Ботулизм - банкабазухъ къараб загьру\nПалиж унти богорокъобгицин лъугьине бегьула\nДагьал церегIан къоязда Дагъистаналъул РЦИБялда (инфекциялъу-лал унтабазул республикаялъул центр) сахгьаризе регизаруна ботулизмалъ унтарав чанго чи. Тохтурзабазул баяналда рекъон, унтаразул талихI ккун буго жиндир заманалда гьел больницаялде рачIин.\nСундасаха бахунеб ботулиналъул инфекция? Кин гьелдаса цIунилел?\nРакьулъ бижулеб инфекция\nРоол ахиралда бачIин жанибе буссинабулелъул кколеб тохлъиялъул хIасилалда лъугьине бегьула ботулизм унти. ГIемерисеб мехалда овощазул консервал къалаго рацIцIалъи цIуничIони, ай овощалги лъикI чуричIони, цIарагIалъе стерилизацияги гьабичIони, гьенибе ккезе рес буго къуватаб загьру - ботулотоксин. Ботулизм лъугьунеб инфекция букIине бегьула ракьулъ, гьединлъидал овощазулъе яги кванилъ хIалтIизарулел хурдузулъе ккун батизе бегьула гьеб загьру.\nБотулотоксин батизе бегьула хIадур гьабулелъул рацIцIалъи цIуничIеб кIкIуйдулъ бежараб ччугIилъ, гьанал тушенкаялъулъ, бакьазулъ, овощазул консервабазулъ ва гIурдахIаназулъ. Гьеб загьруялде данде хехго дару гьабичIев чи хвезеги рес буго. Гъоркьиса ботулизм унти тIибитIун букIана Украинаялдаги, нус-нус чи больницаялде ккана ва чанго чи хвана. Гьединлъидал Дагъистаналъул СахлъицIуниялъул министерствоялъ лъазабулеб буго республикаялда кколел ругин ботулизмалъул инфекция бахиналъул хIужаби ва хасалиде овощазул консервабазул нахърател гьабулелъул цIодорлъи гьабеян.\nБотулизм ккола инсанасул ва хIайваназул нерваби палижалъ кквеялъул захIматаб унти. Латин мацIалдаса буссинабуни, «ботулизм» абураб рагIул магIна ккола - «бакь» абураб. Цогидал бактериязул загьруязде дандеккун «ботулотоксин» ккола бищунго къуватаб: гьеб загьруялъул цо микрограмм квенгун цадахъ ургьибе ккарав чиясул чорхол къуват лъугIизабизе бегьула, дару гьабизе кватIани – хвезеги рес буго. Бактерий чIаго хутIула ва цебеса цебе уна гьавацин гьечIеб бакIалдаги. Бактерияз гIумру гьабизе ва кIудиял гIезе бищунго дандекколеб бакIлъун буго жаниб гьава хьвадулареб консервабазул банка. Нагагь овощазулъе яги цогидал кванил нигIматазулъе ботулизмалъул асар ккун батани, 120 градусалдаса цIикIкIараб температураялъ гурони гьеб чIваларо, рокъор консерваби къалаго гьединал шартIалги гIуцIун бажаруларо. Ботулизмалъул микроб хIинкъула къанцIаялдаса ва цIамудаса. Масала, лъикIаблъун рикIкIуна банкаялъуб къалеб нигIматалъул цо проценталъул къадаралда къанцIа (уксусная эссенция) гъорлъе гьабизе.\nБотулизм релълъараб гьечIо цогидал чехь-бакь биххиялъул унтабазда. Гьеб инфекциялъ я риххизаруларо, я лагIдезаруларо. Байбихьуда унтаразул дагьабго ракIбагъаризабулеб букIуна, амма лагIизаруларо, кванирукъ унтула. Гьеб микроб чорхолъе ккун чанго сагIаталдасан яги чанго къоялдасан, раккула унтул квешал хасиятал: бетIерсвери, берзул канлъи хашлъи (кIи-кIи бихьи, беразда накIкI лъей, кьерал ратIарахъунгутIи, берал хъвалисин), къулчIиялъулъ ва кIалъаялъулъ захIмалъаби, кIал бакъвай, бакьал гьорой, гъиз свари, ччорбал загIиплъи. Медицинаялъул кумек щвечIони, лъугьине бегьула ботулизмалъул цIакъго захIматал хасиятал – хIухьел цIазе кIунгутIи ва ракIчIей.\n1. Овощазул консервабазул банкаби хIадур гьарурабго холодильникалъур цIунизе лъикIаб буго. +6 градусалдаса цIикIкIараб хинлъи бугеб бакIалда цIунизе бегьуларо консервал. Нагагь ботулизмалъул микроб банкаялъубе ккун батанигицин цIорораб бакIалда гьеб кIудияб гIоларо ва кванилъ хIалтIизабуниги гьелъ инсанасул сахлъиялъе зарал гьабичIого къватIибе бачIуна.\n2. Ламадуралъул, хъабхъил ва цогидал гъорлъ органикиял кислотаби гьечIел овощазул яги пихъил консервал къалелъул, лъикIаблъун рикIкIуна кванилъе гьарулел органикиял кислотаби (къанцIадул яги лимоналъул) хIалтIизаризе.\n3. ГIурдахIаназул квен яги консервал гьарулелъул, бухIараб лъеца чуризе ккола. Гьезул консервал рокъор гьаризе лъикIаб гьечIо.\n4. Нагагь консервабазул банкаялда къараб тIалъел къватIибе бурун бачIун батани, гьениб цIунараб нигIмат кваназе бегьуларо. Бурун бачIанщинаб банкаялъуб ботулинияб загьру батуларо, кин букIаниги, гьелдаса цIунараб лъикI букIина.\n5. Нагагь банкаялъул ахада хъахIаб гор лъугьун бихьани, гьенирги лъугьун ратула микроогранизмал. Гьединго сахлъиялъе зарал гьабизе бегьула кьер хисарал яги турараб гIадаб махI бахъарал консерваз.\n6. Кьер яги махI хисарал консервал боцIуегицин кьезе лъикIаб гьечIо. Ботулотоксин гъорлъ бугел консерваби ратIарахъизе захIматаб букIуна. Щайгурелъул гьеб загьру гъорлъ бугел консервабазул яги цогидал нигIматазул я кьер, я махI хисичIого букIинеги бегьула.\n7. Киналго нигIматал цого хъорщода къачIазе бегьуларо. ЛъикIаблъун рикIкIуна гьанае, овощазе, пихъие, чадие батIа-батIаго хасал хъарщал хIалтIизаризе.\nБотулотоксин борхьил загьруялдаса 375 нухалъ къуватаблъун рикIкIуна. Чехь-бакьалъул унтиялдаса байбихьун нервабазул система хвеялде щвезегIан зарал гьабула гьелъ. Ботулизмалъул аслиял гIаламаталлъун ккола берал рагьизе, щибго къулчIизе кIунгутIи, хIухьел цIаялъул тартиб хвей.\nГIадамазде цоцаздаса ботулизмалъул инфекция бахунаро, гIицIго квандасан гурони.\nБотулизмалъул гIаламатал ра-ккидал, унтарасе тIоцебесеб кумек гьабизе бегьула хехаб кумек тIаде щвелалдеги. Масала, кванирукъ жаниса чуризе бегьула. Гьеб иш бигьаяб жолъун рикIкIаниги, гIемерисез гьенир гъалатIал риччан ратула ва унтарасул хIал жеги захIмалъизабула.\nКванирукъ жаниса чурулелъул, тIоцебесеб иргаялда, лъим хинлъизабула черхалъул цIа-каналда рекъон; цебе-хадуб 2-5 стакан хинаб лъел гьекъела (гьитIинаб лъимадуе лъим дагьаб кьезе ккола); лагIизе бачIинабила; бацIцIадаб лъим лагIизегIан гьебго жо такрар гьабила; инсанасул ригьалда дандекколеб энтеросорбент (кванирукъалъул ва бакьазул хIалтIи рукIалиде ккезабулел дарманал) кьела унтарасе.\nКванирукъ жаниса чурулелъул цIорораб лъим хIалтIизабизе бегьуларо, гьелъ «загьруяб квен» бакьазухъ хехго тIибитIизабула; бегьуларо кванирукъ чуризесеб лъелъе марганцовка базеги, гьеб лъелъ лъикI жубан гьечIони, бакьалда бухIараб ругъун лъезе бегьула; лъавудаса арав чиясулги кванирукъ чуризе бегьуларо.\nПрочитано 264 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 23 сентября 2019 14:44\nДругие материалы в этой категории: « ЦIодорав вукIине бокьани…\tКъисматалъул къалъарал чIорал »


Дагъистаналъ щуго миллиардалде ричулел руго жиндирго газалъул рогIрал «Газпромалъе». Гьедин гьабизе бугилан приватизациялъулаб план хисизабун букIана Дагъистаналъул парламенталъ моцIалъ цебе. Амма 26 апрелалда букIараб аукционалда лъицаниги гьел рогIрал росичIо. Экспертаз рикIкIунеб буго, гьел росулел чагIиги цохIо «Газпром» гурони гьечIин, гьез ургъунго багьа бортизабулеб бугин ва гьелъул хIасилалда республикаялъул бюджеталда кIудияб ками ккезе бугин.\n«Газпромалъ» республикаялъул буголъиялда ругел газалъул рогIрал росизе ругилан хабар баккаралдаса нахъе лъабгониги сон ана. ТIоцебе гьеб лъазаби гьабуна республикаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас 2013 соналъ «Газпромалъул» нухмалъулевгун Алексей Миллергун дандчIван хадуб. Республикаялъул хIакимзабазда тIадкъан букIана гьел рогIрал ричизе хIадур гьареян, документал рекъезареян. Гьеб хIалтIи гьабизе кIвечIилан хъулухъалдаса нахъе витIун вукIана республикаялъул буголъиялъул нухмалъиялъул министр Марат Ильясов.\nХадуб, 2014 соналъул ахиралда гьеб баян такрар гьабуна «Газпромалъул» нухмалъулев хисулев Валерий Голубевас МахIачхъалаялде щварабго. Гьесул пикруялда рекъон, газалъул рогIрал цIакъго херлъун ругоан ва гьенисан газ камулеб буго. Гьединлъидал, «Газпромалъ» гьел росизе руго ва цIигьаризе ругилан лъазабун букIана гьес. Доб мехалъго бицунеб букIана гьел рогIрал ричун республикаялъул бюджеталде щвезе кколин гIага-шагарго анлъго миллиард гъуруш гIарац.\n2014 соналъ гурони рогIрал ричизе кIолеб хIалалда хIадурун бажаричIо, 2015 соналъ гьел ричизе пачалихъалъ тIад къараб «Дагъистаналъул нартилгун газалъул компаниялъ» аукцион чIезабуна, гьел ричизе кколел шартIал мухIкан гьарунгутIиялда бан. Гьединлъидал, гьеб иш исана гурони байбихьизе кIвечIо.\nМарталъул ахиралда Халкъияб мажлисалъул депутатаз къабул гьабуна исана соналъул приватизациялъул проекталда хиса-баси. Гьелда рекъон, 3088 км газалъул рогIрал ричулел ругоан 5 млрд гъуршиде. Гьеб кколаан аукционалъул бищунго гIодобегIанасеб багьа. Гьелдаса байбихьизе кколаан даран.\n26 апрелалда букIараб парламенталъул данделъиялда гьеб рогIрал ричун щвараб гIарац кибе хIалтIизабе кколебалицин хIукму гьабун букIана депутатаз. Амма щаялиго 5 млрд гуреб, бюджеталде щолеб гIарцул къадар хъван букIана 3 млрдгун бащдаб. Щай гьеб багьа бортараб абураб суал кьечIо цониги депутатас ва хIукму гьабуна гIарац цояб нухал гьаризе, цояб сахлъи цIуниялъе ва цоги бакIазде битIизе.\nСессиялда депутат МахIмуд МахIмудовас суал кьуна, жеги ричичIел рогIразул гIарац бикьизе гIедегIулел гьечIищ нилъ абун ва лъабабилеб нухалъ ричизе кIасд тIамурал гьел гьанже росиялда божун вугищ мун абун, бюджеталъул проект бихьизабулев финансазул министр Билал ЖахIбаровасда. Гьес жаваб кьуна, гьел ричичIого тIокIаб рес гьечIин, бюджеталда гIарац къваригIун бугин ва фередалияб финансазул министерлъиялъ гьединаб гIакълу кьолеб бугин кризисалъул заманалда.\nАмма гьебго къоялъ тIобитIараб аукционалда газалъул рогIрал росулев чи ккечIо. Росизе къасд тIамурав, документал кьуравги ккечIо. «Новое дело» газеталъул экономикияб гьумер бачунев журналист Андрей Меламедовас рикIкIунеб буго, гьелъул магIна кколин рехсарал рогIразухъ щуго миллиард кьезе хIадурарав щивниги чи гьечIин, цохIого цо гьеб босизе къачIараб «Газмпромалъги» багьа бортизабулеб бугин.\nАндрей Меламедов: «Аукцион тIобитIулеб къагIидаялда рекъон, цониги чияс документал кьечIони, ялъуни цохIо чияс гурони кьечIони, гьеб тIобитIичIеблъун рикIкIуна ва хадусеб нухалъ багьа чанго проценталъ бортула. Цо-цо мехалда киналго аукционалъул гIахьаллчагIаз къотIиги гьабун бортизабула багьа.\nЦоги аукцион гьабулаго гIемер дандчIвалеб мекълъи буго, буголъиялъул багьа чIезабулев чиясе ришватги кьун гьелъул багьа ургъунго гIодобегIан гьаби. РогIразда хурхунги гьебго жо буго балагьараб мехалда. Босулел чагIиги цохIо «Газмпром» гурони гьечIеб мехалъ гьез багьа бортизабичIого рес гьечIо. Дида ккола багьа ургъунго бортизабулеб бугилан».\nРехсарал рогIразул щуго миллиард багьа гьечIо, гьел лъицаниги гьеб багьаялда росулароян рикIкIунеб буго экономист Николай Проценкоца: «Гьеб багьа цIакъго кIудияб буго рогIразухъ. «Газпромалъ» кибниги лъазабичIо жидеца гьаб багьаялда росулел ругилан, дида лъаларо кисан гьеб тарих республикаялъул хIакимзабаз босарабали. «Газпромалъ» рогIрал росулел руго киса-кирего, щибаб регионалда, гьезие къваригIун буго жидер газ жидерго рогIразухъан биччазе. Амма тIокIал гьел росизе хIадурарал чагIиги гьечIелъул».\nАхирисеб Халкъияб мажлисалъул данделъиялда бюджеталда къабул гьарурал хиса-басиязда рекъон гьел рогIразухъ щвезе кколеб гIарац харж гьабизе кколаан нухазе, сахлъи цIуниялъе, лъай-кьеялъул идарабазул минаял раялъе, МугIрузул сон тIобитIизе ва гьеб гуреб цоги бакIалде. Экспертаз рикIкIунеб буго, бюджеталда лъурабгIан гIарац гьел рогIразухъ щвезе гьечIин ва бюджет жеги дагь гьабизе бугилан.\nАраб соналъ нухал гьариялъе камураб 1,5 гъурушги исана рогIрал ричун щвараб гIарцухъ бецIизе къасд буго республикаялъул нухмалъулезул. Амма экспертаз гьеб щвеялда щаклъи загьир гьабулеб буго. Гьединлъидал, гIемерисел бюджеталъул планалда рекъон тIаде росарал ишал тIурачIого хутIизе рес буго.


