КамАЗазул бетIергьаби - 3 гъурщил магъалоялда данде\nИсана 15 ноябралда байбихьун Россиялда цIикIкIинехъин буго рикIкIадаб манзилалъ къайиги баччун унел чIахIиял автомобилазул бетIергьабазда тIад лъолеб магъало. Цо километра рикIкIун 3 гъурущ ккола гьеб. Гьелдаса разилъи гьечIолъи бихьизабуна 14 октябралда МахIачхъалаялда къайи баччулел автомобилазул бетIергьабаз.\nКамАз автомобилалда Москваялде нахъе къайи баччулев МухIамадица ЭР-ялъе бицана жидеца исана риидалги хIалбихьун букIанила, Дербенталда митингги гьабун, жидерго разилъунгутIи бихьизабизе. Амма гьелъ хIасил кьун букIинчIила.\nКъануналъ тIалаб гьабулеб куцалда цо км-лъухъ 3 гъурущ кьезе жив разияв вугила, амма цо шартIгун – баччизе ихтияр бугелдаса цIикIкIун цIайиялдаса инкар гьабулеб бугони. Масала, цо-цо пачалихъазда гьелдаса инкар гьабун буго - бокьанагIан къайи баччизе изну буго автомобилазе.\nГьединго Россиялдаги гьабулебани, рикIкIад къайи баччулезул кинабгIаги тIадкIалъай букIинароанин гьеб къануналдайин абулеб буго ЭР-ялъе КамАзалъул бетIергьан МухIамадица.\nМухIамад: «БокьанагIан къайи баччизе изну кьолеб бугони, гьеб 3 гъурущ кьей кIудияб жойищ бугеб? Гьедин гьабуни, дун бигьаго инаан КамАЗалда» тIад къайиялъул 40 тоннаги лъун. ХIакъикъаталдайин абуни, гьелъие бихьизабураб цIайи буго 22-25 тонна…\n«ЦIадирабазул контроль» абун бакI-бакIазда лъурал постал руго. МахIачхъалаялдаса Москваялде щвезегIан ункъо-щуго бакIалда лъун буго гьеб. БукIине кколелдасаги цIикIкIун къайи батани, гIакIа хIисабалда 1000 гъурущ кьола, кIиазарго, яги 3-5 азарго гъурущ кьола нижеца. Гьедин «цIадирабазул контроль» абун тIаги хъварал Газелалда рукIуна шагьарал тун къватIир чIун.\nГьез абула жидее гьадигIанасеб гIарац кьейин, гурони, нужеда тIад протокол хъвалилан. ЦIикIкIун тоннаби тIад ратани, машинагицин нахъе бахъизе рес букIуна гъозул. Масала, Беларусиялда КамАЗ бахъула бетIергьанчиясухъа, яги 2-3 азарго доллар кьезе ккола гIакIадуй.\nГьединлъидал гьабсагIаталда киналго шоферазда хIинкъул унти ккун буго цIикIкун къайи босизе кIунгутIиялъ. Доба Москваялда МКАДалда лъун руго гьадал «цIадирабазул контроль» абурал Газелал…».\n3 тоннаялдаса цIикIкIун къайи баччулеб бугони, лицензия босизе кколаан чанго соналъ цебе Россиялда автомобилазул бетIергьабаз. Гьанже Пачалихъияб Думаялъ гьелъие ахир лъуна. Гьелъие квербакъи, цо рахъалъ, Дагъистаналдаса ГIисалмухIамад Набиевасги гьабун буго. Гьев ккола лъидаго рачIел шоферазулгун даранчагIазул ассоциациялъул нухмалъулев. Дов цевехун рехсарав МухIамадицаго гIадин, ГIисалмухIамадицаги абулеб буго Россиялда ругила нухазда лъурал цIадираби.\nГьезда тIадги лъун автомобилазул бетIергьабаздаса магъалодуй бахъулеб гIарац унеб бугила цо хасал чагIазул чунтбухъе. Гьединлъидал пачалихъалъул чвантинибе кколеб жо цIакъго мукъсанаб бугила. Гьединан гьел цIадирабаздаса инкарги гьабун, бахъулеб батани гьеб 3 гъурущги хадубги, цинги гьеб гIарац улкаялъул шагьранухал къачIазеги хIалтIизабизе батани, гьеб цIакъ лъикIаб пикру бугоанила.\nАмма батIайисан гьабулеб батани, гьеб кутакалда заралияб пикру бугила. ГIисалмухIамад Набиевасда лъикIаблъун бихьулеб буго гьеб гIарац, ай цо километра рикIкIун кьезе тIадаб 3 гъурущги хадубги, чIахIиял автомобилазул бетIергьабазда тIад лъолеб цогояб магъало хIисабалда кьезе. Амма гьеб ккола цогидаб магъало малъичIого кьезе кколеб гIарац.\nГьединлъидал шоферазул рахъалдасан кIудияб дандечIей бижизабизе рес бугин абураб хIинкъи загьир гьабуна ГIисалмухIамад Набиевас ЭР-ялъе.\nРоссиялъул президент Владимир Путинил гьудуллъун рикIкIунев бизнесмен Аркадий Ротенбергил вас Игорица нухмалъи гьабулеб идараялъул хIукму ккола гьеб – федералияб кIваралъул нухаздасан къайиги баччун унел автомобилаздаса магъалодуй жеги 3 гъурущги хадубги бахъи. «РТ-инвест транспортные системы» абураб идараялъ 13 соналъул болжалалда «Росавтодоралъулгун» къотIи-къай гьабун буго чIахIиял автомобилаздаса магъало бахъиялда хурхун.\nПалхIасил, руго гьеб хIукмуялда тIад рекъолелги. Масала, гьелъул рахъкколез абулеб буго 3 гъурщидаса цIикIкIунгицин босизе кколила чIахIиял автомобилаздаса магъало, щайин абуни нухазде тIураб хъилги тIетIезабун, гьез кутакалда зарал гьабулеб бугила нухазе.


ГIундузда килщал чIван, бадир кверал ккун\nХIикматаб республика буго нилъер. Цояб рахъалдаса къо гьоркьоб къо биччачIого данделъаби, форумал, коллегияби, заседаниял ва анцI-анцI цогидаб хIапу-чапур бюджеталъе экономия гьабизе ва гIарац балагьизе гIалам ахIун. Цогидаб рахъалъ нохъо рикIкIун гIанхвара буго жиндир цагъринибе улкаялъул буголъи баччулеб, халкъалъе кколеб бикъулеб, гьеб гIечIого жидер гIетI тIун халкъалъ данде гьабурабги гьездаса бахъулел.\nВалагьун вукIана Дагъистаналъул телевидениялдаса бихьизабулеб республикаялъул бетIерасул ихтиярал кодосев вакил ГIалибег ГIалиевасулгун гьокочагIазул репортажалъухъ. Маршруткабазул шопераз гIарз гьабун буго республикаялъул бетIерасухъе жидехъа «Горавтотранс» абураб МУПалъ гIарац бахъулеб бугин ва жидее хъизамал хьихьизе гъоркь мугьалго хутIулел гьечIин.\nГьеб ахIиялъ вачIун цо рицIцIигъотIода гъоркь шопералги ракIарун гьужумал гьарулел руго ГIалибегица, нужеца щай бюджеталда магъалаби кьолел гьечIин. Гьениб цояс абулеб буго, кьолин нижеца, пенсионный фондалде кколеб взносги кьолин, налоговая инспекциялъ тIалаб гьабулебги кьолин, гьелъул къадар моцIие I800 гъурущалдасаги тIаде унин, гьебни бигьаяб бугоан…\nГьаниб сихIкъотIи лъугьана, нахъойги гьоркьов жувана ГIалибег ГIалиев, цойги кибе кьолеб дуца гIарацин. «Горавтотранс» абураб МУПалъе кьола 3I50 гъурущ, диспетчерский рикIкIинчIогоян абуна гьокочияс.\n-Дуе квитанция кьолеб бугищ гьеб дуца кьураб гIарцул? – ян гьикъулеб буго ГIалибегица.\n-Щай дуца кьолеб гIарац квитанция кьечIого?\n- Щай гурелъул гIарац кьечIони тIоцебесеб гъотIода нахъаса чараб тIилгун чиги вачIун къотIула гIакIа 8000 гъурущ ва къала дир чед – ин абуна гьев чияс.\nХIасил калам ГIалибегил тIаса-масаго гьабураб ревизиялъ гьеб бакIалда чIезабуна шагьаралда 80 линияги, гьениб щибаб линиялда 50 маршруткаги хIалтIулеб букIин. ГIаммаб къагIидаялъ борцун гьеб кколеб буго 4000 ялдасаги цIикIкIун автомашина.\nГьезул щибалъ квитанция гьечIого щибалиго лъалареб гортрансалъе 3150 ва тIаде азаргогIан гъурущ диспетчеразе кьолеб батани, рагIдукь бугеб, тIад магъало лъечIеб гIарцул къадар бахунеб буго 200 миллионалде гIагарараб къадаралде. МУП «Горавтотранс» рагIула Саид Амировасул чагIазул кварщаликь жеги.\nГьеб коррупционияб механизмаялъ хьихьун руго налоговиялги, гаишникалги, диспетчералги, МУПалъул хIакимзабиги, хIасил калам жалго жидедаго чIарал акционеразул къапила. Гьезда ракIалдацин гьечIо магъалаби кьезе ва рагIдукьа къватIире рахъизе. Жакъа гьаб нухда хIалтIизе ихтияр дица дуе кьеялъухъ квитанцияги кьечIого чиясухъа 3150 гъурущ босизе чи вачIунев ватани, гьеб буго шагьар бакьулъ къадгIадада гьабулеб рэкет, хъамалчилъи.\nАзие инсухъа ирсалъейищ щвараб МахIачхъалаялъул нух ГIадамазухъа жидеего гIарац бакIаризе ккани? Кире ралагьун ругел органал - МВД, Прокуратура, ФСБ ва ЦIех-рехалъул комитет?\nМУП-гун рекъон ГАИ-ялъ водителал хIулулел ратани гьеб кколеб бугогури «организованная преступность», цойги щибха цIар гьелде лъелеб? Лъала, органаз абила гIарза гьечIин, жидеда гьениб гьеб цо «состав преступления» абураб жо бихьулеб гьечIин. ГIалибегица тIаде азарго ватталъул канлъи бугеб прожектор речIчIизабуниги азда бихьулеб гьечIо гьеб «состав» абураб жо.\nКамераялда жанивеги валагьун гIаламалда цебе чияс абуниги жиндихъа 3I50 гъурущ унеб бугин цIар гурони жал щалали лъаларел чагIаз, азда рагIулеб гьечIо. «ГIундузда килщал чIван, бадир кверал ккун», ралагьулел гьечIищ аз такъсирчагIи? Нагагь рихьизе гурин.\nГIагараб заманалда иргадулав Нунубег вахъизе вуго гIаламалда цеве, рагIдукьа экономика къватIибе бачизе ккеялъул ва такъсирчилъиялъулгун гьабулеб рагъул бицине. Щив божилев гьезда, гьаб тIубараб республикаялда рагIун борхараб суал роцIцIинчIони? Хабар лъикIаб рагIайги.


Балагьизе 2613 макъалаялда гъорлӀ\nГьабсагӀат Авар Википедиялда буго 2613 макъала.\nЖакъа буго Шаммат къо, 2022 соналъул 22 январ, 19:28 UTC | 18 Жумада ас-сани 1443 гь.\nАвар Википедиялда жакъа къоялда жаниб буго 2613 макъала. Дуе хъвазе бокьараб махъала гьаниб жаниб батизеги бегьула, гьединлъидал макъала хъвалалде цебе дуца гьеб балагье гьаб формаялда. Гьеб батичӀони, дуе хъвазе бокьун бугеб макъалаялъул цІар хъвай гьаб гъоркьехун бугеб мухъалда жаниб ва макъала хъвай.\nГьаб къоялъ — 22 январ\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=БетӀераб_гьумер&oldid=76652»\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабураб заман: 18:24, 12 декембер 2021.


Гьенир данделъун рукIана магIарул мацIалъул гъасда цоги нухалда бакараб цIадухъ хинлъизе. АхIулаго магIарул кечIгун, кьабулаго къалигун, дандчIвай гьабуна гьез хIурматиял гьалбадерида. МагIарул мацIалъул байрамалде ахIун рукIана шагIир ТубхIат Зургьалова ва «ХIакъикъат» газеталъул мухбир Шамай Хъазанбиева.\nЦIалдохъабаз ва учительзабаз ахIана ва рикIкIана магIарул шагIирзабазул кучIдул. Гьединго гьез кIвар кьуна исана юбиляраллъун кколел ТубхIат Зургьаловалъул ва Шамил МухIидиновасул махщелчилъиялде, бицана гьезул асаразул ва гIумруялъул хIакъалъулъ. ЦIалдохъабаз суалалги кьуна ТубхIатие. Гьелъги бицана магIарул адабияталъул хIакъалъулъ, жиндирго кучIдулги цIалана шагIиралъ байрамалъул гIахьалчагIазе. Гьединго магIарул мацIалъул тадбиралде рачIаразда байрам баркана школалъул директор Халид ГIумаровасги.\nМагIарул мацIалъул байрам гIуцIизе квербакъарал учительзаби ПатIимат НигIматулаевалдаги, Сагибат БахIарчиевалдаги, Загьрат МухIамадовалдаги, Муи Юнусовалдаги, ПатIимат АбутIалибовалдаги, Наида Мехдиевалдаги нижецаги баркула рахьдал мацIазул байрам.\nДругие материалы в этой категории: « Диктант хъвазе данделъана\tШартIал гIуцIун ругониги… »


Волгоград: бидулаб хроника\nТалат къоялдаса байбихьун январалъул лъабабилеб къоялде щвезегIан Волгоградалда лъазабун буго чIегIербаялъул къоял. Сордо-къо иналде тIатIалаго гьарурал терактазул хIасилалда гIумруялдаса ватIалъун вуго 30 -ялдасаги цIикIкIун чи. 80 гIанасев чи лъукъун вуго, гьезул бащадал руго захIматаб хIалалда. Шагьаралда лъазабун буго терроралъулаб хIинкъи букIиналъул режим.\nТерроралда данедчIараб миллияб комитеталъ рехсана гьатIан къоялъ Волгоградалъул вокзалалда кьвагьи гьабурал чагIазул цIарал. ТIоцебе къватIибе кьуна I987 соналда гьаюрай Асланова Оксана цIар. 2007 соналде щвезегIан Ханты Мансийскалда йикIун йигг гIумру гьабун. Гьенисан гочун йиго Дербенталде. Абулеб буго гьей йикIанин 21 октбяралда Волгоградалда автобус кьвагьизабурай Наида Асияловалъул гьалмагъ. «ШаригIат» абураб изну гьечIого яргъид гIуцIаразул къукъаялъул нухмалъулев Валиджанов Амирие ун йикIанин гьей тIоцее росасеян хъвалеб ,уго рехсараб баяналда. 2011 соналъул апрелалда хасаб операциялъул хIасилалда гьев чIван хадув гьей тIатIалаго росасе ун йиго цогидал боевиказе. Абулеб гьел чIван хадур гьезул рецIел босиз гIололъун лъугьун йигин гьей Асланова такъсирчилъиялъул нухде.\nСоциалиял сайтазда гIатIидго борхулеб букIана гьеб информация. Хадусеб къоялъ интернеталде бакана жийго Оксанал лъазаби. «В Контакте» абураб социалияб сайталда гьелъ хъвалеб буго нуж гIадаллъунищин ругел жий чIаго йигин, Волгоградалда кьвагьарай гIадан жий гурилан. Жеги бичIчIулеб гьечIо гьей Оксанайищ яги батIияйищали. Гьелъ жинцаго абулеб буго интернеталда рукIарал киналаго суратал жинца нахъе рацIцIанин, жинда тIасан мацI гьабурал чагIиги диваналде кьезе ругилан. Гьединлъидал вокзалалда кьвагьи гьабурай гIадамалда хурхун цойиде бачIараб пикру гьечIо жеги.\nГьеб гуребги терроралда дандечIараб миллияб комитеталъ дагьал хадусан батIияб баян кьуна Волградалда кьвагьи гьабурав чиясул. Гьев кколин Марий эл республикаялдаса Печонкин Павел. Изну гьечIого яргъид гIуцIаразул кьеразулъ Дагъистаналда федералияб цIех-рехалде лъазарурал чагIазда гьоркьоб буго гьесул цIарги.\nВолгоградалъул вокзалалда хварал гIадамазул къадар ахирисел баяназда рекъон 17 чиясде бахун буго. 50 гIанасев лъукъун вуго. ЗахIматго лъукъарал гьениса рачун регизарун руго Москваялъул азарханялда.\nЦебесеб къоялъ вокзалалда гьабураб кьвагьиялъул асаралдаса гIадамал ригьиналде кIиабилебги вахIшияб такъсир гьабуна гьениб. 30 декабралъул радал кьвагьизабуна гIадамал тIад рекIараб троллейбус. Гьеб букIана киналго чагIи хIалтIуде гIедегIулеб гIуж. СагIат ичIгоялда бащдаб хIалтIараб заманалда троллейбус цIун букIун буго. Кьвагьиялъул кутакалъ аскIор рукIарал минабазул гордазул цIурдул гъурун руго.\nАхирисел баяназда рекъон итни къоялъ гьабураб кьвагьиялъул хIасилалда хваразул къадар бахун буго I5 чиясде, лъеберго чи лъукъун вуго. Гьезда гъорлъ гIемерисел руго захIматго лъукъарал. Терроралъулаб хIинкъи букIиналъул режим лъазабун буго гьабсагIат шагьаралда. 30 декабаралдаса лъабабилеб январалде щвезегIан Волгоградалда лъазабун буго чIегIер баялъул къояллъун. Социалиял сайтазда гIадамаз цоцазда зигара балеб буго.\nВолгоградалда кIабилебги кьвагьи гьабун хадуб Кремлиялда экстренныяб данделъи тIобитIана Путиница. Гьеб лъугIун хадуб хехаб куцалда Волгоградалде ана ХIинкъи гьечIолъи чIезабиялъул хъулухъалъул нухмалъулев Бортников Алекснадр. Балагь ккараб шагьаралде гьединго щвана Россиялъул сахлъи цIуниялъул министр Скворцова Вероника. Гьей иргадал щвана киналго лъукъаразухъе захIматго лъукъарал Мокваялад ритIизе колилан насихIатал гьарулейги йигоан\nЛъабго моцI ун бахъиналде гьеб лъабабилеб вахIшияб такъсир ккола Волгоградалда. 21 октябралда гьениб кьвагьизабуна гIадамал тIад рекIараб автобус. Доб мехалъ хвана 6 чи лъукъана къоло кIиго, 29 декабралда вокзалалда гьабураб кьвагьиялъул хIасилалда 17 чи гIумурялдаса ватIалъана, нахъисеб къоялъ шагьар бакьулъ кьвагьараб троллейбусалда 15 чи къадарлде щвана. Щай лъабабго нухалъ Волгоград тIасабишараб такъсирчагIазилан абураб суал буго жакъа кинавго чияс жиндего ва цоцазе кьолеб. Гьеб суал информалатзулгун гара-чIвариялда кьолеб буго экспертазеги. Жавабал батIи-батIиял руго. Аслияб пикру буго Сочиялда тIасияб соналъул февралалда тIоритIулел хасалил Олимпиялъул хIаязда цебе Россиялъул Югалъулаб бутIаялда ахIвал-хIал хIалуцинабизе бокьарал чагIазул хъубаб мурад бугин гьебилан.


