Инфоурок / Другое / Другие методич. материалы / Эбелалъул къо "Сунаро дур канлъи,хирияй эбел".\nЭбелалъул къо к1одо гьабун\nЭбелалъул къо-гьеб ккола халкъазда гьоркьосеб улбузул х1урматалда к1одо гьабулеб байрам.Бат1и-бат1иял улкабазда бат1и-бат1иял къояз к1одо гьабула гьеб байрам.Россиялдайин абуни «Эбелалъул къо» к1одо гьабизе байбихьана 1998 соналдаса нахъе ноябрь моц1алъул ахираб г1одобкъоялда.\nЭбел,унго, гьеб раг1ул гъварилъи,къвак1и, къох1ехьей.Бугебдай эбелалъ х1ехьоларебги, гьелда бихьуларебги жо дунялалда.\nДуда эбелалъул гьумер бихьанищ\nГьит1инлъун т1аг1араб дур т1алабаца?\nДуда эбелалъул угьи раг1анищ,\nГьаб дуниял ц1ураб, ц1илал соролеб?\nЭбелалъул гьумер… Гьеч1о дунялалда гьебг1ан гвангъараб,гьайбатаб,берцинаб сурат.Зах1матал лах1затазда гьеб сипат цебе т1амуни, т1аг1уна чиясул чорхолъа свакги,ццинги, хъач1лъиги, хъант1иги.Гьелъул бак1 ккола сабруялъ, сахаватлъиялъ, рах1му-ц1обалъ. Гьеб заманалда эркенлъула квешал къасдаздаса, къвариг1ел гьеч1еб жах1да-х1усудалдаса.\nЛъимер каранде къалей\nЭбел г1адин г1акъилаб,\nГ1умру кида бук1инеб\nГьаб нилъер ракьалда?\nЭбелалъул кверал… Гьез бежараб чадил т1аг1ам т1убараб г1умруялъ лъуг1уларо лъимадул мац1алдаса.Эбелалъ бот1рода бахъараб квералъул х1еренлъиги хинлъиги хут1ула херлъараб мехалъги чиясул рак1алде щвеязулъ. Гьел хъах1ал,недегьал квераз к1ик1уна лъимадул кини.\nЦинги гьезго г1уц1ула г1умру лъимадуй.\nКерен кьун хьихьаралъухъ,\nБаркала, баба, дуе!\nКинида лъимер лъураб къоялдаса байбихьун эбелалъ васазе ах1ула г1аданлъиги бах1арчилъиги гъорлъ бессарал, зах1маталде рокьи бижизабулеб, гьел куцалел,рит1ухъаллъун рахъине квербакъи гьабулел куч1дул. Рицуна г1ажаибал, бат1и-бат1иял маргьаби.Гьелъги батила маг1арул росабалъ лебалал,къвак1арал,къо х1ехьезе бажари бугел васал г1ун рач1унел.\nКинида лъурай ясалъе эбелалъ ах1ула яс х1еренай лъугьине, меседг1ан яц1ц1адай йик1ине, вацазулги инсулги адаб бугей яхъине, ч1ах1иязе кидаго кумекалъе щолейлъун яхъине куч1дул. Эбелалъул х1акъалъулъ кеч1 хъвач1ев шаг1ир ватиларо дунялалда т1ад.Киналго шаг1ирзабаз ах1улел руго улбул ц1унизе,гьел рокьизе,гьел рази гьаризе.\nКиг1ан г1акъилав,киг1ан машгьурав чи мун лъугьаниги, к1очонге,дур бит1ккеязулъ дур бергьенлъабазулъ эбелалъ лъураб бут1аги бук1ин.\nНилъеца абула эбел-Ват1анин.Ват1анги эбелги цо гурони рук1унареблъи лъаларев чи щивха ватилев. Цогидаз кидаго гьел хисулареблъиги лъалелъул щивав инсанасда, гьит1инасдаги,к1удиясдаги.\nНилъеца гьа бала эбелалъул ц1ар бахъун.Гьеб бук1уна бищунго щулияб гьа.Щивав чи х1адур вук1уна эбелалъул къадруги ват1аналъул эркенлъиги ц1унун г1мру кьезе.Эбелалдехун бугеб бербалагьиялъухъ хал гьабун, гьеб борцун борхула чиясул къадру.\nБице, эбел- Ват1ан,\nМун разияб гьеч1ищ\nГьедин хъвана Расул Х1. Бищунго цебе эбелги ват1анги рехсола чияс.Гьел к1одогьаруралг1ан живго к1одолъулевлъи лъан. Гьел разилъанаг1ан живго вохизе бич1ч1ун, гьел бечелъанаг1ан живго лъик1 вук1уневлъи лъан.\nЛъимер унтизег1ан жийго унтизе х1адурай, жийго якъун лъимер хьихьизе къач1арай, гьелъие г1оло г1умруялъ х1алт1улей,х1еренай,х1алимай, лъик1ай йиго щивасул эбел. Ц1уне,лъимал, нужеца улбул! Эбелалъул х1ат1икь батулин нужее алжан!\nВасал ч1ах1алъидал ц1ик1к1ун гурони,\nДагьлъуларо, эбел, ургъелал дуе.\nЯсал г1емерлъидал бак1лъун гурони\nБигьалъуларо магь мугъалда бараб.\nХ1еренаб бачунеб бакъаналда гъоркь ведущиялъ\nБаркула киназдаго т1аде щвараб «Эбелалъул къо!»\n«Баба»-гьеб раг1и г1адаб гьуинаб гьоц1о жеги\nГьанжелъизег1ан найица т1угьдуздаса босич1о.\n«Баба»-гьеб раг1и г1адаб гъварилъи камилаб х1ор\nКавказалда жегиги лъиданиги батич1о.\n«Баба»-гьеб раг1и г1адаб борхатаб муг1рул т1огьиб\nТ1авап гьабизе жеги цониги ц1ум боржич1о.\n«Баба»-гьеб раг1и г1адаб раг1ад к1удияб гъот1окь\nХ1алхьи гьабизе жеги нухлулав г1одов ч1еч1о.\n«Баба»-гьеб раг1и г1адаб т1ок1к1араб ва т1аг1амаб\nИццухъа лъим гьекъезе лъицаниги к1ал ч1вач1о.\n«Баба»-гьеб раг1и г1адаб сахаватаб квер жеги\nКумекалъе лъицаго лъихъениги бегьич1о.\nРакъдалаб ракьалъе ц1ад г1адай,эбел\nБец1аб сардилъ моц1 г1адай,эбел\nХасало бух1араб бакъ г1адай,эбел\nКъвариг1ун йиго мун кидаго нижей.\nУнго-унголъунги эбел кидаго х1ажатай йиго нилъее, йик1инч1ейани гьаб байрам ургъилароан бук1араб, цойги нухалъ ч1ужуг1адан-эбел к1одо гьайизе.\nЭбелалъул раг1иялде, гьелъул берзул балагьиялде, гьелъул х1еренлъиялде данде лъолеб жо щибго гьеч1о дунялалда.\nТ1ину гьеч1еб ралъад эбел-дур рокьи\nГ1урхъи гьеч1еб авлахъ-дур рек1ел хинлъи.\nСвин гьеч1еб буго нижей-дур бух1и\nАхир гьеч1еб буго нижей дур лъик1лъи.\nДир гьаб г1умруялъе маяклъун ч1арай,\nЙокьула дие мун, хирияй эбел!\nДун сабаблъун дуца сардал рорч1ана,\nКаранде дунги къан,аххги бачана.\nВакъизе виччач1о, квачазе теч1о.\nКвен-т1ехалда жанив жагъалги теч1о\nДица дуе, эбел, гьеб киналъухъго\nБет1ер къулун, дица баркала кьола.\nЭбелалде кеч1 хъвазе кидаго х1адур вуго,\nГьелъул бицун к1алъазе пагьму г1урабги буго.\nГ1асрабаз х1урмат гьабун, ратарал гьал улбузе\nУнго, бук1унеб гъира гъасда гьейгун к1алъазе.\nКиназго цадахъ рик1к1ила.\nМун йиго нижее зодил моц1гун ц1ва,\nМун йиго нижее рогьалил макьу.\nРакьулъан баккулеб чабхил иццул лъим,\nМун йиго нижее ихдалил г1идра.\nЭбелалъул щуго яс. (сценка)\nЯсал:Багьавудинова Джанета,Бадрудинова Г1айшат,Г1алиева Наида,Мусаева Мадина,Идрисова Зарема.\n-Цо нухалъ эбел шагьаралде ун йик1ун йиго.Анкьидасан гьей т1адюссанила.Эбел жание лъугьун яхъиналде, жалго гьелъухъ ч1алг1ун рук1араб куцалъул бицине лъугьанила ясал.\n-Бакъул ч1оразухъ, чабхъил т1егь г1адин, урхъун йик1ана дун духъе,баба!\n-Вай, дир хирадай,яс.\n-Баба, бакъвараб ракь ц1адахъ г1адин, урхъун йик1ана дун,эбел!\n-Дир месед,дунги урхъун йик1ана.\n-Эбелалъ рехун тараб х1анч1ил т1инч1 г1адин, г1одулей йик1ана, эбел.дун! (г1оданила гьей)\n-Вай, дир эбел, т1огьоде ине гьукъараб най г1адин, йик1ана дун мунги гьеч1ого. (щуранила гьелъ)\n-Бищунго гьит1инай ясалъ щибго жо абич1ила. Гьелъ эбелалдаса мачуял рахъанила, х1ат1ал чуризе лъел ц1ураб гулгунги т1арсги босун бач1анила, цинги кваназе квен цебе лъунила. Яс эбелалда къочанила.\n-Гьалеха,ясал,нужедасаги ц1акъ бищунго Мадина урхъун йик1ун йиго дихъе. Нужер цонигиялда рак1алде ккеч1о дир мачуял рахъизе,дида гьикъаризе.\nКиназго цадахъ абула: Т1аса лъугьа,эбел!\n-Эбел гьеч1еб къо-къваридаб сухъмахъ,\nГьей аск1ой гьеч1они, ч1амуч1аб г1умру,\nДур насих1атазги г1акълу- лъаялъги\nКуркьбал гъуна дида, хирияй эбел!\nГьалдалъун нилъер дандеруссин лъуг1ана. Баркала нужее нижехъ балагьаралухъ ва г1енеккаралъухъ. Киназего сахлъи, рохел, талих1 ва ракълилаб,халатаб г1умру! .\nЭбел-инсуе квешлъуге, лъимал, нужеего квешлъизе гурин.\nУмумузул адаб тарас халкъалъул нусц1ул тола.\nЦ1уне, хириял лъимал, нужеца улбул!\nНомер материала: ДВ-303148


Диагностикияб центр: квалквалал ва масъалаби | Интервью | Киназего гIаммаб Россия\n— Гьедин гьабулеб букIана 1997 соналда дун бетIерав тохтурлъун хIалтIизе вачIараб мехалда. Буйнакск шагьаралъул диагностикияб центрги букIана республикаялъул диагностикияб централъул филиаллъун. 2007 соналда гьеб жибго жиндаго чIараб ва районазда гьоркьосеблъун гьабуна. Республикаялъул СахлъицIуниялъул министерствоялъул бихьизабиялда рекъон, нижеда хадуб щула гьабуна анцIила кIиго мугIрузул район.\n— 1987 соналда Дагъмединститут лъугIун хадуб лъабго соналъ хIалтIана Буйнакск шагьаралъул централияб больницаялда тохтур-функционалистлъун. Гьенисан витIана Шамил районалде, Госсанэпиднадзоралъул централде бетIерав санитарияв тохтурлъун. Анкьго соналъ гьенив хIалтIун хадув вачана гьаб хъулухъалде.\nЦо къоялда жаниб — 300 унтарав\n— Лъабкъоялда микьго чи вуго нижер коллективалда. ХIисаб гьабеха, нижеда рухьинарурал районазда гIумру гьабулеб халкъалъул къадар бахуна бащдаб миллионалде. Центр буго щутIалаяб минаялъул тIоцебесеб тIалаялда. Унтарал къабул гьаризе бакI гIоларого, хIалкъаялъ, рентгеналъул отделение ва консультациялъулаб поликлиника рагьун буго централда мадугьалихъ ругел минабахъ ижараялъе росарал рукъзабахъ.\n— Чанго нухалъ гIарз бахъана республикаялъул СахлъицIуниялъул министерствоялде. ГIарац гьечIин, рес гьечIин кьола жаваб. Буйнакск шагьаралъул ва районалъул администрациязда кумек гьарани, гьезги тIаса ккезарула диагностикияб центр районазда гьоркьосеб бугин, жидеца кумек гьабизе кколаринги абун. ХIалтIул хIалуцин букIиналъул цо мисал рехселин. Центр жаниб хIебтIун бугеб минаялъул гIатIилъиялда рекъон, цо къоялъ нижеца къабул гьавизе ккола кIикъоялда анцIила анлъго чи. ХIакъикъаталдайин абуни къабул гьавула лъабнусгоялдасаги цIикIкIун унтарав. Мисалалъе, свакан ругилан, планалда рекъон тIокIав чи къабул гьавизе гьечIилан кин къалел нуцIби чанго сагIат нухдаги бан ЦIунтIаса ялъуни ЛъаратIаса, ЦIумадаса вачIарав унтарасда цере.\n— Гьеб рахъалъ централда буго гьанжезаманалъул кинабго цIияб, функционалияб диагностикияб аппаратура, УЗИ, ФД, эндоскопия, рентген-лаборатория, ультразвукалъулаб компьютералъулаб томограф, МРТ ва цогидабги. Нижер буго хасаб консультациялъулаб поликлиникаги. Гьез унтарасул бугеб къварилъиялъухъ балагьун витIула кколев тохтурасухъе. Инсанасул кинабго унтул цIех-рех гьабула нижер гьаниб — кванирукъалъул, бакьазул, рекIел, рекIел машабазул, ботIрол, чIахIиял нервабазул ва гь.ц.\n— ЧIезабураб унтиги бихьизабун, централде рачIарал ритIула гьел нижехъе ритIарал районазул поликлиникабазде. Нахъбахъун тезе бегьулареб гIузру, унти, хехго операция гьабизе кколел гIадал чагIи ритIула больницабазде.\n— ТIоцебесеб иргаялда, направление, паспорт, медицинаялъулаб полис.\n— Гьевги нижеца къабул гьавула, амма гIарцухъ гьабула медицинаялъулаб хъулухъ. Щибаб цIех-рехалъухъ чIезабураб багьа буго, гьелда рекъон централъул кассаялде гIарац кьезе ккола ва киназдаго бащад гьесие гьабизе кколеб хъулухъги гьабула. Гьел багьабиги анцIила ункъо соналъ цере рукIаралдаса тIаде рахинаричIо. Нилъер гIадамазул кIудиял ресал гьечIолъиги хасго магIарухъ ругезул яшавги хIисабалде босун.\n— Вуго, щай абуни, гьанир хIалтIулел руго ишалде рокьи бугел, ракIбацIцIадал, унтарасул унти, гIузру жидерго гIадин къабул гьабулел медицинаялъул хIалтIухъаби. БатIайиса пикру бугев чи нижер гьанив хIалтIуларо. Баркалаялъе мустахIикъал киназулго дица цIарал рехсани, халалъила. Амма чанго соналъ централда хIалтIулел, коллективалъул намусилан дица рикIкIунел чангоязул цIарал абила. Гьел ккола УЗИ-тохтурзаби — Гульнара Айболатова, ПатIимат Элдарбегова, эндоскопист Шарапудин Салаватов, терапевт МухIамад ХIайбулаев.\n— Гьаб хехаб информациялъул гIасруялъ гIадамазул рукIа-рахъиналда, психологиялда асар гьабичIого толаро, ай чиясул нервабазе, ракIалъе къабуллъуларел гIемерал сверухъ лъугьунел ругел ишазги чорхое лъикIаб асар гьабулеб гьечIолъи ва гьел гурелги цогидал заманалъул «сайгъатал» гIемерлъулел руго. ГIумру цебетIунагIан, рес бугеллъун лъугьанагIан, гIадамазул хьвада-чIвади, квана-гьекъей хисулеб буго. КIиабилеб гьаваги, ай экология буго чорок гьабулеб. Инсанасе бищун хIажалъулеб жо буго лъим. Киб бугеб гьанже бацIцIадаб лъим? МагIарухъ иццухъа бачIаралдаса ралъдахъе щвезегIан лъим чорок гьабулеб буго. Гьеб лъим нилъецаги гьекъолеб буго.\n- ГIадамазул гIарзал рукIуна цо-цо сахлъизариялъул идарабазда тохтурзабаз гIарац тIалаб гьабулин…\n— БичIчIана. Дун централъул нухмалъулевлъун хIалтIулеб къого соналда жаниб нижер хIалтIухъабаздасан цониги чи гIарзалъ вачIинчIо. Нижер гьаниб хIалтIухъабазе гIураб харж чIезабунги буго. Гьеб гуребги, щивав медициная-лъул хIалтIухъанасда, кагътида гъолбасги гьабун, кьварун лъазабун буго гьединаб хIужа батани, я махI чIвани, гьебго къоялъ хIалтIудаса ине вугеблъи.\nГара-чвари гьабуна Пайзула Пайзулаевас


Гъизляралда ккун вуго 17 чи\nДагъистаналъул Гъизляр шагьаралда ккун вуго «Хизб ут-Тахрир аль-Ислами» абулеб ва гьукъараб экстремистияб къукъаялда вукIиналда щаклъи бугев 17 чи. Гьезул ункъгоясда тIад рагьун буго такъсир гьабиялъул иш.\nЖанисел ишазул министрелъиялъул Дагъистаналда бугеб идараялъ лъазабулеб буго кколеб мехалда полициялъе дандечIей гьабунин гьезин. Гьезда гьоркьов вуго Карташов МухIамадги. Гьев лъала гьеб гьукъараб къукъаялъул лидер ва МахIачхъалаялда изну гьечIеб митинг гIуцIарав чилъун. Гьединго лъазабулеб буго ккуразул цояс абунин автоколонна унеб букIанин Гъизляр мухъалъул Школьный абулеб росулъе берталъейин.\n«Хизб ут-Тахрир аль Исламиялъул» символика бахъарал хъахIал чIегIерал байрахъалгун 10 автомашина чIезабун букIана гьатIан къоялда Гъизляралде жанире лъугьунеб бакIалда. Гьезда цадахъ рукIарал щуго чIужугIадангун лъимал ккун рукIинчIо.


