Евразиялъул цIияб гIуцIи » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Новости - ЦIиял харбал » Евразиялъул цIияб гIуцIи\nЕвразиялъул цIияб гIуцIи\nДобавил(а): istina от 2-06-2017, 10:41\n27-28 маялда Москваялда тIобитIана Россиялъул халкъазул Ассамблеялъул VII съезд ва Евразиялъул халкъазул тIоцебесеб съездги. 1998 соналда Россиялда Рамазан ГIабдулатIиповасул жигарчилъиялда гIуцIараб гьеб жамгIияб идара нилъер улкаялъе лъугьана чара гьечIеблъун. Коммунист партиялъул кверщелги тIаса ун, халкъазул жидерго тарихги букIинесебги жедеего бокьухъе гIуцIизе лъугьараб мехалда кIудиял масъалаби раккана батIи-батIиял миллатазул мурадал дандрекъон ккезариялъулъ. Пайда дагьаб экономикаялде халкъазул жидерго букIинеселъул рахъалъ гьечIеб якъинлъиги тIадежубаялъ жамгIияталда киназулго рахIатхвезабулеб букIана. Заманалде дандекколеб миллияб политика гIумруялде бахъинаби мурадалда къабул гьабураб Концепция букIаниги, букIинчIо гьел масъалаби тIураялъе нухмалъи гьабулеб хIукуматалъулаб гIуцIиги. Гьеб кинабго тIаде ккана жамгIияб гIуцIилъун кколеб халкъазул Ассамблеялде. Абизе ккола, заманаялъ цебелъураб масъала тIубазабизе гьелъухъа бажаранилан. Гьелъ кумек гьабуна ккезе рес букIарал тунка-гIусиял гIодоцинаризе ва халкъазул цолъи цIунизе. Съездалда бицана араб 19 соналда жаниб гьабураб хIалтIул лъикIал хIасилазул хIакъалъулъ ва букIинеселда церечIарал масъалаби мухIкан гьаруна. С. Смирновалъул докладалда Россиялда Ассамблеялъул лъикI хIалтIулел гIуцIабазулъ рехсана Дагъистаналъул отделениеги.\nРоссиялъул халкъазул Ассамблеялъул Советалъул председательлъун нахъеги йищана политикиял гIелмабазул доктор, жамгIияй хIаракатчIужу Светлана Смирнова. 60 батIи-батIиял пачалихъаздаса рачIарал вакилзабазе цIакъго кIвар бугеблъун букIана Евразиялъул пачалихъазул халкъазул Ассамблеялъул тIоцебесеб съезд. Кинабниги Евразиялъ жанибе бачуна 94 улка. Гьел ккола экономикияб ва культурияб къуватги хIалбихьиги жидер бугел, дунялалдаго гIодобе биччараб, гIадамазе пайда бугеб ахIвал-хIал букIинабиялъе квербакъулел пачалихъал.\nСъездалде кколеб хIадурлъи гьабиялъе гIоло араб соналдаго хIалтIизе байбихьун букIана 17 къватIисел пачалихъазул вакилзаби гъорлъе рачараб гIуцIиялъул Комитеталъ. Гьел улкабазул Ассамблея гIуцIиялъе гIиллаги ккола дунялалда рекъел цIуниялъулъ киналго халкъазул къуват цолъизаби. Съездалъ церелъолел масъалаби мухIканго ричIчIизе кумек гьабуна цебесеб къоялъ тIобитIараб "РухIияб культура - халкъазул гIаммаб къадру-къимат" абураб халкъазда гьоркьосеб конференциялда Рамазан ГIабдулатIиповас "Дунялалъул рухIияб цIилъиялъулъ Евразиялъул цебехъанлъи" абураб темаялда гьабураб кIалъаялъ. Гьес загьир гьарурал пикраби тIолалго данделъаразе цIакъ рокьана. РухIияб бечелъи, лъай борхизаби - гьел ккола жакъа жагьиллъиялде данде хIалтIулеб, гьелда тIад бергьенлъи босизе бажарулеб къуват. Амма нилъеца Советияб заман нахъа таралдаса байбихьун, рукIарал бергьенлъабазе дагь-дагьккун къолъикI гьабулеб буго. Масала, гьоркьохъеб къагIидаялда цо чияс лъагIалида жаниб Франциялда цIалулеб батани лъабго тIехь, Германиялда - анкьго, СШАялда - 12, Россиялда гьезул къадар лъабго тIехьалдаса цIикIкIунеб гьечIо. Доб заманалда дунялалда бищунго рухIияб рахъалъ цебетIун букIараб 13 тIехь цIалулеб улкаялъе гьеб буго цIакъго нахъеккей бихьизабулеб хIужа. Гьединлъидал инсанасул лъай борхизабиялъул суал Евразиялъул халкъазул Ассамблеялъ рикIкIунеб буго кIвар цIикIкIараблъун. Араб гIасруялъул 70-абилел соназ БакътIерхьул пачалихъаз гьеб рахъалъ цебехъанлъи бихьизабулаан, амма жакъайин абуни иш кколеб буго гьелъул гIаксалда - Евразиялъул улкабазул бергьенлъаби щаклъи гьечIел руго. Гьел жакъа хIадуралги руго гIумрудулъ дандчIвалел заманалъул дагIба-рагIиял тIагIинаризе ва гьезие дандрекъон кколел жавабал гьаризе. Гьеб иш гIумруялде бахъинабиялъе хIажалъула халкъазул цолъи. Араб гIасруялда киналго халкъаз жалго жидедаго чIей тIалаб гьабулеб букIараб батани, жакъа иш батIайиса буго: гьезие бокьун буго киназдаго бичIчIараб, цадахъаб цоцадарай букIинабизе, ай ракIчIараб кумекалъе ратизе. Евразиялъул гьеб съездалда тIадехун рехсарал 60 улкаялдаса ва Россиялдаса гIахьаллъана 3000-гIанасев делегат. Ассамблеялъе нухмалъи гьабизе вищана лъабго сопредседательги.\nХIасил ккеладай?Божилъиялъул кьучIУлкаялъул халкъазул цолъиРоссиялъул КавказНахъеги рещтIана Яловаялда


Шималияб Вазиристаналда 43 экстремист чIванин лъазабулеб буго Исламабадалъ\nПакистаналъул шималиябгун-магърибалъул рахъалда хамиз къоялда рагъулаб авиациялъ кьаби щвезабун буго Афгъанистаналъулгун гъорхъода аскIоб экстремистазул чIей бугел бакIазда. Лъазабулеб буго гьенив чIварав 43 чиясул.\nГьеб кьабиялъул мухIканлъабазул ва гьенир чIварал киса рукIаралали жеги къватIибе бицунеб гьечIо. Магърибалъул информ-агентлъияз лъазабулеб буго гьел официалиял баянал уял ругелищалиги лъаларин, щайгурелъул гъорхъоде аскIоре ине журналистазе гьукъун бугин.\nАраб соналъул июналдаса нахъе Пакистаналъул аскарияз кIудияб рагъулаб операция гьабулеб буго Шималияб Вазиристаналда. Гьезул мурад-гьенир Пакистаналдаса ва къватIисел улкабаздаса гIадамаздасан гIуцIун ругел рагъулал къукъаби тIагIинари.\nПакистаналъул хIукуматалъ лъазабулеб буго операция байбихьаралдаса гьеб территориялъул 90% изну гьечIого яргъидгIуцIарал къукъабаздаса «бацIцIад» гьабизе кIванин жидедайин ва гьелъул хIасилалда чIван вугин 3000-гIан экстремистин.


Автор: ХIажимурад ХIусайнов · 08.04.2022\nАпрель зурул 1-нний ЧIяйннал шяраваллил Культуралул къатраву хьунни Хъярч-махсаралул кьинилун хас дурсса тяхъашиву. Мунил сиптачину бия Культуралул къатрал хъунмур Алхасова СалихIат. Мукунма гьуртту хъанай бия бугьарасса инсанталгу, дуклаки оьрчIругу. Бугьараминнавух ия Кьурбанов Максим, Аьбдуллаев Арсен ва цаймигу. Бувсуна анекдотру, оьрчIал ккаккан бувна хъярчийсса сценкартту.\nЯлун личинссар хъиннува гужсса лачIунбуккулт\nРувхIанийсса ирсиран хас дурсса фестиваль\nФазу Аьлиевал юбилейрайнсса хIадуршин\nСледующая публикация Ахъ бугьангу кумаг буллай бур\nПредыдущая публикация Гъалгъа тIисса чIумалли маз яшайсса


Хехго пенсиялде ине ихтияр щвезе ккани, чан соналъ хIалтIизе кколел?\n15-20 соналъ хIалтIарав чиясул анищ букIуна, херлъиялда бан кьолеб пенсиялъухъ балагьун чIечIого, мустахIикъаб хIухьбахъиялде ине. Гьединаб ихтияр букIуна №400 федералияб законалъул №6 бетIералда рекъон.\nЦебеккунго пенсиялъул страховияб бутIа щола: захIматалъул стажалъухъ балагьун (аскариязе, педагогазе, спасателазе, шахтеразе ва гь.ц.) ва социалиял шартIазухъ балагьун (РикIкIадаб Севералда яги гьелде бащалъизарурал бакIазда хIалтIаразе, лъимал гIемерал улбузе, канлъукъал инвалидазе, рагъулал лъугьа-бахъиназда лъукъаразе ва гь.ц.). Гьединазул букIине ккола 15 соналдаса дагьаб гьечIеб захIматалъул стаж. Гьеб букIин тасдикъ гьабула лицевой счеталъул баяназги, моцIрол харж кьурал ведомостазги, банкалдаса справкабазги, кагътида хъван рукIарал къотIиязги ва цогидал документазги.\nГьеб тайпаялъул пенсия кьола, законалда рекъон, рагъулаб хъулухъалда рукIаразе, космонавтазе, летчиказе, испытателазе, пачалихъиял идарабазул хIалтIухъабазе. Цебеккунго пенсия кьеялъул тартиб хъван буго №166 федералияб законалда. Аскариязул букIине ккола 20 соналъул стаж, летчиказулги, испытателазулги, космонавтазулги - 25 яги 20, пачалихъиял хъулухъчагIазул - 15. Бюджетиял идарабазул хIалтIухъанасул стаж рикIкIуна лъагIалида жаниб 12 моцIалъ гьоркьоса къотIичIого хIалтIараб заманги хIисабалде босун.\nАслияб пенсиялде тIаде кьолеб гIарац чIезабула гIаммаб стажалъул хIисабги гьабун. Масала, пачалихъияв хъулухъчиясул гIаммаб стаж 15 соналдаса дагьаб бугони, пенсиялде тIаде кьола хъулухъалъул окладалъул 45 процент. 15 соналдаса цIикIкIараб стажалдаса тIаде араб щибаб лъагIелалъухъ тIадеги кьола лъабго процент, пенсиялъул къадар моцIрол харжалъул 75 проценталде бахинегIан. Испытателазеги, космонавтазеги, аскариязеги пенсиялъул бищунго тIадегIанаб роценлъун чIезабун буго моцIрол харжалъул 85 процент, ахирисеб 10 соналъул харжги хIисабалде босун.\nПачалихъалъ кумек гьабула социалияб рахъалъ цIуничIел гражданазе. Балугълъиялде вахун хадуб цогIаги къоялъ хIалтIарав ва гьеб къоялъухъ хIалтIудасан Пенсиялъул фондалде гIарац рехарав сакъатав чиясул ихтияр буго, законалда рекъон, болжал щвелалдего пенсиялде ине. ХIалтIизе тIубанго бажаруларев яги цо-цо хIалтIаби гьаризе кIоларев чиясе кьола батIияб тайпаялъул пособие.\nЗаконалда рекъон, хасал шартIал ругел бакIазда хIалтIарал гIадамазе ихтияр кьола пенсиялде унеб заман хех гьабизе. Гьединаб бакIлъун рикIкIуна Крайний Север яги гьелда бащалъизарурал районал. 50 сон барал бихьиназеги 45 сон барал руччабазеги ихтияр буго пенсиялде ине, гьел ччугIихъабилъун, ритIучIал хьихьун яги чанахъабилъун хIалтIун ратани.\nБищун дагьаб стаж\nПачалихъалъ чIезабун буго пенсиялде ине ихтияр кьолеб бищун дагьаб захIматалъул стажги. Законалда рекъон, пенсиялъе хIажалъулеб бищун дагьаб стажалдехун тIалабал цIикIкIинаризе руго, гьеб 15 сониде бахинегIан. 2025 соналде пенсиялде унев чиясул букIине ккола 15 сонил захIматалъул стажги пенсиялъул 30 баллги. Гьел гIоларев чи хIалтIизе ккезехъин вуго жеги щуго соналъ. ХIажалъулелдасаги дагьаб заманалъ хIалтIарал гIадамазе, хIухьбахъиялде ун щуго лъагIел бан хадуб кьезе рихьизарун руго социалиял выплатаби.\nПрочитано 187 раз\tПоследнее изменение Вторник, 18 сентября 2018 10:18\nДругие материалы в этой категории: « Районаздаса харбал\tРасул ХIамзатов гьавуралдаса 95 сон тIубаялде »


Бабаюрт мухъалда ругел хъутабазе, Дагъистаналъул тIалъиялъ, росабазул статус кьезехъин букIиналдаса разигьечIолъи загьир гьабулеб буго гьеб мухъалда гIумру гьабун ругел лъарагIазгун нугъаяз. Гьез абулеб буго гьел хъутабазе росабазул статусал кьуни гьанжелъагIан ижараялъ босун букIараб ракь тIубан гьезие щвезехъин бугилан. Гьел суалал гьоркьоб лъун 800 гIан чияс гIахьаллъи гьабураб митинг тIобитIана Бабаюрталда 9 марталда.\nДагъистаналъул тIалъиялъул магIна гьечIеб сиясаталъ тIамулел ругила жакъа лъарагIал гьадинал митингал тIоритIизе, гьанжелъагIанги бикьанила гьез жидер ракь, гьанжеялдаса хадубги дагьабги цIакъ бикьизехъин бугин, гьелде дандечIей гьабизе кколинги абун рагьана митинг жамагIатчи Нурудинов Нурудиница. Гьес бицана советияб заманалъ бакIалъул гIадамазухъа ракь махсароде ккунщиб, тIамунлъиялда щиб бахъизеги бахъун мугIрузул мухъаздаса гочинарурал гIадамазе кьунила.\nЦониги нухалда нужер ракьги бугин гьаб, бегьилищин гьаб цойгидазухъе кьезейилан цIехечIила лъицаниги жидеда, гьанжеги гьел хъутабазе росабазул статусги кьун тIубан гьезие жидер ракьал кьезехъин ругеб мехалдаги тIалъиялъ жидер пикруцин цIехечIила. Амма гьанжениги жидеда руцIцIун чIезе ракIалда гьечIин лъазабуна Нурудиница. Гьединго гьес абуна къануналда рекъон хъутабазда гIи-боцIи хьихьизе бокьалги, гIухьбузе рукъги гурони тIокIаб щибниги базе бегьуларила. Къанунги хвезабун тIубарал росаби ран ругила Бабаюрт мухъалда, гьезие бокьарал санагIалъабиги чIезарулел ругила, гьезул иш роцIцIинабулаго гIодоса-тIадего гьенир гIумру гьабун рукIарал лъарагIазул росабазде регIулебго гьечIила тIалъийилан.\nНурудинов Нурудин: «ТIалъиялъ кинабго гIарац гьел хъутабазда тIад хвезабулеб буго. Масала, Бабаюрт росдал цо-цо авалазда жеги я лъим я газ бачун гьечIо. Гьел къого соналъ балагьун чIун руго жидее хIукуматалъ кколел шартIал чIезаризегIан. Гьединго мухъалъул центаралда бугеб поликлиника бицун бажарулеб хIалалда гьечIо басралъул, биххун иналде ккун буго. Гьеб къачIазеги тIалъилъул гIарац батулеб гьечIо. Амма доба кибалиго бугеб Ибрагьимотарин абураб лъебелазул хъутаналде газ бачинеги, нухал гьаризеги цойгидал шартIал чIезаризеги кидаго санагIалъи батулеб буго гьезда. Гьединго Бабаюрталъул цIиял авалазда минаби разе ракьал кьурал гIадамал руго 20 гIан соналъ гьеб ракьул бетIергьанилъиялъул документал гьарун бажаруларого. Гьел росдал магIишаталъул ракьал ругила, гьенир рукъзал разе бегьуларинги абун чIезарун руго нижер гIадамал. Гьебго заманалъ хъутабазде республикаялъул ракьул суалал тIуралел хасал идарабазул хIалтIулхъабиги рачIун, гьезие рукIине кколел документал хIадурун кьолел руго. Кибха бугеб ритIухълъи? Кинабго гьезиеги гьабун, газги лъимгицин гьечIого нижер гIадамал тун руго».\nМитингалъул гIахьалачи Бабаюрт мухъалъул Люксембург росулъа ГIалиев Фазилица бицана хъутабаз жидер ракьал ккун рукIиналъ, бакIалъул гIадамазе боцIи хьихьизе ресал гьечIила. Жидерго ракьал гьел мугIрузул мухъазул колхозазухъ ижараялъ росизе кколел ругила жидеца, гьебгицин чанго нусго нухалъ цIикIкIун гIарацги кьун. Жидер рокъореги рачIун жидее бокьахъин рукIарал гIечIого гьанже жидер ракь тIубан бахъичIого чIеларин лъугьун ругила гьел хъутанчагIи. ТIалъиялъул гIадалаб сиясаталъ миллиял тунка-гIусаби ккезаризехъин ругила, гьединлъидал лъарагIаз жидерго ихтиярал цIунизе гIамал гьабизе кколин абуна гьес.\nГIалиев Фазил: «Гьадинал данделъабаз тIалъиялъе щибго асар гьабизе гьечIо, гьез нилъ рикьа-риххизаризе хIаракат бахъизе буго. Гьединлъидал цолъизеги цолъун нилъерго лъарагIазул республика гьабизе ккола, гурони нилъер халкъалъул ихтиярал хвезарун гурони цIунулев чи вахъунев гьечIо. КидаллъагIан нилъ гьадин рукIинел ? Нилъер депутатазеги къваригIун гьечIо нилъ. ТIалъиялъ малъухъин хIалтIулеб нилъер мухъалъул нухмалъиялъеги ургъелги гьечIо нилъер, киналниги данделъаби ва митингал тIоритIиялдеги дандечIун руго гьел».\nМитингалъулъ гIахьалъи гьабизе рачIун рукIана Нугъай мухъалъул вакилзабиги. Гьез лъазабуна жал лъарагIазда цадахъ ругила, жидерги ракьуда хурхун гьезулго гIадинал захIмалъабиги ругилан. ЦIураб гIарадаялда тIад ругел гIадин ругила нугъай мухъалъул чанги росабазул гIадамал, щай гурелъул гьеб ракьул суалалъ цоцада речIчIиялде ккезарун ругила гьел. Жидер гьел мугIруздаса гочинарурал гIадамазда щибго дагIба гьечIила, жал миллатчагIиги гурила, амма жидер ракьалги ккун республикаялъул тIалъиялъул гIадамал гочинариялъул программа тIобитIи гьеб битIараб гьечIилан абуна гьез. Гьедин нугъаязул вакил Бекмурзаев Асланица лъазабуна республикаялъул тIалъиялъе гьеб суал берцинго, би гIодобе тIечIого тIубазе къваригIун батани гьел хъутабазде гочинарурал гIадамал гьез рукIарал бакIалде мугIрузде рахъинаризе кколила. Биччантейила гьезие пачалихъалъ гьаниб тараб магIишаталъухъ рецIалил гIарацги кьезе. Гьеб иш гьабизе рес бугила тIалъиялъул, ЦIияблак мухъ гочинабизе къваригIарал мехалда батараб гьеб санагIалъи, хъутабаздаса гIадамал гочинаризеги балагьейилан. Жидеца яги гьел гочинарулел гIадамаз гурила ургъел гьабизе кколеб гьеб киналъулго, гьелда тIад бетIер тIалъиялъун унтизе кколилан лъазабуна Асланица.\nЖакъа къоялде Бабаюрт мухъалъул ракьалъул 84 процент хъутабаз кколеб буго, Нугъаязул доба 79 процент кколеб буго. Гьел хъутаби ругел ракьал жидехъе рукIахъин тIадруссинаруни жидер гIадамал магIишат гьабизе кирениги къватIире ине кколарила, гьелдаса пайда босизе бегьулила. Гьаб сагIат хIалтIизе бакIал гьечIолъиялъ ва магIишат гьабизе ресал гьечIолъиялъ лъарагIал жидеего санагIалъи бугеб бакIалде гочине кколел ругин лъазабуна митингчагIаз.\nАкциялъул ахиралда митингалъул гIахьалчагIаз къабулгьабураб резолюциялда гьез тIалаб гьабулеб буго Дагъистаналъул хIукуматалъул хъутабазе росабазул статус кьеялда хурхун бахъараб къанун нахъе бахъейила, ва жидер ракьал тIадруссинарейилан. ГIагараб заманалда гьел тIалабал тIурачIони жал дагьалги кIудиял митингалгун акциял тIоритIизе хIадур ругиланги лъазабуна гьез.


