Место религии в светском обществе - РЕЛИГИЯ и статьи на аварском - статьи - Персональный сайт\nДиналъе рац1ц1алъи – бук1инеселъе дару-сабаб\n(авторское название статьи: «Светияб пачалихъалда диналъул бак1»)\nДиниял суалал загьирлъи сабаблъун, диналъул г1елму т1ок1ал “г1алимзаби” ц1ик1к1иналъ, гьал ахирал 10-15 соналъ ккарал тунка-г1усиял, питна ва инсанасул би т1еялде щварал даг1ба-х1усудал щибниги динияб идаралда ва официалиял диналъул х1алт1ухъабазда хъат1ич1еб ххвел гьабун ва жодода г1айиб г1унт1изе г1иллаго ккеч1еб г1адин к1алъалел руго чамги динияб идаралъул х1алт1ухъаби. Цоял рац1ц1ад гьари, цогидазда г1айибал г1унт1изариялъул мурадалда хъвалеб жо гуро гьаб. Х1акъикъат лъазе ккола ва гьеб тарихалъе хут1изе ккола. Бищун г1ажаиблъизе ккараб жо буго гьеб х1акъикъат щивасул жинди-жиндир батулеб буго ва цоялда цо релълъарал бак1ални щиб, вабилг1акса хъваниги – гьебги х1акъикъатин толеб буго. Дун исламалъул г1алимчи гуро. Х1адис-аяталдалъун инсанасе ваг1за гьабизе лъалев чиги гуро. Гьебго заманалда к1оларо х1урматияб «Хакъикъат» газеталда дирго пикру загьир гьабич1ого ч1езе. Жамаг1аталда гьоркьо киданиги ратизе бегьула диналда божулесулги, божуларесулги, Г1иса аварагасул диналъуласеги, ягьудиясеги, векьарухъанасегун инженерасеги, муг1алимасегун тохтурасеги г1аммал суалал, г1аммал мурадал, г1аммал масъалаби. Гьездаса аслияблъун ва цояблъун ккола республикалда ва пачалихъалда х1алхьигун рекъел бук1ин. Рекъел ва х1алхьи республикалда гьеч1они я векьарухъанасул, я инженерасул, я диниясул, я сунданиги божуларев атеистасул мурадал цере т1ей шакаб жо буго ва кида щунги гьеб ах1вал-х1ал к1удияб балагьалде щолеб жо бук1инги якъинаб жо ккола. Жакъа аза-азар рух1анияз (диналда божулел чаг1аз!) буго абулеб – коммунистазул нухмалъиялда гъоркь рук1араб заман киг1ан лъик1абила бук1араб, киг1ан рах1аталдайила нилъ рук1арал абун. Гьебго заманалда гьезда к1очон толеб буго инсанасул ихтияразе бук1араб мукъсанлъи, чиясе бук1инч1еб рес я ракь х1алт1изабун, я махщалидалъун, я жиндир г1акълу-лъаялдалъун маг1ишат гьабизе ва хинк1 балагьизе. Гьаб бак1алда бихьула чамгиязул гьурмалъ баккараб гьими: «Ц1огьазегун къачагъазе кьураб рес балагьеха маг1ишат гьабизе!» – абун. Гуро! Дунги х1арамаб хинк1алъул тушман кола, х1алалаб гуреб, макруяб нухалдаса щвараб маг1ишаталъул я баракат, я хъизан-рукъалъе рах1ат бук1ине гьеч1елда рак1ч1арав ккола ва гьединаб маг1ишаталъ кида-къадги лъималазде щунги балагь решт1инабизе бугелда шаклъи гьеч1ого божарав ккола. Хасго мискинчияслдаса щвараб, унта-щокълъарав чиясдаса щвараб ришваталъ инсан воххунгут1и х1акъаб жо буго. Амма, к1очон толеб буго г1адамазда, жиндирго квераз бижизабураб семечка бичулей к1одоцин законалда рекъон кколареб дарамалда (спекуляциялда) йигин абун чамги шагьаразда милициялде ячун г1азабалде ц1алей йик1араб. К1очон толеб буго мина-азбаралъул роцен хвезабунин абун бульдозерал риччан, шагьаразда минаби риххизарулел рук1арал. Х1алалаб г1арацалъухъги я машина, я мебель, я рак1 разияб рет1ел-хьитцин гьаб пачалихъалда босизе рес бук1инч1еблъи (долго спекулянталин абулел г1адамазухъан гурони). СССР-алъул къват1исел ишазул министр Громыкол хъизамцин, жавгьарал ричун, месед бичун спекуляциялда рук1арабги т1олгоязда гуро лъалеб. Жакъа т1олгоязда лъараб, Генсек Брежневасул ясцин гьебго спекуляциялда меседилгун г1арцул къайи бича-хисулей йик1араблъиялдаги чамги божулел гьеч1о, партиялда лъолел бугьтаналлъун рик1к1улел руго. Киданиги к1очон толаро дидаго бихьараб, 1977 соналъ Мах1ачхъалаялда ”Дачная” абураб 18-абилеб автобус ч1олеб бак1алда бук1араб х1оралда аск1об ах1т1ола-ч1ич1идула хъизам-лъималгун, бульдозералъ мина биххулеб заман – бук1ине кколелдаса борхатго бан бугилан. Жакъа гьеб къаг1ида бач1ани, г1еладай бульдозерал Мах1ачхъалаялъе?! Гьебго заманалда, лагъзадерил пикруялъул, цогидазе лъик1лъи ва рах1ат щвеялдаса рак1 унтарал ва чидар маг1ишат борцунаго макьу т1аг1арал дагъистаниял киг1андай роххила!\nДоб тарихалде араб пачалихъалъул чаг1азе паспорт кида байбихьараб кьезе? Боц1иг1адин, паспорт кодоб гьеч1ого гуриш росабалъ г1адамал рук1арал? Лъимер гьабун хаду лъабабилеб къоялъ колхоз-ч1ужуг1адан бух1араб риидалил къоялъ колхозалъул магъилъе яхъине кколейгуриш йик1арай. Щолеб харжги гьелъие – бригадирас кагътида хъварал гьодорал зах1маткъоял! Росулъ г1умру гьабулел харабазе пенсия кьезе кида байбихьараб? Рух1г1ан вокьулаан дир к1одое Хрущев, гьесул заманалда байбихьидал росдал г1адамазе моц1рое 6 гъуруш пенсия кьезе (доб заманалъ 7 килогун 300 грамм чакаралъул)! Гьебго заманалда тушман вук1ана гьелъие Сталин – россалгун васал рахъарав ва дунял-г1алам бест1аллъизабурав.\nМаг1ишатияб гуреб, рух1ияб рахъ босани – Болгариялде ине кканицин парткомалъул кагъат щвеч1ого къват1исел пачалихъазде ине ресиш бук1араб? Х1ежалде рит1улел (унел гурел, РИТ1УЛЕЛ!) республикалдасаго цо-цо к1и-к1и “г1алимчи” вук1ана. Гьелги раккана 1970-80 соназда. Ц1ализегун х1алт1изе цогидаб пачалихъалде ине пикру бижарав чи г1акълу камилав гуревлъун рик1ине бегьулев вук1ана. Гьеб г1иллаялъ батила, 1988-89 соназда дица “Х1ежалде ине квал-квал бук1ине бегьула цох1о – чантиниб г1арац гьеч1олъи! Цогидал пачалихъалъ г1уц1арал квал-квалазе ахир лъезе ккола!“ – абураб ах1и пачалихъалъе лъазабидал, Х1ежалде командировкалде “рит1улел” рук1арал г1алимзабазул цояв дир ракьцояс абуна: “Гьав чи Шураве больницалде вит1изе колев чи вуго!” абун. Амма заман, Аллагьасул ц1обалдалъун ва дир пикруцоязул жигаралдалъун, хисана “г1алимзабазе” бокьухъе гуреб, цогидаб рахъалде. “Дица кумек гьабила, амма нужоца жигар бахъе, г1амал гьабе!” - янлъидал абун бугеб Т1адег1анас.\nДиналъул ва инсанасул пикруялда хурхарал суалал ккола эркенаб пачалихъалда, светияб пачалихъалда законал хъван цо нухде рачине бажаруларел ва рачине х1ажат гьеч1ел суалаллъун. Кинха гьел рачинел – какил чам ракаг1ат базе кколеб ва кир ралагьун гьеб как базе кколеб законалда хъвай ва т1алаб гьаби г1антаб жо кколаребиш? Базе кколебиш рузмаялда хадуб къалъул как, кколаребиш – гьелъиеги законалда статьяйиш рагьизе кколеб? Лъил Къуръаналъул таржама ц1ализе бегьулеб, лъил бегьулареб, кинал т1ахьал ц1алун лъик1, кинал ц1алич1ого лъик1 ва лъил т1ахьал ц1ализего бегьуларел? – лъица гьеб сиях1 хъвалеб ва законалдалъун тасдикъ гьабилеб? “Цох1о к1алъазе гурони, хабар бицине гурони т1ок1аб бат1ияб ихтияр ва рес гьеч1еб жолъун ккола динияб идара” - абун рак1хвел загьир гьабулеб буго динияб идаралъул х1аким Ах1мад-Х1ажи Т1агьаевас “Хакъикъаталъул” мухбир Зульфия Х1ажиевалъулгун гара-ч1вариялда. Альх1амдулиллагь! Аллагьас ц1унаги цогидал ихтияралги ресалги гьезухъе кьунани! Толстойгун Ц1адаса Х1амзатги Нурмух1амад Г1усмановгог1адин, ц1ализе бегьуларел, ц1адулъ рух1изе кколезул сиях1алда лъелаан гьез! “Алиф” абураб Х1амзатил кеч1 щун батиларо идаралъулазухъе ц1ализе…\nЦо авар мац1алда Мах1ачхъалаялда бахъараб идаралъул г1алимзабазул т1ехьалда дида батана гьадинаб баян: устарасул азбаралъуб бугеб боц1иялъул къадруги къиматги бусурман чиясе т1адег1ан бук1ине ккелила аск1ов вугев диналъул вацасулалдаса (Къурамух1амад-Х1ажи Рамазановасул ваг1заялда хурхинабулеб буго гьаб пикру). Цевего дида лъик1 лъалев живго Курамух1амадги кодов щвеч1ого, г1ажаиблъарав дун щвана Дагъистаналъул бусурбабазул идаралде суалгун: “Гьаб жо т1ехь х1адур гьабуразул ва гьеб кьабуразул гъалат1иш, яги дида бич1ч1инч1еб жойиш?” - абун. Идаралъул х1акимас дие жаваб кьуна: «Гьеб суал баккиго ккола дур жагьиллъиялъул г1аламат!” – абун. Жагьиласе кумек гьаридал, “г1алимчияс” дие кьуна ч1ванкъот1араб, т1ад суал гьеч1еб жаваб: «Устарасул азбаралъуб бугеб х1амил дие дирго васасулалдасаги ц1ик1к1араб къадруги къиматги буго!” – абун. Гьеб мехалда дица жаваб кьуна: «Дун дур диналъул чи гуро, дир дин да-гьаб бат1ияб буго!” – абун ва дица идаралдаса нух босана. Дида хадуб цоясул шуршуди раг1ана: “Гьадав вагьабияв вук1ин цебего лъалеб бук1инч1ебиш?!” – абун. Гьеб мехалда дида бич1ч1ана вагьабияв вук1иналъе аслияб г1илла устарасул х1амидехун бугеб бербалагьи бук1ин… Гьебго къоялъ муфтиясул кумекчаг1азул цояс (заместителас) дида абуна: “Дур макъалабазда гьоркьо цо-цо исламалда данде кколарел жал руго, гьеб г1иллаялъ дуца исламалде хъат1араб жо хъвач1ого те” - абун. “Дица насих1атал кьоларо ва фетваби кьоларо, дица хъвала дидаго бихьулеб ва раг1улеб жоялъул цо-цо бот1ролъ ине зах1матал, вас-вас бижулел суалазул х1акъалъулъ дирго пикру загьир гьабурал макъалаби, гьениб гъалат1ги бук1ине бегьула, дарс гурелъул дица кьолеб бугеб!” – абун жаваб кьуна. “Пикру бук1ине ккани мун щив чи кколев?” – абун дир жавабалъе кьураб суалалъ дун г1ажаиблъана ва гьебго бак1алда бижана цоги суал: “Пикру Аллагьас цох1о инсанасе кьураб г1аламат кколерабиш?” – абун. Гурилан, рак1ч1ун жаваб кьуна “г1алимчияс”, пирку загьир гьабизе ихтияр бугила ц1аларал г1алимзабазул. Г1елмуялде гьоркьобе ккеч1о 6 соналъ ц1алараб институт, 11 соналъ ц1алараб махщелт1ок1ал муг1алимзабаз дарс лъун лъуг1араб Дагъистаналда бищун цебет1ураздаса цояб школа. Инч1о гьенибе г1елмиял институтазда х1алт1иги, медициналъул г1елмабазул хъварал макъалабиги. Пифагорил теорема бот1ролъе инч1ев, Омил я Ньютонил закон лъазабизе к1веч1ев, Менделеевасул таблицалъул цониги элементалъе къимат кьезе лъаларев, природоведениялъе лъабилалдаса т1ад къимат школалда щвезе к1веч1ев такъия лъурав вахьначияс дида абулеб буго жагьилав чиян! Цох1о дида абиялъул к1вар гьабилароан, - аза-азар дагъистаниязда буго абулеб, жодор мукъсанаб ва заг1ипаб пикруялда разилъуларелщиназда! Киг1ан заманалъ аза-азар дагъистаниял руц1ц1ун ч1езе ругел? Руц1ц1ун ч1арабг1ан заманалъ гьездаги ккезе бугеб жал гурого г1алимзабиги, дунялгун т1абиг1ат лъалелги гьаб ракьалда гьеч1ин абун. Заман щунги т1аса борч1ана гьеб ах1макъаб пикруялъе жаваб Нурмух1амад (Нури) Г1усмановас гуребги, цо-цо къанаг1атал журналистаз гуребги, т1олго интеллигенциялъ кьезе щваралдаса. Гьеб жаваб кьезег1ан ва щивасе бук1ине кколеб къимат кьезег1ан гьаб питнаялъе ахир бук1ине гьеч1о. Диналда божуларел (атеистал) жакъа руго кидадай коммунистазго г1адин, жакъасеб гьаб питна-зулму лъуг1иналъе г1оло гьал т1олго рух1аниязул к1ал къала абун. Цогидал руго идаралъ малъаралдаса дагьабниги кьурулелщинал туснахъ гьаризе бокьун. Лъабабилел руго идара ва гьелъие мут1иг1алщинал раг1дукье ккезаризе бокьун. Амма т1олгоязда к1очон толеб буго нилъ светияб пачалихъалда рук1ин ва гьеб пачалихъалъул законаз киназего (атеистазеги, рух1аниязеги, кришнаитазеги ва сектантазеги) ихтиярал кьолел рук1ин жодор пикру, к1ал ва г1амал жодор пикруялъ ва рак1алъ къабул гьабураб нухда ч1езабизе, бокьараб дин, я цояб диналъул рикьалабаздаса жодое бокьараб нух бищизе – православазулиш, католиказулабиш, яги анц1-анц1 гьелго диназул г1аркьалабазул рикьелалиш. Гьединго исламалдаги т1арикъатиш бищилеб, т1арикъатго гьеч1огойиш, муг1алим ц1ехониш, т1ахьалгун видео балагьуниш ислам лъазабилеб. Аслияб т1алаб ва шарт1: гьеб нух законалдаги конституциялдаги данде кколеб бук1ин. Щивасул ихтияр буго рузманалде инеги, инч1ого вук1инеги, ун хаду жиндие бокьараб ва жинца (динияб идаралъ гуреб, г1алимзабаз гуреб – ЖИНЦАГО!) бит1араблъун рик1к1унеб х1алалда парз т1убазеги. Гьеб суалалда зулмуялъ цояб рахъ билъинабизе лъугьани – жавабги зулмуяб бук1ине бугеблъи лъазе зах1матаб жо гуро. Гьеб пикруялда т1ад гьабулеб зулмуялъулги дандерижийин жакъа нилъеца терроризм абун ц1ар лъураб гьаб кьвагьа-г1анхъиялъе г1иллалъун кколеб. Гьебго заманалда, республикалда жакъаги руго милициялъул, ФСБ-ялъул кумекалдалъун диналъул рукнаби “мух1кан” гьаризе г1оло, “иман щулалъизе г1оло” зулму гьабиялъул ва х1инкъаби кьеялъул х1ужаби. Исламияб, шарг1ияб пачалихъалда г1ажаиблъизе ккараб жо гуро, амма нилъер г1умру законазда ва конституциялда борци жакъа нилъеда т1адаблъун буго, шарг1алда борци – щивасул жинди-жиндир намусалъул иш буго. Конституциялъгун законалъ жакъа исламалъул рукнаби т1убазе квал-квал гьабулеб бук1арабани, бегьилаан джигьадалде ах1унги гьел дандеккунгут1аби т1убазаризе. Гьединал х1ужаби жакъа дида рихьуларо, щайин абуни цониги рукно т1убазе пачалихъалъ гьабулеб квал-квал гьеч1о. К1очондай буго дагъистаниязда школалда Рамадан моц1алъ лъималазда зулмуялъ, х1инкъаби кьун, лъим гьекъезабулеб бук1араб заман, балъго рузман базе росабалъ 10-15 къвалхалат рет1арал хараби рак1арулел рук1араб заман?! Жакъа гьединал х1ужаби гьеч1о, цо-цо рогьалил какде хьвадулелшинал шагьаралъул г1олохъаби вагьабияллъун рихьизарун зулму гьаби рик1к1ич1они, гьебги, закон ц1унизе тараз г1орхъолъа рорч1ун жигар бахъи ккола ва гьеб жигаралъ дандерижилъун зулму гурони бижизабуларо. Г1орхъолъа рорч1ун зулму гьабиги республикалъул прокурорасул намусалде ккола, гьесие инсанасул ихтияразул гьеч1еб агъазалъул г1аламат ккола.\nТушманаб пачалихъалда г1умру гьабулев чи вук1инч1они, бусурман чияс я пачалихъалъе, я мадугьаласе, я росдае зарал гьаби ккола х1арамаб жолъун. Чам нухалда телевидениялда я радиоялда динияб идаралъулал раккарал экономикиял такъсиразул мунагьалъул бицун, бюджеталъул г1арац бикъиялъул ц1акъго цик1к1араб мунагь бук1иналъул бицун? Х1атта, г1илла гьеч1ого гьабураб ва ришват кьун босараб г1ажизлъиялъул (инвалидносталъул) пенсия х1алалабиш, х1арамабиш? Гьересиял кагътал гьарун 50:50 х1акимгун бикьун босараб т1абиг1ияб балагь кканилан, цоги-цоги г1иллаби рехсон пачалихъ гуккун г1арац боси шарг1алъ изну кьураб жойиш, яги гьукъараб жойиш? Магъало т1ад лъун, х1алт1и гьеч1ого хут1арав г1олиласе законалъ бихьизабураб мухь кьей бегьулеб жойиш, яги х1арамиш? Х1арам батани, т1олго районазул г1адамазда лъалеб гьеб, дибирасда лъаларогойиш бугеб? Щай ах1уларев гьединав х1аким повестка хъвач1ого чай гьекъезе жиндирго кабинеталде ваг1за-насих1ат гьабун намуслъизавизе? Чам гьединал х1арамаб хинк1алъ мехтизарурал ругел рузмабаздаги хьвадун, т1арикъаталъул “х1убалги” лъугьун, ц1огьодулеб квералъ ч1умалги сверизарун, к1игьумерчилъи х1алел?! Чам миллион гьединаз идаралдагун мажгитазде буг1араб? Гьебго заманалда, лъималазе лъай кьолел, бук1инеселъе аслияб нилъер бечелъи г1уц1улел – нилъер лъимазда т1ад х1алт1улел росдал школаби кинаб мискинаб х1алалда ругел? Больницаби, фельдшеразулгун акушеразул пунктал кин ругел? Щай садакъа бокьараз, ахираталъе (ссиялъе гуреб, АХИРАТАЛЪЕ) г1оло садакъа гьабулез кьезе бегьулареб къулг1а-нух къач1азего г1адин, школа, медпункт, больница къач1азе г1арац? Аза-азар дагъистанияв щибаб соналъ гьаб анц1гоялдаса ц1ик1к1ун соназ унел руго Х1ежалде. Лъабабизеги, ункъабизеги, анц1абизеги ине т1адаб жойиш гьеб?\nЖакъа республикалъул президентасул ах1и ва гьари буго т1олго дагъистаниязде: аслияб мурад - рекъел ва республикалда х1алхьи ч1езаби, гьелъие г1оло щивав дагъистанияс жинда к1вараб кумек гьаби. Динияб идаралъул кумек гьеч1ого республикалда рекъел бук1ине гьеч1о. Амма жодода рази гьеч1елщинал вагьабияллъунги рихьизарун, рохьаздегун подвалазде г1олохъабиги т1уризарун, мац1ихъанлъиялдаги х1алт1ун, жамаг1аталги рикь-рикьизарун, питна аслияб къаг1идалъунги гьабун (Шамхалалъул мажгиталда зулмучаг1азул къукъа бакки ва гьениб кьаби ккей) х1алт1улел жакъасел диниял чиновниказ Дагъистан ракълил нухде биччай шакаб жо ккола. Аслиял дандеккунгут1аби руго идаралъулазулги, вагьабиялин абулезулги:\n- Зияратал гьари;\n- Рузманалда хаду къалъул как баялъул суал;\n- Мавлидал гьариялда сверухъ бах1сал;\n- Устарасда хадур рук1иналъул суал;\n- Чи хун хаду гьабулеб садакъалъулгун маг1ирукъалъул суалал, жаназа букъиялъул суалал;\nРуго цо-цо г1елмуялда хурхарал суалалги, амма цониги я т1ад рехсараб, я гьел г1елмиял суалаздаса гьеч1о инсанасул г1умруялдаса т1ок1лъи бугел, би т1езе колел, зулмуялъ, х1инкъаби кьун, чара гьеч1ого пачалихъалъул кумекалдалъун рилъанхъинаризе кколел суалал. Муфтий президентлъунги вук1аравани, гьесул пикруцоязул Халкъияб собраниеги бук1арабани, бегьилаан рук1ине кколел законалги хъван, муфтиясе бокьухъе г1адлуялде, цо къаг1идаялде рачине. Гьеб мехалдаги Дагъистаналда бук1инаан оппозиция. Атеистазулгун коммунистазул гуребги, исламиябги. Оппозиция т1аг1инаби, туснахъ гьари ва х1инкъабаз г1одоб ццвинаби ккола ахир къадги власть къолеб, инжитаб ва г1одобег1анаб къаг1ида. Кинаб бугониги оппозиция бук1ине ккола, гьеб гьеч1они власть жанисанго турула, гьелъул къадру-къимат хола.\nЖакъа динияб идара лъугьине ккола президентасул т1оцересел кумекчаг1илъун, рекъел Дагъистаналда бук1инабиялъе гуребги, ришватчилъи т1аг1инабиялъе, коррупциялде данде къеркьеялъе пикруцояллъун. Диналъ “нилъерав-чидарав” абураб г1орхъи ц1азе рес гьеч1елъул, г1орхъи бук1ине ккела вац вугониги, гьудул-гьалмагъ вугониги “хъубав-вац1ц1адав”, “рит1ухъав-т1екъав”. Росабалъан байбихьун, районаздаса байбихьун, Дагъистан бац1ц1ад гьабизе ккола квер хъубаздаса, ях1 т1аг1араздаса, намус бичараздаса. Нилъер кумек гьеч1ого президентасда гьеб кинабго гьабизе к1вей шакаб буго. Т1адежоялъеги, бищун церет1урал ц1огьал руго жакъа президентасухъе г1арзал хъвалел, демократия ц1унулеллъунги лъугьун. Щивав чиновникасе жамаг1аталъ кьезе ккола къимат, халкъалъ ч1вазе ккола килиш жодор би гьекъолезда ва бюджеталдаса рич1ч1ич1ого г1арац бикъулезда. Рак1алде щола 2003 соналъул риидал Агъвали щварав республикалъул х1акимзабазул цояв, лъаг1ел цебеккун т1абиаг1ияб балагьалде ккаразе щвараб г1арацалдаса магъало бахъизе. Гьебгиха, районалъул прокурорасул кабинталдеги ах1ун бахъулеб бук1араб щивасухъан. Т1олгоязда лъалеб ва бихьулет гьеб г1орхъолъан борч1араб иш бугониги, цониги районалъул х1акимас квал-квал гьабич1о гьеб ишалъе. «Щай бихьулаго ниллъер ракьцояздаса гьаб магъало бак1аризе гьав къачагъав виччан толев?» абун дир суалалъе районалъул бет1ерас абуна «Гьеб т1асанго бегьараб квер бук1иналъ, нижеда гьабизе к1олеб жо гьеч1о» абун. Гьеб х1ужаялъул х1акъалъулъ дица хъвараб макъалаги биччач1о къват1иб, прокуратуралде хъвараб дир г1арзаги жаваб гьеч1ого хут1ана. Х1ажат бугебиш дагъистаниязе нилъ ц1унулареб милициягун прокуратура, х1ажат ругелиш нилъее нилъедаса магъало бак1арулел чиновникал? Рехсарал суалазда т1ад гурун гъуждулгун х1алт1изе бокьилаан т1олго жамаг1атал, дибирзаби, динияб идаралъул х1алт1ухъаби. Гурони, бук1инесеб кутакалда хъубаблъун ва дару-сабаб гьабизе к1олареблъун бихьулеб буго.\n(«Хакъикъат», 29 июль 2006 сон)\nКатегория: РЕЛИГИЯ и статьи на аварском | Добавил: saidov-ak (23.12.2007) | Автор: Абдурашид\nПросмотров: 1148 | Рейтинг: 4.3/6 | - Оценить -ОтличноХорошоНеплохоПлохоУжасно


