Кинабниги 15 зани бегизабун буго, гьал къоязда, МахIачхъалаялъул насраниязул хабзалалъ. ГIадамазда гIурусазул хабзалин абун лъала гьеб шагьар бакьулъ бугеб бакI. Гьел заназул гIемерисел къачIан рахъун руго, амма къачIан бажарулареб хIалалда ругелги руго цо-цо. Гьел хабзалазда гьоркьор руго кIудияб ватIанияб рагъул гIахьалчагIазулги, ветераназулги хабзалги. 1942 соналда рагъда чIван вачIарав солдатасул заниги бегизабун буго гьел вандалаз.\nХабзалазул администрациялъул баяналда рекъон 6 октябралъул къаси ккун буго гьеб лъугьа-бахъин. АрбагI къоялъул радал батанила жидеда гьел гъурарал ва регизарурал заналин абулеб буго гьез. Къаси-къаси гьел хабзалазда хадуб халкколев, гьеб мухъ цIунулев чи вукIунев гьечIо.\nГьединлъидал жидеего бокьа-бокьарал чагIи лъугьунила гьенире жанире ва хванщинаб иш-пишаялда рукIунин гьел гьенирилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе хабзалазул адмиинстрацияъул хIалтIухъан Салаватов СагIидица.\nГьесул рагIабазда рекъон Дагъистаналъул къуваталъул идарабазда лъазабун буго гьез хабзалалъ лъугьа-бахъаралъул хIакъалъулъ.\nСагIид Салаватов: «Нижеца гьаниб ккараб-таралъул хIакъалъулъ полициялде лъазабурабго, гьеб сагIатаалдаго щвана гьанире къуваталъул идарабазул хIалтIухъаби. Гьанже къаси-къаси гьаниб хал-шал гьабула гьез. КидаллъагIан гьел гьанир дежурствоялда рукIинелали лъаларо. Квеш ккараб жо буго гьанив къаси гьаб мухъалъул тIалаб-агъаз гьабулев, гьаб цIунулев хIалтIухъан гьечIолъи нижер. Гьединав чи хIалтIизе восизе рес гьечIо нижер.\nДун гьанив къад гурони вукIунаро. 9 нух буго хабзалалъе, гьел киналго къанги бажаруларо. Къан, рахан тараб бакIалдасан тIасан кIанцIун, яги чIимгIабиги гъурун жанире лъугьун ратула гьанире гьекъолдухъаби. Киса –кибего гьаб мухъ шушбузулги кьищни-къулалъулги цIезабун батула гьез радалалде. Щибаб нижер хIалтIул къо гьезда хадуб хъублъи бакIариялдасан байбихьула. Гьел занал гъурулел, гьел регизарулел чагIи руго гьанир готалги, наркоманалги.\nДун гьанив хIалтIилев вугев анцIго соналда жаниб гIурусал рукъун ругеб гьаб рахъалда жеги гьабун букIинчIо гьединаб гIорхъолъа араб иш. 6-7 соналъ цебе гьабго хабзалалъ ругел жугьутIазулги армяназулги хобал пасат гьарун, занал гъурун ратун рукIана. Гьеб мехалдаги щивго кквезе щун вукIинчIо. Цойги кIудияб балагьлъун рукIана гьал хабзалазе кьер-кьераб махх бакIарулел чагIи. Гьез хабзалазда чIварал хъанчал рахъун, пасалъи гьабун батулаан гьаниб. 2008 соналъ гьезул къокъа кквезе щун букIана нижехъе».\nГьединго СагIидица бицана хамиз къоялде гьел гъурараз заназул гIемерисел къачIан рахъанилан. Гьел цIигьариялъул хIалтIаби хабзалазул администрациялъ ккурал хасал хIалтIухъабаз гьарулел ругила, гьезие хIажатабщинаб шагьаралъул администарциялъги чIезабулеб бугилан. Гьезие кумекалъе «Я помощник президента» абураб гIолилазул жамгIияб гIуцIиялъул вакилзабиги рачIун рукIанин бицана гьес.\nДагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъ лъазабулеб буго гьеб лъугьа-бахъиналда хурхун цIех-рех унеб бугила гьаб сагIат, гьелда бан такъсиргьабиялъул иш рагьиялъул суалалалъул халгьабулеб бугиланги. Чанго соналъ цебе гьебго хабзалалъ жугьутIазул занал гъурун ратун хадуб жамгIияталъ гIемераб ахIи-хIурги бахъинабун такъсиргьабиялъул иш рагьун букIана низам цIунулез, амма гIайибияв ккун вукIинчIо.\nДагъистаналдаса журналист Яна Мартиросовалъул ццин бахъун буго МахIачхъалаялъул администрациялда гьеб хабзалалъ гъалмагъир гьабиялъул хIужаби чанги-чанги нухалъ ккун рукIиндал, гьел такрарлъичIого рукIиналъе хIалтIи гьабулеб гьечIин абун. ТIокIаб жо гьабичIониги къаси гьенив хал-шал гьабизе хъаравулгIагийищин кквезе бегьуларевилан абулеб буго гьелъ.\nЯна Мартиросова: «Cон социалиял сайтазда гьел занал гъурун рукIиналъул хIакъалъулъ баянал рихьараб мехалда дир абизе рагIи хутIун букIинчIо. Гьеб буго гIадамаз гьабизе бегьулеб бищун кIудияб инжилъи. Дида гьеб кутакалда захIмалъана, щай гурелъул гьаниб дир гIагарлъиги букъун буго. Цониги зани цIунун гьечIин абизе бегьула, бокьаралда бихьизе бегьула жакъа гьал цоязда бихьараб къо.\nДица гьаб иш гьабурал чагIазул яхI-намусалъул яги диниял бербалагьиязул цIарго бахъиларо, бичIчIулеб жо буго цIодорав чи, щиб мурадгун гьес гьеб гьабулеб букIараб батаниги, ганчIалгун заналгун вагъизе вахъунареблъи. Дица цохIо тIалаб гьабулеб буго гьеб иш гьабурал чагIазе тамихI гьабеян, щай гурелъул гьеб ккола унго-унгояб такъсирчилъи, гьел руго вандалал».\nГьанибго абизе ккола Исламалъги гьедин цойгидаб диналъул гIадамазул хабзал хвезари кутакалда какун бугилан.\nКIудияб гIарцуда хабзалал рихьуларо


МахIачхъалаялъул Эльтав» заводалда нахъа бугеб рохь къотIун, гьенир изну гьечIого ралел бакIал цIикIкIунел рукIиналда бан, рохь цIунизе кумек гьарун, Россиялъул президентаcде хитIаб гьабун буго МахIачхъалаялдаса хIаракатчагIаз. Я низам цIунулез, я шагьаралъул тIалъиялъ рохь къотIун лъугIизабулеб бугониги кинабгIаги хIалтIи гьабулеб гьечIин такъсирчагIи чIезаризе, жеги кIиго лъабго соналдаса гьеб рохь тIубан тIагIинеги хIинкъи бугин абулеб буго хитIабалда.\n«Эльтав» заводалда нахъа бугеб рохь цIуниялде ахIун лъабнусидаса цIикIкIун гъулбас гъоркь гьабураб хитIаб битIанин Россиялъул президентасул цIаралда «Махачкала 1» микрорайоналлда гIумру гьабулез, гьеб бугин жидер ахирисеб хьулин абулеб буго гIадамаз. 2013 соналдаса байбихьун лъабго гIемертIалаяб мина эхетанила гьениб, къотIун гъутIбигун къануналда рекъечIогон рарал, араб соналъ гьеб бакIалда шагьаралъул администрациялъ риххун инел минабазухъа гIадамал рахъинаризе рохьил рагIалда ракьул бутIа бихьизабунила минаби раялъе, амма гьез рихьизарурал гIорхъабалъа унги къотIулел ругин гъутьби ва рухъуле ругила кьучIалин абулеб буго гьеб мухъалда гIумру гьабулев Шамсудин ГъазимухIамадовас.\nШамсудин ГъазимухIамадов: «Ниж свакан руго гьел къануналда рекъечIогон минаби ралел, рохьал къотIулел чагIигун къеркьон, нижерго къуваталдалъун щиб гьабун бажарилеб. 2013 соналдаса бахъун къотIулеб буго гьеб рохь. Гьелдаса нахъе чанго балеб бакI цин диваназдасан чIезабун, нахъеги бан халат бахъунеб буго. Я диваназде, я жамгIияб палатаялде, я Дагъистаналъул бетIерасухъе кагътал хъвана, амма гьабилин, чIезарилин абун гурого хIасил ккечIо. Гьал къояз вачIун вукIана ТIабигIиял сурсатазулгун экологиялъул министр, амма гьесги гьеб рохьил гIорхъаби чIезарилин цинги цIунилин абуна, пал хIасил цебего гIадин къотIулел руго гъутIби. Россиялъул президентасде хитIаб гьабиялъе гIилла буго, бакIалъул хIакимчагIазда божи гьечIолъи».\nАслияб куцалъ гъутIби къотIулел ругила рукIкIараб мехалъ, рохьил инспектор вихьигун гьел тIурулила, амма полициялъулал цадахъ гьечIогон инспекторасул ресги букIунарила такъсирчи кквезе. Гьелда тIадеги, рохь къотIиялда данде рахъарал гIадамазе хIинкъаби кьеялъул хIужабиги камулел гьечIила. Жидер рукъ, хъизам лъалила гьезда, данде рахъани, лъималазе, рукъалъе зарал гьабилин абун хIинкъаби кьолел ругин гьел бакIал ралел чагIазул гIадамазилан абулеб буго цогидай жамагIатчIужу Меседо Ибрагьимовалъ. ГIадамазда тIад хIал гьабун руцIун чIезаризе къваригIун ругила жал.\nШагьаралъул администрациялъ рахъинарулел гIадамазе минаби разе бихьизабураб бутIаялъул гIорхъаби тун, рохьор чанго бакIалда ругин рухъарал бакIал, гьелда бан гьеб рохьалъе хасаб цIакъго цIунулеб территориялъул даража кьезе кагътал хIадурулел ругин баян гьабуна ТIабигIиял сурсатазулгун экологиялъул министр хисулев Артут Шариповас. Шагьаралда лъикIаб гьава букIине кканани гьениб 65 процент букIине кколила гIурччинлъи бугел бакIал, МахIачхъалаялъул жакъа къоялде гIурччинлъи бугеб кколеб бугила гIицIго 40 процент бакIазул.\nАртур Шарипов: « ЦIакъго дагьаб гIурччинлъи хутIараб бакI ккола жакъа МахIачхъала, гьениб кIваркьей гьабизе ккола хутIарабниги гIурччинлъи цIуниялъе, гьединлъидал нижеца гьабсагIат хIадурулеб буго проект, гьеб рохьалъе хасаб территориялъул даража кьезе. Гьеб суалалда тIад хIалтIулел руго ниж гьабсагIаталда министрасул тIадкъаялда рекъон».\nМахIачхъалаялдаса жигарчагIаз лъазабухъе, жакъа къоялде къотIулеб буго Тарки-Тау магIарда бугеб рохьги. Гьебги къотIулеб бугила бакIал раялъул мурадалда. Тарки-Тауялда рохьал къотIиялда данде бакIалъул гIадамаз щибго гьабулеб гьечIин, гIадамаз квер хьвагIун тун бугин гьеб тIалъиялдаса ва ртIухълъиялдаса ракI буссунилан абулеб буго Кяхулай росдал жамагIатчи Мурадхан Велиевас. Гьенир чано соналъ рохьал къотIи лъугIизаризе рачIарал комиссияз рагIи кьун букIанила кинабго тартибалде бачине, амма рагIаби ишалде сверичIила.