Аьрасатнал аьралуннал тарихрава |\nАьрасатнал аьралуннал тарихрава\n1943 шинал февраль зурул 2-нний Сталинград шагьрулухсса талатавриву Совет аьралуннал ххит бувну бур немецнал аьрал.\n1942 шинал май зуруй ЯтIул Аьралуннал цаппара частьру Харьков шагьрулул чIарав душманнал вив ларсун дур, жула аьрал бух хьуну бур Керчь шагьрулучIагу. Вай гьарзатрал кьиблалул чулухсса жула фронтрал тагьар оьнивун руртун дур. Душман гьужум бувну най ивкIун ур. Билаятрал тагьар оьнивун дагьан нанисса чIалан диркIукун, И.В. Сталиннул бувссар бусалдаравун багьсса «Ца ша махъунмай къаласун» («Ни шагу назад») тIисса хIукму. Ноябрь зурул 23-нний совет фронтирттал группировкарду Калач шагьрулучIа салкьи хьуну, вив лавсъссар душманнал 22 дивизия ва 160 часть (аьмну 300-нния ливчусса душман). Ва иширал банд лаган бувссар Гитлердул аьрал.\nСталинград шагьрулий бувгьуну бивкIсса 91 азара душманнал саллатI чIявусса кьатI хьуну бавчуссар дякъил ва азардал.\nВа хьуссар жула аьралуннал ларсъсса яргсса, бюхттулсса ххувшаву. Ва ххувшаврил Совет аьралуннавун гьавас бувтссар, халкьуннал дакIру тирх учин дурссар. Германнаву тIурча, шанма гьантлийсса дягъу баян бувну бивкIссар.\n1904-ку шинал февраль зурул 9-нний Аьрасатнал крейсер «Варяг» ва къаяхъ «Кореец» къучагъну талай бивкIссар ряхва крейсердания ва мяйва миноносецрая хьусса японнал эскадралущал Чемулько тIисса Кореянал бухталий.\nЦукссагу гуж ххишаласса душманнащалсса талатаву ва аьрасатнал моряктурал къучагъшиву бусалдаравун дагьссар. 1904-1905-ку шиннардийсса жунма тIайлабацIу къавхьусса оьруснал японнащалсса дяъвилий жула моряктурал ккаккан дурсса къучагъшиву та дяъвилул яла яргмур лажинну хьуссар ва абадлий лирчIссар Аьрасатнал флотрал тарихраву.\nГуж ххишаласса душманнал канийн къабучIан, ттугъгу итакъабавкьуну цала жами цала бюкьан бувссар къучагъсса моряктурал.\n1945-ку шинал февраль зурул 13-нний Совет аьралуннал тархъан бувссар Венгриянал хъун шагьру Будапешт. Будапештрайн гьужум баву 108 гьантлий лахъи ларгссар. Душманнал вив лавсъсса шагьру тархъан буллай 80 азарунния ливчусса аьралитурал жанну дуллуссар.\nРейхрал дазурдачIан ва баргълагавал чулинмай совет аьрал гъан хьун къабитан душманнал шиккун биялсса гуж бивчуну бивкIссар.\n1989-ку шинал февраль зурул 15-нний дакIнийн бичайссар чил билаятирттай къуллугърал бурж биттур буллай бивкIми.\nВа кьини буккан бувссар совет аьрал Авгъанисттаннал аьрщарая. Ва хъуннасса колонналуву махъва-махъ Авгъаннал аьрщарая увкссар 40-мур армиялул командующий, Совет Союзрал Виричу генерал лейтенант Борис Громов.\n1916-ку шинал февраль зурул 16-нний Николай Юденичлул каялувшиндаралусса оьруснал аьралуннал лавсъссар туркнал къала Эрзерум. Къалалийн гьужум бувссар февраль зурул 11-нний.\nХхюва гьантлува му канийн лавсъссар. Ккавкказуллал аьралуннай каялувшиву дуллай ивкIсса генерал Н.Юденичлун дуллуссар 2-мур даражалул Святой Георгийл орден.\n1918-ку шинал февраль зурул 23-нний сакин бувну бивкIссар зузалтрал ва хъузалтрал ЯтIул Аьрал. Февральданул 23-нний кIицI дувайссар Ватан дуруччайминнал кьини.\nВа кьини Псков шагьрулул чIарав А. Черепановлул каялувшиндаралусса кIилчинмур полкрал аьралитал данди бавцIуссар Петроградрайн гьужум бувну нанисса немецнал аьралуннал хьхьичIунсса кьюкьрайн.\nПредыдущая записьБарча бавурттуСледующая записьВ районе начали поздравлять прекрасную половину человечества


Исламалъул хIуби ХIажи Удурат\nГьидалъ тIоцебе как ахIарав ва как барав чи\nХалкъалда гьоркьоб тIибитIараб биценалда рекъон, МачIада росдадаса бащдаб километралъ тIадехун, нухда аскIоб майданалда бугеб гьитIинабго ицц ккола Гьидалъ тIоцебе как бараб бакI. Как барав чиги ккола магIарухъ ислам тIибитIизабиялъе квербакъарав ХIажи Удурат. Гьеб иш рикIкIине ккола тарихияб лъугьа-бахъинлъун. Щайгурелъул, цохIо Гьидалъ гуребги, ХIажи Удуратил хIаракаталдалъун исламияб дин босана къелдерицаги, гьединго ЛъаратIа, БежтIа, ЦIунтIа районазул росабазул гIадамазги.\nГьидерица гьеб ицц бугелъуб къулгIа бана ва чанго нухалда цIигьабун къачIана. Жакъа гьениб буго мустахIикъаб хIалхьиялда вугев полициялъул полковник МухIамадаминов Сайпулагьица бараб къулгIа.\nКъулгIа бугеб бакIалдаса 350-400 метралъ тIадехун буго ХIажи Удурат шайихасул хобалда тIад бараб гьитIинабго рукъ. Гьеб рикIкIуна къиматаб зияратлъун. Гьенире зияраталъ рачIуна батIи-батIиял росабалъа гIадамал, тIоритIула мавлидал, бачуна зикру, бикьула садакъа...\nЩивха кколев ХIажи Удурат? Исламияб дин тIибитIизабиялъул иш кин гьес жиндего тIаде босараб? Кинаб букIараб гьесул гIелму, гIумру-магIишат ва къисмат? Гьел суалазда тIад дун гIемер ургъана. Жавабал абуни, ракIалда гьечIого щвана, Иванэ Джавахишвилил цIаралда бугеб Типлисалъул пачалихъияб университеталъул гурхIел-рахIмуялъул гIелмабазул факультеталъул «Кавказоведческие разыскания» абураб журналалдаса. Гьелда гIурус ва гуржи мацIазда «К вопросу об исламизации центра горной Аварии в XV в., на примере биографии Хаджи Удурата из Гидатля» абулеб макъала хъварал чагIи ккола гIалимзаби Шамил ХIапизов ва МухIамад ШехмухIамадов.\nМашгьурав гIарабист ГIали Каяевас\nхъвалеб буго гьидерица ислам босун бугин 1475 соналда. 2015 соналъул июналда гьеб макъалаялъул автораз цIех-рех гьабуна цебе Чолода абулеб росу букIараб бакIалъулги гьанже рехун тарал хабалазулги. Гьезул бакьулъ буго зиярат - ХIажи Удуратил ва гьесул васасул хабалазда тIад бараб рукъ. Гьесул зонода тIад хъван руго гьал рагIаби: «Гьаб зонол бетIергьанчи ХIажи Удурат. Гьесдасан тIибитIана нилъеда гьоркьоб ислам» абун. АскIоб бугеб дагьабго гьитIинаб зонода хъван буго: «Гьаб зани МухIамадил, ХIажил васасул». Бихьулеб букIахъе, хварав васасул инсул «ХIажи Удурат» цIаралъул бакIалда, хъван буго «ХIажи» абун, ай тIадчIей гьабун буго хIажичиясул къадруялда.\nБакIалъул биценазда рекъон, XV гIасруялда Гьидалъ букIун буго Гуржиялъул цIикIкIараб асар. Цоцада гьоркьоб гьабураб ракълилаб къотIи-къаялда ракIчIей букIиналъе, гьез хисун, цоцахъе рачунел рукIун руго аманатал. Биценалда рекъон, аманатлъиялда гьел рукIунаанила анцIго соналъ. Кахетиялде ритIарал аманатазда\nгьоркьов вукIун вуго Удурат абун цIаралъул Чолода росулъа гIолилавги. Гьениб гIумру гьабун гьев вугеб заманалда, Гуржиялда тIаде кIанцIун руго туркал ва гуржиязул гIемерал чагIи асир гьарун руго, гьезда гьор-\nкьов Удуратги, хадувккун гьев вичун вуго гIарабазул пачалихъалде (ГIиракъалде яги Сириялде). Гьенив гьев ккун вуго цо херав гIалимасухъе, ислам босун хадув херас лагълъиялдаса эркенги гьавун, гьев мадрасаялде цIализе витIун вуго. Биценалда рекъон, Удурат ватIаналде тIадвуссиналъе ккараб гIилла букIун буго Сириялдаса Дагъистаналде гIарабаз аскар битIизехъин букIин якъинлъи. Жиндирго ракьцоязул гIамал-хасиятги, хIалгьабун гьез ислам босулареблъиги лъан, гьезул гIемерисел гIадада хвезехъин рукIинги бичIчIун, гьес ният гьабун буго ислам босизе гьид мукIур гьаризе. Заманалдасан гьев росулъе тIадвуссун вуго – ЦIоралдаса Къарахъе, гьениса Хирших габурлъухъе, гьенисаги ТIидиве, гьениса Чолода росулъе. Жакъа МачIада росу бугеб бакIалдаса 1,5 километралъ рикIкIад бугеб иццухъ какиеги чурун, как базе лъугьун вуго гьев. Гьенив гьесде тIаде вачIун вуго Чолода росдал бегавул. Биценалда буго, бусурманлъидал, гьев бегавулас ГIабдурахIман абун цIар босаниланги. Харабаз бицунаан, аманатлъун Кахетиялде Удурат гьес витIанилан. ГIабдурахIман рикIкIуна, Удуратил вагIзабаз ва дугIа-алхIамалъ пана гьавун, Гьидалъ тIоцебе ислам босарав чилъунги. ТIоцебе как бараб ицц гьидерица жакъаги кIодо гьабула, гьеб лъала ГIабдурахIманил чал (ицц) хIисабалда, гьениб бан буго къулгIа. Биценалда рекъон, росдал бегавул ва къадруяб тухумалъул чи ГIабдурахIманица цIияб дин босиялда дандечIарал чагIаздаса гьитIинаб тухумалъул чи-Удурат цIунун вуго. Гьеб гуребги, гьесул кумекалдалъун чолодисез ислам босун буго къокъабго заманалда жаниб, кIудияб дандечIей гьабичIого.\n1923 соналда П. Яковлевасул бетIерлъиялда гъоркь тIобитIараб гIелмияб экспедициялъул гIахьалчагIаз хъвараб халкъияб биценалда абулеб буго Удуратил баракаталдалъун гьидерица ислам босанилан. ГIурада росулъа 90 сон барав Мишитилазул Гулла Якъупица гIалимзабазда бицун буго, Маккаялдаса вуссарав цо мачIадисес халкъ бусурбанлъизабунин абун.\nЭрмениязул хъвай-хъвагIаязда бицунеб буго, 1476 соналда гуржиязул хан Баграт «Лакзистаналда», бакIалъулаб халкъгун вагъулев вукIанилан, гьеб сабаблъун, 1476 соналда Узун-ХIасанихъа бажаранила Типлис бахъун. Гьел баяназул кьучIалда, Т. Айтберовас чIезабулеб буго магIарухъ рагъулаб сапаралъ Баграт вукIиналъе ккараб гIилла бугин гьидерица ислам боси абун.\nГIали Каяевасул библиотекаялъул цIех-рех гьабулаго щварал къиматал баяназда хъвалеб буго: «ХIажи Удурат ал-МачIада ал-Гьидали. Бицунеб буго, Гьидалъ областалда ислам тIибитIизаби букIанин ХIажи Удурат ал-МачIадаяс гьабураб кIудияб хIалтIул хIасил. Жиндирго ракьцоязда\nгьоркьоб гьесул къадру-къимат букIиналъ, гьидерица ислам босана гьесул вагIзаби ва насихIатал сабаблъун. Ислам босизе бокьичIел гIумру гьабизе гочана Туш (Тушете) областалде», - ян.\nХIажи Удурат кколев вуго МачIада росулъа ГIандиялазул (Андреевал абулеб цIаралдаса бачIараб) тухумалъул чи. Жакъа къоялда щварал баяназда рекъон, нилъее рес буго ХIажи Удуратил гIумруялъул ва хIаракаталъул хIакъалъулъ хадусел хIасилазде рачIине: гьев хIакъикъаталдаги гIумру гьабун вукIун вуго ГIагараб Бакъбаккуда, щун вуго Макка ва Мадина шагьаразде, гьелъие нугIлъи гьабулеб буго гьесул цIаралде тIаде «хIажи» абураб рагIи жубан букIиналъги. Ислам босун хадуб гьес жиндаго Ибрагьим абураб цIар лъун буго, амма ракьцоязул рекIелъ ва хъвай-хъвагIаязулъ гьев хутIун вуго ХIажи Удурат хIисабалда. ГIарабустаналда гьесие щун букIун буго цIакъ гъваридаб исламияб лъай, гуребани рес букIинароан гьедигIан гIатIидго ва бергьенлъиялда ислам тIибитIиялъул хIалтIи гьабизе. ХIажи Удуратил вагIзабаз квербакъун буго гьидги къелги цого заманалда исламалде руссинаризе. ЗанатIа росулъа МухIамад ИсмагIиловасул библиотекаялда батана: «ХIажи Удуратил гьоркьоблъиялдалъун гьидерицаги бакълъадерицаги ислам босана 1476 соналда», - ян хъван. Гьенибго хъванги буго Гъоркьа Бакълъухъ мажгит базе байбихьараб дурусаб заман - 1565 соналъул анкьабилеб август кколин.\nТIаса-масаго ислам босун бугониги, диналъ малъухъе гIумру гьабизе ругьинлъиялъе гьидерие саламатабго заман къваригIана. Масала, тIад лъураб закагIат тIоцебе кьезе байбихьана ислам босун 15 соналдасан, ай 1492-1493 соназда.\nНахъе хутIун руго гьидерил халкъалъул цо-цо къокъабаз ислам босиялда дандечIей гьабулеб букIиналъул хIакъалъулъ баяналги. ТIадехун нилъеца бицунел хъвай-хъвагIаязда буго 1485 соналда ХIажи Удуратица чIужу ячанин, гьесул лъади ГьентIа росулъа ГIемерилал абулеб тухумалъул гIадан йикIанин. Ислам тIибитIизабиялде дандечIарав гьелъул лъабавго вацасе ХIажи Удурат чIвазе бокьун букIанила, амма Удуратида квер базе гьезда кIолеб букIун гьечIо. Гьесул лъадуда вацаз гьарун буго гьеб балъголъи тIатинабеян. Гьев цIунулев вукIун вуго Маккаялъул цо пуланав гIалимасул дугIаялъ ва гьелъул къуват холеб букIун буго гьесул черхалда лъим ккараб заманалда. Балъголъи лъарал лъадул вацаз, Чолода росдадаса 500 метралъ рикIкIад бугеб Удуратил чал абулеб бакIалда черх чурулеб лахIзаталда, 1490 соналда (70 сон барав чи) гьев чIван вуго. Гьеб лъугьа-бахъиналдаса хадуб ислам босарал тухумаз хIукму гьабун буго ГIемерилазул тухумалдаса къисас босизе. Хур-хералъул хIалтIабазде ХIарада колоде унел ругилан хабарги тIибитIизабун, балъго яргъилаб гъоркьчIелги гьабун, тохлъукьего гьезде тIаде кIанцIун руго. Гьеб рагъулъ харабаз буюрун буго, гьезул цо чанго чи нахъе те абун, гьелдаса хадуб ГIемерилазул тухумалда Нахатилал абун цIар хисун буго.\nУдурат абулеб цIар къанагIатги дандчIва-ларо. Гьеб Гуржиялдаса бачIараб букIине ккола. Амма гьесул вагIзабазул кумекалдалъун ва жамгIияб хIаракаталдалъун ислам босана гьидерица гуребги, Анкьракьалъул, багвалазул, чIамалазул ва ТIинди росабазул жамагIатазги. Гьединлъидал XVI гIасруялъул авалалда магIарухъ ислам тIубанго щулалъана ва бащдалдасаги цIикIкIун магIарулал бусурманлъиялде рачIана.\nПрочитано 132 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 30 сентября 2019 10:28\nДругие материалы в этой категории: « Къурбан байрам\tРихьдае хIалтIиги интеллектуалияб гъазаватги »\n16:52, 08 июля 2020, 536