Гьанже цIогьодиларин гьедизе руго хъулухъчагIи\nРоссиялъул президент Владимир Путин 3D цIоробералги лъун\nПачалихъалъул жавабиял хъулухъазда ругел хIакимзаби гьа базе тIамизе кколин абулеб буго Россиялъул президент Владимир Путиница.\nКоррупциялда данде хIалтIи кьваризабиялъул мурадалда пачалихъалъул жавабиял хъулухъазда ругел хIакимзаби гьа базе тIамизе кколилан абураб пикру загьир гьабуна гьал къоязда Россиялъул президент Владимир Путиница. Гьеб гьа тIубазабичIел гIадамал тамихIалде цIазе ругилан тIаде жубалеб буго гьениб хадубги. Кьезе бугищ гьелъ хIасил ва тIоцебесеб иргаялда улкаялъул нухмалъялъ жидецаго базе бугищ гьединаб гьа?\nКинаб гьа гьез базе кколеб ва кинан гьел гьедизе кколелали жеги чIванкъотIун загьир гьабун гьечIо. Владмир Путиница тIадкъай кьун буго апрель моцIалде гьеб суал роцIцIинабизе. Нагагь гьа тIубазабичIл чагIиги тамихIалде цIазе ругилан абулеб буго улкаялъул бетIерас.\nКоррупциялъ кьалбал риччачIеб цониги рахъ хутIун гьечIин жакъа гIумруялдаян абула гIадамаз. Кисаб кибего бугин гьеб тIибитIун. Сахлъи цIуниялда, лъай кьеялда, диваналда, низам цIунулел идарабазда ва гьел гурел цогидалги идарабазда жаниб. Жакъа Дагъистаналда буго республикаялъул нухмалъулесда цебе хIалтIулеб коррупциялде данде къеркьолеб бутIа. Гьелъул жавабияв хIалтIухъан вуго Дагъистаналъул нухмалъулесул вакил Галиев ГIалибег. Гьес рикIкIунеб буго гьедунин абуни коррупция лъугIизабизе кIвелин абураб жоялда жив божуларилан.\nГIалиев ГIалибег: «Жакъа ругел хIакимзабазе гьеб буго гьадингояб жо, яхI тIагIарал гIадамал гьедунилан гьелъ кьезе жо щиб бугеб? Жакъа гьеб буго бидулъ бессараб гIузру. Гьелде данде къанун къвакIизабизе ккола. Цо нухалъ рищват босулев ватарав чи хIалтIудаса вахъизе ккола. Гьесул сурат чIвазе ккола киназдаго бихьулеб бакIалда. Гьав вугин квешав цIогьор, гьас дурги, дирги, нилъер лъималазулги гIарац бикъулеб батанилан ахIи бахъинабизе ккола. Коррупция хъвачIеб бакI жакъа Дагъистаналда батулеб гьечIо. ункъо министр хисаниги, щуабилесги гьеб босулеб батулеб буго. Гьедин буго иш. Амма гьедизеги гьедун коррупция тезе кIолин абураб жоялда дун божилароха».\nКоррупция лъугIизабизе кIолин гьеб босулел ратарал гIадамазул буголъи гьезухъа нахъебахъаниян рикIкIунеб буго МахIачхъалаялдаса бизнесчи ГьиматхIажиев Темирханица. ГIицIго гьезул буголъи бахъун течIого, буголъиялдаса ратIа гьаризе кколин гьезул гIага-божаралгиян абулеб буго Темирханица. Щайгурелъул жакъа чанги хIужаби ругин цо бечедав хIакимасул рокъой ега-яхъун гьесул лъадиги йикIун, гьелъул цIаралда халтIулеб цо фирма батулеб букIин. Иргадулаб цо данделъялда гьеб пикруги загьир гьабун букIана Путиница. Амма пикру загьир гьабун течIого, къануналъул къуватги кьун гьеб хIалтIизе биччазе кколин абулеб буго ГьиматхIажиев Темирханица. Гурого гьа базе хIакимзаби тIамизе кколилан абураб жо гIадамал тIад релъанхъулеб жо бугин\nГьиматхIажиев Темирхан: «Гьеб буго гIадатияб цирк, гIадмал тIаде релъизе ургъараб жо. Цониги цивилизациялдалъун цебетIураб хIукуматалда гьаялги ран хIалтIи гьабуларо, гьениб буго кьварараб къагIидаялъ хIалтIулеб уголовияб тамихIги, коррупциялде данде хIалтIулел къвакIарал низамалги. Нилъ гьоркьохъел гIасрабазда гуро ругел гьаял разе, нилъ руго 21 гIасруялда. Гьаяздалъун коррупция лъугIизабизе кIоларо. ХIукумат хIукумат батани, хIакимзаби хIинкъизе ккола гьелъул гIадлуялдаса. Жакъа Цолъарал Штатаздаги, Китаялдаги хIинкъулел гIадин, хIинкъизе ккола гIадамал гьелдаса. Жакъа Китаялда рищват босараб чиясе цо тамихI буго, нодо бакьулъ щолеб гулла. Гьесда речIчIулеб гуллагицин гьесул гIагарлъиялъ бичун босизе кколеб буго. Гьеле букIине кколеб гIадлу. Гьеб гьа базе кколин абураб жойин абуни буго херал кIудаби релъанхъизаризе телевизоралдаса биччалеб маргьу гIадинаб жо».\nГьедулел ругони улкаялъул нухмалъулез тIоцере жидедасаго байбихьизе кколин гьеб гьа базеян рикIкIунеб буго, жамгIияв хIаракатчи ГIисалмухIамад Набиевас.\nГIисалмухIамад Набиев: «ТIоцеве живго Путин гьедизе кколаха гьедин. Гьедун вукIана гури гьев Конституциялда кверги лъун, гьабулеб бугищха гьес кинабго къануналда рекъон? Гьев гуревги киналго регионазул бутIрул гьедула. Щибха гьелъул кколеб бугеб? Гьеб буго халкъ гIодобиччазабизе гIадин ургъараб жо. Экономикаялъе захIматаб заманги бачIун бугелъул, гIарацги гIолеб гьечIелъул, рищватчилъиги цIакъго тIокIборчIун букIиналъ гьарулел тадбирал ругин кола гьезул гьел. Амма гьедун кинабго тIубалеб бугебанищха».\nХIасил гьабун абуни, гьедиялдалъун коррупцияги лъугIизабизе, хIакимзабиги рацIцIадго хIалтIизетIамизе кIвей щакаб бугин абулеб буго нижее комментариял кьурал гIадамаз. Къуръаналда тIад кверги лъун гьеданиги гьез гьеб тезеги гьечIин, щайин абуни киналго гьелде ругьунлъун ругин, ришват кьечIого щибниги жо гьабун бажаруларин абураб пикруялде.


Фестивалалъул хӏисаб-суал. Мух1амад Манапов, ДГПУялъул 1 курсалъул студент.Хунзахъ росу. » Ассоциация учителей аварского языка\n26 фев 20:07Цолъиялъул хIалтIи / Блогал\nАссаламу г1алайкум, маг1арул ц1арги, ях1ги, мах1ги, ясбер г1адин, ц1унарал унго-унгоял маг1арулал!\nГьалеха, исанаги 23-24 февралалда Авар театралда т1обит1ана санайилаб Авар мац1алъул фестиваль. Исана анлъабилеб сон буго гьеб фестиваль гьабулеб. Программаялда рекъон, байбихьи ва тадбир рагьи бук1ана анц1ила цо т1убайдал. Радалго занк1ан ц1уна жидедаго ва жидерго лъималазда миллияб рет1ел рет1арал унго-унгояб маг1арул т1абиг1ат чорхолъ бессарал маг1арулаз Авар театралъул фойе.\nГьел киназухъго балагьараб мехалъ цере рач1унел рук1ана нилъер умумулги, бихьулеб бук1ана маг1арулазул гъунки,гьуинлъиги.\nПалх1асил, т1егь-хералъ г1урдаллъаби г1адин берцинлъизабун бук1ана гьез гьеб данделъи. Гьелде т1аде маг1арул зурма-къалиги ихтилат-кепги! Гьелдаса к1удияб байрам байрам щиб бук1унеб? Гьебго фойеялда г1уц1ун бук1ана т1ахьазул, г1арцул ва меседил т1аг1алабазул выставкаби. Ричулел рук1ана муг1алимзабазе кумекалъе г1емерал методикиял т1ахьал: диктантазул, изложениязул, дарсазул разработкабазул, тестазул мажмуг1ал, словарал ва гьединго художествияб ва г1елмияб адабият ва гь.ц.\n11 т1убайгун байбихьана фестиваль рагьи. Маг1арулазда гьезул байрам баркизе гьоболлъухъ рач1ун рук1ана г1емерал х1урмат т1адег1анал гьалбал: Дагъистаналъул миллияб сиясаталъул министрасул ишал т1уралей Татьяна Гамалей, г1алимзаби, шаг1ирзаби, хъвадарухъаби ва гь.ц. Гьез, маг1арулазда байрамги баркулаго, бицана нилъерго мац1ги, маданиятги, тарихги ц1униялде кьезе кколеб к1варалъул.\nКъалъут1а, цо т1убарабго, Авар театралъул залалда байбихьана Авар мац1алъул муг1алимзабазул цолъиялъ г1уц1араб церерахъин. Гьеб церерахъин кутакалда берцинго ва рек1елъе бортиледухъ рагьана ва нухда бачана Авар мац1алъул муг1алимзабазул цолъиялъул нухмалъулей Баху Мух1идиновалъ ва Гъизилюрт шагьаралъул 7 школалъул авар мац1алъул муг1алим Сарат Мух1умаевалъ. Церерахъиналъе байбихьи ва ахир лъуна ч1арадисезул хоралъ.\nТадбир берцин гьабизе рач1ун рук1ана Хьиндахъ, Шагьада, Бежт1а, Кьорош, Ингиши, Архида, Бакьагьеч1иб, Местерухъ росабалъа ва Гъизилюрт, Мах1ачхъала, Хасавюрт шагьараздаса ц1алдохъаби ва ясли-ахалъул гьит1ичал, к1иабилеб санайилаб Авар мац1алъул муг1алимзабазул руц1ц1еналда 1, 2, 3 бак1ал ккурал муг1алимзабазул къокъаби, ДГУялъул Филологияб факультеталъул РДОялъул ва ДГПУялъул ФДФалъул студентал. Гьез рик1к1ана, ах1ана магӏарулазул машгьурал шаг1ирзабазул куч1дул, рихьизаруна театралиял постановкаби, кьурдаби ва умумузул цо-цо г1адатал.\nЦерерахъин лъуг1арабго Баху Шамиловнаялъ авар мац1 цебет1еялъе к1удияб х1алт1и гьабулел школалъул нухмалъулезе ва тадбиралъул г1ахьалчаг1азе кьуна баркалаялъул кагътал ва къиматал сайигъатал. Гьединго, Авар мац1алъул муг1алимзабзул сайталъул удаман Саг1идова Сиянатица сайталде материал бит1арал муг1алимзабазе кьуна шагьатнамаби. Чӏарадисезул хоралъ ва киналго маг1арулаз Дагъистаналъул гимн ах1иялдалъун лъуг1ана фестивалалъул т1оцебесеб къо.\nК1иабилеб къоялъ радал 11-ялда Авар театралъул фойеялда бук1ана Авар СМИялъул х1алт1ухъабазул лъаг1алил х1алт1ул х1асилал гьари ва шапакъатал кьей. Щибаб мухъалъул редакциялъ рорхана к1вар бугел суалал. Гьенирго рук1ана газет-журналазул подшивкаби,т1ахьазул выставкаби. Гьелдаса хадур гьаруна к1алъаял, кьурди-хъат, ихтилат-кеп.\nСаг1ат лъабгоялда киналго Авар театралъул залалде жанире рак1арана. Гьенир цере рахъана маг1арул районазул маданияталъул к1алг1абазул х1алт1ухъаби, кьурдул ансамблял ва гь.ц.\nГьелдаса хадуб Авар СМИялъул нухмалъулев Мух1амадрасул Г1умаровас ва Маг1арулазул Миллиябгун Маданияб автономимялъул нухмалъулев Шаг1бан Х1апизовас маг1арул мац1ги, адабяитги, маданиятги, тарихги, г1адат-г1амалги цебет1еялъе к1удияб х1алт1и гьабулел маг1арулазе кьуна медалал, баркалаялъул кагътал ва къимат сайигъатал!\nШапакъатал кьеялдалъун къараблъун рик1к1ана к1иго къоялъ халат бахъараб маг1арул мац1алъул фестиваль!\nАллагьас киназего сахлъиги,тавпикъги,къуватги кьеги нилъерго мац1ги, миллатги ц1унизе!\nЧ1ахъаги маг1арулал, ч1ахъаги Дагъистан!\nДГПУялъул 1 курсалъул студент\nБарки. Баху Мухӏидинова. Лъазабиял Координаторазул иргадулаб данделъи.Пат1имат Къурбанг1алиева Гъизилюрт УО методист Блогал Дир рак1 Г1андих1орихъ хут1ана...Г. Ибрагьимова Хьаргаби №1школалъул авар мац1алъул муг1алим. Цолъиялъул хIалтIи / Блогал Мах1ачхъалаялда 58-леб школалда -рахьдал мац1азул фестиваль Тадбиразул разработкаби / Суратал МахIачхъалаялда - авар мацIалъул фестиваль Цолъиялъул хIалтIи / Блогал


