Хъвараб къо: 2020-05-18 Автор: Хайрула Хайрулаев Балагьана: 195\nМухIаммадов АхIмад-ХIажи МухIаммад-Назирович гьавуна Гумбет районалъул ЧIиркъатIа росулъ 1966 соналъул 26 февраль моцIалъ. Гьавураб мехалъ эбел-инсуца гьесде лъун букIана жидер тухумалда цIар рагIарав, Шамил имамасул мурид Салатгирейил цIар. Жеги гьитIинго рукIаго ритIана инсуца гьевги гьесул кIудияв вацги Къуръан цIализе Таибат абурай гIадамалъухъе.\nХадусала гьелъул хIурмат гьабун гьелъул цIарги лъуна гьес жиндирго ясалда. ГьитIинаб мехалдасаго букIана исламалде рокьи, гьеб бижизабун батизеги бегьула гьесул эбелалъул эбелъул эменги МалахIмайил МухIаммад гьесулго хъизан Агалдиги рукIун руго ЧIиркъатIа Инхоса ГIабдулхIамид афандиясухъа тIарикъат босарал чагIи росулъго, лъабабилев росдал дибир Ордашги чамалиго саналъ росдае дибирлъи гьабурав.\nЦогидаб рахъалъан гьев рахIимагьулЛагьасул инсул рахъалъан чIахIиял умумул рукIун руго бергьарал гIалимзаби. Гьез рахъарал тIахьазул цIакъ дагьаб къадар гурони щвечIо гьесухъе, рокъор жанир ракьулъ рукъараб бакIалде тIаде ккун хутIарал турун ратанин ракI бакъван вукIунаан рахIимагьулЛагь. Гьел тIахьазул хIакъикъатги буго гьадинаб: Салатгирейил кIудияв эмен рагъда тIагIана. Рагъде витIун унаго гьес хъизамалда абула нилъер тухумалда цIаларав чи лъугьани, гьел тIахьал гьесухъе кьеян. Гьесда цIарги букIана МухIаммад гьесул эменги вукIана МухIаммад кIудияв цIаларав гIалим, гьес абулеб букIун буго чан вас гьавунаниги МухIаммадан лъезе бугин цIаран гьебги кколеб гьечIищ хирияв Аварагасде (с. гI. в.) бугеб рокьиялъе гIаламатлъун.\nГьел тIахьал ракьулъ рукъиялье сабаб ккана большевиказул заманалда кинабниги гIелмуялъул тIехь гьез тIагIине гьабулеб букIиналъ. Салатгирей цIалулеб заманалда гьесул кIудияй эбелалъ бицуна гьадинаб рокъоб маххул гъамасалда жаниб тIахьал рукине кколин ракьулъ рукъарал. Гьедин тIаде раккидал, гьениса кодор росизе бегьулел жал щвана бищун тIад бугеб цо гъат, хутIарал квер хъварабго тIутIун унел рукIана, гьединлъидал гьенирго тезе ккана пайда босизе кIолеб хIал батичIого.\nГIилму цIализе живго иналъул бицунаго рахIимагьулЛагьас бицунаан 1980 соналъ къиямасеб къо чIезе бугин хабар букIунаанила, гьанже жив вукIанила кисандайин гIилму цIализе щвела къиямасеб къо чIани мутагIиллъун хвезе вукIине. Гьеб заманалъ ЧIиркъатIаса гIилму цIализе къватIиве ун вукIана Сайгитасул МухIаммаднаби гьев цIалула вукIин гурони кив вугевалиги лъалароан. Дица гIемер зигардун эмен витIана МухIаммаднабил инсуда аскIове гьев кив вугевалиги цIехон цIализе щвезавейин дун, гурого живго къватIив вахъине вугин абун.\nГьедин эменги гьениве витIун цIех-рехги гьабун рукIаго, Доргъоли абураб бакIалда мегъги цIунун рукIана эбел-эмен, бакъани гIужалъ гьениса вачIунев чиясда рахараб жо гIадин тIаде вачIана МухIаммаднабиги цоги чиги хъваш-баш гьабун лъана МухIаммаднабил мугIаллим Асвад ГIабдуллагь росулъе къуръаби ричизе рачIунел чагIи. Гьев Асвад ГIабдулЛагьица гьикъула Салатгирейида ГIабдулкарим абулев чи лъалищан, лъалев ватани жив гьесул дове вачейин. Гьеб сордоялъ гьесухъеги щун хадув рокъовеги вачун гьоболлъиги гьабун гьениб Асвад ГIабдуллагьица адресги кьун тола Салатгирей.\nНахъияб къоялъ гьелги нуха регIун лъабго къоялдасан уна Хасавюрталде гIилму цIализе. Гьев вукIуна микьго класс лъугIарав чи, жеги эхевехун щвечIев жиндихъго бугеб адресалда рекъон цIех-рех гьабун щола Асвад ГIабдуллагьил рокъове. Гьениб МухIаммаднабигун цадахъ жедеца банила 7-8 - го моцI.\nХадуб КГБ - ялъулаз течIогон жедер гьеб мадрасаги биххун Ингишдерил хъутаналда Салатгирейил инсул МухIаммад-Назирил гьоболасул анир рукIанила цо моцIалъ. Гьениве жедее балъго дарс лъезе вачунаан Абавил вас ИсмагIил. Хасавюрталда букIана гIелму цIалулеб бакI Абавил рахIимагьулЛагьасул рокъобги гьенивги вукIана Салатгирей гIелму цIалулев.\nГьоркьо-гьоркьоб росулъе руссараб мехалъги, заман гIадада биччачIого дарс данд базе МухIаммаднабихъе унаан жиндие дарс цIаличIого къо биччазе бокьун гьечIинги абун. 7-8 моцI МухIаммаднабигун цадахъги байдал мадраса КГБ-ялъ биххизабуна МухIаммаднабиги армиялде ана.\nГьав ккана Кизилюрталде МелъелтIаса Рапигъулагьил ХIажи абурав чиясул рокъове, гьев вукIана цIоко-тIомазул бича-хиси гьабулев чи. Щибаб къоялъ йихьулаан дида эбелалъул яц Меседо-ян бицунаан рахIимагьулЛагьас, дун вугев бакIалда цеесан хIалтIуде уней, кIалъазе ресги гьечIеб, гъолдаги цIалула вукIин гурони кив вугевали лъалареб. Кутакалда захIматаб заманалда цIалана гьев рахIимагьулЛагьас гIилму, мацI кьун хал гьабизе чи вачIунев вугони, бокьахъе гочине кколеб цIалулеб бакI лъангутIиялъе гIолон.\nГьеб заманалда тIоцIеве тIарикъаталъул нухаве Салатгирей рахIимагьулЛагь Нечаевкаялдаса Меселасул МухIаммадил тарбияталде гъоркье лъугьана. Гьесул баракаталъ росулъа гIемерав чи лъугьана тIарикъаталде, Нечаявкалдаса КIудиявги накълолъун хадув, гьесул ишаралдалъун гьев рахIимагьулЛагь уна ЧIикIаса СагIид Афандиясухъе (къ.с.). Гьелдаса хадув Кизилюрталда мадрасаги биххун дагьаб заманаялъ росолъа гIебеде вукIарав Салатгирей уна Буйнакскаялде. Гьенив инсул яцалъул анив рещтIун вукIаго жинца цIеханила гьелда гьанир нужер анир гьечIищин гIилму цIалулеб гьеб малъулел чагIийин.\nГьелъ жиндир лъай хъвай гьабунила Хизри абурав чиясулгун, гьесда цеве цодагьаб мехалъги цIалун, жинца гьев Хизрида гьикъанила жинда рагIанин гьанив шагьаралда вугин СагIдухIажиясул МухIаммад абурав устар, гьев дуда лъалищин. Лъалин абунила гьес жинца метер досдаги цIехон дос изну кьуни вачинин мун гьев вихьизеян. Гьев СагIдухIажиясул МухIаммадихъ (къ.с.) жиндир рокьи ккун букIанила, гIемер Асвад ГIабдулЛагьица бициналь гьесул хIакъальулъ гьев жеги вихьилелдего абун бицунаан рахIимагьулЛагьас.\nГьеб сордоялъги рогьинегIан кьижичIила жив гьев вихьизе вугеб гIишкъул кутакалъ. Радал вачIанила Хизри черхги чурейин цIияб ретIелги ретIейин КIудиясухъе рилъине ругинги абун, щванилаха кIудиясухъе цевего лъалев вукIарав чиясда гIадин хурхун къвал банила КIудияс жинда. Гьеб къоялдаса хадуб щибаб рузман къоялъ дун чIчIолаан цо хассаб бакIалда гьев КъутIбу вихьизе.\nГьедин цо рузман къоялъ гьевги вихьуларого рахIат хун вукIарав дида битIун нахъа чIчIун ватана гьев, къуддиса сирругьуль гIазиз, СагIдухIажиясул МухIаммад. Цинги гьес дида абуна рилъайин цо заправка гьабизе рилъине ругин рокъоре. Гьесухъе рокъореги щун кваназеги гьавун сайигъат-саламги кьун нухав регIана дун гьев мубаракас.\nГьелдаса хадуб СагIадухIажиясул МухIаммадил амруялдалъун Салатгирей гIилму цIализе Сиддикъил ГIалихIажи рахIимагьулЛагьасда цеве ккана. ГIали ХIажи рахIимагьулЛагьасул рукъ мутагIилзабазул цIунги букIун Бакълъухъа СагIадухIажиясул МухIаммад афандияс жиндирго рокъоб мангиги лъун Салатгирее бакIги хIадурана. Бакълъухъа кIудияс абулаанила мутагIилзабазда гьоркьов бищун тадбир бугевги мухIканавги кьучIавги Салатгирей вугин. Гьесде АхIмадин цIар хисаравги СагIадухIажиясул МухIаммад афанди вуго.\nГьев Салатгирей вукIун вуго АхIул гохIда жив шагьидлъарав Шамил имамасул мурид. Салатгирейил эбелалъул кIудияв инсул эбелалъул вацгIал. Гьесул жеги кIиго вацги вукIун вуго ХIажигIалиги Гунащги. Имамас гьев лъабавго ваццасе Риккила абулеб ЧIекъдерил колода ракьги кьун букIун буго гьез рагъда бихьизабураб бахIарчилъиялъухъ.\nГьев лъабавгоги ахIул гохIда шагьидлъун руго (Салатгирейги, ХIажигIалиги, Гунащги) гьезул бицунги хIал хьолароан рахIимагьулЛагьасул. Имамасде бугеб рокьиялъ АхIмад ХIажияс росулъ имамасул хIурматалда мажлисал гьаруна чанго соналъ, инша АЛЛАГЬ хадурккунги гьарила.\nЩибаб цIияб тIехь цIалулелъул СагIадухIажиясул МухIммадилгун данд бан гьес байбихьи гьабун цIалулаан.\nГIалихIажиясги абулаан кутакалда тадбир бугев цIалулеб жо мухIкан гьабулев чи вукIанин АхIмад. Цоги ГIалихIажияс абулаан ЧIиркъатIаса АхIмад гIадин грамматика, нахIви лъалев мутагIил жинда цеве ккечIин. Щибаб хъвараб тIехь (гьеб заманалъ тIахьал гьанжегIадин гьарзаго рукIинчIелъул) гьес киналго дарс лъолел тIахьал квералъ хъвалаан, хассго ХIасан Устарасул тIахьал Талхисс, Буруж, гьел тIахьал гьабсагIат рокъорги руго гьединго квералъ хъвараб «Кашифату сажа» гьединго грамматикаялъул «Уну музаж» тIахьалги.\nХатIги букIана гIорхъолъа ун берцинаб тIаде балагьун рукIине бокьулеб, тажвид махражги букIана гIарабиясулалдаса берцинаб гьелъие нугIлъи гьабурал бергьарал Тажвидалъул гIалимзаби, цо ХасмухIамад-хIажи гIеларищ нугIлъиялъе гьесул къираъаталъе.\nБидаятуль гьидаят абураб тIехьалъул цо бутIа ЧIикIаса СагIид афандиясда цебеги цIалана гьес, гьеб тIехь тIобанго рекIехъеги лъалаан АхIмад ХIажиясда, жиндирго мутагIилзабиги гьеб тIехь рекIехъе лъазабизе тIамулаан рахIимагьулЛагьас. Армиялде хъулухъ гьабизе инегIан АхIмад цIалана Сиддикъил ГIалихIажиясул рокъов.\n1986 соналъ армиялда вукIагоги гьесул гьоркьоблъи къотIичIо кIудияв къутIбу СагIадухIажиясул МухIамадилгун. КIудияс гьесухъе хъварал кагътал гьабсагIатги руго рахIимагьулЛагьасул рокъор. Гьесда цадахъ рукIаразул цояс бицана радал тревога кьелалде сагIаталъ цевеги вахъун какги бан жиндирго аврадалги гьарун хIадурун чIун вукIунаанила рахIимагьулЛагь. Армиялдаса вачIинаго, тIоцеве, жеги рокъове эбел-инсухъецин щвечIого, гьев уна СагIдухIажиясул МухIамадихъе.\nТIоцебесеб гьес жиндие кьураб суал букIанин абулаан рахIимагьулЛагьас Как хутIанищин?-абун. ЦIалиги гьоркьоб хутIун витIарав вукIаралъул гьев армиялде. Къуддиса сирругьу Бакълъухъа КIудияс жинда абунила: Щиб гьабизейин гьанже дуда ракIалда бугеб, хIалтIизейищин, цIализейищин, хъизан гьабизейищин. Жинца гьесда абунила цIалиялде вусине бокьун букIанин. Цинги гьес жинда абунила хех жанивейин (ГIалихIажиясул гъове Сидикъил).\nАрмиялда хъулухъги тIубан росулъа гIебеде дагьаб замана бана гьас, кинго рахIат букIинчIо, жанисан ракIалъ гIилму цIализе ахIулев вукIана. Нафсалъ дагьалъги чIаян ахIулеб букIанила. Гьедин вукIаго цо къоялъ Шурав (Буйнакск) базаралда цеве данд чIванила рахIимагьулЛагь ГIали ХIажияв гьес абунила Ала бабаги (ГIали ХIажиясул эбел) йикIанин мун вихьизе бокьун, дур чIумалги ругин гъолъухъ цIунун, гъол росизе гъове вилъаян.\nГIали ХIажиясул минаялде жанибехун хIетIе бегьарабго кинабго кIочонги тун цIидасан гIилмуялде вусине ракIалде кканила. Армиялдаса хадуб, гIилму цIализе араб мехалъ, ГIали ХIажиясул гъора мутагIилзабиги гIемерлъун СагIаду ХIажиясул МухIаммадица АхIмад витIула Бакълъухъа МухIаммадрашид абурав вацIцIадав варагI такъва бугев муъминчиясул рокъове. Гьенирги рукIана гIилму цIалулел 10-15 мутагIил.\nМухIммадрашидицаги абулаан мутагIилзабазда гьоркьо чIара-кьарав бихьинаб гIамал хасияталъул мутагIил вукIанин АхIмад. Жиндирго васги, Шамил абурав, МухIаммадрашидица 2-соналъ хадусан АхIмад ХIажиясда цеве цIализе витIула ЧIиркъатIе, гьевгун цадахъ гьесухъ цIалула вукIана Унсоколоса ГIабдулмаджидил вас МухIаммадги. МухIаммадрашидил рокъов вукIаго АхIмад радакье вахъун унев вукIана Сиддикъил ГIали ХIажиясул рокъове жиндиего дарс босизе, хадусан МухIаммадрашидил рокъор ругел мутагIилзабазе жинцагоги лъолаан дарсал.\nСагIадухIажиясул МухIаммадица, къуддиса сирругьияс, абулаанила ножодаса талихI бугел чагIиго ратиларин, нуж радакье рахъун дарс босизе унел ругин, гъора радакье рахъун кепказе гIоло нух лъухьулел чагIилъун ратаралани щибин гьабилеб букIараб. Дагъистаналда гьабсагIат ругел чIахIиял гIалимзабазда цадахъ вукIана АхIмад цIалулев: КIудиясул ГIабдулагь, КIикIуниса ГIали, МутагIилов Магьди, Абидов Магьди, Унсоколоса МухIаммадзагьид, Кьохъа Сулайман гьел гурелги гIемерал цогидалги.\n1991 соналъ хъизан гьабун хадуса цодагьаб заманаялъ КIикIуниса ГIалихIажигун цадахъ цIалана Хъвартихьуниб кIудияв гIалимчи АхIмадил МухIаммадида цевеги. Гьел гIалимзабигун цадахъ, Сидикъил ГIалил гъове дарс босизе вачIунаан КъолецIмаса ГIали-афанди, АхIмад ХIажияс бицунаан рахIимагьулЛагьас, гьев жиндир даража тIадегIанлъаяв ГIали-афандиясе, Талхисуль магIариф абураб ХIасан устарасул тIехь цIализе щун букIанин жиндие.\nСовет хIукумат биххун хадуса, дин биччараб заманалъ росдал жамагIаталъул гIадамаз, гьев тIалаб гьавула росулъе дибирлъи гьабизе, амма АхIмадица гьеб жамагIаталъул гьари къабул гьабуларо. ЧIиркъатIаса Маил АхIмад абурав чи вукIана СагIду ХIажиясул МухIамадил мадугьалихъ чIей гьабун гьеб заманалъ Буйнакскалда. Кинниги гьесул чIахIиял чагIазде бугеб рокьиги лъан, жамагIаталъул рахъалъан, гьев чияс гьарула Бакълъухъа КIудиясда, гьев жидее росулъ кутакалда хIажат вугин. Гьедин гьесул тасарруфалдалъун витIула гьев ЧIиркъатIа росдал имамлъун.\nГьев дибирлъун толеб къоялъ, гьесул эмен МухIаммад-Назир жамагIаталда цевеги вахъун, ракI бекун гIодилагун абула тогейин жиндир вас дибирлъун абун. 1990 соналъ байбихьула ЧIиркъатIа росдае имамлъи гьабизе АхIмад ХIажияс. Бугъатазулгун ккарабги цоги гьабулеб толеб хIалтIиги СагIид Афандиясулгунги Болъихъа Бадрудин афандиясулгунги данд бан гьабулаан. СагIид Афандияс гьесда абулаан Сталинил заманалъул васин. Гьесул динул исламалде букIараб гъираталъул кутак бихьиялъе гIолон. СагIид Афанди накълулъун хадуб, ЧIикIаб росулъ рузманалда кIалъай гьабулаго АхIмадица абуна: «Эмен хирияв гьечIев чи нилъер вукIунароха, дица дир эбел-эменги лъималги кьолаан СагIид Афандиясе гIолон. Жиндирго гьитIинав васасдеги гьев СагIид Афандиясул цIар лъун буго рахIимагьулЛагьас.\nГьев гьитIинав СагIидги гьавун КIудиясухъе щведал АхIмад ХIажияс абуна СагIид Афандиясда дур цIар лъезе бокъун букIанин абун. ВалЛагь бегьилинха дир вас, дидасаги лъикIав лъугьаги-ян абуна. Цо нухалда гьитIинай яц ХIабизатги эбелги рачун ЧIикIаре КIудиясухъе щведал, гьеб сордоялъ СагIид Афандияс жиндие къваригIун вугин абун жиндихъго сордо бан чIчIезе гьавуна.\nГьелъул хIакъалъулъги бицунаан рахIимагьулЛагьас, жив адаб гьечIев чиниги вукIун ватилилаха гъос абурабги гьабун гьеб сордоялъ гьесухъ чIчIанилан. Нахъияб къоялъ жив ине кколаанила Щураве (Буйнакск). Жив нухав регIизе машин нухаве щвезегIан вилъанила СагIид Афанди (къ.с). Хадусан нижехъа кIудияв мурид Фахрудин ХIажи ккун вуго гьениве КIудиясухъ сордо базе, гьес бицана жинде КIудияс абунила мун гьаб жинца бихьизабураб босада вегайин, дов ЧIиркъатIаса АхIмадгIадин гIодов вегичIого. Гьев Фахрудин ХIажи вукIана гьесул тIоцевесев росдал Будун.\nКутакалда чIахIиял чагIаздехун рокьиги бугев гьезиеги вокьулев инсан вуго гьев Фахрудин росдал муридзабазеги жиндир кIудияб пайда щварав. Росулъ бай бихьана тадрис гьабизе хъизан гьабизегIан Эбелалъул вац МухIаммадкамилил рокъор цIализаруна мутагIилзаби тарахIги гьениб балаан масжид лъугIун букIинчIогон, гьенив бищун кIудияв мутагIилги Ажал МухIаммадги Шамхалил ГIалиги рукIана гьезул гIумруялъул соналги рукIана 50 ялдаса тIаде. Хадуб поч букIараб бакIалда, хадуб школалда. Жиндирго рокъорги хъизан гьабун хадуса кидаго мутагIилзаби камичIо, гьезие хъулухъалъе къаси къад чIечIого гьесул лъади Бахуги хIалтIана. Бахуца ясазда малъулаан гьесие кумекалъе Къуръан.\n1993 соналъ Хьаргаби турбаза бугеб бакIалда «Мадраса» рагьидал ГIали ХIажияс рахIимагьулЛагьас АхIмад ХIажи гьениве ахIула жиндирго мутагIилзабиги цоги росулъа рилъарал лъималги рачун. 23 декабералъ 1993 соналъ АхIмад ХIажи къватIиве вахъана Хьаргабиве, гьениве цадахъ вукIана гьесул вас МухIаммадгIарифги 2-сон баравгIадав чи. Гьес абулаан гьав вас МухIаммадгIарифила гIелмуги цIалуларев тIарикъат агьлуялде рокьиги гьечIев лъугьунев вугони, гьабсагIаталда хозе бокьилила жиндие. Хадув гьев МухIаммадгIариф гIолелъул гьесде жиндего абулаан гIилмуялде рокьиги гьечIев тIарикъат агьлуги бокьуларев мун вугони васлъун вукIиналдаса яслъун йикIин лъикIила дуе.\nГьев рахIимагьуЛЛагь кутакалда кьварарав вукIана МухIаммадгIарифие, кигIан вокьулев вугониги гьес гьев васасда жиндирго рокьи бахчана жиндирго мурад тIубараб бакIалде гьев щочIогон хутIилевин абун, жеги 8 сон балелде лъолаан МухIаммадгIарифида ГIамма, Табарака гьединго гIисинал суратал. Гьедин Хьаргаби мутагIилзабазе дарсал лъун, живгоги цIалдон гьоркьо-гьоркьоб росолъе вагIза хабаралъе хьвадун росдал гьабулеб хIалтIи гьоркьоб течIого жигар бахъулев вукIана рахIимагьуЛЛагь.\n1994 соналъ Дагъистаналъул цогидал гIалимзабазда цадахъ ана 6 моцIалъ Сириялде гIилму камил гьабизе Дамаскалда бугеб «Абу Нур» абураб институталде. Гьениса вачIун хадуб, КIикIуниса ГIалихIажигун цадахъ Сириялде ине киналго документалги хIадурун вукIарав чи, КIудиясде гьикъизе ЧIикIаве щвана СагIид афандиясухъе, къуддиса сирругьу. ИнчIани маслахIат букIинин, мун чIчIайин гьаниб бугеб жо гIолин нилъее ян абуна. Гьесул рокъоса къватIиве вахъиндал, хIадурарал документалги рихъ-рихъун рана, жиндирго пикру хисизе гурин хIинкъун.\nЦоги бицана кIудиясда хурхараб бакI букIаго: АхIмад ХIажиясул цунагIал ДихIил ХIажил ХIамзатица: МагIардаса эхеве вачIунев чиясда данд чIванила жинда АхIмад ХIажи рахIимагьуЛЛагь, рекIанила машинаялда жинца абунила гьесда АхIмад ацийин лъим бугищин гьекъезе, цIакъ ургъел кканила гьесда гьанжеги танинха жинца амруйинги абун. Щиб амруйин жинца цIехедал, гьес абунила Болъихъа кIудияс жинда абун букIанила сапаралъ унелъул лъим босичIогон унгейин. ХIажатав чи ватани нухав кьезе букIине. Цо нухалъги Лавашисан вачIинаго цояв ватанила машинаги хун нухав, аскIовги чIун кумек хIажат бугищин цIехедал гьес абунила жинда кумек кIваричIин лъим кьейин гьеб мехалъги батичIила кодоб лъим, ворейилаха ХIамзат кIудиясул амру тезе бегьуларила.\n1996-1997 соназ Муфтий Сайид МухIаммадил амруялдалъун вагьабиюназул бетIер балагудинида данде вагIзабиги тIахьалги хIадуризе КъурамухIамад ХIажиясда цадахъ хIалтIулев вукIана Муфтий Сайид МухIаммад ХIажиясул васасул минаялда жаниб цояб рокъоб студияги гьабун. Гьенир хъвалаан касетаби монтаж гьабизе кколареб хIалалъ, рахъана тIахьал, вагьабиязул гIакъида къватIир чIвазарулел.\nРукIана хIинкъаби кьун рачIунел хIужабиги АЛЛАГЬАСУЛ тушбабазул рахъалъан, щибго гьезухъги гIенеккичIого бихьинчи кIицIул холаринги абун хIалтIи гьабуна рахIимагьуЛЛагьас 2002-2003 соналдаса байбихьун Муфти АхIмад ХIажиясул амруялдалъун КъурамухIамад ХIажиясда цадахъ хIалтIана къанунияб отделалда гьев рахIимагьуЛЛагь накълулъизегIан. Хадув Муфтий АхIмад ХIажияс гьев тIамула Гумбет районалъул имамлъун. Районалда гьабулеб иш гьес данд балаан кинабго Муфтий АхIмад ХIажиясулгун ва гьесул заместитель АхIмад ХIажиясулгунги (Абу ХIамид).\nГьебги вагьабиязул тIадецуй бищун цIикIкIарал соназ АЛЛАГЬАСУЛ кумекалдалъунги чIахIиял чагIазул баракаталдалъун жиндирго гIорхъолъа араб къвакIиялъги кIвана живго гIураб росу бидгIаялъул агьлуялъул гIакъидаялдаса мекъаб пикруялдасаги цIунизе, гьединго районги гьездаса цIунун хутIизе Хадубккун гьел вагьабиязул шавкат лъугIун хадуса гьезда гъорлъ вукIарав цояс бицун бугоан АхIмад ХIажиясул гьайбаталъги гьесул халкъалда гьоркьоб бугеб къиматалъги, жалго вагьабияз гьабулеб адабалъги танин росулъ жедеца хIалтIи гьабичIого, гьев вукIинчIевани гIемераб хIалтIи букIанила гьабизе ракIалда. Гьев АхIмад ХIажи рахIимагьуЛЛагь сабабалъеги тIамун чIахIиял чагIазул баракаталдалъунги хутIана ЧIиркъата росу вагьабиюназул асаралдаса бацIадаблъун, къиямасеб къо чIезегIанги цIунараблъунги батаги АЛЛАГЬАС.\nГьелдаса хадуб Муфтиясул заместитель АхIмад ХIажил (Абу ХIамид) кумекчилъун хIалтIизе лъугьана хIажалъул отделалде, гьенив хIалтIулагоги хIисаб тун гIемерав чиясе кумек гьабуна хIаж борхизе. Жиндирго мутагIилзаби цIикIкIунисел ритIана хIажалде гъурущ гьезухъаги босичIого руководителаллъун, помощникаллъун группабазул.\nФаризаяб хIажги борхана рахIимагьуЛЛагьас 27 нухалъ. Росдае имамлъи гьабуна 15-го соналъ, районалда имамлъи гьабуна 7-го соналъ, имамлъун гьечIониги щивав росдал имамасеги районалъул имамасеги гьев вукIана кидаго комекчилъун. Ахириял къоял щозегIан къотIизе течIо гьес гьоркьоб цIалулеб гIилмуги кьолел дарсалги.\nАхирисел соназ, щибаб РабигIул авал моцIалъ Лабазанил АхIмад ХIажигун (Абу ХIамид) цадахъ моцIида жаниб 2–го нухалъ цIалун ахаде щвезе гьабулаан ШугIайбул Багиниясул къуддиса сирругьуясул «Къалаидул жавагьир» абураб тIехьги. Жеги гьезул гIадат букIана кида аскIоре кканиги Ибну ХIажар Гьайтамиясул «Аль-АрбагIин Ан-Нававияталъул» шархI Имаму Ан-Нававиясул КIикъого хIадисалда тIад гьабураб «ФатхIулъ мубин» тIехь дарс лъун цIалулеб, гьелдаго цадахъ АхIмад Афандиясул «Ар-Риязу ахлакъи ас-салихIин» абураб тIехьги «ЛъикIал тIабигIатазул ах». Муфтий АхIмад Афандияс (къ.с) гьев накълулъидал абуна: «АхIмад вукIана диеги вокьулев дунги вокьулев чи, гьев вугев бакIалда росолъ цогидал гIалимзаби халлъулароан моцI баккидал цIваби гIадинан. Гьесул муршид Инхелоса Мансурил МухIаммад Афандияс абуна гьев АхIмад вукIанин кутакалда тIабигIат берцинав гIажаибаб гIамалалъул инсан Аллагьас алжан насибавлъун гьавун ватайгиян. Амин.\nГьел Аллагьасул вализабузул нугIлъи гIеларищ гьев лъикIав тIабигIат берцинав гIалим ва хIакъикъияв Аллагьасукъа хIинкъарав муъминчи вукIиналье. Аллагьасда аскIовги гьединавлъун ватайги. Амин я Мужиб. Гьев кидаго вукIана машаихзабазул тарбияталда гъоркьги СагIаду ХIажиясул МухIаммад афанди, Нечаевкаялдаса Меселасул МухIаммад Афандиясдаса бай бихьун Инхелоса Мансурил МухIаммад афандиясде щвезегIан.\nГIумроялъул ахиралдаги АЛЛАГЬАС гьесул даража тIадегIанлъизе букIине шагьидияб хвелги щвана гъурбаталда ( рикIкIадаб ракьалда ватIан тун къватIиб). Гьеб тасдикъги гьабула гIалайгьи салату вассаламасул хIадисалъ: «ГIабдуллагь ибну ГIамру ибнуль ГIассица жиб бицараб: гьес абуна цо чи хванила Мадинаялда гьенивго гьавурав гьелъул агьлуялъул, цинги Авараг гIалайгьи ссаламас жаназаялъул какги бан абунила: Пайда щибинха жив гьавураб гуреб цогидаб бакIалъгIаги хун вукIарав анищин гьев чийин Мадина тун къватIивехун, АсхIабзабаз щайин абидал гIалайгьи салату ва ссаламас абунила, чи хвараб мехалъин жив гьавураб бакIалда гореб цогидаб бакIалда, гьесие борцунила гьавураб бакIалдаса хвараб бакIалде щвезегIан бугеб манзил. Цинги гьесие гьеб манзил рикIкIун хобги гIатIид гьабулила, алжаналде нуцIбиги рагьулила. Нисаиясги Ибну Мажагьицаги бицараб хIадис. АхIмад ХIажил сияразул тIамчазда хъван бахъунаро, гьел киналго хъвани сахаб тIехь лъугьина Авараг гIалайгьи ссаламасул сираталда сират релъарав Аварагасго гIадин гIадлуги жиндирго агьлуялдасан байбихьана гьабизе рахIматуЛЛагьи тагIала гIалайгьияс.\nГьев цо агьлуялъе горевги, районалъего, Дагъистаналъего камуна.\nГьаб хабар литературияб редакция гьабун къачIана Ибрагимов Ибрагимица