Дагъистаналъул росулъ бертин\n«...Кавказ Россиялдаса кибениги унеб гьечIо. Россия буго Кавказалъукьа лъутулеб ниж гьениса лъутулел ругеб ххвелги гьабун». Дагъистаналъул президентасул гьел рагIаби кьолел руго Дарья Асламовалъ «Щибизе Россиялъе Кавказ?» абураб макъалаялда. Гьеб пикруялда релъарал ругин абизе бегьула гьелда дандчIварал цоги дагъистаниязул пикрабиги. Гьел кколел руго Хважалмахи ва Генуб гIадал росабазул бегавулзабиги, школазул директоралги, республикаялда машгьурал журналисталгун адвокаталги.\nАвторалъе кIудияб асар гьабун бугоан цогияб Россиялъул гIадамазде дандеккун республикаялъул гIадамазул менталитеталъ. Жинда аскIоб кинаялиго гIадан кьвагьарай кафеялда дандачIвазе рачIа, яги бухIараб тукада дандбитIун бугеб кафеялде рачIаян абулеб букIанин гьениб гIадамаз ва гьеб гьезие гIадатияб иш бугоанин хъвалеб буго гьелъ.\nЖеги асламова гIажаиблъизаюн йиго яс росасе кьолаго «БахIарав хъалин бухIулев, гъаракъи гьекъолев жо вугин вагьабияв гурин»,- цебе квешаб пишалъун букIараб хъалиян бухIиги гIаракъи гьекъейги гьанже лъикIаб гIамаллъун бихьизабулеб букIинги.\nЖинда сверун гIемерал бахIсал рукIараб Кавказ Россиялдаса батIа тIуни гьелъул букIине бегьулеб къисматалъул хIакъалъулъ «Байрамалъул мегIер» абулеб тIехь хъварай Дагъистаналдаса Гъаниева Алисада гьикъана нижеца щибизе Россиялъе Кавказин?\nГъаниева Алиса: «Россиялъе Кавказ кидаго букIана тIабигIияб геополитикияб гIурхъи хIисабалда. Тарихалда жанибги бугеб бакIалде балагьунги Кавказ Россиялъе кидаго букIана жанубияб гIорхъода гьеб цIунулеб хъалалъун. Россиялъул къватIисеб политикаялдаги, узухъда, гьелъул кIвар кIудияб буго».\nЭР: Россиялъе КавказалъулгIан кIудияб бугищ Кавказалъе Россиялъул кIвар?\nГъаниева Алиса: «Дида ккола бугин. Россиялъе Кавказалдасаги Кавказалъе Россия хIажатаб буго хасаго Шималияб Кавказалъе. Кавказ Россиялъул буго. Гьанже гьеб камизеги гьелъие бокьилищха? Гьеб политикиябгун моралияб гуребги экономикияб камилъунги букIине буго. Кавказ кваназабураб гIелаян гьаракь къинегIан гIурса миллатчагIи ахIданиги Россиялъ Кавказалдаса цIикIкIун кваназарулел регионал гIемерал руго. Гьезул сияхIалда Шималияб Кавказ къойилъе гурони унаро.\nГьеб регионалъе кьолел дотациязул кигIан бицаниги гьениса босулебги дагьаб гьечIо. Гьеб киналдего тIаде Каспий ралъдалъе нухги буго гьенисан. Краснодаралъул ракьалъулги кIудияб бухьен буго Кавказалъулгун. Кавказ камуни Россиялъе ЧIегIераб ралъадги камизе рес буго».\nЭР: Щиблъун кколеб дуе Дагъистан: гьалулеб хьагищ, тIегьараб ахищ, лъимерлъиялъул махIалгун гьаркьалищ?\nГъаниева Алиса: «ЗахIматго буго абизе. Дида ккола гьеб лъабабго бугин дие Дагъистанин. Гьениб гьеб кинабгоги цоги гIемерабги цоцалъ жубан буго. Гвангъараб тIогьол цIураб ВатIанги унтулеб хьордолеб ругъунги- кинабго цадахъ буго дие Дагъистан. Дие гьеб цоги буго гьитIинаб бакIалде кинабго бакIарараб тIолабго дунялалъул модельги».\nТIадехун бицен гьабураб макъалаялда жеги кьолел руго президент ГIабдулатIиповасул рагIаби. Гьес абулеб буго жинца россиялъул президент Владимир Путинида абун букIанин нужее тушманлъи къваригIун батани Кавказалдаса лъикIав тушман нужее щоларин-нусго соналъги гьелъ нужее хIалхьи тезе гьечIин.\nНужее гьудуллъи къваригIун батани-гьебги Кавказалда гьаризе бегьулин. Кавказалъулаз гIумруги бер къанщун кьолин гьудуласе гIолойин. Кавказалъул тушманищ гьабилеб гьудулищ гьабилебали нужедаго бараб бугин.


Москваялъул осетиназул Советалъул г1уц1иязул лъазаби | Тарих ва гIадатал | Киназего гIаммаб Россия\nМоскваялъул осетиназул Советалъул г1уц1иязул лъазаби\nХ1урматиял Бакълъулазул Осетиязул халкъ! Хириял гьалмагъзаби!\nЦ1акъго дагьаб заман хут1ун буго нилъер халкъалъ VI созывалъул пачалихъалъул Бакълъулазул Осетиязул парламент г1уц1иялде.\nРищиязда цере 2014 соналъ гьелъулъ г1ахьаллъи гьабизе буго г1езег1ан г1еиерал политикиялъул партияз.\nГьебги ккола лъик1аб х1ужа, халкъалъул бугеб гъира рит1ухълъи балагьизе. Абизе бегьула республикаялда ругин г1адамал, зах1малъиялдаса х1инкъич1ого, жидедаго т1аде киназулго ургъел босизе х1адуралгиян.\nРищиязда г1ахьаллъи гьабулезда цебе буго к1удияб масъала гьел киналго бат1и- бат1иял партиязда гъорлъа данде кколеб программа ва платформа бищизе.\nНижеда рак1ч1ун абизе к1ола: нилъер Осетиялъул халкъалда бажарилин бит1араб нух батизе, ва кинадаго т1адаб бугин аслияб къаг1идаялда нилъер улка цебет1еялъе г1оло жидедаго барахщич1ого х1алт1изе.\nРищиял-гьеб кидаго халкъалда цебе бугеб экзамен буго. Гьелда бараб буго халкъалъул гъункиги, хадусеб бук1инеселъулги х1асилалги.\nГьеб буго кибго бук1унеб г1адам демократический процесс.\nРак1ч1ун абизе к1ола, нилъер пачалихъалъ гьал рищиял т1уралаго ч1езарилин законада рекъон, данде кколелщинал шарт1ал. Киналго этапада гьелда хадуб халги кквелин.\nГьебго заманалда тезе бегьуларо нилъер халкъазе, чияца рицунел х1алихьатал харбаде хадур лъугьине. Щивав чияс гьабизе ккола рак1бац1адаб, жиндирго улкаялъухъ рак1 унтараб, бит1араб рищи. Гьелда барабги буго нилъер Осетиялъул бук1инисеб.\nГьеб киналдаго бан, Москваялъул осетиязул г1уц1иялъ х1укму гьабуна гьел рищиязулъ кинаб бугониги партиялъул рахъ кквеч1ого тезе, гьелдалъун республикаялда бугеб х1ал жидецаго т1убазе тезе.\nНижеца гьединго гьабеян гьарулеб буго цойги осетиязул бат1и - бат1иял шагьаразда ругел диаспорабаздаги, къват1исел пачалихъабазда ругездаги.\nГьединаб х1укму ккана нижер, щайгурелъун, бокьун буго бакълъулаб Осетиялда жидерго бажари бугел, цуцалъ гъункарал, цере ругел ч1ах1иял масъалаби т1уразе к1олел церехъаби ратизе, пачалихъ цебет1еялда т1ад х1алт1изе жидер ресалги, лъайги ругел.\nНижеца киназго ккараб х1укму къабул гьабила, ва рак1алда буго гьезие кумек гьабизеги.\nВ.В.Каболовас Москваялъул осетиназул Советалъул х1укмуялда рекъон хъвараб хит1аб


Газават.ру :: История - Гоцинский - ХIОЦОСА НАЖМУДИНИЛ ГIУМРУГИ КЪЕРКЪЕЙГИ\nИстория » Гоцинский » ХIОЦОСА НАЖМУДИНИЛ ГIУМРУГИ КЪЕРКЪЕЙГИ\nКавказалъул щуабилев имамасул хIакъалъулъ тIоцебесеб тIехь\nАраб анкьалда Дагъистаналъул Журналистазул союзалъул минаялъуб тIобитIана машгьурав тарихчи, «АхIулгохI» журналалъул бетIерав редактор ва gazavat.ru сайталъул хважаин ХIажимурад Доногъол «ХIоцоса Нажмудин» абураб тIехьалъул презентация. АнлънусгогIун гьумер бугеб щвалде щвараб гьеб тIехь жинца анцIго соналъ гьарурал цIех-рехазул хIасил кколилан бицана презентациялда Доногъоца. Большевиказул рахъккун хъварал гурони, гьезда данде рагъулел рукIарал Нажмудин имамасул муридзабазул къеркьеялъул хIакъалъулъ цониги гIелмияб хIалтIи хъван гьечIин абуна тIехьалъул авторас. Гьеб монография тарихиял гIелмабазул докторлъиялъе диссертация хIисабалда хIадурун буго гIалимчияс. Амма Дагъистаналда гьеб цIунизе рес ккун гьечIо, РАНалъул ДНЦялъул ИИАЭялъул директорлъун вукIарав Ахмад Гусмановас хIалтIи къабул гьабизе инкар кквеялъ. Ахир-къадги Москваялда цIунун буго гьеб темаялда тарихиял гIелмабазул докторасул цIар Доногъоца. Граждан рагъул соназул захIматаб тарих рагьиялъе чара гьечIого хIажатаб гIелмияб хIалтIи гьабун буго ХIажимурадица.\nИмам Нажмудин тIадвуссин\n«ХIоцоса Нажмудинил гIумруги къеркьейги лъазабизе дун лъугьаралдаса гьелъие квекIенал гьарулел чагIи гIемер дандчIвана дида, - ян байбихьана жиндирго калам ХIажимурад Доногъоца. – Имамасул хIакъалъулъ хъвараб гьаб тIехьгIан биццатаб цоги мажмугI лъугьина, рехсараб темаялда тIад щивниги хIалтIунгутIизе цо-цояз бахъараб хIаракаталъул къиса кагътиде босани. Дунго бахIарчилъун вихьизавизе бокьун абулел рагIабиги гьал гуро.\nХIакъикъат гьединаб букIана. ТIадчIун гьаб тема рагьиялда тIад дун хIалтIана анцIго соналъ: тарихиял бакIазде сапарал рухьун, архивал хъирщун, библиотекабазда къоял тIамун, документазул копиял рахъун; гIараб, гIурус ва цоги мацIазда ругел кагътал ралагьун, суратал данде гьарун… ГIемерал соназ гьоркьоб къотIичIого гьабураб гьеб цIех-рехалъ творческияб рохелалъ цIезабуна ракI. ГIелмияб цIех-рех, хIужаби ракIари дида релълъун бихьула чан гьабиялда: гьелъулъ буго шавкъги кодобе щвечIеб давлаялдаса ракIбакъвайги. Гьелдаго цадахъ жакъа гIелмияб хIаракатчилъи цIакъ хиралъунги буго. Советияб заманалда библиотекабаздаса чIобого яги капказухъ кодобе кьолаан информация, гьанже гьелъухъ гIезегIан гIарац кьезе ккола. Масала, Москваялъул библиотекаялда документалъул копия бахъизе бигьаго букIунаро».\nЦогидал кIудиял цIех-рехалго гIадин, газет-журналазда ва интернеталда рахъарал макъалабаздалъун байбихьанин Дагъистаналъулги Чачанлъиялъулги щуабилев имамасул хIакъалъулъ тIоцебесеб тIехь хъваялъул хIалтIийилан абуна авторас. ХIоцоса Нажмудинил тарих рагьулеб тIоцебесеб макъала Дагъистаналъул прессаялда бахъизе кIвана «Дагъправдаялъул» редактор Галина Бейбутовалда. «А2 форматалъул гьумер цIураб, кIудияб материал букIана гьеб, - илан абуна Доногъоца. - Имамасул къеркьеялъул бицунеб цIех-рехалда жаниб «тIоцебесеб милъирщолъун» рикIкIине бегьула гьеб макъала. Хадур макъалаби рахъана аваразул «ХIакъикъат» газеталда, «Дагъистаналъул гIолилал» басмаялда ва цоги СМИязда. 1999 соналда ХIоцоса Нажмудинил бицунеб тIубараб номер биччана нижеца «АхIулгохI» журналалъул. Имамасул, гьесул тухум-кьибилалъул, хъизан-агьлуялъул, политикиябги диниябги хIаракатчилъиялъул батIи-батIиял рахъал рихьизарун рукIана гьеб номералда. Бабаюрталдаса чияс дихъе хъван бачIана, киоскалда журналалъул гьеб номер батидал, жив кутакалда воханилан ва хIикмалъанилан: «ХIакълъунго тIаде гIунтIарабищха Нажмудин имамасул хIакъалъулъ гьадин рагьун хъвазе бегьулеб заман!!» -илан. Жакъаги цIунун буго дица гьеб кагъат, Нажмудинил къеркьеялъул хIакъикъат лъазе гIадамазе бокьун букIараб куц бихьизабулеб нугI хIисабалда. Гьединал кагътал гIемерал рукIана».\n«Чахъаби гIемерав халкъалъул тушман»\nИнкъилаб гьабурал чагIи реццун зодоре рахинарун, исламалъе ва Кавказ эркенаблъун букIиналъе гIоло рагъарал Нажмудинил муридзаби какун хIарщун къазарун 70 соналъ цого къадигIаялъ хъвараб тарих рекъаблъун ва мекъаблъун бихьун, байбихьун буго Доногъоца рехсараб тема рагьизе. Авторасе бищун хирияб КIудияб Кавказалъул рагъул тарих лъазабиги гьоркьоб къотIизабун, чанго соналъ граждан рагъул лъугьа-бахъиназул гьабун буго цIех-рех. ХIоцоса Нажмудинил къеркьеялда тIасан Дагъистаналда диссертация цIунизе дуе биччазе гьечIилан абулел гьудулзаби рукIаниги, хIалтIиги босун, Доногъо ун вуго РАНалъул ДНЦялъул ИИАЭялъул диссертациязул советалде. Институталъул ва советалъул нухмалъулевлъун вукIарав Гусмановас тIехь цIализе инкар гьабун буго, кодобецин босун гьечIо. «Чахъабиги гIемерав халкъалъул тушман вукIана ХIоцоса Нажмудин!» - илан ахIун буго ИсмагIиловас. Чахъаби гIемерлъийищинха имамасул бищун кIудияб гIайиб букIарабилан пикруги гьабулаго, нахъе ун вуго институталдса тIехьалъул автор. Гьелдаса хадуб жеги ункъо сон ун буго Доногъол, Москваялда гьеб диссертация цIунизе къеркъолаго ва ахир-къадги мурадалде щун вуго. Гьеб диссертациялъул гьабураб тIехь кинабго рахъалъ камилаблъун, тIадежураял къваригIунареблъун жинца рикIкIунарилан бицана авторас, амма гьединаб кIудияб мажмугI гьеб темаялда жеги къватIибе бахъун букIинчIила (макъалаби ва брошюраби малъичIого). Нажмудинил къисмат лъазабулел тарихчагIи хадурккунги рахъиналде хьулги гьабулеб бугоан Доногъоца. Жинда цо-цояз бадиб чIвалила, Нажмудинил наслуялъул чиги вукIун веццулев ватилин дуца гьевилан. Имамасул гIумру лъазабун гьечIелъул, гьеб «хъахIаб танкI» бацулев чи кколила жив, рикIкIадисеб букIаниги, гьесулгун гIагарлъиги бугила, ритIухъаб куцалда тема рагьулеб бугони, инсул хIакъалъулъ васасги хъвазе бегьулила. Амма, гIадан роботги кколарелъул, тарихиял лъугьа-бахъиназде ва багьадурзабазде авторасулаб бербалагьи халлъичIого хутIуларила. Кин батаниги, жинца хIаракат бахъанила ритIухълъи цIунизе.\n1917 -1918 - Шималияб Кавказалъул муфти\n«Граждан рагъ ккаралдаса 80-90 сон ун хадуб, жакъа, нилъее бигьаго буго доб заманаялъе къимат кьезе, гьелъул бахIарзазул гъалатIал, мекъи ккарал ишал рихьизаризе, - ян бицана ХIажимурад Доногъоца. – 1918 -1922 сонал рукIана бергьун захIматал. Гьебго гIасруялъул 90-абилел соназда дандекквезе бегьилаан граждан рагъул сонал. Амма 70 лъагIел гурони хIехьечIеб СССР 1991 соналда биххараб батани, 1917 соналда тIатIала ккана лъабнусго соналъ мадугьалзаби кIвекIараб Романовазул пачалихъ. Гьединлъидал 1917 -1922 соналги рукIана балагьал гIемерал, къварилъаби цIикIкIарал. Большевиказул бахIарчилъиялъул бицарал гурони гIелмиял хIалтIабиги, тIахьалги, макъалабиги, фильмалги гьечIолъиялъ тIамуна дун Нажмудин имамасул ва гьесул къеркьохъабазул хIакъалъулъ монография хъвазе. Гьаб жакъаги Россиялъ имам ритIухъги гьавун гьечIо. Дунялалъул картаялдаса тIагIараб СССРалъги гьанжесеб Россиялъги гьабичIо гьесие реабилитация. Россиялъул хасал хъулухъазде гIунтIун, кагътал хъван рукIана гьеб суалалда тIасан. ХIоцоса Нажмудиние реабилитация гьабизе гьечIилан рачIана жавабал. Гьезул бичIчIиялда, гьанжеги «советияб власталъул (гьезего гьечIеб) ва халкъалъул тушман» рагIула имам. ГIемерал автораз гьанжеги хъвала анцI-анцI соназ ругьунлъараб къагIидаялда «чахъабазул бетIергьан», «нахъеккарав динияв чи», «гьересиимам» абурал гъалипалги хIалтIизарун. Гьев гурони бечедав чийищ вукIинчIев гьел соназда дунялалда, Россиялда ва хас гьабун Дагъистаналда? Жиндир заманаялъул бищунго гIелму-лъай цIикIкIарал гадамазул цояв вукIана ХIоцоса Нажмудин.\nГьелъул хIакъалъулъ щай хъвалареб гьел «церетIурал» автораз? Лъай гьечIев чи вукIарав ватани, щайха Северияб Кавказалдасаго жамагIатчагIи ракIарараб кIиябго съездалда (1917 ва 1918 соназда) Нажмудин вищарав Шималияб Кавказалъул муфтилъун? ГIакъилал, лъай бугел, дин ккурал гIадамал рукIинчIогойищ? XX гIасруялъул байбихьуда Кавказалда гIемер рукIана гьединал хIаракатчагIи. Амма съездалъ кIиябго нухалъ цIар чIвана ХIоцоса Нажмудинида. Гьеб рахъалъ хIужа хутIичIеб мехалъ, какдарухъабаз байбихьула жакъасел цIадирабазда доб замана цIазе. Пачалихъияб Думаялдеги Халкъияб Собраниялдеги гьанже бечедал чагIазе нух рагьун бугелъул, XX къарнуялъул авалалда Шималияб Кавказалъул бусурбабиги гьебго гIузруялъ щокълъизарун рукIун ратилин хIисаб гьабула Нажмудин вокьуларез. Чахъаби гIемер рукIун гуро ХIоцоса Нажмудин Северияб Кавказалъул муфтилъун вищун вукIарав. Гьев вищулеб заманалда Кавказалда рукIана Европаялда лъай босарал, бажариги гьунарги бугел пачалихъиялги жамгIиялги хIаракатчагIи, интеллигенция. Шималияб Кавказалъул халкъазул пачалихъги гIуцIун букIана гьез. Кидаго гIадин, цолъи гьечIолъиялъ ва цо-цоязда жидерго напс кIодого бихьиялъ, гьеб гIажаибаб улка хехго биххана. Кавказалъул тарихалда жаниб цIакъ пашманаб, къваридаб лъугьа-бахъин ккола гьеб. Хадуб, 1917 соналъул октябралда, гIадамалги гуккун, тIалъи босана большевиказ. Цинги гьез киназдаго михирги бачана».\nРуччабиги лъималги чIвалел зулмучагIи\n-Нажмудин имамги гьесул гIага-божаралги вахIшияб куцалъ тIагIинаруна советияб власталъ, - илан абуна презентациялда тIехьалъул авторас. - Живго чIварав гIечIого, тIагIинавуна Нажмудинил 16 сон барав вас АхIмад. ЧIвана имамасул ригьнаде инчIей гIолохъанай кIиго яс (ПатIимат ва СагIадат Чупановал). Гьел ясалги чIвана 1937 соналда, пачалихъги щулалъараб, гьелда данде къеркьолел рукIарал муридзабиги церего ракьулъ лъураб мехалда. Руччаби чIваялдалъун цIар босизедай советияб власталъе къваригIун букIараб? ТIалъуде ккарал гьел гIадамазул гIамал-хасиятги «хIалтIул къагIидабиги» гьединал рукIана. Тарихалдасан нилъеда лъала, Романовазул тухум лъугIизабизелъун, гьитIинал ясалги васалги гьез чIвараллъи. Руччабиги лъималги чIвалеб чIвадарухъан букIана СССР. Советияб власталъ чIвана Нажмудин имамасул дурцал (Насрудин ва СагIадуллагь Чупановал), вацазул ва яцазул лъимал, вацIгIалзаби. Гьесул гIагарлъиялъул чагIи ритIана Гьоркьохъеб Азиялде, гьезул чангиял араб бакI лъачIого тIагIана. Гьединаб къварилъиялъукье ккарал Нажмудинил гIагарал гIадамазул къокъабго сияхI лъун буго тIехьалда. Гьеб рахъалъ гьабизе хIалтIи жеги гIемер буго, киналго баянал кодоре щун гьечIо. Нажмудин имамасе шагьидасул хвел щванин рикIкIуна дица. 1925 соналда Чачанлъиялда гьев кодове щведал, тIадчагIаз хехаб куцалда Кавказалдаса рикIкIаде вачана имам. Шамил имамас Гъуниб магIарда жиндирго къеркьей лъугIизе тедал, гьевги гьединго гIедегIалихъе Кавказалдаса ватIа гьавуна зулмучагIаз. Щай гьедин гьабураб? Кавказияз цIидасан гъазаваталъул байрахъ борхилин хIинкъун. Имамзабиги эркен гьарун, къеркьей нахъеги гьалаглъилин абураб пикруялъ.\nГьединабго куцалда хехго Ростовалде вачана Нажмудин имамги. ГIедегIараб судги гьабун, тIагIинавуна. Имам кин хваравали жакъаги мухIканлъун гьечIо. Официалиял баяназда рекъон, гьев тункIица чIван вуго. Халкъалда гьоркьор тIиритIун руго батIи-батIиял харбал. Цо-цояз абулеб буго, самолеталдеги вахинавун, Гьоркьохъеб Азиялда бугеб Арал ралъдада тIадги сверизавун, гьениве рехун вугилан. ХIажатханаялъувеги рехун, гьенив гъанкъизавун рагIулин абулелги руго. ХIакъикъат Аллагьасда лъала. Нажмудин имам чIвараб ва вукъараб бакI тIадчагIаз бахчиялъ нугIлъи гьабулеб буго хвараб мехалъгицин тушбаби гьесдаса хIинкъулел рукIараблъиялъе. Гьесул хабаде кавказияз зияратал гьарилин ва гьелъ жидер хIалхьи хвезабилин, къеркьей цIилъилин хIинкъун руго зулмучагIи.\nКавказалъул бахIарзал кIочене бегьуларо\nЖиндир гIумруялда ХIоцоса Нажмудинил хIакъалъулъ цоги тIехь биччазе тIокIал къоял Аллагьас кьелищилан лъаларила, Москваялда гьеб мажмугI басмаялда бахъизе квербакъаразе кIудияб баркала бугилан абуна презентациялда Доногъоца. Монографиялъеги, гьелъул аслияв багьадурлъун кколев ХIоцоса Нажмудиниеги, гьесул заманаялъеги къимат халкъалъ кьезе кколила. ГIадамаз тIехь цIалун хадуб, цинги ракIаризе бегьилила гьелда тIасан гара-чIвариял, магIнавиял бахIсал гьаризе (гIага-шагарго гьаб соналъул ахиралда).\nГIурусазул «хъахIал генералзаби» Деникинил, Каппелил ва цогидазулги ракьа-макъар кIудияб адаб-хIурматгун букъараб мехалда, гьединго пача НикIалай КIиабилесул хутIелги, миллионалги харж гьарун, балагьараб ва къиматалда ракьулъ лъураб гьаб заманалда граждан рагъул соназда большевиказда данде къеркьарал кавказиял нилъеца щай гьадин рехун тун ругелан суал кьуна Доногъое журналист Мурад ГIисалгIабдулаевас. Гьедин жидерго тарих цIигьабулел гIурусал ругеб мехалда, хасал хъулухъазул архивал рахчун рукIиналъ, Нажмудин имам кин чIваравалицин лъалеб гьечIила нилъеда. Шамил имамасул наиб ХIажимурадил ва цогидазул гвангварабиги «рагъул давла хIисабалда» музеязухъ рихьдае лъун ругила, ракьулъ рукъизе кьоларила. «Дагъистаниязе цIакъ кIудияб кIвар бугел гьел тарихиял суалал рорхизе кIолел гьечIо я ДРялъул нухмалъулезда, я интеллигенциялда, я журналистазда. Нилъее хIажат буго ритIухълъи. КIочене бегьуларо нилъерго бахIарзал. ЧIван 159 сон ун хадубгIаги ХIажимурад хабалъ вукъизе тIадаб гьечIищ дагъистаниязда? Гьесул гвангвара нахъе тIалаб гьабун, дуца гIемераб хIаракат бахъараблъиги лъала. Амма масъала тIубалеб гьечIо. Щибдай нилъеца гьабун лъикI?» - абун суал лъуна ГIисалгIабдулаевас.\n«ХIакъикъаталдаги кIвар цIикIкIараб ва жакъасеб презентациялъул темаялда гъорлъе унеб суал буго гьеб, - ан жаваб кьуна Доногъоца. – Гражданияб рагъулъ «хъахIазул» вакилзабилъун рукIарал гIурусал гьез, Россиялдеги росун, пачалихъияб даражаялда рукъана: генерал Антон Деникин ва гьесул хъизан, философ Иван Ильин ва гьесул лъади, генерал Владимир Каппель ва цогидалги. Деникинил васият букIун буго Россиялда вукъейилан. Гьесул хутIел, СШАялдасаги босун, Москваялда Доналъулаб килисаялъул ракьалда букъана. Москваялъул мэрлъун вукIарав Юрий Лужковги патриарх Алексий КIиабилевги, цоги пачалихъиял хIаракатчагIиги гIахьаллаъана 2005 соналъул лъабабилеб октябралда гьеб тадбиралда. 1919 соналда зулмучи хIисабалда вачIана Деникин Дагъистаналде. Гьебго соналда, «гъоркьахъахIатIал рихьуларедухъ» хехго нахъеги лъутизавуна дагъистанияз. Амма нилъерго бахIарзал рокьиялъул рахъалъ гIурусазул патриотизмалдаса мисал босизе бегьула. Хъазахъазул хIакъалъулъ гIурусаз риччаралщинал тIахьал! «ХъахIазул» рахъкколез, гьединго жидерго гIурус тарих хирияз гIуцIун руго нус-нус идараби, тIоритIулел руго парадал, букъулеб буго доб заманаялъул ретIел-хьит. Гьеб рахъалъ кавказиял ва дагъистаниял цIакъго нахъеккун руго. Нилъеда нилъерго бахIарзал кIочонел руго. Наиб ХIажимурадил гвангвара букъиялъул харбалги рицун, чанги политикас хъулухъ балагьана Дагъистаналда. Амма гьеб Санкт-Петербургалъул Кунсткамераялдаса нахъе кьолеб гьечIо. Ермолов, Барятинский, Деникин ва гьел гурел цогидалги Кавказалъул бахIарзал кколаро. ХIажат буго нилъерго бахIарзазул хIурмат гьабизе».\n«ХIоцоса Нажмудин» абураб ХIажимурад Доногъол цIияб тарихияб тIехь босизе бокьарал чагIи кIалъазе бегьула гьаб номералде: 8 988 297 00 19.


