Халкъазда гьоркьосеб ахIвал-хIал\nРагъ лъазабуна. Ахир кинаб букIинеб?\nСириялда химиялъулаб ярагъ хIалтIизабуниги гьабичIониги, Россиялдеги\nПутинидеги данде рагъ гьабизе байбихьана\nРагъ байбихьана некIого, ай Сириялдаги, ГIиракъалдаги, Газалъул секторалдаги, Афгъанистаналдаги рагъулал лъугьа-бахъинал унеб заманалдаго. Жеги лъазарун рукIинчIо Россиялде данде санкциялги къватIире ритIун рукIинчIо улкаялъул вакилзабиги, Крымцин букIана Украинаялда гьоркьоб. Гьеб рагъул буго гьадинаб хасият - Россиялъеги, гьелъул бетIер Путиниеги ва гьезул рахъкколел цогидал улкабазеги дандекколаребщинаб гьаби.\nХимиялъулаб яргъил гьужумал гьари тасдикъ гьабулел хIужаби ратичIониги, бакътIерхьул улкабаз цебеккунго къотIи гьабун буго Россиялъеги гьелъул гьудулзабазеги квешезего хIалтIизе. Гьеб хIалтIул бетIерлъунги кколаро пуланаб улкаялъул президент, яги премьер, ялъуни депутатал – нухмалъи гьабулеб буго балъгояв Субъектас. Гьелда гъорлъе уна Британиялъул къираласул чукъбиги, цо чанго тухумалъ, «къавмалъ» нухмалъулел финансазулги финансазулгун промышленниял анцI-анцI чIахIиял корпорациялги (гьеб хIужа тасдикъ гьабуна Швейцариялъул гIалимзабаз) ва Рималъул католикияб килисагун ресалда ругел Америкаялъул тухумалги (амма нухмалъиялде гьел риччалел гьечIо).\nБайбихьана Лъабабилеб дунялалъул рагъ. Гьеб букIине бугилан бицун букIана 2014 соналдаго Рималъул Папа Францискица. Ядернияб ярагъ жеги хIалтIизабулеб гьечIо, амма унеб буго информациялъулабгун психологиябги, финансазулабгун экономикиябги, биологиябгун политикиябги ярагъги хIалтIизабун гIуцIараб рагъ. Гьелда цIарги лъун буго «гибридияб рагъилан». Европаялъул СМИяздасан жамгIият хIадурулеб буго тактикияб ядернияб ярагъ хIалтIизабун хадуб чIаго хутIиялъе ресал ратиялде. Гьеб киналдаго цадахъго аздагьабилъун рихьизарулел руго Россияги, Сирияги, Иранги. Китаялда жеги «хъвалел» гьечIо – хадубалде тун буго.\nНилъер экспертазулги эксперталлъун рукIине хIаракат гьабулезулги кIудияб гъалатIлъун ккола Россиялъулгун гибридияб рагъ байбихьизе хьул лъурав дов балъгояв Субъект мухIканго лъангутIи. ГьабсагIаталда гIей гьабулеб буго Россиялъул союзниказде бомбаби рехиялде. Субъектасул нухмалъиялда гъоркь унеб бугеб рагъ релълъуна преферанс хIаялда: гьез хIаракат бахъулеб буго батIи-батIиял галабаздалъун жидер мурадал тIуразе рес кьолебгIанасеб ракь эркен гьабизе. Нилъеразин абуни, гьезде данде хIалел руго шахматал. ХIалелги руго, чIегIерал фигурабиги хIалтIизарун: абулеб буго, бакътIерхьул улкабаз щибалиго гьабунин ва жавабалъул бакIалда нилъго ритIухъ гьаризе жигар бахъулеб буго яги ахIдолел руго, «нужго гIабдалзаби ругилан» абун.\nГьел хIаязул руго кIудиял политикиял мурадал. Нилъеда ракIалде кколеб буго, дозие хIажат ругин нилъер чIегIернатил нахърателги цогидабги. Амма ункънусгоялдаса цIикIкIун соназ «лъугьарал» бакътIерхьул улкабазул руго тIубанго батIиял хьулалги ишалги. Гьел чIухIун ралагьулел руго нилъехъ, «щалгун нуж къеркьолел ругел, ядернияб ярагъ кодосеб бананалъул республикаян» абулаго. Гьез рагьун абулеб буго, Россияги, Путинги, Сирияги, Иранги ва гь.ц. «низамалда чIезаризе заман щванилан». Амма руго балъгоял мурадалги масъалабиги.\nБакътIерхьул улкабазда бугеб финансазул кризис хисизабулеб нухлъун гьезда бихьулеб буго рагъ. Гьединабго хIал дунялалда лъугьун букIана КIиабилеб дунялалъул рагъда цересел соназдаги.\nКибха гьеб рагъ байбихьилеб? ДандеккунгутIабазул цIикIкIараб хIалуцин бугел бакIазда, ай Сириялда, Украинаялда, Кореялда… Сириялда лъугьун буго бичун бажарулареб масъалабазул гарацI. ГIизраилалъ гьоркьоса къотIичIого бомбаби ралел руго Сириялде – Ираналдаса яргъид хьезабулеб «ХIизболла» абураб шигIиязул къокъаялъул гуч цIикIкIунгутIиялъул мурадалда. Гьелъие кумекалъе рахъунел руго Британияги СШАги. Гьезул руго жидерго мурадалги. Лондоналда данде бакIарун буго бакътIерхьул улкабазул СМИязулги халкъазда гьоркьосел гIуцIабазулги къуват. Гьенибго буго кIудиял хIукмабазе данделъаби тIоритIулеб штабги.\nЧан соналъ халалъилеб Сириялда рагъ? Кин ине бугеб рагъ ва кида гьеб лъугIилеб – гьел суалазе жаваб батизе захIмалъула. Жидерго мурадал тIурачIого, чIезе гьечIо бакътIерхьул улкаби. Рагъул хIасилалда, дозул пикруялда, Гьоркьохъеб Бакъбаккуда (яги КIудияб ГIагараб Бакъбаккуда) бижизе ккола Россиялдеги гьелъул мурадаздеги дандечIараб геополитикияб ва диниябгун политикияб гIуцIи. Гьеб гIуцIиялъ квербакъизе ккола доллараз система рукIалиде ккезабиялъеги. Гьел мурадал тIуразелъун, СШАялдаги Британиялдаги хIалтIизарулел руго «интеллектуалиял танкал» (think tank). Гьезул аслияб хIалтIи буго жидеца гьужум гьабизесел гIадамазулги, улкабазулги, ракьазулги хIакъалъулъ баянал рати. Масала, пуланаб ракьалъулги, гьелъул халкъазулги, тарихиялгун маданиял хIужабазулги цIех-рехазул кьучIалда гьез хIадурула гьеб бакIгун рагъ гьабизе бигьаял къагIидаби.\nСундуе гIоло гьабулеб бугеб рагъ? Дир руго гьеб рахъалъ гьадинал пикраби. ТIоцебе абуни, бакътIерхьул улкабазул хьулазда рекъон, гьеб ишалда гьоркьоса рахъизе ккола Россияги гьелъул союзникалги. Цин Сирия, хадуб Иран ва Турция (шартIияв союзник, щайгурелъул Анкара ккола НАТОялъул член); хадубги: Белоруссия, Эрмения, Казахстан (Астана некIого хIинкъизабуна, Швейцариялда ругел долларазулал счетал «туснахъ гьаризе» ругинги абун). Россия жибго хутIизе ккола ва тIадрекъезе ккола бакътIерхьул улкабазул шартIазда. Гьедин букIана 1990-абилел соназдаги. Яги Россия биххила ва гьелъул ракьалги рикьила.\nКIиабилеб. СШАялъул доллар хIалтIулеб бакI дагьлъила (гьеб хутIила гIицIго бакътIерхьул улкабазда). Цадахъго букIина меседил роценги: гьеб хIалтIизабила улкабаздаги пачалихъазул блоказдаги гьоркьосел дармил бухьеназулъ.\nЛъабабилеб. Дунялалдаго чIезабизе бегьула цIияб, «гьоркьосеб заманалъул» низам. Амма анцIго соналдаса гьеб халалъиларо. Гьеб низамалда рекъон, рукIина цоцалъ къацандулелги рагъулелги, хIатта конкуренциялда ругелги пачалихъал. Масала, СШАялъул нухмалъиялда гъоркь бакътIерхьул улкаби; Британиялъул империя; Европа; Евразиялъул союз; Китай, Индия, Гьоркьохъеб ва ГIагараб Востокалда лъугьине бегьулеб шартIияб исламияб «халипат». ГIизраилалъул буго хасаб масъала. Африкаялдаги чарагьечIеллъун рукIина гIадлу гьечIолъиги рагъазулгун унтабазул эпидемиялги. «ХIалуцаралги» дармилалги, информациялъулалги, финансазулги рагъазул хIасилалда дунялалъул олигархазул чунтбухъе чвахила гIарцул гIорал – хутIаралъул ургъелги гьезие букIинаро.\nНилъее аслияблъун буго суал: гьеб «гьоркьосеб заманалда» бакI бугищ Россиялъе? Гьеб букIиналда божула Владимир Путин, гьединлъидал гьес кьварараб жаваб кьолеб гьечIо бакътIерхьул улкабазул галабазе. Гьеб буго жавабчилъи цIикIкIараб иш! Амма СШАялъги Лондоналъги хIалхьи тезе гьечIо гьесие. Гьел хIалтIула такъсирчагIазул принципазда рекъон: хIехьана ГIизраилалъ Сириялде бомбаби рехи, рачIа нилъецаги рехизе; хIехьанищ гьаб гьужумги – гьабила цогиги…\nГьел принципал малъуларо нилъер Генералияб штабалда ва цогидал идарабазда. Щай? Щайгурелъул гьел ккола гIаданлъи тIагIарал, гьерсида гIуцIарал, гIаламалъего зарал ккезабулел къагIидаби. Нагагьлъун Россиялъ жаваб кьуни, хIадурго буго батIияб нух. Трамп яги Мэй, Макрон яги Столтенберг (НАТОялъул генералияв секретарь) – гьел руго кIудияб хIукму гIумруялде бахъинабулел ясикIаби.\nВ. Путиние бищунго захIматаб масъалалъун ккола: кин кьелеб жаваб? Патриотизмалъул карачелалъ малъухъе, дандейищ кьвагьилеб? Яги «БакътIерхьудаса гьудулзабазухъищ» гIенеккилев? Нилъер президентасулги расги лъикIаб хIал гьечIо.\n1914 соналъул августалда Россиялъул пача НикIалай II гIенеккана патриотазухъ. Ва хъущтIана тахбакIидасаги махIрумлъана Романовазул империялдасаги. Ахиралде щвезегIан Сталинилги хьул букIана Германиялъул нухмалъулес божударекIкI гьабиларин…\nБичIчIизе ккола: бакътIерхьул улкаби гIедегIун руго. Щайгурелъул цо чанго соналдасан Китай жеги гучлъизе буго, ва гьелъие хIажалъизе гьечIо Россияги, союзник хIисабалда, Дальний Востокалда ва Сибиралда ругел ракьазул бутIаби гурони. ГьабсагIаталда гьелъие хIажат буго къуватаб Россия. СШАялдаги, бакътIерхьул улкабаздаги, Китаялдаги гьоркьоб хIалуцин букIине бугеблъи якъинаб буго (5-15 соналдасан бугониги). Гьеб ккола Россиялде данде бакътIерхьул улкаби цолъиялъе кьучIлъун.\nРукIинищ нилъ, рукIинарищ? РукIине ратани, щаллъун – къураллъунищ яги бергьараллъунищ? Лъабабилеб нух гьечIо… щайгурелъул нилъеде данде лъазабун буго рагъ!\nПрочитано 275 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 23 апреля 2018 10:36\nДругие материалы в этой категории: « Лъайкьеялъул масъалаби\tНАТОялъул базаби. Геополитикиял хIаял »


Социалияб рахъ цебетIеялъе 18,5 млрд\nДагъистаналда 10 миллияб проект гIумруялде бахъинабулеб буго\nАнкьабилеб августалда ДРялъул ХIукуматалъул председатель Артем Здуновас республикаялда гIумруялде рахъинарулел ругел проектазул хIакъалъулъ бицунеб ДРялъул бетIерасда цебе бугеб советалъул данделъи тIобитIана. Гьенир гьоркьор лъун рукIана миллиял проектал.\nАртем Здуновас ракIалдещвезабуна 12 миллияб проекталъул анцIгоялъулъ гIахьаллъи гьабулеб бугин исана Дагъистаналъ. Гьел проектал гIумруялде рахъинариялъе биччан буго 18,5 миллиард гъурущ, гьелда гьоркьоб 15,8 миллиард гъурущ федералияб бюджеталдаса биччараб буго, 1,2 миллиард гъурущ республикаялъул бюджеталдаса, 1,5 миллиард гъурущ батIи-батIиял бакIаздаса.\n«Демография» миллияб проект гIумруялде бахъинабиялъул хIакъалъулъ хIисаб кьуна ДРялъул захIматалъул ва социалияб цебетIеялъул министрасул заместитель Ибрагьим Зайналлаевас.\nГьес бицана гьеб проекталда рекъон, Дагъистаналда гIумруялде бахъинабулеб бугин жеги щуго регионалияб проектги: «Лъимал гьаригун хъизамазе гьабулеб гIарцулаб кумек», «КIудияб ригьалъул гIадамал», «ХIалтIулел руччабазе кумек – лъабго сон базегIан лъималазе ясли-ахал чIезари», «ЖамгIияб сахлъи щула гьаби», «ГIадамал спорт ва физическияб культураялде руссиналъе шартIал чIезари».\nИбрагьим Зайналлаевас бицана тIоцебесеб лъимер гьабураб 16000 хъизамалъе гIарац кьунин. Гьединго Дагъистаналда 2019 соналъул тIоцебесеб бащдаб лъагIалида жаниб лъимер щунгутIиялъул гIузру бугеб 711 хъизамалъе ОМСалъул программаялда рекъон ЭКО чIобого гьабун буго.\n«КIудияб ригьалъул гIадамал» проекталда рекъон, халкъалъе социалияб кумек гьабиялъул гIуцIабазда кIудияб ригьалъул гIадамазе кумекалъе 29 къокъа гIуцIизе буго. Гьаб соналъул январь-июль моцIазда пенсиялъул ригь тIаде щолеб бугев 800 чиясе жеги тIадеги профессионалияб лъай щвезе кумек буго.\nЛъабго сон бачIел гIисинал лъималазул хIалтIулел ругел улбузе кумекалъеян абуни исана 6750 бакIалъул 35 лъималазул ах базе хIисабалде босун буго. Гьел ран лъугIизе руго 2020 соналда.\n«Миллиял проектал гIумруялде рахъинариялъе гIемераб гIарац биччалеб буго, амма киназдаго бичIчIизе ккола, хIалтIи гьабураблъун рикIкIине буго гIицIго рарал бакIазухъ ва гIадамазул разилъиялъухъ балагьун. Киналниги регионазул хIалтIуе къимат кьолеб 15 шартIалъул бищунго аслияблъун ва кIвар бугеблъун букIине буго гIадатиял гIадамазул разилъи. Миллиял проектазда рекъон, школал ва лъималазул ахал разе, гъоркьиса республикаялъул бюджеталде щвараб гIарцудаса 1,9 миллиард гъурущ биччазе буго», - ян бицана Артем Здуновас.\nДРялъул лъайкьеялъул ва гIелмуялъул министр, ДРялъул ХIукуматалъул председателасул заместитель Уммупазиль ГIумаровалъ бицана, Дагъистаналда «Лъайкьей» миллияб проекталда рекъон, гIумруялде рахъинарулел ругин анкьго регионалияб проект: «Гьанжесеб школа», «Щибаб лъимадул цIалулъ бергьенлъи», «Тарихияб лъайкьей», «Лъимал ругел хъизамазе кумек», «ГIолохъанал профессионалал», «БукIинеселъул учитель» ва «Социалияб хIаракат».\n«Гьанжесеб школа» проекталда рекъон, исана бан лъугIизабизе буго 11 лъайкьеялъул идара. Гьединго байбихьизе буго 7030 цIалдохъанасе гIураб 12 школа базе, гьелги ран лъугIизаризе руго 2020-2021 соназда.\nДРялъул сахлъицIуниялъул министр Жамалудин ХIажиибрагьимовас бицана «СахлъицIуни» абураб миллияб проекталда рекъон республикаялда гIумруялде бахъинабулеб бугеб анкьго регионалияб проекталъул хIакъалъулъ. Жакъа къоялда РФялъул СахлъицIуниялъул министерствоялдаги Дагъистаналдаги гьоркьоб 16 къотIи гьабун буго.\n«Медикиябгун санитарияб тIоцебесеб кумек гьабиялъул къагIида цебетIезабизелъун, 2019 соналда республикаялъул районазда гIуцIизе буго фельдшерлъиялъулгун акушерлъиялъул 15 цIияб пункт. Жакъа къоялда щуго медицинаялъул гIуцIиялда хIалтIулеб буго тохтурасухъе электронияб къагIидаялъ иргаялда хъваялъул къагIида», - ян бицана Жамалудин ХIажиибрагьимовас.\nМиллиял проектазулъ маданият цебетIеялъе «Культурная среда», «Цифровая среда», «Творчествоялъул гIадамал» абурал регионалиял проектал гIумруялде рахъинаризе ругин бицана ДРялъул культураялъул министр Зарема Бутаевалъ.\n«2019 соналда ДРялда къачIазе буго рикIкIадал районазул культураялъул анлъго идара. Цо-цо районазул муниципалиял гIуцIабаз росизе руго автоклубалги. Гьединго лъималазул музыкалиял, художествиял, кьурдул школал, училищаби, ва искусствоялъул школал хIажатал музыкалиял алатаздалъун ва къайиялдалъун хьезаризе руго», - ян бицана Зарема Бутаевалъ.\nПрочитано 74 раз\tПоследнее изменение Вторник, 13 августа 2019 15:03\nДругие материалы в этой категории: « Шагьаралъул къватIалцин ричун ратана\tМасъалаби гIемер руго »