См. Энциклопедии и другие комментарии к статье 60 ЖК РФ\nСм. Энциклопедии и другие комментарии к статье 62 ЖК РФ\nСм. Энциклопедии и другие комментарии к статье 63 ЖК РФ\nФедеральным законом от 27 июля 2010 г. N 237-ФЗ в часть 2 статьи 63 настоящего Кодекса внесены изменения\nСм. Энциклопедии и другие комментарии к статье 65 ЖК РФ\nСм. Энциклопедии и другие комментарии к статье 66 ЖК РФ\nСм. Энциклопедии и другие комментарии к статье 67 ЖК РФ\nСм. Энциклопедии и другие комментарии к статье 68 ЖК РФ\nСм. Энциклопедии и другие комментарии к статье 69 ЖК РФ\nСм. Энциклопедии и другие комментарии к статье 70 ЖК РФ\nСм. Энциклопедии и другие комментарии к статье 71 ЖК РФ\nСм. Энциклопедии и другие комментарии к статье 72 ЖК РФ\nСм. Энциклопедии и другие комментарии к статье 73 ЖК РФ\nСм. Энциклопедии и другие комментарии к статье 74 ЖК РФ\nСм. Энциклопедии и другие комментарии к статье 75 ЖК РФ\nСм. Энциклопедии и другие комментарии к статье 76 ЖК РФ\nСм. Энциклопедии и другие комментарии к статье 77 ЖК РФ\nСм. Энциклопедии и другие комментарии к статье 78 ЖК РФ\nСм. Энциклопедии и другие комментарии к статье 80 ЖК РФ\nСм. Энциклопедии и другие комментарии к статье 82 ЖК РФ\nСм. Энциклопедии и другие комментарии к статье 84 ЖК РФ\nСм. Энциклопедии и другие комментарии к статье 85 ЖК РФ\nСм. Энциклопедии и другие комментарии к статье 87 ЖК РФ\nСм. Энциклопедии и другие комментарии к статье 87.1 ЖК РФ\nСм. Энциклопедии и другие комментарии к статье 89 ЖК РФ\nСм. Энциклопедии и другие комментарии к статье 91 ЖК РФ\nГлава 8.1. >>


Кавказ, Январь 01, 2013\nПолициялъул хIалтIи прокурораз какулеб буго\n2011 сонги 2012 соналъул тIоцебесеб бащдаб лъагIелги хIисабалде босун Шималияб Кавказалъул федералияб икълималъул прокуратураялъ полициялъул хIалтIул анализ гьабун буго.\n«Дагъистаналдаса «рохьилал» гьениса ратун гьечlо\nГуржиязул Лопота кIкIалахъ чIварав 11 чиясда гьоркьов вуго чачаназул Ичкериялъул премьерлъун вукIарав Закаев АхIмад цIунулев вукIарав чи. Гьедин лъазабулеб буго «Коммерсанталъ». Гуржиязул Жанисел ишазул минисерлъиялъги абулеб буго Дукваха Душуев абурав чи вугин чIваразда гьоркьовин, амма мухIкан гьабулеб гьечIо гьев Закаев цIунулев чилъун вукIараблъи.\nГуржиялъ Дагъистаналъулгун гIорхъода рагъулаб операция.\nГуржиязул Жанисел ишазул министерлъиялъул лъазабиялда рекъон, дагъистаналъулгун гΙорхъода аскΙобехун бугеб Телави мухъалда тΙобитΙараб хасаб операциялъул хΙасилалда тΙагΙинавун вуго 11 диверсант.\nДжикаевасул ахираб хIаракатчилъи\n2011 соналъул май моцIалда чIварав гьириязул шагIир Джикаев Шамилил цIар кIодо гьабулеб буго гьалкъояз гьириязул кIиябго республикаялда.\nТуснахъалда – жужахI\nЯмало-Ненецкиялъул автономияб икълималда бугеб туснахъалда жанир тIамурал дагъистаниязул гIагарлъиялъ «Мемориал» абураб инсанасул ихтиярал цIунулеб гIуцIиялде хъвараб гIарзаялда гьарулеб буго гьел тамихI гьабиялъул болжал лъугIизегIан Дагъистаналде яги гьелде гIагарда бугеб бакIалде рачиналъе квербакъи гьабейилан.\nАзербажан ва Эрменистан: халатаб рагъда къокъаб манзил\nЦолъарал Штатазул Пачалихъияй Секретарь Гьиллари Клинтоница Кавказалде бухьулеб сапаралъул авалалдаго азирбижаназул ва эрменазул аскаразда гьоркьоб нахъеги тунка-гIусси ккун бугоан. КIиябго рахъалъ цоцазда чIвазабулеб буго провокация гьабиялъул гIайиб.


Жибго «Мехтула» абураб цIар бачIана тюрк мацIалдаса, «Магьтиулу» - Магьдилаб абураб магIнаялда. МагIарулаз гьеб бакIалда ГIурдалъ абулаан. ХVII абилеб гIасруялъул цо гIурусазул документазда рехсолеб буго жидеда тIаде кIанцIарал магIарулазда гъорлъ «магдеевцы» рукIанин. Гьеб лъугьа-бахъин букIана 1648 абилеб соналъ. Мехтулиялъул цо бутIа букIана авар мацI бицунеб, цогидаз бицунаан лъарагI мацI.\nМехтула – гьеб буго гьанжесеб Лаваша, Бунахъск, Гъарабудахкент ва Хьаргаби районазул ракьалде кколеб букIараб гIуцIи. МагIарухъ гьезде гъорлъе унаан ГIаймаки ва Хьаргаби росаби. Мехтулиялъул князазул риидалил хIухь бахъулеб бакIлъун букIана гьанжесеб Лаваша районалъул УхIлиб росу, бакIалъул гIадамаз доб заманалда Тах-росуян цIар кьураб. Ханзабазул росу абураб магIнаялда.\nМехтулиялъул ханзаби эркенго кIалъалан авар ва лъарагI мацIазда. Гьениб гIажаиблъи гьабизе жоги гьечIо, гьес ханлъи гьабулел халкъазул мацI букIана гьеб кIиябго. Ракь гьеб букIана аваразул. Гьенир тIадехун рехсарал гурел жеги росаби рукIана:ТIаса Жунгут, Дурангъи, ХIапши, ХъахIабросу, КъолецIма, ХахитIа, ЧугIли, ва Урма. Гъоркьияб рахъ букIана лъарагIазул: Гъоркь Жунгут, Доргъели, Къкъашура ва Параул.\nГьаниб ракIалде щвезабизе ккола ХIV – ХV гIасрабазда гьел ракьал Каспи ралъдада тункизегIан аваразул нуцалзабазул кверщаликь рукIана. Гьеб букIана аслияб нух унеб ракь, Аварисатаналъул ва Каспиялъул гIодоблъиялдехун бухьен гьабулеб ракь.\nАнцIила ичIабилеб гIасруялъул байбихьуда Мехтулиялъул ханлъиялда гъорлъе унаан 13 росу – 9 магIарулги, 4 – лъарагIазулги. ГIурус пачалихъалъул Дагъистаналде кверщел щвезегIан лъарагIазул Магьди Шамхаласул кверщаликь рукIана Таргъу, Альбурикент, Кяхулай, Агъачаул, Атыбуюн, Шамхал, Янгъиюрт, Хъумторхъала, Хъапчугъай, Гелли, Къадар, Бойнак, Гъарабудагъкент ва Губден росаби, гьединго Сулахъалъул ва Каспиялъул рагIал ккун гочарулел ногъаялги.\nЖинца живго «Дагъистаналъул валилъун» рикIкIунев вукIарав феодаласул кверщаликь ругел росабазул букIана гIицIго 4842 цIараки. Таргъуялъул шамхалал щулалъана 1818 абилеб соналъ Ермолов вачIиналъ ва Мехтулиялъул ханлъиги лъугIизабун. Ермоловасул хъвай-хъвагIаязда рекъон мехтулиялъулазда цадахъго лъугIизарун буго Бамматулиялъул бегзабазул кверщелги (Гирейбегил ва вацазул) ва гьезда гъоркь рукIарал Гъоркьа Хъазанищ,Буглен ва Муслимаул,Темирхан – Шура ва Халимбекаул росаби кьун руго Таргъуялъул шамхаласухъе. Гьединго Ермоловасул амруялдалъун Таргъуялъул шамхаласухъе кьуна Таса Хъазанище ва Кафыр–Кумух росабиги. Мехтулиялъул ханлъиялда жаниб букIана лъабго аваразул росу я ханзабазе, я чIункIбузе кинабгIаги магъало кьолареб –КъолецIма (239 цIараки) УхIли (222) ва ГIаймаки (126). Лаваши росуги унаан анцIила микьабилеб гIасруялъул ахиралда Мехтулиялъул ханлъиялда жанибе. Гьеб заманалда Мехтулиялдаса нахъеги ун Хьиндалазул эркенаб жамагIаталде гъорлъе ана Хьаргаби росу.\nМехтулиялъул ханзабазул кьалбал\nТемирхан-Шураялъул гIадамазул биценазда рекъон гьаб сагаIталда бугеб Лаваша районалъул севералъул рахъалде вачIун вуго Магьди абун цIарги бугев ресалда вугев гъазигъумекисев. Гьеб лъугьа-бахъин ккун буго анцIила анкьабилеб гIасруялъул бащалъуда. Хадуб Хъарамагьди абун цIар рагIарав гьев гъумекисев вачIунев вуго тарихалде Мехтулиялъул бицунаго. 1485 абилеб соналъ ГIандуникI нуцалас хъвараб васигаталда гьеб регин батIаго бихьизабун букIана Жунгутдерил церехъаби кверщаликье Росиялъул мурадалда. Гьезул бакIалда нахъа рачIун руго Шамхалзабазул тухумалъул чагIи ва нуцалзабаз билун буго Аваристаналде бачIунеб аслияб нухлуда тIад кверщел.\nГьелъие далиллъун бачунеб буго анцIила ичIабилеб гIасруялда тIибитIараб, хадуб рехсараб бицен. «Гъумекдерил ханзабазул хъизамалда Магьди абурав, хадуб Хъарамагьди абун тIокIцIар щварав чи нахъе ун вуго Гъумекиса ва гIумру гьабулеб букIун буго батIи-батIиял росабалъ, хадуб Мехтулиялъул ханлъи абун цIар щварал росабалъ вукIун вуго. Хадуб гьеб ракьалъул гIадамазда бихьун буго Хъарамагьдида жал данде рачизеги, къватIиса тушманасдаса цIунизеги кIолеб бугеблъи. ТIоцеве жидее нухмалъи гьабизе гьев ахIун вуго гIаймакисез ва ухIлисез, хадур хутIарал II росдацаги. Хъарамагьдица дагьабго заманалда босун буго рагъул цевехъанасул ва нухмалъулесул хIалтIи тIаде».\nХъарамагьди гъумекдерил ханзабазул наслуялъул чи вукIанин тIибитIараб пикруялда хурхун тарихчи Расул МухIамадовас лъолеб буго суал: «Хъарамагьди Шамхалалгун цадахъ гъумекдерил ханас жиндир азбаралдаса хъамун вукIун ватани щай гьев аварзухъе арав, гьесул наслу лъарагIаздаса аваразде гIагараб бугеб. Гьединлъидал гьечIо кинабгIаги кьучI гьев гъумекдерида вухьизавизе, гьес нухмалъи гьабулеб ракьги цIакъго некIсияб заманалдаса нахъе аваразул ханлъиялда гъоркь букIана. ГIадада букIараб жо гуро Мехтулиялъул ханзабазул гIагарлъи авразул нуцалазабазул рукъалдехун. 1801 абилеб соналъ кIудияв нуцал ГIумахан хун хадуб гьесул бихьиназул наслу лъугIана ва нуцаллъи гьабизе ахIана Мехтулиялъул ханасул вас СултIанахIмадхан».\nГIадада гуро 1485 абилеб соналъ хъвараб ГIандуникIил васияталда Мехтулиялъул ракь авразул ханзабазулин хъван букIараб. 1610 абилеб соналъ гIурус пачалихъалда гъорлъе арав Мехтулиялъул хан Магьдида абун бугеб документазда аваразул князь абун.\nБакIалъул автораз анцIила ичIабилеб гIасруялда хъвалеб букIана: «АхIмадхан кIиабилесул вас Магьди ункъабилев вуго некIсиял аваразул ханзабазул наслуялъул чи, гъумекисев гуро»- ян. ХIасан АльКъадари абурав лезгиязул гIалимасги тасдикъ гьабулеб буго гьеб пикру «Жунгуталдаса Магьдибег АхIмадханил вас вукIана авразул ханзабазул наслуялдаса» - ян.\nГьаб сагIаталда хутIарал Мехтулиялъул ханзабазул дагьалго наслабазда гIицIго гIурусгун лъарагI мацI гурони лъачIониги жалго гьез рикIкIуна авараллъун. Гьел руго Мурзабековал (чIункIбузул наслу Мехтулиялдаса ХIасанил) ва Зайналовал (Зайнал-чIанкIал наслу, ХХ абилеб гIасруялъул байбихьуда ТIаса Жунгут гIумру гьабун рукIарал). Бицуна гьезул умумул гIицIго лъарагIалъ гурел эркенго авар мацIалдаги кIалъалел рукIанин. Гьениб гIадатлъун билъараб кIиго мацIлъаялъе ахир Советияб власталъул тIокIлъилъун рикIкIунеб буго гIадамаз.\nАхIмадхан – Мехтулиялъул ханлъиялъе кьучI лъурав чи\n1610 абилеб соналъул гIурусазул воеводасул хъвайхъвагIаязулъ буго «уварский Мехтей – князь» абун хъван. Аваразул ханзабазул цIаразда гъорлъ Ибрагьим ва Магьди абураб цIар дандчIвалеб гьечIо, гьелъ лъазеги кIолеб гьечIо гьезул авразул ханзабазулгун бугеб гIагарлъиги. Магьди вукIине рес буго нуцалзабазул цогидаб рахъалъ унеб гIагарлъиялъул чилъунги, Ибрагьимил вас Шванхал нуцалил наслу. Лъалеб жо буго Мехтулиялъул ханзабазул фамилия кинавалиго Магьдидаса байбихьулеб букIин, гьев ХVII гIасруялъул байбихьуда вукIана ГIаймаки. Гьесул вас АхIмадхан лъугьана тIуварав ва камилав Мехтулиялъул ханлъун. Ахмадхан тIоцеве документазул рехсон вуго 1637 абилеб соналъ. 1638-40 абилел соназда гIурусаз хъвавухъе «махдеевской владелец Ахматкан» тIаде кIанцIула казаказул росабалъе Терекалде. Гьесул гьужумазул гIемер хъван буго, гьелъул хIасилалда гIурусаз кIвараб жо гьабуна Терекалъул ва Сулахъалъул жанирлъабазда лъикIал ракьал казаказухъе ккезаризе. Гьелъ регионалда гIурусазул асар цIикIкIана.\nГIурусаз хIал бихьулеб букIана Ахмадханилгун дипломатиялъул нухда ракълилаб хIалтIи гьабизе, битIахъе гьужум,экспедиция гьабун гьев квегъизе гIураб къуват доб заманалда Терекалъул казаказул букIинчIо. ТIаде жоялъе гьезда кIочон букIинчIо 1605 абилеб соналъ гьанжесеб МахIачхъалаялъул северияб рахъалда аваразулги, лъарагIазулги, цадахъ гIахъушиселгун букIараб аскаралъ гIемерал гIурусал гъурараб машгьураб лъугьа-бахъин. 1649 абилеб соналъ Терекалъул воеводаз «Ахматхан Магдеев» асухъе ритIана вакилзаби Россиялъул пачалихъалъул къайимлъиялде вачIаян.\n1648 абилеб соналъул гIурусазул архивазда Мехтулиялдаса АхIмадханил хIакъалъулъ хъван буго: «блиско Терского города живет началной владелец Ахматкан мурза Магдеев, от Ондревы деревни и до Грузинские земли все одного, а живет о себе» - живго жиндагоян абураб магIнаялда. Гьесул кверщаликь бугеб ракьин рехсолеб буго «от Ондреевы деревни и до Грузинские земли» - ян. Гьеб батула анцIила анкьабилеб гIасруялъул бащалъуда Мехтулиялъул ханасул ракьал Сулахъалъул кваранаб рахъалдаса Гуржиязул гIорхъоде щолел рукIанин абураб жо. АхIмадханил заманалда цебе тIуна мактабаздалъун лъайкьей. Гьесул заманалда гIуцIун букIана Мехтулиялъул къадизабазул институт. Гьесул заманалдаса хадув машьурлъана УхIлиялдаса Лабазанил МухIамад абурав къади. Гьелъул хIакъалъулъ хъван буго ГIахъушиса Аминатла МухIамадил хъвай-хъвагIаязулъ.\nАхIмадханил гIагарлъи ва наслу\nАхирисеб нухалда АхIмадхан ракIалде щвезавулев вуго 1659 абилеб соналда Жунгутдерил кIудяв хIисабалда, Магьдил вас АхIмадхан абун гIурусазул хъвай-хъвагIаязулъ: «кумыцкого жигутейского владельца крым-шевкала Махтеева сына Ахматхана-мурзы. После Ахмадхана I перешла власть в Мехтуле к его сыну Махди, который дал подписку России (1659 г.) и получил царское «жалование». Этот Махди II скончался в 1704/705 г».\nБалагьараб мехалда АхIмадханил вацги вукIун вуго Аманулабег абурав «вручено царское жалование Ахматканову брату Аманалы бату мурзе». 1659 абилеб соналъул документазда цIакъ кIудияб наслуги тун буго гьес.\nЖивго АхIмадханилги нижехъе щварал баяназда вукIун вуго щуго вас.\nТIоцевесев рехсон вуго Заузан абураб цIаралда «взяли воеводы у Ахмадхана в оманаты сына ево прямова Заузана-мурзу». Хадув Заузан 1676 – 78 абилел соназдаги Таргъуялда аманатлъун вукIанин хъвалеб буго. 1690-91 абилел соназда Терекалда аскIов къавудаялъ (чума) хванин Заузан абун хъвалеб буго.\nГьев Заузанил вукIун вуго кIиго вас – Арслан (гьевги 1691 соналъ Терекалда аскIов хварав) ва Султанмурад. Гьев Султанмурадица инсуегун вацасе гIурусаз кьолеб букIараб гIарац жиндие теян хитIаб гьабунин хъвалеб буго. Магьди ва Мирзабег абун цIар бугел АхIмадханасул лъимал рехсон руго гIурусаз мухьги кьун жидер къайимлъиялде рачараллъун. Гьаниб абичIого гIоларо Миразабегил вас Хасбулатиеги колеб букIана гIурусаз харж. Гьединго документазулъ рехсон вуго АхIмадханил вас СултIанахIмад, гьес къотIи хъван букIана Къакъашураялъул гIадамазгун ( гьеб цIунун буго ХIапшимаса М.АхIмадовасухъ). ВукIана АхIмадханил МухIамад абурав васги, гьесул зонода хъван буго: «хвана 1074/1664-64 соналъ АхIмадхан аль Джунгутиясул вас МухIамад» абун.