РЕДАКТОРАЛЪУЛ КАЛАМ.. РУК1АНА Г1АДАМАЛ…. РУГИЩ Г1АДАМАЛ? - 11 Февраля 2018 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2018 » Февраль » 11 » РЕДАКТОРАЛЪУЛ КАЛАМ.. РУК1АНА Г1АДАМАЛ…. РУГИЩ Г1АДАМАЛ?\nБекилалде къараб бет1ерги г1арцухъ хисич1еб къадруги\nГьал къояз Дагъистаналда лъугьунеб-толелъ бат1и-бат1ияб асар гьабич1ев чи рик1к1адаб колодацин ватиларин абизе к1ола дида. Х1укуматалъул Бет1ергун цадахъ т1олабго Дагъистаналъул т1алъи х1алт1удаса нахъе бит1и, гьеб г1еч1елъубе-гьезул цо-цоял туснахъ гьари лъугьана роц1араб зоб гъугъан гьарччал рараб г1адаб лъугьа-бахъинлъун.\nЦоял-рохана, цойгидал-иргадулъе ккеладаян ургъалилъе ккана, лъабабилел, дун г1адин, рек1екълъана. Щайиланищ нуж? Бук1ине кколеб тамих1алде такъсирчаг1и (гьеллъун рик1к1уна дица ват1аналъе хиянат гьабулел) ц1аялдаса гуро, йохъ. Рек1екълъана цебе бакъулаб Дагъистаналъул т1алъуда рук1арал къап1арал муг1рузул васалги рак1алде щун… Лъеберго соналдасаги ц1ик1к1ун заманалъ -бат1и-бат1ияб нухмалъиялъул хъулухъазда, зах1матал, рагъда хадусел соназ республикаялъул партиялъул обкомалъул т1оцевесев секретарлъун х1алт1изе ккарав, х1акъикъаталдаги «халкъияв х1акимилан» ц1ар щварав Г1абдурах1ман Даниялов…\nБицен буго, чачаналго г1адин, ват1ан тун дагъистаниялги нахъе къот1изехъин рук1анин Сталиницаян. Ч1орогоял вагоналцин рит1ун рач1ун рук1ун руго халкъ баччизелъун. Халкъалда жаниса х1аким ракьцоял ц1унизелъун Иосиф Сталинихъе щведал, к1алт1а ватарав Берияца дагъистаниясе малъа-хъвай гьабурабила: «Г1абдурах1ман, дур, узухъда, ихтияр буго вождасухъе ине, амма къват1иве мун ворч1улищ хадували лъаларо» - ян.\nДаниялов жанивеги ворч1ула, цо-цо ккун «ч1ег1ераб» сиях1алдаса Дагъистаналъул миллаталги рахъизарун, къват1ивеги вач1уна. Т1асан х1уччал ц1алаго карандаш бекидал, «Нужер халкъалъул къвак1иялъ дир къаламцин беканин» махсараги гьабула кьварарав михъичица маг1аруласе. Цо нухалъищ гьес муг1рузул улка хвасар гьабураб?! Азербайджаналда гьоркьобе Дагъистан бачине бук1араб х1укмуги г1умруялде бахъине биччан гьеч1о Данияловас. Закаталаялда ругел маг1арулазул жакъасеб г1умру-яшавалъул лъалаго, иргадулаб нухалъги рух1 Алжаналъуб батагиян рехсезе т1амулел руго нилъ гьев сахав инсанас. Кепаб лъугьа-бахъин ккун бук1ун буго Данияловасулгун дир к1удияв эмен Гьиматилги. Колхозалъул председательлъун х1алт1илев вугев Занат1аса баг1арав партизанас сапар бухьуна ишалъулаб суалгун Г1абдурах1ман Данияловасухъе. Узухъда, гъалгъалараб бухари лъурав, г1адатаб рет1а-къаялъул муг1рул чи бигьаго «Хъах1аб рокъове» виччалев вук1унаро. Циндаго х1ебетги т1аса борхун бач1унеб автомашинаялда рек1ун нахъе ине вихьула дир к1удадада республикаялъул т1оцевесев. Гьабизе жо т1аг1арав чияс т1асаги бахъун бухари реч1ч1ула г1ужилго пассажирасда. Гъоркьеги вахъун Данияловас бахъ-баш гьабула ч1анк1к1арав бихьинчиясулгун. К1удияб мег1ералда килищги тенкезабун: «Рик1к1адаб маг1арухъа бахъараб чодаги рек1ун духъе вач1арав дидаса, дунги къабул гьавич1ого, нахъе унев дур т1ок1лъи щиб?»-илан гьикъула Гьимат-дадаца. «Валлагь, жиндаса г1езег1ан т1ок1авги къадруявги инсан вугин мунилан» къвариг1елги т1убан, хаду-хадув жиндихъего эркенго вач1ине гъулбасараб кагътил рукъиги кьола Данияловас гьесухъе. Цо гьединаб дандч1ваялда к1удадал бухариги нахъбуссинабула, «т1агъур бет1ералда бук1ине кколеб жо бугин, гьудулчийиланги»-абун.\nГ1адатлъи. Г1аданлъи. Рак1бащалъи.Цойгидасдаса т1адег1ан живго гьавунгут1и. Хун хадувги ц1ар хут1и. Хисилаандай дос гьелщинал хазинаби рорхатал хъулбузухъги, меседил ярагъалъухъги, паркъарал машинабазухъги? Киданиги хисилароан!\nДагъистаналъул сиясаталда цойги меседил ц1ар-Шагьрудин Шамхалов. ДАССРалъул министразул Советалъул т1оцевесев заместитель, Верховный Советалъул Президиумалъул председатель, гьелде щвезег1ан-бищун г1одобег1анаб болъодулаб х1ок1алдасан т1адехун вахарав «детдомалъ хьихьарав, интернаталъ ц1ализавурав» Т1анусиса г1олохъанчи. Ват1аналъул къадруял васазул сиях1алда гьоркьоса цояв, Социалистияб Зах1маталъул Бах1арчи Мух1амад Махуловас жиндиргун бук1араб гара-ч1вариялда гьадин бицун бук1ана дие: «Шамхалов вук1ана кутакалда г1адатав, г1адамазе рагьарав чи. Бачинин гьит1инабго мисал. Хъизан г1уц1ун хадуса канцеляралда г1умру т1амун бук1ана Шагьрудинил г1олохъанаб хъизам чанго соналъ. Бицеха, чан х1аким нужеда вихьарав гьединаб г1адатлъиялъул? Йохъ, жакъа гьединал къад кан бакун ралагьаниги ратизе к1веларо. Рит1ухълъи бокьулев, киназдехунго гьеб х1алт1изабулев чиги вук1ана Шагьрудин. Цо г1иси-бикъинаб гъалмагъир васасухъа ккун бук1иналъ хъулухъалъ г1одовег1анцин вачине рес бук1ана гьев. Бук1ине кколеб тамих1 васасеги гьабун, иш роц1ине гьабуна Шамхаловас». Цойги бицуна бат1ияб мурадалъе биччараб г1арац маг1арухъе токил мухъ бачине х1алт1изабунилан кьварараб бадибч1вай щварав Шагьрудиница: «Выговорали бащдаб лъаг1алиде бахъулин маг1аруллъиялъе канлъигун хинлъи абадиялъ хут1изе бугин» кьураб таваккалаб жавабалъул. Рит1ухълъи. Жиндиего бокьулареб чидае гьабунгут1и. Халкъалъе пайдаявлъун вук1ин. Г1адатаздаса г1адатавлъун вук1ин. Ричилаандай Шамхаловас гьелщинал лъуг1уларел (аль джария) садакъаби «ракьалда бугеб алжанлъун» г1арац кодосезда бихьулеб бечелъиялъухъ? Киданиги ричилароан. Рак1ги хъулухъги г1умруги бац1ц1адаз киданиги дализабилароан т1адчаг1азда цебе пакъираб куцгун бет1ер-гьезул гьелъие я хъант1и, я х1алихьалъи бук1инч1ого. Ва амма жеги руго Дагъистаналда чанги инсанал, кверал нахъе кьуризарун, берал рухьун яргъид г1уц1араз рачун инел халкъалда цох1о лах1заталъ рихьизег1ан, нохъода, лъим ххун чед кванан хъарцинлъиялда г1умру гьабун рук1ине т1аса бищулелги. Гьединал ц1ик1к1унцин руго Дангъистаналда, рецц Аллагьасе.Гьеле гьединаздайин доб абулеб муг1рул улкаялъул къадруял ц1умалин. Буго цойги тайпа-ч1ег1ергъудузул(хундерица гьезде раг1а-ракьанде щун гъосогъудулин абула). Хъант1ун,г1орц1иго лъаларого реч1ч1ула гьел къо бихьич1ого цо киб бук1аниги рехун батараб балканалда т1ад. Щокъроб к1удияб моч1у къан хвеялдацин х1инкъи бук1уна цо-цо мех гьединазул. Бекилалде къараб лъик1 буго щибаб бет1ер. Вассалам, вакалам.


Казахстаналъул рищиязда бергьана Назарбаевасул партия\nКазахстаналъул президент НурсултIан Назарбаевас нухмалъулеб «Нур Отан» абураб политикияб партия бергьана улкаялъул парламенталъул рищиязда. Гьелъул хIакъалъулъ лъазабуна Казахстаналъул Централияб рищиязул комиссиялъ.\nКомиссиялъул статистикаялда рекъон, гьеб партиялъе щун буго гьаркьазул 82-ялдасаги цIикIкIун процент.\nАнкьгоялдаса дагьалъ цIикIкIун процентал щибалъе щун буго «Ак жол» ва Халкъияб коммунист партиялъе.\nГьеб кколеб буго Казахстаналъул парламенталъул гъоркьияб палатаялда цебего гIадин гьеб лъабабго партия букIине бугин абураб.\n«Нижеца гьадин рикIкIуна: сон тIоритIарал рищиял хIадур гьарун рукIанин эффективияб къагIидаялда. Амма нижеда бихьулеб буго, Казахстаналъ гьанжеги гIемер жо гьабизе кколеб букIин ОБСЕялъул гIорхъабазда демократиял рищиязул тIадеросиял тIуразаризе ккани», - ян лъазабуна итни къоялда ОБСЕялъул рищиязда хадуб хал кквеялъул хасаб къокъаялъул координатор Марриэта Тидеица.\nЯнваралда НурсултIан Назарбаевас биххизабун букIана гьеб палата ва рищиял тIоритIиялъул къо бихьизабуна 20 март. Президентасул рагIабазда, гьединаб гали къваригIун букIана экономикияб ахIвал-хIал хIалуцун букIиналъ ва халкъалъ гьеб галиялъул рахъ кколеб букIин.


Добавил(а): istina от 26-05-2017, 10:47\nПроекталъулаб нухмалъи - гьеб ккола пикру дандекколел, иш цадахъал гIадамазул ракIбацIцIадаб хIалтIи\nДагъистаналъул Халкъияб Собраниялъул иргадулаб анлъабилеб ахIиялъул анцIабилеб сессия байбихьана фракциязул вакилзабазул кIалъаяздасан. Коммунистазул вакил А. ГIумахановас жиндирго кIалъаялда депутатазул кIварбуссинабуна Хасавюрт шагьаралъул социалиябгун экономикияб цебетIеялъулъ ругел гIунгутIабазде. Гьес бицана шагьаралда школал ва цогидал социалиял идараби гIолел гьечIолъиялъул ва церечIарал масъалабазул хIакъалъулъ. Сессиялда "ХIукуматалъул сагIаталда" халгьабиялде босун букIана "Пайда цIикIкIараб пачалихъияб нухмалъи" абураб республика цебетIеялъул проект гIумруялде бахъинабиялъул суал. Аслияб докладгун кIалъарай Дагъистаналъул хIукуматалъул председателасул заместитель Е. А. Толстиковалъ бихьизабуна гьеб рахъалъ гьабулеб хIалтIи ахираб заманалда, цо-цо гIунгутIаби камун гьечIониги, хIалуцун унеб бугилан. Амма гьеб суалалда тIасан жиндирго пикру загьир гьабуна Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас. Гьес кIварбуссинабуна республикаялъул хIакимзабазул бицунеб жоялдаги гьабулеб ишалдаги гьоркьоб кIудияб батIалъи букIиналде. "ГьадигIан берцинго кIалъазе махщел бугел гIадамалги рукIаго, щай нилъер гIумру кколеб даражаялда цебетIолеб гьечIеб?" - ан суал лъуна гьес. "Щайгурелъул пачалихъалъул ургъел гьабуларого", - ян жавабги гьабуна. "Проекталъулаб нухмалъи - гьеб ккола пикру дандекколел, иш цадахъал гIадамазул ракIбацIцIадаб хIалтIи. Амма гьебин абуни гьабулеб гьечIо", - ян тIадеги жубана республикаялъул нухмалъулес. ХIакъикъаталдаги, нухмалъиялъул гьеб къагIида Россиялдаго тIобитIана Дагъистаналдаса мисалги босун. Амма гьелъул хIакъалъулъцин докладазда загьир гьабичIилан бадибчIвай гьабуна гьес.\nСессиялда, лъабабилеб цIалиялда, халгьабуна "Дагъистаналда ракьалдаса пайда босиялъул цо-цо суалал" абураб законалъулги. Гьеб халкъалда лъай мурадалда басмаялда бахъизе хIукму гьабуна. РухIияб рахъ бечед гьабиялда хурхун Дагъистаналда гьабулеб кIудияб хIалтIулъ гьунаралъулал союзазул буго хасаб кIвар ва якъинаб бутIа. Гьединлъидал парламенталда гьоркьоб лъуна ва ахирисеб цIалиялда къабул гьабуна "Дагъистан Республикаялъул гьунарал хIалтIухъабазул ва творческиял союзазул хIакъалъулъ" абураб, Рамазан ГIабдулатIиповасул хIаракаталдалъун халгьабиялде босараб законги.\nРеспубликаялъул жакъасеб жамгIияб гIумрудулъ кIвар бугеблъун ккола гIолеб гIелалъе тарбия кьеялъул суалги. Гьединлъидал депутатаз халгьабуна "Балугълъиялде рахинчIезул жамгIиял тарбиячагIазул хIакъалъулъ" абураб законалъулги. Сессиялда халгьабурал суалазул кIвар бугеблъун букIана депутатаз къабул гьабураб "2017 соналъул ва 2018, 2019 соназе Дагъистан Республикаялъул бюджет" абураб законги. Гьелда рекъон, Россиялъул бюджеталдаса гIарац биччан гьарулел тадбиразулъ республикаялъул гIахьаллъи цIикIкIинаби мурадалда тIадеги 105 млн гъуруш кьезе бихьизабуна. Зикрула Илясов\nАвтор: Зикрула Илясов\nСессияСессияСессияСессияРищиязул къо чIезабуна


