Шамхалалдаса чIварав 5 чиясул гIагарлъиялъ тIалаб гьабулеб буго\nТалат къоялъ МахIачхъалаялда гьоркьобе унеб Шамхал росулъ тIобитIана 3 сентябралда чIварал гьеб росулъа 5 васасул гIагарлъиялъулги, жанисел ишазул идарабазул хIалтIухъабазулги дандчIвай. Гьениб чIваразул гIагарлъиялъ низамцIунулездаса тIалаб гьабуна букIана гьел гIолохъаби чIварал чагIи ралагьейилан, ва гьеб ишалъул цIех-рех кин унеб бугебали жидеда лъазабейилан.\nЧIваразул гIагарлъиялъул разигьечIолъи бугоан цIех-рех тIаса-масаго гьабулеб бугин, жидеда гьеб иш кибе щун бугебали бицунеб гьечIин абун.\nГьединлъидал 8 сентябралда МахIачхъалаялда гьез жидерго тIалабалги загьир гьарун акцияги тIобитIун букIараб.\nГьеб акциялде рачIарал МахIачхъалаялъул жанисел ишазул идараялъул вакилзабаз гьел гIадамазулгун къотIи гьабун букIана гьезул киналго суалазухъги гIенеккизе, гьезул разигьечIолъи сунда бан бугебалиги бицине, гьеб кинабго роцIцIинабиялъе нухги балагьизе талат къоялъ Шамхалалда тIобитIилин кIудияб данделъийилан.\n9 сентябралда гьеб тадбиралда гIахьаллъана Шамхал росдал I00 гIан чи, гьединго гьенире рачIун рукIана МахIачхъалаялъул жанисел ишазул идараялъул бетIер МуртазгIалиев НурмухIамадги, МахIачхъалаялъул мэр хисулев Сергей Цветковги, гьел гIолохъаби чIваялъул ишалъул цIех-рех гьабулев вугев Дагъистаналъул цIех-рехалъул идарабазул цIакъго кIвар цIикIкIарал ишазул халгьабулеб бутIаялъул бетIер ХIасанбегов Кунакбекги.\nДанделъи рагьулаго МахIачхъалаялъул жанисел ишазул идараялъул нухмалъулев МуртазгIалиев НурмухIамадица лъазабуна 5 чи чIваялъул ишалда хурхун бокьараб суалалъе жаваб кьезе хIадур ругила жалилан. Гьеб иш рагьиялъеги жидеда бан жо щибниги тезе гьечIила.\nГьединго МуртазгIалиевас бакIалъул гIадамазда гьарана цIех-рех хехго билълъиналъе жидее кумек гьабейиланги.\nМуртазгIалиев НурмухIамад: «Гьеб ишалда хурхун гьабсагIат жигараб хIалтIи унеб буго. Нужеда гьеб киналъулго бицине бокьун гьечIо. Бокьаниги кигIан цIакъ нуж лъугьаниги гьеб бицунги бажаруларо. Нижер хIалтIулги рукIуна хасал къагIидаби.\nБицине бегьулебги бегьуларебги жо чанги букIуна. Гьеб такъсир гьабиялъул чанго гIиллаялъул халгьабулеб буго гьаб сагIат цIех-рехчагIазги. Баяналги батIи-батIиял рачIунел руго. Цо ккураб жо гьечIо гьаб сагIаталда.\nГьел киналго баяназул халги гьабулеб буго. Нужер щивасдеги гьари буго дир нижее кумек гьабейин абун. Нижеда лъалареб нужеда лъалеб жоги чанги букIуна. Киналго цадахъ лъугьун гьеб такъсиргьабиялъул иш рагьизе ккола.\nНижеда бичIчIула нужер разигьечIолъиги, гьел рукIинчIого рукIиналъе кинабго хIалтIи гьабизе хIадур руго ниж. Чанги гIунгутIаби нижер хIалтIулъги, хIалтIухъабазулги камуларо».\nЧIваразул гIагарлъиялъ данделъиялда ругел низамцIунулездаса тIалаб гьабуна гьеб ишалъул мухIканаб цIех-рех гьабейилан. Гьеб такъсир гьабиялъул гIайиб изнугьечIого яргъидгIуцIараздеги реххун, цойгидал гьединалго ишал гIадин къагейин гьебилан.\nЧIварав Яхьяев Ибрагьимил гIарав чи Байбаев Мурадица данделъиялда лъазабуна жидее батIалъи гьечIила гьеб такъсир лъица гьабун батаниги. Харбазда рекъон лъачIого полициялъулаз чIван ругила гьел васал. Гьел харбазулги кьучI бугищ гьечIищали лъазе къваригIун буги жидеейилан.\nБайбаев Мурад: «Дие батIалъи гьечIо гьеб такъсир генераласищ, вагьабиясищ, яги вехьасищ гьабурабали. Нижее къваригIун буго гьеб гьабурав чи ватизе. БатIи-батIиял харбал рукIана гьеб таксъир гьабиялда хурхун.\nГьел изнугьечIого яргъидгIуцIараз чIван ругин лъазабуна къуваталъул идарабаз. Гьединго букIана мекъи ккун жалго полициялъулаз чIван ругин гьел васалин абураб хабарги.\nГьединлъидал хеххаббун къуваталъул идарабаз гьеб такъсир экстремистазде реххизе гIамалги гьабуна. Кин гьеб иш экстремистаз гьабунин абун бажарулеб жеги цIех-рехалъ киналгIаги баяналцин кьун гьечIеб мехалда.\nГьединал жалазги гIадамазул батIи-батIияб щаклъи бижизабула. Дун экстремистазул рахъкколев чи гуро, амма гьезде гьеб ишги реххун парахатго къуваталъул идарабазда рукIине ракIалда батани нижеца гьеб гьедин тезе гьечIо. Ниж цо рахъалдехун балагьун гьабулеб цIех-рехалда данде руго».\nПолициялъулаз лъачIого чIван ратизе бегьулин гьел гIолохъабийин абурал баяназда тIадкIалъай гьабулаго МахIачхъалаялъул жанисел ишазул идараялъул бетIер МуртазгIалиев НурмухIамадица лъазабуна, гьеб хабар уяблъун букIин чIезабуни полициялъулазеги букIине кколеб гIадлу гьабизе бугила.\nЖидее батIалъи гьечIила гьел чагIи щал рукIаниги. Полиция халкъалъул магъалабаз хьихьун бугила, халкъалъе хъулухъ гьаби бугила гьезда тIадаб ишила.\nГьаб сагIаталда жаниб гьеб ишалда хурхун цониги экспертиза жеги лъугIун гьечIила, гьеб лъугIарабго лъалила щиб яргъалъусан гьел чIваралали. Полициялъул хIалтIухъабаз гьел чIван ратани гьеб лъачIого хутIизе рес гьечIила, низам цIунулезухъ бугеб щибаб ярагъги гуллаги хIисабалде босун букIунилан.\nЧIварав 5 чиясул гIагарлъиялъ тIалаб гьабулеб буго


Директор школы года России. С.Салихов.\nДобавил(а) Administrator on 11 Июнь 2014.\nГъиринов Г1алихан гьавуна Алмахъ росолъ 1932 соналъул 26 июналда.\nГьесул эмен Гъирин вижун вуго 1890 соналъ Алмахъалда ва\nкъадаралде щун вуго 1944 соналъ Калининаулалда.\nГ1алиханил хъизан Аня\nккола Калининаулалде направлениялда рекъон йит1ун яч1ун йик1арай тохтур. Гьел данделъун руго 1954 соналъ.\nГ1алиханил вуго лъабго вас - Руслан, Гъирин ва Сергей. Гьел киназго ц1алун лъугьизаруна институтал ва х1алт1улел руго жиде-жидер лъугьизабураб ц1алиялда рекъон. Руслан ккола Дагэнергобанкалъул генералияв директорасул заместитель, Гъирин х1алт1ула вуго эменго г1адин школалда, физикаялъул учительлъун, Сергей х1алт1улев вуго инженерасул хъулухъалда. Г1алиханилгун дица, Динучица ва Мах1мудица гьабураб гара-ч1валиялдасан босун хъвалел руго Г1алиханил рак1алде щвеял...\n- Нижер рукъ бук1ана Алмахъалдасан Ахдаш бахун доб рахъалда маг1ардехун Цебеотаралда.\nГьениб 1943 соналъ рагьун бук1ана начальная школа. Гьеб соналъ ц1ализе ун, хадуб Калининаулалде гочинарун ц1алана гьениб школалда, хадуб Ленинаулалда ва 1954 соналъ 10 класс лъвана. Ахирисеб лъабго соналъ Ленинаулалде хьвадана ц1ализе – 8-10 классал ц1алулаан гьенир. Ленинаулалдаги ц1алун Дилималде унаан экзаменал кьезе, высшее образование бугел учительзаби г1олел рук1инч1ого. Гойбатиров Найбодин, Базарганов Мурадис, Абдулатипов Зайирбег дунгун цадахъ ц1алун лъвана. Нижеда цеве 10 класс лъварав вук1ана Иманг1алиев Мух1амад.\n1954 соналъ ц1алун лъун вук1арав дун школалъул директорлъун вук1арав Меджидов Мух1амадица, Дилималдаса вук1анин ккола гьев, приказги хъван учительлъун х1алт1изе т1амуна.\nЦо моц1ица гьенивги х1алт1ун, дун армиялде вит1ана. Армиялъул хъулухъ гьабизе ккана Украинаялде рагъулаб аэродромалде (ВВС).\nЦ1алана 11 моц1алъ самолётазул приборазул специалистлъун. Гьениб экзаменалги кьун дун вит1ана Прибалтикаялде аэродромалде рагъулал самолётал обслуживать гьаризе. Гьенибги лъабго сон бан, рокъове т1ад вуссана.\nРокъове щун вахъарабго Меджидов Мух1амадица учительлъун х1алт1изе восана.\nХ1алт1улаго ц1алана заочно Хасавюрталъул педучилищеялда. Гьеб лъун хадуб цо соналдасан лъугьана Мах1ачхъалаялде Пединституталъул географиялъул факультеталде заочно ц1ализе. 1968 соналда лъвана гьениса ц1алун. Гьедин х1алт1улаги вук1ана школалда.\nДица школалда гьабич1еб х1алт1и батиларо, г1иц1го ч1ах1иязул классазда г1урус мац1алъул дарсал кьеч1огон хут1ана. География, математика, химия ва гьел гурел цогидалги ц1алул предметазул дарсал кьезе ккана.\nХ1алт1ана завучлъун, организаторлъун. Т1оцебе "военное дело" баккидал к1иго моц1алъ Буйнакскалде рагъулаб часталде повышениялде вит1ун, гьелъул дарсалги кьуна. Дир буго офицерасул звание. Гьеб щун бук1ана армиялда. Нижер часталъул техник цоги бак1алъеги вит1ун, гьеб офицерасул должносталъул х1алт1и гьабизе ккана дица, гьедин щвараб бук1ана дие младший лейтенантасул звание, гьанже капитан в отставке вуго.\n1973 соналъ 11 январалда дун т1амуна школалъул директорлъун.\n32 соналъ бачана директорасул х1алт1и - 2004 соналде щвезег1ан. Хадусан жеги к1иго соналъ учительлъиги гьабун пенсиялде ана 2006 соналъ. Кинабниги учителасул х1алт1и гьабуна 52 соналъ. Школалда х1алт1улаго походал гьарун унаан Зандакъире, Байтерекалде, Кизляр мухъалъе...\n1997 соналдаса 2001 швезег1ан Калининаулалъул школалъул "Школа года России" абун ц1ар бук1ана.\nДагъистаналъул Обкомалъул, минис-терствоялъул Х1урматиял грамотаби кьун рук1ана. Дие щвана "Почётный работник народного образования России", «Заслуженный учитель Дагестана» абурал ц1арал. Гьединго бук1ана "Директор года школы России" абураб ц1арги.\nГьелщинал соназ х1алт1идал зах1малъабиги нахъа тана, роххалил ишалги камич1о, хасго т1олго районалъул школазда гъорлъ Калининаулалъул школалъе "Школа года России" абураб ц1ар кьураб мехалъ к1удияб роххел бук1ана.\nСоцсоревнованиязда школалъ т1оцересел бак1ал кколаан. Х1алт1олъ зах1малъиги бук1ана бат1и-бат1иял миллатазул лъималазул смешанный классал рук1ун. Учительзабиги хасаб лъай бугел, лъик1аб воспитание кьун бажарулел рук1ана. Хасго ч1ах1иял учительзаби. Мунагьал чураяй Райсатидаса бахъараб, Жавгьарат, Субх1анат ва цогидалги, киналго бажари бугел рук1ана.\nШколалда ц1алула рук1аразулъ рахъана чанги бат1и-бат1иял специалистал.\nКурахмаев Башир – полковник, ракетный войскабазул академиялъул преподаватель, косманавталъе восизе вук1арав гьесие квал-квал ккана дагьабго беразул сахлъи г1еч1олъиялъ. Школалъул выпускниказул рахъана врачал, учительзаби, инженерал, г1алимзаби. Гьезда гъорлъ ДГУялъул юридический факультеталъул декан, кандидат юридических наук мунагьал чураяв Омаров Г1амирилав, гьесулго хъизан Омарова Зугьра, Правовая академиялъул преподаватель, кандидат юридических наук, Шапиев Шапи, кандидат медицинских наук, Байтемиров Башир, г1емерал соназ замминистралъун х1алт1ун, хадув Минсельхозалъул министрлъун вахъарав, кандидат сельскохозяйственных наук.\nЖакъа дун пенсиялда вуго.\nРаг1уда хадуб абизе бокьун буго. Г1алихан директорлъун т1амун хадуб, дун ц1алулеб класс бук1ана т1оцебесеб выпуск.\nНижелъ ц1алула рук1ана дов т1адехун рехсарав Курахмаев Башир, Дагэнергобанкалъул генералияв директорасул заместитель Гиринов Руслан, рагъул ветеран майор в отставке Жамалодинов Жамалодин, врачаллъун х1алт1арал ва х1алт1ула ругел Ачабаев Салимсолтан, Равзанат, Россиялда къват1ивехун вугев Якъуб ва цогидалги.\n32 соналъ директорасул х1алт1и гьабун, къиматал ц1арал щун вугев Г1алихан гурев цоги чи ватиларо.\nЗа месяц 2599


Гьез Дагъистаналда анкь базе буго. Гьеб заманалда жанир гIалимзаби щвезе руго МахIачхъалаялда, Каспийскалда, Хасавюрталда ругел исламиял ва дунявиял гIелмабазул цIалул идарабазде, гIахьаллъизе руго исламияб конференциялда, кIалъазе руго телевидениялдасан.\nГьев ккола ГIарабазул Цолъарал Эмиратаздаса, Египеталдаса, Кувейталдаса ункъо чи – шаргIалъул гIелму лъалев кIиго доктор МухIаммад Мустафа Аз-ЗухIайли ва ГIусман ГIумар МухIаммад, «Аль-Азгьар» университеталъул проректор, профессор МухIаммад МахIмуд АхIмад Гьашим, гьединго Къуръан лъазабиялъул рахъалъ докторлъун вахъарав ГIусман АхIмад ГIабдурахIим.\nАхираб чанго соналда жанир республикаялде гIемер рачIана исламиял гIалимзабазул Дунялалъулго гIуцIиялдаса вакилзаби. Цин бугони, гьез кьезе жо дагьаб бугин рикIкIуна цо-цо дагъистанияз.\nЩайин абуни, масала, жигьад гьабиялъе кинал гIиллаби рукIунелали гьез хабар аслияб куцалда бицунила гьадингоги гьеб лъалел, жигьад гьабизе ракIалдагицин гьечIел чагIазда. Бищун экстремистазде гьетIи бугел гIадал чагIиги данде гьарун гьеб бицине щайила хIалбихьулареб.\nГьединго цогидазул пикру буго гIарабалъа рачIунел гIалимзабаз жидерго доба щайин гьеб гIала-гъважа чIезабулареб, доба жидерго къадру гьечIолъийищин гьелъул магIна. Гьелда релълъараб пикру ЭР-ялъе загьир гьабулеб буго Дагъистаналдаса журналист НурмухIамад Садикъовас.\nНурмухIамад Садикъов: «СагIудиязул ГIарабиялдаса, Эмиратаздаса, Кувейталдаса, Байрехналдаса байбихьун гIезегIан гIараб улкаби руго исламалъул тушбаби. Исламалдехун хурхен бугебщинаб жо тIагIинабулеб ИГИЛалъе кумек гьабулеб буго гьез.\nГьеле гьел улкабаздаса рачIарал гIалимзаби гьелги руго. Доле ирга гьанже Иорданиялде щвезехъин буго. ИГИЛалъ накалде ккезабулеб буго гьеб улка. ГIизраилалдаса кумек тIалаб гьабиялде ккун буго гьеб динцояз квербакъиги гьабуларого.\nИГИЛги буго Америкаялъ ургъараб гIуцIи. Гьелда гъорлъе гIадамал цIангутIиялъе щиб гьабулеб бугеб гьел исламиял гIалимзабаз? Гьединго нилъеда щиб лъалеб гьаниреги рачIун нилъеда цо бицун, нахъруссун индал, доба щиб гьез бицунебали?».\nАмма гьал къоязда Дагъистаналда ругел гIалимзаби лъицаниги балъго ритIарал чагIи гурин республикаялде, хас гьабун Дагъистаналъул бусурбабазул идараялъ ахIарал чагIи ругилан бицана Шигьабудин ХIусеновас ЭР-ялъе. Гьев ккола Дагъистаналъул бусурбабазул идараялда цебе гIуцIараб халкъазда гьоркьосеб бутIаялъул нухмалъулев.\nШигьабудин ХIусенов: «Чанги чагIазда кколеб буго (радикалиял мурадазул чагIаз ккезабулеб буго гьедин) Дагъистаналъул гIалимзабаз бицунеб жо жидецаго ургъун бахъулеб бугилан. ТIахьазда гьечIел жал рицунел ругин гьезилан. Гьеб мурадалъе гIоло ахIун руго гьал гIалимзабиги. Гьел ахIарав чиги дун вуго. Цониги гIадатияв, мукъсанаб лъаялъул чиги гьезда гьоркьов гьечIо.\nГьез абурабги нилъерго гIалимзабаз абурабги цого бугеблъи бихьизабизе къваригIун буго. Гьел киналго профессоралги докторалги ккола. Цояв вуго тафсир гIелмуялъул доктор, цогидав – хIадис гIелмуялъул, лъабабилев Къуръаналъул гIелмуялъул, ункъабилев – фикъгьиялъул (юриспруденция) докторал.\nДунялалда рагIарал, жидерго гIелмиял тIахьалги ругел, машгьурал университетазда дарсалги кьурал гIалимзаби ккола гьел. Масала, МухIаммад Мустафа Аз-ЗухIайли. Гьесул тIахьазда рекъон цIалула дора студентал.\nГIалимзабаз бицине буго жигьад щиб жояли. Дагъистаналда жигьад лъазабизе ккараб хIал бугищали. ГьабсагIаталда гIемерисезда кIалдиб бугеб тема кколелъул гьеб.\nГьединго хас гьабун ГIусман АхIмад ГIабдурахIим абурав гIалимчияс бицине буго щиб жо терроризм, радикализм кколебали. ГIусман ГIумар МухIаммадица - мазгьаб щиб жо кколебали. Гьелда нахъ рилълъине кколищ-кколарищали, тIадабищ гьеб бугеб, яги суннатабищали. МухIаммад МахIмуд АхIмад Гьашимица бицине буго фатва щибали - хIукмаби кин къотIулелали.\nМасала, чи чIвазе бегьулищ-бегьуларищ? Яги чиясе заралалъе хIукму къотIизе бегьулищали. Нилъер гьаниб цо-цояз гIадин бигьаго гьединал хIукмаби къотIизе ихтияр букIунищали.\nГьединго МухIаммад Мустафа Аз-ЗухIайлил тема ккола – щиб жо кколеб Агьлу сунна валь джамагIа, щал кколел аль- ашгIариял, аль-матуридиял – гьезул кинаб гIакъида гIадахъ босизе кколеб, гьезда нахърилълъин щиб жо кколеб: тIадабищ кколеб, бидгIайищ кколеб?»\nПалхIасил, дунялалда рагIарал гьел гIалимзабазго бицунеб жо Дагъистаналъул гIалимзабазги бицунеб бугин, гьелдалъун нилъ гьезда, нилъерго гIалимзабазда хадур рилълъине кколин бичIчIизабиялъул мурад бугин гьеб тадбиралъулин тIадежубана Шигьабудин ХIусеновас.


