Дин батIиял, ватIан цоял\nАртём Здунов выразил свои соболезнования родным и близким ...\tАртём Здунов выразил ...\t- 03 июль 2020\nВ России стартовал основной период сдачи ЕГЭ\tСегодня, 3 июля, в ...\t- 03 июль 2020\nСвои двери для посетителей снова открыл санаторий «Каспий»\tКак сообщает ...\t- 03 июль 2020\nПродлен срок приема документов по программе содействия в ...\tПремьер-министр ...\t- 03 июль 2020\nАхIмад-хIажи ГIабдуллаев: «Мажгиталги килисабиги рукIинчIелани, Дагъистаналда жакъа гIадинаб гIодобе биччараб гIумру букIинароан»\n«2018-2020 соназда ДРялда терроризмалъул идеологиялде данде хIалтIи гьаби» абураб программаялда рекъон, гIолилазул форум тIобитIана республикаялда. Гьелъул аслияб масъалаги ккола ватIаналде бугеб рокьи загьир гьаби, экстремизмалъул идеологиялде данде къеркьей. Форумалда гIахьаллъана Северияб Кавказалъул республикабаздаса ва цогидал регионаздаса вачIарав 150-гIанасев гIолилав. Гьебин абуни гIуцIун букIана ДРялъул Миллияб политикаялъул ва диниял ишазул министерствоялъ, муфтияталъ, насранияб диналъул вакилзабаз ва ягьудиязул жамгIияталъул вакиллъиялъ.\nФорум рагьиялъул тадбиралда гIахьаллъана ДРялъул бетIерасул ва хIукуматалъул администрациялъул нухмалъулев Владимир Иванов, хIукуматалъул председателасул заместитель Рамазан Жапаров, миллияб политикаялъул ва диниял ишазул министр Энрик Муслимов, гIолилазул ишазул министр Саид Камилов, муфти АхIмад-хIажи ГIабдулаев, МахIачхъалаялъул ва Грозныялъул архиепископ Варлаам, ягьудиязул жамгIияталъул вакил Валерий Дибияев ва цогидалги.\nГIолилал – улкаялъул букIинесеб\nВладимир Ивановас бицана республикаялда анлъабилеб нухалда тIобитIулеб бугеб форумалъ жакъасеб гIелалъе рухIияб тарбия кьеялъе кумек гьабулеб букIиналъул. Гьес цIалана ДРялъул бетIер Владимир Васильевас форумалъул гIахьалчагIазде гьабураб хитIабги. Гьелда хъван буго: «Дагъистаналда кидаго ракълида гIумру гьабулеб букIана батIи-батIиял диназул вакилзабаз. Гьаб заманалдаги гIолилаз гьеб рахъалде кIваркьей ва гIумру гьабиялъул битIарал нухал тIаса рищи цIакъ къиматаб ишлъун ккола. ГIолилалги ккола нилъер букIинесеб. ЛъикIаб лъайги бугел, тарбияги щварал гIолилаз, гьадинаб, ай гIемермиллатазул ва батIи-батIиял диназул жамгIияталда тарихияб ва рухIияб бечелъи лъикI цIунула», - ян.\nЩибаб соналда тIобитIулеб, регионалъе цIакъго пайда бугеб форумалъул кIваралъул бицана муфти АхIмад-хIажи ГIабдулаевасги.\n«Дица хIикмалъи гьабула килиса баялде дандечIолел гIадамазда. Мисалалъе, пачалихъалъ гIарац биччалеб буго килиса базе, гIадамазин абуни жидерго разилъи гьечIолъи бихьизабулеб буго. Халкъ диналде ва цоцазул адаб гьабиялде ахIулел бакIал, ай килисабиги мажгиталги рукIинчIелани, ракIалде ккола, Дагъистаналда жакъа гIадинаб гIодобе биччараб гIумру букIинароан», - абун кIалъана муфти. Шайихас ракIалдещвезабуна 1999 соналда диназул церехъабаз ватIан цIуниялде ахIулел рукIараб куцги.\n«Гьелъул хIасил бихьулеб буго жакъа. Гьелъие лъикIаб къиматги кьолеб буго. Нилъер жакъасел ишазеги къимат кьезе буго тIаде гIолеб гIелалъ. Гьединлъидал цIуне вацлъи, гьудуллъи, кумек гьабе хIажатасе, Аллагь цо вукIин кIоченеги тоге», - ян бицана АхIмад-афандица.\nТIоцебесеб октябралда, форумалъул программаялда рекъон, тIобитIана «Дир Дагъистан – гIурччинал километрал» абураб гъутIби чIеялъул акцияги. Диназда гьоркьосеб гIолилазул форумалъул гIахьалчагIазда цадахъ, ГIиса аварагасул цIаралда балеб бугеб рухIияб централда аскIор гъутIби чIеялъул акциялъулъ гIахьаллъана ДРялъул бетIерасул ва администрациялъул нухмалъулев Владимир Иванов ва хIукуматалъул председатель Артем Здунов.\nРухIияб централда аскIоб 200 гъветI чIана тахшагьаралъул бетIер Салман Дадаевас, миллияб политикаялъул ва диниял ишазул министр Энрик Муслимовас, муфти АхIмад-хIажи ГIабдулаевас, насранияб ва ягьудияб диназул Дагъистаналда ругел церехъабаз, форумалъул гIахьалчагIаз.\n«Гьаниб аскIоб бугеб нухдасан дунги къойилго хьвадула. Гьанжеялдаса нахъе гьанисан унаго гьаб къо ракIалдещвела дидаги. Гьадиналго гъутIби чIезе руго тахшагьаралъул ва республикаялъул цогидал бакIаздаги. Узухъда, гъутIбузда хадуб хъулухъги гьабизе ккола. Гьединлъидал дица киназдаго гьарула гьазие хъулухъ гьабеян», - абун кIалъана Артем Здунов.\nМахIачхъалаялъул бетIер Салман Дадаевас бицана, ГIиса аварагасул цIаралда бугеб рухIияб централда рагьизе бугин музейги гьединалго цогидалги бакIалги. Ва гьебги лъугьине бугин Дагъистаналде рачIунел гIадамазе бихьизе бокьулеб бакIлъун.\n«Дир хьул буго, гьанире рачIарал гIадамаз жакъа нилъеца чIарал гъутIбузул рагIдукьги чIун хIухьбахъи гьабилин абураб. Божарав вуго гьаб централъ Дагъистаналда туризм цебетIезабиялъе кумек гьабизе букIиналдаги», - ян бицана Салман Дадаевас.\nРухIияб центр балеб буго 25 гектаралъул ракьалда. ИчIго гектаралда букIине буго хIухьбахъиялъул ах. Гьениб букIине буго мажгит, школа, лъималазул ах, спортивияб комплекс, чIобого квен кьолеб столовая, реабилитациялъул центр-больница, музей, библиотека, 5000 машина лъалхъизабизе санагIатаб бакI ва цогидабги.\nНахъисеб къоялъ Гьудуллъиялъул рокъоб, диназда гьоркьосеб гIолилазул форумалъул программаялда рекъон, лъабабго диналъул церехъаби дандчIвана республикаялъул студенталгунги. Гьенибги бицана республикаялда гьабулеб бугеб хIалтIулги нилъее хIажатабщиналъулги.\nФорумалъул программаялда рекъон, гIахьалчагIи рикьун рукIана чанго батIияб къокъаялде, ва гьел гIахьаллъана спортивиялгун интеллектуалиял тадбиразда. Гьениб бихьизабуна диназда гьоркьосеб форумалъул хIакъалъулъ фильмги. Щибаб диналъул церехъабаз форумалъул гIахьалчагIазе цIалана лекциялги.\nПрочитано 128 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 07 октября 2019 11:24\nДругие материалы в этой категории: « ЛъикIаб гIумруялде хьул\tЦоцазул адаб гьабизе ккола »\n17:07, 03 июля 2020, 5\nАртём Здунов выразил свои соболезнования родным и близким Абдулманапа Нурмагомедова\n16:38, 03 июля 2020, 9\n16:32, 03 июля 2020, 14\nСвои двери для посетителей снова открыл санаторий «Каспий»\n16:19, 03 июля 2020, 16\n16:08, 03 июля 2020, 27\n15:58, 03 июля 2020, 17\n15:49, 03 июля 2020, 17\n15:45, 03 июля 2020, 17\n14:25, 03 июля 2020, 30\n14:18, 03 июля 2020, 25\n12:40, 03 июля 2020, 49\n12:34, 03 июля 2020, 55\n12:31, 03 июля 2020, 50


Немцов чIваялда щаклъи бугез инкар гьабулеб буго гьелъулъ гIахьаллъи букIиналдаса\nОппозиционияв политик Борис Немцов чIваялда щаклъи бугев чачаназул полицияв Дадаев Заурица лъазабуна жинца гьев чIванин абун букIаралдаса инкар гьабулеб бугин. «Лефортово» туснахъалде гьесухъе щвезе рачIарал тохаллъи гьабиялъул ЖамгIияб комиссиялъе ва гьездаго цадахъ «Московский Комсомолец» газеталъул мухбирасе Дадаевас бицун буго жиндир квераздаса ва хIатIазда кIиго къоялъ рахъун рукIинчIин маххалги ботIродаса бахъун букIинчIин таргьагийн. Гьедин жив балагьун чIун вукIанин диванханаялъухъ жинда гIайиб бугин абизелъун.\n«11 соналъ дун къеркьолев вукIана такъсирчилъигун, дица цIунулел рукIана Россиялъул мурадал. Кинабалиго УПК цIализе дие заман гIечIин абун кIалъазе рагIи кьолеб гьечIо дие. РитIухълъи киб бугеб?»-ян гьикъулеб буго Дадаевас.\nИнсанасул ихтиярал цIунулел гьединго щун руго гьеб ишалда хурхун гIайиб гIунтIизабулел кIиго вац Анзоргун Шагьид Губашевазухъеги. Гьезги гIарз гьабун буго жидее гIакъуба кьолеб букIанин ва кколеб мехалда жал руханин.\nРоссиялъул жанисел ишазул министрелъиялъул жанисел аскаразул нухмалъулев хисулев Игорь Грудновас абун букIана талат къоялда Дадаев Заур- «Север» абулеб батальоналъул нухмалъулев хисулев-28 февралалда хIалтIудаса рехун вугин, 27 февралалдаса нахъе абуни гьев хIухьбахъиялда вугин.\nХIухьбахъиялда вугев чи хIалтIудаса кин рехаравали гьес баян гьабичIо.\nНемцов чIваялъул ишалда сверун гIайиб гIунтIизабулеб буго цоги кIиго чиясдаги. Гьел ккола Бахаев ХIамзат ва Эскерханов Тамерлан.\nВацал Губашеваз ва Бахаевас жал туснахъалъур кквеялда тIасан гIарза хъван буго гьанжеялде.\nМоскваялъул Хельсинкиялъул къукъаялъул лидер Людмила Алексеевалъ талат къоялда лъазабун букIана Немцов чIвазе тIадкъай кьурав чи ватиялда жиндир цIакъ кIудияб щаклъи бугин.\nГьелъ «Интерфаксалъе» абун буго: «Чан чачанав ккунин абуниги, Немцов чIвазе тIадкъай кьував чиясул цIар рагIине къваригIун буго дие. Амма щаклъи буго гьеб къо щвезегIан дун хутIиялда. Гьединго абизе гьечIо Политковская ва Старовойтова чIвазе буюри кьуразул цIаралги»,-ян.\nНемцов чIван вукIана Москваялда 27 февралалъул сардилъ.


Гьал къоязда МахIачхъалаялда рагьана «Тарки-Тау» абураб тIахьазул ярмарка. Гьенир гIахьаллъулел руго тIахьал ричалел фирмаби, хъвадарухъаби, тIахьазул тукенал. Ярмаркаялъул куратор Марат ХIажиевас бицана «Эркенлъи» радиоялъе ярмаркаялде Россиялъул регионаздасаги рачIанилан гьалбал. Москва, Ростов, Красноярск – гьел шагьараздаса тIахьал ричалел компаниял рачIана жидерго экспозициялгун.\nХIажиевасул рагIабазда рекъон, ярмарка тIобитIине буго лъабго къоялда жаниб ва ярмаркаялъул программаялда гъорлъ руго чанги батIиял тадбирал: хъвадарухъабигун дандчIвай, жакъасеб литератураялъул масъалаби гьоркьор лъураб «гургинаб стол», суратазул выставкаби, спектакль, лъималазул тIахьазул къо ва гь.ц.\nЖакъа къоялда бугищ Дагъистаналда литература, ругищ махщел бугел хъвадарухъаби, кинал масъалабигун дандчIвалел тIахьал ричалел фирмаби – «Эркенлъи» радиоялъул гьел суалазе жавабал кьуна экспертаз.\n«Дагъистаналъул тIахьазул издательствоялъул» нухмалъулев ва хъвадарухъан МухIамадрасул Расуловасул пикруялда рекъон, республикаялда ругел авторал жидецаго жидерго тIахьал ричиялде ккун руго. Гьес абуна тIахьал ричаялъулъ масъала батичIониги, гьел ричиялъулъ ругин тIуразе кколел гIемер суалал.\n«Цере тIахьал ричулаан «Книготоргалъ» ва «Дагпотребсоюзалъ». Опт хIисабалде тIахьалги росун, гьел щвезарулаан киналго росабазде ва шагьаразде. Гьедин гьел щола цIалдолезухъе. Жакъа гьединаб система гьечIо ва тIахьал ричалел фирмабазулги гьечIо рес гьедин тIахьал щвезаризе цIалдолезухъе. Гьелдалъун издательствоялъ тIахьазул тираж кьола авторазухъе гонораралдаса цебе. Гьел тIахьал ричизе рес буго хъвадарухъабазул, амма гьединал авторал къанагIат гурони гьечIо. ГIемерисала, тIубараб тираж рокъоб букIуна цIунун хъвадарухъабаз. Гьез тIахьал ричуларо, рикьула. Гьеб ахIвал-хIалалдаса разиял хъвадарухъаби гьечIо, амма авторазда бичIулеб буго цогидаб нух жакъа гьечIолъи. Чанги министерлъиялда хъвана кагътал тIахьал тIиритIизаризе кумек гьабеян, амма киназухъаго цо жаваб щвана – гьезул рес гьечIин», - илан бицана Расуловас.\nХъвадарухъанасул рагIабазда рекъон, тIахьал тIиритIизариялъул масъала тIубазе бегьула муниципалиял гIуцIиязул нухмалъулез тиражалъул гьитIинабго бутIаги босун тIахьал рикьани гIадамазда гъорлъ, гьединго тIахьал гьез росизе бегьула росдал ва шагьарул библиотекабазе. Республикаялъул хIукумуталде кагъат хъван букIун буго Расуловас мухъалъул бутIрузда тIадкъаян гIадамазе тIахьал роси. Гьеб лъикIаб идея бугин хIакимаз жавабги кьун буго Расуловасе, амма рагIабазда хадур ишал рукIун гьечIо. «Нухмалъиялда жив вугев мухъалъе нусго-кIинусго тIехь босизе рес гьечIев чи ватиларо бутIрузда гьоркьов, амма щаялиго гьеб гьезие къваригIунеб гьечIо», - ян абуна Расуловас.\nХъвадарухъанас абуна гьединго абуна «Эркенлъи» радияолъе миллиял мацIазда хъварал тIахьазул цIалдолел ругилан Дагъистанлда.\nМухIамадрасул Расулов: «Мухъазда руго тIахьал цIалулелги, тIахьал рокьулелги. Шагьаразда миллиял мацIал лъалел чагIи дагь гурони гьечIо. Росабалъ гьел руго, амма гьез кисса росилел тIахьал. ТIахьал ричулел тукенал рукIунаро росабалъ. Гьелъ дица абулеб буго, мухъазул бутIруз росизе кколин тIахьал. ТIехь бокьарав чанги чи вукIуна росулъ, амма киса гьезухъе тIахьал щвезе ругел? Гьеб ахIвал-хIал хисиялъе кIвар кьечIони, рахьдал мацI лъалел ва миллияб мацIалъ хъварал тIахьал цIалулел заманалдаса къанагIат гурони ратизе гьечIо россабалъги».\nЖурналист ва литературияй критик Светлана Анохиналъул пикруялда рекъон, Дагъистаналда гьечIо жакъасеб литература. Руго цо-цо авторал, гьез лъикIал тIахьал хъвала, амма цо-кIиго хъвадарухъан вугилан абун литература букIунароян абуна Анохиналъ. Критикалъ абухъе, тIахьал цIалулел дагъистаниялги гIемер гьечIо.\nХъвадарухъан Алиса Ганиевалъ абуралда рекъон, Дагъистаналъул литератураялъул аслияб масъалалъун ккола жибго литературияб процесс республикаялда букIунгутIи. «ГьечIо цIализе бегьулел литературиял журналал, литературиб критика гьечIо, хъвадарухъаби гьечIо», - ян абуна Ганиевалъ.