Жакъа ГIабдурашидица ракIалде щвезавулев вуго жиндирго инсул вацгIал, «БагIараб Байрахъ» газеталъул бетIерав редакторлъун гIемерал соназ хIалтIарав МухIамад Шамхалов.\n- Гьадинав чи вугилан инсуца бицун гурони, вихьун МухIамад дида лъалароан дун 7-8 классалде вахъинегIан. Гьесул вацасул яс ригьнаде кьолеб мех букIана гьеб. МухIамад Лъондоде вачIана жиндирго кIияйго ясгун цадахъ.\nТIоцебе МухIамадица диргун гьабураб хабар букIана цIаралда хурхараб. Рагъда тIагIарав жиндир вацгIал ГIабдурашидил цIар бугила дуда лъун, гьелъие мустахIикъавлъун вукIине ккелин насихIаталги гьаруна гьес.\nКиве унев вугониги, ай хIухьбахъизе рохьове яги цогидалъуве унелъул, дунги цадахъ вачунаан. Гьесул ясал – Зюмагун Татьяна дир гIел бащадал рукIиналъги батилаха. Гьедин гьудуллъи ккана МухIамадилгун дир. Санайилго март моцIалъ МахIачхъалаялде Олимпиадабазде щведал, гьесухъе ваккичIогоги дун чIолароан.\n- Нужерго росдал хасаб мацIги бугеб бакIалда гIурав чиясда хадубккун хъвадарухъанлъун, миллияб газеталъул бетIерав редакторлъун вахъунеб махщалида болмацI лъай буго гIажаибаб жо. Хасго доб мехалда.\n- БолмацI кутакалда лъалаан гьесда. Росулъ лъондодисезул мацI бицаниги, шагьаралде щвараб мехалда дида, щаялиго, болмацIалда кIалъалаан гьев. Байбихьуда дида кколаан гIемер заманалъ шагьаралдаги вукIун, гьесда багвалазул мацI кIочон батилилан. Дица гьикъана гьесда дуда гIезегIан лъикI лъалеб бугин росдал мацI, амма гIагарлъигунги росуцоялгунги авар мацIалда кIалъаялъул магIна щибилан.\nГьес жаваб кьуна мацI бугила устарасухъ кодоб бугеб алат гIадаб жо. Щивав устарасул букIунила жиндирго квер ругьунлъараб алат. Гьединаб алатлъун жиндаги авар мацI бихьулила, гьелдалъун бигьалъулила жиндие пикрабиги, гIумрудул хаслъиги загьир гьабизе.\nБолмацIалде рокьиги пагьмуги лъимерлъудасанго букIун буго МухIамадил. ГьитIинго ЦIадаса ХIамзатилгун ккараб дандчIваялъги кIудияб асар гьабун буго хадубккун гьесул гIумруялъе.\nХIамзатги машгьурав летчик-испытатель Георгий Байдуковги цо соналъ Агъвалире рачIун рукIун руго избирателалгун дандчIвазе. Байдуков СССРалъул Верховный Советалде депутатлъун Дагъистаналдаса вищизе кколев вукIун вуго. Гьеб дандчIваялда вукIун вуго КIванада школалъул цIалдохъан МухIамад Шамхаловги. Доваса бахъарав Агъваливе щвезегIан хIатIида гIицIго вачIун вуго гьев.\nГьениб МухIамадица ЦIадаса ХIамзатида абун буго жинда дур киналго кучIдул рекIехъе лъалилан. Гьедин батани, «ГIадатазул жул» цIалеян абун буго ХIамзатица. Гьеб параялъго двар-двариялда цIалун буго МухIамадицаги гьеб. Гьелдаса хадуб – цогидабги.\nГьедин лъикIаб лъай-хъвай ккун буго ХIамзатилгун МухIамадил. Школа лъугIун цIализе индал, жеги щулалъунги буго гьеб. Валлагь, МахIачхъалаялде щвараб къоялдаса нахъе жиндие ХIамзатица эменлъиги, Хъандулалъ эбеллъиги гьабунин бицунаан гьес.\nЦинги ХIамзатица «МагIарул большевик» («БагIараб байрахъ») газеталъул мухбирлъун тIамизавун вуго.\nМоскваялде, партиялъул тIадегIанаб школалде цIализе иналде цебе хъизан гьабизе ккеялъул хабарги ккезабун бугоан Хъандулалъ МухIамадие, бокьараб бакIалде квер битIейин, жидеца ячинин дуе лъадийиланги абун.\nАмма Москваялдаса гьев тIад вуссана цадахъ цIалулей йикIарай Фаинагун (Кострома областалдаса комсомолалъул цеехъан).\nГьеб заманалда магIарул ва цогидал миллатазул мацIазда риччалел газетал «Дагестанская правдаялъул» дубляжлъун кколаанин бицунаан дос. Мухбирзабиги таржамачилъи гьабулел хутIун рукIанила, творчествоялъе бакI яги миллаталъул масъалаби рихьизаризе рес букIинчIила газеталда.\nГьабизе жо тIагIарав МухIамадица гьеб суал цебе лъун буго ГIабдурахIман Данияловасда. Пикрудуй дагьабниги эркенлъиги кьечIого гьеб хIалалда тани, миллиял газетазул иш лъугIизе бугин абун буго гьес досда. Гьоркьоб заман иналде тIубан буго ГIабдурахIманица гьеб суалги.\nМухIамадие ЦIадаса ХIамзатидасан щвараб кумекалъул цойги мисал бачинин. 1930-абилел соназул ахир букIун буго. ХIалтIуде унаго, гьесда ятула цо къотIной цIарагIги тIахьалги ричулей гIадан. Росги хун, жинцаго лъимал хьихьулей гIадан йикIун йиго гьей. Гьелъухъа Троцкиясул тIехьги босун, МухIамад хIалтIуде щвейги КГБялъул чагIи жанире лъугьинги цадахъ ккун буго. Щиб ячейкаялда гъорлъин мун вугев, Троцкиясул тIехьалдалъун щиб гьабизе хIадурулевин вугевилан абун азарго суал кьун, рахIат хвезабулеб букIун буго гьесул. Хадуб ЦIадаса ХIамзат гьеб ишалда гьоркьове лъугьинчIевани Аллагьасда лъалаан щиб ккезе букIарабали.\n- Партиялъул школаги лъугIарав, ЦIадаса ХIамзатилгун ГIабдурахIман Данияловасулгун лъай-хъвайги бугев мисалияв редакторасул хадубккунисеб гIумру гIезегIан бигьаяб букIун батила.\n- Валлагь, тIаде балагьун гьединин кканиги, рукIун руго МухIамадил нухдаги чанги ганчIал. Масала, 1971 соналда Дагъистаналда ракь багъариялъул хIакъалъулъ хъвараб тIехь буго гьесул – «Маргьу гуро гьаб» абураб. Партиялъул обкомалъул данделъиялдаги лъун, пухъ-рахъ гьабун какун буго гьеб ГIумахановас (доб мехалда республикаялъул бетIерлъуда вукIарав МухIамадсалам ГIумаханов – авт.). Партияги хIукуматги сурун бихьизабулеб тIехь бугин кIалъан вуго гьев.\nАмма магIарул мацIалда къватIибе бачIиналдего, Москваялда «Современник» басмаханаялъ биччан буго гьеб. Доб мехалда кутакалда къанагIатаб жо кколаан миллияб мацIалда къватIибе бачIиналдего гIурус мацIалда тIехь бахъи.\n«Антисоветчина» абун бадирчIваял гьарун, уголовнияб дело гьабизе дагьалъ хутIун буго «ВатIаналъул унти» абураб тIехь къватIибе бачIиндалги. ГIурус мацIалда къватIибе биччан букIарабани, хIакъикъаталдаги досие тамихI гьабизе рес букIана, щайгурелъул дора аслияв героясул кIалдир лъун руго улкаялда гIорхъаби къан рукIиналдаса, доб заманалъул политикаялдаса разилъи гьечIолъи бихьизабурал рагIаби. Гьединал рагIабазе гIоло Сахаровасе, Солженицыние тамихI гьабулеб заман букIана доб.\n- Гьебго жо жиндиегоги гьабизе бегьулеблъи лъалеб букIинчIодай досда?\n-ТIехьалда кьураб хIакъикъат къватIибе кьезе бокьун, живго жинцаго кваналев вукIанилан абулаан МухIамадица. ТIадежоялъе, тIехьалъул байбихьиги как ахIиялдасан байбихьулеб бугелъул. Гьелъухъги гIемерал бадирчIваял щун руго.\n«Гьудуллъи» альманахалда бахъун букIун буго гьеб асар. Гьединлъидал, подписчиказухъе щваралниги, библиотекабаздасаниги гьел журналал нахъе ракIарун руго милициялъ, КГБялъ, халкъалда гьоркьоб гьеб пикру тIибитIиларедухъ.\nУлкаялъул цебесеб гIуцIи хисараб мехалда кутакалда ракI къварилъун, пашманго вукIана гьев. Гьесде кьолеб кIварги букIинчIо хIукуматалъул, пенсияги букIана мукъсанаб. Дун доб заманалда революциялъул чода рекIарав чи гIадин, коммунизмалда данде хIалтIулев вукIана. Гьединлъидал, дица чиясда ругъун лъолеб куцалда, вахIшиго хъвалеб бугин малъа-хъваял гьарулаан МухIамадица дие. Гьес мисалалъе бачана цо машгьурав революционерасул хIакъалъулъ букIараб дир макъала. ГIезегIан чи доб дунялалде витIанин дос, ахиралда НКВДялъ хIама гIадин живгоги чIванилан хъвалеб бугила дуца. Гьедин хъвазе бегьуларила, чиги инжит гьавун.\nЦинги ахиралда унтун вукIана дов – дица гьесие Москваялдаса дараби ритIулаан. Бородинский чедалде хьул лъун бугин абулаан, гьебги битIулаан Москваялдаса. Цо нухалда абуна чIахIахатIалъ хъвараб Къуръан битIейила жиндие.\nЦIакъ гьунар бугев чи вукIана МухIамад. Жив гьитIинаб мехалда хварав инсул суратцин бахъун букIана гьес къалмица. Гьебги – гьадинав вукIун ватилилан ракIалдеги ккун. Жив хьихьарав инсул вац ГIабдулхIалим МахIачхъалаялде вачIиндал, гьав чи лъалищин гьикъун буго МухIамадица гьесда. ВахI, гьев дур эмен гурищин абун буго досги.\nДун гIажаиблъулаан жиндирго къваригIелазе гIоло редакциялъул машинаялдаса гьес пайда босулеб букIинчIолъиялда.\nШамат къоялъ дун, мединституталъул общежитиялдаса МухIамадил рокъовеги ун, босун газа- белгун, рахун № 18 автобусалде тIадегун, Учхозалда букIараб гьесул дачаялде унаан. Къоялъ дораги хIалтIун, къаси гьадалго алаталгун добго автобусалда нахъги руссунаан. Гьебгиха, цоцада тIа-тIала рекIарал гIадин, цого хIатIида рахъунги чIун.\nЦо нухалда дица гьесда абуна, бугIун цIураб гьаб автобусалда рекIинчIого, къаси-къасиниги бегьулирищин дуца дурго шофер ахIизеян. Гьес жаваб кьуна гIолохъанчиясул пикруялъул мекълъиго щибилан. Дуда щайила бичIчIулареб жиндир шоферги гIадан вукIин, гьесулги гIодобкъо букIин; яги унтарай эбелалда аскIов ватизе бегьулила гьев, ялъуни хъизангун кино-концерталда ватилила, гьединлъидал, досул заман жинца щайдила чIвазе кколеб.\nРухIияб аслу гьединаб букIана МухIамадил - жиндиего гIоло чиясе квалквал гьабулареб.\nДругие материалы в этой категории: « КIочон тезе рес гьечIеб тарих\t«Киназдаго рекIеда кIутIун буго МухIамадил хвел» »


Манкуртазул макраби » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nРахьдал мацI кIочараб Дагъистан дида\n2017 соналъул 19 октябралда Бакълъул мухъалъул Кунзахъ росулъ районалъул лъай кьеялъул идараялъ гIуцIун букIана школазул директорзабазул данделъи. Школазда магIарул мацI малъиялъул бугеб хIалалъулги, гIаммго нилъер рахьдал мацIалъул ругел масъалабазулги, авар мацIалъул мугIалимзабазулгун «Гумбет» басмаялъ гьабизе хIисабалде босараб цадахъаб хIалтIулги бицун, гьеб дандеруссиналда гIахьаллъи гьабуна гьал мухъазул авторасги. Нилъго щалали лъалареб тIинде ккезе бокьичIони, нилъерго мацIалъулги, тарихалъулги, аралъулги, жакъаселъулги, букIинеселъулги тIалаб гьабизе ккола магIарулаз.\nИнсул мацI лъалареб цIияб гIел дида\nГьабсагIатги Россиялда руккелал, къуватал руго, улкаялда ругел гIемерал миллатал «къулчIизе» кколилан абураб пикруялъул рахъкколел. Россиялда букIине кколила цохIо гIурус халкъ, хутIарал халкъазул мацIалги, гIадаталги, гIамал-хасиятги лъугIизаризе кколилан рикIкIунел чагIи цIикIкIунел руго. Гьеб ассимиляция гьабиялъе ургъулел руго батIи-батIиял къагIидаби. Масала, гьал къоязда Дагъистаналъул ЖамгIияб палатаялда цо эливашас абун буго республикаялъул школазда миллиял мацIал малъизе кколарилан.\nУмумуз гIарзаги хъван гурони, Дагъистаналъул халкъазул мацIал малъугеян абураб амру гьабун буго республикаялъул лъай кьеялъул ва гIелмуялъул министерствоялъги. Гьеб сиясат буго Москваялдасан бачIараб жо. Умумуз гьарунищ школазда цоги гIелмаби, предметал малъулел? Пашманлъизе ккараб жо, умумулги кидаго гуро гIакълу цIикIкIарал, халкъ бокьулел рукIунел. Манкуртал гIемерлъун руго. Гьединлъидал, миллаталда тIаде къоно тIамулел чагIи гьарзаго руго. Нилъер халкъалъул хIалги беццизесеб куцалда гьечIо.\nМиллаталда тIаде къоно тIамулел чагIи\nЩивас жиндирго бакIалда авар мацIги, цIарги, гIадат-гIамалги цIуниялъе хIалтIи гьабулеб бугони, нилъер миллаталъе ками ккезе гьечIо. Гьединлъидал, бокьун буго магIарул мацIалда бачIунеб бакълъулазул мухъалъул «Гумбет» басма жеги чIаголъизабизе, районалъул школазул авар мацIалъул мугIалимзабазулгун цадахъаб хIаракат гьабун, батIи-батIиял суалал, масъалаби газеталъул гьурмаздасан рорхизе.\n«Гумбет» басмаялъул ахирисеб гьумералда гIурус мацIалда рахъула чара гьечIого къватIире кьезе кколел документал ва цоги хасал макъалаби. ТIоцебесеб гьумералда гIурус мацIалъ районалъул администрациялъул хIукмаби рахъулеб заманги букIана газеталда. Гьедин гьабизе бегьуларо. Ахирисеб гьумералда рахъулел гьел документалцин, цIакъго чара гьечIел гурони, лъечIого тезе хIаракат бахъула нижеца.\n«Гумбет» басма цIалулезде гьари буго, росабалъан бажарарас бажарараб хъван битIеян. Щибаб росулъ ругел авар мацIалъул мугIалимзабазги гьабизе буго гьеб рахъалъ хIалтIи. Редакциялъул чанго мухбирасул хIал гIоларо кирего щвезе ва киналъулго хъвазе. Щибаб росдал руго жиндирго хаслъи, гIадатал, биценал ва гIемерал цоги къватIире кьезе бегьулел темаби. Лъай кьеялъул, сахлъи цIуниялъул, гIолилазул сиясаталъул, росдал магIишаталъул, туризмалъул, базарганлъиялъул анцI-анцI темаби ва суалал руго. Гьел масъалаби рорхана, рохулел руго ва рорхизе ракIалда буго «Гумбет» басмаялда. Амма бокьун буго росабазулгун бухьен жеги щулалъизе. Цебе редакциялде хъвадарулел мухбирзаби рукIунаан щибаб росулъ. Гьезул гIемерисел Аллагьас ахIун ана. Мунагьал чураги гьезул. ЦIакъ пайдаяб, росдаеги, районалъеги, нилъер халкъалъеги хIажатаб хIалтIи буго бакIалъул мухбирзабазул. Бокьилаан гьеб хIаракат цIигьабизе.\nЧвантаби гIатIидал ревизорал\nГьай-гьай, лъай кьеялъул гIуцIабазулги руго гIемерал гIузраби. Данделъаби гIемерлъун руго, ревизорал, хлестаковал цIикIкIун руго. Школазда лъикIаб хIал букIин мурадалда гурел, жиде-жидер чванта цIезаби хьулалда, рэкетлъи гьабулел хъачагъал кинигин, рещтIунел руго школазда анцI-анцI халгьабулел идараби. Киназего гIакIаби кьолев вукIун, цоги ишазе заманго хутIулеб гьечIо школалъул нухмалъулесул.\nЦIиял, киналго тIалабазда данде кколел, хIажаталщинал шартIал ругел школалги къанагIат руго Дагъистаналда. Ялъуни цин гьединал школал ран кьеха пачалихъалъ, цинги ритIе ревизорал, хIалтIуе къимат кьезе.\nКин бугониги, нилъерго динги миллатги цIуничIого нилъ тIураларо. Тавпикъ кьеги нилъее, манкуртазде сверичIого, унго-унгоял магIарулаллъунги бусурбабилъунги рукIине. Амин.


Тарихалъ бечедаб борхатаб Гъуниб\n12 октябралда кIодо гьабуна Гъуниб район гIуцIаралдаса 90 сон тIубай\nЖакъасеб Гъуниб районалъул ракьалда, 1741 соналда бекана бащдаб дунял квегъарав Надир-шагьасул бодул хIуби. Гьаниб бана имам Шамилица жиндирго ахирисеб сангар, 1859 соналда ахир лъуна 25 соналъ халатбахъараб Кавказалъулаб рагъуе. Гьанив гIуна Дагъистаналъул ункъабилев имам МухIамадхIажи, гьанив гьавуна Северияб Кавказалъул амир УзунхIажи.\nКIудияб ВатIанияб рагъде ана 3480 гIолохъанчи, гьезда гьоркьоса ункъояв (МухIамад ХIажиев, МухIамад ХIамзатов, СагIаду Мусаев, СагIаду ГIалиев) мустахIикълъана «Совет Союзалъул БахIарчи» абураб цIаралъе. Ракълилаб заманалда ункъоязе (ГIабдурашид МухIамадов, Булат ГIалиев, Камил МухIамадов, Аминат ГIисалова) щвана «Социалистияб ЗахIматалъул БахIарчи» абураб цIар. Ункъояв (МухIамад ва ТIайгиб ТIолбоевал, Загьид Загьидов, ГIадилгерей МухIамадтIагьиров) мустахIикълъана «Россиялъул БахIарчи» абураб цIаралъе. Гьаниса рахъана Дагъистаналъе нухмалъи гьабурал ГIабдурахIман Даниялов ва МухIамад Юсупов. Гьенисан рагьана Халилбег Мусаясуласе дунял. Гьаниб щулалъана МухIамад Хуршиловасул, ХIажи Заловасул, ГIабдулмажид Хачаловасул, АхIмад ЦIурмиловасул, Шамхал Шамхаловасул гьунар. Гьанив лъадарана къуркьи лъаларев гугарухъан ГIали ГIалиев. Гьаб мухъалъул тIабигIаталъул гьайбатлъи къалмикье босана дунялалдаго машгьурал шагIирзабаз, поэтаз, художниказ.\nГьеб кинабгоги ва гIемераб цогидабги гьоркьобе бачуна Гъуниб районалъ. Гьеб гIуцIаралдаса 90 сон тIубай кIодо гьабизелъун тIобитIараб тадбиралъ, 12 октябралда, Гъунире ахIана гьаниб гIумру гьабулел ва цоги регионазда ругел районцоял, республикаялъул идарабазул нухмалъулел, гIемерал гьалбал. Гьеб къоялда райцентралъул гIатIидаб майданалда гIахьалчагIазул гIемерлъиялъ эркенаб бакI букIинчIин абуни, мекъиги ккеларо. Байрамалда гIахьаллъизе рачIаразда гьоркьор рукIана районалъе нухмалъи гьабурал ГIабдулагь Шапиев, Пахрудин МухIамадов, АхIмад МухIамадов ва цогидалги.\nМайдан бакьулъ хIадур гьабун букIана сцена, гор гьабун гьелда сверухъ гIуцIун рукIана щибаб росдал рукIа-рахъиналъул бицунел, миллияб квен-тIехалдалъун хьезарурал майданал-павильонал. Байрам байбихьана рагъул гIахьалчагIазе бараб «ХъахIал къункъраби» памятникалда цере тIугьдул лъеялдасан. Хадуб, миллияб ретIел-хьитги ретIун, кодор игIланалги ккун, майданалда свери гьабуна щибаб росдал вакилзабаз, чотIахъабазул къокъаялъ, церегосел машинабазда рекIарал хIалтIул ветераназ – церехъабаз, рагъулал лъугьа-бахъиназул гIахьалчагIаз.\nГьебго заманалда майданалда рукIана палугьабазул церерахъиналги. Цинги байбихьана юбилеялъул официалияб бутIа.\nКIалъайгун цеве вахъарав районалъул бетIер МудунхIажи Къадировас къокъго бицана районалъул тарихалъулги гьелъул жакъасеб гIумруялъулги хIакъалъулъ, рехсана гьелъул чIухIилъун ругел гIадамалги. Гьес киназдаго баркана жакъасеб юбилей ва баркала кьуна гIахьалчагIазе, районцоязе, гьалбадерие.\nЦинги рагIи босарав республикаялъул бетIерасул мугIрузулаб зонаялда вугев вакил МухIамад Камиловас баркана гъунисезда юбилей ва цIалана республикаялъул бетIерасул баркиялъулаб адрес. Хадуб гьес ва республикаялъул цогидалги идарабазул вакилзабаз хIалтIул церехъабазе кьуна сайгъатал, хIурматиял цIарал.\nГьелдаса хадуб байбихьана юбилеялъул творчествоялъулаб бутIа. Гьелъие ва цоги гьанир тIоритIулел рукIарал тадбиразе бицине гIураб къварилъи гьабичIо къойилго цин бан, цин чIун букIараб, ахиралде тIубанго биччантараб цIадалъцин.\nЦо-цо гьалбадерилгун хабар-кIал гьабичIого дунгоги ворчIичIо. Масала, ЦIунтIа районалъул бетIер Шамил МухIамадовас гьадин бицана:\n«Гьаб районалда дир руго гIемерал гьудул-гьалмагъзаби, цевеги дун чанго нухалда щунги вукIана гьаниве, жакъаги вачIана кIудияб гъирагун. Юбилей гIуцIун буго берцинаб хIалалда, гIемерал гьалбалги ахIун, дие цIакъго рекIее гIуна кинабго. Дица гьарула цIакъго дие гIагараб гьаб районалъе социалиябгун экономикияб цебетIей, икъбал, ракълилаб гIумру. ТIегьайги нилъер Дагъистан ва кIудияб Россия. «ХIакъикъат» буго лъикIаб, ЦIунтIа районалдаги цIалулеб газета. Нижецаги яхI бахъила хадубккунги гьеб жеги цIикIкIинабиялда тIад хIалтIизе».\nМухIамад ХIасанов, Шамил районалъул бетIер: «Шамил ва Гъуниб руго кидаго лъикIаб гьоркьоблъи, гIагарлъи-жубай рукIарал ва ругел районал. Гъуниб буго гIемерал гIалимзабиги бахIарзалги рахъараб, Дагъистаналда ва тIолабго Россиялда цIар рагIараб район. Гьаб ккана лъикIаб тадбир, дун разилъана. Азарабго баркала районалъул жамагIаталъе, щулияб жамагIат гьечIони, лъугьунаро гьадинаб иш».\nМануэль Казарян, Калуга шагьар, Россиялъул халкъияв артист, профессионалияв фокусник: «Дун гьанив вукIана 2005 ва 2009 соназда, хъизангун цадахъ щвана гьанжеги. ГIадада гуро гьалда «ТIабигIияб музейин» абулеб, рагIабаздалъун загьир гьабизе кIоларо гьалъул гьайбатлъи. ГIадада гуро кIудияв Шамилица гьаниб бараб жиндирго ахирисеб хъала. Дун Калугаялдаса вугелъул, дида гIезегIан лъикI лъала гьесул гIумруги бахIарчилъиги, доба гьесул букIараб ва гьабсагIаталдаги бугеб къадруги. Гьаниве вачIиналдасаги, жакъа гьаб байрамалда гIахьаллъизе щвеялдасаги кутакалда разилъана».\nПрочитано 205 раз\tПоследнее изменение Вторник, 22 октября 2019 14:16\nДругие материалы в этой категории: « Гъуниб районалъ – 90 сон\tГIарада речIчIизе хIадурго руго »