Амиров кквеялдаса Дагъистаналда ругел проблемаби тIагIинаро\nДагъистаналъул бетIерлъун заманалъ тIамурав Рамазан ГIабдулатIиповас лъазабуна, СагIид Амиров кквей – гьеб бугин Дагъистаналде Путинил низам бачIин.\n«Владимир Путин хIакимлъуде вачIаралдаса Россиялъул Федерациялда питнадул заман нахъе унеб буго. Амма Дагъистаналда гьеб хутIулеб буго гьанжелъагIан», - гьадин лъазабуна Рамазан ГIабдулатIиповас Интерфакс агентлъиялъе.\nЦо-цо аналитиказ ва хIаракатчагIаз абулеб буго СагIид Амиров кквей ва гьев диваналде цIай гьеб бугин кIудияб кIвар бугеб цIияб ишара ва гьеб бугин живго Россиялъул президентаcул жигарилан. Россиялъул ЖамгIияб Палатаялъул вакил журналист Максим Шевченкол гьелда расги шаклъи ккун гьечIо.\nМаксим Шевченко: "Рамазан ХIажимурадовичасул кигIан кIудияб хIурмат дица гьабулеб бугониги, дида ккола гьадинаб ахирисеб хIукму гьабизе гьесда кIвелароан - СагIид Амиров кквеялъул хIукму. Гьеб суал гьевгун дандбанги букIун батила, амма ахирисеб къотIи бищун кIудияб даражаялда гьабун буго, шаклъи гьечIого.\nАмиров кквеялъул операция ургъун, хIадур гьабун ва тIобитIун букIана федералиял хъулухъаз. СагIид Амиров гIицIго регионалияб тахшагьаралъул мэр гуро, гьев ккола Россиялда ругел асар цIикIкIарал политиказул цояв. Гьесул арест - гьеб буго хIатта Сердюковасул чукъаялда сверухъ багъарараб ишалдасацин жеги кIвар кIудияб хIужа.\nДов Сердюков гIадал пуланал пачалихъиял хъулухъчагIи хъулухъазда тIамула, хъулухъаздаса рехула.СагIид Амировасулийн абуни гьев лъицаниги тIамичIо хъулухъалде. Гьев Дагъистаналда жанив вижана политик хIисабалда цIакъго захIматал, бидулал 1990 соназда. Ва гьесие гIицIго Москваялдаса гуро квер бакъи гьабун букIараб, дораги бищун тIадегIанаб даражаялъул бухьенал рукIана гьесул, жибго Дагъистаналдаги.\nХасго МухIамадсалам МухIамадов Москваялде восун хадусала гьев гьенив хутIана даргиязул жамагIаталъул цевехъанлъун. Гьале жакъа хъулухъаздаса эркен гьавун вуго гьесул васги гIемерал гIага-божаралги.\nЦогидал ккун руго низам цIунулез. Гьел киналго рукIана Дагъистаналъул хIакимлъуда ругел тIадегIанаб даражаялъул хъулухъчагIилъун. Гьединлъидал, дица ракI чIун абила гьеб операция Кремлалъул жигаралдалъун тIобитIанин».\nДагъистаналъул жамгIияв ва динияв хIаракатчи Къебедов ГIаббасилги гьадинабго пикру бугониги, гьесул хIисабалда нахъ чIвазе бегьуларо Рамазан ГIабдулатIиповасул рольги.


Диваналъ «Кавказпресс» сайт къазе хIукму къотIун буго\n«Кавказпресс» сайт хIалтIизе байбихьана лъабго соналъ цебе. БачIинахъего гьеб хасал идарабазул сурсат букIин лъалеб букIана гIадамазда.\nХасал операцияздаса, изну гьечIого яргъидгIуцIаразулгун хурхен букIиналда щаклъи бугезул рокъоб чIухь балелъуса бахъараб видеоги, сураталги, хIатта батIи-батIиял документалгицин лъолел рукIана гьез сайталда.\nГьел тадбирал тIоритIулел идарабазухъе гурони гьединал баянал щолареблъи бичIчIулеб жо букIана. Хасго гIемер гьез лъолаан тIад релъанхъулел баяналги гъоркь хъван чIварал, кьвагьун тIе-тIезарурал «рохьилазул» жаназабазул суратал.\nГьединго вагьабиязул церехъабазул телефоназдасан кIалъаял, гьезул жинсиял гьоркьолъабазул хIакъалъулъ баянал кьун гьел квешаб рахъалъ къватIир чIвазариялъеги гIемераб хIалтIи гьабулеб букIана гьез. Гьедин экстремистазде ва гьезие квербакъулезда дандечIчIараблъун бихьизабулеб букIунан гьеб сайт гIуцIараз «Кавказпресс».\nКин букIаниги цере-цереги чанго гьеб сайталда бахъараб материал экстремистияб бугилан чIчIезабун букIана информсурсатазда хадуб халкколеб РОСКОМНАДЗОР абулеб идараялъ. Гьаб нухалда республикаялъул прокуратураялъул тIалабалда рекъон Дагъистаналъул ТIадегIанаб диваналъ тIубараб гьеб сайт экстремистияблъун рикIкIун буго ва гьеб къазе хIукмуги къотIун буго.\nЖибго гьеб къай гурониги гьениб бахъараб информация тIибитIизарулел социалиял сайтазда ругел къокъабигицин къан руго. Жибго гьеб сайталъул администрациялъ диваналъ гьеб къазе хIукму къотIи Дагъистаналъул ХIукуматалъул бетIерлъун вукIарав гьанже Педагогикияб университеталъул ректорлъун вугев ГIабдулаев МухIамада бухьинабулеб буго.\nСтудентазе кьезе кколеб гIарац ГIабдулаевас бикъиялъул хIакъалъулъ чанго макъала хъван букIана гьеб сайталда. Гьелдаса хадуб ректорас прокуратураялдеги, диваналдеги тIадецуйги гьабун къанила сайтилан хъвалеб буго гьеб «Кавказпресс»алъул администрациялъ.\nИсана апрелалда МахIачхъалаялъул Советский мухъалъул диваналда байбихьана ГIабдуллаев МухIамадида тIад гьабураб такъсиргьабиялъул ишалъул халгьаби. Прокуратураялъ ГIабдулаевасде гьес хъулухъалдаса букIине кколелдаса цIикIкIун пайда босиялъул гIайибги гIунтIизабулеб буго. 2014 соналда гьев ГIабдуллаевас риччарал гъалатIазе гIоло, ай гьесул гIайибалдалъун гьеб цIалул идараялъул бюджеталдаса 20 миллион бикъун букIиналда бан такъсиргьабиялъул ишги рагьун букIана.\nГIабдулаев гьеб «Кавказпресс»алъ хъвалев гIадинав гьеб сайтги къазабун бажарулев, гьединал ресалги кодор ругев чи гьечIилан рикIкIунеб буго жамгIияв хIаракатчи ва юрист ХIасанов Муслимица.\nХIасанов Муслим:«Гьеб сайт къазабизе ресал ругев чи гуро гьев, гьесул хIакъалъухъ хъваралдаса чанго нухалда квеша-квешал макъалаби рахъун рукIана гьенир батIи-батIиял сиясатчагIазул хIакъалъулъ. КигIан гьез хIаракат бахъаниги гьеб къазабизе кIвечIо гьезда. Гьединал ресал рукIаралани ГIабдулаевас жиндаго тIад такъсиргьабиялъул ишал гьаричIого рукIине яги гьел къазе хIаракат бахъилаан.\nХъубал, чанги гьересиги гъорлъ бугел баянал рукIунаан Кавказпрессалда гIемерисеб мехалда. ТIоцере гьел вагьабиязде данде рагъбалеб сайт хIисабалда хIалтIизе лъугьун жидеего кутакаб цIар гьабуна гьез.\nХадур хIакимзабазде тIаделъана гьел. ГIарац кьун бокьарав чиясда тIасан информация кьолеб сурсаталде буссун букIана гьеб, дир пикруялда рекъон.\nХIакимзабазул бищунго квешаб макьу бугин гьебила, радал хIалтIуде рачIаралго бищун цебе кавказпресс рагьулила гьезилан абулаан. ХIакимзаби какулеб сурсат букIиналъ гIадатиял гIадамазе интерес букIунаан гьелъул, дунни гьезда киданиги божулароан».\nГьединго жамагIатчияс абуна гьеб сайт къаялъ щибго хисизе гьечIила, гьеб гIуцIараз гьелъул бакIалда цойги чанги гьединал сурсатал гьаризе ругилан. Гьанже гьеб сайталъул хIалтIи хIакимзабазухъа гIарац бахъулеб къагIидиялде сверизабун бугилан.\nНусго вэб-сайталда экстремистияб хасияталъул щаклъи рагIула


