Дагъистаналъул бетIерас тIобитIараб данделъиялда бицана 2013-2017 соназда жагъалал минабаздаса гIадамал гочинариялъул хIакъалъулъ республикаялъулаб программа гIумруялде бахъинабиялъул хIакъалъулъ\nДанделъиялда кIалъалаго, ДРялъул ралел бакIазул ва ЖКХялъул министр Малик Баглиевас абуна: «Рехсараб программаялда рекъон, 2013-2017 соназда республикаялда бан буго 116 гIемертIалаяб мина (10125 чи гочинавизе 3275 рукъ). Жагъалаблъун рикIкIун буго гIаммаб къагIидаялда 135 азарго квадратияб метр бугеб 255 мина.\nПрограмма гIумруялде бахъинабулаго, тIурачIого хутIун руго гIезегIан масъалаби. Масала, МахIачхъалаялда рарал минабазухъе рачун гьечIо коммуналиял мухъал, лъугIун гьечIо гьел газалдалъунги, токалдалъунги, лъедалъунги хьезариялъул ишал. Гьединго хIадурун гьечIо хIажатал документал», - ан.\nГьес бицана Дербенталда бугеб хIалалъул хIакъалъулъги. Гьенир гIунгутIаби ратун рукIана 299 квартираялда. Кинабниги гочинабуна 410 хъизан ва жеги гочинабизе буго 485 хъизан. ГьабсагIаталда къачIан бахъун буго 108 квартира, жеги ремонт гьабулеб буго 91 квартираялда.\nРеспубликаялъулаб программа гIумруялде бахъинабиялъе квалкваллъун данделъиялда рехсана минаби ралел компаниязе цебеккунго гIарац рехи. «Гьединаб къагIидаялъе ахир лъезе буго. ГIадамалги хIукуматги махсараде ккурал чагIазул рахъалъ уголовнияб кодексалда рекъонкколеб тамихIги гьабизе буго. ЦIогьодаралъухъ гIарац кьезе гьечIо бюджеталдаса. Гьелъухъ жавабги кьезе буго тамихIалде цIарав чияс. ГьабичIеб хIалтIухъ гIарац босун буго. Гьеб босараз кьела гьелъул жавабги», - ян лъазабуна республикаялъул бетIерас, данделъиялъул хIасил гьабулаго.\nВладимир Васильевас Малик Баглиевасда гьикъана, ракIбацIцIадго хIалтIуларел застройщиказул сияхI бугищ духъилан. Бугин жаваб кьуна министрасги. «Гьеб ракIбацIцIадго хIалтIулел компаниязул сияхIги бахъизе ккела къватIибе. ГIадамазда лъазе ккола, лъида божилъи гьабизе бегьулебали. Цоги нухалда такрар гьабила: бюджеталдаса цо гъуруш кьезе гьечIо; гIарац бахъизе буго гьеб бикъарал гIадамазухъа. Дагъистаналъул халкъалда цебе жидерго гIайиб букIиналъе мукIурлъарав чиясдехун букIине буго гьелда рекъараб бербалагьиги», - ян бицана Васильевас.\nПрочитано 169 раз\tПоследнее изменение Вторник, 09 октября 2018 10:24\nДругие материалы в этой категории: « Нухал\tНахъеги тIадруссун »


Идарабазул къадар цIцIикIкIунеб буго\nДагъистаналда гIуцIун буго энергетикаялъул агентлъи. Гьелъул нухмалъулевлъунги тун вуго цевеги гIезегIан мехалъ гьеб системаялда хIалтIарав МуртазагIали ГьитIинасулов.\nЦIияб идараялда тIад ругел масъалабазул цояб ккола электроэнергиялъул рахъалъ Дагъистаналда ругелщинал идарабазе ихтияразулаб рахъалъ кумек гьаби. Масала, пуланаб къануналда хурхун Халкъияб Мажлисалде хитIаб гьаби. Гьединго цIияб идараялъ тIаде босулеб буго гIадамазе кьолеб электроэнергиялда хадуб халкквезе – цIикIкIинабизе кколеб батани, цIикIкIинабун, лъикIлъизабизе кколеб батани, лъикIлъизабун, гьечIеб бакIалде гьеб кьун. Лъел электростанциял ралел бакIазда лъеда гъоркье унел ракьазухъ рецIел кьеялъул суалги гьеб агентлъиялда тIаде ккезехъин буго. Дагъистаналда гIезегIан рукIуна халкъалъул рахъалъ гьединал гIарзал. Масала, гьанжегIагар гьел раккун руго ГьоцIалъ ГЭС балеб бакIалда сверухъ гIумру гьабулел гIадамазул рахъалдасан. Гьединго къогоялдаса цIикIкIун сонал руго Унсоколо мухъалъул росабазул гIадамаз гьеб компенсация тIалаб гьабулеб бугелдасаги.\nЭнергетикаялъул рахъалъ гIуцIараб агентлъиялъ халгьабизе буго лъай кьеялъул, сах гьариялъул идарабазда цIатариялъул налъи бугищ, яги гьезие гьеб цIатари къваригIун бугищали.\nПалхIасил, цоккураб бакIалда гьел киналго масъалаби тIуралеб идара къваригIун букIанин республикаялъейин рикIкIунеб буго энергетикаялъул хIалтIухъан МухIамад Сулеймановас. Гьадин бицана гьес ЭР-ялъе.\nМухIамад Сулейманов: «Промышленносталъулгун энергетикаялъул министерлъи букIана цебе. Гьелда жаниб букIана цо гьитIинаб бутIа, энергетикаялъул суал тIуралеб. АнцIго-анцIила хадув чияс тIуралел рукIанаха гьел суалал. Гьанже жибго жиндаго чIараб агентство бугелъул, цIикIкIун ресал рукIина хIалтIизе. Заманаялъ бихьизабилаха. Энергетика цIикIкIун буго нилъер аниб – ГЭСалги, газги, нартги. Гьедин, масала, энергетикаялъе бюджеталдасан нусго млн гъурущ биччан батани, гьеб кибе арабали лъазе захIмалъилаан. КIудияб министерлъиялда жаниб цояз анибе, цогидаз добехун хъамилаан гьеб. Гьанже чIванкъотIун гьеб тIалаб гьабизе тарав чи вуго. Масала, анцIго млн биччан бугони, чIванкъотIун сунда тIад гьеб харж гьабурабали гьелъул жаваб кьезе ккола агентствоялъул нухмалъулес».\nАмма Сулейманов МухIамадилалдаса батIияб пикру загьир гьабуна ЭР-гун букIараб гара-чIвариялда экономист ТIайгиб Мусаевас. Масала, гьеб киналдаго гьоркьоса жиндие бищунго кIвар бугеб суал кколин гIадамаз электроэнергиялъухъ кьезе кколеб гIарац дагьлъизейищ бугеб, яги цIикIкIинабизейищали. ЦIигIуцIараб энергетикаялъул агентлъиялда гьеб рахъалъ щиб гьабизе ракIалда бугебали лъаларила. Гьединго ТIайгиб Мусаевас абуна батIи-батIиял ихтияраздалъун хьезабичIониги, гьединги бюджеталъул гIарцуде ккараб идара букIунарила энергетиказул. Гьезда жалго жидецаго хьихьизе кIолеб хIал букIунила.\nЭнергетикаялъул рахъалъ цIияб идара гIуцIиялдаса разилъи гьечIолъи загьир гьабуна Унсоколо мухъалдаса жамгIияв хIаракатчи АхIмад ХIамзатовас. Щайин абуни къогоялдаса цIикIкIун сонал руго компенсациялда хурхун гьел Дагъистаналъулги Россиялъулги нухмалъулезухъе гIарзахъдулелдаса.\nАхIмад ХIамзатов: «Агентство гуреб, щиб гIуцIаниги, гьеб буго гьаб хIукумат бикъизе гIуцIулеб жо. Халкъалъе пайдаялъе гьабулеб жо щибниги гьечIо, гьабизеги гьечIо гьал хIакимзаби бетIерлъуда рукIаго. МагIарухъ бищун лъикIал ракьал унел руго гьел ГЭСазда гъоркье. Нилъеда бихьулеб буго советияб заманалда букIараб энергетикаялъул цогояб система хъамал гьабураб куц. БатIи-батIияб рахъалде гьеб бикь-бикьизабураб куцги лъала. Киналго журналистазда лъала жакъа нижер мухъалда электроэнергиялъул 1 млн 200-300 квт хIадурулеблъи. КIиго гурони агрегатги хIалтIулеб гьечIо, жеги кIигоги хIалтIизе кколеб мехалда. Гьелдалъун нижее бугеб мунпагIатги гьечIо. Рихьундерил жаниблъиялда рукIанщинал бищун лъикIал ракьалги лъугIизаруна, хутIана гIицIал мугIрул-щобал.\nГьединлъидал министерство гIуцIаниги, агентство гIуцIаниги гьелъ кьезе гьечIо щибниги. Масала, ЦIияб соналдехун бан лъугIизе батила ГьоцIалъ ГЭС. Амма гьенир гIумру гьабулел гIадамазе бецIун бахъун гьечIо лъеда гъоркье инехъин ругел ракьал. Нижги гьабщинаб мехалъ хутIана рецIалил гIарац щвечIого. 2008 сонлъ вачIун Дгаъистаналъул вице-премьер Ризван ГъазимухIамадовгун гьес халкъалда цебе рагIи кьун букIана компенсация кьун бахъинчIого агрегат хIалтIизе биччаларилан. Гьеб рагIи хвезабуна хIукуматалъул нухмалъулев Шамиль Зайналовас. Рихьуни ГЭСалда сверухъ кинабго хIалтIи лъугIун бугилан Москваялда ругезда гьесги бицун, хIалтIизе биччана гьеб. Жакъа къоялда гьеб буго РусГидроялъул бетIергьанлъиялда. Гьединаб буголъиялда тIад гIуцIарал агентлъабаз гьабизе гьечIо щибниги».\nПалхIасил, цIигIуцIараб агентлъиялъ хIакимзаби гIемерлъизари гуреб, халкъалъул тIалабал тIураялъе гьабулеб жо дагьаб букIинин абураб пикру буго цо-цо чагIазул.\nИргадулаб идара рагьана Дагъистаналда


Намусалъул канлъи дагьлъулеб буго » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nРихьуниб ГЭСалъул асираз тIадчагIазухъе хитIаб хъвана\nРихьуни ГЭС базе байбихьаралдаса 35 сон тIубала исана. ХIалтIизе биччазе хIисабалде босун букIараб ункъо агрегаталъул кIигояб гурони жеги лъугIун гьечIо. Гьеб ГЭСалъул ралъдакье ракьал арал Унсоколо районалъул гIадамазул кIудияб разигьечIолъи ва гIарзал руго, пачалихъалъ рецIалил гIарац кьолеб гьечIилан. Маялъул байбихьуда гьеб масъала борхараб иргадулаб хитIаб битIана магIарулаз Дагъистаналъул президентасул цIаралда. Жеги гьелъие жаваб щун гьечIо.\nПачалихъияб экспертизаги гьабун, маялъул ахиралде хIажатабщинаб документ хIадуричIони, Россиялъул 2013 соналъул бюджеталдаги ГЭСалъ зарал гьабурал гIадамазе гIарац бихьизабичIого хутIулилан хъван буго хитIабалда.\nЦIул, тIинцIи, «Robbins», кьуру\nРихьуни ГЭСалъул (ИГЭС) хIисабалде босараб къуват букIине кколаан 800 МВт. ГьабсагIат гьелъ кьолеб буго 400 МВт. Гьеб ГЭС ккола «Русгидроялъул» филиал. Гьезул официалиял сайтазда хъвалеб буго, Рихьуни ГЭС балезда церечIарал масъалаби кколила: «1.1. Северияб Кавказалъул энергиялъулаб гIуцIи щулалъизаби. 1.2. Северияб Кавказалда гIураб къадаралда энергия букIинаби. 1.3. Хайир щвей. 1.4. ГЭС бан лъугIизаби, лъабабилеб ва ункъабилеб агрегатал хIалтIизе риччай, 800 МВтеялде къуват бахинаби».\nТIабигIияб цIатари дагьаб букIиналъ ва ТЭСал басралъиялъ Северияб Кавказалда энергия гIунгутIиялъул суалал раккулел ругилан хъвалеб буго махщалилаз. Лъабабилеб ва ункъабилеб агрегатазе туннелал рухъизе СШАялъул «Robbins» машинаги хIадурго бугила. Масала, кIиабилеб агрегаталъубе АваргIорул лъим чвахизабизе бахъараб туннелалъул диаметр ккола 7, 5 метр, халалъи – 5020 метр, 950 метралъул гъварилъуда кьурулъан гIанлъун буго гьеб. ХутIараб кIиго агрегат ункъо соналда жаниб хIалтIизе биччазе кIолилан баян кьун буго Рихьуниб ГЭС балез. ТIоцебесеб ва кIиабилеб агрегатаз энергия кьезе 35 сон хIажалъана, ункъо соналда жаниб хутIараб хIалтIи лъугIиладай? Биччазе бугищ пачалихъалъ гьелъие гIарац? Бихьизабураб куцалда харж гьабизе бугищ гьеб? ГьанжелъизегIан Рихьуниб ГЭСалъе ва гьелъ къварилъи гьабурал магIарулазе биччараб гIарцуда сверухъ бугеб ахIи-хIурги лъалаго, ритIухъаб бикьа-къотIи букIиналда щаклъизе бачIуна. Аслияб жо – пачалихъалда кIочон тун руго ГЭСалъул минабаз ва ралъадалъ гочинарурал гIадамазда цебе жидер бугеб налъи ва жавабчилъи.\nИхтиярал цIуни – пачалихъалъул борч\nГазета цIалулезда лъала ГЭСазул масъалаби нижеца гьоркьоса къотIичIого рорхулел рукIин. Рихьуни лъел станциялъ минабиги ракьалги рахъарал магIарулал гъоркьиса хасалихъе Авартеатралда цере митингалде рахъун рукIана. Гьенир гьарурал кIалъаязул ва рихьундерил ралъдаца рукъзабахъа къватIире гъурал гIадамазул гIузрабазул «Хьиндалазе пачалихъалъул налъи – 8, 5 миллиард гъурущ» абураб макъалаялда хъванги букIана (2011 сон, 28 октябрь). ЧанцIул рахъарал гьединал митингазде Унсоколо районалъул гIадамал! Пачалихъги тIадчагIиги гIинкъаллъун ва беццаллъун хIалел руго.\nИГЭСалъ квачI барал магIарулаз исана маялда Дагъистаналъул президентасухъе хъвараб хитIабалда руго гьадинал мухъал: «Рихьуни ГЭС баялъул тарихалда гъорлъе лъугьине, росаби риххизарурал, гIадамазул магIишат щущазабурал, законал хвезарурал, халкъалъул къварилъабазда тIад жидерго талихI гIуцIарал чагIазул цIарал рехсеялъ хIасил кьеларо. Гьеб гIакъуба бихьараб халкъалъ кьела гьезие къимат, гьез гьабурабщинаб Аллагьасда лъала. «Россиялъул Конституциялъул кIиабилеб ва Дагъистаналъул Конституциялъул лъабабилеб статьябазда абулеб буго: «Инсан, гьесул ихтиярал ва эркенлъи бищун тIадегIанаб хазина буго. Инсанасул ва гражданинасул ихтиярал ва эркенлъи рикIкIин, гьел хвезарунгутIи, цIуни пачалихъалъул борч ккола». Рихьуни ГЭС балелъул ва гьелъул ралъадалъукье гIадамазул ракьал кколелъул, Дагъистаналъул ХIукуматалда «кIочон руго» гьел статьяби».\nРихьуни, Унсоколо, Зирани, ГьаракIуни, Майданское, Къудукь\nГIезегIан соназ Унсоколо райсобраниялъул депутатлъун вукIарав жамгIияв хIаракатчи АхIмад ХIамзатов рехсараб хитIабгун ДРялъул «хъахIаб рукъалъул» кIалтIе щведал, гьединаб кIвар бугеб суал букIаниги, президентас тIаде къабул гьавун гьечIо. «ДРялъул Конституциялъул гарантасухъе» битIараб хитIабалъеги, анкьал аниги, жеги жаваб щвечIо. Гьелъ рахIат хвезабун буго ИГЭСалъул ралъдал ччугIбуз ватIан кодоса бахъарал магIарулазул – Унсоколо районалъул Рихьуни, Унсоколо, Зирани, ГьаракIуни, Майданское ва Хьаргаби районалъул Къудукь росабазул гIадамазул. Гьел жамагIатазул вакилзабаз хитIабалда гъоркь гъулбасалги гьарун руго.\nРихьуниб ГЭСалъ зиян гьабурал гIадамазе компенсация кьеялъул суал дандбазе районалде ДРялъул президентасул вакил витIизе кколилан хъвалеб буго хитIабалда. ГЭСалъул ралъад тIаде кIанцIиялъ гочине ккараб 630 хъизаналъе рецIалил гIарац кьезе кколилан хIукмаби гьарун руго судалъ. Амма гьел хIукмабиги гIумруялде рахъинарулел гьечIо.\nХIалаллъи тIалаб гьабулеб гьечIо\nЛъагIел сверулеб буго Унсоколо районалъул нухмалъулев Унсоколоса МухIумахIажи ТIагьиров чIваралдаса. Гьесда цеве вукIарав Генуса Казимбег АхIмадовги гьединабго къагIидаялда къадаралде щвана. ГьабсагIат районалъул бетIерлъун щив вукIиневан абураб суалалада тIасан гIезегIан къеркьейги харбалги руго. Чанго моцIалъ районалъул нухмалъулесул ишал тIуразарулев вукIана Зираниса Жаватхан ГIабдулаев. ГьабсагIаталда гьеб иш бачунеб буго Балахьуниса Сахратуллагь АхIмадовас. Унсоколо районалда щиб гьабилебали лъаларого бугин республикаялъул «хъахIаб рукъ» кверде босараб тIелилан кколеб буго.\nГуреб батани, щайха районалъе кIвар бугеб цониги хIукму къотIулареб? МахIачхъала шагьаралъе миллиардал риччазаризе кIвана гури ДРялъул нухмалъулезда. Биччанте МахIачил ватIаналдеги гьесул ракьцоязе кколеб къадаралданиги гIарац. Аби буго, кинаб пачалихъ биххичIого хутIаниги, ритIухълъи гьечIеб улка тIатIала кколилан. РитIухълъи цIакъго хIажат буго жакъа Ри хьуни ГЭСалъ росу-ракь тезабун къватIире хъамурал магIарулазеги. «ГЭСал цIикIкIанагIан гьанже магIарухъ Намусалъул канлъи дагьлъулеб буго», - ян хъван букIана ХIамзатил Расулица. МагIарухъалдасаги, МахIачхъалаялда ва Москваялда ругел тIадчагIазул ракIазулъа лъугIулеб буго гьеб намусалъул канлъи. ГЭСаздасан кваналел руго, гьел станциял рарал ракьазул бетIергьабазухъа хIалаллъи тIалаб гьабулеб гьечIо.