ВахIшиял «хIаял» » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Общество - ЖамгIият » ВахIшиял «хIаял»\nДобавил(а): istina от 17-02-2017, 14:47\nГьеб хIаялъул бицине байбихьана 2015 соналдаго. Социалиял гьиназда "хъахIилаб киталъ" "гьоболлъухъ" ахIулел рукIана гIолилал. Гьелъ гьелда гIей гьабичIо, социалиял гьиназда ругел баяналги хIалтIизарун, ахIичIого бачIана гьеб гьоболлъухъ балугълъиялде рахинчIел гIолилазул телефоназде. Гьенисан байбихьана гьезул гIумруялъе хIинкъи цIикIкIараб "гьудуллъи". Гъоркьисала Дагъистаналда "хъахIилаб киталъ" балагьалде рачине рукIиналъул щаклъи букIун батичIони, исана лъагIалил байбихьудаго гьелъ нилъер гIолилал жидерго "кIичIикье" рачана. Гьаб кIиго анкьида жаниб республикаялда цIакъго ахIи бахъана "хъахIилаб киталъ" жалго жидеца чIвазе лъимал тIамурал хIужаби тIатиндал. Жакъа ругел баяназда рекъон, гьеб хIаялъул хIасилалда Россиялда живго жинцаго чIван вуго 140 гIолилав.\nГьеб къокъаялъ хIаялъе цIар "хъахIилаб кит" босиялъе гьадинаб гIиллаги буго. 2016 соналъул анцIабилеб февралалда ЦIияб Зеландиялъул ралъдал рагIалде рехун бачIана 400 хъахIилаб кит ва гьезул гIемерисел хвана. Гьелъие гIилла лъидаго бичIчIичIо. Экологаз абулеб буго цо яги чанго киталъе къварилъи ккани, гьез ахIи балила ва хутIарал китал гьезие кумекалъе рачIунилан. Унтараб кит лъим дагьаб бакIалде ккани, цогидалги гьелда хадур рачIунел руго. Гьебго къагIида ургъун буго "хвалил къокъабаздаги": лъицаялиго кумек гьарун ахIи балеб буго, гьев хвасар гьавиялъул бакIалда, жиндаго лъачIого гIолилав цогидаз гъураб къориниве кколев вуго. ТIоцересел тIадкъаял бигьаялин кканиги…\nХIаялде лъугьине ккани, социалияб бухьеналда "администраторасда" мун ватулеб къагIида букIине ккола. ЦIияв чиясе кьолеб тIоцебесеб тIадкъай ккола жиндирго квералда киталъул сурат бахъи, цо-цо "бахIарзаз" сурат лезвиялъ бахъула. Хадуб "администрациялъ", гIумру гьабун вугеб шагьаралда щиб букIаниги балагьизе тIамула. Гьедин, расги лъачIого, хIаялъ жаниве цIала лъимер. ХIаялъул ахирисеб тIадкъай - живго жинцаго чIвай. ХIайги байбихьун, тIадкъай тIубазабичIел гIолилазул жалго чIвазе таваккал гIечIони, хIаялъул "админаз"" рукъалъул адресги лъазабун, жал нужедаги нужер эбел-инсудаги хадур рачIине ругин хIинкъаби кьола.\nГьеб "проекталъул" авторазул цояв ккола Петербургалдаса Филипп Будейкин, гIемерисезда гьев лъала Филипп Лис абураб тIокIцIаралда гъоркь. Гьес лъазабуна, гьединаб къагIидаялда жиндие бокьун бугин улкаялда бугеб "биомусор" тIагIинабизе. Лисица, социалияб бухьеналъул кумекалдалъун хIаялде гъорлъе цIан, 15 гIолилав живго жинцаго чIвазе тIамуна. 21 сон барав гьес гьанже туснахъалъуб ункъабилеб моцI балеб буго. Гьев тIубараб гIакълу-пикруялъул чи вугищали халгьабизе, психиатраз цIех-рехги гьабулеб буго. Китищ, эбелищ?\nЩиб нилъеца бицаниги, гьел хIаязулъе лъимер ккей буго эбел-инсул гIайиб. Умумузул ва лъималазул рагIи дандеккунгутIи камуларелъул, гьелдаса пайда босулеб буго Филлип Лис гIадал чагIаз. Жиндир хъизамалда гьуинлъи батичIеб лъимер гьеб цогидаб бакIалда балагьизе лъугьуна. Гьанжейин абуни, гьелъие каваби рагьун руго Интернеталъ. Гьаб хIаялъулъги "китаз" абулеб буго жидеца лъималазе психологияб кумек гьабулеб бугин. "ХъахIилаб киталъулаз" щивав хIалесе кьола хасаб номер, бицуна нахъгIунтIуларел гIадатазул. Киналалиго балъгоял гIаламатал, гIакълуялъ росуларел гIемерал тарихал, хIарпал, гьабин абизе магIна гьечIеб ва гIажаибаб бакъаналда гъоркь видео, гьеб киналъго гIолиласул би гьалаг гьабула. Балугълъиялде рахинчIел гIолилазул психика гьелъ жагъал гьабула. Специалистаз абулеб буго хIаялъулъ хIалтIизабулеб бугин 25 кадр. 25-абилеб кадр (бахчараб реклама, ингил. Subliminal message) - гIадамасда сурат лъазе хIалтIизабула 24 кадр, 25 кадр инсанасул бералда бихьуларо, гIинда рагIуларо, амма гьелъ гIакълу хисизабула. "Киталъулазул" жидедего гIайиб биччалеб гьечIо, гьез рикIкIунеб буго лъимал чIахIияз кIвар кьечIого тун ругин, жидеца гьезул "берал рагьизе" кумек гьабулеб бугин, жидеца гьезда гIумруялъул хIакъикъияб магIна бичIчIизабулеб бугин. ПалхIасил, гьеб балагь щун буго Дагъистаналдеги. Масала, 16 сон барав гIолилас республикаялъул тахшагьар бакьулъ жиндирго гьудуласул каранлъ нус кьабуна. Гьев мукIурлъана "хъахIилаб кит" абулеб хIаялъул амру тIубазабулев вукIанин живилан. Гьеб букIун буго гIемербутIабазул тIадкъаязул цояб. Гьудул чIвайдал гьев вахунев вукIун вуго цIияб даражаялде. Жакъа гьелда релълъарал балагьал лъугьа-бахъинал жеги руго. Полициялъ цIех-рех гьабулеб буго гьелдаго релълъараб кIиго лъугьа-бахъиналъулги. Киталъулазулгун гьудуллъи букIин лъазе кIола\nЭбел-инсуца халкквезе ккола жидерго лъималазул хьвада-чIвадиялъулъ гьал хадур рехсарал хиса-басиял ругищали:\n• цудунго веганиги, гIолиласе макьу гIолеб гьечIо. Халккве радал кида гьев вахъуневали. Киталъулаз гьел рорчIизарула радал сагIат 4.20 тIубараб заманалда;\n• рахъулел ругищ гьес китазул суратал;\n• "Киты плывут вверх", "Разбуди меня в 4.20", f57, f58, "Тихий дом", "Рина", "Няпока", "Море китов", "50 дней до моего..." гIадал социалиял бухьеназул къокъабазулъ гIахьаллъулев вугищали гьев;\n• "ВКонтакте" абулеб бухьеналда хъвараб баяназде цоги чиясе "админас" нух къан буго, гьудулзабазухъе хъвалеб жоялда гьоркьор руго гьадинал рагIаби "разбуди меня в 4.20", "я в игре"; • гьесул рукъалъул къеда "50" тарих бати буго бищунго хIинкъизе кколеб жо. Гьеб ккола живго жинцаго хвезавизе чIезабураб 50 къоялъул болжал; • вахIшияб хIаялъул гIахьалчагIазул гIаламатал (хэштегал): #f53 #f57 #f58 #d28 #морекитов #тихийдом #хочувигру #млечныйпуть.\nТIадехун рехсарал гIаламатазул цоябниги лъимадул хасияталъулъ тIатунеб бугони, эбел-инсуца ахIи базе ккола. ЗагIипал тIасарищула\n"Киталъулаз" бокьарав чи виччаларо хIаялъулъе. Гьез жидеда божуларезулгун бухьен къотIизабула. Аслияб къагIидаялъ тIасарищула балугълъиялде рахинчIел лъимал. Гьез цин хIалбихьула. Гьев "жидер чи" вукIин бичIчIани, бухьен къотIизе толаро. Бухьен гьабизеян лъугьаразул гIемеразе гьез инкар гьабуна. Дагъистаналъул гIолилаз бухьен гьабугеянцин хъвай-хъвагIаял рукIана "админазул" рахъалъан. Гьеб хIаялъул магIна гьечIолъи бихьарал гIолилал тIад релъизе лъугьин рекIее гIечIел "хIаялъул" бетIергьабаз гIайибал гIунтIизарулел рукIана дагъистаниязде ва чачаназде. Амма гьеб балагьалдаса цIунизе кIвечIо гIисинал гIолилал. Гьале жакъа нилъер шагьаразда чанго лъимер балагьалде бачана "киталъ", шагьаразул гIемерал школазда ратана гьелъулгун гьудуллъи бугел цIалдохъаби. Чачаналъ киналго цIалдохъабазухъа смартфонал нахъе росана. Нилъер гьанир школазда данделъаби тIоритIулел руго. ЦIех-рех\n"ХъахIилаб кит" хIаялъул лъималазул гIумруялъе бугеб хIинкъиялъул, гьелда данде тIоритIулел тадбиразул гьадин бицана нижее: ПатIимат ГьитIиномухIамадова, ДРялъул Лъайкьеялъул министерствоялъул пресс-хъулухъалъул хIалтIухъан:\n- МахIачхъалаялъул пуланаб гимназиялъул ичIабилеб классалъул цIалдохъанас жиндирго гьудул лъукъи гIадинаб хIужа ккечIого букIине республикаялъул щибаб школалда тIоритIулел руго улбузулги лъималазулги цадахъал данделъаби. Специалистаз гьезда бицунеб буго гьеб хIаялъул лъималазул психикаялъеги гIумруялъеги бугеб хIинкъиялъул, гьарулел руго пайдаял малъа-хъваял. МикагIил МикагIилов, ДРялъул ГIолилазул ишазул рахъалъ министерствоялъул рухIиябгун патриотикияб тарбиякьеялъул отделалъул нухмалъулев:\n- Лъабабилеб сон буго нижер министерствоялъул хIалтIухъабаз гьеб хIаялъул бугеб хIинкъи гIолилазда бичIчIизабулелдаса. Зама-заманалдасан цIалул идарабазда ва гIолилал ракIарарал бакIазда гьелъул бицуна. Гьеб "унти" бахиналъе аслияб гIилла ккола гIолилазулъ яхI ва иман дагьлъи, эбел-инсуца жидерго лъималазе тарбия кьолеб гьечIолъи. Эбел-инсудаги лъалеб гьечIо гьеб хIаялдаса кин лъимал цIунизе кколелали. Интернет буго лъималазул тушман, гьединлъидал, лъикIаб букIина гьел Интернеталдаса махIрум гьаруни. МухIамад ШейхмухIамадов, диниял гIелмабазул кандидат: - Исламалъул тIалабалда рекъон, анкьго сон бараб лъимада как базе малъизе ккола, анцIго сон байдал, как базе тIамизе ккола. Гьелда рекъараб букIине ккола эбел-инсуца лъималазе кьолеб тарбияги. Амма жакъа иш батIайиса буго. Лъималазе мина балаго, къайи-къоно босулаго, гьезие тарбияги кьезе кколеблъи улбузда кIочонеб буго. Лъималазул аслияв "тарбиячилъун" лъугьун буго Интернет. Киназдаго лъала лъималазе гьелъул бугеб зарал, амма эбел-инсуда гьел "рихьулел" гьечIо.\nХIурматиял улбул, гьадинаб балагь бокьараб рокъобе бачIине бегьула. ЦIодорлъи гьабе, нужер лъималазул гIумруялъе хIинкъи буго! Автор: Нури Нуриев\nКатегория: Общество - ЖамгIият, Молодежь - ГIолохъанлъи\nТуберкулезалда данде къеркьейБащдазе кIийилаб щванаЭбел-инсуда гIайибни гIезегIан бугоВатIаналде рокьи куцай ва законалъул тIалабалБекьулареб хур лъилъуларо


Дагъистаналъул бусурбабазул рухIияб идараялъ гьукъун буго Къуръан батIияб мацIалде буссинабизе. Амма Сасикьа МухIамадил ГIабдурахIимил пикру батIияб буго.\n«Хирияб Къуръаналъул тафсиралъул таржама» гьабизе ГIабдурахIимица байбихьана 1983 соналдаго. Таржама гьабизе ана лъабго-ункъо сон. Басмаялда бахъилалде анцIго соналъ гьелъул халгьабуна Къуръанал риччалеб СагIудиязул Къираласул МужамагI абураб централда.\nГIабдурахIим: «Къуръан рещтIун гьечIо цо кинаб батаниги магIидаги бан дализабун букIине, яги цо кIудияб рукъги бан гьениб жаниб цIунизе. Гьеб рещтIун буго нилъеца гIумру гьениб хъвавухъе гьабизелъун. Гьанив Дагъистаналда 200-300 чи вукIинаха гIараб мацIги гIелмуги лъалев. Гьединлъидал гьаниб халкъалъул цо къадар магIарул мацIалда кIалъалеб бугелъул, гьезие таржамаги гьабун кьезе ккола гьеб.\nЦохIо гIарабазде гурелъул гьеб рещтIун бугеб. Гьеб киназдаго лъазабизе, киназухъего щвезабизе ккола. Гьелъие гIоло гьеб щибаб мацIалде буссинабизе ккола. Аварагасул заманалда доре-гъоре ритIулел чапарзаби рукIана. Гьедин гьес гьезда абулеб букIана сверухъ ругел халкъазул мацIал лъазареян».\nЭР: «17 батIияб гIелму лъазе кколин Къуръаналъул магIна гьабизе кканиян абулеб рагIана».\nГIабдурахIим: «Гьез (Дагъистаналъул рухIияб идараялъ – авт.) абула гьедин. Амма дица таржама гьабун буго гIицIго Къуръаналъул тафсиразул. Гьелги руго гIараб мацIалда гIалимзабаз гьарурал тафсирал. Дунго лъикIав лъугьун гьабураб жо гьениб щибниги гьечIо. Дол гIараб гIалимзабаз кинан гьеб магIна гьабун батаниги, гьединан буссинабун буго дицаги гьеб магIарул мацIалде».\nЭР: «Къуръаналъул мацI жакъа къоялда гIарабаз бицунелдаса батIияб, некIсияб бугин абула».\nГIабдурахIим: «БатIиябин абизе бегьуларо гьелда. Къуръаналъул мацIалъул руго цо хасал гIорхъаби. Гьанже гIарабаз бицунеб мацIин абун дагьаб гIатIидаб буго. Дунялги цебетIолеб бугелъул, гьединго мацIги цо хIалалда букIинищха? Масала, гьабсагIаталда нилъее захIмалъулаха гIурус яги ингилис рагIабиги гъорлъ гьечIого магIарул мацI бицине. Гьединго гIараб мацIалда гъорлъеги лъугьун руго чияр рагIаби. Къуръаналдайин абуни буго бацIцIадаб гIараб мацI.\nТIоцебе Къуръаналъул магIна гьабуна МухIамад аварагас (с.гI.в). Хадуб Ибну ГIабасица – гьесул инсул вац кколаан гьев. Гьедин доб заманалдаса нахъего гIалимзабаз магIнаги кьун таржама гьабулеб букIана гьелъие. Гьединлъидал дица я цогидаз гьабизе хутIараб жо гьечIо гьениб».\nГьанжелъагIан гьарурал таржамабазда тIасан гьадинаб пикру буго Сасикьа ГIабдурахIимил.\nГIабдурахIим: «Къуръаналъул рагIи-рагIиккун таржама гьабун буго цо магIарулас. Гьедин гьабизе бегьуларо гьеб. Щайин абуни гьадин хъван бугин Къуръаналдаян абун гIадамазулъ мекъаб пикру бижизе бегьулел жал руго гъора жанир. Бегьулеб, данде кколеб куцалда гьабураб таржама буго Элмир Кулиевасул».\nГIабдурахIимица абулеб буго Къуръан абун цо батIияб, тамашаяб жо гьечIо гьениб. МухIамад аварагасул (с. гI. в) заманалда рукIарал гIарабазде рещтIараб Аллагьасул калам кколин гьеб.\nГьединго хъван бугила доб заманалъул гIадамазда бичIчIулеб куцалда. Амма Къуръаналда бицунеб бугила гьанжелъагIан тIатаралги жеги тIатине ругелги гIелмиял балъголъабазул ва цогидалъул хIакъалъулъ. Масала, Юрий Гагарин воржинегIан, зобалазде чи инилан абураб пикру лъилниги букIинчIила. Гьеб жо гIад гьабулаанила.\nГIабдурахIим: «Къуръаналдайин абуни хъван буго Аллагьас нужее гьунарги бажариги кьун бугила бакъалдаса, моцIалдаса мунпагIат босизе, амма зоб-ракьалъул гIорхъабаздаса къватIире унарилаха нуж. Зоб-ракьалъул гIорхъаби жакъа гIелмуялъухъе кодоргицин щун гьечIо. МоцIроде спутник биччараб заман букIана. Доб советияб заманалда дида жо малъулел рукIарал гIалимзаби лъугьана гьединаб жо букIине рес гьечIин абун. Доб заманалда загIипаб лъай букIун батиларищха гьезулги. Амма Къуръаналда бицунеб буго гьединал жалазул».\nГьедин ГIабдурахIимица абулеб буго гьеб лъазеги, батизеги, къватIибе бахъизеги кколила.


Чан банк гIолеб Дагъистаналъе?\n18 февралалда Дагъистаналъул хIукуматалде ракIарун рукIана республикаялда ругел банказул нухмалъулел. Гьез гьоркьоб лъуна цоцазда хадур къалел ругел республикаялъул банказул суал.\nРоссиялъул Центробанкалъул тIалабазда данде ккунгутIиялъ ахираб заманалда Дагъистаналда къана гьитIи-гьитIинаб чанго банк. Гьедин гьабсагIаталда республикаялда хутIун буго 18 банк ва къарзалъе гIарац кьолеб кIиго идараги. Амма, цересел соназда дандеккун, кIиго млрд гъурщица дагь лъолеб бугин гIадамаз банказда гIарацин бицана 18 февралалда букIараб данделъиялда банкираз.\nЦентробанказ банкал къпялдаса рорчIиялъе нухал кинал ругелин цIехана хIукуматалъул нухмалъулес банказул нухмалъулезда. Банказул ассоциациялъул нухмалуъев ГIавли ГIалиевас абуна гьел киналго банкал цолъизаризе кколин.\nРоссиялъул Центробанкалъе республикаялда ругел банкал къазе къваригIараб хIисаб бугин абулеб бугоан хIукуматалуъл данделъиялда. Амма гьеб пикру мекъаб бугин бицана ЭР-ялъе «Банк Москвы» банкалда хIалтIулев дагъистанияв Чупан Эльдаровас.\nЧупан Эльдаров: «Центробанкалъ цо течIого, киналго банкал къаларо. ЦохIо Национальный банкгIаги букIине ккола республикаялда. Гьедин гIисинал банкалги цолъун цо банк гьабун ва Нацбанк букIунги лъикI. Амма гьедин гьабулеб батани, цIакъ бацIцIадаб банк гьабизе ккелаха».\nЭР: «Дагъистаналъул шартIазда кIолищ гьединаб банк гьабизе?»\nЧупан Эльдаров: «Гьабизени кIвелароанищха, тIадчIей гьабулеб бугони. Амма цо-цо аслиял жалги гьарун, гIиси-бикъинал жал жалго тун ратула. Гьедин заманалдасан гьединал жалги гIемерлъун, хадуб гьел тIагIинаризе кIолеб хIалалде ккола. Центробанкалъе чара гьечIого банкал къазе къваригIун букIунаро. Гьелъ цере лъурал тIалабал тIуразарун ратичIони гурони къаларо. Дагъистаналда бугеб цо гьитIинаб банкалъ кинабниги зарал гьабуларо кIудияб банкалъе.\nГьединго гьенир ругел клиенталги къваригIун рукIунаро гьелъие. Цо-цо клиентазе хъулухъ гьабизе хираго чIола. Кинавго чиясул хъулухъ тIубалеб банкги букIунаро. Гьединлъидал гьезие додинал, гIисинал банкал рукIин батIаго квеш кколаро. ЦIакъго кIудияб хайир щолел операциялги гьарун, дагьа-дагьаб гIарац гурони щоларел операциял гьаричIого хутIула. ЧIахIи-чIахIиял банказул рукIуна стандарталда рекъарал продуктал. Киналго клиентазе данде кколаро гьел».\nДагъистаналда гIисинал банкал цойиде кIутIизе кколин абураб пикру данде ккечIо фейсбукалдаса пайда босулел дагъистаниязе. Масала, гьелъул бакIалда банказул ассоциация буго гирищин, гьелъ цIуна-къай гьабизе бегьуларищ гIисинал банказеян суал лъолеб буго цо-цо чагIаз.\nЦебехун бицухъе, гьабсагIаталда республикаялда хутIун буго 18 банк ва къарзалъе гIарац кьолеб кIиго идараги. Лъабго млн чиясде гIагарун гIумру гьабулеб Дагъистаналъе гьеб къадар гIемер бугин абуна ЭР-ялъе Чупан Эльдаровас.\nЧупан Эльдаров: «Бищун батани цо млн чияс хIалтIизарулел ратилаха банкал. Гьеб млн чи къогоялде бикьани, 50 азарго чи кколев вугоха. ГьедигIан гурони клиентал гьечIел банкал щибизеха? Дида гьикъани, щуго банк гIелаан Дагъистаналъе. Амма щивав чиясе бокьиларищха жиде-жидерго банкал рукIине. Уставалъул капитал гьечIониги къалаха банкал. Гьеб капитал букIине ккани, банказдаса пайда босулел гIадамалги рукIине ккола. Гьединал дагьал чагIи гурони энир гьечIеб мехалда кинха гьеб капиталги букIинеб. Гьеб букIина Москваялдаса баччулеб бугони. Эбги квешал ишазе гурони бачIунеб гьечIо энибе».\nАхираб заманалда Центробанкалъ Дагъистаналда банкал къана жидер тIалабал тIуран ратичIолъиялъ, гьединго гIарац хъачагъазе пайдаялъе битIулеб букIиналда щаклъи ккун.