СОНАЗУЛ ЧIУМАЛГИ РЕХУЛАГО… | ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»\nХъист1аман Гюловналъ кидаго Аллагьасе рец гьабула нусго сонилаб г1умруялда жий са- саламат кквеялъухъ ва хъизаналъе бак1лъизайич1елъухъ. Гьеч1о гьелъул х1ажалъи лъималазул ва гьезулазулги ургъел агъаз гьабизеги – гьел кинабго лъик1аб г1умру – яшавалда руго, гьединлъидал къо щведал гьей к1удияб хъизаналъул ургъелги гьеч1ого ина ахираталде. Г1умруялъ гьей, хъизаналъул бет1ер, эбел, к1одоэбел лъималазги гьезул лъималазги г1агарлъиялъги сверунги ккуна ва рокьиги т1алабги камун теч1о. Хъист1аманил гьормадаса аваданаб гьимиги камулароан ва ц1одорал беразулъ бихьулаан рохелги ч1ух1иги – лъик1аллъун г1уна гьелъул лъимал ва киданиги рак1 бакъвазабич1о гьез эбел – инсулги. Гьезул т1оцевесев вас Шамиль – табасараназул машгьурав поэт вуго гьеб хъизаналъул хассаб ч1ух1илъун. Васасе щварал г1емерал шапакъатал, ч1ах1иял литературиял премиял ва ц1арал Хъист1аманида рак1алда щолел рук1инч1о, амма гьей ч1ух1арай йигоан Шамилил ц1аралдаса, гьесул зах1маталъеги гьунаралъеги мустах1икъаб къимат щвеялдаса. Гьединго Хъист1аман йоххулаан жидер к1удияв васасул г1адамазда гьоркьоб бугеб къадру, г1адамаз гьесул гьабулеб х1урматги бихьун, шаг1ир ва хъвадарухъан х1исабалда цадахъ х1алт1улез гьесие кьолеб лъик1аб къимат бихьун.\nГьединай талих1ай, разияй, ч1ух1арайлъун жиндирго лъималаздаса Хъист1аман Гюловна йик1ана дагьай цеесаг1ан, к1иго соналъ цеве гьелъул хирияв вас Шамиль квешаб унтиги ккун ахираталде вит1изег1ан. Гьелдаса хадуб абуни хералъул г1умру к1ийиде бикьана – доб къварилъи бач1инег1ан бук1араб ва гьелдаса хадуб бугеб…\nГьанже хут1арал киналго лъималги, лъималазулалги ва гьезулалги гьелда сверухъ руго ва щибг1аги камун к1одоэбел гьез толаро вас камиялъул бак1лъи гьелъие бигьалъизабизе киназго х1аракат бахъула. Аммахъа Хъист1аман Гюловналъе, киг1анго гьелъ ях1 бахъаниги, гьеб къварилъи кинго т1адагьлъулеб гьеч1о, цоги щибниги рохел гьаб дунялалда гьелда бихьуларо. Щибаб какда хадуб гьелъ Аллагьасда гьарулеб жоги жий васасде аск1ое йит1ейилан буго…\nНусго сон баниги Хъист1аманида жиндир г1умруялъул лъугьа – бахъинал мух1канго рак1алда щолел руго: лъимерлъи, г1олохъанлъи ва киналъулго х1исабги роц1арабги, киналъего кьолеб къиат рит1ухъабги буго. Рак1алда щолеб буго гьелда рагъул заманалда руччабазда бихьараб г1акъуба къварилъиги. Цебесебги гьанжесебги заман данде кколаго гьелъ абуна, заман зах1матабилан кканиги, гьанже г1адамаз г1умру лъик1 гьабулеб бугила. Гьелда рак1алда щвана лъимер гьабизе отпускги кьолареб, лъиал гьарун рокъорги толареб, пособиялги, пенсиялги щолареб мехги. Бугоан Хъист1аман Гюловналъул политикаялдехунги жиндирго балагьи, гьелъие кутакалда хирияв вуго Владимир Путин ва гьесие какалги ралел руго.\nХералда лъик1 рак1алда щолел руго Шамилида цадахъ х1алт1улел ва гьесулгун гьудуллъи бук1арал г1адамалги. Нижеда гьоркьой Сувайнат йихьарайго херай гьелда къвалалги ран рак1 унтун г1одана ва абуна:\n- Дида лъала, дир яс, мун яч1унаан ва дир васасе кумекалъе ятулаан…\nКинабалиго лъимералъ хералда бич1ч1изабуна ниж рач1иналъул мурад ва гьей г1одойиччазаюна. Жиндирго г1умруялъул х1акъалъулъги Хъист1аманица бицуна гъираялда ва щибго гьелъухъа бахъизе яги рак1алда щвезабизеги кколаро. Гьаругьун ч1умалги реххулаго, т1ехь бегун ц1алулебг1адин бицуна гьелъ жиндирго халатаб г1умрудул къиса.\n…Хъист1аман гьаюна Табасаран районалъул к1удияб гьеч1еб Шиле росулъ. Гьит1инго хут1ана эбелги хун ва бесдал эбелалъул т1алаб бахилаб бук1инч1о. Г1емераб мех бач1о инсуцаги, рагъул заманалда хандакъал рухъизе вит1аралъув хвана гьевги.\nЖеги рагъ байбихьилалдего гьей рек1ее г1ун йик1ана, соназ гьелдаса г1емерго к1удияв, бак1алдаса учитель, къоролав Рамазан Казиевасе. Г1агарлъиялъ Хъист1аман гьесие кьуна сундухъго балагьич1ого. Рамазан вук1ана табасараназул т1оцересезул цояв учитель, г1адамазда раг1арав ва Табасаранги Хивги районазда жиндир х1урмат гьабулев чи. Гьесда лъик1 лъалаан фольклор, гъира баледухъ кьолаан дарсал. Г1адамаз х1урмат гьабалаан гьесул эмен, ц1аларав - г1арабистасулги. Рамазан г1емерал соназ вук1ана школалъул директорлъун, гьесие щвана «ДАССРалъул мустах1икъав учитель» абураб х1урматияб ц1ар ва вахъана Баг1араб байрахъ Орденалъул кавалерлъун. Жиндирго учителасеги ун Хъист1аман гочана гьесул г1агараб ва мадугьалихъ бугеб Гуми росулъе.\nХъист1аман Гюловналъ гъираялда бицана жиндир росасул х1акъалъулъ. Дица гьикъулебщинаб гьелъие рахьдал мац1алда буссинабулеб бук1ана к1удияй яс Фатимаца. «Вокьулев вук1анишха дуе рос?» абун дица гьткъидал Фатима баг1арлъана, эбелалдехун бугеб къадруяб балагьиялъ Фатимае нух кьолеб бук1ун батиларо гьеб суал буссинабизе. Гьединлъидал дир суал хералъе цогидаз буссинабуна ва Хъист1аманица ч1варкьан жавабги кьуна:\n- Вук1ана, дие рос кутакалда вокьулаан, дир Рамазан вук1ана киназдасаго лъик1ав. Гьев киназего вокьулаан, щайгурелъул гьес тарбия кьолаан лъималазе ва гьелде т1аде лъайги щолаан гьесухъа ва лъик1абщинабги малъулаан гьес. Учительлъиялде т1аде Рамазаница хъвалаан куч1дулги пьесалги, гьеб рахъалъ дир Шамилги вук1ана инсул гьунар босарав. Рамазаниеги г1орхъи гьеч1ого вокьулаан нижер т1оцевесев вас ва г1емераб к1варги заманги кьолаан гьесие.\nГьедин хъван бук1ана инсул х1акъалъулъ жиндирго рак1алда щвеязда Шамиль Казиевасги. Гьит1инав вугеб мехалда г1емерал рицунаанила инсуца жиндие маргьаби. «Дир лъимерлъиялда бук1инч1о киноги телевизорги. Нижее, лъималазе, бец1ал сардаца рек1елгъей бук1унаан гъаситоялда жаниб баккараб ц1адудасаги, ч1ах1ияца рицунел маргьабаздасаги. Лъимерлъиялда раг1арал маргьабаз дир рек1елъ х1икмалъиги тана», - ян хъвана гьес. Амма эмен хведал ц1ик1к1арав вас Шамилиде т1аде ккана эбелалъулги, вацасулги, яцазулги ургъел.\nЛъил х1акъалъулъ яги сундул бицаниги доб сордоялъ Хъист1аман Тюловналда рак1алда щолев вук1ана к1удияв вас. Кин гьес кучдул хъвазе байбихьараб, жеги школалда ц1алулаго, кин гьел басмаялда рахъулел рук1арал, районалъул газеталдаса байбихьун литературиял альманахазде г1унт1ун. Рак1алда щвана гьелда кин гьев жиндир т1оцебесеб «Рогьелалъул х1охьел» абураб т1ехь къват1ибе бач1индал вохун вук1арав, кин гьев университетги лъуг1изабун дагьаб мехалда учительлъун х1алт1арав, амма жиндирго мурадалде щвезелъун кие литературияб институталде лъугьарав. Гьелда рак1алда щвана щибаб сон ва кинал ишал гьесул кида рук1аралали. Г1енекун ч1ч1едалги гьелъул пашманаб гьормада бихьулаан жиндир пикрабигун нижедаса рик1к1аде ккун йик1ин, жиндир хирияв васШамилида аск1ое ун йигеблъи.\nХъист1аманица гьабун буго 12 лъимер ва гьездаса анлъгоял кколаан к1и к1и цадахъ гьарурал. Амма гьезул анкьгоял хун руго гьит1инго, бат1и – бат1иял унтабаздаса, г1езаризе к1ун руго щугоял.\nРамазанидаги Хъист1аманидаги цадахъ цох1о минаялда жаниб г1умру гьабулел росасул к1иго вацасул хъизаналги. Гьев кколаан бищунго к1удияв, гьей абуни нусабазда гьоркьой бищунго гьит1инай. Лъабабго хъизаналда гьоркьоб кидаго бук1ана гьуинлъиги цолъиги, лъимал г1олаан цадахъ, маг1ищат гьабулаан г1амаб. Г1адаталда рекъон лъималаз киназго эменилан абулаан вацазда гьоркьов к1удиясда, эбелиланги абулаан нусазда гьоркьой к1удиялда. Эбелилан абулелъ гьабулаан т1олабго хъизаналъе квен ва к1игоял г1исинал унаан х1алт1изеги гьез гьединго бак1арулаан рукъги.\nЛъималазе тарбия кьолаан кьварараб ва рит1ухъго. Бук1ана лъималазе ч1агояб мисалги. Эменги имг1алзабиги гьезие рук1ана къадруяллъул. Эбелги кколаан зах1маталъул мисаллъун. Хъист1аманица жиндир лъабайго ясалда малъана рукъалъул киналго х1алт1аби ва ругьунлъизаруна хъалича бесизеги. Къад гьел артелалда х1алт1улаан, къаси рокъоб гьабулаан гьебго х1алт1и.\nРагъул заманалда бищун гьит1инав вац Жабраг1ил Казиев фронталде ана, лъималазулаб рукъалъул директорилан вит1ич1ого толев вук1аниги.\n- Цогидал унеб мехалда ниж лъабалго вацалги рокъор т1ураларо, рагъде инч1ого, - ян абуна Жабраг1илица ва, лъадиги лъималги вацаз т1алаб гьабизе тун, жиндиего бокьун ана фронталде. Гьев гьениса вуссинч1о. Хъист1аманил рос Рамазаница рагъул заманалда фронталъе бит1ана 35 азарго гъуруш.\nХъист1аманица жиндир г1умруялъул бищунго зах1матаб заманлъун рик1к1унеб буго рагъулалги рагъда хадуселги сонал. Зах1мат бук1анила рагъулезеги, бигьаго бук1инч1ила тылалда ругезеги. Фронталъе къвариг1ун бук1анила чед, ниг1матал, хинаб рет1ел… Гьединлъидал бах1аралги хералги х1алт1изе кколаанила рух1алда барахшич1ого.\nХъист1аман йик1ана лъималаздехун т1алаб ц1ик1к1арайлъун. Гьелъул х1акъалъулъ рак1алда щвеял ругоан ясазул к1удияй Фатимал.\n- Эбелалъ ниж к1усизе толароан ва жийгоги х1алт1и гьеч1ого кидаг1аги йик1унароан: рукъги т1убалаан, лъималазе тарбияги кьолаан, колхозалдаги х1алт1улаан. Къаси къаси абуни ниж рук1унаан хъаличаби ресулел. Эбел гьанжеги гьединайго х1алхьи лъаларейлъун хут1ун йиго.\nФатимаца бицунеб бит1араб бук1ин нижеда бихьана гара – ч1варун хадур кваназе г1одор ч1едалги. Хъист1аман жийго кваналей йик1инч1ониги, киназего гьабулеб хъулухъалда хадуб хал ккун бук1ана.\n- Шамилилгун эбелалъул бук1ана лъидаго бихьулареб балъгояб бухьен. Гьелъ балъгоги гьабулароан гьев жиндие киназдасаго ц1ик1к1ун вокьулеблъи: цин дие вуго гьев ва хадур нужгиян абулаан. Нижедаги бич1ч1улаан гьелъие гьев к1удияв вас х1исабалда хирияв вук1ин ва рак1 хун рук1унароан. Шамиль вук1ана т1олабго нижер хъизаналъеги хириявлъун. Гьесие эбелги кутакалда хирияй йик1ана, дагьайниги гьей унтани шагьаралде ячун унаан, тохтуразда йихьизаюлаан, сах гьаюлаан. Эбелалъе шагьар бокьулеб бук1инч1о, гьей кидаго рокъое х1алакулаан, амма Шамилица гьара – к1арун ч1езаюлаан сахлъизег1ан жиндихъ. Жиндир зах1матаб унти бук1ин лъараб мехалдаги вацас гьелъул ургъел эбелалъулг1анасеб гьабулеб бук1инч1о: киндай гьелъ къабул гьабила жиндир камийилан вук1унаан ва нижеда гьарулаан гьелъие къварилъи бигьалъизабейилан.\nВацасул гьеб амру т1убазабулеб буго Хъист1аман Гюловналъул лъималазги – Фатимаца, Шафица, Муминатица ва Аминатица. Гьелги гьезул лъималги кидаго ва киналъего ратулел руго хералда. Киналго гьел рак1арун рук1ана риидал к1одол нусго сон т1убай к1одо гьабиялъеги. Амма гьей кинго разилъун гьеч1о аваданлъиялда гьеб юбилей гьабизеги, лъазабун буго вас хваралдаса бараб ч1ег1ерлъи жиндие г1умруялъго бук1инилан.\nЖиндирго к1одол х1акъалъулъ бицана нижер пишацояц Кумсиятицаги:\n- Рак1алда щола ниж гьит1инаб мехалда кинай гьайбатай ва х1аракатай к1одоэбел йик1арайлъи. Гьабулаан гьелъ рокъоб х1алт1иги бежулаан тандыралда жаниб чедги ва гьеб киналдего т1аде нижееги кьолаан г1емераб заман, рицунаан харьал, маргьаби. К1очонаро гьелъул гвангъараб гьомерги ч1варкьарал бералги, тамахаб гьимиги ва кидаго баг1арал г1анабиги. Васасул хвелалъ г1одой ккезаюна гьей, гьесул гурони бицинеги бицунаро, пикруги гьабуларо, - ян абуна Кумсиятица.\n- Дун талих1айлъун йик1инаан Шамилие г1умруги кьун гьесул бак1алда дое ине шварабани, амма гьелъие къисмат батич1о ва дир къуватги г1еч1о. Гьале дун ч1аго йиго, г1умру г1асруялъ гьабуна ва, Бет1ергьанасда дун к1очон ятизе ккола. Дир вас абуни 70 сонги к1одо гьабун абадиялъего къаникье ана, - ян абуна Хъист1аман Гюловналъ, х1алица маг1уги кколаго.\nХъист1амангун гьелъул ясалъул квег1енаб рокъой гара – ч1варулаго. Гьелдехун киназулго бугеб х1еренабги гьуинабги балагьиги бихьун дица пикру гьабулеб бук1ана цогидал, гьединаб т1алабги рокьиги гьеч1ого хут1арал херазул ва рак1алда бач1ана г1емерал соназ цебехун хъван бук1араб «Москваялъул синдром» абураб макъалаги гьенир рехсон рук1арал, ясалъ ва гьелъул лъималаз жий рехун тарай хералъул г1умруялъул х1акъикъаталги. Ц1алдолеца х1албихьулеб бук1ана гьениб лъураб: бук1ине бегьиладай гьединабго балагьи умумуздехун, нилъехъ, гьит1инаб къоялдаса к1удиязул х1урмат ва эбел – инсул адаб гьабизе малъулеб Дагъистаналда, абураб суалалъе жаваб батизе. «Алжан эбелалъул х1ат1акь бук1уна» ва «Эбел - эмен -- ккола нилъее алжанги жужах1ги» абурал х1адисалги раг1улел нилъее гьеб москваялъул мисал дандего кколарин абураб бук1ана г1емерисезул пикру.\nАмма, соназдаса нилъехъги загьирлъизе лъугьана эбел – инсудехун ургъел гьеч1еб балагьиги сог1лъиги, т1алаб – агъаз гьеч1олъиги… Гьединалги кагътал рук1ана редакциялъул почалдаги, нижедагоги рихьана херал хьихьизе рагьарал Рукъзабахъе щвезарурал, жидерго лъималаз рехун тарал г1адамал…\nАмма лъик1ал мисалал г1емерал руго. Журналалда х1алт1улеб заманалда дица г1емерал лъик1ал хъизаназул х1акъалъулъ хъвана. Мисалал г1емерал рук1ана херлъидал лъималаз эбел – инсул х1урматги адабги ц1униялъул ва гьединго лъик1 хъулухъ гьабиялдъулги.\nНусго сонилаб г1умруялде яхарай Хъист1аман Гюловналъул хъизаналъулгун ккараб лъай – хъваялъги иргадулаб нухалда рази гьаюна дун: нилъер г1адамаз кидаго гьабизе буго эбел – инсул адаб – х1урматги тезе гьеч1о гьел лъик1аб хъулухъ камунги. Эбел – эмен ккола киналдасаго цебег1анабги сундасаго хириябги, гьедин бук1ана кидаго ва хадубккунги бук1ина. Биччай нилъер хъизангазда гьединал байрамал, эбел – инсул юбилеялг1емерлъизе. Биччай лъицаниги кьерхинабич1ого хут1изе гьезул хасалихълъи!


