МУХ1АМАД МУХ1АМАДОВ: «ЦЕБЕ Ц1ИЛЪИЛЪУН БУК1УН БАТАНИ, ГЬАНЖЕ ДИН Г1УМРУДУЛ НУХЛЪУН ЛЪУГЬУН БУГО» - 31 Октября 2015 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nПонедельник, 19.03.2018, 19:00 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2015 » Октябрь » 31 » МУХ1АМАД МУХ1АМАДОВ: «ЦЕБЕ Ц1ИЛЪИЛЪУН БУК1УН БАТАНИ, ГЬАНЖЕ ДИН Г1УМРУДУЛ НУХЛЪУН ЛЪУГЬУН БУГО»\nМУХ1АМАД МУХ1АМАДОВ: «ЦЕБЕ Ц1ИЛЪИЛЪУН БУК1УН БАТАНИ, ГЬАНЖЕ ДИН Г1УМРУДУЛ НУХЛЪУН ЛЪУГЬУН БУГО»\nК1иабилеб сон сверулеб буго Хунзахъ росдал дибирлъун Мух1амад-х1ажи Мух1амадов т1амуралдаса. Гьеб заманалда г1езег1ан хиса-баси ккана росдал динияб г1умруялда. Мух1амадил дибирлъиялъул соназде ккана жинда сверухъ г1адамазул г1емераб ах1и-х1ур бахъараб Динияб идараялъул хвел-хобалда хурхараб х1укму росулъ билълъанхъизабиги. Гьелъулги цогидал динияб г1умруялда хурхарал суалазулги бицине нижер редакциялде вач1ун вук1ана гьев. Рак1алде ккола Дагъистаналда ислам т1ибит1изабиялъул цевехъан, жиндир шапаг1ат нилъее щваяв Абулмуслим щайхасул хоб жаниб бугеб росдал динияб х1аракатчилъи цогидал жамаг1атазеги пайдаяб бук1инилан. Гьеб гуребги Мух1амад-х1ажи ккола цох1о Хунзахъ гуревги, росабалъги х1атта республикаялъул Динияб управлениялъул ц1ар бугев динияв х1аракатчи. Гьеб мурадалда бахъулеб буго газеталда гьаб материалги. Гьале нижедаги Мух1амад-х1ажидаги гьоркьоб ккараб гара-ч1вари.\n-Мух1амад-х1ажи, кинаб ах1вал-х1алалда бугеб росдал динияб г1умру?\n-Абизе ккола цебеялде данде г1езег1ан лъик1 бугин. Дин биччанги 25 г1ан сон унеб бугеблъидал, гьабгощинаб бицунебги хъвалебги бугеб мехалъ гьелъ х1асил кьеч1ого бук1унаро. Т1оцебе г1адамазе ц1ияб жолъун бук1араб дин гьанже г1адатияблъун лъугьун буго. Амма гьелдаго цадахъ гьабизе х1алт1иги г1езег1ан буго.\n-Кинаб пикру бугеб дур росдал г1ун бач1унеб г1елалда хурхун? Ругищ гьел диналдаги нилъер умумузул Ях1-намусалдаги данде кколеб даражаялда?\n-Г1ун бач1унеб г1ел гьединаб даражаялда куцазе бищун цебе рокъосан эбел-инсуца байбихьизе ккола. Дица абила цебеялде дандеккун г1емер лъик1лъанин г1олилалилан. Гьезул г1емерисел какдеги рач1уна, исламиял мажлисазулъги жигараб г1ахьаллъи гьабула, зияратаздеги хьвадула. Узухъда руго гьезда гьоркьорги цо бут1а жеги мекъаб нухда ругел, амма иншаАллагь гьелги кант1илел ратила.\n-Кинаб гьоркьоблъи бук1унеб росдал ва районалъул нухмалъиялъулгун?\n-Лъик1аб, т1ей гьеч1еб гьоркьоблъи бук1уна. Кинаб гьаригун аниги, гьез жеги ниж нахъ ч1вач1о. «Х1укумат бат1аго, дин бат1аго» абураб лозунгги лъуг1изабун цадахъ х1алт1ани гурони, т1ок1аб бат1ияб нух гьеч1о.\n-Росулъ дин т1ибит1изе аслияб квалквал сундул бугеб?\n-Квалквал гьабулеб жояли щибниги гьеч1оан. Лъик1аб бук1инаан мажлисаздеги какдеги кинабго жамаг1ат цадахъ бач1унебани. Гьеб мехалъ жеги ц1ик1к1ун цебет1елаан росдал г1адамазул рух1ияб рахъ.\n-Г1езег1ан заман балеб буго Хунзахъ мадраса рагьаралдаса. Амма росулъа гьенир ц1алулезул къадар ц1акъ дагьаб буго. Гьезда гъорлъги руго х1алица школа лъуг1арал, мукъсанабго лъаялъул лъимал. Гьанже суал бач1уна гьединаб гурони ц1ализе пагьму-гьунар гьеч1ел лъималазул хадубккун исламалъе кинаб пайда бук1унебан?\n-Школалда ц1ализе киг1ан квешав вук1арав ватаниги бокьарав чи диналъе г1езег1ан пайда бугевлъун вук1ине бегьула. Мисалалъе, Дагъистаналдаго ц1ар раг1арав г1алимчи вук1ана Бакълъухъа Г1абдулгъафурил Мух1амад (рах1имагьулагь), школалда ц1ализе лъик1ав вук1ун гьеч1ониги гьесие сунцаго квалквал гьабич1о къадру-къимат бугев бергьарав г1алимчи вахъине. Гьедин исламалъ чиясул къадру борхизабула, гьесие бет1ергьанас дунялги ахиратги кьун бук1уна. Ц1ализе пагьму-гьунар бугел лъимал мадрасалде рит1ани гьел киг1анха церет1елел, гьунар гьеч1ел гьединаб т1адег1анаб даражаялде рахунел ругони. К1иго вас вугони гьезул цоявг1аги мадрасаялде вит1ейилан абула муг1алимас, дицаги абилаан к1иявго мадрасаялде вит1ейилан. Нахъеги абила, рит1е мадрасаялде ц1ализе лъимал. Тухумалдаса цо чиг1аги гьениве вит1ани, гьес т1убараб тухумалдасаго хвел-хобалъул, къулгьу-алх1амалъул ишг1аги т1аса босилаан. Жакъа чара гьеч1ого х1ажат руго диниял кадраби. Цоги рахъалъ босани, жакъа г1емераб г1арацги т1ад хвезабун, ришваталги кьун ц1ализабула лъималазда дунявияб г1елму. Амма гьезул г1емерисезда малъараб жоялъул 30-40% лъаларо, лъалеб бук1арабани жакъа медицинаги, росдал маг1ишатги, цогидал рахъалги г1емер церет1ун рук1инаан.\n-Мадрасалда ц1алулезда цох1о динияб гурониги, дагьабниги дунявияб г1елмуги лъазе кколарищ?\n-Узухъда ккола. Цох1о динияб г1елмуги лъан бусурбанчи т1уваларо. Гьесда лъазе ккола улкаялда ва дунялалда лъугьунеб бугеб ах1вал-х1алги, гьеб заманалъул технологиялги, ай гьев вук1ине ккола сундаго хадув гъуравлъун, кидаго вук1ине бегьуларо лъавукъавлъун ва г1умруялдаса нахъе ккаравлъун.\n-Школаги лъуг1ун шагьаразде ц1ализе рит1ула г1емерисел лъимал. Росдада дандеккун шагьар буго эбел-инсул берзукьаги рорч1ун лъималазе мунагь ва пасалъи гьабизе ресал ц1ик1к1араб бак1. Гьединаб мунагь-хат1абалдаса лъимер ц1унизе бегьула г1иц1го рек1елъ бугеб щулияб иманалъги, Аллагьасукьа х1инкъиялъги ва ях1-намусалъги. Гьелъие к1удияб квербакъи бук1инаан школазда исламияб дарс гьабулебани, хасго законалъ нек1ого ихтиярги кьун бугелъул.\n-Бит1араб буго, жакъа школазда исламияб дарс чара гьеч1ого х1ажат буго. Нижеца чанго нухалда борхараб суалги буго гьеб, цо заманалда Хунзахъ т1оцебесеб школалда гьабулебги бук1ана гьеб. Амма гьединаб дарс гьибазе ккани цо-к1иго чиясул рак1 унтараб г1оларо, эбел-инсуцаги учительзабазги рахъ кквезе ккола гьелъул. Жакъа дандч1вала школазда ингилис яги г1араб мац1ищ малъилебан гьикъидал, г1араб мац1 къвариг1унеб жо гуринги абун ингилис мац1 т1аса бищулел эбел-эмен. Гьединаб гурони бич1ч1и эбел-инсул гьеч1они, кинха школазда исламияб дарс гьабилеб. Гьеб суалгун ниж школазде щванщинахъе, гьелъие хасаб программа къвариг1унин, гьабин-добин абун багьанаби ралагьула. Киналго эбел-инсуца х1аракат бахъулебани школазда исламияб дарс гьабизе, гьеб нек1ого гьабун лъугьинаан, х1укуматалъулги т1ахьал ч1езарун, цогидаб к1вараб кумек гьабун гурони гьелда дандеч1ей бук1инароан. Амма абизе ккола киг1ан гьедин бук1аниги моц1ида жаниб цо-цо нухалъг1аги, ниж школаздеги районалъул цогидал г1уц1абаздеги ваг1за-хабаргун щолилан.\n-Кидаго бук1ана нилъер г1адамазул диниял церехъаби какулеб г1адат. Гьелъие г1илла щибдай?\n-Х1алт1и гьабулев чи кидаго какула халкъалъ. Амма киг1ан каканиги диниял церехъабазда г1айиб бук1унаро, щайгурелъул гьел г1айиб т1ад ч1оледухъ х1алт1уларо, гьел руго Аллагьасул нух ц1унун х1алт1улел чаг1и. Мисалалъе, дун гьаб дибирлъиги халкъалъул гьабгощинаб к1ал-хъатги т1аде босизе къвариг1арав чи вук1инч1о, дида т1ад вугев районалъул имамасул т1адкъай т1убай гурони. Гьедин цо-цо г1адамазда ккола будун-дибирлъиялдасан гурони маг1ишат гьабун бажаруларин ц1аларал чаг1аздаян. Ц1аларал чаг1иг1адал г1адамал ккола гьедин гаргадулелги, г1иц1го нижер къисмат Аллагьасул нухде халкъ ах1изе ккун бук1ин гурони. Дагьабниги лъик1аб машинаялда рек1арав ц1аларав чи вихьани гьесдасан гаргадула киса гьесие гьеб щварабан, бикъун батилилан. Чанги сахаватчаг1и рук1уна жидеца диниял церехъабазе росун машинабиги цогидаб къвариг1арабги кьолел. Гьебмехалъги абизе бегьила гьединал сахаватчаг1аз жидееги щай кьоларебан. Дибирзабаз гьабулебг1адаб х1алт1и исламалъе гьабуни гьезиеги кьела. Цоги рахъалъ дибирзаби какиялда жаниб г1ажаиблъи гьабизе ккараб жоги гьеч1о, гьел гурелги устарзабиги аварагги какана, х1атта Аллагьасда данде рахъунелцин рук1ана.\n-Рук1уна чанги ч1ух1арал машинабаздаги рек1арал, к1удиял гьундузухъ г1умру гьабунги ругел диниял церехъаби. Бегьуларищ гьедин гъибат-бугьтан гьабизе г1адамалги т1амич1ого дагьаб г1адатго рук1ине?\n-Гьебги бит1араб буго. Амма, мисалалъе цо к1удияв х1акимасул бугеб ч1ух1араб машинаги цогидаб маг1ишатги бихьун, гьесдаса г1одовег1ан вук1ине бокьиларин жиндие ц1аларав чиянги абун цониги сахаватчияс босун машина сайгъат гьабидал, гьесда квеш бихьич1ого бук1ине босани гурони, диниял церехъаби гьел машинабиги цогидаб дунялалъул боц1иги къвариг1арал, гьелда хадурги лъугьарал чаг1и рук1унаро. Гьел рук1уна Аллагьасул дин цебет1езабулел г1адамал, гьединлъидал Аллагьасги бат1и-бат1иял сабабалги ратун гьел рехун толаро. Мисалалъе, цо бокьарав ресалда вугев чи т1амула гьезие машина бугониги цогидаб къвариг1араб жо бугониги кьезе. Жакъа мисалалъе, нилъеда динги малъулев, нилъер рух1ияб рахъ цебет1езе к1вараб х1алт1иги гьабулев Дагъистаналъул муфтий шайих Ах1мад-х1ажи дуца абухъе цо г1адатаб машинаялда рек1ун вихьиялдаса дагьаб лъик1аб машинаялда вихьизе бокьиларищ.\n-Мух1амад-х1ажи, дуца абухъе гьаб заманаялъул бечедал чаг1аз кьураб, гъозиеги кисан щварабали лъалареб боц1и, гьелъул х1алаллъи-х1арамлъиги ц1ехеч1ого босизе бегьулищ Аллагьасул нухда ругел чаг1аз?\n-Х1арамаб бак1алдаса щвараб батаниги хадубги цоги х1арамаб бак1алде хвезабиялдаса лъик1аб рахъалде буссинабуни гьесие жиндиего лъик1 бук1инарищха. Масала, цо пивбаралде яги дискотекаялде кьеялдаса мажгит мадрасалде кьуни лъик1аб бук1инарищха.\n-Нилъеда бихьулеб бугоха жакъа дунялалда бусурбабазда бугеб зах1матаб х1ал, рагъ-кьалалъулъги, ракъун-къечонги, зах1матал шарт1азда г1умру гьабунги руго гьел. Гьединго жакъа дунялалда гьеч1о цог1аги къуватаб политикиябгун экономикияб исламияб пачалихъ. Гьеб киналъулго х1икмат щибдай?\n-Ислам баккаралдаса нахъе лъуг1ич1о бусурбабазда т1ад гьабулеб зулмуги гьезде гьабулеб гьужумги. Аллагьасе бищун хирияв, жиндие г1оло т1олабго дунял-г1алам бижарав нилъер Аварагасдацин (с.т.г1.в.) г1емераб г1азаб-г1акъуба бихьана ислам т1ибит1изабулаго. Гьит1инго бесдалги хут1ана гьев, ракъиялъ чехьалда къоно банги вук1ана, чанго нухалда ч1вазехъинги вук1ана, х1атта как балаго суждаялда вук1аго т1аде х1айваналъул ургьимес ч1ехьеялде г1унт1унгицин, жакъа нилъехъе х1акъикъияб ислам щвезелъун гьес баччич1еб инжитлъи хут1ич1о. К1к1арадул кваркьидул багьаяб жо дунял бук1арабани жинца капурчиясе гьекъезе лъимцин кьелароанин абун бугелъул Аллагьасги. Дунял буго т1аса унеб жо, х1акъикъаталда муъминчияс т1алаб гьабизе кколеб жо ахиратлъидалха бугеб, гьединлъидал дагьабг1аги зах1матги бихьич1ого т1ад зулмуги гьеч1ого, анивги доваги лъик1 муъминчи телищха. Дунялалда г1акъубаялда вук1арав муъминчиясе ахираталдаг1аги талих1 кьела иншаАллагь. Бусурбаби цолъун хадуб гьезул къуватги бихьун, гьел къезаризе к1унгут1иги бич1ч1ун исламалъул тушбабаз байбихьана шиг1иял абун, вагьабиял абун бусурбабазда гьоркьоб рикьалаби ккезаризе. Наркотикал, гьекъел-мехтел ва хъах1балъиги т1ибит1изабуна гьезда гьоркьоб. Гьединлъидал, гьабин абун ц1ар лъезе лъач1ониги батила гьелда жанибги нилъер г1акълу нахъ г1унт1улареб х1икмат. Бокьараб жо бицинеги абизеги бегьулеб заманги гьеч1елъул, Аллагьасухъе кьун тани гурони, т1ок1аб нилъеда гьелда гьабизе к1олеб жо гьеч1о.\n-Щайдайха гьез исламалъулгун тушманлъи гьабулеб?\n- Щайгурелъул гьезда лъалеб бук1ун ахир къадги имам Магьди вахъунеблъиги ва гьесул бет1ерлъиялда гъоркь дунялалда киналго бусурбаби цолъизе рук1инги.\n- Г1емерисел г1адамаз рик1к1уна дин гьукъараб бук1аниги СССРалъул заманалда г1адамазул ях1-намусги, гьудулъи – вацлъиги гьанжеялде данде ккун г1езег1ан т1адег1анаб даражаялда бук1анин. Мун гьелда рази вугищ, ватани гьелъие г1илла щиб?\n- Дир лъимерлъи гурони ккеч1о СССРалъул заманалде. Диналъул рахъ босани, гьаб заман лъик1аб буго. Щайгурелъул жакъа диналъе киналго нухал рагьун руго. Амма рак1-рак1алъ дин гьабулев чияс гьеб СССРалъул заманалдаги рехун теч1о. Гьоро-бокьахъ рахчунги гьабуна гьез дин. Жакъа дин лъугьун буго цо-цояз модаг1адин ц1аруе г1оло гьабулеб яги цойгидаз г1айиб ч1ваялдаса х1инкъун гьабулеб жолъун. Гьанже нилъер г1адал шарт1ал рук1инч1ониги нилъер умумуз доб т1ад х1инкъи бугеб заманалда жакъа нилъецаялдаса бац1ц1адго дин ц1унана.\nЯх1-намусалъул, г1аданлъиялъул ва адаб-х1урматалъул рахъалъ доб заман лъик1аб бук1ун батилин ккола дидаги. Амма гьебги х1инкъизарун зулмуялдалъун гьабураб г1адлу бук1ана. Гуребани доб заманалда рук1арал чаг1аз жакъа жидерго лъимал щай ругьун гьаруларел додинабго ях1-намусалде ва адаб-хъатиралде? Къокъго абуни СССРалъул заманалдаги рук1ун ратила гьаб заманалдаго г1адин лъик1алги квешалги рахъал. Гьединго доб заманалъул лъик1ал рахъазда гьоркьоб рехсезе бегьила цо х1алалда ч1езарурал багьабиги, ч1ара-хьараб г1умруги, г1адамазда гьоркьоб гьуинлъи-вацлъиги. Лъик1абги квешабги къадар Аллагьасдасан бугелъул, гьединлъидал къадаралда разилъун ч1ани лъик1аб бук1инин ккола дида.\n- Дуда рак1алде кколаребищ доб заманаялъ г1адин кьварараб г1адлуялдалъун х1инкъизаруни гурони т1ок1аб бат1ияб къаг1идаялъ г1адлу лъугьинарин?\n- Гьеб бит1араб буго. Амма зулмуялдалъун гьабураб жо г1емераб мехалъ хут1уларин тола дица, гьединлъидал исламалъул къаг1ида буго ваг1за-хабаралдалъун ва берцинаб раг1удалъун лъик1алде ах1улеб.\n- СССР биххидал улкаялда лъугьанщинаб г1ала-гъважа г1емерисез дин биччаялда хурхинабула. Дур кинаб пикру бугеб гьелда хурхун?\n- Дир пикруялда гьеб гъалмагъир лъугьиналъе аслияб г1илла ккана демократия г1уц1улебинги абун, диналда цадахъ кинабго жо биччантей. Цох1о динги биччан хут1арабщинаб додинго тун бук1арабани гьедин ккеч1ого хут1изеги бегьилаан.\n- Щиб абилеб дуца жакъа Бакъбаккуда г1уц1ун бугеб «Исламияб х1укумат» абураб г1уц1иялъул х1акъалъулъ?\n- Исламиябин абун ц1ар бук1ин гурони т1ок1аб щибниги исламалъулгун г1ахьалаб жо гьениб гьеч1о. Нилъеда бихьулеб буго гьез ч1валел ругел г1адамалги, халкъалда гьабулеб бугеб зулмуги. Гьел руго ислам суризабизе х1алт1улел г1адамал. Цо-цо лъавукъал г1олилал гьез бет1ерги сверизабун жидедаго гъорлъе ц1аниги кинаб бук1аниги х1акъикъияб исламалда хурхараб жо гьезул щибниги гьеч1о. Гъазаватинги абун бат1алъи гьеч1ого г1адамал ч1вай, гъазават кколаро. Жакъа бищун к1удияб гъазават ккола лъик1аб кквезе, квешаб тезе ах1и, ай к1алзул гъазават.\n- Нилъер районалъе х1инкъи бугищ ИГИЛалъул? Батани кинаб х1алт1и гьабулеб бугеб гьелда хурхун?\n- Узухъда буго нилъееги х1инкъи. Бокьарав г1олилав интернеталдасан бет1ерги сверизабун ине бегьула гьез жидехъего ц1ан. Х1алт1ийин абун ваг1за-хабар гьабун гурони т1ок1аб бат1ияб нижеда гьабизе к1олеб жо бук1унаро. Цох1о нижеца гьабун гьебги лъугьунаро, эбел-эменгун жамг1иятгун цадахъ гьабуни гурони.\n- Г1ажаиблъи гьабизе бач1уна жакъа г1адинаб диналъе киналго нухал рагьараб заманалда гьединал гъазаватчаг1и раккиялда. Щайдай гьединал сункьаго ва лъикьаго х1инкъич1ого Аллагьасул нух ц1унизе х1адурал чаг1и, доб х1акъикъаталда дин ц1унизе кколеб, г1алимзабиги устарзабиги т1аг1инарулеб советияб заманалда рахъинч1ел гъазават гьабизе?\n- Щайгурелъул к1олеб бук1инч1огоха, гьанжеги к1олароан х1укуматалда жаниб дагьаб кьварараб г1адлу бук1арабани. Гьел руго дагьабниги г1адлу чучаб бак1алда жалго рихьизаризелъун къват1ире рахъунел г1адамал.\n- Жакъа росулъ г1олохъабазе аслияб г1унгут1илъун буго ригьт1а ригьин гьабизе рес гьеч1олъи. Гьанже заманалда рекъараб минаги базе ккани, бах1аралъе бриллианталги рит1изе ккани, лъицаниги г1айиб ч1валаредухъ росуго бахилаб бертинги гьабизе ккани дагьа-макъаб г1арац г1олеб гьеч1о. Гьединлъидал чанги г1олилал, х1атта лъеберилъе сонал рахинег1ангицин ригьин гьабич1ого хут1улел руго, гьелъ гьезул г1емерисел х1арамаб нухде унелги руго. Гьединабго ах1вал-х1ал буго хвел-хобалда хурхунги. Кинго рес гьеч1ищ гьеб к1иябго к1вар ц1ик1к1араб суал цо мохъде бачине?\n- Динияб идараялъул гьеб х1укму къват1ибе бач1аралдаса лъаг1елгун бащдаб ине буго. Х1акъикъаталдаги гьеб буго г1адатияб халкъалда гурх1ун гьезие г1умру бигьалъизелъун г1уц1араб х1укму. Байбихьилин цин хвел-хобалдасан. Нилъер росдал г1адамазда кколеб буго гьединаб х1укму цох1о нилъер гьаниб гурони гьеч1еб жойилан. Росулъ гьеб къабул гьабуралги руго, жидедасайиш гьеб байбихьизе кколебан абулелги руго, к1алги гьикъун жидее бокьараб гьабиларищин ч1аралги камич1о. Нилъер халкъ буго г1адатазул лагъзаллъун лъугьарал, г1езег1ан ч1ух1арал ва пахруял г1адамал. Гьединлъидал гьеб к1иябго суал дагь-дагьккун г1умруялде бахъинабуни гурони, цадахъ цо лах1заталда т1убан бажариларо. Бит1араб буго, дуца абухъе жакъа ригьин гьабизе г1езег1ан зах1мат буго. Амма гьеб буго нилъецаго т1аде ц1араб зах1малъи. Цебе нилъер умумуз васасе ч1ужу ячунелъул цо рукъ къач1ач1ого толеб бук1ун буго, ригьин гьабун хадуб бах1арал цониги къвариг1ел гьеч1еб ишалде руссинч1ого, жидерго рукъалдеги маг1ишаталдеги руссине рук1ине. Гьанжейин абуни эбел-инсуца кинабго х1адурунги кьун, ригьин гьабун хадуб руссине жо гьеч1олъиялъ цо гьит1инаб жо сабаблъун даг1баги ккун данделъун рахъиналде г1олохъанал рос-лъади рат1алъулел руго. Гьанжесел эбел-инсуца кинабго жидецаго гьабунги кьун лъималазда дагьабниги къо бихьизе толеб гьеч1о, гьелъ гьанжесеб г1ун бач1унеб г1елги к1вах1алаб ва ч1аголъи гьеч1еб лъугьун бугеб. Чанго росабалъ руго ригьин гьабулаго харж гьабулеб г1арцул къадар ч1езабулеб г1орхъи, амма нилъер росулъ гьединаб г1адлу билълъанхъизабизе ц1акъ зах1мат бук1инин ккола дида. Гьединаб г1орхъи ч1езабиялъул аслияб маг1на буго ригьин гьабулелъул цо хасаб бихьизабураб къадар г1арцулги ч1езабун, хадуб рокъое ячиндал бокьани меседилъан яккизайизе бегьилин бах1арайин абураб.\n-Мух1амад, баркала дуе заманги батун нижехъе вач1аралъухъ. Росдае пайдаялъе х1алт1изе Аллагьас дуе къуватги тавфикъги кьеги.\nПросмотров: 342 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


