Рабочая программа по родному языку и литературе 1 кл\nИнфоурок / Начальные классы / Рабочие программы / Рабочая программа по родному языку и литературе 1 кл\nБаян кьеялъул кагъат.\nАвтор: Абдулаева Аминат Магомедовна.\nМацI цебетIола ва бечелъула, халкъалъул маданияб даража борханагIан. Авар мацI бицунеб халкъалъул къадар гIага-шагарго 758438 чиясда гIагарун буго.\nХЪВАЙ-ЦIАЛИ МАЛЪИ ВА КАЛАМ ЦЕБЕ ТIЕЗАБИ.\n(5 сагIат анкьида жаниб, кинабниги 165 сагIат)\nХъваI-цIали малъи гIуцIун буго лъабго бутIаялдасан:\nХIарпал малъулеб (букварияб) заман.\nХIарпал малъун хадусеб заман.\nХъвазе-цIализе малъула гьаркьилаб аналитикиябгун синтетикиябметодалдалъун.\nХъваI-цIали малъи ккола цадахъаб тадбир: цIализе малъиялда цадахъ хъвадаризеги ругьун гьарула, гьебги щулалъизе гьабула калам цебетIезабиялъул хIалтIаби тIоритIулаго, ай гьаркьаздасан рагIи, рагIабаздасан предложение, предложениял дандран хабар гIуцIизе ругьун гьарулаго.\nГьебго заманалда класстун къватIисеб цIалиялъул дарсида цIалдохъабазул интерес бижизабула лъималазе хъварал тIахьазде, жидецаго тIехь цIализе ругьун гьарула.\nХIАДУР ГЬАРИЯЛЪУЛ ЗАМАН (19 сагIат)\nКалам (кIалзул ва хъвавул): гIаммаб бичIчIи.\nПредложение ва рагIи. Графикиял схемабаздаса пайдаги босун, калам предложениялде, предложениял рагIабазде, рагIаби слогазде, риххизе ругьун гьари.\nСлог, ударение. РагIаби слогазде риххизеги, рагIабазулъ удврениеги, (рагIулъ слогазул цояб цогидаздаса цIикIкIун гьаракь борхун абиялдалъун) рагIулъ ругел слогазул къадарги бихьизабизе лъай.\nГьаркьал ва хIарпал. Гьаркьазул хIакъалъулъ бичIчIи: гIинтIамулаго ва абулаго рагьаралги рагьукъалги гьаркьал цоцаздаса ратIа рахъизе лъай.\nРагIабазулъ гьаркьал(рагьарал ва рагьукъал) ратIа гьаризе: рагIабазул слогалъулабгун гьаркьилаб анализ гьабизе (рагIул гьаркьазул къадар чIезабизе, рагIул бетIералда, бакьулъ, ахиралда букIаниги, гьеб гьаракь бугеб бакI лъазе), ударение бугеб слог бихьизабизе лъай.\nКьураб гьаракьгун рагIаби ургъизе лъай. А, и, у, о, э гIадал гьаркьазулгун гьел ратIа рахъизе лъай.\nХIАРПАЛ МАЛЪУЛЕБ (БУКВАРИЯБ) ЗАМАН (116 сагIат).\nРагьарал ва рагьукъал гьаркьал хIарпаздалъун рихьизаризе лъай. Рагьараб слог цIализе лъай. Малъарал хIарпал гъорлъ ругел слогал цIализе лъай.\nКъотI-къотIарал азбукаялъул хIарпаздаса рарагьаралги, къаралги, рахаралги слогал гьоркьор ругел рагIаби данде гьаризе ва гьел цIализе лъай.\nДагь-дагьккун рагIаби, къокъал предложениял, захIматал гурел гьитIиналго текстал битIун ва гIедегIичIого слогалккун цIализе ругьун гьари.\nБатIи-батIиял тайпабазул предложениял, тайпа цоял членалгун предложениял, интонациялги цIунун, цIализе лъай.\nМугIалимасда хадуб такрар гьабун, лъималазул гIумруялда хурхараб, пасихIаб, бигьаго ракIалда чIолеб 5-6 кечI рекIехъе лъазаби.\nХъвадарулаго битIун гIодор чIезе, тетрадь партаялда лъезе, ручка, къалам битIун кквезе лъимал ругьун гьари.\nКIудиял ва гьитIинал хIарпал битIун хъвазе ва гьел рагIабазулъ цолъизаризе бажари.\nМугIалимгун цадахъ гьаркьазулгун слогазул анализ гьабун хадуса, рагIаби ва предложениял хъвазе лъай.\nЦин мугIалимас тетрадазда кьурал, цинги азбукаялда ругел рагIаби ва предложениял, тIаде балагьун хъвазе лъай. МугIалимас абурал рагIухъе хъвалел рагIаби ва гьединал рагIабаздаса данде гьарурал предложениял хъвазе бажари.\nПредложениялъул авалалда кIудияб хIарп хъвазе, ахиралда тIанкI лъезе ругьун гьари. ГIадамазул цIаразул ва хIайваназул тIокIцIаразул бетIералда кIудияб хIарп хъвазе ругьун гьари.\nГемитанал ва лабиалиял гьаркьал рихьизарулел хIарпал гъорлъ ругел рагIаби хъвазе ругьун гьари.\nКIалзул калам цебетIезаби.\nГьаракь. ГIедегIичIого, хIухьел битIун босун, гьоркьохъеб даражаялъул хехлъиялда гаргадизе ругьун гьари. КIалъалого гьаракь борхи ва гIодобцин дурусго гьабизе ругьун гьари. Ударениеги цIунун, литературияб, къагIидаялде рагIаби (хасго захIматал слогалги гьаркьал гъолъ ругел рагIаби) битIун абиялъул бажари камил гьаби. Авар мацIалъул киналго гьаркьал, хасго геминатал ва лабиалиял гьаркьал, битIун рахъизе ругьун гьари.\nРагIи. Гьоркьоса къотIичIого лъималазул словарияб нахърател бечелъизаби. Предметал, гIаламатал, ишал рихьизарулел рагIабазул цIарал битIун хIалтIизаризе ва гьезул магIна баян гьабизе лъай. Предметал дандекквезе, гьезул цоцаздаса ратIалъизарулел гIаламатал ратизе лъай.\nЖидерго пикру загьир гьабизе къваригIараб рагIи балагьизе ва цогидал рагIабигун жинсгун формаялъулъ рекъон ккезабизе лъай. Омонимазулгун, гIемер магIнаялъул рагIабазулгун, синонимазулгун, антонимазулгун лъай- хъвай гьаби (терминал абичIого).\nПредложение ва цоцазда хурхараб калам. Школалде рачIинегIан лъималазул кIалъазе бугеб бажари.\nМугIалимас кьурал суалазда рекъон, жидеда лъалел магьрабазул ялъуни гIисинал, бигьаял хабаразул хIасил бицине бажари. Цо ялъуни цо чанго сураталде балагьун, гьитIинабго хабар херхине лъай.\nЦIаларал предложениязда ва тексталда тIасан кьурал суалазе жавабал кьезе лъай.\nЖиндир гIумруялде ккарал лъугьа-бахъиназул хIакъалъулъ, мугIалимас кьураб сюжеталда рекъон, хабар бицине ва хъвазе бажари.\nБицанкIабазе жавабал кьезе, кучIдул рекIехъе лъазаризе, кицаби , абиял каламалъулъ хIалтIизаризе, рекIехъе лъазарурал кучIдул пасихIго рикIкIине бажари.\nЖидецаго цIалулел тексталда жаниса ричIчIуларелрагIаби ва предложениял ратIа рахъун, гьезул магIна мугIалимасда цIехезе бажари.\nХIАРПАЛ МАЛЪУН ХАДУСЕБ ЗАМАН (30сагIат)\nЦIали ва калам цебетIезаби (15сагIат)\nЦIалул тематика: тIабигIаталъул, лъималазул, хIанчIазул, захIматазул, ВатIаналъул, ракълие гIоло къеркьеялъул, хIайваназул бицунел рагIул устарзабаз хъварал гIисинал асарал.\n3-4 кечI рекIехъе лъазаби.\nЦIалиялъул рахъалъан лъухьине кколеб бажари.\nГIедегIичIого гIисинал текстал битIун цIализе лъай. Минуталда жаниб гIага-шагарго 20-25 рагIи бугеб бигьаяб текст цIализе лъай. Текст цIалулаго, цояб предложение цогиялдаса, лъалхъи гьабиялдалъун, батIа бахъине лъай.\nТексталда тIад хIалтIи гьаби. Цоцада хурхараб калам.\nЦIалараб тексталда тIсан мугIалимас лъурал суалазе жавабал кьезе бажари. МугIалимасул кумекалдалъун цIаларал текстазда цIарал лъезе бажари. ЦIаларал асаралъе къимат кьезе лъай. Суратазда тIасан харбал херхине лъай (бицун).\nБаянго, зирараб гьаркьидалъун рагIаби ва предложениял абизе ругьун гьари.\nЦоцазда хурхараб каламалда, предложениялда, рагIуда, гьаракь битIун абиялда тIад гьоркьоса къотIичIого хIалтIаби гьари. Цогидал цIалдохъабазул, мугIалимасул хабаралъухъ гIенеккизе бажари.\nХъвазе малъи ва калам цебетIезаби (15 сагIат)\nХIапал малъулеб заманалда фонетикиялъул ва графикиялъул рахъалъ цIалдохъабазещвараб лъай ва гьезул лъугьараб бажари щула гьаби: гьаркьал ва хIарпал, рагьарал ва рагьукъал гьаркьал, авар мацIалъе хасияталрагьукьал хIарпал, (гь, гъ, кь, къ, кI, лъ, тI, хь, хъ, хI, цI, чI), геминатал ва лабиалиял гьаркьал.\nРагIаби слогазде рикьи: цо мухъидасан цоги мухъиде рагIаби рикьун роси.\nКалам. ГIадамазе калам сундуе къваригIун бугеб. Каламалъул бутIа хIисабалда рагIи, предложение, текст ва гIумруялда жаниб гьезул бугеб кIвар.\nГIадамазул цIаразул ва хIайваназул тIокIцIаразул бетIералда кIудияб хIарп.\nПредложение. Предложениялъул авалалда кIудияб хIарп хъвай, ахиралда тIанкI лъей. Цо чIванкъотIараб темаялда тIасан предложениял гIуцIи.\nЛъаялъул ва бажариялъул рахъалъ 1 классалъул цIалдохъабазда цере лъурал аслиял тIалабал.\nавар мацIалъул киналго гьаркьал ва хIарпал, гьезда гьоркьоб бугеб батIалъи (гьаркьал абула, хIарпал хъвала)\nЦIалдохъабазухъа бажаризе ккола: рагIабазулъ гьаркьал ратIа р?хъизе, гьезул тартиб чIезабизе, рагьаралги рагьукъалги гьаркьал ва хIарпал ратIа рахъизе, геминатал лабиалиял гьаркьал рихьизарулел хIарпал къосинчIго битIун рахъизе ва гьел гъорлъ ругел раIаби, гъалатI биччачIого, чвахун цIализе.\nРагIулъ ударение тIаде кколеб бакI бихьизабизе.\nПредложение рагIабазде риххизе.\nМухIканго, гъалатI биччачIого, кIудиял ва гьитIинал хIарпал, слогал, рагIаби хъвазе.\nМугIалимас абураб 3-5 рагIудасан гIуцIарал предложениял, рагIаби, гъалатI биччачIого хъвазе.\nПредложениялъул авалалда кIудияб хIарп хъвазе, ахиралда тIанкI лъезе.\nМугIалимас кьураб темаялда тIасан 3-5 предложениялдасан хабар гIуцIизе (бицун).\nЗахIматал суалазул цояб ккола кIирекъарал хIарпазул битIунхъвай. РагIабазул къадар бихьизабун буго: хх- 8 рагIулъ, сс- 4 рагIулъ, лълъ - 3 рагIулъ, цIцI- 4 рагIулъ, чIчI- 5 рагIулъ. Кк, кIкI, чч рагIулебщинаб бакIалда хъвазе.\nДурусаб хъвай-хъвагIай букIине ккани, къваригIуна:\nКиналго каламалъул гьаркьал хIарпаздалъун рихьизаризе;\nКиналго хIарпазул цIарал ва гьел хъвалеб куц, ай алфавит ва каллиграфия лъазе;\nБитIунхъваялъул къагIидаби ракIалда чIезаризе, ай орфография лъазе\nГрафика ва гьелъул хаслъаби\nЩибаб хIарпалъ жиндие хасаб цо гьаракь бихьизабизе ккола.\nКиб хIалтIизабулеб бугониги , цого-цо гьаракь бихьизабизе ккола.\nКидаго гуро хIарпги гьаракьги дандек колеб.\nМацIалъул гьаркьал жидеца рихьизарулел хIарпал цо чIараб тартибалда данде росараб сияхIалда алфавит абула. ГьабсагIаталда авар мацIалъул алфавиталда кинабниги 46 хIарп буго. Гьезда гьоркьосан 33 гIурус алфавитадаса босун буго, 13 хIарп цIидасан гIуцIун буго: 4- хIарп ъ-лъул кумекалдалъун (къ, хъ, гъ, лъ);\n3 хIарп ь-лъул кумекалдалъун (гь, кь, хь);\n6 хIарп римазул цойил тарихалъул (I) кумекалдалъун (гI, кI, тI, хI, чI, цI).\nЖидер цо гIаммаб гIаламат бугел гьаркьал рихьизарулел хIарпазул цIаразда цадахъкъарал абула: рагьарал гьаркьазул хIарпал, рагьукъал гьаркьазул хIарпал.\nРагьарал хIарпал: а, е, ё, и, у, о, ы, э, ю, я. (ъ, ь-хIарпаз гьаракь бихьизабуларо).\nРагьукъал хIарпал: б, в, г, гъ, гь, гI, д, ж, з, й, к, къ, кь, кI, л, лъ, м, н, р, с, т, тI, ф, х, хъ, хь, хI, ц, цI, ч, чI, ш, щ.\nАвар мацIалъул битIунхъваялъул щуго бутIаялда рикьизе бегьула:\nГьаркьал рагIабазулъ хIарпаздалъун рихьизари;\nРагIаби рекIун, ратIатIун ва гьоркьоб дефис лъун хъвай;\nКIудиял ва гьитIинал хIарпал хIалтIизари;\nРагIи цо мухъидаса цогиялда бикьун боси;\nЖурарал къокъ гьарурал рагIаби хъвай..\nБайбихьул классалда хIалтIизаризе бегьула:\nа) мацIалъул анализ ва синтез;\nб) релъинабиялъул метод;\nв) грамматикаялъул битIун хъваялъул масъалаби тIуразариялъул метод.\nТIадбалагьун хъваялъул батIи-батIиял къагIидаби:\nРагIаби ккун хъвай; тIаса бищун хъвай, батIи-батIиял тIадкъаялгун хъвай.\nа) кьурал суалазе жаваб хъвазе;\nб) предложениял тIиритIизаризе;\nв) рагIул форма, хисизаби;\nг) гьоркьоса биччантараб рагIи, слог, хIарп хъвазе;\nд) кьурал рагIабаздасан калам гIуцIизе;\nе) кьураб тексталда каламалъул бутIа ва гьелъул грамматикиял гIаламатал ратIа гьаризе.\nТIоцIебесеб классалда цIалулел лъималаз бищунго цебе лъай-хъвай гьабула каламалъулгун.\nГIадамаз бицунеб хабаралда кIалзул калам абула. Лъималазул кIвар буссинабула каламалъул мгIнаялде, каламалъул рекIел хIал, пикру загьир гьабиялде.\nКаламалъул хIалтIи лъугьиналъе гьадинал шартIал руго:\n1) кIалъаялда бугеб хIажалъи.\n2)каламалъул магIна букIин.\n3)литературияб мацIалъул норма рекIелъ боси.\n4)цIали ва хъваялъул ругьунлъаби рукIелъ роси.\n5)лъималазул каламалъул культура камиллъизаби.\nБайбихьул классазул калам цебетIезаби бараб буго:\n1)рагIуда тIад гьабулеб хIалтIи .\n2)рагIаби дандраялда, предложение данд гьабиялда тIад гьабулеб хIалтIи.\nГьанжесеб школалда калам цебетIезаби рахьдал мацI малъи аслияб мурад ккола,гьаркьал ритIун рахъиялъул тарбия кьей,дурусго рагIаби абизе ккола.\nКIалъай битIун гьабураблъун рикIуна:\nа) битIун абулебги ударение цIунунги бугони.\nб) стилалда рекъон битIараб магIнаялда рагIаби хIалтIизарун ругони.\nв) грамматикаялъул тIалабазда рекъон рагIаби хисизарун лъугьинарун дандран, предложениял гIуцIун ругони.\nг) орфографиягин пунктуациялъул къагIидаби цIунун ругони,цIаразул бетIералда чIахIиял хIарпал цIунун ругони.\nКалам букIине ккола берцинаб ва бечедаб.\nГIуцIараб каламалъул тайпаби:\nа) суалазе кьолел жавабал.\nб) цIаларалъул анализ гьаби.\nв) хал гьабиялъул хIакъалъулъ хъвай.\nг) цIалараб текст бицун бажари\nд) кьураб темаялда\nва сураталда тIасан хабар бицин.\nе) рекIехъе лъазабураб текст бици.\nё) маргьаби ва харбал рицин.\nж) кагътал хъвай\nз) гIурус мацIалдаса авар мацIалде текст буссинаби.\nКIудияб хIарп хъваялъул къагIидабазулгун лъималаз лъай-хъвай гьабула хIадурлъиялъул заманалда, сураталде балагьун. ГIадамазул абулеб мехалъ: азбукаялда бищунго цере дандчIвала : «Ани»,\t«Нина», «Ну-ну», «Ума», «Муи» абурал цIаралгун. Гьединал цIаразул битIунхъваялдеги кIудияб кIвар кьела.\nБайбихьул классазул цIалдохъабазул хъвавул хIалтIабазулъ дандчIвала гъалатIал:\n5) Лъалхъул ишараби лъеялъулъ;\nАлфавитиял гъалатIазда гъорлъе уна хIарп мекъи хъвай, хIарпалъул цо бутIа хъвачIого тей, ялъуни хIарпалда цIикIкIараб бутIа тIаде жубай.\nКаллиграфикиял гъалатIазда гъорлъе уна:\nа) хъвалаго, хIарпазул гьетIи, роцен, форма цIунизе бажарунгутIи;\nб) хIарпазда гьоркьоб букIине кколеб манзил цIунизе бажарунгутIи;\nв) хIарпал, рагIаби цо мухъиде ккезаризе бажарунгутIи;\nг) хIарпал мекъи цоцазда рухьинари;\nд) цIакъго чIахIияб, ялъуни гIисинаб хатI.\nа) рагIулъ хIарпал гьоркьор риччай;\nб) хIарпал хиси;\nв) рагIул слогал гьоркьор риччай;\nг) хIарпазул ва слогазул бакI хиси;\nд) хIарпал ва слогал такрар гьари.\nБитIунхъваялъул гъалатIазда гъорлъе уна:\nа) предложениялъул авалалда гьитIинаб хIарп хъвай;\nб) хх, сс, лълъ, цIцI, чIчI, цц гьаркьал рихьизарулел хIарпал мекъи хъвай;\nв) хасал цIаразул бетIералда гьитIинаб хIарп хъвай;\nг) лабиалиял гьаркьал рихьизариялъулъ риччарал;\nд) е, е, ю, я, ъ, ь хIарпал хъваялъулъ риччарал;\nе) цо мухъидаса цогиялде рагIи бикьун босиялъулъ ккарал;\nё) рагIаби рекIун ва ратIатIун хъвай;\nж) журарал рагIабазул битIунхъвай цIуничIолъи;\nз) кIиго яги лъабго слогалъул рагIабазулъ о, у хIарпазул битIунхъваялъулъ ккарал;\nи) къадаралъул рикIенезул битIунхъвай цIуничIолъи.\nЛъалхъул ишараби лъеялъул ккарал гъалатIазда гъорлъе уна:\nа) предложениялъул ахиралда лъалхъул ишараби мекъи лъей, ялъуни лъунгутIи;\nб) тайпа цоял членазда гьоркьор лъалхъул ишараби мекъи лъей;\nв) предложениялъулъ кколарел лъалхъул ишараби лъей:\nФонетикиял гъалатIазда гъорлъе уна:\nШ-щ хIарпазул битIунхъвай\nХ-хъ хIарпазул битIунхъвай; кк, кIкI, чч гьаркьал рихьизарурал хIарпал мекъи хъвай.\nМорфологиял гъалатIазда гъорлъе уна:\nа) рагIул гIемерлъул форма мекъи лъугьинаби;\nб) падежиял ахиразул битIунхъвай;\nв) гьумералъул цIарубакIазул битIунхъвай;\nг) глаголазул формаби мекъи лъугьинари.\nСинтаксисиял гъалатIазда гъорлъе уна:\nа) жиб нахъбилълъараб рагIи аслияб рагIигун жинсгун формаялъулъ рекъонккунгутIи.\nЛексикаяллъун ккола гъалатIал.\nа) къваригIараб рагIи гьоркьоб биччай;\nб) диалектазул рагIаби хIалтIизари;\nв) магIна данде кколарел рагIаби хIалтIизари.\nПайда босарал тIахьазул сияхI\nБайбихьул классазе авар мацIалъул программа. МахIачхъала,2000г.\nКъурбанов З.М. Букварь. МахIачхъала,2013г.\nМикаилов Ш. И. Авар мацIалъул битIунхъваялъул словарь. МахIачхъала,1989г.\nВакилов ХI. С. Байбихьул классазе авар мацIалъул битIунхъваялъул методика. МахIачхъала 2008г. ТIоцебесеб классалда кьун буго 5 сагIат авар мацIалъул букваралъе. ЛъагIалие – 165 сагIат.\nАвар мац1алъул «Букварь» 1классалъул тематикияб план\nЦIалдохъабаз хIаракатчилъи бихьизаби\nВатIаналъул хIакъалъулъ гара-чIвари.\nРоссия, республика, район , росу.\nЦIалдохъабазда цIехезе ватIаналъул.\nРучка кколеб куц малъизе.\nКваранаб квералъ ручка, килщаца кин кколеб битIун.\nЦIехезе ва бихьизабизе.\nВехь, гIиял, гIеч. Оц-цо.\nСураталъухъги балагьун вехь, гIиял.Чанго ва щиб гьабулеб бугеб.Ахикье щал руго,оц ,цо.\nРукъалъул хIайванал,чанго. Щиб гьабула.\nГIисинал хIучал, тIанкIал хъвай.\nТIанкIал ва хIучал рахъизе, битIун ручка ккозе.\nДоскаялда ва тетрадалде хIучал рахъизе.\nИц, ци, си, вас, чи, чу.\nЦи ккола гIалхул хIайван, вас кубикал ракIарулев вуго, гIанкIги буго.Чу рукъалъул хIайван буго.\nГIалхул хIайванал , рукъалъул хIайванал , вас.\nТетрадалда хIучал рахъи.\nХIучал рахъизе бихьизабила, кверги ккун малъила.\nТетрадалда хIучал рахъизе.\nЛъималазе расанкIаби, хIай, гьудуллъи гьаби.\nТетрадалда битIун ва бацIцIадго хIучал цIазе.\nСураталъухъ балагьун гара – чIвари.\nЯсаз иту бахулеб куц,найил хайир, тIутIал, рукъалъул ва гIалхул хIайваназул цIарал.\nТетрадалда ва доскаялда хъвала.\nХIалтIи ва хIалтIул алатал.\nГъалатI гьечIого бацIцIадго хъвазе.\nХъизан, пихъал ва овощал.\nЭбел-эмен, лъимал. ГIеч,гени, кокон,ражи,пер,охцер.\nСураталъухъ балагьун гара-чIвари.\nБацI ва цер,къали,зурма,пандур,накъира, лалу.\nМузыкалиял тIагIелал, кьурди.\nКинал рукъалъул хIайванал лъалел.\nБитIун хъвазе малъизе.\nДоскаялда ва тетрадалда хъвазе.\nА а,И и хIарпал ва гьаракь.\nА, и-рагьараб гьаракь, кIудияб,гьитIинаб, печаталъул, хъвавул.\nГIенекки ва цIали.\nХъвазе Аа,Ии хIарпал\nБитIун хъвазе малъизе,квер ккун бихьизабила.\nУу, О о хIарпал ва гьаракь.\nУ,о-рагьарал гьаркьал,кIудияб,гьитIинаб,печаталъул хъвавул.\nХъвазе У у,О о хIарпал\nБитIун ва бацIцIадго хъвазе малъила.\nЕ е, Н н хIарпал ва гьаракь .\nЕ-рагьараб гьаракь, н-рагьукъаб гьаракь,\nЭн-хIарпалъул цIар,кIудияб,гьитIинаб, печаталъул, хъвавул.\nЦIализе алфавит ва тIехь.\nНа, Ани,Нани,Нуну,цIар кIудияб хIарпалдалъун\nХъвазе хIарпал ва рагIаби.\nМ м, хIарпал ва гьаракь.\nМ-рагьукъаб гьаракь, эм-хIарпалъул цIар,кIудияб,\nЦIализе ва хъвазе.\nХъвазе М м,Ама,Ума,Муи,ма,ми, му.\nХъвазе М м хIарпгун рагIаби.\nЦIализе н,м хIарпалгун.\nХъвазе слогал ва рагIаби.\nХъвазе слогал ва рагIаби н,м хIарпалгун. ЦIар кIудияб хIарпалдалъун хъвала.\nЛ л,хIарпал ва гьаракь.\nЛ-рагьукъаб гьаракь, эл-хIарпалъул цIар, кIудияб , гьитIинаб,печаталъул,хъвавул.\nХъвазе Л л, хIарпал ва слогал.\nХъвазе бацIцIадго ва битIун.\nБ б хIарпал ва гьаракь.\nБ-рагьукъаб гьаракь, бе-хIарпалъул цIар,\nЦIализе тIехьалдаса, алфавит.\nХъвазе Б б, хIарпал ва слогал.\nБ б,бо, би,бу, ба, аб, бел,бал,мел,бел, Билал,Булбул\nЦIар кIудияб хIарпалдалъун хъвала.\nБацIцIадго, битIун хъвазе.\nГ г, хIарпал ва цIали.\nГ-рагьукъаб гьаракь , ге-хIарпалъул цIар,кIудияб,\nГ,хIарпгун слогал ва рагIаби хъвазе.\nХъвазе бацIцIадго,гъалатI гьечIого.\nР р, хIарпал ва гьаракь.\nР-рагьукъаб гьаракь, эр-хIарпалъул цIар,\nКIудияб, гьитIинаб, печаталъул,хъвавул.\nЦIализе эр хIарпгун.\nХъвазе Р р,слогал,рагIаби.\nР р,ро, ру, ре,ра,ри,бер, гор,берал, гури,пер,ламадур.\nС с, хIарпал ва гьаракь.\nС-рагьукъаб гьаракь , эс-хIарпалъул цIар,кIудияб,\nС с, хIарпалгун хъвазе.\nСа,су, си, се,га,гу,ги, ге,сас,сури, сани,нису,росу,Аса, Асма,Асу. ЦIар кIудияб хIарпалдалъун хъвала.\nСуал сину буго. Асул сургу буго.\nТIехьалда тIаса балагьун хъвазе.\nТ т, хIарпал ва гьаракь.\nТ-рагьукъаб гьаракь,тэ-хIарпалъул цIар,кIудияб,\nгьитIинаб, печаталъул, хъвавул.\nТ т,та, ту, ти,те,то,терет,турут,тири, талат, Таибат.\nХ х,хIарпал ва гьаракь.\nХ-рагьукъаб гьаракь,ха-хIарпалъул цIар,кIудияб,\nРагIаби ва предложениял хъвазе.\nИсана харил сон буго.Хер бахараб буго.\nХалунги Халисатги рохун руго.\nБацIцIадго, гъалатI гьечIого.\nЗ з, хIарпал ва гьаракь.\nЗ-рагьукъаб гьаракь, зэ-хIарпалъул цIар,кIудияб,\nгьитIина,печаталъул,хъвавул. ЦIализе. Руз.\nГъалатI гьечIого,бацIцIадго хъвазе.\nЭ э ,хIарпал ва гьаракь.\nЭ-рагьараб гьаракь,кIудияб, гьитIинаб,печаталъул,\nхъвавул.Эбел-эмен рохун руго.\nАбун рагIаби хъвазе.\nЙ й,хIарпал ва гьаракь.\nЙ-рагьукъаб гьаракь,йи-хIарпалъул цIар,кIудияб.\nЦIализе, тIехьалдаса хъвазе.\nХъвазе.Найил хайир буго.\nЖ ж,хIарпалгун цIализе.\nЖ-рагьукъаб гьаракь,жэ-хIарпалъул цIар,кIудияб,\nЖ-хIарпгун рагIаби хъвазе.\nЖу, жух,жини,Жамилат,Жамал, Нажабат, Ражаб.\nЕ е,хIарпал ва гьаракь.\nКIудияб хIарпалдалъун хъвай.\nЖамалги Жалилги жанире рахун ана.\nМетер нижги роржине руго.Залмуги егун йиго. Бабал гагу.Бабал горо.\nК к,хIарпал ва гьаракь.\nК-рагьукъаб гьаракь,ка-хIарпалъул цIар,кIудияб,\nгьитIинаб,печаталъул,хъвавул.ЦIализе. Нижер хурзал-ахал.\nШ ш,Щ щ,хIарпалгун цIализе.\nШ,щ-рагьукъал хIарпал,ша,ща-хIарпалъул цIар,\nХъвазе гъалатI гьечIого,бацIцIадго.\nЦIализе,суратазухъ балагьун бицизе.\nГI гI,хIарпал ва гьаракь.\nГI-рагьукъаб гьаракь,гI-хIарпалъул цIар,кIудияб,\nНиж руго магIарулал.\nГъалатI гьечIого хъвазе.\nРугьунлъиялъул диктант хъвазе.\nТI тI,хIарпал ва гьаракь.\nТI-рагьукъаб гьаракь,тIе-хIарпалъул цIар,кIудияб,\nГъалатI биччачIого хъвазе.\nЦализе ва хъвазе.ПасихIго цIализе.\nШанайил бурутI буго.ТIайгибил таращ буго.\nВ в,хIарпал ва гьаракь.\nВ-рагьукъаб гьаракь,вэ-хIарпалъул цIар,кIудияб,\nВалил зигар камуларо.Увайсил хехго батула.\nБитIун ва бацIадго хъвазе.\nКI кI,хIарпал ва гьаракь.\nКI-рагьукъаб гьаракь,кIе-хIарпалъул цIар,кIудияб, гьитIинаб,печаталъул,хъвавул.Нижер кумек.\nКI,хIарпгун хъвазе ва цIализе.\nЦ ц, хIарпал ва гьаракь.\nЦ-рагьукъаб гьаракь,цэ-хIарпалъул цIар,кIудияб,\nЦи буго залимаб жанавар. Цица хасел бегун тIамула.\nКв цIализе гьум.67\nАминатги,Калиматги,Шумайсатги кваралгун руго.\nКвар,квер,квартIа,картIа, квер, кватIи.\nБацIцIадго, гъалатI гьечIого хъвазе.\nД д,хIарп ва гьаракь.\nД-рагьукъаб гьаракь,дэ-хIарпалъул цIар,кIудияб,\nДавуд дарсиде кватIана. Дун тIокIав квтIиларо.\nХI хI,хIарпал ва гьаркьал.\nХI-рагьукъаб гьаракь,хIа-хIарпалъул цIар,кIудияб,\nЦIализе тIехьалдаса. Щватаби щвана.\nМа нужее щватаби.Инсуца ритIана. ВахI, лахI,хIатI.\nГь гь,хIарпал ва гьаракь.\nГь-рагьукъаб гьаракь,гьэ-хIарпалъул цIар,кIудияб,\nГьадинав вуго дир дахIадада.\nЦIализе.Бицине дахIададал хIакъалъулъ.\nГьегь, гьад,гьоло,гьобо, дунги дахIададаги гьудулзаби.\nХъвазе 8-I0 рагIул диктант.\nЛъ лъ,хIарпал ва гьаракь.\nЛъ-рагьукъаб гьаракь,элъ-хIарпалъул цIар,кIудияб,\nМугIрузда руго гIемерал лъарал.\nЧ ч,хIарп ва гьаракь.\nЧ-рагьукъаб гьаракь,чэ-хIарпалъул цIар,кIудияб,\nБекерулеб чу буго.Чода рекIине Булачил гьунар буго.\nТайги бачун.Чедги босун.Чуги бачун. МагIардеги инев ав.\nЯ я,хIарпал ва гьаракь.\nхъвавул.ЦIализе. Школалъул азбаралда.\nЦIализе битIун,хехго,заманалда балагьун.\nТIегьалдаса хъвазе текст.\nМун дуцаго веццуге.Гьуинаб рагIи бицани.\nРеццарулел лъималазул хIакъалъулъ цIализе.\nХехго, гъалатI гьечIого цIализе.\nЦI цI,хIарпал ва гьаракь.\nЦI-рагьукъаб гьаракь,цIэ-хIарпалъул цIар,кIудияб,\nЦIализе. БацIги цIцIеги.\nПуланаб нухдаса уна бацI.ЦIцIе семун буго.\nБацIги ун буго.\nБацI кквеялъул хIакъалъулъ цIализе.\nЦIорораб ицц буго.ЦIад балеб сордо букIана.Гьел\nциндаго рортун ана. Гудраца бацI ккун батана.\nП п,хIарпал ва гьаракь.\nП-рагьукъаб гьаракь,пэ-хIарпалъул цIар,кIудияб,\nгьитIинаб,печаталъул,хъвавул. ЦIализе «Палугьан».\nЧияр жо чияе те.\nЦIализе гъалатI гьечIого.\nПарида нухда цо жо бихьана.Кодобе босана.\nДир кIиликI бортун буго.\nЧI чI хIарп ва гьаракь.\nЧI-рагьукъаб гьаракь,чIэ-хIарпалъул цIар,кIудияб,\nгьитIинаб,печаталъул,хъвавул.ЦIализе «КIухIаласде кечI».\nЦIализе. Лъимал тамашалъана.\nГъалатI гьнчIого цIализе.\nГIодор чIана.Свак чучана.Гьезда нухда батана.\nЧанил бурутIги бацIил тIинчIги.\nКечI рекIехъе лъазабизе. Воре,цIале,цIале,цIале,дир цIодор.\nПасихIго ва рекIехъе.\nI0-I3 рагIул диктант хъвазе.\nЯ лъутуге,я цIар хисе\nЦIализе гьум.92.МахIач Дахадаевасул бицизе.\nБукIана чанил бурутI.БацIил тIинчIги букIана.\nХъ хъ,хIарпал ва гьаракь.\nХъ-рагьукъаб гьаракь,хъ-хIаралъул цIар,кIудияб,\nгьитIинаб,печаталъул,хъвавул. «Хъабхъал» цIализе.\nСураталъухъ балагьун хъвазе.\nПредложениял хъвазе гьум.94-95.\nГьой тIурунищ араб.\nКъ къ,хIарп ва гьаракь.\nКъ-рагьукъаб гьаракь,къ-хIарпалъул цIар,кIудияб, гьитIинаб,печаталъул,хъвавул.Лъималазул анищ.\nЛъималазул къокъа. КIодол жаваб.\nХех, гъалатI гьечIого цIализе.\nДунги Къадиги къватIире рахъана.Нижер бер чIвана\nцо къокъаялда. Къолол бакъан буго.\nХь хь,хIарпал ва гьаракь.\nХь-рагьукъаб гьаракь,хь-хIарпалъул цIар,кIудияб,\nХех, битIун цIализе.\nКь кь,хIарпал ва гьаракь.\nКь-рахьукъаб гьаракь,кьэ-хIарпалъул цIар,кIудияб,\nгьитIинаб,печаталъул,хъвавул. Сангар къалеб бакIалда.\nНиж кьодасан рахана.Кьурулъа гIодоре ана.\nГъ гъ,хIарпал ва гьаракь\nГъ-рагьукъаб гьаракь,гъэ-хIарпалъул цIар,кIудияб, гьитIинаб,печаталъул,хъвавул.Лъималазул мурад.\nЦIализе гьум. I06\nТIехьалдаса хъвазе гьум.I06\nХал гьабиялъул диктант хъвазе.\nЪ,ь-гьаракь бихьизабуларо,ы-рагьараб гьаракь,\nФ-рагьукъаб гьаракь,эф-хIарпалъул цIар.\nХъвазе ъ,ь,ы,Ф ф.\nЦIализе гъалатI гьечIого,хехго.\nМасъала,съезд, телефон, футбол, гьуърул, ГIайнаъ.\nЮ ю,Е е,хIарпал ва гьаркьал\nхъвавул.Юсупги Юнусги. Кици ва бицанкIо.\nЦIар кIудияб хIарпалдалъун хъвазе.\nКIиго на букIарабила.Юсупил эбел юкъаризе ана.\nХъвазе, цIализе гъалатI гьечIого.\nГьале их бачIун буго.\nИхдалил хIакъалъулъ бицине.\nАбун текст хъвазе.\nХъвазе-цIализе лъала дида.\nКагъат хъвазе ругьун гьаризе.\nКосмос мутIигI гьабурав\nКосмонавтазул хIакъалъулъ бицине.ЦIализе.\nТIоцевесев космонавтасул цIехезе.\nРакълил,эркенлъиялъул, гьалмагълъиялъул бицине.\nЦерги кIиго бахIриги.\nЦарал сихIирлъиялъул бицине.\nХъвазе досакаялда риччала.\nГъалатI гьечIого, бацIцIадго.\nПасихIго цIализе, заманалда балагьун цIализе.\nХалгьабиялъул диктант хъвазе.\nКъо-мех лъикI дуе,хирияб Букварь.\nБукваралъулгун къо-мех лъикI гьабизе .\nЦIализе ва хъвазе,захIматал рагIаби,лъалареб малъила.\nАбдулаева Аминат Магомедовна\nНомер материала: ДБ-338338\nИгра "Час занимательной математики" для младших школьников\nУрок-игра по русскому языку на тему "Состав слова" (3 класс)