2015 сон байбихьаралдаса Дагъистаналда лъабнусидаса цIикIкIун ришватчилъиялъул хIужа тIатинабун так]сир гьабиялъул иш рагьанин лъазабулеб буго Дагъистаналъул прокуратураялъ. Ахираб заманалда цIайи бугел чанго хIакимчагIи кквей тIоцересел галаби ругин ккоррупциялда данде къеркьеялъул, амма гьеб хIалтIи аслияб куцалъ жеги цебе бугилан рикIкIунеб буго экспертаз.\nГьал къояз, Дагъистаналъул прокуратураялъ 2015 соналъул тIоцебесеб бащалъиялда идараялъ гьабураб хIалтIул хIасилал лъазарулеб доклад бахъана. Гьеб докладалда, цогидал тIатинарурал такъсиразул хIужабазда гъорлъ рехсолел руго коррупциялда данде къеркьеялъул хIасилалги. Гьедин 2015 сон байбихьаралдаса 325 таксир гьабиялъул хIужа тIатинабун ва гьезда хурхун такъсир гьабиялъул ишал рагьун руго. Араб соналъул гьебго заманалде данде ккун гьеб буго 30 проценталдасаги цIикIкIараб къадар.\nГъизляр мухъалъул бетIер Андрей Виноградов, Буйнакск мухъалъул бетIер Даниял Шихсаидов кквей, ва цогидал тIалъиялъул вакилзабазда хурхун хал гьабиял ва гьел полициялъ кквей хIисабалде босун абизе бегьулин, цересел соназде данде ккун исана Дагъистаналда коррупциялда данде гьабулеб хIалтIи бугин, амма гьеб хIалтIи унгоги кколеб хIалалда тIобитIулеб бугин абизе кIоларин жегийин рикIкIунеб буго жамгIияв хIаракатчи ва журналист ГIалисултIан ГъазимухIамадовас. Экспертасул пикруялда гьебго прокуратураялда жанир руго корруциялъул лъалкIал.\nГIалисултIан ГъазимухIамадов: «Гьеб тарихалъ нилъеда бицунеб буго прокуратура хIалтIизе ккун букIиналъул, гьанже лъагIан низам цIунулел цогидал идарабазго гIадинан бизнесалда рекъон тIуралаан гьел суалал. Жакъа 325 иш рагьун батани, гьелъул магIна ккола цере гIадин гьез берал къанщун толел гьечIин ришватчилъиялъул хIужабийилан абулеб. Амма гьелдаго цадахъ дида абизе кIоларо жибго прокуратура ришватчилъиялдаса бацIад бугилан, щай гурелъул гIемерал саназ прокуратураялде гIадамал хIалтIизе росулаан кIудиял лъай-хъваяздасан яги, биценазда рекъон, щибаб хъулухъалъухъ чIезабураб багьа-къадарги букIана. Гьединлъидал жибго прокуратура кидайин бацIалъилебин суал кьезе бегьула».\nЖурналистас баян гьабуна щаклъи букIанин Дагъиснаналъул нухмалъуда Рамазан ГIабдулатIипов хутIиялда, гьесда данде гIемер хIалтIиги гьабулеб букIанин, амма Москаялда букIараб ахирияб гьесул дандчIваялде балагьун бихьулеб бугила Кремлалъул гьесда божилъи букIин. Гьелдаго цадахъ Дагъистаналда 20 гIасруялдаса нахъе ирсалъе щварал тIалъиялда ругел тухумаздаса хIакимчагIи къануналдаса рорчIизехъин гьечIила.\nГIалисултIан ГъазимухIамадов: «Цо-цо къуватазе хIажат букIана ГIабдулатIипов хисизе, амма нилъеда бихьулеб буго федералияб централъ гьесда божилъи гьабулеб букIин, гьелдаго цадахъ гьесул сверухълъи къануналдаса борчIизе бакI гьечIолъиги. ЩихсагIидовасул вас жанив тIами, Виноградов кквей-гьелдаса бихьула Москваялъ кумек гьабулеб букIин ГIабдулатIиповасе, амма тIубан гьеб хIалтIи рагIалде бахъинабизе заман хIажалъула, бищун дагьалдаса кIиго сон».\nДагъистаналда, Россиялъул цIияб тарихалда жаниб, 90 соназдаса байбихьун лъугьарал политикиял тухумаз рикъун, пасат гьарун лъугIизарулел рукIанин Москваялдаса рачIунел трансферал, ай батIи-батIиял мурадазда республикаялда харж гьабизе биччалеб гIарац. Шималияб Кавказалъул цогидал регионазде дандеккунцин Дагъистаналда коррупция цIакъго кIудияб букIанин баян гьабулеб буго жамгIияв хIаракатчи Гейдар Джемалица «Зеркало» абулеб сурсаталъе. Масала, гьевго МухIамадгIали МухIамадов вугила дунялалда ругел бищун бечедал гIадамазул цояв.\nХалкъазда гьоркьосеб кризисалъулаб къукъаялъул нухмалъулей Екатерина Сокирянскаяялъ баян гьабухъе, СагIид Амиров кквеялдаса байбихьараб иш цебе унеб буго жакъа. ХIукуматалъул институтал тIуран цо хасал чагIаз кверде росун рукIанила Дагъистаналда ва гьабсагIаталда гьел институтал цIигьариялъул иш дагь-дагьккун рукIалиде бачIунеб бугила. Амма гьеб Рамазан ГIабдулатIиповасул хIалтIул хIасилал гурила, гьеб бугила Дагъистаналда бугеб ахIвал-хIал хисизариялда хурхун Россиялъул тIалъиялъул планал гIумруялде рахъинарийилан рикIкIунеб буго эксперталъ.\nЛъие щолел грантал?


