"ГIабдулмажид Хачалов "Хваразул цIаралдасан" ГIумарова Зумурат Гитиновна, ЦIобокь-Миякьоб гьоркьохъеб школа » Ассоциация учителей аварского языка\n08 май 15:24Авар адабият\n"ГIабдулмажид Хачалов "Хваразул цIаралдасан" ГIумарова Зумурат Гитиновна, ЦIобокь-Миякьоб гьоркьохъеб школа\nТема: ГIабдулмажид Хачалов.\nПоэма: «Хваразул цIаралдасан»\nДарсил мурад: цIалдохъабазда поэмалъул аслияб пикру баян гьабизе-халкъалъе гIоло рухI кьурал гIадамал хвел гьечIеллъун лъугьин, КIудияб ВатIанияб рагъда халкъалъ бихьизабураб бахIарчилъи, къвакIи, къохIехьей, гьеб кинабго бачIунеб гIелалда кIочене бегьунгутIи; Ват1аналде рокьи бижизаби;ВатIан бокьи загьир гьарулел кицаби ракIалде щвезари;\nДарсил алатал: компьютер,хъвадарухъанасул суратал, карточкаб,тIахьал.\nЩивго кIочон тун гьечIо,\nЩибниги кIочон течIо,\n( ГI. Хачалов)\nI Дарс гIуцIиялъул этап.\nХириял лъимал, исана нилъер ВатIаналъ кIодо гьабулеб буго Гитлерил фашизмаялда тIад бергьенлъи босаралдаса 66сон тIубай. Гьелде хурхараб буго нилъер гьаб жакъасеб дарсги. ГI. Хачаловасул поэма «Хваразул цIаралдасан». Эпиграфлъун босун буго живго авторасул рагIаби\n(Милодикломация) (док фильм)\nБихъ – бихъун, бухъ – бухъун балеб букIана\nНилъер эбелаб ракь, угьди - зигаргун,\nЭбелалда кодор лъимал кинигин,\nГьелъул каранлъ тIепун холан васал.\nХъахIлъарал щапана заман щвелалде\nЗагьруяб тIохьиялъ тIул-ракIги борлъун\nГIолилал къанщана михъал раккичIел,\nМинаялъ зодихъе кьвагьизе гьарун.\nУчит: 1941 соналъул гьатIанкъоялъ сагIат анлъгоялда нилъер ВатIаналде – Совет ХIукуматалде тIаде Гитлерил армиялъ гIарадаби разе байбихьана. Гьелдалъул байбихьана КIудияб ВатIанияб рагъ.\nРагъул тIоцересел къоязго ВатIан цIунизе, гьелъие гIоло рухI кьезе хIадурал рукIана Совет ХIукуматалъул тIолабго халкъ. ГIуцун букIана рагъде бокьун унезул штабал.\nГьезда гъорлъ рукIана Дагъистаналъул киналго миллатазул бищунго лъикIал васалги ясалги.Щивасул аслияб мурад букIана кинабго къуват гитлерилаб фашизмаялда тIад бергьенлъи босиялде буссинаби.\nРагъде инчIого хутIараз жидерго къуватги бажариги буссинабуна тушманасде данде халкъ бахъинабиялде.\nЦI. ХIамзатица хитIаб гьабуна Кавказалъул киналго хакъазде.\n«Рахъа дида, хадур харабазул тIел.\nХиянатаб квералъ каву рагьанин.\nХехаб ярагъ бухье, бихьинал– цIуял\nЦIогьохъе гьужумал жанир рехханин.»\nГьел кьварарал 40-ел соназ рагъде вас тIовитIичIей эбел къанагIатги йикIун ятиларо. Гьел тIоритIана тIад руссун рачIинин хьулгун. Гьедин рагъде ана 180 азарго чи.\nСтих-е: «Рагъде унев васасде эбелалъул тIадкъай»\nУчит: ВатIан цIунизе арал дагъистанияз батIи-батIиял бакIазда бихьизабуна бахIарчилъи ва хIинкъи гьечIолъи. Гьел рагъана Ленинград ва Москва цIунулаго, Минск, Тула, Курскиялъул ва Сталинградалъул фронтазда. Кир ругониги гьез бихьизабулеб букIана жидерго ВатIаналде бугеб рокьи, гьелъие гIоло рухI бичун, рагъизе хIадурал рукIин. Гьединаллъул ккола нилъер тIоцебе БахIарчиясул цIар щварав МухIамад ХIажиев,Гъуниб районалъул МохIоб росулъа цIар арав ралъдахъан. Гьесул нухмалъиялда гъоркь гъанкъизабуна 27 гама.\nЛъида лъаларел Крымалъул бахIарзал.\nАнкьавго гIурус вас, гIазаб кьун,чIвана\nЦо ГIабдулманапов хутIана нахъе\nВа гьесул каранда рекIарал нусаз\nБикI-бикIун цIваялъул сурат бахъана.\nГьединал мисалал гIемер рачизе бегьула\n«Бергьенлъи,ялъуни хвелI»-гьединаб гьагун ВатIан цIунизе къокъана нус аза-азар гIадамал. Нилъеда гьел кидаго кIочене гьечIо.\nВатIан цIунулезул цересел кьеразда рукIана поэтал ва хъвадарухъаби.40- ялдаса цIикIкIун хъвадарухъанас гIахьаллъи гьабуна ВатIанияб рагъда.\nНужеда гьезул цIарал лъалищ?\nЩал гьел колел? (слайдал)\nР.ДинмухIамаев, Мусаиб Стальский, ГI. Хачалов, М.Сулиманов, М.Митаров, Э.Капиев,Б Митаров\nУчит: БитIараб буго лъимал гьезул анцIго хъвадарухъан ва поэт кьалул нухдаса нахъ вуссинчIо. ГI. Салаватов, Мухтар Абакаров, Багьавдин Митаров, Абакар Митаров в.гь.ц.\nГьел рагъана кочIодалъун ва хочодалъун.\n100000 рагъухъанасе –щвана орденал, медалал\n58 рагъухъанасе– Совет Союзалъул БахIарчиясул цIар\n7 ясе - лъабабго даражаялъул орден\n20 миллионалдасаги цIикIкIун чи чIвана гьеб рагъулъ.\nСтих-е «Дун жеги рагъда вуго»\nУчит: «Дун жеги рагъда вуго» ян абулеб буго кочIолъ ГI.Хачаловас. Гьел мухъаздасан нилъеда бичIчIула гьев КIудияб ВатIанияб рагъда вукIин. Аваразул адабияталда ГIабдулмажид Хачаловас ккола хасаб бакI. Гьесул буго пасихIаб каламалъе камилаб пикрабазе гьунар.\n- ГI.Хачаловасул гIумруялъул лъица бицинеб?\nГI. Хачалов гьавуна Гъуниб районалъул Сугъралъ росулъ 1926 соналъул 3 июналда. ГIагараб росулъ школаги лъугIизабун, гьев чанго соналъ учителлъун хIатIана. КIудияб ВатIанияб рагъул соназ 18 сон баров гIолохъанчи ГIабдулмажид жиндиего бокьун ,фронталде ана ва рагъ лъугIизегIан тушманасде данде вагъана.Рагъдаса хадусел соназги Хачалов цо чанго соналъ учительлъун ва советияб хIалтIухъанлъун хIалтIана.1950 соналдаса бахъараб ГIабдулмажид хIалтIун вуго»БагIараб байрахъ» газеталъул редакциялда.\n- ГI.Хачаловасул творчествояул хIакъалъулъ лъица бицинеб?\nГI.Хачаловасул хъвадарухъанлъиялъул нух байбихьана 1946 соналъ. Гьелдаса нахъе гьес гIуцIана батIи-батIияб тайпаялъул таманалго лит-ял асарал. Гьесул тIоцересел асарал руго лъималазе хъварал:\n«Устарасул сайгъат», «Щибали лъай», «Катил тIинчI сабаблъун». «МоцIроде сапар», в.гь.ц.Гьел асаразулъ буго лъималазул хасият- гIамал, тIабигIат, гьезул гIумруялде бугеб бербалагьи.\nУчит: БитIараб буго, лъимал, аваразул лъималазул лит-ра цебе тIезе Хачаловасул асаразул цIикIкIараб кIвар буго.\n- Хъвадарухъанасул творчествоялда жаниб кIвар бугеб бакI кинаб темаялъ кколеб?\nХъвадарухъанасул творчествоялда жаниб кIвар бугеб бакI ккола рагъул темаялъ. Гьеб темаялда хъвараб буго нилъеца малъараб поэма «Хваразул цIаралдасан»\n-«Хваразул цIаралдасан» абураб поэма литер-ул кинаб аслияб тайпаялде гъорлъе унеб?\nГьеб ккола эпосияб асар.\n- Эпос абураб рагIул магIна щиб?\nЭпос ккола хабарияб къагIидаялда жанисел ва къватIисел лъугьа рахъиназул хIакъикъияб куцалда бицунеб асар.\n-Эпосалда гьоркьобе щиб унеб?\nЭпосалда гьоркьобе уна эпопея ва поэма.\n- Поэма кинаб асар кколеб?\nПоэма ккола кочIодалъун хъвараб, кIвар бугел лъугьа-рахъиназул бицунеб асар.\n-Поэмаялъул байбихьуда авторас кинаб халкъияб абиялъул бицунеб бугеб?\n«БахIарчиги хIалихьатги цого хабалъ лъола. Халкъалъин абуни цоясе бетIер къулула,цоясе нагIана кьола».\n-Поэмаялъул тIоцебесеб бетIералда жаниб лъил хIакъалъулъ бицунеб бугеб?\nБицунеб буго херал харабазул хIакъалъулъ. Гьезул цIодорлъиялъул, гIакъиллъиялъул. Энциклопедиялде данде кколел руго гьел.\n-Поэмалъул аслияв багьадур щив?\n- Кинаб ригьалъул чагIи гьел рукIарал? Тексталда батизе.\nКъойилъе рахинчIел, михъал къуричIел,\nЁкьарай ясалда жеги къочичIел\nЧагIи рукIана ниж-кIиго гIолихъан.,\nМагIарул цIакъ хехаб хасияталъул.\n-Рагъ гIасияб ва вахIшияб букIин кинал кочIол мухъаздалъун нилъеда бичIчIулеб?\nГьум 58-59 «Амма бихьана рагъ-балагьалъул рагъ»\n-Кин ва сундуе гIоло рагъарал?\n«Макьу тун рагъана,квен тун рагъана.\nТункIал гъоркьги рехун кьвагьизаруна\nТушманасул ДЗОТАЛ чурхдуз рацана\nЧармил щулалъаби квераз тIутIуна»\n«Гьедин рагъана ниж цIадул коронир,\nЦIа нужеда хъвазе теларин абун.\nХадусеб гIелалъе гIумру цIунизе,\nГIолохъанлъиялъе рокьи цIунизе.\n-Дагъистаналъул кинал бахIаразул цIарал поэмаялда рехсон ругел?\nШамиль имам, МухIамад ХIажиев,СагIду Мусаев, ГIабдулмажидовал,ГIабдулманаповал.\n-Рагъухъабазда гьоркьоб кинаб гьудуллъи букIараб?\nРукIана киналго цIакъ гIадатиял.\nГIолилалгун херал, цIакъ ракI жубарал,\nАнцIгояс бухIулеб цIохIо папирос,\nАнцIавго кваналеб цохIо кателок.(гьум 59)\n-Кинаб бадичIвай гьабулеб бугеб рагъда чIварав гьудулас?\nМармарги байрахъги гьарулел гуро\nГьабе гIадатияб нилъерго ганчIил.\nГодекIаниб гьабе, хабалахъ гьабе,\nГьелда дагIба гьечIо киб букIаниги\nБерцинлъи кIваричIо, чIухIи кIваричIо,\nБахIарзалин абун рецц-бакъ кIваричIо\nХвалчалги чодулги сурат кIваричIо,\nРукIараблъи лъазе, рехсани гIела.(65 гьум)\n-Лъимал,кочIол роцен чIезабе ва аллитерация бате.\nРогьалилъ вачIа мун, сардилъ вачIа мун (55гьум)\nIII кесекалъул тIоцебесеб куплеталда Гьайбатаб, талихIаб,.Гьенирго хасал предмтиял цIаралги ратизе.\n-Поэмалъул ахиралда авторас щиб гьарулеб бугеб?\nМагIарулал дирго рахъалъ абила:\nХваразул гьаб тIалаб битIараб буго;\nВатIаналъе гIоло рухI кьунщиназул\nБетIер къулун хIурмат гьабизе ккола.(65гьум)\nСтих-е «Ват1ан» ЦI.ХIамзат,М.Гъайирбекова «ВатIан»\n-Лъимал, ВатIан бокьи загьир гьарулел кинал кицаби нужеда лъалел?\n«ВатIан хириясул хвел букIунаро»\n«ВатIан гьечIев чи- чед гьечIеб таргьа»\n«Чияр ракьалда ханлъун вукIинегIан, нилъерго ракьалда узденлъун вукIин лъикI»\n«ВатIанияб тIалаб тIобитIулаго, тIерхьарал цIвабзазул цIар къотIуларо»\n-БахIарчиясде рахъарал кицаби.\n-БахIарчиясул цIар цIвабзазде гIунтIулеб.\n-БахIарчи цоцIул хола, хIалихьат нусцIул хола.\n-БахIарчияс бадибе абула, хIалихьат нахъасан кIалъала.\n-ХIинкъарав къойил хола,къвакIарав цоцIул хола.\nУчит: Лъимал, цоги рагъул хIакъалъулъ кинав поэтас хъвараб?\nР.ХIамзатовас «Россиялъул солдатал»\n-Рагъул темаялда хъварал кинал асарал лъалел нужеда?\nЭ.Капиев «Разведчикал», «Сабаб»\n«М.Митаров», «Чагуралъул къиса»\nБ.Митаров «Бице гьудулзабазда»\nДагъистан.Дунялалда киб рагIинчIеб гьеб цIар. Гьелъул цIар цIакъ лъикI рагIана,гьеб рикIкIада лъана, лъана жидерго гьунараздалъун, бахIарчилъиялдалъун.\nКиналго рагъазулъ къуличIо дагъистанияз лъиего бетIер.\n«Рагъул къали бухулел,жалго рухизе руго»\nГьедин ккана 1999 соналъул августалдаги.\nЧачаназул боевикал Хаттабил бетIерлъиялда гъоркь кIанцIана Дагъистаналъул Болъихъ районалде тIаде. Гьенибги нилъер халкъалъ бихьизабуна бахIарчилъи. Гьанжеги бихьизабуна дагъистанияз жидерго цолъи. Щивав чи хIадур вукIана гьезие кумекалъе ине. Гьенирги хвана нилъер бищунго сахал росуго бахилал васал.\nСтих-е «АнсалтIаса ХIажимурад» 4 куплет(слайд)\nКечI «Бах!арзазде бахъараб» (слайдал)\nУчит: «Ниж цого ВатIаналъ гIезе гьарурал\nГугаб Россиялъул васал ругоI\nГьезул пикру гьабе, гьел кIочон тоге\nГьадинго абулел рагIаби гуро.\nСтих-е «Рагъуй цIа бакуге» ГI.МухIамадов.\nУчит: «ВатIанияб тIалаб тIобитIулаго, тIерхьарал цIвабзазул цIар къотIуларо.\nХIакъикъаталдаги къотIун гьечIо гьезул цIарал. Гьел къойидаса къойиде кунчIун рачIунел руго хъахIилаб зодир.\nГьезде хъван руго поэтаз кучIдул, лъун руго къватIазда цIарал, гьезул хIакъалъулъ хъван руго къисаби, гьарун руго памятникал.\n«Щибго кIочон гьечIо,\nЩивго кIочон гьечIо»\nГьел руссун руго къункърабазул тIелазде. Мунагъал чураяв Р.ХIамзатовасул «Къункъраби»абураб кечIалъ дунял сверана. Гьеб бакъан рагIидал, пашманго бутIрулги рорхун, гьаваялде руссуна гIадамал, ва рагъда чIварал киналго васал ракIалдеги щун ,угьун биччала каранзулъан бухIараб хIухьел.\nК1еч! «Къункъраби» ахIизе (слайдал)\nСтих-е: «ГIадамал ,тIаде рахъа»(слайдал)\nЖеги доб араб рагъалъ\nЧIварал васазда хадуб\nХерлъарал улбуз тIолеб\nМагIил гIор бакъван гьечIо\nГIадамал, тIаде рахъе,\nТIагIине гьабе ярагъ\nГIагараб ракь цIунизе,\nЦIвабзазул рагъ гьукъизе\nРукъарал зарал рорхе.\nУчит: Киналго рагъазулъ чIварал бахIарзалги ракIалде щун, цо минуталъ сихIтун чIа, эхедеги рахъун.\nСтих-е «Бергьенлъиялъул къо»\nУчит: Лъимал,гьале ахиралде щвана нилъер жакъасеб дарс. Дида ккола ГIабдулмажид Хачаловасул асарал нужеца цогидалги цIалилин.Щаклъи гьечIеб жо буго нужер ВатIаналде рокьи жеги цIикIкIанин,рекIее батIияб.бицине лъалареб асар кьунин жакъасеб дарсалъ .\nБаркала нужее дарсида гIахьаллъаралъухъ.КъомехлъикI.\n"Прилагательное" 6 классалъе рагьараб дарс ГIумарова Зумурат Гитиновна ЦIобокь-Миякьоб гьоркьохъеб школа Мисалиял дарсал ГI. Хачалов "Хваразул цIаралдасан" (9 класс)- тарихгун адабият цадахъаб дарс-инсценировка Авар адабият / Мисалиял дарсал / Учителасе ГIабдулмажид Хачалов "Лъукъараб кечI" 11 класс Учителасе / Дарсазул разработкаби "Глагол"- 4 класс Авар мацI / Мисалиял дарсал / Учителасе Шамеседо Нурмагомедова - Авар мац1алъул дарс: Р. ХIамзатов "Авар мацI" Авар мацI / Мисалиял дарсал / Учителасе