ТОКАЛЪУЛ ИШ ЛЪИК1 ГЬЕЧ1О. - 2 Сентября 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nСуббота, 17.11.2018, 12:32 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2017 » Сентябрь » 2 » ТОКАЛЪУЛ ИШ ЛЪИК1 ГЬЕЧ1О.\nТОКАЛЪУЛ ИШ ЛЪИК1 ГЬЕЧ1О.\nАхирал соназда Хунзахъ районалда бищунго зах1матаблъун ккола токалъул суал. Г1адамаз подстанциялде рехун, подстанциялъ г1адамазде рехун бук1уна нилъер районалда токалъул иш. Токалъул бут1аялда бугеб ах1вал-х1ал, дандч1валел ругел зах1малъабиги ц1ехон дун щвана РЭСалъул начальник Мусаев Г1алихъе. Гьале нижеда гьоркьоб ккараб гара-ч1вари.\n-Г1али Сайгидг1умарович, кинаб ах1вал-х1ал бугеб жакъа районалъул токалъул мухъазда?\n-Бит1араб бицани расги лъик1аб х1ал гьеч1о ва гьеб лъиениги балъголъиги батиларо. Районалда ругел токалъул мухъазул 80% руго араб г1асруялъул 60-70абилел соназдаго рачун рук1арал ва гьел басралъун руго. Гьединлъидал гьезда х1ехьезе к1олел гьеч1о рукъзал хинлъизариялъул ва цогидалги гьаб заманаялъул къуватал токалъул алатазул т1адецуй. Чанго бак1аздасан турун рортун иналде ккун руго х1убал. Бищунго к1удияб зах1малъи буго г1адамаз ток бикъулеб бук1иналъ ва бух1араб токалъухъ г1арац кьунгут1иялъ. Цо-цоязул гьезего гьеч1о счетчикал. Хасало г1адамаз бух1араб токалъул 70% г1арац кьоларо ва гьелдалъун нижее к1удияб зарал ккола. Бук1ине кколеб къадаралда киназго г1арац кьолеб бук1арабани нижерги рес рекъелаан х1убалги хисизе, мухъалги ц1и гьаризе ва трансформаторалги къач1азе.\n-Араб г1асруялъул 60-70абилел соназдаса бахъараб щайдай ц1игьарич1ел районалда токалъул мухъал?\n-Гьеб суалалъе мух1канаб жаваб щвезе ккани, ц1ехезе ккела дидаса цере рук1арал нухмалъулезда ва цебеккун районалъул бук1араб т1алъиялда. Амма дидаго рак1алде ккола советияб заманаялъ гьел ц1и гьаризе кутакаб х1ажалъи бук1ун батиларилан, щайгурелъул г1адамазул гьанжег1адаб ц1ик1к1араб токалде х1ажат бук1инч1елъул ва ругел мухъал г1олел рук1индал. Хадубккун СССРги биххун, улкаялда, гьелдаго цадахъ республикаялдаги бук1араб х1абургъиналда гъорлъан гьеб х1алт1уде рег1арав чиги вук1ун ватилароха.\n-Киназулго г1арзал рук1уна токалъул г1ураб т1адецуй гьеч1илан, гьелъие г1илла щиб?\n-Гьелъие г1илла буго г1адамаз ц1ик1к1араб къадаралда ток бикъулеб бук1ин ва бух1араб къадаралда рекъон г1арац кьолеб гьеч1олъи. Цо фаза гурони рокъобе бач1унарев чияс, балъго ц1алеб буго лъабго фаза, гьелдалъун цогидазе ток дагьлъулеб буго. Ц1ияб минаялде ток бачунаго, рукъалъул бет1ергьанас законалда рекъон жинцаго лъезе ккола счетчикги ц1азе ккола х1ободе щвезег1ан кваралги. Гьелдаса хадуб нижеца счетчикалъухъ халги гьабун гьелда пломба лъола. Хъвала гьесулгун къот1и-къайги. Гьениб бихьизабун бук1уна чан киловатт токалъул гьесул рокъобе биччалеб бугебалиги. Амма г1емерисез гьеб къот1и-къаялда бихьизабуралдаса ц1ик1к1ун ток бух1ула, гьелдалъунги цогидазе ток мукъсанлъула ва т1адецуй г1одобе ккола. Гьелъие данде кколел мухъал гьеч1олъиялъ, районалда лъиениги кьун гьеч1о токалдасан отопление гьабизе ихтияр.\n-Щайха ихтиярги гьеч1ого отопление гьабизе тараб нужеца г1адамазе?\n-Нижехъа гьукъун х1алк1олеб иш гуро гьеб. Нижехъа бажаруларо щибаб минаялъуре жаниреги ун гьениб отопление бугищали халгьабун. Бажараниги къот1и-къаялда рекъон бихьизабураб токалъул къадар отоплениялъеги х1алт1изабун, цогидал х1ажатазе къвариг1унеб ток бикъула киназго.\n-Жакъа къанаг1атазулги бук1унаро щибаб моц1алъ токалъухъ кьезе 10-15 азарго гъурущ. Гьединлъидал г1емерисез бикъулебги буго. Дуда рак1алде кколарищ г1адамал токги щвани цогидабги бикъун гурони яшав гьабун бажарулареб х1алалде ккеялъе г1айиб пачалихъалда бугилан?\n-Пачалихъалъул жаваб кьун нижехъа бажаруларо. Токалъухъ кьезе 10-15 азарго гъурущ гьеч1они бугеб ресалда рекъон бух1изе ккола. Маг1арухъги рук1ун печьги бакич1ого, г1и-боц1иги хьихьич1иго, хур-херги гьабич1ого бигьаяб г1умруялда т1убалищха. Узухъда 21 г1асруялдаги ругелъул киназего бокьила гьединаб рах1атаб г1умру, амма рах1ат ч1обого бук1унаро. Гьелъие рес г1олеб гьеч1они, бугелда г1ей гьабизе ккола. Масала, эбел-инсуца ц1ияб минаги бан кьун васасе ч1ужу ячуна, гьениб бук1уна добго отоплениеги хинал ч1абаралги, амма гьелъухъ г1арац кьоларо рес гьеч1илан. Рес гьеч1они бакун ц1улада печьгун рук1ине ккелаха.\n-Г1адамаз токалъухъ г1арац кьунгут1иялъе аслиял г1иллаби кинал дуда рихьулел?\n-Узухъда ратила рес гьеч1олъиялъ г1арац кьун бажаруларелги. Амма руго чанги г1ураб ресалда ругониги г1арац кьоларел ва бикъулелги. Цо-цо гьединазул пикру бук1уна токг1аги бикъич1они, т1ок1аб щибила бикъилебилан. Амма, дида бич1ч1уларо ц1огьодизейищ нилъ дунялалде риччан ругелали.\n-Ток бикъиялда хурхун ва гьелъухъ г1арац кьунгут1иялда хурхун мискинчиясеги бечедасеги яги х1акимчиясе гьабулеб г1адлу бащадаб бук1унищ нужер?\n-Бук1уна. Мискинав вук1а, бечедав вук1а, нижеца щивго ват1а гьавуларо. Законалда цере киналго ращад руго.\n-Дида жеги раг1ич1оха цониги ресалда вугев яги х1акимчиясул ток къот1анин абулеб.\nбух1араб токалъухъ г1арац кьола. Нагагь нужеда лъалев ватани цониги ток бикъулев яги г1арац кьоларев х1акимчи, хех гьабун нижеда лъазабе. Нижеца нужги цадахъ рачун бихьизабила киназего г1адлу бащад бук1ин, гьабила актги къот1ила токги.\n-Киназдаго лъала хасало токалъул ц1акъго зах1матаб х1ал бук1унеблъи. Бегьуларищ цебеккунго хасел т1аде щвелалде х1адурлъизе?\n-Бажарараб х1адурлъи гьабула нижеца. Амма гьелъие къвариг1уна оборудование, гьеб босизе г1адамаз бух1араб токалъухъ г1арацги кьолеб гьеч1они, сундухъ нижеца х1адурлъи гьабилеб. Нижеца цебеккунго г1арза кьола управлениялде къвариг1араб оборудование бит1еян, амма гьенисаги нижее щола х1ажатаб къайиялъул 10-15%.\n-Учительзабазе, рагъул лъугьа-бахъиназул г1ахьалчаг1азе, инвалидазе ва цогидазе кинал рук1аниги бигьалъаби ругищ?\n-Гьеч1о. Гьел киналго бигьалъабазул бак1алда гьанже г1арац кьолеб буго.\n-Гьабсаг1аталда районалъул кинал росабалъ бугеб ц1акъго зах1матаб ах1вал-х1ал?\nруго зах1малъаби, цо-цо росабалъ хут1изег1ан. Гьединаздасан ккола Х1ариколо, Ц1ада ва Харахьи участокалъул росаби.\n-Рокъоб г1ураб т1адецуйги гьеч1ого цониги алат бух1ани, лъица гьелъул жаваб кьолеб?\n-Рокъобе ток бачунелъул гьабулеб договоралда рекъон минаялъул бет1ергьанас рокъоб лъезе ккола т1адецуялъул отсекатель, гьелъ киналго алатал ц1унула. Гьединлъидал гьелъул жаваб кьезе ккола живго рукъалъул бет1ергьанас. Нагагь токалъул квар т1ун, х1уби бегун лъиениги зарал ккани, гьелъул жавабчилъи нижеде ккола, амма хьул буго гьединал лъугьа-бахъинал ккеларилан.\n-Ахиралдаги щиб дуца абилеб районцояздехун?\n-Дица киназдаго гьарилаан токалда сверухъ низам ц1унеян, бикъугеян ва гьеб исрап гьабугеян. Араб хаселалъ цо росулъе щвейдал гьениб цо рокъоб азбаралда лъел ц1ураб чирмакъолоде кваралги рачун гьеб хинго ч1езабун батана. Гьединал мисалал жеги г1емер рачине бегьула. Нилъер г1адамал ругьунлъун руго токалъухъ г1арац кьеч1ониги бегьулин абураб пикруялде. Интернеталъухъ, телефоназухъ, планшетазухъ ва цогидалги гьаб заманаялъул шарт1азухъ кьезе бук1унеб буго г1арац, амма токалъухъ кьезе батулеб гьеч1о. Гьединабго ах1вал-х1ал буго г1емерисел мажгитаздаги. Киб хъван бугеб мажгитахъ г1арацги кьеч1ого ток бух1изе бегьулин абун? Трансформаторазул щибго къварилъи гьеч1о нилъер. Районалда буго кинабниги 240 трансформатор, гьездасан 146 нижер т1алабалда бук1уна. Ай, трансформаторал г1ураб къадаралда руго, гьезде ц1акъго х1ал ккезабиялъ гьел рух1улелги руго. Цо-цояз спонсорал ралагьун яги жидецаго г1арацги бак1арун ц1иял лъолел ва къач1алел руго трансформаторал. Амма трансформаторал ц1иял лъурал г1оларо, гьезие гьабизе ккола хасаб хъулухъ, зама-заманалдасан хисизе ккола нах ва цогидалги т1аг1алаби. Гьединаб хъулухъ гьабизе нижерги рес бук1унаро, гьабсаг1атги 7-8 трансформатор буго г1одоб лъун къач1азе рес гьеч1ого. Гьединлъидал гьадинаб зах1матаб х1алалдаса рорч1изе буго цох1о нух-ток рекъон бух1и ва бух1аралъухъ г1арац кьей. Цо-цо г1адамазул харбал рук1уна нижер контролераз г1арац жидеего толеб бугилан. Гьебги гьереси буго. Нуж контролеразда божулел ратич1они интернеталдасанги почалдасанги ва жеги чанго бат1ияб къаг1идаялдалъун кьезе бегьула г1арац.\nДоба-гьаниса хал гьабулезул къукъаби рач1индал, гьез ток къот1ич1ого бук1ине авал-къоноялъго данде бак1арун г1емераб г1арац кьола, амма гьезие кьолеб ришваталдаса г1емерго дагьаб бугониги, бух1араб токалъухъ нижее кьезе кколеб г1арац кьоларо. Хьул буго районцоязда дун вит1ун вич1ч1илин ва дир гьари гьез г1адахъ босилин. Гурони гьадинаб ах1вал-х1ал бугони, нилъер мухъаз г1емераб мех баларо.\n-Баркала дуе заманги батун нижгун дандч1варалъухъ. Районалда токалъул иш роц1ц1инабизе дуе сахлъиги къуватги кьеги.