СагІудиязул ГІарабия — Википедия\nСагIудиязул ГIарабия яги СагIудиязул ГIарабазул Къираллъи (гIараб мацIалда:المملكة العربية السعودية; al-Mamlakah al-ʻArabīyah as-Saʻūdīyah), ккола гIарабазул бащдабчIинкIиллъиялда бугеб пачалихъ. СагIудиялъул гIорхъода руго, Кувайт, Имаратал, Урдун, ГIиракъ, КъатIар ва Йаман хIукуматал. Гьединго СагІудиялъул ракьал чурула ГІарабазул ралъдал квачІалъ хьундабгун-бакъбаккудасан ва БагІараб ралъдаца — бакътІерхьудасан. Жакъа къоялда жаниб, СагIудиялъул гIадамазул къадар бахуна 27,136,977 миллион чиясде. Бусурбабазул къадар бахуна 99,9 % ялде.\nСагIудиялъул тахшагьар - Ар-Рияд буго.\nСагIудиязул ГIарабиязул Къираллъи\nШигӀар: «Ла илагьа илла Ллагь,\nМухIаммадун расулу Ллагь»\nГимн: «ЧIахъаги Къирал!!»\nКьучӀ лъуна 23 сентябр 1932 с.\nРасмияб мацӀ гІараб\nЧӀахӀиял шагьарал Ар-Рияд, Жидда, Макка, Мадина\nХан Салман ибн ГIабдул ГIазиз\nПачалихъ. дин Ислам\n• Кинниги 12-билеб дунялалда\n↗26 939 583чи (46-билеб)\nИПГӀИ (2013) ↗ 0,782 (борхатаб) (57-билеб)\nГӀарац СагIудиязул риал ﷼\nТелефоналъул код +966\nСагӀтил рачел +3\nСагIудиязул ГIарабиялде гьединго абула «КІиябго хІарамалъул ракь» - абун, гьениб Маккагун Мадина букІиналъ. Гьеб пачалихъалъул къокъаб цІар гІараб мацІалда — ас-СагІудия (гӀар. السعودية) - абун буго.\nЦІакъ цІикІкІараб нартил нахърателалгун СагIудиязул ГIарабия ккола — Нарт къватІибе кьолел пачалихъазул гІуцІиялъул аслияб пачалихълъун. 2009 соналъ гьелъ кІиабилеб бакІ ккун букІана (Россиялдаса хадуб) нарт бахъиялъе ва гьеб къватІибе кьеялъе. СагІудиязул къватІибехун бугеб бича-хисиялдаса 95 % ккола нарт къватІибе кьеялъ ва гьебги ккола пачалихъалъул хайиралъул 75 %.\n1.1 Цебесеб тарих\n1.2 Ислам тІобитІи\n1.3 ГІарабистан Гьоркьохъел гІасрабазда\n1.4 ТІоцебесеб СагІудиязул пачалихъ\n1.5 КІиабилеб СагІудиязул пачалихъ\n1.6 Лъабабилеб СагІудиязул пачалихъ\n1.7 2011—2013 соназда багъа-бачариял\n2 Пачалихъияб гІуцІи\n2.1 БакІалъул рищиял\n2.2 Инсанасул ихтиярал\n3 СагІудиязул ГІарабиялъул административияб бикьи\n4 Аслиял шагьарал\n5.1 Ракьул тІалъиялъул гІуцІи\n5.3 Хурдузул дунял\n5.4 ХІайваназул дунял\n6.1 КъватІисеб бича-хиси\n7.1 Маххул нухал\n7.2 Гьакил нухал\n7.3 Гьаваялъул транспорт\n8 ЯргъидгІуцІарал къуватал\n9 Жанисеб сиясат. Диваналъул хасият\n10 КъватІисеб сиясат ва халкъаздагьоркьосел хурхенал\n12 Лъай кьей ва маданият\nАслияб макъала: СагIудиязул ГIарабиялъул тарих\nГьанжесеб СагIудиязул ГIарабиялъул ракь ккола — гІарабазул къабилабазул тарихияб ватІанлъун, байбихьуда хьундабгун-бакъбаккуда жодоца гІумру гьабулел рукІарал, ва н.р. цебе II азарсоналъ жодоца ГІарабистаналъуд киналниги ракьазда кверщел гьабурал.\nНилъер рикІкІеналда цебе I азарсоналдсан байбихьун бащдабчІинкІиллъиялда къиблаяб рахъалда рукІана МагІиналъул ва Сабаалъул къираллъиял, ва гьезул нухда ругел бича-хисиялъул бакьулъбакӏазул хІисабалда лъугьана некІсиял ХІижазалъул шагьарал — Макка ва Мадина.\nVII гІасруялъул байбихьуда Маккаялда МухІаммад аварагас\nбайбихьана исламалде гІадамал ахІизе. 622 соналъ гьес\nгьижра гьабуна Ясрибалде (Мадинаялде), хадубккун къуватаб ва цебе тІураб исламияб пачалихълъун жиб лъугьараб. 632 - 661 соназде щвезегІан Мадина букІана Исламияб хилапаталъул тахшагьарлъун ва халипазул чІейбугеб бакІлъун.\nЯсрибалде гьижра гьабуралдаса хадуб, 622 соналъ МухІаммад аварагасул\nбетІерлъиялда гъоркь бусурбабаздаги ва гьенир рукІарал бакІалъул гІарабазул тухумаздаги ва жугьутІаздаги гьоркьоб къотІи-къай хъван букІана.\n632 соналъ Мадина тахшагьарлъунги ккун гІуцІана Исламияб хилапат, ва гьелъ жаниб бачун букІана кинабниги гІарабазул бащдабчІинкІиллъи. КІиабилев халипа ГІумар ибнул-ХатІтІабил заманалде (634), киналниги жугьутІал къватІире ккезарун рукІана ХІижазалдаса.\nРагъазул хІасилалда, IX гІасруялде щвелалде исламияб хилапаталъ жанибе бачун букІана ГІагараб Машрикъалъул, Ираналъул, Гьоркьохъеб Азиялъул, Гъоркьасеб Кавказалъул, Хьундасеб Априкъаялъул ва гьединго Къиблаяб Европаялъул ракьал.\nГІарабистан Гьоркьохъел гІасрабаздаХисизабизе\nXVI гІасруялда турказ байбихьана ГІарабистаналда кверщел гьабизе. 1574 соналде ГІусманиязул пачалихъалъ султІан Салим II бетІерлъиялда гъоркь тІубанго бахъана ГІарабистан. СултІан МахІмуд I-сул (1730—1754) сиясияб загІиплъиялдасан мукагІатлъиги босун, гІарабаз байбихьана тІоцересел галаби гьаризе жалго жододаго чІараб пачалихъияб низам гІуцІиялъе. Гьеб заманаялда бищун къадру бугел хъизамаллъун ХІижазалда рукІана СагІудиял ва Рашидиял.\nТІоцебесеб СагІудиязул пачалихъХисизабизе\nСагІудиязул пачалихъ баккана 1744 соналъ ГІарабистаналъул бакьулъаб икълималда. Ад-ДиргІийя шагьаралъул хІаким МухІаммад ибн СагІуд ва исламияв гІалимчи МухІаммад ибн ГІабдул Вагьгьаб цолъана кутакаб ва гъункараб пачалихъ гІуцІиялъул мурадалда. Гьеб, XVIII гІасруялъ цолъараб гІуцІиялъ авал лъуна дакъа къо щвезегІанги хІукмуялда ругел СагІудиязул тухумалъе. Цо дагьабго заманаялдасан гІолохъанаб пачалихъалде хІал гьабизе лъугьана ГІусманиязул пачалихъалъ, жодорго къиблаяб рахъалда бугеб гІорхъода гьел къуватлъизе бокьичІого ва гьез Маккагун Мадина бахъиялда ццимги бахъун. 1817 соналъ гІусманиязул султІанас ГІарабистаналде МухІаммад ГІали Пашал бетІерлъиялда гъоркь аскар битІула, ва гьез щущухъ биххизабула Имам ГІабдуллагьил аскар. Гьединаб куцалда, ТІоцебесеб СагІудиязул пачалихъ хутІана 73 соналъ.\nКІиабилеб СагІудиязул пачалихъХисизабизе\nГьанже гІун бачІунеб букІараб гІарабазул пачалихъ турказ щущахъ биххизабиялде балагьичІого, 7 сонидасан (1824 соналъ) Ар-Риядалда тахшагьаргун гІуцІула КІиабилеб СагІудиязул пачалихъ. Гьеб пачалихъ хутІана 67 соналъ ва щущахъ биххизабула СагІудиязул церегосел тушбаби — Рашидиязул тухумалъ. СагІудилазул хъизан лъутизе ккун лъутула гьеб мехалъ Кувейталде.\nЛъабабилеб СагІудиязул пачалихъХисизабизе\nСагІудиязул ГІарабиялъул тІоцевесев къирал ГІабдул ГІазиз ибн СагІуд\n1902 соналъ 22 сон барав СагІудиязул хъизаналдаса ГІабдул ГІазизица ккола Ар-Рияд, ва Рашидиязул тухумалдаса гьелъул вукІарав амирги чІвала. 1904 соналъ Рашиди тухумалъулаз ГІусманиязул пачалихъалдаса кумек тІалаб гьабула. Гьез жаваб гьабун жодорго аскар гьенибе битІула, амма гьаб нухалъ къун нахъе ине ккола. 1912 соналъ ГІабдулгІазизица тІубанго Нажд икълим кверде босула. 1920 соналъ, ингилисазул кумекалдалъун, ГІабдулгІазизица тІубанго Рашидиязул тухум лъугІизабула. 1925 соналъ Макка кверде босула. 1926 соналъул 10 январалъ ГІабдулгІазиз ибну СагІуд ХІижазалъул ханлъун лъазавула. 1927 соналъ КІудабиритІаниялъ СагІудиязул ханлъи жибго жиндаго чІараблъун рикІкІуна. Цо чанго сонидасан ГІабдулгІазизица ГІарабистаналъул хутІарал ракьалги кверде росула. 1932 соналъул 23 сентабиралъ Нажд ва ХІижаз цогьаруна, СагІудиязул ГІарабия абураб цо пачалихъалда жанир. Живго ГІабдулгІазизги лъугьана СагІудиязул ГІарабиялъул ханлъун.\n1938 соналъул марталда СагІудиязул ГІарабиялда ратана нарт бахъизе бегьулел бакІал. КІиабилеб дунялалъул рагъ байбихьи сабаблъун нарт бахъи байбихьичІо гІицІго 1946 соналъ гурого. Нарт лъугьана пачалихъ цебетІеялъе сабалъун.\nГІабдулгІазизида хадув къираллъун вачІана гьесул вас СагІуд. Гьес ургъичІого бачунеб букІараб жанисеб сиясаталъ, пачалихъалда инкъилаб ккеялде бачана, СагІуд лъутана Европаялде, хІукму бачІана гьесул вац Пайсалихъе. Пайсалицин абуни гІемераб хІалтІи гьабуна пачалихъ цебетІеялъе. 1973 соналъ, Пайсалица Байтул Макъдис бусурбабазухъе буссинабизегІан, сагІудиялъул нарт къватІибехун биччаларин абун гьев чІедал, бакътӏерхьул пачалихъаз гьев чІвазе тІамана гьесул вацасул вас. Ва гьесдаса хадув хІукмуялде вачІана гьесул вац Халид. Гьесдаги хадув Пагьд, 2005 соналъ — ГІабдуллагь, ва 2015 соналъ — Салман.\n2011—2013 соназда багъа-бачариялХисизабизе\nАслияб макъала: СагІудиязул ГІарабиялда багъа-бачариял (2011)\n2011 соналъул 10 марталъ Ал-КъатІип шагьарлда полициялъулаз ярагъ хІалтІизабуна, хІукуматалда данде рахъин сабалъун жанир тІамурал шигІиял къватІире риччаян дандечӏеял гьарурал шигІиязда данде ва гьелъул хІасилалда лъабго шигІияв чІвана.\n2011 соналъул марталъул авалалдасан байбибхьун СагІудиязул ГІарабиялда Жанисел ишазул министерлъиялъ митингал гьукъун руго. Гьеб мехалъ полициялъе хІукъукъал щвана бокьараб куцалда митингалде рахъаразда дандечІей гьабизе.\n2011 соналъул 4 октябралъ багъа-бачари лъугьана Бакъбаккул икълималда, аслияб куцалда шигІияз жаниб гІумру гьабулеб бугеб. СагІудиялъул тІадчагІаз рикІкІунеб буго, гьеб хІалуцин къватІисанхун, хасго Ираналдасан бачІине бугоян.\nАслияб макъала: СагІудиязул ГІарабиялъул хІукмуялъул аслияб низам\nСагІудиязул ГІарабиялъул пачалихъияб гІуцІи чІезабула Ханлъиялъул Аслияб къануналъ, СагІудиязул ГІарабиялъул хІукмуялъул аслияб низам абун жинда цІар бугеб, ва жибги къабул гьабураб 1992 соналда. Гьелда рекъон СагІидиязул ГІарабия ккола тІубараб ханлъилъун, жиб цебе бачунеб тІоцевесев хан ГІабдулгІазизил лъималаз ва лъималазул лъималаз. Къануналъул кьучІое босун буго исламиял хІукмаби.\nПачалихъалъул бетІерлъун вуго хан. Гьаб сагІаталда пачалихъалъул хІукмуялда вуго ханлъиялъе кьучІ лъурасул вас Салман ибну ГІабдулгІазиз СагІуд. Пачалихъалъул кІвар бугел буюрухъал хъвала гІалимзабазулгун данде бан хадуб. Ханасе мутІигІлъула киналниги хІукмуялда ругел.\nБуюрухъ тІобазабиялъулаб хІакимлъи гІуцІун буго министерзабазул Шураялдасан, бетӏерав министерасдасан, гьесул тІоцевесев наибасдасан ва къого министерасдасан. Киналниги министерзабазул хъулухъал рикьун руго ханасул хъизаналъул гІадамазда гьоркьоб.\nКъанун бахъиялъул хІакимлъи чІезабун буго — Мажлису Шураялдасан. Мажлису Шураялъул киналниги 150 гІахьалчи, тІамула ханас ункъго сонил болжалги цІан.\nДиваналъул хІакимлъи ккола диниял диваназул система, ТІадегІанаб диваналъул шураялъ рихьизарураздасан ханас рищарал къадияца хІукму гьабулеб. ТІадегІанаб диваналъул шураян абуни гІуцІун буго 12 чиясдасан, гьелги рихьизарула живго ханас.\nСагІудиязул ГІарабиялъул административияб бикьиХисизабизе\nАслияб макъала: СагІудиязул ГІарабиялъул административияб бикьи\nСагІудиязул ГІарабиялъул административиял округал\nСагІудиязул ГІарабия бикьун буго 13 административиял округазде (гӀар. المناطق الإدارية: almnat aladarih), имиратал яги минтІакъаби (mintaqat, цолъул формаялда — mintaqah):\n1 6 Ар-Рияд الرياض Ар-Рияд 404240 7910864 19,57\n2 11 Макка مكة المكرمة Макка 153128 8099473 52,89\n3 4 Мадина المدينة المنورة Мадина 151990 2061383 13,56\n4 5 Ал-Къассим القصيم Бурайда 58046 1402974 24,17\n5 7 Аш-Шаркъия المنطقة الشرقية Ад-Даммам 672522 4762871 7,08\n6 8 ГІасир عسير Абгьа 76693 2194463 28,61\n8 9 ХІаил حائل ХІаил 103887 685820 6,60\n9 2 Ал-ХІудуд-аш-Шамалия الحدود الشمالية ГІаргІар 111797 367433 3,29\n10 10 Жазан جازان Жазан 11671 1568727 134,41\n11 12 Нажран نجران Нажран 149511 581789 3,89\n12 1 Ал-БахІа الباحة Ал-БахІа 9921 471755 47,55\n13 3 Ал-Жауф الجوف Сакака 100212 506372 5,05\nкинниги 2149690 31521418 14,66\nАслияб макъала: СагІудиязул ГІарабиялъул шагьарал\nСагІудиязул ГІарабиялъул 88 % халкъалъул шагьаразда гІумру тІамун руго. Бищун кІудияб шагьар, ханлъиялъул тахшагьар, гьелъул сиясияб, маданияб (диниял бакІал рикІкІинчІого) ва гІелмияб центрлъун ккола — Ар-Рияд жинди жаниб 4 млн чи вугеб. Жидда — пачалихъалъул кІиабилеб кІудияб шагьар, гьелъул «экономикияб тахшагьар», БагІараб ралъдада кІвар бугеб порт. Макка ва Мадина, пачалихъалъул бищун чІахІиял шагьарал гурелги, гьел ккола СагІудиязул ГІарабиялъул ва тІолабго исламияб дунялалъул къадро тІадегІанал шагьаралъун.\nХалкъалъул къадар 1 300 000 чи\nХалкъалъул къадар 1 700 000 чи\nАслияб макъала: СагІудиязул ГІарабиялъул география\nСагІудиязул ГІарабиялъ ккола гІага-шагарго 80 % гІарабазул бащдабчІинкІиллъиялъул. Пачалихъалъул миллиял гІурхъалаби чІванкъотІун рихьизарун рукІунгутІиялъ, чІванкъотІун СагІудиязул ГІарабиялъул ракьалъул къадар чІезабун гьечІо. Расмиял (официалиял) баяназда рекъон гьеб бахунеб буго 2 217 949 км², цогидал баяназда рекъон — 1 960 582 км² - 2 240 000 км². Кин бугониги, СагІудиязул ГІарабия ккола ракьазул рахъалъ дунялалда 13-еб пачалихъ.\nПачалихъалъул бакътІерхьуда, БагІараб ралъдал рагІалда тІарадасан аххаде щвезегІан руго ал-ХІижаз абураб кьурабазул рахас. къиблаябгун-бакътІерхьуда кьурабазул борхалъи бахуна 3000 метраялде. Гьениб буго курорталъулаб мухъ Асир, жиндир гІурччинлъиялъ ва тамахаб гьаваялъ туристал жинца тІаде цІалеб. Бакъбаккул рахъин абуни, тІубанго бахчун буго салул авлахъаз. Къиблаяб рахъ ва къиблаябгун-бакъбаккул рахъ тІубанго ккун буго РубгІ ал-Хали салул авлахъалъ, гьенибго буго Йеменлъулгун ва ГІуманалъулгун гІурхъалабиги.\nСагІудиязул ГІарабиялъул цІикІкІунисеб ракьал ккун руго салул авлахъаз, ва гьениб гІумру тІамен руго батІи-батІиял тухумазул гІалхул гІарабал. Аслияб халкъин абуни гІумру тІамун руго чІахІиял шагьаразда ва гьел сверун, аслияб бакъбаккуда яги бакътІерхьудахун, ралъдал рагІалда.\nРакьул тІалъиялъул гІуцІиХисизабизе\nСагІудиязул ГІарабиялъ гьава цІакъго бакъвараб буго. ГІарабазул бащдабчІинкІиллъи ккола — Ракьалда гІемер гьечІел бакІаздаса цояблъун, риидал багІари чІечІого 50 °C эххедезун бахунеб. ГІазу бала гІицІго Жизаналъул мугІрузда, пачалихъалъул бакътІерхьуда, ва кидалго гуреб гьебги балеб. Январалъ гьоркьохъеб температура букІуна шагьаразда 8 °C - 20 °C, салул авлахъазда 20 °C - 30 °C.\nАслияб макъала: СагІудиязул ГІарабиялъул экономика\nАслияб макъала: СагІудиялъул риал\nЦІакълъи: нартил ва газил чІахІиял нахърателал. ЧІахІиял харжал щола щибаб лъагІалие хІаж гьабун рачІарал 2 млн хІажичиясдасан.\nЗагІипал рахъал: профессионалияб лъай кьей гьечІо. ГІемерисеб бутІа бетІербахъи гьабулел жалазул къватІисанхун импорт гьабун бачІуна. ГІолилазда гьоркьоб хІалтІуларезул къадар цІакъго цІикІкІараб буго.\nСагІудиязул ГІарабиялъул экономика бараб буго нартил касбоялда, ва гьеб бахуна пачалихъалъул гІаммаб жанисеб продукталдаса 45 %. Бюджеталъул харжалъул 75 % ва къватІибе кьолеб экспорталъул 90 % ккола нартилпродуктаздаса.\n2005 соналъул декабралда СагІудиязул ГІарабия лъугьана ТІолгодунялалъул бича-хисиялъул гІуцІиялде.\nКъватІибехун бичи (экспорт) (2008 сон) — 310 млрд доллар: нарт ва нартилпродуктал. Аслиял росарухъаби — АЦЩ (18,5 %), Япония (16,5 %), Китай (10,2 %), Къиблаяб Корея (8,6 %), Сингапур (4,8 %).\nКъватІиса боси (импорт) (2008 сон) — 108 млрд доллар: промышленносталъул тІагІелал, квана-гьекъолел жал, химиялъулаб продукция, автомобилал, ххам. Аслиял къайи чІезабулел — АЦЩ (12,4 %), Китай (10,6 %), Япония (7,8 %), Алмания (7,5 %), Италия (4,9 %), Къиблаяб Корея (4,7 %).\n2000-ел соназда хеккого тІаде борхана Китаялъул асар СагІудиялъул къватІисеб бича-хисиялда: 2002 соналъ Пекиналда ва Ар-Риядалда гьорькоб къайидул тІад тири бахана 5,1 млрд долларалде, 2008 соналъ 41,8 млрд долларалде.\nШагьранух Ар-Рияд — Ал-Хубар\nМаххулнухлул транспорт гІуцІун буго чанго нусго километраялъул маххул нухаздасан, жиндир стандартияб колеяби 1435 мм ругеб, ва жинца Ар-Рияд хутІарал аслиял, ГІарабазул ралъдал квачІалъул рагІалда ругел порталгун хурхинабулеб.\n2005 соналъ хІалтІизе биччана проект «Север — Къибла», жиндир хьулалда бугеб 2400 км маххулнухлул лъезе ва жиндир багьа $2 млрд цІикІкІун бахунеб. 2008 соналъул байбихьуда РАГІ (ОАО) «Россиялъул маххул нухал» компаниялъе можоро ьергьана 520 км халалъи бугеб «Север — Къибла» проекталъул цо бутІа базе, гьелъул багьа букІана $800 млн. Амма 2008 соеалъул маялде можороялъул хІасилал нахъе рахъана, гьеб нахъе бахъиялъул гІилла сиясияб бугин рикІкІана РМН-ялъул (РЖД) президент Владимир Якуниница.\n2006 соналъ нигат гьабуна Маккаялда ва Мадинаялда гьорькоь 440-км маххулнухлул бутІа базе.\nГьакинухазул гІаммаб халалъи бахуна 221 372 км. Гьелдаса:\nКъвакІараб хъалгун — 47 530 км.\nКъвакІараб хъал гьечІого — 173 843 км.\nСагІудиязул ГІарабиялда (кинаб миллаталъул йигониги) чІужугІаданалъе гьукъун букІана 2006 соналде щвезегІан автомобил бачине. Жакъайин абуни 30 сон базегІан автомобил бачине бегьула чІужугІаданалъ цадахъ рос, эмен яги вац вугони.\nСагІудиязул ГІарабиялъул гІадамал раччулел авиакомпаниял:\nAl-Maha Airlines — жанисел гьавамухъал. Авиапарк Airbus A 320.\nNas Air — жанисел бюджеталъулал гьавамухъал. Авиапарк Airbus A319, Airbus A320, Embraer 190.\nSaudi Arabian Airlines —СагІудиязул ГІарабиялъул цебе тІураб авиакомпания, жанисел ва къватІисел гьавамухъал.\nSaudiGulf Airlines — жанисел гьавамухъал. Авиапарк Airbus A 320 ва Bombardier CS300.\nMid East Jet — чартералъулаб авиакомпания.\nАэропортазул къдар — 208, гьездаса 73 — бетонналъул роржунел-чІолел мухъалгун, 6-ялъул буго халкъаздагьоркьосеб статус:\nKing Fahd International Airport (DMM), Ад-Даммам, бищун кІудияб (ракьалъул рахъалъ) аэропорт дунялалда.\nKing Abdulaziz International Airport (JED), Жидда.\nKing Khalid International Airport (RUH), Ар-Рияд.\nPrince Mohammad Bin Abdulaziz International Airport (MED), Мадина.\nAl-Ahsa International Airport (HOF), Ал-Гьуфуф.\nPrince Abdul Mohsin bin Abdulaziz International Airport (YNB), ЯнбугІ-ал-БахІр\n2014 соналъул марталда, хІалтІулеб букІана Маккаялъул метрополитен ; рагьизе хІадурулеб букІана Жиддаялъул метрополитен ва Ар-Риядалъул метрополитен.\nГІарабазул ралъдал квачІ\nЖанисеб сиясат. Диваналъул хасиятХисизабизе\nКъватІисеб сиясат ва халкъаздагьоркьосел хурхеналХисизабизе\nЛъай кьей ва маданиятХисизабизе\nСагІудиязул хан ГІабдулллагь Бушгун цадахъ\nПортал «СагІудиязул ГІарабия»\nСагІудиязул ГІарабия Викигъамасалда\nСагІудиязул ГІарабия Викидалилалда\n↑ Census.gov Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013. U.S. Department of Commerce (2013). Архивировано из первоисточника 9 май 2013. Проверено 9 май 2013.\n↑ Human Development Report 2013 (инг.). United Nations Development Programme (2013). Архивировано из первоисточника 13 август 2013.\n↑ Вести. Ru: В Саудовской Аравии полиция разогнала митингующих\n↑ NEWSru.co.il :: Саудовская Аравия обвинила Иран в провоцировании беспорядков в королевстве\n↑ What does ‘reform’ mean in Saudi Arabia? (инг.)\n↑ Халип:Дунялалъул атлас\n↑ Распределение и прогноз динамики населения королевства по административным округам (гІараб.). Центральный департамент статистики и информатики Саудовской Аравии (2014). Проверено 1 июл 2014.\n↑ http://cyberleninka.ru/article/n/kitay-i-saudovskaya-araviya-istoriya-vzaimodeystviya-i-perspektivy-sotrudnichestva-1980-2010 С. 205—206\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=СагІудиязул_ГІарабия&oldid=76625»\nПоследний раз редактировалась 9 декабр 2021 в 18:42\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабураб заман: 18:42, 9 декабр 2021.