Дагьал церегIан къояз МахIачхъалаялда бугеб лъарагI-театралда тIобитана Дагъистаналъул пачалихъияб университет лъикIаб цIалудалъун лъугIаразе багIарал дипломал кьей. Шибаб соналъ цIалул идарабазул каваби жидеда нахъа къан хадур, кодоб ккун дипломгун хутIулел руго тIадегIанаб лъай щварал гIолилал. Кин бугеб ахIвал-хIал сон рукIарал студентазул жакъа.\nДагъистаналда, тIолго Россиялда гIадин, жакъа цIакъ кIвар бугеб суал ккола тIадегIанаб лъай щварал хIалтIудалъун хьезари. Советияб заманаялъ тIадегIанаб лъай щварал цIали лъугIигун хIалтIизе ритIулаан университеталдасан.\nХIукумат биххигун гьеб системаги лъугIана. Раккана хIукуматалъул гурел гIуцIцIиял. Жакъа хIукуматалъул хIалтIулги хIукуматалъул гуреб хIалтIулги буго жиде-жидер хаслъиял.\nОфицалиял баяназда рекъон жидер цIалдохъаби хIалтIудалъун хьезариялъе Дагъистаналъул пачалихъияб университеталъ хIаракат бахъулеб буго тIоцебесеб цIалул къоялдаса нахъе хIалтIул ургъел гьабизабизе цIалдохъанасда.\nГьелъие хIажатал тIалабазул агъаз гьабун. БагIараб диплом бугониги , гьеб хIалтIи кьолел чагIазе гIоларелъул.\nГьединго практика, цIалул заманаялъ тIоритулел батIи-батIиял тадбиразде ахIулел руго хIалтIи кьолел чагIи. Универститеталъ хIалтIи кьолелгун хъвалел руго къотIи-къаял, гьез унверситет лъугIарал хIалтIуде къабул гьаризе.\nГьелда хурхун гьадинал баянал кьуна «Эркенлъи» радиоялъе Дагъистаналъул пачалихъияб университеталъул студентал хIалтIудалъун хьезарулеб идараялъул нухмалъулев Шахабасов Раджабица.\nШахабасов Раджаб: «ХIукуматалъул гуреб хIалтIи щвей ва гьениб цеве тIей гIемерисеб бараб букIуна инсанасул жиндирго бажариялда. ХIукуматалъул хIалтIуда батIиял тIалабал рукIуна, гьенир хIажалъалабиги батIиял рукIуна. Нижер цIех рехазда рекъон 70% специалистазе хIалтIи щола.\nХIукуматалъул хIалтIи къиматаб буго , нилъер умумузулго заманалдаса нахъе, тIалъиялда хIукуматалъул хIалтIуда вукIин цIакъ къимат бугеб букIана»\n«Возрождение» школалъул мугIалим МаламухIамадова ПатIиматица бицана захIмат букIунин хIалтIищвей, гьеб щибго гьабизе ккечIого харж щолеб хIалтIи къваригIун букIиналъ. Амма инсанасе жиндирго хIалтIиги бокьулеб бугони, аслуялдаса байбихьизе хиялги бугони, хIалтIи гIизагIан бугилан.\nГьелъул пикруялда, хIукуматалъул хIалтIул лъикIлъи буго гьенир гIодор чIун щибго пиша гьабичIого гIарац щвей. ХIукуматалъул гуреб хIалтIул лъикIлъи буго гьениб гIемер харж букIин, гьенир цIкIкIарал тIалабалги, цIикIкIун кIваркьейги букIин хIалтIудехун.\nМаламухIамадова ПатIимат: «Дие хIалтIи щвезе щибго зазхIмалъи букIинчIо, дун анна ункъо-щуго батIиял школабазде, гIицIго цIехолеб жо ккана опыт гьечIолъи Дун йосичIей бакI хутIичIо, 40 бакIалде хIалтIуде къабул гьайизе араб бакIалдаса 30 бакIалде дун къабул гьаюн ятана. ЗахIмат букIуна хIалтIи щоларин абуразе, щайгурелъул гьезие къваригIун букIуна щибго жо гьабичIого кIудияб харж щвезе, амма гьедин букIунаро.\nБайбихьизе хIадурунги вугонани бокьиги бугонани хIалтIизе щибго квекIен букIунаро хIалтIи щвеялъулъ. Частнвй хIалтIулеб бакIалъул лъикIлъи буго гьенир харжал гIемер рукIин, хIалтIулъ нилъецаго цIиял хIалбихьиял гьаризе бегьиги. Гьелдаго цадахъ гьезул тIалабал цIикIкIарал рукIуна, щайгурелъул, хIукуматалъул гIарац гьениб букIунареблъидал».\nБолъихъ мухъалдаса МухIамадхIажиева ПатIиматица бицана, цо-цо специализацияби ругин цIалун лъугIи гурого щибго пайда гьечIеб. Специализациялда рекъараб хIалтIиги щвезе цIакъ захIматаб бугилан.\nГьединал хIалтIабазул цояб кколеб буго социалияб хIалтIи, щайгурелъул шагьаразда хIажатаб бугониги, мухъазда, росабалъ гьединаб хIалтIи къваригIун букIунаро, къваригIараб бакIалдаги, хIалтIул нухмалъулесул гIага-божарал тун рукIунин. Гьединго гьелъ бицана, тIадегIанаб лъай щвараб дипломги тун, жинца батIияб хIалтIи гьабизе ккезехъен бугин.\nАналитиказул пикруялда, жакъа къоялъ лъайкьеялъулъ бугеб ахIвал-хIал бичIизе ва якъин гьабзе кканани нилъ ралагьизе кколел руго экономикаялъул хIажалъалабазухъ. ХIалтIи щвеялъул суал къазе кканани университетаз жидер лъайкьеялъул программаби гIуцIцIизе кколел руго экономикаялъул тIалабазда сверухъ.


Дербент. Нарын-хъала. Такъсир ккараб бакI\nГьеб лъугьа-бахъин ккун буго сардилъ цо тIубалеб гIадаб мехалда. Шагьаралде тIаде балагьараб Нарын-хъалаялда цебе бугеб майданлъиялда. Къуваталъул идарабазул вакилзабаз лъазабулеб буго гьенире сардилъ шагьаралъухъ балагьизе туристалги рачун рачIарал бакIалъул гIадамазде накIкIил рохь бугеб рахъалдасан изну гьечIого ярагъидгIуцIарал кьвагьдон ругилан. Гьеб Нарын-хъала магIарда тIад, рохьалда аскIоб буго.\nБакIалъул гIадамаз абулеб буго гьеб кьвагьи бахъун хадуб жидеда гьеб цин лъималаз кьвагьулеб пиротехникаялъул гьаракьилан кканилан. Гьединлъидал гIадамаз гIинтIамичIин гьелъухъилан. Хадур жал аскIорегIан щвараб мехалда лъукъичIез лъукъарал хъалаялдаса гъоркье раччулел ратанила. Жидецаго автомобилалъур рекIинарун гьел азарханаялде рачине лъугьараб мехалда гурони я полиция я хехаб кумекалъул автомобилал гьенире раккичIилан.\nДагъистаналъул цIех-рехалъул идараялъ кьурал баяназда рекъон гьеб хъалаялда аскIор къогоялдасагицин цIикIкIун чи вукIун вуго гьезде тIадекIанцIи гьабураб мехалда. Гьел гIадамазда гьоркьор аскариялги, ФСБялъул хIалтIухъабиги рукIун руго.\nЧIваравги кколев вуго 24 сон барав ФСБялъул прапорщик Семен Спорышев. Гьебго идараялъ лъазабулеб буго кIиго батIияб автоматалъ ва цо тункIица кьвагьдон ругин гьездейилан, гьединлъидал дагьалдасан тIадекIанцIи лъабгониги чияс гьабун бугилан.\nТакъсир ккараб бакIалдаса 60 гильзаги нахъе босун буго гьез. ТакъсирчагIи чIегIераб «Приора» автомобилалда рекIун тIурун ун ругинги лъазабулеб буго гьезго.\n«Известия» газеталъ хъвалеб буго жидехъе Дагъистаналъул жанисел ишазул минисерлъиялдасан щварал баяназда рекъон гьеб тIадекIанцIи гьабун бугила ДАИШалъе гьа бараб жанубияб Дагъистаналъул изну гьечIого яргъидгIуцIаразул къокъаялъилан.\nДербенталдаса 30 сон барав Абутдин ХанмухIамадовас нухмалъи гьабулеб гьеб къокъаялъ цере-цереги чанги гьединал вахIшиял такъсирал гьарун рукIун руго. 2013 соналда Табасаран мухъалъул Хучни росулъ полициялъул кIалтIа терракт гьабизе гьев ХанмухIамадовасул автомобиль хIалтIизабун хадув хасал идарабаз федералияб цIех-рехалде лъазавун вуго гьев.\nДербенталда букIараб кьвагьа-гIанхъиялъул хIасилалда зарал ккаразул хIакъалъулъ къуваталъул идарабаз батIи-батIиял баянал кьолел рукIана.\nЦин гьез лъазабуна микьго чи лъукъун вугилан, хадубги цин инчIго –анцIго чи лъукъун вугилан. «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда Дербенталъул аслияб азарханаялъул бетIерай тохтур Румина Демировалъ лъазабуна гьениб 12 чиясе зарал ккун бугилан.\nРумина Демирова: «Нижер азарханаялде 12 чи вачун вачIун вукIана. Гьезул цояв хвана, гьесул рекIелъ щун букIун буго гулла. Цойгидасул квералда хъван ун буго гулла, гьев нолъго медицинаялъул кумекги гьабун рокъове виччан вукIана. Цояв ФСБялъул хIалтIухъан вукIиналъ гьезул хасаб ахарханаялде вачун ана. Гьаб сагIат нижер гьанив ичIго чи вуго, гьезда гьоркьой цо чIужугIаданги йиго. Гьел киназдаго автоматалъул гулби щун руго.\nБищун кIудиясе 61 сон буго, бищун гьитIинасе 18. ГIемерисезул гIезегIан захIматал ругъналги руго. Гьезие киназего гьабизе кколеб кумекги гьабуна, киналго тохтурзабиги хIалтIизе рахъинарун хасаб низамалда хIалтIулеб буго гьаб сагIат азархана. ХIажаталщинал дарабиги, биги буго чIезабун. ЦIакъго захIматаб хIалалда цониги лъукъаравги гьечIо гьаб сагIат».\nГьеб кьвагьа-гIанхъиялда тIасан кIалъай гьабулаго Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас абуна гьеб такъсир тIубан тIагIинаричIого гъоркь хутIарал террористиял къокъабазул вакилзабаз гьабун батилилан.\nГьез дербенталда берцинго, ракълилаб гIумруялда ругел гIадатиял гIадамазе бецIулеб бугилан. Гьеб такъсир рагьизе ва гьелъие гIайибиял тамихIалде цIазе тIалъиялъги, бакIалъул гIадамазгун нухмалъиялъги къуваталъул идарабазе кIвараб кумек гьабизе бугилан.\nГьединго Дагъистаналъул жанисел ишазул министр ГIабдурашид МухIамадовасги лъазабуна гьеб такъсир рагьиялъул иш жиндир хасаб бербалагьиялде гъоркье босулеб бугилан. Гьеб лъугьа-бахъиналда хурхун Дагъистаналъул цIех-рехалъул идараялъ Россиялъул къануналъул лъабго батIияб бутIаялда рекъон такъсиргьабиялъул иш рагьун буго.\nГьанибго абизе ккола «Эркенлъи» радиоялъухъе Дербенталъул журналистаз гьел официалиял баяназде данде кколареб информацияги кьунин гьеб лъугьа-бахъиналда хурхунилан. Гьез абулеб буго изну гьечIого яргъидгIуцIараз кьвагьичIин гьездейилан.\nНарын-хъалаялда аскIоб бугеб рестораналда квана-гьекъолел рукIарал гьел гIадамазда гьоркьоб столалда нахъа рукIаго дагIба ккун букIун бугилан.\nКъватIире рахъараб мехалдаги гьез питна лъугIизе тун гьечIин ва цоцаде кьвагьдон ругилан. Гьезда гьоркьор Федералияб хIинкъигьечIолъи букIинабулеб идараялъул хIалтIухъаби ва аскариял рукIиналъ гьез рохьилал кьвагьданин жидедейилан абун лъазабулеб бугилан.\nДербент мухъалда терроризмалде дандечIараб хасаб низам лъазабун буго\nТуризмаялъул министерство ва картошка


