Лъимер гIодидал, гIодулеб, гьеб гьимидал, гьимулеб. Букъараб заргIанасеб гьелъулъ бугеб гучги къуватги.\nКиниде къуларай чIужугIадан-эбел. Бугебдай ракьалда гьелъулалдаса берцинаб сипат, сунцадай борцунеб гьеб берцинлъиялъул багьа? Лъималазул хиялазулъ релъилъунги чIолеб, гьезул пикрабазе бакълъунги гьимулеб, гьезул анищалгун дунял сверунги свакалареб эбелалъул рекIеда рекIунеб бугеб кьавуялъ кьватIизабулеб гIумруги, гIумруялъул гIидра цIалун биччиледухъ зоб-ракьалъ тIолеб магIуги, речIалел тIугьдулги, тIупун лъураб пашманлъиялъул накIкIги, гьеб вахIшилъиялдаса борчIизе лъимадул хIасраталъухъги балагьун, сири балеб дунялги.\nТIадегIанас, талихIги кодобе кьун, гьелда куркьбал гъейилан дунялалде йитIарай хIикматай хIурулгIиналъул рекIелъ щай щайтIан рещтIунеб бугеб?\nГIумру кунчIизабизе къуват бугеб эбелалъул ракI, щай мун ганчIиде сверулеб бугеб? Щай мун бицалъулеб бугеб, лъимадул магIу жанибе тIинкIилареб хIалалда?!\nЩай духъего унеб нухда заз бижизе тараб? Даимаб ихгун букIине рес букIараб дуца щай ихтияр кьолеб бугеб хасалие, духъе кIетIезе?\nЛъимадул гьимиялъ хIеккинабулеб букIараб мун… Гьелъул угьи-зигараялдаги бухIараб магIуялдаги кIолеб гьечIо дуда чIвараб цIер биинабизе.\nУлбуз рехун тарал лъималаз цIурал лъималазул рукъзалги лъимал ругел эбел-инсуца цIурал херазул рукъзалги.\nОгь, эбелалъул ракI!!!\nЩаялиго гьал дир пашманал пикрабазда гъоркь гъолбас гьабуна гьаб хадусеб лъугьа-бахъиналъги.\nДица цIалана гьелъул хIакъалъулъ социалиял гьиназда. Нужецаги цIалун батила, бугониги, цоги нухалда ракIалдещвезабизе бокьун буго вахIшилъиялъул хIалимлъиги мугьалги рекьун, хъачIлъиялъ лъалъараб эбелалъул кваркьидакь бугеб кечI.\nЦо лахIзаталъ гIинтIаме.\nБразилиялъул Сан-Паулу штаталда бугеб Кампинас шагьар. Дагьаб цебегIан гIадамазул ракIал гъанцIизарулеб лъугьа-бахъин ккана гьениб.\nКIиго дунял: цояб – вахIшилъиялъул цIураб, цогидаб – гурхIел-рахIмуялъул иццал раккараб.\nГьеле гьеб кIиабилеб дунялалда баккараб гурхIел-рахIмуялъ хвасар гьабуна, талихIалъе саламги кьун, лъикIал къасдазул цIияб дуняладе бачIине букIараб лъимер.\nГьелдаса инкар гьабуна тIоцебесеб дунялалалда бугеб вахIшилъиялъул гъамутакье ккарай чIужугIаданалъ.\nАмма гьелъул гъалатI битIизабуна, къватIахъ тира-сверулаго, къоял тIамулеб бугеб гьвеялъ.\nРищни-къулалъ цIурал контейнеразда сверухъ сентIелеб букIараб гьелда батула гьанжего гьанже гьабураб лъимер. Цабзаз гьебги ккун, рищни-къулалъул къалахъа къватIибе гьве баккун бачIиндал, гIадамал рихха-хочула.\nГьезда рагIичIониги бихьичIониги, гьеб лахIзаталъ зобалги ракьалги цоцалъ кьабураб гьаракьалъ гъугъ гьабураб сверухълъиялда сахлъулареб ругъун лъун батула эбелалъул ракIалъ…\nЛъимерги баччун, гьве уна гIагарда бугеб минаялъубе. Гьелъул бетIергьан чIаралъуйго гIунун хутIула, гьвеги лъимерги рихьидал.\nГьвел балагьиялъ гьарулеб букIана лъимер хвасар гьабейилан.\nЛъимер больницаялде щвезабун буго, ва тохтурзабаз абун буго гьелъул гIумруялъе хIинкъи гьечIилан. Полициялъ ялагьулей рагIула эбелги.\nЭбелин абизегIаги бегьиладай гьелда?\nГьве рокъобе бачине бокьаралги гIемер рукIун руго, амма гьелъ тIасабищун буго жиндиего ругьунаб эркенаб гIумру. Гьелъие Анжела абураб цIарги кьун буго бразилиялъулаз.\nДица гьанир гъоркьехун кьолел руго гIумруялдаса лъугьа-бахъинал.\nГьезул цо-цояздаса чвахулел руго гурхIел-рахIмуялъул иццал, цогидаздаса бецIцIулеб буго магIил гIор.\nАхIмадида батараб талихI\nДир гьудул Сапиятил буго жийго бетIергьанаб тукен. Гьей, рогьиналде яхъун, уна тукаде. Гьеб къоялъги цудунго тукаде арай гьей лъалхъана, нуцIил кIалтIа багъа-бачарулеб жо бихьидал.\n- ВахI!. Щиб жодай гьеб. Йохъ! Батизе рес гьечIо гьеб жо лъимер,- илан щакдарана гьей.\nАмма лъимадул гIодиялъ тIуркIизаюрай гьей цIоро-гъорон хутIана…\nДолдаса нахъе ана 15 сон. ГьабсагIаталда ГIумар цIалулев вуго анцIабилеб классалда. Гьавурай эбелалъ кьурун кодоса бахъараб талихI гьесие сайгъат гьабуна гIагарайлъун лъугьарай чияр чIужугIаданалъ. Гьелъул рекIелъ батана ГIумарида талихIалъул бакъ. Гьеб бакъул чIораз веэдулев вугев гьесда жеги лъаларо Сапиятица бакараб талихIалъул цIадул кунчIиялъул багьа.\n- Зама-заманалдасан, къадги къасиги, рекIелъ гьалагаб цIа рекIуна, цо-цо хIинкъун тIуркIунги йорчIула. Унго-унгоги яккун ячIинадай гьесул эбел, бицинадай гьелъ васасда гьесул къисматалъул хIакъикъат? Гьелда лъалеб батиларищха вас вугеб бакI. Гьеб къоялъ дун, ракIги кьвагьун, хвезе йиго. Диеги рос АхIмадиеги гьев нижерго лъималазда ващад гьавун вокьула. Лъималазеги цIакъго хирияв вуго гьев. Гьез гьев гогьдаризавун толев куцха,- йилан бицуна Сапиятица.\nБерцинлъиялъ хвасар гьабураб херлъи\nГIободаса Алпасанат Хважаева йиго къисматалъул кьогIлъи хIехьезе ккарай, цо вугев вас хвалица кодоса вахъун аниги, яхIалъул хIубиялде кьватIи рехичIей, сабурай, мутIигIай чIужугIадан. Гьале гьадинал руччабаз берцин гьабун буго нилъер гIумруги. Гьелъ гьабулеб бугеб хIалтIи кIудияб гьунарлъун рикIкIине бегьичIониги, жакъа гьеб ккола сверухълъиялдаго нур базабулеб иш.\nЛъиениги балъголъи гуро харабазул рукъзабахъ, аслияб къагIидаялда, лъимал ругел эбел-эмен рукIин. Гьеле гьединаб бахьикъосараб заманалда Алпасанатица, магIарухъаги ячун, жидедаго аскIой хьихьун йиго росасул ункъгIал. Цо-цо щола дунги гьезухъе. ПатIимат-кIодол берал кенчIелел рукIуна, херлъидал щвараб талихIалдаса гIорцIуларого. Росги хун, ялгъузго хутIарай гьелъие сабабалъе йитIун ятана Алпасанат. Унго-унгогиха, гьелъ ПатIиматие бицунеб лъимадуе гIадаб кIарчамаб мацIги. Абизе бегьула, хIалтIигицин танин гьелъин, ПатIиматида хадуб хъулухъ гьабизе рокъой чIезелъун. Алпасанатидаги гьелъул рухIияб берцинлъиялъ хвасар гьабураб херлъиялъул гъанситохъ гIодой кIусун йигей ПатIиматидаги баркула ихгун цадахъ нилъехъе рещтIараб байрам. Эбелги ясги гIадин цоцазе хиралъарал гьезул бакъ киданиги бахчугеги къварилъиялъул хьухьаз.\nАбубакарил талихIалъул кечI\nГъизляралда гIумру гьабун йиго цоги берцинай гIадан ПатIимат. Гьелъул берцинлъиялъги хвасар гьабуна къисматалъул кIичIикье ккезе бахъараб гьитIичил гIумру. Гьелъухъе цо гIолохъанай эбелалъ хьихьизе щвезабун букIана гьанжего гьанже гьабураб лъимер. Жий лъагIалидасан тIадюссинилан къотIиги букIана гьелъул. Амма гьитIичил бабал хабар къотIана. Гьей ялагьизеги лъугьун рукIана. ГIагарлъиялъ ПатIиматида абулеб букIана лъимер лъималазул рокъобе щвезабейилан. Гьелъ киназего жаваб кьолаан, васги гьениве кьун, жинда макьу щвезе гьечIилан. ГьабсагIаталда, талихIалда къвалги бан, гIун вачIунев вугев Абубакар вихьидал, рухIдаллъизе бачIуна гьесда. Гьесул лъимерлъи чIобоголъиялдаса хвасар гьабурай хIурулгIиналъул сариназухъ гIенеккидал, цебе бачIуна улбуз рехун тарал лъималазул къиса. Гьале доб рухIияб берцинлъиялъ хвасар гьабураб гIумруялъул кечI. Гьеб кочIол гьаракь тIагIунгеги Абубакарие гIагараблъун лъугьараб ва даим гьединаблъун хутIизе бугеб хъизамалъул гъанситохъа.\nПрочитано 597 раз\tПоследнее изменение Вторник, 02 апреля 2019 13:32\nДругие материалы в этой категории: « 31 январь - ювелиразул халкъазда гьоркьосеб къо\tБесланалъул саринал »\n21:04, 16 мая 2022, 221\n21:00, 16 мая 2022, 327


Пагьмуял гIолилазухъ гьоболлъи бана\nРеспубликаялъул бетIер щвана «Кванториум» абураб лъималазул технопаркалде\nДандчIваялда рукIарал цIал-дохъабазде гьадинаб хитIаб гьабуна республикаялъул бе-тIерас: «Нуж руго гIелцоязе гурелги, чIахIиязеги мисаллъун. ГьабсагIаталда нужер цIалиялъе лъикIал шартIал гIуцIун чIахIиязухъа бажарани, гIагарал соназда Дагъистанги цебетIезе буго. ЦIалулъ икъбал гьарула дица нужее, щайгурелъул гьеб мехалъ нужер нухккун унеб жамгIиятги букIине буго ритIухъаблъун, киналго рахъаз цебетIураблъун ва гьединаб жамгIияталда гьоркьоб гIумру гьабизе гъирабазе буго киназулго.\nДагъистан буго цIакъ гьайбатаб республика ва нилъеда бараб буго гьеб цогидал регионаздаса лъикIаблъун букIинаби. Гьелъие гIоло гIемер хIалтIизе ккола, ва дир хьулги буго нужеде: нужер мисал буго нижее хириябги кIвар бугебги», – ян.\nЦIалдохъабаз гIемер суалал кьуна республикаялъул бетIерасе. Гьесги гъираялда кьолел рукIана жавабал. Владимир Васильевас гьезие бицана промышленнияб цебетIеялъул хIакъалъулъ (Гъизляралъул КЭМЗалъул ва цогидал предприятиязул мисалалги рачун).\nЛъикIал цIалдохъабазе Васильевас кьуна сайгъаталги.\nПрочитано 173 раз\tПоследнее изменение Пятница, 28 декабря 2018 13:38\nДругие материалы в этой категории: « ХIасанхIусеновазул ахIи Путинида рагIана\tБергьаразе шапакъатал »


АхIулгохIда аскIоб нухде кьуру тIуна » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\n2018 соналъул 17-абилеб январалда цIидасанги АхIулгохIда аскIоб республикаялъул кIваралъул шагьранухде кьуру тIуна ва чанго сагIаталъ нух къан букIана. Нусазаридасаги цIикIкIун чияс гIумру гьабулеб магIарул 6-7 районалде хьвадулеб гьеб нухалъул кIудияб хIажалъи ва магIна буго. Амма, гьеб нух бахъулаго, гьенибе биччараб гIарац пачалихъиял хъулухъчагIаз къанцIон, букIине кколеб куцалда, инсанасе хIинкъи гьечIеб хIалалда гьеб шагьра гьабун гьечIилан абулел цIех-рехчагIиги руго.\nАхIулгохIалдасан бахъараб шагьранухалда тIасан анцI-анцI соназ бахIсал унел руго магIарулазда гьоркьорги. Араб гIасруялда, XX къарнуялдаго рукIана, гьеб нух бахъизе бегьулилан цоял, бегьуларилан цогидал, гьеб хIажат бугин лъабабилел, къваригIунго гьечIин ункъабилел хъвадарулел, пикраби загьир гьарулел. Ахирги нилъер халкъалъул машгьурал ва гIелму-лъай гъваридал гIемерисел гIалимзабаз изну, патва кьуна гьенисан нух бахъизе. АхIулгохI кидаго букIана ва хутIила магIарулазе, бусурбабазе, миллатцоязегун динцоязе мукъадисаб, тIадегIанаб бакIлъун. Гьединлъидалин гьеб мегIер, гьеб шагьидзабазул гIаммаб хоб ва гьезие алжаналде бугеб рагьу кидаго кIудияб хIурматалда рехсолеб ва гьенире зияратал гьарулел.\nАслияб суал букIана гьединаб мукъадисаб ракьалда квербагъари гьабизе бегьиладай, гьениб ракь бухъизе, кьураби кьвагьизе, нух лъезе, тоннель бахъизе рекъараб бугодаян абураб. ЧIахIиял гIалимзабаз гьеб иш бегьизабуна. Гьедин нух бахъидал, аза-азар гIадамазе АхIулгохIил ахаде зияраталъ хьвадизе, гьенисан унаго, «ПатихIа» рехизе санагIалъиги ресги ккана.\nАхIулгохIдасан бахъараб нухлул магIишатияб рахъ\nЛъиениги балъголъи кколаро, гьаб инсаният бижаралдаса, чIахIиял нухал ругел бакIазда росабигун шагьарал гIун рачIин, гьелъ гIадамазул магIишат, даран-базар борхизаби. Гьедин живго Рекъав Тимурицацин чабхъенал гьаруна, КIудияб Чиллаялъул (Дарайдул) нухалда тIад кверщел гьабизелъун. Римазул империялъул кьучI букIана, гIурул ханаз ва ганчIаз бокьараб, гIатIидаб нух.\nАхIулгохIдасан нух бахъиялда данде чIун рукIана, гьенисан аза-азар чи хьвадани, жидер тукаби ва ашбазал чIорого хутIизе ругилан ракIалде ккарал, Унсоколо районалъул цо-цо росабазул гIадамал. Амма щивав чи, ТIадегIанав Аллагьас рикъзиги кьун, вижун вуго. Гьединал базаргабаздаги ратана нухлул рагIалде лъугьине ва даран-базар гьабизе санагIат. БацIцIадаб даран гьаби ккола нилъер исламияб диналъги беццулеб гIамал. Нухда ралел тукабазги кваналел бакIазги сапарчагIазулги гьел бакIазул бетIергьабазулги къваригIелал тIурала. Амма, даран сабаблъун, къокъаб ва битIараб нух хIажалъуларилан аби кинго гIакълуялъ босуларо. Гьанжеги харбал раккун руго, АхIулгохIдасан бугеб шагьра квешаб букIиналда бан, республикаялъулаб нух ГIашилтIасан, цебего букIараб бакIалдасан бищизе кколилан. Гьеб ГIашилтIасан бугеб нух кколаха цIакъго эхетараб, хасало цIер ва гIазу къалеб, нус-нус машина хъещтIон, гьезул читIирал лъугьунеб шагьра. Рес гьечIодай, гьалгощинал миллиардалги хвезарун, хъилги тIун, АхIулгохIдасан бахъараб нух жеги хIинкъи гьечIеблъун ва щулияблъун гьабизе? Гьенире тIаде гъенолел кьураби жеги кьвагьизарун, гъаларал ганчIал ва тIалаби течIого, хIалтIи гьабизе рес буго. Бокьани, гIоралги нахъруссинарун, чIахIиял ГЭСал гьаризе ва хIорал къазецин кIола гьаб пачалихъалда. Бикъулеб жо дагьлъулебани, гIемерал суалал тIуразе бажарилаан.\nЦIумадаса Шарой районалъул Кванхи росулъе – шагьранух\nГьаб анкьалда «Миллаталъул» редакциялъулгун бухьен ккуна Чачан Республикаялъул Шарой мухъалда бугеб магIарулазул Кванхи росулъа цо-цо хIаракатчагIаз. Гьез борхулеб буго ЦIумада районалдасан гьеб Кванхи росулъе транспорт хьвадулеб шагьранух бахъизе ккеялъул суал.\nГьеб росдал агьлуялъул гьари бугоан магIарулазул рагIи билълъарал гIадамаздехун, политик Сайгидпаша ГIумахановасдехун, ЦIумада районалъул нухмалъиялдехун, магIарул журналистаздехун, жидер гьеб масъала тIубаялъе квербакъеян.\nЦIумадаса Кванхибе шагьранух бахъани, Агъвалире базаралде хьвадизеги, гьенир ругел гIага-божаразухъе щвезеги рес букIинилан абулеб буго жидерго хитIабалда кванхисез.\n«Чачаназул тIалъиялъул вакилзабазе бокьун букIана нижер Кванхи росдал школалдаги миллияб мацI хIисабалда чачан мацI малъизе, нужер жидерго мацI бугин, нуж аварал кколарилан, билълъанхъизабулеб политика букIана гьеб. ЖамгIияв хIаракатчи Рамазан Жалалдиновас улкаялъул президент Владимир Путинихъе хитIабал гьаридал, хIалгьабун чачан мацI школалда малъи жибго тана бакIалъул тIадчагIаз. ЦIумадехун машинадул нух бахъани, магIарулаздехун жеги рокьигун хинлъи цIикIкIина, нилъер халкъалда гъорлъе журала, росабазда гьоркьосел ригьнал лъугьина, цIумадисезул росабалъ нижер гIагарлъи жеги цIикIкIина. ГьабсагIатин абуни ассимиляция буго Кванхи росулъ. Чачан миллаталъул руччаби рачунел руго, гьезул гIолохъабазе ясал ригьнаде кьолел руго, гьел хъизанал чачанлъулел руго, халкъалдаса тIолел руго. 70-80 соналдасан гIемерисел кванхисел чачаназде сверизе гурилан борхулеб суал буго гьаб. Нилъерго кьалбал, халкъ ва мацI тIагIин кутакаб балагь ккола. КIудияб гьари буго нижер къисматалде ва гьаб борхулеб суалалде кIвар кьечIого тогеян», – гьедин лъугIизабулеб буго кванхисез жидерго хитIаб.\nКванхисезул ракIал рохулеб жаваб гьабизе тавпикь кьеги магIарулазул ва Дагъистаналъул жавабиял гIадамазе.\nБузнасан нух цIигьабулеб буго\nДагьал церегIан къояз «Миллат» басмаялъул хIалтIухъаби щун рукIана нилъер умумуз XX гIасруялъул авалалда бахъун букIараб Бузнасан нух XXI къарнуялда, ЧIикIаб ралъдал рагIал чIван, цIигьабулеб бакIалде, гьеб баракатаб ишалде гъорлъе лъугьарал хIалтIухъабазухъе щвезе, гьезул ахIвал-хIал лъазабизе.\nГьеб нухлул хIалтIаби гьаризе пикру ккарав ва гьеб иш тIаде босарав Болъихъа бакIал ралев чи МухIамадкамил Дибировас абулеб буго гьеб хIалтIул цIикIкIараб бутIа гьабун бахъун бугилан, амма гьеб шагьра лъугIизабизе гIадамазул кумек хIажат бугин жегиги.\nКъокъабги санагIатабги нух кколин гьебилан баян гьабулеб буго махщалилаз, цIех-рехчагIаз. «Миллаталъ» гьеб нухда МухIамадкамил Дибировасулгун гьабураб гара-чIвариялъухъ ралагьизе бегьула «Ютуб» видеохостингалда редакциялъул гьумералда:\nАллагьас киназулго нухал ритIаги! Нагагьаб балагьаздаса цIунун таги! Амин!\n» ГьитIинаб тоннелалъул кIудияб квалквал