Скандал бакьулъ йигей Нечасил хIалтIухъан Яна Нагёва Острава шагьаралда полициялъ ячун уней, 15Июн2013\nЧехиялъул премьер-министр Петр Нечасица хъулухъ теялъе гIиллалъун ккана коррупциялъул, жасуслъиялъул ва букIине рес бугеб зинаялъул скандалалда бан.\nАхирисеб къого соналда жаниб бищунго кIудияб антикоррупционияб хIалтIи гьабун букIанин абизе бегьула Чехиялъул полициялъ гьал гIагардисел къоязда. ХIукуматалъул идарабазда, виллабазда ва банказда полициялъ чIухь бан хадуб гьатIан къоялъул къаси Нечасица лъазабуна жив хъулухъалдасан нахъе унев вугин.\nСкандал бакьулъ йиго Нечасил хIалтIухъан Яна Нагёва. Гьелда гIунтIизабулеб буго хъулухъалдаса цIикIкIун пайда босиялъул ва рищватал росиялъул гIайиб. Гьелда гьединго гунтIизабулеб буго улкаялъул хасал хъулухъал лъабго чиясда хадуб хал кквезе тIамиялъул гIайибги. Гьаб сагIаталда гьей жаний тIамун йиго.\nИтни къоялда хъулухъалдаса нахъе унаго Нечасица абуна жинца хъулхъ толеб бугин улкаялда кколеб бугелъул политикияб жавабчилъи жинда тIад букIин бичIчIиналъин.\nНагёваялдаго гIадал гIайибал гIунтIизарулел руго жеги анкьго чиясда. Гьездаго гьоркьов вуго лъабго депутатги. Гьезул бакIазда чIухь тIамидал полициялда батун ва конфискация гьабун буго анлъго миллион долларалъе ва меседил анцI-анцI килограммазе.\nБицен гьабулеб скандал хасаб гIумруялда хъвачIогоги хутIун гьечIо. Хасал хъулухъаз хадуб халкквей чIезабуразул цояй йикIун йиго Нечасил лъади Радка.\nАраб анкьалда Нечасица лъазабун букIана жив лъадигун ватIалъулев вугин. Гьез цадахъ бан букIана 25 сон. Улкаялъул информалатазги гIемер бицунеб букIана Нечасил йокьулей йигин Нагёвайин.\nНечасица лъазабуна гьатIан къоялда гьел хал кквеязул хIакъалъулъ жинда щибниги лъалеб букIинчIин ва гьесул хасаб гIумру «улкаялъул политикияб сценаялде» бахиналъ жиндир ракI бакъвазабун бугин. Гьес гьединго абуна жив Гражданияб демократияб партиялдаса нахъеги лъугьунев вугин.\nГьеб хIукму жамгIияталъ разиго къабулги гьабуна.\nПрагаялдаса Павел Йирсаца бицунеб буго\nПавел Йирсаца: «Дида ккола гьел хъулухъалдаса нахъе ине кколев вукIанин. Гьесул букIинчIо тIокIаб тIасабищи. Политик хIисабалда, хъулухъ тей- гьеб битIараб иш букIана».\nЯрослав Плесл ккола чехазул машгьурав журналист. Гьесул пикруялда Нагёва жаний тIамидал хъулухъалдаса ине Нечасида тIадаб букIанин.\nЯрослав Плесл: «Гьей йикIана премьерасде бищунго гIагарай гIадан. ХIалтIухъаби тIаса рищиялъул политикаялъулъ гьедигIан кIудиял гъалатIал гьари, узухъуда, хъулухъ тезе гIураб гIилла буго».\nНечасица хъулухъ теялъ Чехиялда политикияб рахъалъ хIалуцин цIикIкIинабизе рес буго, щайгурелъул улкаялъул Конституциялда рекъон, хIалхьиялде ине ккола тIолабго тIалъи. Амма Нечасица абуна гьесул партиялъ хIаракат бахъизе бугин цIияб хIукумат гIуцIизе ва цIияв премьер вищизе улкаялда 2014 соналъул маялда рукIине кколел иргадулал рищиял щвезегIанин.\nНечасил политикияв опонент улкаялъул президент Милош Земанил буго Конституциялда рекъон премьерасда жинцаго цIар чIвазе ихтиярги.\nАмма ахиралдаги политикиял партияз гIаммаб хIукму гьабизе бугин рикIкIунеб буго Плеслица.\nЯрослав Плесл: «Коммунистазе ва социал-демократазул партиялъул цо къукъаялъе гурони къваригIун гьечIо заман щвезегIанго рищиял тIоритIизе. ЦIиял рищиял лъиего къваригIун гьечIо. Гьединлъидал дида ккола гьанжесеб коалиция бугехъин хутIизе бугин, амма цоги батIияв премьергун».\nЖиндир хIасилалда Нечасица хъулухъ тезе ккараб операциялъе кьучI лъурав чи гьев живго вукIанин абизе бегьула, щайгурелъул рищватчилъиялде данде къеркьезе прокуратураялъе ва полициялъе цIикIкIун ихтияралги эркенлъабиги кьурав чи гьев живго вукIиналъ.\nЯрослав Плесл: «Гьеб буго тарихиб парадокс, щайгурелъул жиндирго антикоррупционияб компаниялъул къурбанлъун гьев живго вахъиналъ. Амма гьев вукIана коррупциягун къеркьезе вахъарав тIоцевесев премьер. Гьанже гьевги хъулухъалдаса ине ккараб мехалда коррупциягун къеркьеялъул акция халат бахъине бугищин абураб суал рагьараблъун хутIулеб буго».