ГIумруялъго туснахъ гьавурав МахIачхъалаялъул экс-мэр СагIид Амировасе диваналъ къотIараб хIукмуялъул хал гьабеян гьарана Россиялъул президент Владимир Путинида инсанасул ихтиярал цIунулев Андрей Бабушкиница 1 октябралда инсанасул ихтиярал цIунулезулгун букIараб дандчIваялда.\nСагIид Амировасдехун жиндир бербалагьи батIияб букIанин абуна Андрей Бабушкиница, амма диван гьабураб куцалде кIвар кьедал жинда бичIчIанила гьениб зулму хIалтIизабураблъи.\nАндрей Бабушкин: «Диваналъгун прокуратураялъ гьеб зулмуялда данде гьабураб къеркьейги буго гIажаибаб. Диваналда цеве эхетарав анцIавго чиясе токги биччан гIакъуба кьолеб букIанин хъарал гIарзазда тIасан хIуччал цIан руго гьез.\nГьединлъидал Амировасул ишалда хурхун диваналъ гьабураб хIукмуялъул хал гьабеян Генералияб прокуратураялде дуца хитIаб гьабуни, цIакъ бокьилаан нижее».\nАмировасде гIунтIизабураб гIайиб цIакъго кIвар кIудияб букIаниги, жинца Генералияб прокуратураялда абилин разилъи кьуна Путиницаги гьелъие.\nМахIачхъалаялъул экс-мэрасе гIумруялъулго туснахъ къотIана исана августалъул ахиралда Ростовалда бугеб рагъулаб диваналъ. Гьелде щвезегIан гьебго шагьаралда 10 сонги кьун букIана Амировасе. Гьесда цадахъго хIукму къотIана жеги чанго чиясеги.\nГьезул цояв ккола Амировасул вацасул вас Юсуп Жапаров. Гьезиеги кьуна туснахъалъул 20 –са бахъараб 11 – ялде щвезегIан сонал. Диван гьабулеб заманалда гьезул цо-цоял рукIана Путин тIад вахъарал футболкабиги ретIун.\nПалхIасил, гьанже гьеб ишалъул хал гьабизе Генералияб прокуратураялда тIадкъалин жинцаян Россиялъул президентас кьураб жавабалдаса хадуб батIи-батIиял пикраби тIиритIизаризе лъугьана интернеталдасан хъвадарулел дагъистанияз. Гьезда гьоркьор ругел Амировасул рахъ ккурал чагIаз цоцазда баркулеб буго - гьитIинаб букIаниги, жидее кIудияб кIваралъул бергьенлъи бугин гьебилан.\nАмма президент Путиница гьеб лъазаби гьабуниги, иш хисизе букIиналда божилъи гьечIо Дагъистаналдаса адвокат Сапият МухIамадовалъул. ЭР-ялъе гьелъ бицана прокуратураялъ гьанже рахъун Амировасда хурхараб хIукму мекъаб бугин рикIкIани, жалго жидецаго къватIир чIвазари гIадаб жо ккезехъин бугила гьелъул.\nЩайин абуни, тIоцебего прокуратураялъ гIайиб гIунтIизабулеб документ гIуцIулила цIех-рехалъ данде ракIарарал киналго хIужабиги хIисабалде росун. Цинги гьенир гIунгутIаби ратичIони, гъулбасги лъун диваналде битIулила прокуратураялъ гьеб иш.\nГьединлъидал жидеца Амировасда хурхун гIуцIараб даптаралда гъоркь гъулбас мекъи лъун букIанилан мукIурлъизе гьечIин прокуратураян рикIкIунеб Сапият МухIамадовалъ. ГIицIго цо хIужаялъ гьабизе бегьулила гьениб хис-бас.\nСапият МухIамадова: «Амировасда цадахъ диван гьабурал цогидал гIолохъабазе гIакъуба кьун бугин хъвалеб букIана прессаялдасан. Гьесда данде баянал кьезе тIамун ругила гьел. Гьеб жо Путинидеги щвезабун рагIулин бицен буго. Гьединлъидал гьезие зулму гьабиялда бан цIияб цIех-рехалъул иш байбихьани, Амировасул ишалъулги цIидасан хал гьабизе рес буго.\nГурони, гIицIго Амировасе къотIараб хIукмуялда тIасан Генералияб прокуратураялъ батIияб хиса-баси гьабизе гьечIо, президентас абуниги. Щайгурелъул гьеб мехалда гьелъул магIна ккола къануналда рекъон гурин гьез гьанжелъагIан гьеб ишалъе хIукму гьабураб, цо лъилалиги тIадкъаялда рекъон гьабунилан».\nКин батаниги, цо-цо дагъистаниязул пикру буго президент Путиница гIадада абураб жо гурин МахIачхъалаялъул экс-мэр СагIид Амировасул ишалъул хал гьабизе Генералияб прокуратураялда тIадкъалин рагIи кьелилан.\nГьеб кколин гьанже СагIид Амиров гIадал чагIи къваригIун ругин абураб магIна. Гьедин цо-цояз гьеб хIужа Сириялда рагъулел ИГИЛалъулаздагицин хурхинабулеб буго. Дагь-дагьккун дораса тIурун, Кавказалде, Дагъистаналде тIадруссине рес бугел хъачагъал хIинкъизаризе къваригIун батулила Амировасул цIар.\nГьелда цадахъго цогидаз ракIалде щвезабулеб буго Амировасда хурхун Европаялъул диваналъ гьабураб хIукмуги. Гьелда рекъон, сакъатав, живго жинцаго тIувазе бажаруларев чи хIисабалда, Россиялъул диваналъ гьесие къотIараб хIукму цIакъго мекъаб буго.\nГьединлъидал рухIияб зарал бецIизе Амировасе 15 азарго евро кьезе тIалаб гьабулеб буго Европаялъул диваналъ Россиялдаса.