ЗАМАНА - ЛукIантала хIурматбариб\nДахадаевла районна администрациялизиб январьла 14-личиб сакIубдешри. Дахъал дусмазиб цабехIли цабехI чехIебаибти районна шимазибадти лукIанти цалабиркулри. Ил бархIи Уркарахъиб Россияла печатьла БархIила байрам дураберкIиб. Балбуцличи шимазибадли районна «Шила гIямру» ва республикала «Замана» газетабала бахъхIила лукIанти жибарилри. Шадлихъ ибхьули ва балбуцла бутIакьянчиби мубаракбирули, гъайухъун районна муниципалитетла руководитель Ж.ГIямаров.\n«ХIурматла гъайла машгьурти устни, хIушала санигIятласи байрамличил уркIи-уркIиларадли мубаракдирулрая. ХIушани дебали мягIничебси хIянчи саби бузахъуси. Шимала зяхIматчибала яшавла ва гIямрула даражаличила чедетаахъибти макьалаби лукIулрая хIушани. ХIушазибадли имцIатигъунти мугIяллимти биалра, замана бургулрая районна шимазирти гIергъитигъунти баянтачил газетала бяхIяназир гъайдулхъесра. ХIушани чеббикIибси санигIятра ламусличил бузахъули илкьяйда бамсриагарли лукIесра гьамадли хIебургар. Амма лукIес балуси адам хIелукIули уэс вируси ахIен, ва хIушани районна газета илкьяйда гIеббурцнилис баркалла дикIулра нушара.\nБархьдешличил ва кабизалачебдешличил буруси хIушала гъайли нушала районна бузерилис лайикьси кьимат бедахъес имканти алкIахъулрая. Республикализир ва улкализирра дархли дахадаевлантала сархибдешуначила баянти тIинтIдирули сари хIушала гIяхIдешли. Камлив, гьатIи, районнизиб бузерила ва багьудила гьабкьяби, мургьи-арцла устни, гIилмула ахъанайтачи баибти, хабардерхурти спортсменти, пагьмучебти поэтуни, писательти, журналистуни ва цархIилти багьадурти? Илдачила районна ва республикала газетабала кумекличил тIинтIли бахълизи аргъахъес къайгъни ва кьасани дахъал сари хIушала», —буриб илини.\nГIур лукIанти мубаракбирули, Ж.ГIямаровли ХIурматла Грамотабачилра кьиматчерти савгъатуначилра илди шабагъатлабариб. Дахъал дусмазиб сабухъчебси бузерилис ахъси кьимат лугули мубаракбарибтазибадли саби Хуршнивадси М.Кьурбанов, ДугIахъаривадси Н.МяхIяммадов, Урагъивадси Ш.Рабаданов, Гъулатдивадси Ш.МяхIяммадсягIидов, Бускривадси Б.ХIябибуллаев, КIишавадси И.Ибрагьимов, Ирагъивадси М.Айбатиров, ЧIишилирадси Ш.Будаева, ЦРО-ла методист У.Гъаниева, Уркарахъибадти П.МяхIяммадова, М.Жамбалаева, М.Кьадиев ва цархIилти.\nГIур даимбарибси къугъаси ихтилатлис бекIдешдариб районна администрацияла багьахънибала центрла руководитель Марият Чапаровани ва писатель Ибрагьим Ибрагьимовли. БахъхIи къаршихIебикибти лукIантала, гьайгьай, дурестира камли ахIенри. 40-50 дус «Шила гIямруличил» ва «Заманаличил» гьалмагъбикибти мухбиртира газетала жагьил хIянчизартира уркIи гьаргси ихтилатлизи ахъибхIели, шайчивадли хIерикIусила иштяхIдухъеслири. ПасихIкарти лукIантани чула гIямрула ва бузерила гьундурачир къаршидиркути гьарбизуначила ва къияндешуначила гьанбиркахъулри, жагьилтани биалли чула бузерила цаибти гунзрачила ва сархибдешуначила бурулри. ЦабехIлис цабехIли мубаракла ва баркаллала дугьби зайдикIахъулри, бузерилизир сархибдешуни ва гIямрулизир арадешра талихIра дулгулри.\nХIери баибхIели шадлихъличи цалабикибти районна администрацияла шайзибадли давлачебси кьумурличи жибариб. Илабра лукIантала жагати пикрумала духем гьарзалири. Дахъал дусмазиб цабехIла цабехIли макьалаби дучIули ва газетала кумекличил уржибси къушумли бетаурси мухбиртала кьукьяла вакилти сенкIал декIархIебиркур или гьанбикеслири. Биалра, илди чула шимази чархIебухъес гIямал агарсири ва уркIила ванати дугьбира дурули, цацали гIяхIли арбашескабииб.\nИлкьяйдали къугъали цалабяхънилис ва хIурматбарнилис районна администрациялис, хаслира — Ж.ГIямаровлис ва М.Чапаровас, баркалла бикIулри лебилра цалабикибти.


