ИгIжаз » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nСтамбулалда - Къуръаналъул ва суннаталъул хIикмалъаби\n2011 соналъул 11-14 марталда Стамбулалда тIобитIана Къуръаналъул хIикмалъабазул бицунеб тIолгодунялалъул X-абилеб конференция. «Къуръаналъул ва суннаталъул хIикмалъаби» абураб халкъазда гьоркьосеб гIуцIиялъул генералияв секретарасул кумекчи ГIабдуллагь бин ЯхIъя аль-ХIанафица информациялъул алатаздасан тIибитIизабураб баяналда рекъон, гьеб мажлисалда гIахьаллъун вуго тIолабго дунялалдаса лъабнусго гIалимчи. Конференциялде хIадурлъун руго кIиго сонги бащадалъ. БитIун бачIараб 500 гIелмияб хIалтIуда гъорлъа гIуцIиялъул комитеталъ тIаса бищун буго 50.\nГьеб конференциялда гIахьаллъана магIарул ва гIурус мацIазда къватIибе биччалеб «Нур-ул ислам» басмаялъул бетIерав редактор МухIамад ХIажиевги. Жакъасеб номералда бахъулеб буго ХIажиевас кьураб интервью.\nКакил ва замзамлъел пайда\n- Кинал темабазда тIасан рукIарал конференциялда гьарурал кIалъаял?\n- «Къуръаналъул ва суннаталъул гIелмияб игIжазалъул хIакъалъулъ тIолгодунялалъул конференция» абун букIана марталда Турциялда тIобитIараб гьеб тадбиралда мухIканаб цIар. ИгIжаз ккола МухIаммад аварагас (с.т.гI.в.) 1432 соналъ цебе бицараб хIакъикъат гьанже дунявияб гIелмуялъ тасдикъ гьаби. Бусурбаби гурелги гIахьаллъана гьеб конференциялда. «Къуръаналъул ва суннаталъул гIелмияб игIжаз» абураб халкъазда гьоркьосеб гIуцIиялъул генералияв секретарь ГIабдуллагь МуслихIица жиндирго рагьиялъулаб кIалъаялда абуна: «Жакъа Мусал (гI.с.) гIансаялда релълъун руго Къуръан ва МухIаммад аварагасул (с.т.гI.в.) хIадисал гIелмуялъ тасдикъ гьари. Доб мехалъ гIансаялъ пана гьарулел рукIарал гIадин гьанже игIжазалъ пана гьарун исламалде рачIунел руго нус-нус гIадамал.\nГIемерал руго Къуръаналъул хIикматал (игIжазал). Дунявияб гIелмуялъ гьанжего гьанже космосалда рагьаралги, генетикаялъ ва цойги гIелмабаз жакъа лъазаруралги «балъголъаби» 1432 соналъ цебего Аварагас Къуръаналдаги суннаталдаги рагьун ратулел руго. Бакка-бахъи гьабун гурони, хирияв Расулас мухIкан гьарун рукIинчIо гьел баянал, доб заманаялъул гIадамазда гьел ричIчIизе рес букIинчIолъиялъ. Масала, нусго-кIинусго соналъ цебе цо магIаруласда абун букIарабани, цо гьитIинаб тIагIелалъ дуца бицарабщинаб жо хъвазе бугилан (диктофонги кодобе босулаго), гьес нилъ гIабдалзаби ругилан телаан. Гьанже дагь-дагьккун дунявияб гIелму тIаде кколеб буго дос рицарал хIикмалъабазде: космосалдаса байбихьун, гIисинал клеткабазде, эмбрионазде щвезегIан. X-абилеб игIжазалъул конференциялдаги гьединаб гIатIидаб тематикаялда гьаруна гIемерал докладал. Гьеб гIуцIиялъе квербакъун буго Стамбулалъул Исламиял цIех-рехазул централъги. Турциялъул ХIукуматалъул министрги вачIун вукIана конференция рагьизе. КIалъаял гьаруна гIараб ва ингилис мацIазда. Гьел турк мацIалде руссинарулелги рукIана.\n- Кидаялдаса нахъе тIоритIизе байбихьарал гьел конференциял?\n- 1968 соналдаса нахъе. Гьале исана анцIабилеб нухалъ гьабуна гьеб мажлис. Щуабилеб конференция букIана 1992 соналъ Москваялда. 2008 соналъ – Кувейталда (микьабилеб конференция), 2009 – Алжиралда (ичIабилеб). СагIудиязул гIарабиязул къираллъиялда (КСА) буго «Къуръаналъул ва суннаталъул хIикмалъаби» абураб халкъазда гьоркьосеб гIуцIиялъул идара. Гьелъул гьанжесев нухмалъулев доктор ГIабдуллагь МуслихIги сагIудияв ккола.\n- Дагъистаналдаса, Россиялдаса цониги доклад цIаланищ Стамбулалда?\n- ЦIаличIо. Дагъистаналъул росдал магIишаталъул академиялъул (ДГСА) профессор Сиражудин ХIусеновасда (мунагьал чурад) цадахъ нижеца гьабун букIана болъонил ва гьойдул хIацIу хъвараб бакI анкьцIул лъадаца ва цоцIул ракьги бахун щай чуризе кколебали чIезабураб гIелмияб хIалтIи. Микробиологиялда букIине кколеб хIалалъ, микроскопалги цойги алаталги хIалтIизарун, кьучIаб куцалда тIобитIараб гIелмияб цIех-рех букIана гьеб. Болъонил ва гьойдул кIалдир рукIунел микробал ракьуца гурони инарулареллъи (я спирталъ, я цойги сунцаниги) чIезабун букIана нижеца. Санкт-Петербургалда НИФК (Научно-исследовательский институт физической культуры) машгьурав доктор К. Коротковасул лабораториялда цойги цIех-рехалги гьарун рукIана нижеца: чиясул черхалъе зам-замлъел, Къуръан цIалиялъухъ гIенеккиялъ, как баялъ исанасе бугеб пайдаялъул хIакъалъулъ. Гьел рукIана биополеги бахъун, мухIканго тIоритIарал цIех-рехал. Амма конференциялда докладал гьаризелъун гьел цереккунго ритIизе кколел рукIун, нижер докладал гьенире росичIо.\nРеэди ва зодоре роржин\n- ГIадамал цIакъго гIажаиблъизабураб цIирагьи (сенсация) букIанищ гьениб?\n- ХIикмалъаби гIемерал рукIана. Цересел конференциязда гьарурал докладал такрарлъизе толаро гьез. Амма гьенир цере рахъарал цIирагьиязул 80 % исламалда гьечIел цIех-рехчагIаз ралагьарал рукIана. Цо-цояз гIайиб гьабулеб букIана, дунявияб гIелмуялъул рахъалъ бусурбаби гьедигIан нахъеккун щай ругелилан абун. Цинги гьеб гIуцIиялъул секретарас абуна, БетIергьанас гьедин капурзаби тIамулел ругила нилъее цIирагьиял гьаризе, гIадамазул иман жеги цIикIкIине ва щулалъизе букIинеян. Масала, Къуръаналда киса-кибего батула гIинда рагIи бералда бихьиялдаса цебе рехсолеб. ГIадалнахалъул халгьабидал, гьелъул гьаракь рагIизабулеб бутIа сурат бихьизабулелдаса цебетIураб батун буго. ГIинкъав ва мацI лъаларев чиясдаса беццасего бигьа букIуна гIумру гьабизе. Дудаги рагIун батила «Нужеца бесдаллъимералъул бетIералда квер бахъе, гьелдалъун нужее лъимадул ботIрода бугебщинаб рас рикIкIун кири щвела», - ян абураб хIадис. Хасаб кIудияб доклад гьабуна Стамбулалда гьеб темаялда. Лъалеб букIахъе, бесдаллъимер ккола тIалаб гьабизе чи гьечIеб рижи. Гьанже чIезабун буго эбел-инсул реэди (гIарабалъ – хIазанат) щвечIел лъимал сахлъиялъул, гIакълу-лъаялъул ва цойги рахъаз загIипал рукIунеллъи, гьезда гъорлъа такъсирчагIи гIемер рахъунеблъи. Гьединлъидал, умумул гьечIого хутIарал лъимал реэдизе ккола. Гьелда тIадеги, бетIералда рукIунел руго хасал рецепторал, тIад квер бахъидал, черх лъикI лъугьинабулел. Бече гьабураб мехалъ, цо чIечIого гьеб чIикIулеб букIуна гIака. Гьединго гьабула катица ва цойги хIайваназ. Америкаялдаса гIалимзабаз чIезабуна гьединаб реэди щвечIел чагIи щвараздаса 30 проценталъ цIикIкIун унтулилан, гIакъликъал лъугьунилан. Реэдиялъ инсанасул черхалда жаниб кинабго низам рукIалиде ккезабулеб буго. Гьеб кинха лъазе рес букIараб 1400 соналъ цебе!?\nЦоги Такрар гьабун, таъкид гьабун Къуръаналда хъвалеб буго кIиго соналъ лъимер хахизабейилан. Мисриялдаса (Египеталдаса) гIалимчияс гьабуна гьеб темаялда тIасан доклад. Лъимерлъуда кIиго соналъ хахизавурав чиясе прививкаби хIажалъулел гьечIо, унти гьесда аскIобе къалебго гьечIо. Диаграммаги бахъун бихьизабун букIана, лъимер дагь хахизабунагIан гьеб цIикIкIун унтулеблъи, чакаралъул диабеталдаса байбихьун, нус-нус гIузрабаз. Жакъа киназулго гIарзал руго лъималазул цере рукIинчIел гIемерал унтаби ругилан. РукIинарищха, гьарураз я хахизарулел, я хьихьулел гьечIелъул. Цинги гIемерлъула лъималазул диабетги, ракги, цогидал унтабиги. Къуръаналдайин абуни хъван буго лъимер гургинаб кIиго соналъ хахизабизе кколилан. Эбелалъул рахь гIолеб гьечIони, яги гьелъ лъимер хахизабизе инкар гьабуни (шаргIалда гьединаб ихтияр буго гьелъул), росас ялагьизе ккола гIарцухъ лъимералъе керен кьезе разияй гIадан.\nТIадегIанав Аллагьас Къуръаналда абулеб буго (магIна): «Дица нужеда хадур рихьизаризе руго хIикматал нужеда гъорлъги дунялалдаги, нужее якъинлъизегIан Жив ХIакъав, ВитIарав вукIин», - илан («Фуссилат», 52-53). Масала, Къуръаналъул цойги аяталда абулеб буго, мунапикъасул ракI данде къалеб букIинила, зодове вахунев чиясул къалеб гIадин. Стратосфераги тун, космосалде гIадан вахана гIицIго 1961 соналда. Гьел космонавтаз бицунеб буго: «ГъоцIоца гIадин, данде къалел рукIана ниж», - илан. Гьединаб борхалъиялда чиясе гьава (кислород) гIоларо, ва гьесде кIудияб тIадецуй букIуна. Гьеб киналъулго хIакъалъулъ 1432 соналъ цебего Къуръаналда аят рещтIун букIана. Инсанияталъул аслияб тIехьлъун кколеб Къуръаналъул гьеди-гьединал хIикмалъабазул гIемер бицана конференциялда.\nПиргIавнги, БагIараб ралъадги, кIкIараги…\n- Исламалъулги, тавхIидалъулги кигIан бицаниги, атеистал мукIурлъулел гьечIо, жидерабго ккун, тIирун чIун руго, хIатта диналда ва иман лъуразда тIадрелъулел, гьел хIакъир гьарулел, Къуръанал рухIулел, аварагзабазул карикатураби рахъулел руго…\n- Къуръаналда гIемер такрар гьабулеб буго (магIна): «Пикру гьабулел чагIазе буго гьаб…Нуж кантIуларищ, ургъуларищ, я гIакълуялъул бетIергьаби?...» - ян абун. Пикру гьабулел, гIакълу бугел чагIи гьадинал хIикматал рихьигун исламалде рачIунелги руго. Масала, дуда лъала Франциялъул кIудияв гIалимчи Морис Бюкайица ислам босараб куц. Тавраталдаги Инжилалдаги хъвалеб буго Муса аварагасда (гI.с.) данде чIун вукIарав ПиргIавн БагIараб ралъдалъ гъанкъанилан. Къуръаналдайин абуни гьев ПиргIавнил хIакъалъулъ гьадинаб аят рещтIун буго (магIна): «Жакъа нижеца дур къаркъала цIунила, хадур ругезе хIикматлъун букIине», - ян. Дол лъугьа-бахъинал ккун лъабазарго сон индал, гьанже батана гьев ПиргIавнил жаназа. Къуръаналда гьереси букIунариланги абун, Англиялъул цIех-рехчиясда гьеб жаназа балагьизе лъугьана, щибго лъугьинчIого, Къуръаналда абухъе цIунун батун буго. Мумия гьабизе ккани, ургьимес къватIибе бахъизе, жанибе фурацилин кьабизе, цойги гIеме-гIемераб хIалтIи гьабизе ккола. Цо лага тIаса камичIого, мумификация гьабичIого, цо рас бортичIого, суждаялда чIовухъе цIунун батун буго БагIараб ралъдал рагIалда Жабалайн абулеб бакIалда ПиргIавнил къаркъала. Ралъад данде къабизе лъугьиндал, суждаялдаги речIчIун, шагьадат битIизе жуван вукIана ПиргIавн. ЖабрагIил малаикас кIалдиб хIарщги речIчIун, гьесул шагьадат щвечIо. Цинги абулеб буго Аллагьас Къуръаналда ПиргIавнида, цойгидазе дарслъун букIине, Жинца дур черх цIунизе бугилан. Гьедин XIX гIасруялда пиргIавн (фараон) Маниптех ватидал ва гьесул хIакъалъулъ Къуръаналда хъван букIин лъайдал, чанги капурчи исламалде вачIана. Гьезда гьоркьосан ккола Морис Бюкайги.\nМедицинаялда хурхарал докладал гIезегIан рукIана гьенир. ШаргIалда рекъон, росасдаса ятIалъун лъабго моцI ун (лъабцIул яцIцIалъун) гурони (гIидда лъугIичIого), чIужугIадан цIидасан ригьнаде ине бегьуларо. Гьеб темаялдаги букIана конференциялда доклад. Бихьинчиясул хьон (спермотазоид) чIужугIаданалъул тIинчIирукъалда хъвараб мехалъ, компьютералда жаниб гIадин, гьениб цIунун хутIулеб буго гьелъул информация. ЧIужугIадан лъабцIул яцIцIалъун гурони, гьеб информация нахъе унеб гьечIо. Бихьулеб букIахъе, гьеб шаргIияб хIукмуялъ букIинесеб лъимадул эмен щивали лъазавулев вуго. Масала, росасдаса ятIалъарай гIадан лъабго моцI инегIан чIечIого цIидасанги ригьнаде ани, гьелъ гьабураб рижи цевесев росасул букIине рес буго. Гьединлъидал кидаго ва сундулъго шаргI кквезе ккола.\nГIатIидаб, кIудияб доклад букIана зайтуналъул (оливка) нахалъул хIакъалъулъ. Хирияб Къуръаналда Аллагь гьедулев вуго гьелдалъун. Нилъер МухIаммад аварагасги абун буго гьелдаса пайда босеян. Средиземное ралъдал рагIалда гIумру гьабун ругел капурзабазул (гьекъолдулел, болъонил гьан кваналел, бокьа-бокьаразулгун жинсиял гьоркьорлъаби рукIунел) рекIелги, онкологиялги, цойгидалги унтаби дагь ратун руго, гьеб зайтун хIалтIизабиялъ.\nХаликъас Къуръаналда абулеб буго (магIна): «Дун нечоларо нужее кIкIараялъулги гьелда тIад рукIунел жалазулги бицине», - ян. ЖакъалъизегIан лъалеб букIинчIо Аллагьас кIкIара щай рехсолеб бугеб ва щиб гьелда тIад бугебали. Хасаб докладалда Стамбулалда бицана, кIкIараялда тIад гIисинал хIутIал, чорхолъин абуни - бактериязул 17 батIияб тайпа ратанилан! Жибго кIкIараги буго Аллагьас хIикматго гIуцIараб рухIчIаголъи. Чанго километралъ рикIкIад вукIаго лъалев вуго гьелда инсан экология бацIцIадалъуса – росулъа вачIаравищ, яги гьава чорокаб шагьаралдаго яшав гьавун вугевищали. МагIарухъа гьобол вачIарав мехалъ, кIкIурби, шагьаралда гIуразде тIаделъичIого, гьесде рала, щайгурелъул гьесул би бацIцIадаб букIунелъул. Инфракраснияб куцалда бихьула кIкIараялда дуниял. Нилъер гIадамаз абула, кIкIара бачIинчIого букIине, чирахъ свинабеян. БецIаб бакIалда цIакъго санагIалъи букIуна гьелъие чан гьабизе. Хинлъиялдалъун вихьула гьелда чи (тепловидение). КIкIараялъул бугеб гьеб гьунаралдаса инсанас пайда босизе ккани, азарго долларги кьун, сардилъги канлъи бихьизабулеб алат босизе ккола. КIкIараялъейин абуни Аллагьас кьун буго гьеб. Рорженалъул рахъалъ кIкIараялде бахараб рухIчIаголъи дунялалда гьечIо: цебе, нахъе, гъоркье, тIаде – бокьараб рахъалде, бокьухъе боржуна гьеб. Гьелъул буго би цIцIулаго хIалтIизабулеб чанго батIияб хъухъадиро. Би цIцIвизе байбихьилелде, гьелъ цин тIомолъе «наркоз» биччалеб буго, жибго «кванан» бахъинегIан асар гьабулеб. Букаризе лъугьиндал, нилъеда кIкIара нахъе боржунеб бихьула, жиндиего «рикъзиги» бахъун лъугIун. Гьеб гIажаибаб рижиялъул хIикматазул рагIа-ракьанде щвараб доклад букIана дунялалдаго цIар рагIарав Мисриялдаса биолог, «Аль-Азгьар» университеталъул профессор, Америкаялъул ва Европаялъул биологазул ассоциациялъул член Мустафа Ибрагьим ХIасаница.\nКIудияб кIалъай букIана болъонил гьан хIалтIизабиялъул хIакъалъулъ. Инсанасе гьабураб кIудияб заралалъ Европарламенталда суал лъун букIана болъонил гьан бичизе гьукъиялъул. Амма гьеб нажасалдалъун бечелъулел фирмабазул къуват (лобби) бергьине кIвечIо гьелда. Хехго ва гIемер тIанчIи гьарулеб хIайван букIиналъ, гIарац хириял даранчагIазе бокьулеб гьечIо болъонидаса инкар гьабизе. Гьеб гуребги болъонал хьихьи цогидаб боцIи хьихьиялдаса 4-5 нухалъ учузго чIолеб буго. Амма гьелъул гьаналъ гIемерал унтаби ккезарула, гьездаго гъорлъ – ракги. Гьелъин инсанасе гьеб хIарам гьабураб.\nКигIан дагьаб гьекъон таниги, гIаркъица ва Къуръаналъ гьукъарал цойги лъамалъабаз инсанасул черхалъе гьабулеб кIудияб заралалъул бицаралги рукIана гьенир кIалъаял. «Сахлъиялъе» коньяк гьекъеян унтаразе «рецепт» хъвалел тохтурзаби мекъи руго. Даруялъе чагъир хIалтIизабизе бегьилищан гьикъизе вачIарасда Аварагас (с.т.гI.в.) «Гьеб дару гуро, унти буго» - ян абураб хIадис буго.\nИсана буго инсан космосалде аралдаса 50 сон, амма Къуръаналда 1400 соналъ цебе абулеб буго (магIна): «Нужеда зоб-ракьалъул рагIаллъабазде ине кIолеб батани, а..» - йилан («РахIман», 33). Доб мехалъ бищун хебаб жо чу букIана ва гьаваялде роржиналъул биценго букIинчIо. Гьанже гьеб ва цоги космосалда хурхарал аятал нилъее игIжазлъун буго. Космосалда хурхарал рукIана гIемерал докладал. Жакъа игIжазалъул хIасилалда батIияб диналъул гIадамаз ислам босулеб бугеб мехалъ, анкьумумузго гьеб хIакъаб нух ккурал бусурбаби гьелдаса тIей бичIчIизе захIматаб хIужа буго. МухIаммад авараг (с.т.гI.в.) вуго жиндаго хъвай-цIали лъаларев, амма дунялалъего тарбия-лъай кьурав бесдалав. Гьебги буго кIудияб мугIжизат.\nРасуласдасан умматалда лъараб Аллагьасул каламалъул хIалкIолъиялъ ракIал сагьвил гьарулеб данделъи букIана гьеб.\nИсана къого сон тIубала МухIамад ХIажиевас исламияб газета биччазе байбихьаралдаса. 1991 соналда кьучI лъуна гьес магIарул мацIалда биччалеб «Исламияб ахIи» басмаялъе. Гьеб букIана жеги СССР биххичIеб заман. «Нур-ул ислам» абун цIарги хисун, 1997 соналдаса микьго мацIалда бахъулеб букIана гьеб газета. ГьабсагIат басма бахъула магIарул ва гIурус мацIазда, гIаммаб тираж бахуна анцIила кIиазарго экземпляралде. Дагъистаналъул нухмалъулел какунилан, республикаялъул типографиязе «Нур-ул ислам» къватIибе биччазе гьукъарабги букIана гьеб басмаялъул тарихалда жаниб заман. Гьелда рахъарал макъалаби гьоркьор лъураб данделъи тIобитIун букIана Халкъияб Собраниялъги. Амма редакторасда кIвана исламияб газетаги, гьелъул хаслъиги цIалдолезе цIунизе. Газета гуребги «Нур-ул Исламалъ» рахъула магIарулаз гъираялда къабул гьарулел исламиял календаралги. Аллагьас хадубккунги тавпикъ кьеги «Нур-ул Исламалъе» гIадамазе исламалъул нур бикьизе. Амин.\n» ГIолилазул гIадлу хвани, жамагIат чIунтула


