Гьаниб нижеца кьолел руго цIалдолез рачIарал цо-цо суалазе жавабал. Гьел нижеца лъазарулел руго батIи-батIял идарабазда гьел суалазда хурхун жавабиял хIалтIухъабаздаги цIехон.\nБолъихъ мухъалъул Болъихъ росулъа Аминатица (цIар хисизабун буго) «Эркенлъи» радиоялде бачIараб суалалда цIехолеб буго жий йигила санаде бахинчIеб кIиго лъимадул эбел. Росас жал рехун тун ругила ва гьес гьабулеб щибго кумекги гьечIила. Гьев кив вугевалицин лъазеги лъаларила. ХIалтIулеб бакIги жиндир гьечIила. Гьединаб мехалда лъималазе кьолеб пособия цIикIкIинабизе рес букIунарищила.\nГьаб суалалъе жаваб балагьизелъун ниж щвана Дагъистаналъул ЗахIматалъул ва социалияб рахъалъ цебетIеялъул министерлъиялде. Гьеб идараялъул жавабияй хIалтIухъан МухIамадова Гулизарица бицана санаде бахинчIеб лъимадуе моцIрое кьолеб пособиялъул къадар Дагъистаналда бащалъулила 112 гъурщида.\nМухIамадова Гулизар: «Амма Россиялъул хIукуматалъул хIукмуялда рекъон, рос тIагIун, захIматго унтун яги туснахъалда вугони, санаде бахинчIеб лъимадуе моцIрое кьола I68 гъурущ. Гьеб щвезе ккани гIарза хъвазе ккола гIумру гьабулеб мухъалъул социалияб рахъалъ цIуниялъул идараялде».\nМухIамадова Гулизарица бицухъе, гьенибги кумек гьабичIони, ялъуни гIарза къабул гьабичIони, гIарзагун рачIине кколел руго ЗахIматалъул ва социалияб рахъалъ церетIеялъул министерлъиялда бугеб лъималазе пособияби чIезариялъул бутIаялде. Гьале гьеб министерлъиялъул адресги: МахIачхъала шагьар, Абубакаровасул къватI, 117-абилеб номер. ТIадеги мухIканлъи щвезе бокьани ахIизе бегьула телефоналъул гьаб номералде: 67-94-43.


СШАялъул вице-президентас Украиналъул бутIрул ахIулел руго цолъиялде\nЦолъарал Штатазул вице-президент Джо Байденица телефоналдасаххун гара-чIвари гьабуна Украиналъул президент Петр Порошенкогун ва премьер-министр Арсений Яценюкгун. Вице-президентас кIиявго политик ахIана Украиналъул парламенталъул коалиция гIуцIизе квербакъи гьабиялде ва улкаялда реформаби халат рахъинариялде.\nХъахIаб рукъалъул пресс-хъулухъалъул лъазабиялда рекъон, Байденица кIвар буссинабун буго жамгIияталъул божилъи Украиналъул политиказде нахъе буссинабиялъул кIудияб къварагIел букIиналде. Гьелъиейин, рикIкIунеб буго вице-президентас, къваригIуна политикиял къуватал цолъи ва коррупциялде данде къеркьей къувалъизаби.\nЦебесеб къоялда ТIадегIанаб Радаялъ лъазабун букIана нухмалъиялъул коалиция хIакъикъаталдаги биххун букIиналъул хIакъалъулъ. Гьелъие гIиллалъун ккана парламентариязул цолъиялдаса «Самопомощь» ва «Батькивщина» абурал фракцияби нахъе лъугьин.


Мунагь гьеч1еб халкъалда бугьтанал лъейи – Аллагьасдаса х1инкъизе ккараб иш гьеч1ищ? Шарабудин Шамирзаев\nДобавил(а) Administrator on 02 Август 2014.\nМунагь гьеч1еб халкъалда\nбугьтанал лъейи –\nккараб иш гьеч1ищ?\nДагьаб цебег1ан дица ц1алана Казбек районалъул Калининаул росулъа Басиров Насирица «Х1акъикъат лъазе ккола» абураб бет1ералда гъоркь «Х1акъикъат» газеталде хъван бук1араб макъала. Кидаго г1адин мух1кан гьабун хъвараб жиндирго ма-къалаялда гьес рехсей гьабун бугоан, жалго рижараб ракьалдаса х1ал-зулмуялдалъун чачанал-ахъинцазул жакъасел Калининаул ва Ленинаул росабалъе гочине гьарурал алмахъазда бихьараб г1акъуба-къвари-лъиялде т1адеги цо-цо г1адамаз рорхулел суалал алмахъазе данде кколарел рук1иналъул х1акъалда. Г1емераб кьог1абги ч1амулаго жиндирго г1умрудул ункъогоялда т1асан сонал нахъа тарав Насирица хъваралда т1аса бахъизе жо батич1ев дида рак1алде ккана дирго рахъалъанги дагьалго т1аде жураял гьарилаанилан. 74 сон барав дида цебегоялдаса бицунеб батана, цого бат1иял миллатазул г1адамаз гуребги, х1атта муг1рузул районазда яшав гьабун ругел маг1арулазда гъорлъги цо-цо г1адамаз абулеб бугила «алмахъал раг1унин жидеего бокьун чачаназул гъоркь хут1араб малалде т1аде кеч1-бакъангун рач1арал чаг1и»- ян.\nГьедин абулеб жо бит1араб бугищ абун 1970 -абилеб соналъ дие суал кьун бук1ана жидерго росо бакьолъ бугеб гведек1аниб Гумбет районалъул Ингишо росулъа дирго имг1аласул гьобол Чакарил Мух1амадилан абулев вук1арав к1удияв чиясги (Аллагьас гьесул мунагьал чурун ратаги). Гьедин гьасги-досги рицунел къват1ол харбазда г1ин т1амич1ого тезецин бегьилаан, живго лъараг1 миллаталъул журналист Багьавудин Узунаевас г1аги гьединалго раг1абаздалъун т1олабго Дагъистаналъул халкъалда раг1инедухъ алмахъазул напс къабих1 гьабич1ого тун бук1арабани. 70-го г1анаб сон цебе ккун чачанал-ахъинцазул, тумазул ва гьединго маг1арулазул ккарал къисматазде гъорлъеги ваккун, Сталинил заманаялда бук1инч1еб рит1ухълъи рук1алиде ккезабизе кколиланги абун хъвадаризе лъугьарав гьев лъараг1асул 2012-аб соналъул 17-леб февралалда ва 30-леб марталда къват1ире риччарал «Республика» газеталъул гьурмазда «Реабилитация» ва «Реабилитация-2» абурал бут1рузда гъоркь, бигьаго ц1алун рахъунарел г1анги ч1ах1иял макъалабазул цоялда рагьунго хъван бугоан «Алмахъал ругила жидерго бак1аздаса лъицаниги гочине гьарич1ониги, жидеего бокьун чачаназул ракьазде рач1ун ч1арал чаг1и» - ян. Гьединал кьуч1 гьеч1ел макъалаби газеталде кьелелде цебе авторасул бет1ер х1алт1ун гьеч1оан, гьединги бук1ине кколеб даражаялда х1алуцин г1одоб цун гьеч1еб регионалда яшав гьабун ругел бат1и-бат1иял миллатазул халкъазда гьоркьоб бак1 жинцаго дагьабги бигъинабизе бегьулеблъиялде.\nДицаго гьаниб рехсей гьабич1ого таниги, Багьавудиница хъварал гьел чурукал макъалаби сверухъ цо-цо Республикаялъул нухмалъулездего г1унт1ун лъабабго т1адехун рехсей гьабурал миллатазул вакилзабазда гьоркьорги ккана цоцаздехун раг1ад рехизе гьабурал рагъа-рачариял. Гьелъго рах1ат хвезе гьабун ругел лъараг1азул вакилзабиги Узунаевасул т1оцебесеб макъала газеталда бач1арабго ццин бахъарал алмахъаз 2012-аб соналъул 27-леб марталда гьеб ма-къалаялъе бук1ине кколеб къимат кьезелъун Ленинаулалде вак1арана киса-кирего яшав гьабун ругел росоцоязда гьоркьосан бокьараб суал бича-чвазе к1олев 320 чи. Данделъиялде г1ахьаллъараз ахирги х1укму гьабуна макъалабазул авторасдасан судалдеги кьун рец1ел босизе. Гьенибго дие бокьун бук1ана, жиндирго хасаб мурадалъе г1оло алмахъазда рек1унареб бугьтан лъурав Узунаевас халкъалда гьоркьосел адаб-хасияталъул роценал хъач1го хвезари х1исабалдеги босун, гьесдаса цо миллион гъурущ т1алаб гьабизе ва хадув ккун гьев жиндирго махщалида рекъон хъвадаризе бугеб ихтияралдаса мах1рум гьавеян судалде гьаризе. Абадиялъго жидедаго бач1ина батараб ях1-намусалда рекъон данделъараз судалдасан гьединал т1алаб гьариял нахъ ч1вана. Судалде материал кьолаго гьезие г1уна хадусал къват1ибе биччалеб добго «Республика» газеталда жинцаго цере ккун хъварал макъалаби мекъал рук1иналъеги мук1урлъун Узунаевасда нахъ ч1вай гьабизабизе судалъ х1укму къот1ани. Судалъ къине гьавурав журналистасул ахир ккана «Бубудизе лъалареб бугъица жиндего т1аде ракь хъвараб г1адинаб жо». Суд гьабун хадусалго къват1ибе лъугьараб газеталда Узунаевас жиндирго нахъ ч1ваялда бихьизе гьабун бугоан жинца макъалаби хъван рук1анила цойгидаз бицараб жо г1адахъги босун ва жив гьелдалъун мекъавги кканилан. Гьес хъвавухъе гьесда лъан гьеч1оан алмахъал гьедаг1анго ццидахарал чаг1и рук1ин. Ва рак1 бух1ун бугоан цойгидал миллатазул къисматалде гъорлъе лъугьиналъ жинцаго риччарал гъалат1азда. Бак1 бач1аралъусан гьанибго рехсей гьабич1ого г1оларо «Алмахъал ругин чачаназул гъоркь хут1араб малалде т1аде кеч1-бакъангун рач1арал чаг1и»- ян лъурал цойгидал бугьтаназул х1акъалдаги.\nЦебе заманаялда жакъаг1адин бокьарав чи рак1алде ккаралъувехун гочун унароан. Цого алмахъазе гуребги, киналниги халкъазул умумузе бокьулаан жалго рижараб ракьги гьелда т1ад жидецаго ч1вараб пихъил гъвет1ги. Цо балагь т1аде бач1инч1елдаса нахъе гьезда к1олароан жидерго ваца-васал рукъараб хабал-агьлоялде мугъ базеги.\nУйищха алмахъал рук1арал жидерго умумузул г1адатазде т1аде ракьги хъван чияр ракьазде кванда хадур ине х1ажалъи ккарал г1адамал? Алмахъал кидаго ратун руго цойгидав чияс раг1и абилареб куцалда жидеего г1ураб х1алалаб-бац1ц1адаб маг1ишат-яшавги гьабун. К1удияб Ват1анияб рагъ башлагьилелде цебе гьезул бук1ана киналниги халкъал бахилаб бет1ербахъи. Росулъ бук1ана щег1 бежулеб завод, ц1улал ва маххул т1аг1елал гьарулел цехал, цо чанго гьабал, рет1ел-т1ех букъулел бак1ал, жалго бет1ергьанаб «Ильичил чирахъал» ракулеб лъел къуваталдалъун х1алт1изе гьабулеб бук1араб электростанция, токалъ х1алт1изе гьарулел рук1арал рохь хъухъалел бехчаби, цо чанго къебелъи ва гьел гурел цойгидалги халкъалъе х1ажатал алаталги.\nГьелдаго цадахъ щивасул к1алт1а бук1унаан жинде-жинде г1ураб г1и-боц1ул къадар ва гьединго къват1ирехун рук1унаан жалго бет1ергьанал рекьулел ва рецулел ракьалги. Гьел сонабаз росулъ бук1ана ункъго колхоз, гьелъул щиялъулин абуни ру-к1ана рекьулел ракьалги ва доб заманаялъе г1ураб г1и-боц1ул къадарги кидаялдаса нахъе жакъа къоялде щвезег1ан. Бак1алда бугеб т1абиг1аталъулни бицинего ккелищха. Алмахъазда ц1акъ лъик1 лъала т1ад бараб пихъги, г1одобе гъенараб т1амахги салул авлахъалда бихьизег1ан жибго бижараб гъот1ода гъоркь рекъараб бук1ин. Дагьабниги бот1рониб г1акъло-эс бугев чияс пикру гьабизе ккеларищ алмахъал г1алхудаса гьури балагьизейищ рит1ухъего хвалил бадиреги балагьун чачаназул ракьазде гочун ине кколел рук1арал? Хасго гьеб заманаялда алмахъазул цониги чи унароан чадида ха-дув росулъа къват1ивехун гочун, щивав чияс гьединаб иш рик1к1унаан жиндирго наслабазе рогьоб босилъун. Жалгояли киса гьел чидар ракьазде квен балагьун унел рук1арал, гьелъул г1ак-салда гьез ракъол балагьалдаса хвасар гьарун рук1ана аск1об-сверухъехун кколел муг1рузул районазда яшав гьабун рук1арал цойгидал халкъалги. Г1емер рук1унаан ракъи т1аса рехизеян бак1-бак1аздаса рач1ун росулъго ч1арал хъизабиги. Кидаго гьобол-гьудул хириял ва х1еренал г1а-дамалилан кибго ц1ар ун бук1арал росуцоязул налъилъун бук1ана аманлъун т1аде вач1арав чиясе Аллагьасе г1оло садакъа х1исабалда жидедасанго бач1араб кумек гьаби. Гьедин ургъелги гьеч1ого жидеего маг1ишат-яшавги гьабун рук1арал алмахъазда т1олабго г1аламалдаго г1адин т1ад ч1вана вах1шияв Гитлерица башлагьи гьабураб К1удияб Ват1анияб рагъ. Гьеб рагъалъ жул бана росдал г1олохъабазда. Х1укуматалъ щивасул ц1ар-ц1ар ккун рихьизе гьарурал дихъ ругел мух1канал баяназда рекъон алмахъалдаса рагъде ана районалда ругел цойгидал росабазде данде ккун бищунго г1емерав чи, гьезул къадарин абуни бахунеб буго 362 чиясде (рагъ байбихьилелде ва рагъул заманалда военкоматаз РККА-ялде ах1аразул жеги мух1кан гьабун лъугьинч1еб спи-сокалда 572 алмахъасул ц1ар буго - редакция), яги гьеб ккола анц1ила цо росулъа киналниги рагъде аразул къого процент. Росулъ лъик1аланго рук1ана 3-4 чи цо рокъоса арал хъизабиги. Г1умрудул заман г1унгурт1иялде яги чорхолъ бугеб сакъатлъиялде балалъун ч1еч1ого бихьиназ х1аракат бахъулеб бу-к1ана рагъде ине. Росулъ живго хут1и щивас рик1к1унеб бук1ана рогьоблъун. Гьедин киналго рагъдеги ун росдал маг1ишат-яшав гьабизе бихьинал росулъ хут1ун гурт1иялъ кинабниги зах1мат бегана руччабазул ва г1исинал лъималазул гъажибут1рузде. Гьезда гъорлъаги дагьалниги чорхолъ къуват бугел г1адинал чаг1и рит1улаан Терекалде окопал рухъизеянги абун. Хасго гьел сонабаз хурухъанлъиялъул маг1ишат гьаби реч1ч1ана накалда ва гьелдаго бан халкъалда гьоркьоб т1ибит1ана к1удияб ракъиги. Гьелъул балагьалдаса хъизаби рорч1изаризе к1велародаян хьулалъ руччаби хьвадизе ккана жидерго рокъоб бук1араб къайи-ц1аялъул яги цойгидал алаталги росун т1ощалихъ гьел хисизе Хасавюрталде ва долцоял чачаналъе. Гьедин лъелгоги ун нусгог1анаб километр добе-нахъеги гьабун лъималазул к1алдиб реч1изе щвараб дагьа-макъаб давлаги талагьурчаг1аз нухдасан кодоса бахъулеб бук1иналъ кидаго гуреб рокъобе щолеб бук1араб. Г1аданги т1абиг1атго г1адин кидаго цо х1алалда вук1унарелъул, г1емераб г1акъуба-къварилъи х1ехьезе ккана цересел сонабаз жидеего г1ураб бет1ербахъиги гьабун рук1арал алмахъаз. Гьеб кинабго Аллагьас бихьизе хъвараб жо бугиланги абун гьелде иманги лъун цого жидерги рагъде арал ваца-васал т1ад руссун рач1ани г1елиланги абун г1одор ч1ван рук1арал руччабазда щибха лъалеб бук1араб хадуб ккун жидедаго т1аде бач1ине бугеб балагь. Гьебин абуни г1емер рик1к1адго бук1ун гьеч1о.\n1944-абилеб соналъул март моц1алъ Дилималдаса Алмахъалде рач1ун руго районалъул х1акинзаби, гьез цойиде данде гьарун руго жибго К1удияб Алмахъ росулъ бук1араб «25-лет Октябрь» колхозалъул колхозчаг1и хут1изег1ан, цойгидал отарабазда (кулабазда) «Ленин», «Сталин» ва «Молотов» колхозалъул г1адамал. Т1аде рач1араз гьезде абун буго метер Дилималда бук1ине бугин районалъул киналниги росабазул г1адамал рак1арараб к1удияб данделъи ва нуж жакъаго жидеда цадахъ рач1ине кколин Дилималдеян. Замана кьварараб бук1иналъги батила халкъ мут1иг1лъун нухде бахъун буго. Нухдасан свакван ва ракъун рук1арал гьал кват1араб г1ужалъ щун руго бак1алде (Гьедин рачун арал г1адамазул хадусел нухда ккарал лъугьа-бахъиназул х1акъалда мух1канал баянал кьезелъун гьаниб дир рес рекъолеб гьеч1о дагьавго цеве к1анц1ич1ого.) Гьел сонабаз алмахъазда бихьараб г1акъуба-къварилъиялъул х1акъалда т1ехь хъвазе рак1алде ккарав дица цого жо анц1-анц1 бат1и-бат1ияв чиясдеги гьикъун бак1арана мух1канлъи бук1иналда рак1ч1араб г1езег1анго к1удияб материал. Гьелда жаниб лъезе дие бищунго зах1матаб жолъун бук1ана алмахъал ругин чачаназул ракьалде «кеч1-бакъангун» рач1арал чаг1иян абулел раг1аби кисан рач1арал раг1абияли лъазе к1унгурт1и. Гьезул х1акъалда суал кьуни жаваб кьезе к1олев чиги данде вахъунев вук1инч1о. Цого киназдаго лъалеб бугоан, жидерго рагъде арал ваца-васазда хадур маг1у бакъвач1ого г1одила рук1арал алмахъазул руччаби кеч1-бакъаналде рег1ун рук1инч1еблъи.\nГьел раг1абазул маг1на лъач1ого теларилан вук1арав дир рак1алде ккана Дилималде рачун ун рук1арал г1адамазда гъорлъ вук1арав цониги ч1аго нахъе хут1арав чиго гьеч1одаян.\nГ1емерал гьарурал ц1ех-рехазда хадусал цоясги бицун ахир дида лъана гьезда гъорлъ Ленинаулалдаса жакъаги ч1аго вугев, росдал цевесев жамаг1атчи Игитил Саг1ит-х1ажиги вук1араблъи. Дун ана гьесухъе ва бицана дунго вач1иналъул мурад. Гьев «асирлъуде» ккаразда гъорлъ вук1иналъул мух1канлъи лъан хадусал дица гьесда гьарана дудаго лъалеб жо дие мух1канги гьабун бицеян.\nДица дуе бицине гьеч1о Къуръаналда т1ад кверги лъун бицине х1инкъараб цониги жагъалаб раг1иянгги абун гьадин башлагьана гьес жиндирго хабаралде (Саг1ит гьеб заманаялда вук1ун вуго жеги балугълъиялде вахинч1ев г1ун вач1унев г1олохъанчи). Алмахъалдаса Дилималде щварабго гьал гъун руго росдал клубалде жанире ва лъазе гьабун буго гьеб сордо гьениб рогьине кколеблъи. Саг1итил инсол гьобол вук1ун вуго гьеб клубалдаса рик1к1адго гьеч1ого. Къват1ивехун чи виччан-гурт1изеялъе г1оло к1алт1а лъуразул цоясде Саг1итица гьарун буго жив гьаниве радалго т1адги вуссинин гьоболасул дове виччаян. Цо чиги довегъове виччазе гьеч1иланги абун гьев конвояс инкар гьабун буго. Гьеб сордоялъ клубалда жанир рук1ун руго алмахъалго г1адин районалъул цойгидал росабалъа рачун рач1арал г1езег1анго г1адамалги. Киназего г1одор ч1езе бак1ал г1еч1ого гьезул г1емерисез сордо рогьине ккун буго бохдул щвакизе бак1цин гьеч1еб г1одоб ч1абаралдаги г1одор ч1ун.\nГьеб сордоялъ гьазие биччан буго суратал рихьизе гьаруни гурони жибго гаргадулареб киноги. (Гьеб бук1ун буго Саг1итида т1оцебе бихьулеб жо). Нахъисеб къоялъул радалисаго къват1ире рахъине гьарурал гьазда клубалда цереги ч1ун ратун руго районалъул артистал – цере чагъана къалигун ч1езе гьарун. Хадусеб кьерда солдаталг1адин рачун рач1аралги ч1езе гьарун гьал лъугьун руго Хасавюрталдехун унеб нухаре. Росу бахун къва-т1ирехун щварабго цояс команда кьун буго артистазе кеч1 ах1еян. Гьедин нахъаса къот1изе толареб ясазул кеч1-бакъаналда гъоркь гьал щун руго Юртг1авухъазул росдаде цебе кколеб керенбаводе. Гьенир ч1езеги гьарун, чачаназул к1иябго росдадехун квералги рит1ун цояв х1акимчияс абун буго, гьал росабалъа чачанал рит1анин сибиралде, гьелъ нуж рачунел ругин гьезул гъоркь хут1араб мал данде гьабизеян ва къвак1унго лъазе гьабун буго кинаб бук1аниги бикъа-хъамиялде квер бегьарав чи тамих1алде ц1азе вук1инги ва гьединав чиясда жалго солдатаз реч1ч1изе бегьулеблъиги. Гьеб къоялде щвезег1ан Алмахъазул цониги чиясда лъалеб бук1ун гьеч1о цо чанго къоялъ цере ккун гьел росабалъа чачанал чияр ракьазде гочинарун рит1и. Гьедин Саг1итица бицараб хабаралда хадуб лъана дида «кеч1-бакъангун» рач1арал чаг1и ругилан кисан ра-ч1арал раг1аби кколелали. К1иябго росолъе рикьун лъурал г1адамал т1амун руго солдатазул хъа-раволлъиялда гъоркь, т1ощел бат1а, г1и-боц1и бат1а ва пайда босизе бегьулеб цойгидаб къайиц1а бат1а-бат1аги гьабун цойиде бак1аризе. Данде гьабу-гьабураб армиялъ нахъе баччун унебги бук1ун буго. Жалго къвариг1ел гьеч1еб бак1алде ккей лъарал алмахъазул цо чанго чияс къасд гьабун буго гьел бак1аздаса лъутун рорч1изе к1велародаян. Хасго Алмахъалдехун нух бук1араб Юртг1авухъ росо сверун цо чанго къоял цере ккун г1адан чалиги гьабун лъурал солдатаз я росулъе яги гьеб бахун къват1ивехун щив-ниги чи виччалев вук1ун гьеч1о. Цо гьениса йорч1изеян лъугьарай Парихан абулей алмахъалъул солдатас реч1ч1араб гуллаялъ гъажибет1ер к1и борлъун буго. Гьедин лъукъарай гьей к1иго моц1алъ Хасавюрталда дару-мах гьабулей йик1ун йиго цо мест1ерасухъ (гьедин абулаан цебе дараби гьарулев ц1алун вахъинч1ев чиясде). Гьеб март моц1 бук1ана алмахъазе цебе бихьан щинаб рух1и ва ракъи к1очене гьабураб нагагьаб балагьлъун. Жалго рижараб ракьги тун, рит1ухъе хвалил бадире балагьун унел чаг1и г1адин чияр ракьалде х1ал-зулмуялда гочине гьариялдаса к1удияб балагь щибха бук1инеб? Г1авухъал арал росабалъе гочине щибаб алмахъалъул ц1аракелалъе саг1аталдего г1унт1ун ч1ван къот1ун ч1езе гьабураб заман бук1ана. Нагагь ц1араб заманаялда къват1иве лъугьинч1ев чиясул рукъзал риххизе хас гьабун г1уц1араб бригадаги бук1ана. Рогьинег1анцин жанир теч1ого бакъани-марк1ач1ода къват1ире гъурал г1емер хъизабаз ц1аялги ракун квачарал сардалцин рорч1изе ккана рохьада. Бак1азде щун хадусан гьава-бакъ данде ккеч1олъиялъ халкъалда гьоркьоб т1ибит1ана квешаб унти, нахъаса къот1ич1ого холел г1адамалин абуни къоялдаса къоялде ц1ик1к1унел рук1ана. Гьел рукъизе ине бохдузда вахъун ч1езе к1олев къанаг1атги чи росулъ вук1унароан. Хварал чаг1азда базе мусру щун гурт1иялъ хъах1 ракьги жужан регьулел рук1ун руго хобинире. Юрт-г1авухъалъе гочун хадусал т1оцебесеб картошка ч1ван бук1ун буго «Чорто» абулеб бак1алда. Гьенив хъараволлъун вук1арав Эмендадаян абулев чи хун вук1ин лъаниги, гьесул жаназа босе ине к1олев чи росулъ вук1инч1ого гьесул жаназа лъабго къоялъ г1алхудаго хут1ун буго. Гьелде т1адеги халкъалда бихьана дагьабги к1удияб ракъи. Г1емер чи росабалъ хун вуго ракъол унти ккунги. К1алдибе рехизе бог1оллъи щолареб бук1иналъ лъимал-чаг1и унел рук1ун руго солдатаз нахъе баччун араб ц1оросаролъил гъоркь хут1арал мугьалг1аги щвелародаян балагьизе. Чачаназул гъоркь хут1араб малалъул щвараб жого кканищан дица гьикъарав щинав чияс абулеб бук1ана цо килограмм т1ощалил яги г1анк1удал хоно г1анаб жо цониги чиясе щвеч1илан. Гьединаб г1акъуба–къварилъи ч1амураб мунагь гьеч1еб халкъалда бугьтанал лъейи Аллагьасдаса х1инкъизе ккараб иш гьеч1ищ?