19 октябралда гIумруялдаса ватIалъана Дагъистаналъул халкъияв поэт ГIабасил МахIамад.\n83 сон базе кIиго моцI хутIун букIана гьес. Руго ГIабасилав рокьулелги, рокьуларелги гIадамал. Амма хъвадарулев чи хIисабалда гьес нахъе тараб хазина кIудияб буго – лъималазе хъварал кучIдуздаса байбихьун драматургиялде, тарихиял асаразде щвезегIан - «Камалил Башир», «ХъахIабросулъа МахIмуд», «Саба-Меседо». 2013 соналда къватIибе бачIана ГIабасил МухIамадил «Ахъбердил МухIамад» абураб тарихияб къиса. Хвезе чанго къо хутIидал ГIабасилас данде гьабун бахъана 800-са цIикIкIун магIарул рагIуе баян кьолеб словарьги.\nГIабасилав вуго магIарулазул вугев цохIого цо, тIокIав гьечIев драматург. Гьединаб буго гьесул рахъалъ «Дагъистан» журналалъул бетIерав редактор МухIамад БисавгIалиевасул пикру.\nМухIамад БисавгIалиев: «ГIабасил МахIамадица советияб заманалда хъварал «Рокьул таватур», «Камалил Башир», «Саба-Меседо», «ХъахIабросулъа МахIмуд» цIалдолезухъе щвана, гIадамазул гIумрулъун лъугьана. ГIемерисел поэтаз гьесие рецц-бакъ гьабула ГIабасилас литератураялде рифма бачанилан. Амма дун дагьалъ батIайисан валагьулаан гьелъухъ. Дида кколаан рекIелъе бачIухъе кьезе кколин шигIру, рагIикъотIал гьарулел чагIи гIадин ахирисел хIарпазда хадур лъугьинчIогоян. Амма гьагъал пьесабазда рифмаги цIунун гъос гъоб литературияб асар кьун бугеб куц бихьараб мехалда, хIикмалъулев вуго, гьеб буго ГIабасил МахIамадил тIогьлъун. Абадиялъ нахъе хутIила гьесул драматургия».\nГIабасил МахIамадица магIарул адабияталъе хасиятаб гуреб рифма хIалтIизабунин кочIолъин гьабулеб гIайиб-гъвелги рагIизе бегьула гIемерисездасан. Амма гьелъ кигIан дагьабниги квалквал гьабулеб гьечIин гьесул шигIруялъеян рикIкIунеб буго МухIамад МухIамадовас. Гьев ккола Дагъистаналъул ГIелмияб Централда цебе рагьараб мацIалъулгун литератураялъул ва искусствоялъул институталъул директор.\nМухIамад МухIамадов: «Рифмаялъул квалквал гьечIо. Балагье цо хъван бугеб куц: Дица дунялалда барабщинаб мех, Унгоха гьаб гIумру ун батараб хех. ЦохIо рифмаялда хадувги лъугьун магIнаяб рахъ нахъе ккун течIо гъос. МацIалъул тIокIлъи буго гьесул творчествоялъулъ. Хал гьабе гъоб лъабабго драмаялъухъ. Хасго Ахъбердил МухIамадил хIакъалъулъ хъвараб тарихияб къисаялъулъ гъос хIалтIизабун буго доб заманаялъул мацI, некIсиял гIадатазул буго бицунеб».\nЭР: «Цо-цояз абула гъос ургъунги рахъулел рукIанин цо-цо рагIаби».\nМухIамад МухIамадов: «Гьеб битIараб гьечIо. Ургъун рахъулел рукIинчIо гъос гьел. Масала, словарь абураб рагIул бакIалда паргьанг ин хъвазе рачIайин абулаан гъос. НекIсияб рагIи ккола гьеб. ГIурус рагIабаздасаги нилъерго яги гIараб рагIаби лъикIин кколаан гьесда, гIурус рагIаби нилъер мацIалда гъорлъ рекъолел гьечIин абун».\nГIабасил МахIамадица жиндирго творчествоялда гъорлъе гIурус рагIаби риччачIин абулеб буго институталъул директор МухIамад МухIамадовас. Аваразул адабияталда гьел гIемер ругила, масала, ХъахIабросулъа МахIмудил, ЦIадаса ХIамзатил кучIдузулъ. Амма ХIамзатихъа бажаранила гьел рагIаби магIарул коцонир къазарун: «КIиявго мадугьал гьумерги чурун, поронталъул харбихъ гIенеккулаан».\nХъвадарулеб агьлуялъул пикруялда рекъон, ГIабасил МахIамад вукIана бищунго магIарул мацI лъалев хъвадарухъанлъун. Гьеб тасдикъ гьабулеб буго мацIалъулгун литератураялъул ва искусствоялъул институталъул директор МухIамад МухIамадовас.\nМухIамад МухIамадов: «Живго Расулицагицин (ХIамзатил) сордо бащалъараб мехалъ ахIулеб букIун буго ГIабасил МахIамадихъе лъалареб рагIул магIна цIехон. Гьелъги нугIлъи гьабула гьесда мацI лъалеб букIиналъе. Дида кIвана магIарул словарь гIуцIеян гъосда гьаризе. ТIоцебе гьабулеб гьединаб словарь ккола гьеб. РагIабазул магIна кьун буго гьениб (толковый словарь). Ункъо-щуго соналъ тIадги хIалтIун, нижер институталде хIалтIизеги восун гъоб хIалтIи рагIалде бахъана. МацIалъул бечелъи букIинчIебани, гъосда гъоб гьабизе кIвелароан».\nГIумру шагьаралда арав ГIабасил МахIамад ахиралда магIарухъе, Хунзахъ мухъалъул ЛъагIилухъе, вахъун вукIана. Вукъана гьенивго, жиндирго пастIанив.


ОьрчIру гьурттусса шадлугъ\nАвтор: ХIажимурад ХIусайнов · 06.03.2022\nЧIяйннал шяраваллил Культуралул къатраву хьунни Ватан дуруччултрал кьинилун хас дурсса шадлугъ. Шадлугъравух гьуртту хъанай бия школалул оьрчIру ва шяраваллил бугьарасса инсантал.Шадлугъ дачин дурну бия культуралул къатрал каялувчи СалихIат Алхасова. Байрандалун хас бувсса ихтилатру бувна Илдаров МахIаммадлул, Жамалуттинов Эльбруслул. Школалул оьрчIал бувккуна шеърирду, дуруна тяхъашивуртту. БувкIми циняв рязину ливчIуна.\nГлава администрации района дал старт вахте Памяти\nСледующая публикация В Махачкале прошла акция «Вам, любимые»\nПредыдущая публикация В Дагестане проходит акция «Будь собой»


Ольга Лаппо: «Бастрыкиние психиатр къваригIуна»\nРоссиялъул цIех-рехалъул комитеталъул бетIер Александр Бастрыкиница лъазабуна жиндир идараялда информация бугин Украиналъул премьер-министр Арсений Яценюкица Чачанлъиялда букIараб тIоцебесеб рагъда гьабураб гьахьаллъи бихьизабулеб. Гьеб лъазабиялъ ахIи-хIур багъаризабуна прессалда. Нижеца бухьен гьабуна доб рагъул нугIзалгун ва гIахьалчагIигун мухIканлъи лъазаби мурадалда.\nАрсений Яценюкица кIиго рагъулаб тунка-гIуссиялда гIахьаллъи гьабунин Чачанлъиялда. ТIоцебесеб - Грозный шагьаралъул Минутка абулеб майданалда 1994 соналъул 31-абилеб декабралда багъарараб ва кIиабилеб – Грозный шагьаралъул ичIабилеб номералъул азарханаялда аскIоб 1995 соналъул февраль моцIалда букIараб.\nАсир гьарурал Россиялъул аскариял чIваялда ва гъозие гIазаб-гIакъуба кьеялдаги гIахьаллъанин Арсений Яценюк, ян лъазабуна Россиялъул цIех-рехалъул комитеталъул бетIер Александр Бастрыкиница «Российская газетаялъе» интервью кьолаго.\nГьединал ишазухъ Жовгьар Дудаевас Яценюкие кьун букIанилан «Миллаталъул къадру» абулеб орден. Бастрыкинил баяналда рекъон Украиналде Яценюк тIад вуссанин Гуржистаналдасан журналистазул къукъагун цадахъ 1995 соналъул байбихьуда.\nНижеца бухьен гьабуна Аслан Масхадовасул президентлъиялъул заманалда Чачаназул Ичкерия абураб лъиданиги къабул гьабичIеб Республикаялъул Яргъид гIуцIарал къуватазул Штабалъул бетIер хисулевлъун вукIарав Исханов ХIусенгун. Гьес гьадинаб бицен гьабуна Чачанлъиялда рукIарал украиниязул:\nИсханов ХIусен: «Гъозул командирлъун вукIана Сашко. Арсений Яценюкица чачаназул рахъ ккун гIурус аскариязде данде вагъулев вукIанин абураб ЦIех-рехалъул Комитеталъул бетIер Бастрыкинил лъазаби рагIидал, дагьаб хутIана дун велъизегIан. Доб заманалда рагъда гIахьаллъулел щинал украиниязул суратал бигьаго ратизе бегьула интернеталда. Сон дида рихьана гьел суратал. Яценюк Чачанлъиялда дол соназда вукIаравани, ракIалда чIун вукIинаан дида гьев.\nБастрыкинил лъазабиялда бан щибха абилеб? ХIакъикъиял хIужабазде данде кколарел гIемерал баянал гьабуна гьес. Масала 1994 соналъул 31 январялда Минутка абулеб майданалда кьал букIанила. Ва Яценюк доб кьалда гIахьаллъанила. Амма доб къоялъ Минутка абулеб майдан эркенаб букIана. Рагъулал ишал шагьар бакьулъ гурони, тIокIаб кирниги рукIинчIо.\nГьеб цо. КIиабизеги - Бастрыкинил рагIабазда рекъон Яценюкица гIурус аскариял чIвалаан Октябрьский абулеб мухъалда февраль моцIалда. Лъалеб букIахъе доб заманалда дора Россиялъул аскариял рукIинчIо. ЩвечIо гьел доре».\nЧачанлъиялда рагъ унеб мехалда дова вукIана журналист Виктор Меняйло. Доб заманалда гьев хIалтIулаан Эркенлъи радиоялъул мухбирлъун. Меняйлоцаги абулеб буго Бастрыкинил лъазаби хIакъикъаталдаса рикIкIадаб бугин.\nВиктор Меняйло: «Украиналъул Уголовияб кодексалда рекъон чияр улкабазда рагъул ишазулъ гIахьаллъарал жавабчилъиялде цIазе ккола. Гьединлъидал дида ккола, Арсений Петрович дова, ай Чачанлъиялда вукIанин абураб Бастрыкинил лъазаби щакаб бугин. Гьев гьединго киданиги вукIинчIо УНА-УНСО абулеб партиялъул вакиллъунги.\n1990 соназда дица дирго журналистикияб цIех-рех гьабулаан Украиналъул миллатчагIазул партиязул, ва дида киданиги рагIичIо Яценюкил цIарги, дида гьев вихьичIо гьел партиязул данделъабаздаги. ХIасил калам: Яценюкица чачаназул яргъид гIуцIаразул рахъ ккун рагъда гьахьаллъи гьабулеб букIанин абураб лъазаби дида щакаблъун бихьула».\nБищун кьварараб къимат Александр Бастрыкинил лъазабиялъе кьуна Украиналъул премьер-министрасул пресс-секретарь Ольга Лаппоца. Гьелъ абуна Россиялъул цIех-рехалъул комитеталъул бетIерасе психиатриялъул экспертиза къваригьун бугин.\nОльга Лаппо: «Бастрыкиние психиатр къваригIула»


Цинмагу жямат, жяматрангу цуппа ххирасса\nБухмур ЦIуссалакрал аьрщарайсса ТIюхчардал жямат дакIнихтуну хъунмасса барчаллагьрай бур, коронавирусрал азар цакуну жула оьрмурдавун дурхсса чIумал,\nцала чIарав, хьхьу-кьини къакуну, къашайшалтрал къювурду хьхьара дан къаралданий бавцIуну бивкIсса шяраваллил ФАП-рай зузисса медсестра Сяидова Аьйшат ХIамзатлул душнихь.\nТIюхчардал шяравалу ЦIуссалакрал райондалий ца яла хъуннасса, Чачаннал дазуйн дияннин тIитIи даркьусса шяравалу дур. Жяматгу шикку цаннащал ца бавкьуну яхъанахъисса личIи-личIисса миллатирттая сакин хьусса бур. Аьйшатгу ва шяравусса мюрщи-хъунанал цIуллу-сагъшиву дуручлай 50-хъайсса шиннардил мутталий щарнил ФАП-рай патронажрал медсестрану зий бур. Вайксса шиннардил даврил опыт бусса Аьйшат шяраву хIисавну бур личIи-личIисса профиллал хIакиннангума.\nВай къабигьасса, цавагу чулуха рахIатшиву къадиркIсса кIива зурул дянив, ванил тасттикьгу бувну бур цила жагьилний язи бувгьусса пишалийн дакI тIайласса бушиву. Азарданиясса нигьачIишиву хъуннасса карантиндалул цалчинми гьантрайва ванил дайдирхьуну дур шяраву бувчIинбавуртту дуллалисса, цукун бурувччуну бикIан аьркинссарив бусласисса информациялул даву. Гьар кьини учирчагу, Аьйшат цала жяматрайн, хъуннасса аьркиншиву дакъа, шярава чункIуй мабуккари тIисса тавакъюращал лабизайсса бивкIун бур.\nХIал-аьмалданул бавкьусса хасиятрал, бусайсса мукъуй цIу бусса, ниттил кунна, чIаравнай дакI цIуцIисса ваних вичIи къадишин шайвав ТIюхчардал агьулдануща.\nДавривугу цIакьсса низам дусса, циятурагу хъуннасса тIалавшинна дусса ниттил, тарбиягу бувну, ххуйсса кIулшивурттугу дуллуну, цала-цала оьрмулул ххуллийн буккан бувну бур цилами оьрчIругу. арс Рашид, Москавлив медициналул университетгу къуртал бувну, зий ур травматологну; душнил Аидалгу язи бувгьуну бур хIакинналмур пиша, вагу зий бур билаятрал хъуншагьрулий; Зарема тIимур душния хьуну бур художник.\nУттигъанну кIицI ларгсса Медициналул зузалтрал кьинигу хIисавравун ларсун, ТIюхчардал жяматрал, Аьйшат барчагу буллай, чIа тIий бур ванин цIуллушиву ва оьрчIал, оьрчIал оьрчIал талихI-тирххандараясса ххаришиву. Битаннав ина ттигу чIярусса шиннардий винма ххирасса жяматрал цIуллу-сагъшиву дуручлай.\nСледующая публикация В селе Джанга активно ведутся работы по строительству и ремонту объектов\nПредыдущая публикация Барчаллагьрай бур щащар


Инзу гьечIого яргъидгIуцIаразде гъорлъе ине бегьулелгун хIалтIи гьабизе бугин цIияб гIуцIиялъин, лъазабуна Дагъистаналъул вице-премьер Рамазан Джафаровас. Централъе нухмалъи гьабизе буго Севиль Новрузовалъ. Гьей кколаан Дербенталда бугеб ракълилаб комиссиялъул нухмалъулейлъун.\nЭкстремизмалъул профилактика гьарулел централ гIагараб заманалда раккизе руго МахIачхъалаялдаги Хасавюрталгиилан бицана Джафаровас. Гьесул рагIабазда рекъон, гьел центраз кумек гьабизе буго республикаялда бугеб ахIвал-хIал парахалъизабизе. «ЦохIо харбаз ва гургинал столаз профилактика гьабуларо. Гьеб хIалтIи гьабизе ккола рохьилаздехун цодагьабниги лъикIаб бербалагьи бугел яги гьезде гъорлъе ине бегьулев жив-жив чигун. ХIакимазул ва жамгIиял гIуцIиязул данделъабазда чанги битIарал жал рицуна, амма гьениб бицунебщинаб гьеб рагIизе кколезухъе щолеб гьечIо. Гьелдалъун рагьулеб буго хасаб центр», - илан бичIчIизабуна Джафаровас.\nЭкстремизмиял идеябазул рахъ ккезе бегьулезул сияхI бугин централъулилан бицана Джафаровас, амма гьеб сияхI кисса щвараб ва щиб жолъун кколеб мухIкан гьабичIо. Инсанасул ихтиярал цIунулез абулеб буго, гьеб батизе бегьулин Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъ гьабураб «чIегIераб сияхI». СияхIалда ругелгун профилактикияб хIалтIи гьабизе рагIула диниял хIаракатчагIаз, психологаз, педагогаз ва гь.ц.\n«РакIалде буго гьеб централъ кумек гьабилин гIолохъанал васазе къануналъул нухдаса инчIого чIезе. Дагъистаналда гуребги, Шималияб Кавказалъул регионаздаги рагьизе ккола гьединал централ», - илан загьир гьабуна жиндирго пикру Новрузовалъ.\nИсламиял цIех-рехал гьарулеб Шималияб Кавказалъул централъул нухмалъулев Руслан Гереевасул пикруялда рекъон, экстремизмалъул профилактика гьабулеб жамгIияб гIуцIи жакъа Дагъистаналда чара гьечIого къваригIун букIана. Дуниялалда бугеб ахIвал-хIалги, Сириялда кколебщинабги, «Исламияб пачалихъалъул» къуватцIикIкIиги хIисабалде росун, абизе бегьула экстремизмалъул профилактика гьабулеб центр баккин лъикIаб хIужжа бугин, бицана «Эркенлъиялъе» жиндирго пикру Гереевас.\nЭкспертасул рагIабазда рекъон, жакъа къоялда Россиялда экстремизмалъул идеябазул рахъ ккезе бегьулеллъун рикIкIине бегьула Шималияб Кавказалдаса гIолилал, гьезда гьоркьоса гIемерисел унел руго Сириялде «Исламалъул пачалихъалъул» рахъги ккун рагъизе. «ТIадруссиндал гьез жидерго республикабазда ракълилаб гIумру гьабилин абураб жоялда божи дагьаб буго», - ян абуна Гереевас.\nГьанибго тIаде жубала, чанги информалатаз лъазабун букIана Сириялъул оппозициялъул рахъккун рагъулел ругин гIемерал кавказалъулал. Азарго кавказалъулав гъорлъе унев батальон гIуцIун бугин, хъван букIана NewsRu.com информалаталъ.\nЭкстремизмалъул профилактика гьабулеб централъ хIаракат бахъизе ккола пачалихъиял идарабазул хIалтIи лъикIлъизабизегилан абуна Гереевас.\nРуслан Гереев: «ТIоцебе Дербенталда гьеб центр рагьиялъе гIиллаби руго. Югалъулаб Дагъистаналда буфернияб зонаилан абизе бегьула, щайгурелъул гIемерисала гьениса Россиялде рорчIуна цогидал улкабаздаса батIи-батIиял радикалал. ТIадежоялъе, гIемерисала гьенир рахчун чIола Россия тун къватIире тIуризе къасд бугел боевикал. Гьелдалъун, экстремизмалъул профилактика гьабулеб центр тIоцебе Дербенталда рагьи лъикIаб ишлъун бихьула дида. Гьеб централъ, дир пикруялда рекъон, халгьабизе ккола гIолилалгун кинаб хIалтIи гьабулеб бугеб муниципалияб нухмалъиялъ, низам цIунулел идарабаз, жамгIиял гIуцIияз, динияб идараялъ. Гьел киназулго хIалтIи эффективияблъун гьабизе ккола централъ. Гьел рехсарал идарабазул хIалтIи цолъизабизе ккола централъ».\nЦIирагьараб гьеб централъ ракълилаб комиссиялъул хIалтIи такрар гьабулеб бугилан баянал руго социалиял сайтазда. Амма Новрузовалъул рагIабазда рекъон, ракълилаб комиссиялъ кумек гьабулеб буго рохьилазда гъорлъ ругел чагIазе гIадатияб гIумруялде тIадруссине, централъулни мурад буго батIияб: рохьилазде гъорлъ ккеялдаса гIолилал цIуни.\nГьанибго тIаде жубала, Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул баяназда рекъон, исана ракълилаб комиссиялъ гIадатияб гIумруялде тIадруссинаруна анцIго рохьилав ва I2-ясул гIарзабазул халгьабулеб буго.\nКъагIидаби руго, гьел хIалтIизарулел гьечIо\nКоррупция лъугIизабуни «рохьилалги» тIагIина