«Нормадиялъул ункъилабалъул» данделъиялъул хIасил\nМинскалда 16 сагIаталъ халат рахъарал Алманиялъул, Франциялъул, Россиялъул ва Украиналъул лидеразул данделъиялъул хIасиллъун ккана Минскалъул къотIи-къаял тIуразаризе кколел тадбиразул декларациялда гъулбасал лъей. Ангела Меркелил, Франсуа Олландил, Владимир Путинил ва Пётр Порошенкол мурад букIана Донбассалда бугеб конфликт рагIалде бахъинабиялъе нухал рати.\nРехсараб документалда рекъон, 15 февралалдаса нахъе чIезабулеб буго кьвагьи, конфликталъул кIиябго рахъалъ 50 километраялъ нахъе бачунеб буго рагъулаб техника, Украиналдаса нахъе рачине кколел руго киналго къватIисел улкабазул аскарал ва исана сон лъугIилалде Украиналъул гIурхъаби цIунулезул контролалде гъоркье бачине буго улкаялъул гIурхъи. Гьедин лъазабуна данделъиялдаса хадуб Украиналъул президент Петр Порошенкоца журналистазе.\nГьединго къотIи гьабун буго бакIаб техника нахъе бачун щуго къоялдасан рахъаз гъоркьлъалие яги асирлъуде росарал киналго гIадамал цоцахъ хисизеги.\nДокументалда гьединго кIвар буссинабулеб буго конфликталъул рахъаз гуманитарияб кумек гьеб битIулезухъе щвезелъун киналго шартIал чIезаризе ккеялдеги.\n«Нормадиялъул ункъилабалъ» къабул гьабураб гьеб документалда гъоркь гъулбасал лъун руго жалго жидецаго лъидаго рачIеллъун лъазарурал Донецкалъул ва Луганскалъул халкъиял республикабазул бутIрул Александр Захарченкоца ва Игорь Плотницкияс.\nКIалъа-ралъаял лъугIун хадуб Франциялъул президент Франсуа Оландица баркала кьун буго президент Путиние гьеб къотIиялде рачIинелъун сепаратистазе тIадецуй гьабуралъухъ. Гьедин лъазабулеб буго «Интерфаксалъ».


26 апрелалда 29 сон тIубана Чернобылалда атомалъул станция кьвагьаралдаса. Гьелъул зарал лъугIизабизе ритIун рукIарал дагъистаниял данделъун рукIана МахIачхъалаялда лъураб жидерго монументалде цере.\nГьез гьениб бицунеб аслияб хабар букIана жидеда хурхун бахъараб федералияб къанун хIакимзабаз тIубазабулеб гьечIолъиги, гьелъ гьабулеб бугеб квалквалалъулги.\nМасала, санаториязде ине рес кьолел путевкаби щолел гьечIо гьезие. Гьенире инчIогоги гIолел гьечIо щайгурелъул, къойидаса къойиде гьезул чорхолъ унтаби хIалуцунел, яги тIаде загьирлъулел руго.\nГIабдула МуртазагIалиев: «Дарабазул бицунеб бугони, кьола рецепт. Щола мун аптекалде. 30-50 гъурщиде ругел дарабиги кьун, 300-400 гъурщил багьаял дараби гьечIилан нахъе витIула. Жакъа вачIа, метер вачIаян, цIацIазабизе байбихьула. Гьеб мехалда гъоб дараби росизе бихьизабураб заманги лъугIула. Гьедин дица гъоркьисала инкар гьабуна гьел дарабаздаса».\nХас гьабун чернобылалъулазе дараби кьолел аптекаби гьечIолъиялъулги бугин квалквалилан бицана ЭР-лъе республикаялъул централияб клиникаялда рагьараб «Чернобылалъулазул централъул» нухмалъулей ПатIимат ГIисаевалъ.\nГьел унел ругила цере ратарал аптекабазде, рецепталда рекъон дараби кьеян. Гьединлъидал гьезие гьелги щолел гьечIила. Гьанже гьанир гIемерисел аптекабиги пачалихъиял гурел, хасал чагIазул бетIергьанлъиялда руго. Гьединго тохтурзаби хIисабалда, жидеца кумек гьабулила гьезие сакъатлъи чIезабизе. Масала, гьабсагIаталда сакъатлъи чIезабизе кколеб хIал гьечIониги, тIаде-хариялъул чара гьечIого загьирлъулила гьезулъ батIи-батIиял унтаби.\nПатIимат ГIисаева: «Гьел руго ватIаналъе къваригIараб мехалда доре ритIарал чагIи. Гьадабгунияб радиацияги чорхолъе ккарал. Гьединлъидал нужеца кIвараб кумек гьабе гьезиеян абула дица тохтурзабазда. Гьедин кумекги гьабун сакъатлъи чIезабурал чагIи чанги руго. ГьабсагIаталда гьезул чорхол хIал сакаътлъи чIезабизе ккараб хIалалда гьечIониги, хадубккун унтаби раккичIого хутIуларо гьезда. Гьедин кIвараб жо гьабулаха нижеца.\nАмма нижеда кIолареб жо буго санаториялде ине путевкаби кьезе. Сахлъи цIуниялъул министерлъиялдасан санаториялде гIарза битIула нижеца. Цинги доз гьелда рекъараб жаваб бачIунаро нижее. Доре индал чернобылалъулаз гьикъулеб буго нужеца нижее путевкаби щай кьоларел абун. Кьолин, щай кьоларелин жаваб гьабулеб рагIула доз. Кьолел ратани, кирха гьел ругел?!».\nЧернобылалъулазул хадусеб масъала ккола жанир чIезе рукъзабазул суал. Гьелъие Москваялдасан республикаялде биччараб гIарцуе хIармал гьарулел рукIун, гьеб гIарац гьанже Москваялъ гIицIго сертификатал рикьулин, цинги гьеб щивав чернобылалъулас банкалдасан жинцаго бахъулин бицана цевехун бицен гьабурав Дубкиялдаса ГIабдула МуртазагIалиевас. Амма гьесие жиндиего щун гьечIо рукъ.\nИргаялда анкьабилеб бакIалда чIун вукIарав гьев Москваялде ритIарал документазда батунгицин гьечIо гьесул цIар. 1996 соналдаго щвезе кколеб букIун буго гьесие гьеб.\nГIемер хIиллаби гьаризе лъугьанин чернобылалъулалги хIалае ккунилан бицана ГIабдулаца. Масала, пачалихъалъ жидее гIарац биччазехъин букIин лъайдал, гъоркь букIараб жидер жамгIияб гIуцIиги букIахъе тун, чернобылалъулазул цойги гIуцIиялъул хъвай-хъвагIай гьабизе байбихьанила.\nГьединго Дада Дадаев абулев чернобылалъулас ЭР-лъе бицана къануналда рекъон жидее рукъзал кьолелъул, сакъатлъи бугел чернобылалъулазе бихьизабуралда тIадеги 20 квадратияб метра кьезе кколила. Амма Дагъистаналда гьеб лъиениги щвечIила. Гьедин Буйнакскиялдаса чернобылалъулал Москваялде щвезегIанцин хъвадаранила. Гьенир диваналда бергьаниги, гьеб мехалдаги кьечIила гьезие тIадеги 20 квадр метра.\nЗама-заманалдасан жидее рукъзабазеян Москваялдаса бачIунеб букIараб гIарац республикаялъул хIукуматалъ батIиял мурадазе буссинабизехъин батулаанин бицана чернобылалъулаз ЭР-лъе. Гьедин гьанжеса 10-15 соналъ цебе ракъун чIей лъазабунги, пикетал гьарунги, жидеца чанго акция гьабизе кканила гьеб гIарац щвезелъун\nЦойги масъалаги дандчIвалеб буго гьезда. Россалги хун хутIарал гьезул лъудби махIрум гьарулел руго пачалихъалъ бихьизабураб гIарцудаса. Нужер россал хванин, гьанже нуж гьелъие мустахIикъал гьечIилан. Къануналда рекъон, гьеб мекъи буго. Амма бакIазда цо-цо хIакимзабаз квалквал гьабулеб рагIула гьеб щвезе, багьанабиги ратун.\nЧернобылалъулазул цолъиялъул нухмалъулев МухIамадшарип Шанавазовасул рагIабазда рекъон, 320 чернобылалъулав вуго нусазаридаса цIикIкIун гIарац моцIрое щолев. Жеги ункъо чи вуго 200 азаридаса цIикIкIун гъурущ щолевги.\nГьабсагIаталда чернобылалъулалин рикIкIунел чагIазул бащадалниги гьересиял ратулин абураб щаклъи буго Шанавазовасул. Амма, жамгIияб гIуцIи хIисабалда, жидеда гьезул хIакъикъат чIезабизе кIоларила, цIакъго хIажат батани, цIех-рехалъул идарабазда тIаде кколеб хIалтIи бугила гьеб. Хасго пачалихъалъ чернобылалъулазе моцIрое гIарац чIезабизе байбихьидал, 1995 соналдаса нахъе цIикIкIине лъугьанила чернобылалъулазул къадар, жеги-жеги цIикIкIунелги ругила.\n1990 абилел соназда 500 гъурщиде кьолаанила бокьарав чиясе чернобылалъуласул документ. Амма гьел бигьаго тIатинаризе рес бугиланги бицана ЭР-лъе Шанавазовас. Масала, тIолгороссиялъул реестр бугила унголъунги Чернобылалде ритIун рукIаралщинал гIадамазул цIаралги ругеб.


Къанунал хъачIлъизариялъул кампания халат бахъунеб буго\nРоссиялъул Пачалихъияб Дума хIадурулеб буго журналистазе тамихI гьабулеб къанун бахъизе. Гьеб ккола Россиялъул политикаялда дандечIарал макъалабазе гIоло тамихI гьабулеб къанун. Гьелъие гIиллалъун ккун буго гьабсагIаталда Украинаялда бугеб ахIвал-хIал. Гьединаб къанун 20 соналъго цебего бахъизе кколанин рикIкIунеб буго цо-цояз Дагъистаналда, амма гьединал гьукъа-къаяз хIасил кьоларин рикIкIунеб буго цогидаз.\nГьеб бачине буго «Пачалихъалда данде гьарурал такъсирал» абураб къануналда гъорлъе. Гьеб къануналда гъорлъ руго жасуслъиялъул, пачалихъалъе хиянатлъи гьабиялъул, рагъулаб тIадекIанцIи гьабиялъул, гьединго пуланав чиясдехун рокьукълъи бижизабиялда хурхарал статьяял.\nБицен гьабулеб къануналъул проект ургъизе кколин Пачалихъияб Думаялъе гIакълу кьолеб буго «Единая Россия» партиялъул вакил Евгений Федоровас. Гьединаб къанун бахъизе кколин абураб пикру гьесулъ бижун буго ахираб заманалда Украинаялда ккарал лъугьа-бахъиназдаса хадуб. Депутатасе данде кколеб гьечIо гьениб пачалихъияб гIуцIи хисизабун хадуб Россиялъул цо-цо информалатаздасан улкаялъул политикаялъе мекъаб къимат кьоелб букIин. Гьеб мекъаб бугилан кколеб буго гьесда.\nРоссиялъул политикаялда данде макъалабаздаса хадуб, тамихI гьабизе кколин гьел хъварал чагIазе гуребги, гьел къватIире риччарал информалатазул нухмалъулезегиян рикIкIунеб буго депутат Федоровас. Амма Россиялда машгьурав журналист ва жамгIияв хIаракатчи Николай Сванидзе рази гьечIо гьеб къануналда. Щайин абуни иргадулаб нухалда журналистазулги парламентариязулги кIалалда хъатчIвай гIадаб жо кколеб бугила гьеб. Гьелдалъун къойидаса къойиде загIиплъизехъин бугила рагIуе эркенлъи букIин бихьизабураб Россиялъул конституциялъул 29 статья.\n«Единая Россия» партиялъул вакил Евгений Федоровасулго гIадаб пикру буго ЛДПРалъул депутат Вадим Деньгинилги. Гьесул пикруялда рекъон, гьеб къануналъул хIинкъи букIине бегьула къватIиса пачалихъаздаса бачIунеб гIарцуде рахъулел газетазул, информалатазул нухмалъулезе.\nГьалдаго релълъараб магIнаялъул къануналъул проект Думаялда цебе лъурав чи ккола Евгений Федоров. Гьеб ккола къватIиса пачалихъаздаса бачIунеб гIарцухъ Россиялда рагьарал жамгIиял гIуцIаби гьел пачалихъазул жасусал кколин абураб къануналъул проект. 20I2 соналда къабул гьабуна Думаялъ гьеб.\nРоссиялъул политикаялда дандечIарал макъалабазе гIоло тамихI гьабулеб къануналъул проект гьанжеялдаса 20 соналъ цебего хIадуризе кколаанин рикIкIунеб буго МахIачхъала шагьаралъул администрациялъул хIалтIухъан Зайнаб ГIалимирзаевалъ.\nЗайнаб ГIалимирзаева: «1992 соналда нилъер Конституцияги хисана, гьедин изну кьолеб буго бокьарав чиясе бокьараб жо бицине. РагIуе эркенлъи кьун буго. Гьеб эркенлъи цIунизе, битIун гьеб хIалтIизабизе лъалел чагIи дагьал гуроги гьечIо. Щайгурелъул нилъеца гIумру гьабулеб бугеб пачалихъ какизе кканани, гIемер гIакълу къваригIунаро. Гъоб нилъеца каканщинаб жо рахъ-рахъалад ругещинал пачалихъаз гIочIодаги чIван, чIумаздаги ххун, кьун гIарцалгун тIаде-тIадеги хъвазеги гьабун, пачалихъ биххиялъе гурони, данде бачIиналъе хIалтIи гьабулеб гьечIо. Жанир тIамизегицин бегьула гьел Россиялъул политикаялда дандечIарал макъалаби хъванинги абун. Гьеб демократия абулеб жо нилъер гIадамазе гIемерго данде кколеб гьечIолъи бихьулеб буго, щайин абуни гьез гьелъул магIна хвезабулеб буго».\nАмма МахIачхъалаялдаса журналист ва жамгIияв хIаракатчи ГIабдурахIман Юнусовасда гьеб къануналъулъ кинабгIаги лъикIлъи бихьулеб гьечIо.\nГIабдурахIман Юнусов: «Эркенго жиндирго пикру загьир гьабизе гьукъулеб бокьараб къанун ккола нахъехун тIамулеб гали. Гьеб Единая Россиялъул депутатас ургъизехъин бугеб къанунги ккола гьединабго жо – рагIуе эркенлъи бугеб гьукъи. Гьелда гъорлъе бачине бегьула бокьараб жо. ЛъикIалъе гьабураб бокьараб критикаялъулги, абураб бокьараб рагIулги магIна гьабизе бегьула пачалихъалда дандечIараб каламин абун. Гьеб прессаялъе тIубанго данде кколеб жоги гуро. Щайин абуни прессаялъ квербакъулелъул жамгIияталда лъугьарал гIунгутIаби, гIузраби тIагIиналъе, цогидазулги гьезде кIвар буссинабизе, гьеб квеш бугин абизе. Дида гьедин ккола».\nРоссиялъул политикаялда данде чIарал макъалаби хъвалел журналистал экстремистаздагун террористазда релълъинарулел руго дов «Единая Россиялъул» депутат Евгений Федоровас. Амма жинца цебе лъолеб проекталъулъ «Россиялда дандечIараб»жолъун щиб бихьизабилебали жеги лъалеб гьечIо гьесда.\nКъанунал хъачлъизариялъул кампания халат бахъунеб буго