СалтIа цIияб нух рагьана\nГъуниб районалъул СалтIа росулъе рачIунеб шагьранух кьучIдасанго къачIан бахъана. Гьеб ккола 2017-2020 соназда Дагъистаналъул нухазул магIишат цебетIезабиялда хурхун къабул гьабураб программаялъул цо бутIа.\nНух рагьизе СалтIе рачIун рукIана ДРялъул Пачалихъияв секретарь Хизри Абакаров, транспорталъулгун нухлул магIишаталъул министр Ширухан ХIажимурадов, туризмалъулгун халкъияб махщалил рахъалъ министрасул заместитель Эмин Мерданов, Халкъияб Собраниялъул депутатал МухIамад КIудиямухIамадов, Муслим Гиндиев ва цогидал.\nГъуниб районалъул официалияб сайталда хъвавухъе, къачIан лъугIараб гьеб нухлул халалъи ккола анкьго километр. Гьелда тIад харж гьабуна 138 млн гъурущ. Нухлул рагIалчIван лъун руго цIадал ва цогидаб лъим чвахизе маххул 15 рогIоро, нухлул 99 ишара, сигнал кьезе хIажалъулеб 424 хIуби.\nГьеб нух къачIазе квербакъарал гIадамазе баркалаги кьолаго, Хизри Абакаровас кIвар буссинабуна тIабигIаталъул берцинлъиялъул ва гьава-бакъалъул рахъалъ Гъунибги СалтIаги туристазул ракIал тIаде цIалел бакIал рукIиналде. Гьединлъидал гьединал бакIазда нухалги квегIенал рукIине кколин абуна гьес.\nТуризмалъул хабар ккун букIаго, Эмин Мердановасги тIаде жубана Хизри Абакаров сабаблъун тIадеялъул риидал СалтIа рагьизе бугин экстрим-базаги гостиницаги.\nРосдал бегавул Шамил Каримовас «ХIакъикъаталъе» бицана 1970-абилел соназдаго гIатIид гьабун, къачIазе хIисабалде босараб нух кколаанин гьеб. Амма батIи-батIиял гIиллабазда бан, кIвар кьечIого хутIун букIанин.\n- 2017 соналда ДРялъул Нухазул магIишаталъул агентствоялъул нухмалъулев хIисабалда, МухIамадзагьид Хучбаров Гъуниве вачIараб заманалда борхун букIана гьеб суал.\nГьабсагIаталда Хизри Абакаровасги Выборгалда вугев бизнесмен Сиражудин МухIамадовасги кумекги гьабун, ниж цоги нухалъ ун Хучбаровасухъегун, роцIинабуна гьеб.\nАнкьго километралъул манзилалда хъилги тIун, МахIачхъалаялдасан рачIунаго ТIасияб Гъунибе СалтIасан унеб шагьранух къачIазе рагIи кьун букIана Хучбаровас, - ан бицана Ш. Каримовас.\nГьесул рагIабазда рекъон, гьаб нухлул проекталда хIисабалде босун букIун буго туристазда гьоркьоб машгьураб СалтIа чваххукье унеб нухги къачIазе. Амма чанцIулго тIаса бюджетги къотIун хутIана.\nАмма цIияб проекталда рекъон, ДРялъул Нухазул магIишаталъул агентствоялъул нухмалъиялъ рагIи кьуна гьенибе нухги Кудалибе унеб кьоги ихдал къачIазе, ай туризмалъул сезон байбихьилалде.\nДругие материалы в этой категории: « 80 соналъ халалъараб рагъулаб нух\tУнтарал дагьлъулел гьечIо…. »


Дагъистаналъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасде данде гьабулеб информационияб кампаниялъул къурбаналлъун рахъунел ругин Гамлет Кельбисов ва Рустам ХIабибовин абулеб буго гьезул гIагарлъиялъ, щайгурелъул гьездаса тIалаб гьабулеб бугила ГIабдулатIиповасул вац Ражабиде данде хIалтIизаризе баянал кьезейин. Декабралда рикъарал гьел гьал къоязда ратана Владикавказалда. Гьезие гIакъуба кьолеб ругин, абулеб буго гьезул вацаз.\nАраб соналъул декабралъул ахиралда рикъун рукIарал Дербенталдаса Гамлет Кельбисов ва Рустам ХIабибов гьанже ратун руго Владикавказалда бугеб заманалъулаб туснахъалда ай ИВСалда. Гьезда гIайиб гIунтIизабулеб буго тамихIалъул кодексалъул кIиго бутIаялдалъун: чи чIвай ва къануналда рекъечIого ярагъ тIибитIизаби. Кельбисовасул ва ХIабибовасул гIагарлъиялъни абулеб буго, гьабичIеб такъсиралъе мукIурлъизе тIамулел ругин гьел. Гьединго, гIагарлъиялдаса чагIаз абухъе, Дагъистаналъул нухмалъулесул цIар хъублъизабиялъе гIоло гIакъубаби кьолел руго Кельбисовасе ва ХIабибовасе.\nКельбисовасул вац Робертица бицаралда рекъон, 26-леб декабралда гьесухъе телефоналдасан кIалъана «Рандеву» кафеялъул хважаин. Гьес бицана кафеялда рукIарал Гамлетги гьесул гьудул Кадимбекги ккун анин маскаби ххурал чагIазилан. Кельбисов вортун вуго вац валагьизе, амма шагьаралда бугеб полициялъул бутIаялда гьесда абун буго вац жидехъ гьечIилан ва гьесул хIакъалъулъ информацияги гьечIин жидехъилан.\nКельбисовас ахIун буго ХIабибовасухъе, амма гьесул телефон свинабун батиндал, ахIун буго гьесул гIагарлъиялдаса чагIазухъе. Гамлетил хIакъалъулъ гьезда щибго лъалеб букIун гьечIо, гьединго гьезда Рустам вугеб бакIги лъалеб букIун гьечIо. Гьанибго тIаде жубала, Гамлет ва Рустам гьудулзабилъун ккола. Рустамил гIагарлъиялдаса чагIиги рортун руго гьев валагьизе, амма гьесулги лъалкI батун гьечIо. Кин гьев виларавали гьезда лъалеб гьечIо.\n27 декабралда ХIабибовасул ва Кельбисовасул гIагарлъиялдаса чагIи гьел рилун ругин гIарзагун ун руго полициялъул бутIаялде ай Дербент шагьаралъул ОВДялде. ГIарзаби къабул гьаруна полициялъ ва гIагарлъиялдаса чагIазухъе хасал талонал кьуна.\nГьебго къоялда ХIабибовасул вац ХIабибихъе лъалареб номералдаса цо чияс ахIун буго ва абун буго Рустамида ва Гамлетида хурхун такъсир гьабиялъул иш рагьун бугин ва 28-леб декабралда Ессентуки шагьаралда диванханаялда гьезие низам тIаса бищизе бугин. Телефоналдаса кIалъарас абун буго Гамлет ва Рустам Ессентуки шагьаралда бугеб цIех-рехалъулаб туснахъалда ай СИЗОялда ругин. Гьединго гьев чияс абун буго гьел кIияздаго гIунтIизабулеб гIайиблъун кколин чи чIвай ва цIех-рехчагIаз рикIкIунеб бугин 2010-леб соналда гьез Москваялда Дагъистаналдаса бизнесмен чIванилан.\nХIабибовасул вац гьеб информациягун ун вуго Кельбисовасул гIагарлъиялъухъе. Гьесда гьез бицун буго, 2010-леб соналда Гамлетихъе рачIун рукIанин цебе рехсараб такъсир сабаблъунилан. Гьезул рагIабазда рекъон, гьикъа-бакъиги гьабун, ДНК-ялъул анализги босун цIех-рех чагIаз Гамлет нахъе вичана ва тIокIал гьесухъе щалниги рачIун рукIинчIо.\n28-леб декабралда Роберт Кельбисов ва ХIабиб ХIабибов Ессентуки шагьаралде рачIана, амма диваналде гьел риччачIо. Диванханаялда аскIоб гьезда бихьана Дагъистаналъул номерал ругел автомобиль. Гьенир жанир щал ругелян балагьизе ана гьел ва салоналда ратана цIех-рех чагIаз Гамлетие ва Рустамие рихьизарурал адвокатал. Гьелги диваналде ричан гьечIо. Кельбисовасда ва ХIабибовасда вацал гьел къоязда рихьун гьечIо. Ессентуки шагьаралда бугеб СИЗОялдаса гьел нахъе рачанин бицун буго дежурнияс, амма мухIкан гьабун гьечIо кире гьел рачаралян.\nАхир-къад, гьал къоязда Кельбисовасул ва ХIабибовасул гIагарлъиялъухъе щвана информация гьел Владикавказалда ИВСалда ругилан. Шималияб Осетиялъул адвокатазул палатаялдаса Юрий Демченкогун ва Юрий Матачевгун къотIи-къай гьабуна такъсир гьабиялъулъ щаклъи бугезул гIагарлъиялъ. Амма гьел адвокатазе кIун гьечIо ИВСалде ине ва жидеца ихтиярал цIунулелгун дандчIвазе. ИВСалда гьезда абун буго цIех-рех бачунеб бугин Шималияб Кавказалъул федералияб икълималъул цIех-рехалъул идараялъул хасаб бутIаялъилан ва гьениса тIадкъай бачIанин ккуразухъе щалниги ричагеян.\nКельбесовасул ва ХIабибовасул ихтиярал гьанже цIунулел руго Дагъистаналдаса адвокат Сапият МухIамадовалъ. Гьелъ гIарзаби ритIана батIи-батIиял идарабазде.\nРоберт Кельбисовас «Эркенлъиялъе» бицухъе, гьесухъ бугеб информациялда рекъон, гьесул вацасе ва ХIабибовасе гIакъубаби кьолел руго, гьездаса тIалаб гьабулеб буго Дербенталдаса бизнесмен Рафик Идрисовасда тIаса баянал кьей. Дагъистаналдаса цо-цо сайтазда цодагьалъ цебе лъураб информациялда рекъон, гьев чияс Азербайджаналдаса Дагъистаналде бачIунеб спирталъул канал ккун букIун буго ва гьеб бизнесалъе кумек гьабулеб букIун рагIула миграциялъулаб хъулухъалъул нухмалъулев Ражаб ГIабдулатIиповас.\nГьанибго ракIалде щвезабила, Миграциялъулаб хъулухъалъул Дагъистаналда бугеб идараялъул нухмалъулев ГIабдулатIипов низам цIунулез ккун вугин информация I3 январалда баккана социалиял сайтазда. Ришватчилъиялъул такъсирал сабаблъун ккун вугин, хъвалеб букIана цоял блоггераз. ТIаса ккун хIалтIи бачунеб батанин, хъвалеб букIана цогидаз. Лъабабилезни рикIкIунеб букIана республикаялъул нухмалъулесда данде гьабулеб провокация бугин гьебин. Хадуб Ражаб ГIабдулатIиповас баян кьуна низам цIунулел идарабазул рахъалдасан жиндехун суалал гьечIин. Щай гьел рачIун рукIаралали, гьес мухIкан гьабичIо.\n2010-леб соналда Москваялда чIварав бизнесмен ГIабдулмажид ХIасанов хIалтIулев вукIана алкоголалъул нигIматал риччалел фирмаялда. Гьев чIвай цIех-рех чагIаз хурхинабулеб буго Идрисовасул цIаралда. Идрисовасул хIакъалъулъни цо-цо сайтазда хъван букIана гьев Россиялдаса тIурун вугин.\nКельбисовас абуна «Эркенлъиялъе» Гамлетгун цадахъ викъун вукIарав гьудул Кадимбек полициялъ нахъе виччан ватанин ва гьев квешго вухун вугин Дербент шагьаралъул ОВДеялда.\nРоберт Кельбисов: «Вухун вуго гьев, электрошокералъ гIакъубаби кьун руго. Абулеб букIун буго жидее информация кьеилан Гамлет Кельбисовасда тIасаилан. Гьединго гьесда абулеб букIун буго гIунтIизарулел гIаийбазе мукIурлъеян. Амма ахир-къад гьесда тIад рехизе щибго жо батичIеб мехалда гьев нахъе вичана. Нижехъ бугеб информациялда рекъон, Гамлет ва Рустам рухулел руго ИВСалда, гьезие гIакъубаби кьолел руго. Рафик Идрисовасда ва Ражаб ГIабдулатIиповасда тIаса баянал кьезе тIамулел руго гьел. Сундулъниги гьезул гIайиб батани, къануназда рекъон щай цIех-рех гьабулареб? Рикъун, рухун, гIакъубаби кьун бачунеб буго гьеб цIех-рех. Дагъистаналъул нухмалъулесул цIар хъублъизабиялъул кампаниялъул къурбаналлъун ккана Гамлет ва Рустам. Дида гьедин кколеб буго. Гьеб Дагъистаналъул нухмалъулесда данде багъарараб кампания буго».\nЦIех-рех чагIазухъа баянал «Эркенлъиялъе» щвечIо. ЦIех-рех чагIазул къукъаялъе нухмалъи гьабулев Евгений Менджиевас абуна, киналгIаги баянал кьеларин ва гьезул хIалтIуе къимат кьезе бугин прокуратураялъ ва диваналъ. Дербент шагьаралъул ОВДялдаги баянал кьечIо «Эркенлъиялъе». Дежурнияс абуна, нухмалъулев хIалтIуда гьечIин ва баянал гьес гурони кьоларин\nРажаб ГIабдулатIиповасда сверухъ харбал – провокацияйищ цIех-рехищ?


Халкъияв шаг1ирасухъе сапар » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nДагъистаналъул халкъияв шаг1ир Г1абасил Мах1амад хваралдаса исана т1убана ункъо сон. Гьесул хабаде щвезе, Къулгьу-Алх1ам гьабизе ва жамаг1аталъул зикруялда г1ахьаллъизе 19 октябралда маг1арул хъвадарухъаби щвана Хунзахъ мухъалъул Лъаг1илухъ росулъе. Гьенир рук1ана Халкъиял шаг1ирзаби Мух1амад Ах1мадов ва Мух1амад Х1амзаев, хъвадарухъабазул Союзалъул маг1арул секциялъул бет1ер Мух1амад Патах1ов, г1алимчи Мух1амад Мух1амадов (Ибрагьимович), Т1ахьазул издательствоялъул редактор Г1айшат Г1алиева, «Лачен» журналалъул редактор Г1айшат Г1алиева, шаг1ирал: Асх1абг1али Х1асанов, Залму Мух1амадова, Манаша Г1исаева ва цогидалги. Г1абасил Мах1амадил хабадеги щун гьесул рокъоб бугеб музеялъул хал гьабуна гьалбадерица. Унго-унгоги, ц1акъ т1адч1ун бак1арун, т1оцересел г1асрабаздаса бахъараб жакъасеб къоялде щвезег1ан рук1арал т1аг1елал, рук1а-рахъиналъе, маг1ишат-яшавалъе х1алт1изабураб къайи-ц1а бугоан гьениб цебе лъун. Живго Г1абасилав г1умруялъул ахирал соназда шагьарги тун г1агараб росулъе вахъана ва жиндирго мина-къайиги ц1и гьабун аск1обго бана музеялъе бук1ине хасаб минаги. Гьеб музеялъул хаслъи буго шаг1ирас гьенир маг1арул тарихалда лъалк1 тарал кинаго г1адамазул суратал данде гьарун руго. Гьелги ц1акъ г1емер руго. Нилъеца к1вар кьеч1ого таравги чанги бах1арчиясул ц1ар батула гьениб. Гьединго руго хъвадарухъабазул, художниказул, коч1охъабазул г1алимзабазул сураталги. Гьенибго буго ц1акъ бечедаб дунялалъулго адабият данде гьабураб библиотекаги. Гьеб буго нилъер миллаталъе шаг1ирасул сайгъат, гьес бугеб къуватги, боц1и-малги кьун, нилъеде бугеб рокьиялъ, миллатги мац1ги ц1унеян тараб васигат.\nРузманалдаса хадур гьесул рокъореги рак1арун жамаг1атго хабат1е ун Къулгьу гьабуна ва зикру бачун хварасул рух1алъе кьуна. Киназго гьесул хъизан Савдатие баркала кьуна гьеб тадбир г1уц1аралъухъ.\nГ1абасил Мах1амад гьавуна 1932 абилеб соналъ Лъаг1илухъ росулъ. Т1оцебесеб куч1дузул т1ехь гьесул басмаялде бахъана 1965 абилеб соналъ. Гъваридаб мац1ги маг1аруллъиялъул тарих лъаялъги гьев хехго къабул гьавуна халкъалъ. Гьелдаса хадуб гьесул ц1акъ г1емерал т1ахьал рахъана басмаялда. Киналго жанразда, ва темабазда хъварал асарал руго Г1абасиласул. Гьединго гьев вуго маг1арулазул драматургиялда хасаб бак1 кколев авторги. «Камалил Башир», «Саба Меседо», «Хъах1абросулъа Мах1муд» – гьаб лъабабго трагедия Авар теарталъ нилъеда бихьизабуна. Миллаталъул ях1алъул, ч1ух1иялъул, рокьул ва кьалул х1акъалъулъ хъварал эпикиял поэмаби нилъее машгьурал руго: «Рит1ухълъи», «Гурх1ел», «Нек1сияб рокьи», «Ражбадинил ях1», «Баг1араб ц1ум», «Росдал свери», «К1иго зани», «Чаран», «Рокьул къиса», «Сурат» ва цогидалги. Гьеб гуребги Г1абасил Махамадица авар адабияталде бачана жеги бук1инч1еб куч1дул хъвалеб ц1ияб къаг1ида. Гьеб буго рифма ц1унун, ай мухъазул ахирисел гьижаби рекъезарун куч1дул хъвай. Гьесул творчествоялда т1асан г1емерал г1елмиял х1алт1аби хъван руго г1алимзабаз, гьес ц1и гьарурал жанралги къаг1идабиги рехсон лъик1аб къимат кьун буго.\nГ1абасил Мах1амад вук1ана гьалбал хирияв, гьудулзаби г1емерав рак1 г1ат1идав чи. Гьесул рокъоб кидаго ц1а сун бук1унароан, нуц1аги рагьун бук1унаан. Гьелъ батила гьес миллаталъе нахъа бищунго г1емерал г1адамал рач1унеб музей бан тараб. Гьеб музеялъул т1алаб-агъаз гьанже районалъул нухмалъиялъ гьабулоеб раг1ула, бокьилаан гьеб культураялъул министерствоялъул балансалдеги босун х1алт1изабуни. Гьеб гьелъие мустах1икъабги буго.\nГьесие г1адамал хириял рук1иналъул ва ахирал соназ росулъе гочине вук1иналъул гьал мухъаз цебего бицун бук1ун буго.\nЖибго бац1ц1адаб рак1ги –\nГьобол вач1ун вохулев,\nГьудул вач1ун ч1ух1улев,\nГьалмагъзаби рокьулев –\nАллагь разилъаги мунагьал чурайги Г1абасиласул.


