Диваналъ Надежда Савченкое бихьизабуна колониялъул 22 сон\nРостов областалъул Донецк шагьаралъул диваналъ Украиналъул пилот Надежда Савченко лъазаюна гIайибияйлъун Россиялъул журналистал хвеялъе ва Россиялъул улкаялъул гIорхъаби рахиналъе. Гьелъие тамихI хIисабалда бихьизабуна гIаммаб режималъул колониялъул 22 сон. ГIорхъи бахиялъухъ Савченкода тIад лъун буго 30 азарго гъурщил гIакIа.\nПроцесс унеб мехалда диваналъ нахъ чIвана Украиналъул рагъулалъул адвокатазул киналго аргументал. Гьелъул хIакъалъулъ лъазабуна адвокат Марк Фейгиница.\nЦебе Савченкоца лъазабун букIана, тамихI къотIун хадуб жинца якъун чIеялъул акция халат бахъинабизе бугин. Адвокатасул рагIабазда, гьелъ къабул гьабулел гьечIо гIунтIизарурал гIайибал ва гьелда ракIалда гIечIо гьелда бан гIарза кьезеги.\nХасавюрт мухъалъул Муцалаул росдал рагIаллъуда сардикь кьвагьи ккун буго. Гьелъул хIасилалда хун вуго росдал чи. Полициялъ лъазабулеб буго, гьев вукIанин «рохьилав» ва гьев хванин жинцаго гьабураб бомба кьвагьиялъул хIасилалдайин. Кьвагьи ккун буго яргъид гIуцIараз бараб блиндажалда жаниб.


ЦОЦАДА РИЧ1ИЯЛЪУЛ АХ1ВАЛ-Х1АЛАЛДА. - 30 Апреля 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2017 » Апрель » 30 » ЦОЦАДА РИЧ1ИЯЛЪУЛ АХ1ВАЛ-Х1АЛАЛДА.\nЦОЦАДА РИЧ1ИЯЛЪУЛ АХ1ВАЛ-Х1АЛАЛДА.\nГьал къоязда райадминистрациялъул данделъабазул залалда Россиялъул Пенсиязул фондалъул Дагъистаналъул отделалъул нухмалъулев Г1исаев Мух1амад дандч1вана ДРялъул муг1рузулаб территориалияб округалде гьоркьоре унел муниципалитетазул бут1рулгун, гьел районазда ругел Пенсиязул фондалъул отделениязул нухмалъулелгун, ветераназул ва жамг1иял г1уц1абазул вакилзабигун. Мух1амад Г1исаевичгун дандч1ваялда г1ахьаллъана пенсиязул идараялъул киналгоязде г1агарун отделазул нухмалъулел ва специалистал.\nДанделъиялда к1алъазе вахъарав М. Г1исаевичас г1одорч1аразе бицана дандч1ваялде рач1иналъул мурад. Дагъистаналда вугев 650 азарго пенсионерасе щолеб буго 110 миллиард гъурущ. Гьезда гьоркьоре кколел руго 243 рагъул ва 14 Ленинградалъул блокадаялъул г1ахьалчаг1и. Гьел пенсионеразе пенсиял рахъулелъулги, хадубккун гьезда хурхун хиса-басиял гьарулелъулги, эбелалъулаб капитал кьолелъулги, пенсиязул фондалъ жидерго х1алт1улъ аслияб масъалагун рик1к1унеб буго рак1 бац1ц1алъи ва мух1канлъи, г1адамазухъе пенсиял ц1араб болжалалда щвезари. Г1адатиял г1адамазулгун гара-ч1вариял гьарун, пенсиязда хурхун гьезул рач1унел суалазе жавабал кьей бук1ана гьезул цебе ч1араб масъалалъунги.\nЩивав г1енеккизе вач1арасул рес бук1ана жиндие х1ажатаб суалалъе жаваб щвезе. Суалал рук1ана гьанжеялдаса чанго соналъ цебе пенсиялде аразулги, г1агараб заманалда пенсиялде ине х1адурлъулезулги, чанго соналдасан пенсиялъул ригьалде рахунезулги.\nПенсиял рахъиялъул ва гьезда хурхун хиса-басиял гьариялъул отделалъул начальникасул заместитель М. Мусаевас г1одорч1аразе бицана пенсиязда т1аса кинаб бук1аниги налог кквезе бегьунгут1иялъул ва цогидалги хиса-басиязул, мисалалъе, гьабсаг1аталда пенсионеразе щолеб пенсия г1емерго бат1а бахъулеб буго чанго соналъ цебе нилъер умумузе щолеб бук1аралдаса. Жакъа херлъидал пачалихъалъ бахъулеб пенсия киналго пенсионеразе цого къаг1идаялъ бахъулеб гьеч1о. Г1олохъанаб г1елалъул рес буго зах1маталъулаб г1умруялде лъугьараб т1оцебесеб къоялдасанго бук1инесеб пенсиялъул къадар ц1ик1к1инабизе. Кин гьеб гьабилеб? Кинал къаг1идаби гьелъул ругел? Щиб гьелъие х1ажалъулеб? абурал суалазда т1адеги, г1одорч1арал кант1изелъун гьениб баян кьуна нагагьлъун законияб гуреб къаг1идаялда бахъараб пенсия бук1ине кколелдаса ц1ик1к1инабун яги дагь гьабун бахъун батани, ц1ик1к1ун щвараб т1ад буссинабизе, дагьго щваралъул ками т1аде жубазе бегьулеблъи.\nКколел руго хварав чиясул пенсия чанго моц1азги, лъаг1елазги босулел х1ужаби. Гьединаб х1арам т1атани, бич1изабуна Мусаевас гьебги т1ад буссинабич1ого толарила, г1айибиязе законалъул т1алабазда рекъон тамих1ги гьабулила.\nРук1ана суалал пенсия бахъулелъул, босулъелъул пенсионерал к1удияб иргаялда ч1езе кколел рук1иналда бан, электронияб ирга ч1езабизе, пенсионеразе пенсиял хъулухъчаг1азего г1адинан карточкаялде рехизе бегьуларищин гьикъулелги. Гьел суалазе жаваб кьезе вахъарав Дагъистаналъул пенсионеразул союзалъул председатель Мух1амадов Г1абдурах1маница бич1изабуна нилъер пенсионерал ругьунал гьеч1ин карточкаялде рехараб пенсия нахъе бахъизе, гьеб гуребги, кинавго чиясда гурила к1олеб гьеб босизе банкоматал ругеб бак1алде инеги.\nГьединлъидал пенсия щивав чиясухъе жиндихъего рокъобе щвезабизе кколилан.\nПенсия бахъулелъул рарал соназухъ гуребги, хал гьабиялде босулеб буго щивав чиясул х1алт1ул стажги, ай Пенсионнияб фондалде страхалъул взносал рехараб заман.\nГьелда абулеб буго страхалъулаб пенсияйилан. Гьеб бахъулелъул, ц1ияб къаг1идаялда рекъон кинал шарт1ал х1ажалъулелалиги бицунаго, М. Мусаевас абуна пенсиялъул ригьалде арал 55 сон барал руччабазе ва 60 сон барал бихьиназе данд рекъон кколеб х1алт1ул стажги х1ажалъулилан. 2016 соналъ бищунго г1одобег1анаб страхалъулаб стаж бук1ун буго-7 сон, 2017 соналъ-8 сон, хадубккунги гьелъул къадар соналдаса соналде ц1ик1к1унеб буго, гьедин 2024 соналде страхалъулаб стаж 15 соналде бахунеб буго. Хал гьабизе раг1ула пенсиялъулал баллазулги. 2016 соналда бук1ун буго-9 балл, 2017 соналда бук1ине кколеб раг1ула-11,4 балл, гьедин щибаб соналда ц1ик1к1инабун, 2025 соналде гьеб 30 баллалде бахине кколеб буго.\nАмма киналго г1адамазда гурелъул х1алт1изе к1олеб. Рук1уна гьит1инаб къоялдаса нахъего инвалидаллъун лъугьарал, г1умрудул бат1и-бат1иял ах1вал-х1алалда рекъон х1алт1изе к1веч1ел ва гьединлъидал х1ажатаб страхалъулаб стажги, пенсиялъулал баллалги щвеч1ел г1адамал. Гьединазе кьолеб буго социалияб пенсия, руччабазе 60 сон байгун, бихьиназе 65 сон байдал, инвалидазе-инвалидность ч1езабураб къоялдаса нахъе.\nГьеб гуребги, данделъиялда бицана жив-жив чиясул живго бет1ергьанаб лицевой счет, жиндирго кабинет бугони, бук1унеб хайиралъул ва гьел гурелги, районазда пенсионныяб фондалъе минаби раялда хурхаралгицин суалал.\nГ1адатиял г1адамазулгун гьединал дандч1ваял т1орит1иялъ, гьезул пикраби, ургъелал лъазариялъ Дагъистаналъул пенсиязул фондалъе рес щвана гьел т1аг1инариялъе нухал ратизе, г1одорч1араздаги лъана г1емераб лъалареб бук1араб пайдаябщинаб.\nДанделъиялъул ахиралда цо-цо районазул пенсионеразего г1адин, г1емерал соназ райфинотделалъе нухмалъи гьабурав, гьанже мустах1икъаб х1алхьиялда вугев нилъерго районалдаса Г1. Г1аммаевасе кьуна «Честь и признание поколений» абураб каранда балеб г1аламат-хъах1аб орден. Гьеб гуребги, Г1умарица к1удияб бут1а лъун буго РДялъул ОПФРалъул отдел г1уц1иялъе ва гьеб цебет1езабиялъе.\nДандч1вай ана к1иябго рахъалъе пайдаяб, цоцада рич1иялъул ах1вал-х1алалда.