Гьаниб бицен гьабулев НигIматулагьил эмен ХIажилмухIамад вукIана кутакалда гIадамазулъ восарав, ихтилат-кеп бокьулев, росулъ щиб кканиги, тIоцеве гьениве вортулев чи. Гьесулъ букIана цо батIияб жигарчилъиги, гьабулеб-толелъе хехлъиги, дуруслъиги. Бертаби-туязулъги, жамагIаталъул данде-лъабаздаги гьев вищулаан тамадалъунги тадбир нухда бачуневлъунги. Керен цIурал орденал-медалалгун вуссана гьев рагъдаса. Разведкаялда вукIун вуго гьев.\nИнсудаго релълъарав вуго НигIматулагьги. Школалда цIалу-лагоги, студентлъун вугеб мехалъги, хадуб хIалтIудаги гьев вукIана гьудул-гьалмагъзабазулъ восарав, кьураб рагIуе ритIухъав, рекIкIалъе рекIелъ бакI гьечIев инсанлъун. Ругъелда росдал школа лъугIидал, лъагIалица колхозалъул гIиядаги вукIун, армиялда хъулухъги гьабун, цIализе лъугьана мединституталде. Направлениялда рекъон лъабго соналъ БежтIа райбольницаялъул хехаб кумекалъул тохтурлъунги хIалтIун, тIад вуссана Ругъелда росдал участкаялъулаб больницаялде. ХIалтIана лъималазул тохтурлъун ва цинги Шамил ЦРБялъул педиатрлъун.\nАбула бахIарчи рагъда лъалилан. Рагъалдаса нахъе ккараб ахIвал-хIал букIинчIо тIоцебе коронавирус районалде бачIараб мехалда. Лъималазул отделениеги сверизабуна гьелъ унтаразе. ТIоцебе букIинчIо чIванкъотIараб, унтарал сах гьарулеб къагIида. РукIинчIо гIолел дарабиги, тохтурзабаз ретIунеб хасаб ретIелги. Чанго сордо-къоялъ отделениялдаса къватIиве вахъинчIого хIалтIулаан гьев.\nБигьаяб хIалтIи гуро 2-3 моцIалъ «багIараб зонаялда» анкьалги ран хIалтIизе ккей. Дагь-дагьккун лъикIлъана тIаде рачIунел дарабиги, хисулеб тохтурзабазул ретIелги. Ратана кумек гьабулел районцоялги.\nГьанжеги тIубанго лъугIичIониги, жеги камулел гьечIо коронавирусалъ унтарал. Амма цебе гIадаб хIинкъиги, рихха-хочиги гьечIо. Щибаб жо жиндирго рахънибе кколелъул.\nГьенир сах гьарулел рукIараз адаб-хIурматалда рехсола НигIматулагьил цIар. ГIемерал баркалаялъул рагIаби абула гьесул адресалда. Районалъул «Цолъи» газеталде НигIматулагьие рецц-бакъ гьабун хъвараб макъалаялда цо унтаралъ рехсолеб бугоан нигIматазул ах гIадав тохтур вугин гьевилан. Гьесул хIакъалъулъ ЦРБялъул бетIерав тохтур Ибрагьим Халиловасги гьадин абуна: «НигIматулагь вуго, кинаб хIалтIи-иш тIадкъаниги, мухIканго гьебги тIубалев, бажари-лъайги бугев, унтаралги кидаго жиндаса разияв тохтур», - илан.\nГIемерал ХIурматалъул грамотабиги щвана гьесие, гьев ккола «ДРялъул сахлъи цIуниялъул отличникги».\n2020 соналъул 21 июналда бахъа-раб ДРялъул бетIерасул буюрухъал-\nдалъун Шамил районалъул педиатр МухIамадов НигIматулагьие кьуна «ДРялъул мустахIикъав тохтур» абураб цIарги. Гьелъие мустахIикъавги вуго гьев.\nДругие материалы в этой категории: « ГIелмуги тохтурлъиги\tCOVID-19 - лъималазда гурхIулеб унти »


гІур. Российская Федерация\nИстикълал щвараб къо-моцӀ 26 декабр, 1991 сон ( СССРалдаса)\nРасмияб мацӀ ГӀурус [К 1]\nХӀукмуялъул низам Жумгьурияб\nПредседатель Владимир Путин\n• % водной поверхн. 1-билеб дунялалда\n↗ 143 200 000чи ( 9-билеб)\n↗ 8,38 чи/км²\nГІЖП ( БББ)\n• ХӀасил (2012)\n↗ 2,463 трлн (ХВФалъул баянал)\n↗ 3,02 трлн ( ТІБалъул баянал) $ ( 6-билеб)\n↗ 16 687 (ХВФалъул баянал) ↗ 21 248 ( ТІБалъул баянал) $\n↗ 2,117 трлн $\n↗ 13 236 $\nИПГӀИ (2011) ↗ 0,755 (цӀикӀкӀараб) ( 66-билеб)\nИнтернет-домен .su, .ru, .рф[К 2]\nТелефоналъул код +7\nСагӀтил рачел +3…+12, без +5[К 3]\nГьаб макъала лъикӀлъизабизе ккани, гьал хаду рехсарал жал гьаризе ккола?:\nШаблоналъул мекъаб параметр — renew. Байбихьулаб тексталъул хал гьабе ва русса документациялде.\nГiурус пачалихъ (гІур. Россия яги Российская Федерация) ккола Европалъул машрикъалда ва Азиялъул шамалда бугеб хӀукумат. Гьеб ккола дунялалдаго бищун кiудияб хiукумат (17 098 200 км² - дунялалъул кинабго ракьалъул 11,46%). 2010 Россиялъул гiадамазул къадар рикiкiуна 141 914 509 чиясда бащадаблъун ва гьеб къадаралъул рахъалъ киналго хiукуматазда гьоркьоб ккола 9-леб бакi.\nРоссиялда пачалихъияб мацi ккола гiурус мацi. Россиялъул тахшагьар буго Маскав. Россиялда 11 шагьар буго жидер гiадамазул къадар 1 миллионалдасаги цiикiкiараб: Маскав, Петербур, Новосибирск, Екатеринбург, Нижний Новгород, Хъазан, Самара, Омск, Челябинск, Доналда Ростов, Уфа.\nРоссиялъул гӀорхъаби руго 20 хiукуматалъулгун (дунялалда бищун гiемераб къадар), гьезул - ракьалдасан 16-ялъул: Норвегия, Финляндия, Эстония, Латвия, Литва, Полония, Белорусия, Украина, Абхазия, Цiор, Джанубиялъул Осетия, Азарбижан, Хъазахъистан, Син, Монголия, Шималияб Корея; ралъдалъан – Даниялъулгун, Канадаялъулгун, Япониялъулгун ва АЦШялъулгун. 1991 Советияб Союз биххун хадусан Россиялъ ккуна ДМОалъул Совет Безопасностиялда гьелъул бакӀ.\nПачалихъияб политикияб гӀуцӀи\n1 Пачалихъияб политикияб гӀуцӀи\n1.1 Конституцияб гӀуцӀи\n1.3 Россиялъул федеративияб гIуцIи\n2.1 Россиялда ругел халкъал


МахIачхъалаялда бугеб Хехаб кумекалъул станциялъул ресал гIадамазул хIажалъалабазда данде кколел гьечIо. Гьелъие мукIурлъула жалго гьел станциязул хIалтIухъабиги. Хехаб кумекалъул станциялъул тIолабго транспорталъул бащдаялдаса цIикIкIараб къадар хвараб, хисизе заман щвараб рагIула, Гьединлъидал унтаразухъе унаго гьел чанги нухда машина хунги хутIулел руго.\nХехаб кумек хехаб гуреб кумекалулин таниги бегьилилан рикIкIунеб буго цо нухалъгIаги гьеб ахIарал гIадамазул бащалъиялъ. Хехаб кумек хIажалъарал унтаразул цо къадар гьеб тIаде щвечIогон хутIулел руго, цогидазухъе гьеб сагIаталдасаги цIикIкIун заман бан бачIунеб буго, лъабабилел абуни гьелда божичIогон, жидерго ресаздалъун унел руго азарханаялде. Гьедин ине ккун вуго МахIачхъалаялдаса МухIамадги. Гриппалъул унтабазул ригь букIараб мехалда, цIа бахун къагIида гьечIогон лъугьарав чияс ахIун буго Хехаб кумекалъул станциялде, амма сагIаталдасаги гьеб тIаде щун гьечIо унтарасде.\nМухIамад МухIамадхIажиев: «СагIаталдаса тIад вуссун кIалъайдал дида гьез абуна бачIунеб бугин Хехаб кумекалъул машинайилан. СагIат ана, гьеб заманалда жаниб чи хвезеги рес буго. Дида бичIчIуларо лъил гьеб гIайиб бугебали, гьеб хехаб кумекалда хIалтIулел тохтуразулищ, яги гьезде тIаде цIакъго цIикIкIараб къадар унтаразул кколеб букIиналдайищали. СагIатгун бащадалдаса рачIана гьел, хал-шалги гьабун ана. Кинаб букIаниги дару гьез дие гьабичIо, дицаго росизе рукIине хъван кьун тана».\nХехаб кумекалъул машина тIаде щоларин сагIаталдасаги, бищунго лъикIаб бугин нилъерго ресал ратун азарханаялде инин рикIкIунеб буго Ражаб ГIалимхановас. КIиго нухалъ ахIанила жинца Хехаб кумекалъул машина, амма кIиябго нухалда жиндихъе гьеб щвечIин баян гьабуна гьес «Эркенлъи» радиоялъе.\nРажаб ГIалимханов: «КIиго нухалъ букIана гьединаб хIал, дица хехаб кумекалъул машина ахIизе ккараб. КIиябгоги нухалъ гьеб цIакъ гIемер заманаялъ бачIунеб букIана, цо нухалъ тIад буссун ахIаниги жо ккечIо. КIиябгоги нухалда дун, дирго ресазда автомашинаги балагьун, ана азарханаялде. Гьеб хехаб кумек дица ахIараб мех букIана къаси заман, гьеб мехалда нухда пробкабиги рукIунаро, лъаларо щай гьеб хIалалъ гьел кватIарулелали».\nЖакъа МахIачхъалаялъул Хехаб кумекалъул станциялда хIалтIулеб буго 40 гIанасеб машина, амма шагьаралъул хIажалъалаби тIубазе хIажалъулин 70 машинайин абулеб буго Хехаб кумекалъул станциялъул тохтур АхIмад Рамазановас. Щибаб къояйил цо-цо хехаб кумекалъул машиналъухъе бачIунила гьоркьохъеб куцалда 15 ахIи, гьезул 12 гурого къабул гьабизе рес кколарила. ГIемерисеб кватIариялъе гIиллабиги тохтурас ричIчIизарулел руго цIакъго хвараб транспорт букIиналдалъун. Жакъа хехаб кумекалъул станциялъул автопарк цIигьабичIони, тIаде соналде Хехаб кумек тIаде лъидего щвечIогон хутIизеги рес бугила. АхIмад хIалтIулев хХехаб кумекалъул машина кколеб буго 10 сон бараб. 2006 соналда рачIун руго ахираб нухалда Хехаб кумекалъул станциялде цIияб машинаби.\nАхIмад Рамазанов: « Дун хIалтIулеб машина буго гьанире тIоцере рачIаразул цояб. Машина буго кьаву чIвараб, кидаго къачIалеб букIунеб. Жакъа нижер букIарабани цIияб траспорт, ниж сагIаталда жаниб гуреб, 10 минуталде щвелаан унтарасухъе. Нухда унаго, чанги букIана лъугьа-бахъин, нухда транспорт хун хутIарабги. Цо-кIиго къоялъ хIалтIун, хун хутIула машина, цинги гьеб ккола нахъеги къачIазе».\nЧанги букIанила лъугьа-бахъин, Хехаб кумек кватIидал, тохтурал унтаразул гIагараз рухаралги.\nХехаб кумекалъул станциялъул автопарк цIигьабизе хIажат ккеялъул хабар некIогоялдаса бицунеб буго. Цо Хехаб кумекалъул машина хIалтIизе бихьизабураб заман кколеб буго лъабго сон, хадубккун гьел хисизе кколел руго. Жакъайин абуни, 10 сон барал машинаби ругила хIалтIулел.\nЦерегIан къояз, Дагъистаналъул Сахлъи цIуниялъул министерлъиялъ лъазабуна, 2016 соналда жаниб 180 цIияб Хехаб кумекалъул машинаби рачIине ругин Дагъистаналде, гьеза гъорлъа 70 машина кьезе бугила МахIачхъалаялъул Хехаб кумекалъул станциялъе. Амма Жалго Хехаб кумекалъул станциялъул хIалтIухъаби тIубан гьелда божулел гьечIо.


Дагьал церегIан къояз Халкъияб Собраниялъ тIобитIана рахьдал мацIазул суал борхараб данделъи\nРеспубликаялъул Халкъияб Собраниялъул председатель Хизри ШихсагIидовас Миллиял гьоркьорлъабазул рахъалъ комитеталда тIадкъана Дагъистаналъул мацIазул хIакъалъулъ законалъул проект хIадур гьабизе ва гьеб парламенталъул сессиялда гьоркьоб лъезе. Гьелъул бицун тIобитIараб данделъиялда гIахьаллъана республикаялъул парламенталъул депутатал, батIи-батIиял министерствабазул ва ведомствабазул вакилзаби, газетазул редакторзаби ва журналистал.\nХалкъияб Собраниялъул председателасул заместитель Елена Ельниковалъ абуна республикаялда рахьдал мацIал цIуниялъул суал цIакъго кIвар цIикIкIараб бугилан.\n«Жакъа цIалдохъабаз лъазабулеб буго ингилис ва цогидал къватIисел пачалихъазул мацIал. Амма гьебго заманалда дагьго гурони кIвар кьолеб гьечIо рахьдал мацIазде. МацIал лъазариялда бараб буго миллияб культура цIунун хутIиги гьелъул цебетIейги. Гьелъ кумек гьабула лъималазе тарбия кьезеги миллаталъул гIадат-гIамалал цIунизеги», - ян абуна гьелъ.\nМиллиял ишазул министерствоялъ гьабулеб бугеб хIалтIул бицана министрасул ишал тIуралей Татьяна Гамалейица. «Миллияб мацIалъ ва гьелъул маданияталъ бихьизабуларо миллияб хаслъи. Жеги чанги хаслъаби руго миллат бихьизабулел. ГIадамал дагь-дагьккун шагьаразде гочунел руго, гьелъ квалквал гьабулеб буго мацIал цIуниялъе ва церетIеялъе»,- ян абуна министралъ.\nГьеб суалалъул хIакъалъулъ жиндирго пикру загьир гьабуна Халкъияб Собраниялъул депутат ХIамидулагь МухIамадовасги. Гьес абуна цIалул программаялда рекъон, рахьдал мацI малъизе кколин ва гьеб иш ракIбацIцIадго тIубазабизе кколин. Гьес бицана дагьаб цебегIан РФялъул Пачалихъияб Думаялда профильнияб комитеталъ улкаялъул регионазда рахьдал мацIал цIуниялъул суал борхун букIиналъул ва гьеб суалалде Пачалихъияб Дума тIадбуссине букIиналъул.\nМацIазул гIалимчи МухIамад МухIамадовас бицана Дагъистаналъул мацIазул тарихалъул ва гьелъул жакъа бугеб хIалалъул хIакъалъулъ.\n«Нижеца цIех-рех гьабуна МахIачхъалаялъул лъималазда рахьдал мацI кинаб даражаялда лъалеб бугебали ва якъинлъана 90 процент лъималазда мацI лъалеб гьечIолъи. МацI лъалин рикIкIунезда гьоркьорги гIемер руго литературияб мацI лъаларел. Гьединлъидал школазда рахьдал мацIал малъизе рихьизарурал сагIтазул къадар дагьабги цIикIкIинабизе ккола», - ян абуна М. МухIамадовас.\nГьединабго пикру загьир гьабуна «Елдаш» газеталъул редактор Камил ГIалиевасги.\n«Жакъа бищунго аслиял масъалабазул цояблъун нилъее ккола гIолилазда рахьдал мацIалъул бугеб кIвар бичIчIизаби. Гьезулъги бижизабизе ккола мацI гьечIони, миллат тIагIунин абураб пикру», - ян абуна гьес.\nДагъистаналъул бетIерасда цебе гIуцIараб ЖамгIият цебетIеялъул ва инсанасул ихтиярал цIуниялъул советалъул председатель Зикрула Илясовас загьир гьабуна жакъа Дагъистаналъул жамгIиятги, мацIазда сверухъ бугеб ахIвал -хIалалда хадуб гIицIго халккун чIун бугони ва хадубккунги гьелда сверухъ хIалтIи гьабичIони, рес бугин къокъаб заманалда жаниб мацIал тIагIинеян абураб пикру.\nДагъистаналъул халкъияй шагIир Шейит-Ханум Алишевалъ бицана миллиял мацIазда хъвадарулел гIолилазул тIахьал чIорого риччаялде ва гьезие грантал кьеялде кIварбуссинабизе ккеялъул. «ГIолилазде буссинабураб гьединаб кIваралъ рес кьезе буго миллияб адабият цебетIеялъе», - ян абуна гьелъ.\n«ХIакъикъат» газеталъул бетIерав редактор ГIали Камаловас ракIунтун бицана рахьдал мацIазда сверухъ бугеб ахIвал-хIалалъул.\n«КъваригIун буго лъималазул ахаздаса байбихьун рахьдал мацI малъиялде кIвар кьезе, школазда рахьдал мацIазул ЕГЭ тIобитIизе. КIвар кьезе ккола миллиял мацIазда тIахьал къватIире риччаялде ва миллиял газет-журналазда хIалтIизе махщел тIадегIанал ва камилал кадраби хIадур гьариялде. ЦIалул программабаздаги рахьдал мацIал малъиялъул суал букIине ккола тIоцебесеб бакIалда. Пачалихъалъулаб хъулухъалде хIалтIизе лъугьунев чиясухъаги экзамен босизе ккола рахьдал мацIалъул. Гурони, кIвезе гьечIо мацIал цIунизе»,- ян абуна гьес.\nПрочитано 283 раз\tПоследнее изменение Пятница, 06 апреля 2018 11:44\nДругие материалы в этой категории: « МустахIикъаб къиматги кьуна\tКъец »