Абу-Дабиялъул петералда лъураб 1 млн. долларалъул багьа бугеб накIкIил гъветI. 15Дек2010\nЦIияб сон бусурбабазул байрам кколарилан абун Дагъистаналда гьеб къо кIодо гьабизе гьукъизе байбихьаралдаса чанго сон аниги халкъалъул аслияб бутIаялъ гьеб цебего гIадин кIодо гьабулеб буго. Амма гьеб бусурбабазул байрам кколарилан абураб пикруялъул рахъкколелги дагьал гьечIо Дагъистаналда. МухIканаб статистика гьечIо, амма «Эркенлъи» радиоялъ цIех-рех тIобитIана гIадатиял дагъистаниязда гьоркьоб, ЦIияб сон кIодо гьабулиш гьез ва гьабулариш абураб суалгун. Гьеб жидее кIудияб барамкъолъун кколарилан абуразул къадар цIикIкIун букIана цIех-рех тIобитIаразда гьоркьоб.\n-ЦIияб сон кIодо гьабуларо битIун бицани, цебеги гьабулеб букIинчIо. Гьудул-гьалмагъзабазда цадахъ гIодо чIола, амма байрам кIодо гьабизеян гуро, квана-гьекъезе. КIодо гьабуларо, щайгурелъул гьеб нилъер бусурбабазул байрам гурелъул.\n-Гьеб къо кIодо гьабула, амма кIудияб рекIеего гIоларо, щайгурелъул гIемераб хъуй букIуна гьеб сордоялъ.\n-Дица гьеб кIодо гьабуларо, щайгурелъул гьеб бусурбабазул байрам гурелъул. Цебеги гьебго бербалагьи букIана дир гьелдехун, амма дир эбел-эмен коммунистал рукIиндал, гьез кIодо гьабулаан гьеб рокъоб.\n-Лъалароха, дица рикIкIуна гьеб лъималазул байрам бугилан. Дицаго гьеб кIодо гьабуларо.\n-Цебе кIодо гьабулеб букIараб гIадин гьанжеги кIодо гьабула дица гьеб. БатIаго кIудияб байрамлъунги дица гьеб рикIкIунаро, амма кIодо гьабизе бокьула. Гьеб бусурбабазул байрам гурилан абулезулги рахъккола дица, амма кидаго эбел-инсуца кIодо гьабулеб букIиндал ругьунлъиялъ дицаги кIодо гьабула гьеб къо.\nЦIияб сон дица кидаго кIодоги гьабуна, хIатта дирго кIодоэбелалъецин лъуна дица елка. Гьанже раккун ругел цIиял гIадатазда нахъги йилъун, цо сонги ун, цIияб сон тIаде щун гьеб кIодо гьабиялда жанибги дида щибниги бегьулареб жо бихьулеб гьечIо. ХIалтIудаги кIодо гьабизе буго нижеца гьеб, гьале елкаги лъуна. Дирго рокъоб гьеб 1 декабралдаго лъуна дица.\nЦебесеб соналъ Дагъистаналъул цо-цо мухъазда диниял церехъабаз кIвараб хIалтIи гьабулеб букIана ЦIияб соналъул байрам кIодо гьабизе бегьуларилан абураб пикру гIадамазда бичIчIизабизе. Мажгитахъ гьарулел рукIана вагIзаби, рикьулел рукIана ЦIияб сон капурзабазул байрам кколилан абураб баян тIад хъварал тIанчал. Гьеб сабаблъун гьезие жидего чанги кIвекIеналги ккун рукIан. ТIанчал рикьулел рукIаразул чангиял мухъалъул Жанисел ишазул идараялде рачараб хIужаги ккун букIана.\nИсана тIоритIулел ругиш гьез гьединал тадбиралали лъазелъун нижеца бухьен гьабуна Гъуниб мухъалъул Гьонода росдал будун ГIамирхIамзаев МухIамадилгун. Гьале гьес кьураб жавабги\nГIамирхIамзаев МухIамад: «Исана гьединал тадбирал гьаричIо нижеца. Дида аскIове вачIун гьеб байрам кIодо гьабизе бегьулищан гьикъарав чиясе бегьуларилан жаваб кьун гурони, батIияб пропаганда гьабичIо нижеца. Гьеб гьабунгутIиялъе гIиллаги буго сверухъ ругел хIакимзабазул инжилъиги, гьезул чорокаб хIалтIиги. Гъоркьисалаги гьел тIанчал рикьиялъ тIадеги нижеего зарал ккун гурони, мукагIалъи гьелъул ккечIо. Гьелъул рахъ кколев цо анцIго чи вукIаравани нижеда хьолбохъ, рикьизе бегьилаан гьел исанаги».\nДагъистаналъул Жанисел ишазул министерлъиялъ хасал тадбирал тIоритIулел руго ЦIияб Соналда кьвагьи бахъунел ва роржунел пиротехникиял алатал ричулел даранчагIазда хурхун. ГIадамасул сахлъиялъе зарал гьабулеб къайи-цIа букIиналда бан гьеб бичизе гьукъизе хIукму гьабун буго Дагъистаналъул низам цIунулез.\nЦIорол Дадаги вачIун щиб байрам гьаниб бугеб?


Кавказалда ахIвал-хIал | Экспертасул пикраби | Киназего гIаммаб Россия\nАхираб кIиго соналъ Эрмениялда тIоритIана Конституциялъул реформаби. Ахирги, президентасул нухмалъиялъул бакIалда, тахида тана парламенталъулаб нухмалъи. Гьанже республикаялъул нухмалъулевлъун кколаан хIукуматалъул председатель. Гьевги вищизе ккола парламенталъ — Эрмениялъул Миллияб собраниялъ. Гьелдаса цеве президентлъун 10 соналъ вукIана С. Саргсян. Гьелда гIей гьабун чIечIого, Сержил хиял лъуна премьер-министрасул хъулухъалдаги республикаялъе нухмалъи гьабизе.\nСерж ккола Карабахалъул эрменияв. Карабахалъулал руго мугIрузул халкъ, ай магIарул халкъалъе хасиятаб гIамал бугеб къавм, рагъухъаби. Абизе ккола, карабахалъулал-эрмениязда гъорлъ гIемер руго удиналги — V гIасруялдаго, ай Кавказалъул Албаниялъул заманалда, насранияб динги босун чIараб лезги мацIалъул рикьилъун кколеб некIсияб къавм. ГIагараб 20 соналъ Эрмениялъул нухмалъиялда рукIана карабахалъулал. Гьездаса свакан букIана тIолабго республика, тIоцебесеб иргаялда — культурияблъунги цивилизациялъулаблъунги рикIкIунеб Эриван. Карабахалъулал гIемер руго пачалихъиял идарабаздаги, бакIалъул олигархазда гьоркьорги; гьез нухмалъи гьабулеб буго низам цIунулелгун къуваталъул идарабаздаги. Гьединлъидал халкъалъул хьул букIана премьер-министрасул хъулухъалде гьанжениги батIияв чи вищиялде.\nХалкъалъул хьулалги хIисабалде росун, Никол Пашинян марталдаго, ай 17 апрелалда рукIинесел рищиязде хIадурлъизе цевеккунго, сапаралъ вахъана. Гьев щвана районаздеги, росабалъеги, шагьараздеги. ДандчIвана гIадамалгун, гIолилалгун. Халкъ гьесда божулеб букIана, щайгурелъул гьевги ккола «хIалбихьи гIемерав къеркьохъан». КIицIулниги туснахъалъув вукIана (гIаммаб къагIидаялъ хIисаб гьабуни, щугогIан соналъ) — масала, 2008 соналда халкъ багъа-бачаризабуралъухъ; цебелъураб масъала тIубазабулев ва халкъалъегун ватIаналъе ритIухълъи цIунарав вукIиналъ — гьеб Николица тасдикъ гьабуна гIумруялъул хIужабаздалъун: 1994 соналда, политикияб хIаракатчилъи сабаблъун, гьев нахъе витIана Эриваналъул университеталъул филологияб факультеталъул ункъабилеб курсалдаса.\nАмма митингал гьелдалъун лъугIичIо. Щайгурелъул парламенталда вугев Республикаялъулаб партиялъул 58 депутатас, ай цIикIкIарасеб къадаралъ, Пашиняние гIуцIана гьев хIакъир гьавулебин абизе рес бугеб экзамен. «Кин духъа, анкьалъ гурони Карабахалъул рагъда гIахьаллъичIев ва гьебмехалдаги гIицIго хандакъал рухъарав чиясухъа, бажаризе бугеб республикаялъул БетIерав командующиясул хъулухъ тIубан, генералзабазе нухмалъи гьабун? Щиб дуца гьабизе бугеб, Евразиялъул экономикияб союзалда гьоркьоса Эрменияги бахъун?» — гьединал гIемерал суалал кьуна гьез Николие.\nМикьабилеб маялда цIидасанги ахIана парламенталъул данделъи. Гьелда Пашинян вищана премьерлъун. Республикаялъулаб партиялъе щвана лъикIаб дарс. Халкъалъул пикруялъухъ гIенеккана гьев. Пашиняниде данде кандидатура лъечIо цонигияс. Гьесие гьаракь кьуна 58 депутатас, гьесде данде — 42 депутатас ва цояс гьаракь кьеялдаса инкар гьабуна.


Заман щвелелдего къанщана\nГьал къоязда республикаялъул шагьаразда, районазда ва росабалъ унел руго 13 сентябралда тIоритIарал рищиязул хIасилал гьари, ай муниципалиял гIуцIабазул бутIрул рищи. Лъалеб букIахъе рищиязул цIияб къагIидаялъ тIубанго къоно чIвана халкъалъул пикруялдаги, гьез власть бищиялдаги тIад.\nМуниципалитетаз тасдикъ гьарурал уставазда рекъон районалдаса ращдал, республикаялдаса ращдал комиссиялъул членаца тIаса вищизе кколев рагIула бетIерлъун вукIине мустахIикъав чи. «Гьав мустахIикъав вуго» - ян цIарги чIван кьолеб буго гьесул кандидатура гьевго бетIерас рищиязда «бергьизарурал» депутатазухъе тасдикъ гьавизе.\nЩал ал «комиссия» абун цIар чIварал хIикматал гIадамал, тIаде балагьун бетIерлъун вукIинев гIадав чи ватIа вахъизе лъалел? Щиб хIисабалде босулеб гьениб, кинал шартIал рукIине кколел бетIерлъун тезе ккани? Нусго суал, азарго хIисаб…\nНилъер пачалихъалда рищиязул тарихалда дида лъалел гIицIго цохIо нухалда тIоритIана рацIцIадал рищиял. Цо гъурущ гIарацги кьечIого, гьересипротоколалги хъвачIого, жив вищулев программагун халкъалда цеве вахъун, жинца вищулев кодоб бюллетенгун гьаракь кьезе ун.\nГьел рукIана 1988 абилеб соналъул ихдал РСФСРалъул Верховный Советалде депутатал рищулел рищиял. Гьел рищиязул кумекалдалъун халкъалда лъана, тIалъиялде вахана ва федералияб политикаялде ана живго жакъасев бетIер Рамазан ГIабдулатIипов.\nГьел рукIана рацIцIадал рищиял. Гьелдаса хадур рачIана хIабургъарал 90 абилел. Чакрихъгун чадихъ росулел, тунк1азгун тунчуз тIамулел, кIалтIа гранатабигун кандидаталги чIун гьаркьал рикIкIунел «рищиял». Гьезул кумекалдалъун власталде бачIана криминал. Гьел соназда бижана рищиязул хIасил гьел гьаркьал рикIкIунев чиясда бараб бугин абураб калима.\nКигIан хIалуцарал ругониги гьел рищиялги рукIана конкуренция бугел рищиял. ГIодосеб автоматалгIаги росизе кколаан рищиязде унев чияс. Киналго автоматаца тIамун бажарулароан, чай-чакар, гIаракъи-чагъир, ханжу-цIамниги хвезабизе кколаан кандидатас. Хадур раккана районазул ва шагьаразул бутIрул депутатаз рищулеб къагIида.\nПарламент – ращдал цохIо мандаталъул округаздаса, бащдаб парламент партиязул сияхIаздалъун гIуцIулеб. 2000 абилел соназул бащалъиялда тIубанго партиязул сияхIазде рачIана, лъугIана дол кандидат программагун халкъалда цеве вахъулел рищиял. Думаялде унев чияс гIурччинал кагътазул дипломатги пуланаб бакIалде ккезабун хъвалаан партиязул сияхIалда цIар.\nДагъистаналдаса думаялде вищарав 10 депутатасул ичIгояв 90 процент халкъалда лъазецин лъаларел рищиял тIоритIана ахиралда. Районазул ва шагьаразул бутIрул рищулел рукIана жидецаго гIуцIарал рай ва горсобранияца. Рищиязул къанунал камил гьарулаго ахирги гьеб ихтияралдасаги махIрум гьаруна гIадамал.\nЖакъа тIасан гъоркье биччараб хасаб комиссиялъ кверчIвазе кколеб рагIула кинав бетIер вукIине кколев халкъалда тIад абун. Кинго бичIчIуларо, хасаб комиссиялъ бетIер вихьизавулев ватани азие гьабгощинаб гIарацги хвезабун рищиялги, праймеризалги, партиялги, сияхIалги, избиркомалги ва хутIараб вала-рахасги щиб гьабизе?\nЩай цин гIадамал, хадур жалго жидецаго гуккулел? ВитIеха кагъатги хъван пуланав чи толев вугин бетIерлъун абизе цохIо вакил 300 гъурущалде командировочноеги хъван. Гьелъул бакIалда 300 миллион гIарацги, гIадамазул нервабиги, заманги, кагъатги чIвачIого.\nГьаб улкаялда ахIмакълъиялъе ахир киданиги букIине гьечIеб гIадаб жо буго. Гьеб киналъулго хIисабги гьабун ракI-ракIалъ зигара балеб буго тохлъукьего къадарги щун къанщараб демократиялъул, инсанасул ихтияразул, гIакълуялъулгун эркенлъиялъул рахъ ккураздаги, гIага-божараздаги.\nЦIакъ гIумру къокъаб букIун буго мунагьал рахчад демократия нилъер гьаниб. Кидаго гIадамазул ургъалидаги букIунаан, амма гIадамаз гьелъул адабго гьабичIо. Жидее Сталин къваригIун вугин цоял, Къадиров гIадав бетIер кьеян кIиабилел, кьураб ихтияралдаса пайдаго босичIого кьурун руссун чIун лъабабилел.\nРакъарал ункъоялда анцIабилезда чакрилгун макароназул унтуца хъегIизе байбихьараб гьеб пакъир тохтирлъи гьабизе цIогьалгун гьардухъабиги ккун чанго сонаца унтана ва халат бахъичIеб гIазабалдаса хадуб къадаралде щвана.\nСон ва жакъа хасаб пагьму гьунар кьурал хIикматал гIадамаца цIарал чIвалел руго бутIрузда, гьезие кверал рорхизе депутаталги рищун рагIула. Хабар лъикIаб рагIайги.