Кадрабазул хиса-басиялги гьарулаго\nАнлъабилеб ахIиялъул анцIила анлъабилеб сессиялда аслиял суалазул цояблъун букIана «ДРялъул хIукуматалъул лъагIалил хIалтIул хIасилазул хIакъалъулъ» абураб суал.\nХIисабкьеялъул докладгун гьеб суалалда тIасан кIалъазе вахъана хIукуматалъул председателасул ишал тIуралев ГIабдусамад ХIамидов.\nБайбихьудаго гьес абуна республикаялда терроризмалде ва экстремизмалде данде гьабулеб хIалтIи лъикI гIуцIун букIиналъ, хIукуматалъе рес щванин Дагъистаналъул социалияб ва экономикияб цебетIеялда тIад гIодоре риччан хIалтIизе. Докладалда баян кьуна киналниги магIишатиял бутIабазда лъагIалида жаниб хIукуматалъ гьарурал хIалтIабазеги. Аслияб куцалда гьес кIварбуссинабуна экономикаялда ва гьединго социалияб гIумруялъулъ республикаялда гьаризе бажарарал пайдаял ишазде. Гъоркьиса республикаялда хIалтIизаризе школал, больницаби ва цогидалги социалиял бакIал кьунилан абуна хIукуматалъул бетIерас. Муниципалиял гIуцIабазда рагьана спорталъул 27 зал, гьаризе бажарана инсанасе хъулухъ гьабиялъул даража жидедалъун борхизабизе хIажатал цогидал тадбиралги. Гьес абухъе, социалияб рахъ цебетIезабиялъе республикаялъул бюджеталдаса харж гьабун буго 72 млрд гъуруш, ялъуни бюджеталъул 67 процент.\nДоклад букIана гIатIидаб, киналниги рахъал жанире рачараб.\nХIукуматалъул председателасул хъулухъ тIубалесе депутатаз кьуна суалалги. Гьел рукIана «рагIдукь» бугеб республикаялъул экономикиялда хурхарал, щайгурелъул, жакъа, депутатазул пикруялда рекъон, гьеб бахунеб буго 60 проценталде.\nЦогидаб суал букIана республика цебетIеялъул мурадалда гIуцIараб корпорациялъул хIалтIуда хурхараб. Гьелъул фондалда букIана 5 млрд гъуруш. Амма гьелъул пайда бихьулеб гьечIилан абураб магIнаялда кьураб букIана суалги. Докладчияс гьелъиеги цогидал суалазеги мухIканал жавабал кьуна.\nХIисабкьеялъул докладалда тIасан ахиралда кIалъана Халкъияб Собраниялъул председатель Хизри ШихсагIидовги. Гьес хIукуматалъул хIалтIулъ ругел цо-цо лъикIал рахъазда цадахъ рихьизаруна гIунгутIабиги. Республикаялда квеш гьечIо экономикиялъул ахIвал-хIал, 9,1 проценталъ цIикIкIана гьоркьохъеб харж. Амма гьелдаго цадахъ налогал ракIариялъулъ, жиндир заманалда хIалтIухъ мухь кьеялъулъ ва сахлъи цIуниялъулъ ругел гIунгутIаби тIагIинариялде кIварбуссинабуна гьес. Республикаялъул школазда щивав I0 цIалдохъанасе меседил медаль щвейги щаклъи бугеблъун рикIкIана председателас. Хасаб кIвар кьуна гьес Дагъистаналъул халкъазул мацIал малъиялъулъ ругел гIунгутIабазде, школазда цIалул тIахьал гIолел гьечIолъиялъул суалазде.\nСессиялда халгьабуна 2017 соналда «Республикаялда инсанасул ихтиярал цIуниялъул рахъалъ вакилас гьабураб хIалтIул хIакъалъулъ» докладалъулги. Жиндирго кIалъаялда Уммупазил ГIумаровалъ абуна инсанасул ихтиярал цIуниялъулъ республикаялда гIезегIанго гIунгутIаби ругин. Гьелъ лъикIаблъун рикIкIана хIукуматалъул данделъабазда халгьабизе гIумруялъул батIи-батIиял рахъазда хурхарал суалазул.\nДепутатаз къабул гьабуна республикаялда инсанасул ихтиярал цIуниялъул рахъалъ вакиласул 20I7 соналда гьабураб хIалтIул хIакъалъулъ Уммапазил ГIумаровалъул доклад.\nСессиялда хIукму гьабуна Халкъияб Собраниялъул ЖКХялъул подкомитетги къан, гьелъул бакIалда промышлениял ва цIатариялъул суалазул подкомитет гIуцIизе. Гьелъул председательлъун тасдикъ гьавуна НурмухIамад ГIалиев.\n«Дагъистан Республикаялъул 2025 соналде щвезегIан экономикияб ва социалияб цебетIеялъул стратегиялда хиса-басиял гьариялъул хIакъалъулъ законалъул проект» абураб суалги гьоркьоб лъуна сессиялда. Гьелда тIасан докладгун кIалъазе вахъана республикаялъул хIукуматалъул председателасул заместитель, экономикияб цебетIеялъул министрасул ишал тIуралев Раюдин Юсупов.\nСессиялда халгьабурал суалазда гьоркьоб букIинчIеб республикаялда инсанасул ихтиярал цIуниялъул рахъалъ вакилалъул гIарзаги хIисабалде босун, депутатаз къабул гьабуна Уммупазил ГIумарова хъулухъалдаса гIодой чIеялъул хIакъалъулъ гьелъул гIарза. Щиб гIилла гьелъие ккарабилан абураб депутатазул суалалъе жаваб кьолаго, сессиялда гIахьаллъарав Дагъистан Республикаялъул бетIерасул ишал тIуралев В. Васильевас абуна гьей тIамизе бокьун бугила хIукуматалъул председателасул заместительлъунги ва гьелдаго цадахъ лъайкьеялъул министрлъунги.\nСессиялде росун рукIарал цогидал суалазда тIасанги къабул гьаруна дандекколел хIукмаби.\nПрочитано 428 раз\tПоследнее изменение Вторник, 30 января 2018 11:03\nДругие материалы в этой категории: « Киб, кида ва щай?\tКватIичIого вищизе вуго улкаялъул президент »