Даим гIолохъанго хутIарай Сидрат\n- Театралда гурей, цоги батIияб хIалтIуда Сидрат цеечIезайизе кIоларо. Аваристаналдаго лъалеб лъарал чилчили гIадаб гьелъул релъиги, лъеберго чиясул дандбараб гIадаб гIатIидаб ракIги ва цин рагIун хадуб нилъер рекIелъа унареб гIадаб цIурмилаб гьаракьги цоги кибха хIажалъилеб, халкъул-гIаламалъего махщелчилъи бихьизабулеб сценаялда гуреб. Гьениб, театралдалъидал ракьалда лъикIлъи ва ритIухълъи букIиналъе гIоло артистаз, хIаракат бахъун, щибаб церерахъиналда къеркьей гьабулеб. «Ле, нуж гIадамал, гIадамаллъун рукIа». Гьеб рекIел ахIигун букIуна гьезул щибаб калам. ЛъикIабги квешабги гIамал дандечIван, битIарабги тIекъабги, хIалихьалъиги хIалимлъиги цоцалъ багъун, хIалихьалъиги хIалимлъиги цоцалъ къеркьон гIуцIараб букIуна театралда щибаб спектакль. Багъилаб тIасабищизе къасд жиндирго рекIелъ гьечIев чи, кинаб ретIел ретIун чияр чилъун цеве вакканиги, ралагьаразда лъала яман вукIин.\nТIолабго гIумру Сидрат Мажидовалъ гьеле гьеб къеркьейгун тIамуна. ТIубараб кIикъоялда анцIила ункъо соналъ яхъана гьей сценаялде. Дун гьейгун цадахъ хIалтIана кIикъоялда ункъо соналъ. ТIоцебе, 1967 соналда дица лъураб Роман Фатуевасул «МагIарулал» спектаклялда гьитIинав вас Юсупил роль хIаралдаса нахъе нижер гьудуллъи биххичIо. Соналдаса соналде щулалъанинги ккола. Гьелъие гIиллалъун букIана Сидрат рекIелъ чIегIерлъи гьечIей, гьурмадаса гьими камуларей, сверухъ ругел гIадамазе гIатIилъи балагьулей йикIин. Гьелде тIадеги, кIудияб гьунар букIингиха. Жеги аслияб рахъ - кIвахI гьечIолъи, хIалтIизе гъирагун кидаго йикIингиха.\nЦо-цо артист вукIуна, ясикIо гIадин, режиссерас абураб, бихьизабураб гурони сипаталде тIаде жубаларев, я гьунар яги жигарчилъи гьечIев. Цогидав абуни, жакъа жинда малъараб метер кIочон тун, театралде вачIуневгицин вукIуна. Сидрат йикIана щибаб ролалъул автор. Щибаб репетициялде гьей ячIунаан, цо-цо цIияб жоги ургъун. Цинги хIалтIулелъулги чIечIого щиб-щибниги ургъулей йикIунаан. РакIчIун абизе кIола, нусгоялде бахун гьелъ хIараб ролалъул цониги хашаб букIинчIилан. Гьагъаб жиндирго къокъаб черхгун, гьитIинаб гьумергун сценаялдасан гIадамазда цееяхъиндал, тIасалъугьа загIипаб дандекквеялдаса, сода бараб гурга-чед кинигин кIодолъун ячIунаан. РагIул магIнаги магIна-гIин бугеб хьвада-чIвадиги бихьун, гIадамалги цIакъ рази хутIулаан.\nУмумузул бакъаналда Сидратица гьаракь биччан тараб мехалъ, дида кколаан дун восун гьелъ КьилимегIералда тIад лъунилан. Къасдазул бечелъи, гIищкъудул гуч, пикрабазул гьалдей – гьеле Сидратие БетIергьанас барахщичIого кьун букIараб рухIияб бечелъи.\nЦоги дица абила, Сидратида кIолаан театралда бокьараб роль хIазе. Лъидаго кIоларедухъ гIолохъанаб заманалда гьелъ хIана гьитIинал васазул ролал. Жеги Дагъистаналда гьеб рахъалъ гьелде дандекквезецин чи лъаларо, гIицIго ЛъарагI театралда П. Аселдерова гурони. Аселдеровалъул васазул ролал дида рихьулаан цодагьалго гIантлъиялъул рахъалъ тасамахIаллъун. Сидратица гьел хIалаан жигарал игиталлъун ва цIодораллъун. Хадур Сидратица хIана гIолохъанал багьадуразул ролал. ХIана ралагьарал хIайранлъиледухъ. Цинги заман щвана улбузул сипатал хIазе. Гьеб рахъалъ жиндир черх дандекколареб бугиланги чIун йикIана. Хадуб гIолохъанал, росасе арал, гьод къулун херлъарал, къокъго абуни, цереккарал хIалаан. ХIалаан тIад абизе бакI гьечIеб хIалалъ, махщалида. Рехсезин гьелъул сипатал (гьал руго гьабсагIат дида ракIалдещварал): ГIабдулмажид Хачаловасул «Хваразул цIаралдасан» спектаклялда – Зугьра, МухIамад Сулимановасул «Дурцалда» - Нану, Машидат Гъайирбеговалъул «Вехьасул намусалда» - Сидрат, Сулейман Рабадановасул «Батирай» - ПатIина, А. Макаенкол «МацIалда гъоркь даруялда» - Неведомая, Расул ХIамзатовасул «Эбелалъе кечIалда» - пионерка, ГIабасил МухIамадил «ХъахIабросулъа МахIмудалда» - Меседо, Сергей Михалковасул «Гьурмалъ хъаталда» - Машенька, А. ГIалиевасул «РукIкIенги хечги» - Ольга, Владимир Большаковасул «Ракьалда жужахI» - Стайин Рислакин, «ГIамал къосарай Эльза» - Эльза, А. Шефовасул «МагIарулал Ленинихъ» - магIарулай, Зарипат Атаевалъул «Роза тIегь» - гIанкI, Раисат Хубецовалъул «Эбелалъе рецц» - Ира ва анцI-анцI цогидалги ролал.\nАбадиялъ холареб цIар гьабуна жиндирго ва жийго йижараб Хунзахъ тIалъиялдасагун гIагараб Шотода росулъа байбихьун Москва-Кремлялде щвезегIан кIудияб адабалъ ва унго-унгояб хIурматалъ рехсолеб.\nСидрат Мажидовалъ, Россиялъул халкъияй артисткаялъ, гьаб ракьалда тана хасаб лъалкI. ХIусен Казиев:\n- Сидрат йикIана МагIарул театр гIуцIараздаги театралда рукIарал гIолилаздаги гьоркьоб бугеб рухьен гIадай гIадан. Гьей йикIана театралда рукIарал ва ругел гIисинал-чIахIиял тунка-гIусиязулги бергьенлъабазулги нугI. Гьелъие бокьулароан гIумруялда жанир дандчIварал захIмалъабазул, къварилъабазул хIакъалъулъ бицине. Гьелъул гьумер къалъун бачIунаан театралъул хIакъалъулъ бицунаго.\nТворчествоялъул байбихьуда Сидратица хIана жиндирго гIелбащадазул ролал: васазул, ясазул, маргьабалъа бахIарзазул. Артистаз абулаан кидаго гIисинлъималазул ролалги хIан, ригьалде яхиндал, Сидратица лъил ролал хIазе ругелин. Гьей кIудияйго гIеларин, гьелъул ургъалида рукIунаан цо-цоял.\nСидратица хIана дир чIужуялъул, дун вокьулев, дие йокьуларей мадугьалалъул, къоролалъул, берцинай гIаданалъул, херай кIодол, хъартил ва чанго батIи-батIияб тайпаялъул руччабазул ролал. «Хиянатлъи» спектаклялда Сидратица хIана Юлдузилан цIар бугей гIаданалъул роль. Гьеб спектаклялда хIалаан киналго гIолохъанал артистал. Гьел рукIана 1970-абилел сонал. Гьеб роль хIан хадуб Сидрат яхана унго-унгояб гьунаралъул борхалъуде. Гьеб спектаклялда гьелъ артистал ва балагьарал гIажаиблъизаруна. Гьениб рагьана Сидратица чIужугIаданалъул чорхолъ рукIине кколелщинал хасиятал. Сидрат-Юлдуз йикIана чIухIарайги, чаракъосараб бакIалда гIодун, чияда хIал лъазе течIого, рекIедаса ун елъун, жиндирго мекъи ккараб рокьи чиядаса бахчун, гьеб хIехьезе лъалейги. Чорхол батIи-батIияб гIамал-хасият хисун хIазе кIвей – актерасе чара гьечIого къваригIунеб жо буго, гIумруялъ хIалтIаниги, гьелде гIемерисел артистал рахунаро. Жиндирго махщалидалъун гьелъ бихьизабуна, дол гьитIинал васазулги ясазулги ролал хIалей йикIарай Сидратида божилъи гьабун, гьелъухъе щвалде щварал руччабазул ролалги кьезе бегьулеб букIин. Гьелдаса хадуб Сидратихъ батIиял бераздалъун ралагьизе лъугьана режиссералги артисталги.\nМаксим Горькиясул «Херав» спектаклялда гьелъ хIараб Девица-Маринал ролалъ гьалгъазаруна балагьарал. Гьелъул Марина йикIана согIайги жиндирго хважаинасе хIеренайги. Гьелъ тIамулеб гали букIана солдатасул гIадаб. Ккараб бакIалда гьардезеги лъалаан. БакI-бакIалда жанаваралъул гIадаб хасиятги букIунаан гьелъул. БитIараб бицани, гьеб гьунар жиндирго чорхолъ букIинцин лъалароан Сидратида. ГIумруялда гьей тIубан батIияй йикIаралъулха. Сценаялдасан бицунеб магIна гьечIеб рагIи букIунароан Сидратил. МагIнаялъул тIиндеги яккун, кколеб къиматги кьун, кьолаан гьелъ жаваб данде хIалев артистасе. Гьеб букIана БетIергьанас гьелъие кьун букIараб гьунар. Гьединал пьесабазда рекъон ролал хIазе ккани, къваригIуна лъайги, махщелги, нахъаса къотIи гьечIеб щибабкъойилаб хIалтIиги.\n«Кьурдабазул мугIалим» абураб испаниязул драматург Лопе де Вегаца хъвараб пьесаялда Сидратица хIалаан гIолохъанай графиня Флорелал роль. Жибго пьеса букIана кочIодалъун хъвараб. РукIана гIемерал кучIдул ва кьурдаби. Спектаклялда рихьизаризе кколаан доб заманалъул испаниязул рукIа-рахъин, гIадатал, гьезул кучIдул, кьурдаби. БатIияб халкъалъул кьурди лъазаби бигьаяб иш гуро. Сидрат, радалги бакъанидаги кьурдабазул репетициялде хьвадана ва хIалтIул хIасилги ккана. Гьелъухъа бажарана аваданай, гIедерай, гIолохъанай Флорелал роль хIан.\nЛъида бихьичIеб «Берцинал ясал хъамулел куц» комедия. Гьениб Сидратица хIалаан дир чIужу Сапил роль. МагIарухъ гьединал руччаби гIемер руго. Лъималазул рукъги цIурал, кинабго магIишатги жидецаго бачунел, тIадежоялъе, гьекъолдулев росги вугел. Спектакль байбихьаралдаса гьеб лъугIизегIан, Сидратица гьарзаго бихьизабуна жиндирго махщел. ЛъикIал артистазул букIуна жидерго хатI. Гьезул рагъа-рачари, гьаракь батIияб букIуна. Гьел цогидал артистазда релълъарал рукIунаро ва лъицаниги хисуларо. Гьединай йикIана магIарулазе хирияй Сидрат Мажидова.\nБуго ракIалдаса унареб цоги комедия – «КъваригIун йиго къоролай» абураб. Театралда гьей къоролалъул роль хIалей цоги артистка дида лъаларо. КочIое махщелги бугей, махсара-хочIги гьарзаяй, рокьи-кьалалъеги бергьарай къоролай Супа. ГIемерисел къоролзабазул къисмат битIккечIеб букIунелъул, Супаеги битIкколаро. Гьелъул мадугьаласе Супалгун рокьи гьабизе бокьула, ячиналъул цIар бахъиндал, тIурун чIола. Багьанаби, гIиллаби гIемерал ратула. Кутакалда мухIканго бачуна гьелъ мадугьаласулгун хабар. Гьениб буго хIасрат, рокьи, кьал, кечI. Сидратида кIолаан жиндилъ магIна гьечIилан ккараб рагIудалъунги сценаялда «цIа гъезе».\n«Я къвал бала, я къоно чIвала». Гьеб мелодрамаялда Сидрат йихьулаан херав, лъималаз рехун тарав Таймазил мадугьалалъул ролалда. Гьей херай гIаданалъул ролалда Сидратица кутакалда хIаракат бахъана артистка хIисабалда херасул къисматалде гъорлъе яккизе. Гьеб комедиялъухъ балагьарал релъизе тIами гуро мурад букIараб, мурад букIана балагьарал сценаялда лъугьунеб бугеб ишалда тIад ургъизе тIами. Театралъул коллективалъеги гьелдаго цадахъ Сидратиеги, балагьараз аза-азар баркала кьуна гьеб спектаклялдаса хадуб.\nКомедия цохIо релъиялъе гIоло хIазе бегьуларо, релъиялда гъорлъги балагьизе ккола магIна, тIамизе ккола балагьарал пикру гьабизе.\nЧанги батIи-батIиял къисматазул руччабазул ролал хIана Сидратица сценаялда. «Маххул чIужугIадан» - гьениб Сидратица хIана гьекъолдухъан-тракторист Кучкарил чIужу Кумрил роль. Росасего инчIого херлъарай яс гIадан ГьотIочил роль хIана «ХIамузда рекIарал бахIарал» абурал спектаклялда. КIочон гьечIо «Ханлъи бокьарай якьад». Ниж кире щваниги, нижеда хадуб ахIулаан «хадусев» - абун. Гьединал ва цогидалги спектакляздаса рагIаби балагьаразда кIочон толаро, «автограф» гIадин рекIелъ цIунун рукIуна. АбичIого гIоларо «Нусал рихаразул росу» спектаклялда хIараб, жийго херлъизе йикIинги кIочон тун, херай якьад кьурса гъоркье рехизе хIаракат бахъулей йикIарай Сургуханумил ролалъул хIакъалъулъги. «Булбулалъул кечI» спектаклялда гьелъухъ букIана больницаялъул уборщицаялъул роль. Гьеб цIакъ релълъараб буго жакъа къоялъги больницабазда рукIунел цо-цо уборщицабазда.\nКиб театр цебебахъунеб бугониги, МахIачхъалаялда яги росулъ, Мажидова цадахъ йигеб спектакль кIудияб гъираялда къабул гьабулаан, баркала кьезе аскIоре рачIунаан.\nМунагьал чураяв МахIмуд ГIабдулхаликъовас гьадин бицун букIана Сидратил хIакъалъулъ:\n- Сидратил цIар лъала магIарулазда. Лъидаха рагIичIеб радиоялдасан кечI ахIулеб гьелъул роцIараб гьаракь:\nМесед бецIаясул цIахIил буртина\nДухъ ецIцIулей диде цо квенчIел баче.\nМаргъал гъинаясул гъалул сагула,\nДухъ гъаргъар барай дун гъорлъе йиччан те!\nГьитIинго бижана Сидратилъ театралде рокьи. Кида театр магIарухъе щваниги, хунздерил тIалъи артистаз сверун бахъинегIан Сидрат, хадуб хьихьараб бурутI гIадин, артистазул хьолбохъа йичIулароан. Хъалаялда лъималазул рокъоб гIумру гьабулеб мехалъго, гьитIинай Сидратил анищ букIана арстисткалъун яхъине. Гьалеха тIубана гьелъул мурад.\n40 соналъ сверана Сидрат мугIрузул нухаздасан, магIарулазе рохелги аваданлъиги бикьизе гIоло. Сидратил щибаб цееяхъин рохеллъун букIуна магIарулазе. Театралда лъугьун гIемер мехго иналдего, Сидратие рес щвана Москваялда театралияб институталъул магIарул группаялде гьоркьое жуязе, гьезул дипломалъулал спектаклязда гIахьаллъизе.\nГьениб Сидратица хIалаан Мольерил «Скапенил пишабазда» - Зербинета, К. Гоццил «Нухъаялда» - Смерольдина. Спектаклял къабул гьарураб комиссиялъ Сидратил хIаялъе кьуна тIадегIанаб къимат. Москваялда бараб цо сон лъугьана Сидратие махщел цIубаялъе ва гьеб камиллъиялъе кIудияб квербакъи гьабураблъун.\nЦохIо магIарулалъул сурат цебечIезабулел сипатал гIуцIиялде гIей гьабун чIечIого, Сидратица кIудияб махщалида хIана сценаялда западалъул классиказул асаралги. Гьелъул цееяхъин бечед гьабуна Шиллерил, Бомаршел, Шекспирил, Гольдонил, Мольерил, Горькил асараздасан хIарал сипатаз.\nГьелъул щибалда Сидратихъа бажарана щибаб сипаталъе рекъонкколеб гIамал-хасият кьезе. Гьеб ккола артисткаялъул творчествоялъул бергьенлъи.\nБищунго лъикI ккарал сипатаздасан цоял ккола Гольдонил «КIиго хважаинасул цо хъулухъчиялда» - Смерольдина. СихIирай, оборай, ургъараб жо рагIалде бахъинабулей гIолилай.\nЗ. ГIалихановасул «МугIрузул ГIалиялда» Задал сипаталда Сидрат йикIана росасе мутIигIай, гIамал берцинай, рекIелъ хъублъи гьечIей, рос ГIалил къайи-свериялда бараб сверунжо гIадай гIадатияй магIарулай. Спектаклялда жаниб Задал сипат букIана бищунго лъикI ккаразул цоябги.\nАртистка Сидратил кIудияб гьунар буго лъималазе театралъ хас гьабун гIуцIараб репертуаралда цееяхъине. ГIемерисел Сидратица гIуцIарал сипатал рукIана васазул. Лъималазе артисткаялъ хIана: Таймаз Аслановасул «Заграницаялдаса гьалбал» абураб спектаклялда - хIинкъи гьечIев, тирияв, цIодорав Чуанил сипат; М. ГIабдулхаликъовасул «ГIурччинал тIанхазда» - чанкIкIарав бахьикъос Гьимат; Р. Фатуевасул «МагIарулазда» - гьитIинав бахIарчи Юсуп. Артисткаялда батулаан щибаб роль гIуцIулеб, гьитIичазда рекъонкколеб гIамал-хасият.\nСидрат Мажидова гIемер цееяхъана сценаялдасан жинцаго ахIулел кучIдузул программабигун. Гьей магIарулазда лъала цохIо лъикIай драмаялъулай артистка гурейги, махщел бугей кочIохъан хIисабалдаги. РСФСРалъул мустахIикъай артистка Сидрат Мажидова йиго жийго заргIанасей, гьунар зобгIанасей. ШототIа росулъ гIурай, ГIараниб хъалаялда цIаларай, МагIарул театралда тарбия щварай, барахщи чорхолъ гьечIей, гьудул-гьалмагъ хирияй халкъалъул копол устар.\nСоветияб гIелалъул лъималазе бищунго гIагарай адалъун лъугьун йикIана Сидрат Мажидова. Ясли-ахаздаги школаздаги гьез ахIулаан: «Дир гIадинаб бурутI лъилго бугебдай» абураб кечIги. Гьединазда гьоркьой йикIана дунгоги. Дицаги ахIулаан гьеб, Сидратица радиоялдасан ахIулелъул, хIухьелккун гIенеккулаан гьеб кочIохъ. Нижер, гIисинлъималазулцин, гъира букIунаан, Сидрат гьоркьой йигеб МагIарул театр росулъе бачIиндал, гьелъухъ ралагьизе ине.\nЦинги - лъималазе рихьизарулел пьесабазда гьелъ хIарал ролал гьанжеги ракIалда руго.\nГIуна дун кIудияй. КIудияй гIунагIан, гIагарлъулей йикIана дие гьей хIикматай чIужугIадан. Кинха гьелда хIикматайилан абилареб - лъимерлъи лъималазул рокъоб арай, бесдаллъиялъ къвал барай, къварилъиялъ еэдарай гьей даим рази йикIунаан ТIадегIанас жиндиего кьураб гIумруялдаса. Киназухъаго гуро бажарулеб къисматалъул карачелазде данде лъедон. Бажарана гьеб Сидратихъа. Гьелда жиндирго талихIги къисматги батана рукълъунги, гIумрулъунги, лъимерлъунги хутIараб театралда.\nДидаги лъалаан Сидрат. Нижер лъай-хъвайги ккана, Сидратги кIодолъарай, дир ботIрол расазда гIумруялъ савуги бекIкIулеб мехалъ. Бугониги, гьеб дагьабго замангицин гIуна дие гьей рекIелъ цIунун хутIизе. Гьелъул кIаркIариялъ киналго захIмалъаби кIочене гьарулаан.\nМагIарул театралда букIараб миллияб маданияталъул ва адабияталъул цо дандеруссиналда Сидратица абуна:\n- Я Аллагь! МагIарулаз хIатIал чIаралъур, тIугьудул рижаги, - йилан.\nДица гьеб гьари-рахьи гьанжеги гIемер ракIалдещвезабула.\nМагIарулазе Сидрат хутIана даим бечIазе гьечIеб, махI берцинаб тIегьлъун.\nХIурматиял магIарулал! Нилъер Сидрат гьаюралдаса 13 декабралда тIубалаан 80 сон. Баркула даим гIолохъанго хутIарай театралъул ясалъул юбилей киналго магIарулазда.\nПрочитано 388 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 24 декабря 2018 10:18\nДругие материалы в этой категории: « Театралъул хIаракат\tКонкурс-фестиваль »\n09:43, 08 декабря 2021, 1


