«Унсоколо мухъалъ хьихьун буго Дагъистан»\nMagomed Gadzhiev from Untsukul village of Dagestan\nГьал къоязда Москваялда гIагарлъухъ бугеб Бекасово пансионаталда тIобитIана Северияб Кавказалъул суалал гьоркьор лъураб данделъи.\nГьелъие квербакъана Кавказалъул халкъазул Конгрессалъ. Щибаб республикаялдаса вакилзабиго гIадин гьенир гIахьаллъана Кавказалъул суалазул эксперталин рикIкIунел Энвер Кисриев (Центр цивилизационных и региональных исследований РАН), АхIмад Ярлыкапов (Институт этнологии и антропологии РАН), Екатерина Сокирянская, Варвара Пахоменко ("Кризисная группа") ва цогидал.\nДагъистаналъул масъалабазда гъорлъ гьенир рехсана нугъаязе гIуцIизе къваригIараб автономияги, лъарагIаз тIалаб гьарулел ракьалги (цо млн гектар!), миллаталлъун жал рикIкIеян кIкIаралазгун гIандадерил вакилзабазул тIалабги, Унсоколо мухъалда ГЭС балаго лъеда гъоркье арал ракьазул суалги.\nАслияб кIвар жидер суалалде кьунин бицана Эркенлъи Радиоялъе гьеб данделъиялда гIахьаллъарав ХIажиев МухIамадица. Гьев ккола лъеда гъоркье арал ракьазул рахъалъ Унсоколо районалъул администрациялда гIуцIараб отделалъул начальник.\nГьелго суалал гьоркьор лъураб данделъи Москваялда исана марталъул байбихьудаги букIана. Гьоркьоб заманго иналде цIидасан гьелъул бицине сунца гьеб конгресс тIамурабин гьикъидал, МухIамад ХIажиевас абуна Дагъистаналда нухмалъулевги хисун вугелъул, гьес гьел суалазде кIвар кьелин абураб хьул батилила конгрессалъул вакилзабазул.\nЖидедаги ракIалда буго лъеда гъоркье арал ракьазул суалалъ кватIичIого Рамазан ГIабдулатIиповасухъе инеги. Амма гьабсагIаталда гьесухъе нух щолеб гьечIила жидее.\n30 сон ана пачалихъалъ гьезул суал тIубачIого. Гьелъ кIудияб разилъи гьечIолъи Унсоколо, Рихьуни, ГьаракIуни, Майданское-Зирани росабалъа гIадамазул буго.\n270 гектар жегиги бецIун бахъун гьечIо. Лъеда гъоркье ун буго кинабниги 4I2 гектар! Гьеб ккола мугIрузул мухъазда ругел киналниги ахазул 53 процент. Къануналда рекъон, гьебщинаб ракьул багьаяб жо кьезе ккола пачалихъалъ гIадамазе. Ракь мукъсанаб магIарухъ цIакъ кIудияб ками ккола гьебщинаб ракь жидехъа ин.\nМасала, лъеда гъоркье арал рихьундерил ахакь санайилго лъабазарго тонна куракул бижулаан. Гьанжейин абуни гIицIал кьураби хутIун руго дора.\nГьединлъидал гьадинал тIалабал руго бакIалъул гIадамазул.\nМухIамад ХIажиев: «Лъеда гъоркье арал ракьазул бакIалда МахIачхъалаялда, Буйнакскиялда, Каспийскалда батIалъи гьечIого бокьараб бакIалда жидее минаби рай, яги додиналго ахал гьаризе санагIатаб бакIалда ракьал кьей. Ялъуни РусГидроялъул акцияздалъун гьеб зарал бецIи. Гьебги бажарулеб батичIони, ГЭСалъул хайиралдаса пуланаб бутIа гIумруялъго гIадамазеги щолеб къагIида буго Гражданияб Кодексалда.\nАмма гьезул цонигияб хIисабалде босун гьечIо жакъаялде щвезегIан».\nГьел масъалаби тIуразе ккани, пачалихъалъ харж гьабизе кколеб буго 9 млрд-гун 400 млн гъурущ. ХIукуматалъ 35 млн гъурущ кьуна «Ленгидроекталъе» гьеб киналъулго смета чIезабуралъухъ.\nБачIинахъего бецIун тIаса бихьизабун букIарабани, пачалихъалъ гIицIго 1 млрд-гун 600 млн гъурущ гурони харж гьабизе кколароан гьеб кьезе кколароан.\nГьелдаса хадуб гIарцулги къимат хвана, тIаде цIи-цIиял наслабиги рижана… Сана-санайилго бюджеталда лъолебани, бигьалъулаан гьеб бецIизе. 2008 соналдаса нахъе капек биччачIо хIукуматалъ.\nХIакъикъаталда, кьезе хутIараб 9 млрд гъурущ мукъсанаб жо батилин ккола хIукуматалъе. Щайин абуни, бицуна анкьго соналда жаниб ЧIикIаб ГЭСалъ хIадурараб электроэнергиялъухъ щвараб хайиралъ бецIанин цо станция балебгIанасеб гIарац.\nМухIамад ХIажиев: «2008 – 2012 соназда Рихьуни ГЭСалъ хIадурун буго 5 млрдги 600 млн-ги кв/ч. электроэнергиялъул. Гьедин букIаниги нижер гIадамазе я токалъул рахъалъ гьечIо бигьалъаби, я налогазул рахъалъ гьечIо.\nНижер ракьалда бараб станциялъул налогал МахIачхъалаялде унел руго. Гьел налогазухъ балагьун абизе бегьула жакъа Унсоколо район республикаялъул бюджеталдаса рачIунел дотацияз хьихьараб мухъ гурин, гьелъул гIаксалда, донор кколин гьебилан».


Дин: MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи » Страница 2\nMaгIарухъ » Дин » Страница 2\nХIоцоса ГIабдулатIип (1851-1890)\n19 абилеб гIасруялда Кавказалда гъазават лъугIаралдаса хадуб 20-абилеб гIасруялъул авлалде щвезегIан Дагъистаналда гIелмуялъул цIакъ бергьараб цебетIей букIана. Гьелдаго цадахъ исламалде данде гьабулеб хIалтIиги къотIун букIинчIо. Пачаяс тарал\n«…1934 абилеб сон букIана. Дун мина базе букIине къадахъабазда хадув магIарухъе ун КъахIиве щвана. Гьенив гьоболасда рещтIиндал дие бокьана устарасухъе зияраталъ ине. Гьеб букIана дун жеги тIарикъаталде лъугьинчIев мех. Гьоболас устарасда


ЧIарада мухъ, Рилъаб росдал сверухълъи\nДун гьаб нухалъ сапаралъ магIарухъе ккана. Цере ЛъаратIе унеб мехалда къелдерил кьодаса тIаде унеб бакIалда гIадамаца кьуру бекIкIун, гIанлъун гьабураб тоннель букIана. Гьениса тIаде рукIана цIакъго квешал, сагIтие 10 километраялдаса хехго машина бачине рес гьечIел гвендацаги, нухде рортарал ганчIацаги цIурал нухал. Гьеле гьеб кьуру борлъараб бакIалдаса тIаде совет пачалихъ щун гьечIин махсаро гьабулаан лъаратIисезги цIунтIисезги.\nГьеб "совет пачалихъ щун гьечIо" абураб жоялъул букIана кIиго батIияб магIна. ТIоцебесеб - гьеб кIиго районалде нухалги, инфраструктураги, цIияб заманалъул хинлъиги канлъиги щвечIого тун ругин абураб. КIиабилеб - "совет пачалихъ щун гьечIо" - ялъул магIна букIана гьеб улкаялъул квегIенлъабаздаса махIрум гьарун тарал районаца гьебго пачалихъалъул законги, гьезул тIалабалги хIалел рукIинчIин абураб жо.\nХIангутIизе рес гражданазе кьолеб пачалихъ доб букIинчIо. Амма разилъи гьечIолъиялъул гIаламатал рукIана. Анекдоталги гIадада рижулел жал гурелъул. Бицунаан, тIохда чIвазе махх щоларев хьванас РАЙПОялдаги, тукенчагIаздаги гIарзал гьарулаго хIасил ккечIеб мехалда Кремлиялда Ленинихъе хъван бугила гIарза. Райкомалъул инструкторги вачIун гьикъун буго дуца щай хварав Владимир Ильичихъе гIарзал хъвалел чIагояв Леонид Ильичги тун, мун щиб гьабулев чиян. "Ленин чIаго вуго, щулаго вуго" - ян кучIдул ахIула гурищ рукIунел нуж щибаб байрамалда. Гьанже дие махх къваригIарабгойищ ав хварав?" - ин абун буго ццин бахъарав хьванас. Гьединаб, "кьуру борлъаралъуса тIаде закон гьечIо"- ян цо-цо гIадамаз, бугин компартиялъ ва гьелъул хъулухъчагIаз рикIкIунеб гьоркьоблъи букIана гьеб кIиго районалъул ва пачалихъалъул.\nГьеблъиялда ана 70 сон СССРалъул, килщида килищ хъвараб жо гьел районазде нухалги шартIалги гIуцIиялъе гьаричIо 90 абилезда республикаялъул нухмалъиялъги. Улкаялда "тучные 2000-е" абун цIар щварал бечедал соназдаги откатазулгун ришватазул мурадалда школалгун, больницаби, ясли-ахал гIадал бакIал рана. Амма гьадаб магIарулаца квералъ гIанлъараб бецIаб гьитIинаб тоннелги, квешал нухалги, мискинаб яшавги магIарухъ хутIана. Гьеб гьабизе ракIалдецин ккечIо МухIул заманаялдаги, МухIамадсаламицаги гьабилищха гьеб магIарулазул нухмалъулеца гьабичIеб?\nГьел районазде нух гьабизе байбихьана республикаялъул бетIерлъуде Рамазан ГIабдулатIипов вачIаралдаса. Байбихьиги гьабуна гьеб тIубараб Россиялъе ва Грузиялъе кIвар бугеб халкъазда гьоркьосеб аваро-кахетиялъул нухлул проект хIисабалда. Исана гьидерил кьодаса тIаде 12 километр нухлул хъил тIуна, добаса тIаде ЛъаратIа щвезегIан гьадабго "совет хIукумат щвечIеб" дуниял бугин абизе бегьула. Амма буго цойги "дунял" гьеб ЛъаратIа райцентралдасаги тIаде Рутул ва ЧIарада районазул, Азербайджан ва Грузия пачалихъазул гIорхъоде кколеб некIсияб Анкьракьалъул дуниял.\nЖурмуталъул бетIералда бугеб Къамилухъа бахъараб кинабго ТIомуразул, Кьаналазул, Лъебелазул ва Бугьундерил жамагIатазул росаби жанире рачун руго гьелъ. Райцентралдаса тIаде росабалъе унаго гIурул рагIал чIван унеб букIараб нух Лъебелазул росабалъа байбихьула борхалъуде бахине, битIахъе зодобе унеб гIадин. Гьеблъиялда унаго рахуна лъебелазул кочIолъ ахIулеб гIадаб "тIад хIинчI бахунареб борхалъиялде".\nКвешал, ралагьизе бер биххулел, чанил малъ рекIунарел парсалъа уна чIедераб автомобилалъул нух ва гьенисан машинаби. Ахада километралъул гъварилъуда бихьула гIарцул кьераб борохь гIадин кьуркьудилаго унеб Журмут гIор. ТIадехун махил, гьадил, лъорил ва батIи-батIиял гъутIбузул гъалимал рохьал, жанир бакI-бакIазда харил сагаби, борхалъуде, мугIрузде гIагарлъарабго байбихьула накIкIил рохьал. Дорасаги тIаде зобалазде арал мугIрул тIогьал риидалги цо-цо мехалда гIазу биунарел. ХIикматаб берцинаб тIабигIаталъул ва гIалхул рухIичIаголъилъул дуниял.\nЩобазда хъаравуллъуда эхетарал бисал ва гьезие чан къалел бацIал, рохьазда ритIучIал, хъабан ва циял. ХIатта дагьаб цебегIан ахираб 20 соналъ тIагIараблъун тараб, хIатта "багIараб тIехьалде" босараб леопардги батана лъебелазул рохьазда. Гьеб хIикматаб флораялъул ва фаунаялъул дунялалда ва берцинлъиялда хутIун руго кулабазде руссарал, щибаб соналъ гIатиракьалде гIадамалги ун чIунтулел гIисинал росаби.\nКвешал, автоавариязда гIадамал чIвалел нухал, зодихъ накIкI бахъарабго тIагIунеб ток (гьаб сагIаталда макъала хъвалаго тIагIана канлъи), гьечIел хIалтIизе бакIал ва захIматал шартIал. Щай ал нухал гьаб борхалъиялдаса гьарун ругел? Щибаб росулъе батIаго гIурухъа тIаде нух бахъизе бокьичIого. Харж гьабулеб гIарац дагь ине. Гьеб ахIмакъаб политикаялъул хIасилалда нус-нус гIолохъаби чIвана нухазда.\nКъамилухъа ЛъаратIе щвезегIан чи хваралъуб дугIа кьезе байбихьани кверал цере кковухъего хутIулел руго. Гьаб сагIатги гьеб хIикматаб тIабигIаталъул, таваккалал, ракI гIатIидал, бахIарчиял гIадамазул ракь хутIун буго сверухъ бугеб дунялалъул квегIенлъабаздаса ва цебетIеялдаса махIрумги гьабун. Гьаблъиялда ани гIагараб анцIго соналда жаниб ЛъаратIа районалъул эхеди мухъалъул росаби тIуранго тIагIизе руго ракьалдасаян абулеб буго бакIалъул гIадамаца. Гьел лъугIиялъе квербакъиги гьабулеб буго доре лъикIал, хIинкъи гьечIел нухалги, канлъигун хинлъи чIезабизе кIолареб пачалихъалъ ва тIадчагIаз.\nБачIунеб сон "МугIрузул сонлъун" лъазабуна респубикаялъул бетIерас. Гьеб хIукму Гъунибгун Хунзахъ данделъиги, ЦIамагIури фестивальги тIоритIиялдалъун лъугIани, нухалги, токалъул мухъалги хисичIого, чIунтIила магIарухъ росаби. Кинаб хIисаб гьеб хIукмуялъул бугебали лъала гIагараб заманалда.


Цере- цере некIсияб Грециялда Олимпиялъул хIаял тIоритIулеб мехалда киналго рагъал лъугIилъе толел рукIун руго. Гьез киса-кибего гIадамазде ракълиде рачIаян ахIи балеб букIун буго. Нилъер заманалдаги Олимпиялъул хIаязул заманалда рагъал лъугIизе тейин, ракълиде рачIайин гьарулеб букIуна гьел хIаял тIоритIулезги, гьезулъ гIахьаллъи гьабулезги, амма гьезул ахIиялъухъ гIин тIамулев чи гIемер гьечIо. Гьединлъидал Россиялъги Сочиялда Олимпиялъул хIаял унел ругебгIан мехалъ цIакъ кIудияб кIвар кьоле буго хIинкъигьечIолъи букIинабиялде, хасго Кавказалда гьелъул рахъ цIакъго цIакъ кьваризабун бугин абизе бегьула. Цере рукIаразда тIадеги гьенире дагьалги цIикIкIун оскариялги, полициялъул хIалтIухъабиги рачIун руго, рагъулаб техникаги гIемерлъун буго буго.\nОлимпиада лъугIизегIан шагьаралда гIадлу-низамги хIинкъигьечIолъиги букIинабиялъе низамцIунулезе кумекалъе рахъине хIадур руго цо-цо гIолохъаби. Гьедин МахIачхъалаялъул къватI-къватIаза, гIемертIалаял минабазда чIван руго гьел жамгIиял гIадлу-низам цIунулел къокъаби гIуцIулел ругин, гьенире бокьарав чи гъорлъе лъугьине бегьулин хъварал кагъталги. ЧанцIулго ахIаниги МахIачхъалаялъул администциялъухъан кин гьел къокъаби хIалтIулел ругел, щал ва чан чи гьезул мухъилъ вугевилан абурал баянал щвечIо нижехъе. Гьединго лъазе кIвечIо гьеб гIадамаз жалго лъикIал лъугьун гьабулеб бугеб ишищ яги тIасан кьураб буюрухъищалиги.\nГьединго МахIачхъалаялъул къватIахъ Эркенлъи радиоялъ гьабураб цIех-рехалъ бихьизабуна шагьаралъулазда гьел къокъаби гIуцIулел рукIиналъул хIакъалъулъ лъалебцин гьечIолъи. ГIадамазул цIикIкIунисез гьеб чIалгIаде гьабулеб иш бугилан рикIкIунеб буго.\nГъазиев Рамазан: «Берцинаб, батIи-батIияб олимпиадаялъул спортивиб парталги ретIун берцинлъи гьабулел ругонигицин пайда букIина гьел къокъабаздасан. Гьел рихьараб мехалда гIадамазул ракIал роххизе бегьула, киса-кирего дунялалда рукIуна гьел спортивиял волонтералин абулел чагIи, амма гьез кутакаб гьабулеб хIалтIиги букIунаро.Нилъер гIолохъабиги цо кинаб бугониги ишалде руссун рукIиналъе гIоло гьединал къокъаби гIуцIигицин дида бичIчIила, амма гьел къватIал тирун х IинкъигьечIолъи букIиналда хадуб халкквей гьезде тIаде босизабиялъул пайда букIинарин ккола дида».\nГьедин бицана «Эркенлъи» радиоялъе «Анжи» футболияб клубалъул фанатазул «Дикая дивизия» къокъаялъул бетIер Гъазиев Рамазаница.\nЖурналист ХIапизов Юсупил пикруялда рекъон гьел къокъаби гIуцIи пайда гьечIеб иш буго, гьелде тIадеги Юсупица рикIкIунеб буго кодоб кинабгIаги ярагъ яги гIадлу хвезабулезе тамихI гьабизе рес гьечIел гьел жамгIиял къокъабазул гIахьалчагIазул гIумруялъецин хIинкъи бугилан.\nХIапизов Юсуп: «Дида гьел къокъаби гIуцIиялъул пайдаго бихьуро. Щиб гьелъ кьезе бугеб. Цосина ярагъ кодов бугев чиясде тIаде ккани щиб гьабизе бугеб гьел жамгIиял гIадлу-низамалда хадуб халкквеялъе гIуцIарал къокъабаз? Жакъа бокьарав чи хьвадилев вукIуна нилъер гьанив ярагъги кодоб ккун. Бокьараб дагIба-къец ккезе бегьула гьезда гьоркьоб, цосина рагъизе ккани, яги гьев гIадлу хвезабулес ярагъ къватIибе бахъани балагьалде рачине бегьула. Официалияб къагIидаялъ гьел гъалмагъир гьабурал чагIазе гIадлу гьабизе кинаб бугониги рес кьолеб бугонигицин, гьел къокъабаздасан пайда букIине бегьила, гурони гьезул щибгIаги пайда бихьуларо дида.\nЦIех-рех гьабуразда гьоркьой гьел къокъаби гIуцIиялъул рахъ кколин жиндицайилан абурай цого цо чIужугIадан ятана нижеца.\nГIалиева ПатIимат: «Дица гьел къокъаби лъикIаб иш бугилан рикIкIуна. Нилъер гьаб хIинкъи цIикIкIараб бакI бугелъул полициялъе кумекалъе гьел рукIаниги щиб. Ясал рачунел ратани дунгогицин гьезул кьерулъе лъугьинаан».\nГьаниб рехсезе ккола цере-цереги Дагъистаналъул чанги росдал жамагIатаз росулъ гIадлу-низам букIинабиялъе гIоло жамгIиял къокъаби гIуцIун рукIанин. Гьезул чангиязухъ ярагъгицин букIанилан. Амма гIемер мех балалдего гьел къокъаби риххун руго щай гурелъул гьезие гIоло росдал гIадамазда гьоркьоб тунка-гIуси кколеб букIиналъ. Гьелъие мисаллъун бачине бегьула 20I3 соналъул риидала Лаваши мухъалъул Хажалмахи гьел гIадлу-низам цIунулел гIолохъабаздаги цойгидаздаги гьоркьоб кьал ккеялъ гьенив кIиго чи чIван вукIараблъи.