Кремлалда Гражданияб жамгIият цебетIезабиялъул ва инсанасул ихтиярал цIуниялъул президентасул мажлисалъул данделъиялда Россиялъул президент Владимир Путиница рагIи кьуна Шималияб Кавказалда, хасго Дагъистаналда, журналистал чIваялда хурхун унеб цIех-рехалде хасаб кIвар буссинабизе. Гьелъие гIиллалъун лъугьана рехсараб гIуцIиялъул гIахьалчи ва «Кавказская политика» абураб информагентлъиялъул бетIер Максим Шевченкоца гьеб цIех-рехалъул кинал гIаги хIасилал гьечIеблъиялде президентасул кIвар буссинаби.\n2000 соналдаса байбихьун Дагъистаналда чIванин 15 журналист ва гьел хIужжабазда хурхун цIех-рехалъ кинабгIаги хIасил кьечIин, лъазабуна президент Владимир Путинида I4 октябралда журналист Максим Шевченкоца.\nАхIвал-хIалалъул хIалуцин бихьизабулаго, гьес ракIалде щвезабуна чIваразул чанго цIар.\nМаксим Шевченко, журналист ва жамгIияв хIаракатчи\nМаксим Шевченко: «Аслияб къагIидаялда гьел киналго рукIана дир гьалмагъзаби. Гьале гьел: информациялъул министрлъун вукIарав Закир Арухов, "Дагъистан» телерадиокомпаниялъул бетIерлъун вукIарав ГIабашилов ХIажи. РукIана оппозициял журналисталги, довго ХIажимурад Камалов, АхIмаднаби АхIмаднабиев. ХIажимурад Камалов чIвана МахIачхъалаялъул бакьухъ жиндирго редакциялъул кIалтIа. ГIолохъанав журналист, ункъго мацI лъалев, Германиялдаги Англиялдаги цIаларав Малик АхIмедиловасда чохьолъ речIана. Цо-цо баяназда рекъон, гьел хIужабазда хурхун руго гIадамазул нугIлъиял. Амма цIех-рехалъул тадбирал тохлъизарулел руго».\n«Жинда кколеб буго, тIадегIанаб нухмалъи, мун Владимир Владимирович гIахьаллъичIого, мун гъорлъе лъугьинчIого гьениб иш цебехун инарин», - ян жубана Шевченкоца.\nАхирисесул хитIабалде гIенеккун, Путиница рагIи кьуна цIех-рехалъул идараялъул нухмалъиялъе хасаб буюри кьезе.\nВладимир Путин: «Дир пикруялда, бокьарав чиясда хурхун гьабураб такъсиралъул, чIваялъулни хасго, цIех-рех гьабизе ккола гьезул профессиялде балагьичIого. У, кьеркьеялъул ишалда журналистал аслияб къагIидаялда цересел кьеразда рукIунин абураб дур пикру дица къабул гьабула. РагIи кьола, цIех-рехалъул идарабазул нухмалъулезул жакъаго гьелде кIвар буссинабизе».\n20II соналъул I5 декабралда чIварав «Черновик» газеталъул бетIергьан ХIажимурад Камаловасул вац Магьдица нижер программаялъе комментариял гьарулаго абуна, I5 журналист чIваразул гьелгущинал соназда цогIаги чIвадарухъанасул цIар лъазабичIеб Дагъистаналда щиб букIаниги хисилин жинда кколарин. Амма бугила цого-цо жо жиндир хьул бижинабулебин.\nМагьди Камалов, "Черновик" газеталъул бетIергьан\nМагьди Камалов: «Владимир Владимировичасул буго жиндирго хасаб кIудияб къадру ва къуват. Гьесдаса, къуватиял структураби цIакъ хIинкъула. Гьесдаги гьел ишал цере инаризе бажарулеб батичIони, гьаб Россиялда гьечIо гьеб бажарулев чи. Практикаялъги бихьизабулеб буго, гьединал ишал жиндирго контролалде гъоркье Путиница росулел ругони, проблемаби рагIалде рахъинарулел рукIин. Гьединго Бастрыкиница кIвар буссинабулеб бугониги, ишал цере уна. ХIажимурадил иш мисалалъе босун абила, анлъго моцIалъ гьев чIваялъул иш багъаричIого цого бакIалда хутIун букIанин цIех-рехалъул идараялда. Гьеб ишалда квер хъвалев цогIаги чи вукIинчIо. Анлъго моцIида жаниб хисана лъабго яги ункъго цIех-рехчи, гьез гьабин абизе хIалтIи гьабичIо гьеб ишалда хурхун.\nПачалихъияб Думаялъул депутатазул кумекалдалъун нижеда бажарана гьеб иж Шималияб Кавказалъул федералияб округалъул даражаялъул цIех-рехалъул идараялъухъе кьезе. Гьелда хадуб нижер хьул баккун букIана иш дагьалъ гIаги цебе ине букIиналъул. Амма гьенибги щибниги гьабулеб гьечIо. Нижеда кколеб буго, гьеб иш гьанжеги бугеб бакIалдаго хутIулеб бугин, Россиялъул цIех-рехалъул комитеталъул контроль гьечIолъиялъин. Владимир Владимировичица масъала лъолеб бугони, дида ккола контроль баккизе бугин ва цо-цо багъа-башари нилъеда бихьизе бугин».\nГьанжелъезегIан кинабгIаги хIасил кьечIеб цIех-рехалъул ишалда, президентас тIалаб гьабунин абун, хIасилал раккизе рукIиналда кIудияб щаклъи загьир гьабуна нижер программаялъе комментариял гьарулаго, журналист ва жамгIияв хIаракатчи ГIабдулхIамидов Аликица.\nАлик ГIабдулхIамидов, журналист\nАлик ГIабдулхIамидов: ГIагалигун абила, гьел такъсирал гьарун ана гIемер заман. Жакъа захIматго букIуна абизе, гьел рагьизе ругин. Такъсирал гьаруралго гьез щвалде щун кIвар кьун букIине кколеб къагIидаялда цIех-рех гьабун букIарабани, хIасил дагьалъ батIияб букIунаан. Гьеб ишалда гьанже дагьалъ гIаги ракI бохизабулеб жо ккола президентасул рахъалдаса реакция букIин, гьес цIех-рехалъул идарабазе буюри гьабулеб букIин. Амма гьелдаса хIасил букIиналъе хьул гьабиялъул гурони, нилъее хутIулеб жо щибниги гьечIо. ЦIех-рехчагIаз гьеб ишалда унгоги кIудияб кIвар кьуни, щиб лъалеб гьел такъсиразул цоял гIаги рагьизе бегьула. Гьеб жибго нухмалъиялъеги кIудияб плюс букIинаан."\nРоссиялда чIварал журналистазул сияхIалъул ахирисеб мухъалда буго Гъабардагун Балкариялдаса Тимур Куашевасул цIар. Киве ккаравали лъачIого тагIун вукIарав Куашевасул жаназа батIун буго августалъул байбихьуда. ЧIезабун буго гьев къвалакь гьабураб загьруяб инъекциялдаса хун вукIин. Лъица гьеб гьабурабали, яги лъица гьеб тIадкъарабали лъазабизе букIиналъе кинаб гIаги хьул гьечIин рикIкIунеб буго республикаялъул жамгIиял хIаракатчагIазги.\nМун божулищ, президентас жиндирго кIвар буссинабунин абун Шималияб Кавказалда чIварал журналистазда хурхун цIех-рехалъул эффект букIинин абуралда? Гьединаб суал нижер программаялъ кьуна гьединго Гъабарадагун Балкариялдаса политолог ва жамгIияв хIаракатчи Ибрагьим Ягановасе.\nИбрагьим Яганов, политолог, жамгIияв хIаракатчи\nИбрагьим Яганов: «Божуларо, гьеб ахIвал-хIалалда хурхун тIадеги хIалуцин букIине буго Россиялда экономикиябги политикиябги ахIвал-хIал хIалуциналда цадахъго. Живго лъугьун президентасда кIоларо гьеб проблема рагIалде бахъинабизе.\nПрезидентас кIвар буссинабизе ккола жибго пачалихъияб гIуцIиялъул системаялде. Пачалихъалда къануналъул тIадегIанлъи гьечIони, такъсирчагIи тамихIалдаса рорчIунгутIиялъул хIакъикъат гьечIони, гьел процессал тIадеги хIалуцине руго.\nГьанже хасаб кIвар буссинабизе бугин абун президентас рагIи кьеялъул кинабгIаги кIвар гьечIо. Президентасда тIадаб жо ккола киналго къанунал киназго тIуразари тIалаб гьаби.\nПачалихъ букIине ккола халкъияб. Пачалихъалда журнулистазул гIумруялъул бицинчIоницин, бокьарав чиясул гIумру букIине ккола хазиналъун. Амма Россиялда чиясул гIумруялдаса учузаб жого гьечIин ккола. Чиясул гIумру хазиналъул рикIкIунеб гьечIони, ахIвал-хIал хисиялъе кинабгIаги хьулцин хутIуларо. Гьединлъидал гьеб хIужжаялда хурхун кинаб букIаниги хиса-баси кьей дидани бихьулеб гьечIо».\n«Гъабардагун Балкариялъул улбул» гIуцIиялъул бетIер Марьям АхIмадовалда лъикI лъалев вукIун вуго Куашев.\nМарьям АхIматова: "Дир пикруялда гьев чIвай рагьизе гьечIо. У, дида рагIана Путиница лъазабураб интернеталда. Куашев Тимурил кидаго букIана жиндирго пикру. Гьес кидаго хIинкъичIого загьир гьарулаан жиндирго пикраби. Гьединал рокьуларо нухмалъиялъе. Гьелъие гIоло чIванин ккола дида гьев. Гьев чIваялъул багьанабиги, гьев чIварал чагIиги тIатинарулел рукIарабани, дида ккохъе, баянлъизе букIана кин гьесул профессионалияб харкатчилъиялъ гьезие чIегIерал ишал гьаризе квал-квал гьабулеб букIарабали, гьелдаго цадахъ нилъеда бихьизе букIана хъулухъчагIазул хъантIиги, гьез чиясул гIумру рикIкIунареблъиги. Цоги жо дида бихьулеб гьечIо.\nГьесул букIинчIо я бизнес, я гьес лъилниги рахъ кколеб букIинчIо. Гьев вукIана гIицIго ракI бацIадав, принципиалияв журналист ва инсанасул ихтиярал цIунулев. Россиялда ахирисел церего ишаналде росун гьечIишха. Гьев диваналъул процессазде хьвадулаан, гьес гьенисан репортажал гьарулаан.\nЧIварал журналистазул, инсанасул ихтиярал цIунулезул ишазда сверун цIех-рехалъул интерес цертралъеги гьечIин, ккола дида. КIудияб коррупция, кIудиял гIарцазда сверун рукIуна гIемер балъгоял ишал, чIвадариял, хIинкъизариял. Гьелъие гIоло гуриш чанги гIолохъанал лъимал рохьазухъе унел. Низам цIунулел идарабаз журналистал ва гражданиял хIаракатчагIи чIварал тIатIинариялъул бакIалда ралагьула гIазаб кьун, инжит гьарун жидедего тIаде гьаричIелцин такъсирал росиялъе къурбанал. Гьедин гурищ гьел полициялъухъан рорчIун сордо-къо рукIуб бахъун, рохьоре унел, цIидаса гьезухъе жалго ккечIого хутIиялъул мурад ккола гьеб. Гьезие бокьун гьечIо кIиабилеб нухалдаги гьезухъе ккезе."\nЩай гIицIго Дагъистаналда ругел журналистал чIваялъул гIемер хIужжаби? КъватIисан, ай, Гъабардагун Балкариялдаса Ибрагьим Ягановасда гьадин бихьулеб буго гьеб проблема.\nИбрагьим Яганов: "Дагъистаналда ахIвал-хIал, мисалалъе, нижехъ, Гъабардагун Балкариялда бугелде дандеккун цIакъго батIияб буго. ТоцIебе босани, баянго бихьулеб буго коррупциялъулъ къараб тухумчилъи. Гьебни федералияб централъе данде кколеб хIакъикъат бугин, ракIалде ккола дида. Коррупциялде данде тIалъи къеркьолеб гьечIо, гьеб гьелъ буссинабун буго нухмалъи гьабиялъул инструменталде, къагIидаялде. Дагъистаналде нахъ вуссун абила, гьенир кIиабизеги руго гIемер халкъал, гьеб ккола проблемабиги гIемер ругин абураб жо. Жиб-жиб халкъалъул жиндирго проблемаби руго, жиндирго суалал руго. Гьел щвалде щун рагIалде рахъинариялъул бакIалда, нухмалъиялъ ралагьулел руго жалго тахалда хутIиялъе батIия-батIиял къагIидаби, гьелъие гьединаб ситуацияги данде ккола. Гъабардагун Балкариялда гъабардаязулги балкаразулги проблемаби ратани, Дагъистаналда гьел руго анцI-анцI нухалъ цIикIкIун. Къанун хIалтIулеб гьечIин абизе бегьула. Талъи аслияб къагIидаялда бизнес гьабулеб руго.Тухумчиялъул система пачалихъияб системаялдаса бергьунеб бугин абизе бегьула. Хасго гьеб буго Дагъситаналда ва гьеб киналъулго ракIбацIадго бицине хIалбихьулел журналистал чIвалелги руго вахIшияб къагIидаялда. Дагъистаналда гьединал журналистал дагьал гьечIо. Гьединлъидал гьенир чIваралзул къадарги буго цIикIкIун."\nКамаловасул пикруялда, Дагъистаналъул пачалихъиял хъулухъчагIазда журналистал жидеего хуъулухъалда гурони, тIокIаб бакIалда рихьулел гьечIо.\nМагьди Камалов: Нилъер регионалда пачалихъиял хъулухъчагIазда лъаларо щиб жо кколеб бетIер хIалтIизаби. Гьезда лъаларо, чанго галиялъ цебе ургъизе кколин абураб жо. Гьезие журналисталгун кIалъазе бокьун гьечIо, гьезда кIола гIицIго абизе, хъвагеян, хъвани жидеца дуе тамихI гьабилин. Амма журналистаз хъвалеб буго, хадуб гьезие тамихI гьабулеб буго.\nДица пачалихъиял хъулухъчагIиян абулеб мехалда, гьел гьединго ккола цIех-рехалъул идарабазул, прокуратураялъул, Жанисел ишазул министерлъиялъул системаялъул хIалтIухъаби ва нилъер тахшагьаралъул майданалда бугеб "ХъахIаб рукIур" ругел киналго хIалтIухъаби. Хъвагеян яги кин хъвазе кколебали малъулел гIемер руго республикаялда. Жидехъ гIенеккичIезе, цогидазе дарс хIисабалда, тамихI гьабулеб буго. Гьедин гурищха Дагъистаналъул пачалихъияб университеталъул журналистикаялъул факультет лъугIарал гIолохъабазе бокьун гьечIеб журналисталлъун хIалтIизе. Гьез гIамал гьабулеб буго телевидениялде ун, гламуриялин абулел программаби риччазе яги пачалихъияб аппараталъул пресс-хъулухъазде ине. Гьениб щибниги гьабизе кколаро."\nАслияб къагIидаялда Дагъистаналда журналистал чIвалел рукIиналъе гIилла гьадинаблъун бихьулеб буго ГIабдулхIамидовасда.\nАлик ГIабдулхIамидов: «Россиялъул регионазде гъорлъ бищунго гIемер Дагъистаналда рукIунел ратила жидерго хасал интересал ругел къокъабазда, тухумазда гьоркьор балъгоял тунка-гIусиял, рагъал. Гьел рагъал зама-заманалдаса рагъурула пуланаб буголъи жидехъего босизе яги пачалихъияб хъулухъ жидехъего босизе хIалбихьулеб мехалда. Сундухъ жал рагъулел ругелали лъалел гIадамал нахъе-цере балагьуларо, гьел бигьаго уна чи чIваялдеги. Ризго гьезул къурбаналлъун Дагъистаналда рукIуна рахъазул жахIдаялъул кьалбал ратизе ва гьезул бицине хIалбихьулел журналистал.»\nГьаб бакIалда ГIабдулхIамидовас гьабуна цо ремарка. Гьесул пикруялда, нилъер жамгIияталда гьанжеги берцинго бичIчIун гьечIо информалатаздаса жиндиего букIине бегьулеб хIакъаб пайда ва гьезул хIакъал функцияби. Нилъер жамгIият гьанжеги ругьунаб ва хIадураб гьечIо журналистал, информалатал цIунизе.\nЩай гьел жамгIияталъ цIунизе кколел, абун суал лъалаго, гьес абулеб буго, гIицIго журналистазул къавм, информалатал кколин пачалихъиял хъулухъчагIазда, тIадтаразда тIад эффективияб контроль билъанхъизабизе бажарулеб, жамгIияталда лъугьа-бахъунеб бихьизабизе кIолеб инструментин. ГIадада гурелъулин пресса рехсон абулеб, ункъабилеб нухмалъиян. Гьебго заманалда жинца бицен гьабулеб бугин ракI бацIадал, лъиданиги рачIел, эркенал ва мекъал ишазда аскIосан берал къанщун, кIвар кьечIого ине бажаруларел журналистазулин, информалатазулин, жубана нижер прогрммаялъул гIахьалчияс.\nАлик ГIабдулхIамидов: «Нилъер жамгIияталъ жинцагоги тIалаб гьабулеб гьечIо нухмалъиялдаса, низам цIунулел идарабаздаса къанунал тIуразари, букIине кколеб къагIидаялда жидерго хъулухъазул тIадкъаял тIаразари, жиб-жиб хIужжаялда хурхун щвалде щвараб цIех-рех тIобитIи. Гьеле гьеб буго аслияб багьана жамгIияталда жаниб бокьа-бокьараб гьабулел къокъаби раккиялъеги, тухумчилъи тегьалеб букIиналъеги, гьединал рагъал загьирлъиялъеги, ахир-къадги журналистал чIваялъеги».\nГIабдулхIамидовас кIвар буссинабулеб буго гьеб проблемаялъул цогидаб аспекталдеги. Гьес абулеб буго журналистаз жидецагоги гIамал гьабизе кколин жалго цIуниялъе хIинкъигьечIолъиялъул цо-цо тIалабал тIуразаризеян.\nЭР. Дуца кинал тадбиразул бицен гьабулеб бугеб? Кин журналистаз жалго цIунизе кколел дур пикруялда?\nАлик ГIабдулхIамидов: "Дица абулеб буго жиндихъ гIурал хIужаби, далилал гьечIого бицен гьабулеб чиясул хаслъиялде журналистас кIвар буссинабиялъул, конфликталда журналистас доб яги гьаб рахъ кквеялъул хIакъалъулъ. Руго журналистазда кидаго ракIалда рукIине кколел элементариял тIалабал. Гьеб цо-цо нухалда журналистасул этикаялдаги руго хурхарал. ЦIодорлъи буго журналистасул аслиб хъаравул. Журналистас жиндирго цIех-рех тIобитIулеб мехалдаги, живго цIуниялъе ургъизе ккола батIи-батIиял къагIидаби.\nЖидеда хурхун журналистаз информация бакIарулеб букIин бихьулел гIадамаз гьабулеб буго цебеккунисеб жидерго гали. Гьединазда бигьаяблъун ва учузаблъун бихьулеб буго журналист чIвай, цогидаб къагIидаялда конфликталъул багьана, мисалалъе кIалъа-басаязщдалъун тагIинабиялъул бакIалда."\nГIабдулхIамидовасул пикруялда пикруялъе гIоло чи чIвай, журналистал чIвай гьеб ккола гъваридаб коррупция бугеб, халкъалъул ургъел гьечIеб, хIакъаб гражданияб жамгIият гьечIеб, жамгIиял институтал рихьдае ругел республикабазул ишараби.\nАлик ГIабдулхIамидов: «БитIараб бицани, ахирисеб заманалда дида кколеб буго, нилъехъ бугин рагIул эркенлъийин, амма гьечIин лъиданиги бачIеб прессайин. Амма битIахъе абизе ккела, баталъиялъул рахъалдаса, бегIерлъиялъул рахъалдаса нилъер информалатал ратизе бегьулин Россиялдаго тIоцебесеб бакIалдайин. Жакъа Дагъистаналда бугеб прессаялъул мозаикаялде балагьун абизе бегьулеб батила, нилъер республикаялда бугин пуланаб оппозицияб пресса, пикру, бербалагьийин. Амма гIицIго жамгIияталъул интересал цIунулеб пресса республикаялда, дир пикруялда, гьечIо. Руго информалатал батIи-батIиял къокъабазул хасал интересазе хъулухъ гьабулел. ГIаммаб къагIидаялда балагьани, гьеб бихьулеб буго нухмалъиялъе оппозицияб прессалъун. Амма дагьалъ гъваридго ххал гьабун хадуб, тIаде кколел руго гьезда нахъ ругел къокъабазул интересазде.\nГьаниб гIиллабазул бицунаго кIвар буссинабизе бегьулеб батила кIиго моменталде. ТIоцебесеб, жибго талъиялъул интерес гьечIолъиялде. Дир бербалагьиялдасани, цIодораб ва жавабчилъи бугеб нухмалъиялъул интерес букIине ккола жамгIияталда жаниб лъиданиги бачIеб пресса букIиналъул. Нухмалъиялъе жамгIияталда жаниб позитивиял хиса-басиял рихьизе бокьун батани, квербакъи гьабизе ккола лъиданиги бачIеб пресса баккиялъе.\nКIиабилебги, лъиданиги рачIел информалатал раккIиялъе квербакъи гьединго гьабула цебетIураб гражданияб жамгIияталъги. ГIагалигун абила, гьебги нилъер гьечIо. Ахирисел соназда гьелъул цо-цо элшементал нуронираккун гьечIо».\n"Дир ихтиярал - дир эркенлъи"