3 ДЕКАБРЬ-ХАЛКЪАЗДА ГЬОРКЬОСЕБ ИНВАЛИДАЗУЛ КЪО. - 8 Декабря 2018 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nПятница, 23.08.2019, 23:30 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2018 » Декабрь » 8 » 3 ДЕКАБРЬ-ХАЛКЪАЗДА ГЬОРКЬОСЕБ ИНВАЛИДАЗУЛ КЪО.\n3 ДЕКАБРЬ-ХАЛКЪАЗДА ГЬОРКЬОСЕБ ИНВАЛИДАЗУЛ КЪО.\nСахав чиясе зах1мат бук1уна жиндаго бихьун гьеч1они, унтарав чиясул ах1вал-х1ал мух1канго цебе ч1езабизе, ай кинаб бугониги сакъатлъи чорхолъ бугезул заг1иплъи, х1ал-х1укму гьезда жидедаго г1адин бич1ч1изе. Дагьалищ нилъеда данд ч1валел г1инкъалги, беццалги, х1ет1е-квер багъаруларелги, г1акълияб рахъалъ нахъе ккаралги ва гьел гурел г1емерал цогидалги унтабаз к1век1улел инвалидал.\nГьединал г1адамазул цо-цо бак1азда адаб-х1урмат гьабулеб батаниги, кколел руго инвалидал къварид гьарулел, гьезие квал-квалал гьарулел бак1алги.\nИнвалидазул ихтиярал г1ат1ид гьариялъул, гьезие кумек ва квербакъи бук1инабиялъул мурадалда, Цолъарал Миллатазул Генералияб Ассамблеялъ, 3 декабрь тасдикъ гьабуна-Халкъазда гьоркьосеб инвалидазул къолъун.\nСтатистикиял баяназда рекъон Россиялда руго 15 миллионг1ан инвалид. Гьезие бюджеталдасан кьола пособиял, пенсиял. Нилъер улкаялда инвалидазул ихтияр буго мухь кьеч1ого сах гьарулел бак1азда регизе, ч1езабун буго ч1орого кьолел дарабазул сиях1.\nИнвалидазе бигьалъаби гьарула х1ухьбахъизе ва сах гьаризе унел ругони, гьединго унтарасда кумекалъе чи гьеч1ого добе-анибе ине к1олеб батич1они, гьесда цадахъ унесеги. Инвалидазе кумек гьабула гьезухъа бажарулеб х1алт1уде росулел ругониги, рук1уна бигьалъаби автотранспорт бачунелъул т1ад лъолел налогазул электроэнергиялъул газалъул, т1урччи-ц1улалъул, гьезие гьабула юридикияб ва социалияб кумек социалиябгун-рук1а-рахъиналъул хъулухъ гьаби г1адаб. Гьеб мурадалда инвалидазда хадур рухьинарун рук1уна социалиял х1алт1ухъабиги.\nНилъер районалъул хъизаназе ва лъималазе цадахъаб социалияб кумек гьабиялъул централъул (КЦСОН) х1алт1ухъабазги цо къадаралъул х1алт1и гьабула районалда ругел инвалидазухъе рокъо-рокъоре щун, гьезул х1ал-х1укму ц1ехон, жидедасан бач1араб кумек гьезие гьабизе. Гьал къояздасаги т1аде щвараб инвалидазул къоги баркун, КЦСОНалъул нухмалъулев Х1ажи Дибирчуевасул бихьизабиялда рекъон, рехсараб г1уц1иялъул х1алт1ухъаби хьвадулел руго районалъул росабалъ ругел инвалидазухъе.\nГьаб нухалда гьел щвана Хунзахъ росулъ ругел инвалидазухъе. Лъай-хъвай гьабилинха жакъа ниж щварал цо-цоязулгун.\nНилъер г1умруялъул маг1налъун ккола лъимал, херлъараб мехалда-гьезул лъимал рик1к1ине бегьула талих1лъунги.\nКиг1ан г1емер ургъелалги, пикрабиги гьел сабаблъун нилъеца гьарулел, хасго лъимер унтараб лъугьун бугони. Г1езаг1ан зах1малъаби х1ехьезе ккана Г1исаева Багичуцаги яс Сах1ибат гьаюралдаса нахъе. Чанги сардал бадире рогьанила жинца г1одулей ясги каранде къанилан бицана нижеда Багичуца. Гьелдаса хадубги гьей к1удияй г1езег1ан киг1ан зах1малъабиха эбелалда рихьилел лъик1го йилъине к1оларей, лъик1го х1ажатаб т1аг1ел кодобе босизе к1оларей, лъик1го к1алъан бажаруларей яс хьихьулаго. Амма Багичу къуркьич1о. яс дагь-дагь ккун к1удияй г1уна зах1малъабиги къойида-къойиде бигьалъун ана.\nГьит1инаб лъимадул г1адинаб г1амал-хасиятгун, жиндирго пикрабигун, жиндирго г1акълугун Сах1и эбелалда аск1оса ягъаруларо. Эбелги гьелъулгун раг1иги данде ккезабун гьелде йиссун йик1уна. Суратал рахъулей, релъуней, телевизоралъухъ хал гьабун йик1уна гьей. Нагагьлъун жиндихъего гьобол-гьудул вач1инги Сах1ие к1удияб рохеллъун бук1унеб буго.\n28 сон буго Х1ажимух1амадов Шамилилги эбел Хадижатилги цоцадаса т1еч1еб г1умруялда. Ниж гьезухъе щвараб мехалда, бусада вегун вук1арав Шамил хъурша-к1ут1ун вач1ана ниж г1одор ч1ун рук1араб рокъобе. Шамил ц1акъ вохана гьесухъе гьоболлъухъ ниж рач1иналдаса. Газеталдаги вахъун жив ц1акъ машгьур гьавулев вугин нужецаян разиго гьимана гьев.\nЭбелалдаса ц1акъ разиго вугоан Шамил. Эбел йик1инч1ей ани, щибго гьабун бажарилароанила жиндихъаян бицана гьес. Жив гьавурай, кодов ккун жив г1езавурай, кинидахъ ахх бачун жив хьихьарай эбелалъе рак1-рак1алъулаб баркала кьолила жинца,-ян абуна Шамилица. Эбелалъе кидаго гьарулеб буго гьес сахлъи, талих1, ссвин гьеч1еб берцинлъи, рохел. Эбел гьеч1еб къо бихьугегийила жиндаян угьун биччана Шамилица.\nИнвалидазул къоги, улбузул къоги баркизе, к1удияб адаб-х1урматалъеги мустах1икъай йигила жиндир эбел.\nБагичухъги, Хадижатихъги ва гьел г1адинал цогидал улбузухъги хал гьабураб мехалда г1ажаиблъизе бач1уна гьезул сабруялда, къо х1ехьеялда. Г1иц1го гьел лъимал гурелги, руччабаз бит1араб тарбияги кьун г1умруялъул нухде т1орит1ана: Багичуца 4 лъимал, Хадижатицаги анкьгоял. Дида рак1алде ккола зах1малъаби къезаризе руччабазда к1ун батилин руччабазул г1акълуялъ, ц1одорлъиялъ, сабруялъ, кинал лъимал ругониги, гьезде бугеб рокьиялъ ва мазил халалъиялъ.\nКиналго инвалидазда ва гьезул т1алаб-агъазалда ругезда баркула инвалидазул къо!\nЧорхое сахлъиги, талих1ги рохелги гьарула, нужее!\nПросмотров: 175 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


Творческий вечер Гамзата Цадасы прошел в Махачкале | Хунзахское общество\n2017 соналъул 18 декабралда Ц1адаса Х1амзатил ц1аралда бугеб аваразул музыкалиябгун драмаялъул театралда тIобитIана, нилъер халкъияв шаг1ир Ц1адаса Х1амзатица 140 сон т1убай к1одо гьабураб, дандерак1ари.\nАвартеатралъул зал занкIун ц1ун бук1ана маг1арул ихтилат-кепалъухъги, кеч1-бакъаналъухъги г1ащикълъун гьенире рач1арал маг1арулаз. Ралагьаразе к1удияб асар гьабуна Х1амзатил асаралгун церерахъарал Мах1ачхъалаялъул 8, Кизилюрталъул 6, Хунзахъ росдал 2 школазул лъималаз. «Айдимир ва Умайгьанат» спектаклгун цере рахъана хъутабазда ругел школазул авар мац1алъул учительзаби. Ц1адаса Х1амзатил куч1дул ц1алана ва ах1ана Авартеатралъул артистаз. Пандрида ах1улел куч1дуз миллат х1айран гьабуна Т1елекьа Мух1амад-Х1абибица ва Зивуриса Х1усен Г1амирхановас. Х1амзатил гъасда дандеруссин г1ажаибго берцин гьабуна Ч1арадисезул хоралъ. Киназего к1удияб баркала.\nБаркала гьеб тадбир т1обит1изе кьвербакъарал Авартеатралъе @avarteatr_, «Хундерил жамаг1ат» жамг1ияб г1уц1иялъе @khunzakh_obshestvo, авар мац1алъул учительзабазул Цолъиялъе.\nГьединго, к1удияб баркала гьаб тадбир т1обит1изе кумекалъе ватарав Халкъияб советалъул депутат Хучбаров Хучбар Загьидовичасе @deputat_dag @xxz_05.\nБаркала Ц1адаса Х1амзатил 140 сон т1убай к1одо гьабун гьабулеб тадбиралъул режиссёр Г1алисултан Батировасе ва гьелъие сценарий хъварай ва гьеб иш нухда бачарай Баху Мух1идиновалъе @bahumuhidinova.\nАхиралдаги, театралъул фойеялда киназго х1албихьана умумузул кванил ниг1мат — т1идул карщалъул. Гьенибги ихтилат-кепаги, кеч1-бакъанги, кьурди-хъатги, гьуинаб хабарги, рахъулел сураталги… г1емераб заманаялъ цоцаздаса рат1алъизе бокьуларого бук1ана маг1арул миллат.\nМаг1арулал ругел лъик1ал г1адамал…


Футболалъулъ лъикIаздаса лъикIал - Статьи - Сетевой центр «Хебда-онлайн»\nФутболалъулъ лъикIаздаса лъикIал\n28 апрелалъ, МахIачхъалаялда "Спартак" футболалъул площадкаялда тIоритIана Шамил районалъул мини-футболалъул чемпионаталъул финалиял къецал.\n«Шамил районалъул гIолилал» абураб жамгIияб гIуцIиялъул жигараб байбихьиялда ва райадминистарациялъул квербакъиялдалъун тIобитIараб, 2018-2019 соналъул чемпионаталда гIахьаллъулел рукIана районалъул росабазул гIолилаз гIуцIарал командаби. Сентябрь моцIалдаса байбихьун апрелалде щвезегIан чIезабураб графикалда рекъон хIалуцараб ахIвал-хIалалда ана тIобитIун чемпионат.\nЧемпионат тIобитIиялъул мурад буго Шамил районалъул гIолилазда гьоркьоб тарбия, гьуинлъи, вацлъи цIикIкIинаби, тIекъал пишабаздаса нахъчIвай. ТIадегIанаб даражаялда ва мухIканаб хIадурлъиялда тIобитIулеб бугеб турниралда санайил цIикIкIунел руго гIахьаллъулел ва балагьизе рачIунел.\nЧемпионаталъул хIасилазда тIоцебесеб бакI босана "ЦIекIоб" футболалъул клубалъ, кIиабилеб бакIалде бачIана "Хучада" росдал футболалъул клуб, лъабабилеб бакIалде — "Гъогъолъ" росдал команда. Бергьарал командабазе ва турниралъулъ жигараб гIахьаллъи гьабуразе шапакъатал кьуна.


Автор: ilchi · 28.04.2018\nАпрельданул 24-нний МахIачкъалалив хьусса ДР-лул Халкьуннал Мажлисрал 21-мур сессиялий ххал бивгьунни 18 масъала. Сессиялий гьуртту хьунни ДР-лул БакIчинал кIанайма Владимир Васильев.\nБайбихьулий махъру лавхъунни парламентравусса партиярттал фракциярдал вакилтурал. «Справедливая Россия» партиялул вакил Рустам Кьурбановлул гьаз бунни чIявусса оьрчIру бусса кулпатирттан къулайсса шартIру дузал дуван аьркиншиврул масъала. Мунал пикрилий, Дагъусттаннай 3-мур ва хъиривми оьрчIру бувсса кулпатирттан аьркинни дулун къатта бансса аьрщарал участокру.\nМунал мукунма бувсунни билаятрал чIявусса субъектирдай региондалул бюджетрава чIявусса оьрчIру бусса кулпатирттан социал кумаг буллай бушиву, жучIавагу буллан аьркиншиву мукунсса кумаг.\nСессиялий депутатътурал рязишин дунни республикалул цаппара судирттал участокирттай дакьаврил судьятал битан.\nШамилчин дурккуну кьамул дунни Дагъусттаннал БакIчинал кIанайма Владимир Васильевлул сипталий дурсса «Дагъусттан Республикалий къаматериалсса культуралул ирсирал объектирдал хIакъираву» тIисса закондалул проект.\nКIилчин дурккуну кьамул дунни «ЛяличIину дуруччин аьркинсса тIабиаьтрал территориярттал хIакъираву» тIисса Закондалуву дахханашивуртту даврил» проект.\nКIилчин дурккуну кьамул дунни цаймигу 2 закондалул проект: «Дагъусттан Республикалул Кодексраву административ аьдлу-низамрал хIакъиравусса дахханашивуртту даврия» тIисса ва «Дагъусттан Республикалий бюджетрал иширттал ва бюджетирттал дянивсса арардал хIакъираву» тIисса ДР-лул Закондалул 39-мур статьялий дахханашивуртту даврия» тIисса закондалул проект.\nКъуллугъчитал давурттая мурахас бунни\nСледующая публикация Чичул аьпалул мажлис\nПредыдущая публикация Цин лархьхьусса хIадуршинна