Туснахъал: гIумру ва гIарзал\n27 ноябралда ДРялда бугеб УФСИНалъул № 7 колониялде щвана инсанасул ихтиярал цIуниялъул рахъалъ ДРялда вугев вакил Жамал ГIалиевги республикаялъул ЖамгIияб палатаялда цебе гIуцIараб ОНКялъул нухмалъулев ГIумар ГIумаровги.\nГьез халгьабуна колониялда кванил рахъалъги, сахлъи цIуниялъегун рега-рахъиналъеги кинал шартIал чIезарун ругелали.\nИсана 20 сентябралда гьениб кутакаб гъалмагъир ккун букIана жанир тIамурал гIадамаз цIа гъун, къайи-цIа бекун, хIамамалъе ва жалго жанир чIарал рукъзабазе зарал гьабун. Гьанжего-гьанже бакIа-баххарун, цIигьабулеб буго гьеб.\nБожизе бегьулел чагIаз бицана туснахъалъул нухмалъиялда гIайиб букIанилан. Гьединищали, гьанже гьезул (УФСИНалъул) 15-ниги чи жанив тIамунги вугев, тIад делабиги гьарун.\nПалхIасил, гьел бакIал цIи гьарунигицин, колониялъе хIажат буго клуб, тарбия кьолеб рукъ, гардеробалъе бакI, кладовкаби. ГьабсагIат гьенир ругел корпусал 50-70- соналъ церего рарал жал ругоан.\nГьеб киналъулго халгьабун хадур, Жамал ГIалиевги ГIумар ГIумаровги гIенеккана жанир тIамуразул гIарзазухъги.\nСШАялда гIумру гьабун вукIарав нилъер ракьцояв вугоан гьенив, Вагьаб Вагьабов абун. Жиндиеги цогидал спортсменазеги бокьун бугила колониялъе спортивияб къайи сайгъат гьабизе, амма тIалъиялъ гьелъие изну кьолеб гьечIилан бицана гьес. Спорталъе лъикIал гIолохъаби абуни гIемер ругоан гьенир.\nКъватIиса улкабаздаса, масала, Таджикистаналдаса, Азербайжаналдаса гIадамазул суал бугоан лъикIаб хьвада-чIвадиги хIисабалде босун, болжал щвелалдего жал къватIире риччалеб къагIида гIадахъ босулеб гьечIилан.\nГьелъие жаваб кьуна колониялъул хIалтIухъанас. Гьелъие хIажатал шартIазул цояб кколила туснахъалъур рукIаго щибниги хIалтIи гьез гьабизе ккейги. Амма гьеб жо некIогоялдасаго гьечIо гьениб.\nСПИДалъ унтарав цо гIолохъанчияс абуни гIарз бахъана къойидаса къойиде жиндир чорхол хIалги хисулеб бугила, жив гьанив вугеб чанго моцIалда жаниб цониги нухалда бидул анализгицин босичIила жиндихъа.\nТуснахъазе гIолареб жо буго цойги - рокъосан рачIунел посылкаби гьанже дагьлъизарун рукIинги. Ай, цебе кIиго моцIида жаниб цоцIул биччалаанила гьеб. Гьанже – лъабго моцIида жаниб цоцIул.\nГьебги законалда бараб жо бугин жаваб кьуна колониялъул вакилзабаз.\nКолонияда бугеб тукадул йичарухъаналда тIасанги буго гьезул разилъи гьечIолъи. ЦIакъ хIинцго гурони хIалтIуларила гьей. Ригь бекарай гIаданги йикIун, гьелда компьютер лъикI лъалеб рагIуларо. Гьединлъидал къойида жанив лъабго чиясул гурони рес гьечIила тукадаса жо босизе.\nАмма мухь дагьаб букIиналъ, гIолохъаналги техникаялда хадур гъуралги гIадамал рачIунарел гьечIо гьенире хIалтIизе.\nГьел киналго гIунгутIаби лъугIизаризе квербакъилин рагIи кьуна туснахъ гьаруразе Жамал ГIалиевасги ГIумар ГIумаровасги.\nомбудсмен Джамал Алиев,\nДругие материалы в этой категории: « Музеялда течIо пуруцги рукьги\tХасавюрталда: цоял рохула хиса-басияздаса, цогидаз хIаракат бахъула гьел рихьунгутIизе »


АКТУАЛИЗАЦИЯ ГЬАБИЯЛЪУЛ БИЦАНА. - 26 Ноября 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nПятница, 23.03.2018, 10:26 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2016 » Ноябрь » 26 » АКТУАЛИЗАЦИЯ ГЬАБИЯЛЪУЛ БИЦАНА.\nАКТУАЛИЗАЦИЯ ГЬАБИЯЛЪУЛ БИЦАНА.\n22 ноябралда райадминистрациялда т1обит1ана ракьул участкабазул ва мина-мулкалъул налоговияб базаялъул актуализация гьабиялъул бицараб данделъи. Гьелда г1ахьаллъи гьабуна райадминистрациялъул отделазул нухмалъулез, росабазул бегавулзабаз, гьезул секретарзабаз ва цогидалги жавабиял г1адамаз.\nДанделъи рагьулаго районалъул бет1ерасул заместитель Шамил Г1аммаевас бицана мина-карталъул ва ракьул участкабазул налоговияб базаялъул актуализация гьабиялъул бугеб к1варалъул. Гьесул раг1абазда рекъон актуализация гьабиялъул план 170 % т1убазабун бугониги налогазул базаялде бач1ине кколеб г1арцул 60-70 % гурони бач1ун гьеч1илан. Гьелъие г1илла кколеб буго налогал рач1арал г1адамазул ц1арал ва адрес мух1кан гьабун гьеч1олъи. Данделъиялда чанго росабазул бут1руз бегавулзабаз налогал рак1ариялъул план ц1акъго ц1ик1к1инабун бугилан. Гьединал х1ужжаби кколел руго налоговияб хъулухъалъги Росреестралъги рихьизарурал баяназул база цоцазде данде ккунгут1иялъ. Росабазул бегавулзабигун цадахъ х1алт1и гьабиялъул отделалъул начальник Мух1удада Патах1овас бицана гьеб суалалда хурхун аслияб х1алт1и гьабизе кколин росабазул бут1рузилан. Гьединго гьес бицана налогазул хъулухъалъул х1алт1ухъабигун цадахъ щибаб рокъореги ун налогал рак1аризе ккеялъулги. Бицаралъул х1исабги гьабун, данделъиялъул ахиралда Шамил Г1аммаевас абуна х1алт1ул анкь лъабидеги бикьун, райцентралда, Харахьи ва Гьоц1алъ участкабазул г1адамалгун дандги ч1ван, гьезда актуализация гьабизе ккеялъул бицине кколилан. Ахиралда г1одор ч1араз кьуна жидерго суалалги.


БАХ1АРЧИ РАК1АЛДЕ ЩВЕЗАВУНА. - 11 Апреля 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Апрель » 11 » БАХ1АРЧИ РАК1АЛДЕ ЩВЕЗАВУНА.\nБАХ1АРЧИ РАК1АЛДЕ ЩВЕЗАВУНА.\n3 апрелалда Мах1ачхъалаялда Дагъистаналъул Пачалихъияб аграрияб университеталъул Мух1амад Жанбулатовасул ц1аралда бугеб спортзалалда т1обит1ана нилъер ч1ух1и, Россиялъул Бах1арчи генерал Х1айдархан Х1ажиев рак1алде щвезавиялъул мурадалда теннисалъул турнир. Гьениб г1ахьаллъи гьабуна районалъул 65 спортсменас. Тадбир г1уц1ун бук1ана районалъул обществоялъул ва администрациялъул х1аракаталдалъун.\nТурнир рагьулаго к1алъазе рахъана Хунзахъ районалъул обществоялъул председатель Ах1мад Х1усейнов, цебе Хунзахъ КПССалъул райкомалъул т1оцевесев секретарьлъун х1алт1илев вук1арав Гъази Мух1амадов, Россиялъул журналистазул союзалъул член Шамил Мух1идинов ва цогидалги. Гьел киназго иргадал бицана Х1айдархан Х1ажиевасул, гьес нахъе тараб зах1матаб нухалъул ва бах1арчияб ц1аралъул х1акъалъулъ.\nХ1алуцараб къецазул х1асилалда т1оцебесеб бак1 босана Нак1к1икьа Г1алих1ажиев Г1усманица, к1иабилеб бак1алъе мустах1икълъана Хунзахъа Х1амзатов Х1амзат ва лъабабилеб бак1алъе мустах1икълъана Нак1к1икьа Г1исадибиров Шигьабудин. Бат1ит-бат1иял номинациязда бергьенлъи босана Ч1ондокьа Арсенхан Къурбановас турниралъул бищун ц1ик1к1арав г1ахьалчи, Харахьиса Мух1амадбегов Расулица – бергьенлъиялде бахъараб х1аракаталъухъ; Ч1ондокьа Чупанов Сулеймание – турниралъул бищун г1олохъанав г1ахьалчи; балагьаразул рак1ал асир гьариялъул приз – Хунзахъа Мух1амад Х1усеновасе; г1олохъанав махщалилав – Г1обода Абулмуслим Мух1амадовасе.\nТурниралда призалъулал бак1ал ккурал ва щибаб номинациялда бергьенлъи босарал теннисистазе кьуна г1арцулал сайгъатал, кубокал, медалал, Дагъистаналъул муфтий, шайих Ах1мад-х1ажил «Благонравие проведников» абурал т1ахьал. Гьединго киназего лъаг1алие «Ассалам» газеталъе подпискаги гьабуна.\nТадбир ана т1адег1анаб даражаялда г1уц1иялда.


Пункт 4 статьи 1 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nПункт 5 статьи 1 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nПункт 6 статьи 1 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nПункт 11 статьи 1 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nСтатья 3 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nПункт 1 статьи 4 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nПункт 2 статьи 4 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nПункт 4 статьи 4 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nПункт 5 статьи 4 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nПункт 6 статьи 4 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nПункт 7 статьи 4 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nПункт 8 статьи 4 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nПункт 10 статьи 4 вступает в силу с 1 января 2016 года.


Саакашвили вахъана Одесса икълималъул бетIерлъун\nУкраиналъул президент Петр Порошенкоца Одесса икълималъул пачалихъияб администрациялъул бетIерлъун тIамун вуго Гуржистаналъул вукIарав президент Михаил Саакашвили.\nГьелда цебе гьес гъулбас лъуна Саакашвилие Украиналъул гражданлъи кьеялъул амруялда гъоркь. Гьелда абун буго – Михаил Саакашвилие Украиналъул гражданлъи кьей – пачалихъияб интересалъе гIоло гьабураб хIукму бугин.\nЦого мехалъ Михаил Саакашвилисухъа Гуржистаналъул гражданлъи нахъе бугоан.\nГьеб улкаялъул къануналъ кIирахъалъулаб гражданлъи гьукъулеб буго. Гьединлъидал Михаил Саакашвилида гьанжеялдаса кIвеларо «Цолъараб миллияб багъа-бачари» абулеб оппозиционияб партиялъе нухмалъи гьабизе.\nГьеб партия гьес гIуцIун букIана 2001 соналда.\n2012 соналда рукIарал парламентиял рищиязда къурав Михаил Саакашвилица улка тун, къватIивехун ана. Гьелдаса нахъе Гуржистаналъул генералияб прокуротуроялъ гьесда хурхараб такъсирчилъиялъул ункъго ишалъул цIех-рех гьабизе байбихьана.


Гонконгалда митингазул атмосфера хIалуццунеб буго\nГонконгалъул централда демонстрантаздаги полициялда гьоркьор ккун руго тунка-гIусиял. Лъазабиязда рекъон, протесталъул акциялъул гIахьалчагIазде данде хIалтIизабун буго магIу бачIинабулеб газ.\nГьелда цебе Гонконгалъул нухмалъиялъ лъазабуна аза-азар чи гIахьаллъарал демократиял ихтиярал ва эркенлъаби тIалаб гьабулел жакъасел протесталъул акцияби Китаялъул хасаб административияб мухъалда къануналде данде кколарин.\nГьединаб лъазаби гьабуна Гонконгалъул тIадегIанаб хъулухъ ккурав администрациялъул кIудияв министр Лян Чжэньиница.\nГьес гIадамал ахIана протестазде рахъаразул рахъ ккунгутIиялде, рищиязул системаялъул реформабазда сверун консультацияби тIоритIизе ругин кватIичIогоянги абун. Амма кида гьел консультацияби рукIине ругелали хъулухъчияс мухIканлъизабичIо.\nПротесталъе гIиллалъун лъугьана 20I7 соналда Гонконгалъул лидер вищиялда гIорхъаби чIезариялда сверун Пекиналъул ругел планал.\nРузман къоялда Гонконгалда тIобитIана кIудияб демонстрация. Гьелда аслияб къагIидаялда гIахьаллъана студентал. Лъазабулеб букIана полициялдаги демонстрантаздаги гьоркьор карал тунка-гIусиязул ва анцI-анцI студент кквеялъул хIакъалъулъ.\nПротесталъул гIахьалчагIаз центр кквезе бегьиялдаса хIинкъун, полициялъ ралел ругIула баррикадаби.