МахIачхъалаялда кьвагьи бахъана\n19 маялъул сардилъ МахIачхъалаялда ккараб кьвагьиялъул хIасилалда лъукъана 40 сон барав бихьинчи.\nМурсаловасул къотIноб бугеб минаялъул кавудахъ лъураб алат кьвагьулеб мехалда гьев чи гьенив аскIосан унев вукIун вуго.\nРеспубликаялъул централияб азарханаялъул тохтур Камил ГIумаровас журналистазе бицухъе, гьев захIматаб хIалалда вуго.\nКамил ГIумаров: «Кьвагьун бачIараб жоялъул кескал щун руго гьесул каранда, гьелъ борлъизабун буго гьесул хьибилги. ГьабсагIаталда гьев вуго реанимациялда. ЗахIматаб хIалалда вуго».\nБайбихьуда абулеб букIана лъукъун бугин гьитIинаб лъимерги. Амма гьеб хабар уяб батичIо.\nГьеб бакIалда кьвагьи бахъинабун буго тротилалъул 5-7 граммалда бащадаб къуваталъул алаталъ. Кьвагьи ккараб бакIалда лъугьун буго ункъо см-лъул гъварилъиялдаги, 7-10 см диаметралдаги бугеб гвенд.\nКьвагьулеб алат лъун букIун буго цо агрофирмаялда хIалтIулев чиясул кавудахъ. Гьел руго республикаялъул жанисел ишазул министерлъиялъ кьурал баянал. Гьелдаса тIаде жо бицунеб гьечIо гьенисан.\nАмма цогидал баяназда рекъон, гьеб буго тIад лъураб магъало кьечIолъиялъ Мурсаловасул къотIноб гIумру гьабулев чиясе рохьилаз гьабураб лъазаби.\nДагъистаналда гIадатлъун лъугьун буго рохьилал абулел чагIаз бизнесменазда тIад магъало лъун букIин лъазаби гьабураб флешка гьезухъе битIи.\nГьеб щварав чи магъало кьечIого къанагIатги ворчIуларин абурал баянал руго. ГIемерисеб мехалда гьел гIадамал чIвала, яги кьвагьизарула гьезул тукаби, минаби. Гьединал хIужаби чанги ккана хасго МахIачхъалаялда.\nГьедин бечедал чагIазухъа бахъараб гIарац ислам тIибитIиялъе харж гьабулин баян гьабулаан рохьилаз интернеталдасан гьарулел лъазабияздасан.\nАмма лъица гьабулеб батаниги гьеб пиша, диналда бараб жо гьечIин флешкаби ритIиялда гьоркьобин абураб пикру буго гIадамазда гьоркьоб лъугьун.\nЩиб батаниги, чияс чи чIвай шаргIалъ ритIухъ гьабуларин бицана ЭР-ялъе динияв гIалимчи Сасикьа ГIабдурахIимица.\nСасикьа ГIабдурахIим: «Чияс чи чIвай, шаргIалда рекъон, бегьулареб жо буго. ХIарамаб жо буго. КIудияб мунагь ккола гьеб. Диеги данде кколаро гьеб. Нилъеца абула ракълилал гIадамалилан.\nМасала, щибго рагъ-муч гьечIеб бакIалда, метроялда, аэропорталда, вокзалалда цониги чияс цо халкъ чIвай лъицаха гьеб къабул гьабилеб? Гьелъие кинабгIаги нух гьечIо».\nРохьилазда нахъаги рахчун жидеего гIарац гьабулел гIадатиял гIадамалги ратулел руго. Масала, бечедал чагIазул лъале-хъвалел яги гIагарал.\nГьединго цо-цояз рикIкIуна низам цIунулезги пайда босулин гьединаб къагIидаялдаса. Масала, гьединаб гIайиб гIунтIизабулеб буго гьабсагIаталда туснахъ гьавун вугев Гъизилюрт шагьаралъул вукIарав полициялъул нухмалъулев АсхIабгIали Заирбеговасдеги, гьесул хIалтIухъабаздеги.\nФлешкаби ритIулел чагIи низам цIунулез жидецаго рахчулин абураб пикру загьир гьабуна ЭР-ялъе МахIачхъалаялда гIумру гьабулев АхIмаднаби МухIамадовас.\nАхIмаднаби МухIамадов: «Низам цIунулез жидецаго рахчула бечедал чагIазда тIад магъало лъун флешкаби ритIулелги, цинги кьвагьа-гIанхъиял гьарун бизнесменал хIинкъизарулел чагIиги.\nМискин-пакъирас гьабулеб жо гуро гьеб. Духъ гIарац бугони, мун кьвагьулеб жо босизейищ иней, яги чед босизейищ? ГIарац лъихъ букIунеб? Гьеб букIуна тIалъи кодосезухъ».\nГьелда бан гьаниб рехсезе бегьула гьадинаб хIужаги. 19 маялда МахIачхъалаялъул аэропорталда тIадго ккун вуго 200 азарго гъурщил къадаралда ришват босулев ватарав аэропорталъул полициялъул хIалтIухъан.\nГьес гьеб тIалаб гьабулеб букIун буго гьенисан роржунел гIадамазул къайи-цIа къачIалев чиясухъа, гьесул хIалтIуе квалквал гьабиларедухъилан.


Авар архив, Декабрь 01, 2015\nТалат къо 1 Декабрь 2015\nТурказул къайидулъ цинтIаго батараб "хIинкъи"\nРоссиялда пропагандаялъул машинаялъ лъазабулеб буго Москваялъ Анкараялде данде гьарурал санкциязул зарал Туркиялъул экономикаялъе цIикIкIараб букIине бугин. Гьебго бицунеб буго жал эксперталин абулел цо-цо чагIазги. Тарихаз бицунеб батIияб буго. Туркия кколеб буго Россиялъул дармил тIоцебесеб партнер, Россия абуни Туркиялъе кколеб буго 13-билеб партнерлъун. Гьелде тIадеги, информалатаз лъазабухъе, Туркиялъ Китайгун гьанжеялде гьабун буго Россияги гьоркьоб биччан Европаялде къайи-баччиялъул къотIи. Амма Дагъистаналъул даранчагIазул ракIчIун буго Россиялъул политика битIараб букIиналда.\nТIалъиялда берцин рихьиялъе «бухIилъго» кьолел баянал\nНизем цIунулез виччан вуго Дербенталда бугеб турказулин абулеб мадрасалъул нухмалъулев. Гьев ккун вукIана мадрасалда ИГИЛаллъул ва Имарат Кавказалъул кьералъе гIадамал ахIулел тIахьалгун дискал ратанин абун. Гьеб мадрасалда батаралдехун гьелъул хIалтIухъабазулги цIалдохъабазулги кинабгIаги хурхен гьечIин, гьеб цIалул идара лицензия гьечIолъиялда бан чанго моцIица хIалтIулебго букIинчIин ва гьанже Россиялъулги Туркиялъулги гьоркьоблъаби хвараб мехалда къуваталъул идарабаз улкаялъул нухмалъиялда жалго берцин рихьизелъун ургъунго гьабураб иш бугин гьебилан абулеб буго гьеб мадрасалда сверун бугеб ахIвал-хIал лъалел гIадамаз.\n"Платон Ротенберг нижее къваригIун гьечIо"\nРоссиялда лъабибилеб анкьалъ хIалтIи чIезабун буго юк баччулел гьокочагIаз "Платон" системаялъ бахъулеб гIакIаялде данде. Шималияб Кавказалда рикIкIуна гьеб гIакIаялъ бищунго лъикI кьаби Дагъистаналда щвезабунин. Гьениб юк баччи рикIкIуна аслияб чед кьолеб хIалтIилъун.\nГьарунцин тIамизе кколев министр\n30 ноябралда къватIибе бачIана Дагъистаналъул транспорталъул, энергетикаялъул ва бухьеналъул министрлъун Хасавюрт шагьаралъул мэрлъун вукIарав ГIумаханов Сайгидпаша тIамулев вугин абураб республикаялъул бетIерасул буюри. Жибго гьеб цIияб министерлъиги гIуцIана гьанжегIагар, лъабго идараги цолъизабун - транспорталъулгун бухьеналъул министерлъиги энергетикаялъул рахъалъ Агентлъиги. Сайгидпаша гьеб хъулухъалде вачIунев вукIинчIони гьарунцин вачине кколев чи вукIанин абулеб буго Дагъистаналъул бетIерасул кумекчи ГIалиев ГIалибегица.\n«Надирия» мажгит имам гьечIогон хутIана\n29 ноябралда «Надирия» мажгиталде рогьалил какде щварал гIадамазда мажгит чIобого батун буго. Дагьаб заманалда социалиял гьиназда тIибитIизабуна Дагъистаналъул муфтияталъул официалияб лъазаби. Гьелда рекъон, мажгиталъул имамлъун тIамун вукIарав МухIаммадрасул СагIадуев гьенисе нахъе вахъун вуго, мажгиталда цIияв имам теялъул суал ва гьев тезе изну тIубан жамагIаталъухъе кьолеб буго.\n"Тушманасухъе" цIунизе кьураб гIарац...\nЦо рос хварай магIарулалда "алжан къачIазе арав ватайги" - ян зигара барабго данде жаваб гьабун бугила: "кIигIан кIалъаниги гьагъаб чахъаби тIамулеб чолол каву къачIан бажаричIоха, яц, алжан къачIалев гIадав чиги вукIинчIо"-ян. Гьеб мисал бачуна магIарулаца кIиго батIи-батIияб ахIвал-хIалалда хурхун. ТIоцересез гьеб бачуна абураб рагIи битIахъего, магIнаялъул рахъалде балагьичIого къабул гьабулел чагIи рихьигун. КIиабилеца хIалтIизабула жиндиегоцин чIаголъи гьечIев чияс чияе кин гьабилеб абураб магIнаялда. "Жиндие чед гьабичIес чияе гурга кьоларо" - янги абула.\n«Платон»алде данде ругел дагъистаниял Москваялде щолел руго\nДагъистаналъулги Ставрополь мухъалъулги гIорхъода, «Платон» системаялде данде гьабулеб тIолгороссиялъул акциялде унаго, полициялъ ккурал Дагъистаналдаса къайи баччулел чIахIиял автомобилазул бетIергьаби риччазе байбихьун бугин лъазабулеб буго шоферзабаз. Гьел риччаниги Дагъистаналда халат бахъунеб бугеб акциялъул хIахьалчагIи кквезе, полициялде рачине байбихьун бугин абурал баяналги руго.\nЭльдар Рязанов ва гьесул фильмал\nВенециялдаса Мальдивазде щвезегIан\nВ Париже 30 ноября открылась конференция ООН "COP21", посвященная глобальным изменениям климата, где мировые лидеры постараются найти решение животрепещущих экологических проблем.\nМоскваялде нух босарал Дагъистаналъул шоферал\nГендерил номерал нахъе рахъизеги рес буго\nУнсоколо мухъалъул Генуб росулъ зама-заманаялда хасал операциял гьаризе байбихьаралдаса исана тIубала анкьго сон. Гьеб заманаялда жаниб лъагIалида жаниб чанго операция гьабурабги, лъагIелалъ КТО нахъе бахъичIеб мехги букIана гьениб. КIиго сон буго геназул I4 соналдаса тIаде ригь бугел гIадамазе хасал номерал кьуралдаса. Росулъе ина-рачIинаго гьеб бицине кколеб буго гьез жегиги росулъ ругел аскариязде. Гьел номералги нахъе рахъейин хасал сияхIазде росарал жидер цIаралги нахъе гьарейин гIарз буго гьезул.