Министр Сефер ГIалиев хъулухъалдаса нахъе вахъана\nГIалиев Сефер, Дагъистаналъул бухьеналъул ва телекоммуникациязул экс-министер\nГьал къоязда хъулухъалдаса вахъун вуго Дагъистаналъул бухьеналъул ва телекоммуникациязул министерлъиялъул бетIер ГIалиев Сефер. Официалияб къагIидаялъ гьесда хъулухъ тезабиялъе гIиллаби баян гьарулел гьечIо, амма мухIканал гурел баяназда рекъон министрас жиндирго васасул автомобиль ижараялъ босизе къотIи-къай гьабун букIун буго, гьелдаса разигьечIолъи загьир гьабун буго республикаялъул бетIер ГIабдулатIипов Рамазаницаги.\n27 февалалда Дагъистаналъул бетIер ГIабдулатIипов Рамазаница республикаялъул бухьеналъул ва телекоммуникациязул министерлъиялъул нухмалъулев ГIалиев Сефер хIалтIуда вахъизе гьабураб амруялда гъулбасун букIун буго, амма 3 марталда гурони, официалияб къагIидаялъ гьеб документ къватIибе кьун букIинчIо. Гьеб хIукмуялда сундуе гIоло ГIалиев хъулухъалдаса эркен гьавулев вугевали бичIчIизабун гьечIо. Официалиял гурел баяназда рекъон гьелъие гIиллалъун ккун рагIула ГIалиев коррупционерлъун вукIин.\n27 февралалда тIобитIараб коррупциялде дандечIараб комиссиялъул данделъиялда ГIабдулатIипов Рамазаница комиссиялъ гьабураб хIалтIул хIисабазул бицунаго лъазабун буго тIадегIанал хъулхъазда ругел чанги хIакимзаби коррупциялъулъ рукIинги тIатинабун бугилан. Гьелъие мисаллъун бачун буго гьес гьел хIакимзабаз жидерго гIагарлъиялда тIадги хъван щиб, гьезулгун къотIи-къай гьабунин абун документалги хIадурун хIукуматалъул гIарац бикъизе цIиял нухал ралагьулел ругилан. Республикаялъул бетIерасул цIакъго ццин бахъинабун бугоан цо-цо нухмалъулез жидерго лъималазулгун къотIи – къаял гьариялъги. Гьенибго Сефер ГIалиевасул мисалги бачун буго бетIерас.\nГIабдулатIиповас абун буго цо-цо хIакимзабазин жидерго лъималазулгун къотIи-къай гьабун бугин жидерго хIалтIулел бакIал къачIазе, яги гьезул автомобилал ижараялъ росиялъе. ГIалиевас жиндирго вас Максимилгун къотIи-къай гьабун букIун буго гьесул Тойота Ландкраузер автомобиль лъабго моцIица ижараялъ босизе, гьелъухъ щибаб моцIица I5 азарго гъурущги кьезе кколеб букIун буго бухьеналъул министерлъиялъ Максим ГIалиевасе. Гьединал хIужаби рукIине бегьулел жал гурин, гьеб жо рогьо бугин лъазабун букIун буго Дагъистаналъул нухмалъулес гьеб коррупциялде данде къеркьолеб комиссиялъул данделъиялда.\nГьеб Сефер ГIалиевас нухмалъи гьабулеб букIараб министерлъиялда хIалтIулей гIаданалъулгун бухьен гьабуна «Эркенлъи» радиоялъ Сефер ГIалиев нахъ реххиялъул мухIканлъиги цIехон. Гьелъул гьариялда рекъон гьей гIаданалъул цIар рехсолеб гьечIо. Гьадин бицана гьелъ радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда:\nБухьеналъул министерлъиялъул хIалтIухъан: «Сефер ГIалиев хIалтIудаса вахъизе вугин абун харбал ахирисеб моцIицаго лъугIулел рукIинчIо. Щиб гьабунги республикаялъул тIалъиялъе гьев хъулухъалдаса вахъизе къваригIун вукIин бичIчIана нижедаги гьоркьоса къотIичIого министерлъиялде батIи-батIиял халгьабулел комиссиял рачIине байбихьараб мехалда. Чанги санаца щибизе рукIунелалицин лъаларел рукIарал гьел халгьабулел чагIи, цо моцIида жанир киналниги тIаде щвана. Нижер нухмалъулесе гванда бухъулеб букIин гьелдасанго бихьулеб букIана.\nЛъица щибилан абуниги Сефер ГIалиев вуго лъикIав чиги, магIна бугев нухмалъулевги, гьесда жиндирго хIалтIиги лъикI лъала. Гьаб хъулухъ къваригIарав чи гьев гуреблъиги лъала нижеда, жиндидаго тIадкъараб иш гьабун ГIабдулатIиповас малъарабги гьабун бухьеналъул министрлъун чIана гьев. Гьаб хIалтIи гьечIониги гIезегIан гIарацги бугев, бухьеналги ругев, гIадамаз адабги гьабулев бизнесчиги вуго гьев. Гьес гIадал къотIи-къаял жидерго гIагаразулгун гьаричIел цониги хIакимзаби гьечIо нилъер гьанир, амма цохIо гьес гьабураб гурони бихьулеб гьечIоха нухмалъиялда. Нахъе реххизе багьана къваригIараб мехалда ралагьула гьединан питна гьабизе жал. Жидецаго хъулухъалдеги тIамун гьанже жидецаго нахъе щай реххаравали ва сундуе гIоло гьеб гьабулеб бугебали бичIчIулеб гьечIо».\nДагъистаналъул бокьарав хIакимчияс гьарулила Сефер ГIалиевас гIадал къотIи-къаялги, батIи-батIиял къагIидаби ургъун хIукуматалъул гIарац бикъичIогоги чIоларила гьел, гьениб гIадлъизе ккараб жо щибниги гьечIин абулеб буго Табасаран мухъалъул коррупциялде дандечIараб жамгIияб гIуцIиялъул гIахьалчи Къурбанов Гъазиханица. Гьев жамагIачиясул пикруялда рекъон тIалъиялъе дандекколел ругелгIан меххалъ гьел коррупционеразда квешго кIалъалев чи вукIунев гьечIо, дандекколарел чагIазде бугеб кIодо гьабун, гьечIеб балагьун гIайибал гIунтIизарулел руго.\nКъурбанов Гъазихан: «Киналго бутIруз гьарула гьединал къотIи-къаялги, бокьараб хIилла-рекIкI ургъун бюджеталъул гIарацги жидерго чвантинибе бачIунеб хIал гьабула гьез. Масала, дида лъала Табасаран мухъалъул бетIерлъун вукIарав ШихмухIамадов НурмухIамадица I2 миллионги кьун босараб автомобиль жиндирго вацгIаласда тIад хъван букIана. Хадуб гьесулгун къотIи-къайги гьабун 45 азарго гъурущ моцIиеги кьун ижараялъ босун букIанин гьеб автомобилилан абурал документал гьарун рукIана гьес. Гьеб гIарацги мухъалъул бюджеталдаса кьезе ккеларищха, гьединго гьеб автомобилалъе хIажатабщинабги гьебго пачалихъалъул гIарцуде босулаан.\nГьеб буго гIадатлъун билълъараб къагIида, гьеб гIадлъизе ккараб жоги гуро. Гьедин гьел бакIалъул нухмалъулел хIалтIулеблъи республикаялъул нухмалъиялдаги гIезегIан лъикI лъала, амма жидедаго лъикIин ккечIого гьеб гьукъиялъе кинабгIаги хIалтIи гьабилин абун гьезда ракIалдецин кколаро. Масала, нижер мухъалъул цIияв бетIер кIиабилеб лъагIел буго хъулухъалда таралдаса. Гьевги гьев цIунарал чагIазул автомобилалги къойил хIалтIудеги нахъеги уна Хучниялдаса Дербенталде. Гьезул цохIонигияз жидерго чвантиниса гIарацги кьун босуларо бензинги, гьел автомобилазе хIажатбщинабги. Гьезги цо лъида бугониги хъван, цо щиб бугониги багьанаги батун бюджеталъул гIарац хвезабула».\nХъулухъалдаса вахъарав Сефер ГIалиев бухьеналъул министрлъун хIалтIун вуго кIиго соналъ, гьелда цеве гьев 20I0 соналдаса бахъараб 20I3 соналде щвезегIан Дагъистаналъул ракьазул ва мал-мулкалъул министерлъиялъул нухмалъулевлъун вукIун вуго. Гьев ккола техника бичулел «Ас» абулел тукабазул бетIергьанги.