Дагъистаналъул лъай кьей цебетIезабиялъул институталъул (ДИРО) гIаммаб ва хасаб педагогикаялъулгун психологиялъул кафедраялъул заведующая, психологиял гIелмабазул кандидат Гулжан Тажудиновалъ «ХIакъикъаталъе» бицана аслиял масъалабазулги гьел тIуразариялъе гьарулел тадбиразулги хIакъалъулъ.\nГулжан Тажудиновалъ лъугIизабуна ДГПУялъул биологиялъулгун химиялъул факультет. 1997-2001 соназда цIалана Москваялъул пачалихъияб педагогияб университеталъул аспирантураялда. ЦIунана психологиял гIелмабазул кандидатлъиялъе диссертация. 1994 соналдаса нахъе хIалтIулей йиго ДГПУялда, 2006 соналдаса нахъе – ДИРОялда доцентлъун. 2018 соналда йикIана профессионалиябгун тIадеги лъай кьей цебетIезабиялъул кафедраялъул нухмалъулейлъун ва 2020 соналъул июналдаса нахъе хIалтIулей йиго гIаммаб ва хасаб педагогикаялъулгун психологиялъул кафедраялъул нухмалъулейлъун.\n– Гулжан, дуца нухмалъи гьабулеб кафедраялъул аслияб хIалтIи щиб кколеб?\n– Кафедраялъе нухмалъи гьабун гIемер заман инчIониги, гьелъул хIалтIи дие цIияб кколаро. Аслияб иш ккола проектал гIумруялде рахъинари, программаби хIадур гьари, лъай кьеялъул идарабазе гIелмиябгун методикияб кумек гьаби.\nУчительзабазе кумек гьабула лъай камил гьабиялъул курсазда. Гьел гIуцIула очно ва заочно. Учительзаби рачуна хIалбихьи цIикIкIарал психологазул дарсазде. Кафедраялъ тIоритIула мастер-классалгун тренингал. Курсазда рес щола ишцоязул хIалбихьиялъулгун лъай-хъвай гьабизеги.\nКафедраялда буго социалиялгун психологиял цIех-рехал гьарулеб лаборатория. Гьелъие нухмалъи гьабула психологиял гIелмабазул доктор Анжела Дамадановалъ. Лабораториялъ цIех-рехал гIуцIула федералиял проектазда рекъон. Гьезул кьучIалда чIезабула цIалдохъабазул психикаялъул ахIвал-хIал ва хал гьабула наркотиказде бугеб бербалагьиялъул.\nКафедра гIахьаллъула федералиялгун регионалиял проектал гIумруялде рахъинариялъулъ. Гье-лъул буго учительзабазул, ай педагогал-психологазул лъай камил гьабиялъул 30 батIияб программа. Буго цIияб махщалие педагогал куцазе рес кьолеб щуго программаги (логопед, педагог-психолог, социалияв педагог, дефектолог, библиотекарь). Программаби цIи гьарула, камуларо тIадежураялги. Календарияб планалда рекъон гIумруялде бахъинабула 13 программа.\nДРялъул Лъай кьеялъул ва гIелмуялъул министерствоялъул тIадкъаялда рекъон, кафедраялда тIоритIула батIи-батIиял курсал: медитациялъул, скулшутингалъул (къватIиса чияс яги пуланав цIалдохъанас классалда яги школалда ругел цIалдохъабазде кодоб ярагъгун гьужум гьабуни, щиб гьабизе кколебали малъулеб курс), суицидалъукьа цIуниялъул, рагъулал лъугьа-бахъинал ккарал бакIаздаса тIад руссарал лъималазул реабилитация гьабиялъул. Масала, хIадурун ва цIалулгун методикияб советалда цебелъезе къачIан буго «Школа приемных родителей» абураб программа. Гьелъул кьучIалда кумек гьабизе буго бесдалал яги лъимерлъудасаго сакъатал лъимал хьихьизе рачарал хъизамазе.\nХIалтIул чара гьечIеб бутIа ккола лъай кьеялъул идарабазе хIажатаб литература басмаялде бахъиги психологиялъулгун педагогикаялъул конкурсал гIуцIиги.\n– Масала, «Дагъистаналъул бищун лъикIав педагог-психолог», «Дагъистаналъул бищун лъикIав социалияв педагог», «Бищун лъикIав педагог-библиотекарь» ва «Бищун лъикIаб библиотека». РакIалда буго дефектологазда гьоркьобги къец тIобитIизе. ХIадурун буго гьелъул проект.\n– ДГПУялдаги ДИРОялдаги хIалтIула мун. Кинаб батIалъи бугеб гьезда гьоркьоб?\n– 2006 соналдаса нахъе хIалтIула дун гьаний. ДИРО дида бихьула «гьалдолеб росдал хьаглъун». Гьаниб кидаго гьабулеб букIуна цо щибниги жо: конкурсал, командировкаби, планалда ругел ва планалда гьечIел курсал, «БагIараб зонаялде» яги «Точка роста» абураб тарихазулаб централде сапарал, дандчIваял... Карантин сабаблъун хIалтIи гIуцIизе ккана рикIкIадасан, амма планалда букIахъе – онлайн-дарсал, малъа-хъваял, ай бухьен тIезе течIо.\nДИРОялъул нухмалъиялъ гIуцIула киналго хIажатал шартIал. Дир пикруялда, ХIамзат Жамалудинов ректорасул хъулухъалде ккеялъул пайда гIемерлъана – педагогияб хIалтIул кIудияб хIалбихьи букIин гуребги, гьанжезаманалъул тIалабазда ре-\nкъон хIалтIизеги бажари буго гье-сул. Жиндаго сверухъ ишцоязул гъункараб къокъа цолъизабизе бажариялъги хIалтIи цебе туркIизабула.\n– Кафедраялъул «къуват» гIолищ цIиял тIалабазда рекъон хIалтIизе?\n– Нижер хIалтIухъаби руго гIемерал соназул хIалбихьи бугел, гIелмабазул кандидаталги докто-ралги. Цо-цо курсазе махщелчагIи ахIула цогидал бакIаздаса. Масала, нижер гьечIо дефектолог, логопед, медитациялъул рахъалъ махщелчи, лагералъул вожатый.\n– ГIумруялда хIалтIизабизе кканищ психологияб лъай, масала, дурго мурад тIубазабизе?\n– Киданиги, хасго цебеккунго гьелда тIадги ургъун, я гIадамазул хIукмуялде, я гьезул рекIел асаралде психологияб тIадецуй гьабичIо дица. Гьеб буго цIакъ бегьулареб, хIатта хIинкъи цIикIкIараб иш.\n– ГIемер чияс кумек гьарулеб батила…\n– Камуларо гьединал. Кумекги гьабула. Амма захIмалъула дирго рекIее асар гьабулел гIадамазе кумек гьаби. Масала, дир лъималазе, дие хириял чагIазе. Психологасул хIалтIи букIине ккола рекIел асараздаса эркенаблъун. Лъималазул яги яц-вацасул масъала дирго рекIелъе биччангутIизе бажаруларо. Гьединлъидал гIагарал чагIазе кумекалъе яхъине рес букIунаро.\nПсихологияб кумек гьабиялъухъ гIарацги босуларо дица. Гьединаб буго дир принцип.\n– Кинаб гIакълу кьелеб цIалдолезе?\n– Психологас киданиги кьоларо гIакълу. Гьес гIицIго кумек гьабула цебечIараб масъалаялъухъ батIияб рахъалдасан балагьизе ва бугеб ахIвал-хIал хисизабиялъе ресал ратизе.\nДругие материалы в этой категории: « Гьудуллъиялъул кьалбазда кьаву чIваларо\tАнищазда хадуй сапаралъ »\n18:10, 30 ноября 2020, 49\n18:09, 30 ноября 2020, 48\n18:06, 30 ноября 2020, 49\n10:56, 30 ноября 2020, 407\n10:53, 30 ноября 2020, 420\n10:50, 30 ноября 2020, 411\n10:44, 30 ноября 2020, 419


65 сон барав Россиялъул Пачалихъияб Думаялъул депутат ХIажимет СафаргIалиевас нухмалъи гьабизехъин буго Дербент шагьаралъе.\nЦин СафаргIалиевас гьеб жинцаго бицун бугоан «Новое дело» газеталъул журналистасе, амма хадуб гьес нахъасан къан буго гьеб хабар.\nГьелда тIасан ЭР-ялъе гьадин бицунеб буго цебехун рехсараб газеталъул мухбир Рамазан Ражабовас.\nРамазан Ражабов: «Дихъе цояс фейсбукалдасан хъван бачIана гьединаб хабар бугилан (СафаргIалиев Дербенталде витIулев вугилан – ЭР). Цинги дица гьесухъе ахIун гьикъана, дос гьеб ритIухъ гьабуна. Жинда республикаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас гьикъанила мун разияв вугищин гьеб хъулухъалда, вугин абунила жинцаги.\nАмма гьес тIадежубана гьабсагIаталда жеги лъаларинха кинаб процедураялда рекъон жив дове тIамилевали. Цо-цоязул пикруялда рекъон, СафаргIалиев вачIине ккола Азади Рагимовасул бакIалде Дербенталъул администрациялъул бетIерлъун.\nЦогидазул хIисабалда рекъон, гьев вачIине ккола Имам Яралиевасул бакIалде. Амма гьедин лъугьине ккани, гьев вахъине ккола шагьаралъул депутатлъун. Гьанже гьел рищиязул къанунги хисун бугелъул. Гьединлъидал цин лъазабизе ккола конкурс, хадуб гIуцIула конкурсазул комиссия.\nГьелгощинал жалаздаса хадув гурони, Яралиевасул букIараб хъулухъалде гьев вачIине рес гьечIо. Азади РахIимовасул бакIалдейин абуни бигьаго вачIине рес буго – гьес дов жив хисулев чилъунги тIамун».\nХIажимет СафаргIалиев Дербенталъул нухмалъулевлъун толев вугин баккараб хабаралда тIасан ЭР-ялъе пикру загьир гьабуна гIезегIан мехалъ Дагъистаналъул нухмалъиялда вукIарав МухIамадгIали МухIамадовасул пресс-секретарьлъун вукIарав Эдуард Уразаевас.\nНекIсияб тарих бугеб Дербенталъе нухмалъи гьабизе СафаргIалиевасухъа бажариялда щаклъулев вугила жив. БатIаго гьадин рикIкIине лъугьани, гIезегIан къадруялин ккарал хъулухъалги рукIанила гьесухъ – университеталда кафедраялъул нухмалъулесдаса байбихьун Россиялъул Пачалихъияб Думаялъул миллияб комитеталъул нухмалъулесде щвезегIан.\nАмма гьес гьабулеб кутакаб хIалтIи яги кIалъаял рагIичIила. ГIицIго байбихьуда рукIунаанила СафаргIалиевас лъайкьеялда тIасан къануназул проектал гьоркьор лъедал, Думаялда загьир гьарулел дагьа-макъалго щулиял пикраби. Амма хадуб бакIалъул нухмалъиялъул комитеталда гьединаб чIаголъи бихьулароанила ХIажимет СафаргIалиевасул.\nЭдуард Уразаев: «Гьеб мехалда дида рагIичIо гьес гьениб цо кутакалда жамгIияталда ахIи-хIур бахъинабурал, яги асар гьабулел гIадал пикраби загьир гьарулеб. ГIаксалда, дир цо разилъи гьечIолъи букIунаан гьесдаса. Гьале гьанжеги – миллиял ишазул комитеталда вуго гьев.\nГьенибги бихьулеб гьечIо СафаргIалиевасда кьолболъе ваккун гьеб суал лъалеб букIин. ТIаса-масагоял жал рицунел руго – халкъазда гьоркьоб вацлъи-гьудуллъи букIине кколилан.\nГьел руго гIицIго гьес нухмалъи гьабулеб комитеталъул нухмалъулес рицине рекъарал гIадал гIаммал пикраби, штампал. Амма гьелдаго цадахъ гьадинаб лъикIлъиги буго гьесл. СафаргIалиев вуго гIадамазулгун хабар бицине лъалев, гIемераб жо лъалев чи.\nГIолохъанлъуда КВН-алда хIалевги вукIана гьев. Гьеб рахъалъ тIакIалъазе бакI гьечIо гьесда. Амма шагьаралъе нухмалъи гьабизе гIураб бажари гьечIо гьесулъ, дир хIисабалда.\nГьелда бан дир гьадинаб щаклъиги бижулеб буго. Дербенталъул бетIерлъун тезе гьес жинцаго кьураб пикругицин батизе бегьула тIадехун ругезе. Щайин абуни Россиялъул Пачалихъияб Думаялде рищиял тIаде щолел руго.\n2016 соналда рукIуна гьел. Цо-цо депутатазда бичIчIулеб буго жал гьенире тIадруссине гьечIолъи, жал цойги нухалъ рищулареблъи. Гьединго нух гIолохъаназе кьезе ккеялъулги бугелъулха бицен. Гьединлъидал Дербенталъул нухмалъулесул хъулухъ батула живго вихьизавизе СафаргIалиевасда берцин бихьараб бакIлъун».\n«Дагъистан» журналалъул бетIерав редактор МухIамад БисавгIалиевасин абуни ХIажимет СафаргIалиев ракIалде щвезавулев вуго чанго соналъ цеве Россиялда хъахIбалъи тIатун гьабизе кколин абураб инициативагун цеве вахъарав чи хIисабалда. Гьелда тIасан макъалабиги бахIсалги рукIана республикаялда.\nГьеб практика Дербенталда гьабизе теларин хьул загьир гьабулеб буго БисавгIалиевас. Кинав мэр вукIинев СафаргIалиевасул абурабго, тIоцебе бачIунеб жаваб бугила кигIан кIваниги ГIабдулатIиповасе мутIигIав мэр вукIинин абураб.\nГьеб мутIигIлъиялъул хIасилалъ улкаялда бищунго некIсияб ва бечедаб шагьар гIуцIизегун цIунизейищ бугеб, тIадеги чIунтизейищ бугеб абураб суал гьоркьоб лъезе бегьулила цо заманалдасан.\nДербенталъул нухмалъиялда вукIарав Имам Яралиев хъулухъалдаса гIодов чIана 11 августалда. Щай жив гьениса нахъе унев вугевалиги баян гьабичIо гьес. Цо-цоязул пикру буго гьесда гьединаб хIукму республикаялъул тIалъиялъ гьабизабунин абураб.\n«СафаргIалиевас жиндиего тамахаб бакI балагьулеб буго»


