Гелбахъалдаса Бегав (XVI гIасру) – нухмалъулев ва рагъул цевехъан » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nХVI абилеб гIасруялда Терек ва Сулахъ гIоразда гьоркьоб бугеб бакIалда лъугьана тIубанго миллияб ва политикияб ахIвал-хIал хисизабулел лъугьа-бахъинал. Гьеб букIана жеги Кавказалде Россиялъул империялъулаб квачI щвечIеб заман.\nГьеб мехалъ Сулахъ гIоралдаса югалдехун ругел лъарагIал гочизе байбихьана Терекалдагун Сулахъалда гьоркьоб бакIалде. Гьедин хъвалеб буго I860 соналъ къватIибе бачIараб «Кавказ» абураб журналалда бахъараб, бакIалъулал гIадамазул харбазда рекъон хъвараб макъалаялда.\nЛъарагIалгун Кабардаялдаса рачIарал ва гьединго мугIруздаса гочараб халкъалъ гIумру гьабизе байбихьана гьеб бакIалда. Макъалаялда хъвавухъе, аваразул цо бутIаги букIана. Рехсолел руго РикIвани абураб росулъа гочарал гIадамал. Цоги Салатавиялдаса гочарал магIарулаз чIей гьабуна Ахдач гIурул рагIалда ва гьединго Индиралда. Гьезул тIоцевесесда цIар букIана Муса.\nГьел кIиго тIадехун рехсарал аваразул къокъаби гурел, рехсараб бакIалда гIумру гьабун рукIана «гуенал» абурал гIадамалги. ГIалимзабазул пикруялда рекъон, гьеб цIар бачIун буго гIандисел магIарулаз жидецаго жидеда абулеб «гъван» абураб рагъудаса. ТIадехун рехсараб макъалаялъул авторас рикIкIунеб буго гьел гIагарал рукIанин гIандалалгун ва доб мехалъго лъалеб букIараб Гъуниб росдал гIадамалгун абун. «Гъуннал» абурал Азиялдаса гочун рачIарал къокъабазул хъала букIун буго гьанжесеб Гъуниб росу бугеб бакIалда, гьенисан бачIараб бугин росдада цIарги абун рикIкIунеб буго авторас.\nГьеб мехалъ (Т. Макаровасул пикруялда рекъон, гьел лъугьа бахъинал ккун руго I574 соналда Чопан шамхал хвезегIан) рехсараб бакIалде гочун руго «туман» абун цIар бугел къокъабиги. Авторас хъвавухъе, рехсарал киналго къокъаби данделъун гочун руго Чир-Юрталде, гьенисанги гьанжесеб Бавтугъаялдаса тIадехун бугеб Гелбахъ абураб бакIалде, гьенисаги Индиралде.\n«Туменал» гIага-шагарго рукIун руго нугъаял. ХVI гIасруялда гьезул ракьал рукIана Терек гIор ралъдалъе чваххулеб бакIалда. I588 соналъ Терекалда гIурусаз хъала барабго гьел гочана Сулахъалде. I594 соналъ гьезул хъала Тарки бухIана ва щущахъ базабуна гIурусаз ва туменал Эндереялда аскIоре гочана. Гьел лъабалго тIадехун рехсарал къокъабазда («гуенал», «салатавиял» ва РикIваниса гIандал) тIаде щвана Сулахъалдаса югалдехун букIараб Къумукъ шамхаллъиялдаса щварал лъарагIалги. Гьезда цадахъ щвана лъарагIазул ханзабазул рокъоса къватIив ккарав СултIан-МахIмудги (СултIан Мут).\nСултIан Мут ва Бегав I574 соналъ хвана лъарагIазул шамхал Чопан ва нахъе тана кIиго чIужуялъул лъимал. ТIоцеесей йикIана Хайдакъалъул уцмиязул тухумалдаса, кIиабилей йикIана кабардинай. Гьелъул лъимал – СултIан-МахIмуд, Нуцал ва АхIмадхан ханасул ирсалдаса махIрум гьаруна тIоцееселъул лъималаз. Гочун арал вацал чIана Гелбахъ абураб аваразул росулъ. Росдал бегавул вукIана Бегав абурав чи. Щивха вукIарав гьев Бегав ва кинаб гIахьаллъи гьабураб гьес хадур рукIине ругел лъугьа-бахъиназулъ?\nГьел суалазе жаваб батулеб буго ХIХ гIасруялъул архивалъул материалазда. Гъоркьехун кьолеб буго гьеб темаялда хурхараб документалъул бутIа. «Бегав вукIун вуго ГIандиса Салатавиялде гочарав жиндир гIагарлъигун ва гьенир ругел гIадамаздаса гьез магъало бакIарулаан. Заман ингун бакIалъулаз гьесул гIагарлъи гъурун буго, живго Бегав лъутун вуго Сулахъалде лъабго васгун: ГIабдурахIман, СултIан ва Камбулатгун ва гьениб Гелбахъ абураб росу чIван буго. Гьенире гочун руго жеги магIарухъа бачIараб I0 хъизан. ГIумру гьабулеб букIун буго аслияб къагIидаялъ Гъабардаялде ва сверухъ ругел бакIазде чабхъенал гьарун.\nГьеб мехалъ Таркиялъул шамхаласул ва Гъабардаялъул Азнавурал абураб тухумалъул чIужугIаданалъул вас СултIан Мут щун вуго гIагарлъиялдаса вахчун Гелбахъалде. Гьев жиндир вацаз инсул ирсалдаса махIрум гьавун вукIана. Бегас гьесда абуна эбелалъул гIагарлъиялдаса кумек гьаризе Гъабардаялде айин ва кватIичIого СултIан Мутие кумекалъе щвана I0 азарго рекIарав. Гьел балъго щвана Гелбахъалде. Бегас гьел рикьана лъабго къокъаялде ва сверухъ бакIазда рахчана, живгоги ана СултIан Мутил вацал гьесулгун гара-чIвариялде ахIизе.\nРагъухъабазда лъазабуна жив вукIине вугин багIараб чухъа ретIун. Ишан гьабурабго рагъухъабаз сверун кквезе кколаан СултIан Мутил вацал. ДандчIвазе вацал рачIана 40 рекIаравгун, Бегав абуни вукIана цохIо СултIан Мутгун цадахъ. Гьес вацазул кIудиясда бицунеб букIана щай вацгун дандчIвазе гьелгощинал чагIигун вачIарав абун, дос жаваб кьуна шамхаласе рекъон гьечIин аскар гьечIого хьвадизе. Хадуб Бегас абуна рекъел бахъизе кколин ва СултIан Мутие ирсилав хIисабалда гьесие кколеб ракь кьезе кколин, амма вацаз гьеб хабаралда гIин тIамичIо ва Бегасда абуна гIантав магIаруласул гIакълуялъухъ гIин баларин шамхалас. Гьеб мехалъ Бегас ишан гьабуна ва гъабардаялъулаз сверун ккуна СултIан Мутил вацал. Гьез тIамуна вацал СултIан Мутие ракь кьезе ва киданиги гIорхъи бахъизе гьечIилан Къуръаналда гьа базе.\nГелбахъалдаса Бегав гочана СултIан Мутгун цадахъ Чумлу абураб бакIалде. Гьенисан Бегасул лъимал гочана бакI-бакIазде ва гьезул цояс цереккун казаказ гIумру гьабулеб букIараб Андреевская абураб бакIалда росу чIвана. Гьеб гуребги, гьесие щвана «сала-узден» абураб цIарги. Гьел рикIкIунаан уздензабазда гьоркьор бищунго тIадегIанаб даражаялда ругеллъун. Бегасдаса араб гьесул тухум рикIкIуна хIурматияб уздензабазул тухумлъун. Гьесдасан араллъун рикIкIуна Кандауровал, Тавлуевал, Ирбаиновал, Умашевал ва гьел гурел цогидалги тухумал».\nБегасул наслу – лъарагIазул уздензаби\nНахъбакIазул (Салатавия) мацIалъул хIакъалъулъ хъвараб М-С. Саидовасул тIехьалда руго сала-узденазул тухумалъе кьучI лъурав Бегасул хIакъалъулъ баянал. Гьес гьел хъван руго I955 соналъ Алимпаша Аджаматовасдаса.\n«Бегав ва гьесул вас Бий-СултIан ккола аварал. Хадур гьел лъугьана сала-узденал. Солтанбут Гъабардаялде эбелалъул гIагарлъиялда кумек гьаризе арабго Бегас гьесда цадахъ ритIун рукIана щуго жиндир вас гьесул рагъухъаби хIисабалда. Хадуб Солтанбутица гьесие ва гьесул тухумалъе сала-узденазул цIар кьуна».\nБегав ГIандиса гочарав вукIанин абураб пикру тасдикъ гьабулеб буго I860 соналъ хъварал, тIадехун рехсарав Т. Макаровасул баяназги. Гьединго хъвалеб буго ХIХ гIасруялъ гIумру гьабун вукIарав лъарагIазул автор Девлетмирза Шихалиевасги: «СултIанмут Чирюрталде (Гелбахъ) щвараб мех букIана ЛъарагIлъи тIегьалеб заман», ай гьеб мехалъ байбихьана Терекалдагун Сулахъалда гьоркьоб бугеб лъарагIлъиялда гIадамаз росаби чIвазе, щайгурелъул рекъав Тимурил чабхъеналдаса хадуб гьениб щибниги букIинчIо.\n«СултIанмут Чирюрталде щварабго гьениб гIумр гьабун рукIана РикIваниса рачIарал чагIи, гьанжесел сала-узденазул умумул, амма дихъе ругел кагътазда буго гьел ГIандиса рукIанин. ХIатта, РикIваниги буго гIандадерил росу», - абун хъвалеб буго Д. Шихалиевас. Гьесго хъвалеб буго Чирюрталда (Гелбахъ) гIумру гьабун салатавиялъулалги рукIанин.\nХVI гIасруялъул гIурусазул документаздаги рехсолев вуго Бегав. I598 соналъ Дербенталдаса Аллага абурав чиясда тIадкъан буго гIурусазул рагъулал церехъабаз Дагъистаналъул рагъулал феодалиял къокъабазул аскаразул хIакъалъулъ хъвазе. Гьес хъвалеб буго СултIан Мутил вукIанин 200 рекIарав рагъухъан, Бегасул - 70 рекIарав. I62I соналъул документазда рехсолев вуго Бегасул вас СултIан. Гьев вукIун вуго гIурус ханасе мутIигIлъи загьир гьабизе унел СултIан Мутида ва Нуцалида цадахъ.