Республикаялде вачIине вуго 1000-ялдасаги цIикIкIун спортсмен ва тренер | Спорт | Киназего гIаммаб Россия\n2017 соналъул 24 августалда Парижалда букIараб гугариялъул халкъазда гьоркьосеб федерациялъул (UWW) данделъиялда лъазабуна иргадулаб гугариялъул рахъалъ Европаялъул чемпионат Дагъистаналъул Каспийскалда, ГIали ГIалиевасул цIаралда бугеб спортивияб кIалгIаялда тIобитIизе бугин.\nГьелде щвезегIан нилъер республикаялда гьединал чIахIиял турнирал тIоритIун рукIинчIо. Гьайгьай, Россиялдагицин кIиго нухалъ гурони тIобитIичIо гугариялъул рахъалъ Европаялъул чемпионат — 1976 соналда Ленинградалда ва 2006 соналда Москваялда.\n— Аслияб къагIидаялда турнир тIобитIизе кинабго хIадурго буго. ТIоцебесеб иргаялда, UWWялъул тIалабазда рекъон, дагьаб гIатIид гьабуна ГIали ГIалиевасул цIаралда бугеб кIалгIа. Гьединго гьенир жанирги гьарулел руго хиса-басиял. АзаргогIан спортсмен ва гьездаго цадахъ тренерал рещтIине къачIалеб буго «Каспий» санаторий. Жегиги 40 гостиница хIадурго буго гьалбал къабул гьаризе. Мисалалъе, халкъазда гьоркьосел судиязул къокъа, UWWялъул вакиллъи, ай I00 чи къабул гьавизе вуго «Метрополь» гостиницаялъ, гьалбал рещтIине руго «Адмирал», «Жами», «Гранд-Отель» ва цогидалги бакIазда. Транспорталъул бицани, чемпионаталъул заманалда МахIачхъалаялдаса Каспийскалде рагьизе руго цIиял маршрутал, спортсменазе чIезаризе руго автобусал. Чемпионаталъул заманалда нилъер гьанире гIемерал гIадамал рачIине рукIин ва спортивияб кIалгIаялда киназего бакIал гIечIого рукIине бегьулеблъиги хIисабалде босун, нижеда ракIалде ккана Анжи-Аренаялда аскIоб гьоркьоса къотIичIого залалда лъугьа-бахъунеб бихьизабизелъун кIудияб экран лъезе. Гьениб букIине буго 2000-ялдасаги цIикIкIун чиясе гIодов чIезе бакI.\n— ГIемерал гIадамал рачIине рукIинги хIисабалде босун, гьеб рахъалде хасаб кIвар буссинабизе буго. ХIинкъи гьечIолъи цIуниялъул жавабияллъун рукIине руго Росгвардиягун полиция. Гьезие кумек гьабизе буго волонтераз. Гьелин абуни хIадур гьарулел руго ДРялъул Спорталъул министерствоялъ ва цо-цо цIалул идарабаз. Студентазда, вузал лъугIаразда гьоркьоса тIасарищулел руго ингилис, паранг, немец мацIал лъалел гIолилал. Гьезиеги чIезаризе руго тIаде рачIарал гьалбадериего гIадинал шартIал. Европаялъул чемпионаталъул гIуцIиялъул комитеталъе председательлъи гьабулеб буго республикаялъул нухмалъулесул ишал тIуралев Владимир Васильевас. Гьелъги бицуна турнир тIадегIанаб даражаялда тIобитIиялда хадуб республикаялъул ва пачалихъалъул нухмалъиялъул хасаб бербалагьи букIиналъул.\n— Гьеб Аллагьасда гурого лъаларо. Гьале гьал къоязда Красноярскалда букIине буго «Иван Ярыгин-2018» Гран-при ва гьелда тIоцересел бакIал ккурал спортсменазул буго гьенире ккезе цIикIкIун ресалги. Щаклъи бугел гугарухъабазе кьезе буго цоги рес, ай апрель моцI щвелалде тIобитIизе буго Каспиялъул пачалихъазда гьоркьосеб чемпионат. Гьелда гIахьаллъизе руго Ираналдаса, Азербайжаналдаса, Казахстаналдаса ва Туркменистаналдаса гугарухъаби.\n— Гьенир гIахьаллъизе ругел спортсменазул цебеккунисеб сияхIалда гъорлъе ана 25 гугарухъан. Аслияб сияхIалдайин абуни вуго 12-яв: Заур Угуев (57 кг), ХIажимурад Рашидов, ИсмагIил Мусукаев (61 кг), Иляс Бекбулатов, АхIмад Чакаев (65 кг), МухIамад КъурбангIалиев (70 кг), МухIамадхIабиб КъадимухIамадов (74 кг), АхIмад ХIажимухIамадов (79 кг), Даурен Куруглиев (86 кг), ГIабдурашид Садулаев (92 кг), Расул МухIамадов, Шамил Мусаев (97 кг). ТIасабищараб командаялъе кIудияб камилъун ккола сборазул ахирисел къоязда сакъатлъи ккун, мемориалалда Билал Махов гIахьаллъизе гьечIолъи.


Образование - Лъай кьей, мактаб » Страница 10 » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nДобавил(а): Musa от 15-01-2013, 15:46\nДекабралъул ахиралда Россиялъул президент Владимир Путиница, "РФялда лъай кьеялъул хIакъалъулъ" цIияб закон тасдикъ гьабуна. 2013 соналъул 1 январалдаса закон къуваталде лъугьараблъун рикIкIана ва цIияб соналъул байрамкъояздаса хадуб школазул администрациял документал хисиялда тIад хIалтIизе ккола. ГьанжелъизегIан "школа", "лицей" яги "гимназия" букIун батани, гьанже киналго "лъай кьеялъул гIуцIабилъун" лъугьуна. Гьединлъидал, уставазда, мугьрабазда, школалъул цIарги хъван, къадада рарал игIланазда ва цогидал жалазда хиса-басиял гьаризе ккола.\n"Зулму-хIал гьабун лъазабулеб жо гуро мацI"\nДобавил(а): Musa от 15-01-2013, 15:41\nБолмацIги лъазабе, рахьдал мацIги кIочонге\nРахьдал мацI. Цо-цоязул гьеб литературияб мацIалде данде ккола, цогидазулин абуни, эбелалъул рахьдада цадахъ щвараб ва рокъоб бицунеб батIияб мацI буго. Ахирал соназда магIарулазда гьоркьоб рахьдал мацI сабаблъун батфIи-батIиял дандеккунгутIиял ва бахIсал гIемерлъулел руго. ЦIияб сон тIаде щвезе кIиго-лъабго къоялъ цеве редакциялде вачIарав Элдар Ибрагьимовасулгун магIарулазул болмацIалда тIасан гьадинаб гара-чIвари ккана нижер.\nНилъецаги гьабичIони, гьабичIого хутIила\nДобавил(а): Musa от 29-12-2012, 16:44\nКиналъего кьучI школалда лъола\nБуйнакск районалъул ЧIикIаб росдал лицеялда тIобитIана республикаялда рахьдал мацI малъиялъул ахIвал-хIалалъул ва дандчIвалел захIмалъабазул суал гьоркьоб лъураб гIелмияб конференция. Гьенире ахIун рукIана Лъай кьеялъул министерствоялъул, районалъул лъай кьеялъул нухмалъиялъул, институтазул, СМИязул вакилзаби ва учительзаби.\nКатегория: Общество - ЖамгIият, Образование - Лъай кьей, мактаб\nЖамагIаталъул гьари тIубана\nДобавил(а): Musa от 15-12-2012, 01:17\nГалатI биччазе рес гьечIел суалал\nРосабалъ ругел школазда хIалтIулел учительзабазе социалияб кумек букIине буго. Школа яги вуз къазе ккани, хасаб комиссиялъул хIукму къваригIуна. ЕГЭялъул сертификаталъул болжал лъабго соналде бахинабизе буго. Студентазе кьолеб стипендиялъул чIара-хьараб, чIванкъотIараб къадар чIезабизе гьечIо. Гьел ва цогидал хиса-басиязда тIасан бахIсал тIоритIана Пачалихъияб Думаялда.\nНилъер тIалъиялъул тIокIкIарал иццал\nДобавил(а): Musa от 15-12-2012, 00:41\nМеседил щубазул читIир сокIкIана\n7 декабралда "ХIакъикъаталъул" редакциялда "ГурхIел", "ГIаданлъи", "Намус" темабазда тIасан гIуцIун букIараб ва цIалдохъабазда гьоркьоб тIобитIараб сочинениязул конкурсалъул хIасилал гьаруна. Тадбиралде ахIун рукIана цIалдохъаби - сочинениязул авторал, гьезул учительзаби, умумул, жюриялъул гIахьалчагIи, районазул лъай кьеялъул нухмалъулел ва машгьурал кочIохъаби. Тадбир тIобитIана "Меседил цIум" рестораналда.\nЩивасул ихтияр буго лъай щвезе\nДобавил(а): Musa от 12-12-2012, 12:40\nКиназго рахъккуна хIукмуялъул\nПачалихъияб Думаялда «РФялда Лъай кьеялъул хIакъалъулъ» абураб цIияб законалъул проекталъул халгьабулеб буго. 2013 соналъул авалалда гьеб закон тасдикъ гьабизе къваригIун буго Лъай кьеялъул министерствоялъе. 10 ноябралда Москваялда гьелде данде гIуцIараб митингалде Москваялъул школазул учительзаби, вузазул преподавательзаби, гIелмиял хIалтIухъаби, студентал, цIалдохъаби ва гьезул умумул рахъун рукIана. Митингалъул гIахьалчагIаз къабул гьабураб хIукму кьолеб буго гьаниб.\nГьитIинго бижараб рокьи\nДобавил(а): Musa от 12-12-2012, 12:27\nКIикъого соналъ цебе, 1972 соналъул ноябралда, Ленинградалъул пачалихъияб педагогияб институталда, математикияб анализалъул лекциялда дир лъай-хъвай ккана математикаялъул факультеталъул лъабабилеб курсалъул студент НурмухIамадов Дибирилгун. ГIагараб ракьалдаса аза-азар километраз рикIкIад студентазда гьоркьов ракьцояв дандчIвай букIана ракIалдаго гьечIеб ва рохалилаб лъугьа-бахъинлъун.\nДобавил(а): Musa от 11-12-2012, 13:27\nГъоркьехун рехсараб лъугьабахъин ккана цIакъго цебе заманалда - XV-XVII гIасрабазда Узбекистаналъул Самаркъанд шагьаралда. Гьеб шагьаралде тIолабго Гьоркьохъеб Азиялдаса къадахъаби ва архитекторал рачIунаан бищунго лъикIал мадрасаби разе. Подробнее\nХИРИЯЛ ЦIАЛДОХЪАБИ! ХIУРМАТИЯЛ ЦIАЛДОЛЕЛ!\nДобавил(а): Musa от 6-12-2012, 11:51\nЛъай кьеялъул гьурмазда тIобитIараб сочинениязул конкурс рагIалде бахъана. Гьелъул хIасилалги гьаруна. 7 декабралда, сагIат 11.00. "ХIакъикъаталъул" редакциялда тIобитIизе буго конкурсалда хурхараб тадбир. Гьенире ахIулел руго конкурсалъулъ гIахьаллъарал цIалдохъаби, гьезул умумул ва учительзаби.


Федеральный закон от 06.07.2006 N 104-ФЗ (ред. от 14.10.2014) "О внесении изменений в отдельные законодательные акты Российской Федерации в связи с сокращением срока военной службы по призыву"\nПункт 1 статьи 2 вступил в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).\nПункт 2 статьи 2 вступил в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).\nПодпункт "а" пункта 3 статьи 2 вступил в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).\nПодпункт "б" пункта 3 статьи 2 вступил в силу с 1 января 2010 года (пункт 3 статьи 7 данного документа).\nПункт 4 статьи 2 вступил в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).\nПункт 5 статьи 2 вступил в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).\n(пп. "б" в ред. Федерального закона от 24.10.2007 N 232-ФЗ)\nПункт 6 статьи 2 вступил в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).\nПункт 7 статьи 2 вступил в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).\nПункт 8 статьи 2 вступил в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).\nПункт 9 статьи 2 вступил в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).\nПодпункт "б" пункта 10 статьи 2 вступил в силу с 1 января 2010 года (пункт 3 статьи 7 данного документа).\nПодпункт "а" пункта 11 статьи 2 вступил в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).\nПодпункт "б" пункта 11 статьи 2 вступил в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).\nПодпункт "в" пункта 11 статьи 2 вступил в силу с 1 января 2010 года (пункт 3 статьи 7 данного документа).\nПункт 12 статьи 2 вступил в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).