НАЛЪУЕ РИТ1УХЪАВ. - 7 Мая 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Май » 7 » НАЛЪУЕ РИТ1УХЪАВ.\nБуйнакскиялда аваразул педтехнукимги лъуг1изабун, жеги 17 сон т1убач1ев Хунзахъ росулъа Зубаиров Мух1амадица учительлъиялъул х1алт1уде байбихьана, хадув т1амуна Хунзахъ районалъул методкабинеталъул заведующийлъун. Мух1амадие сундулъго – ц1алулъги, х1алт1улъги, г1умруялъулъги – бит1 кколеб бук1ана. Гьабуна хъизан, хеккого гьев вахъине кколаан эменлъун.\nДоб 1939 соналда гьесул бук1ана г1ицго 20 сон. Рак1алдаго гьеч1ого Мух1амад ДАССРалъул наркомпросалде ах1ана ва Гъуниб районалъул халкъияб лъай кьеялъул отделалъул заведующийлъун вит1ана.\nКодоб ц1ияб хъулухъалде т1амиялъул бюрухъгун гьев цин Хунзахъе т1ад вуссана. Амма гьениб кьерилазухъ армиялде ах1ун кагътал рач1ун ратана. Гьесги х1укму гьабуна цин Ват1аналда цебе жиндирго налъи т1убазабизе ине.\nМух1амадие рагъулаб хъулухъ бач1инахъего рек1ее г1уна, гьесие бокьана армиялъул кьварараб г1адлу-низам. Армиялде ун ункъго моц1 т1убалелдего гьесул эбел-инсухъе полкалъул командованиялъул баркалаялъул кагъат бач1ана партиялъул ишазе г1орхъи гьеч1ого рит1ухълъиялъул, х1асратго Ват1ан бокьиялъул рух1алда тарбия-лъай кьун вас г1езавуралъухъ.\nЗубаиров Мух1амадица хъулухъ гьабулеб 638 абилеб кьвагьдохъабазул полк 1940 соналъул хаслихъе Ленинградалде аск1обе бачана ва хъах1ал финазулгун рагъде лъугьине кколаан.\nТ1оцебе гьес рагъулъ г1ахьаллъи гьабуна ротаялъул политрукасул хъулухъалда.\nПолитрукал, комиссарал. Гьел рук1унаан нилъер Яргъилал Къуватазул рак1аллъун. Гьенже гьай-гьай, зах1мат буго чан нухалда гьес рагъухъаби гьужумалде рахъинаруралали мух1канго абизе. Т1адежоялъеги, рагъда гьединаб х1исаб лъицаго гьабулароан. Дида цере руго 1942 соналда бахъараб армиялъул газеталъул заманаялъ т1огьиллъизарурал т1амчал. «Таваккалал гьужумал» абураб макъалаялда гьаниб хъвалеб буго: «Тушманас лъелал аскаразул ва танкабазул к1удияб къуват данде бак1арун бук1ана И. росулъе гьужум гьабизелъун. Х1ажатаб бук1ана тохлъукьего таваккалаб гьужумалдалъун немцал А. росулъа рачахъизе. Гьеб иш т1убазабизе т1ад къана Кузнецовасул подразделениялда.\nЦо чи г1адин киналго солдатал гьужумалъ церехун ана . Цере-цере унел рук1арал лебалал командирал Назаров, лейтенант Басов,политрукал Зубаиров, Янишин, политрукасул заместитель Губочкин. Немцазда нилъер т1адецуй х1ехьезе к1веч1о, гьел низамго ц1унич1ого нахъе т1урана. Росдада цебе бук1араб борхалъиялда нилъераз кверщел гьабуна. Нахъеги к1иго таваккалаб гьужум ва нилъер подразделение росулъе лъугьана».\nЗубаировасул т1олабго бах1арчияб рагъулаб нухалъул бицунел кагътал ва цогидалги документал, киг1ан нилъее бокьич1ониги нахъе ц1унун хут1ун гьеч1о. Амма нахъе ц1унун хут1ун батараб яцалъухъе бит1араб кагътаздасан баянго бихьулеб буго гьесул г1амал - - хасият, рек1ел пикраби. Гьеб хъван буго кутакалда зах1матаб 1942 соналъул августалъул ахиралда. Гьелда абулеб буго: «Фронт нужехъе г1агарлъулеб буго, сундухъниги балагьич1ого тушманас къасд гьабулеб буго цевехун ворч1изе. Кавказалда кверщел гьабизе. Фашистал- гьел г1адамал гуро, гьел руго г1алхул жанаварал, гьез ч1вала, зулму-х1ал ва талавур гьарула,лъиданиги- хераздаги, руччабаздаги, лъималаздаги- гурх1ел гьабуларо. Амма гьезул мурадал т1уразе гьеч1о. Баг1араб Армиялъ гьел ч1езарила ва щущахъ рихизарила. Нагагьлъун фашистал церехун рач1ани, партизаналлъун ине ва мугъзада нахъасан тушманасда кьаби щвезабизе х1адурго рук1а…».\nЗубаиров хъулухъалъ хехго цевехун унев вук1ана. 1942 соналда гьев вук1ана батальоналъул комиссарлъун, цинги полкалъул парторглъун, гьебго соналъул ахиралда хасаб т1адкъай т1убазабулеб жибго жиндаго ч1араб батальоналъул комиссарлъун.\nБергьенлъиялдаса ч1ух1изе ва вохизе гьесие рес ккеч1о. 1943 соналъул авалалда хиянатаб гуллица гьесул бах1арчияб рагъулаб нух гьаркьоб къот1изабуна. Рагъулал гьалмагъзабаз гьесул эбел-инсуда зигара бан ва гьезул васасул гьунаразул бицун г1емерал кагътал рач1ана, амма гьезул цояб гурони нахъе ц1унун гьеч1о. Гьеб буго Николай Федорович Павловасул кагъат. Гьадин хъвалеб буго гьес: «Ворч1ами хирияв Мух1амадов Зубаир! Духъе хъвалеб буго дур вас Мух1амадил гьудулас. Фронталда ругел мехалда нижеца цоцахъе адресал кьун рук1ана нагагьлъун цоявниги лъукъани ялъуни ч1вани г1агаразда лъазабизе лъун. Ва гьале гьесул гьалмагъ х1исабалда дун х1ажатавлъун кколев вуго нужеда пашманаб хабар лъазабизе- гьайбатаб Ленинград ц1унулаго 1943 соналъул февралалда нужер вас М. Зубаиров бах1арчиялда хвана.\nРак1-рак1алъго нужер х1урмат гьабулев Павлов. Авлахъалъул почта 418, рагъулаб часть 30».\n1944 соналъул ахиралда Мух1амадил эмен – Мух1амадов Зубаир Хунзахъ рагъулаб комиссариаталде ах1ана. Х1урматияб ах1вал-х1алалда рагъулав комиссарас ц1алана СССРалъул Верховный Советалъул Президиумалъул Председатель М.И. Калининица Мух1амадов Зубаирихъе бит1ун бач1араб кагъат. Михаил Ивановичас гьелда хъвалеб бук1ана:\n«Москва- Кремль. 1944 соналъул 24 март.\nХ1урматияв гьалмагъ Мух1амадов!\nРагъулаб командованиялъул лъазабиялда рекъон дур вас капитан Зубаиров Мух1амад Зубаирович Советияб Ват1аналъе г1оло рагъазда бах1арчилъиялда хвана.\nНемцазул талавурчаг1азде данде рагъазулъ Дур вас Зубаиров Мух1амадица бихьизабураб гьунаралъе г1оло гьесие наградаялъе кьола т1оцебесеб даражаялъул Ват1анияб рагъул орден.\nВат1анияб Рагъул орденалъул статусалъул 10 статьялда рекъон т1оцебесеб даражаялъул Ват1анияб Рагъул орден ва орденалъул книжка нилъер халкъалда киданиги к1очене гьеч1еб гьунар гьабурав вас рак1алде щвезавизелъун нахъе ц1унизе нужехъе рит1улел руго.\nСССРалъул Верховный Советалъул Президиумалъул Председатель\nРагъулав комиссарас даимго ц1унизе инсухъе кьуна васасул орден ва гьединго ц1алана капитан Зубаировасул рагъул гьунаразул ва гьев хвараб куцалъул бицунеб гьес хъулухъ гьабулеб бук1араб дивизиялъул командованиялъул кагъат. Кагъхаталда абулеб бук1ана гьесул бах1арчилъи ункъо орденалдалъун ва чанго медалалдалъун к1одо гьабун бук1анилан. Киг1анго бокьич1ониги, гьеб кагъатги нахъе ц1унун гьеч1о.\nАмма дир рек1ее кинго рах1ат толеб бук1инч1о дида лъик1го лъалеб хъизаналъул вас Мух1амадил рагъулаб нух ва ахирисеб къисмат жеги мух1канго лъазабич1ого. Г1емераб жо баян гьабизе к1велаан вас хвеялъул х1акъалъулъ Зубаирихъе кагъат хъварав Н.Ф. Павловасда, амма живго Павловасулги кинаб къисмат ккарабали жеги лъазабизе к1веч1о.\nПикру ккана нилъер бах1арчияв ракьцоясул наградаялъул т1амач бит1еян гьарун СССРалъул оборонаялъул министерствалъул архивалде кагъат хъвазе. Гьенисан хеккого гьари т1убазабун бач1ана. Гьелдасан баянлъана Зубаировас 80-абилеб кьвагьдохъабазул дивизиялда хъулухъ гьабулеб бук1араблъи ва 1943 соналъул февралалда Синявиноялъе г1оло кьварарал рагъазда хваравлъи. Гьел рук1ана 1942 – 1943 соназда Ленинградалда аск1ор бищунго х1алуцарал рагъал ккарал бак1ал.\nНаградаялъул т1амачалда абулеб бук1ана Зубаировас т1оцересел къояздасанго к1удияб Ват1анияб рагъулъ г1ахьаллъи гьабулеб бук1анилан ва живго х1инкъи гьеч1ев лебалав ва Ват1аналъе рит1ухъав васлъун вихьизавунилан, щуго нухалда лъукъун вук1анилан. 1943 соналъул 2 февралалда Синявиноялда батальон гьужумалъ бачанилан, рагъухъабазда гьес х1инкъи гьеч1олъиялъул мисал бихьизабулеб бук1анилан. Гъорлъ журараб рагъда гьес харж гьарун руго танчил киналго патронал ва нус тункун ч1ван вуго к1иго гитлерилав. Гьениб лебалав маг1аруласда хвалилаб ругъун щун буго.\nГ1емерал ц1ех-рехаздаса хадуб лъана 80 абилеб кьвагьдохъабазул дивизиялъул ветераназул советалъул председательлъун, рагъ байбихьаралдаса гьеб лъуг1изег1ан гьеб дивизиялъул цо полкалъул командирасул заместительлъун х1алт1арав, Лернид Васильевич Попов вук1ин (гьанже гьев х1алт1улев вуго Лениздаталъул директорлъун). Гьенибго абун тезин, гьел баянал щвезе дие к1удияб кумек гьабуна бах1арчияв рагъухъан, Кавказалъул тарих лъазабиялъе г1емераб х1алт1и гьабулев тарихиял г1елмабазул доктор Л. И. Лавровас.\nЛ. И. Лавровасул г1акълуялда рекъон дица Ленинградалде Л. В. Поповасухъе кагъат хъвана. Г1емераб заман иналде бач1ана гьадинаб жаваб:\n«Леонид Васильевич Поповасухъе хъвараб дур кагъат гьоркьоб лъун дандбана 80 абилеб кьвагьдохъабазул дивизиялъул ветераназул советалда.\nВетераназул советалъ нижеда т1адкъана капитан Зубаировасул гьунаразул х1акъалъулъ Духъе жаваб хъвазе.\nНижеда лъик1го лъалаан капитан Зубаиров ва х1укуматалъул шапакъаталъе гьев вихьизавун вук1ана нижеца. Капитан Зубаиров вук1ана дивизиялъул лебалав ва бажари бугев политх1алт1ухъан. Дивизиялда гьев вук1ана бат1и-бат1иял хъулухъазда, 153 абилеб кьвагьдохъабазул полкалда гьев вук1ана минометчаг1азул батальоналъул комиссарлъун. Ленинградалъул горсвери т1езабилалде цебе, 1942 соналъул декабралда, нижеца г1уц1ана лыжабазда хъешт1олезул батальон ва гьелъул комиссарлъун т1амуна дивизиялъул бищунго лъик1ав политх1алт1ухъан гь. Зубаиров.\nКапитан Зубаировасул нухмалъиялда гъоркь бажарана къокъаб заманалда гьеб батальон гъункизабизе ва ругьун гьабизе. Гьеб х1адур гьабулеб бук1ана гьужумалъулал рагъазе, тушманасул т1оцересел кьерал т1езарураб мехалда, хехаб куцалда церехун ине рес бугеб къуват х1исабалда, гьужумазулъ г1ахьаллъи гьабизе.\nГорсвери т1езабиялъе рагъал байбихьана 1943 соналъул 12 январалда. Гьел рук1ана ц1акъ зах1матал ва кьварарал рагъал, гьел халат рахъана Ленинградалъул горсвери т1езабун бажарараб 13 январалде щвезег1ан. Гьеб къоялда дандч1вана к1иго фронталъул – Ленинградалъул ва Волховалъул фронтазул – аскарал.\nТушманас ц1иял къуватал ц1алел ва нилъер аскаразул бергьенлъабазе квалквал гьабизе жигар бахъулеб бук1ана. Байбихьана Синявиноялъул рорхалъабазда х1алуцарал рагъазде. Нижер дивизиялъул рагъухъабаз къоялда жаниб тушманасул 30- ялде г1агарун гьужум нахъч1вазе кколаан. 1943 соналъул т1оцебесеб февралалде лъугьараб ах1вал-х1алалъ дивизиялъул командование т1амуна жиндирго ахирисеб резерв-лыжабазда хъешт1олезул батальон – рагъде бит1изе.\nКомандаялъул пункталде рач1ана Ставкаялъул вакил Совет Союзалъул маршал К. Е. Ворошилов, ВКП (б)ялъул Ленинград шагьаралъул комитеталъул секретарь ва к1иабилеб ударнияб армиялъул рагъулаб советалъул член А. А. Кузнецов. Зах1матаб х1алалъулгун мух1канаб лъай-хъвайги гьабун гьез т1адкъана дивизиялъул т1олалго къуватал ва резерваби тушманасул гьужумал нахъч1ваялъе ва Синявиноялъул рорхалъаби ц1иниялъе рехизе. Гьеб масъала бергьенлъиялда т1убазабуна дивизиялъул киналго частаз ва аслияб куцалда х1ажатабщиналдалъун хьезабураб ва лъик1го ругьун гьабураб лыжабазда хъещт1олезул батальоналъ.\nК1иабилеб февралалда къаси батальоналъ Синявиноялъул рорхалъабазд жиндиего санаг1атаб бак1 ккуна ва рогьалил канлъи загьирлъарабго рагъде лъугьана. Гьез нахъч1вана тушманасул анц1гоялдасаги ц1ик1к1араб гьужум ва цо-цо заманалда х1ажатаблъун кколаан гъорлъ журарал рагъазде лъугьине.\nГьеле цо гьединаб гъорлъ журараб рагъулъ г1ахьаллъана капитан Зубаиров. Немцазе ч1ах1иял камиял ккана ва нилъераз рорхалъиби ц1унана.\nЛыжабазда хъешт1олезул батальоналъ к1удияб бут1а лъуна тушманасде данде гьарулел гьужумазулъ.\nЖивго капитан Зубаиров немцазул офицергун гъорлъ журараб рагъде лъугьана ва гьеб рагъда бах1арчилъиялда хвана.\nГьесие кьуна т1оцебесеб даражаялъул Ват1анияб Рагъул орден (гьев хун хадуб). Гьелде щвезег1анги гьесие кьун бук1ана «Баг1араб ц1ва» орден. Гьев чанго нухалда х1укуматалъул шапакъатаздалъун к1одо гьавуна ва лъукъун вук1ана.\nГьес нухмалъулел рук1арал лыжниказул гьунар ва гьесул жиндирго бах1арчилъи кидаго рек1елъ ц1унизе мустах1икъаб буго\nЦ1акъ рецц гьабизе ккараб жолъун рик1к1уна ракьцоязда гьев к1очон толев гьеч1олъи.\nРак1-рак1алъго нужер х1урмат гьабулел Кутузовасул орден щвараб Любаналъул 80 абилеб кьвагьдохъабазул дивизиялъул ветераназул советалъул председатель\n80 абилеб кьвагьдохъабазул дивизиялъул вук1арав комиссар ва политотделалъул начальник полковник Л. Бердичевский».\nГьеле гьединаб бук1ана баг1арав партизанасул васасул, Ват1аналъул рит1ухъав вас Хунзахъа лебалав маг1аруласул г1умруялъул ва рагъулаб нух.\nМ. Х1ажимурадов, К1удияб Ват1анияб рагъул г1ахьалчи.\nПросмотров: 210 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