Мех-мехалъ гьадина гьужумал гьарулаан полициялъ Дербенталъул мажгиталде\nГьал къоязда Дербенталда бухIана салафиязул мажгит. Гьелда ургъунго цIа гъун бугин абураб пикру буго гьенире хьвадулел салафиязул.\nГьезул щаклъи ккун буго гьенире хьвадулел гIадамазул цо-цоял Сириялде рагъизе иналда.\n«Аэропорталъулабин» цIар лъураб салафиязул мажгит Дербенталда бан букIана 5-6 соналъ цебе. Гьенив жанив гьунаан кIиазариде гIагарун чи. Гьал къоязда гьениб цIа ккана. Гьелъие гIиллаги чIезабун гьечIо. Амма гьенире хьвадулел чагIаз рикIкIунеб буго ургъунго гъунин гьелда цIаги, ургъунгорачIунел рукIинчIин гьеб свинабизе хасал хъулухъалги.\nЦIа свинабулез гьереси гьабулеб буго жидеде гIунтIизабулеб гIайиб. «Аэропорталъул» мажгиталде хьвадулев Абу ХIасаница ЭР-ялъе гьадин бицана:\nАбу ХIасан: «Дида чIванкъотIун абизе кIоларо мажгиталда цIа гъун бугилан. Амма гьениб жаниб букIинчIо канлъиги газги. Гьеб мехалда цIа кисан бачIине кколеб жоха? Низам цIунулел рачIунаан зама-заманалдасан гьеб къазе кколилан. ГьабсагIаталда туснахъалъув вуго гьеб мажгиталъул имам – ХIажирасул ХIусенов. Гьев хисулевги вуго викъун ун».\nИсана февралалда туснахъ гьавуна гьеб мажгиталъул имам. Зулмуялдалъун цо гIолохъанчIужуги гьелъул гьитIинаб лъимерги рачун гьес мажгиталда жанир тIамун ратун. Гьелдаса хадуб халкъ бакIарун букIана Дербенталда гьев къватIиве виччаян тIалаб гьабун.\nГьедин имам туснахъ гьавун хадуса мажгит кколеб куцалда хIалтIулеб букIинчIин, свинабун букIанин гьениб жаниб канлъигун газгиян бицана гьенире хьвадулел рукIарал салафияз.\nДой лъимергун цадахъ мажгиталдеги ячун, зулмуялдалъун гьений жаний гIолохъанчIужу тIами гуребги, цойги гIайибги буго низам цIунулез мажгиталъул имам ХIажирасул ХIусеновасде гIунтIизабулеб. Гьес вагIзаби гьарулеб мажгиталдаса чагIи анила Сириялде рагъизе.\nГьединан лъималгун гIагарлъи Сириялде арал руччаби ругин жал абурал гIадамаз гъоркьисала риидал интернеталда тIибитIизабун букIана видео. Гьез гьениб бицунеб букIана Дербенталда бугеб «аэропорталъулабин» лъалеб мажгит къазе тIалъиялъ квербакъизе ккеялъул.\nГьеб «аэропорталъул» мажгит гуребги, салафиязул рукIиналъ къарал мажгитал руго республикаялда. Масала, гIемер чиясда лъалеб МахIачхъалаялда Котровасул къотIноб бугеб мажгит. Гьелдаго хадуб къазехъин букIана Венгриялъул къотIноб бугебги. Гьеб мехалда гьелъул вакилзабаз хитIаб гьабуна жал ДАГIШалде (Россиялда терроралъулаблъун лъазабураб гIуцIи) ругилан.\nМажгитал рухIизе бегьуларин, гьезда малъизе жо букIунин бицана ЭР-лъе Ислам. Даг сайталъул нухмалъулев ГIабдулхIамид ХIажиевас.\nГIабдулхIамид ХIажиев: «Мажгитал рухIизе бегьилищха, бегьуларо! Амма гьелдаса питна бугони, гьелъ гIолохъаби чIвазеги ахIулел ругони, къан маслихIат буго гьелъул, Котровасул къотIноб бугеб мажгитго гIадин. Гьениб жаниб щиб букIаниги гIадамазе пайдаяб хIалтIиги ургъизе бегьила – ясли-ах рагьун, яги цогидаб гьабун…».\nЭР: «Салафиязде тIадецуй гьабизе бегьуларин, гурони, жамгIияталда жаниб хIалуцин цIикIкIунилан абуларищха инсанасул ихтиярал цIунулезги цогидазги…?»\nГIабдулхIамид ХIажиев: «Гьезулги цо рахъ ккураб гурони пикру букIунаро. Гьезда хъвараб мехалда гурони рагъаруларо гьел. Салафиял гурелги, гIезегIан диниял гIалимзабиги полициялъулалги чIвалел руго гурищ? Гьеб мехалда щай гьел къватIире рахъунарел?».


Америкалъул кIиабилев журналист чIвана ГIиракъалда\nАмерикалъул журналист Сотлофф Бахрейналда хIалтIулеб мехалда. 2010 сон\nЖинда «Исламияб пачалихъилан» абулел яргъид гIуцIараз талат къоялъ тIибитIизабуна Америкалъул кIиабилев журналист Стивен Сотлофф чIваялъул видео хъвай-хъвагIай. Гьадин лъазабулеб буго интернеталъухъ хал-щал гьабулеб Reuters агентлъиялъул хасаб хъулухъалъ.\nАмерикалъул журналист Стивен Сотлоффил бетIер къотIулеб куц бихьизабулеб видео-хъвай-хъвагIай интернеталда загьирабун хадуб, Пачалихъияб Департаменталъул пресс-секретарь Джен Псакица талат къоялъ лъазабуна, ГьабсагIат Цолъарал Штатазул хасал хъулухъчагIаз гьеб видеоялъул цIех-рех гьабулеб бугин.\nХъвай-хъвагIай гьересиябищ, унго-унгоябищ баянлъизаби мурадалда. ЧIварав чи хIакъикъаталдаги гIайиб гьечIев журналист Сотлофф ватани – гьеб бугин вахIшияб ишилан, абуна Псакица.\nРехсараб видеоялда яргъид гIуцIараз ГIиракъалъул курдазе хIинкъи кьолаго, гьездаса тIалаб гьабулеб буго Америкалъул аскарязулгун рагъулаб рекъон хIалтIи гьоркьоса къотIи ва ГIиракъалъул Шималияб рахъалда ругел жидерго позициялда Цолъарал Штатазул авиациялъ гьарулел гьужумал чIезари.\nРехсараб багъа-бачариялде данде чIолеб «Пешмерга» абулеб курдазул къукъаялъул цо гIахьалчиги яргъид гIуцIарал сунитаз чIвана Мосул шагьаралда бугеб мажгиталда цеве. Гъоркьлъалие восун вуго 14 курд.\nЖидерго тIалабазухъ гIинтIамичIони, гьелги чIвазе ругин абулеб буго яргъид гIуцIараз.\nЦIех-рех гьабун хадуб, Цолъарал Штатазул Миллияб ХIинкъи гьечIолъиялъул Шураялъ лъазабуна чIварав чи – хIакъикъаталдаги Стивен Сотлоффилан.\nАмерикалъул президент Барак Обамаца буюри кьуна «Исламияб пачалихъ» абураб багъа-бачариялдаса Америкалъул дипломатал цIуни мурадалда ГIиракъалде жеги 350 рагъулав хъулухъчи витIизе.\nГIаммаб къадаралда ГIиракъалда ругел Цолъарал Штатазул аскариязул къадар бахине буго 820 чиясде.\nГьел аскариял рагъулал ишазда гIахьаллъизе гьечIо, ян тIаде жубана Цолъарал Штатазул ХъахIаб Рукъалъ.\nГьадин гьес абун бугониги, гIемерал рагъулал экспертаз абулеб буго ГIиракъалде тIаде журарал аскариял ритIи рикIкIине кколин радикалиял исламистал мутIигIлъизариялъул планалъул бутIалъун.\nХъахIаб Рукъалъ тIибитIизабураб лъазабиялда абун буго, гьабсагIат суал НАТОялъул бутIрузулгун дандбалеб бугин. Гьоркьоб лъун бугин комплексияб планалъул суал. Гьелда рекъон яргъид гIуцIарал исламистазде данде гIуцIизе бугин гIатIидаб халкъаздагьоркьосеб коалиция.\nГIагараб Машрикъалде заманалда сапар бухьизехъин буго Цолъарал Штатазул Пачалихъияв секретарь Джон Керрица, терроризмалде данде къеркьей гьабиялъул суалазул рахъалъан Америкалъул президентасул гIакълучIужу Лиза Монакоца ва улка цIуниялъул министр Чак Хейгелица.\nГIиракъалда ва Сириялда яргъид гIуцIарал исламистазул хIаракатчилъи цIикIкIунеб букIиналда бан, СагIудиязул ГIарабиялъул тIадтараз щулалъизабулеб буго хIинкъи гьечIолъи.\nГьалкъояз ккун вуго терроризмалда ва Аль-КъагIидагун бухьен букIиналда щаклъи бугев 88 чи.\nСагIудиязул Жанисел ишазул министерлъиялъул пресс-секретарь Мансур аль-Туркица лъазабуна гьездаса 59-гояв цебе туснахъ гьавун вукIанин. Хасал хъулухъчагIаз чанго моцалда жаниб гьезда хадуб балъгояб хал кквей гьабулеб букIанин.\nПолициялъул баяналда рекъон лъабгояв гьениве вачIун вуго Йеменалдаса, хутIарал щинал – жибго СагIудиязул ГIарабиялъул чагIи ругин. Цоясул миллат тIад чIезабун гьечIин.\nЖинда «Исламияб пачалихъилан» абулеб яргъид гIуцIараб багъа-бачари Евроцолъиялъги, Цолъарал Штатазги, Цолъарал Миллатазул ГIуцIиялъги, цогидал цо-цо улкабазги террористикиял къукъабазул сияхIалде гъорлъе жубан буго.\nАмерикалъул кIиаблев журналист чIвана ГIиракъалда