Эменги помидоралги » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nХIурматиял «Миллат» казияталъул цIалдолел! Чанго соналъ социалиял\nгьиназда ва «Дагъистан» журналалъул гьурмазда гIурус мацIалда бахъулеб\nбукIана МухIамад БисавгIалиевасул къисабигун харбаздаса, дневниказдасагун ракIалдещвеяздаса гIуцIараб «Тайная тетрадь» («Балъгояб даптар») абураб проект.\nГьеб цIакъ лъикI къабул гьабуна цIалдолеца гIурус мацIалда. Гьениса харбал рахъана\nРоссиялъул «Литературияб газеталъги», гьелго харбал ун руго Россиялъул прозаялъул антологиялдеги. Гьеб кинабгоги хIисабалде босун, «Миллаталъул» редколлегиялъ\nхIукму гьабуна «Балъгояб даптар» щибаб номералда авар мацIалдаги кьезе. Гьалда\nтIасан нужерго пикраби, дандерижиял ратани, гьезие бакI батила казияталъул гьурмазда.\nАдабгун, «Миллат» казияталъул редколлегия\n» «Гьудуллъи» – магIарулазул рухIияб хазина


Сергей Пугачев: Путинил букIана цохIого цо мурад - бечелъизе\nРоссиялъул Межпромбанкалъе кьучI лъурав экс-сенатор Сергей Пугачевас интервью кьуна КIудияб Британиялъул "The Guardian" газетаялъе. Гьес абуна Россиялъул президент Владимир Путинил байбихьуда хиял букIинчIин халатаб заманалда тIалъиялда вукIине.\nГьесул мурадлъун букIанин бечелъизе. Амма президентлъиялъул тIоцебесеб болжалалдаса нахъе гьес жиндирго букIинеселъул тIалаб-агъаз гьабулаго, гIадахъ босанин жиндирго рахъ ккуразул гьари ва хIукму гьабунин гIумруялъго ханлъи гьабизе. Пугачевасул рагIабазда рекъон улкаялда бугеб щинаб бечелъи Путинил контролалда гъоркь бугин – Газпром букIа, Роснефть букIа.\nГьав Пугачевасде Россиялъул низам цIунулез гIунтIизабулеб буго 30 миллиард гъурущ бикъиялъул гIайиб. 2013 соналъул декабрь моцIалда Россиялъ гьев лъазавуна халкъаздагьоркьосеб цIех-рехалда. Доб соналъул июль моцIалда гьес Россия тун, КIудияб Британиялде лъутана.


Гьалкъоязда гIемерал макъалаби къватIире рахъана Россиялъул интернет сайтазда рахьдал мацIазул проблемаялда тIаса хъварал. Гьеб гуребги – гIурус мацIалъе жеги цIикIкIараб кIвар кьолел макъалабиги интервьюялги загьирарун руго.\n«Россотрудничество» абулеб идараялъул бетIер Любовь Глебовалъ «Известия» газеталъе кIудияб интервью кьуна. Гьелда гьелъ абулеб буго жиндир идараялъул хиял бугин гIурус мацI дунялалда гIатIидго тIибитIизабизе.\nГьелъул рагIабазда рекъон исана Россиялъул хIукуматалъ къабул гьабуна «ГIурус мацI» абулеб федералияб программа. Гьеб хIалтIизе буго 2016 соналдаса байбихьун 2020 сон щвезегIан. Ва гьелъул мурадазул цояб – гIурус мацI къватIисел улкабаздаги тIиритIизари.\nЦебе хIалтIизабураб гьадинабго программаялде данде ккун, цIияб программаялъе бюджеталдаса кьолеб гIарац лъабго нухалъ цIикIкIараб буго, ян лъазабуна Любовь Глебовалъ.\nГьале хасго гьеб сабаблъун дагьалъ цебе нижер хасаб программаялъе интервью кьолаго, Илиял цIаралда бугеб Гуржистаналъул университеталъул профессор Олег Панфиловас абулеб букIана Россиялъул тIадтараз гIурус мацI кидаго хIалтIизабулаанин идеологиялъул ярагъ хIисабалда улкаялда ругел цогидал миллатазул мацIал сан гьаричIого тун. Ва гьелдалъун гIемерал миллиял мацIал дагь-дагь ккун тIагIунел ругин.\nЛюбовь Глебовалъ абулеб буго жидее бокьилаанин цебесеб Совет Союзалъул республикабазул ва Машрикъалъул Европаялъул улкабазул халкъазда бичIчIизабизе гIурусазул гIамал-хасияталъул берцинлъи, жал агрессивиял гIадамал гьечIин, жал ритIухъал ва интересиял ругин абун.\nГIурус пачаясул заманалда гьединалго масъалаби батIайисеб къагIидаялъ тIуразарулел рукIана чиновниказ, ян абулеб буго Олег Панфиловас:\nОлег Панфилов: «ГIараб мацIалъ дарсал кьолаан аслияб къагIидаялъ мадрасабазда. Ва цин ГIурус пачаясул администрация, цинги Советияб администрацияги хIинкъулаан гьелдалъун гIадамазе динияб асар щвеялдаса. Хасго гьеб сабаблъун гьез хIукму гьабуна Шималияб Кавказалда миллиял мацIал церетIезаризе, гIараб мацI кIочон тезарун. Амма абизе ккараб буго гьадинаб жо: советияб ва пачаясул заманалъул лъай кьеялъул системабазда гьоркьоб кIудияб батIалъи буго.\nЦентралияб Азиялда ва цогидал икълимазда пачаясул хъулухъчагIазда тIадаблъун гьабун букIана бакIалъулал мацIал лъазаризе. Тажикистаналда гьавурав, гIурав ва гIелмияб хIалтIи гьабулев вукIарав инсан хIисабалда дида лъикI лъалаан гIемерал мисалал. Гьале гьезул цояб: ХIоджен мухъалъун бетIер полковник Кушакевичасда лъим гIадин лъалаан парс ва турк мацIал.\nГьедин пачаясул администрациялъ хIаракат бахъулаан бакIалъулал гIадамазулгун гьалмагъ-гьудуллъиялъул бухьенал щулалъизаризе. Цого мехалъ халат бахъулаан динияб лъай-кьеялъул хIалтIиги, амма гьелда тIад кьварараб контрольги букIана».\nЩайха гьанже гIурус мацIалъул хIаракатчагIи Европаялде руссарабали? Любовь Глебовалъул ва гьелъул ишцоязул хIисабалда Европаялъе толерантлъи гIолеб гьечIин, Европаялда бичIчIуларин киндай гIемер миллаталъулаб дунялалда гIумру гьабизе кколебали. Ва жидер аслияб мурад бугин – добехун жидерго хIалбихьи щвезабизе.\nАмма толерантлъиялъул бицен гьабулаго, жиндир иргаялда Европаялъ гьанжесеб Россиялъул тIалъиялде гIунтIизабулеб буго ксенофобиялъул гIайиб. ТIоцебесеб иргаялда жибго Магърибалда бан.\nМисалалъе босани гьалкъояз «Россия-1» телеканалалда бихьизабураб документалияб фильм. Гьелъул автораз ракIалде щвезабулеб буго 1968 соналда Чехословакиялде Совет Союзалъул танкал рачIиналъул хIужа.\nГьез абулеб буго Чехословакиялде кIиазаргогIан танк ва щуазаргогогIан солдат рачIун рукIанин гъоркьан гьабураб къотIиялъ кьолеб хIинкъи цебеккунго нахъ чIвай мурадалда.\nНАТО-ялъул хиял букIанила Чехословакиялда пачалихъияб хиса-свери гьабизе. Чехиялъул ва Словакиялъул тIадтараз Россиялде гIунтIизабуна тарих мекъса бихьизабиялъул гIайиб. Доб букIинчIин гьудуллъиялъул гали, доб ишалъул хIасилалда нусгогIан чи чIвана Чехословакиялда.\nЧехиялъул КъватIисел ишазул министерлъиялде ахIун вукIана Россиялъул илчи ва гьесде официялияб протесталъул нота гьабун букIана. Словакиялъул къватIисел ишазул министерлъиялъ Россиялдаса тIалаб гьабуна тIаса лъугьин гьаре.\nРоссиялъул хиял буго гIурус мацI дунялалда тIиритIизаризе


"Бищунго битIараб конституция - намус"\nЧехия. Диссидентал: Александр Димитров, Павел Литвинов (Россия), Франциско Гросцер (Германия), Агнес Хеллер (Венгрия), Тереза Ордыловска (Польша), Бернд Эйзенфельд (Германия) ва Наталья Горбаневская (Россия).\n1968 соналда Совет Союзалъул микьго гражданинас Москваялъул БагIараб Майданалда протесталъул акция тIобитIана. Гьел разиял рукIинчIо советиял танкаби Чехословакиялде ритиялдаса. Гьанже гьадинабго таваккаллъи гьабизе заман щун буго жакъасеб Россиялда. Президент Владимир Путиница хIалтIизабулеб политикаялде данде чIарал гIадамазул къадар гьедегIан кIудиябищ?\n1968 соналъул 25 августалда Москваялъул БагIараб Майданалде вачIун микьго чияс рорхизаруна Чехословакиялде советиял танкал рити какулел игIланал. Гьезда тIад хъван букIана «Нужер ва нижер эркенлъиялъе гIолоилан» абун.\nГьале гьезул цIарал – Лариса Богораз, Константин Бабицкий, Татьяна Баева, Вадим Делоне, Владимир Дремлюга, Наталья Горбаневская ва Павел Литвинов. 250-миллион чи вугеб халкъалъул тIаса рищарал гьел гIадамал хIадурал рукIана жидерго гIумру бичизе хIукуматалъул политикаялде данде чIун. 1968 соналда Сибиралде витIарав, ва доба щуго сон барав Павел Литвиновас 1974 соналда Цолъарал Штатазде гочана. Гьес гьадин абулеб буго:\nПавел Литвинов: «Нижеца хIукму гьабуна йох, киналго гурел советиял гIадамаз квербакъи гьабулеб. Ниж нечола! Гьаб агрессия нижеца какулеб буго, ян абизе. Гьеб букIана яхI-намусалъул суал. Дун гьанжелъагIан чIухIарав вуго улкаялда гьадинаб рагIи бицараздаса цоявлъун вукIиналдаса».\n47 соналъ цебе букIараб политикияб ахIвал-хIалалда релъараб ситуация буго жакъасеб Россиялдаги. Халкъалъул цIикIкIараб бутIаялъ квербакъи гьабулеб буго Кремлалъ бачунеб политикаялъе. ГIумрудул 75 сон барав Литвиновасул хIисабалда Путинил Россиялда руго советияб заманалда хIаракат бахъарал диссидентазул демократикияб ирс цIунулел гIемерал гIадамал.\nПавел Литвинов: «Доб заманалде данде ккун жакъа хIукуматалъул политикаялде данде чIаразул къадар чанги нухъалъ цIикIкIараб буго. У, Путинил политикаялда халкъалъул цIикIкIараб къадар разияб буго.\nАмма гьелда балагьичIого, руго битIараб рагIи абизе хIинкъуларел гIадамалги. Гьез демонстрациязда гIахьаллъи гьабулеб буго, социалиял сайтаздаги жигараб къагIидаялъ хъвадарулел руго. ПалхIасил, жакъа гьадинал гIадамазул процент борхатаб буго, хасго кIудиял шагьаразда. Москваялдаги, Петербургалдаги, Новосибирскалдаги».\nГIумрудул 87 сон барав Михась Кукобака 1968 соналда хъвана Чехословакиялде советиял танкал ритиялъул хIужа какулеб кагъат. 1970 соналда гьев ккун вукIана. Кокобакаца 17 сон бана туснахъазда ва психиатриялъул азарханабазда.\nМихась Кукобака: «Гьеб дица рикIкIунеб букIинчIо гьедегIан кIудияб гьунарлъун. Гьеб гуребги, гьадинаб ишалде заман арабгIан кIудияб интерес баккиялдаги хьул лъолеб букIинчIо дица.\nДица гьабураб жо - дирго бербалагьиялда рекъон хIаракат бахъи. Ай, дун витIарав вугони, дир хьвада-чIвадиги битIараб букIинаян абураб пикру гьабуна дица доб мехалъ. ГьечIо дир проблемаги, гьечIо хIинкъиги, дица гIумру гьабулеб буго дир напсияб конституциялда рекъон».\nКукобакаца абулеб буго жинца жиндирго гIумрудул халалъиялда гIамал гьабунин яхI-намус цIунизе. Гьеб кколин инсанасда цебе бугеб тIоцебесеб масъала.\nМихась Кукобака: «Инсанасул напсияб конституция гьесул ботIорлъ буго. БатIияб къагIидаялъ гьелда яхIилан абула. Гьединаб конституция щуго нухалъ хисуларо, улкаялъул конституцияго гIадин. Гьале гьадинаб конституциялда рекъон дица гIумру гьабулаан».\nЛитвиновасги Кукобакацаги абулеб буго жал рукIанин гIадатиял советиял гражданал ва жидер хиял букIинчIин диссиденталлъун рахъине.\nПавел Литвиновас жиндирго жамгIияб хIаракатчилъи тIоцебесеб нухалъ гьабизе хIалбихьана 1966 соналда хъвадарухъаби Юлий Даниэлие ва Андрей Синявскиясе диван гьабун хадусала. Гьес абулеб буго хасго доб заманалда хисанин жиндирго политикияб бербалагьи.\nКукобака хIалтIулев вукIана электриклъун. Гьес абулеб буго жиндир бербалагьи хисанин «Оттепель» абулеб Хрущевасул заманалда.\nМихась Кукобака: «Гьеб дир рекIелъ дагь-дагь ккун бижулеб букIана. Информация щолаго. Ва I967 соналда дун ваккана Советиял тIадтараз абухъего, Советияб квершеллъиялъул унго-унгояб тушманлъун.