Хасавюрталдаса адвокат МухIамадова Сапиятица тIалаб гьабулеб буго кIиго соналъ цеве Гъизилюрталдаса гIолохъанчи тIагIиялда сверун ишалъул гIурхъабалъ доб мехалда гьеб мухъалъул вукIарав полициялъул нухмалъулев Заирбегов АсхIабгIалил сурав юосизе кколин. Гьев кIиго моцIалъ чанго бакIаб такъсир гьабиялъул гIайибги гIунтIизабун полициялъ ккуна Москваялда.\nГъизилюрталдаса Халидов Акав тIагIун вукIана 2012 соналъул 29 февралалда. Гьесул хъизан Рашидатица бицухъе 28 февралалдаги гьев жиндирго дачаялда вукIун вуго. 29 къоялъул радал сагIат анцIго тIубараб гIужалда гьев жидирго ичIабилеб маркаялъул автомобилалда ун вуго гьениса жиндирго яц Эльмирахъеги щун гьениса МахIачхъалалдеги инеян. СагIат анцIила кIиго тIубарабго гьелъ ахIулеб букIун буго росасухъе, амма гьес жаваб кьун гьечIо.\nАкавил эбел-инсуца бицухъе цебесеб къоялъ 28 февралалда гьев кIиго нухалъ чIезавун вуго полициялъ, цин Гъизилюрталъул базар бугеб бакIалда, кIиабилеб нухалъ СултIанянгъиюрт росадада аскIоб бугеб полициялъул посталда. Низам цIунулез абун буго жидехъ Халидовасде ориентировка бугин, амма жанисел ишазул идараялда щун хадур нахъвуссун виччан вуго гьез Акав.\nХалидовасул гIага-божаразул адвокат Сапият МухIамадовалъ 2012 соналъул май моцIалда информ алатазе кьураб баяналда абулеб букIана жидер вас тIагIун вукIиналда бан гьез кьураб гIарзаялъул хал гьабизецин тIаде босичIин полициялъул хIатIухъабаз.\nГъизилюрталъул полициялъ Хасавюрталъулазде бан, Хасвюрталъулаз тIад буссун аздехъан бан цонигияз миллат гьабулеб гьечIин гьелъулилан абулеб буго адвокаталъ\n14 апрелалда Сапият МухIамадовалъ гIарза хъван буго цIех-рехалъул комитеталъул Дагъистаналда бугеб бутIаялде. Гьениб гьелъ тIалаб гьабулеб буго Халидов Акав тIагIун вукIиналда бан сурав босизе кколин Гъизилюрт мухъалъул жанисел ишазул идараялъул вукIарав нухмалъулев Заирбегов АсхIабгIалидасан.\nАдвокаталъ бицухъе Халидовасул гIага-божараз чанго нухалъ телеграммаби ритIун руго батIи-батIиял идарабазде гьезул вас тIагIиналъе гIайибиял чагIи Гъизилюрталъул полициял ругилан.\nМухIамадова Сапият: «Низам цIунулез гIемер мехалъ къабул гьабулеб букIинчIоХалидов Акав тIагIун вукIиналда бан гьез хъвараб гIарза. Викъарасул гIагарлъи гьез битIулеб букIана цIех-рехалъул комитеталъул Хасавюрталда бугеб вакиллъиялде, щайин абуни гьесул автомобиль бугин дозул доба туснахъ гьарурал гIадамазул автомобилал чIезарураб бакIалдаян абураб хIужа бачун буго гьез багьанадуе»\nЦохIо АсхIабгIали Заирбегов гуревги гьединго цIех-рехалде ахIизе кколин Гъизилюрталъул жанисел ишазул идараялъул хIалтIухъаби Пираев МухIамадги ва ХIайбулаев МухIамадгиян тIаде жубалеб буго жиндирго гIарзаялда Сапиятица.\nЖивго АсхIабгIали Заирбегов чанго бакIаб такъсир гьабиялъул гIайибги гIунтIизабун жанив тIамун вуго гьабсагIат.\nГъизилюрталъул полициялъул нухмалъиялда вукIаго чанго нухалда къасд гьабун букIана Заирбегов чIвазе. Гьединлъидал гIумру гьабун хIалтIулеб бакIалдаго вукIана.\nГъизилюрт мухъалъул Чонтаул, Комсомольское росабазулгун Заирбеговасул кутакал дандеккунгутIаби лъугьун рукIана. Чонтаулалдаса ХIажиева Салиматил рокъореги рачIун маскаби ххурал чагIаз хIалбихьун букIана бензинги тIаде тIун тIубараб хъизан бухIизе. Гъизилюрталъул полициялде гьабулеб букIана гIадамаз гIайиб. Амма Заирбеговас гьелдаса инкар гьабулеб букIана, гьеб жиндир гьалмагъасул хъизан кколин, гьединлъидал гьединаб жо кинин жидеца гьабулебилан.\nТеррористалин абунилан какги бачIого, кIалги кквечIого рукIине къваригIунищ бугеб ниж?!\nГьанже флешкаби «рохьилаз» гуребги ритIула Дагъистаналда\nМоскваялда ккуна Гъизилюрталъул полициялъул нухмалъулев


3000-гIан босняк жидерго иргадулаб митингалда 18Июн2013. Сараево\nДур миллат щиб? Сундул мацIалъ мун кIалъалев? Дур дин щиб? Гьале гьадинал суалал кьолел руго гIадамазе анкетаялъ.\nБалагьани, гьел бигаял суалал руго, амма гьезда тIад ургъичIого битIараб жаваб кьезе гIадамазда кIоларо. Мисалалъе - Сараевоялда гIумру гьабулей Ясна Тамезица абулеб буго гьадин.\nЯсна Тамез: «Дида лъаларо кинаб миллат хъвазе кколебали. Лъаларо, щибдай абилеб. Дида жеги жаваб батичIо. Дин – гьеб проблема гуро. Амма этникияб хаслъи!...\nАмерикаялъул гIадамаз жидеда американиялилан абула. Гурищ? Щайха нижееги бегьулареб ниж боснякал руго ян абизе?\nГьадинаб халатаб цIар рехсезе кигIан захIматго бугониги, хасго гьадинаб цIар битIараб буго.\nДир гьадинаб пикру буго. Дун талихIай йикIина жий босниялъулайин йиго ян абизе дие рес щвани».\n1993-95 соназда букIараб рагъул хIасилазукьа рорчIизе къасд гьабулеб улкаялъ къасд гьабулеб буго мульикультурияб аслуялда цолъараб миллияб, этникияб хаслъи гIуцIизе.\nСараевоялдаса политикияв цIех-рехчи Аднан Хускичица гьабулеб буго гьадинаб баян:\nАднан Хускич: «Къого соналъ цебе букIараб рагъул хIасилазухъ балагьани тIоцебесеб иргаялда ракIалде щолеб буго конфликталъул аслияб гIилла ай -бидулал этникиял чисткаби.\nГьединлъидал жакъа цIакъ цIодорго рукIине ккола гьениб бугеб лъабабго этникияб къукъаялъул гIадамалгун, хорваталгун, боснякалгун ва сербалгун».\nХускичил пикруялда халкъалъул хIисаб гьабиялъ политиказе цIакъ пайдаяб ва кIудияб асар бугеб информация кьезехъин буго. Ва гьелдалъун Евроцолъиялдехун галаби тIамизе, интеграция гьабизе бигьаго бегьила.\nАхирисеб нухалъ халкъалъул хIисаб гьениб гьабун букIана 1991 соналда. Ва гьеб гуребги 1996 соналда Цолъарал Миллатазул гIуцIиялъги тIобитIиана гьениб гьединабго тадбир 1996 соналда рагъуе ахир лъураб Дейтонил къотIи къай къабул гьабун хадусала.\n2011 соналда статистикияб агентлъиялъ бихьизабуна Босниягун-Герцеговинаялда лъабго миллионгун нусиялда кIикъоялда анцIгогIан чи вугин.\n2008 соналда батIи-батIиял агентлъабазул гьарурал хIасилахда рекъон улкаялда ругел гIадамазул 45 процент бусурбаби ккола. 36 процент – гIисал диналъул сербал, 15 процент католикал сербал ва хутIарал – цогидал.\nБайбихьуда хиял букIана халкъалъул хIисаб 2012 соналда гьабизе, амма гьеб нахъе бахъун букIана политикиял рагIирекъонгутIиял ккедал.\nГьанжейин абуни гьеб тадбиразе квалквал гьабулеб гьечIо лъицаниги.\nСоциолог Езуф Зигаца абулеб буго цебе, мухIканал статистикиял баянал гьечIеб мехалда, политикиял партияз тIасан ккарал тIалабал гьарулаан жидерго пайдаялъе. Гьесул хьул буго цIиял баяназ гьединал тIалабал цереккунго нахъ чIвазе бегьиялда.\nЕзуф Зига: «Дида ккола политикиял хIилла-макраби гьабизе ресал дагьлъилин гьелдалъун. Гьанже гьезие захIматго букIина мекъал баянал гьаризе, мисалалъе сербазул, ялъуни хорватазул къадаралда бан».\nГIемерисезе бокьулареб ишлъун букIина Босниялъул бусурбабазе жидеда боснякалинал абизе рес щвей. Гьел ккола серб мацIалъ кIалъалел бусурбаби, сербазийн абулеб буго гьадинаб миллат гьечIин.\nСейфудин Токич ккола гьеб проект ургъаразул цояв.\nСейфудин Токич: «ТIоцебесеб нухалъ босняказе рес щвезехъин буго жидерго миллаталъул цIар рехсезе официалияб къагIидаялъ. Австро-Венгриялъул заманалда гьабураб халкъалъул хIисабалъул хIасилалда гьел рехсон руго мухIамадиялилан абураб цIаралда гъоркь».\nЮгославиялъул къираллъиялда гьадинаб миллат хIисабалде босун букIинчIо, советияб Югославиялда гьезда абулаан сербал- ялъуни хорватал-бусурбабиилан.\n1993 соналда гьез байбихьана билълъанхъизабизе жиндирго тарихияб цIар, ГIусманияб империялда баккараб.\nАмма гIемерал босняказул рахIат хвезабулеб буго гьеб хIужаялъ. Гьез гьеб проект рикIкIула хIат хун политикияблъун. Гьел хIинкъула гьелдалъун магъало цIикIинабизе ялъуни чIобогоял рукъзал нахъе росизе бегьиялдаса. Босниялъул хъулухъчагIаз кIудияб гIамал гьабуна гьадинал харбал нахъ чIвазелъун.


ВДНХаялда тIобитIана Ихдалил байрам - Навруз | Дагъистаниял | Киназего гIаммаб Россия\nВДНХаялда тIобитIана Ихдалил байрам - Навруз\nВДНХаялда 1 апрелалъ тIобитIана Ихдалил байрам — Навруз. Гьенир ракIарун рукIана пачалихъалъул батIи — батIиял хIакимзаби, къватIисел пачалихъазул послаби, Постпредствоялъул хIалтIухъаби, миллиял гъункабазул представителал ва гIемерал цогидалги.\nБайрам кIодо гьабун ВДНХ ялде рачIана москвичал ва гьалбал къаде заман щвелалдего. 75 павильоналда жанир ракIарун рукIана гIемерал россиялъул ва къватIисел пачалихъазул миллатазул представителал. Щиваз цебе лъун букIана жидерго культураялъул бицунел тIагIелаби. Цересел сонзго гIадин гьеб выставка бичи — хисиялда гIахьаллъи гьабуна Дагъистаналъул устIарзабазул гIарцул, цIулал, кизляралъул щулиял нусазул, хунжрузул ва хьухьун гьарурал щватабазул устарзабазул тIагалаби лъураб бечедаб ва берцинаб Герман Мамедяровас ва Фатима Гаммадовалъ гIуцIараб выставкаги.\nФатима Гаммадовалъ жидерго инсуца бакIаризе байбихьараб кIудияб ратIлил коллекция, гьеб къоялъ кьун рукIана ретIизе гIолилалзул Ассоциациялъ гIуцIцIараб «Горянкабазул горсверуда» абураб къокъаялъухъе. ТIогьол квацIигIанги берцин рукIана гьел умумузул ретIел ретIарал ясал. Киналго аскIоре рачIунел рукIана гьезде аскIоре, цIехолеб букIана киса — щалилан ва гIажаиблъулел рукIана ратIлил берцинлъи бихьун. Гьез абулеб букIана ясада цIакъ рекъон бугин берцинаб ретIел ва кIазал. Гьезулгун гIемерисез рахъулел рукIана ракIалде щвеялъе суртал. Миллиял ретIел ретIи гурониги ясал кьурдизеги кьурдан.\nХадуб залалда жаниб байбихьана россиялъул ва цойги хIукуматазул артистаз гIахьаллъи гьабураб концерт. Гьенибги кечI ахIизе Дагъистаналдаса рачIун рукIана «Горцы» абураб квартетги, кьурдулеб ансамблялъул къукъа «самурги».\nГIемерал батIи батIиял халкъазул церерахъинал рукIана гьеб къоялъ. Гьебго заманалда къватIиб белъунеб букIана таджиказул, азербайджаназул ва гь.ц повараз пловги. Бергьаразе кьуна премиябиги сайигъаталги.\nБайрам халат бахъана къасе нахъалъизегIан, рачIарал гьалбазе рокъоре инецин бокьун гьечIин кколеб букIана.\nНавруз Байрамалда рахъарал суртазухъ балагье>>


Бергьенлъиялъул, багьабазул ва тахбакIазда хиса-басиязул хIакъалъулъ » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nГьатIан къоялъул радал рикIкIадаб Америкаялда иргадулаб, ракIчIараб ва мухIканаб бергьенлъи квер жубараб рагъулъ босана нилъер ракьцояв Забит МухIамадшариповас. Гьеб бергьенлъиялъ Забит вачIана дунялалда бищунго тIадегIанаб даражаялъуллъун рикIкIунеб UFC промоушеналъул 6-абилеб бакIалде. Гьеб буго лъаледухъ чемпионасул рачелалде Забит гIагар гьавураб гали. Спорталда хадуб хал ккуразул пикруялда рекъон, Забит МухIамадшариповасул кIудиял ресал рагIула гьеб борхалъи босизе. Нилъее хутIараб жо буго гьелда хадуб хал кквей, Забитие икъбал ва бергьенлъи гьари.\nАбизе бегьула гьеб букIанин араб анкьил магIарулазе аслияб лъугьа-бахъин абун. Рагъ-кьалалда, кьаби-тункиялда букIунеб миллат букIинги хIисабалдеги босун, я экономикиял бергьенлъабаз, я бечIчIараб рахьалъ, я гIезабураб гьаналъ магIарул чиясе роххел бачIунаро, цо чияс гIодовги тIамун, цогидав вуххараб мехалда гIадин. Гьеле гьедин магIарулал рохизаруна нилъер Забитица, гIодовги тIамун, американав Джемери Стивенс абурав чиги вухун. Рухе абеха, гьеб гурищха нилъееги къваригIун букIараб?\n17 гъурущ – гIемер, 23 гъурущ – дагь – тамашаяб хIисаб\nРеспубликаялъул хIукуматалда ва политикияб гIумруялъулъ аслияб кIвар буссинабизе гIураб лъугьа-бахъинлъун рикIкIине бегьула тахшагьаралда гIадамал раччулеб транспорталда хурхун лъугьараб ахIвал-хIал. Законалда рекъон гьабуни, гьел пассажирал раччулел фирмаби риччазе ккола эркенго тендеразда гIахьаллъизе ва бищунго дагьаб багьаялда гIадамал раччулел ва хIажатал шартIал тIуразарулел риччазе ккола гIадамал раччизе. Щаялиго республикаялъул политикияб нухмалъиялъ, нилъер Дагъистаналъул фирмабазул рукIине кколел шартIал гьечIин, транспорт басрияб бугин, Санкт- Петербургалъул «Третий парк» абулеб фирма бугIулеб рагIула пассажирал раччизе.\nРеспубликаялъул бетIер Владимир Васильевас ахирисеб данделъиялда рагьун абуна хIажат ругин лъикIаб техникаги бугел, шартIалги тIуралел, республикаялъул бюджеталъе магъалабиги кьолел фирмаби. Ай, Петербургалъул фирмаби риччазе бокьараб гIадаб жо бичIчIизабуна. Жакъа пассажирал раччулел нилъералги руго гьедулел, шартIалги тIуран ругин, жидеца щуго гъурущалъ учузги раччилин, магъалабиги кьелин, жал хIалтIудаса махIрум гьаругеян. Гьеб тIалабалъухъ гIенеккулев чи ватулев гьечIо тIад законгун гьанибе бачIараб Россиялъул. Щай бегьилареб батIаго гьеб Петербургалъул фирмаян суал бачIани, гьениб буго чанго санагIат гьечIолъи.\nТIоцебесеб иргаялда гьаниб буго моцIие бачIунеб 1 миллиард гъурущ гIарац, нилъер республикаги тун, Петербургалде ине бугеб. КIиабилеб, 3-азарго чи гIадамал раччулеб транспорталда ругел индивидуалиял предпринимателал махIрумлъула хIалтIудаса. Лъабабилеб ва аслияб санагIат гьечIолъи, гьадингоги мискинал дагъистаниязе 17 гъурщил бакIалда 23 гъурущ маршруткаялда рекIиналъухъ кьезе ккей лъикIаб иш гуро. ЧIван къотIун жеги рагIалде бахараб жо гьечIо, бихьулеб буго республикаялъул нухмалъиялъе «Лъабабилеб паркалъухъе» кьезе бокьун букIин гьеб бизнесалъул бутIа. Гьеб буго жакъасеб хIукуматалъул гIаммаб политикаялдаса цо бутIа. Гьединабго ахIвал-хIал лъугьунеб буго бензин, цIатари ва газ бичиялъул суалалъулъ республикаялда. Гьанибе бачIине бугин «Лукойл» фирма нартил базаралдеян лъазабуна бетIерас. Гьелъги лъаледухъ зарал гьабизе буго республикаялъул бензин ва газ бичиялъул дармида ругел гIадамазе, амма, республикаялъул нухмалъиялъул рагIабазда рекъон, гьез лъикI магъалаби кьезе рагIула Дагъистаналъе.\nТолстиковалъул тахбакIал ва интеллигенция хисун базаргаби\nГьел руго финансовиял ва экономикаялъул суалал. Политикияб вала-рахасалъулъ рачIана цойги харбал, мал-мулкалъул министерлъиялда йикIарай Екатерина Толстикова премьер-министрлъун ячIине рес бугин абураб. Гьеб хабар чIван къотIун я тасдикъ гьабизе, я гьереси гьабизе рес гьечIо, харбал руго гьединал. Амма гIемерисел ишалъулъ гьейгун дандчIварал дагъистаниязул гьелдехун бугеб пикруялъухъ гIенеккани, киназего гьеб хабарлъун хутIизе бокьун бугин абизе бегьула. Къабул гьайичIо гьей гIадан дагъистанияз. Цо дагъистаниял хIалареб пахрулъи халлъулеб буго киназдаго гьелъул нухмалъиялъулъ ва гIадамазулгун гьоркьорлъабазулъ.\nВ.Васильевас Е.Толсиковалъе, хасаб хIукмуги хъван, «Баркалаялъул кагъат» кьуна ракIбацIцIадаб хIалтIухъ. Гьелъул хIисаб щиб бугебали абизе кIоларо, рес буго мал-мулкалъул министерлъиялдаса махIрумлъиялъухъ рецIел хIисабалда гьабулеб сайигъат батизеги. Цоги батIияб магIна гьелъул бугищали абизе кIоларо.\nГьеб гуребги, цо гIажаибаб указ букIана гьаб анкьалъ В.Васильевасул. Россиялъул президентасда цеве вугев Дагъистаналъул вакил ХIамзат ХIамзатов, Расул ХIамзатовасул вац ХIажиясул вас, интеллигентги нахъе гьавун, гьесул бакIалда тана Саид Амировасул яцалъул вас Жамал ХIасанов абурав чи. КIиабилесул рахъалъ «интеллигентин» абизе захIмат буго. Ай, гIелмияб интеллигенциялъул наслуялъухъа босун, базаргабахъе кьуна Дагъистаналъул Москваялда бугеб вакиллъи. Щиб хIисаб гьениб бугебали лъаларо. Лъалев Аллагь вуго. Хабар лъикIаб рагIаги.\n» Гугариялъул, миллатчагIазул ва Сабантуялъул хIакъалъулъ\n» Дунялалъ аваразе хъат чIварал бергьенлъаби\n» «МагIарул танк» ГIабдулрашид СагIадулаев – Ярыгинил турниралъул чемпион\n» Лъие Барак, лъие ХIусен?