Суракъат – «Шемахиялдаса Черкессиялда гIунтIун кверщел кодосев хан»\nДагъистаналъул тарихиял хъвай-хъвагIаязул баяназдалъун Ислам бачIинелде вукIарав бищунго гучав нуцаллъун вукIана СиртIанил вас Суракъат азарго соналъ цеве вукIарав. Аслияб къагIидаялда Суракъатил хIакъалъулъ хъван буго «Тарих Дагъистан» тIехьалда.\nГьеб буго Дагъистаналда бищунго машгьураб тарихияб хIалтIи, бищунго нахъа букIараб бутIалъун рикIкIуна ХVIII абилеб гIасруялъул ахиралде гьарурал хъвай-хъвагIаял. Бищун некIсияблъун гIалимзабаца рикIкIуна Ислам бачIинелде цебесеб Авариялъул биценазул ва нуцалзабазул ва гьезие бачIунеб букIараб бечелъиялъул (харадж) хъварал текстал.\nСариарлъул гIорхъаби ва ханзабазул къуват\n«Тарих Дагъистан» хъвай-хъвагIаязда рехсовухъе Суракъат вукIун вуго Авар вилаяталъул хан, гьесул тахшагьарги букIун буго ТIануси «гьеб букIана бищунго къуватал шагьаразул цояб» - ан хъвалеб буго гьениб. Гьев ханасе магъало кьолеб букIун буго гьанжесеб Дагъистаналда гъоркье унел ракьазул киналго ханзабаца, гьелда цIар батIи-батIияб букIана:харадж, джизья, ушр, магъало бахъулаан – гIарцудалъун, мугьалдалъун, куйдул, гIачи-оцал, ххам, пихъ-мичI, хIатта гIанкIудал ханазде гIунтIун. А.Р.ШихсагIидовас хъвавухъе, гьеб заманалъул Сарир пачалихъ (Авария) IX абилеб гIасруялъул кIиабилеб бащалъиялдаса бахъараб Х гIасруялъул тIоцебесеб бащалъиялде щвезегIан закъго гучаб пачалихъ лъугьун буго. Суракъат ханасул кварщалида гъоркь рукIаралин рихьизарурал ракьал ращалъулел руго бусурбабазул тарихияб гIелмуялда жиб рехсолеб IХ гIасруялъул Сарир пачалихъалъул ракьалда.\nГьел гIасрабазда «Тарих Дагъистаналда» хъвавухъе Сарир пачалихъалъе магъало кьолеб букIана Черкессиялдаса (Моздокалда аскIоб бугеб гьитIинаб Кабарда батила) Шемахиялде (гьанжесеб Азербайжаналъул Ширван) щун халкъалъ. Сарир пачалихъалъул бечедал ракьазул бицунеб буго гуржиязул некIсиял хъвай-хъвагIаязулъги. ХI абилеб гIасруялда Гуржистан букIана политикиябги, экокономикиябги рахъалъ цебе тIураб пачалихъ. Гьезул вукIана гьеб заманалда Леонти Мровели абурав тарихчи. Гьес жиндирго хъвай-хъвагIаязулъ абулеб буго, Каспиялъул гIодоблъиялда вукIана « Хунзах абураб цIар бугев бахIарчи», гочарулел къавмазулгун карал рагъаздаса хадув гьев «лекIаназул» (дагъистаниял магIнаялда) ирсилав гьениса нахъе ун вуго. Гьениса магIарухъеги ун гьес МагIарухъ гьабун буго жиндирго шагьар, гьелда цIарги лъун буго Хунзахъ абураб. Леонти Мровелил рагIабазда рекъон гьеб лъугьа-бахъин ккун буго ираналъул шагь Феридуница Дербент шагьар балелде цебе.\nСарир пачалихъалъул кверщел югалъулаб Кавказалда тIибитIиялъул рахъалъ, гьебго такрар гьабулеб буго цогидал трихиял хъвай-хъвагIаязги.ГIарабазул тарихчи Якъубица «Арминиялъул» хъвалаго рехсолеб буго Албания ва Грузия Армениялда гъорлъе унеб букIанин, амма пачалихъалъул бищунго цIикIкIун ракь Сарир пачалихъалда гъоркь рукIанин. ХIасил калам, гIемерал тарихиял хъвай-хъвагIаялги хIисабалде росун Сарир (Авария) пачалихъалда гъоркь жиндир бищунго гуч бугеб мехалда, азарго соналъ цебе букIана ракь Каспи ралъдахъа Терекалде щун, гьанжесел шагьарал Моздок, Владикавказалдаса Шемахиялде жанибе ЦIорги – Алазаналъул жаниблъи ва Шеки, гьанжесеб Азербайжаналъул ва цо къадар Грузиялъулги ракьал жанире рачараб пачалихълъун.\nСарир пачалихъалда Ислам тIибитIи\n«Тарих Дагъистаналда» рекъон Суракъатил вас Байсарица ханлъи гьабун буго Хундерил тIалъиялде бусурабазул аскарал гIагарлъизегIан. Гьел рачIун руго Дербенталъул рахъалдаса Хайдакъгун Гъумекибги кверде босун Авариялде. Гьенибе кIёудияб бусурбабазул аскар бачIиндал къеркьон жо кколареблъи бичIарав Байсар лъутана аскаргун жиндаго гъоркь букIараб гуржиязул Тушетиялде. Гьеб хIужпа тасдикъ гьабулеб буго гуржиязул ва гIурусазул хъвай-хъвагIаяз. «Тарих Дагъистаналда» бицунеб буго бусурбабаз «къуваталдалъун» босанила тIалъи кверде. «Хунзахъ наме» ялда абулеб буго Суракъатил капурал аскаралгичурхъун жанире Хунзахъе лъугьанила «Самилахъила» тухумалъул кумекалдаян. Гьел кверде росиялъе гIиллалъун рехсолеб буго жалго хундерида жанир рагIи дандеккунгутIиял рукIин. Цойги гIилла букIана. 1239/40 соназда монголаз магIарухъе гьарурал гьужумаздалъун кверде босун букIана Гъумекиб.\nСарир босун бажаричIо монголазда, амма Сариралдаса ратIа гьаруна бакъбаккул Кавказлда ругел гIодоблъиялъул ракьал. Хасалил боцIи хьихьулел ракьал гьечIолъиялъ пачалихъалда бугеб халкъ цIикIкIун букIана цого бакIалда. Гьелъул хIасилалда дагьлъана лъимал ва пачалихъ лъугьана аслияб къагIидаялда херал гIадамал гъорлъ ругеб. Гьел загIиплъана Сари рва гьелъ ахирги кверде босана гьелъул тахшагьарги. Гьелда бан, «Тарих Дагъистаналда» Хунзахъ шагьар гъазизабаца кверде босараб заманлъун бихьизабун I256 сон, гьелъ ритIухъги гьабулеб буго тIадехун рехсараб пикру.\nГьелго хъвай-хъвагIаязулъ буго бусурбабаздаса Тушетиялде Баяр лъутун хадув аваразул ханзабазул тахбакIида гIодов чIана щивалиго Масум абун. Гьеб заманалда хундерица Исламги босун гьенив руманалъул как базеги, къадилъиялъеги рештIел гьабун чIана Абулмуслим шайих. Дагъистаналъул тарихиял хъвай-хъвагIаязулъ абулеб буго Авариялъ ва Хунзахъ шагьаралъ ислам боси анин цIакъ захIматгоян. «Тарих Дагъистаналда» хъвалеб буго гIага-шагарго 40 соналъ букIанин Хунзахъ тIалъиялда гъазизабазул кверщел, ханлъи. Гьенив Масумида хадув вукIана гьесул вас АхIмад. АхIмади заманаялда вукIана Суракъат ханасул васасул вас АмирсултIан Тушетиялда вахчарав. Гьес жиндир умумузул тахбакI, ханлъи кквезеян тIоцере Хунзахъ жанирго ралагьана жиндирго рахъ ккурал чагIи. АмирсултIаница ГIанди гIурул бетIералдаса «цумтIалги», ай цIунтIасел рахъарал «АриштIиялде» ингушазул ва чачаназул гIорхъоде щун аскарал данде гьарула.\nГьел аскаралгун бцо бецIаб сардилъ вахъула Хунзахъ тIалъиялде ва батIи-батIиял росабалъ лъола жиндирго аскарал. Гьез гьужум гьабизе санагIатаб заман балагьулаго Абулмуслим шайих ун вуго Гъумекиве. Гьесда «макьилъ бихьана капурзаца бусурбабазда тIад бергьенлъи босараб» - ан хъвалеб буго «Тарих Дагъистан» тIехьалда. Аскаралъ хъалаги босун чIвала АхIмад амир ва гьесул бетIер къотIизеги къотIун хъаладул тIохда бала. Гьеб къоялъ аскаралъ гъуранила росулъ рукIарал киналго бусурбаби. Гьеб къоялъ Суракъатил васасул васас куна жиндирго кIудияв инсул тахбакI ва ханлъи, хундерица рагьун инкар гьабула исламалдаса. Гьеб иш ккун буго гIага-шагарго 1280-90 абилел соназда.\nАмир АхIмад чIван хадуб Хунзахъ тIалъиялда щулалъана Суракъатилазул ханлъи некIсияб персазул гIадаталги сасанидазул символикаги цIунараб. П. М. Дебировас хъвалеб буго XII – XIII гIасрабазда Хунзахъ пачалихъияб динлъун лъугьанин православияб христианство гуржиязул къагIидаялъул дин абун. Капурав ханасда АмирсултIан абураб бусурбабазул цIар букIиналда гIажаиблъи гьабизе жо гьечIо. Кавказалъул христианазулаб элитиялда дол гIасрабазда дандчIвалан гьединал цIарал. Амма гъазизабазул аскараз Хунзахъ босизе хIалбихьиял гьоркьор къотIизе толел рукIинчIо, цояз хъвавухъе 24, цогидаз – 14, соналъ ай 1300-1310 абилел соназда. Гьел къеркьеяз аваразул бусурбабазул къуват дагьлъун букIана, ахирги ракълилаб къотIи гьабизе ккана. Амма гьениб букIана шартI Сарир пачалихъалъул ханлъиялъ ислам босизе, амма ханлъи гьезухъего тезе. Ханзабаз босаниги тIубанго тIалъиялда ислам щулалъизе ва камиллъизе гIезегIан заман бана.\nГьелъие нугIлъи гьабула Хунзахъ ратарал христианазул гIаламатазги, некIсиял гуржиязул хъвай-хъвагIаязги. Гьел лъазарун руго М.Атаевас ва Г.Гамбашидзеца. Гьединго 1310 абилеб соналъул гуржиязул некIсиял хъвай-хъвагIаязулъ буго гьеб тасдикъ гьабулел хIужаби. Гьенив рехсолев вуго Анцухъа епископ ва христианазул «хундзазул храмал» абун. Вуго рехсон XIV абилеб гIасруялъул байбихьуда вукIарав «католикос хундзов» Окропори абун цIар бугев. Гьеб киналъго нугIлъи гьабула хIатта XIV абилеб гIасруялъул байбихьудаги хунз насраниязул диналда рукIиналъе, гьенир жанир гIемер гьечIониги цо бутIа бусурбабазул бугониги. Гьебго темаялда хъвалеб буго персазул тарихчи ХIамдула Казвиница, Сарир пачалихъалъул цо бутIа XIV абилеб гIасруялъул 30 абилел соназда рукIанин бусурбабиян.\nПрофессор Т.Айтберов тIад рекъолев вуго гьевб пикруялда ва тIаде жубалеб буго кIиабилеб ислам босизабулеб карачелалъ исламалде рачанин хун з, амма кIиабилеб нухалда кIудияб зулму букIинчIин. Амма «Тарих Дагъистаналда» хъвалеб буго 1318/19 абилел соназда Сарир пачалихъ ва гьелъул ханлъи бусурбаби рукIанин. Машгьурав тарихчи Доргъелилса Назирица хъвалеб буго «Дагъистаналде вачIанин кIудияв исламалъул къеркьохъан Абулмуслим. Гьев щвана Авариялде, Хунзахъе, гьениб чанго анцI-анцI сонги бан хвана 1312 абилеб соналъ ва гьесул хоб буго Хунзахъ» абун.Гьеб къо-моцI жеги мухIкан гьабизе ккола,Хунзахъ буго гьеб машгьураб, киназго зиярат гьабулеб хоб. Хабада тIад бараб хIужраялъуб буго шайихасул хвалченги халатги. Гьеб заманалде, ай 1310 абилеб соналде бусурбабилъун лъугьун рукIанин авар ханлъиялъул ва пачалихъалъул церехъаби, элитаян абизе бегьула.\nТарихиял хIужаби ва хIисабал\nСуракъат буго гIараб цIар. Гьеб цIаралъ нугIлъи гьабулеб буго Ислам щвелелде цебесеб Аваристаналъулгун авргун христианазулаб ва бусурбабазулгун гIарабазул бухьен букIииналъе. Суракъат ханас гIумру гьабураб замана мухIканго къо-моцI жеги гIелмуялъ чIезабун гьечIо. бабIи-батIиял руго хъвай-хъвагIаял, аслияб къагIидаялъ бакIалъул тарихалда гIарабалъ хъварал. ГIемерисел автораз абулеб буго Суракъатица гIумру гьабунин гIага-шагарго ХI-ХII абилел гIасрабаздаян. Бищунго кIвар бугеб ва мухIканаб хъвай-хъвагIайлъун рикIкIуна «История Баба и Ширвана», гьенир рехсолел руго 1025 абилеб соналъул лъугьа-бахъинал, гьенив вуго Сариралъул нуцал насранияв Бухтийшо кIиабилев. Гьес жиндирго яс Сария кьун йиго Дербенталъул амир МухIамад ибн Гьашимие. Гьелдаса нусго соналъ цеве вукIанин рехсолев вуго Бухтийшо тIоцевесев., гьес 905 абилеб соналъ асир гьавун вуго Дербенталъул амир. Бухтйшо кIиабилев хисун вачIанин рехсон вуго К-рух яги Ф-руд ( гIараб хъвай-хъвагIаялъул рагьараб хIар бихьизабун гьечIо ва гьелъ кIолеб гьечIо мухIканго цIализе). Гьесул вас вуго ТIокъу, гьев вукIун вуго Дербенталъул раис Муфарридж ибн Музаффарил вакьад 1065сон. Гьелъ нугIлъи гьабулеб буго ХI абилеб гIасруялда ханлъун Суракъат вукIинчIолъиялъе.\nГьелда бан нилъее баянлъулеб буго чанго хъвай-хъвагIаяздаса хадусеб хIакъикъат. «Тарих Дагъистаналда» хъвалеб буго 1318-19 абилел соназда авразул нуцаласул вас СиртIан цадахъ хайдакъалгун тIаде кIанцIана Гъумекиве ва гьеб чIунтизабуна. Гебекил вас Сурхайил зонода (1834 абилеб соналъ хвана) хъван буго СиртIан вукIанин АмирсултIанил вас, гьевги байарил вас, гьевги Суракъатил вас, гьевги СиртIанил вас абун. Гьеб мухIканаб букIинчIого букIинеги рес буго, щай гурелъул зани чIвалан хадуб гьарурал цIех-рехазул хIасилалдаги. Амма гьаниб битIун бугин ккола, щай гурелъул мухIканго рехсон руго кIудиял умумуздаса лъималазде щун лъие щив кколевали. Амма гьаб хъвалев авторасул ритIарал ва мухIканал документал рукIинчIогоги рукIине бегьула, щай гурелъул гьаниб тIарарал гIасрабаз гIемер заман ун буго гьоркьоб.\nРес буго авторас гIадатияб къагIидаялъ ханзабазул рахасалда Сурхайил умумузул цIарал рекIинаризеги, гьоркьор ритIарал бакIал ругониги гъалатIал рорчIизеги. АмирхIамза нуцалидаса арал ГIумахан нцал, Булач-нуцал, МухIамадмирза-нуцал рехсей буго гъалатIлъун. Дугъри –нуцалидаса араб рахас буго гьеб. Гьениб цойги рахас халлъулеб буго: СиртIан, АмирсултIан, байсар, Суракъат, СиртIан. МухIканго лъала Суракъатил вукIана вас Байсар, гьесулги вас-АмирсултIан. «Тарих Дагъистаналда» рекъон гьесул эмен вукIана Байсар, инсулги эмен вукIана Суракъат. Киналго баяналги хIисабалде росун дида ккола Суракъат нуцал гьавунин гIага-шагарго 1190 соналъ ва хванин I250 абилел соназда, ай Хунзахъе тIоцересел гъазизабазул чабхъен бачIинелде ва Хунзахъ гьез босилелде.\nСариралъул гуч ва машгьурлъи\nСуракъат-нуцалил заманалда Сарир пачалихъ букIана Бакъбаккул цере тIурал улкабазда ва гIадамазда лъалеб гучаб ва машгьураб улка. Масала, кинабго персазул ва Бакъбаккул цебе тIураб халкъалда гьоркьов машгьурав фарс мацIалъул шагIир Низами Гянжавица (хвана 1211 абилеб соналъ) жиндирго «Искандер-наме» поэмаялда кIудияб бакI кьолеб буго Сарир пачалихъалъе.\nНизамица рехсолеб буго машгьурав Зулькъарнай (Александр Македонский) Сарир пачалихъалъул ханзаби рукIунеб бакIалде иналъул гьенир ругел хIикматал бакIал рихьизе. Кейхосровасул тахбакI ва гьесул хIикматаб, «жаниса дунял бихьулеб» суркIа бихьизе иналъул. Гьеб ургъун бахъараб жо бугониги шагIирас, нилъеда бихьула гIадатиял чагIазул ва улкабазул рахъалъ художествиял асразулъ хъвалареблъи. Гьелъ нугIлъи гьабула цебе тIураб Бакъбаккул халкъалда гьоркьоб Сариралъул асар букIиналъе.\nСарир букIана машгьураб пачалихълъун дол гIасрабазда, гьелъул тахшагьар Хунзахъ ислам бачIинелде букIараб персазул пачалихъалъул гIаламталцин цIунараб центрлъун. Гьебго тасдикъ гьабулеб буго гьанжесев персазул географ Иляс Низамица ва МухIаммад ибн Нажиб Бакраница. Ахирисес жиндирго «Джихан намеялда» Сариралъул рахъалъ хъвалеб буго: « НекIо заманалда гьеб пачалихъ босун букIун буго цо Персазул ханас. Гьев къуватав ва согIав падишагь вукIун вуго бергьарав сиясатчиги. Гьес гьабун буго гьениб жиндиего меседил тахбакIги ва чIун вуго гьенив ханлъуда. Падишагь хвараб мехалда гьеб ракьалъул халкъалъ адаб цIунун буго гьеб тахбакIалъул ва цониги хадусев хан кIусун гьечIо гьесул тахбакIида падишагьасул адаб цIунун» - ин. Гьединаб букIана Бакъбаккул улкабазда Сарир пачалихъалъул рахъалъулъ пикру.


