Намус билизе течIел | Интервью | Киназего гIаммаб Россия\nНамус билизе течIел\nСпорталъ кьола къуват, гьелъул кумекалдалъун кIола захIмалъаби къезаризе\nГьале тIаде щвана халкъазда гьоркьосеб руччабазул къо — 8 март. ХIурматиял руччаби, хириял улбул, яцал, лъудби ва ясал, баркула нужеда гьаб ихдалил берцинаб ва гьайбатаб нужер гьимиялъ гвангъизабураб, байрам. Халкъалъул гIумру тIей гьечIого бухьараб буго лъикIал ишазулъ, жамгIияб гIумруялъулъ нужер чIагояб гIахьаллъиялда. Нужеца кьола гIумру, бергьенлъаби росизе къуват ва ракьалда бекьула гIицIго гьудуллъи, рекъел ва гIаданлъи. Дагъистанги исламияб динги цIунун къеркьолаго, АхIулгохIда ккарал рагъазулъги гIахьаллъи гьабуна магIарул руччабаз, гьединго КIудияб ВатIанияб рагъул заманалдаги бахIарчилъи бихьизабуна руччабаз. Лъималазе лъайгун тарбия кьеялда, сахлъицIуниялда, росдал магIишаталда ва гIумруялъул цогидалги рахъал церетIезариялдаги ккола чIужугIаданалъ кIудияб бакI. Гьездаго гъорлъе уна спортивияб рахъги. БатIи-батIиял спортивиял тайпабазда церерахъунел ва дунялалдаго машгьурал спортсменкаби дагьал гьечIо нилъер. Гьединал цо-цоязул хIакъалъулъ бицен гьабулеб буго гъоркьехун.\nЗемфира МухIамадгIалиева (29 сон)\nЗемфира ккола боксалъул рахъалъ Россиялъул, Европаялъул ва дунялалъул чемпионка. ЛъаратIа районалдаса магIарулалъ кIудияб спорталде гали бегьана ядро тункиялдаса. Гьеб спортивияб тайпаялъул рахъалъ Дагъистаналъул тIасабищараб командаялда гъорлъги йикIана гьей тIадегIанаб лъайкьеялъул идараялда цIалулеб заманалда. «Халатал, къуватал кверал ва борхатаб къаркъала букIиналъги батила, боксалъул тренерас кидаго абулаан дида боксалде хьвадизе кколин, амма гьесул гьари гIадахъ босичIого тана гIемераб заманалда. Ахир-къадги, университет лъугIун хадуб, ячIана боксалде. Доб заманалда дир букIана 24 сон», — ан бицана Земфираца. Гьей батIи-батIияб заманалда хьвадана армреслингалъул, регбиялъул ва жубараб речIчIухъанлъиялъул секциязде. Яс боксалде хьвадулей йигеблъи эбел-инсуда лъалеб букIинчIо, СКФОялъул чемпионкалъун гьей яхъинегIан.\n- Эбел-инсуца ва гIагарлъиялъ кинаб къимат кьураб дуца тIасабищараб нухалъе?\n— БитIараб бицани, тIоцебе гьезда дун йичIчIулей йикIинчIо. Абулеб букIана, магIарул чIужугIадан шортикалги ретIун рингалде яхъунарин. Амма дица цогидаз гIадин къокъал шортал кидаго ретIичIо. Гьел рукIине ккола халатал, накабаздаса гъоркье щварал, ялъуни гъоркьан ретIуна тIажу. Инсуе спорт бокьулелъулги батила, заман иналдего, дица гьабулеб ишалъул рахъккуна. гьес. Эбел ва гIагарлъи дагь-дагьккун ругьунлъана.\n- Дур гIумруялда жаниб аслияб бакI сунца кколеб?\n— ТIоцебесеб иргаялда, чIужугIадан ккола эбел, хъизан-рукъалъул хинлъи, богорукъалъул хважаин, ва цогидабщинаб букIине ккола кIиабилеб бакIалда. Гьедин буго дирги — росасеги ана, эбеллъунги яхъана. Амма, дир пикруялда, церелъурал масъалабиги тIуразаризе ккола, кигIан захIматал ва бажаруларин ккарал рукIаниги. Бокс тIасабищунилан кидаго рекIекълъичIо ва хадубккунги батIи-батIиял къецазда, чемпионатазда цееяхъине йиго.\nЗайнаб Булачева (43 сон)\nЗайнаб ккола ветераназда гьоркьоб бакIаб атлетикаялъул (штанга борхи) рахъалъ чанго нухалъ Россиялъул ва Дагъистаналъул чемпионка. Гьей гьаюна ва гIуна Казбек районалъул Буртунай росулъ.\n- Кида ва кин гьудуллъи ккараб спорталъулгун?\n— Спорталде дун ячIана нахъа, кIиго лъимадул эбеллъун яхъараб мехалъ. ГIолохъанаб заманалда цIакъ бокьулаан бакIаб атлетика, амма гьеб спортивияб тайпаялде хьвадизе, хасго цееяхъине, къецазда гIахьаллъизе ракIалдацин букIинчIо. Школалдаги дун цIалулей йикIана гIицIго «щуйил» къиматазда, бокьулаан художествиял тIахьал цIализеги. Физкультураялъул учительзабаз батIи-батIиял спортивиял тайпабазул рахъалъ къецазда гIахьаллъизеги ячунаан дун. Цо нухалъ къецазда дица рехараб граната, рихьизарурал гIорхъабиги тун, рикIкIаде иналъ, батизецин батичIо. 30 сон барай дун цIализе лъугьана Дагъистаналъул пачалихъияб педагогияб университеталде, физкультураялъул факультеталде. Гьений кIиабилеб курсалда йигей чIужу щвана бакIаб атлетикаялъул къецазухъ балагьизе ва гьеб мехалда рокьи ккана рехсараб спорталъул тайпаялъухъ. Хадуб байбихьана бакIаб атлетикаялъе ругьун гьайизе, лъай-хъвай ккана Дагъистаналъул тIасабищараб командаялъул тренеразулгун. ТIоцересел къецаздаго яхъана Дагъистаналъул чемпионкалъунги.\n- Дур гIумруялда жаниб аслияб бакI сунцаха кколеб?\n— Дун росасе ана кIицIул. ТIоцебесеб ригьнадаса буго кIиго лъимер, кIиабилелдаса цо. Спорталъ кьуна дие къуват, ругьун гьаюна гIумру гьабизе, къеркьезе. ЗахIмалъаби гIемер рихьана, амма спорталъул кумекалдалъун къуркьичIо, хIеличIо ва хIарщулъе ккечIо. Дир руго цIакъ цоцазул адаб-хIурмат гьабулел, гьуинлъиялда рукIунел лъимал, мугъчIвай гьабизе бегьулев рос. МагIарул чIужугIаданалъе тIокIабги щиб къваригIараб? Аллагьас сахлъиялда таги киналго.


Нилъер гIадатал | Тарих ва гIадатал | Киназего гIаммаб Россия\n© П. Гитинова\nГIемерисел халкъаз рикIкIунаан цIа Аллагьасул хIалкIолъилъун ва гьес инсанасе кьураб кIудияб сайгъатлъун бугилан. БатIи-батIиял халкъазул руго цIадуе гIоло рагъал гьарулел рукIиналъул ва инсанасухъе гьеб, гIемераб гIакъуба бихьун, щвараблъиялъул хIакъалъулъ биценал.\nНекIсиял греказул биценазда буго Зевсица гIадамазухъа цIа нахъе босиялъул хIакъалъулъ бицунеб къиса. ТалихIкъарал гIадамал квачачIого ва хвечIого рукIине гIоло, Прометейица Гефестихъаги бикъун, цIадул хIенехI инсанасухъе кьунила, ва гьелда ццинбахъарав Зевсица гьев маххул рахсаз Колхида абулеб магIарда вухьанила. Щибаб халкъалъ къулулаан цIадуе бетIер. РикIкIунаан, байрамкъояз цIадуда тIасан кIанцIани, инсанасул черхги гIакълу-пикруги хIакъалдаса бацIцIалъулин.\nЦIорораб хасало БетIергьанас хинлъи дагьаб кьола, къо къокълъула, дунялалда ханлъи гьабула бецIлъиялъги цIороялъги. Амма хасел чIаралдаса нахъе къоял дагь-дагьккун халалъизе байбихьула, зодиса бакъ гьимула. Гьеб ккола бакъуца бецIлъиялдаги гIумруялъ хвелалдаги тIад бергьенлъи босараб къо. Гьединаб бергьенлъи босизе ккани, гIадамазул гIахьаллъиги букIине ккола. Рорхатал мугIрузда цIаял ракун, какал ран, дугIаби гьарун, садакъа кьун, рохалил тадбирал гьарун тIобитIула гьеб къо. Гьединлъидал санайил хасел чIараб къоялъул хIурматалда цIа балеб сордо рикIкIуна унго-унгояб байрамлъун.\nНекIо умумузги батIи-батIиял тадбиразда чIахIиял цIаял ракулаан. Гьеб гIадаталдаса жакъа нилъее хутIараблъун рикIкIине бегьула хасел чIараб сордоялъ росабалъ цIа баки. Умумузул гIадат хIисабалда, Шамил районалъул гьидерил росабалъги тIобитIула гьеб байрам. Дун гьитIинаб заманалда ГьентIа росулъ байрам тIобитIулеб букIараб къагIидаялъул ва жакъа гьеб хисун бугеб куцалъул бицинин.\nРосдал лъимал байрамалде хIадурулаан моцIалъ церего. ГIолохъабаз рохьоса къотIун, кIудияб махил гъветI эхетулаан цIа балеб гохIда (гьелда гьидерица абула "чалдах" абун). Лъималаз хIадурулаан "ракетаби" — сверун картIал рорлъарал, резиналъ цIезарурал, маххул кварил халатал рачIчIал гъурал банкаби. ГIолохъабазда тIадаб букIана кьвагьа-гIанхъиялъе ярагъ хIадуризе. Жидерго лъималазе улбуз цебеккунго къачIалаан цIатари.\nБайрамалъул къоялъ, дунял рукIкIиналде, гьитIиналгун кIудиял рахунаан бищун кIудияб гохIде. Дунял рукIкIиндал, чалдахалде тIаде бараб цIатариялда цIа лъолаан ва зодихъе кьвагьулел тункIазул гъугъай букIунаан. ЦIадул гуч лъугIилалде, лъималазги жидерго "ракетаби" зодоре риччалаан. Гьеб тадбиралдаса хадуб киналго тIадруссунаан, амма гIолохъабаз гьезие росулъе нух къан батулаан. РосурагIалда букIунаан васазул бахIарчилъиялъул хIалбихьулеб тадбир. Цеве ккарав вас витIулаан пуланаб хабатIа чIвараб зонода тIад тIагъур лъезе, босизе цогидав ине кколаан. Гьереси щай, лахIчIегIераб сардилъ хабалалъе тIагъур босизе ине анкьго-микьго сон барав васасе кIудияб бихьинчилъиги яхIги къваригIунаан. Цо нухалда дунги витIана тIагъур босизе ва гIемер хIинкъиялъ карандаса ракI къватIибе кIанцIизехъин бугин кколаан. Пайда щиб, хIинкъи лъазе тани, метер букIунеб рогьоялдаса нечон, гали цебехун босичIого гIечIо. БитIун тIогъроде квер бегьулеб лахIзаталда, зонода нахъасан баккун бачIана "гIазухъахIаб рухIчIаголъи". ГIемер хIинкъиялъ гьабизе жо тIагIарав дун, гьаракьги биччан, гьелда тIад хурхана. "Бегьана, бегьана, дуца хIаллъазе биччачIо. Амма, вореха, дун гьанив вугеблъи дуца лъиданиги бицунге", — ян абуна, тIад хъахIаб ххамги бигъун, гьенив вахчун ватарав гIолилас.\nГьеб къоялъ рокъоб хIадурун батулаан байрамалъул квен: рес бугел чагIаз — гьанги тIамун хинкIал, гьоркьохъеб ресалда ругез — бахъухъги цIурачадалги, ресукъаз — цIоросаролъул яги ролъул карщ.\nГорсвери гьабун, рукъ бакьулъе хъизан бакIарун, цебе лъолаан кIудияб хIерчч, гьелда жанибе чIвараб карщил гъунидал бакьулъ букIунаан биараб нах, хьалбазда — тIохол гохI. Гъодоцаги босун, нахулъги ччун, хадуб тIохолъги басандизабун, кунеб карщил кIалдиб бахъухъ лъугьунаан.\nГIадат букIана гьеб сордоялъ чIахIиял чагIи цоцахъе унеб, лъагIалил бищунго халатаб сордо баркизе. Жакъаги гьидерил росабалъ цIунун буго умумул ракIалдещвезарулеб, гьезул хIал рехсолеб гIадат. Амма гьелъул гьаб заманалда рекъарал хиса-басиялги руго. Масала, чалдахалъул бакIалда гохIда чIвала бицатаб маххул рогIоро, гьелда регъола цIатари тIаде базе арматураялъул кескал. ЦIа бакидал, зодобе кьвагьулеб яргъил, салютазул ва фейерверказул кутакги букIуна. Байрам лъугIарабго, лъимал росулъе уна. Гьезие байрамалъул стол жакъа батIияб, цIакъго бечедаб къачIала, лъималазе сайгъатал кьейги гIадатлъун лъугьун буго.\nТIубанго цIа свинегIанги чIун, гIолохъаби ракIарула цебеккунго бечедаб тепси хIадурараб, аскIобго бугеб колоде. Гьенире ахIун рукIуна кочIохъаби, зурмихъаби. Масала, кьерцисала гьеб байрамалда гIахьаллъарав МухIамадтIамир Синдикъовас абуна, гьадинаб берцинаб гIадатги, сабурал ва гьоболасул хIурмат бугел гIадамалги ругеб росу Дагъистаналда хутIунго батиларин.


Полициялъул патрулазе хIалае рахъин гуребги кубаналъул казаказ Краснодаралъул ракьалъул кьолболаб халкъ хIисабалда Олимпиадаялда низам чIезабизе буго. Гьеб кьолболаб букIин кIоченеги бегьуларо. Гьедин абун буго атаман Николай Долудаца.\nКаказал гьеб ракьалда кьолболаб халкъ батани кида ва киса гьенире адыгъал рачIараб суалгун Эркенлъи Радиялъ бухьен гьабуна атаманасул офисгун. Жаваб кьуна прессагун бехьеналъул рахъалъ атаман хисулев Константин Перенижкоца.\nКонстантин Перенижко: «Адыгъазул тарих байбихьула нилъер къарну щвезе 4-5 гIасру букIараб мехалда касогазул тухумаздасан. Узухъда, гьаб Краснодар ракьалда бищунго кьолболаб халкъ кинаб бугебин суал лъей битIараб гьечIо, щайгурелъул гьанир гIасрабаз гIумру гьабулеб букIун адыгъал-черкесазги, арменазги, греказги, казаказги цоги халкъазги».\nЩайха гьедин батани, гьеб кьолболаб халкъалъул суал цо казаказ гурони борхулареб? Кьолболал халкъазул патрулал гьарулел ратани, цоги миллатазул вакилзабиги щайха гьечIел гьел нужеца бицунезда гьоркьор? Гьел рукIана Эркенлъи Радиоялъул иградулал суалал.\nПеренижкоца гьезие жавабалъе абуна гьел халкъазда гьоркьоса цо казаказ гурони пачалихъалъе «рагъулаб» хъулухъ гьабулеб букIинчIин, пачаясул заманаялдаса гьеб гьедин билъун бугин ва гьанжеги рачун гьел гьеб хъулухъаде ругьун гьаризе жидее бигьаго букIанин.\nГьаб сагIаталда полициялда цадахъ Сочиялда хIалтIулев рагIула 100 казак. Гьез тохаллъи гьабулеб рагIула Сочиялъул къватIаздагун маххул нухлул станциялдаги Адлералда аэропорталдаги. Олимпиада байбихьилалде гьезде тIаде жувазе рагIула жеги 300 казакги. Сочигун Адлералда гуребги гьел свердизе рагIула Красная Полянаялда ва Имеретиялъул гIодоблъиялда Олимпиадаялъул гьалбаз чIей гьабизе бугеб бакIалда.\nГьел казакал полициял гIадинан хIадурги гьарун рагIула, Россиялъул административиялгун уголовиял къануналги гьез лъазарун рагIула, ярагъ кодобе кьезе гьечIониги кьвагьдеялъул тесталги гьарун руго гьезие.\nКазказе ихтияр рагIуларо цадахъ полицияв гьечIого чиясул чIухь базеги гIадамал кквезеги. Гьезухъ рукIине гьечIо кинал рукIаниги хасал алаталги. Гьез лъазабун рагIула дагьабго букIаниги ингилис мацIги ва кумек гьабизе рагIула шагьаралда риларал гьалбадерие.\nГьедин волонтераз гьабулеб хIалтIи тIадкъарал казаказе полициязда бащадаб гIарац кьезе щай бихьизабун бугебин гьикъана нижеца Перенижкода.\nКонстантин Перенижко: «ГIарцул суал жеги роцIцIун гьечIо. Гьеб жеги гьоркьоб лъунцин букIинчIин абизе бегьула»\nЭР: «Далудаца журналистазде абунагури Олимпиадаялда хIалтIизе ругел казаказе полициязего гIадин 25 азарго гъурущ кьезе бугин»\nКонстантин Перенижко: «Лъаларо, амма гьаб сагIаталда хIалтIулел казаказе кьолеб буго 20-25 азарго гъурущ. Гьебги полициялъе гIадин жанисел ишазул министерлъиялъ гуреб, администрациялъ».\nКазаказда ретIун букIине рагIула гьезие хасиятаб ретIел- бухари тIагъралги, къокъал тIингъалги, кIалал халатал чакмабиги. Чухъаби ретIарал черкесалгун адыгъал яги цоги миллатазул вакилзаби гьезда цадахъ рукIине гьечIо.