Интернеталдасан ролик биччан хадуб жиндир хъизаналъе хIинкъаби кьолел чагIи лъугьинчIин бицана ЭР-ялъе Чачан Республикаялъул Кванхиса магIарулав Рамазан Жалалдиновас.\nГIицIго байбихьуда рукIун руго бакIалъул нухмалъулел гьесул яцалдаги гIагарлъиялдаги тIадчIун, нужеца гьев чи - Рамазан Жалалдинов – гIантав чи вугилан абейила.\nГьелда бан живго Рамазан Жалалдиновас гьадин баян гьабулеб буго ЭР-ялъе.\nРамазан Жалалдинов: «Дица гьадаб хитIаб гьабун хадур дир хъизан-лъималазда аскIорецин рачIун гьечIо дол (бакIалъул нухмалъулел, полициялъулал – ЭР). Дов «Дождь» каналалдаса журналист росулъе вачун вачIарав таксист полициялде ахIун, киса лъалев чийин дуда гьев журналистилан, гьикъардун гурони. Цинги Хеда Саратова (инсанасул ихтиярал цIунулей – ЭР) гьезухъе кIалъан хадуй, гьел хисун руго. Чай-жоги кьун, шоколадги цебе лъун…».\nЭР: «Дур яцги ахIулей йикIанин рагIана дуда тIасан хабар бицине…».\nРамазан Жалалдинов: «Гьелъул росги гьоркьов ккун ахIулей йикIун йиго гьей, долъ инкар гьабун буго. Цинги садакъадуй гIарацги кьелин – нусазарго гъурущ – ячIайин, гьев (Рамазан – ЭР) валагьулев вугин киназго, гьединлъидал гьев хвасар гьавизелъун ахIулей йигин мун, дуца гIицIго абизе кколин гьев псих вугилан. Гьеб мехалда хвасарлъулин гьев. Гьедин абуниги ун гьечIо гьейги росги доз ахIаралъуре».\nКин букIаниги Рамазан Жалалдиновас жеги-жеги балъго гьабулеб буго жив чIараб бакI. Гьединго гьев валагьулев рагIула халкъазда гьоркьосеб цIех-рехалда вугев политик Сагид МуртазагIалиевасул сверухълъиялдаса чагIазги.\nРамазан Жалалдинов: «Дун валагьулев вуго, кодов щвани щиб гьабилебали лъаларо. Сагид МуртазагIалиевасул сверухълъиялдаса чагIи ккола дир вацгIалзаби. Гьез валагьулев вуго дун, балъго. Гьеб киназдаго лъалеб буго. Дун гьезухъги гьечIо. Дие кьолеб гIакъуба-хIинкъабиги гьечIо».\nЭР: «Дуца абулеб бугоан дур хьул бугин Путиниде яги Къадировасде гуреб, гIицIго халкъалдеги инсанасул ихтиярал цIунулездеги...».\nРамазан Жалалдинов: «У, бугоха. Халкъалъе гьабулеб гьеб жо махсаро гуроха. Нусго чи нугIлъиялъе вугеб хабар ккола гьеб».\nЭР: «Рамазан, дуца доб хитIаб гьабуралдаса росдаде кIвар кьезе байбихьараб, ахIвал-хIал лъикIаб рахъалде хисараб жо кканищ?».\nРамазан Жалалдинов: «КкечIо валлагь. ГьанжелъагIанги гьадав «Дождалъул» журналист гурони, ахираб 16 соналда жанив къватIиса чи вачIараб росу гуро нижер. Я тIадчагIи яги цогIаги комиссия бачIун хIалтIи гьабичIо доба, балъго гурони. Жидеего давла гъоркь толел чагIи балъго рачун, гъулбасал гьаризарун, гIарац бакIарана доба. Масала, хIалтIи гьечIого хутIаразул щивасе кьолеб 58 азарго гъурущ букIана. Бащадаб гъоркь таразе кьуна доз доб. Цинги цIидасан гъозухъаго нахъеги босана гьеб, магъалойила, цогидабилан…».\nЭР: «Интернеталда бахъинабураб ахIи-хIуралдаса хадуб дол минабигун нухал къачIазейилан гьабулеб хIалбихьигIаги гьечIебищха росулъ?»\nРамазан Жалалдинов: «Жакъа (4 маялда – ЭР) рагIана микьго джип бачIун бугила нижер мухъалъул централъул администрациялде, гьелги батIияб мухъалдасан – Итум-Хъалаялдасан. Администрациялъул нухмалъулесул добаги жанисел ишазул министерлъиялдаги документациялъул хал гьабулеб ругилан рагIана».\nЭР-ялъ цебеккун чанцIулго бицун букIана Дагъистаналъулгун Чачанлъиялъул гIорхъода бугеб Кванхи росулъа Рамазан Жалалдиновас Россиялъул президент Владимир Путинидеги Чачан Республикаялъул бетIер Рамзан Къадировасде видеохитIаб гьабун букIиналъул. Гьес гьениб кIвар буссинабулеб буго Чачаналъ рагъ лъугIаралдаса нахъе жидер росулъ минабигун нухал къачIангутIиялъулги, бюджеталдасан гIарац кваналел чагIаз гьарулел ругел хIилла-макрабазулги, магIарулал рукIиналъ жидедехун тIаса-масагояб бербалагьи букIиналъулги.\nАмма Чачан Республикаялъул бетIерас гьел гIайибал гьересияллъун рикIкIана республикаялъул телевидениялдасан кIалъалаго.


Дун гьаб нухалда сапаралъ къватIиве ккана. Дагъистаналъул гIорхъи бахун Чачаналде щварабго цере рехула берцинго къачIарал шагьаралги гIатIидал берцинал къватIалги. Гьелдаго цадахъ цебе рехун бачIуна цойги гIажаибаб рахъ: чIорогоял, къанагIат гурони къотIнор гIадамал рихьуларел къватIал, дагьал автомашинаби.\nГьеб рахъалъ киназго рецц гьабулеб Чачан республика Дагъистаналда аскIоб мукъсанлъула. Масала, Чачаналъ кигIан тIугьудуз бульварал ва къватIал къачIаниги, сверухъ берцинлъи бугониги Дагъистаналда гIадин гIумру «гьалдолеб» гьечIо. Цо-цо баяназда рекъон гьениса щибаб лъагIалие республика тун къватIире ва Роосияго тун чамалиго аза-азар чачанав унев рагIула гочун. Германиялда ва Австриялда чачаназул тIубарал росаби гIун ругин бицуна. Гьединаб хIакъикъат буго мадугьалзабазул.\nНилъер гьаниб батIияб проблема буго.Бокьараб Дагъистаналъул шагьаралде щва нуж, киса-кирего гали бахъизе рес гьечIеб хIалалъ гIадамал, цояздаса цоял багьаял автомобилал, гIодор чIезеги хьвадизеги рес гьечIебгIан хIалалъ гIемер тукаби, базарал, ашбазал.\nГьеб буго чIагояб экономикаялъулги (рагIдукь бугониги) гIадамал ресалда рукIиналъулги гIаламат. Пайда щибха, кинабго рекъараб рукъ алжан гурони букIунарин абухъе, ругоха цере рехулел, ахIтIолел, нилъ нечезе ккарал гIунгутIабиги. Масала, хIикматаб тIабигIияб берцинлъи ва бечелъи бугеб бакIалда бижараб нилъер тахшагьар МахIачхъалаялъухъ ралагьарабго пашманал пикрабаца асир гьарула нилъ. Цебехун – ралъад, нахъехун – мугIрул, сверухъ рохьалгун авлахъал, дагьаб добегIан Европаялда бищунго кIудияб салул гохI Сарыкум, хIикматаб берцинлъиялъул ва гIурччинлъиялъул шагьар нилъеца тIагIинабуна.\nТIагIинабуна тIад буссун цIи гьабизе кIолареб хIалалъ архитектураги, ЖКХги, жаниса жибго шагьарги хвезабуна. Гьеб шагьар хвезабурав чи нилъеца балъгояб гьаркьидалъун вищана шагьаралъул бетIерлъун. Гьесие ришватги кьун ричун росана гIурччинал паркалги сквералги, жанир бетоналъул сиял эхетизе, цоял цогидаздаса сурарал бакIал разе. Гьес тIурарал къватIал ва кварталал бокьухъе рикьулелъул цониги шагьаралъул гражданинасул бихьинчилъи гIечIо гьаракь гьабизе гьеб шагьар теян ва жинда хадуб халкъ цIазе хIалбихьизе. Гьеб буго нилъее, бахIарчиял умумузул наслабиян керен бухулел чагIазе, бищунго инжитаб, ничаб рахъ Дагъистаналъул цIияб тарихалда. Гьев чи нилъеца ханлъун тана, хабар бицаралщинал цоял тIагIана, кIиабилел кьвагьана, лъабабилел ричун росана, гIемерисел бугеб къоги баччун сихI къотIун чIана. Гьелъул магIна ккола цохIо гьес гуреб, нилъеца киназго, гьел соназда МахIачхъалаялда рукIараз, къоно чIванин тахшагьаралдаян абураб. Цоял абизе - хIинкъун, кIиабилел – хъвазе хIинкъун, лъабабилел – хIинкъаразда тIад рекъон ва жалго хIинкъун.\nГьелъул хIасилалда бахъун ана нилъехъа шагьар. Жакъа гьеб буго кинабгIаги градостроительный планги гьечIеб, архитектураялъул нормабиги лъалареб, цересезда бахиллъун хадур рачIарал гIангразул кверщаликь бугеб кIудияб «деревня». Гьаниб «росу» абураб рагIи данде кколаро, МахIачхъалаялдаги абун гьеб берцинаб рагIи инжит гьабизе рекъеларо. Росулъ жамагIатги (гражданское общество), гьелъие хIисаб кьолеб нухмалъиги (местное самоуправление) букIуна. ГIурусаз малъун лъараб гуреб, гIасрабаца нилъер умумуца гьабулеб батараб. Гьединаб, росдадасаги араб шагьаралдеги щвечIеб бакIалде дандеруссун руго миллионалде гIагарун дагъистаниял, гьеб ккола республикаялъул халкъалъул лъабил бутIаялдаса цо бутIа. Исана лъабго миллионалде бахана официалияб къагIидаялъ дагъистаниязул къадар. Пайда щиб, поэтас абухъе «рикIкIине гIемерал, ратизе дагьаллъун» лъугьунел руго нилъ къо бахъанагIан.\nГьаб макъалаялъул аслияб пикру буго къватIисан балагьун нилъер гIунгутIаби рихьи ва нилъ лъугьа-бахъунебщиналъулъ жавабияллъун рукIине ккеялъул суал борхи. Щибха хIажат бугеб жакъа тахшагьар хвасар гьабизе тIоцебесеб иргаялда? Гражданазулаб жамгIият ва гьелъие жавабияб нухмалъи. ТIадчагIигун халкъ цадахъ лъугьун гурони киданиги кIоларо шагьаралда гIадлу гьабизе, нухмалъуда щив лъуниги. Рихьана, кьвараралгун кьураралги рихьана, гьезда хадув интеллигентги вукIана (гурде-тIажу ретIарав, цIороберал лъурав чи), хадур цIар лъезе лъаларелги рачIана. Гьезул щивав нахъе вахъун хадуб хабар букIана чамалиго нус-нус участокал ричанин гьез жал нахъе рахъизе ругеблъи лъан абун.\nЛъалеб гьечIо щиб гьабилебали, лъалеб жо буго, хIажат буго щивав махIачхъалаялъуласда шагьаралъул къватIал, бульваралгун, паркал, ралъад ва сверухъ бугеб бакI жиндирго азбарлъун, рукълъун, нахъарукълъун бихьизабизе. Гьедин бихьичIого хIасил кколаро. Лъица гьеб бичIчIи нилъелъ борчIизабилеб абураб суал буго жакъа аслияб. Щиб гьабизе кколеб киназдаго лъалеб буго, кин гьабизе кколебали лъаларого буго тату хун. Нужеда лъалищ кин гьабизе кколебали?\nГIабдулатIиповги, МухIуги, Яралиевги, «бецIаб рокъоб чIегIераб кетуги»\nХачилаев хисун Хидиров ва нухмалъулезул цIияб тайпа


Итни къоялда Буйнакскалда хIалтIуде рачIун руго шагьаралъул мэрасул ишал тIуралев Закарья ГIамировги мэрлъиялдаса жеги вахъичIев ХIамзатов ХIусенги. Амма бакIалъул хъулухъчагIи ХIамзатовги тун ГIамировгун данделъиялде ун руго. Гьебго заманаялда шагьаралъул мажлисалъул депутатаз ХIусен ХIамзатовасул рахъккун хъвадарулев блогер вуханин абураб информацияги тIибитIун буго социалиял сайтазда.\nЛъабго моцIгIанасеб мехалъ хIалтIуда вукIинчIев Буйнакскалъул мэр ХIусен ХIамзатов 11 январалда хIалтIизе вахъана. Гьесдаго цадахъ жиндирго хъулухъалде вахъун вуго Ильяс Мамаев хисул шагьаралъул мэрасул ишал тIуралевлъун тарав Закарья ГIамировги. Буйнакскалъул хIакимзаби рикьаххун, лъил рахъалде руссинелали лъалареб хIалалда ругин абурал баянал щвана «Эркенлъи» радиоялъухъе. Кин букIаниги гьаб сагIат ГIамировасул рахъалда ругезул къадар цIикIкIун рагIула. Закарья ГIамировас шагьаралда гьабизе бугеб хIалтIул суалал гьоркьор лъун, киналго хIакимбабиги ракIарун щибаб анкьил байбихьуда тIобитIулеб данделъиялде Буйнакскалъул киналго идарабазул бутIрул гIадан хутIичIого рачIун рукIанин, ХIамзатовас цониги хIалтIул суал тIубалеб букIинчIин бицана «Эркенлъи» радиоялъе Буйнакскалъул администрациялъул хIалтIухъабаз. Гьединго ГIамировас роцIцIинабулеб букIун буго администрациялъул киналниги документазул ишги, сундаго гъоркь гъулбасалги, кколелда тIад резолюциялги цохIо гьес лъун руго. Мэрасул мугьруги гьес кьабулеб буго .\nГьедин итни къоялъ хIалтIуде вачIунелъул ХIусен ХIамзатов живго цIунулел гIолохъабазде тIаде дагьалги ярагъги борчарал спортсменазул къапилаги хадур гьабун вачIанила, гьев жиндирго хIалтIулеб рокъове виччаларин ккун букIун батилила гьесда, амма лъицаниги щибниги дандечIейги гьабичIила, кидаго жиндирго букIараб хIалтIулеб рокъов гьевги вукIанилан бицана гьез. Мэрасул ишал тIураев Закарья ГIамировас цебе шагьаралъул администрациялъул нухмалъулесул букIараб хIалтIулеб рукъ ккун бугинги бицана гьелго гIадамаз. «Эркенлъи» радиоялъул гьаб передача къватIибе иналде Буйнакскалъул администрациялда ХIамзатовасул ва ГIамировасул гIадамазда гьоркьоб кинаб букIаниги тунка-гIуси кканин абурал баянал рукIинчIо.\nИсана сентябралда муниципалиял рищиязда ХIусен ХIамзатовасде дандечIарал ветераназул партиялъул вакилзабаз бергьенлъи босун хадуб ва шагьаралъул депутатазул мажлисалда гьез 21 ялъул 17 бакI ккведал гьез лъазабуна ХIамзатов жидеца мэрлъиялда тезе гьечIилан. Амма шагьаралъул уставалда рекъон бигьаго гьев нахъе вахъизе депутатазда кIвезехъин букIинчIо. Гьел рищияздаса хадуб республикаялул нухмалъиялъул Буйнакскалъул мэрасда цIакъ ццин бахъун букIин бичIчIулеб букIана, чанцIулго гьесда бадирчIваял гьарун Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповасги . Гьелдаса хадуб жив унтун вугин абун хIалтIуде вачIунев вукIинчIо ХIамзатов, амма гьесул бакIалда ветераназул депутатазе тезе къваригIун вукIарав ГIусманов ГIусманги киданиги гьенив толарилан лъазабун букIана ГIабдулатIиповас. Гьедин 15 сентябралдаса нахъе мэрасул ишал тIуралевлъун Дагъистаналъул сахлъицIуниялъул министрлъун вукIарав Ильяс Мамаев тун вукIана. Жидеца разилъи кьечIого гьев тезе бегьуларин абун бакIалъул депутатал кигIан цIакъ ахIданиги гьелъулги хIасил ккечIо. 30 декабралда хIалихъе дандегьарун гьелго депутаталгун мэрасул ишал тIуралевлъун Закарья ГIамиров тун вуго. Буйнакскалъулаз бицухъе гьев вищизелъун лъабцIул данде гьаризе хIал бихьун буго депутатал, кIиго нухалъ гIурал чагIи ракIаризе кIун гьечIо, лъабабилеб нухалда къаси анкьго тIубалеб мехалда данде гьарун депутатазул 13 чигун гьез разилъиги кьун вищун вуго ГIамиров. Ильяс Мамаев жиндиего бокьун хIалтIудаса ине тIамун вуго. Гьел киналго тадбирал Дагъистаналъул бетIерасул администрациялъул хIалтIухъабаз гьарулел рукIун руго. ГIусман ГIусманов гурони тIокIав чи шагьаралъул бетIерлъуда вукIине бегьуларин чIун рукIарал гьел ветераназул партиялъул депутатазул бащадаз ГIамировасул рахъкквеялъ гьезда гьоркьобги кьал ккун рагIула. Гьел лъугьа-бахъиназда тIасан цониги депутатас ва мажлисалъул бетIерасги баян кьечIо.\nГьеб мэрасул ишал тIуралесда сверун ахIи-хIур гIодобциналде цIидасан багъа-бачари лъугьана гьебго Буйнакскалдаги гьелъул нухмалъиялда рукIине къваригIараздаги гьезул рахъкколездаги сверун. Январалъул байбихьуда Буйнакскалдаса блогер Нурудинов ХIажица Дагъистаналъул цIех-рехалъул идараялде гIарза хъван буго ХIусен ХIамзатовасде данде рукIарал шагьаралъул мажлисалъул депутатаз жив вуханилан абун. Гьелъие гIиллалъун ккун буго Нурудиновас Ширван ГIалиевилан абурав чиясул цIаралда гъоркь фейсбукалдасан гьел ветераназул партиялъул депутатал хIакъир гьарулел баянал тIиритIизарулел рукIин. Гьеб гIарзалда рехсарав депутатазул цояв Марат Жанхаевас «Эркенлъи» радиоялъе бицана жидеца гьев вас вухунги вукIинчIилан, ургъунго жидее квешезе, жидее квалквалалъе багъаризабулеб бугила гьеб ахIи-хIур ХIамзатовасул рахъккуразилан.\nМарад Жанхаев: «Гьев вас хъвадаризе тIамулев вукIун вуго. Нижер лъималазда, улбузда тIасанцин хванщинаб жо хъвалеб букIана гьес. Гьеб кинабго ХIусен ХIамзатовасул сверухълъиялъул гIадамаз гьабулеб букIин тIатана. Гьез кьураб кинабго информация тIибитIизабулеб букIана гьес. Жиндихъго цоцада хадуб кIиго лъабго магIнаяб предложение хъван бажарулев чи гуро гьев. Ццин бахъун букIана нижер гьесда, гьереси бицинаро, амма нижеца гьев вуханин аби гьеб гьереси буго. КIиго нухалъ хъатица кIал чIван букIана гьесул. Гьебги кьочIое босун гьанжеги депутатал квешаб хIалалъ рихьизаризе рукIине ахIи-ахIур багъаризабулеб буго гьез. Гьесул къаркъалаялда кьабун лъугьарал хъахIиллъабиги цойгидал лъалкIалги жидецаго рахъарал жал руго, гьез цIех-рехалъул идараялде гIарзаги хъвазе тIамун МахIачхъалаяладса гIебеде вахчизавун вуго гьев».\nГьединго Маратица абуна вуханин абулев вугев блогерги гьев хъвадаризе тIамулел рукIаралги гьез жидер къадру-къимат хвезабулеб гьересияб информация тIибитIизабулеб букIиналъухъ гIагараб заманалда жидеца диваналде кьезе ругилан.\nДаниял ШихсагIидов рокъов туснахъ гьавун тун вуго