Афгъанистаналъул рагъалъул ветераназул захIмалъаби халат рахъунел руго\nАфгъанистаналда рагъулел рукIарал дагъистанияз тIалаб гьабулеб буго Дагъистаналъул хIукуматалъул нухмалъулел Карибов Анатолийги, Джафаров Рамазанги хIалтIудаса рахъеян. Гьелъие гIиллалъун гьез бихьизабулеб буго гьел кIиязулго мекъаб хIукмуялдалъун, церегоялдаса гьел ралагьун чIун рукIараб рукъзал МахIачхъалаялъул афгъаналъулазе кьей.\nАфгъанистаналда рагъулел рукIарал дагъистаниял 2005 соналдаса нахъе ралагьун чIун руго жанир рукIине рукъзал щвеялъухъ. Гьеб сабаблъун гьез ракъиги лъазабун букIана 2010 соналъул декабралда. Гье акциялъул хIасиллъун ккун букIана республикаялъул нухмалъиялъ гьезие МахIачхъалаялда 60 квартираялъул мина бан бахъинабизе рагIи кьей. Гьединаб рагIи кьун буго доб мехалъ Дагъистаналъул нухмалъулевлъун вукIарав МухIамадсалам МухIамадовас.\n2013 соналъ республикаялда тIалъи хисидал гьеб суал нахъойги цIигьабизе кканин бицана «Эркенлъиялъе», Афгъанистаналда рагъулел рукIарал дагъистаниязул цевехъан Хадулаев МухIамадица. Гьединазул жакъа Дагъистаналда вуго 3700 чи. Рукъзал щвезе иргаялда чIаразул вуго щунусго гIанасев чи. 2014 соналъул маялда Дагъистаналъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасулгун букIараб дандчIваялда гьес рагIи кьун буго рукъзал кьун рахъинаризе, амма къотIи гьабун буго 60 квартираялда гьоркьоса 15-яб кьезе МахIачхъалаялда ругел афгъаналъулазе, хутIарал кьезе республикаялъул цогидал шагьараздагун мухъазда ругел Афгъанистаналъул ветераназе. Гьединаб къотIиги гьабун жинда цебе ахIанин ГIабдулатIиповас республикаялъул хIукуматалъул нухмалъулев хисулев Карибов Анатолийихъеян гьеб суал роцIцIинабеян бицана Хадулаев МухIамадица.\nМахIамад Хадулаев, Дагъистаналъул "афгъаниязул" лидер\nХадулаев МухIамад: « Амма рукъзал щвезелъун иргаялда чIаразул сияхIалдацин рукIинчIел МахIачхъалаялъул ветераназе кьуна гьел рукъзал. Байбихьудасаго республикаялъул афгъанистаналъул ветераназеянги абун документалги гьарун бараб мина букIана гьеб. МахIачхъалялда гIумру гьабун руго 800 афгъаналъулав, гьединлъидал дица абуна, гьалмагъзаби, МахIачхъалаялъул афгъанал гьелги нилъеда цадахъ рагъулел рукIарал гIадамал ккола, гьел къварид гьаризе бегьуларилан. ХIукму гьабуна Махачхъалаялъулазе цо рукъ, Республикаялъул афгъаналъулазе лъабго рукъ кьезе. ХIасилалда 15 квартира махIачхъалаялъулазе кьезе кколеб букIана, хутIараб 45 нижее. Ахиралда щибха ккараб? Кинабго гьезие кьуна, нижер рукъ бикъана нижехъа хIукуматалъ. Гьеб жо ккола инжилъи».\nГьединаб хIукму гьабурал чагIи кколин республикаялъул хIукуматалъул нухмалъулев хисулел Карибов Анатолийги, Джафаров Рамазанги бицана гьес. Гьелда цццим бахъарал республикаялъул афгъанал данделъун рукIана МахIачхъалаялда араб рузман къоялъ, щиб хадубккун гьабилеб абураб суалгун. Гьеб данделъиялде рачIун рукIана республикаялъул щибаб мухъалда ругел бакIалъулаб афгъаналъулазул цолъиялъул 11 нухмалъулев. Гьезул цояв Гъизляралда ругел афгъаналъулазул цевехъан МухIамадшарипов МухIамаднаби цевегоялдаса нахъе вуго пачалихъалъ кьезе къотIи гьабун букIараб рукъалъухъ валагьун чIун. ГьабсагIат гьев вуго рукъги ккун МахIачахъалаялда.\nМухIамадшарипов МухIамаднаби: «Жанив вукIине бакIги гьечIого гIарцухъ рукъги ккун вуго дун гьабсагIат. Гьеб рукъги кида щвелебали лъаларо, унтараб суаллъун хутIун буго нижее гьеб. Нижецаго данде ракIарун тIалаб гьабичIони гьелъул ургъел ккарав чиги гьечIо».\nЭР: «Нужер Гъизляралда чан чи вугев афгъаналъулазул?».\nМухIамадшарипов МухIамаднаби: «Шагьаралдагун росабалъги малъун I40 гIанасев чи вуго. Гьезда гьоркьов анцIго чи вуго рукъ щвезе иргаялда чIарал».\nЩиб нилъеца гьаниб бицаниги нилъеца гьаниб бицаниги гьанже гьел рукъзал нахъурасун щоларилан абуна данделъаразда Хадулаев МухIамадица. Амма бугин гьелъие гьадинаб рес. Гьеб 60 квартира босизе гIураб гIарац пачалихъалъ кьолеб къагIида. Гьеб гIарацги щвезе бугин нилъееян божизарулел рукIана Хадулаев МухIамадица Афгъанистаналъул ветеранал. ХIукуматалъул нухмалъулев ГIабдусамад ХIамидовас абунин жинда 50 миллион республикаялъул бюджеталдаса щвезе рес батилин жиндица, хутIараб 50 миллион Москваялдаса бачIине бугин. Гьелъие кумек гьабулеб бугин спикер Хизри ШихсагIидовас.\nГьеб данделъиялъул ахиралда хIукму гьабуна жидерго мекъаб хIукмуялдалъун 60 квартира МахIачхъалаялда ругел афгъаналъулазе кьурал, Карибов Анатолийги Джафаров Рамазанги хIалтIудаса вахъи тIалаб гьабураб хитIабгун республикаялъул нухмалъулесухъе ине. Гьелъул хIасил кинаб ккарабли лъазе нижеца бухьен гьабуна Хадулаев МухIамадилгун. Республикаялъул тIалъиялъ рагIи кьунин гIагараб заманалда сияхIалда вукIара жидер 30 ветеранасе квартира щвезе бугилан. ХутIарав 30 чиясе гьел щвезе кумек Москваялъги гьабизе бугилан бицана Хадулаевас. Мекъаб хIукму гьабурал Карибов Анатолиегун, Джафаров Рамазаниеги нухмалъиялъул рахъалдаса лъикIаб тIадкIалъайги щванилан бицана гьес. Гьединго гьеб суал дандбазе хамиз къоялъ Хадулаев МухIамад дандчIвазе вуго Шималияб Кавказалда вугев Россиялъул президентасул вакил Меликов Сергей хисулевгунги.\nАфгъанистаналъул рагьалъул ветераназул захIмалъаби халат рахъунел руго


КIочонарел цIарал » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » История - Тарих » КIочонарел цIарал\nДобавил(а): istina от 14-04-2017, 12:30\nМашгьурав гIалимчи, философ, гъазаваталъул идеолог ва шагIир ХIажимухIамад ас-Сугъури (1812–1870) гьавуна Сугъралъ росулъ кIудияв динияв хIаракатчи, гIараб мацIалъул ва адабияталъул гIалим, имам Шамилил гьалмагъ ва насихIатчи, накъшубандияб тIарикъаталъул шайих Сугъралъа ГIабдурахIманхIажиясул хъизамалда. ХIажимухIамад вукIана гьесул лъабго васасда гьоркьов бищун кIудияв. Гьесдаса гьитIинал рукIана АхIмадхIажиги МухIамадхIажиги.\nХIажимухIамадил гIумруялъулги гIелмиябгун адабияб хIаракаталъулги хIакъалъулъ хъван ва къимат кьун буго Дагъистаналъул машгьурал авторазул хIалтIабазулъ: Къарахъа МухIамад-ТIагьирил, Алкъадариса ХIасанил, ГIали Каяевасул, Дургелиса Назирил, Мансур ХIайдарбеговасул, ХIажи ХIамзатовасул, МухIамад ГIабдулаевасул, Сиражудин ХIайбуллаевасул, Чакар Юсуповалъул, Самед Самедовасул ва цогидазулги.\nГьелдаго цадахъ абизе ккола, ХIажимухIадил хIакъалъулъ цIакъ мукъсанал гурони баянал кодоре щун гьечIин. Гьелъул хIакъалъулъ, масала, профессор М. ГIабдулаевас хъвалеб буго: «Гьев гьавураб сон чIезабун гьечIо. Гьединго мухIканал баянал гьечIо лъимерлъиялъулги цIалул соназулги хIакъалъулъ», – ан. Гьебго заманалда хъвай-хъвагIаязул цоялда кьун буго ХIажимухIамад гьавураб заманалъул мухIканаб тарих – 1812 сон.\nГьитIинго инсудаги цогидалги сугъулдерил гIалимзабазда (МагьдимухIамад ас-Сугъури) цеве цIаларав, хадув Мисриялда Ал-Азгьар абураб исламияб университет лъугIизабурав ХIажимухIамад жеги гIолохъанго машгьурлъана халкъалда гьоркьов лъикIаб лъаялъул, пасихIаб каламалъул, камилаб пикруялъул, гъваридаб мантIикъалъул гIалимчи ва инсан хIисабалда. Нахъе хутIарал, цIех-рех гьабиялъул хIасилалда кодоре щварал баяназда рекъон, ХIажимухIамад вукIун вуго жиндир заманалъул бищунго рагIарал ва пагьмуял гIалимзабазул цояв. Гьесда лъикI лъалел рукIун руго классикияб гIараб, парс, турк мацIал, гьес гьезда хъвалаан шигIриял асаралги философиял трактаталги. Гьединго гьес гъваридго лъазабун букIун буго гьоркьохъел гIасрабазул гIараб авторазул шигIрияб гьунар, тIадчIолев вукIун вуго гIелмабазда, гьезда гьоркьор дунявияздаги, цIакъ лъикI лъалеб букIун буго антикияб ва бакъбаккулаб философия, математика, астрономия, фикъгьи. Кавказалъул рагъазул заманалда ХIажимухIамад вукIана гьелъул бищунго хIаракатал гIахьалчагIазул ва идеологазул кьеразулъ. ТIолабго жиндир шагIирасулаб хIасратаб каламги, гIалимчиясул пагьмуги, кIалъазе бугеб махщелги гьес балагьизабун букIана ватIаналъул эркенлъиялъеги тархъанлъиялъеги гIоло халкъ тушманасде данде бахъинабиялъул мурадалда. Имаматалда дагьаб заманалъ гьес гьабун буго наибасулги муфтиясулги хъулухъ (цин Къорода, хадув Сугъралъ). Гъазаваталъул рагъал лъугIун хадув, Дагъистан гIурусазул кверщаликье ккей хIехьезе кIвечIев ХIажимухIамадица гьижра гьабула ГIусмани империялде. Амма гьабсагIатги лъаларо гьелъие унго-унгоял, хIакъикъиял гIиллаби. Руго цо-цо автораз гьеб хIужаялда тIасан загьир гьарурал хасал пикраби. Гьедин, ХIажимухIамадица ватIан теялъе ккарал гIиллабазул хIакъалъулъ абулаго, С. Самедовас рикIкIунеб буго, Имамат биххун хадуб гьес хIисаб гьабунила Дагъистаналда исламалъе ахир бачIанин ва, хадубккун унго-унгояб къагIидаялда Аллагьасул нухдасан ине ккани, капурзабазда гъоркь гурин рукIине кколел бусурбаби, Аварагасул варисзабазул ракьалда тIамизе кколин гьез гIумруйилан.\nЦогияв автор М. ГIабдулаевас хъвалеб буго, ХIажимухIамад Турциялде гIедегIун гочиналъе гIилла кканин, цебегоялдаса нахъе пикру букIаниги, гьесухъа хIеж борхизе бажарунгутIи. Гьединлъидал гьеб тIубазе гьес тIадкъан букIун буго жиндирго гьудул-мугьажир, шайих Гъукъалалдаса МухIамадида. Щиб лъалеб, рукIун ратила гьелги гьел гурел цогидалги гIиллаби.\nГьединго цIакъ мукъсанал баянал руго ХIажимухIамадил мугьажирлъиялъул заманалъулги хIакъалъулъ. С. Самедовас хъвавухъе, гьесда талихI батун гьечIо апараглъиялдаги. Гьениб гьесухъа бажарун гьечIо жиндир хьул букIараб куцалда гIелмуялдеги лъайкьеялъулаб хIаракаталдеги машгъуллъизе. Гьесда гIумруялъул магIна бихьулеб букIун буго гIицIго гIагараб халкъалъулгун бугеб тIей гьечIеб бухьеналъулъги жиндирго гIагарал-гIунтIараздехун букIараб рокьиялъулъги. ВатIаналде ритIарал кагътазул цоялда гьес хъвалеб буго: «Щибаб къоялъ азарго салам битIулеб буго дица нужеде, ва дир рокьулел, ва дир халкъ. Дир хIал цIехани, дун сардаца кьижуларо», – ян.\nТурциялдаса хъварал киналго кагътаз, хасго шигIрабаздалъун ритIараз, нугIлъи гьабулеб буго ХIажимухIамадида киданиги, цо лахIзаталъгицин ВатIан кIочон толеб букIинчIеблъи, ва гьесие кIудияб ургъел букIин бихьулеб буго бидулал рагъаздаса хадуб тушманасул кверщаликье ккараб халкъалъулги гIагарал-божаразулги къисматалъул.\nХIажимурадил гIумруялда бухьараб интересаб хIужа батулеб буго Сугъралъа ГIабдурахIман-хIажи накълулъиялда бан, Щуланиса ИсмагIил-дибирица хъвараб «Муршид ГIабдурахIман-хIажи хвеялде» абураб марсияталъулъ:\nДур черхалъул хIаят – ХIажимухIамад,\nХIасраталда мунгин, жив гурун ана.\nГавур Измиралда гIажалги гIунтIун,\nГIарабустаналда ракьде вуссарав.\nБалагьараб мехалда, ХIажимухIамадица цо заманалда гIумру гьабулеб букIун буго турказул Измир шагьаралда. Хадуб унтун ялъуни, тексталда жаниб бугеб «гавур» абураб рагIул хIисаб гьабураб мехалда, гьеб шагьаралда ракI рекъечIого, гьебги тун, гочун вуго ГIарабустаналде ва гьениб жиндирго ахираб руссенги батун буго гьесда.\nАмма, X-XX гIасрабазул Дагъистаналъул гIалимзабазул хIакъалъулъ Дургелиса Назирица хъвараб «НузхIат ал-азхан фи тараджим гIулама Дагъистан» абураб тIехьалда кьурал баяназда рекъон, ХIажимухIамадица гIумру гьабулеб букIун буго Карсалда ва гьенив хунги вуго гьев. ХIажимухIамадил бечедаб шигIрияб гьунаралдаса нахъе хутIун буго лъабавго имамасул хIакъалъулъ гIараб мацIалда хъвараб «Зулму» абураб къасида. Гьеб басмаялда бахъун букIана магIарулав ТIагьир ар-Рихьунияс 1909 соналда Истамбулалда биччараб гьитIинабго мажмугIалда. ГIурус мацIалда ХIажимухIамадил асар тIоцебе бахъана 1941 соналда профессор А.М. Барановас, гIарабалдаса рагIи-рагIиккун таржама гьабун. 1995 соналда «Зулму» магIарул мацIалде буссинабуна АхIмад ХIамзатовас ва 1996 соналда гьеб басмаялда бахъана «Гъазаваталъул шигIраби» абураб мажмугIалда.\nГьанжелъизегIан роцIинчIого хутIун буго: «Киб ва кида хъван букIараб гьеб асар?» абураб суал. ГIемерисел автораз рикIкIунеб буго шагIирас гьеб хъванин жиндирго гьижраялда цебе, ай 1860 соналда. Амма, поэмаялъул идеялъулабгун тематикияб хIасилалъул хIисаб гьабураб мехалда, пикру гьабизе бачIунеб буго, гьеб 1860 соналда гуреб, гьелдаса хадуб, автор Турциялде гочараб заманалда хъвараб букIанин.\nБакълъухъа МухIамадШамил багьадурасе бана кинацаго гьа...»Тарихияб гIелмуялъулъ цIияб рагIиХIакъикъияб цIар: ЧIанкIайищ яги Тажудинищ?Маккаялъул имам, Дамаскъалъул къади