ЭР-сан жиндирго цIар бицине разилъичIей гIолохъанчIужуялъ бицана жий ригьнаде анин кIиго нухалъ. КIиябго нухалъ диниял чагIаз абунин истихаралъ гьел ригьнал ритIун кколилан. Амма цIан къоялде ятIалъанила жий.\nИстихаралъул иш гIицIго диниял чагIазул яги гIадатиял гIадамазул ишин тезе бегьилаан, гьанжегIагар цо магIарул мухъалъул нухмалъулес гьабураб лъазаби гуребани. КватIичIого гьенир рукIине ккола рищиязул кIиабилеб тур.\nГьедин бакIалъул нухмалъулес цояв кандидатасе малъа-хъвай гьабун буго кандидатура нахъе бахъизе, щайин абуни цо динияв цевехъанас гьабураб истихараялъ бихьизабун бугила рищиязда гьесул дандияв бергьине вугилан.\nПалихъабийин, балъголъи лъалелин жидедаго цIарал лъурал гIадамаз ахираб заманалда Дагъистаналда балъго гьабулеб буго жидерго хIалтIи. Щайин абуни рохьилазул амираз гьабураб хIукмуялда рекъон гьел чIвазеги рес букIун.\nГьедин палихъабазулги, бер ккеларедухъин, квешлъиялдаса цIунизейин сабабал хъвалезул гIезегIан чи чIвана республикаялда хасго ахираб кIиго соналда жанив. Исламалда рекъон, палихъанлъи ккола ширк – диналдаса рикIкIалъи. Амма салафияз гурони, тIарикъатчагIаз мекъаблъун рикIкIунаро сабабал хъвай.\nИсламалда жаниб буго истихара абулеб баянги. Гьеб ритIухъ гьабула кIиябго рикьиялъ – тIарикъатчагIазги салафиязги. ЧIумал рехун, яги какги бан, кIвар цIикIкIараб суалалъе жаваб бачIинабулеб къагIида ккола гьеб.\nИстихара гьабулел чагIи гIезегIан ратулел руго дагъистаниязда гьоркьор. Аслияб куцалда гьеб гьабула ригьин битIун кколищали, мина-карт, яги автотранспорт босизе, ялъуни хIежалде ине бегьулищали лъазеги. Руго, масала, радал къватIире рахъиналде чIалгIадего гьеб гьабулелги.\nCасикьа гIалимчи МухIамадил ГIабдурахIимица бицухъе, дагъистанияз истихар гьабула кIиго батIияб куцалда – шаргIиябги жидецаго ургъараб къагIидаялдаги. Ургъараб къагIида кколин чIорал, яги чIумал рехун гьабулеб истихарин абуна гьес.\nМухIамадил ГIабдурахIим: «Цо жо гьабизеги къваригIун, амма кIимагIиде ярай гIадин мун йигони, гьабула истихар. КIиго ракагIаталъул какги бан, Аллагьасде дугIаги гьабун, гьарула дуе мустахIикъаб, лъикIаб жо бихьизабейин.\nГьеб буго шаргIияб истихар. Бокьарав чияс жинцаго жиндиего гьабула гьеб. ГIиси-бикъинаб жоялъе гIоло гьеб гьабулелинги рукIунароха гIадамал. ТIарикъатчагIазул система буго чIумаздалъун истихар гьабулебги.\nПалхIасил, цо кIудияб хIукму гьабизе ккараб мехалда – ригьин гьабулелъул, сапар бухьунелъул битI кколищ-кколарищали бихьизе гьабулеб жо».\nГIабдурахIимица истихара чIумал рехун гьабизе бегьуларин абуниги, Буйнакскиялъул мажгиталъул дибир ГIабдукаримица ЭР-ялъе ритIухъ гьабулеб буго гьеб къагIидаги.\nГIабдукарим: «Аварагас как малъулеб гIадин тIадчIун малъулаанила асхIабзабазда истихаралъул какги. Гьелда бан кьучIаб хIадисги буго. Бажурийин абураб тIехьалда хъвалеб буго нусго соналъ цеве вукIарав Египеталъул Зайнул Азаралъул университеталъул ректорас абулеб бугила чIумазда гьабулеб истихар бегьулин абулелги ругила гIалимзаби».\nАмма Хунзахъ мухъалдаса мугIалим ГIайшат ХIусеновалъ ЭР-лъе абуна гьеб бугин гIицIго диниял чагIаз жтоннеидерго къадру бахине, чагIи тIаде хьвадизелъун гьарулел жал.\nГIайшат ХIусенова: «Гьелда бараб жо букIунаро. Щайин абуни Аварагасухъе кьечIеб балъголъи Аллагьас гIадамазухъе кьоларо. Гьеб цо. КIиабизе бугони, нижер росулъ (Уздалросулъ) истихарги рехун гьарурал ригьнал данде ккечIоха.\nАмма данде кколарин абурал ригьнал данде ккарал хIужабиги лъугьана. Масала, дир яцалъул ясалъул ригьин данде ккечIо.\nАмма цIаларав чияс абун букIана истихаралъ битIун кколин бихьизабулеб бугила. Гьелъул абурав васас цойги яс ячана дова къватIиве араб бакIалъа, гъойги цогидасе ана.\nГIадамал махсароде кколеб жо буго гьеб. Жидехъего гIадамал рачIине, гьедин жидерго хIурмат цIикIкIине гьарулел жал руго диниял чагIаз гьел».\nМахIачхъалаялдаса Мурад МухIамадовас ЭР-ялъе бицана гьанже республикаялда къанагIатги ватиларин цо нухалдагIаги истихара гьабичIев чи. Жинцаги гьабулила гьеб цо щибниги гьабилалде цеве щакдарулев вугони.\nМурад МухIамадов: «Эмен вукIаравани, инсудаги цIехелаан, лъида цIехелеб? Рехула истихар – Аллагьасда цIехеларищха… ГIиси-бикъинаб, масала, тукадаса чед босилищ-босиларищин абураб суалалъе гIоло рехулароха истихар».\nМурадица бицана жиндихъги гIенеккичIо яцалъ жиндирго яс кьунин росасе лъабго соналъ цее. Амма жинца гьелъие бадирчIваял гьарунила, истихаралда рекъон, гьеб ригьнае битI кколарин, ахирги ятIалъулин гьей.\nГьедин ятIалъизеги ятIалъанила яцалъул яс. Мурад МухIамадовас гьединго мисал бачана чуязда рекIине малъулеб бакI рагьизе къваригIун МахIачхъала бакьулъ ракь босизе ракIалде ккедал жинца гьабураб истихаралъулги.\nГьеб мехалда жиндие жаваб бачIанила гьеб босейилан. Амма шагьаралъул мэр СагIид Амировасулгун республикаялъул тIалъиялъулгун дагIбаги ккун, гьеб ракь бичун гьечIо гьесие. Истихаралъ мекъи бицун буго гурищинха дудаян абидал, гурин жаваб кьуна Мурад МухIамадовас. Гьеб бугила доб ракь босизе ине жив кватIиялъул магIна.


«Кинабго жо хиралъила»\nКванил нигIматал дагь-дагьккун хиралулъел руго. Араб соналъул май моцIалда исанасеб май дандеккуни, цо-цо нигIматазул багьаби 60-70%-алъ цIикIкIун руго.\nХIакимаз лъазабулеб буго гIемерисел тукабазда багьаби тIаде рахунел ругин кинабгIаги гIиллаги гьечIого. Россиялъул генералияб прокуратураялъул данделъиялда гьеб суалалда тIаса бицун букIана, багьаби тIаде щай рахинарулел ругелали цIех-рех гьабизе кколин.\nДагъистаналъул прокуратураялда абуна кванил нигIматазул багьабазда хадуб халккун бугин жидецаилан. Амма гьеб масъалаялда тIаса ахирисеб цIех-рех низам цIунулез моцIалъ цебе гьабун букIана. Гьелъул хIасилазда рекъон, мисалалъе, гIакдал гьан анцIго проценталъ хиралъана, песокалъул чакар – 2%-алъ, ханал – 15%-алъ, хъапустан – 22%-алъ, гречка – 20%-алъ, картошка – 5%-алъ, охцер ва помидор – 35%-алъ.\nБагьаби тIаде рачIунел ругилан социалиял сайтаздаса гIарзадулел чагIаз хъвалеб буго пачалихъалъ багьаби цойиде рачине кколин ва цIикIкIине риччазе кколарин. Къануналда рекъон, багьабазе гьединаб низам чIезабула, чара гьечIого къваригIунел кванил нигIматазул сияхIалда ругел нигIматазул багьаби цо моцIида жаниб 30-% цIикIкIани. Гьединал хIужжаби жеги рукIинчIо, багьаби 30%-алдасаги цIикIкIунел руго, амма кIиго-лъабго моцIида жаниб. Гьелдалъун хIукуматалъул ихтияр гьечIо багьаби цойиде рачине. ТIадежоялъе цойиде рачарал багьаби гьеб низамалда 90 къоялъ гуронни ккезе бегьуларо.\nКванил нигIматазул багьаби хиралъизе ругодай жеги? Бизнесчи ХIусейн Халилулаевас «Эркенлъиялъе» кьураб баяналда рекъон, багьаби жеги тIаде рачIина. Гьес абухъе, мисалалъе, росдал магIишат бугел чагIазе хур-ахалъе росизе кколел руго импорталъулал батIи-батIиял алатал – гьезухъ кьолеб багьа цикIкIиналъ росдал магIишаталъул нигIматазул багьабиги цIикIкIинарулел руго.\nХIусейн Халилулаевасул баян\nЭкономист Андрей Меладовас «Эркенлъиялъе» цебе абуралда рекъон, долларалъул багьа хиралъанагIан кванил нигIматазул багьабиги тIаде рачIина. НигIматазул багьаби гурелги хиралъизе руго, автомобилазул багьа, ратIлил багьа, дарабазул багьа ва гь.ц. багьабиги тIаде рачIинаян прогноз гьабуна экспертас.\nДагъистаналъул нухмалъиялъ гIамал гьабулеб буго багьаби тIаде ин тохлъизабизе\nГIалибег ГIалиев: «Дагъистаналъул бюджеталдаса кепекги инчIо Донецкалде»\nМахIачхъалаялда рагьана бесдалазул тIоцебесеб тукен


ХIаригабурлъухъ » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\n– КIудияв гIамир Тимур ибн Тарагай Барлас! Гьев тарихалъул мугIалимасдаса гIелмияб пайда босизе рес буго нилъее. КигIан кIал хъачIав чи гьев вукIаниги, тарихчи чIвачIого нахъе цIунани, дур пачалихъалъе гьелъул хайир букIина, бетIер чIахъаяв кIудияв гIамир Тимур ибн Тарагай Барлас!\n– Дир беразда цереса нахъе раче! ГIазул пуй-чIваялъ ва тIолел гIансаз аскар гъурулеб мехалъ гьев чIухIарав тарихчиясул хабар камун букIана дие! – илан хъетIана Рекъав.\nТимурил бо лъалхъараб бакIалда букIараб ракьулъ гьабураб цоги рокъоре щвезаруна берал къваридал рагъухъабаз Чанахъанги, Маххулавги, Меседоги. Гьениб Каримбейица Гъиргъизиялъул мугIрузул ва дора дандчIвалел пуй-чIваязулги гьуразулги бицана, амма ХIаригабурлъухъ гIадаб кутакаб кьаби гIазуца Тимурил боялда кибниги щвезабичIилан мукIурлъана гIалимчи-мирза. КигIан кьварарав чи вукIаниги, цIаларал чагIазухъ, махщалилазухъ цо-цо гIенеккулин гIамир Тимур ибн Тарагай Барласилан тIадеги жубана гьес.\n– Чанахъан, дица нуж кIудияв гIамир Тимур ибн Тарагай Барласил гучаб пачалихъалъул тахшагьаралде Самаркандалде ахIулел руго, яргъил мацI гуребги, гIелмудул мацIги нижер къираллъиялда тIибитIун бугеб куц бихьизе, – ян кIалъана Каримбей.\n– Нужеца гьаб МугIрузул улкаялда бекьулеб зулму бичIчIулеб гьечIо нижеда. Щиб лъалеб, Бухаралде ва Самаркандалде щведал, нужер маданият бичIчIизе рес буго. Рази вуго дун, – илан жаваб гьабуна Чанахъаница.\n– Лееее, инсанлъи лъугIарал зулмучагIи! Чорок гьабуге дун, нужер нахъегIанал чурхдул тIаде рахиналдалъун! Гьадин кIорокIула дица нуж! Гьадин гIазу речIчIун чIвала дица нуж! Те дунги гьаб МугIрузул Улкаги магIарулазе! РухIгIан дун хириял гьаб ракьалъул бетIергьабазе! Дир парсазухъ гIиял хьихьула гьез! Дир щобазда хурзал рекьула гьез! Хьитал рахъун, хIатIида гIицIго гурони, хурзабахъе лъугьунаро гьел! Санайил беэн гьарула хурзал! Толаро гьениб чIар! Дир ругънал сахгьарула гьез – ччукIалабазда гъоркь къадал рала, кьураби кквезе гъутIби чIола! Дир щобазда щущарал гьарчал рищун, гъугъдузул гохIал гьарула! ГанчIил росаби, нухал, сиял эхетула! Дунги гьаб МугIрузул Улкаги магIарулазе, гьаб ракьалъул халкъазе рижарал руго. Гьал халкъал МугIруз кидаго цIунана ва цIунизе руго! Гьез ниж цIунаралгIан мехалъ! Нуж тIубанго гъурун тIагIинаризе бокьун батичIони, рачIарабго бидулаб нухалъ нахъе ххазабе; лъималги, руччабиги, харабиги чIварал бидулал квералги росун, нуж МугIруз тIад хIехьоларо!\n2012 -2013 с.с.\n» Бице, магIарулал, нилъерабго мацI!\n» ГIатIидаб росулъ гьитIинаб школа.


Пагьму цIакъго битIарав Рочиса Хъазахъилав... » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nГIали Каяевас хъвалеб буго гьавураб къоялдаса нахъе МухIаммадаминилан цIар лъун букIаниги, Дагъистаналда гьев лъалаанин Хъазахъилав хIисабалда. «Хъазахъ» абураб рагIул кIиго магIна буго. Цин бугони, гьеб ккола хинаб рахъалдехун гIумру гьабулел магIарулаз гуржиязде абулеб рагIи – «хъазахъ». КIиабизе, магIарулаз гьедин абула асир гьарурал гуржиязул наслуялъул чагIазда. Закаталаялъулгун гIорхъода бугеб гуржиязул «Хъизихъ» абулеб бакIалдасан бачIараб рагIи ккола гьеб. Аслияб куцалда гуржиял гьениса ккун рачIунел рукIун руго. Гьединлъидал МухIамадаминги гьединаб хъизаналдаса чи вукIун ватилин абураб пикру бижулеб буго.


АхIичIого рачIарал «гьалбал»\nТалат къоялъ сверун ккун букIана Унсоколо мухъалъул нухмалъиялъул мина. Официалиял идарабаз гьеб баян мекъи бугилан абулеб букIана информалатаз цIех-рех гьабидал. «Эркенлъи» радиоялъ бухьен гьабуна Унсоколо мухъалъул нухмалъигун.\nУнсоколо мухъалъул нухмалъиялъул мина сверун ккун букIиналъул хабар тIибитIана талат къоялъул къалъул гIужалде гIадин. Амма щиб гIиллаялдалъун тIоритIулел тадбирал гьелали лъиданиги лъалеб букIинчIо. Официалиял структурабаз гьеб баян тасдикъ гьабичIо жидеда лъалеб жо щибниги гьечIилан чIана гьел. ХIакъикъат лъазабун Унсколо мухъалдаса чагIазулгун бухьен гьабидалги мина сверун ккун бугилан абун гурони гьелъие гIилла лъалеб гьечIона лъиданиги.\nРадалиса жиндирго къваригIелалъ Унсоколове щун вукIанин жив, гьурмада маскаби ххурал тIад аскариязул ретIелги ретIарал чагIи рукIанин нухмалъиялъул минаялда сверун чIунилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе Генуб росдал бегавул МухIамадов ГIалиасхIабица. ТIокIаб батIияб лъалеб жо гьесдаги гьечIоан.\nГьоркьоб заман индал тIадеги баянал швана нижехъе. 2011 соналдаса байбихьун хIалтIулеб бугеб, цIакъго басриял минабахъ гIумру гьабун ругел гIадамал цIиял бакIазде гочинариялъул суал мухъалда кин унеб бугебали хал гьабизе рачIарал гIадамал ругин гьелилан бицана нижее Унсоколо мухъалъул нухмалъулесул кумекчи Баширов МухIамадица. Документазул хал гьабизе рачIунел чагIи гьурмада маскабиги ххун рачIиналъе гIилла щибилан гьикъидал Унсоколо мухъалда хIалуцараб ахIвал-хIал букIиналъ рачIун ругинха гьел гьанире. ТIокIаб щибниги ахIуд бахъинабизе ккараб хIал гьечIин гьелъул кинабго лъикI бугилан абулеб букIана гьес жиндирго кIалъаялда. Гьелда щвезегIан ункъо нухалъ батIайиса цин Россиялъул генералияб прокуратураялдаса, республикаялъул прокуратураялда гьединго цогидал идарабазул хIалтIухъабиги рачIун рукIанин гьенире. Гьезул тIокIал чIечIого тIоритIулел халгьабияз жидерго хIалтIуде регIизе толел гьечIин жалилан гIарзги букIана гьесул:\nБаширов МухIамад: «Балагьараб мехалъ цохIо нижер мухъалда гурони гьеб программаялда рекъон гьабулеб хIалтIулъ цебетIей гьечIеб гIадаб жо кколеб буго. Живго президент Р. ГIабдулатIиповасги абун букIана Унсоколо ва Хасавюрт мухъалда гурони басриял минабахъа гIадамал цIиял бакIазде гочинариялъул суал беццизе ккараб къагIидаялъ гьечIилан. Нижер гIадаб захIматаб мухъалда хIалтIи берцинго унеб букIиналъищ гьел гIажаиблъизарун ругелали, бичIчIулеб гьечIоха".\nЭ.Р Щибилинха гьез абулеб бугеб халгьабиялда гьоркьоб?\nБаширов МухIамад: "Щибилан эз батIаго абилеб. Эз гIайиб чIвазе кколеб хIалалъ хIалтIиги гьабун букIинчIо нижеца. ГIиси-бикъинал гIунгутIаби камурал чагIиги рукIунарелъул гьезад тIадги хIалтIулел ругелъул ниж.\nБалагьараб мехалъ баркал кьезе кколеб бакIалд хIалтIи гьабуралъухъ нагIана кьолеб бакIалде бачIун буго иш. Лъаларо нижер мухъалдаги мацIихъабаз тIибитIизабураб хабаралда хадур рачIарал чагIийиш гьалали лъалеб гьечIо».\nДагьаб хадуса нижгун бeхьен гьабурав, жиндир цIар бицине разилъичIев чияс абулеб бугоан тIасабихьиялъе гьеб хабарги бицун хасаб хъулухъалъул гIадамал рачIиналъе букIараб хIакъикъияб гIилла бахчулеб бугин гьез. ХIакъикъат абуни тIубанго батIияб бугин. Амма телефоналдаса мухIканго кинабго бицине разилъичIо гьев.