160 сон ана имам Шамилил бетIерлъиялда дагъистаниязги, чачаназги, цогидал кавказалъулазги эркенлъиялъе ва чияда рачIолъиялъе гIоло Россиялъул империялде данде гьабулеб букIараб къеркьей лъугIизе таралдаса. Дунялалъул тарихалда къанагIатги гьечIо Кавказалъул магIарулаз гIадин анцI-анцI соназ къуватаб империялде данде гьабураб рагъул тарихги хIужаги. Гьеб къеркьеялъул хIакъалъулъ тIахьал, хIалтIаби хъвалел руго тарихчагIаз, унел руго бахIсал, гьоркьоб къотIулеб гьечIо цIех-рех. Хасго кIвар кьолеб буго имам Шамилиде – рагъул цевехъанасде, гIалимчиясде, полководецасде, бахIарчияв инсанасде. Гьеб бичIчIулеб жоги буго. ХIХ гIасруялда гьев вукIана дунялалда бищун машгьурав кавказияв. Гьединавлъун хутIила гьев хадусел гIелазеги гIасрабазеги.\nЛъабабилеб октябралда республикаялъул Расул ХIамзатовасул цIаралда бугеб миллияб библиотекаялда тIобитIана имам Шамилида ва Кавказалъул рагъул тарихалда хурхун кIигониги тадбир: «Имам Шамил ва Кавказалъул рагъ: тарих мекъи сверизабулеб бугеб куц» абураб темаялда тIасан «гургинаб стол», «Дагъистаналъул ва Россиялъул тарихалда имам Шамилил кIвар» абураб темаялда гIелмиябгун практикияб конференция. Гьел тадбиразул хIаракатчагIилъун рукIана халкъазда гьоркьосеб имам Шамилил фондалъул президент ГIалиасхIаб Хархачаев ва имам Шамилил хIакъалъулъ тIехь хъварай Мариам Ибрагьимовалъул цIаралда бугеб рахIмуялъулаб фондалъул председатель, Мариам Ибрагьимовалъул вас, социологиял гIелмабазул доктор, профессор, Россиялъул гумманитариял гIелмабазул академиялъул хIакъикъияв член Рустам Ибрагьимов. Гьел тадбиразда гIахьаллъи гьабуна тарихалъул гIалимзабаз гуребги, республикаялъул Халкъияб Собраниялъул депутатаз, диниял ва жамгIиял хIаракатчагIаз, гIагараб ракьалъул тарих бокьулел гIадатиял гIадамаз.\nИмам Шамил асир гьавунищ?\nАслияб суал букIана 1859 соналъул 25 августалда ГъунибмагIарда рагъ къотIизе тарав имам Шамил асир гьавунищин абураб. Гьев асир гьавичIин, Барятинскиясулгун гара-чIвариги гьабун, рагъ къотIизе танин имам Шамилицаян абуна тарихчи Тимур Айтберовас. Дагъистаналъул специалистазе хIажат руго кодор ругел документал, хъвай-хъвагIаял печаталда рахъизе. «БакIалъулал документал къватIире рахъизе ккола, нижер умумул къад рагъулел рукIана, къаси лъугьараб-тараб къалмидеги босулаан. Нилъехъ нахъе хутIун руго гIемерал гIарабалъ ва гIажамалъ хъварал хъвай-хъвагIаял. Гьел данде гьарун, таржамаги гьабун печаталда рахъизе ккола», - ян абуна Т. Айтберовас.\nРеспубликаялъул бетIерасул гIакълучи Камил Ландаца абуна: «Кавказалъул рагъ лъугIаралдаса дагъистаниязул ва кавказалъулазул чанго гIелалъ жакъа къоялде щвезегIанги гьеб рагъда жалго къураллъун рикIкIунаро. Дагъистаниял Россиялда гьоркьоре рачIана жидерго къадругун», - ан. Аслияб докладгун кIалъазе вахъарав профессор Рустам Ибрагьимовас бицана: «БатIи-батIиял феодалиял гIуцIабазде рикьун рукIарал дагъистаниялги тейпабазде рикьун рукIарал чачаналги цолъизарун, имам Шамилида кIвана Кавказалъул, Европаялъул ва дунялалъулго тарихалда тIоцебе демократияб, инсан ващадавлъун, эркенавлъун гьабураб пачалихъ-имамат гIуцIизе. ГIагараб ракьалда жидее бокьухъе гIумру гьабизе, дин гьабизе тей, лъилниги кверщаликье ккезе бокьичIолъи – гьеб букIана Кавказалъул магIарулазул къеркьеялъул аслияб байрахъ, идеология. Кавказалъул рагъул тарихги, имам Шамилилги гьесул рагъулал церехъабазулги цIаралги, ишалги мекъи сверизаризе хIаракат бахъулел камулел гьечIо», - ян. Р. Ибрагьимовас ракIалдещвезабуна Кавказалъул рагъги, имам Шамилил полководецасул, рухIияв цевехъанасул цIех-рех гьабулезда гьоркьор кIиго батIияб къокъа бугилан Расул ХIамзатовас абурал рагIабиги: «цоял шамилоедал ругила, цогидал шамиловедал ругила».\n«ГьабсагIаталда «тIегьалел руго» шамилоедал. КьучIал баяналги кодор гьечIого гьез гIакса сверизабулеб буго халкъалъул багьадурасул рагъги тарихги. Имам Шамил ГъунибмагIарда асирлъун восанилан бихьизабураб, гьеб тасдикъ гьабулеб цониги хъвай-хъвагIай, хIужа гьечIониги, хъвалеб буго Шамил асир гьавунин. Гьеб пикру ритIухъ гьабизе цо-цо тарихчагIаз тIадчIей гьабулеб буго имам Шамилица Черкесиялда вукIарав жиндирго наиб МухIамад-Аминихъе хъварабилан рикIкIунеб кагътида. Гьелда хъвалеб буго: «Дун рази вуго, баркала кIудияв падишагьасе. Гьес дие бихьизабун буго анкьазарго тумен, рорхатал рукъзабазул лъикIаб минаялъуб гIумру гьабулев вуго дун. Дир руго хириял халичаби ва цIарагI»… Шамилица киса гурин, цогидав бокьарав бихьинчияс кагътида гьеб жо хъвалищ? Гьеб кагъат бахъун буго цо нилъерго тарихчIужуялъ жиндирго тIехьалдаги. Гьеб Шамилица хъвараб кагъат гуро. Гьеб кагъат цIализе дица кьуна Россиялъул бусурбабазул динияб управлениялъул председатель Равил Гайнудинил кумекчи, нилъер ракьцояв, гIарабист АхIмад ГIазимовасухъе. АхIмадица абуна гьадинаб кагъат Шамилица хъвазе ресго гьечIин. ТIехьалда гьеб лъелелде дой тарихчIужуялъ Шамилил квералъ хъварал цогидал кагътаздегIаги данде кквезе ккеларищ. Гьеб кагъат буго батIияб хатIалъ хъвараб. Шамилица хъварал, гъоркь гъулбасарал цогидал кагътал дида рихьана.\nГьединабго буго цо-цо тарихчагIаз рехсолеб ГъунибмагIарда рагъ къотIизе тун хадуб Барятинскияс пача Александр КIиабилесухъе «Война окончена. Шамиль пленен, его отправили в Петербург» абун телеграммаги битIанин хъвайги. Дица гьединаб телеграмма цIехечIеб архив хутIичIо. Гьеб батичIо. Батилищха букIинего букIинчIеб телеграмма. БукIарабани гьединаб геополитикияб кIваралъул телеграмма Москваялъул, Санкт-Петербургалъул архивазда цIунун хутIилаан ялъуни кибниги хъвай-хъвагIай букIинаан.\nЖакъа цо-цо тарихчагIаз далиллъун рачунел Кавказалъул рагъул ва имам Шамил асир гьавунин абурал кагътазул, документазул экспертиза гьабизе ккола, щайгурелъул гьел руго гьересиял. Шамил асир гьавунин абурал рагIабиго руго ургъун рахъарал, гIелмияб мацIалъ абуни, фальсификация. Асирлъуде уна хъахIаб байрахъги борхун, рорхун эхеде квералгун. Шамил Барятинскиясулгун гара-чIвариязде ана рекIун чодагун, бан ярагъгун. Киназго тIадчIей гьабулеб «Барятинский принимает пленного Шамиля» абураб немцав Теодор Горшельтица бахъараб сурат буго ритIухълъи гьечIеб. Гьеб сурат Т. Горшельтица бахъун буго 1865 соналда, ай Кавказалъул рагъ лъугIун хадуб анлъго соналдасан Александр Барятинскиясул гьитIинав вац Владимир Барятинскияс гьарун. Гьелдасан бичIчIулеб буго Барятинский кIодо гьавун сурат бахъи художникасул мурад букIараблъи. Барятинский гIодов чIун, Шамил цеве вахъун чIун бахъун буго сурат. БичIчIулеб жо, А. Барятинскияс живго гIадав рагъул бетIер гIодов чIун къабул гьавизе вукIинчIо, гьеб букIинаан гьес живго гIодовегIан гьавилъун. КьучIаб документ буго Россиялъул пача Александр КIиабилес Барятинскиясухъе битIараб. Гьелда абулеб буго бокьарал шартIазда Шамилилгун рекъел гьабеян ва хехго рагъ лъугIизе жигар бахъеян абураб», - ан бицана Р. Ибрагьимовас.\nКIалъаялъул ахиралда Ибрагьимовас абуна батIи-батIиял архиваздаса жеги лъалел рукIинчIел документалги, хъвай-хъвагIаялги, материалалги ралагьун имам Шамилил ва Кавказалъул рагъул хIакъалъулъ жиндица хъвараб лъабго томалдаса данде гьабураб тIехь-трилогия кватIичIого къватIибе бачIине бугилан.\nКонференциялда кIалъалаго халкъазда гьоркьосеб имам Шамилил фондалъул президент ГIалиасхIаб Хархачаевас абуна «гургинаб столги», гIелмияб конференцияги тIобитIи бугила Шамилил фондалъ цебесеб соналдаго планалде босараб тадбир. Кавказалъул рагъда хурхарал гьединал гIелмиялгун практикиял конференциял тIоритIизе руго доб къеркьеялда гьоркьоре цIан рукIарал Северияб Кавказалъул халкъазул ракьазда – Чачаналъ, Ингушетиялда, Кабардино-Балкариялда, Адыгеялда, Абхазиялда, Карачаево-Черкесиялда. Чачаназул бетIер Рамзан Къадировас имам Шамилги, гьесул ишазулги бицун кIалъай гьабиялда хурхараб гьечIин конференция тIобитIийин абуна ГI.-А. Хархачаевас данделъиялда гIахьаллъарас кьураб суалалъе жаваб гьабулаго. Рустам Ибрагьимовас абуна жинда хIакъикъат лъачIого Р. Къадировас кьурал суалазе гIелмияб кьучIалда мухIканал жавабал кьезе кколила. Гьеб гIилла кколарила Дагъистаналъул ва Чачаналъул гIасрабазулаб вацлъиялъулал гьоркьорлъабазде гьогьен рехизабе.\nТарихиял гIелмабазул кандидат Зураб ХIажиевас абуна Р. Къадировас цебелъураб анкьабго суалалъе жинца чIванкъотIарал жавабал кьуниланги.\n1859 соналъул августалда имаматалда лъугьун букIараб захIматаб хIалалъул, чIахI кванаялде халкъ ккун букIиналъул, кIудияб империялде данде лъебергогIан соналъ рагъулаго халкъ тIагIиналде ккараб мехалъ, тIаде кумек щвезе ресги гьечIолъиялъ имамас рагъ къотIизе теялъул бицана тарихиял гIелмабазул докторал ХIажи-Мурад Доногъоца ва Закарья Нахибашевас. Гьез борхана МахIачхъалаялда имам Шамилие памятник лъезе ккеялъул суалги. Дагъистаналъул ва Россиялъул тарихалда кIвар бугеб лъугьа-бахъинлъун букIана гьеб рагъ. Рагъ къотIизе тейги букIана кIиябго рахъалъул гIакъилаб ишлъун. Эркенаб Кавказалъул мугIрузул халкъаз эркенлъиялъе гIоло гьабулеб рагъалъ, гьайгьай, асар гьабуна Россиялъул империялда халкъ лагълъиялдаса эркен гьабиялъе. Гьениб 1861 соналда хисизабуна крепостное право, ай лагълъиялдаса тархъан гьабуна империялъул халкъ.\nУмумузул бахIарчияб тарих лъалеб букIиналъул, имам Шамилиде, Кавказалъул халкъияв БахIарчиясул гIумруялде ва хIаракаталде гIалимзабазул, тарихчагIазул гуребги, гIадатияб халкъалъулги интерес букIин якъинго бихьана данделъиялда жидерго пикраби-суалалгун кIалъазе рахъарал МухIамадхан ХIамзатхановасул (Волкхан), ХIажимухIамад ХIажимухIамадовасул, АхIмад ГIабдурахIмановасул, ХIажи ХIажиевасул ва цогидазулги церерахъиназдасан.\nКонференциялда гIахьаллъи ва магIнаяб кIалъай гьабуна республикаялъул Халкъияб Собраниялъул председателасул тIоцевесев заместитель СайгидахIмад АхIмадовасги.\nПрочитано 125 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 14 октября 2019 10:49\nДругие материалы в этой категории: « «ТIолабго Россия» - Сочиялда\tТIехь бачIин байрамалде сверана »


Ассалам гIалайкум Шамхалдибир. Урхъараб саламгун МухIамад МухIамадов. Риидалго духъе кьезеян тараб кагъат гьалмагъасухъ хутIун батана. Гьанже битIулеб буго доб дуда бицен гьабун букIараб «Заман» абураб кечIги. ХутIарал кучIдулги ритIулел руго духъе.\nЩиб хIал бугеб? ЦIияб, лъикIаб? гIемер халат гьабун щай къваригIараб тараб ккани, кIочон батани гьале тел. 89285733231. Дунги нуж киназдего даим сахлъи рохел гьарулев МухIамад, аскIор гурездаги салам.\nБаркула ЦIияб Сон ЦIумадисезда,\nЦIудул борхалъуда росаби ругел.\nАваразул ВАТIАН байбихьулелъул,\nБетIералда бугеб лебалаб район.\nМагIаруллъи кквезе цере рахъунел,\nБахIарза цIикIкIараб цIумада район\nУлкаго цIунарал цIадулал ВАСАЛ,\nЦIорол Дадал НУЖЕЙ даимаб САЛАМ!\nТIаде рещтIаниги, рачIун щваниги,\nГьоболлъи, гьуинлъи гьарзаяб тIалъи.\nТIегьайги нужер ракь алжан гIадинан,\nКьейги НУЖЕЙ боцIи бер гIорцIизегIан.\nДунял бихханиги биххун унареб,\nБожараб гьудуллъи гIемераб район.\nГьетIа-кIичи гьечIел, кьураб рагIи кквей\nГIадатлъун бидулъе бессарал васал…\nБодул церехъаби, рагъул бахIарзал,\nДунялго бахилал спортсменазул ракь,\nВатIан цIунулезул цIарал гIемераб,\nЦIорол Дадаца МУН даим беццаги!\nСундулъ жураниги тIоцере ккезе\nТIокIлъи, гьунар, махщел дур гIадамазул.\nДин, гIелму, искусство, кечI, бакъан, рокьи…\nБокьараб рахъалъан цебе кьерда – МУН.\nРекьиги, бизнесги, боцIи хьихьиги…\nХIалалаб куцалда гьабизе тавпикъ!\nБоцIудаса чIухIи чорхолъ гьечIезе\nЧилъигун гьуинлъи гьабизе – тасбихI!\nНУЖЕЙ талихI кьейги Щибаб Соналда\nСунареб цIва гIадин гвангъизе лъазе.\nЛъикIал лъалкIал тезе наслабазего,\nГьеб цоцахъе кьезе лъагIелаз даим!\nМухIамад МухIамадов с. ГIашилтIа