Тимур Айтберов: «Цебе заманаялъул элитаялъ бицунеб мацI магIарул букIана» » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nТимур Айтберов: «Цебе заманаялъул элитаялъ бицунеб мацI магIарул букIана»\n«Турказе къваригIун букIана Эрмениялъул, Гуржиялъул бутIабиги гъорлъе рачун, Дагъистангун Азербайжан ва Чачанги гъорлъе цIан, ГIусманиязул Империялда гъорлъ кIудияб Исламияб улка гIуцIизе. Гьеб улкаялъул мацIлъунги азербайжан мацI гьабизехъин букIана. Амма къокъидаго Россиялда гьебги лъан, гIурус пачаяс квалквал гьабуна гьединаб пачалихъ гIуцIизе», — гьедин бицана «Миллаталъе» тарихчи Тимур Айтберовас.\nГьес рикIкIунеб буго МахIач Дахадаев хутIизегIан Дагъистаналъул гIемерисел революционералги Туркиялъул жасусал рукIанин, гьединлъидал Дагъистаналда тюркизм билълъанхъизабизе хIалбихьулеб букIанин гьез.\nЛъарагI миллаталъул вакилзаби рекъоларо тарихчи Тимур Айтберовасул пикруялда. Амма гьаниб мисалалъе бачине бегьула Россиялда, гьединго Дагъистаналда инкъилаб ккелалдего гIадамазул гьабураб хъвай-хъвагIай. Дагъистаниязул фамилиял гьенир азербайжан къагIидаялда — огълы абун — хъван руго.\nГьединго Дагъистаналда цо-цо бакIазда цIаралги тюрказул къагIидаялда хъван руго – масала, АваргIор, яги ГIандигIорин абизе бегьулеб бакIалда, Авар-Койсу, ГIанди-Койсу ян хъвала. Гьединго магIарулаз гIумру гьабулеб Бакълъулазул мухъалда цIар буго Гумбет абун лъун.\nГьел цIарал хисизе кколин абурал пикраби загьир гьарула республикаялда цо-цо гIадамаз. Масала, аваразул миллиябгун культурияб автономиялда ракIалда буго география бихьизабулел цIарал данде гьарун, магIарул мацIалда тIехь биччазе.\nБолмацIалда гьечIин абун течIого, цере рата-ратарал магIарул рагIаби мацIалда гъорлъе рачине заман щун бугин рикIкIунеб буго тарихчи Тимур Айтберовас.\nТимур Айтберов: «Турк мацIалда гъорлъ некIо гIемер рукIун парс ва гIараб рагIаби. Цинги Кемал-Пашацаги цогидазги малъун, рехун нахъе гьел чияр рагIабигун, жидерго кьолболал рагIаби лъун руго туркаца. Цоги-цогидазги гьединго гьабун буго – болгаразги, гIурусазги, цогидазги. Нилъецаги гьабуни, зарал букIинаро, пайда гурони. Нилъее къваригIун буго нилъерго, Дагъистаналъул, мацIал гIагар гьаризе рес батизе. ГIалимзабаз литературияб мацIалъе кьочIое босун буго хундерил мацI.\nНилъее къваригIун батани, тумазулгун, цIедехIдерилгун гIагарлъи балагьизе, нилъеца мацIалда гъорлъе рачине ккола гьезда мадугьалихъ гIумру гьабулел магIарулаз жидедаго гьоркьор абулел рагIаби. Масала, гъунисезул мацIалда руго тумазулгун гIаммал рагIаби. Гьединго хьергебдерил руго даргиязул рагIаби. Гьелги рачине ккола болмацIалда гъорлъе. Гьеб киналдасаго хадуб бегьила турказул рагIабиги рачине. Гьеб гьукъараблъун рикIкIунаро дица».\nМагIарул ва цогидал мацIазда гъорлъ турк мацIалъул рагIаби гIемер рукIиналъе гIилла бугин некIо заманалда аслияб мацIлъун Дагъистаналда лъарагI мацI букIинилан абула лъарагIаз. Амма гьеб гьедин букIинчIолъиялъе гьадинаб далил бачунеб буго Тимур Айтберовас.\nТимур Айтберов: «Нилъер машгьурав гIалимчи ГIумаров ГIабдулкъадирихъе щвараб хIужаялда рекъон, тIоцебе Ермоловас бахъараб прокламация магIарул мацIалда букIун буго. Щай, щайгурелъул Аваристаналдаги, гьаниб Таргъуялда, Яхсаялда, гьединго тумазул ракьалдаги магIарул мацI лъаларев чи вукIунароан. Нуцабиги гьеб мацIалъ кIалъалел рукIун руго. ПалхIасил, доб заманаялъул элитаялъ бицунеб, гьез кьочIое босараб мацIлъун магIарул мацI букIун буго. Цинги дагь-дагьккун гьеб лъугIизабун буго татараздалъун.\nГIурус армиялда гIисинал хъулухъазда (майор, капитан…) татарал рукIун руго. Хасго таржама гьабулел чагIи. Гьагъал чагIаца (Гьоркьохъеб Азиялдаги гьебго жо гьабун буго, гьанибго – гьебго) абун буго гьайила, жидеца тюрк мацIалда гьабизе бегьуларищдила кинабго жо. Гьедин гьез байбихьун буго гьеб мацI билълъанхъизабун, магIарул мацI лъугIизабизе».\nДагъистаналда гурелги цогидал мацIазулги бугин рагIаби жураялъул масъалайин рикIкIуна филологиял гIелмабазул доктор Ибрагьим Дибировас.\nИбрагьим Дибиров: «ГIурус мацIалдаги руго гьединалго журарал рагIаби. Масала, Пушкиница хъвараб «Бахчисарайский фонтаналда» дагIба балел рукIун руго доб заманалда цо тишковцал абурал чагIазул къокъа (мацI бацIцIад гьабизейин рахъарал гIурус гIалимзаби рукIана гьел). «Фонтан» паранг рагIи бугин, гIурус рагIи ургъизе кколилан чIун рукIун руго гьел. Цинги «лъел рогIороги» хIалтIизабун, цо гIантаб, магIнаго гьечIеб жо лъугьун буго гьелъул».\nАхирал соназда Дагъистаналда баккараб мода буго бакIалъул мацIазда гъорлъ хасаб бакI ккурал гIурс рагIабиги нахъе рехун гIараб рагIаби цIазе лъугьин.\nИбрагьим Дибиров: «ГьанжелъагIан нилъеца хIалтIизарулел рукIарал гIурус рагIаби нахъе рехани, тIаде бачIунеб гIелалда цIидасан малъизе ккола гьел хисун лъурал рагIабазул магIна. Гьелъ доб цIияб гIел нахъе ккезабула. «Учителасул» бакIалда «мугIалим» хIалтIизабулеб бугони, гьезул кинаб битIараб? Амма кIиябгоги магIарул рагIиги гуро. Жибго «мугIалим» бугоха доб цоялдаса цебе бачIараб. Кинаб хIалтIизабуниха лъикI?».\nМацIалда гъорлъе чияр рагIаби рачIиналъулъ щибгIаги квешлъи гьечIин рикIкIунеб буго тумазул миллатазул тарих ва культура лъазабиялда тIадчIарав Алексей ХIажиевас.\nАлексей ХIажиев: «Дунялалда цониги мацI гьечIо чияр цониги рагIиги гъорлъе бачIинчIого, бацIцIадго хутIараб. Дир пикруялда, тIад рекъечIого рукIинеги рес буго гIемерисел, амма чияр рагIаби гъорлъе рачIун лъикIаб буго мацIалъе. Щайин абуни гьединан мацI жеги гIемер мехалъ цIунун хутIизе буго. Чияр рагIаби гъорлъе цIикIкIун рачIанагIан цебетIолин мацIилан рикIкIине бегьула. Цо мацIалъул кьучIалда хас гьабун цо мацI билълъанхъизабизе кколин, масала, гьединаб мацIлъун магIарул мацI тIаса бищизе кколин абураб пикру букIана нижер миллатцояв, тумав Зиявудин Айдамировасулги.\nБокьараб мацI тIаса бищизе бегьила гьедин къваригIани – эсперанто, компьютералъул мацI, бокьараб! ПалхIасил, дун рекIекълъулеб жо буго цебе гIадин гьанже документация кIи-кIи мацIазда гьечIолъиялда. Масала, паспортал, аттестатал ва цогидал документал рукIунаан гIурус мацIалдаги магIарул, тум, лъарагI, дарги мацIаздаги. Гьанжейин абуни тумаз гурони гIумру гьабулареб росдал школалда яги бакIалъул администрациялда данделъаби рачуна гIурус мацIалда. Гьебни щиб! Бажаризехъин гьечIо тумазул мацI тум мацIалда малъизегицин».\nТарихчи Тимур Айтберовас бицана тумазул интеллигенция гIемер букIанила советияб заманалда Дагъистаналъул тIалъиялда. ЦIикIкIарасеб мехалда гьез квербакъанила магIарулазул мацI цIунизе. Гьелъухъ нилъеца гьезие баркалаги кьезе кколила.\nАвтор: Зульфия ХIажиева\nБит1араб буго, маг1арул мац1 бац1ц1ад гьабизе ккола ц1иял раг1абиги ургъун, учителасда малълъарухъан абизе бегьула. Маг1арул мац1алда г1емер руго ц1иял раг1аби ургъунел къаг1идаби


Унеб соналда дунялалда чIван вуго 71 журналист\n71 журналист хун вуго дунялалда журналистасул борч тIубалаго унеб соналда жаниб.\nГьединаб статистика рехсолеб буго «ГIорхъаби лъаларел репортерал» абураб халкъазда гьоркьосеб инсанасул ихтиярал цIунулеб гIуцIиялъ. Гьеб дагь буго цебесеб соналде данде ккун. Амма журналистал ва информалатазул цогидал хIалтIухъаби рикъиялъул ва гьезие зулму гьабиялъул хIужжабазул къадар, гIуцIиялъул хасаб докладалда бихьизабун буго «цIакъ кIудияблъун.\n«ГIорхъаби лъаларел репортеразул» генералияв секретарь Кристоф Делуарица лъазабуна, приоритетияб масъалалъун хутIулеб бугин журналистазде данде такъсир гьабурал тамихI гьабичIого хутIунгутIиялъул пратика гIатIилъизабиян. Гьесулго рагIабазда гьеб масъала актуалияб буго гьединго Цолъарал миллатазул гIуцIиялъул ХIинкъигьечIолъиялъул мажлисалъул журналистазул хIалтIиялъе хIинкъигьечIолъиялъул шартIал чIезариялда хурхараб резолюциялъе 7 сон тIубалеб букIиналда банги.\nБищунго гIемер зулмуялъул къурбаналлъун информалатазул хIалтIухъаби лъугьунел руго Азиялъул улкабазда – 24 чи, ГIагараб Машрикъалъул ва Шималияб Африкаялъул улкабазда – 23.\nСириялда, Сомалиялда, Малиялда ва чанго цогидаб улкаялда, (гьездаго цадахъ рехсолеб буго гьединго Россиялъул Федерациялъул субъет хIисабалда Дагъистанги) хварал журналистазул къадар кколеб рагIула гIаммаб къадаралдаса 40 процент.


Каранда ралел гIаламатазе гIоло гуро...\nНюсрет Омаров ознакомился с работой компании ООО «Юнион»\tВ понедельник, 10 мая ...\t- 11 мая 2021\nПо поручению Абдулпатаха Амирханова, в Каспийске, начали ...\tПо поручению ...\t- 11 мая 2021\nСергей Меликов вручил семье героя России Зайнудина ...\tГлава Республики ...\t- 10 мая 2021\nВолонтёры Победы провели акцию «Звонок герою»\tПредставители ...\t- 10 мая 2021\n76-ю годовщину Победы в Великой Отечественной войне ...\t76-ю годовщину Победы в ...\t- 10 мая 2021\nГара-чIвари гьабуна Ашахан Юсуповас.\nБолъихъгун ЦIумада рагъ лъугIаралдаса 20 сон баялъул хIурматалда кьолеб шапакъаталдаса инкар гьабуна журналист Алик ГIабдулхIамидовас.\nГьес абулеб буго жинда цадахъ доб мехалъ рукIарал цониги пишацоясул цIар гьечIила шапакъат щолезул сияхIалда. Гьеб цо.\nКIиабилеб бугони, жинда бихьулеб бугила гьел шапакъатал хIакимзабаз жидеего бокьарал чагIазе кьолел рукIинги. Гьезда гьоркьор ругила доб рагъулъ рукIарал ополченцалги, амма кьвагьулеб тункIил гьаракь рагIулеб бакIалде аскIорецин къачIезеги кьолел ругила медал-киласал.\nГьанже Алик ГIабдулхIамидовасго гIадин, къого соналъ церего гьел шапакъатаздаса инкар гьабун букIана Болъихъ районалъул Гъагъалъ росдал ополченцазги. Медалазе гIоло гурин жидеца ярагъ кодобе босун букIарабин абун буго гьез Москваялдаса хIакимзабазда. Гьелъул бакIалда, «Город-Герой» гIадин, «Село-Герой» абураб статус кьезе лъикIаблъун бихьулеб букIана гъагъадерида. Амма росдае гьединаб цIар кьезе бихьизабун гьечIин къануналдаян, Москваялъ инкар гьабуна гьезие.\nГьелда тIасан лъикIаб гара-чIвари ккана гьанжегIагар редакциялда гьоболлъухъ рукIарал Гъагъалъа Юсуп Нажмудиновасулгун ва ЯхIя ЯхIяевасулгун.\n1999 соналда ополчениялда рукIана гьел.\n- Доб мехалъги гьел шапакъатал кьолел рукIараб куц бихьараб мехалъ, дица хIисаб гьабуна, КIудияб ВатIанияб рагъул шапакъаталгицин кьолел рукIанадай гьединабго инжитаб къагIидаялъилан, - илан байбихьана ЯхIяев ЯхIяца. - Щалго гурел чагIазе кьолел рукIана къого соналъ цере гьел.\n- ГIанди-Гъагъалъан нижедаса байбихьун букIана ополчение гIуцIизе. ЯхIя вукIана гьезул церехъабазул цоявлъун, - илан бицана Юсуп Нажмудиновас.\n- ГIамм гьабун, чан чи вукIарав нужер кьеразулъ?\n- 300-ялдасаги цIикIкIун чи вукIана. Дун доб мехалъ Астраханалда вукIарав чи, рагъул хабар лъарабго, хъата-масан нухда вахъун, кIиабилеб къоялъго росулъе щвана. ЯхIяги нижги гIагарал чагIи ккола. КIудиясул тIалаб-агъаз хIисабалда, дир инсуда гьарулеб букIана гьас, кIигояв вугониги гIелин нужер хъизамалдаса. Юсуп, щиб кканиги, рокъоселги цIунун тейилан.\nГьеб мехалъ инсуца кIиго гранатаги кисиниб къазабун, вацал ругеб бакIалда гьезда хьолбохъ эхетейилан, жиндаго цадахъ вачана дун. Эмен (мунагьал чурад) вукIана ополчениялъул штабалъул нухмалъулевлъун.\nШапакъатаз гуро борцунеб\n- Юсуп, дида бицана мунагьал чураяв Расул ХIамзатовасги гьикъун бугин нужеда шапакъатаздаса инкар щай гьабурабилан?\n- БукIана гьединаб жо. Росдал жамагIатги данделъун гьабураб хIукму букIана гьеб. Шапакъатал кьезе ругезул сияхIалда нижер щугоясе бихьизабун букIана «Бихьинчилъиялъе гIоло» орденги, лъабнусидасаги цIикIкIун чиясе «БахIарчилъиялъе гIоло» медальги кьезе.\nНижеца рихъ-рихъун рана сияхI тIад хъван рукIарал тIанчал. Доб мехалда ДРялъул хIукуматалъул шапакъатал кьолеб отделалъул нухмалъиялда йикIарай гIаданалъ рагьун абуна нижеда нуж гIадаллъунищила ругел гьездаса инкар гьабизе, нужеца росичIони, цере ккарал чагIазе щвезе ругила гьел.\nМухIамадгIали МухIамадовасда цадахъ 1999 соналъул декабралда Москваялде Владимир Путинихъе унеб делегациялда гъорлъ рукIана мунагьал чураял Расулги дир эмен Нажмудинов Нажмудинги. Гъагъалъа чи вугищ самолёталдаян делегациялдаса цояс гьикъидал, жив вугилан дир инсуца абулеб рагIун буго Расулида. Цинги гьес гьев жиндаго аскIове ахIун вуго. Гьесги гьикъун буго инсуда щай нужеца шапакъатаздаса инкар гьабурабилан. Щайгурелъул каранда ралел орденазе гIоло гурин жал къватIире рахъун рукIарал, инсул росу тушманасдаса цIунизе гIоло рукIанилан жаваб кьун буго инсуцаги.\n- Гьелда данде жиндиего хасиятаб къагIидаялъ жаваб кьун батила Расулицаги.\n- Инсуца бицунаан Расулица данде гьабураб жавабалъулги. Амма дидаго ракIалда гьечIо гьеб жакъа гьаниб бицине. ЦIакъ берцинго, пасихIаб магIнаялъул жаваб букIанилан бицунаан инсуца, - ян ракIалде щвезабуна Юсуп Нажмудиновас.\nРокъове щвечIого рагъулъ щапарав росуцоявги, Интербригадаги, Ш. Басаевас Гъагъалъа жамагIатчагIазда гъолеб букIараб яхIги.\n- Ополчениялда рукIаго ками кканищ нужер гIадамазе?\n- Лъабгояв чIвана нижер гIолохъабазул. Гьезул цояв ИсмагIил ИсмагIилов абурав вас, дунго гIадин, Астраханалдаса вачIунев вукIарав чи, росулъецин щвезе санагIат ккечIого, ана ополченцазда гъорлъе ва тIоцересел къоязго чIвана. Рокъове щвезе хъван букIун гьечIо гьесие. Гьесул бахIарай йикIун йиго Астраханалдаго ячарай. Чанго соналдасан гьесул хабаде щвезе ячIун йикIана гьей ясги ячун.\nЛъукъаралги рукIана гIезегIан. Лъабго анкьгIанасеб заманаялъ цIунана нижеца росу. Гьеб лъабабго анкьида жаниб цониги чи росу тун цогидаб бакIалде инчIо парахалъи рещтIинегIан. Нижедаго хьолбохъ эхетарал гIадин, руччабиги рукIана, росурагIалде ракIарун. Щибаб сордоялъ зикруги бачана гьез, хIажалъи ккани, ярагъ кодобе босизеги хIадурго рукIана.\nГьаниб цо хас гьабун бицинчIого гIоларо нижерго доваса гIолохъанчияс гьабураб гьунаралъулги. Террористал рачIунеб рукIараб нух, сардилъ ун, жаниб минаги лъун, кьвагьизабуна гьес. Гьезул жидерго машинаги кьвагьун, анцIгоялдасаги цIикIкIун чи чIван вукIана. Гьелдалъун хъачагъазе нухги къотIана. Гьеб кIудияб бахIарчилъи букIана доб мехалъ.\n- «Интербригада» абун рачIарал ополченцаз щибниги гIахьаллъи гьабун гьечIин гьеб рагъулъ, «ГIачIаб» абулеб бакIалда шашликIал режун, ихтилат кеп-гьабулел рукIун гурониян бицуна…\n- Ихтилат гьабулелги рукIун ратиларо гьел. Дир хIисабалда, гьел рукIана рагъулъе лъугьине тIадругезул буюрухъалъулъ балагьун чIун. Гьебги гьезие бокьараб лахIзаталда кьезе рес букIана. Гьединлъидал рагъудаса нахъегIан къан чIун «Интербригадаялъулал» рукIанин абураб пикру дица къабул гьабиларо. Болъихъе щвезегIан рачIаралъухъги баркалаялъе мустахIикъал руго гьел, - ан абуна ЯхIя ЯхIяевас.\n- Гьумер битIун жалго боевикал рихьизе рес ккун букIанищ нужее?\n- Нижер доваса чанго чи ун вукIана гьезулгун кIалъа-басаял гьаризе, - ян ракIалде щвезабуна Юсуп Нажмудиновас. - Боевиказул рахъалдаса цевехъан хIисабалда гьелгун гара-чIварун вугоан Ширвани Басаев (Шамилил вац).\nНужеда ниж щалали кIочонищин тараб, нилъ гIодоса эхедего рукIарал мадугьалзаби гурищин, яхI гъезе лъугьун вуго гьев. Гьезул мурад букIана нижеца нухги кьун, росу къотIун Муни кьодухъе ине - гьенисан ункъо районалде бикьулеб нухдаса цогидал росабалъги гъарачилъи бекьизе. Амма гьезул къасдал хIорго хутIана, нижеца гьезда лъазабуна нижер росуги къотIун нужеца гали цебехун лъоларилан.\nЧIаго хутIилин божи букIинчIо\n- Дол минутаз нуж божун рукIанищ кумекги щвелин, гьелги нахъчIвазе кIвелин абураб пикруялда?\n- ЧIаго хутIилин абураб пикру нижер лъилниги букIун батиларо, - ян мукIурлъана ЯхIя ЯхIяев. – Хасго щокъробе щвезегIан ярагъги борчун, жанаваразда релълъараб куц-мухъгун рачIарал террористалги рихьулел рукIаго. Гьезда кIолаан, нижер росдада лалги тIамун, церехун ине. Гьедин гьабизе кIолеб къуват букIаралъул гьезул.\nЖамагIаталъ хIукму гьабуна ахиралде щвезегIан росу цIунизе. Амма гьеб цIакъ захIматаб хIукму букIана. Пикраби батIи-батIиял рукIана щивасул. Ахирги рачIана нилъго хунги гьезие нух кьеларилан абураб пикруялде. Гьедин букIаралъулха нилъер умумузул заманалдаги. Надир-Шагьасул, Тимурил заманалда гьедин цIунулел рукIаралъул нилъеца росаби.\n- Гъоркьиса Болъихъ букIараб дандчIваялда Владимир Путиница рази гьаричIищ?\n- Рази гьаруна, щай гьаруларел? Жакъа бокьарас бокьараб абизе бегьила. Халкъалъул рукIа-рахъин лъикI гьечIин, харжал дагь ругин ва гьеб гуребги. Батила гьелда жанибги гьесул гIайиб. Амма нижгун дандчIвазе вачIарав гьесул гIадатлъиялъ асир гьаричIогоги хутIичIо. Президент гIадин гурев, росдал годекIанив вугев жамагIатчи гIадин вукIана гьев нижгун хIалги рекъезабун. Гьеб гуребги, доб рагъдаса хадуб нижер районалда гIезегIан цебетIейги лъугьинчIищха – нухал рахъун, объектал ран, газ бачун.\n- Гьанже, къого соналдасан, дол августалъул къоял кинаб асаргун ракIалде щолел нужеда?\n- Къого соналъ цебе гуреб, гьеб кинабго сон-церекъад букIараб гIадин ккола. Гьаб жакъаги, нагагь гьединаб къо бачIани, бокьараб лахIзаталъ тушманасдаса ватIан цIунизе къватIире рахъунел гIолохъаби руго нилъер. Доб мехалда кколаан гьединал гIолохъаби цере рукIаниги, гьанже ратиларилан. Амма къого соналъ цебе ополчениялъул кьеразулъе рачIунел гIолохъаби рихьидал, нижер пикру хисана.\nЧарамул ракI бугел васал руго нилъер ракьалда, гьеб буго жакъаги ниж божараб пикру.\nПрочитано 475 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 03 февраля 2020 16:01\nДругие материалы в этой категории: « Интернеталъул балагь, нилъго цIунизе сабаб\tУчузлъулел щай нилъ реццалъе гIоло »\n09:13, 11 мая 2021, 7\nНюсрет Омаров ознакомился с работой компании ООО «Юнион»\n09:04, 11 мая 2021, 10\nПо поручению Абдулпатаха Амирханова, в Каспийске, начали прокладывать канализационную систему\n17:26, 10 мая 2021, 103\nСергей Меликов вручил семье героя России Зайнудина Батманова ключи от новой квартиры в Каспийске\n15:53, 10 мая 2021, 106\nВолонтёры Победы провели акцию «Звонок герою»\n15:12, 10 мая 2021, 112\n76-ю годовщину Победы в Великой Отечественной войне торжественно отметили в Ботлихском районе\n10:16, 10 мая 2021, 159\nПраздничный концерт состоялся на летней площадке дагестанской филармонии