«Ниж тIалъиялде хIапдезе кколаро, халкъалъул гIумру бигьалъиялъе нухал ралагьаниги гIола» » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\n«Ниж тIалъиялде хIапдезе кколаро, халкъалъул гIумру бигьалъиялъе нухал ралагьаниги гIола»\nМахIачхъалаялъул мэриялда жидерго программагун къойилго цере рахъунел руго мэрлъиялде ишан лъурал кандидатал. Щивасе кьун буго цо-цо сагIат. Цо-цояз гьеб заман тIубан хIалтIизабулеб буго, цогидазин абуни чанго минуталда жаниб бицун лъугIизабулеб буго хабар. Гьезул ахирисев чи кIалъазе вуго 28 январалда. 29 абилеб къоялъин абуни хIукму къотIизе буго депутатаз.\nМасала, 23 январалда гьенив цеве вахъана РФялъул Пачалихъияб Думаялде Башкириялдаса вищарав нилъер ракьцояв ХIажимурад ГIумаров.\nКомиссиялда вугев МахIачхъалаялъул собраниялдаса лъабго депутатасда дандечIей загьир гьабун гIарза кьуна гьес. Жив гьезда божуларила, щайин абуни шагьаралъул депутатазул собраниялъул нухмалъулев Абулмуслим МуртазагIалиевас гьезда цебеккунго (I5 январалда) лъазабунила «Единая Россиялъул» депутатаз Москваялдаса вачIине вугев Салман Дадаевасул рахъккуни лъикI букIинилан.\nГьединлъидал гьелдаса хадуб «ЕРалда» гъорлъ ругел гьадал комиссиялъул членаз жиндие гьаркьал щвезе риччаларила.\nГьеб конкурсалъул комиссиялда лъабго чи шагьаралъул депутатазул собраниялдаса вуго, цогидав лъабго чи хIукуматалъул вакилзаби ккола.\nБатIи-батIиял чагIи руго кандидатурабиги лъун. Цоял руго жал «цо кIвар кIудияб данделъиялде» ине кканилан, жидее бихьизабураб къоялъ комиссиялда цере рахъине рачIинчIого чIаралги, цогидал руго жидецаго цебе ккураб тIанчидаса хIалицаго гурони жо цIализе бажаруларелги.\nРуго цереккун жал прессаялдасан гIемер цере рахъинчIел, амма гIезегIан даража бугел гIадамал. Масала, Нефтеюганскалда вугев нилъер ракьцояв Сергей ГIусманов. Шагьар кин цебетIезабилебали лъалеб бугоан гьесда. Амма гьелдаса хадуб ракIрагьараб гара-чIвариялда Сергейица абуна нилъер цо-цо гIадамазул хъантIиги, цоцаздехун гьечIеб адабги культураги бихьараб мехалда, ракIбуссунеб хIал бугила гьаниб. Гьединлъидал жив жеги лъикI ургъилила, чIеладай гьанив, чIелародай абун.\n24 январалда цере рахъарал кандидатазда гьоркьоб асар гьабулеб кIалъай букIана Юсупбег Юсуповасул. СагIатгIан заманалда жанив гьев цониги нухалда валагьичIо тIанчиде, цониги нухалда комиссиялъ гьев я гьоркьов къотIизавизе, яги тIадкIалъай гьабизеги ккечIо (цогидазда гьез чанцIулго абизе ккана нуж батIияб темаялде кIанцIулел ругилан).\nГьев ватана Хунзахъ районалъул ЦIадаса чи. Байбихьуда росдал магIишаталдаги, рукIа-рахъиналъулгун коммуналияб магIишаталдаги хIалтIун, ахираб заманалда Юсупбегица нухмалъи гьабулеб бугоан «Дагестан единый» абураб багъа-бачариялъе.\nГьелда бан «Миллаталъул» хIукму ккана гьесулгун гара-чIвари гьабизе.\n«Хъулухъаздаса махIрумлъилин хIинкъиялъ хIелхIедизе журалеб гIадат лъугьун буго гIадамазул»\n- Юсупбег, жинда МахIачхъалаялда мэрлъун тезе чи ватун вугилан республикаялъул бетIер Владимир Васильевас цебеккун лъазабунги букIаго, гьеб конкурсалда гIахьаллъизе 40 чияс документал жанире кьеялъул магIна щиб?\n- Владимир Васильевасда гьединан ракIалде ккей буго нилъедаго бараб жо. Цоцаздехун нилъер гIадамазул бугеб бербалагьиялъги рукIа-рахъиналъги бижизабун батила гьесулъ нилъер гьанив мэрлъиялде чи Москваялдаса гIебеде валагьизе кколин абураб пикру.\nДица гьесул бакIалда дунго лъола. Масала, гьев гIадин батIияб республикаялде вачIун вукIаравани, дицаго кисандай ралагьилаан хъулухъазда тезе чагIиян ккола дида. Валлагь, гьавниги вугинха пуланаб бакIалда тезе мустахIикъав чийин ракIалде ккани, цо щивалиго чи ватулев вуго гьесда нахъа, гьединго цогидазда нахъагиха… Хъулухъазда тарал чагIиги церего гIадин цIогьодизе лъугьунел руго.\nГьединлъидал гIайиб нилъедаго буго.\nХасал хъулухъазул чагIаз тIаса рищарал гIадамал лъала Васильевасда. Гьездениги мугъчIвайги гьабичIого, гьесги гьабсагIаталда щибилеб?\nВасильев Дагъистаналде витIун вачIиндал, жамгIиял хIаракатчагIи ахIун рукIана гьес жиндихъего. Гьелги хъата-масан гьесие хъатал чIвазе, вай мун цIакъав-тIокIав абун цIекIалщинал жал рицине журан руго. Амма Васильевас гьезие жаваб кьун бугоан нужеца гьебщинаб гьари-кванай гьабизегIанасеб жо гьабун гьечIин жеги жинца. ЧIайин цин цо жо ккезегIан. Ратани, чIванкъотIарал предложениялги пикрабиги кьейилан…\nДица, цо рахъалъ, гьел чагIазда гIайиб гьабуларо. Щайин абуни, гьединаб къабихIаб хIалалде ккезарун ругелъул гьел чанго анцI-анцI соналъ церего. Цощина жал хъулухъаздаса махIрумлъизаризе гурилан хIинкъиялъ хIелхIедизе журалеб гIадат лъугьун буго нилъер гIадамазулъ.\nНилъерго хъантIиялъги нахъегIенеккунгутIиялъги рачана нилъ гьелде.\nГьанже рукIуна абулел: гьалейила дора-аниса чагIи ахIулел ругила Дагъистаналде нилъее нухмалъи гьабизе. АхIизе риччай. Дир хIисабалда, пайда гуреб жо кьеларо гьелъ. Цолъизегицин гьаруна нилъ гьеб ахIвал-хIалалъ. Гьанже рикьалаби гьарулел гьечIо гурищ нилъеца магIарулал, даргиял, лъарагIал ва цогидал абун.\nАбухъего, гьел киналго миллаталги гъорлъе рачараб кIудияб форум тIобитIизехъин буго нижеца исана ичIабилеб февралалда. Гьенире ахIулел руго гIадатиял гIадамалги, цереги гьанжеги тIалъиялда рукIарал-ругел гIадамалги.\n«Нилъераз лъутIа-къотIун лъола»\n- Мэрасул суалалъе гIоло гьабулеб жойищ гьеб?\n- Гуро. Гьелда бараб жо щибниги букIинчIо гьелъул. Нижее бокьун буго форумалда нилъерго рахьдал мацIазулги цогидал масъалабазулги бицине.\nМэрасул суал, масштабалъухъ балагьун, проблема бугеб жо гуро.\nМэрлъиялде кандидатура лъеян дица гьаб «Дагестан единый» абулеб багъа-бачариялда гъорлъе унеб I8 гIуцIиялъул чагIаз гьанжеялдаса кIигониги моцIалъ цебего абулеб букIана. Дица инкар гьабун букIана, республикаялъул бетIерас цо чиясда цIар чIван бугелъулилан. Амма гьанире рачIарал жамгIиял хIаракатчагIи рукIана гьеб жо конституция хвезаби кколилан бицунел.\nДир пикруялда рекъон, Васильевасги тIуван гьев Дадаев толев вугилан гуро абураб, гьесул кандидатура лъикIаблъун бихьулилан гурони.\nНилъеразин абуни жидецаго лъутIа-къотIана гьеб. Гьединлъидал щивас сундулъго жиде-жидер позиция бихьизабуни лъикIаб букIуна.\nГьадале Татарстаналда киназго ахIи бараб куц бихьичIищ рахьдал мацIалги цIунун? Нилъерго ген билизе тани, нилъерго миллатги хаслъиги лъугIула тIубан.\nПозициялъул бицунаго абилин, дун институт лъугIун хадув, цин Анапаялде ун вукIана. ХIалтIана комсомолалъул райкомалда, росдал магIишаталда. Цинги, битIун СССР биххулеб заманалда дун, 30 сон барав чи, ургъунго ана хъулухъалдаса нахъе. Щайгурелъул дида бихьулеб букIана доб мехалда берда бихьулаго улка кIала-гъоркье чIвазабулеб букIараблъи. Дие гьелъулъ гIахьаллъизе бокьун букIинчIо.\nГьабсагIатги, гьаб жамгIияб гIуцIияда гъорлъ рукIунилан, батIаго тIалъиялде хIапдезе къваригIарал чагIи гуро ниж. ХIапдезе ккани, гьелдаса бигьаяб жо гьечIо. Нижее бокьун буго тIалъиялдаги халкъалдаги гьоркьоб гара-чIвари гьабизе, гIадамазул гIумру бигьалъиялъе ругел нухал тIадчагIазда рихьизаризе.\n- ТIалъиялъе къваригIун бугебищ гьеб?\n- Буго. Гьезиего гIадин нилъеегоги къваригIине ккола гьеб – цебетIей. Цогидал регионазда гIадин церехун ине бокьун батани, сверухълъиялдехун бугеб бербалагьи тIубан хисизабизе ккола нилъеца. Масала, ришватчилъиялдехун, бизнесалдехун… Гьединлъидал мэр вищиялдехун бугеб пикруги хисизабизе ккола. Альтернативаго гьечIел рищиял гуро гьел. Байбихьуда букIун батаниги, гьанже гьечIо гьеб гьедин. Гьенире кандидатураби лъурал 40-явго чиги гьедигIан тIаса-масагоял чагIи гуро. Гьезда нахъаги чагIи ратула.\n«Дун вуго дунго дидаго чIарав чи»\n- Гьедин батани, мунги Сайгидпаша ГIумахановасул чиян ракIалде ккезе рес бугодай, цо заманалда Хасавюрталда ЖКХялъул нухмалъулевлъунги хIалтIулев вукIиндал?\n- ГьечIо. Сайгидпаша ГIумахановасдехун дир гIезегIан лъикIаб бербалагьи буго. Амма дун вуго дунго дидаго чIарав чи. Цо заманалда республикаялда иш данде билълъунеб гьечIолъи бихьидал, лъидасанниги кумекги гьаричIого, ун къватIивегун, дицаго гьабуна магIишатги.\nРеспубликаялда машгьураб тухумги буго нижер. Масала, дир имгIал МухIамад Юсупов вукIана МахIачхъалаялъул горисполкомалъул бетIерлъун. Гьесда цадахъ лъугьун нижер инсуцаги дагьаб хIалтIи гьабичIо республикаялдаса гIебеде. Гьединлъидал жакъа дунги дирго хасаб нухккун ине ккола.\n- Нагагьлъун мэрлъун Салман Дадаевги вищун, администрациялда лъикIаб хъулухъ кьолеб бугони, инкар гьабилебищ дуца?\n- Ургъила. ЦохIо дун гуревха, нижер тIолабго багъа-бачариялъул чагIигун цадахъ. Мэрлъиялде документал кьелалде цебеги гьезулгун гIакълу дандбан букIана дица. Нижеца хIисабалде росила киналго рахъалги, лъида цадахъ хIалтIизе кколев вугевалиги. Гьединго ургъила гьанив «Дагестан единый» абулеб багъа-бачариялда гъорлъ вукIунищ дидаса цIикIкIун пайда букIинеб гIадамазе, яги мэриялде унищали.\nАвтор: Гара-чIвари гьабуна Зульфия ХIажиевалъ.\n» ХIаригабурлъухъ ичIго нухлулав хвасар гьавуна\n» «Бидулав Рузвельтил» рищиязул цирк


ОьрчIру буруччаврил Кьини – МахIачкъалалив\nАвтор: Бадрижамал Алиева · 04.06.2021\nЩаллагу дунияллий июньдалул 1-нний кIицI лагайсса ОьрчIру буруччаврил кьини, гьарца шинал кунна, яргсса оьрчIан ва миннал нитти-буттан хIаз дизансса шадлугъирттайну хьунадаркьунни МахIачкъалалив.\nВа кьини кIюрххилла Расул ХIамзатовлул цIанийсса проспектрай най дия оьрчIансса шадлугъру. Оьруснал театрданул хьхьичIсса майданнив тIурча, хьунни Республикалул оьрчIал художествалул творчествалул ХI «ЧIава зунтталчувтал» фестиваль. Ва хьунни Республикалул Халкьуннал творчествалул къатлул сакиншиндарайну, МахIачкъала шагьрулул администрациялул ва Культуралул управлениялул гьурттушиндарайну.\nШадлугърал гьурттучиталну ва кьини бия Аьхьхьахъиял, Къаяккантуллал, Къумтуркъалаллал, ЦIуссалакрал, Нугъайнал районнаясса, МахIачкъала, Дарбант, Дагестанские Огни, Кизилюрт, Избербаш шагьрурдаясса оьрчIал коллективру ва цивппалусса чIава балайчитал.\nМува майданнив хьунни Республикалул выставкагу, оьрчIал дирхьусса суратрал «Ттул Ххувшаву» цIанилусса арт-площадкагу. Суратру дишин гьунарду ва гъира-гьавас буминнал шадлугърай гьуртту хьуна чIава художниктал ва М. Жамаллул цIанийсса Художествалул училищалул, Дизайнрал, экономикалул ва правалул техникумрал студентътал. Ччима оьрчIаща ва кьини бюхълай бия личIи-личIисса мастер-классирттавух, жанавартрал ва лелуххантрал куцру карунних варсул янналия кьукьлакьисса хIазсса давривух, асфальтрай сурат дишавривух гьуртту хьун.\n«Гамлет» Лакрал театрданул сахIналий\nСледующая публикация ОьрчIал симаннай пиш чан къахьуннав!\nПредыдущая публикация Ванал дакьин дурну дур Маресьевлул самолёт