Талат къо 12 Ноябрь 2019\nРоссиялъул гъурущица гIодобе бортиялъул рахъалъ лъун буго иргадулаб рекорд. Гьан анкьалда гьелъул официалияб багьа рещтIана цебе киданиги рештIун букIинчIеб бакIалде ва бащалъана цо долларалъухъ кьолеб 81-ялдаса цIикIкIун гъурщида.\nДербенталъул мэриялъул юрист ришват босулелъул тIадккун вуго\n200 азарго гъурущ ришват босиялъухъ Дербенталъул мэриялъул юридикияб бутIаялъул бетIер ккун вуго хасал идарабаз.\nДагъистаналда "Платон" бергьанин кколеб буго\nДагъистаналда «Платон»алде дандечIарал шоферзабаз акция лъугIизе тана\nРоссиялда бищунго цебе доллар хиралъиялдалъун ва багьаби рахиналдалъун гIадатиял гIадамазе загьирлъараб экономикияб кризисалъ гьезул гIумрудул планалги хисизаричIого тун гьечIо. Масала Дагъистаналда мина-ракьалда сверун дармилъ гьоркьохъанлъи гьабулел агентлъияз кьолел баяназда рекъон, кризис сабаблъун тIубан дагьлъун буго гIадамазул мина-ракь босизе ругел ресал, гьелъ гьабсагIат буголъиялъул даранги чIун буго. Жакъа МахIачхъалаялда рукъалъул багьа щиб?\nМоскваялде «Платон» системаялде данде гьабулеб тIолгороссиялъул акциялде арал чIахIиял, юк баччулел автомашинабазул къадар мухIканго лъалеб гьечIо. Гьелъие гIиллаги бугила гьенире рорчIиго нахъруссине ккарал ва нухда хутIарал рукIинин абулеб буго шофераз. Жиндир документалги рахъун анин полициялъ Дагъистаналъул гIорхъодаго, документал гьечIого инейин лъугьидал тIад къотIанила гIакIа. ДандечIеялъул акциялда гIахьаллъиларин рагIи кьолеб кагътида гъулбас лъезеги тIалаб гьабулеб букIанин жиндасайин бицунеб буго гьеб акциялъул гIахьалчи Загир СалихIовас.\nДагъистаналда фермеразе субсидиял риччалеб къагIидаялда хурхун гIемер тIадкIалъаял руго жалго фермеразулги, низам цIунулезул рахъалъги. Фермеразе субсидиял риччаялъул суал кIвар бугеб гIунгутIилъун хутIулеб буго Дагъистаналда. 90 соназдаса байбихьун, росдал магIишаталъул гIуцIаби церетIеялъе риччалел ругин кIуди-кIудиял гIарцал, амма гIарац фермеразул гIуцIаби церетIеялде гуреб, цогидаб щиналде харж гьабулеб бугила.


ЦIуна-къай гьабизеги лъазе ккола\nИсана Дагъистаналда гIадамал квачалъ унтиялъул хIужаби,\nарал соназда дандеккун, кIиго нухалъ дагьлъун руго\n2018 соналъул январалъул ахиралде Дагъистаналда хъвай-хъвагIай гьабун буго ОРВИялъ унтарав лъабазаргогIанасев чиясул. Гьезул гIемерисел (68,8 %) руго балугълъиялде рахинчIел. Гьелъие бугеб гIиллалъун рикIкIунеб буго республикаялда 38 процент гIадамазе прививка гьабун букIин, ай 2017 соналда прививка гьабун буго цо миллионгун 122 азарго чиясе.\nГриппалъ гIадамал унтиялъул рахъалъ жакъа Дагъистаналда кинаб ахIвал-хIал бугеб? ХIинкъи бугищ исана грипп тIибитIиялда? Гриппалдаса кин цIунизе кколел? Гьел ва цогидал суалалги кьун, нижеца гара-чIвари гьабуна ДРялъул рахунел унтабазул централъул эпидемиологиял суалазул рахъалъ бетIерав тохтурасул заместитель, ДРялъул мустахIикъай тохтур Муъминат ЖабрагIиловалъулгун.\n- Муъминат, гIемерал чагIи гриппалъ унтани, гьел сахгьариялъе кинал ресал гIуцIун ругел?\n- ТIолгодунялалъул сахлъицIуниялъул идараялъул (ВОЗ) баяназда рекъон, исанаги Россиялда, гьелдаго цадахъ Дагъистаналдаги тIибитIизе бегьула, араб соналдаго гIадаб тайпаялъул грипп, ай HINI. Гьебги букIине бегьула жеги хъачIаб «Мичиган» абун цIар кьураб грипп. Жакъа республикаялда гриппалда данде гьабулеб вакцинаялда гьоркьоб буго гриппалъул HINI тайпаялъул хIал инабурал вирусал. Республикаялда гриппалъул эпидемия тIибитIани, гьебгун къеркьезе нижер гIураб хIадурлъи буго: гIураб къадаралда вакцина, дараби-антибиотикал, унтаразе регизе бакIал ва хIалтIул хIалбихьи бугел тохтурзаби-инфекционистал руго.\n- ГIадатияв чиясда кин лъалеб гриппалъищ жив унтун вугев яги цоги «къватIул» унтабазищ? Гриппалъул кинал гIаламатал рукIунел?\n- «КъватIул» унтабазда данде, грипп захIматаб унтилъун рикIкIуна, гьелъ инсанасул чорхолъ ругел пневмония, гайморитал, менингит, атит, бронхит гIадал унтаби захIмалъизарула ва унтараб лагаялда кьаби щвезабула. Гриппалъул рукIуна хадусел гIаламатал: черхалъул цIа-кан цIикIкIин, бетIер, берал, рищалаби ва ччорбал унти, мегIер чвахи, хъегIи ва щекъер унти.\n- Гриппалъ чи кин унтулев ва кин гьеб тIибитIулеб?\n- ГIемерисезде грипп цогидасдаса, ай унтарасдаса бахуна. Гьединлъидал нилъеего цIуна-къай гьабизе ккола. Унтарав чи рокъов вугони, гьесие батIаго рукъ чIезабула ва гьесда хадуб хъулухъ гьабизе цо чи тезе ккола. Гьесги гьурмада маска бала ва магIарзукъалахъ оксолиналъул мазь бахина. Унтарав вугеб рукъ зама-заманалдасан биччараб чIортоялъ бацIцIина ва гьениб цIияб гьава чIезабила. Унтарасул кванил алатал батIаго лъела ва щибаб нухалъ гьел гьалараб лъеца чурила. Чорокал кверал ккола гриппалъул вирусазе унго-унгояб «алжан», гьединлъидал къватIиса вачIаравго, кваналелде цебе, сапунги бахун, кверал чурила. Гриппалъул эпидемия бугони, къватIиве унаго, гьумер-кIалалда маска бала.\n- Грипп кин сахгьабизе кколеб?\n- Гриппалъ унтаразул гIемерисез байбихьула антибиотиказдалъун грипп сах гьабизе, гьеб мекъи буго. Грипп сахгьабиялъе хIалтIизаризе ккола хасал дараби. Росабалъ гIумру гьабун ругел магIарулаз гIадин, регичIого чIун, грипп «гуккизе» бегьуларо. Щайгурелъул, черх цIорони, унтарав захIматго унтула. Бусадаги регун, гIемераб чай, лъим гьекъезе ккола. Бищунго тIадчIезе ккола гриппалъ унтарал херал чагIазда ва лъималазда, хIинкъи букIуна гьел захIматго унтиялда ва хвеялда.\nГриппалъ унтараз тIоцересел къоязда гьекъела изварин, арбидол, кагоцел гIадал дараби. МагIарзукъалахъе тIинкIизе лъикIаб букIуна гриппферон, реферон гIадал дараби. Цо-цо чагIаз абула инсанасул чорхода жинхъаго бажарулила гриппалда данде къеркьезе. Гьеб мекъаб пикру буго. Унтарав рокъоса къватIиве вахъине вичазе бегьуларо, гьединлъидал тохтур рокъове ахIизе ккола. Унтарасул чорхол хIалалъул хIисаб гьабун, тохтурас хъвала дараби ва малъула сахгьавизе кколеб къагIида. Тохтурасда дандбачIого, нилъго лъикIал лъугьун, унтарав сахгьавизе лъугьине бегьуларо, гьелъ унтарав захIматаб хIалалде ккезе бегьула.\n- Халкъияб къагIидаялда грипп сахгьабиялда щиб дуца абулеб?\n- Гриппалъ унтарав сахгьавизе ккола тохтурас. Гьелъие кумекалъе пайда босизе бегьула халкъияб къагIидаялдасаги. Гьеб мурадалда хIалтIизабизе лъикIаб буго: пер, ражи, овощал, пихъ, ламадур, чIакIултIан ва лимон. ГIемер гьекъезе ккола лъамалъи.\n- Щиб хIасил кколеб бугеб гриппалде данде гьабураб вакцинациялъул?\n- Исана гриппалде дандечIолеб вакцина чорхолъе биччана республикаялъул гIадамазул 40 проценталда, ай цо миллионгун 150 азарго чиясул бидулъе. Гьеб ккола сахал чагIи гриппалдаса цIуниялъе тIобитIулеб кIудияб тадбир. Щайгурелъул вакцинаялда гъорлъ руго Россиялдаги Дагъистаналдаги гIадамал унтизарулел гриппалъул киналго тайпабазул вирусал. Вакцина учузаб дару кколаро (цо ампула - 200 гъур.), амма нижеца гьеб чIобого гьабула: ясли-ахазде унел лъималазе, школлъималазе, медицинаялъул ва лъайкьеялъул хIалтIухъабазе, 60-ялдаса тIаде сонал арал чагIазе, тIаса унареб унти бугезе, армиялде ахIарал гIолохъабазе ва лъимаде ругел руччабазе. БатIи-батIиял идарабазда хIалтIулез гIарцухъ гьабула.\nГриппалдаса цIуниялъе, вакцина-ция гьаби гуреб, батIияб къагIида жеги ургъун гьечIо. Цо-цояз абула вакцинаялъ жив гриппалдаса цIуничIин. Гьеб мекъаб пикру буго, къватIул унтабазул буго кIинусгоялдаса цIикIкIун батIи-батIияб тайпа, гьел унтабазулги рукIуна гриппалъулго гIадал гIаламатал, цо-цо чагIазда къосуна гриппги мегIерччиналъул унтабиги. ГIемерисезда бичIчIун буго вакцинаялъ жал гриппалдаса цIунулеллъи, гьединлъидал гьел жалго рачIуна поликлиникаялде гьеб гьабизе.\n- Гриппалдаса цIуниялъе цIуна-къай кин гьабизе кколеб?\n- ТIоцебесеб иргаялда, гьабизе ккола вакцинация. Черх квачалдаса цIунила, хасало гIицIго бетIергун хьвадизе бегьуларо. КIванагIан гIемер гьекъезе ккола бацIцIадаб лъим, квине лъикIаб буго «С» витамин гъорлъ бугел овощал ва пихъ, хасго лимон, ражи, пер.\nПрочитано 439 раз\tПоследнее изменение Вторник, 30 января 2018 10:06\nДругие материалы в этой категории: « Бищун лъикIаб дару - иццул лъим\tУнтаразе хъулухъ гьабула чIобого »