24 февралалда Хасавюрт мухъалда чIван вуго полициялъул цо хIалтIухъан ва изну гьечIого яргъидгIуцIаразул кIигояв. Полициялъул цоги хIалтIухъан лъукъунги вуго. Гьеб кьвагьа-гIанхъи ккун буго сардилъ полициялъул чIовудабакIалда. Гьеб буго Дагъистаналъул низам цIунулезда ва изну гьечIого яргъидгIуцIаразда гьоркьоб ункъго моцIида жаниб ккараб тIоцебесеб кьвагьа-гIанхъи.\n24 февралалда Хасавюрт мухъалда полициялъулазда ва изну гьечIого яргъидгIуцIаразда гьоркьоб гьоркьоб ккараб тунка-гIусиялъул хIасилалда цо низамцIунулев чIван вуго, цойгияв лъукъун вуго. Гьеб тIадекIанцIи гьабуразулги кIигояв чIван вуго. Дагъистаналъул къуваталъул идарабазул хIалтIухъабазде изну гьечIого яргъидгIуцIараздаги гьоркьоб тунка-гIуси ахирисеб нухалда 4 моцIица цебе ккун букIана.\nХасавюрт мухъалъул Сулевкент росдада аскIоаб сардилъ цо тIубалеб мехалда ккун буго низамцIунулездаги изну гьечIого яргъидгIуцIараздаги гьоркьоб тунка –гIуси. Официалиял баяназда рекъон, полициязде яргъидгIуцIараз кьвагьун буго документазул хал гьабизе гьел чIезарураб мехалда. Гьеб тунка-гIусиялъул хIасилалда чIван вуго полициялъул цо хIалтIухъан, цойгидав лъукъун азарханаялде вачун вуго. Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул вакилзабаз кьурал баяназда рекъон гьев лъукъарав полициялъулав захIматаб хIалалда рагIула, чанго гулла щун бугила гьесул боххалда ва чохьолъилан абурал баянал кьолел руго гьез. Полициялъулазде кьвагьдарал чагIи жеги мухIканго щалали лъалел гьечIо.\nДагъистаналъул цониги къуваталъул идараялъ официяалияб къагIидаялъ гьел чIварал чагIазул хIакъалъулъ кинабгIаги информация къватIибе кьун гьечIо. Республикаялъул цо-цо информагентлъабаз хъвалеб буго жанисел ишазул идарабазда хIалтIулел чагIаз кьурал мухIканал гурел баяназда рекъон 24 февралалда Сулевкенталда чIварал чагIи кколел ругила 23 сон барав СагIидов Расул ва 33 сон барав МухIумагIалиев Загъалав. 20I4 соналдаса нахъе изну гьечIого яргъидгIуцIаразул кьерулъ рукIанин гьел чIварал гIолохъабийин абурал тадсикъ гьаричIел баяналги руго.\nГьединго жеги мухIкан гьабун гьечIо гьел низамцIунулезде кьвагьдаразда цадахъ цойги лъабабиев чи вукIаравищ вукIинчIевищали. Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул пресс-хъулухъалъ лъазабулеб буго гьезда цадахъ цойги лъабалиевги вукIанин, гьаб сагIат жидер хIалтIухъаби гьев валагьулев вугилан. Амма республикаялъул цIех-рехалъул идараялъул пресс-хъулухъалъ лъазабулеб буго гьев лъабабилев чи вукIанин абурал баянал жидехъ гьезего гьечIилан.\nГьеб лъугьа-бахъиналда хурхун Дагъистаналъул цIех-рехалъул идараялъ Россиялъул къануналъул кIиго бутIаялда рекъон такъсиргьабиялъул ишги рагьун буго.\nАхираб ункъго моцIида жаниб тIоцебесеб нухалда ккун буго республикаялда къуваталъул идарабазул хIалтIухъабазда ва изну гьечIого яргъидгIуцIараздаги гьоркьоб кьвагьа-гIанхъи.\nДагьал церегIан къояз тIобитIараб Дагъистаналда гIадлу-низам букIинабиялъул ва къанун цIуниялъул суалал гьоркьоб лъураб данделъиялда, республикаялъул ва жанисел ишазул министерлъиялъул нухмалъиялъ лъазабуна 2014 соналъ Дагъистаналда такъсирчигIи гIезегIан гIодобегIан ккун бугилан. Бищун цебе гьелъие нугIлъи гьабулила 20I4 соналда жаниб Дагъистаналда цониги кьвагьи ккечIолъиялъилан лъазабуна гьеб данделъиялда республикаялъул бетIер ГIабдулатIипов Рамазаница.\nГIабдулатIипов Рамазан: «2014 соналъ терроризмалъул рахъалдасан хIинкъиги букIана, террактал гьаризе хIалалги рихьана, амма нижеца кIвана гьеб киналдаго данде чIезе. Цере бищун такъсирчилъи гIемераллъун рикIкIунел рукIарал мухъазда ва шагьаразда гьеб гIезегIан гIодобегIан ккун буго. Цересел саназде данде ккун такъсирчилъи цIикIкIун буго Хьаргаби мухъалда ва МахIачхъалаялда. ГIаммаб къагIидаялъ республикаялда хIинкъигьечIолъи букIинабиялъул иш лъикI унеб буго. Бищун кIудияб хIалтIи гьелъие гьабурал чагIи ккола къуваталъул идараби. Амма терроризмалде данде къеркьеялъул лъикIал хIасилал рукIунин абун нилъ гIодоре риччан рукIине бегьуларо. Гьел чагIаз гьоркьоса къотIичIого гьабулеб буго жидерго иш».\nГьебго данделъиялда Дагъистаналъул жанисел ишазул министр МухIамадов ГIабдурашидица лъазабуна Шималияб Кавказалъул федералияб округалда бищун лъикIал хIасилал ругила республикаялда такъсирчилъиялде данде къеркьеялъул хIасилалилан. Ахираб анцIго соналда жаниб жеги гьединаб хIасилалде рачIун рукIинчIин лъазабуна гьес.\nДагъистаналъул прокурор Шагьнавазов Рамазаница гьеб данделъиялда лъазабуна республикаялда букIине кколедухъ терроризмалде данде пропаганда гьабулеб гьечIила, гьеб иш лъикIаб хIалалъ гIуцIани терроризм дагьлъизабиялъе кIудияб квербакъи гьабизе бугин гьелъилан.


ГI. Набиев: «Дун божула «рохьилазулгун» хIакимзабазул бухьен букIанин абуралда»\nМахIачхъала бакьулъ республикаялъул тIалъи Бергьенлъиялъул къо кIодо гьабизе хIадурлъулел ругебгIан заманаялъ, шагьаралъул рагIалдегIан низам цIунулез хасаб операция тIобитIана.\nГьениб, гIемертIалаяб минаялда жанир рахчун чIарал лъабгоязул рахъалъ балъгояб баян щун бугоан гьезухъе. Радалго къан рукIана гьенире рачIунел нухалги – ХIамидовасул, Зоя Космодемьянскаялъул, Темирязевасул цIаралда ругел, гьединго Сулакская абулеб нух. Минаялда жанир рахчун ругин абулеб букIана МахIачхъалаялъул такъсирияб къокъаялъул аслиял гIахьалчагIи - Бегов Заурги, ХIасанов Абумуслимги, Идрисов Мирзабегги. Гьез инкар гьабун буго кверде рачIине. Цинги цо заманалда чIужугIадан ячIун йиго. Гьей Идрисовасул лъади кколин абулеб буго.\nГьений гIагарлъухъ гIумру гьабулей Раисатица гьадин бицана ЭР-ялъе.\nРаисат: «Квешаб кьвагьи бахъана гьаниб, «Марракешалда» (банкетал гьарулеб зал – ЭР) аскIоб. Салютал риччалеб гIадаб кьвагьи. Цо-цо халкъ гъобехунги ун букIана балагьизе. Гьединал жалазда хадуб халкквезе бокьулеб халкъги букIунарищха. Гьаниб сверухъ кIкIуй букIана бетун, нижер рокъоб жанибгицин гьелъул махIги букIана. Радалго байбихьанин эб хасаб операцияйин абулеб букIанаха. Рокъор жанир рахчун чIун ругила эл чагIи – боевикалищ, вагьабиялищали. КъватиIре рахъунарого рукIун, гьел жанир ругеб бакI кьвагьулеб букIанин ккола. Нухалги рукIана къан. Гьаб нижер къватI добе, ГАИялъул посталде щвезегIанго къан букIана. Нижехъе рачIунел гьалбалги нух щоларого, таксиялда анисан-дорасан сверун рачIана».\nДагъистаналда цо заманалда гьоркьор къотIун рукIарал хасал операциял гьанже цIи гьариялъе гIилла Кремлялъул политика хисиялда базабулеб буго адвокат НурмухIамад МухIамадовас.\nНурмухIамад МухIамадов: «Кремлялдасан хисула Россиялъул политика, гьединго хисула низам цIунулезул хIалтIиги. Гьеб бугин кколаха дида гьел операциял цIилъиялъе гIилла. Церейищ гьел лъикI хIалтIулел рукIарал, яги гьанжейищин абуни, лъикIилан кинха абилеб? Пачалихъалъе зарал бугел чагIи, гьабун хасаб операциягун тIагIинарулаха. Амма ахираб заманалда гIайибго гьечIел чагIи багьанабиги ратун (патронал рехун яги цогидаб ургъун) тамихIалде цIалел руго. Гьелъ рахIатхвезабулеб буго жамагIаталъул. Щайин абуни, гьелдалъун холел руго Россиялъул конституциялъул рихьизариял, гIадамазул ихтиярал, халкъазда гьоркьосел къотIи-къаял. Гьединлъидал унголъунги гIайибиял чагIи тамихIалде цIалел рукIаралани, гIайиб гьечIелги жалго тун, киналго тIад рекъелароанищха хасал операцияздаги цогидалдаги».\nЭР: «Низам цIунулез битIараб гьабулеб бугониги, гьел меъки ругин абураб пикруйищ дур кколеб бугеб?»\nНурмухIамад МухIамадов: «БитIараб гъоз гьабулеб бугониги, гьениве гьоркьове гIезегIан чи кколев вуго гIайибго гьечIевги. Гьезие зарал кколеб буго, мадугьалзабазе кколеб буго гьединго зарал. Минаби рухIулел руго, риххизарулел руго. Нилъ гражданияб жамгIият гIуцIулел ратани, жиб-жиб жоялъе букIине ккола диваналъул хIукму. Гьеб хIукму гьечIого гьабураб жо бокьараб къануналда данде кколаро – Россиялъулги къватIиса пачалихъазулги. Нилъеда гьбе жо хъваларин кканиги, щивасда хъвала – хъулухъалда вугесдаги хъвала, гьечIесдаги хъвала. Гьедаса квешаб жо букIунаро. ГIадамасул ихтияр хола, хIинкъи-къай цIикIкIуна, гIадамасул эркенлъи хвезабула къанун хвезабиялъ».\nДагъистаналдаса инсанасул ихтиярал цIунулев ГIисалмухIамад Набиевас ЭР-гун букIараб гара-чIвариялда абуна, жиндир хIисабалда, республикаялда хасал операциял гьоркьор къотIараб заманго букIинчIин.\nГIисалмухIамад Набиев: «Дида гьеб кьвагьа-гIанхъи гьоркьоб къотIараб заманго лъалароха. ТIагIун буго унголъунги дол нилъеца «рохьилалин» абулел чагIаз гьабулеб хIалтIи. Жибго низам цIунулезул оперативияб хIалтIи цIикIкIун батила. Дозухъе информация гьанже цIикIкIун щолеб батила, гьезда гьеб бицунел чагIиги гIемерлъун ратила».\nАхираб заманалда низам цIунулез гIемер лъазабиял гьаруна жидеца изну гьечIого яргъид гIуцIаразул нухмалъулел чIванилан. Масала, «Имарат Кавказ» гIуцIиялъул цевехъан ГIалиасхIаб Кебеков.\nНизам цIунулез росулел бергьенлъабазул магIна гьадин бичIчIулеб буго ГIисалмухIамад Набиевасда.\nГIисалмухIамад Набиев: «Абулеб букIинчIищха изну гьечIого яргъид гIуцIаразулгун бухьен букIанин хIукуматалъул чагIазулилан. Дун гьелда божула. Гьанже тIалъи хисун бугелъул, къотIун батилаха гьеб бухьен.\nЭкспертазул рагIабазда рекъон, ахираб заманалда Дагъистаналда, гьединго Шималияб Кавказалда ахIвал-хIал цебеялда дандеккун дагьабго гIодобиччан буго. Щайин абуни, цо рахъалъ Россия къувалъулеб буго. Цогидаб рахъалъ, жалго изну гьечIого яргъид гIуцIаразда гъорлъги руго рикьалаби кколел. Масала, «Имарат Кавказалда» гъорлъ рукIарал чагIаз гьа бан рагIула «Исламияб пачалихъалъе». Гьединго экспертаз абула цIакъго хIинкъи цIикIкIаралин рикIкIунел нухмалъулелги чIван загIиплъун ругин изну гьечIого яргъид гIуцIаралги.


ТIамуна таваккалаб гали\nДагъистаналде ячIун йикIана РФялъул сахлъицIуниялъул\nГьей щвана «ПатIимат-эбел» абураб цIар кьураб республикаялъулаб перинаталияб централде. Гьелда цадахъ рукIана ДРялъул бетIерасул ишал тIуралев Владимир Васильевги, ДРялъул сахлъицIуниялъул министрасул ишал тIуралев Танка Ибрагьимовги, рехсараб централъул нухмалъулев Низам ГIусмановги.\nМахIачхъалаялда перинаталияб центр рагьана 2017 соналда. ЛъагIалида жаниб гьениб микьазаргоялдаса цIикIкIун гIаданалъ гьабула лъимер. Центр рикIкIуна Северияб Кавказалда бищунго кIудияблъунги.\nВероника Скворцова щвана республикаялъул медицинаялъул цогидал идарабаздеги. Сапаралъул хIасил гьабулаго, федералияй министралъ гьадин абуна: «Дагъистаналъул сахлъицIуниялъ лъикIал галаби тIамун руго церехун. 2017 соналда рагьараб Перинаталияб централда жакъа къоялде гьабун буго кIиазаргоялдаса цIикIкIун лъимер. Гьеб буго тIадегIанал технологиял хIалтIизарулеб центр. Нижеда гьенир рихьана Россиялъул цогидал регионазда гьечIелги цIиял технологиял. Бихьана лъимадулги эбелалъулги реанимация гьабулеб отделениеги. Гьабулаго, лъимер хвеялъул хIужаби дагьлъун руго», - ян.\nВероника Скворцова гIажаиблъизаюна Дагъистаналъул бухIиялъул (ожогазулаб) централда гIуцIун ругел шартIазги. «Лъималазеги чIахIиязеги кумекалъе гьенир ругел аппаратазухъ балагьун, абизе бегьула, гьеб центр аслияб бугин Югалъулабги Севериябги Кавказалъул федералиял округазул центразда гьоркьоб. Гьенир хIалтIулел тохтурзабазул буго тIадегIанаб махщелги жидерго хасал хIалбихьиялгун цIигьариялги, хасго черхалъул 60-70 процент бухIун бугониги, инсанасул сахлъицIуниялъе квербакъулел», - ан бицана министралъ.\nЛъикIаб пикру буго гьелъул травматологиялъулги ортопедиялъулги, бидурихьазул регионалияб централъулги хIакъалъулъ. РекIелъ хасаб чIухIигун бицана гьелъ ветераназул госпиталалъул хIакъалъулъги. «Аслияб куцалда рекIее асар гьабула госпиталалъул тохтурзабаз – гIелмабазул кандидатал, гIолохъанал, цебетIеялде кIваркьолел, ракI-ракIалъ унтаразул тIалаб-агъаз гьабулел», - ан къимат кьуна Скворцовалъ.\nБихьаралдаса чIухIизе бачIунин абуна ДРялъул бетIерасул ишал тIуралев Владимир Васильевасги. РакIбохизабулеб хIужалъун гьес рехсана Россиялъул чIахIиял шагьаразда хIалбихьи щварал тохтурзаби-дагъистаниял, ватIаналдеги рачIун, цIиял технологиязда рекъон хIалтIулел рати.\nПрочитано 323 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 12 марта 2018 14:41\nДругие материалы в этой категории: « «Хваразул рухIазеги» кьолеб батана\tХIалтIизе ккола хIасил ккезелъун »