Украина бикьизе Польшаялъе цебелъей\nВладимир Жириновский, Киев, 28 январь 2013\n«Гьел руго унтараб пикруялъул чиясул чIанда»,-гьедин абун буго Польшаялъул президентасул гуманитариял суалазда сверун гIакълучи Томаш Наленчица Россиялъ гьабураб цебелъеялде. Гьанжесеб Украиналъул территория бикьа-къотIиялъул бицараб кагъат бачIун буго Польшаялъул къватIисел ишазул министрелъиялде Россиялъул Пачалихъияб Думаялдаса. Гьедин лъазабун буго улкаялъул пачалихъияб TVP (Telewizja Polska) каналалъ. Гьединал кагътал ритIун рукIин уяблъун гьабулеб буго Россиялъул ЛДПР партиялъ.\nИтни къоялъ россиялъул информациялъул алатаз хъвалеб бугохъин\nВладимир Жириновскияс официалияб кагъат битIун буго Польшаялъул къватIисел ишазда тIасан министерлъиялде Украинаялъул бакътIерхьул рахъалде кколел регионазда референдумги тIобитIун гьел Польшаялде гьоркьоре рачеян абураб.\nВладимир Жириновскияс кагъаталда рихьизарурал украинаялъул регионал ккола: Ивано-Франков, Волын, Ровен, Львов ва Тернополь мухъал.\nВладимир жириновскияс бетIерлъ гьабулеб политикияб партия ЛДПР алъул официалияб сайталда хъвалеб буго: «Заман щун буго россиялъул гурелги ракъал жиде жидер рукIарал байрахъазде гъоркье руссинаризе» -ян абураб Владимир Жириновскиясул лъазаби.\nЛибералиябгун демократияб партиялъул пресс-хъулухъалъ лъазабун буго хIакъикъаталдаги ритIун рукIанин Польшаялдеги, Венгриялдеги, Румыниялдеги гьединал кагъталин. Амма Украинаялъул ракьал рикьиялъул хIакъалъулъ гьезда щибго хъван букIинчIин.\n«Нижеца гIицIго цебелъей гьабуна гьел улкабазе жидерго ракъазда цун ругел, цере гьел улкабазде гьоркьоре унел рукIарал бакIазда референдум тIобитIизе»,-ян хъвалеб буго Россиялъул либералиябгун демократияб партиялъул пресс-хъулухъалъул лъазаби «Интерфакс» агентлъиялъ.\n«Гьоркьохъеб Украина эркенлъилаан тIадецуялдасан, гьел ракьал гьоркьоса ун хадуб. Сталиница Польшаялдасаги, Румыниялдасаги, Венгриялдасаги тIезеги гьарун Совет Союзалде гьоркьоре рачун рукIана гьел»,-ян якъин гьабулеб буго Владимир Жириновскиясул кагъат гьесул партиялъул официалияб сайталда.\nЛДПРялъ гьединго лъазабулеб буго Украинаялде гьоркьоре унел ракьал, цере гьел улкабазул рукIараллъи чIезабулел хIакъаб документги бугин Владимир Жириновскиясулин. Гьеб рагIула Владимир Жириновскиясул инсуца данде росар документазда гьоркьоб бугеб, рагъ ккелалдего Ровен мухъалда Польшаялъул мацIалда хъвараб документ.\nКинабха бугеб Владимир Жириновскияс хъварал кагътаздехун бербалагьи?\nинформациялъул алатаз кьолеб бугохъин Варшаваялъ гьеб рикIкIун буго казуслъун.\n«Гьеб буго унтараб бетIералда церетIамулел пикраби»\n«Гьеб бегьулеб иш гуро, гьудулъиялъул улкаялъул гIурхъаби хисизаризе цебелъей гьаби. Гьеб психиаторасул анализ гьабизе битIизе ккола»,- ян лъазабулеб буго Польшаялъул президентасул кумекчи Томаш Наленчица.\nПольшаялъул къватIисел улкабазул министр Марчин Войцеховскияс хIакъ гьабулеб буго Владимир Жириновскиясул кагъат щвей. Гьединал кагътазде лъицаниги кIвар кьолареблъиги бичIизабулеб буго министрас.\nВладимир Жириновскиясул кагътида бан Москваялъул медицинаялъул институталда ординатураялда цIалулев вугев Украинаялдаса тохтур Лесовой Денисица Эркенлъи Радиоялъе гьадин абуна:\nЛесовой Денис: «Дица кодоб диплом бугев тохтурас гIадин абулеб буго, дицаго абуралъул жавабги кьезе кIола, Владимир Жириновский психиатриялъул азарханаялде витIизе некIого заман щун буго. Гьев вуго унтарав чи. Амма гьесдасан ресги босун кагътал хъвай кола россиялъул политикаялъул цо рахъ.\nОрдекин абула гьелда гIурусаз. Гьебги биччан Россиялъе бихьизе къваригIун буго гьел улкабазул реакция».\nРоссиялъе Меркелил лъазаби