\nГьел баяназ рес кьолеб буго гIага-шагарго Бегасул гIумруялъул заман чIезабизе. Гьев гьавун ватизе рес буго I530-40 абилел соназ, ва хун вуго I6I0-лел соназда. ЛъарагIазул шамхаласдагун СултIан Мутида гьоркьоб букIараб рагIи дандеккунгутIиялъул хIужа букIун буго гIага-шагарго ХVI-ХVII гIасрабазул гIорхъода. Мисалалъе, I603 соналъ гуржиязул хан Александрил Москваялда вукIарав вакилас хъвалеб буго гьеб хIужаялъул хIакъалъулъ. Гьединго, Гъарабудахкент росдал тарихалъул хIакъалъулъ хъвараб тIехьалда буго СултIан Мут Гелбахъалда вукIанин I585-I597 соназ ва хадув гочанин Эндиреялде абун. I605 соналъ Бегас жигараб гIахьаллъи гьабуна гьанжесеб МахIачхъалаялдаса севералдегIан гIурусазул экспедициялъулаб корпус гъуриялъулъ.\nГьедин, Эндиреялда пачалъихъияб гIуцIи букIиналъулъ кIудияб хIалтIи гьабуна жиндир вацаздаса вахчарулев ханасул вас СултIан Мутие Бегас кумек гьабиялдалъун. Гьединго бихьулеб буго Сулахъалдаса севералде ругел лъарагIазул гIумруялъулъ кIудияб гIахьаллъи гьабун букIин гьенир рукIарал аваразул халкъаз. Хадурккун гьез лъарагI мацI босана ва лъарагIазде сверана. Гьезда жанир рищунго кIвар бугеллъун рикIкIине бегьула нилъеца тIадехун рехсарал «гуенал». Гьезул аслияб щулалъи ва бищунго кIудияб росу букIана\nИхран. Лъалеб букIахъе, Ихран рикIкIуна аваразул некIсияб Сарир пачалихъалъул тахшагьарлъун.\nГьеб росдада аскIоб биценазда рехсолеб буго «Куйван» абураб хъалаги. Абизе бегьула гьеб букIанин «гуеназул» (гъванал) тахшагьар. Довго лъарагIазул автор Д. Шихалиевас хъвавухъе, «гьезул букIана Миякьоб аскIоб кьурда тIад щулияб хъала». Гьел баяназда ракъон абизе бегьула Бегав вукIанин аваразул нуцалзабазул Гелбахъалда чIараб тухумалдаса чи. I860 соналъ гьенисан ракIарарал баяназда рекъон, бихьулеб буго «гъванал» гьеб бакIалда цIакъго цебегосеб заманалдаса нахъе рукIараллъи. Т. Макаровас хъвале буго гьадин: «Кавказалда рукIарал киналго миллатазда жанисан гъваназ бищунго хадуб босана МухIаммадил дин. Цере гьел рукIана насраниял, гьезул букIана цояб тухумалдаса цогидаб тухумалде кьолеб цIарагI, къиматав гьобол вачIарабго гьелда тIад лъун болъонил бетIер босулаан гьез цебе».\nГIурусазул тарихиял документазда Бегав рехсолев вуго «куеназул хан» абун, гьединго бицунеб буго гьесул васасул хIакъалъулъги. Ай, бихьулеб буго ханзабазул тухумалъул чи вукIин. Гьединлъидал, Гелбахъалдаса нуцалчиязда ва Сариралъул ханзабазда гьоркьоб бухьен бугинал абизе бегьула.\nГьебго заманалда жаниб абизе бегьула гелбахъалъулал рукIанин гIезегIан щулияб рагъулаб къуват бугеллъун ва гьезда бараб букIанин Дагъистаналъул лъарагIлъиялда ахIвал-хIал. Сариралъул севералъулаб тахшагьар – Гелбахъ букIана батIи-батIиял тюрказул аскаразда дандечIей гьабулеб къуватлъунги.\nСала-узденал абун цIар щварал Бегасул наслаби рукIана Эндирей пачалихъалъул аслияб рагъулаб къуватлъун. ХIХ гIасруялъул авторас хъвавухъе, «Уздензабазда гьоркьоб тIоцебесеб бакI кколел рукIана Сала. ТIоцебе лъарагIлъиялда ракь ккурал чагIи рукIиналда бан, гьезул ракьал рукIана ханзабазулаздаса дагьал гурел. ГIакъилал, къуватал, сихIирал ва гьебго заманалда цоцалъ гъункарал уздензабазул сси букIана ханзабазда цебе, гьел рукIана кIвар бугел рагъухъаби ва жамагIаталда жанир хIурмат бугел церехъаби. Ханзабаз кидаго хIаракат бахъулаан гьел жидер рахъалде цIазе. Халкъалъ гьезда кидаго божилъи гьабулаан ва ханзабаздаса жал цIунеян гьарулаан, гьезги кумек гьабулаан. ГьабсагIатги, цоги халкъалъул къвакIи чучлъарабго гьел къадруялда руго. Аслиял росабалъ гьезул руго жидерго авалал. Ракь бекьизе рахъула жалгоги цадахъ лагъзалги рачун. ГIемерисезул руго кулаби, гьенир чIун руго эркенал уздензабазул хъизамал. Гьел хъизамаз ракь хIалтIизабиялъухъ магъало кьола сала-узденазе. ГьабсагIаталда Эндиреялда ругел сала-узденазул тухумал ккола: Кандауровал, Паштовал, Аджиевал, Казбековал ва Тутушевал; Ахъсаялда: Таулуевал, Гъарабудагъовал, Ачакановал, Качалаевал; Костекалда: Токаевал,\nГIумар-Аджиевал ва ГебекIовал.


Кумек хехго щвела\nГьал къоязда республикаялде вачIун вукIарав РФялъул Северияб Кавказалъул ишазул рахъалъ министр Сергей Чеботаревги ДРялъул бетIер Владимир Васильевги гIахьаллъана МЧСалъул ситуативияб центр рагьиялъул тадбиралда.\nСитуативияб центр рагьана 29 декабралда МахIачхъалаялда. Централъул гIаммаб гIатIилъи буго 3500 квадратияб метр. Гьенир рукIине руго: «112» цогояб номералде кIалъараб мехалда кумекалъе рахъине кколел киналго хъулухъал. Гьенибго букIине буго ДРялъул МВДялъул ГИБДДялъул административияб низам хвезабиялъул хIужабазул хъвай-хъвагIай ва РФялъул МЧСалъул ДРялда бугеб БетIераб управлениялъул гIорхъолъа борчIараб ахIвал-хIал ккараб мехалда нухмалъи гьабулел централги.\n«Дир бизнес» абураб цIаралда гъоркь хасаб центр рагьия-\nлъул тадбиралдаги гIахьаллъана Сергей Чеботаревги, Владимир Васильевги, ДРялъул хIукуматалъул вакилзабиги.\n«Дир бизнес» абураб центр рагьи ккола «ГIисинаб ва гьоркьохъеб предпринимательство» абураб миллияб проект гIумруялде бахъинабиялъул цо бутIа.\nГьениб В. Васильевас ракIалде щвезаруна ахирал соназда Дагъистаналда тIоритIарал тадбиралги, гьарурал ишалги ва абуна, кинабго гьабулеб бугин дагъистаниязул гIумру цебетIезабиялъул мурадалда.\n- 2012 соналдаса нахъе нилъер букIана анлъго кIудияб бизнес-проект, амма гьезул цонигияб гIумруялде бахъинчIо. Гьел лъугьана цебеккун букIараб нухмалъиялъул рахъалъ рагьарал уголовниял делабазул эпизодаллъун.\nНилъехъа «бацIцIад гьабун» бажарана гIицIго «Мараби» абураб проект. КватIичIого гьеб хIалтIизе байбихьизе буго. Гьал къоязда проекталъул бетIергьанлъун кколев чияс Сбербанкалъухъа босана 600 млн гъурущ налъи. Гьеб буго лъикIал хIасилал кьезе рес бугеб проект. Жеги анлъго инвестициязулаб проектги буго хIадур гьабулеб, - ан бицана регионалъул нухма-лъулес.\nВ. Васильевас абуна, РФялъул Экономикияб цебетIеялъул министерствоялъ гIуцIараб рейтингалда рекъон, Россиялъул регионазда гьоркьоб Дагъистан ичIабилеб бакIалда бугин ва республикаялъе щвараб цо миллиардгун 260 млн гъурщил гранталъ цебетIеялъе жеги квербакъилин абун.\nДругие материалы в этой категории: « Майдан цIи гьабуна цIияб соналде\tХеразул советалъул данделъи »\n16:32, 19 октября 2020, 256\n14:56, 19 октября 2020, 36