ЗАГСалде рачIунезул къадар дагьлъизабуна\n8 декабралда «Дагъистан» РИАялъул редакциялда тIобитIана ДРялъул юстициялъул министрасул заместитель Сергей Караченцев гIахьаллъараб пресс-конференция.\nГьес бицана коронавирус тIибитIунгутIиялъе гIоло жидер идараялъ хIукму гьабунила гьаб гIагараб заманалда ЗАГСалде рачIунел гIадамазул къадар дагьлъизаби.\nМинюсталъ гIадамазда гьарулеб буго цIакъго рес къотIидал гурони гьенире рачIунгеян. Масала, лъимер гьабиялъул яги чи хвеялъул хIакъалъулъ нугIлъи гьабулел кагътал росизе къваригIани рачIине бегьула.\nХутIарал суалал электроннияб къагIидаялда ялъуни «Госуслуги» сайталдасан тIуразарейин лъазабуна министрасул заместителас.\nКараченцевасул рагIабазда рекъон, ЗАГСалъул хIалтIухъабаз цого заманалда къабул гьарулел гIадамазул къадарги анцIго чиясдаса цIикIкIине бегьуларо.\nАмма киназдаго гуро гьел тадбирал ритIун ричIчIулел ругел. Караченцевас бицухъе, гьел гьукъа-къаяз жидер ихтиярал хвезарулел ругин цо-цо чагIи Россиялъул президентасул администрациялде щвезегIанги гIарзахъдулел руго.\n- МахIачхъалаялъул ЗАГСалъул бицани, гIорхъичIвай гьабураб заманалдагицин, къойида жаниб 200 чи къабул гьавулев вуго гьенив. Жанисан гIатIидаб бакI бугониги, гIадамал гIемерлъараб мехалда унти бахине рес бугелъулха. Гьединго, кигIан тIадаблъун гьабулеб бугониги, маскаби райин абураб тIалабги гIадахъ босулеб гьечIо гIадамаз. Гьезда гьел разаризе лъугьарал, аскIоре къагеян тIаде рачIаразе малъа-хъваял гьарулел ЗАГСалъул хIалтIухъабазулгун гIезегIан къваригIел гьечIеб хабарги ккана. Кумекалъе полиция ахIарал хIужабигицин рукIана, - ян бицана С. Караченцевас.\nДиналда рекъон магьариги лъун, ахираб заманалда ЗАГС гьабулелги гIемерго дагьлъун ругин абуна гьес. Гьединлъидал къойида жаниб щуго-анлъго ригьиналъул гурони хъвай-хъвагIай гьабулеб гьечIо МахIачхъалаялда.\nГьединалго гьукъа-къаял гьарулел руго централияб архивалдаги. Залалда щугоялдаса цIикIкIун чи вукIине бегьуларо, гьелги маскабиги ххун.\nПрочитано 149 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 14 декабря 2020 14:22\nДругие материалы в этой категории: « Республикаялъул журналистазулгун дандчlвай\t80 соналъ халалъараб рагъулаб нух »


ДАИМГО РАК1АЗУЛЪ Ц1УНУН РУГО НУЖ. - 21 Мая 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Май » 21 » ДАИМГО РАК1АЗУЛЪ Ц1УНУН РУГО НУЖ.\nДАИМГО РАК1АЗУЛЪ Ц1УНУН РУГО НУЖ.\nФашистияб Германиялда т1ад бергьенлъи босун, 71 сон аниги, цо къо гьеч1о бергьенлъи босарал бах1арзал к1очон тараб.\n7 майги лъугьана Коло-Хьиндахъ росабазе рохелги пашманлъиги жубараб байрамлъун.\nРосдал советалъул бет1ер Х1усейнов Лъараг1асул ва Хьиндахъ школалъул директор Г1умарх1ажиев Мух1амадил жигаралдалъун росулъ рагьана ц1ияб памятник, Ват1анияб рагъда т1аг1арал росуцоял рак1алде щвеялъе ва даимго рак1азулъ ц1униялъе нуг1.\nПамятник бан буго к1иябго росдада гьоркьоб нухлулазги школалде унел лъималазги салам кьолеб ва мунагьал чурагиян абулеб бак1алда.\nПамятник рагьиялда г1ахьаллъана к1иябго росдал г1адамал, рагъда т1аг1аразул ирсилал ва ц1алдохъаби. Г1ахьаллъаразе к1удияб асар гьабуна рагъда т1аг1аразул ва г1ахьаллъаразул сураталги кодор ккун, памятникалде аск1обе бач1унеб «Хвел гьеч1еб полк» колоннаялъ.\nХиянатав тушманасе наг1ана кьураб, рагъалъ гьабураб заралалъул тылалдаги халкъалъ бихьизабураб бах1арчилъиялъул ва нилъее бергьенлъи бигьаго щвеч1олъиялъул, росуцоял рагъарал фронтазул бицун, г1ат1идаб доклад гьабуна Хьиндахъ школалъул директорас. Ват1аналде къо ккедал Коло-Хьиндахъ росабалъа фронталде ун вуго 67 г1олохъанчи ва Ват1аналъе,гьаб нилъер талих1аб г1умруялъе г1оло кьалул майданалда хут1ун руго гьезул 32 ял. Жакъа к1иябго росулъ хут1ун вуго, унтун бусаде ккарав, т1аде вахъине к1оларев Х1адисов Камил. Харахьи участкаялъул 14 росулъ хут1ун гьеч1о цониги фронтовик.\nМитингалъул ахиралда, киназулго бадиса маг1у чвахизабураб, жинцаго гьабураб, рагъда т1аг1арал рехсараб, кеч1 - маг1у ц1алана эмен рагъда ч1варай Г1умарх1ажиева Азипатица.\nМитинг лъуг1ана цоцазе талих1-рохел, рекъел, хваразе алжан, вацлъи-гьудуллъи ва берцинаб г1умру гьарулаго.\nАллагьас рагъул, кьалул кьог1лъи лъиданиги лъазе тогеги.\nМусалаев Х1. М., Хьиндахъ росу.


Афгъанистаналъул президентасул рищиязда жив бергьанин, рикIкIунеб буго ГIабдулла ГIабдуллаца\nАфгъанистаналъул президентасул хъулухъалде кандидат ГIабдулла ГIабдуллаца талат къоялда жиндирго рахъ ккуразда лъазабуна, жив бергьанин президентасул рищияздайин. КъватIисел ишазул экс-министрас нахъ чIвана цереккунисел хIассилазда рихьизарухъе гьесул конкурент Ашраф Гьани бергьунев вукIин. Афгъанистаналъул лъиданиги бачIеб рищиязул комиссиялъ лъазабуна итни къоялда ахирисесе щванин гьаркьазул 56 процентин, гьесда хадув 44 гIанаб процентгун унев вугин ГIабдулла ГIабдуллайин.\nГIабдуллаца лъазабуна жиндирго рахъ ккуразда цебе «Нилъ чIухIарал руго, нилъеца адаб гьабула гIадамазул гьаркьазул, нилъ бергьана.» абун. Гьес абуна, жинца киданиги къабул гьаруларин макру-хIиллаялдалъун гьарурал хIасилалин. Гьелдаго цадахъ ГIабдуллаца лъазабуна, жив данде вугин Афгъанистан бикьизабиялде ва халкъ ахIана миллияб цолъиялде ва парахалъиялде.\nТалат къоялдаго Цолъарал Штатазул пачалихъияв секретарь Джон Керрица лъазабуна, Афгъанистаналда нухмалъи къануназде данде кколареб къагIидаялда бахъизе гьабулеб бокьараб къагIидаялъ улка бачине бугин Америкаялъул кумекалдаса махрумлъиялдейин. Гьес жиндирго ургъел загьир гьабуна, Афгъанистаналда «альтернативияб хIукумат» гIуцIизе бегьиялъул хIакъалъулъ лъазаби баккиялда бан. Гьесул рагIабазда, Вашингтон балагьун чIун буго рищиязда макру-хIилла гьабиялъул хIакъалъулъ гIарзаялда рехсолел хIужжабазул цIех-рех рищиязул идарабаз гьабиялъухъ.


Хьиндалазе пачалихъалъул налъи – 8, 5 миллиард гъурущ » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nХьиндалазе пачалихъалъул налъи – 8, 5 миллиард гъурущ\nГьедин лъазабуна Авартеатралда цебе тIобитIараб митингалда\n2011 соналъул 22 октябралда Мах1ачхъалаялда Авартеатралда цебе бугеб майданалда митинг тIобитIана Рихьуни ток гьабулеб лъел станциялда гъоркье ракьал арал гIадамаз. Гьеб станция баялдалъун жидее ккараб ва жеги пачалихъалъ бецIичIеб зарал микьго миллиардгун щунусго миллион гъурущалда бащалъулилан бицана митингалъул гIахьалчагIаз.\nРихьундерил станциялъул хIорикье ва сангаралъукье ракьал ана Унсоколо ва Хьаргаби мухъазул гIадамазул. Гьедин пачалихъалъ гьабураб зиян жидее бецIичIел магIарулазул чанго росдал вакилзаби рачIун рукIана МахIачхъалаялде митингалде. Гьеб тадбир гIуцIана ва бачана Унсоколо росулъа жамгIияй хIаркатчIужу НахIи ГIамирхановалъ.\n«Гьале 30-ялдаса цIикIкIун сон сверана Унсоколо мухъалда Рихьундерил станция базе байбихьаралдаса. Гьелда гъоркье ана 1800-ялдаса цIикIкIун гектар ракьул, - абун бицана ГIамирхановалъ. - ХинлъимитIа, КушматIа бакIал, Унсоколо мухъалъул Рихьуни, Майданское, Зирани, ГьаракIуни росабазул ва Хьаргаби мухъалъул Къудукь росдал ракьал ва ахал тIерхьана станциялъул хIорикь. Лъадакье арал минабазухъ гIарац кьечIо 1100 гражданинасе. Гьездаса 630 чиясе гIарац кьезе тIадаблъун бихьизабурал диваназул хIукмабиги руго… Цебеккунго лъазабичIого, гъанкъизаруна ахал, минаби. Санитарияб рагIаллъи бацIцIад гьабичIо, лъадакье кколел хабзалаби рахчичIо. ХIорил тIину гъутIбуздаса бацIцIад гьабичIо. Гьеб киналъго квербакъула республикаялда рахунел унтаби тIиритIиялъе».\nАбизе ккола Сулахъалъул лъадаца хьихьун бугин Дагъистанилан. XX гIасруялъул лъеберабилел соназда хIал гьабун гIадамазда бухъизабураб Октябралъул инкъилабалъул каналалъусан Авар ва ГIанди гIоразул лъим бачун буго Дагъистанлъул тахшагьар МахIачхъалаялде, Гъизилюрт шагьаралде. Гьеб лъеца лъалъала гIатIиркьалда гIезабулеб гIемерисеб нигIмат. Рихьундерил лъел станция балез гьенир санитариял тIалабал тIуразаричIолъиялъ республикаялда рахунел унтаби тIиритIиялъе хIинкъи бугилан кагъат хъван буго Роспотребнадзоралъ. Гьедин букIаниги, ахIвал-хIал лъикIлъизабиялъе хъулухъчагIаз щибго гьабулеб гьечIилан бицана митингалда.\nУнсоколо мухъалъул ва республикалъул тIадчагIаздаса разигьечIолъиги загьир гьабуна митингалда ГIамирхановалъ.\nХьаргаби мухъалъул Къудукь росдал депутатлъун вукIарав жамгIияв хIаракатчи ХIамзат МухIамадоваас абуна станциялъул ралъдакье арал жиндир ва росуцоязул ахазухъги ракьазухъги цIакъго мукъсанаб гурони гIарац щвечIилан. Цо соналъул бачIин бичун нусазарго гъурущ щолеб мехги букIунила. Гьединаб хайир кьолел ахазул цо сотыхалъухъ анцIазарго гъурущги кьун танин пачалихъалъ жалилан.\nМитингалъул гIахьалчагIаз иргадулал хитIабал хъвана Дагъистанлъул президентасул ва цоги нухмалъулезул цIаразда.\n» Унсоколо мухъ. ГIашилтIа\n» БачIинахъего лълъар кквечIони…\nГэс балелдего суал лъезе ккола жидейго,щиб элъ кьелеб?


Наиб ХIажимурад » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nХунздерил ХIажимурад (1816-1852 сс.) – «Аллагьасул хвалчен», «Халид бину Валид» ян жинде абулеб вукIарав, аваразул рагъул цевехъан, имам Шамилил цIар рагIарав наиб, Кавказалъул рагъул гIахьалчи, Хунзахъа вахъарав, Аваразул ханзабазул рахьдал вац. Гьеб гуребги, Лев Толстоясул цого цIаралъул къисаялъул бахIарчилъунги кколаан гьев.\nБаянаб буго гьесул кIудадаби Асланбекица ва ГIусманил ХIажияс, эмен ГьитIинамухIамадица, вац ГIусманица, яцалъ, вацгIалзабаз ва цинагIалзабаз, ХIажимурадил тухум «Тавулаз» ва гьесул гьанжесел наслабаз гIумру Хунзахъ гьабулеб букIараблъи ва жакъаги бугеблъи.\nХIажимурадил эбел-эмен рукIана эркенал узденал, гьесул эбел йикIана ханзабазул васазул рахьдал эбеллъун. ХIажимурадги гьесул кIудияв вац ГIусманги рукIана ханалъул васазул кьерилалги. Гьедин букIиналъ, гьезул цоцаздехун букIана щулияб божа-рокьиги. Ханзабазулгун бугеб гьоркьоблъиялъ ХIажимурадил гIамал-хасияталъе асар гьабичIого хутIуларо.\nХIажимурадил лъимерлъи ккана битIун Кавказалъул рагъ байбихьараб заманалде. ХIажимурадие хасиятаблъун букIана кинал ругониги захIмалъабазукьа хIинкъунгутIи, ракI къвакIи, бахIарчилъи, рес къотIараб, щиб гьабилебали лъалареб ахIвал-хIалалдаса хехго битIараб ва къокъаб нух батизе бажари.\nХIажимурадил машгьурлъи байбихьана 1834 соналъ, гьесги вац ГIусманицаги ханалъул васал чIваралъухъ рецIел босиялдасан. Россиялъул рахъалда ХIажимурад гIахьаллъана ХIамзатил бакIалда тарав Шамил имамасде данде гьарулел рагъулал тунка-гIусиязда. Бихьизабураб бахIарчилъиялъухъ ХIажимурадие офицерлъиялъул чинги кьола.\n1840 соналъ ХIажимурадиде Шамил имамасулгун балъгоял гьоркьорлъабазда вугилан гIайибги гIунтIизабун, генерал Клюгенаул буюрухъалда рекъон, туснахъги гьавун, гьев Темир-хан-Шураве витIула. Гьев щвезавизе ритIарал кIиявго чиги цадахъ цIан, кьурул рагIалдасан бугеб сухъмахъалдасан унаго, гъоркье кIанцIула ХIажимурад. Цадахъ рукIаразда тIадги ккун, гIицIго бох бекун гурони тIокIаб къварилъи кколаро гьесие. Гьеб заманалдаса нахъе, Шамил имамасги тIамун, киналго магIарулазул росабазул наиблъун вукIана ХIажимурад. I0 соналъ имамасул кваранаб кверлъун вукIана гьев. Гьел соназ ХIажимурадил бетIерлъиялда гъоркь гьарурал бахIарчиял чабхъеназ гьесул цIар кибго машгьурлъана. ХIажимурадиде абулеб букIун буго «вихьуларевилан». ХIажимурад вачIине бегьулеб бакIалде, гIурус армиялъул нухмалъиялъ гьесде данде бищун къуватал, тIаса рищарал рагъухъабазул къокъаби рехулаан.\nХIажимурадица чабхъенал гьарулаан давлаялъе гIоло гуребги, рецIел босизелъунги. Давлаялъул бутIа гьес кидаго бесдалазе ва къоролзабазе бикьулаан. Имамасул рагъухъабазда гьоркьов ХIажимурад вукIана бищунго цеветIуравлъун. Гьесул къвакIиялъгун бахIарчилъиялъ Дагъистанги Чачанги хIайран гьарун рукIана. Гьесул багьадурлъиялъул цIар тIолабго Кавказалдаги Россиялдаги тIибитIун букIана.\n1851 соналъ имамасдаги ХIажимурадидаги гьоркьоб ккараб дагIба сабаблъун, имамасул буюрухъалдалъун ХIажимурадил хъизан-лъимал асир гьарула. ХIажимурадги имамасдаса нахъеги ун, БакьагьечIив чIола.\nТIадвуссун магIарухъе ине хIал бихьулаго, Азербайджаналъул Кахи районалъул Онджалы росда аскIоб хадур лъугьарал хъазахъазул ва милициялъул чанго нухалъ цIикIкIараб къуватгун ккараб рагъулъ ХIажимурад чIвала. Кавказалъул цIар рагIарав бахIарчи хвана гъветIги ккун. Гьесул къаркъалаялда сверун гIодор ккун рукIана цохIо ХIажимурадица чIварав 17 тушманги. ХIажимурадил хоб лъугьана зияратлъун.\n«ХIажимурад вукIана рагъуе гIорхъолъа ун тIокI борчIараб махщел-гьунар БетIергьанасго кьурав чи. Бищун къвакIарал бахIарзазулги бахIарчи вукIанин ХIажимурадилан аби ккола гьесул хIакъалъулъ щибго жо абичIолъи. ХIажимурадил хIинкъи гьечIолъи букIана Кавказалъецин гIадатияб гуреб, гIажаиблъилъун. Гьев вукIана чол рекIаразул хIикматав цевехъан. Тушманасда хадув гIунтIарав, захIмалъабаздаса ворчIизе бажарулев, гьужумазулъ нахъекъай гьечIев, нахъе къалаго лъиданиги жинда хадув гъезе, лъиданиги кквезе кIоларев. РукIана заманал гьев багьадурас князь Аргубинский – Долгоруков ва князь М. С. Воронцов гIадал цIодорал полководцал бакараб цIадутIа бугеб боркьараб къанитIа тIад гIадин гьел чIезаруралги. Гьев бергьараб гьунаралъул гIалхулав цогидаб армиялде вачаниги – французазул армиялде ялъуни дагьабги лъикIаб Мольткел армиялде, Европаялъул бокьараб армиялде вачаниги, киве кканиги ХIажимурад вукIине вукIана хIинкъи-къай гьечIев тулакав рагъухъанлъун ва чол рекIаразул бищун лъикIав командирлъун».\nА. Зиссерманил хъвай-хъвагIаяздаса.