ХIоцоса Нажмудин: Политик, ГIалим ва Инсан » MAARULAL.RU :: Аварский Культурно-Просветительский Портал\n8 мая 2010 | История | добавил(а): s_xanaev | Просмотров: 13290\nДагъистаналъул тарихалда ХIоцоса Нажмудинил хIакъалъулъ гIадин жинда тIасан гIемерал гьерсал рицарав, чорокал бугьтанал лъурав чи тIокIав батIияв ватизе рес гьечIо. Дагъистаналъулги Чачаналъулги имам ХIоцоса Нажмудин кидаго рикIкIунаан ва жеги рикIкIуневги вуго жиндирго ватIаналда хIукуматалъулги халкъалъулги кIудияв тушманлъун.\nСовет тарих гIелмуялда ХIоцосев рикIкIунаан гьересияв имамлъун, хъачагъазул цевехъанлъун, хIарамаб бечелъиялъул бетIергьанлъун ва гь.ц.\nСовет хIукуматалъе гIоло гьабураб къеркьеялъул темаялда тIасан хъварал гIелмиял хIалтIабаздаги цIализе хъварал асараздаги ХIоцоса Нажмудинил хIакъалъулъ хъвалаан кIудияб рокьукълъигун, гIадада гIемераб халкъ гъуризабурав хIарамзадал хIакъалъулъ гIадин. Дагъистаниязул чанго наслуялъул пикруялъулъ куцана Нажмудинедихун рокьукълъи. Гьелдаса хадуб цIакъ захIмат букIана ва гьанжеги буго гIадамазда къабул гьабизабизе гьесул хIакъалъулъ абураб ритIухъаб рагIиги гьезул пикруялъулъ лъугьараб гьесул чIегIераб сураталъухъ гьел батIайиса ралагьизаризеги.\nЖакъа Дагъистаналда цIакъ гIемераб адабият, асарал, гIелмиял хIалтIаби руго хъван Совет хIукуматалъе гIоло къеркьарал инкъилабчагIазул хIакъалъулъ. Гьезул хIакъалъулъ рахъун руго кинофилмал, гьарун руго телевизион программаби, гьезул цIарал кьун руго шагьаразул къватIазе, росабазе ва гь. ц.\nАмма гьелдаго цадахъ щибго хIакъикъияб жо гьечIо дандияб рахъалъул, ай Совет хIукуматалде данде рагъаразул хIакъалъулъ. Жакъа заман щун буго тарихалъул чIегIерал тIанкIал тIагIинаризе, букIараб хIакъикъаталъул ритIухъаб сурат цебечIезабизе, политикияб позициялъухъ балагьичIого, щивасе мустахIикъаб гIелмияб къимат кьезе. Гьезда гьоркьов тIоцебесеб иргаялда рикIкIине ккола ХIоцоса Нажмудин – Дагъистаналъулги Чачанистаналъулги щуабилев имам, пачалихъияв, жамгIиявгун политикияв хIаракатчи, гьунар тIокIав динияв гIалимчи ва шагIир.\nХIоцоса Нажмудин гьавуна Дагъистан областалъул Авар округалъул ХIоцоб росулъ. Гьев гьавураб тарих жеги мухIканго чIезабун гьечIо. БатIи-батIиял хIалтIабазда, тIахьазда рихьизарун руго 1859, 1862 ва 1865 сонал. Нажмудин вукIана магIарул ханзабазулгун гIагарлъи букIараб Аваристаналда къадру борхатал тухумазул цоялъул вакиллъун.\nНажмудинил эмен Доногъол МухIамад – машгьурав гIалимчи, Дагъистанлда къадру бугев инсан – вукIана имам Шамилил наиблъун, цинги, Кавказалъул рагъ лъугIун хадув – пачаясул наиблъунги. 1889 соналда Кавказалде вачIарав гIурус пача Александр Лъабабилес гьесие кьола къиматал ганчIаз къачIараб баргъич. Доногъол МухIамад рикIкIунаан жиндир заманалда рекъон лъикIаб лъайги култураги бугев чилъун. Гьес цIакъ кIудияб кIваркьолаан жиндирго лъималазе: васал ГIабдулатIипиеги Нажмудиниеги ва гьединго ясал Бахуги Умукусумиеги тарбия ва лъай кьеялъе.\nНажмудинил эбел ХIайбат ккола лъарагIай, Гъоркьа Жунгуталдаса Ражаб Атал яс.\nИмамасул кIудияв вац ГIабдулатIип-хIажияв вукIана Дагъистаналда цIар рагIарал гIалимзабазда цеве цIаларав, гIемерал гIелмабиги шаригIатги гъваридго лъалев чи. ЦIалун хадуб гьес Гъоркьа Жунгут росулъ рагьун букIана мадраса ва жиндирго гIумру тIубан кьуна гIелмуялъеги адабиябгун педагогикияб хIаракаталъеги.\nКIудияв вацго гIадин, мадрасаги лъугIизабун, тIадегIанаб динияб лъайги босун, I880 соналъул I9 декабралда ХIоцоса Нажмудин лъугьуна хъулухъалде Дагъистан областалъул губернаторасул конвоялде нукарлъун (рекIаравлъун). Гьениб гьесие щола милицаялъул юнкер абураб цIарги. Лъабго соналдасан лъикIаб хъулухъалъе гIоло гьесие кьола гIарцул медал.\n189I соналъул 9 августалда Нажмудин вищула Дагъистан халкъияб махIкамаялъул вакиллъун. ГIадатаб къагIидаялда гьеб махIкама гIуцIун букIана сси ва лъай бугел гIалимзабаздаса, гIадатазулги шаригIаталъулги кьучIалда жидеца дагIбаби тIуралел.\n1895 соналъул ноябр моцIалда пачаясул идараялъ ХIоцоса Нажмудин тIамула Авар округалъул I4 росу жинда гъорлъе унеб Гъойсубули ракьалъул наиблъун.\nИнсудасаги кIудияв вацасдаги Нажмудиние ирсалъе щола кIудияб бечелъи, мал-мулк, ва гьеб кинабго тасдикъ гьабулел документалги рукIуна гьесухъ. ХIакъикъаталадаги, ХIоцоса Нажмудин вукIана Дагъистаналда бищунго бечедал гIадамазул цояв. Гьесул букIана живго ьетIергьанаб I0-I2 азарго гIи, чIегIер хIайван, гъутаби, мугIрул. РукIана гьеб боцIи хьихьизе ккурал гIухьбиги хIалтIухъабиги. Жиндирго бечелъиялъул хIакъалъулъ гьес гьадин абулаан:\n«ГIадамаз бицуна дир ракьазулги хъутабазулги хIакъалъулъ. Битун буго, дир руго ракьал, шаргIалда рекъон, инсудаса дие хутIарал. Дир инсуца гьеб ракь лъихъаниги бахъичIо зулму гьабун. Гьес гьеб бичун босана бусурбабазухъа, жидер кодор къануниял документал ругел. Гьеб ракьалда тIасан диргун дагIба базе бокьарав чи ватани, вачIайилан абе, шаргIалда рекъон хIажатал документалгун, ва дица гьесие гьеб ракь нахъбуссун кьела».\n1903 соналда, Кавказалъул Рагъулав Губернаторасухъа изнуги босун, Нажмудиница халатаб сапар бухьула Туркиялде. Гьеб букIана гьесул тIоцебесеб ва ахирисеб сапар къватIисел пачалихъазде. Цебего анищ букIана Нажмудинил Туркиялде щвезе. Гьесул мурад букIана гьенир ругел хириял бакIазде щвезе, машгьурал гIалимзабигун дандчIвазе. Гьесул ботIролъ жеги чIаго рукIана кIудияв вац ГIабдулатIипица гьеб гIажаибаб улкаялъул хIакъалъулъ рицарал харбал. ГIусманиязул пачалихъулде унаго, Нажмудинил хьул букIана гьенив «киналго бусурбабазул падишагь» – султIан ГIабдул-ХIамидгун дандчIвазеги. Нажмудинил гьеб хьул тIубала – султIан ГIабдул-ХIамидица гьев къабул гьавула. Къокъаб гарачIвариялдаса хадуб Нажмудиница гьарула падишагьасда жив Дагъистаналъул имамлъун вукIине изну кьейилан. СултIаница разиго къабул гьабула Нажмудинил пикру, амма абула, жинда гьединаб изну кьезе кIоларилан, щай гурелъул Дагъистан бугила Россиялда жаниб. СултIаница абула: «Дуца хIаракат бахъе, лъугьани, гьеб цIакъ лъикI букIина», – йилан. Гьеб гарачIвари инеб букIана Нажмудинида цIакъ лъикI лъалеб букIараб турк мацIалда. ГIусманиязул падишагьасулгун ккараб дандчIваялъ гьабураб кIудияб асаралда гъоркь вукIарав Нажмудиница хъвала ГIабдул-ХIамидие рецц гьабураб къасида. Гьеб бахъула Истамбулалъул цо газеталда, хадуб ГIабдул-ХIамидие сайгъат гьарурал шигIриял асаразул Анталогиялдаги.\nТуркиялда ХIоцоса Нажмудиница бала чанго моцI, лъай-хъвай гьабула диниябгун дунявияб адабияталъулгун, цIалула Бакъбаккул маданияталъул машгьурал хIаракатчагIазул гIараб, турк ва парс мацIазда хъварал асарал, жинцагоги хъвала шигIраби.\nДагъистаналде тIадвуссун хадуб, Нажмудиница дарсал кьола Авар округалъул диниял мактабазда. Гьев Гъойсубулиялъул наиблъун вугеб мехалда, Авар округалда гIемерго цIикIкIуна диниял мактабазул къадар: 37 (1905) – 66 (1913). Гьеб суалалда тIасан гьес гьадин абуна:\n«Дир къуват гIурабгIанасеб мехалъ дица лъазаруна дунявиялги диниялги гIедмаби ва гьел дицагоги малъана гIемерал гIалимзабазда. Гьелъулъ букIана дир мурад – бусурбан миллаталъе пайда кьезеги шаригIат гIодобегIан гьабиялдаса цIунизеги. Къадилъун ялъуни, мугIалимлъун вахъунилан, дица гIарац босулароан. ГIумруялда жаниб дир пикру бечелъиялде гуреб буссараб букIараб, гьеб балагьараб букIана Аллагьасдехунги гьесул диналдехунги. Дица къабул гьабуларо хIажат гьечIеб хьулги тIокIлъиги, дица дирго къадру цIунула мустахIикъаб даражаялда».\nХIоцоса Нажмудин вукIана чIухIараб, гIамал кIудияб хасияталъул, амма тIадехун абухъего, лъай бугев, цIодорав ва гIакъилав чи ва политик. Вагъавашаризе вакIав вугониги, иш гьабизе, хьвадизе къваригIаралъуве инее гьев вукIана гIедерав ва тирияв. Октябралъул инкъилаб ккелалде цебе ХIоцоса Нажмудинил кIудияб къимат букIана Дагъистаналдаги Чачанистаналдаги динияб гIаламалдаги гIадатал гIадамаздаги гьоркьоб.\nФевралалъул инкъилаб (1917) лъикI къабул гьабуна ХIоцоса Нажмудиница. 1917 соналъул 9 марталда Темир-Хан-Шураб ахIун букIана Заманалъулаб Дагъистан областалъул Ижра (исполнительный) комитет Заманалъулаб хIукуматалъе квербакъиялъе гIоло. Гьенире гъорлъе лъугьун рукIана батIи-батIиял даражаялъул чвахабазул вакилзаби, гьездаго гьоркьор динияб гIаламалъул вакилзабиги. Гьенив вукIана гIалимчи ХIоцоса Нажмудинги.\nФевралалъул инкъилаб бергьун хадуб Россиялъул халкъазе, гьездаго гьоркьор Кавказалъул халкъазеги демократиял ихтияралги эркенлъиги щола. Дагъистаналъул рухIаниязги гьезул лидеразги хIукму гьабула пайда босизе Шимали Кавказалда теократияб, ай динияб пачалихъ (имамат) гIуцизе.\n1917 соналъул май моцIалда Владикавказалда тIобитIараб Кавказалъул мугIрузул халкъазул 1-себ Мажлисалда, жиндир аслияб мурадлъун цолъараб МугIрузулаб Республика лъазаби букIараб, ХIоцоса Нажмудин вищула муфтилъун, МугIрузулаб Динияб идараялъул нухмалъиялъул бетIерлъун. Гьеб хIукму хадубккун тасдикъ гьабула 1918 соналъул 23 январалда Дагъистан халкъазул вакилзабазул ракIариялдаги.\nГьебго соналъул август моцIалда ГIанди округалъул ГIанди росулъ тIобитIараб Кавказалъул мугIрузул халкъазул 2-абилеб ракIариялда Нажмудин, киналго разилъун, вищула дагъистаналъулги Чачанистаналъулги имамлъун. Гьеб ракIариялда гIахьаллъи гьабула Шимали Кавказалъул, Азербайжаналъул, Гуржистаналъул, Украиналъул халкъазулги хъазахъазулги вакилзабаз.\nИмамлъун вищун хадуб Нажмудиница хитIаб гьабула Кавказалъул халкъаздехун. Гьелда гьадин абулеб букIана:\n«Аллагьас гьукъараб такъсир гьабизе хIинкъа нуж: чIвай-хъвей, цIогь, хъачагълъи, талавур. Нужерго гIалимзабазе мутIигIлъе нуж, эркенлъиги шаригIатги цIунулел аскарал ракIаре. Христианазеги кье цогидал диназул вакилзабазеги эркенлъи кье гIибадат гьабизе, нилъее эркенлъи кьурал гIурус аскаразе зарар гьабуге».\n1917 соналъул сентябрь моцIалда абурал гьел рагIабазул кIвар жакъаги буго. ХIоцоса Нажмудиница хIурмат гьабулаан Дагъистаналда ругел киналго диназул, къабул гьабулароан Дагъистаналда рукIарал гIурусаздехунги гIурус аскаралдехунги бусурбабазул рахъалдасан квешаб гьоркьоблъи.\n1917 соналъул 5 ноябралда чачаназул гьариялда рекъон, ХIоцоса Нажмудин вачIуна Гудермесалде, Чачанистаналда цIакъго тIибитIун букIараб хъачагълъиялдеги зинаялдеги данде вагIза гьабизе. Гьеб вагIзаялда гьес абулеб букIана:\n«Жиндир мадугьаласул, гIагарасул мал-мулкалде квер бегьарал бусурбаби рикIкIине ккола капурчагIилъун. Гьел, жамагIаталъул хъурумусахъалгун къеркьей ккола щивав муъминчиясул мукъадасаб налъилъун. ШаригIаталъ бихьизабун буго бищун кьварараб тамихI гьединал чагIаздехун, дица гьеб тамихI гьабизе буго кьварун, щибго рахIму гьечIого. Биччанте лъазе киназдаго, гIурусасул ялъуни хъазахъасул магIишаталде квешаб къасд лъурав щинав чIвазе вуго, бусурабабазул жо бикъарав чиясул къотIизе буго квер, чIварал талавурчагIи ва гъачагъал бусурбан къагIидаялда рукъизе гьечIо, гьел, балкан киниги, хабалазда аскIор ракьулъ рукъун тезе руго. Дица цойги нухалъ такрар гьабулеб буго, гIурусаздехун, нилъер гьудулзаби – хъазахъаздехун зина гьабуразе дица цIоб тун тамихь гьабизе буго, щай гурелъул гьаб захIматаб заманаялда нилъеца цIунизе ккола мадугьалзабигун лъикIаб гьоркьоблъи. Мадугьалзабигун бугеб нилъер ракълилаб гIумру хвезабизе ва нилъер ракьалда анархия чIезабизе бокьарал чагIи ккола исламалъул тушбабилъун…».\nОктябралъул инкъилабги Россиялда коммунистазул хIакимият чIезабиги ХIоцоса Нажмудиница къабул гьабичIо, хIатта гьелдехун гьесул букIана тушманлъиялъулаб бербалагьи.\n1919 соналъул марталда гIуцIана МугIрузулаб Республикаялъул цIияб хIукумат Пшемахо Коцевгун бетIерлъуда. Гьениве гъорлъе, шаргIалъул ишазул нухмалъулев хIисабалда вачана ХIоцоса Нажмудинги.\n1919 соналъул апрелалда МугIрузулаб Республикаялъул парламенталъул хIукмуялда рекъон, ХIоцоса Нажмудин, шаргIалъул ишазул идараялъул бетIер хIисабалда, вачун вукIана хIукуматалъул делегациялде гъорлъе Деникинил Добровольцазулаб аскаргун гарачIвари гьабизе.\nМугIрузулаб Республика биххун ва хIукуматалъул бетIерлъуде генерал МикагIил халилов вачIун хадув Нажмудин оппозициялде уна. Гьес къабул гьабичIо Халиловасул хIукуматги гьелда хадуб бачIараб коммунистазул режимги.\n1920-1921 соназда имам Нажмудин вукIана Совет хIукуматалде данде Дагъистаналъул халкъаз гьабулеб рагъулаб хIаракаталъул гIуцIарухъанги нухмалъуливги. Гьеб хIаракат БагIар Аскаралъ къинабун хадуб ва Дагъистаналда Совет хIукумат тIубан щулалъиго, 1921 соналъул маялда ХIоцоса Нажмудин лъазавун вукIана дагъистан халкъалъул тушманлъун, ва гьев вахчарилев вукIана Дагъистаналъулги Чачанистаналъулги ракьалда.\n1925 соналда имам Нажмудин куна ва Шимали Кавказалъул краялъул ОГПУ-ялъул хIукмуялда рекъон, гьесие чIвазе къотIула.\nДагъистаналъул тарихияб адабияталда ахираб заманалде щвезегIан букIинчIо ХIоцоса Нажмудинил гIумруялъеги хIаракаталъеги битIараб ва хIакъикъияб къимат кьураб асар.\nГIицIго 2005 соналда бахъана басмаялда Нажмудинил хIакъалъулъ лъикIаб, рагIа-ракьанде щун гьесул бечедаб гIумруги, гIелмуги, хIаракатги баян гьабураб тIехь – «ХIоцоса Нажмудин: ХХ гIасруялъул тIоцебесеб ункъил бутIаялда Дагъистаналда жамгIиябгун политикияб къеркьей». Гьеб къиматаб хIалтIул авторлъун ккола тарихиял гIелмабазул доктор ХIажи-Мурад Доногъо.\nХIоцоса Нажмудинил заманалда рукIаразул баяназда рекъон, имам вукIун вуго магIарулазул популярияв диниявгун политикияв лидер, гIалимчи ва шагIир. ГIицIго гIараб мацIалда хъварал гьесул шигIриял асарал ккола поэтикияб каламалъул жинда релълъараб цIакъ къанагIат гурони гьечIеб мисаллъун ва Дагъистаналъул поэзиялъул адабияб хазиналъун.\nЖакъа къоялде щвезегIан баянлъун буго ХIоцоса Нажмудинил батIи-батIиял жанразда хъварал шигIриял асаразул 67 цIар. Гьезда гьоркьоса бищунго машгьураблъун ккола 1914 соналда Темир-Хан-Шураб басмаялда бахъараб «Азхару ар-равияти фил мадахи ан-набавийиати» абураб къасида. Гьелъул буго 10 бетIерги ва 362 байтги. Гьеб цIаларав хIикмалъизавула асаралъул гъварилъиялъги пасихIлъиялъги. Къасида хъван буго «мим» абураб рифмаялъ, «басит» абураб роценалда. Нажмудинил гьеб къасидаялъе хъвараб цеберагIиялда гьанжесев Сириялъул гIалимчи доктор МухIаммад ал-ХIабашица хъвалеб буго гьадин:\n«Ва дица, нужедаса шагIирасул цIарги бахчун, гьеб къасидаялъул цо бутIа цIалун букIарабани, нужеда ккелаан гьеб бугин ал-Набигъи аз-Зубйианил ялъуни Имрулкъайисил ва гьезул заманалда рукIарал классикияб жагьилиялъул (исламалда цебесеб) поэзиялъул шагIирзабазул поэзиялдасайилан. Щайгурилъул шагIирас кIудияб гьунаралда пайда босулеб буго гIараб мацIалдаса, церего кIочон тарал рагIабиги пикрабиги хIалтIизарулаго».\nБакъбаккул гIелмуялъул машгьурав гIалимчи академик И.Ю. Крачковскияс цIакъ кIудияб къимат кьолаан ХIоцоса Нажмудинил асаразе. Гьел батIи-батIиял заманазда басмаялде рахъун рукIана Сириялдаги Туркиялдаги ва тIиритIун рукIана тIолабго Кавказалда.\nЩаклъи гьечIо, ХIоцоса Нажмудинил Совет хIукуматалдехун, коммунистаздехун, гьезул идеологиялдехун ва гьезул рахъ ккураздехун букIана кьварараб, гурхIел-рахIму гьечIеб гьоркьоблъи. Гьес гьел рикIкIунаан ислам диналъул тушбабилъун, мунапикъзабилъун.\nКъисматалъ цIакъ кьогIаб ахир хIадур гьабун батана ХIоцоса Нажмудиниеги, гьесул хъизамалъеги, гIагарлъиялъеги. Совет махIкамаялъул хIукмуялда рекъон, чIвана гьесул 16 сон бараб вас АхIмад, ясал ПатIиматги СагIадатги, кIиявго дурцги.\nЖивго имам Нажмудин чIвана Ростов шагьаралда 1925 соналъул 15 октябралда.\nКигIан коммунистазул заманалда Нажмудин халкъалда кIочон тезавизе хIаракат бахъаниги, гьев кIудияв мужагьид, гьунар тIокIкIав гIалимчи, чилъи кIудияв инсан гIагараб халкъалда кIочон течIо ва тезе гьечIо. Щибниги щаклъи гьечIо, гьесул цIаралъги, гIумруялъги, хIаракаталъги гIагараб заманалда жаниб жиндирго мустахIикъаб бакI кквелеблъи Дагъистаналъулги Кавказалъулги тарихалда.\nАллагьас гьесул мунагьал чураги!\nАхIмад МуртазагIалиев, Россиялъул ГIелмабазул Академия,\nДагъистаналъул ГIелмияб Центр,\nМацIалъул, адабияталъул ва санаталъул институт,\nАхIмад Чинар: Меседо (хабар)


«Дагъистан гуро, Россия тун ана»\nИнсанасул ихтиярал хвезаригун цадахъ къо бахъанагIан хIалуцунеб бугеб ахIва-хIал бугин аслияб гIиллалъун гIадамал батIиял улкабазе гочиналъе абураб жаваб кьолеб буго батIи-батIиял улкабазда чIей бугел Дагъистанияз. Кинал гIиллаби ругел гIадамазул рижараб ракь тун ине? Бицунеб буго Алиса Алдашевалъ.\nЖакъа Дагъистаналда 40% цIикIкIун гIадамазухъ руго гIорхъи тун къватIирехун ине изну кьолел паспортал. Гьеб кколеб буго 30% цIикIкIун 10 соналъ цебе букIараб тарихалдаса.\nГьедин лъазабулеб буго Дагъистаналъул миграциялъул управлениялъ. Гьелдаго цадахъ хIукумат биххун хадуб цIакъ дагь букIараб , гьанже соналдаса соналде гIемерлъун буго къадар Дагъистаналдаса батIиял хIукуматазде гIумру гьабизе арал гIадамазул.\nИдараялъул официалиял баяназда рекъон Дагъистаналдаса батIиял хIукуматазде халат бахъун гIумру гьабизе яги тIуранго гIумру гьабизе арал гIадамазул къадар мухIкан абизе гьукъараб бугин, амма 2000-абилеб соналдаса байбихьун Дагъистан тун аразул къадар 10 азар чиясде бахунин, гьезда гьоркьоса Россия тун арал гIагашагар 4000 гIанасев чи вугин, гьеб тарихги цIикIкIунеб бугин.\nИнсант вижараб ракь тун батIияб чияраб ракьалда гIумру гьабизе иналъе гIилла бугин хIукуматалда бугеб политикияб, экономикияб ахIвал-хIал сабаблъун ин.\nГьелда гьоркьобги аслияб бутIа кколеб буго хIалтIищвеялъулъ, жидерго бизнес цебетIеялъулъ хIукуматалъул рахъалдасан квекIенал ккарал гIадамал гочун иналъ.\nГьедин, жиндирго щватаби рукъулеб цех букIарав ГIалилов АхIмадие батIи-батIиял хIукуматалъул гIуцIиялъул гIадамал рачIун , цин цояб, цинги цогиял гIунгутIаби ратидал гьезде берал къанщиялъухъ гIарацги тIалаб гьабидал, щибго цебетIей букIинчIолъиялъ гьес жиндир бизнес Узбекистаналде бахъун буго, ва гьениб хIалтIизабулеб буго.\nКизилюрт мухъалдаса Салманов Камал Дагъистан тун ун вуго 2004 абилеб соналъ, цIали лъугIигун.\nМацIал лъазариялъул тIадегIанаб лъай бугев жиндие Дагъистаналда гIицIго учительлъун хIалтIи тун батIияб хIалтIи щвезе рес букIинчIила, гьениб щолеб гIарацги цIакъго мукъсанаб букIуналъ, гьелдаго цадахъ даимаб ришватчилъиги хIел-хIелги рихун, танила жинца Дагъистан ва Россия.\nЖакъа къоялъ гьес гIаммаб куцалда 10 сон бан буго батIияб пачалихъалда гIумру гьабун. Камалил баяназда рекъон, гIадамасе цеветIезе кумек гуреб квекIенал гьарунгутIиги, жиндирго иш рагьизеги ресал рукIин бугила камураб жо Дагъистаналда ва тIолго Россиялда.\nИнсанасул ихтиярал хвезариялъул хIужаби къо бахъанагIан гIемерлъулел ругин Дагъистаналдайилан абулеб буго ихтиярал цIунулез. КъанагIат гуро гьеб кколеб аслияб гIиллалъун вижараб ракь тун иналъеги.\nМасала, Мусаев Муса кколев вуго салафиявлъун. Гьев Дагъистан тун ун буго чанго сон. Амма жинца Дагъистан гурин тараб, жинца Россия танин абулеб буго гьес.\nГьесул рагIабазда рекъон, инсанасул ихтиярал хвезариги, къо бахъанагIан гIемерлъулел ругел батIи-батIиял экономикиял гIузрабиги , гьеб ахIвал-хIал лъикIаб рахъалде хисулеб гьечIолъиги ккун буго аслияб гIиллалъун Россия тун иналъе.\nМусаев Муса: «Дун Дагъистан тун гуро арав, дун ана Россия тун. ХIукумат тун иналде, дун ичIго соналъ вукIана Москваялда гIумру гьабун. Дагъистаналда буго киса кибего тIибитIараб ришватчилъиги кIигьумерчилъиги, гьеб Дагъистаналъе хасиятаб жо гуро, амма заман анагIан гьеб гъорлъ босун буго гIадамазулъ.\nЗаман бахъанагIан гьеб хIалуцун гурого, тIагIунеб гьечIо. Гьелъ дица тана Россия. Цогияб гIилла букIана дир ихтияр хвезари.\nГьединго гIадамасул диниял бербалагьиялъухъ балагьун гьесие къимат кьолеб букIинги. Масала, дун къватIиве вахъанани, документал цIехон чагIи рачIуна аскIоре, нагагь, паспорт рокъоб хутIун бугонани гIемерал квекIенал ккола, участокалдецин вачуна, хIатта инсан тIагIинецин рес буго араб бакI лъачIого.\nЩай, щайгурелъул диналда рекъон чи хьвадулев вугонани, гьев танкан рикIкIунев вуго хIинкъи бугевлъун. Гьел киналго гIиллаби хIисабалде росун дун батIияб хIукуматалде гочана».\nКъанагIат рукIунарин батIияб хIукуматалде цIализе ва хIалтIизе арал гIадамал гьенирго чIолел. Амма гьенир чIунилан гьел гIагараб ракьалъе хилиплъараллъун рикIкIин мекъаб бугин рикIкIунеб буго Мусаца.\nЖакъа Дагъистаналда бугеб ахIвал-хIал хIисабалде босун, экспертаз рикIкIунеб буго Дагъистаналда инсанасул ихтиярал хвезариялъул хIужаби хIисабалде росанани абизе бегьулин Дагъистаналъул тIалъиялъул киналгIаги ресал хутIун гьечIин гIадамал цIунизе, кинабго кверщел федералияб централъухъ бугин, амма гьеб данде кколарин хIакъаб республикаялъул даражаялъе.