Политикияб портреталъул экспозиция. Москва, 30Ноя2015\nГьебго хIисаб бугин абизе бегьула кIудияб бац Россиялъ Асадгун Шам "талихIаллъун" гьаризе ва улка цIунизеян ралел бомбабазухъги ралагьунги. Лъалеб букIахъе, жакъа финансазулги экономикалъулги кризисалъул заманалда Шамалда лъолел авиакьабгIиял Россиялъул бюджеталъе рахунел рагIула цо-цо баяназда рекъон къойие 200 миллионалде. Гьеб рагъул экономикияб рахъалъул бицунаго экспертазул пикраби тIуранго данде кколел рукIинчIо. Цо-цоязул баяназда рекъон Россиялъ ГIагараб Машрикъалда тIад босараб кверщелалъ дунялалда нартил багьа бахине кколаан. Ва рагъулаб операциялъе харж гьабураб гIарац дунялалъул базаралда нартил багьа бахиналъул хIасилалда тIад буссине кколаан.\nНилъеда бихьулеб бакIалдаса абизе гIураб хиса-баси гьел кьабгIияз кьечIо ва нарт багьалъичIо. ТIаде жоялъе риларал миллиардазда тIаде квешлъана къватIисеб политика ва дипломатиял гьоркьорлъабиги. МоцIалъ цебеги лъикIаб гьоркьоблъиялда букIараб Турция тушманлъана. Жакъа Россельхознадзор лъугьун буго халкъалда бичIчIизабизе турказул нигIматазул бугеб заралалъул. ТIаде жоялъе росадал магIишаталъул министр Ткачевас абулеб буго Россиялда кIолила 15 проценталде тIаде росдал магIишаталъул нигIматазул инфляция биччангутIизе. Ай турказул помидорал гьечIого нилъго нилъецаго хьихьизе. БукIуна гIадатияб ахIмаклъи, "гьас ахIмакъал жал рицунел руго" - ян гIадамаца квер хьвагIун толеб. Гьеб буго кинаб бугониги баян кьезецин рекIее къабуллъулареб ахIмакълъи.\nКин бугониги баян кьезе кколеб буго гьаб ахIмакълъиялъеги. Лъица азие триллионал нефтедолларал ругеб пачалихъалъе квал-квал гьабулеб букIараб жалго бетIергьанал помидорал гIезаризе турказухъа росичIого? Щиб бугеб гIаммаб жо Шамалъул гIорхъода бортизабураб самолеталдаги помидораздаги? Гьенир миллиардал кьвагьичIого щай аз тIоцебесеб иргаялда экономикияб, хIатта къватIисел шартIазда бухьичIеб продовольствияб хIинкъигьечIолъи бугеб, жибго жинцаго хьихьизе кIолеб пачалихъ гьабулареб? Сунда бан бугеб гьаб ахIмакъаб роххел ва оптимизм гIадмазда тIаде бомбаби ралаго? Щай хIисабалде босулареб 1979 абилеб соналъ босараб Аминил кIалгIаги, гьенир харж гьарурал миллиардалги, чIварав 15 азарго солдатги, нахъе хутIарал аза-азар жакъаги жидее рукъзал кьеян къватI-къватIазда чIарал инвалидалги, къватIиб рагъ байбихьилелде цебе?\nКидалъагIан нилъ рукIине ругел къватIиса тушбаби ралагьулел ва жаниб гIумру ва шартIал гIуцIизе кIолареллъун? Щай бокьараб жидер ахIмакълъиялъе къимат кьурал чагIазда "5 колонна", "хиянатчагIи" абун цIарал лъолел урапатриотаца хIисаб гьабулареб улкаялъул нухмалъиялъ гьабулелъулги абулелъулги? Магърибалъул улкабиги Америкабиги квешаб батани щай аз жидерго гIарац Европаялъул банказда лъолеб, жидерго лъимал гьенир цIализарулел, гIумру гьабизе гьенире унел, унтани сах гьаризе гьенир регулел? ТIад русса абе жалгоги лъималги Россиялде, гьанир больницабаздаги рега, гьаниб лъайги босе, Россиялъул банказда гIарацги лъе, цинги хадур лъезе риччай гIадамазда тIокIцIарал. Ал щибулелха тушманасухъе цIунизе гIарацги, гъоркьлъалие лъималги кьун? Гурони гьезул пропагандаялда ва зонбоящиказухъги гIенеккун улкаялъул къираласе хъатги чIван чIани нилъ лъабабилеб дунялалъул пачалихъаздасаги ахаде ккезе руго.\nТерроризм ва гIадамал чIвай квешаб, рогьояб, жибго Исламалдасацин гIалам нахъе цIазабулеб жо букIиналда щаклъизе бакI гьечIо. Амма кIудияб дуниялалда "гIадлу" гьабизеян бомбабазулгун ракетабазул "ясикIаби" гIадамазда тIаде ритIулеб пачалихъалъе лъикIан тIоцебесеб иргаялда жаниб аз какулеб бищунго нахъе ккараб Европаялъул пачалихъалде гIагарарабниги яшав гIуцIизе, хадур ургъизе гьеб "гIадлуялда" тIад. Нилъеда жиндир мунагьал рахчаяб СССРалъги гьезул бугьунлъуде рачIарал вождазги гьабураб политикаялдаса бихьана гьаблъиялда ани иш сунде кколебали.\nДунялалъул базаралда нартил багьа бортарабго дваргъиялда биххун ана ракетабазулгун бомбабазул пачалихъ. Цебе жаниса сах гьабун лъикI гурищ аб улка? Гьаб суалалъе 99 проценталъ жаваб кьела гьеб дуда лъаларин, В.Путинида лъалин. 89 проценталде гIагарун рейтинг рагIула жакъа гьесул цо-цо цIех-рехазда рекъон. Гьебголъидал букIараб Афгъаналда Аминил гьундул росизе амру кьурабго Леонид Ильичилги. УнкъцIул Совет Созалъул бахIарчи, поэтас хъвавухъе "каранда цIвабигун Леонид Ильич, коньякалъул цIураб шиша киниги" Гьеб рахъалъни В. Путин роцIцIараб бетIералъул ва бацIцIадаб каламалъул чи вуго. Пайда щиб, гьал цо хIасилал абурал жал квешал гьечIелани. Хабар лъикIаб рагIайги!


РишватчагIацагун хIелхIелчагIаца хIулулеб, къакъалеб буго Россия » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nРишватчагIацагун хIелхIелчагIаца хIулулеб, къакъалеб буго Россия\nРолъул хур кванарал ганщал жалго тун,\nГугьунбачал руго рачун жанир гъун…\nАраб соналда ва исана Дагъистаналда сверухъ лъугьунеб-бахъунебщинаб жоялъ нилъер некIсияб ва бахIарчияб ракь бокьулезул рахIат хвезабичIого тезе рес гьечIо. ГIадлу гьабулеб бугилан лозунгал руго, амма батIияб инкъилаб, хиса-баси гьеб суалалъулъги бихьулеб гьечIо.\nЦо чахъдадаса – кIиго цIоко\nНалогал рахъи кколила пачалихъалъул бищун аслияб ишилан, КIудияб ВатIанияб заманалда цо чахъдадаса кIиго цIоко тIалаб гьабулеб букIараб гIадин, гIадатияб халкъ хIулулеб буго. Хъвадарухъан МухIамад ПатахIовас абухъего: «ЗахIмат бихьичIого, рахIат бокьараз, кьанги бан, чурхъулеб буго пачалихъ».\n«Поскромнее надо быть», – ян абун букIана Россиялъул бетIер Владимир Путиница жиндаго сверухъ ругел олигархазде, амма гьечIоха гьениб щибго намуслъи, улкаялъул магIданал ва сурсатал кьабулел руго чанги олигархал. Россиялда законги хIалтIизабулеб буго гIицIго тIад ругезе данде кколарезда данде, киназего гIаммал къанунал ругилан Конституциялда хъван бугониги.\nЧанго соналъ цебеги интернеталда гIурус миллатчагIазул ахIи букIана, «мугIруздаса рачIарал гIадамаз» Россиялъул портал рахъун анилан, «Сумма» къокъаялъул бетIергьаби вацал МухIамадовасул хIакъалъулъ.\nКигIан цIакъ Россиялъул цо-цо экспертаз ва аналитиказ США каканиги, гьанибгIан цIикIкIараб ксенофобия ва «чуркаби», «хачал» абун, тIомол ва беразул кьер батIиял халкъал инжит гьари СШАялда гьечIо. Африкаялдаса кьалбал ругев Барак Обамаца кIиго болжалалда бетIерлъи гьабуна СШАялъе.\nЛъачIого кьабураб жоялъ жив хIакъир гьавурав гIурусав Иван Агафонов хунилан абун, Россиялъул киналго федералиял каналаз ва гIемерал гIадамаз кIалухъ вахъун вукIана къеркьохъан Расул Мирзаев. Россиялъул байрахъалда гъоркь цеве вахъунев боксер Султан Ибрагьимовасда дандечIарал спорталъул фанаталги рукIана Москваялда, Эвандер Холифилдгун гьев рингалда вахъараб мехалда.\nГъоркьан – ратIа, тIасан – бох, тIадчагIазе – къулагIи\nРоссиялъул бетIер Владимир Путиница абун букIана коррупция дунялалъул киналго пачалихъазда бугеб жо бугила, гьелдаса эркенлъизе бажаруларилан, нилъер улкаялдаги гьеб унти камун гьечIилан. Гьединабго жаваб кьун букIана цебесеб гIасруялдаго Леонид Брежневасги. Гьев генсекасул заманалда, 1965 соналда, ХIамзатил Расулица хъван букIана машгьураб «ЦIогьазул кечI»:\nСордо гьоркьоб унаро,\nЦIогь буго улкаялда…\nБикъулеб буго улка,\nКвералгин килщал рекъон,\nДол кIиязго малъула,\nДол кIиязго бикъула,\nДол кIиязго кванала,\nДол нугIзаллъун тIамула,\nДозде бецIизе ккола,\nДол туснахъалда лъола…\nЦо гIанкIу бикъарасе\nГIадлу буго кьварараб,\nГIакъил вуго гьавулев….\nРишватал хириял ревизоралги…\nЛъайкьеялъул суалазул инсанияталъего бугеб кIвар лъаларев чи ватиларо. ГIелму-лъайги тарбияги щвечIолъиялъ гIемерал гIелал гIадада хвана ва жамгIият нахъе ккана. Дагъистаналъул шагьаразул ва росабазул школазул нухмалъулез араб анкьалда хIалтIул хIалбихьи цоцазе бикьизе сапарал гьаруна. Гьезул цо-цо дандчIваязда гIахьаллъидал, бичIчIулеб буго киназулго цохIого гIузраби ва рахIат хвезабулел ишал рукIин.\nУмумуз лъималазул цIалул ва хьвада-чIвадиялъул тIалаб гьабунгутIи гуребги, школазе ва цоги идарабазе зулму гьабулел, гьезие гIакъуба кьолел халгьабулел чагIи, ревизорал гIемерлъун руго. Гьел цIех-рехал ва хъаравуллъиялъул тадбиралги гIемерисез гьарулел руго, закон ва низам цIунизе бокьун гуреб, школазул директорзабазухъа ва мугIалимзабазухъа ришватал тIалаб гьаризелъун.\nРосабазул бегавулзабаз бицунеб буго, масала, иццул бетIер сверун къайилан ва гьеб мурадалда, нусазарго гъурущги кьун, проект бахъейила пуланаб фирмаялдеги унилан суал лъолеб бугила ревизораз. Гьеб фирмаялъе гIарац кьечIого иццалда сверун къараб чали рикIкIунеб гьечIо. Гьедин жиде-жидее данде кколел фирмабазул чунтби цIезаризе тIамулел руго хIалгьабун гIадамал. Масала, МахIачхъалаялъул ХIамзатил Расулил цIаралда бугеб школалъул директор Махач Изиевас бицана ревизоразулгун жиндица гьабулеб къеркьеялъул. РикIаризе ва ришват тIалаб гьабизе рачIунел халгьабулел чагIазул щибаб гали гьес законалде цIан буго ва судазда чанцIулго бергьун вуго. Гьанже ришватчагIи гьесул школалде къалел гьечIо, гIолохъанал ва «шабашкIа» гьабизе лъаларел хIалтIухъаби ритIун рачIунила, «50-абилеб школа квешаб бакI бугин, жал гьенире унарилан».\nЗахIмат буго гIадатияб халкъалъе ва гIисинал базаргабазе, жидеего бетIербахъиялъе тукаби ва ашбазал рагьарал гIадамазе. Гьезул рахъкквезе риччарал пачалихъалъул гъурщал гьезухъе щолел гьечIо. Улкаялъул гIумруялъул щибаб бутIаялда гъорлъ рессун руго ришватчилъи ва коррупция, бищунго гьел унтабаз ккурал идарабазда гъорлъ буго полицияги. Киназдаго рагIараб дело буго полковник Дмитрий Захарченкол иш. Гьединал «къанун цIунулел чагIи» таманал руго. Закон киназего цо къагIидаялда хIалтIулеб гьечIони, пачалихъалъул аслу, кьучI кьватIула, ритIухълъи гьечIеб гIуцIиялъул гIумру къокъаб букIунин ва къисмат къваридаб кколилан абула. РитIухълъиялде гьумер битIун руссинчIони, нилъеда лъикIаб къо бихьизе гьечIо. Хъвадарухъан Лермонтовас нахъе тана: «Къо лъикI, чуричIеб Россия», – абурал мухъал. ХIамзатил Расулица гIумрудул ахиралда хъвана: «РишватчагIацагун хIелхIелчагIаца хIулулеб, къакъалеб, къо лъикI, Дагъистан!», – абун. Россиялдаги руго улка хIулулел ва кваналел гьел гIанхвараби. Лъаларо щиб ккелеб гьадинаб «коррупциягун къеркьеялъулали».\n» Ицц бетIералдасан тIокIкIуна\n» Борхьил чохьонисан чол нух бахъарав\n» ХIелхIелчагIацагун ришватчагIаца хIулулеб, - къакъалеб къо-лъикI Дагъистан