ЦУМалда аскIоб бугеб Белинскиясул къватI\nМахIачхъала шагьаралда рищни бакIариялъухъ жавабияб «Эко-М» гIуцIцIиялъ цебеккун, 5 январалда, лъазабун букIана 7 январалде щун шагьар тIубан рищниялдаса бацIцIад гьабизе бугилан.\nАмма 8 январалдаги гьеб рагIи ишалде сверун гьечIо. Чанго къоялъ бакIаричIеб рищниялъул къалиял цIун сверун гохIал гIун руго, цо –цо бакIазда рищни бакIарулел хIалтIухъабаз гIицIго къалиял чIехьон рищнидул гохIал гьединго тун руго. Сверун гIурал рищнидул гохIаз къалиязде нух бахъулеб хIал гьечIин гIарз буго гIадамазул, гьелда тIадеги, биунеб гIаздал иххаз цадахъ бачун унебги бугила гьеб.\nУФСИНалда гIагар рищни гьединго буго.\nЦебеккун, «Эко-М» гIуцIиялъ лъазабулеб букIана жидер гIуцIиялда цебе тахшагьаралъул администрациялъул налъи бугилан. Амма МахIачхъалаялъул администрациялъул пресс-хъулухъалъ лъазабухъе, шагьаралъ рищни бакIарулеб хъулухъалъе кьезе кколеб буго гIаммаб гIарцIул къадаралдаса 27 процент, гьебги, 84 миллион гъурущ гьезие кьун буго.\nХутIараб, 73 процент гIарцул «Эко-М» гIуцIиялъ бакIаризе кколеб букIун буго шагьаралда гIумру гьабун ругел гIадамазухъа, администрациялъул гьеб гIарцудехун шибго хурхен гьечIин баян гьабуна пресс-хъулухъалъул хIалтIухъаналъ. ГIадатиял гIадамазухъа ва предпринимателазухъа рищни бакIариялъухъ мухь босиялъул гIадлу-низам гьаби тIадаб бугила жибго «Эко-М» гIуцIиялда.\nГьебни гьедин батила, амма ришнидул гохIал шагьаралъул къватазда хутIулел руго...\nВа бана гIазу…


Пал тIамичIого, гIилла балагье\nБер тIеркIани – миокимия, гьекIдани – ургьимесалъул унтаби\nБер тIеркIани, рикIкIада гIумру гьабун вугев гIагарлъиялъул чи вихьулин абулаан умумуз, гьекIдизе лъугьиндал - дур рахъалъ цогияз квешаб хабар бицунеб батулин хIинкъизарулаан. ГьакIкIадулев чи вихьани, гьебги берккеялъул гIаламатлъун рикIкIуна. Медицинаялъин абуни, гьел рехсарал жал рикIкIуна цо-цо унтабазул гIаламаталлъун. Беразда сверухъ ругел ччорбал чанго секундгIанасеб заманалъ тIеркIезе бегьула. Цо-цо мехалда тIубараб моцIалъгицин тIеркIелел рукIуна. Нагагь гьеб хIал халатбахъунеб бугони яги гьелдаго цадахъ гьурмал цогидал бакIалги тIуркIизе лъугьани, невропатологасухъе ине гIедегIил гьабизе кколин абула специалистаз. ХIисаб гьабидал, бер тIеркIеялъ нилъеда бицуна пуланав гьобол вачIиналъул гуреб, сахлъиялъул гIунгутIи букIиналъул. Масала, гIемерисеб мехалда ракIбакъвайдал, ургъалилъе ккедал яги ццидахиндал тIеркIезе лъугьуна бер. Нервопатологазги гьеб гIаламат нервабазул батIи-батIиял унтабазда бараблъун рикIкIуна, миокимия бугин абула. Миокимия лъугьиналъе батIи-батIиял гIиллабиги рукIине бегьула:\n- батIи-батIиял неврологиял (блефороспазм яги Лу Геригил, Паркинсонил) унтабаздаса хадуб централияб нервабазул система (ЦНС) хвей;\n- инфекциялъулал унтаби (грипп, ОРВИ, конъюктивит, блефарит);\n- чорхолъ микроэлементал, хасго магний ва В витаминал гIунгутIи;\n- берал свакай, хIалщвей (гIемераб мехалда компьютералда нахъа гIодорчIей, цIалдей);\n- берал ракъваялъул синдром;\n- хIалуцин (стресс);\n- цо-цо дарабаз гьабулеб асар (депрессиялде данде, антигистаминниял (аллергиялде данде) дараби);\nБеразда сверухъ бакI гуреб цохIо тIасияб тIелех тIуркIулеб бугони, гьеб гIаламат беразул унтуда бухьинабула тохтурзабаз. Беразул жанисеб унти бугищали халгьабула офтальмологас.\nМиокимиялъул кинабгIаги гIаламат дандчIвани, тохтурасухъе ине ккола, щайгурелъул гьел гIаламатазулъ бахчун батизе бегьула нервабазул яги беразул унти.\nГIемерисеб мехалда гьекIдизарула гьитIинал лъимал. Гьеб нилъеца кIвар гьабичIого толеб гIаламат халатбахъунеб бугони, сахлъиялъул гIунгутIаби ратизе бегьула. Инсанасул ургьимес яги цогидал лугбал цIуниялъе квербакъула гьекIдиялъ. Инсанасул черх цIуниялъул гIаламатлъун рикIкIуна цIакъго гIемер кванан кванирукъ цIедал, хехго кваналелъул яги черх цIорораб мехалда лъугьараб гьекIди. Цо-цо мехалда ццим бахъиндал яги хIалуциндал лъугьунеб, хадуб гIодоре риччайдал чIолеб нервабазулаб гьекIдиги зарал гьечIеблъун рикIкIуна. ГIемераб мехалда халатбахъунеб, чехьги керенги унтизабулеб гьекIди батIи-батIиял унтабазул гIаламатлъун батизеги бегьула. Масала, чехь-бакьалъул лугбал яги гьуърул гьорон ругони, гьелъ турутрукъ (диафрагма) хIалуцуна ва гьекIдизарула. Гьуърузда яги тIулада сахлъулареб гьорой (опухоль) лъугьун букIиналъул гIаламатлъун батизеги бегьула. БетIер ва гIадалнахул цо-цо унтаби, рахунел унтаби, миокардалъул инфаркт, психикияб хIалуцин бугелги халатбахъун гьекIдизаризе рес буго.\nКIиго къоялдаса цIикIкIун яги моцIица гьекIдизавулев чи чара гьечIого тохтурасухъе ине ккола. Гьеб букIине бегьула кванирукъалда ругъун лъугьиналъул гIаламатлъун яги тIул, ццидал къвачIа яги цIекIгьан унтиялъул гIаламатлъун.\nХалатбахъунареб гIадатияб гьекIдиялъул инсанасул сахлъиялъе къварилъи гьечIо. Гьединаб гьекIди хехго лъугIизабизе бокьани, хIалтIизаризе бегьула батIи-батIиял, къагIидаби. Масала, Гиппократица абулаан гьекIди чинхъиялъ къотIизабулин.\n- Чанго секундалъ хIухьел ккун чIела.\n- ГьитIинал лъимал гьекIдула квачалел ругони яги цIакъго гIорцIун ругони. Гьединлъидал гIорцIараб лъимадул мугъ лъухьани, гьекIди къотIула.\n- Хехго кваналелъул щокъроб квенги речIчIун гьекIдизаруни, гьеб хехго инабизе кIола кIиябго кверги цоцаца ккун, столалда тIад лъураб лъел кружкаялде тIадеги къулун, кверазул кумекги гьечIого лъим гьекъани.\nХалатбахъараб гьекIди кидаго гуро кинабалиго унтул гIаламатлъун букIине бегьулеб. Гиннессил чIелазул тIехьалъул баяназда рекъон, Америкаялдаса Чарльз Осборн гьоркьоса къотIичIого гьекIдун вуго 1922 соналдаса 1990 соналде щвезегIан. Гьес кIигониги лъадиги ячана ва гьезие микьго лъимерги гьабуна.\nГIалимзабаз чIезабун буго инсан гьакIкIадулин эбелалъул ургьив вугеб мехалдаса нахъего ва тIоцебесеб нухалда – ургьиб 12 анкь барабго. Гьуърузулъе цIикIкIун кислород щвезе ва гьениб цIияб гьава хьвадизабизе (вентиляция) кумек гьабула гьакIкIадиялъ. ГьакIкIадулебгIан заманалъ цIикIкIун гьава цIалелъул, бидулъги кислород цIикIкIуна, гьелдалъун лъикIлъула гIадалнахул ва гьурмал тIомол би хьвади. ГIемерисеб мехалда гIадамал гьакIкIадула радал ва къаси кватIараб гIужалда. Гьелъги кумек гьабула гIадалнахалъе гIураб къадаралда кислород щвезабизе. ГIемер цIалдолел яги гIакълияб рахъалде хIал кколеб хIалтIуца нервабазул клеткаби жалго цIунизе тIамула ва гьел загIипго хIалтIула. ГьакIкIадиялъ инсанасда ракIалдещвезабула гIадалнахуе хIалхьи хIажат букIин. Цо-цо мехалда гIадамал гьакIкIадула цогидав чи гьакIкIадулев вихьаниги. Гьелъие гIилла лъалеб гьечIо гIалимзабазда.\nПайдаял гурелги заралиял рахъалги руго гьакIкIадиялъул. Цо-цо мехалда гIилла гьечIого гIемер гьакIкIадулев чиясул гормоналияб низам хун батизе бегьула яги чакрил диабет, склероз унтаби ратизе бегьула.\nМакьицаги гIорцIун вугони, хIал кколеб хIалтIиги гьабулеб гьечIони, инсан гьакIкIадиялъул цогидал батIиял гIиллаби рукIине бегьула. Масала, чакрил диабет бугев чиясул чорхол клеткабазулъе гIураб къадаралда глюкоза щоларо ва энергия кьоларо. Гьеб мехалда унтарав цIакъ свакарав гIадин ва кидаго макьихун вукIуна.\nИнсан гьакIкIадизавула артериалияб давление гIодобе ккараб мехалдаги. ГIемер гьакIкIади унтилъун рикIкIине кколарин абулеб буго тохтурзабаз.\nИнсан чинхъула, чорхое гьабураб кинабгIаги асаралъе жаваб гьабулеб хIисабалда. Масала, бецIаб бакIалдаса къватIахъе щведал, бадиб речIчIараб бакъул чIоралъцин чинхъизарула. Гьединго чинхъиялъе гIиллалъул букIине бегьула аллергия яги квачалъул унти. Гьелъул магIнаги ккола аллергияги рахунел унтабиги чорхолъ цIуничIого чинхъун къватIире рачIин.\nЧияда рагIуларедухъ, гьаракь биччачIого мегIерги кIалги бахчун чинхъула гIемерисел. Тохтурзабаз абулеб буго мегIерги кIалги бацизабун «ургьирго чинхъиялъ» гIундузе зарал гьабизе бегьулин. Чинхъулелъул, цо секундалда жаниб 120 метралъул хехлъиялда къватIибе бачIуна гьава. КIалги мегIерги бацинабуни, гьеб къватIибе бачIунеб букIараб чорокаб хIацIу цIикIкIараб тIадецуялъ мегIер мукъулукъгун цолъулеб бакIалда рукIунел гIундузул трубабазухъе ккезе рес буго. Гьелъул хIасилалда жанисел гIундул (слуховая труба) гьорозе (воспаление) рес буго, гьединго лъугьине бегьула синусит (жаниса мегIер гьорой), гайморит, фронтит унтабиги.\nМегIер ва кIалги бацун чинхъиялъул хIасилалда, чIахIияб ригьалъул гIадамазул внутричерепное давление лъугьинеги рес бугин абула отолорингологаз.\nПрочитано 301 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 14 октября 2019 10:48\nДругие материалы в этой категории: « Хараби гурелги унтула\tСибиралъул язва тIадбуссана »