Гьал къоязда 22 сон тIубана Дагъистаналда тIаде кIанцIарал халкъазда гьоркьосел хъачагъазул къокъаби щущазаруралдаса. Гьелда хурхун 19 августалда, «Гьудуллъиялъул рокъоб» Миллияб политикаялъул ва диниял ишазул рахъалъ министерствоялъ тIобитIана кIудияб конференция. Гьелда гIахьаллъана министерствоялъул хIалтIухъаби, рагъул гIахьалчагIи-ополченцал, гьалбал.\nГьеб рагьана ва бачана министрас - Энрик Муслимовас. КIалъазе рахъараз ракIалде щвезаруна дол захIматал къоял, бицана букIараб хIинкъиялъулгун хIалуциналъул, нилъер халкъалъ бихьизабу- раб гъункиялъул, цолъиялъул, бахIарчилъиялъул хIакъалъулъ. Гьез загьир гьабуна пачалихъалъул идарабазул рахъалъан ополченцаздехун хашаб бербалагьиялдаса, гьезие рагъул гIахьалчагIазул статус кьеялда сверухъ дандчIвалел ругел квекIеназдаса жидер бугеб рахIатхвеялъул. Бихьизабуна гьадинал данделъабазда Лъай кьеялъул, Культураялъул, ГIолилазул ишазул рахъалъ министерствабазул вакилзабиги чара гьечIого рукIине ккей (жакъа гьанив гьезул рахъалъа цониги чи вукIинчIо). Данделъи ана рагьараб, жидер пикраби эркенго загьир гьаризе щивасе рес кьолеб хIалалда. Данделъи лъугIун хадуб, цо чанго суал дица кьуна дол соназда Болъихъ районалъул бетIерлъун вукIарав рагъул гIахьалчи-ополченец МухIамад ГIумархIажиевасе.\n- МухIамад, ана 22 сон. КIочон тезе байбихьулеб бугищ доб рагъ-кьал, гIодобе буссунеб бугищ рекIелъ бугеб унти?\n- Дол лъугьа-бахъиназ данде гьабуна нилъер халкъ, рагъуца цолъизаруна нилъ, кутакалда борхизабуна нилъер патриотизм. Доб рагъ киданиги кIочене ихтияр гьечIо нилъер. КIудияб ВатIанияб рагъ киданиги кIочене бугищ нилъеда? ГьечIо. Гьабги нилъее буго добго мисалалъул «ГьитIинаб ВатIанияб» рагъ.\n- Гьанир кIалъазе рахъараз абуна ополченцазе рагъул гIахьалчагIазул статус кьолеб гьечIилан…\n- Квеш ккараб жо буго гьеб суалалда сверухъ цо бичIчIулареб рагъ, дагIба-къец унеб букIин. Республикаялда буго ополченцазул 5-6 батIибатIияб гIуцIи. Гьез добехун- гьанибехун цIан хIабургъинабулеб буго ахIвал-хIал, пачалихъалъул идарабазги кIвар кьолеб гьечIо гьелде. КIиго лъагIел буго ополченцазе гьеб статус чIезабуралдаса. Республикаялъул бетIер Владимир Васильевас Путиние кьураб баяналда вихьизавун вукIана 12241 ополченец. Гьездаса 520 чиясе гурони жакъа къоялде щвечIо рагъул гIахьалчиясул статус. Бокьухъе цIацIалеб букIун хадуб кIодолъана ополченцазул сияхIги, гьеб бахана 28 азаргоялде. Гьелъулъ буго захIмалъи. Нижеца Сергей Меликовасухъе хIадурун буго лъугьун бугеб ахIвал-хIал мухIканго рехсараб кагъат. Гьал къоязда гьеб щвезе буго гьесухъе, щун хадуб кинабго данде бачIинин абураб хьул буго нижерги.\nПрочитано 119 раз\tПоследнее изменение Вторник, 31 августа 2021 15:51\nДругие материалы в этой категории: « КIочонарел лахIзатал гIемер рукIана\tКовидалъ хIал гьабулеб буго »


Дагъистаналъул парламенталъ хIадурулеб ракьазул суалалда хурхараб къануналъ республикаялда нахъойги бижизабуна ракьул суалалда хурхун бахIс. Метер 4 абилеб ноябралда МахIачхъалаялда тIобитIизе буго лъарагIазул жамгIиял идарабазул данделъи ва бицине буго гьеб ракьул суалалъул хIакъалъулъ. Жалго Халкъияб собраниялъул депутатаз рикIкIунеб буго, цIияб къануналъ ракьул суалалда кIудиял хиса-басиял гьарулел гьечIин.\nДагъистаналъул Халкъияб мажлисалъ араб анкьалъ хал гьабуна букIана ракьул суалал рекъезариялъул хIакъалъулъ къануналъул. ТIубанго гьеб къанун жеги къабул гьабун гьечIониги, гьелъ жамгIияталда гIемерал бахIсал ва тIасакIалъаял рижизаруна. 4 ноябралда МахIачхъалаялда тIобитIизе буго ракьазул суалазда хурхараб лъарагIазул жамгIиял идарабаз гIуцIараб данделъи. Гьединго, ракьул суалазул бицунеб буго батIи-батIиял гIалимзабаз, ракьул суалазул специалистаз.\nЩиб хисулеб бугеб гьеб къануналъ, щай гьелда сверухъ ахIи-хIур гIемер бахъун бугеб абун цIехана «Эркенлъи» радиоялъ Россиялъул гIелмабазул академиялъул член Чернышов Михаилида. Гьес рикIкIунеб буго, республикаялда ракьазул проблема бугин цIакъ кIвар бугеб, гьабсагIаталда республикаялъул тIалъиялъ ургъичIого къанунал хIадурулел ругин ва гьез халкъазда гьоркьосел конфликтазде рачине ругин.\nЧернышов Михаил: «Проблема цIакъго кIвар бугеб буго. Гьеб роцIцIине ккола щибаб муниципалитеталда батIа-батIаго. Нилъеда лъала, киналго разияб хIалалъ ракь бикьизе рес гьечIеблъи ва цо-цоязулгун къотIи-къай гьабизе кколеблъи. Гьеле, гьел рази гьечIезе ракьул бакIалда щибалиго кьезе ккола, мисалалъе, гьениб больница базе, нух гьабизе, ялъуни газ бачизе ккола. Гьезда чIванкъотIун абизе ккола, гьаб ракьул бутIа нужедасан унеб бугин, амма гьалъул бакIалда пачалихъалъ нужее щибалиго данде кьолеб бугин. Гьединаб хIалтIиги гьабичIого, босун ракь цоязухъа бахъун цогидазе кьезе байбихьани, гьелъ конфликталде рачине руго.\nБалагьараб мехалъ, гьеб бичIчIулеб гьечIеб къагIида республикаялъул тIалъиялда. Гьезда ккун буго босун къанун къабул гьабуни киналго суалал роцIцIунин. Гьеб къануналъ хIакъикъаталда хъутабазул ракьал хасал чагIазухъе кьезе рес кьолеб буго. ХIасил, ракьул вукIине вуго хважаин, ва гьединго раккизе руго ракь жиндир бугин рикIкIунеб чанго рахъ. Ракьул хважаин вукIине кколеблъи лъалеб жо буго. Суал буго, лъихъе гьеб кьезе кколеб абураб. Гьединлъидал, дица нахъойги абулеб буго, гьеб суал роцIцIине ккола щибаб хъутада, щибаб росулъ къотIи-къаялги гьарун».\nРакьул хважаин гьечIолъи буго аслияб проблема хъутада гIумру гьабулел аза-азар дагъистаниязул, республикаялда ракьул реформа цIакъ цебего хIажат букIанаян бицана «Эркенлъи» радиоялъе Бабаюрт мухъалда бугеб ЧIарадаса гочарал магIарулазул «Цадахъ» абураб росдал бегавул МухIамадов Нажмудиница.\nМухIамадов Нажмудин: «Хъутада гIумру гьабулев чи жинцаго бараб жиндир рукъалъул бетIергьанчи кколев гьечIо. Мисалалъе, гьенир руго магIарухъа I950-60 соназ гочарал чагIи. Гьелги жиндиего бокьун гурел, хIукуматалъ зулмуялъ ритIарал чагIи. Гьезул магIарухъ гIагарлъиги хутIун гьечIо, добе бухьенги гьечIо, буго цохIо хъутада бугеб рукъги, гьениб хIалтIизабулеб ракьги. Амма гьелъул бетIергьанлъи гьес гьабизе бегьулеб гьечIо, рукъ бичизе рес гьечIо. ГьебгIаги ихтияр гьечIев чи вукIунарелъул. Хьул буго гьанжесалагIаги ракьул суал роцIцIине бугин. ЛъарагIаз ахIи-хIур бахъинабулеблъиги лъала. Амма гьезул тIубараб миллаталъе къваригIун гьечIо гьеб. Гьел гьусулел руго ракь къваригIарал цогидал чагIаз».\nТIадехун рехсараб къануналъ тIубанго ракьул суал роцIцIунеб гьечIо, гьелъ гIицIго республикаялъул ракьул къанунал федералияб къануналда рекъон хисизарулел ругоян бицана «Эркенлъи» радиоялъе Дагъистаналъул парламенталъул ракьул суалазул комитеталъул нухмалъулев Шамхалов Джапарбегица. Гьесул баяназда рекъон, парламенталъ хIадурулел руго ракьул суалазда хурхараб чанго къанун, амма гьанже цебе лъолеб къануналда щибниги цIияб жо гьечIо. Хъутабазул ракьазда хурхараб къануналда хиса-басиял жеги гьаризе руго, амма гьелъул бицине жеги цудурго бугилан абуна депутатас.\nЦIидасан ракьул суал борхана


Гьоболхана — Википедия\nГьоболхана (ХІухь бахъиялъе чІолеб рукъ) (гІур. Гостиница) ккола — батІи-батІиял гІадамаз жиндасан мукагІатлъи босулеб, жиндир цо хважаин вугеб ва хас гьабун цо чанго номералдасан гІуцІараб рукъ. Щибаб гьоболханадул букIуна батIи-батIиял хъулухъал, рукIуна гIицIго бусен-тIала тIамун, санузелал рацIад чIезарулел, ва рукIуна квен-тIех кьеялдасан байбихьун, чвердезе хIавузалги, спорт гьабизе хасал залалги ва гьел гурелги хъулухъал цIикIкIарал гьоболханабиги.\nГIадатияб гьоболхана Алманиялда\nГьоболхана «Россия», Москва, 2004 сон(биххизабилалда цебе)\nТІоцере гьоболханаби раккана шагьараздаса рикIкIалъуда ругел чIчIейбугебакIазда ва аслиял болнухазул рагIалабаздаса гIебеде.\nЖакъа заманаялъ халкъаздагьоркьоб тIобитIараб «отель» абураб рагIи бачIун буго франсиялъул hôtel рагIиялдасан. Гьоркьохъел гIасрабазда гьедин абулеб букIун буго шагьаралда бугеб рукъалде, гьоркьо-гьоркьоб жинда жанир машгьурал гIадамаз чIей гьабулеб, жодорго дуниял сверизе унел сапарзда ругеб мехалъ.\nГостиница // Брокгаузил ва Ефронил энциклопедияб къамус: 86 томазда (82 т. ва 4 тӀаджубаял.).\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=Гьоболхана&oldid=62149»\nПоследний раз редактировалась 25 август 2015 в 18:05\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабуна: 18:05, 25 август 2015.