ЭРКЕНЛЪИ ЩВЕЧ1О. - 19 Ноября 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Ноябрь » 19 » ЭРКЕНЛЪИ ЩВЕЧ1О.\nДун ккола 80 сон барай, т1адег1анаб лъай бугей, 45 соналъ муг1алимлъи гьабурай ветеран труда. Дун байбихьул классазда ц1алулеб заман бук1ана эменги армиялде араб, зах1матаб заман, 7 классги лъуг1ун ц1алана хъаладухъ ясазе рагьараб интернаталда. Рагъдаса хадусеб зах1матаб заман бук1аниги нижее ч1обого квен, рет1ел, ц1алул къайи ч1езабун бук1ана, цо копекцин эбел-инсуда кьеянги абич1ого. Гьединал интернатал Дагъистаналда г1езег1ан рук1ана, цогидал бак1аздаги рук1ун ратила. Дагъистаналде рагъ г1агарлъараб заманалъги ц1ализе ц1алдохъан вач1инч1они г1ак1а бахъулаан. Гьедин ц1алут1е ва х1алт1уде к1вар кьолеб заман бук1ана советияб заман. 10 класс лъуг1ун хадуб дун ц1алана Буйнакскиялда учительзаби х1адурулеб 2 сонил курсазда. Гьениб дие кьолаан 18 гъурущ. Гьеб дие г1ун бук1ана квен-т1ехалъеги саг1ат, (кверда балеб) пальто босегицин. Гьанже ясалъул вас вуго коледжалда ц1алулев. Лъик1 ц1алани 500 гъурущ стипендия кьолеб буго. Гьелъухъ щиб щолеб 17-18 сон балев г1олохъанчиясе? Лъималазе кьолеб 112 гъурущ, гьеб щиб жо? Кин нечоларел депутатал 400 азарго г1анасебги харж моц1рое босизе, гьадиг1ан мискинлъун бугеб улкаялда. Цебе бач1ин бак1арулеб заманаялъ сверухъ ругел лъараг1азул росабалъе ц1оросаролъ бак1аризе рачунаан ниж. Бук1араб аваданаб, рохун х1алт1улеб заман. Х1укуматалъул хиси ккарабго бокьараб абизе, гьабизе бегьулеллъун лъугьана лъималги, умумулги, ц1алиги кин гьабуниги бегьулеблъун лъугьана. Дун пенсиялде ун хадуй г1емер мехалъ х1алт1ич1о. Советияб заманалда бахъараб пенсияги къимат бугеб г1арац бук1индал, дагьабин кколароан. Доб заманаялъ ц1акъ бечедалги, ц1акъго мискиналги г1адамал рук1инч1олъиялъ бахиллъи, хъант1и бук1инч1о. Улкаялда хиси ккун хадуб ракь, рукъзал, маг1ишат сабаблъун цо-цоял цоцазе тушманлъана. Цебе гъункун х1алт1илел, цоцалъ рекъон рук1арал г1адамазул гьудуллъи, вацлъи, цоцазе кумек гьаби, гурх1ел лъуг1ана. Г1адамал лъугьана щиб х1алихьалъи, х1арамлъи гьабунги г1арац балагьизе.\nУлкаялда босизе бажарулел щиназ рищват босизе байбихьана, даранчаг1и тана бокьухъе багьабиги лъун ричаризе. Цох1о росулъ ругел тукабаздацин цого жоялъул багьаби бат1и-бат1иял рук1уна. Доб гьалмагъ Сталинин Сталинидаги, гьалмагъин бачавехьасдаги абулеб заманги ун, госпадин, госпажа х1укуматалда жаниб лъугьиндал, бич1ч1ана мискин халкъалда жалго кире щваралали. Советияб заманалда зах1маталъул ветеран, муг1алим х1исабалда токалъул, т1урччи-ц1улалъул дие рук1ана бигьалъаби. Токалъухъ г1арац босизе вач1арас дие бугеб бигьалъиялъухъ т1асаги бахъун хут1аралъухъ г1арацги босун унаан. Гьанже гьеб токалда сверухъ г1емерал бат1и-бат1иял жал гьаруна, т1убан г1арацги босун абуна квитанция собесалде щвезарейилан нужее г1арац нахъ буссине бугин. Хадубги квитанциял къабул гьарич1о, т1ок1алъ росуларин. Дие гьеб г1арацги щвеч1о. Т1урччиялъе талонал росизе т1амуна. Талоналда хъван бук1ана дие т1урччи щвезабунин, шоферасул бухгалтерасул ц1арги хъван. Дица 2 соналъ талонал росана цо-цоялъухъ 1500 гъурущги кьун 8 талон. Т1урччи Буйнакскиялда хасел т1аде щвезег1ан бегун бук1ана. Х1укуматалъул багьаялда щвезе кколеб т1урччи босизе ккана хайиралъе бичулел шоферзабахъа хираго. Дир хвана 12 азарго гъурущ талоназухъ. Гьанже моц1ие 1000 гъурущ кьолеб раг1ула. Сентябралдаса маялде щвезег1анги печал ракулеб заман бук1уна маг1арухъ гьеб г1арцуде щиб щвелеб? Дир буго (полиартрит) унти. Цебе дун учузго путевкаги кьун Талгиялде йит1ун йик1ана х1алт1улеб бак1алдасан. Гьениб абун бук1ана цоги нухалъ яч1ине ккелин. Х1укуматги хисана, путевкаги, ц1ехедал дида босизе к1олеб багьаялде батич1о. Дица кидаго росизе кколел давлениялъул дарабиги руго, элги хиралъун гурони учузлъуларо. Цебе кире ине кканиги нухт1а унеб г1арац дагьаб бук1ана. Бах1араб мехалъ Бакьагьеч1иса Хъаладухъе г1одосан унаан. Ч1ового чи вачине, ч1езабизе шоферзабазе бокьуларелъул таксиял рук1ин лъик1 буго, амма т1оцебе 50 гъурущ бук1ана, хадуб нусго гьабуна, учузаб жо нилъер гьанже гьеч1о.\nДир руго 4 лъимал эзулги буго 9 лъимер. Гьел ц1ализарулаго г1арацги хвана, т1уразеги ккана, ц1алун щварал дипломалги г1одорлъун руго, х1алт1изе бак1ал гьеч1ого. Гьел руго щвараб х1алт1иги гьабун, жакъа цоясда цере метер, цогиясул бак1алда х1алт1илел, ургъел бук1уна херлъизег1ан хут1ани азие пенсия сундасандай щвелаян. Цонигиял росулъ гьеч1о. Дирго гьит1инав вас вук1ана хъизангун росулъ. Гьевги Россиялде валагьун ана, ч1ужуги Мах1ачхъалаялде яхъана лъимал ц1ализаризе ва х1алт1изе, къват1ире ккеялъ ригьнал къват1исан ккана. Дир хъизан щущана. Гьанже х1исаб гьабеха щиб эркенлъи дие щварабали?\nБач1унеб пенсия дий г1елаан, амма эб г1емер бак1алда х1алт1изабизе ккана. Дунго юкъизе кассаялда лъураб г1арацги жеги нахъе щвеч1о. Бечедал лъималги дир гьеч1о. Дун йиго Аллагьас цодагьаб заман кьегийин пенсиялъул г1арац дунго юкъизе хут1изеян. Абула диналъе эркенлъи щванин. Дида я ц1алулеб мехалъ, я х1алт1улеб мехалъ дуца как балищилан гьикъич1о. Дица какал рана кидаго, амма г1олохъанлъут1а хут1ана. Гьанже г1адин мажгитал х1алт1ич1ониги, дин гьабулеб бук1ана. Киг1ан ц1акъ дицаги дун гурезги беццаниги СССР нахъ буссинаро. Лъаларо, Аллагьас лъик1аб хъван батаги.\nШ. Расулова, Бакьагьеч1и росу.\nПросмотров: 105 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 5.0/1


Теракталъулъ къварилъи ккана 40 гIан чиясе\n20 маялда МахIачхъалаялда гьабураб теракталдалъун кигIанасев чиясе къварилъи ккарабали жеги мухIканлъун гьечIо. БатIи-батIиял низам цIунулезул батIи-батIиял руго гьелда тIасан баян. ГIага-шагарго гьениб къварилъи ккун буго 40 гIан чиясе.\nОфициалияб баяналда рекъон, гьенив хун вуго лъабго чи. Байбихьуда абулеб букIана хваразул къадар микьго чи вугин. Амма гьеб бакIалде ракIарарал чагIаз бицунеб букIана 15 чи ватIалъун вугин гIумруялдаса.\n17 чи хъамун вуго жанисел ишазул министерлъиялъул медсанчасталде. Лъукъарав 20 чи вачIун вуго МахIачхъалаялъул тIоцебесеб азарханаялде. Гьедин бицана гьеб азарханаялъул бетIерав тохтур хисулев Анвар ГIабдулаевас.\nАнвар ГIабдулаев: «КIиго жаназа бачIана гьанибе. Лъабабилевги цIакъго захIматаб хIалалда вуго – ботIрол нах къватIибе чваххулеб буго. Божилъи гьечIо гьесда. Аслияб куцалда руго цIорол, маххул, арматураялъул кескал, магIал чорхолъ къан лъугьарал ругънал.\nГьел гIадамал жиндир заманалда щвезарун руго азарханаялде, гьезул талихIалъ. Нижги гIемерисел гьанир хIалтIуда рукIана. Лъукъаразда гъорлъ гIемерисел руго низам цIунулел хIалтIухъаби. ГIадатиял чагIи дагь руго».\nЖурналистазухъе щвараб мукъсанабго информациялда рекъон, гьеб бакIалда кьвагьи ккарабго гьенире ракIарун руго гIезегIан гIадамал. Цинги бахъун буго кIиабилебги кьвагьи.\nГьедин цIикIкIун чиясе къварилъиги ккун буго.\nДагъистаналда гIадатлъун лъугьун буго цо бакIалда кIи-кIи кьвагьи бахъинабулеб.\nБукIаниги гIадамал жеги ругьунлъун гьечIин жидеего цIодорлъи гьабизеян рази гьечIоан низам цIунулел. Гьедин лъимергун цадахъ кьвагьи ккарлъуе екерун ячIарай цо гIаданалде нахъе аян ахIдоолел рукIун руго полициялъулал. Амма гьезухъ гIенккун гьечIо гьечIо.\nЦинги цо заманалда маххул кесекги горбода щун хун йиго. Гьелда цадахъ букIараб лъимер азарханаялде хъамун буго.\nТеракт ккана диванханаялъул приставал (служба судебных приставов) абураб хъулухъалъул минаялда цебе. Кьвагьулеб алат лъун букIун буго гьениб цебе чIезабураб автомобилалъул тIинда.\nКIиабилеб кьвагьи тIоцебеселдаса къуватаб букIун буго. Гьезда гьоркьоб ун буго I5-20 минут.\nКьвагьи ккараб бакI 100-200 метраялъул манзилалда сверун къан буго. Хасго журналистал риччалел рукIинчIо гьенире. Америкаялъул ССN каналалдаса журналист Ник Патонихъа видеокамераги бахъана полициялъ.\nОфициалияб куцалда жеги лъазабичIо гьеб теракт гьабиялъе гIилла. Амма гIадамаз жидедаго гьоркьоб бицунеб буго диванханаялъул приставазул нухмалъулев ТIалхIат Амировасда хурхун гьабураб акт батилилан.\nГьев ккола МахIачхъала шагьаралъул мэрасул вас.