МахIачхъалаялда пресс-конференция, 1Фев2016\nСалафиязе тIадецуял гьарулел ругони гьелъ жамгIият радикализациялде цIазе рес бугин абураб пикру загьир гьабуна экспертаз итни къоялда букIараб пресс-конференциялда.\nСалафиязул мажгитал къаялъ Дагъистаналда терроризмалде данде къеркьеялъе кумек гуреб, квекIен гьабулин лъазабуна тIоцебесеб февралалда мажгитал къаялъул суал гьoркьоб лъун тIобитIараб данделъиялда жамгIиял хIаракатчагIаз, экспертаз ва журналистаз. Данделъиялъул хIасилазда гIуцIун буго резолюция.\nГьеб данделъи тIобитIиялъе гIилла кканин цебехун, 31 январалда Хасавюрт шагьаралда салафиязул мажгит къайин бицана данделъи ахIарай жамгIияй хIаракатчIужу Ирина Стародубровскаялъ. Салафиялгун диалог кIалъаязул хIасилазда гурел, тIадецуялдалъун гьабулел бугони, гьелъ радикализациялде цIазе рес бугин жамгIиятин баян гьабуна экспертаз. Салафиязул мажгитал къаялъул бицунаго цо, цебехун Хасавюрталда къараб мажгиталде буссинабизе бегьуларин кIвар, гьеб тIоцебесеб мажгит гурин къалеб бугебин бицана 31 январалда Хасавюрталда къан букIараб «Северная» мажгиталъул вакил Нажмудин Нажмудиновас. Гьеб къаялъе гIиллалъу бачанин имам гьечIолъи, гьебго Хасавюрталда гIемер ругин имамал гьечIел гIисинал мажгитал, авалалъул мажгитал, амма къалел ругин гIицIго салафиязулин бицана гьес.\nИргадулаб, къазе рес бугеб мажгит бугин Гъизилюрт мухъалъул Комсомольское росдал мажгит, гьеб мажгиталъул имам Жанисел ишазул бутIаялде ахIун, тIадецуй гьабун бугин бицана Нажмудиновас. Живго Комсомольское росулъ бугеб мажгиталъул имам Рамазан МухIамадовас баян гьабуна мажгиталда Сириялде инчIого рукIине ва ракълилаб гIумруялде ахIулин.\nРамазан МухIамадов: «Нижер мажгит буго гьабсагIат къазе хIинкъи бугеб мажгит, чанго нухалъ хIинкъаби кьун, тIадецуй гьабулеб буго нижеде. Дида бичIчIулеб гьечIо, щай нижеде тIадецуй гьабулеб бугебали. Нижеца цогидал улкабазде инчIого чIеялде ахIула, Сириялда бугеб хIал ва гьеб кинабго гьанир ругел низам цIунулездаса лъикI лъала нижеда, гьенир цIалулел рукIаразда, дидаги, гьанир ругел РухIияб идараялъул вакилзабаздаги. Гьединлъидал, гьенире иналдаса кантIизарула нижеца гIадамал. Мажгитаз гьел гIолилал Сириялде иналдаса цIунелел руго. Мажгитал къаяз Сириялде унезул къадар цIикIкIине буго. Сириялда ккараб ва цогидал бакIазда ккараб гьаниб ккечIого букIин буго нижер мурад, низам цIунулелгун хIалтIиги цадахъаб букIине ккола нижер. Нилъер гьаниб батараб жо буго гъалатIаз гъалатIал ритIизари. Гьеб бичIчIизабизе бокьун буго».\nИнсанасул ихтияразул рахъалъ Россиялъул Президентасда цебе бугеб мажлисалъул вакил Максим Шевченкоца кIвар буссинабуна жиндир заманаялъ, батIи-батIиял жамагIатазда гъорлъ гьоркьолъаби лъикIлъизариялъе кIудияб хIалтIи гьабунин Дагъистаналъул Муфтий АхIмад-ХIажи ГIабдуллаевас. ГьабсагIаталда, цо-цо идарабаз гьабулеб хIалтIуца гьеб кинабго биххизабулеб бугин.\nМаксим Шевченко: «Ихтиярал хвезариялъул ва тIадецуй гьабиялъул хIужабазул, дица гьарула гьанир ракIараразда, Элла Памфиловалъухъе ва Иисанасул ихтиярал цIунулеб мажлисалде, диваназде гIарзаби хъвайин, гьединго Россиялъул Президентасул цIаралдаги, щай гурелъул, гьабсагIаталда, чанго соназ, захIматаб заманалда батIи-батIиял жамагIатазда гъорлъ кIудияб хIалтIул хIасилалда чIезабураб рекъел хвезабулеб буго къувуталъул идарабаз гьединаб хIалтIи гьабиялъ. Гьез Дагъистаналъул муфтиясул ва РухIияб идараялъул авторитет хвезабулеб буго».\nДАГIШалда хурхун, Шевченкоца тIаде жубана, щибав чиясда гьев Сириялде ине рес бугев чи вугун щакдари релълъунин нацизмалъул режималда букIараб жоялда.\nГайдарил цIаралда бугеб институталъул вакил, жамгIияй хIаракатчIужу Ирина Стародубровскаялъ баян гьабуна, Котрова къватIалда мажгит къаялдаса бахъун хал гьабидал, бихьулин, гражданияб жамгIияталда жаниб ричIчIунгутIиял тIагIинариялъул механизмал гьечIолъи. Церехъаби ва идараялги рихьулел гьечIин, ахIвал-хIал хисизабун бажарулел.\nИрина Стародубровская: «Гьаниб абулеб буго, мажгитал къаялъе гIилла бугин гьениса гIадамал Сириялде ва ИГИЛалде ин. Ама мажгитал къаялъ иш лъикIаб рахъалде яги квешаб рахъалдейищин хисилебин абуни. гьеб квешаб рахъалде хисизе буго Гьел имамаз гуро гьел Сириялде иналде ахIулел.Имамал жанир тIамунин, гьел гIолилал гьусулел гIадамал кирего тIагIунарелъул. Амма мажгит къан букIаго, гьел кантIизаризе чагIи рукIине гьечIо».\nДанделъиялъул хIасилалда ракIарараз бахъана резолюция, гьелда рекъон, мажгитал къай халатбахъунеб бугони, гIагараб жаманалда радикализация цIикIкIине рес жамгIияталда жаниб. Гьединго хIажат буго идара, яги церехъаби ричIчIунгутIиял ругеб заманалда ахIвал-хIал хисизабун бажарулел.\nТIоцебесеб февралалъул бакъанида, Хасавюрт шагьаралъул администрациялда салафиязул жамгIияталъул вакилзабазухъе тIадруссинарун руго къараб мажгиталъул кIулал. КIиабилеб февралалда, «Северная» мажгиталлде хьвадулез «Эркенлъи» радиоялъе баян гьабуна мажгит рагьун бугин. Хасавюрт шагьаралъул тIалъиялъ баян гьабухъе, мажгит рагьулаго чанго шартI лъун буго, гьезул цоялда рекъон, мажгиталда имам теялъул суал РухIияб идараялда ва шагьаралъул тIалъиялда данд бан тIубазе кколеб буго.\nХасавюрталда салафиязул марш\nХасавюрталъул администрациялда цебе как балел салафиял


О. Орлов: "Къануналъ ниж тIамулел руго гьереси бицине"\n«Мемориал» абулеб Россиялъул инсанасул ихтиярал цIунулеб централъул бетIер Олег Орловас нижер радиоялъе интервью кьолаго абуна, улкаялда унго-унгояб гьужум байбихьанин хIукуматалъул гурел гIуцIабазде ва гражданиял идарабазде.\nХалкъазда гьоркьосеб инсанасул ихтияразда тIасан Amnesty International идараялде мугъчIвайги гьабун талат къоялъ «Америкаялъул гьаракь» абулеб радиостанциялъул интернет тIанчида тIибитIизабуна информация Россиялъул инсанасул ихтияразда тIасан «Мемориал» центр къазе бегьиялъул хIакъалъулъ.\nГьеб информация нахъ чIвана инсанасул ихтиярал цIуниялда тIасан «Мемориал» централъ.\nЭркенлъи радиоялъе кьураб интервьюялда «Мемориалалъул» нухмалъулев Олег Орловас якъин гьабухъе гьеб ккола мекъаб информация.\nДиваналъ гьединаб хIукму къотIун буго 8 апрелалда Санкт Петербургалда бугеб дискриминациялде данде чIей гьабулеб «Мемориалин» цIарги бугеб идараялъе.\nГьеб идараялъ тIоцебесеб инстанциялъул диваналъ гIунтIизабураб гIайибалда тIасан аппеляция кьун букIун буго. Амма кIиабилеб инстанциялъул диваналъги гьеб нахъ чIван буго.\nОлег Орловасул рагIабазда рекъон Санкт Петербургалъул «Мемориал»- абулеб идараги инсанасул ихтияразда тIасан «Мемориал» центрги ккола гьудуллъиялъулал идараби. Амма юридикияб кьучI гьел идарабазул батIи-батIияб буго.\nИнсанасул ихтияразда тIасан «Мемориал» централда бан абуни гьебги балагьун чIун буго диваналъул хIумуялъухъ.\nДиван тIобитIизе буго 15 апрелялда Москваялъул Замоскварецкая мохъалъул диваналда.\nОлег Орловасул рагIабазда рекъон инсанасул ихтияразда тIасан «Мемориал централъги къец гьабизе буго гьеб къватIисел хIукуматалъул агент кколин абун прокуратураялъ диваналде битIараб гIарцаялда тIасан.\nЖидер идараялъул къисмат кинаб букIинебали гьеб диваналдаса хадуб лъалин абуна Олег Орловас.\n"Мемориал" централъул нухмалъулес къимат кьуна талат къоялъ россиялъул конституциялъул диваналъ коммерциялъул гурел идарабазда тIасан къанун россиялъул конституциялде данде кколин гьабураб хIукмуялъеги.\nОлег Орлов: «Россиялъул конституциялъул диваналъ хIакъикъаталда нух рагьана гIемерисел инсанасул ихтиярал цIунулелги, гьел гурел цогидалги идарабазде данде репрессиял гьаризе.\nНижер идараялъул (инсанасул ихтияразда тIасан «Мемориал» централъул С.З.) къисматалъулъ гьеб хIукму кигIанги квеш загьирлъизе буго.\nПачалихъиял гурел ва коммерциялъул гурел идарабазда тIасан къанун гIуцIун бугеб къагIидаялъухъ балагьунги, гьеб Россиялъул юстициялъул министерлъиялъ хIалтIизабулеб бугеб къагIидаялъухъ балагьунги, идараби гьелъ росулел руго гьадинаб гIочIотIе: чIезабулеб буго гьабизего гьабулареб политикияб хIалтIи гьабулеблъун чIезабулеб буго гьезие къватIисеб улкаялдаса гIарац бачIунеб бугин абун, цинги тIамулел руго, я жал къватIисел хIукуматалъул агентал ругин абизе, яги, гьеб гьабулеб гьечIони, идараялъ жиндирго хIалтIи къотIизе тезе кколеб буго».\n«Мемориал» централъ киданиги жибго къватIисел улкабазул агентлъун рикIкIине гьечIин абуна Олег Орловас. Гьесул рагIабазда рекъон къануналъ тIамулел руго гьереси бицине.\nОлег Орлов: «Мемориалалъ жиндирго хIалтIул хIакъалъулъ гьереси бицине гьечIо я къватIисел улкабазда цебе, я россиялъул къанун цIунулезда цебе. КигIан цIакъ гьезие къваригIун букIаниги. ВукIа гьев гIадан, букIа гьеб идара, жидерго хIакъалъулъ гьереси бицине тIами, гьеб цониги правоялде данде кколаро».\nГьеб буго къанун хвезаби, ва репрессиял.- ин абуна инасанасул ихтияразда тIасан «Мемориал» централъул нухмалъулев Олег Орловас. Россиялда жакъасеб къоялда Олег Орловас абухъе къватIисел хIукуматалъул агент кколин лъазабуразул сияхIалда буго цо идара.\nОлег Орлов: «Гьеб бакIалда буго цо кIвар буссинабизе кколеб иш «Гьеб къануналъул буго цо сихIираб рахъ. Чиновниказ жидецаго чIвалеб гьечIо идараялда дангъва-гьеб къватIисел улкабазул агент бугин абураб.\nГьез лъолеб букIараб ани жавабчилъиги букIинаан гьезда тIад. Нижго тIамулел руго нижедасанго тIасан гIарза хъвазе Юстициялъул министерлъиялде.\nНиж гьеб къватIисел улкабазул агентазул сияхIалде росеян абун. Хадуб абизехъин буго нижеца нужецаго гурищ гьединаб гIарза хъвараб абун.\nИнсанасул ихтияразда тIасан «Мемориал» централъ гьединаб гIарза хъвазе гьечIо. Хадуб ккараб, ккун букIина».\nОлег Орловасул гара-чIвари


Къелеса Европаялъул чемпионаталъул призер | Спорт | Киназего гIаммаб Россия\nКъелеса Европаялъул чемпионаталъул призер\nКъецазда гIахьаллъана 42 пачалихъалдаса спортсменал.\nРохалил хабар бачIана дагьаб цебе Къелебе. Ругъелдаса ГIумаров МухIамадрасул вахъун вуго Европаялъул чемпионаталъул гIарцулав призерлъун. Ноябралъул байбихьуда Кипралъул Лорнака шагьаралда 15-17 сон барал гIолилазда гьоркьоб тIобитIараб тхэквондоялъул рахъалъ Европаялъул къецазда гIахьаллъана МухIамадрасулги.\n42 пачалихъалдаса гьенир гIахьаллъарал спортсменазда гьоркьов гьев вукIана Дагъистаналдаса цохIо тхэквондист. Гьесда дандчIвазе Уйташ аэропорталде рачIун рукIана МухIамадрасулил гIага-божаралги гьудулзабиги. МухIамадрасулица бицана: «Дун цевевахъана 63 кг цIайиялда, тIоцеве дандчIвана испаниявгун, хадув киприявгун, хорватиявгун, Босня-Герцоговинаялдаса тхэквондист. Гьездаса дун бергьана. Ахирисеб щуабилеб дандчIваялда очкабаздалъун цевеккана россиялъулав. Россиялъул командаялъе кинабниги щвана 26 призалъулаб бакI — микьго меседил, микьго гIарцул ва 10 мазгарул медалал», — ан. 2008 соналдаса нахъе Расул ругьунлъизе хьвадула МахIачхъалаялъул Насир ХIажихановасул цIаралда бугеб спортклубалде. Гъоркьиса гьев вахъун вукIана Дагъистаналъул чемпионлъун. Исана апрелалда Грециялда тIоритIарал президентасул кубокалъе гIоло къецазда босун букIана гIарцул медаль. Гьев цIалулев вуго МахIачхъалаялъул финансазулгун промышленнияб колледжалда. МухIамадрасулил тренер ккола МухIамадов Асадула.