Коронавирусалъул пандемия лъазабуралдаса нахъе унеб буго кIиго соналдасаги цIикIкIун заман. Гьелъ лъалаго хисизабуна нилъер гIумру: доре-гьанире ине, сухIматал гьаризе гьукъана, къана гIорхъаби. Гьеб киналъго рачана инсанасул ихтиярал мукъсан гьариялде. Экспертазул баяназда рекъон, 2020-2021 соназда бищун гIемер хIалтIизарулеллъун ккана «вакцинация», «самоизоляция», «маска» ва «перчатки» абурал рагIаби.\nГьеб хIинкъиялдаса халкъ цIуниялъул мурадалда Россиялда гIуцIана хехал тадбирал. Гьелъие нугIлъи гьабула дунялалъулго статистикиял баяназги. ХIукуматалъ гьарулел тадбиразул рахъккуна улкаялъул гIемерисел гIадамаз.\nУнти тIадецуялъул хIасилалда инсанасул сахлъи цIуниялъулъ ругел ва Россиялъулгун Дагъистаналъул Конституцияз чара гьечIого тIуразе кколин абулел ихтиярал пачалихъалъ хъущтIизаруна хIалтIи кьолезулги жалго гражданазулги гъуждузде. Жакъа нилъеда киназдаго бичIчIулеб буго, гьединаб хIинкъи цIикIкIараб унтигун инсаният жеги дандчIван букIинчIеблъи. Лъалароан гьеб инсанасул ихтиярал цIуниялъул рахъалъ, гIасрабаз гIуцIун лъугьараб, универсалияб къагIидаялдаги. Россиялъул ракьалда инсанасе гIумру гьабизе бугеб ихтияралъе хIинкъи букIана гIицIго рагъул заманалда.\nГьединлъидал коронавирусалъул пандемиялъ щакдаризе тIамуна улкабазул экономикиялгун политикиял системабазде гуребги, инсанасул аслиял ихтиярал цIуниялдеги. Инсанасул ихтиярал ккола, 70 сонил болжалалда жаниб инсан вокьиялъул кьучIалда дунял гIуцIизе квербакъараб, кIудияб жамгIияб бергьенлъи. Гьел ихтияразул цо пуланаб бутIа бараб буго нилъеда сверухъ бугеб ахIвал-хIалалда -халкъ махIрумлъизехъин буго гIумру гьабизе бугеб ихтиярдасагицин.\nПандемиялде данде къеркьеялъул мурадалда тIолабго Россиялдаго гIадин Дагъистаналдаги къабул гьарурал нормативиялгун правоялъул документазул хIисаб гьабидал, бихьулеб буго, инсанасул ихтиярал дагьлъизариялъул рахъалъ нилъер нухмалъиялъ къабул гьарурал хIукмабазе юридикияб кьучI бугеблъи. Гьел федералиял законазда рекъезарун хиса-басиял гьарулел руго нилъер республикаялдаги. Гьединаб заманалда нухмалъулезе щолеб хасаб ихтиярги кьочIое босун, цо-цо нилъерго ругел ихтияраздаса заманалда махIрум гьаруна дагъистаниялги. Гьединаб ахIвал-хIалалде ккараб мехалда, цIакъго кIвар бугеб суаллъун лъугьуна гражданазул ихтиярал ва гIадамазда тIадал ишал рекъа-решон данде ккезариялъул масъала. Гьединал шартIазда нилъедаги, ай гражданазда, битIун ричIчIизе ккола хIукуматалъ гIуцIулел тадбиралги гьезул мурадалги.\nГьединал тадбирал гIуцIиялъе правоялъулаб кьучIлъун буго 1995 соналъул 21 декабралда къабул гьабураб «ТIабигIияб ва техногенияб хасияталъул тIасан борчIараб хIал ккараб мехалда халкъги ракьалги цIуниялъул хIакъалъулъ» абураб №68 федералияб закон.\nИнсанасул ихтияразе батIи-батIияб асар гьабуна COVID-19 тIибитIунгутIиялъул мурадалда гьарурал хасал тадбираз. Гьеб асаралъул даража-къадар кинаб букIарабали чIезабуна Гражданияб жамгIият цебетIезабиялъулги инсанасул ихтиярал цIуниялъулги рахъалъ Россиялъул президентасда цебе гIуцIараб Советалъ (СПЧ). Гьеб хIалтIул хIаракаталъул хIасил СПЧялъул вакилзабаз цебе лъуна «Инсанасул ихтиярал цIуниялъул кьучIалда эпидемиялъул дарсал» абураб доклад гьоркьоб лъураб данделъиялда.\nТIолабго дунялалдаго гIадин, жакъа нилъеда цебеги чIун буго аслияб мурад – гIемерисеб халкъалъул сахлъи цIуни. Гьеб мурад ккола, инсанасул ихтиярал цо къадаралда мукъсанлъизариялъул мурадалда, власталъ цIиял тадбирал лъазариялъе аслияб гIиллалъунги. Гьединлъидал абизе бегьула, жакъа нилъеда сверухъ лъугьа-бахъунеб ахIвал-хIалалда республикаялъул идарабаз гьарулел тадбирал руго нилъер бищунго къиматаб бечелъилъун кколеб жамгIияб сахлъиялъе бугеб хIинкъиялдаса цIуниялъул мурадалда гьабулеб хIаракат бугин абун. Гьеб рахъалдасан борцани, битIараблъун рикIкIуна власталъул хIаракатги. Ругищ гьеб хIалалда рукIаго, нилъерго ихтияраздаса нилъ махIрум гьариялъул хIужаби? Гьайгьай, руго, амма суал бачIуна: ихтияралищ, гIумруйищан абураб.\nГьел тадбиразул кIвар жеги цIикIкIуна, коронавирусалъул пандемиялъул заманалда хехго унтиялъе рес бугел къапилабазул хIисаб гьабуни: рокъобе цIакъго дагьаб гурони харж бачIунарел хъизамал, сакъатал гIадамал, янгъизго хутIарал, ригь арал, ва чидар кумек гьечIого тIубаларел гIадамал. Гьезие къваригIарабщинаб жо чIезабиялда цадахъго пикру гьабизе ккола гьезул сахлъиялъе зарал ккунгутIиялъулги.\nГьелъул мурадалда ва цебеккун рехсараб №68 федералияб законалда рекъон, Дагъистан Республикаялда коронавирусалъул унти тIибитIунгутIизе 2020 соналъул 18 марталда ДРялъул бетIерас гъулбасана «ТIадегIанаб хIадурлъиялъул режим билълъанхъизабиялъул хIакъалъулъ» абураб №17 указалда. Амма араб соналъул маялде республикаялда букIана цIакъ хIалуцараб ахIвал-хIал. Унти гIемер тIибитIиялъул рахъалъ цере ругел регионазда гьоркьоб щуабилеб бакIалда букIана Дагъистанги. Гьелда бан, улкаялъул президентас тIобитIана Дагъистаналда бугеб ахIвал-хIалалъул хIакъалъулъ бицараб хасаб данделъи. В. Путинил тIадкъаялда рекъон, Россиялъул Сахлъи цIуниялъул министерствоялъ хIадурана Дагъистаналда коронавирусалде данде къеркьеялъул хасаб план, ва Оборонаялъул министерствоялъ республикаялда базе байбихьана медицинаялъул центр.\n2020 соналъул 23 октябралда бахъана «ДРялда коронавирус тIибитIунгутIиялъул мурадалда тIадеги тадбирал гIуцIиялъул хIакъалъулъ» абураб ДРялъул бетIерасул № 96 указ. ГIуцIана гьеб рахъалъ хIалтIи гьабулеб оперативияб штабги. Гьединаб ахIвал-хIал ккеялъул рахъалъ бугеб жавабчилъиги бичIчIун, Дагъистаналъул сахлъи цIуниялъул министрас гьарана жив хъулухъалдаса эркен гьавейилан абун. Дир гIумруялда тIоцебесеб нухалда ккана гьединаб бахIарчияб хIужа – жиндиего бокьун министрас хъулухъ тей.\nЦереккун рехсарал тадбиразул хIасилалда гIезегIанго лъикIлъана республикаялда букIараб ахIвал-хIал. Амма гьабсагIаталдаги хIалуцунеб буго иш. Жакъаги нилъер республика буго гьеб квешаб унти хехго тIибитIулел ругел цогидал субъектазда гьоркьоб. Нилъеда бичIчIулеб гьечIо унтиялъул квешлъи, гьелъул хIиллаялъ нилъее гьабизехъин бугеб заралги ккезехъин ругел камиялги. Гьурмада маска ххоларо, гIемер чи данделъарал тадбиразулъ гIахьаллъула, диниял ва рукIа-рахъиналъул тадбирал тIоритIула ва гьелдаго цадахъ унтиги тIибитIула. ГIицIго гьединал тадбирал дагь гIуцIиялъулцин кIудияб кIвар буго унтиялдаса хвасарлъиялъе. Жакъа хIажат буго, киналго цадахъ рахъун, вирусалъулаб бахунеб унтиялдаса цIунизе хIаракат гьаби, тохтурзабаз рихьизарулел тIалабал, вакцина гьабиялде гIунтIун, мухIканго тIуразари. Киназулго хIаракатги цолъизабун, данде рахъинчIони, гьеб тушманалъукьа бергьинехъин гьечIо нилъ.\nДРялъул бетIерасда цебе гIуцIараб ЖамгIият цебетIезабиялъул ва инсанасул\nихтиярал цIуниялъул рахъалъ советалъул председатель\nДругие материалы в этой категории: « Дарабазул къварилъи гьечIо\tВакцина гьабуниги ургъел, гьабичIого таниги… »


ЧIвадарухъаби гьанжеги рачIун рагIуларо цIех-рехчагIазухъе...\n9 июлалда лъагIел сверана Дагъистаналдаса журналист АхIмаднаби АхIмаднабиев чIваралдаса. Жегиги ратун гьечIо гьев чIварал чагIи. АхIмаднаби АхIмаднабиев чIвана 2013 соналъул 9 июлалда жиндирго рукъалъул кIалтIа. Гьелде щвелалде бащаб лъагIалица цебеги кьвагьдон рукIана гьесде гьебго бакIалда. Амма низам цIунулезги. Живго АхIмаднабиевасги гьеб хIужа цо цIакъго кIвар кьечIого тана.\nКIаратIаса ХIайбула ХIайбулаев ккола АхIмаднабиев АхIмаднабил вацгIал. Гьесул пикруялда рекъон, гьабсагIаталда гIадин унеб бугони цIех-рех, гьелъ кинабгIаги хIасил кьезе гьечIо.\nХIайбула ХIайбулаев: «Щибниги хIалтIиги гьабичIого, кабинеталдаги кIусун чIарав чиясухъе такъсирчи живгойищ вачIине вугев? Щибниги хIалтIи гьабичIо гьез. ГIицIго ххвелал гьаруна цIех-рех гьабулеб бугилан. Гьеб хIужаялдехун кинабгIаги бухьенгицин гьечIел чагIазухъа росарал суравазул цIезабун буго. ЦIех-рехчагIигун кIалъан рукIана ниж. Гьез абуна нужеда кIолеб батани, нужеца гьеб Ростовалде гьарун кьейилан. Нижеца кагътал хъван рукIана ГIабдулатIиповасухъегун Бастрыкинихъе. Гьелъул хIасил ккечIо. МахIачхъалаялуъл Кировский районалъул цIех-рехчияс гьабулеб жо щиб букIунеб?»\nХIайбула ХIайбулаевасул пикруялда рекъон, гIадамазулгун дагIбаялда вукIунароан АхIмаднаби. Гьес хъвалаан инсанасул ихтиярал цIунун.\nХIайбула ХIайбулаев: «Жибго къватIибе бачIани, бачIина гьеб, гурони гьагъаз хIалтIи гьабун щибниги лъазе гьечIо».\nЧIвалалде бащдаб лъагIалица цебеги кьвагьдон рукIана АхIмаднабиевасде цо чагIи. Гуллби гьесул автомобилалда щун рукIана. Гьеб хIужаялъул цIех-рех гьабизе лъугьана гьев чIвазе къасд гьабунилан гуреб, гьесул буголъиялъе зарал кканин абун. Гьелдаса рази гьечIо ХIайбула ХIайбулаев. Гьеб мехалда гIагарлъиялъ АхIмаднабиевасда абун буго гьеб бугин дуе гьабураб лъазаби, Россиялде яги къватIиса хIукуматалде вилълъайин жидеда цадахъ хIалтIизе. Амма гьес инкар гьабун буго.\nАхIмаднабиев хIалтIулев вукIараб «Новое дело» газеталъул бетIерав редактор ХIажимурад Сагитовас рикIкIунеб буго цIех-рехчиясе бокьун бугин гьеб такъсир тIатинабизе, амма гьесул жиндирго гьечIин гьелъие гIураб къуватги ресалги. Гьесухъе кьун гьечIин такъсир ккаралъуса данде гьабизе кколеб букIараб кинабго материал.\nХIажимурад Сагитов: «КIиабизеги, нижеда бихьухъе, жанисел ишазул министерлъиялъул цIех-рехалъул бутIаялъул хIалтIухъабаз данде гьабун букIине кколаан гIемерал хIужаби. Доб мехалдаго гьез босун араб АхIмаднабил ноутбук жеги тIадбуссинабичIо гьез. Гъолъул экспертиза гьабун гьечIилан абун. Гьелдалъун бихьулеб буго тIолабго гъоб системаялъе гъоб такъсир рагьизе бокьун гьечIолъи».\nЭР: «Нужер пикруялда рекъон, лъица гъов чIвазе рес букIараб?».\nХIажимурад Сагитов: «Гьадинаб жо буго гьениб. Кьиндал речIчIун букIана гьесда. Абулеб бугоха гьелдалъун гьев хIинкъизавулев вукIанилан. Гъов гIодовуссинавулеб гIадаб жоха. Гъос течIелъулха гьеб. Жиндирго хIалтIулъ щибниги хисизабичIо гьес. Гьедин дол чагIазда ракIалде ккараб къагIидаха гьав чи хIинкъулевги гьечIин, жиндирго гIамалги толеб гьечIин, тIагIинавун лъикI гьевилан. Тохасде тохавин, хIалихьатасда хIалихьатавин абулеб букIиндалха гьес».\n«Новое Дело» газеталъул журналист АхIмаднаби АхIмаднабиевасул чIвадарухъаби ралагьиялъул хIасил гьанжелъагIан Дагъистаналда чIварал журналистазул къисматалда релълъараб буго. Ахираб къогогIан соналда жанир бидулазул квердаса камурал журналистазул би тIаде кколев цониги чи загьирлъичIо республикаялда.\nАхIмаднаби АхIмаднабиев машгьурав вукIана инсанасул ихтияразул суалал рорхулев журналист хIисабалда. Гьедин «Кавказский Узел» агентлъиялъ хIисабалде босун буго Кавказалъул хIакъалъулъ бищунго лъикIаб макъала хъварав чиясе кьезе АхIмаднабиевасул цIаралда хасаб премия чIезабизе.\nЧIвадарухъаби гьанжеги рачIун рагIуларо цIех-рехчагIазухъе


Депутатаздасан щвечIеб жаваб диваналдасан тIалаб гьабулеб буго\nХалкъияб Мажлисалда депутатаз рахъкквечIеб къануналда тIасан гIарза битIулеб буго республикаялъул прокуратураялъ диваналде. Гьеб букIана цеве Дагъистаналъул нухмалъиялда вукIарав МухIамадгIали МухIамадовасе, хъулухъалдаса нахъе ун хадурги хъаравулзабиги, чIорого цогидал хъулухъалги теялда хурхараб къанун.\nепутатаздасан щвечIеб жаваб диваналдасан тIалаб гьабулеб буго\n1990 соназда Дагъистаналъе нухмалъи гьабурав МухIамадгIали МухIамадов хъулухъалдаса нахъе ингун гьесие чIезарун рукIарал бигьалъабиги шартIалги къануналда данде ккунгутIиялъул дагIба бан букIана прокуратураялъ гъоркьисала ихдалги. Гьеб мехалда парламенталъ инкар гьабуна гьелъул рахъкквезе. Гьединго ккана исана февралалда букIараб депутатазул сессиялдаги.\nГьединлъидал гьанже прокуратураялъ жаваб тIалаб гьабизехъин буго диваналдасан.\nМухIамадгIали мухIамадовасе чIезарурал бигьалъабаздагун шартIазда гъорлъе уна пачалихъияб хъаравуллъиги, транспортги, лъагIалида жаниб цоцIул курорталде ине бугеб ресги, хвезегIан моцIи-моцIие кьолел гIарцул шапакъаталги, официалиял вакилзабаз гурони пайда босизе ихтияр гьечIел аэропорталъул VIP-залалги, хIукуматалъул бухьеналдасан пайда босизе бугеб ресги.\nРеспубликаялъул тIалъиялда рукIарал киналго нухмалъулезе бегьилин гьединал шартIал чIезаризе, рес бугониян абуна ЭР-ялъе МухIамадгIали МухIамадовасул заманалда оппозициялда вукIарав жамгIияв хIаракатчи ва журналист ГIалисултан ГъазимухIамадовас. Амма гьадинги Москваялдаса рачIунел дотацияз хьихьараб республикалда гьединал жал гьари мекъаб хIукму бугила.\nГIалисултан ГъазимухIамадов: «Гьелъ нугIлъи гьабула гьагъаб парламенталда гъов МухIамадгIали МухIамадовасул системаялда гIурал депутатал рукIиналъе. Гьединго гьелъ нугIлъи гьабула мекъаб, тIекъаб, къануналда данде кколареб тIалъиялъул мисаллъун букIиналъеги.\nДир пикруялда, гьединав рес гьечIев, гьеб пенсиялдеги цогидалдеги ккраав чи МухIамадгIали гуро. Гьединго дида ккола депутатаз къабул гьабураб гьеб хIукму бугин нилъеда тIад релъулеб гIадаб жо».\nМухIамадгIали МухIамадовас Дагъистаналъе нухмалъи гьабуна 1994 соналдаса 2006 соналде щвезегIан. БитIун гьеб заманаялъ (хъулухъалдаса нахъе ингун) къабул гьабуна гьеб къанунги – 2006 соналъул 17 марталда.\nМухIамадгIали МухIамадов хисун тIалъиялде вачIана МухIу ГIалиев. Амма гьесие яги гьесдаса хадув тIалъиялде тIамурав живго МухIамадгIали МухIамадовасул вас МухIамадсалам МухIамадовасе гьединал бигьалъаби чIезариялъул баянал гьечIо.