Ректорасда тIад тIупарал накIкIал\nИтни къоялъул бакъанида информалатаз лъазабуна радалалдаса Дагъистаналъул Медакадемиялда чIухь балеб букIанин, гьениса финансазда хурхараб документацияги босун ун бугин, академиялъул ректорги ккун вугин. Гьесда бугин гIемераб г1арцуда хурхун х1илла-рек1к1 гьабиялъул щаклъийинги. Хадусан рачIарал баяназда абулеб букIана ректор рокъове виччан вугин. Щиб букIине бегьулеб Дагъистаналъул медицинаялъул академиялъул ректор ГIусманов ГIабдурахIман кквеялъе гIилла?\nИтни къоялдаса нахъе ректорасул хIалтIулеб бакIалда хасал идарабазул хIалтIухъабаз чIухь балеб буго. «Эркенлъи» радиоялъухъе щварал баяназда рекъон церехун рехсарал идарабаз ГIусмановасул хIалтIулеб бакIалдасаги, академиялъул бухгалтериялдасаги гIарцуда хурхарал документал нахъе росун руго.\nДагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул экономикиял такъсиразде данде къеркьолеб бутIаялъул нухмалъулев Кулиев АхIмадица лъазабуна ГIуманов ГIабдурахIманида ва гьесул сверухълъиялда чанго чи гIемерал саназ гIарцуда хурхун хIилла-рекIкI гьабулеб букIиналъул щаклъи букIун цIех-рехалъул идарабазде рачун рукIанин 15 июлалъилан. Гьебго къоял гьел чагIи рокъореги риччанилан лъазабуна Кулиевас.\nНизам цIунулезул баяназда рекъон ГIусманов ГIабдурахIманиде официалияб къагIидаялъ жеги гIайиб гIунтIизабун гьечIо.\n«Эркенлъи» радиоялъухъе щварал мухIканал гурел баяназда рекъон ректор ГIусманов вукIун вуго 2001 соналъ машгьурав спортсмен Александр Дюковас гIуцIараб SWS абулеб финансазул пирамидаялъул гIахьалчилъун. Гьеб пирамида гIуцIараз гIадамазе ричулел рукIун руго Швейцариялъул ISG компаниялъулгун гьарурал страхованиялъул къотIи-къаял. Гьеб документалда рекъон цин страхованиялъухъ 3000 доллар кьезе кколеб букIун буго, гьелдаса хадуб гьеб гIарцул бакIалда гIадамазухъе 6 соналдасан 180 азарго доллар щвезе кколеб букIун буго. Гьеб гьерсилаб пирамидаялдаги божун хехго бечелъизе бокьарал Дагъистаналдаги рукIун руго. Нилъер гьаниб гьеб хIилла-рекIкIалде гъорлъе гIадамал цIалев чи ГIусманов ГIабдурахIман вукIанин, гьб компаниялъ тIоритIулел батIи-батIиял семинараздецин гIадамал ритIизе гIамал гьабулеб букIанин гьесин абурал баянал щвана нижер радиоялъухъе.\n2007 соналъ анлъго сон аниги къотIи-къаялда рекъон жидерго гIарац щвечIел гIадамаз полициялде гIарзIалги хъван гьебго соналъ SWS гIуцIарал Александр Дюков ва гьесул кумекчи Замирбек Малайбеков ккуна. Гьеб пирамидаялда гIадамаз кинабниги 10 миллиард доллар лъун букIун буго. Гьелдаса хадуб жидер гIарацилан гIадамал рачIиндал ГIусмановас жиндица нужее кинабго гIарацги бецIилин жинда тIасан гIарзаби хъвагейин абун буго гьезда. Нижехъе щварал баяназда рекъон гIемерисел Дагъистаниязе SWS-алда лъураб гIарацги бецIун буго гьес. Гьединго социалиял бухьеназда бицунеб буго ГIабдурахIман Хьаргаби мухъалъул бетIер МухIамад МухIамадовасул чи вукIанин, гьединлъидал чанги такъсириял ишазда гьоркьов вукIанин бицунев МухIамадовасе гIоло багъаризабун батилин гьесда сверун ахIи-хIуриланги.\nГьединабго пикру буго ГIабдурахIман ГIусановас нухмалъи гьабулеб заманалда Дагъистаналъул медицинаялъул академиялда цIаларав тохтур Муса Мусаевасулги.\nМуса Мусаев: «Хьаргаби мухъалъул нухмалъуда КIудияв МахIачилан абулев МухIамад МухIамадов вугеб мехалда гьебго районалдасан Дагъистаналъул Халкъияб мажлисалъул депутатлъун вищун вукIана ГIабдурахIман ГIусманов. Гьеб мехалда кин гьезухъ бажарабали лъаларо, амма 20 азарго чи гурони гьечIеб Хьаргаби мухъалъул лъагIалил бюджет 600 миллионалде бахун букIана. Цойгидал 25 азарго чияс гIумру гьабун ругел магIарул мухъазул бюджет 400 миллионалдецин бахунароан гьеб мехалда.\nГьел цадахъ рекъон хIалтIулила гIарцул суалал жидеего данде кколедухъ роцIцIинаризейилан абулаанха. БатIаго ректор хIисабалда квешав чи вукIанин гьевиланги дица абиларо, щай гурелъул цIакъ бицунеб букIана дун цIалулел саназ медициналъул академиялда гIарац кьун ругони цIалун бажаруларин ва гьебго гIарац кьун гурони гьенире цIализеги росуларилан. Гьеб кинабго гьереси букIиналъе дица дирго мисал бачина. Гъурущ кьечIого цIализеги восана дун, гьединго гъурущ кьечIого цIализеги цIалана.\nЛъикI цIалулелги ругони, берцинаб хьвада-чIвадиги бугони гIарац тIалаб гьабун кIалъелев чи вукIунароан. Дун гIадиналги гIезегIан рукIана гьенир. Дица академия лъугIун 10 сон аниги добго хIалалъ руго спортзалги, цIалул аудиториялги, гьеб киналдего кIвар кьезе ккелаан ГIусмановас. Гьесда цадахъ хIалтIулез гIемер бадиб чIвалаан гьесда гьев жиндирго чуязул гурони ургъалида вукIунарилан. Гьел чуязул бизнесалъеги гIемер гIарац къваригIунелъул щибха лъалеб букIун батизе бегьула гьев гьоркьоб чIвараб цониги гIарцIул хIилла-рекIкIги. Халкъияб собраниялъул депутатги вугони, цIогьазул гурони батIияб системаги гьечIони ГIабдурахIманица гьелдаса кигIан рикIкIад чIезе кIварабали щибха лъалеб»\nГIабдурахIман ГIусманов ккола Хьаргаби росулъа. Гьесул буго 63 сон, ГIусманов ккола медицинаялъул гIелмабазул доктор, профессор. 1998 соналдаса нахъе гьес Дагъистаналъул Медицинаялъул Академиялъе нухмалъи гьабулеб буго. 1999 соналдаса нахъе Дагъистаналъул Халкъияб мажлисалъул депутатги ккола гьес. ГIусманов бетIерлъуде вачIун хадуб гьесул бажариялдалъун медицинаялъул институт академиялде сверизабуна. ГIабдурахIман ГIусмановасул йиго лъади ва ункъго лъимер, гьел киналгоги тохтурзаби ккола.


Памятник лъезе буго | Дагъистаниял | Киназего гIаммаб Россия\nПамятник лъезе буго\nДанделъун рукIана чIварал журналистал ракIалдещвезаризе. 21 декабралда Журналистазул рокъор ракIарун рукIана республикаялъул СМИязул бетIерал редакторал, чIварал журналистазул гIагарлъи, гьудул-гьалмагълъи ва журналистал. Гьениб бицана, тIадаб хъулухъалъулаб борч тIубалаго, чIварал журналистал ракIалда цIуниялъул мурадалда гьезие памятник базе ккеялъул хIакъалъулъ.\nДРялъул Журналистазул союзалъул председатель, "ХIакъикъаталъул" бетIерав редактор ГIали Камаловас абуна памятникалъул макет хIадурун бугин ва гьеб базе гIарац балагьулеб бугин. "Памятникалъул борхалъи букIине буго 16 метр ва гьеб букIине буго журналистазул бихьинчилъиялъул, бахIарчилъиялъул ва ритIухълъиялъе гIоло къеркьеялъул гIаламатлъун. Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповасги рагIи кьун буго гьеб рахъалъ кумек гьабизе", — ян бицана гьес.\nПамятник баялъулъ халкъалъги гIахьаллъи гьабилеб батилин абураб пикру загьир гьабуна данделъиялда. "Гьел чIвана халкъалъухъе ритIухъаб хабар, хIакъикъияб ахIвал-хIалалъул баян щвезабизе къеркьолаго, гьединлъидал, халкъалъул гIарцухъ базе ккола чIварал журналистазе памятник", — ан абулеб букIана данделъараз.\nПамятник баялъе гIарац кьезе буго Россиялъул Журналистазул союзалъги, гьелъул регионалиял отделенияздаги ракIалда буго кумек гьабизе. КватIичIого гьебго мурадалда Дагъистаналда тIобитIизе буго телемарафонги. Хьул буго гьелъул гIахьалчагIазги гIарцул кумек гьабиялде.\nЖурналистал чIваялда бан гьарурал такъсирал рагьиялъе киналго мухбирзаби цолъизе ккеялъулги бицана данделъиялда. "Дир буго кIиго суал: щиб нилъеца гьабулеб бугеб хадубккунги журналистал чIвангутIизелъун ва гьел такъсирал рагьизе кколел идарабаздаса жаваб кин нилъеца тIалаб гьабулеб бугеб?" — ан гьикъана ишцоязда Шамил ГIабашиловас, 2008 соналда чIварав "Дагъистан" ГТРКялъул нухмалъулев ХIажи ГIабашиловасул васас. "Дир пикруялда, журналистал чIвалел руго гьеб вахIшияб такъсиралъухъ жидее кинабгIаги тамихI гьабизе гьечIолъиялда ракIчIарал чIвадарухъабаз", — ан тIадеги жубана гьес.