Юрий Калмыков, Россиялъул юстициялъул министр (1992-1994сс)\nГьениб конфликталда кIиябго рахъалъан чIваразул мухIканаб къадар кибниги бихьизабун гьечIо жеги, амма гьениб гIадатияб халкъалъулги, аскариязулги цIакъго гIемарав чи хун вукIин лъицаго нахъчIваларо. РукIана Россиялъул нухмалъиялда, гIемер гьечIониги, гьеб рагъде дандечIарал гIадамалги.\nРоссиялъул армиялъе гьеб рагъулъ цо-цо икъбалал щун рукIаниги Чачаналъ тIоцебесеб рагъ лъугIуна Хасавюрталъул къотIи-къаяздалъун ва гьениса россиялъул аскарал нахъе иналдалъун. Чачанлъи хутIула биххараб республикагун ва аза-азар къурбаналгун. Гьелде тIадеги Россиялде гьулчула терроралъул карачел.\nГьеб рагъ Россиялъе катастрофаялде сверизе бугин абулел гIемерал рук1инчIел гIадамазул цояв ккола доб заманаялда Россиялъул юстициялъул министрлъун вукIарав черкесав Юрий Калмыков. Гьес Россиялъул тIалъиялда абулеб букIана гьениб рагъ багъари Россиялъе катастрофа букIине бугин. Гьелъул Эркенлъи Радиоялъе бицана Франциялда Сорбонна Университеталда хIалтIулев профессор, чачаназул тарихчи Вачагаев Маирбегица.\nВачагаев Маирбег: «Чачаназул суал къуват хIалтIизабичIого рагIалде бахъунареблъи бичIчIун букIана гьеб заманаялде. Хасго 26 ноябралда Россиялъул офицералгун цадахъ танкабазда, Грозный кверде босизе къасд гьабулеб букIараб оппозиция абулеб жо къезабун хадуб. Гьеб мехалда киназдаго бичIчIана Чачаналъ кинаб букIаниги опозиция гьечIолъи. Гьеб мехалда тIобитIулеб букIараб ХIинкъигьечIолъи цIуниялъул Шураялъул данделъиялда ракIалдаго гьечIого рагIи босун буго Калмыковас. Жидерго ракIалде щвеязда гьеб хIужаялъул бицунеб букIана Сергей Степашиницаги (Жасуслъиялде дандечIолеб Федералияб хъулухъалъул бетIер), Виктор Черномырдиницаги (Россиялъул хIукуматалъул бетIер). Гьез абулеб букIана киназего гIажаиблъи букIанин Калмыковас рагIи боси. Гьеб мехалдаги гьезда ракIалде кколеб букIун буго гьес бицине бугин Чачаналъ гьабизе бугеб рагъулаб операциялъе юрилдикияб магIна кин кьелебали бицине бугин.\nАмма Калымковас гьениб абун буго жив Чачаналъ рагъулаб операция гьабиялде данде вугин ва гьес хIаракат бахъун буго гьенир ракIараразда бичIчIинабизе гьеб щай гьениб гьабизе бегьуларебали. Калмыковас гьениб абулеб букIун буго Кавказалъ 19 гIасруялдаго бихьизабунин Россиялъул централияб бутIаялда билъанхъизабулеб политика гьениб билъанхъулареб букIин. Гьеб регионалдехун бербалагьи батIияб букIине кколин, гьенир кинаб букIаниги рагъулаб гIахьаллъи гьабуни-гьеб Россиялъе катастрофа букIине бугин».\nЧачаналъ рагъулал ишал байбихьилалде Калмыковасда бажарун буго Россиялъул президентлъун вукIарав Борис Ельцинида цо чанго къо кьезабизе Чачанлъиялъе нухмалъи гьабулев вукIарав Жовгьар Дудаев вихьизавизегIан.\nВачагаев Маирбег: «Юстициялъул министр хIисабалда Калмыковас абулеб букIана нилъеца гьеб территория улкаялъул субъектлъун рикIкIунеб батани, юридикияб куцалдаги мекъаб букIине бугин гьениб рагъулаб операция гьабийин. Кавказияв хIисабалдаги гьес гьезда бичIчIизабулеб букIана гьеб батIияб регион букIин, гьезул тарихги батIияб букIин. Хадуб гьес абун буго жиндие цодагьаб заман кьейин. Жиндие къваригIун бугин Жовгьар Дудаевгун дандчIвазе. Гьелде тIадеги жинда жакъа лъанин гьес духъе, Борис Николаевич, чанго нухалъ гуреб, чанго анцIго нухалъцин гуреб, гьелдасаги гIемер ахIун букIараблъи, амма гьесие мунгун кIалъазе рес кьун гьечIолъи.\n-Гьесие рес кьун гьечIо мунгун бухьен гьабизе ва гьесул суалазе жавабал кьун гьечIо,-ян абун буго Калмыковас.\nЦинги Черномырдиница бицунеб букIана Чачанлъиялда хурхун хIукму къабул гьабун букIаниги Ельцин цо чанго минуталъ сихI тун чIанин. Гьел рукIанин ракIал цорозарулел лахIзатал, жидеда лъалеб букIинчIин гьанже щиб ккезе бугебали, Калмыковасде ахIдеялдалъунищ гьеб лъугIине бугебали. Чанго лахIзаталдасан абуни, ургъизеги ургъун Евлиница абун буго:\n-ЛъикI, дица кьолеббуго дуе заман, хIалбихье Дудаевгун дандчIвазе ва гьес щиб бицунебали бихьизе,-ян».\nЧачан республикагун кинаб букIаниги бухьен букIинчIев Калмыковас Гъарачайгун-Черкесиялда жинда лъалел гIадамаздасан балагьула Дудаевгун бухьен гьабизе ресал. Ичкериялъул вице-президент Зелимхан Яндарбиевгун бухьенги гьабун Калмыков вачIуна Грозныялде. Бицунеб буго Вачагаевас.\nВачагаев Маирбег: «Гьел рачIун руго Дудаевас гIадамал къабул гьарулеб бакIалде. Гьеб мехалда гьевгун дандчIвалел рукIун руго Элла Памфилова ва Сергей Ковалев гIадинал инсанасул ихтиярал цIунулел ва жамгIиял хIаракатчагIи. Яндарбиевас гьезда абун буго нужедаса цере гьел къабул гьаризе ругин абунин Дудаевас гьезулгун хабарги хехго лъугIизабун, гIодове виччан, нужгун кIалъазейин. Калмыковасеги гьеб гьедин дандекколеб букIун буго. Дудаевасул хIалтIул рокъоса къватIире рачIунел гьел киналго Калмыковасде аскIореги рачIун гьевгун кIалъанги руго. Гьезда гьоркьобги Калмыковасул кIудияб адаб гьабулеб букIун. Гьезие къо лъикI гьабизе къватIиве вачIарав Дудаевас вачун вуго цинги Калмыков жаниве.\nКалмыковас гьесие бицун буго Москваялда Чачанлъиялда хурхун хIукму къабул гьабун лъугIулеб бугин, жинда гьанжего гьанже гурони лъачIин дуца Ельцингун бухьен гьабизе хIарат бахъулеб букIараблъи ва гь.ц.\nДудаевас гьесда абун буго, жив вугин армияла бащдалдасаги цIикIкIун гIумру арав чи, жинда лъалин рагъ щиб жо кколебали ва жиндие бокьун гьечIин кинаб букIаниги рагъ, тIадежоялъе Чачан республикаяда рагъин. Рагъ биччангутIизе бокьараб гьабизе разияв вугин жив, амма жинда кIоларин чачан республика лъидаго бачIеб букIиналдаса инкар гьабизейин.\nЖив разияв вугин Россиялъулгун гIаммаб рагъулаб территория букIиналда, финансазул территорияги гIаммаб букIине рес бугин ва гь.ц. Къокъго абуни, бихьулеб букIун буго дандразе суалал гIемерал рукIараблъи.\nКалмыковас абун буго жакъаго Ельцин вихьизавилин жинца ва дуца бицунеб бугеб гьесда рагIизабилин ва рагъ чIезабизе кIвезе бугин нилъедайин кколин жиндайин».\nГрозныялда Калмыковги Дудаевги дандчIвалеб заманаялда Москваялда унел рукIана цоги данделъаби ва гьезул хIасил Калмыковасда лъала Москваялде вачIарабго.\nВачагаев Маирбег: «Гьеб параялъго Калмыков воржун вуго Москваялде. Ельциница гьев къабул гьавун гьечIо. Лъалеб букIахъе, доб заманаялда Ельциница жинцаго гьабулелъе къимат кьолеб букIинчIо. Гьев вукIана жиндир сверухълъиялъул, жиндир ясалъул контролалда гъоркь бугев чи. Гьев вукIана психикияб рахъ рукIалида букIинчIев улкаялъул бетIер.\nКалмыковас хIалбихьун буго гьеб заманаялда премьер-министрлъун вукIарав Черномырдинисадан гьесухъе нух бахъизе. Черномырдиница гьесда абун буго жинца бажарарабщинаб гьабилин дуца бицарабщинаб гьоркьоса рагIи камичIого Ельцинихъе щвезабизейин, аммаян абун буго гьес жинда кколин гьеб суал гьанжеялде рагIалде бахъун бугин.\nГьебго сордоялъ Ельцингун дандчIван вуго Черномырдин, гьелда хадусан гьес Калмыковасда лъазабунги буго Ельцинидаги гьикъичIого рагъуе къали бухизе байбихьун бугин. Чачанлъиялде сверухъе аскарал цIалел ругин, гьел Моздокалде рехулел ругин ва рагъ байбихьулеб бугин».\nРоссия-Чачаналъе ритIулел солдаталги гьезул улбулги. Тверь, Дек1994\n1 декабралда россиялъул авиациялъ кьаби щвезабула Калиновскаялда ва Ханкалаялда рукIарал аэродромазда ва пайдаялдаса бахъула гьениб россиялъул армиялъ нахъе унаго тун букIараб 121 аэропланги кIиго тирелоги.\n11 декабралда Ельциница гъулбас лъола Чачан Республикаялда конституционияб низам чIезабизе бихьизабурал къотIиялда гъоркь. Гьебго къоялъ Россиялъул улка цIуниялъул министерлъиялъул ва Жанисел ишазул министерлъиялъул аскарал лъугьуна Чачанлъиялде. Гьел рикьун рукIуна лъабго бутIаялде. Цояб унеб букIана Гъалгъай Республикаялдасан, кIиабилеб-Моздокалдасан ва лъабабилеб-Дагъистаналдасан.\nДагъистаналдасан унелъе чанго къоялъ нух къан букIана Хасавюрт мухъалда гIумру гьабулел гIавухъаз, Гъалгъаялъан унелде Барсуки абулеб бакIалда тIадекIанцIи гьабун букIана. Амма Моздокалдасан бачIунеб къукъа 12 декабралда чIола Грозныялдаса 10 километралъул рикIкIалъуда ва гьезде кьвагьула чачаназ «Градаздасан». Лъабабго гьеб къукъа данделъун Грозныялде цIияб гьужум байбихьун букIана 19 декабралда.\nВачагаев Маирбег: «Гьеб мехалда Калмыковас гьабула советияб заманалда нилъеда я бихьичIеб, я рагIичIеб жо. Гьес лъазабула жив улкаялъул юстициялъул министрасул хъулухъалдаса нахъе унев вугин. Гьеб киналъего гIиллалъунги гьес рехсон буго Чачан республикаялде данде гьабулеб рагъул рахъ ккурав чилъун вукIинаредухъ абун».\nКалмыковас гIадин жиндирго хъулухъ тола гьел къоязда Россиялъул ракъдал аскаразул нухмалъулев хисулев Эдуард Воровьевасги. Гьес жиндир инкаралъе гIиллалъун бихьизабула «армия гьеб рагъде хIадураб гьечIолъи».\nГьединго хъулухъалдаса ун вукIана Шималияб Кавказалъул рагъулаб мухъалда аскаразе бетIерлъи гьабулев вукIарав генерал-полковник Митюхин Алексейги жеги цо-цо генералалги. Гьедин бицун буго жиндирго ракIалде щвеязда доб мехалда Россиялъул улка цIуниялъул министрлъун вукIарав Павел Грачевас. Гьесго абулеб буго Чачаналда рагъуе бетIерлъи гьабизе жиндие изну кьейин вачIанин генерал Анатолий Квашнинин.\nЧачаналъ вагъулев Россиялъул солдат\nАмма гьел къоязда рагъде данде рукIарал гIадамазул гьаркьал рагъулел рукIинчIо. Рагъул сас къотIараб мехалдаги гьезул бицунаро.\nРагъде данде гьабулеб хIаракатчилъи гьеб мехалдаги тун букIун гьечIо Юрий Калмыковас.\nВачагаев Маирбег: «Чачаналъ рагъ унеб мехалдаги гьес Конституционияб диванханаялде гIарза хъван, хIаракат бахъулеб букIана гьениб рагъ гьабиялъул хIукму мекъаб бугин абуран чIезабизе. Гьес конституционияб диванханаялде хъван букIана киналго аскариязул бетIер хIисабалда Ельциница гъулбас лъураб хIукму къануналде данде кколарин абураб гIарза. Гьеб гIарзаялъул хал гьабулеб мехалда Конституциояиб диванханаялъул гIахьалчагIаз гьесда жиндаго гьикъулеб букIун буго жидерго коллега хIисабалда жидеда бичIчIизабейин гьаб суалин абун. Гьеб диванханаялъул данделъиялъул хъван букIана доб заманаялъул газетабазда. Гьесдехун гьезул букIана пачалихъалда тIасан гIарза хъварав чиясдехун гIадинаб гуреб, цебе лъураб суал лъикIго лъалев чиясдехун гIадинаб бербалагьи.Вачагаев Маирбегица ракIалде щвезабулеб буго.\nГьес гIодове виччан гьезда ричIчIизабулел рукIана гьезда ричIчIунарел суалал.\nГьеб киналъго бихьизабулеб буго рагъ унагоги гьев рагъда цеве вукIарав гIадин гьелде дандечIун вукIин. Гьединал гIадамал, узухъда, дагьал рукIана, амма гьеле гьел руго Шималияб Кавказалъул гьумерлъун. Гьел руго тарихалда хутIизе ругел гIадамал».\nКалмыков гIумруялдаса ватIалъула 1997 соналда. Гьесда бихьана, жинца абулеб букIараб куцалда, Чачалъ бахъарараб рагъ Россиялъе катастрофалъун бахъин.\nГьес нухмалъи гьабулеб букIана Черкесазул халкъаздагьоркьосеб ассоциациялъе, гьев вукIана Россиялъул юридикияб школаялъул (Российской школы частного права) ректорлъун. Гьев вукъун вуго Гъарачайгун-Чергесиялъул Абазакт абулеб живго вижараб росулъ.\nВачагаев Маирбег: «Калмыков Юрий кIодо гьавун, Грозныялда буго гьесул цIар кьураб къватI. Дица рикIкIуна гьеб цIакъ дагь бугин. Грозныялда хисараб тIалъиялъцин хIаракат бахъичIо гьеб цIар хисизе, гьезцин гьабула гьесул адаб. Гьединлъидал цIияб нухмалъиялъул заманаялдаги гьеб къватI гьединго буго. Дида ккола, хадусанги лъидаго ракIалде ккезе гьечIин гьеб къватIалъул цIар хисизейин. Гьевин абуни мустахIикъав вуго цо къватIалъе гурел гIемерал цоги бакIазеги жиндир цIар кьеялъе».\n1990 соназул авалалда жибго лъидаго бачIеб букIиналъул лъазабураб Чачаназул Республика Ичкерия гьединаб букIин къабул гьабун букIинчIо цониги пачалихъалъ.\nИчкериялъул букIана жиндирго пачалихъияб символика-байрахъ, герб ва гимн, республикаялъе нухмалъи гьабулеб букIана диниял гурел идарабаз ай парламенталъ ва хIукуматалъ. ВукIана президент ва рукIана диниял гурел диванханаби. РакIалда букIана республикаялъул жиндирго рагъулал къуватал гIуцIизе ва жиндирго-нахара- абулеб валюта биччазе.\nАмма гьеб республикаялъул мадугьалихъ рукIарал регионазул гIадамазда гьеб заман ракIалда буго гIадамал рикъиялдалъун, гIагараз гIарацги бакIарун жидерго рикъарал нахъе ричун росулел рукIиналдалъун, Чачаналъан унел поездал талавур гьарулел рукIиналдалъун.\nЦо-цо информалатаз кьолел руго гьадинал баянал: 1992-1993 соназда чачаназул территориялда ургъунго чIван вукIана 600 чи, талавур гьабун букIана гьенисан унеб 600-гIан поезд, гьезда букIараб ва бикъараб къайиялъул багьа бахунеб буго 12 млрд. гъурщиде. Гьел талавур гьарулаго чIван вуго маххул нухазул 26 хIалтIухъан.\nЧачаналъе рачIунел россиялъул танкаби, Декабрь 1994.\nМаххул нухазул цо бутIаялъул жаваб кьезе тун букIун буго Лабазанов Русланил къукъа. Гьеб, аслияб куцалда, гIуцIун букIун буго гьес бетIерлъи гьабулеб букIараб Грозныялъул туснахъалъур жанир тIамун рукIарал чагIаздасан. Лабазанов вукIана Дудаев цIунулезул бетIерлъунги.\nВачагаев Маирбег: «Узухъда, гьеб кинабго нижеда бихьулеб букIана, бахчун гьебги хIебтIулеб букIинчIо. Поездаязде тIадекIанцIиял гьарулел ва гьел талавур гьарулел рукIинги лъалеб букIана. Нижеда бичIчIулеб букIана тIалъиялда тIолабго республикаялда контроль чIезабун ва гIадлу гьабун бажарулеб гьечIолъи. РукIана гьеб заманаялда Руслан Лабазанов гIадинал чагIи. Гьес контроль гьабулеб букIана маххул нухалъул Гудермесалда ва Хасавюрталда гьоркьоб бугеб бутIаялъе. Дудаевасе тIубараб дискредитация гьабулеб букIана Бислан Гантемировас. Гьес гIуцIун букIана яргъидгIуцIараб оппозиция Грозныялда ва ГIурус-Мартан мухъалда. Надтеречный мухъалда кверщел гьабулев вукIана гьелъул администрациялъул бетIерлъун вукIарав Авторханов ГIумар. Терек халаса жиндирго оппозиция гIуцIулеб букIана гьес.\nЛабазановалги, Гантемировалги, Авторхановалги Россиялъ рахъ кколарел гIицIго чачаназул проблемаби рукIаралани, дида ккола, Дудаевас гьезда цебего ва бигьаго жидерго бакI бихьизабизе букIанин. Гьезда нахъа Москва чIун бугеб мехалда поездазде тIадекIанцIиял гьарулел ругел чIваниги хисизабизе кIолеб жо букIинчIо. Гьеб кинабго гIадлу-биххи букIана санкциялги кьун ургъунго гьабулеб бугеб жо.\nЩай гьел поездал лъагIел халаса талавур гьарулел рукIарал? Иш гьедин кколеб батани, щайха гьел хадусан 1996 соналда ритIарал гIадин Астраханалдасан ритIичIел байбихьудасанго?\nЩай чIезе кколел рукIарал Чачаналъ рагъул кор боркьизегIан?\nЩай гьел ритIичIого чIезарунгIаги рукIинчIел талавур гьариялъул хIинкъи бугеб мехалда?\nЩайгурелъул, масала, Хасавюрталда ва Гудермесалда гьоркьоб талавур гьабулеб поезд хIалае ккун Москваялда ругез таманаб къайи-къоно бикъулеб букIун. Гьез жидерго кагътазда хъвалеб букIана жидеца битIанин, масала, лъеберго вагон бугеб яги чанго километралъул халалъи бугеб поездин, хIакъикъаталда лъабго вагонги битIун. Гьеб кинабго къваригIун букIана миллиардал рикъулел гIадамазе.\nМасала, хъвалеб букIана цо млн. долларалъул багьа бугеб дарай битIанин. Чанго къоялдасан гьез хъвалеб букIана поезд ичкерийцаз талавур гьабун бугин. Гьез гьеб бухIун бугин ва гьеб къайи нилъее камунин.\nХIакъикъаталда абуни гьеб къайи гьез Россиялда бичулеб букIана цо гуреб кIиго миллионалде. Гьеб букIана гьезул бизнес. Гьеб букIана Москваялъ официалияб куцалда изну кьураб бизнес».\nЭР: Дуда кIолищ Жовгьар Дудаевасда жинца бетIерлъи гьабулеб республикаялда тIад контроль гьабизе кIолеб букIинчIин абизе?\nВачагаев Маирбег: «Дица абила Дудаевас хIаракат бахъулеб букIанин низам хучдузул тIогьаздалъун гуреб къанунияб куцалда чIезабизе. Гьесда кIолеб букIана хучдул хьвагIизеги, амма гьес хIвагIичIо. Хадуб гьединабго жо ккана Аслан Масхадовасеги. Чанго бетIерги гиризабун чачаназул би гIодобе тIеялдаса гьез тамахлъи тIаса бищана. Хадур гIуна батIи-батIиял оппозициониял къукъабиги гьезул рахъ кквезе бахъана Москваги. Москваялдаги кколеб букIана Дудаевасде данде кIалъалев чанго чи гьенив вихьидал, хIакъикъаталдаги гьев гьезие дандекколев гьечIин. Амма абизе ккола гьеб заманаялда Жовгьар Дудаевасул рахъ, дунго гьединав чи вукIинчIониги,\nхалкъалъул тIокIлъигун цIикIкIунисеб бутIаялъ кколеб букIанин. Гьеб буго кинабгIаги щаклъи гьечIеб хIужжа. 50-60% гуреб бицен бугеб, бицен буго 90-99 проценталъул. Гьединаб жо Чачаналъ киданиги букIинчIо ва хадусан букIиналда щаклъиги буго».\nАскараз рахчулел руго жидеца гIакъуба кьун хвезарурал чачанал, 1995\nЧачаназул тIоцебесеб рагъулъ Россиялъул аскариязе ккарал «тIадруссунарел камиял» абулеб тарих гIага-шагарго бащалъулеб буго 5500 чиясда. Чачаназул яргъидгIуцIараз абуни абулеб буго Россиялъул армиялъе 80 зарго чи камунин гьел соназин.\nЧачаназул рагъулал къуватазул 17 азаргоялдаса цIикIкIун чи хванин рикIкIунеб буго гIурусазул рахъалъ, жалго чачаназ рехсолел руго 3000-4000ялде щвезегIан чи.\nЧачаназул тIоцебесеб рагъулъ чан гIадатияв чи хварабали официалиял баянал гьечIо. Инсанасул ихтиярал цIунулез рехсолеб буго 25 азаргоялдаса-40 азаргоялде щвезегIан чи. 2000 соналда чачаназул президент Аслан Масхадовас рехсолеб букIана гьел соназ чIварал гIадамазул къадаралда хурхун 120 азарго абураб тарих.