Аль-ЛатӀифу — Википедия\nАл-Латıифу (гӀараб мацӀалда اللطيف). Жив гурхӀулев, хӀеренав.\nГьаб цӀаралъе мустахӀикълъула жинда балъгоял ва гӀисибикъиналгицин маслахӀаталги лъалев, гьел маслахӀатал рилълъине гьариялъулъ хӀеренлъиги хӀалтӀизабулев чи. Кинабго жоялда хадугъейги, гьабулеб пишаялъул хӀеренлъиги данделъани, «лутӀфу» абураб рагӀул магӀна камиллъула. Гьебги ТӀадегӀанав Аллагьасулъ гурони камиллъизе рес гьечӀо. Гьесул кинабго жоялда хадугъейин абуни, гьелъие гӀорхъи гьечӀо. Балъгояб жоги Гьесул гӀилмуялда загьиралда релълъун букӀуна, щибго батӀалъи гьечӀого. Гьесул гьабулеб ишалъулъ бугеб хӀеренлъиги гурхӀелги абуни, гьелъиеги гӀорхъи гьечӀо. Гьеб бичӀчӀизе ккани, цо-цоккун Гьесул афгӀалал лъазе ккола. Гьеб лъанагӀан, «АллатӀиф» абураб цӀарул магӀнаги гьесда цӀикӀкӀун лъала. Гьеб хъвазе ккани, гьелъие гьал нилъехъ ругел тӀахьал гӀоларо. ТӀадегӀанав Аллагьасул лутӀфуялдаса ккола эбелалъул чохьониб тӀинчӀ цӀуни ва цӀиноялдалъун кваназабун къватӀибе бачӀинегӀан гӀезаби. КъватӀибе бачӀун хадуб лъицаниги малъичӀого ва бихьизе гьабичӀого, эбелалъул керен кӀалдибеги босун гьеб хахизе илгьам гьаби. ХӀатта хоноги бихъун къватӀибе бачӀараб сагӀаталъ тӀинчӀалда лъала гӀодоса мугь бищизе. Гьединго лъимер гьабун хадуса хахулебгӀан заманаялъ гьелъул цабзазде хӀажалъи ккезегӀан гьел рижи нахърахъи. Цинги, квен чӀамизе хӀажалъи ккараб мехалъ гьел рижизари, цабиги – цоял бегӀерал, жидеца къотӀулеллъун, цоял – гӀебал, жидеца ххенолеллъун, батӀи-батӀияллъун гьари, кӀадиб лъураб тӀагӀам цабзазда гьоркьобе ккезабизе ва кӀалъазе мацӀ бижи, хӀатта цохӀо лукъма инсанасул ургьибе швезегӀан гьелда тӀад хӀалтӀулел гӀадамазулги гьабулеб хӀалтӀулги хъвазе лъугьани, гьеб хъван рагӀалде бахъинаро. ТӀадегӀанав Аллагьасул лагъзадеридехун бугеб лутӀфуялдаса ккола Гьес гьезда бажарулеб жо тӀадкъайги, гӀураб къадаралдаса цӀикӀкӀун гьезие жо кьунгутӀиги. Гьединго Аллагьасул лутӀфуялдаса ккола лагъзадерие къокъаб заманалда жаниб дагьа-макъаб гӀамалги гьабун, абадияб талихӀ щвезе рес кьей. Ай къокъаб гӀумруялда гьабураб гӀамалалъухъ ахираталда абадияб талихӀ насиб гьаби. Гьединго гьесул лутӀфуялдаса ккола ракалдаги биялдаги гьоркьоса бацӀцӀадаб рахь бачӀине гьаби, гьединго къвакӀарал гамчӀазда гьоркьоса къиматаб жавгьар бахъи, наялдаса гьоцӀо къватӀибе бахъи, хӀапароялдаса дарай къватӀибе бахъи. Гьеб кинабго бицун бахъунаро.\nЛагъасе гьаб цӀаралдаса бугеб бутӀа ккола, хъачӀлъиги, хӀакъи-бакъир гьариги, дагӀбадиги жибго тун, гурхӀелалдалъунги хӀеренлъиялдалъунги Аллагьасул лагъзал Гьесухъе рачин ва ахираталъул талихӀалде гьел тӀоритӀиги. Гьелъулъ бищунго берцинаб лутӀфуялъул нухги ккола, Аллагь разилъулеб жиндирго хьвада-чӀвадиялдалъунги лъикӀал гӀамалаздалъунги халкъ хӀакъкъаб жо къабул гьабиялде рачин. Гьелъул асар цӀиккун букӀуна, берцинал, къачӀарал рагӀабазул асаралдаса.\n↑ Аллагьасул берцинал цӀарал, МухӀаммадгӀариф РАМАЗАНОВ\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=Аль-ЛатӀифу&oldid=52483»\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабуна: 12:56, 21 Апрель 2013.