Борхалъуде раханагIан цIикIкIунеб асар\nРекIун маршруткаялдагун радал сагIат анкьгоялде бащдаб хIалтIарабго МахIачхъалаялдаса къватIире рахъарал ниж, нахъа тун Буйнакск, Лаваша, Хьаргаби, Унсоколо, Болъихъ районалгун, ЦIумада районалъул центр Агъвали росулъе щвана сагIат цоялде бащдаб хIалтIарабго. Хьаргабире ва БагIараб кьодухъе щвезегIан гьечIо кинабгIаги къварилъи, нух буго хъил тIураб, эркенаб. Кьода аскIоре щун кваранаб рахъалде сверарабго байбихьана (гIемер кIудияб манзилалъ гьечIониги) къваридаб, гвендаз хьвади захIмалъизабулеб, бухъулеб, хъирщулеб, гIатIид гьабулеб бугеб нух. Абизе ккола гьенисан байбихьун ЦIумада районалде щвезегIанго гIемераб дандчIвалин нухал къачIалеб, гьел гIатIид гьарулеб, кьураби тIезарулеб, хъил тIолеб, цебехун тIураб цIигьабулеб цIакъго гучаб техника.\nДагьаб кIодолъаниги гьитIинлъаниги, тIадехун гIодобехун гираниги нухлул рахъ буго гIурул рагIалдасан унеб, кибехун свераниги нух нахъеги буссуна гIоралдехун.\nНухдасан бихьулеб тIабигIат абиларо цIакъго бечедаб бугин абун – гьелъул гIемерисеб бутIаялда кIиябго рахъалъан руго кьураби, бакI-бакIазда дандчIвала мадараб гIурччинлъиги, гьитIи-гьитIинал рохьалги, дора-гьанир рихьула ахалги. Цереялдаса цIикIкIун руго тIолабго нухда, бакI-бакIазда дандчIвалел рагъулал хъулухъчагIазул постал. Агъвалиб рузман къоялъул тIадал тадбиралги тIуран ниж рахъана гьениса 15 километралъ рикIкIадегIан бугеб гьебго районалъул ТIинди росулъе. Хъил тIураб гье-чIониги, нух буго гIарз бахъизе бакI гIемер гьечIеб, нахъе тарабго гIадинаб, гIоргун унеб, гIодоб лъураб. Амма тIабигIат хисана лъалеб хIалалда – цIикIкIана рохьал, рорха- лъана мугIрул, берцинлъана сверухълъи. Гьале гьаниса байбихьизеги ккола нижер халатаб ва "борхатаб" сапар – ЦIумада районалъ 80 сон тIубаялда хурхун, районалъул ва росдал администрацияз, жамгIиял хIаракатчагIаз гIуцIараб, ГIадало-Щулъел (тIиндисезул мацIалда Кабала беса – кIудияб мегIер, борхалъи 4151 м.) магIарде тIаде рахин, гьеб "квегъи". Гьелъул тIоцебесеб бутIалъун ккола ТIинди росдалгун къокъабго лъай-хъвай гьаби. КIудияб, нилъер тарихалда лъалкI тараб росу гьаб букIинги хIисабалде босун, жакъа рес гьечIо росдал киналго баяназда гъваридго тIадчIей гьабизе. МугIрул рагIал-лъуда бугеб гьеб росдал басрияб авал буго хъала хIисабалда гIуцIараб, сундуего хIалтIизабун буго гIурул, "чармил" гамачI, мина-къайи буго цояб цоялда бухьун, сокIкIун лъураб мисалалъул, къватIал руго цIакъго къваридал. ЦIияб авалалда гьел рихьула эркенаб хIалалда, гIатIидго, цере руго пастIанал, пихъил гъутIби. ГьечIо кIудиял, кIалгIабазда релълъарал минаби, гIемерисел гьел руго гIадатиял. "Сельсовет Тиндинский" муниципалияб гIуцIиялъул (гьелда гъорлъе уна цо чанго гьитIинаб росуги) бетIер Коратов МухIамадил рагIабазда рекъон гьаб буго кигIан захIматабги заманалда гIадамазда ракъи бихьичIеб, жидерго ракьалъ жалго хьихьулеб, магIишат гьабизе гIемер лъикIаб, хIалтIулев чиясе бокьараб пайда босизе рес бугеб бакI. Гьаниб буго 1100 цIа-раки ва 3330 рухI, администрациялъул буго 23 азарго гектар ракьалъул. Гьелдасан 800 гектар бекьулеб ракь (ролъ, ниха, картошка, цIоросаролъ), 1000 га харибакIал, хутIарал хIаримал. ТIалаб гьабуни цIакъаб тайпаялъул цIибилалде гIунтIун гьениб бижулареб нигIмат гьечIин абула. Амма гIадамазул аслияб магIишат буго гIи-боцIи хьихьи, цIумадисезул цIарго араб хIан гьаби (гьелда гьоркьоб хасаб бакI ккола тIиндадерил бакъвазабураб, батIияб тайпаялъул хIаница). Цебе заманалда росдал букIун буго риидалги хасалоги боцIи хьихьун гIадамал чIолеб 200-гIанасеб кули. ГьабсагIаталда буго гьединаб 15 кули, гьездасан ункъо байбихьул школа бугеб. ЦIакъго гIемерал руго риидал боцIигун гIадамал унел гьитIинал кулаби (гьез абухъе "мархьаби").\nАхираб заманалда гIемерисел гIадамал гочунел руго гIодоблъиялде, жидее санагIатал бакIазде, росулъ бащдабниги мина-къайи буго чIобого.\nЦо-кIиго сагIаталъ росулъги тира-сверун, цо дагьал минутал чай гьекъеялъеги, хIангун чед кванаялъеги риччан, рекIун добго ГАЗелалдагун ниж швана машина пара-хатго бахъулеб Кордон абулеб бакIалде. Гьенисан цоял УАЗиказда, цоял къайи баччулеб машинаялъул кузовалда тIад, рарал цIадаз гьалаг гьабураб гIор цин добехун цин гьа-нибехун хIалица бахун (баркала шоферазе ва гьезул махщелалъе), хадуб рохьоб жанисан лъобе тIаде унеб нухгун щвана, сордо нижеца тIамизе бугеб Ахари лагералде. Гьаниб данделъана нижер тIолабго къокъа, батIи-батIиял районаздаса, батIи-батIиял хъулухъазул, батIи-батIияб ригьалъул (бищун гьитIинав, 8 классалда цIалулев ТIиндиса ГIабдуллагь ва бищун кIудияв киназдаго лъалев ГIабдулхабиров МухIамад) 40-гIанасев чи. Сордо ана палаткабахъ, спальный мешоказда жанир кьижун. КватIараб гIужалъ байбихьана цIад базе, радал рахъарабгоги батана гьебго, гьелде тIадего - гIодоб лъураб накIкIги.\nТIаде раханагIан цIикIкIунеб черхалъе кьолеб асар – гIатIилъи, эркенлъи накIкI лъураб сверухълъиялъул; борхалъи, гучлъи согIал мугIрузул; гьайбатлъи балагьун бер гIорцIулареб тIабигIаталъул ва киналдаго цадахъ тIадеялдаса тIаде лъалеб бугеб свак. Свак лъан, бихьараб хIинкъи лъазе течIого кIвараб яхI бахъун, магIарде тIаде рахун, битIараб нухгун рилълъун, тIаса гIодоре ун, кIудияб свериги гьабун квеш-лъикI 12 километргIанасеб манзилги нахъа тун, гIорги бахун ниж лъалхъана.\nГьаниб цо дагьабго хIухьбахъиги гьабун нижеца тезе ккола жакъасеб нухлул ахирисеб бутIа – рахине ккола лъоба тIад бихьулеб мугIрул тIарада бугеб "Сулак-высокогорная" метеостанциялде (борхалъи 3000-гIанасеб м). Щай гьереси, гIезегIан свакарал нижее би-гьалъичIо гъоркьан тIаде унеб гьеб нух. Кин бугониги лъиениги къварилъи, квекIенал ккечIого, чIаго-гIатIго рахана тIаде. Огь! Доба цебе биун лъугIулареб цIорол мегIер (амма бицана доб дагь-дагьккун биунеб, мигьлъулеб, гьитIинлъулеб бугин абун), тIадехун…ТIадехун буго накIкIица бахчараб, гIазу тIад рекIараб ГIадало–Щулъел мегIер, нижер анищ ва мурад, сверухълъиялдаги мугIрул, гIазу, накIкI, гIурччинлъи, хIаримал, лъарал. БихьичIого бицун тIубалеб тIабигIат гьаниб гьечIо. Станциялда ниж рещтIана сагIат анкьгоялда гIадин.\nОбщество «Друзей горы Аддала-Шухгельмеэр» на метеостанции «Сулак высокогорная». Высота 2929м.\nГьаниб буго гIадатияб мина-къайи, станциялъул къайи-цIа, рега-рахъине бакI, бакараб печ (гьеб бакизе цIул баччизе кколеб буго цо-кIиго километралъул манзилал-даса) гьалараб чай, бежараб чед ва ниж щвейдал хъураб чIегIераб куйдул гьан. Нижер цоял кьижана минаялда жанир, гьениб бакI гIечIел рагьда лъурал палаткабазда жанир. Къаси бана цIад, бахъана гьури, радалги батана гьебго – щенон балеб цIад, гIодоб лъураб накIкI, накIкIалъ бахчараб кIудияб мегIер. Киназдаго бичIчIана жакъа магIарде тIаде рахине рес букIине гьечIеблъи, тIабигIаталда данде вагъун бергьарав чиги жеги вукIинчIелъул. КъотIи ккана гьава-бакъалъул шартIал нормаялде рачIинин абураб хьулги бугел, цойги цо-кIиго къо гьаниб базе заманги бугел гьанир чIезе, кинабго бихьараб-тарабги гIунги тIокI бугин, хутIараб тIасияб сапаралда тIубазе хьул бугин абулел, гIедегIарал ине. ГIемерисел чIана, нижер (10-гIанасев чи) хIукму ккана росулъе руссине. Руссиналда цебе нижер ккана къокъабго гара-чIвари станциялъул начальник ХIажиев МухIамадрасулилгун. (61 сон).\n- Щиб бугеб нужер станциялъ гьабизе кколеб хIалтIи, нужедаса тIадегIанаб тIокIаб станция бугищ Дагъистаналда?\n- Халгьабула гьава-бакъалъул, цIорой-хинлъиялъул. РакIарула бакъ бугелги накIкI лъуралги сагIтазул баянал, хIисаб гьабула бараб гIазу-цIадалъул, пулеб гьуриялъул. Къокъ гьабун абуни, лъазабула гьаваялъул ахIвал-хIал ва кинабго кьола тIадал идарабазухъе.\nР.S. Гьев хIалтIулеб 40 соналда жаниб бищун цIикIкIараб цIорой гьаниб букIун буго – 28, бищун тIадегIанаб хинлъи +18 градус.\nРоссиялдаго гьечIо гьадинаб борхалъуда бугеб станция, рукIаралги хвезарун руго нилъер кIудияб хIукумат биххараб заманалда.\n- Дида рагIана мун гьаб станциялда хIалтIун 40 сон бугин абун, бигьаяб хIалтIи бугищ гьеб?\n- Февралалда тIубала 40 сон. Валлагь битIун бицани бигьаяб хIалтIи гьечIо гьаб, хIохьел цIазеги захIматго букIуна, гьанире тIаде рахинеги гIемер бигьалъуларо.\nЦIакъго захIмалъула хасало, бараб гIазуца нижер гьаб мина тIерхьун букIуна, лъаларо нух батIа гьабизе. Нухда ккола гIемерал лъугьа-бахъинал - тIасан тIола гIанси, бачIуна гамачI. Станция рагьаралдаса нахъе (1930 с.) балагь тIаде бачIун, гIансиялда гъоркье ккун гьанив хун вуго 6 хIалтIухъан. ГьабасагIаталдаги нижер вуго анлъго хIалтIухъан, хIалтIи гIуцIун буго смена хIисабалда -15 къоялъ хIалтIула, цинги хисула. Киналго хьвадула ТIиндиса гьанире, хасалоги риидалги, гIазу балеб бугониги, цIад балеб буго-ниги, цIорониги хинлъаниги, кинаб гьава-бакъ бугониги.\n- РагIана дуе кьунин "Дагъистаналъул Халкъияв БахIарчи" абураб цIарги. Сундуе гIоло?\n- Гьеб, исана соналъул 23 марталда, щвана дие гIемераб заманалда захIматаб хIалтIуда вукIиналъе гIоло.\n- Дуе ва дур хIалтIухъабазе кигIан харж щолеб?\n- Харж гьаниб батIаго цIикIкIараб гьечIо нижее. ХIалтIухъабазе буго щуго-анлъго азарго гъурущ, гьелде тIаде щола квание бихьизабураб 3710 гъурущги. Дие щола микьазаралда хадуб гъурущ, гьелде тIаде дие буго пенсиялъул 3400 гъурущги.\n- БихьичIел божизе захIматал шартIазда хIалтIулел нужее бугеб гьеб мухь кин бихьулеб дуда?\n- Валлагь, битIун бицани, дагь буго. Амма харж дагьаб бугин абун станция реххун тезе бегьилищха, щив хIалтIунги хIалтIизе кколелъул гьанив, нижги ругелъул гьелъул специалистал, нижецаги гьабичIони, лъица гьабилеб гьаб хIалтIи?\n- Нужер гьаниб дида бихьула тIахьазул цIураб шкаф, руго гIемерал газетал.\n- Нижер гьаниб буго ток, радио, телевизор гьечIо. Гьоркьо-гьоркьоб, заман бугеб мехалда цIалула тIахьалги, цIалула газеталги. Буго "ХIакъикъатги", дун гьанив хIал-тIулеб 40 соналда жаниб киданиги течIо дица гьеб хъвачIого, хъвазе буго хадубги.\nНахъруссине кколеб нух букIана гьанире рачIаралдаса батIияб. Аслияб къокъаги цебехун борчIун ниж (дун, Закир ва Шамил) хутIана нахъа. Лъаларел мугIрул,лъалареб нух, доба-гьаниб дандчIвалеб боцIи гурого бихьулеб бакIалда гьечIев цо щибниги гьикъизе чи. Нижеда мухIканго бихьулеб жо букIана цо – гьалагаб гIор, лъалеб жоги букIана цо – ине кколеб рахъ, гIор унеб мухъ. ГIодоре ккана, тIаде ккана, битIун ккана, мекъи ккана, кин букIаниги тIаде ккана гIадамал ругеб колоде. Гьез нухги бихьизабун, балеб цIадалда гъоркь, ниж щвана басрияб Акнаде, щуго цIаракиги 25 рухIги жаниб бугеб, гIурул рагIалда, кIудияб мегIералъул ахада бараб гьабсагIаталда хутIараб жо гIемераб гьечIеб росулъе. РикIкIадасанго нижги рихьун данде ячIарай МухIамадова ПатIиматица (60 сон) ниж рачана рокъоре, хинаб печалде аскIоре, кьуна чай, квен. Кинха хутIилеб гьелъулгун гара-чIвари ккечIогоги.\n- Жеги киданиги дуда рихьичIел, дуда лъаларел ниж, дуца рачана рокъоре, гьаруна кваназе, кьуна хIухьбахъизе рес…\n- Дун кидаго гурхIула сапаралда, нухда вихьарав чиясда, ккола вакъун вугодай, къечон вугодай, квачан вугодай гьев абун. Гьелъ дир гъира букIуна гьединал гIадамазе бажарараб кумек гьабизе. БитIараб бицани, дие рокьула гIадамал, дир мурадги букIуна гьезие цо щибниги лъикIлъи гьаби.\n- ГIумру-магIишаталъе кинаб бакI бугеб нужер росу, гIадамал кинал ругел нужер?\n- Гьаб буго лъабго устар вахъараб росу, гьелъ нижер гIадамалги хIеренал, гIадамазда гурхIарал, гьезул адаб-хъулухъ бугел, цIакъго лъикIал руго. Нижер букIана гIезегIан кIудияб росу, амма гьанибе машинаялъул нух гьечIолъиялъ гIемерисел гIадамал гочана гIодоблъиялде. Гьанир хутIун руго херал, ине бакI гьечIел гIадамал. ГIи-боцIи хьихьи буго гьанир ругел гIадамазул аслияб магIишат, нижеца бекьула картошка, цебе бекьулаан пурчIинаги гьанже тана гьеб. Гьава-бакъги буго гьаниб гIемер лъикIаб, тIабигIатги буго лъикIаб, аскIобго буго гьеле гьеб гIорги. ЦохIо нух гьечIолъи буго квеш ккараб жо. ГьабсагIаталдаги гIуруца гьал кьоялги ун гIезегIъан захIмат буго нижер иш.\n- Кинаб бугеб дурго магIишат?\n- Дун 18 соналъ хIалтIана колхозалъул дояркалъун, гIолохъанаб заманалда хIалтIана лесхозалдаги. Дир вуго 6 вас ва 3 яс, киналгоги тIурарал. Рокъоб буго 40-гIанасеб чIегIер-хIайван, 20- гIанасеб гIиялъажо, 7-8 гIанкIу, 6 хIама. Дица бахъула хIан, лъагIелалъ гьа-булеб батила гьелъул лъабгониги тонна, гьеб босизе гIадамалги рачIуна гьанире. Добаса бачIараб указалда рекъон гьаниса хIан Москваялдецин битIун букIана нижеца.\n- Мун йиго басрияб, гьебги абизе чиго гьечIеб росулъ. Гьанир руго гIумруялъе цIакъго захIматал шартIал, гьечIо машинаялъул нух. Дур буго рекъараб магIишат, дуе буго пенсиялъул 2300 гъурущ. Гьеб кинабго данде босун гьикъани – гIумруялдаса рази йигищ иун?\n- Валлагь, битIараб бицани, дун гIумруялдасаги цIакъ йохарай йиго, гIадамаздасаги йохарай йиго, Аллагьасдасаги рази йигго. Дие щвечIо кинабгIаги ракIбакъвай, лъималаца гьаюна йохизе. АлхIамдуллилагь, киналдасаго йиго рази, жакъа тIаде рачIарал нужедасаги гIемер рази йиго, баркала нужее.\n- Дуца ниж кваназаруна, хинлъизаруна, нижецани кьела дуе баркала, нижее сундухъ дуца баркала кьолеб?\n- Дица абураб рагIиги къабул гьабун, чIухIиги бихьизабичIого нижехъе рачIаралъухъ. Хаду-хадурги гьедин рачIине сахлъи кьеги нужее, Аллагьас кидаго роххалида рихьизе хъван батаги нилъее, нужееги нухал ритIаги.\nПатIиматица цадахъ жийго ячIун бихьизабуна, бицана нух, гьей гIадатияй, гIамал берцинай чIужугIаданалъе баркалаги кьун, нижги рахъана. Цин сухъмахъккун, цин гIор ккун рилълъун (кин гьанисан тIад гьиргун хIамул унел, хасго хасало кин гьанисан гIадамал хьвадулел - бичIчIизе нижее цIакъго захIмалъана) ниж батIияб рахъалъан щвана добго Кордон пункталде (Акнадаса гьанибе буго 2,5-гIанасеб километр). Хьвадулеб машинаги батичIого лъелго, машинаялъул нухгун рилълъана ТIинди росулъе.\nРадал сагIат 11 тIубалелде станциялдаса рахъарал ниж, 17-гIанасеб километрги на-хъа тун, росулъе щвана къаси сагIат 10-ялде гIадин. ТIиндиса МухIамадил рокъоб сордоги бан, гьесул маршруткаялда тIад, радал сагIат анлъгоялде бащдаб хIалтIарабго рахъана МахIачхъалаялде.\nP.S. тIоцебе – кIудияб баркала гьаб тадбир гIуцIарал ва бачарал киназего.\nКIиабизе, кIудияб баркала согIал шартIазда согIлъичIел, чIаголъи чорхолъ бессарал, сундаго цебе беркъай, кIвахI гьечIел тIиндадерие.\nЛъабабизеги – кIудияб баркала ккаралъуб хинлъи кьезе хIадурал ва гьеб кьурало киналго нижеда дандчIварал цIумадисезе.\nГIабаш ГIабашилов Газета "Х1акъикъат"


КIикIуниса ГIусман » MAARULAL.RU :: Аварский Культурно-Просветительский Портал\n» КIикIуниса ГIусман\n19 октября 2010 | Известные Личности | добавил(а): nastroenie | Просмотров: 12582\nГIусман гьавуна ва гIуна Хьаргаби районалъул КIикIуни росулъ. ГIусманил гьунар тIоцебе къватIибе загьирлъана 1930 – абилел соназда. Гьев хIалтIулев вукIун вуго Хьаргаби консервабазул заводалда. ГIусманица цо-цо къвалакь цо-цо ккун, бигьаго босулеб букIун буго 2 хъап чакаралъул ва тIубазабулеб букIун буго хIалтIул 5-6 норма.\nМухьдахъ хIалтIизе унел гIадамаз жидерго рекIелгъеялъеги гьалмагълъиялъеги цадахъ вачун ГIусман, дагьаб мехалъ хIалтIизе лъугьун вуго ччугIа колеб батагъаялде. 7-8 чияс ралъдалъа къватIибе цIалеб гьин гьес цохIо жинцаго цIалеб букIун буго гьенибги. Гьелда рекъараб мухьги босулеб букIун буго.\nГьелдаса хадуб КIудияв ГIусманил кIодолъиялъулги къуваталъулги дагь-дагьккун тIолабго Дагъистаналдаго тIибитIизе байбихьула. 1934 соналъ Дагъистаналъул халкъазул спартакиадаялда гъунисезул физкультурниказда цадахъ гьес гIахьаллъи гьабиялъ. Гьениб тIоцебесеб къояъго ГIусманица квар цоцахъе цIаялъул къецазда анлъгоясде данде цохIо жинцаго кварги цIан, гьезда тIад бергьенлъи босула. Гьединго, бащдаб пуд бугеб гамачI ва граната рехунги гьес чIел босула. Гьеб къоялъ МахIачхъалаялда ГIусманица халкъалъул кIвар жиндехунго буссинабуна жиндирго кIодолъиялдалъун гуребги, гьелда рекъараб гьунаралдалъунги. Гьев вачуна Северияб Кавказалъул халкъазул спартакиадалде ине тIаса бищараб Дагъистаналъул командаялде гъорлъе. Гьенире ине кколаан рокъоре тIад руссинчIого. Амма кин инел, захIматаб масъалалъун цебе чIана ГIусмание ретIел – хьит балагьиялъул иш. Гьев магIарухъа вачIухъе, тIимугъги чарухъалги ретIун вачине бегьулев вукIинчIелъул. Кинаб мастерскаялда ратулел 57 роценалъул хьитал, яги гьезие чIвалел куцал, гьединго тIагъур ва цогидаб ретIел? Гьеб батIаго гIажаиблъи гьабизе ккараб жоги букIинчIо, гьесул борхалъи букIана 207 сантиметр, цIайи – 156 килограм.\nПятигорск шагьаралде нилъер спортсменал спартакиадалда рагьулеб къоялъ кватIичIого щвана. ТIоцебесеб къоялъ 8 кг. бугеб гамачI 14 метраялъги рехун, ГIусманица приз босун буго. Призалъе кьун букIун буго дол соназ къиматаб сайгъат – патефонги пластинкабиги. Гьениб нилъер командаялда бергьенлъи баркизе аскIове вачIарав Серго Орджаникидзеда лъай-хъвай гьабун буго ГIусманилгун.\nКIиабилеб къоялъ КIудияв ГIусман ургуялде вахъине кколаан. Арбитрас тилмач гьоркьовккун, гьикъун буго, дагъистанияв гугаризе вугищилан. Гьеб мехалъ , ГIусманица хапун аскIов вукIарав гугарухъан, лъимер гIадин эхедеги ворхун, чанго секундалъ гьаваялда ккун чIезавун вуго. Цинги тилмачас абун буго: дагъистанияв гугаризе вачIун вугин гьаниве, амма гьас нужеда гьикъулеб бугин, гугарулаго лъиениги лъукъа-къотIи кканани, жиндие суд гьабизе бугищилан. Гьениб сверухъ сихIкъотIи лъугьун буго. ГIусман ургуялде вахъун вуго, амма данде цониги гугарухъан вахъун гьечIо. Бергьенлъи ГIусмание кьун буго, ахиралде щвезегIан ва цонигияв дандчIвачIого бакIаб цIайиялда Северияб Кавказалъул чемпионлъун вахъун вуго.\nГьелдаса хадуб кIватIичIого С.Орджаникидзеца ГIусман Москваялде ахIун вуго ва гIурус мацI лъазабиялъул мурадалда хIалт Iизе восун вуго «Нилъ ва квартIа» заводалде. Гьенив хIалтIун вуго лъабго моцIалъ. ХIалтIулев вукIун вуго «Союздетфильмалда» актерлъун. Гьенив хIан вуго чанго батIияб машгьураб кинофильмалда. 1938-1944 соназда ГIусман цеве вахъун вуго нилъер улкаялъул батIи-батIиял цирказда. ДандчIван вуго цIар рагIарал гугарухъабигун ва щибаб нухалъ бихьизабун буго тIадегIанаб гьунар.\nГIусман вукIана дунялалда цIар арав речIчIухъан гуревги, жинда дунялалда сункьаниги хIинкъи лъачIев бахIарчияв магIарулавги. КIудияв ГIусманил вукIана бергьун цIикIкIараб къуватги борхатаб къаркъалаги.