Аралъе нух битIаги, бачIунелъе къо битIаги\nНури НУРИЕВ, ГIабаш ГIАБАШИЛОВ, Зульфия ХIАЖИЕВА\nДунялалда къанагIатабги улка гьечIо цIияб соналда дандчIвай гьабулареб. Гьеб къоялъ нилъеца цоцазда байрам баркула, сайгъатал кьола ва божула бачIунеб соналъ анищал, къасдал ва мурадал тIуразе ратилин абун.\nТIаде щвараб 2020 сонги баркун, нижеца цо-цо чагIазда гьарана гьал суалазе жаваб кьеян:\nДагъистаналъе, мунго хIалтIулеб, цIалулеб идараялъе, росдае 2019 соналда щиб лъикIаб, пайдаяб иш гьабун бажарараб?\nБачIунеб соналъ гьаризе кинал къасдал, мурадал, анищал къалмиде росун ругел?\nКинал рагIабаздалъун баркилеб цIияб сон магIарулазда, дагъистаниязда?\nкъеркьеялъул рахъалъ ДРялъул бетIерасда цебе гIуцIараб\nУправлениялъул нухмалъулесул заместитель:\n- 2019 соналда дие кутакалда асар гьабураб иш ккана «ХIакъикъат» газеталъул бетIерав редактор хиси. Иманги бугев, гьеб ишалъе бажариги бугев чи вачIун вуго гьениве (ГIумаханГIумаханов - ред.). Гъункараб, лъикIаб коллективги бакIарун, ГIумаханица газета хIакъикъияб ва халкъалъе хIажатаб информация кьолеб алатлъун гьабиялда ракIчIола дир.\nГIадамал чIалгIун руго цIализе пайдаги гъираги бугел макъалабазухъ. Гьединлъидал газеталъул подпискаги кутакалда цIикIкIинин ккола дида.\nДирго хасаб рохелалъулги бицинин. Дир саназда нур базабурав кIиявго вас вуго гIун вачIунев. Кутакалда асар гьабула гьез бахъулеб щибаб галиялъ, гьезда лъараб цIияб рагIиялъ…\nРеспубликаялъул даражаялда босани, дун «ХъахIаб рокъов» хIалтIулев вукIунилан абулеб жо гуро, амма унго-унгоги гIемераб хIалтIи гьабулеб буго – лъим, газ бачиналда, нухал рахъиялда, гIадамазул минабазул азбаралгун жамгIиял бакIал къачIаялда сверухъ.\nМасала, дагьалъ цеве Гъизилюрт районалде щвана. ЛъагIалида жаниб микьго объект бан буго гьениб. Щвана цогидал шагьараздегун росабалъеги. Щибаб иш рагIа-ракьанде щун гьабизелъун, миллиял проектал гIумруялде рахъинариялда хадуб халкквезелъун щибаб анкьалда республикаялъул нухмалъиялъги видеоконференциял гьарула муниципалиял гIуцIабазул бутIрузулгун. Унго-унгоги батIияб асар гьабулеб буго бакIазул нухмалъулез гьабизе лъугьараб хIалтIи бихьидал.\nЩивас жинда тIадаб иш ракIбацIцIадгоги заманалдаги тIубазабуни, киналгIаги суалал рукIунаро. Гьеб бичIчIизе къваригIун буго. Гурони, цоцазде тIамун яги хIалтIи хадуб бехъерхъизабун тезе заман гьечIо. Гьадинги кутакалда нахъа хутIун руго.\nЦIияб соналда ракIгъанцIизабулел камиял ккогегиян гьарилаан дица магIарулазеги тIолалго дагъистаниязеги. Унта-щокълъи дагьлъаги, больницабазе ккогеги, гьими гIемерлъаги, цоцазда нахъасан къватIул харбал рицунел гIадамал тIагIаги нилъеда аскIоса.\n- Исана 85 сон тIубана Дагъистаналда Хъвадарухъабазул союз гIуцIаралдаса. Гьелда бан МахIачхъалаялдаги цогидал шагьараздаги тIоритIарал тадбиразде рачIун рукIана улкаялдаго машгьурал шагIирзабиги, хъвадарухъабиги, журналисталги. Гьездаго гьоркьов вукIана Россиялъул Хъвадарухъабазул союзалъул председатель Николай Ивановги.\nГьединго асар гьабуна Чувашиялдаса поэт Михаил Сеспелил цIаралда чIезабураб халкъазда гьоркьосеб премиялъе дун тIаса вищиялъги.\n2019 соналда Казахстаналда «Сто книг мира» абураб сериялда гъоркь къватIибе бачIана дир тIехьги – «МугIрузул васасул дугIа». Гьелда тIадеги Россиялъул Хъвадарухъабазул союзалъ дие кьуна Бунинил цIаралда бугеб премияги.\n2019 соналда Россиялда ругел Хъвадарухъабазул союзазда гьоркьоб бищун лъикIаблъун рикIкIана нилъер республикаялъул союз.\nЦIияб соналъ магIарулал магIарулазул бакI цIунун, цIар цIунун, миллат цIунун, магIарулаллъун хутIагиян гьарилаан дица. Нилъерго араб тарихги дарслъун ккаги киназего. Гьарула нилъ нилъерго умумузул гъасде, халкъалде, мугIрузде, мацIалде тIадруссагиян.\n- Районалъул бищун кIудияб бечелъи гьенир гIумру гьабулел гIадамал ккола. Гьединлъидал лъик1аб асар гьабула гьезул къадарги санайилго цIикIкIунеб букIиналъ. КватIичIого 60 азаргоялдасаги т1аде уна гьезул къадар.\nНижер районалъул экономикаялда аслияб бакI росдал магIишаталъ ккола. Гьединлъидал 2019 соналда нижер мухъалда ругел росдал магIишаталъул предприятияз хIадурана, гIезабуна 3,2 млрд гъурщил багьаяб къайи-цIа. Гьединго церетIолел руго промышленностьги халкъиял махщелалги.\nРосабалъ гIадамазул гIумру бигьалъизабизелъун социалиял суалаздеги кIвар кьола нижеца.\n2018 соналъул марталда РФялъул президентгун районалъул вакилзаби (жамагIатчагIи) дандчIвайдал, нахърахъичIого тIуразе кколел проектазда бан тIадкъаял кьун рукIана. 2019 соналда хIаракат бахъана гьел тIуразаризе.\nГьедин, лъим жанисан унеб кIудияб лъабго рогIоро бачана районалде, бана спортзал, кIиго ФАП, ремонтги гьабун, хIалтIизе лъугьана рагъулаб шагьар бугеб бакIалда бараб лъималазул ах, анлъго школалда рана квегIенал туалетал, къачIана росабазул нухал. Проектал рахъана 2020 соналда разесел социалияб кIваралъул объектазулги.\nШагьранухал рахъиялъегун къачIаялъеги хIалтIи гьабулеб буго. Масала, гьелда гъорлъе уна «Грозный-Болъихъ-Хунзахъ-ГьерекIдерил майдан» шагьранухлул цо бутIаги. Гьединлъидал кватIичIого магIарулазе рес щвезе буго Северияб Кавказалъул цо-цо республикабазде квегIенаб къокъид нухалъ ине.\nРеспубликаялъул цогидал шагьараздагун районаздаго гIадин, «Комфортная городская среда» абураб программаялда рекъон, Болъихъ районалдаги къачIана жамгIиял бакIалги хасаб минаялъул цо азбарги.\nБищунго аслиял суалазда гьоркьоб рехсезе бегьула сахлъи цIуниялъул идарабазда къайи чIезабиги.\nГьедин, январалда районалъул больницаялда лъун бахъуна компьютералъул томографги цогидаб аппаратураги.\nБолъихъ росулъ рагIалде бахъун буго рищни ва лъимгун хутIелал рацIцIад гьарулеб комплекс байги. Сверухъ ругел районазул рищни бацIцIад гьабизе гIурабгицин къуват буго гьелъул.\n2019 соналда Болъихъ районалда кIодо гьабуна жиб гIуцIаралдаса 90 сон тIубайги, 1999 соналъул августалда дол лъугьа-бахъинал ккаралдаса 20 сон тIубайги. Гьелда бан районалда лъуна кIудияб памятник: гьелъ гъорлъе рачуна КIудияб ВатIанияб рагъул ветераналги, рагъухъаби-интернационалисталги, 1999 соналъул рагъул гIахьалчагIиги.\nГIемерисезе асар гьабуна Болъихъе РФялъул президент Владимир Путин вачIиналъги. Гьес лъикIаб къиматги кьуна памятникалъе.\nГьанже ниж хIадурулел руго 9 маялдехун районалда рагъулаб реццалъул музей рагьизеги. Гьеб букIина памятникалда гъоркь бугеб рокъоб. ГIаммаб куцалда БахIарзал ракIалде щвезарулеб комплекс лъугьина гьелъул.\nДие, тIоцебесеб иргаялда, бокьилаан Болъихъ район цебетIеялъе квербакъулелщинал ракьцоязе баркала кьезе. Гьел сабаблъунги букIана нижее 2019 сон кутакалда баракатаблъун.\nГьединго Болъихъ районалъул гIадамазулги хасгьабун дирго рахъалдасанги дагъистаниязда баркула ЦIияб сон!\n- ТIадагьаб атлетикаялъул рахъалъ ветераназда гьоркьоб риидал Москваялда тIобитIараб чемпионаталда 31-абилеб нухалдаги чемпионлъун вахъана дун. Гьелдаса хадув ахIана РФялъул Пачалихъияб Думаялде. Гьеб мехалда гьениб гьоркьоб лъун букIана 1999 соналда къватIире рахъарал ополченцазе рагъул гIахьалчагIазе гIадаб статус кьеялъул суал. Нужеда лъалеб батила, цеве Болъихъ районалъул нухмалъиялда вукIарав МухIамадхIажи ГIумархIажиевас РФялъул президент Владимир Путинида гьарун букIана гьединаб статус кьеян.\nЦIияб соналда хурхун дагъистаниязе гьаризе бокьилаан 2020 соналда Япониялда тIоритIизесел Олимпиялъул хIаязда нилъеразе цIикIкIун меседил медалал щвагиян.\nПатIимат МУРТАЗАГIАЛИЕВА, ДРялъул мустахIикъай\n- 2019 соналъул хIасилал гьарулаго, нижер районалъул администрациялъул хIалтIуе лъикIаб къимат кьуна. Гьеб бергьенлъиялъулъ дирги буго гьитIинабго бутIа. Нижер районалъул бетIерги гIадатиял гIадамалги дир хIалтIудаса рази руго, гьезул рахъалдаса дие цониги бадибчIвай щвечIо. Ният буго бачIунеб соналъги нухмалъулелги, коллективги, гIадатиял гIадамалги разияб хIалалда хIалтIизе.\nХириял магIарулазда, дирго кколективалда, росуцоязда ва гIага-божаразда цIияб сон дица баркила гьал жугьабаздалъун:\nЛъикIлъиялда къвал бараб,\nКвешлъиялда мал бараб,\nРагъ-кьал тIубан кIочараб,\nБатаги бачIараб сон.\nзаповедникалъул экологияб лъай\nкьеялъул рахъалъ директорасул\n- Нижеца гьабураб кIудияб хIалтIи ккола «ЛъаратIа заказникалде» биччараб леопард цIуниялда хурхун гьеб районалъул росабазул гIадамазе гьарурал бичIчIикьеялъулал гара-чIвариял. «Сарыкум заповедникалда» гIуцIана интерактивияб музей.\nДокументал хIадурун руго «Самурский» абураб миллияб парк гIуцIиялъе. БачIунеб соналда гьеб рагьизе ккола. Гьединго Сарыкумалъул салул гохI лъугьинабизе ккола Дагъистаналъул чIухIилъун. 2018 соналде дандеккун, 2019 соналда гьенире рачIунезул къадар лъабго нухалда цIикIкIана.\n2020 соналда магIарулазе гьарула парахалъи, сабру, икъбал ва чIара-хьараб гIумру.\nХунзахъ район, ЦIада росу,\n- Дида бихьулеб буго пачалихъалъул тIадегIанал идарабазда ва гьезул нухмалъулезда ахир-къадги бичIчIун букIин нилъер гIадамал захIматаб рукIа-рахъиналда рукIин. Гьелда рекъон, президентасул «Маялъулал» указазда мугъчIвайги гьабун, миллиял проектазул кьучIазда пачалихъалъул бетIерас байбихьана гьединаб ахIвал-хIал хисизабиялда тIад хIалтIи гьабизе, цебехун киданиги букIинчIеб даражаялъул тадбирал тIоритIизе.\nГьелда цадахъго хисулеб буго политикаялдехун, экономикаялдехун, социалиял суалаздехун гIадамазул бугеб бербалагьиги. Гьезда бичIчIулеб буго, нилъго рагъа-рачаричIони, лъицаниги нилъее рахIатаб гIумруги берцинал шартIалги росун рачIине гьечIеблъи.\n- Инсан вата, пачалихъ бата щулалъула, къуваталлъун лъугьуна къварилъи хIехьезе ккун хадуб. Санкцияз нилъ къвакIизаруна, тIамуна ургъизе, хIисаб гьабизе, цIиял ресал-къагIидабазда тIад хIалтIизе.\nКIиабизе, лъиениги балъголъи гуро Россиялдаги Украинаялдаги гьоркьоб бугеб ахIвал-хIал хIалуцараб хIалалда букIин. Лъица кинаб къимат кьуниги, дида ккола Украинаялъул цIивищарав президент вугин бажари бугев, кIиябго пачалихъалъул цогояб къисмат букIинги бичIчIарав чийилан абун. Ахирал моцIазда гьеб суалалда сверухъ ккараб пайдаяб багъа-бачари дица рикIкIуна кутакалда лъикIаб гIаламатлъун.\nДие бокьилаан дагъистаниязда баркизе тIаде щолеб цIияб сон, гьаризе сахлъи, рохел ва парахалъи. ЦIияб сонги нахъе таралдаса дагьабги лъикIаблъун букIаги нилъее. Дир бищун кIудияб ва аслияб хьулгун мурад буго нилъ киналго цо халкъ гIадин цолъун, гъункун рукIинин. Цолъун хIалтIулел ругони, церехунги ине руго.\nРоссиялъул Художниказул союзалъул член, РАНалъул\nДФИЦялъул ЦIадаса ХIамзатил цIаралда бугеб ИЯЛИялъул хIалтIухъан, художник,\n- 2019 соналда дун гIахьалъана Россиялдаги республикаялдаги тIоритIарал «Дагъистаналъул росу» абураб суратазул выставкабазда.\nБетIерав архитектор хIисабалда, дица проект бахъана КъахIиб-Хьиндахъ росдал архитектура умумузул букIараб къагIидаялда цIигьабиялъе, жакъа гьенир хIалтIаби унел руго. Дир суратазул аслияб тема ккола «Унеб Дагъистан» абураб. Дие бокьун буго умумузул букIараб архитектураги, гьезул гIумру-магIишатги суратаздалъунгIаги хадусел наслабазе нахъе цIунизе.\nБачIунеб соналда ният буго хасаб дирго суратазул выставка тIобитIизе.\nЦIияб соналъулаб гьара-рахьиялъул бакIалда дица абила, гьудуллъи щула гьабе, магIишат гIуцIизе хIаракат бахъе, лъай-махщалида тIадчIаян. Зарал рукъуге, кверал раче!\n10 классалъул цIалдохъан:\n- 2019 сон дие букIана бергьенлъабазул рахъалъ бечедаб. Республикаялда ва районалда тIоритIарал предметиял олимпиадабазда росана призалъулал бакIал. Бищунго рокьула химия ва физика гIадал предметал. Дир буго гугаризе махщел, спортивиял къецаздаги чIелал росана.\nРакIалда буго нартихъабазул институталде цIализе ине, гьединлъидал, цебегосеб анищ тIубаялъул мурадалда, ният буго бачIунеб соналъ жеги лъикIал къиматазда цIализе.\nКиналго магIарулазда, мугIалимзабазда, классцоязда ва «ХIакъикъаталъул» коллективалда ракI-ракIалъ баркула тIаде щвараб 2020 сон. Биччанте киналго дагъистаниязе талихIаб букIине бачIунеб сон.\n- Дида ккола 2019 сон Дагъистаналъеги Россиялъеги квешаб букIинчIин, пачалихъалъ байбихьанин нилъер гIумруялъул батIи-батIиял бутIабазда дагь-дагьккун гIадлу-низам, заманалда рекъарал шартIал чIезаризе абун. Диего араб сон букIана гIемер лъикIаб, хъизамалъул чи унта-щокълъичIого, къварилъи ккечIого Аллагьас балагьаздаса цIунана.\nИсана, дир пикруялда, бищун захIматаб иш ккана ВАДАялъ Россиялъул спортсменал кIудиял спортивиял къецаздаса ратIа гьари. Дагъистаниязе, хасго гугарухъабазе, гьелдалъун ккезе бегьула зарал. Бищун лъикIаб иш ккана Крымалде кьо бай рагIалде бахъин ва гьелда тIасан тIоцебесеб поезд биччай.\nДругие материалы в этой категории: « Газеталъул тарих ва жакъасеб къо\t«Лъеда полоп гIадин гьелчелел» течIого... »