24 июлалда Дербенталда рагьана Петр I-сесул музей. Гьеб базе Дагъистаналдаса олигарх Зиявудин МухIамадовасул «Сумма» компаниялъ хвезабун буго 200 гIан миллион гъурущ. Жеги гьеб музей шагьаралъухъеги кьун гьечIо компаниялъ, гьаб сагIат цадахъ хIалтIизабизе ракIалда бугин жидеда гьеб музейилан лъазабулеб буго «Суммаялъул» вакилзабаз. Гьеб тадбиралде Россиялдаса ва къватIисел пачалихъаздаса рачIарал гIалимзабаз лъазабуна, Петр I Дербенталде вачIун вукIараблъи гьеб хIакъикъияб тарихияб хIужа бугила, гьев вачIун вукIиналда щаклъулелги мекъал ругилан.\nРузман къоялъ Дербенталда рагьараб Петр I-сесул музей «Сумма» компаниялъ моцIгун бащадалда жаниб бан бахъинабуна. ЦохIо музей бай гурониги «Сумма»ялъ гьенир археологал ва тарихчагIиги ахIун рухъа-хъваялги гьарун руго. Гьел хIалтIабазтIа ва музей баялда кинабниги 200 миллионгIан гъурущ харж гьабун буго гьеб компаниялъ.\nГьеб музеялъулаб комплекс чанго бутIаялдасан гIуцIун буго. Аслияблъун гьезда гьоркьоб буго Петр I-ясул рукъ. КIудияб музеялъул мина, экспозициял гьарулеб кIиго батIияб рукъ ва батIи-батIиял тадбирал тIоритIизе шартIал чIезабураб кIудияб азбар. Музеялъул аслияб минаялда цебе буго Санкт-петербургалда Петрие лъураб монументалъул копия. Дунялалда ункъго гурони гьечIо гьединаб монумент.\nМузей рагьулаго «Сумма» компаниялъул вакил Полина Филиповалъ лъазабуна жидее гьеб цохIо музейгIадин гуребги лъайкьеялъул ц, батIи-батIиял интересал ругел гIолохъаби данделъулеб, шагьаралъул маданияб центрлъун лъугьизе къваригIун бугилан. Гьенир чIобого батIи-батIиял мастер-классалги, экспозициялги тIоритIизе ругилан. Гьебго къоялъго тIобитIана музеялда лъималазда суратал рахъизе малъулеб тIоцебесеб мастер-класс.\nПетр I-сесул рукъалъул гьаб сагIат цохIо кьучIги, гьелда тIад бугеб гьитIинабго къедги гурони хутIун гьечIо. ЦIороца сверунги къан, гьеб цIунун хутIизе хIалтIаби гьарун руго гьенир. Гьединго цIидасан къачIан, церего рукIаралгIадин гьарун руго I9 абилеб гIасруялда, гьеб къираласул рукъ биххичIого букIине гьелда тIад гьабун букIараб рукъалъул колоннаби.\nДербенталъул бечедал чагIаз бан букIун буго гьеб Петрица чIей гьабун букIараб бакI нахъе цIунун хутIизе букIине. Заманалдасан гIадамаз гIумру гьабизе лъугьун буго гьеб минаялъуб. Дагьал церегIан саназ тарихчагIазда батун буго гьеб рукъалъул I869 соналъ бахъараб сурат, гьелдасан мухIканго чIезабун буго гьеб бугеб бакI.\nАхираб къого соналъ Дербенталъул тарихалда тIад хIалтIулев вугев археолог, тарихиял гIелмабазул доктор ХIажиев МуртазгIалица бицана гьеб Петрил рукъалда тIад гьабураб минаялда тIад гIезегIан хIалтIи гьабун батанила бетIергьабаз, амма колоннабазе лъугьараб жо батичIила. Гьединлъидал тIоцебе букIарабго хIалалъ гIадин гьабунила гьеб мина гьанжегийилан.\nГьединго тарихчияс абуна Петр I-сес гIумру гьабун букIанин Дербенталдайилан абурал баяназда божуларого рукIунаанила цо-цо гIалимзаби, бицен гурони гьелъие нугIлъи гьабулеб жо гьечIила нахъе хутIунилан рукIанаанила гьел.\nГьединлъидал жидерги тIубан ракIчIун букIинчIила гьениб гIурусасул ханасул рукъалъул щибго хутIун батиялда, кьучIгIаги батагиян рукIанила. Хадубги кьучIдасаги борхатаб къедгиб батанила, гьенирго ратанила Петрил заманалъул каранда ралел хъанчал, гIарац, суркIа-щурун. ХIажиевасул рагIабазда рекъон I772 соналъул августалда вачIун вуго Петр I Дербенталде.\nГьеб мехалда шагьаралъул кIудияс гIумру гьабизе жиндихъего Нарын-хъалаялде ахIун вуго гьев, амма Петрица инкар гьабун буго ва жиндирго рагъухъаби ругел бакIалдаго чIун вуго. Гьеб мехалъ гьесул аскарияз къокъаб заманалда бан букIун буго къираласе гьеб гьитIинабго рукъ. Ралъдал рагIалда бан букIун буго гьеб, цойгидал бакIаздаги Петр I-сев кидаго ралъад бихьулеб, лъеде гIагараб бакIалда чIолев вукIун вуго кидаго. Гьединго МуртазгIали ХIажиевас абуна чан къо Петр I-сес Дербенталда барабали мухIканго лъалеб гьечIила.\nЦо-цо бакIазда лъабго къо банилан хъван бугила цойгидал бакIазда кIиго анкьица вукIанин гьев шагьаралаайилан бихьизабулеб бугилан. Живго тарихчиясул пикруялда рекъон ханас лъабгоялдаса цIикIкIун къоял ран ратизе ккола Дербенталда, щай гурелъул лъабго къоялда жаниб Петрица Дербент кверде бачIинабизе ва гьелъул нухмалъиялъулгун рекъел хъван бажарулароанин рикIкIунеб буго гьес.\nТарихиял документазда рекъон Петр I-сесе Дербенталъул бетIерас жалго кверде рачIин бихьизабизелъун шагьаралъул аслияб кавудал кIулалцин кьун рукIун руго.\nГьеб тадбиралъулъ гIахьалъи гьабизе Россиялъул федералиял ва къватIисел пачалихъаздасаги кинавниги I00 гIан батIияв журналист вачIун вукIана. Гьединго музей рагьиялъулъу гIахьаллъана Санкт-Петербургалдаса, Москваялдаса, Таллиналдаса, Парижалдаса, Америкаялдаса бахъарал рачIарал тарихчагIаз, этнографаз, археологаз.\nГьезул гIемерисел рукIана Петр I ясул гIумру лъазабулел, гьесул музеял гIуцIулел, гьесул гIумруялъул хIакъалъулъ хъвадарулел чагIи. Гьезги киназгогIадин лъазабуна Дербенталде Петр I вачIун вукIин гьеб чIезабураб тарихияб хIужа бугилан. Гьев Дагъистаналде щвечIин абулел чагIиги мекъи ругилан.\nСанкт-Петербуркалъул «Кунтскамера» музеялъул хIалтIухъан ва Петр I-сесул институталъул бетIер Александр Козубицаги «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда лъазабуна Петр I сев Дербенталде щун вукIараблъи бихьизабулел чанги жал ругила жеги-жеги жидер музеялда цIунунилан.\nАлександр Козуб: «Санкт-Петербургалъул рагъул ва яргъил тарихалъул музеялда Петр I мемориалияб рокъоб жеги цIунун буго Дербенталъул ханас гьесие кьун рукIарал шагьаралъул кIулал. Гьединго гIемерал документал руго гьев Дербенталде щвеялъулги гьес гьениб чанго къоялъ гIумру гьабун букIиналъуги бицунел. Цо-цо чагIи рукIана гаргалел Дербенталде щун вукIун ватаниги Петрица гьениб заман бан букIинчIин ва гьев хъош гIадаб рокъов гIумру гьабун вукIин щакаб жо бугилан.\nАмма тарихалъ бихьизабулеб буго гIурусазул гьев къирал кутакалда гIадатияв чи вукIараблъи. Цойгидаб бакIалдаги жиндие кьурал хъулбиги тун гьев жиндирго рагъухъабазда аскIов чIолев вукIараблъи. Гьаб рукъ гьесул букIараблъи бихьизабулеб буго гьеб цIунун кидаго чанго аскарияв чIун вукIиналъ кIалтIа. Гьединго лъалеб жо буго Россиялъул императорал Александр лъабабилев ва Николай кIиабилев Дербенталде щваралго бищун цере кирениги щвечIого гьев Петрил рокъоре щвезе унел рукIараллъи.\nГьелъу хIакъалъулъ хъван буго чанги кагътаздаги, документаздаги. Гьединлъидал Петр Дербенталде вачIиналъул ва гьес гьаб бакIалда гIумру гьабун букIиналъул баян буго гьеб буго бищун сунданиги божуларел чагIазгицин дагIба базе рес гьечIеб тарихияб хIужа».\n«Сумма» компаниялъул вакилзабаз лъазабуна жидеда Дербенталдаги дагъистаналъул цойгидал бакIаздаги жеги чанги маданиялгун тарихиял бакIал разеги, къачIазеги ракIалда бугилан. Гьеб Петр I-сесул музеялъеги хадубги къваригIарабщиналъе кумек гьабизе бугилан. Гьаб сагIат жеги гьеб музей Дербенталъул администрациялъухъе кьун гьечIо. \_


Материалы за 28.08.2013 » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nДагъистан - дагъистаниязул бераздалъун\nДобавил(а): Musa от 28-08-2013, 13:44\nЛъаратIа районалда - халкъияб культураялъул фестиваль\nНилъер республикаялъул тIабигIияб берцинлъиялъ ва тарихалъулгун культурияб бечелъиялъ гIемерав чиясул ракI мугIрузде цIала. ЛъаратIа районалдайин абуни буго цебегоялдаса нахъе гIадамазул рукIа-рахъиналъе, рухIиябгун культурияб рахъазе кIвар бугеб Цамаури мегIер. Гьелъул цIар жиндие кьураб халкъияб фестиваль тIобитIана 18 августалда ЛъаратIа районалда. Рохалида къабул гьаруна ЛъаратIа районалъул Хидиб росдал гIадамаз гьалбал. Подробнее\nМиллат цIехечIого рачIа гьоболлъухъ\nДобавил(а): Musa от 28-08-2013, 13:30\nКъокъаб заманалда 15 азаргогIанасев чи цолъана\n21 августалда "ХIакъикъат" газеталъул редакциялда тIобитIана "Дагъистаналъул президентасул рахъкколел" абураб гIуцIиялъул вакилзабаз, ай АхIмад ГIабдуразакъовас, МухIамадрасул МухIамадовас, АхIмад ШагIбановас, Шамсудин Асламхановас, Фикрет Карибовас гIахьаллъи гьабураб данделъи.\nКараман: цо ракьул кIиго бетIергьан\nДобавил(а): Musa от 28-08-2013, 13:25\nАхир бихьулареб вала-рахас\nЧанго чиясе зарал ккана 21 августалда Караман абураб, МахIачхъалаялда аскIоб бугеб бакIалда ккараб тунка-гIусиялъул хIасилалда. Кяхулай поселокалъул жамгIияб советалъул нухмалъулев Залимхан Валиевас "Кавказузел" сайталъе бицухъе, дагIба-рагIиялъе байбихьи лъун буго лъарагI миллаталъул вакилзабаз. ГьабсагIатги ругила гьеб бакIалде республикаялъул батIи-батIиял районаздаса ва шагьараздаса лъарагIал рачIунел. Полициялъулаз низам цIунизе хIаракат бахъулеб буго.\nЦолъизе заман щвана\nДобавил(а): Musa от 28-08-2013, 13:19\nЖамагIаталъул газа кIочараб мех бачIун буго\nКъварилъигун рохел гIахьал гьабулел,\nХIалае рахъине хIадурго чIолел\nТакъсирчиясул миллат букIунаро\nДобавил(а): Musa от 28-08-2013, 13:16\nИсламбег ГIалиевас лъил гIайиб жиндего босулеб бугеб?\nЩибаб анкьалъ пачалихъиял СМИяз миллияб суал борхи гIадатияб ишлъун лъугьун буго. Гьелъие мисаллъун рехсезе бегьула гьал къоязда кавказалъулазда хурхараб иргадулаб хабар: март моцIалда "Зенит" футболалъул клубалъул фанат Евгений Дмитриев жинца чIван вукIаниланги абун, Санкт-Петербургалъул полициялде вачIана ригь арав дагъистанияв. Амма такъсирчи жив вугилан Исламбег ГIалиев чIаниги, чIварасул гьудул-гьалмагъзабаз ва "Зениталъул" фанатаз лъазабулеб буго ГIалиев такъсирчи гурин, гьесул мурадлъун кколин унго-унгояв чIвадарухъан вахчи.\nТохтурзабаз малъараб гьабизе ккола умумуз\nДобавил(а): Musa от 28-08-2013, 13:07\nДагъистаналда менингит тIибитIиялда хIинкъи гьечIо\nРоссиялъул цо-цо регионазда гIемерал лъимал менингиталъ унтиялъул лъугьа-бахъинал кколел руго. Июнь моцIалдаса нахъе унтун вуго 500 чи. Доналда бугеб Ростов шагьаралда хун буго кIиго лъимер.\nСерозни абулеб менингиталъ унтараб лъимадул кутакалда бетIер унтула, сири бала ва лагIдезабула. Менингиталъ инсанасул гIадалнахул тIасияб гъат гьорозабула. Гьеб захIматаб унти бахунеб буго лъедасан, пихъидасан, овощаздасан, кванил нигIматаздасан, чорокал квераздасан. ГIемерисезде гьеб унти бахуна чорокаб ралъдалъ ва хIорахъ чвердолаго. Менингиталъул вирус бахиналдалъун лъимер хвей къанагIатаб хIужа ккола. Амма гьелъ унтарал гIакълу-пикруялъ нахъе ккарал, бидул тIадецуй цIикIкIарал, рукьабигун махIаби хIалтIуларел лъугьиналда хIинкъи букIуна.\nМенингиталда абула чорокал кверазул унтийиланги. Гьединлъидал, кваналелде цебе чара гьечIого чуризе ккола кверал, ххулизе ккола пихъалгун овощал, чвердезе бегьуларо бацIцIадаб гуреб лъелъ.\nДагъистаналда гьеб рахъалъ ругел масъалабазул бицун, республикаялъул рахунел унтабазул централъул отделениялъул нухмалъулей ПатIимат ШайихгIалиевалъулгун гара-чIвари гьабуна нижер мухбир Нури Нуриевас.\nБецIаб рокъоб чIегIераб кету балагьичIого лъикI\nДобавил(а): Musa от 28-08-2013, 13:03\n"ХIакъикъат" цIалулезул цояс гьадин цIехолеб буго: "Аваразул музыкалиябгун драмаялъулаб театралда бугеб "ЧIагоял маймалаказул парад" абулеб жоялъул магIна щиб? МагIарулазул рухIияб кIалгIаялдайищ гьел рихьизаризе кколел? Кие балагьун йигей культураялъул министр?"