Цолъиялъул къо ва рогьоги гьунарги цого гьакида\nЖакъа Дагъистаналъул халкъазул цолъиялъул къолъун лъазабун буго хIукуматалъ. Лъазеги гьабун буго официалиб къагIидаялъ цеве вукIарав президент МухIамадсаламица хъван указгун. Гьаб байрам баккиялъе гIиллалъунги рагIула 1741-абилеб соналъ кIудиялгун аскаралгун Дагъистаналдет вачIарав къажаразул шагь Надир щущахъ виххизави. Цолъанищха гьаб указалъ дагъистаниял? ЦолъичIо. ТIадеги рикь-рикьизаруна ва гIемерал бахIсалги, дагIбаялги рукIана 2011 абилеб соналъ гьаб къо чIезабурабго.\nГьеб рагъул аслиял бахIарзал жал ругин Гъазигъумекиб Сурхайханасул вас МуртазагIалие памятник лъуна тумаз. Жидер ракьалда ккараб ва ва жидеца нахъ чIвараб балагь бугин кIалъана гIандалал.\nКиналго Надиршагьихъе кверде ине къачIан рукIана жидер гIалим ИбрагьимхIажияс Дагъистаналде хитIаб габичIони абун рукIана гьид. Гьеб тIолго магIарулазулги цадахъ тумазулги бергьенлъи буго ва гьеб рагъул кор бекизабуна ЦIоралдаса аскргун рачIун кIиго бахIарчияс Унсоколоса Малачица Анцухъа Гелегацаян баян кьуна тарихчи Айтберовас.\nХIасил калам халкъал цолъизариялъе гIоло гьабураб байрамалъ тIадеги рикьизеги гьарун, гIемераб питна тIамун букIана чанго соналъ цебе. «ГIадамал цолъизе ккани хIажалъула гIаммаб пикру. Масала, цо чи вачIани гьобо базе рахъизе кколин, гьобо къварегIарав щинав чиги къватIивги вахъун цолъула халкъ гьеб ишалда сверухъ.\nДида бичIчIуларо магIарулал цолъизе кколин гаргадизе цере рахъулел гIадамал. Нуж цолъейин гъоз абулеб мехалда мегеж кIвалев чияс щиб гьабизе кколеб? Ражи бухулей гIаданалъ щиб гьабилеб? ТIадеги рахъун магIарул мацIалда кучIдул цIализейищ байбихьилеб?» - ин хъван букIана ГъалбацIовас гьаб суалалъул хIакъалъулъ.\nЛъалеб букIахъе нилъехъе гьеб цолъизе ккеялъул пикру гьитIинаб къояллдасаго нахъе бугIула рокъобги къватIтибги. Рокъоб эбел инсуца малъула кIудияз гьитIиназул тIалаб гьабейин, гьитIиназ кIудиязул адаб тогейин.\nЯц-вацал цоцалъ рекъараб гIадаб хъизан букIунарин. Хадуб гьебго пикру бачIуна тухумалде, росдаде ва районалде, республика бахун къватIире ккейгун миллат гьикъула ва дагъистаниял ралагьула.\nРачIаха хIисаб гьабизе гьеб гIадаталъул пайдайищ цIикIкIун бугеб заралищали. Нилъеда лъала республикаялда коррупция цIикIкIиналъеги ришватал росиялъеги, квешаб, иш лъалареб нухмалъи тIаде кккеялъеги аслияб квербакъи гьабула гьеб тухумчилъиялъ (клановость) абураб жоялъ.\nЩай гурелъул лъимадасаго «гьеб нуж цолъизе ккола» абураб жоги малъун виччарав хIакимас ишги лъалев, лъайги бугев хIалтIухъанасул бакIалда восула гIагарав, росулъа, районалдаса чи. Гьелда релълъараб букIуна нухмалъиги. ЛъикIаб жо букIун гьечIогури гьедин батани гьеб «цолъи»?\nАмма щибаб жоялъул букIуна кIиго рахъ, ралагьилин цогидаб рахъалдасаги. Масала, цо тохаб, инжитаб, рогьояб жо чиясухъа ккани нилъер гьанир гьеб ишалдаса тIоцере нечола эмен, вац, тухум, росу, район ва хадуб миллат. Гьеб тухумчилъиялъ цIунула гьев рогьояб иш гьабиялдаса, щай гурелъул рогьо цохIо жиндалъун лъугIулареблъи лъала гьесда.\nГьединго чияс гьабураб гьунаралдасаги чIухIула киналго. ХIасил калам, чи гьунар гьабизеги, рогьоялдаса цIунизеги тIамулев ватана гьебго «цолъиялъ» ва тухумчилъиялъ. Сундулъха бугеб проблема? Квеш ккараб жо буго гьел «рогьоги гьунарги» абурал рагIаби ричIчIулел руго гIадамазда батIи-батIияб къагIидаялъ.\nМасала, гIемерисезе жакъа капек ришватги босичIого, хIалалаб боцIиги кванан, рекъараб харжида бацIцIадаб гIумру гьабулев чиясдаса гIадамалги чIван, ришватги босун, гIарацги бикъун вачIарав вас, вац, росуцояв, районцояв цIикIкIараб къадруялда вуго.\nНилъеда бихьулеб буго гIадамазул бутIрузулъ бугеб жоялда бараб букIун буго кинабго. Цояб рахъалъ цолъун такъсирал гьарулел руго, цогидаб рахъалъ цолъиялъ ва тухумчилъиялъ квешлъиялдаса ва рогьоялдаса цIунулев вуго инсан.\nКинабго бараб буго тарбиялда ва халкъалъул рухIияб рахъалда. Дица баркула киналго лъикIал ишазе гIоло рачел къарал бахIарзазда жакъасеб Дагъистаналъул байрам – цолъиялъул къо. ЛъикIал къасдазеги, пайдаял ишазеги, баракатаб гIумруялъеги цолъун ратайги киналго дагъистаниял.


Олимпиялъул хIаязул цIа Дагъистаналда\nИтни къоялъ Дагъистаналде щвана анкьабилеб февралалда Сочиялда тIоритIизе ругел олимпиялъул хIаязул цIа. Республикаялъул «Анжи-Арена» стадионалда Дагъистаналъул машгьурал спортсменаз иргадал босун чанго горсвери тIобитIана олимпиадаялъул цIагун. ЦIадгун гьури пулеб квачараб къо букIиналде балагьичIого гьеб тадбиралъухъ балагьизе чанго азарго чи вачIун вукIан гьеб къоялъ «Анжи-Аренаялъул» стадионалде. Дагъистаналъ олимпиялъул цIаялда дандчIвай гьабураб куцалъухъ бицунеб буго гъоркьехун.\n27 январалда Каспийскалда аскIоб бугеб «Анжи-Арена» стадионалда кIудияб тадбир тIобитIана. Анкьабилеб феваралалда Сочиялда тIритIизе ругел Олипиялъул хIаязул цIа босун унеб куцалъухъ балагьизе рачIун рукIана гIемераб халкъ. Анкьабилеб октябараласа бабйихьун Олимпиялъул цIаялъул эстафетаялъе байбихьи лъун букIана тIубараб Россиялдаго. Январалъул къоло анкьабилеб къоялъ гьеб щвана Дагъистаналдеги.\n«Анжи-Аренаялда» майдан сверун цIа босизе цереккунго тIасавищун вукIана батIи-батIияб ригьалъул 67 спортсмен. Гьезда гьоркьор рукIана батIи-батIиял соназда эркенаб гугариялъул рахъалъ Олимпиадалъул чемпионаллъун рахъаралги ва цогидалги спортивиял тайпабазул рахъалъ дунялалъул ва Европаялъул къецазда цересел бакIал щваралги спортсменал.\nСочиялъул Олимпиял ХIаязул цIа къабул гьабулел дагъистаниял Анжи-аренаялъул трибунаялда\nОлимпиялъул цIагун горсвери тIобитIиялъе байбихьи лъуна Шималияб Кавказалдаго эркенаб гуариялъул рахъалъ тIоцевесев Олимпиялъул чемпион ГIабдулбеков загъалас. Гьесухъа цIа босана 1976 соналъ Канадаялъул Монреаль шагьаралда тIоритIарал олимпиялъул хIаязул чемпион машгьурав гугарухъан Юмин Владимирица. Гьесдаса хадув горсввери халат гьабуна генерал-майор МуртзагIалиев ГIумарица. Гьевги цо спортивияб тайпаялъул вакил вугилан баян гьабуна дикторас.\nОлипиялъул цIа босизе мустахIикълъаразда гьоркьор гьединго рукIана сакъатал гIадамазда гьоркьор тIоритIарал спортиял хIаязул чемпоналги. Инвалидазул гьакида тIад вукIаго цIагун стадион сверизе ана батIи-батIиял спортивиял тайпабазул рахъалъ Европаялъул ва дунялалъул къецазда гIарцулаб медаль босарав ГIадилов Расул.\nОлипиадаялул цIаялъул эстафеталяда гIахьалъи гьабуна микьго чIужугIаданалъги, гьенир рукIана боксалъул, тIадагьаб атлетикаялъул ва цогидалги спортивиял тайпабазул рахъалъ батIи-батIиял турниразда чIелал росарал руччаби.\nАнжи-аркаялде жанире унеб бакIалда унел руго хIинкъигьечIолъиялъул тадбирал\nЦIагун рекеризе ругел спортсменал рикьун рукIана кIиго бутIаялде. Стадионалъул цояб бащалъи цо къукъаялдаса чанго чияс тун хадуб цIадул гIорто кьолаан цогидаб къукъаялъухъе. Гьединаб тартибалда щибаб къукъаялда щу-щу чиги витIун кинабниги анцIго гIанасеб свери гьабуна Дагъистаналъул спортсменаз.\nМашгьурал гугарухъаби КъурамухIамад КъурамухIамадов, Ширвани Мурадов, Футболалъул федерациялъул президент Будун Будунов ва жеги анцI-анцI церетIурал спорталъул вакилзаби ана майдан къотIун.\nАрмреслинг абураб спортивияб тайпаялъул рахъалъ дунялалъул чемпионаталда 14 нухалъ чIел босарав ЦIунтIа мухъалдаса МухIамадов ТIагьирица гьадин загьир гьабуна Олимпиялъул цIагун векризе щвеялдаса жиндирго бугеб рохел.\nМухIамадов ТIагьир: «БитIараб бицани ракIалда букIинчIо диего гьабинаб рес щвелилан, щайгурлзул цIакъ гIемерал рукIиндалха гьанире хъвалел гIадамал. Амма щвана гьединаб рес ва гьелдаса ракI-ракIалъ вохарав вуго. 34 сона гьоркьоб ун хадуб кIиабилебги олимпиада тIобитIулеб буго нилъер ВатIаналда ва тарихалда жаниб тIоцебесеб нухалъ гьелъул цIа бачIана Дагъистаналдеги. ТIокIаб гьединаб къо букIиниш цогияли лъаларо. Амма анищ гьабизе гьукъун гьечIелъул анищ буго Олимпиадаялъул хIаязул цIо бутIа кида-къадги Дагъистналдаги тIоритIизе ратилин абун. Нилъ гьелъие мустIахIикъал руго».\nОлимпиадаялъул цIаялъул эстафетаялъе ахир лъуна 1997 сонлъ США-ялда Атланта шагьаралда тIоритIарал Олимпиялъул хIаязда эркенаб гугариялъул меседил медаль щварав Гумбет мухъалдаса МухIамадов ХIажимурадица. Гьесухъаги босун Олимпиадаялъул цIадул торгIоялъусан цIа цогидаб гьединабго гIартиниб бакана Дагъистаналъул нухмалъулев ГIабдулатIипов Рамазаница. Гьеб букIан Олимпиадялъул цIа Дагъистаналдеги щвараблъи загьир гьабулеб гIаламат. Республикаялъул нухмалъулес киназдаго баркана гьеб кIудияб лъугьа-бахъин.