Временный росу, 04Ноя2014\nУнсоколо мухъалъул Генуб росдал сверухълъиялда лъел электростанциялъул минаялда гIагарлъухъ букIараб тукенги кафеги кьвагьизабун буго низам цIунулез 3 ноябралда. Гьедин гьеб мухъалда аскарияз кьвагьизе аги риххизе гьарурал рукъзазул къадар бахун буго 14-ялде. Генубги гьелда гIагарлъухъ бугеб Временный абулеб росулъги жеги халат бахъунеб буго сентябрь моцIалдаго байбихьараб контртеррористияб операциялъул низам.\nЭР-ялъухъе щварал баяназда рекъон, гьанжегIагар Временное росулъ кьвагьизабун буго гьениб лъел электростанциялъул минаялда гIагарлъухъ букIараб тукенги кафеги. Гьениса гIадамаз бицана гьанже кьвагьизарун толел гьечIила минаби, экскаватораз гьел кIкIалахъехун хъвалел ругила.\nГьедин низам цIунулез жидер росулъ тIоритIулел тадбиразул хIакъалъулъ бакIалъул г1адамаз Россиялъул президент Владимир Путинихъе хъвараб кагъат лъун буго Генуб росдал сайталда.\nАллагьас цIунагийин дунялалъул лъабабилеб рагъудаса, гурони гьеб рагъулъ гьадинаб армия къолин, щайин абуни гьелъулрагъухъабазда гIадамазул рукъзабахъа къайи бикъизеги, гIадамал хIакъир гьаризеги гурони малъун гьечIилан хъвалеб бугогендерица Путинихъе. Гьединаб кагъат гьесухъе хъвазе гIадамал тIамун ахирал моцIазда низам цIунулез гьенир тIоритIулел хасал тадбираз. Гьезда данде чIараб жо жидер щибниги гьечIин, гьезие хIалае рахъине хIадургицин рукIанин, амма рокъоса къватIибе бахъун бажарулареб сакъатаб лъимералъе лъай кьезе лъураб компьютералде гIунтIунгицин рокъоса къайи бахъун ине лъугьиндал, росдал гIадамазул ццим гьалаг гьабунин рагъулал хъулухъчагIин хъвалеб буго гьез.\nГьанже тIаде гIунтIулеб хаселги бугин, жидер тIад ретIунеб ретIелги аскарияз сверун ккураб Временный росулъ хутIун бугин, гьединго аскарияз жидее гьабураб заралалъе къимат кьезе жидехъе комиссия битIейилан гьелго гIадамаз кагъат хъван букIана Дагъистаналъул бетIер ГIабдулатIиповасухъеги. Амма гьелъие жаваб щун гьечIоан.\nИзну гьечIого яргъид гIуцIарал гIадамал ралагьулел ругилан аскарияз цин Временный росу сверун ккуна, нуж киналго Генуре аян гIадамаздаги лъазабуна.\nГьелда бан ЭР-ялъе гьадин бицунеб буго Генуса Хочбар абулев чияс.\nХочбар: «Жакъа къоялда Временный поселокалда кьвагьизарурал минабазул къадар бахун буго 14-ялде. Биххизабун буго ункъо минаги. Гьел кьвагьизарун руго жанир кьвагьулел жалги лъун. Дол риххизарурал минаби ккола гьениб жаниб ярагъ-жо бугищали хал гьабулаго техникаялъги цогидалъги бухъа-хъван риххун рачIарал минаби. Гьединго цогиги рукъ хутIун гьечIо жанисан хвезабичIеб, къайи-матахI гъуричIеб, бухIичIеб. Цо-цо бакIалдаса къватIибе баччунги ун буго гьеб. Рагъулал хъулухъчагIаз Временный абулеб росу маххул хьуриялъ сверун къан буго, хурзал-ахал ругеб, росдал «Байдан» абураб бакI, гъутIбиги къотIун, жидеего транспорт, техника чIезабулеб авлахълъун гьабун буго. Росулъа анкьго-микьго гIолохъанчи, рокъобе ярагъги рехун, лъутизарун руго. Гьанже гьел гIолохъаби кире ине кколел? Доз жидецаго ралагьулел ругел гIадамазда гъорлъе инарулел ругоха. Гьедин гIайиб гьечIел гIолохъаби руго гьез къватIире рахъинарулел, къануналдаса арал жалги гьарун».\nГенуб хасаб операция байбихьун тIоцебесеб къоялъго гьикъа-бакъи гьабизе аскарияз вачун арав анлъго-анкьго чиясда гьоркьор рукIарал Шамилов МуртазагIалиги ХIапизов Султанбегги ругеб бакI лъалеб гьечIо жакъа къоялде щвезегIан.\nХочбар: «Гьев Шамилов МуртазагIали вуго 1950 абилел соназда гьавурав, ригьалде вахарав чи. Вухулевги ватила гьев, гIакъубаги кьолеб батила гьесие. Буго гьанже хабар гьесдаса тIалаб гьабулеб бугила Шамалда вугин дур вас, гьесда т1асан баянал кьеян. Нижеда, росдал гIадамазда, лъала росулъ щив-кив вугевали. Гьев МуртазагIалил цояв вас (кIудияв) жанив тIамун вуго, гьитIинав вас Дагъистаналда вуго. ГьанжегIагар цойги хIужа ккана – гIайибгицин гьечIев гьитIинав гIолохъанчи викъизеги викъун, вухун, кIиго къоялдасан МахIачхъалаялда ГIахъущисесул цIаралда бугеб къотIнове рехун ватана. Вилълъанхъизегицин кIолареб хIалалде ккезавун вугоан гьев. Гьединаб ахIвал-хIал буго росулъ. ГIадамаз абулеб буго щайдила жидее гьединаб гIакъуба кьолеб бугеб. ГIайиб бугев чиясе гьабейила кквезеги ккун тамихI, гIайиб гьечIезеги гьабичIого».\nГьаниб рехсезе ккола республикаялъул тIалъиялъул пикруги - Генурги Временноялдаги рахчун ругин изну гьечIого яргъид гIуцIарал гIадамал, амма гендерица гьел къватIире кьолел гьечIила.\nВременный: зазхараб кварида нахъ\nЧияр "чода" рекlарав...\nТоннель рагьи щакаб буго\nПачалихъияб Думаялда унел руго "Дагъистаналъул къоял"


«Вахъана ГIумахан гъизилбашалъе» » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nЦIоралъул Динчи – Чи вугеб росу\n2011 соналъул 23 маялда МахIачхъалаялда кIиабилеб митинг тIобитIана Россиялъ Азербайжаналъе «сайгъат гьабураб» лезгиязул Храх-Уба росдал гIадамаз. Цебесеб митинг тIобитIун букIана микьабилеб февралалда. Храх-убаялъулаз бицана Азербайжан Республикаялъул (АР) тIадчагIаз Россиялде хьвадизе жидее квалквалал гьарулел ругилан, Россиялъул гражданлъиялдаса инкар гьабеян, зулму бекьулеб бугин. ДандечIей загьир гьабурал жанир тIамун, хIалгьабун Азербайжаналъул гражданлъи босизабизе лъугьун, АРалъул хъулухъчагIаз гIакъуба кьолеб бугилан абуна митингалъул гIахьалчагIаз.\n«Кьер ссвине гьабураб доб Самуралъул»\n«АхIвал-хIал лъикIлъулеб гьечIо, - ян бицана жамагIатчи Нагмет Нагметовас. – Росдал гIадамазе унго-унгояб депортация гьабулеб буго. Гьедин кIвекIаразда гьоркьов вуго бакIалъулаб школалъул директор Эшраф Мажидововги. Храх-Убаялъул масъала тIубаялъе хасаб республикаялъулаб комиссия гIуцIун бугила, гьеб росдал гIадамал Дагъистаналде гочинариялъе федералияб программа къабул гьабизе кколила, ДРялдасан Пачалихъияб Думаялде рищарал депутатал гьелда тIад хIалтIулел ругилан абурал харбалги раккана. ДРялъул миллияб политикаялъул рахъалъ министр Бекмурза Бекмурзаевасул хIаракаталъеги квешаб къимат кьуна митингалда, гьес кидаго Азербайжаналъул рахъ кколеб бугилан.\n«Арал гъорлъе журан дол гъолодисел»\nГьаб макъалаялъул байбихьуда рехсей гьабураб суалалъги бихьизабулеб буго Россиялъ жидерго гражданал «цIунулел» куц. Гражданазулцин гьединаб гурони ургъел гьечIеб мехалъ, батIияб пачалихъалде ккарал миллиял дагъистаниязул кин рахъкквелеб Россиялъ ва Дагъистаналъ. Бокьани, Россиялъул паспорталги рикьун, аскарги бачун, билълъанхъизабула Москваялъ политика (Абхазиялда ва Югалъулаб Осетиялда гIадин). Бакъбаккул Северияб Кавказалдайин абуни, гьелъул гIаксалда, Дагъистаналъул росаби Азербайжаналъе рикьулел руго, АРалъул гIорхъабиги гIатIид гьарун.\nКигIан захIматаб замана рещтIаниги, дагъистаниял, хасго магIарулал, хилиплъичIо жидерго бахIарчияб гIамалалъе. Гьелъие нугIлъи гьабула ЦIоралъул (ЧIарлъиялъул) магIарулазул хасияталъги. Гьанире щун гурони, авар миллаталъул хиралъиги тIадегIанлъиги бичIчIуларо. Гьукъараб, гьечIого хутIараб мехалъ гурони, сундулниги унго-унгояб къимат лъалареб гIадин, магIаруллъиялъул даража цIакъго бичIчIула ЦIоралда. Гьединлъидалин ЦIоралъул магIарулазул гIемерисезул рукъзабахъ имам Шамилил суратал ругел. Гьединлъидалин гьез наиб ХIажимурадил хоб мармаралъ къачIараб ва гьеб бугеб рахъалдехун чанцIулго игIлан чIвараб (амма щибаб нухалъ падараз гьеб хъухъалеб ва наибасул хоб хIакъир гьабулеб, гьелъул зани гъурулеб буго). ХIакълъунго авар миллат хириял гIадамазе щибаб магIарул рагIи хазиналъун буго ЦIоралда. Гьединлъидалин гьел гIенеккулел Прагаялдасан кьолел «Эркенлъи» радиоялъул передачабазухъги, кигIан гьукъаниги, магIарде, Гъолода росдал чIвадназухъе, унги, гьарулел авар маданияталъул фестивалалги.\nМиллатовас миллаталъул милат гьабула\nГьабсагIат ЦIоралъул бищун гъункараб жамагIат Закатала районалъул Динчи (Даначи) росулъ бугилан абидал, сапар бухьана гьенибе. ЖамагIаталъул цониги чиясул ихтиярал хвезарулел ругони, киналго цадахъ рахъунел руго, гьесул рахъккун. Гьединлъидал гьеб росу ЦIоралда бищунго эркенаблъун хутIун буго. Росдал бегавулги (МухIамад Миллатов) вугоан жамагIаталъе гIоло вахъун чIарав чи. Гьедин гуребани, кIиабилеб болжалалдаги жидерго цевехъанлъун вищилароан гьев даначисез. Росдал цIар кисадай бачIарабан абураб суалалъе жаваб кьолаго, Миллатовас бицана, гьаб ракьалда авараз кверщел гьабидал, «Тана чи» абун бугила, цIияб росдае кьучIги лъун. Россиялъул империялъул XIX гIасруялда бахъараб картаялда гьеб росу «Таначи» абун бихьизабунги буго.\n«Росабазул бутIрул рищулелъул, цин комиссиялъул членал рищула. ГIадамазул къадаралде балагьун чIезабула членазул къадарги, масала: анкьго, ичIго, 11. 15 чи. Цинги гьел комиссияз вищула бегавул. Даначи росдал комиссиялда 11 чи вуго. Дун гьез вищана, -ян бицана МухIамад Миллатовас. – Рищиял лъугIидал, комиссия биххуларо, дир хIалтIуда хадуб хъаравулъи букIинабула гьелъ. Дун муниципалитеталъул председатель ватани, комиссиялъул председательги вукIуна цадахъ хIалтIулев. Росдал бегавуллъун тIоцеве дун вищана 2004 соналда. 2009 соналъул декабралда динчисез кIиабизеги дида цIарчIвана (бегавуллъиялъул болжал ккола щуго сон). ГIемерисел росабалъ жидеего данде кколел чагIи ккезаруна Бакуялъ нухмалъулеллъун. КIиабизеги дун вищунгутIизе гIемераб хIалтIи гьабуна АРалъул тIадчагIаз. Амма жамагIаталъул цолъи бергьана».\n«Арал бидул гIорал Алазаналде»\nТIадчагIазе бокьухъе гуреб, законалда бихьизабухъе гьабейин хIалтIийилан суал лъун буго живгоги юристлъун кколев МухIамад Миллатовас Бакуялъул вакилзабазда цебе. Даначи росулъ гIуцIун буго «Алазан» абураб кьурдулгун кочIол ансамбль. Авар маданияталъул фестиваль гIуцIизе кIолеб цого цо росу ЦIоралда Динчи бугилан бицана гIадамаз. Закатала районалда бугеб АРалъул аскариязул заставаялда цере рахъине ун рукIун руго исана «Алазаналъул» махщалилал. Гьениб цо командирас гьезда абун буго аваразул кечI-бакъан гьаниб биччагеян. Гьелдаса хадуб райсобраниялъул данделъиялда гьеб лъугьа-бахъинги ракIалде щвезабуна Миллатовас, авар мацIги бакъанги рагIизе бокьулареб батани, гьединал тадбиразде жидер ансамбль тIокIаб ине гьечIилан. Закатала районалъул цIивищарав нухмалъулев Мубариз АхIмад-заде (АРалъул Гах районалдаса падарав) гьеб данделъиялда вукIун гьечIо, гьев Бакуялде араб къо букIун буго. Мубариз АхIмад-заде бетIерлъуде вачIинегIан гьеб магIарулазул районалъул нухмалъулевлъун вукIана Нахичеваналдаса Асиф Аскеров. Гьесул политикаялъ аваразда гьоркьоб кIудияб разигьечIолъи бижизабуна. ЛъикIаб хIаракат бихьизабунин абун, Баку шагьаралъул кIудияб районалъул бетIерлъун тун вуго гьанже гьев, хъулухъалъ тIадегIанги гьавун. Гьаниб рехсечIого гIоларо Дагъистаналъул Дербент районалъул нухмалъулев азербайжанав кколеблъи. Амма магIарулазул Закатала, Белокан ва гьединго лезгиязул районазул нухмалъуде Азербайжаналда миллиял дагъистаниял риччалел гьечIо.\nДРялъул официалиял СМИяз (РИА «Дагъистан» ва «Дагъправда») кьурал баяназда рекъон, лъабабилеб маялда Дербент районалъул Мамедкала росулъ тIобитIун буго «Севиндж» («Рохел, талихI») абураб Азербайжаналъул культураялъул республикаялъулаб байрам. Гьеб тадбир рагьизе вачIарав Дербент районалъул бетIер Къурбан Къурбановас( миллияв азербайжанав ккола гьев) абун буго «Севиндж» Дагъистаналда санайил тIобитIизе бугилан. МагIарулазеги хIажат бугоан цо гьединаб «севиндж». «Алазан» бегьулареб, «Севиндж» бегьулеб, -гьабго щиб гIаламат? Гьелго СМИязул баяназда рекъон, Дагъистаналда яшав гьабун бугила 91,5 азербажанас, гьездаса 55,7% - Дербент районалда, 18 % - Табасараналда, ункъо процент – Рутулалда, лъабго процент – Гъизляр районалда. Дандеккуни, Азербайжаналда гIумру гьабун ругел миллиял дагъистаниязул къадар гIемерго цIикIкIараб буго. Чияда рачIел цIех-рехчагIазул хIалтIабазда бихьизабун буго гьезул гIаммаб къадар миллионалдаса цIикIкIараб бугилан. 90-азарго чиясул ихтиярал Азербайжаналъ цIунулел мехалъ, миллион миллатцоясул тIалаб Дагъистаналъ (Россиялъ) щайдай гьабулареб?\n«Щуго сон буго нижеца «Алазан» ансамбль гIуцIаралдаса, - ян бицана Миллатовас. – Программагун Дагъистаналде рачIине нижер рес гьечIо, къватIисел пачалихъазда хIалтIулел паспортал бигьаго щоларо».\n«Туплисалда ханги жанив вахчарав»\nМагIарулазул интеллигенциялда, тарихчагIазда, маданиялгун политикиял хIаракатчагIазда, миллаталъул ургъел бугевщинаб чиясда тIадаб налъи гIезегIен кIудияб ва кIвар цIикIкIараб буго. Лъалищ нилъеда рагIа-ракьанде щун ЦIоралъул тарих? Гьарунищ гьенир гIелмиял цIех-рехал? Лъалищ аваразда щив чи КIудияв ГIумахан вукIаравали? Нилъер халкъияб кочIолъ гьадинаб къимат кьолеб буго гьесие:\nЧанги хан вахъана гIатIиракьалда,\nПулаво кваналев, чалтук бекьулев.\nЦо хан вахъун вуго Хундерил ТIалтIа,\nХарица галамал зодихъе ралев,\nМаххул гьабуниги, галам толарев,\nГанчIил гьаруниги, сиял толарев.\nМаххда рукъарулел, къазе кIоларел,\nТIад чагIи толарел чуялги рекIун,\nЧуяздеял кьалал киласалъулал,\nВахъана ГIумахан гъизилбашалъе.\nТIад тарихал хъварал дугъалги росун,\nБацIил лъулдул ругел хъирмалги росун,\nДайитилал рачун, угъузилалгун,\nГьениса вилълъана нахъе ЦIорове.\nЖанив гьиндив вукIун кIулден хьвагIидал,\nКалаюриб каву кIал-кIала чIварав.\nКъватIив ТIалде вахъун туманкI рехидал,\nТуплисалда ханги жанив вахчарав.\nГьаб макъалаялъул ва гьелъул бутIабузул бутIрул ккола магIарулазул халкъиял асаразулъа мухъал. «ЦIоралъул даптар» абурал циклалда макъалаби къватIире риччазе руго казияталъул хадусел номераздаги (иншаАллагь).\nДинчи – МахIачхъала