1999 соналъул август-сентябралда ккарал рагъулал лъугьа-бахъиназул гIахьалчагIазул ракIалдещвеял\nКиданиги рак1алдаса инаро 1999 соналъул август моцI. Гьебмехалда ккарал лъугьа-бахъиназги гьезда дагъистанияз гьабураб гIахьаллъиялъги цоги нухалда загьир гьабуна нилъер цолъигун гъунки. Гьедин букIана 1741 соналдаги, Надир-шагьасул аскарал щущахъ риххизарураб мехалдаги.\nХвалил бадивеги балагьун\nГIумахан ГIумаханов гьавуна АнсалтIа росулъ. Армиялда вуссиндал кIиго соналъ хIалтIана колхозалда. Амма анищлъун букIана милициялъул хIалтIи. Ахирги гьеб анищ тIубана ва гьев лъугьана МахIачхъалаялъул Ленинский РОВДялде. Гьеб букIана 1979 сон. РакIбацIцIадго хъулухъги тIубалаго, ГIумаханица нахъа тана мухъилав милиционерасдаса полковникасде щвезегIан болъаби. 2012 соналда гьев ана отставкаялде. «Милиция ккола халкъалъул матIу – гьеб пикру дие кидаго букIана аслияблъун. Дун хIалтIана уголовнияб розыскалда – гьеб иш дие цIакъ бокьулаан», - ян абуна гьес.\n1998 соналъул октябралда ГIумахан витIана Хасавюрт шагьаралъул милициялъул отделалъе нухмалъи гьабизе. Гьенире гочун рукIана магIарухъа гьесул эбел Халунчакарги вацал-яцалги. РахIатхвараллъун рукIаниги, хIалтIул къоял унаан шагьаралда гIадлу-низам гьабулаго. «ЖамгIияб низам цIуниялъухъ» абураб медалалъеги мустахIикълъана гьев «махIачхъалаялъулаб» абураб рэкетиразул къокъа ккуралъухъ. Гьезухъа бахъана 12 туманкI ва туснахъ гьавуна микьгояв.\nРакIалдаса унареблъун хутIана Болъихъ районалда лъабго чи чIварав такъсирчи кквеялъул хIужаги. «Такъсирчи вахчун вукIана РикIкIвани. Милициялъул къокъаялде данде кьвагьдана гьев. Гьебмехалда гьесулгун гара-ч1вари гьабизе ана дунго. Жаниве лъугьана – нижеда гьоркьоб букIана 3-4 метр. Амма гара-чIварулаго, гьевги тохлъизавун, гьесухъа ярагъ бахъун бажарана дихъа», - ян ракIалдещвезабуна полковникас.\nБукIана гьадинаб лъугьа-бахъинги. МахIачхъалаялда хIалтIул къоги лъугIун, рокъове унев вукIана ГIумаханов. Машина толаан минаялдаса рикIкIад. Лъелго унев вукIана гьев. Цо заманалдаса бахъана къваридабго къотIносан рекерун рачIарал гIадамазул ахIи: автобусалъул остановкаялда цо чи вугила киналго кьвагьизаризе ругин абун, хIинкъи кьолев.\nГIумахан (гьесда тIадретIун букIинчIо милиционерасул форма) ана гьеб рахъалде. ЧIезабуна юк баччулеб машина ва, лъалхъизабичIого, дол гIадамазда аскIосан бачеян абуна шоферасда. Такъсирчиясде гIагарлъидал, хехго к1анц1ана гьесде т1аде ва кодоса бахъана граната…\nБахIарчилъигун къохIехьей магIаруласе хасиятаб букIин загьир гьабуна ГIумахан ГIумахановас 1996 соналъул январалда Хасавюрт районалъул Первомайское росулъ ккарал лъугьа-бахъиназда гIахьаллъулелъулги. Хъачагъазул бетIерлъуда вукIарав Радуевасулгун гара-чIвари гьабизе ана гьев. Гьенибе битIизе бакIарулеб букIана хасаб къокъа, амма ГIумаханица абуна жив ине вугин абун. ЦIакъ захIматал гара-чIвариял рук1ана гьел, амма гьелъул хIасилалда хъачагъаз ихтияр кьуна руччабиги лъималги эркен гьаризе. Гьеб бахIарчияб ишалъухъ ГIумахание кьолеб букIана Бихьинчилъиялъул кIиабилебги орден, амма гьес инкар гьабуна.\nИнсул мина цIадулъ бугеб мехалда\nЦIумадегун Болъихъе хъачагъаз гьужум гьабунин абураб хабар бачIараб мехалда, ГIумахан хъизангун ва эбелгун цадахъ хIухьбахъулев вукIана Железноводскиялда. ВатIаналде къо ккараб заманалда рахчун рукIун ругьунал гьечIелъулха магIарул игитал. Эбелалдаги хъизаналдаги абуна Краснодаралде унев вугилан ва сапар бухьана г1агараб РикIванибе.\nГьеб букIана 1999 соналъул августалъул къоял. ГIандадерил ракьалдасан Дагъистан квегъизе рачIине хиял гьабуна 1996 соналда Первомайское росдал гIадамал асирлъуде росун рук1арал хъачагъаз.\n«Дун т1аде щвелалде ГIанди, Гъагъалъ, РикIвани, ГIашали, Гьунхъа ва Зило росабазул жамагIаталги данделъун, хIукму гьабун батана: цониги чи гIорхъи бахун виччаларо, хIажалъани яргъидалъун жаваб кьела гIагараб ракьалда хIетIе чIезе хиял лъурал хъачагъазеян абун. Гьез гьабураб гьеб хIукму битIун буго Муни, Чанхъо ва Кванхидалъ росабазул жамагIатаздеги. ГIандадерил росабазул жамагIатаз дида гьарулеб букIинчIо – дихъа тIалаб гьабулеб букIана, жидер къокъаялъе нухмалъи гьабеян абун», - ан бицана ГIумаханица.\nПолковник ГIумахан ГIумахановас тIоцебесеб къоялъго гIуцIана гIандадерил росабазул ополченцазул цогояб штаб, хIисабалде босана гIадамазулгун яргъил сурсаталъул къадар ва гIуцIана ротабигун взводал. Болъихъ районалъул щуго росдал вакилзабазда гьоркьоса тIасарищун, тIамуна гьел къокъабазул нухмалъулелги – хIалбихьигун бажари хIисабалдеги босун. Сордо-къоялда жаниб ополченцазгун росабазул жамагIатаз хIадурана гIагараб ракь тушманасдаса цIунизе санагIатал бакIал. Гьезул гIаммаб халалъи бахана 30 километралде – Х1арами габурлъиялдаса ЦIоболгохIде щвезегIан.\nГIандадерил ракьалде гали бегьилалде хъачагъазда ракIалде ккана гара-чIвариял гьаризе. Гьезул хьул букIун батила, габурлъи бахунеб мехалда, жидее кинабгIаги квалквал гьабиларин гара-чIвариял гьаруни ва церехун ине жидее рагьараб нухги букIинин абун.\n- Дида гьеб къо, 1999 соналъул 11 август, жакъа гIадин ракIалда буго. КIочонаро, щайгурелъул къалъудаса хадуб гьеб къоялъ бакъ ккун букIана. ГIандадерил ополченцазул цолъараб штабалъул хIукмуялда рекъон, Ширвани Басаевасулгунги гьесул къайицадахъазулгунги гара-чIвари гьабизе тIадкъана мунагьал чураяв Арзулум Илясовасдаги дидаги. ДандчIвай букIана Гъагъалъ-Даргъоялда гьоркьоб бугеб ОншитIлигъун абураб бакIалда. Хъачагъазул рахъалдаса рачIана Шамил Басаевасул вац Ширваниги (нижеда абуна гьев Шамилил кваранаб квер кколин абун), БекIханги (гьесул фамилия рехсечIо) ва Радуевасул вакил Хункерпаша Исрапиловги. Гьезда нахъа эхетун рукIана яргъид гIуцIарал хъачагъалги. Гьезулгун ккана лъикIаб гуреб хабарги.\nГьел гара-чIвариял ракIалдещвезарулаго, гьадин бицана Тиловур ХIайбулаевас:\n- Ниж рачIунел руго Дагъистаналъул ракьалде бацIцIадаб динги босун, ва нужее лъикIаб букIина, ниж гIандадерил кIкIалахъан эркенго эхере риччани. Ниж нужеда хъваларо, - ян ракIчIун к1алъазе байбихьана Ширвани.\n- Нижеда малъаризе ккани, нужехъе ислам киса бачIараб? - ан суал кьуна нижеца гьезие.\nАмма Ширваница абуна: «Гьале гьал мугIрулги рахун, МахIачхъала кодобе босила ва доба – Каспий ралъад. БукIина нилъерго Кавказалъул вилаят», - ан.\nГьелъие нижеца гьабуна гьадинаб жаваб:\n- Чан километр бугеб Грозныялдаса МахIачхъалаялде? А гьенисан – битIараб нухдасан, нуж гьедигIан бахIарчиял рагъухъаби ратаниха. Нужецайин абуни, балагьулеб буго бигьаяб нух. Амма гьелъул жо кколаро. Нужее лъикIаб буго парахат рокъоре тIадруссани, - ян.\nГьебмехалдаги тIасаричIичIо гьел. «Кье нижее Мунире, кIудияб кьоде щвезегIан бугониги нух! Нужер «беженцалги» разиго къабул гьарила Веденоялда. Киналго шартIалги гIуцIила», - ян нич бахъун кIалъана Ширвани.\n- Дуда кида ва киб рагIараб гIандал лъутанин абун? ХиянатчагIилъунги рукIинчIо ниж киданиги, - ян жаваб кьуна дица гьесие.\nГьебмехалда Ширвани тIаде вахъана ва гьес дида абуна: «Нужеца ополченцал нахъе рачинчIони, дун ине вуго нужер бутIрулги мерхьунаго», - ян.\nДицаги гьесда гьадин абуна:\n- Цин лъазабе гIандадерил тарих, хадуб – нужерго, чачаназул. Гьеб тарихалда цониги бакIалда дуда хъван батани, гIандадерил ракьалдасан тушман анин абун, мунги вахина гьал мугIруздаса, - ян.\nВа ниж цоцалъ речIчIана, амма ратIа гьаруна.\nГьеле гьединал гара-чIвариял рукIана чачаназул хъачагъазулгун. ГIасрабаз ракълилабгун вацлъиялъулаб гIумру букIана гьал мугIрузда гIандадерилги чачаназулги. Гьалбаллъун рукIана. Цоцазухъе гьоболлъухъе хьвадулаан, къо ккедал, гьоболас гьоболасе кумек гьабулаан. Ма, гьанже ваккана гьаниве цо вахьна, щивали лъаларев Ширвани Басаев, жиндирго «бацIцIадаб исламги» босун, ва чIухIдарулаго, лъазабулеб буго нижер бутIрулги мерхьунаго ине вугила живилан абун. ГIандидисесе яхI-намус гIумруялдасаги хирияб букIин лъалеб гьечIоан гьесда.\nПрочитано 473 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 16 декабря 2019 23:22\nДругие материалы в этой категории: « ЦIияб цолъи гIуцIана\tБахIарзазул цIарал цIунила рекIелъ »\n16:21, 19 января 2022, 22\n16:08, 19 января 2022, 19\n15:54, 19 января 2022, 24\n15:42, 19 января 2022, 37\n11:49, 19 января 2022, 201


Славянскалда пресс-конференциялда ккурал ОБСЕялъул тохалчагIи дандчIвана журналисталгун\nУкраиналъул Славянскалда Россиялъул рахъ ккурал активистаз ккурал ОБСЕялъул рагъулал тоххалчагIи дандчIвана журналисталгун. Немцазул полковник Аксель Шнайдерица лъазабуна, кколеб мехалъ ва хадуб жидее кинабгIаги физикияб зарал ккечIин.\nОБСЕялъул рагъулал инспекторазда лъалеб гьечIо жал эркенлъизариялъе рукIине бегьулел киналIгаги шартIазул хIакъалъулъ. Пресс-конференция гIуцIун букIун буго «халкъияв мэрин» жинде абулев Вячеслав Пономаревасул инициативаялда рекъон.\nОБСЕялъул вакильзаби гьес лъазаруна асир гьарурал рагъулалъун. Гьелда цебе гьес лъазабун букIана гьесул рахъ ккуразда ракIалда бугин Киевалъ аресталде гъоркье росарал коллегабазухъ гьел хисизейин.\nСлавянскалде гьатIан къоялда щвана федерализациялъул рахъ ккуразулгун гара-чIвари тIобитIиялъул мурадгун ОБСЕялъул вакильзабазул къокъа. Славянскалда ккурал тохалчагIазда сверун бугеб ахIвал-хIал гьаркьоб лъуна шамат къоялда телефоналдасахун Россиялъулги Цолъарал Штатазулги къватIисел ишазул идарабазул бутIруз.


Юхарай адвокаталъе Россиялда ритIухълъи батичIо\ndagestan - sapiyat\n2010-леб соналда жий юхарал ОМОНалъулаз къануналда цебе жаваб кьечIин ва гьелдалъун жинца ритIухълъи Европаялда балагьулеб бугин бицана адвокат Сапият МухIамадовалъ.\nГьелъул рагIабазда рекъон, гьей юхана Хасавюрталъул жанисел ишазул идараялъул полициялъулаз. Адвокаталъ гIарза хъвана ва гьелда рекъон такъсир гьабиялъул иш рагьана. Полициялъул хIалтIухъабазги хъвана гIарза – гьез абулеб букIана хъубалщинал рагIаби рикIанилан адвокаталъ жидеда. Полициялъул гIарзаялда хурхунги такъсир гьабиялъул иш рагьана.\nГьеб кIиябго гIарзаялда тIаса байбихьарал цIех-рехал диваналде чанги нухалъ щвана, чанги нухалъ диванчагIаз нахъеги чIвана. Гьезда тIаса чанги гъалмагъирги ккана. Ахир-къад кIиябго цIех-рех цолъизабуна ва 2011 цIех-рех тIубанго къана. Адвокаталъул гIайиб букIа, полициялъул гIайиб букIа – гьел чIезаризе захIмат буго, щайгурелъул гьезул гIарзаби далилал гьечIел ругилан лъазабуна цIех-рехчагIаз.\nМухIамадовалъ диваналда гIарза кьун букIана цIех-рехалъул идарялда тIасаги. Республикаялъул тIадегIанаб диванханаялъ хIукму къотIана цIех-рех цIидасанго байбихьизе кколин.\nЦIех-рехалъул идараялъ такъсир гьабиялъул иш рагьун букIана. Гьеб цIех-рехалъул документал адвокаталъухъе гьал къоязда гурони кодор щвечIо. Документазда рекъон, араб соналъул 14 декабралда иш рагьун буго полициялъул хIалтIухъабазда тIадги, жийго адвокаталда тIадги. 30-леб декабралда кIиябго иш къан буго. Гьелдалъун адвокаталъ цIидасанго хъвана гIарза Европаялъул диваналде.\nМухIамадовалъ абухъе, тIоцебесеб гIарза гьелъ лъабго соналъ цебе хъвана. «Хъвана цIех-рехчагIаз жидер хIалтIи ургъунго цIацIан бачунеб бугин, полициялъул хIалтIухъабазе тамихI гьабизе бокьун гьечIин. Дагъистаналда рукIаралщинал диваналъул хIукмабиги ритIана», - ян бицана адвокаталъ гIарзаялъул къокъаб магIна.\nЕвропалъул диваналъ гIарза сияхIалда лъуна, амма МухIамадовалъ тIалаб гьабулеб букIана жиндирго ихтиярал Россиялъул диваназдаги цIунизе. «Россиялда гьел гIарзабазе букIине кколеб къимат кьелин божилъи букIичIониги, киса-кирего хъвалел рукIана гIарзал, диваналдеги кьолел рукIана низам цIунулел. Амма кинабгIаги хIасил ккечIо», - ян абуна МухIамадовалъ.\nАмма цIех-рехалъул кинаб-букIаниги хIасил батизе бегьула. Материалазул хал-шал гьабидал бихьулеб буго цIех-рехалъул идараялъул хIалтIухъабаз кин жидерго хIалтIи бачунеб бугеблъи.\nГьезул хIалтIудал бицунеб буго адвокаталъ Европаялъул диваналде хъвараб цIияб гIарзадулъ. «Диваналда гьанже битIараб гIарзаялда гьарулеб буго доб тIоцебесеб гIарзадул халгьабеян гIагараб заманалда. Гьединго гьенир рехсон руго низам цIунулез ричарал цIиял гъалатIал», - илан бицана адвокаталъ.\nМисалалъе, цIех-рех чияс хъван буго, такъсир гьабиялъулъ щаклъи бугев цояв полициялъуласе реабилитация гьабизе кколин ва рокъоса къватIиве унгутIиялъул низам хисизе кколин. Гьеб хIукмуялда щай абизе бегьулеб интересаблъун? Щайгурелъул гьев полициялъулав 20I3-леб соналда хIалтIул тIадкъаял тIуралго хвана. «ЦIех-рех чиясул цохIо гьеб хIукмуялдаса бичIчIулеб буго кин гьел хIалтIулел ругел», - ян абуна адвокаталъ.\nГьелъ гьединго бицана жиндир цогидал гIарзабиги гIинтIамичIого танин низам цIунулез. Мисалалъе, гьелъ лъазабун букIана жиндие телефоналдаса хIинкъаби кьолел ругин.\nСапият МухIамадова: «СМСал рачIунел рукIана хIинкъабигун. Гьениб хъван букIана диваналда пуланав чиясул ихтиярал цIуни течIони, жидеца чIвазе йигин, гьаб гьабизе бугин, доб гьабизе бугин. Хъвана гIарза, гьениб гьеб номерги бихьизабуна. Бащдаб лъагIел ана, амма щибго гьабураб жо гьечIо. Дихъа соравцин босичIо. Хасавюрталъул цIех-рехалъул идараялъул архивалда хIурги чIван батила гьеб иш гьанже».\nДагъистаналъул низам цIунулел идарабазухъа адвокаталъул гIарзабазда тIаса «Эркенлъиялъе» баянал щвечIо.\nСапият МaхIамадовалъ цIидаса "рахIат хвезабун" рагIула полициялъул\nАдвокат МухIамадова Казбек мухъалъул полициялде данде


Танкаевасул кубок босана Гьолокь командаялъ - Статьи - Сетевой центр «Хебда-онлайн»\nТанкаевасул кубок босана Гьолокь командаялъ\n17.05.2019 15:43 Пятница\n9 маялъул байрамиял тадбиразул ахирисеб бутIалъун букIана гьел къецазул финалиял хIаял.\nРайоналъул 13 росдал команда гIахьаллъарал хIалуцарал къецазул хIасилалда тIоцебесеб бакI щвана Гьолокь росдал командаялъе. КIиабилеб бакIалде бачIана Гьоориб росдал команда ва лъабабилеб бакI ТIелекь командаялъе щвана.\nХIебда хIухьбахъиялъул паркалда 27-28 апрелалъ тIоритIарана машгьурав ракьцояв, генерал-полковник М.Танкаев ракIалде щвезавиялъе районалъул росабазда гьоркьор волейболалъул къецал.\nГьединго рихьизарун рукIана турниралъул хасал шапакъатал «Лучший игрок», «Лучший защитник», «Лучший нападающий», «Лучший связующий» ва «Приз зрительских симпатий»абурал бутIаби.\nБергьенлъи босарал командабазе ва хасгьабун рихьизарурал бутIабазда бищун лъикIазе райадминистрациялъул ва генераласул гIагарлъиялъул рахъалдасан спонсораз кьуна грамотаби, кубокал, къиматал ва гIарцулал сайгъатал.\nСпортивиял тадбиразул ахиралда кIалъай гьабулаго районалъул бетIер М. ХIасановас ва М. Танкаевасул гIагарлъиялъул рахъалдасан М. Хижаловас баркала кьуна, кIалалги ккун багIарараб гьава-бакъалъухъ балагьичIого, гIахьаллъи гьабуразе ва болельщиказе.