«КочIохъаби чIвала, кучIдул бергьуна» » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\n«КочIохъаби чIвала, кучIдул бергьуна»\n«Коч1охъаби ч1вала, куч1дул бергьуна»\nКиг1ан г1емераб гъегъ г1урде баниги,\nГ1урччинхер ганч1алъан баккун бач1уна.\nГьедин Лирикаги, чан дуэль ккараб, -\nКоч1охъаби ч1вала, куч1дул бергьуна.\nДунялалда назму-кеч1 баккаралдаса раккун ратила гьел какулел чаг1иги. Гьединго щиб лъик1аб жо бугони гьелда рази гьеч1ел г1адамал рук1унеблъиги ц1ияб жо гуро. Жакъасев шаг1ирасда къалам кодобе босилелде рихьула жив какизе х1адуралги, жиндир асар къабул гьабизе бугел чаг1иги. Амма, кин бугониги пасих1лъи нахъе хут1ула, х1усудги жах1даги ракьулъе уна. Маг1арул адабияталда цониги шаг1ир гьеч1о жиндилъ жах1да ккеч1ев. Х1атта, Инхоса Г1али-Х1ажиявги берккеялъ хванин абула г1олохъанго. Эб кинабго бихьун, бич1ч1ун батила Расулица гьал т1адехун рехсарал мухъал хъварал. Жакъа къоялъ балагьидал цебе бук1аралдаса хисараб жого бихьулеб гьеч1о. Цояз цоял какулел, къабих1 гьарулел, нахъаса гаргадун, гурел бугьтанал лъолел. Щиб мурад, щиб г1илла гьелъие бугебали лъазе к1оларо. Дидани ккола какдарулеб г1узру батилин чиясул. Гьеб буго маг1арухъ раг1иялъулги, шаг1ирасулги къимат бук1иналъул х1асил. Щибго гурев чи вук1ани какиги бук1инароан. Лъида бугониги рак1алде ккун батани цогидал какиялъ жиндир г1адамазда гьоркьоб машгьурлъун ц1ар т1ибит1илин абун, гьесдасаги пакъирав чиги щивха вук1инев. Жинде раг1и абураб мехалъ дов данде к1алъач1ого ч1ани т1ат1ала какизе лъугьуна, жинца ц1акъаб иш гьабулеб бугилан ккун. Х1акъикъаталда абуни г1акълу бугев чи гьадинаб г1иси-бикъинаб жалазда данде к1алъаларо. Амма рек1елъ къач1ого бук1унаро, рак1 лъукъич1ого хут1уларо.\nДида кинго бич1ч1уларо ч1еч1ого Хъвадарухъабазул Союзги шаг1ирзабиги какулел г1адамал. Союз буго к1икъоялда анц1гоялдасаги ц1ик1к1ун соназ Расулица нухмалъи гьабураб, ц1иял асарал къват1ире рахъизе чанги шаг1ирасе квербакъараб, шаг1ирзабазе цогидаб кумек х1укуматалдаса т1алаб гьабураб г1уц1и. Гьев цевеса ун хадуб гьанив нухмалъулев ккана Мух1амад Ах1мадов. Бищунго гьенив вук1ине мустах1икъав вук1ун ккана гьев дове. Дагъистан Россиялда ва дунялалъул бокьараб бак1алда бихьизабизе г1ураб гьунарги лъайги бугев чи вуго Мух1амад. Союз каки ккола Ах1мадов каки. Киназдаго бихьулеб буго Расул цевеса аралдаса Мух1амадица Союз ц1унун ва заманалда рекъон бажарараб х1алалъ цебе бачунеб бук1ин. Расулица лъураб х1ок1ида гьеб ч1езабизе бигьаяб иш гуро, амма Мух1амад к1вах1тун х1алт1ана х1алт1илевги вуго. Гьесие кумекалъе рук1ине мустах1икъав чанги чи нахъе к1анц1ун ч1унги вуго жидеего т1ок1ворч1иялъ ц1ар щвелеб г1адин. Лъик1 рук1аян асаралги хъван, живго квеш вугесе щиб къиматха кьелеб? Лъиданиги к1оларо жив ц1акъавин керенги бухун халкъалъе вокьизавизе, вокьилев г1адинаб г1амалги ишги гьеч1они. Гьединго жиндир цониги асар халкъалда раг1ич1ев, раг1аниги рак1алдаги ч1еч1ев чи халкъалда гьоркьор шиг1рабаздалъун машгьурал чаг1азде шаг1ир гурин довин ах1дейги бич1ч1уларо. Гьеб буго моц1роде х1апдолеб гьойдул мисал. Маг1арулал цолъизе кколин бищунго церерахъине мустах1икъал чаг1и руго шаг1ирзаби. Гьезул раг1ул къуватги бук1уна гьезда рек1елъе раккун к1алъазеги бажарула. Миллатги ц1унизе, г1ун бач1унеб г1елалъе мисалги бук1ине киналго рекъон рук1иналдаса берцинаб жо щибго гьеч1о. Гьаб казияталъул гьурмаздаги кколарел жал хъван какдарун церерахъин берцинлъи гуро. Гьединаб даг1ба-раг1иялдаса нусго нухалъ лъик1 гьеч1ищ ц1ия-ц1иял асаралги хъван гьел цоцазе ц1али. Гьеб буго шаг1ирасе бищунго рекъараб иш. Гьелде гьесизареги киналго.\n» ДагIбадулал къола, къадар бергьуна…\nКакдезе бищун бигьаяб жо бугелъул Мух1амад-Расул,элъ гьезги гьеб гьабула


Къадиров Рамзан президент В.Путинил сураталда цеве\nИнтернеталдаса пайда босулез #Рамзаннеуходи абулеб хештегалдалъун рахъкколеб буго Чачанлъиялъул бетIер Къадиров Рамзанил. «Говорит Москва» абулеб радиоялдасан гьедин бицана чачаназул гIолохъабазул Цолъиялъул лидер Тапаев Рустамица. Гьесул рагIабазда рекъон, гIадамазул гьединаб реакция букIун буго жиндир рахъ ккун митингал гьаругеян абурал Къадировасул рагIабазде.\nШамат къоялда Къадировас лъазабун букIана Чачан республикаялъул нухмалъиялда жиндир болжал ахиралде щванин ва Россиялъул тIалъиялъ гьениве батIияв чи вихьизавизе кколин. Гьес республикаялъе бетIерлъи гьабулеб буго 2007 соналдаса нахъе. Исана марталда лъугIула гьеб хъулухъалда гьесие бихьизабураб болжал.\nЯнваралъул ахиралда Россиялъул президент Владимир Путиница Къадировасул хIалтIуе кьун букIана «эффективияб» абураб къимат.\n23 февралалда оппозиционер Илья Яшиница къатIибе загьир гьабун букIана "Миллияб хIинкъигьечIолъиялъе хIинкъи» абулеб доклад. Гьелда бицунеб букIана Рамзан Къадировасул. Яшинил рагIабазда рекъон, гьеб документалъул масъала букIун буго Къадиров Чачанлъиялъул нухмалъиялдаса нахъе рехизави. Живго Къадировас Россиялъул оппозиционеразда абун букIана «халкъалъул тушбабийин» ва «хъурмалин».


ООНалъ "Исламияб пачалихъ" гIуцIиялде геноцид гьабиялъул гIайиб гIунтIизабулеб буго\n«Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъул яргъид гIуцIаразда гIайиб буго халкъаздагьорокьосеб лъабго тайпаялъул такъсирал гьариялъул. Рагъулал такъсирал, инсанияталде данде такъсирал гьариялъул ва геноцидалъул.\nГьелъул хIакъалъулъ лъазабулеб буго Женеваялда хамиз къоялда бахъараб Цолъарал миллатазул гIуцIиялъул Инсанасул ихтиярал цIуниялда сверун идараялъул докладалда.\nГьеб хIадур гьабун буго такъсиразул къурбаназул ва нугIзабазул нусгоялдаса цIикIкIун чиясул гьабураб гьикъа-бакъиял кьучIое росун.\nДокладалда рихьизарулел руго 2014 соналъул июналдаса 2015 соналъул февралалде щвезегIан периодалда загьирлъарал хIужжаби.\nДокладалъул автораз Цолъарал миллатазул гIуцIиялъул ХIинкъигьечIолъиялъул Мажлис ахIулеб буго исламистал жавабчилъиялде гъоркье рачиналъул мурадалда Гаагаялда бугеб Халкъаздагьоркьосеб диваналде хитIаб гьабиялде.\nДокументалда абулеб буго, «Исламияб пачалихъалъул» яргъид гIуцIараз ГIиракъалъул езидазул жамгIияталда хурхун геноцид тIобитIанин. Гьез чIванин нус-нус езидалин, руччабазе хIал гьабунин, руччабиги ясалги лагълъиялде руссинарунин, лъимал рикъанин ва гьел хIал гьабун исламалде руссинарунин. Автораз гьединго кIвар буссинабулеб буго исламистаз цогидал диниял гIаркьелазул гIадамазде данде гьарурал такъсираздеги.


"Голос" абулеб инсанасул ихтиярал цIунулеб гIуцIиялъул офисалда.\nМагIна гьечIолъиялъул рахъалъ гIурхъиги гьечIеб, моралияб рахъалъ кигIан дагьабниги низамги гьечIеб ишлъун бихьизабулеб буго Россиялда пачалихъиялги коммерциялъулги гурел идарабазда хадурчIей.\n«ЦIияб газетаялда» хъвалеб буго, жидерго уставалги яхIалдаги рекъон гьабулеб хIалтIухъ чIун бугин гьел идарабазда хадуб пачалихъ абун.\nПачалихъиял гурел идарабазда сверухъ ахIвал хIал абсурдалде некIого буго сверун. Амма гьаб анкьалда цIакъго хIалуцана гьеб.\n«Голос» абулеб коммерциялъулгуреб идраялъ жибго гIуцIаралдаса 13 сон тIубай диваналда гьабун буго. Жибго «Голосалде» ва гьелъул нухмалъулей Лилия Шибановалде данде байбихьун буго кIиго административияб иш.\nКъватIисел улкабазул агент бугин жибго рикIкIине «Голосалъ» инкар гьабидал идараялда лъун буго 300- азарго гъурущ гIакIа. Гьелъул нухмалъулей Лилия Шибановалда 100- азарго гъурущ гIакIа.\n«Голос» идараялъул адвокат Рамиль Ахметгалиевас информациялъул алатазе лъазабухъе идараялъ гIарзал кьезе руго диваназде.\nРамиль Ахметгалиев: «Гьелдаса хадубги кинал рукIаниги хиса-басиял ккечIони Конституциялъул диваналде гIарза кьела. Уголовияб иш байбихьиялде бачине бокьун букIинчIо, амма агентазул сияхIалде «Голос» киданиги лъугьине гьечIо»\nГьал ахирал къоязда жаниб прокурораз лъазабун буго къватIисел улкабазул агентал ругин мукIурлъеян цоги чанго идараялдаги.\nХал-шал гьабиялгун рачIун рукIун руго «Индем» абулеб фондалдеги, тIаде балагьун гIицIго гIельмиябгун-жамгIиябин кколеб идара «Левада» централдегицин.\nКъватIсел пачалихъазул агентлъун кколин мукIурлъеян абураб кагъат кьун буго «Агора» абулеб инсанасул ихтиярал цIунулеб идараялъухъеги. Гьелъул хIалтIуда гьоркьобги политикияб кьер букIиналда бан.\nПолитикияб хIалтIилъун рикIкIун буго «Агора» идараялъул юристаз дандечIеялъул акциязда 20II соналда гьабураб хIалтIи.\n4 тIамач цIураб прокуратураялдаса кьураб кагъат тIибитIизабун буго инсанасул ихтиярал цIуниялда тIасан «Мемориал» централъ. Гьелда цо моцI кьолеб буго «Мемориал» централъе коммерциял гурел идарабазул хIакъалъулъ Федералияб къанун хвезабиялда барал хIужаби тIагIинаризе.\nАлександр Черкасов: «Прокуратураялъ дихъе кьун буго чанго тIамчида хъвараб кагъат. гьелда рекъон инсанасул ихтиярал цIуниялда тIасан «Мемориал» центр мукIурлъизе ккола жибго къватIисел улкабазул агент букIиналъе.\nЩай гурелъул гьелъие къватIисел улкабаздасан хIалтIи тIобитIизе гIарац биччалеб букIун ва прокуратураялъ рикIкIунеб бугохъин, политикаялде гьоркьореги лъугьунел рукIун.\nГьанже ниж «Агора» идарагунги, цогидал гьединалго идарабигунги, цо кьерда руго, пачалихъиял гурел идарабазул хIакъалъулъ къанун тIубазабулареллъун рикIкIарал.\nЦин лъикI цIалила нижеца гьеб кагъаталда хъвараб. «Агора» идараялъухъе бачIараб кагътида хъван бугеб цIалана нижеца. Гьелъул щибаб мухъ цIалулаго релъи речIула.\nЩиб нижеца гьабизе бугеб. КъватIисел улкабазул агентал рукIиналъе ниж киданиги мукIурлъизе гьечIо. Гьаб документалда хъваралда тIасанги диваналде гIарз кьезе буго.\nГьаб документ нижеца сайталда лъела.Гьалдаги батила цо щиб букIаниги тIагIамаб жо, политикияб хIалтIилъун щиб гьез рикIкIараб.\nИнсанасул ихтиярал цIунулел идарабазда сверухъ бугеб ахIвал хIалалда бан халкъалъул пикраби гьадинал руго.\nБорис: «ТIадтараз гьабзаманалда жидедего дандечIараллъун рикIкIараз гьеб тезе бегьула- халкъалъ Россиялъул рахъалъ бараб орденлъун. ГIадада гурелъул ракIбацIадал рищиял тIоритIеян абулел такъсирчагIилъун рикIкIунел тIадтараз.


Заид ХIажиевас 120 сон тIубаялде\nДосул кучIдул кидаго нилъгун руго\nЗаидил тIоцересел кучIдул магIарулазухъе щвана 1920-абилел соназдаго. Гьесул кучIдузул тIоцебесеб мажмугIин абуни басмаялда бахъана 1931 соналда.\nЗаид ХIажиев гьавуна 1898 соналда Хунзахъ росулъ. Гьесда лъана гIумруялъул кьогIлъиги, граждан рагъазул цIадул бухIиги, советияб заманалда гIадамазе жидерго кочIодалъун, журналистасулаб бегIераб къалмидалъун хIасратго хъулухъ гьабиялъул рохелги.\nЗаидил тIоцересел асаразул хиси гьечIеб темалъун букIана гIумруялъулъ, магIаруласул вукIа-вахъиналъулъ, социалистияб гIуцIарухъанлъиялъулъ кколел чIахIиял хиса-басиял, заралиял, басриял гIадатазде данде гьабулеб къеркьей, нилъер рокъоре таваккалго лъугьунел цIилъиялъул гьайбатал гIаламатаздаса вохи. Щивав магIаруласул рекIелъги кIалдирги рукIана дол соназда Хьаргаби электростанция баялъул хIакъалъулъ Заидица хъвараб «Электрик кьолеб кьурулаб кантор» абураб кочIолъа гьал рагIаби:\nРорхатал мугIрузул гIорал хьвадулеб,\nХьаргаби къварилъи къалеб рагIула.\nКъаралазул иццал эхер чвахулеб,\nЧаран кьурул кIалтIу бацун рагIула.\nЗаид ХIажиевасул «Кулакалъул магIу», «ПитначагIи», «Берцинаб сардил сурукъав гьобол», «Мулла ва глобус», «Сигнал», «Вихьизе гьанжесев, живго цевесев», «МагIаруллъи» абурал ва цогидалги кучIдул хехго тIиритIана магIарул адабият бокьулезда гьоркьор. ЛъикIаб къимат щвана гьесул «Сулахъ» ва «Буран» абулел поэмабазеги.\nЗаид ХIажиев ккола кучIдузул къогоялдасаги цIикIкIун мажмугIалъул автор. ГIемеразда рекIехъе лъала ва гъираялда ахIула рокьул ва советиял рагъухъабазул бахIарчилъиялъул хIакъалъулъ Заидица хъварал кучIдул. ЧIахIиязего гIадин, хIасраталда, ракIбатун, Заидица кучIдул хъвалаан лъималазеги. ГIисинал цIалдолез рокьун, рохун къабул гьаруна «ХIанчIикIкIал», «Меседил гага», «Ракълил микки» абурал ва цогидалги тIахьал. Жиндирго цо кочIолъ гьадин хъван букIана шагIирас:\nДие щибго рецц-бакъ къваригIун гьечIо,\nКъаламалъе къимат дир халкъалъ кьела.\nМашгьурлъи- цIаралъул бицунеб гьечIо,\nЦIалулел разиял ругони гIела.\nХIакъикъаталдаги халкъалъ, гьесул тIахьал цIалулез, республикаялъул жамгIияталъ, коммунист партиялъ ва хIукуматалъ Заид ХIажиевасул кочIолаб гьунар-махщалие тIадегIанаб къимат кьуна. ШагIирасул лъабкъогосонилаб юбилей кIодо гьабулел къоязда, 1958 соналда, ДАССРалъул Верховный Советалъул Президиумалъул Указалдалъун, Заид ХIажиевасе кьуна Дагъистаналъул халкъияв шагIир абураб цIар.\nГраждан рагъул заман, магIарухъ букIараб хIалуцараб ахIвал-хIал, бечелъиялда ва мискинлъиялда, басриялда ва цIиялда, бижун бачIунелда ва хун унелда гьоркьоб букIараб рекъел гьечIеб къеркьей бихьизабун хъварал руго Заидил лъикIаланго асарал. Гьедин цебечIезабулеб буго шагIирас цо кочIолъ граждан рагъул заманалда жиндирго росдал букIараб сурат:\nАнкьцIуса биххараб, микьцIул буцIцIараб\nМуридзабаз сверун ккуна дир росу.\nХъахIал чанахъабаз, тIаде къулараб\nМагIардасан гIужий босана росу.\nКъаси Хунзахъ гъасда цIаял ракичIо,\nЦIаял тункIил кIалдир ракун рукIана.\nЦохIониги рокъоб чирахъ рекIинчIо,\nЧирахъ пулеметаз бакун букIана.\nМагIарул адабият хириязда Заид ХIажиев лъала драматург ва прозаик хIисабалдаги. МагIарул росабалъ кIудияб гIелалъул гIадамазда рихьана Заидица хъварал «ХIаскъил ва Шамил», «Къиямасеб къо», «БацIил сордо» абурал пьесабазда рекъон лъурал спектаклял. Жеги 1934 соналдаго магIарул адабияталъул тIасарищарал асаразул Ражаб ДинмухIамаевас данде гьабураб тIехьалда бахъун букIана Заидица хъвараб «Я нух балагьила, я хвел босила» абураб хабар. Гьеб буго ГIахьвахъ районалъул ТIукитIа росу партизаназ ва багIарармейцаз бандаздаса эркен гьабиялъул хIакъалъулъ, живго гъорлъ гIахьаллъарав гIадин хъвараб асар. ЦIалдолез лъикI къабул гьабуна Заидица хъвараб «БагIараб отряд» абураб къисаги.\nЗаид ХIажиев вукIана къалам бегIерав журналистги. 1934-1936 соназда гьев цIалана Москваялда коммунистияб институталъул журналистазул отделениялда. ХIалтIана учительлъун, Дагъистаналъул тIахьазул издательствоялъул редакторлъун, КПССалъул обкомалъул печаталъул секторалъул инструкторлъун. Киса-кивго гьес живго вихьизавуна ритIухълъи цIунарав, бажари бугев хIалтIухъанлъун. Заидил журналистасулаб гьунар унго-унгояб куцалда загьирлъана ва камиллъана гIемерал соназда «МагIарул большевик» газеталъул жавабияв секретарьлъун ва редакторлъун хIалтIулаго. Гьесул къалмикьа ана Дагъистаналда социалистияб гIуцIарухъанлъиялъул бергьенлъабазул хIакъалъулъ бицунел кIвар бугел макъалаби, очеркал, фельетонал. Газеталъул гьурмаздасан магIарулазухъе щвана гьесул цIи-цIиял кучIдул. Редакторлъун хIалтIулаго, Заидица малъа-хъваяздалъун хIалкIвараб кумек гьабулаан хъвадаризе байбихьулел гIолохъанал авторазе, «тIад квер бахъун» газеталда лъолаан гьезул асарал.\n1926 соналдаса нахъе КПССалъул член, 1939 соналдаса нахъе СССРалъул Хъвадарухъабазул союзалъул член Заид ХIажиевас хIаракатаб гIахьаллъи гьабулаан республикаялъул хъвадарухъабазул организациялъул жамгIияб гIумруялъулъ. Гьев вищана Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул правлениялъул членлъунги. ГIемерал соназда Заидица нухмалъи гьабуна Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул магIарул секциялъул хIалтIуеги.\nЗаид ХIажиев гIахьаллъана Москваялда тIоритIарал Дагъистаналъул адабияталъул ва искусствоялъул къоязда. Гьениса тIадвуссиндал, гьес хъвана ва «МагIарул большевик» газеталда бахъана «Дагъистаналъул булбул» абураб кечI. Гьеб букIана СССРалъул Пачалихъияб премиялъул лауреат Исбат БатIалбеговалъ Москваялда Колоннияб залалда ахIараб кечIалъ гIенеккулезе гьабураб кIудияб асаралъул, гьел хIайранлъизарураб куцалъул, хъатчIван чанго нухалда гьей цее яхъинайиялъул хIакъалъулъ хъвараб. Адабияталъул ва искусствоялъул къоязулъ гьабураб жигараб гIахьаллъиялъе гIоло З. ХIажиевасе кьуна Дагъистан АССРалъул Верховный Советалъул Президиумалъул ХIурматияб грамота.\nЗаид ХIажиев гIахьаллъана 1960 соналда Чечено-Ингушетия АССРалда тIоритIарал Дагъистаналъул адабияталъул вечераздаги. Гьел вечеразул асаралда гъоркь хадуб гьес хъвана халкъазул гьудуллъи кIодо гьабурал кучIдул.\nЗаид ХIажиевасда лъикI лъалаан кида ва сундул хIакъалъулъ кечI хъвалебали. Гьесул гIемерисел асарал, хасго сатирикиял кучIдул руго чIванкъотIарав чиясул пуланаб лъугьа-бахъиналъул хIакъалъулъ хъварал. Гьединлъидал гьел мурадалдеги щолаан – гIадамаз хехго лъазарун ахIулел ва рикIкIунел рукIана. ШагIирас жиндирго цо кочIолъ абун буго гьадин:\nДица ургъичIого рагIи абичIо,\nАдресги гьечIого гьелгьезе аян.\nЭхеде валагьун, рагIи абичIо,\nГьорол нухаздасан сверизе аян.\nГьекъолдухъабазда, руччаби хIакъир гьарулел «рокъобагьадурзабазда», хIелхIелчагIазда, цIогьазда чIорал речIчIараб Заидил сатираялъ квербакъи гьабуна цIияб гIумру гIуцIиялъул нухда дандчIвалел квалквалал къезаризе, гIадамал кантIизаризе. ГьабсагIаталдаги магIаруласул столалдаса камулареллъун лъугьана Заидил «ХъахIилаб экран», «Дир сайгъат», «ТIасарищарал асарал» абулел тIахьал.\nЗаид ХIажиевасул жамгIиябгун политикияб ва литературияб хIаракатчилъиялъе ВатIаналъ тIадегIанаб къимат кьуна. Гьесул каранда рана ЗахIматалъул БагIараб Байрахъалъул ва «ХIурматалъул гIаламат» орденал. Дагъистаналда советияб хIукуматалъе гIоло рагъазулъ гIахьаллъаралъухъ КIудияб Октябралъул социалистияб революциялъ 50 сон тIубаялъул хIурматалда, Заид ХIажиевасе 1967 соналда кьуна БагIараб цIва орденги. Гьесул захIматалъулаб хIаракатчилъи чанго нухалда кIодо гьабуна ДАССРалъул Президиумалъул ХIурматиял грамотабаздалъун.\nЗаидил кочIол гьаракь гьесул къалмикьа рижарал хIасратал рагIаби, хIалихьатазда, хIарамзадабазда, хIиллачагIазда речIчIулел бегIерал чIорал жакъаги нилъеда цадахъ руго.\n«БагIараб байрахъ», 1988 сон\nПрочитано 1022 раз\tПоследнее изменение Четверг, 03 мая 2018 14:56\nДругие материалы в этой категории: Дагъистаналъул чIухIи »