Игзал » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\n«Алла Пугачева» –ян абураб пьеса хъван бук1ана дица. Гьеб лъуна нилъерго авартеатралъ. Гьеб спектаклалда бицунеб бук1ана Алла Пугачева – ян абулей г1адан, квер ккун вачун цойгиги Галкин – илан абулев чигун, Дагъистаналде концерт кьезе яч1иналъул. Гьеб бук1ана комедия, сатира… Божа, дида киданиги рак1алде ккун бук1инч1о Авартеатралда гьединаб сепктакль бихьизабунилан Алла Пугачевалъеги гьев Галкиниеги лъимал гьарилилан. Бокьун гьеч1о дун сабаблъун Пугачевалъеги Галкиниеги лъимал гьарунилан къват1ибе раг1изе. Гьабилеб дарман лъаларо…\nТалих1 ккараб жо буго гьезул лъамалазда – ясалда Лиза васасда Гарри – илан ц1арал лъун рук1ин. Дагъистан сабаблъун рижарал лъимал ругиланги абун васасда Хьвархьвач ва ясалда Хъистаманилан лъун бук1арабани щиб гьабилеб бук1араб? Хъандулай Галкина. Галкин Хьвархьвач Максимович. Гьединан нилъер ц1арал лъейгицин х1ехьелаан, бигьаяб жо – рачун дихъе рач1анани к1иябго лъимер, мун сабаблъун рижарал жал ругин гьанже т1алаб гьебейин азулилан? Ч1арт1илъги жемун к1иго билбаг1араб жо цебе лъуни, Хъистаманги Хьвархьвачги? Киг1ан къвак1арав чиясулги хвах биччула гьединаб бак1алде ккани.\nК1иябго лъимер бегьилаан раччун авартеатралде щвезаризе, нужедаги бугин г1айиб гьал рижиялъе, кинабго дит1е рехугейин, «точно» артистал рахъунел г1адал жалги ругилан – лъихъе кьелел гьел? Х1айбула Г1абдулгъапуровас гьел хьихьуларо, бусурбаби гурилан, Шамилил заманалда бук1араб гъазаватлги жоги рак1алде щун лъугьуна. Гьит1инаб къоялдаса нахъего хьихьун, г1езарун авартеатралъеги артистал щибизе рук1инел? Нагагьлъун циндаго президент вач1ани авартеатралде, Галкиназул ц1ун эбги батани, сурила гури?\nЛъимазда цадахъ бач1унеб раг1ула материнский капиталин абураб жо. Г1арац бач1унеб буго, амма кодобе щолеб раг1уларо гьеб. Гьеб кьолеб раг1ула лъимал к1удиял г1ураб мехалда гьел ц1ализаризе, гьезие рукъзал росизе. Хьвархьвачги Хъистаманги к1удиял г1езег1ан анир щал рук1инехъин ругел? Гьел к1удиял г1езег1ан памперсал росизе кколарелищ? Маго майилан щай кьолереб лъималазул бет1ергьабахъе «и так и так» кьезе кколеб жо? Гьебги толеб гьеч1о. «Материнский» капитал лъималазул бет1ергьабахъе кьунилан, пенсиия кьолеб бак1, т1убараб армиялъ сверун ккун бук1ун буго. Ч1артилъги жемун цебе лъун бугеб к1иябго билбаг1араб лъимада, нужее г1арац кьолеб бак1 сверун ккун бугин, кколеб толеб жо бич1ч1улеб х1ал гьеч1илан дица кин бич1ч1изабилеб? Гьезул к1алдиб «постояно» ч1ван тезе керенги гьеч1еб…\nСадикалде кьезе кколел ал Галкинал. Цебецин г1арац кьезе бегьулаан заведующиялъе, рищват кьезе бегьулаан, майин гьаб лъимер бачейин нужехъего–ян. Гьанже Рамазан президентлъун вач1араб мехалда ришват босизеги х1инкъулел руго, лъималги къот1нор хут1улел руго. Цебе садикалъул заведуюшиялъ абулаан, дицаги т1ад ругезе кьезе кколин рищват, элъ босулеб жо бугин духъагиян, гьанже гьединан абизеги к1оларого расги лъик1аб х1ал гьеч1о элъулги. Мах1ачхъалаялдаго киналниги организацияби ч1ун руго Амиров т1ад вуссун вач1инег1ан, рищиял гьарун т1амурав мэрги гьеч1о, рищиял гьарич1ого мэрлъи гьабизе къуватги г1олеб гьеч1о. Жиндаса вац1адав чи гьеч1ин, рищиял т1орит1ани жив президентлъун вищулаанин Дагъистаналда – ян ч1ун Амировги вуго, туснахъалъув вугониги. Дица гьебгощинаб жо Хьвархьвачидаги Хъистаманидаги кин бич1ч1изабилеб?\nЦадахъ рачине бегьилаан лъимал х1алт1уде, телевидениялде. Телевидениялдаги ц1ияв чи т1амун вуго директорлъун, гьабсаг1аталда телевидениялда щиб кин бук1унебали лъазабулев вуго, Галкиназе тарбия кьезе рег1ун гьеч1о. Москваялдасанги телевизоралъ Галкинал рихьизарулел ругони, Дагъистанлдаги гьелго Галкинал раккарулел ругони телевизоралдасан, цого жоялъухъ ралагьун кидаллъалг1ан рук1инел? Дагъистангойищ дунялалда бихьизабилареб?\nНилъер президент вук1уна зама–заманалдасан «Дагестан кормили, но не лечили» – ян. Гьабсаг1ат бищунго х1ажат буго гьел Хъистаманги Хьвархьвачги «кормит» гьаризе. Лечения байбихьила Бичас биччани, Хьвархьвачие сунат гьабураб мехалда. Цо–цо чаг1и рахъуна президентас г1емер бицунеб бугила гьадаб цо «кормили лечили» – ян абураб раг1и. Президентас г1емер бицунеб гьеч1о гьеб, сверухъе ругел журналистаз, телевидениялъ, газетаз, журналаз, радиоялъ г1емер къват1ибе кьолеб буго. Прнезидентас щибилан абуниги къват1ибе кьолеб буго. Цо нухалъ кьун толеб гьеч1о, нусго нухалъ кьолеб буго. Гьелъие к1иго г1иллаги буго, т1оцебесеб ккола чорхолъ бессун бугеб х1елх1елчилъи. Жураналистазе нухмалъи гьабулел чиновникал руго, президентасе живго г1емер гаргадилев вихьизавиги, рецц–бакъги жидеего г1адин бокьулин рак1алдеги ккун, гьесие ц1ар гьабулел ругел чаг1и. Жидерго х1елх1елчилъи г1акса кколеб бук1ин бихьуларого руго. К1иабилеб г1илла ккола, президентас гьабураб к1алъаялда гъорлъа бищун жидедаго бич1ч1араб жо къват1ибе кьезе бокьи. Бич1ч1ич1еб жо кинха гьезги къват1ибе кьелеб, эбги нусго нухалъ. Ц1акъ бокьулеб буго президентас абу–абураб къват1ибе кьезе, гьесда жалго рихьизе, гьес жалго «кормит» гьариялде хьул лъун.\nГьезие нусгог1ан къвариг1ун буго жакъа дир Хъистаманиеги Хьвархьвачиеги жалго «кормит» гьаризе. Ч1артилъги регун, билбаг1арги гьарун, дихъги ралагьун ч1ч1ич1ч1идилел кидаллъаг1ан ал рук1инел? Хъистаманида буго к1иго килоги хадубги, Хьвархьвачида лъабго кило – г1емераб заманаялъ баг1арго рук1унел г1адал жал гьеч1о, дагь–дагьккун хъах1иллъула ал…\nДагьал к1удиял г1ураб мехалда дица азда щиб гьабулеб? Г1араб мац1ги лъазабун жалги рохьое инилан ч1ани? Я вац, дур дурго Ват1анги бугин, дурго умумузул г1адаталги ругин, гьелде т1аде дуе лъай кьезе школалги институталги ругин, дагъистаниял жидерго ях1алъул, жидерго адаб–хъатиралъул, жидерго рет1ел–куналъул, жидерго г1акълогун, жидерго куч1дулгун, жидерго кьурдабигун, жидерго гьунаралъул, киданиги лъиданиги цере сурич1ел чаг1и ругилан Галкиназда дица кин бич1ч1изабилеб? К1удиял г1ураб мехалда Галкиназ малъизе лъугьани, маг1арухъа рач1арал г1олохъабазда, рак1алде ккараб бак1алда кьурдизе кколин, г1арабалъ хъвараб гурони т1ехь ц1алугейин, г1аракъи бичулеб тукен бихьани кьвагьизе кколин, гьадабцояб мажгиталдаса гьабцояб лъик1аб бугин, милиционер щибизе ч1аго тезе кколев чийн, дагъистаналда кьвагьа–г1анхъи лъуг1ани нилъ сурулин, москваялдасан телевизор сундул бицинебали лъаларого хут1улилан. Гьабсаг1ат цере регун ч1ч1ич1ч1идилел ругел Галкиназухъ балагьараб мехалда бокьараб гьабулел г1адал чаг1и лъугьинехъин руго азул.\n«Алла Пугачева» – ян абураб пьеса хъваялдаса рак1 бух1ана дир. Щибизе дие ал, Пугачевалъулги Максимилги лъимал. Дирго дагьалищ ал рук1арал!\nНилъ киналго Галкиназде сверизарула аз. Игзаз.


Ковидалъ унтарал сах гьаризе квербакъеян хитIаб гьабуна гьал къоязда республикаялъул Сахлъи цIуниялъул министерствоялъ халкъалде. Гьелъие гIоло бокьарав чияс кьезе бегьула жидерго би. Гьеб хIалтIизабизе буго цIиял унтарал сах гьаризе. Амма цо шартIги буго гьениб - би кьолев чи цевеккун ковидалъ унтарав вукIине ккола.\nМахIачхъалаялда бугеб би кьолеб станциялъул нухмалъулей Хадижат Танкаевалъул рагIабазда рекъон, гьанжелъизегIан гьез хал гьабун буго 3000 чиясухъ. Амма гьезда гьоркьоса 100 чиясул гурони бидул плазмаялъе дандекколел антителаби ратун гьечIо. Гьеб гуребги, цевеккун ковидалъги унтун сахлъун вукIаниги, гьесул цогидал лугбалги рукIине ккола щибго унти гьечIел. Мисалалъе, рекIел, гьуърузул, тIулал ва цогидалги унтаби ругел гIадамазул бидул плазма данде кколаро.\n«Ковидалъ унтарал сах гьаризелъун гIадамазул бидул плазма бакIариялъул хIалтIи нижер станциялда унеб буго июнь моцIалдаса нахъего. Г1емерав чи вачIана жидер би босеян абун. Амма киназулго гьеб босизе бегьулеб батичIо. Цоял жеги лъикIаланго унтудаса хадур сахлъун ратичIого нахъчIвазе ккана, цогидазул антителаби ратичIо гIураб къадаралда. Гьедин гьабураб хитIаб буго Сахлъи цIуниялъул министерствоялъ гьеб», - илан бицана Х. Танкаевалъ.\nАмма ковидалъ унтун больницаялда регун сах гьарурал гурелги, абизегIанасеб къварилъи ккечIого гьеб унти борхарал гIадамалги рачIине бегьулин би кьезеян бицана гьелъ. Щайгурелъул гьезул антителабиги данде ккола ковидалъ унтарал сах гьаризе. Гьединлъидал жидеде коронавирус бахун букIинчIилан чIечIого, би кьезе жидехъе рачIаян абулеб буго Хадижат Танкаевалъги.\nДругие материалы в этой категории: « Цудунго тIатинабуни, сах гьабизе бигьалъула\tТохтур Заирал къисматалъул къиса »


Гирай ХIайдаров, Хасавюрт шагьар\nМахIачхъалаялда тIобитIараб ополченцазул данделъи т1обитIиялъе аслияб г1илла букIана «1999 соналъул ополченцазул ветераназул союз» абураб Дагъистаналъул регионалияб жамгIияб цолъи гIуцIи ва гьелъул нухмалъулел идараби тIасарищи. ЦIияб цолъиялъул учредителаллъун ккола ГIумахан ГIумахановги, ГIарапат Къурбановаги, МухIамадхIажи ГъалбацIдибировги.\nОтставкаялда вугев полициялъул полковник, «Бихьинчилъиялъул орденалъе» кIицIул мустахIикълъарав ГIумахан ГIумахановас гьадин бицана цIияб цолъи гIуцIиялъе ккарал гIиллабазул хIакъалъулъ:\n- РФялъул президентасул «Ополчениялъул ветеранасул хIакъалъулъ» абураб указ къватIибе бачIинелдего, цо-цоязухъа бажарана жалги ополченцал ругин абураб гьересияб удостоверение босун. Нилъеда киназдаго, ай хIакъикъиял лъугьа-бахъиназул гIахьалчагIазда, цIакъ лъикI лъала, кинаб багьа кьезе ккарабали. ГIандадерил габурлъиялдаса ине къасд гьабурал хъачагъазул къокъабазе нух къалеб мехалда. ВатIаналъул гIорхъи цIунулаго, гьенив къурбанлъана анкьго дагъистанияв.\nМех-мехалда рицунел рагIула чачан халкъалъул рахъалъ рекъеч1ел харбал. Дица ракIчIун лъазабулеб буго: чачан халкъалъ гуро рижизарурал Басаевалгун Масхадовалги, Удуговалгун Дудаевалги ва Хаттабалги. Гьел куцана дора, нилъер улкаялъул гIорхъи тун къватIир. Нижеда доб заманалда мухIканго лъалаан, Ведено районалъул Даргъосан гIандадерил ракьалдехун хъачагъазул къокъа бачIине бугеблъи. Гьел баянал нижехъе щвезаруна чачаназ. Нижеда лъала, хъачагъазе нух къаялъул мурадалда, ХарачIоялдаса руччабиги лъималги нухда регун чIараблъиги. Нилъеца гьелъухъ баркала кьезе ккола гьезие. Гьелде тIадеги, дол соназда Чачаналъул муфтиясул хъулухъалда вукIарав АхIмад-хIажи Къадировасги Дагъистаналъул халкъазда гьарана тIасалъугьаян абун. Халкъазул вацлъи цIуниялъе гIоло гIумруги кьуна гьес, - ян.\nХасавюрт районалъул Аксаялдаса Гъасулбег МухIамадовасул пикруялда рекъон, цIияб жамгIияб цолъи лъугьине ккола халкъал гъункизарулеб идаралъун.\n- Нилъер хIаракаталъул аслулъун лъугьине ккола гIолеб гIелалъе тарбия кьей, гьелъулъ ватIаналде рокьи куцай. Гьединаб ишалъе мисаллъун рукIине ккола ополченцал, - ан абураб гьесул пикруялда тIадрекъана Гъизляралдаса АхIмадпаша Амирилаевги.\n«1999 соналда Болъихъе вачIун вукIана министр Сергей Степашин. Гьес улкаялъул нухмалъулесда лъазабуна, Дагъистан нилъер кодоса анин абун. Степашиние гIадин, хехго кверал эхеде рорхизе ва бокьараб ккагиян абун чIезе ихтияр букIинчIо нижер. ГIагараб магIарухълъиялде тIаде щун букIана захIматаб къо. Гьебмехалда тIолабго халкъ бахъана ватIан цIунизе», - янги бицун, дол соназул лъугьа-бахъинал ракIалдещвезаруна гIалим ГIумар Абулайсовас.\n- Гумбет районалъул ракьалде хъачагъал лъугьинчIо. Нижин абуни, 150 чи гъорлъ вугеб къокъаги гIуцIун, гIандадерида хьолбохъ эхетана. Гьеб букIана магIарул росабалъа гIадамал чед-хинкIалда хадуб росу тун рахъараб заман. ВатIаналде щвараб балагьалъул хIакъалъулъ хабар рагIарабго, киналго тIадруссана Дагъистаналде ва ватIан цIунизе рахъана, - ян бицана Гумбет районалъул ЦIиликь росулъа МухIамад ГIабдулмуслимовас.\nДанделъиялъул ахиралда рищана цолъиялъул нухмалъулел. «1999 соналъул ополченцазул ветеранал» абураб ДРООялъул президентлъун вищана ГIумахан ГIумаханов, вице-президенталлъун – ГIарапат Къурбановаги АхIмадпаша Амирилаевги, Попечителазул советалъул председательлъун – Гъасулбег МухIамадов.\nДругие материалы в этой категории: « Рагъалъ тана бидулал лъалкIал\tМагIарулал киданиги рукIинчIо цIукIабилъун »