Курбанов ХIусен афанди из Саситли.\nБицуна ТIинди мадрасаялда цIализе вачIарав дарсал росизе хьвадула вукIанилан УсейхIажил МухIаммадхIажихъе (гьев вукIана доб заманаялъул бергьарав гIалимчи, 1927 соналъ репрессиязда гъоркь ккарав, дир кIудияй эбелалъул эмен). Гьеб мехалъ росдал дибирас суал лъола гьесие напакъа кьечIого тезе. Сасикьа мутагIилас жаваб кьола, жив нужер напакъа къваригIун вачIарав гьечIин, жиндиего къваригIараб гIелму тIалаб гьабун вачIарав вугилан.\nГьесие рухIанияб тарбия щвана кIудиял машаихзабазул - КъахIиса ХIасан Афандил, ГIасаса МухIаммад ЯгIсуб Афандил, Гьандихъа ХIумайд Афандил. ХIумайд Афандияс гьесие лъабго (накъщубандияб, шазалияб, жазулияб) тIарикъатазе изнуги кьуна.\nГьес ирсалъе тана бидгIа-табдил жубачIеб бацIадаб тIарикъат ва гьеб малъизе камилаб ижазаги кьун устарги – ГIашалиса Тажудин афанди. Ва гьединго гьесул нилъее хутIана кIудияб рухIанияб хазина - гIажам мацIалда къасидатазул (назмабазул) кIиго тIехь, гIараб мацIалда «Иршаду-ссаликин» абураб назмабазул тIехь, ва тIарикъаталъул суалазда тIаса гьарурал гIараб мацIалда тIахьал.\nУстарасул тIахьал данде гьаризе жигар бахъана шайх Тажудин Афандица ва гьел басмаялда рахъизе жигар бахъана ЦIияб Костекалдаса шайх МIухIаммад-хIажи Афандица.\nТIоцебе ХIусейн Афандил тIехь басмаялда бахъана 2005 соналъ. Дица гьеб гIажамалдасан кирилицаялде сверизабуна гIадамазе цIализе бигьалъизе. Цебе гIажамалъ квералъ хъварал гурони устарасул тIахьал рукIун гьечIо. Хелекьуриса Чупаласухъе кьолел рукIун руго гIажамаль гьел хъвазе. Гьединан хъван буго анцIгоялдасан цIикIкIун тIехь.\nХIусейн устарасул ясалъул валад,\nАхIмад хIисаб гьабе, хал гьабун вахъа.\nОц бичараб гIарцухъ Чупалав тIамун,\nКвералъ хъван гурони щолареб гIажам,\nКIикъого сонаца тIепун букIараб,\nЖавгьар кодобе щвей щукру Бичасде.\nСон-жакъа нилъеца компьютералда\nХIарп рикIкIун килщаца печать гьабулеб\nРакIалдаго кколищ гьаб кутакалда\nМуршидасул калам тIибитIилилан?\nАллагьасул къудрат, Бичасул рахIмат,\nХIалкIолъи бихьулищ БетIергьанасул!\n(дица Зиявдинов АхIмадие хъвараб)\nВа цояз цоязухъе, муридаз муридзабазухъе тетрадазда хъван кьолел рукIунаан гьел назмаби. Цо-цояз, кIудиял гIалимзабазул хъварал жалазда гьоркьор ратун, гьезулиланги ккун гьезул хIакъалъулъ хъварал тIахьаздацин лъун ругоан ХIусейн устарасул назмаби.\nНиж дандчIвана ХIумайд афандил ясалъул вас МутагIилил МухIммадгун ва гьес бицана ХIусейн устарасул жиндир квералъ хъварал назмаби ХIумайд афандихъги рукIанин, жидеца гIемер цIалулелги рукIанин. Гьесие сайгъат гьабураб тIехьалдда дица хъвана:\nМутагIилил МухIаммад, ХIумайд-Афандил сибтIу\nСалам лъеги Аллагьас нужер агьлуялдаго.\nДуда цIакъ лъикI лъалаан КIудиясул  халифа,\nКамилаб иджаза кьун тарав ХIусейн Афанди.\nЖиндирго хатIалдалъун гьес хъварал къасидатал\nКIудиясухъ рукIарал цIализе щун рагIула.\nСасикьа ХIусейн устар мацIихъабаз течIого\nХъварал жал ракIаризе Гьандихъ вачIун рагIула.\nГьале бачIана заман Аллагьасул къудраталъ\nКъамарул гьудаясул канлъи кибго щущараб,\nЩукру БетIергьанасе, Сасикьан баккараб бакъ\nКIикъоялда анцIго сон ун хадуб Гьандихъ щведал.\nГьандихъа къутIбуясул рукъалъул хъизам-агьлу,\nНижейги дугIа гьабе гьадият кодоб ккведал.\nНужор КIудав инсуца жиндир варислъун тарав\nХIусейн Афандил агьлу дугIадулъ гIахьал гьаре.\nКьабизе гурони тIокIаб жо гьечIого компьютералда хIадурун тIехьги тун дун ана динияб идараялъухъа гьеб къватIибе биччазе ихтияр кьураб кагъат босизе. Дида гьенив тIоцевего дандчIвана Бакълъухъа СагIадухIажиясул МухIаммадил ясалъул вас ГIабдурахIман. Гьес гIажаиблъун гьикъана гьанжелъизегIан ХIусейн устарасул тIехь басмаялда бахъичIого кин тарабилан ва жиндир кIудияв инсухъ букIараб, живго ХIусейн устарас МухIаммадгIарипихъе хъвараб назмуги кьуна.\nКъватIире риччарал тIахьал сайгъат гьарулаго, гьунар гьечIониги дица цо-цо рагIаби хъвалаан гьезда, гьел рагIабиги циндаго жалго рачIунаан. Гьев ГIабдурахIмание дица ХIусейн устарасул тIехь сайгъат гьабуна ва гьелда гьадин хъвана:\nХIусейн Афандиясул гьалмагъасул сибтIуе\nРахIманасул илгьамалъ гьабураб калам кьезин\nХирияв ХIабибасги ХIадисалда абидал\nИнсуе рокьаралгун сухIбат гьабейин абун.\nГьаб тIехь къватIиб биччазе къватIиве дун вахъигун\nКвербакъизе мун данд чIвай, БетIергьанасул хIукму.\nБищун хирияб гьумер тIехьалъуб жаниб бугеб,\nКатиб дур КIудав эмен вугеб иджаза буго.\nХIумайд Афандиясул кIалалъ гьабураб калам\nКамилго кагътида хъван гьесул квераца буго,\nАхираб мухъалдалъун иршадлъиялъе изну\nГьандихъа къутIбуясул квералъ гьабуна тасдикъ.\nАлалагьас тавфикъ кьеги битIараб нухда ине\nУмумузул шафагIат щолеллъун нилъ гьареги!\nСагIадуев МухIаммадрасулие сайгъат гьабун кьураб тIехьалда дица хъвана:\nДинияб идаралъул экспертный советалъул,\nБетIерлъуда вукIадго МухIаммадрасулица,\nХIусейн Афандил гьаб тIехь вагьабияб гьечIилан,\nГъолбас гьабураб кагъат печатьги кьабун кьуна.\nДжума масджидул имам нугIлъи гьабизе ккана\nКIудияв инсул гьудул экстремистги вукIинчIин.\nДица ХIусейн устарасул техь кьуна такъриз (рецензия) хъвазе мунагьал чураяв муфтиясул заместитель КъурамухIаммад-хIажихъе. Амма гьесул гьелъие замана батичIо. Гьес абуна жинда рекIехъ лъалел рукIанила гIолохъанаб заманаялда ХIусейн устарасул назмаби, гьанже жив регIулев гьечIила гIажам цIализе. Дица гьесие кьураб тIехьалда хъвана:\nДун хIинкъула вуго хIурги тIаде чIун,\nТIахьазда гьоркьоб лъун гьаб хутIилилан,\nКIвар бугел ишазде вортула вукIун,\nГьалде балагьизе рес дуй щоларин.\nГIумруялъул нухал ратIалъаниги,\nСасикьасде рокьи батIа гьабуге,\nШайхасул назмаби заман аниги,\nЗодиб бакъ гIадинан гвангъарал ругин.\nСадатал рехсарал мунажаталги,\nМаржанал кинигин нур кьолел руго.\nШуюхал рехсарал силсилаталги,\nРахIмат рещтIиналъе сабаблъун руго\nМуршидасул калам жакъа къоялъги,\nГIураб вагIза буго гIибрат бугезе,\nВагIзаби гIемерав КъурамухIаммад,\nЦо-цо гьасулазда тIадги балагье.\nХIусейн Афандица хъвалеб буго:\n«Заман ахирлъидал, дин хараблъидал, Халкъалъе гьадият гьабуна дица. Садакъатун кубра гьел киназего, Радал - бакъанида тIад балагьизе.»\nГьединлъидал тIоцебесеб басмаялда бахъараб тIехьалъе цIарги кьун букIана «Садакъатун кубра» абураб. Рецц Аллагьасе буго, кIикъоялда анцIго сон ун хадубгIаги гьав мубаракасул кIудияб садакъа нилъехъе щведал.\nТIоцебесеб басмаялъул тираж букIана азарго тIехь ва гьеб лъугьана къанагIатаблъун ва цIакъ баракатаблъун.\nТIибитIана халкъалда азарго гьаркьидалъун\nМуршидас хъвараб калам, киназдаго рагIана.\nАмма цо жагьилчияс жиндир устар хъван гьечIин\nТIехьалде бегьараб квер нахъе хъамун рагIула.\nЦогидал гIолохъабаз нахъе буссинабуна\nЖодоца цIалулеб тIехь гьечIилан гьеб абуна.\nГьазул гьаб къосиналъе гIорхъиго бихьуларо\nГьаздагIан жо лъаларес хъварабдай гьаб букIана.\nХIусейн афандица назмаби кин хъвалел рукIарабин суалалъе жаваб кьолаго мунагьал чураяй дир якьадалъ, ХIусейн устарасул яс ПатIиматица бицунаан, киданиги инсуца хъвараб жо хисизабичIин ва цо нухалъ гIодоги чIун назму хъван лъугIизабула букIанилан. Жиндирго машгьураб мавлид гьес хъванила колода лал тIамулаго, гьоркьо-гьоркьоб жиндийги цIалулеб букIанила кин лъугьулеб бугебали гIинтIамеян.\nДица машгьурав поэт ГIабасил МухIаммадие кьураб тIехьалда хъвана:\nГьасул къасидатал батIаял руго,\nБичасул илгьамалъ гьарурал руго.\nКучIдул хъвазе гIоло дарсал росичIо,\nРекъон хъван гьечIилан хъвараб бихъичIо,\nРакIалде рещтIараб кагътидаги лъун,\nХазина бугоан нахъ ругезе тун.\nКигIан цIаланиги ракI гIорцIунареб,\nРекIел тIиналдасан тIун буго машраб.\nТIатIала цIализе тIадеги цIалеб,\nНайил гьоцIо буго бацIадаб тIураб.\nНилъей умумуца ирсалъе тараб,\nКъимат гьабулареб чам якъут бугеб.\nЩварал нигIматазда шукру гIечIого,\nЧидар сурпа сентIон свердола руго.\nГIасраби хисанин багьа холаро,\nБеццал ралагьичIин канлъи къинаро,\nЗамана арабгIан цIикIкIина къадру,\nКъутIбуяс къирарал гьал хIуруфазул.\nХIусудалъул агьлуялъ гIемераб жо абуна ХIусейн устарасдасанги гьес тарав маъзунасдасанги. Гьелъ дица цоясе кьураб техьалда хъвана:\nХIумайд афандияс къачIараб жавгьар,\nЖахIабго тун рукIин жагьиллъи гурищ?\nСилсилат гвангъулеб канаб шагьри моцI,\nНакIкIаз бахчунилан балъго хутIилищ?\nКамилаб иджаза кодоб кьуразда,\nРагIи абун хадуб жаваб кин кьелеб?\nРагIараб бицанин гIемераб дуца,\nГьанже бихьарабги балъго гьабуге,\nХIакъикъат бахчизе хIарамаб бугин.\nГIемерал муъминзабазул кумекалдалъун азаргоялдасанги цIикIкIун тIехь кIиабизе къватIибе биччана 2006 соналъ, ва гьел киналго садакъаялъе рикьана.\nТIоцебесеб басма тIехьалъул бахъун\nГьудул-гьалмагъасе сайигъат кьуна.\nГIемерал кантIана гьеб цIалун хадуб,\nЦо чи тIовитIиги, Халикъасе рецц!\nЦо-цо лъалел-хъвалез килищ хъвачIого\nШкафалъубеги лъун цIунун буго тIехь.\nКвералъ хъвараб гIажам жакъалъизегIан\nГъансиниб бахчараб гIезе гьечIодай?\nДихъе хабар щвана гIемер цIалиялъ\nЦо муъминчиясул тIехь ччукIун бугин.\nГьале къимат гьаби хъвараб жоялъул,\nГьасие бегьила гьадият кьезе.\nДун ана гьев муъминчиясда тIаде ва гьесие сайгъат гьабуна кIиабилебги тIехь. Гьес абуна ХIусейн устарасул тIехь жиндей цIакъ бокьанилан ва кидаго жинца цадахъ босулила, амма цо-цо жодор муридал мекъса балагьулел ругила жинда кодоб гьеб бихьани.\nДир хъизаналъ жиндир кIудияв инсуца хъвараб бугилан мадугьалалъе, ЧIарада районалдаса Марьямие сайгъат гьабуна гьеб тIехь. Марьямица гьеб рагьичIого босун буго цадахъ хIежалде ва цIализе байбихьун буго Мадинаялда щвараб мехалъ. Марьямица бицана жидеца Аварагасул (с.гI.в) мажгиталда жаниб, цоцахъа бахъун, гIодулаго цIаланин гьеб тIехьан ва цадахъ рукIараз гьаранин хIежалдаса юссингун гьелъ 50 тIехьги босун гьел рикьана жиндир мавлидалда.\n2007 соналъ лъабабилеб басмаялда бахъана азарго тIехь ва гьелги садакъаялъе рикьана. Гьелъие харжги гьабуна Эчедаса мунагьал чураяв ГIалиасхIабил вацал ХIабибица ва Пахруханица.\nГIи-боцIул къимат борхун гIаданлъи гIодоб ккедал\nСадакъа хайрат кьолел къанагIатго ратулел\nГIарац рухIгIан хириял хаинзаби цIикIкIиндал\nЦIарал рехсезе ккана сахаватал васазул\nХIусейн афандил гьаб тIехь тIибитIизе бокьидал\nЭчедаса вас ХIабиб хIалай вахъана къватIив\nКъабуллъаги дур гIамал бетIергьанасда аскIоб\nДуца харж гьабурабгIан аза-азар цIикIкIаги.\nАлжаналда рукъ баги дур вац ГIалиасхIабий\nМажгит мадрасаялъе гьесул кумек къотIичIин.\nДиналъул агьлуялъе мугIин вуго Пахрудин\nИсламалъе расниги гьесул бахиллъи гьечIин\nДица насихIат хIисабалда цоясе хъван кьуна тIехь.\nСанил кIи-кIи оц гуреб хъвезе санагIат гьечIев\nХъарщида вегун хадуб хъизам киса кваналеб?\nИстамбул Баку квегъун дармий къватIив вахъунев\nХалатсапар бухьиндал базаралде щив инев?\nПорол гектарал росун ракьал хIалтIизарулев\nРакьулъе мун тIерхьидал тIокIаб шагьиго щолищ?\nЦохIо вугев васасе хъала бахъизабулев\nДуе заницин лъезе гьесул рес рекъеладай?\nЯсал росасе кьезе бертадуй залал кколев\nЗаман дуе бачIиндал садакъа гьез кьеладай?\nДиегоги гьаб вагIза къойил гьабизе кколеб.\nДунги дудасан рикIкIад гIемерго гьечIин арав.\nГIадаллъи дир тIубанго, дица тIад хъвачIониги\nКIудиясул тIохьода гIезе гьечIищ гIибарат?\nГьесул калам цIализе мун регIун ватанани\nТIехьалъул ахиралда гьал рагIаби ратила.\nАмма гьев пакъирасул тIехь билун буго. Дица хъвараб жоги гьесие цIализе щун гьечIо. Дица кIвахIаллъичIого кIиабизеги хъвана… Лъица цIалунги цIалила….\nКватIичIого инша-Аллагь ХIусейн афандил ункъабилеб нухалъ басмаялда бахъизе буго азарго тIехь. Гьелъие харжги гьабулеб буго умумул ТIиндадерил ГIаща абураб росулъан МахIачхъалаялда рачIун, гьенир яшав гьабулел ГIалиханов ГIабдукъадирил вас МухIаммадрасулица ва МухIаммадсаидов ГIабдуллал вас МухIаммадица. Аллагьас къабул гьабеги гьезул садакъа. Амин.\nХIусейн Афандица тIехьалъул авлалда хъвала буго:\n«ГIабдалас херхараб гIажам бугилан\nГIибрат гьабичIого гIодобе тоге.\nРакIбацIцIадго цIале тIад буссинабун,\nИнсаф дур бугони, пайда бахила.»\n24.04.10 МухIаммадов ГIабдурахIман (ГIали) МухIаммадович, ТIинди росулъа Дагъистаналъул пачалихъияб университеталъул «Национальная экономика» кафедраялъул профессор.


Патриот балайрдал конкурс\nАвтор: Имара Саидова · 06.06.2021\nКонкурс сакин дурну дия ДР-лул Жагьилтурал иширттал министерствалул ва Дагъусттаннайсса «Культуралул волонтертал» тIисса региондалул жяматийсса суккушиндарал отделениялущал цачIуну.\nМикку гьуртту хьунни ДР-лул жагьилтурал парламентрал депутат Марат РахIимов.\nВанал барчаллагь увкунни гьарица шинал патриот зумунусса балайрдал конкурсру сакин давриха зузиминнахь.\nГьашину конкурсрал давривух гьуртту хьунни 100-ния ливчусса гьунар бусса оьрчIру ва душру.\nФиналданийн увккунни 15 оьрчI. Жюрилул «Хъуними» ва «ОьрчIру» тIисса номинациярттай язи бувгьунни ххув хьуми. «ОьрчIру» тIимур номинациялий кIилчинмур кIану бувгьунни ЦIуссалакрал райондалиясса ЦIуссачIурттащиял школалул 6-мур классрал дуклаки оьрчI АьвдулхIалим Чихуновлул.\nКонкурсрай гьуртту хьусса цинявппагу финалистуран дуллунни сертификатру, дипломру ва дакIний личIансса кубокру.\nРуководство Новолакского района поздравили мать Героя России\nГлава Новолакского района организовал рейды по торговым объектам\nЦIусса оьрмулул ххуллийн тIайлабацIулущал\nСледующая публикация Даврийнгу байрандалийн кунма\nПредыдущая публикация Тирххандарал мажлис