ЗАМАНА - «ГIяхIси сут бархIи»\n04 марта, 2021. Четверг 09:25\nНушала республикала гьарил школализиб халаси хIярпличилти учительти лебти саби. БусягIятла замана гIямрула халадешличибли илди хIебузули хьалли, чули бучIахъули калунти дурхIнани ва барх бузутани уркIила ванадешличил даим гьанбуршули бирар. Илдигъунти педагогунани чула гIямрулизиб лайикьси мер буцниличила, санигIят чеббикIахъес кумекбарниличила, гIямрулизир пайдаладиэсти насихIятуни дедниличила ва чус гIибратли бетаъниличила дяхIличиб пишбяхъниличил гьанбиркахъу.\nИшдусла январьла 23-личиб бехIбихьибси лебил Россияла «ГIяхIси сут бархIи» хIяракатлизиб Дагъистанна багьудила учреждениебани бутIакьяндеш дариб. Илгъуна балбуц бегI гьалаб саби дурабуркIуси ва челябкьлализиб ил гIяхIси гIядатли бетарар. Балбуцла мурад — дурхIни саби гIяхIъулатала баркьудлумачил тянишбарни ва чула хьул хIясибли, хIяракатлизи битIакIни. Школабала дурхIнани ва студентунани ил балбуц халаси иштяхIличил гIеббуциб. Шайчиб кахIелун МяхIячкъалала 8-ибил лицейра. Чедиб гьанбушибси балбуцла дазурбазиб дурхIнани «Учительлис дигиличил» бикIуси саби гIяхIъуласи сиптализир бутIакьяндеш дариб. Бяркъла шайчирси директорла заместитель З.Акаевала бекIдешлиуб 7-ибил ва 9-ибил классунала дурхIни ДР-ла рурибси учитель, педагогикала бузерила ветеран Аминат Чамсулвараевначи гIяхIладли бякьун. Школализир гIяхIцад дусмазир рузули, дурхIнала багьуди гьалабяхI арбукнилизи халаси пай кабихьни багьандан, гIяхIлани илис баркалла багьахъур, илкьяйдали дурхIнани педагоглис хIяжатси кумекра гIебаахъиб.\nЧебяхIси категорияла учитель Аминат Чамсулвараевнани школализиб 62 дус хIянчи бариб. Илар рузуси замана, илини декIар-декIарти далдуцуначир, конкурсуначир жигарла бутIакьяндеш дирутири ва гьаларти мерани сархутири. Илди дусмала духIнар республикала шимала, шагьуртала учительтас нешла мезла гIяхIцад гьаргти дурсри кадихьиб. 1990 ибил дусличирад 2018 ибил дусличи бикайчи учительтала санигIятлашалти устадеш ахъдурцуси институтличил бархбасуни дузахъули калун.\nЧучи пикри бяхIчиаъни — хъули кабиибти педагогунас чараагарси саби. Къайгъи дакIубарни, гIяхIладли гьаввакIни адамтас разидеш бихуси гьамадси баркьуди саби. Гьайгьайрагу, гIяхIцад дусмазив бамсриагарли узуси педагог халаси хIурматличира лайикьиркуси сай. Аминат Чамсулвараевначи дурхIни гIяхIладли гьаббакIни — илала хIурматбарни саби.\nБархьли буралли, сут бархIицунра ахIи, гьарил бархIи гIяхIси бетаахъес къайгъибирес гIягIниси саби. ДурхIни биштIали лебай, саби гIяхIъулали цархIилтас кумекбирахъес бурсибаралли, илди челябкьлализиб гIяхIти гIядатуни даимдирутили бетарар.


"Прессаялъул эркенлъи - 2014": Россия рейтингалъул "рачIалда"\nFreedom House абураб халкъазда гьоркьосеб инсанасул ихтиярал цIунулеб гIуцIиялъул цIех-рехалъ бихьизабулеб буго прессаялъул эркенлъиялъул даража дунялалда ахирисеб анцIго соналда жаниб минималияб даражаялде ккун букIин. Гьебги щиб, гьеб даража гIодобе ун буго цебе пуланаб прогресс бихьизабулел рукIарал улкабаздацин. 20I3 соналда щибав анкъабилев чиясул гурони рес букIун гьечIо информалатаздаса пайда босизе.\nГьедин бицунеб буго хамиз къоялда биччараб санайилаб «Прессаялъул эркенлъи – 20I4» абураб гIуцIиялъул докладалда. Гьелда къимат кьолеб буго I97 улкаялъул ва территориялъул информалатазул эркенлъиялъе. Докладалъул авторазул пикруялда, бищунго квешаб хIал буго Шималияб Кореялда.\nУлкабазул рейтинг бикьун буго лъабго категориялде - эркенаб пресса бугел улкаби, цорахъалъулаб эркенлъи бугел улкаби ва прессаялъул эркенлъи гьечIел улкаби.\nFreedom House-алъул рейтингалда 63 пачалихъ рикIкIун буго «эркенаб пресса» бугеблъун», 68 улка – «цорахъалъулаб эркенлъи» бугеблъун ва 66 – «эркенаб гуреб» пресса бугеб улкалъун.\nГIаммаб къагIидаялда, гьеб гIуцIиялъул хIисабалда, дунялъул тIолабго халкъалда гъорлъан 14 проценталъ гурони гIумру гьабун гьечIо эркенаб пресса бугел пачалихъазда.\nFreedom House гIуцIиялъул «Прессаялъул эркенлъи» проекталъул директор Карин Дойч Карлекарица жидерго докладалда хурхун журналистазе комментариял кьолаго абуна, дунялалда гьанжеги гIемер хутIулел ругин информалатазе кутакаб квал-квал гьабулел къокъабиги нухмалъиялгиян.\nКарин Дойч Карлекар: «Нилъеда бихьулеб буго информалатазул лъазабиязда тIад контроль гьабизе, гьезда хурхун манипуляцияби гьаризе бокьарал асар кIудиял къокъаби хутIулел рукIин. Гьез хIаракат бахъулеб буго, материалал къватIире кьелелде цере гьезул магIна жидеего бокьухъе хисизабизе. Нилъеда гьединго бихьулеб буго блоггерал хIинкъизаризе, гьезде тIадецуй гьабизе бахъулеб хIаракатги. Гьединаб асаралде гъоркье ккарал информалатаздаса жамгIияталъе зарал гурони, пайда букIунаро. Гьединаб тIадецуялде данде чIарал журналистазул къисматалда хурхун кIудияб хIинкъи бугел улкаби дунялада гьанжеги гIемер хутIулел руго.»\nПрессаялъул эркенлъиялъул даража тIолабго дунялалда гIодобе ккеялъул тенденциялде гуребги, докладалъул автораз хасаб кIвар буссинабулеб буго чанго пачалихъалде ва регионалде. Мисалалъе, жибго Freedom House бижараб Цолъарал Штатал гьеб рейтингалда эркенал информалатал ругел улкабазул сияхIалда рихьизарун рукIаниги, гьаб нухалда гьел чанго позициялъ гъоркье ккун руго.\nКарлекарица кIвар буссинабулеб буго ахирисеб анцIго соналда жаниб Цолъарал Штатазда СМИялъул эркенлъиялъул рахъалъан араб соналда ахIвал-хIал цебе киданиги букIинчIеб даражаялъ гIодобе ккун букIиналде. Гьелъул рагIабазда, гьеб тIоцебего хурхараб буго, «миллияб хIинкъигьечIолъиялъул информация тIибитIизабиялда тIад контроль лъезе хIукуматалъ гьабулеб букIараб хIалбихьиялда. ТIоцебего бицен гьабулеб буго Милллияб хIинкъигьечIолъиялъул агентлъиялъ гражданаз телефоналдасахун гьабулеб бухьеналда тIад котроль чIезабун букIиналъул бицунел журналистаз жидее информация кьурал гIадамал тIатинаризе инкар гьабулеб букIиналда бан гьезде тIадецуй гьабулеб букIиналъул.\nУлкаялда информалатазул эркенлъиялъул даража гIодобе ккеялъул хIужжаялъе хъачIаб къимат кьолеб буго жибго америкаялъул жамгIияталъ. Томас Джефферсонил цIаралда бугеб РагIул эренлъи цIуниялъул централъ Цолъарал Штатазул юстициялъул министерлъиялъе ва ХъахIаб рукъалъул пресс-хъулухъалъе бихьизабун буго «Джеферсонил чIолорхъа» абураб «шапакъат». Гьеб кьолеб рагIула Цолъарал Штатазул Конституциялда гьабураб ТIоцебесеб хиса-баси хвезабиялъе гIоло. Гьелдайин абуни, рихьизарун руго батIи батIиял, гьездаго гъорлъ СМИялъул, эркенлъиязе чIезарурал гартантияби.\nГьелда релъараб яги батIияб реакция загьирлъичIо Россиялда, гьеб Freedom House-алъул сияхIалда 176 бакIалда бихьизабун бугониги. Прессаялъул эркенлъиялъул рахъалдаса Россиялда бугеб ахIвал хIал данд балеб буго Эфиопиялдаги Суданалдаги загьирлъулеб ахIвал-хIалалда.\nДокладалда абулеб буго, «Рейтингалда I85 бакIалда бугеб Китай ва I76-леб бакIалда бугеб Россия гIадал асар кIудиял авторитариял режимал ругел улкабазда хутIулеб бугин бакIалъулаб прессаялдаги электрониял СМИлдаги тIад кIудияб, хъачIаб контролин. Гьелдаго цадахъ гьединал пачалихъазда нухмалъияз гIамал гьабулеб бугин гIуралъ эркенал пикраби загьир гьабулеб блогосфераялдаги, къватIисел улкабазул интернет-сурсатазда загьир гьарулел бербалагьияздаги хадуб хал кквезейин.»\nИнформациялъул алатал хIалтIиялъе Россиялда ругел «шартIазул» бицунаго, гьадин лъазабуна Freedom House гIуцIиялъул «Прессаялъул эркенлъи» проекталъул директор Карлекарица.\nКарин Дойч Карлекар: «Телевидениялъ кьолебги, хасаб периодикаялда бахъулебги информациялъул аслияб бутIа буго пачалихъалъул контролалда гъоркь. ХIакъикъаталдаги Россиялда эркенго жиндирго пикраби загьир гьабулеб бакI ккола Интернет. Араб соналда нилъеда рихьулеб рукIана Интернеталда бахъулелда тIад контроль цIиккинабиялъе гьарулел галаби. Бахъана Интернталда бахъаралде балагьун, диваналда цере чIезаризе рес кьолеб къанун.»\n«Информалатал пачалихъалъул контролалда гъоркь чIезарурал улкабазда бакIалъулал журналистазе захIматго букIуна эркенго лъугьа-бахъиназул хIакъалъулъ бицине. Гьединал шартIазда бахIсал рагъаризарулел темабазул бициналъе аслиял хьулал рукIуна къватIисел улкабазул информалатазул журналистазде. Амма 20I3 соналда чанго улкаялда гьезул хIалтIуеги квал-квал гьабулеб букIана.» - ян лъазабуна Карлекарица.\nМисал бачун, гьелъ ракIалде щвезабуна Россиялъги Китаялъги машгьурал къватIисел пачалихъазул журналистазе визаби кьезе инкар гьабизе байбихьиялъул хIужаби. КIвар буссинабуна гьединго Совет Союзалъул ва Россиялъул темабаздалъун машгьурлъарав Америкаялъул журналист Дэвид Саттер Россиялдаса нахъе къотIиялде. Гьеб кколеб рагIула «ЦIорораб рагъалъул» заманалдаса хадуб тIоцебесеб хIужжа.\n«Россиялъул СМИялъул сфераялъе къимат кьолаго абизе ккола, гьениб лъиданиги рачIел журналистазде тIадецуй гьабиялъе хIалтIизабулеб бугин нухмалъиялъул контролалда гъоркь бугеб диваналъул системайин. Гьениб журналистазда хурхун загьирлъула кинабгIаги тамихI гьабичIого хутIулеб физикияб агрессия, журналистал чIваялъул хIужжаби. ГIадатиял СМИялъул тIолабго гIанаб къадар хутIулеб бугин абизе бегьула пачалихъалъул асаралдаги контролалдаги гъоркьин.» - хъвалеб буго Freedom House-лъул докладалда.\nХасаб кIвар гьелда буссинабун буго гьаб нухалда гражданияб рагъ багъариялъул хIинкъи бугеб Украиналдеги. Гьелъул рейтинг гъоркье ккун буго ва гьеб гьанже рехсолеб буго информалатазул эркенлъи гьечIел улкабазда гъорлъ. ТIоцебего гьеб хурхараб буго Киевалда Евромайданалда сверун бугеб ахIвал-хIалалъул бицунел журналистазде гьарурал тIадекIанцIиязда.\nКарин Дойч Карлекар: «20I3 соналъул ахиралда протесталъул багъа-башари ва Евромайдан байбихьараб мехалда, нилъеда бихьана гьениб гьел протестазул хIакъалъулъ бицунел журналистазде тIадекIанцIиязул чанго хIужжа. Гьениб бихьулеб къагIидаялда цIикIкIана Украиналда загьирлъулел лъугьа-бихъиназул бицине хIалбихьулел журналистазде физикияб тIадецуй ва тIадекIанциял.» - ян лъазабуна проекталъул директор Карлекарица\nАраб соналда Украина хутIулеб букIана СМИялъул «цорахъалъулаб» эркенлъи бугелги «эркенлъи гьечIелги» улкабазул «гIорхъода». Амма Украиналда протесталъул акцияби байбихьилелде цебеги загьирлъулеб букIана нухмалъиялде гIагарлъи бугел группабазухъе информалатал «ракIариялъул» процесс.\nПрибалтикаялъул улкаби хутIизегIан постсоветияб I2 улка Евразиялъул регионалда «эркенал» улкабазул сияхIалде ккун гьечIо цогIаги. Беларусь, Узбекистан, Туркменистан рихьизарун руго рейтингалъул «рачIалда».\nГьелъие ругел багьанаби гьадин рихьизаруна Карлекарица.\nКарин Дойч Карлекар: «Гьел киналго улкабазда медиагIатIилъиялъе чIезарун руго цIакъ чIедерал гIорхъаби. Хасал информалатал гьечIин абизе бегьула. Интернеталъул информалатазулги асар гьитIинабго буго. Лъиданиги рачIел эркенал пикрабазе нух къала ва гьезул авторазе тамихI гьабула.»\nДемократиялъул суалал рорхизарулел экспертазул цояз абулеб буго, демократия «гIанкъизабулел» яги «демократиябин» кагътида жидерго улка бихьизабун букIин гурони, хIакъикъаталдаги щиб гьеб демократия кколебали берцинго цебе чIезабизецин жиндир халкъалда кIоларел улкабазда информалатазул эркенго хIалтIизе рес гьечIин гIарзал гьариялъул кинаб гIаги магIна гьечIин. Гьоркьохъеб Азиялъул гIемерисел пачалихъазул лидераз, жидералдаса батIияб пикру загьир гьабизени щиб, гьединаб бербалагьи букIине бегьулел информалатал жидерго улкабазда жанир раккизецин толарин. Гьез гIемер энергия хвезабулин халкъазда гьоркьосел гIуцIиязда жидерго «турараб диктатураялъул минаялъул фасадалда месед бахиналъейин».\nГьединал пачалихъал прессаялъул эркенлъиялъул рейтингалде гъорлъе росиго, гьезул пикруялда, кколеб буго гIададагосеб хIалтIи.\nКарин Дойч Карлекар: «Гьоркьохъеб Азиялда ахIвал-хIал хутIулеб буго ракI бохизабулареб. Щуго улкаялдаса кIиго – Теркменистанги Узбекистанги – буго нижер «бищунго квешазда гъорлъан квешазул» категориялда гъорлъ. Казахстаналъулги Таджикистаналъулги рейтингал руго квешал. Гьединаб къагIидаялда, гьезу медиагIатIилъи, дицани абилаан, цIакъ къваридаб бугин ва ахIвал-хIал гьениб тIадеги квешлъулеб бугинин. Нижеца кIвар буссинабулеб буго Казахстаналда информалатазде данде диваналъул система хIалтIизабизе гIамал гьабулеб букIиналде. Дагьалъ цебе гьениб хIалбихьун букIана уголовияб кодекс хисизабизеги.»\nFreedom House-алъул рейтингалда Узбекистанги Туркменистанги бихьизабун буго ахирисеб Жанубияб Кореялда цебе, ай, I95 бакIалда. Амма гьеб рейтингалда Узбекистаналъул мадугьаллъун гьечIо Киргизстан. Гьеб бихьизабун буго прессаялъул цорахъалъулаб эркенлъи бугеб улкабазда аскIобехун – I47 бакIалда. Докладалъул автораз гьеб пачалихъ бецулебцин буго. Карлекарица абулеб буго, гьеб хурхараб бугин Киргизстаналда загьирлъулеб бугеб тенденциялдайин.\nКарин Дойч Карлекар: «Киргизия, дицани абилаан, гъвангъараб танкI бугин Гьоркьохъеб Азиялдайин информалатазул эркенлъиялъул рахъалдаса. Гьеб буго «эркенал гуреб» категориялъул улкабазда гъорлъ. Амма, цогидазде данде ккун, гьеб сияхIалда гьеб буго «лъикIаб» бакIалда. Исанаги нижеда гьениб бихьулеб буго лъикIаб рахъалдехун галаби. ХIакъикъаталдаги нижеда бихьулеб буго гьениб квешал хIужжаби дагьлъулел рукIин. Гьенир дагьлъун руго тIадекIанциял, дагьлъун буго прессаялъе гIорхъаби чIезарулел къанунал хIалтIизариялъул хIужабиги.»\nКавказалъул республикабазда гъорлъги гIуцIиялъе батун буго бецизе бегьулеб пачалихъ. Гьеб кколеб буго Гуржи.\nFreedom House-алъул пикруялда, гьенибги загьирлъулел руго лъикIал хьулал рижинарулел тенденция. Амма Гуржиялъул гIорхъода бугеб Азербайджаналда информалатазда хурхун загьирлъулеб бугин унго-унгояб диктатураялъулаб бербалагьиян, хъвалеб буго автораз.\nКарин Дойч Карлекар: «ЦIакъ квешаб къимат кьолеб буго Азербайджаналъе. Гьедингоги дагь хутIарал, аслияб къагIидаялда Интернеталда хутIарал эркенал гьаркьазде данде репрессиял гьарун, дица абила, гьеб улка унеб бугин мекъаб рахъалдехунин.\nАрмениялда шартIал дагьалъ лъикIал руго.\nГуржиялъ бихьулеб буго дагьалъ позитивияб динамика. Гьеб хурхараб буго гъоркьиса къабул гьабураб хасаб къануналда. Кануналъ тIадаблъун бихьизабулеб буго киналго кабелалъул операторазда киналго телеканалал жидерго сияхIазда рихьизари.\nГуржиялъ гьединго дагьлъулел руго инфоралатазул хIалтIухъабазде тIадекIанцIиял. Гьеб къимат тIадеги багьа цIикIкIараб буго, араб сон рищиязул сон букIин ракIалде босани.»\nКавказалъул республикабазда гъорлъан Гуржиязул пачалихъ бихьизабун буго прессаялъул цорахъалъалаб эркенлъи бугел улкабазда гъорлъ. Гьеб буго 93 бакIалда. Арменияги Азербайджанги буго СМИ эркенал гурел улкабазул сияхIалда I34-балеб ва I83 бакIазда.\nПозитивияб тенденция бугеблъун гIуцIиялъ рикIкIун буго Молдоваги. Рейтингалда гьеб буго гуржиязул мадугьал – II2 бакI. Карлекерил рагIабазда, гьелъул нухмалъи ругьунлъулеб буго критика букIине кколеб къагIидаялда къабул гьабизе.\nКарин Дойч Карлекар: «Ахирисеб чанго соналда жаниб нилъеда бихьулеб букIана медиагIатIилъи кIодолъулеб букIин. Гьеб ккола цIакъ позитивияб тенденция. Рагьана гIемер телеканалал ва радиостанцияби, гьелъ лъикIлъизабуна улкаялъул информалатазда гъорлъан рищизе бугеб рес. Цо-цо къанунал хисизаруна. Нижеда бихьухъе, гьеб медиагIатIилъиялъе чIезарурал гIорхъаби дагьлъана. Нухмалъи хIадураб буго жибго какулеб букIин хIехьезе. Информация загьир гьабиялъул шартIал эркенлъиялъул рахъалде руссана.»\nFreedom House гIуцIиялда бищунго хехал темпазда рагIиялъул эркенлъи, прессаялъул эркенлъиялъул даража гIодобе кколеб регионлъун бихьун буго ГIагараб Машрикъ. Иран ва Сирия рейтингалъул рагIалдехун лъунги, гьез тасдикъ гьабулеб буго жидерго пикру.\nКинал улкабазда бугеб журналистазул хIалтIуе унго-унгоял сахал шартIал?\nИнсанасул ихтиярал цIунулеб гIуцIиялъул пикруялда гьединал улкаби руго тIоцебего Скандинавиялда, Европаялъул шималиябгун магърибалъул рахъалда. Гьезул сияхалъул тIоцересел бакIазда рехсолел руго Нидерландал, Норвегия, Щвеция, Бельгия, Финляндия, Люксембург, Швейцария, Исландия ва цогидал.\nКарлекарица абулеб буго, гьел улкаби гIемер соназ ругин гьел позицияздайин. Ва гьеб кколин хIакъаб демократияз жидерго хазинаби лъикI цIунулин ва гьединал жамгIиятазда гьел хазинаби хIинкъиялде гъоркье рачине бокьаразул къадарги бихьуларин, абурабин.\nПостсоветиял улкабазда гъорлъан гьел улкабазул мадугьаллъун рейтингалда лъугьун буго цого-цо Эстония.