Шамгъода росулъ «Оцбаялъул» байрам. » Ассоциация учителей аварского языка\nАУАЯ » Цолъиялъул хIалтIи » Тадбирал » Шамгъода росулъ «Оцбаялъул» байрам.\nКиназдаго лъала цIияб магIишатияб сон байбихьулеблъи ракьулъе цIиял мугьал ккезариялдалъун. Гьеб ккола цIияб гIумруялъул байбихьи. Росдал харабазул пикруялда рекъон, гьелда бараб букIунин щибаб хъизамалъул, росдал сах-саламалъи. Гьединаб кIвар бугеб лъугьа-бахъин нилъер умумуз тIаса-масаголъи гьабун толароан. Гьедин ургъун букIана «Оцбай».\nГIадаталда рекъон гьеб байрам тIобитIизе тIолабго росдал гIадамал ракIарулаан. Гьеб ккола ихдалил рохалил байрам. Гьал ахирал соназда нижер росулъ гьеб байрам тIобитIула цо хасав чиясул кумекалдалъун. Исана гьеб тIобитIизе спонсорство гьабуна МухIамадов ХIасаница. Я Аллагь, гьесул рукъалдаги, хъизаналдаги, буголъиялдаги баркат лъейги.\nБайрамалда гIахьаллъи гьабизе рачIана шагьаралдаса, гъутадаса росдал гIолилал. Байрам байбихьана росдал дибир, мугIалим, Халид Х1ажияс дугIа-алхIам гьабиялдалъун. Гьеб байрамалъул аслияб иш ккола росулъ бищун хIурмат бугев чияс тIоцебесеб рахъ бай. Гьеб хIурматияб иш Халид ХIажияс тIаде босана. Гьесде тIаде гьарзаго бана ракь, тIуна лъим. Гьелъул магIна ккола цIад-бакъ рекъайги, хур цIун бачIайгиян абулеб. Гьелдаса хадуб киназго гьабуна дугIа ва хадусев росулъ адаб бугел чагIазухъе АхIмадов Къасумихъе, Гъазиев Ражабихъе кьуна пуруц.\nГьелдаса хадуб тIоритIана батIи-батIиял спорталъул къецал: гамачI рехи, кIанцIи, рекери, торгIо хIай ва цогидалги. Бергьарал кIодо гьаруна къиматал сайгъатаздалъун ва гIарцудалъун. Гьабуна сухIмат, ихтилат-кеп, бикьана садакъа, гIадамаз цоцазе гьарана сахлъи, талихI, рохел, баракатаб сон.\nКинаб бугониги байрам берцин гьабула лъикIго гIуцIараб сурпаялъ. Росулъ ругел ясазул кумекалдалъун гIуцIун букIана бечедаб стол.\nГIадаталда рекъон бачIунеб соналъ Оцбай гьабизе тIаде босана Гъазиев Ражабица.\nТIаде гIун бачIунеб гIелалда кIочон толел руго умумузул рукIарал лъикIал гIадатал, шагьаразде ингун кIочон толел руго росулъе руссине. Бицунеб гьечIо нилъерго рахьдал мацI. Гьединаб заманалда гьадинал байрамал тIоритIи ккола кIудияб ишлъун.\nБокьун буго кIудияб баркала загьир гьабизе гьеб байрам берцинго нухда бачиналъе квербакъи гьабурав ПатахIов Гьашимие ва гьесул хъизаналъе. Гьединго гьарулеб буго чорхое сахлъи ГIумаров МухIамадие. Гьесул боцIи-рикъзи битIайги, рукъалда баркат лъейги, гьабулеб данде билъайги.\nЯ Аллагь, росу кIодолъайги, чи гIемерлъайги, рии-их битIайги хур цIун бачIайги Шемгъедерил росдал жамагIаталъе, ва гьединго тIолабго районалъе.\nАвар мацIалъул мугIалим\nДобавлено: 3-05-2017, 13:44\n"Предметияб цIар"- 10 класс


БетӀераб гьумер - Gpedia, Your Encyclopedia\nГьабсагІаталде щвезегІан Википедиялда хъван буго 2469 макъала авар мацІалда.\nЖакъа буго Хамиз къо, 2021 соналъул 14 Январь, 22:01 UTC | Хамиз къо 30 Жумада ал-уля 1442 гь.\nАвар Википедиялда жакъа къоялда жаниб буго 2469 макъала, гьединлъидал дуе хъвазе бокьараб махъала гьаниб жанибги батизе бегьула. Цин макъала хъвалалде цебе дуца гьеб хъирще гьаб формаялда. Гьеб батичIони, дуе хъвазе бокьун бугеб макъалаялъул цІар хъвай гьаб гъоркьехун бугеб мухъалда жаниб ва хІадуре макъала.\nГьаб къоялъ — 14 Январь


Украина разилъулеб гьечlо газалъухъ гIарац цебеккун кьезе\nУкраиналда ракIалда гьечIо «Газпромалъе» россиялъул газалъухъ цо кубаялъухъ 485 долларалда бащадаб гIарац цебеккун кьезе. Гьедин лъазабуна Украиналъул цIатариялъул ва энергетикаялъул рахъалъ министр Юрий Проданица. Гьес гьединго абуна Украиналъ арбитражалъул диванаханаялде гIарза хъвазеги рес бугин «Газпромалъ» гьанжеялде бичараб газихъ налъул суалалда тIасанин.\nЖакъа Украиналъе Россиялъ газ бичулеб буго Европалъе бичулелдаса ункъго бутIаялъ хираго.\nРоссиялъул энергетикаялъул министр Александр Новакица хамиз къоялда лъазабун букIана 2014 соналъул июналдаса нахъе Москваялъ Украиналъе газ цебеккун гIарац кьун гурони бичизе гьечIин ва гьелъие гIиллалъунги гьеб улкаялъул Россиялда цебе газалъухъ бугеб налъи кколин.\nРоссиялъ абулеб буго маялъул авалалде гьеб налъи лъабгогун бащдаб млрд. долларалда бащалъулеб бугин. Киевалъ рикIкIунеб буго гьеб тарих цIакъго кIодо гьабун бугин.\nУкраиналъул премьер-министр Арсений Яценюкица абун букIана арбагI къоялда исана тIоцебесеб кварталалда букIараб багьаялда рекъон ай цо кубаялъухъ 268 доллар толеб бугони Украиналъ Россиялда цебе бугеб налъи 10 къоялда жаниб бецIулин.


Авартеатралда рахьдал мацIалъул къо - Статьи - Сетевое издание «По новому пути»\nАвартеатралда рахьдал мацIалъул къо\n28.02.2020 17:25 Пятница\nРокьула, рокьула дий магIарулал, МагIарулал гьечIищ-гьечIо Дагъистан!\nРокьула, рокьула дий магIарулал,\nМагIарулал гьечIищ-гьечIо Дагъистан!\nМагIарул Миллиябгун Маданияб Автономиялъул хIаракаталдалъун исана микьабилеб нухалдаги 22 февралалда МахIачхъалаялъул ЦIадаса ХIамзатил цIаралда бугеб Авар музыкалиябгун драматическияб театралда тIобитIана авар мацIалъул фестиваль. Гьеб бухьинабун букIана Халкъазда гьоркьосеб рахьдал мацIалъул къоялда.\nГьеб тадбиралда гIахьаллъи гьабуна магIарул киналгоязде гIагарун райгазетазул, гьединго цо-цо шагьаразул редакцияз. Фестивалалда гIахьаллъи гьабуна районалъул маданияталъул отделалъул нухмалъулев Халид МутIалимовас, «ЦIияб нухдасан» газеталъул хIалтIухъан Мадина Сайгидовалъ, ХахитIа росдал КДЦялъул директор Зульфия Къурбановалъ, районалъул Чуни ва ХахитIа школазул учительзабаз.\nИсана авар мацIалъул санайил тIобитIулеб фестивалалъул букIана 8 сон тIубай.\nПрограммаялда бихьизабухъе, Авар театралъул фойеялда тIобитIана магIарул тIахьазул, газет-журналазул, суратазул выставка. БатIи-батIияб миллияб ретIел ретIарал лъималгун руччабазги бихьиназги батIияб гугьар кьун букIана тадбиралъего. Релъа-рохун, адаб-хIурматалда цоцазде руссарал магIарулазухъ балагьидал, рухIдаллъана умумузул цебесеб гIумруялда — жакъасеб байрам гIадаб щибаб къо жидер букIарал. Рачунел некIсиял бакъназги, ахIулеб кечIалъги, кьурдухъабазги гIенеккаразе кIочон толареб асар гьабулеб букIана.\nРачIунелго рачIунел рукIана байрамалде гIадатиял магIарулалги, магIарулазул машгьурал церехъабиги, гIалимзабиги, артисталги, кьурдухъабиги, учительзабиги, батIи-батIиял бокIназдаса нилъер миллаталъул вакилзабиги. Авар мацIалъул фестивалалде рачIана цогидал миллатазул интеллигенциялъул вакилзабиги, гьез гьединго баркана ракIараразда рахьдал мацIазул къо кIодо гьабун тIобитIулеб тадбир ва жиде-жидер мацIазда цIалана кучIдул.\nФестивалалъул гIахьалча-гIазда ТIолгодунялалъулго рахьдал мацIазул байрам баркизе Авар театралде щвана Дагъистан Республикаялъул миллияб политикаялъул министр Энрик Муслимовас.\nСагIат 11ялда байбихьана магIарул учительзабазул Ассоциациялъ хIадурараб церерахъин.\nЦо маргьуялдаса цогидаб маргьуялде рачана махщалида программа гIуцIарал ва кIудияб бажариялда гьеб бачарал Ассоциациялъул нухмалъулей Баху Шамиловналъалъ. ЛъикIал церерахъинал рукIана хIадурун цIалдохъабазги. РекIелъе бортиледухъ Расулил «Авар мацI» кечI ахIана, цIалана Гъ. ГъалбацIовасул «Дун» абураб асар, бихьизабуна ЦI. ХIамзатил «ТIагьир ва Зугьра» абураб сценка, гьединго «Ясазул дада» абураб сценкаялъул цо бутIа, рикIкIана рекIехъе кучIдул, рукIана гIисинал кьурдухъабазул церерахъиналги. Кинаб бажари-махщел гьез бихьизабурабали борцунеб букIана ралагьаразул халат рахъарал хъатчIваяз. Гьезда гьаоркьоб гIахьаллъи гьабуна ХахитIа росдал гьоркьохъеб школалъул 5 абилеб классалъул цIалдохъан Мариям Амирбековалъги. Программаялъул тIоцебесеб бутIа лъай-хъваялъулабгун гьудуллъиялъулаб букIаниги, кIиабилеб лъугьана унго-унголъунги лъугьа-бахъиназдалъун бечедаб, магIарул мацI ва маданияб ирс цIуниялда сверун пайдаяб, ракI рагьараб гара-чIвари лъугьараб къолъун.\nКидаго гIадин, исанаги рохел-сухIмат хисулеб букIана баркиялъул хинал рагIабаз ва шапакъатаз.\nХIурматиял шапакъаталги, баркалаялъул кагъталги, къиматал сайгъаталги студентаздасан байбихьун, гIелмиял хIалтIухъабазде щун рукIана кьолел.\nМагIарул миллиябгун маданияб автономиялъ тIубараб соналъ мацI, тариях, маданият, гIадатал, лъазариялъе ва цIуниялъе гьабураб хIалтIухъ баркалаялъул кагътал ва гIарцулал къиматал шапакъаталгун орденал кьолел рукIана. Дагьал рукIинчIо гьезие мустахIикълъарал магIарулал: гIалимзабиги, артисталги, журналисталги, тарихчагIиги, жамгIиял хIаракатчагIиги, учительзабиги. Щивав номинантас баркалаялъул кагъат къабул гьабулаго, кIвар буссинабуна гьадинал тадбиразул бугеб кIваралде.\nИсанаги нилъер районалъ авар мацIалъул фестивалда лъикIаб гIахьаллъи гьабуна. Киназулго ракIал асир гьаруна тIадагьаб ва берцинаб «Авадан» ансабилалъул кьурдабаз ва АхIмад ХIапизовасул кочIоца.\nТавпикъ кьеги МагIару-лазул миллиябгун маданияб автономиялъул церехъабазе лъикIал ишал гьаризе.\nМацI билизе тани,\nКинидахъ дий ахIана\nМагIарул халкъияб кечI,\nАвар мацIалда назму.\nНус-нус сонал рихьараб,\nГIемер гIасраби лъараб\nАвар калам рагIана\nГIундузда бищун цебе.\nЦинги магIарул мацIалъ\nДунял кIалъана дида.\nДий нилъер рагIудалъун\nРогьалилъ бакъ баккана.\nРакI гIекколедухъ, хIанчIаз\nАнцI-анцI бакънал рачана…\nАвар мацIалда руго\nЧилулел мугIрул иццал.\nГIагарал гьаркьал руго\nГьел магIарул рагIаби\nТакрар гьарула сиртаз.\nБоржунеб буго даим\nДир халкъалъул мацIалда\nКавказ ккураб къолден –\nЦIар араб гьеб улка –\nГIурал мугIрул цIунун,\n«Эбел-ВатIан!», – илан\nРакь бахъидал, гуро


Даимлъиялде арал цIарал\nГьазулги рукIун ратила анищал. Гьалги роржунел рукIун ратила, талихIалъул куркьбаздаги рекIун, жидерго цIваялъухъе. Гьазги гьабун букIун батила къотIи гIолиллъиялъул нухазда рокьилъун кенчIезеги, нурлъун гвангъизеги, тIугьдуллъун тIегьазеги. Кодоб талихIалъул кIулги ккун, анцIила микьиде каву къирарал гIолилал. Гьазул щивасулги букIун батила жидерго къисматалъул хIикматаб сага. Гьаниб тIегьазе букIанщинаб…\nХъахIал къункърабазде руссун ратила\nАмма «метер» байбихьараб рагъалъ мерхьана, тIутIун бана гIумруялъул сага.\nВа гIолилазда рагIана ватIаналъул ахIи. Гьаз къомех лъикI гьабуна тIегь базе лъугьарал анищазулгун. Рокьи хисизе ккана тушманасде бижараб цциналъги рокьукълъиялъги. Азаазар советиял гIолилазул кьеразулъе журана дир гIагараб ТIануси росдал гIолилалги. ГIодулел сариназ нухарегIана гьел…\nГьанжего гьанже рокьул махI чIвазе лъугьарал гьазда дандчIвай гьабуна рагъул авлахъалда бетараб бидул махIалъ. Метер гьабизе букIаралда щвана рекIкIаб гула. Гьелъго лъукъана ахIизе щвечIеб талихIалъул кечIги.\nГIагараб росдал аслияб майдан. Гьенибго – рагъдаса руссинчIезе бараб памят- ник. Гьенир рикIарал цIарал цIалидал, сири бала тIолабго черхалда, цIидасанги ссудизе лъугьуна доб вахIшияб рагъул гIасиял ругънал…\nБергьенлъиялъул багьаги цIакъго хирияб букIана – рагъул майданалда хутIараб 27 миллионалдасаги цIикIкIун талихI, чIинтIарал пикраби, чIунтарал анищал, речIарал хьулал.\nНакабиги ракьалда чIван, кIиябго кверги зобалазде битIун, гьарулеб буго ТIадегIанасда:\n- Бихьизе биччаге жакъасебги, хадусебги, гьелда хадуселги гIелазда рагъул кьогIлъи, абадиялъего рещтIараб батаги гьезул къисматалда талихIалъул нур.\nНахъеги тIадюссуней йиго памятникалъухъе – цоги нухалда бетIер къулулеб буго нужее, даимлъиялде цIарал арал Бергьенлъиялъул солдатал.\nПрочитано 257 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 11 мая 2020 14:00\nДругие материалы в этой категории: « Рагъул бахIарчиги хIалтIул цевехъанги\tДиплом гьечIев гIалимчи »\n19:56, 07 декабря 2021, 139


ЗАМАНА - Адамдешла чихъти къиликъуни адилкьути\n12 июля, 2019. Пятница 09:39\nИшди бурхIназиб, лебилра улкализиб кьяйдали, Дагъистайзибра хъалибаргла, мардешла ва дигила БархIи дураберкIиб. Ил хIяракатла дураб кахIелун даргантира. Даргала гьарил районнизирра шадлихъла далдуцуни ахъси даражаличир детерхур.\nГьаркьяти, цархIилтас гIибратлати хъалибаргунани биалли, республикала далдуцуназирра бутIакьяндеш дариб. ХIера, Сергокъалала районнизирадти ГIямаровхъала ва Халимбековхъала хъалибаргунас цахIнабси Россияла халкьла фронтла «Хъалибаргла парад» балбуцличи букьес имканбакIиб.\nБалбуц бетерхурсири МяхIячкъалализиб. Парадличиб къунзбухъун бахъал дурхIнала бегIти, гIяхIцад дусмазиб барх хIеркабиубти, челябкьлализиб бегIтили бетарути. Бахъал дурхIнала дегIти ва гIяхIцад дусмазиб цадалги хIердирути хъалибаргунас грамотаби дедиб республикала бузерила ва социальный бяхIчибизлизиб гьалабяхI арбякьундешла министрла заместитель М.Казиевли.\nДигесли саби, илдигъунти адамдешла чихъти къиликъуни адилкьути, хала бегIтала гIядатуни мяхIкамдарес къайгъичерти хъалибаргунала лугIилизи нушала районна УбяхI МахIаргила шилизибадси Халимбековхъала ва Сергокъалала шилизибадси ГIямаровхъала хъалибаргуни кадерхнира. Дигулра, илдазибад цархIилтанира гIибрат кайсули.