МагIишат гьабизеги захIматаб, лъималазе тарбия кьеялдеги бищунго кIвар кьезе хIажатаб гьаб заманалда Дагъистаналъул руччабазе мугъ чIвалеб бакIлъун лъугьана руччабазул «Муслимат» абураб исламияб жамгIияб гIуцIи. Гьелъул аслияб масъалаги ккола бачIунеб гIелалъе рухIияб тарбия кьолел руччаби-улбул куцай.\nГьеб гIуцIиялъул нухмалъулей Хадижат ШихгIалиевалъ кидаго абула: «Эбел гьечIони, гьечIо я бахIарчи я шагIир», - ан. Унго-унгоги эбелалъ кьолеб тарбиялда бараб батула лъимадул хадусеб гIумру.\nРукIинесел улбул ва лъудби куцалеб «РухIияб берцинлъиялъул школа» гIуцIаралдасаги исана 15 сон тIубалеб буго. Исламияб лъаялде тIадеги гIолохъанал ясазда гьениб малъула гIадамазда гьоркьор хьвада-чIвадизе кколеб куц, ругьун гьарула батIи-батIиял махщелазе, малъула хъизан-рукъ данде бачине кколеб къагIида.\n2010 соналда гьенибго рагьана исламияб лъай кьолеб «Аманат» абураб лъималазул центрги. «Муслиматалда» Къуръан рекIехъе лъазабиялъул мурадалда кьола дарсалги. Щибаб соналъ тIоритIула шайих СагIид-афанди ракIалде щвезавиялъул хIурматалда Къуръан рекIехъе лъалел ясазда гьоркьоб къецги. Гьенир гIахьаллъизе ва гьоболлъухъ рачIуна нилъер улкаялъул батIи-батIиял регионаздаса диниял хIаракатчагIи. «РухIияб берцинлъиялъул школалъул» цIалдохъабаз ва хIафизаз гIахьаллъи гьабула республикаялъул ва гьеб тун къватIирехун тIоритIулел Къуръан цIалиялъул, как битIун баялъул, хирияв МухIаммад аварагасул гIумру лъазабиялъул рахъалъ тIоритIулел къецазулъги.\n25 соналъ Аллагьасе гIоло гьабулеб жамгIияб хIалтIул бицунаго Хадижатица ракIалде щвезарула байбихьудасаго нахъе цадахъ рукIарал диналъул яцал: Курашова ПатIимат, ХIамзатова Рукъият, Гъайирбегова Машидат, Идармачева ТIавус, ГIаливалиева Кавсарат, Къурбанова Гьапи, Мирзаева Зубаржат, ХIайбулаева ПатIимат, Къурбанова Суайбат, ГIабдулаева Аминат, ИсхIакъова Майсарат, Ибрагьимова Умагьани, Расулова ПатIимат, Абакарова Зульгия, ХIусенова Умагьани, ГIабдурахIимова Забия, Ражабова Нурулгьуда, Султанбегова Хъистаман, МухIамадова ХIабибат, Абакарова Шанисат, КъурбангIалиева ПатIимат ва гIемерал цогидалги. Гьезул цо-цоял жакъа нилъеда гьоркьор гьечIо.\n«Муслимат» жамгIияб гIуцIиялъул хIалтIи байбихьулелъул кIудияб квербакъи ва кверчIвай гьабуна Дагъистаналъул рухIиял церехъабаз ва ресалда ругел гIадамаз. «Муслиматалъул» руччабазул хIалтIуде гъира цIикIкIана ЧIикIаса СагIид-афандил баракаталдалъун. Байбихьудаса нахъе гьес малъа-хъваял гьарулаан руччабазе ва гьез гьарулел лъикIал байбихьияздасаги разилъи бихьизабулаан.\n«Биччанте «Муслиматалъул» нуцIбиги, нужер ракIалго гIадин, киназего рагьараллъун рукIине. Биччанте гьеб божулезеги, къосун кколезеги, щакдарулезеги, амма гьебго заманалда хIакъикъат балагьулезеги битIараб нух бихьизабулеб бакIлъун букIине. Нужеца хIеренго ва сабурго, руччабазул къагIидаялъ бихьизабе гьезда исламалъул, нилъер гьайбатаб диналъул киналго тIокIлъаби. Кумек гьабе гьезие щибго чIамучIлъиларедухъ, щайгурелъул Къуръаналда бугелъул: «Диналъулъ хIал гьаби гьечIо», - ян, малъулаан СагIид-афандияс «Муслиматалъул» руччабазда.\n«Эбелалъул хIатIикь буго алжан»\n25 соналда жаниб «Муслимат» жамгIияб гIуцIиялде гIемерал руччаби хьвадана динияб ва дунявияб рахъалъ кумек гьарун. БатIи-батIиял захIмалъабазде ккарал, батIи-батIиял къисматалъул руччаби рачIунаан гьенире. Гьениб рухIияб ва динияб рахъалъ гIемер кумек гьабулаан батIияб диналда рукIарал бусурбан дин босарал руччабазеги.\n«Муслимат» гIуцIун хадубги чанго соналъ гьезул букIинчIо жидерго бетIергьанлъиялда бугеб мина, чанго бакI хисизе ккана. Гьел захIматал къоязда «Муслиматалъул» руччаби ва жамгIиял хIаракатчагIи данделъулаан Гьапи Къурбановалъул минаялъур. Гьезул хъизамалъулъ цоцазде бугеб гьуинлъиги, гьалбадеридехун гьабулеб адаб-хIурматги, исламалъул нухда бугеб квербиччайги бихьун, гьезда рухIдаллъулаан «Муслиматалъул» руччаби. ГьабсагIаталда руччабазул жамгIияб гIуцIи жаниб хIалтIулеб минаги Хархаровазул хъизамалъ кьураб буго. Хадижат ШихгIалиевалъ жийго бетIергьанаб минаги «Муслиматалъе» васият гьабун буго.\n«Эбелалъул хIатIикь буго алжан», - абун «Муслиматалъул» минаялъул къадада хъвараб, свалат-салам лъеяв МухIамад аварагасул хIадис буго бусурбабазул руччабазул рухIияб централъул хIалтIул аслияб ахIилъун. 25 соналда жаниб щибаб хамиз сордоялъ салават битIи, рабигIул аввал моцIалъ мавлидал ахIи, анкьго сон баралдаса нахъе 70 сон базегIан ригьалда ругел руччабазегун ясазда как базе, Къуръан цIализе ва диналъул аслиял къанунал малъи гуребги, «Муслиматалъ» гIахьаллъи гьабула рухIияб рахъалъ республикаялъул гIаммал суалал тIураялъулъги.\nЧIужугIадан-эбелалда хъатIичIого хутIуларо жамгIияталда кколел лъугьа-бахъинал, щайгурелъул, щивав бахIарчиясулги щивав такъсирчиясулги йигелъул эбел. Гьелъ кьураб тарбиялда бараб букIуна гIемерисеб мехалда инсанасул къисматги жамгIияталда гьоркьоб гьес кколеб бакIги. Гьединлъидал, руччабазул жамгIияб гIуцIиялъ гIемерал соназда цIикIкIараб кIвар кьолеб буго чIужугIадан-эбел рухIияб рахъалъ куцаялде ва динияб лъай кьеялде.\nГьеб кири цIикIкIараб жамгIияб хIалтIуде гIемерал руччаби ахIана «Муслиматалъул» хиси гьечIей председатель Хадижат ШихгIалиевалъ. Гьелъ ракI-ракIалъулаб баркала загьир гьабулеб буго "Муслимат" тIегьаялъе къуват кьурал ва киналниги тадбиразулъ гIахьаллъи гьабулел жамгIияб гIуцIиялъул вакилзаби: Мадина Керимовалъе, ПатIимат МухIамадовалъе, Камалат Амаевалъе, Хасибат Жамаловалъе, Фарида Ибрагьимовалъе, ГIайшат АхIматIиловалъе, Умузагьра Идрисовалъе, Казбат ХIамзаловалъе, Марям МухIамадовалъе, Хадижат Ажубовалъе, Хадижат Бахтановалъе, Луиза АсхIабовалъе, Эльмира Ибрагьимовалъе, Айбике МухIамадовалъе, Хадижат Ахъбердиловалъе ва цогидазеги.\nДругие материалы в этой категории: « ХIадисазул квацIи\tЦIияб календарь »


«Роспотребнадзоралъул» информациялда рекъон, санкциязул сияхIалде ккун руго Туркиялъул апельсинал, мандаринал, цIибил, гIеч, курак, микьир, кокон, цIазан, помидор, охцер, пер, капуста, цIорозарурал гIанкIабазулгун гургуразул гьан, цIам ва тIугьдул.\nТIоцебесеб янаралда «Роспотребнадзоралъ» байбихьизе буго хал-шал гьабизе тукабазда. ЦIияб сон щвелелде босун букIараб продукциялда хурхун проблема букIине гьечIин, лъазабулеб буго идараялъ. Амма къануналде данде кколареб къайи, продукция батун хадуб, гьелъул утилизация гьабизе бугин. Ай, гьеб бухIизе бугин яги бульдозералъ хвезабизе бугин, лъазабулеб буго «Роспотребсоюзалъ».\nГьединаб хIалбихьи Россиялъул буго, Евроцолъиялъул санкцияби лъазарун хадуб, трактористазул хIалтIи гIемерлъун букIанин, махсароцин гьабулеб букIана интернеталда гьаб соналда.\n«Пятеречка» абураб дармил компаниялъул партнер Management Development Group фирмаялъул нухмалъулев Дмитрий Потапенкоца абулеб буго, Туркиялдаса продукция тукабазда камиялъ, Россиялда кванил нигIматазул багьа тIаде инчIого хутIуларин.\nДмитрий Потапенко: «Конкуренциялъул асар талхиялда хадуб, киданиги багьаби тIаде инчIого хутIуларо. Мисалалъе, нилъеца помидоразул бицунеб бугони, нилъеда лъан букIине ккола, хасалил сезоналда Россиялда аслияб къагIидаялда Туркиялъул помидорал рукIунеблъи. Гьединаб продукциялъул нахърателалги нагагьал санкциябазе гIолоянги абун гIабдалзабаз гурони гьаруларо. Щайгурелъул гьеб хехго кколеб нигIмат кколелъул. Гьединлъидал гьединаб хехго холеб продукция хутIуларо. ГIага-шагарго I5 январалде щвезегIан хутIула турказул продукция тукабазда, хадуб гьеб тIагIуна».\nПотапенкол пикруялда, россиялъулазда гьединаб ситуациялда нахъ кIудияб «балагь» бихьулеб гьечIо. Гьезда кколеб бугин, гьединаб къагIидаялд гьез жидее квешлъи гьабураб рахъалъе тамихI гьабулеб бугин, жубалеб буго гьес.\nДмитрий Потапенко: «Амма гьел цIакъ мекъи кколел руго. Щай? Щайгурелъул гьединал пикрабигун, гьез квербакъи гьабулеб буго, тIоцебе жидерго экономикаялъе, хадуб - жидерго социалияб ахIвал-хIалалъе зарал ккезабизе. Дица нужее кьела цо информация. Россиялъул санкциязда хадуб Польшаялъ жиндирго пихъ-мичI хIалтIизабун биччалеб продукцциялъул къадар ва гьеб бичи цIикIкIинабуна I5 проценталъ. Норвегиялъул чIугIил бизнесалдаса пайда соналъул ахиралде цIикIкIун буго 4 нухалда. Гьеб гуребги жидер учузлъараб къайи ва продукция жалго туркиязги босулеб буго жигараб къагIидаялда».\nТуркиялъул политолог Керим Хасица абулеб буго, жидер продукция Европаялъул улкабаздеххун буссинабиялъул кIудияб проблема букIине гьечIин.\nКерим Хас: «Амма зарал ккезе буго объектал раялъул нижер кIудиял компаниязул проектазе. Гьеб рагъ лъиениги къваригIун букIинчIо».\nАммайин жубалеб буго Хасица, Туркиялъул бизнесчагIи жиндирго продукция Европаялде битIизе ругьунлъарабго гIадин, ругьунлъизе бегьулин цогидал сферабазда жидерго махшелалдаса Европаялда пайда босизейин. Гьелда хадуб, ракIалдаги гьечIого проблемаби рижинарулеб Россиялда жидерго инвестициял гьариялъул гали гьабилалда цебе, гьел нусго нухалъ ургъизе ратилин.\nБульдозеристал хIалтIи гьечIого хутIулел гьечIо...\nРоссиялда хвезабун буго кванил нигIматазул 370 тонна


АхIулгохIда – ифтар\nКIалбиччаялъул тадбиралда гIахьаллъана щуазаргоялдасаги цIикIкIун чи\nИфтаралда гIахьаллъана районазул бутIрул, имамзаби, республикаялъул муфтияталъул вакилзаби. Гьенир нашидал ахIана, мавлидал цIалана «Бакълъухъ», «ЧIикIаб» ва «Унсоколо» къокъабаз. Ифтаралъул гIахьалчагIазе насихIатал гьаруна Дагъистаналъул гIалимзабаз, бихьизабуна кIудияв имамасул гIумруялъул хIакъалъулъ бицунеб сценка. Болъихъ районалъул вакилзабазги бихьизабуна «Рекъел гьаби» абураб сценка.\nГьединаб тадбир гьабизе квербакъаралъухъ кIудияб баркала загьир гьабуна Унсоколо районалъул бетIер ГIиса НурмухIамадовасе ва имам ГъазимухIамад Абакаровасе ДРялъул муфтиясул заместитель ГIабдула Салимовас.\n- КIиабилеб хIежилан жинда абулеб АхIулгохIда тIобитIараб гьаб тадбиралъ данде гьавуна чанго азарго чи. Хирияб рамазаналъ цолъизаруна гIадамал, киназго хIаракат бахъана лъикIал гIамалал гIемер гьаризе. Жакъасеб тадбиралда гIахьаллъанщиназе кIудияб баркалаги буго. ТIадегIанас къабул гьареги киназулго ккурал кIалалги, кьураб садакъаги, гьарурал лъикIал ишалги, - ян абуна ГIиса НурмухIамадовас.\nПрочитано 97 раз\tПоследнее изменение Пятница, 31 мая 2019 16:03\nДругие материалы в этой категории: « КIиго пачалихъ цолъизабулеб кьо\tХасаб пикру »


РакIалдещвей » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Общество - ЖамгIият » РакIалдещвей\nДобавил(а): istina от 24-05-2017, 10:31\nЛъалевги лъаларевги. Вокьулевги вокьуларевги. ВичIчIулевги вичIчIуларевги. Драматург. Журналист. Литературияв критик. Юморист. Сатирик. Хъвадарухъан. ГъазимухIамад ГъалбацIов. ЦохIо жиндиего хасиятаб ва хасаб лъалкI Дагъистаналъул адабияталда тарав. Гьанжеги гIемер бицуна ГъазимухIамадил гьесул гьудулзабаз. Унго-унгоги гIолев гьечIев куцха жакъасеб магIарул прозалъе ГъазимухIамад. Жеги-жеги зама-заманалдасан рагIула хъвадарухъанасул "Кида кьватIулел умумузул занал" абураб биценалдаса инсул зани кьватIулеб хIинкъараб гьаракь. Гьеб гурищ умумузул адаб гьабиялде нилъ куцалеб мисал? Чан гьединал биценал тарал нилъее ГъазимухIамадица. Гьесул киназго бицуна рохун, гъира-шавкъалда. Гьединав вукIунха живго ГъазимухIамадги. Араб шамат къоялъ хъвадарухъаби, шагIирзаби, журналистал, ГъазимухIамадил гIагарлъи, гьудул-гьалмагъзаби, хъизан-лъимал данделъун рукIана ГIарада (бекьечIдерил хъутан) росдал гьоркьохъеб школалда. Дагъистаналъул бетIерасул указалдалъун школалъе кьуна ГъазимухIамад ГъалбацIовасул цIар. Школалъул азбаралъуре лъугьунаго, рагIулеб букIана ГъазимухIамадил гьаракь. Гьес цIалулел рукIана жиндирго къокъал харбал. Гьеб гьаркьица цевечIезавулев вукIана чIагояв ГъазимухIамад. Школалъул цIалдохъабаз рикIкIана росуцоясде гьарурал кучIдул. ЦIалдохъабаз гьа бана ГъазимухIамадил цIаралъе мустахIикъаллъун рукIине ва хутIизе. Цоязда хадур цоял кIалъазе рахъун ГъалбацIов ракIалдещвезавуна Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул председатель МухIамад АхIмадовас, ИЯЛИялъул директор МухIамад МухIамадовас, шагIирзаби Шамил МухIидиновас, Залму Батировалъ, ТубхIат Зургьаловалъ, хъвадарухъан ГIайшат ГIалиевалъ, ГIарада гьоркьохъеб школалъул директор Бика МахIмудовалъ, БакьайчIи росдал гьоркьохъеб школалъул директор ПатIимат ХIамзатовалъ, ГъазимухIамадил гIагарав чи, тохтур ва шагIир Гъайирбег ГIалиевас, ИЯЛИялъул грамматикиял цIех-рехазул отделалъул нухмалъулев МухIамад МухIамадовас ва цогидазги. ИЯЛИялъул директор МухIамад МухIамадовас школалъе сайгъат гьабуна институталъ къватIибе биччараб, ГъазимухIамад ГъалбацIовасул хIакъалъулъ профессор ЗулхIижат ХIажиевалъ хъвараб тIехь. ТIахьал щвана гьалбадериеги. Школалъул учитель ГIарапат Гьудовалъ цIалана жинцаго ГъазимухIамадиде гьабураб кечI. МухIамад АхIмадовас ва ГъазимухIамадил вац Жаватханица рагьана школалъул къадада хъвадарухъан ракIалдещвеялъе чIвараб мемориалияб хъарщи. Хварал чIаго рукIуна, чIагояз гьезул бицунеб бугебгIан мехалда. ЧIаго вукIина нилъее даималъего ГъазимухIамадги - гьесул цIва кунчIахъе хутIана Дагъистаналъул прозаялда. ЧIаго хутIила гьев гьудулзабазул ракIалдещвеязулъги. ЧIаго вукIина гьев гьесул яцазе, эбелалъе, хъизаналъе, лъималазе. Гьедин ахIулеб букIана гьеб къоялъ гьезул магIуялъги, вас кIодо гьавулеб тадбиралде ячIун йикIарай пашманлъиялъ къвал барай, къварилъиялъ дагьайги къулизаюрай сабурай магIарулай, ГъазимухIамадил эбелалъги. 13 маялда 57 сон тIубалаан ГъазимухIамад ГъалбацIовас.\nЛъугIана ГъазимухIамад ракIалде- щвезавулеб къо. ЛъугIичIо, тIагIинчIо магIарулазе гьес тараб гIажаибаб хазина - жеги чанго нухалда тIадруссина нилъ хъвадарухъанасул прозаялъул гъасде. ГIенеккаразе кIудияб асар гьабуна гьесда цадахъ хIалтIарал РГВКаялъул хIалтIухъабазул ракIалдещвеязги. Ана ГъазимухIамад абадияб рокъове. Гьес гIемер хIалбихьана жиндирго "Имаматгун" "Сабабгун", унтараб дуниял сахгьабизе. Щибха гьес нахъе тараб? Нахъе хутIана "ГIаданги. ГIамалги. Заманги". Ва цIидасанги рагIулеб букIанин ккола ГъазимухIамад ГъалбацIовасул гьаракь: «Ва бана гIазу…».\nШигIрабазул гъасдаМиллиял шигIрабазул гъасдаСугъулдерил зодихъ гвангъарал цIвабиМашидат Гъайирбеговалъул кочIол гъасдаАдабияталъул гъанситохъ