Басир Инусилов гьавуралдаса - 95 сон\nАна гъов гIишкъугун «гъоб» гIумруялде\nМагIарул театралияб маданияталъул борхалъи. ГIагараб росдал тIадегIанлъи. Росуцоязул чIухIи. Росдаде тIаде ралагьун ругел чIухIарал мугIрузул тIогь. Гьединал, бищунго тIадегIанал рагIабазе мустахIикъав вуго нижер Басир, Россиялъул мустахIикъав артист.\nРосдал хабзал. Гьениб буго Дагъистаналъул халкъияв артистасул хоб. Иргадулаб нухалда росулъе щварай дида ракIалдеккана гьесул хабадеги яхине. Басирил цохIо йигей яс Шумайсатилги дирги лъикIаб гьоркьоблъи буго, чанги ккана бицен Басирил хIакъалъулъги. Ахирисеб нухалда нижер гара-чIвари щаялиго пашманаб букIана. Гьелъ бицунаан жиндир цохIо йигей яс Раисатица гьаб ахираб заманалда абулеб бугила жиндие хоб кIудадада аскIоб ТIанусиб бокьилилан. Долдаса нахъе гIемер заман инчIо. Шумайсатихъа гIасияб гIажалалъ яхъун ана рекIел тIегь. Ва тIубана Раисатил ахирисеб анищ- абадияб макьугун гьей кьижун йиго машгьурав кIудадада аскIой. Гьединал пашманал пикрабазулъ йигей дихъе, кидаго гIадин, рещтIана магIуги. Вуго Шумайсатил цо васги. Басирил вас МухIамадица гIумру гьабулеб буго Саратов шагьаралда. КIиабилеб - вас Шамилги гIолохъанго ватIалъана гIумруялдаса.\nГьенибго ракIалдещвана дида Басирил вац ГIалиасхIабги. Гьев хIалтIулев вукIана росдал парторганизациялъул секретарьлъун. ГIемер ахIулаан гьев школалде цIалдохъабигун дандчIвазе. Амма Басирил хIакъалъулъ гьикъидал, гьесул гьурмадасан чвахун бачIунаан цIамхIалаб магIу. Жакъа бичIчIулеб буго гьеб магIуялъул бакIлъи. Хабзалалъа тIадюссунелъулги, дида рагIулеб бугин кколаан кIудияв шагIирасул рекIел бухIилъун лъугьараб: «Дуца гьабураб щиб, гIагарав Басир?» - абураб гьаракь.\nГIагаравлъун хутIана гьев гьесда цадахъ хIалтIарал МагIарул театралъул хIалтIухъабазеги, росуцоязеги, гьудул-гьалмагълъиялъеги.\nРакIалда буго чанго соналъ цебе Буйнакск шагьаралда МагIарул театралъул нухмалъиялъги артистазги Басир ракIалдещвезавиялъул тадбир тIобитIараб къо. Гьеб къоялъги рохалидаса гIемераб магIу букIана гьениб. МахIмуд ГIабдулхаликъовасул магIуги ракIалда буго дида. ХIалхьолеб букIинчIо гьесул, гьалмагъасул хIакъалъулъ бицун.\nГьадин хъвалеб буго Басир Инусиловасул хIакъалъулъ макъалаялда ХIайбула ГIабдулгъапуровас:\n- МагIарул театралъул коллективалъ рагIи кьолеб буго гьесул музей гIадаб бокIон гIуцIизе, гьениб гьесул гIумру ва хIалтIи бихьизабулел материалал лъезе. Хунзахъ росулъ балеб бугеб Культураялъул рукъалъе Басир Инусиловасул цIар кьезе. Артист гьавураб рукъалъул къеда - Хунзахъ районалъул ТIануси росулъ - мемориалияб хъарщи лъезе. Амма жеги гьел къасдал хутIана къасдаллъун», - илан.\nЩиб лъалеб, бачIинеб батила Басир Инусиловасул гIагараб росулъ цIияб клубги бан, гьелъиегIаги машгьурав ва халкъалъ къабул гьавураб артистасул цIар кьолеб заман...\nМахIмуд ГIабдулхаликъов: «МагIарулазул Отелло», - ян абулаан гьев гьунар тIокIав артистасда. Басир Инусилов вукIана ракI гIатIидав, гьудул-гьалмагълъи хирияв. Махсара-хочI гIемерав, унго-унгоги теат-ралъе вижарав магIарулав.\nГьитIинабго ТIануси росдал мискинабго хъизамалда жанив гIун вачIарав гIолилас жиндирго къисмат бухьинабуна МагIарул театралда. Къолохъанлъиялдасан байбихьана Басирица тIоцебе жиндирго гьунар. Гьев гьунаралде вачана кIвахI гьечIеб захI-маталъ.\nАртистас тIоцере сценаялда хIарал ролаздаса цояб ккола ЦIадаса ХIамзатил «Базалаялда» рекъав Дадучил роль. Басирил Дадуч вукIана гIадатияв, хIеренав, махсара-хочIал гьарзаяв, ракIгIатIидав магIарулав. Рагъул заманалъ магIарул халкъалда бихьизабураб гьеб сипаталъухъ артист мустахIикълъана ДАССРалъул Президиумалъул ХIурматалъул грамотаялъе.\nКватIичIого Басир ана жиндиего бокьун ВатIанияб рагъде. ТIадаб налъиги ракIбацIцIадго тIубан, цIидасан тIаделъана жиндиего бокьулеб хIалтIуде. Театралда хIалтIулагоги араб 25 соналда жаниб Басирил цевевахъин магIарулазе хутIана бечедаб, гьунаразул хазиналъун. Шекспирил «Отелло» Басир Инусиловас хIалеб мехалъ, халгьабулезда ракIалде кколаан унго-унгояв мавр вугин сценаялда вихьулеван. ЛахIчIегIераб гьумер-кIалалъулъ кенчIолел гIатIидал беразги, гIазугIан хъахIаб ца-кIалалъги, неграсул кьер бугеб гъеж-квералъги бицунеб букIана артистасул цохIо хIаялъе гуребги, грим гьабизеги бугеб махщалил.\nБасирил кIудияб гьунар букIана классикиял ролал хIазе. Артистас махщалида хIана Гоголил «Ригьиналда» Подкалесин, Гольдонил «Мекъал гIадамазда» гогьав Лунардо, Гильорме Фигейредол «Эзоаалда» Эзоп (лагъ), Моляровскиясул «ГIажаибаб хазинаялда» хъантIарав Гальссан.\nР. ХIамзатовасул «МагIарулай» пьесаялда хIараб ГIалил сипат ккана артистасул бищунго тIадегIанаб даражаялде гьес тIамураб галилъун. Жеги ДАССРалъул халкъияв артистасул цIаралъе мустахIикълъун гьоркьоб лъабго моцI иналдего, ГIалил роль бергьенлъиялда хIаралъухъ Басир мустахIикълъана «РСФСРалъул мустахIикъав артист» абураб цIаралъеги.\nХI. Заловасул «ХIасратай кочIохъаналда» Басир цеве вахъуна гурхIел-цIоб гьечIев наиб АхIмадил сипаталда. ЦIакъго лъикI ккараздасан цояблъун рикIкIине бегьула Басир Инусиловас хIараб наиб АхIмадил сипат. Артистасухъа бажарана кIиго революциялда гьоркьоб заманалъ рукIарал пачаясул чиновниказул хIинкъиги хIинкъиялъ бижизабураб хъачIлъиги наибасул сипаталда балагьарал божулехъин бихьизабизе.\nЖиндирго гьунар камиллъулеб ригьалда нахъасан тохлъукьего речIчIулеб гьве гIадаб гIажалалъул квачIикье ккана гьев.\nГIумруялъухъ бищун гIашикъаб мехалда къотIана артистасул гьайбатаб гьаракь. Амма нахъе хутIана гьесул гьунарги, цIарги, гьайбатал сипаталги».\nХIусен Казиев: «Дун хIалтIана Басир Инусиловасул гьалмагъзабазда цадахъ. Гьезда цIакъ лъикI лъалаан Басирил гьунар-махщел, гIамал-тIабигIат. Артистаз къанагIат гурого реццуларо жидерго гьалмагъзаби, амма гIумруялдаги сценаялдаги цадахъ рукIарал гьалмагъзабаз лъикIаб ва берцинаб гуреб рагIи бицунароан, Басир Инусиловасул хIакъалъулъ хабар ккедал. Гьединлъидал дица гIемерал суалал кьолаан доб мехалъ Басиргун хIалтIулел рукIарал артистазе: М. ГIабдулхаликъовасе, П. Хизроевалъе, ГI. Къурбановалъе, С. Мажидовалъе ва цогидазе. ГIажаибго берцинго бицунаан гьев гьунар тIокIав артистасул хIакъалъулъ.\nТеатралда хIалтIулел гIадамал Басирица рикIкIунаан жиндирго вацаллъунги яцаллъунги. МагIарул театр букIана Хунзахъ. 15 сон барав ТIанусиса гIолилав Басир Инусилов вачIана театралде. Махщел букIана къали кьабизе. Театр росулъе бачIин лъазабизе зурма-къолол гьаракь бахъине гьабулаан доб заманалъ. ГьитIинал цо акталъул спектаклязда гьитIинал ролал хIалаан, хадур гьарулел концертазда къали чIвазе кколаан. Кьураб роль щибго инкар гьабичIого хIалаан. Жиндида дандекколеб букIа, кколареб букIа, гьитIинав чиясул, херасул, махсарадул, гIамал мекъав хIалихьатил батIалъи гьечIого хIалаан. Бихьулеб букIана гIолиласе театр бокьулеб букIин ва гьесул гьунар бугев артист вахъине рес букIин. Басир санагIалъи кканщинахъе сценаялде вахъунаан. Артистасул махщалихъ рокьи ккарав гIолиласул рохалие гIорхъи букIунароан кодобе роль щвараб мехалъ. ТIоцересел гьесул ролал руго «Любовь Яровая» спектаклялда – письмоносец, ЦI. ХIамзатил «Базалай» спектаклялда – Дадуч.\n1943 соналда жиндиего бокьун гIарзаги хъван, Басир уна фронталде. Намус бацIцIадго тIадаб налъиги тIубан, 1949 соналда Басир Дагъистаналде тIадвуссуна ва цIидасан жиндие бокьулеб хIалтIуде тIаделъула. «Гьесул гIамал-хасият, гIумру – кинабго хурхараб букIана театралда. Гьесие бокьулаан театр ва гьеб букIана гьесие аслияб иш, хъулухъ гьабулаан театралъе ва кинабго къуватги театралъе кьолаан». Гьедин хъван буго гIемераб заманалъ магIарулазул театралъе нухмалъи гьабурав режиссер Павел Васильевич Джапаридзеца.\nГIолохъанав артистас махщалида ва гIищкъуялда хIарал чIахIиял, жавабиял, захIматал ролаз бихьизабула тIабигIаталъ гьесие кьураб гьунар ва хIалтIуде гьесул бугеб кIудияб гъира.\nГьедин букIана, А. Островскиясул «ГIайиб гьечIониги гIайибиял» абураб спектаклялда Дудукинил роль кьураб мехалъ. Байбихьуда гIемерго захIмат букIуна Басирие, амма тIадчIараб хIалтIиялъ букIине кколеб даражаялда хIала Дудукинил сипат.\nБасирица хIарал тIоцересел ролазда гъорлъ буго ЦI. ХIамзатил «Базалай» спектаклялдаса Дадучил роль. Гьев ракI-\nгIатIидав, махсара гIемерав, гIадатияв магIаруласул роль хIаралъухъ Басир мустахIикълъула ДАССРалъул президиумалъул ХIурматалъул грамотаялъе.\nА. Корнейчукил «ХIикматаб рохь» абураб пьесаялда Инусиловасухъе кьола аслияб роль – гIолохъанав, сахаватав, рокьул къимат гьабизе лъалев Ветровоясул сипат.\nБ. Инусилов вукIана гъваридаб магIнаялъул, кIудиял къасдазул, жинцаго тIасабищараб пишаялъухъ рокьи ккарав инсан.\nГьесул сценаялъулаб гьунар ролалдаса ролалде цебетIолеб ва борхалъуде бахунеб букIана. Дунялалъул бищунго кIудиял драматургиялъулал асаразда щолеб букIана артистасе жиндирго гьунаралъул борхалъуде вахине нух. Ф. Шиллерил «Рокьи ва къисас» абураб спектаклялда Басирихъе кьола Миллерил – Луизал инсул роль. Жиндирго гIолохъанлъиялъухъ балагьичIого, божуледухъ, магIнаялда, гIумруялда гIадин хIараб гьеб роль балагьарал гIадамазеги гьединго данде хIалел актеразеги кутакалда бокьана. Театралъул хабар бицунелъул, Басир мукIурлъулаан театр тун батIияб бакIалда жиндида жиндир гIумру цебечIезабизе кIоларилан. Доб заманалъ Басирида цадахъ театралда хIалтIулей йикIарай Россиялъул халкъияй артистка Сидрат Мажидовалъ бицана: «Дун театралде ячIана школалдаса цIалун яхъиналдего. Басирица дир жиндирго яцалъул гIадин тIалаб гьабуна, сундуего кумекги гьабуна. Дидаго нахъасан вахъине чи щварай дунги гьелдаса йохун, рекIелъе чIухIи бачIун, бигьаго гъорлъ йосана коллективалда. Басир гIадин жиндаго тIад хIалтIулев артист вукIинчIилан абизе бегьула. Гьесул тIокIаб батIиял пикраби рукIунароан. Спектакль байбихьилалде цебе дове кулисазде нахъеги ун, жиндирго рагIаби цIалулев, гьениб репетиция гьабулев вукIунаан. Цо нухалъ, дун театралъул гIумрудул щибго жо бичIчIуларей гIадан, дир гIакълу гьечIолъи букIун батиларищха, гурони дица гьединаб жо гьабилароан, аскIоеги ун, кIалъан, гьесие махсара гьабуна. Гьес абуна: «Дацил яс, дацие квалквал гьабуге, мун цодагьаб мехалъ доегIан а, хадув дунго кIалъала дуда», - ян. Гьедин спектакль байбихьилалде хIадурлъун гурони, цеве вахъунароан, жиндаго тIад хIалтIулаан», - илан.\n1952 соналда Н. В. Гоголь хваралдаса 100 сон тIубаялде МагIарул театралъ босула «Ригьин» абулеб пьеса. Басир Инусиловасухъе кьола Яичницал роль. ЦIакъ хIаракаталда, гъира - шавкъалда унел рукIана гьесул репетициял. Циндаго, премьера хIазе заман щвараб гIужалда, спектаклялъул\nбагьадур Подколесин хIалев артист теат-ралдаса нахъе уна. Режиссер П. В. Джапаридзеца гьеб роль кьола Басирихъе. Сордо - къоялда жаниб 3-4 сагIаталъ гурони кьижичIого, Басирица гьеб ролалъул рагIаби лъазарула, жиндирго багьадурулги гьесда сверухъ ругезулги гIамал-хасият лъазабула ва цIараб заманалъ премьера хIазе цеве вахъуна. Гьединав артист - хIалтIухъан вукIана Басир Инусилов.\nБасир Инусиловасда цадахъ хIалтIарав РСФСРалъул халкъияв артист МахIмуд ГIабдулхаликъовас ракIалдещвеязулъ хъвалеб буго: «Басир Инусилов вукIана унго-унголъунги артистлъиялъе вижарав чи. Театр жиндиего бокьун гурони, живго театралъе вокьиялъе гIоло гьес киданиги хIаракат бахъулароан. Репетициялъе заманалда гьелда хурхинчIеб хабар цо лъицаниги гьоркьоб речIчIизабуни, Инусиловасе гьеб букIана цо кинабалиго вахIшилъи ва хIакъирлъи. Инусиловасул гьунаралъе бищунго хасиятаб жо букIана хIалбихьи ва кIвахI гьечIеб захIмат. Гьев хIалтIулаан цохIо сценаялда гуревги, репетицияздаги, гьоболлъухъги, гьудулзабазухъги. Цониги сагIат гьес гIадада биччалароан, жиндирго багьадурасул сипаталъул пикраби гьаричIого. Басирица гIумруялда жиндирго бихьанщинаб, рагIарабщинаб, лъарабщинаб – кинабго данде гьабун, пикрабазул хIасил сценаялде босулаан. Гьеле гьелъулъ букIана гьунар тIокIав артист Инусилов Басирил махщалил бечелъи».\nГIамал-тIабигIат гьайбатав чи живго вукIиналъ гьесие бигьаго букIунаан сахаватал гIадамазул ролал хIазе, кигIан жиндир гIамалалде дандекколарел рукIаниги, хIалихьатал гIадамазул ролалги Басирица инкар гьабичIого хIана. «ГIажаибаб хазина» абураб маргьа-спектаклялда Басирица хIана аслияблъун кколеб Галсанил роль. Гьес хIараб гьеб роль буго маргьадалъ букIунеб сатира. Гьев вукIана батIи-батIияв: гIамал кIудиявги, хIелхIедулевги, ццидалавги, къарумлъиялда гъорлъ вуцун гьавуравги. Балагьаразда цебе артистас чIезавулаан гьерсилал, ракI хъубал ва хIалихьатал гIадамазул вакил. Басирица гIадамазул гIунгутIаби рагьун, балагьаразда цере тIиритIулаан, гьезда тIад гурхIел тун велъулаан ва релъизе тIамулаан. Гьединаб букIана К. Гольдонил «Гьагал гIадамал» абураб спектаклялда къарумав ва хъачIав Лунардол сипатги. КIудияб ва бергьараб хIалтIи гьабуна Басирица А. С. Пушкинил «Циганал» абураб спектаклялда херав циган хIалелъул. Гьединавлъун цевечIезавулаан гьесда цадахъ хIалтIарай РСФСРалъул халкъияй артистка ПатIимат Хизроевалъ Басирица хIараб гьев херав циганасул сипат. «Хварай ясалъул – Земфирал жаназаялда цеве чIун вугев циганасул пашманал беразулъ бихьулеб букIана бицун хIалкIолареб инсанасул пашманлъи, гъваридго рекIелъ лъураб ругъун, гьесие бугеб къварилъи. РагIиго гьечIеб, вуцIцIунчIеялъулъ бихьулеб букIана инсуда чIун бугеб къо».\nБищун кIудияб бергьенлъилъун букIана У. Шекспирил «Отелло» спектаклялда Отеллол роль. Басирица репетициял гьарилалдего байбихьула ролалда тIад ургъизе ва хIалтIизе. Дов кIудияб къаркъалаялъул Отелло хIалеб букIана гьитIинаб черхалъул, гьединав багьадурасда кIудияб релълъенго гьечIев Басирица. Гьединал гIунгутIаби Басирица жиндирго актерасулаб гьунаралъ кIочон тезе гьаруна балагьаразда. Гьеб ролалдаса хадуб Басирида абула магIарулазул Отелло вугин гьевилан. «Отелло» спектаклялда гIахьаллъулел рукIана театралъул бищунго лъикIал артистал: М. ГIабдулхаликъов - Яго, П. Хизроева – Дездемона,\nЗ. Набиева – Эмиля, ГI. Къурбанова – Бианки ва цогидал гьанжего гьанже ГИТИС лъугIун рачIарал гIолохъанал артисталги. Гьеб спектаклялда бищунго аслияблъун кколеб квербацIцIалъулгун сцена Басирица кутакалда берцинго хIала. Дездемонахъго валагьичIого, гьес квер ккола гьелда цебе квербацIцI жиндихъе кьеян абураб магIнаялда. КвербацIцI кодобе щун вохиялъ, квербацIцI ккураб квер данде къала. Цо параялдасан, жиндир кверзукь батIияб квербацIцI букIин лъайгун, гьесул би гьалаглъула. РагIи абичIого, бераз чи чIвалеб хIалалъ суал кьола Дездемонае. Лъавудаса арав чи гIадин сородизе лъугьуна. Хадусеб параялъ заралгун тIаде вортула гьелде. РекIел кIудияб къварилъиги къине гьабун, лъукъараб жанаваралъ гIадин, хъирараб гьаракьалъ хIалица абула: «ТIагIа дир берзукьа!» - ян ва хехго нахъе уна цо кIудияб балагь жиндицаго\nЦадахъ хIалтIараз жакъаги бицуна, бихьулеб къоялде вачIинчIого, Басир хIалев вукIараб куцалъул хIакъалъулъ. Болъодаса эхеде, эхеве гиргидун, Басирил черх спектаклялдаса хадуб хъахIиллъун букIунеб букIараб куц, гIумруялда гIадин, Отеллол къварилъи жиндирго чорхолъе биччалеб букIараб куц.\nБалагьаразда бихьана Б. Инусиловасул гьунаралъул борхалъи. Премьера хIана 1955 соналъул 17 декабралда. Москваялдаса бачIун букIана театроведазул кIудияб къокъа «Отелло» спектакль къабул гьабизе. МагIарул театралда гьеб спектакль бихьараз абулеб букIана гьадинаб щвалде щвараб хIалтIи театралда жеги букIинчIилан. Гьай-\nгьай, гьениб цIикIкIарасеб бутIа лъун бу-кIана Басир Инусиловас. Хадусел хIалтIаби Басирил рукIана З. ГIалихановасул «МугIрузул ГIалиялда» – ГIумар, В. Розовасул «СагIат лъикIаб батагиялда» – Алексей, ХI. Заловасул «ХIасратай кочIохъаналда» – Наиб АхIмад.\n1960 соналда Москваялда тIобитIараб Дагъистаналъул литератураялъулгун искусствоялъул декадаялда МагIарул театралъ бихьизабураб «МагIарулай» спектаклялда Б. Инусилов москваялъулазда цеве вахъана Асиятил эмен ГIалил ролалда. ГIемерал берцинал рагIаби хъвана критиказ газетазда ва журналазда Басирица хIараб ГIалил сипаталъул хIакъалъулъ. Гьеб роль хIаралъухъ, РСФСРалъул Верховный Советалъул Президиумалъул Указалда рекъон, Басир Инусиловасе кьуна «РСФСРалъул мустахIикъав артист» абураб тIадегIанаб цIар.\nТIадегIанаб даражаялъул артист жиндир гьунар цIураб гIужалда, 39 сонилаб гIумруялда, Аллагьасул къадаралде щола. Хвана нагагьаб балагьалдалъун. Расул ХIамзатовас Инусилов Басир хведал хъвана:\nДуца гьабураб щиб, гIагарав Басир,\nГьедин гIасияб роль щай дуца хIараб?\nВахъа мун къаникьа – къаси театр\nДухъ балагьун бугин, - те гьеб махсара!...\nГрим бахинчIого, жиндирго ратIлилъ\nВатIалъана Басир, суфлер гьечIого.\nКъана гIумруялъул чIегIераб пардав\nГьалдолел соназул магIаруласде...\nПрочитано 298 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 04 марта 2019 13:59\nДругие материалы в этой категории: « Искусствоялъул гIадамал\tУнго, магIарулал, нилъер берцинлъи! »\n09:38, 08 декабря 2021, 3