Гьале тIаде щвана халкъазда гьоркьосеб руччабазул къо – 8 март. ХIурматиял руччаби, хириял улбул, яцал, лъудби ва ясал, баркула нужеда гьаб ихдалил берцинаб ва гьайбатаб нужер гьимиялъ гвангъизабураб, байрам. Халкъалъул гIумру тIей гьечIого бухьараб буго лъикIал ишазулъ, жамгIияб гIумруялъулъ нужер чIагояб гIахьаллъиялда. Нужеца кьола гIумру, бергьенлъаби росизе къуват ва ракьалда бекьула гIицIго гьудуллъи, рекъел ва гIаданлъи. Дагъистанги исламияб динги цIунун къеркьолаго, АхIулгохIда ккарал рагъазулъги гIахьаллъи гьабуна магIарул руччабаз, гьединго КIудияб ВатIанияб рагъул заманалдаги бахIарчилъи бихьизабуна руччабаз. Лъималазе лъайгун тарбия кьеялда, сахлъицIуниялда, росдал магIишаталда ва гIумруялъул цогидалги рахъал церетIезариялдаги ккола чIужугIаданалъ кIудияб бакI. Гьездаго гъорлъе уна спортивияб рахъги. БатIи-батIиял спортивиял тайпабазда церерахъунел ва дунялалдаго машгьурал спортсменкаби дагьал гьечIо нилъер. Гьединал цо-цоязул хIакъалъулъ бицен гьабулеб буго гъоркьехун.\nЗемфира ккола боксалъул рахъалъ Россиялъул, Европаялъул ва дунялалъул чемпионка. ЛъаратIа районалдаса магIарулалъ кIудияб спорталде гали бегьана ядро тункиялдаса. Гьеб спортивияб тайпаялъул рахъалъ Дагъистаналъул тIасабищараб командаялда гъорлъги йикIана гьей тIадегIанаб лъайкьеялъул идараялда цIалулеб заманалда. «Халатал, къуватал кверал ва борхатаб къаркъала букIиналъги батила, боксалъул тренерас кидаго абулаан дида боксалде хьвадизе кколин, амма гьесул гьари гIадахъ босичIого тана гIемераб заманалда. Ахир-къадги, университет лъугIун хадуб, ячIана боксалде. Доб заманалда дир букIана 24 сон», - ан бицана Земфираца. Гьей батIи-батIияб заманалда хьвадана армреслингалъул, регбиялъул ва жубараб речIчIухъанлъиялъул секциязде. Яс боксалде хьвадулей йигеблъи эбел-инсуда лъалеб букIинчIо, СКФОялъул чемпионкалъун гьей яхъинегIан.\n- БитIараб бицани, тIоцебе гьезда дун йичIчIулей йикIинчIо. Абулеб букIана, магIарул чIужугIадан шортикалги ретIун рингалде яхъунарин. Амма дица цогидаз гIадин къокъал шортал кидаго ретIичIо. Гьел рукIине ккола халатал, накабаздаса гъоркье щварал, ялъуни гъоркьан ретIуна тIажу. Инсуе спорт бокьулелъулги батила, заман иналдего, дица гьабулеб ишалъул рахъккуна. гьес. Эбел ва гIагарлъи дагь-дагьккун ругьунлъана.\n- ТIоцебесеб иргаялда, чIужугIадан ккола эбел, хъизан-рукъалъул хинлъи, богорукъалъул хважаин, ва цогидабщинаб букIине ккола кIиабилеб бакIалда. Гьедин буго дирги - росасеги ана, эбеллъунги яхъана. Амма, дир пикруялда, церелъурал масъалабиги тIуразаризе ккола, кигIан захIматал ва бажаруларин ккарал рукIаниги. Бокс тIасабищунилан кидаго рекIекълъичIо ва хадубккунги батIи-батIиял къецазда, чемпионатазда цееяхъине йиго.\n- Спорталде дун ячIана нахъа, кIиго лъимадул эбеллъун яхъараб мехалъ. ГIолохъанаб заманалда цIакъ бокьулаан бакIаб атлетика, амма гьеб спортивияб тайпаялде хьвадизе, хасго цееяхъине, къецазда гIахьаллъизе ракIалдацин букIинчIо. Школалдаги дун цIалулей йикIана гIицIго «щуйил» къиматазда, бокьулаан художествиял тIахьал цIализеги. Физкультураялъул учительзабаз батIи-батIиял спортивиял тайпабазул рахъалъ къецазда гIахьаллъизеги ячунаан дун. Цо нухалъ къецазда дица рехараб граната, рихьизарурал гIорхъабиги тун, рикIкIаде иналъ, батизецин батичIо. 30 сон барай дун цIализе лъугьана Дагъистаналъул пачалихъияб педагогияб университеталде, физкультураялъул факультеталде. Гьений кIиабилеб курсалда йигей чIужу щвана бакIаб атлетикаялъул къецазухъ балагьизе ва гьеб мехалда рокьи ккана рехсараб спорталъул тайпаялъухъ. Хадуб байбихьана бакIаб атлетикаялъе ругьун гьайизе, лъай-хъвай ккана Дагъистаналъул тIасабищараб командаялъул тренеразулгун. ТIоцересел къецаздаго яхъана Дагъистаналъул чемпионкалъунги.\n- Дун росасе ана кIицIул. ТIоцебесеб ригьнадаса буго кIиго лъимер, кIиабилелдаса цо. Спорталъ кьуна дие къуват, ругьун гьаюна гIумру гьабизе, къеркьезе. ЗахIмалъаби гIемер рихьана, амма спорталъул кумекалдалъун къуркьичIо, хIеличIо ва хIарщулъе ккечIо. Дир руго цIакъ цоцазул адаб-хIурмат гьабулел, гьуинлъиялда рукIунел лъимал, мугъчIвай гьабизе бегьулев рос. МагIарул чIужугIаданалъе тIокIабги щиб къваригIараб? Аллагьас сахлъиялда таги киналго.\nПрочитано 449 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 12 марта 2018 14:14\nДругие материалы в этой категории: « Спорт политика гуро, гьеб буго ракълилаб чапар\tХIорлъарал хьулал »


МУХIАММАД (жинда салатги саламги лъеяв) АВАРАГАСУЛ ГIУМРУЯЛЪУЛ КЪОКЪАБ БАЯН (авар.яз.) - DYLYM.RU\n« КРАТКОЕ СКАЗАНИЕ О ВОЗНЕСЕНИИ ПРОРОКА(мир ему и благословение) НА НЕБО (МИ’РАДЖ)\nПЕРЕСЕЛЕНИЕ В МЕДИНУ »\nАвараг (жинда салатги саламги лъеяв) ккола Адамил зурияталъул, Ибрагьимил миллаталъул, ИсмагIилил наслуялъул, гIарабияб мацIалъул, бацIцIадаб аслуялъул, къурайшияб насабалъул, гьашимияб кьибилалъул, ГIабдуллагь инсуе, Аминат эбелалъе, Маккаялда гьавурав (571 соналъ), Мадинаялда вукъарав (632 соналъ).\nАварагасул (жинда салатги саламги лъеяв) эбелалъул ургьиб 2 моцI тIубайдал, эмен хвана, гIумруялъул 6 сон тIубайдал, эбелги хвана. Гьелдаса хадуб, кIудияв эмен ГIабдулмутIалибица хьихьана. ГIумру 8 соналде бахиндал, ГIабдулмутIалибги хун, гIаламалъулго Хирияв (жинда салатги саламги лъеяв) хьихьизе вачана имгIал АбутIалибица.\nАварагасул (жинда салатги саламги лъеяв) 25 сон тIубайдал, гьес 40 сон барай Хувайлидил Хадижатгун ригьин гьабуна.\nКъурайшияз КагIба цIи гьабулаго, Хириясул (жинда салатги саламги лъеяв) 35 сон букIана, ЧIегIераб гамачI гьелъул бокIоналда лъезе, Аминав (божи бугев) вукIиналъ, Гьев тIасаги вищана.\n40 соналде вахиндал, ХIираалъул нохъода «Икъраъ» аятги рещтIун, Авараглъи кьуна. Гьеб Къуръан рещтIана Аварагасде (жинда салатги саламги лъеяв) замана бихьун, бакIал бихьун 23 соналъ.\nАвараглъи кьун 10-абилеб соналъ, имгIал АбутIалибги, муъминзабазул эбел Хадижатги къадаралде щвана, гьеб соналде «пашманлъиялъул сонилан» цIарги тана. Гьесул (жинда салатги саламги лъеяв) рекIелъа пашманлъи нахъе босизе, БетIергьанас Исраъ-МигIражалдалъун кIодоги гьавун, умматалъе рахIматлъун щуябго как тIад къана.\n13 соналъ Маккаялдаги чIун Аварагас (жинда салатги саламги лъеяв) халкъ диналде ахIана. Капурзабазул рахъалъан зулму цIикIкIиндал, авараглъи кьун 14-абилеб соналъ Мадинаялде гьижра гьабизе ккана. Гьелдалъун исламияб тарих байбихьана, гьеб гьижра дин тIибитIиялъе аслияб гIилалъун ккеялъе гIоло. Гьижра гьабулелъул, капурзабаздаса рахчун Абубакар АсхIабгун цадахъ, Аварагас (жинда салатги саламги лъеяв) Савралъул нохъоялда 3 къо бана.\nМадинаялде щвелелде, Къуба абураб бакIалда тIоцебесеб масжидалъе кьучI лъуна, хадубккун Къуръаналда, Аллагьасукьа хIинкъиялда тIад гIуцIарабилан, жиб рехсараб. Мадинаялде щведалги, Аварагас (жинда салатги саламги лъеяв) тIоцебе кIвар кьуна масжид баялъе. ГIаламалъул Хирияс чIезе бакIлъун Абуаюб Ансариясул рукъ тIаса бищана.\nМугьажирал-Ансаразда гьоркьоб вацлъиги рагIизабун, Мадинаялда рукIарал ягьудиялгун ракълилаб къотIиги гьабун, Аварагас (жинда салатги саламги лъеяв) исламияб гIуцIцIиялъе кьучI лъуна. Гьеб гIуцIцIиги динги цIунизе гъазаватал гьаруна.\nГьижрияб 6-абилеб соналъ Аварагас (жинда салатги саламги лъеяв) капурзабигун ракълилаб къотIи гьабуна 10 соналъул болжалалда ва гьелда хадуб ханзабазухъе исламалде ахIун кагъталги ритIана. Амма 2 соналдасан (гьижрияб 8-абилеб соналъ) капурзабаз гьеб къотIи хвезе гьабуна ва гьеб сабаблъун ккана рагъцин гьабичIого Макка бахъиялъе, ва ширкалдаса бацIад гьабиялъе. Капурзабаз гьабураб кигIан кIудияб зарал букIаниги, рецIел босизеги кIолаго, Маккаялъул агьлуялдаса Авараг (жинда салатги саламги лъеяв) тIаса лъугьана.\nГьижрияб 10-абилеб соналъ Аварагас (жинда салатги саламги лъеяв) 90 азаргоялдаса цIикIкIарал АсхIабзабигун цадахъ ахирисеб хIеж гьабуна ва ГIарафалда умматалъего насихIатал гьарун хитIабги гьабуна. Кинабниги гьес 1 хIежги 4 гIумраги гьабуна.\nГьижрияб 11-абилеб соналъул 12-абилеб РабигIуль аввалалъ ГIаишатил рокъоб гIаламалъулго Хириясул (жинда салатги саламги лъеяв) рухI босана ва гьенивго вукъана. Гьесул букIана 63 сон.\nАварагасул (жинда салатги саламги лъеяв) инсул рахъалъан умумул: ГIабдуллагь, ГIабдулмутIалиб, Гьашим, ГIабдуманаф, Къусайю, Килаб, Муррат, КагIбу, Луайу, Гъалиб, Фигьру, Малик, Назар, Кинанат, Хузаймат, Мудрикат, Ильяс, Музар, Низар, МагIад, ГIаднан.\nЭбелалъул рахъалъан умумул: Аминат, Вагьбу, ГIабдулманаф, Зугьрат, Килаб – гьасулъ эбелалъулги инсулги кIиябго насаб жубала.\nРахьдал эбелал: Сувайбат, ХIавлат, Мунзирил яс Умму Айман, СагIдиязул ХIалимат, гьей гурей цогидай ХIалиматги, 3 чIужу жидеда цIар ГIатикат бугел.\nАварагасул (жинда салатги саламги лъеяв) руччаби: Хадижат, Савдат, ГIаишат, ХIафсат, Зайнаб, Умму Саламат, Зайнаб бинту ДжахIш, Джувайрият, Сафият, Умму ХIабибат, Маймунат, РайхIанат.\nЛъимал: Къасим, Зайнаб, Рукъият, ФатIимат, Уммукульсум, ГIабдуллагь – гьал руго Хувайлидил Хадижатица нилъер Хириясе гьарурал. Ибрагьим – Мариятица гьавуна.\nГьесул заманалда ккарал аслиял гъазаватал: Бадр, УхIуд, Хандакъ, ХIудайбият, Муътат, ФатхI, ХIунайн, ТIаиф, Табук.\nТIадегIанав Аллагьас нилъер Авараг (жинда салатги саламги лъеяв) рикIкIен гьечIел мугIжизатаздалъун тIокI гьавуна: моцI кIийиде хъвалхьин, Исраъ-МигIраж, килщазда гьоркьосан лъим бакки, дагьаб тIагIам гIемер гьаби, гъотIол хIехь зигарди, чIинхаз Гьесул кодоб тасбихI бачин, букIине бугеб бицин, нахъ ругел чагIи цере ругел гIадин рихьи, мунафикъзабазул рекIелъ ругел балъголъаби лъайи. Гьезул бищун кIудиябги – хирияб Къуръан буго.\nНилъер хирияв Авараг (жинда салатги саламги лъеяв) вукIана гьоркьохъеб лагаялъул, хъахIлъиги багIарлъиги данделъараб кьералъул ва цIураб моцI гIадин, гвангъараб гьумералъул гьайбатав инсан. Хириясул (жинда салатги саламги лъеяв) цаби рахьгIан хъахIал рукIана. ЧIегIераб, гъункараб, берцинаб мегежги букIана Гьесул (жинда салатги саламги лъеяв). ХIабибасул (жинда салатги саламги лъеяв) черхалдаса кидаго мискалдасаги гьуинаб махI букIунаан, ва гIемерисеб ретIел хъахIаб букIунаан. ГIаламалъул Хириясул (жинда салатги саламги лъеяв) рагIад лъугьунароан. Гьесул (жинда салатги саламги лъеяв) рилълъин хехаб букIана, вилълъунаго гьесда хадув чи гIунтIулароан. Аварагасул (жинда салатги саламги лъеяв) берцинаб гьаракь букIана, кIалъай кидаго рагьараб роцIараб букIунаан. Гьев (жинда салатги саламги лъеяв) цIакъ кIал пасихIав, магIна бугел рагIаби гIемер хIалтIизарулев вукIана. Бичасул Авараг (жинда салатги саламги лъеяв) вукIана гIадамазул бищунго бахIарчиявги, ракI гIатIидавги ва нич бугевги. Гьес (жинда салатги саламги лъеяв) кьураб рагIи кколаан, гIагарлъиялъулгун лъикIаб бухьен букIунаан. Цебе лъураб квеналда киданиги гIаламалъул Хирияс (жинда салатги саламги лъеяв) гIайиб чIвайчIо. Сахаватлъиялъул рахъалъ Аварагасде (жинда салатги саламги лъеяв) инсан вахунаро, хасго Рамазан моцIалъ, кодобе щвараб щинаб бикьулаан Гьес. Руччабазе кумек гьабулаан, рокъосел хIалтIаби гьарулаан. КигIан гьитIинаб бугониги сайгъат къабул гьабулаан, амма садакъаялъе кьураб жо жиндиего хIалтIизабулароан.\nЩибаб рецц Аллагьасе буго нилъ иманалда ратидал ва хирияв ХIабибасул (жинда салатги саламги лъеяв) умматалдасан нилъ гьаридал. ТIадегIанав Аллагьас халкъул гIаламалъего рахIматлъун витIарав, Къуръан тIабигIатлъун букIарав хирияв Аварагасул (жинда салатги саламги лъеяв) берцинал тIабигIатал тIуран загьир гьаризе инсанасда хIал кIоларо. Нилъер Аварагасул (жинда салатги саламги лъеяв) камиллъиялъулги хиралъиялъулги гIатIидаб ралъдал цо гьитIинабго къатIралъун тезе бегьила гьаб къокъабго баян.