БоцIудаса бахъулеб рагIун букIана, гIелму-лъаялдаса закагIат кколеблъи лъалароан.\n- ГIолеб бугищха харж?\n- Буго. Аллагьасе рецц. Кинабго буго инсан Аллагьас кьураб ризкъиялда разилъиялда бараб.\nЩукру гьабизе лъай чара гьечIеб шартI буго бусурманчиясе. Дие университеталъ кьураб харж гIолеб буго - ян абуна дир цевегосев гьудулас. - Гьеб ризкъи нилъее щвараб гIоларелъул, гьелъул жавабгилъидал кьезе кколеб Аллагьасда цебе. Гьединлъидал дун разияв вуго БетIергьанас кьуралда.\n-КIигIанха бачIунеб дуе моцIие?\n- 14 азарго гъурущ.\n-ТIаде цойги бакIалдаса жо батула, дарам-базар, боцIи...\n- ГIолеб буго дир рукъалъе гьеб гIарац. ГIадлуялда ва магIнаялда гIумру гьабуни гIола. РатIликъгоги, кваникъгоги хутIичIо, минаги буго, квен камунги хутIичIо, Аллагьасе рецц - ин гьес абурабго дун вукIана пикрабалъ гьесул гьеб 14 азарго гъурущ кин ва сундедай харж гьабулеб. Хъизан-рукъ, машиналъе бензин, телефонал, хасалие цIатари, унтани дару ва цогидал ракIалдаго гьечIел харжал цере тIамулев. Гьев вуго дида цадахъ школалда цIалун вукIарав вас.\nГьев чи дида киданиги чиясде гьаракь борхун кIалъарав ва къацандулев рагIичIо. Гьикъараб жоялъе жаваб кьун гурони дин бугIун, жинцаго вагIза гьабизеян тIаделъаравги халлъичIо. 1990 абилеб соналъ магIарухъ дида цадахъ школа лъугIаралдаса нахъе къого соналъ цIалана гьев Исламияб гIелмуялда тIад.\nГьаб сагIаталда дарсал кьолев вуго. ГIелму цIалун ва гIумру гьабун вуго Хасавюрт шагьаралда. Гьесул рукъалъул бугеб хIалги лъан дун вукIана ургъулев киндай гьесие кумек гьабилеб ва МахIачхъалаялдеги вачун цо 20 азаргониги харжги, тIаде цойги рукъалъе санагIат бугеб жоги щвезе абун пикрабалъ.\nГьев кидаго вукIана цIакъ хIалимав, сабурав, инсанасул рекIелъ босулеб гIамалалъулги, камилаб гIелмуялъулги чилъун. Гьебги хIисабалде босун гьикъана гIага-шагарго 20 азарго гъурущ бацIцIадаб харжги, тIаде цойги санагIалъабиги чIезаруни вачIинищ МахIачхъалаялдеян.\n-Бегьуларелъул дие гьаниве вачIине - ян абуна гьес.\n- Щай гурелъул дихъ бугеб жоялдаса закагIат бахъизе доба гурони данде кколаро.\n-Кинаб закагIат?.. Кинаб закагIат букIунеб дур харжидаса, гьелда тIалъуларелъул закагIат - ин гьикъулеб буго дица ас бицунеб бичIчIуларого.\n- Харжалда бараб жо щиб бугеб? ЗакагIат цохIо гIарац-меседалъулгун боцIул гуребги букIунелъул. ГIарцудаса гуро дица закагIат бахъизе кколеб. Бахъизе ккола къогогIан соналъ гIалимабаца дие кьураб гIелмуялдаса.\nДун мадрасалда хьихьана, кваназавуна, гIелму малъана. Гьеб тIад буссун цогидазухъги кьечIого, жакъа дуца абулеб пачалихъалъул хIалтIудеги ун дун хвани, кин дица Аллагьасда цебе жаваб кьелеб?\nДида гьикъила дуе канлъиги, гIакълуги, лъайги, гIелмуги, ризкъиги кьун букIана. Мун гьеб дуе кьураб хутIаразеги кьечIого гьебги босун аниве щай вачIаравин. Щиб жаваб кьелеб дица? Киналъулголъидал жаваб кьезе кколеб БетIергьанасда цебе.\nГьесул жавабалъ дун кидаго гIадин хIайран гьавуна. БоцIудаса бахъулеб рагIун букIана, гIелму-лъаялдаса закагIат кколеблъи лъалароан. Гьел гурелги чанги хIикматаб жо бицунеб букIана.\nДие бокьун букIана ракIалдащвеялъе гьеслугун сурат бахъизеги, жеги гIемерал сулазе жавабал щвезеги. БахъичIо сурат, гьев живгоги цеве кIанцIоларев чи вукIун, санагIатгьечIолъи букIинин. Жеги вачIинин ана, тIадеялде гъов кIалъазавун мухIкан гьабун бицина, Аллагьас риччани... Хабарал лъикIал рагIайги.


ГIансиялъ нух къана » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nХIаригабурлъухъ апрелалдаги гIазул кутак буго\nАнкьабилеб апрелалда, араб шамат къоялъ, ХIаригабурлъухъ гIанси тIеялъ, чанго магIарул районалъулгун бухьен чIезабулеб республикаялъул кIваралъул шагьранух къан букIана. Цо нухалъ тIураб гIанси бацIцIун бахъинелде кIиабизеги тIун бачIун, гIаммго анцIго сагIат хIажалъана «Дагъавтодоралъул» Гумбет районалда бугеб идараялъе (РУАД) нух эркен гьабизе. АнцI-анцI машинаби ва гIадамал чIун хутIун рукIана гьенир.\nГумбет РУАДалъул нухмалъулев ГIалимчилав ГIалимчилаевас гьадинаб баян кьуна ХIаригабурлъухъ букIараб ахIвал-хIалалда тIасан: «Нижер хъаравуллъиялда гъоркье кколеб гьеб нухлул 57-абилеб километраялда, НакIкIирохьилан абулеб бакIалда, гIанси тIуна. Лъимги гIемерлъун, цIакъ рикIкIадасан, эхедегIанисан тIунги бачIун, нух къана гIаздаца. ТIоцебесеб гIанси бачIана анкьабилеб апрелалъул радал сагIат анцIгоялда. КIиго-лъабго сагIаталъ гьенир бульдозералги хIалтIизарун, рагьун букIана нух. Гьебго къоялъул бакъанилъ сагIат анлъго тIубараб мехалъги тIуна гIанси, сардилъ сагIат анцIила кIиго тIубарабго гурони, нижеда шагьранух рагьизе кIвечIо, тIун бачIараб гIазул кIодолъиялъги гIемерлъиялъги. Гьеб захIматаб хIалалда жигаралда хIалтIана бульдозерчи АхIмад МухIамадов, къаси дежурствоялда вукIарав ХIажияв Зубайров ва цогидалги. ХIаригабурлъухъ гьоркьоб къотIичIеб хъаравуллъи (дежурство) чIезабула нижеца. Нухда хIалтIи гьабизе бульдозер камун толаро гьениб».\n43 чи хвасар гьавуна\nГIалимчилаевас бицухъе, гIага-шагарго 200-250 кубаметр гIазул бачIун буго тIоцебесеб гIансиялъ. КIиабизе бачIаралъул халалъи 150 метр, борхалъи лъабго метр букIанила, 450-ялдасаги цIикIкIун кубаметр букIун батилила: «Гьеб тIабигIияб лъугьа-бахъиналъ сапаралъ рахъарал магIарулазе лъикIаланго квалквал гьабуна. Сардилъ гIазу бацIцIулеб заманалда шагьранухлул кIиябго рахъалда 70-80 машина чIун букIана. Исанасеб хасел цIакъ захIматаб бачIана нижее. Гьаб кьиндал гIадин гIемер чи гIазулъа вахъизего ккун ватиларо. Цересел соназда пуй-чIваяздаса хадуб цIакъго гIазу цIикIкIиндал, анцIго къоялъги ХIаригабурлъиги къан, бахъулаан нижеца нух. Исана хасало цереялдаса цIикIкIун машинаби хьвадулел рукIана гьенисан. Гендерил тоннелги рагьулеб гьечIелъул, гIадамазе къварилъи гьабиларилан, сордо-къоялъ чIечIого хIалтIун, бацIцIад гьабулаан нух. Гьури ва гIазу чIван нухда хутIарав 43 чи хвасар гьавуна нижеца исана кьиндал. Гьезда гьоркьор рукIана Гумбет, Болъихъ, ЦIумада, ЦIунтIа ва цогидал магIарул районаздаса нухлулал. Гьел гIазулъ къан хутIун ругилан хабар бачIарабго, къаси сагIат лъабгоялда гьеб баян лъаниги, къватIире рахъунаан ниж».\nРУАДазул кидагосеб гIарз букIуна нухал къачIазе цIияб ва гIураб къадаралда техника гьечIилан. ГIемерал магIарулазе кIвар бугеб ва хIинкъи цIикIкIараб нух ХIарисан букIаниги, Гумбет РУАДалъулги жеги гьениб хIажалъулеб техника гьечIо. Гьелъул хIакъалъулъ нижеца цебеккунги чанцIулго хъван букIана. ГьанжегIаги гьеб суал тIубалилан хьул буго нухлулазулги нухлул хIалтIухъабазулги.\nХIаригабурлъухъ исанасеб кьин тIамураб куцалъул ва районалъул нухазда бугеб ахIвал-хIалалъул хIакъалъулъ Гумбет РУАДалъул нухмалъулев ГIалимчилав ГIалимчилаевасулгун гьабураб гара-чIвари бахъизе буго газеталъул хадусеб номералда.\n» Шамалъул мугьажирзабазул ирсилазул ахIи


Абубакар Малачихановасул бахIарчияб гIумруги балагьаб къисматги » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » История - Тарих » Абубакар Малачихановасул бахIарчияб гIумруги балагьаб къисматги\nАбубакар Малачихановасул бахIарчияб гIумруги балагьаб къисматги\nДобавил(а): istina от 7-04-2017, 10:42\nИсана 100 сон тIубала Октябралъул инкъилаб ккаралдаса. Лъица щиб абуниги, гIемерал халкъазе, миллионал гIадамазе гьеб лъугьана кIудияб талихIкъосинлъун. Гьеб сабаблъун Россиялъул жамагIат бикьана кIийиде - хъахIаздеги багIараздеги. Байбихьараб Жанисеб рагъалъ хисизабуна гIемерав чиясул гIумруги, гIакса сверизабуна къисматги.\nБищунго къваридаб къадар хъван батана цо заманалда кIудияб империялъул къуватаб аслулъун букIараб пачаясул аскаралъе. Щиб гьабилебали лъалареб, лъил амруялъе мутIигIлъилебали бичIчIулареб гьеб биххун ана, ва батIи-батIиял политикиял къокъабазул къуватазул кодоб гьелъул кескал лъугьана жидедаго лъаларел, захIматго гурони ричIчIуларел идеябазеги идеологиялъеги гIоло гIумру кьолел магIна гьечIел къурбаналлъун. Гьезул тIоцебесеб кьерда рукIана пачаясул офицерзаби, жалги хъахIаздеги багIараздеги рикьарал. Гьезул щивас, жиндир намус-яхIалдаги, гIакълуялдаги ва лъугьа-бахъунеб бичIчIиялдаги рекъон, бищана жиндирго нух ва балагьана идеологиялда рекъараб рахъ. Гьединазул цояв вукIана ГIашилтIа росулъа некIсияб ва къиматаб тухумалъул вакил Абубакар Малачиханов (1883-1919). Гьеб тухумалъул гIадамал кидаго рукIана кIвар бугел тарихиял лъугьа-бахъиназулъ бищунго жигарал гIахьалчагIилъун. Гьесул кIудияв эмен Нуричул МухIамадица гIахьаллъи гьабуна имам Шамилил нухмалъиялда гъоркь къоло щуго соналъ халатбахъараб гъазаваталъул рагъазулъ.\nРоссиялда асирлъуда вукIарав имам Шамилица императорасда гьарула Кавказалъул рагъазул заманалда сибиралде ритIун рукIаралги гьелдаса хадур къватIире ккаралги гьесул гIагарал чагIи гьесда аскIоре, Калугаялде ракIареян. Гьедин гьесухъе вачун вачIана жиндирго имгIал, пачаясул офицер ГьитIинав-МухIамад Малачихановасда аскIов Россиялда вукIарав анкьго сон барав Абубакарил эмен Нуричуги (НурмухIамад). Гьеб заманалде щвезегIан гьев хьихьун вукIана Калугаялда гIагарлъухъ букIараб гиназ Оболенскиясул мулкалда. Гьениб гьесие тарбия-лъай кьолаан жинцаго гиназасул лъади Александра Александровна Оболенскиялъ. Анкьго сон барав Нуричу вачIараб мехалда, Шамилил рокъор рукIаралщинал руччабаз баун, къочун, веэдун вуго гьев. Имамин абуни, кодове гьевги вачун, хIеренго кIалъан вуго гьесда. Шамилие цIакъ вокьулев вукIун вуго гьев вас. Гьесул амруялдалъун, анкьида жаниб магIарул партал букъун буго Нуричуе. Гьелдаса хадув гьев анцIила анлъго сон базегIан хутIана имам Шамилида аскIов Калугаялда. Гьениб гьесда имамасул вас ГъазимухIамадица малъана Къуръан. ЦIалун лъугIун хадуб, Шамилица хирияб тIехь сайигъат гьабуна гьесие.\n1868 соналда офицерлъун вахъарав Нуричу Малачихановас хъулухъ гьабизе байбихьана пачаясул Лейб-Гвардиялъулаб эскадроналда. Дагъистаналде тIадвуссун хадуб Нуричу лъугьана магIарул милициялде ва, капитанасул чиналдеги вахун, пенсиялде инегIан гьелъул кьеразулъ вукIана.\nНуричул букIана щуго лъимер. Гьезда гьоркьоса Абубакарица бищана инсул нух - гьев вахъана рагъухъанав хъулухъчилъун. Бакуялда реалияб училищеги лъугIизабун, 1903 соналъ Абубакар лъугьана Москваялъул рагъулаб училищеялде. 1904 соналъул 19 декабралда гьесие кьуна унтер-офицерасул цIар. 1905 соналъул 22 апрелалда гьев витIана подпоручикасул чингун хъулухъ гьабизе Типлисалде 154-абилеб Дербенталъул полкалде. Гьениве ккезе гьесие кумек гьабуна доб мехалъ Типлисалъул заманалъулав генерал-губернаторлъун вукIарав гIагарав чи, генерал-майор Макъсуд ГIалихановас (Абубакарил эбел кколаан М. ГIалихановасул яцалъул яс).\n1908 соналъул анлъабилеб январалда бахъараб пачаясул амруялдалъун, Абубакар вачана хъулухъ гьабизе Дальний Востокалъул Приморский краялъул Никольск-Уссурийский шагьаралда букIараб генерал-адъютант граф Муравьев-Амурскиясул кIиабилеб Бакъбаккулабгун Сибиралъулаб полкалде.\nТIоцебесеб дунялалъул рагъул заманалде тIоцебесеб ГIурус армиялъул тIоцебесеб Сибиралъулаб корпусалда гъорлъ Абубакар Малачиханов гIахьаллъана Европаялда унел рукIарал батIи-батIиял рагъазулъ. Масала, Варшаваялдаги Лодзалдаги сверухъ ккарал рагъазулъ. Гьес гIахьаллъи гьабуна Праснишалъул операциялдаги. Бихьизабураб бахIарчилъиялъухъ 1915 соналда Абубакар Малачиханов мустахIикълъана Георгиясулаб яргъие. Гьединго рагъда бихьизабураб гьунаразухъ Абубакарие кьуна "БахIарчилъиялъухъ" абураб тIад хъвай-хъвагIай гьабураб ункъабилеб даражаялъул ГIазизай Аннал орден. 1915 соналъул 18 июналда тушманасде данде гьарурал ишазулъ бихьизабураб гьунаралъухъ гьесие кьуна кIиабилеб даражаялъул ГIазизай Аннал орден, 1915 соналъул 23 июналда цогидазда цадахъ гьев мустахIикълъана лъабабилеб даражаялъул ГIазизав Станиславил орденалъе. КIиго къоялдасан (1915 соналъул 25 июль) тушманасулгун ккараб тунка-гIусиялдаса хадуб гьесие кьуна кIиабилеб даражаялъул ГIазизав Станиславил орден. 1915 соналъул 9 октябралда гьесие кьуна лъабабилеб даражаялъул ГIазизай Аннал орден. Гьединго Абубакарил цIар буго ТIоцебесеб дунялалъул рагъул заманалда (1914-1918) шапакъатал щварал ГIазизав Георгиясул ва Георгиясулаб яргъил Кавалерасул Алфавиталъулаб сияхIалдаги.\nКватIичIого Россиялда байбихьана жанисеб рагъ ва лъиданиги лъалеб букIинчIо Абубакарил Малачихановасул хадусеб гIумруялъул къисмат. Гьесул полк цIидасан нахъбуссана жиндирго бакIалде - Дальний Востокалде. Гьебмехалде, 1917 соналъул тIоцебесеб январалде, капитан Абубакар Малачиханов вукIана граф Муравьев-Амурскиясул кIиабилеб Сибиралъулаб полкалъул рекIаразул разведкаялъул начальникасул хъулухъалда.\nОктябралъул инкъилабалдаса хадуб Абубакарил полк ана хъахIазул рахъалде ва гьевги вагъана большевиказде данде. 1918 соналда Абубакар лъугьана хасаб Манжуриялъулаб къокъаялде гъорлъе. 1918 соналъул анкьабилеб июлалде подполковникасул чиналда гьев вукIана кIиабилеб Манжуриялъулаб лъелаб полкалъул командирлъун. 1919 соналда Абубакарие кьуна хасаб Манжуриялъулаб къокъаялъул тайпаялъул ункъабилеб даражаялъул ГIазизав Георгил орден.\n1919 соналъул ункъабилеб апрелалда Бакъбаккулабгун Сибиралъулаб хасаб армиялда атаман Г. М. Семеновасул № 113 амруялдалъун Абубакар Малачихановасе кьуна полковникасул чин ва гьебго амруялдалъун "Хасаб Манжуриялъулаб къокъаялда гъорлъ рихьизарурал рагъулал гьунаразухъ" - генерал-майорасул чин. Гьаниб цо-цоязул щаклъи ккезе бегьула магIарулав генераллъун вахъанилан абураб хIужаялда. Гьеб суал роцIинабулел мухIканал баянал кьун руго "Белый генералитет на Востоке России в годы Гражданской войны. Биографический справочник. М., 2011) абураб тIехьалда.\nГенерал Абубакар Малачихановасул хъизан-рукъалъул, гьев хвараб ва вукъараб бакIалъул хIакъалъулъ лъалеб жо гьечIо. Амма, бихьулеб букIахъе, гьесул гIолохъанаб гIумруялъ нугIлъи гьабулеб буго гьев бахIарчияв, бажари бугев, умумузул тIабигIат, яхI-намус цIунарав, кьураб рагIуеги бараб гьаялъеги гIумру лъугIизегIан ритIухъавлъун хутIаравлъи. АхIмад МуртазагIалиев\nГазета №: 13, от 7. 04. 2017 Месяц выхода номера газеты. Например января Год выхода номера газеты. Например 2012г.\nДагъистаналъул васалКъватIисел улкабазда Шамилил наслуБахIарчияв разведчикКIудияв лейтенант ТанкаевРиди тIаде ккараб, тIорахь гъоркье ккарабги заман букIунебила