МухIу ГIалиев, MaхIачхъала, 4Aвг2015\nПачалихъ цебетIезе ккани, гьеб чара гьечIого федеративнияб букIине кколин абулеб буго МухIу ГIалиевас. Жакъа къоялдайин абуни, жиндир пикруялда, гьеб гьединаб гьечIила. Гьелъул магIна кколила церетIезе федералияб централъ киналго регионазе эркенлъи кьей.\nГьабсагIаталда Москваялда гIодорги рукIун гьезие нухмалъи гьабун бажаруларила. Щайин абуни щибаб регионалъул бугила жиндирго хаслъи, экономикиябгун социалияб рахъалъ цебетIейги бугила гьезул батIи-батIияб.\nГьединаб кIалъай ккана гьал къоязда МахIачхъалаялда экс-президентас нухмалъиялдаса нахъе индал хъвараб лъабго тIехьалъул презентация тIобитIулелъул.\nМухIу ГIалиевас бицана республикаялъул идарабазулги федералиял идарабазулги рагIи дандеккунгутIиялъ гIемер квалквалал ккеялъул. Экстремисталгун ва олигархалгун рагъарал гIечIого, рагъизе кколаанила Россиялъул президентасул администрациягунги федералиял идарабигунги. ХIалтIи дандбалароанила, нуж мекъи ругинги абун, республикаялда вугев нухмалъулес абуралда тIасан кIанцIун, жидеего бокьухъе гьабулаанила доз цо-цо жал.\nАмма гьесул рагIабазда рекъон, бищунго кIудияб захIмалъи букIана тухумчилъиялда хурхун.\nМухIу ГIалиев: «Республикаялда буго анкьго-микьго батIияб клан. Дун лъугьинаро гьел цIар-цIарккун рехсезе, гьел нужедагоги лъикI лъала. Гьеб ккола Дагъистан цебетIеялъе бугеб бищун кIудияб квал-квал. Кин гьелгун гьоркьорлъаби гIуцIилел рукIарал? Гьел киназдаго данде хвалчад вахъани, кьезе жо букIинчIо. Цоял кланазде мугъчIвайги гьабун, цогидалгун вагъизе лъугьани, дирго хIалтIул къимат хвезехъин букIана. Гьел киназдего кверги хьвагIун, дирго хасаб клан гIуцIизе лъугьани, гьелъги кьезе жо букIинчIо. Гьединлъидал дица тIаса бищана гьадинаб позиция: тIоцебесеб иргаялда, киналго кланаздаса рикIкIад чIей. КIиабизе бугони, тIалъиялде рищулел чагIазда гьоркьове цониги кланалъул, тухум-кьибилалъул чи виччангутIизе. Лъабабилеб, пачалихъияб хъулухъалде лъугьунев чи конкурсалда рекъон тIасавищи. ТIалъиялда хIалтIизе бокьарал гIолохъанаб ригьалъул гIадамал унел руго республикаялдаса къватIире. Дица абулеб гьечIо цогидал регионазда иш лъикI бугилан, амма гьез балагьулеб дагьабниги парахалъи бугеб бакI».\nМухIу ГIалиевас гьанже ахиралда хъварал тIахьазул цояб буго Самур гIуруда хурхараб. Чанго соналъ цебе Бакуялда рукIарал кIалъа-басаязда гьес загьир гьабун букIана Самуралъул лъим Дагъистаналъеги Азербайжаналъеги бащад бикьизе кколилан. ТIадежоялъе гьеб гIурул 70 процент чвахулеб буго Дагъистан къотIун. Амма гьелъул гIемерисеб къадар Азербайжаналъ унеб буго. Дол кIалъа-басаяздаги Азербайжаналъ инкар гьабуна лъим бащад бикьизе.\nМухIу ГIалиев: «БакътIерхьул рахъалъулгун, Америкаялъулгун, Европаялъулгун ва Турциялъулгун Азербайжаналъ гьабулеб бугеб политикаялъухъ балагье нуж. Цониги суалалъе къуркьулел гьечIо гурищ гьел. Гьез цIунула цохIо жидерго ихтиярал, битIун гьабулебги буго. Амма нилъгун, мадугьалзабигун, гьез гьединаб инжитлъи хIалтIизабизе бегьулароан. Жакъа руго пачалихъал бичун лъим босулелги. ЦIатари гьечIого, ток гьечIого бажарула гIумру гьабун, нилъер умумуз бетIербахъи гьедин гьабулаан, амма лъим гьечIого чиясухъа гIумру гьабун бажаруларо. Лъимин абуни соналдаса соналде дагьлъулеб буго ракьалда тIад. Жакъа нилъее бокьанигицин нилъеда гьеб (Самуралъул) лъим нилъеего босизе кIвезе гьечIо, щайгурелъул Россиялъул хIукуматалъ 20 соналъ тана гьеб суал тIубачIого. Амма дир рес букIинчIо 2006 соналъ гьеб суал цIигьабичIо, щайгурелъул квешго бакъ бан букIана, тIубанго лъимги гьечIого хутIун рукIана. Мун Москваялде кIалъалев вугебгIан мехалъ, цониги иман-яхI бугев чияс духъ гIинтIамизегIан кинабго кIалъа-гъоркье буссун ине букIана. Гьединлъидал гьеб суал цIакъ кIвар бугеб суал ккола, амма ритIухъаб куцалъ тIубачIоха гьеб. Пачалихъияб Думаялдецин гьеб суал къасимехалъ босун бугоан гьоркьоб лъезе, депутатазда гьелъул лъалеб жоцин букIун гьечIо. ХIасил-калам, Самуралъул суал тIубана нилъ киналго къураб куцалда. Экологаца ахIи бахъинабулеб бугеб Самуралъул заповедникалъулни бицинчIого телин».\nМухIу ГIалиев президентасул хъулухъалдаса нахъе ин халкъалъ бухьинабула Самур гIоралда тIасан Россиялъул тIалъиялъулгун гьесул рагIи дандеккечIолъиялда. Киназдаго кIалдиб бугеб хабар гьадинаб буго: цIакъго-цIакъ Азербайжаналъул мурадалги цIунун кIалъалев вукIарав РФялъул къватIисел ишазул министр Лавровасда МухIу ГIалиевас абун бугила жиндани мун Россиялъул министрилан ккун букIанин, мунин абуни Азербайжаналъул министр вукIун вугилан.\nАмма живго экс-президентас тIахьазул презентациялда гьеб пикру я ритIухъ гьабичIо, мекъаб бугиланги абичIо.\nМухIу ГIалиевасе 75 сон\nАзербайджаналдаса гочинарурал гIадамал къватIир хутIун руго


Пачалихъалъул лъайкьеялъул стадартазда (ФГОС) рекъон авар мац1алъул дарсазда ц1иял педагогикиял технологиял х1алт1изари. » Ассоциация учителей аварского языка\nАУАЯ » ГIелмиял хIалтIаби » Пачалихъалъул лъайкьеялъул стадартазда (ФГОС) рекъон авар мац1алъул дарсазда ц1иял педагогикиял технологиял х1алт1изари.\nДобавил(а): Мухумаева Сарат Магомедовна\nУчитель аварского языка и литературы МКОУ "СОШ №7" города Кизилюрт РД\nПачалихъалъул лъайкьеялъул ахирал соназул школалда хурхарал «Концепция общего среднего образования», Закон Российской Федерации «Об образовании», т1ахьал, статьяби, гьанжесеб школалъул исследованиял г1адинал аслиял документаздаги гьанже заманалъул лъайкьеялъул т1алабаздаги рекъон, нилъеда г1емер раг1улебги буго, нилъеца г1емер бицунебги буго ц1иял къаг1идабазда рекъон дарсал кьезе ккеялъул, ц1иял педагогикиял технологиял дарсазда х1алт1изаризе ккеялъул. Бищун цебе дие бокьилаан «педагогикияб технология» абураб раг1ул маг1на нужеда кин бич1ч1улебали лъазе. Щиб жо кколеб «технология»? Масала, Саг1ит Г1алихановасул редакциялда гъокь 2003 абилеб соналъ къват1ибе биччараб г1урус – авар словаралде раккарал мехалъ, нилъеда гьениб батула «технология» абураб раг1иялъе гьадинаб баян кьун:\n«кинал рук1аниги производственниял процессазул, гьезие х1ажалъулел материалал, алатал х1алт1изариялъул х1акъалъулъ къвариг1унеб лъай»;\n«хасаб къаг1идаялъ ва иргаялда материалаздаса, алатаздаса производствоялда пайда боси».\nГьанже гьеб производствоялда хурхараб маг1наялда кьураб баян нилъеца х1албихьила лъайкьеялъул (образовательный) прооцессалда хурхинабизе. Производствоян абураб раг1ул бак1алда лъайкьеян абураб раг1и хисун лъуни щиб лъугьунеб бугеб?\n«кинал рук1аниги лъайкьеялъул процессазул, гьезие х1ажалъулел материалал, алатал х1алт1изариялъул х1акъалъулъ къвариг1унеб лъай»;\n«лъайкьеялъул процессалда хасаб къаг1идаялъ ва иргаялда материалаздаса, алатаздаса пайда боси».\nДида кколаха, гьеле гьединаб баян кьезе бегьулин «педагогикиял технологиял» абураб раг1уейилан.\nМасала, нилъеца т1аса рищулел руго цо кинал рук1аниги дарсал кьеялъул къаг1идаби (методикаби). Педагогикияб технология буго учителас жиндиего лъурал масъалаби т1уразариялъе тартибалда , цебеккунго ургъараб, х1адурараб дарсал рачиналъул, дарсал кьеялъул къаг1ида. Гьел технологиял х1алт1изариялдалъун муг1алим дарсил мурадалде щвей буго гьезул аслияб роль. Раг1а-ракьанде щун гьеб раг1ул маг1наялде балагьани, к1вар кьезе бегьула гьал хадур рехсарал къимат кьеялъул роцабазде, педагогикияб технологиялъул маг1на бихьизабулел:\n1.Лъайкьеялъул мурадал ч1ванкъот1арал рук1ине ккола: щай, сундуе г1олон;\n2.Щиб гьел мурадалде щвеялъе т1аса бищулеб бугеб;\n3.Кин г1уц1улеб бугеб лъай кьеялъул х1алт1и (процесс) ва сундул кумекалдалъун гьеб г1уц1улеб бугеб? (т1аса рищарал методал, къаг1идаби);\n4.Лъица кьолеб бугеб лъималазе лъай? (муг1алимасул лъаялде ва бажариялде балагьи);\n5. Лъайкьеялъул х1асилазе къимат кьолел х1акъикъиял методал (х1акъикъаталдаги гьедин бугищ гьеб?);\nГьединаб къаг1идаялда педагогикиял технологиязул г1аламаталлъун кколел руго:\n- ч1ванкъот1арал мурадал лъеялдалъун ва ч1ванкъот1арал х1асилал рихьизариялдалъун нилъее рес кьолеб буго гьел мурадазде нилъ щвей ва гьабураб х1алт1ул лъик1ал х1асилал кьей; гьединго хасаб заман бихьизабиялъ рес кьолеб буго къокъаб заманалда гьел х1асилал кьей.\nГьединго дарсида бат1и-бат1ияб алат (наглядность) х1алт1изабизе г1ат1идаб рес кьолеб буго гьел технологияз. Гьезда гьоркьобе унеб буго нилъецаго х1адурараб, г1уц1араб бат1и-бат1ияб дидактикияб материалги (тестал, карточкаби, таблицаби ва ц.).\nГьанже баян кьезин нилъеца «инновационные педагогические технологии» абураб раг1уе. «Инновация» абураб раг1уе авар – г1урус словаралда баян кьун гьеч1о. Амма кьун буго «нововведение», «новшество» ва «новаторство» абурал раг1абазе маг1на. Гьел раг1аби г1ага - шагараб маг1наялъул раг1аби ругелъул гьеб раг1уе г1ахьал гьабизе бегьила гьал баянал:\nНовшество - гьабураб, х1алт1изабулеб, къабул гьабураб ц1илъи,\nНововведение – ц1ияб низам, ц1идасан ч1езабураб къаг1ида, г1адлу;\nНоватор – ц1ияб жо ургъулев, ц1ияб къаг1идаялъ х1алт1улев чи;\nНоваторство – ц1ияб жо бижизаби, ц1ияб жо ургъун бахъи, ц1ияб къаг1идаялъ х1алт1и.\nВнедрение – гьел ц1илъаби т1орит1изари, г1ат1идго х1алт1изари,\nИнновация – гьеб кколеб буго цо кинаб бук1аниги сундулъ бук1аниги ургъараб, ч1езабураб ц1илъи, цебе бук1инч1еб, бат1ияб къаг1ида, ц1ияб низам, г1адлу.\nПедагогикияб инновация – гьеб кколеб буго педагогикаялда ургъараб ц1ияб низам, ц1ияб къаг1ида, лъайкьеялъулъ ва тарбия кьеялъулъ лъик1ал х1асилал кьеялъул мурадалда ккарал хиса – басиял.\nЛъайкьеялъул процессалда инновациязул т1оцебесел рехсеял гьарун руго XX г1асруялъул 80 абилел соназ. Жакъасеб къоялда жаниб педагогикиял лъайкьеялъул технологиязул россиялъулги къват1исел пачалихъазулги педагогикаялда х1алт1изабулеб цо ккураб классификация гьеч1о. Бат1и-бат1иял автораз бат1а-бат1айиса бихьизабулеб буго гьеб. Амма аслияб к1вар кьолеб жо буго жибго лъимералъул личность. Гьеб лъимералъул напсалда хурхун бегьула г1ахьал гьабун бихьизабизе цо чанго аслияб к1вар бугеб (приоритетная) технология:\nг1адатиял технологиял (традиционные технологии), х1аялъулал технологиял (игровые технологии), тестал х1алт1изариялъул технологиял, сахлъи ц1униялъул технологиял, проблемиял технологиял, проекталъулал технологиял, информационно-коммуникативиял технологиял, ц1алдохъабазул лъаялда ва бажариялда рекъон зах1малъиялъул рахъалъ бат1и-бат1ияб даражаялъул т1адкъаял х1алт1изариялъул технологиял, компьютериял технологиял;\nРоссиялъул лъайкьеялъул г1уц1иялда рекъон гьанже рес буго муг1алимасе лъайкьеялъул бат1и-бат1иял къаг1идаби т1аса рищизе ва бокьараб куцалда (моделалда) г1уц1изе. Гьезда гьоркьоре уна авторасулал моделалги, гьединал ругони. К1вар буго ц1иял формабазул х1албихьиялъул, бат1и-бат1иял технологиял ва г1уц1иял цадахъ рекъон х1алт1изаризе бажариялъул. Жакъа уго-унгояв лъик1ав махщел бугев специалистлъун лъугьине рес гьеч1о киналго лъайкьеялъул технологиял лъазарич1ев учитель. Ц1иял педагогикиял технологиял х1алт1изаризе рес буго г1иц1го ц1ияб къаг1идаялъ х1алт1улеб школалда. Гьел х1алт1изариялъулъ г1езег1ан х1албихьи буго россиялъул школазда, амма нилъер рахьдал мац1алъул дарсал кьолел муг1алимзабазул гьеб х1албихьи жеги ц1акъго заг1ипаб буго. Ц1иял педагогикиял технологиял х1алт1изарияз лъик1ал х1асилал кьей бараб буго школазда билълъанхъун ругьун бугеб къаг1идаялдаги жалго муг1алимзабаз гьел къабул гьариялдаги.\nЩивав ц1алдохъанасул напсалда, хаслъиялда рекъезариялъул технологиял. Гьел технологиязда рекъон лъайкьеялъулъ аслияб аслияб бак1 ккола лъимералъ. Лъималазул хаслъиялда рекъезабун г1уц1изе ккола кинабго школалда гьабулеб х1алт1и ва ц1алдохъанасе ч1езаризе т1алъула киналго х1ажаталщинал т1алабал. Мониторинг. Тестазул, графикал г1уц1иязул кумекалдалъун щибаб лъимералъул лъаялъул даражаялъул халкквей ва къимат кьей (диагностика, подробный анализ).\nТарбия кьеялъул технологиял. К1удияб к1вар буго тарбия кьеялъул, рахьдал мац1алде ва жидерго Ват1аналде рокьи куцаялъул класстун къват1ибехун гьарулел ишазул. Масала: бат1и-бат1иял къецал ва байрамал т1орит1иялъулъ лъимал г1ахьаллъи.\nДидактикиял технологиял. Масала: жалго жидедаго ч1ун х1алт1и, проектал х1адури, гьезул защита гьаби, дарс малъиялъулъ г1енеккулел ва ралагьизе бегьулел алатал х1алт1изари, къокъабиккун гьарулел халт1аби т1орит1и, дифференцированиял лъайкьеялъул къаг1идаби ва ц.\nСахлъи ц1униялъул технологиял. Ц1акъго к1вар кьун буго дарсида х1ухьбахъиялъул лах1затал т1орит1и, релаксация, фонетикиял разминкаби гьари, беразе х1алхьиялъе минута т1обит1и ва цогидалги, компьютергун гьабулеб х1алт1и зарал ккеларедухъ гьаби, классалда т1угьдул, г1урччинлъи г1емер ч1езаби г1адинал ва цогидалги сахлъи ц1униялъул технологиязе.\nЖакъасеб школалъ нилъедасан тIалаб гьабулеб буго дарсазда гьал цIиял лъайкьеялъулал технологиял хIалтIизаризе.\nДица кутакалда кIвар кьола дарсида темаялда хурхун гара-чIвари гIуцIиялде, лъималаз дарсил тема ва мурадал жидецаго рициналде, ребусалдалъун букIа, рагIикъотI цIезе кьеялдалъун букIа, бицанкIо чIвазе кьеялдалдалъун яги цогидаб жоялдалъун букIа.\nПалхIасил, цIиял къагIидабаз дарсал кьеялдалъун дида кIвана лъималазул магIарул мацIалъул дарсазде рокьи цIикIкIинабизе; гьезул цIалуде гъира базабизе, магIарул мацIалъул дарсазул даража борхизабизе; лъималазул жидерго ВатIаналде, миллаталде ва рахьдал мацIалде рокьи цIикIкIинабизе; авар мацIалъул дарсазде лъималазул гъира бачIинабизе; лъималазул творческияб къагIидаялъ хIалтIиялъул бажари цебетIезабизе; цIалул ва хъвавул калам цебетIезабизе, хIатта, авар мацIалъул хасал захIматал хIарпал лъаялъул даража борхизабизецин.\nДир пикруялда рекъон, гьанжесел технологиял хIалтIизариги, цIиял къагIидабаз дарсал кьейги буго жидерго хIалтIиги бокьулел, цIиял ресаздаса пайда босизеги бокьарал, пайда босизеги хIалтIизеги бажариги бугел, жидерго халкъалдеги мац1алдеги рокьиги бугел рахьдал мац1алъул мугIалимзабазул нух.\nфГОС Авар учитель Авар мацiалъул дарс статья Сарат Мухумаева\nДобавлено: 15-04-2017, 15:53