Инхоса ГIали-хIажи – магIарулазул хIикмат » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nИнхоса ГIали-хIажияс 175 сон тIубаялде\nАвар мацIалъул эмен, миллат ккураб цо хIуби\n2020 соналда магIарулазул машгьурал рагIул устарзабазул юбилеял руго. ШагIир, гIалим, гIакъил, аваразул ва Дагъистаналъул адабияталъул классик Инхоса ГIали-хIажияс 175 сон тIубала исана.\nМадинатул наби, нур бараб шагьар…\nИнхоса ГIали-хIажи ккола магIарул халкъалъул гIаламатазул цояв, унго-унголъунги халкъияв, нилъер миллаталда жиндир асарал рекIехъе лъалев шагIирги гIалимги. Кинидахъ рагIана тIоцере ГIали-хIажиясул мухъал. Гьел назмаби ракIалдасан ахIулаан жиндир хIал алжаналъуб батаяй кIодоца, СагIадуллагьил ПатIиматица.\nМадинатул наби, нур бараб шагьар,\nЩвезе гIагарлъидал, гIамал хисана.\nХирав ХIабиб вугеб ХIарамалъул ракь,\nДуда хIетIе чIедал, дун хIайранлъана.\nГьел ва цогидалги ГIали-хIажиясул асаразул мухъал гьитIинго риун тIуна рекIелъе ва ботIролъе.\nГьедин халкъалъул хазиналъул, миллаталъул рухIияб бечелъилъун лъугьиналдаса кIудияб даража кинаб букIинеб шагIирасе.\nРагъул дангъва чIвараб Дагъистаналъул\nСалам бугин абе имамасдехун\nГьанир тIадехун рехсана Инхоса ГIали-хIажияс мукъадисаб Мадина шагьаралда хъварал мухъал. Гьединабго камилаб мацIалда ва гъваридаб пикругун къалмиде босараб къасидат ккола «Макка бахъиялъул туркиги». Шамил имамасул ва цогидал магIарулазул бахIарзазул хIакъалъулъ хъварал гьесул асарал ккола Дагъистаналъул адабияталъул борхалъи, хасаб лъугьа-бахъин.\nГьаб заманалдагицин жинда бугьтанал лъолел цо-цо руккелал камичIев, Кавказалъул миллияв чIухIилъун ва диналъул багьадурлъун кколев Генуса Шамил имамасул сипат рагIа-ракьанде щун бахъун буго Инхоса ГIали-хIажияс. Гьеб поэмаялъул байбихьудасанго КIудияб Кавказалъул рагъги гьелъул гIахьалчагIазул бахIарчилъиги цере лъун рихьизарулел руго шагIирас:\nГьаб Дагъистаналъул гъажалда лъурал\nРагъул чинал руго, чидай щоларел.\nЧанги магIна бугев магIаруласул\nМугIрузде биччараб чIухIи бихьулищ?\nЧIван хвейги гIид буго гIолохъабазе,\nГIалам урхъараб цIар нахъе бугони.\nБерал къанщунилан, къадру холаро,\nХалкъ бахилаб гьунар бицаде тани.\nБалагьалъул къояз къирарал цаби\nКъалмаллъун рахъуна нахъе ругезе.\nРагъда гьунар тIокIал гьудулзабаца\nГьал мугIрузда чIвана чIухIун байрахъал…\nТушбабазул рагъаз ругънал гьарураб\nДагъистан къачIазе къотIи босана\nХадуб ГIали-хIажияс бахъулеб буго аваразул нартасул – Шамил имамасул сипат-сурат:\nРагъда къо хIехьолев, хIалхьи лъаларев,\nХIал-зулму рихарав, хвалчен лебалав,\nГьал шурутIал чIарав щулияб кьуру –\nШамил имам тезе тасдикъ гьабуна.\nДагъистан къачIазе къотIи босана…\nВатIан гьитIинасе, гьунар тIокIасе\nТIолго улкабазул баркала щвана,\nШавкат кутакасе, кумек дагьасе\nДандиял къулулел къиматал щвана.\nМагIарул чияли чанги вагъарав,\nЧол кьолода жаниб жемун мусругун.\nЧанги бахIарзаца рухIал ричарал,\nЧорокаб къавмалда дандеги рагъун.\nТарихиял поэмабазул жанр, щвалде щун, заман, бакI, гIадамал ва рукIа-рахъин рагьун, цебе лъолеб куцалда кьун буго ГIали-хIажияс.\nХIижаз гIарабиязул кIиго кьибил букIараб,\nЦояб – бану бакрулал, цинги – хазагIатилал.\nКIиябго кьибилалда цо-цо гьудул вукIарав,\nЦоцазде, мех-мех бихьун, хьвади гIадатлъун ккарал.\nГьединаб къагIидаялда цIалдолезда некIсияб гIасруялда гIараб ракьалда букIараб ахIвал-хIал цебе чIезабулеб буго шагIирас. Гьеб кIиябго кьибилалда гьоркьоб кьал ккеялъулги хадуб Маккаялда ислам тIибитIизабиялъулги мухIканго, рехсолел лъугьа-бахъиназда гъорлъ гIахьаллъарав чияс гIадин, хъван буго Инхоса ГIали-хIажияс.\nЗахIмат бихьичIого, рахIат бокьарас…\nИнхоса ГIали-хIажиясул ва гьесул рухIияб ирсалъул хIакъалъулъ хъвана тIахьал, гIелмиял хIалтIаби, художественниял асарал. ШагIирасул рухIияб нахърател бакIариялъе кIудияб хIалтIи гьабуна Инхоса ГIусман-хIажи МухIамадовас. ТIоцебе ГIали-хIажиясул тIехь къватIибе бахъана Дагъистаналъул халкъияв шагIир, драматург, прозаик ГIабасил МухIамадица. Диниял асарал гьукъараб советияб заманалда гьеб мажмугI биччай букIана ГIабасиласул гьунар, бихьинчияб иш, республикаялъул адабияталда цебе гьес борхараб цоги тIадегIанаб борч.\nГIали-хIажиясул ва гьесул асаразул асир ккола Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул нухмалъулев, халкъияв шагIир МухIамад АхIмадовги. Гьес классикасул хIакъалъулъ хъварал асарал рахъана батIи-батIиял тIахьазда, таржамаби гьарун, къватIисел улкабаздагицин басмаялда кьабуна гьел.\nДагъистаналъул Муфтияталъул хIаракаталдалъун щуазарго экземпляргун къватIибе биччана ГIали-хIажиясул асарал рахъараб ва гьесул гIумрудул бицунеб тIехь. Гьединго «Гумбет» басмаялъул жигаралдалъун, федералияб Геннадий Тимченкол цIаралда бугеб грантги бергьун, цIалдолезухъе щвана МухIамад АхIмадовас хъвараб «ГIакълудул ралъад» абураб мажмугI.\nФилологиял гIелмабазул доктор Чакар Юсуповалъ басмаялда бахъана «Инхоса ГIали-хIажи. ГIумру ва асарал» абураб тIехь. ШагIирасул щибаб юбилеялде тадбирал гьаруна гьесул гIураб росулъ, районалда ва МахIачхъалаялда. Инхоса ГIали-хIажиясул цIар кьун буго Бакълъулазул районалъул аслияб библиотекаялъе, Хасавюрт шагьаралъул къватIалъе, ТIад Инхо росдал гьоркьохъеб школалъе.\nГIали-хIажи мустахIикъав вуго жеги цIикIкIараб хIурматалъе ва адабалъе. Гьесул кицабиял алпазал цIакъ рокьула магIарулазе. Лъида лъаларел гьесул машгьурал рагIаби:\nЗахIмат бихьичIого, рахIат бокьарас,\nБекьичIого, лъилъе, нилъ гьечIого, хур.\nГIажаибаб къисматалъул, къадруяб хасияталъул, гъваридаб пикруялъул, бацIцIадаб гIамалалъул, камилаб иманалъул инсан вукIана Инхоса ГIали-хIажи. Нилъее киназего тавпикъ кьеги гьесул асарал цIализе ва гьезул магIна босизе. Амин.\nИнхоса ГIали-хIажиясул дарсал\nИнхоса ГIали-хIажи – магIарулазул хIикмат,\nГурхIулев БетIергьанас халкъалъе кьураб нигIмат,\nГIелмудулги кочIолги кунчIи лъугIулареб бакъ,\nБакълъулазул рахъалъул байрахъги, рухIги, яхIги.\nМухIаммад расуласул ирс босарав дагIватчи,\nРагIул багьадуразул багьа бергьарав игит,\nАвар мацIалъул эмен, миллат ккураб цо хIуби,\nХIакъаб къваригIаразе къарнабаз тараб хIужа.\nБаяналъул кьучI: Журнал "Гьудулъи". МахIачхъала\n» Кьурун вуссун, халкъалъе хъулухъалде лъугьана\n» РагIалда сангар бараб Сурхайил Щулияб гохI…\nЧ1ух1и - Ч1унти


2. Фессалоникийцам Глава 3\n2. Фессалоникийцам цIияб къотIи\nАхиралдаги, вацал, нужеца Аллагьасда гьаре ТІадегІанасул хІакъалъулъ хабар хехго тІибитІизабизеги, нужер гьенибго гІадин, машгьурлъуледухъ гьеб хабар гІадамаз къабул гьабизеги нижее квербакъеян.\nКиналго гурелъул божулел ругел, – пасатал ва квешал гІадамаздаса ниж цІунейиланги гьаре.\nКьураб рагІи кколев Аллагьас нужер ракІал къвакІизарила ва квешлъиялдаса цІунила.\nТІадегІанас нижерги ракІчІезабулеб буго нижеца малъарабщинаб нужеца гьабулеб букІиналдаги хадубккун гьабизе букІиналдаги.\nАллагьас нужер рекІелъе лъугьинабеги жиндирго гІадинаб рокьиги ва МасихІил гІадинаб сабруги.\nТІадегІанав ГІиса МасихІил цІаралдалъун нижеца нужеда лъазабулеб буго, вацал, кІвахІалалщинал ва нижеца гьениб малъарабщинабги босичІел нужер агьлуялъул чагІаздаса рикІкІад чІайилан.\nНужедаго лъалелъул нижедаса мисал босун хьвадизе кколеблъи. Ниж гьенир ругеб мехалъ нижер кІвахІаллъи бихьичІогури нужеда.\nЧияр хинкІ-чедалде ккун рукІинчІо ниж гьенир, къаси-къад чІечІого хІалтІана нужер лъиданиги раччун рукІинарилан.\nНужеца хьихьейилан абизе ихтияр букІаниги, ниж гьедин хьвадана, нижедасан мисал босизе букІине.\nНиж гьенир ругеб мехалъ нижеца абулаангури нужеда: хІалтІизе бокьуларев чи кваначІого чІайилан.\nНижеда рагІидалха гьенир ругин кІвахІалал ва кколарелъуре раккун квалквал гьабулел цо-цо гІадамал.\nТІадегІанав ГІиса МасихІил вакиллъиялдалъун гьединал чагІазда гІайибги чІван, нижеца лъазабулеб буго: нужерго квералъ бетІербахъиги гьабун, гІодоре риччан чІайилан.\nЦинги, вацал, лъикІлъи гьабун свакаге нуж.\nГьаб кагътида нижеца хъваралъухъ гІенеккуларев чиясдеги кІвар кьечІого тоге. Живго намуслъизе, гьесулгун гьоркьоблъи гьабуге.\nАмма тушманлъи лъазабичІого, вацасе гІадин, бадибчІвай гьабе гьесие.\nНилъ ракълиде рачарав ТІадегІанас ракълида таги нуж кидаго ва сундулъго. Биччанте ТІадегІанав нужеда киназдаго цадахъ вукІине.\nДирго квералъ хъвалеб буго: Павелил рахъалдасан салам буго нужеде. Гьадин чанго рагІи хъвала дица щибаб кагътида, гьанибги хъвалеб буго.\nНилъер ТІадегІанав ГІиса МасихІил баркат лъеги нужеда киназдаго!


Пункт 2 статьи 1 вступает в силу с 3 октября 2016 года.\nПункт 3 статьи 1 вступает в силу с 3 октября 2016 года.\nПункт 4 статьи 1 вступает в силу с 3 октября 2016 года.\nПункт 5 статьи 1 вступает в силу с 3 октября 2016 года.\nПункт 6 статьи 1 вступает в силу с 3 октября 2016 года.\nПункт 7 статьи 1 вступает в силу с 3 октября 2016 года.\nФедеральный закон от 03.07.2016 N 279-ФЗ "О внесении изменений в Закон Российской Федерации "О недрах" Статья 2


МагIаруллъи хисун батана\nЦIияб соналда цересел къоязда "ХIакъикъат" газеталъул редакциялде вачIун вукIана, турист хIисабалда Дагъистаналде щварав, Гуржиязул Тушетиялдаса Земо-Алвани росулъа ГьерекIли Арабули. Дагъистаналде вачIиналъул хIакъалъулъ гьес бицана:\n- 1957 соналда Типлисалда букIараб Закавказьеялъул аэрогеодезикияб предприятиялъ (АГИ) Грозный шагьаралда чIей букIараб 82-абилеб номералда гъоркь хIалтIулеб экспедициялда цадахъ Типлисалъул топографиялъул техникумалъул ункъабилеб курсалда цIалулел ниж альпинизмалъул ва геодезиялъул производствияб практикаялъ ритIана Дагъистаналде. Гьеб букIана май моцI. Альпинизмалъул практикаялъ ниж ритIана Хунзахъе. Гьаниб нижер рещтIен букIана школалъул минаялъуб. Экспедициялъул гьениб букIараб партиялда цадахъ хIалтIун хадуб, геодезиялъул практикаялде нижер цо къокъа битIана КъахIиб районалъул ГIурада росулъе. Экспедициялъул полуторка машинаялда Хунзахъа ГIураде унелъул кьурулъан бахъараб квешаб нухдасан ана Авар гIурухъе. Гьелъул квегIаб рахъчIван эхеде унелъул нухда батана лъикIго цIунараб гуржиязул православияб килиса. ГIурада рещтIун букIана украинав Вельяминица нухмалъи гьабулеб геодезистазул партия. Гьезул чIей букIана росу тIарада бугеб школалъул физкультураялъул учителасул бакIалда. Дида мухIканго лъаларо гьесда цIар, ГIалибулатищ, ГIалиасхIабищ букIарабали. Гьесул мухьдахъ ккун бачараб чугун, кIиабилеб къоялъ вачIана геодезистазул партиялъул начальник Вельямин. Нижер аслияб хIалтIи букIана 1942 соналъ рахъарал рагъулал топографиялъул картаби мухIкан ва цIи гьари. Мухьдахъ ккурал чуязда рекIунги, лъелгоги ниж сверана КъахIиб, ЧIарада, ЛъаратIа районазул мугIруздагун щобазда.\nНижехъ кагътал рукIана районазул, росабазул партиялъулгун советиял идарабаз нижее хIажатаб кумек гьабизе тIадаблъун гьабурал. Гьел кагътал цIехолев чи кколароан, кире щваниги гIадамаз ниж лъикI къабул гьарулаан, кумек къваригIун бугищин, хIажатаб жо бугищилан гьикъулаан.\nРакIалда буго, ГIурада ниж рещтIун вукIарав учителасул васасе лъимер гьабиги, гьеб тепсиялде ниж ахIун рукIараблъиги. Гьанже гьеб лъимадул (васищ, ясищ букIарабали кIочон буго) 62 сон букIине ккола.\nНижеца хIажатал нигIматал росулаан колхозазул складаздаса, цо-цо мехалъ бакIалъулал гIадамазухъа.\nГьанже МахIачхъалаялде щведал таксиялда рекIун тIоцеве дун ана Хунзахъе. МахIачхъалаялда дун дандчIвана Хунзахъа гIагараб ракьалъул тарихги лъикIго лъалев Хъазанбиев ГIалибег абурав чигун. Гьесулгун гьуинаб, халатаб накъитги букIана нижер. ГIалибегица витIана дун нужехъе, редакциялдеги. ГIалибег ватана магIаруллъиялъул тарих лъикI лъалев чи. Дунгоги вуго тарих лъазабиялда тIад чIарав чи. Гьесдасан дие тарихалъул рахъалъ цIеханщинаб жоялъе мухIканал жавабалги щвана. Бицана магIарулазул некIсияб тарихалдаса Кавказалъул бахIарчи имам Шамилиде щвезегIан заманалъул тарихалъул. Баркала гьесие.\n- Кинаб асарха дуе гьабураб гьелщинал сонал ун хадуб щвараб Хунзахъ росдаца?\n- Огь-гьой. Дун гIажаиблъизавуна гьеб хисун бугеб куцалъ. Цебесеб Хунзахъ росдал бакIалда дида батана мугIрузда бугеб берцинаб ва кIудияб шагьар. ГьечIо дол ракьуца тIокъарал тIохазул минаби, къваридал къватIал. Гьанже заманалъул минаби, тIохазда махх, шифер, къватIазда хъил. Хунзахъе щвезегIан нухда буго хъил, гьенибги гьенире щвезегIан ругел росабиги рихьараб мехалда, бихьулеб буго Россиялда гьоркьоб дагъистаниязул, магIарулазул гIумру «эркенаб» Гуржистаналдаса лъикIаб ва ресалда бугеб букIин. Цере магIарухъе рукIана чIедерал хIурул цIурал нухал. Хунзахъе щвезегIан нухда тIун буго хъил, нухал руго гIатIидал, ран руго кьоял. Дун хIикмат гьавуна нухда батараб халатаб туннелалъги.\nРетIа-къайги хисун буго магIарулазул. Цониги чи дандчIвачIо некIсияб умумузул букIараб ретIел ретIарав. Лъаларо ГIурада кин бугебали. Гьениб букIана дида цIакъ берцин бихьараб, хасго руччабазул форма: халатал, тIад гIарац букъарал гордал, ботIрода бухьараб кIаз, гIундузда тIаде рачарал гIарцул «наушникал» гIадинал жал.\n- ГIураде ине ракIалда бугищ?\n- Сапаралъул заман лъугIулеб букIун, цIияб соналде дун рокъове унев вуго. Аллагьас чIаго хутIани, дунял хинлъарабго, Дагъистаналде вачIинеги ракIалда буго.\nБокьун буго ГIураде ва ЦIумада районалъул Хушетиве щвезе, 1958 соналда Чачаналъан мугIруздасан рачIун Хушетибги рещтIун чанго моцI бана нижеца гьениб геодезистазул экспедициялда.\n- Дуца гIезегIан рацIцIадго рахъулел руго магIарул мацIалъул рагIаби. Экспедициязда вугеб мехалъ лъарал рагIабийищ гьел?\n- Гьедин лъикI дида магIарул мацI лъаларо, абухъего, чед-цIамалъе гIураб жо гурони. Гьебги лъана жеги лъимерлъиялдаго, доба Тушетиялда. Рагъул заманалда ва гьелдаса цебе ЦIунтIаса, ЦIумадаса, ЧIарадаса, ЛъаратIаса гIемерал магIарулал рукIана Гуржиялъ бетIербахъиялъе рачIун. Цебегосеб заманалда гьенир чIаралги рукIана. Гьел рукIана нижер Земо-Алвани росулъги. ГьитIинал чагIи ниж, магIарулазул лъималгун цадахъ, рукIунаан. Дир гьудулзабиги гIемерисел магIарулал, дир кьерилал рукIана. Гьездасан лъалаан магIарул мацIги. Гьанже кIочон тун буго.\n- Бихьулеб букIахъе, мун гIемер дандчIван вуго магIарулалгун. Гьезул рахъалъ дур кинаб пикру бугеб, кинал чагIи ругел магIарулал?\n- Къокъго абуни, ракI рагьарал, хIилла-макру гьечIел, гьудуллъиялъе, гьобол-гьудуласе рахъун чIарал, божарал, кумекалъе кидаго хIадурал, жидерго ватIан, ракь хириял, щулаго жидерго дин ккурал чагIи руго. МагIарулал руго цоцалъ гъункараб халкъги. Гьелъие мисаллъун бачина нижехъ кIудияздасан рагIараб цебесеб биценги. Тарихалдасан нилъеда лъалаха магIарулаз Гуржиялъе чабхъенал гьарулел рукIараблъи. Чабхъенал гуржиязги, нижер тушазги, гьарулел рукIун руго гIорхъода ругел магIарулазул росабалъе. Гуржиялъе лекIал (магIарулал) кIанцIани, Гуржистаналда гьеб кватIун лъалаанила, лъаниги жидерго мал-мулк цIунун чIолаанила. Гуржиял чабхъад магIарухъе кIанцIани, магIаруллъи цадахъго къватIибе бахъунаанилан.\nХадусеб сапаралда Дагъистаналде вачIунелъул дица цадахъ росизе руго дол соназда магIарухъ дандчIварал, лъалел рукIарал гIадамазул, лъугьа-бахъиназул, магIарухъе дун щварал росабазул, гьезул гIумру яшавалъул хIакъалъулъ гьарун рукIарал интересал хъвай-хъвагIаял.\nПрочитано 207 раз\tПоследнее изменение Вторник, 28 января 2020 11:22\nДругие материалы в этой категории: « Статус гьечIолъиялъул квалквалал\tГьобол вачIунареб къо бачIунгеги »\n17:55, 08 апреля 2020, 155