ЦохIо лахIзат гIадин паркъана гIумру\nАраб соналда 80 сон тIубана ДАССРалъул культураялъул мустахIикъав хIалтIухъан, ДРялъул мустахIикъав учитель, Стальское росдал гимназиялъул педагог, машгьурав композитор ГIали Абакаровас.\nГьев гьавуна ЦIунтIа районалъул Кидиро росулъ. Лъабго сон бараб мехалда хвана эмен. Дол захIматал соназул хIакъалъулъ гьадин ракIалдещвезабуна ГIалица: «Рагъул кьогIлъи бичIчIуларо, гьеб бихьичIев чиясда. 1942 соналда, унтизеги унтун, хвана эмен. БукIана захIматаб заман. Гьеб захIмалъи жеги цIикIкIана, 1944 соналда – нижер районги биххизабун, цIунтIал гочинаруна Чачаналде, Ведено районалде. Гьениб лъугIизабуна дица анкьгосонилаб школа. Гьеб заманалда, ай 1957 соналда ниж тIадруссинаруна гIагараб ракьалде. 1958 соналда ахIана армиялде.\nГьениса вуссиндал дун ахIана БежтIе - доб заманалда районалъул центр букIана гьениб. Дица кечI ахIулеблъиги музыкалиял алатазда бакънал рачунеблъиги лъан, дун тIамуна Культураялъул рукъалъул директорлъун хIалтIизе», - ян.\nКультураялъул рукъалъул директорлъун хIалтIулеб заманалда ГIали Абакаровасги, Культураялъул рукъалъул художествияб рахъалъ нухмалъулей, ДАССРалъул культураялъул мустахIикъай хIалтIухъан Зугьра Абакаровалъги байбихьана халкъияб кIалзул гьунарал данде гьаризе. Гьез ракIарана кучIдул, цIех-рех гьабуна кьурдабазул, сценаялдаса рихьизаруна гIумруялъул сурарал рахъал къватIир чIвазарулел сценкабигун интермедиял.\nГьесул жигарчилъиялъе муста-хIикъаб къимат кьуна республикаялъул Культураялъул министерствоялъ: 1967 соналда гьесие кьуна «ДАССРалъул культураялъул мустахIикъав хIалтIухъан» абураб цIар.\n1967 соналда ГIали ана Дагъистаналъул пачалихъияб педагогияб институталъул музыкалиябгун педагогикияб факультеталде цIализе. Гьебги лъугIизабун, 1971 соналда байбихьана Буйнакскиялъул педучилищалда хIалтIизе.\n1976-1979 соназда хIалтIана гIагараб росдал школалда цин завучлъун ва хадув – директорлъун. 1979-1983 соназда гочана Дубки поселокалде – гьенивги хIалтIана Лъималазул музыкалияб школалда музыкаялъул учительлъун. 1983 соналдаса нахъе хIалтIана Гъизилюрт районалъул Стальское росдал гимназиялда учительлъун.\nГI. Абакаровасул кIудияй яс Бика ГIалиева ккола ЦОДОУ ЗОЖал-да гьоркьобе унеб Качалай росдал гьоркьохъеб школалъул директор. Гьелъ данде гьарун руго эбелалъулги (Зугьра Жамалудинова) инсулги (ГIали Абакаров) художествияб хIаракаталъе нугIлъи гьабулел гIемерал баянал. Руго гьезда гьоркьор композиторасул гIолохъанлъиялъул гIужалъул бицунел ракIалдещвеялги.\nДГПУялъул музыкалиял алатазул кафедраялъул доцент, ДРялъул искусствоялъул мустахIикъав хIалтIухъан Абусупян ГIалихъараевас бицана:\n- ГIали Абакаров цIализе лъикIав вукIана. Гьесулъ бук1ана тIабигIаталъго лъураб пагьму. МагIарул музыка цебетIезабизе кIудияб хIаракат бахъана ГIалица. Гьес мухIканго тIасабищулаан жиндир бакъаналъе рекъонкколел рагIаби.\nМагIарул радиоялда гIемерал соназ хIалтIарав ХIажи Мамаевас бицунаан:\n- Нижеца гIумру гьабулеб букIана цо общежитиялда. Радиоялда хIалтIулаго, дида ратана ГIалил музыкаялда машгьурал кочIохъабаз ахIулел гIемерал кучIдул. Масала, гьел ахIулаан Даку Асадулаевас, Муи ХIасановалъ, Ахкубек ХIажиевас, Манарша Дибировалъ, ХIайбула МухIамадовас ва цогидаз.\nРакIалда буго, студентлъун вугеб заманалдаго, гьесда гьарана Мажид Шамхаловасул «Якьад» абураб спектаклялъе бакънал хъвайилан абун. КIудияб жавабчилъигун, гIемер тIадги хIалтIун, тIубазабуна Абакаровас гьеб тIадкъай. Бакъналги лъугьана цIакъал. Гьел бакъназда спектаклялда ахIулел «Мун ана» ва «Их» абурал кучIдул хехго машгьурлъана халкъалда гьоркьор.\nГъизилюрт шагьаралъул №8 гьоркьохъеб школалъул педагог Мадина Насрудиновалъ бицана:\n- ТIоцебесеб дарсида ГIалица музыкалияб алаталда бакъан бачараб мехалда, ракIбахиллъун ялагьун хутIана дун. Дихъаги бажарулебанищин ккана ракIалде. Ахирги, яхI гьабизе кIвечIо, бицана учителасда дирго анищ. Гьелдаса нахъе байбихьана дарсал. Цо чанго соналъ тIадчIун малъана аккордеоналда бакънал рачине. Хадуб абуна Избербашалъул педучилищеялда цIализе. Ва дир учитель живго вилълъана гьениве щвезегIан дида цадахъ. Гьелде тIадеги, цIалул соназда чанцIулго вачIана дир ахIвал-хIал лъазабизе. Гьес дида абулаан: «Дарсида щвараб лъаялда гIей гьабун чIоге, Мадина. ЦIале тIахьал», - ан.\nГьанжеги дун гIемер щола дирго учителасухъе. ХIажатаб тIехь, нотаби ва цогидаб батула дида гьесул бечедаб библиотекаялда. Дица дарсал кьолел классазда чарагьечIого малъула ГIали Абакаровасул кучIдулги.\nГIумруялъул нухал халатал ругин ккола, амма цо-цоязул гьел паркъун уна, цо лахIзат гIадин, чIамучIлъичIого, чидае зарал гьабичIого. Гьедин ана ГIали Абакаровасул гIумрудул 80 сонги. Гьелъие сабаблъунги ккана жиндирго лъай камил гьабиялъе хIаракат бахъи, цо нухалда тIасабищараб Дмитрий Кабалевскиясул лъай кьеялъул къагIидаялъе ритIухълъи цIуни, гIадамазе кумек гьабулаго, жиндирго ракIалъе щолеб рахIатгун хIалхьиялдаса пайда боси.\nГIали Абакаровасул кучIдул ва бакънал рихьизарун руго миллияб лъай кьеялъул идараялда малъизе кколезул сияхIалдаги.\nДругие материалы в этой категории: « Живго гIатIиракьалда,ракI – гIагарал мугIрузда\tГIумруялъул нухда лъалкI тарав тохтур »


Рекъа-решон ва битIа-бишун ккана » Ассоциация учителей аварского языка\n06 апр 17:38Блогал\nГьеб Цолъиялъул нухмалъулей хIисабалда дица бицана тIубараб лъагIелалъ нилъеца гьабураб, гьабулеб бугеб, гьабичIого хутIараб, гьабизе ракIалда бугеб хIалтIиялъул. Жив-жив бакIалъул отделалъул нухмалъулесда тIад къана чIван-къотIун гьес гьабизе кколеб хIалтIи. Цолъиялъул мухъилъе гIарзаялда рекъон росана цIиял членал.\nГьениб кIалъазе яхъарай Авар мацIалъул учительзабазул цолъиялъул битIа-бишун ккезабиялъул советалъул пирсидатель ГIабдулбасирова Раисат МухIамадрасуловнаялъ бицана гьанже хIукуматалъ рахьдал мацIазде кьолеб бугеб кIваралъул ва кватIичIого рахьдал мацIазулги ОГЭ букIиналъул ва гьелде хIадуризе ккеялъул. Аваразул миллиябгун маданияб автономиялъул нухмалъулев Маркъо Шабановас бицана нилъер миллаталъул тарихалъул ва мацI лъаялъул бугеб кIваралъул. Тахо-Годил цIаралда бугеб гIелмияб институталъул гIелмияв хIалтIухъан Вакилов ХIайбула Сулеймановичас бицана цIалул тIехь учителасухъе щвезабизе ккани бихьулеб къоялъул, гьабизе кколебщинаб хIалтIул ва ругелщинал квал-квалазул.\nГьаб гьечIила, доб кьечIила, добцояб щвечIила, щибалиго толарила, кинабалиго бахъун анилан гIарз бахъулел чагIиги камун рукIинчIо. Гьездаги яхъун тIадегун дицаго абуна, нужеда бицинчIищин кинаб тарихалъул, кинаб наслуялъул чагIи нилъали, гIарзагъинел рукIинчIого, цолъизеги цолъун, цадахъ, кIварас кIварабги гьабун, цере рилълъани, нилъеда бахъизе кIолареб хъала батуларин. Нагагь гьединаб жо дандчIвани, гьеб бугин нилъерго чIаголъи гьечIолъи. Гьелда нуж разиял ратичIони, рахъайин нуже-нужеда тIад къарал бакIазда, чIаголъи букIин бихьизабизе, хIалтIи гьабизе.\nГьелдалъун гьеб тадбир лъугIана. Амма, кIалъалел чагIи лъугIичIо.\nНилъерго Россиялдагицин цIар рагIарай авар мацIалъул учитель Сарат МухIумаевалъги, магIарулазе гурейги, авар мацIалъул учительзабазеги, цIалдохъабазеги бищун йокьулей, гьезие «Алипба» тIехь бахъарай нилъер шагIир ТубхIат Зургьаловалъги кIалдиб гьоцIо ккун бицана авар мацIалъул берцинлъиялъулги, гьеб мацIалда кIалъалел лъималазул кIарчамлъиялъулги, гьезда гьеб бицунел эбел-инсул цIодорлъиялъулги…\nГI. ГI.Тахо-Годил цIаралда бугеб\nАВАР МАЦIАЛЪУЛ БИТIУНХЪВАЯЛЪУЛ СЛОВАРЬ Словарал ЦIАДАСА ХIАМЗАТИЛ «АЙДЕМИР ВА УМАЙГЬАНАТ» МАЛЪИЯЛЪУЛ КЪАГIИДА. Авар адабият / Мисалиял дарсал / Учителасе АВАРАЗУЛ РЕВОЛЮЦИЯЛДА ЦЕБЕСЕБ ХЪВАВУЛАБ ПОЭЗИЯ ГIелмиял хIалтIаби ДРАМАТУРГИЯ ЛЪАЗАБИЯЛЪЕ ТIОБИТIУЛЕБ КЛАСС ТУН КЪВАТIИСЕБ ХIАЛТIИ Докладал Хасал цIарал Авар мацI / Мисалиял дарсал / Учителасе


Адвокат мусаев мурадил рахъ ккураб митинг, Махlачхъала, 29 ноябрь 2013\nБайбихьуда информ.алатаз кьураб баяналда абулеб букIана Кавказ Узел сайталъул мухбир ХIажиев ХIасан абурав гIолохъанчи вачун ун вугин полициялъулазилан. Рокъоре жаниреги рачIун вачун ун вуго гьев низам цIунулел хIалтIухъабаз. Гьелда цебе цин гьесул рокъоб чIухь бан буго. Видеокамераялде, суратал рахъулеб алаталде, гьесул хIалтIул хвъай-хъвагIаял гьарулеб даптарладе гIунтун гьез хал гьабичIеб жо течIилан бицунеб бугоан ХIажиев ХIасанил хъизан Зайнабица.\nБищунго полициялъул кIвар буссинабураб хIажалъун кккун рагIула Такиуддина ан-Набохонил "Система ислама» абураб тIехь гьесул рокъоб бати. РакIалде щвезабила, гьеб тIехь экстремизмалъулаб литература хIисабалда цогидалги гьединалго магIнаялъул тIахьазул сияхIалда бугеб тIехь кколеблъи. Гьединаб хIукму къотIана 2007 соналъ Башкиразул республикаялъул диванханаялъ.\nНахъаде лъана ХIажиев ХIасанго гIадин жеги чанго чи рачун ун рукIин низам цIунулез. МахIачахъалаялдаса ГьитIинамухIамадов ГьитIинав, ГIалиев ХIабибги цогидалги. Гьел рачун ун рукIиналъул информалатазе бицана гьел кIиязулго гIага-божараз. Гьел киналго ккола 29 ноябралъ МахIачахъалаялда Журналистазул рукъалда цебе Москвалда вугев адвокат Мусаев Мурадил рахъккун тIобитIараб митингалъул гIахьалчагIи.\nКинавниги ккун вугин 50 ниги чиян бицана Эркенлъиялъе «Россиялъул конгресс» абураб гIуцIиялъул тIадегIанаб шураялъул вакил Абакаров Абакарица, гьеб митинг тIобитIиялъе квербакъарав чи ккола гьев. Полициялъ рачун арал гIадамазул цоцазулгун кинабниги гьоркьоблъи я хIалтIулъ, я хIаракатчилъиялъулъ гьечIилан абулеб буго Абакарица. Гьел кколин батIи-батIиял чагIи. Щиб сабаблъун гьел ккун аралалиги лъалеб гьечIин, гьелъие гIилла баян гьабулев чиги гьечIин. Амма кингоги Абакарица рикIкIунеб Полициялъулаз гьел рачун иналъе гIилла Мусаевасул рахъккун тIобитIараб митинг букIиналда:\nАбакаров Абакар: «Щиб кинали гьикъизе чицин щолев гьечIо. Дир хьул буго дагьаб хадусангIаги кинаб бугониги баян бачIинин къватIибейилан. Гьенир ккун аразда гьоркьор руго цо-цо дида лъалел хъвалелги, хутIарал киналго щалали дидагоцин лъаларо битIараб бицани.\nКинал суал гьезие кьолел рукIарал, щиб гьезда низам цIунулез бицарабали гьелда рекъон лъазе рес буго гьел рачун иналъе гIилла. Дидагони ккола гьеб митинг сабаблъун гьабураб жо букIиналда, щайгурелъул ахираб заманалда гьединаб тайпаялъул данделъи тIобитIун букIинчIелъул МахIачхъалаялда».\nГьоркьоб заман индал лъана полициялъулаз вачун ун вукIарзул цояв къватIиве виччан вукIин. Гьев ккола МахIачхъалаялдаса ХIамидов Руслан. «Эркенлъи» радиоялъе рес щвана гьесулугун бухьен гьабизе:\nХIамидов Руслан: «Цо кинабалиго литератураялъул бугоан гьез чIечIого цIехолеб, дица абунаха гьалейин дир рокъор ругел тIахьалилан. Гьезухъги балагьун жидехъго ругел сияхIазда дандеги ккун хал гьабуна гьез гьелъул. Хадуб абуна жида цадахъ вилъине колилан. Гьез дун вачана УБОпалъул анлъабилеб бутIаялде. Гьавги дол цояздаго аскIове спорталъул тадбирал тIоритIулеб рокъове вачине кколилан аублеб раг1ана цояс, амма дун вачун вачIарас абуна, кIваричIин, дирго кабинеталдеги вачун цIех-рех гьабилан гьасулилан.\nДун вачана кIиабилеб тIалаялде. Гьениб чанго батIиб суал кьуна дие, щай митингалде ун вукIарав, киназул рахъалда мун вугев абун, салафиявиш, суфиявищали гьикъулеб мех букIун батилаха гьезул гьеб. Гьелдаса хадуб рокъове виччана. Цин цогидалги жанир ругеб бакIалде витIизехъин вукIана, амма дагьаб хадуб гьелги рокъое риччазе ругин гьавги виччазе бегьулин абулеб рагIана гьез цоцазда. Амма жеги гьезул цониги чи къватIив виччанилан рагIичIоха».\nХутIаразул хIакъикъат кинаб ккарабали баян щвечIо нижехъе. ЦохIо МахIачхъалаялдаса гурелги полициялъулаз ккун руго жеги Гъизляралдасаги анлъго чи. Гьел ккола ГIумаров ГIумар, МухIамадов Билал, Закарьяев Заур, Закарьяев Тимур, ГIибаданов Расим, ХIасанов Мурад. ХIакъикъаталдаги митингалъул гIахьалчагIи хIисабалда ккурал чагIйищ гьел, яги цогидаб гIиллайищ букIарабали чIванкъотIун лъалеб гьечIилан абулеб буго тIадехун рехсарав Абакарица. Гъизляралдаса анлъго чи ккун ун вукIиналъул баян тасдикъ гьабулеб буго фейсбук сайталда блогераз тараб хъвай-хъвагIаялдаги.