Баркала, Сергей Борисович...\nБорис Ельцин ва Егор Гайдар. 1992 соналъул 4билеб июль\n"Терроризмаялда данде къеркьеялъулъ парламенталъул пикру аслияблъун кколаро" - ян абурал президентасул администрациялъул нухмалъулев Сергей Ивановасул рагIаби ругин абизе бегьула тIалъикодосез къанагIатго бицунел ритIарал рагIаздаса цояллъун. Щиб хIисаб тIадегIанав хIакимчиясул гьал рагIабалъ букIарабали абизе захIмат буго, амма гьел рагIаби руго магIарулаца абухъе тIехь бакьулъа рагIаби. РачIаха хIисаб гьабизе кинаб букIараб цIияб Россиялъул парламентизмалъул тарих. Щай жакъа Ивановас гьедин абураб? Хал гьабилин цересел соназул.\n2000 абилел соназда федерациялъул вертикаль щула гьабизеян федералиял округалги, тIубанго партиязул сияхIаздалъун бищулеб парламентги гьабураб сагIаталъго къоно чIванин улкаялъул бижун бачIунеб парламентаризмалдаян абизе бегьула.\nГьеб "парламентаризм", ай пачалихъалъул нухмалъиялда парламенталъул аслияб рагIи бугеб къагIида Россиялда официалияб къагIидаялъ тасдикъ гьабичIониги, букIана гьеб хIакъиъкталда 1990 абилел соназда. Щай гурелъул дол соназда парламенталде рищун рукIана рагьараб къеркьеялдалъун, балъгояб гьаркьидалъун, хIакъикъаталда жидерго округазда бищунго цIикIкIун гьаркьал росизе кIварал чагIи.\nГьел рукIана рагIи билълъарал гIадамал, халкъалъ рахъги кколеб букIана гьезул. Пачалихъалъул аслияб тIалъи загIиплъараб ва халкъалъ балъгояб гьаркьидалъун бищараб парламенталъул кIудияб асар букIана хIукуматалдаги, доб заманалда тIалъиялда вукIарав Борис Ельцинидаги. РакIалда батила тIоцеве хIукуматалъул нухмалъуда Егор Гайдар тезавизе кIоларого президентасулгун парламенталъул дандеккунгутIиял.\nГьеб букIана хIакъикъияб парламентги, депутаталги, бахIсалги, гьезул хIасилалда балъгояб гьаркьидалъун гьарулел хIукмабиги. Россиялъул демократияб партиялъул цевехъан Николай Травкиница тIаб буссун Гайдарил кандидатура битIидал Ельцинида абуна: "Борис Николаевич, Наполеон Бонапартица Франция хвасар гьабиялъул мурадалда жидние рухIгIан хирияй лъади Жозефинадаса инкар гьабун букIана.\nДуда кIоларищ Россиялъе гIоло Гайдаридаса инкар гьабизе ... тIаде жоялъе Гайдар дур лъадиги гуро" - ян. Хъуй бахъана парламенталда релъулел депутатазул, хIатта гьеб махсароялъулъцин нилъеда рихьулел руго хIакъикъияб парламенталъул гIаламатал.\nЖивго Ельцин демократиялъул карачелалъ ва гьелда сверухъ гьабураб демагогиялъ политикияб карьера гьабурав чи вугониги, 1994 абилеб соналъ халкъалъ бищараб парламенталде гIарадаги бан тахбакI босарав чи вукIана. Гьеб хIалалдаги кIвечIо гьесда парламенталда тIубанго кверщел гьабизе.\nГьес кьун букIанин абизе бегьула ихтияр халкъалъе бокьарал вакилзаби рищизе - регионазул бутIрулги, парламентги, хIатта живгоцин хIалица бергьана, ай къурав бергьизавуна Зюгановасда 1996 абилеб соналъ. Улкаялъул нухмалъуде В.Путин вачIарабго гьес биххизе къачIан букIараб улка щула гьабуна.\nАмма къоно чIванин абизе бегьула парламентаризмаялда, ай халкъалъ рищарал депутатаца ва думаялъ тIалъиялда гьабулеб асаралъе. Гьелъие мисаллъун буго жакъа Россиялъул политикаялда рищунго гвангъарал ва жамгIияталда асар бугел политикал: В.Жириновский, Г.Зюганов, Г.Ялинский, И.Хакамада ва цогидал. Гьел политикаялде рачIана Ельцинил заманалда. Гьел соназда эркенаб пикруялъеги рагьараб политикаялъеги бакI кьун.\nПутинил заманалъул партиязул церехъабазул ва министразул цIаралцин лъаларо халкъалда. Гьел жалго жидецаго гьарурал гурел, тIаса гъоркье халкъалъухъе риччарал чагIи рукIун. ГIадада гурелъул жив хIукуматалда ва Путинида данде чIараб партиялъул цевхъанин кIалъазе вахъарав Сергей Мирононвасул хIакъалъулъ Зюгановас абураб: " Сон цо квешго мегеж кIварав чияс цо жал ххенолел рукIана оппозициялъул цIаралдаса..." - ян.\nУргъун бахъараб буго оппозицияги. ГIурхъичIвай гьабуна рагIуе эркенлъуе, халкъияб информациялъул алатаздаса гьаруна пропагандалъул алатал. Гьеб нилъеда бихьулеб, рагIулеб, цIалулеб буго. ЦохIо талихI ккараб жо, жакъа церетIурал технологиязул дунялалда гIорхъичIвай гьабизе кIолеб гьечIо интеренталъе ва альтернативияб информациялъе. Гьелъ рес кьолеб буго улкаялда лъугьа-бахъунеб бичIчIизе ва хутIараб дунялгун данде кквезе. Гьадал Сергей Ивановасул: "\nТерроризмаялда данде къеркьеялъулъ парламенталъул пикру аслияблъун кколаро" абурал рагIабиги руго, магIарулаца абухъе тIехь бакьулъа рагIаби. Гьел нилъеда рагIичIого хутIизе ресги букIинчIо. Мекъи ккун абураб батаниги баркала загьир гьабизе бокьун буго Ивановасе. Баркала, Сергей Борисович... Дуца гьаб макъала цIалани гьикъила, "сундухъ?" - ин. Гьелъие жаваб дир гьечIо.


Дианалги Адамилги берталъ киналго бахиллъун рукIана гьезул берцинлъиялда, ясазул абуни, жахIда ккун букIана гьединав бечедав гIолилав росулъ гIурай Дианае щвеялдаса. Амма лъидаго лъалеб букIинчIо. Данделъун моцI балелде, росас чIужу юхизе байбихьула. Амма дианаца киназдасаго бахчула, мехтун вачIарав росас гьей къъойидаса къойиде хъахIил гьаюлей йикIуна, ахирги хехаб кумекги ахIун ячун уна Диана азарханаялде. Амма гьелъул эбел-инсуца щибго гьабуларо ясалъул рахъ ккун. Рокъое ячIиндал, нахъеги зулму гьабизе росас байбихьидал Дианада бичIчIула жиндир гIумруялда хIинкъи букIин, ва тIурула Москваялде. Гьеб иш ккана 2008 соналъ.\nЩай рокъоб зулму гьабулеб букIараб ва сундуе гIоло хIехьолеб букIарабали гьадин баян гьабуна Дианаца.\nДиана: « Квешаб хIал букIана дида чIун. Ячун чанго къо барабго байбихьана гьес дида кьабизе. Гьалмагълъигун гьекъолдун вачIунаан кватIун. Эбел-эмен рохун рукIана шагьаралда росасда дун йикIиналдаса, гьелъ гьезда бицине кIвечIо дида щибго. Тукада йикIарай чIужуялда чанго нухалъ бихьун букIана дир квер хъахIиллъун, гьел росас гашиш бухIулин. гьелдаса хадуб, чанго къоялдасан ккана дун азарханаялде ботIролъ кьабураб жоялъ гIакълу-лъаялдасаги ун. Дун рокъоса тIурана гьений холеблъи бичIчIун. Баркала буго дие кумек гьабурал мадугьалзабазе».\nГьединал лъуга-бахъинал аза-азар ругин, Дагъистаналдаги тIолго Россиялдаги. Гьеб рокъоб жужахI хIехьарал чагIазул къисматги релълъараб букIунеб буго. Дагъистаналда, гъанситоялъул хважаин гIадин хъизамалде лъугьуней чIужугIадан гьеб гъанситоялъул лагълъун лъугьунин рикIкIунеб буго журналист Светлана Анохиналъ. Гьелъ «Эркенлъи» радиоялъе баян гьабуна ахираб заманаялъ ругин Дагъистаниял жидер ясал хIал-зулму гьечIогон, гIицIго къварид гьаюн йигониги нахъе ячуней хъизамалдаса,цогиял ругин динги хIалае ккун чIужугIаданалъул ихтияралги эркенлъиги гьукъуел.\nСветлана Анохина: «Бищун кIудияб гIунгутIи ккола хIал-зулмуялъул къурбаналлъун ккарал чагIазе кумек гьабулел идараби гьечIолъи. ГIицIго эбел-инсул, рокъосан кумек гурого батIияб кумек щвезе рес гьечIо гьезие. Цогидаб рахъ ккола, гьединал руччабаз, жидее хIал-зулму гьабулеб букIин бахчи ва росасе тамихI гьабизе тIалаб гьабунгутIи. Гьелдаго цадахъ, лъималги ккола хIал-зулмуялда гьоркьоре. ТIубараб дунялалдаго хIал-зулмулъун рикIкIуна рокъосан эркенлъи гьукъиги, кидагосеб инсан рокъосан инжит гьавиги, цогиябги. Нилъер чагIазе гьеб ругьунаблъун лъугьун буго. Жакъа цо лъикIаб рахъ ккола, масала инсуца жиндир яс къварид гьаюлей йигонигицин, гьей гьеб бакIалдаса нахъе ячин, гIадамаз абулеб жоялъул ургъел гьабичIого. Гьелдаго цадахъ, ахираб заманаялъ динги хIалае ккун руччабазул рокъосан ихтиярал хвезариги гIемерлъун буго. Нилъер гьаниб ругьунаб ккола «дие росас гьукъулилан аби» - щиб букIаниги. Хъизам къоралде сверулеб бугилан абизе бегьула».\nЖиндирго эркенлъиги ихтияралги гIумруги хъизамалъе къурбан гьаби битIараб гьечIин, щайгурелъул гьелъул хIасилал цIакъ квешал рукIунин рикIкIунеб буго Светлана Анохиналъ.\nЖакъа Россиялда киналгIаги бакIал такъсиразул 40% кколел руго хъизамалда жанир гьарурал. Жидее хIал-зулму гьабулел кколел руго руччаби, херал чагIи, гIисинал лъимал, камулел гьечIо цо-цо бихьиналги. 20I3 соналъ хIал-зулмуялдаса хварал руччабазул къадар бахун буго 9I00 чIужугIаданалде. БатIи-батIиял сакъатлъаби ккарал руччабазулги лъималазалги къадар бахун буго 46 азаргоялде. Гьел тарихал кколел руго рокъоб гьабулеб хIал-зулмуялъул хIасилал. Официалиял гурел баяназда рекъон, жакъа Россиялда щибаб ункъабилеб хъизамалда жаниб хIал-зулму буго.