РакI бакъвазабулеб статистика\nЩибаб моцIица «Кавказский узел» сайталъ гьабулеб хIисаб-суалалда рекъон исана апрелалда Шималияб Кавказалда чIван вуго 34 чи, лъукъун вуго 33 яв. Гьеб балагьаб сияхIалда гьоркьоб тIоцебесеб бакIалда гьанжеги буго Дагъистан. Ахираб чанго соналда жаниб гьеб цебесеб бакI лъихъего биччалеб гьечIо нилъер республикаялъ. Гъоркь моцIалъ Дагъистаналда чIван вуго 22 чи, I3 яв лъукъунгги вуго.\nГьезда гьоркьоса чIван вуго полициялъул 9 хIалтIухъан, хасал тадбирал тIоритIулаго, изнугьечIого яргъидгIуцIаразул кьерулъ рукIин щаклъи бугев I3 чиги ва 4 гIадатияв чиги чIван вуго.\nМай моцIалъги гьеб «бергьенлъиялъул» чIел лъихъего кьеларин Дагъистаниязин ккола, щай гурелъул цо чанго сордо - къоялда жанив чIван вуго I0ниги чи, лъукъун руго лъабгоял.\nМиллияб терроризмалде дандечIараб комитеталъул лъазабиялда рекъон 8 ва 9 маялда Губденалда ва Шамхал-Янгиюрталда унел рукIун руго хасал тадбирал. Гьезул хIасилалда Губденалда чIван вуго 4 ва Шамхал-Янгиюрталда чIван вуго 3 изнугьечIого яргъидгIуцIарав. Гьединго Шамхал-Янгиюрталда хасал тадбирал тIоритIулаго чIван вуго къуватазул идарабазул цо хIалтIухъан ва лъукъун вуго лъабгояв. Гьаб сагIат гьел лъукъаразул гIумруялъе щибго хIинкъи гьечIилан лъазабулеб буго Дагъистаналъул Жанисел Ишазул Министерлъиялъ.\n«Эркенлъи» радиоялъ гьабураб цIех-рехалда рекъон гIемерисел дагъистанияз рикIкIунеб буго Рамазан ГIабдулатIипов нухмалъуде вачIиндал цIакъго-цIакъ лъугьанин изнугьечIого яргъидгIуцIаралин рикIкIунел чагIазде данде рагъгьабизеян. ГIемерисезул пикруялда рекъон гьел тадбирал гIададисел бидул гIорал тIей кколеб буго, щай гурелъул кигIан чIваниги салафиязул ва изнугьечIого яргъидгIуцIаразул кьерал цIикIкIун гурони дагьлъулел гьечIо. Гьединго гIадамазул пикруялда рекъон Москваялъул тIалабал тIуралев вукIинчIого кIиябго цоцалъ рагъулел ругел кIиябго рахъалда гьоркьоб маслигIат гьабизе гIамал гьабизе кколаан ГIабдулатIиповас.\nМахIачхъалаялдаса тохтур ва жамгIияв хIаракатчи Муса Мусаеваул пикруялда рекъон Рамазан ГIабдулатIипов вачIун хадуб цIакъго гIемер ва кьваризарун хасал тадбирал тIоритIиялъе гIилла буго ахираб заманалда Дагъистаналъул полициялъул чIахIиял хъулхъазда рукIарал чагIазул «рохьилаздехун» хурхен бугел бугин абураб информация къватIибе бачIин.\nМуса Мусаев: «Дида ккола къуваталъул идараби церего гIадин ругьунабго хIалалъ хIалтIулел ругин. Республикаялда тIалъи хисун хадуб, Дагъистаналъул полициялъул жавабиял хъулхъазда ругел хIалтIухъабазул, рохьилазулгун хурхен бугилан абураб информация къватIибе бачIана. Гьелдаса хадуб гьел полициялъул хIалтIухъабазул хIаракатчилъи бугин рикIкIун дица ахираб заманалда республикаялда тIоритIулел ругел хасал тадбиралилан. Цереги гьел дагьал рукIинчIо, амма ахираб заманалда цIакъго гIемер би гIодобе тIурал, вахIшиго тIоритIулел хасал операциял гIемерлъун руго. Гьел полициялъул тIалъиялъ жидерго хIакъалъулъ информация къватIибе бачIиндал рихьдаего гьарулел ругин ккола дида. ГIадамазул пикруялъул ургъел гьабун гуреб, тIалъиялда жалго лъикIаб рахъалъ рихьизаризелъун руго гьел къеркьелел»\nГьединго Мусаевасул пикруялда рекъон Рамазан ГIабдулатIиповас ахираб заманалда тIалъиялда гьарурал хиса-басияз гьеб чIвай-хъвеялъул иш дагьлъизабизе ккола.\nМуса Мусаев: «Ахираб заманалда гIемерал хиса-басиял гьаруна Рамазан ГIабдулатIиповас власталда. Гьесул кумекалдалъун хисанин рикIкIуна дица къуваталъул идарабазул нухмалъулелги. Жинцаго нахъе рахъун бажаричIониги бажарулезул кумекалдалъунгIаги хисана республикаялъул прокурор Назаров, гьесдаго хадув хIалтIудаса вахъана Дагъистаналъул цIех-рехалъул идараялъул нухмалъулев Саврулин, цохIо сумалда ван хутIун вугин Дагъистаналъул Жанисел ишазул министерлъиялъул нухмалъулев ГIабдурашид МухIамадовилан бицунеб буго гIадамаз. Дида ккола къуваталъул блокалъул нухмалъи хиси бугин хасгьабун гьаб сагIат Дагъистаналда бугеб захIматаб хIал хисизабизелъун гьабулеб ишилан. Рамазан ГIабдулатIипов вуго цIодорав, лъай ва хIалбихьи бугев сиясатчи.\nГьединго дир пикруялда рекъон гьев вуго унго-унголъунги жиндирго ВатIанги халкъги бокьулев чи. Дида ккола гьес батIаго Кремлиялъ малъарабги гьабичIого теларин, амма нилъер халкъалъе лъикIлъиялъе хIалтIичIогоги вукIинарин. Гьесдаги нилъедаги бичIчIулеб буго гIезегIан лъикI гьадинан нилъ гIемераб мехалда бажарулареблъи. Салафиязул чIваниги, суфиязул чIваниги, рохьилалгун полициялъулал чIваниги гьеб буго нилъер халкъалул балагь ва унти, кинал чIваниги гьел нилъер гIадамаллъидал».\nАхиралдаги Мусаевас абуна щив сиясатчи тIалъиялде вачIаниги кинаб хIалтIи гьес гьабуниги гIадамазул бичIчIи гьечIони гьес щибго хисизабуларин. Гьесул пикруялда рекъон гIадамаз салафиял такъсирчагIи ругин, насранияб диналъул чагIи капурзаби ругин, суфиязда цоги кинаб бугониги гIайиб чIвале бугони жамгIияталда тунка-гIуси киданиги лъугIизе гьечIо.