ГЬАБУРАБГИ ДАГЬАБ ГЬЕЧ1О, ГЬАБИЗЕ БУГЕБ ЖЕГИ Ц1ИК1К1АРАБ БУГО. - 20 Апреля 2011 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nВоскресенье, 15.12.2019, 03:12 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2011 » Апрель » 20 » ГЬАБУРАБГИ ДАГЬАБ ГЬЕЧ1О, ГЬАБИЗЕ БУГЕБ ЖЕГИ Ц1ИК1К1АРАБ БУГО.\nРайоналъул бетӀерасул тӀоцебесеб соналъул хӀалтӀул хӀасилал квешал гьечӀо. Гьелъие нугӀлъи гьабула социалиябгун экономикияб рахъалъ ругел церетӀеязе гӀоло, ХӀ. Дарбишев хӀалтӀуде вачӀараб тӀоцебесеб соналъго мӀугӀрузул районазда гьоркьоб районалъ лъабабилеб бакӀ кквеялъги. Районалда гьарун рагӀалде рахъинарурал ишазул хӀакъалъулъ «Росдал захӀматчи» газеталъ цебехун хъванги букӀана. Гьал мухъазул автор гьал къояз дандчӀвана райадминистрациялъул бетӀер ХӀ. Дарбишевгун. Районалъул бетӀерас, газета гьоркьоб ккун, районалъул гӀадамазе баян гьабуна 20ӀӀ соналъ гьаризе ругел ишазулги. Гъоркьехун кьолел руго гьезул аслиял.\nРайбольницаялде лъим бачун лъугӀана. Гьаб соналъ лъим чвахизе буго ЦӀияб БуцӀрабеги. ХӀалтӀи гьабулеб буго районалъул доходаздасан.\nМущулибе, ЛъагӀилухъе, ГӀорутӀе лъим бачун лъугӀизабизе буго гьаб соналъ.\nГьоцӀалъе лъим бачун лъугӀизабизе буго гьаб соналъул хасалихълъиялде. ТӀадеги гьабизе буго лъим цӀунулеб кӀиго резервуарги.\nБакьагьечӀи росдал ГӀарада хъутаналда бахъун лъугӀун букӀараб артезианалъул иццул лъим батана гьекъезе бегьулареб. Унеб буго гӀайибияв валагьулеб цӀех-рех. ГӀайиб лъида батаниги, ГӀарада росдал гӀадамал гьекъезе бегьулеб лъедалъун хьезаричӀого тезе гьечӀо.\nГьоцӀалъ спорткомплексалда гьаризе планалда рукӀарал хӀалтӀаби лъугӀизаруна. ТӀадеги,цӀулал гордал хисун, лъунапластикалъулал. КъачӀалел\nруго ретӀел бахъулеб рукъ ва душевая.\nХунзаъ М.ГӀалихановасул къватӀ къачӀан лъугӀизабизе буго гьаб соналъ.\nТӀануси гӀадамазул минабахъе газ бачун лъугӀанин абизе бегьула. Хунзахъ, ГӀарани, Гиничукь, БакьагьечӀи, ЦӀада росабазда гьоркьосел трубаби (межпоселковые трубы) рачун лъугӀун хадуб, ТӀанусибго гӀадин, Хунзахъ, ГӀарани, Гиничукь, ВакьагьечӀи, ЦӀада росабазул минабаздаги газ бакизе буго. ТӀалъиялъул хутӀарал киналго росабалъги лъезе руго газил трубаби. Гьеб кӀудияб хӀалтӀуе гӀарац балагьун буго. КватӀичӀого хӀалтӀуде байбихьизе буго.\nГӀебутӀа 1 млн. Ӏ04 азарго гъурщиде гьаризе тӀаде росун рукӀарал хӀалтӀаби гьарун лъугӀизаруна.\nХьиндахъ гьоркьохъеб школа, тӀадеги гьаризе кколел хӀалтӀабиги гьезда гьоркьобго пищеблокги гьабун лъугӀизабун, пачалихъияб комиссиялъ къабул гьабулеб даражаялде щвезабизе буго. Гьебго школалда спортзалалъе байбихьи лъезе буго 20Ӏ2 соналъ.\nХунзахъ №1 школалда капремонт рагӀалде бахъинабизе буго.\nГӀархъида (ГӀочӀло хъутан) балеб бугеб Ӏ00 цӀалдохъанасе бакӀ бугеб гьоркьохъеб школа чердакалде гъоркье буссинабизе буго.\nГӀочӀло (магӀарухъ) райадминистрациялъул хӀисабалда балеб бугеб спортзал чердакалде гъоркье буссинабизе буго.\nГӀарани-БакьагьечӀи росабазда гьоркьоб шагьра нухда канлъи кьолеб токалъул кваразул мухъ хӀалтӀизе кьезе буго Ӏ,5-2 моцӀидасан.\nГъоркьколо балеб бугеб школа гьаб соналъ хӀалтӀизе кьезе буго. Школа балеб буго райадминистрациялъул доходаздасан.\nАхтини (ГӀахьалчӀи хъутан) райадминистрациялъул доходаздасан балеб бугеб спортзалалда гордал, нуцӀби лъейги жанисел хӀалтӀабиги гьаб соналъул ахиралде лъугӀизаризе руго.\nГьамущибе лъим чвахизабизе планалда буго. Важарилаан лъим Харахьибе чвахизабизеги. Амма гьезул ракьалда гьечӀо бачине лъим. Херехьдерил жамагӀаталда ва росдал бетӀерасда мадугьалзабазулгун гӀаммаб мацӀ батун бажарани райадминистрациялда кӀвелаан исанаго Харахьибе лъим бачине.\nБольницаялъе балеб бугеб цӀияб корпус гьаб соналъго хӀалтӀизе кьезе буго. Гьелъие хӀажалъулеб гӀарацги балагьун буго. ЦӀияб больницаялде гочинабизе буго поликлиникаги.\n«Чистая вода» программаялда рекъон, лъим бачине буго Гиничукье, БакьагьечӀибе, ГӀободе, ГӀаранибе, ГӀахьалчӀибе, Хунзахъе. Унеб буго проектал гьариялъул ва цогидалги хӀадурлъиялъулал хӀалтӀаби.\nГӀарац гьечӀого, гьоркьоб къотӀизабун букӀана БуцӀра гьоркьохъеб школа баялъул хӀалтӀи. Райадминистрация-лъул бетӀер ХӀ. Дарбишевас гьеб хӀалтӀиялъе 30 млн. гъурущ балагьана ва кватӀичӀого хӀалтӀуде байбихьизе буго. Школалъул спортзал баялде байбихьизе буго 20Ӏ2 соналъ.\nУздалросулъ администрациялъул цӀияб мина базе 3 млн. 200 азарго гъурущ балагьана.\nТӀагьада школалда лъугӀизабичӀого хутӀун букӀараб спортзал бан лъугӀизабизе 5 млн. гъурущ биччан буго. Гьенибго пищеблок базе гӀарац балагьана ва гьаб соналъ гьеб хӀалтӀизе кьезе буго.\nЗагӀиб, Гъоркьколо ФАПазе минаби разе байбихьизе буго.\nГӀарани базе буго 6 квартираялъул мина, хӀисабалде босун буго 2011 соналъ школазе, ясли-ахазе, ФАПазе ремонталъе гӀарацги.\nТӀадехун рехсарал хӀалтӀабазе 2011 соналъ харж гьабизе буго 119 млн. гъурущ. Гьеб ккола араб соналде дандеккун 85 млн. гъурущалъ цӀикӀкӀун.\nГазета цӀалулезда ракӀалде ккезе бегьула райадминистрациялъ культураялде кӀвар кьун гьечӀилан. Гьеб битӀарабги буго. Живго районалъул бетӀерасдаги бичӀчӀулеб буго гьеб. ВачӀунеб 20Ӏ2 соналъ гьеб бутӀаялде цӀикӀкӀун кӀвар кьезе ракӀалда буго районалъул бетӀерасда.\nХадубккунги районалъул ва росабазул администрацияз гьабураб ва гьабичӀого хутӀараб хӀалтӀул гъваридго хъвазе буго райгазеталъул гьурмазда.\nРайоналъул бетӀерасул пресс-секретарь ГИСА Г1ИСАЕВ.\nПросмотров: 569 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 5.0/1


Диаметр 10.0 см.\nСТАЛЬНАЯ ЭМАЛИРОВАННАЯ КАСТРЮЛЯ "PASTELL", ДИАМЕТР 12 СМ, ОБЪЁМ 0,5 Л.\nСТАЛЬНАЯ ЭМАЛИРОВАННАЯ КАСТРЮЛЯ "PASTELL", ДИАМЕТР 14 СМ, ОБЪЁМ 0,75 Л.\nСТАЛЬНАЯ ЭМАЛИРОВАННАЯ КАСТРЮЛЯ "PASTELL", ДИАМЕТР 18 СМ, ОБЪЁМ 1,5 Л.\nСТАЛЬНОЙ ЭМАЛИРОВАННЫЙ ВЕЙТЛИНГ "PASTELL", ДИАМЕТР 26 СМ, ОБЪЁМ 3,5 Л.\nСТАЛЬНОЙ ЭМАЛИРОВАННЫЙ САЛАТНИК "PASTELL", ДИАМЕТР 14 СМ, ОБЪЁМ 0,47 Л.\nСТАЛЬНОЙ ЭМАЛИРОВАННЫЙ САЛАТНИК "PASTELL", ДИАМЕТР 16 СМ, ОБЪЁМ 0,75 Л.\nСТАЛЬНОЙ ЭМАЛИРОВАННЫЙ САЛАТНИК "PASTELL", ДИАМЕТР 18 СМ, ОБЪЁМ 1,0 Л.\nСТАЛЬНОЙ ЭМАЛИРОВАННЫЙ ЧАЙНИК СО СВИСТКОМ "PASTELL" РОЗОВЫЙ, ДИАМЕТР 18 СМ, ОБЪЁМ 2,0 Л.\nСТАЛЬНОЙ ЭМАЛИРОВАННЫЙ РЕЙЛИНГ ДЛЯ НАВЕСКИ КУХОННЫХ ПРИБОРОВ "PASTELL", ДЛИНА 38 СМ.\nСТАЛЬНАЯ ЭМАЛИРОВАННАЯ КАСТРЮЛЯ "SKY BLAU", ДИАМЕТР 20 СМ, ОБЪЁМ 3,5 Л.\nСТАЛЬНАЯ ЭМАЛИРОВАННАЯ КАСТРЮЛЯ "SKY BLAU", ДИАМЕТР 20 СМ, ОБЪЁМ 2,0 Л.\nСТАЛЬНАЯ ЭМАЛИРОВАННАЯ КАСТРЮЛЯ "SKY BLAU", ДИАМЕТР 14 СМ, ОБЪЁМ 0,75 Л.\nСТАЛЬНОЙ ЭМАЛИРОВАННЫЙ ВЕЙТЛИНГ "PASTELL", ДИАМЕТР 36 СМ, ОБЪЁМ 9,0 Л.\nСТАЛЬНАЯ ЭМАЛИРОВАННАЯ ЖАРОВНЯ "SKY BLAU", РАЗМЕР 35 Х 23 СМ.\nСТАЛЬНОЙ ЭМАЛИРОВАННЫЙ КОВШ С НОСИКОМ "SKY BLAU", ДИАМЕТР 14 СМ, ОБЪЁМ 0,75 Л.\nСТАЛЬНОЙ ЭМАЛИРОВАННЫЙ САЛАТНИК "SKY BLAU", ДИАМЕТР 30 СМ, ОБЪЁМ 5,0 Л.\nСТАЛЬНАЯ ЭМАЛИРОВАННАЯ КАСТРЮЛЯ "STREUBLUMEN", ОБЪЁМ 20 СМ, ОБЪЁМ 3,5 Л.\nСТАЛЬНАЯ ЭМАЛИРОВАННАЯ КАСТРЮЛЯ "STREUBLUMEN", ДИАМЕТР 20 СМ, ОБЪЁМ 2,0 Л.\nСТАЛЬНОЙ ЭМАЛИРОВАННЫЙ КОВШ С НОСИКОМ "STREUBLUMEN", ДИАМЕТР 14 СМ, ОБЪЁМ 0,75 Л.\nСТАЛЬНАЯ ЭМАЛИРОВАННАЯ КРУЖКА С НОСИКОМ "STREUBLUMEN", ДИАМЕТР 14 СМ, ОБЪЁМ 1,7 Л.\nСТАЛЬНАЯ ЭМАЛИРОВАННАЯ МЕРНАЯ КРУЖКА С НОСИКОМ "STREUBLUMEN", ДИАМЕТР 9 СМ, ОБЪЁМ 0,5 Л.\nСТАЛЬНАЯ ЭМАЛИРОВАННАЯ КАСТРЮЛЯ "STREUBLUMEN", ДИАМЕТР 18 СМ, ОБЪЁМ 2,5 Л.\nСТАЛЬНАЯ ЭМАЛИРОВАННАЯ КАСТРЮЛЯ "STREUBLUMEN", ДИАМЕТР 18 СМ, ОБЪЁМ 1,5 Л.\nСТАЛЬНАЯ ЭМАЛИРОВАННАЯ КРУЖКА "STREUBLUMEN", ДИАМЕТР 8 СМ, ОБЪЁМ 0,375 Л.\nСТАЛЬНАЯ ЭМАЛИРОВАННАЯ КАСТРЮЛЯ "STREUBLUMEN", ДИАМЕТР 16 СМ, ОБЪЁМ 1,0 Л.\nСТАЛЬНАЯ ЭМАЛИРОВАННАЯ КАСТРЮЛЯ "STREUBLUMEN", ДИАМЕТР 16 СМ, ОБЪЁМ 1,5 Л.\nСТАЛЬНАЯ ЭМАЛИРОВАННАЯ КРУЖКА С НОСИКОМ "STREUBLUMEN", ДИАМЕТР 10 СМ, ОБЪЁМ 0,75 Л.\nСТАЛЬНОЙ ЭМАЛИРОВАННЫЙ ЧАЙНИК СО СВИСТКОМ "STREUBLUMEN", ДИАМЕТР 18 СМ, ОБЪЁМ 2,0 Л.\nСТАЛЬНАЯ ЭМАЛИРОВАННАЯ ФЕРМЕРСКАЯ ЧАША "STREUBLUMEN", ДИАМЕТР 14 СМ, ОБЪЁМ 0,85 Л.\nСТАЛЬНАЯ ЭМАЛИРОВАННАЯ ФЕРМЕРСКАЯ ЧАША "STREUBLUMEN", ДИАМЕТР 18 СМ, ОБЪЁМ 1,5 Л.\nСТАЛЬНАЯ ЭМАЛИРОВАННАЯ ФЕРМЕРСКАЯ ЧАША "STREUBLUMEN", ДИАМЕТР 28 СМ, ОБЪЁМ 3,0 Л.\nСТАЛЬНОЙ ЭМАЛИРОВАННЫЙ ВЕЙТЛИНГ "STREUBLUMEN", ДИАМЕТР 28 СМ, ОБЪЁМ 4,0 Л.\nСТАЛЬНАЯ ЭМАЛИРОВАННАЯ ЖАРОВНЯ ДЛЯ ОМЛЕТА "GRÜN", ДИАМЕТР 20 СМ.