Цоял гIарац гIарацин, цоял ракьго ракьилан\nВторник, фев 18 2020\nГIияхъаби рази гьарулареб пачалихъалъул грантги, багьа цIакъго гIодобе ккараб гIиял квасги, гIиязе гIолареб «Чед» КФХялъул мучIдулги.\nРеспубликаялда бугеб гIиял къадар цIикIкIинабизелъун 5,8 млрд. гъурущ биччазе буго хIукуматалъ. ГIи-цIцIаназул бетIер 4,5 миллионалдаса 6 миллионалде бахинабизе ракIалда буго.\nГьединго гьеб гIарцул кумекалдалъун гIиязе цIиял бокьалгун ручнал разеги хIисабалде босун буго. ГIияхъабазе цогидалги санагIалъаби чIезаризе бугин хъвалеб буго гьеб баяналда. ГьабсагIаталда гьал мухъал цIаларал гIияхъаби рохун ратизеги бегьулин ракIалде ккезе бегьула. Амма гьезухъ жидехъго гIенеккараб мехалда гьел гьедигIанго рази гьечIо.\nХунзахъ районалъул Байикь росулъа МухIудада СагIидовасул буго гьевго гIадал щуго гIияхъанасдасан гIуцIараб фермеразул магIишат. ЩуазаргогIанасеб гIиял бетIер буго жакъа гьесул бетIергьанлъиялда. ГIи хьихьизе ва гьезие хъулухъ гьабун рукIине бокьарал гIолохъаби гIемер ругин жакъа, амма гьезда квер чIвазе хIажат бугин хIукуматалъилан бицана гIияхъанас.\n- Фермерасе пачалихъалъул рахъалдаса кьолел грантазда хадув лъугьун вукIана дун. Амма тIубанго ракIбуссинабуна гьез цере лъолел шартIал рихьидал. Мисалалъе, I0 миллион гъурущ грант щвезе ккани, цин дирго букIине кколеб рагIула ункъо миллион гъурущ. Ункъо миллион кисиниб букIарабани, дун гьезухъе грант босизейищ вачIине вукIарав? Цин цебе дахIаги ккун, лъимер махсараде ккураб гIадаб жо щай гьабулеб хIукуматалъ? ГIи цIикIкIинабизе бокьунги, гьелъ кьолеб нигIматги хIажат батани, гьабеха нижее кумек, гIадан-чи хадув гъоларел хIаял гьаричIого, - ян абулеб буго МухIудадаца.\nГьединго фермер рази гьечIо жакъа гIиядаса къунцIараб квасухъ щолеб багьаялдасаги.\n- Цебе советияб пачалихъ бугеб заманалда квасул къимат букIана. Гьелъул цо килоялъухъ щолаан саламатаб гIарац. Жакъа 7 гъурщиде ккун буго квасул кило. ГIодоб бан турулеб буго квасги, гьединго хъураб чахъдадаса бахъараб цIоко-тIехьги, - ян бицана гьес.\nХъутаналде-нахъе гIи-боцIи гочинабулагоги дагьаб къварилъи бихьуларин жидедаян бицана фермерас хадубги.\n- ГIи гочинабулел къоял тIаде щолаго бакIаб ургъел чIвала дида. Цере сордо базе гIи рещтIунеб бакIалда киналго бигьалъаби чIезарун рукIунаан, гIи жанибе буссинабизе бакIги, гIияхъабаз сордо тIамизе минабиги ва гьел гурелги санагIалъаби рукIана. Жакъа гьел шартIазул цонигияб хутIун гьечIо. Балеб гIазукьги пулеб гьорокьги рогьине кколеб буго вехьас сордо. Гьебни цо ургъелин телаан. Нухда чан къварилъи дандчIвалеб? Машинаялъ чIван гIиял анцIгониги бетIер тIаса камураб мехги букIуна.\nГIи цIикIкIинабизе гIарац биччаялда дандечIарав чи дун гуро. Амма 6 миллион бетIер гIезабилелде, цин гьабсагIаталда ругезе санагIатал шартIал чIезаруни бокьилаан. ГIиял бетIер цIикIкIинабизе нижедаги кIола, пачалихъалъ квер чIвалеб бугони, - ян абуна МухIудада СагIидовас.\nМухIудадаца гьанир бицен гьабулел ругел, гIи гочинабулаго нухда дандчIвалел захIмалъаби раккиялъе аслияб гIиллалъун кколеб буго, гьанже гьел нухал гIадамазул хасаб бетIергьанлъиялда рукIин.\n1992 соналда гIуцIараб магIишат буго Гумбет районалъул ЦIиликьа чагIазул. Гьезул «Чед» КФХялъухъа Белорусиялъ гIиял росизе ругилан хъван букIана нижеца газеталъул цересел номеразда.\nЖакъа къоялда гьезул буго 2700-гIанасеб гIи. Гьезул къадар 6000-ялде бахинабизе бокьун бугин бицана гьеб магIишаталъул хIаракатчи Чумаев ГIисаца. Амма гьезул унтараб суаллъун хутIун буго эркенго гIи кваназе бегьулеб даражаялъул ракь гьечIолъи.\n- Гумбет районалда бищун рикIкIадегIан бугеб росу буго нижер, мегIерги кIудияб гьечIо. ГIи-боцIи кваназе гIураб мегIерги гьечIо. Советияб заманалда чачаназул магIардаса пайда босулаан нижеца, гьезулгун къотIи-къайги гьабун. ХIукумат биххун хадуб, риххана гьезулгун гьоркьорлъабиги, доба гIала-гъважаги цIикIкIана, жидерго магIарда нижеца гIи кваназабизе гьезиеги бокьичIо.\nГIи цIикIкIинабизе бокьун батани, гьел кваназе мегIерги щай чIезабулареб хIукуматалъ? Жакъа гIемерисеб ракь буго пачалихъалъул фондалъул къайимлъиялда. Гьадин хъвартIелел нижги тун, къан ккун ракьги чIун лъикIищ бугеб, щай гIияхъабахъе кьолареб гьезие гIураб къадаралда мегIерги хъутаналда авлахъги. ГIи кваназе мукъсанаб ракь букIиналъ малъкъосун хутIун руго нижги, нижго гIадал цогидал гIухьбиги, - ян бицана хадубги Нажмудин ГIисаевас.\n- Гьеб хIалалда гIи кваназабизе мегIер гьечIого хутIизе ккани, щиб гIилла гьениб бугеб?\n- ГIи гIезабизе бокьун буго жакъа магIарухъ ругел гIадамазе. ХIукуматалдаса хIалтIиги щолеб гьечIеб мехалъ, киназего гуро бокьун бугеб гъурущ балагьизе Россиялъул шагьаразде хIалтIизе ине. БоцIудаса бугеб хайирги бихьун, магIишат гьабизе журан руго гIадамал. Хъутабазда гIезабуралдаса, магIарухъ хьихьараб гIиял гьан бокьулеб буго халкъалъе. Амма гIи кьаралъизе гIураб къадаралда хер бижулел мучIдул гьечIо нижер.\nГьеб суалгун районалда бугеб МФЦялдаса кагъат битIун букIана дица Мал-мулкалъул министерствоялде. Цин гьел ракьазул экспертиза гьабизе кколин жаваб бачIана гьез. Экспертизаги гьабе, суратги бахъе, нижехъеги рачIа, гьабизе кколеб хIалтIи гьезги гьабе, амма нижее ракь кье гIи кваназабизе. Гьезул гIарацги дие къваригIун гьечIо. Бищун хIажатаб жо буго эркенго мугIрузда кваналеб гIиги тIилидеги вегун разиго гьезухъ валагьун дунги. ГIи гIорцIулеб куцалъухъ валагьун дунго гIорцIун вугев гIадин вукIуна, - илан мукIурлъана гIияхъан.\nP.S. Гара-чIвари лъугIун хадубги телефоналдасан чанго нухалда кIалъан вачIана жиндие ракь щвезе кумек гьабеян. ХIакимзабазда жиндир унти бичIчIуларин, дуцаниги чIаголъи гьабе гьелъиеян абуна гьес ракI унтун. Фермерасул ракIчIун буго гьаб макъалаги цIалун, республикаялъул нухмалъиялдаса байбихьун киналго хIакимзабаз, жиндир унтиги бичIчIун, мурад тIубалилан. БитIараб бицани, гьесие щиб жаваб кьелебали лъаларого хутIана дунги.\nРакIалде ккола Гумбет районалъул росдал магIишаталъул управлениялъ Н. ГIисаевас борхараб суалалъе жаваб кьелилан.\nПрочитано 196 раз\tПоследнее изменение Вторник, 18 февраля 2020 10:29\nДругие материалы в этой категории: « «Нилъер мурад - росаби цIилъи»\tГIилла гьечIого чIунтуларо росаби »\n16:47, 21 января 2021, 111\n16:41, 21 января 2021, 105


ХIасил бащадаб ккана\n«Анжи» - 24 очкогун 14-абилеб бакIалда\nПремьер-лигаялда футболалъул рахъалъ Россиялъул чемпионаталъул 24-абилеб туралда МахIачхъалаялъул «Анжи» Краснодаралда хIана «Краснодар» командагун.\nГьел командабазда гьоркьоб 2017 соналъул сентябралда Каспийскалда тIобитIараб Россиялъул чемпионаталъул тIоцебесеб горсвериялъул матч лъугIун букIана 5:1 хIисабгун «Краснодаралъул» бергьенлъиялдалъун. Гьединлъидал турниралъул таблицаялъул ахирисел бакIазда букIаниги, Дагъистаналъул болельщиказул хьул букIана Краснодаралда букIараб матчалда «Анжиялъ» «рецIел босилин» ва бергьинин. Амма «Краснодаралъул» кавабахъе хIаялъул ахирисеб минуталда «Анжиялъ» кьабураб торгIоги «рецIел босилъун» рикIкIине бегьула.\nКомандабаз цоцазул кавабахъе кьабуна цо-цо торгIо ва хIай лъугIана 1:1 хIисабгун.\nДагъистаналъул команда жеги къеркьолеб буго премьер-лигаялда хутIиялъе гIоло. Гьеб туралдаса хадуб «Анжи» 24 очкогун турниралъулаб таблицаялъул 14-абилеб бакIалда буго.\nМикьабилеб апрелалда 25-абилеб туралда «Анжи» хIазе буго Анжи-Аренаялда Москваялъул «Спартак» командагун. «Спартак» къеркьолеб буго чемпионлъун бахъиналъе гIоло. Гьединлъидал «Анжиялъе» гьеб матч букIине буго цIакъго хIалуцараб.\nРоссиялъул командаялъе – Африкаялъул кубок\n28 марталда Мароккоялда лъугIана паратхэквондистазда гьоркьоб Африкаялъул чемпионат. Россиялъул тIасабищараб командаялда гъорлъ церерахъарал Дагъистаналдаса паратхэквондистазе гьениб щвана цо гIарцул ва кIиго мазгарул медалал.\n58 килограмм цIайиялда гIарцул медаль щвана Марям Салимгереевалъе, мазгарул медалазе мустахIикълъана МухIамадзагьир ГIисалдибиров (75 кг) ва Зайнудин Атаев (75 килограммалдаса цIикIкIараб цIайи).\nТренер МухIамад ГIабдулаевас нухмалъи гьабулеб паратхэквондоялъул рахъалъ тIасабищараб Россиялъул командаялъе гьеб чемпионаталда щвана кIиго меседил, кIиго гIарцул, щуго мазгарул медалал. Гьеб хIасилалда рекъон Россиялъул тIасабищараб командаялъе чемпионаталда щвана тIоцебесеб бакI ва Африкаялъул хIурматияб кубок.\nРоссиялъул гугарухъабазе изну щвечIо Америкаялде ине\nПрочитано 284 раз\tПоследнее изменение Пятница, 06 апреля 2018 11:31\nДругие материалы в этой категории: « КIиго магIарулав, кIиго мугIрул цIум\tФестивалалда гIахьаллъана 200 цIалдохъан »