Терактазул къадар цIикIкIунеб буго Дагъистаналда\nГьаб соналъул январалдаса байбихьун октябрялде щвезегIан Шималияб Кавказалда изну гьечIого яргъид гIуцIаразде гъорлъе унев кIинусгояв чIвана низам цIунулез.\nЧIваразд гъорлъ ратана рохьилазул 30 цевехъанги. Гьединал лъазабиял гьаруна гьал къоязда генералияб прокуратураялъул Шималияб Кавказалъул федералияб бутIаялда бугеб идараялъул нухмалъулев хисулев Андрей Медведевас.\nГьесул рагIабазда рекъон, изну гьечIого яргъид гIуцIаралгун низам цIунулезул дандечIеял ккана Дагъистаналда, Гъалгъаязул республикаялда, Чачаназул республикаялда, Кабардино-Балкариялда. ИчIго моцIида жанию къуваталъулаз ккун вуго 250 рохьилав. Гьезда гьоркьор руго изну гьечIого яргъид гIуцIарал къокъабазул ункъго цевехъанги.\nНизам цIунулел чIваялъул хIалбихьиял Шималияб Кавказалда цIакъ цIикIкIарал руго ва гьедин гьеб иш тезе бегьулароян, абуна прокурор Медведевас. Гьесул рагIабазда рекъон, полициялъул хIалтIухъаби чIвазе хIалбихьун буго низам цIунулез лъабнусго нухалъ. Нусго полициялъулав чIван вуго Шималияб Кавказалда, лъабнусгояв лъукъун вуго. Бищун гIемер низам цIунулел чIван руго Дагъистаналда (70 чи) ва Чачаназул республикаялда (20 чи).\nПрокурор Медведевас бицаралда рекъон, араб соналъул ичIго моцIги ва гьаб соналъул ичIого моцгIи дандеккун халгьабийдал, абизе бегьула экстремизмалъул таксхирал Шималияб Кавказлда 40% цIикIкIанилан. Экстремизмалъул центрлъун Шималияб Кавказалда ккола Дагъистанилан абуна прокурорал. Терроралъул бищун вахIшиял такъсирал гьарулел руго Дагъистаналда.\n«Кавказалъул политика» сайталъул бетIерав редактор Максим Шевченкол пикруялда рекъон, Дагъистаналда ахIвал-хIал хIалуцунеб буго гIемерисала республикаялъул нухмалъиялъул политика сабаблъун. Гьес абуна, жинда бичIулеб гьечIилан, ракълилаб гIумруялде рохьилазе тIадруссиналъе кумекалъе гIуцIараб комиссия щвай хвезабурабали. «Гьеб комиссия квешаб яги лъикIаб букIанин абулеб гьечIо, амма гьеб букIана», - ян абуна журналистас.\nТIадежоялъе, Исламалъул батIи-батIиял гIаркьелазул буссурбабазда гьоркьоб байбихьараб ракълилаб диалог гьоркьоб къотIизабун буго ва гьеб цIигьабиялъе кинабгIаги хIалтIи гьабулеб гьечIилан, абун Шевченкоца. Гьединго гьес абуна Дагъистаналда рахIат толеб гьечIилан салафиязе. «БатIалъи гьечIо къуваталъулазе рохьилазул рахъ кколелищ ругел салафиял яги кколарелищ», - илан абуна Шевченкоца.\nПолитикаялъул механизмал хIалтIизарочIони рагъулал операциял гIададаго гьарулел жаллъун рукIунаян, рикIкIунеб буго «Кавказалъул политика» сайталъул редакторас.\nМаксим Шевченко: «ЦохIо къуваталъ щибго гьабуларо. Нилъеда бихьулеб буго къойидаса къойиде Дагъистаналда ахIвал-хIал хIалуцунеб букIин. ЦIияб къо – цIиял чIваял, кьвагьиял, кьвагьдеял, хасал операциял. НекIого бичIана къуват хIалтIизабун гьел хIужжаби тIагIинарзие кIолеб гьечIеблъи. Низам цIуниялъул системаялдаса хIакимазги, республикаялъул хIукуматалдаса хIакимазги, Дагъистаналъул преиздентасги чIечIого бицунеб буго терроралде данде чIезе кколин къуват гуреб, цогидал нухалги ралагьун. Амма ратун рукIарал нухалги къалел руго. Гьелдалъун, гьединаб политика бичIизе захIмалъулеб буго. РакIалде кколеб буго, ахIвал-хIал ургъунго хIалуцинабулеб бугилан».\nШевченкол пикруялда рекъон, Дагъистаналъул хIукуматалда яги бичIулеб гьечIо, яги бичIизе бокьун гьечIо, кин тIуразе бегьулел республикаялда терроралъул ва экстремизмалъул масъалаби.\nТеррактазул къадар цIикIкIунеб буго Дагъистаналда


Чехаз ракIалде щвезаруна Шималияб Кавказалъул хIаракатчагIи\nТалат къоялъ Чехиялда хIалтIулеб «Инсан къварилъуда» абулеб ихтиярал цIунулеб гIуцIиялъ ракIалде щвезарулел рукIана Шималияб Кавказалда чIварал, рикъарал ва къо бихьарал хIаракатчагIи.\nЧехословакиялъул тIоцебесеб республика гIуцIараб меъхалда гьелъул президент Томаш Гарриг Масарикица жиндирго улкаялде ахIана Шималияб Кавказалъул политикиял эмигрантал. Гьениб гьез жидерго хIаракатчилъи халат бахъулаан.\nКъватIире риччалел рукIана гезтал ва журналал, гIуцIулаан батIи-батIиял гIелмиял ва жамгIиял конференциял. Чехословакиялъул тIадтараз гучаб квербакъи гьабулаан жидерго эркенлъиялъе гIоло исибалда къеркьолел рукIарал кавказиязе.\nГьеб гIадат цIодорго цIунулеб буго жакъасеб Чехиялъги. Жиндир заманалда гьеб улкаялъул цIар арав президент Вацлав Гьавелил квербакъиялдалъун гьенир гIуцIун рукIана батIи-батIиял фондал ва инсанасул ихтиярал цIунулел идараби. Гьезда гъорлъ – «Инсан къварилъуда» абулеб гIуцIиги.\nГьелъул хIалтIухъаби чанги сапар бухьана Шималияб Кавказалде доба бугеб ахIвал-хIал жанисан лъазаби мурадалда. Масала Сильва Гьоракова. Гьелъ гьадин ракIалде щвезабулеб буго жиндирго сапар.\nСильва Гьоракова: «Сильва Гьоракова: «У, дун цебе хIалтIулаан Шималияб Кавказалда. ЛъагIел бана Гъалгъастаналда, цогидаб лъагIел - Чачанлъиялда. Доба дица инсаниятлъиялъул ва жамгIият цебетIеялъул проектазда тIад хIалти гьабулаан. Бигаяб гуреб заман букIана доб заман. Щай гурелъул бакIалъулал структурабазул нижеда бараб бербалагьи лъикIаблъун букIун гьечIелъул».\nГьалкъояз Прагаялда бугеб Миллияб театралда Сильва Гьораковалъул жигаралдалъун рагьана Шималияб Кавказалъул инсанасул ихтиярал цIунулел хIаракатчагIазул хIурмат гьабулеб тадбир.\nГьеб хурхараб букIана цIар арай журналист Анна Политковская чIваралдаса микьго сон тIубаялда.\nТадбиралда гIахьаллъарай Эркенлъи радиоялъул гIурус хъулухъалъул директор Лагунина Иринаца ракIалде щвезабуна гIайиб гьечIел гIадамал чIварал Россиялъул аскариял Анна Политковскаялъул хIаракаталдалъун тIоцебесеб нухалъ жавабчилъиялде цIан рукIараб хIужа.\nГьединго ракIалде щвезабун букIана цойги хIужа. Гьалкъояз Инсанасул ихтиярал цIунулеб Страсбургалъул диваналъ Россиялдаса тIалаб гьабуна 2009 соналода Грозныялда викъарав Апти Зайналовасул гIага-божаразе компенсация хIисабалда 60 азарго евро кьей.\nГьеб хIужаялъул цIех-рех гьабун букIана ва киналго документал Страсбургалъул диваналде ритIун рукIана цогидай цIар арай хIаракатчIужу Наталья Эстемировалъ.\nНаталья чIвана щуго соналъ цебе, амма гьелъул хIаракатчиялъ жакъаги гIадамазе пайда кьолеб буго, ян абулеб букIана рехсараб тадбиралда гIахьаллъараз.\nГьениб гьединго рагьун букIана Шималияб Кавказалда чIварал, викъарал ва гIакъуба къулчIарал инсанасул ихтиярал цIунулезул суратазул галерея.


Бюхъулул хъирив – хъиншивурттугу\nКкуллал райондалийсса культуралул зузалт бур цалла даву бюхъу-тяхъа ххину дан кIулсса, дувайсса инсантал, минахуртал.\nЧIяйннал шяраваллил культуралул къатлул хъунмур СалихIат Алхасовал ва даврий зий чансса шинну дурну дунугу, ванил чIалачIи бунни цуппа миллатрал культура хъинну ххуйну кIулсса зузала бушиву.\nВай гьантрай Аьрасатнал культуралул зузалтрал профсоюзрал чулухасса ХIурматрал грамота дуркIунни СалихIатлул цIаний. Гьай-гьай, ва ялун нанисса Хъаннил кьинилуцIунсса бахшишнугу хьунни ванин.\nБарча, СалихIат, Хъаннил кьини ва ХIурматрал грамота!\nДяркъусса щинал ххув\nДакIний личIансса шадлугъру\nСледующая публикация По вине Главврача участковая больница Дагестана осталась без никаких лекарств\nПредыдущая публикация Даххайсса тIутIив щархъавугу аьркинну дур


Сириялдаса нахъруссунел – ракIбуссаралищ рагъизе рачIунелищ?\nРес бугищ исана Сириялда рагъизе арал дагъистаниязул къадар цIикIкIине? «Исламияб пачалихъин абулеб» экстремистияб къукъаялде рагъизейин гIолилал иналъе гIиллаби кинал ругел? Гьенире ун рукIарал щай тIадруссунел ругел?\nАраб соналда Дагъистаналда рагъулаб конфликтазул къурбаназул къадар 50%-алъ гIодобе ккун бугин лъазабулеб буго «Кавказский узел» информагентствоялъ. Сайталъул баяназда рекъон, 2013-леб соналда чIвай-хъвеязда ва терроралъулал такъсиразда хвана ва лъукъана 641 чи, 2014-леб соналдани 293 чи.\nКъурбаназул къадар гIодобккей экспертаз низам цIунулел идарабазул хIалтIул хIасиллъун рикIкIунеб гьечIо. Гьезул пикрабазда рекъон, Сириялде рагъде ана Дагъистаналдаса «рохьилал», гьезул кумекчагIи, радикалиял бербалагьиял ругел бусурбаби.\nСириягун ГIиракъалде цо-цо дагъистаниял хъизангунцин гочанилан, абуна «Эркенлъиялъе» инсанасул ихтиярал цIунулей Варвара Пахоменкоца. Гьелъ абухъе, 2013-леб соналъул кIиабилеб лъагIелалдаса байбихьун Дагъистаналда салафияздехун бугеб политика жеги вахIшилъана. «Къуваталъулаз гьарулел оперативиял тадбирал цIикIкIана, салафиязул мадрасаби, школал ва ясли-ахал къана. ГIемерисел салафияз бизнес къана. Гьеб вахIшияб политикиялъ радикалиял бербалагьиял ругел бусурбаби тIагIинаричIо. Амма гIемерисел салафиял Дагъистаналдаса нахъе ана. Турциялде ана, Сириялде ана, ГIиракъалде ана», - илан абуна Пахоменкоца.\nАхирисеб заманалда Дагъистаналдаса нахъе унел руго зулмуялъул рахъ кколарел радикалиял бусурбабигилан бицана Пахоменкоца. Гьез рикIкIунеб буго республикаялда гIумру гьабизе гьезие захIмалъулеб бугин ва хIинкъигьечIолъиялъул рахъалъан ахIвал-хIал хисилин хьулал гьечIин. «Гьел бусурбаби Турциялде гочунел руго. Амма Турциялда гьезул бухьенал кколел руго гьенир гIумру гьабулел ругел радикалиял цогидал дагъистаниялгун. ГIемерисала, гьезие гIологи кколел руго гIадамал Сириялда бугеб рагъда», - илан рикIкIунеб буго эксперталъ.\nХIинкъигьечIолъиялъул федералияб хъулухъалъул нухмалъулев Александр Бортниковас гьал къоязда лъазабуна Сириягун ГIиракъалда бугеб рагъулаб конфликталда гIахьаллъулел россиялъулазул къадар араб соналда кIицIун цIикIкIанилан. Гьес бицухъе, «Исламияб пачалихъалъул» рахъккун вагъулев вуго 1700 россиялъулав ва гьезда гьоркьосан гIемерисел ккола дагъистанияллъун.\nСириялда чан дагъистанияв вагъулев вугев ва щиб гIилла сабаблъун гьел рагъде арал? «МухIканго тарихаздалъун къиматал лъицаниги кьезе гьечIо: цо-цояз абулеб буго «Исламияб пачалихъалда» гъорлъ анкьазарго дагъистанияв вугин, цогидаз щуазарго вугилан абулеб буго, амма гьел тарихал зодоре рахинарураллъун рихьула», - ян жиндаилан абуна «Эркенлъиялъе» МГИМОялъул «Кавказалъул централъул» вакил АхIмад Ярлыкаповас.\nАхIмад Ярлыкапов: «Дир пикруялда рекъон, жакъа къоялда Сириялда рагъда вуго кIиазарго дагъистанияв. Щай гьел гьенире арал? ГIиллаби батIи-батIиял руго. Динияб радикалияб идеологиялъул бербалагьиял сабаблъун арал гIемер ругин абизе бегьула. Руго гIарац гьабизе аралги. Гьединго руго пропагандаялда божун аралги. «Исламияб пачалихъалъ» интернеталдасан гьабулеб пропаганда цIакъ тIибитIун буго социалиял сайтазда ругел бусурбабазул къукъабазда. Гьединго Сириялде ана Россиялъул цогидал регионазда гIумру гьабулел дагъистаниялги».\nСириялде дагъистаниял ккола Турциялдаса, Турциялде ккола Азербайджаналдаса ва Грузиялдасаилан бицана «Эркенлъиялъе» Шималияб Кавказалъул исламиял цIех-рехазул централъул нухмалъулев Руслан Гереевас.\nГьесул рагIабазда рекъон, интернеталдаса рагъде ахIи хIасилал кьолеб нухлъун батун буго «Исламияб пачалихъалъе». «Шималияб Кавказалдаса гIадамал ралагьулел руго гIемерисала Турциялда гIумру гьабун ругел кавказалъулаз. Гьелдалъун Россиялъул хасал хъулухъазе захIмалъулеб буго гьел процессазда хадуб халкквезе. ТIадежоялъе, Шималияб Кавказалдаса гIолилазда «Исламияб пачалихъ» бихьулеб буго эффективияб гIуцIилъун, чIванкъотIарал мурадал ва план ругел гIуцIилъун. «Имарат Кавказалъул» политика ахирал соназда хисана, тамахлъана. «Исламияб пачалихъалъул» бергьенлъаби рихьулел руго гIолилазда, гьезие гьел рекIее гIолел руго», - ян абуна Гереевас.\nЯрлыкаповас рикIкIунеб буго Сириялде исанаги гочине ругин дагъистаниял. «Амма гочунезул къадар цIакъго цIикIкIине бугин абизе кIоларо. Рагъде инехъин рукIарал гIемерисел некIого рагъда руго. Исана цIикIкIине бегьула тIадруссунезул къадар», - илан абуна экспертас.\nГереевасул рагIабазда рекъон, Сириялдаса нахъруссина гIемер дагъистаниял.\nРуслан Гереев: «Гьеб къукъаялдаса ракI буссарал гIемерлъулел руго. Гьезул методал, гьез гьарулел чIвай-хъвеял рихьулел руго гIолилазда. БичIчIулеб буго гьезда жигьад гьединаб букIунареблъи, жигьадалда щибго гIайиб гьечIел чIвалареллъи. ТIадежоялъе, «Исламияб пачалихъалъул» рагъулал бергьенлъаби ахираб заманалда рукIинчIо. Гьединго авторитет бугел исламиял машгьурал гIалимзабаз «Исламияб пачалихъалъул» рахъ кколеб гьечIо. Гьелдалъун нахъруссунел руго дагъистаниял. Буго жеги цо гIилла. Радикалиял исламиял къукъабазе гьанже пайда гьечIо Сириялде рагъде гIемер гIадамал цIаялдаса. «Исламияб пачалихъалъул» рахъ кколел къукъаби кIодолъулел руго ва хIинкъи буго гьезда гъорлъ къацанди байбихьиялдаса. Сириялда ва ГIиракъалда радикалиял бусурбабаз ккурал шагьаразда ва объектазда цIиял церехъаби раккиялдаса хIинкъи буго «Исламияб пачалихъалъе».\nМГИМОялъул «Кавказалъул централъул» вакил Ярлыкаповас «Эркенлъиялъе» бицухъе, рекIекълъун тIадруссунел ругин дагъистаниялилан абураб жоялда тIубанго божизе бегьуларо.\nАхмет Ярлыкапов: «Рагъулаб жигьад тIолго дуниялалда тIибитIизаби - гьеб ккола «Исламияб пачалихъалъул» идеологиялъун. Гьеб идеологиялъул рахъкколел тIадуруссунезда гъорлъ гIемер рукIине бегьула. Жалго гьел тIадруссунел щал ругел? Гьел руго рагъда гIахьаллъарал чагIи, рагъизе ругьун гьарурал чагIи. «Исламияб пачалихъалъул» рахъ кколезда гъорлъ федерализациялъулал пикраби тIиритIун руго. Гьел бербалагьиялгун нахъруссунел дагъистаниязда гъорлъ рукIине гьечIилан абураб жоялда дун божуларо. Гьелдалъун, Россиялъул низам цIунулез хасаб хIисабалде босизе ккола гьеб кинабго».\nЯрлыкаповас гьединго ракIалде щвезаруна Дагъистаналдаса «рохьилазда» гьоркьор ккарал ричIчIунгутIиял. «Рохьилазул» цо-цо къукъабаз гьа бана «Исламияб пачалихъалъул» цевехъан Абу-Бакр аль Багдадие. «Имарат Кавказалъул» цевехъан ГIалиасхIаб Кебековасе рекIее гьечIо гьел «рохьилазул» байгIат ва гьелдалъун гьес «Вилаят Дагъистаналъул» амир хисана. «Рохьилазда» гъорлъ ккарал гьел ричIчIунгутIияз ва Сириялдаса тIадруссунезул къадар цIикIкIиялъ республикаялда ахIвал-хIал хIалуцинабазе бугилан, рикIкIунеб буго Ярлыкаповас.\nРиидал «Исламияб пачалихъалъул» цевехъан Абу-Бакр аль Багдадица хасаб лъазаби гьабун букIана ва гьелда рекъон, бусурбабазул аслиял тушбабазда гъорлъ гьес Россия рехсана. Багдадил гьеб позиция баккана Сириялда рагъда ругел кавказалъулазе гIолоилан рикIкIунеб буго инсанасул ихтиярал цIунелей Пахоменкоца. «Гьелдалъун Россиялъул низам цIунулез хасаб хал кколеб буго исламиял пачалихъазда рукIаразда хадуб», - ян абуна эксперталъ.\n2013 соналда къануназда ккарал хиса-басиязда рекъон, чияр улкабазда Россиялъ официалияблъун рикIкIунеб хIукуматалде дандекъеркьеязда гIахьаллъарал россиялъулал ватIаналда тамихIалде цIазе ккола. ЦIех-рехалъул Дагъистаналда бугеб идараялдаса щварал баяназда рекъон, Сириялда рагъулаб конфликталда гIахьаллъулел рукIарал дагъистаниязда хурхун рагьун буго такъсир гьабиялъул кIиго иш. ФСБялъул республикаялда бугеб идараялъги кIиго иш рагьун бугин лъазабуна гьезул пресс-хъулухъалъ. Регионалъул жанисел ишазул министерлъиялъул цIех-рехалъулаб бутIаялда Сириялда рукIаразул хакъалъулъ бакIарараб нусгоялдаса цIикIкIун папка бугин абуна МВДялъул вакилас. Гьел папкабазда такъсир гьабиялъул ишал чан ругелали гьес мухIкан гьабичIо.\nПахоменкол пикруялда рекъон, гьел папкабазда гъорлъ рукIине бегьула исламиял университетал лъугIизаруразул цIаралги. Ахирисел 20 соназда жаниб исламиял университетазде цIализе ана чанги дагъистаниял. «Мисалалъе, Дагъистаналъул бусурбабазул динияб идараялъ чанги чи витIана цIализе Сириялъул университетазде. Сириялда цIалана «Имарат Кавказалъул» цевехъан Кебековги. Кин ратIа гьаризе ругел гьанже «рохьилазул» кумекчагIи, радикалиял бербалагьиял ругел, суфиязул рахъкколел? Суфиязени хIинкъизе батIаго ккеларо. Амма салафияздехун гьужумал жеги цIикIкIине рес буго», - илан абуна Пахоменкоца.\nГьебгун цадахъ, исламияб моделалъул рахъкколелги цIикIкIунел руго Дагъистаналдаилан, рикIкIунеб буго Ярлыкаповас. «Социалиял институтал хIалтIунгутIи, ришватчилъи тIибитIи, диваналъул ва низам цIуниялъул системаялда ругел масъалаби, тухумчилъи - гьел гIунгутIабаз исламияб моделалде цIалел руго гIадамал», - илан загьир гьабуна пикру экспертас.