Вухарав МухIамадзагьидов Шамиль азарханаялда, Декабрь 2014\n10 декабралда Унсоколо вухарав Генуса спортсмен Шамиль МухIамадзагьидов гьабсагIаталда реанимациялда вуго. ЭР-ялъе гьесул вац СагIитица бицана цевеялда дандеккун гьев дагьав лъикI вугин, лъавудеги вачIанин, амма жидер рахIатхун бугин гьесул ботIрое жагъаллъи ккун батилилан.\nАнсадерил рахъалъан гьезухъе я унтарасде раккизе, ялъуни маслигIат гьабизе чагIи рачIун гьечIо жеги.\nЦереккун интернеталда тIиритIарал баяназда рекъон, Шамиль МухIамадзагьидов вухун вугоан анлъгояс. Амма ЭР-гун букIараб гара-чIвариялда ансадерил бегавул МухIамадов МухIамадица абуна гьезул кIигоял гурони рукIинчIин.\nШамиль МухIамадзагьидов лъадигун цадахъ Унсоколове азарханаялде унев вукIун вуго. Посталда чIараз документал рихьейин абураб мехалда дагIба ккун буго.\nАнсадерил бегавул МухIамадов МухIамадица ЭР-ялъе бицана гьеб къоялъ жив росулъ вукIинчIин, хадув Унсоколо мухъалъул нухмалъулев Шамиль МухIамадовас ахIанин живги, полициялъул нухмалъулевги прокурорги. Киналго рахъал хIисабалде росун хадур Шамиль МухIамадзагьидов мекъи вукIун вугин, посталда чIаразда гьес спортсмен хIисабалда жиндирго пахрулъи бихьизабун бугин абураб пикруялде рачIанин жал.\nМухIамад МухIамадов: «ГIицIго цо жо бугин гьениб – кьабураб жо цIикIкIун ккун бугин, вухичIого тезе бегьулев вукIинчIевищдила гьевин абуна гъоз (Унсоколо мухъалъул нухмалъулесул дора рукIараз – ЭР). Валлагь, бегьулаанинха, гьел васаз гIезегIан мекъиги гьабун бугин абуна дица. Дир росулъа лъималги руго гьел, цояв дир вацгIалги вуго. Гендерил бегавул АлясагI МухIамадовасда гьикъана дица кинан гьабун лъикIин: маслигIатищ гьабилеб, яги нилъеца гьел васазе тамихI шаргIалда рекъонищ гьабилеб (гъоз гьесда кьабураб куцалда гьес гъоздаги кьабун), яги пачалихъалъул къануназда рекъонищ гьабилебан. ХIукуматалъ тIубан лъикIин абуна гьес. Гьеб мехалда дица абуна гьел васал гьаб параялъго полициялде ритIилин дица, цIех-рех лъугIизегIан росу тун инарилан абураб кагъатги хъвазабилин гьезда. Лъаларо, гьанже гъов вас (Шамиль МухIамадзагьидов – ЭР) тIаде вахъаравго, гъосухъаги баяналги росун диван гьабилеб батилаха гьезие.\nГьанже гъол васазе гIоло векерахъдун, щибго кумек дицаги гьабизе гьечIо. Гъоле диванчи, гъоле, прокурор, гъоле полициялъул нухмалъулев».\nПалхIасил, гьеб хIужаялъ ансадеридаги гендеридаги гьоркьоб къваригIел гьечIеб хабар бижулеб буго. ЭР-лъухъе щвана 10 декабралда Унсоколо ккараб рагъул бицунел руччабазул гьаркьал.\nЦояй чIужугIадан: «БитIахъе дун гъой щвараб заманаялъ рагъ байбихьанаха, чIере. Гьудусги-гьадасги рицарал гIадалалщинал жалазда нуж божугеха. Цинги ХIайбулал МухIамадида аскIойги чIун дица гьикъана, вай, гьудул, гьаниб лъугьунеб бугеб жогIаги щибилан. Гъос абуна гьесда (Шамиль МухIамадзагьидовасда – ЭР) абунила документал рихьейилан, цин дурго рихьейилан абунила гъос. Рихьанила жинца. Рихьаниги, машинаялда жанисан хабар лъугIичIилаха. ГIадилгерей гъоб рахъалдехун ана. Нижги полицияги цадахъго щвана гъоре. Гьоркьоре лъугьарал полициялъул 15-20 чи вихьулароха кIиявго васасда, рагъулел рукIун. МухIамадида тIад речIчIунха. Дица абуна гьал чагIи квеш согIал чагIи ругин гьаб бакIалдеги рачIун гьаб жо гьабизе кIолел. Гьанже эй чIужугIаданалъул кIал бихьун букIарабаниха. Дица ГIадилгерейида абуна нуж бихьинал гурелищ, гьал чагIи щай рухуларел чагIи нужецаян. Цойги посталда рукIарал бихьинал, Аллагьасул КъуръаналхIайги, рахъинчIоха къватIире, гьав МухIамадги Хадижатил МухIамадги гурони. МухIамадица кьабун буго гьесда, кIал чIечIеб заманалда. Вуй! Дун йиххун хутIана, Унсоколо посталдеги рачIун… МухIамадил гьумер-кIалги бугоан цо жо кьабараб гIадинищали, цIорол жо чIвалеб бугоан гьес гьелда. Чан чи гьоркьове лъугьаниги ратIа гьаризе кIолел рукIинчIо. Цинги нилъералгиха – цояв вуго абулев жинцадила цо берцинги гьабун абизехъин букIанила гъосда гъоб. Щиб берцин букIунеб, чIоройин, абуна дица, гъагъав чиясда щиб берцинанин абулеб? Гъагъал чагIи рухичIого щибизе риччалел чагIи нужеца, дирго рукарун ругин квералилан».\nКIиабилей чIужугIадан: «Дуца бицунеб мацIгIаги щиб? Мун кин гьений йикIарай? Нахъасан кьабун бачIараб жойищ гьесул гьурмада щвараб? Дун гурищ йикIарай азарханаялъул кIалтIа гьесда тIад квералги лъун, тейин гьевилан ахIдолей!? Мун бихьинал цоцалъ разарулейищ йигей, мун ансалги геналги цоцалъ разарулейищ йигей? I5-20 минуталъ гьоркьой йикIине ккани, кий мун йикIарай? ЧIужуги росги азарханаялде хал-шал гьабизе рачIун рукIарал чагIи руго гьел. Мун щиб жо бицуней, мун?!»\nЦебехун бицухъе, Унсколо росулъе жанире рачIунеб бакIалда лъун буго пост. Гьеб лъеялъе гIиллалъун ккун букIана чанго соналъ цебе гьениб геналги ансалги рагъун, чанго чи чIван вукIин. Амма 10 декабралда ккараб хIужаялда бан гара-чIвари гьабурав чанго чияс ЭР-ялъе бицана гьеб пост къваригIараб жо гурин гьениб, щайин абуни, гьенир хъаравуллъуда чIарал чагIаз гIамал кIодого жавабалги кьун, иш питнаялде сверизабулеб бугилан.\nУнсоколо росдал бегавул МухIамадов МухIамадил пикру батIияб буго. Пост лъезе кколищ-кколарищали гьикъизе кколила цогидал росабазул чагIазда гуреб, жалго ансадерида. Гьеб гьениб лъун хадуб гIезегIан парахалъи лъугьана росулъ.


ГIурус пачаясул армиялъул полковник Багьавудин Хурш (квегIса) гьалмагъзабигун. Темир-Хан-Шура,1918 сон. Хуршиловасул наслудул чагIазул архивалдаса щвараб сурат.\n«Кавказалъул къилбар» абулеб 2012 соналда эфиралде биччараб нижер хасаб программаялда Польшаялъул гIалимчи Аркадиуш Пиотровскияс бицунеб букIана Польшаялъул Генералияб штабалъул полковниклъун вукIарав дагъистанияв Хуршил Багьавудинил къисматалъул.\nГьев вукIана Катыналда асирлъарал, хадур НКВД чIварал Польшаялъул офицеразда гъорлъ. Нижер программаялъе Пиотровскияс хас гьабун бицана гьалкъоязда КIудияб Британиялъул архиваздаса рачIанин цо-цо къанагIатал документал ва абуна жинца гьезул цIех-рех гьабулеб бугин.\nАркадиуш Пиотровский: ««Дица кIудияб хьул лъолеб букIана гьел документазда. Хьул букIана ингилизаз Польшаялъул Централияб рагъулаб архивалде ритIарал документазда гъорлъ Эмир ХIасан Хуршил хIакъалъулъги информация батилин. Гьев гIумруялдаса ватIалъана 1946 соналда. Гьесул хоб буго Мисиралъул Эль-Кантара шагьаралда.\nЦо чанго анкьида жаниб Польшаялъул Рагъулаб архивалъ жиндирго интернет сайталда гьел документал загьираруна. Рехсон буго 8000-ялдаса цIикIкIун цIар. Буго Эмир ХIасан Хуршил хIакъалъулъ хасаб электронияб мажмугIги. ГIаммаб къадаралда нусгогIан гьумер.\nДир интерес букIана 1939 соналдаса байбихьун жиндирго ахирисел къоязде щвезегIан Хуршил гIумрудул мухIканлъи лъазабизе. Хасго киндай гьесда кIвараб немцазул асиралъукьа ворчIун, ГIагараб Машрикъалде ине Польшаялъул аскариялгун цадахъ. Документазда рекъон гьесул лъадилъун йикIун йиго полякай Янина.\nХурш гIумруялдаса ватIалъун хадуб гьей росасе ана Британиялда. Цогидал суалазе жавабал дида ратана батIиял информациялъул магIданазда. ГьабсагIат дица гьезул цIех-рех гьабулеб буго». \n1940 соналъул апрель-май моцIазда Польшаялъул къоазаргогIан офицер НКВД-ялъ чIвана Катыналда рукIарал асирлъаразул мархьабазда. Байбихьуда советиял гIалимзабаз абулаан, гьел полякал нацистаз чIванин. «Мемориал» абулеб халкъаздагьоркьосеб гIуцIиялъул тарихчагIи Никита Петровас ва Александр Гурьяновас байбихьана доб пашманаб тарихияб хIужаялъул цIех-рех. Нижер радиоялъе гьадинаб баян гьабулеб буго Александр Гурьяновас.\nАлександр Гурьянов: «У, Россия гьеб гIайибалъе мукIурлъана. КIикъоялда анцIгогIан соналда жаниб официалиял советиял баяназда абулаан, Польшаялъул офицерал 1941 соналда нацистаз чIван рукIана. Доб букIана фашистаз Польшаялъул офицерал Катынаъул рохьор чIваялъул цIех-рех гьабулеб хасаб комиссиялъул гьересияб хIасил. Ва узухъда доб букIана бащдаб соналъ цебе Германиялъул комиссиялъ гьабураб цIех-рехалъул хIасилалъе жаваб.\nСоветияб комиссиялъе Бурденкол цIар кьун букIана. Гьеб комиссиялъ хIилла-макру гьабун, докладалъе гъорлъе журана НКВД-ялъ ва НКГБ-ялъ ургъарал гьересиял далилал ва пуланал нугIзазул баянал».\n"Польшаялъул тIагIинабураб элита". Украиналда гIуцIараб экспозиция.\nСундухъ гьел Польшаялъул офицерал чIваралали абураб суалалъе жаваб кьолаго, Никита Петровас абуна 1939 соналда ккун, мархьабазде ритIарал гьел поляказул къисмат якъинаб букIинчIин байбихьуда. Дагь-дагь ккун чекистаз зарал гьабизе кIоларел офицерал тIаса рищизе байбихьанин. Советияб системаялде кьварараб къагIидаялъ данде чIарал офицералийн гьез хасал мархьабазде ритIулаанин. ТIадежоялъеги гьадин бицунеб буго гьес.\nНикита Петров: «Гьел чIвазе 1940 соналъул 5 марталда Политбюроялъ хIукму гьабуна. Офицерал гурелги, классалъулал тушбабилъун рикIкIарал Польшаялъул, магърибалъул Белоруссиялъул ва Украиналъул гражданалги чIвазе къотIи гьабуна советияб тIалъиялъ. Гьадинаб хIасил гьабизе бегьула Берияца хъвараб кагъат цIалун.\nГьай-гьай Сталинил асар гьечIебани гьадинаб кагъат хъвалароан гьес. Гьел гIадамал ругин Совет Союзалъе мутIигIлъуларел ццидалал тушбаби. Совет Союзалде данде рахъине рес щвезегIан ралагьун чIарал тушбаби. Гьадин хъван буго доб кагътида».\nПольшаялъул президентасул лъади Анна Коморовска Катыналъул мемориалалда\nКатыналъул рохьор букIараб мархьиялда вукIана дагъистанияв, Сугъралъ росулъа Хуршил Багьавудинги. Цин пачаясул армиялъул полковниклъун вукIарав гъов, Советияб кверщел бергьун хадусала гочана Польшаялде. Вахъана Польшаялъул Армиялъул Генералияб штабалъул полковниклъун.\nДунялалъул КIиабилеб рагъ байбихьараб мехалъ гьесул бетIерлъуда гъоркь букIараб чол бо багъулаан Германиялъул нацистазулгун. Гьанжеги Польшаялъ гьев рикIкIула жиндирго бахIарчилъун. Гьесул хIакъалъулъ къокъ гьабун гьадин бицунеб буго Парижалъул Сорбонна университеталъул профессор Вачагаев Майрбегица.\nМайрбег Вачагаев: «Багьавудин Польшаялъул Армиялде лъугьин ракIалдаго гьечIеб хIужалъун рикIкIуларо дица. Шималияб Кавказалъул тарихчагIазул хиял буго цигидал цIаралги тIатинаризе. РукIана гIемерал кавказиял Польшаялъул армиялда. Масала цIар арав дагъистанияв Доногъуев. Гьав рехсарав кIиявго дагъистаниясул хабал ратун руго, амма жеги ратичIел гIемерал ругин, дида ккола. Багьавудин вукIана тIадегIанаб даражаялъул рагъулав хъулухъчилъун. Польшаялъул Армиялъе гьес кIудияб пайда кьуна. Гьесул букIана кIудияб рагъулаб хIалбихьи.\nГражданияб рагъул гIахьалчи хIисабалда гьес хIукму гьабуна большевиказул Россиялде данде гьабураб жиндирго къеркьей халат бахъине Польшаялъул Армиялъулгун. Польшаялъул тIадтаразги къабул гьабуна гьеб гьесул мурад. Багьавудинил гIажаибаб къисмат букIун буго. Гьесда кIвана жиндирго рагъулаб къукъа гIуцIизе. Дунялалъул кIиабилеб рагъдаса нахъе гьев ана Мисиралде.\nПольшаялъулгун магIарулазул рагъулаб вацлъи баккана Шамил имамасул заманалда. Ва Багьавудиница гьеб вацлъи цIигьабуна жиндирго бахIарчилъиялдалъун. Гьесул къеркьей дица рикIкIула Шамил имамас гьабураб гъазаваталъул дандерижилъун».\nКинха Багьавудин Хуршида кIвараб Катыналда хвасарлъизе? Аркадиуш Пиотровскияс абулеб буго КIудияб Британиялъул архиваздаса рачIарал цо-цо документалда рекъон гьесдаго цадахъ жеги 90 офицер чIаго хутIана доб мехалъ. Гьезда гьоркьор рукIанин кавказиялги.\nНКВД-ялъ гIаммал гьабунин гьел жиндирго агенталлъун гьаризе. Офицерал разилъанин амма хадуб гIемерал лъутанин жидерго ватIаналде. Гьезда гъорлъ Багьавудинги вукIанин, абулеб буго Багьавудинил гIумрудул тарих лъазабулев ГIабдулмажид ГIабашиловас.\nГIабдулмажид ГIабашилов - Катыналда рукIарал кавказиязул хIакъалъулъ


MASKIM - Ъў▒лЮлљлџлълЮлЋлд-лблъ! лАлЏлўлњ лљлЪлалЋлЏлглАлџлълЊлъ лЉлалљлњлЏ лблълЏлџлљ лЪлъ лџлљлћлалљлю! лАлЏлўлњ лЮлълњлълЊлъ лЉлалљлњлЏлЋлалљ! лълЉлЮлълњлљ лЉлалљлњлЏ лАлблљлалА! | лЉЛђл░л▓лЙ CЛѓл░Лђc\nлЉЛђл░л▓лЙ лАЛѓл░ЛђЛЂ > лњлИл┤лхлЙ > Ъў▒лЮлљлџлълЮлЋлд-лблъ! лАлЏлўлњ лљлЪлалЋлЏлглАлџлълЊлъ лЉлалљлњлЏ лблълЏлџлљ лЪлъ лџлљлћлалљлю! лАлЏлўлњ лЮлълњлълЊлъ лЉлалљлњлЏлЋлалљ! лълЉлЮлълњлљ лЉлалљлњлЏ лАлблљлалА!\nЪў▒лЮлљлџлълЮлЋлд-лблъ! лАлЏлўлњ лљлЪлалЋлЏлглАлџлълЊлъ лЉлалљлњлЏ лблълЏлџлљ лЪлъ лџлљлћлалљлю! лАлЏлўлњ лЮлълњлълЊлъ лЉлалљлњлЏлЋлалљ! лълЉлЮлълњлљ лЉлалљлњлЏ лАлблљлалА!\nлЪлалълњлЋлалџлљ лЪлълелЏлљ лЮлЋ лЪлъ лЪлЏлљлЮлБ! лЌлљлЪлБлАлџ лЉлалљлњлЏ лАлблљлалА лњ 3 лДлљлАлљ лЮлълДлў!\nлълЮ лЪлалўлЊлЏлљлАлўлЏ люлЋлЮл» лњ лџлълюлљлЮлћлБ лў лћлљлЏ лЉлЋлАлЪлЏлљлблЮлФлЎ люлЋлЊлљл»лЕлўлџ\nлАлюлЋлелЮлФлЋ люлълюлЋлЮлблФ лњ лЉлалљлњлЏ лАлблљлалА #239\nлАл╝лхЛѕлйЛІлх люлЙлйЛѓл░лХлИ лИли ЛѓлИл║ ЛѓлЙл║л░ЪЉЇлЉЛђл░л▓л╗ CЛѓл░ЛђЛЂ