Наркотиказе гIоло Дербенталъул мэрасул гIакълучи ккун вуго\nМилрад Фатулаев: "Дербенталда ХIайдар ГIалиевасул цIаралда бугеб къватI къачIазелъун Азербайджаналъ биччараб 30 миллион евро тIагIиналъул хIакъалъулъ баянал киназдаго рагIун ратила".\n30 июналда наркотикал рича-хисиялда щаклъи букIун ккун вуго Дербенталъул мэр Имам Яралиевасул гIакълучи Эльхан Казимов. Цеве къуваталъул идарабазул системаялда батIи-батIиял хъулухъазда хIалтIулев вукIарав гьев Казимовасда гьабичIеб такъсир тIад къотIулеб бугин абулеб буго экспертаз. Шагьаралъул лъайкьеялъул идараялъул бетIерлъун вугев гьесул вацасда хъулухъ тезабизе букIине, гьесде тIадецуй гьабизелъун, ургъунго ккун вуго гьев мэрасул гIакълъучи.\nТалат къоялъ наркотиказул кIудияб къадар кодоб батун ккун вугин Дербенталъул мэрасул гIакълучи Эльхан Казимовилан абурал баянал щвана «Эркенлъи» радиоялъухъе шагьаралъул администрациялъул хIалтIухъабаздасан.\nГьезул рагIабазда рекъон Казимов Дербенталъул 8 школалъул минаялъув ккун вуго Федералияб хIинкъигьечIолъи букIинабулеб идараялъул хIалтIухъабаз. ТIубараб гьеб школаги сверун ккун, сверухъ ругел къватIалги къан хасаб операция гьабунин гьев кквезейилан абураб баян буго.\nКазимовас наркотикал рича-хисиялъул тIубараб къокъа гIуцIун букIун бугин, гьелъул гIахьалчIужулъун йикIарай гьеб 8 школалъул мугIалималъухъе, наркотикал кьезеги, цере кьун рукIаразухъ гIарац босизеги араб бакIалда ккун вугин гьевилан, абурал официалиял гурел баянал тIиритIизарулел руго дербенталъул къуваталъул идарабазги.\nГьедигIан кутакаб операцияги гьабун ФСБялъул хIалтIухъабаз щайин гьев ккурав, полициялда божун течIогойин абураб суал кьураб мехалда мэриялъул хIалтIухъабаз бицана дербенталъул ФСБялда тIасан хъвадарун, гIарзал гьарун гьев Эльхан Казимовас гьезул ццин бахъинабун букIанилан.\nГьезда тIасан хъвадариялъеги гIиллалъунги ккун буго, дагьаб цебегIан гьев Эльхан Казимовасул вац Дербенталъул лъайкьеялъул идараялъул бетIер Надир Казимовас бюджеталдаса 40 млн гъурущ бикъиялъул щаклъи бугинги абун, гьесул рокъоб ва хIалтIулеб бакIалда ФСБялъ чIухь бан букIин.\nГьечIеб бакIалда такъсирги ургъун бахъун, жиндир вацасда хъулухъ тезабизе къваригIун бугин гьезиейиланги абун ццидалъ вукIанин гьевилан абулеб буго дербенталъулаз. Жиндица гьеб иш гьабулезеги гьелда нахъа ругезеги тамихI гьабизабичIого тезе гьечIин цIакъ лъугьун вукIун вуго гьев Эльхан Казимов.\nГьедин гьев гIодове виччазавизе ва Надир Казимовасде дагьабги цIакъ тIадецуй гьабизе рес щвезелъун ккун вугин гьев Имам Яралиевасул гIакълучийилан рикIкIунеб буго Дербенталъул администрациялъул вакилзабаз.\nДагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъ гьеб лъугьа-бахъиналда хурхун жеги кинаб букIаниги баян кьолеб гьечIо. Гьезул пресс-хъулухъалъ баян гьабуна жидеда гьеб ишалъул щибго лъалеб жо гьечIила, Эльхан Казимовги гьанжелъагIан цохIо лъикIаб рахъалъ гурони лъалароанилан.\nЭльхан Казимов ккола полициялъул подполковник, жиндир заманалда цIакъ лъикIав цIех-рехчилъун рикIкIунев вукIун вуго гьев. Дербенталъул уголовияб полициялъул бетIерлъунги хIалтIун вуго гьев чанги саназ, гьелдаса хадуб гьебго Дербенталъул наркотиказде данде рагъбалеб идараялъул, ай Наркоконтролалъул бетIерлъунги хIалтIун вуго 10 гIан соналъ.\nДербент гIемерал наркотикал гьарулеб, азербайджаналдасан гьел рачIунеб, Дагъистаналда бищун цIакъ гьезул даран-базар тIибитIараб бакI букIиналъ, Казимовас хIаракаталдалъун гIуцIун букIун буго Дербенталда гьеб Наркоконтрольги.\nГьев Эльхан Казимов кквеялда тIасан баян кьолаго «Настоящее время» газеталъул ва «Дербент» информагентлъиялъул бетIерав редактор Милрад Фатулаевас абуна гьеб бугила Дербенталда кIудиял хъулухъазде Азербайджаналъ абурал чагIи тIамизе рукIине, гIадамазда хIалтIи тезабиялъе гьабулел ишалилан.\nМилрад Фатулаев: «Дербенталда ХIайдар ГIалиевасул цIаралда бугеб къватI къачIазелъун Азербайджаналъ биччараб 30 миллион евро тIагIиналъул хIакъалъулъ баянал киназдаго рагIун ратила. Эльхан Казимов кквейги, гьесул вацасул цIогьор вахъинавизе лъугьинги гьеб кинабго буго гьеб гIарац тIагIиналда хурхараб иш.\nАй гьеб гIарац гьоркьоб инабуралъухъ Дагъистаналъул нухмалъиялъ Азербайджаналъе кьолеб бугеб рецIелалъул цо бутIа ккола гьеб. Гьез лъазабун буго нилъер республикаялъул нухмалъиялда гьеб 30 миллион евро букIине кколелъубе хIалтIизабичIелъухъ нужеца жидеца абурал чагIи тейин Дербенталда лъикIал-лъикIал хъулухъаздайилан.\nАслияб къагIидаялъ гьеб сиясат билълъинабулев чи вуго Азербайджаналъул армиялъул централияб штабалъул кIудияв генерал Нажмедин Садикъов.\nГьев вуго Дербенталдаса азербайджаналъулав. Гьесул хIаракаталдалъун биччан букIун буго гьеб 30 млн евроги. Садикъовасе къваригIун буго гьанже жиндирго тухум – кьибил дербенталда рекъа-решон ккезабизе.\nДихъе щварал баяназда рекъон Надир Казимовасул бакIалда лъайкьеялъул идараялъул бетIерлъуде Садикъовасда, гьаб сагIат Дербенталъул 7 школалъул нухмалъулейлъун йигей, яц тезе ракIалда рагIула.\nГьединго батIи-батIиял такъсирал гьариялъ гьаниса тIуризе ккун вукIарав, 10 соналъ азербайджаналда вахчун вукIарав гьев генераласул цойги гIагарав чи МустIафаев ГIусман вачIине вуго Дербенталъул прокурорлъун. Дербент мухъалъул бетIерлъунги жидерго чи тезе къваригIун вуго гьезие.\nГьединан Дагъистаналъул нухмалъиялъ гьеб 30 миллион евроялъухъ тIаса рихьизаризехъин руго азербайджаналъул рахъ».\nГьединго журналистас тIаде жубана гIагараб заманалда полициялъул , мэриялъул финансазул бутIаялъул нухмалъулезул бакIазе гIоло букIине бугила аслияб къеркьейилан.\nГьединго Дербент мухъалъул бетIерлъудаги гьелъул цеве вукIарав нухмалъулев Къурбанов Къурбанил чи течIого Азербайджаналъул рахъ гIодоре риччаларилан.\nГъоркьисала хасалихъе хъулухъалдаса цIикIкIун пайда босиялъул гIайибги гIунтIизабун къуваталъул идарабаз ккун вукIарав ва хъулухъалдаса вахъарав гьев Къурбан Къурбановги Азербайджаналъул рахъ ккурав чи хIисабалда лъалаан.\nДагъистаналда дагъистаниязе данде кколеб сиясат гьабизе кколила, азербайджаналъе рекъезабизе кколарин абун бадийчIвайги гьабун букIана гьесие Рамазан ГIабдулатIиповас.\nЦIех-рех лъугIизегIан диваналъ рокъов туснахъ гьавун тун вукIарав Къурбанов тIагIун ватун, Дагъистаналъул жанисел ишазул идараялъ цIех-рехалде лъазавун вуго гьев. МухIканал гурел баяназда рекъон гьевги азербайджаналда вахчун рагIула.