Гьанжего-гьанже 20 сон барав гIолохъанчи вукIана МухIамадов Гъазилав, Буйнакск шагьаралда медучилищеги лъугIизабун, Шамил района- лъул Дагъбаш росдал медпункталде хIалтIизе вачIиндал. Расги бигьа букIинчIо гьесие я ток, я автомашинаялъе нух гуреб, цин хIалтIун, цин чIун букIунеб телефоналъул бухьенги чамгIалаб росулъ хIалтIизе. ХIалтIул хIалбихьиги букIинчIелъул, кинабго лъутIа- къотIизе кколаан гъалатI кколаредухъ.\nЖакъа 70 сонил борхалъуде вахиндал, араб гIумруялъухъги гьабураб хIалтIухъги балагьун, Гъазиласул чIухIизе ресги буго. Кинха букIинареб, ахираб 30 соналъ росулъ ккечIелъул лъимер яги лъимаде йигей чIужугIадан хвеялъул цониги хIужа.\nБищунго аслияб жо, росдал жамагIат цIакъ рази буго Гъазиласдаса.\nГьанжени алжан бугилан абула гьес. Росулъе машина хьвадула, «хехаб кумекалъул» тохтурзаби рачIуна, мобильнияб бухьен буго. Гъоркьиса рагьана росулъ акушеркаялъул штатги.\nДунялалдаго тIибитIараб коронавирусалда бан росулъ щиб хIал бугебилан цIехедал, гьес абуна жидеца коронавирус росулъе къазе биччачIилан.\n- Къана росулъе нух, виччачIо щивго чи. Гьелъ пайдаги кьуна. Кинабго рахъалдасан кумек щвана бегавул ГIумархIажилги, - ян бицана Гъ. МухIамадовас.\nГъазиласул хIакъалъулъ цIе- хедал, гьадин бицана ЦРБялъул бетIерав тохтур Ибрагьим Халиловас:\n- Гъазилав ккола райцентаралдаса бищун рикIкIад бугеб медпункталъул заведующий. Чанго моцIалъ цеве дунгоги щвана гьениве. Медпункталъул хIалтIи лъикI гIуцIун буго. ЦохIо коронавирус росулъе биччачIолъиялъухъги баркала кьезе бегьила гьесие, - ян.\nГъ. МухIамадов ккола росдал хиси гьечIев депутатги, чанго соналъ тIубана гьес «Советский лесхозалъул» парткомасул секретарасул хъулухъги, руго гIемерал шапакъаталги.\nБищун аслияб жо, гьев вуго инсанасул хIажалъиги къварилъиги бичIчIулев инсан.\nДругие материалы в этой категории: « ХъахIаб халгIаталъул даимаб къиса\tТохтурзаби рукIалиде рачIинарулеб центр »


В. Васильев: Диего бокьун вачIинчIо… | ВатIаналдаса цIиял харбал | Киназего гIаммаб Россия\nВ. Васильев: Диего бокьун вачIинчIо…\nДРялъул нухмалъулесул ишал тIуралес лъазабуна жив республикаялде хIалтIи гьабизе вачIун вугин.\n«Дагъистан Республикаялъул социалиябгун экономикияб цебетIеялъул стратегия хIадурулаго, транспорталъул логистияб комплекс цебетIезаби» абураб темаялда стратегияб сессия тIобитIана Дагъистаналъул пачалихъияб техникияб университеталда. Гьелда гIахьаллъана ДРялъул бетIерасул ишал тIуралев Владимир Васильевги, ДРялъул хIукуматалъул председатель Артем Здуновги, ДРялъул бетIерасулги хIукуматалъулги администрациялъул нухмалъулев Владимир Ивановги, стратегиял инициативазул агентствоялъул генералияв директорасул гIакълучи Анвар ХIажиевги, министерствабазулгун ведомствабазул ва муниципалиял гIуцIабазул нухмалъулелги, гIелмуялъулги, бизнесалъулги, жамгIиял гIуцIабазулги вакилзабиги.\nКIицIул цIикIкIун разе руго\nДанделъиги рагьун, Владимир Васильевас абуна, гIадамазул гIумру лъикIлъизабулебги улкаялъул экономика цебетIезабулебги иш кколеблъиги хIисабалде босун, нухал рахъиялъул, къачIаялъул къадар кIицIул цIикIкIинабеян лъазабун бугин улкаялъул президентас. Гьес ракIалдещвезаруна ахираб заманалда республикаялъул нухазда ккарал пашманал лъугьа-бахъиналги. «Ахирисел баяназда рекъон, 875 чи лъукъана, 160-яв хвана. Хасавюрталда 15 сон барав васас, машинаги тункизабун, чIвана чIужугIаданги лъимерги, цоги чIужугIадан захIматго лъукъана. Исана, гъоркьисаялде дандеккун, нухазда автоавариязде ккун хваразул къадар гIемерго цIикIкIана. Гьеб буго пашманаб хабар, ва гьелда тIад ургъизе ккола нилъ», — ан абуна республикаялъул нухмалъулес.\nДагъистаналда руго гIемер масъалаби. Гьел тIуразе хIажалъула гIарац. Бюджеталда гIарац букIунаро, бакIалъулал идарабаз налогал ракIаричIони. Масала, чанги росу буго гьекъезе лъим гьечIого хутIараб яги лъим бацIцIад гьабулел алатал гьечIеб. Васильевасул пикруялда рекъон, гьединал масъалаби тIуразе бегьулаан, бюджеталде рачIунел налогазул къадар цIикIкIани. «Пуланаб фирмаялъул цо чанго заправкаялдаса щвезе кколаан 80 млн гъуруш налогазул. Гьеб щун букIарабани, школазул автобусал хисизеги, больницабазе цIиял алатал росизеги рес щвелаан. Исана бюджеталдаса 200 млн гъуруш кьолеб буго басрияб 100 школа къачIазе», — ян кIалъана Владимир Васильев.\nКватIичIого Дагъистаналде вачIине вуго Россиялъул регионаздаса 2000 электрик ва хIалтIизе буго 700 машина. Гьез лъезе буго 9000 токалъул хIубиги, токалъул хIисаб гьабулеб 17000 алатги, рачине руго хехго рухIуларел ва ток бикъизе рес кьоларел кваралги. Федералияб централъул электрикал хIалтIизе руго Дагъистаналъул анлъго мугIрузулаб районалда. Гьеб хIалтIи гьабизе биччан буго цо млрдгун 300 млн гъуруш.\nКьучI гьечIел харбал\n«Дагъистаналъул хIакъалъулъ рицунел руго кьучIго гьечIел харбал. Цо-цо рахъаз нахъекколел руго нилъ, амма хехго хадургъезеги бажарула. Руго гьанже гьединал технологиял. Вуго нилъер хIукуматалъул председатель — лъикIго цебетIолеб букIараб регионалда хIалтIулев вукIарав. Нилъехъаги бажарила ахирисеб гуреб вагоналъуре кIанцIизе. Нилъеца Дагъистаналде гьалбал рачуна гIицIго халкквеялъулги тамихI гьабиялъулги мурадалда гурел, кинабго квеш гьечIеблъи бихьизабизеги», — ян абуна Васильевас рехсараб сессиялда. Гьес бачана гьадинаб мисалги: «Риидал дун гIемер щола ралъдал рагIалде. Цо къоялъ гьениве щведал, хIухьбахъулел гIемер ругоан. Рощнол къалиялда аскIосан унаго, гьелда аскIоб кьишни бан бихьана. ЦоцIул ана, кIицIул ана… Лъабабилеб нухалда кинабго бакIарана. Цо чанго чиясда гьеб бихьана. Гьанже аскIосан уна — лъицаниги кьишни гIодобе баларо».\nИсана сентябралда тасдикъ гьавизе вуго ДРялъул бетIер. Гьелъул бицунаго, Владимир Васильевас ракIалдещвезаруна Расул ХIамзатовасул рагIаби. «Расулица абуна, Дагъистан жиндиего бокьун лъугьинчIин Россиялда гъорлъе. Ва гьелда гъорлъаги гьеб нахъе унарин, зулму гьабун гурони. Гьедин дунги, диего бокьун вачIинчIо Дагъистаналде ва гьаниса инавизеги бажарула гIицIго гIадамазул божилъи хвеялдалъун. Амма бокьилаан киназдаго бичIчIизе: гьеб дие гуро къваригIун бугеб, гьеб хIажат буго нилъее киназего», — ян бицана гьес.\nРеспубликаялъул нухмалъулес абуна дагьалъ цеве жив анин Москваялъул кардиологиялъул институталде. «Техосмотр» гьабидал, лъикIаб сахлъиялда вугин абуна дида, гьайгьай, жеги хIалтIизе бажарила», — ян махсараги гьабуна Васильевас.\nКIалъазе вахъарав транспорталъулгун логистияб комплексалъул бугеб ахIвал-хIалалъул хIакъалъулъ бицана транспорталъулги нухазул магIишаталъулги министр Ширухан ХIажимурадовас. Комплекс цебетIезабулел аслиял рахъаллъун гьес рехсана Дагъистаналъул порталда федералиябги регионалиябги даражаялъул хасаб экономикияб зона гIуцIиги, ралъдал транспортги пассажирал раччулеб ралъдал транспорталъулал мухъалги цIигьари, юк баччулебгун пассажиразулаб флот гIуцIи, гьанжезаманалъул авиатранспорт цебетIезаби ва цогидалги.


Гъоркьисала сентябрь моцIалда Краснодар икълималъул тIадтараз байбихьана Сочиялда изну гьечIого хIалтIулел мигрантазде данде жиндирго кампания.\nДагьа-макъаб харж босулев 28 сон барав Евгений Подрезовас кIиго соналъ цебе жиндирго гIагараб Ростов шагьар тун, вачIана Сочиялде Олимпиадаялъул бакIал раялда гIахьаллъи гьаби мурадгун.\nГьесул хьул букIана лъикIалан хIалтIун, хехго мухь босизе, амма гьелъул бакIалда гьев ккана налъулавлъун.\nГIилла гьадинаб буго: хIалтIул бутIруз цониги нухалъ гьесие гIарац кьечIо. Томск шагьаралда регистрация букIараб бакIал раялъул фирма бичIчIулареб куцалда камуна.\nГьелъул директорлъун докумсентазда лъазавурав чи хIакъикъаталда гьоркьохъанлъун вукIун вуго. Гьевги камуна араб бакI лъачIого.\nНусиялда микьго хIалтIухъан вугеб рехсараб идараялъул хIалтIухъаназул налъи баханин нусиялда анлъазарго долларалде, ян лъазабуна Подрезовас.\nХьул къотIарав цогидав хIалтIухъан - Оренбургалдаса Роман Кузнецовас гъоркьисала октябрь моцIалда жиндирго кIал букъун буго протест хIисабалда.\nСочиялда букIине бугеб Олимпиадаялде хIадурлъи гьабиялъе рикIкIен гьечIеб къадаралда гIарац биччаялъ лъикIаб рес кьуна хIилла-макру гьабиялъе.\nЦокъоялъулал фирмабазул бутIруз мухьдахъ хIалтIулел гьукъун, мадараб хайир босун, лъутана. Аза-азар чи ккана коррупциялъул ва экономикияб такъсирчилъиялъул къурбаналлъун.\nПодрезов ва Кузнецов гIадал цоял – гIурусал, амма руго гьенир цогидалги – Централияб Азиялдаса рачIарал хIалтIул мигранталги. Гъозул гIемерисезеги гIарац кьолеб гьечIо.\nАмма гьел гьукъун руго батIияб къагIидаялда. ХIалтIул болжал ахиралде щун хадур гьел гьениса депортация гьарун, нахъе гъун ругоан.\nСочиялда бугеб хIукуматалъул гуреб гIуцIиялъул миграциялъул суалазул рахъалъ бутIаялъул директор Семен Симонов гьабулеб буго баян:\nСемён Симонов: «Гьеб хурхараб буго гьенир Олимпиялъул бакIал разе вачIарав азаргоялдаса цIикIкIарав чиясул къисматалда. Гьанже кинабго бан хадуб, гьел гIадамал гьенисе нахъе гъолел руго.\nКьолеб гьечIо гъозие харж, гьезда тIадецуй гьабулеб буго. Ва тIокIаб чара гьечIого гьел гIадамал гьениса нахъе унел руго гъозул документал къануналда данде ккун ругониги».\nЖиндихъе аза-азар гIарз бачIун бугин араб соналъул июль моцIалдаса байбихьун, ян тIаде жубалеб буго Семен Симоновас.\nМигрантазул ва хIалтIухъабазул интересал цIунулев адвокат Александр Поповасул рагIабазда рекъон ритIухълъи тIалаб гьаби цIакъ захIматаб иш бугин, щай гурелъул гьеб бугин гъваридго ургъун гьабураб хIилла-макру, гьел киналго фирмаби релъарал ругин – матрешкаялъуб бугеб цойги матрёшкаялда.\n48 сон барав Узбекистаналдаса Бахшило Бозоров цо чанго соналъ хIалтIулаан Россиялда.\nДоваса гьев вачIун вуго Сочиялде ва кIиго моцIалда жанив хIалтIулев вукIана Олимпиялъул росо баялда.\nМоскваялда регистрация гьабураб напсияб бетIергьанлъи бугеб фирмаялъ гьесие бащдаб къадаралда мухь кьуна.\nГьес къасд гьабуна диваналде гIарз битIизе Симоновасул кумекалдалъун. Амма хьул къотIарав Бозоровас ахир-къад Сочи тун, ана къватIивехун. Гьев хIинкъана, гьадинаб тIалаб кьварараб къагIидаялда гьабуни жив гьаниса депортация гьабун нахъе гъезе бегьулеблъиялдаса.\nГъоркьисала сентябрь моцIалда Краснодар икълималъул тIадтараз байбихьана изну гьечIого хIалтIулел мигрантазде данде жиндирго кампания.\nИммиграционияб полициялъ ва бакIалъулал казаказ 2013 соналда аза-азар мигрант ккун, гьениса нахъе гъуна. Цогидал ана Сочиялдаса жидеего бокьун.\nБозоровас абулеб буго жиндиеги жиндирго ракьцоязеги бокьун гьечIин тIадтаразулгун гьоркьобакI квещлъизабизе.\nБахшило Бозоров: «ГIемерал гIадамал депортация гьабун нахъе гъун руго гьаниса. Дида цадахъ хIалтIулев вукIарав цояв, масала, церекъад ана рукъове. Гьелдалъун ниж хIинкъула къватIабахъ хьвадизе».\nСочи: бергьаралги къуралги якъинлъана # 3


МахIачхъала антирейтингалъул тIоцересеб кьерда\nТранспорталъул гIадамазе кIудияб хIинкъи бугел регионазул тахшагьаразул цересезул кьерда буго МахIачхъалаги. Масала, 2015 соналда, цересел соназде дандеккун, МахIачхъалаялда нухда ккарал авариязул къадар цIикIкIун буго 24 проценталъ. Гьединаб хIасил ккун буго «Халкъияб экспертиза» абулеб централъ гьабураб цIех-рехалъул. Гьеб ахIвал-хIал гIагараб заманалда жаниб лъикIлъиги щакаб бугин рикIкIунеб буго экспертаз.\nГьеб антирейтинг гIуцIун буго тIолгороссиялъул халкъияб фронталъул (ОНФ) «Халкъияб экспертиза» абураб централъ. Гьелда рекъон, МахIачхъала кколеб буго гIумруялъе бищун кIудияб хIинкъи бугеб транспорталъул хьвада-чIвади бугел тахшагьаразда гъорлъ ункъабилеб бакIалда. Цогидал Шималияб Кавказалъул республикаязул тахшагьарал ккун гьечIо гьеб сияхIалде.\nЦо рахъалъ, МахIачхъала гьеб рейтингалде ккеялъе гIиллаби ругин гьаниб гIадамал цIикIун, лъикIаб демографиялъулаб хIал букIин ва цадахъго ахираб чанго соналда жаниб автотранспорт цIикIкIун букIинин бицана «Эркенлъи» радиоялъе Дагъистаналъул Нухлул инспекциялъул пресс-хъулухъалъул нухмалъулев ГIисалмухIамад СултIановас. Цогидаб рахъалъ, гьеб бугила гIадамазул менталитеталда бараб, масала, гIемерисеб мехалда нухда гIадамал чIвай хурхараб букIунила жалго гIадамаз кколареб бакIалда нух бахиналда, амма мекъаб куцалда нух бахунел чагIазухъа гIакIа бахъизе Нухлул инспекция лъугьани гьеб бичIчIуларила гIадамазда. СултIановас баян гьабухъе, нухлул лъугьа-бахъиназул 80 процент хурхараб букIунеб буго гIадамал нухда чIинтIиялда, гьезул 20 процент кколила лъимал. 2015 соналъул микьго моцIил гьарурал хIасилазда рекъон, нухлул лъугьа-бахъиназул хIасилалда хун вуго 321 чи, лъукъун руго 1373 чи.\nАхирал соназда жаниб чанго нухалъ цIикIкIанила МахIачхъалаялда транспорталъул къадар, амма нухлул инфраструктура букIарабго хIалалда бугила, гьеб цIигьабулебги гьечIилан бицана СултIановас.\nГIисалмухIамад СултIанов: «Аслиял тIалабал нижер руго шагьаразул ва мухъазул нухмалъиязде. Нухлул инспекциялъул хIажалъалабазе сурсатал федералияб централдаса биччала муниципалитетазде. Жавабчилъиги гьезда тIад букIуна тIубан. Нижеца лъазабула кинаб хIал кинаб бакIалда бугебали. Масала, МахIачхъалаялда нухазда киб щиб бугеб, ва кинаб хIажат пуланаб бакIалда нухда бугебали лъазабула шагьаралъул администрациялда, гьез хIалIти гьабуларо, абула лъикI бугилан, разилъула, ахIвал-хIал гьедин букIиналда, амма гьабулеб жо щибго кколаро. Масала, 1 сентябралде нижеца кьола сияхI киб бакIалда хIажат ругел гIадамаз нух бахунеб бакIал къачIазе, 1 сентябрь бачIиндал, гIицIго 70 процент нух бахунел бутIабазул гурого букIунаро къачIан, хутIараб 30 процент гьединго хутIула. Гьелъул хIасилазда ккола цо бутIа гIадамал чинтIиязулги».\nЖидеца балъго гьабуларила ругел гIунгутIаби, амма цогидал идарабазул ва министерлъиязул рахъалъ жидеца кьолеб информациялъул хIасилалда гьабулеб хIалтIи щибго гьечIила.\nТIолгороссиялъул халкъияб фронталъул Дагъистаналда бугеб нухмалъиялъул вакил Руслан Гереевас баян гьабухъе, гьеб мониториг тIобитIулаго тIатинабунила цо чанго соналъ цере капиталтяб хIалалда къачIан рукIарал нухалцин тIуран хварал, заман гьоркьоб балелдего, баккулеб бугила суал гьабулеб хIалтIул даража гьечIолъиялъул. Гьелъул жавабчилъиги тIубараб куцалда бугила министерлъиязда ва администрациялда. Цогидаб рахъалъ нухда хьвадияъул культура гьечIила дагъистаниязулин баян гьабуна Руслан Гереевас.\nРуслан Гереев: «МахIачхъалаялъул нухазе, тIобитIараб мониторингалъул хIасилалда, кьуна цIакъ гIодобегIанисеб къимат. Гьеб ахIвал-хIал хисизабиялъе гьарулел хIалтIабазда хадуб халги кквезе буго фронталъул вакилзабаз. Жакъа бокьарав чиясул рес буго шагьаралъу букIа, росдал, мухъалъул букIа нухлул инфраструктураялъул кинаб хIал бугебали хадуб хал кквезе. Нухазда жагъаллъи, яги цогидаб гIунгутIи бихьанани, гьелъул сурат бахъун битIизе бегьула гьеб мониторинг тIобитIулеб централде. ТIоцебесеб иргаялда гьаниб гьечIо хьвадулел гIадамазе ва сакъатлъи бугел гIадамазе чIезабураб квегIенлъи. Хас гьабун абизе ккола сакъатал гIадамазе квегIенлъаби гьечIолъиялъул».\nТIолгороссиялъул Халкъияб фронт жамгIияб чвахи бугониги гьеб цIакъ гIагараб бугин тIалъиялде ва гьеб мониторингалъул хIасилазул кIвар гьабулин федералияб тIалъиялъгийн бицана Руслан Гереевас.\nКъо тIагIарав чи данделъугеги!\nКутакаб хехлъиги, хашал нухалги