27 сентябралда МахIачхъалаялде данделъун рукIана «Справедливая Россия» партиялъул вакилзаби.\nСправедливороссаз МахIачхъалаялда тIобитIараб данделъиялда хитIаб гьабуна Россиялъул президент Путинихъе, Дагъистаналда бугеб ахIвал-хIалалде кIвар кьейин. Гьезул пикруялда рекъон, кинабго рахъалъ Дагъистаналда гьоко нахъехун гирулеб буго, церего гIадин гIадин ричулел хъулухъалги руго, халкъалъухъ гIенеккулев чиги гьечIо.\nХас гьабун ЭР-лъе гьадин баян гьабулеб буго ХIажимурад ГIумаровас. Гьев ккола «Справедливая Россиялъул» Дагъистаналда вугев нухмалъулев.\nХIажимурад ГIумаров: «Гьанир къануналищ гьечIел, гьаниб халкъищ гьечIеб? Жив-жив чи ургъизе кколарищ жидер лъималазул кинаб яшав букIунеб гьадинаб чороклъиялда абун? Гьелъ цинги гIадамал къватIире рахъине ккола жидерго жо тIалаб гьабизе, ритIухълъи тIалаб гьабизе. Гьелъиелъидал ругел партиялги, гьелъиелъидал гьарулел рищиялги. Доба Москваялдасан гьабилин тезе бегьуларо. Гьабуларо добасан гьеб. Москваялдасанищ рачIине кколел гьанире хурзал рекьизеги цогидаб гьабизеги?»\nЭР: «Халкъалъул бугищ гьединаб хIадурлъи къватIире рахъунеб гIадаб?»\nХIажимурад ГIумаров: «Халкъалъул божилъи хун буго. Божилъи хвараб мехалдалъидалха къватIире рахъине кколел. Жакъа цIогьазухъеги хъачагъазухъеги хIукуматги кьун, балагье кколеб бугеб жойин бицунел рукIарал гIолебищ?»\nХIажимурад ГIумаровас бицана жидеца гьеб данделъиялда хIисабалде росун рукIанин гIицIго партиялдаги улкаялдаги рукIинесел рищиязде хIадурлъи гьабиялъул суал. Амма гIадамаз жидеца буссинабунин гьеб Рамазан ГIабудлатIиповасул политикаялъул бициналде.\nГьедин гьеб политика гьаб гIагараб заманалда жаниб хисизабичIони, жал ракъун чIелин яги митинг гьабилин лъазабуна гIадамаз гьениб. ЖамгIияв хIаракатчи Маматхан Байсултановас абуна ракъун чIезе кколин.\nДанделъи лъугIун хадуб Байсултановас ЭР-ялъе радиоялъе гьадин бяан гьабуна жиндирго пикру.\nМаматхан Байсултанов: «Дида лъала митингалъул кколеб жо. Гъоз (хIукуматалъул чагIаз – авт.) абула гьа, гъобго къоялъ гъол уна рокъоре – цIунтIалги, цIумадиселги, цогидалги. Гъозие регизе бакIалги рукIунаро, гьедин ккола гьезда. КIалъазе теян абула. Цинги нижер пикруги лъан, нижеда данде хIалтIизе лъугьуна гьел. Дица абун букIана ГIабдулатIиповасул рахъалъ. Ле, мун 24 сагIаталъ хIалтIани, ниж 26 сагIаталъ хIалтIила. Мун харжихъ хIалтIулев ватани, ниж гьадинго хIалтIилин абун букIана. Гьабе жамагIатги данде, нижеца бицинин гьаниб лъугьунеб бугеб жоялъул. Гьаб тIалъиялъ вуго мун махсароде кколев, дуца гьаб тIалъи данде къачIони, гьелъ мун къазе вугин абун букIана. Мун гурониги цогидалги толарин гьелъ. ТIалъи буго «паханаздасан» гIуцIараб жо. Гьел паханаз щивниги толаро, Путинги толаро, жидехъго гIенеккичIони.\nРакъун чIезе руго ниж, доз хIалтIи гьабизегIан. ХIалтIи гьабе! Гъоле дир нус чIвараб куц лъала гурищ? (Гьей чIвана 2006 соналда низам цIунулез хасаб операция тIобитIулеб мехалда, мекъи ккун – авт.). ТIадегIанаб Диваналде гьеб иш кьураб мехалда диванчагIи лъугьана дун махсараде кквезе, бачавехьасе гьабулареб гIадаб диван гьабулеб букIана гъоз дие».\nДагъистаналда цо-цо чагIаз абула зама-заманалда МахIачхъалаялдеги вачIун ХIажимурад ГIумаровас данделъаби гьариялъул магIна бугин гьесие тIалъиялда цо хъулухъ къваригIун букIин. Гьелда бан кьураб ЭР-ялъул суалалъе гьадин жаваб кьуна ГIумаровас.\nХIажимурад ГIумаров: «Бокьарав чиясул рес буго Дагъистаналъул тIалъиялда хъулухъ бичун босизе, 20 соналъ цебеги букIана гьединаб рес. Щибниги хисараб жо ккечIо гурищ гьелда бан».\nДагъистаналъул нухмалъиялъ абизегIанасеб кIвар кьоларо гьединаб магIнаялъул данделъабазде. Гьезул пикруялда рекъон, тахбакIаздаса махIрумлъарал гIадамаз гьусун тIамулел чагIи руго гьел гьедин гаргазе, гьезда нахъа кинабгIаги къуватги гьечIо. Гьез абулебгIан хъарцинлъиялдаги гьечIин жакъа Дагъистан, кIванагIан цебетIолеб бугилан абулеб гьабсагIаталда тIалъиялда ругез.


От Иоанна цIияб къотIи\nФарисеязда рагІана ЯхІяхъеялдаса цІикІкІун гІадамал лъадалъ ччун рахъизе ГІисахъе унел ругилан. (ХІакъикъаталдайин абуни, жинцаго ГІисаца гьабулароан гьеб иш, муридаз гьабулаан.) Гьеб лъайдал ГІиса Ягьудиялдаса тІадвуссун Галилеялде ана.\nСамариялъул ракьалдасан ине кколаан гьел.\nЯкъуб аварагас жиндирго вас Юсупие кьураб хуралда аскІоб бугеб Сихар абулеб Самариялъул цо шагьаралде щвана.\nЯкъубилго букІараб цо гъуялъухъе щведал, сапаралда свакарав ГІиса гьенив гІодов чІана. Гьеб букІана къалъул гІуж.\nЦо самарияй ячІана гъуялъуса лъел цІезе. – Гьекъезе лъим кье, – ян абуна гьелда ГІисаца.\n(Гьесул муридал квен-тІехалда хадур шагьаралде ун рукІана.)\nСамариялъ гьесда абуна: – Мун жугьутІавлъидал, дуца дида – Самариялъул гІаданалда – лъим гьаризе бегьилищ? (ЖугьутІазги самариязги хІатта цо гулгун-парччиялъусан лъимцин гьекъолароан.)\nГІисаца гьелда абуна: – Аллагьасдасан насиблъулеб сайигъатги лъалебани ва лъим кьейилан дуда гьарулев вугев чи щивалиги лъалебани, дуцаго гьарилаан гьесда лъим кьейилан, ва гьес дуе кьелаан чІаголъиялъул лъим.\nГьей гІаданалъ ГІисада абуна: – Я, бетІерчІахъад, духъ гел гьечІогури, гьаб гъуйги гъваридаб буго. Киса дуе чІаголъиялъул лъим щвезе бугеб?\nНилъер кІудияв эмен Якъубидасаги кутакав чийищха мун? Гьесдасан нижее ирсалъе хутІараб гьаб гъуялъуса лъим гьесги гьекъолаан, гьесул лъималазги гьекъолаан, гьесул боцІи-панзалъги гьекъолаан.\nГІисаца абуна: – Гьаб гъуялъуса лъим гьекъарав чи нахъеги къечола.\nАмма дица кьураб лъим гьекъарав чи абадул абадиялъ къечезе гьечІо. Дица кьураб лъим гьесул рекІелъ иццлъун лъугьина. Гьеб иццул лъадал чвахиялъ абадияб гІумру насиблъизабула.\nГьей гІаданалъ ГІисада абуна: – Дие кье, бетІерчІахъад, гьеб лъим. ТІокІай дун киданиги къечеларо ва гьание лъел цІезе ячІине ккеларо.\nДурго росги вачун ячІайилан абуна ГІисаца гьелда.\nЖиндир рос гьечІилан абуна гьелъ. ГІисаца гьелда абуна рос гьечІилан абураб рагІи дур битІараб бугилан.\nЩуго рос вукІана дур. Амма гьанже вугев чи дур рос кколаро, гьеб цІакъ битІун абуна дуца.\nГьей гІаданалъ абуна: – Мун авараг вукІин бихьулеб буго, бетІерчІахъад, дида.\nНижер умумул гьаб магІарде рахунаан Аллагьасе тІагІат-гІибадаталъе. Нужер жугьутІаз абулеб буго тІагІат-гІибадаталъе Иерусалималде рачІине кколилан.\n– Мун дида божа, – ян абуна ГІисаца гьелда. – Цо заман бачІина Инсуе суждаялда чІезе я гьаб магІарде рахине кколареб, я Иерусалималде ине кколареб.\nНужеда лъаларо лъие нужеца сужда гьабулеб бугебали. Нижер жугьутІазда лъала лъие сужда гьабулеб бугебали, гІаламалъе хвасарлъи жугьутІазда гьоркьосан бачІунелъул.\nЦо заман бачІина хІакълъунго Аллагьасда божулел гІадамаз хІакъаб нухдасан ун, Илагьияб РухІалдалъун Инсуе сужда гьабулеб. БачІунго буго гьединаб заман. Гьединал божулел чагІи ралагьулел руго нилъер Инсуца.\nАллагь – гьев ккола РухІ. Гьединлъидал хІакъаб нухдасан ун, РухІалдалъун гьабизе ккола гьесие сужда.\nГьей гІаданалъ абуна: – Дида лъала Христосилан абулев МасихІ вачІине вукІин. Гьев вачІараб мехалъ, гьес бицина нижеда кинабго.\nГІисаца гьелда абуна: – Гьанив дуда кІалъалев вугев дун ккола гьев.\nГьебмехалъ тІаде щварал ГІисал муридал гІажаиблъана самариялда гаргадилев гьев ватидал. Амма гьесда лъицаниги гьикъичІо щиб дуе къваригІун букІарабилан, щиб бицун мун гьелда гаргадулев вугевилан.\nГІеретІги гьениб тун, шагьаралдеги ун, дой гІаданалъ гІадамазда абуна:\n– Рилълъа, нужедаго цо чи вихьизе. Гьес бицана дир гІумруялда жаниб ккарабщинаб жо. МасихІцин гуродай дов?\nГьев вихьизе ине къватІире рахъана шагьаралъул гІадамал.\nГьел тІаде щвелалде, муридаз ГІисада абуна: – Кванай, МугІалим, – ан.\nГьес гьезда абуна: – Нужеда лъалареб квен буго дихъ, – ан.\nЦо лъицаниги квенциндай гьасие бачІарабилан гаргадизе лъугьана гьел.\nГІисаца гьезда абуна: – Дир квен ккола дун витІарав Аллагьасул амру тІубазаби ва гьесул иш рагІалде бахъинаби.\nНужеца абила хур лъилъизе жеги ункъониги моцІ хутІун бугилан. Гьале дица нужеда абулеб буго: лъикІго бер щвезабе хурзабахъе, хІалухъен тІогьиллъун буго ва гьеб лъилъизе заман щун буго!\nЛъилъарухъанасе лъикІаб мухьги щвела ва абадияб гІумруялъе бачІинги бакІарила. Бекьаравги лъилъаравги – кІиявго – вохила гьелдаса.\nЦІакъ битІараб кици буго, цояс бекьулин, цогидас лъилъулин абураб.\nДица нуж ритІула нужецаго бекьичІеб хур лъилъизе. Цогидаз захІмат баччун гІезабураб хІалухъеналдаса пайда босула нужеца!\nЖиндир гІумруялда жаниб ккарабщинаб жо лъанин гьесдайилан дой гІаданалъ бициндал, гьеб шагьаралдаса гІезегІанго самариял божана ГІисада.\nГьесда тІаде щведал, самарияз ГІисада гьарана жидер шагьаралда чІайилан. КІиго къо бана гьес гьениб.\nГІисал рагІабазухъ гІенеккидал, дагьалги цІикІкІана гьесда божулел гІадамал.\nГьез дой гІаданалда абуна дуца бицаралдалъун гурин ниж гьанже божарал, нижедаго рагІаралдалъун божанилан ва хІакълъунго гІалам хвасар гьабизе вачІарав чи гьев вукІиналда ракІги чІанилан.\nКІиго къоялдасан ГІиса гьениса Галилеялде ана.\nГІисаца абун букІана жиндирго инсул ракьалда аварагасул къадру-къимат гьабуларилан.\nАмма Галилеялде щведал, роха-хинлъун къабул гьавуна ГІиса гІадамаз. Гьелги рукІиндал дора Иерусалималда доб байрамалда, гьездаги рихьидал дора гьесдасан загьирлъарал мугІжизатал.\nНахъеги ГІиса ана гьес лъим чагъиралде сверизабураб Галилеялъул доб Кана шагьаралде. Гьенив вукІана парччахІасул хІакимлъун вугев цо чи. Гьесул вас вукІана Капернаум шагьаралда захІматго унтун.\nГІиса Ягьудиялдаса Галилеялде тІадвуссун вугилан рагІидал, гьесда аскІове вачІана дов чи, хвалде ккун унтун вугев жиндир вас сахлъизавизе жинда цадахъ Капернаумалде вилълъайилан гьаризе.\nГІисаца гьесда абуна: – МугІжизаталги гІаламаталги рихьизаричІони, божуларел гІадамал руго нуж!\nПарччахІасул хІакимас гьесда абуна: – Я, бетІерчІахъад, дир вас хвелалде вилълъа.\nГІисаца гьесда абуна: – Дурго рокъове а гьанже. Дур вас хвезе гьечІо, – ян. ГІисал гьеб рагІудаги божун, нахъе ана гьев чи.\nНухдаго данде ккана вас сахлъанилан бицине рачІунел рагьтІателал.\nКида гьев сахлъаравилан гьас гьикъидал, рагьтІателаз абуна къалъудаса сагІат араб мехалъ васасул цІа-кан бичанилан.\nХІисаб гьабураб мехалъ, битІун гьеб заманаялда абун батана ГІисаца гьесда дур вас хвезе гьечІилан. Гьелдаса нахъе гьесги гьесул рукъалъул агьлуялъги иман лъуна.\nГІиса Ягьудиялдаса Галилеялде тІадвуссаралдаса хадуб загьирлъараб кІиабилеб мугІжизат букІана гьеб.