Салафияв вукlиналъ гlужие восарав\nТалат къоялъул сардилъ Хасавюрт мухъалъул Муцалаул росулъ Тамерлан Акаев чIваялъе гIилла гьев салафиязул чи вукIин бугин лъазабулеб буго жамагIатчи Расул ИсмагIиловас.\nМуцалаулалдаса 28 сон барав Тамерлан Акаев 25 июналъул сардилъ жиндирго автомобилалда жанив речIчIун автоматгун чIвана. ЦIех-рехалъул идарабазул баяназда рекъон Акаев кIиго чияс чIван вуго. Гьел щалали жеги чIезарунги гьечIо, гьаб сагIат гьезул цIех-рех унеб буго.\n«Гражданская инициатива» абураб жамгIияб идараялъул нухмалъулев Расул ИсмагIиловас «Эркенлъи» радиоялъе бицана чIварав Акаев вукIанин салафияв. Гьединго кутакалдан рагIи билълъарав гIолохъаби хадур рилълъунев чиги вукIун вуго гьев. Тамерланица ва гьесул сверухълъиялъ I0 къоялъ цебе росдал цIияв имам вищун вукIун вуго. Цеве вукIарав имамасе ва гьесул рахъкколезе гьеб дандеккун гьечIо, гьелъие гIоло кIиябго рахъалда гьоркьоб кьалги ккун букIун буго.\nРасул ИсмагIилов: «10 къоялъ цебе росдал имам вищана Акаевасул ва гьесул рахъккурал гIолохъабазул бажариялдалъун. Цеве вукIарав имам муфтияталъе рекъезабулев вукIун жамагIаталъул суалал тIуразе регIун вукIинчIо. Гьединлъиядал гIолохъабазги росдалги, гIадамазулги ургъелги бугев гьезие кумекги гьабу бажарулев чи тана. БатIаго салафияв вукIине ккелин гьенив имамилан вищарав чиги гуро гьев. Росулъ къваригIун вуго бокьараб суал тIубан бажарулев имам. Нижер доба гIемер букIуна ракьул суалазда хурхун тунка-гIусиял, гьединго салафиязулги суфиязулги тунка-гIусиял лъугIуларо. Цеве вукIарав имам суфий вукIана гьес динияб идараялъе ва официалияб власталъе дандеккараб гьабулев вукIун, гIадамазухъ гIинтIамулароан. Муфтияталъ абураб гьабилин вукIунаан кидаго. Гьедин батани гьениве муфтияталде ун вукIайин лъазабунаха гьесда гIолохъабаз».\nГьеб росулъ лъугьараб ахирисеб хиса-басиялдаса рази гьечIелги гIезегIан рукIун руго. Гьединлъидал кIиялго имамазабаздаги гьезул рахъкколезда гьоркьобги кьал ккун буго.\nРасул ИсмагIилов: «Гьев цеве вукIарав имам гьаниве-дове гIарзалъ хьвадарилев вукIун вуго. Берцинго чIайин дудаса бажарулел тун ругелъул гьенир жамагIаталъул хIукму хвезабизе лъугьунгейин лъазабуниги чIечIо гьев берцинго. КIиялго имамзабиги лъарагIал руго, гьелъги цIакъго хIалуцинабун буго ахIвал хIал. Гьеб нижецаго тIубазе бегьулеб сулалде гьоркьоре лъугьине чагIиги щун рукIана динияб идараялдасаги. Гьезие цеве вукIарав имам вукIараб бакIалда тезе къваригIун букIана, жамагIат дандечIун течIо гьеб иш рагIалде бахъинабизе. Гьедин гIурччинал тIаргъал лъуразулгун рагъ ккана росулъ. ГIемерисел гьел рукIана аскIоса гIебеде ругел магIарулазул росулъа гIолохъаби».\nГьеб дагIба-рагIиялдаса хадуб цIияв вищарав имамасде тIадекIанцIи гьабизе бегьулин абун гьевги цIунун вукIун вуго чIварав Тамерлан Акаев. Живго чIвараб сордоялъги имамги рокъове щвезавун вачIунев чиясда цебе хъахIаб «Приора» автомобильги чIезабун гьениса къватIире рачIарал кIигояз чIван вуго гьев.\nРасул ИсмагIиловас гьединго бицана Тамерлан Акаев гIагараб заманалда гIуцIизе бугеб лъарагIазул миллияб параламенталде делегатлъунги вихьизавун вукIанин росдал жамагIаталъилан.\nЧIварав кивниги хIалтIилевги вукIун гьечIо, гьесул лъадиги щуго лъимерги нахъе хутIун руго. Дагъистаналъул цIех-рехалъул идараялъул вакилзабаз «Эркенлъи» радиоялъе кьурал баяназда рекъон щалали лъаларел чагIигун цере-цереги тунка гIусиял ккун рукIун руго Акаевасул. Гьединго чанго соналъ цебе Хасавюрт мухъалъул изну гьечIого яргъидгIуцIаразул бетIер АсхIаб Бидаевасе кумек гьабиялъул гIайибги гIунтIизабун тамихIалдеги цIан вукIун вуго гьев.\nДагъистаналъул динияб идараялъул пресс-хъулухъалъул нухмалъулев МухIамадрасул ГIумаровас «Эркенлъи» радиоялъе кьураб баяналда рекъон имам росдал жамагIаталъ вищизе кколев вуго. Гьев имамлъун тIамизе лъилниги ихтиярги гьечIо.


Рамазан моцlалъул хиралъи - DYLYM.RU\n« C началом священного месяца Рамаз’ан!\nМухаммадвакиль Султанмагомедов »\nХирияв Аварагасул r хIадисалда буго: «Щив чи вугониги рамазаналъ кIал ккун Аллагьасдаги божун гIицIго Гьесие гIоло, Аллагьас гьесул церехун аралги хадур гьаруралги (гьитIинал) мунагьал чурула», – ян. Цоги хIадисалда буго: «Щив чи вугониги жинца квешаб, чорокаб хабарги течIев, квешаб гIамалги течIев, Аллагьасе гьес тIагIамгун гьекъолеб жо тей къваригIун гьечIо», – ян (Бухари) «КIал кквей буго жужахIалдаса цIунулеб къолден, кIал ккурасул кIалдиса букIунеб махIги Аллагьасда аскIоб цIикIкIун лъикIаб буго мискалдасаги. Нужер цонигияс кIал ккураб мехалъ хъубал рагIаби абуге, шаргIалъул гIорхъабиги рахунге. Цониги чи гьесде вагъани яги хьандани, гьесда абе: дица кIал ккун буго», – ян (Тирмизи). Цоги, Абугьурайратица бицараб хIадисалда буго: «Нужер БетIергьанас абулеб буго: «Адамил лъимералъ гьабулеб кинабниги лъикIлъи цIикIкIинабула анцIгоялдаса анкьнусгоялде щвезегIан кIал хутIун, гьеб кIал буго Дие ва Дица жаза гьабула гьесие. Гьес тола жиндиего бокьараб жо, квен, гьекъолеб жо Дие гIоло», – ян (Бухари, Муслим). Аллагьас тавпикъ кьеги бусурбабазе хириялщинал заманабаз Аллагьасде гIагарлъизе жигар бахъизе. Амин.\nРамазан моцIалъул адабаздаса ккола:\n• Рамазан моцI Къуръан цIалун, Аллагь рехсон, рес букIун щуябго как жамагIат гьабун мажгиталъуб бан рукIин. Пайда гьечIел пишабазда заман гIадада хвезабунгутIи. Жинда Аллагьасул салам лъеяв Аварагасул хIадис буго: «Рамазан моцIалъ гьабураб суннатаб гIамал кириялъул рахъалъ Аллагьас фаризаяб гIамалалъул даражаялде бахинабула», – ян.\n• Рамазан моцIалъ таравихIалъул какде хьвади. Гьел каказде лъимал ва лъималазул лъимал рачинеги, гьезда какал гьуин гьаризеги лъикIаб буго.\n• Рамазан моцIалъ кIал ккурав чияс хIарамаб жоялдасаги, хIалалаб букIаниги Аллагьасдаса ракI нахъе цIалеб жоялде балагьиялдаса бералги, гIенеккиялдаса гIундулги, кIалъаялдаса мацIги цIунизе ккола. Жинда Аллагьасул салам лъеяв Аварагасул хIадис буго: «КIал ккурав чиясул кири хвезабулеб пиша щуго буго: 1) гьереси бицин; 2) чиясда нахъасан кIалъай; 3) мацI гьаби; 4) гьересиго гьеди; 4) шагьваталдалъун чияр чIужуялде балагьи, – ян.\n• Рамазан моцIалъ дагIба-рагIи гьабичIого чIей, хьандон, семун, вагъун вукIунгутIи. Гьедин лъугьунев чи дандчIвани дун кIал ккун вугиланги абун нахъе ин.\n• Рамазан моцIалъ батIаго тIокIал, лъикIал тIагIамал чIезаризе лъугьинчIого, гIадатлъун батараб кванда гIей гьабун чIей. «Гьеб нафс квегъулеб моцI бугелъул цогидал моцIаз кваналелдаса батIияб, цIикIкIун квен кванаге», – ян хъвалеб буго Аллагь разилъаяв имам Гъазалияс. ХIарамаб, щаклъи бугеб квен Рамазан моцIалъ аскIобе къазего тезе бегьулареблъиги лъазе ккела щивав бусурманчиясда.\n• Рамазан моцIалъ цIакъго хирияб буго цебехун как хутIарав, гьекъелалъулгун хурхен букIарав, зулму гьабурав, зина гьабурав, хъалиян бухIарав чияс тавбуги гьабун гьездаса инкар гьаби ва гьелги гьел гурелги квешал пишабаздаса ракIбухIун тавбу гьаби. Гьеб пикру ритIухъ гьабизе кIиго хIадис буго. Аварагас r абуна: «Рамазаналъул тIоцебесеб сордо бачIараб мехалъ алжаналъул каваби рагьула, жужахIалъул нуцIби къала, щайтIабаздаги, квешал жундуздаги гудрал рала. Аллагьасул рахъалдасан малаикзабаз ахIула: Я мун лъикIлъиялда хадув лъугьарав чи, дуца лъикIлъиялда тIадчIей гьабе, я мун квешлъиялда хадув вилълъарав чи, дуца квешлъи рехун те», – ян. «Дихъе Аллагьасул салам лъеяв ЖабрагIилги вачIун гьес абуна: «Рамазан моцIги щун мунагьал чуричIев чи Аллагьас рикIкIад гьавегиян, дицаги жаваб кьуна Амин, – абун».\n• Рамазан моцIалъ, хасго кIал биччалеб мехалъ дугIа гьаби. Хирияб хIадисалда абулеб буго: «КIал биччан хадусан гьабураб дугIа нахъчIваларо», – ян.\n• ГIага-божарал, гьудул-гьалмагъзаби, мискин-пакъирзаби ахIун гьезие маркIачIуда кIал биччазе квен кьей. Хирияб хIадисалда буго: «КIал ккурав чиясе маркIачIуда квенги кьун кIал биччазабуни, мунагьал чури ва жужахIалдаса тархъи гуребги, дов кIал ккурасеги мукъсанлъичIого, гьесие щваралда бащадаб кири хъвала», – ян. ЦохIо чамасдак кьуниги, цохIо къулчIизегIан лъим кьуниги щола гьединабго кири.\n• Мажгит-мадрасабазе кумек цIикIкIинаби, мискин-пакъиразе садакъаби гIемер гьари. Нилъер Авараг r кидаго цIакъ сахаватав, квер биччаравлъун вукIунаан, рамазан моцIалъни гьев кьолеб жоялдаса сунцаго кколев вукIинчIо.\n• Рамазан моцIалъ сардилъ тIадеги вахъун Аллагьасе тIагIат гьаби, какал рай. Хирияб хIадисалда буго: «Рамазан моцIалъ къад ракIбацIцIадго Аллагьасе гIоло кIалги ккунани, сардилъ тIаде вахъун гIибадатги гьабунани, эбелалъ гьавураб къоялъ гIадин мунагьаздаса вацIцIалъула», – абун.\n• Унтаразухъе ваккизе ин, эбел-инсул, хириял чагIазул, устарзабазул зияраталде хьвади. Хасго гьеб беццараб буго рузман сордоялъ, рузман къоялъ, шамат къоялъ.\n• Радакь вахъун кванай. Гьелъул хIакъалъулъ хIадисазда буго: «Цоги кваназе жо батичIони яги бокьичIони, цо нухалъ лъим къулчIунги, цохIо чамасдак квананги кванай», – абун. Радакь кванаялда жаниб баракат цIикIкIун букIуна.\n• Мажгитазда, игIтикафалда, ай Аллагьасухъ ракI балагьизабун чIей.\nНийятги гьабун игIтикафалда чIеялъул бищун дагьаб къадар цо лахIзат буго. Жинда Аллагьасул салам лъеяв Аварагас игIтикафалда тIадчIей гьабулаан, хасго ахирисеб 10 къоялда жаниб.Аллагьас нилъее тавфикъ кьеги хирияб рамазан моцIалъул адаб гьабизеги, гьеб кIудияб Аллагьасул нигIматалъухъ щукру гьабизеги. Амин.\nКIал кквеялъул шарт1ал\n1. Бусурманлъи, 2. Таклиф, 3. ХIалкIвей, 4. Сахлъи, 5. Сапаралда вукIунгутIи.\n? Бусурманлъи ккола киналго гIибадатал регьиялъе шартIлъун. Капурчиясда тIалъуларо кIал кквезе, ккуниги гьесул гьеб рикIкIинеги рикIкIунаро. Ислам къабул гьабидал гьезда тIалъула кIалал кквезе, цебехун гIумруялъ ккун рукIинчIел рецIизеги кколаро.\n? Таклиф, ай балугълъи ва гIакълу бугел рукIин. Лъимералда тIалъуларо кIал кквезе, амма лъимералъе анкьго сон тIубайдал гьезда кIал кквейилан амру гьабула, гьел кIал кквезе ругьунлъизе, анцIго сон бан хадуб гьез кIал кквечIони, гьезие тамихIги гьабизе ккола. Пашманлъизе ккараб иш буго цо-цо эбел-инсуца лъимал кIал кквезе ругьун гьариялъулъ кIарчанлъи гьабулеб букIин, гьелде гьел гурхIелалъ рачунел ратани, лъикIаб гьечIо захIмалъи баччиялде ругьунлъиялдасаги жужахIалдасаги хвасарлъизе жигар бахъиялдаса цIунулеб «гурхIел».\n? Черхалъул ва шаргIалъул рахъаздасан хIалкIвей. ЦIакъго херлъиялъ яги тIаса инелде хьул гьечIеб унтиялдалъун кIал кквезе бажаруларев чиясда кIал кквезе тIалъуларо, гьединав чиясда тIалъула щибаб кIалалъул бакIалда цо-цо муд кьезе (ГIага-шагарго 600 гр.). ШаргIалъул рахъалдасан хIалкIвей ккола чIужугIадан хIайиз-нифасалдаса яцIцIадай йикIин, щайгурелъул, гьединаб заманаялъ ккураб кIал чIужугIаданалъул малъуларо, амма рацIцIалъун хадуса гьелъ гьединаб заманаялъ гьоркьор тарал кIалал рецIизе ккола.\n? Сахлъи. Жиндир сахлъиялъе зарал ккелин хIинкъарав чиясда тIалъуларо кIал кквезе, амма зарал ккелин хIинкъаниги гьес кIал ккуни, гьесул кIал малъула, кIал кквеялъ сахлъиялъе зарал гьабизе букIин мухIканго лъанани, кIал кквезе хIарамабги букIуна.\n? Сапаралда вукIунгутIи. Рогьел баккиялде байбихьараб, хIалалаб ва 83 километралдаса цIикIкIараб сапаралда вугев чиясда кIал кквезе тIалъуларо, амма хадуб бецIизе ккола. Жиндирго асхIабзабигун сапаразда вугеб мехалъ Аварагас\nКIал кквеялъул рукнаби\n1) Сардилъ нийат гьаби. Паризаял кIалаздасан ккола рамазаналъул кIалал, назру гьабун кколеб кIал, кафараталъул кIал, бецIулеб кIал. Суннатаб кIалалъул нийат завалалдаса, ай къаде гIужалда цебе ккани, рогьаралдаса нахъе кIал биххулеб жо гьабунги батичIони, гьелъги гIей гьабула. Нагагь къаси нийат гьабизеги кIочон, рогьел баккани, гьеб къо гьесие рикIкIунаро, амма рикIкIичIониги гьесда тIалъула гьеб къоялъ кIал биххулел жал гьаричIого чIезе ва рамазан моцI лъугIун хадуса гьеб кIал бецIизеги. БецIизе кIалги тIад букIун, тIасияб соналъул рамазан тIаде щвезегIан гьеб бецIичIого тананиги, гьеб бецIиялда цадахъ ролъул муд бахъизе тIалъула. Гьедин бецIичIого тIаде сон цIикIкIанщинахъе рахъизе кколел мудазул къадарги цIикIкIуна. Масала, анцIго соналъ бецIичIогоги тун, кIалал рецIулев чи вугони, гьес кIал ккун хадуса щибаб кIалалдаса анцIго муд тIагIамалъулги бахъизе ккола.\n2) КIал биххулел жалаздаса цIуни гьаби\nКIал биххизабулел жал кIиго батIиял руго: тIубан кIал хвезабулелги, кIалалъул кири хвезабулелги. КIалалъул кири хвезабула гъибаталъ, мацI гьабиялъ, шагьваталдалъун балагьиялъ, мекъаб нугIлъиялъ, ва гь. ц. Гьеб мехалъ кIалалъул хутIула цохIо сурат, амма гьеб хIакъикъаталда кIал кквейлъун букIунаро. Халкъалъул Хириясул хIадисалда буго: «Чан чиха вугев жиндие кIал кквеялдаса цохIо вакъи ва къеч гурони щвезе гьечIев», – илан. Ай, цебе бицанихъе мунагьал, гъибатал гьарулаго кIалал кколел.\nТIубанго кIал биххизабулел пишаби\n• Жиндир черх бугеб жо рагьарал нухаздасан ургьибе ин, гьелдаса ккола сигареталъул кIкIуйги. Мисалалъе, кIалдиса, гIундуздаса. Рагьарал гурел нухаздасан анани биххуларо, масала, бадибе жо тIинкIани кIал биххуларо (гьелъул тIагIам лъанигицин), укол гьабуни кIал биххуларо, венаялда жанибе гьабуниги, кванил бакIалда чIолеб жоялдалъун венаялда гьабуни, кIал хола. КъватIибе тузе хIалги кIолаго ахту къулчIани кIал биххула, амма кIалдиб бугеб бацIцIадаб хIацIу, кигIан гIемераб къулчIаниги кIал биххуларо. Жиндир ихтияр гьечIого паризаяб яги суннатаб черх чурулесул, лъелъе лъугьинчIого, гIинзунибе яги кIалдибе лъим ани, кIал биххуларо, гьединго кIал чороклъун букIун гьеб хулулаго лъим жиндир ихтияр гьечIого жанибе аниги биххуларо. Нухлул хIур, ханждал хIур, тIутI-кIкIара гIадаб жо ургьибе иналдалъун зарал букIунаро. ТIагьарат гьабулелъулги мухIканлъи гьабизе ккола хасго руччабаца.\n• ЛагIи бачIинаби. (Ялъуни лагIун бачIараб жо къулчIи).\n• Жинсияб гьоркьоблъи гьаби. ЖимагIалдалъун рамазаналъул кIал хвезе гьабурав бихьин чиясда тIалъула кIал бецIиялда цадахъ кафаратги. Кафаратги лагъ тархъи буго, хIалкIвечIони, кIиго моцIалъ тIатIала кIал кквей буго (гIузруялдалъун бугониги, хIатта ахирисеб кIал хвезабуни, кIиябго моцIалъ цIидасан кквезе ккола). Херлъиялдалъун яги унтиялдалъун кIал кквезе хIал кIвечIони, 60 мискин-факъирасе цо-цо муд кьела.\n• Чияс жиндирго пишабаздалъун мани бачIинаби. Пикру гьабиялдалъун яги макьилъ гуккун мани бачIани кIал биххуларо. Гьал пишабаз кIал биххула гьел лъан ва бокьун гьаруни. КIал ккун букIин кIочон тун, яги жинда хIал гьабун гьарунани кIал биххуларо.\n• Жундуца кквей (цо лахIзаталъ бугониги).\n• ТIубараб къоялъ лъавуда гьечIого вукIин.\n• ТIубараб къоялъ мехтун вукIин.\n• ХIайиз бачIин.\n• Нифас бачIин.\n• Лъимер гьаби.\n• Исламалдаса ватIалъи. (Аллагьас цIунаги гьелдаса).\nГьаб хирияб моцIалъ сунналъула:\n– КIал хехго биччазе – бакъ тIерхьин мухIканлъидал, амма бакъ тIерхьиялъулъ щаклъи бугони мухIканлъизегIан чIезе тIадаб буго.\n– Радакь кваназе вахъине – кIалцIезегIанасеб лъим гьекъезе гIололъун бугониги. Радакь кванаялъул гIуж щола сордо бащалъаралдаса.\n– Радакь вахъин рогьалиде гIагарде ккезабизе, рогьел баккиялде мухIканго кколареб хIалалъ. Суннатаб буго гьединго рогьалил как щвезе 15-гIан минут хутIидал кIал биххизабулел жал гьаричIого тезе.\n– КIал биччазе гIатIгояб чамасдакалъ, гьеб щвечIони – бакъваралъ, гьебги гьечIони – зам-замалъ, гьебги гьечIони – лъеца, гьебги гьечIони – цIа хъвачIеб гьуинлъиялъ, гьелъиеги рес рекъечIони цIа хъвараб гьуинлъиялдалъун.\n– КIал биччан хадуб дугIа гьабизе: «Аллагьумма лака сумту ва бика аманту ва гIала ризкъика афтIарту загьаба ззамау, вабталлатил гIурукъу ва сабатал ажру ин ша-а Ллагь». Рес рекъани хадусеб дугIаги гьабила: «АлхIамду лиллагьи ллази агIанани фасумту, ва разакъани фаафтIарту. Аллагьумма инни асъалука бирахIматика ллати васигIат кулла шайъин ан тагъфира ли».\n– КIал ккуразе хехго квен кьезе – гьелъухъ кIудияб ажру букIиналъе гIоло.\n– Рогьел щвелелде жунублъиялдаса (черх хъублъи) чвердезе – гьеб тIадаб бугилан абурабги гIалимзабазул рагIи букIиналъе гIоло, ва кIал кквей черх бацIцIадго байбихьизе.\n– Щибаб сордоялъ таравихIазда цебе чвердезе, гIибадат гьабизе чIаголъи бачIине.\n– ТаравихIазул каказда тадчIей гьабизе. Аварагасул хIадисалда буго: «Щив чи вугониги Аллагьасдеги божун, Гьев разилъиялъе гIоло рамазан моцIалъул сардал рорчIун гьесул церехун гьаруралщинал гIисинал мунагьал чурула», – ян.. Гьаб бакIалда сордо борчIиялъул магIна ккола таравихIазул какал рай.\n– Витруялъул каказда тIадчIей гьаби. Рамазаналъ ралел витруялъул какал цогидаб заманаялъул витруялдаса ратIарахъула: рамазаналъул витруялъул как жамагIат гьабун бала, гьелъулъ имамас алхIам рагIун цIалула, рамазан моцIалъул кIиабилеб бащалъиялъулъ магьдина цIалула.\n– Пикру гьабун, адаб цIунун гIемер Къуръан цIализе.\n– Суннатал какал гIемер разе, масала, ратибатал, зухIаялъул, тасбихIалъул, аввабиназул какал.\n– ЛъикIал пишаби гIемер гьаризе – садакъа кьей, гIагарлъи хурхинаби, гIелмуялъул мажлисазде хьвади, игIтикаф гьаби, гIумра гьаби, ракIги черхги хIажат гьечIелдаса цIунун Аллагьасде руссине.\n– Ахирисеб анцIго къоялъ гIибадаталда цIикIкIун тIадчIей гьабизе, ва лайлатул къадриялъул сордоялда тIадккезе жигар бахъизе.\n– КIалбиччалебги кваналебги кванилъ рацIцIалъи цIунизе.\n– Рамазан моцIалъ рукъалъул агьлугун воха-хинлъун, ракI гIатIидго вукIине, гьезие сайгъат-салам гIемер гьабизе, гьезие бигьалъаби гьаризе лъикIаб буго.\n– ХIажат гьечIеб каламги цоцаде семиги рехун тезе. Цонигияв нилъеде семани ракIалде бачIинабила нилъеца кIал ккун букIин, нилъеде семулев кIал кквеялъул магIна лъалев чи ватани гьевги кантIизе рагIун абизе лъикIаб буго.\nИмам Гъазалияс хъвалеб буго: «КIал кквеялъул букIуна лъабго батIияб даража: 1. гIадатиял чагIазул кIал кквей – цохIо кIал биххизабулел жалаздаса жал цIунарал, 2. хасал чагIазул кIал кквей – мунагьал гьари-ялдаса цIунун чIарал, 3. хасазда гьоркьосаги хасал чагIазул кIал кквей – Аллагь гуребщинаб жоялдаса жал цIунун чIарал.