Рахьдал мацIалъул халкъазда гьоркьосеб къоялде – бакълъулазул басмаялъе шапакъатал » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\n2019 соналъул 23-24 февралалда ЦIадаса ХIамзатил цIаралда бугеб Аваразул драмаялъул театралда ЮНЕСКОялъул хIаракаталдалъун лъазабураб Рахьдал мацIалъул халкъазда гьоркьосеб къоялде Авар мацIалъул анлъабилеб фестиваль тIобитIана. «Гумбет» газеталъул ва «Аварпресса.ру» порталалъул бетIерав редактор, Россиялъул Хъвадарухъабазул союзалъул член ХIамзат ГIизудиновасе ва «Гумбет» газеталъул фотокорреспондент Гебек Гебековасе фестивалалъул гIуцIарухъабаз, Авар басмабазул цолъиялъ, хIурматалъул грамотаби кьуна.\n«Гумбет» газеталъул хIалтIухъабаз Авартеатралъул цIорол рагъида бихьизабуна районалъул басма. Гьединго районалъул бокIон берцин гьабун букIана ИчичIалиса устар МухIамад Ханахъаевас гьарурал пахьул гIертIаз ва цоги тIагIелаз. Халкъиял махщелчагIазул алатазда ва газетазул номеразда цадахъго цере лъун рукIана бакълъулазул авторазул тIахьал ва халкъиял гьуранчагIаз гьарурал тIагIелал.\n«Гумбет» басмаялъул бетIерав редактор ХIамзат ГIизудиновас жиндирго кIалъаялда къокъго бицана лъагIалил хIасилазул ва басмаялъул хIаракатчилъиялъул.\n«Нижеца хIалтIи гьабулеб буго нилъер халкъалъул мацI, маданият ва адабият цIуниялъе, церетIезариялъе. Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъгун, Авар басмабазул цолъиялъгун ва цоги идарабазгун цадахъ тIоритIана пресс-турал, маданиялгун тарихиял цIех-рехал, цIалдолезулгун дандчIваял, рорхана гIадамазда дандчIвалел, кIвар бугел суалал. 2018 соналъул 22 сентябралда Бакълъулазул районалъул Бакьулъ Гьарадирихъ росулъ тIобитIана Дагъистаналъул классик ХIамзатил Расул гьавуралдаса 95 сон тIубаялде гIуцIараб «Расул ХIамзатовасул рухIияб ирс» абураб форум. Гьениб гIахьаллъи гьабуна Дагъистаналъул маданияталъул машгьурал хIаракатчагIаз. «Аварпресса.ру» сайталъ авар мацIалда, матIуялъуб гIадин, бихьизабулеб буго халкъалъул гIумру», – ян абуна ХIамзат ГIизудиновас.\nАваразул театралъул сценаялда художественниял номералгун цере рахъана бакълъулазул лъималги.\n» Бидулъ бессараб мацI, миллат ккураб мацI


Бегьуларо. Амма цIакъ бокьун батани, бегьула...\n«Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъул къуватаз Рамади шагьар жиндирго контролалде босараб къагIидаялде балагьун, Багъдадалъ официалиял рагъулал контактал гIатIиралагьулел руго Тегераналъулгун.\nАрал гIодоркъояз «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъул къуватаз суннитазул шагьар Рамади бахъун хадуб, ГIиракъалъул суннитаз гIумру гьабулел бакIазда экстремитсазде данде къеркьеялъул къагIида тIубанго хисизабизе кколеб бугин абураб пикруялде бачIун буго улкаялъул хIинкъигьечIолъиялъул къуватазул бутIрул.\nРамади хIукуматалъул къуватазул контролалда гъоркь букIаго, Анбар провинциялъул бакIалъулал гIадамал данде рукIана гьенир Ираналъ квербакъи гьабулел шиитазул яргъид гIуцIаразул къокъаби рукIиналде.\nАмма I7 маялда хIукуматалъул къуватал Рамади шагьаралдаса нахъе араб мехалда, гьелго суннитазул лидераз Хашид аль-Шааби абураб жидеего бокьун ярагъ кодобе босарал шиитазул гIуцIиялда гьарана жалго цIуниялъул кумек.\nХIасилалдаги гьанже суннитазул Рамадиялъул фронталъул мухъалда аслияб къагIидаялда руго Ираналъ квербакъи гьабулел шиитазул яргъид гIуцIарал.\nГьелдаго цадахъ Ираналъул улка цIуниялъул министр ХIосен Дегхан щвана Багъдадалде. Гьес ГIиракъалъул кIудиял хъулухъчагIазулгун тIоритIулел руго «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъул къуватазде данде чIеялда ва рагъулал гьоркьорлъаби гIатIилъизариялда хурхарал кIалъа-басаял.\nГьединал гьоркьорлъаби гIуцIиялъул хIужжа цебего букIинчIо кIиябго рахъалда гьоркьоб.\nГIиракъалъул премьер-министр ХIайдар аль-Абадие, Анбар провинциялъул суннитазул лидеразе ва Цолъарал Штатазе шиитазул къуватал Рамадиялда абизегIанго ракIалъе гIолел гьечIо.\nГьезие гьелъул бакIалда бокьун букIана «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялде дандечIезе бажарулел бакIалъулал суннитазул къуватал хIадур гьаризе.\nАмма ахирисел хIужжабазда хадуб Анбар провинциялъул хIукуматалъул рахъ кколел суннитазул лидераз абулеб буго, Рамади бахъиялъ бихьизабулеб бугин хIукуматалъе Ираналъул махшел ва квербакъи къваригIун букIинин.\nЭркенлъи радиоялъе комментариял гьарулаго, Анбар провинциялъул мажлисалъул нухмалъулев СабахI Карутица итни къоялда лъазабуна, бакIалъулаб парламенталъул аслияб бутIа гьаркьал кьун, разилъанин шиитазул яргъид гIуцIарал къуватазул квербакъи къабул гьабизейин.\nХIинкъигьечIолъиялъул идараялъул бакIалъулал гIадамазул мобилизациялъул суалазда сверун вакил Юсиф аль-Килабица лъазабун буго гьеб I8 маялда, Рамади шагьар эркен гьабизе бажаризе бугин, гьенире чанго азарго шиитазул яргъид гIуцIарал ритIанийин.\nАбадил хIукуматалъ лъазабулеб буго, «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялде дандечIеялъе бакIарараб халкъияб къуваталда гъорлъ шиитазул рагъухъаби жидер контролалда гъоркь ругин.\nРамади гьанжеги экстремистиял къуватазул контролалда гъоркь хутIулеб буго. ХIукуматалъ хIукму гьабизе ккола, гIахьаллъизе ругищ яги гьечIищ Багъдадалде унел нухал цIуниялда шиитазул яргъид гIуцIаразул къуватал абураб суалалда хурхун.\nЦо-цо гIиракъалъулаз ургъел загьир гьабулеб буго Кербела ва Эн-Наджаф гIадал шиитазул хириял бакIал гIемерал шагьараздехун «Исалмияб пачалихъ» гIуцIиялъул къуват буссани, шиитазул къуватазул лидерал хIукуматалъул хIукмуялде балагьичIого, буюриязда гIенеккичIого, жидерго къагIидаялда суал рагIалде бахъинабизе гIамал гьабизе бегьиялда бан.\nКилабица абулеб буго, мобилизация лъазабун, гIуцIарал халкъиял къуватаздаги шиитазул яргъид гIуцIарал къокъабиздаги тIадаб бугин, ГIиракъалъул нухмалъиялъ бихьизабурал бакIазде инейин.\nЦо-цо экспертазул пикруялда, шиитаздаги суннитаздаги гьоркьоб бугеб хIалуцин дагьлъги гъварилъизе бегьула жидерго бакIал тун лъутизе ккарал суннитал, мисалалъе, Эр-Рамади ва Эль-Фаллуджа гIадал шагьараздаса Багъдадалде рачIунел рукIиналъе гIологи.\nАнбар провинциялъул суннитазул лидеразул ургъел ккезабулеб буго шиитазул яргъид гIуцIаразул къуватал аслияб къагIидаялда суннитаз гIумру гьабулел бакIазде ритIулел рукIиналда банги.\nТикрит шагьаралда суннитазул гIадатиял гIадамазда хурхун квешаб хьвада-чIвади билъанхъизабиялъул гIайиб гIунтIизабун буго шиитазул яргъид гIуцIаразул цоязде. Лъазабулеб буго, гьез гьезда бецIизабулеб букIун бугин 20I4 соналда суннитазул экстремистаз ГIиракъалъул шималияб ва магърибалъул рахъ жидерго контролалде гъоркье босун букIиндал, шиитазул кIудияб къадар чIван букIиналъе гIолойин.\nВашингтоналъе Ираналъ квербакъи гьабулел шиитазул яргъид гIуцIаразул къуватал Рамади шагьар бахъиялда гIахьаллъизе бокьун гьечIолъи хурхараб буго ГIиракъалда Тегераналъул асар цIикIкIунеб букIиналда.\nЦолъарал Штатазул пачалихъияв секретарь Джон Керрица лъазабуна, жиндир ракI чIараб бугин гIагарисел къоязда «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъ бахъараб Рамади шагьар нахъе буссинабизе букIиналдайин.\nДжон Керри: «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъул бухьенал ва коммуникацияби талхизаруна, гьезул гIарцил ресал ва финансазул механизамал талхизаруна, гьезул багъа-башариялъе кIудияб зарал ккезабуна, хасго гьаваялъул патрулал ва цогидал рагъулал ресал хIалтIизаризе ресал ругел бакIазда.\nАмма гьеб киса-кибего гуро. Гьелъие мисал буго гьебго Рамадиялда ккараб. Амма дир цIакъ ракI чIараб буго, гIагарисел къоязда, шагьар нахъе буссинабизе букIиналда”.\nПентагоналъ рагIи кьолеб буго Рамадиялда «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъул позициязда кьабиял халат рахъинаризе.


КИНАЛГО Х1АЛТ1ИЗЕ ККОЛА РАК1БАЦ1Ц1АДГО. - 1 Декабря 2018 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nПятница, 23.08.2019, 23:29 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2018 » Декабрь » 1 » КИНАЛГО Х1АЛТ1ИЗЕ ККОЛА РАК1БАЦ1Ц1АДГО.\nКИНАЛГО Х1АЛТ1ИЗЕ ККОЛА РАК1БАЦ1Ц1АДГО.\n26 ноябралда райадминистрациялъул данделъабазул залалда районалъул ц1ивищарав бет1ер Нурмух1амад Задиевасул нухмалъиялда райсобраниялъул депутатазул председатель Хважаев Хважагун цадахъ т1обит1ана районалъул активгун дандч1вай. Данделъи байбихьана районалъул нухмалъулес киназдаго эбелалъул къо баркиялдасан ва республикаялъул Х1укуматалъул председателасул заместитель-росдал маг1ишаталъулгун кванил ниг1матазул министр Г1абдулмуслим Г1абдулмуслимовас «Дагъистаналда меседил хасалихълъи-2018» абураб форумалда гьабураб жигараб г1ахьалчилъиялъухъ бач1араб баркалаялъулаб кагъат ц1алиялдасан. Хадуб районалъул бет1ерас бицана 4 моц1ида жаниб гьабун бажарараб х1алт1ул ва хадубккунги жинцаго х1алт1и г1уц1изе бугеб къаг1идаялъул.\n«Дие абизе бокьун буго Расул Х1амзатовасул 95 сонилаб юбилей к1одо гьабиялдаса байбихьун, хасалиде лъай кьеялъул г1уц1аби х1адуриялде щвезег1ан, гьаб 4 моц1ил болжалалда жаниб гьабураб х1алт1и буго нилъер киназулго цадахъаб зах1маталъул х1асил.\nДир пикруялда рекъон х1алт1и гьабизе ккола киназго цадахъ, гьебмехалда цолъула жамаг1атги районги. Дица гьаниве вач1араб къоялдаса нахъе лъиениги инкарги гьабич1о лъидасаго щибгоги бахчич1о. Нилъер аслияб масъалаги буго росабазул администрациялги жамаг1аталги цогидалги г1ахьалги гьарун, цадахъ рекъон нилъерго район цебет1еялъе нухалги ратун х1алт1изе. Жакъа нилъер районалда бугеб ах1вал-х1ал лъаларев чиги щивго гьеч1о ва гьениб бахчизе жоги гьеч1о. Амма киг1ан зах1мат бук1аниги бажарараб кумек гьабулеб буго школазегун ясли-ахазеги дагьаб бугониги кумек гьабулеб буго росабазул администрациязеги. Дагь-дагьккун бец1улеб х1ал (реструктуризация) гьабун буго районалъ минфиналдаса 50 ва 30 млн г1арцул къадаралда босун бук1араб кредитги. Штатал къокъ гьариялъул бицунаго, дида лъала гьеб бигьаяб иш гуреблъи, амма киназдаго лъазе ккола гьеб дие бокьун гьабулеб жо гуреблъи. Гьеб буго нилъеца рес къот1иялъ гьабулеб бугеб жо. Райадминистрациялда гьабун лъуг1ана оптимизация. Амма гьеб хъат1изе буго цогидал гуц1абаздаги. Экономикаялъул яги финансазул министерствоялде индал, гьениб т1оцебе суал борхула нужер райадминистрациялда рук1ине кколелдаса ц1ик1к1арал штаталги х1алт1ухъабиги ругилан. Гьединлъидал, нилъее бокьаниги бокьич1ониги нилъеца гьеб суал роц1инабизе ккола. Харжал кьезе рес гьеч1еб ах1вал-х1алги бук1инч1о, рук1ине кколелдаса 20-50 ц1ик1к1ун х1алт1ухъан тезе рес бук1унаро. Тезе бегьула гьел ч1орого х1алт1улел ругони, амма моц1алъ х1алт1арав чиясе чара гьеч1ого харж кьезе ккола ва гьеб кьеч1ого щивго х1алт1уларелъул. Гьединго киназдаго лъала к1иго моц1ица х1алт1ухъанасе харж кьеч1они, х1алт1и кьолесда т1ад уголовнияб дело гьабулеблъиги. Амма щибго х1алт1иги гьабич1ого, бакъ аги къо агиян абухъего гьанир сверсведулел ругел г1адамалги нилъее данде кколаро. Дир пикру буго х1алт1ухъанас жинда т1адаб иш рак1бац1ц1адго, мух1канго ва щвалде щун гьабизе кколин абураб. Нужеда гьоркьов цонигияв гьеч1о дица х1ал гьабун х1алт1уда лъурав яги дица кколареб иш т1адкъарав чи. Дица лъихъаниги х1алт1уда таралъухъ ришватги босмулеб гьеч1о. Дица щивниги вачунев гьеч1о дир рокъов х1алт1изе, киназулго руго х1алт1улел инструкциязда рекъон т1уразаризе т1адал ишал. Гьедин жиндирго х1алт1и гьабун бажаруларев чи, валлагь, жиндихъа гьаб иш гьабун бажарулебги гьеч1о, гьединлъидал, жиндихъе бат1ияб х1алт1и кье ялъуни т1убанго х1алт1удаса нахъе виччайиланги абун вач1ине ккола живго. Дица щивго къабих1 ва инжит гьавизеги гьеч1о, амма киназдасаго т1алаб гьабизе буго гьез гьабизе т1адаб х1алт1и. Нилъер х1алт1улъ г1урал зах1малъабиги руго. Мисалалъе, расги лъик1аб х1ал гьеч1о росдал маг1ишаталъул бут1аялда. Райадминистрациялъул росдал маг1ишаталъул отделалъул къадги къасиги х1алт1изе кколеб х1ал буго. Т1убанго рехун тун буго кинабго, я маг1арухъ, я гъутабазда щибго гьабулеб х1алт1и гьеч1о. Кагътазда ругел маг1ишатаз дотациялги росун руго. Гьеб ах1вал-х1алги киназго цадахъ кьуч1дасанго хисизабизе ккола. К1вар кьезе ккола налогал рак1арияздеги. Киналго росабазул бегавулзабазе ва депутатазе къвариг1ун бук1уна жидерго росулъе лъим бачине, нухал къач1азе ва цогидалги х1алт1аби гьаризе, амма налогал рак1аризе ва кьезе бокьуларо. 13 декабралда сессиялде киналго т1аде жураялги цогидал хиса-басиялги х1исабалдеги росун, х1адурун бук1ине ккола бюджетги. Гьебги бук1ине ккола рагьун, киназдаго бихьуледухъ ва бич1ч1уледухъ газеталдаги бахъун. Щибав х1алт1ухъанасда хадуб халкквезе бигьаяб жоги бук1унаро, амма дун хъулухъалде вач1араб 4 моц1ида жаниб дида бихьана ва бихьулебги буго цониги х1алт1ухъанас бук1ине кколедухъ жиндаго т1адаб х1алт1и гьабулеб гьеч1еблъи. Дун х1алт1уде вач1араб мехалда дица киналго х1алт1ухъабазда абун бук1ана исана сон байбихьаралдаса нужецаго гьабураб х1алт1ул справкаби х1адуреян. Гьел справкабазда рекъон райадминистрациялъул х1алт1ухъабазул бащалъи къокъ гьаризе ккола, щайгурелъул, щибго гьабураб х1алт1и гьеч1елъул. Справкабазда хъвазе жого гьеч1о, гьабураб х1алт1и гьеч1олъиялъ. Дица нужее бокьани щибаб моц1рол ахиралда хъвазарила нужеда гьединал справкаби, амма дир х1исабалда, гьединги гьабич1ого, щибав х1алт1ухъанас жиндирго х1алт1и роц1ц1инабизе х1аракат бахъани лъик1аб бук1инин ккола. Дица бицунеб буго ункъабго моц1ица дидаго бихьараб жо. Гьеб заманалда дица гьабуралдаса бат1ияб жо гьабизе рак1алда гьеч1о хадубккунги.\nкиназдего дир буго к1удияб гьари. Дица цониги х1укму къабул гьабун хадуб инсуца, вацас, министрас, президентас абуниги дица гьеб х1укмуги хисизабуларо. Гьеб х1укму хисизабизег1ан дие хъван г1арзагун х1алт1удаса нахъе ине бигьаяб бук1уна. Гьеб буго дие принципиалияб жо. Гьединлъидал дир х1укмаби хисизареян гьаризе дихъе г1адамалги рит1уге. Гьудул-гьалмагълъи, г1ага-божарал дихъе гьардезеги рит1ун, гьезулгун дир гьоркьорлъабиги хвезаруге. Гьел дида аск1оре рит1изе кколеб х1укму дица гьабизе кколаредухъ х1алт1изе х1аракат бахъе киназго. Ахиралда к1удияб баркала кьезе бокьун буго киналго дие кумек гьабунщиназеги»,-ян лъуг1изабуна гьес жиндирго хит1аб.\nПросмотров: 90 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