Сулейман Мамаев, Дагъмедакадемиялъул ректор\nСон вищана Дагъистаналъул медакадемиялъул ректор. Гьенив лъабго кандидатасда гьоркьоса бергьана Сулейман Мамаев абурав тумав.\nЩай дица гьаниб миллат хъвараб тIоцебесеб иргаялда? Щай гурелъул Дагъистаналда республикаялъул бетIереасдаса рахъарал цо колохъ цIани хьихьулев чиясде гIунтIун тIоцебе бачIунеб суал буго "гьев хъулухъалда тарав чи щиб миллаталъул?" абураб.\nГьединго абун букIун рагIула республикаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповасги: "Дагъмедакадемиялда магIарулав вукIине ккола" - ян. Гьеб хъулухъалъе гIоло къеркьолев вукIана ХIамидов абурав цо гьидалъев. Жо ккечIо гьесул, кигIан нухмалъиялъ кумек гьабуниги балъгояб гьаркьил рищиязда къуна. Гьеб миллияб ращаголъи гьабулелин рукIунаха ХъахIаб рокъор ругелги. Медакадемия рикIкIунаан магIарулазул ВУЗлъун, ДГУ - даргиязул, политехникияб университет - лезгиязул, росдал магIишаталъул институт - лъарагIазул.\nАслиял пачалихъалъул ВУЗал рикьун рукIана республикаялъул чIахIиял миллатазда гьоркьор. Реххун чIахIиялги тун, рищиязда избирателал магIарулазде ва магIарулал гурездеги рикьизарун тахбакI ана тумаз. 295 избирателасдаса 125 магIарулав вукIун вуго, гьезул гьаркьал щун руго магIарулазул кандидат ХIамидовасе, власталъги гьесул рахъ кколеб букIана, калам тун гьев бергьилинги прогнозал рукIана, ма нужее, хутIарал киназго Мамаевасеги кьун къезавуна ХIамидов. Ахирал соназда Дагъистаналда билълъараб гIадаталда рекъон кидаго магIарулазда хадуб цIунарабин рикIкIунеб МВДялъул министрасул тахбакI ва медакадемия ана тумазул вакилзабаца.\nРес буго гьел магIарулаздаса мустахIикъал ратизеги, жакъа ХХI гIасруялда миллатал батIа гьарун нухмалъи бищи ахIмакълъи буго. Нух кьезе ккола тIадегIанал профессионалазе ва иш лъалел чагIазе. Жакъа ректорлъун вищарав Сулейман Мамаев абурав чи веццулев вуго иш лъалев чи вугин. Амма гьев вищана иш лъалев чи вукIун гурев, гьев вищана ургъичIеб, магIарул миллат къезабулеб политикаялъ.\nДове магIарулав вугIизавизе лъугьун. Бищунго бокьана ХIамидов вищизавизе лъарагIал рази гьаризе тIад къан букIанила Хизри ШихсагIидовасдаян абидал. ТIоцебесеб иргаялда балъгоял рищиязда лъарагIаца гьабуларо Хизрица абураб, хасго магIаруласе гьаркьал кьей, кIиабизе цIакъ кIудияб щаклъи буго гIумруялъ Ильясовалгун гьудуллъиялда вукIарав Хизрица гьезул кандидатасда данде хIалтIи гьаби. Политикаялда гьудуллъиялдаса интересал цере рукIин нилъей балъголъи гурелъул.\nЦIияв вищарав ректор рагIула Дагъистаналда тумазул бищунго бечедаб тухум, Центробанкалъул нухмалъуда вукIарав Сиражудин Ильясовасул ва гьесул вас мал-мулкалъул министрлъун вукIарав Марат Ильясовазул дурц. Гьеб гIадатияб тухумги дагьаб сурсатги гуреблъи нилъее якъинаб жо буго. Амма Медакадемиялъул ректорлъиялда цIияв чи вищиялъе аслияб роль хIана миллияб суалалъ.\nГьеб квешги буго, квеш буго хъулухъалда чи профессионалияб рахъалъ гуреб миллияб рахъ хIисабалде босун вищиялъ. Хасго гьеб загьирлъулеб буго жамгIиял сетазда, интернеталда аваразда тIад босараб ракI чIараб бергьенлъи цоцада баркун лъавудаса унел хутIарал халкъал рихьарабго. Гьеб унтуца ккун буго Дагъистан.\nГIажаибаб хIалтIи. Цониги операциялъул столалда унтарав чияс жиндир миллаталъул тохтир тIалаб гьавулев рагIичIо, иш лъалев, лъай бугев, жиндир гIумру хвасар гьабизе кIолев гурони. Щаялиго ВУЗалъул ректор, министр, депутат, завсклад, базаялъул директор, районазул ва шагьаразул бутIрул хIажат рукIуна азие жидер миллаталъул чагIи.\nГьел гIадамалин абуни тахбакI ккуразе хIажат рукIуна гIицIго рищиязул заманалда, тахбакI ккун хадур гьезул миллат хисула, космополитал лъугьуна. Бечелъун ва ресалде щун хадур гьезул букIуна хасаб миллат, хасаб тухум, чIахIиял гьундул ругезул, джипазул рехьед бугезул, цадахъ Москваялдаги къватIирги мадугьалзаби, къиматал санаториязда бакIал, ретIел-хьит, квен-тIех, жавгьар-якъут бугел чагIазул миллат.\nГьезул лъимал цадахъ хIалтIула, цоцазулгун ригьнал рукIуна. Лъугьуна хасаб социалияб статусалъул миллат. Гьез киданиги ватIа гьавуларо чи миллаталде ва миллияб мацIалде балагьун, гьеб мацI гьезда ва гьезул лъималазда лъазецин лъаларо, лъазе хIажатги букIунаро. ЦохIо рищиязул заманалда бачIуна цебе гьеб миллияб суал, гIадатиял гIадамал гуккизе къварегIарабго. Диналъги, законалъги, намусалъги, гIакълуялъги гьеб суал гьукъараб бугониги. Щиб миллаталъул чагIиха рукIараб гьеб медакадемиялъул ректорлъи балагьулел чагIи?\nНилъеца ургъичIого абила аваравги, тумавги, даргиявги рукIанин. РукIинчIо. Гьел рукIана хIарщ гIадин гIарац гъоркьгоги бугеб, тIадеги балагьулеб, кигIан щваниги бугелда гIейги гьабулареб миллаталъул чагIи, ай бечедал чагIазул миллат. Гьезие гьаркьал кьолел чагIи рукIана аваралги, тумалги, даргиялги. Гьел гьаркьал кьолев щивасдаги кколеб букIана жиндир миллаталъул чи вищани миллаталъего лъикI букIунин.\nБукIунаро, лъикI букIуна вищарав чиясе ва гьесул сверухълъиялъе, лъалеб букIахъе рищун хадуб букIунаро гьезул миллат, рищизегIан букIуна. ХIасил калам, миллияб суал кидаго буго халкъалда гьоркьоб, хъулухъчагIазул буго жидерго миллат, социалияб положениялъ, бечелъи-мискинлъиялъ бихьизабулеб, я мацIалъ, я ратIлица, я гIураб бакIалъ бихьизабулеб гуреб. Гьеб хIакъикъат лъазе лъикIан киналго дагъистаниязда.\nМиллатаздагьоркьосеб рагIирекъонгутIи школаялъул даражаялда\nЦIидаса гIуцIулеб буго миллияб политикаялъул идара\nДагъистаниязул менталитет ва рукъалъулаб зулму\nЩиб кколеб Дагъистаналъул чIухIилъун\nНахъойги митингал, лъарагI миллаталъул ракь ва магIарул росаби\n"Миллияб идея" ккола къватIисан берцинаб, жанисаб гьодораб цIорол хъала гIадаб жо..."


Дуниял сапар буго » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nКинабго бараб буго нигаталда, рекIеда. КигIан чIахIи-чIахиял ва чIухIа-чIухIарал рагIаби кIалалъ абуниги, ракI чIегIераб бугони, кида-къадги гьеб загьирлъула ва хъубал къасдалгун гьабураб ишалда баракат лъоларо.\nЦо-цо «аналитиказул» хъвай-хъвагIаял цIалараб мехалъ, Америкаялъул маргьаби ракIалде щола. Гьез, Голливудалдаги рукIун, дунялали щиб гурин, тIолабго космос «цIунула ва хвасар гьабула». ГIадатияв чиясда аскIоре къазе чIухIарал, вехьасул хъорщихъ пахруго ралагьулел, кабинеталги, хъулухъалги, цIаралги хириял «аналитикал», ункъабго къадахъги интернеталъухъги ралагьун, палал тIамизе журала.\nГIелмияб хIалтIи хъвазе ккани, цIех-рех гьабизе ккола. Масала, археологиялда гьечIого гIоларо гIелмияб сапар бухьи (экспедиция), ракь бухъи, артефактал рати, гьезие къимат кьей. Гьединго журналистикаялдаги чара гьечIого хIажалъула цIех-рехал ва сапарал. Антон Чехов Сахалиналде ун вукIинчIевани, гьеб чIинкIиллъиялъул балъголъаби рагьулеб гьесул камилаб очерк букIинароан. Анализ гьабизе ккани, хIужаби хIажалъула. Журналистикаялдайин абуни гьел ралагьизе бакIидаса гьункьизе ккола. ПалхIасил, сапаралдасан ва репортажалдасан байбихьула публицистика. Дунялалъул бищунго камилал журналистал ва хъвадарухъаби тIоцебесеб иргаялда репортерал рукIана – Эрнест Хемингуэй, Антуан де Сент-Экзюпери, Эрих Мария Ремарк ва гь.ц.\nРепортер гьечIевани, инсаният беццаблъунги, гIинкъаблъунги, мацI лъалареблъунги букIинаан. Марафоналъул манзилалда тIоцеве векерарав ва, греказда гьел персаздаса бергьиналъулги бицун, гIодов речIчIун хварав рагъухъанги репортер вукIана. КIвар бугеб хабар бицунеб чи ккола репортер. Тушман гIагарлъаравго магIарулаз ракулел цIаялги рукIана репортерал, чапарзаби. Киналниги СМИязул аслу, кьучI ккола репортаж. Журналист сапаралде вахъинчIони, я видео, я фотосурат, я лъугьа-бахъин букIунаро. ГIадада гурелъул БакътIерхьул махщалилаз абураб, журналистас хъвачIеб иш лъугьараблъун рикIкIунарилан. ЖамгIияб гIумруялъе диагноз лъола къалмилаз. ЧIварал журналистазда гьоркьор бищун гIемер руго репортерал, гьезулги цIикIанисел рагъазда щвана къадаралде.\nКорреспондентал жидеда тIаде раккуларел газетал халкъалъ къабул гьаруларо.\nГазеталъулгун дица бухьен ккуралдаса 13-абилеб сон сверулеб буго. ГIемерал магIарул росабалъе щвана – цIадакьги, гIазукьги, бакъукьги. Бихьана гьимиги, бихьана магIуги. Рорхана гIадатиял гIадамазе рахIат толарел суалал. ГIезегIан хIалуцарал масъалабазда базе кколеб букIана квер. Гьеб сабаблъун тIадчагIазда рихана, хIинкъаби кьолелги камичIо. Амма ракI бухIизе ккарал сапарал ва макъалаби рукIинчIо. ГIадатиял гIадамазул баркалаялдаса къиматаб щиб букIинеб гьаб ракьалда.\nКъватIибе бахъараб материалалдаса дирго хасаб архивалда цIунараб информация, аудио, фотосуратал гIемер руго. Аллагьас хъван батани, щвела гьезиеги цо сагIат. Макъалабазда лъечIеб тIехьалде босизе ракIалда буго.\nГIамал кIудиял хъулухъчагIигун дандчIваялдаса гIадатиял гIадамазулгун накъит гьабизе бокьула. ТIадчагIазул гIадин ургъун рахъун гьерсал рицинеги «гьунар» гIоларо гьезул, жидер ритIухълъи тасдикъ гьабулел анцI-анцI документалги ратула кодор.\nМунагьал чураяв ГIабдула Дагановас чанго данделъиялда ракIалдещвезабуна ЦIоралдаса гьабураб макъалабазул цикл. Гьелъул брошюра биччазе бегьилиланги абун букIана гъос. МагIарулазул халкъияб эпосалъулъеги араб, дие цIакъ хирияб буго ЦIоралъул тема.\nАллагьас хъван батани, къватIибе биччазе буго «ХIамилгIин» абураб тIехь. Гьебги ккола гIемерал соназ данде гьарурал хIужабаздаса, баяназдаса, 1999 соналъул кьалда гIахьаллъаразул, доб соналда лъугьа-бахъунелъул нугIзаллъун рукIаразул ракIалдещвеяздаса гIуцIараб тIехь.\nАхирал соназда Дагъистаналда журналистика цебетIуна. Гьелдаго цадахъ къалмил агьлуялда гьоркьор дагьал ккечIо дагIба-рагIиялги. Гьебги ккола чIаголъиялъул гIаламат. Амма цо-цоязе захIмалъулеб буго, цоцазул адабги цIунун, бахIс гьабизе. Гьеб мехалда дандбалеб суал сверулеб буго «кореялъулазул парламенталде».