Январалдаса нахъе хIалтIизе буго тарихалъулаб телевидение\nАхираб заманалда гIемер бицунеб буго тIадеялъул январалдаса нахъе аналоговияб (гьабсагIаталда хIалтIулеб бугеб) телевидениялъул бакIалда цIияб (тарихалъулаб) телевидение хIалтIизе биччазе букIиналъул хIакъалъулъ. Гьелъие хIадурлъиги нилъеца цебеккунго гьабизе кколеб буго. ГьабсагIаталда бугеб ахIвал-хIалалъулги, ругел тIалабазулги, гьаризе кколел тадбиразулги хIакъалъулъ мухIканаб баян нижее кьуна радиоялъулгун телевидениялъул сигнал кьолеб централъул (РТПЦ) нухмалъулесул заместитель ГIабдулагь МахIатIиловас.\n- ГIабдулагь, РТПЦялъул аслияб хIалтIи щиб?\n- Телевизоралдасан щиб бугониги бихьизабизе ккани, гьенибе бачIине ккола сигнал. Гьеб сигнал кьолеб къагIида буго кIиго – телевидениялъул вышкабаздасан ва спутникалдасан («Триколор», НТВ+). Дагъистаналда ругелщинал вышкабазул (219) хIалтIи тIубала нижеца. Спутникалъул хIалтIи тIубала «Роскосмосалъ», нижеда тIаде ккола спутникалде сигнал битIи ва гьениса гьеб къабул гьаби.\n- Щибжо кколеб аналоговияб ва тарихалъулаб телевидение?\n- Телевидение хIалтIиялъул гьанжелъизегIан букIараб ва гьабсагIаталдаги бугеб къагIида ккола аналоговияб, ай камералдаса ялъуни микрофоналдаса «синусалъул» хIисабалда сигнал (карачелал) уна телевышкаялде ва гьениса гьеб бачIуна телевизоралде. Телевизоралдасан цо канал бихьизе ккани, вышкаялда тIад лъезе кколаан цо передатчик, кIиго бихьизе ккани - кIиго, ай цо канал рикIкIун цо передатчик. Дагъистаналда гIемерисел районазда бихьизабула кIиго-лъабго, цо-цо бакIазда, гьезде тIаде Дагъистаналъул «РГВК» каналги. МахIачхъалаялда бихьизабула 16-17 канал. Гьелъие гIемерал передатчикал лъезе кколеб ва гьелда цадахъго унел сигналазул частотабаз цоцазе квалквал гьабулеб букIиналъ гьабсагIаталда хIалтIизабулеб къагIидаялъ, бугеб алаталъ рес кьоларо тIокIалъ цIикIкIун каналал рихьизаризе.\nГьединлъидал ургъун буго цIияб, тарихалъулаб къагIида – сигналал уна «импульсазул» хIисабалда, гьелъ рес кьола цIиял технологиял хIалтIизарун, цо передатчикалдасан телевидениялъул 10 ва радиоялъул лъабго канал къватIибе кьезе. Тарихалъулаб телевидениялъул буго кIиго лъикIаб рахъ. ТIоцебесеб, гьелъ рес кьола цIикIкIун каналал рихьизаризе. КIиабилеб, аналоговияб къагIидаялда ругони, станциялдаса рикIкIалъарабгIан тохлъула бихьизаби, экраналда лъугьуна гIазу балеб гIадинаб сипат-сурат. Тарихалъулаб телевидениялъул бихьи букIуна цо хIалалъул, кив мун вугониги (хIакъаб жо, сигнал босулебгIан бакIалда).\nБачина гьадинаб мисал, чода рекIарав дуца кигIан гьеб буханиги, жиндирго бажариялдаса цIикIкIараб хехлъиялда гьеб бекеризе рес гьечIо. Хехго ине бокьани, мун рекIуна машинаялда, батIияб сабаб гьечIо.\n- Мисалалъе, лъица бугониги абулеб бугони гьеб къваригIун гьечIин, щиб ккезе бугеб?\n- ГьабсагIаталда Дагъистаналда хIалтIулеб буго 164 тарихалъулаб станция, гьезул щибалда тIад лъола кIиго передатчик, щибаб передатчикалъги кьезе буго 10 канал (цоабилеб ва кIиабилеб мультиплекс). Мун шагьаралда яги росулъ вукIа, кибго бихьизе буго 20 канал. Гьел хIажат гьечIин абун чиги чIелищха. Гьеб ккола машинаялдаги рекIун гурев, гьакидаги рекIун инин дун росулъейин аби.\nГьанжесел телевизораз ккола цIияб, тарихалъулаб сигнал, басрияб телевизоразул гьечIо гьеб кколеб ва кьолеб къагIида. Гьединаб телевизор хисизе (ялъуни цIияб тайпаялъул босизе) бокьичIез лъезе ккола хасал приставкаби, гьеб мехалъ бихьула («Триколор», НТВ+ тарелкаби лъечIого) къоябго канал. Гьезул багьаги гьедигIан цIикIкIараб гьечIо (350-2000 гъуруш), лъезе захIматаб жоги гьеб гуро (токалъул розетка – антенна – телевизор).\n- ЦIияб телевизорги гьечIев, приставкаги лъечIев, амма «Триколор» ялъуни НТВ+ тарелка бугев чиясда бихьизе бугищ гьеб къоябго канал?\n- Буго. Базовияб блокалъухъ 1200 азарго гъурушги, жеги цIикIкIун каналал рокьани дагьабги гIарац кьун хадуб гьеб къогоялда тIаде гьесда рихьила жеги нус-нус каналалги, амма гьесда бихьизе гьечIо Дагъистаналъул «ГТРК» канал.\n- ЦIияб приставкаялда цадахъ «тарелкаги» лъун бугони, гьез цоцазе квалквал гьабулищ?\n- Гьабуларо. ТIадеги харж гьабун жеги цIикIкIун каналал рихьизе бокьаразе кигIан дагьабниги къварилъи гьечIо.\n- Январалдаса хадуб тIадаблъун гьабун бугищ цIияб къагIидаялде рачIине ялъуни бокьарас бокьараб гьабизе ресищ тун бугеб?\n- ТIолабго Россиялда, январь моцIалдаса хадуб, нусазарго ва цIикIкIун чияс гIумру гьабулел шагьарал хутIун киналго бакIазда къазе буго аналоговияб телевидение.\n- Гьеб къан хадуб, цIияб тайпаялъул телевизорги гьечIев, приставкаги лъечIев, «Триколор», НТВ+ тарелкаги рекъезабичIев чи щиб хIалалда хутIилев?\n- Кинаб хIал букIинебали лъаларо, амма гьесул телевизоралъ щибго бихьизабизе гьечIеблъи мухIканаб буго. Гьев релълъина автостанциялдеги ун, автобус-маршруткаялдаги рекIинаро, дун чIела пайтун бачIинегIан абун вугев чиясда. Пайтунал хьвадулеб заман ана, балагьизе ккола церехун…\nПрочитано 152 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 26 ноября 2018 10:00\nДругие материалы в этой категории: « Наркотиказда данде рагъ\tЦIияб къагIида »


ЦОЛЪИЯЛЪУЛ АХ1ИЯЗДА ГЪОРКЬ - РИКЬАЛАБАЗДЕ . - 25 Июня 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Июнь » 25 » ЦОЛЪИЯЛЪУЛ АХ1ИЯЗДА ГЪОРКЬ - РИКЬАЛАБАЗДЕ .\nЦОЛЪИЯЛЪУЛ АХ1ИЯЗДА ГЪОРКЬ - РИКЬАЛАБАЗДЕ .\nЦОЛЪИЯЛЪУЛ АХ1ИЯЗДА ГЪОРКЬ - РИКЬАЛАБАЗДЕ\nДагъистаналъул журналистазул Союзалъул пред(сед)атель Г1али Камаловасухъе Хунзахъ районалъул «Росдал зах1матчи» газеталъул бет1ерай редактор Ф. Мух1амадовалъул рагьараб кагъат.\n10 июналъ къват1ибе араб №23 «Х1акъикъат» газеталда бахъараб «Аслияб мурад-цолъи» макъалаялдасан пикраби\nХ1урматияв… Гуро, к1ал ккун буго, бегьуларо гьереси бицине! Х1урмат гьабизе (хъулухъ -пишаялдалъун, ригьалдалъун, г1акълуялдалъун) кколеб бук1арав Г1али Камалов!\nРак1ч1ун лъала, дурго хасаблъун дуца рик1к1унеб авар миллаталъул казияталда гьаб кагъат бахъизе бук1инч1еблъи. Гьединлъидалин дуда цебе жакъа «Росдал зах1матчи» бегарабги.\nЦ1алана миллат цолъизабиялъул гвангъараб, кунч1-кунч1араб хъалалда гъорлъги жемун, «Х1акъикъат» казияталъул гьурмазда дуца кьураб напсияб мунпаг1ат гъорлъ рахчарал идеялгун проектазул материал. Х1аталдаса араб разилъунгут1иялъул карачел гьелчана рек1елъ «миллияб маданият цебет1езабулеб к1иго алаталъул цояб» кодобе босун ц1алидал. Щайдай «г1адамазе х1ажат гьеч1еллъунги мухъазул нухмалъулезда ч1алг1араллъунги» дуца рик1к1арал басмабазул учредителазул (баян: гьел къазе - рагьизе ихтияр кодосел), редакторзабазул (мухбирзабазул, корректоразул, жавабиял секретаразул) - гьезда гьоркьоса цоязулг1аги (?!) г1ахьаллъиги гьеч1ого, гьезул къисмат кодосев, жамг1ияб советалда х1укму къот1улев диванчилъун, мунго дудаго вихьарав?\nКин, доб дуца кибго мисаллъун бачунеб Татарстаналъул журналистазул Союзалъул уставалда (дур союзалъул цониги документ дунялалъулаб нусиречалда дида батич1о, цо мурадалъул г1уц1аби ругелъул батиларин к1удияб бат1алъи) кьарияб мухълъун хъвараб «журналистазулаб этикаги», «хъвадарулеб къавм кинабго рахъалъ ц1унизе цере ч1арал масъалабиги» сан гьарич1ого, бак1азда ругезул тарихалдаги халкъалдаги коцолъ хъат базе дур ничгьеч1олъи г1ураб?\nЦиндаго, доб ццим кепалъ хисана дир, районазул г1арцазе экономия бук1инеян, дурго къаг1идаялъ, царалаб биччан, мухъазул нухмалъулел гуккизеян жигарбахъи мухъазда гьоркьобги бихьун. Унха, к1удияб ургъел батила ашбазазул базарганасе 15 районалда цо-цо к1и-к1и миллион г1арцул газетазул редакциязда т1ад хвезабич1ого хут1унилан.\nРахъизе ратилелщинал нухал, разе ругелщинал школал гьеб г1арцухъ…\nГьединал сих1ручаг1азде абулеб бук1ун батила мунагьал чураяй дой дир к1одоэбелалъ «х1акимасе - х1елх1елчи, мискинасе - зулмучи» ян.\nБербухьиналъе данделъиялъул аслияб суаллъун рехсолеб буго дуца «Х1акъикъаталъул 100 – сонилаб юбилей к1одо гьаби. Бищун к1удияб «бергьенлъилъун», анищаб сайигъатлъун щиб, унго, бокьилеб бук1араб?\nЛъала, бицунге. Данде к1ут1ун киналго муниципалиял республикаялъулал СМИялгун мунго бет1ергьанаб медиахолдинг (раг1ул гуч щи ва?). Амма, киг1ан бокьич1ониги, рак1 буссинабизе кколеб бугоха пирсидателасул - жидерго къуваталдалъун лъадада, ч1аголъиялда ч1езарун ругел гьит1инал басмабазул рес ва бажари гьеч1о «Х1акъикъаталъул» бак1аб «Титаник» хвасар гьабизе. 200 гъурщиде районалъул газетацин х1алицаго г1адин хъвалел г1адамаз 1000 гъурущ кьун, к1иго гьумералда бахъизесеб районалъул г1умруялъе г1оло, миллияб казият хъвайги щакаб х1алт1и буго. Гьаниб х1инкъи буго «харда т1ад бегараб гьоялъ» дицагоги г1амиларин – г1амулезеги биччаларин абухъе, дуегоги баракат бахинч1ого хут1изе, нижги х1урудахъ ине. Гьебали кутакалда бигьаяб иш бугоан, рикъзи камун Ц1об Г1ат1идас чи вижун вук1унарелъул, амма кинго мук1урлъизе к1оларо цолъиялъул ах1иялда гъоркь т1обит1улеб бугеб гьаб г1ала-гъважа (Операция «Кь», «Фейсбук» ц1алулезда бич1ч1ила) бит1араб бук1иналъе. Цолъизе беццараб буго миллияв цевехъанасда (гьабсаг1ат аваразе гьединавлъун ч1езе кколаан республикаялъул Бет1ер), кьуч1ал ишазул багьадурасда, пикрабазул илгьамчиясда сверун. Кинго цоясда жиндирго г1емерсоназулаб анищ рак1алде щведал, «г1емер чи» гъуриялда сверухъ гуро. «Х1акъикъаталъул» г1асру т1убалеб къоялде цолъиги, гъункиги, х1олбохъ ч1арал гьит1инал вацал - районазул, росабазул басмабиги дуе х1ажат рук1арал ратани, щай гьел пуланзабазе дудасаго, союзалдаса бач1араб лъик1лъиниги гьабич1еб? Хас гьабун «Росдал зах1матчи» газеталъул бицани, гъоркьисала 90 сон т1убана хунздерил басмаялъ, амма аслияб журналистазул г1уц1иялъул ц1аралдасан бакъвараб барки жинда т1ад хъвараб кагътил рукъиг1аги хъарагишиевасулаз нижехъе щвезабич1о. Гьедин бук1аниги ва биллагь, бокьила маг1арулазул казияталъул юбилей т1адег1анаб даражаялда ине. Щибаб районалда, росулъ, авалалда. Амма гьелъие дуца балагьулеб нух буго макруяб, жамг1ияталда рикьалаби лъугьинарулеб, дуца бицанщинал миллат бокьиялъул тезисазде бух1ун лъим щвалеб.\nКъват1исан нужехъе хъвадарулел мухбирзаби к1одо гьарун, ц1алдолезда, лъималазул хъвай-хъваг1аязда гьоркьор къецал лъазарун щай, вац Камалов, тахиде х1алалаб сухъмахънух ц1ехолареб? Мун, саламатаб г1уц1иялъул, т1алъиялъул чаг1аз саламатавин толев х1акимасда х1алт1и малъизе дун СЖ-ялъул членцин гурей г1аданалъул ихтиярги кибха бук1инеб, амма лъик1 гуроанха харадунив вахъун дуего тушманзаби ц1ик1к1инаризе. Дур рахъ кколез ц1акъ кепалда рогьрал ралел руго райгазетазда бак1алъул х1акимзабазул «боевой листокал» ян. Рахъун церегун абеха кутакал чаг1аз жал республикаялъул т1алъиялда данде ч1арал чаг1иги ругин, «Х1акъикъатги» агитлистовка гуреб, нухмалъиялъул рогьо-ничалъул къед (доска позора) бугилан. Ва таллагь, лъола гьеб саг1аталъго редакторалъул кварт1а-гъец1 г1одоб. Нилъерго бадибе унеб ч1алуги бихьич1ого, чияр бадибе унеб сум ц1ехезе лъугьине кколаро халкъалда цере ругел хъулухъчаг1и.\n«Бухъанаг1ан ракьин, бицанаг1ан раг1ийин» умумузул кициги бугелъул, дие бокьиларо гьаб хас гьабун дудехун бугеб хит1аб халат гьабизе. Гьелъул г1аксалда, росдал яс йик1аниги, хьвада-ч1вадиялъул къаг1идаби рич1ч1арай - лъарай г1адан дунго йик1ин бихьизабизелъун, дуе кьолеб баркалаялдалъун лъуг1изабила кагъат.\nБаркала дуе, дица кутакалда адаб гьабулеб фамилия (х1ал алжаналъуб батаги Х1ажимурадил) г1ахьалав инсан! Дуца пикрабазул т1ирщ бакъвазабизе х1аракат бахъун бук1инч1ебани, дида ва т1олабго халкъалда кинго лъазе рук1инч1о жидерго хасиятаб хат1гун Дагъистаналъул журналистикаялда бак1 ккурал : Зульфия Х1ажиева, Мух1амад Бисавг1алиев, Х1амзат Г1изудинов, Мух1амад Патах1ов, Закир Мух1амадов, Пат1имат Гьит1инова, Пат1имат Мах1мудова ва гь.ц. махщалилал. Республикаялъул журналистикаялда Союзалъул нухмалъиялда вук1ун, гьебг1аги баракатаб иш нахъе танин дуцагоян рак1 чухьарлъизе бегьула гьанже дур.\nЖивго веццич1ониги, Г1абдулат1ипов Рамазаница къимат кьураб казияталъул редактор, журналистазул союзалдаса эркенай хъвавул ишалъул г1ащикъ Ф. МУХ1АМАДОВА.\nПросмотров: 201 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