Икъраъ » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nЗодиб накIкI биццалъани, бецIлъула тIолго дунял\nКинабниги махлукъалда гьоркьов инсан тIокI гьавун, кIодо гьавун вуго. Камилаб гIакълуги, гIелму-лъайги насиб гьабун буго гьесие. Амма ургъунго хIайванлъиялде живго сверизавуравги чанги лоти дандчIвала.\nИнсанлъи борцунел гIемерал рахъал, хасиятал, гIаламатал руго. Гьезда гъорлъ цебесеб кьерда руго чиясулъ гIелмуги, гIакълъуги, гIамалги цоцазулъ рекъей. ЦIияб жо лъазе, махщел щвезе, жиндирго бажари бугеб рахъалдасан гIадамазе пайдаявлъун вукIине бокьуларев чиясда: «Чийищ мун?» - илан абизе бегьула, ЦIадаса Расулихъего.\nИнсанасул рекIел дунялалъул, рухIияб гIумруялъул балъголъаби рагьулел гIемерал мухъал тана гIакъилзабаз. Бергьараб гъварилъиги, психологизмги, сундехунго бугеб хIайранаб бербалагьиги загьирлъула гьединал пикриял парчахIазул рагIабаздасан.\nКицабиял алпазазда Инхоса ГIали-хIажияс хъвалеб буго: «Зодиб накIкI биццалъани, бецIлъула тIолго дунял, Дур гIелму камиллъани, кибго бецIлъи тIагIуна», - абун. КIудияв гIурус философ Пушкиницаги хъвана: «ШигIру, чIахъаги мун, чIахъаги гIакълу!... Бакъ, чIахъун таги мун, лъугIаги бецIлъи!» - абун.\nДунялалъул цоги диназалдасаги гIемерго цIикIкIун тIалаб гьабулеб буго исламалъ бусурбанаб умматалдаса гIелмаби лъазари, батIи-батIиял мащхелал дурус гьари, сверухъ ругезе хIажаталлъун рукIин. Хирияв МухIаммад аварагасде ( с.т.гI.в.) тIоцебе рещтIараб аяталъул авалаб рагIи букIана : «Икъраъ» - «ЦIале», - абураб.\nБусурбаби цIалдолел рукIаралгIан гIасрабаз гьезухъ дунялги букIана, ахиратги букIана. Гьанжейин абуни, бусурбабазул цIаралда сверухъ питнаби рекьулел руго. Нужерго ракьазда гьабейин нужеего бокьараб тартиб, нижер ватIан исламияб гIадлуялда тейилан суал лъезе кIолеб хIалалда хутIичIо бусурбабаз гIумру гьабулеб цониги пачалихъ.\nНилъ гIадамаллъун рижун ругелъул, щекъералда тIадехун бетIерги гвангвараялда жаниб гIадалнахги бугелъул, пикру гьабичIого, гIелмаби цIаличIого, дунялалда кколелда хадуб хъаравуллъи кквечIого, кинго нилъ тIураларо. Цинги цIидасанги «КватIана, мун, Дагъистан, дунялалда цIакъ гIемер» абулеб кечI ахIулел хутIила нилъ.\nДие хирияб цо назмуялда Инхоса ГIали-хIажияс гьадин хъвалеб буго: «ХIамий сарин ахIун мун сверданиги, Дур сариналъ хIамил хIал хисиларо. ХIеренаб кечI ахIун, мун кьурданиги, Данде кьурдиларо рокьи гьечIеб панз», - абун. ТIехьги, цIалиги, лъай босиги телефоназда ва интернеталда жанир хъирщардиялъ хисуларо. Гьел технологиялги руго жакъа цIакъ къваригIарал ва инсанасе пайда бугел жал, амма академическияб цIали гьез хисуларо. Кагътил ва тIахьазул гIасраби тIаса унел ругилан цо-цоял ахIданиги, щибниги бахунаро гьез кьолеб татуялде ва информациялде.\nШколазул цIалдохъаби куцазе ккола цIалдезе, гьезулъ тIахьазде ва басмабазде рокьи тIирщизабизе ккола. Гьединаб хинаб асар литератураялдехун дилъ бижизабуна ва дунялалъул адабият цIалиялде щуабилеб классалда дун гьесизавуна нижер Гьарадирихъ гьоркьохъеб школалъул гIурус мацIалъул ва литератураялъул учитель ГIабид МухIамадовас. ЦIалдохъабазе рухIияб ва лъаялъул кьучI тIоцебесеб классалдасаго тIамизе кколеблъи бичIчIарав гьев ахирал соназда Гъоркьа Гьарадерихъ росулъ байбихьул классазе дарсал кьолев вуго. РакIалде бачIуна гьес дарсал лъолеб гьитIинаб мех:\n«Лъимерлъидухъ урхъун вуго гьанже дун, Гьоболлъухъе щола гьеб дихъе гIемер. ГIумру цебе бугин, анищазда ракI, ГIащикъго цIалулел Жюль Вернил тIахьал. Дун – хасалил лъимер. Бокьула дий гьеб. Гьайбатлъи цо хъахIаб хъван балеб гIаздал! Дий, гьелъухъ валагьун, букIунеб асар, РекIелъе лъугьунеб сагьвилаб хIалхьи! ТIадбуссинчIони щиб араб лъимерлъи, ЛъалкIал цIигьарила гьелъул каранда. Бакараб почода аскIовги кIусун, Хасалил сардазда цIалила Жюль Верн».\nКультура буго цIакъго кIудияб магIнаялъул, цивилизациялго жанире рачунеб рагIи. ЦIалдолел гIадамал гьечIони, нилъ нахъе ккезе руго. Гьаб колонкаялъул ахиралда абила : - Нужеца «Миллат» казияталъе, гьединго литературияб «Гьудуллъи» журналалъе подписка гьабуни, гьел басмабазул гьурмазда цIализе ракI балел материалал камизе гьечIо. Гьеб кIиябго басма гIуцIулезул кьеразулъ вуго дун. Гьел басмабаз квербакъулеб буго нилъер миллияб мацIги цIарги цIуниялъе.\nБит1араб буго ,дуца бицулеб Х1амзат амма жакъасел цо-цо "рух1аниял церехъабаз"г1аксалда г1адамал адабияталдаса,ва цоги светияб г1умруялдаса дорег1ан гьарулел руго...