Дагъистаналда 11 соналъ жив лагълъуда ккун вукlанин бицарав ва армиялдаса лъутарав солдат Андрей Попов, Aвг2011\nДагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъги "Альтернатива" абулеб гIолилазул багъа-бачариялдаса вакилзабазги тIатинаруна кирпич къотIулел заводазда хIалтIулел Белоруссиялдасаги Россиялдасаги гIадамал - кинавниги 12 чи.\nБайбихьуда бицунеб букIана гьел ругин лагъзал кинигин кванихъ хIалтIизарулел чагIи. Амма жанисел ишазул министерлъиялъул пресс-хъулухъалъул нухмалъулев Вячеслав ХIасановас ЭР-ялъе бицана квачан холеб Россиялде тIадруссун жидеца щибин гьабилебан цояз махсараби гьарунила, жал гьанир бетIербахъи гьабулел ругилан цогидаз жаваб кьунила. Гьезда гьоркьоса ункъо чи Белоруссиялдаса ватана. Гьезул кIигоязул документал тIагIун руго. Гьанже Москваялда инсанасул ихтиярал цIунулез кумек гьабулеб буго гьезие рокъоре тIадруссине.\nЖеги микьго чи ватун вуго Россиялъул батIи-батIиял регионаздаса гIадамал. Гьелги Москваялда "Гражданское содействие" абулеб жамгIияб гIуцIиялъул офисалда рукIиналъул баянал руго. Гьеб гIуцIиялъул нухмалъулей Светлана Ганнушкиналъ тIалаб гьабулеб буго гьезул. Гьел микьгоязда гьоркьоса лъабго чияс абун буго жал Дагъистаналдаго чIелаанин, щайгурелъул абуни жидер ине бакI гьечIилан.\nКлофелин даруги гьекъолеб жоги кьун кIотинеги гьарун рачун ругин гьел чагIи Дагъистаналдеян кирпич къотIулеб заводалъул бетIергьанасде гIайиб гьабулеб буго инсанасул ихтиярал цIунулез.\nВячеслав ХIасанов: "Гьединаб хIалалда гIорхъи бахун анивехун Белоруссиялдаса ункъо чи вачине бажарулареблъи дудаго гIагийищ бичIчIулареб? Гьединлъидал гьел жалго рачIуна гьанире хIалтIизе".\nЦебехун бицен гьабурал "Альтернатива" къокъаялъулги Дагъистаналъул жанисел министерлъиялъулги вакилзабазда гьел чагIи ратун руго МахIачхъалаялъул рагIалда Красноармейск абулеб росулъ.\nВячеслав ХIасанов: "Сверухъ рагъулал тунка-гIусиялги рукIун, къватIире рахъине хIинкъун рукIанин багьана батулеб буго гьез. Амма балагьараб мехалда, кирпич къотIулеб заводалъул бетIергьабаз хIалтIухъ мухь кьолеб букIун гьечIо. Гьелъулги цIех-рех гьабизе буго".\nГьедин рейд гьабулеб мехалда полициялъул хIалтIухъабаз заводалъул бетIергьабазда гьел чагIазул щивасе 20 аза-зар гъурущ кьезабунин нахъе унелъулин бицана Нариман ХIажиевас журналистазе. Гьев ккола информациялъулгун массовыял коммуникациязул министр.\nГьанжеялдаса чанго соналъ цебеги ахIи-хIур бахъун букIана Дагъистаналда кирпич къотIизе лагъзал гIадин хIалтIизарулел ругин Россиялдаса гIадамал абун. Улкаялъул телеканалалдасан "Жди меня" передачаялдаги букIана гьелъул бицунеб. Гьелдаса хадуб заводазул бетIергьабаз хIалтIухъабазе щвараб мухь Россиялде унел автобусазда гьезул гIагарлъиялъухъе битIизе лъугьанин бицана ЭР-ялъе Вячеслав ХIасановас. Щайгурелъул гьез гьеб гьекъон лъугIизабулеб рагIулила.\nВячеслав ХIасанов: "ГIемерисеб мехалда жидеего хIалтIун щванщинаб гIарац гьекъолеб жоялъухъ кьун лъугIизабун батула гьез. Яги гIемер ккола гьадинал хIужабиги - электроинструменталги рикъун, хIалтIулеб бакIалъа тIурун ун ратулел руго. Цинги гьелги ричун щвараб гIарац гьекъон лъугIараб мехалда заводалде нахъруссинеги хIинкъун, байбихьулеб буго гьез "жал рикъун рукIанин", "лагъзал гIадин хIалтIизе тIамунин" жал-жал ургъизе".\nГьедин Вячеславица ракIалде щвезабулеб буго автомобилал чурулеб бакIалда хIалтIулев вукIун, гьез нахъе вачарав гIурусавги. ХIалицаго мун гьенив ккун вукIун ватани, къойида жанир нус-нус батIиял гIадамал рачIунин гьенире, рокъове тIадвуссине къваригIун букIун батани, гьездасанниги щайинха гьаричIеб кумекилан абунила жинца гьесда.\n2011 соналда улкаялдаго рагIун бицунеб букIана Саратовалдаса Андрей Поповасул. 2000 соналдаго армиялдаса вачIине кколев вукIарав гьев, 11 соналдасан ваккана жив Дагъистаналда кирпич къотIулеб заводалда лагъ хIисабалда хIалтIизавулев вукIанилан. Амма Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъ абулеб буго цIех-рехалъ тIадвуссунго республикаялде ахIараб мехалда Поповасда лъачIин гьеб завод бугеб бакI бихьизабизе. Завод тун добехун кинабалиго гIурччинаб расалъи букIанин абунила гьес, амма кирпич къотIулеб бакIалда сверухъ кинабго бухIа-чIурхIун букIунила.\n2009 соналдаги букIана гьебго ахIи-хIур. МахIачхъалаялъул рагIалда кирпич къотIулел заводалда хIалтIизарулел ратанилан, низам цIунулез эркен гьавун вукIана 30 чи.


16-абилеб марталъул къасде сагIат 10 тIубалеб заманаялда Буйнакск шагьаралдаса Генуре рачIунаго, Ишкартали росулъехун сверулеб бакIалда кьвагьун буго Генуса ХIажигIабдулаев Базарганил живго бетIергьанаб Мерседес джип.\nЦадахъ рукIун руго 22 сон барав гьесул вац Дагъистаналъул халкъияб магIишаталъул институталъул 3 курсалъул студент Шамилги, гьезулго гIагарав чи Рихьуни ГЭСалъул хIалтIухъан 27 сон барав ГIабдулаев Рамазанги.\nГьел лъабалго машина кьвагьараб бакIалдаго хун руго.\nБатIи-батIиял руго гьеб хIужаялда хурхун информалатазул баяналги, масала «Интерфакс-Юг» сайталда абулеб буго машина кьвагьиялъе гIиллалъун ккараб алат, гьез машинаялда жанибги лъун росулъе босун унеб букIун бугилан.\n«РИА Дагестан» сайталда хъвалеб буго машинаялда рекIинабун букIун бугин гьеб кьвагьизабураб алатилан. Буйнакск мухъалъул цIех-рехалъулазги, полициялъулазги абулеб буго экспертиза лъугIичIого машина кьвагьиялда хурхун мухIканаб баян кьезе кIоларилан.\nХIажигIабдулаев Базарганил букIана гIумроялъул 33 сон, гьев вукIана минаби раялъул тIадегIанаб лъай бугев чи. Гьесул бажариялдалъун ЦIияб Генуб росулъ бан буго щуго щуготIалаялъул мина.\nХъизан кватIун гурони ячун гьечIо Базарганица. Гьесулги гьитIинав вац Шамилилги нахъе хутIичIо цониги лъимер. Гьезда цадахъ хварав ГIабдулаев Рамазанил нахъе руго хъизанги цо васги цо ясги.\n16 марталда Буйнакск мухъалъул Эрпели, Ишкартали, Хъарани росабазул сверухълъиялда рохьазда россиялъул аскарияз тIоритIулел рукIун руго хасал рагъулал тадбирал.\nАскарияз киналго нухлулазул машинабахъ чIухьги балеб букIун буго. Гьедин букIинги лъалаго, Базарганица жиндирго машинаялда жаниб кьвагьулеб алат босизе рес гьечIилан абулеб буго гендерил гIадамаз. Живго Базарган щибго хIажат гьечIеб ишалдехун хурхен гьечIев, тIекъаб пишаялда тIадги рекъоларев, рохьилаздехун махIлъиги гьечIев чи вукIанилан бицунеб буго гьев лъалел рукIарал гьесул росуцояз.


Тема 1. «Лъабго гьунар гьабурав бахIарчи» (2 сагIат)\n1. Маргьабазул гIуцIиялъул хаслъаби (лъабцIуллъи, релълъараб байбихьи, кидаго сахават-лъикIлъи бергьин, квешлъи къезаби) баян гьари.\n2. Маргьуялъул аслиял бутIаби къокъго рицине ругьун гьари.\n3. Ханзабазул, багьадурасул, гIажаибал ясазул гIамал-хасиятазул анализ гьабулаго, гIилла-мурадалъул гьоркьорлъаби ратизе ва гьезие битIараб къимат кьезе цIалдохъаби ругьун гьари.\n1. Художественнияб къагIидаялъ, лъималазе асар гьабиледухъ, маргьа бицина (бажаричIони цIалила) – 15 минут.\n2. Хадуб 2–3 минуталъ лъалхъиги гьабун, тексталда тIасан суалал кьела.\n- Маргьа бокьарабищ нужее?\n- Маргьаялда цIар буго «Лъабго гьунар гьабурав бахIарчи». Васин абичIого, «бахIарчиян» цIар лъеялъе гIилла щибдай?\n- Кина-кинал гьунарал гьес гьарурал? (ЦIакъго къокъго рехсезе тIамила).\n- «ГанчIил вас», «ХIамаги бацIги» абурал маргьабазда дандеккун, гьаб маргьаялъул батIалъи щиб? (Лъималазда жаваб кьезе лъалеб гьечIони, къокъго ва мухIканго живго учителас бицина).\n- «ГанчIил вас» абураб асаралда кколел гIажаибал лъугьа-бахъинал ракIалде щвезаре. (Вас ганчIиде свери).\n- Гьединал, хIакъикъаталда рукIунарел, божизе захIмахал лъугьа-бахъинал гьаб маргьаялда кинал ругел? (Лъималаз бицина, учителас хIасил гьабила):\n«Маргьаби рукIуна рукIа-рахъиналъул, хIайваназул хIакъалъулъ ва гьединго, гIажаибал ишазулги бицунел. Гьеб лъабабго тайпаялда гьоркьоса гьаб маргьа кинаб кколеб? Сундул хIакъалъулъ гьеб бугеб? (ГIажаибал, хIикматал ишазул хIакъалъулъ маргьа).\n3. ТIахьазда тIаде ралагьун цIалдохъабазда цIализабила ункъабилеб абзац, цинги гьикъила:\n- ХIакъикъаталда букIине бегьулеб «гIажаиблъи» щиб батараб? (Рас меседил куй, рахьдал хIорал, хIориниса куйдуца рахь гьекъейгун, гьелда хадув лъугьарав кIотIун ккей).\nЩуабилеб абзац («Нахъисеб сордоялъ») цIализе тIадкъала, хадуб суал кьела:\n- ГьитIинав вац кIотун ккечIолъиялъе гIилла щиб?\nАнкьабилеб абзац («Ханасул васас гьикъанила...») цIализабила.\n- Гьаниб гIажаибаб иш щиб бугеб?\n- Вас хвасар гьавуралъухъ ханас щиб кьолеб букIараб?\nХанас васасде абурал рагIаби ратизе ва цIализе тIамила, цинги гьикъила:\n- Бечелъиялдасаги, ханасул ясалдасаги васас щай инкар гьабураб? Щиб гьесие бищунго хирияб жо? «Щванила гьев цо кидаго бихьичIеб...» абураб бакIалдаса тIамач лъугIизегIан рагIун цIализе тIамила.\nI- Гьаниб гIажаиблъи гьабизе ккараб иш кинаб бугеб? (Гама ралъдалъе цIан ин).\n4. Хадусеб лъабго абзац цIализе тIамила (жидецаго). Хадуб гьикъила:\n- Гьанир кинал гIажаибал ишал дандчIварал? (Гъалал меседил яс, ясалъ лъелъан гама тIинде цIай, цIадал къвачIил кIал ккурай яс).\n- ТIоцебесеб гьунар гьабуралъухъ ханас щиб кьолеб букIараб?\n- КIиабилебги лъабабилебги гьунаралъухъ?\n- Сундуе гIолоха бахIарчияс гьел гьунарал гьарурал?\n- Тимурида дандеккун, гьел ханзабазул батIалъи щиб? (Гьанир руго халкъалъ ургъарал гIакъилал, ритIухъал тIадчагIи, гъова абуни – зулмучи. Гьаниб жиндир халкъ хвасар гьабуралъухъ багьадурасе бащдаб яги тIолго ханлъиги тIаде жиндирго ясги кьола, гъоба чияр ракьал рахъарал гIечIого ясал инжит гьарулев зулмучи вуго. ХIасил гьабила: азарго соназ халкъаз анищ гьабулеб букIана ритIухъав, гIакъилав, халкъалда гурхIулев чи хан ккелилан.\n5. Учителас цIехела цоги маргьадулъ гIажаибаб иш хадубккунги кинаб бугебилан. Гьелъул хIакъалъулъ бицунел предложениял ратила («Хабар гьечIого пархиялда боржун бачIун, лъабго микки рещтIанила, рахъун тIаса макказул цIакалгун, лъабго сурат гIадинай яс лъугьанила...»; «Анила макказ тах гьаваялде босун...»)\n6. Рокъобе хIалтIи: тIехьалда кьураб планалда рекъон хIасил бицине хIадурлъизе. Классги анлъго къокъаялде бикьун, щибаб къокъаялъе цо-цо тIадкъай кьела.\nТема 2. «ГанчIил вас» (2 дарс)\n1. Дарс байбихьила лъималазда ратарал васасул гIамалхасият бихьизабулел рагIаби цIализариялдасан. Хадуб классалдаго цадахъ цIализарила халкъияб биценалъул аслияб магIна жаниб бугел гьал рагIаби: «Ракь гIадин, лъимги гьелъул бетIергьабазе хирияб буго. Нижер ракь тушманасе кьезе нижее бокьун гьечIо, нижеца лъимги кьеларо».\n2. Тимурилги васасулги дандчIвай цIализабила, цинги гьикъила:\n- ГьитIинав вехьасда аскаргун Тимур вачIунев вукIин лъалеб букIанищ?\n– МугIрузде араб халкъалъулги гьитIинав вехьасулги хурхен букIанищ?\n– Гьел араб мехалъ вас щай гьениса нахъе инчIев?\n– Васасул хIакъалъулъ Тимурида щиб лъалеб букIараб?\n- Биценалда жаниб васасда цIар щай гьечIеб? (Жаваб кьезе лъималазде захIмалъани, живго учителас баян гьабила).\n- Тимурица щай цIехараб: «Лъида цеве эхетун вугевали лъалищ дуда? Дуда лъалищ дие бокьараб жо дуе гьабизе дида кIолеблъи? – ян. Щиб гьелъ бихьизабулеб?\n- Васас кинаб жаваб кьураб? (ЦIале тIехьалдасан).\n- ГIакъилаб, гIодобе биччараб жавабалъ вас кинав чилъун вихьизавулев?\n- «Дица бицинабила дуда гьеб!» – ан ахIдана Тимур. Кин бицинабизе гьесда ракIалда букIараб?\n- Лъалеб бугищ гъарачиясда ВатIан хириял дагъистаниязул къвакIи?\n- Гьеб бицеян гьанжелъизегIан гIакъуба кьуна», – ян васас гъажалдаса буртина рехиялъе гIилла щиб?\n- Тушманас (ГIубайдулаца) васасе кинаб къимат кьураб?\n«БицинчIони, цIалаца вухун, тIутIун вай», – ан буюрана Тимурица.\nТалавурчагIазул бодул цевехъанасул кинаб хасият гьелъ баян гьабулеб? Гьесул буюрухъалъ васасе кинаб асар гьабураб? ХIинкъун, тамахлъунищ арав яги цевеялдаса къвакIунищ лъугьарав?\n- ХIасил щиб ккараб: Тимурищ яги васищ бергьарав?\nВасасдаса жив къеялъе мукIурлъун, Тимурица абурал рагIаби цIале тIехьалдаса.\n3. Ролазде бикьун цIали гIуцIила.\n«Тимурица васасда гьикъана...» абураб бакIалдаса лъугIизегIан ролазде бикьун цIализе хIадурлъизе тIамила. Цин цебе учителас цIалдохъабазда бихьизабила щибаб суал ва жаваб абизе кколеб куц. Цинги хIадурлъизе тела ва 5–6 минуталдасан цIализе тIамила.\n4. ХIасилалъе суалал ва тIадкъаял:\n- Тимурица Дагъистан кверде босанищ?\n- Бакъараб, къечараб, свакараб жиндирго аскарги бачун, щай гьес Дагъистаналъул ракь тараб?\n- ГанчIил васас кинаб хIукму гьабизе гьев тIамурав? (Гьав гьитIинав васгицин гамачIгIан къвакIарав вугеб мехалъ, мугIрузул щулалъаби ккурал гьазул рагъухъаби чармил ратила, гьездаса ворчIани гIела дие», - ян нух босана гьес.\n- Васасул сипаталъул биценалъ сунде ахIулел ругел?\nЩиб нилъеда малъулеб бугеб?\n- Гьелдаса хадубги гIемерал цогидалги тушбаби тIаделъана\nДагъистаналде Надиршагь вачIана – щущахъ виххизавуна, туркал рачIана, ингилисал тIаделъана – тIуризе ккана, 25 соналъ гIурус пачаясулгун рагъ гьабуна, фашистал тIаде кIанцIараб мехалъ, гьезде данде рагъулаго 50-ялласаги цIикIкIун бахIарчи 1999 соналда чачаназул гъачагъазде данде рагьун, гъединго аза-азар гIолилаз рухI кьуна, гIагараб Дагъистан цIунулаго.\nАнкьумумулъан бахъараб гьанжелъагIан ВатIаналдехун кинаб бербалагьи бихьизабураб дагъистанияз?\n«ВатIан хириясе хвел букIунареб» абураб кициялъул магIна кин рагьун бугеб гьаб халкъияб биценалда? (ХIасил гьабила).\nГьеб темаялда тIасан дарсал араб куцалъе ва гьеб цIалдохъабазда бичIчIараб даражаялъе къиматги кьун, учителас доскаялда рокъобе хIалтIи хъвала (яги хъвазабила тетрадазда, кIалалъ абун): классалда бицине жидеего рекIее гIураб биценалдаса бахIарчиясул рекIел къвакIи бихьизабулел хIужаби.