(«Main Page» гьумералдасан гьаниб битӀана)\nГьабсагІаталде щвезегІан Википедиялда хъван буго 2320 макъала авар мацІалда.\nШаммат къо 14 МухІаррам 1441 гь.\nГьаб къоялъ — 14 Сентябрь\nАвар Википедиялда жакъа къоялда жаниб буго 2320 макъала, гьединлъидал дуе хъвазе бокьараб махъала гьаниб жанибги батизе бегьула. Цин макъала хъвалалде цебе дуца гьеб хъирще гьаб формаялда. Гьеб батичIони, дуе хъвазе бокьун бугеб макъалаялъул цІар хъвай гьаб гъоркьехун бугеб мухъалда жаниб ва хІадуре макъала.


«ГIакълу гьечIев гьавали гьаваялда хьвадула» » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nГIажалалда гъураб болъон гохIде бахунин абула магIарулаз. Нилъее щибха? Щиб лъугьун бугеб дагъистаниязе? Щай щибниги лъикIаб жого бихьулареб, квешаб гурони? Щай лъикIаб тIибитIизабулареб халкъалда гьоркьоб, квешаб гурони? Щиб мурадгун хIалтIулел чагIи гьал, лъикIалъейилан хъварабги квешалде буссинабун, таржамаги гьабун, зодобе рагIулеб хъуй бахъинабулел чагIи?\nЦо-кIиго анкьалъ цебе ПатIимат ГьитIиновалъ «Миллат» газеталда бахъана «ЛъикIалъул бицинин ццин чучиялъе» - илан абураб макъала. ГьанжелъагIан ялагьун чIана дун, цониги чияс таржамаги гьабун киназдаго рагIулеб ва бичIчIулеб хIалалъ хъван къватIибе бачIинародай гьеб макъалайилан. БачIинчIо! Бищун кIудияб шапакъаталъеги мустахIикъаб макъала букIана гьеб.\nГьеб макъалаялда хъван буго Шамил мухъалъул Гьандихъ росдал гIадамаз жидерго рукъзабазул къадалги риххун жанире цIцIан, нухал гIатIид гьарун ругилан!!! Гьаб гурищ киназдаго рагIизе кколеб лъикIаб хабар? Щай гьадинал жал тIоритIизаруларел дол, цо гьитIинабги гъалатI хIехьоларел,таржамачагIаз, ва халкъалда гьоркьоб тIибитIизабулареб???\nЦойги гьебго макъалаялда ПатIиматица хъвалеб буго гьебго Гьандихъ - росдал бегавулас тIубараб лъагIалица босичIого жиндирго харж буссинабун бугила росулъ ралел жамгIиял бакIазде ва лъагIалида жаниб цо моцIрое бачIунеб пенсия ва харж росдае гIаммал хIалтIаби гьаризе кьолеб бугин тIубараб жамагIаталъгойилан!!!\nГьаб хабаралдаса мустахIикъалищ рукIарал лъицаялиго ццин бахъараб мехалъ хъварал рагIаби гIаламалъухъе щвезаризе? Цоцазде рокьукълъи бижизаби гурони цойги щиб мурадха бугеб гьел чагIазул? Щай гьезухъ гIенеккулел ва гьезда хадур унел?\n«ТIекьадерил цо кIудияб хъизаналъул бетIерас тIаде босулеб буго чIахIиял, гIурал жиндирго ваяц-вацазул лъималазе дарсал лъезе. ЧIезабураб заманалда хъизаналъул кIудияс аскIосеб гIагарлъи ахIулеб буго жиндихъего. Гьениб лъолеб буго хасаб цо темаялдаса дарс. Дарсил экзамен босизе данделъулел руго иргадулазул рукъзабахъ. Дарсазул тема - исламалъул кьучI, чIахIиязда ва гIисиназда аскIоб цIунулеб адабгун тIалаб, рос-лъадуца цоцазул хIурмат цIуни, рокъоб гIицIго рахьдал мацIалда кIалъай. КIудияб кIваралъул, магIнаялъул иш буго гьеб нилъер заманаялъ. Цо бугони, иман-исламалъул бичIчIи щула гьаби, кIиабизе - умумузул лъикIал гIадатал малъи, лъабабизе -хъизан гъунки, рухIияб рахъалъ къуватаб лъунлъугьин» - илан хъвалеб буго гьеб макъалаялда. Киналго хъизамазда гьабуниги пайда гуреб жо букIинарин ккола гьадинал дарсазул. Щай щвезабулареб халкъалъухъе???\nГьале цойги нилъер заманалада чара гьечIого къваригIун бугеб гIадат. Гьабеха таржама,таржамачагIи!!!\n«Гьидерил ХIотода росулъги бижун буго, гьал ахирал соназ, гIадамазда гьоркьоб гьуинлъи цIикIкIинабулеб гIадат. Гьениб щибаб рузман сордоялъ киназго инкар гьабула телефоназдаса, киналгIаги гаджетаздаса. Гьел илбисазде руссун, гIагарлъи цуцадаса рикIкIалъулеб букIинги хIисабалде босун, хIотодисез ургъун буго «гьи(мугь)» кваназе гIагарлъи данделъулеб сордо.\nКьолбол кIудияс бахъула хасаб сияхI, гьеб сияхIалда рекъон иргадал белъун хIадурула тIагIамаб мугь, гьеб кваназеян гIагарлъиги ахIула. Узухъда, аслияб ханлъиялда «гьи» бугониги, цогидал миллиял кванил нигIматалги камуларо остолалда. Телефонал тун руссараб тепсиялда нахъа хабарги рекIее хIалхьи кьолеб букIинарищха. Росу бахъун къватIирехун, шагьаразда ругел хIотодисездеги бахун буго гьеб «лъикIаб унти».\nЯ Аллагь цо чи гьоркьов течIого, нилъеде киназдего бахаги гьеб «унти»!\n«Ахирал соназда жаниб, хасалил халатал сардаз, Къелдерил росабазул бегавулзаби ва гьезул вакилзаби щолел руго жидерго росабалъ ругел захIматалъул ветераназухъе, гIуцIулеб буго «цIадахъруссен». Харабаз бицунеб буго жидерго гIумруялъул, гIолилаз гьеб кинабго камераялдеги босун росдал архивалъе цIунулеб буго. Гьединго, ихдалил заманаялъ тIабигIаталда тIобитIулеб буго «харабазул къо». Жалго ветераназ тIаса бищулеб буго хIухьбахъи тIобитIизе бакIги» - йилан хъвалеб буго ГьитIиновалъ.\nБицеха гьалъулищ пайда кIудияб, яги, нуж гьадинал ниж додиналилан жамгIиял гьиназда къацандилел, цоцазе хIинкъаби кьолел рукIунел чагIазулищали.\nЯ Аллагь, гIакълу гьечIел данде чIвагеги, гIажал щварал цадахъ ккогеги!\nХ1уматияй Баху,гьеб макъалда сверухъ бугеб ах1и-х1ур щиб ч1ере,щай нуж гьел лъараг1азда баянал кьолел ругел,хъвана,бук1ана ана,дица гьеб бак1алда х1амзатил рахъ ккола,к1иго квер борхун,кколаро Баху т1аса лъугьаян гьаризе,гьагъал кукаязда цере,ях1 бук1ине цин,нилъерго чи ц1унизеги ккола,гьел лъараг1аз жидерго информ-алатазда хъвалеб хал гьабецин ,гьединаб миллатчилъиялъ буцараб жо дида г1урус миллатчаг1азулцин бихьуларо,гьел лъараг1азда цере гьардезег1ан ,гьез хъвалеб эо гьездаги,цогидаздаги бихьизабе,лъараг1 мац1 лъалел киг1ан бокьаниги ругелъул.


Шамилов: Хъачагъазул идараялде сверун буго Дагъистаналъул МВД\nВладимир Колокольцев ДУМаялъул данделъиялда, Москва, 17Окт2012\nШималияб Кавказалда изну гьечIого яргъидгIуцIаразде гъорлъе унев 350 чи чIван вуго къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз гьаб соналда жаниб. Гьедин бицана Россиялъул жанисел ишазул министерлъиялъул нухмалъулев Владимир Колокольцевас. Гьал къоязда ДУМаялда гьес кьолеб букlана 2014 соналъул тIоцересел моцIазда министерлъиялъ гьабураб хIалтIул хlасил. Министрасул рагIабазда рекъон, улкаялда криминалияб ахIвал-хIалги лъикIаб рахъалде хисулеб буго.\nШималияб Кавказалда чIваразда гъорлъ ратана терактал гьарурал ва гIуцIарал чагIиилан абуна Колокольцевас. «Жанисел ишазул министелъиялъги хIинкъигьечIолъиялъул федералияб хъулухъалъги терроралде дандекъеркьеялъул хIалтIи цадахъ гьабуна ва гьеб хIалтIуца лъикIал хIасилал кьуна», - илан абуна Колокольцевас ДУМаялда ва тIаде жубана рехсараб кIиго идараялъ цадахъ гьабулеб хIалтIи цIикIкIинабилин.\nТерроризмалъулгун экстремизмалъул профилактика гьабиялъул хIалтIи лъикIлъизабизе кколин рикIкIунеб буго министрас. Гьес абухъе, къануназул база хисизабизе ккола. Колокольцевас ракIалде щвезабуна ахирисел соназда жанисел ишазул министерлъиялъул хIаракаталдалъун Россиялъул парламенаталъ терроралде ва экстремизмалде дандечIараб федералияб 20 къанун къабул гьабунилан. «Гьел къануназ хIасиал кьуна, амма балагьараб мехалда бичIчIулеб буго къанунал жеги лъикIлъизаризе кколеблъи, гьел согIлъизаризе кколеблъи», - илан абуна министрас.\nТерроризмалъул ва экстремизмалъул хIакъалъулъ гьал къоязда бицулеб букIана хIинкъигьечIолъиялъул федералияб хъулухъалъул нухмалъулев Александр Бортниковасги. 20I4 соналъул тIоцересел моцIазда Шималияб Кавказалда изну гьечIого яргъид гIуцIаразде гъорлъе унев 350 чи чIванилан абуна Колокольцевас, амма Бортниковасул рагIабазда рекъон чIвана I30 чи. ФСБялъул нухмалъулесул рагIабазда рекъон, чIваразда гъорлъ ратана къукъабазул 2I цевехъан, низам цIунулез биххизабуна боевиказул I60 база ва блиндаж.\nШималияб Кавказалда бугеб ахIвал-хIалалъул гуребги бицине кколин абуна ФСБялъул нухмалъулес. Гьесул рагIабазда рекъон ахирисеб кIиго соналда жаниб халкъазда гьоркьосел экстремизмияб II ячейка Сибиралда тIатинабуна. «Гьел ячейкаби раккулел руго миграциялъул процессазе гIоло ва гьел процессалги къануназда рекъон унел гьечIо», - илан абуна Бортниковас. Гьес абуна экстремизмиял къукъаби Сибиралда жеги раккулел ругин ва гьел къукъабазде гъорлъе унел ругин гIемерисала гIолилал. Гьелдалъун, ФСБялъул нухмалъулес абухъе, экстремизмгун терроризмалъе профилактика гьабизе ккола Россиялъул шималияб бутIаялдаги.\nРоссиялъул жанисел ишазул министерлъиялъул нухмалъулев Колокольцевасул докладалде тIадруссинаго абизе ккола гьесул рагIабазда рекъон улкаялъул 60 регионалда криминалияб ахIвал-хIал лъикIаб рахъалде хисулеб буго. Гьел регионазда гъорлъе унеб буго Дагъистанги. «АхIвал-хIал хисизе кIвана полициялъул хIалтIиги лъикIлъизабун. Дисциплинаялъе кьолеб букIана кIудияб кIвар, гьединго статистикаялъе гIоло гьабулеб хIалтIиялъул система хвезабуна», - илан абуна министрас ва тIаде жубана полициялъул хIалтIуе гIадамаз лъикIаб къимат кьолеб бугин ва гьелъие нугIлъи гьабулеб бугин соцопросаз.\nГьединого Колокольцевас абуна полициялъул штат цIикIкIинабизе кколин, амма хIалтIизе рачIунел чагIи гIемер ратулел гьечIин. Гьес абухъе, полициялъул хIалтIухъаби гIолел гьечIо, мисалалъе, Кабардино-Балкариялда, Кубаналда, Дагъистаналда ва гь.ц. бакIаздаги. Полициялде хIалтIизе рачIунел чагIазда гьоркьорги ратулел руго хиянатчагIи илан абуна Колокольцевас ва тIаде жубана полиграф хIалтIизабулин гьединал чагIи ратизаризеян.\nРакIбацIцIадго хIалтIи гьабун бажарулелщинал чагIи нахъе рехулел ругин МВДялдасаилан рикIкIунеб буго полициялъул хIалтIухъабазул профцолъиялъул нухмалъулев Шамилов МухIамадица. Гьес абухъе, Дагъистаналъул жанисел ишазул министр МухIамад ГIабдурашидовас гIемер бицуна полициялъул хIалтIи лъикIлъизабизе кколин, амма жакъа къоялда министерлъиялда жаниб тIибитIун буго цIогьги, хъамалчилъиги, чIвай-хъвейги.\nШамилов МухIамад: «МВД бацIцIад гьабизе къваригIун батани, гьес гIинтIамизе ккола профцолъиялда ва профцолъиялда бугеб ришватчилъиялда дандечIараб комитеталда. Гьеб мехалда МВД бацIцIад гьабизе кIвезе буго гьесда. Нижеда гурони лъаларо доба жаниб бугеб жоги ишги.ХIакъикъатни жакъа гьадинаб буго: хIалтIи гьабизе кIолел, лъай бугел офицерал хIалтIудаса рехулел руго».\nХъачагъазул идаарялде сверун буго Дагъистаналъул МВДилан абуна Шамиловас ахиралда.\nТамихI гьабулеб буго МВД-ялъул хъулухъчагIазе\nРохьоре унезул къадар щай дагьлъулареб?