МиллатчагIазул гьобоялде лъин\nМосква. ЦIех-реххчагIи хIалтIулел руго лъимадул къотIараб бетIергун чIужугIадан йикIараб бакIалда.\nКинаб букIараб Москваялда Узбекистаналдаса чIужугIаданалъ жинцаго тIалаб гьабулеб лъимадул бетIер къотIиялде ва гьелъул хадусеб вахIшияб хьвада-чIвадиялде реакция?\nКъотIараб бетIергун метроялда аскIоб гьей чIужугIаданалъ жиндирго вахIшилъи бихьизабизе байбихьун 40 минуталдаса гурони низам цIунулел рагъа-рачаризе байбихьичIин, абун гIайиб гIунтIизабуна оппозициялъул вакильзабаз талъиялде.\nНационалистазул вакильзабаз лъазабуна, вахIшияб лъугьа-бахъин кколин мигрантазда хурхун тIалъиялъул цIакъго лъибералияб бербалагьи букIиналъулги мигрантазул рахъ кколеб «Россия – киназего!» абураб гIуцIиялъул хIаракатчилъиялъул хIасилин.\nКъотIараб бетер кодоб ккурай чIегIераб ретIел ретIарай чIужугIаданалъул сурат тIоцебе баккана социалиял интернет-сурсатазда. Гьездаго цадахъ букIана жий террорист йигин гьей ахIдолеб мехалда пуланав чияс велъахъулаго бахъараб видеоги. ТIоцебе гIадамазда кколеб букIун буго гьелъ муляж ккодоб ккун бугин.\nГьелъул хьвада-чIвадиялде кIвар кьезе байбихьун буго, гьей «Аллагьу акбарин!» ахIдезе байбихьараб мехалда.\nАмма нухмалъиялъ лъазабуна, гьей чIужугIаданалъ гьабураб жидеца гьанжеги терракт хIисабалда къабул гьабулеб гьечIин, гьелъул гьанже хал-шал психиатораз гьабулеб бугин.\nПачалихъиял хъулухъчагIаз ахIулел руго лъиамалазул тIалаб гьабулезда тIад хъачIаб конироль чIезабиялде.\nФедерациялъул мажлисалъул гIахьалчIужу Елена Мизулиналъ лъазабуна, лъималазул тIалаб гьабулезе хIалтIи балагьулел агентлъиязул хал-шал гьабизе кколин ва гьединал хIалтIухъабазе лицензия гьечIого хIалтIизе нух къазе кколин.\nГьединал хIалтIухъабазул хасал сертификатал рукIине кколин, лъазабуна Россиялъул лъамалазщул ихтиярал цIунулев Павел Астаховас.\nМоскваялъул мэр хисулей Инна Свитенкоца абуна, лъималазул тIалаб гьабулел хIалтIухъабазул тIоцебего медикияб хал-шал гьабизе кколин. Лъималгун хIалтIилалда цебе, ракI чIараб букIине кколин, гьединал руччабаз наркотикал ва гьезда релъарал цогидал жал хIалтIизарулел гьечIолъиялдайин.\nПачалихъияб Думаялъул депутат Владимир Гутеневас Россиялъул федералияб миграциялъул хъулухъ ахIана нахъ тIамичIого Москваялдаги цогидал шагьараздаги Россиялъул «ХIалтул кодекс» хвезабулел гIадамал ралагьиялъул рейдал тIоритIиялде.\n«Жакъасеб трагедия, гьай-гьай вахIшияб жо ккола, амма гьеб кколаро нахъе-цере балагьичIого минуталда жанир батIи-батIиял къанунал ургъиялъе багьана», абун бадиб чIвана жидерго коллегабазда Пачалихъияб Думаялъул оппозицияв депутат Дмитрий Гудковас.\nХасал хъулухъазул тохлъиялде кIвар буссинабулаго оппозициялъулав ва коррупциялде данде къеркьолев активист Алексей Навальныяс жиндирго блогалда хъвалеб буго гьадин: «Хасал хъулухъазул нормативал: Путиниде данде плакатгун метроялда аскIов эхетулеб мехалда кквеялъе къваригIуна щуго минут. КъотIараб лъимадул бетIергун метроялда аскIоб «Аллагьу акбарин!» ахIдолел мехалда – I сагIат».\n«Говорит Москва» радиостанциялда кIалъалаго, Узбекистаналъул диаспораялъул вакил ХIабиб ГIабдуллаевас гIурусал ахIана такъсир гьабуралъул миллаталде кIвар буссинабиялдаса инкар гьабиялде. «Гьелъул пикру хисана миллаталде балагьичIого», - ян жубана ГIабдуллаевас.\nГIурусазулгун рагъ гьабичIого рорчIулароан кавказиял\nМоскваялда вахIшиго лъимер чIвана


Араб анкьалда Авар театралда тIобитIана «Дагъистан» басмаханаялъ къватIире риччарал авар адабияталъул классикал ХъахIабросулъа МахIмудил ва ЦIадаса ХIамзатил тIахьазул церелъей. Дандеруссин нухда бачана филологиял гIелмабазул доктор АхIмад МуртазагIалиевас. Гьес ракIалде щвезабуна классиказул творчество ва бицана «Дагъистан» басмаханаялъ Дагъистаналъул адабияталъул классиказул тIахьал цIидасанги къватIире риччаялъе гьабулеб бугеб хIалтIул.\nГьенир кIалъазе рахъана ва шагIирзаби ракIалде щвезаруна «Дагъистан» басмаханаялъул директор ГIумаргIусман ХIажиевас, Россиялъул Журналистазул союзалъул Дагъистаналда бугеб отделениялъул председатель ГIали Камаловас, «ХIакъикъат» газеталъул бетIерав редакторасул заместитель Зикрула Ильясовас.\nТеатралъул артистаз рикIкIана, ахIана МахIмудил ва ХIамзатил кучIдул. Актераз рихьизаруна «МахIмуд ва Муи» ва ХIамзатил пьесабаздаса бутIаби\nМагIарулазе цоги нухалда рес щвана МахIмудил лирикаялъухъги ЦI. ХIамзатил гIумруялъул дарсазухъги гIенеккизе.\nГьединго данделъиялда гIахьал лъана Франциялда гIумру гьабун йигей ва гьениб «Кавказалъул клубалъе» нухмалъи гьабулей Ума ХIайбулаева ва гьелъул лъабайго яс. ВатIаналдаса рикIкIад ругониги, гьез берцинго бицунеб букIана магIарул мацI.\nХIамзатил Расулил дунялалдаго машгьураб «Къункъраби» кечI гьез рикIкIана магIарул, гIурус ва ингилис мацIазда.\nПрочитано 124 раз\tПоследнее изменение Четверг, 25 февраля 2021 13:37\nДругие материалы в этой категории: « Жакъа шагьаралде хъван бана гIазу\tКОРги къачIазе нухалги гIатIилъизе »