Депортациялъул къурбанал ракlалде щвеялъе гьабураб мемориал, Грозный\nЩибго кодоб босизе течIого жидерго рукъзабахъа хIал гьабун поездазде вахинавун Гьоркьохъеб Азиялде депортация гьабун букIана бащдаб миллион гIанасев чиясе, аслияб куцалда гьел рукIана руччабиги, лъималги ва херал чагIи. Гьеб халкъалъул гIемерав чи хола нухдаги, ритIараб бакIалде щун хадуб ракъунги, гьава-бакъ рекъечIогоги. АнцIго соналдасан ай 1955 соналда Казахстангун Хъиргъизиялда гьабулеб букIана хас гьабун чачаналгун гъалгъаязул хъвай-хъвагIай. Гьелда рекъон, гьезул ватун вуго гIицIго 150 азарго чи.\nКазахстаналде гочинабураб Какаевазул хъизамалъул анкьго лъимадул чIаго хутIана цо Медна. Гьанже гьелъие буго 83 сон ва гьелъ гIумру гьабулеб буго Серноводск росулъ. Гьелъ ракIалде щвезабулеб буго жиндир вац вакъун хвараб куц.\nКакаева Медна: «Ахирги щвана ниж ритIулел рукIараб бакIалде. Гьеб бугоан цIакъ квачараб бакI. Нижее бихьизабуна цо кинабалиго рукъ. Лъаларо цебе гьениб тукенищ букIараб щиб букIарабали. БукIинчIо я квен я лъим. Казахал рачIунаан нижехъ балагьизе, гьезда абун бугоан ниж гIадамал кунел чагIи ругин. Хадуб гьез нижеда гьоркьо-гьоркьоса сахал рищун жиде-жидехъего рачунел рукIана. Нижее рихьизарулел рукIана хер цIунулел бакIал. Нижер эбелалъ кисаяли рачIана къотIарал ганчIал, гьезда тIаде накIкIуги бан, гьелда тIаде турутги рехун гьабуна нижее регел. Гьенир кьижулаан ниж анкьалго.\nЦо сордоялъ ниж кьижун рукIаго кIиго сон барав дир гьитIинав вац МухIамадица дида квешго хIанчIана. Дица эбелалъе гIарз гьабиларищха. Эбел семана гьесда. Цинги МухIамадица абуна: «Эбел, дица тIокIаб хIанчIизе гьечIин». Радал ниж рахъиналде МухIамад тIокIав шурулев вукIинчIо, гьев хун вугоан. Дида хIанчIараб мехалда гьесда хадуб гьесул бакъараб хвел бачIун букIун батила.\nГьелдаса хадуб ниж хъамуна гьел чагIаз. Эбелалъ росу тирун гIадамазул рукъзал рохьунел ай гьезда хIащ чIвалеб букIана. Гьелъухъ гьелъие кьолаан ханжу-тIехх. Гьедин гьабуна бетIер-бахъи».\nГьел кьоязул Эркенлъи Радиоялъе гьадин бицун букIана 1944 соналъ чачаназе депортация гьабулеб мехалда 10 сон букIарав Гъазиханов МухIамадица.\nГъазиханов МухIамад: «Ниж гочинаризе рачIарал солдатаз, гочинарулеб къо тIаде щвезегIан абулеб букIана жал хIухьбахъизе рачIарал ругин абун. Гьез гьарун, нижеца гьезие ханал, ханжу, риди кьолеб букIана.\nАмма ниж гочинаризе нижер рокъоре рачIараб мехалда, ниж лъалареб ххвел гьабуна гьез. Дир кIудияв вац унтун бусада вукIана. Солдатазда гьеб лъалебги букIана, гьез гьесие дару бачIунаан. Амма гьеб къоялъ гьез гьесда абуна: «ТIаде вахъа! Дуца ххвелал гьарулел руго»-ян.\nДида течIо хьитал ретIине. Балеб гIаздакь, хIатIида гIицIго вачана дун. Дида хадув вилълъунев вукIарав солдатас тункIил тIогьиб къазабураб нус хIенчIезабулеб букIана дир мугъалда: «Тушманасул куц, чIезабе гIоди!»-абун.\nПоездазда рекIинарураб мехалда лъимал, руччаби, бихьинал цоцалъ гъункун гIодорчIун рукIана вагоназда жанир. ШартIал гьенир рукIана хIайваназе гIадал. Сордо-къоялда жаниб цо нухалда толеб букIана тIагIарталъе ине. Лъимги кьолеб букIана цо нухалда. ГIун-гIечIого гьебги букIунаан. Нухда хварал росун лъолел рукIана гIаздада тIад ва гьанир толел рукIана».\nГьоркьохъеб Азиялде депортация гьабун чачанал рачIунеб заман ракIалде щвезабуна Эркенлъи Радиоялъе Хъиргъизиялъул Талас мухъалъул Пенсионеразул Щураялъул нухмалъулев Мамбеталиев Мунурица\nМамбеталиев Мунур: «Гьел ккана кьварарал шартIазде. Гьезухъ букIинчIо хинаб ретIел, юргъаби. 1944 соналъул хасел букIана цIакъ цIорораб ва гIазу гIемераб. Лъималги чIахIиялги рукIана гьезул унтун. Гьезул гIемерисел хвана гочун дагьаб заман иналдего. Амма абизе ккола бакIалъул гIадамаз гьезие кIудияб кумек гьабунин.\nРукIана гьезие гIака, бечIчIулеб цIцIе кьурал гIадамалги. Нижер гIадамазул кумекалдалъун ва жидерго жигаралдалъун гьезул гIумру тIасияб их щвелалде лъикIлъана. ХIалтIи бокьулел рукIиналъ, гьезул гIумрудул шартIал лъикIлъана хадусеб 5-6 соналда жанибги».\nШалиялдаса гIемерго рикIкIад гьечIеб Герменчук росулъа ЖабрагIилова ТIавус Казахстаналде унаго нухда хола гьелъул эбел.\nЖабрагIилова ТIавус: «МоцIал нухда раралги рукIана гIадамал гьенире щвелалде. Нижеда бан букIараб нацIцIалъул бицун пайда гьечIоха. Ролъул мугьгIан чIахIиялги рукIана гьел. ЦIияб яги бацIцIадаб гурде ретIун бахъиналде гьезул цIун батулаан. ЛахIчIегIерал...Хераз гьезул чIахIалъиялде балагьун «ганщазул нацIцIалин» абулаан гьезда. Нухдасан лъугIана нижехъ цадахъ букIарабщинаб квен-тIехх. Нижеда цадахъ вукIарав кIиго чи рещтIинеги гьавун киреялиго рачун ана. Хадусан гьел тIадруссана чурпаялъул кIиго къалигун. Гьедизе кIола, гьенир лъедолел рукIана болъонил расул цIурал гIундулги щанкIлалги. Щибха гьабилеб букIараб?\nЭбелаз кьунаха гьеб лъималазе, амма нижеца гьеб кинабго нахъе лагъулеб букIана ретIелги чорок гьабулаго. Гьеб букIана унго-унгояб жужахI. Дунги дир вац-яцалги гьенир хутIана эбелги камун. Гьей унтун хвана нухда. Казахстаналде щвелалде нижги рикь-рикьизаруна ва рахъ-рахъалде рачун ана. Гьенир рукIана комендатураби, нижее рукIине бихьизабураб бакIалдаса лъабго километралъул рикIкIалъуде ине бегьулароан. Гьедин лъабго сон бана нижеца цоцазда рихьичIого. Хадусан гурони нижее цадахъ рукIине рес щвечIо.\nЧачаназ жидерго лъималги ричулел рукIана ракъун хвеларедухъ. Дида дидаго бихьана кIиго лъимер казахазе бичулеб».\nЧачанал гочун хутIарал ракьазде витIула Дагъистаналъул мугIрул мухъаздаса аза-азар чи. ГIодилаго, умумузул хабалги, жидерго рукъзалги тун ине ккола гьеб халкъ чияр ракьалде.\nЧачаналде гочинарураб мехалда 25 сон букIун буго ЦIумада мухъалда гьаюрай Иманова Кипаятие.\nИманова Кипаят: «Къоло щуго соналъулай йикIана дун гьение араб мехалда. Дие чIунтараб рукъ щвана гьениб. ЧIорогоял рукъзал рукIана гьенир. Халкъ букIинчIо. Годилаго ана дун гьение. МагIарухъ лъикIаб гIумру букIана дир. Росги рагъде вачун ун бесдалайгIадин хутIана дун гьеб чияр рокъой. ХIалица ритIана ниж гьенире.\nИнчIони, магIарухъ рукъзал рухIулел рукIана нижер. МагIарухъ лъикIаб яшавалда рукIарал нижер Чачаналъе гочинарун хадусала бащдаб халкъ хвана бакI рекъечIого, кваназе жо щвечIого. Дир яс хвараб къоялъ, ниж рукIараб бакIалда жеги ункъго хвел ккун букIана цо къоялъ. Гьедин гIакъуба-къварилъиялда рукIана ниж гьенир».\nГьедин бицун букIана Эркенлъи Радиоялъе Кипаятица чанго сон цебе. Гьеб мехалда гьелъ гIумру гьабулеб букIана Чачаназул Шелковской мухъалъул Бороздиновская росулъ. Хадуб гьел киналго гьениса гочине ккун рукIана 2005 соналда гьенив цо чи чIван ва 11-яв араб бакI лъачIого тIагIараб мехалда.\nЧачанал рукIараб бакIалде гочинарун рукIана Казбек мухъалъул Алмахъалдаса гIадамалги. Дагьабго заманалда жаниб гьенире гочинаруразул 200-гIан чи хванин бицана Эркенлъи Радиоялъе Калининаулалда гIурав жамгIияв хIаракатчи СалихIов СалихIица.\nЖидерго ракъазде тIад руссине рес щварал 50-билел соназул ахиралдаса байбихьун цIидасан гIуцIизе ккола чачаназ жидерго магIишат.\nДагъистаналда жидер букIараб Гъавухъазул мухъ цIи гьабун гIуцIизе бокьун буго республикаялда ругел чачаназеги.\nГьелда бан республикаялъул нухмалъиялде гьез хитIабал гьарулеб бугелдаса буго 20-гIан сон.\nГьедин бицана нижее цебе ГIавухъ мухъалде кколеб букIараб гьанже Казбек мухъалъул Калининаул росулъа жамгIияв хIаракатчи Гилимов СултIаница.\nГилимов СултIан: «ГIавухъ мухъ гIуцIун букIана 1944 соналъ. Ниж гочинаризе анлъго моцI хутIун букIараб заманалда. Гьениса гочинарун рукIарал гIадамаз жакъа гIумру гьабулеб буго Хасавюрт, Бабаюрт, ЦIияб лак, Казбек, Гъизилюрт ва цоги мухъазда. Амма ГIавухъазул мухъ жакъаги гьечIо».\nЧачаназе депортация гьабун хадуб ЦIияблак мухъалде гочинарурал тумазе МахIачхъалаялда аскIобегIан кьун буго росаби кквезе бакI. Амма гьенирги руго жидерго проблемаби. Тумал разиял гьечIо гьеб ракьалдаги гьенир жидее рукъзал ралел ругеб куцалдаги.


Росабалъе нухал къачIазе гIарац биччалеб буго\nРосабалъе нухал гьариялъе 82 млн. гъурущ биччан буго Дагъистаналде. Гьеб гIарац харж гьабизе бихьизабун буго росабалъе жанире ва кIвар бугел росдал маг1ишаталъул объектазде росабалъ нухал къачIаялъе. Жакъа къоялде Дагъистаналда микьго мухъ бугин асфальт тIун къачIачIелин абулеб буго экспертас, гьелда тIадеги гIемерисел росабазул нухал цIакъго чIунтIун цIигьари хIажатаб хIалалда ругила.\nШималияб Кавказалъул федералияб округалъул лъабго регионалъе росдал шагьра-нухал къачIазе ва цIигьаризе субсидиял риччан руго. Кинабниги 85 млн. гъурущ биччалеб буго гьел регионазе, росабазул нухал къачIаялъе ва росабалъ ругел росдал магIишаталъул продукция гьабулеб бакIазде нухал къачIаялъеги. Гьедин лъазабулеб буго Россиялъул министразул кабинеталъул сайталда.\nБищунго кIудияб субсидия – 82 млн гъурущ кьолеб буго Дагъистаналъе, Чачан республикаялъе бихьизабун буго лъабго миллион гъурущ ва Ингушетиялъе гIицIго 80 азарго гъурущ гIарцул.\nДагъистаналда росабалъе ругел нухазул хIал лъикIаб гьечIолъиялъул хIисаб гьабизе бегьулин информ-алатаздасан мугIрул мухъазул нухазда ккарал лъугьа-бахъиназдаса, гьедин, информ-сурсатаз 2015 сон байбихьаралда 12 гIорхъолъа араб ахIвал-хIал лъазабунин росабалъ нухал ччукIиялъул, тIун рачIиналъул ва нухлул лъугьа-бахъинал ккеялъулин абулеб буго Дагъистаналъул Транспорталъулгун нухлул магIишаталъул агентлъиялъул вакил Назим Загировас.\nЖакъа къоялде асфальт тIун къачIарал нухал ругила 43 мугIрул мухъазде, гьезул гIемерисел араб гIасруялъул 70 соназго къачIарал ругила ва гьабсагIаталде гьел хун ругила цо-цо. КъачIачIел нухал ругел микьго мухъ бугила жеги Дагъистаналда, гьезда гъорль Гумбет, ЛъаратIа, ЦIумада, КъурахI ва Кули мухъал. Гьел мухъазде асфальт тIураб нухал щун гьечIолъиялъул аслияб гIилла бугила гьенире нухал рахъизе захIмат букIин.\n2010 соналъ, шагьра нухал къачIазе хIажалъи букIиналда бан республикаялда къабул гьабун буго 2010-2015 соназул болжалазда жанир райцентрал гIаммал трассабигун бухьен гьабиялъе бихьизабураб хасаб программа. Гьелда рекъон, Болъихъ, Агъвали, МелъелтIа, КъурахI росабалъе, ай мухъазул центразде асфальт тIурал нухал щвезе кколел руго 2015 соналде щун.\nЛъаратIа ва ЦIунтIа мухъалде къачIарал нухал гIицIго 2018 соналде гурого щолел гьечIо.\nРосабалъ ругел нухазул цIехон, бухьен гьабурал бакIалъул гIадамаз аслияб куцалъ гIарз гьабулеб букIана нухлул хIалтIухъабаз росулъ жанисан ругел нухал ритIизариялъул мурадалда чабах балин, амма кIиго-лъабго нухалъ цIад байдал, гьеб босун ун, рахъал хъитIал лъугьун санагIалъи бахъи букIунин, гьеб гуребги, араб гIасруялдаго асфальт тIурал нухал хъилил рукъалаби ран чIолел хIалалдаса унел ругила.\nМасала, Хунзахъ мухъалъул ГьитIинаб ГьоцIалъ росулъе бугеб нух къваридаб букIин гуреги рагIалдаса рехун инеб чанго бакI бугеб бугилан абулеб буго Къадиров Расулица. БакIалъул гIадамаз жидецаго цересан къадал лъун, цемент тIун щула гьарулила гьел зама-заманалдасан, амма гьенибе цIияб асфальт тIезе цIакъго хIажатаб бугоанила. Гьединабго хIал буго гIемерисел мухъазда.\n2013 соналдаса бахъун, тIадехун рехсараб программаялда рекъон, къачIалеб буго КъурахI мухъалде бугеб нух. Цебеккун гьениб букIанила хIарщ ва цIакъго квешал нухал, гьабсагIаталде гьенир рагIалде бахъунеб бугила асфальт тIун къачIараб лъабго мухъ бугеб шагьара-нух бай, гьелдаго цадахъ цогидал магIарул мухъаздаги унел ругин нухал цIигьариялъул хIалтIабийилан баян гьабуна Назим Загировас.\nНазим Загиров: «Нухал рахъула аслияб куцалъ мугIрул гIанлъун ва кьураби кьвагьун, гьениб аслияб захIмалъи букIуна хадубккун гьел нухаз кьватIалаби рехи ва тIун ин, гьелде данде цIиял технологиял хIалтIизарулел руго.\nГьаб соналда жаниб агентлъиялъ масъала лъун буго асфальт тIурал нухал КъурахI мухъалъул ва Гумбет мухъал, гьединго ЧIарада мухъалъул райцентразде рахъизе.\nГьеб буго исана соналда жаниб тIубалеб жо, гьелдаго цадахъ хIалтIи тIаде босарал гIуцIабаздаса тIалаб гьабула гьел нухал кколел даражаялъул рукIинги».\nГьединго, исана соналда жаниб ЛъаратIа ва ЦIунтIа мухъазде ругел нухазул 13 километраялдаса циIкIун асфальт тIурал нухал рахъизе ругилан тIаде жубана Загировас.