«БацIги циги багъана, цараца би чIчIикIана…» » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nУн йикIана собраниялде. ГIадатияб шагьаралда, гIадатияб ошколалда, гIадатияб эбел-инсулгун собрание.\nГьеб гIадатияб собраниялда гIадатияб гуреб ахIвал-хIал букIана дир, рагъул фронталдеги ккун. «БацIазулги циязулги» кор боркьараб рагъулъ, цонигиязе щиб бокьун бугебалиги бичIчIуларого, гIицIго жиндирго бетIер цIуниялъул мурадалда, цин «бацIазухъе» векерун, цин «циязухъе» кIанцIун вугев рагъухъанасда релъун йикIана.\nЦин, иргадал рачIун, учительзабаз лъималазде гьабуна гьужум. ЦIалдолел гьечIила, гIенеккулел гьечIила, сундениги гъира гьечIила цIалдохъабазулилан.\nЭбел-инсул рахъ цIакъ сабруялда, абу-абурабги хIехьон, гIенеккун чIана. Азда тIасан яхъун кIалъазе рекъон букIинарилан юцIцIун чIаниги, дир ракI букIана ахIтIелеб «валлагь цIалдезеги цIалдолаан, гIенеккизеги гIенеккулаан, гъира ккелеб хIалалъ нужеца дарс кьолеб букIарабани», - ян. Интерес гьечIеб жо, гIодор речIчIун нилъ хваниги, гьабуларо нилъер лъималаз. Нилъецаги гьабуларо. Бокьун гьабураби, бокьичIого гьабурабги хIалтIул хIасилалги батIи-батIиял рукIуна. Лъималазул интерес бижиледухъ, ай, гъира баледухъ дарс кьезе лъай буго аслияб къагIидаялда учителасда лъазе кколеб жо. Лъималазул цIализе гъира гьечIолъи лъималазул гIайиб гуро!\nЦойги нухалъ гьари буго учительзабазде, нуж чIахIиялги ругелъул, гIакъилалги ругелъул, те гьеб цонигиял рергьунареб рагъ цIалдохъабигун. Берцинлъиялдалъун, лъикIаб рагIудалъун бате гьезул рекIелъе нух. Нилъеда лъала кигIан бокьаниги хIужжаби, учител берцинвихьун, гьесул дарс берцинбихьун, жиндирго гIумрудул нух, гIумруялъ гьабизе махщел тIаса бищарал цIалдохъаби лъугьаралги.\nГьединан тIубанго цидуказул рахъалда, ай лъималазул рахъалда йикIарай дун, хиса-басун бацIазул рахъалда ятана, дагьайги гьазухъ гIенеккигун.\nГьаб школалъул цо анцIабилеб классалда рагIула 34!!! цIалдохъан! 45 минуталъ 34 цIалдохъанасе учителас кьезе кколеб буго лъайги, тарбияги: малъараб лъан бугищалиги, цебе аралъул такрарги, цIияб бичIчIизабиги, гьелъие кIалзул, берзул, кверзул алаталги, ай цIицIиял технологиялги хIалтIизарун, жив-жив цIалдохъанасул хаслъиги хIисабалде босун, гьезул гъира базабулеб, интерес кколеб хIалалъ, дарс! Гьеб бажарулеб жойищ? Гуро! Бажаруларо! Гьеб бажарулареб жо гьабизе тIамун руго хIукуматалъ учительзаби. Щай?\nЩай, гьадинги дагьал гурони хутIун гьечIел анцIабилеб классалъул цIалдохъабазул, анцIила щугоялдаса тIаде чи гьечIев классал гьаризе бегьуларел? Лъеберго-кIикъого чиги жаниве гъун, аб хIукуматалъул ошколищ яги гIиял къайийищ? Нуж гурищ ругел ЕГЭйилан керен бухулел, щай гьелъие хIадуризе шартIал чIезе гьаруларел? Яги, лъай кьунги, босунги бажарулареб хIал ошколаздаги гьабун, репетиторазухъе лъимал хьвадизарийищ нужер мурад? Ошколалда букIине кколеб хIалалъ лъай щвезе рес букIарабани, кIалалъ абураб жоги кьун, лъимал репетиторазухъе ритIизе ккелароан эбел-инсуца.\nХIисаб гьабураб мехалъ «бацIалги циялги» рагъизеги тIамун, «ЦЕР» буго парахат би чIчIикIулеб.\nГьаб дир «ЩАЙ?» - илан абураб суалалъе жаваб бугев чи ватани, цIакъ бокьилаан гьеб рагIизе.\nАмма гьаб рагъулъ, эбел-эмен кканаха речIчIулел гIачилъун.\nГьанже щал бит1арал щал т1екъал ругилан ,гаргадизе лъугьани халатаб накъит ккелаан эб,амма аслияб жо буго дир х1исабалда ,лъималазги .муг1алимзабазги цо-цазул адаб гьаби,ва муг1алимасул жидерго кьолеб дарсидехун бугеб рокьи!


Суалал ва масъалаби\nРФялъул Пачалихъияб советалъул данделъиялда бицана\nСеверияб Кавказалъул федералияб округ цебетIезабиялъул хIакъалъулъ\nМосква областалда тIобитIараб Пачалихъияб советалъул данделъи нухда бачана РФялъул хIукуматалъул председатель Дмитрий Медведевас. Гьелда гIахьаллъана ДРялъул бетIерасул ишал тIуралев Владимир Васильевги.\nМедведевас бицана, аслиял масъалабилъун кколин СКФОялъул цIатариялъулгун энергетикаялъул комплексалда бугеб хIалги, пачалихъиял программабаздаги аслиял проектаздаги рекъон хIалтIиялъул хIасил гьабиги. Гьел масъалабазде руссиналде, премьер-министрас ракIалдещвезаруна кадразул рахъалъ гьарурал хиса-басиял: вице-премьер Виталий Муткоца нухмалъи гьабизе буго СКФОялъул масъалабазе, профилияб министерствоялъул бетIерлъуда тана Сергей Чеботарев ва СКФОялда президентасул вакиллъун тIамуна Александр Матовников. Рехсарал хиса-басиязул лъикIаб хIасил ккеялде хьул бугинги абуна Дмитрий Медведевас.\nДанделъиялда рехсана гьадинал баянал: гъоркьиса СКФОялъул регионаз гIарац кьуна хIалтIизабураб газалъул гIицIго 85 проценталъухъ. Гьелдалъун газалъухъ гIаммаб налъи бахана 13 млрд гъуршиде ва токалъухъ – цIикIкIана 3,5 млрд гъурушалъ. «Налъул цо пуланаб бутIа бецIулеб буго, амма кьураб гIарцуцаги тIубаларо кьезе кколеб букIараб бутIаялъул роцен, ай нусго проценталъ бецIунго бахъунеб гьечIо гьеб. Гьелда рекъон цIикIкIунеб буго налъиги», – ян абуна премьерас.\nХехаб заманалда жаниб тIубазабизе кколеблъун данделъиялда рехсана округалда ругел газалъулги токалъулги мухъал къачIай. «Цо бакIалдаса цогидаб бакIалде щвезабулаго, гьоркьоса тIагIараблъун рикIкIунеб буго хIакъикъаталда бикъун бугеб токги газги. Гьеб гьабулеб буго изну гьечIого токалъул яги газалъул мухъалда кварги рогIороги цолъизабун яги ЖКХялъулги ток бичулелги предприятиял банкроталлъун лъазарун. Басралъарал гьинал ругин, клиентазул хIакъалъулъ мухIканал баянал гьечIин абун багьанаби ратизе бигьаяб иш буго, хасго гьелдаса жидеего пайда-хайир гьабизе бокьун бугони. Амма гьединал гIадамазда кIочонеб буго токалъулгун газалъул мухъазул масъалаби тIуразе гьелъул квалквал букIунеблъиги ришватчилъи тIегьаялъе квербакъулеблъиги», - ян абуна Дмитрий Медведевас.\nРехсарал рахъазда бугеб хIал хисизабиялъул нухазул цояблъун премьерасда бихьулеб буго кадрабазулъ хиса-басиял гьариги гIайибиял тамихIалде цIайги.\nДанделъиялда ракIалдещвезабуна 2017 соналда СКФО лъазабун букIараблъи хасаб регионлъун ва, гьелда бан, республикабаз гьабизе кколаан пуланаб хIалтIи. «Жеги гьечIо гьеб рахъалъ щвалде щвараб хIалтIи. СКФОялъул бицунел бутIаби руго 22 пачалихъияб программаялда (букIине кколаан 28-ялда). Дагьаб буго гьел программаби гIумруялде рахъинариялъе биччалеб гIарацги. Пачалихъиял программабазе гIарац биччалеб мехалда, федералиял ведомствабаз хIисабалде босизе ккола округалъул хаслъиги регионалияб нухмалъиялъги мухIкан гьаризе ккола жидерго пикрабиги. Северияб Кавказалъул ишазул рахъалъ министерствоялдаги тIадаб буго гьел идарабазул бухьенал рекъезаризе», – ян лъазабуна премьер-министрас.\nДРялъул бетIерасулги хIукуматалъулги\nПрочитано 252 раз\tПоследнее изменение Пятница, 13 июля 2018 15:27\nДругие материалы в этой категории: « 200 хIакимчи жавабчилъиялде цIана\tТахшагьаралъул аслияб майдан цIигьабизе буго »


Мажгиталдаса жанисел ишазул бут1аялде\nДагъистаналъул Буйнакск шагьаралъул салафиязул абулеб мажгиталдаса гIадамал низам цIунулез ккун рачун ун ругин лъазабулеб буго бакIалъул гIадамаз.\n19 декабралда рузман как бан къватIире рачIунел гIадамал низам цIунулез полициялъул бутIаялде щвезарун руго. Буйнакск шагьаралъул жанисел ишазул бутIаялда ккуразул цIар мухIкан гьабун хадуб гьел риччазе ругилан лазабун буго.\nМахIачхъала-Буйнакск нухда бугеб салафиязул абулеб мажгиталде кидаго гIемер гIадамал рачIунаанин, хIатта къватIир чIунцин рукIунаанин рузман балеб мехалъ, амма гьаб нухалъ гIадамал гIемер рукIинчIин, гьезда лъалеб букIун батизе бугин полициялъулал рачIине рукIинин баян гьабулеб буго мажгиталде хьвадулезул цIар бицине бокьичIев чияс.\nПолициялъулаз ккун рачун анин 10-15 чи гIолилазул ва гьединго кIиго чIужугIаданги.\n«Эркенлъи» радиоялъухъе щварал баяназда рекъон, гьезул цо-цоял риччан руго. Амма жеги бутIаялдаго хутIарал кида риччалелали лъалеб гьечIо\nГьеб тIоцебесеб нух гуро Дагъистаналда салафиял мажгитаздаса ккун рачун унел низам цIунулез. Гьедин, 31 октябралда МахIачхъалаялда Венгриялъул рагъулазул къватIалда бугеб мажгит сверун ккун букIана рагъулаз. Гьениб низам цIунулезда ва мажгиталда рукIаразда гьоркьоб ккараб тунка-гIусиялъул хIасилалда 5 чи ккун вукIана.