Украиналда бугеб ахIвал-хIал сабаблъун Шималияб Кавказалъул республикабазда кколел лъугьа-бахъиназе кIвар кьолеб гьечIин Россииялъул информ-алатазилан абизе бегьула.\nКрым Россиялда гъорлъ бачIаралдаса хадуб чанги аналатиказ гьеб регион Дагъистаналде дандеккуна. Мисалалъе, экономист Маир Пашаевас рикIкIунеб буго Крым Дагъистангун къацандизе бугин экономикияб нухдаилан. Гьесул пикруялда рекъон, кIиябго республикабазда церетIезе кколел релълъарал сфераби руго.\nЦогидал экспертаз хъвалеб буго гьанже Шималияб Кавказалда сеператизм цIикIкIине бугин. Крымалда гьабураб референдум гьаризе жалги риччаилан рахъине бегьула Кавказалъул республикабазда цо-цоялилан рикIкIунеб буго политологаз. Гьединго гьез тIаде жубалеб буго къватIиса экстремистазе бачIунеб гIарцул къадарги цIикIкIине бугилан.\nПолитолог Руслан Къурбановас араб анкьалда «Новое дело» газеталда хъвалеб буго Россиялдаса экспертазул цогидаб пикру бугин гьеб суалалда тIаса. Мисалалъе, жамгIиялгун-политикиял цIех-рехал гьарулеб Централъул директор Владимир Евсеевас рикIкIунеб буго Шималияб Кавказалда Кремлалъ жиндирго позициял къвакIинаризе ругин.\nЖивго Руслан Къурбановасул пикруялда рекъон, Крымалда ккарал процессаз хисизе бугищ яги гьечIищ Шималияб Кавказалда бугел ахIвал-хIал, абизе захIмат буго. Амма, экспертас хъвавухъе, цодагьалъ заман индал къватIисел къуватаз хIалбихьизе буго Россиялдаса Кавказ батIа тIезабизе. Гьединго Украиналда ккарал лъугьа-бахъиназ хисизабуна Россиялъул официалил информ-алатазул политика. Гьез гьанже улкаялъул аслияв тушманлъун кавказалъулав вихьизавулев гьечIо, гьанже гьединав тушманлъун ккана «Правый секторалдаса» радикал. «Гьелдалъун бихьулеб буго кавказофобиягун исламофобия Россиялда ургъунго цебетIезабулеб букIин», - илан хъвалеб буго Къурбановас.\n«Кавказский узел» сайталъул бетIерав редактор Григорий Шведовасул пикруялда рекъон Шималияб Кавказ ва хасго Дагъистан ва гьаниб бугеб ахIвал-хIал гьанже Кремлалда цIияб рахъалдасан бихьулеб буго. «Рамазан ГIабдулатIипов президентлъун вачIиналъ бихьизабуна Дагъистаналда хиса-басиял рукIинин», - илан абуна Шведовас. Экспертасул пикруялда рекъон, 90-лел соназдаса политикиял церехъаби республикаялда Кремлалъе къваригIун гьечIо, къваригIун гьечIо цIикIкIараб авторитет бугел политикал, къуват бугел хIакимал.\nКремлалъул цIияб политикаялда лъикIаблъун абизе бегьиладай? Дагъистаналда цIияб нухмалъиялъ лъазабуна ришватчилъиялдагун тухумчилъиялде данде къеркьезе ругин, амма, мисалалъе, кадровияб политикаялъул халгьабураб мехалда бихьулеб буго батIаго щибго жо хисулеб гьечIолъиилан рикIкIунеб буго халкъазда гьоркьосеб кризисалъулаб Къукъаялъул вакил Варвара Пахоменкоца.\nЭксперталъ абухъе, Дагъистаналъул микьго мухъазда хисана нухмалъулев, амма гьел мухъазда ахIвал-хIал лъикIаб рахъалдехун хисанин абизе захIмат буго. «Кадровияб ротация гурони букIинчIо Дагъистаналда, цIиял чагIи хIакимазул кьеразде рачIинчIо, цоял хIакимал цогидал хIакимаз хисана», - ян абуна Пахоменкоца.\nГьелъул пикруялда рекъон, Дагъистаналда чанги масъала буго тIубазе кколеб. Гьел масъалаби ран руго экономикиял суалазда, социалиял суалазда, политикиял суалазда. Амма аслияб масъалалъун эксперталда бихьулеб буго терроризм. «Терроралъулал такъсирал бищун гIемер кколел регион буго Дагъистан жакъа. ТIадежоялъе Россиялъул регионазда гьоркьоса пачалихъалъул институтал бищун хIалуцараб хIалалда руго Дагъистаналда. ГIадамазул божилъи гьечIо пачалихъалда. Мисалалъе, терактал рукIа, цогидал такъсирал рукIа – гьел гьоркьоса къотIизе ккани, агентурияб хIалтIи гьабизе ккола. Гьеб хIалтIи гьабизе лъалел профессионалал хутIун гьечIо. ТIадежоялъе гIадамазул низам цIунулездехун ккинаб бербалагьи бугеб лъала. Шималияб Кавказалда къуваталъул идарабаз жидерго хIалтIи тIаса ккараб хIалалъ бачунеб буго ва жидерго гьел ишазухъ жаваб кьолеб гьечIо гьез. Гьеб гIадамазда бихьулеб буго ва гьелдалъун гьезда божилъи гьечIо», - илан рикIкIунеб буго Пахоменкоца.\nЖамгIияв хIаракатчи Максим Шевченкол пикруялда рекъон, гIемерисез рикIкIуна терроризм тIибитIулеб бугин радикалияб ислам сабаблъунилан. Экспертас абухъе, диналъул гIайиб гьеб суалалда цIакъ кIодо гьабун буго.\nМаксим Шевченко: «Терроризм тIибитIулеб буго, дир пикруялда рекъон, ислам ва диниял къукъаби сабаблъун гуреб. Хас гьабун Дагъистаналда. Аслияб гIиллалъун ккола социалиял гIузраби. Боевиказда гъорлъ руго идеологиялъе гIоло гьенире ккаралги, бандиталги руго, амма гьенире руго гIемер чагIи пачалихъалъул гIунгутIаби сабаблъун ккаралги. Дагъистаналдани пачалихъияб система дида бихьула криминалиябгун феодалияблъун».\nГьединго экспертас тIаде жубана гьеб система хисизе кIолеб гьечIин республикаялъул нухмалъиялда. Гьесул пикруялда рекъон, щивав цIияв хIаким, кинал лъикIал пикрабигун хIалтIизе гьев вачIаниги, гьеб системаялъ къулчIулев вуго. Жибго гьеб системаялъул кьалбазни Москваялде рачунел ругоян абуна ахиралда экспертас.


Щай Дагъистаналда миллиял мацIазул къадру гьечIеб?\nДагъистаналъул бюджеталда я гъоркьиса яги тIасияб соналда бихьизабун гьечIо школазе рахьдал мацIазда тIахьал росизе гIарац. Гьедин гьеб иш тIад къалеб буго щибаб муниципалитеталда. Амма гьеб бараб бугин гьел муниципалитетазул нухмалъулезда миллияб хаслъиялъул магIна бичIчIиялдайин рахIатхвей загьир гьабулеб буго цо-цо мугIалимзабаз.\nРоссиялъул хIукуматалъ регионазе рес кьолеб буго школазда миллиябгун регионалияб компонент 30 проценталъ билълъанхъизабизе. Амма Дагъистаналда гьелъие гIарац батулеб гьечIо.\nДагъистаналъул ГIелмияб Централъул гIелмияв хIалтIухъан ХIайбула МухIамадсалихIовас хъвана кIиго тIехь Дагъистаналъул маданияталдагун гIадатазда тIасан. Амма букIине кколеб куцалда гьездасан цIалдезе рес гьечIо Дагъистаналъул школлъималазе. Щаяли бицунеб буго ЭР-лъе ХIайбула МухIамадсалихIовас.\nХIайбула МухIамадсалихIов: «Москваялдаса гIарацги биччачIого бажарулеб гьечIин миллиябгун регионалияб компонент билълъанхъизабунилан бицунеб буго гьаниб. Гьединго бажарулеб гьечIо щибаб муниципалитеталдаги гьезул росу-ракьалъул хIакъалъулъ рахъарал тIахьаздасан лъимал цIализаризе.\nНижер Салатавиялъул мухъалъул хIакъалъулъ цIалул тIехь буго бахъун гIодоб лъун. Финансированиеги гьечIого къана гьелда рекъон цIализаризе хIадурун букIараб курс. Москваялъ абулеб буго нужее къваригIун бугищдила нужерго мацIалги, гIадаталги, тарихги лъималазда малъизе, балагьейила гIарацги, баетйила ресги. Амма республикаялъул рес рекъолеб гьечIо гьелъие».\nРеспубликаялъул гIарац гьечIолъиялда цадахъго, гьеб ишалъе квалквал гьабулеб бугин Россиялъул къанунал рахъулезгиян рикIкIунеб буго Педагогикаялъул институталъул директор ХIамидуллагь МухIамадовас.\nХIамидуллагь МухIамадов: «Миллатал гIемераб Россия цохIо миллаталъулаб улкалъун лъугьинабизе къваригIун буго. 2004 соналда президент Путиница гъулбас лъун букIинчIо лъай кьеялъул хIакъалъулъ гIуцIарал стандартазул документалда гъоркь, гьениб щибниги бицунеб гьечIин рахьдал мацIазул хIакъалъулъилан. Гьелдаса хадубги Пачалихъияб Думаялъ чанцIулго квекIен гьабуна лъай кьеялъул къануналда гъорлъ миллиябгун регионалияб компонент хутIиялъе. Гьеле гьединаб ахIвал-хIал лъугьинабулеб буго ургъунго.\nГьелда тIадеги нилъеца нилъецагоги нахъе цулел руго нилъерго мацIал, школазда цIикIкIун сагIтал гIурус мацIалъеги кьун. Цогидал регионазда гIурус мацI рахьдал мацIазда бащад малъулеб батани, нилъер республикаялда гьеб бищун цебесеб кьерда буго. Жиндир рахьдал мацI лъалеб гьечIони, чиясулъ лъугIун-тIагIун уна миллияб хаслъи.\nМисалалъе босани, цебе рогьолъун букIана гIагарлъиялъул чиги цеве тун, бесдал лъимер яги ригь арал гIадамал хьихьизе интернатазде, яги херал чагIазул рокъоре ритIи. Гьанжейин абуни гьеб гIадатаб жолъун лъугьинехъин буго. Дагъистаналъе рогьояб жо буго гьеб. Гьединлъидал миллиял мацIазул бицунеб мехалда дица бицунеб буго миллияб культураялъулги».\nАмма миллиябгун регионалияб компонент школаздасаги дагъистаниязул гIумрудулъаги лъугIиялъе ХIамидуллагь МухIамадовас бачунеб гIиллаялда тIад рекъолев гьечIо Дагъистаналъул ГIелмияб Централдаса этнограф МухIамадхан МухIамадханов.\nМухIамадхан МухIамадханов: «Жидецаго хIалтIи гьабулареб мехалъ гIайиб чIвазе Москва букIингIаги лъикIха, щив гьев ватаниги. Гьадингосел харбал руго гьел. Дир хIисабалда, гьабсагIаталда Россиялда гьединаб политика гьечIин ккола – киназдасаго гIурусал гьарилин абураб».\nЭР: «Школазда рахьдал мацIал малъизе дагьал гурони сагIтал кьолел гьечIилан бугоха гIарз…».\nМухIамадхан МухIамадханов: «МацIал малъиялъулъ букIине ккола гьадинаб жо… Гъол чачаназулъ щай гьединал цIуял харбал раккуларел? КъапIараб куцалда малъулеб буго доз жидерго мацIги, динги, культураги. Гьанибин абуни гIемерисезул бугеб хIалтIи ккола гьал каки, дол каки, досдасан-гьасдасан кIалъай. ХIакъикъаталда гьеб миллияб хаслъи лъималазулъ куцаялъе хIалтIи гьабулел чагIазул нахъегIанлъиялъухъ балагье, гIайибалъе гIурусалги ралагьун. ВахI, мун хIалицаго гIурусав лъугьине тIамулевищ вугев? Малъейин абеха эбел-инсуца лъималазда жидерго мацIалги… Масала, дида лъала анцIго батIияб мацI. Дида аскIове хIалицаго дун гIурусав лъугьинавизе вачIарав чи щив вугев? Цодагьаниги хъулухъалъе мукъсанлъи кканани, чIичIидизе лъугьуна. ХIалтIи гьабичIого гIарац гьабизеги - тIоцересел руго. Гьелъул магIна щиб?».\nАмма гьел мацIал, хасго рахьдал мацIал лъай-лъангутIи бараб бугин школазул директорзабаздаги эбел-инсудагийин рикIкIунеб буго Педагогикаялъул институталъул гIелмияй хIалтIухъан Баху МухIидиновалъ. Киналго дандечIун ругони, мугIалимзабазда гьабизе кIолеб жо щибдила букIунеб?\nХал гьабизе йитIараб МахIачхъалаялъул цо школалда дарс мугIалималъ цин магIарулалъги бицун, хадуб гIурусалъ бицанилан абуна МухIидиновалъ.\nБаху МухIидинова: «Руго директорал гьеб рахъалъ жидеда щибниги бичIчIизеги бичIчIуларел, щай нужеца рахьдал мацIал малъуларелин гьикъидал, жидер лъималазе рахьдал мацIал къваригIун гьечIилан абун эбел-инсухъа ракIарарал гIарзабазул гохI бихьизабулелги. Гьеб буго директорзабазда гьеб иш бичIчIунгутIиялъул гIунгутIи. БичIчIани, тIадегицин дарсалги кьола. Гурони, абула гьайила, гьеб рахьдал мацIалъул бакIалда математикаялъул дарсал кьейила ЕГЭялдеги хIадуризе кколелъулдила, яги гIурус мацI кьейила, ялъуни тIубанго кьечIого тейила.\nРуго цо-цо школал тIубанго рахьдал мацIазул дарсал кьоларелги. Масала, дарсазул сияхIалда хъван рукIуна гьел, щайин абуни математика, гIурус мацI ва цогидалги предметалго гIадин кьезе кколеб жолъидал гъоб рахьдал мацIги. Амма кьоларо. Киналго унтун руго «ЕГЭялъул» унтуца. ЕГЭ, ЕГЭ, ЕГЭ йилан рекерахъдулелги рукIун, кIочон толеб буго лъималазе тарбия кьезе. Тарбия кьечIеб лъимадул, чиясул бугеб лъай ккола такъсирчиясухъе таманча кьураб гIадаб жо».\nРахьдал мацIазул хIажалъи гьечIин абулел гIадамал жакъа къоялда гIезегIан дандчIвала Дагъистаналда. Щайин абуни гьелдаса бугеб пайда цIехола гьез. Масала, гьабсагIаталда гIурус яги ингилис мацIалъ кодобе босараб дунялалда магIарул яги Дагъистаналъул цогидаб мацIалда щиб малъилебали лъаларин жидеда, гьел рахьдал мацIал хIалтIулел бакIал гIицIго мажгитал хутIун ругин абула гьез, шагьаразул мажгитазда вагIзаби рахьдал мацIазда гьарулел рукIиналъ.\nРоссиялъул хиял буго гIурус мацI дунялалда тIибитIизабизе\nГIицIго рахьдал мацI гIоларо глобализациялъул нухда\nГьечIо авар мацIалъе фестиваль гIадинаб жо\nДиниябги динияб гуребги идеологиязда гьоркьор...


«Парус» программа- гъалатIал ва тIалабал - Районные новости - Новости - Сетевой центр «Хебда-онлайн»\n«Парус» программа- гъалатIал ва тIалабал\n17.02.2017 09:54 Пятница\nI5 февралалда райадминистрациялда тIобитIана тIолалго районалъул росабазул бегавулзаби ва гьезул заместителал ракIарараб данделъи.\nИргадулаб гуреб гьеб данделъи тIобитIиялъе аслияб гIиллалъунги ккана нилъехъе гьоболлъухъ ДРялъул транспорталъул,энергетикаялъул ва связалъул министрасул заместитель Юсуп МаламухIамадов ва ООО «Дагестан-Парус» гIуцIиялъул генералияв директор Муса Раджабадзиев рачIин.\nДанделъиялъул мурадги бицун гьеб нухда бачана районалъул бетIер МухIамад ХIасановас.\nРайоналъул росабазул администрациябазда «Парус» программа хIалтIизабиялъул хIасилазул бицунаго, районалъул бетIерас абуна районалъул цониги администрациялда гьеб букIине кколеб къагIидаялъ хIалтIизабулеб гьечIилан, жиндир заманалда райадминистрациялде гьеб программаялда хурхун хIисаб кьолеб гьечIиланги. Данделъиялъул байбихьудаго районалъул бетIерас гьеб хIалтIи рагIалде бахъинабун бажаруларел росабазул администрациязда гIиллаги цIехон гьездаса жавабги тIалаб гьабуна.\nДРялъул транспорталъул,энергетикаялъул ва связалъул министрасул заместитель Ю. МаламухIамадовас жиндирго кIалъаялда данделъаразул кIвар буссинабуна тIолабго пачалихъалда кинабго хIалтIи электрониябгун цифраялъулаб къагIидаялде бачине букIиналде. Бицана «Парус» программаялда гьаризе ругел хиса-басиязул ва жаваб кьуна жиндирго кIалъаялда тIасан данделъаразул рижарал суалазе.\nООО «Дагестан-Парус» гIуцIиялъул генералияв директор Муса Раджабадзиевас мисалаздалъун бицана, цебесеб къагIидаялъ справка хъвазе къогоги жеги цIикIкIунги минут унеб букIараб батани, «Парус» программаялдасан справка цо-кIиго минуталде кьун бажарулеб букIиналъул. МухIканго баян кьуна рехсараб программаялъул кIвар буссинабизе ккарал рахъазул. Бицана «Парус» программа хIалтIизабулаго гIемерисез риччалел гъалатIазул ва гьел гъалатIал лъугIизариялъе хIалае рачIине жидер специалистал кидаго хIадур ругилан. Хадувго кIалъарав райадминистрациялъул бетIерасул заместитель МахIач МахIачевас абуна районалда 2009 соналдаса нахъего рехсараб программа хIалтIизабизе байбихьун бугониги, гьеб хIалтIи рагIалде бахъинабизе бегавулзабада кинго бажаричIилан. ХIалтIизе гьабуразги бащадабги баян жанибе босичIого батулеб бугилан.\nБегавулзабаздаса бугеб жиндирго разилъи гьечIолъи загьир гьабуна, данделъиялда гIахьаллъарав, районалъул прокурор ИсмагIил ИсмагIиловасги. Араб соналъго щибаб муниципалияб гIуцIиялъул уставазда гьаризе кколел рукIарал хиса-басиял, кигIан берцинго чанцIулго абуниги тIуразарун гьечIин бицана гьес. Гьелъие гIиллаги тIалаб гьабуна прокурорас бегавулзабаздаса. Гьенибго гьес бицана республикаялъул прокуратураялдаса гьел хиса-баси гьабичIел тамихIалде цIаян бачIараб хасаб кагъат букIиналъулги.