БакьагьечIиса ЧIанкIал кучIдузул хIакъалъулъ » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nРеволюциялда цересел авар поэтазул кьеразда гъорлъ БакьагьичIиса ЧIанкIаца (Тажудиница) хIурматияб бакI ккола. ЧIанкIа ккола гIадамасул напс, хасго магIарул чIужу гIадан ва гьелъул рокьи эркен гьабиялъе гIоло феодалиялгун-патриархалиял ва диниял гIадамазде данде тIоцебе хвалчен бахъараздасан цояв.\nАраб соналда Саидов МухIамадсаидица дандеги гьарун ЧIанкIал кучIдузул тIехь тIоцебе къватIибе биччан буго. «ЧIанкIал кучIдузухъ балагьани, – ян хъвалеб буго Саидовас жиндирго цебе рагIиялда, – гьес цебесеб феодализмаялъул пикруялда мал балеб буго ва рокьул диниял нормаби рахунел руго».\nЧIанкIаца феодалияб ва исламалъулаб гIуцIиялда «мал бана», амма гьеб щущах биххизабичIо. Гьеб гьабизе гьесие захIмат букIана доб заманаялъ.\nМуридизмаялда тIад бергьенлъи босаралдаса хадуб ва аваристан гIурус ва бакътIерхьул культураялде гIагарлъизе рес шваралдаса хадуб инсанасул напс тархъан гьабиялъулъ ЧIанкIал творчество цебехун тIамураб галилъун ккола. Эльдарилав, ГIанхил Марин, ЧIанкIа, МахIмуд – гьединаб буго литератураялда гьеб нух. Н. Тихоновас «Дагъистаналъул лирикал» тIехьалда хъвалеб буго: «Элдариласул ракI рагьараб поэзиялъулъ жеги букIинчIо напсияб пикру загьир гьабиялъулъ тIубараб эркенлъи, гьеб цебетIезабуна ЧIанкIаца ва гьелъул хIакъалъулъ рагьун ахIана жиндирго асаразулъ МахIмудица».\nЧIанкIал творчество цо хIал ккураб гьечIо, кидаго гурев гьев жин-дирго цебетIураб пикруялъе ритIухъавлъунги вукIунев. Гьеб нилъеда бихьула гьаб тIехьалда ругел асаразул хал гьабуниги.\nЧIанкIал ва МахIмудил творчествоялъе къимат кьолаго ва авар литератураялда гьезул бакIалъул бицунаго ахириял соназда батIи-батIиял пикраби раккун руго. Масала, Б. МухIамадовас жиндИрго «Революциялда цебесеб авар литератураялъул очеркал» абулеб тIехьалда хIаракат бахъулеб буго МахIмудица тIубанго ЧIанкIа такрар гьавуни-лан, МахIмуд гьесдаса цевехун инчIилан бихьизабизе. Гьес хъвалеб буго:\n«ХIатта МахIмудида, гьесул (ЧIанкIал) иш хадубккунги цебебачунев чи хIисабалда, жиндирго учителасда кодоб букIараб кинабго бечелъиялда квершел гьабизецин кIвечIо».\nЧIанкIал кучIдул ахIулев чилъун, гьесухъего кучIдул гьарулев чилъунги байбихьун МахIмуд жиндирго учителасул квер гIунтIулареб бор-халъуде вахана. Гьеб якъинго бихьула нилъеда кIиязулго творчествоялъул хал гьабуни.\nМахIмудилго гIадин ЧIанкIалги аслияб творчество буссараб буго магIарул чIужу гIаданалъул образ, гьелъул рокьи бихьизабиялде. ЧIанкIал руго цо-цо рокьул гурелги кучIдул; гьудулзабазде кагътал, магIаби. Амма гьел магIнаялде ва кIваралде балагьун, цогидазяе. данде ккун, цIакъго загIипал ва дагьго кIвар бугел руго. ЧIанкIал ва МахIмудил заманаялъ магIарулазул гIумруялъулъ бищунго аслияблъун букIана напсалъул эркенлъиялъул проблема.\nН. Тихонов – «Эркенаб рокьиялъе ихтияр букIин бихьизабиялъул кIудияб кIвар букIана: гIасрабазул гIадатаздаса хвасарлъи, диналде данде чIей, гIаданлъи букIинаби».\nРеволюциялдаса цересел поэтазе къимат кьолаго нилъеца хIиса-балде босизе ккола, жидерго заманалъул аслияб проблемаялде гьезул букIараб бербалагьи.\nЭльдариласул кучIдузул героиня – магIарулалда бичIчIулеб буго жиндирго напс цIунизе жиндир ихтияр букIине кколеблъи, жийги цогидазда къимат бащадай гIадан йикIин, амма гьелъ къасд гьабулеб гьечIо гьелъие гIоло таваккалго къеркьезе. Гьелъ яхI гьабун гьеб гIадат хIехьолеб буго:\n«Ясаздаса йишарай гъайбатай дун гьайидал,\nГьелдаса рази йиго, кьураб гIалин хIехьела».\nЧIанкIал героиня жиндирго берцинлъи, тIокIлъи бичIчIулей гурейги, жиндирго рекIел пикрабазе гIоло къеркьезеги лъугьуней йиго. БатIияб росолъа чи вокьунилан чIухIараб кьибилалъул ясалда гIайиб чIвалел къватIул харбазе гьелъ гьадинаб жаваб кьола:\n«Месед хъванин абун хъирин хвеларо,\nХалкъул гIалам тела дица гаргалел».\nМагIарулалъул рекIел пикрабазул гьединабго таваккаллъи, эркенлъи бихьула нилъеда «РекIел гьудуласде гьадият хъвазин», «Гулишатиде», «ГьаракIуниса ГIайшат» абурал ва цогидалги кучIдузулъ.\nЧIанкIае рес шун буго халкъияб кIалзул творчествоялъулгун лъай-хъвай гьабизе ва гьесие гьеб бокьун буго. ЧIанкIал эбел ва яц рукIун руго машгьурал магIаби гьарулел чагIи. ЧIанкIаца жиндирго чествоял-даса гIатIидго пайда босун буго халкъияб кIалзул поэзиялдаса. Гьеб къагIидаялъ хъварал кIучIдул, гьедин гьабураб сипат-суратIи ЧIанкIал гьаб сагIатIи жиндир къимат хвечIел ва швалде шварал руго.\n«ЧIанкIа вукIана диналда божулев жиндирго заманалъул цогидал гIадамалго гIадав, как-кIалги тIобитIулев гIадан» (Саидов). МутагIиллъун цIалулаго ва хадуб ЧIанкIае рес швана гIараб литератураялъул ромнтикиял ясаразулгун лъай-хъвай гьабизе. Гьеб киналъго ЧIанкIал творчествоялъе асар гьабун буго. Доб заманалда «динияб мурадалда гурони тIокIаб батIияб темаялда кечI ахIи, я гьаби мунагь бугеб ишлъун рикIкIунаан. Диналъул агьлуялъ изну кьолароан диналъул бутIрузе (аварагзабазе) гьабулеб гIадаб сипат-сурат цогидав гIадамасе гьабизе» (Саидов).\nЦо рахъалъан ЧIанкIаца гьел нормаби цIуничIо, хIатIа гьелде данде чIун, эркенаб пикру, эркенаб рокьул асар беццун кучIдул хъвана.\nЦоги рахъалъан гьев цо-цо мехалъ рухIанияб пикруялда хадув уна, феодалиялгун исламалъул гIадатазде мутIигIлъула. Гьале данде кквеялъе кочIол мухъал:\n«Рокьул гьуинлъиги, кьалул кьогIлъиги\nБицине лъаларо цо магIна буго»\n«Пикру капурлъизе, кеп хIабугъине\nКкечIеб анищ рокьи ракь батIиялъуб».\nМахIмудица ва ЧIанкIаца чIужугIаданалде бугеб рокьи ва диниял пикрабазе кьолеб къимат бихьизабизе рехсезе бегьула гьезул кинабго творчествоялъе цIакъго хасиятаб магIнаялъул гьал мухъал:\nЧ I а н к I а :\nМун яхунеб тIохалда\nТIавап гьабизе швани,\nТIад бугеб как кIочонев\nЧанги хIалихьат вуго».\nМ а х I м у д :\nМун яхунел тIохал, тIаса унеб пух,\nЭб гуребдай алжан, иман бусесул.\nЧIанкIал лирикияв герой жиндирго анищ, пикраби тIубаялъулъ гIемерисеб мехалъ «тIадегIанасде» хьул лъун вукIуна, ва гьесда гьардола. «Дие мун хиралъеян халикъасде гьарулин».\nГьеб рахъалъан МахIмудил герой таваккалав, жиндирго мурадалде щвезе сундасаго къаларев вуго.\n«Дунги гьев гIадинав дур лагъ ватани,\nТолеб щай бетIергьан гIумру гIадада?\nГIалам хьихьарав чи мунлъидлл, аллагь,\nТоге рахIаталда даим цого чи.\nМахIмудица эркенаб рокьул темаялдаго цадахъ феодалиябгун-исламалъул басриял хутIелаздаса инсанасул напс эркен гьабиялда темаги гIатIидго цебе лъуна.\nГьеле гьелдалъун нилъеда кьучI гьечIеблъун бихьула МахIмудиде гьесул гIицIго рокьул гурони кучIдул гьечIилан, гьес гIицIго жиндирго рекIел асаралъул гурони бицинчIилан гIайиб гьабиги. Доб заманалда, цебеккун абухъе, гьеб аслияб социалияб проблема букIана.\nЧIанкIаца авар литературалда магIнаялъул рахъалъ гуребги формаялъул рахъалъги новаторлъи хIалтIизабун буго. Жиндир творчествоялда гьев халкъияб кIалзул асараздаса тIадегIанал романтикиял асарал гIуцIиялде вачIана.\nЧIанкIаца жиндирго романтикиял асарал гIуцIиялъе гIатIидго пайда босун буго диниял ва Бакъбаккул мифологиялъул литератураялдаса росарал нилъеда ва доб мехалъ гIадатияб халкъалда ричIчIизе захIматал сипат-сурат гьабиялъул алатаздасан. Жиндирго рокьи ккарай яс гьес релъинаюлей йиго хIежалъул къуръаналда, къуръаналъул ясеналда, меседил аяталда, гIараб басмаялда. Цойги рахъалъ диналде цIарал, гIорхъолъа ун диналъул вакилзабазе рецц-бакъ гьабулел кучIдуллъун руго «ГIашилтIаса КъурбангIали», «Инквачиласде» абурал ва цойгидалги.\nЧIанкIал асаразулъ руго доб мехалъ цIияллъун романтикияллъун рукIарал, гьанже нилъее гIадатлъарал ва гIодорегIанлъарал эпитетал, данде кквеял. Рокьи ккаралде гьес абула: «гъункарасул пайтонилан», «цIадул машинайилан». Гьединал дандекквеял доб мехалда цIиял ва рекъарал рукIана ва МахIмудицаги гьездаса гIезегIанго гIатIидго пайда босун буго. БитIараб буго, МахIмудица жиндирго творчествоялда гIемерал хIалтIизарун руго ЧIанкIаца кьучI лъурал къагIидаби. Амма МахIмудица гьел битIахъе ругеб хIалалъ гурел жиндирго кучIдузулъе гочинарун ругел. Гьедин букIарабани МахIмудил асарал рукIинаан ЧIанкIалал такрар гьарилъун. МахIмудица гьел къачIан, сипат-сурат гьабиялъе швалде швезарула.\nЧ I а н к I а.\nБахIрул къаламул хатI къотIулеб месед,\nРукъде юссанагIан къадру цIикIана.\nЦIоралъул кагьруман, катибасул свад.\nРосасе анагIан сси щвана, чорхай.\nМ а х I м у д:\nРосасе аразда сси букIунарин,\nСсини борхалъана халкъалдаса дур.\nРукъде руссаразул къагIида хола,\nДур къадру тIокIлъана, лъимер гьабидал.\nГьеб мисалалда нилъеда бихьула МахIмудил творчество ЧIанкIалалдаса реализмаялде гIемерго гIагараб букIин. Гьелъие нугIлъун буго гъваридаб рекIел асаралъ, рекIел анищ тIубазабизе бугеб кIудияб таваккалалъ цIураб, сипат-сурат гьабиялъул рахъалъ рагIа-ракьанде щун гвангъараб МахIмудил «Марям» абураб поэма ва цогидалги асарал.\nЧIанкIал новаторлъилъун ккола доб мехалъул цогидал поэтазда кIвечIеб гIадинаб борхатаб даражаялде магIарул гIадан яхинайи, гьелъул рухIалъул бечелъи, тIекълъиялда данде чIей бихьизаби. Гьеб мурад тIубазабиялъе гIоло ЧIанкIада ратун руго доб мехалъе цIиял къагIидабиги. Гьел ккола романтическиял данде кквеял, жиндирго героялъе кьолеб гIатIидаб, тIибитIараб харакIеристика, битIахъего гьелде хитIаб гьаби, гьел гурел цогидалги. Гьелъул хIакъалъулъ гIатIидго би-цун буго жиндирго тIехьалда Б. МухIамадовас.\nТIехьалда руго ЧIанкIал гIараб щигIраби, магIаби. Цебеккун абухъе, гьел кучIдул ЧIанкIал цогидаздаса магIнаялъул рахъалъ ва форм загIипал руго. Гьале жиндирго гьудул Дибириде гьабураб кечI. Гьес лъикIав гьудул веццула ва ахиралдаги гьесие гьадинаб насихIат гьабула: (гьеб буго кочIол идеяги): «Дарсал лъазе гьаре, саяхъ хьвадуге. Берцинал мусудуз воре гуккуге». ЧIанкIал магIабазде Б. МухIамадовас элегея абун абулеб буго. Щиб гьезде абуниги, гьел руго ЧIанкIаде щвезегIан ва гьесдаса хадур гьарулел формаялъул магIаби. Гьале гьесул «Сайгидул БатIалиде» абураб магIуялъул магIна. Гьеб баибихьуда герой хвеялъул кьогIаб хабар бачIиналдаса. Хадуб поэтас бицунеб буго героясул рагъда гьарурал гьунаразул, гьесул бахIарчилъиялъул. Авторас бицуна гьесул нахъе хутIараб чу-ярагъалъул, ретIел-хьиталъул ва нахъе ругел гьесул гIагаразул кIудияб къварилъиялъул. Гьеб кинабго магIнабазул гIадатияб форма буго. Ахиралдаги авторас нилъ ккараб ишалда ва бугеб хIалалда мутIигIлъизе, гьелда разилъун чIезе ахIула. Биччасе шукруги гьабун, хъвараб къадаралда разилъизе ахIулел руго ахиралдаги авторас. Гьединаб магIнаялъул ва формаялъул руго цогидалги магIаби.\nМахIмудил гIадаб социалияб бегIерлъи, магIнаялъул гъварилъи гьечIониги ЧIанкIал творчество доб мехалда поэзиялда цебехун тIамураб галилъун букIана. ЧIанкIал кучIдул данде гьари ва гьезул тIехь бахъиги бе ццизе ккараб иш буго.\nАвтор: МухIамад-Дибир ШугIайбов


ХIакимзабиги ун эркенлъарал бакIазде хIакимзабазулго лъимал рачIиналда данде чIана Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIипов. Гьеб букIана 29 октябралда республикаялъул парламенталъул сессия тIобитIулеб мех.\nПарламенталда ункъо бакI эркенлъун букIана депутатал министраллъунги муниципалияб гIуцIиялъул нухмалъиялдеги иналъ. Гьедин мандатал Пайзудин Уцумиевасеги Аслан Казибековасеги кьолел ругин сессиялда лъазабидал, гьел щалилан суалал кьезе байбихьана Рамазан ГIабдулатIиповас.\nАслан Казибеков вугин дагьалъ цевегIан бакIал раялъул министрлъун тIамурав Ибрагьим Казибековасул вас, Пайзудин Уцумиев вугин Гъизилюрт шагьаралъул мэр МухIамад Уцумиевасул василан жаваб кьуна республикаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповасе Халкъияб Мажлисалъул комиссиялъул нухмалъулей Людмила Авшалумовалъ.\nГьеб мехалда гьадин абуна Рамазан ГIабдулатIиповас.\nРамазан ГIабдулатIипов: «Ниже-нижерги ругелъулха васалги цогидаб гIагарлъиги. Дидаги кIвелаан гурищ дирго вас цеве-цеве тункизе. Гъовин абуни, бакIалъул нухмалъиялъул рахъалъ гIелмабазул кандидатлъунги вахъарав чи, цевего гIадин гьанжеги Каспийск шагьаралъул администрациялъул бетIер хисулевлъун хутIун вуго. КIиабилев васин абуни Москваялде ана.\nГьединлъидал гьеб суал, цойги нухалъ гьоркьоб лъезегIан, гьабсагIаталда къабул гьабичIого теян абилаан дица парламенталъул нухмалъулесда. Гурони гьабсагIаталда республикаялда гьарулел лъикIал ишазул рахъкколеб парламент цIидасан гъобго гIала-гъважаялда гъорлъе лъугьунеб гIадаб жо ккезехъин буго гьелъул».\nЦинги парламенталъул спикер Хизри ШихсагIидов мукIурлъана гьеб хIужаялда тIад рекъезе бегьунгутIиялъе. Амма абуна парламенталда бараб жо букIинчIин гьениб, цебеккунго рищиязул комиссиялъ гIуцIараб сияхIалда рекъон бачIараб кIиябго кандидатура кколин гьеб – Уцумиевасулги Казибековасулги.\nГьедин гьел мандатал рикьиялъул суалги нахъчIван тана сессиялда.\nХадуб кидаго гIадин фракцияз байбихьана кIвар буссинабизе жидеда лъикIаллъун рихьулел рахъазул бицине.\nГьедин коммунистазул вакил МухIамад МухIамадовас тIадчIей гьабуна тахшагьаралда жаниб рекIадул суал роцIцIинабизе ккеялда. Гьеб кинаб хIалалда бугебали лъазе жив гIадин цогидал депутаталги, чIухIарал машинабаздаса рахъун, маршруткабазда рекIайила къойилго.\nГьединго коммунистас абуна кIвар кьезе ккелила цIатари тIолел станциязда бичулеб бензиналдеги аптекабазда ричулел дарабаздеги. Бензинги бугила чорокаб, дарабиги ругила 70 проценталъ гьересиял.\nМоцIи-моцIие газихъги канлъухъги гIарац кьолел чагIазда тIадгицин киса босарабали лъачIого, таманаб налъи лъун батулеб букIиналъулги бицана депутат МухIамад МухIамадовас. Гьадинги ресукъал гIадамазе кIудияб гIарац кколила гьеб.\nХадуб «Патриотазул» вакил Фикрет Ражабовас бицана республикаялда школалги гьенир цIалулел лъималазе тIахьалги гIолел гьечIилан. МагIарухъ цо-цо школал ругила араб гIасруялъул байбихьудаго рарал, тIатIала ккеялда хIинкъи бугел.\nКоммунистазулги «патриотазулги» вакилзабаз бицаралъе жаваб кьуна сессиялда республикаялъул хIукуматалъул премьер-министр ГIабдусамад ХIамидовас.\n2017 соналде щвезегIан республикаялда 13 школа бан бахъинабизе бугила. Амма Дагъистаналда лъимал гIемер гьарулел рукIиналъ, гьелгицин гIезе гьечIила. Гьедин щибаб соналъ тIоцересел классазде рачунел лъималазул къадар щуазарго лъимералдалъун цIикIкIунеб бугила.\nАхираб кIиго соналда жаниб республикаялъул хIукуматалъ къачIанин гIанкIуязул рукъзабазда релълъун рукIарал школалгиян абуна премьер-министрас. Гьединаб 65 школа къачIанила, цIияб 38 ясли-ахги банила.\nДоб канлъухъги газихъги гIадамазда лъачIого тIад налъаби лъолел рукIинги бугин цо бетIер унтиян абуна ГIабдусамад ХIамидовас. Гьелъул цIех-рех гьабизелъун жидеца комиссиягицин гIуцIун бугила. Республикаялъе мукIурлъулареб, Шималияб Кавказалъул даражаялда гIуцIараб кIиго идараялъул пиша кколила гьеб – МРСК «Северный Кавказ», гьединго Пятигорскалда бугеб «Межрегионгаз».\nХадубги гьадинаб баян кьуна премьер-министр ГIабдусамад ХIамидовас.\nГIабдусамад ХIамидов: «Дагъистан Республикаялда тIад бугин газил рахъалъ 27 млрд гъурщил налъиян доз абураб мехалда, цIех-рех гьабизе лъугьуна ниж. Бюджеталдасан гIарац щолел идарабазда тIад батуларо гьеб, батула щибаб моцIалъ алхинчIого гIарац кьолел гIадатиял гIадамазда тIад бикьун. Нижеца рагьун абулеб буго: гьел идараби руго гIарац тIокI гьабизелъун гIуцIарал идараби. ЦIар-цIар ккун гьезда бадибеги абула нижеца гьедин».\nСессиялда бицана Дагъистаналда туризм цебетIезабизе кколиланги. ГьабсагIаталда республикаялда инфраструктура рукIалиде ккун гьечIолъиялъ кIудияб къадаралда туристал къабул гьаризе рес гьечIо. ГьечIониги гъоркьисала республикаялде вачIун рагIула 400 азарго турист.