7 октябралда ичIго сон тIубана Россиялъул цIар арай журналист ва инсанасул ихтиярал цIунулей хIаракатчIужу Анна Политковская чIаралдаса. Гьеб къоялъ гуребги – гьей кидаго ракIалде щвезаюлей йиго тIолго дунялалда эркенлъи ва демократия бокьулел гIадамаз. Политковскаялъул цIар бахIарчилиялъул ва таваккаллъиялъул ишара хIисабалда цIунулеб буго киналго улкабазда.\nЖиндир заманалда Анна Политковская кIудияб хIалтIи гьабулеб букIана Чачанлъиялда инсанасул ихтиярал хвезариялъе далилал ратизе. Гьелъие жидерго цIарал абичIого, гIемерал гIадамаз кумек гьабулеб букIана, кагъталги, документалги, сураталги ритIулаго. Гьадин Анна Политковскаялъ абуна 2006 соналда нижер мухбир ГIумарова Аминае интервью кьолаго.\nАнна Политковская: «Дихъе гьадинал суратал ритIулаан щалали лъаларез. Кагъталги ритIулаан. Гьелда абулеб букIана кин жидее Къадиров вокьуларев. Ва жидее бокьилаанилан гьадинал суратал гIемерал гIадамазде рихьизаризе. Гьелдалъун гьениб (ай Чачанлъиялда) бугеб хIакъикъат бичIчIизабизе гIоло».\nЩайха Кремль буцIун чIолеб? Бихьуларебищ гьелда гьенир гьарулел такъсиралги гьениб бугеб вахIшилъиги? - ян абураб нижер мухбиралъул сулалалъе жаваб кьолаго, Анна Политковскаялъ гьадин абулеб букIана:\nАнна Политковская: «Гьениб некIогоялдаса гIадат буго - жидее рокьуларел гIадамазда хадуб хал кквей гьабиялъул. Мисалалъе прессалда Кремлалъул фаворитазул къадру хвезарулел цо-цо далилал загьираруни, гьелда берал къанщула. Къадировасул бицани, гьев жиндирго хъулухъалдаса эркен гьавизе рес бугелъул рагIицин абизе кколаро».\nАнна Политковская гьадин ракIалде щвезарулел рукIана жий Къадировасул чукъагун данделъараб мехалда, жиндие гьез кьолел рукIарал хIинкъаби.\nАнна Политковская: «Дун хIакъир гьайизе гIаммал гьабулеб букIана гьез. Живго Къадировги вукIана дова. Гьес бугеб-гьечIеб рухIалъ ахIдолаан диде, ва дун гIодизаюна. Гьеб гIадатияб гуреб, данде кколареб хьвада-чIвади бугин дида ккола. Щай гурелъул - дун гьесул эбелалъул ригьалъул чIужу-гIадан йигелъул.\nСверухъ ругел гIадамазда, унго-унгояб хъачагъазул братваилан абизе бегьула, ва гьел гIагIадулаан нижеда дида ралагьулаго. Хъачагъазул притон... Щибха тIокIаб абилеб?»\nАнна Политковскаялъул мисал гьечIеб таваккаллъи байрахъ кинигин ккана тIолго дунялалда. Гьелъул цIаралда бугеб премия кьола гьадинабго таваккаллъигун рагIуе эркенлъи ва демократия цIунулел журналистазе.\nТIоцеесей лауреатлъун 2007 соналда яхъана инсанасул ихтиярал цIунулей хIаракатчIужу Наталья Эстемирова. Хадуб гьейги чIвана. 2008 соналда премиялъе мустахIикълана Афгъанистаналдаса инсанасул ихтиярал цIунулей Малалай Джоя, 2010 соналда – Суданалдаса тохтур Халима Башир, 2011 соналда Сириялдаса журналист Разан Зайтунех, 2012 соналда Мэри Колвэн (гьей Сириялда чIвана), 2013 соналда пакистаналдаса Малала Юсуфзай (хадуб гьелъие кьун букIана Нобелил ракълил премияги), гъоркьисала премия кьуна ГIиракъалъул парламенталъул депутат Виан Дахилие.\nИсана Анна Политковская цIаралда бугеб премиялъул лауреатлъун лъазаюн йIиго Сириялдаса журналист Холуд Валид. Гьеб шапакъат гьелъие кьезехъин буго 2016 соналъул март моцIалда тIобитIизесеб Women of the World (Дунялалъул руччаби) абулеб халкъаздагьоркьосеб форумалда.


Виричунал цIа абад дуллалисса балайрду\nАпрель зурул 26-нний Ккуллал райондалул культуралул къатраву хьунни Хъун дяъвилул кIийла Виричу АхIмад-Хан Султаннул цIа абад дуллалисса балайрдал конкурс. Ваний гьуртту хъанай бия бугьарамигу, школалул дуклаки оьрчIругу.\nТтун хIисав хьунни жула шяраваллаву «зунттуйн цIупар щун дуллалисса» балайрду учин бюхъайсса чансса бакъашиву. Ва конкурсрай гьуртту хъанахъиминналгу хъиннува тасттикь бунни му зат. Тамашачитурал ришлашисса хъатурдилгу буслай бия вайннангу, ттун кунма, щаллу буллалисса балайрду хъинну ххуй бизлай бушиву.\nХIатта циняв гьурттучитал лахъми кIанттурдан лайкьну бивкIхьурчагу, жюрилун миннал дянивату яла яргми личIи буван багьуна.\nБугьараминнаву цалчинмур кIану буллуна Аьлиев Ибрагьиннухьхьун (Хъювхъи) ва Аьбдуллаева Маржанатлухьхьун (ЧIяйми). КIилчинмур кIану буллуна Эльдарова Аьйшахьхьун (1-мур ЦIувкIул). Шамилчинмур кIану буллуна Раджабов Мюртазалихьхьун (ЦIущар).\nМюрщиминнаву цалчинмур кIану бувгьуна Аьбдуллаева Миланал (2-мур ЦIувкIул). КIилчинмур кIану бувгьуна Рамазанова Марияннул (Хъусращи). Шамилчинмур кIану бувгьуна ХIасанова Зайнаблул ва Ханова Мадинал (ЦIийши).\nКоронавирус Ккуллал райондалий дакъар\nХхувшаврин хасъсса ххуйшивуртту\nСледующая публикация Ца уссу – инсан ххассал уллай, гама – Ватан дуручлай\nПредыдущая публикация Кулпатирттансса кумагру


ГIемер лъил ругел? - Статьи - Сетевое издание «По новому пути»\nГIемер лъил ругел?\n02.08.2019 17:18 Пятница\nРоссиялъул регионазда гьоркьоб гьекъолдиялъул рахъалъ цебесеб бакI ккуна Магадан областалъ.\n«Трезвая Россия» абураб федералияб проекталъул экспертаз гIуцIана Россиялъул гьекъолдулелги гьекъолдуларелги регионазул рейтинг. Гьеб хIадурулаго, хIисабалде босана гьекъолдиялъул кьучIалда хваралги, «алкоголизм» ва «алкоголияб психоз» абурал диагнозалгун медицинаялъул идарабазул сияхIалде росаралги, мехтун рукIаго, такъсирал гьаруралги, низам хвезабуралги гIадамазул къадарги, тукабаздаса гIаракъиги, коньякги, чогърол батIи-батIиял тайпабиги, пивоги, спирт гъорлъ бугел цогидалги гьекъолел жалги ричиялъул хIужабиги.\nЭкспертазул цIех-рехазда рекъон, 2017 соналда мехтизарулел жалалгун «гьудуллъи гьечIел» регионаллъун ккола Чачан Республикаги, Ингушетияги, Дагъистанги. Гьезда хадур руго Гъарачай-Чергесияги, Белгород ва Ростов областалги, Ставрополь крайги, Астрахань областьги.\nМехтизарулел жалазде «цIикIкIараб рокьи» бугел регионаллъун ккола: Магадан областьги, Ненец автономияб округги, Бурятияги. Гьекъолдухъаби гIемераб 10 регионалда гъорлъе ккана Чукоткаги, Пермь крайги, Нижегород областьги.\nИюнь моцIалда Роспотребнадзоралъги хIадурун букIана гьединабго рейтинг. Гьез хIисабалде босун букIана улкаялда спирт гъорлъ бугел жал ричиялъул баянал. Ведомствоялъул баяназда рекъон, бищун дагьаб къадаралда мехтизарулел жал росун руго Северияб Кавказалъул республикабазда: Ингушетиялдаги Чачаналдаги – рухI рикIкIун, цо литр, Кабардино-Балкариялда – 0,5 л, Северияб Осетиялда – 0,6 л. Церехъабазул кьерда руго Магадан область (бацIцIадаб спирталъул 14,1 л цо рухIалъе). Гьелда хадур руго Москваги Сахалин областьги.\nРоссиялъул югалъе пайда букIина Гьуърузул унтабаздаса сахгьариялъул центр рагьизе буго 2018 соналъул ахиралде Каспийскалда, РАНалъул «ГIелму» пансионаталъул кьучIалда рагьизе буго гьуърузул унтабазул реабилитациялъул центр. Гьеб балаго, дандчIвалел масъалабазул хIакъа-лъулъ бицана хасаб данделъиялда. Дагъистаналде вачIун вукIана РФялъул ГIелмиял идарабазул федералияб агентствоялъул (ФАНО) нухмалъулесул заместитель Александр Степанов. ЦIибалеб централде рачIине руго СКФОялдасаги ЮФОялдасаги гIадамал.\nАлександр Степановги, ДРялъул хIукуматалъул председателасул заместителасул ишал тIуралев Анатолий Карибовги, ДРялъул сахлъицIуниялъул министрасул ишал тIуралев Танка Ибрагьимовги щвана пансионаталде, ва гьез халгьабуна гьелъул рукъзабазулги сверухълъиялъулги.\nПансионаталда лъезе буго унтарал сахлъизаризе рес кьолел аппараталги гIуцIизе руго гIемер заманалъ пациентал рукIине санагIатал шартIалги. Гьел суалал дандразе гIагараб заманалда республикаялде рачIине руго ФАНОялъул хIалтIухъаби.\nТанка Ибрагьимовас баркала кьуна ФАНОялъул вакилзабазе кIудияб кIваралъул гьеб объект базе Дагъистан тIасабищаралъухъ. Регионалъе пайдаяблъун рикIкIунеб буго гьеб проект. Пансионаталда рагьулеб централда сахгьаризе руго туберкулез хутIизегIан, гьуърузул киналго унтабаздаса. Туберкулезалъ унтаразе рагьизе руго Туберкулезалъул диспансералда хасал кабинетал. Гьениб лъезе буго гьанжезаманалъул медицинаялъул алаталги.


ГIумаханов Сайгидпаша Авар театралда авар мацIалъул къо кIодо гьабиялъул тадбиралда\nХалкъазда гьоркьосеб рахьдал мацIалъул къо кIодо гьабун санайилаб тадбир тIобитIиялъул тIоцебесеб мурад бугин гIагараб мацIалде рокьи бижизаби ва мацIалъул культура жамгIияталда гъорлъ босизабийин баян гьабулеб буго гьеб тадбиралъул гIуцIарухъабаз. Масала, исана лъабабилеб нухалъ тIобитIулеб магIарул басма бихьизабиялда рукIанила цIикIкIун гIадамал, цебесеб кIиго соналда данде ккун.\nХалкъазда гьоркьосеб рахьдал мацIазул къо кIодо гьабун тIобитIулеб санайилаб тадбиралда исана гIахьаллъи гьабуна цIакъго кIудияб къадар школлъималазги. Араб соналда гIуцIараб магIарул мацIалъул учительзабазул Ассоциациялъ тадбиралда рачIаразда бихьизабуна шагьаралъул ва хъутабазул школазул магIарул мацIалъул мугIалимзабаз школлъималгун хIадур гьарурал театралиял сценаби, кьурдиял ва кучIдул рикIкIи. Шагьаралда ругел школлъимаз бацIцIадаб магIарул мацIалда цIалулел ва ахIулел кучIдул, бицунеб мацI рагIидал, бичIчIулеб бугин мацI цIунун букIинин бицана Авар мацIалъул учительзабазул ассоциациялъул нухмалъулей МухIидинова Бахуца.\nБаху МухIидинова: «Дида кколеб буго соналдаса соналда лъикI, гIемер чи гIахьаллъун унеб бугин рахьдал мацIалъул къо. Миллияб ретIел ретIаралги исана цIикIкIун рукIана. МагIарул мацIги, бихьичIищха, лъималаз бицунеб куц, кучIдул цIалулел куц. Гьел лъимал аслияб куцалда рукIана шагьаразда цIалулел лъимал.МагIарул мацIалъе щибго хIинкъи бугин кколаро дида, лъималаз гьедин кучIдулги ахIулел, рикIкIунел ругони магIарул мацIалда, магIарул кьурдиги гьабулеб бугони, магIарул умумузе хасиятаб миллияб ретIелги ретIунеб бугонани».\nГIицIго цо рахьдал мацIазул къоялъ гуребги, масала театралде рачIунагогицин, гьеб миллияб ретIел ретIун рачIунел ругони рекъараб букIинаанин тIаде жубана Бахуца.\nТадбиралде рачIана цадахъ лъимал рачун. Масала ТIагьират Джаватхановалъ бицана жинца табиралде умумузул ретIелги, культураги бихьизе рачанин лъимал ва гьезие гьеб бокьанин.\nТIагьират Джаватханова: «Исана тIоцее щвана дун гьеб тадбиралде. Цебезхун лъан букIарабани,цееги ячIинаан. Цадахъ лъималги рукIана рачун. Кутакалда бокьана нижее гьеб тадбир. Лъималазе кутакалда бокьана бихьараб щинаб, хадуб-хадубги гьабулеб бугони рачIине бокьилин рукIана».\nТадбиралда цересел соназ гIадин гIахьаллъи гьабуна республикаялъул ва мухъазул магIарул мацIалда рахъулел газет журналазги. Исана, цересел соназда данде ккун гIемер мухъазул вакилзабаз гьабунин гIахьаллъи, амма хIукуматалъулаб республикаялъул даражаялда цо бугеб «Хакъикъат» газетаялъул рахъалъ гIахьаллъи букIинчIолъи рекъараб букIинчIин рикIкIунеб буго жамгIияв хIаракатчи МухIамадрасул ГIумаровас.\nМухIамадрасул ГIумаров: «Бищун дие бокьараб жо буго щибаб мухъалъул гIахьалчагIи рачIин, цадахъго, дагьал ругониги жидеца рахъарал тIахьал ва гьарулел тIагIалаби рачIин. Амма гьениб гIахьаллъи гьабизе кколаан мухъазул бутIрузги, унгоги магIарул миллат цолъизабулеб къо ккола гьеб. Дида, масала, лъагIалица вихьичIев чи вихьула гьенив. Гьенир хадубккун гьаризе бегьила гьединго батIи-батIиял секцияби гьарун, лекциял цIалун миллаталъе пайдаяб хIалтIи гьабулел чагIи цере рахъинги. КIиабилеб дие бокьичIеб жо ккана, дида гьениб республикаялъулаб газета «Хакъикъат « бихьичIолъи. Дида бичIчIичIо, гьезда магIарул мацIалъул къо букIинищ лъачIеб, яги лъаниги гьединаб бербалагьи гьабунищ тарабали. Республикаялъул газеталъул чагIи рачIун, жал гьадинал чагIи ругин абичIо, гьеб рекIее гIечIо».\nРахьдал мацIалъул тадбиралдаса тIубараб лъагIалие гIураб асар щолин бицана, гьение ячIарай Хунзахъ мухъалдаса ХIасанова ГIайшатица. ЦIакъго бокьанила, гьениб басма гуребги, халкъиял махщалаби цIунарал чагIаз гIахьаллъи гьабиги.\nХIасанова ГIайшат: « Исана рахьадал мацIалъул къо кIодо гьабун тIобитIулеб гьеб тадбиралда гIахьаллъи гьабизе щвана дие, гъоркьисаги щун йиикIана дун гьение. Дие рекIее гIуна гъоркьисалаялдасаги гIатIидго гьеб тадбир тIобитIи. ЦIакъго бокьана, мухъазул вакилзабаз бихьизабураб кьурди ва кIечI ахIи. Дие бокьана къелдерил кочIохъабаз ахIараб кечI. Авартеатралъул артистаз бихьизабураб «Москваялдаса бахIарав» абураб спектаклалъ асар гьабичIев чи хутIичIин ккола. Нилъер халкъиял махщалаби цIунун, лъималада рихьизаризе хутIун рукIин буго йохараб жо. Гьеб ИчичIали абураб росулъа гIертIазул устарасул махщелчилъиял асар гьабуна дие».\nСоциалиял гьиназда гьеб тадбиралъул бицунаго ккана, кьурди-хъат ва кечI бакъаналъ гурин миллат цолъизабулеб, гьеб цолъизабулин ислам-диналъин абулел чагIиги. Масала, Къарахъа ХIажимурадица баян гьабуна, рекIекълъизе бачIанин, киналго руччаби магIарул руччабазе хасиятаб куцалда ретIа-къан рукIинчIолъиялъги.\nИсана Халкъазда гьоркьосеб рахьдал мацIазул къо кIодогьабун тIобитIулел выставкагун ярмарка тIобитIана III нухалда. Соналдаса соналде гьеб тадбиралъул даража бахунебги буго.\nМацIалда цIумур базе...