МАХУЛОВ МУХ1АМАД МАХУЛОВИЧ. Х1АЛТ1УЛАБ НУХ. - 20 Февраля 2020 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2020 » Февраль » 20 » МАХУЛОВ МУХ1АМАД МАХУЛОВИЧ. Х1АЛТ1УЛАБ НУХ.\nМАХУЛОВ МУХ1АМАД МАХУЛОВИЧ. Х1АЛТ1УЛАБ НУХ.\n«Дун талих1авлъун вук1уна г1адатиял г1адамал ресалда г1умру гьабулел рихьидал ва нилъер умумул г1адин гьел х1алт1улел ц1алулел ругеб мехалда».\n«Дида к1оларо г1адамаздаса т1ун вук1ине. Ц1акъаб жо буго коллективалда гьоркьов, гьелда г1амалги рекъезабун вук1ин».\n1931 сон- Г1орот1а росдал байбихьул школалъул учитель.\n1931 соналъул бащдаб лъаг1ел – Харахьи байбихьул школалъул учитель.\n1937 – райОНОялъул методист.\n1938 сон – комсомолалъул райкомалъул отделалъул нухмалъулев.\n1940 сон – Хунзахъ районалъул партиялъул райкомалъул 1 секретарь.\nсон – Казбек районалъул КПССалъул райкомалъул т1оцевесев секретарь. СССРалъул Верховный Советалъул депутат. 1954 сон – Веденоялъул рищиязул округалдасан СССРалъул Верховный Советалъул депутат.\n1960 сон – Хунзахъ КПССалъул райкомалъул 1 секретарь.\n1973 сон – республикаялъул халкъияб хъаравуллъиялъул комитеталъул председателасул заместитель.\n1980 сон – персоналияв пенсионер ДРялъул МВДялъул Ц1а ккеялдаса ц1униялъул хъулухъалъул Централъул начальник.\n1980- лел соназ ДРялъул Пачалихъияб Советалда цебе бугеб Херазул Советалъулги Дагъистаналъул рагъул ва зах1маталъул ветераназул Советалъул президиумалъул член.\nМ. Махуловасул рак1алдещвеяздаса\nДун партиялъул Гъуниб райкомалъул секретарьлъун х1алт1улеб мехалда, Ц1адаса Х1амзат вихьизавун вук1ана СССРалъул Верховный Советалъул депутатлъиялде кандидатлъун. Цо нухалда Гъуниве вач1арав Х1амзатги цадахъ рук1арал чаг1иги, дандч1ваялдаса хадур дица рокъоре рачана. Столалда т1ад квана-гьекъолеб жо лъун бук1ана дирго ресалда рекъон. К1удияб ресалда гьеч1ониги, Х1амзат вач1иналдаса вохун, к1вараб жо гьабун бук1ана. Гьеб стол бихьараб мехалда, Х1амзатица дунги дир хъизан Саг1адатги цогидаб рокъоре ах1ана. Гьес гьикъана:\n- Мух1амад, столалда т1ад бугеб бечедаб ниг1мат колхозалъулищ яги х1алалаб, бац1ц1адаб нужерго зах1маталъул бечелъийищ?\n- Х1амзат, дуда дун к1очонищ тарав, райкомлъун т1амуниги, дун довго Махуласул Мух1амад вуго, - абун жаваб кьуна дица.\nЦинги ч1ана столалда нахъа… Балагьеха нуж Х1амзатил рек1ел бац1ц1алъиялъухъ. Гьединин абулеб жакъаги Х1амзат т1адег1анаб ях1-намусалъул чи вук1анилан.\nДол лъеберабилел соназда халкъалъе зах1маталъулаб тарбия кьолаан партиялъ, комсомолалъ, интеллигенциялъ. Гьабураб х1алт1ухъ г1адамазе зах1маталда рекъараб мухьги кьолаан. Балагье жакъасеб къоялъухъ, чан г1олохъанав, х1алт1изе бажари бугев чи «инвалидлъун» ватулев вугевали, х1амул г1адал къуватал г1олохъаби руго х1алт1и гьеч1ого, г1иси-бикъинаб жо бичун, базаралда тира-сверулел. Ялъуни, гьезул г1емерисел ратула жидер эбел-инсул пенсиялъ бет1ербахъулел. Туснахъал ц1ун руго г1олохъабазул. Г1адамазулъа билулеб буго инсанасулаб хасият, г1агараб сверухълъиялде ва жиндирго Ват1аналде бугеб рокьи. Цебеялде данде ккун, ц1алиги реххун толеб буго лъималаз, гьанжеги хадубккунги гьеб ц1алудаса жидее щвезе щибго пайдаяб жо гьеч1еб г1адин. Школазда, предприятиязда т1орит1улел дандч1ваязда к1алъалаго, дица кидаго ах1ула лъимал ц1ализе. Г1иц1го лъик1 ц1алиялъ кьезе буго нилъее барщараб ва т1аг1амаб пихъил бач1ин.\nГ1умру халалъиялъул балъголъиялъул х1акъалъулъ\nБат1иял балъголъаби гьеч1о. Цеве дун радал к1иго-лъабго километраялъ векерулаан, гьанже гьебго манзилалда г1едег1ун вилълъанхъула. Къаси вегилалде цебе, к1иго саг1аталъ тира-сверула минаялдаса г1емер рик1к1ад гьеч1еб ахикь. Такрарлъаниги, рак1алъеги черхалъеги лъик1аб асар гьабулеб батана г1адамазда гъорлъ, гьелгун берцинго вук1иналъ. Киг1ан зах1матаб х1алалде кканиги, ццин бахъиналъ, хехдариялъ зарал гуреб, кумек гьабуларо.\nКак буго, хасго гьит1инго, чиясул рек1елъ рокьи бижани, бигьаго тезе к1олареб иш, амма гьесул гьелде гъира-шавкъ гьеч1они, рагьунги т1адч1унги чиясда как гьуин гьабизе зах1малъула.\nДир васасул вуго Ах1мад абулев вас. Гьесда малъун бук1ана г1адатияб къаг1идаялъ как базе. Амма гьес гьелда г1ей гьабич1о, т1адч1ун лъазабуна гьеб камил гьабиялъул къаг1идаби ва хадур-цере ралел суннатал. Унго, гьес как балеб мехалда дир рек1ее гьабулеб асарха, т1аса бер босич1ого валагьун вук1ине бокьула. Как гьуинлъи ккола иман щулалъиялъул г1аламат. Дун вук1ана гьесда абулев, Ах1мад, жеги хъизан гьабич1ев гьит1инав чи вугин, лъабго моц1рол к1алалг1аги кквеч1ониги, Аллагь т1аса лъугьинев ватилилан. Гьев дида разилъич1о.\nДиегоги гьит1инго гьуинлъана как. Цох1о Хунзахъ гуро дун партиялъул райкомалъул т1оцевесев секретарьлъун х1алт1арав, гьединго нухмалъи гьабуна цо-цо цогидал райкомазеги ва, рес бук1ун, теч1о как, ккуна к1алалги. Амма дица какал рач1о г1адамазда цере, гьезда вихьуледухъ ва ралаго, нужехъе редакциялде хъвавухъе, дида т1аде чи ккеч1о. Командировкаялъ вугеб мехалда какал разеги к1алал кквезеги санаг1алъи рекъолароан. Кин бук1аниги, партиялъул райкомалъул т1оцевесев секретарьлъидалха дун вук1арав.\nКакалги разе бегьулаан рокъор, к1алалги кквезе бегьулаан, г1ибадат гьабизеги бегьулаан живго жиндаго ч1ун. Нилъго, ай г1адамал квешлъана, х1инкъана, цоцаздасан г1арзаби хъвана, мажгитазде мугъ рехана. Мисалалъе, Хунзахъ бук1ана щуго мажгит. Мун божа, лъицаниги буюрухъ кьеч1о гьел къайилан. Г1адамаз х1инкъиялъ рехун тана. Цин гьел сверана клубазде, хадур колхозазул складазде. СССРалъул Конституциялъ изну кьолеб бук1ана г1адамазул 75 проценталъ т1алаб гьабуни, мажгит рагьизе. Дагьаб гуро дица цо-цо г1адамазда х1инкъуге, хъвай гъулбасалги рак1арун г1арзайилан бич1ч1изабураб, амма х1инкъана.\nКазбек райкомалъул т1оцевесев секретарьлъун х1алт1улеб мехалда, дун вук1ана СССРалъул Верховный Советалъул депутатлъун. Цо нухалда сессиялдаса вач1унаго, Хасавюрталде дандч1вазе вач1арав шоферасда районалда бугеб хараб ц1ехедал, гьес бицана Абуязид х1адурлъулев вугила мун т1адвуссинег1ан мажгит рагьизе абун. Абуязид вук1ана Дилималда вугев ц1аларавилан абулев чи. Дида лъалаан гьесие дун мах1ниги вокьулареблъиги. Дица х1аракат бахъана гьевгун дандч1вазе ва абуна:\n- Абуязид, дица нужер мажгит къанищ? Къач1о. – Дица дуеги ва цогидазеги гьеб рагьизе гьукъун бугищ? Гьеч1о. Гьесул абизе раг1и батич1о. Дица исполкомги ах1ун абуна гьесие мажгит рагьизе кумек гьабейилан ва малъана гьабизе кколеб жоги. Абуязид разилъана ва, цоги нухалда вач1ун, т1аса лъугьайиланги гьарана.\nДир ц1акъ рак1 хвезабун бук1ана цо-цо ц1аларалилан ругел чаг1аз адабиялъ диналда данде кколарел жал такрар гьариялдалъун. Масала, Хунзахъ вугеб мехалда дихъе хабар щвана хварав чи вукъулев гьеч1илан. Хадуб баянлъана гьел диниялилан абулез, жидее оцги хъун гьанал паял рач1инч1огойилан, жаназа букъиялъул т1алаб гьабулеб гьеч1олъи. Доб мехалда, рес бук1а-бук1унге, г1адатлъун билълъанхъизабулеб бук1ана хваразда хадуб оцал, х1айванал хъолеб, гьезул гьан хабалалъги росабалъги садакъаде бикьулеб къаг1ида. Дун данде вахъана шарг1алда бихьизабун гьеч1еб, мискинзабазе бак1аб гьирлъун кколеб гьеб г1адаталде. Дандч1вана г1елму бугеллъун рик1к1унел Г1ахьалч1иса Х1ажиясул Мух1амадгун, Лъаг1илухъа Шангерейгун, Хунзахъа Х1измух1амадгун ва гьезда гьарана хвалилъ х1алт1изарулел фаризаял гурел жалазе ахир лъезеги, г1арабиязул улкабазда, масала, Саг1удиязул Г1арабиялда, хвел букъиялъул бугеб низам районалда билълъанхъизабизеги кумек гьабеян. Лъик1аблъун бихьизабуна гьеб суал районалъул активалъул данделъиялда гьоркьоб лъезе. Гьарана гьениб нужер цояс к1алъай гьабейиланги. К1алъазе разилъана Шангерей. Клуб ц1ураб халкъалъ г1ахьаллъиги гьабун, данделъи т1обит1ана. Районалъул халкъалъул г1умруялъул бугеб х1алалъул, хвалилъ х1алт1изарулел шарг1алъ т1адаллъун гьарич1ел г1адатазул бицун, дицаги гьабуна доклад. Хадубго к1удияб маг1на бугеб к1алъай гьабуна Шангерейицаги ва гьеб г1адамаз лъик1го къабулги гьабуна. Гьес абуна, масала, Саг1удиязул Г1арабиялда хвел ккараб рокъосан анкьго къоялъ к1к1уй бахъинабуларила, хъизан кваназабулила мадугьалзабазги г1агаразги. Хварасул ресалдаги, нахъе хут1аразул х1исаб гьабун гурого, садакъаби гьаризе изнуги кьоларилан. Х1ажат гьеч1ел, ай къват1ул харбал рицунел маг1ирукъалги, кверкьеялги рук1унарила. Данделъиялъ районалъул халкъалде хит1абги гьабуна ва гьеб киналъухъго кверги босун баркала кьолел диниял чаг1иги ккана.\nХунзахъ Абулмуслим шайихасул зиярат къайилан абиялъул х1акъалъулъ.\nГьенире гьоркьоса къот1ич1ого цох1о Дагъистаналдаса гурел, Чачаналдасаги ва х1атта цогидал бак1аздасаги рач1унаан. Обкомалъ к1иго нухалда кьварун лъазабуна дида зиярат биххейилан. Нижеца гьелъул нуц1а кварица бухьун толаан, сардилъ рач1унел зияратчаг1и рихьулареб, лъалареб ххвел гьабулаан. Гьединго рук1ана Гъуниб райкомалъул т1оцевесев секретарьлъун х1алт1улеб мехалда Сугъралъ бугеб Ярагъиялдаса Мух1амадил зиярат биххизе бокьарал ва х1адуралгицин. Дица гьезда лъазабуна квер хъваларилан, гьеб зиярат гуребги, нилъер таварих, халкъалъул миллатазул гьудуллъиялъе абадияб нуг1 бугилан ва к1вана гьебги ц1унизе.\nБищунго ц1акъ дир рах1ат хвезабулеб жо жакъасел г1олилазул бугеб ах1вал-х1алалъ, гьезул рук1а-рахъиналъ. Щайин абуни, гьезда гьоркьоб ц1акъго ц1акъ т1ибит1ун буго наркомания, хъалиян бух1и, г1аракъи-пиво гьекъей, квешго хьвади г1адал г1умруялъе заралиял пишаби. Г1емерисел ясазги балъго х1алт1изабулеб батула гьебго пиша. Хасго гьеб батула шагьаралда. Телевизоралдасанги буго гьелъие, нилъеда лъан-лъач1ого, реклама гьабулеб. Дицани абилаан, тамахьу-чагъир бичулел тукабазда аск1оре къазецин теч1ого рачахъизе кколин гьел, хасго г1олилал.\nМух1амад Махуловасе – баркиял. Сайигъатал\nМун т1аде вахарал рорхалъабазде рахине риччанте маг1арул васал\nКазбекалъул муг1рул, Г1акарумег1ер\nЦ1аруц1унел руго дудаса ч1ух1ун.\nЧ1ух1ун, рохун руго дудаса даим\nГьаб хунздерил т1алъи, т1олго г1адамал.\nГ1асрабаз кидаго к1оченаро мун,\nГьал нилъер муг1рузда, муг1рул васлъидал.\nМаг1арул ях1-намус чорхолъ ц1унарав\nЦ1унаги Аллагьас мун квешалдаса.\nМахулов Мух1амад, х1урмат к1удияв,\nИзну кье баркизе дуда дур байрам.\nГьаризе чорхое щулияб сахлъи,\nСахго хут1айги мун г1емерал соназ.\nМахулов Мух1амад, махх г1адинав вас,\nМахх-чаранлъун ч1ана мун районалъе.\nМахулов Мух1амад, к1вах1 гьеч1ев инсан,\nИнсанлъун хут1ана мун ракьцоязе.\nЛъай щвеч1ей доярка, диплом щвеч1ев вехь\nК1удияб х1урматлъун лъугьана дуе.\nБекьеч1ин рехсеч1о, хунзин к1алъач1о-\nК1иго бат1иялин т1аде жубач1о.\nДол зах1матал къояз къвак1ун ч1ана мун,\nКъо кинаб кканиги баччана дуца.\nДурго рух1ги, жанги, жеги къуватги\nКъвариг1индал кьуна кьуч1аб г1амалалъ.\nГ1умру х1алт1уй кьурав Бах1арчиги мун,\nКьуч1ал умумузул ирсилавги мун.\nДуца нахъа тарал сухъмахъ нухазда,\nЦог1аги хут1ич1о чороклъараб лъалк1.\nДур каранда бараб щуг1аркьелаб Ц1ва\nКенч1олеб хут1аги жеги халатго.\nМун т1аде вахарал рорхалъабазде,\nРахине риччанте маг1арул васал.\nБаркигун Хунзахъ РКЦялъул коллектив.\nПросмотров: 212 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


Автор: Бадрижамал Алиева · 02.11.2021\n«Аьрасат – ттул тарих» тIисса цIанилусса тарихийсса паркраву хьунни ДГУ-лул тарихрал факультетрал 4-мур курсирал студентътурансса тIивтIу лекция. БатIаву сакин дурну дия Дагъусттан Республикалул Культуралул ирс буруччаврил агентствалул ва хьуна культуралул ирсирал объектру машгьур баврил давурттал лагрулий.\nАгентствалул отделданул хъунама Аьбдулмажид Абашиловлул бувсуна студентътурахь Дагъусттаннал цIанихми чIалъаьрдая, ми та бувссарив, миннуцIун тарихравусса ци-ци ишру бавхIуну буссарив ва цаймигу затру. Студентътал хъунмасса гъирарай вичIидирхьуну бия бусласимуних. Ахирданий вайннал тавакъю бувна, цивппа практика хIисаврай, культуралул ирсирал объектру ххал буван буцирча, хъинну бикIанссия тIисса.\nТIалавну бур гьаваллавухсса аьрххи\n«Каспий» форумрай духхинтIиссар грантру\nСледующая публикация Аьрасатнал обороналул министрнал Кубокрал турнир\nПредыдущая публикация Иностранные эксперты оценили мастер – план Сулейман – Стальского района