Анкьил аслиял хIужаби: 16 - 21 июнь\nЭркенлъи радиоялъул мухбирал ругел регионазда рахъарал суратал\n1 Китаялъул Синьцзян абулеб автономияб икълималда терроризмалда бухьен букIиналда гIайибиявлъун рикIкIун, диваналъул хIукмуялдалъун 13 чи чIван вуго 16 июнялда. Сураталда: Урумчи шагьаралда чIарал аскариял.\n3 17 июнялда Луганскалда чварал ВГТРК телекомпаниялъул журналистал Игорь Корнелюкил ва Антон Волошинил жаназаби 20 июнялда Москваялде щвезарун рукIана\n4 Бразилиялъул Куритиб шагьаралда 200-ялдаса цIикIкIарав чияс тIобитIана футболалъул дунялалъул чемпионаталде данде чIараб акция. Гьеб акция низам биххиялде сверун букIана. Бразилиялъул полициялъ магIу чIвахизабулеб газ хIалтIизабуна гьел нахъе гъей мурадалда.\n5 Америкалъул президент Барак Обамаца хамиз къоялъ лъазабуна ГIиракъалда бугеб ахIвал-хIалалда рарал цо чанго тадбир гьабизехъинбугин. Гьел тадбирал тIоритIилзе ругин "ГIиракъалъул ва Леванталъул исламияб пачалихъ" абулеб багъа-бачариялъул рагъухъаназ улкаялъул шималияб рахъалда ккурал мухъазда. Гьенив 300-гIан рагъулав гIакълучи витIизе вуго, ян абуна Цолъарал Штатазул президентас. Аммаила рагъ бачунел аскариял ритIизе гьечIо, ян мухIкан гьабуна Барак Обамаца.


Дагъистаниял Дунялалъул ТIоцебесеб рагъалда\n10 марталда Дербенталда рагьулеб экспозиция хадубккун Дагъистаналъул цогидал шагьараздегун росабалъеги щвезе буго. Масала, Дербенталдаса хадуб гьеб бачIине буго Хунзахъе, Гъизляралде. Экспозициялда лъун рукIине руго дунялалъул тIоцебесеб рагъда дагъистанияз ретIунеб букIараб ретIел-хьиталъулги, яргъилги, байрахъазулги, шапакъатазулги, документациялъулги суратал.\nГьеб рагъда машгьурлъун букIана Дагъистаналъул чотIахъабазулин цIар лъураб кIиябго полк. ГIалхулаб дивизияйинги абулеб букIун буго гьелда. Амма гьенир хъулухъ гьабулел рукIун руго дагъистаниял гурелги, Кавказалъул цогидал халкъалги.\nАмма Дагъистаналъул чотIахъабазулин цIар лъураб кIиябго полкалъул командираллъун цониги нухалда дагъистаниял тун гьечIо. ГIемерисеб мехалда гьенир нухмалъуда гIурусалги, гуржиялги, казакалги, эрмениялги толел рукIун ругин бицана ЭР-ялъе Дагъистаналдаса тарихчи ХIажимурад Доногъоца.\nХIажимурад Доногъо: «Гьелъ бицунеб буго дагъистанияздехун божилъи букIинчIолъи. ГIицIго байбихьуда чанго моцIалъ командирасул ишал тIуразе тун вукIана генерал Макъсуд ГIалихановасул эмен. Амма унго-унгояв командирлъун тун вукIинчIо».\nДагъистаналъул чотIахъабазул полкалде ГIалхулаб Дивизияйинги абулеб букIун буго. Цо заманалда гьелъул нухмалъулевлъун вукIун вуго гIурус пачаясул вац Михаил. РекIелъ чIегIерлъи гьечIел кавказиял кутакалда божулел рукIун руго гьесда, гьесдехун кIудияб адабги букIун буго. Нижер Михаил абун рукIунаанила гьесда.\nЦинги Россиялда инкъилаб байбихьизехъин букIин рагIидал, Кавказалде вачIайин, жидеца дуе киналго шартIал чIезарилин рукIунаанила кавказиял гьесда.\nГьанжего-гьанже гIурусазулгун кавказиязул рагъ лъугIараб заманалда Россиялъе гIоло рагъизе кин магIарулал унел рукIарал? Жидеего бокьунищ гъол унел рукIарал яги тIадаблъун гьабунищ? Бокьун батани, сунца гьел тIамулел рукIарал гIурусазе гIоло рагъде ине?\nГьел ва цогидал суалал рижула жакъасел дагъистаниязулъ дунялалъул тIоцебесеб рагъулъ дагъистанияз гьабураб гIахьаллъиялъул бицунаго.\nГьезие гьадин жаваб кьолеб буго Хунзахъа тарихчи ГIалибег Хъазанбиевас.\nГIалибег Хъазанбиев: «Чу, ярагъ, багьадурлъи, бахIарчилъи – гьединал жалазул къимат букIана нилъер гьаниб кидаго. Хасго рагъда офицерлъи щварав чиясе хъулухъ щолаан нилъер гьаниб. Гьедин рагъде бугеб гъираялъ, бахIарчилъиялде бугеб гъираялъ унаан гьел».\nЭР: «Кин букIаниги, гъол цIикIкIун жидеего бокьунищ унел рукIарал, яги тIадаблъун гьабунищ букIараб рагъда гIахьаллъи?»\nГIалибег Хъазанбиев: «ТIадаблъун гьабун букIинчIо, валлагь. Императорасул кагъат бачIунаан. Цинги, масала, гьаб Хунзахъ начальникасул канцелярия бугеб бакIалда жамагIат данде гьабулаан. Гьениб цIалулаан гьеб кагъатги.\nТIадежоялъе 1905 соналда армиялде унезе 70 гъурущ кьолаан чу, ярагъ, чухъа босизе. 1914 соналда кьолаан 140 тумен – 140 гъурущ. Гъоб заманалъ лъикIаб гIарац букIана гьеб. ГIемер чиясул рокъоб ярагъги букIана. Гьединлъидал цо-цоязе нахъе хутIулаан гьеб гIарац. 20 гъурущ доба армиялдаги букIунаан моцIи-моцIие кьолеб».\nЭР: «Бищун гIемер киса рукIарал доре унел?»\nГIалибег Хъазанбиев: «1905 соналда, масала, 400 чи ун вуго рагъде Хунзахъан – цохIо росулъе. Гьеб бищун цIикIкIараб къадар букIана. ГIурусазулгун япониязул рагъда Георгийил хъанчалги бищун гIемер гьезул рукIана».\nЭР: «Жибго Кавказалда жаниб босани, дагъистаниязул къадар кигIан букIараб?»\nГIалибег Хъазанбиев: «Доб заманалда гьабураб халкъалъул хъвай-хъвагIаялда рекъон, 400 азарго чи вукIун вуго»\nЦо-цо тарихчагIаз бицуна дагъистанияз армиялъул нухмалъиялда гьарулаанила жидее шапакъат каранда балеб Георгийил хъанчил гIаламаталдалъун гуреб, гIарцудалъун кьезе бегьуларищан. Цоязда гьеб диналда дандеккунгутIилъун бихьулеб букIун буго, цогидаз гьеб гIицIго гIарцул ургъалида абулеб букIун буго.\nАмма Георгийил хъанчидаса инкар гьабиялъул хIужаби къанагIат гурони рукIинчIин рикIкIунеб буго тарихчи ГIалибег Хъазанбиевас.\nГIалибег Хъазанбиев: «Цадахъго гьединал хIужаби гIемер кколароан. Нилъер чагIазе цIакъ рокьулел жал рукIана гъол Георгийил хъанчал…»\nЭР: «Исламалда данде кколареб жо букIанигийищ?»\nГIалибег Хъазанбиев: «Исламалда данде кколареб жо букIинчIо гьениб. Россиялда гъорлъги ругони… Гьа, хъанчазул бицунеб мехищ? Гъоз гъол диниял хъанчал гIадин гуроха къабул гьарулел рукIарал. Каранда балеб шапакъат гIадин къабул гьарулел рукIана. Дихъ буго цо сурат Авар округалъул бегавулзабиги цогидал хIакимзабиги данделъараб. Гъоба цIакъ гIемер чиясда буго гьеб хъанч. Диниял чагIаздаги букIана гьеб бан. Масала, МахIмуд (машгьурав шагIир – ЭР) цIаларав чи вукIана. Гъосул сурталдаги буго гьеб бан. Как-диналъул гIаламат гIадин букIинчIо гъозие гъоб, шапакъат гIадин букIана».\nГьаниб ракIалде щвезабизе бегьула дунялалъул тIоцебесеб рагъда гIахьаллъарал дагъистаниязул цоявлъун шагIир ХъахIабросулъа МахIмудги вукIараблъи. Полкалъул къади вукIанин абула гьев. Гьедин Карпаталъул мугIрузда вагъулаго тушманасда хадув лъугьарав гьев, килисаялде ккола, тушман гьениве жаниве кIанцIун. Цинги ГIиса аварагасул эбел Мариямил сураталда берчIвайдал, цее тIамурай йокьулей, Бекьилъа Муиде гьабураб кечIги буго гьесул.\nКавказалъулазе гIащтIичи, гIурусазе багьадур


ГIолилазул ишазул рахъалъ федералияб агентствоялъ гIуцIун буго «ГIун бачIунеб гIелалда ватIан болъизе малъи» абураб хасаб программа.\n2016-2020 соналъул болжазда гьеб программа гIумруялде бахъинабизелъун хIажалъулеб буго 1,8 млрд гъурущ. «Эркенлъи» радиоялъ цIех-рех гьабурал гIадамазул цонигияз рахъ кколеб гьечIо гьеб программаялъ лъикIаб хIасил кьезе бугилан абураб пикруялъул.\n2011 соналда хIадур гьабураб гьединаб программа гьабсагIатги буго Россиялда хIалтIилеб, амма гьелда тIасан чанги тIасанкIалъаял гьарун руго экспертаца. Гьеб кинабго хIисабалде босун бугин цIияб программа хIадур гьабурал чагIазилан хъвалеб буго «Независимая Газеталъ». Украинаялда кколел лъугьа бахъиналги, экономикаялда жанир ккарал хиса-басиялги хIалае ккун, Россиялъул пачалихъалда жаниб ахIвал-хIал бечIазабизе бокьарал гIадамал чанги руго. Гьединлъидал 2020 соналда лъагIан ватIан бокьиялъул мисал цIияб даражаялде бахинабизе кколилан рикIкIунеб буго цо-цо экспертаз. Гьелъул хIасилалда щуго соналдасан унго-унголъун жиндирго ватIаналдаса чIухIулел гIадамазул къадар цIикIкIине бугин микьго проценталъ, гьединго армиялда хъулухъ гьабизе ине бокьарал гIадамалги цIикIкIине ругин 10 проценталъилан прогноз буго гьезул. Гьелъие харж гьабизе хIажалъулеб буго кIиго миллиард гъурущ.\nАмма Дагъистаналда нижеца цIех-рех гьабурал гIадамазул цонигияз рахъкквечIо гьеб программаялъул. Миллиардалги риччан малъулеб жо букIунарин ватIан бокьизеян абулеб буго цеве МахIачхъалаялъул гIолилазул централъул нухмалъулевлъун хIалтIулев вукIарав ХIасанхIусенов Шамилица. ГьабсагIат МахIачхъалаялда бугеб спортшколалъул нухмалъулев хисулевлъун хIалтIулев вуго гьев. ГIарац гьадинги биччан бугин хIукуматалъ гIолилазулгун хIалтIи гьабулел идарабазе, амма гьеб гIарац букIине кколедухъ хIалтIизабизе лъалеб гьечIин.\nШамил ХIасанхIусенов: «10 млрд. гъурущ биччаниги гьелъул пайда букIине гьечIо патриотизм абураб жо щивав чиясул рекIелъ гьечIонани. ХIукуматалъ гьадинги биччалеб букIана цебеги гьелъие гIарац, мисалалъе дун хIалтIулеб ГIолилазул Централда нижеца хIадур гьарулаан батIи-батIиял программаби, гьелъул дагьа-макъаб букIаниги хIасилги кколеб букIана. Дир пикруялда хIукуматалъ гьадинги гIунги тIокIаб кумек гьабулеб буго, амма гьеб кумек хIалтIизабизе лъалеб гьечIо. КIиго миллиард биччаниги, щуго биччаниги гьелдалъун ватIан бокьизабизе кIолин чиясдаян абураб жоялда божуларо дун».\nНижеца гьикъана Шамилида, дур хIисабалда кинаб хIалтIи гьабизе кколеб жакъа гIун бачIунеб гIел ватIан бокьизе куцазелъунилан.\nЛъималазе патриотизмаялъул тарбия кьезе регIулареб хIалалде ккезарун ругин жакъа пачалихъалъ хъулухъчагIи харжги дагь гьабунилан абулеб буго гьес. Гьес мисалалъе бачана мугIалимзабазул ва ясли-ахалъул хIалтIухъабазул харжал цIакъго мукъсанал рукIин. Амма цохIо гьезда божун чIечIого щивас жиндирго рокъоса байбихьун куцазе кколин лъимал чIахIиязул адаб-хъатир гьабизе, умумуз къо хIехьолеб букIараб куцалъулги бицинеги кколин гьезда.\nХIасанхIусенов Шамил: «Нилъеца щивас гьединаб хIалтIи гьабулеб бугони, жибго загьирлъун бачIуна гьеб. Амма гьеб цохIо бицун тIубаларо, патриотизм абураб жо букIине кканани, чIахIиязги гьелъие мисал бихьизабизе ккола. ЧIахIиязин абуни жакъа гIаксаяб мисал буго бихьизабулеб. Шивасе цохIо жиндирго гурони ургъел гьечIо. Жиндего щолеб шагьи-параялъул гурони цогидасде регIараб хIал гьечIо гьесул.\nПатиротизмалъулги, ватIан бокьиялъулги лъималазе сагIтаца бицаниги щиб нилъецаго гьезда бихьизабулеб гьечIони ватIан бокьулеб куцги, чIахIияздехун бугеб адабги, цоцаздехун бугеб гьуинлъи-вацлъиги. Гьеб кIиго миллиард гъурущги хIурудахъ ине буго, гьелъул цебетIейги букIин гьечIо. Жакъа руго чанги жамгIиял гIуцIабиги, спортивиял школаги, батIи-батIиял идараби руго гIолилазулгун хIалтIи гьабулел, гьезие биччараб гIарацги буго, гIицIго гьеб кинабго битIараб нухда хIалтIизабизе къваригIун буго».\nЖамгIияв хIаракатчи Шамилов МухIамадица гьанжесеб хIукумат релъинабулеб буго бесдал эбелалда. Гьединилъидал кигIан гIемераб гIарац гьелъ кьолеб бугониги бесдал эбел бокьизе рес гьечIин лъималазеян абураб мисалалда загьир гьабуна гьес жиндирго пикру.\nШамилов МухIамад: «Бесдал эбелалъ гIемераб жо гьабулеб буго бседаллъималазда жийго берцин йихьизейилан абун. Амма, бесдал эбелалъул бухIараб къунтIилан буго аби, гьединаб гIамал гьечIеб хIукумат буго нилъер. Бесдал эбел чидар лъималазе йокьаниги гьаб нилъел хIукумат нилъер халкъалъе бокьилин абураб жояда божуларо дун. Щайгурелъул гьаб зулму-хIал халкъалда тIад чIезабураб пачалихъалде халкъалъул рокьи букIунаро, кигIан гIемераб гIарац гьез кьуниги».\nТIадехун абухъе, гIун бачIнеб гIел ватIан бокьизе куцазелъун хIадур гьабураб программа гIумруялде бахъинабизелъун кIиго миллиард гIанасеб гъурущ хIажалъулеб буго. Амма цIех-рехал гьарулеб Левада Централъул нухмалъулев хисулев, Алексей Гражданкиница абулеб буго гьебщинаб гIарацги хIурудахъ ине бугин, гьеб программа хIадур гьабураб гIадамалги мурадалде щвезе гьечIилан. Щайгурелъул инсанасул жиндирго ватIаналде бугеб рокьи борцун лъихъаниги бажаруларин рикIкIунеб буго социологас.\nВатIан мун бокьизе тIоцебе дида, лъицадай малъараб гьаб дунялалда…\n«Мининилгун Пожарскиясул халкъияб бо» гIуцIи диваналъ рикIкIана экстремистияблъун