Имамасул насихIат ХIебда школалда » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\n23 ноябралда районалъул имам СиражудинхIажи АхIмадов дандчIвана ХIебда гьоркьохъеб школалъул мугIалимзабигун ва цIалдохъабазул умумулгун школалъул мугIалимзабигун ва цIалдохъабазул умумулгун. Данделъиялда районалъул имамас баркала загьир гьабуна умумузе ва мугIалимзабазе, нилъер гIун бачIунеб гIелалъе тарбия кьеялъе гьез гьабулеб цадахъаб хIалтIиялъухъ, бицана цIала-къали лъикI букIиналда хадуб хъаравуллъи кквеялъул ва гIадлу-низам букIинабиялъул бугеб кIудияб кIваралъул.\n- Школазда ва мадрасалда щолеб лъай лъимералъул гIумруялъе лъолеб щулияб кьучI буго. Гьелдаго цадахъ кIочене рекъоларо лъимал мекъияб нухде цIалел цIираккарал бидгIаби ва гьелдаго цадахъ наркоманиялде ва токсикоманиялде лъимал рачунеб «унти» гIолилазда гьоркьоб тIибитIулеб букIинги. Жакъасеб къоялда гIолилазда гьоркьоб тIибитIулеб буго «Насвай» абулеб тIадагьаб наркотик хIалтIизаби. Нилъ, умумул рукIине ккола лъималазе сундулъго мисалияллъун.\nАварагасул хIадис буго «Нуж нужерго лъималгун ритIухъаллъун рукIа» абураб магIнаялъул. Унго-унгмолъунги эбел-инсуда тIадаб налъи, лъималазул хIакъ тIубазабулеб бугони, гьеб буго эбел-эмен алжаналде рачунеб нухазул цояб,-ин абуна Сиражудин АхIмадовас жакъасеб къоялъул гIузрабазул, гIолилал балагьалде рачунеб нухалъул бицунаго.\nРайоналъул имамас хIисабалде босун буго гьединалго дандчIваял цогидалги нилъер росабазул школазда тIоритIизе.\nХIебда гIумру гьабулезе рес буго щибаб рузман сордоялъ боголил какдаса хадуб районалъул имам Сиражудин АхIмадовас ГIасаса МухIамад ЯгIсуби устарасул "Кунузул аман мин фитани заман" абураб тIехьалдаса цIалулеб вагIзаялъухъ гIенеккизе.\nАллагьас гьесул баракат нилъ киназего гIаммлъаги.\nГьединго гьебго тIехьалдаса видео дарсал лъола интернеталдаги. Гьел дарсал ратула ютубалда рахъула видеоялда, "Алимы Шамильского района" #МуфтиятРД#Шамильский_район#Отдел просвещения#Хебда#Ислам#Имам_района#лекция#шейх#\nХъвана МухIамад ГIумарасхIабовас\n» Шамил мухъ. ХIебда


Ахирал саназда Дагъистаналда хIалтIизе лъугьун буго гIолилаз гьабураб чанго рахIму-цIобалъул гIуцIи. Лъиениги цIар гьабичIого, жидерго бажариялдалъун гIарацги бакIарун рескъотIаразе, унтарал лъималазе кумек гьабулеб буго гьел гIолилаз. Цере киданиги рукIинчIел рахIму-цIобалъул аукционги, базаралгицин тIоритIизе лъугьун руго республикаялда.\nДагъистаналъул регистрационная палатаялъул ахирисел баяназда рекъон республикаялда хъвай-хъвагIай гьабун буго 3 азарго жамгIияб идараялъул. Гьезда гьоркьоб документазда рекъон 50 ялдасаги цIикIкIун рахIму-цIобалъул фондниги гIуцIиниги буго.\nАмма кагътида рахIму-цIобалъул идарайилан хъвай гурони букIунеб хIалалъ хIалтIулеб, гIадамазе кумек гьабулеб I0 цин идара гьечIин абизе бегьула гьаб сагIат. ХIалтIулелин абулел фондалги гIемерисеб нухалда цониги рес бугев яги хъулухъ ишалда вугев чиясе цIаруе, рекламаялъе хIалтIулин абизе бегьула. Руго гьединго гьазда дозда гьардон гIарацги балагьун жал хIалтIи гьабулел ругин чIарал гIуцIабиги.\nАмма лъиениги цIаруе гуреб, жидехъаго бажарухъин гIадамазе кумек гьабизе бокьилин абун лъугьарал гIолилазул гIуцIаби рахъун руго ахираб замналда Дагъистаналда. Гьезда гьоркьоб бищунго кIудияблъун ккола «Благосфера» абураб гIуцIи. Гьел данделъаралдаса нахъе ана кIиго сон. Гьеб заманалда жаниб гIолилаз кумек гьабун буго 500 гIан чиясе. Къойидаса къойиде жидер кьерулъе лъугьине бокьаразул къадар цIикIкIунеб бугин бицана «Эркенлъи» радиоялъе «Благосфераялъул» гIахьалчIужу Эмирова Лайлаца.\nЭмирова Лайла: «Жакъа къоялде нижеда гъорлъ вуго 400 гIан чи. Щибаб къойил гьел дагьалги цIикIкIунелги руго. Гьевгощинав чиги данделъун гьабщинаб хIалтIи гьабизе кIвелин киданиги ккунго букIинчIо дида. Нижер къокъа ракIалдаго гьечIого данделъана. ТIоцебе «Одноклассники» сайталда гIуцIун букIана дир гьалмагъалъ интернатазда ругел унтарал лъималазе сайгъаталги росун, гьел руссинаризе, роххизаризе рилълъине бокьарал чагIи ругищинги абун.\nДагь-дагьккун гьединазул 30 чи гIуна. Гьедин бугес бугебги босун ниж унаан гьел лъимал роххизаризе. Хадуб гъорлъе рачIунел чагIиги гIемерлъизе лъугьана, гьанже нижер гьеб буго цо тIубараб гIолилазул багъа-бачари гIадаб жо. Ниж лъиданиги аскIоре гьардезе унаро нижее гIарац кьейилан абун. Кинабго жо нижерго бажариялдалъун гьабун, тIоритIула батIи-батIиял акциял, концертал, экспозициял.\nНижецаго рахъарал суратал, хьухьа-угьарал жал ричула гьел экспозициязда. ГIемерал артистал рачIуна чIобого нижер концертазде кучIдул ахIизе. Нижер гIуцIиялъул кинабгIаги хъвай-хъвагIайги гьечIо. Лъиданиги тIаде баччизабураб жо гьечIо гьениб, кинабго буго жидеего бокьун гIадамаз гьабулеб хIалтIи. Ахираб заманалда республикаялда ругел тIадегIанал цIалул идарабазул жамгIиял хIаракатчагIи журана «Благосфераялде» гъорлъе, гьезги цIакъ кIудияб кумек гьабула. Кин бугониги кумек гьабизе лъимал гIемер ругелъул дайги гIадамаз нижер рахъ кквезе ва нижер кьерулъе лъугьине бокьилаан дие».\nГIолилазул гурониги диниял рахIму-цIобалъул фондалги хIалтIизе лъугьун руго Дагъистаналда. Гьединазул бищун кIудиял ругин абизе бегьула «Инсан» фондги, «Надежда» фондги. «Инсан» фонд гIуцIун буго МахIачхъалаялъул аслияб мажгиталъул имам МухIамадрасул СагIадуевасул бажариялдалъун. Гьеб фондалъул чагIаз гIемераб хIалтIи гьабула садакъа бикьиялъе, батIи-батIиял росабалъ ругел ресукъал гIадамазе кумек гьабиялъе. Гьединго гьеб фондалъул бажариялдалъун исана кIиабилеб сон буго Рамазан моцIалъ МахIачхъалаялъул аслияб мажгиталъул кIалтIа гIадамазе кIалбиччазе санагIалъи гьабуралдаса. Цо къоялъ 200 гIан чи кваназавула гьез чIобого.\n«Надежда» фондалъ кваназе квен чIезабиялдаса бахъараб рукъ-бакI къачIаялде щвезегIан кумек гьабулин ресукъал гIадамазейилан бицана гьелъул бетIер Тимур ХIажижараевас.\nТимур ХIажижараев: «Нижер фонд буго кумек къваригIараздаги кумек гьабизе бокьараздаги гьоркьор гьоркьохъанлъи гьабулеб гIуцIи. Нижер фондалде рачIуна балъго садакъа кьезе бокьарал яги лъие букIаниги кумек гьабизе бокьарал чагIи. ГIезегIан руго гьединал чагIи, гIемерисел гьел руго бизнесчагIи. Нижер рукIуна кумек хIажатал гIадамазул сияхIал. РескъотIарав кумек хIажатав чи вугин абун нижехъе ахIун бачIарабго фондалъул хIалтIухъаби уна гьесухъе, щиб къварилъи гьесие бугеб, кинаб кумек бищун цебе гьабизе кколебали халгьабула. Цониги кумек гьарун вачIарав чи нахъчIвачIо я гIинтIамичIого течIо нижеца. Дагъистаналъул батIи-батIиял бакIаздаги МахIачхъалаялдаги киса-кирего гIадин нижер фондалъул номер хъварал игIланал чIван руго къватIахъ. Бокьарав чияс ахIизе бегьула. Кванил нигIматаздалъун, дарабаздалъун партал-хьиталдалъун кумек гьабула нижер фондалъ. Рукъ-бакIалъул хIал квеш батани, гьенибги щиб кумек гьабун бажарулебали халгьабула».\nГьединго Тимурица бицана фонд гIуцIараб лъабго соналда жаниб жидеда 5000 чиясе кумек гьабизе кIванилан.\nГьединал гIуцIабазул бицунаг рехсезе ккола Дагъистаналда тIоритIизе лъугьун ругин рахIму-цIобалъул аукционал ва базарал. МахIачхъалаялдаса Салимова Эльвираца инстаграмм абулеб социалияб сайталда хIалтIизе биччан буго гьеб аукцион. Бокьарав чияс гьениб бичизе лъезе бегьула бокьараб жо. Аукцион гьабун гьеб бичун араб гIарац гьез гIемерисеб нухалда унтарал лъималазе кьола. Масала, ункъго моцIида жаниб лъабго унтараб лъимадуе хириял дараби росизе гIарац бакIарана гьеб аукциналъул гIахьалчагIаз. Гьединго RD абулеб дизайнстудиялъ тIоритIизе лъугьун руго рахIму-цIобалъул базарал.\nДагъистаналда хIалтIизе лъугьун руго рахIму-цIобалъул аукционалгун базарал


Дагъистаналда тIолгохалкъалъул рищиял нахъе рахъиялъул къанун Россиялъул Конституциялда данде кколеб гьечIоян рикIкIунеб буго МахIачхъалаялдаса адвокат Къадиев Расулица. Дагъистаналъул тIадегIанаб диваналде гIарза хъван букIана гьес гьеб къунун хисизе тIалаб гьабун. Гьал къоязда диваналъ инкар гьабуна гьесие.\nТIолгохалкъалъ муниципалиял нухмалъулел рищизе гьукъараб къанун къабул гьабун букIана Дагъистаналъул парламенталъ араб соналъул сентябралдаго. Гьелда рекъон мухъалъул ялъуни шагьаралъул бетIер вищизе кколаан муниципалитеталъул депутатазул данделъиялъ жидеда жанисан. Амма гьаб соналъул февраль моцIалъ Россиялъул парламенталъ рес кьуна регионазе цIияб къагIидаялъ муниципалиял бутIрул рищизе. Дагъистаналъул парламенталъ гьеб мехалда къанун цIидасан хисизабуна ва шагьаразул ва мухъазул бутIрул конкурсалъул комиссияги гIахьаллъун рищизе кколин.\nРеспубликаялъул информалатазда гьелда тIасан гIемер бахIс унеб букIана. Амма республикаялъул парламенталъул депутатаз къанун къабул гьабуна. Юрист Къадиев Расулица гьеб къануналъ дагъистаниязул ихтиярал хвезарулел ругилан республикаялъул тIадегIанаб Диваналде гIарза кьуна. Гьединго гьес рикIкIунеб бугоан, МахIачхъалаялда гьабсагIаталда унеб шагьаралъул бетIер вищиялъул конкурс нахъбахъизе кколин. Амма гьал къоязда гьесие жаваб бачIана диваналдаса, гьесул тIалабал нахъчIван ругилан.\nЭР. - Кинаб бугеб гьеб къануналъулъ Контитуциялда данде кколареб жо?\nКъадиев Расул: ТIолгохалкъалъул рищиял тIоритIизе бегьуларо абун рикIкIунел нормативиял актазда щаклъи загьир гьабулеб буго дица. Ай, дида ккола гьел дир ва цоги дагъистаниязул ихтиярал хвезарулел ругин. Щай абуни, гьеб къанун къабул гьабулаго я парламенталъ, ялъуни республикаялъул тIалъиялъ халкъалда бичIчIизабулеб гьечIо, щай гьеб жидеца гьабулеб бугебали, щиб букIараб цебесеб рищиязул системаялъул гIунгутIи. Дир ва цогидазул ихтияр буго щай парламенталъ гьеб хIукму къотIулебали лъазе. Щай I00 чияс гIумру гьабулеб росулъги рукIине регьуларел гьел рищиял, I млн чияс гIумру гьабулеб шагьаралдаги рукIине бегьуларел.\nХадубги, гьеб гIарзаялдалъун дие бокьун букIана республикаялда муниципалиял рищиял тIоритIулеб къагIида хисизабиялъул кьучI лъезе. МахIачхъалаялда гIумру гьабулев чи хIисабалда дица гIарза кьуна диваналде. Дир гIарзаялъул диваналъ хал гьабулаго Халкъияб собраниялъ ва къануналъул проекталъул автораз гьелъие баян кьелилан хьул букIана. Гьединго ракIалда букIана дидаса мисалги босун цоги дагъистаниязги гьеб суал борхилин».\nРеспубликаялда тIоритIулел рищиязда кидаго букIана чороклъи, гьел киданиги рукIинчIо рацIцIадал ва демократиялъул нухда гьарулел. Амма рищиялъул система тIадеялдаса тIаде инсанасул ихтиярал хвезарулеблъун лъугьунеб бугилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе «Новое дело» газеталъул бетIерав редактор Сагитов ХIажимурадица.\nСагитов ХIажимурад: Лъалеб жо буго, цере гIадамазул гьаркьал гIарац бугес ричун росулел рукIана. Цояз чакар, цояз чед, газ, повидло ва гьеб гуреб цогидалъухъ рикьана гьаркьал. Гьеб система квешаб бугин, гьелъ ахIи-хIур, кьвагьа-гIанхъи ккезабулеб бугин, нилъер халкъ жеги рищиязде хIадурун гьечIин харбалги рицун тIалъиялъ нилъее цоги система ургъана. Амма балагьараб мехалда, цIияб система жеги чорокаб буго. Конкурс абун цо жоги ургъун, рищиязде гIахьаллъизе виччалев гьечIо тIалъиялъ жидее данде кколев чи гурони».\nРегионазда тIолгохалкъалъул рищиял тIоритIиялъул суал борхун букIана араб анкьалъ Москваялдаги. Россиялъул Конституциялъулаб диваналда хал гьабуна Пачалихъияб думаялъул 90 депутатас гъулбасараб гIарза. Гьелда парламентарияз диваналда гьарулеб буго, цо-цо регионазда жидецаго рищиял тIоритIиялъул система чIезабизе цIикIкIун ихтиярал кьун ругин.\nДепутатаз рикIкIунеб буго, мухъазул депутатазул данделъиялде росабазул бегавулзаби рищи мекъаб бугин, бегавулги депутатги цого чи вукIине бегьуларин. Щаклъи загьир гьабулеб буго гьеб конкурсалъул комиссия абураб къагIидаялдаги. Рехсараб гIарзаялда хурхун Россиялъул Генералияб прокуратураялъул баяналда хъван буго, хIакъикъаталдаги регионазул ихтиярал цIикIкIизарун ругин Россиялъул рищиязул къануназул системаялда. Конституциялъул диваналъ гьеб суалалда рекъон хIукму жеги къотIун гьечIо.\n«Рищиял къануналда рекъон нахъе рахъун руго»


Москваялда пикетчиказ Путиние импичмент лъазабиялде ахIана\nМоскваялда Манежалъул майданалда Россиялъул президент Владимир Путиние импичмент лъазабиялъул пикетал тIоритIана гIадамаз, цо-цо чиги чIун. Гьелъие гIиллалъун ккана Путинил сверухълъиялдаса чагIаз къватIир улкабазде гIарац баччулеб бугилан гьал къоязда прессаялда тIиритIизарурал баянал.\nРишватчилъиялда хурхун ва гIуцIун гьабулеб такъсирчилъиялда бан цIех-рехал гьарулеб Централъги, Журналистазул цIех-рехазул халкъазда гьоркьосеб консорциумалъги, WikiLeaks компаниялъги, гIезегIан информалатазги рахъана чанго улкаялъул тIалъиялда бугеб ришватчилъиялъул хIакъалъулъ макъалаби. Гьезда гьоркьоб Россиялъ кколеб буго гIезегIан бакI.\nПутинида сверухъ ругел чагIаз "Россия" абураб банкалдасанги Панамаялъул офшоразул компанияздасанги 2 млрд-саги цIикIкIун долларал ритIун ругин Россия тун къватIиреян абуулеб буго гьениб. Амма Кремлялъ гьеб хабар гьереси гьабулеб буго.