Агьалинал масъаларттахсса къулагъас\nВай гьантрай Дагъусттаннал региондалийсса «Единая Россия» партиялул отделениялий агьали кьамул бунни Аьрасатнал ПаччахIлугърал Думалул депутат Аьбдулмажид МахIрамовлул. Коронавирусрал инфекция ппив шаврицIун дархIусса тагьар уттигу хьхьара хьун дурашиврийн бувну, ва ххуллухссагу агьалинащалсса хьунабакьаву хьунни манзилданул режимрайсса.\nАхъушиял райондалийсса Зилмух тIисса шяраваллил жяматрал цIания депутатначIан оьвтIий ия Асадуллагь Насруллаев ФАП-рал строительствалул масъала щаллу баврил хIакъираву. Насруллаевлул бусаврийн бувну, шяравусса ФАП бусса бур лицензиялул тIалавшиннарду биттур къадуллалисса, цукунчIавсса шартIру дакъасса къатраву бивхьуну.\nМу бакъассагу, ФАП бивхьусса къатраву дакъасса дур щин, газ ва гъилишиву. Депутатнал ва масъалалул хIакъираву райондалул бакIчинайн чивчунни бюхъайссаксса кумаг баву тIалав буллалисса чагъар.\nЛаващиял райондалийсса Сусакент шяравасса Аьбдуссалам ЯхIияхIажиев оьвтIий ия депутатначIан щинал масъала дузал бан кумаг баврил хIакъираву.\n«Жул шяравусса чIявуми агьали бур нувщи, калан, къур дугьаврихун багьсса. Шяраву ахънилссаннуя бакIлахъия ласласисса хозяйстварду ялу-ялун гьарза хъанай дур, миннуйн рутIлансса щингу диял хъанай дакъар. ХIатта хIачIансса щин цайми районная ласун занан багьлай бур», – тIий буслай ур Аьбдуссалам.\nМахIрамовлул ва масъалалул хIакъираву бувсунни аьрза чичиншиву Дагъусттаннал Шяраваллил хозяйствалул министерствалул программалул пландалувун щинаххуллу баврил строительствагу рутаву тIалав буллалисса.\nЛьгота дусса пенсия бишин кумаг баврил хIакъираву оьвтIий бия Забидат Рабаданова. Ванил бувсунни 2005 шиная шинмай цуппа зий бивкIшиву Каспийскалийсса ххассал бувултрал ва ххал бигьултрал базалий ва мунийн бувну багьайсса льгота дусса пенсия бишлай бакъашиву. Депутатнал ва масъалалул хъирив лаяву тIалав дуллалисса хасъсса аьрза чивчунни Дагъусттаннал региондалийсса АьФ-лул Пенсионный фондрайн.\nХъирив депутатнайн оьвкунни Буйнакскаллал райондалул бакIчи Камил Изиевлул оьрчIал багъру баврил масъала щаллу баврил хIакъираву. Камил Изиевлул кIицI лавгунни цIанасса чIумал Буйнакскаллал райондалий 2259 оьрчI кьамул увсса 16 детсад бушиву. Райондалийсса агьали ялапар хъанахъисса 17-хъул шяраваллаву цавагу оьрчIал багъ бакъашиву. Ванал бувсунни хIакьинусса кьини оьрчIал багъравун кьамул бансса сияхIрай 4994 оьрчI ушиву.\nМахIрамовлул ва агьамсса масъалалул хIакъираву хасъсса чагъар чивчунни региондалул ХIукуматрайн.\nВай бакъасса, цаймигу масъалартту ххал бивгьунни ва ми щаллу баврил ялув ацIаву цала бакIрайн лавсунни Аьбдулмажид МахIрамовлул.\nСледующая публикация В республиканской стоматологической поликлинике открылся колл-центр для оказания помощи.\nПредыдущая публикация «На дакьаврихлура»


Нужер видео ва суратал, Январь 01, 2014\nМахlачхъала Цlияб сон бачlиналде\nБерцинал ясал хъамулеб куц Битlарав чи: Аслан\nНужер суратазул галерея\n(видео ва суратал ритlулеб бакl батула нижер сайталда ругел видеоял рагьидал гъоркь квараниса) Суратазул авторал: Зульфия ва Патlимат\nХасел бачlиналдаса лъимал гlан вохулев чи ватиларо. Босун чанагъгун хъещтlезе инеги бегьула, гlазуречlчlи хlазе бегьула, яги гьал кlияго гlадин гугаризеги бегьула гlазул ургуялда тlад. Файл битlарав чи: Ашахан\nБуйнахъск мухъалъул Манас-аул росулъа гьитlинав кочlохъан Алим. Файл бачlана Патlиматица http://www.radioerkenli.com/media/video/25190970.htm\nГlандигlурул рагlалда бугеб чороклъи\nАхlулгоохlалда аскlосан Гlанди гlоралъул рагlаллъи лъеца босун бачlараб кьищни-къулалъ цlезабун буго. Файл битlарав чи: Тlабигlаталда ракlунтарай\nРасулил рахьдал яц\nБакьулъ Гьарадерихъ гIумру гьабун йиго Шайхулисламил СагIидатил яс Исламова Залму. Гьей ккола шагIир ХIамзатил Расулил рахьдал яц. Залмуца ракIалде щвезабулеб буго Расулилгун букIараб дандчIвай. Файл битlарав чи: ХIамзат\nАмерикаялда ветераназул къо\nКиналго рагъазда хварал ракIалде щвезаризелъун Америкаялда 11 ноябралда кIодо гьабулеб ветераназул къоялъ Нью-Йорк бакьулъан унеб букIараб рагъулаб парадалда гIисинал лъималаз росулел рукIана рагъазда къурбанлъарал жидер гIагаразул суратал. Файл битlарав чи: Рашид\nНью-Йорк - цIер гьавагун жубараб шагьар\nТурист хIисабалда Цолъарал Штатазде щварав нижер сайт цIалулев Махулов Рашидида жиндирго къагIидаялда бихьун буго Нью-Йорк. Гьес ритIарал суратаздаса гIуцIараб фотогалерея.\nХаслихълъиялъул гьогьен чlвараб чlчlвадил гъветl. (видео ва суратал ритlизе ретlулеб бакl батула нижер сайталда ругел видеоял рагьидал гъоркь квараниса) Файл битlарав чи: Асият\nДагъистаналъул аслияб мажгиталда гIадамазе как базе бакI гIолеб гьечIолъиги хIисабалде босун гьеб кIодо гьабун букIана 2007 соналъ. Амма кингоги киналго гIадамазе мажгиталъуб гIураб бакI гьечIо жакъаги рузманалъул как базе. (видео ва суратал ритlизе ретlулеб бакl батула гьаб видео рагьидал гъоркь квараниса) Файл битlарав чи: Ашахан\nГьонода лъималазул ахикь\nФайл битlарав чи: Ашахан (видео ва суратал ритlизе ретlулеб бакl буго гьаб видеоялда гъоркь квараниса)


Нажмудин Самурский тушман ккола Гиничукь росдал жамагIаталъеги\nВКП(б)ялъул Дагъистаналъул Обкомалъул вукIарав тIоцевесев секретарь Нажмудин Самурскиясе монумент лъезе республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповас гьабураб хIукмуялда дандечIун руго Хунзахъ мухъалъул Гиничукь росдал жамагIат.\n1921 соналъ Самурскиясул буюрухъалда рекъон, багIараскарияз гьезул росдал гIемерав чи чIван вуго. Гьединаб вахIшилъи гьабурав гIаштIичи ракIалдещвезави гьеб кколин жидер росу къабихI гьабийилан абулеб буго гьез ГIабдулатIиповасухъе гьабураб хитIабалда.\n1934-1937 соназда Дагъистаналъул обкопартиялъул вукIарав тIоцевесев секретарь Нажмудин Самурскиясе МахIачхъалаялда монумент лъезе Рамазан ГIабдулатIиповас хIукму гьабун бугин рагIидал, гьесухъе хитIаб гьабураб кагъат хъван буго Хунзахъ мухъалъул Гиничукь росдал жамагIаталъ. ЦIидасан нижеда цебе чIанин гьев нажасасул нухмалъиялда гъоркь 1921 соналъул февраль моцIалъул ахириял къояз щибго мунагь гьечIеб нижер росдае гьабураб балагьилан хъвалеб буго гьез.\nГьел къоязде швезегIан Гиничукь росу букIун буго рес рекъараб жамагIаталъ гIумру гьабулеб узданаб росу. Нусиялда анцIго хъизаналъ метер хвеледухъ динги гьабулеб ва кидаго хвеларедухъ гIумруги гьабулел гIадамазул росу. Доб заманаялъ Гиничукь вукIана хIеж борхарав ва округалдаго машгьурав 19 гIалимчи. ХIуригаталъул заманалдаги гьел рукIана я «хъахIаб», я «багIараб» рахъалде гьетIичIел.\n1921 соналъ чIварал Гиничукь росдал гIадамазе монумент\nТIадмагIарухъ советияб низам цIунизеян Серго Орджоникидзел пикруялда рекъон гIуцIараб, «ударная группа», - ян цIар лъураб 11-абилеб армиялъул ва Кремлиялъул курсантаздасан гIуцIараб аскар, А. Тодорскиясул ва Дагъистаналъул тIолалго партизаназул командир Нажмудин Панахович Эфендиев-Самурскиясул бетIерлъиялда Гъуниса Хунзахъе къватIибе бахъуна. Къорода росулъе щвейдал гьенир цо-цо гIадамалги чIван, гьениб цIияб низамги чIезабун гьел щола Уздалросулъе.\nРосулъ батарабщинаб боцIиги бахъун, гьезул 10 бихьинчиги нух бихьизабизеян гъоркьлъалие цадахъ рачун, Хунзахъе балагьун къватIире рахъуна. ЧIина мегIералъул борхалъуде щведал киналго гъоркьлъалие рачарал уздалросулъелги чIван, ГIараниб хъаладухъ рещтIуна. Гьедин хъвалеб буго жамагIаталъул цIаралдаса Гиничукьа НурмухIамадов МухIамадица гьеб хитIабалда.\nКванил нигIматалги лъугIун, ракъиялъ хIамузулги гьабзазулги гьан квиналде ккарал багIаразул солдаталги къойилго щолел рукIун руго аскIобго бугеб Гиничукь росулъе кванил нигIматазда хадур. ТIанусиб штабги лъун ругел ХIоцоса Нажмудинилаздаса жалго цIунизеян «ударная группаялъулаз» Гиничукь росулъ гIуцIула постги.\nПосталда багIаразул анлъго солдатги толев вукIун вуго. Рогьалил как ахIиялдаго цадахъ ГIарани хъалаялъусан росулъе кьвагьдолел гIарадабазул гулби бакI-бакIалда рихъулел гьаркьаз, гинчал жидерго рагъабахъе кIанцIула. Гьенир росда цебе магъилъ кьералъ чIарал солдатаз гIадамал чIвазе байбихьула. Цинги росулъе жаниреги рачIун, вакъфуялъул бакIалдеги рачун, хабзалазул къадазда цереги рачун чIвала. Цо-цоялин абуни гогьал командирабаз копоего гIадин хвалчабаз ва тункIил хIарабаз рорлъ ролъун хвезарула.\nГиничукь росулъа Исабгьиев Исбагьица «Эркенлъи» радиоялъе бицунеб буго гьеб талихIкъосараб къоялъ жиндирго гIагарлъиялъул чагIи чIварал куцалъул хIакъалъулъ.\nИсбагьиев Исбагьи: «Инсуца бицунаан жив вукIанила 5-6 сон барав чи. Рокъор рукIанила живги, эбелги, 74 сон барав, канлъи бихьуларев кIудаэменги вукIанила какикьжоялда. Радакь мех букIанила, цо кьвагьи бахъанила рагьдухъ, хадуб тIатIалаго кIиго нухалъ кьвагьун бачIанила жидер нуцIилъ.\nГьеб кьвагьараб цо гуллаги щун киниялда къвалги бан йикIарай жиндир эбел чIванила тIоцее, чIичIидизе киниялда бущараб лъимерги лъугьанила. Цогидаб гуллаги щун лъукъун вуго какикьжоялда вукIарав кIудаэменги. Гьес абунила, жиндаго гъоркье ккун бугеб гьаб бох бахъизе кумек гьабеян.\nАмма жинда кIвечIила гьеб бахъизе. Гьелдаса хадув кIудаэменги хун вуго. Дир эменги, гьесул гьитIинав вацги, яцги, киниялда бущун букIараб лъимерги бачун мадугьалихъе тIурун руго. КъотIнор бакIа-бакIалда рукIанила чIварал гIадамазул жаназаби. Херав, гIолохъанав батIа гьавичIого чIвалел рукIанила гьел большевиказ.\nЛъабго къоялъ букIун буго гьез гьеб чIвай-хъвей гьабулеб росулъ. Н. Самурскияс бетIерлъи гьабулеб хъаладухъ рукIарал аскарияз сверун ккун букIун буго росу. ТIубараб росуго Совет хIукуматалда дандечIараб бугилан бугьтанги лъун, цересан чIвалел рукIун руго гьев вахIшияв чиясул буюрухъалда рекъон дир росуцоял. 15 соналдаса тIадехун ругел 70 гIанасев бихьинчиги, микьго чIужугIаданги».\nКIиго къоялда жанир 61 бихьинчи ва 10 чIужугIадан чIвала. ЧIваразда гъорлъ руго 13 соналдаса 97 соналъул гIумруялде щвезегIан рукIарал чагIи. Гьезул ункъояв сурав босизеян ГIарани хъаладухъеги рачун чIагого 70 метраялъул борхалъиялдаса ЦIолбокь кIкIалахъе рехула. Жиндир гьезда речIчIун гIадада хвезабизегIан патронал гьечIин абун, солдатал ритIула гьел гъоркье рехизе Нажмудин Самурскияс.\n«ТIубараб анкьица рукIун руго хварал чагIи рукъулел. ЦIорораб хасалил заманги букIун, хоб бухъизе росулъ бихьинчиги хутIичIого, мадугьалихъ росабалъа рачIарал чагIаз хабзалазул къедги бичун, гьениб вацлъиялъулаб хобги гьабун тIад букIараб ратIлъилъго рукъун руго киналго», - ян бицана Исбагьиев Ибагьица хадубги.\nНахъе хутIарал Гиничукь росдал жамагIаталъул чагIи рачун руго аскIобго бугеб БакьагьечIи росулъе ва рес бугевщинав чияс жидерго рокъор хьихьун руго гьел. ТIубараб анлъго моцIица гьезул цо гIаданги гIагараб росулъе къазе риччан гьечIо багIараб армиялъул аскарияз. Жалго абуни щибаб рокъоре раккун гьениб, батараб гIарац меседалде гIунтун кинабго магIишат талавур гьабулел, гIанкIу хIелеколя бахъараб гIи-боцIи хъвехъун, гьелъул гьанги белъа-бежун, жидеего бокьадухъе пасалъи гьабулел рукIун руго росулъ\nХадусеб кIиго соналда жаниб гинчадерил 60 чIужугIадан ва лъимер хола ракьуца ва батIи-батIиял унтабаз.\nГьединаб вахIшилъи жидер росулъ гьабурав гIаштIичи, Нажмудин Самурскиясе монумент лъезе гьабураб хIукмуялда кининха жал разилъилелилан гьикъулеб буго Исбагьиев Исбагьица.\nИсбагьиев Исбагьи: «ГIисинлъималги бесдал гьарун, гьебгощинаб пасалъи нижер росулъ гьабурав чиясул гьанже бахIарчи гьавизехъин рагIулаха. Гьарун ратизеги бегьила гьес лъикIал ишал хадур, амма нижер росулъ гьес жужахI рештIинабун букIана чанго къоялъ. Щибниги диван гьабичIого, цIех-рехцин тIобитIичIого цересан чIван рана гьес гIадамал. Дунги дир гIагарлъиги бесдал гьабурав гьев чиясе монумент лъеялъул рахъ кин дица кколеб? Киданиги разилъуларо дун гьелда!»\n«ГIемер миллатазул Дагъистаналъул цогояб халкъ» абураб лозунг нилъер батани, кинаб цолъи букIинеб цо миллаталъулазе бидулав тушман цогидаб миллаталъул миллияв бахIарчи ватани?», - ян гьикъулеб буго Гиничукь росдал жамагIаталъ ГIабдулатIиповасухъе хъвараб хитIабалда.\nНажмудин Самурскиясе памятник лъеялъул суал 10 соналъ цебеги борхун букIана Дагъистаналда, амма халкъалъ гьеб нахъчIван букIун буго.\nГиничукь росдал жамагIаталъеги Нажмудин Самурский тушман ккола