БатIи-батIияб букIуна инсанасул къисмат. Къисмат кинаб букIаниги, заманаялъ, кIочонтеялъул бецIаб пардавги тIаде бачун, вахчизавула, гIемерисев чи. Амма киналго гурелха!\nЦо-цо Аллагьас гьунар кьурал гIадамазул цIаралги, гIумруялъул мисалги сонал анагIан кунчIулел, наслабахъа наслабахъе кьолел, цереса цере рачун ракIалде щвезарулел, хадусел гIелаз дугIадулъ рехсолел рукIуна.\nГIасругун бащадабгIан заман унеб букIаниги, жиндир кIалдисан угьараб пасахIаталъул нуралъ гвангъизабураб, рекIел щавкъалъ ракIал хинлъизарулеб цIадуде сверарал БакьагьечIиса Тажудинил (ЧIанкIал) назмаби, гIищкъуялъул асар лъанщинас жакъаги ахIулел, рекIехъе лъазарулел руго. Гьесул къисматги, щибаб гIумруялъул лахIзатги, гIалимзабаз лъазабулел, бахIсалъе росулел, мисал босизе бакI балагьулел руго.\nГьедин букIаниги, жакъа БакьагьечIиса ТажудинилгIан, рагIа-ракьанде щун лъазабун бахъинчIеб, жинда сверухъ батIи-батIиял, цоцазде данде кколарел пикраби ругеб гIумру цоги лъилго батиларо. Гьай-гьай, жакъа, гьев лъалелщиназги дунял тараб, гьесул хъвай-хъвагIаялги нахъе гIемер цIунун хутIун гьечIеб мехалъ, хIакъикъат лъазе бигьаяб жо гуро. ГIемерал ЧIанкIал квералъ хъварал тIахьал, назмаби тIагIунги руго, мунагьал чураяв ЧIанкIал гIумруялда тIад хIалтIарав ва гьесул тIоцебесеб тIехь къватIибе бахъарав гIалимчи, МахIадада Саидовасухъ рукIаралгицин жакъа ратизе кIолел гьечIо.\nЖакъа БакьагьечIиса Тажудиниде кечI, назму, поэма хъвачIев ва гьесдехун жидерго рокьи загьир гьабичIев поэт яги адабияталда тIад хIалтIулев гIалимчи ватизе захIмат буго. Гьез Тажудинил кучIдузе къимат кьей гуребги, хIал бихьулеб буго гьесул гIумруялъул къисматалда тIасанги жидерго пикру загьир гьабизе. Амма Советиял соназ хъванщиналъухъ балагьараб мехалъ, бихьулеб буго, гIемеразе гьев, жидерго къосараб нухде вачине бокьун букIин, гьекъолеб жоялъулгун, хIарамалъулгун хурхен бугезда ЧIанкIа, гьезие нух рагьулевлъун ватулев вуго, Аллагьасде божи гьечIезда гьесул кучIдузулъ гьевги щаклъулев вукIанин абизе мохъал ратулел руго. ГIемераз гьесул Аллагьас тIад лъураб фарз тIубазе бухьараб сапар, захIмалъабазде сабру гьабизе кIвечIого росулъа тIурилъун бихьулеб буго.\nРуго ЧIанкIаде кIудияб асаргун хъваралги. Мекъи хъваралги, заманалъул асаралда гъоркь хъваралги.\nI886 соналъ гIурус пачаясул чиновникIаз гьабураб «БакьагIечIиб жамагIаталъул хъизамазул сияхIалда» (ЦГА ф.I оп 5. ед. хр., л. I46) хъвалеб буго «Магома Чунки Магома оглы — 75 лет, сыновья его — Чунки — 20 лет, Нуръ Магома — 8 лет». Гьелдасан босун абизе бегьула, хIакъикъаталдаги ЧIанкIа (Тажудин) I886 соналъ гьавунилан.\nГьеб пикру тасдикъ гьабулеб буго ЧIанкIал гIумру лъазабиялда тIад хIалтIарал цогидал гIалимзабазги.\nI886 соналъ БакьагьечIиса гIадатияв векьарухъан МухIамадгIалил хъизамалда вас гьавураб мехалъ, лъицаго пикру гьабичIо гьеб къоялъ тIалъиялда цойги тIерхьунареб цIва бакканилан, Дагъистан цойги бергьарав шагIирасдалъун бечелъанилан.\nИчIго-анцIго сон балалде эменги хун хутIарав бесдалав доб заманалъул гIадаталда рекъон къуръан, хадув мутагIил лъун цIализе кьедал, гьесул мугIалимзабазда, жидедаса Аллагь разилъаял БуцIраса ИсхIакъил МухIамадида, ГIашилтIаса КъурбангIалида, МестIерухъа НурмухIамадида, ЧIикIаса ХIамзахIажиясда ва цогидаздаги бихьулеб букIана гьесул гIадатияб гуреб гьунарги пагьмуги. ЧIанкIал халкъиял кIалзул асаразде ва гIелмуялде бугеб рокьиги. ЧIанкIал тIабигIияб гьунар, шигIру-кечI гьабизе бугеб махщел камиллъиялъулъ гьезги жиде-жидер бутIа лъуна.\nАмма кинго разилъизе кIоларо, гIемераз хъваялъ уяблъун кколеб бугеб, ЧIанкIа абураб цIар, ращалъи гьечIеб ригьиналдасан лъугьараб лъимер ЧIанкIа вукIиналъ, кьураб цIар бугин гьеб гьесиеян абураб пикруялда. Жибго гIамм гьабун, гьеб цIаралъул магIна гьединаб букIинеги бегьула, амма гьев бергьарав гIалимчиясеги шагIирасеги гьеб цIар кьун букIана кIудаинсул хIурматалда, магIарулаз абухъе «ЧIанкIа МухIама вахъинавизе». Амма «ЧIанкIа» абураб цIарги хисун, гьесда «Тажудин» абураб цIар лъеялъе букIана гьадинаб гIилла: БакъагIечIиб росулъа кIиго пикру бегIерал, малъаралъе гIедерал, гIелмуялъе гьунар бугел мутагIилзаби, ТIинчIавги, ЧIанкIаги росулъ мадрасаялда лъайги босун, гIелму камил гьабизе уна, доб заманаялъ цIакъ машгьурав ва бергьарав гIалимчи, БуцIраса ИсхIакъил МухIаммадиде аскIоре. ИсхIакъил МухIаммад цIакъ рази вукIуна БакъагьечIиса гьал гьунар бугел мутагIилзабаздаса. Цо нухалъ аскIореги ахIун гьав кIиясдаго МухIаммадица абула: «Дир пикруялда, гIелмуялъе гьунар бугел, малъаралъе гIедерал лъикIал лъималазда гьединал сурукъал цIарал ахIизе дие бокъулеб гьечIо. РачIа гьел цIарал хисизе. Жакъа къоялдаса нахъе ТIинчIасда абизе буго Жамалудин (диналъул берцинлъи) абун, ЧIанкIаца босизе буго Тажудин (диналъул таж) абураб цIар.\nГьеб заманаялдего ЧIанкIаца хъварал кучIдул ХъахIаб росулъа МахIмудица ва цогидалги кочIохъабаз ахIулел рукIиндал ва ЧIанкIа абураб цIарги магIарулазда гьоркъоб машгьурлъун букIиндал, гьеб хисизе захIмалъаниги, я жинцаго Тажудиница яги гьесул гIагарлъиялъ «Тажудинан» абун гурого ЧIанкIа абураб цIар хIалтIизабичIо. Гьесул цIар лъурав яцалъул ясалъул васги Тажудин вукIана.\nТажудин – ЧIанкIаца гIелмияб лъай босана доб заманаялъ бергьун машгьурал гIалимзаби, рехсарав БуцIраса ИсхIакъил МухIаммадидасан гуребги, ГIашилтIаса КъурбангIалидасан, МестIерухъа НурмухIаммади-дасан, машгьурав гIалимчи – математик ЧIикIаса ХIамзахIажиясдасан.\nЧIанкIада бергьун лъикI лъалаан гIараб мацIалъул нахIв (грамматика), ссарф (морфология), ва лугъат (лексика) гIелмаби. Лъалаан логика (мантIикъ), риязат (математика), балагъа ва гIаруз (шигIру, назму пасихIго гIуцIиялъул гIелму, ритмика и риторика стихосложения), фикъгь (шаргIиял законал), исламияб тарих ва гIемерал цогидалги доб заманаялъ тIалибзабазда малъулел рукIарал гIелмаби. ЧIанкIае цIакъго бокъулаан астрономия. Камилго, щвалде щун лъалаан гIараб мацI. Гьеб бихьизабула Тажудиница магIарул мацIалда гурелги, гIараб мацIалда кучIдул гьарулел рукIиналъги. Щвараб гIелмуялдасан пайдаги босун Тажудин дибирлъун хIалтIана КIахъ ва Рихьуниб росабалъ. Кидаго хIалтIулаан жиндирго гIелмияб лъай борхизабиялда тIад.\nИсламалъул гIелму лъазаби ва гьеб нухда халкъ тIобитIиялда цадахъго ЧIанкIал рекIелъ цIакъ хехго бессана магIарул халкъиял кучIдузде, кици-биценалде рокьи. Тажудиние цIакъ бокъулаан магIарул мацIги, халкъияб фольклорги. БакьагьечIиса ГIалибахIарчица ва Малла МухIамадовас ва цогидалги Тажудин лъикI лъалез бицунаан гьесухъ кидаго халкъиял кучIдул, кицаби, биценал къвараб даптар букIунаанилан.\nГIараб гIелму лъазабиялъ, гIараб мацIалда кучIдул гьарулеб къагIида, мацIалъул гIуцIи, пасихIлъи лъазабулаго, гъварилъана ва гIатIилъана магIарул мацIалъул пасихIлъиялъул ва бечелъиялъул рахъалъ шагIирасул гьунар. Гьеб гьунаргун жубана унго-унгояв магIаруласул ракI бацIцIадаб рокьул асар ва пикруялъул гьарзаяб роржен (фантазия). БатIи — батIиял росабалъ цIалулаго, гIакъилал мугIалимзабаздасанги, гIадатаб халкъалдасанги, гьезулгун тIей гьечIеб хурхен бикIиналъги бижана ЧIанкIалъ инсаналъулъ, хасго чIужугIаданалъулъ рукIунел мукъадисел асарал ричIчIи, гьезул рекIел, асарал угьараб накъищ гIадин кочIол мухъаздалъун загьир гьаризе кIвей.\nРокъи ккаразе ЧIанкIал кечI лъугьана къечалъ вухIулесе мугIрул иццул лълъимлъун, цIорон холесе лахIзаталде черх хинлъизабулеб цIалъун. ХIакъаб жо буго ЧIанкIал кучIдуз чанги рокьул мехтелалъ кIотарал гIолилал ригьинарураллъи ва чанги согIал гIолилазул рекIелъ рокьул ицц кIанцIизабураблъи.\nЦо нухалъ дихъе гьоболлъухъ вачIун вукIана, жиндир мунагьал чураяв ТIанусиса Инусилов ГIалиасхIаб. Гьев районалъул захIматчагIазе вокьулев лъикIав лектор вукIана.\nСтолалда нахъа гIодов чIолаго, гьес жиндирго къагIидаялъ щибаб рагIул махражги бахъун рикIкIана:\nГьимун мун кIалъани\nЛълъим бакъван ккола,\nДуда къвал банани,\nУргьиб бугеб лъимер\nВа хадубги абуна:\n«Балагьеха цо, унго балагье! Кинав шагIирасда кIолеб гьедин абизе? Цо пикруялъул камиллъи! Цо мацIалъул пасихIлъи. Дие ЧIанкIаде щварав поэт гьечIо» — ян.\nЩиб, ГIалиасхIаб, дуда ЧIанкIал кучIдул рекIехъейищ лъалелан гьикъана, гIажаиблъарав дица. ГIолохъанаб мехалъ гIемерисел лъалаан, гьанже цо-цо кIочон тунги ругоян мукIурлъана гьев.\nРигь арал гIадамал, БакьагьечIиса ГIабдулаева ПатIиматидаги, ГIабдулпатахов Тажудинидаги ва цогидаздаги ЧIанкIал халатал кучIдул, хIарп гьоркьоб течIого, рекIехъе лъалел ратараб мехалъ, дида бичIчIана халкъалъул рекIелъ, хасго доб заманаялъ кинаб бакI ЧIанкIал шигIрабаз ккун букIарабали.\nЩайха гьев бергьараб гьунаралъул, цоги лъидаго релълъинчIев, жиндасан мисал босун гурони, цере ругел такрар гьаричIев поэт, цо нахъе ккеялъул, мукъсанлъиялъул мугьруги чIван, цогидазул рагIдукъ чIезавун вукIарав? Дир пикруялда, гьеб лъугьинабун букIана, кинабго жо цо коцонибе тIезе хIаракат бахъулеб, щибаб миллаталъе цо-цо тIадегIанавги, хутIарал гIиси-бикъинал, цо цере рачине мустахIикъал гьечIелги рукIине кколин машгьурал гIадамалин рикIкIунеб заманаялъ.\nЩивав чиясе ихтияр кьолеб букIинчIо жиндирго вокьулев поэт жинцаго тIаса вищизе, абулеб букIана, гIалимзабаз яги гIемерал гIадамаз гьав шагIир киназдасаго тIадегIанавлъун рикIкIунев вугила, дуцаги гьедин рикIкIунев гьечIони, мун мекъи вугила. (Дие гьуинаб, чакар баралдаса, цIам бараб бокьулин рахьин абуни, дун мекъи кколаан, гIемерисезе гьуинаб бокьулелъул).\nГьедин гIемераб тIекъаб рагIул «гулла-хер» тIаде бана ЧIанкIал поэзиялъе тIадегIанаб къимат кьунилан БакьагьечIиса филологиялъул гIелмабазул кандидат, мунагьал чураяв МухIамадов Бадави МухIамадови-часде.\nГьесул ихтияр букIана лъидасаго ЧIанкIа вокьизе ва гьесие бищун тIадегIанаб къимат кьезеги, гьеб букIана гьесул хасаб пикру.\nЧIанкIал кечIалъе букIине кколеб къимат кьезе ккани, хIаракат бахъизе ккола гьесул щибаб рагIиялъулъ живго поэтас лъолеб букIараб гIадаб магIна лъезе. Гьеб абуни, кинавго чиясда кIвечIого букIинеги бегьула. Гьеб бихьулеб буго цо-цояз ЧIанкIаде «чини», «файтон», цIудул берал» гIадал рагIаби кочIолъ рехсонилан гIайиб гьабулеб букIиналъги. Доб заманаялъ гьел рагIабазул букIараб цIилъиги, тIадегIанлъиги, гьез щивасул ракIалъе гьабулеб букIараб асарги хадусеб гIелалда, хасго гьанжесеб гIелалда бичIчIизе рес гьечIо.\nГьединлъидал цересел шагIиразул асаразе жакъасеб бичIчIиялдалъун кьимат кьеялъ хIакъикъат рагьиялдеги рачунаро.\n«ЦIале ЧIанкIал кучIдул, ахIе гьесул асарал. Щиб лъалеб, цониги чи гIакълу гьечIеб мехтелалдаса вигьинеги бегьила. Хъублъи рекIелъе хеккого жубала, бацIцIалъи захIматго босула, амма такрар гьабуни, босичIогоги хутIуларо.\nГьал кIвар бугел дарсал гурелги, ЧIанкIал буго асарал хъвазе камилаб махщелги пагьмуги. Хадур — цере чвахун рачIунел мухъал руго бергьараб пагьмуялъ, рагIул устарлъиялъ сокIкIарал. ГьечIо гьесул асаразда гьокьор заз гIадин хуч-хучарал, бакI-бакIалде ралагьарал, сукI-сукIарал, бокIнал бегIерал мухъал. МагIнаги макъанги данде ккеялъ лъугьинарулел руго камилал, рекIелъе рортулел, чвахун ургьире унел, кIочон толарел шигIраби. Гьесул кучIдузулъ макъан сверулеб буго тIокIкIарал сипатазде ва рагьулел руго рекIел пикрабиги анищалги журарал гIажаибал свераби. Гъункун, цоцалъ журан руго макъназул паналъиги пикрабазул рацIцIалъиги, музыкаги магIнаги, рекIел тирхиги тIадегIанал анищалги. ЧIанкIада кIвана гьваридго рагьизе магIарулазул къварилъи баччизе бугеб сабруги, гьезул тIадегIанаб къадруялъул гIамалалги, иллагьияб рокьи рещтIараб рекIел кIутIиги. Тана гьес нилъее саламатал, гIакълу бугесда ричIчIулел дарсалги. Жиндир заманаялъул гIумруялъул кьучIалги захIматал масъалабиги жура-гъурараб гIумруги якъинго бихьула ЧIанкIал кучIдузулъ. Гьединлъидал, гьесул ирс ккола нилъехъе вакиллъун батизе тараб заманаялъул рухIияб бечелъиги, гьайбатаб сайгьатги.\nБакьагьечIи росулъан, хундерил тIалъиялдасан магIарул адабияталъул зодобе боржараб ЧIанкIал гвангьараб цIва гIажаибаб, хIеренаб къагIидаялъ кенчIелеб буго жакъаги. Гьелъул нуралъ кьолеб буго рекIее хинлъи. МагIарул кучIдузул берцинлъиги магIнаги, макъназул камиллъиги бичIчIулезе гьеб тIадегIанаб, борхатаб цIаралде тIаде хIур киданиги ккеларо ва гьесул цIва накIкIаз бахчиларо. ШагIирзабазул ирсалъул бищун кIудияв ва ритIухъав диванбег буго халкъ. Хъалкъалъ тараб бакIалдаса лъица щиб бицаниги, шагIирасул цIар таруларо. Нахъеги гIасрабаз свинаро ЧIанкIал хIайранго нилъее гьимулеб ЦIваялъул гвангъи» — ян хъвалеб буго ЗулхIижат ХIажиевалъ.\nТарихиял гIелмабазул доктор, профессор Расул МухIамадовас хъвараб «По аулам Дагестана» абураб тIехьалда хъвалеб буго:\n«БакьагьечIиб рикIкIунеб буго, МахIмуд ЧIанкIал цIалдохъан вукIанилан. ЧIанкIаца гIумру гьабулеб заманаялъ росулъ бегавуллъун вукIун вуго ХIайдарбег. ЧIанкIал гьунар цебетIезегIан цебеккунги росулъ рукIун руго назму, шигIру гьабизе гьунар бугел гIадамал. БекьечIдерида ракIалда вуго ГIуммаханил заманалда БакьагьечIив вукIарав Къебедасулав абун цIар бугев кочIохъан ва шагIир. Назму гьабизе бугеб гьунар бихьизабизе гьев, цогидал шагIиралгун къецалде лъугьунев вукIун вуго» – ян.\nТажудин (ЧIанкIа) вукIана магIарул поэзиялъул классик. Гьев хун хадуб нахъа, Совет хIукуматалъул заманалда гьесул кучIдузул чанго тIехь бахъана магIарул ва гIурус мацIазда: «Соперница звезд», «ЧIанкIа, (кучIдул)», М. С. Саидов. «ЧIанкIа, кучIдул» (I978), Гъ. ГъалбацIов. «БакьагьечIиса ЧIанкIа, кучIдул (I99I). Тажудинил гIумруялъул ва асаразул хIакъалъулъ хъвана БакьагьечIиса гIелмабазул кандидат Бадави МухIаммадовас (Очерки дореволюционной аварской поэзии) I96I с. (гьум. 63-83), ГIободаса профессор Сиражудин ХIайбулаевас «Страницы аварской поэзии» I99I с. (гьум 3I 38), гIелмабазул кандидатал Башат Испагиевалъ, ЗульхIижат ХIажиевалъ ва гIемерал цогидазги. Хъвана Тажудинил асаразда тIасан курсоваялги, рефераталги, макъалабиги монографиялги, цIунана гIелмиял цIаралги.\nТажудин – ракI бацIадав муъминчи\nБищун цеве Тажудин вукIана ТIадегIанав Аллагьасда ракI чIчIун божарав муъминчи. Гьединлъидал, цо-цояз хъвавухъе апараглъун гуро Тажудиница мукъадисаб КагIбаялде сапар бухьараб. Гьев вахъана Аллагьас тIад лъураб фарз тIубазе, ракI бацIцIадго, Аллагьасе гIоло. Гьеб сапаралда нухда хвейгицин Тажудиница бацIцIадаб Аллагьасул къадарлъун, хирияб хвеллъун, разилъун къабул гьабиялда щаклъизе бакI гьечIо. КъватIиб къадар щвезе рес букIин гьесда бичIчIулеб букIиналъул магIна ккола, гьес сапаралъ вахъиналде жиндирго назмаби жиндирго вокъулев гьудул ва гьезул магIна босизеги гьездаса пайда босизеги лъалев шагIир МахIмудихъе кьурал, гьелъин Тажудиница сапаралъ вахъиналде жиндирго гIумруялъул гьудул, хъизан ПатIастанида, жив тIад вуссинчIони лъабго соналдасан россасе ине изну бугин дуран абураб. Тажудин хвана I909 соналъ Турциялда. Бицен буго гьесда цадахъ вукIарав БакьагьечIиса ШайихгIали-хIажиги гьесда цадахъ хванилан ва гьел хвараб бакIалдаго ралъдал рагIалда танилан. Бихьараз, ай цадахъ рукIараз бицанила, гьел рукъизегIан чIаралани жал гамидеги кватIун лъагIелалъ, хадусеб соналъ бачIинегIан гъора хутIулаанин, гъал турказул бусурбабас рукъун ратизе кколилан.\nЦадахъ рукIарал хIажизабаз турказул росулъ вукъанилан хъвалеб буго ГIумархIажи Шахтамановас жиндирго «МугIалимги мутагIилги» абураб тIехьалада. ХIакъикъат лъалев Аллагь вуго. ПатIастан, Тажудиница бихьизабураб заман ун хадуб, россасе ана Гьолокъ росулъе. Гьенив гьелъие гьавурав вас кколаан машгьурав хирург, Дагмединституталъул ректор, профессор Макъсудов МухIаммад. Тажудиние лъимал гьаричIо. Гьесие дугIа гьабулел лъималлъун нахъе хутIана, гьесул халкъалъ рекIелъ цIунун нахъе, хутIарал кучIдул.\nГьесул кучIдул, хIикматалда нахъ гIунтIизе бокъараз цIалула тIатIала руссун, цIалулел, лъазарулел, ахIулел руго гьале тIубараб гIасруялдаса цIикIкIараб заманаялъ.\nТажудин вукIана Дагъистанаялъул мугIрузда гIурав бергьарав гIакъил. Гьеб бихьула гьесул кучIдуздасан, гIелмуялда гIамал рекъарав гIалим гьев вукIиналдасанги. Гьесул кучIдул гIурус мацIалде руссинарурав машгьурав поэт ва таржамачи Яков Козловсияс ЧIанкIал I25 сон тIубаялъул юбилей тIобитIулеб мехалъ бачIараб телеграммаялда хъвалеб буго: «Урхъула КIудияв ЧIанкIал юбилей кIодо гьабулел БекьечIдерида ва гьалбадерида. Гьес жиндирго кучIдуз бихьизабуна гьитIинаб росулъги дунялалда цIар рагIарав гIакъил вахъине рес букIин. Нужеда киназдаго къвал бала. Нужер Яков Козловский».\nЗаманалъул сурат бахъизе бергьараб гьунар\nГIакълуги гIелмуги Тажудиние щвана цохIо батIи-батIиял росабалъ цIалулаго гIакъилал мугIалимзабаздасан, гIадатаб халкъалдасан гуребги, гIараб мацI гьоркьоб ккун, дунялалъулго поэзия лъалевлъун вукIиналъги. ГIараб мацIалдаса магIарул мацIалде Тажудиница буссинабураб, дунялалдаго машгьурав ингилисазул шагIир ва драмаби хъвалев Шекспирил назмуялъул нилъехъе щвараб гьаб куплеталъги гIемераб жо бицуна.\nДарай гIатIласаца чилъиги мерхъун\nЧиго гуревщинав тахида вуго.\nГIакълу гьадрухъ араб гьаб дунялалда\nШекспирица гIумру гьабулеб букIараб, азарго соналъ цебе букIараб хIал, жинда сверухъ букIун гуребдай, Тажудиние рекIее гIурал гьал мохъал! Тажудинил заманалдаги, ай I00-I50 соналъ цебеги гьединго букIине ккола. Амма гьал мохъал жакъа нилъер гIумруялъухъ балагьун хъвараллъун нилъедаги рихьулел руго. Бергьарав шагIирасул гьунар букIуна, жинда сверухъ бугеб гIумруялъул ахIвал-хIал берцинго, сурат бахъараб гIадин бихьизабизе. Тажудинил кинаб кечI босаниги, гьелъ цебе чIезабула гьес гIумру гьабулеб заман, гьелъул кIвар бугел рахъал. Гьесул ракI унтула цогидазде бачIараб къварилъиялъ, воххула гьезул роххелалъ, рес букIун маслигIаталъул, вагIза-насихIаталъул рагIиялъ, хIатта гIищкъуялъ вухIулесул мурад тIубан кечI гьабунги, хIаракат бахъула халкъалъе хъулухъ гьабизе, гьезда тIаса захIмалъи борхизе.\nГьеб рахъалъ цIакъго кIудияб къимат кьезе бегьула гьаб жакъа кьолеб бугеб Шамил-имамасул наиб, Инквачил Дибирасде гьабураб назмуялъеги. Рехсезин цо-кIиго куплет.\nДунял кквезе рижарал\nТIупан тIурал кIанцIизе.\nГуми жанир лъедолел\nБухIуразул лъимги къун,\nКъадар щварав чуризе\nЧабхил лъимцин хутIичIо.\nГьес бергьарав гIалимчи хвей халкъалдего бачIараб балагьлъун бихьизабулеб буго. ПасихIлъиялъул рахъалъги, рагIиги магIнаги данде ккеялъул рахъ босаниги гьал мохъазда тIад кIалъазе бакI гьечIо. Гьелдаго цадахъ, гьездасан бихьулеб буго, гьев исламияб гIелму тIокIкIарав гIалимчи вукIинги. Къуръан-хIадисалдаги хъвараб, жакъасеб гIумруялъги тасдикъ гьабураб, чIахIиял мугIрузул дунялалъе бугеб кIвар бихьизаби гуребги, гьелъ гIалимчиги дунял кквезе кIвар бугеб мегIерлъун вихьизавулев вуго. НухIил гамилги, тIупан тIеялъулги къисса лъаялъ бачIараб буго кIиабилеб куплетги. ТIупан тIураб заманаялъ «бухIуразухъ», ралъадазухъ гьарзаго бугеб лъимлъун цебе чIолеб буго шагIирасда гIалимчиясул гIелму. Гьес гьеб ралъдалъ лъедолел гумилъун рихьизарулел руго мутагIилзаби. ГIелмиял ралъадал къараб мехалъ гьел «гуми» чIун хутIи гуребги, къадар щварал чури фарзлъун бугелъул, Аллагьас тIад лъураб фарз тIубазе «чабхил лъим» ай гIелму лъалев гIолилавцин хутIичIилан абулеб буго шагIирас. ЦIакъго махщалида хъвалел руго ЧIанкIаца рокьул кучIдул:\nГьимун мун кIалъани лъим бакъван ккола,\nДуда къвал банани къабру биххила,\nКъадани чIанани хварал рахъина.\nУргьиб бугеб лъимер данде кIалъала.\nГьединаб пикруялъул роржен (фантазия), гьединаб пасихIлъи ва рокъи ккарасул гIорхъи-рахъ гьечIеб асар ЧIанкIаца къого бихьичIого гIадин, рекъезабулеб буго жиндирго кучIдузулъ. Гьединлъидал гуребдай гIасраби халалъухъе гьел халкъалъ жидерго рекIелъ цIунунги ругел. ЧIанкIал асаразулги, гIумруялъулги бицине бегьула сагIтал-къоял тIатIала реххун. Гьесул гIасрабаз бицунеб буго, жеги бицинеги буго. Гьесул творчество тIубан лъазабун гьечIо.\nБакьагьечIиса ЧIанкIа нилъее хирияв вуго, вугеб къагIидаялъ, хисичIого, жиндирго хасаб гьунаргун, бичIчIигун, поэзиялъул цIураб бусурманчиясул ракIгун. Гьединавлъунги вукIаго, гьесул шигIрабаз магIарул халкьалъе хъулухъ гьабуна тIубараб гIасруялъ ва нахъеги гьабизеги буго:\nКа.ранда ругел ругънал\nРагIулеб гьечIищ, гIундузда жаниб багъулеб гьечIищ, Даку Асадулаевасул роцIараб ва борхараб гьаракьалъ ахIулеб кечI.\nМех банагIан буго\nВухIулев дун тун.\nМагIарул кепаб берталъе кканин кколеб гьечIищ ракIалде?\nЧIанкIал хIайранал кучIдул рукIинчIелани, мискинлъилаан Дагъистаналъул кочIол дунял, бокIон камураб букIинаан бертабазулги, байрамазулги, сухIматазулги копол къвачIа. ШагIирасул гьунар ккола жинца гIумру гьабулеб заманалъул хасият, гIумруялъул хаслъаби кочIодалъун кьезе кIвей. ЧIанкIал кучIдузул щибаб мухъалдасан нилъеда чIвалеб буго гьесул заманалъул махI, загьирлъулеб буго доб заманалъул магIарулазул, гIoлил васазулги ясазулги ракIазул кIутIи, гьезул къварилъи, роххел, бихьизабулеб буго доб бахIарчияб заманаялъ сундул гьез къимат гьабулеб букIараб, сунца хIайран гьарулел рукIаралали. Росизин: «Сайгидул БатIалиде» абураб кочIолъа мухъал:\nЧорхол яхI хваниги,\nХIал лъазе течIо,\nТIаде щвараб хIукму\nИяхI кьун черхги ккун,\nЧи гIадин чIана.\nГьаниб шигIруялъул куркьбазда зобалазде бахинабулеб буго магIаруласул чилъи, яхI ва бахIарчилъи.\nТIад ханжар борчине\nЧи гIун балугьлъуде\nЩонщо бан ццулъараб\nГьаниб загьир гьабулеб буго магIарулазул чу-ярагъалде бугеб рокьи.\nТущманасул хIал хьун\nКъотIун бетIер босун\nГьаниб рагъулъ букIине рес бугеб вахIшияб сипатгун цадахъ, бихьизабулеб буго тушманасдехун бугеб ццим ва къадаралде сабру гьабулеб бусурбабазул тIадегIанаб хасият, «Бегуниде» абураб кочIолъ:\nЯ Сибирь, я къоно\nКъваригIуй буго дий\nГьаниб доб заманаялъ рес къотIиялде ккарав, тIекълъигун вагъизе таваккал гIурав чиясе букIараб кIиябго нух буго ЧIанкIаца цо кочIолъ рехсон. Гьес тIаса бищизе кколаан я хвел, яги Сибиралде туснахъ гьавун витIи. Гьедин, кинаб мохъ босун балагьаниги, кинаб куплет цIаланиги, ЧIанкIаца бергьараб насихIатчилъиялдалъун бахъун батула гIасруялъул сурат, бихьизабун батула жиндир заманаялъул гIумруялъул хIакъикъат.\nАбизе ккола цoxlo жиндир заманалъул рагIадлъун вугев поэт, гьеб заман иналда цадахъ халкъалда кIоченеги рес букIунилан. Амма ЧIанкIа цоxlo гьединавлъун вукIинчIо. Гьес кучIдузулъ загьир гьарурал асарал гIахьалал руго гьанжесел гIолилазеги, тIолабго инсанияталъеги, хадусел гleлазеги.\nЦо унти буго,\nУнго, рекIел мугьжат,\nРокьи, балаялъ гIазаб кьолел гIолилал дунялалдаса лъугIичIелгIан заманаялъ гьаб куплеталъул кIварги лъугIуларо.\nУнго, инсандай мун\nДир сабру лъугIараб\nДир хIалал рихьизе\nГьаб якъуталъ къачIараб гIадаб, жаниб цIа лъураб рокьул асар гъорлъ бугеб куплеталъул къимат кидаго, лъиего гIодобе ккезе рес гьечIо.\nЧIанкIал литературияб ирсалда тIад хIалтIарал ва жакъаги хIалтIулел ругел гIалимзаби ГIободаса Сиражудин ХIайбулаевасе, Хунзахъа ЗулхIижат ХIажиевалъе, поэтал Расул ХIамзатовасе, ХIажи Гьазимирзоевасе, ГIободияв Шамхаловасе, хъвадарухъан ГъазимухIамад ГъалбацIовасе, гIypyc мацIалде цIакъ пасихIго ЧIанкIал кучIдул руссинарурав таржамачи Яков Козловскиясе ва гIемерал цогидазеги, ракI-ракIалъулаб баркала загьир гьабун, бокьун буго божилъи загьир гьабизе, киналго ЧIанкIа вокьулелщиназ, гьесул литературияб ирс бакIариялъе ва гьелъие битIараб къимат кьеялъе хадубккунги кIвараб хIалтIи гьабилилан.\nЖиндир гвангъарал, роцIарал рокьул асараздалъун ва батIи-батIиял цIилъабаздалъун магIарул литература хадуб ккунги цебетIеялъе квербакъарав, хIакъикъаталдаги халкъалъул рекIелъ мустахIикъаб бакI ккурав ЧIанкIа мустахIикъав вуго нилъер киназулго тIадегIанаб адаб-хIурматалъе.\nАхиралдаги гьал ЧIанкIал рагIаби живго ЧIанкIае цIикIкIун мустахIикъаллъун рихьу ла дида:\nДур тIокIаб гьунар-пагьму\nХалкъалда лъалеб гьечIо.\nЖеги цIакъ тIокIазецин\nГьеб балъго хутIун буго,\nЧилъиялъул мун ралъад,\nДур гIумру халалъаяв,\nХIал хъубал хIапдарулеб\nРакI чIегIерал турулеб.\nЛебалазда гьоркьов мун\nХIалбихьун, лъан гурони\nДица гьаб жо абичIо.\n(ЧIанкIаца гIарабалъ, хъваралдасан магIарулалде буссинабуна МухIамадсаид Саидовас).\nГIасрабаз лъугIиларо БакьагьечIиса ЧIанкIаца магIарулазе гьабулеб бергьараб рухIияб асарги, магIарулазул гьесдехун бугеб гIорхъи гьечIеб рокьиги.\nАвтор: Мух1идинил Шамил, россиялъул Хъвадарухъабазул союзалъул член, Шамилил Баху, педагогикиял г1елмабазул кандидат