Цояб камиллъигун цояб камулеб дунял\nЧанго анцIго соналдаса гьаб чIагояб нилъ кIалъалеб мацIги хисун хасал ишараби, гIаламаталгун суратал хутIизе ругин абулел чагIиги камуларо цо-цо. Гьелъул магIна буго инсанасул гIадалнах, пикру, информация кьей ва къабул гьаби хисизабун бугин цере тIурал технологияца, гаджетаз, телефоназгун, копьютераз, интернет ва телефоналъул бухьеналъ абураб.\nЛъида цебе тIамизеха кIолеб букIараб гьанжеялдаса кIикъоялда анцIго соналъ цебе дунялалъул рагIалдаса дуда дандвитIун гIодов чIарав гIадин чIагояб гьаркьидалъун чи кIалъалин ва нилъ цоцада рихьилин?\nЩив божилаан гьаб сагIаталда дуца гьабураб калам, хъвараб текст, дур вуссингун свери хIарпаздалъун, гьаркьидалъун ва бихьизабиялдалъун дунялалъул щуго континенталда вугев чиясухъе лахIзаталда жаниб щвелин ва щуявго цоцада рихьун кIалъалин, гьединаб х1ажалъи ккани? Гьеб кинабго буго жакъа нилъер гIумруялъулъ, гьелъ хисизабулев вуго инсанги.\nХIисаб гьабеха, информация кьеялда ва щвеялда гьоркьоб жакъа бугеб кIудияб батIалъи. Масала, МахIачхъалаялдаса бищунго рикIкIад бугеб ЛъаратIа яги ЦIунтIа районалъул цо мискинаб росулъ вугев токги тIагIун хутIарав чияс хIедул чирахъалъул канлъухъе букI-букIараб тIанчида хъвалеб буго кагъат "Миллат" яги "ХIакъикъат" абураб газеталде почалдаса сверун бит1изе. Райцентралда бугеб почалъул ящикалъуб анкьгIан заманги бан, гьениса цо кIухIалай хIалтIухъаналъ поч босун бачIараб машиналда балагьизабула гьеб кагъат Анжиялде.\nГьанибги тира-сверун цойги анкьидаса щола гьеб пуланаб редакциялде. Гьениб кагътазул отелалдаги бегун бачIуна цо пенсиялде арав цIороберал лъурав мухбирасухъе, гьес тIад хIуччал цIан, къокъ гьабун, халат гьабун бищизе машинистакаялъухъ кьун, гьениса газеталда бахъун тIад бусун авторасухъе бачIуна моцIидаса гьесул макъала. Тохлъукьего гьеб казият бихьизе щварав чияс досухъе ватцапалдаса кIиго рагIи реххула "дуца цIаланищ?" абун нахъаса гьимулеб гIаламатги бугеб. Гьеб щола авторасухъе секундалда жаниб.\nХIисаб гьабеха нухда моцIги бан щвараб пикруялъе дандерижи бачIцнеб буго цо секундалда жаниб. Гьалъ сундул бицунеб бугеб? Гьалъ бицунеб буго информация кьеялъулъги, босиялъулъулъги бугеб кIиго цоцадаса батIи-батIияб дунялалъул. Амма гьел хехго кьолел ва босулел къо бахъанагIан гIемерлъулел руго. Гьезие гIумурялъул хехлъи гIолеб гьечIо, гьел тIадеги гIедегIун руго. Гьел гIедегIанагIан хIажат гьечIеблъун лъугьунеб буго художествияб литература, хасго проза, газеталгун журналазда чIахIиял текстал ва гьел цIалулел гIадамал.\nГьел гьечIолъиялъ тIалаб гьабизе буго жакъасел информациялъул алатазул, информация кьеялъул цIиял къагIидаби. Гьеб информация букIине буго инсанасул гIадалнахалда, гьеб къабул гьабиялда рекъараб. Гьелъ бижараб буго пикру сураталгун ишарабаздалъун кIалъазе буго гIун бачIунеб гIел абураб пикруги. Нилъеда цере тIамизецин захIматал рукIарал жал лъугьа-рахъунел руго жакъа гIелмияб дунялалда.\nЩибаб цIияб жо рагьарабго тIагIунеб хIажалъи цо жоялда, чара гьечIого къварегIараблъун лъугьунеб буго цогидаб. Нилъеда лъалаха жакъасеб интернеталъул информация балагьулеб системаялда GOOGl таржама хъулухъалъ дунялалъул бокьараб мацIалда бугеб цо текст буссинабула цогидаб мацIалде.\nГьебго хъулухъалъул халкъазда гьоркьосеб бухьеналъул хъулухъ рагьизе рагIула бокьараб батIи-батIияб мацIалъул чагIи цоцадехун кIалъалеб. Дица авар мацIалда хъвараб текст, яги абураб калам доб рахъалда вугесухъе ингилис мацIалда щолеб, данде жаваб аваралъ бачIунеб. Гьеб кинабго камиллъун хадуб кинабгIаги хIажалъи чIагояв таржамачиясулгун тIурарал гьелда тIад хIалтIулел институтазул ва идарабазул хIажалъизехъин гьечIогури.\nХIасил калам, нилъеда бихьулеб буго дунял ахираб 10-20 соналда жаниб батIа бахъизе лъалареб хIалалъ цебе тIураблъи. Гьединго бихьулеб буго жеги цебе тIезе рес ва гIелмияб сурсат букIинги. Лъалареб жо буго сундуе ва кинаб зарал гьелъ гьабизе бугебали, цояб камиллъарабго цогидаб камулеб гIумруялъул закон киназдаго лъалелъул.\nДир хIисабалда цоцахъе хъвалел кагъталгун битIулеб ругьел тIагIараб гIадин тIагIине рес буго кагътида хъван кьолебщинаб. ТIагIун дунял тун тIахьалгун газетал инаро, гьел рукIина, гьел хъвараб цIализе регIарал гIадамал рукIинаро. ЦIияб гIел гIедегIун буго. Гьезул сабру гIезе гьечIо гьава-бакъалъулги, кьерхен-роцIицIиналъулги, нилъер пикругун асаралъулги хъвараб жо цIализе. Асар тIубанго лъугIин гьениб хIакъаб жо буго, хьул буго пикруниги хутIиялда. Хабар лъикIаб рагIайги.\nЕГЭ: объективазул "балагьиялдасаги" рахчизе бегьулеб буго\nДунялалда техникияб инкъилаб гьабизе бегьула дагъистанияс


Dagestan / military operation\nДагъистаналъул жанубияб рахъалда ругел Сулейман-Стал, Табасаран, МухIарамкент, Хив ва Курах мухъазда итни къоялъул сардилъалдаса нахъе хасаб терроризмалде дандечIараб низам лъазабун буго.\nДагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул пресс-хъулухъалъ лъазабулеб буго Сулейман-Стал мухъалъул Хтун росдал рохьор чIван ратарал щуго чанахъанасде тIадекIанцIи гьабурал чагIи ралагьизелъун лъазабун бугин гьеб хасаб низамилан.\nПолициялде 18 сентябралда лъазабун буго гьел чанахъабазул гIагарлъиялъ гьел тIагIун ругин абун, гьебго сордоялъ рохьор чIван ватун вуго цин лъабгояв, нахъисеб къоялъ гьединго кIиго чанахъанасул жаназаги батун буго гьенибго.\nГьеб такъсир изну гьечIого яргъидгIуцIаразул хIалтIи букIиналда щаклъи буго хасал идарабазул. Гьел жаназабазда аскIоб экстремистаз чIей гьабун букIараб бакIги батун буго гьезда.\nБакIалъул гIадамаз лъазабухъе къуваталъул идарабаз росабалъ жанир хасал тадбирал тIоритIулел гьечIо, гьел киналго унел руго росаби сверун, рохьахъ, мугIрузда, хъитIазда.\nГьенисанги жеги кьвагьи рагIинчIин жидедайилан абулеб буго бакIалъул гIадамаз. Аслияб къагIидаялъ рагъулаб техникаги, аскариялгун низамцIунулелги ракIарун ругила Сулейман-Стал мухъалъул ва КъурахI мухъазул гIурхъуда ругел росабалъилан абурал баянал кьолел руго лезгиязул федералияб маданияб автономиялъул сайталдаги.\nКъасумкенталдаги ахирал къояз хасал идарабазул хIалтIухъаби гIемерлъун ругин, амма гьез гIадамазе гIумру гьабизе щибго квалквал гьабулеб гьечIин, хасал тадбирал тIоритIулел гьечIинги лъазабулеб буго гьебго автономиялъ.\nГьел чанахъаби чIван хадуб Сулейман-Стал мухъалда цIакъ захIматаб ахIвал-хIал лъугьун бугин, гIадамал лъиде гIайиб гьабилебали лъаларого ругин, гьереси баянал тIиритIизарун халкъ багъаризабулелги камулел гьечIин бицана «Эркенлъи» радиоялъе журналист Альберт Эседовас.\nАльберт Эседов: «РичIчIуларел цоцалъа рахъун бажаруларел харбал тIиритIизаризе лъугьун руго Сулейман-Стал мухъалдаго. Цояз абулеб буго гьел чанахъабазда аскариязулалла релълъараб партал букIиналъ, къуваталъул идарабазул вакилзабийилан ккун чIван ругин гьел экстремистазилан.\nЦойгидаз абулеб буго хасал идарабазул хIалтIухъабаз изну гьечIого яргъидгIуцIаралин ккун чIван ругин гьелилан. Гьадингоги цIакъ захIматаб ахIвал-хIал буго мухъалда гьеб лъугьа-бахъиналдаса хадуб. Щиб гьабилеб, лъида гIайиб чIвалебали лъаларого руго гьел чIваразул хъизамалги, гIагарлъиги.\nГьедин цин полициялъулазде тIаделъана гьел, цинги мухъалъул администрациялъул бетIерасде гьужум гьабуна. Гьел балагь-базаралда гьоркьор щалали лъаларел чагIи лъугьана Къасумкенталда гIодой биччай ва хIинкъигьечIолъи букIинабейин тIалъиялдаса тIалаб гьабун митинг тIобитIизе бугин абун лъазабиял чIвазе. Лъица гьеб гьабулеб бугебалиги лъалеб букIинчIо, гьел лъазабиял чIвалел чагIиги гIадамал аскIорегIан щваралго тIурун унел рукIана.\nГьеб митингги тIобитIичIо, мухъалъул бетIерас чIваразул гIагарлъиги цойги жамагIаталъул вакилзабиги ракIарун данделъи тIобитIана. Гьениб мухъалъул къуваталъул идарабазул нухмалъиги букIана, гьез лъазабуна моцIида жаниб жидеца гьеб такъсир гьабурал чагIи ралагьизе ругилан. Гьелдаса хадубги митинг тIобитIизе кколин абун харбал лъугIулел рукIинчIо.\nГIадамазул къварилъиялдаса пайдаги босун жидерго иш роцIцIинабизе бакIалъул нухмалъи данде кколарез багъаризабулеб буго гьединаб гъалмагъир, гьелдаса пайдаги босун нухмалъиялда хиса-басиял ккезаризе хIалбихьулеб буго гьез».\nГьединго Альбертица баян гьабуна гIодобебиччарабин рикIкIунеб букIараб Сулейман-Стал мухъалда ахирал саназда гIемерлъулеб бугила экстремистияб бербалагьи бугел гIолилазул къадар.\nАмма гьеб мухъалъул гIадамал советияб куцай щварал гIадал чагIи ругила, гьединал гIорхъолъа арал ишалги, бербалагьиялги гьез къабул гьаруларила, цойгидал мухъазда гIадин рохьахъ ругезе кумекги гьабуларила бакIалъул гIадамаз. Гьединлъидал захIматаб ва хIинкъицIикIкIараб ахIвал – хIал лъугьунеб бугила гьеб мухъалдайилан баян гьабуна жураналистас.\nГьанибго абизе ккола гьал къоязда Дагъистаналде вачIун вукIарав Россиялъул жанисел ишазул министр Владимир Колокольцевасги республикаялъул жанисел ишазул нухмалъиялъулгун букIараб дандчIваялда лъазабун буго гьеб Сулейман-Стал мухъалда чанахъаби чIварал ралагьиялде ва гьезие тамихI гьабиялде хасаб кIвар кьейилан. Жинцаги гьеб иш жиндирго бербалагьиялде гъоркье бачине бугин лъазабун буго министрас.


Гъансито, Февраль 04, 2019\nБерал кунчIуларел лъимал\nДагъистаналда бесдал лъималазул къадар ва гьезие гьабулеб квер-бакъи.\nЭркенлъи Радио хIалтIизе байбихьарал тIоцересел соназда нижеца эфиралде кьолел рукIана, мунагьал чураяв МахIмуд ГIабдулхаликъовасул ракIалдещвеял, театралда ккарал кепал лъугьа-бахъинал. Гьанже МахIмудил биценал абураб рубрикаялда нижеца кьезе руго гьесул биценазул аудио ва цадахъго кагътиде босараб текст.\nИсана Дагъистаналда автоавариязул къадар цебесеб соналъул гьабго ригьалде дандеккун цIикIкIун буго. Гьединал баянал кьолел руго республикаялъул нухазда низам чIезабулеб идараялъ. Автоавариязда гIемерав чи холев вукIиналъ чачаналъ байбихьун буго гIадатиял гурел тадбирал тIоритIизе.\nРоссиялда щибай щуабилей ччугIужагIан росас юхулей ай гьей рокъоб зулмуялда гъоркь йигин лъазабулеб буго россиялъул инсанасул ихтиярал цIунулез.\nКъоралде сверулеб буго гъансито\n2 2000 соналдаса байбихьун, Цолъарал Миллатазул ГIуциялъ 25 ноябрь лъазабун буго рокъоб зулмуялде данде къеркьеялъул халкъаздагьоркьосеб къолъун. Гьелъул мурадги буго рокъоб зулмуялде кколел руччабазул проблемабазде кIвар буссинаби. Амма рокъоб хIал-зулму гьабиялъул къурбаназул къадар Россиялда ва Дагъистаналда цIикIкIун гурого дагьлъулеб гьечIо. Гьеб бихьулеб буго батIи-батIиял цIех-рехазул идарабазул баяназда. Амма дунялалда гьединал къурбаназе кумек гьабулел идараби ратании, Дагъистаналда гьел гьечIо, гьелдаго цадахъ, киса-кибего зулмулъун рикIкIунеб респуликаялда ругьунаблъун лъугьун буго. Гъанситодул хважаинин лъазавулей чIужугIан гъанситодул лъагълъун лъугьуней йигин рикIкIунелги руго.\nИраналъул руччабаз балъго рахъулел руго хIижабалги ретIинчIого жидерго суратал ва гьел лъолел руго социалиял сайтазда. Fasebookaлда, масала, 3 маялда рагьараб «Ираналъул руччабазул балъгояб эркенлъи» абулеб гьумер жидее рекIее гIолеб букIин гьанжеялде бихьизабун буго 30 азаргогIан чияс. Гьеб хIаракатчилъиялъухъ жавабалде цIазе рес букIиналъухъ хIинкъичIого ритIулел руго руччабаз бицен гьабулеб гьумералда лъезе жидерго суратал.