По поручению Главы Дагестана ...\tНа базе Кизилюртовской ЦРБ открыли новый корпус ...\t- 18 сен 2019\nПропаганда комплекса ГТО\tМинспорта РД ведет активную работу по внедрению комплекса ...\t- 18 сен 2019\nПомочь оступившемуся\tЦентр социальной реабилитации «Трезвая ...\t- 18 сен 2019\nКонкурс на знание правил ...\tВ рамках просветительского проекта «Берегите друг ...\t- 18 сен 2019\nВ Кизилюрте установили четыре ...\tЧетыре современные спортивные площадки для занятий ...\t- 18 сен 2019\nБразилиялъул речIчIухъан нокауталде ккезавуна тIоцебесеб раундалдаго\nUFCялда цевевахъунев Дагъистаналдаса речIчIухъан СагIид НурмухIамадов бергьана араб шамат къоялъул къаси Бразилиялъул Форталезе шагьаралда букIараб UFC Fight-144 турниралда. ТIоцебесеб раундалъул лъабабилеб минуталдаго СагIидица нокауталде ккезавуна Бразилиялъул речIчIухъан Рикардо Рамос.\nГьеб ккола НурмухIамадовас UFCялда босараб кIиабилеб бергьенлъи. 2018 соналъул июлалда дагъистанияв бергьун вукIана СШАялдаса Джастин Скотгинсидаса. Хадусеб къеркьеялда гьев дандчIвазе вуго тIадагьаб цIайиялъул бищунго къуватал речIчIухъабазул цоявлъун кколев Шой Мэллилгун.\n«Шон Мэлли кутакав чи вугин абула. Амма дида лъала гьелъие бугеб гIилла: UFCялъул нухмалъулез кидаго гьесул рахъккола ва гьев веццула. Гьесулги дирги речIчIиялъул буго релълъараб къагIида. ТIадагьаб цIайиялда дун къеркьола эркенго. РечIчIиялда цебе кидаго дир букIуна цого цIайи, цIикIкIараб тIасарехизе дица кколаро ва рагIи кьола бергьине хIаракат бахъизе бугин», - ан бицана СагIид НурмухIамадовас.\nЖиндирго спортивияб карьераялда СагIид НурмухIамадовасул букIана 13 къеркьей, гьев къуна цохIо нухалда.\nТурниралдаса турниралде цIикIкIунеб буго UFCялда церерахъунел нилъер речIчIухъабазул къадар. КъватIисел улкабазул болельщиказдаги лъикI лъала гьел Дагъистаналдаса рукIин. Цере UFCялда вацгIалзаби ХIабиб ва Абубакар НурмухIамадовал рукIун ратани, гъоркьиса Америкаялъул промоушеналде гъорлъе вачIана цоги речIчIухъан - гьезулго фамилия цояв - СагIид НурмухIамадов.\nПрочитано 763 раз\tПоследнее изменение Среда, 20 февраля 2019 15:04\nДругие материалы в этой категории: « Федералияб каналалъухъ гьоболлъухъ\tКвешлъиялда данде лъикIлъи »\nВ. Путин: «Нужеца хъачагъазда бихьизабуна халкъ гьелгун цадахъ гьечIеблъи»\nРагъалъ тана бидулал лъалкIал\nДагъистаналда - Вишневскиясул къоял\n«Точка» буго, «Рост» гьечIо\nПо поручению Главы Дагестана Владимира Васильева поликлиника восстановлена после пожара сентября 18, 2019\nПропаганда комплекса ГТО сентября 18, 2019\nПомочь оступившемуся сентября 18, 2019


ЧУХЬАРЛЪУГЕ Т1АБИГ1АТАЛДА Т1АД БОСАРАБ БЕРГЬЕНЛЪИЯЛДАСА, ЩИБАБ КВЕРЩЕЛАЛЪУХЪ ГЬЕЛЪ НИЛЪЕЕ БЕЦ1УЛЕБ БУГИН - 23 Апреля 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Апрель » 23 » ЧУХЬАРЛЪУГЕ Т1АБИГ1АТАЛДА Т1АД БОСАРАБ БЕРГЬЕНЛЪИЯЛДАСА, ЩИБАБ КВЕРЩЕЛАЛЪУХЪ ГЬЕЛЪ НИЛЪЕЕ БЕЦ1УЛЕБ БУГИН\nЧУХЬАРЛЪУГЕ Т1АБИГ1АТАЛДА Т1АД БОСАРАБ БЕРГЬЕНЛЪИЯЛДАСА, ЩИБАБ КВЕРЩЕЛАЛЪУХЪ ГЬЕЛЪ НИЛЪЕЕ БЕЦ1УЛЕБ БУГИН\nНижеда институталда малъулаан грек мац1алдаса таржама гьабуни «экология» раг1ул маг1на бугин «рукъалъул х1акъалъулъ г1елму» ян, цойги малъулаан экологияб къаг1ида х1алт1изабулареб бак1алда экономикаги цебет1оларин («Что не экологично – то не экономично» - академик Гъ. М. Г1абдурах1мановас ниж, жиндирго студентазулъ куцараб принцип). Гьединлъидал, диплом кодосей эколог х1исабалда, дун кутакалда йохана гьаб ахираб к1иго соналда жаниб районалда лъугьараб рац1ц1а-ракъалъиялдаса, сверухълъиялда, хасго машинабаз газал къват1ире кьвагьун гьава чорок гьабурал нухлул раг1аллъабазда гъут1би ч1ун лъугьараб берцинлъиялдаса.\nРайоналъул г1орхъи бахарабго нилъер гьанир гъут1бузда роржанхъилел гьеч1ел пакеталги нухазда гьеч1еб къишни-къулги бихьидал, сапарцоязул «вах1»алъе дица пахруго жаваб кьола нижеца мех-мехалдасан субботникал гьарун бак1арулелъул гьеч1ин гьеб кинабгоян. Амма гьеб жавабалдасаги дие бокьилаан «Нижеца чорок гьабуларо, гьединлъидал рац1ц1алъиги ц1унун буго» ян гьалбадерие жаваб кьезе. Зах1матаб иш гурелъулха щивасе нилъер г1аммаб рукъ – Ракь ц1унизе?! Биччанте гьеб бук1ине г1одобе рехич1ого тараб хъалиманалъул рач1, т1абиг1аталда х1ухьбахъидал нилъедаго хадуб бак1арараб магъакь-к1ач1аралъул гох1, ч1араб гъвет1, бакъвараб г1урдаллъиялда, киг1ан гъира бук1аниги, хъинт1ич1ого тараб спичкадул г1уч1…\nИнсанасул т1абиг1аталде бугеб зарал ц1ик1к1араб бербалагьиялъе мисалаллъун рачина дица гьал хадур рехсолел цо-цо х1ужаби:\n-Г1адамазул г1айибалдалъун, ахирисеб 200 соналда жаниб бищун дагьалдасан гьаваялде рехун буго 2,1 триллион тонна СО2 ялъул (углерод), гьелъул х1асилалда Дунялалъулаб Океаналъул лълъимазул кислотность ц1ик1к1ун буго 30 % (рН дагьлъун буго 0,1)\n- Т1адагьаб автомобилалъ лъаг1алида жаниб гьаваялде рехулел руго жиндирго ц1айиялда бащадал заралиял веществаби.\nБалагье, Мах1ачхъала шагьаралда къад ялъуни бакъанида г1ужалъ машинабазул бук1унеб х1алкъай, лъелаздаса рек1арал г1емерлъараб г1ала-гъважа! Хунзахъцин хут1ун гьеч1о лъелго х1алт1уде хьвадулеб хъизам. Амма гьелъул г1аксалда, Швейцариялъул (!!!) муг1рузулаб шагьар Церматталда гьукъун буго машинабазул хьвади. Г1иц1го! Т1абиг1аталъеги нилъерго сахлъиялъеги лъик1аб велосипед - гьеле гьел бечедаб, рах1атаб г1умруялъул г1адамал рек1унеб цого-цо транспорталъул алат!\n- Россиялда ц1акъ дагьаб къадаралда гурого х1алт1изабулеб гьеч1о к1иабилеб нухалда гъарси (сырье). Бук1а гьеб кагъат, пластмасса, ц1ер. Нус-нус соназцин биххич1ого бук1ине гьеб бан тола ракьулъе. Цойги мисал. Бищун машгьураб «Нью-Йорк Таймс» казият ц1алулевщинас гьелъул щибаб экземпляр к1иабизеги х1алт1изабизе кьуни ц1унизе к1олеб буго 75 азарго (!!!) гъвет1. Нилъецайин абуни, къот1ун лъуг1изарулел руго планетаялъул гьуъруллъун жал рик1к1унел рохьал, ц1иял гъут1би ч1ейги рик1к1унеб буго ч1алг1аде нилъго х1алт1изарураб заманч1вайлъун, районалъул бет1ерасул ялъуни гьесул сверухълъиялъул гогьлъи-г1анч1лъилъун.\n- Илълъа росдал раг1аллъабазда рац1а-ракъалъи гьабулелъул щибаб к1иабилеб нижеда батулеб «хазина» бук1ана лъималазул памперс. 250 соналъцин хвезе байбихьич1ого жиб бук1унеб, ирсилазе толеб бугеб «къиматаб» сайгъат. Ч1ахъаги дол, памперсалги жидеда лъач1ого, къоялъ лъималазда хадуб памадул ххамил кескал чурулел, гьезда иту бахъулел рук1арал умумул!\nДица т1адехун рехсана инсанияталъул жидеца г1умру гьабун бугеб ракьалъе балагьал мисалазул г1иц1го цо-цоял. Цог1аги гьаб казият ц1аларав чияс гьездаса пайда босун, кант1ун т1абиг1аталъе зарал гьабич1ого тезе нияталда. Щуго соналъ т1абиг1ат ц1унизе, гьелдаса г1акълуялда рекъолеб, ай рационалияб къаг1идаялъ пайда босизе малъулеб факультеталда ц1аларай йик1иналъ, дида гьабсаг1ат бихьулеб буго г1иц1го г1аксаб рахъ – сундего инсанасул агъаз гьеч1еб бербалагьи. Амма к1очене бегьуларо т1абиг1аталъ кида-къадги жиндие гьабураб зияналдаса рец1ел босич1ого толареблъи.\nБук1ине биччанте гьеб нилъеца ц1алеб чорокаб гьаваялдалъун, сах гьабун бажарулареб унти ккеялдалъун, гьекъезе загьруяб лъедалъун рец1ел. Кинабго буго нилъецаго бекьараб хурул бач1ин. Амма инсанасулги т1абиг1аталъулги рагъулъ бергьине рес буго г1иц1го абадияб дандияв. Нилъер лъугьа-бахъиналда гьеб кколеб буго т1абиг1ат.\nПарангазул хъвадарухъан Антуан Риваролица абухъе: «Т1абиг1аталъул руго: ункъго абадияб декорация – лъаг1алил заманал, хиси гьеч1ел актерал – моц1ги, бакъги, ц1вабиги. Гьел киданиги хисуларо. Амма хисула жиндихъ балагьарал (зрителал), абадияб рокъоре – ракьулъе т1абиг1аталъ гьел нухда рег1иялдалъун». Гьаб т1аг1ияб свериялда нилъ г1иц1го заманаялъ балагьизе рач1арал рук1ин к1очене бегьуларо лъиданиги.\nТурк1е, кант1е, динцоял.\nПросмотров: 158 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 5.0/1


Шамиль мухъалъул ТIелекь росдал бегавул чIваялъе аслияб гIиллалъун гьес изнугьечIого яргъидгIуцIаразде дандечIей гьабулеб букIин бугилан рикIкIунеб буго гьеб росулъа гIадамаз ва цIех-рехалъалъул идарабаз. Гьеб такъсир гьабун хадуб тIелкьадерил жамагIаталъ гьезул росулъ ругел киналго вагьабиязда росу тезабулеб буго.\n6 декабралъул сардилъ щалали лъаларел чагIаз жиндирго рокъов чIван ватун вуго ТIелекь росдал бегавул Къебедов Халид. ЦIех-рехчагIаз изнугьечIого яргъидгIуцIараз рецIел босиязе гIоло чIван вугин Къебедовилан рикIкIунеб буго. ТIелкьадерил жамагIаталъул вакилзабаз бицухъе Халид Къебедовас гьенир росулъ ругел вагьабиязул гIаркьелалалъул гIадамазде дандечIей гьабулеб букIун буго, росдал гIолохъаби жидерго кьерулъе цIагеян лъазабулеб букIун буго гьезда.\nМухIканал гурел баяназда рекъон Халид Къебедов гьебго росулъа вацал ГIамироваз чIван вуго. Гьел ккола изнугьечIогояргъид гIуцIаразул кьерулъ рукIиналда щаклъи бугел чагIи, гьелде тIадеги 21 ноябралъ ТIелекь хасаб операция тIобитIулеб мехалда гьезул цояс лъукъун вуго Шамиль мухъалъул жанисел ишазул идараялъул бетIер ХIажи ГIалимухIамадовги, амма къуваталъул идарабазухъе кквезе щвечIо гьел вацал, жеги -жеги гьел ралагьулел руго низамцIунулел.\nДагъистаналъул цIех-рехалъул идараялъул пресс-службаялъул нухмалъулев Темирбеков Расулица «Эркенлъи» радиоялъе бицухъе ТIелкьадерил росдал бетIер лъица чIван вугевали жеги чIезабун гьечIо. РакIчIун гьеб такъсир вацал ГIамироваз гьабун батилин абунги жеги бажаруларин лъазабулеб буго Темирбековас. Гьесул рагIабазда рекъон хасал идарабазул хIалтIухъабазул цIех-рех лъугIун хадуб гурони гьеб такъсиралда сверун кинаб букIаниги мухIканаб баян кьун бажарулеб гьечIо.\n«Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда ТIелекьа Таймасханов ИсмагIилица бицана гьеб чIвай-хъвей ккун хадуб росулъ ахIвал-хIал цIакъго хIалуцун бугин, гьениб гIумру гьабун ругел вагьабияздаги Халид Къебедовасул кверкьей биххилалде росу теян лъабун бугилан.\nЭР: Кинаб ахIвал-хIал бугеб жакъа росулъ ?\nГъаирбег Халилов: Гьел вагьабиязда Халидил вукъа-вухьи лъугIилалде росу теян лъазабун буго росдал жамагIаталъ.\nЭР: Гьезда церего росулъа айин лъазабун букIана гури ?\nГъаирбег Халилов: Цебе гьезда абун букIана нужеего ине санагIатаб бакI балагьун тейилан. Гьанже гьезда чIван-къотIун лъазабуна къокъаб заманалда росулъа къватIире лъугьайилан, берцинго инчIони хIалицаги росу тезабизе бугин лъазабуна гьезда гIолохъабаз.\nЭР: Росулъ гьел вагьабиялин рикIкIунел чагIазул чан чи вугев?\nГъаирбег Халилов: Гьезул вуго 7 чи, полициялъул нухмалъулевги лъукъун тIурун ворчIарав цояв хутIизегIан, хутIанщинал къуваталъул идарабаз ккун рачун унги руго гьаб сагIаталда.\nЭР: Лъица гьев Халид чIван вугин абулеб бугеб ?\nИсмагIил Таймасханов: Жеги гьеб лъица гьабурабали чIезабизе кIун гьечIо цIех-рехчагIазда.\nЭР: ЧIварав бегавул гьел вагьабиязде дандейищ вукIарав?\nГъаирбег Халилов: У, гьезде данде чIун вукIана гьев, Халидица гьал росдал гIолохъаби жидерго кьерулъе цIагейилан абулеб букIана гьел вагьабиязда.\nЭР: Гьезде данде чIун ругел росдал цойгидал гIадамазеги хIинкъи батилаха гьанже?\nГъаирбег Халилов: БукIинарищха буго гьединаб хIинкъи цойгидал гIадамазеги гьединлъидал росдал гIолохъабаз гIадлу-низамалда хадуб халкквезе хасал къокъаби гIуцIун руго.\nЧIварав Халид Къебедовас бегавуласул хъулухъалда бан буго лъабго сон, гьелде щвезегIан гьев хIалтIилев вукIун вуго пенсиял рикьулеб идараядда ва токалъухъ гIарац бакIарулеб бакIалда. Халидил нахъе хутIана лъади ва ункъго лъимер.