Бакълъулалги 2016 сонги » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\n2016 соналда Гумбет районалда ккарал кIвар бугел лъугьа-бахъинал\n2016 соналъул лъабабилеб февралалда Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIипов дандчIвана Гумбет районалъул нухмалъулев МухIамадгIали МухIамадгIалиевгун. Республикаялъул бетIерас Гумбет районалъул цебетIеялъе лъикIаб къимат кьуна.\nУнкъабилеб февралалда районалда тIобитIана Северияб Кавказалъул имам, шайих Шамил ракIалдещвеялъул мажлис. Гьениб гIахьаллъи гьабуна Дагъистаналъул бусурбабазул Духовнияб управлениялъул вакилзабазги.\nИчIабилеб февралалда Гумбеталде хIалтIулаб сапаралъ вачIана Дагъистаналъул бетIерасул вакил ГIалибег ГIалиев. Бакълъулазул нухмалъулезулгун дандчIвай гьабун хадуб, тIобитIана росабазул жамгIиятал гIахьаллъараб данделъи. ТIаде къабул гьаруна гIадамал.\nЦIадаса ХIамзатил цIаралда бугеб Аваразул драмаялъулаб театралда тIобитIараб рахьдал мацIалъул Халкъазда гьоркьосеб къоялъул хIурматалда, ДРялъул аваразул регионалияб миллиябгун маданияб автономиялъ гIуцIана байрамалъулал тадбирал. Гьениб гIахьаллъи гьабуна Гумбет районалъул вакилзабазги.\nГумбет районалда гьоркьоб лъуна Халкъияб Собраниялде Дагъистаналъул бетIерасул ХитIаб. Гьеб гьоркьоб лъеялда гIахьаллъана ДРялъул Халкъияб Собраниялъул председателасул заместитель СайгидахIмад АхIмадов.\nБакълъулазул вакилзабиги гIахьаллъун, МахIачхъалаялда тIобитIана Аваразул литератураялъе кьучI лъурав классик, философ, гIалимчи Инхоса ГIали-хIажи гьавуралдаса 170 сон тIубаялъул хIурматалда гIелмияб сессия.\nБакълъулазул руччабаз гIахьаллъи гьабуна МахIачхъалаялда тIобитIараб регионазда гьоркьосеб форумалда.\nШамил районалъул «Цолъи» басмаялъул 85 сон тIубай кIодо гьабулеб данделъиялда гIахьаллъана «Гумбет» информациялъул гIуцIиялъул хIалтIухъаби.\nАргъваниса ГIайшат ХIайбулаевалъ цIунана психологиялъул гIелмабазул кандидатлъиялъул диссертация.\nГумбеталда тIобитIана Аваразул газетазул ассоциациялъул пресс-тур.\nЦIунди ва Щабдухъ СПКязул хIалтIухъабаз гIумру гьабулеб Бабаюрталъул зонаялда бугеб Первомайское росулъ рагьана лъималазул ах ва футболалъул байдан.\nЛъаратIа ва Ингишо росабалъ рагьана футбол хIалел байдаби.\nДагъистаналъул фотожурналистикаялъул машгьурал махщалилал МухIамад ХIажидадаев, Мурад ХIамидов ва Шамил ХIажидадаевги гIахьаллъун Гумбет районалда тIобитIана фототур.\nДагъистаналъул базарганлъиялъул ва инвенстициязул агентствоялъул нухмалъулесул заместитель ХIамид МухIамадов ва гьеб идараялъул цогидалги вакилзаби рачIана Гумбеталде.\nЛъаратIа росулъ рагьана гьалбадерил рукъ. Гьеб рохалилаб тадбиралда гIахьаллъана ДРялъул Халкъияб Собраниялъул председателасул заместитель СайгидахIмад АхIмадов.\nБакълъулазул жигараб гIахьаллъигун ана Пачалихъияб Думаялде, ДРялъул Халкъияб Собраниялде рищиял.\nСайгидахIмад АхIмадов вищана Дагъистаналъул Халкъияб Собраниялъул нухмалъулесул тIоцевесев заместительлъун.\nРоссиялъул пенсиялъул фондалъул Гумбет районалда бугеб отделениялъул нухмалъулев ТIалхIат Жамалудиновасе щвана «Россиялъул Федерациялъул пенсиялъул фондалъул хIурматияв хIалтIухъан» абураб цIар.\nЖанисел ишазул министерствоялъ рагъулаб, хъулухъалъулаб ва физическияб хIадурлъиялъул халгьабизе щибаб соналъ полициялъул хIалтIухъабазда гьоркьор къецал тIоритIула. Араб соналъ гьел къецазда Россиялъул МВДялъул Гумбеталда бугеб отделалъул уголовнияб розыскалъул оперуполномоченный ХIажимурад Зулумхановас тIоцебесеб бакI ккуна.\nРеспубликаялъул рахунел унтабазул больницаялъул бетIерав тохтур, ТIад Инхо росулъа МуртазагIали МухIамадовасе кьуна «Дагъистаналъул халкъияв тохтур» абураб цIар.\nРайоналде вачIун вукIана ДРялъул гражданскияб оборонаялъул, гIадатияб гуреб ахIвал-хIалалъул ва тIабигIиял балагьал лъугIизариялъул ишазул рахъалъ министр Нариман ГъазимухIамадов ва гьес гIадамал тIаде къабул гьаруна.\nРайоналда тIобитIана Дагъистаналъул муфти, шайих АхIмад-хIажи ГIабдулаевасул «ЛъикIал тIабигIатазул ах» абураб тIехьалда тIасан конкурс.\nКазаналда тIобитIараб ТIолгороссиялъул конкурсалда гIараб мацI лъаялъе лъабабилеб бакI ккуна Аргъваниса МухIамад ТIагьировас.\nИгьалир тIоритIана магIарул адабияталъул классик Инхоса ГIали-хIажиясул асарал лъаялъул рахъалъ къецал.\nХалкъияб творчествоялъул, фольклоралъул ирсалъул ва этнографиялъул хIакъалъулъ фидеофильмазул 24 аб. Регионалияб конкурсалъул хIасилал гьарун, ДРялъул культураялъул министерствоялъул диплом щвана Россиялъул халкъазул гIадатияб маданияталъул Гумбеталъул централъул нухмалъулев Набигула АхIмадибировасе.\nДербенталда тIобитIараб «Бищун лъикIав классалъул нухмалъулев» республикаялъулаб конкурсалда лъабабилеб бакI ккуна Игьалиса мугIалим ГIайшат СагIидовалъ.\nИнгишоб тIобитIана 5-8 классазул цIалдохъабазда гьоркьоб ХанмухIамад Ахкубеговасул цIаралда хIисаб гIелмуялъул республикаялъулаб олимпиада.\n«Тарихалъул матIу: Дербенталъ – 2000 сон» республикаялъулаб конкурсалда лъабабилеб бакI ккуна «Дербент» абураб кечI хъварай Ингишо гьоркьохъеб школалъул цIалдохъан Мавлидат Загьировалъ.\nРайоналда тIоритIана «ЛъагIалил бищун лъикIав классалъул нухмалъулев», «Авар мацIалъул лъикIав учитель – 2016» конкурсал.\nКаспийскалда 16 январалда тIобитIараб тайский боксалъул рахъалъ республикаялъулал къецазда Дагъистаналъул чемпионлъун вахъана Аргъваниса МухIамад ХIажиев.\nХасавюрталда 17 январалда ХIамид ХIамидовасул цIаралда бугеб спортивияб комплексалда тIоритIарал эркенаб гугариялъул къецазда 74 кг. цIайиялда тIоцебесеб бакI ккуна Аргъваниса Темирлан Свелимановас.\nКрасноармейск поселокалда «Спарта» спорталъул клубалда тIобитIана «Шестой континент» дармил рукъалъул призалъе гIоло Гумбеталдаса 39 командаялда гьоркьоб кIиабилеб турнир.\nМоскваялда тIобитIараб Россиялъул чемпионаталда киокусинкай – каратэялъе тIоцебесеб бакI ккуна ЧIикь росулъа ГIумар МухIамадовас (МелъелтIа ДЮСШ).\nРайоналда тIобитIана олимпийцал ХIажимурад МухIамадовасул ва Мурад ХIайдаровасул цIаралда эркенаб гугариялъул рахъалъ Халкъазда гьоркьосеб кIиабилеб турнир.\nАзербайджаналда гугариялъе 63 кг. цIайиялда тIоцебесеб бакI ккуна Аргъваниса ХIажимурад ХIажиевас.\nШвециялъул Йенчепинг шагьаралда тIоритIарал тайский боксалъул къецазда дунялалъул чемпионлъун 86 кг. цIайиялда вахъана Аргъваниса МухIамад ХIажиев.\nЦIунди-Щабдухъа Рамазан Набигулаев вахъана ММАялъул рахъалъ дунялалъул кубокалъул кIицIулго чемпионлъун.\nИнгишо росулъ тIобитIана тренер ва насихIатчи Жаватхан Жаватханов ракIалдещвеялъул эркенаб гугариялъул республикаялъулаб турнир.\nМелъелтIаса ГIиса Бегаев бокс хIаялъул рахъалъ Крымалда тIоритIарал къецазда чемпионлъун вахъана 75 кг. цIайиялда.\nЩабдухъ росулъа МухIамад Мурадовас СБИ ММАялъул рахъалъ Дагъистаналъул чемпионаталда тIоцебесеб бакI ккуна.\nГреказулгун римазул гугариялъул ТIолгороссиялъул турниралда мазгарул медалалъе мустахIикълъана Игьалиса МухIамад МуртазагIалиев.\nМелъелтIаса Юсуп СагIадулаевас араб соналдаги чIел босана квержубараб рагъуе (смешанное единоборство) Янгон шагьаралда тIоритIарал къецазда.\nМоскваялда тIоритIарал къецазда бергьенлъи щвана квержубараб рагъуе ЦIиликьа Аюб Гьиматовасе.\nАргъваниса Къурбан ХIажиев грэпплингалъул рахъалъ дунялалъул чемпионлъун вахъана.\nПольшаялда ветераназда гьоркьор тIоритIарал эркенаб гугариялъул къецазда кIиабилеб бакI ккуна Аргъваниса Ибрагьим Ибрагьимовас (76 кг. цIайиялда)\nГрэплингалъул рахъалъ Россиялъул кубок щвана МелъелтIаса Мурадбег МухIамадовасе.\nЛъик1ал х1асилал руго,баракаб батаги ц1ияб сон бакълъулазе!\nАмин. ХIаракаталъулъ баракат букIуна…