ГIободаса ШагIбан-къади » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nАбизе бегьула ГIобода росу гIуцIун букIанин гIадамасул яшавалъе лъикIго рес бугеб бакIалда.\nРухIияб цебетIейги якъинго загьирлъун букIана гьениб. ГIобода росулъ хIуригат бахъилелде цебе киса-кирего рагIарал анцI-анцI гIалимзаби, устар, къадизаби, кечI гьабиялъе гьунар бугел чагIи дагьал рукIинчIо.\nГьезда гьоркьов XVII – абилеб гIасруялда Дагъистаналдаго ва гьеб тун къватIивехунги машгьурал гIараб гIалимзабазул цояв ккола ГIободаса ШагIбан Къади. Дагъистаналда гIараб гIелмуги, Аваристаналда хъвай-хъвагIай гIуцIиги, хъвай-цIали цебетIезабиги ШагIбанил жигаралда гIемер эхеде борхун букIана. Амма жакъа къоялде щвезегIан гьесул хIакъалъулъ хъвараб я тIехь яги гъваридаб гIелмияб макъала гьечIо. Гьелъие чанго гIилла букIана. Гьанжеги гьеб гьедин танани нилъеде кIудияб гIайиб гьабизе буго.\nГIиллабазул бицунагун абизе мустахIикъаб буго: жакъа гIадии ракIалда буго лъеберабилел соназ ГIобода мажгиталъул кIудияб библиотека щущахъ биххизабураб къо. Цо бутIа гьелъул бухIана, цогидаб бутIа ракьулъ букътана, жинда жаниб гIемерал Дагъистаналъул гIалимзаби цIалараб мажгит, биххизабуна. Чан батIи-батIиял гIелмиял тIахьал, асарал, кагътал, росдалги-тIалъиялъулги тарихяб хъвай-хъвагIайха гьелда гьоркьоб тIагIун батилеб? Гьезда гьоркьор рукIине ккола ШагIбан Къадилги гIеIмерал документал.\nНилъер талихI буго ГIободаса ШагIбан кутакалда машгьурав гIалимчи вукIин, гье¬сул гIелму тIолго Дагъистаналдаго т1ибитIараб букIин. Гьеле гьелъ рес кьуна гьесул хIакъалъулъ, дагьаб бугониги, хъвазе. Амма гьеб, нижер хIисабалда, бигьаяб иш гуро: гьесул хIалтIабазе тIубараб къимат кьезе кканани, ратизе ккола гьес хъварал тIахьал, кагътал, документал, лъазе ккола гъваридго исламияб гIелму ва гIараб мацI. ГIемерал соназ хIалтIизе ккола документазда тIад. РакI чIола, гьеб кинабго тIубазабизе рачIунел гIелазе лъкIал шартIал тIаде щун ругилан. Гьеб киналъего гIоло, гьаб макъалаялда цебе ннжеца лъуна гьитIинабго масъала: къокъго машгьурав гIалимчиясул, ГIободаоа ШагIбанил гIумруялъул ва гьесул гIелмуялъул бицине.\nШагIбан Къади гьавуна 1017 (1608—1609) абилеб саналъ ва хвана 1078 (1667 – 1668) абилеб соналъ. Гье динаб хъвай-хъвагIай батун буго живго ШагIбаница хъвараб «Хибар-фи-л-фикх» абураб тIохьода гьоркьоб бугеб цо тIанчида. Гьеб тIехьги цIунун буго Кьохьа СултIан МахIамадил библиотекаялда.\nШагIбан цIализе цIакъго гьитIинаб гIумруялда лъугьана, цин инсул рокъов, гьелдаса хадув мажгиталъув. Гьелъие кIудияб квербакъи ккана гьесул эмен ИсмагIил живгоги цIаларав, росдал къадилъиялде вахарав чи вукIиналъ. Байбихьул лъай щвезе жиндирго росулъ гьесие гIолел ресал рукIун ратизе руго. Гьелъие нугIлъи гьабула Дагъистаналъул гIелмияб централда цебе бугеб Историялъулги, мацIазулги ва литератураялъулги Институталда цIунун ругел гIезегIанго документаз. Гьезие къимат кьолагун, профессор А. Р. ШихсагIидовас хъвалеб бугб гьадин: «Институталъул Бакъбаккул фондалда данде гьарун руго ГIободаса ШагIбанил цо-цо тIахьал, кагътал ва цогидалти документал. ТIахьал хъвай, гьезул копияби рахъи гIатIидго тIибитIун букIана доб заманаялъ Дагъистаналъул цо чанго росулъ ва гьезда гьоркьоб ГIободаги», – ян. Гьел шартIаз рес кьун батизе ккола ШагIбаниеги гIараб гIелмуялде гъорлъе ваккун тIоцересел галаби тIамизе.\nЦебе заманаяль гIелму цIалулезул букIана гьадинаб гIадат: росулъ цIалиялъе ругел ресал лъугIарабго гIелмуялъе гьунар бугес ралагьулаан жиндиего цогидал мугIалимзаби ва гьез гIумру гьабулел росабалъе ун дагьабги гъварид гьабулан жиндирго лъай. Гьедин гьабуна ШагIбаницаги. Гьунар бугезин абуни, гьелдаги гIей гьабичIого, дагьалги гъваридал мугIалимзаби ралагьулаан ва унаан Дагъистан тун къватIирехунцин.\nДагъистаналъул гIалимзабазул тIоцересезда гъорлъ ШагIбан Къади жиндирго гIелму гъварид гьабизе ана ГIагараб ва Гьоркьохъеб Бакъбаккул улкабазде: гьев щвана Египеталде, Йеменалде, Сириялде ГIемерал соназ цIалана машгьурал гIарабазул гIалимзабазул нухмалъиялда гъоркь: гъваридго лъазаруна гIараб ва парс мацIал, бусурбабазул гIелму, хасго шаргIияб право, логика, математика, астрономия ва гь. ц. 1639 абилеб соналъ гьев вуссана ватIаналде. ГIарабистаналъул улкабазде нух бахъи ва гьениб рухIалда барахщичIагун гIелмуялда тIад хIалтIиги рикIкIине ккола ШабгIан Къадил кIудияб бахIарчилъилъун, доб заманаялъул ресазда рекъон.\nДагъистаналде ШагIбан Къади вуссана машгьурав гIалимчи хIисабалда ва гьес жигаралда байбихьана жин¬дирго ватIаналда гIелму ва льай тIибитIизабизе. Гьес гьелъие, хIисаб гьабураб мехалъ, бищунго цебесеб шартIлъун рикIкIун батизе ккола тIадегIанаб гIараб школа рагьи. Ккезеги ШагIбан ккола Аваристаналдаго тIоцебе Мадраса рагьарав гIа-лим. ГIараб мацI букIана гьениб хъвай-цIалиялъул мацIлъунги.\nГIободаса ШагIбанил Мад¬раса букIана цо чанго цIар рагIарал Дагъистаналъул ГIалимзбазе тIоцебесеб Академиялъун, живго ШагIбан рикIкIунаан гьезул тIоцовесев учительлъун. Босизин цохIо мисал: ГIагараб ва Гьоркьохъеб Бакъбаккул улкабаздаго машгьурав Къудукьа Мусал МухIамадги цIалана ШагIбан Къадил школалда. Гьебги лъугIизабун, жиндирго учителасул нухги тIаса бищун, гьевги уна лъай гъварид гьабизе Сириялде ва Йеменалде. Мусал МахIамад хвана Сириялда ва гьев вукъана Аллепо шагьаралда.\nГIемерал соназ нилъер литератураялда Дагъистаналда рагьун рукIарал гIараб школал рикIкIунаан щибго жидедаса мунпагIалъи цIалулезе гьечIел школаллъун. Гьеб гьереси букIин нилъее якъинаб буго. Мадрасаялда цIалулез динияб гIелмуялда цадахьго, гъваридго лъазарулаан гIараб мацIалъул грамматика, дунялалдаго тIибитIараб гIараб мацI, шаргIияб право, логика (мантика), география, астрономия, матема¬тика, философия, гIараб философия, кIалъаялъе ва бахIсалъе махщел, шигIру гьабиялъул, рукIа-рахъиналъул, гIадамасул санитарияб гигиеналъул, хьвада-чIвадиялъул нухал ва гь. ц. ШагIбан Къадил хIаракаталда, жигарчилъиялда рагьараб гIараб школалъ кIудияб бакI ккола 17 абилеб гIасруялда ва хадубги Дагъистанадда рухIияб (динияб) интеллигенциялъул лъикIаланго къокъа гIуцIиялъулъ. Гьелдаго цадахъ ГIободаса ШагIбан Къади вукIана Авар ханлъиялъул кIудияв хIаракатчилъунги. Гье¬лъие нугIлъи гьабула Аваразул хан ГIамир ХIамзаца ШагIбан жиндирго бетIарав къадилъун (вазир-министр) вачиналъ. Гьеб хъулухъ гьабулагун ШагIбан Къадица кIудияб кIвар кьуна ханасул иш шаргIияб нухалде бачиналъе, росабазда ва тухумазда гьоркьоб маслигIат, тадбир чIезабиялъе, рекъелалъул нухал ратиялъе. Масала: цIунун хутIун руго гьеб мурадалда гьесул квералъ хъварал къотIиял ГIахьалчIи, Гьандихъ, Бакълъухъ, КъахIиб, Гьоориб, ГIобода гьоркьорлъабазул ва жанисел низамазул хIакъалъулъ. Гьединго цIунун хутIун руго цогидалги гьесул квералъ хъварал тарих хъвалезе кьочIое росизе бегьулел хъвай-хъвагIаял ва батIи-батIиял документал.\nАмма гьеб хъулухъ ШагIбан Къадица тезе ккана жиндирго пикру ва намусги ханзабазул политикаялде дандеккечIолъиялдалъун. Жив хундерил ханасул хъулухъалдаса нахъе иналъе гIиллаби рехсараб ШабгIан Къадил ханасде хъвараб кагъат буго жеги цIунун. Гьелда бихьизабун буго лъабго аслияб гIилла: мухьдае букIараб къотIи ханас тIубазабичIолъи, гьесул тIалабалда рекъон ханас жиндирго лагъзал эркен гьаричIолъи, Гуржиялде гьарулел рукIарал чабхъенал къотIизаризе ханас инкар гьаби. Бищунго кIудияб гIилла букIун батизе ккола гьаб хадусеб: ШагIбан Къади вукIана шаргIияб нухалъул хIаракагчи, ханзабазе гьеб данде кколароан, гьезие бигьаяб букIана гIадатазда рекъон гIадамазда жидерго кверщел щула гьабизе. Масала: шаргIалъ гьукъула гIадамал лагъзаллъун кквезе, гIадаталъин абуни гьеб биччала. Гьел рехсарал пикрабаз нугIлъи гьабула ГIободаса ШагIбан Къади жиндир заманалъул ритIухълъиялъул хIаракатчи вукIиналъе.