МахIачхъалаялда тIоритIана байрамалъе сайгъат гьарурал тадбирал | ВатIаналдаса цIиял харбал | Киназего гIаммаб Россия\nМахIачхъалаялда тIоритIана байрамалъе сайгъат гьарурал тадбирал\nМахIачхъалаялда тIоритIана байрамалъе сайгъат гьарурал тадбирал. Гьелъие байбихьи байбихьи лъуна хъизамазул парадалъ ва гьеб байбихьана шагьаралъул аслияб майданалдаса ГIурус театралде цере щвезегIан. Лъималазда ва гьезул улбузда байрам баркана «Халкъияб фронт» гIуцIиялъул председатель Жамбулат МухIамадовас. Цинги байбихьана МахIачхъала шагьаралъул музыкалиял ва искусствабазул школазул цIалдохъабазул концерт.\nКонцерталъухъ халгьабун йигей дида ракIалдещвана цо гьадинаб хIужаги. Гъоркьиса миллияб библиотекаялда тIобитIулеб «Тарки-Тау» тIахьазул выставкаялде рачIун рукIана Россиялъул батIи-батIиял шагьараздаса хъвадарухъаби ва шагIирзаби. ТIахьазул конкурсалъул хIасил гьабулаго, цо шагIирас абуна (цIар ракIалда гьечIо) жинда кколеб бугин гьаб выставка, Дагъистаналда гуреб, централияб Россиялда тIобитIулеб бугеб гIадин. Гьес абуна миллаталги мацIалги гIемераб Дагъистаналда тIобитIулеб выставкаялда цIакъ дагь гурони гьечIин Дагъистаналъул миллиял мацIазда хъварал тIахьалин.\nГьединабго пикру гьабуна дицаги, концерталъул гIахьалчагIазухъ ялагьидал. Кинабго лъикI букIана. КучIдул ахIана, кьурдана. Миллиял кьурдабиги рукIана. Амма кьурдабаз мацI малъуларо. РагIичIо миллиял мацIазда ахIулел кучIдул. Миллиял мацIазда сверухъ ахIвал-хIал хIалуцарал гьал къоязда гьелъ пашманаб асар гьабуна. ГIурус мацIалда кучIдул ахIаразухъа бажаризе букIана миллиял мацIаздаги ахIун. Щай гьелде кIвар кьолареб? Щай лъималазда бицунареб, бихьизабулареб гIурус мацIалдаго цадахъ жидерго миллиял мацIазул берцинлъиги?\nТахшагьаралъул цIалдохъабазул церерахъиналдаса хадуб байбихьана лъималазул художествияб творчествоялъул республикаялъулаб фестиваль. Гьенир гIахьаллъана ЛъаратIа, Хунзахъ, Хасавюрт, Хъумторхъала, Кули, Нугъай ва цогидал районаздаса гIисинал гьунарчагIи. Дол пашманал пикраби хисана рохелалъ. Сценаялдаса рагIулеб букIана Дагъистаналъул миллиял мацIазул чвахи.\nЛъималазда байрам баркана ДРялъул хIукуматалъул председателасул тIоцевесев заместитель Анатолий Карибовас ва шагьаралъул бетIерасул ишал тIуралев Абусупян ХIасановас.\nЛъималазеги улбузеги хIухьбахъи гIуцIун букIана МагIарул театралда цебе, Родопалъул бульваралдаги. Спортивиял къецазги, музыкалиял церерахъиназги, цогидаб ихтилат-кепалъги — гьеб киналъго байрамалъул гIахьалчагIазе сайгъат гьарулел рукIана лъимерлъиялъул талихIал лахIзатал.\nРохалие гIорхъи букIунаро\n1 июнь байрам хIисабалда кIодо гьабизе байбихьана 1950 соналдаса нахъе\nТIолабго дунялалдаго гIадин, гьеб къо Дагъистаналдаги кIодо гьабула щибаб соналда ва тIоритIула батIи-батIиял тадбирал. Масала, исана «Надежда» абураб реабилитациялъулаб централъул коллективалъ гьеб къоялъ гьенир сахгьарулел ругел лъималазе гIуцIун букIана унго-унгояб байрам.\nЦентралъул лъималазда байрам баркизе гьезухъе гьоболлъухъе рачIун рукIана ДРялъул захIматалъул ва социалияб рахъалъ цIуниялъул министрасул тIоцевесев заместитель И. Зайналов ва ДРялъул тIабигIат цIуниялъулгун экологиялъул министрасул заместитель Мария ГIалиханова. Гьелъ централъе сайгъат гьабуна телевизорги ноутбукги.\nЛъикIаб концертгун лъимал рохизаризе ва гьезда байрам баркизе рачIун рукIана ЦIияб Лак районалъул Гамиях ва ЦIияб Кули росабазул школазул кьурдухъаби, эстрадаялъул артистал Зумруд Мусаева ва Ислам Рамазанов. Байрамалъул хIурматалда киналго лъималазе кьуна сайгъаталги.\nРеабилитациялъулаб централъул директор МухIамад Ибрагьимовас абуна жидер коллективалъул ва унтарал лъималазул улбузул рахъалдасан, газета гьоркьобккун, бокьилаанила баркала кьезе лъималазе сайгъаталгун рачIарал ЦIияб Лак районалъул МФЦялъул директор Д. СултIановасе, МахIачхъала шагьаралъул Кировский районалъул МФЦялъул директор А. Къурбановасе ва тахшагьаралда бугеб лъималазул къайи бичулеб тукадул директор С. ГIалиевасе, Каспийск шагьаралъул «Атмосфера» тукадул директор К. Жахаевасе.\nГьаб хирияб моцIалъ гьабураб гьезул садакъа Аллагьас азариде бахинабеги.


Гьал къоязда Россиялъул Федерациялъул Мажлисалъул вице-спикер Александр Торшиница лъазабуна хIукуматалъ гIагараб заманалда спайсилан абулел рухIулел жал гьукъизе ругилан. Жеги официалияб къагIидаялъ тIубан наркотикал ругин чIезабичIел, гьел спайсаз гIемерав чиясе чорхое зарал гьабулеб бугилан ахIи балеб буго сиясатчагIаз. Дагьаб цебегIан спайсал рухIун Россиялъул батIи-батIиял регионазда 20 цIикIкIун гIолохъанчи азарханаялде ккун рукIана.\nТIолгороссиялъул тохтурзабазул цолъиялъ лъазабулеб буго Россиялда щибаб къойил спайсал рухIун хадуб азарханабазде 2-I0 щвезегIан чи кколилан. Гьезул гIемерисел школлъимал яги гIисинал гIолохъаби ругилан. Ахираб заманалда цIакъго тIибитIараб гьеб спайс кколеб буго синтетикияб наркотик, амма гьеб жеги къануналъ гьукъун гьечIо. Жеги официалияб къагIидаялъ наркотиклъун лъазабун гьечIо гьеб Россиялда. Гьединлъидал гьеб цIакъ хехго тIибитIулебги бугин гIолилазда гьоркьобилан абулеб буго гьез. Тохтурзабаз лъазабухъе бищунго квешаллъун кколел руго гьел синтетикиял наркотикал. Гьез бищун цебе инсанасул гIадалнахалъе ва нервабазе зарал гьабулин лъазабулеб буго тохтурзабаз. Гьел рухIун хадуб лъай-гIакълуялдаса инарун, чи гIадаллъизавизецин бегьулин абулеб буго гьез. Гьедин дагьал церегIан къоязда Россиялъул батIи-батIиял регионазда цадахъго гIадин гьел спайсал рухIулел 20 гIан гIолохъанчи азарханабазде ккун рукIана. Гьезул гIемерисел цIакъ захIматаб хIалалда, реанимацияздагицин рукIана. Гьеб сияхIалде гьоркьоре ккана МахIачхъалаялдаса кIиго гIолохъанчиги, гьезул цояв гьабсагIатги жеги реанимациялдаго вугила, цойгидасул дагьаб мадар лъугьун бугин абурал баянал кьолел руго Дагъистаналъул сахлъикьеялъул министерлъиялъ.\nМахIачхъалаялда кинал рокьаниги наркотикал росизе къварилъи букIунарин, гIарац бугони бокьараб мехалда, бокьараб бакIалде гьел рачIунеб хIалгицин бугин бицана «Эркенлъи» радиоялъе МахIачхъалаялдаса 27 сон барав Мурадица. Гьесги гьесул кIудияв вацасги зама-заманалдасан гьел спайсал рухIулел рукIун руго. Гьелъул хIасилалда 29 сон барав Мурадил вац инсультги ккун 4 моцIалъ азахранабазда сахгьавулев вукIун вуго. Жеги гьев тIубан рукIалиде вачIун гьечIин, гьесул сахлъиялъе цIакъго кIудияб зарал ккун букIанин, жеги лъикI кIалъанцин бажаруларин гьесухъилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе Мурадица. Цебе-цебе жидеца спайсазул бакIалда анаша абулеб габанидул тIанхазул гьабураб наркотик бухIулаанила, гьанже гьелдасаги спайсаз кеп кьолеб букIиналъ ва гьеб учузаб букIиналъ гьелде ранин жалилан бицана гьес.\nМурад: «Социалиял бухьеназдасан, ва лъале-хъвалездасан ралагьула МахIачхъалаялда гьел спаайсал ричулел чагIи. Гьел кигIан бокьаниги руго, гIарац бугони гьел росизе щибго къварилъиги букIунаро. Масала дуе къваригIун бугони жакъа гьеб босизе, дуца цин интернеталдаса бухьен гьабула гьел ричулел чагIигун, гьез гIуцIун рукIуна хасал веб-мани, яги киви гIадинал интернет-кошелекал. Гьенибе реххула дуца гьез абураб гIанасеб гIарацги. Гьелдаса хадуб масала, кьищни къул балеб къолониб, яги почалъул къалиялъуб, гIемер чиясда бихьулареб гIадаб пуланаб бакIалда бахчун тола гьел чагIаз спайс. Гьеб мехалда духъе ахIула гьадинаб бакIалда бугеб гьеб босизе нахъе айилан абун. Билълъун араб иш буго гьеб нилъер гьаниб. Щибниги къварилъиги букIунаро гьелъул, бокьарал школлъималазда цIехани гьездагицин лъала лъидасан гьел спайсал росизе бегьулелали. Гьеб кинабго бича-хисиялъул иш интернеталдаса гьабулелъул гьел чагIи щалали чIезабизе захIмалъула, гьел жалго рихьизе чIоларо. Гьединлъидал гIемер рукIуна гIолохъаби махсароде кколел чагIиги. Гьез гIарацги босун гьел спайсал кьечIогоги тола чанги».\nГьединго Мурадица «Эркенлъи» радиоялъе бицана къануналъ гьукъичIел спайсал росиялъулищила захIмалъи букIунеб, гьукъарал наркотикал росизецин щибго къварилъи букIунарила МахIачхъалаялда. Ахирал саназда Дагъистаналъул тахшагьаралда гIемерлъун ругел хасал хъалиян бухIулел бакIаздагицин гьенир хIалтIулел чагIигун къотIи-къайги гьабун бухIизе бегьулила гьеб анашайилан.\nМурад: «Бокьараб хъалиян бухIулеб бакIалда гьеб гьабулев чиясе габаниги кьун, яги тIаде дагьаб гIарац кьун бухIизе бегьула гьеб анаша. Гьединго спайсалги рухIизе бегьула гьенирго. Цо-цо бакIазда рихьдаего хъван букIуна гьаниб анаша бухIуларилан, амма гьеб кинабго букIунебго чIанда буго. Дун МахIачхъалаялъул бищун кутакал ва хириял хъалиян бухIулел бакIаздеги, бищунго учузаздеги щвана, амма кибниги гьеб анаша бухIичIого хутIичIо. Чанги МахIачхъалаялъул хириялин рикIкIунел рестораналъул хIалтIухъабаздасангицин босун бажарула анаша. Гьездасан бухьен гьабула гьеб бичулев чиясулгун. Мун рестораналдаса иналдегоцин щола духъе гьеб. Яги рестораналъул хIалтIухъанасдасан дуца гьесухъе кьураб гIара щварабго гьес ахIула духъе гьадинаб бакIалдаса гьеб босизе вачIаян».\nДагьаб цебегIан Россиялъул наркотиказде данде къеркьолеб идараялъул нухмалъулев Виктор Ивановас хIисаб кьеялъул данделъиялда рахIат хвей лъазабуна Россиялда спайсал цIакъго тIиритIиялда бан. Гьесул баяназда рекъон ахираб 7 соналда жаниб 135 нух цIикIкIун спайсал рахъун руго гьесул идарабазул хIалтIухъабаз. Гьединго спайсал хIалтIизарулел гIемерлъулел рукIиналъ ва гьез гьабун азарханабазде гIемерав чи ккеялда бан Россилъул Федерациялъул мажлисалъул вице-спикер Алексей Торшиницаги лъазабуна гIагараб заманалда хIукуматалъ гьел спайсал гьукъизе хIукму къотIизе бугилан.\nЦояб саву, цояб кьаву..