НУЖЕР ПИКРУ КИНАБ БУГЕБ? - 3 Апреля 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Апрель » 3 » НУЖЕР ПИКРУ КИНАБ БУГЕБ?\nНУЖЕР ПИКРУ КИНАБ БУГЕБ?\nКинав вук1аниги инсан районалъул бет1ерлъуде, яги кинаб бук1аниги х1акимлъиялде вач1унев вугони, гьесул мурадлъун бук1ине кколин тола дица, г1адамазул г1умру яшав лъик1лъизаби, росабалъа, муг1руздаса г1адамал г1ат1иракьалде гочинаредухъ цебет1ей лъугьинабун, гьарураб, г1ураб бак1ги цебет1езабун рижаралъурго г1умру гьабун ч1езари, районалъул, х1алт1улеб г1уц1иялъул къимат-къадру борхизаби.\nНилъер районалъул бет1ерлъуде Юсупов Саг1ид Камилович вач1ун балеб буго 3 сон. Гьеб заманалда районалда лъугьараб-таралъул х1акъалъулъ бицеян, гьесдаса ва гьесул командаялдаса бугеб разилъи яги разилъунгут1и кинаб бугебали лъазелъун жакъа нижер мухбир дандч1вана районалдаса цо-цо г1адамалгун. Гъоркьехун рахъулел руго гьезул цо-цоязул пикраби.\nСаг1идов Сайгидулбат1ал, Уздалросдал школалъул физкультураялъул учитель\nРайоналъул администрациялъул бет1ерлъуде Саг1ид Камилович ва гьесул команда бач1аралдаса районалъул г1умру, хасго спорт ц1илъун бач1анин абизе к1вела дида. Инсанасул г1умруялъе физкультураялъул ва спорталъул бугеб к1варги бич1ч1ун, гьес росабалъ ралел руго спортивиял площадкаби, залал. Жигар бахъулеб буго махщалилал загьир гьаризелъун т1орит1улел спортивиял тадбиразда бергьаразе шапакъатал кьун, сайгъатал кьун гьел к1одо гьаризе. Мисалалъе босани, гьаб жакъаги т1обит1улеб буго учительзабазул спартакиада. Гьанирги загьирлъизе руго цереккун нилъеда лъалел рук1инч1ел учительзабазул ц1арал, командаби. Узухъда, к1одо гьаризе руго бергьаралги. Гьелъ рес кьезе буго щивасул сахлъи щулалъи гуребги, гьеб щулалъизелъун гъираялда щивав чи къеркьезеги.\nГ1алиханов Мух1амад Г1алиханович, Г1ахьалч1и росдал гьоркьохъеб школалъул директор.\nЖакъа Юсупов Саг1ид Камиловичасулги, гьесул командаялъулги х1алт1и цебе ч1езабуни, нилъ рохизе ккараб ах1вал-х1ал бугилан абизе к1ола дида. Балагье, киб нилъеда батулеб Саг1ид Камиловичасул х1ет1, бер щолареб бак1. Рорхатал муг1руздеги вахуна гьев, г1ат1идал авлахъаздеги щола гьев. Гьев вихьизе бегьула г1иял рехъаби ругелъубги г1ачиязул фермабаздаги. Киб бугеб гьев щвеч1еб школа, ясли-ах, гьес кумек гьабич1еб г1уц1и.\nНижер Г1ахьалч1и росулъги капиталияб ремонт гьабуна фельдшерлъиялъулгин акушерлъиялъул пункталъе, ц1илъизабуна х1ухьлаца хинлъизариялъул система, бана спортзал, ремонт гьабун къач1ана школа, лъималазул ясли-ах.\nГ1алибегов Сайгидх1осен Мух1амадович, лицеялъул ц1алулгун х1алт1и гьабиялъул рахъалъ заведующий.\nГ1олохъанав нухмалъулев Юсупов Саг1ид Камилович районалъул бет1ерлъуде ккаралдаса нахъе районалда г1емер цебет1ей лъугьана. Разе лъугьана ц1и-ц1иял спортивиял бак1ал, ясли-ахал, капиталиял ремонтал гьаруна школазе ва цоги-цогидалги х1алт1ул г1уц1аби жанир ругел мина-картазе. Лъик1аб ишлъун ккана росаби, къват1ал, лъарал, иццал чороклъиялдаса, рищни-къулалдаса рац1ц1ад гьаризе г1адамал рахъинари, паркал, скверал гьаризе лъугьин.\nАмма руго т1аде к1вар кьезе х1ажатал рахъалги. Г1олохъанаб г1елалъе гьеч1о х1алт1изе бак1ал. Лъик1аб бук1инаан г1олохъаби росабиги тун г1ат1иракьалде инч1ого рук1инелъун, х1алт1изе бак1ал рагьизе к1олебани, гьел цониги пайдаяб ишалде руссинаризе бажарани.\nГьабсаг1аталда районалда х1ажат руго муг1алимзабаздасан росани, математикал, физикал, химикал. Тохтурзабазул бицани, лор врачал, кардиологал ва гьел гурел г1емерал цогидалги специалистал. Рес рекъани нилъерго районалдаса, рекъеч1они цойгидаб бак1алдаса рач1инарунги специалистазде бугеб х1ажалъи лъуг1изабуни лъик1 бук1инаан. Оптимизация гьабулел ругилан, республикаялдаго, х1атта Россиялдаги къокъ гьарулел руго х1алт1улел бак1ал. Нилъер аниб фабрикал гуро, заводал гуро, кин хьихьизе ругел г1адамаз жидерго хъизан-лъимал. Гьеб цох1о нилъер районалда бугеб унти гуро, Россиялъего х1ажат ругоан ц1иял х1алт1улел бак1ал рагьизе, ругезулг1аги оптимизация гьабич1ого. Дида рак1алде ккола кибго гъеж гурун х1алт1улъ цебехъанлъи бихьизабулев Саг1ид Камиловичас гьелъулъги жиндирго бут1а лъелилан.\nГ1абдурах1манова Хадижат, Х1ариколо росдал культураялъул рукъалъул директор\nНилъер районалъул бет1ерлъуде Саг1ид Юсупов вач1аралдаса г1езег1ан к1вар кьезе лъугьана культураялъул учреждениязде. Нилъер район бук1ана ва буго маг1арулалго г1адин, гьобол-гьудул хирияб, т1аде вач1арав чиясул адаб-х1урмат гьабулеб район. Нилъеего гьеч1ониги гьабула нилъер г1адамаз т1аде вач1арав чиясе гьоболлъи. Гьедин, нилъер умумузул г1адаталги, г1аданлъи-нухги бихьизелъун щибаб росдал культураялъул рокъоб г1уц1ун руго культураялъул централ, гьенир гьарун руго гьобол-гьудуласул рукъзал. Гьабсаг1аталда нижеда к1ола бокьарал туристал рач1ани, гьел гъираялда къабул гьаризе. Культураялде гьес кьолеб бугеб к1вар дица чара гьеч1еблъун рик1к1уна.\nСулт1анова Пат1имат Мух1амадовна, Самилахъ культураялъул рукъалъул директор\nНиж руго Хунзахъ районалдаса г1емерго рик1к1ад кколеб Кумторхъала районалде гьоркьобе унеб Самилахъ росулъ г1умру гьабун ругел Хизроевасул ц1аралда бугеб СПКялъул ракьалде кколел г1адамал. Рик1к1ад ругониги, лъазе бокьула районалда кколебщинаб лъик1аб, квешаб. Гьеб рахъалъ босани, Саг1ид Камилович районалъул бет1ерлъун вач1аралдаса информациялъулал баянал щвей г1емерго лъик1лъана. Гьанже инстаграммалде раккани лъазе к1ола кинабго районалда лъугьунебщинаб. Нижецаги кинабго х1алт1и гьабула районалда гьабулебщинабги кьоч1ое босун, районцоязул пикрабиги, масъалабиги нижецагоги бергьенлъиялда т1уразаризелъун.\nЖакъа районалъул культураялъул к1алг1аялде щвараб мехалда, ниж рохула гьенир ругел церет1еял, гьеб къач1ан, берцинго бугеб куц бихьун, гьениб ва цоги-цогидалги культураялъул к1алг1абахъ гьабулеб х1алт1и бихьун гъира бала гьезухъего х1алт1изе. Г1аммаб къаг1идаялъ босани, Саг1ид Камиловичасул ва гьесул командаялъул нухмалъи бет1ералде бач1аралдаса г1умруялде ва х1алт1уде рокьи, гъира бана. Гьев вуго г1олохъанав, жигарав нухмалъулев. Гьесулгун бокьараб мехалда рагьун х1алт1ул бицине бегьула. Саг1ид Камиловичас нижер культураялъул рукъ берцин гьабизе сурсатал риччазеги раг1и кьун буго. Дун гьесда божула ва хьулги буго районалъул культураялъул к1алг1аялда хадуб рилъун нижецаги берцинабги, лъик1абги, пайдаябги гьабизе бук1иналда.\nРайоналъул цогидал г1адамалгун дандч1вайдал, гьез аслияб къаг1идаялъ хьул гьабулеб буго районалде исанаг1аги газ бач1иналде, х1алт1улел бак1ал къокъ гьарич1ого, г1аксалда ц1и-ц1иял рагьиялде. Гьез божилъи гьабулеб буго нилъер администрациялъул бет1ер бажари бугев, гьабулеб иш раг1алде бахъинабич1ого ч1оларев, бицараб раг1ул бет1ергьан вугелъул, къокъаб заманалда гьеб иш раг1алде бахъинабизе бук1иналда.\nХ1урматиял газета ц1алулел! Т1адехун респондентазе кьурал суалазе нужер жавабал-пикрабиги лъазе бокьилаан. Районалъул нухмалъулесул, гьесулгун пикруцоязул х1алт1ул рахъи кьеялъул, к1вар буссинабизесел суалазул хъван бит1е редакциялде ялъуни kaziyat2013@mail.ru электроннияб адресалде.


Дир захIмат – дир магIишат\nИнсуца малъараб гьабулев вукIиналдаса лъикIаб жо батуларо\nГьал къоязда ниж щвана Басрияб Миякьо росдада аскIоб бугеб Буйнакск районалъул Басрияб ЧIикIаб росдал гьитIинабго хъутаналде. Гьениб ШагIбан (эмен), Зугьра (эбел) ва вацал ХIажимурадги ГIабдулкъагьирги Къурбановазул хъизамалъул «Каир» фермеразулаб магIишаталъул буго мокьрол ахалъул 1,5 гектар, ва гьез хьихьулеб буго 90 бетIер чIегIербоцIул (гьездаса 10 бечIчIулеб гIака). 9 класс лъугIаралдаса нахъе, гIияда хадувги хьвадун, цинги КамАЗ машинаялдаги хIалтIун, гьабсагIаталда КФХялъул нухмалъулевлъун вугев ГIабдулкъагьирилгун ккана нижер гара-чIвариги.\n- ГIабдулкъагьир, школалъул 9 класс гурони лъугIичIев мун, махщелги тIасабищичIого, мун гIияхъанлъиялде, боцIухъанлъиялде машгъуллъиялде гIилла щиб ккараб?\n- Дида лъалеб мехалдаса нахъе, нижер рокъоса хIайван камураб заман букIинчIо. Гьедин батилаха, гьитIинго боцIудехун дир рокьиги бижараб. ЦIалудехун киданиги гъира букIинчIо, кидаго ракIцIалаан техникаялде, гIи-боцIуде.\n- ГIияде рокьи бугев дуде тIаде ккун буго ахихъанлъиги…\n- 1995 соналда чIана нижеца гьаниб 30 мокьрол гъветI, гьелъул кколеб хIасилги бихьун, 2007 соналда гIатIид гьабуна ах. ЗахIмалъулеб букIана гIи хьихьизе, дагьаб чIалгIунги букIана. Гьединлъидал, гьебги тун, тIадчIей гьабуна чIегIербоцIуда, кодобе босана ахихъанлъиялъул хIалтIиги.\n- Жакъа щиб хIалтIудаха нуж ругел?\n- ГъутIбузда сверухъ бакI бухъана, рак лъуна, гьабсагIаталда гьел кIурулел руго.\n- Удобрение, ай химия гIемер хIалтIизабулищ?\n- Гьеб хIалтIизабиялъе хIажалъи букIунаро. Нижерго боцIул кигIан бокьанаги рак бугелъул, гьелдаса босула пайда. Пихъ берцинлъиялъе, гьеб халатккун цIунун хутIиялъе нижеца щибго хIалтIизабуларо. Амма, чIезабураб къадаралда рекъон загьру хIалтIизабичIого кинго тIубаларо, гьеб речIчIизабичIони, пихъ лъугьинего лъугьунаро, хIапаро-нацIалъ, батIи-батIиял унтабаз хвезабула.\n- Гъоркьиса кигIан микьир нужеца бакIарараб, бигьалъанищ гьеб бичизе?\n- Гъоркьиса бакIарана гIага-шагарго микьго тонна. ГIезабураб бичиялъулъ гьанжелъизегIан щибго къварилъи букIинчIо. ГIемерисеб бараб букIуна мокьрол тайпаялда. Нижер руго гьелъул лъикIал, цIикIкIараб тIалаб бугел, гIадамазе рокьулел тайпаби – БагIараб микьир, ХIажимикьир, гьединлъидал микьир бичичIого хутIуларо. РукIуна, гьанире рачIун, гьеб босулел гIадамалги, нижецагоги кьола Хасавюрталъул базаразде. Гьаб буго хIалтIизе кколеб, хIалтIун хадуб хайир кьечIого букIунареб иш. ГьабсагIаталда бугеб хIалалда рекъон, гъутIбузухъ балагьун, хадубккун цIорой ккечIого борчIани, исана дагьабги лъикI букIинин ккола пихъил бачIин.\n- ЦIибил гIезаби жеги пайдаяб гьечIищ?\n- ЦIибил букIуна аскIоб бугеб Басрияб Миякьо росулъ. Нижер гьаниб гьеб дандекколаро, хIанчIаз толаро.\n- Микьир гIезабиялда цадахъго нужеца хьихьулеб буго боцIиги. Кин нужехъа гьеб бажарулеб, кин хIадурулеб хIажатаб къадар кIалцIи-хералъул?\n- Бегьилаан хIалтIухъаби кквезеги, амма гьел ккун хадуб, щиб хайир-пайдаха нижее букIинеб, гьебги хIисабалде босун, кинабго хIалтIи тIубала нижецаго. Гьаниб аскIобго буго росдал жамагIаталъул ракь, гочинабулеб гIи хьвадулеб нухалъул авал, боцIи нижеца гъола гьенибе. Хасало къваригIунеб харил ункъазаргогIанасеб танг дица босула Бабаюрт районалдаса. Сезоналъул заманалда босун, рокъобе баччараб гьелъул цо танг чIола 70 гъуршиде, сезоналъул ахиралде гьеб бахуна 100 гъуршиде. ЛъагIалие хIажалъулеб хIадурараб кIалцIул 40-гIанасеб тонна (цо кило 7,20-7,30 гъуршиде) босула Доргъелиса.\n- ЧIагояб боцIи, гьан кин бичулеб?\n- Чачаналъ рагъ бугел соназда, гьанире рачIун, чачаназ босун унаан чIагояб боцIи. Гьанже хъураб боцIул гьан нижеца кьола Гъизилюрт шагьаралда бугеб гьеб бичулеб тукаде (250 гъуруш кило хIисаб гьабун)\n- БечIчIараб рахьдада щибха гьабулеб?\n- Эбелалъ хIан бахъула. Базаралде инецин кколаро, хIалбихьарал, гьелъул къимат лъалел гIадамал гьеб босизе рачIуна рокъоре. ГьабсагIаталда гьелъул килоялъул багьа буго 250 гъуруш, риидалил, кIалцIи-хер кьезе кколареб заманалда гьеб ккола 200-220 гъуршиде.\n- Дур хIалбихьиялда рекъон, боцIи хьихьийищ пайдаяб бугеб, пихъ, хасго микьир гIезабийищ?\n- Цо соналда, микьир тIегьараб заманалда, ккана цIорой, гъутIбузда тIад щибго пихъ хутIичIо. Доб соналъ ахикьа бакIарун батила 100 килограммгIанасеб микьир, кьечIо тIокIаб Аллагьас, кьечIеб жо дицаги кисаха босилеб. БоцIуде цIикIкIун ругьунав вукIиналъги батизе бегьула, гьеб хьихьи баракатаб бугин ккола дидаго.\n- ГьанжелъизегIан къарзалъе пачалихъалъухъа гIарацго босанищ?\n- Киданиги босичIо, гьелда хадувги лъугьинчIо, хIалтIулев чи гьелде регIунги вукIунаро. Гьеб щола ракьги боцIиги гьечIел, кагътида кинабго бугел, кабинетазде хьвадун ругьунал гIадамазе.\n- Мун вуго гIолохъанчи. Къасиги къадги хIалхьи гьечIеб гьаб хIалтIиги тун, шагьаралъул бацIцIадаб хIалтIуде лъугьине бокьилин абурал пикраби рачIунарищ ботIролъе?\n- БотIролъе гьединал пикрабиги рекIелъе гьединал хиялалги рачIунаро. Гьаб буго дие бокьулеб, дида лъалеб, дун бетIергьанаб, дир захIматалъ гьабулеб магIишат.\nИнсуца гьабулеб батараб, инсуца малъараб гьабулев вукIиналдаса лъикIаб киб дида батилеб?\n- Дуе щун буго инсул ирс. Бокьилаанищ дур васасги гьабго нух тIасабищизе?\n- Заманалъ жиндирабго босичIого толаро, щиб гьес тIасабищилебали лъаларо. Амма, эмен хIисабалда, дие бокьилаан гьевги гьабго ишалда вукIине.\nПрочитано 549 раз\tПоследнее изменение Пятница, 30 марта 2018 10:38\nДругие материалы в этой категории: ГIияхъанлъи »\n00:21, 09 июля 2020, 54\n16:52, 08 июля 2020, 520\n16:23, 08 июля 2020, 123\n15:36, 08 июля 2020, 129\n15:27, 08 июля 2020, 135\n14:57, 08 июля 2020, 132\n14:51, 08 июля 2020, 119\n14:26, 08 июля 2020, 50\n14:04, 08 июля 2020, 125\n14:00, 08 июля 2020, 122\n13:28, 08 июля 2020, 126\n12:25, 08 июля 2020, 131