Аллагьин ахIулеб дур рекIел кIутIи...\nЦIияб соналъул байбихьи пашманаб хабаргун рещтIана магIарухъе. 4 январалда нилъедаса ватIалъана накъшубандияб ва шазалияб тIарикъаталъул устар Инхелоса Мансурил МухIамад-афанди (къ.с). ТIарикъаталъул агьлуялъ цIакъ адабалда, кIудияб рокьигун рехсола- ан гьесул цIар. Аза-азар мурид битIараб нухда тIовитIарав, баркаталъул рукъги ракIги цIурав, щулияб иманалъул, бергьун кIудияб гIелмуялъул вакил Мансурил МухIамад-афанди ахираталъул рокъове анилан рагIидал, гIемерав чиясул ракI къварилъана. Гьедин букIуна рухIиял церехъаби ракьалдаса индал.\nТIоцебе гьесул хIакъалъулъ дида бицунеб рагIана гьанжеялдаса къого соналъ цебе. Жиндир баракат щваяв ЧIикIаса СагIид- афандиясул бицен ккараб бакIалда, цоги тIарикъаталъул устар вугищ нилъерин гьикъидал, Болъихъги вугила Мансурил МухIамад-афанди абун бицун букIана эбелалъул имгIалас. Щибаб соналъ ЧIикIаса КIудиясул рокъоб тIобитIулеб мавлидалда гIахьаллъулев, гьесда аскIов гIодов чIунги вихьулаан. Абулаан магIарухълъиялъул, тIалъиялъул рахъалда ругел муридзаби къабул гьаризе гьесда тIадкъан букIанин СагIид-афандиясилан.\nЖиндир баракат щваяв Мансурил МухIамад-афанди гьавуна 1947 соналда Болъихъ районалъул Гъоркьияб Инхело росулъ Мансурил Къурбанил хъизамалда. Гьесул эбелалъул кIудияй эбел кколаан Хираасулал абулеб, свалат-салам лъеяв аварагасул наслуялдаса лъу- гьараб тухумалдаса. Мансурил МухIамадил эмен Къурбан вукIун вуго цIакъ Аллагьасукьа хIинкъарав муъминчи. 24 сон барабго захIматго унтун вуго гьев. Унтул гIазабалда гъоркь гьев вихьидал, гьесул гьоболас абун буго Къурбанида, жиндир бугин цо кьарияб гьой, гьелъул гьан квани, мун сахлъизе вугилан. Исламалъ хIарам гьабураб гьойдул гьанги кванан сахлъизегIан жиндие хвезего бокьилинги абун, инкар гьабун буго Къурбаница. ЗахIматаб унтудаса хвасарлъизе кIвечIого, лъабго моцIидасан Къурбан хун вуго. Бицуна КIудиясул эбел Хадижат цIакъ Аллагьасукьа хIинкъарай, тIадчIун гIибадат гьабулей муъминчIужу йикIанилан. Лъабго сон барав чи вукIаго эменги хун, эбелги цогидасе ун, бесдаллъиялъул кьогIаб хинкI хIанчIизе ккола Мансурил МухIамад-афандияс. ЦIакъго гьитIинго загьирлъана гьесулъ Аллагьасукьа хIинкъулеб гIамалги, рекIелъ щулияб иманги, иман-исламалдехун бугеб бергьун кIудияб рокьиги.\nИнхелоса ГIабдуразакъил ХIажиясул ракIалдещвеял\n- ГIагарал чагIиги рукIун гьитIинаб къоялдаса нахъе цIакъ цоцаздаса тIоларел чагIи рукIана ниж. Доб мехалъго гьев вукIана цогидаздаса батIияв ва тIокIав инсан. Риидалил багIарараб заманалда гъутаналда хIалтIулел рукIана ниж цо нухалъ. Амма Мансурил МухIамадица гьениб нижее колхозалда кьураб квен ва авансалъе кьураб гIарац кваначIо, хIарамаб боцIи бокьилариланги абун, къоялъ цохIо сухариги букъун чIана гьев. Гьеб лъарабго гье- сул гьалбадерил гIадан, МигIарсо росулъа Загьраца рокъоб жинцаго бежараб лъабго чед битIун бачIана гьесие. Нижгун хIалтIулев вукIана Инхелоса Гъайирбег абулев васги. Загьраца битIун бачIараб чадихъги балагьун Мансурил МухIамадица абуна: «Гьаб цо чед Гъайирбегица радал кваназе, цогидаб къадеялде ва лъабабилеб къаси кваназе толеб бугин», - абун. Гьедин лъабабго чед гьес Гъайирбегие кьун буго. Гьеб лъарабго, дойго Загьраца ниж рокъоре ахIана чай гьекъезе. Амма гьелда бихьана КIудияс (Мансурил МухIамадица) чвантиниса бахъун чакарги данде кванан чай гьекъолеб. Гьелъул магIна бичIчIичIей гьей ни- жедаса барщана, - ян бицунеб буго ГIабдуразакъил ХIажияс.\nТIоцеве Мансурил МухIамад вукIана Сасикьа ХIусенил МухIамадил маъзун ва хадув ГIашалиса Тажудинил муридлъун. Гьелдаса хадув гьев лъугьана цин Инхоса ГIабдулхIамид-афандиясул (къ.с), хадуб Лъахъа ХIамзат-афандиясул тарбиялда гъоркье.\nТIарикъаталде гьесул букIараб кIудияб рокьиялъул хIакъалъулъги бицунаго, гьадин тIаде жубана ГIабдуразакъил ХIажияс:\n- Цо нухалъ КIудиявги дунги рукIана Хасавюрталда мажгиталъуса къватIире рачIунел. Болъодухъ дандчIварав цо чи, нижехъги балагьун, лъикI мехалъ лъалхъун хутIана. Балагьараб мехалъ тIарикъаталъул киналго латIаифал, адабал тIокIкIун лъалев чи вукIараб къагIидаха гьев, дир гIиндеги щурун, гьес абуна: «Унго, цо досул чорхолъ латIаифазул бухIиялъул кутак», – ан.\nАмма тIарикъаталъул вакилзабаз гьедин жиндие кIудияб къимат кьолеб букIаниги, жиндасагIан Аллагьасе пайда гьечIев чи ватиларин кидаго гIодулев вукIунаан гьев. Инхоса КIудиясги абуна цо нухалъ гьесул (Мансурил МухIамадил) бицен ккедал, унго, цо вихьизе бокьилаанин абун.\nКIудиясул вац РахIматуллагьица бицараб\nКиданиги дунялалъул боцIудехун бугеб рокьи загьирлъичIо гьесулъ. Пихъ бичизе базаралде арав чи гьев, гьалъул тIалаб-агъаз гьа- беян аскIор ругездаги абун, гIелму- гIибадаталде вуссун вукIунев вукIун вуго гIемерисеб мехалъ. Пихъил цIураб 400 ящикги босун арав чи, 40 ящикалъухъгIанасеб гурони хайирги щвечIого, вачIунаан нахъ вуссун. Иргадулаб нухалъ вирд хисизеян Меселасул МухIамад-афандиясухъе ана цо нухалъ Мансурил МухIамад. Гьес кьураб зикру гьабулаго, латIаифазул бухIи цIикIкIун, кIиго- лъабго къоги балаан вегун. Гьедин тезе бегьиларин, гьесие вирд хисеян КIудиясда гьаризе гьевги вачун щвана Нечаевкаялде.\nБугеб хIакъикъат КIудиясда бициндал, Меселасул МухIамад- афандияс данде къан вуго Мансурил МухIамад: «Валлагь хисилароха, азарго чиясда гьоркьоса цо чиясде гурони бачIунареб хIал буго гьесде рещтIун, АлхIамадулиллагь, щайтIаналдаса гуреб, Аллагьасдаса бачIараб бугелъул. Дуца рецц гьабизе ккела Аллагьасе, кколеб бакIалде гьеб ккун букIиналъ. ИншаАллагь кватIичIого гьеб хIалги дуда тIаса ина, кинабго лъикIги букIина», - ян абун буго Меселасул МухIамад- афандияс. КватIичIого гьесда тIаса гьеб хIалги ун буго.\nТIарикъаталъул умурал ва аварагасул (с.т.гI.в.) нухал кьуричIого кколев чи вукIана Мансурил МухIамад- афанди. Исламалъул адабалда рекъон, хIузуралда какиеги чурун гьабураб гурони квен гьес киданиги кваначIо. Цо нухалъ поездалда пуланаб сапаралъ унаго, гIадатияб къагIидаялъ, цебеккунго базаралдаса чIагого босун нижецаго хъураб гIанкIуги белъун, гьеб кваназе цебе лъолел рукIаго, белтазул хал гьабизеян проводница ячIана жание яккун. «Воре, бихьизе тоге гьелда», - янги абун, жиндаго тIад ретIараб костюмалъ гIанкIуги бахчизабун чIана КIудияв. КъахIиса ХIасан- афандиясул «Хуласатул адабалдаги» гьечIищха, инкарчагIазул бер тIаде ккараб квен кваназе бегьуларин абун хъван. Гьедин кунеб тIагIамалдехун цIакъ кьварараб тIалаб букIана гьесул, – ан бицунеб буго Инхелоса кIудиясул вац РахIматуллагьица.\nМансурил МухIамад-афандиясул вас ХIусеница бицараб\n- ГьитIинаб къоялдаса нахъе как баялде гIадин гьес кIвар кьолеб букIараб жо лъаларо дида цоги. Щибаб как, кида бараб, кин бараб абун камилаб хIисаб кьезе тIамулаан гьес ниж. КигIан сордо гьитIинаб гIужалъги, тагьажудалъул какал разе къаси тIаде рахъинарулаан гьес ниж.\nКIудиясул вас МухIамаднурица бицараб\nЦо нухалъ мажгиталде, жамагIаталъул какде вачIинчIого хутIунилан, хъизанги гьабурав, саламатаб ригьалъул чи вукIаниги, дида кьабизеян гьесана КIудияв. ЦIакъ какил адаб гьабулаан гьес. КIудияв гIелму цIализе хьвадун вуго Болъихъе, Муниве, 12 километралъ лъелгоги хьвадун. Гьес рокъовги тун хьихьун вукIана жинда гIелму малъизе Муниса МухIамаднур абулев гIалим. Амма КГБялда лъан вуго гьев, жидеца чIвазе вугин гьез хIинкъизавурав гьев нахъ вуссун инеян гьесун вуго цин. Амма бащдаб нух тарав чи, нахъ вуссун вачIун вуго, чIван-хъунищ гьез жив гьавилев, нагагь чIвани, щибинха гьабилеб, Аллагьасул къотIи гьединаб батилинхаянги абун.\n- Инсуца бицунаан МухIамад- гIариф-афанди вихьизе букIанин жиндир бищун кIудияб анищилан. Цо нухалъ пихъ бичизе базаралде арав чи гьев ун вуго мажгиталде, гьенивгIаги ватилародай абун. ВарагI бугев чи вихьидал, гьев ватилин МухIамадгIариф абун, гьесда аскIове векерулев вукIун вуго эмен. Ахирги цояс бицун буго гьесда, МахIачхъалаялъул Щуабилеб поселокалда, МухIамадгIариф-афандияс гIумру гьабулеб минаялъул адрес. Амма КГБялъул чи ватизеги бегьулин гьавилан ракIалде ккун, рокъор рукIарал чагIаз абун буго гьев рокъов гьечIилан. КIваричIин, гьаб сайгъат-саламгIаги босейилан, МухIмадгIарифие босун букIараб пихъ кьун буго инсуца гьезухъе.\nНахъ вуссун унев вукIарав гьесда рагIун буго МухIамадгIарифица жаниве вачIайилан ахIулеб. Хъваш-баш гьабун хадуб МухIамадгIарифица гьесда абун буго гIемерал гIадамал ракIарараб бакIалде жив вахъунарин, гьаб заман бугин шагьаралде балагьидал гьанив муъминчиго вугодайин кколеб, мажгиталде балагьани гьенивги капурчицин вугодайилан кколеб заман. Инсуе тIун букIараб гъармухъ-чаялъул стаканалъул ахада гьесухъа нахъе хутIараб жо: «Нилъеда лъаларин баракат киналъулъ бахчун букIунеб», - инги абун, МухIамадгIарифица жинцаго гьекъон буго. Къаси гьанив чIайилан гьес гьаридал, инсуца абун жив ине кколеб бакI бугилан. ХасмухIамадил дова гьав рещтIун вукIин лъайдал, гьа, гьедин батани бегьилинхаян абун буго МухIамадгIарифица. Гьасда хадув вачIарав ХасмухIамадидаги абун буго МухIамадгIарифица:\n«Гьав чи вуго нилъги рокьулев, нилъееги вокьулев, жиндаса кIудияб баракатги бугев инсан», – ан. Гьес инсуе гьабураб сипаталъ пана гьавурав ХасмухIамадица нахъа-нахъаги абулеб букIун буго, унго-унголъунги гIаданцин гурев малаик ватилин гьавилан инсуде.\nКIудиясухъе ижаза кьураб мех букIун буго доб. Цо нухалъ машинаялда жанир нижги тун, ЧIикIаса КIудиясухъе арав эмен вачIана, кьерги тIун, соролаго. Щиб ккарабилан гьикъулеб букIана нижеца, гьев хинлъизе гьесде тIаде хинаб жоги рехулаго.\nЖиндихъе изну кьолеб букIин лъайдал, валлагь, киданиги ккун букIинчIо, КIудияв, изну кьезе бегьулеб гIадаб даражаялъул чи дунго ватилилан абун буго гьес СагIид- афандиясда. Гьедин ракIалде кколел чагIазухъе изнуги кьоларин абун буго гьелде данде ЧIикIаса КIудияс, - ан бицунеб буго ракIалдещвеязулъ Мансурил МухIамад-афандиясул вас МухIамаднурица.\nИнхелоса ГIалиасхIабица бицараб\nКьерилавги вукIун цIакъ цадахъ гIемер заман тIамулаан дицаги КIудиясги. ГьитIинаб мехалдаса нахъего гьев вукIана цIакъ ракIбацIцIадав, хIилла-рекIкI бокьуларев инсан. ГIамал-тIабигIатго малаикасул гIадаб букIана гьесул. ГIемерав гIодове валагьун чIеялъ мугъ къуларав лъугьана гьев. Ки- даниги инсанасда бадиве валагьизе кIун батиларо гьесда.\nЦо нухалъ гьесул росулъа гIисинал гIолохъаби кIанцIун руго чияр багIлидул ахикье. Ахил хъаравуласдаги рихьун, гьес нахъе рачахъун руго гьел, амма гьоркьов вукIарав цо гIолохъанчи ахикьеги кIанцIичIого довегIан чIун вихьула гьесда. Хъаравулас абун буго гьесда дица виччалин мун ахикье багIли квине, айин жанивеян. Дуца виччаниги чияр ахикьа пихъ квине жинца бегьуларинги абун, ун гьечIо гьев гIолохъанчи. Гьев вукIана Мансурил МухIамад- афанди.\nГьединав, тIубараб гIумруго Аллагьасукьа хIинкъун арав, шаргIалъул нухдаса кьуричIев, бергьарав вали вукIанин абизе бегьила Мансурил МухIамад-афандиде. РухIиял церехъабазул баракаталъ цIунун хутIана нилъее исламияб дин. Гьезул баракаталдалъун чанги кIудиял балагьал нахъчIван ратулин ракIчIун абизеги кIола. Щайгурелъул, чIагоял мисалалги рехсон, гьеб гьедин бугеблъи якъин гьабуна дие цIаларал чагIаз. Дун гьелда божула. Гьединго абула, тIарикъаталъул устарзаби ракьалдаса унелъул, гьез цадахъ баракатги унеб рагIулин. Аллагьас Мансурил МухIамад-афанди, баракаталъул цо бутIа нилъееги тун, аравлъун ватаги. Къиямасеб къоялъ гьесул шафагIат камугеги. Амин.\nПрочитано 208 раз\tПоследнее изменение Четверг, 13 января 2022 12:11\nДругие материалы в этой категории: « ХIикматаб гьунарги хIалхьи гьечIеб хъулухъги насиблъун батана дуе\tАхIмадил тIерхьунареб цIва »\n21:04, 16 мая 2022, 210\n21:00, 16 мая 2022, 316\n20:54, 16 мая 2022, 108\n20:11, 16 мая 2022, 81\n20:09, 16 мая 2022, 93\n17:11, 16 мая 2022, 105