Америкаялъул Пачалихъияб департаменталъ биччан буго санайилаб доклад\nЦолъарал штатазул Пачалихъияб департаменталъ биччан буго 2012 соналда жаниб батΙи-батΙиял улкабазда инсанасул ихтиярал тΙуразариялда сверун санайилаб доклад. Гьеб документ журналистазе загьир гьабуна пачалихъияв секретарь Джон Керрица. Докладалда бущунго кΙудияб кΙвар буссинабун буго рагΙул эркенлъиялъе гΙорхъаби чΙезариялде, гражданияб жамгΙияталде гьужум гьабиялде ва демократиял реформабазухъ къеркьеялде.\nДокладалда Иран Китай ва цогидал улкаби какулел руго гражданиял ихтиярал хвезарулел рукΙиналъе гΙоло. Россия – коммерциялъулал гурел гΙуцΙабазде, хасго къватΙисел улкабаздаса грантал щолел гΙуцΙабазул хΙаракатчилъиялде тΙадецуй гьабулеб букΙиналъе гΙоло.\nДокладалъул автораз бицунеб буго гьединго Россиялда санцияби кьечΙел акциязда гΙахьаллъиялъе гΙоло гΙакΙаби цикΙкΙинарун ругин, интернеталда информациялъул эркенлъиялъе гΙорхъаби чΙезарулел ругин, цо-цо сайтал къалел ругин диваналъул хΙукмуцин гьечΙогойин. Докладалда гьединго какулеб буго «пачалихъияб хиянатчилъи» терминалъул магΙна гΙатΙилъизабулел къануналда гьарурал хиса-басиялги.


Нилъер Эмен – Аллагьасде ва ТІадегІанав ГІиса МасихІиде иман лъуразул Фессалоникаялда бугеб агьлуялде салам буго Павелил, Силал ва Тимофейил рахъалдасан.\nНилъер Эмен – Аллагьасул ва ТІадегІанав ГІиса МасихІил салам ва баркат лъеги нужеда.\nНужер иман щулалъулеб бугелъул ва нужер киназулго цоцазде рокьиги цІикІкІунеб бугелъул, нужги дугІадулъ рехсон, нижеца кидаго Аллагьасе рецц гьабула. Гьеблъидалха Аллагьасе рецц гьабизе мустахІикъаб иш.\nЧІухІун бицуна нижеца иман лъуразул жамагІатазда нужер хІакъалъулъ. Нужее бугеб кинабго гІазаб-гІакъубаги захІмалъи-къварилъиги сабру-иманалда хІехьолеб бугилан реццула.\nГьеб киналъго бицуна Аллагьасул суд ритІухъаб букІинилан. Аллагьасул ПарччахІлъиялде лъугьине мустахІикълъила нуж, гьеб сабаблъун нужее гІазаб-гІакъуба бугелъул.\nНужее гІазабги гІакъубаги кьолеб бугезе гІазабги гІакъубаги кьун, Аллагьас рекъезабила гьеб.\nГьеб хІехьезе ккарал нужее, нижеего гІадин, Аллагьас рахІатги хІалхьиги кьела. Гьеб гьедин ккела ТІадегІанав ГІисаца зобалазда живго Бичасул малаикзабигун цадахъ загьирлъизавураб мехалъ ва Аллагь лъаларевщинасе ва нилъер ТІадегІанав ГІисал хІакъалъулъ Рохалил хабаралъухъ гІенеккичІевщинасе гьалагаб цІадудалъун тамихІ гьабизе гьев вачІараб мехалъ.\nГьезие тамихІги буго абадияб гІумруялдаса махІрумлъизари. Гьезда ТІадегІанав вихьизе виччаларо, гьесул машгьурлъиги къудратги гьезда бихьиларо.\nГьеб гьедин ккела ТІадегІанав вачІараб къоялъ, жиндир рахъ ккураз гьев машгьурлъизеги гьавураб ва киналго иман лъураз гьесие реццги гьабураб мехалъ. Нижеца бицаралда божидал, нужни гьезда гьоркьор рукІина.\nГьединлъидалин нижеца кидаго гьари-дугІа гьабулеб, нилъер Аллагьас нуж тІаса рищун ругелъул, гьелъие мустахІикъаллъун гьарейилан, жиндирго хІалкІолъиялдалъун гьес нужер лъикІалщинал къасдал тІуразарегийилан, нужерго ишаздалъун иман камиллъизабегийилан.\nГьедин, нилъер Аллагьасулги ТІадегІанав МасихІилги баркат щун, нилъер ТІадегІанав ГІисал цІаралъул хІурмат нужедалъун цІикІкІина ва гьесдалъун нужер хІурматги цІикІкІина.