Дугьайсса аьрщи узданну ядан аьркинссар |\nКъизлардая Ккардановкалийн дияннинсса хъуру, бакIлахъия дартIун махъ, цIинцI-чапалшивурттахьхьун гьан дурну дур тIисса аьрза. Ва аьрзирай ккаккан дурсса аьрщив ци тагьарданий дурив ххал дан лавгунни Россельхознадзорданул чулухасса комиссия.\nЯлув кIицI лавгсса аьрзирай чивчумур тIайласса бушиву исват бунни ДР-лул Экологиялул ва тIабиаьтрал сурсатирттал министерствалул пишакартуралгу. Вай хъуру арендалий ларсъсса ТIагьир ТIагьировлул бувсунни ларгсса шинал 47 гектар аьрщарай къалпузру бувгьуну бивкIшиву. БакIлахъия дартIун махъ хъурунная пленка батIин къавхьуну ливчIун бур. Муния махъ хъуру гъай увкуну, ссуттиллачIа бувгьуну бунагу, полиэтилендалул пленка, кIучI къавхьуну, ялун личлан бивкIун бур.\nСельсоветрал хъунама МахIаммад МахIаммадовлул бусаврийн бувну, пленкардацIа марцI къадурсса участок вайнначIа цамур дакъасса дур.\nАьрщи арендалий ларсманал тахсир бакIрайн лавсунни, бувсунни агьали цимилгу аьрзирдай бувкIун бивкIшиву, амма аьрщи марцI дуккан даву мурадрайсса давуртту чIумуй дан, тIабиаьтрал тагьар даххана шаврийн бувну, къархьушиву.\n— ЦIана, гъараллу дакъасса, гьавалул тагьар даркьусса чIун дуссаксса хIаллай, аьрщи низамрайн дуцинсса давуртту дачин дан хIадурну буру, — тIий ур ТIагьиров.\nАьрщарал тагьар ххал дан увкIсса ДР-лул Экологиялул министерствалул пишакар-эксперт Руслан МахIаммадовлул кIицI лавгунни къалпузру бувгьуну бивкIсса Къизлардал райондалийсса сайки гьарца кIанттай укуннасса тагьар душиву.\n«Вай аьрщарал тагьардания на цимилгу баян бувссия райондалул каялувчитурайн, миннул хIакъиравусса жаваб тIурча, ттучIан уттигу къадуркIунни. Полиэтилендалул кьуцурттацIа марцI къадурсса аьрщив ацIрахъул шиннардил мутталий загьрулул шайссар», — увкунни МахIаммадовлул.\nРоссельхознадзорданул Управлениялул каялувчинал хъиривчу Карим Каримовлул ДР-лул ТIабиаьт дуруччаврил министерствалул вакилтурая тIалав бунни аьрщарал хIакъиравусса тагьардания чIун-чIумуй баян баву. Ванал мукунма кIицI лавгунни, агрономиялул тIалавшиннарду биттур къадуллай, аьрщи ишла дан бюхъайсса тагьардания лаглагишиву.\nМунийн бувну, ялув кIицI лавгсса аьрзирал хIакъираву протокол чивчуну бур. Ва статьялийн бувну дагьайсса дур 20 азарунния 400 азаруннийн дияннинсса аьчIа.\nАгьалинангу кIулну бикIаншиврул, баян буллай буру, ДР-лул Россельхознадзорданул хъуннасса къулагъасрайн лавсун бушиву аьрщи низамрайн дуцаврил масъалартту.\nДугьайсса хъуру зия дуллалисса кIанттурду хIисав хьурчан баян бан бюхъайссар ва адресрай: МахIачкъала, Титовлул цIанийсса кIичIиравалу, 3.\nТел.: 8-8722-62-96-36, ягу электрон журалий: rosselhoz-dag@yandex.ru .\nПредыдущая записьКубок, который влился в праздник дружбы и единстваСледующая записьБайраннал гьантрай аьдлу-низам дуруччин


"...Хварал мацIал руго чIаго гьарулел, нилъеца чIагояб чIвалеб буго гьаб..." » Ассоциация учителей аварского языка\nАУАЯ » Блогал » "...Хварал мацIал руго чIаго гьарулел, нилъеца чIагояб чIвалеб буго гьаб..."\nАхирал анкьаз авар мац1алда сверухъ багъарараб роц1инч1еб ах1вал-х1алалъ рах1ат хвезабун буго киназулго. Цин т1аде журан, цинги т1аса рахъизе ругила мац1 лъазабиялъе рихьизарурал саг1талилан гьанисан-дорасан щурун раг1улел харбал рек1еда бак1лъарал муг1алимзабазул г1емерал суалал ва к1удияб рак1хвей бук1ана. Данлъелъаразухъги г1енеккун, гьезул рах1атхвейги бащад бикьун, Ассоциациялъул нухмалъулей Баху Шамиловналъ муг1алимзабазул к1вар буссинабуна Россиялъул лъай кьеялъул рахъалъ бугеб закон хвезабулеб бук1иналде. Гьеб законалъул 14 статьяялда бихьизабухъе, мац1алда сверухъ бугеб гьеб ах1вал-х1ал нилъер ихтиярал хвезарилъун кколеб буго: Пункт 4."Граждане Российской Федерации имеют право на получение дошкольного, начального общего и основного общего образования на родном языке из числа языков народов Российской Федерации, а также право на изучение родного языка из числа языков народов Российской Федерации в пределах возможностей, предоставляемых системой образования, в порядке, установленном законодательством об образовании. Реализация указанных прав обеспечивается созданием необходимого числа соответствующих образовательных организаций, классов, групп, а также условий для их функционирования. Преподавание и изучение родного языка из числа языков народов Российской Федерации в рамках имеющих государственную аккредитацию образовательных программ осуществляются в соответствии с федеральными государственными образовательными стандартами, образовательными стандартами."\nГьелда т1адеги, гьебго законалъул 14 статьяялъе т1адеги кьолеб баяналда хъвалеб буго мац1азул х1акъалъулъ законалъул масъалабазул цояб кколила: "Сохранение и приумножение национальных и национально-культурных традиций народов, населяющих нашу страну, с помощью использования национальных, в том числе государственных, языков республик в составе Российской Федерации." (Источник: http://zakonobobrazovanii.ru/glava-2/statya-14).\nЖурналал ц1езариялда сверухъги роц1инч1ел суалал рук1иналде к1вар кьуна. Х1исаб гьабеха, Буйнакск, Каспийск шагьаразда журналал ц1идасан хъвазе т1амун раг1ула, халгьабизе рач1ине ругездаса х1инкъун. Жидерго наслу мац1ги ц1арги гьеч1ого хут1изехъин ругин абуралдаса мах1ниги х1инкъулел гьеч1о.\nХунзахъ районалда киналго школал 2-абилеб ц1алул планалде рачанин абидал, хадуб бицунеб жо т1убанго бич1ч1улеб бук1инч1о. Хунзахъ район! Расулил, Ц1адаса Х1амзатил, Фазул, Бакьагьеч1иса Тажудинил ва цогидал г1емерал, цо район гуреб, т1олго Дагъистанго дунялалда раг1изабурал гьунарчаг1азул Ват1ан! Вук1араванищан дов мунагьал чураяв Расул ч1аго, школалъул ц1алул планалали киса гурин хисулел, жиндерго планалцин дос абухъе рачинаан. Щайха руц1ц1ун ч1ун ругел х1акимзаби, хъвадарухъаби, нилъер театралъул нухмалъулел, г1елмиял х1алт1ухъаби, идараби, цогидазул бицинарин???\nЛъица ц1ализе хъвалел ругел куч1дул, лъие х1адурулел артистаз спектаклал, г1алимзабаз ц1ех-рехги, дибирзабаз ваг1за - насих1атги лъие гьабизе ккезе бугеб? Бит1араб бук1ун буго Расулил: "Гьедин батанани, дун маг1арулазул бищун ахирияв поэтищ кколев?" абураб суал.\nБахиллъизе бач1ана Татарстаналъул халкъалда: жидерго халкъалъул, мац1алъул, аралъул ва бук1иниселъул гьез гьабулеб т1алабги ургъелги раг1араб мехалда. Лъабазаргоялдасаги ц1ик1к1ун мажгит бугила Татарстаналдаян бицана Баху Шамиловналъ, рузманкъоялъ киналго мажгитазда мац1алъул х1акъалъулъ ваг1за гьабизе бихьизабун бугила гьезул муфтияс. Щиб гьелдалъун абизе бокьун бугеб? Нилъер гьездаса къарал гьеч1о т1адехун рехсарал киналго идарабазул г1адамалги г1алимзабиги. Цоцазде т1амун теялъ бугилан ккола иш хвезабун. Щай цадахъ рахъунарел, цолъиялъул къуваталъул нилъее бицине ккеларин ккола. Лъиданиги бич1ч1улеб гьеч1о щай гьоркьосан к1анц1ун рач1ун, ракъарал хъурмуз хъорсол ц1ц1е г1адин, гьаб мац1ги миллатги ц1ац1алеб бугебали. Щай бахъулеб Дагъистаналъул тарих, Дагъистаналъул г1адатал ва маданиятал малъулеб дарс? Гьеч1ищ мац1-гьеч1о миллат. Миллаталда цадахъго т1аг1уна гьелъул тарихги маданияб рахъги. Х1исаб гьабеха, умумул, кире нужеца нужерго лъимал рехулел ругелали... Метерисеб къоялъ нужерго адаб гьез тедалги, дандч1варав имг1аласда хьолбохъан индалги, херлъидал нужгоги к1к1алахъе рехидал кант1изе ч1ун ратила.\nЦох1о минуталъги бахиллъиларо гьури пура-пуралъуре сумал г1адин росун унел т1адчаг1азул хъулухъалдаги багьаяб къохьол креслоялдаги. Цониги чиясда к1ун гьеч1о щиб бицунев чи мунан дов мац1 лъазабизе кколарин школалдаян цеве вахъарав "ц1одорида". "Жиндиего чед гьабуларес чидае мучари гьабуларин" абураб нилъерго умумузул кициялъул роцаде ккола ахирги гьединал. Умумузе бокьун гьеч1ила, лъимадуца инкар гьабунилан абулел г1ахьуч1алги реч1ч1ула цо-цо гьоркьо-гьокьор. Тубх1ат Зургьаловалъ абухъе, дуе математикайищ физкультурайищ бокьилеб абунги ц1ехе доб лъимералда.\nЛъик1 гьеч1о, х1урматиял маг1арулал, цох1о маг1арулазул гуреб, т1олго миллатазул иш. Сарат Мух1умаевалъ бицаралъги гьабуна рек1ее асар: "Ингилис мац1 лъазабуларогоян жиндего рагъулел эбел-инсуда васас абун бугила, гьал г1адамазул цонигияс жиндир мац1 гьеч1ин лъазабулеб, жинца азулаб щайзе лъазабизе кколеб абун...\n"Лъималаз пикру гьабулеб бугила г1урус мац1аялда, - ян бицана жиндирго к1алъаялда Мурад Кураевас,-маг1арул мац1алда пикру гьаби цебет1езабизе ккани, лъималазул раг1абазул нахърател бечед гьабиялде к1вар буссинабизе ккола", - ян абурал раг1абаздаса хадуб данделъаразул пикраби ц1идасанго жидерго х1алт1ухъеги ц1алдохъабазухъеги рачана...\nРек1ее хинаб божилъиялъул асар лъугьинабуна Баху Шамиловналъ Лъайкьеялъул Министерствоялъул рахъалъан Гъуниб т1обит1араб авар мац1алъул учительзабазул I слеталъул г1ахьалчаг1азе - командабазе кьурал дипломаз.\nI бак1- Болъихъ район\nII бак1- Каспийск шагьар, Унсоколо район\nIII бак1- Казбек район, Хасавюрт, ТУНО.\nАхиралдаги данделъаразул х1укму ккана т1адчаг1азде мац1алда сверухъ бугеб суалалда т1асан рагьараб кагъат хъвазе, гьелдаго цадахъ киналго миллатал цолъун къват1ире рахъине. Гьабулеб бит1аги, бич1ч1енгун дандч1ваги!\nДобавлено: 2-11-2017, 19:47


Дир рак1 Г1андих1орихъ хут1ана...Г. Ибрагьимова Хьаргаби №1школалъул авар мац1алъул муг1алим. » Ассоциация учителей аварского языка\n20 июл 19:29Цолъиялъул хIалтIи / Блогал\nДир рак1 Г1андих1орихъ хут1ана\n14-15июлалда Болъихъ районалда т1обит1ана Авар Ассоциациялъул иргадулаб руц1ц1ен, амма дир рак1ги рек1ел пикрабиги жакъаги дораго руго. Дун х1айран гьаюна гьениб бихьараб г1ажаибго берцинаб т1абиг1аталъги, т1абиг1атго г1адал г1амал берцинал маг1арулазги, муг1алимзабазул пагьму-гьунаралъги. Гьеб тадбиралъ бихьизабуна цолъи кинаб къуват бугебали. Миллатги мац1ги ц1унизе х1адурал, гьелъие г1оло къеркьолел г1адамал дагьал гьеч1олъи. Гьеб гуребги руц1ц1еналъ кумек гьабуна Дагъистаналъулго маг1арул мац1алъул муг1алимзабазе цоцазулгун лъай-хъвай гьабизе, гьудуллъи-вацлъи щула гьабизе. К1иго къоялъ гьениб т1обит1ана унго-унгояб байрам. Щибаб районалъул командабаз къецазулъ рихьизаруна жидерго гьунарал, кеч1-бакъаналъулъги, умумузул кванилъги щивасул бук1ана жидерго хаслъи.\nАзарабго баркала буго гьеб тадбир г1уц1иялъе квербакъарай ассоциациялъул бет1ер Баху Шамиловналъе, киналниги гьалбал къабул гьариялъе, гьезие шарт1ал ч1езарурал, гьеб берцинго г1уц1арал Балъхъадерил ва Г1андадерил жамаг1атазе ва муг1алимзабазе. Гьединго баркала дун къабул гьаюраб Г1униб районалъул командаялъе. Ч1ахъаги маг1арул миллат, сахлъи кьеги киназего.\nХьул буго хадусеб соналъги нилъ киналго иргадулаб руц1ц1еналда данделъилин вак миллаталъул байрахъ борхатго кквелин.\nГ. Ибрагьимова Хьаргаби №1гьоркьохъеб г1аммаб лъайкьеялъул школалъул авар мац1алъул муг1алим.\nРуц1ц1еналъул х1акъалъулъ чанго х1ужжа… Шамиль Мух1идинов Цолъиялъул хIалтIи / Блогал Ассалам г1алайкум, дир маг1арулал, муг1рул т1огьиб бугеб Г1андих1орихъан! Цолъиялъул хIалтIи / Тадбирал Авар мацIалъул муг1алимзабазул иргадулаб руцIцIен Болъихъ Тадбирал / Блогал Барки. МухIидинова Баху Шамиловна, Авар мацIалъул Цолъиялъул нухмалъулей Цолъиялъул хIалтIи / Блогал ЦIунизе ккела авар мацI Макъалаби