Польшаялъул Аскаралъул полковник Багьавудин Хурш\nБагьавудин кколаан магIарулазул хъвадарухъан «Сулахъалъ нугIлъи гьабулеб» абураб романалъул автор Хуршилов МухIамадил кIудияв вацлъун. ГьабсагIат нижер мурад кколаро щакаллъун рихьарал киналго баяназул цIех-рех гьаби, амма кIвар кIудияб цояб рехсечIого тезе рес гьечIо. Ай – Багьавудин Хуршилов гIумруялдаса ватIалъараб сонги гьев вукъараб бакIги.\nРоссиялда букIараб Февралалъул инкъилабалдаса хадуб Шималияб Кавказалда МугIрузул Республика гIуцIун букIана. Полковник Хуршилов Багьавудин хIалтIулаан гьеб республикаялъул рагъулал суалазул рахъалъ комитеталъул бетIерлъун. Советияб прессаялда ахирисеб нухалъ гьесул цIар рехсон буго Уллубий Буйнахъскиясе диван гьабулеб протоколалда.\nБольшевикал тIалъиялде рачIун хадур Багьавудин Хуршилов Туркиялде гочун ана, довасан – Польшаялде. Гьеб улкаялъул армиялъул Генералияб Штабалъул полковник хIисабалда Багьавудин гIахьаллъана 1920 соналда букIараб Польшаялъулгун Советияб рагъда. АнцI-анцI сонал ана хIатта гIага-божараздагицин гьесул хадусеб къисмат кинан ккарабали лъаларого. Документалиял цо-цо баяналги рехсолаго гьале тIадехун рехсарав Андрей Цобдаевас жиндирго макъалаялда кьолеб буго Багьавудин Хуршиловасул мухIканаб гIумрудул тарих.\nТIадбалагьун гьел цIакъ къанагIатал документалин ккола. Амма берцинго цIалараб мехалда Хуршиловасул гIагаразул ва гьесул тухумалъул чагIазул щаклъи ккун буго цо-цо баяназда. Жиндир заманалда хIакъикъат чIезаби мурадалда ниж телефоналдасан кIалъана Андрей Цобдаевасухъе ва гьикъана духъе гьеб информация кисанин щвараб, цониги архивалъул цIар щайин рехсон гьечIебин абун. Андрей Цобдаевас жаваб кьечIо ва гарачIвариялдаса инкар гьабуна.\nЦобдаевас жиндирго макъалаялда гьадин хъвалеб буго: «...Багьавудин Хуршилов хвана лъабкъоабилел соназда Лондоналда ва вукъун вуго бусурбабазул къагIидаялъ (...) Лъабкъоялда анцIабилел соназул авалалда официалияб сапаргун Англиялде ун букIана Туркиялъул рагъулаб делегация.\nГьез жидерго программаялда тIаде жубана цо пункт: Польшаялъул рагъухъабазул хабзалалъе щвей. Гьел хабзалалъ Туркиялдаса делегация лъалхъана цохIо Багьавудин Хуршиловасул хабада аскIоб. Гьенир тIугьдулги лъун, рагъулаб къагIидаялъ кколеб хIурматги гьабун, делегация бачIарабго гIадин сихIкъотIун нахъеги ана...».\nБерцинго хъван гьечIищха? Амма хIакъикъаталдаса берцинаб жо букIунаро. Англиялда ругел нижерго коллегабазул кумекалдалъун нижеда кIвана гьеб хIакъикъаталъул цояб рахъ чIезабизе: Лондоналда Багьавудин Хуршиловасул хоб гьечIо! КIиабилеб рахъ якъинлъана Польшаялъул гIалимчи Аркадиуш Пиотровскиясул кумекалдалъун:\nАркадиуш Пиотровский: «Полковник Хуршиловасул ай – Багьавудин Хуршил къисмат лъазабизе къасд дир цебегоялдасаго букIана. Дица цIех-рех гьабула гуржиязул, азербайжаназул, Крымалъул татаразул ва Польшаялде гочун рачIарал цогидал эмигрантазул гIумруялъулги хIаракатчилъиялъулги. Хасго Хуршиловасдехун дир интерес байбихьана интернеталда батараб цо макъала цIалун хадусала.\nГьеб макъалаялда хъван букIана Хуршиловасул хоб Лондоналда бугин. Гьеб хIужжа дурус гьаби ялъуни нахъчIвай мурадалда дица кагътал ритIана батIи-батIиял хIукуматазул ва хIукуматазул гурел идарабазде, тIоцебесеб иргаялда, Англиялда ругел Польшалъул идарабазде.\nДица гьединго хитIаб гьабуна ветераназул Цолъиялдеги. Гьел кагътазда дица гьарулеб букIана Хуршиловасул хоб батизе кумек гьабеян абун. ГьабсагIат дие бокьилаан дие жаваб кьурал киналго гIадамазе баркала кьезе. Мисриялда бугеб Польшаялъул вакиллъиялъул архивалда ратун руго Хуршиловасул цо-цо документал.\nВакиллъиялъул хIалтIухъан Карол Лиснякица цIех-рех гьабун буго Мисиралда ва Суданалда чIварал ва гьенир рукъарал Польшаялъул аскариязул къисматалъул. ЧIезарун руго гьезул киназулго цIарал, рахъун руго хабзалазул суратал. Гьеле гьев дипломатас дурус гьабуна дие Багьавудин Хуршилов дова вукъун вукIин. Цогидал хабзалазде данде ккун, Багьавудинил хобги заниги Маккаялде буссун буго. Зонода хъван буго гьадин: «Польшаялъул Армиялъул резервалъул офицер Багьавудин Эмир ХIасан Хурш. 52 сон. ЧIван вуго 1946 соналъул 26 сентябралда».\nБагьавудин Хуршил гьунаразул ва Польшаялъе гьес гьабураб хъулухъалъул гьадин бицунеб буго тарихчияс:\nАркадиуш Пиотровский: «Кавказалъул цогидал эмигрантазго гIадин Багьавудин Хуршицаги кIудияб бутIа лъуна Польшаялъул халкъалъул эркенлъи цIуниялъул ишалъулъ. Багьавудиницаги Кавказалъул цогидал эмигрантазги аскарияб хъулухъ гьабулаго жидерго гIумру бичана гьеб эркенлъиялъе гIоло. Цояз – Польша хвасар гьабиялъул рагъда, цогидаз – советиял лагеразда. ГIаммаб куцалда нусгогIан чи вукIана гьезул.\nБайбихьуда Россиялдаса Польшаялде вачIун, полковник Хуршилов ккун ва рагъулаб мархьиялда (лагералда) тIамун вукIана. Доба гьес бана цо чанго моцI. Хадуб Польшаялда гIуцIун букIана МустIапа АхIматовичасул цIаралда букIараб татаразул полк. Амма татарал гурелги батIи-батIиял миллатазул бусурбабиги рукIун руго гьенир. КIудияб полк букIинчIо гьеб. Гьелъие бетIерлъи гьабулаан анлъгоцин офицерас. Хуршиловас жиндаго цадахъ кIинусго чи ваччун вачIана доб рагъулаб мархьиялдаса Стрелков абулеб бакIалде.\nГьеб полк гIуцIун букIана 1920 соналда. Доб соналъул кIиабилеб ноябралдаса байбихьун гьеб рагъулаб къокъаялда абулаан Багьавудин Хуршиловасул дивизияйилан. Польшаялъул архивазда жеги гIемерал документалги ратила гьеб дивизиялъулги живго Багьауддин Хуршиловасулги хIакъалъулъ. 1932 соналда Багьавудин ТIадегIанаб лъай кьеялъул Рагъулаб идараялде витIун вукIана.\nГьелдаса нахъе Польшаялда байбихьулеб буго гьесул цIияб официалияб рагъулаб биография. Хадуб Хуршиловас кIудияб хIаракатчилъи гьабуна Европаялда гIуцIун букIараб «Прометей» абулеб Шималияб Кавказалъул эмигрантазул къокъаялда. Дида ратун руго цо-цо документал. Гьел документазда гIемер рехсолеб буго Хуршиловасул цIар.\n1934 соналдаса байбихьун Багьавудин Хуршиловас бетIерлъи гьабулаан гьеб къокъаялъе. Руго гIемерал документал Багьавудин Хуршиловас Польша хвасар\nгьабиялъе кIудияб хIаракат бахъулеб букIиналъул бицунел. Гьев вукIун вуго Польша хвасар гьабулезул церехъабазул цоявлъун. Нухмалъи гьабулаан 1937\nсоналда гIуцIун букIараб Мазовецкаяйилан абураб чол бодул бетIерлъун. 1939 соналда Дунялалъул КIиабилеб рагъ байбихьун хадуб гьеб кавалериялъул къокъа къеркьолеб букIана нацистазде данде.\nБагьавудин Хуршица кIудияб бахIарчилъи бихьизабуна доб рагъда. Хасго Суходоля абулеб бакIалда букIараб кьалда. Амма хIаталдаса ун кIудияб къуват\nбугел немцаздаса бергьине кIвечIо Польшаялъул аскариязда. Доб кьалда Хуршилов лъукъун вукIана.\nГьелдаса нахъе цодагьаб заманаялъ гьесул лъалкI тIагIуна. Польшаялъул хъвадарухъан Эва Грунер-Чарнохица* жиндирго тIехьалда рехсолел руго советиял аскарияз асир гьарурал нугIзазул гIемерал далилал. Гьел ратана Харьков шагьаралъул КГБялъул архивалда. Абизе ккараб буго гьел киналго нугIзал полякал рукIинчIин. Гьел рукIун руго аслияб къагIидаялда Кавказалъул чагIи. Гьелдалъун бихьулеб буго кигIан мухIканал баянал чекистаз ракIкIарулел рукIарал Багьавудин Хуршиловасул хIакъалъулъали.\nРатун руго живго Хуршилов Багьавудинил баяналги. Гьевги ккун вукIана чекистаз ва тIамун вукIана Старобельскалда** букIараб лагералде. Гьей Эва Грунер-Чарнохица жиндир тIехьалда абулеб буго НКВДялъул-КГБялъул архивазда жинда батанин Багьавудин Хуршил гIумрудул мухIканаб тарихги. Чекистаз гьесда хадуб гIезегIан соназ халкколеб букIана. Хадуб гьесул лъалкI нахъеги тIагIана.\nРакIалдаго гьечIого дида батана гьесул цIар доб мехалъ нацистазул Генералияб Губернаторлъиялъул, ай 1942 соналда Варшаваялда рукIарал телефоназул тIехьалда I66-абилеб гьумералда. Гьениб кьолеб буго гьесул телефоналъул номерги, адресги – Дебинская къватIалъул ичIабилеб номералъул рукъ.\nДун цIакъ гIажаиблъана – кин гьесда кIвараб советияб лагералдаса хвасарлъизе ва немцазда гъорлъ паракъатго гIумру гьабизе? Нилъеда гьеб лъаларо. Нилъеда гьединго лъаларо оккупациялда Варшаваялда щиб гьес гьабулеб букIарабали. ТалихIалъ дида ратун руго цойги документал. Гьез бихьизабулеб буго нацистаз Польшаялда рукIарал батIи-батIиял халкъазул вакилзабаздаса миллиял комитетал гIуцIулел рукIараблъи. Амма Багьавудин Хуршиловасул цIар доба гьечIо. Гьединлъидал абизе бегьула нацистазулгун гьесул кинабгIаги бухьен букIинчIилан».\nГьадинаб баян кьуна Польшаялъул гIалимчи Аркадиуш Пиотровскияс.\nКин ва кидаха Багьавудин Хуршилов вачIарав Мисриялде? Гьаб суалалъе жаваб батула Парижалда дол соназда къватIибе биччалеб букIараб «Часовой»\nабулеб журналалда. Б. Хуршиловасул рагъулав гьудул ва ракьцояв – дагъистанияв Романов Асланбекица абулеб буго Мисриялде Хуршилов Багьавудин вачIун вукIанин Польшаялъул генерал Владислав Андерсил армиягун цадахъ Дунялалъул кIиабилеб рагъ лъугьун хадув.\n* Ewa Gruner-Żarnoch, Харьковалда чIварав Польшаялъул офицер Юлиан Груннерил яс.\n** Старобельский абулеб лагерь гIуцIун букIана 1939 соналъул 19 сентябралда НКВДялъул наркомасул амруялдалъун. Гьенив вукIана 4000-гIан офицер. 1959 соналда КГБялъул бетIер А.Н.Шелепиница загьир гьабураб баяналда рекъон,\n1940 соналда гьеб лагералда чекистаз чIвана 3280 офицер.


Дагъистанияз гIахьаллъи гьабуна «Продэкспо-2017» выставкаялда | Дагъистаниял | Киназего гIаммаб Россия\n© А. Касимов\nДагъистанияз гIахьаллъи гьабуна «Продэкспо-2017» выставкаялда\nДагъистанияз гIахьаллъи гьабуна «Продэкспо-20I7» выставкаялда, гьез жидерго квванил нигIматал цере лъуна "хIалал" отделалда.\n6 февралалъ Москваялда бугеб «Экспоцентралда» рагьана 24-еб халкъазда гьоркьосеб кванил нигIматазул «Продэкспо-20I7» выставка.\n«Продэкспо» — ккола бищун кIудияб халкъазда гьоркьосеб кванил нигIматазул выставка гьабулеб бакI. Гьениб жидерго продукция бачIун букIана цохIо Россииялдаса гуреб ва Европаялдасаго производителаз. Исанасеб соналъ гьеб тадбиралда гIахьаллъи гьабуна 2 азаргоялдаса цIикIкIун экспонентаз 60 дунялалъул пачалихъабаздаса. Гьенире рачIун рукIана Турциялдаса, Молдовалдаса, Испаниялдаса, Япониялдаса ва цоги пачалихъабаздаса производителал.\nГьеб тайпаялъул выставкаби гьарула Россиялда киналго производителел цоцада рихьизаризелъун ва гьезие пайда букIинелъун. Гьезул рес букIуна выставкаялъул къояз доре — гьанире инчIого гьенирго къотIи — къаял гьаризе ва жидеего бажарарабгIан пайда босизе. Бича — хиси гьабулезе гьеб къагIидаялъ кьола кIудияб пайда, заман хвечIого гара — чIвари гьабизеги, къварагIарабщинаб балагьизеги.\nГьеб выставкаялда цо хасаб бак1 ч1езабун бук1ана х1алал продуктал гьарулезеги. Исана, цере соназгог1адин Москваялде рач1ун рук1ана Дагъистаналъул производителялги-Кизляр-Урицкий гьаналкомбинат, Рисалат ваг ь.ц.\nВысавкаялде ине бокьаразул рес буго гьенире ине 6 са 10 февралалде щвезег1ан.