Квешлъиялде данде квешлъиялдалъун къеркьезе бегьуларо\n«Туснахъалъув гьев чIаго вукIинаан»\nДагъистанияз диванханабазда бугеб ришватчилъиялде данде къеркьеялъул мурадалда, бахъараб «Туснахъалъув гьев чIаго вукIинаан...» абураб видеороликалъухъ къокъаб заманалда жаниб 270 азаргочияс халгьабун буго. Экспертаз ролик лъикIаблъун рикIкIунеб гьечIо, амма гьеб бихьизабизе гьукъиялъеги гIилла бихьулеб гьечIо гьезда.\n9 маялъ YouTube – алда лъураб, 28 секундалъ халатбахъараб гьеб роликалда бихьизабулеб буго, вичун восарав диванчияс тамихIалдаса эркенги гьавун, къватIиве векерун вачIунев гIолохъанчи чIужугIаданалъ речIчIун таманчагун чIвалеб куц. РечIчIараб гуллица гьев гIолохъанчи гIодов ккезавулаго роликалда абула : «Туснахъалъул гьев чIаго вукIинаан, ришватчилъи цебетIезабулаго нилъее хIинкъи бугилаан».\nДагъистаналъул информациялъул ва печаталъул министерлъиялъул бетIер ГIумаргIусман ХIажиевасул рагIабазда рекъон печаталъ комитеталъ тIоритIулел социалияб рекламаяъул къецазда гIахьаллъи гьабулеб букIун буго гьеб видеороликалъ, амма къецазул программаялде данде ккечIого гьениса нахъе бахъун буго.\n«Къецазул тIалабазде данде кколеб я магIна букIинчIо гьеб роликалъул, я гьезул тIалабал тIуралеб букIинчIо гьелъ. Къецазда халгьабун букIинчIо гьелъул, гьединлъидал Дагъистаналъул телевидениялдасанги бихьизабичIо. Ниж ришваталде данчIун рукIаниги, нижер пикруялда рекъон, авторас гьениб бихьизабураб къагIидаялъ ришватчилъиялде данде къеркьей гьеб мекъи буго. Нилъецаго дивангьаби къануналда рекъон гьабураб хIукму хисулеблъун букIине бегьуларо», - ян абунила ХIажиевасилан хъвалеб буго Кавказский Узел сайталъ.\nХIажиевас Дагъистаналъул телевидениялдасан бихьизабичIин гьеб жинда сверун ахIи-хIур бахъинабураб роликилан абуниги гьелъу автор, Юрий Атаевас гьес рахъарал, цебехун рехсараб роликги, гьединго сахлъицIуниялъулъ, лъайкьеялъулъ, пачалихъияб хъулухъалда ришватчилъиялде данде рахъарал, роликалги лъагIалица цебе рихьизарунин нилъер республикаялъул телевидениялдасанин абулеб буго.\nГьесул рагIабазда рекъон 2011 соналда Дагъистаналъул печаталъул комитеталъул ришватчилъиялде данде видеороликал рахъиялъул халгьабиялда бергьун хадуб рахъун рукIун руго гьел. Гьеб мехалдаго YouTube алдаги лъун рукIун руго, амма гьезухъ 400 чияс гурони халгьабун гьечIо.\nГьединго Атаевас бицухъ гьеб ролик бахъун букIун буго хасгьабун дагъистаниязе. Гесул пикруялда рекъон, нилъер буго хасаб менталитет ва согIаб мухъ. Москваялда бихьизабизе гьединаб ролик жиндица киданиги бахъилароанила, амма жинца централиял каналазе гьабураб хIалтIи дагъистанияздаги бичIчIуларин абулеб буго гьес. Жинца гьеб суал батIияб къагIидаялъ бихьизабун бугила, ришватбосулел чиновниказда гIайиб гьабиялъул пайда букIунарелъул гьеб кьолеб халкъалда гIайиб букIин бихьизабулеб бугилан абулеб буго Юрий Атаевас.\nАдвокат Расул Къадиевасул пикруялда рекъон «Туснахъалъув гьев чIаго вукIинаан» абураб ролик социалияб реклама хIисабалда бихьизабизе бегьуларо. Гьеб роликалъ щивниги бидул рецIел босиялде ахIулел гьечIила, амма телевидеялдасан бихьизабизе рекъонги гьечIила гьеб. Адвокатас рикIкIунеб буго квешлъиялде данде цойги квешлъиги гьабун яги гьабилин хIинкъиги кьун къеркьезе бегьуларин.\nБатIи-батIияб реклама ургъулей ва гьабулей махщелчIужу Мадина Мавраевалъул пикруялда рекъонги цебехун рехсараб ролик буго моралиялгун, этикияб рахъалъ кутакалда мекъи бахъараб.\nМадина Мавраева: «Гьеб буго кутакалда квешаб реклама, щайгурелъул гьелъ гьабураб асаралъ чи квешаб иш гьабизе гьесизавизе бегьула. Роликалъул авторазе бокьун букIун батила гьеб вахIшияб мисалалдалъун гIадамазул рекIее асар гьабизе. Гьеб ахIвал-хIалалъ чи чIвай гуреб ришватчилъиялде данде къеркьей бихьизабулеб гьечIо. Социалияб рекламаялъ лъикIлъиги талихIги бихьизабизе ккола, гьелдасанги гIадамаз чанги жоялъул пикру гьабула. Масала, кIудиязул адаб гьабизе ккеялъул хIакъалъулъ социалияб реклама бахъулеб бугони ,унтарав, рехун тарав, гIадада холев вугев херав вихьизавичIого, жиндирго хъизаналъ сверунги ккун, лъималазги гьезул лъималазги тIалабги гьабун вугев талихIав херав вихьизавуни лъикI букIина. Гьединал роликаз кин букIине колебали бихьизабизе ккоола».\nЭкспертаз цойги рикIкIунеб буго социальная реклама бугин цIакъ ургъун гьабизе кколеб иш бугилан. Гьелъие биччараб гIарацги букIине кколин, гьелда тIад юристалгун, психологалги хIалтIизе кколилан.


ТIабигIат - нилъер бечелъи\nМухIамад Гъазалиев, Гьандихъ росу\nКIудияб гIурул унти\nАби буго 1000 соналъ цебе АваргIор Датуна росдада аскIоб бугеб\nкилисаялда цебесан чвахулеб букIанин\nГьедин, ай КIудияб гIорилан абулаан умумузго Шамил район кIийиде бикьулеб гIоралда. Бицен гьабулеб гIор ккола АваргIор - Аваргъойсу. Гьеб цIар нилъер гуро, тюрказулгун татаразул кьибил бугеб буго. ЛъарагI мацIалда гьелъул магIна ккола «ГIиял гIор» абураб.\n... АваргIор жубала ГIандигIоргун Генуб росдадаса 3 километралъ тIадехун. ГIурул халалъи буго 178 км. Гьелъул байбихьи буго гуртиязул мугIруздасан, Гутан мегIералъул хьолбодасан. Гуртиязулги буго гьеб гIоралъе кьураб хасаб цIар - Симбирисхеви абураб, ай «эхебе чвахулеб». Буго цоги цIар цересел гIарабазул рагъухъабаз лъураб. Гьез гьелда абулаан «Нагьаралгеми» абун. ГIараб мацIалда гьелъул магIна ккола «гIиязул гIор» абураб. Гьаб цIар кьеялъе гIиллаги буго некIо магIарулаз ихдалги хасалихъеги гьеб гIорккун гIиял рехъаби гочинарулел рукIин магIарухъеги нахъеги. ГIи гочинабулеб нухги букIун буго АваргIорккун, Богос ва Нукъукь мугIрузде тIаде. Гьел гьенир тIубараб рииялъ, ай хаслихълъи щвезегIан хьихьулаан.\n... АваргIурулъе чвахулеб лъаразул къадар 440-ялде бахуна. Аслияллъун ккола Журмут, ХьвангIор, СарагIор, ТемиргIор, ХъахIабгIор, Ракьуб, Гичину, Тобот, КъаралгIор.\nКIудияб гIор чвахула Нукъукь мегIералъул къваридаб расалъиялдасан. Гьелъул хIакъикъаталдаги байбихьи буго Ансухъ росдада аскIоб. Гьенирго журала бищунго кIудиял рикьалаби - Журмут ва ХьвангIорал.\n... ГIурул гIамал цIакъго ццидалаб буго, хасго ихдал мехалъ. Хасало гьеб гIодобцуна. ЦIакъго жаниб цIола АваргIор май моцIалдаса август моцIалде щвезегIан. Риунел цIорол мугIруз, халатрахъарал чвахун цIадаз гьелъул лъим цIикIкIуна. Гьеб заманалда гIурул рагIаллъабазда талихIкъосарал лъугьа-бахъиналги ккола. Гьалаглъараб гIоралъ жиндирго нухда батараб кинабго босун уна: гъутIби, рукъзал, боцIи-панз.\n1963 соналда гIор бищунго кутакалда щун букIана. Гьелъул хIасилалда лъеца росун ана Советский (цебесеб цIар) районалъул централъул гIемерал рукъзал, щущазаруна нус-нус километр нухазул, росун ана кьоял, лъелъе ана ахал, хурзал, огородал. Гьаб кинабго рукIалиде ккезабизе къваригIана чанго сон.\nНекIсияб, мажусияб дин гьабулеб заманалда букIараб абиялда рекъон, кутакалда ццидахун гIор щварабго гьелъ ахал, хурзал хвезарун гуребги, гIемерал гIадамалги росун унел рукIун руго. Гьеб мехалъ гIорги ракIгъанцIулеб хIалалъ рурудулеб букIун буго. ГIор гIодобе буссинелъун гIадамаз цо хасаб бакIалде хъураб гIи-боцIул къулагIаби рехулел рукIун руго.\n... Сверана сонал, гIасраби, замана. КIудияб гIурул рагIаллъабазда гIадамаз рана росаби, кулал, гIумруялъе квегIенал жанир чIолел бакIал.\n...АваргIорккун эхеде рачIунаго, Датуна росдада аскIоб буго жеги нахъе хутIараб, Дагъистаналъул мугIрузда цого-цо бугеб насраниязул килиса. ТарихчагIаз чIезабун буго гьеб бараб заманаги - X-XI гIасру. ЧчукIелазул хIасилалда гIор жакъа гIага-шагарго бащдаб километралъ килисаялдаса рикIкIалъун буго. Аби буго 1000 соналъ цебе АваргIор килисаялда цебесан чвахулеб букIанин.\nНекIо заманалда КIудияб гIоралъ гIадамазе лъим гуребги, квенги кьолаан. ГIурул рагIаллъабазда гIумру гьабулел гIадамазда «хьиндалалин» абула. Гьеб рагIиги бачIун буго «лъим» абураб рагIудаса. Гьениб гьарзаго лъимги хинлъиги букIуна. Гьенир рижула мугIрузда къанагIатал субтропикалъул гъутIбиги (карудал, тутил, гранаталъул, инжиралъул, хурмадул, багIлидал, хъахIаб ахбазаналъул).\nЦоги сундалъунха цIар ун букIараб КIудияб гIурул? Нусгоялдасаги соналъ цебе щибаб къойил гIадин лъебелазулги цIунтIадерилги рохьахъан гIурулъе риччалаан накIкIигъутIбузул чIулби ва гьел цоцада рухьунаан. Гьунар бугел лъетIахъабаз гIурул сангаралги квегъун, чIулби жиндир гIужда цIул хъухъалеб заводазде щвезарулаан. Гьедин гьез мугIрузулаб Дагъистан хьезабулаан къиматаб, минаби разе хIажатаб цIуладалъун.\n...Доб заманалда гIурул рагIаллъабазда бусаби лъолаан лъарал хIанчIаз, чIегIерал ордеказ, заз-хъарахъалда гъоркь рукъзал ралаан турхаз (выдры). ГIурул байбихьуда, лъебелазул рохьал тун тIадехун, ракьулъан рухIарал лъимал кIанцIулел бакIал гIемер рукIана. Цересел соназ хIухьбахъизе гIадамал гьанире Гуржиялъацин рачIунаан. Гьанже лъиналги дагьлъун руго, гIурулъ масакI ччугIаги къанагIалъун буго. ГIилла - лъим чороклъи.\nНекIо ахал лъалъазе кIососез, гьакьадерица, гьоцIдерица ва цогидазги ГъойсугIурул лъим бачунаан, цо-цо бакIалдасан, кьурабалъан цIулал яги шагIил гонгалги лъун. Ахал лъалъазе чIезабураб хасаб тартибги букIун буго. Гьанже гьел ахазул хутIараб жо гьечIо. Умумузул ахазе гьабулеб букIараб хъулухъги гIадамазда кIочон тана.\nГьанже КIудияб гIорги «унтун» буго. Унтунги буго дунялалда тIад ругел аза-азар гIоралго гIадин. Гьеб унтуда цIарги гIадамазул ургъел гьечIолъи буго.\nНухлулазда рихьизе бегьула, Генуса унаго, АваргIорги ГIандигIорги журалеб бакIалдаса байбихьун пластикалъул шушбузулги пакетазулги гохIал. Бицунеб буго гьез ЧIикIаб хIорги цIезабун бугин. Гьединабго хIал буго Рихьуниб ва ГьоцIдерил ГЭСазда сверухъги. БацIцIадаб гIурул лъелъе щибаб къойил жубалеб буго канализациязул лъимги.\nЦебе туалетал рукъзабаздаса рикIкIад ралаан яги гъваридал гундби рухъун, чороклъиялде тIаде рохъо балаан. Гьанже гьел канализациялъе рогIрал лъун лъелъе тIамулел руго. Росабалъа чваххулел лъараз гьеб кинабго КIудиябгIурул лъелъе босун бачIуна. Лъаразул лъимги гьанже гьекъолеб хIалалъ гьечIо. Лъиеха бокьилеб партал чурараб порошокалъулги туалетазулги жубараб лъим гьекъезе. ТIадежоялъе, гьеб лъимги кьишнидул гъонолъан чвахун унеб буго. АваргIурул рагIаллъабаздаса, Маххул кьодаса бахъараб ЛъаратIе щвезегIан хIажатханаби гIурулъе чвахула.\nНилъ ургъизе ккола тIабигIаталъе гьабулеб заралалда тIад. ГIадамал рукIине ккола мацI бичIчIулеллъун. ГъойсугIурул расалъабазда ралел ругел ГЭСаз гендерил, рихьундерил, хьергебдерил жамагIатазе зарал гьабулеб буго. ТIоцебесеб иргаялда, гьениб хисана гьава-бакъ, регьел гIемерлъана, рада-радал тIад лъураб русулнакIкIалъ квалквал гьабулеб буго ахбазан хехго барщиялъе. Цебеялде дандеккун гьанже гьеб ахбазан 10-15 къоялъ кватIун барщула. Пихъил тIагIамги цебе гIадинаб гьечIо.\nДагьаб цебе бан лъугIана ГьоцIдерил ГЭС. Проектазда рекъон дагьалги станциязул каскадал разе рихьизарун рагIула. ГIурул рагIаллъабиги жагъаллъиларищ, хIоринир ахалги тIерхьина, расалъабазул рагIаллъабиги ччукIун ина. АваргIурул расалъи тIабигIаталъул заповедник гуребги, нус-нус соналъ цебе гIадамаз гIумру гьабизе тIасабищараб бакIги ккола. Тарихиял гIелмабазул доктор, профессор ГI. М. Давудовасул рагIабазда рекъон, ГьоцIдерил ГЭСалъул хIоралъ гъанкъизабун буго некIсиял хабалаби ругеб бакI (некрополь), гьебгиха гIелмиял цIех-рехазе кIудияб къимат бугеб. ПалхIасил, цIияб хIорил тIинде тIерхьун ана умумуз чIарал ахал гурелги, маданияталъе къиматабщинабги.\nГьеб киналъего батIияб нух бугищ? Буго. Масала, церетIурал улкабаз некIогоялдаса нахъе ралел гьечIо гIоразда сангарал ран чIахIиял ГЭСал. Гьезул бакIалда ралел руго гьитIинал ГЭСал. Гьел ралаго хIалтIизарула гIелмиялгун технологиялъул церетIурал къагIидаби, тIабигIат цIунулел сурсатал. ТIабигIат цIуниялъул маданият хурхараб буго умумуздасан щварал гIадатаздаги, маданияталъул цогидал бутIабаздаги, нилъер цебесеб бечедаб тарихалдаги.\n...ГIажаибаб къуват буго тIабигIаталъул. Инсанас тIабигIат цIунизе ккани, букIине ккола гьелде рокьиги къуватги.\nЦо чанго соналъ цебе АваргIор щвеялъул хIасилалда, Шамил районалъул ХIебда (центр) росулъ росун ана гIадамазул рукъзал, даран-базар гьабулеб бакIалде кIанцIана лъим. ГIадамал гьабизе жо тIагIун, рихха-хочун кодобе щвараб буголъи, къайи хвасар гьабизе рортана. ГIорги тIадеялдаса тIаде гьалаглъулеб, ццидахунеб букIана...\nКъварилъи ккаразе кумек гьабизелъун актаби гьаризе МахIачхъалаялдаса вачIарав ригь арав чияс абуна: «ГIуруе те гIор щварабщинаб бакI, гьеб буго гьелъул рукъ», - ан. Гьес гьедин абуна гIурумухъ ккун ран ругел рукъзал рихьидал.\nКIудияб гIоралде бачIараб къварилъи-балагьалъул гIемераб хъвазе бегьула. ГIадамазги гьелда тIаса лъугьаян гьаризе ва хадубккунги гьеб цIунизе жигар бахъизе ккола. Нилъеца гьелъул къимат гьабичIони, гIун бачIунеб гIелалъ гьениса лъим гьекъезе гьечIо.\nПрочитано 642 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 28 августа 2017 13:38\nДругие материалы в этой категории: «ХIакъикъаталде» хъвалеб буго... »