БАРКАЛА, ДАХ1АДАДА БЕРГЬЕЛЪИЯЛЪУХЪ. - 14 Мая 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nПонедельник, 19.03.2018, 19:16 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2017 » Май » 14 » БАРКАЛА, ДАХ1АДАДА БЕРГЬЕЛЪИЯЛЪУХЪ.\nБАРКАЛА, ДАХ1АДАДА БЕРГЬЕЛЪИЯЛЪУХЪ.\n76 соналъ рик1к1алъана нилъедаса т1олго дунялго жидер лагълъиялде сверизабилин, немцазул миллат ханлъиялъул миллатлъун бук1ине кколилан г1емераб къого бихьич1ого сверухъ ругел улкабиги мут1иг1 гьарун, гитлерилал фашистаз СССРалъул г1орхъи бахараб 1941 соналъул 22 июнь. 1418 сордо-къоялъ х1ехьезе ккана г1емер миллатазулаб советияб халкъалъ вах1шилъиялъул рахъалъ цоги жиндилъе бахараб жеги бук1инч1еб рагъул кьог1лъиги г1асилъиги. Миллионал г1адамазул къурбаналгун, аза-азар рихарал росаби-шагьаразул, завод-фабриказул ч1унтелалги ракьалда тун, 1945 соналъул 9 маялъ т1оцебе жиндир т1ирщ баккараб Берлиналда фашистазул рейхсканцеляриялъул т1охда Бергьенлъиялъул байрахъ ч1ваялдалъун къот1ана гьелъул гъугъай дунялалдаса.\n72 сон сверана гьелдаса нахъе. Санайил 9 маялъул байрам аслиял байрамазул цояб бук1ана нилъер к1удияб улкаялда. Сонал анаг1ан ризлъана К1удияб Бергьенлъи нилъее сайгъат гьабурал, бук1инесеб лъик1алъе г1оло тушманасул г1азаб-г1акъубаги х1ехьарал, ккаралъуб жидерго г1умруялдаги барахщич1ел бах1арзазул кьерал. Бащадаб г1асруялдаса ц1ик1к1араб заманалъ рек1елъ ц1унун руго жидерго умумузул бах1арчиял ишалги, гьезда бихьараб къоги, х1ехьезе ккараб къварилъи-зах1малъиги гьезул ишазе рит1ухъал ирсилал-рагъда хадусел соназул г1адамаз. Ват1анияб рагъул кьог1лъиги зах1малъиги хъат1ич1еб кьибил-тухум къанаг1атгихут1ун батиларо советияб улкаялда. Эмен, вац, вас ч1варал, араб бак1 лъач1ого т1аг1арал хъизамал дагьалищ рук1арал? Гьеле гьединал, нилъер бук1инеселъе г1оло рух1 кьурал кьалдаса руссинч1ел бах1арзал рак1алде щвезарун чанго соналъ цебе 9 маялда цересел къоязго нилъер улкаялъул киналго регионазда т1обит1изе байбихьана «Хвел гьеч1еб полк» абураб рак1алдещвеялъул акция.\nТ1асахун бихьизабун, т1убазабизе ккелин амру гьабун гуреб, г1адамазул къох1ехьеялъе ва бах1арчилъиялъе бет1ер къулун, щивасул рек1ее бокьун данделъаразул акия ккола гьеб. Къокъабго заманалда ц1акъго г1ат1илъана гьелъул география ва ц1ик1к1ана г1ахьаллъулезул къадарги. Дунялалъул лъабкъогоялдаса ц1ик1к1ун улкаялда шагьаразул къват1ахъан ана исана «Хвел гьеч1еб полк». Гьелъие квер бакъун гуреб, квалквал гьабич1о цог1аги улкаялъул т1алъиялъ. Байрамалъулал демонстрациял-митингал, дандеруссинал рук1ана СССРалда гъорлъ союзиял республикабилъун рук1арал, гьанже жалго-жидедаго ч1арал пачалихъазда. Дол соназ СССРалъул рахъ ккун, бергьенлъи г1агар гьабизе къеркьарал улкабазул ветераналги рахъана демонстрациялде. Советияб Армиялъ фашистазул зулмуялдаса эркен гьарурал улкабаздаги рук1ана байрамалъулал данделъаби. СШАялъул къогог1ан шагьаралда байрамалъулаб демонстрациялде рахъарал г1урусаздаса къеч1ого «Катюшаги» «Смуглянкаги» ва рагъул соназул цогидал куч1дулги лъалел рук1ин бихьизабуна америкаялъулаз. «Катюшаги» «Смуглянкаги» ах1ана Германиялда, Франциялда, Италия-Испаниялда, Китаялда, Югалъулаб Кореялда, ва х1атта Таиландалдагун Катаралдагицин. К1удияб г1ел, студентал, ц1алдохъаби, умумулгун г1исинлъимал рук1ана «Хвел гьеч1еб полкалъул мухъилал солдаталлъун» киса-кирего.\nГьале лъабабилеб сон сверана нилъер районалдаги «Хвел гьеч1еб полк» решт1аралдаса.\nЦересел соназго гIадаб роцIараб бачIана Хунзахъ тIалъиялде 9май исанаги. Радалго рагъул ветераназухъе рокъореги щун, гьезие республикаялъул БетIерасул рахъалдасан 30 азарго, районалъул нухмалъулев СагIид Юсуповасул рахъалдасан 20 азарго гъурущ гIарцулал сайгъаталги кьун, баркияздасан байбихьана байрам. Исана анцI-анцI азарго гъурущ чIаго ругел щуго рагъда чIваразул руччабазеги кьуна районалъул нухмалъиялъ байрам баркун. РакIалдаса унаредухъ, республикаялъул районаздасагун шагьараздаса гурелги, хIатта, Чачаналъагун Ингушетиялдаса гьалбадерил гIахьаллъигун, гIатIидго ва аваданго ана тIолабго байрамкъоги. Райадминистрациялда цебесан киналго гIуцIабазул вакилзаби, погранотрядалъулал, школлъимал, тIаде рачIарал гьалбал «Хвел гьечIеб полкалъул» кьерда, нилъер букIинеселъе гIоло рухI кьурал, кор боркьараб кьалул майданалдаса тIадруссинчIел бахIарзал ракIалде щвеялъе ва гьезухъ балагьун чIун ганчIиде сверарай эбелалъе бараб памятникалъухъе къокъана. Хасаб адаб-хIурматалда гьеб къоялъ рукIуна рагъул ветераналги. Исанайин абуни, гьезул районалда гIицIго кIиго чи хутIун вуго. Гьездасанги цоясда-Гьиматов МухIамадрасулида гурого кIвечIо исанисеб парадалда гIахьаллъизе. Митингалда гьес гьабураб, рекъел цIуниялде заманцоял ахIараб кIалъаялъ асар гьабуна митингалда гIахьаллъаралщиназе-гьелин абуни ккола дагьалдасан 2000 чи. Погранотрядалъул командир, полковник Андрей Ермаковасул баркиялъулаб к1алъаялдаса хадуб МЧСалъул генерал-майор Камал Муртазалиевас Саг1ид Камиловичасухъе кьуна бищунго г1асиял рагъал ккарал героял-шагьараздаса бач1араб ракь жаниб бугеб таргьа. ТIаде рачIарал гьалбадерил, районалъул нухмалъулесул баркияздасан, руцIцIун чIеялъул минуталдаса хадуб гIорхъалаби цIунулез автоматаздасан кьолеб залпалдасан, лъималаз КIудияб ВатIанияб рагъул хIакъалъулъ кучIдул рикIкIиналдасан гIуцIараб композиция лъугIун хадуб, хунз ва тIаде рачIарал гьалбал рахана ГIалагIарт майданалде.\nИсанисеб байрамалъул хаслъилъун бук1ана Хунзахъа Г1алаг1арт майданалде т1обит1араб «Бергьенлъиялъул автопробег». Колоннаялъул бет1ералда унеб «Победа» машинаялда рек1ана районалъул нухмалъулев Саг1ид Юсупов. «Победаялда» хадуб бук1ана республикаялъул бет1ерасул ва «Сумма» группаялъул рахъалдасан бергьарал чуязул бет1ергьабазе кьезе бач1араб к1иго Лада-Гранта ва лъабабилеб иргаялда 50 г1ан джипгун иномаркаги нилъерго машинабиги. Г1езег1анго рах1атаб ва квег1енаб машина бук1ун буго Гранта. СМИязул къокъаялда гъорлъ Хунзахъа Г1алаг1арталде щвезег1ан пробегалъул г1ахьалчи х1исабалда гьал мухъазул авторги вук1ана гьезул цоялъув. К1иябго машинагун призалъул фондалъ гьеб къоялъ харж гьабуна цо миллионалде бахараб г1арац.\nРикIкIен тун соназ халкъалъе бищун бокьулеб тадбирлъун лъугьун буго чуял риччай. ЧIахIиял сайгъатазе битI, щаяли, мадугьалзаби-чачаназе ккола. Щибаб цо километралдасаги халатаб анкьго свериги нахъа тун, щвезе кколаан чотIахъан тIоцебесеб забегалда жиндиего анищлъун ккараб «Грантаялде» аскIове. 25 чу бачIана старталде. Грантаялъул капоталда гъоркьин абуни, гьезул тIубараб илхъи, 80-100 чу данделъараб мотор буго. Чачаналъа Гьарун ДжабрагIиловасе ана тIоцебесеб автомобиль. КIиабилеб забегги букIана хIалуцараб: 5 сверутIа рекерарал 28чуязул чIалде бачIана Байкь «Стелла» магIишаталъул чу. ЧотIахъанасда ролъул гор бана ва 50азарго гъурущ сайгъатги кьуна районалъул нухмалъулес гьесухъе. Лъабабилеб забегалда 3 сверутIа рекеризе рукIана гIицIго бакIалъулал чуял. Гьаниб битIккана Самилахъалдаса М. ХIайдарбеговасул чодуе ва гьеб жал гьайбатица исана кIиабилеб соналъ тIатIалаго хважаинасе машинаялъул кIулал «сайгъат» гьаруна. Ункъабилеб 3 сверутIа риччарал 22 чуязда гьоркьоб бергьараб чол бетIергьан чачанав З. Халидовасеги щвана 50азарго гъурущ гIарцулаб сайгъат. Чуял риччаялъул ахиралда цо сверутIа рекеризе юргъаби риччана. Гьаниб битIккана Хунзахъа чотIахъан ХI. ГьитIиновасе. Гьесиеги кьуна 10азарго гъурущги горги. Интересал рукIана бихьиназда ва руччабазда гьоркьор рекерухъабазул къецалги. Ц1умада районалдаса М. Х1ажимух1амадов ва ГIахьалчIиса П. МухIамадова бергьана гьанир ва анцI-анцI азарго гъурущ г1арцулаб сайгъаталъеги мустахIикълъана. Харахьиса палугьаби ГIалибеговазул церерахъинал, даран-базар, ихтилат-кеп бакъинегIан лъугIичIо ГIалагIарталда. ЛъикIаб гIадаталде сверун буго Хунзахъ гIорхъалаби цIунулез гьеб къоялъ авлахъалъулаб кухня хIалтIизабиги. Солдатасул карщилги наркомасул 100 граммалъулги х1ал бихьула гьениб къасд бугевщинас.\nБайрамалъулаб тадбир къалаго к1алъазе вахъарав чачанав Жабраг1илов Гьаруница абуна жив вохарав вугила умумузул тарихияб ват1аналде щвеялдаса, жиндир тухум-кьибил Т1анусиса кколила ва живго маг1арулавлъун рик1к1унила. Т1оцебесеб заездалда 7 сверуда жиндир чу бергьинги гьеб г1аммаб бергьенлъилъун рик1к1унилан. Гьаруницаги ва цоги чачанав, Хунзахъ районалъул х1урматияв гражданин Садуев Къудусицаги районалъе Чачан республикаялъул байрахъги ва хъвадарухъан Альви Каримовасул Ах1мад-х1ажи Къадировасул политикиябгун жамг1ияб х1аракатчилъиялъул х1акъалъулъ бицунеб т1ехь Саг1ид Камиловичасеги сайгъат гьабуна. Жидерго иргаялда к1алъазе рахъарал ДРялъул бет1ерасул вакил, Транспорталъулгун бухьеналъул министрасул заместитель Маламух1амадов Юсупица, МФЦялъул нухмалъулев Г1усман Хасбулатовас, каратист ва тренер Мух1амад Юсуповас ва цогидазги гьабураб гьоболлъиялъухъ баркала кьуна Саг1ид Камиловичасеги хунздерил т1олабго жамаг1аталъеги. С. Юсуповасги г1емерал хинал раг1аби абуна гьалбадерил х1акъалъулъ. Бицана тренер гуревги Юсупов Мух1амад лъик1ав сахаватчи вук1иналъулги, гьес Г1арани школалъе кумек х1исабалда спортзалалда лъезе кьураб инвентаралъулги. К1алъаялъул ахиралда Мух1амадица жинцаго рагъулал искусствабазе ругьун гьавулев Хунзахъа Эльдаровасе сайгъат гьабуна Лада-Гранта т1адагьаб автомашинаги. Гьедин гIуцIадго, квер биччараб пуртIиялда ана хунздерил тIалъиялда Фашистазулаб Германиялда тIад бергьенлъи босаралдаса 72 сон тIубай, «Баркала, дах1адада бергьенлъиялъухъ» абураб ах1иялда гъоркь.\nФ. МухIамадова, Р. Х1амзатов\nБергьенлъиялъул парад -\nПашманаб нижер ч1ух1и!\nЧ1ахъаги дир хириял\nЦо рокьиялъ цолъарал\nГ1одулей йиго жакъа:\nНуж- нижер бакъуй г1оло\nГуллбузул ц1ад х1ехьарал,\nХ1алхьи нижее щвезе\nХ1арщулъан хъурщун арал!\nХъурмал г1адинан сардилъ\nНилъ рихьизе гьарурал!\nРакъун, къечон, къо бух1ун,\nНосоца каранда ц1ва\nЯрагъ кодоса бахъун,\nКверал рухьун хадубги,\nБадибе х1ац1уги тун,\nТушман асир гьавурал!\nРагъда г1олиллъи тарал,\nРагъги рек1елъ бик1арал!\nНужеда г1адин, лъач1о\nВат1ан кьурун бахъарал\nНужеда цебе налъи\nГ1орц1иялъ беццлъана ниж...\nКъояз к1очон тана нуж...\nТ1аса лъугьа! Умумул\nАмма наслу кант1изе\nРагъ бихьизе ккогеги!\nБергьенлъиялъул Парад! -\nМаг1илъ гьардолей йиго:\nЦ1уне, Аллагь, гьал васал -\nЦинги пикрабалъ руго\nДица каранде къалел\nКурмул орденаз ц1урал\nПросмотров: 85 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


Кин бижараб жо халкъияб кечI, сарин, назму, магIу, хьами, аби, кици-бицен? Кинаб цебе бижараб ва кинаб хадуб бижараб? Кин гьеб халкъалъ гьабураб?\nГьабичIо халкъалъ кечI. Цо бакIалде халкъги бакIарун кечI гьабуларо. Гьел руго автор виларал кучIдул ва бетIергьан лъаларого "халкъиял" абун цIар лъурал. Цоцахъе кьун халкъалъ цIунана гьел. Масала, некIо магIарухъ кочIохъан гьарун цIалун цеве вахъизавулаан кечI ахIизе. КочIохъанас кидаго кьолеб цохIо суал букIана.\n"Рокьулищ ахIилеб, кьалулищ?" - абун. Гьеб кIиго кечI букIун бугоха бищунго гIенеккаразул рекIеда квалулеб ва асар гьабулеб. БукIинчIебани гьедин гьикъилароан кочIохъанас. Рекьулищ ахIилеб вехьлъиялъулищ, ялъуни хурухъанлъиялъулищ ахIилеб ахихъанлъиялъулищан гьикъулеб рагIичIогури нилъеда киданиги.\nГьезул чIобогояб рокьи-кьалалдаса хIисаб гьабурабго кигIан кIвар бугеб жо бугеб цагърал цIун бачIинги чIалда мохмохги? Бугоха. Батани щайха ал рокьи-кьалалъул ахIулел ругел? Щай гурелъул магIарулаца кидаго чехьалдаса напс тIадегIан гьабулеб букIун. РухIияб рахъалъул кIвар цIикIкIараб букIун. ГIадада цебе гьабураб жо гуро ахихъанлъиялдаса рокьигун кьал?\nЩибанха гьениб ахIулеб букIараб, киналъеха цIикIкIун кIвар кьолеб букIараб, рокьуейищ, кьалуейищ? Гьеб кIиябго кидаго цадахъ рукIана. ГIемерисеб мехалда рокьи кьалде буссунаан. Буссинеги гьеб кьалде буссинабулаан гIадатазги диналъги. РакIалъ гIолилазда цо абулеб букIун, гIумруялъул, гIадатазул, диналъул цойги тIалабал рукIун.\nГьеб цIакъго рекIеда хъатIуледухъ къабул гьабулаан, гьеб жидер рекIел хIал загьир гьабулеб шигIру-кечIалъ асарги гьабулаан, гьелъ ахIизеги тIамулаан. Кин доб букIараб поэтсаул кочIол ва жергъадул хIакъалъулъ?\nБагIараб цIадуца боркьизе гьабун,\nРокьул кечI ахIеян кьола гIолилаз.\nГIолохъанаб заман ракIалде щвезе,\nКьалул бицейилан абула хераз.\nДир жергъен, дир жергъен -\nГIумрудул гьудул..." - ин ахIулаан ХХ гIасруялъул машгьурай кочIохъан Муи ХIасановалъ. Кидаго магIарулаца гIелаз гIелазухъе кьун ахIулеб кечI букIана гьеб кIиго темаялда - рокьул ва кьалул. РукIана цойги темабиги, масала "Кьурулъ хутIарав ГIали" - жахIда, хIусуд, хъантIи, инсанасул бищунго гIодобегIанаб, инжитаб рахъ бихьизабулеб асар. Жидедаго гьоркьоб боцIи бикьиялъул мурадалъ вацаз вац кьурса гъоркье реххулев вуго, чIвалев вуго.\nГьеле гьеб инжитлъи такрарлъичIого букIиналъул мурадалда бижана, ахIана, некIсиял умумузухъа бахъараб нилъехъе щун бачIана гьеб кечI. Гьединабго кIваралъул асар бугин абизе бегьула "МугIрузул ГIали". МацIал гьариялъ цоцаца чIван реххулел рукIин бихьизабулеб. Гьадинал социалиял темабазул ва хъантIи, вахIшилъи, мацIихъанлъи бихьизабулеб асар нилъер кIалзул гьунаралда цо чанго гурони гьечIо. ХутIанщинал киналго асарал руго рокьулги кьалулги.\nГьеле гьеб кIиго темаялда гурони кечI ахIулареб авар миллаталда гьоркьоса ХIХ гIасруялъул кIиабилеб бащалъиялда вачIана хIикматаб пасихIлъиялъул, лъикIаб пагьму-гьунаралъул, гъваридго инсанги, гIаламги, гIумруги, динги бичIчIулев гIалим ва шагIир ТIадинхоса ГIалихIажияв. ХутIанщинзда шагIирлъиялъулъги, кочIохъанлъиялъулъги заман чIвай ва ихтилат бихьулеб букIун батани, гьесда бичIчIана шагIирасда тIад гIалам кантIизабиялъул борч букIин. Аллагьас инсанасе кьураб пикругун пасихIаб мацI живго Вижарасда цебе жавабияб букIин ва гьелъ инсан витIараб нухде вачизе ккей.\nГьеле гьеб бичIчIиялъул хIасилалда хъвана гъос алфазалги, инсан хвалил пикру гьабизе тIамулел философияб гъварилъиялъул "Ракь", "ХъахIаб рас" абурал кучIдулги. "Макка бахъи" ва Дагъистаналъул гъазаваталъул бахIарзазде назмабиги. ГIалихIажияс рокьулгун кьалул гурел кучIдул ахIулареб миллаталда гьоркьоб кьучI лъуна аваразул классикияб адабияталъе.\nГьес инсан ахIана бахIарчилъиялде ва жавабчилъиялде: "Балагьазул къояз къирарал цаби, къалмаллъун рахъуна нахъе ругезе" - ян гIадада абичIо шагIирас. Гьев квалана аза-азар цIалдолезул ракIазда ва жакъаги такрар гьавулев вуго халкъалъ.\nИнхоса ГIалихIажиясул гIумруялъул, шигIрияб нухлул ва гьелъул хаслъабазул бицинеб буго иргадулаб гьатIан къоялъ. Хабар лъикIаб рагIайги.\nФранцузаз хъат кьабулеб буго дагъистаниязе