Дагъистаналъул тIасабищараб команда 30 маялда республикаялде нахъбуссана. КватIичIого Рио-де-Жанейро шагьаралда тIоритIизе ругел Олимпиадаялъул хIаязда Дагъистаналъул рахъалдаса гIахьаллъизе вуго гIицIго ГIабдурашид Садулаев. ХутIаразул хIакъалъулъ суал рагьараблъун хутIулеб бугин лъазабуна Россиялъул тIасабищараб командаялъул нухмалъулев Дзамболат Тедеевас.\n29 маялда рагIалде бахъана Якутиялда тIобитIараб Эркенаб гугариялъул рахъалъ Россиялъул чемпионат. Киналго цIайиязул хIасилал загьир гьарун, цIиял чемпионал баян гьаруна халкъалъе. Амма гьел хIасилал рукIана Дагъистаналъул тIасабищараб командаялъул гугарухъабиги гIахьаллъичIого рагIалде рахъарал финалиял къецазул хIасилал.\nЭР-ялъ цебеккун бицухъе чемпионат бабйихьараб тIоцебесеб къоялъ, 27 маялда ккараб хIужаялъ кIудияб хис-баси гьабуна турниралда. 57 килограммалъул цIайиялда Дагъистаналдаса спортсмен ИсмагIил Мусукаевасулги, Якутиялда Виктор Лебедевасулги дандчIваялда реферияс тIатIалаго мекъал балалги кьун бергьинавуна Якутиялдаса гугарухъан.\nАмма гьеб дандчIваялъул цIидасан халгьабидал загьирлъана гьенив хIакъикъаталдаги байбихьудаго цеве унев вукIарав ИсмагIил Мусукаев бергьаравлъи. Амма рефериясул гъалатI букIараблъи ва бергьенлъи Мусукаевасе щвараблъи диванчагIазул комиссиялъ чIезабуниги, гьедалъун хIасил хисичIо ва полуфиналиял къецазде виччана Виктор Лебедев.\nГьеб хIужаялъ карабиххинабурал Дагъистаналъул командаялъул нухмалъиялъги хъуй бахъинабуна ва киналго гугарухъабаз инкар гьабуна ургуялде рахъине. Гьеб чемпионталда бергьарал чагIазе рес щола исана Рио-Де-Жанейро шагьаралда тIобитIизе бугеб Олимпиадаялда гIахьаллъи гьабизе.\nДагъистаналъул тIасабищараб команадаялъ гьабураб хIукмуялъул рахъкквечIо Россиялъул тIасабищараб командаялъул бетIерав тренер Дзамболат Тедеевасги, спортивияб гугариялъул рахъалъ Россиялъул федерациялъул нухмалъулев Михаил Мамиашивилицаги.\nГьединго ккараб жоялъухъ балагьичIого чемпионаталда церерахъаян абураб кагъат битIана Дагъистаналъул командаялъухъе республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасги. Амма гьез жидерго пикру хисичIо.\nЯкутиялда ккараб лъугьа-бахъиналда тIасан жиндирго пикру гьадин загьир гьабулеб буго Дагъистаналъул тIасабищараб командаялъул бетIерав тренер Сажид Сажидовас.\nСажид Сажидов: «ДиванчагIаз гьединал хIиллаби гьарулеб тIоцебесеб нух гуро. Амма гьезул гьечIо гьелда хурхун чIванкъотIараб хIукмуцин. БукIарабани гьединал хIужабазда хурхун къабул гьабураб цониги къанун, кIалъазе бакI букIинчIо нижер, амма гьединаб къанун гьечIелъул. Гьединлъидал дица гьезда абуна ниж гIадамаллъун нужеца рикIкIунарел ратани, щибинха гьабилеб. Нужее кIудияб баркалайин, ниж паракъат рокъоре нахъруссинин.\nГьадинаб гуреб, гIадамазул гIадаб диванги бугеб, яхI-намус бугел гIадамал ругеб бакIалде рачIинин ниж хадруккун. Нужецайин абуни 3 копейкалъухъ бичулеб бугин намус. Нуж гьанир ругин гIодорчIун, амма гьал гIолохъабигун дун щибаб къойил дандчIвалин. Гьез тIолеб гIетIги, бахъулеб хIаракатги, гьезда бихьулеб захIматги дида лъалин.\nЖакъа нужеца, хасаб мурадалда рекъон тIоцебесеб кьерда вукIине кколев чисул цIарчIвалеб бугони, хIакъикъаталдги гьеб тIоцебесеб кьералда вугес щибин гьабизе кколеб? Гьебищинха кколеб эркенаб гугари.\nГьанже хутIанин ургуялда сверухъ маххул чалиги чIван гьеб сверун къазе, сверухъ ОМОНГИ тезе хъаравуллъуда. Щибаб нухалда букIунеб гьаб гизма кинаб жойин кколеб? Гьединаб хабар букIана дирги гьезулги. Дида кIолаан Мусукаевасе гьединаб хIилла гьабуниги, гьа щибинха гьабилеб, гьеб кIочон тараб бихьугегиян цогидал гугарухъаби ургуялде риччан хабар къотIизабизе. Амма гьедин гьабизе дида квечIо. Намусалъ къабул гьабичIо».\nГьеб чемпионаталъул хIасилал гьарулаго Дзамбулат Тедеевас абуна жеги кинабниги хIукму гьабун гьечIин, Мосвкваялде щварабго киналъулго хIасилги гьабун къотIизе бугин хIукмуян. Щив ине вугев гугарухъабазул Олимпиадаялдеян гьикъидал гьес абуна гьабсагIаталда ракIчIун лъалин ГIабдурашид Садулаев уневлъи.\nХутIаразул суал рагьараблъун хутIулеб бугин. Дунялалъул ва Европаялъул чемпион, Дагъистаналдаса ГIабдурашид Садулаев Олимпиадаялде гьанжего тасдикъ гьавулев вугилан лъан букIана жеги Якутиялда Россиялъул чемпионат байбихьилалде чанго моцIалъ цебе. Гьелъие гIиллалъун Россиялъул тIасабищараб командаялъул нухмалъиялъ баян гьабуна гьанжелъагIан киналго турниразда гьес босараб ракIчIараб бергьенлъи.\nДагъистаналъул гугарухъабазул цевехъан, Билал Маховасги баян гьабуна щай жидеца Дзамболат Тедеевасулги, Михаил Мамиашвилилги, гьединго республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасулги гьари гIадахъ босичIебали.\nТIоцебесеб иргаялда, командаялдаса тренерал Маирбек Юсуповасги, цогидазги загьир гьабураб пикру бугин киназго ургуялде рахъине инкар гьабеян абураб. КIиабизе бугони гьеб кколила жидер гугарухъабазул вацлъиялъулаб хIукму.\nЖидеца загьир гьабураб дандечIей гьеб гIиси-бикъинаб жо гурин. Жидер мурад бугин гьеб ритIухълъи гьечIолъиялде киназго кIвар буссинаби. Гьелъи гIоло Олимпиадаялде ине букIараб ресги, щвезе рукIарал медалалги къурбан гьарунин гIолохъабаз.