КочIое кьураб гIелмияб къимат\nХХ гIасруялъул 20-абилел соназда байбихьана МахIмудил асарал басмаялда рахъизе\nДагьаб цебегIан Россиялъул гIелмабазул академиялъул Дагъистаналъул гIелмияб централъул мацIалъул, адабияталъул ва искусствоялъул (сангIат) институталъ къватIибе биччана «ШигIраби» абураб ХъахIабросулъа МахIмудил тIехь. ТIехь данде гьабуна, гьелъие гIелмиял баянал кьуна филологиял гIелмабазул доктор АхIмад МуртазагIалиевас. БачIинахъего абизе ккола гьеб бугин гьунар тIокIав шагIирасул ирс бакIариялде, гьелъие унго-унгояб гIелмияб къимат кьеялде лъураб щулияб галилъун.\nХХ гIасруялъул 20-абилел соназдаса байбихьун, магIарул ва гIурус мацIазда чанго нухалъ рахъана МахIмудил асарал. Амма магIна-хIасилалъул рахъалъ щвалде щвезарун, грамматикиялгун стилистикиял гъалатIалги рекъезарун, мухIканал баяналги кьун, захIматал, ричIчIуларел рагIабазул ва рагIабазул дандраязул лугъатги гIуцIун, гьезул къадар, тартиб, тематика хIисабалдеги босун, хронологияги чIезабун, бахъараб гIелмияб басма жакъа къоялде щвезегIан букIинчIо.\nТIехьалъул цеберагIиялда бихьизабун буго араб гIасруялъул къоабилел соназда машгьурав гIурус гIалимчи-лингвист Л. Жирковас «Басрияб ва цIияб магIарул кечI» абураб макъалаялдасан байбихьун ахирал соназде щвезегIан магIарул шагIирасул асарал ракIариялда, гьезие къимат кьеялда хурхун рагIул устарзабаз ва гIалимзабаз гьабураб хIалтIи. Гьениб тIадегIанаб къимат кьун буго пагьмуяв магIарул классикасул кочIоеги гьелъ магIарул халкъалъул рухIияб гIумруялъулъ кколеб бакIалъеги. ТIехь данде гьабурас гьелде жанибе босун буго жакъа къоялде щвезегIан МахIмудилилан абулел рукIарал асаразда гьоркьоса хIакъаблъун чIезабураб 73 кечI.\nХХ гIасруялъул 30-абилел соназдаго байбихьана ХъахIабросулъа МахIмудил асарал гIурус ва цогидал мацIазде руссинаризеги. А.МуртазагIалиевас абухъе, гьеб букIана магIарул классикасул шигIруги махщелги машгьур гьабиялде тIамураб кIвар бугеб галилъун. Щайгурелъул гьесул гьунар, гIагараб ракьалда гуребги, тIибитIулеб букIана Дагъистаналдаги тIолабго улкаялдаги. Гьедин, гьел соназда байбихьана МахIмудил кучIдул Дагъистаналъул халкъазул мацIаздаги басмаялда рахъизе.\nГьанжелъизегIан магIарул ва гIурус мацIазда басмаялда бахъун букIана МахIмудил асаразул 15 мажмугI. ГIалимчияс, хронологияб тартибалда рекъон, гьел киналго тIахьазул гьабун буго сияхI, бихьизабун буго киб, кинаб мацIалда пуланаб тIехь къватIибе биччан бугебали. Гьелде тIадеги, МахIмудил асарал ракIариялъул ва басмаялда рахъиялъул хIакъалъулъ бицунаго, жиндирго цеберагIиялда А. МуртазагIалиевас рачунел руго батIи-батIиял заманабазда шагIирасул мажмугIазе, тIахьазе, гьезулъ дандчIвалел гIунгутIабиги гъалатIалги рихьизарун, магIарул гIалимзабаз (М.-С. Саидов, М. МуртазагIалиев) ва цIалулез (Р. МухIамадов, С. ГIазизов) кьурал кьварарал критикиял къиматалги загьир гьарурал пикрабиги.\nХъахIабросулъа МахIмудил шигIрабазул цIияб тIехь ккола, хIакъикъаталдаги, мухIканго, щвалде щун гьабураб гIелмияб хIалтIи. Гьеб хIадурун буго кIудияв миллияв рагIул устарасул асаразда тIад тIобитIулеб хIалтIи цIакъ захIматаб ва жавабияб масъала букIинги бичIчIун.\nГьанжелъизегIан риччарал тIахьазде дандеккун, ХъахIабросулъа МахIмудил «ШигIраби» абураб цIияб басмаялъ тIубанго хисизабулеб буго магIарул классикасул гIумруялъулги поэзиялъулги хIакъалъулъ цIалулезул пикруги бербалагьиги. ЦIалдолезда, хасго гIолеб гIелалда, МахIмуд вичIчIизе кумек гьабизе буго «ХъахIабросулъа МахIмудил гIумруялъул ва адабияб гьунаралъул тарихал» абураб бетIералда гъоркь тIехьалъул ахиралда шагIирасул хIакъалъулъ кьурал баяназ. Гьез мухIканго бихьизабулеб буго МахIмудил гIумруялъул ва шигIрияб гьунаралъул нух, гьелъул аслиял хIужаби, ва гьелдалъун тIоцебесеб нухалъ МахIмудил асаралгун дандчIвалезе рес щолеб буго гьесул гIумруялъул сурат цебечIезабизе.\nХъахIабросулъа МахIмудил шигIрабазул гIелмияб басма ккола магIарул халкъалъул культурияб гIумруялъулъ кIудияб ва кIвар бугеб лъугьа-бахъинлъун. Гьелъ хасаб рахъалдасан вихьизавулев вуго МахIмудги гьесул ирсги, гьеб кколеб буго жинца магIарул поэзия бечед гьабураб Дагъистаналъул адабияб гIелмуялъулъ абураб цIияб рагIилъун, гьеб цебетIезабиялъулъ таваккалго лъураб цоги галилъун.\nПрочитано 521 раз\tПоследнее изменение Вторник, 30 января 2018 10:08\nДругие материалы в этой категории: « Фазу ГIалиева гьаюралдаса - 85 сон\tРедакциялъул гьалбал »


ГIайиб гьечIилан цоял, балагьилилан цогидал\nУнсоколо мухъалъул полициялъул идараялде вачIарав Балахьуни росулъа 11 чиясде щаклъи букIана батIи-батIияб заманалда гьез изну гьечIого яргъид гIуцIаразе кумек гьабулеб букIиналда бан. Гьезулгун гара-чIвари гьабун хадуб гьел рокъо-рокъореги риччана. Гьадин лъазабуна Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул пресс-хъулухъалъ.\nУнсоколо мухъалъул жанисел ишазул идараялдасан нижехъе щварал баяназда рекъон, гьел чагIазде шаклъи рагIула гьез изну гьечIого яргъид гIуцIаразе кванидалъун ва цогидаб хIажаталдалъун гIиси-бикъинаб кумек гьабулеб букIиналда.\nБалахьуни росдал бегавул Якъубов МухIамадрасулица бицухъе, къуваталъулал идарабазул хIалтIухъабаз щаклъи ккаразда лъазабун букIун рагIула нужеего бокьун полициялде рачIинчIони жидеца нужер рукъзабахъ чIухь базе бугин. Гьединлъидал, цохIо Балахьуниса гуребги, Майданскиялдасаги цо-цо чи жидедаго гIайиб гьечIолъи чIезабизелъун ун рукIун руго жанисел ишазул идараялдеги. Росдал бегавулас бицухъе, къуваталъулал идарабазул хIалтIухъабаз абулеб рагIула росулъа цо-цо чагIи цо кинабалиго сияхIалде росун ругин, изну гьечIого яргъид гIуцIаразе кумек гьабулел чагIи хIисабалда.\nЯкъубов МухIамадрасул: «Гьезда гьоркьоса цонигияс щибго тIаде босулеб гьечIо, кинха босилеб гьезда хадуб щибго гьечIеб мехалда. Цо-цо чи вукIун ватизеги бегьула кумек гьабулел, амма гIемерисел руго гIайиб гьечIел чагIи. Гьезде гIунтIизабулеб гIайибги гьечIо. Гьезда абулеб жо буго жидеца нужер доба чIухь базе бугин, гьедин чIухь банги букIана 17 минаялъуб. Гьедин арал чагIиги рукIана гIемерисел полициялде жидеда хадуб щибго гьечIолъи бихьизабизе».\nПолициялъулазул сияхIалда ругелин абулезда цадахъ дунгоги ун вукIана Унсоколо мухъалъул жанисел ишазул идараялдеян лъазабуна гьеб мухъалъул мажлисалъул депутат ХIамзатов АхIмадица. Гьел изну гьечIого яргъид гIуцIаразулгун бухьен бугел чагIиги гуро. Амма гьединал чагIи росулъ ратани нижеца, ай росдал жамагIаталъ гьел рахчизеги гьечIин лъазабуна депутатас.\nГьеб масъала мухIкан гьабиялъул мурадалда бухьен ккуна Унсоколо мухъалъул жанисел ишазул идараялъул нухмалъулев ХIажи РахIматулаевасулгун. Жидеда гIайиб гьечIолъи чIезабизе полициялде рачIун рукIарал жиде-жидер рокъор ругин абун гуреб, батIияб баян гьесухъан щвечIо.\nЖакъаги добго хIал цебего гIадин…\nРецIел босийищ яги хъачагъал ралагьийищ?\nНахъеги хасал операциял


Гьаб дунялалде вачIанщинав инсанас чIамизе буго хвалил кьогIлъи\nТIадегIанав Аллагьасул Каламалда буго бихьизабураб заманалда щивав чияс хвалил кьогIлъи чIамизе ккезе букIиналъул хIакъалъулъ хъван (7:34). Гьеб аятги буго Аллагьасда божулезе унго-унгояб рахIмат. Щайгурелъул рукIунелъулха гIадамал, гIемер хIинкъиялъ хIакъикъаталдаги хвезегIан чIечIого, нусцIул холел. Гьединазда лъазе рекъарабги буго щивасе бихьизабураб болжал бугеблъи. Гьеб заман тIаде щвечIого хвезе гьечIеблъиги, болжал щведал, кигIан зигарданиги, кир рахчаниги ракьалда чи толареблъиги.\nАллагьги кIочон тун, гIумруялъ данде гьабураб бечелъиялъ щивго хвасар гьавизе гьечIеблъиги хIакъаб буго. Гьелъ, ай бечелъиялъ, дунялалъул магIишаталъ инсан талихIавлъунги гьавуларо. Гьеб буго, цIараб болжал лъугIидал, расги лъачIого тIаса унеб, тIагIун унеб жо. РакIбацIцIадал, лъикIал гIадамазул хIакъалъулъ тIахьал цIалидал, якъинго бичIчIула гьадинаб кIиго хIужа:\n1. Аллагьасде руссиналъул бакIалда бечелъи-ялде, лъималазде, хъулухъ-ишалде ва гьединабго куцалда дунялалъул пишабазде машгъуллъун рукIарал Аллагьас гьелдего машгъуллъун тола ва гьеб гIиллалъунги чIола гьединазул талихIкъиналъе.\n2. Аллагь ккурал, Аллагьасе мукIурал, Аллагьасул рахIмат-цIоб щвеялъул мурадалда гIумру тIамулел Аллагьасги ккола ва кIодоги гьарула. Гьединал кIиябго рокъоб (дунялалдаги ахираталдаги) талихIаллъунги рукIуна.\nПиргIан вукIана кверщел кодосев, гIемераб бечелъиялъул бетIергьан. Салманул Фарисийин абуни вукIана мискинчи. Амма гьел кIияздаго гьоркьоб хIакъикъаталдаги бугеб кIудияб батIалъиялъухъги балагьеха. «Аллагьасда божуларесул калам БетIергьанас цIакъго гIодобегIан гьабуна, Аллагьасул Калам сундасаго тIадегIан бугеб мехалда. Аллагь вуго сундаго ХIалкIолев, ГIакъилав» (9:40). Гьадин бугелъулха хирияб Каламалда.\nСабру гьабурасе - рохел\nСалат-салам лъеяв аварагасда гьикъидал, балагьал тIаде риччан, Аллагьас хIалбихьулел щал кколелин абун, гьес жаваб гьабуна: «Аварагзаби, Аллагьасул вализаби, Аллагьасде цIикIкIун гIагарал», - ан. Нилъеда лъазе ккола, аварагзаби, вализаби мунагьал гьечIел, ай рацIцIадал ругониги, гьезде рачIунел балагьал-унтаби гьезул даража цIикIкIиналъе рукIин. ТалихIавги гIакъилавги чиги ккола жинца дунял-ухраялъул тавпикъ, сахлъи-саламалъи даимго Аллагьасда гьарулев ва, кинаб букIаниги балагь-къварилъи тIаде бачIиндал, гьелде сабруги гьабун, мунагьал чуреян, кирилъун хъваян Аллагьасде хIели балев. ТIадегIанав Аллагьас Къуръаналда абулеб буго: «Дица нужер хIалбихьизе буго, тушманасдаса зарал нужеде щвеялдалъун, ракъи-къеч биччаялдалъун, боцIи нахъе босиялдалъун, нужеде тIаде батIи-батIиял унтаби, хвелал ри-ччаялдалъун, ракьалдаса баркат бахъун, магIишат мукъсан гьабиялдалъун. Гьезде сабру гьабурав чиясе кIудияб рохел буго Аллагьасда аскIоб», - ан. Ибну ГIаббасица бицана, гьаб рехсараб аят рещтIараб мехалъ, салат-салам лъеяв аварагас абунин: «Дир напс жинда кодоб бугев Аллагьасул цIаралдалъун дун гьедула, цо бакI хъарсарабгIан ялъуни хIетIе хъущтIарабгIан, къаркъала сорорабгIан къадаралдацин балагь-къварилъи бусурманчиясде тIаде бачIунаро, гьесул мунагь чуризелъун гурони», - ян.\nМухIамад бин Муслим абурав асхIабас бицараб хIадисалда буго: «Цо пуланав чи, аварагасухъеги вачIун зигардана, жиндир боцIиги лъугIанин, лага-черхги унтанин абун. Цинги хирияв аварагас гьесда абуна: «Къаркъалаги унтуларев, боцIиги дагьлъуларев лагъасулъ лъикIлъи гьечIо. ТIадегIанав Аллагьасе лагъ вокьараб мехалъ, Гьес балагь-къварилъиялде ккезавун гьесул хIалбихьула ва сабру гьабизе тIамула», - ян. Ибну Мубаракица бицана: «Аллагьас тIаде биччараб балагь цо букIуна, гьелда сабруги гьабичIого, лагъ зигардани, гьелъул кIиго балагь лъугьуна: тIоцебесеб - тIаде биччараб балагь, кIиабилеб – гьеб балагьалъухъ кьезе хъвараб кири Аллагьас нахъе боси», - ян.\nАллагь разилъаяв Абу Дардаица бицана: «ГIадамазе мискинлъи бокьуларо, дие гьеб бокьула, гьезие хвел бокьуларо, дун кидаго хвалиде гIишкъуялда вукIуна, гьел унтиялдаса хIинкъун рукIуна, дица, унтараб мехалъ, Аллагьасе шукру гьабула. Дие мискинлъи бокьула, гьелдалъун, Аллагьасе тIагIат гьабун, хIелизе бигьаяб букIиналъ, дие унти бокьула гьеб дир мунагьал чуриялъе сабаблъун букIиналъ, дие хвел бокьула дир Аллагьасухъе ине бугеб гIишкъуялъ», - абун.\nСалат-салам лъеяв аварагас абун буго: «Мискинлъи - дунялалда захIмалъи буго, ахираталда - бигьалъи буго. Бечелъи - дунялалда бигьалъи буго, ахираталда - захIмалъи буго», - ян. Къадисиялъул гъазаваталдаса хадуб, бусурбабазе щвараб гъанимаялде тIадеги къулун, ГIумар-асхIаб гIодулев вихьидал, ГIавфил вас ГIабдурахIманица абула: «Я, муъминзабазул бетIер! Гьаб буго бусурбабазе давла щвараб рохалилаб къо, мун щай гIодулев вугев?» - ан. ГIумар-асхIабас абула: «Дуца бицунеб битIараб буго, кинниги гьаб бечелъи гIадамазухъе щвечIо, гьелъ гьезда гьоркьоб тушманлъиги цоцазул ракIал хвейги загьир гьабун гурони», - ян. Гьединлъидал бищун лъикIаб бечелъи ккола бугелда гIей гьабун, гIадамазда гьариялдаса рикIкIалъун чIей. БетIергьанас щивав лагъасе хъван буго ризкъи, гьеб щвечIого цониги инсан гьаб дунялалдасаги унаро. ТIадегIанав Аллагьас хирияб Къуръаналда абулеб буго: «Ракьалда тIад цониги инсан яги рухIчIаголъи гьечIо, Аллагьас гьезие ризкъи кьезе Жиндего тIаде босун гурони», - ян.\nПрочитано 182 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 25 марта 2019 10:48\nДругие материалы в этой категории: « Мажлис\tХIеж - 2019 »\n16:12, 09 июля 2020, 31\n16:07, 09 июля 2020, 33\n15:59, 09 июля 2020, 34\n15:46, 09 июля 2020, 38\n15:31, 09 июля 2020, 42\n13:38, 09 июля 2020, 54\n13:27, 09 июля 2020, 59\n16:52, 08 июля 2020, 647\n16:23, 08 июля 2020, 178\n15:36, 08 июля 2020, 180\n15:27, 08 июля 2020, 183\n14:57, 08 июля 2020, 176