Сириялъул оппозициялъул рагъухъаби ругьун гьарила СШАялъ\nСириялъул оппозициялъул рагъул аскариял тунка-гIусиязда гIахьаллъизе ругьун гьарила Америкаялъул Цолъарал Штатаз. Оппозциялъул рагъулазул тIоцебесеб къукъа – гьелда гъорлъ вуго 90 чи – щвана хасаб базаялдеян, лъазабуна СШАялъул миноборонаялъул министр Эштон Картерица.\nТIаса вищарав 400-ялдаса цIикIкIун рагъухъанасе хасал курсал кьезе руго Турциялда, Иорданиялда, СагIудиязул ГIарабиялда ва Катаралда ругел базабазда. Гьел рагъухъабазухъ кодобе ярагъги кьезе буго, гьезие стипендияги чIезабизе буго.\nШтатазул хIукуматалъул лъазабиязда рекъон, ругьун гьарурал рагъулал «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялде данде къеркьезе руго. Сириялъул оппозициялъул рагъухъаби ругьун гьариялъул программа лъабго соналъ халат бахъила. I5 азаралдаса цIикIкIун рагъулав ругьун гьавизе ракIалда буго лъабго соналда жаниб.


Гъизляр мухъалъул бетIерлъун лъугьана Александр Поляков\nХамиз къоялъ Гъизляр мухъалъул депутатазул мажлисалъ гIемерисел гьаркьалги кьун гьеб мухъалъул бетIерлъун вищана Александр Поляков.\nРищиял гIодоре риччан берцинго анин, гьел тIоритIулаго кинаб букIаниги гIадлу хвезабиялъул ва къануналде данде кколарел ишал гьариялъул хIужаби рукIинчIин бицана «Эркенлъи» радиоялъе Гъизляр мухъалъул бетIерасул пресс-секретарь Эльнара Алхановалъ.\nЭльнара Алханова: «ТIоцевесев кандидатги вищун лъугIана рищиял. Кинавниги данделъиялда 47 депутатас гIахьаллъи гьабуна. Мухъалъул бетIерлъиялде ругел кандидатал тIаса рищулеб комиссиялъ, жидерго ихтиярги хIалтIизабун абуна, жидеца Александр Поляковасул рахъкквезе ахIулел ругин депутаталилан. Гьезул 46 чияс жидерго гьаркьал кьуна гьев Поляковасе, цо чи гьесде дандеги вукIана. Кинавниги рищиялда гIахьаллъи гьабуна щуго кандидатас.\nАхиралда лъагIан хутIун вукIана анкьгояв, амма сон кIигояс инкар гьабуна рищиязда гIахьаллъизе. Гьел кандидатазул цохIонигиясги гьел рищиял тIоритIараб куцалдаса разигьечIолъи загьир гьабичIо, рищиязул комиссиялдеги цониги гIарза бачIун гьечIо гьелда бан. Рищиял рагьун , альтернативияб къагIидаялъ гьарулел рукIана. Гьелъул магIна ккола депутас цохIо нухалда гурони гьаракь кьезе бегьуларин абун».\nГьединго Алхановалъ тIаде жубана Алесандр Поляков вугила Гъизляр мухъалда киназго адаб гьабулев, рикIкIунев чи. Гьес 2007 соналдаса нахъе Южный абулеб росдал администрациялъе нухмалъи гьабулеб букIун буго. Кидаго бищун лъикIал бегавулзабазда гьоркьов рехсолев чи вукIанила гьев, гьесдаса лъикIал хIалтIул хIасилал ругел чагIи гIемер рукIинчIин абуна гьелъ.\nГьел рищиязда хадуб гIемер чияс халккун букIанин абизе бегьула. Исана июль моцIалда терроризмалда гъорлъ вукIиналда, чанго чи чIваялда ва экстремистиял къокъабазе гIарац кьеялда щаклъиги букIун хасал идарабаз ккурав Гъизляр мухъалъул бетIерлъун вукIарав Андрей Виноградов хисун гьениве щив вачIиневали халккун рукIана гIадамал. Виноградов гьединго терроризмалъе квербакъиялъухъ ва гIадамал чIваялъухъ халкъазда гьоркьосеб цIех-рехалде лъазавун вугев Дагъистаналъул Пенсиязул фондалъул бетIерлъун вукIарав Сайгид МуртазгIалиевасул чи вукIараблъи лъала киназдаго.\nЖивго хисун мухъалъул бетIерлъун Виноградов тун вукIаниги, унголъун мухъалда кверщел МуртазгIалиевас гьабулеб букIин уяб жо букIана. Гьединлъидал рищиязда цере харбал тIиритIун рукIана цIидасан гьеб мухъалъул бетIерасул хъулухъалде жиндирго чи ккезавизе къваригIун вугила МуртазгIалиевасейилан. Гьесул чи гьеб бакIалде къазе тогейилан лъазабун бугин республикаялъул нухмалъиялъилан абурал баяналги рукIана.\nГьев Александр Поляков киназего данде кколев чи вугилан бицана «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда Гъизляр мухъалъул администрациялъул жамгIияб шураялъул нухмалъулев Ахмадпаша ГIамирилаевас. Гьев гьединго Сайгид МуртазгIалиевасул рахIму-цIобалъул фондалъул бетIерги ккола.\nАхIмадпаша ГIамирилаев: «Поляков вуго Дагъистаналъул тIалъиялъеги, мухъалъул гIадамазеги, администрациялъул хIалтIухъабазеги данде кколев чи. Депутатазде тIалъиялъул рахъалдасан тIадецуйги гьабулеб букIинчIо, букIарабани гьеб лъачIого хутIулароан. Киназего данде кколев бажари бугев чи вукIиналъ вищана гьев Поляковги. БитIараб бицани нижее гьанивеги вачIун гьалщинал саназ, чанги къоги бихьун Сайгид МуртазгIалиевасги Андрей Виноградовасги гьабунщинабги, гIуцIанщинабги кинабго кIала гъоркье чIвазавулев, магIна-гьечIел хиса-басиял гьарулев, репрессиял гьаризе лъугьунев чи къваригIун вукIинчIо.\nЖидерго хIалтIи гьел репрессияздаса байбихьизе къваригIарал кандидаталги рукIана бетIералдаго. Цин 15 чияслъидал гьеб мухъалъул бетIерлъиялде кандидатура лъун букIараб. Гьезда гьоркьор рукIана цере-цере нижер мухъалъул нухмалъудаги, жавабиял хъулухъаздаги рукIарал чагIи. Гьел чагIи кандидатазул коркурс тIобитIулеб комиссиялъго нахъги чIван гьеб проблема тIаса ун букIана».\nГьел рищиял Андрей Виноградов хъулухъалдаса нахъе гьавиялъ гурел, гьесул болжал лъугIиялъ тIоритIулел рукIун руго. Гьев ккун ун хадуб гьесул бакIалда мухъалъул бетIерасул ишал тIуразарулев вукIана Герей ХIажимухIамадов. Гьес гьел рищиязда гIахьаллъи гьабичIо.\nАндрей Виноградов гьесда хурхун рагьараб такъсиргьабиялъул ишалда бан цIех-рех лъугIизегIан жанив тIамун вуго. Москваялъул Басманный диваналъ гьев 20I6 соналъул 8 январалде щвезегIан туснахъ гьавухъего тезе хIукму къотIана. Гьесул адвокат ГIазиз Къурбановас гьеб хIукму цIакъго кьварараб бугин, Виноградовасде гIунтIизарулел гIайибалги кьучIгьечIел ругин абун Россиялъул ТIадегIанаб диваналде гIарзал хъваялъулги хIасилго ккун гьечIо. Гьединго Къурбановас лъазабуна Виноградовасе туснахъалда гIакъуба кьеялъул, гьев инжир гьавиялъул хIужаби гьечIилан, жиндие къваригIанщинахъе живги виччалила гьесухъейилан.\nГъизляр мухъалъул гуревги гьал къоязда администрациялъул бутIрул рищана ЦIумана ва Ахты мухъаздаги. 24 ноябралда ЦIумадисезул бетIерлъун вищана АнвархIажи Вечедов, 23 ноябралда Ахтыялда мухъалъул нухмалъуде вачIана ГIусман ГIабдулкаримов.\nМухъалъул бутIрузде иргадулал гьужумал


ЧIухIула, Дагъистан, дур харбидалъун…\n4 февралалда, имам Шамил хвараб къоялъ, гьесул хIурматалда батIи-батIиял тадбирал тIоритIи гIадатлъун лъугьун буго\nХIамзатил Расулил цIаралда бугеб миллияб библиотекаялда, имам Шамилил цIаралда бугеб гуманитариял цIех-рехазул централъул хIаракаталдалъун, тIобитIана гьев миллияв багьадур, кIудияв инсан, рагъулав цевехъан, гIалимчи ва шайих ракIалдещвеялъулаб сордо.\nХваралдаса 148 сон баниги, кинаб политика пачалихъалда букIаниги, кIочон толев гьечIо халкъалда жиндирго бахIарчияв, дунялалдаго цIар рагIарав вас. Щибаб цIияб гIелалъе, хасго гIолохъабазе бокьун буго гьев кIудияв инсанасул хIакъалъулъ кIванагIан гIемераб жо лъазе, мухIканго, гъваридго ва камилго бичIчIизе гьесул инсанасулаб тIабигIатги бечедаб тарихги.\nГьедин гьеб букIин бихьизабуна исана 4 февралалда тIобитIараб тадбиралъги. Аслияб куцалда гьенире данделъунги рукIана гIолохъанаб гIел: студентал, цIалдохъаби, бизнесменал, гIелмиял хIалтIухъаби, политикал ва жамгIиял хIаракатчагIи. 190 чиясе хIисаб гьабураб залалда, гIодор чIезени щайгурин, рахъун чIезецин бакI букIинчIо. 200-гIанасев чи къватIивги хутIана, хъаравулзабаз жанире риччачIого.\nДанделъиялъул сурат берцин гьабуна гьенире рачIарал гIолохъанал ясазги руччабазги. Цере-цере гьел къанагIатцин рукIунароан гьединал тадбиразда. Гьеб хIужаялъги бихьизабулеб буго имам Шамилидехун халкъалда гьоркьоб рокьиги гъираги цIикIкIунеб букIин. Гьедин, гьений йикIарай цо пуланай гIаданалъ, тадбир лъугIун хадуб, гьелъул хIакъалъулъ Интернеталда хъван бугоан гьадин: «Гъираялда гIинтIамуна тарихчагIазухъ, гIалимзабазухъ ва лъана жеги гIемерал гIажаибал хIужаби имам Шамилил гIумруялъул хIакъалъулъ. Гьанже дица жеги кIудияб шавкъгун ва рекIел соройгун бижизабизе буго дирго лъималазулъ Дагъистаналъул тарихалде рокьиги хIурматги», - ян.\nРехсараб тадбиралда Шамилил хIакъалъулъ лъаларел, жеги гIелмуялде жанире рачинчIел, цIиял хIужабазул суалалгун церерахъана тарихиял гIелмабазул доктор ХIажимурад Доногъоги, филологиял гIелмабазул доктор АхIмад МуртазагIалиевги, тарихиял гIелмабазул кандидат ШагIбан ХIапизовги. Масала, ХIажимурад Доногъоца бицана гъоркьиса риидал Чачаналде гьабун букIараб сапаралъул хIакъалъулъ. Гьениб, ГIалистанжи росулъ, чачаназ бицухъе, юкъун йиго имам Шамилил эбел Баху-Меседо. Амма гьеб хIужа дандекколаро хIакъикъаталде, щайгурелъул, Къарахъа МухIамадтIагьирил тIохьода кьурал баяназда рекъон, гьеб росулъ юкъун йиго имамасул лъади ПатIимат. Гьесул эбелалъул хоб буго Генуб росулъ. Гьединго ХIажимурад Доногъоца бицана гъоркьиса чанго гьалмагъгун цадахъ АхIулгохIалъул нахъисеб, бихьулареб рахъалъул гьабураб хал-шалалъул хIакъалъулъги. Гьенибе бахъараб цIакъ захIматаб, хIинкъараб нухалъул хIасилалда, гIалимчияс бицухъе, гьесда гIицIго гьениб бичIчIун буго гьеб машгьураб гохIалъул хIакъикъияб суратги, гьеб цIунулезул бахIарчилъиги, гьезда бихьараб къоги. ГIалимчияс бицунелдехун гьенир рукIаразул жеги цIикIкIун кIварбуссинабуна, АхIулгохIалъул рагъулъ гIахьаллъарав, хадув Россиялъул рагъул министрлъун вукIарав Д. А. Милютиница гьенир квералъ рахъарал цIакъ къиматал суратаз.\nГIалимчияс абуна жиндие гIемерал суалал кьолила гIолохъабаз щив авторасул, кинал тIахьал жидеца Кавказалъул рагъул, имам Шамилил хIакъалъулъ цIализе лъикIал рукIинелилан. Гьеб суалалъе жаваб хIисабалда, гьес экраналда рихьизаруна гьеб темаялда тIасан хъварал батIи-батIиял авторазул асарал ва абуна гьездаса бегьилила пайда босизе.\nФилологиял гIелмабазул доктор АхIмад МуртазагIалиевас жиндирго кIалъай сайгъат гьабуна къватIисел улкабазда ругел имам Шамилил наслабазул тарихалъе. Гьес бицараб жоялъги рихьизарурал къиматал ва къанагIатал суратазги кIудияб чIаголъи бижизабуна тадбиралда гIахьаллъаразда гьоркьоб.\nГIалимчияс борхараб кIиабилеб суал букIана имам Шамилие турказул падишагь ГIабдул-ГIазизица генералиссимусасул цIар кьеялда бан. Ахирал соназда гIусманиязул архивазда гьарурал цIех-рехазул хIасилалда гьенир ратана гьеб цIар кьеялъул хIужа баян гьарулел документал. Гьезда гьоркьоб къиматаблъун ккола имам Шамилиеги, гьесул вас ГъазимухIамадиеги, Илисуялдаса Даниял-бегиеги, Таргъуялъул шамхал Абумуслимиеги ва цогидазеги рагъулал цIарал кьеялъул хIакъалъулъ бицунеб документ.\nИмам Шамилил рукIарал машгьурал наибзабазул цояв, Илисуялдаса Даниял-бегил балагьаб гIумруялъул, Истамбулалда, КаражаахIмад хабалазда гьесул хоб батиялъул хIакъалъулъ бицана тарихчи ШагIбан ХIапизовас.\nГьарурал кIалъаязги, рихьизарурал документазги, суратазги, суалазе кьурал жавабазги кIудияб асар гьабуна тадбиралда гIахьаллъаразе. Бихьулеб букIана, жакъасеб гIолохъанаб гIелалъе тарихияб лъай гIолеб гьечIолъи, гьеб гьелдехун цIалеб букIин ва гьениб хасаб бакI кколеб букIин имам Шамилил, гьесул гIумруялъул гъазаваталъул темабаз.\nЖеги цо чанго соналъ цебе имам Шамил хвараб къоялда хурхун тадбирал тIоритIулел рукIана гIицIго Дагъистаналда. КъватIисел улкабаздайин абуни – Турциялда. Гьанжейин абуни 4 февраль, кIудияв имам ракIалдещвеялъул къо хIисабалда, бахун буго халкъазда гьоркьосеб даражаялде.\nЛъагIел байбихьаралдаса нахъе имам Шамилил темаялъ кIудияб бакI ккуна социалиял гьиназда. Гьесул хIурмат гьабун, 3-4 февралалда Россиялъул батIи-батIиял шагьаразда Дагъистаналъулги Северияб Кавказалъулги вакилзабазул диаспорабазги, жамгIиял гIуцIабазги, жамагIатазги тIоритIана мажлисалги, мавлидалги, кIалъаялги, бачана зикруги, цIалана лециялги. Гьедин, 5 февралалда Томск шагьаралъул мажгиталда, имам Шамил хваралдаса 148 сон тIубай кIодо гьабун, зикру бачана ЦIоралъул магIарулазул жамагIаталъ.\nЦебехун абухъего, кIочон толев гьечIо имам Шамил къватIисел пачалихъаздаги: ГIиракъалда, Иорданиялда, Турциялда ва цоги бакIазда. 4 февралалда гIемерал гIадамазда ракIалдещвана гьев, гьесул рухIалдасан гьабуна дугIа-алхIам. КIудияв имамасул хIакъалъулъ хъварал макъалабазги, баяназги, пикрабазги, гьесул суратазги кIудияб бакI ккун буго, масала, Россиялъулги къватIисел пачалихъазулги сайтазда.\nТурциялъул Анкара, Баликесир, Бурса, Кахраманмараш, Муш, Сивас, Токат ва цоги шагьаразда февраль моцIалъул байбихьуда дагъистаниязулги Северияб Кавказалъул мугьажирзабазулги жамагIатаз ва жамгIиялгун политикиял гIуцIабаз тIоритIана имам Шамил ракIалдещвеялъе сайгъат гьарурал батIи-батIиял тадбирал. Масала, 4 февралалда «Кавказ» фондалда «ГIусмани архивазда имам Шамил» абураб темаялда тIасан лекция цIалана тарихчи, профессор Мустафа Озсойица, Гюней росдал мажгиталда бачана мавлид.\nЩибаб соналъ, 4 февралалда нилъеда ракIалдещола имам Шамил, гьесул гIумру, рагъулаб хIаракатчилъи, рикIкIадаб Мадинаялда гьесие щвараб Аллагьасул къадар ва гьеб гуреб жеги гIемерабги. Гьелдаго цадахъ бичIчIулеб буго нилъгоги кIодолъулел, камиллъулел рукIин, кIодолъулеб букIин нилъер гьудул-гьалмагълъи, цоцаздехун бугеб гьоркьоблъи, къадру-къимат, адаб ва хIурмат. Гьеб буго имамасул баракатги шапагIатги. Нилъ, магIарулал, чIаго ругебгIан мехалъ, нилъер халкъалда кIочон тезе гьечIо имам Шамил, нилъер щивасул рекIелъги пикруялъулъги букIине буго гьесул гьайбатаб сипатги дунялалда ватIан рагIизабураб бахIарчияб гIумруги. :\nПрочитано 146 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 11 февраля 2019 10:24\nДругие материалы в этой категории: « Газалъул балагь\tКин йигей, магIарулай? »