Дагъистаналъул блогосфераялда бищунго гIемер рехсолеб букIана гьаб анкьалъ республикаялъул цIияв нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасул политикиял галаби ва хIукуматалда гьарулел кадровиял хиса-басиял.\nГIемерисез щаклъи загьир гьабулеб буго цIияб хIукуматалъ гIадамазул гIумруялъулъ киналгIаги хиса-басиял гьариялда. Амма руго заман щвелалдего критика гьабизе гIедегIугеян хъвалелги.\nПолитикаялъул ва экономикаялъул институталъул нухмалъулев Дибиров ГIабдул-Насирица хъвалеб буго, нухмалъулев цIияб хъулухъалда тIамун I00 къо ун хадуб гурони критика гьабуларин, гьединлъидал гIедегIугейин гIайибал чIвазе.\n«Нилъеца киназго президентасул рахъ кквезе кколаро, Дагъистаналъул рахъ кквезе ккола»-абун хъвалеб буго гьес Facebook.com сайталда.\nХIамзат Ханишиев абураб блогерас хъвалеб буго, Р. ГIабдулатIиповас тIоцебе конкурсалда рекъон хIалтIуде росизе ругин гьабураб лъазабиялда рекъон гьабулеб гьечIин щибниги. «Цере рукIарал министрал хIалтIуда теялъ бихьизабулеб буго кинабгIаги конкурс гьечIолъи, хIалтIуде росулел руго республикаялъул президент жидеда божизаризе кIварал» - абун хъвалеб буго гьес.\nЖурналист Биякай МухIамадовас хъвалеб буго гъоркь вукIарав нухмалъулесул командаялдаса гIезегIан чагIи хъулухъалда цIунун ругин цIияс ва гьеб мекъаб кадровияб политика бугин. «Дида бичIчIуларо гьел теялъул магIна. Радикалиял хиса-басиял гьаризе ракIалда букIун батичIони, гъоркь вукIаравги нахъе витIун цIияв чи теялъул магIна щиб?»-абун хъвалеб буго гьес.\nБлогеразда гьоркьор гIемерисез кIвар кьолеб буго кадровияб политикаялъул миллиял суалазде. Елена Лена абураб цIаралда гъоркь хъвадарулей блогералъ хъвалеб буго миллаталъул балагьичIого махщел-гьунаралъухъ гIадамал хIалтIуде росулеб даражаялде кида щвезе ругел нилъ абун.\n«Россиялъул президентасул ботIронибецин бугIизабун буго гьеб ахIмакъаб пикру», - абун хъвалеб буго блогералъ. «ГIажаибаб, тIоцере гьарурал лъазабиязда тIубанго данде кколареб политика гьабулеб буго», - абун хъвалеб буго Zaira Mag абурай блогералъ.\n«Щай гьедигIан гIемер министерлъаби къваригIун ругел, транспорталъул министргIаги щибизе, кинаб транспорт гьаниб бугеб?»- абун хъвалеб буго Abu Saidица.\nВасилав Василав абураб цIаралда гъоркь хъвадарулев блогерас хъвалеб буго гIедегIугейин гIайибал чIвазе. «Нилъеда ракIчIун лъала цониги хъулухъ бичун босулеб гьечIолъи, ялъуни Рамазан ГIабдулатIиповас жиндирго гIагарлъиялъе хъулухъал кьолел гьечIолъи.\nГьединлъидал хIалтIи гьабун бажаричIони гьел чагIи хехго нахъе хъамизе бегьула. Гьеб гуребги, нилъеда лъала гьев цIогьор гуревлъи ва жиндие бетIербахъиялъе вачIарав гьечIолъи. 5-6 моцIалъ балагьун чIезе ккола щиб ккелебали, хадур кIалъазе бегьула»,-абун хъвалеб буго блогерас.\nЦойги блогераз гьоркьоб лъураб тема ккана гьаб анкьалъ, рузман къоялъ МахIачхъалаялда тIобитIараб митинг. ГIуцIарухъабаз бицунеб буго митинг тIобитIиялъе гIиллалъун кканин гIадамал рикъиялде ва чIваялде, инсанасул ихтиярал хвезариялде Дагъистаналъул цIияв нухмалъулесул кIвар буссинаби.\nАмма бицана гьединаб митинг тIобитIизе цебего ракIалде букIанин.\nГIуцIарухъабазул цояв Маматхан БайсултIановас Эркенлъи радиоялъе бицана митингалъул хIакъалъулъ.\nМаматхан БайсултIанов: «Нижеца киназго митингалда рукIараз тIоцебе баркана цIияв президентасда хъулухъ ва абуна къаси-къад чIечIого хIалтIизе ругин гьесда цадахъ ритIихълъиялъе гIоло хIалтIизе гьесда ракIалда батани.\nЖакъа рикъулел чIвалел гIолохъабиги, холел полициялъулалги, гьаб балагь гьоркьоб къотIизабизе кколин. Гьел кIиялго нилъер васал руго, гьел цIунизе ккола цоцаца чIваялдаса. Гьеб букIана аслияб тIалаб, тIокIал батIиял тIалабал гьечIо, къануналда рекъон киналго хIалтIизаре абураб тIалаб гурони».\nИнтернеталда харбал раккун рукIана митинг гIуцIулеб бугин цIияв республикаялъул нухмалъулесда данде цо-цо политикиял къуватаз. Амма гьеб ритIухъ гьабулел далилал жеги гьечIо, гIуцIарухъабазги гьеб пикру гьереси гьабулеб буго.\n«Северияб Кавказалъул курортал» абураб идараялъул нухмалъулев, Дагъистаналдаса бизнемен АхIмад Билалов Россиялъул президент Владимир Путиница гьеб хъулухъалдаса нахъе витIиялъул хIакъалъулъ хъвалеб букIана Дагъистаналъул блогераз. Гьезул гIемерисезул пикруялда рекъон, АхIмад Билалов гIайиб гьечIого нахъе витIун вуго.\n«Сочи шагьар Олимпиадаялде хIадурулеб комитеталъул вице-президентасул хъулухъалдасаги гьев витIиялъ бицунеб буго гIилла гьелъулъ гьечIилан»,-абун хъвалеб буго Алан абураб цIаралда гъоркь хъвадарулев блогерас.\nДавид Давидов абураб цIаралда гъоркь хъвадарулев блогерас рикIкIунеб буго АхIмад Билаловасда тIаде гIайиб тункун бугин, лъиде бугониги тункизе кколеб букIун. «ЦIодорав чи вуго Владимир Путин.\nГIайиб тункизе цIакъ санагIатав чиги ватун вуго гьесда. Кавказияв, дагъистанияв вукIун вуго квеша чи. ГIурусал рохун руго, Сочиялда гIарац нахъойги бикъулеб буго» - абун хъвалеб буго блогерас.


Вехьасул хIалтIудаса захIматабги гIакъуба бихьулебги хIалтIи гIемер батиларин ккола. Гьава-бакъалъул шартIазухъ, сордо-къоялъухъ балагьичIого, хIалтIулел гIухьби кидаго рукIана ва жакъаги руго реццалъе мустахIикъал гIадамал. Гьединазул цояв ккола 41 соналъ гIияда хадув вугев Макъсудов МухIамадрасулги. Гъуниб районалъул ЧIохъ росдал Хъумторхъала районалда бугеб СПКялъул гIиял бригадаялде ниж щведал, Кудалиса МухIмадрасулги ЦIияб ЧIикIаса Изаев ГIабдурахIманги нижеда ратана гIиял рехъенгун авлахъалда ва гьенибго ккана гьезулгун гара-чIвариги.\n- МухIамадрасул, кинха бугеб вехьасул хIалтIул иш?\n- Гьаб расги бигьаяб хIалтIи гуреблъи киназдаго лъала. Амма цIакъго квешаб бугинги абиларо. ЧIараб бакIалда, хъутабазда цIикIкIараб захIмат баччизе кколаро, амма нухдаги, ниж щолел ЛъаратIа районалъул мугIруздаги гIезегIан захIмалъаби дандчIвала.\n- Дурго хIалтIул къоялъул бицани…\n- ГIи къинлъулеб заманалда хIалтIи байбихьула радал 6-ялда ва халат бахъуна къаси 1-2 тIубазегIан. Гьедин хIисаб гьабуни, хIалтIул къо бащалъула 20-21 сагIтида.\nАмма гьединаб низам кидаго гуро букIунебги. Цо моцIалъ кIвараб яхI бахъизе ккола, хутIараб заманалда хIалтIи уна сезоналда рекъон. Нижее бихьизабураб гIодобкъо гьечIониги, хIажалъи ккедал цояз цоял хисула, отпускалъги уна 10-15 къоялъ.\n- Дуего бокьун тIаде босараб хIалтIийищ гьаб яги…\n- Дица лъугIизабуна техникум, дун ккола зоотехник. ГIияда вукIарав эменги херлъун, гьесул бакIалда цо нухалъ ун, кIиго нухалъ ун, бригадирлъун вукIарав вакьадасе кумек гьабулевин абун хутIана вехьлъуда.