Блогал: MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи » Страница 4\nMaгIарухъ » Блогал » Страница 4\nАлжан баркун, пирказ кодобе кьеял...\nБлогал / Адабият / Хасаб пикру / ГIадамал\nХIурмат тIадегIанал магIарулал! Гьанже кинаб даражаялъул гIалимчиги шагIирги ЧIанкIа вукIаравали бицине дун лъугьани, битIун букIинаро. ЧIанкIаги лъаларев, гьесул кучIдулги рагIичIев чи магIарулазда гьоркьов ватилилан абулеб жоялда дун божуларо.\nЦогицин щвечIев МахIмудие кIиго Муи\nБлогал / Маданият / Адабият / Хасаб пикру\nВаллагь бегьанаха… Лъабго премьера бихьизабуна Авартеатралъ «МахIмуд ва Муи» спектаклялъул… ЦогIаги чияс жиндирго пикру хъвалародаян чIана гIенекун… чIана… чIана… ТIокIалъ кIолароха чIезе, гIайиб гьабуге.\nБлогал / Хасаб пикру\nДир хириял магIарулал! Нилъ рукIингицин гьечIищ кIудияб талихI? Щукру АлхIамдулиллагь! РукIинчIого рукIинеги бегьулаан гури. БичIчIулеб бугищ нилъеда нилъ рукIин талихI букIин? Аслияб, гьабсагIат магIаруласда бичIчIизе къваригIараб жо буго, нилъ\nКижу эл тIахьал руги?\nГьанже ругел гIадамаз сундулго гIажаиблъи гьабуларин рагIун букIана. Дица гьабулаха... Жиб-жиб къойил.Гьале жакъаги, гьал нилъер тIадчагIазул гIакълуялъул камиллъийилан, гьабураб гIажаиблъиялъ, рекIеде ячIине кIоларого йиго.Бицинин нужееги, нужги\nДун йик1ана, гьав гъарим учитель маг1ишаталъул ургъел гьабизе т1амич1ого, х1алт1изе толарогоян къварилъахъдилей…Ал дагьалги сих1ирлъана.\nБице, магIарулал, нилъерабго мацI!\nБисав вуго кIалъалев, майила дуе казияталъул гьумерги, цIалдолезе кIвар бугеб, ракI балеб, цIализе гъира кколеб гIадаб жо хъвайила. Бищунго цIалдолезул цIализе ва бицине гъира кколеб, гьезие кIвар бугеб жо политикаги, кьишни-къулгийищ бугебали,\nМалъичIеб хIалтIиги кьечIел хинкIалги…\nБлогал / Маданият / Хасаб пикру / ГIадамал\n- Йо, яхъа, яц, къват1ие, Саратие кумек гьабизе, - йилан дун к1алъайгун, дир гьудул Къурмангъиз йиго, малъич1еб х1алт1иги гьабугейила, кьеч1ел хинк1алги кунгейилан малъун бук1анила жинда к1одоэбелалъ. Я Аллагь х1ал Алжаналъуб батагиха, я ЕГЭ\nКиса бачIараб Авар абураб рагIи\nБлогал / МацI / Тарих\n«Авар» абураб рагIи киса бачIараб бугебали бахIсал Кавказалда рукIана XIX гIасруялдаго, гIурусазул гIелмияб жамгIияталда жаниб гьеб суалалде кIвар буссаралдаса нахъе. Гьел бахIсазул хIасилалда бижана чанго батIияб версия, «авар» абураб\nДунялалда кирго руго районазул ва шагьаразул газетал. ХIатта росабазул газеталцин руго. Япония ккола гьабсагIат бищунго цIалдолеб улка.\nЩалха нилъ, магIарулал?\n«КIола кIудияб мина базе, гьениб жаниб рахIат ва хIалхьи босизе кIоларо. КIола дунялалда лъикIаб бусен – къайи босизе, макьу босизе кIоларо. ГIарцуда кIола дунялалда бугеб щинаб библиотека босизе , гIакълу кIоларо.\nДирго рекIел тIинде ваккула дун щибаб радакь… ВорчIаравго дица хIисаб гьабула цебесеб къоялъ кканщинаб жоялъул… Цо гьитIинаб, гIажаибго бацIадаб, щибали лъалареб жо бачIуна рекIел тIиналдасан баккун…\nЦин божун… цин божичIого…\nБлогал / Маданият / Хасаб пикру\nЗаирбег Г1алихановасул пьесаялда рекъон, Х1айбула Г1абдугъапуровас Авартеатралда лъураб «Муг1рузул Г1али» спектакль бихьич1ев чиясда, щиб бицунейдай ай йигейиланги ккела… Бук1аниги, бицинч1ого ч1езе к1олеб х1ал гьеч1о. Бич1ч1ич1ев, бихьизе а.\nШамил районалде бухьараб сапар…\nБлогал / МацI\nЦиндаго, рокъоб, къватIиб, хIалтIуда, интернеталдасан, телевизоралдасан, газетаздасан дида сверухъ бугеб щинаб жо батана гьаб магIарул мацI холеб бугила, чIахIиязги хвезе толеб бугила, гIиссиназеги гьеб къваригIун гьечIилан ахIделеб.\nВахI! – илан ккана дида ракIалде…\nЦо ГьаракIунисахун гьури пулеб къоялъ ватана нилъеда гьев нилъеца валагьулев вук1арав г1адав яхI-намусги бугев, гIолохъанав, тIад къараб хIалтIиги тIубан бажарулев чи. Толищ гьев нилъеца хIалтIизе? ВичIчIулищ гьев нилъеда? Гьабулищ нилъеца\nГьидерил щобазда щубалъул къат1ра…\nБлогал / Лъугьа-бахъинал\nГ1иссинккун биччараб маг1арул кеч1-бакъаналда гъоркь Маркъоца бицунеб г1ажаибаб Дагъистаналъулги къажаразулги тарихалъухъги г1енеккун, Зайнабил махсарогун, Зульфиял релъигун, Пат1иматил хинк1алгун, гьидерил лъингун щвана рокъоре.Валлагь,\nРакI унтун, мугъ бекун…\nБлогал / Маданият / Фотогалерея\nЦебегIанго дица «Миллат» газеталда цIалун букIана ГъалбацIовасул «Гьабил хIакъалъулъ…» - илан абураб макъала. Гьениб ГъалбацIовас хъвалеб буго «Цо пуланаб росулъ руго гIадамал.\nЛълъарни кквечIин, рачIчIгIаги ккве…\nБлогал / МацI / Хасаб пикру / Фотогалерея\nХ1урматиял улбул! Лъица бицараб нужер лъималазда нилъ щалали, киса рач1аралали, кинаб тухумалъул, кинаб тарихалъул чаг1ияли, кин гьеб тухумалъулги, росдалги, Дагъистаналъулги къадру ц1унизе кколебали? Лъица гьезда малъараб дун маг1арулав\nЛъалев ва лъаларев ХIайдар Баммат\nБлогал / Тарих\nХХ гIасруялъул авалалда Дагъистаналда букIараб интеллигенциялъул вакил, жиндир заманаялъ Шималияб Кавказалъул ва Дагъистаналъул МугIрул республукиялъул КъватIисел ишазул министрлъун вукIарав ХIайдар Бамматил хIакъалъулъ тIехь бахъана\n«БагIараб байрахъалъул» редакциялде ЦIоралдаса Мамад АхIмадовас, ЦIумада районалдаса Ибрагьим Юсуповас ва цогидазги кагътал рачIана цIоралда ругел магIарулазул гIумруялъул тарихалъул бицеян. Гъоркьехун бахъулеб буго гьелъие жаваблъун кколеб,\nБлогал / Фотогалерея\nНусазарго сонги бан, цоги бай магIарулаз! БацIида кIалдиса цIигьан бахъарав… МагIаруласул хасияталъул хIакъалъулъ пикраби. Ассаламу гIалайкум, магIарулал! Дунялалда цIакъго машгьуралъана БакътIерхьул рахъалъул маданият. Гьелъие ккарал\nТуркиялъул магIарулал. 2-абилеб бутIа\nБлогал / ЖамгIият / Фотогалерея\nЭсидия, Гуней-чIороголъун руго магIарулаз кьучI лъурал берцинал росаби.. Цебесеб бутIаялда бицун букIана Стамбулалда гьабураб къокъаб рещтIеналъул, Яловаялда бихьа-рагIаралъул. Гьениса ун аскIорго ругел магIарулазул росабалъе щвечIони такъсир\nТуркиялъул магIарулал. 1-себ бутIа\nЦо бакIалда йикIун чIезе кIолареб хасият буго дир. Дагьалъ цее яхъун ана Туркциялде. Даран-базаралъ гуро, гьадинго, тира-сверизе. ГIарац базе бакI лъугIун ятилинги ккоге, гьел командировкабазе гIураб харж главред йигониги дие\nМагIаруллъиялда ВатIан цIуниялде тIоцебесеб шаргIияб ахIи!\nБлогал / Дин\nКигIан мех гьоркьоб аниги, гIасраби свераниги Аллагьасе гIоло умматалъе, миллаталъе гьабураб ишалда саву кколаро, гьеб букIуна цогидазе мисаллъун, нахъе ругезе дарслъун, гIун рачIунезе нухмалъилъун. ГIемерал ишал руго\n30 октябрь-политикиял къурбаназул къо\nБлогал / Сиясат / Хунзахъ мухъ\nБихьарасул бераздалъун. Халкъалъулгун рагъ. Централиял газет-журналазги телевидениялъги цIакъго гIемер бицуна политикияб репрессиялде гъоркье ккаразул, ракIалде щвезарула, памятникал ран кIодо гьарула гьеб бичIчIизе захIматаб вахIшилъиялъул\nИххица араб магIишат\n1999 соналъул дарсал


Меседил медалал ва месед гIадаб квас\nЖакъа Россиялъул магIишатазда буго гIи-цIцIаназул 23 млн 609,3 азарго бетIер\nРоссиялъул цогидал субъектазде дандеккун, Дагьистан кидаго букIана росдал магIишат цебетIураб республикалъун. ГIи-цIцIаназул къадаралъухъ балагьун, нилъеца Россиялдаго ккола тIоцебесеб бакIги. Гьелде тIадеги, нилъер мучIдузда гIезабураб гIиял гьан Россиялдаго къиматаблъунги рикIкIуна. Гъоркьиса Дагъистаналъ Ираналъе бичун буго ункъазаргоялдасаги цIикIкIун тонна гьанал. Исанаги бичизе буго жеги цIикIкIун. Дагъистаналдаса цIикIкIун гьан къватIибе бичун буго гIицIго Астрахань областалъ (5,1 азарго тонна). Гьел хIужабаз бихьизабулеб буго гIи-цIцIани гIезари Дагъистанальул аслиял масъалабазул цояб кколеб букIин. Гьеб масъала гIумруялде кин бахъинабулеб бугебалиги бихьизабуна гьал къоязда Астраханалда тIобитIараб ТIолгороссиялъул тайпадулал гIи-цIцIаназул выставкаялда. Гьенибин абуни, Дагъистаналъул гIи мустахIикълъана 21 медалалъе: 12 – меседил, 5 – гIарцул ва 4 - мазгарул. Выставкаялда гIахьаллъи гьабуна Россиялъул 22 субъекталдаса рачIун рукIарал магIишатазул гIиял батIи-батIиял тайпабаз ва гIияхъабазул коллективаз. Данделъиялда гIахьаллъи гьабуна Россиялъул росдал магIишаталъул министрасул заместитель Жамбулат Хатуовасги министерствоялъул гIи-боцIухъанлъиялъул ва тайпа лъикIлъизабиялъул департаменталъул директор Гьарун ГIамирхановасги.\nВыставкаялда гIахьаллъана Болъихъ, Буйнакск, Гумбет, Гъуниб, Гъизилюрт, Казбек, Рутул, Хунзахъ районаздаса 12 коллектив. Гьениб бихьизабуна Дагъистаналъул мугIрузулаб, гIандисезул чIегIераб, тушиназул ва лезгиязул тайпабазул гIи.\nЖакъа Россиялъул магIишатазда буго 23 млн 609,3 азарго гIи-цIцIаназул бетIер. Гьеб буго гъоркьисалалде дандеккун 1 млн 260 азарго бетIералъ дагь. ГIезабураб квасул къадар бахуна 57 азарго тоннаялде. 2025 соналдейин абуни, гьелъул къадар бахинабизе буго 61 азарго тоннаялде. Гьелда рекъон Дагъистаналъ 4 млн 396,0 азарго бетIералдаса гIезабулеб ва бичулеб продукциялъул къадарги цIикIкIина. Амма, гъоркьисалалде дандеккун, исана нилъер гIи-цIцIаназул къадар 10 проценталъ дагьлъун батани, кинха гьеб захIматаб масъала тIубазе бугебин абураб суалалъе жавабги буго цо-цо бетIералдаса бахъулеб гьан ва квас цIикIкIинабизе кколин абураб. Гьелде кIвар кьолеб буго республикаялъул росдал магIишаталъул ва кванил нигIматазул министр ГIабдулмуслим ГIабдулмуслимовасги.\nгIияхъанлъиялда цIияб жо?\nМинистрасул заместитель Жамбулат Хатуовас бицана Россиялда гIи-цIцIани хьихьулезе пачалихъалъ чIезарун ругел бигьалъабазул ва гьезие тIадеги кьолеб гIарцул. Исана Россиялда квасул качествоялъул халгьабулеб лаборатория гIуцIизе буго. ХIукму гьабун буго гьезул цояб Дагъистаналдаги рагьизе. Гьелъ рес кьезе буго квас гIезабулезе гIемерго кIудиял бигьалъаби гьаризе ва, мухIканаб качество букIиналъе нугIлъи гьабулеб хасаб лабораториялъул кагъат бугони, квасул багьаги гьелда рекъон цIикIкIина.\nГIи-цIцIаназул суалазда тIад хIалтIулел гIалимзабаз лъикIаблъун рикIкIунеб буго гIияхъанлъиялда кооперация гIуцIизе, щайгурелъул жакъа къоялда гIи гIезабулез жидецаго балагьизе кколеб буго гьан, квас, рахь кьезе бакIал.\nСубсидиял кьолел руго гIияхъабаз рахь гIезабулеб ферма базе гьарурал харжазул 25 процент бецIизе ва гьединго гьан гIезабулеб ферма базе гьарурал харжазул 20 процент бецIизеги. Гьеб ккола гьанжего гьанже гIи-цIцIаназул продукция гIезабизе хIукму гьабурал гIолилазе лъикIаб кумек. Гьелде тIадеги цIияб жо буго авлахъазда гIияе хIажатал артскважинаби рахъизеги пачалихъалъ субсидиял кьезе рукIин ва гьединго лъалъадиялъе кьолеб субсидия кIиго нухалда цIикIкIинабизе букIинги.\nГIияхъанлъиялда бугеб ахIвал-хIал цIакъго хехго хисулеб жо бугелъул, министерствоялъул хIалтIухъабаз ва гIалимзабаз лъикIаблъун рикIкIана интернеталъул социалиял гьиназда Россиялъул гIияхъабазул хасаб къокъа гIуцIизе ва хIажатал суалал хехго тIуразе. Гьеб букIина гIияхъабаздаги, министерствоялъул хIакимзабаздаги, росдал магIишаталъул гIалимзабаздаги гьоркьоб бугеб щулияб бухьенлъунги.\nГIияхъаби разиго хутIана выставкаялда гьарурал пайдаял данделъабаздаса ва рохалилаб ахIвал-хIалалдаса.\nПрочитано 545 раз\tПоследнее изменение Вторник, 11 июня 2019 13:59\nДругие материалы в этой категории: « ХитIабалда тIасан пикраби\tГIарац гьечIолъиялъ квералги «рухьун» »