Саидал гIумруялъул гIидраялда\nКъисматгун къеркьезе къуват гIурай\nГьаб макъала хъвалелъул, ракIалдещвана мунагьал чураяй эбел ХIалиматица дие бицунеб букIараб гIажаибго хIикматаб, цIакъ жинда божизе бачIунеб хабар. Гьеб жиндиеги жиндир эбел Сайгибатица бицанилан абулаан гьелъ:\n- Инсан вижулелъул, ТIадегIанас цин цебе бижулила гьесул къисмат. Гьелда лъалила вукIинесев бетIергьанасул анищалги, хьулалги, пикрабиги. Цинги къисматалъ тIасарищулел рагIула жиндиего рокьарал анищал, цинги гьезда баулеб рагIула. Къисматалъ баарал анищал тIуралелги рагIула.\nГьеб хабаралъ цIидасанги асир гьаюна дун, араб анкьалда газеталъул редакциялде гьоболлъухъ ячIун йикIарай, берцинай гIолилай Саидалгун лъай-хъвай ккедал. Дида абуна гьелъул гIажаибаб къисматалъул хIакъалъулъ хъвазе кколилан.\nЕлъулаго, дица абуна гьадинай гIолохъанай ясалъе гьанжеялде гIажаибаб къисмат кин щварабилан.\nУнго-унголъунги гьеб батана кинабго жубараб: магIуги релъиги, рохелги пашманлъиги ва талихIги. Гьеб киналъулго цIакъго цIакъ махI берцинаб квацIиги гьабун, седон бугоан Саидаца жиндирго къисмат.\nСаида гьаюна ва гIуна Гъизилюрт районалъул Кироваул росулъ. Рорхатал мугIрузул ЦIумада районалда кьалбал риччараб кьвариялъулги, къвакIиялъулги, къохIехьеялъулги гIамалалъ лъадарулеб букIана гьелъул лъимерлъи. БукIана Саидалъ гIанчIлъи-гогьлъиги. Къойил йоржунаан гьей талихIалде данде. ТалихIалъги гьелъухъе битIулаан жиндирго рогьелги гьогьенги. Киналго гьитIичазе гIадин, гьелъиеги бокьулаан ясандизе. Цо къоялъ школалъул азбаралда ясалгун ясандилей йикIарай Саида гIодой ккана. Амма лъиданиги лъалеб букIинчIо гьеб гIодойккеялъ Саидал лъимерлъиялда кIудияб согI лъураблъи. БотIрода гIамгIара кIанцIана. Учителалъги, рокъоб эбел-инсуцаги, цIорораб лъим чIван, нахъе инабулеб букIана гIамгIара. Квеш-лъикI, сахлъизаюна гIодой ккарай Саида.\nСаида цIалулей йикIана гIицIго щуйилазда. Амма цо къоялъ гьелъие щвана ункъилабги. ГIемер гьардана гьей учительницаялда жиндие ункъилаб лъогейилан - хIасил ккечIо. ГIодилаго, цIакъ ракIбакъван, рокъое щварай Саидал доб кидаялиго гIодой ккун унтун букIараб бакIалдаса бетIер цIидасанги унтизе лъугьана. РакIбакъвайдал унтун батилилан, кIварго кьечIого тана гьеб унтиги. Амма заманалдасан Саида гIодой ккана, гIакълу-лъаялдаса ана. Цинги - больница, тохтурзаби…\nАхирги лъана Саидал гIузрабазе гIилла - гIадалнахуда бижун батараб жоялъ кIотинаюлей йикIун йиго гьей.\nГIумруялъе гIоло къеркьей\nГьабуна Саидае захIматаб операция. КигIан тохтурзабаз гьукъаниги, дагьабниги мадар лъугьарабго, гьей гIедегIулаан школалде.\nГьелда ракIалдецин кколеб букIинчIо къисматалъе къуркьизе. КIиязулго, къисматалъулги Саидалги букIана кутакаб дандечIей. Данде язегицин тезехъин йикIинчIо гьей къисматалъ. Гьале иргадулаб кьаби - цо къоялъги тохлъукьего нахъехун рехун ана гьей. Ва бусаде ккана. Саидада кIолеб букIинчIо, тIаде яхъинеяли щиб гурин, кьуризецин. Кодой ккун, йосулаан гьей къваригIел тIубазеги. Амма зама-заманалдасан Саидада аскIор эхетулел рукIун ратила къисматалъ баарал анищал. Гьез кверде йосарай гьелъухъе бачIунаан гIажаибаб жан-жигарги кинабалиго къуватги. Саидада ракIалдецин кколеб букIинчIо унтуе мукIурлъизе. Ва байбихьана гIолилалъул унго-унгояб къеркьей.\nГьелъ гьаб нухалдаги инкар гьабуна тохтурзабазухъ гIенеккизе. ЦIали рехун течIо. Дагь-дагьккун кIвана тIаде яхъине, амма гьелда тохтурзабаз гьеб ахир бугиланлъидалха абулеб букIараб. Саидада ракIалдецин кколеб букIинчIо инвалидазул коляскаялда гIумру тIамизе. Къеркьана, къеркьана ва нахъеги къеркьана…\nДагьабго мадар лъугьиндал, Саидада абулеб букIана рикIкIадасан лъимал цIализарулеб централда цIаланиги гIелилан. Амма талихIаб гIумруялъул рагьдухъе щвезе хIаракаталда йигей гIолилалъ гьелдасаги инкар гьабуна. Гьелъ гIумруялда кьварун лъазабуна жий дагьабги берцинаб талихIалъе мустахIикъай йигилан. Жийго жиндаго чIун, рокъосез кумек гьабун, къезабуна Саидаца унти. Ва цIидасанги - школа. ЦIидасанги гьимана Саидае къисматалъ баарал анищал.\nКъисмат, къабул гьае дун\nЛъугIана школа гIицIго щуйилазда. Саида йоржуней йикIана жиндирго цIваялъухъе. Гьелъ тIавап гьабулеб букIана къисматалъул бищунго тIадегIанал тIогьазда. ТIокIаб батIияб къисмат букIине ресги букIинчIо цIумазул улкаялдаса гIолилалъул.\nГьабсагIаталда Саида Сагитова цIалулей йиго Дагъистаналъул пачалихъияб университеталъул философиялъулгун психологиялъул факультеталда. ЦIалулейги йиго гIицIго щуйилазда.\nСаидаца жиндирго къисматалъул хIакъалъулъ бицунелъул, дир гIанаби чурулел рукIана цIамхIалаб магIуялъ. Гирунго гирун рачIунел гьезгицин баркалайилан ахIулеб бугин кколаан. Гьеб букIинчIо къваридаб магIу. Гьелъулъ букIана кIудияб рохел - жиндирго къисматгун къеркьезе къуват гIурай бахIарчияй мугIрул ясалъул гIенеккарал пана гьарулеб къисаялъухъ тIолеб рохалил магIу.\nТIурарал анищазул гъасда\nЖакъа Саидаца жиндирго рекIелъ бакун буго гурхIел-рахIмуялъул кIудияб цIа. Щибаб къойил гIадин гьей щола бесдал лъималазухъе, жиндирго букIараб гIадаб унти бугезухъе, гьелъ тIадруссинарула гьезул хьулал, анищал, ракула гьезул ракIазулъ сун инехъин ругел чирахъал. Масала, цIакъго пайдаяйлъун йиго гьей МахIачхъалаялда Лиза Чайкинал къотIноб бугеб бесдал лъималазул рукъалъе. Гьей щола талихI биларал гьитIичазухъе, тIоритIула гьелгун батIи-батIиял тадбирал, хIаял. Гьел гьечIеб гIумругицин цебечIезабизе захIмат буго жакъа Саидае. Гьединго кIудияб бухьен буго гьелъул «Благосфера» абураб гурхIел-рахIмуялъул фондалъулгун. Саидаца тIоритIула психологиял тренингал, хIаязул кумекалдалъун сахгьариялъул тадбирал, гьелда кIола, жиндирго гIадин, цогидазулги гIумруялдаса тIун унеб бугеб рокьи тIадбуссинабизе. ГIумруялъулъ цохIо жиндиего хасаб бакI батана Саидада.\nГIадамал, дие нуж рокьула\nГара-чIвариялъул ахиралдаги Саидаца абуна:\n- Дие цIакъ бокьула гIумру. Гьеб бокьиялъ тIамуна дун гIузрабигун, сакъатлъигун къеркьезе. ГIадамал, нужги рокьула дие. Нуж рокьиялъги кьуна дие къуват кьогIлъизе ракIалда букIараб къисматгун къеркьезе. Дир кIудияб гьари буго нужеде - лъикIаб рахъалдехун. ГIумруялъул тIинда бугеб нужерго талихIалъул кIул кодобе щвезе хIаракат бахъе. Къеркьей, къеркьей… Ва нахъеги къеркьей. Гьеле гьединаб буго дир гIумруялъул ахIиги. Кьеркьезе ккола, гьелъул хIасил ккезегIан. Къуркьуге захIмалъабазе. Гьеле гьедин ахIизе бокьун буго дие, унтараздеги сахаздеги. ХIаракат бахъе нилъерго сверухълъи берцин гьабизе,- ян. Гьединал руго Саида Сагитовалъул гIумруялъул дарсал.\nКъисматалъ баарал анищазул куркьбазда йоржун арай Саидада хадуй рухIдалго ялагьун хутIана дун.\nПрочитано 149 раз\tПоследнее изменение Среда, 20 февраля 2019 14:43\nДругие материалы в этой категории: « ЧIухIула, Дагъистан, дур харбидалъун…\tМиллаталъул тIалабалда »


Шималияб Кавказ, Сентябрь 27, 2013\nРузман къо 27 Сентябрь 2013\n«Кьолболаб халкъ» казакал Сочиялда Олимпиадаялда\nСочиялда хасалил Олимпиада унаго казаказул патрулаз жаваб кьезе буго маххул нухазул станциязда, аэропортазда, спортсменаз, реферияз ва журналистаз гIумру гьабулел бакIазда. Казаказе кьезе буго Олимпиадаялда хIалтIулел полициязе кьолеб гIанасеб харж ва гьеб бащалъизе буго 25 азарго гъурщида. Гьедин лъазабун буго журналистазе Краснодаралъул ракьалъул губернатор хисулев Кубаналъул казаказул аскаралъул атаман Николай Долудаца. Кинаб букIараб гьединаб инициативаялъул хIажалъи?\nМ.Черкесов: «...гьелгун къацандун дун бергьунаро»\nCочиялда 2014 соналъул хасалил Олимпиада байбихьизе хутIун руго 200-ялдаса дагьал къоял. Гьел хIаязде хIадурлъулел руго спортсменал гурелги артисталги. Дагьаб цебегIан лъана Олимпиада рагьулаго ва къалаго Кубаналъул казаказул хор гьениб цебе бахъине букIин. РукIине ругищ гьенир Олимпиада тIобитIулел ракьазул бетIергьабилъун рукIарал черкесазул артистазул яги гьенир рукIарал халкъазул тарих бихьизабулел кинал рукIаниги церерахъинал?\nДагъистаналъул букIинеселда тIасан пикраби\n16 июлалда Москваялда гьоркьор лъун рукIана Дагъистаналъул букIинеселда хурхарал суалал. ЦIадуцаги хвалчацаги хIасил кьоларин, ракълица гурониян абураб пикру загьир гьабуна гьениб.


ГIалиев МухIамад. Москваялда арест гьабиялда чанго къоялъ цебе бахъараб сурат.\nТерроризмалъулъ гIахьаллъиялда щаклъи букIун, Москваялда къуваталъул идарабаз ккурав Дагъистаналдаса ГIалиев МухIамадил чорхол къоанагIан квешлъулеб бугин лъазабулеб буго гьесул гIагарлъиялъ. Ставрополалъул туснахъалъув вукIарав гьев бадиб щакъидул къаламги къан азарханаялде ккун вуго. Къуваталъул идарабаз лъазабулеб буго гьеб ГIалиевас жиндицаго къазабунилан, гьесие живго жиндицаго чIвазе къваригIун букIанилан. МухIамадил гIагарлъиялъ цIех-рех чагIазул гьел баянал гьересиял ругин лъазабулеб буго.\nГьал къоязда ГIалиев МухIамад хвалдаги гIумруялдаги гьоркьов вугев хIал бугин абулеб буго гьесул гIагарлъиялъ. Къо бахъанагIан тату хун гурони, гьесул мадар лъугьунеб гьечIила, цIакъго захIматаб хIалалда вукIиналъ гьев тохтурзабаз жидецаго комаялде ккезавун вугин бицана «Эркенлъи» радиоялъе МухIамадил яц ГIалиева Аминатица.\nГIалиева Аминат: «Щакъидул къалам къазабураб гьесул цояб бер къанщухъего буго. Гьанже гьелда жаниб рецIцI кколеб буго, тохтурзабаз абулеб буго гьеб минингиталдецин буссине бегьулилан. Чанго къо буго гьесул чорхол цIа-кан 40 градусалдаса гIодобе кколарого. КIиго къоялъ цебе унтичIеб бер рагьизейилан лъугьун вукIана МухIамад, амма гьелдаса хадуб дагьавги цIакъ унтана, гьединлъидал тохтурзабаз жидецаго комалде инавуна гьев. Гьесул гьуърулги хIалтIулел гьечIо, хIухьел цIан бажарулеб гьечIо гьесухъа жиндихъаго. Кумекалъе хасаб аппарат лъун буго, ракIги лъикI хIалтIулеб гьечIо, гьелъие кумекалъеги хасал алатал лъун руго. 3 декабралъ тохтурзабаз гьесул мукъулукъисан кванирокъобе хасаб мащуги лъуна, гьенисангIаги гьесие квен кьун бажарине букIине. Амма гьеб хIалалда вугониги МухIамадил кверзда жеги-жеги ран руго маххал. Гьев цIунун сордо-къоялъ полициялъул хIалтIухъабиги рукIуна».\nГьединго Аминатица бицана жидеца гьев унтарав чиясул квердаса маххал рахъизе бегьуларищин абураб мехалда къуваталъул идарабаз гьев жеги туснахъ гьавухъего вугев чи вугин гьединлъидал гьел рахъизе бегьуларин лъазабунила жидеда. МухIамад вегизавун вугев азарханаялъул рокъоб киса-кирего видео-камерабиги лъун, аскIор низамцIунулелги чIезарун халккун ругила лъугьа-бахъунелда хадур къуваталъул идарабийин бицана гьелъ. АскIореги ун маххал рарал гьесул кверазулцин сурат бахъизе биччалеб гьечIила жидеейилан абуна МухIамадил яцалъ.\nГьединго Аминатица бицана 3 декабралда ГIалиев МухIамад туснахъ гьавиялда тIасан гьесул адвокаталъ хъвараб гIарзалъул халгьабизе кколаанила Ставрополь икълималъул диванханаялъ, амма цIех-рехалъул чагIи рачIинчIила гьеб диваналде. Гьел ургъунго рачIинчIел чагIи ругила, щиб гьабунги гьев туснахъ гьавун тезе, гьеб ишалда сверун бахъараб ахIи-хIур гIодобциналъе нухал ралагьулел, заман цIа-цIазабулел ругила гьелила рикIкIунеб буго ГIалиевасул гIагарлъиялъ. Аминатил рагIабазда рекъон МухIамад 20I5 соналъул январалде щвезегIан туснахъ гьавизе хIукму къотIун букIана диваналъ. АнцIго къоялда жаниб гьесде гIайиб гIунтIизабичIони гьеб хIукмуялъул цIидасан халгьабизеги бихьизабун букIана, амма анцIго къо аниги жеги ГIалиев МухIамадиде гIайибги гIунтIизабун гьечIо, диванчиясул хIукмуялда рекъон цIидасан гьеб ишалъул халгьабиги тIобитIун гьечIо. ЦIех-рехчагIаз къанун хвезабулеб бугин абун жидер адвокаталъ хъваралщинал гIарзазулги щибго пайда ккечIилан бицана гьелъ «Эркенлъи» радиоялъе.\nГьединго МухIамадил гIагарлъиялъухъе баянал щун руго цIех-рехчагIазе къваригIун бугила гьес жинцаго къазабунин бадиб щакъидул къалам, гьедин живго жинцаго чIвазе къваригIун букIанин гьесиейилан абун бихьизабизе.\nАминат ГIалиева : «Дие кеп щолеб буго гьел цIех-рехчагIазул баяназдаса. Гьес киданиги гьабулароан жиндиего гьединаб иш. МухIамад вуго кутакалда динияв, цIакъ Аллагьасукьаги хIинкъарав чи, гьесда гIезегIан лъикI лъала жалго жидецаго чIварал чагIазе щиб букIунебали. КIиабизе иргаялда босани гьесда яги цойгидав чиясда киданиги кIоларо жинцаго жиндирго бадиб гьеб къалаб къазабизе, щай гурелъул бадир рукIуна цIакъго гIемер нерваби, унтуца лъай-гIакълуялдаса инавун, гьесда кIолароан гьеб къазабизе. Къаламали киб гурин, бадибе цо тIелех яги рас кканигицин хIехьон бажарулеб жо букIунаро гьеб. Гьел цIех-рехчагIаз рицунел жал руго гьадингоял чIандаби, маргьаби. Гьезда анир гIабдалзаби ругин ккун батани, гIантал гьечIолъи бихьизабизе буго нижеца гьезда. Гьеб къалам бадиб къазабиги гьезул хIалтIи буго, гьезие щиб гьабунги кинаб гIазаб кьунги МухIамадихъа баянал щвезе къваригIун букIун буго. Амма гьев живгоги сунданиги бегьулареб жоялда гъорлъ вукIарав чи гуро, щиб гьес бицинеб. Хваликьа хIинкъунцин чиятIаса мацIал гьарулев чиги гуро гьев, щибниги гьесухъа щвечIеб мехада гьеб хIалалде ккезавуна гьез нижер вац. Гьа, лъикI бугоха.. гьезул баяназда рекъон бадиб къаламни гьес жинцаго къазабун бугин, ургьиса тIе-тIезгIан лъица гьев вухарав? Гьебги жиндицагойищ гьабураб, гьев живгойищ къадазда речIчIун жиндиего гIазаб кьолев вукIарав? Цониги чIагояб, хIалтIулеб лага хутIун гьечIин ургьимесалъул».\nГьединго Аминатица бицана цIех-рехчагIаз лъазабулеб бугила жидехъ видеозапись бугила МухIамадица жинцаго жиндидаго бадиб къалам къазабулеб букIараб куц бахъараб, амма жидеца тIалаб гьабуниги, адвокаталъ абун ва хъван кагъатгун тIалаб гьабуниги гьеб бихьизабичIила гьез. ГьечIеб жо кинила гьез бихьизабилеб, гьезда ккун букIун гьечIила жидеца гьадинаб кIудияб ахIи-хIур бахъинабилин гьеб ишалда сверун, церегоги гьединал чанги лъугьа-бахъинал рукIинила Ставрополалъул къуваталъул идарабаз гьарун, амма гьелъул хIакъалъулъ къватIибе лъараб жо букIинчIила. Гьаб нухалдаги гьединго рорчIизе ракIалда букIун бугила гьезда, гьедин ккечIелъул жидецаго гьабунщинаб ритIухъгьабиялъе багьанабиги гIиллабиги ралагьулел ругила гьелилан, бицана ГIалиев МухIамадил яц Аминатица.\nГI. Аминат: «ЦIех-рехчагIаз абулеб буго, дир вацас жиндирго бадим къалам жинцаго кьабинин».