РЕСПУБЛИКАЯЛЪУЛ БЕТ1ЕРАСУЛ ХИТ1АБГИ, РАЙОНАЛЪУЛ НУХМАЛЪУЛЕСУЛ Х1ИСАБ КЬЕЙГИ. - 28 Февраля 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Февраль » 28 » РЕСПУБЛИКАЯЛЪУЛ БЕТ1ЕРАСУЛ ХИТ1АБГИ, РАЙОНАЛЪУЛ НУХМАЛЪУЛЕСУЛ Х1ИСАБ КЬЕЙГИ.\nРЕСПУБЛИКАЯЛЪУЛ БЕТ1ЕРАСУЛ ХИТ1АБГИ, РАЙОНАЛЪУЛ НУХМАЛЪУЛЕСУЛ Х1ИСАБ КЬЕЙГИ.\n18 февралалда Хунзахъ райадминистрациялъул данделъабазул залалда т1обит1ана районалъул депутатазул собраниялъул анлъабилеб ах1иялъул ункъабилеб сессия. Гьениб г1ахьаллъи гьабуна районалъул бет1ер Саг1ид Юсуповас, гьесул заместителаз, администрациялъул отделазул нухмалъулез, росабазул бут1руз, депутатаз, республикаялъул бет1ерасул муг1рузулаб территориалияб округалда вугев вакиласул кумекчи Мух1амад Мажидовас, терроралде данде къеркьеялъул рахъалъ республикаялъул бет1ерасул муг1рузулаб территориалияб округалда вугев кумекчи Сайпудин Сайповас, районалъул жамг1иял ва диниял х1аракатчаг1аз.\nСессиялда гьоркьор лъурал аслиял суалаздасан рук1ана Республикаялъул Бет1ерас халкъияб собраниялде гьабураб Хит1аб гьоркьоб лъей ва районалъул бет1ерас араб соналъ районалда гьабураб х1алт1ул х1асил кьей.\nСессия рагьана ва лъуг1изег1ан нухда бачана районалъул депутатазул Собраниялъул председатель Хваджаев Хваджаца. Хадуб, рехсарал суалазул бицун к1алъазе вахъана районалъул бет1ер Саг1ид Юсупов. Дагъистаналъул бет1ерасул хит1абалъул бицунаго, гьес к1вар буссинабуна ахирал соназ республикаялъул киналго бут1абазда лъугьунел ругел лъик1ал хиса-басиязде:\n«Гьале лъабго сон буго республика бац1ц1ад ва ц1и гьабизе байбихьаралдаса,- ян абуна Саг1ид Камиловичас. Амма, терроризмалъул х1инкъи бук1ин жакъа къоялъги бищун аслияб г1унгут1илъун хут1ун буго Дагъистаналда. Амма, Хунзахъ районалъул жамаг1аталда лъала терроризм, я нилъер диналде, я г1адатазде данде кколеб жо гуреблъи ва нилъ цолъун руго терроризмалъулаб идеологиялде данде къеркьеялъулъ. Гьаб сон Дагъистаналда лъазабун буго муг1рузул сонлъун. Республикаялъул бет1ерас абухъе, Дагъистаналда ругел г1унгут1абазул г1емерисел ккола муг1рузул районазде бук1ине кколеб к1вар кьеч1олъиялъул х1асил. Жакъа къвариг1ун буго муг1рузда экономика, культура ва туризм цебет1езабизе ругел ресаздаса ц1ик1к1ун пайда босизе. Хит1абалда абухъе, киналго бюджеталъулал х1укмаби улкаялъул президент Владимир Путиница рахъарал стратегиял указазде данде кквезе ккола. Гьединго, гьоркьоб къот1изе тезе бегьуларо «Экономика хъах1 гьаби» приоритетнияб проект г1умруялде бахъинабизе гьабулеб х1алт1иги».\nАраб соналъ районалда ккараб аслияб лъугьа-бахъинлъун бук1ана росабазул бут1рузул ва районалъул депутатазул рищиял. Районалъул нухмалъулес т1адч1ей гьабуна гьел рищиязда жигараб г1ахьаллъи гьабунин избирателазин.\nСаг1ид Юсуповас х1исаб кьуна араб соналъ районалъул социалиябгун экономикияб г1умруялда ккарал цо-цо х1асилазулги. Араб соналъ муниципалияб бюджеталде бач1ун буго налоговияб ва налоговияб гуреб г1арцул 167 миллионгун 118 азарго гъурущ, ай план т1убазабун буго 100,8 %. Цогояб сельхозналог бак1ариялъул план т1убазабун буго бихьизабуралдаса 3,3 нухалъ ц1ик1к1ун.\n2015 соналда районалъул киналго тайпабазул маг1ишатазда г1езабураб росдал маг1ишаталъул валовияб продукциялъул къадар бахана 1 миллиардгун 665 миллион гъурщиде. Хаслихъе культурабазул бач1иналъул г1аммаб къадар бахана 4500 тоннаялде, гьоркьохъеб бач1ин 1 гектаралдаса – 17,2 центнер. Киналго маг1ишатаз цадахъ г1езабун буго ч1агояб ц1айиялда 3700 тонна гьанал, 25500 тонна рахьдал, 300 тонна квасул ва 40 тонна гьац1ул.\nГьединго, Саг1ид Камиловичас бицен гьабуна инвестициязул проектал г1умруялде рахъинариялъулги. Араб соналъ районалъул 15 росулъ лъималазул площадкабазе лъун руго миллиогун 500 азарго гъурщиде кколеб къайи-къоно. Гьединго площадкаби гьаризе рак1алда бугила районалъул хут1арал росабалъги. Гьединго, Хунзахъ хасав инвестрорасул х1исабалда базе байбихьун буго зах1маталъул ветераназул ва бах1арзазул ц1аралда бугеб х1ухьбахъиялъул паркги.\nСайпудин Сайповасги лъик1аб къимат кьуна нилъер районалда киналго бут1абазда гьабулеб бугеб х1алт1уе:\n- Жакъа муг1рузулаб территориалияб округалда кинабго рахъалъ цересел бак1азда буго Хунзахъ район. Районалъул АТКялъул аппараталъул специалистаз к1удияб х1алт1и гьабулеб буго, баркала буго гьезие. Дирго рахъалдасан абизе к1ола, нижеда хадубккунги к1вараб кумек гьабилин нужер районалъеян. Бак1азда ругел росабазул бут1рузда т1адаб буго, гьеб мекъаб идеологиялдехун гьет1и бугел г1адамазда ва гьезул г1агарлъиялда хадуб ц1ик1к1араб халкквей бук1инабизе. Рохьаздеги Сириялдеги рагъизе унел г1олилал г1ага-божараздаги лъач1ого гурелъулха гьенире унел, заманалда гьединал г1адамазде к1вар кьуни, к1везе бегьула анц1-анц1, х1атта нус-нус г1адамазул г1умру хвасар гьабизе – ян абуна гьес.\nАхиралда Саг1ид Камиловичасул х1алт1уе къимат кьун, г1адамазул г1умру-яшав лъик1лъизабиялъе пайда бугел жидерго предложениялгун цере рахъана Гьоц1алъа Ибрагьимов Ах1мад, Лъаг1илухъа Мусаев Г1али, Гъонохъа Батирова Пат1имат, бекьеч1дерил ва х1арисезул бегавулзаби Г1алиев Артурги Х1абулаев Саг1адулагьги.\nХалгьабиялде росарал суалаздасан дандерекъон кколел х1укмабиги къабул гьарун сессиялъ жиндирго х1алт1и лъуг1изе тана.


ТIоцебесеб декабралде нахъойги эхеде бахана долларалъул ва евроялъул багьа. Цо доллар гьанже буго 52 гъурщиде. Экономист Михаил Чернышовас «Эркенлъи» радиоялъе кьураб коментариялда абулеб буго гьелда рекъон хиралъизе ругин къватIиса рачIунел кванил нигIматалгиян. Дагъистаналъул базаразда лъалаго багьабазул кIудияб хис-бас гьечIин жегиян абулеб буго базаргабаз.\nДолларалъул багьа нахъойги эхеде бахиналъе гIилла экономистаз хурхинабулеб буго нартил багьа гIодобе ккун букIиналда. Нартил цо барррелалъул багьа 70 долларалдасаги гIодобе ккана. Доллар эхеде бахине лъугьана сентябралдаса байбихьун. 40 гъурщидасаги гьеб хиралъидал халкъалъул рахIатхвей цIикIкIунеб букIана, гьезул цо бутIа гIедегIана жидерго гъурщил нахърателал долларалде руссинаризе. Центробанкалъ гьарулеб букIана гьелъ ахIвал-хIал дагьабги хIаллуцинабизе бугин, дагьалъ сабру гьабейин, кинабго рукIалиде ккезе бугилан. Ахирал анкьазда гIодобе ккезе байбихьун букIана доллар, 42 гъурщиде щвезегIан. Декабаралъул тIоцебесеб къоялде абуни гьеб бахана 52 гъурщиде.\nКинаб куцалда гьеб хъатIизе бегьулеб халъалъул рукIа-рахъиналда, мисалалъе дагъисаниязул гIумруялда жаниб? Гьеб суал кьуна нижеца экономист Михаил Чернышовасе. Доллар гьедин хиралъиялъ гьелъ асар гьабизе бугин Шималияб Кавказалъул экономикаялъе. ТIоцебесеб иргаялда хиралъизе бугин импорталъулаб къайи-цIайилан рикIкIунеб буго гьес.\nМихаил Чернышов: «Халкъалъ аслияб куцалда босулеб къайи-цIа буго импорталъулаб. Гьелда гьоркьоб дагьаб къадар буго кванил нигIматазул, хутIараб ккола батIи-батIияб къайи-цIа. Кванил нигIматазул багьаби эхеде рахине рукIин хIакъаб буго. Гьелда рекъон халкъалъул бичун жо босизе бугел ресалги нахъе ккезе руго, хасго ресукъал хъизамазул. Гьединго гьанжеялдего хиралъун hуго цIатариялъул багьабиги. Гьелда хадур гъун эхеде бахине буго коммуналиял хъулухъазухъ босулеб багьаги. Гьелъул хIасилалда тIалъиялъ цIикIкIинаризе ккезе буго гIадамазе хIукуматалъ кьолеб гIарац. Гьелъул тIоцебесеб мисал нилъеда бихьилин ккола февралалда, херал чагIазе пенсия цIикIкIинабурабго. КигIаналъ гьеб цIикIкIинабизе бугебали чIванкъотIун абизе кIоларо».\nГьединго Михаил Чернышовас абулеб буго доллар эхеде бахиналдалъун зарал ккезе бугин гIисинаб даран-базаралъул церехъабазеги. КъватIиса бичун босулеб къайи гьез 20-30 проценталъул къадаралъ дагь гьабизе ккезе бугин, щайгурелъул гIадамазул рес дагьлъизе бугелъул, гьелдалъун гьезул хайиралъеги зарал ккезе бугин.\nМахIачхъалаялъул цадахъго кванил нигIматал ричулеб базаралъул вичарухъан Юсупица «Эркенлъиялъе» абуна лъалаго хиралъараб къайи-цIа гьечIин базаралда. Цо-цо къватIиса бачIунеб гречка, макарон гIадал нигIматазухъ багьа цIикIкун бугин, хутIараб жоялъул лъалел хиса –басиял гьечIилан.\nВичарухъан Юсуп: «Чай гьабулеб «Маккофе», «Ханчай» абурал маркаялъул нигIматал руго къватIисан рачIунел, гьел хиралъун руго. Ратизе бегьула цогидабги гьеб тайпаялъул хиралъараб нигIмат. Жиб-жиб къоялъ гIадин босулеб жоялда гьоркьоб гречка гурони, цогидаб хиралъараб жо гьечIо».\nЦентробанкалъ кьурал баяназда рекъон 2014 соналъул ахиралде инфляциялъул къадар букIине буго 8,5 процент.Сербанкалъул макроэкономикиял цIех-рехал гьарулеб централъ гьеб жеги кIодо гьабулеб буго - 9 пороценталда щвезегIан ва 2015 соналъул тIоцIебесеб лъабго моцIиде инфлация бащалъизе бугин 9,5 проценталда. Гъурщил къимат хвеялъ ва багьаби эхеде рахиналдалъун тIоцебе кьаби щвезе бугин пенсионеразда, сакъатал гIадамазда ва гIемерлъимал ругеб хъизамалдаян пал тIамулеб буго макроэкономикиял цIех-рехал гьарулеб централъ.