\nГIободаса ШагIбан Къадил цIар гIатIидго тIибитIия лъе бищун аслияб гIилла букIана гьев гъваридав гIалим чи вукIин. Гьесул руто гIемерал гIелмиял хIалтIаби. КIудияб кIвар ШагIбан Къадица кьолеб букIун буго шаргIияб право лъазабиялде. Гьелъул хIакъалъулъ гьес хъвана нилъеда лъалел гьал хадур рехсарал тIахьал: «Шарх мисабих», «Минахин ал-Касидин фи-шарх Мин-хадж ал-абидин», «Хибар фил-фикх», «Мафатих шархал¬масабих», «Вафи- ал-Мурад». Гьесул рукIине ккола цогидалги тIахьал. РакIчIола гьел балъго хутIунгутIиялда. Гьезие букIине кколеб къимат кьезе кIвезе буго гъваридго гIараб гIелму цIаларав чиясда. РукIина гьединал гIалимзаби.\nАмма жакъа нилъеда якъинго абизе кIола: ШагIбан Къадил тIахьал Дагъистаналда киса-кирго тIиритIарал рукIанилан, гьел лъалаан Гьоркьохъеб ва ГIагараб Бакъбаккул улкабаздаги. «Правоведениялда (фикх), – ян хъвалеб буго гIарабист М.-С. СагIидовас. – Дагъистаналъул правоведал рукIинчIо такрарчагIилъун. Гьез фикхалъул гIемералго суалазул жидецаго, лъидаго рачIого, гьваридго цIех-рех гьабуна. Гьелъие гIоло гьединал гIалимзабазул тIахьазул цо бутIа забруялда кьабун къватIире риччан рукIана Стам¬булалда, Каиралда ва Маккаялда». ЦохIо гьелъги нугIлъи гьабула ЩагIбан Къадил шаргIияб правоялъул хIалтIабазул бусурбабазул улкабазего кIудияб кIвар букIиналъе ва гьезул гъварилъиялъеги. Цойгиги ШагIбан Къадил хIалтIабазул цIакъго кIудияб кумек букIана Дагъистаналъул рухIияб интеллигенция гIезабиялъе, гIадамазе тарбия кьеялъе, гьел шаргIиял нухалдасая рачиналъеги.\nГIободаса ШагIбан Къади мустахIикъав вуго кIудияб реццалъеги ва тIадегIанаб къиматалъеги тIоцебе магIарул алфавит-гIажам гIуцIарав чи вукIиналъги. ШагIбанида бичIчIун батизе ккола рахьдал мацIалъул кIудияб кIвар букIин рухIияб гIелму тIибитIизабиялъе, гIадан цеветIезавиялъе, гIадамазе тарбия кьеялъе, хъвай-цIали халкъалда гьоркьоб тIибитIизабиялъе. Абизе ккола рахь¬дал мацIалда хъвай-хъвагIай ккола, битIахъего, беццасе канлъилъунги, гIинкъасе рагIилъунги. ШагIбан Къадица гIажам алфавит гIуцIана гIараб алфавиталъул кьучIалда. Гьелда гIажаиблъи гьабизе ккараб бакI гьечIо. ТIолгодунялалдаго миллиял алфавитал гIуцIарал руго цогидал алфавитазул аслуялда. ГIараб мацIалда гьечIел магIарулал гьаркьазе (лъ, хъ, чI, гI, хь, ц ва цогидазеги) гьес ургъана гIадамазе бичIчIизе бигьаяб гIадатаб нух: тIанкIазул, хIуччазул кумекалдалъун лъугьинаруна гьел. Гьедин бижана жакъаги нилъеда кIоченчIеб, 30–абилел соназде щвезегIан нилъер умумузе чирахълъун букIараб хъвай-хьвагIай гIажам.\nЦо-цо гIалимзабаз къасдал гьаруна гIажам гIуцIиялъе ШагIбан Къадил хIаракатчилъи гIодобегIан бачине, гьеб XVII– абилеб гIасруялдаса XVIII – абилеб гIасруялде цIазе. Гьеб тIекъаб къасдалда нилъеда рекъезе кIоларо. Узухъда, ШагIбаниде щвезегIанги ратула цо-цо хъвай-хъвагIаял гIараб хIарпазул кумекалдалъун магIарул мацIалъ хъварал, амма гьезда гьоркьор гьечIо гIараб мацIалда гьечIел магIарул мацIалъул хасал гьаркьазе ургъарал ишараби. Гьелъие нугIлъи гьабула жакъа къоялде щвезегIан цIунун хутIарал цо чанго ШагIбан Къадил квералъ магIарул мацIалда гIажамалъ хъварал документаз. Масала: ГIамир ХIамза-нуцалас ПатIимат ва Шахун лагълъиялдаса эркен гьариялъул грамота. ГIахьалчIи, КъахIиб ва Гьоориб рссабазул жамагIатазул къотIиял ва цогидалги документал. ШагIбан Къадил авар ал¬фавит-гIажам гIуцIиялъе ккараб гьунар, гьесул къадру гIодобе бачиналъул ва магIарулал хъвай-хъвагIайги гьечIел гIадамал рукIанилан чIезабиялъул мурадалда батизе ккола, цо-цо автораз хъвалеб буго: гьес магIарул рагIаби Хунзахъ диалекталда гуреб (живгоги гьеб диалекталъул инсан вукIаниги) болмацIалда хъвалел рукIанила. Дир хIисабалда гьес битIун гьабулеб букIун буго, щайгурелъул болмацI букIиндал киналго магIарулазда бичIчIулеб мацI. Гьединлъидал ШагIбан Къадие къимати кьолагун, нилъеда абизе тIадаб буго: гьев ккола авар мацIалъул хъвай-хъвагIаялъе гуребги, магIарулазул литертурияб, киназего гIаммаб мацIалъе кьучI лъуразул цояв. Абизе мустахIикъаб буго: гIаммаб хъвай-хъвагIаялъул мацIалъ кIудияб нух рагьана рикь-рикьарал магIарулазул жамагIатал цолъизариялъе, гьезул гIумру рукIа-рахъин ва адабият цебетIеялъе. Хадусел гIасруязда цогидал гIалимзабазул, хIаракатчагIазул жигаралдалъун, гIажам хъвай-хъвагIай щулалъана, гъварилъана ва тIибитIана.\nШагIбан Къади чIаго вугеб мехалъго машгьурав, къадру бугев гIалим вукIана. Дагъистаналдаго гьесул кIудияб къимат гьабулаан. Гьеб заманалдаго гьесда щайих, «устаз Иртакки. ал-Авари ал-Убуди» – йилан абулаан. Гьев веццун гьарурал назмаби ва шигIрабиги дандчIва¬ла. Масала: Табасаран районалъул Лиджи росулъ батараб тарихалъул хIакъалъулъ бугеб хъвай-хъвагIаялда руго ГIали Багъдадияс ШагIбан Къадиде гьарурал кучIдул.\nЖивго ГIали вукIун вуго машгьурав гIалимчи ГIободаса ЩагIбанил заманаялъ Тарки рссулъ чIарав гьев вукIун ватизе бегьула ШагIбан Къадил тIоцересел учительзабазул цояв.\nЖивго ШагIбан Къадицаги гьарулаан назмаби, кучIдул. Шангъодаса И. РапихIажиясул библиотекаялда бугеб «Джавахир ал-Куран Муххамада ал-Газали» абулеб тIохьода гьоркьоб цIунун буго гьесул гьединаб гьунар букIин загьир гьабураб хъвай-хъвагIай. Амма гьесул жалго шигIраби дихъе щвечIо. Гьаб бакIалда гьаризе бокьун буго газета цIалулезда: ШагIбан Къадил хIакъалъулъ нужехъ ва нужеда лъалезухъ кинаб букIаниги хъвай-хъвагIай батани тоге гьеб чIалгIаде бегун, бахъе газеталда, яги битIе гьаб адресалда: МахIачхъала, 26 Бакуялъул ксммиссаразул къватI. 57, кафедра истории, Шигьабудинов.\nШагIбан Къадил лъималги рукIана цIаларал гIадамал. Гараб гIелму щваразда гъорлъ руччаби цIакъго дагь гурони рукIинчо. Дагътстаналда доб заманалъ гьезда гьоркьой рехсезе ккола ШагIбан Къадил яс. Гьесул вас МухIамад эмен хвараб соналъги цIалулев вукIана Хунзахъа Атанасил вас Хотенида цеве, гьес копиял рахъарал чанго тIехьги цIунун хутIун буго. МухIамадилги букIана Мадраса. ШагIбан Къадил васасул вас МухIамадги лъугьана къадру бугев гIалимчилъун 1730 – абилеб сональ, кIудияв эменго гIадин, гьевги вукIана хундерил ханасул къадилъун\nШагIбан Къади гьавуралдаса 383 ва хваралдаса 324 сон ана. Гьев хвана 60 сон бараб мехалъ, амма гIелмуялда рахъ тана гъваридаб. Гьелъие нугIлъи гьабула ункъгогIан гIасруялъ цеве вахъарав ГIободаса ИсмагIилил вас ШагIбанил нилъеда жакъаги бищине кIвеялъ, жакъаги гьесул гIелмуялъул кIвар букIиналъ. Амма букIана заман гьесул цIар бахъизе биччалареб, гьесул хабаде балъгого гурони зияраталъе гIадамазда ине кIолареб. Гьанжеялдаса 2–3 соналъ цебецин ШагIбан Къадил цIар бикIараб мармаралъул хъарщи чIван бугин рагIарал Хунзахъ районалъул хIакимзабаз чабхъен гьабуна ГIобода росулъе, гьел щакдарана гьединав гIалимчи вукIиналда ва росдал хIакимзабигун цадахъ хъарщи къададаса бахъизе буюрухъ кьуна. Замана хисана. Нуж ГIобо¬де лъугьунаго нужеда бати¬зе буго къадада рекъезабураб гьеб мармаралъул ганчIил хъарщи. Божула гьеб даималъго букIиналда ва гьелда релълъарал цогидалги раккиялда.\nАвтор: МухIамад Шигьабудинов\nБаяналъул кьучI: Казият «БагIараб байрахъ». 1991. 25 май. Гь. 11