ъецазда гIахьаллъи гьабуна халкъазда гьоркьосел гроссмейстеразги ФИДЕялъул мастеразги » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Спорт » ъецазда гIахьаллъи гьабуна халкъазда гьоркьосел гроссмейстеразги ФИДЕялъул мастеразги\nалкъазда гьоркьосев гроссмейстер Жакай Жакаевасул призазе гIоло Буйнакск районалъул "Буглен" спорткомплексалда тIоритIарал хехал шахматазул рахъалъ Дагъистаналъул Кубокалъе гIоло къецазул лъабабилеб бутIаялда бергьана Камил Кардашев. Республикаялъул анкьго шагьаралдаса ва щуго районалдаса бищунго лъикIав 60 шахматистас гIахьаллъи гьабуна гьел къецазда. Гьезда гьоркьор рукIана халкъазда гьоркьосел гроссмейстералги, халкъазда гьоркьосел ва ФИДЕялъул мастералги.\nКъецал гIуцIана Буйнакск районалъул администрациялъул ва ДРялъул Шахматазул федерациялъул хIаракаталдалъун. Турнир тIобитIана Швейцариялъулаб къагIидаялда, ФИДЕялъул правилабазда рекъон ичIго туралда. Бергьаравлъун рикIкIунаан бищунго цIикIкIун очкаби щварав. Турниралда гIахьаллъизе рес букIана, кIиабилелдаса гъоркье разряд гьечIев, бокьарав шахматистасул.\nТурниралда тIоцебесеб бакI щвана Камил Кардашевасе, кIиабилеб - Тата Бариевасе, лъабабилеб Руслан Мусаловасе.\n1998-2002 соназда гьаруразда гьоркьоб тIоцебесеб бакI щвана Камил Изабакаровасе, кIиабилеб - ЖабрагIил Алмакхановасе ва лъабабилеб - Ражаб Ризвановасе. 2003 соналда гьарурал ва жеги гьитIинал шахматистазда гьоркьоб тIоцебесеб бакI щвана ЖабрагIил Камаевасе, кIиабилеб - Мурад Закаряевасе, лъабабилеб - ГIали Чанахъановасе.\n"Ясазда гьоркьоб бищунго лъикIаб хIасил" номинациялда бергьана Жамиля Камаева, "Руччабазда гьоркьоб бищунго лъикIаб хIасил" номинациялда - Амина Абакарова, "Ветераназда гьоркьоб бищунго лъикIаб хIасил" номинациялда - АхIмад Ибрагьимов, "Инвалидазда гьоркьоб бищунго лъикIаб хIасил" номинациялда - Давуд Абрамов.\nКъецазда бергьаразе ва призеразе ДРялъул Шахматазул федерациялъул ва "Буйнакск район" МОялъул рахъалдасан кьуна дипломал, медалал ва гIарцулал сайгъатал. Жакай Жакаевасул рахъалдасан хасал призал кьуна "Шахматазе ритIухълъиялъе гIоло" ХIасан Мухастановасе ва бищунго гьитIинав гIахьалчи - микьго сон барав МухIамад МуртазагIалиевасе. Турнир лъугIидал Жакаевас ДРялъул Шахматазул федерациялъул президент МухIамад Сулеймановасе ва "Буйнакск район" МОялъул бетIер Даниял ШихсагIидовасе баркала кьуна къецал тIоритIизе кумек гьабуралъухъ.\nКазахаз хъачIлъи бихьизабунаАсиятиловасул турниралъ данде гьарунаГIолилазда гьоркьор бищунго къуваталМаданияталъул ирс цIунизе кIвейги – гьунарГIолохъанал гугарухъабаз кутак гьабуна


Чемпионасе – 300 азарго гъуруш\nАраб гьатIанкъоялъ МахIачхъалаялда «Труд» стадионалъул Волейболалъул централда тIобитIана, Пекиналда рукIарал Олимпиялъул хIаязул гIарцулав призер Мурад ХIайдаровасул призазе гIоло, эркенаб гугариялъул рахъалъ халкъазда гьоркьосеб анкьабилеб турнир.\nЦебехун анлъго нухалъ гьел къецал тIоритIана машгьурав гугарухъанасул ракьцояз – Гумбет районалдаса гIадамаз гIумру гьабулеб ЦIияблак районалда. Хадуб, гьелда гIахьаллъулезул ва гугариялъухъ балагьизе бокьарал гIадамазул къадар цIикIкIиндал, суал бачIана турнир тIобитIизе гIатIидаб зал балагьиялъул хIакъалъулъ, ва гьеб тIобитIана «Труд» стадионалда. Исана гьеб турнир гIуцIиялъул ва гьеб тIобитIиялъул киналго масъалаби жиндего тIаде росана эркенаб гугариялъул рахъалъ халкъазда гьоркьосеб классалъул спорталъул мастер Марат Ибрагьимовас нухмалъи гьабулеб МахIачхъала шагьаралъул спорталъул рахъалъ комитеталъ. Гьеб турниралъул хаслъилъун букIана гьелда гIицIго 74 кг цIайиялъул гугарухъаби гIахьаллъулел рукIин. Гьеб цIайиялда гугарун щвана Мурад ХIайдаровасеги аслиял бергьенлъаби. ЦохIо цIайиялъул гугарухъабазда гьоркьоб турнир тIобитIараб цIияб къагIида киназего бокьана.\nГьелда бан жиндирго пикру загьир гьабуна улкаялда тIоритIулел гугариялъул рахъалъ киналго чIахIиял лъугьа-бахъиназул хIакъалъулъ передачаби рачунев, диктор хIисабалда турниралде ахIун вукIарав Феликс Премильскиясги. «Дагъистаналда тIоритIула гугариялъул рахъалъ гIемерал турнирал. Щай бегьулареб цохIо цIайиялъул гугарухъабазда гьоркьор гьадинал турнирал тIоритIизе? Гьелъул квегIенлъи буго турнир гIуцIулезеги гьелъул гIахьалчагIазеги, гьайгьай, турниралъухъ балагьулезеги. Рес буго киналго гугариязухъ балагьизе», - ян абуна гьес.\nТурниралъе гьарулел харжазул суал тIубазабуна Мурад ХIайдаровас ва гьесул гIага-божараз. Бищунго лъикIал гугарухъабазе кьезе призалъулаб фонд чIезабун букIана 500 азарго гъуруш, гьелдаса 300 азарго гъуруш кьуна турниралъул чемпион Тажудин Акаевасе. Тренер Мирза МутIалимовасул нухмалъиялда гъоркь «гугариялъул къебелъухъ» куцалев МахIачхъалаялдаса 22 сон барав гугарухъанасе гьеб тохлъукьегояб бергьенлъи букIанин абизе бегьула. Щайгурелъул, церехун гьесул бищунго лъикIал хIасилал рукIана улкаялъул юниоразул къецазда щвараб лъабабилеб бакI ва гъоркьиса Бугленалда тIобитIараб турниралда босараб бергьенлъи. Турниралъул 25 гIахьалчиясда гьоркьор бергьине рес бугеллъун рикIкIунел рукIана Рио-де-Жанейроялда рукIарал Олимпиялъул хIаязул призер, Азербайжаналдаса гугарухъан ЖабрагIил ХIасановги Россиялъул экс-чемпион, Аланиялдаса Кахабер Хубежтыги. Акаев гугарана гьев кIиявгогун. Лъабабилеб горсвериялда гьев бергьана Хубежтыдаса. Гьебго къокъаялда гугарулев вукIана Хасавюрталъул Ш. ГIумахановасул цIаралда бугеб спортшколалдаса Мурад КъурамухIамадовги. Исана халкъазда гьоркьосеб ункъо турниралда гIахьаллъарав Мурад М.ХIайдаровсул призазе гIоло къецазда бергьана лъабго дандчIваялда ва бащдабфиналалда 3:0 хIисабгун къуна Тажудин Акаевасдаса.\nКIиабилеб къокъаялдаса финалалде вахъана ЖабрагIил ХIасанов. Финалалда гугарулаго хIетIеялъе жагъаллъи ккарав ХIасановасухъа бажаричIо гьеб лъугIизегIан гугарун ва судьяяс бергьаравлъун рикIкIана Акаев. Лъабабилел бакIал щвана Кахабер Хубежтые ва турниралъул бищунго гIолохъанав гIахьалчи, 2016 соналъул Европаялъул гIолилазул къецазул финалист Сайпула ГIалибулатовасе.\n«Анжиялъ» гали цебехун тIамуна\n«Амкар» командаялдаса бергьана 2:1 хIисабгун\nПремьер-лигаялда футболалъул рахъалъ Россиялъул чемпионаталъул 16 – абилеб туралда щуабилеб ноябралда МахIачхъалаялъул «Анжи» Пермь шагьаралда хIана турниралъулаб таблицаялъул 12 – абилеб бакIалда бугеб «Амкар» командагун.\n«Амкаралъул» кавабахъе кIиябго торгIо кьабуна «Анжиялъул» гьужумалъулав Иван Маркеловас. Гьеб матчалда цо торгIо «Анжиялъул» кавабахъе кьабуна «Амкар» командаялъул футболист Михаил Костюковас.\n16-абилеб туралъул хIасилазда рекъон, МахIачхъалаялъул команда, 16 очкогун, турниралъулаб таблицаялъул 14-абилеб бакIалда буго. Чемпионаталъул бащдаб лъугIараблъиги хIисабалде босун, цересел сезоназда букIараб ахIвал-хIалги цебечIезабун, абизе бегьула, Премьер-лигаялда хутIиялъе чемпионаталъул кIиабилеб горсвериялда хутIараб 14 матчалда «Анжиялъ» 28 очко босизе кколилан.\nТIатIалаго - кIиабилеб бергьенлъи\nхадуб 37 очко\nТIадегIанаб «А» лигаялда волейболалъул рахъалъ Россиялъул чемпионаталъул анкьабилеб туралъул кIиябго матчалда «Дагъистан» волейболалъул клуб бергьана Пермь шагьаралъул «Прикамье» командаялдаса.\nМатчал тIоритIана 4-5 ноябралда Каспийскалда ГIали ГIалиевасул цIаралда бугеб Спорталъул ва гIолилазул кIалгIаялъур. ТIоцебесеб матчалда «Дагъистаналъул» волейболистал бергьана 3:0 (25:19, 25:20, 25:13) хIисабгун, кIиабилелда – 3:2 (26:28, 23:25, 25:18, 25:23, 15:11) хIисабгун.\nГьеб туралдаса хадуб «Дагъистан» команда 37 очкогун чемпионаталъул турниралъулаб таблицаялъул кIиабилеб бакIалда буго.\nМикьабилеб туралда Дагъистаналъул команда хIазе буго Москваялда, Москваялъул пачалихъияб техникияб университеталъул командагун.\nПрочитано 538 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 13 ноября 2017 10:01\nДругие материалы в этой категории: « Болъихъ тIобитIана гугариялъул турнир\tВасильев возглавил оргкомитет по подготовке к проведению чемпионата Европы 2018 года по борьбе в Каспийске »


Кадразул политика: 18-абилев министр\nЦIи гIуцIараб министерлъиялъул нухмалъулевлъун тун вуго гьанжелъагIанги гьебго хъулухъалъул нухмалъиялда ввукIарав Нариман ГъазимухIамадов.\nЦерегIан соназдаги букIана Дагъистаналда гьеб рахъалъ жибго жиндаго чIараб министерлъи. Амма хадуб чанго нухалда цIар хисун букIана гьелда, батIи-батIиял хъулухъазде рикьунги рукIана гьелъул бутIаби. Гьедин гьал ахирал соназда гьеб идараялда цIар букIана ГIорхъолъа рорчIарал ахIвал-хIалазул рахъалъ гIуцIараб Россиялъул министерлъиялъул Дагъистаналда бугеб БетIераб БутIайилан.\nЭР-ялъ бухьен гьабуна цIи гIуцIараб министерлъиялъул хIалтIухъабазулгунги гьезул пресс-хъулухъалъулгунги. Дагъистаналъул нухмалъулес цIияб министерлъи гIуцIизе кьураб буюрухъ гурони, жидеда тIокIаб щибниги лъаларин, кин хIалтIизе ругел, цере чIарал масъалаби кин ругелалиян мукIурлъана гьел, амма радиоялдасан гьелъул бицине разилъичIо. Кин букIаниги, жидер бугила рагъулабин абизе бегьулеб гIадаб идара. ПалхIасил, бичIчIулеб гьечIо кьучIдасанго жибго жиндаго чIараб министерлъийищ гIуцIун бугеб, яги доб гьанжелъагIан Дагъистаналда букIараб БетIераб БутIаялъул бакIалдайищ гьеб гIуцIарабали. Ялъуни доваги-анивги кIиябго бакIалда цого чийищ вукIине вугевали.\nАмма ракI рагьараб гара-чIвариялда ГIорхъолъа рорчIарал ахIвал-хIалазул рахъалъ гIуцIараб Россиялъул министерлъиялъул Дагъистаналда бугеб БетIераб БутIаялъул вакилзабаз бицана Москваялъе бокьун букIун гьечIила Дагъистаналда Гражданияб цIуна-къаялъулги, гIорхъолъа рорчIарал ахIвал-хIалазулги рахъалъ министерлъи гIуцIизе, Дагъистаналъул нухмалъулес тIубазабун бугила гьеб суал. Амма Рамазан ГIабдулатIиповасул сверухълъиялдаса чияс абуна гьелдалъун гьесие къваригIараб жо бичIчIулеб гьечIила. ТIадежоялъе Дагъистаналда министрлъаби гIуцIи-гIуцIунгутIиялъул суалал гIицIго Москваялдасан гурони тIуралел жал гурила. Гьединлъидал цо-цо чагIазул пикру буго гьеб хъулухъ цо хасав чиясе гIоло ургъараб жо букIине бегьулин абурабги.\nМасала, ЛъаратIа мухъалдаса ГIали МухIамадовас ЭР-ялъе гьадинаб пикру загьир гьабуна бицен гьабулеб суалалда тIасан.\nГIали МухIамадов: «ГIадамазеги республикаялъеги къваригIараб министерлъи батилин ккун букIана, амма расги мурадги гьечIеб, абизегIанасеб хIалтIиги гьечIеб идара бугин тана. Къадаралъе гIоло гурони, хIажалъи гьчеIо гьелъул, цогидал министерлъабазулго гIадин – культураялъул, спорталъул… Мурад гьечIел жал цIикIкIун гьарулел руго. ЦохIо Дагъистаналда щай гьединаб министерлъиялли лъаларо. Бегьилаан Шималияб Кавказалда гьоркьосеб министерлъи гIадин гIуцIизе. ГIемерисел министерлъаби руго гьанир гьедин гIуцIарал – кIуди-кIудиял штаталги, харжалги гьезул… Федералиял министрлъабазухъ балагьун нилъер гьанирги гьел гIуцIи битIараб жолъун бихьуларо дида. Москваялда бугеб лъабго-ункъо министерлъи данде кIутIун цо идара гьабизе бегьулаан гьаниб. Масала, информациялъулгун басмаялъул министерлъи бегьулаан культураялъул министерлъиялъул бутIаялде бачине. Балагьараб мехалда доре-анире кагътал ритIи буго гьезул аслияб хIалтIи».\nГьанжелъагIан Дагъистаналда вукIана 17 министр. Гьанже тIаде вачIана 18 абилевги. Гьелщинал министразда цадахъго руго гьединабго гIадаб даражаялъул, хIукуматалда цере гIуцIарал комитеталги – кинабниги анлъго комитеталъул нухмалъулев. Жегиги руго Россиялъул министрлъабазул Дагъистаналда ругел БетIерал бутIабазулги Инспекциязулги нухмалъулел.\nФедералиял министразул хIалтIи какун букIана Рамазан ГIабдулатIиповас гьанжегIагар МахIачхъалаялда тIобитIараб политологиялъул форумалдаги. ЦIогьодизе гурони, хIалтIизе лъаларин гьездайин абулеб букIана гьес.


Кьаярал чIапIив – халкьуннал медициналуву |\nКьаярал чIапIив – халкьуннал медициналуву\nЦа порциялун ишла бувайссар кьаярал ацIва чIапIи (бучIиссар микIлачIун бувссагу), мюрш бувну, хIурунисирал 100 граммращал хIала бувну, ца къуса бартлилгу дирхьуну дукан аьркинссар.\nУкунсса дукия гьарца кьини канарча хъиннува хъинссар. ХIурунисиран кIанай цIу чансса нис ишла дувангу бучIиссар.\nКьаярал кьакьан бувсса чIапIив мюрш бувну, порошокрайн буккан бувну, ччаннайн, кIиссурттал дянив бичлан аьркинссар. Курс – арулва гьантта. Ва кьяйда хIатта мюрщисса оьрчIру хъин буллайнагума ишла буван бучIиссар, мюхчанссар, зарал бакъасса, анжагъ аллергиялул реакция дакъахьурча.\nВа кьяйда грибок къахьуншиврулгу ишла бувайссар.\nКьавс хьусса чIумал\nМюрш бувсса кьаярал чIапIал ца хъунна къусуйн кIирисса щин дуртIуну, ца ссятрайсса диртун, гьантлун шамийлла, дукра дуркуну 20 минутI ларгун махъ хIачIлан аьркинссар. Укунсса щин хIачIлай 2-3 гьантта хьуну махъ кишечникрал даву цила нирхиравун дагьантIиссар.\nКьаярал чIапIал сокрал 10 мл. 10 грамм ницIащал ххуйну хIала дурну, 10-14 гьантлул дянив, кьинилун 2-лла хIачIан аьркинссар (цал – 10 грамм хIисавну). Укунсса дарув хъинссар «желчно-мочекаменный» азар дусса чIумалгу.\nРадикулитрая, подагралия, ревматизмалия, невралгиялия\nКьаярал ккижул 200 граммрая сок дурну, мунивун щусса кисай гьантлун 2-3-ла цIуцIисса кIанай дихьлан аьркинссар.\nЧурххава токсинну буккан баншиврул\nКьаярал чIапIал ва хъахъи къурул сок цара-цану хIала дурну хIачIларчан, чурххава шлакру, токсинну, личIи-личIисса микроорганизмарду дуккантIиссар.\nПредыдущая записьДакьаврил фондрал барча бунни ветеранталСледующая записьАьрай талай бивкIсса шаэртурал асардава