Выставка-ярмарка » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Горянка - МагIарулай » Выставка-ярмарка\nДобавил(а): istina от 30-09-2016, 10:26\n"Нилъеда гьоркьор гIемерал тIахьал цIаланин чIухIун бицунел гIемер дандчIвазе бегьула, амма кигIан гIемер тIахьал цIаланиги гьездаса кинабгIаги пайда щвечIого хутIаралги дагьал ратуларо. КIиго-лъабго тIехьалъ хисизе бегьула щвалде щун жаниб щибго пайда босизе жо батулареб чанги анцI-анцI тIехь. ЦIализе лъикIаб тIехь тIаса бищизе ккани, кIудиязда цIехон халгьабизе ккела. ТIахьазул культура цебетIезабулел гьадинал гIадамал рукIиналдаса ва гьез нилъер жамагIат цебетIезабулеб букIиналдаса рохизе ккола нилъ", - ан абуна ДРялъул бетIерасул гIакълучи Денга Халидовас "Тарки-Тау 2016" тIахьазул выставка-ярмарка рагьулелъул. Выставкаялъул тIоцебесеб къоялъ Расул ХIамзатовасул цIаралда бугеб миллияб библиотекаялда тIобитIана "Дагъистаналде кулинарияб сапар" абураб Николай Баратовасул тIехьалъул презентация. "Дагъистан" басмаханаялда бахъараб Камил Чутуевасул суратазул альбомазул презентация гьабуна ва суратазул выставка рагьун букIана "Тарки-Тау" лъугIизегIан. Гьенир рукIана ярмаркаялде рачIарал цогидал республикабаздаса ва шагьараздаса авторазул суратазул выставкабиги. Выставка-ярмаркаялда тIоритIана Ингушетия Республикаялъул библиотекаялъул презентация, Дагъистаналъул хъвадарухъабигун цадахъ гьез рикIкIана кучIдул. Абизе бегьула "Тарки-Тауялъ" батIи-батIиял республикабазул ва Россиялъул чIахIиял шагьаразул хъвадарухъабазулгун лъикIаб гьудуллъи ккунин ярмаркаялда гIахьаллъарал дагъистанияз. "Тарки-Тау" щуабилеб нухалдаги республикаялъул искусствоялъул ва лъай кьеялъул хIаракатчагIазул кумекалдалъун цебе бачунев журналист ва художник Марат ХIажиевас ярмарка лъугIизегIан, гьенире рачIаралгун цадахъ батIи-батIиял тадбиразда гIахьаллъи гьабуна. Гьес бицана исана тIахьазул ярмарка тIобитIанин терроризмалде данде абураб ахIиялда гъоркь. Выставкаялдаги хасаб бакI кколеб букIана "Терроризмалде данде къеркьей" абурал игIланаз, Россиялъулго хъвадарухъабазул ва журналистазул терроризмалде данде къеркьеялъул темаялда хъварал асаразул тIахьазул гIуцIун букIана выставка. "Кавказский экспресс" абураб терроризмалде данде къеркьеялъулаб тIехь къватIибе биччай кIодо гьабун "Тарки-Тау" выставкаялъул гIахьалчагIаз миллияб библиотекаялъул залалда данделъи тIобитIана. Ярмарка нухда бачунев Марат ХIажиевас гьеб тIехьалъул хIакъалъулъги бицана. Гьенир данде ракIарун руго батIи-батIиял автораз терроризмалъул ва гьелъ гIадамазе гьабулеб бугеб балагьалъул хIакъалъулъ хъварал макъалаби. "Кавказский экспресс" тIехьалда лъурал жидерго харбазул хIакъалъулъ бицана Дагъистаналдаса ва цогидал регионаздаса рачIарал гьалбадерица. ДГУялъул мугIалим Жамила Ибрагьимовалъ бицана жинцаго хъвараб асаралъул хIакъалъулъ. Терроризмалъул вахIшилъиялдаса цIунизе кколин гIолилалин абуна гьелъ. ГIолилал терроризмалде данде\nГьебго къоялда ДГУялъул студентал-волонтераз библиотекаялъул жанахIалда флеш-моб тIобитIана. Дагьал церегIан къоязда Россиялъул бахIарчиясул цIар кьурав МухIамад НурбахIандовасул хIакъалъулъ жидецаго хъварал кучIдулги цIалана гьез. Цоязул гъваридаб магIнагун хъварал, цогидазул жеги тIад хIалтIизе кколел кучIдузухъ гIенеккулаго бичIчIулеб букIана жакъасел гIолилал гьединал лъугьа-бахъиназ цолъизарун рукIин, гьезул рекIелъ ВатIаналде рокьиги цIикIкIинабулеб букIинги бихьулеб букIана. "ХIалтIе, вацал…" абун Россиялъул БахIарчи МухIамад НурбахIандовасул ахирисел рагIаби тIад хъварал хъахIал гурдалги ретIун, гьез киназдаго бихьизе цереги рахъун, щивасул мугъзада чIвараб хIарп дандбан "Ниж терроризмалде данде руго" абун хъвана. Выставка-ярмаркаялда волонтеразулгун цадахъ хIалтIи бачарай Елена Гончаровалъ бицана ярмаркаялъул къоязда гьарурал цIех-рехаздаса баянлъанин жакъасел гIолилаз тIахьал цIалулел рукIин ва гIемерисезда гьезда гьоркьоса лъикIал рищизе лъалеб бугин. Гьелъ цIалана ярмаркаялде рачIараз батIи-батIиял тIахьазул хIакъалъулъ тарал лъикIал рагIаби, авторазе гьарурал гьара-рахьиял. ГIуцIарухъабаз бицаралда рекъон, цIалдолезе рекIее гIун руго "Имам ГъазимухIамад", "Дагъистаналде кулинарияб сапар" тIахьал. "Тарки-Тау" выставка-ярмарка къалаго Марат ХIажиевас бицана тIахьазул байрам щибаб лъагIалида тIобитIизе бугин, гьабулеб хIалтIи гьоркьоб къотIизе биччазе гьечIин. "Хьул буго республикаялъул бетIерас гьаб тIахьазул выставка-ярмаркаялде кIвар кьелин ва хадусеб соналъгIаги цIалдезе бокьулезул байрамалде вачIинин абураб. Пачалихъалъулаб статус щвани гьаб тадбиралде жеги цIикIкIун гIадамалги рачIинаан, цIикIкIун кIварги букIина", - ян абуна Марат ХIажиевас. "Тарки-Тау" ярмаркаялъ тIахьазул цебелъей гьабизе цIакъ лъикIаб хIалтIи гьабулеб буго. ГIелмияб институталъ рахъарал тIахьал цере лъола. Аслияб къагIидаялъ нижеца хIалтIи гьабулел Дагъистаналъул миллатазул мацIазул, адабияталъул, маданияталъул ва фольклоралъул тIахьал рукIуна цере лъун. 1924 соналдаса нахъе жакъа къоялде щвезегIан гьел рахъазулъ гIелмиял хIалтIаби гьарулеб институталъул бечедаб адабият буго гьаниб цебе лъезе. Жакъа къоялде щвезегIан рукIинчIел щибаб миллаталъул ва хъвай-хъвагIай гьечIел Дагъистаналъул халкъазул словарал гIуцIун къватIире риччан руго нижеца. ГIемер гIадамал рачIуна выставкаялде батIи-батIиял миллатазул мацIазул словарал цIехон. Нилъер адабияталъулъ лъугьарал хиса-басиязул хIакъалъулъ гьелъул тарих хъварал тIахьал руго цере лъун. ГIелмияб къагIидаялъ учительзабазе кумекалъе тIахьалги риччала. Словарь цIехон гIемерисеб мехалда рачIуна учительзаби, гIалимзаби. Словарал ругебгIан заманалда мацIги цIунун хутIула", - ян бицана выставкаялда гIахьаллъарай ДНЦялъул РАНалъул ИЯЛИялъул кверзул хъвай-хъвагIаялъул фондалъул отделалъул начальник Мариза МухIамадовалъ. ШагIирзабазул ва цIалдолезул накъит\nЯрмаркаялъул лъабабго къоялъ библиотекаялъул жанахIалъуб рагIулеб букIана Дагъистаналъул миллиял ва гIурус мацIазда рикIкIунел кучIдул. КучIдул рикIкIине ва гьел гьаризе жидерго бугеб махщел бихьизабуна шагьаралъул школазул лъималаз, студентаз. Цере рахъана шагIирзабиги. РукIана цIалдолезулги шагIирзабазулги дандчIваялги. Масала, ярмаркаялъул тIоцебесеб къоялъ гIисинал цIалдолелгун дандчIвана Дагъистаналъул халкъияй шагIир Аминат ГIабдулманапова. Гьелъ лъималазе бицана жиндирго творчествоялъул, цIалана кучIдул. Лъималазги ракIалдасан цIалана шагIиралъул кучIдул. Ярмаркаялъул кIиабилеб къоялъ рокьулел цIалдолезухъе ячIун йикIана магIарулазул машгьурай шагIир ТубхIат Зургьалова. Лъималазул гъугъалеб хъатчIваялда гъоркь гьурмада хIикматаб гьимигун, гьитIичазде кIудияб рокьигун, жиндирго кучIдулгун гьоболлъухъ щварай шагIиралъ гIисинал цIалдолезе цIалана кучIдул. Лъималазул жаваб кьезе гъира кколедухъ кьолел рукIана гьелъ гьезие суалалги. Берцинго бицине мацI лъаларезгицин хIаракат бахъулеб букIана шагIиргун магIарул мацIалда кIалъазе. ТубхIатица лъималазе рагьана рахьдаал мацIалъул балъголъаби. Гьелъ абуна хьандеялъулгицин берцинлъийила рахьдал мацIалдайилан. ШагIиралъ лъималазе сайгъат гьабуна жиндирго хIикматаб тIехь "Дир гьайбатаб Алипба". Исана "Тарки-Тау" тIобитIана цогидал тадбиралго гIадин хIалуцун гIадамазул хъуялъул яги кечI-бакъаналъул гьаркьихъе гуреб, библиотекаялда рукIине кколеб къагIидаялда, гIодобе биччан, амма цIикIкIараб пайдагун ва лъикIаб хIасилгун. Ахиралда "Тарки-Тауялъул" бищунго лъикIал тIахьазул конкурсалъул хIасилазул бицана ва бергьаразе шапакъатал кьуна. Конкурсалда букIана анлъго номинация. Жюриялда ругел 10 чияс 60 тIехьалда гьоркьоса номинациялда рекъон анлъгояб бищана. Конкурсалда "Тарки-Тауялъул" бищунго лъикIаб тIехь абураб гран-при щвана "Кавказалъул экспресс" тIехьалъе. Лъималазе хъвараб бищунго лъикIаб тIехь, бищунго лъикIаб поэзиялъулгун прозаялъул тIехь, Дагъистаналъул мацIалда бищунго лъикIаб тIехь, бищунго лъикIаб гIелмияб тIехь, "Тарки-Тауялъул" бищунго лъикIав художник-иллюстратор абурал номинациязда бергьарал тIахьазул авторазегун басмаханабазе сайгъаталгун шапакъатал кьуна. ЛъугIана тIахьазул байрам. Жеги гIемерлъана тIахьал цIалулелги. Гьезда гьоркьор гIемер рукIана гIолилалги лъималги. Рохизе ккараб хIужа буго миллиял мацIазда хъварал тIахьал цIалулелги соналдаса соналде гIемерлъулел рукIин. Гьелде кIвар кьолеб буго Дагъистаналъул тIахьазул издательствоялъги. Ярмаркаялда рукIана Дагъистаналъул миллиял мацIазда гьелъ къватIире риччарал фольклоралъул тIахьалги. ПатIимат СултIанмухIамадова,\nУлкаялъул халкъазул цолъиРеспубликаялъул конкурсалъул хIасилал гьаруна араб анкьалдаМагIарул гъасда магIарул мацI рекъолаМухIканаб хIакъикъаталъул кьучIалдаБасрияб цIунана, цIияб лъазабуна


ЧIахIил чурпаялде хъат ханждалги бан - Статьи - Сетевой центр «Хебда-онлайн»\nЧIахIил чурпаялде хъат ханждалги бан\n29.03.2020 18:09 Воскресенье\nГIорцIарал, цулъараб, пахруяб, жидерго умумузулцин цебесеб гIумру лъазе тIалаб гьабулареб наслу бихьидал, пашманлъула ракI.\n«Дий доб мультикалда бугеб расанкIо босе! Гьал ясикIаби чIалгIана, цогидаб босе «Беби бон». Гьеб тайпаялъул гьоркьохъеб цо ясикIоялъухъ кьолеб гIарац чадил багьаялде бикьани, 70 буханка ккола.. Лъимаде цIикIкIараб рокьи- бокьанщинаб боси, эбел-инсуе цIаргун рецц. РатIлил, расанкIабазул цIун руго хъурщал, шкафал..\nХIалтIул къоялъул ахиралда ясли-ахалдаса рачине рачIиндал, данде рекерула: «дада, баба, щиб дие жакъа босараб? Рилълъа тукаде..» — эркенаб гIумру, телефоналъулгун магьари лъураб гIел.\n«Щуйилаб босани курорталде вачина, кIийилаб хисани велосипед босила..» -дармиде буссараб тарбия, ричун росулел къиматал, дипломал, хъулухъ..\nНагагьаб лъимер буго тIехьалде, тIабигIаталде рокьи бугеб. «-Баба, маргьу цIалеха дие? -Дуе тIахьал цIализе заман гьечIо, мультикалъухъ балагье..» «-Дада, рилълъаха тIабигIаталде, лъарал рагIалде.. -Щиб гьениб бугеб? Дица нуж детский городокалде рачина качелабазда рекIине..». Гьедин лъукъула лъавукъал эбел-инсуца, лъимадулъ тIирщун бачIунебги лъикIаб тIор. Гьезул заман гьечIо умумузда бихьараб къварилъи рекIелъе биччазе, харабазул ракIалдещвеязухъ гIенеккизе.\nРагъул заманалъул лъимал, кинаб букIараб гьезул гIумру? ГIемераз бицунищ гьелъул гьанжесел наслабазе? Ракъиялъ гьорон хварал лъималазул хабар харабаца бицунелъул бидуе бецIцIула ракI. Гьезул кьерилал рукIана дол..\nКIудияб ВатIанияб рагъул сонал. ЧIахIил чурпаялде хъат ханждалги бан, рухI хвасар гьабулеб захIматаб заман. ГIанкIудал хоноялда, нахул килоялдагицин лъураб магъало. ХIикматаб бахIарчилъиялъул ва къохIехьеялъул заман букIана гьеб. Кьалде арал гIолохъаби гурелги, захIматалъул армиялъул мухъде лъелго хандакъал рухъизе ритIарал чанги магIарул руччаби-ясал нахъ руссинчIо. Къадекванил бакIалда, маххул банкаялда жаниб гIаздал лъимги гьалун, цIамулъ лъураб цо-цо ччугIа кьолеб букIун буго гьезие кваназе. Гьениса чIаго руссаразул гIемераз гIумруялъ ччугIа кваначIо.\nХIалтIул бакIлъиялда рекъон, рикъзи щвечIого загIиплъун унтарал гьел, гьакида лъун тIадруссун росулъе ритIулел рукIун руго. Цо-цоял нух-нухаздаго къадар щун чияр росабалъ рукъиялъулги хIужжаби руго. Хвел гIемерлъун букIана росабалъ. Хоб бухъун жаназа букъиги харабаздагун улбузда цадахъ тIубалаан жеги балугълъичIел ясазгун васаз.\n«..Такъия къотIулеб къвакIчармил хвалчен\nКъотIарабищ бетIер гирманиясул..\nКьалул майданалда дуде хIал ккани\nХIалае ячIине дун хIадур йиго..\nВай, чIегIераб сардилъ щолеб шагьри моцI,\nЧIалгIун йигин абе дун Гъобзаласда..\nДунги йигин абе дир гьудуласда\nКIазил рагIалалда магIил хIорги чIун..»\nРагъ байбихьараб заманаялъ кIиго лъагIелцин букIинчIо гьал кочIол мухъазулъ рехсолев МачIадаса Гъобзаласул яс ПатIиматил. Инсул сипат ясалъул рекIелъ хутIичIо, гьев рагъда къанщана. ПатIиматил ракIалдещвеяз рагьулеб буго лъимерлъуда рекIелъ тарал лъалкIал\nХурибе хьазецин хьон букIинчIо\nДир гIелалъул лъимал, хеккого кIудиял гIурал, захIмат хIехьолел рукIана. Бергьенлъиялъул хабар щун рохел рещтIаниги гIемерисевго чи вукIана кIудияб ресукълъиялда. «Восстановление народного хозяйства»,-ян абураб ахIигун, щибго нахърател халкъалъул гьечIониги бакIарулаан магъало. Хурибе хьазе хьон, гьеб бекьизе оцал рукIинчIо. КъватIисан бачIунебги щибго нигIмат, къайи гьечIолъиялъ, мискинлъи тIепун букIана халкъалда тIад. Ролъул хинкI, чед кваназе щвани, гьеб букIана цIакъ кIудияб рохел. Нижер эбелалъ щиб-щибниги букъун, бича-хисун ракъи бихьизе течIо лъималазда.\nЦIоросаролъил хIокI, куракул пурчIун бекун, хъирщун хутIараб хъалгицин хенолаан гьабихъ. Гьелда ханждал хъатги жубан, буцун къанида бежулеб чадида цо-цо нухалъ цIа рекIунаан, тIадагьлъиялъ. Черх бацизе бугебги ретIел рукъалаби гIемерлъиялъ, кинаб кьералъул ххамил, сундул гьабурабали лъалареб букIана. Хисизе цоги гьечIолъиялъ, къаси чурун радалалде бакъвазабизе кколаан гьебги.\nКъохьол тIажал, сугъуралъул гурдал ретIиялде ккаралги рукIана гIадамал.\nБетIербахъиялъ рачIун нижер росулъ чIчIараб цо хъизаналъ бессулаан сугъур. Тамахаб, хIеренаб хъирщун квасул тIеренаб кунги гьабун, гьелъул бессараб сугъуралъул гурде, тIажу букъулаан цIакъго ресукъал гIадамаз. Дагьаб хъачIаб квасул къандалъаби, ургаби рессулаан.\nКъаси нартил чирахъалъул канлъухъе хьвацIаги гъоркь ккурал буртинадул хьитал гьарулаан руччабаз. Нижер эбелалъулги букIана гьелъие махщел. Гьединалгицин хьитал щвечIого, жибго къехь хIатIида жемулелги рукIана гIемерал.\nТIагIамалъе цIам,чирахъалъе нарт босизе лъелго Шурагьаре, ГIанжиялде унаан. Рагъде ун рокъов бихьинчи хутIичIел руччаби-лъималазе букIана кIудияб къварилъи.\nРакъун, свакан ругониги, хIалтIуе квал-квал ккезе толароан. Къаде кваназе, хIухьбахъизе рокъоре рачIинчIого, тIубараб риидалил къоялъ магъилъго рукIунаан руччаби. Ресалда рекъон рокъоса цадахъ босараб къадеквен киназго данде балаан. Бищунго цIакъаб нигIмат гIадин тIагIамалда, тIаде лъимги ххун кваналаан гIатIал, ролъул хинкI-чед нисугун цадахъ.\nРикъзи къанагIалъаниги ракIал гIатIидаб заман\nРагъдаса хадуб накабаздаса бахъунеб букIана улкаялъул халкъияб магIишат. Кваникълъигун ратIликълъи бугониги гIадамал рукIана цоцалъ хIалрекъарал,ракIал гIатIидал, аваданал. БакI-бакIалдаса кIи-кIи рекъон цоцазда данде биччалеб кочIол бакъан бакъ тIерхьинегIан къотIулароан магъилъ. Бакъан биччазе лъаларин, кIоларин нахъе къан чIолев чиги вукIунароан.\nРикъзи къанагIатаб заман бугониги ригьин гьабулаан жамагIатго бакIарараб сухIматги гIуцIун. Щибаб хъизаналъ жидер ресалда рекъон, чедгун нису кьунги, берталъе щванщинав чи кваназавичIого толароан. Рокъор лъимал ругел улбуз цадахъ босулаан жидецаго кванан хутIараб чадил кесек. КигIанго цIакъ рокъоб къварилъи бугониги, яхIалъ гьеб къватIиб лъазе толев чиги вукIунароан.\nЦо-чанго соналдаса щиб-щибниги къайи-цIа бачIана тукабазде бичизе, баккана ххам-чит, палатIной (штапель), росизе щолаан резеналъул калощал, хIебтил хьитал. ПалатIноялъул гурде щварав чи чIухIарав чи вукIана. Резнил калощал, цIвакарал жалги рукIун, берталъги-жоги ретIунаан, чIухIарал хьиталлъун рикIкIунаан гьел. Гьеб букIана магIишат-яшавалъе бигьалъи бачIараб, жидецаго гIезарурал нигIматазул гьуинлъи чIвараб заман..»