Коронавирусалда сверухъ республикаялда бугеб ахIвал-хIал жакъа къоялъги парахатаб гьечIо. Унтаразул къадар дагьлъулеб гьечIолъиялъул хIакъалъулъ бицана 6 апрелалда тIобитIараб Оперативияб шатабалъул данделъиялда ДРялъул нухмалъулесул ишал тIуралев Сергей Меликовасги.\n- Цо къоялда жаниб унтулезул къадар бахунеб буго 40-45 чиясде. Гьеле гьеб гIиллаялъ буго нилъеца гьаб данделъи щибаб анкьалъ тIобитIулебги.\nГьединлъидал цо-цо тадбиразда хурхун лъазарурал гIорхъичIваял жеги нахъе рахъизе бегьуларо. Гьел цIакъго рекIеда къан руго цо-цо чагIазда. Мисалалъе, бертаби тIоритIулел рукъзабазул бетIергьабазул гIарз буго жидер бизнес чIун хутIиялда бан. Амма гьезие зарал кколеб бугин абун, тIубараб халкъалъего бугеб хIинкъи нилъеда кIочон тезе бегьуларо, - ян абуна С. Меликовас.\nОперативияб штабалда рорхана республикаялда маялъул байрамкъоял кIодо гьариялъул ва гьединго исана хIежалде сапар гьабиялъул суалалги. Унтуца цIакъго хIал гьабулеб букIиналда бан, Бергьенлъи босаралдаса 75 сон тIубай гъоркьиса кIодо гьабун букIинчIо улкаялда. Исана, щиб рес батунги, 9 май нилъеца хIурматияб куцалда тIобитIизе кколин лъазабуна С. Меликовас.\nГьесул рагIабазда рекъон, гIемерисезул рахIат хвезабун буго хIежалде исана риччаладай абураб суалалъги.\n- Дида бичIчIула нилъер хIажизабазе бугеб ургъел. Амма гьабсагIаталда чIванкъотIараб хIакъикъат гьечIо гьеб суалалда сверухъ. СагIудиязул ГIарабиялъ нилъер республикаялъе бихьизабураб квотаги гьечIо. ХIежалде риччаялъе аслияб шартI буго коронавирусалъ унтиялъул къадар нилъер республикаялда гIодобегIанаб букIин. Амма гьединаб хIасил гьабсагIат гьечIо. ГIагараб заманалда гьеб хисизабизе кIвеялде хьул буго, - ян кIалъана республикаяъул нухмалъулесул ишал тIуралев.\nДругие материалы в этой категории: « «Заманалъул матIу»\tПитна-хIур хIажат гьечIо »


ГАЗЕТА БУК1АНА УНГО-УНГОЛЪУНГИ ХАЛКЪИЯБЛЪУН. - 30 Декабря 2015 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2015 » Декабрь » 30 » ГАЗЕТА БУК1АНА УНГО-УНГОЛЪУНГИ ХАЛКЪИЯБЛЪУН.\nГАЗЕТА БУК1АНА УНГО-УНГОЛЪУНГИ ХАЛКЪИЯБЛЪУН.\nДунялалъулго пролетариаталъул вождь В. И. Ленинил бихьизаби бук1ана «Газета – гьеб ккола г1иц1го коллективияб пропагандист ва коллективияб агитатор гуребги, коллективияб г1уц1арухъанги» абун.\nЖиб г1уц1араб къоялдаса нахъе районалъул газеталъ нахъа тараб нухалъул дица бицинаро, бицина дунго гьений х1алт1арал соназ (ц1игьабун г1уц1иялде щвезег1ан) газета гьабиялъулги гьеб къват1ибе биччаялъулги бук1араб ах1вал-х1алалъул.\nТ1оцебесеб иргаялда к1вар кьолаан КПССалъул съездазул, гьелъул Централияб Комитеталъул х1укмаби халкъалъухъе щвезариялде ва гьел т1уразариялде зах1матчаг1и рахъинариялде. Гьеб мурадалда гьабулаан гьел х1укмабазул г1ат1идаб пропаганда. Газеталъул гьурмаздаса къанаг1атги камулароан «КПССалъул (пуланаб съездалъул х1укмаби – г1умруялде!), «Щуго сонил план – болжал щвелалде!» - абураб ах1иял ва гьел ах1иязда гъоркь рахъулаан районалъул колхозазда, совхозазда, промышленниял предприятиязда, цогидалги г1уц1абазда гьабулеб бугеб х1алт1ул х1акъалъулъ макъалаби.\nГазеталъ х1алт1и бачунаан, щибаб моц1алъе мух1канго х1адурарал ва КПССалъул райкомалъул бюроялъул заседаниязда тасдикъ гьарурал планазда рекъон. Доб заманалда партиялъги х1укуматалъги церелъурал масъалаби т1уразариялъе квербакъулеб к1удияб къуватлъун бук1ана социалистияб къец. Къец г1уц1ун бук1унаан маг1ишатазда гьоркьоб. Аслияб къаг1идаялъ нилъер район г1и-боц1ухъанлъиялъул район кколелъул, газеталъги ц1ик1к1араб к1вар буссинабулаан маг1ишаталъул гьеб бут1а цебет1езабиялде. Зама-заманалдасан рахъулаан гьан, рахь, квас г1езабиялъул ва гьел ниг1матал пачалихъалъе ричиялъул баянал. Гьоркьоса къот1ич1ого кьолаан хасалоде г1и-боц1уе раг1и-хер х1адуриялъул х1алт1ул сводкаби. Хъутабазде г1и-боц1ул къавабазде щолаан редакциялъул х1алт1ухъаби ва батараб ах1вал-х1ал газеталдаги бахъулаан, гьай гьай х1ажатаб бак1алда гьабулаан кьварараб критикаги. Газеталъул аслияб масъалалъунги бук1унаан, бергьенлъабазул гуреб, г1унгут1абазул ц1ик1к1ун хъвай.\nГазеталда ц1ик1к1араб бак1 кьолаан лъай кьеялъул, медицинаялъул, культураялъул учрежденияздасан хъвалел материалазе, риччалаан лъималазе харбазе, сахлъи ц1униялъул темабазда хасал гьурмал.\nГьац1улъ х1еги х1анилъ расги камуларин абухъе, рук1унаан доб мехалъги халкъияб маг1ишаталдехун жавабчилъи гьеч1еб бербалагьи гьабиялъул, исрапчилъиялъул, бикъа-хъамиялъул х1ужабиги. Гьеб рахъалъ к1удияб х1алт1и гьабулаан районалда бук1араб, халкъияб хъаравуллъиялъул комитеталъ. Газеталда рахъарал критикиял материал рит1улаан, критика жидее гьабурал нухмалъулезухъе, гьел г1унгут1аби лъуг1изариялъе гьабураб х1алт1ул х1акъалъулъ ц1ан болжалгун, пуланаб къоялде газеталде хъвараб баян щвезабеян абураб кагъатги. Газеталъул критикаялдаса х1инкъулаан, цогидаб т1адег1анаб идараялъ гьабулеб киг1ан к1удиябги г1адлуялдасаги ц1ик1к1ун.\nРедакциялъ ц1ик1к1араб к1вар кьолаан газеталъулги халкъалъулги бухьен щула гьабиялде, щибаб росулъ г1уц1ун рук1унаан штаталда гьеч1ел корреспондентазул постал зама-заманалдасан редакциялда т1орит1улаан гьезул данделъаби, гьарулаан х1ажатал малъа-хъваял, кьолаан г1иси-бикъинал сайгъаталги. Гьединаб къаг1идаялъ газета лъугьун бук1ана унго-унголъунги халкъияблъун.\nДол соназ районалъул газетазда гьоркьор лъазарун рук1унаан республикаялъул конкурсал. Дун газеталда х1алт1изе яч1араб заманалда, гьеб бук1ана 1965 сон, дида нилъер газета батана республикаялъул газетазда гьоркьоб цебесеб кьерда. Ва гьелдаса хадубги гьеб конкурсалда гьелъие къанаг1атги щвеч1о к1иабилеб бак1, кидаго бук1ана т1оцебесеб кьерда. Гьелъул х1аракатал х1алт1ухъабазе рач1унаан дипломал, грамотаби, премиял, кьолаан бат1и-бат1иял ц1арал. Гьелъие нуг1лъи гьабула 1985 соналъ нилъер газета лъун бук1ана СССРалъул ВДНХялда (выставкаялда) СССРалъул т1олабго халкъалда бихьизелъун. Гьединаб къиматалде бахараб газета республикаялда цоги бук1инч1о. Гьеб заманалда газеталъул тиражги бук1унаан 3000-ялдасаги ц1ик1к1ун. Къват1ибе биччалаан анкьие лъабго газета.\nЦебе квералъ х1арпалги рищун гьабулеб бук1араб батани, гьел соназде мухъал риун т1олел машинаби – линотипал рач1ун, гьединго квералъ сверулеб бук1араб газета кьабулеб машина токалъ х1алт1изабулелъ хисун бук1аниги, зама-заманалдасан ток ссунги, машинаби хунги ва цогидалги квалквалаздалъунги къанаг1атги к1олароан газета заманалда лъуг1изабизе. Бук1унаан редакциялдаго сардал рогьине ккараб заманги. Х1ажалъи ккани, х1алт1улаан г1одоркъоязги. Киг1ан зах1мат бук1аниги, щиб къо бихьаниги жиндир заманалда газета ц1алдолезухъе щвезабизе кколаан. Г1емер рак1алде щола, цо нухалъ, газета кьабулаго, гьеб кьабулеб машинаги хун, богол г1ужалъ вахъун, редакторлъун вук1арав Юсупов Мух1амадх1ажи, Хьаргабивеги ун сардилъ гьезул печатникги т1аде вахъинавун, гьебги кьабун рогьиналде редакциялде щвараб къо.\nСовет х1укуматалъул заманалда газеталъул бук1араб к1варалъулги, гьелъул къиматалъулги, к1одолъиялъулги гьаб гьит1инабго макъалаялда бицун бажариларо. Гьелъул х1акъалъулъ т1убараб т1ехь хъвазе бегьула. Къокъго абуни, гьаб ц1игьабун г1уц1ийин абулеб бигъараб заманалде щвезег1ан, районалъул «Росдал зах1матчи» газета бук1ана бергьенлъабаздаса бергьенлъабазде халкъ ах1улеб гучаб къуватлъунги, халкъалъул унго-унгояб трибуналъунги.\n40 соналъ редакциялда х1алт1арай, гьанже пенсионерка Х1ажиева Сундус, Дагъистаналъул культураялъул мустах1икъай х1алт1ухъан.


Парашют ургъарав | Ислам в Дагестане\n11 Июль 2017 599\nАстрономияб центр, почалъул марка, аэропорт ва моцIрода бугеб вулканалъул кIал (кратер). Кинаб бухьенха бугеб гьал рехсарал жалазда гьоркьоб? Бухьен буго гьел цо чияс ургъарал ва рагьарал жал рукIиналъулъ. Гьев чиясда цIарги ккола ГIаббас ибн Фирнас. Гьев ккола гьоркьохъел гIасрабазда вукIарав бусурбанав гIалимчи, тохтур, инженер, шагIир, астроном, химик, физик ва бищунго аслияб жо, жинцаго ургъун гьарурал куркьбалги гъун воржине хIалбихьарав, «Андалусиялъул гIакъил» абураб тIокIцIаралъе мустахIикълъарав чи.\nГIаббас ибн Фирнас гьавуна 810 соналъ Испаниялъул Ронда шагьаралда. Гьесул тIолабго гIумру ана бусурбанаб Испаниялъул Андалусиялда. «ГIакълабазул рукъ» абураб цIаралда гъоркь машгьураб, ГIаббасиназул халифаталъул тахшагьарлъун кколеб Багъдадалда букIарабго гIадаб университет букIана доб заманалда Андалусиялдаги. Гьеле гьеб университеталда хIалтIулев вукIана дунялалдаго цIар рагIарав ибн Фирнасги.\nГIаббас ибн Фирнасица ургъана\nГIадамаз батIи-батIияб къагIидаялъ ва битIи-батIиял жалаздалъун борцунаан заман. Цояз гьелъие хIалтIизабулаан сали, цогидаз пайда босулаан бакъудаса, лъабабилез цIадудаса, ункъабилез лъедаса. ГIаббас ибн Фирнасица ургъараб сагIтида цIар букIана «Аль-Магата» ва заман бихьизабиялъе пайда босулаан лъедаса. Гьеле гьеб лъел кумекалдалъун заман бихьизабулеб хасаб сагIат ургъана гIалимчияс.\nНилъер заманалда цIородаса пайда босула гIемерал ишазулъ ва гьеб къанагIатаб алатлъунги кколаро. ТIоцебе цIер гьабураб бакIлъун бихьизабула Египет. Щуазарго соналъ цебе лъана гIалимзабазда цIер гьабизеги. Амма гьеб ишалъулъ хасаб бутIа лъуна ибн Фирнасицаги. Доб заманалда Андалусиялъ цIер босулаан Египеталдаса ва египеталъулазги гьеб гьабулеб къагIида цIакъ балъго гьабун букIана. Ибн Фирнасицайин абуни жинцаго ургъана салул кумекалдалъун цIер гьабулеб къагIида ва гьелдаса хадуб андалусиязул гIумруялъе гIемерго бигьалъиги ккана.\nЛъел цIураб цIорол тIагIелалъусан балагьани, цебе бугеб жо дагьаб кIодо бихьулеблъи некIсиял рималъулаздаго лъалеб букIана. Гьединго гьезда лъалаан гьединаб цIарагIалъул кумекалдалъун бакъуца бухIизабизе, цIа рекIинабизе кIолеблъиги, гьебго заманалда жаниб бугеб лъим гьализеги биччалареблъи. Щиб бугониги жо кIодо гьабун бихьизабулеб цIорол гIелму лъазабуна ГIаббас ибн Фирнасицаги. ЦIородаса пайдаги босун гьес ургъана линзаби, кристаллал.\nЗодор ругел цIвабзазул хьвади, астрономия лъазабиялъе гIемерав чияс кьуна жидерго гIумру. Гьединазда гьоркьоб цIар рехсезе мустахIикъав вуго ГIаббас ибн Фирнасги. Гьес жиндирго рокъоб гIуцIана планетарий. Гьениб бихьизабун букIана Бакъулаб система хьвадулеб къагIида, зодосан накIкIал унел, пири пирхулеб ва зоб гъугъадулеб куц.\nПарашют ва дельтаплан\nГIадамазе кидаго бокьун букIана ва жакъаги бокьула хIанчIи гIадин роржине. Амма ибн Фирнасиде щвезегIан гьеб букIана анищлъун. Кинабго жо лъазе бокьулев андалусалъуласин абуни, 852 соналда гьабуна цIулал «хIинчI», гьелда рекIинаруна ххамил кескал ва мажгиталъул михIмараялдаса кIанцIун гьаваялдасан хIинчI гIадин воржана. Гьеб аппарат релълъун букIана дугъалда, гьединлъидал ракьалде вортидал абизегIанасеб жагъаллъи ккечIо гьесул черхалъе. Гьес ургъараб алат букIанин абизе бегьула тIоцебесеб парашютлъун.\nГьелдаги гIей гьабун чIечIо гIалимчи. 65 сонил ригьалде вахиндал, гьес ургъана искусствениял куркьби ва мурадалдеги щвана. АнцIгогIан минуталъ воржана гьев гьаваялдасан ва ракьалда рещтIунелъул гьаб нухалъ жагъаллъиги ккана. Ригьалде вахарав Фирнасил мугъ жагъаллъана. Хадуб гIалимчияс лъазабуна рещтIен тамах гьабизе бегьулаанин парашюталда хасаб «рачI» гъун букIарабани.\nГьесул хъвай-хъвагIаязда рекъон ургъараб аппараталъул кумекалдалъун, XX гIасруялда бажарана боржунеб алат гьабун.\nГIалимчиясул гIагараб Ронда шагьаралда бугеб астрономиялъул централъе кьун буго ибн Фирнасил цIар. Гьединго, гьесул хIурматалда цIар лъун буго Багъдадалъул северияб рахъалда бугеб аэропорталда. Ливиялдайин абуни къватIире риччан рукIана Фирнасил сурат тIад бахъарал маркаби. Кордовиялда,\nГвадалквивир гIоралда тIасан лъураб кьо бакьулъ бан буго машгьурав гIалимчиясе памятникги. 1976 соналдайин абуни гьесул цIар лъуна МоцIрода бугеб цо кратералда.