Чолодаса ХIажи-Удурат шейх (хв. 1475 с.) » Региональная Национально-Культурная Автономия Аварцев Дагестана\nГлавная » История » Чолодаса ХIажи-Удурат шейх (хв. 1475 с.)\nДагьистаналъул халкъазул цебесеб тарих лъазе ккани, ТIадегIанав Аллагьас кьураб кIудияб нигIмат-исламияб дин лъикIго лъазе хIаракат бахъизе ккола. Исламалъ квербакъана Дагьистаналда магIишатияб ва рухIияб гIумру битIун цебе бачине. Исламалъ гlaгap гьаруна ва цолъизаруна нилъер халкъал. Дагъистан киналго дагъистаниязе цо букIин бихьизабуна Исламалъ.\nДагъистаналъул исламияб тарих\nБусурбан диналъ цIунана ва цебетIезабуна бищунго нилъеца кIвар буссине кколеб рахъ – халкъазул рухIияб гIумру. Исламияб кьучIалда Дагьистаналда цебетIуна лъай ва гIелму. Исламиял гIалимзабаз бетIерлъи гьабуна Дагъистаналъул халкъаз эркенлъи цIунун гьабураб къеркьеялъе.\nДагъистаналда исламияб тарихалъул буго анцIила лъабго гIасруялдаса цIикIкIараб заман. Амма бусурбанаб дин Дагъистаналда ва хасго ТIадмагIаруллъиялда бигьаго шулалъичIо. Абизе бегьула 800 гIанасеб ва жеги цIцIикIкIун сонал хIажалъанин Ислам тIубанго нилъер халкъаз къабул гьабизе. Гьеб ищ гьединаб хIалалъ халат бахъиялъе гIемер батIи-батIиял гIиллаби рукIана.\nИсламияб дин бачIиналде цебе Дагъистаналда рукIана батIи-батIиял тIабигIиял лъугьа-бахъиназе, бакъ-моцIалъе, цIаялъе лагълъи гьабулел гIадамал, рукIана ягьудиял ва X-XIII гIасрабаз тIибитIун насранияб дин ай, христианство. Исламияб дин Дагъистаналда цебе тIолеб букIана цойгидал диналги нахъе къазарулаго.\nVII-XI гIасрабаз ислам нилъер халкъалда гьоркьоб тIибитIизе гьабулеб букIана жалго гIарабияз. Гьел гIасрабаз гIемерал рагъалги ккана Дагъистаналда. Нилъер тарихалда цIунун руго гIемерал исламиял церехъабазул цIарал. Гьезда гьоркьоб бищунго машгьураб ккола Абулмуслим шайихасул цIар. Гьесги гьаруна рагъал Дагъистаналда ислам тIибитIизабулаго. ГIемерисел тарихалъул гIалимзабаз рикIкIунеб буго гьев кIудияв исламияв цевехъан XI гIасруялда гIумру гьабурав чи вукIин. Гьесул зияратги Хунзахъ буго.\nАбулмуслим-шайихас лъураб кьучIалда ТIадмагIарухъги бана исламияб «мина». Гьев гIадинал исламиял церехъабаца диналъе лъураб щулияб кьучIалда тIад мина баразул цоявлъун ккола нилъеца хадубккун рехсезе вугев Гьидалъа машгьурав шайих ХIажи-Удуратги.\nТарихалъул гIалимзабазул цIех-рехалъул баяназ рекъон хIатIа XV гIасруялдаги ТIадмагIаруллъиялда ислам дин жеги шулалъун букIинчIеблъи ва цо-цо бакIалде щунцин букIинчIеблъиги бихьизабулеб буго. Гьел Гуржиялъул насраниязул асаралда гъоркь XIV –абилеб ва хIатта XV-абилеб гIасруялде щвезегIан хIутIун рукIиналъе хIужабиги руго. Гьединаллъун ккола гIезегIан нахъе цIунун ругел архитектуриял хутIелал, къелъ лъурал ганчIазда ва батIи-батIиял тIагIелалазда гьарурал насраниял гIаламатал, хъанчазул суртал, гIадамазда ва бакIазада лъурал цIарал. Гьебго диналде руссарал рукIине кколел руго гьидерилги жамгIиятги.\nДоб заманаялъ Гьидерил росабазул цояблъун кколаан Чолода росоги. Гьеб бакI ккола гьанжесеб МачIада росу бугеб бакIалдаса 2,5 километралъ рикIкIада бакътIерхьул рахъалдехъун.\nГьеб росулъ гIага-шагарго гьанжеялдаса 600 соналъ цеве гьавун вуго Удурат абулев чи, ай гьеб кколеб буго XV гIасруялъул авал. МухIканго гьев гьавураб тарих лъазе кIвечIо. Цого цо ГIободаса гIалимчи С. ХIайбулаевас хъвалеб буго ХIажи-Удурат гьавураб 142I сон кколилан. Амма гьеб бакIалдаги тарих босараб бакI бихьизе гьабулеб гьечIо, гьединлъидал гьесул баянги жинде тIубан мугъ чIвай гьабизе бегьулеблъун батилин кколаро. Бицен буго гьанжесеб МачIада росулъ бугеб ГIандиялал абулеб тухум гьесул наслуялъул чагIи кколин абун.\nГьев инсанасул гIажаибаб къисматалъул хIакъалъулъ биценал цого цо мачIадидисез гуребги тIолалго гьидерицаго, чIахIиял гIелаз гIисиназухъе кьун кIудияб къадру-къиматалда бицун жакъаги нахъе хутIун руго.\nГьел биценазда рекъон, дол гIасрабаз нилъер умумузул рукIун руго гуржиязулгун батIи-батIиял магIищат-ящавалъулал ва диниял гьоркьорлъаби. Цо-цо мехалъ дандеккунгутIиго букIун буго. Гьел дандеккунгутIиял лъугIизаризе батIи-батIиял тадбиралги гьарулел рукIун руго. Аманаталъе васал кьолеб гIадатги букIунанин абула. Гьедин гьитIинав чи, Удурат гуржиязул ракьалде аманат хIисабалда ккун вуго. ТIадегIанав Аллагьасул хIукмуялда рекъон, гьенисан Удурат бусурбабазул улкабазде ккун, гьес ислам къабул гьабуна ва жиндиего гъваридаб гIелму-лъай тIалаб гьабиялда тIадчIун жигараги бахъанин бицула. ХIежги борхун буго ва гьелдасан ккола Удурат абураб цIаралде тIаде хIажи абураб къадруяб тIокI-цIарги щвей. КъватIиб ракьалда гIезегIанго соналги ран ахир - къадги Удурат умумузул ракьалде тIад вуссине къасд ккун буго. ХIисаб гьабураб заманаялъ гьев ватIаналде тIад вуссун вукIуне кколев вуго 1450-60 абилел соназ.\nГьид исламалде рачIине байбихьиялда хурхун буго цойги гьадинаб бицен: «Чолода росулъа тIоцебе исламияб диналде бегавул ГIабдуррахIман абулев чи лъугьун вуго (гьеб цIар бусурманлъун хадусала босараб букIун батизе ккола). Чолоде щвелалде буго лъим бугеб бакI. Гьенив росулъе вачIунаго нухда как балев ватун вуго ХIажи-Удурат дов бегавуласда. Гьесие цIакъ рекIее гIурабила гьав ХIажи-Удуратица гьабулеб ищ. Жиндагоги малъейилан гьеб дуца гьабулеб ищ гьабизеян абун бугила исламалдахун ракI цIцIан арав бегавулас. Гьесул тIалаб ХIажи-Удуратица тIубайзе гьабун малъун бугила досда шагьадат битIизе. Гьелдаса нахъе байбихьун бугила чолодисел ва тIолабго гьид исламалде рачIине»-ян. Хадубккун гьеб ищ ккараб бакIалда иццда тIад как балеб къулгIа бана ва ГIабдуррахIманил чал абун цIарги щун буго. Гьеб жакъа къоялъги нилъеда бихьула.\nБаянал ва хIужаби\nХIакъикъаталдаги биценаз ва кьучIал тарихиял хIужабаз чIезабула Гьид аслияб къагIидаялъ Чолодаса ХIажи-Удуратил хIаракаталда гъоркь исламалде рачIун рукIин. Гьелъие квербакъун буго гьев бусурманчиясул букIараб гъваридаб исламияб лъай-гIелмуялъги ва бергьун кIудияб жигарачилъялъги.\nМашгьурав тарихчи ва гIалим Каяев ГIалица жиндирго Дагъистаналъул гIалимзабазул таржамаби ва баянал хъвараб тIехьалда ХIажи-Удурат шайихги рехсолев вуго: «Бицуна гьидерица Ислам къабул гьабиялъе аслияб гIиллалъун кканин шайих хIажи Удуратил хIаракат ва цIакъбахъин. Гьевги жиндирго халкъалда гьаркьоб цIакъ рагIи билъарав (гьезда гьоркьов къадру-къимат бугев) чилъун вукIанин ва гьединлъидал гьесул вагIзаби ва насихIатазухъ гIинги бан гьезги Исламалде рачIун руго». Жеги гьанжелъизегIан лъалел рукIинчIел къиматал баяналги кьолел руго Каяевас ХIажи-Удуратил хIакъалъулъ. «ЦIияб дин босизе инкар гьабуралщинал гьидалъел гуржиязул Туш мухъалдехъун гочун ун руго. Гъазигъумекиса КIудияв ГIали-ян абулев доб заманаялъ мIугIруздаго машгьурав исламияв гIалим ва хIаракатчиясулгун хIажи Удуратилги лъикIаб гьоркьоблъи букIун буго»-ян хъвалеб буго Каяевас. Живго гьев КIудияв ГIалиян абулев чи хун вуго 1525 абилеб соналъ ва вукъун вуго Гъумекив.\nГьаб бицен уяб букIин чIезарулел гIезегIанго тарихиял хIужаби нилъехъе щун. Гьид бусурманлъараб заман кколин гьижрияб тарихалъул 880 абилеб сонилан ай, миладияб тарихалъул 1475-76 сонилан бихьизабулеб буго гьел киназго.\n«Дагестанские памятные надписи» абураб А.М. Шихсаидовас ва Т.М. Айтберовас къватIибе биччараб макъалаялда ХIажи-Удуратидалъун Гьид бусурманлъараб тарихалда тIаса баянал кьолеб бакIалда хъвалеб буго: «Цо пуланаб эрмениязул тарихияб хъвай-хъвагIай гьабураб бакIалда хъван бугила 1476 соналъ Узун-ХIасан Гуржиялде тIадеги кIанцIун, гьес Тифлис шагьар бахъун бугила. Ва гьев бусурбабабазул (турказул) цевехъанасул аскаразе бергьенлъи щвеялъе аслияб гIиллалъун кканин гуржиязул хан Баграт гьеб заманаялъ жиндирго аскаргун «Лагзистаналда» (ай, Дагъистаналъул ракьалда) рагъал гьарулев вукIин». Машгьурав тарихчи Т.М. Айтберовас тIаде жубалеб буго, гьев гуржиязул хан Баграт магIаруллъиялде гьужумалъ иналъе аслияб гIиллалъун Гьид бусурманлъи букIун батизе рес бугилан.\nГьабго пикру тасдикъ гьабулеб гIадин буго цебеккун рехсараб ГIали Каяевас жеги Гьид бусурманлъиялъул хIакъалъулъ кьолел баяназда. Гьес хъвалеб буго: «Гьидерил жамагIагIаталъ Ислам къабул гьабун хъадусала бусурманлъизе инкар ккурал гьидалъел Тушетиялъул (Туш) рахъалдехъун гочун ун ругила».\nМачIада росулъ нахъе МухIаммадов Расулил минаялъул нухлулаб рахъалде кколеб къелъ нахъе хутIун буго лъабокIонаб гамачI. Гьелда тIад берцинаб хатIалъ бекIкIун буго лъабго тарих: «Гьид бусурманлъараб тарих – 880-абилеб сон. Гьидалъ машгьураб ракьбагъари ккараб тарих – 1111; Гьидалъ тIагIуналъул унти тIобитIараб тарих – 1111». Гьеб гамачI росдал басрияб авалалда букIараб буго. Гьебго тарих XVIII гIасруялъул ТIадмагIаруллъиялдаго ва Дагъистаналдаго машгьурав исламияв гIалим Багъужаласул (Багъужал вас МухIаммад). жакъаги нахъе цIунун хутIун ругел рикIкIен гIемерал тIахьазул жиндирго квералъ хъвараб цоялъул жилдалдаги хъван бугоан гьебго тарих. Нижеда бихьула гьанжеялдаса 250 соналъниги церехун рукIарал гIалимзабазда гьоркьобги гьел хасго гьидерие кIвар бугел тарихал машгьураллъун рукIин. Жеги гьебго тарих батана нижеца 2012-абилеб соналъ гуржиязул тахшагьар Типлисалда гьабураб сапаралъул хIасилалда. Гьениб Кекелидзел цIаралда буго квералъхъварал жаниб цIунараб Институт. Гъоба батана 600-гIанасеб Дагъистаналдаса бачIараб гIараб мацIалда тIахьал. Гьезул цоялъул цебесеб гьумералда цойгидал хъвай-хъвагIаязда цадахъ хъван батана Гьидалъе ислам 880-абилеб соналъ бачIиналъул хабар.\nДагъистаналъул исламияб тарихалда ХIажи-Удурат шайихасде кIвар кьолеб буго Абулмуслим шайихасдаса хадуб. Гьедин рикIкIунеб буго машгьурав тарихияв гIалимчи-востоковед ГI. Р. ШихсагIидовасги. Амма баянаб букIахъе, доб заманаялъ гIадамазда гьоркьоб ислам тIибитIизабиялъулаб ва диналъул бичIчIи кьеялъулаб хIалтIи цIакъго захIматаб ищ букIин якъинаб жо буго. Гьелъие нугIлъун чIола живго ХIажи-Удуратил гIумруялъул къисматги. Биценазда рекъон жанисан исламалде инкарги ккун, гьесдехъун рокьукълъи цIикIкIарал тущбабаца, гъоркьбакIги ккун чIван шагьидлъун хванин ХIажи-Удурат абун.\nЗаниялда гьабураб хъвай-хъагIаязда рекъон ХIажи-Удурат шайих накълулъун вуго 1485 соналъ ва Чолода хобалалъ вукъун вуго. Гьесда аскIоб буго гьесулго вас МухIаммадилги хобги.\nЧолода руго кIиго батIиял хобал: руго бусурман къагIидаялъ ругел ва бусурман гуреб кьагIидаялъ занал лъуралги. МачIада росу гIуцIизе байбихьун буго XVI гIасруялъул кIиабилеб бащалъиялда. Гьенибе росу бахъизе васийат ХIажи-Удурат шайихасул букIанин бицула. Жеги бицен буго цIияб росу бан хадубги гIeзегIан заманалъ хварал гIадамал рукъизе Чолода хобалалъе росулел рукIанилан. Гьеб букIун батила ХIажи-Удурат шайихасул баракат тIалаб гьаби. Шайихасул баракаталъ гIураб буго нижер росуги гьидерил богиян абулаан ХХ гIасруялда МачIада вукIарав гIалимчи ГIарабиязул ШейхмухIамадица. Гьеб, хIакъикъаталдаги, гьедин бугизеги буго.\nХадусел гIасрабаз магIарул росабалъ рахъана гIемерал гIалимзаби, тIарикьаталъул устарзаби. ХIажи-Удурат шайихасул цIар ва баракат букIана гьезие свинго гьечIеблъун. Щибаб соналъ нус-нус бусурбабаз зиярат гьабула ХIажи-Удурат шайихасул хабаде. ТIадегIанав Аллагьас нилъее киназего щваги гьесул баракат. Амин.\nАвтор: МухIамад ШихмухIамадов\nОпубликовал(а): nkaa, 31-05-2013, 17:51. Просмотров: 2519