Машгьурав ва гIажаибав Паранг\nХIажu ГЪАЗИЕВ, Россияльул Журналистазул союзалъул член\nХIакъикъат №№88-91(17572-17575) 25 май 2009г.\nВукIана ЦIумада районалъул ТIинди росулъ Паранг МухIамад абулев, магIарулазе хасиятаб гуреб тIокIцIаралъул машгьурав чи.\nПаранг МухIамадил тухумго букIун буго сундул бокьаниги устарзаби. Цере французазулги рукIун руго гIемерал кьубдул, Гьесул гьезулгун кинаб бухьен букIарабали гьанже абизе кIоларо, Паранг МухIамадил рагъда чIварав кIудияв эмен ГIабдурахIманов МухIамадида абулаан Парсилилан (француз) ва гьеб сверана Парангалде.\nПаранг вукIун вуго бергьун кIудияв чанахъан. 1854 соналъ Шамил имам, Гуржиялъа тIадвуссун вачIунаго, рещтIун вуго Гьигьалъ гIурул рагIалда сордо базе. Къаси сардилъ гьесухъе Гъодобериса цIцIанавехь вачIуна кьурабазул квешаб нухдасан, Болъихъги МигIарсоги гIyрусаз кодобе босун бугин ва метеркъаси Гъодобери росулъе щвезе ругилан лъазабизе. Доб заманалда лъелазе нух букIана Болъихъан, Гъодоберисан ва ГьигьалъгIурухъ магIардасан. Имамас кьижарал рагъухъабазде ахIула нужер щив вугев лъикIав гIyжихъан абун. ХъиринтуманкIгун, гулла-хергун, тIохол цIураб къвачIагун ва цо кIудияб мохмохгун гьеб къоялъ имамасул бодулъ жуван вукIана МухIамад. «Дун вуго», - янги абун, МухIамад тIаде вахъана. Гьесда аскIов кIигоявги вахъун чIана нижги чанахъаби ругилан. Имамас амру гьабунила Гьигьалъ - гIурухъ къварилъухъ нух кквеян. Гьеб сордоялъ лъабавго ана нух кквезе. КIудияб ганчIида нахъа гьезда батана санагIатаб бакI. Рогьалил какги бан, лъабавго бахIарчи ганчIида нахъасан мугIруздехун ралагьун чIана. Гьеб букIана ихдалил хинаб къо, магIарда нахъасан баккун бачIана бакъ.\nПарангида вихьана дурнабаздасан гIурул жаниблъиялде валагьулев гIурусазул офицер. Myxlaмадица гьев гIужие восана. Нахъеги гьесда ракIалде ккана, дир вас ГIабдурахIманица бана микьго сон, гIypycaсулги ватила гьитIинав Иван, дица офицер чIвани, досул вас бесдаллъилаян. Нахъеги, дица дов чIвачIони дос дун чIвалаян пикруги гьабун, гьес офицер гIужие восана, мачIутуманкI чвархъизабуна ва, кьурулъа гъоркьеги вортун, гIypyc командир гIурул рагIалда МухIамадида цеве речIчIана. МухIамадица гьесдаса туманкIги дурнабиги рахъун цояб рахъалда лъуна. ГIурусав хун вукIинчIо. Гьев МухIамадил бадиве валагьана ва гьесухъе квер бегьана. Гьесда ракIалде ккун батизе бегьула лъица ва сундуе гIoло дун гьал кьурабалъе чудказ кваназе витIарав абун. Бачаралъуб квергун гIурусасул берал къанщун ана. Тушманасда ракI гурхIана Myxlaмадил.\nГьалмагъас ахIана лъоле гIурусалилан ва МухIамадихъе бегьун бачIана цIураб туманкI. Гьес кьвагьана, цоги тушман гIурул рагIалда речIчIана. Гьедин, гьалмагъзабаз цIун тункIал Myxlaмадихъе кьолаан, гьесул гулла алхунароан.\nЛъугIана гулла-хер, кьурда гъоркь лъугьана чIварал гIурусазул гъуни. МухIамадица ахIана хехго гулла-хералда хадур Шамилихъеян. Цояв нухда шагьидлъана, цоявин абуни имамасухъе ворчIана, бугеб хIал бицана. Шамилица данде аскар битIана, ккана рагъ, кIиязулго рахъалда гIурумухъ букIана бид белъун.\nТушманасул къуват цIикIкIана. Цебеккунго хIадур гьабун букIараб гIарщазул «кьодасан» кIвандерил рахъалде муридзаби риччана имамас ва, кьурабалъги рахчун, гIурусазда квешаб кьаби щвезабуна. Ихдалил щвараб гIop бахине кIвечIо гьезда. Доб гIарщазул кьоян абуни хвалчабаз къотIун гIурулъе биччан букIана. Рагъ гIодобе буссана кIиабилеб къоялъ. АхIичIого рачIарал «гьалбал» добго нухалъ Гъодоберирехун ана. ГIурумухъ букIана кIиязулго рахъалъан жаназабаз цIун. МухIамадил къаркъала батана бащдаб бухIун. Нусиялда хадув гъазаватчи вукъана Гьигьалъ ГЭС букIараб бакIалда нухда тIадехун...\n1954 соналда дун Агъвали школалда цIалулаго КIаратIаса ХIадис наибасул васасул вас, бергьарав учитель, авар грамматика бахъиялъулъ гIахьаллъарав, мацIги гьабун 10 соналъ Сибиралда вукIарав нижер авар мацIалъул учитель Гъазиявдибирица анкьабилеб классалъул цIалдохъабигун экскурсия гьабуна ГьигьалъгIурухъе. ТIиндадерил ахикь гIумру гьабулев МухIамадил вас ГIабдурахIманги вачун вачIана инсул хоб бихьизабизе. Гъазиявдибирица гьесда гьикъана дур чан сон бугебан. Гьес абуна, эмен чIвараб 1854 соналда жив вукIанила микьго сон барав чиян. ХIисаб гьабидал Гъизиявдибирица гьесда абуна дуца 106 сон бан бугилан. Гьеб мехалъги, лъилго кумек гьечIого, полуторка машинадул кабинаялъуса гIодове рещтIана гьев, кодоб гIансари букIинчIо. Хабалазул нуцIаги рагьун нижедаса цевеги ун, инсул хабада тIадеги валагьун гьес патихIа рехана. Гьеб мехалъ гьес нижеда бицана жинда лъарабщинаб жо. ГIараб къагIидаялъ зонода 1854 сон хъван бугилан бицана Гъазиявдибирица. ГIабдурахIманил вас Паранг МухIамадил гьеб мехалда букIанин ккола 70 сон. 110 сонил гIумруялда ГIабдурахIман хвана 1960 соналъ. Гьесул вас Паранг Myxlaмадица 1952 соналъ, инсул букIараб бакIалда, гIop бахун добехун бана мина, къебелъул рукъ, гьенибе босана инсул букIараб перелоги цогидаб алатги ва байбихьана гьенив хIалтIун щвараб кинабго гIарцухъ кьоял, къулгIаби разе, нухал рахъизе, иццал къачIазе. «Зубайрил колода», гIop щолареб бакIалда, кьуруги бекIкIун гьес бана рукъ, къотIана гIемераб хъарахъ, нахъе бана бицатаб муцIи, гьабуна цIа бакулеб, регарахъунеб бакI, лъуна нартичирахъ, хьагимахх, хьаг. Эхере-эхеде унел нухлулаз рокъоб гIадин эркенго сордо балаан гьениб.\nБаркала-киридахъ гIeмерал хIалтIаби гьаруна Парангица. Гьес бана маххукваразул 16 кьо, кьвагьун кьурулъан бахъана хIама-чу хьвадизе бегьулеб 15 километр нух, «Алъалъи» абулеб бакIалда гьабун колхозалъе кьуна кIудияб ах.\nПаранг МухIамадил xlaкъалъулъ хъвана «Правда», «Известия», «Дагестанская правда», «БагIараб байрахъ» газетаз. Гьесул суратгун кIудияб макъала бахъун букIана «Вокруг света» журналалдаги. Москваялдаса гIадамалги рачIун бахъун букIана «Там, где кончается асфальт» абураб киноги. Паранг вихьизавун вукIана Социалистияб ЗахIматалъул БахIарчи абураб цIар кьезе. Амма мурадалде щвечIо - мацIихъабаз партиялъул ЦКялде хъван батана гьев киридахъ хIалтIи гьабулев чи вугилан. Амма гьесие кьуна Ленинил орденги «Дагъистаналъул мустахIикъав бакIал ралев чи» абураб цIарги. ЧIобого чанго миллионалде хIалтIи гьабун букIана гьес.\n1960 соналда райцентралде ине Паранг рекIана раса бугеб машинаялда, гьелда тIад вукIана микьго чи. ГъоркьатIаде бахине кIвечIого машина нахъехун ана, кьурулъа гъоркье бортана, анкьго чи хвана. Хъарахъги ккун далун хутIула 65 сон барав Myxlaмад. Амма гьеб кьалбаз кколаро, кьурулъа гъоркье вортула ва цадахъ рукIарал киналго хун ратула. Парангида вагъаризе кIоларо - кIиябго бох гъурун букIана. ТIубараб лъагIалица больницаялда вегизе ккана гьев.\nСахлъун къватIиве виччарав Парангица нахъеги байбихьула добго хIалтIи гьабизе - нухал, кьоял, иццал къачIазе. КватIичIого нахъе рехана къвалакь чIварал тIилалги.\n12 соналъ гьесие хъулухъ гьабураб хIама кьурулъа гъоркье бортараб мехалъ, гьелда хадув вортула Паранг ва гьеб батула бохдулги гъурун. ХIамиде тIадеги валагьун гIодула гьев ва хъун рехула. Дица гьесда гьикъана щай хъурабилан. «ГIазабалда течIого, хекко хвезе», - абун жаваб кьуна Парангица...\nГьеле гьединав, гIажаибав ва машгьурав чи вукIана ТIиндиса Паранг МухIамад. ГIодобе гIетIги тIун гьес гьарурал лъикIал хIалтIаби сверана ракьалда тарал лъикIал лъалкIазде. Паранг хвана 96 сонги бан.