1999 соналъул дарсал » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nХъачагъал рачахъаралдаса 20 сон тIубаялде фильмал рахъулел руго\nИсана 16 апрелалда Хунзахъ ва Болъихъ мухъазде сапарал рухьана Россиялъул машгьурав хъвадарухъан, публицист ва тележурналист Александр Прохановас. Цебесеб къоялъ, 15 апрелалда, интиялъ, гьев ана Дербенталде ва гьединго Россиялъул БахIарчи МухIамад НурбахIандовасул ватIаналде, Сергохъала районалде, щвана гьесул цIар лъураб школалде, дандчIвана гьесул эменгун. Болъихъ гьес гара-чIвариял гьарун руго 1999 соналда лъукъарав полициялъул полковник Мурадис ГIалидибировасулгун.\nБалагьалъул гохIиде – Чернобылалде буго…\nЧачанлъиялдасан Дагъистаналде хъачагъал тIаде кIанцIаралдаса ва гьел нахъе хъамуралдаса 20 сон тIубаялде бухьараб сапар буго Александр Прохановасул гьеб. Гьес рахъулел руго Дагъистаналъул хIакъалъулъ документалиял фильмалги.\n«Метер» абураб газеталъул бетIерав редакторги, Изборскалъул клубилан абун цIар кьураб, Россиялъул къватIисеб ва жанисеб политикаялъул цIех-рех гьабулел экспертазул гIуцIиялъул нухмалъулевги ккола Проханов. Къварилъи-балагь ккаралъуве, ракь-кьал бугелъуве гIемер щвана гьев. Чернобылалъул авария ккедал, гьение ана, гьанжесеб гIасруялда щвана Донбассалде, Шамалде ва цоги тунка-гIусиял ругел бакIазде, гьаруна передачаби, рахъана фильмал, хъвана макъалаби, загьир гьабуна жиндирго пикру.\nБолмацI бижараб тIалъи\nЛибералал данде кколарев, Россиялъул пачалихъияб пикру бугев, гIурус миллаталъул цIаралдасан кIалъалев чи вуго Проханов.\nЦIадаве щведал, телекамерабазда цебе гьес абуна Расул ХIамзатовас гьал мугIрузул мацI дунялалъул, инсанияталъул мацIалде буссинабунилан. Камераби риччазегIан, гьев вукIана цIех-рехалда. Гьесда цадахъ ругезда гьес гьикъулеб букIана: «Кин вижарав гьадинаб мугIрул тIогьив гъодинаб кIудияб гьунаралъул инсан – Расул ХIамзатов? Кинал гIиллаби рукIарал гьеб хIужаялъе? Щай Хундерил тIалъиялдаса гIемерал рагIул устарзаби рахъарал? Щиб балъголъи бугеб гьелда жаниб?» – абун.\nАлександр Прохановасда цадахъ Хунзахъ мухъалде сапар бухьун букIана Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул нухмалъулев, халкъияв шагIир МухIамад АхIмадовас, машгьурав жамгIияв хIаракатчи, Дагъистаналъул халкъияв поэт, прозаик МухIамад ХIамзаевас, Дагъистаналъул бухьеналъул ва халкъиял хурхеназул (Минкомсвязь) министрасул заместитель МухIамадбег АхIмадовас ва цогидазги.\nНекIсияб Грециялъул анкьго шагьар дагIбаданила…\nПрохановасул суалазе жавабал кьуна Хундерил тIалъи магIарул мацI бижараб бакI кколилан, гьаниб загьирлъанин болмацI ва Хунзахъ букIанин магIарулазул пачалихъалъул тахшагьар. ЦIада росулъ гьобол щвана ХIамзатил музеялде, тана хъвай-хъвагIаялъул даптаралда ракIалде щвеялъе мухъалги.\nРасул ХIамзатовасе, гьесул асаразе, хасго дунялалдаго машгьуралъараб «ХъахIал къункъраби» абураб кечIалъе кIудияб къимат кьуна Прохановас. «НекIсияб Грециялъул анкьго шагьар букIана цоцазулъ дагIбадулеб, Гомер жидер кколилан. КIудияв шагIир киназего вокьула жидерго вукIине. Хунзахъ районалъе битI ккана, Расул ХIамзатов гьаниса вукIиналъ. Амма ХIамзатов ккола тIолабго Дагъистаналъул, Россиялъул ва дунялъулго шагIир», – илан абуна Прохановас.\nХунзахъ гьалбадерида дандчIвай гьабуна районалъул нухмалъулев НурмухIамад Задиевас ва мухъалъул администрациялъул хIалтIухъабаз.\nДагъистаналда бараб чанго къоялда жаниб гьес интервьюял росана республикаялъул бетIер Владимир Васильевасухъа, жанисел ишазул министр ГIабдурашид МухIамадовасухъа, Росгвардиялъул Дагъистаналда бугеб идараялъул нухмалъулев МухIамад БагIачиловасухъа ва цогидазухъаги.\n1999 соналъул хIакъалъулъ фильмал рахъи, доб заманалъул бицин, хъачагъал рачахъаралдаса 20 сон тIубай кIодо гьаби лъикIаб иш буго. Амма Москваялда, МахIачхъалаялда ва цоги регионазда ругел нухмалъулез 1999 соналъул дарсал росичIони, хIасил лъикIаб ккей щакаб буго.


(«КIудабритIания» гьумералдаса гьанибе буссинабуна)\nИПГӀИ (2010) #перенаправление Шаблон:ЦІикІкІен 0,875 (цІакъ цІикІкІараб) (26-билеб)\nКІудабиритІа́н (магІарул цІар бачІана ингл. Great Britain - рагІиялдасан); яги КІудабиритІаналъул ва Хьундасеб Ирландалъул Цолъараб Ханлъи (ингл. The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, ингилис мацІалда абулеб мехалъ къокъ гьабун «United Kingdom»,-илан абула, ай «Цолъараб Ханлъи») — гьеб ккола Европаялъул хьундасебгун-бакътІерхьул рахъалда бугеб пачалихъ. КІудабиритІан — ккола Европаялъул чІахІиял, церетІурал пачалихъаздасан цояблъун. Гьединго resep4d гьеб ккола ЦМГІялъул ХІинкъибукІунгутІиялъул Мажлисалда даимаб гІахьалчи-хІукуматлъун.\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=Кӏудабиритан&oldid=75884»\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабуна: 23:33, 21 сентябрь 2021.


- Араб гIасруялъул кIикъоабилел сонал рукIана. ХIалтIизе лъалел ва бажарулел чагIи гьечIолъиялда бан, дун, анлъабилеб классалъул цIалдохъан, тун вукIана Гъерел росдал сельсоветалъул секретарлъун. ТIоцебесеб харжги щун вохарав ва чIухIарав дун лъугьана, рокъобе цо щиб букIаниги жо босизейилан, райцентралда бугеб тукада жаниве, - йилан бицунеб букIана инсуца.\n- Босизе жого букIинчIо гьениб. Школалъе къваригIунел жал росана, къалантIар босана, цо чIама-къамулеб гIадаб жо щибдай босилаян сверсведана. Тукенчияс бетIерги гьанкIизабун бихьизабулеб бугоан хъорщода лъун бугеб кIиго литра тIолеб гIадаб банка. Гьелда жаниб гIечги гуреб, гIечалда релълъарал цо багIарал жал ругоан лъеделел. Гьеб щибилан гьикъизе дир гIакълуялъ къабул гьабичIо. Дунги гIадатияв чи гурелъулха вукIарав, гьединал жал лъачIого вукIине. ТIубарав сельсоветалъул секретарь. Кидаго дицаго босун ругьунаб жо гIадин гьеб банкаги босун, киналъухъго гIарацги кьун, мугъзада балеб таргьиниб гьебги лъун, дун росулъехун вагъарана. ТIокIаб босизе жоги букIинчIелъулха тукада.\nБукIана кватIараб хаслихълъиялъул заман. Райцентралдаса росулъе буго 40 километралъул нух. ТIеренаб гIазул гъат тIад бугеб сухъмахъ-нух букIана цин кьурабалъан эхеде раялъ ине кколеб, цин лъарахъе гIодоре раялъ лъугьине кколеб. Гьеб свералаби гIемераб, бокьараб бакIалдасан кьурса гъоркье хъуштIун ине рес бугеб хIинкъараб нухдасан лъалхъичIого ани, 7-8 сагIаталдасан щолаан росулъе.\nГIемераб гIакъубаги бихьун, свакан, тату хун, къасиялдехун дун рокъове щвана. Гьеб букIана рагъ лъугIун хадусел захIматал ва ракъарал сонал. Рокъор рукIана ракъарал вацал ва яцал. Мугъзада таргьагун дун ваккидал, гьезул рохалие гIорхъи букIинчIо. ХIухьбахъизегIанго чIечIого рагьана дица таргьа ва бахъана къватIибе доб банка. Гьелда жаниб бугеб жо щиб ва кинаб тIагIамалъул жояли лъалеб гьечIониги, кунеб жо букIин бичIчIаралъул, гьеб рагьизегIан чIезе кIоларого рукIана киналго, кваназе бокьун.\nБекичIого гьеб чIухIараб банка рагьизе мадугьалихъа росдал учитель ахIизе вац витIана. Доб заманаялъ учитель вукIана росулъ бищун къадру-къиматалда вугев чи. ВачIун, носоца тIалъелги рагьун, банкаялъуса доб гIеч гIадаб жо бахъана учителас къватIибе.\n- Гьая, лъимал, гьанже хIалбихьилаха нилъеца щибги босун нилъее ИсмагIил вуссун вугевали, - йиланги абун учителас хIанчIана гьеб багIараб гIечалда релъараб жо. БукIкI-букIкIине гьумерги гьабун, векерун нуцIихъегун, гьес гьеб къватIибе тун балагьизабуна. ГьакIкIан кIалалгун нижги хутIана, щибго бичIчIуларого. Цинги дицаги хIал бихьана. Бугоха цо гьуинаб лъалареб, цIекIаб лъалареб, цIамгIалаб лъалареб, данде гьулгIилеб гIадаб тIагIамалъул нигIмат. ХIанчIараб жони дица къулчIана. Дидаго ракI гурхIун - 40 километралъ гьадаб банка мугъзада баччарав. ТIокIаб кIалдибе босизе бокьичIо. Цониги вацасниги квинародаян вукIана, ракъунги ругелъул. Гьезги къватIибе туна.\nПомидоразул щиб кканиги, цIорол банкаялдаса эбел цIакъ йохана. Доб заманаялъ магIарухъ цIакъ къанагIатаб жо букIана цIорол суркIа-щурун. Хъорщода бищун бихьулеб гIадаб бакIалда лъуна гьелъ гьеб. Росуцоязда чIухIун бицунаан гьелъ, гьалейила ИсмагIилица гьаб банка цIун помидорал рачIун рукIанила, гьелги кванила, гьале жиндие банкагийила.\nЧанго минуталдасан тIадги вуссун, къватIиве ун вукIарав учителас абуна:\n- Гьел руго помидорал. Дица ЦIоралда кун рукIана гьел. Амма гьел дора гьедигIан цIамгIалал рукIинчIо. Дуца босараб жо щибали дида лъаларо, ИсмагIил, гьел тIагIамал жал рукIуна, - йиланги абун ана мугIалим жиндирго рокъове. Мекъи ккараб дараналдаса ракI бухIун чара хун дунги вукIана. Помидоралги къватIире рехун, ракъуца холаго регана киналго цо кIудияб къохьол хъабарчаялда гъоркь, халатаб хаслихълъиялъул сордоги бугелъул, квачачIого рукIине.\nПомидоразул щиб кканиги, цIорол банкаялдаса эбел цIакъ йохана. Доб заманаялъ магIарухъ цIакъ къанагIатаб жо букIана цIорол суркIа-щурун. Хъорщода бищун бихьулеб гIадаб бакIалда лъуна гьелъ гьеб. Росуцоязда чIухIун бицунаан гьелъ, гьалейила ИсмагIилица гьаб банка цIун помидорал рачIун рукIанила, гьелги кванила, гьале жиндие банкагийила. Унгогиха, вас – цIалул отличник, гьелда тIадеги - селсоветалъул секретарь, гьитIинаб букIаниги харжги щолев. ЧIухIизе гIилла кIудияб букIана эбелалъул.\nГьедин букIуна чи батIияб кванил тIагIамалде ругьунлъичIеб мехалъ. Нухалги гьечIеб, машинабиги хьвадулареб, къватIисеб дунялалъулгун бухьенго гьечIел магIарулазда помидор щибжояли лъалароан доб заманаялъ. ХIамуздаги чуяздаги баччулаан чара гьечIого къваригIунеб щинаб жо, помидоразде регIун рукIунароан. Гьеле гьеб гIиллаялъ рокьичIо, жидецаго кидаго кунеб квандаса батIиял, ругьунал гурел цIамгIалал помидорал магIарулазе.\n- Гьединлъидалин дир помидоразулгун хасаб гьоркьоблъи бугеб. Дида гIемераб ракIалде щола гьеб тIоцебесеб лъай-хъвай. Гьелдаса нахъе лъабкъоялда анцIгогIан сонал аниги, кIочон толаро, - ян абуна инсуца кверзукь цо гьитIинаб помидорги сверсезабулаго МахIачхъалаялда бугеб дир рокъор кваназе чIараб бакIалда. – Хадуб нижер лъикIаб лъай-хъвай ккана. Избербашалда интернаталда цIалулеб мехалъ колхозалъул хурисанго кунаан. КъотIа-сотIун салаталилан цо жалги гьарун квине бокьуларо, гьале гьадин тIубанго, кIийидеги къотIун квине бокьула…\nЭмен нижгун гIемерав хабар-кIалалда вукIунев чи вукIинчIо. Анкьида жаниб цо-цогIаги гIумруялдаса лъугьа-бахъинал рицинчIогоги чIолароан. Цо-цо кепал рукIунаан гьесул харбал, цо-цо пашманал рукIунаан. ГIемерисел гIадатиял гьадингоялин ккарал харбаз гIажаибго рагьулаан доб заманаялъ магIарулазул гIумру. Гьениб пикру гьабизе жоги гIемер батула.\nЦойги кепаб хабар бицана помидоразулги стипендиялъулги хIакъалъулъ дир инсул гьитIинав вацас, дир имгIалас, инсул харбидаса хадуб. Гьеб цойги нухалъ бицина. Гурони цIакъго гIемераб томат ккезехъин буго цо хIарччинибе.\nДругие материалы в этой категории: « ЧIикIаб росдал сипат-сурат цо-цо мехалда макьилъцин бихьула\tХхвалиего гьабулеб буго »\n19:17, 01 марта 2021, 22\n19:12, 01 марта 2021, 44\n19:08, 01 марта 2021, 24\n19:00, 01 марта 2021, 24\n18:54, 01 марта 2021, 27\n17:16, 01 марта 2021, 27\n17:07, 01 марта 2021, 29\n17:00, 01 марта 2021, 28\n16:44, 01 марта 2021, 29