Наркотиказда данде керкьей согIлъизабурабгIан наркотикал гъорлъ ругел дараби ва синтетикиял наркотикал хIалтIизари цIикIкIунин абулеб буго Наркотиказда хадуб халкквеялъул идарабазул хIалтIухъабаз. Хас гьабун аптекаялдаса росизе бегьулел наркотикал гъорлъ ругел дараби ричиялъухъ цебе тамихI гьаби гIицIго гIакIа бахъун тIубалеб букIун батани, 1 октябралдаса бахъун гьел ричиялъухъ чанго сон туснахъалъул кьезе рес буго.\n«Лирика», «Трамадол», «Тропикамид», гьеб жеги тIубараб сияхI кколеб гьечIо аптекаялда ричун росизе бегьулел наркотикал гъорлъ ругел дарабазул . Аслияб къадар дарабазулго гIадин, гьел дарабиги кколел руго хас гьабун тохтурасул рецепталда рекъон гурого ричизе бегьулареллъун, амма лъиего балъголъи кколарила, аптекабаздаса кидаго гуреблъи рецептазда рекъон дараби ричулел рукIинин абулеб буго Наргиз Исрафиловалъ.\nНаргиз кколел йиго «Я Помощник Президента» абураб жамгIияб гIуцIиялъул хIаракатчIужу. ГIуцIиялъул аслиял проектазда гъорлъ буго аптекабазде рейдал гьарун, къануналда рекъечIогон наркотикал ричулел тIатинари. ГIадатиял наркотикал нахъе цун, наркотикал тайпаялъул жал: спайс ва цогидал синтетикиял наркотикал хIалтIизари тIоцебесеб бакIалде бачIунеб бугин гIолилазда гъорлъ. Гьезул, наркоиказда данде ккун, цIакъго хехаб куцалда зарал тIатун, чиясул гIакълу нахъбуссин гьечIел хисиял ккун, психикиял гIунгутIаби раккулин абулеб буго Дагъистаналъул Наркодиспансералъул тохтур Мурад Абакаровас.\nМахIачхъалаялда бугеб «Мекеги» абураб аптекаялъул хIалтIухъан Сагибат Салмановалъ бицухъе, наркотикияллъун гьел препаратал кколел руго гьезда гъорлъ кодеин абураб синтетикияб опиум букIунеб букIиналъ. Киналго наркотикал гъорлъ ругел дараби гурила кколел рецепталда рекъон кьолел, ругила гьеб хIажалъуларелги, масала Тропикамид абулеб бадибе тIинкIулеб дару.\nСагибат Салманова: « Чанго дару буго наркоманазул цIех-рех букIунеб, Терпинкод, Нурофен Плюс, Тетралгин, Терпин, Тропикамид, Лирика, Трамадол ва цогидал. Гьел киназдаго гъорлъ буго кодеин, гьеб ккола синтетикияб опиум. Чорхое гьабулеб асаралъул рахъал гьел киналго дараби ккола цIакъго къуватал анальгетикал. ГIемерисел гьел препаратал ккола сияхIалде росун гурого ричуларел. Рецепт бугониги, медикияб идараялде кIалъан, рецепт хIакъикъияб бугищали хал гьабун гурого кьоларо гьеб дару. Амма руго щибго зарал гьечIел, рецепт хIажалъулареб дараби, масала Тропикамид абураб бадибе тIинкIулеб дару. Наркоманаз гьеб «Нурофен плюс» абураб даругун жубан хIалтIизабулеб буго. Гьелъ голюцинациял ва цогидал гIажаибал асарал гьарула чиясе. Гьанже гьеб препаратги гIицIго рецепталда рекъон ричулезул сияхIалде босун буго».\n2015 соналъул ихдал, Шималияб Кавказалъул республикаязда тIоритIун рукIана рази гьечIолъиялъул акцияби, аптекабаздаса наркотикал гъорлъ ругел дараби тIиритIизариялъухъ тамихI бихьизабулеб къанун хIажат бугилан абун. Гьал къояз, Россиялъул Сахлъи цIуниялъул министерлъиялъ бахъараб къануналда рекъон, 1 октябралдаса байбихьун, Россиялда кьваризарулел руго аптекаялдаса росизе щолел наркотик гъорлъ бугел препаратазул обороталда хадуб халкквей.\nГьедин, цебе рецепталда рекъон чанго нухалъ босулеб букIун батанани наркотик гъорлъ бугеб дару, гьанже провизораз рецепт цоцIул бичараб даруялъул цIунизе ккезе буго лъабго соналъ. ГIакIа гуребги, къанун хвезабурал аптекаялъул хIалтIухъабазе чанго сон туснахъалъулги кьезе рес бугин, къануналда рекъон рича-хиси гьабулеб гьечIонийилан баян гьабулеб буго Дагъистаналъул Наркотиказда хадуб халкквеялъул идараялъул пресс-секретарь Шамиль Сайбулаевас. Гьебго заманалда, дару-сабабалъе гьеб тайпаялъул дараби хIажатал чагIазе щибго квекIен ккезе гьечIила, тохтурасухъа хIажатаб рецепт бугони, гьеб кьун босизе бегьизе бугила гьебго «Тропикамид» ва цогидаб дару.\nНаргиз Исрафилова: «Аптекабазде рейдал гьарула нижеца Наркотиказда данде къеркьолел идарабазул хIалтIухъабигун цадахъ. Гьел халгьабиязул мурад ккола лицензия гьечIогон хIалтIулел ва эркенго наркотикал гъорлъ ругел дараби ричулел гIуцIаби тIатинари. Гьел ричулел ратани, гьезухъа гIакIа бахъула, гьелдалъун лъугIизеги лъугIула, щай гурелъул гьабсагIаталда гьезие кьварараб тамихI гьабизе сурсатал гьечIогон къануналъул Ахираб заманаялъ Наркотиказда данде къеркьолеб идараялъул хIалтIухъаби гьечIогон тIоритIулел руго нижеца рейдал.\nМахIачхъалаялда цIакъго тIибитIун бугин абизе бегьуларо гьеб рагьун бича-хиси, амма балъго бичулел ратизе рес буго. ГьабсагIаталда бищун квешаб хIал буго Дербент шагьаралда. Гьениб щибаб кIиабилеб аптекаялда рагьун ричулел руго наркотикал гъорлъ ругел дараби. Ниж гьенире ун, гьеб лъугIизаби тIалаб гьабун, къватIиб чIвазабулеб рукIаго, камуларо хIинкъабиги, гIемерисел гьел аптекаязул бетIергьаби ратулел руго яги Жанисел ишазул хIалтIухъаби яги цогидал хIакимал. Гьеб хIалалда буго гьабсагIат иш».\n1 октябралдаса бахъун, гьел сурсатал рукIинин, амма гьеб мехалдаги цогидал нухал ратун ричичIогон телин гьез гьелилан абураб жоялда божи гьечIила.\nГьабсагIаталдаго, чанги гIолилал, спорталде руссарал ва гьенир сакъатлъаби щварал ругин ругьунлъун гьел тайпаялъул дараби хIалтIизарун. Кодоб рецепт гьечIогон, тIаде гIарац босун ричулин цо-цо аптекабазда гIолилазе гьелго «Лирика» ва цогидал накркотикал гъорлъ ругел дарабийилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе жиндир цIар абизе бокьичIев гIолилас. Аптекаялъул хIалтIухъабигун хасаб къагIида букIунила гьезул кIалъалеб, гьелдасан ратIа-рахъизе лъалила ракIчIарал ричизе бегьулел чагIи. ЦIакъго тIибитIараб бугила гIолилазда гъорлъ «Лирика» абураб препараталдасаги «Трамадол».\nАноним: «Руго аптекаби, хасал рагIаби рукIунел, гъодинал дараби росизе хIажатал чагIаз абулел, цинги аптекаялъул хIалтIухъабазда бичIчIула дуе наркотикал гъорлъ ругел дараби хIажат рукIин. Масала, «Трамадол» босулаго, Ланахер кьейилан абула цо-цо бакIалда, гьеб буго гьеб дару гьабулеб фирма, цинги аптекаялъул хIалтIухъабазда бичIчIула, сундул бицен бугебали».\n«Эркенлъи» радиоялъ гара-чIвари гьабурав чияс баян гьабухъе. Гьеб система хIалтIулеб буго чIахIиял гурел аптекабазда. Гьез къанунияб гуреб хIалалъ наркотикал гъорлъ ругел дараби ричулаго кIиго-лъабго нухалъ багьа бахинабун ричулел руго гьел.


МахIачхъалаялъул мэриялда хиса-басиял\n9 апрелалда МахIачхъалаялда хабар баккана цIи вачIарав мэр МухIамад Сулеймановас шагьаралъул киналго хъулухъчагIи нахъе ритIулел ругилан.\nГьедин гьезул цо-цоял ракIги унтун азарханаялде ккун ругиланги буго бицен. Гьеб мехалда Сулеймановас абун бугила жиндиргун гьединал махсараби гьарун жо кколарилан. Жинца жинцаго балагьилин щив хъулухъазда тасдикъ гьавилев, щив гьавиларевали.\nГьелда бан ЭР-ялъ бухьен ккуна МахIачхъала шагьаралъул администрациялъул информациялъул бутIаялъул хIалтIухъан Зайнаб ГIалимирзаевалъулгун. Гьелъ абуна гIадамазда мекъи бичIчIун бугин Сулеймановас гьабураб хIукму, цIияв нухмалъулев вачIингун гъоркь рукIарал хъулухъчагIи гьес заманаялъ гьел ишал тIуралеллъун гьарунилан.\nЗайнаб ГIалимирзаева: «Нижер хIалтIухъабаз гIарзаби хъвана нахъе ине ругилан. Гьелда рекъон, гьел ккола жиде-жидер бутIабазе заманаялъ нухмалъи гьабулел ругел чагIилъун. Гьезул щал хъулухъазда тасдикъ гьаризе ругелали хIалтIухъги цогидалъухъги балагьун ургъилин абуна Сулеймановас».\nЭР: «Сулеймановас Амировасул чагIазда мэриялдаса нух босизабизе рукIиналъул харбалги руго».\nЗайнаб ГIалимирзаева: «Гьединаб информация нижехъе бачиIнчIоха жеги. Амма Сулеймановас абулеб бугоха республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасул хIалтIуда цадахъ рекъон церехун рилълъунел чагIи чIезе ругила гьанир хIалтIуда, хутIарал – гьечIила. ХIалтIухъаби цIияб низамалде рачунел руго.\nЦIикIкIун тIалабал руго цере лъолел. Сулеймановас тIоцебесеб къоялъго лъазабуна жинца кадразул рахъалъ революция гьабизе гьечIин, амма жив-живасул бажариялъухъги гъираялъухъги балагьун тезе ругила хъулухъазда».\nЭР: «Цо-цо хъулухъчагIи ракIги унтун азарханаялде ккун ругилан абураб хабарги буго».\nЗайнаб ГIалимирзаева: «Щалниги кирениги ккун гьечIо. Инфаркт ккарал чагIиги рагIичIо. ГьабсагIаталда киналго хIалтIуда ругоха».\nЖакъа къоялда МахIачхъала шагьаралъул администрациялда гьабун буго кIиго хиса-баси. РукIа-рахъиналъулгун коммуналияб магIишаталъул бутIаялъул нухмалъиялда вукIарав Бекеев абулев чиги нахъе вахъун, гьенив тун вуго Муртуз ГIумаров. СагIид Амировасул заманалдаги вукIана гьев гьеб хъулухъалда, цо заманалда нахъе витIун вукIана.\nМуртуз ГIумаров ккола Каспийск шагьаралъул мэр Жамалудин ГIумаровасул вацги МахIачхъалаялъул цIияв мэрасул свериялдаса чиги.\nГьединго хисана информациялъул бутIаялъул нухмалъулевги. Цеве гьеб хъулухъалда вукIарав МухIамад ГIабдурашидов жиндиего бокьун гIарзаги хъван ана гьениса.\nГьесул бакIалда тана ПатIимат Ражабова. Гьей хIалтIулей йикIана президентасулгун хIукуматалъул гьединго Халкъияб Мажлисалъул пресс-хъулухъазда.\nМухIамад ГIабдурашидовас жинцаго гIарза хъваялъе гIиллалъун гьес фейсбукалда лъураб информация кканин рикIкIуна цо-цояз. Масала, гьениб хъван букIана Ралъдахъанас (Сулеймановасул тIокIцIар) АРГясе (республикаялъул нухмалъулев) ришваталъе 2 млрд гъурущ кьун бугин жив мэрлъун таралъухъ.\nГьединлъидал гьелдаса хадуб ГIабдурашидовасда лъалаанин жив Сулеймановас хъулухъалда толаревлъи.\nАмма живго МухIамад ГIабдурашидовасул рагIабазда рекъон, гьесда лъикIаблъун бихьана МуртазагIали Рабаданов нахъе ун хадув мэриялда хIалтIунгутIизе.\nГьанибго тIаде жубазе бегьула Сулейманов МухIамад СагIид Амировасул хIалтIул рокъов вугин гIодов чIунилан. Гъоркьисала 1 июналда туснахъ гьавун гьев вачун ун хадуб, низам цIунулез хасаб мугьруги чIван раха-къан букIана гьеб.\nЗаманаялъ гьенив тарав МуртазагIали Рабадановги батIияб бакIалда вукIана гIодов чIун. Гьанже Амировасул хIалтIул рукъ рагьана низам цIунулелги нугIзалги рачIун. Гьенир ратарал гьев бетIергьанал жалги рокъосезухъе кьезе росун ана.


Дагъистаналда гIуцIулеб буго миллиял басмабазул цолъи\nМагIарул мацIалда рахъулел басмабазул нухмалъулезул данделъи\n23 апрелалда МахIачхъалаялъул «Дом Дружбы» минаялда жаниб тIобитIана магIарул мацIалда рахъулел басмабазул нухмалъулезул данделъи. Гьеб данделъи тIобитIиялъе аслиял гIиллабазул цояб букIана гьанжесеб заманалда гьел басмабазул кинаб хIал бугеб ва кин гьел хIалтIизе кколел цIиял шартIазда рекъон абураб. Гьел гурел цогидалги суалал рорхана гьенир.\nГьеб данделъиялъул аслияб хIасиллъун кканин абизе бегьула магIарул мацIазда риччалел басмабазул ассоциация гIуцIи. Гьединго киналго басмабазул макъалаб цойиде ракIарун, гьел цогидал гIадамаздаги рихьизе цогояб информациялъулаб портал гIуцIизеги хIукму гьабуна гьениб. МагIарул мацIазда риччалел басмабазул нухмалъулел данде ракIарараб тIоцебесеб данделъи букIана гьеб. Аслияб куцалда гьенир рукIана мугIрузул мухъазда ругел газетазул редакторал. Гьединго миллиябгун, творческияб интеллигенциялъул вакилзабиги рачIун рукIана гьенире.\nДанделъи тIобитIиялъе аслияб гIиллалъун букIанин абизе бегьула мугIрузул мухъазда риччалел газетазул жакъа бугеб хIал, кинаб ахIвал-хIалалда рекъон гьел хIалтIулел ругел абураб суал борхи. Гьедин газетазул редактораз бицунелда рекъон жакъа цIалдолез гъираялда цIалулеб газеталъун хутIун гьечIо.\nГьелъие ругел гIиллабиги рехсана. Мисалалъе, ункъо гурони тIамач гьечIеб гьеб газеталда, щибаб номералда мухъалъул администрациялъул хIукмабиги, хитIабалги кьун цIализе тIаде ракIцIалеб макъала бахъулеб гьечIин, гьелъги цIалдолев тIезавулев вугин газеталдаса. Гьеб гуребги газеталда дагьаб гурони харж гьечIолъиялъги рачIунел гьечIин гьенире гIолохъанал мухбирзаби хIалтIизе. Гьелъ росабалъ гIумру гьабун ругел гIадамазул яшавалъул хIакъалъулъ макъалабиги цIакъго дагьал ругин, цо-цо мухъазул басмабазда гьел тIуранго гьечIин.\nГьединго жакъа мухъазул газетазул гьечIин цоцазул басмаби цIалулеб къагIида, цоцаздаса дарсал росун пайдаяб информация хIалтIизабулеб гьечIин абулеб букIана гьез.\nШамиль МухIидинов, лингвист ва жамгIияв хIаракатчи\nРеспубликаялда кколел ругел лъугьа-бахъиназул хIакъалъулъ цIиял харбал кьолеб алатлъун гьанжеялдаса къого-лъеберго соналъ букIун батани, жакъа гьединаб информациялъулаб алаталъун гьечIин бокьараб газетин абуна «Дагъистан» журналалъул бетIерав редактор МухIамад БисавгIалиевас. Газета букIине кколин аналитика гьабулеб информация гьабулеб басмалъун. Щайгурелъул анкьидаса гьеб газета цIалдолесухъе щвезегIан гьениб кьун бугеб цIияб хабар цо секунд-параялда жаниб интернеталъ щвезабулеб бугин кIигIан рикIкIада вугевги цIалдолесухъе.\nАмма кин бугониги жакъа мухъазда бичалеб газеталъул хIажалъи бугин гIадамазеян рикIкIунеб буго Казбек мухъалда биччалеб «Чапар» абураб газеталъул редактор Чупалаев Мухтарица.\nЧупалаев Мухтар: «Нижер мухъалда гIумру гьабун вуго 45 азарго чи, гьезда гьоркьор дагьал гьечIо газета цIалулел чагIи. Аслияб куцалда гьезда гьоркьор руго цIикIкIараб ригьалъул гIадамал. Газета дагьабниги кватIани, кидайин гьеб бачIунебилан гIемерав чи вачIуна кIалъан. Гьединго газеталда бахъараб макъалаялда тIасан бахIсал тIоритIулелги гIемер руго цIалдолезда гъорлъ.\nГьаниб борхараб лъикIаб суал букIана архивазул. Нижер дора 1963 соналъ рахъулел рукIарал газетазулги архив буго цIунун. Хадубккунги гьеб цIунизе буго, Аллагьас хъван батани, щайгурелъул зама-заманалдаса чанги чи вачIуна кIалъан пуланаб заманалда жидер кIудияв инсул хIакъалъулъ материал бахъун букIун бугин газеталда, цIализе кьеларищилан абун. Гьединго «Архивалдаса макъала» абураб рубрикаги буго нижер газеталда».\nГьеб данделъиялъул бищун жиндие рекIее гIураб хIасиллъун кканин киналго газетазул макъалаби цойиде ракIарун цогояб информациялъул портал гIуцIизе букIинилан абуна нижер программаялъе, Хасавюрталда биччалеб «НасихIат» газеталъул хIалтIухъан Амаева ПатIиматица\nПатIимат Амаева: «Щайин абуни нижер «НасихIат» газеталъул букIинчIо цогидал газетаз хъвалеб бугелъул баян щолеб къагIида, гьанже гьединаб портал гIуцIани гьединаб рес щвезехъин буго. Гьединго цIакъ бокьана цоцазулгун бухьен щула гьабизе бугилан бицараб хабаралъги.\nЭР: «Нужеца цебе хадуб халкколаанищ цогидал газетал хIалтIулел куцалъухъ, гьез хъваралдаса пайда босизе хIалбихьулеб букIанищ?».\nПатIимат Амаева: «БитIараб бицани букIинчIо. Щайгурелъул цогидал мухъазул газетал нижехъе къанагIат гурони щолароан, щвараб мехалъги кIиго моцIица цебе биччараб газета гурони щолароан. Гьединлъидал гьениб бугеб басрияб баяналъ нижее кьезе жо букIинчIо. Гьанже гьеб интернет портал гIуцIиялъ цIиял ресал рагьизе руго».\nАмма кагътида хъвараб баян интернеталъ цIалдолезухъе хекко щвезабулеб бугониги, тIубанго газета тIагIине рес гьечIилан рикIкIунеб буго Амаева ПатIиматица. Щайгурелъул интернет хIалтIизабие лъаларел чагIиги чанги ругин жакъа магIарул росабалъ, гьединлъидал газета кидадай бачIинаян гъираялда ралагьун чIарал гIемерал цIалдолел ругин жидер басмаялъул.\nТ. Айтберов: "Рахьдал мацIал цIезарун руго чияр рагIабаз"\nЧIаго бугищ мун, авар мацI?\nБичун босулареб хазинаялда тIад хIалтIи\nМиллияб "цагъур" - авар газетазул ассоциация