«ХIалтIулъ гIадлу цIуни - щивасда тIадаб иш»\nЖал хIалтIулеб бакIалда гIадлу-низам цIуниялде ахIулеб букIана районалъул администрациялда тIобитIараб иргадулаб данделъи. Щибаб идараялъул хъулухъчи ва махщелчагIи камичIого, кватIичIого жидер хIалтIул кабинетазда рукIине ккелин гьениб лъазабуна районалъул нухмалъулез. Райцентралъул учреждениязда гIадлу цIуниялда хадуб жиндирго халкквей букIине бугинги абун, районалъул бетIер Ражаб Ражабовас тIадкъаял кьуна заместителазе ва идарабазул нухмалъулезе. Гьеб тIалаб тIубазабичIел чагIи законалда рекъон тамихIалде цIазе ругиланги лъазабуна. Данделъиялда гIахьаллъана районалъул киналго идарабазул нухмалъулел.\nХалкъалъе гьабулеб хъулухъ лъикIлъизабиялъул мурадалда хIалтIи гIуцIиялъул тIалабгун ва малъа-хъваялгун кIалъаял гьаруна районалъул бетIерасул заместитель Мадина Саидовалъ ва администрациялъул ишазул нухмалъулев Каримула МухIамадгIалиевас.\nР. Ражабовасул рагIабазда рекъон, гьес хадубккунги кIудияб кIвар кьезе буго щивав махщелчи жиндир хIалтIулеб бакIалда чIезавиялде. Гьесул бербалагьиялда гъоркь щибаб идараялда бугеб ахIвал-хIалалъул халги гьабун букIана. Гьелъул хIасилалги гьарун, хашго хIалтIи гьабуразе районалъул бетIерасул рахъалдаса бадирчIваял щвана, гIадлу-низам цIунаразе лъикIаб къимат кьуна.\n- Щибаб идараялда букIине ккела жиндир заманалда хIалтIуде рачIунеб ва нахъе унеб тартиб, - ан абуна районалъул бетIер Р. Ражабовас. - Гьеб буго нилъеца бищунго цебе цIунизе кколеб хIукуматалъул аслияб тIадкъай. Гьеб бутIаялда гIадлу гьечIони, районалъулго халкъалъе кIудияб квалквал ккола. Нужер жавабчилъи гьечIолъиялъ, 40-50 км нухги тун, рикIкIадал росабалъа райцентралде къваригIелалъ щварав гIадатияв мискинчи, заманги гIарацги хун, мурадги тIубачIого нахъе ине ккезе рес буго.\n- Законалъул букIа, гIаданлъиялъул букIа, кинабго рахъалъ нилъеда тIадаб буго чIезабураб заманалда хIалтIуде щвезе, - ян абуна данделъиялда кIалъалаго райадминистрациялъул ишазул нухмалъулев Каримула МухIамадгIалиевас. - ХIалтIулъ тартиб цIуни - гьеб кинабго бараб буго щибаб идараялъул нухмалъулесда. Гьоркьоса къотIичIого хIалтIуде кватIулев чи тамихIалдеги цIазе ккола щибаб идараялъул нухмалъулес.\nПрочитано 259 раз\tПоследнее изменение Вторник, 25 февраля 2020 16:52\nДругие материалы в этой категории: « Кумек хIажат буго нилъер щивасул\tЦези: Дидойзас фольклор »


Ругьунлъаби – ракъдадаги ралъдалъги\nМахIачхъалаялда спецоперациялъул ругьунлъиял\nАрбагI къоялда Дагъистаналъул тахшагьаралъул гIадамал риххизарун рукIана шагьаралъул батIи-батIиял мухъаздасан рагIулел кьвагьияз. Хадуб гьезие хехго баянлъана гьел низам цIунулезул ругьунлъиял рукIин. МахIачхъалаялда рагъулал ругьунлъаби тIоритIулел руго ракъдадаги ралъдалъги. Ракъдада малъулеб букIана инкассаторал талавур гьарурал чагIи кин кквелелали. Ралъдалъ рагъулал гуми ругьун гьарулел руго радиациялъулгун химиялъул ва биологиялъул гьужумаздаса цIуна-къазе кколеб куцалъе. Бицунеб буго ХIажиева Зульфияца.\nМахIачхъалаялда полициялъ тIоритIарал ругьунлъабазда бихьизабуна инкассаторал талавур гьарурал чагIи кин кквезе бегьулелали.\nГьедин Авартеатралде аскIоре унеб шагьаралъул ахикьа киналго гIадамалги нахъе рачун, байбихьана къанун цIунулез жидерго тадбирал.\nГьезул хIакъалъулъ гьадин бицана ЭР-ялъе ругьунлъабазда гIахьаллъарав полициялъулав ГIали АхIмадовас.\nГIали АхIмадов: «Гьаниб аскIоб бугеб Сбербанкалъул банкомат кьвагьараб ххвел гьабунаха, гьениса гIарац бахъулеб къагIидаги бихьизабуна. Щугоял рукIана гьел. ГIарацги бахъун гьел театралдехун рекерун ана. Цинги гъол ккуна. ГIадамалги рукIана сверухъ кколеб-толеб бичIчIуларого, хаган хутIун. Хадуб абунаха гьезда щиб кинали. ПалхIасил сценарий гьединаб букIана. Хас гьабун гьединаб сценарий щай бищарабин гьикъани, ургъунго бищана. Гьединал хIужаби гIемерлъун рукIун Дагъистаналда».\nАмма гьединал тадбирал хIасил кьоларин унго-унгоял такъсирчагIи дагьлъиялъе яги гьел кантIиялъеян рикIкIунеб буго ругьунлъабазда хадуб хал ккун вукIарав МахIачхъалаялдаса МухIамадица.\nМухIамад: «Щакаб жо буго гьез хIасил кьей. Щиб гьез кьелеб? ГIадамазда бичIчIана гьел жал хIаял рукIин. Хъачагъалги такъсирчагIиги кин тIагIинел, дозда лъалелъул гьел хIаял рукIин. Нилъ гIадал гIаатяил чагIазе букIина гьадин балагьтизе интерес. Амма дол цоязе (такъсирчагIазе) щиб гьелъул кIвар?».\nАвартеатралда аскIоса гIебеде гIумру гьабулел махIачхъалаялъулазул гIемерисезда лъалеб букIинчIо полициялъ гьенир ругьунлъаби тIоритIулел рукIин. Гьезда ккун буго иргадулаб нухалда тIобитIулеб хасаб операция бугин гьеб. Гьединго Авартеатралъул тIохда рещтIараб боржаро (вертолет) бихьидал, туснахъ гьавизе къваригIун цониги хIакимчиясда хадуб бачIараб жо батилин гьебиланги тун буго. Амма рекIекълъун рукIун руго гьел жал ругьунлъаби ратидал. Гьединго бицунеб буго цевевхун рехсарав МухIамадицаги.\nМухIамад: «ГIадамал балагьун чIун рукIана цойги хIакимчи вачун инехъин вугилан. Амма вачун арав чиги ккун гьечIоха».\nПолициялъ Авартеатралда аскIор ругьунлъаби тIоритIулеб мехалда гьениб аскIобго, Каспи ралъдалъги рукIана рагъулал гуми.\nГьедин 1 декабралда Каспи ралъдахъе бахъанин рагъулаб лъабаго гамайин («Град Свияжск», «Углич» и «Великий Устюг) лъазабун букIана Россиялъул Къилбаялъул рахъалда бугеб рагъулаб округалъул пресс-хъулухъалъ. Гьел гумузухъа бажаризе кколила радиациялъулги, химиялъулги биологиялъулги рахъалъ тушманас гьарулел гьужумаздаса цIуна-къай гьабизе.\nДагьалъ цебе Каспи ралъдалъан Шамалда кьаби щвезабураб «Дагъистан» абураб рагъулаб гама гьел ругьунлъабазда гIахьаллъулеб гьечIо.


Туснахъазда хадуб халкколеб жамгIияб комиссиялъул нухмалъулев ХIасан Айгуновас «Кавказская политика» сайталда бугеб жиндирго блогалда хъвалеб буго Дагъистаналда исанаги ахIвал-хIал хIалуцунеб бугилан.\nГьесул пикруялда рекъон, республикаялда ругелщинал масъалаби раккана ва хIалуцана динияб лъайгьечIолъи ва къуваталъул идарабазул тIаса ккараб хIалтIи рукIин сабаблъун.\nАйгуновас хъваралда рекъон, терроралде дандечIеялъул хIалтIи къуваталъулаз эффективияб хIалалъ гьабулеб гьечIо. «ГIадатиял гIадамазе квал-квалалги гьарун бачунеб буго гьез жидерго хIалтIи. ТIадежоялъе изну гьечIого яргъидгIуцIаразда гъорлъ руго батIи-батIияб нухалъ гьенире ккарал чагIи. Рохьилазул кьердаса гIадатиб гIумруялде гьел тIадруссинаризеги ккола батIи-батIияб хIалалъ», - илан хъвалеб буго Айгуновас.\nГьесул пикруялда рекъон, рохьилазда гьоркьор гIолилал гIемерлъулел руго диниял радикалиял бербалагьи сабаблъун гурелги, полициялъул ва низам цIунулезул тIаса ккараб хIалтIи сабаблъунги: «ГIакъубаби кьун, хIинкъизарун гьаричIел таксъирал тIаде росизе тIамулел руго полициялъулаз ва цIех-рехалъулаз чагIи. Низам цIуниялъул гьединаб зулмуяб системаялдаса рорчIарал чагIазе батулеб гьечIо Россиялъул къануназда ритIухълъи, гьелдалъун къисасалъе гIоло гьел унел руго рохьазде».\nАйгуновас рикIунеб буго республикаялда бугеб ахIвал-хIал хIалуцинабулеб бугин гIадамал рикъиялъул хIужжабазги. Гьес хъваралда рекъон, гIадамал рикъулел руго куъваталъул идарабазул хIалтIухъабазги, рохьилазги: «Къуваталъулаз рикъулел руго гIадамал рагьичIел такъсир гьабиялъул ишазулъ гIайибал тIаде росизариялъе, рохьилаз рикъулел руго гIадамал жидерго кьерда рачиналъе. ТIадежоялъе руго бизнесменал ва бечедал чагIи рикъулел такъсирчагIазул къокъаби. Жал рохьилал ругиланги абун, гьез рикъаразул гIагарлъиялъухъа гIарац тIалаб гьабулеб буго».\nМасъалаби тIураялъе чанги нух бугилан хъвалеб буго Айгуновас. Гьес рикIунеб буго радикалияб диналъул рахъ ккурал гIолилагун дандчIвазе кколин хIакимал: «Гьез хIалбихьизе ккола бичIизе, щай гIолилал гьединаб диналде гъорлъ ккарал. Мажгитазда щиб малъелуб буго гIолилазда, кинал вагIзаби гьезие цIалулел ругел халгьабизе ккола».\nАхиралда гьес хъвалеб буго тIуразе кколел масъалаби гIемер ругин ва гьел суалазул бащдал тIуралин цохIо жоялъ – гъира бугони.\n«Эркенлъи» радиоялъе Айгуновас абуна Дагъистаналъул цо-цо росабалъ лъимал школазде ричалел гьечIин эбел-инсуца, ритIулел ругин мадрасазде.\nХIасан Айгунов: «Дида лъаларо кинаб хIалтIи гьабулеб бугеб диниял суалал тIуразаризе кколел пачалихъиял идарабаз. Щиб хIалтIи гьабулеб милияб политикаялъул министерлъилъ? Щиб гьабулеб бугеб динияб идараялъ?\nДагъистаналъул цо-цо росабалъ лъимал школазде ричалел гьечIо эбел-инсуца, ритIулел руго мадрасазде. Исламалъ лъай гьукъараб жо гуро, амма гьеб щай эбел-инсуда бичIулеб гьечIеб. Дагъистаналда школаби гIолел гьечIо, амма цо росулъ щуго-ункъо мажгит буго. Диналде данде чIарав чи гуро дун, амма бичIизе ккола киназдаго мадрасазда щолеб лъайги школазда щолеб лъайги батIияб букIин. ТIадежоялъе мадрасазда дарсал кьолезда жидедагоги лъикI лъаларо Ислам».\nНилъеца гIумру гьабулеб буго къуваталъе бетIер къулулеб ва чиясул адаб цIуни загIиплъилъун къабул гьабулеб халкъалда гъорлъ, нилъеца гIумру гьабулеб буго гIолилаз мисал цIакъго къабихIал ва хIалихьатал церехъабаздаса босулеб заманалда», - илан хъвалеб буго блогер Мурад Мусаевас.\nБлогерас хъваралда рекъон, гьабсагIаталда гIун бачIунеб гIел буго цIодораб ва хехго гIумруялъул шартIазда гъорлъе лъугьун бажарулеб: «Гьез гIумруялда бищулеб нух ва гIалам унеб бакI бараб буго тIалъиялда ва церехъабазда. Кинаб бугеб жакъасеб Дагъистаналда хIакъикъат? Цо нух - кIудияб спорталде, кIиабилеб нух – политикаялде букIине рес буго».\n«Бигьаяб ва хехго гIарац бачIунеб хъулухъалде ишан ва гьелда сверухъ къеркьей буго жакъасел дагъистаниязе гIумруялъул магIналъун лъугьун», - илан хъвалеб буго блогерас.\n«Щив вугев жакъа халкъалда лъалев ва вихьулеб бакIалде вахарав чи. Политикалин цIар бугел гIадамал, бидуца белъараб нухда тIараде рачIарал ва жидерго тахбакI цIуниялъе гIоло гIалам гъуризе нахъе къалареб халкъ. Рохьазда ругел диниял фанатикал, жидеца чIварал полициялъулазул къадаралдалъун къадру къваригIарал, гIундулгун къалал рекарал спортсменал, дандиясда бичIчIулеб хIалалъ пикру загьир гьабизе гIураб гIакълугун лъай гьечIеб къавм. Я гIалимчи, я хIалтIухъан, я гIелму цIалулев, я боцIи хьихьулев чиясул къимат халкъалда гьоркьоб гьечIо», - илан рикIунеб буго блогерас.\nГьесул пикруялда рекъон, криминалиял, диниялгун экстремистиял политикаялъул церехъаби халкъалъе мисаллъун ругеб ракьалъул букIинесеб кьерхараб буго.