Нугъаялдаса гьанги Унсоколоса ахбазанги\nДагъистаналъул лъалъазе кколеб ракьалъул 120 азарго гектар лъалъалебго гьечIо\nЭкономикиябгун социалияб гIумруялъул хIакъикъат бичIчIулел специалистазул цо-цояз абула Дагъистан цебетIезе ккани, чара гьечIого кIвар кьезе кколин ункъо бутIаялде: росдал магIишаталде, энергетикаялде, туризмалде ва транспорталде (гIорхъода рукIинги, хинаб ралъдал рагIаллъиги хIисабалде босун). Ункъабго бутIаялъул руго жидее хаслъи бугел щулиял кьалбалги (+), руго кьучI жагъалал далилалги (-). Кин бугониги, гIемерисез букIинесеб бухьинабула росдал магIишаталда – нилъер гьаниб буго кинабго рахъалъ рекъараб гьава-бакъги, тIад хIалтIи гьабун хадуб лъикIаб хIасил кьолеб даражаялъул гIемерисеб ракьги, гIемерал гIадамазул рукIа-рахъинги буго гIи-боцIухъанлъиялда, ракьул хIалтIабазда хурхараб. Гьелъул ракIчIараб букIинеселда щаклъи гьечIолъиялда цадахъго, ахирал соназда гьелъ рихьизарулел руго гIезегIан лъикIал хIасилалги, хасго гIи-боцIухъанлъиялъул бутIаялда. Халкъияб Собраниялде республикаялъул бетIерас гьабураб исанасеб ХитIабалдаги росдал магIишаталда бугеб ахIвал-хIалалде буссинабуна кIудияб кIвар ва хасаб бербалагьи гьабуна гьелъул чанго рахъалде. ТIоцебесеб, гIезарурал нигIматазул гIаммаб къадар гIемерго цIикIкIаниги, гьелъул нилъер гьаниб къачIалеб бутIа жеги буго цIакъго гьитIинаб: овощазул – 1 процент, пихъил – 6 процент, гьанал – 6 процент, рахьдал – 10 процент.\nКIиабилеб, кIудияб масъала буго гIезарурал нигIматал цIунизе бакIал, цIияб тайпаялъул централ-складал гIоларого рукIин.\nЛъабабилеб, гьанал тIалаб цIикIкIиналда бан баккулеб буго кIиго суал – къватIисел пачалихъазде унеб гьанал къадар цIикIкIиналда (2018 соналда жаниб къого нухалъ) цадахъго нилъер гьаниб гьелъул багьа цIакъго бахине биччангутIи ва, жакъасеб къоялъул тIалабазда рекъон, кIалцIи-хер хIадури гIатIид гьаби.\nУнкъабилеб, лъалеб хIужа буго гIи-цIцIаназде гьан бахуна риидал мучIдузда ругеб заманалда, амма гьелъул кIудияб бутIа камула нухда, хасало гIодоблъиялде гочинабулаго. Гьоркьохъеб хIисабалда, хасало гIодоблъиялде гочинабула гIи-цIцIаназул 1,3 млн бетIер ва нухда (цо моцIгIанасеб заман) камула гIага-шагарго 7 азарго тонна гьанал (гъоркьиса Ираналде нилъеца бичана 4,2 азарго тонна). Гьединлъидал жавабиял идарабазул хIалтIухъаби ургъулел руго магIарухъго гIи хъун бажарулел ресал ралагьиялда тIад. Гьел тадбиразе исана бихьизабун буго 150 млн гъурушги.\nЩуабилеб, пайдаяб куцалда магIишатияб ракь хIалтIизаби ва лъалъалел ракьазде хасаб кIвар кьей. Дагъистаналда буго лъалъалеб ракьалъул 400 азарго гектар, амма хIакъикъаталдайин абуни гьелъул лъалъалеб буго лъабго бутIа гьабун кIиго бутIа. Гьебго заманалда нилъер гьанир гIезарурал нигIматазул 70 процент буго лъалъалел ракьазда бижараб, гьелъги якъинго бицуна гьединал ракьазул пайда букIиналъул хIакъалъулъ. Гьединлъидал чара гьечIого хIажат буго гьел ракьазул даража борхизабизе, гьенир мелиорациялъул хIалтIаби гьаризе ва гьел хIажатаб къадаралда лъедалъун хьезаризе. Исана гьел тадбирал тIураялъе 500 млн гъуруш хIисабалде босизе хIукуматалда тIадкъана республикаялъул бетIерас. Гьал тIадехун рехсарал, республикаялъул бетIерас ХитIабалдаги рорхарал масъалаби дандразе Росдал магIишаталъул ва кванил нигIматазул министерствоялъ 27 марталда миллияб библиотекаялда тIобитIана кIудияб данделъи. Гьелда гIахьаллъана Росдал магIишаталъул ва кванил нигIматазул, Лъел магIишаталъул министерствабазул нухмалъи, Халкъияб Собраниялъул аграрияб комитеталъул председатель, районазул бутIрул, росдал магIишаталъул управлениязул, гIаммал ва фермеразулал магIишатазул нухмалъулел. Данделъи рагьарав ва нухда бачарав росдал магIишаталъул ва кванил нигIматазул министр ГIабдулмуслим ГIабдулмуслимовас бицана мелиорациялъул, лъалъалел ракьазул бугеб кIваралъул хIакъалъулъ, рехсана росдал магIишаталда бугеб ахIвал-хIалалъул гIаммаб баян ва киналго гIахьалчагIи ахIана чIагояб ва чIванкъотIараб гара-чIвариялде. Мелиорациялъулаб хIалтIул (ракь лъалъаялъе бугеб гIаммаб хIалтIи – цIиял каналал рахъи ва басриял къачIай, лъим бикьулел, рекъезарулел шлюзал лъей ва гь. ц) ва лъалъалел ракьазул бугеб хIалалъул, гьезул рахъалъ ругел программабигун планазул хIакъалъулъ бицана кIалъазе рагIи кьурав министерствоялъул механизациялъул отделалъул начальник Нисред Нисредовас. - Дагъистаналъул магIишатиял ракьазул 90 процент буго тIабигIияб лъим, реччел къанагIатаб. Гьединлъидал гьеб ракьалъул пайда, гьелъ кьолеб бачIин цIикIкIинабиялъе ругел хIужабазул аслияблъун ккола гьеб лъедалъун хьезаби. Жакъа бугеб куц босани, лъалъалел ракьазул 212 азарго гектаралда (53,6 процент) лъел каналазул ва коллекторазул техникияб хIал буго цIакъго гIодобегIан даражаялда, лъалъазе кколеб ракьалъул 120 азарго гектар лъалъалебго гьечIо. Гьел суалал тIураялъул мурадалда тIадеги 500 млн гъуруш биччана. Гьеб буго цебехун киданиги букIинчIеб кумек. ГIарац биччан буго магIишатазда (гIодоблъиялда ругел) жанир ругел мелиорациялъулал каналал цIигьариялъе, къачIаялъе ва Гъизляр зонаялъул хIарибакIал лъедалъун хьезаризелъун гьенир цIиял буругъал рахъиялъе. Рехсарал хIалтIаби гьарулаго магIишатазул арал харжазул 70 процент пачалихъалъ тIадбуссинабула. Гьеб программаялда гъорлъе лъугьине бокьараз ва гьединаб рес бугел магIишатаз гъира букIин загьир гьабизе ккола 20 апрелалде щвезегIан. ЦебечIараб, гьабизе бугеб хIалтIул проекталъулабгун сметаялъул документация лъугIун букIине ккола тIоцебесеб августалде щвезегIан. ХIажатаб хIалтIи тIубазе ккола 20 ноябралде щвезегIан. Киналъего бихьизабураб заман гIемераб гьечIо, амма гьелъие батIияб ресги гьечIо, - ян бицана Н. Нисредовас.\nБиччараб гIарцуда рекъон хIалтIи гIуцIизе кIвани, гьелъ рес кьезе буго ракIарулел ва гIезарулел нигIматазул къадар гIемерго цIикIкIинабизе. Мисалалъе, 2020-2024 соназда жаниб 37 азарго тоннаялъ цIикIкIине буго къватIисел пачалихъазде унеб пиринчI (гьабсагIаталда нилъер пиринчI уна Тажикистаналде, Казахстаналде, Азербайжаналде, чанго азарго тонна босизе тIалабал гьарулел руго Турциялдаса) ва микьазарго тоннаялъ гIиял гьан (гьабсагIаталда Ираналде уна ункъазаргогIанасеб тонна). Хадур кIалъазе рахъарал росдал магIишаталъул управлениязул ва магIишатазул нухмалъулез, цогидал специалистаз рорхарал суалазда рукIана гьадинал тIалабал.\n- Программаялде гьоркьоре лъугьине бокьарал магIишатазул букIине ккола кадастралъулаб хъвай-хъвагIай;\n- программаялъ тIубазе буго магIишатазда жаниб бугеб мелиорациялъулаб хIалтIи, бегьуларищ гьединабго программа магIишатазда гьоркьор ругел каналалгун коллекторал къачIаялъеги гIуцIизе;\n- советияб заманалда рукIарал чIахIиял магIишатазда жанирги гIуцIун руго чанго гьитIи-гьитIинал магIишатал, кин тIубазе бугеб гьезул хъулухъ;\n- щибаб магIишаталъ жинди-жиндир ракьалда гьеб гьабичIого, бегьуларищ гьелъие цо хасаб, киналго магIишатазда жаниб мелиорациялъулаб хIалтIи тIубалеб организация гIуцIизе;\n- гьабизе бугеб хIалтIул проектал рахъи буго багьаяб хIалтIи, бегьуларищ гьеб рахъалъги пачалихъалъ магIишатазе квербакъизе;\n- гьабураб хIалтIул 70 процент пачалихъалъ тIадбуссинабулеб бугелъул, бегьуларищ гьеб гIарцул цо бутIаниги цебеккунго магIишатазе кьезе.\nУнсоколо районалъул бетIер ГIиса НурмухIамадовас абуна гьадин: «Программаялъ хIисабалде босун буго гIодоблъиялда бугеб ракь. Амма мугIрузул районазеги бугелъул лъел рахъалъ къварилъи. Щай гьездехунги кIвар кьолареб, цохIо гIиял гьанги кун гIоларелъул, гьелдаго хадуб къваригIунелъул ахбазанги микьирги», - ян.\nДанделъиялъул хIасил гьабурав ГIабдулмуслим ГIабдулмуслимовас тIадкъана тIадехун рехсарал киналго суалал къалмикье росизе. Киналго гIахьалчагIаздаги гьес лъазабуна «Меркурий» системаялде лъугьиналъул суалал хехаб хIалалда тIураялде рачIине кколин. РакIалдещвезабуна исана хасел хинаб букIиналъул хIасилалда гарцIалъ гучал ва балагьал гьужумал гьаризе рес букIиналъул. ТIадаблъун гьабуна гьелде дандечIеялъул тадбиразде гьанжего хIадурлъи гьаби. Гьесго баян гьабуна апрелалъул кIиабилеб шамат къо, тIолабго Дагъистаналдаго росу-ракь, хъутаби-гIалахал рацIцIад гьариялъул мурадалда, субботниклъун лъазабун букIинги.\nПрочитано 75 раз\tПоследнее изменение Вторник, 09 апреля 2019 10:30\nДругие материалы в этой категории: « ТIабигIат – ихдалил кверщаликь\tГIи-цIцIаназул выставка »


Т1ОГЬИЛЛЪАРАЛ Т1АМЧАЛ РЕГУЛАГО…\nДида цере руго Гертмаялда Дадаев Мух1амадихъе музеялде ц1унизе вацаца Джабарилов Мансурицаги, Г1усманицаги кьурал т1огьиллъарал, бараб заманаялъ т1ад ханлъи гьабурал, г1адатияб тетрадалъул лъабок1онал кагътал. Гьезул цоялъул буго 64, цогидазул 63 сон. Рарал соназ бак1-бак1алдаса х1улун цо-цо мухъал ц1ализецин зах1малъула. Гьел ккола Алмахъ росулъа лейтенант Мух1амад Джабраиловас рагъул авлахъалдаса г1агарлъиялде хъварал кагътал.\nКиналго советиял г1адамазулго г1адаб г1адатияб буго Мух1амадил г1умрудул къисмат. Гьавуна 1922 соналъ Алмахъ росулъ, ц1алана г1агараб Алмахъалда, гьенибго лъуг1ана 7 класс, хадув х1алт1улев вук1ана г1агараб колхозалда.\nГьит1инаб мехалъ кутакалда лебалав чи вук1ун вуго гьев. Ц1алуе лъай щвеялъеги гъирагун жигар бук1ун буго гьесул. Хасавюрталда доб заманаялъ рагьун рук1ана учительзабазул курсал, гьенире Алмахъалдасаги рит1ула ц1ализе г1олохъаби, амма жиндирго лебаллъиялдалъун Мух1амадида бажарула живго ц1ализе Мах1ачхъалаялде вит1изавизе ва гьенив рыбопромышленный техникумалде ц1ализе лъугьула. Мух1амад Мах1ачхъалаялда ц1алулеб мехалъ башлагьула доб К1удияб Ват1анияб рагъ…\nГ1емерал анищал рук1ана г1олиласул. Амма къисматалъ гьев вачана г1асиял, Ват1ан ц1униялъе г1оло гьарулел рагъазулъе. Инсуда лъазе теч1огон уна гьев рагъде вит1еян г1арзаги хъван.\nВат1аналде т1аде фашистазул хъамалчаг1и к1анц1араб 1941 соналъ г1олиласул бук1ана 19 сон. Рагъ байбихьарал т1оцересел къоязго Мух1амадица къасд гьабуна фронталде ине. Г1иц1го 1941 сонал 1 сентабралда ах1ана гьев Ват1ан ц1унулезул кьеразулъе.\nРагъулаб комиссариаталъ гьесул лебаллъи ва раг1ул бег1ерлъи х1исабалдеги босун гьев вит1ана Мах1ачхъалаялъул рагъулаб училищалде ва гьеб къокъ гьабураб программалда бергьенлъиялдаги лъуг1изабун гьит1инав лейтенантасул чингун гьев вит1ана III кьвагьдохъабазул полкалъул пулеметазул роталде, взводалъул командирлъун.\nФашистазул хъамалчаг1аз 1942 соналъ бахъулеб бук1ана Кавказалда кверщел гьабизе. Гьенир карал г1асиял рагъазулъ жигараб г1ахьаллъи гьабуна нилъер рокьцояс ва Краснодар край ц1унизе г1оло гьарулел рагъазулъ зах1матго лъукъана. Кисловодскиялда ч1араб заманаялъул 20 абулеб эвакугоспиталалдаса 1942 соналъ жиндирго рукъов вугев вац Г1усманиде гьес гьадин хъвана; «Салам буго киназдего, дун нужеда г1агардаго вуго. Амма рак1 ч1ола тушман Кавказалда тезе вук1унгут1иялда. Воре, кагъат хъвай г1емераб хабаргун. Ругъунги сахлъун буго. Дир ургъел гьабуге, лейтенант Джабраилов».\nВат1анияб рагъул соназ лъик1аздасан лъик1ал росулел рук1ана Ленинияб партиялъул мухъилъе. Гьезул ц1ик1к1арал унел рук1ана т1арамагъадисеб рагъулъе. СССРалъул Обороналъул Министерствалъул архивалдасан авторасухъе щварал баяназда гьадин хъвалеб буго; «Джабраилов Мух1амад Жантемирович 1942 соналдаса ВКП (б)ялъул членлъиялде кандидат. Ват1анияб рагъулъе г1ахьаллъана 1942 сонил марталдаса 1943 сонил 25 ноябралде щвезег1ан» абун. Гьел баяназги нуг1лъи гьабулеб буго фронталда рихьизарурал бах1арчиял ишазе г1оло Мух1амад мустах1икълъун вук1ин партиялъул мухъилъе восизе.\n1942 сонил ноябралда Джабраилов нахъеги лъукъана ва вит1ана Саратов областалъул Пугачев шагьаралда бугеб госпиталалде. Гьенисан вацасде гьес хъвалеб буго; «Хирияв вац Г1усман, дица нужее 600 гъурущ г1арац бит1ана. Нужеца дир щибго ургъел гьабуге. Гьалмагъзаби руго ц1акъго лъик1ал. Нижеца Ват1аналъ т1ад къараб масъала т1убазе буго. Нуж гьелда щаклъуге. Нужеца х1укуматалъул т1ад къаял хех т1уразаре, гьеб уна фронталъе кумекаялъе» - ян.\nГъоркьехун хъвалеб буго перевод гьабич1огон Иван Артамоновасул кагъат.\n«Обращаюсь к Вам с большой просьбой: -Я разыскиваю фронтового друга и товарища Джабраилова Магомеда Джантемировича командира 3 взвода 3 пульроты 399, 1922 г. рождения. Отец его Джабраилов Джантемир Джабраилович. Если Вы знаете, что-нибудь о нем или о его близких родных сообщите мне. Буду очень рад признателен Вам за Вашу услугу. С уважением к Вам Артомонов Иван Павлович. Расстались с ним в бою, оба были ранены, только нас двое со всей роты остались полуживыми на поле боя».\nГьелъ бицунеб буго кинаб кьварараб пасатаб рагъулъ гьел рук1аралали. Гьенир рат1алъанан Артамоновги Джабариловги.\nСахлъун хадув Мух1амад ккана Краснодаралда ч1араб 279 кьвагьдохъабазул дивизиялъул 1005 кьвагьдохъабазул полкалде ротаялъул командирлъун. Гьеб ротагун таманалго рагъулал нухал нахъа тана лейтенант Джабраиловас. Гьесул ахираб кагъат бач1ана 1943 сонил 23 сентябралда. Гьеб бук1ана Украина эркен гьабиялъе г1оло г1асиял рагъал гьарулеб сонлъун. Гьеб сонил 25 ноябралда Мух1амадил ротаялъе буюрухъ кьуна Запорожье областалъул Б-Белозеры районалъул, Б-Белозеры росо тушманасдаса эркен гьабизе. Гьеб росдае г1оло гьабулеб рагъулъ ч1вана ротаялъул командир Мух1мад Джабраг1илов. Амма рагъухъабаца тушманасдаса къисас босана ва гьев вукъун вуго Б-Белозеры росдал вацлъиялъул хабалъ.\nГьеб росдал зах1матчаг1азда лъалеб бук1инч1о жидер росо эркен гьабиялъе г1оло багъараб ротаялъул командир Дагъистаналдаса маг1арулав вацлъиялъул хабалъ вукъун вук1ин.\nЗапорожье областалъул Каменско-Днепровский цолъизабураб рагъулаб комиссариаталъ Большая Белозералъул росдал Советалъул исполкомалъул председателасул ц1аралда гьадин хъвалеб буго: «Гьарула социалистическияб Ват1ан ц1униялъе г1оло рух1къурав 279 кьвагьдохъабазул дивизиялъул 1005 кьвагьдохъабазул полкалъул ротаялъул командир Джабраг1илов Мух1амад Жантемирович рак1алде щвезави кидагояблъун гьабеян. Лейтенант Джабраг1илов Мух1амад Жантемировичасул ц1ар босе Б-Белозерка росдал паркалдаса бугеб вацлъиялъул хабалъ рукъаразул списокалде гьоркьобе абун».\nГьеб т1убан Джабраг1илов М.Ж. восун вуго списокалде гьоркьов, ва гьеб бак1алъул бахъараб сурат бит1ун бач1ана гьенисан гьесул жеги ч1аго алмахъалда г1умру гьабун ругел ваццазде Мансуридеги Г1усманидеги \_3 сурат кагътида цадахъ лъун руго\_.\nГьедин, Украиналъул ракь эркен гьабулаго жиндирго г1умру кьуна Алмахъ росулъа г1олилав Мух1амад Джабраг1иловас. Ина сонал, г1асраби, амма к1оченаро инсанияталда дагъистанияв рагъухъабазул бах1арчиял ишал.\nГьанже гьезул бах1арчиял ишазул ирсилаллъун лъугьарал нилъер г1олохъабаз рак1бац1адаб хъулухъ гьабулеб буго Ват1аналъул бат1и-бат1иял бук1назда, гьез бах1арчилъи ва бихьинчилъи бихьизабун бук1ана Афгъанистаналда интернационалияб борч т1убазабиялдаги. Гьезул гьайбатал ишазе мустах1икъаллъун рук1ине ккола районалъул г1олилал.\n3 сурат Б.Белозерскияб районалдаса администрациялъ рач1арал.\nХ1.Р. Х1ажимух1амадов, С.Г1. Салих1ов.\n( Суратгон цадахъ бахъана «Х1акъикъат» газетаялда 30.11.2006 соналъ)