Беццаб бадисаги магIу баккила » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nГьогьомизе гъоркь чIараб гъветIалъул рагIад буго…\n… «Миллат» казияталъул иргадулай редактор, магIарул халкъалъул саламатай яс Баху МухIидиновалъ ругьел бачIана иргадулаб номералъе макъала хъваларищилан… ЧIахIи-чIахIиял темаби рорхизе заманги гьечIо… Гьанир херхунел руго цо-цо гIумруялдаса росарал лъугьа-бахъинал ва хIисабал…\nИнсан чIаго вугебгIан мехалъ гьабуни лъикIаб букIуна гьесул адаб-хъатир, хIурмат… Чангиял ругьунлъун руго, чIаго рукIаго, цоцазул би цIцIузе, цоцазул гьан кваназе… Жиндир бакIалда махщелчи гьечIолъиги буго кутакаб балагь. Гьелъ нахъе ккезабулеб буго улка…\nГьал къоязда диргун лъай-хъвай ккарав чи Аллагьас ахIун ана. КIиго къоялъ гурони ниж цоцазда лъалароан. КIиабилеб къоялда гьес нилъ тана… Аллагьас ахират лъикIаб кьун батаги, мунагьал чураги…\nГьев чиясул сипат-сурат хутIана дир рекIелъ… ТIубан берзул канлъи ун букIана гьесул. Амма бергьун гвангъараб рекIел канлъи бугоан, гьесдасан бачIунеб… Гьес бицунеб букIана диналъул, исламалъул бахIарзазул… Гьесул беццаб бадисан магIу бачIунеб букIана, Дагъистаналда ахирал соназда камурал гIалимзабазулги сахалщинал гIадамазулги бицунаго…\nКамуна Дагъистаналъе ва магIарулазе гIемерал сахал васал, бахIарзал, гIелмудул ралъадал. Гьанжеги бикь-бикьизабун, цоцазулъ базабун, сахаб къо бихьизе толеб гьечIо халкъалда. Машгьурав магIарул шагIирас АхIулгохIалъул хIакъалъулъ хъван букIана: «Огь, дир гьитIинаб халкъ, дур хутIараб щиб, ханжар ккуравщинав гьанив щапидал. –ХутIана, хутIана! – рагIана гьаркьал, – Ханжарги хутIана, халкъги хутIана…»\nСинусоида гIадин тирулин тарихилан абула. Гьанжеги иргадулаб гор, свери хисана гьеб тарихалъ. ЦIидасанги байбихьана миллатал чIваялъул, мацIал лъугIизариялъул квешал пикраби тIиритIизаризе. ХIамзатил Расулил даражаялъул миллиял вакилзабиги гьечIо жакъа Россиялда. Щибдай ккела улкаялъул ва халкъазул къисмат?\nРоссиялъул Конституциялда гурищ хъван бугеб гIемермиллатазулаб Россиялъул халкъ кколин гьаниб тIалъиян. Халкъалги мацIалги рилъун тIагIинаризе къасд гьаби пачалихъ щущазабизе гьелъул чохьокь кьвагьулеб жо лъей кколарищ? Цинги кибе рехилеб Россиялъул Федерация абураб цIар? Федерациялда регионазухъ ва халкъазухъ ихтиярал рукIуна. Добго Америкаялъул щибаб штаталъул цIикIкIун ихтиярал руго, Россиялъул Федерациялъул республикабазулаздаса. Россия Федерация батани, гьитIинал халкъазул мацIалги школазда малъизе ва лъазаризе тIадаб буго.\nМацI гьечIеб миллат релълъуна гьаб макъалаялъул авалалда рехсарав дов беццав херасда. Амма, беццлъиялда тIадеги, гьединаб халкъ гIинкъабги, мацI лъаларебги букIуна… Миллаталъухъа мацI бахъи буго гьеб халкъ квешаб зулмуялдалъун дагь-дагьккун чIвай.\n«ЦIуне, Аллагь, Дагъистан!», – абун хъван букIана лъикIав магIарул хъвадарухъанас. Аллагьас цIунаги нилъ.


Дербент шагьаралъул Советская къватIалда Азербайжаналъул вукIарав нухмалъулев ХIайдар ГIалиевасул цIар букIинегIан, Россиялъул президент Владимир Путинил цIарго лъун лъикIин рикIкIунеб буго Советская къотIнор гIумру гьабулел чагIаз.\nЭР-ялъ бицун букIана исана 15 июналда Азербайжаналдаса гьалбалги рачIун гьеб къватIалда ХIайдар ГIалиевасул цIар лъезехъин букIиналъулги лезги миллаталъул жагIияб багъа-бачариялъул гIадамал гьелда дандечIун рукIиналъулги. Дербенталда цебе ХIайдар ГIалиевасул бугеб тIокIлъи щибин гьикъулеб буго гьез. Гьелда бан 8 июналда Дербенталда кIудияб митинг тIобитIизехъин буго Къилбаялъул рахъалда ругел Дагъистаналъул халкъазул маданиябгун тарихияб ирсалъул Централъ. Гьелъул мурад ккола исана 8 маялда Дербент шагьаралъул депутатаз гьабураб гьеб хIукму нахъбахъизабизе.\nГьедин митингалде хIадурулаго бачIун буго ХIайдар ГIалиевасул бакIалда Советская къватIалда Путинил цIар лъезе бегьиялъул пикруги. Амма цогидал дагъистаниял яги россиялъулал гурел, хас гьабун гьесул цIаралда тIадчIей гьабиялъул магIна гьикъидал, лезгиязул миллияб багъа-бачариялъул вакил Руслан Гереевас гьадин бицунеб буго ЭР-ялъе.\nРуслан Гереев: «Хас гьабун Россиялъул Федерациялъул президент Владимир Путин ккола Дербенталъул тарих улкаялъулго даражаялда тIобитIизе кколин тIоцебе пикру кьурав чи. Гьединаб хIукмуялде рачIана жамгIиял багъа-бачариязул вакилзабиги митинг тIобитIизе ракIалде ккаралги».\nКъватIазда, майданазда, яги цогидал бакIазда цIарал аслияб куцалда хварал чагIазул лъолеб гIадат лъугьун бугелъул, чIагояв Путин тун батIияв чиясул цIарго букIанищ гьениб гьоркьоб лъунин гьикъидал, Руслан Гереевас жаваб кьуна букIинчIин. Шагьаралъул нухмалъиялъул хIукмуялда ракIалде ккун бугелъулин къватIалда цIар лъезе Азербайжаналъул вукIарав нухмалъулев вихьизавизе, гьединлъидал жидецаги гьединавго нухмалъулев - Путин - вихьизавулев вугила.\nРуслан Гереев: «Кин букIаниги, дов цояв ккола къватIиб пачалихъалъул президент, гьавин абуни ккола нилъер пачалихъалъул президент».\nКъилбаялъул рахъалда ругел Дагъистаналъул халкъазул маданиябгун тарихияб ирсалъул Централъул нухмалъулев Сардар Агъаларовас ЭР-ялъулгун букIараб гара-чIвариялда суал лъун букIана лезгиязул пачалихъ гIуцIарав ХIажи-Давудил монумент щайин гьечIеб Бакуялда, яги Фатали-ханасул, ялъуни бергьарав гIалимчи МухIамад Ярагъиясул. Гьединлъидал дагь-дагьккун, дагь-дагьккун Дербент Азербайжаналда гъоркье бачунеб бугин абураб пикру щулалъулеб буго шагьаралъул цо-цо гIадамазулъ.\nНагагь Путинил цIарги лъечIого, ХIайдар ГIалиевасул цIар лъолеб батичIони Советская къватIалда, Бакуялда бугеб ХIайдар ГIалиевасул цIар лъураб майдан лезгиязул ХIажи-Давудиде хисизабеян абураб шартI лъезехъин буго 8 июналда митингалда. Гьеб мехалда биччалила жидецаги ХIайдар ГIалиевасул цIар лъезе.\nЛезгиязул миллияб багъа-бачариялъул вакилзабазул пикруялда рекъон, Азербайжаналъ – ЦIоралда – гIумру гьабулел лезгиязулгун магIарулазул ва цIахуразул ихтиярал хвезарулеб мехалда лъезе кколаро Дагъистаналъул къватIазда дозул нухмалъулезул цIарал.\nГьебго пикру загьир гьабулеб буго прессаялдасан Дагъистаналдаса тарихчи Тимур Айтберовасги жамгIияв хIаракатчи Сулайман Уладиевасги. Масала, Уладиевас абулеб буго халкъазда гьоркьоб гьудуллъи букIиналъе гьабулеб батани, щайдила бегьулареб маданияталъулгун спорталъул, гIелмуялъул хIаракатчагIазул цIарал лъезе. Хас гьабун ХIайдар ГIалиевасул цIар щайила босизе кколеб? ТIадежоялъе Закаталаялда кьвагьизабун букIана имам Шамилие лъураб монументги.\nТимур Айтберовас абулеб буго цин бугони, Дербенталда гIемер рукIана гьеб шагьар цебетIеялъе квербакъарал лезги миллаталъул чагIи. Гьединлъидал лъолел ругони гьезул цIарал лъезе ккелила. Амма къватIаздаги цогидалдаги пачалихъиял хIаракатчагIазул цIарал лъезе бегьилила гьез гьабураб хIалтIуе къиматги кьун. ЦIарал лъун хадур монументал лъолеб гIадатги лъугьун бугин, диналда рекъонин абуни данде кколарин монументал лъей.\nДербенталъул Советская къватIалда Путинил цIар лъейин абун лезгиязул миллияб багъа-бачариялъ кьураб пикруялъе кинабгIаги жаваб гьабун гьечIо жеги Дербент шагьаралъул администрациялъ.\nПутинил цIар лъураб къватI жеги МахIачхъалаялдаги гьечIо, Грозныялда гурони. ЧIаго ругезул цIарал лъунгутIиялъул магIнаги букIине рес буго гьениб. Амма чIаго вукIаго шагьараздаги цIалул идарабаздаги, магIишатаздаги лъолел рукIана СССРалъул вукIарав нухмалъулев Иосиф Сталинил цIар.\nДербенталъул тарих лъазабизе кьураб тIадкъай\nКъварилъи ккаразе компенсация кьезе байбихьана


Сордо-къоялда жаниб Дагъистаналда ункъго чи чIван вуго\nАхирисеб сордо-къоялда жаниб Дагъистаналъул къуваталъул идарабаз изну гьечIого яргъидгIуцIаразул ункъго чи чIван вуго.\n13 апрелалъул радалалдаса нахъе низам цIунулез МахIачхъалаялда аскIоб бугеб Ленинкент росулъ шаклъи ккараб рокъо-рокъоре раккун хаш-шал гьабун хасал тадбирал тIоритIулел рукIана. Гьенир экстремистазул къокъа бахчун бугин абураб информация щун бугин лъазабулеб букIана гьез.\nГьебго къоялъул бакъанида гьеб мухъалдаса гIебеде терроралде дандечIараб низамги лъазабун гьел изну гьечIого яргъидгIуцIарал рахчараб рукъалде гьужум байбихьана низам цIунулез. Гьелъул хIасилалда рокъор рукIарал киналго изну гьечIого яргъидгIуцIарал чIван руго. Лъабго чи вукIун вуго гьезул гьенив вахчун.\nГьел киналго МахIачхъалаялъулилан абулеб изну гьечIого яргъидгIуцIаразул къокъаялъул гIахьалчагIи рукIун руго. ЧIваразда гьоркьов гьеб къокъаялъул бетIер 30 сон барав МухIамадов Камильги вугилан лъазабулеб буго Россиялъул терроризмалде дандечIараб миллияб комитеталъул вакилзабаз.\nХутIарал чIварав кIигоясул хIакъалъулъ жеги баянал кьолеб гьечIо гьеб комитеталъ. Гьезулго информациялда рекъон арбагI къоялъ Ленинкенталда чIварал гьел лъабгоял чанго полициялъул хIалтIухъабазде тIадекIанцIиял гьариялъулъ гIахьалчагIи рукIун руго.\nИсана марталъул ахиралда Каспийскалдаги МахIачхъалаялдаги гьоркьоб полициялъул автоколонна кьвагьизабиги гьезул хIалтIи бугин лъазабулеб буго терроралде дандечIараб комитеталъ.\nГьединго 13 февралалъул сардилъ Гъуниб мухъалъул Сугъралъ росу бакьулъ низам цIунулез чIван вуго гьебго росулъа изну гьечIого яргъидгIуцIаразул кьерулъ вукIарав 25 сон барав Шамхалов АхIмад. Къуваталъул идарабазде тIадекIанцIиял ва цойгидал такъсирал гьариялъухъ чанго соналъ федералияб цIех-рехалде лъазавун вукIун вуго гьев.\nАрбагI къоялъул сардилъ Сугъралъ гьев чIчIезавизе хIал бихьун буго полициялъулаз, ярагъги гIодобе реххун кверде вачIайилан тIалаб гьабун хадуб низам цIунулезде кьвагьдон вуго гьев.\nДанде кьвагьараб жоялъ чIван вуго Шамхалов. Россиялъул терроризмалде дандекъеркьолеб миллияб комитеталъ лъазабулеб буго Шамхалов Гъунисезул экстремистияб къокъаялъул бетIер вукIанилан. Сугъулдерица абулеб буго экстремистияб къокъаялъул кIудияв вукIинчIила гьев, лъабго чи гъорллъе унеб гьеб къокъаялъул цого-цо гьев хутIун вукIанила нахъейилан.\nКIиго соналъ цебе Сугъулдерилги ГIунтIисезулги гIорхъода полициялъулазде тIадекIанцIи гьабуразда гьоркьовги вукIун вуго гьевго чIварав Шамхалов АхIмад. Гьеб тIадекIанцIиялъул хIасилалда цо полициялъулав чIван вукIана, чангоял лъукъун рукIана.\nАхираб заманалда Дагъистаналда цIидахъан изну гьечIого яргъидгIуцIаразде данде къеркьезеги, салафиязде тIадецуй гьабизеги байбихьун бугин абизеб бегьула. Дагъистаналъул жамгIияб палатаялъул гIахьалчи, экономикиял гIелмабазул кандидат Абсалидин Мусаевас абулеб буго гьанжеги салафиязул цоял мажгитал къан, цойгидал къазе хIалал рихьун, гьезул имамзаби туснахъ гьарун гьел гIадамал тIалъиялъ жидедегоги низам цIунулездеги дагьабги цIакъ дандечIчIезарулел ругилан.\nРеспубликаялда букIараб гIодойбиччай рекIее гIоларогойищ гьел ругелали бичIчIулеб гьечIила жиндида, щиб гьабунги гIолохъаби рохьахъе инаризе жал гьарулел ругин гьезилан кколила жиндида цо-цо мехалдайилан.\nЖивго тIарикъатчи вугониги, жинда бичIчIулеб жо бугила чIванлъиялда гьел экстремисталги, бокьараб мехалда гьезул кьералъе ине хIалалде ккезарун ругел салафиялги лъугIулареблъи.\nХалкъ цоцалъ багъизабиги, гIадада би гIодобе тIейги гурони гьелъул хIасил букIунарилан абуна гьес «Эркенлъи» радиоялъе. Жиндир заманалда Агьлю Сумма ва ДжамагIа абураб гIуцIиялъги Дагъистаналъул динияб идараялъгигIадин гьеб суал цIидахъан киналго диниял церехъабиги данде гьарун гьоркьоб лъезе кколин рикIкIунеб буго жамагIатчияс. Гьеб мехалъ гурони экстремизмалъулги рохьоре унезулги проблема лъугIуларилан.\nАбсалидин Мурзаев: «Диналъул цохIо чваххиялъул гурони пачалихъалъ рахъкколареб система дандекколаро. Дунго кьучIдасанго тIарикъатчи вукIаниги дида бичIчIулеб буго пачалихъалъ цохIо тIарикъатги рикIкIун сиясат гьабиялъ лъикIалде рачунареблъи.\nСалафиялги цойгидал диниял чвахиязда хадур рилълъарал гIадамазеги дин гьабизе эркенлъиги кьезе ккола, тIарикъатчагIи гурелдаса нахъе хIутIарал чагIи экстремистал радикалал ругин рикIкIиналъин нилъер халкъ цоцалъ бан бугеб.\nГьеб политика киса-кибего бугIулеб буго гIадамазул бутIрузулъе. Гьединаб пропаганда гьабунин абун салафиязул къадар дагьлъун, тIарикъатчагIи гIемерлъулелги гьечIо.\nГьелъул гIаксалда жамгIияталда ахIвал-хIал цIакъ хIалуцунеб буго. Гьеб проблема тIубазе цохIо пачалихъалтIе реххун тезе бегьуларо. ГIолохъаби рохьахъе инчIого рукIине хIалтIи гьабизе тIадаб буго щибаб росдал жамагIаталда.\n2009 соналда дир Доргъели росулъа 15 чи гIолохъанчи рохьове ине хIадурулев вугин абун информация бачIана къуваталъул идарабазухъан.\nНижеца, ай росдал гьел гIолохъабазда тIад кверлъунин абизе бегьула. Нужее бокьараб динги гьабейин ритIухълъиги ракълилаб къагIидаялъ балагьизе кколин, гьел экстремистиял ишал реххун тейилан лъазабуна гьезда. Гьезул цохIонигияв рохьове инеги инчIо».\n20I5 соналда жаниб Дагъистаналъул къуваталъул идарабаз чIван вуго экстремистияб багъа-бачариялъулъ вукIарав 103 чи 543яв ккунги вуго.