\nАмма цебе вехьасе щолаан лъикIаб мухь, нижерго гIи бихьизабураб нормаялда рекъон гурони хьихьизе толароан. Гьаб заманалда щолеб мухь дагьаб бугониги, вехьасул ихтияр буго СПКялъул гIияда цадахъ 300-гIанасеб бетIер жидергоги хьихьизе.\n- Жакъа дур тIалабалда чан гIиялъажо бугеб?\n- Гъоркьиса соналъул июлалдаса нахъе дидаги ГIабдурахIманидаги хадуб букIана 1400 чахъу.\nКъинлъарал цогидазухъеги ун, гьабсагIаталда буго 600- 650-гIанасеб бетIер.\n- Щолеб мухьалъул бицани…\n- БетIер рикIкIун - 25 гъурущ. Гьабураб къотIи-къаялда рекъон, учузаб багьаялде 3 куйги кьола (хадуб гьеб гIарац тIаса ккола дир мухьалдаса). Щибаб моцIалъ чIобого кьола 9 кило гьаналги 24 кило ролъулги.\n- Дурго чан гIиялъажо бугеб?\n- ГьабсагIаталда буго 15-20 бетIер, гьелги СПКялъ хьихьула чIорого. Дир буго 4 хIайванги, гьезиеги харил рахъалъ кумек гьабула магIишаталъ.\n- Гьаб буго гIи къинлъулеб заман. Бахъараб кьегIералъухъ мухь кьолищ? Дурго гIиял къунцIараб квасул къисмат кинаб букIунеб?\n- КьегIер лъикI бахъани, цIикIкIуна кьолеб гIарцул къадарги. Квасул къимат гьечIелъул, цIазеги цIан къунцIараб квас нижеца кьола СПКялде. Бичизе кIвараб багьа гьелъ нижееги кьола.\n- ГIемер кколищ гIи бикъа-хъамиялъул, хъумуралъ чIваялъул хIужаби?\n- Ахираб заманалда цIогь гьечIо. Амма гIемерлъун руго бацIал. Дагьабниги ниж тохлъани, гIи пасат гьабизе хIадурго рукIуна гьел. Нижер руго цIакъал гьаби. БетIергьанасул ва гьезул кумекалдалъун ахирал соназда цониги ккечIо хъурмица гIиялъажал чIваялъул хIужаби. МагIарда гIемерлъун руго циялги.\n-ГIемер кватIичIого байбихьула гIи магIарде гочинабизе. Кинал захIмалъаби гьеб заманалда нужеда дандчIвалел?\n- ХIакъикъаталдаги гIемераб къо бихьула. Санайил къварид гьабула гIиялччубури (скотопрогон), дагьлъулеб буго кваназе гIи биччазе бегьулеб бакI. ГIемерал бакIазда нухал руго хун, цо-цо бакIаздаса хIама-чу бачине кIвеялдаса ун буго иш. ГьечIо гьезухъ балагьулев, гьел къачIалев чи.\n- ТIаде вачIунев чиги гьечIони, дур кьерилазги дагь-дагьккун гьаб хIалтIи тани, хадуб щибха ккезе бугеб?\n- ГьабсагIаталда кумек хIажатаб хIал буго. ХIалтIулев чиясул къимат гьабуларогоги гьечIо, кьола гIарцулал премиялги, цогидал сайгъаталги. Чанго соналъ цебе диеги кьуна «Заслуженный животновод России» абураб цIар. Амма лъикIал шартIал ругел бакIазде хIалтIизе унин абун лъиданиги гIайибчIвазе бегьуларо. Кьолеб мухьги цIикIкIинабун, гьаб хIалтIи бокьуледухъ лъикIал шартIалги чIезарун гIадамазул гъира базабизе бажарани, гIияхъанлъиялда рухI речIчIилаан.\nГьенибго ниж дандчIвана 51 сон гIияхъанлъиялъе кьурав, хIалбихьи бугев вехь, Гъуниб районалъул ГIобохъ росулъа «Дагъистаналъул халкъияв бахIарчи» ГIабдулбасир ГIабдулбасировгунги.\n- ГIабдулбасир, дуца бан буго 67 сон. 51 соналъ гьабун буго вехьлъи. Жакъа хIисаб гьабуни, гIадада араблъун рикIкIунищ дуца гьеб заман?\n- РикIкIунаро. Дица тIаса бищана гьаб, гьалдаса букIана бетIербахъи. Бихьана гIезегIан захIмат, лъана гIатIилъи-къварилъиялъул къимат. Гьаб хIалтIуда бечелъизеги бечелъичIо дун, мискинлъиялдаги вукIинчIо.\nДругие материалы в этой категории: « Рохьил ахалъуда ватана Къурбан\n12:33, 21 апреля 2021, 40


Богосальул мугIрузул гIодоблъиялда, Ганди гIурул кваранаб рахъалда тIиндадеридаги хуштадеридаги гьоркьоб буго районалъул ТIисси росу. Гьеб гьитIинаб росдал буго жеги рагьичIеб бечедаб тарих. Дун чанго сонапъ хIалтIана гъеб роcдал гьоркьохъеб школалда тарихальул мугIапимлъун ва завучлъун. Гьеб заманалда жаниб дица жигар бахъана, кIвараб хIалалъ тIиссадерил харабазда цIехон, архивазда, газетазда, журналазда хъирщун, балагьун гьеб росдал тарих лъазабизе ва гьеб бакIаризе.\nСабля найдена на месте древного поселения Шуграхан в районе селения Тисси\nТIисси росу буго майдакалда, бакълъул рахъалда. Росулъе буго машинадул гIатIидаб шагьранух, росулъ-гьитIинабго xIop. Росдада нахъасан буго кIудияб мегIер, мугIрул лабаллъабазда хурзал, цебехун буго беричаб накIкIилги махилги жубараб рохь. Росдада гъоркьехун чвахулеб буго гьобо хIалтIизабизе гIураб кьуваталъул лъар, бакъбаккул рахъалдехун руго гIaтIидал, гIи-боцIуе санагIатал мугIрул. Харабазул биценазда рекъон, гьанже росу бугеб бакIалда букIун буго «Щугъри» абулеб хьалаялда вукIарав ханасул гIи-боцIи хьихьулеб кули ва рекьулел хурзал. Колодаги рукIун руго боцIул ва магьил тIалаб гьабулел гIухьби ва хъаравулзаби. Гьеб кулиялда цIарги «МилъичIи» (бакъда) абун букIун буго. Гьеб кули букIиналъе нугIзаллъун ккола гьанже росу бугеб бакIалдаса тIадехун бугеб Зинала майданалда ругел хурул ссанал. Гьелдаса дагьаб тIадехун, росдадаса анльго километралъ рикIкIад, бакъбаккул рахъалдехун буго некIсияб, борхатаб гохIда сверухъа вачIунев чи вихьуледухъ бараб, сверухъ галан къан щула гьабурабин абулеб некIсияб росу букIараб бакI. Гьелда цIарги «Щугъри» букIун буго.\nГьениб росу букIиналъе нугIлъи гьабула 1966 со-налъ Г1исакъов МухIамадица къватIибе бичараб Дагъистаналъул археологиялъул памятникалин абураб гIехьалъул 89 гьумералда бугеб «ТIисси росдадаса рикIкIад, бакъбаккул рахъалда буго некIсияб росу букIараб бакI. Гьениб тIиссадерида ратулел рукIун руго мазгарул батIи-батIиял тIагIелал ва цебе заманалъул ярагъ» абун 1089 хъвай-хъвагIаялъ. Гьенибго гьес хъвалеб буго: «Къоабилеб гIасруялъул байбихьуда тIиссадерида «Щугъри» росу букIараб бакIалда ратун руго чиясул жинсалъул сурат бугеб мазгарул алат, мазгарул ункъбокIонал курхьабигун 2 рахасги. 1903 со-налъ гьеб къайи-матахI тIиссадерил гIадамазухъа босун буго археолог A.M. Заводскияс. Гьел гьабсагIат цIунун руго Москваялда бугеб пачалихъалъул тарихалъул музеялда»-абун.\nГьабсагIаталда чIваданалде сверараб гьеб некIсияб росдал гьоцIаби жеги лъаледухъ руго, гьенибго буго хабалазул гIуж-мухъги. 1949 соналъ, харабаз бицухъе, ТIисси бачIун букIун буго бетIералда Дибир Атаевгун Дагъистаналъул археологазул экспедиция. Хабал ругин абун щаклъи кканщинал бакIал рухъун хал гьабидал, гьезда гьенир ратулел рукIун руго гIадамазул рукьби, гьоркьохъеб гIасруялъул халичаби, хьагал, пахьул курхьаби, ратIлида рукъулел батIи-батIиял гIаламатал, батIи-батIиял роценазул щагIил хъуби. Щугъри некIсияб росу букIиналъе тIадехун рехсаралъ нилъее чIванкъотIун нугIлъи гьабула. Чаналиго соналъ цебе гьениб батараб хвалчен гьабсагIат цIунун буго росдал библиотекаялъул нухмалъулев М. Г1абдулаевасухъги.