ТIадегIанасде гьариял Украиналъул конфликталъул фоналда\n7 январалда православиял христианаз ГIиса-авараг гьавиялъул сордо кIодо гьабун гьатIаназда тIоритIулел диниял тадбиразда гIахьаллъана Россиялъул президент ва премьер-министр. Россиялдаги Украиналдаги диниял лидераз ТIадегIанасдаса гьарулеб букIана Украиналда унеб конфликт рагIалде бахъинабиялъе квербакъи.\nПремьер-министр Дмитрий Медведев жиндирго лъади Светланагун гIахьаллъана Патриарх Кириллица Россиялъул аслияб гьатIаналъуб тIобитIраб динияб церемониялда.\nРоссиялъул президент Владимир Путин гьединаб тадбиралда гIахьаллъизелъун щвана Воронеж областалъул Отрадное абураб росдал гьатIаналде. Цо-цо журналистазул гипотезаялда рекъон, гьеб букIин бегьула гIадатияб халкъ жиндие гIагараб букIин бихьизабиялъе гьабураб гали.\nСуратазда гIадатияб свитер ретIарав Путин вихьизавун вуго руччабазда ва лъималазда гъорлъ хIедул чирахъ бакулаго.\nГIиса-авараг гьавиялда хурхараб динияб байрам унеб мехалда сардикъ тIобитIулеб церемониязда Россиялъул лидерал гIахьаллъи гIадаталде буссун буго. Гьеб гIадат ккун буго советияб заманалъул КГБялъул офицер ва коммунистияб система цIунун вукIарав президент Путиницаги.\nЖиндирго санайиилаб диналде руссаразде телевидениялдаса гьабулеб хитIабалда Патриарх Кириллица абуна, «нилъеца захIматаб заманалда гIумру гьабун бугин, амма нилъ ТIадегIанас киданиги реххун толарин. Гьесда гьеб гьаризе кколин гьабсагIатги кидагогийин».\nПатриарх Кирилл: «Дица нилъ киназего, кинабго нилъер халкъалъе гьарула тIадегIанасул къуваталде мугъчIвайги гьабун, гIадатиял къоязул захмалъабаздаса рорчIи. Дун божула ва дир хьул буго, жакъа нилъер ургъел ккезабулеб жо пуланаб заманалдаса тIагIине букIиналъул.»\nКириллил пресс-хъулухъалъ тIибитIизабураб лъазабиялда абулеб буго патриархас гьари гьабунин Украиналда рекъел ва парахалъи чIезабиялъулин. Хадуб гьениб загьирлъулел ахIвал-хIалалъул гIайиб буссун буго гIунтIизабунин «къватIисел къуватазда», конфликт гьениб багъариялъул гIайиб Магърибалда бугинги абун.\nКириллица кIвар буссинабуна 20I5 соналда россиялъулазулги украиналъулазулги жакъасел пачалихъазе кьучI лъураб Киевалъул Русалда християназул дин тIибитIизабурав Владимир хун I000 сон тIубалеб букIиналде.\nПатриарх Кирилл: «Заманалъулал захIмалъабазда яги къватIисел къуватазда бажаруларо Киевалъул Русалъул ирсалъулазул гIемер гIасрабазул культураялъулги рухIиялги бухьенал хвезаризе.»\nКритиказ абулеб буго Кириллица ГIурусазул Православияб гьатIан цIакъго гIагарлъизабунин Кремлалдейин. Путиние политикияб квербакъи гьаби хIисабалда бажарарабщинаб гьабизе бугин рахъазда гьоркьоб бижараб рокьукълъи тIагIинабизеян, лъазабун буго гьес жиндирго хитIабалда.\nГьебго заманалда Украиналъул Православияб гьатIаналъул бетIер Патриарх Филаретица, Украиналъул аслияб гьатIаналде рачIарал гIадамазда цеве кIалъалаго, гьел ахIана тушбабазда тIад бергьенлъи щвей гьарун ТIадегIанасде руссеян.\nПатриарх Филарет: «Нилъеца ТIадегIанасда гьарила баяналги баянал гурелги тушбабаздаса нилъ бургьин, гьарила парахалъи Украиналдаги тIолабго дунялалдаги».\nУкраиналъул президент Петр Порошенкоца динияб байрам лъималгун жиндирго рукъуб къодо гьабуна. Гьесги украиналъулал ахIана улкаялъул машрикъалъул рахъалда сепаратистазде данде чIарал рагъулазе кумек гьарун ТIадегIанасде хитIаб гьабеян.\nУкраианалъул рагъулаз лъазабуна, 7 январалда сепаратистал I5 нухалда минеметаздаса, артиллериялдаса кьвагьданин армиялъул позицияздехунин Донецкалъул регионалдайин.\nЦебесеб соналъул апрелалда байбихьараб конфликталда хун вуго 4700-ялдасаги цIикIкIун чи.\nКиевалъги НАТОялъги Россиялде гIайиб гIунтIизабулеб буго, кIиябго рахъалъ хIукму гьабун лъазабураб кьвагьдей чIезабиялъул режим букIаниги, гьелъ сепаратистазе яргъил кумек гьабулеб бугин абун.


Пайдалати насихIятуни - Районные новости - Новости - «КАЛА-КОРЕЙШ МЕДИА" КАЛА-КОРЕЙШ МЕДИА\nЧесабиуси Рабазан базлизиб дуббуцибтас кумеклис, гьаман хьардиути суалтас шафигIитунала мазгьаб хIясибли, жавабти гьаладирхьулра.\n- Дуббуцари се баралли дулъути?\n- Балу-балули се-биалра беркалли, яра шин держалли; варглизи се-биалра бухIнабикалли (дарман), къянкъубази яра лихIила бухIна се-биалра букьялли; балу-балули рабчвиалли; мурул-хьуна ургаб гъамдеш биалли; хьунул адам хIилариалли (менструация) яра виштIаси варалли; держ, папрус бержалли; къагъвиалли, дагьрилизивад ухъалли; диннизивад дураухъалли (Аллагьли (с.т.) илизибад берцуди бараб).\n- Дубуцибсилис асубирару цулби ицуси паста пайдалабирес?\n- Бирар, амма пастабазир тIемдикIути секIал дарх дирни багьандан, кьакла гIелабил шайчи селра гъамхIебиахъес къайгъибарес чебиркур.\n- Цула абитIалли, дуббуцари дулъутив?\n- Дулъути ахIен. ХIи яра дарман дархти шутри варглизи даалли, илдани дулъа.\n- Хургьри изухIели, илди сагъдарес кислород пайдалабарес асубирусив?\n- Асубируси саби, сенахIенну кислородла я ранг, я тIем, я гягI агархIели, амма иличил дарх дармунтира даралли, дуббуцари дулъути сари.\n- Дуббуцари дулъутив дазала дирухIели, кьакра къянкъубира даргарухIели, шин кьяраалли?\n- Дубуцибсини халаси къайгъиличил кьак баргарухIели шин кьяраалли, дуббуцари дулъути сари. Къянкъуби даргарухIели шин илабси лигала чеди адааллира дулъути сари.\n- Асубирусив миск (духи) дуббуцарла базлизир пайдаладарес?\n- Бируси саби, амма ил хIебаралли гIяхIсилизи халбируси саби. Илкьяйда илдала тIемличи сунтIхIейкIнира гIяхIси саби, амма ил баралли, дуббуцари дулъути ахIен.\n- Дуббуцари дулъутив шутри кьяраалли?\n- Дулъути ахIен илди умути диалли, шутразир хIи яра берка кесекуни хIедиалли.\n- Дуббуцари дулъав сурс-кьакьари изухIели дарман диралли?\n- Дарман сурс-кьакьарла (гIярабла хIярп гIайн бетаруси) мерла шайчи бетаили хIебиалли, дулъути ахIен.\n- ЗягIипхIели балу-балули рабч дакIахъалли, дуббуцари дулъутив?\n- Дулъути сари, амма илизиб бунагь агара, цархIилван гIяхIдеш хIебирули биалли.\n- Дуббуцари дулъав узи яра цархIил аппаратунала кумекличил кьаркьа биркIанти ахтардидиралли?\n- Дубуцибсила варгла духIна диути аппаратуначил ахтарди дурабуркIалли (чимхъа-умхитI ва цархIилтира), дулъути сари.\n- Дубуцибсилис асубирару кьаркьайчи кремани, маслаби дикес?\n- Дуббуцари илдазирад хIедулъа, амма дебали тIемдикIути креманира маслабира пайдалахIедаралли гIяхIси саби.\n- Дубуцибсилис асубирару хIулбази дарман кIантIдушес?\n- Бируси саби, илдала тIем кьаклаб гьанараллира, дуббуцари дулъути ахIен.\n- Дубуцибсилис сивак пайдалабарес асубирару?\n- Бирар, хIери баайчи, хIери баили гIергъи, хIебаралли гIяхIси саби. Шинничи гачбикахъи пайдалабаралли, дуббуцари дулъа.\n- Лезмила уди супIбируси дарман кабихьалли, дуббуцари дулъутив?\n- Илала камси-биалра кесек варглизи баалли дулъа, мухIлилаб бацIили таманбиалли, хIедулъа.\n- Папрус ва танбаку держали дулъутив дуббуцари?\n- Дулъути сари, сенахIенну папрусла гавличил хургьрази никотинра кабиур.\n- КуртIикIалли дулъутив дуббуцари?\n- Дубуцибсини балули биалли къянкъубазира лихIбазира шин дукьес дирни, илис къадагъабарибси саби (хIярам) куртIикIес. Илкьяйда бирни хIебалули виалли, куртIхIейкIни гIяхIси саби. Сен-биалра шин духIнадикалли, дуббуцари дулъути сари.\n- Дуббуцари дулъутив ахтури кьяраалли?\n- Балу-балули ахтури кьяраалли, дулъути сари. Илди тударес валкьхIеурли, хабарагарли кьяраалли, дулъути ахIен.\n- ХIила тумлизи яра гIемслизи укол яра капельница баралли дулъутив дуббуцари?\n- АхIен, амма арадешлис чараагардеш лебхIели ахIи ил барес хIейгесилизи халбируси саби.\n- ХIила тумлизирад яра тIуйзирад хIи адитIалли яра хIижама биралли дуббуцари дулъутив?\n- Дулъути ахIен, амма ил бирни хIейгеси саби.\n- Хабарагарли адамла варглизи хяса, гав яра бибгIян мицIираг ардукьялли, дуббуцари хIедулъа, амма илди дураэс кьасли рабчвиалли, дулъути сари.\n- Асубирусив хурег бирухIели тIем халбарес, илхIели дулъутив дуббуцари?\n- Асубируси саби, амма ил барни хIейгеси саби, сенкIун илхIели се-биалра кьяраалли, дуббуцари дулъан.\n- Се бируси къагъдеш дакIалли?\n- Эгер адамли дубуцес дугели нигет барили гIергъи аргъайзивад ухъалли, илала дуббуцари халбируси саби, шаладикибхIейчибад бархIи гIелабикайчи камси заманалисалра чевсаргъалли. Рахли чевсадхIергъалли, дуббуцари дулъан. Илкьяйдали, нигет хIебарили, дугели аргъайзивад ухъи, савли яра хIерели чевсаргъалли, дуббуцари халхIедиру, сенкIун шафигIитунала мазгьаб хIясибли, нигет дугели яра савлила акбар белчIайчи барес гIягIниси саби.\n- Хьунул адам гинекологличи рукьялли, илала дуббуцари дулъану?\n- Эгер тухтурличи рякьунхIели, хьунул адамла кьаркьа биркIантазирти тIярхъубази се-биалра бухIна букьялли, дуббуцари дулъан.\n- Дугели дуббуцарлис нигет барес хъумарталли, се бируси?\n- Или биалли, шафигIитунала мазгьаб хIясибли, дугели яра савлила акбар белчIайчи нигет барес валкьхIеалли, дуббуцари бетаруси ахIен. Амма сеналра дуббуцари дулъути гьар секIайзивад мяхIкамли виэс, ва уркалунти дуббуцари черахъес чебиркур.


Щиб гьабизе Россиялъе Крым?\nМоскваялда митинг, 07Мар2014\nРоссиялъул Федерациялъул Шураялъ ва Пачалихъияб Думаялъ лъазабулеб буго нагагь 16 марталда рефрендумалда Крымалъул халкъалъ Россиялде гьоркьобе бачIиналъел рахъ ккуни гьеб нахъ чIвазе гьечIин абун.\nРоссиялда чанго шагьаралда тIоритIулел рукIана Россиялде гьоркьобе Крым бачIиналъул рахъ кколезул митинигал.\nМоскваялда чанго азарго чи гIахьаллъараб митинг унеб букIана Васильевасул цIаралда бугеб гъоркьерагIелалда БагIараб майданалда аскIоб.\nГьенире ракIараразухъ кодор рукIарал хъвайхъвагIаязда рукIана «Крым, ниж нужгун цадахъ руго», «Нижеца нижералго рехун толаро» ян абуралги цогидалги гьезда релъаралги ахIиял.\nЖалго гIадамазухъ гIенекканиги гьел цIакъ рохун руго Крым Россиялде гьоркьобе бачIунеб букIиналдаса.\n«Россия, Украина, Крым, Белоруссия- киналго вацлъиялъул халкъ бугел республикаби ккола».\n«Нижерго цадахъалги рачун рачIун руго крымалъул рахъ кквезе».\n«Нижеца киназго хIатIалги квералги рорхун рахъ колеб буго Крым Россиялде гьоркьобе бачIиналъул».\n«Дир кIудияв эменги вукIана Крымалда вагъулев. Нижецаги рахъ кквезе ккола Крымалъул гьенире бандеровал риччангутIизе».-гьедин абулеб букIана митингалде ракIарараз".\nМитинг гIуцIаразул хьул буго 20 азарго гIанасев чи гьениве вакIарилин. Байбихьуда 5 азарго гIанасев чи вукIана.\nКиналго митингалде рачIаразул ракI чIун буго I6 марталда Крымалда гьабураб референдумалда крымалъул халкъалъ Россиялде гьоркьоб бокьилин абиялда. РакIараразда цере кечI ахIизе россиялъул киназдаго лъалел артисталги рачIун рукIана митингалде.\nРоссиялъул Пачалихъияб думаялъги Федерациялъул шураялъги лъазабулеб буго крымалъул халкъалъул рахъ кквезе бугин нагагь гьез I6 марталда референдумалда Россиялде гьоркьобе бокьилилан халкъалъ лъазабуни.\nРузманкъоялъ тIобитIараб данделъиялда гьелъул хIакъалъ лъазабуна Федерациялъул шураялъул спикер Валентина Матвиенкоца.\nРузманкъоялъ Москваялъ къабул гьабуна крымалъул ТIадегIанаб шураялъул гIахьалчагIазул делегаталги.\nКрымалъул ТIадегIанаб шураялъул нухмалъулев Владимир Константиновас дандчIваялда лъазабухъе Россиялде гьоркьоре рачIиналъул лъазаби ккола киналго тIад рекъон гьабураблъун.\nВладимир Константинов: «Нижеца киназдаго бичIун гьабураб къотIи ккола гьеб. ГьабсагIаталда Украинаялда бугеб ахIвал-хIалги хIисабалде босунги, хадуб ккун къанунал цIунизелъунги ва халкъалъул ихтияралги , инсанасул гIумру цIунизелъунги».\nАмма щиб гьабизе Россиялъе Крым?- абун суал лъолелги руго россиялъул халкъалда гьоркьор.\n«Кибе балебали лъаларогонищ россиялъул гIарац бугеб. Дагьаб проблемайищ Крым гьоркьобе бачIиналъ гьабизехъин бугеб. Россиялъул жидерго халкъалъе харжал кьезеги цин гIарац гьечIо»,-гьедин нижер радиоялъе абуна москваялъул медицинаялъул университеталъул студент Асиятица.\nРоссиялъул рахъалде гIайиб гIунтIизабулеб буго бакътIерхьул рахъалъул улкабазги, Цолъарал Штатазги.\nРоссиялъул президент Владимир Путинилгун букIараб сагIаталъулаб телефоналдасан кIалъаялда Цолъарал Штатазул президент Барак Обамаца ахIун руго украинаялъул ва россиялъул рахъ цIидасан кIалъаралъаязде тIад русине.\nЦолъарал Штатазул президентас рикIкIунеб буго россилъ чияр улкаялде рагъулаб тIаде кIанцIи гьабулеб бугеблъунги украинаялъул тIолголъи хвезабулеб бугеблъунги.\nХалкъазда гьоркьосеб право хIисабалде босунгутIиялъулги гIайиб гIунтIизабулеб буго Цолъарал Штатаз Россиялде.\nКрымалъулги чанги депутатаз лъазабулеб буго Россиялде гьоркьобе Крым иналъул хIакъалъулъ лъазабулеб данделъиялда рукIинчIин жалин абун.