Цlадаса Хlамзат (бакьулъ), "Магlарул большевик" газеталъул хlалтlухъабазул дандчlваялда. 1941 сон. Сураталъул автор лъаларо.\nЦIадаса ХIамзатил хIурияталда цебесеб гIумру, гьесул гIумру лъазабулез чанго махсародул кучIдул хъваялдаги, гIараб цIаларав шаргIияб диванханаялъул диванчи вукIанин абураб рагIиялдаги къокълъизе толеб буго. Гьадин бицана гIараб мацIалъул мугIалим, ЦIадаса ХIамзатил ирс лъазабиялда тIад хIалтIулев гIалимчи МухIидинов Шамилица.\nХIакъикъаталдаги, ХIамзатил лъимерлъи ва гIолохъанлъи ана мутагIиллъиялда. Амма мискинал гIадамазул лъималазде бербалагьи киданиги лъикIаб букIинчIо. Гьединаб захIматаб мутагIиллъиялъул гIумруги хIехьон балагьараб букIана ХIамзатицаги гIелмуян хъвалеб буго мугIалим МухIидинов Шамилица. Гьесул рагIабазда рекъон, ХIамзатица «Мухтассар» ва «Тасриф» абурал тIахьал ЦIадаго, Юсуп-къадиясдасан цIалун руго. ХIамзатил гIумру лъазабиялда тIад хIалтIулев МухIидинов Шамилица бицухъе, гьитIинав чи ХIамзат, гьижрияб тарихалъул 1310 соналъ, имгIалас цIализелъун кьун вуго аскIоб бугеб Гиничукь росулъе. Гьес гьениб цIалун буго гIараб мацIалъул грамматика, ай нахIви ва сарф. Гиничукь гьесда гIелму малъун буго ХIариколоса ХIажиявдибирас. Гьениб, цо къадаралъул гIелмуги босун, ХIамзат цIализе ун вуго ТIанусиве. Гьенив вукIарав дибирас къабулги гьавичIого ХIамзат ун вуго ГIахьалчIиве.\nГIахьалчIив, гьеб заманалда къадилъун вукIун вуго ГIараби абун цIар бугев чи. ГIарабица ХIамзат мажгиталда тун вуго, амма гьес къо-бакъ инегIан жиндиего хIалтIизе тIамулев вукIун вуго. Напакъа кьун бугилан квенги кьолеб букIун гьечIо. ВачIун ункъабилеб къоялъго ХIамзатги, гьенив гъоркь ватарав ГIободаса ГIабдулпатахIан абулев васги, Харахьире ун руго.\nГьоболас кумекги гьабун ГIабдулпатахI Харахьиб росдал мадрасалде восула. ХIамзатин абуни къабул гьавуларо. Гьенисан чанго росулъеги щун, ахирги ХIамзат ГIандиве ккола. Гьенивги къабул гьавичIого уна Чачаналде, ЦIуматари абураб росулъеян бицана тарихчи Гьиматил Камилица ва гьес бицухъе, гьеб росулъ дибирлъун вукIун вуго ГIободаса Дибирдада абурав чи.\nГьиматил Камил: «Жидерго мухъалдаса гьединав чи вугинги рагIун ун вукIун вуго ХIамзат Чачаналде. Дибирдадада аскIоб бан буго кIиго моцI ва кIиго моцIидасан Дибирдадал дибирлъиялъул заманги лъугIун, гьев нахъе унев вукIун, ХIамзатги нахъе вилълъун вуго. Гьениса нахъе вачIунаго хIатIида ретIине хьиталги рукIинчIого, хIатIида гIицIго нухда квине квен балагьизе хьвадизе ккун вуго ХIамзат. Гьедин, ХIамзатил хIал бичIчIарав цо херав чачанас, ракIгурхIун гьесие тIогьиса рагьарал хьвацIил чарухъал кьун руго. Гьелги ретIун ХIамзат Чачаналдаса рокъове 4 сордо-къоялъ вилъун щун вуго. Гьеб мехалда ХIамзат вукIине ккола жеги михъида хIур чIвачIев гIолилав».\nТарихчи Гьиматил Камилица бицухъе, ХIамзатил эбел унтун, дагьай тохлъун лъугьун йикIун йиго.\nХIамзат Чачаналдаса вуссаравго эбелалъ дандеги яхъун гьесда абун буго: «Мун кив вукIарав, радалалдаса нахъе, квенги цIорозе тун», - илан. Эбелалъул мадар лъугьун батизе букIараб хьулги хIорлъун, ХIамзат нахъеги 21 къоялъ хьвадун вуго мутагIиллъиялъе бакI балагьизе, амма гьев къабул гьавулеб бакI ккун гьечIо. Ахирги гьев ун вуго Хунзахъа, росулъ дибирлъиги щвечIого мутагIилзабиги рачун Манасаулалде арав, гьенибги дибирлъи щвечIого нахъе вачIарав ГIалимухIума-дибирасухъе».\nГьиматил Камилил рагIабазда рекъон, 1910-15-абилел соназда ХIамзат цIалула ХIариколоб. Гьениб ХIамзатица ХIариколоса ХIажихIумил вас МухIаммадидасан цIалула мантIикъ (логика), Муназара (бахIсалъул гIелму), усул, ай шаргIалъул аслиял кьучIал, гIакъида, тавхIид гIелмаби, жавамигI ва гIакъаид абурал тIахьал.\nАдабияталде тIамураб гали\nХIамзатил лъай-хъвай букIана машгьурал гIарабиязул шагIирзабазулгун, хъвадарухъабазулгун, адабияталъул асаразулгун абун хъвалеб буго тарихчи Гьиматил Камилица, «ЦIадаса ХIамзатил гIумру ва адабият» абураб макъалаялда. Гьесда лъалел рукIун ругила машгьурал гIарабиязул шагIирзаби Имриул Къайсил, ХIусайнил, Абу-Навасил асарал. Гьесда рекIехъе лъалаанила гIемерал кучIдул ва Низамил «Лейла ва Мажнун».\nГьиматил Камил: «Цо шигIруялда, Абу-Навасица ракI бахъулеб хIалалъ йокьарай чIужуялдаги, гIащикъзабаздаги, чагъир гьекъезабулев чиясдаги гьоркьоб ккараб бахIсалъул хъван буго. ХIамзатица хIалбихьун буго гьеб цIияб знаменателалдалъун чIвазе. ХIамзатил лъай-хъвай букIана «Азаралда цо сордо» гIадал гIарабазул машгьурал асаразулгунги. ХIамзатица жинцаго гIараб мацIалъ хъваралъе тIадегIанаб къимат кьуна Дагъистаналъул машгьурал гIалимзабаз, гьелъулъ цо хаслъиги, ракIтIаде цIалеб берцинлъиги бугин абулаан гьез. ХIамзатица цо-цо гIараб тIахьазе шархIалги хъвалаан. Гиничукьа ХIажияв-дибирасул вас МухIаммадица къаралазул гIалимзабазул хIакъалъулъ хъвараб тIехь I922 соналъ ХIамзатица бичун босун буго ва гьелда тIад жиндирго рахъалдасан баяналги хъван руго. Хасго гIемерал баянал хъван руго Къарахъа МухIаммадтIагьирил хIакъалъулъ хъварал тIахьазда».\nТарихчи Гьиматил Камилица бицухъе, ХIамзатил музеялда ругел тIахьазухъ балагьараб мехалда, гьенир ратулила гIараб мацIалда Дюмал, Виктор Гюгол ва цогидалги Европаялъул машгьурал хъвадарухъабазул хIакъалъулъ гIарабалъ гьарурал хъвай-хъвагIаял. Гьеб киналъго бихьизабулила ХIамзатил гIелмияб лъаялъул гIатIилъиги гъварилъиги. Гьеб лъай хасго фикъгьи гIелму гъваридго лъаялъе ХIамзатие квербакъун бугила батIи-батIиял росабалъ дибирлъун хIалтIизе ккеялъги. «ЦIадаса ХIамзатил адабияб ирс» абураб тIехьалда, гьесул вас ХIамзатил ХIажияс хъвалеб буго ХIамзат дибирлъун хIалтIанила ХIариколо, ЦIада, Генув, Гьарадерихъ ва Манасаулалда. ЦIада дибирлъун вугеб мехалда ХIамзат Хунзахъ участкаялъул бетIерлъуда вукIарав Тарасовас жиндирго хIалтIи гIемерлъидал Хунзахъе хъвадаризе ахIулев вукIун вуго.\nЦо нухалъ ХIамзат вугеб бакIалда Тарасовас, туманкI сабаблъун, Хунзахъ районалъул ГIуркIачIиса ХъихьмухIамида цIал кьабун буго. ХIамзат ХъихьмухIамил рахъккун Тарасовгун къацандун вуго. ХIакимас ХIамзатида бичIчIизабун буго, гьединал жал рицани жинца гьев жанив тIамилилан. Гьелдаса нахъе ХIамзат кигIан ахIаниги начальникасул дове хIалтIизе ун гьечIо ва ХъихьмухIамие губернаторасухъе гIарза хъвазе кумекги гьабун бугоян хъвалеб буго ЦIадаса ХIамзатил адабияб ирс» тIехьалда.\nМугIалим МухIидинов Шамилица бицухъе, цо нухалда Хъайтмаз ГIалихановас Хунзахъа гIалимзабиги ахIун большевиказул гьабулеб рагъулъ хъазахъазулгун рекъел гьабун, гьелгун рахъине кколин абидал, ХIамзат гьесда тIад рекъон рагIуларо. ХIамзатица абун буго рекъел большевиказулгун гьабизе кколин. Гьесул рахъккун буго ХIариколоса МухIаммадицаги. Цогидал гIалимзабаз, Хъайтмазие бокьухъе, хъазахъалгун рекъезе кколин абун буго. Данделъи, цо пикруялдеги рачIинчIого, хIасилги ккечIого биххун буго. Данделъиги биххун къватIире унеб мехалда БакьагьечIиса гIалимчи Жамалудиница ХIамзатида абурабила: «Огь, дун Аллагьасукьа хIинкъун вугеб куц, ракIалда бугеб жо гIадамазда абизеги кIоларого», - ян.\nХIамзатицаги абун буго: «Дунги Аллагьасдаса анцIгогIан Хъайтмазикьа хIинкъун вуго, метер гъосде аскIове хъулухъалъ ине кколелъул», - абун. Хъайтмаз гьеб мехалда Авар округалъул начальниклъун вукIана.\nГьелго хъазахъазулгун хурхен гьабизе ккеялъул хIакъалъулъ гьелдаса цебе Хъарагишил колода гIалимзабазул данделъи ХIоцоса Нажмудиницаги ахIун букIанаян бицана Гьиматил Камилицаги. Гьес бицухъе, Нажмудиница жиндирго кIалъаялда хъазахъазде руссине ккеялъе гIиллалъун рачунел рукIун руго батIи-батIиял генералзабазул рагIаби. Киналго гьесда хадур рилъине къасдалда Нажмудинидехун гьетIулелги рукIун руго. Гьениб ХIамзатица рагIи рехун рагIула «Нажмудинил нугIзал гIадилал, божизе бегьулел гьечIин, гьединлъидал гьез бицаралдаса нилъедаго бихьаралда божун лъикIин», - абун. Халкъалда ХIамзатил пикру берцин бихьула ва гьеб данделъиги хIасил ккечIого биххула.\nХунзахъа Испагьиев ХIамидица ва ХIусенов ГIумардибирица ХIамзатил хIурияталда цебесеб гIумруялда тIад хIалтIулей йикIарай гIалимчIужу Испагьиева Башатихъе хъварал кагътаздасанги, хъвай-хъвагIаяздасанги бихьула ХIамзатил гIумруги, гьесул гIелмуялъул даражаги, диналъулгун букIараб гьоркьоблъиги нилъеда букIине кколеб куцалда лъалеб гьечIолъи.


Хасавюрталъул лъимал гьарулеб рукъ къазеги рес буго\nХасавюрталда букIараб протест\nЯнваралъул ахиралда лъимал гьарурай гIадан хварай Хасавюрталда бугеб лъимал гьарулеб централъул хIалтIулъ гъалатIал тIатинарун руго Сахлъи цIуниялъул министерлъиялъ. Халгьабиялъул хIасилал ЦIех-рехалъул комитеталде ва прокуратураялде ритIун руго. МухIканго кинал къанун хвезариял тIатинарурал гьенирали баян гьабулеб гьечIо, амма хварай Залина Далиевалъул гIагараз абулеб буго гьеб центр къазе къотIараб хIукму букIин лъалин жидеда.\nХасавюрталъул лъимал гьарулеб рукъ къезеги рес буго\nЛъабабиблеб марталда рагIалде бахъун буго Россиялъул Сахлъи цIуниялъул министерлъиялъ, 29 январалда лъимер гьабурай Залина Далиева хвеялда бан байбихьун букIараб халгьаби. Халгьабиялъул хIасилалда перинаталияб централъул хIалтIулъ тIатинарун ругин гъалатIал ва къанун хвезариялин лъазабулеб буго РИА «Новости» суртаталъ.\nАзарханаялде лъазаби битIун бугила киналго гъалатIал лъугIизаризе ва халгьабиялъул хIасилал ЦIех-рехалъул идараялде ва прокуратураялде ритIун ругин лъазабулеб буго баяналда. МухIканго, кинал гъалатIал ва къанун хвезариял тIатинарурал Россиялъул СахIлъи цIуниялъул министерлъиялъ тIобитIараб халгьабиялъул хIасилалдаяли мухIкан гьабулеб гьечIо.\n29 январалда, Хасавюрталда бугеб перинаталияб централда кесарево операция гьабун, цадахъ кIиго лъимер гьабурай Залина Далиева хвеялъ кIудияб резонанс багъаризабун букIана жамгIияталда.\nЛъабабилеб февралалда хваралъул гIагарал ва ва цогидал гIадамал ракIарун, азарханаялъул рагьда тIобитIун букIана митинг, 34 сон барай Залина Далиева хвеялъулъ гIайибал тохтурал къватIире кьей тIалаб гьабулеб букIана хваралъул гIагараз.\nХварай Залина Далиевалъул росасул яц Зайнабица «Эркенлъи» радиогун букIараб гара-чIвариялда баян гьабуна, жакъа къоялъги гьеб азарханаялъул тохтурал кирего инчIого хIалтIулел ругин, цониги нахъе рехарав чиги ккечIин, гIицIго Залинае Кесарево операция гьабурай тохтур Насихан Бакуева яхъуней гьечIин хIалтIудейин бицана Зайнабица.\nПеринаталияб централда тIобитIараб халгьабиялъул хIасилалда гьенир гIемерал къанун хвезариял тIатинарун руго, гьезда гъорлъ, кIудияб къадаралда хIалтIизаризе бихьизабурал болжал лъугIарал дараби ратиги бугила. МухIканал гурел баяназда рекъон, 14 марталда перинаталияб центр къазе рес бугила.\nЗайнаб: «ГьабсагIат тIобитIулеб буго цIех-рех, цо-цо харбазда рекъон, 14 марталда гьеб перинаталияб центр къазе рес буго. Щай гьеб къалеб бугебали лъалеб гьечIо. Москваялдаса хал гьабизе бачIараб къокъа букIана гьениб халатбахъараб заманаялъ. Абулеб буго гьенир гIемерал гъалатIал ратун ругин хIалтIулъ. Гьедино хIалтIизарулел ратун руго болжал лъугIарал дараби. Гьеб кинабго къватIибе лъазабулеб гьечIо».\nХваралъул лъимал хьихьун руго гIагарлъиялъ. Жидеда бичIчIулин, хвелги рахъинги Аллагьасдаса букIин, жидее митингал ва цойги кинаб букIаниги балагь базар хIажат гьечIин, жидее ритIухълъи чIезаби хIажат бугин бицана Зайнабица.\nЗайнаб: «Гьеб митингги нижеца гьабураб жо гуро букIараб. Нижеда гьеб сверараб къагIидаялда иш инин кинго ракIалде ккун букIинчIо. Нижее хIажат буго гIицIго гIайибиял ратун, гьел тамихIалде цIай. ГьабсаIат абуни, гьеб централда хIалтIулел цониги чи нахъе рехун гьечIо, гIицIго Залинае кесарево операция гьабурай тохтур, Насихан Бакуева яхъуней гьечIо хIалтIуде».\nКIиабилеб марталъ Дагъистаналъул Сахлъи цIуниялъул министерлъиялъ лъазабуна, республикаялда гьарурал лъимал хвей дагьлъун бугин цересел соназда данде ккун, 2,5 проценталъ. Азарго гьабураб лъимаде данде 12 хвараб кколеб бугила.\nТIолго Россиялда бищун кIудияб къадар гьарурал лъимал хвеялъул кколеб буго Дагъистаналда, гьелда бан, Россиялъул Сахлъи цIуниялъул министерлъиялъ республикаялъул министерлъиялъе тIадкъай кьун буго гьеб къадар 50 проценталъ дагь гьабизе.


Расул ХIамзатов » Ассоциация учителей аварского языка\n12 сен 22:34Авар адабият / Фотоматериал / Учителасе\nРасул ккола Дагъистаналъул зодихъ бищун гвангъараб цIва.\nГьунаралъулги ГIакъиллъиялъулги чIагояб гIаламат. Гьесул «ТIадегIанал цIваби» - поэзиялъул зобазда кенчIолел цIвабзазда гьоркьор бищун гъвангъарал. Гьесул «Дир Дагъистан» - прозаялъул гIатIидаб ралъадалда гьелчолел карачелазул бищунго гучаб. Гьесул тIаса рищарал асарал – адабияталъул дунялалда бищунго рорхатал мугIрузул т1огьал.\nЖиндир ШигIруялъ гьавураб ракьалъулги гIураб улкаялъулги гIорхъаби тарав ШагIир. Жиндир РагIиялъ дунялго хIайран гьабурав хIикматаб махщелалъул Устар. Жиндир Рокьиялъ гIадамазул ракIал мукIур гьарурав, тIабиг1ат- гIаламалдаго гьелъул тIорил мугьал тIирщарав Инсан.\nСарат МухIумаева Дир лъималазул асарал "ГIисинал шагIирал" Лъималазе Сарат МухIумаева "Баракатаб дандчIвай" Кизилюрталда анкьабилеб школалда ТубхIатилгун дандчIвай Тадбиразул разработкаби "Баракатаб дандчIвай" Тадбирал ДРАМАТУРГИЯ ЛЪАЗАБИЯЛЪЕ ТIОБИТIУЛЕБ КЛАСС ТУН КЪВАТIИСЕБ ХIАЛТIИ Докладал Хасал цIарал Авар мацI / Мисалиял дарсал / Учителасе


Баркула ЦIияб сон! - Статьи - Сетевое издание «По новому пути»\nБаркула ЦIияб сон!\n11.01.2019 17:14 Пятница\nХIурматиял районцоял! Гьале сверана ХХI гIасруялъул цойги сон, бегана нилъер гIумруялъул цоги тIамач, нилъеца дандчIвай гьабулеб буго ЦIияб 2019 соналда. Бигьаяб букIинчIо 20I8 сон Россиялъулги Дагъистаналъулги. Амма кидаго бигьаял гурел шартIазда гIумру гьабун ругьунал, яхI-намусалъул цIурал, тIаде бачIараб бакIаб къо бихьинчилъиялда хIехьезе кIолел, нилъер районалъул гIадамазда бажарана 2018 соналъул магIишатиялги социалиялги суалал гIумруялде рахъинарун.\nНилъеца, районалъул гIемерисел гIадамаз бацIцIадго ва тIадегIанаб къадруялда цIунун буго исламияб дин ва умумуз нилъехъе кьовухъе кьолеб буго гIун бачIунеб гIелалъухъе. ЦIияб соналда районалъул гIадамал рачIана цIиял хьулалгун ва анищалгун, букIинеселде щулияб рекIелчIейгун.\nРакI-ракIалъ баркула нужеда тIаде щвараб ЦIияб – 2019 сон!\nГьарула щивасе сахлъи, рекъел, рес буголъи ва талихI. ТIадегIанав Аллагьас баракат рещтIаги щивасул рукъалда! ТIурайги щивасул рекIелъ ругел лъикIал къасдалгун мурадал, биччанте ЦIияб сон нилъер щивасе букIине рохалилаблъун, ургъел-балагьал рикIкIалъараблъун, ракълилаблъун ва талихIаблъун, тIолалго районалъул гIадамал цоцада ричIчIулеллъун, гьудул-гьалмагълъиялда рукIунеллъун, районалда цере чIарал масъалаби тIураялъе, гIадамазул гIумру-яшав лъикIлъиялъе гIоло киналго районцоял гъункулеблъун ва цолъулеблъун!\nЦIияб сонгун, цIияб талихI-рохелгун хIурматиял районцоял! Баркат-рахIматалъул цIураб батаги тIаде щвараб ЦIияб 20I9 сон киналго районалъул гIадамазе.\nМР «Лаваша район» бетIер.