МахIачхъалаялъул рагIалда Семендералда арбагI къоялъ букIараб хасаб операциялъул хIасилалда чван вуго ункъго чи. Гьедин лъазабулеб буго Миллияб антитеррористияб комитеталъул пресс-хъулухъалъ. Лъазабулеб букIана сверун ккураб рокъоса цо чIужугIадан къватIие ячIанин ва мадугьалихъ ругел рукъзабахъа гIадамал нахъе гочинарун рукIанин. Дагъистаналдаса гьединал лъазабиял гIемерлъулел руго ахирисел къоязда. Лъиде данде гьарулел ругел гьел хасал операциял, «рохьахъе» унел щал ва кин гьезул къадар дагьлъизабизе бегьулеб?\nИргадулаб хасаб операция тIобитIана Дагъистаналда 7 маялда. МахIачхъалаялъул Семендер росулъ чIвана изну гьечIого яргъид гуцIаразул къукъаялде гъорлъе унев ункъоявилан лъазабуна низам цIунулез. Терроралде дандечIараб миллияб комитеталъул лъазабиялда рекъон, «махIачхъалаялъулабин» риккIунеб рохьилазул къукъаялде гъорлъе унел рукIана чIварал ва гьел хIадурлъулел рукIун руго маялъул байрамазда терактал гьаризе.\nГьанибго тIаде жубала, гьал къоязда хасаб операция тIобитIана Хасавюрталдаги. Гьенир чIвана рос ва лъади ва гьел кIиялго рохьилазде гъорлъе унеллъун рукIанилан лъазабуна къуваталъул идарабаз. Жибго Хасавюрталда ахIвал-хIал хIалуцараблъун хутIулеб бугин абизе бегьула – гьениб анкь унеб гьечIо терроралда хурхарал такъсирал ккечIого. Мисалалъе, 5 маялда шагьаралда полициялъул хIалтIухъан чIвазе хIалбихьана цояз. Полициялъулав захIматго лъукъана ва азарханаялда вуго. Гьев чIвазе хIалбихьарални рохьилал ругин жидехъе оперативияб информация щванилан лъазабуна нихзам цIунулез.\nГьединго гьал къоязда къуваталъулаз Гъарабудахкенталда лъазабуна терроралде данде чIараб низам. Изну гьечIого яргъид гIуцIарал къукъабазде гъорлъе унел цIехолел ругин гьезилан лъазабуна Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъ.\nДагъистаналда ругел изну гьечIого яргъид гIуцIарал къукъабазда тIаса «Эркенлъи» радиоялъул мухбир кIалъана эксперт Ирина Стародубровскаягун. Гьей ккола Егор Гайдарил цIаралдалъун бугеб экономикияб политикаялъул Институталъул хIалтIухъан, гьениб гьелъ бачула «Политикияб экономия ва регионалияб цебетIей» абураб гIелмияб курс. Стародубровская чанги нухалъ Дагъистаналдаги щвана ва гIемерисала гьей росабалъ уна ахIвал-хIалалъул цIех-рехал гьаризе.\nЭксперталъул рагIабазда рекъон, изну гьечIого яргъид гIуцIаразда гъорлъ динияб идеологиялъул тIалабал гьарулел къанагIат гурони гьечIо. «ГIемер чагIи рохьазде уна къисас балагьизе. Мисалалъе, гIолилав полициялъ кколев вуго, гьезие батIалъи гьечIо, бугищ яги гьечIищ гьесул гIаийб пуланаб такъсиралъулъ. ГIакъубабиги кьун гьев мукIурлъизе тIамулев вуго. Яги гIагарлъиялдаса чагIи колел руго, гьезие гIакъубаби кьолел руго. Гьелдалъун гIемер чагIи рохьилазухъе уна къисас босизе гIоло», - илан абуна Стародубровскаялъ.\nИзну гьечIого яргъид гIуцIаразда гъорлъ руго гIарцуе гIоло арал чагIигиилан рикIкIунеб буго эксперталъ. Гьелъ абухъе, гьел чагIазда гьоркьор руго хIакималгун бухьенал ругелги. «ГIарцуе гIоло рохьазде аразда бичIулеб гьечIо ракълилаб гIумруялде тIадруссине гьезие захIмат букIине бугеблъи. Гьединго жал джигьадалъе гIоло рагъулел ругин абуралги гIемерисала дин щиб жо бугебали лъаларел такъсирчагIилъун ккола», - ян абуна эксперталъ.\nТерроралде данде кин къеркьезе кколел? Рохьилазул къадар кин дагълъизабилеб, радикализм кин тIагIинабилеб? Гьел суалазе жаваб кьолаго Стародубровскаялъ абуна Дагъистаналъул хIукуматалда чIегIерабги хъахIабги гурони бихьулеб гьечIин. Гьелъул пикруялда рекъон, хIукуматалъ рикIкIунеб буго традициялъулаб исламги радикалияб исламги гурони гьечIин. «Радикалияб исламалда гъорлъ ругел хIукуматалда террористаллъун рихьулел руго», - илан абуна гьелъ.\n«Цоязе ислам ккола гIумру кин гьабизе кколебали рехсараб системаялъун. Гьел чагIазе жамгIияб яги динияб хIаракатчилъи расниги къваригIараб жо гуро. Гьезие гIадатго гIумру гьабизе бокьун буго хIижабги бан, такъияги ретIун. Гьел буссурбабазе кинабгIаги квал-квал букIино колларо», - ян абуна Стародубровскаялъ. Гьединго гьелъ тIаде жубана исламияб жамгIияталъул тIалабал цIунулезеги, политикияб къацандиялда гIахаллъулел буссурбабазеги квекIенал рукIине кколарин пачалихъалъул рахъалъан гьел чагIаз жидерго хIаракатчилъи къануназда рекъон бачунеб бугони.\n«Радикалиябилан абулеб исламалъул рахъкколеллъун рикIкIунезда гъорлъ гьединго руго диналъул тIалабалъ ярагъги кодоб ккун цIунизе кколин абулелги, амма гьелги рикьине бегьула лъабиде», - илан бицана Стародубровскаялъ. Гьелъ абухъе, руго лъачIого ккарал, руго гьединго исламалъул жамгIияталъул тIалабал яргъица цIунизе кколин риккIкIунел, амма ярагъ гIодоб лъезе хIадурарал, руго рагъулаб гуреб нух бихьуларел. Гьеб лъабго къокъаялъе батIи-батIияб политика букIине кколин пачалихъалъулилан, рикIкIунеб буго эксперталъ.\nИрина Стародубровская: «ТIоцебесеб къукъаялде гъорлъе унел рохьаздаса тIадруссинаризе ккола ва гьел тIадруссинариялъул программаялъе кинабгIаги квекIенги гьабизе кколаро. Лъабабилеб къукъаялъе гьабизе жо гьечIо: гьез ярагъалъул нух тIаса бищана ва гьелгун къуваталъул гурони мацI бицине кколаро. Амма кIиабилеб къукъагун щиб гьабилеб? Гьеб суал буго бищун захIматаб. Гьеб къукъагун суал тIубазабиялъе чанги механизм хIалтIизабизе ккола. Мисалалъе, гьез ярагъ гIодоб лъуна, амма тамихIалдаса гьел эркен гьарулел гьечIо, амма ритIулел руго гьел Дагъистаналда ругел яги Дагъистаналда гIагарда ругел туснахъазде. Яги гьел чагIазе амнистияйищ гьабизе кколеб? Дида кколеб буго, кIиабилеб къукъаялъул сулалда тIаса жамгIияталъул диалог букIине кколин ва гьениб бицине кколин кинал инструментал хIалтIизаризе бегьилел».\nСтародубровскаялъ гьединго тIаде жубана, Дагъистаналъул хIукуматалъ хIаракатбахъине кколин кIванагIан гIемер чагIи рохьаздаса ракълилаб гIумруялде тIадруссинариялъеян.