Хабалалъ гIадинаб сихIкъотIи буго росдал годекIаниб. – БакIлъи щиб алъул?! » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nАралда таманча речIчIани…\nХабалалъ гIадинаб сихIкъотIи буго\nРосдал годекIаниб. – БакIлъи щиб алъул?!\nХарбал, биценал, рекалаби…\nМагIарулазул гьунар тIокIав шагIир, хъвадарухъан, публицист, жамгIияв хIаракатчи, Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул авар адабияталъул секциялъул нухмалъулев, «Гьудуллъи» журналалъул редактор, Расул ХIамзатовасул цIаралда бугеб Дагъистаналъул Пачалихъалъулаб ва ХъахIабросулъа МахIмудил жамгIияб шапакъатазул лауреат МухIамад ПатахIовасул «ГIакълуялъул дандерижи» абураб цIияб тIехь къватIибе бачIана. «Миллаталъул» редколлегиялъ баркула МухIамадида ва тIолалго магIарулазда гьеб лъикIаб мажмугI къватIибе бачIин. МухIамадие гьарула хадубккунги гьединал саламатал тIахьаздалъун цIалдолел рохизаризе сахлъиги, тавпикъги, рекIелъ асаразул цIа гьелегьинги.\nБиценаздасан ва рекалабаздасан данде гьабураб гьеб тIехь лъугьун буго кIудияб даражаялъул адабияталъул мажмугIлъун. КIудиял, гъваридал, пасихIал ва гIужилал пикраби жанире росун руго рекалабаз, кIижугьабаз. Авар адабияталда Инхоса ГIали-хIажиясго кьучI тIамураб гьеб къагIида, жанр жеги цебетIезабулеб буго ПатахIовас. ЦIияб тIехьалъе мустахIикъаб къимат кьун, цеберагIи хъван буго Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул нухмалъулев, халкъияв шагIир МухIамад АхIмадовас.\nЧанги магIарул росдае гIаммаб гIузру загьир гьабулеб буго МухIамад ПатахIовасул цIияб тIехьалда бугеб гьаб кIиго мухъалъ:\nМагIарулазул жакъасеб хIалалъул цо кIвар бугеб рахъ бихьизабулеб буго гьеб кIижугьаялъ. Росаби чIороголъиялъул, риххиялъул, рехун теялъул унти ккун буго МагIаруллъиялда. Гьеб суал борхулеб буго шагIирас ва нилъер миллат хирияв гражданинас. Гьединал, пикру гъваридал, рекIелъе рортулел, такрарлъи гьечIел, гIицIго МухIамад ПатахIовасе хасиятаб къагIидаялда хъварал асарал руго «ГIакълъуялъул дандерижи» тIехьалда. «Миллаталъул» жакъасеб номералда рахъулел руго цIияб мажмугIалдаса чанго биценги рекалабиги.\nБукIанила мадугьалихъ бугеб кIиго росу. ДагIба-рагIи кьалде сверун, цояб росулъа гIолохъанчияс чIванила цогияб росулъа гIолохъанчи. Рахъанилаха чIварасул гIагарлъиги, гьеб росдал цоги гIолохъабиги ахIуд. Дол цоялги гIенеккун чIелищ, рачIанила гьезулалги. Гьоркьоб дагьаб гурони манзил гьечIого, гьанже гурони гьанже цоцазде инин кколеб хIалалъ хIалуцун букIанила кIиябго къукъа. Циндаго, дов чIаго хутIарав гIолохъанчиги цадахъ вачун, цевегIан вачIанила гьесул эмен ва абунила:\n- Дир васасул квердасан хун вуго живго гlaдав гIолохъанчи. Гьелдаса вохарав чи, нужерго гIадин, нижерги гьечIо. Дица дирго вас кьолев вуго чIварасул гIагарлъиялъухъе къисас босизе. Гьелдалъун ккара-тарабги кIиябго жамагIаталда кIочон те, Аллагьасул хIукмуялдаги разилъун, цебего гIадин, гьудуллъи-божилъиялда нилъги рукIине руго.\nБоржунеб тIотIол сас рагIулеб гIадаб сихIкъотIи лъугьанила сверухълъиялда. Киназдаго ккун букIанила, гьес абуралдаги разилъун, дов чIварав васасул инсуца яги гьесул вацазул цояс гьадав гIолохъанчи чIвалилан. Амма кканила гьезда ракIалда букIинчIеб жо. Инсудаги васасдаги аскIове вачIанила чIварав гIолохъанчиясул эмен. Гьес ракIчIараб, борхатаб гьаракьалдалъун абунила:\n- Вагъизе ккун вуго кIиго гIолохъанчи. Гьелъие гIилла щиб букIарабали лъаларо. Лъазабизе нилъги лъугьинаро. Квер цебе ккун, гьав гIолохъанчиясдасан дир вас хун вуго. Гьесдаса гьав васасул щибниги тIокIлъиги дида бихьулеб гьечIо. Рес букIана дос гьав чIвазеги. Дир васасул талихI къун буго, гьав цоясе икъбал ккун буго. Гьанже гьелда гьабизе жо гьечIо. Дун гьасда тIаса лъугьарав вуго, цоцазда тушманлъи лъазабизеги хIажат гьечIо. Бокьиларо дие, гьаб лъугьа-бахъиналъе гIоло нилъер жамагIатазда гьоркьоб кьватIел ккезе. Нилъер кIиябго росу, цебего гIадин, божарал мадугьалзабилъун хутIизе ккола.\nКIиявго инсуе баркалаги кьун, гьеб къотIиялда киналгоги разилъанила, кIиябго жамагIаталъ лъикIаб адаб-хIурматалда дов гIолохъанчиги вукъанила.\nДоб, магIарулал гуржиялъе чабхъад хьвадулеб заманалда, Унсоколоса вукIун вуго ГIусманил НурмухIамад абулев, сверухълъиялдаго бахIарчилъиялъул цIар рагIарав, цIакъ лебалав бодул цевехъан. Гьесул багьадурлъиялъул xlaкъалъулъ гIемерал биценал руго халкъалда гьоркьор тIиритIарал.\nЦо тохаб бакIалдасан НурмухIамадида раг\_yлa, гьев чабхъаде араб мехалъ, лъади пуланав гIачивехьасулгун бухьеналда йикIуней йигилан. Божилареб гIадаб жоялда божизе кIвечIониги, кисан гьеб хабар бижарабали мухIканлъи лъазабизе хIукму ккола гьесул. РикIкIадаб сапаралде унев вугилан лъадудаги абун, къоялъ гIешдерил рохьов свера-тирулевги вукIун, къаси сордо бащалъараб гIадаб мехалда щола ГIусманилав рокъове. Рос тIадвуссинарилан ракIчIарай гьей гIаданги, вокьулевги аскIове ахIун, парахат йикIуна. Доб хабар чIобогояб гьури-муч гуреб, ракIгъанцIизабулеб хIакъикъат букIин баянлъарав НурмухIамадица, кигIанго жанисан воркьулев вугониги, живго кквезе хIаракат бахъула.\nЖийго хадуйги йитIун, ахIула лъадул эменги, вацалги, росдал дибирги. Гьезда цебесан жинцаго цIарги тIамун, гьадав гIачивехьасе гьелъул магьари лъеян буюрула дибирасе. Балъгояб рогьоялъухъ рагьараб къисматги щун, гьел кIиялгоги къватIире уна, расги лъугьинчIеб гIадин рокъов ГIусманил НурмухIамадги парахалъула. (Гьеб биценалъул кьучIалда хъвараб «Сабру» абураб гIезегIан кIудияб поэма буго Мух\_амад Патах\_овасул. - Ред).\nЖиндир гIелмуялдалъунги гIакълуялдалъунги цIар рагIарав Сугъралъа ГIабдурахIман-хIажиясул вукIана лъабго вас. Лъабабилев, бищун гьитIинав вас МухIамадхIажи Дагъистаналъул ункъабилев имам вукIаравлъиги гьесул къисматги киназдаго лъала. КIиявго кIудияв вас - ХIажимухIамадги АхIмадибирги, тIадегIанаб динияб цIалиги гьабун, цояв Турциялда, цояв ЦIоралда рукIуна шаригIат тIибитIизабулел. Гьоркьор дагьалго къоял гурони инчIого, хун руго гьел битIун завалаб ригьалда ругел гIолохъаби. Гьеб захIматаб камиялъул ругьел бараб кагъат бачIуна ГIабдурахIман-хIажиясухъе. Кагъат цIалулелъул, гьесда аскIор рукIуна гIезегIанго мутагIилзабиги. Устарас абула:\n- Дир кьер хисанищ, гIолохъаби? - илан.\n- ХисичIо, - ян жаваб кьола гьез.\n- Аллагьасе рецц бугоха, - ян абула гьес, гьурмада кIиябго кверги бахъун. - Дун хIинкъун вукIана, кьер хисун батилилан. Дир васал къадаралде щун ругоха, дир лъимал. Иманалда ккун ратаги гьел. Аллагьас кьун рукIана дие гьел, Гьес нахъе рачунги ун руго. Разиго, тIадаб иш гIадин, къабул гьабизе ккола нилъеца гьеб.\nХадуб гьев лъадухъе рокъове жаниве уна ва абула гьелдаги:\n- ПатIимат, цо пуланав чияс нилъехъе цIунизе кьун рукIарал хириял жал нахъе кьеян гьев вачIани, кьезе ккелаанищ?\n- Ккела, - ян жаваб кьола гьелъ, росасул гьел рагIабазда нахъа балъголъи букIинги бичIч\_ун.\n- Гьединго буго Аллагьас нилъее кьолеб рахIматги. Кьурал гIадин, лъималги бечелъиги нахъе росизеги хIалкIолъи буго Аллагьасул. Нилъ гьелдаса пашманлъизе, яги рихха-хочизе бегьуларо. Нилъер ХIажимухIамадги АхIмадибирги Аллагьас жиндихъего ахIун руго. Гьелда сабру гьабеха дуца. ГIодиги кIваричIо, гIасиял жалги гьаруге.\nКватIичIого сугъулдерил жамагIат бакIаранила гьесул азбаралде. Гьездаги ГIабдурахIман-хIажияс абунила:\n- ГIалимзаби хвани, эбел-инсуе камуларо, росдае камула. Дир васалги эбел-инсуе камичIо, росдае камуна. Гьанже нуж парахатго рукIа.\nХIажимурадил цIар киса-кибего цIакъ машгьурлъараб мех букIун буго гьеб. Лага-черх битIарав, лъикIаб жигар-жаналъул цо гIолохъанчиясда ракIалде ккун буго гьевгун вагъун бергьине ва гьелдалъун, гьесул бугеб машгьурлъи-цIар жиндиего «босизе». Гьеб мурадгун ХIажимурадихъе щведал, гъасда гIодов чIун ватун вуго гloлохъанчиясда гьев.\n- ЧIалгIана дида, ХIажимурадго ХIажимурадилан, киназго, кидаго дуе цIар-рецц гьаби. Дудаса къураб жо дир щиб бугеб, - ян абун буго гIолохъанчияс гьесда. - Дица бихьизабила кинав нилъер бахIарчияли. Бокьани заруд, бокьани хвалчад вагъизе вахъа дунгун.\n- БахIарчилъи борцине ккани, батIаго рагъизе кколаро, гьудулавчи, - ян гIодове виччан жаваб кьунила ХIажимурадица. - РачIа кIиясго гьале гьаб цIадуде цого къагIидаялъ килщал кквезе. ЦIикIкIун мехалъ бухIи хIехьезе кIварав вукIина нилъер бахIарчи.\nГьеб къотIиялда гIолохъанчиги разилъун, ккунила кIиясго цIадуде килщал.\nЗаманалдасан гIолохъанчияс туркIун нахъе босанила килищ.\n- Гьелеха, дир диналъул вац, - ян абунила ХIажимурадица. - Цоги лахIзаталъ дур сабру гIун букIарабани, дица нахъе босизехъин букIана килищ. Гьеле гьеб цо лахIзаталда бараб жо букIуна бахIарчилъи.\nКкаралъуб бицараб берцинаб рагIи\n«Ширазалъул берциналъ дун къираллъун гьавуни,\nДица гъелъий кьелаан Самаркандгун Бухара...»\nГIага-шагарго гьединал жугьаби руго анцIила ункъабилеб къарнуялда вукIарав Ширазалдаса Хафизин абулев шагIирасул.\nРагIун руго гьел рагIаби дунялго кверде босизе анищалда вукIарав Рекъав Тимурида. ХIаталдаса ун ццидахун вуго гьев. Бокьаралъуса валагьун, гьел жугьаби ургъарав чи жиндихъе вачеян буюрун буго Тимурица. Гьев вачIинелде боркьун, гьелегьинабун цIаги букIун буго. Вачун вачIун вуго Хафиз. АхIдон вугоха гьесде Тимур, гьалщинал биялги тIун, хIалхьезегIан гIадамалги гъурун, дица рахъарал Самаркандги Бухараги цо щияли лъаларей гIаданалъул кIветIалда бугеб тIанкIалъухъ кьелин абизе мун щив чийин. Гьединаб ихтияр лъицайин дуе кьураб. ГьабсагIат гьагъаб цIадавеги рехун, дица дур рахъу гьабилин.\nХафизица, щибго хIал хисичIого, гьимизеги гьимун, жиндаго тIад букIараб тIутIу-хъухъураб ретIелги бихьизабун, рахIму-цIоб лъаларев гьев чиясда абунила:\n— Я, бетIерчIахъаяв ханзабазулги хан, гьединав сахаватав вукIинчIевани, дун гьадинав мискинав вукIинаанищ, — илан.\nБицуна, гIумруялда жаниб тIоцебесеб нухалъ гьадаб къоялъ гьиманила Рекъав Тимур. Гьадинал гIадамал цIунизе кколилан, къали меседилги кьун, кIудияб адаб-хIурматалда нахъе витIанила гьес Хафиз.\nБихьарабила макьилъ цо ханасда, жиндирго киналго гIусал-цаби рахъун. Гьебги рекIее гIечIого, жиндирго улка-ракьалда ругел киналго макьаби къотIулел чагIи данде гьарунила гьес. Цо-цоккун гьелги ахIун, макьу бицине хIукму кканила ханасул. АхIанила цояв. Бицанила макьу.\n- Валлагь, цIакъ квешаб макьу бугоха гьеб, дур бетIерчIахъаяв, - илан абунила гьес. - Кинабго цебесеб гIагарлъиги хун, мун цохIо хутIизе вугин абураб магIна бугоха гьелъул.\n- КъотIе хIамил бетIер, - абун ахIданила хан.\nКIиабилесулги, лъабабилесулги, хадусезулги къисматалги гьединалго кканила.\nВачIанила ахиралдаги цо хутIарав макьаби къотIулев чи ханасухъе вачун. Бицанила гьесдаги гьадабго макьу.\n- Гьеб цIакъ лъикIаб, мун вохизе ккараб макьу буго, бетIерчIахъад, - ян абунила гьес ханасда - Дур хъизан-агьлуялда, гIага-божаразда гьоркьоб бищун гIумру халатав чи мун вугин абураб магIна буго гьелъул. Гьелдасаги кIудияб талихI щиб букIинеб чиясе.\nГ\_емераб гIарац-меседги кьун, нухда peг\_aнила ханас гьев чи.\nХанго хан вукIаниги, гIажаибав чини вугоха мун, - ян абунила вазирас ханасда. - Дол цояз бицаралдаги гьадас абуралдаги гьоркьоб батIалъи щиб бугеб? Дозул дуца бутIрул къотIизаруна, гьадав чиясе баркалаги гIарац-меседги кьуна.\n-Досда бицинениги лъана, - илан къокъаб жаваб кьунила ханас вазирасе.\nТIутIазда тIадцин ихтияр гьечIев хан\nБухIараб бакъукь, гIицIаб авлахъалда, тIад тIагъур, гурде яги хьитал гьечIого, гIодов чIун вукIанила гIетIуда вецIцIулев язихъав, унтарав цо чи. ТIадежоялъеги, тIад рещтIун тIутIазги цIакъ лазатбахъи гьабулеб букIанила гьесие.\nЖиндирго чукъа-ракъангун тира-сверизе вахъарав гьеб улка-ракьалъул хан щванила гьесде тIаде.\n- Дур мурад бице, лъикIав чи, - ян абунила ханас гьесда. - Щиб абуниги, тIубазе буго дица. Гьаб дунялалда дида гьабизе кIолареб жо щибго гьечIо. Дидаса хIинкъулареб жоги цониги гьечIо.\n- Дун гIадав пакъирасул кIудияв ханасда гьаризе гIемер жоги щиб букIинеб. Аллагьасе гIоло, гьал тIутIал дида аскIоре къалареб хIал гьабе. БитIахъе чIвалев вуго дун гьаз, - илан гьаранила гьес.\nХан валагьанила гьесухъ, цинги абунила:\n- Гьеб гьари тIубазе дида кIоларо. ТIутIазда тIад ихтияр дир гьечIо. Гьел дудаса рачахъизе дида кIоларо.\n- ТIутIазда тIадцин ихтияр гьечIев дуда дунялалда бокьараб жо гьабизе кинха кIолеб? – илан, бачIинчIониги, гьиманила гьев чи.\nГьесул рагIаби рагIичIеб ххвелги гьабун, ханас гьеб бакIалдаса хехго нух босанила.\nГIурччинал кагътазул кунчIи чIварабго,\nЧIахIиял чагIицин гIисинлъулел куц\nЧIахIиял чагIицин гIисинлъулел куц.\nБитIараб бицине бегьулеб гьечIо,\nГьереси бицине рекъараб гьечIо.\nБертин магIирукъалде гIемер бихьана сверун,\nМагIирукъ бертинлъараб биценалъцин рагIичIо.\nУнти я рогьо гуро,\nЯлъуни гьунар гуро.\nХIаким лъикIав ккола, вачIараб къоялъ,\nВачIаравго гIадин, уневлъи лъалев.\nДие бокьаниги, бокьичIониги,\nКьураб суал бихьун, бижула жаваб.\nГьаб дуниялалъул пайда гьечIолъи\nГьечIеб ритIухълъиялъ бицунеб буго.\nТIегьлъун бижичIолъи зазил гIайибищ?\nЗазлъун батичIолъи тIогьол гьунарищ?\nРохел чиясухъе гьикъун бачIуна,\nКъварилъи, бацI гIадин, балъго речIчIула.\nБицунареб гьикъун щай,\nГьикъулареб бицун щай.\nДуца веццичIони, дун квешлъиларо,\nДуца какунилан, дун лъикIлъиларо.\nДун вокьулездаса, вокьулареца\nКьурал дарсаз гIемер гIакълу щвана дий.\nМатIуги, рагIадги, дандерижиги –\nБожизе бегьула гьел лъабаздаго.\nЧиясе гьабураб лъикIлъиялдаса\nРакIбухIизе ккараб бачIунгеги къо.\nЖинда хIакъирлъиялъ хIал гьабурасин\nХIакъирлъи бецIизе бакI балагьулеб.\nГьечIелъуб божилъи балагьулев чи –\nГьорода бадиве тударулев чи.\nЧIван хваравщинав чиги\nЗаманги къисматги тIасабищизе\nТIадегIанас лъийго кьечIо ихтияр.\nГьитIинаб рукIнив вукIун, кIудаб рагIи бицунев,\nГIужгьечIуда борчIараб тIинчIхIелкида релълъуна.\nДандчIвана дидаги чанги лъалаби,\nЛъачIеланищилан ракIалде ккарал.\nДанде гьечIеб рокьул кьалбал къотIизе\nКъуват батизе кIвей кIодолъи буго.\nЛъикIалин ккаразул лъикIлъи батула,\nЛъадатIе тIинкIараб тIатIи гIадинаб.\nРагIи лъугIаралъуб магIу баккила,\nЛъикIлъи камуралъуб квешлъи рещтIина.\nГьелъийги долъийги гIилла бугони,\nБагьана балагьи гьадингояб жо.\nСихIругун хIалихьалъи вацлъиялда хIалтIараб\nХIасил буго цIодорлъи - цIакъаб жо кколебдай эб?\nДуде хIакимасул бугеб балагьи,\nГьесул кIихIатIилаб гьоялъ бицуна.\nБайрам баркулаго абурабщинаб\nУябин кколелги ратула чагIи.\nНамус хIакимасул хIурудахъ уна,\nХIелхIелчагIи сверухъ ракIараралго.\nГьудуллъи бижула божи бугелъуб,\nГьудуллъи гьабула пайда щолелъуб.\nАвтор: МухIамад ПатахIов