Рикъарал гендерил цояв эркен гьавуна - 18 Ноября 2012 - مدونة - Гимры\nГлавная » 2012 » Ноябрь » 18 » Рикъарал гендерил цояв эркен гьавуна\nРикъарал гендерил цояв эркен гьавуна\nМахIачхъалаялъул аэропорталдасан вачун арав Генуса лъабго гIолохъанчиясул цояв – МухIамадов АхIмад - виччан вачIана 16 ноябралъул сардилъ. Цебе бицун букIана Туркиялде роржине аэропорталде аралъуса низам цIунулезул гIадаб ретIел-хьиталъул , яргъид рорчарал гIадамаз рачун арал Сулейманов ГIалилги, МухIамадов Шамилилги, МухIамадов АхIмадилги хIакъалъулъ. Гьел эркен гьаричIого жидеца нух рагьизе гьечIилан гендерил туннелалда аскIор нухги къан чIун рукIана 16 ноябралда гьеб росдал гIадамалги.\nАэропорталда роржине чIарал гIадамазул хъвай-хъвагIай гьабулеб мехалда гьел лъабгоязул хъвай-хъвагIай гьабулеб букIун гьечIо компьютер хун бугинги абун. Амма цогидазул сияхI гьабулеб букIун буго. Гьедин ахиралделъагIан чIезарун руго гьел лъабалго. Цинги рачIун дол яргъид рорчарал чагIаз жидеда цадахъ рилълъине кколин нужилан гендерида абулелъул гьоркьоб рагIи бицине жуян йиго цо гIадан. Гьеб мехалда гьейги ун йиго доз цадахъ ячун.\nГенуса ГIабдулаев Сайпула (бицунеб буго АхIмадил хабаралде мугъчIвайги гьабун): «Цо рокъор жаниреги рехъерхъун, гьенирги руханила жал. Доб цояб рокъосан рагIулеб букIанила цо чIужугIаданалъул чIчIичIчIи. Дой аэропорталдасан ячун арай гIадан йикIун ятилаха гьей. Гьелдаса хадуб тIад жалги ххунила жидеда, скотчалъ квералги рухьанила. Гьединлъидал гьорон ругоан гьесул (АхIмадил) кверал. Сон Шамилхъалаялде рачинегIан нахъехун рухьун рукIанила кверал, тIад скотчги букIанила. Газель автомашина букIун батилила гъобин абулеб бугоха гъос – гьелда жанире, чIарбиде ранила жал. Манзилалъухъ балагьун, Каспийскалдаса МахIачхъалаялде рачун ратилин жалин кколеб бугила гъосда.\nЧIарбида регизарурал жидеда тIасан рилълъанхъулел дол чагIиги рукIанила. Гъеж-квер битIизабизе доре-анирехун руссиндал, ботIролъ малал ралаанила. Цинги ункътIалаяб минаялъуре рачанила жал. Жив (АхIмад) цояв рокъов вукIанила. Цогидаб рокъосан рагIулеб букIанила чIчIичIчIи.\nЩиб гъозие гьабулебали лъалеб букIинчIила. Рокъове жаниве вачIа-вачIарас каранлъ щиб, ботIролъ щиб малал чIвалаанила дуда дозул гьаракь рагIулеб бугебищилан. Бугин абунида жинца, кватIичIого дур ахIи доздаги рагIизе бугилан абунила доз. Жинда гьабураб жо щибалиги, жал сундуе гIоло ккуралалиги бицейин гьикъанила жиндица. Дуда кватIичIого лъалин щай ккуралалиян абунила гьез. Гьедин анила тIубараб къо.\nЦинги гIадамаз ахIи-хIур бахъинабидалгIаги батилаха (анире, Шамилхъалаялде рачунеллъиги лъалеб букIинчIила жидеда), автомашинаялъулв рекIинавунила жив. Бухьахъе бетIерги букIанила жиндир. Цинги жинда рагIанила цояс абулеб цо-кIиго литра бензиналъулги босейин, цо гранатаги гIелин гьасиеян (хIинкъизавизе батилаха). Дора нахъасан, ГьаракIунисан, ГьаркIасунисанищ ал рачаралалиха, цIакъ ракI лъикI букIинчIин жиндиран абуна гьес, щайгурелъул гьенир ХарачIиса гIебедеги жоги гIемер ратун рукIанаха чIварал, рухIарал чагIи».\nГьедин гьабулеб букIин бихьидал цIакъго къваригIел букIун гурони МахIачхъалаялде, яги росулъа цоги бакIалде къватIире ине хIинкъулел ругин жалин бицана гендерица ЭР-ялъе.\nДол гIолохъабазда гьединго гьикъулеб букIун буго нужеда ХIажидадаев Ибрагьим лъалевищиланги. Гьев рикIкIуна Дагъистаналъул амирлъун.\nМухIамадов АхIмадго гIадин Сулейманов ГIалиги МухIамадов Шамильги эркен гьаричIони, 16 ноябралдаго гIадин цIидасан нух къазе рахъинилан чIун рукIана гендерил цо-цо гIадамал. Амма цодагьаб кIудияб гIелалъул чагIазда лъикIаблъун бихьулеб бугоан нухлулазе къварилъи гьабичIого, МахIачхъалаялде аслияб майданалде рахъине.\nГьединго 16 ноябралда нух къан чIун рукIарал генал тIатинарулел ругин низам цIунулезин абурал баяналги руго.\nАвтор: Зульфия Хlажиева; Босараб бакl: Радио Эркенлъи\nПросмотров: 285 | Добавил: gimrinec | Рейтинг: 0.0/0


Цоцада пикраби лълъурлъузе гьарун, гьелдаса пирхараб канлъухъе рилълъа\nПонедельник, дек 30 2019\n16 декабралда «ХIакъи-къаталъул» редакциялда данделъун рукIарал интеллигенциялъул вакилзабазда гьоркьов мацI батIияв чи гIицIго информациялъул, бухьеналъул ва массовиял коммуникациязул министр Сергей Снегирёв гурони вукIинчIо. ХутIарал рукIана батIи-батIияб хъулухъалда ругел ялъуни батIи-батIияб гьунаралъул бетIергьабилъун кколел магIарулал.\nМасала, промышленносталъулгун энергетикаялъул министр Сайгидпаша ГIумаханов, академик Шамил ГIалиев, халкъазда гьоркьосеб Шамилил фондалъул нухмалъулев ГIалиасхIаб Хархачаев, медицинаялъул гIелмабазул доктор АхIмад ГIазизов, Авартеатралъул директор МухIамадрасул МухIамадрасулов, филологиял гIелмабазул доктор МухIамад МухIамадов, композитор Каримула ГIабдулаев, тарихчи ГIалибег Хъазамбиев, педагог ва жамгIияв хIаракатчи Шамил МухIидинов, шагIирзаби – Залму Батирова, ТубхIат Зургьалова, жамгIиял хIаракатчагIи - МухIамад Шамилов, МухIамад Къебедов, Гъайирби Гъайирбиев ва цогидалги.\nМиллияб басмаялда дандчIвалел цо-цо суалазул бицун, байбихьуда кIалъана министр С. Снегирёв.\nХадуб Сайгидпаша ГIумахановас бицана гьеб дандеруссиналъе гIиллалъун ккараб цо хIужа бугила, федералияб централъ Дагъистаналъе кьолеб бугеб грант (1, 2 млрд гъурущ) сунда тIад харж гьабилебали дандбай.\nЦояз абуна магIарухъ росаби чIунтиларедухъ гьарулел хIалтIабазде буссинабизе бегьилин гьеб, цогидазда лъикIаблъун бихьана рахьдал мацIал цIуниялда, лъай камил гьабиялда тIад харж гьабизе. РукIана цогидалги пикраби.\nГьединлъидал Сайгидпаша ГIу-махановас абуна рачIайин нилъеца щивасул гьел пикраби къалмиде росулеб хасаб комиссия гIуцIизе, цинги гьелъул хIасил республикаялъул тIалъиялда цебе лъезе.\nИсана декабралда гьес лъазабуна жиндие гIелмуялда тIадчIезе заман гIолеб гьечIин, гьединлъидал автономиялъул нухмалъулевлъун цогидав тани бокьилаанин.\n«Дагъистан» журналалъул бе-\nтIерав редактор МухIамад Бисав-гIалиевас абуна кIвар бугел темабазда тIасан батIи-батIиял проектал ургъани лъикI букIинин автономиялъ. Масала, магIарул росабазул, некIсиял кучIдузул, тIахьазул проектал.\nМажлисалда вукIана Туркиялдаса гьоболги – гIурусазулгун кавказиязул рагъ лъугIун хадур Дагъистаналдаса гочарал магIарулазул наслуялъул чи МухIамад (Мехмет) Айдемир.\nГьесулги дора гIумру гьабулел кавказиязулги квербакъиялдалъун санайилго фестивалал, умумузул гIадатал рихьизарулел дандеруссинал тIоритIула Туркиялда.\nСайгидпаша ГIумахановас бицана кватIичIого Туркиялда тезе ругила Шамилил фондалъулги магIарулазул миллиябгун маданияб автономиялъулги вакилзаби. Яловаялда базе буго Дагъистаналъул культурияб центрги. Шагьаралъул нухмалъиялъ гьелъие ракьги бихьизабун буго.\nГьединго хIадурун буго Стамбулалда лъезе Шамил-имамасул бюстги.\nМухIамад Айдемирица бицана гьабсагIаталда Дагъистаналде вачIиналъе гIиллаги. ДГУялъулги Яловаялъул университеталъулги къотIи ккун буго кIиябго рахъалъул гIолилал цIализе цоцахъе ритIизе. Хасго магIарул мацI къваригIун бугин жидее жидерго лъималазда лъазеян абуна гьес. Жинцагоги мадар гьабулеб бугоан гьеб бицине. Амма жиндир васасда гьеб лъаларила. Гьеб мехалда гIурус мацIалъ Сайгидпаша ГIумахановас махсара гьабуна инсуда аскIов эхетарав МухIамадил васасе - бихьулищин, Гъази, гIурус гуреб, магIарул лъазабизе кколеб букIун бугин дуцагиян.\nЧанго соналъ цебе магIарулайги ячун саламатаб бертинги гьабун букIана гьесие Хасавюрталда.\nЧагучиевасгун Халидовас гьаризе ругел съездазул хIакъалъулъ\nМагIарул интеллигенция данделъараб гьеб мажлисалда кIалъазе рагIи щвара-щварас рорхулел рукIана жидерго рекIеда хIунсулел суалал.\nМасала, жамгIияв хIаракатчи, закон цIунулел идарабазулги прокуратураялъулги хIалтIухъабазул проф-союзалъул нухмалъулев МухIамад Шамиловас бицана гIалимчи, Кавказалъул халкъазул сюзалъул миллияб советалъул председатель МухIамад Чагучиевас съезд тIобитIизе бугин кватIичIого, нилъеца гьениб гIахьаллъиги гьабизе ккелилан.\nТIадежоялъе, гьелдаго релълъараб съезд гьабизе хIадурулев вугин жамгIияв хIаракатчи Деньга Халидовгиян тIаде жубана цогидаз.\nГьединалги гьелда релълъаралги суалал дандразе магIарулазул миллиябгун маданияб автономиялда цебе гIуцIиялъул комитет яги совет гIуцIизе кколин абуна «ХIакъикъат» газеталъул бетIерав редакторасул ишал тIуразарулев ГIумахан ГIумахановас. Цинги гьелъ къотIилила хIукмуги.\nМагIарулал цолъиялъе «ХIакъи-къат» газеталъ тIамизе байбихьараб тIоцебесеб галиялъул бицана газеталъул бетIерав редакторасул заместитель Пайзула Пайзулаевас. Щибаб номералда гIадин кьолел руго жидерго мацIалда кIалъалел росабазул маданият бихьизабулел гьурмал.\n- Гьединго, лъаялъул рахъалъ тарихчи вукIиналъ, гьелъулги абила дица: гьагъал, нилъер тарихалде\nтударулел чагIаздаги бадибе рагIи абизе ккела. ГIарцухъ тIахьалги\nриччан, бокьа-бокьарал жал хъвалел руго. Масала, Надир-шагь щущахъ виххизавиялда магIарулазул цевехъанлъун тумав МуртазагIали вихьизавун хъван буго цо магIарул тарихчияс. ГьанжегIагар имам Шамил какунги хъван буго цояс макъала, - ян кIалъана Пайзула Пайзулаев.\nХадуб хабар ккана рахьдал мацIазде гьарулел гьужумазул хIакъалъулъ. Гьелда тIасан автономиялъул цIияв нухмалъулев МухIамад МухIамадовас абуна:\n- ГIурус мацI рихарал чагIи нилъ гуро, гьеб нилъее хIажат буго гьавагIанги. Амма нилъерго мацIги гIадат-гIамалги нахъе цун, цогидаб мацI бицин рекъараблъун бихьуларо. Нилъер миллаталда цебечIараб масъала буго гъунки, цолъи. Нилъ гъункизе, цолъизе ккун руго - чиядехун кьал ахIизе гурелха, нилъерго гIадат-гIамал цIунизе. Ахираб заманалда нилъ бечелъиялда хадур ун, дагьал рикIкIалъун, ратIалъун руго цоцаздаса.\nГIемер суалал руго кIвар кьезе ккарал. Масала, магIарул росаби чIунтулел руго. ХIукуматалъул кумек гьечIони, цIакъ захIмалъила гьел цIунизе. Щибниги шартIал гьечIел бакIазда гIумру гьабун чIаян чиясда абуни, жиндир мадугьал гочараб мехалда жив бегьуларищ гьениса гочинеян жаваб кьезе рес буго гьес. Амма магIарухъ росаби цIуничIони, гьаниб, гIатIиракьалда нилъерго мацIги цIарги тIагIуна.\nНилъер умумуз нахъе тарал пирамидаби гьечIо, кутакаб рикъзи гуро. Амма буго рухIияб бечелъи. ТIубанго лъугIун-тIагIун иналде гьелде кIвар кьезе къваригIун буго. БукIине кколедухъ къимат кьолеб гьечIо журналистал ратаниги, хъвадарухъаби-шагIирзаби ратаниги, гьездеги. Спорталде руссун руго киналго, гьезда бергьенлъи баркизе дандчIвазе ине гIедегIула. ГIалимчиясда дандчIвазе киданиги унаро. Лъай гьечIони, миллат букIине гьечIо, - ян.\nГьеб пикруялъул рахъги ккун, академик Шамил ГIалиевасда лъикIаблъун бихьулеб бугоан «МагIарул классикияб кочIол сордо» тIобитIизе.\nДанделъиялдаса хадуб гьес «ХIакъикъаталъе» баян гьабуна нилъее умумуздасан щварал жал ругила хвалченги кечIги. Амма гьабсагIаталда нилъее хвалчен къваригIинарила, кечIалъин абуни данде гьаризе бегьулила.\nМажлисалъул хIасил гьабулеб гIадаб кIалъай букIана жамгIияв хIаракатчи Шамил МухIидиновасул.Гьес ракIалде щвезаруна ЦIадаса ХIамзатил мухъал:\n- Дида кколаха тIубараб поэмаялъулгIанасеб магIна бугин гьезулъилан. Амма гьел лълъурлъудизарилалде цере жалго гьел пикрабиги рукIине ккела гIакъилал, кьучIал, нилъее хIажатал. Гурони, гьездалъун пири пирхуларо.\nГьединлъидал нилъеца баян гьабизе ккола щиб нилъее къваригIун бугебали. Гьеб лъазе ккани, щивав чи вукIине ккола рекIедаса рекIеде кьоги лъун, гьуинлъиялда, вацлъиялда. Гьедин букIине ккани, нилъ Аллагьасе гIоло цоцаздаса тIаса лъугьинеги ккола, - ян абуна Шамил МухIидиновас.\nМагIарул мацI лъугIун-тIагIун иналда бугеб хIинкъиялъул бицунаго, МухIидиновас мисалалъе бачана «ЦIадаса ХIамзатги, Расулги, Фазуги жанир рахъараб, поэзиялъул Макка гIадинаб Хунзахъ мухъ». Ясли-ахаздаса байбихьун гьенибгицин гIурус мацI бицин модаялде бачIун бугеб мехалда, цогидалъул бицун пайда щибин кIалъана гьев.\nДругие материалы в этой категории: « Цоцада пикраби лълъурлъузе гьарун, гьелдаса пирхараб канлъухъе рилълъа!\tГазеталъул тарих ва жакъасеб къо »\n00:21, 09 июля 2020, 7\n16:52, 08 июля 2020, 153\n16:23, 08 июля 2020, 66\n15:36, 08 июля 2020, 68\n15:27, 08 июля 2020, 78\n14:57, 08 июля 2020, 74\n14:51, 08 июля 2020, 70\n14:26, 08 июля 2020, 38\n14:04, 08 июля 2020, 78\n14:00, 08 июля 2020, 76\n13:28, 08 июля 2020, 79\n12:25, 08 июля 2020, 83\n11:53, 08 июля 2020, 23


Европаялъул цолъи - Howling Pixel\nБе́лген (нидерл. België, МФА: [ˈbɛlɣijə]; фр. Belgique, нем. Belgien), тІубараб официалияб куц — Ханлъи Бе́льгия (нидерл. Koninkrijk België, фр. Royaume de Belgique, нем. Königreich Belgien) — БакътІерхьул Европаялда бугеб пачалихъ, ЕЦалъул, ЦМГІялъул ва НАТОялъул гІахьалчи-пачалихъ. Ракь — 30 528 км², халкъалъул къадар — 11,24 млн чи. Тахшагьар — Брюссель.\nНидерла́ндал (нидерл. Nederland [ˈneːdərlɑnt], нидерландаз абулеб куц ) — пачалихъ, бакътІерхьулевропаялъул бутІаялдасан ва Кариб ралъдалъ ругел Бонайре, Синт-Эстатиус ва Саба чІинкІиллъабаздасан данде гьабун бугеб. БакътІерхьул Европаялда гьелъул ракьал чурула Шималияб ралъдаца (ралъдал мухъалъул халалъи — 451 км) ва гIорхъи гIахьал гьабула Алманиялъ (577 км) ва Бельгиялъ (450 км). Жодое хассаб статус бугел (жодоцаго нухмалъи гьабулеб пачалихъияб гІуцІи) Аруба, Кюрасао ва Синт-Мартен чIинкIиллъабигун цадахъ, Нидерландал уна Нидерландазул Ханлъиялда гъорлъе (нидерл. Koninkrijk der Nederlanden). Ханлъиялъул гІахьалчагІазда гьоркьоб бугеб балагьи низамалда ккезабула Нидерландазул Ханлъиялъул къотІи-къаялъ, жиб хъвараб 1954 соналда.\nФинля́ндия (фин ва швед мацІазда пачалихъалъул цІар абулеб куц фин Suomi, швед. Finland; официалияб куцалда Финля́ндиялъул Жумгьурият, фин Suomen tasavalta, швед. Republiken Finland) — Европаялъул шималияб рахъалда бугеб пачалихъ. 2015 соналъул рикІкІеналда рекъон халкъалъул къадар бахуна гІага-шагарго о 5 479 800 чиясде, ракь — 338 430,53 км². Гьеб бачІуна нусиялда анцІила лъабабилеб бакІалде халхъалъул цІикІкІеналъул рахъалъ ва лъабкъоялда ункъабилеб бакІалде ракьалъул кІодолъиялъул рахъалъ, дунялалдаго.