КIиго Ленинги цо Сталинги Москваялъул БагIараб Майданалда, 7Янв2009\nГьаб анкьалда 136 сон тIубана СССРалъул нухмалъиялда вукIарав Иосиф Сталин гьавуралдаса. Гьес тарихалда тараб лъалкIалъе кьолеб къимат цоцадаса гIемерго батIияб бугин абизе бегьула бищунго тамах гьабун. Руго гьесие какал раялде ккаралги Гитлергун гьев цо кьералда лъолелги. Дагъистаналда абуни, къойидаса къойиде цIикIкIунеб буго гьесдехун кIвар. Масала, дагьалъ цебегIан МахIачхъалаялда басмаялда бахъана Сталиница гIумруялда жанир гьарунщинал докладазул тIехь.\nСталинидехун интерес цIикIкIиналъе гIилла бугин Россиялда гьабсагIаталда ругел гIунгутIаби рихьун «Нужее Сталин камун вуго!»,- ян абураб игIалан гIемер ракIалде щвей ва унголъунги Сталинил вахIшилъаби халкъалда лъангутIиян бицунеб буго цо-цо экспертаз.\nИосиф Сталин гьавуралдаса 136 сон тIубаялде гьесул киналго докладалги, гьес абунщинал машгьурал рагIабиги данде гьарураб тIехь (тираж - 2000) биччана гьанжегIагар МахIачхъалаялда «Эпоха» басмаханаялъ.\n1950 соналда СССРалда биччан букIараб гьеб цIидасан бахъун буго. Гьебги коммунистазул тIалабалда рекъон гуреб, жидер басмаханаялъул генералияв директор ХIамзат ХIамзатовасда лъикIаблъун бихьун биччанилан бицана ЭР-ялъе «Эпохаялъул» директор Хадижат КъурахIовалъ.\nХадижат КъурахIова: «ХIамзат ХIамзатов витIарав вукIун вуго. Нижеда гьеб бичIчIана дагьалъ цере Москваялде тIахьазул экспозициялде гIахьаллъизе индал. Киналгоязде гIунтIун басмаханабаз экспозициялде рачIун ругоан жиде-жидеца Сталинил хIакъалъулъ риччарал тIахьал. Гьедин бищун гIемер ричунги гьел унел рукIана.\nНижеца биччараб тIахьил багьа 300 гъурущ буго. Суратаздалъунги цIакъ берцинго къачIанги буго. Ниж тIоцере хIинкъун рукIана Сталинил хIакъалъулъ биччараб тIехьалъул кIвар лъиениги букIинарилан ккун. Кин букIаниги, Расул ХIамзатовасул яги Фазу ГIалиевалъул тIехь гурелъулха гьеб. Амма цIехолеб буго. Узухъда, Москваялда экспозициялда гIолохъанаб гIелалъул чагIи рукIана абулел гьавгIаги лъие къваригIарав чийила. Гьебго заманалда чIахIияб гIелалъул гIадамаз гьезие бичIчIи кьеялъул хIалтIи гьабулеб букIана гьединав чи улкаялъул нухмалъиялда вукIинчIевани, фашистазулгун рагъулъ СССР бергьунароанилан».\nДагъистаналъул коммунистал ракIхун руго анцIгогIан соналъ цебе Сталиние биун тIураб монумент МахIачхъалаялъул майданалда лъезе тIадехун ругез жидее ихтияр кьунгутIиялдаса. Гьанже гьеб монумент жидер партиялъул нухмалъулев МахIмуд МахIмудовасул хIалтIулеб бакIалде рехун бугин бицана ЭР-ялъе коммунист ГIабдурахIман ГIадукъовас. Бищун цебе гьелъие чIаголъи гIечIила жидерго, коммунистазул.\nГIабдурахIман ГIадукъов: «Москваялда биунги тIун бачIун букIана гьеб монумент. Гъоле гаьнже МахIмудовасул кабинеталъубе рехун тун буго. Нижерго къадру гIечIо гьелъие. ГIун букIарабани, лъелаан. Гъарабудагъкенталдаги, добаги-гьанибги лъун руго гьел. Гьаниб (МахIачхъалаялъул майданалда – ЭР.) щай гьеб лъезе бегьулареб? Сталин чIаго вугеб заманалдаги гьенибго букIун рагIула гьеб монумент, хадуб нахъе бахъун бугоха. Гьанже Путинил сурат бахъараб игIлан чIвараб бакI гьечIищ? Гьениб. Цо майданалда кIиго монумент (Ленинилги Сталинилги – ЭР.) бегьуларилан харбалги цIалкIун, ниж тIаса ккезарунаха».\nАмма Иосиф Сталиница кигIан кIудияб хъулухъ ВатIаналда цебе гьабун батаниги, гьабсагIаталда гьесие монументал лъезе рекъараб гьечIин рикIкIунеб буго Казбек мухъалдаса СалихI СалихIовас.\nСалихI СалихIов: «Дица абулеб гьечIо Сталин мустахIикъав гьечIин монумент лъезе. Петр ТIоцевесес Россия гIадинан, СССР къуватаб пачалихълъун гьабурав чи вуго Сталин. Амма гьелдаго цадахъ хIисаб гьабизе кколаха гьес жидер ракьаздаса гочинарурал халъказул – чачаназул, черкесазул… Гьанже рахъун нилъеца Сталиние монумент лъуни, гьезда кIал гьикъараб гIадаб жо ккеларищ гьелъул? Гьединлъидал кинго рекъараб гьечIо гьеб лъезе».\nХадубго СалихI СалихIовас тIаде жубана Сталиние монументал лъезе рекеричIого, рагъул заманалда хандакъал рухъизе тIамун, ракъуцагун къечалъ ва цIорон хварал дагъистаниязе гьел лъезе щайила рагъаруларел коммунисталги цогидалги.\nСталинил буюрухъалдалъун Дагъистаналдаса 114 росу гочинабун букIана Гьоркьохъеб Азиялде чачананалги ритIун эркенлъарал гьезул ракьазде. Гьелда бан цо-цо гIадамаз гьанжеги загьир гьабула Сталинида бахъараб ццим. Щайин абуни гьел гочинарулел рукIана зулмуялдалъун, нагагьлъун нахъе рачIине гурилан, рохъо лъугьинегIан рухIулел рукIана магIарулазул росаби. Цинги чачанал тIадруссингун, Дагъистаналдего тIадруссине ккарал дагъистаниял рукIана щиб гьабилебали лъаларо. Гьез цIидасан разе ккана росаби. Гьедин бицуна Чачаналъе гочинарун рукIарал дагъистанияз.\nМасала, Хунзахъ мухъалъул МочIохъ росуги букIана Чачаналде гочинабун, цинги тIадбуссинабун. Гьезул гIадамазул бугищ жакъа Сталинида ццимилан гьикъидал, ЭР-ялъе гьадин жаваб кьуна МочIохъа МухIамад-ХIабиб Халилбеговас.\nМухIамад-ХIабиб Халилбегов: «Сталиница нилъер росаби нилъее квешезейилан гурелълу гочинарун рукIарал. Чачаназул ракьал эркенго теларилан гочинарун рукIана. БукIаниги, дагьа-дагьалъ разилъи гьечIолъиги букIунеб батила нижер гIадамазул. Щайин абуни гьава-бакъ данде ккечIого, бакъул унтуца гIемер чи хвана нижеразул Чачаналда. Цинги цIидасан Дагъистаналде щведал, росуги биххизабун батун буго азда, цIидасан базе ккун буго гьез гьеб. Гьединлъидал цо щибниги рекIелъ асар гьечIого ратилищха гьел? ЦIидасан росу базе ккей махсара гурелъул».\nСталинидехун дагъистанияз загьир гьабулеб рокьул цо бутIалъун ккола МахIачхъалаялда автодорожнияб университеталъул минаялда чIвараб Сталинил суратги. Интернеталдасан кигIан ахIи-хIур бахъинабуниги, ректорас гьеб нахъе бахъичIо.\nСоциологаз абулеб буго ахираб заманалда Дагъистаналда цIикIкIунеб бугила Сталинидехун гIадамазул кIвар. Хасго гIолилазул. Гьелъул магIна кколила дагъистанияз Сталин ватаниги, щив ватаниги къуватал церехъабазул гурони хIурмат гьабунгутIи.\nГьединго Сталин ритIухъ гьавиялъе аслияб кIиго гIилла бугин абуна ЭР-ялъе тарихчи ХIажимурад Доногъоца – цин бугони, халкъалда лъалеб гьечIила унголъунги Сталинил низамалъ гьарурал вахIшиял ишазул хIакъикъияб сурат, щайин абуни доб заманалъул цензураялъ цIакъ махщалида рахчулел рукIанила гьел гIадамаздаса. Гьединго гьабсагIаталда Россиялда бугеб ритIухълъи гьечIолъиялъги гIезабулеб бугин абуна тарихчияс. Пачалихъ цIцIулел ришватчагIазеги, чIвадарухъабазеги, цогидаб мекъи ккараб агьлуялъеги кинабгIаги тамихI гьабунгутIи бихьидал, гIадамаз абулеб бугила Сталин къваригIун вугоанин нуж кварида разе, доб букIанин мисалияб пачалихъ. ХIажимурад Доногъол рагIабазда рекъон, гьез абулеб гIадаб пачалихъ халкъалъе щванин бергьун кIудияб рецIелги кьун – гьел кколила репрессиялги, тIубарал халкъазулго депортациялги, экономикиял такъсиралги.\nСталинил заманалда репрессиял гьарун гIадада гьоркьор арал дагъистаниязул къадар цIехедал, унго-унгояб тарих лъиданиги лъаларин жаваб кьуна тарихчи ХIажимурад Доногъоца. Амма нус-нус аза-азаргицин рукIине рес бугила гьел. МахIачхъалаялдаса Каспийскалде унеб нухда буго бетоналъул къадазги тIасан маххул хьуриялъги жанибе бачараб кIудияб сверухълъи. Гьениреги рачун чIвалел рукIанин Сталинил заманалда дагъистаниялин бицуна гьанже республикаялда. Гьезул гIемерисел, Сталин хун хадур ритIухъги гьаруна.\nХIажимурад Доногъо: «Гьелдалъун пачалихъ мукIурлъана жинца халкъ щибго мунагь гьечIого гъуриялъе. Гьев Сталин ритIухъ гьавулел чагIаз цIалейин абе Варлам Шаламовасулги, Александр Солженицынилги, ГУЛАГалъул зулмуялъукьа рорчIарал цогидазулги харбал. Гьел кире рехилел?»\nАхираб заманалда Сталинго гIадин Нажмудин Самурский ритIухъ гьавулелги, гьесиеги монумент лъезе кколилан абулелги раккун ругин гIадамалилан ракIалде щвезабуна ХIажимурад Доногъоца. Цо къоялда жаниб Гиничукь росдал гIадамал кьурса гъоркье рехунниги, чIванниги, туснахъ гьарунниги, балагь рещтIинабурав, НКВД абун советияб заманалъул хIинкъи гьечIолъи чIезабиялъул идараялъул нухмалъулев вукIана гьев.\nАбухъего, дагъистаниязда лъала Самурскияс Сталинихъе хъвараб тарихияб документалъул хIакъалъулъги. ЧIвазе къотIулелниги, туснахъ гьарулелниги дагъистаниязул къадар цIикIкIинабизе бегьуларищилан Сталинихъе битIараб телеграмма буго Самурскиясул.


Къире горду, къире горду…\nИчIабилеб июналда «ХIакъикъат» газеталъул хIалтIухъабаз сапар бухьана магIарулазул нахъбакIалъул гIатIиракьалде. Щвана некIсияб ЧIикIаб росдал рагIалде, Сулахъ гIурухъе, рахана цIи рагьараб «Нохъо» абураб туркомплексалде, рилълъана кварил…\nХаслихълъиялъул пашманал бакънал\n«Хасалихълъи рещтIун буго рекIелъе», - абун хъвана БакьагьечIиса шагIир-классик Тажудин ЧIанкIаца. Щибаб соналъ хаслихълъиялъ мугIрузда гьоболлъи балаго гьел мухъал рачIуна ракIалде. Рииялъ къо лъикIги гьабулеб,…\n"Гьаб гьитIинаб росулъ кIудияб дунял Расул ХIамзатовас данде гьабуна"\nГьаб векалъул тарих хадуб магIарухъ - Хунзахъги ЦIадабги цIалулеб мехалъ; Дир цIар киб букIинеб: чIваралъ, хваралъищ, Я хабар лъачIого тIагIаразулъищ? ЧIваразулъги гуро, хваралъги гуро, Я…\n«ЦIор добехун буго, дун гьанив вуго, Гьоркьоб кIияздаго хъаравул гьечIо»\n«Кида магIарухъе нахъ руссинел нилъ?» - ан абураб кечI буго Бакълъухъа МухIамад ХIамзаевасул. Щаяли лъаларо, гьел кочIол мухъал ботIролъе рачIинчIеб къо букIунаро. Аралъул хIисабги букIинеселъул…\nГьаниб щибаб жоялъ бахIарчилъиялъул хIухьел цIалеб буго\nЩамат къоялъ Болъихъ районалъул Шодрода росулъ тIобитIана, 1995 соналъул июнь-август моцIазда, улкаялъул гIорхъаби цIунулаго хварал пограничниказул хIурматалда бараб обелиск рагьиялъул тадбир. Обелискалда цIарал хъваразда гьоркьой…\nАбуге цебего рагъ лъугIанилан…\nГитлерил фашизмалда тIад советияб пачалихъалъ Бергьенлъи босаралдаса 76 сон тIубаялда хурхун гIемерал тадбирал тIоритIана тIолабго улкаялдаго гIадин нилъер республикаялдаги. 9 Маялда «Бергьенлъиялъул Парад» тIобитIана Каспийск…


МахIачхъалаялда биххизабун буго изну гьечIого бараб 3 мина\nМахIачхъала, 6 Май 2014\nМахIачхъалаялда батун буго 400 ялдаса цIикIкIун изнугьечIого бараб бакI. Гьеб тIатун буго кIиго моцIица гьабураб хал-шалалъул хIасилалда. Гьезул лъабгояб диваналъ хIукмуги гьабун гьанжеялде биххизабунги буго. Шагьаралъул цIияв нухмалъулев Сулейманов МухIамадица лъазабулеб буго МахIачхъалаялда гIадлу-низам гьабиялъул иш бищун цебе гьел изнугьечIого рарал бакIал тIагIинарияздасан байбихьизе бугилан.\nКIиго моцIица цеве МахIачхъалаялъул нухмалъуде Сулейманов МухIамад вачIун хадуб гьес тIоцебесеб данделъиялдаго кьварун лъазабун букIана бищун цебе МахIачхъалаялда рацIцIалъи чIезабизе кколин, хадуб гьанир ругел изнугьечIого рарал бакIазулги, ракьазулги гIадлу лъугьинабизе кколилан.\nГьесдаса цеве мэрасул ишал тIуралев вукIарав Рабаданов МуртазгIалица гIуцIун букIана гьел изнугьечIого ралел бакIал тIатинарулеб ва хадубккун гьезу иш роцIцIинабулеб хасаб комиссия. Гьеб комиссияги тIубан цIидасан гIуцIун Сулеймановас гьел моцIил болжазда жаниб шагьаралда бакIал раялъул бугеб ахIвал-хIалалъул хIисаб кьезе тIамун рукIун руго. Гьеб данделъиялъул ва комиссиялъ кьураб хIисабалъул хIакъалъулъ «Эркенлъи» радиоялъе бицана МахIачхъалаялъул администрациялъул пресс-службаялъул хIалтIухъан ГIалимирзаева Зайнабица.\nГIалимирзаева Зайнаб: «МухIамад Сулейманов шагьаралъул нухмалъуде вачIаралдаса нахъе гьаниб щибаб къойил гIадин изнугьечIого ралела бакIал тIатинаризе гIоло халгьабиял унел руго. Жакъа къоялда жаниб шагьаралда батун буго гьединаб 400 гIан бакI, гьезул 3 биххизабунги буго. Гьеб биххизабизе хIукму диваналъ къотIула. ХутIарал гьез изнугьечIого ралел бакIазул къисматги диваналъ тIубазе ккола. Гьез рукIине кколел документал рачIани, гьел риххизаруларо».\nЗайнабица бицухъе комиссиялъул хIалтIуе кумек гьабулеб буго жалго шагьаралда гIумру гьабун ругезги. Гьезул гIемерисезул цIакъго рахIат хвезабун рагIула гьадингоги дагьаб гурони гьечIеб МахIачхъалялъул гъветI-хер хвезабиялда. ГIадамал жалго рахъун руго гьел хутIунниги ругел шагьаралъул ахал цIунизе. Гьедин тахшагьаралъул Батырмурзаевасул къотIноб бугеб гIадамаз хIухьбахъи гьабулеб ахикь бакI базе лъугьиналъги гьенир аскIо гIумру гьабун ругез ахIи бахъинабун буго.\nГьеб ах цIунулезул цояй СагIидова Калиматица, «Эркенлъи» радиоялъе бицана жидеца гьеб ах хвезабизе тезе гьечIин, ва гьениб бижулеб щибаб харил сумалъе гIологи къеркьезе ругилан.\nСагIидова Калимат: «Нилъ киналго къануналда рекъон хьвадизе ккола, цоязе хъвараб цойгидазе хъвачIеб жо гурелъул бугеб нилъер пачалихъалъул къанун. Гьаб нижецаго къачIараб, гIезабураб, сверухълъиялдаго бугеб цохIого-цо ахикьеги вачIун гьаниб бокьараб бакI базе бегьилин ракIалде ккун батани гьеб бакIалъул бетIергьанасда, гьев мекъи вуго. Нижеца гьаб ах цIунизе буго, гьаниб щибниги базеги тезе гьечIо. Цояз гIезабун цойгидаз хвезабун букIунеб жойищ букIунеб. Щай цо-цоязда ракIалде кколеб кодор кагъталги ккун жидеца бокьа-бокьараб гьабизе бегьулилан, гьелъие ахир лъезе буго».\nМахIачхъалаялъул администрациялъ гьеб изнугьечIого рарал бакIал тIагIинариялъул иш букIине кколеб хIалалъ гьабулеб гьечIин, г\_ьадингоял харбалги рицун, гьел бакIазул бетIергьабахъа гIарацги босун гьел церего гIадин гьанжеги ралел ругин лъазабулеб буго «Черновик» газеталъул редакциялъ. Гьединлъидал газетацIалулезда гьез гьарулеб буго шагьаралда изнугьечIого ралел бакIазул хIакъалъулъ баянал редакциялда лъазареян, жидеца гьезда хадуб халкквезе бугилан.