Россиялъ гьукъаниги, гIурхъи бахунеб буго турказул нигIматаз\nДагъистаналъул «Роспотребнадзоралъул» хъулухъалъ тIатинабун буго МахIачхъалаялъул кванил нигIматал ричулеб базаялда Туркиялда гIезабураб чанго батIияб нигIмат.\nГьукъараб къайи-цIа бичулел ратарал ричарухъабазда тIад администравияб иш рагьун буго гьез, кинабго нигIматги гьезухъа нахъе босун буго. Кин бичизе гьукъараб къайи-цIа Турциялдаса Дагъистаналде бачIунеб?\n«Роспотребнадзоралъул» хъулухъалъ ричарухъабазухъа бахъараб кванил нигIматазда гъорлъ руго помидор, охцер, гени-гIеч, цитрусалъулаб пихъ - ананас, мандарин, банан ва гьеб гуребги, батIи-батIияб нигIматазул цо тоннаги хадубги. Гьел ккола цадахъго кванил нигIматал ричулел базабазда бича-хисулеб къайи-ц1а.\nАслияб куцалда гьел базаби руго тахшагьаралъул кIиабилеб базаралда сверухъ. Радал хеккого гьезухъаги босун гьебго нигIмат гIадамазе киллограммаца бичула цогидал ричарухъабаз.\n«Эркенлъи» радиоялъул мухбир дандчIвана гьел ричарухъабигун. Жидеца Турциялдаса бачIунеб нигIмат бичуларин абулеб букIана гьез киназго, амма радиоялъе комментарияй кьезе инкар гьабуна.\nАраб соналда Россиялдагун Турциялда гьоркьор пачалихъалъулал гьоркьорлъаби хIалуциналда бан, президент Путиница гьеб пачалихъалда данде экономикиял санкциял лъазаруна. Турциялдаса бачIунебщинаб кунеб нигIматги, ретIел-хьитги бичизе гьукъун букIана Россиялда, цадахъго Дагъистаналдаги.\nАмма гьединал гъукъа-къаялги лъазарун хадубги кинаб куцалдаха турциялъул нигIматал Дагъистаналде рачIунел? Гьеб суалалъе жаваб кьезе разилъулел рукIинчIо «Роспотребнадзоралъ» халгьаби тIобитIарал даранчагIи. Бихьулеб букIана гьеб темаялда тIасан хабар бицине гьел хIинкъулел рукIин.\nГIицIго ХIажиев СагIаду разилъана «Эркенлъи» радиоялъе комментарий кьезе. Турциялдаса бачIараб нигIмат бичуларин жиндир гьанибилан абуна гьес гара-чIвари байбихьулаго, жиндир гьаниб бугин Мисриялдаса, Ираналдаса, Азербайжаналдаса бачIунеб цитрусалъулаб пихъ. Амма гьукъа-къай лъазабуниги Турциялъул нигIмат кигIан бокьаниги бугила жакъа къоялъги Россиялъул регионазде бачIунеб.\nХIажиев СагIаду: «Улкаялъул хIукуматалда бихьуларогойищ гьеб бугеб? ЧIахIиял «Камазал» цIун бачIуна турциялъул помидор Армения къотIун Россиялде. Помидор бищун гьукъараб буго Турциялъул нигIматазда гьоркьоб. Гьукъа-къай лъазабун буго гIарац кьечIеб бакIалда, рищват кьураб бакIалдаса абуни бокьараб нигIмат биччала. Гьединаб даража буго нилъер таможниялъул.\n«Евроцолъиялъул» пачалихъаздаса рачIунел нигIматазе гьукъа-къай лъазабуралдасаги гIемер мех балеб буго, амма жакъаги Польша къотIун бачIуна гьениса нигIмат Россиялде».\nАмма ХIажиев СагIаду мукIурлъана гьукъа-къай лъазабуниги Турциялдаса бачIунеб нигIмат лъикIабги, бичун босизе учузабги букIанилан.\nХIажиев СагIаду: « Гьанибе щвезабиялъул рахъалъ санагIалъи букIана турказул нигIматазул нижее. Жибго нигIматги лъикIаб букIана гьезул, гIадамазеги рекIее гIолаан. Гьанже гьезиеги буго зарал, добаса гьеб босулел рукIарал нижееги буго зарал.\nЗарал букIинарищха гIадамазе, мисалалъе босани, гъоркьисала мандариналъул цо килограммалъул багьа букIана 30-40 гъурущ, гьанже 80 гъурщиде бахун буго гьеб, байрамкъоязде абуни гьеб жеги хиралъула.\nКидаго букIараб стереотип буго гьеб, пачалихъалъул хIукмаби сабаблъун мискинхалкъ къварилъиялда хутIула. Базаралъ жинцаго бицунеб буго халкъалъухъа гIарац лъугIун букIин. Даран чIун буго, цебе дица къоялъе 10 ящикгIаги бичулеб букIун батани, гьанже кIиго ящик гурони унаро».\nЭР: «Гьанже нужеца Ираналдаса ва Мисриялдаса баччулеб пихъил даража кинаб бугеб турказулалде дандеккун?».\nХIажиев СагIаду: «Гьезулги квешаб гьечIо, амма турказул нигIматалде гьеб бахунаро».\nТурциялда данде лъазарурал экономикиял санкциязул хIасилалда Россиялъе ккезе бугеб зарал кIудияб гьечIин абулеб букIана экспертаз араб соналъул декабралда. Гьезул рагIабазда рекъон бищунго кIудияб зарал гьелъ гьабизе буго жибго Турциялъул экономикаялъе. Турциялда хIадур гьабураб гIемераб къайи-цIа бачIуна Дагъистаналдеги.\nАмма ричарухъабазул, гьединго гIадатиял гIадамазул пикруялда рекъон гьеб дагьабги лъикI буго. Гьел санкцияз рес кьезе бугин нилъерго гьанир хIадур гьарурал нигIматал гIезаризеян абулеб букIана гьез доб мехалъ. Амма санкциял лъазарун лъабго моцI индал даранчагIазул цо бутIаялъ загьир гьабулеб пикру батIияб буго цебе букIаралде дандеккун.


Буттахъал аьдатрай хъатIи буллансса зуву дагьунни\nАвтор: ilchi · 23.04.2016\nМахIачкъала шагьрулий ялапар хъанахъисса лакран дакIний лирчIссар ларгсса шинал Оьруснал театрдануву хьусса Лакрал магьирлугърал кьини – «Лакку кIану — ттул буттал улча». Дагъусттан Республикалул БакIчинал гьашинусса шин Зунттал шинну баян бувну бухьувкун, райондалул каялувчитурал пикри бувну бия байран ва базилух Лакку аьрщарай дуван.\nМу цурдагу хьунни ларгсса нюжмар кьини Гъумук Магьирлугърал къатлуву. Байрандалул программалувун духлай дия республикалул ва Дагъусттаннал кьатIувсса лавайсса дуккаврил идарарттаву дуклакисса студентътуращалсса хьунабакьаву.\nТIиртIуна байран залдануву щябивкIми цинявппагу лавай бивзун, магьирлугърал усттартурахун бахIлай Лакрал гимн учаврийну.\nГихунмай райондалул магьирлугърал къатлул директор Шамсият Какваевал бувсуна махъсса шиннардий райондалий дурсса давурттая.\nХъирив сценалийн увккуна райондалул бакIчи Юсуп МахIаммадов.\n«Ларгсса шинал «Лакрал кьини» жура дурссия МахIачкъалалив, Оьруснал театрданул хъунмур залдануву. Гьашинусса шин Зунттал шинну баян бувну бухьувкун, хьунабакьаву дан пикри хьунни буттахъал миналий. Республикалул БакIчи Рамазан АьбдуллатIиповлул увкусса куццуй, Зунттал шин баян бувссар зунттал кIанттах ххишаласса къулагъас даншиврул, зунттал щархъурду хьхьичIуннай дансса проектру зузигу бувну, чулийн буккан баншиврул. Шярава бувккун лагайхтува жулва жагьилтал Лакку улклуя ят къабуцланшиврул, миннан райондалий хьусса дахханашиннардая хавар бикIаваншиврул, ми шинмай кIункIу баншиврул. ХIатта райондалул каялувчитал укунмагу хIарачат буллай буссару ми райондалий хъанахъисса спортрал ва культуралул иширттавун хIала-гьуртту бан. Ца-ца чIумал ми цивппагу буккай цумур-дунугу мероприятиялул сиптачиталну».\nРайондалул бучIантIимур жагьилтурал кIунттихь бушиву бувчIлай, миннащалсса хьунабакьаврийн бувкIун бия: ДР-лул виваллил иширттал министр Аьбдурашид МахIаммадов; культуралул министр Зарема Буттаева; зунттал территориал округрайсса ДР-лул БакIчинал вакилнал хъиривчу Аздар СалихIов; тачIаввагу райондалий хъанахъисса иширттал чIарах къабуккайсса гьалмахтал: Ссапар Аьбдуллаев, ДР-лул Жяматийсса Палаталул хъунаманал хъиривчу; Рапи Абакаров, ДР-лул Жяматийсса Палаталул член; Аьбдулхаликь Халикьов, «МРСК Северного Кавказа» ОАО-лул хъунаманал хъиривчу; ХIасан-ХIусайн Камалов, МахIачкъала шагьрулул Кировский райондалул администрациялул пишакар; Аслан Аьлиев, ишбажаранчи; Жамал МахIаммадов, райондалул собраниялул депутат; ХIажи Айдиев, ЦIуссалакрал райондалул администрациялул бакIчи; Зайнуллагь Мирзоев, ДР-лул Халкьуннал Мажлисрал депутат; Магьди Оьмаров, ЦIуссалакрал райондалул Хъунисриннал советрал хъунама ва чIявусса цаймигу. БувкIун бия ялагу къутаннайсса Карашрал, Кьубиял ва Сангардал школарттал директортал цала дуклаки оьрчIащал.\nЮсуп МахIаммадовлул бувсуна райондалул бакIчинал цIаниясса чагъарду тIайла бувккун бивкIшиву республикалул гьарцагу ВУЗ-рал каялувчитурачIан, хьхьичIунну дуклакисса ва жяматийсса иширттаву чялишсса гьурттушинна дуллалисса студентътурал цIарду тIалав дуллалисса. Барчаллагь увкуна студентътурахь райондалул лажин лайкьсса даражалий ккаккан дуллай бушиврухлу.\nРайондалул бакIчинал кIицI лавгуна махъсса шиннардий даххана хъанай душиву райондалул шяраваллал чIалачIин, халкь зана хъанай бушиву шяраваллавунмай, цIудуклай душиву ччянира кьариртсса шяраваллурду. Райондалул муданмасса чIарахбацIултрал ка-кумаграцIух дурсса давурттая буслай, умуд бивхьуна гихуннай му эстафета хьунабакьаврийн бувкIсса жагьилтуралгу кьамул дантIишиврийн.\nРайондалул магьирлугърал къатлул чIаравсса лекьавайсса АКХ-лул къатри зерххуну, гикку жагьилтурал парк бан дакIний бушиву буслай, му давриву жагьилтурал цала чулухасса кумаграхгу ялугьлагьиссару увкунни. ЯлунчIилсса хьунабакьавугу дайдишин дакIний бусса бур га паркраву мурхьру бугьаврия.\n«Райондалун аьркинну бур жагьилсса гужру. Мюхтажну буру буттал кIану ххирасса жагьилсса экономистурах, юристурах, шяраваллил хозяйствалул пишакартурах. Вана цIанасса чIумал жун ляхълай акъар райондалий зунсса жагьилсса агроном», — увкунни Ю. МахIаммадовлул.\nЧIявусса инсантал ва байран МахIачкъалалив циван къадуллалиссар тIий оьвтIий бивкIшивугу кIицI лавгун, Юсуп МахIаммадовлул барчаллагь увкуна хьхьичIунну дуклакисса ватанлувтал цала чулуха барча бан бувкIсса Аьбдурашид МахIаммадовлухь ва Зарема Буттаевахь.\nАьбдурашид МахIаммадовлул цалва ихтилатраву увкуна:\n— Дуниял захIматсса дур. Жагьилсса ник бигьану хъяврин хьунсса, тамахIкар ансса ишру чIявусса бур. Ва захIматсса оьрмулуву инсаннал яла хъунмур бюхттулшиву инсаншиву дуруччавур. Инсаншиврул хасиятирттайн чул бивщума тачIав ххуттавагу къауккантIиссар. Цуксса хIайпнугу, жула лагма чIявусса бур аьркин бакъамунихун багьсса жагьилтал. Тарихраву ххуйсса давуртту кьариртминнаятур эбрат ласлан аьркинсса. Гьарца чIумул дуссар цинна хасъсса захIматшивуртту. Амма гьарцагу заманалуву хьхьичIххуттай личIлачIисса инсаншивур.\nГихунмай Аьбдурашид МахIаммадовлул Барчаллагьрал чагъарду ва арцуйнусса бахшишру дуллуна право ва социология лахьлахьисса дуккаврил идарарттаву дуклакисса студентътуран.\n«ДР-лул Виваллил иширттал министерствалий чIявусса ххуллурду буссар му аралуву зун ччиминнан тIивтIусса. Дуккаву къуртал дурну мукьах ми ххуллурдавасса язи бугьан ччисса ухьурча, на миннал чIарав ацIантIиссара», — увкунни ванал.\nХъирив Зарема Буттаевал барчаллагь увкуна Юсуп МахIаммадовлухь шагьрулийгу, райондалийгу лак цачIун батIин, миннан аслийсса лакрал культура хъамакъаритансса байранну лавайсса даражалий дуллай бушиврухлу.\n«Жулла ватандалия чIявусса бувккун бур гьунар бусса инсантал. Ми хъанахъиссар жагьилсса никиран ххуллу ккаккан буллалисса цIурттину. Культуралул министерствалул чулухасса бахшишру дуллай байбишиннин, барчаллагь учин ччива вай оьрчIру лайкьну тарбия бувсса нитти-буттахъахь, вайннан дуккаврил гьану бивзсса учительтурахь», — увкуна ванил.\nГихунмай Культуралул министерствалул чулухасса Барчаллагьрал чагъарду ва арцуйнусса бахшишру дуллуна райондалул магьирлугърал давурттаву чялишсса гьурттушинна дуллалисса студентътуран.\nЮсуп МахIаммадовлул цалагу Барчаллагьрал чагъарду ва арцуйнусса бахшишру дуллуна дуккавриву ва спортраву хьхьичIунсса студентътуран ва дуклаки оьрчIан. Бахшишру дуллуминнавух бия къутаннайсса Кьубиял, Карашрал ва Сангардал школарттал дуклаки оьрчIругу.\nМуния махъ райондалул магьирлугърал зузалтрал ккаккан дуруна лакрал хьхьичIарасса хъатIул аьдат.\nДагъусттаннал миллатирттал аслийсса магьирлугърал хасшивуртту шоу-бизнесрал ялун бигьавриву личIлай, дянивсса никирангума хъамадитала хьусса, ялун нанисса никиран тIурча кIурарагу къакIулсса чIумал, студентътуращалсса хьунабакьаврий хъатIул аьдат ккаккан даву, махъ бакъа, лап хъинсса пикри бур.\nЛакрал фольклордануву ца яла агьамсса кIану бугьлагьисса хъатIул аьдат аваданну ва яргну ккаккан дурну, райондалул щархъал магьирлугърал къатрал зузалтраща бювхъунни аьч дан шагьрурдай рестораннаву буллалисса ттизаманнул журалул хъатIал цIу-цIанпир хъисвагу бакъашиву. Бунияла хъатIуй щябивкIсса кунмасса асар бия тамашачитурал дакIурдиву. ХъатIул тямадашиву дуллай ия ДР-лул культуралул лайкь хьусса зузала МахIаммад ХIасанов. ХъатIул сий гур дуллай бия ясаултал, халкьуннал инструментирттал ансамбльданул музыкантътал. ХъатIул балайрду увкуна: КIундиннал магьирлугърал къатлул зузала ХIалимат Юсуповал; Кумиял магьирлугърал къатлул зузала Шавлухъ МахIаммадовал; Кьубиял магьирлугърал къатлул зузала Хидир-Наби МахIаммадовлул; КIулушацIрал магьирлугърал къатлул директор АьлихIажи Щамххаловлул; Гъумучиял магьирлугърал къатлул зузалт Гулизар ЦIаххаевал, ПатIимат Асадуллаевал.\nХъамалу бувна тамашачитал аслийсса хъатIул дукрардайну. Миллатрал янналувусса аьнтIикIа душру бия бакъухъращалсса, аьрайн гьавккурттащалсса, кIияйнналущалсса ланжартту тамашачитурал хьхьичIун дугьлай залданувух занай. Буттахъал аьдатрай лакку зумуну хъатIи буллансса зуву дагьунни, тIий бия тамашачитал.\nКонцертрал эстрадалулмур бутIуву балайрду увкуна Мариян Жамалуттиновал, Гулизар ЦIаххаевал, Шамсият Какваевал, Нажвадин Халиловлул, АьлихIажи Щамххаловлул.\nОьрчIал магьирлугърал школалул «Гъази-Гъумучи» ансамбльданул къавтIалтрал ккаккан дурна цIусса къавтIавуртту (хореограф Аджана Мусаева).\nЦукссагу хIаллай дакIния къагьанссар хIакьсса байрандалиясса асарду.\nСледующая публикация «Гамлет» Лакрал театрданул сахIналий\nПредыдущая публикация Уртту-тIутIи дюхъаннав