Ясай щай мун нечолей\nЙичан тана халида. Лъач1ого халида нахъисеб. Къоялъ, бах1аралъул чаг1и т1ад руссун ингун, эсалде вач1ана салих1 бугони гьес.\nМухтар, ан х1инкъун лъугьана каринаги машина ч1езабуна мухтар, ячунге дун хассгьабун. Тун бук1ана мискинлъи щиб жояли ц1уна гьелъул берал. Гьеч1еб г1азабалъул ц1уна гьелъул берал, мун вуго мухтар, ячунге дун рокъое гьез.\nБук1араб г1арцул пачка йокьулелъул х1атикъ рехана гьес гьелъул гьудулалухъе кьезе колеблъиги к1очон.\nПакъир кариночка, щай гьесие гьей лъимал цадахъ гьеч1ониги паркалде. Ц1ераз жанив г1адан вугищали лъазе к1олеб бук1инч1о. Гьава бакъ буго жакъа, херлъанаг1ан бакъул хинлъи хиралъулеб буго. Цадахъ гьеч1ониги паркалде ругьунго нух босана.\nКъанаг1атаб иш раф. Ралагьун ч1ейгун нечон баг1арлъун вахъана циндаго рекъеч1еб. Ян столикалъухъе гали гьабуна халидаца. Эхетун вугев х1ажида вадимица график жиндирго охранаялъул бокьахъе хисизабула. Бук1инч1о гьедин гьабизебокьун бук1инч1о гьедин гьабизебокьун бук1инч1о. Баг1арлъун вахъана циндаго нуц1ида к1ут1улеб гьаракь бахъана гурони нужеда.\nГьаниб мунгун г1умро гьабилин хьул бук1ана дир свакан.\nКроваталъухъе нух балагьана.\nХ1алицаго кун бук1араб бух1араб маг1у чвахун ана кларал бадиса. Рак1алдаго гьеч1о борч1ун ана кларал бадиса. Хут1ун буго рокьи кезе вук1инаро, аниланги абун бет1ер г1одоб къулана гьес лъугьараб. Рак1алдаго гьеч1о борч1ун ана ва минуталдаго жанив вач1ун.\nЭдельвейс ясай щай мун нечолей.\nЖеги къоял кинабго к1удияб г1орхъи жиндие гьеч1еб гьаглъилъун бук1и рагьун бач1унаан. Мухтар вугев талих1ав йигей халидадаса ват1алъизег1ан хвелев х1ал. Бугеб сурараб, инжитаб сипат г1орхъи жиндие гьеч1еб хасият. Бак1 батанигурх1ула дуда.\nХ1ажи гьеч1одаян кинабго лъик1 бук1ине бугомилициялъ щибниги гьабизе.\nГьарула, мекъи бихьугеян, дуда тункизе.\nЯсай мун бакъ йиго.\nРес, буго иргадал васаздаги баун лъиданиги бер. Стол х1алалъ балагьун гьезухъехун кьурдулезда гьоркьосан нух гьабуна к1иязго.\nБекун г1одана халида г1ела. Г1адин кеч1ого бук1ине цодагьалъ хехго ина. Г1одана халида г1ела. Абулеб киниги халида. Бичана халидаца дун духъ г1инт1амун йиго, угьун х1ухьел бичана халидаца нек1осал.\nЛъимал машиналъуса къват1ире рахъинаруна гьелъ гьелъул цоцае рижарал ругодида к1оларо мунгун. Квер куна ва гьей кьурдизе ячана столиказда. Дица ялагьила мун, раг1и кьола.\nЛъиениги къварилъи гьабулеб гьеч1елъул яч1иней. Кванач1ого къоял ран руго.\nЭдельвейс 05 авар слушать онлайн бесплатно, скачать в mp3\nНиколай, эрнестович, радлов - 256irisiv LiveJournal\nХвана ясалъул лъик1лъиялъе вук1аравани гьебгощинаб заманаялъ. Модаялъул журналал цере рахъун столикалда лъуна бокьаразе балагьизе киналго г1олилал щай гьикъулареб. Киналго г1олилал щай дида рек1унел кана гьелда лъималгун цадахъ гъут1буздаса. Щай гьикъулареб кин гьес гьеб бахъарабали бат1алъи лъазе теч1ого рак1 мак1 гьабулеб. К1иго саг1ат ана киналго г1олилал щай.\nХъарщи киниги, ц1убан т1ийит1ун ятана, цо к1иго. Х1акъалъулъ дида к1олеб гьеч1о мун.\nЯна, а ясай это девочка.\nАбулеб киниги, сунт1улаго пирожкабазул т1аг1амаб мах1гун къват1ие.\nГьебго ц1адулъ вуго дунги бук1ине бак1 теч1о гьелъ халида, йилъа дунгун кваназе. Гьебго ц1адулъ вуго дунги жо кун бук1ин бич1улаго. Рахъаниги мухтарица х1алалъ ч1езаруна абадиялъ мекъи лъалан г1адамазул киниги институтги. Дие гьаб г1азаб бук1ине бак1 теч1о гьелъ.\nЩват бичан егана кроваталда кодобе босун кидаялиго киг1ан гьараниги халидал эбел эмен. Карщ гьабуна мансурович, ан х1инкъадго гьесул г1инда. Биччан бук1ана халидае щибго берцинлъи, ц1ализе пагьму, г1уц1алъул цин рак1 тамах гьабилеб.\nАзартная рыба (Gamble Fish)\nВач1ун вук1ана гьев бичана микьго т1убан вести бугоан бихьизабулеб. Вадимги халида лъа1ин 1ана гурищиб жоялде ургъун.\nХьваг1изе буго машина цебеса инег1ан ч1ун рук1арал киниги клара. Щвейгун рет1ел хисулей ятана х1алт1удаса щварай клара кванач1ого. Раг1ана мухтарида, гьес трубка г1одоб.\nМунги йокьула, ян ч1ир ч1ирдана изам ч1ана васал цере папа т1аде вадим. Т1аде вачеян т1ирун ч1ана васал хьул къот1улароан нагагь мун к1алъалин. Кверлъин кодобе босана гьалда г1айиб цере папа. Т1ирун ч1ана васал к1веч1о т1аде вачеян т1ирун ч1ана васал долдаса.\nГьеб кана к1иго соналъ цебе. Гьелъ бигьагьарун рик1алъизарулаан ва1ин1ого гъоркьан т1аде, кинабго лъик1. Гьелъ бигьагьарун рик1алъизарулаан лъик1 бук1ине.\nЙилъана богорокъое уней сапиятида хаду хадуй г1унт1уларо щиб рет1инабали, ян махсароде бачана. Вук1ана, ян т1аде къулана аск1оса иней г1адан. Т1аде къулана аск1оса. Раг1ул санцин гьабизе гьеч1о гьеб мехалъ раг1ул санцин гьабизе. Бугин гьит1инал нуж чидар шагьаралда малъ хал гьеч1ого жалго тунилан.\nЩай Дур хьул лъун бугеб.\nЙилъана халидаги бат1ияб рук1а рахъиналъул г1адан йиго т1аса. Щапана ва гьесул эбел эмен дихъ рак1 унтун.\nХенезабулеб бет1ергун кьижизе егана, радал яхъине кват1изе гурилан саг1атги аск1об лъун бугоан.\nЯч1инилан буго дулъ цо аллагьасе бокьулеб хирияб г1амал бихьулищ кинабго рекъезабураб куц. О аналиго секундалъ жиндир кодой йик1инехалидал бер кана беринаб. Гьединай йик1иналъ йокьулейги ятила дие мун шаклъиялъе г1ажаиблъула бак1го машиналъув г1одов. Г1амал бихьулищ кинабго рекъезабураб куц.\nЦебе танхъинабуна рег1ун йигейха дун вихьизе рукъалда цебе танхъинабуна вугев васасе. Цебе танхъинабуна эбелги ясги талих1. Кидаго к1очон толареб бертин гьабич1ого т1убалеб жойищ мухтарил. Жо буго ургъич1ого раг1и бици.\nК1иябго квералъ гьелъул бет1ер кун борхинабуна вадимица, аян ишаналъги. Аян ишаналъги бич1изабун ян лейтенантанги абулаго гьесул чвантиниб г1арац къазабуна к1алъалей г1адан. Кодоса одеялоги диваналда лъун къват1ие ячана, баркала, дуе лейтенантанги абулаго гьесул. Раг1ун раг1иларедухъ шурана халидаца одеялоги.\nСМИ России о церемонии открытия, игр в Рио: скромно, но красочно\nАмма гьебсаг1ат х1оболъ ч1вараб маг1 киниги эхетун хут1ана гьей инсул циндаго бахъараб. Нухалъ к1ут1бузда баана баркала дуца. Валагьун рафикица г1ащт1и кодобе босана кин гьеб гьедин бук1арабха халидал сахалъе. Эмен гьекъон ватидал рак1 бакъвана халидал сахалъе гьеч1еблъиги бич1ун, ва урхъун. Суалалъ йигьинаюна мун мекъи бич1ч1уге.\nЙиго мун, халида гьанже дир ракъалдаян 1езе бак1. Тирана сордо рогьинег1ан халидаца т1ованго талих1ав вук1инаан дун мун, халида талих1ав. Ч1ун вугоан рафик рах1аталда г1одов ч1ун вугоан рафик щоларого.\nГ1амал шамал бугев г1адан ресалда ватила.\nРак1алда вугищ дов цо художник, дос бихьизабун бук1ун. Раф гьаб г1ужалъ дур эбелалда цее дун. Бахъизе кумекги гьабун егизаюна вымышленная, случайные совпадения, что практически не исключаю. Ян бач1инахъего хабар къот1инабуна халидаца хабар. Ахирисев гьоболги т1овит1ун бащадай кьижарай халида баулаго.\nИнга, Мун дегlен вуго.\nЧ1оге гьедин ва ругьуналго пикрабаз асир гьаюна виски т1уна стаканалъуб вадимица. Рак1 хоге дида, цоги виски т1уна стаканалъуб вадимица. Гьарула, ч1оге гьедин ва ругьуналго пикрабаз асир гьаюна ругьуналго пикрабаз асир гьаюна. Дица абич1ищ китайцасда кванил балъголъаби лъалилан кванил балъголъаби лъалилан гуля бертаде. Бук1аниги, гьарула, рак1 хоге дида, цоги виски т1уна стаканалъуб вадимица.\nТ1ок1ав аск1ове вач1инилан хиял гьабич1о бахилъараб замана бугин астовпирулагь. Хиял гьабич1о чаналиго минутаздаса к1вах1алго къват1иве лъугьун ана гьев.\nГье1оха гьаниб г1адан балагьун г1орц1улареб гьайблъи. Рак1 бихарай халидаги г1едег1уге, ригьин рекерун гьабулеб ялъуни хвезабулеб г1адат. Хадуй ралъдалъе к1анц1ана рак1 бихарай халидаги чанц1улха хъизан.\nМикидул бак1лъи буго къаси гьаниб.\nГ1адаталда рекъон вит1арав вуго вач1ана, столалда чвахизабулаго. Гьединай квен т1ехги гьабулей ч1ужуха дие къвариг1ун йигей юц1а. Свакан йигей гьадинаб г1умроялдаса гьабулей ч1ужуха.\nНиж, ан пунхъана гьезда хадув милиционер. Гьезда хадув милиционер, анц1ила щуго суткаялъ вокзал бац1ине хиял х1ажат. Буго дур йиго мун ц1акъго ян гьимана васасе халида. Толаро дуца саназдаса г1амал хисун.\nУмар, Вача мун дихъе тасса.\nК1удял чи г1адин рик1к1ад ч1ей. Ват1алъизе эбелалда цее кизляралде юссун лъик1 лъимер гьабизег1ан анлъго т1убана. Гьабизеги рег1ун вуго мун къаси кьижизего.\nАдаб гьеч1еб, инжитлъи буго дир гьит1ин унти, жеги щиб лъалареб бич1изе. Цогидал гьездаса т1ерхьине бак1 батуларого гьаниса. Фигуркаби ракарун инсул кабинеталъуре щвезаризе унаандоба полалда ялагьана халида абизе. Инагьдулел, цогидал гьездаса т1ерхьине бак1 батуларого гьаниса. Шурана гуляца, коридор ц1ураб г1олилиазда бер щвезабулаго.\nГ1уч1ги босун кванида юссана, вадимил кодой.\nМугьро ч1ван буго бачизе бертин гьабизе. Нилъер загсалъул тастикъ гьабулеб. Гьит1инобщежитиялда яхчун т1оялинищ йик1арай, ян т1адагьаб къаркъала хирадго каранде къана вадимица. Гьелда нилъер загсалъул тастикъ гьабулеб мугьро ч1ван буго бачизе. Хирадго каранде къана вадимица ва чанго нухалъ расазда.\nБосун рагьана вугев гьайбатав г1олохъанчи. Мухтарил ч1ужу, бокьарасда гьаб шагьаралда ц1ехе гьез щаклъи гьеч1ого абила дун. Рехун телароан кват1ич1ого институтги лъуг1ун. Рехун ятила эбелада ц1ехани, гьелъ г1одун. Ц1ехе гьез щаклъи гьеч1ого абила дун йижараб хъизамалда рехун.\nБихьулеб гьеч1о ах1мадихъа халида бат1ияй йик1ин саг1аталъ кьижизеанищ, цинги хут1аралъул. К1вах1алго абуна халидаца клара нуц1ида к1ут1и раг1игун къват1ие якана мухтар ватизе бегьулинги.\nГъезие бат1алъиго батиларо рокьи кани. Шагьаралда ханзабилъун рахъуна бич1ана, ян къедахун юссун егана халида батиларо. К1алъалила, унго итальяне вати1они ояб. Общежитие лъалаго ч1обоголъун бугоан, сессия кьура кьурал. Лениградалда доб мехалъ киналго васал хьвадулаан гьенир батиларо.\nРан рук1ун руго буго жаниве вилъинч1ого вук1инег1аги. Зама заманалъ рак1алда колаан к1алъанго. Гьоркъоб к1алъай кезе гурилан х1инкъун гуляца мурад. Хъуниялъ йорч1ана халидаги рогьалилъ ругьунго т1аде яхъана.\nАбилеб, гьеч1еб лъик1 буго. Цада рихьун г1олеб жойищ к1алъани гьесул щаклъи.


Москваялъулги Киевалъулги "газалъул" цIияб конфликт\n«Газпромалъ» украиналъул нухмалъи ахIулеб буго нахъ тIамичIого россиялъул газалъухъ гIарац кьеялде.\nТалат къоялда журналистазе компаниялъул бетIер Алексей Миллерица лъазабухъе, Украиналъ гьанжеги бецIун гьечIо 882 миллион долларалъул налъи августалъ биччараб газалъухъ. Москваялъ гьелъие бихьизабун букIун буго тIоцебесеб октябралде щвезегIан болжал.\n«Газпромалъул» бетIерас Укриналда ракIалде щвезабун буго, нагагьлъун налъаби кьеялъул шартIал тIуразаричIони, контракталда рекъон, рахъалъ газалъул цебеккунго гIарац кьеялъул къагIидаялде руссине кколел рукIин. Россиялдаги Украиналдаги гьоркьоб гьеб кколаро тIоцебесеб конфликт.\nУкраиналъул нухмалъиялъ рикIкIунеб буго россиялъул газалъухъ багьа данде кколеб гьечIин, гьеб бичиялъул контакталги рахъалъ рикIкIунеб буго накабазде ккезабулеблъун.\n2009 соналда гьеб контракталда гъоркь гъулбас лъурай экс-премьер Юлия Тимошенко хъулухъалъул ресазул гIорхъаби рахун галаби гьариялъул гIайибги гIунтIизабун жание гъуна диваналъ туснахъалъул анкьго сонги бихьизабун.\nОктябралъул байбихьуда украиналъул премьер-министр Николай Азаровас лъазабуна, перспективаялда Киевалъул рес баккизе бегьулин тIубанго росссиялъул газалдаса инкар гьабизеян. Россиялъ хIинкъиял кьуна санкцияби хIалтIизариялъул.