«Туризм ккола экономикаялъул аслиял бутIабазул цояб»\nДРялъул премьер-министрас тIобитIараб данделъиялда бицана\nРеспубликаялда туризмалъул бугеб ахIвал-хIалалъул хIакъалъулъ данделъиялда бицана ДРялъул туризмалъул ва халкъиял художествиял промыслабазул министр РабигIат Закавовалъ. Гьелъ абуна, гъоркьиса Дагъистаналде вачIун вукIанин 608 азарго турист. Бицана министралъ Дагъистаналда ругел санаторияздагун курортазда, ралъдал рагIаллъабаздаса гIебеде гьабун букIараб хIадурлъиялъул хIакъалъулъги.\nГьелъухъги гIенеккун, Артем Здуновас гьадин абуна: «Туризм цебетIезабиялъул мурадалда тIуразе кколел масъалабазул хIакъалъулъ бицана, амма гьарурал чIванкъотIарал хIукмаби дида рагIичIо. Туризм ккола экономикаялъул аслиял бутIабазул цояб», - ан.\nДРялъул хIукуматалъул председателасул тIоцевесев заместитель Анатолий Карибовас кIварбуссинабуна туризм цебетIезабизе квалквалал гьарулел масъалабазде. Масала, тIубазе ккола ракьазул суал: Дербент районалда гьелъие кьезе кколаан 1,7 гектар ракьул, амма гьеб суал жеги роцIинабун гьечIо. ХIадурун гьечIо туризмалда хурхарал проектазул документалги.\nДРялъул премьер-министрас Туризмалъул ва халкъиял художествиял промыслабазул министерствоялъе гьаруна кьварарал бадирчIваялги. «Республикаялда хIухьбахъизе вачIарав туристасда лъазе ккола, кин гьев щвезе вугев пуланаб, тIасабищараб бакIалде, щив вукIине вугев жинда цадахъ, кив рещтIине вугев. Гьел масъалаби тIуразе ккола гьеб ишалда бухьен бугел идарабаз. ХIалтIизаризе ккола социалиял гьиналги. Дагъистаналде щварав щивав гьоболас хадубккун гьаниве вачIинавизе ккола чанго чи – гьедин гIуцIизе ккола хIалтIи», - ян бицана гьес.\nДРялъул вице-премьерасул ишал тIуралев ХIасан Идрисовас борхана кьишни-къулалъул масъала.\nДРялъул тIабигIиял сурсатазул ва экологиялъул министр Набиюла Гъарачаевас абуна, тIоцебесеб иргаялда, тIубазе кколин республикаялъул пляжазда гIадамал цIуниялъул масъала. Гьес ракIалдещвезаруна гIадамал гъанкъиялъул хIужабиги.\nГьесие жаваб кьолаго, ДРялъул МВДялъулги ДРялъул МЧСалъулги вакилзабаз бицана гьединал шартIал гIуцIун ругилан. Амма масъалалъун кколин гIадамал жидее бокьарал бакIазда чвердолел рукIин: хасал алаталги, хвасар гьарулелги ругел пляжазде инчIого, гьединал шартIал гьечIел бакIазде унел руго гIадамалин абуна гьез.\nДРялъул вице-премьер – мал-мулкалъулги ракьалъулги бухьеназул министр Екатерина Толстиковалъ бицана республикаялда газалдалъунги токалдалъунги гIадамал хьезариялъул рахъалъ бугеб хIалалъул хIакъалъулъ. Гьелъул баяназда рекъон, газалъул рогIразул бетIергьабилъун ккола «Газпром» ПАОги, «Дагъгаз» ОАОги, цогидалги (масала, газалъул мухъал ижараялъе росараб «Газпром межрегионгаз МахIачхъала» ООО). Щивасул буго жидерго «бухгалтерияги». Масала, газалъул рогIразул 17430,2 километралъул бетIергьаби кколин лъазабула гьез. РогIрал «рикьизе» бажарунгутIиялъул хIасилалда гьезул халалъи бихьизабулеб буго хIакъикъаталда ругездаса 3654,2 километралъ цIикIкIун. Гьелде тIадеги, 700 километралъул бетIергьанго ватулев гьечIо. Гьеб иш рукIалиде ккезабизе, Толстиковалъул пикруялда рекъон, гIуцIизе ккола цоги идара: гьелъ чIванкъотIараб хIалтIи гьабизе буго газазул бетIергьабазулгун. Гьеб пикру битIараблъун бихьана Здуновасдаги.\nГIадамаз газ хIалтIизабиялъул рахъалъ баянал рехсана ДРялъул промышленносталъул ва энергетикаялъул министр Сайгидпаша ГIумахановасги. «ГьабсагIаталда дагъистанияз хIалтIизабулеб буго газалъул 3,6 млрд кубометр. Газалдалъун хьезари бахун буго 69,8 проценталде. ДРялъул хIукуматалъ къабул гьабуна «2018-2022 соназда ЖКХги, промышленниял предприятиялги, цогидал идарабиги газалдалъун хьезариялъул хIакъалъулъ» программа. Гьеб гIумруялде бахъинабун хадуб газ щвезе буго 79,1 проценталъе. Потребителазул къадар – 530 азарго абонентасде», - ян бицана министрас.\nПрочитано 233 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 16 апреля 2018 09:14\nДругие материалы в этой категории: « Халкъазда гьоркьосеб ахIвал-хIал\tГIарцул гурони пикру гьечIони... »


ГIагараб росдал гьоркьохъеб школаги лъугIизабун, цIализе лъугьана Астраханалъул медуниверситеталде. Гьенибго лъугIизабуна интернатураги. ТIад юссана гIагараб районалъул больницаялде, хIалтIулей йиго реанимациялъулгун анестезиологиялъул отделениялда.\nЛъабго сон гурони хIалтIул хIалбихьи гьечIей гIолилай къеркьезе ккана коронавирусалде данде.\nГьеб бахIарчияб хIалтIухъ гIолохъанай тохтур мустахIикълъана Н. Пироговасул орденалъе. Дагьал церегIан къояз гьей ахIун йикIана Москваялде. Россиялъул хIукуматалъул председатель Михаил Мишустиница гьелъул каранда бана орден.\nИкъбал! Кье дихъе квер…\n- Унго-унголъунги дун талихIай гIадан йикIун йиго. Щванагури дие рес, гIадамазе кумек гьабизе. Гьале лъугIана дир мединститут, тIубана дир анищ. Дирго беразда божуларого йиго – дица хъатикь ккун буго тохтурасул махщел щванин дие-йилан тасдикъ гьабулеб документ. Дун – тохтур. Бокьун бугеб куц дирго хIалбихьизе. Гьеб тIадегIанаб цIаралъе мустахIикъай йигодай дун!? Щиб сайгъат дий къисматалъ хIадур гьабун бугеб?\nИкъбал! ЧIа дир хьолбохъ. Кье дихъе квер. Гьабе дие кумек. Дуде кIудияб хьулгун йитIун йиго ТIадегIанас дун гьаб ракьалде. Дида рагIулеб буго Икъбалалъул гьаракь:\n- ХIурматияй гIолилай. Щвана мун дурго мурадалъул гъасде. Гьале дунги тIаде щвана, цадахъ рохелги, талихIги, гьимиги, цIаги, хинлъиги, рокьиги жубараб квацIиги босун. Амма дуда лъазе ккола гьездаго хьолбохъ къварилъи-пашманлъиги, магIуги рукIунеллъиги. РукIине руго гъалатIалги, цоги батIи-батIиял лахIзаталги. Мун киналъего хIадурго йикIа. Къуркьуге захIмалъабазе. Нух битIаги дуе, хIурматияй гIолилай.\nГьединал пикрабаз гIолилай ячун йикIана жиндирго анищалъул цIва кунчIараб мурадалъухъе. Гьей хIалакун йикIана тохтурлъи гьабизе, гIажалалъул къвалакьа унтарал рахъизе...\nГIайшатида жеги бичIчIулеб букIинчIо жиндир тохтурлъиялъул нухда дандчIвазе бугеб согIлъиги кьогIлъиги...\nДолдаса нахъе ана лъабго сон, ГIайшат гIагараб Хьаргаби районалъул централияб больницаялъул реанимациялъулгун анестезиологиялъул отделениялде хIалтIизе лъугьаралдаса.\nГьей, гьитIинаб лъимер гIадин, йохулаан унтаразул гьурмазде цIидасанги гьими тIад буссиндал. Цо-цо мехалда йохиялъ, каранда бакI гIоларого, кIетIезе лъугьунеб рекIел ахIиялъ гьей цIидасанги ячунаан жиндирго мурадалъул гъасда бакараб гьелегьараб цIадухъе.\nАмма жеги пикрабазул куркьбаздаго йигей гIолилалда ракIалдецин кколеб букIинчIо кватIичIого жиндир талихIалъул хIалбихьизе хъачIаб хвел бачIине бугеблъи.\nЦо къоялъ, лъихъаниги изнуги босичIого, бачIун инсанасул гIумруялде каву рагьана цIар лъезе лъалареб гIажалалъ. Китаялда бижараб гьеб вахIшияб унти гIагараб районалде щвезе букIиналда щаклъулейго йикIинчIо ГIайшат. Ва гьелда цIидасанги рагIана Икъбалалъул гьаракь:\n- Гьалеха, хIурматияй тохтур. РагIулеб бугищ дуда гIумруялъул гIасияб зигара? ГIумруялъул берцинлъиялъул махI жеги рагIа-ракьанде щун сунтIизе щвечIей дуда божи-лъигун кIалъалеб буго гIумру.\nДуе нух битIаги гьаб нухалдаги. Лъай – дун дур хьолбохъ буго…\nГьединал малъа-хъваялги гьарун, нуха регIана Икъбалалъ ГIайшат хвалил корониб бежизехъин бугеб гIумру хвасар гьабизе.\n- Гьел рукIана цIакъго къваридал лахIзатал. Хисана кинабго сверухълъи. ГIумруялъул гIидраялда рижун ругел рокьул тIугьдул лъалъалел рукIана къойил кколел ругел камиязухъ гIадамаз тIолеб магIуялъ. Борхалъудасан гIумруялъул къварилъи-ялъухъги балагьун хьим-хьидулеб бугеб хвелалъ дагьабги къуват кьолеб букIана дие. Дида лъалаан цо жо – хъахIаб халгIаталъе дица бараб гьаялъе даим ритIухъайлъун хутIизе кколейлъи, - йиланги абун, гIод-гIодун йиччан тана ГIайшат.\nЦохIо вугев лъабго сон барав васги эбелалда аскIов тун, отделениялъул нухмалъулей ПатIимат МахIмудовагун цадахъ ГIайшатица байбихьана, къад къо гурого, къаси сордо гурого, хвалил ццидалал квачIакьа гIумру бахъизе.\n- Гьаниб рехсечIого гIоларо больницаялъул бетIерав тохтурасул заместитель ХIажимурадил цIарги. Унтарал хвасар гьарулев гьесул цеве вугев чи вихьулеб хIалгицин букIинчIо. Унтана гьесул эменги. ВачIана гьевги больницаялде. Кинаб хIалха букIун батилеб тохтурасул. Гьесда лъалеб ва бичIчIулеб букIана цохIо инсуде вуссун жив тIувалареблъи. КIвечIо гьесда эмен хвасар гьавизе. Къад эменги вукъун, къасиялде тIаде щвана ХIажимурад.\nДоб заман гьанже ракIалде щвезабизецин бокьуларо дие. Рагъул заманалъул госпиталалда релълъун букIана нижер больница. Къеркьолел рукIана вихьуларев тушманасде данде. ГIемерлъана гIагараб районалда дол къояз хвелал. РекIелъан би бецIцIулеб гIадаб асар букIана, хобал рухъун хадур гъолел гьечIилан ругьел бачIиндалги. Беролеб букIана гIумру хвасар гьабулеб къуват, -илан бицунагоги, гIодулей йикIана гIолилай.\nГIумруялъул гIидра чIурхIулеб буго…\nТIаде рахъунагоги, гIодор чIолагоги, бусадаса тIаде гьункьулагоги, кьижулел-рахъунелъулги, холел рукIана гIадамал. Угьдулеб букIана гIумру. Гьелъул сариназухъ гIенеккидал, чIвалеб букIана хвалил махI. Киса-кибегоги – хвалил махI. Гьеб махIалъ рухIизарулел рукIана гIумруялъухъ гIащикълъаразул берал. ЧIурхIун лъолеб букIана гIумруялъул гIидра. Секьулебго букIинчIо гIумруялъул магIу.\nГьел лахIзатаз чанго соналъ кIодолъана ГIайшат. Гьелда бичIчIана ва бихьана гIумру гIицIго рокьи гуреблъи. ЦIияб гIумруялъул авалалда гьей дандчIвана хвалдаги гIумруялда гьоркьор къан рукIарал къваридал къисматалгун. Лъана гьелда гIумруялъул багьаги. Цоги бичIчIана гьелда гIумруялъул тIагIам, нахъ тIамун течIого, заманалда цIузе кколеблъиги.\n- Гьаб гIумруялъул камиллъиги берцинлъиги дида бичIчIулебго букIун гьечIо, киеялиго гIедегIун уней йикIин гурого. Заманго гIолароан бакъул чIоразул хинлъиялъухъе анищал гьаризеги, моцIрол канлъухъе хьулазул иццазда кIалчIвазеги, цIваби каранде къазеги, цIадалдаса хадуб баккулеб анкькьераб нуралъул берцинлъиялъухъ ялагьизеги. Хадубалде тун букIана кинабго.\nАмма коронавирусалъ гIемераб жоялъул пикру гьабизе тIамуна. Огь, кватIулел ругел куц нилъ, гIадамал, цоцазе рокьиги хинлъиги кьезе.\nЩиб лъалеб, ТIадегIанас нилъер хIалбихьизе, нилъ лъикIалде кантIизе тIамураб балагь батизеги бегьула гьаб. Цоцазул адаб чIаго рукIаго гьабизе кколиланги щурулеб букIанин ккола хвелалъ, - илан абуна ГIайшатица.\nГIумруялъул гIидраялда кунчIарал цIаял\nДун урхъун ялагьун йикIана гьелъухъ ва кIвар кьун гIенеккана гIумруялъ кIодолъизе гьаюрай гIолилалъул хъахIаб халгIаталъул къисаялъухъ. Гьеб кунчIизабуна орденалъ.\nКоронавирусалде данде къеркьолаго, бихьизабураб хIаракат-чилъиялъухъ жеги лъеберилъегицин санал рахинчIей Дагъистаналдаса гIолилай Идрисова ГIайшат Идрисовна мустахIикълъана цIакъго тIадегIанаб шапакъаталъе – Н. Пироговасул орденалъе.\nГьеб букIана гIолилалъул гIумруялъул гIидраялда кунчIизе ругел цIаязе кIудияб цеберагIилъун.\n- Москваялде ахIулей йигилан абидал, божизего бачIунеб букIинчIо. Щаяли лъаларо, гьаб нухалдаги доб Икъбалалъ дун рехун течIо. КIудияб залги. КIудиял хъулухъазул, цIикIкIараб ригьалъул гIадамалги ва жеги дидаго гьитIинаб лъимерилан кколей дунгоги…, - ян къварилъахъдизе лъугьана гьанжеги ГIайшат.\nРоссиялъул хIукуматалъул председателас орден кьолеб лахIзат. Кинабдай гьеб букIараб гIолохъанай тохтуралъе.\n- ЦIидасанги цебе бачIана доб хIинкъараб заман, нижеде божарал унтарал, хвасар гьаризеги кIвечIого, гIумруялъулгун къо-лъикI гьабурал гIолохъабиги, гьездаго цадахъ харабиги. Рохалидасаги пашманлъи гIемер букIана. Бугониги, рекIелъе чIухIиги бачIана. Гьел лахIзатаз дидаса бохун букIун батила дир Икъбалги. Гьебги бачIана дихъе, дир хъахIаб халгIатги цадахъ босун, - иланги абун, гьаб нухалда дагьайго разиго гьимана ГIайшат.\nЖакъасел гIолилал. Киналха гьел ругел. Киналго заманабаздаго гIадал, лъикIал. Гьезул лъикIлъиялъулги тIокIлъиялъулги бицун гIорцIулей йикIинчIо ГIайшат.\n- Нижеда цадахъ сардалги рорчIана гIолилаз, цо секундалъгицин ниж жалго течIо гьез. Гьале доб мугIрузда рижарал бахIарчиял гIолохъабазул сахаватал ишал. Унтаразул къаданирги кIусана гьел, нижедаго цадахъ гьезухъе бачIунеб хвелги къабул гьабуна гьез, цо-цояз гIумруялъулгун къо-лъикI гьабулел лахIзаталги гIахьал гьаруна гьез. Киса-кирего – нижгун. Унтаразухъе аппараталгунги гьел рекерулаан.\nГуребани, хвелги унтиги нахъегIан къазе рукIинчIо. Сахаватлъиялъул лъалкIаз дагьабги берцин гьабуна хвелалъ кIвекIун свакан букIараб гIумру.\nКIалккураб заманги букIана доб. Кванан бахъунаребщинаб нигIмат чIезабун букIана нижее гIадамаз. Гьеб гурищ инсанасул сахаватлъиялъул лъалкIал. Гьелъ хвасар гьабулеб буго жакъаги ракьалда гIумру, - йилан ахиралдаги абуна ГIайшатица.\nБиччанте ГIайшат Идрисовалъул хъахIаб халгIаталъул къиса дагьабги гвангъизе, гIумру тIегьазе гIоло гьелъ гьарулел ишазги, унтараздехун бугеб адабияб бербалагьиялъги, гIолохъанлъиялде гьелъул бугеб гьайбатаб гIищкъул цIаялъги.\nДругие материалы в этой категории: « «Коронавирусгун къеркьолел ругел медиказе тIадеги гIарац кьеялъул кинаб низам бугеб? Лъие ва кигIан гьеб кьолеб?»\tКоронавирусалъул гьужум хIалуцунеб буго »