ТарихчагIазги гьеб пикруялъул рахъкколеб буго, амма гьезул щаклъи буго гьеб хIалтIи ритIухъаб къагIидаялъ гьабилин абураб жоялда.\nШималияб Кавказалъул регионазда ругел тарихалъул тIахьазда хурхун хиса-басиял гьаризе ккеялъул бицунеб букIана 29 марталда Пятигорскиялда тIобитIараб данделъиялда.\nГIаммаб лъай кьеялда сверухъ бугеб ахIвал-хIалалъул бицине гьенире ракIарун рукIана Россиялъул Лъай кьеялъул министр Дмитрий Ливановги, Шималияб Кавказалъул федералияб округалда вугев президентасул вакил Сергей Меликовги гьес гьенире ракIарал тIадегIанал цIалул идарабазул нухмалъулелги ва гьел гурелги чагIи.\nЦохIо тарихалъул тIахьазда хурхун бугеб суалалъул гуребги, гьединго пачалихъалъул цогояб экзаменалъулги, ахирал соназда Шималияб Кавказалда ругел пайда гьечIел тIадегIанал цIалул идарабазулги, гьезул филиалазулги къадар дагь гьабиялъулги бицана гьеб данделъиялда.\nБатIа босун экспертаца гьениб бицана Кавказалъул школазда ругел тарихалъул тIахьазда жанир хис-басиял гьаризе ккеялъул. Гьениб гIемерисеб баян гIакса сверизабун бугин абуна гьез, амма мухIканго баян кьун гьечIо тарихалъул кинаб бутIаялда гьединал дандеккунгутIиял ругелали.\nРегионазда ругел тарихалъул тIахьазда хурхун консультативияб бутIа гIуцIизе кколилан абулеб бугоан ракIарараз.\nКавказалъул регионазда ругел тарихалъул тIахьазда жанир хиса-басиял гьаризе кколин бицунеб бугелдаса гьеб тIоцебесеб нух гурилан абулеб буго тарихчи ХIажимурад Доногъоца. Гьел хиса-басиязул рахъ кколеб буго гьесги.\nХIажимурад Доногъо: «Нилъер пачалихъалъул тарихалъул пуланаб бутIаялда хурхун зама-заманалдаса гьединал хиса-басиял гьаричIого хутIулароан. Мисалалъе, довго Имам Шамилидехун букIараб бербалагьи кIиго нухалда хисизабуна. Цо заманалда гьев вукIана миллияв бахIарчи, хадув гьев рикIкIине байбихьана нилъер ракьал талавур гьаризе вачIарав турказул жасуслъун, хадув тIадвуссун довго миллияв бахIарчи вахъинавуна гьесул.\nГьедин тарихалъул батIи-батIиял бутIабазда хурхун хис-басиял гьариялда гIажаиблъи гьабизе ккараб жо гьечIо. Суал буго щив гьелда тIад хIалтIизе вугевали. Гьелъие махщелги камилал, ярагьунел гIадамал гьел рукIунтун дица кIиябго кверги борхун рахъккола гьелъул.\nГьединго хIисабалде босизе ккола нилъер улкаялда кколел ругел политикиял хиса-басиялги. Крым Россиялде гъорлъе бачIин, Украинагун Донбассалда ккарал хIужабиги рачине ругищ гьелде гъорлъеян абурабги бачIунеб буго суал.\nГьединго ахирал соназда къватIире загьирлъана Россиялъул тарихалда лъалкI тарал гIадамал къватIир чIвазарурал чанги тарихиял хIужабиги. Цере нилъедаса рахчун рукIарал гьел гьанже дагь-дагьккун къватIире рахъулел руго.\nМисалалъе 1812 соналъ букIараб ВатIанияб рагъул бахIарчи Кутузовасул, Панфиловцазул, КIудияб ВатIанияб рагъда кIудияб гьунар бихьизабурав Александр Матросовасул хIакъалъулъ чанги цере лъаларел рукIарал хIужаби къватIир чIвазаруна.\nТIаде журазе ругищ гьел гьанже тарихалъул тIахьазда хиса-басиял гьаризе хIадурлъулел чагIазилан гьикъани, дида ккола тIадежубаларин гьез гьебилан. Щайгурелъул, гIемерал соназ гьел тIадехун рехсарал тарихалъул бахIарзал, миллияб чIухIилъун рикIкIунел рукIарал гIадамазул ракI лъукъизабиларилан хъвазе гьечIо гьез тарихалъул гъатазда гъоркь бахчун букIараб баян.\nТарихалъул тIехь гьеб ккола гIун бачIунеб гIелалъе тарбия кьеялъул рахъалъ кIудияб бутIа лъолеб дарс, гьединлъидал гьелда жанир зама-заманалдаса хиса-басиял гьаризе кколин рикIкIуна дица».\nХIажимурад Доногъоца рикIкIунеб буго гьел хиса-басиял цIикIкIунисеб къадаралъ Кавказалъул тарихалда хъинтIизе ругилан, амма гьев божулев гьечIо гьеб хIалтIи букIине кколедухъ гьабилин абураб жоялда.\nХIажимурад Доногъо: «Дие бокьилаан нилъер лъималаз цIализе бугеб гьеб тIехьалда, кьучIал тарихиял хIужабазде мугъчIвайги гьабун хиса-басиял гьаризе. Амма гьеб кинабго ритIухълъиги цIунун гьабилин абураб жоялда дун божулев гьечIо. Щайгурелъул цереги рукIаралъул гьединал хIалбихьиял.\nМисалалъе босилин Кавказалъул рагъул тарих. Кавказалъулги, Россиялъулги халкъалъе гьеб ккола бищунго унтараб бакIлъун. Кинаб магIнаялда? Доб рагъулъ гIахьалъи гьабурал генералзаби: Ермоловги, Барятинсикийги, Евдокимовги, гьел гIурусазе ккола миллиял бахIарзаллъун, гьезул цIар арал рагъул церехъабилъун.\nНилъее гьел бахIарзал кколаро, щайин абуни гьез цIа гъуна нилъер ракьалда, ахал, хурзал рухIун, боцIи хъвехъун, гIадамал инжит гьарун, кIудияб пасалъи рещтIинабуна гьез Дагъистаналда. Нилъее бахIарзаллъун ккола Шамил, ГъазимухIамад, ХIамзат, ХIажимурад, АхбердилмухIамад.\nГIурусазе абуни гьел бахIарзаллъун кколаро. Кин гьеб бакIалда «меседилаб гIурхъи» батилеб абураб жоялда ургъизе ккола гIалимзаби. Гьаниб кинабго бараб буго тарихалъул тIахьазда тIад хIалтIизе ругел гIалимчагIазул камилаб махщалидаги, гьезда жидерго хIалтIи лъаялдаги. Кинабго рукIалиде бачине гьезие хIажалъула кутакаб лъайги махщелги».\nГьединго чанго соналъ цебе Дагъистаналъул школазда тарихалъул дарсал кьолел мугIалимзабазул рази гьечIолъи букIана, Дагъистаналъул тарихалъул цIакъго мукъсанаб баян гурони Россиялъ къватIире риччалел тIахьазда гьечIилан. Киевская Русьги, Монголо-Татаразул ханлъиялъул хIакъалъулъ чанго тIамач кьолеб мехалъ Кавказалъул рагъулги, Шамилица 25 соналъ гьабураб гъазаваталъул хIакъалъулъги 3-4 мухъ гурони кьун гьечIилан ццим бахъун рукIана гьел.


Учеталда вуго 12 азарго чи\nДагъистаналъул урологияб централда гIадамал сах гьаризе тIадегIанаб даражаялъул специалисталго гIадин буго гьанжезаманалъул тIалабазда рекъонкколеб тIагIел-алатги. Щибаб анкьалъ республикаялъул батIи-батIиял районазда гьеб рахъалъ бугеб ахIвал-хIалалъухъ балагьизе къватIире рахъуна Дибирдада ХIажиевас нухмалъи гьабулеб централъул хIалтIухъаби.\nУнтарал росула учеталде ва гьел сах гьаризе рачуна тахшагьаралде. ХIатта, Россиялъул бищунго церетIурал урологазулгун тIоритIула цIакъго унтразул бугеб ахIвал-хIалалъул ва гьезие лъураб диагнозалъул хIакъалъулъ бицарал видеоконференциялцин. Унтарал сах гьарулелъул хIисабалде росула гьезул малъа-хъваял.\nГьал къояздаги республикаялъул урологияб централъул тохтурзабаз видеоялдасан бухьен гьабуна Москваялъул специалисталгун. Гьаб нухалъ гьоркьоб лъуна 37 сон барай ургьисалаби (почкаби) унтун рехсараб сахлъи цIуниялъул идараялде ячIарай гIадалъул диагнозалда тIасан суал. ДРялъул урологияб централъул тохтурзабаз бихьизабун бугоан гьелъие операция гьабизе кколин. Москваялъул махщелчагIиги нилъер тохтурзабаз къотIараб хIукмуялда тIадрекъана. Больницаялда вегун вугев чанго унтарасул бицана видеоконференциялда. ПалхIасил, нилъер тохтурзабаз ва хIалбихьи бугел Москваялъул специалистаз унтаразе лъурал диагнозал данде ккана.\nДРялъул урологияб централъул бетIерав тохтур Дибирдада Пайзулаевас нижее бицана Лопаткинил цIаралда бугеб НИИялъгун цадахъ рекъон Дагъистаналда гIумруялде бахъинабулеб бугеб программаялъулги.\n«Гьелда рекъон урологияб централъул хIалтIухъаби щола батIи-батIиял районазде, росабалъе ва бакIазда ругел гIадамазулгун гьарула гара-чIвариял, цIехола чорхол сахлъиялъул хIал. ПалхIасил, тIатинарула унтарал. ЗахIматаб хIалалда ругезе гьабула хехаб кумек. Цогидалин абуни рикьун къокъабаздегун, гьезул ахIвал-хIалалъухъги балагьун гьарула сах. Гьедин жакъа къоялъ нижеца учеталде восун вуго 12 азарго чи», - ян бицана Дибирдада Пайзулаевас.\nДругие материалы в этой категории: « Бищун захIматаб балагь\t«КIулалъ» рагьулеб талихIаб гIумру »


Амировасул иш диванханаялде битIана\nМахIачхъалаялъул вукIарав мэр СагIид Амиров, Москваялъул диванханаялда, 14Июн2013\nГьал къоязда Ростовалда бугеб Шималияб Кавазалъул рагъулаб диванханаялде кьун буго МахIачхъалаялъул вукIарав мэр СагIид Амировасда хурхун рагьараб такъсир гьабилъул иш. Гьелъул цебеккунисеб халгьаби тIобитIизе буго 14 апрелалда.\nЦебеккун абулеб букIана Амировасда тIад гьабулеб диван тIобитIизе кколин Дагъистаналдаян. Амма моцIалъ цебе гIадин лъана диван Ростовалда тIобитIизе букIин. Округалъулаб рагъулаб диванханаялъул ихтияр рагIула экстремизамалдагун терроризмалда хурхараб кIвар бугел ишазул халгьаби жидерго доба тIобитIизе.\nАмировасде гIунтIизабулеб буго чанго такъсир гьабиялъул гIайиб. «Регнум» агентлъиялъ кьураб сияхIалда гьоркьоб буго 2007 соналъ прокруратурялъул хIалIтухъан ГIумаров ГIабдулбасир чIвалъул, гьединго 2011 соналъ «Водоканал» абураб гIуцIиялъул нухмалъулев ГIалиев МухIамадхIажи чIваялъул, цIех-рехалъул хIалтIухъан ХIажибеков Арсен чIваялъул ва ЦIех-рехалъул комитеталъул Дагъистаналда бугеб бутIаялъул хIалтIухъан ГIашурбеков Нурлан чIвазе къасд гьабиялъул гIайибги.\n2013 соналъул 1 июналда Лефортоваялъул туснахъалда жанив тIамуралдаса гьанжелъизегIан чанго нухалда нахъе бахъун букIана Амировасда тIад такъсир гьабиялъул халгьаби. Гьабнухалдаги Ростовалъул диванханаялъ тIобитIизе бугеб халгьабиялъул чIван къотIараб къо-моцI лъазабуниги жибго диваналъул процесс чанго моцIалъ халат бахъине бугилан рикIкIунеб буго «Черновик» газеталдаса Агаев Маирбекица.\nАгъаев Маирбек: «Киназдаго ракIалда кковухъе гьедигIанго хехго лъугIилин кколаро гьеб диван. Чанги къоял ва моцIал ине руго гьеб халат бахъинабулаго. Цо жо мухIканго абизе кIола диваналъул халгьаби байбихьаниги я Амиров ритIухъ гьавурав, я гьесие чIванкъотIараб тамихI къотIараб хIукму нилъеда рагIизе гьечIо. Диваналъул халгьабиги ва процессалъул хIалтIи цIакъ хIинцIго ине буго цебе, щайгурелъул жакъакъоялъги рагIа-ракьанде щун рагьун гьечIо Амировасде гIайиб гIунтIизабулел хIужаби ритIухъ гьабулеб цониги далил. Гьелъул рахъалъ цIех рехчагIазда цебе Амировасул адвокатазул кIудияб тIокIлъи буго».\nГьединго адвокатас тIаде жубана диваналъул халгьаби тIобитIулебгIан заманалда нилъеда рихьизе бегьулин жеги Амировасул цIиял адвокаталги, щайгурелъул гьесул гIага божарал кинабниги гIарцуда барахщинчIого хIалтIулел ругелъул гьев къватIиве вахъизелъун. ЦIиял адвокатазда бараб жоги гIемераб букIунин.\nЖибго Дагъистаналда цохIо Амировасул гIага-божарал гурелги руго гьев къватIиве вачIиналъухъ балагьун чIун, гьез гьеб бахчулебги гьечIо. Тахшагьаралъул къватIазда рихьизе бегьула «СагIид Джапаравич, ниж божула дуда гIайиб гьечIин абураб жоялда ва ниж урхъун руго мун къватIиве вачIиналъухъ» абурал игIланал.\nДагьаб цебе абуни Амировас 60 сон тIубаялда хурхун кIудияб концерт кьуна гьесул гIага-божараз ва гьесул рахъ ккуралги гIадамаз «Россия» абураб кинотеатралъул залалда. МагIарулазда гьоркьоб квешго къимат хванин гьеб тадбиралде кечI ахIизе арай магIарулазул кочIохъан Зайнаб Махаевалъулги ва ва гьенив Амировасул рахъккун кIалъазе цеве вахъарав полициялъул хIалтIухъабазул махщалил цолъиялъул нухмалъулев, жамгIияв хIаракатчи Шамилов МухIамадилги ян хъалеб букIана гьеб тадбир гьркьоб лъун социалиял сайтазда унеб букIараб бахIсалда гIахьаллъулез.\nАмировасе диван Ростовалда гьабизе буго\nВиччанищ Амиров виччачlищ?


Бицана республикаялъе кIвар бугел масъалабазул хIакъалъулъ\nДРялъул бетIерасул ишал тIуралев Владимир Васильевас тIобитIана данделъи. Гьелда гIахьаллъана ДРялъул Халкъияб Собраниялъулги, ХIукуматалъулги, ДРялъул бетIерасулги хIукуматалъулги администрациялъул нухмалъулелги.\nДРялъул хIукуматалъул председателасул ишал тIуралев ГIабдусамад ХIамидовас бицана 2017 соналда гьабураб хIалтIул хIасилалъулги исана гьаризе ракIалда ругел ишазулги. Республикаялъул социалиялгун экономикиял рахъазул халгьабулел гьесул заместителазги бицана гьабураб хIалтIул хIакъалъулъ.\nДанделъиялда гIахьаллъана МахIачхъала шагьаралъул районазул бутIрузул заместителалги, территориалиял округазда ругел ДРялъул бетIерасул вакилзабиги, ДРялъул бетIерасул ва хIукуматалъул администрациялъул хIалтIухъабиги.\nТIобитIана республикабазул гьоркьорлъаби камиллъизариялъул мурадалда гIуцIараб хIалтIул къокъаялъул данделъи\nГьеб нухда бачана ДРялъул хIукуматалъул председателасул тIоцевесев заместителасул ишал тIуралев Рамазан ГIалиевас.\nДРялъул бетIерасул ишал тIуралев Владимир Васильевги Татарстаналъул бетIер Рустам Миннихановги дандчIвана араб соналъул ахиралда, ва гьез къотIи гьабуна кIиябго республикаялда гьоркьосел бухьенал щулалъизаризе. Бицун букIана промышленносталъул рахъалъ бухьен гьабиялъул, АПКялъул нигIматал ва къайи цоцазе бичиялъул, тарихазулаб экономика камиллъизабиялъул ва цогидалъулги хIакъалъулъ.\nДанделъиялда цебелъуна Дагъистаналъулги Татарстаналъулги дармилгун экономикаялъул, гIелмуялъулгун техникияб ва маданияб бухьеназул бицунеб проект. Бицана гьениб проекталда тIасан министерствабазул ва ведомствабазул ругел пикрабазул проект гIумруялде бахъинабиялъе ратизе бегьулел нухазул хIакъалъулъ.\nГьел пикрабиги кьочIое росун, 11 январалде проекталда тIад хIалтIеян лъазабуна Рамазан ГIалиевас.\nДругие материалы в этой категории: « №10 школалде сапар\tКъалмица хъвараб гIощтIоца къотIуларо »