Щуго сон, цо къо гIадаб » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\n2012 соналъул 23 марталда рогьалил какде унаго нухда рузман къоялъ шагьидлъана Буйнакск шагьаралъул имам Бакълъухъа Г1абдугъапурил Мух1амад. Гьесдаго цадахъ шагьидлъана гьесул мутаг1ил Мух1амадрасулги. Гьеб хвел ц1акъ к1удияб ками ккана бусурбабазе, хасго маг1арулазе.\nМух1амад (Гьит1иномух1амад) вук1ана гьаб заманалъе ц1акъ х1ажатав, Аллагьас маг1арулазе кьураб сайигъат г1адав, гьайбатав инсан. Жиндир т1абиг1аталъги хьвада-ч1вадиялъул камиллъиялъги г1адамазул рек1елъ рукъ ккурав, цо нухалъ дандч1варав яги гьесул ваг1за-насих1ат раг1арав чиясда кидаго рак1алда ч1олев, лебалаб рагъариялъул, г1алимасе хасиятаб г1амалалъул чи вук1ана. Кинниги, Аллагьасул къадар бук1ун буго гьев шагьидасул хвалелдалъун нилъедаса ват1алъи. Гьебни киналго г1алимзаби шайихаби урхъараб талих1 бугесе щолеб ахир батила, амма нахъе ругезе зах1матаб, гъара буго. Мух1амадил насих1ат ва ваг1заби гьев ч1аго вугев г1адин нилъ г1енеккулел ва пайда босулел руго жакъа къоялъги.\nЩиб г1иллаялъе г1олоха гьев ч1варав, ва сундуе г1оло? Гьелъие цо жаваб буго. Гьебги цо ваг1заялда живго Мух1амадица бицунеб – жах1да ва х1усуд. Гьев ч1вана х1усудалъ, рак1 хъубал чорокал чаг1аз, гьесул раг1и билълъинги тадбирги бихьун, жидерго мурадал церет1еч1ел мехалъ. Гьел ч1вадарухъаби лъана ва г1емер мехго бач1ого жалгоги ч1вана х1укуматалъул къуватаз. Гьел ратана Саг1ид-апндиясдеги гъара гьабураб къокъа. Бищунго рак1унтулеб жо буго гьел ч1вадарухъаби маг1арулаллъун рати. Бат1аго рак1ги щайха унтизе ккелеб тарихалдаго нилъер миллат адинаб батидал. Х1атта, имам Шамилидаги данде рахъана маг1арулазул цо къапила, хадур рач1арал г1алимзабаздейищ рахъинч1ого рук1инел, долго хиянатчаг1азул наслаби ратиларищха г1олелго г1олел. Гьел рук1ин нилъеда бихьулеб буго жакъа къоялъги къот1улареб гъараялъ ва ч1вай-хъваяз. Нусгоялде г1агарун г1алимчи ч1ван вуго Дагъистаналда гьаб ахираб 20-25 соналда жанив. Гьезул 80- г1адав чи маг1арулав кколев вуго. Гьаниб бицен гьабиларин цоги бат1иял пишаялъул чан маг1арулав ч1варавали. Гьеб гьеч1ищ нилъер миллат биххизабизе х1алт1улел жасусазул ишал?\nГ1адамазда гьоркьор ва Аллагьасда аск1ор лъик1 рук1иналде, берцинаб хьвада-ч1вадиялде ва ракълиде г1адамал ах1улаго г1умру т1амулел чаг1и ч1вай кколаха жидее гьединаб берцинаб яшав х1ажат гьеч1ин ч1ей. Жалги квеш хьвадилин, зулмуги гьабилин абураб жо бич1ч1ула гьелдаса. Гьебги кидаго бук1ана ва кидаго къезеги къола ахиралде, амма багьа к1удияб кьун бук1унаха гьелъухъ - гьадинал г1алимзабазул ва шайихзабазул г1умру г1адинаб.\nГьалеха жакъа щуго сон ун батулеб буго цо къо анилан нилъеда ккараб г1адин доб хвалил хабаралъ нилъ гъугълъизаруралдаса. Кинавго чи хвела, щивав чи жиндирго ункъго нат1алда парахалъила, цояв халкъ хадуб г1одилаго ина, цогидал халкъалъ наг1анаги кьолаго ина. Кинаб къаг1идаялъ ине бокьилелали нужго ургъеха.\nМух1амадил г1умруялъул х1асил г1адинаб, гьес жинцаго хъварал назмуялъул мухъал рехсела гьанир, гьадинав вук1унин унго-унгояв бихьинчиян абулеб ах1илъун нилъее бук1ине.\nДагьистанги сверун, росаби тирун,\nСонал г1емер ана, г1емер хьвадана.\nГ1адамал рихьана, г1адатал лъана,\nМаг1арулльи, т1алъи, т1олго хьиндаллъи\nКазбекал, нахъбак1ал, балъхъал, г1ахьвалал,\nРихьана киналго, лъана кинабго.\nДиналъул бицана, Куръан малъана,\nМажлисал г1уц1ана, ваг1за гьабуна.\nГ1адамазда жаниб бугеб бич1ч1ана.\nГ1арцухъ ях1 рехич1о, лъудби рачинч1о,\nЛъида бугониги х1ал лъазе теч1о.\nХ1акимзаби тана, х1укумат тана,\nЭзда гьоркьоб бугеб эзие тана...\nАллагь гурх1аги,мунагьал чураги!


Март зурул 25-нний зунттавусса Карашрал\nшяраву хьунни Хъурдаккаврил байран.\nГьашинусса Хъарас щаврил Хъун-Хъузалану ия СултанмахIаммадлул арс ХанмахIаммадов Руслан. Читать далее →\nБуссар тIий баллай, цуппамур къаккаклай\nТамансса хIал хьуна жула ЧIурттащатусса хъамитайпа Аьбдулкьадирова Субайбат Оьмарил душ Республикалул центральний азарханалий зий буссар тIий баллай, амма цуппамур къаккаклай. Читать далее →\nКьубиял шяраваллил Оьхщиял махIлалул ухчIинний ялапар хъанай бивкIссар Жибир-Жибилавхъал тухумрал агьлу. Цинявппагу — марцIсса ятту-гъаттарал агьлу.Му тухумрал вив, цIа дурксса ризкьичи Аьвдуразакьлул кулпатраву, Читать далее →\nАпрельданул 3-нний Лакрал театрданул залдануву хьунни щалагу Аьрасатнал лагрулийсса хорданул фестивальданул региондалулмур этап. Читать далее →\nОьма Чачаннал Зужи тIисса шяраватусса ивкIссар, Шамиллулгу вихшаласса наиб ивкIссар. Оьруснал Шамиллуща Чачаннал кIантту лавсъссар, Шамил Дагъусттаннайн кIура авссар, чачаннал халкь оьруснал канийн лавгун, оьруснайн мютIи хьуссар. Читать далее →\n«Краснодардал» тренер игьалаган гьан унни «Анжилул»\nАпрельданул 1-нний Краснодар шагьрулий Аьрасатнал футболданул чемпионатрал лагрулий данди дурккунни «Краснодар» ва «Анжи» командартту.\nБусраврай кьабивтсса аьпа\nВаччиял шяравасса Муслимов Юнус хъинну чIявуссаннан дакIний ливчIун ур цала пишалул даву ххуйну кIулсса инсанну. Му пишагу мунал бивкIун бур ветеринарнал пиша. Читать далее →\n«Гъумучиял дянивмур даражалул школалий 1950-ку шиннардий дуклай бикIаврия жул никирал оьрчIан хъунмасса пахру буссар. Укун учаврил вава школалий 1940-ку шиннардий дуклай бивкIмигу мува му учинсса ихтиярдануцIа къабуллалишивугу чIалачIисса зат бур. НахIакь дакъархха, тай шиннардий Гъумучиял школалул цIа щалагу республикалий лавайсса даражалий диркIсса. Читать далее →\n«Левхссара» нагу Аьламравун\nНагу къуртал бувссар Гъумучиял школа 1958 шинал. Ттухь математикалул дарс дирхьуссар Юсуп Айгуновичлул (аьпа баннав цал), физика дирхьуссар Эльза Алексеевнал, оьрус мазрал дарс дишайва Аделаида Яковлевнал, астрономия – Нураттин МахIаммадовичлул. Читать далее →\nЧавахъирттацIух цIу щуни\nДР-лул Россельхознадзорданул управлениялул паччахIлугърал инспектортурал МахIачкъалаллал базаллаву ляркъуну дур Аьрасатнавун дучIан даврин къадагъа дирхьуну диркIсса дукия. Читать далее →


Арал рищиязул хIасилалда лъабабилеб нухалъ тIатIала президентлъун лъащавун вуго ИльхIам ГIалиев\nАзербайджаналде рачIарал тохалчагIаз абулеб буго жал ругин Америкаялъул Лъидаго бачIеб политикияб мониторинг гьабулеб Централъул вакилзабиилан. Ва гьеб центр кколин Халкъаздагьоркьосеб экспертияб Централъул бутIалъун.\nГьел гIадамаз республикаялъул президентасул рищиязухъ хал-щал гьабулеб букIана Евроцолъиялъул ва Европаялда рекъон ХIалтIи гьабиялъул ва хIинкъи гьечIолъи цIуниялъул ГIуцIиялъул вакилзабазда цадахъ.\nАмма шал гьел кколелали абураб суал Азербайджаналъул рищарухъабазе кьуни жаваб лъицаниги кьеларин. ГIемерисезда рагIизеги рагIичIин гьеб Лъидаго бачIеб политикияб мониторингалъул централъул хIакъалъулъ.\nЦо-цоязул шаклъи буго гъозие официалияб Бакуялъ балъгояб гIарцул кумек гьабулеб букIиналда. Гьелъие далил батанани – оппозициялъе гьеб лъикIаб рес кьелаан хIилла-макруялъул гIайиб гIунтIизабизе рищиязда бергьарав ва лъабабилеб нухалъ тIатIала президентлъун вахъарав ИльхIам ГIалиевасдеги гьесул рахъ ккураздеги.\nАмерикалъул лъидаго бачIеб политикияб мониторинг гьабулеб Централъул офис Оклахома штаталъул Брокен Арров абулеб гьитIинаб шагьаралда буго.\nБуго гьелъул жиндирого официалияб сайтги. Доба хъван буго Центр рагьун букIанин 2005 соналда Совет Союзалъул рукIарал республикабазда рищиял унеб куцалъухъ хал-щал гьаби мурадалда. www.iacopm.org/index.html\nГьениб абун буго тохалчагIаз битIараб ва ритIухъаб хал-шал гьабизе бугин, амма Казахстаналда, Украинаялда ва цогидал республикабазда арал рищиязул хIакъалъулъ щибниги хъван гьечIо. Гьел тIанчIал чIобогоял руго.\nТIокIаб информация батуларо рехсараб сайталда. Берцинго цIалани бихьула гьеб сайталъул информация ингилиз мацIалъ граматикиял гъалатIалдалъун кьун бугеблъи. Ва гьелдалъун щаклъиги ккун буго гIалимзабазулги электоратолъулги.\n«Прес-релиз» абулеб гьумералда Обамал хIакъалъул хъван буго гьев киналго американиязул президент гурин.\nЛъица гIарцул квербакъи гьабулеб бугебали – гьеб суалалъеги жаваб гьечIо.\nАзербайджаналда рищиязул бакIал къан хадусала республикаялъул официалиял хъулухъчагIаз лъазабуна Америкалъул тохалчагIазул къукъаялъ рищиял рикIкIанин эркеналлъун ва ритIухъаллъун.\nЗагьирабураб макъалаялда гьединго рехсон буго Техас штаталдаса демократиялъул партиялъул конгрессмен Соломон Ортизица Азербайджаналъул президентасул рищиял унеб букIараб къагIидаялъе кьураб тIадегIанаб къимат.\nРехсараб къукъаялъул вакилзабаз Бакуялда тIобитIана жиндирго пресс-конференция.\nГьелъулъ гIахьаллъи гьабурав нижер радиоялъул азербайджан хъулухъалъул мухбирас гара-чIвари гьабуна Чехиялъул парламенталъул йикIарай депутат ва рехсараб къукъаялъул гIахьалчIужу Анна Чурдовагун.\nАмерикаялъул Лъидаго бачIеб политикияб мониторинг гьабулеб Централъул хIакъалъулъ баян гьабулаго гьелъ абуна центр Украинаялда бугин.\nЛъица нужее гIарцул кумек гьабулеб бугебин абураб мухбирас кьураб суалалъе жаваб кьолаго, Чурдовалъ абуна гьеб бугин хIукуматалъул гуреб гIуцIи, ва жидеца Азербайджаналде бухьараб сапаралъе гIарац батанин цогидаб хIалтIи гьабун ва жидеца ритIухъал рищиязе гIоло хIаракат бахъулеб бугин.\nГьадинабго баян гьабуна Алманиялдаса адвокат Михаэл Хохендалицаги.\nЧурдоваги Хохенландги гIажаиблъана Азербайджаналда инсанасул ихтиярал хвезарулел хIужаби гIемерал руго ян мухбирас гьезде абидал.\nАзербайджаналъул президентасул рищиял ахиралде щун хадуб хъващтIан лъазабун букIана цебеккунисеб хасил.\nГьелда рекъон ИлхIам ГIалиевасе гIоло гьаркьал кьуна рищарухъабазул гIага-шагарго 83 процент. Гьесул дандияв оппозициялъул рахъалъан кандидат Джамил ХIасанлые щвана ичIго процент.\nRFEE/RL корпорациялъул Азербайджан хъулухъалъул директор.\nАзербайджаналъул рищиязда пуланат тохалчагIи