МахIачхъалаялъул мэр СагIид Амировасда бараб цIех-рех гьабизе тIадкъан буго Алексей Сердюковасда. Гьев ккола Россиялъул ЦIех-рехалъул БетIераб Идараялъул цIех-рехчи. Цереги терроралда хурхарал, цIакъго захIматал ишазул цIех-рех гьабулеб букIун буго гьес.\nИсана ихдал Алексей Сердюковас байбихьана ахираб заманалда Дагъистаналда ккараб вахIшияб анкьго такъсир жанибе бачараб ишалъул цIех-рех гьабизе. Гьел ккола цIех-рехчи Арсен ХIажибеговги, Каспийскалъул лъел каналалъул нухмалъулев МухIамадхIажи ГIалиевги, ЦIех-рехалъул комитеталъул хIалтIухъан Нурлан ГIашурбеговги, прокуратураялъул хIалтIухъан ГIабдулбасир ГIумаровги чIваялъул такъсирал, гьединго прокурорал Наталья Мамедкеримовагун ГIали Сулейманов чIвазе къасд гьабиял.\nГьел киналго такъсирал цадахъ къаялъул магIна рагIула МухIамад ГIабдулхIалимов абурав чиясул къокъаялъ гьел гьариялда щаклъи букIин. Гьев ккола цеве Гъизляралъул прокурорасул вукIарав кумекчи. «Колхозник» абураб тIокIцIарги буго гьесул. Аптекабазда наркотикал ричиялъе квербакъулеб батунилан, ГIабдулхIалимов туснахъ гьавуна гъоркьисала октябралда. Цинги Пятигорскалде «Белый лебедь» абулеб туснахъалде вачана. Цо-цо баяназда рекъон, гьес хIалбихьулеб батун буго живго жинцаго гъанкъизе.\nНизам цIунулез абулеб буго СагIид Амировасда бараб цIех-рехалъулъ нугIлъи гьабулеб бугин гьес. Амма Дагъистаналдаса авокат Сапият МухIамадова гьелда божулей гьечIо.\nСапият МухIамадова: «Гьеб тIубанго гIантаб жо буго. Щайин абуни 51 статьяялда рекъон щибниги жо бицине разилъичIого чIун вуго гьев. Щибниги жо бицунарев чи нугIлъун кин вихьизавулев? Гьев цохIо мукIурлъараб жо ккола гьереси-документал гьариги, рецепт бихьизабичIониги трамал бичизе биччайги».\nГIабдулхIалимовасул къокъаялда гъорлъе хъвала гьанже низам цIунулез цо заманалда МахIачхъалаялъул полициялъул нухмалъиялда вукIарав Раип ГIашикъовги. Исана 22 марталда лъабго къоялъ хIухьбахъизе унев вугилан кагъатги босун арав ГIашикъов жакъа къоялде щвезегIанги лъаларо кив вугевали.\nПрессаялда руго баянал МахIачхъалаялъул мэрасда цадахъ Раип ГIашикъов туснахъ гьавизе Москваялде вачун анин абурал. Амма адвокат Сапият МухIамадовалъ ЭР-ялъе абуна гьесул адвокат хIисабалда жинда лъалила гьев лъицаниги кивениги вачун инчIолъи. ЦIех-рех унголъунги къануналда рекъон гьабулеб бугони, къватIиве вахъине хIадур вугила гьев. Амма адвокатаздагицин ругеб бакIги лъазе биччачIого, жинда релълъарал цогидазул гIадин лъалкI къосинабилин низам цIунулез жиндиргиян абураб щаклъиялъ чIун вугила ГIашикъов цо хасаб бакIалда.\nМахIачхъалаялъул мэр СагIид Амиров туснахъ гьавун вуго цIех-рехчи Арсен ХIажибегов чIваялда бан. Амиров туснахъ гьавилалде гьеб гIайиб гIунтIизабулеб букIана Раип ГIашикъовасде. Адвокат Сапият МухIамадовалъ бицунеб буго хIакъикъаталда гьеб такъсиралъе мукIурлъанин Амировасда цадахъ Москваялде вачун арав чияс.\nСапият МухIамадова: «Гьесул тIокIцIар ккола «Горец», хасал хъулухъаз ккун, туснахъ гьавун вуго гьев. Гьев мукIурлъун вуго Арсен ХIажибегов чIвай жиндир пиша букIиналъе. Гьединлъидал я ГIашикъосул, я ГIабдулхIалимовасул, ялъуни цогидасул кинабгIаги гIахьаллъи гьечIо гьеб такъсиралъулъ. Гьел руго жанисел ишазул министерлъиялда Раип ГIашикъовасе тIадегIанаб хъулухъ кьеладайин хIинкъун, гьесда бугьтанал лъолел чагIаз ургъулел жал. Гьанже Амиров туснахъ гьавун вукIиналдаса пайдаги босун, долго чагIаз цIидасан байбихьун буго ГIашикъовасул цIар рехсезе, Амировасулгун гьесул бухьен букIин чIезабизе. МахIачхъалаялъул полициялъул нухмалъулевлъун вукIиндал, шагьаралъул данделъабазде хьвадулев вукIун ватилаха гьев. Лъие къваригIун батаниги, къваригIун буго Амировги гьевги цоцада рухьарал чагIи рукIанин чIезабизе. Гьеб гьабун бажаруларо».\nЦодагьабгIаги квер базе бакI щварабани, Амиров гIадин Москваялде вачун унаанин ГIашикъовгиян рикIкIунеб буго Сапият МухIамадовалъ. Гьединго Амировасулгун данчIваялги, кIалъа-басаялги ГIашикъовасул гурелги, жеги гIезегIан чагIазулги рукIанин абулеб буго гьелъ. Масала, цо бичулеб ракь сабаблъун жиндирги букIанила гьесдехун къваригIел.\nСагIид Амировасдаги Раип ГIашикъовасдаги бан жиндир цIар рехсолев вугев цIех-рехчи Арсен ХIажибеговас тIатинабунин чанго соналъ цебе Гъизляралда гьабураб терактилан абулеб буго низам цIунулез. Амма адвокат Сапият МухIамадовалъ ЭР-ялъе щаклъи загьир гьабулеб буго гьелда тIасан. Гьеб батулила дагьалъ цеве Дагъистаналдаса нахъе арав ЦIех-рехалъул комитеталъул вукIарав нухмалъулев Алексей Саврулиница ургъараб жо.\nСапият МухIамадова: «Саврулинилги ХIажибеговасулги цIакъ кIудияб гьудуллъи букIана. Гьанже кIуди-кIудиял шапакъаталги генерал-лейтенант абун цIарги кьун (сундухъгlаги гьев гьелъие мустах1икълъаравали), Саврулин Дагъистаналдаса цойги бакIалде анаха вачун. ЧIварав жиндир гьудул кутакав цIех-рехчи вукIанин чIезабизе бокьун батилаха гьанже гьесие. Амма Гъизляралда гьабураб теракт ХIажибеговас гуро тIатинабураб. Дида лъала гьеб лъица тIатинабурабали».\n4 июналда Россиялъул ЦIех-рехалъул комитеталъул нухмалъулев Александр Бастрыкиница лъазабуна МахIачхъалаялъул мэр туснахъ гьавиялда тIад жал кIиго соналъ угъулел рукIанилан.


Пачалихъияб Думаялде кьураб, Терроризмалъухъ жавабчилъи кьваризабулеб къануналъул проекталда сверухъ гIемер бахIсал тIоритIулел руго информ-сурсатазда. Руго Гьеб къануналъул рахъ кколелги. Амма гьеб къануналда жанир Россиялъул тамихIалъул кодексалда данде кколарел хIужаби ругин лъазабулеб буго экспертаз. Гьеб къабул гьабулеб бугонани, тIубараб юридикияб система хисизабизе ккезе бугила.\nТерроризмалъухъ жавабачилъи кьваризабулеб къануналъул проект кьун буго Пачалихъияб Думаялде Чачан республикаялъул къанунал рахъулеб данделъиялъ. Гьедин лъазабулеб буго Пачалихъияб Думаялъул пресс-хъулхъалъ.\nТерроризмалъулъ гIахьаллъаралъухъ жавабчилъи гIасилъизабулеб къануналъул автораз баян гьабухъе, террористаз гуребги, гьезул гIагарлъиялъги жаваб кьезе кколила жамгIияталда цебе.\nЩайин абуни, гIемерисеб нухалъ, жалго жидецаго кьвагьизарун, террактал гьарулел гьеб ишалде унила гIемераб гIарцухъ. Гьеб гIарац хутIулила гьезул гIага-божаразейин баян гьабулеб буго депутатаз.\nГьединго, гьеб къанун гIуцIаразда ракIалда бугила ТамихIалъул кодексалде цIияб тайпа тамихIалъул тIаде жубазе, гьеб кколеб буго террористал ва гьезул гIага-божарал буголъиялдаса махIрум гьари.\nНахъе бахъун хадуб гьезул къайи Россиялъул пачалбхъалъул буголъиялде сверизарун, террористазул къурбаналлъун ккаразе материалияб рецIел гьабизе.\nГьединго, жамгIияб цIуна-къаялда данде гьабураб такъсиралъухъ, такъсир гьабиялде гIадамал ахIиялъухъ ва терроралъулал гIуцIиял гьариялъухъ тамихI бихьизабун буго гьениб. Гьел махIрум гьаризе кколел руго киналгIаги хIурматалъул цIараздаса ва ишарабаздаса.\nТакъсир гьабиялъухъ жавабалде гIицIго такъсирчи гуревги, гьесул улбул ва гIагарал тамихIалде ахIизе кколин, гьезда такъсирчияс гьабулеб лъалеб букIун, гьесие квекIен гьабичIого тун батанийин рикIкIунеб буго депутатаз. Цадахъго туснахъ гьариялъул болжал кIодогьариги бихьизабулеб буго гьеб къануналъ.\nЧачан республикаялъул парламенталъ цебебосараб гьеб къануналъул проекталда сверухъ гIемер бахIсал унел руго информ-сурсатазда ва социалиял гьиназда. Гьеб къануналъул мурад бугин гражданияб ва тамихIалъулаб жавабчилъи кьваризаби такъсирчагIазе гуреб, гьезул балъугълъиялде рахарал гIагарлъиялъул чагIазе ва улбузейин баян гьабулеб буго къануналъул автораз.\nГIемерисел журналистаз ва ихтиярал цIунулез гьеб жигарчилъи къабул гьабунин Чачаналъ билълъун унеб бугеб такъсирияб практика къануназда хъвараблъун букIинейин рикIкIунеб буго «Коммитет против пыток» абураб гIуцIиялъул вакил, ихтярал цIунулев Игорь Каляпиница.\nГьесул баяназда рекъон, 5 декабралдаса хадуб Чачаналъ я диван гьабичIого я цIех-рех гьабичIого гIадамазул минаби рухIун, жалго гIадамалги республикаялъуса къватIире рачахъиндал, гьеб киса-кибего билълъинабизе ракIалда бугила гьеб къанун бахъарал депутатазда.\nКиналгIаги гьеб проекталда рихьизарурал санкциял гьаризе кколел ругила гIицIго такъсирчагIазе квербакъи гьабиялъул хIужжа чIезабунани, амма гьединазе гьабсагIат бугеб къануналда рекъонги тамихI гьабулила, гьезул гIайиб букIин чIезабунани диваналъ ва цIех-рехалъин баян гьабулеб буго Каляпиница, гIицго такъсирчиясул гIагарав вукIунин абун репрессиял гьаризе лъидаго кIоларила тIаде жубалеб буго гьес.\nЩибго батIияб цIияб, жо гьеб къануналда гьечIила, туснахъ гьариялъул болжалазул бицани, живго жинцаго кьвагьизавизе унев чиясе батIалъи букIунарила 15 сон, яги 25 сонищ гьесие туснахъалъул кколебалийин тIаде жубалеб буго Каляпиница.\nГьеб къануналъул проект бахъиялъул мурадго бичIчIуларин, терроризмалда хурхарал такъсирал цогидаздаса ратIа гьаризеги бегьуларин, гьеб къанун бахъулезе такъсирал лъугIийищ яги такъсирчагIи гIемерлъийищ хIажат бугебалиги бичIчIуларин баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе ихтиярал цIунулев Къадиев Расулица\nРасул Къадиев: «Дида гьеб къануналъул мурад бичIчIулеб гьечIо. Криминология абураб гIелму буго ва буго такъсиразул профилактика абураб жо, жакъа нилъее такъсирчагIи гIемерлъи, яги такъсирал лъугIийищ хIажат бугебали мухIкан гьабизе ккола цин. Жакъа ругел гъалатIал хIисабалде росун бичIчIула. ТамихIалъул кодексалда хурхун гьел хиса-басияз щибго хисуларо.\nЖакъа экстремизм ва терроризм жибго босун хал гьабизе бегьуларо, терроризм буго социалияб лъугьа-бахъин. Мисал босилин, цебесеб заманаялъ, цIогьорасул бетIер къотIизе майданалде рачIарал чагIазул чунтбухъа буголъи бикъулел рукIана цогидал цIогьал.\nЖакъа тамихI кьваризабиялъ гьеб ахIвал-хIал кинго хисизе гьечIо. Цин щиб терроризм ва экстремизм кколебали бичIчIизе ккола».\nГьеб къанун бахъараз терроризмалде кIвар кьун, цогидал такъсирал тун тIубараб юридикияб ва ихтияразул гIуцIцIиго хисизабиялъ гьеб хIалтIул лъикIал хIасилал рукIинин абураб жо лъидаго кIоларила мухIканго абизейин тIаде жубана ихтияра цIунулес.\nГьелдаго цадахъ, цо къанун бахъинабулаго цогидал хвезарурел ругила, масала, чияр мина биххизаби кколила такъсир. ТамихIалъул кодексалъул 167 статьяялда рекъон, гьелъухъ кколеб буго5 сон туснахъалъул. Гьеб къануналъул проекталда цогидал Россиялъул къануназда данде кколарел хIужаби гIемер ругила.


Пхеньяналъ ядериял хIинкъиял кьолел руго Вашингтоналъеги Сеулалъеги\n«Превентивияб ритIухълъиялъул ядерияб кьаби» щвезабиялъул хIинкъиял кьолел руго Шималияб Кореялъ Цолъарал Штатазе ва Жанубияб Кореялъе. Пхеньян гьединаб галиялде гьесизабун буго байбихьулел Key Resolve ва Foal Eagle абурал Вашингтоналъулги Сеулалъулги цадахъалъ рагъулал ругьунлъияз.\nУлка цIуниялъул пачалихъияб комитеталъ лъазабун буго, гьел ругьунлъиязул цIаразго бихьизабулеб бугин, «гьеб ядерияб рагъалде хIадуриял рукIинин ва гьелдаса хIинкъи бугин Шималияб Кореялъул суверенитеталъейин». Гьеб комитеталъ хIинкъиял кьолел руго гьединго, гьитIинабцин рагъулаб асар загьирлъулеб бугони, гьужум байбихьиялъул.\n«Превентивияб ритIухълъиялъул ядерияб кьаби щвезабизе буго Кореялъул халкъияб армиялъул нухмалъиялъ бихьизабураб къагIидаялда», - абун хъвалеб буго комитеталъул лъазабиялъул цитата хIисабалда Кореялъул централияб телеграфалъул агентлъиялъ.\nЦебе Шималияб Кореялъул лидер Ким Чен Ыиница буюри кьун букIана бокьараб минутаялда ядерияб ярагъ хIалтIизабизе хIадурал рукIиналъул ва лъазабун букIана гьединаб мурадалъе улкаялъ жиндирго рагъулаб стратегия хисизабизе кколеб букIиналъул къварагIелалъул хIакъалъулъ.