Статьи на аварском | Ислам в Дагестане\nСтатьи на аварском\nГIелму тIалаб гьабиялде ГIабдуллагь ибн ГIаббасица кутакаб кIвар кьолаан. Авараг ﷺ чIаго вугеб мехалда гьесдасан тIалаб гьабулаан гIелму. Авараг ﷺ накълулъидал гIелму тIалаб гьабизелъун чIахIи-чIахIиял асхIабзабазухъе унаан. Гьес бицунаан: «Аварагасул ﷺ асхIабас цIияб хIадис бицунеб бугин рагIидал, къалъул какдаса хадуб кьижарав дида макьилъ бихьулаан гьев асхIабасул рукъалъул нуцIида аскIовеги ун, рагьумахIиялда цебе дирго ретIелги тIамун, цинги гьороца дир гьурмаде сали-хIур пун бачIунеб.\nЭбел-эмен ратIалъидал, вас мумайизлъун ватичIони, ай жинда лъикIаб-квешаб батIа бахъизе лъаларев, цIикIкIун ихтияр шаригIаталъ кьола чIужугIаданалъе. Щайгурелъул, руччаби тIабигIаталъул рахъалъ тамахал рукIуна бихьиназде дандеккун ва гьединго тарбия кьолеб куцги гьезда цIикIкIун лъала, сабру бугелги гьел рукIуна. КьучIаб хIадисалда буго, цо чIужугIаданалъ Аварагасда ﷺ абунин: «Я, Бичасул Расул, дир чехь букIана вас цIунулеб бакI, гьев жанив вукIаго. Гьесие дир керен букIана тIагIам ва гьекъолеб жо.\nТIадегIанав Аллагьасе рецц буго исламияб диналда нилъ тIоритIаралъухъ, Гьесие рекъараб рецц гьабизе нилъеда хIалги кIоларо. Гьеб дин нилъехъе щвезабизе витIарав Аллагьасул чапар - МухIаммадида ва гьесул агьлу-асхIабзабазда лъеги бищун хирияб свалатгун салам. Аварагасдасан ﷺ бачIараб дин нилъее баян гьабуна, гъваридал гIулумазул ралъадаллъун жал ругел, чIахIиял имамзабаз. ЧIахIиял чагIазул хIакъалъулъ бицине бигьаяб иш гуро. Гьезул манакъибал рехсезе кьурал гIумрудул къоялги гIоларо, гьезул фазаилал кагътиде росизе щакъи хIайранлъун хутIула.\nКIал ккун моцIалъул адабал\n«Аллагь разилъулеб мурадалде инсан щвечIо адабалдалъун гурони, гьеб мурадалдасаги махIрумлъичIо адаб теялдалъун гурони».\nНилъее ТIадегIанав Аллагьас нигIматлъун кьураб Рамазан моцIалъухъ БетIергьанасе щукру гьабизе ккей бусурбабазе цIияб жо гуро. Гьеб моцIалъ Аллагьас нилъее рес кьун буго нилъерго тIагIатги бацIцIад гьабун Аллагьас мунагьал чурулеллъун рукIине. Нилъеца Аллагьасе щукру гьабунани Аллагьас нилъее кириги цIикIкIинабула, гьеб гIемерго цIакъ бараб буго Аллагьасда цебе нилъер ракI бацIцIалъиялда.


Туркиялъул рагъулаз чван вуго «Исламияб пачалихъ» абураб террористияб гIуцIиялъул нусго гIанав жигьадист\nТуркиялъул рагъулаз чван вуго «Исламияб пачалихъ» абураб террористияб гIуцIиялъул нусго гIанав жигьадист. Гьелъул хIакъалъулъ лъазабулеб буго нижер радиоялъул гьеб улкаялда йигей мухбир Елена Солнцевалъ.\nТуркиялъул авиациялъ кьаби швезабун буго «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъул Сириялда ругел позициязда. Гавар абураб росда аскIоб букIараб экстремистазул кIиго штатабалда авиакьабиял швезарун руго гIорхъи бахинчIого, Туркиялъул гьаваялъул гIатIилъиялдасаго.\nРагъулаб операция тIобитIун буго, Туркиялъул территориялдеги рачIун, Сириялъул гIорхъода аскIор ругел блокпостазде экстремистал тIадекIанцIун хадуб. Гьелъул хIасилалда хун вуго Туркиялъул рагъулав. КIиго чи лъукъунги вуго.\nТIолабго улкаялда полициялъ тIобитIулеб буго антитеррористияб операция. Диярбакыр ва Газянтеп провинциязда лъазабун буго рагъулаб ахIвал-хIал. Ккун вуго «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялде хурхен букIиналъул щаклъи бугев 300-ялдасаги цIикIкIун чи.


Украиналъул кризисалда хурхун Путинил план\nРоссиялъул президент Владимир Путиница хIадур гьабун буго Украиналъул машрикъалъул рахъалда кризис рагIалде бахъинабиялда хурхун жиндирго план. Гьес гьелъул лъазабун буго арбагI къоялда Улан-Баторалде бухьараб сапаралъул гIурхъабалъ. Гьениб унеб букIана Халхин-Голалда бергьинлъи босаралдаса 75 сон тIубай кIодо гьабиялда сверун Россиялъул ва Монголиялъул бутIрузул данделъи.\nПутинил план гIуцIун буго анкьго бутIаялдасан. Гьелде гьоркьобе уна кIиябго рахъалъ кьвагьи чIезе тейги, «халкъияб» абулеб республикаялъул территориялдаса украиналъул аскарал нахъе рачинги, гуманитариял коридорал рагьиги, гьел шартIазда хадуб хал кквезе халкъаздагьоркьосел комиссиязе гьенибе нух рагьиги.\nУкраиналъул премьер Арсений Яценюкицаги жиндирго иргаялда «Украина цIилъизабиялъул» план лъун буго Украиналъул хIукуматалъул сайталда. Гьелда абулеб буго Россия «агрессорлъун» лъазабизе кколинги, Украиналъе НАТОялъул партнер абураб статус кьезе кколинги, «Къед» абулеб проекталъул гIурхъабалъ Россиялъулгун гIурхъи щула гьабизе кколинги.\nГьелдаса цебе лъазабулеб букIана Россиялъул ва Украиналъул президентал Путиница ва Петр Порошенкоца телефоналдасан кIалъалаго гьабунин Украиналъул машрикъалъул рахъалда кьвагьи чIезе тезе кколин абураб къотIийин.\nДонбасалда кьвагьи чIезабиялъул къотIи гьабичIин президентаз Россия гьеб конфликталъул рахъ гьечIолъиялда банин лъазабун букIана Путинил пресс-секретарь Дмитрий Песковас.


ГьитIинав Драгомирица рагьулеб буго дунял\nНилъеда гьоркьор къанагIатги ратиларо мегIергун гIалахги, ралъадгун гIорги бокьуларел чагIи. Щибабкъойилаб хIалтIуда свакараб мехалда хIаракатги бахъула тIабигIаталде хIухьбахъи гьабизе ине. Цебе росу тун къватIире бихьинал унел рукIун ратани, гьанже руччабиги уна ва гьел щоларел бакIалги дунялалда къанагIатги ратиларо. Цебе даран-базаралъ къватIисел улкабазде унел рукIун ратани, жакъа гIемерисел уна берцинаб тIабигIат бихьизеги, тарихиял бакIазде щвезеги. ПалхIасил, дунялалда тIадго къойидаса къойиде цебетIолеб буго туризм. Гьелдаго цадахъ гIемерлъулел руго нилъер республикаялде рачIунел туристазул къадарги. Гьезие бищун рокьулел бакIаллъунги лъугьун руго Сулахъалъул къварилъиги, Сары-кум салул гохIги, бищун некIсияблъун рикIкIунеб Дербент шагьарги, Самуралъул лиановияб рохьги ва гIемерал цогидал бакIалги.\nГьал къояздайин абуни Дагъистаналде рачIарал туристал къабул гьаруна «ХIакъикъат» газеталъул хIалтIухъабазги. Гьел ккола Кировалдаса рос-лъади ва гьезул вас, гьединго цо москваялъулавги. Кировалдаса хъизам щибаб соналъ щола батIи-батIиял бакIазде ва Инстаграмалда гьезул буго жидерго васасул «Драгомир открывает мир» абураб цIаралда гьумерги.\nГьалбал хириял дагъистанияз гьоболасул мурад кидаго тIубала, ва гьедин нижги къватIире рахъана АхIулгохIдеги, ЧIиркъатIеги, Сары-кумалдеги щвезе. МугIруздасан унеб нух киданиги бихьичIел гьалбал Буйнакскалде щвелалдего рукIана гIажаиблъи гьабун. Унго, цо берцинлъийилан абулеб букIана гьез гьоркьоса къотIичIого. ЧанцIулго гьеб нухдасан хьваданиги нижеда бихьичIебги бихьизабуна гьез. АхIулгохIде щолелъуб бараб музей-хъала рахан батидал, пашманлъана. ГьечIоан гьениб музеялъул хIалтIухъабазул телефоналъул номер хъвараб бакIцин. Бокьун букIана гьезухъе ахIизе, музей рагьулищ яги рагьуларищан гьикъизе. Амма заманалдасан тIаде щвана музеялъул хIалтIухъаби ва Жамиляца рехсарал тарихиял лъугьа-бахъиназ кIочонго тана гьел кватIиги, гIадада чIезе ккейги.\nГьенисан ана ЧIиркъатIа росдал музеялде. ЦIакъ лъикIаб гьоболлъи гьабуна музеялъул директор Ибрагьим Ибрагьимовасги хIалтIухъабазги. Ибрагьимица бицана музеялда бугеб щибаб экспонаталъул хIакъалъулъ ва абуна гьалбадерие бокьани гьел «Этнодомалдеги» ине бегьулин. Гьенире ниж рачана ХIабизатица. Гьалбал къабул гьаризе хIадурго ятана ХIаби, ва, заман иналдего, нижеда цере лъуна панкъалги, хIанги, гьанги.\nПавелиеги Наташаеги бокьана чанго сордо базе гьенирго чIезе. Гьезие бокьана ХIабица гIака бечIчIизе тIамиги, тIох хардаса бацIцIад гьабиги, пайдаял хурдул ракIаризе ине рукIинги.\n«Этнодомалъул» хважаиналъ бицана гIемераб гIарац хванин гьаниб букIараб басриябго рукъ рукIалиде ккезабулаго. Исана гIезегIан туристалги рачIанила росулъе, гьел разигоги хутIанила гьаниб бихьа-таралдаса.\nРадиоялъул журналист Наташа Белкиналъ бицана анцIгоялдасаги цIикIкIун сон бугин жидер, гьитIинав васгун цадахъ тира-сверулел ругелдаса.\n- Ниж щвана 25 улкаялде. Щвана Мексикаялде, Исландиялде, Кубаялде, Турциялде ва цогидалги улкабазде. Социалиял гьиназда бачуна «Драгомир открывает мир» абураб гьумерги. ТIоцере щвана Белоруссиялде, гьеб мехалда Драгомирица лъагIелцин бан букIинчIо. Гьелдаса хадур щвана Дагъистаналде, Азербайжаналде, Грузиялде, Испаниялде, Крымалде, Казахстаналде. КIиабилеб нухалдаги бокьана Дагъистаналде щвезе. Унго, гьаниб бугебщинаб берцинлъи: сухъмахъалги, мугIрулги, рохьалги, гIалахалги, ралъадги… Цо моцIниги гьаниб бачIого гIеларин ккола. Дагъистаналде унелъул, цо-цояз абулеб букIана гьениб рагъ рагIулин абун. Гьеб гьедин гьечIолъи бихьана къаси сордоялъ МахIачхъалаялда тирулагоги. Шагьаралда гIемер руго ресторанал, кафеял, квенги буго гьуинаб, гIемерго хира гьечIеб. Ниж гьанир ругьунлъана магIарулазул, тумазул, лъарагIазул хинкIал кваназеги. ЧIиркъатIаса ХIабицаги абуна цIурачадалги хинкIалги гьаризе малъилин, - ан бицана Наташаца.\nГьеб киналдасаго хадуб Павелица абуна жинда рагIун букIанин Дагъистаналъул росабалъ гIадамаз хIелкалцин речIчIулин абун. Амма цониги хIелеко бечIчIулев чи жидеда вихьичIила.\n- ХIелказул иш лъаларо, амма дагъистаниял ратана кутакалда разиял, гьалбадерил къимат гьабулел, къварилъи ккаразе кумекалъе рахъине кидаго хIадурал, - ан абун лъугIизабуна Наташаца хабар.\nХIелкал речIчIулареблъи бичIчIарал гьалбалги ЧIиркъатIаго тун, нижги МахIачхъалаялде тIадруссана.\nПрочитано 151 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 14 октября 2019 10:51\nДругие материалы в этой категории: « Рощнолъ тIерхьун улкаги тун…\tГъуниб районалъ – 90 сон »\n16:52, 08 июля 2020, 176\n16:23, 08 июля 2020, 70