ЧIяйннал шяравугу Ниттил кьинилун хас бувсса мажлис хьунни.\n–Нину тIисса махъ дунияллий яла ххуймур махъ бур инсаннал хьхьичIва-хьхьичI лахьхьайсса. Байран цурда сакин дурну дур 1998-ку шинал, Аьрасатнал Думалул депутат Алевтина Апаринал сипталийн бувну, – куна культуралул къатлул хъунмур СалихIат Алхасовал.\nБарча бавуртту дуруна Рамазанова Сиянатлул, КьурбанмахIаммадова Самиржигьаннул, АьвдурахIманова Камилатлул ва цайминналгу.\nНиттихъул тяхъа буван балайрду увкуна МахIаммадова Асиятлул, АьвдурахIманова Камилатлул, Жамалуттинова ХIуриял. Ниттихъан хас бувсса шеърирду бувккуна дуклаки оьрчIалгу. Шадлугърайн бувкIми рязину ливчIуна.\nБитира лехлай кьурукьру\nСледующая публикация На открытии водопровода в Махачкале Сергей Меликов подчеркнул, что Ак-Гель является достоянием Дагестана\nПредыдущая публикация Ниттил кьини Ккуллал райондалул администрациялий


Гара-чIвари гьабуна Фатима МУХIАМАДОВАЛЪ\nДица рикIкIуна росдал магIишаталда хIалтIулел захIматчагIи жидерго ватIаналъул унго-унгоял патриотал кколилан. Щибха Аллагьасул рахъалдасан кириги гIадамазул рахъалдасан баркалаги цIикIкIараб букIинеб, рацIцIадал, хIалалал кванил нигIматаздалъун гIадамал хьезариялдаса? Румазул император Гай Юлий Цезарица абулеб букIун буго: «Провинциялда тIоцевесевлъунго лъикI, шагьаралда кIиабилевлъуналдаса», -ян. Дагьал церегIан соназцин гьеб пикруялда советияб лъайгун тарбия щварал разилъулел рукIарал ратани, жакъасеб гIелалъе бокьулеб буго рахIатаб, амма щиб кваналеб, кинаб гьава цIалеб бугебали лъалареб шагьар. Росдал гIумруги, гьениб гьабулеб хIалтIиги я бокьулеб, я лъалеб гьечIо гIемерисезда. ТIубан батIияб батана дида нилъер районалъул Сивухъ росулъа МухIамадаминовазул хъизан. «ЗахIматалъ берцин гьавулин инсан» абураб кици гьеле гьединал гIадамазул хIакъалъулъин батулеб.\nДир гIадат гьечIо хасаб мурадалда цо лъие букIаниги рецц-бакъ гьабулеб. Бералда бихьаралдалъун кьезе хIаракат бахъула сундуего къимат.\nКарантиналъул каникулазда кванил нигIматазда хадуй унаго, дун тIаде ккана, Пикапалда бичулеб росдал магIишаталъул продукциялде. Щибаб нигIматалъул цо-цо жоги босун, дун къокъана бищун согIаб судалде цее… ХIинкъи букIана гIумруялъ хур-херги гьабурай, боцIи-панзги хьихьарай эбелалъул къиматалдаса…\n- Огь, баркаман, нигIматазул цIакълъи! – ян эбелалъул жаваб рагIидал, босана дица къалам кодобе, цIаруе мустахIикъаб СПоК «Баркаманалъул» хIакъалъулъ хъвазеян.\nМагIарулазул аби буго ицц бетIералдасан тIокIкIунилан. Гьеле гьединав роцIцIараб иццул бетIерлъун МухIамадаминовазул хъизамалда вуго эмен Шагьидав. Материал бакIарулаго, гьесулгун бухьен кквезе бахъулеб хIаракат бихьун, районалъул росдал магIишаталъул управлениялда дида абуна МухIамадаминов Шагьидав мелиорациялъул, лъалъадиялъул каналал раялъул суалал тIуралев, пиринчI бекьиялда хадуб хъаравуллъиялда вугин ва сундего регIараб хIал батуларилан. Цойги абуна гьеб захIмат бокьулеб, районалъе, хIатта республикаялъецин пайдаяб хъизан некIого мустахIикъаб букIанин газеталда хъвазеянги. 30 сон бан буго Шагьидас росдал магIишаталда хIалтIулелдаса. Армиялде иналде цевего гьитIинав гIолохъанчи тIамун вуго гьев сахъадерил, «ЦIияб гIумру» колхозалъул завскладлъун. Гьелдаса хадуб трактористасдаса бахъараб колхозалъул председательлъиялде вахинегIан захIматалъулаб нух нахъа тун буго гьес.\n-Шагьидав, бице нигIматал гьарулеб СПоК рагьизе кин дуда ракIалде ккараб, кинаб ахIвал-хIал бугеб производствоялда, нужго разияб хIалалда хIалтIи цебе билълъунеб бугищ?\n- Колхоз таралдаса хадуб, бокьулеб иш тезе кIвечIого, дица хъизан Майсаратил цIаралда рагьана ООО «Услуга». Нижер фермаялда жакъа къоялде буго 180 чIегIерхIайван, гьездасан 130 бечIчIулеб гIака. ГIун вачIана цIикIкIарав вас Мурад, пикру ккана гьесул цIаралдаги ферма рагьизе. Бана цо сарайги, байбихьана магIишат цIигьабизе. Гьале, ООО «СентIухалдаги» буго жакъа 120 чIегIерхIайван (80 бечIчIулеб гIака).\nЦебе нижеца рахь бичулаан «МахIачхъала» гормолзаводалъе, 4-5 соналъги гIарац кьечIолъиялъ, балагьана рес Гъизилюрталда нижерго рахь ва рахьдал нигIматал гьарулеб цех рагьизе. Исана кIиго сон бала СПоК «Баркаманалъ». Гьарула ва ричула тIорахь, биараб ва щарил нах, хIан-нису гIадал нигIматал. ГОСТалъ тIорахьалъул – 45%, щарил нахул – 75% беэнлъи бихьизабун бугониги, гIадамазда нижерго нигIматазул тIагIам ва качество лъазеян, нижеего зарал-ками кколеб букIаниги, «Баркаманалъул» тIорахьалъул буго 56% беэнлъи, щарил нахул – 82-85%. ГьабсагIат цехалъе босун буго рахь, бетараб рахь шушбухъе тIолеб оборудование ва цIарагI.\nАраб ункъо моцIил хIисаб гьабидал, СПоКалъ гьабун ва бичун буго 18 т нисдал, 9 т тIорахьалъул, 5 т хIаналъул. Къойида жаниб нижеца 10-12 тонна рахьдал нигIматал гьарула.\nРахь босула нижерго кIиябго фермаялъул гуреб, тIанусдерил, буцIулдерил, лъегIелдерил, шатадерил, херехьдерил, гьерекIдерил аскIор ругел магIишатазулги.\nХIадурараб продукция бичула гIатIиракьалдаго, амма анкьие цо нухалъгIаги магIарухъеги битIула.\n-Бугищ нуж гIадазе пачалихъалъ гьабулеб кумек, кинал захIмалъаби дандчIвалел хIалтIулъ?\n- Росдал магIишаталда хIалтIулездехун, нигIматал гьарулездехун хIукуматалъул бербалагьи цIикIкIун буго, амма цебеялдаса гьанже хIалтIи захIмат буго. Рахьдал литралъул багьа буго 18 гъурущ, хасало 25-ялдеги бахуна, амма 2-2,5 литр рахьалъухъ щола гIицIго цо литр соляркадул, щуго литралъухъ цо тук харил. Риидал рахь бичун щванщинаб хайир уна боцIуе рагIи- хералъухъ. Нижер магIишатазда рецулел ракьалги дагьал гурого гьечIо. Къурушалдаса босула хер, 300-400 азарго гъурщидегIаги ккола корма. Гьадин пикру гьабуни, гIакдада хадуб цIунизе кIвараб бече кколеб буго нижер захIматалъул бацIцIадаб хайир. Жакъа къоялда кварталалъе 5 миллионалде рахь ва рахьдал продукция бичани, хIукуматалъ кьола 10% субсидия. Гьабулеб буго гIезегIан кумек, амма цо къоялъ хIисаб кьей кватIаницин тIад лъолел пенябазгун гIакIабаз, щибаб жоялда хадуб хъаравуллъи букIинабулел органазул гIемерлъиялъ, гьелъул лъикIлъи якъинго лъазе кIоларо. Гъоркьисала цохIо налогазе кьуна нижеца 150 азарго гъурущ. Бокьараб жиндирго иш бугев чиясда жиндирго кверзул щуябго килищ гIадин лъазе ккола жакъа налогазулаб системаги, бухгалтерияги, юриспруденцияги.\nКъанагIатаб ишлъун лъугьун буго хIалтIухъаби щвейги. Жакъа нижер рахьдал цехалда официалияб къагIидаялъ хIалтIулев вуго 6 чи. Гьезул харжаздаса рукIине кколел отчислениялги гьарула, налогалги гъоркь ккола. Фермаялда руго 6 доярка, 2 вехь, 2 механизатор, 3 водитель. Жакъа дояркаялъе литр рахьдал бечIчIун кьола 5 гъурущ, амма гIемераб къо бихьула гьеб мухьалда разиял хIалтIухъаби щвезецин.\nГIадамазда гьоркьобго гIадин, хIайваназда гьоркьобги гIемерал батIиял унтаби руго тIиритIун, дару- сабабалъухъги уна гIезегIан сурсатал. Дунгоги ветврачлъун вахъанин ккола цо-цо. Рохула ветуправлениялъул хIалтIухъан МуртазгIалиев МухIамадица гьабулеб хъулухъалдаса, тIалаб-агъазалдаса. Районалъул ветеринарияб хъулухъалъул начальник Хъ. ГIамирхановасул тIалабчилъиялъул бербалагьиялъул хIасиллъун рикIкIуна дица районалъул ветеринаразул дурусаб хIалтIи.\n-Нужер буго хъизамалъулаб бизнес. Кин нужеда кIвараб лъимал хадур цIазе, гьанжесел гIолилазе бокьуларо гурищ къо бихьулеб, захIматаб хIалтIи?\n- (Велъулаго) Байбихьуда букIунаан гьединаб хабарги. Хасго кIудияв вас Мурадил жидергун гIел бащадал тира-сверулел, рахIаталда ругин, жалин абуни боцIудаги, регарилел-рецарилелги ругилан. Рес къотIун, гIака бечIчIизе чи щоларого, боцIуда тезе чи щоларого бугеб мех, цеве-цеве дунгоги, хадуй хъизанги, рачун лъималгун рахъунаан гьел хIалтIаби гьаризе. Гьедин гьелги ругьун гьаруна захIматалде.\nФинансазулгун экономикияб техникумги лъугIизабун, цIикIкIарав вас вукIана бухгалтерлъун хIалтIулев. БакIида гIодов чIараб хIалтIи, къалам-кагъат жиндие къабуллъулеб гьечIин чIана гьев цинги. Техникаялда хIалтIизе бокьилилан. «Бокьилеб батани, бихьинчи, ма бецаризе комбайн, ма пресс. ХIалтIуларев - кваналаро», - ян лъазабуна дица гьесда. Заманалдасан гьесул лъикIав механизатор лъугьана. Жакъа къоялда цадахъаб хIалтIул кинабго щвалде щун лъала гьесда, яс Эльмирада. ГьитIинал жеги цIалулел руго.\nГьезул щивасул буго бокьараб кваназе-ретIине рес, метерисеб къоялда ракIчIей. АльхIамдулиллагь. Лъала, дир бетIер цебеса бегани, гьез гьаб иш хвезе толареблъи.\n-Баркала, Шагьидав, нижгун гара-чIваризе заман батаралъухъ. Гьарула цебетIей нужер магIишаталъе, щулияб сахлъи нужееги гьадинал баркаманал нигIматаздалъун халкъ хьезабизе.\n- Дуеги баркала нижер захIматалъул бицине къасд ккаралъухъ.\nДругие материалы в этой категории: « Щулиял кьалбазул магIишат\tАлмахъ: цебе ва гьанже »\n10:53, 23 ноября 2020, 124\n10:48, 23 ноября 2020, 114\n10:36, 23 ноября 2020, 135\n10:20, 23 ноября 2020, 119\n09:54, 23 ноября 2020, 133


Автоматалъул «эмен» вукъун вуго\nМытищи. Михаил Калашников вукъиялъул тадбир. Декабрялъул 27-билеб.\n27 декабралда генераласе гьабулеб хъулухъги гьабун вукъана 95 сонил гIумруялде вахиндал хварав Михаил Калашников. Дунялалдаго цIар рагIарав ва дунялалъго пайда босараб автоматикияб къвагьулеб алат «Автомат Калашникова» тIоцебе ургъарав.\nГьев тIоцевесев ккола Москваялъул Мытищи мухъалда гьабун бугеб Улка цIуниялъул министерлъиялъул мемориалияб хабзалалъ вукъарав.\nГьенир хадур ккун рукъизе руго цIар ун улкаялъе хъулухъ гьабурал.\nМихаил Калашниковгун къолъикI гьабизе рачIана россиялъул президент Владимир Путинги Улка цIуниялъул министр Сергей Шойгуги цогидалги тIадегIанал хъулухъчагIи.\nМихаил Калашниковасул жаназа хабалазулъе босана бронетраспортералдаги лъун.\nРагъул тIадегIанал хъулухъчагIи росулел гIадин. Хабалъе вегьулаго гьаваялде кьвагьулебги букIана жиндицаго ургъараб «Автомат Калашниковалдасан».\nРоссиялда Михаил Калашников кола бищун тIадегIанав бахIарзазда гьоркьов вугевлъун.\nАнцI- анI шапакъат: медалалги, орденалги руго гьесие щварал. Хабалъе восулаго аскIор лъун рукIана гьел.\nЧанги къватIисел улкабазги Михаил Калашников жидергоги бахIарчилъунги цин рикIкIунев вуго.\nМисалалъе «Автомат Калашниковасул» бахъун буго Мозамбикалъул, Тимораялъул ва , Зимбабвеялъул байрахъаздаги.\nАфрикаялъул цо цо бакIазда Михаил Каланиковасул автоматалъул хIурматалда лъималазе цIаралги цин кьолел руго «Калаш» - ян абун.\nАмма руго калашниковасул автоматалдехун батIияб бербалагьи бугелги.\nМасала Los Angeles Times газетаялда бахъараб Пол Уайтфилдил макъалаялда хъвалеб буго: «Хвана 95 щугосонил гIумруялде вахиндал –«Хвел бичулев чи» .\nГьесул цIар рагIараб буго Сэмюэл Кольтильго гIадин. БакътIерхьул рахъалда машгьураб таманча ургъарав. Гьесул автоматалъ 60 гIун соналъ цогидаб бакътIерхьул рахъалъе гIакъуба кьолеб букIиналъухъ балагьичIого.\nГьесул автоматалъул сурат буго Мозамбикалъул миллияб байрахъалда гьев кола бахIарчи Жанубияб Америкаялъул наркотиказул бароназе,\nАмерикаялъул гангстеразул геттоялъе, Афганистаналъул талибазе, гIемерал цогидазеги.\nГьесул ярагъ буго данде лъезе жо гьечIеб ярагълъун».-ян хъвалеб буго журналистас. Гьес гьединго рачунел руго мисалал ва рикIкIунел руго Михаил Калашниковасул автоматалъ чIван хваралщиназул. Гьезул къадар миллионал руго.\nМихаил Калашниковас автомат ургъанин улка цIунизелъун.\nГьесда гIайиб гьечIин хадуб ккун гьеб сундуе хIалтIизабурабали ян хIасил гьабулеб буго авторас жиндирго макъалаялъул.\n«Киндай Михаил Калашниковасда паракъатаб гIумру гьабизе бажарула жиндицаго ургъараб автоматалъ чанго чи гIумруялдаса махIрум гьабулел букIинги бичIулаго?!»- ян абун суал кьун букIана нижецаги гьанжеялдаса анцIго соналъ цебе москваялъул 114 школалъул директор история кьолев Сергеев Михаилиеги.\nНижергун гарачIвариялда Михаилица хIаракат бахъулеб букIана бичIчIизабизе Михаил Калашниковас жиндирго автоматги ургъун чанго улкаялъул халкъ хвасар гьабураблъи бичIизабизе.\nМисалалъе КIудияб ВатIанияб рагъулъ бергьенлъи кквеялъе гьеб автоматалъул букIараб кIудияб кIварги ракIалде щвезабулаго.\nГьаб бакIалда ракIалде щвезаризе рокьун руго россиялъул цIар рагIарав хъвадарухъан Лев Толстоясул Евангелиялъул хIакъалъулъ абурал рагIаби:\n«Евангелие хIалтIизабизе бегьула халкъалъе назмаби гьаризеги. Евангелие хIалтIизабизе бегьула тIубараб росо бухIизе багьаналъунги»-ян абурал.\nЖивго Михаил Калашниковасе гIадан хIисабалда гьадинаб къимат кьолеб буго гьев лъалез:\n«Гьев вукIана цIакъ ламусав, гIадатияв, цIакъ тIадегIаб лъаялъул чи.\nГьевгун гарачIварулаго заман ун батулаан минутал ккун гуреб секундалккун».-\nян бицунеб буго гьесул хIакъалъулъ Алтай мохъалъул губернатор Александр Карлиница.\nРоссиялда Михаил Калашниковасул цIар абадияблъун гьабизе буго. Удмуртиялда бугеб ярагъ гьабулеб концерналъе кьезе буго гьесул цIар.\nАвтоматалъул "эмен" вукъун вуго