1957 соналда бахъараб сурат. МахIачхъалаялъул медучилищеялъул художественнияб хIаракатчилъиялъул гIахьалчагIи\nГьаб сурат редакциялде битIун бачIана газеталъул цевегосев гьудул, мухбир, гIемерал соназ Гъизилюрт шагьаралъул больницаялда хIалтIарав ТIалхIат Ахъбердиевас. Гьелъие гIиллалъунги ккун буго Хунзахъ районалъул ТIануси росулъа НурмухIамадова СаихIатица жиндирго кIодоэбел Сапинатил хIакъалъулъ хъвараб хабар газеталъ лъазабураб конкурсалде битIи. Бихьулищха – Сапинатги ТIалхIатги цадахъ цIалулел рукIун руго МахIачхъалаялда, медучилищеялда.\n- Макъалаги Сапинатил суратги бихьидал, дун цIидасанги гIолохъанал соназухъе тIадвуссана. Пикрабиги гьелчана каранда, ракIалдещвеязги квелъ бана. Дие цIакъ бокьилаан гьаб суратги газеталда бахъани ва гьанир ругел дир курсцоязда цадахъ цIалулел рукIараб заманги ракIалде щвезабизе. Гьаб сураталъ дида цоги нухалда ракIалде щвезаруна училищеялда тIоритIулел рукIарал тадбирал. Гьез бигьа гьабулаан нижее цIалиги, - ян хъвалеб буго ТIалхIатица.\nСураталда: ТIалхIат Ахъбердиевас хъвалеб буго балалайка. Гьесда аскIой – Гъуниб районалдаса Жапарат.\nРахъун чIарал: квегIиса квараниде: Хунзахъ районалъул ГIободаса СултIанахIмад МухIамадов, Хунзахъ районалъул ТIанусиса Арайчу МухIамадова, Хунзахъ районалъул Хьиниса ГIабдусалам, Хунзахъ районалъул ТIанусиса Залму МухIамадова, Казбек районалдаса Расул, Хунзахъ районалъул ГIободаса ГIалиасхIаб Гьиматов, Унсоколо районалдаса Разият.\nЦо-цоязул росабиги фамилиялги кIочон тун руго ТIалхIатида. Гьес гьарулеб буго гIайиб гьабугейилан.\nРакIалдещвеял. Гьале гьанже цIидасанги гьезухъе тIад вуссунев вуго, ТIанусиса Сапинатил хIакъалъулъ хъвараб макъала бихьидал. Цо-кIиго рагIи Сапинатил хIакъалъулъги: лъималазул рокъоб лъимерлъи арай гьелъул гIамал букIана захIмалъабаз лъадарараб. ЦIализеги лъикIай йикIана гьей. МашаАллагьха, гьелъ умумузул бакъназда магIарул кучIдул ахIулел рукIараб куц. Дида гьанжегицин, гьелъул сураталъухъ валагьидал, рагIизе лъугьана доб хIайранаб гьаракь. Жинда тIад къараб ишалдехунги кIудияб жавабчилъи букIунаан гьелъул. Гьединал берцинал рагIабазе мустахIикъал руго сураталда ругел киналгоги. ГIажаибаб хинлъи букIана доб мехалда киназулго ракIазулъ. Гьеб хинлъиялъ нахъеги цIа бакана дир каранда…\nКIудияб баркала кьезе бокьун буго газеталъул коллективалъе гьединал, гIун бачIунеб гIелалъе берцинлъиялъул ва бахIарчилъиялъул мисалаллъун ругел конкурсал тIоритIиялъухъги. Щиб лъалеб, гьаб сурат бихьидал, дихъе кIалъан рачIинеги бегьула, чIаго ратани, гьенир ругел дир курсцоял яги гьезул гIагарлъи, - я н а булеб буго ТIалхIатица.\nГьалеха, хIурматиял цIалдолел, цоги сураталъул къиса. Цоги лъикIав инсанасда ракIалде щвана жиндирго гIумруялъул талихIаллъун рукIарал лахIзатал. 63 соналъ цебе бахъараб гьаб сураталъ каранда кунчIизарурал пикрабаз гьесие гьабураб рохалил асаралъ нижергоцин ракI бохизабуна. Гьадинал ракIалдещвеял нилъер киназулго рукIуна. Гьез цIидасанги рачуна нилъ гIолохъанлъиялъул рагьдухъе. Херал бахIарлъула, бахIаразул ракIал дагьалъги гогьлъула, гIолохъанлъула. Гьаб макъала хъвалелъул, дида цебеги кIанцIелеб букIана доб талихIаб заман\nПрочитано 228 раз\tПоследнее изменение Воскресенье, 14 июня 2020 19:27\nДругие материалы в этой категории: « КунчIана ГIали-хIажил цIва\tЗарал ккун батила кочIохъабазе »\n10:56, 30 ноября 2020, 393\n10:53, 30 ноября 2020, 403\n10:50, 30 ноября 2020, 397\n10:44, 30 ноября 2020, 405


Цо-цоязни интернаталъул проблемабаздаса пайда босизецин гIамал гьабулеб рагIула\nМахIачхъалаялъул гIакълудал рахъалъ нахъеккарал лъималазул «Забота» интернаталда сверун ахIи-хIур жеги гIодобцунеб гьечIо. Жидерго хасал мурадал ругел гIадамаз дагьабги цIакъ гьелегьинабулеб бугин гьебилан абурал баяналги руго.\nГьелъул нухмалъулей ГIумаханова Зарипат жиндиего бокьун хIалтIудаса нахъе ун йиго, гьелъул бакIалде жеги чи тIамун гьечIо. ЖамгIияталъ ва журналистаз гIемерб багъа-бачари лъугьинабуна гьеб интернаталда сверун. Волонтераз ва жамгIиял хIаракатчагIаз Россиялъул президент Владимир Путинихъе гьеб интернаталда лъималаздехун вахIшияб бербалагьи бугел интернаталъул хIалтIухъабазе гIадлу гьабейин, гьелъул нухмалъулей тамихIалде цIайилан тIалаб гьабураб онлайн-петициялъул 145 000 ялдаса цIикIкIун чияс рахъккун буго.\nГьениб лъугьа-бахъунеб бугелъул цIех-рех гьабейилан къуваталъул идарабазде гьабураб хитIабалъул хIасиллъун ккана интернаталда прокуратураялъ хал-шал гьабизе байбихьи.\nГьединго 23 марталда республикаялъул цIех-рехалъул идараялъ лъазабуна интернаталда лъималазул букIине кколеб тIалаб-агъаз гьабулеб букIинчIолъиялда щаклъи ккун, гьениб лъугьа-бахъунелъул хIакъикъат чIезабизе такъсиргьабиялъул иш рагьун бугилан.\n«Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда гьеб такъсиргьабиялъул иш хас гьабун цониги чиясда тIад гьабун гьечIилан бицана Дагъистаналъул цIех-рехалъул идараялъул хIалтIухъан Темирбегов Расулица.\nТемирбегов Расул: «ГьабсагIат интернаталъул хIалтIухъабигун гьенир рукIарал ва ругел лъималазулгун цIех-рех гьабулеб буго. Гьеб интернаталъул жаваб кьолел, гьелда тIад ругел идарабазул вакилзабахъаги сурав босулеб буго.\nЖакъа къоялде цIех-рехалъул аслияб масъала буго кинаб ахIвал хIал гьениб букIарабали тIатинаби, гьелъие хIажатал киналго документалги рорхун, хIалтIи гьабулеб буго».\nГьеб такъсиргьабиялъул иш рагьун хадуб интернаталъул нухмалъулейги гьелъул хIалтIухъабиги цIунун, гьезул рахъккун интернеталда хъвадарулезги кутак гьабулеб буго.\nРузман къоялъ интернаталда ругел унтарал лъималазул умумузул данделъи ахIун букIана. Гьелъул гIахьалчагIаз жидер толохIочарал лъималазул суратал интернеталдасанги, телевидениялдасанги щайин тIиритIизарурал, гьеб инсанасул ихтиярал хвезаби бугилан лъазабуна.\nГьединго гьез цIакъ кIудияб адабгун бицунеб букIана интернаталъул нухмалъиялъулги, лъималазул тIалаб-агъаз гьабулел хIалтIухъабазулги хIакъалъулъ. Гьез букIине кколедухъ балагьулила жидер лъималазухъ, гьезда чIвазе гIайибги гьечIин жидерилан лъазабуна гьез.\nДагъистаналъул бетIер ГIабдулатIипов Рамазаницаги инстаграммалда бугеб жиндирго гьумералда хъван букIана интернаталда лъимал ракъуца хвезарулел ругин, гьел рухулел ругин, гьезул букIине кколеб тIалаб гьабулеб гьечIин абурал баянал хIакъикъиял ратичIин чIезабунила гьениб бугеб ахIвал-хIал лъазабулеб букIараб хасаб комиссиялъилан. Гьелдаса хадуб ГIабдулатIиповасул инстаграммалда чанго азарго тIадкIалъай гьабун букIана гIадамаз гьесде гIайиб гIунтIизабун, гьес гьеб ишалде букIине кколеб кIвар кьолеб гьечIила, интернаталъул нухмалъулелъул рахъкколеб бугин абун.\nГьеб гурониги гIемер батIи-батIиял гIайибалги чIвана гьесда цохIо инстаграммалда гурони цойги социалиял гьиназдаги. Гьеб ахIи-хIур ургъунго ГIабдулатIипов дандекколарез багъаризабураб иш бугин абураб пикру буго чанги блогерзаул ва экспертазул.\nМасала, гьеб ишалда сверун бищун цIакъ жиндиего цIар пачалихъияб Думаялъул депутат Ризван Къурбановасе гьабизе къваригIун бугин абураб пикру загьир гьабуна «Экренлъи» радиоялъе блогер ХIасанов Шамилица. Ризван Къурбановас Россиялъул прокурорасухъе хитIаб гьабун букIана гьеб интернаталда лъималаздехун вахIшияб бербалагьи бугин, гьелъие гIайибиязе тамихI гьабейилан тIалабги гьабун.\nБлогерас бицухъе бищун цебе гьеб интернаталда лъималаздехун вахIшияб бербалагьи бугин, республикаялъул нухмалъи кибе балагьун бугебилан гIайибалги чIвараб хъвай-хъвай инстаграммалда бугеб «Тут Дагестан» абураб къокъаялда баккун буго. Гьеб Къурбановасул гIадамаз хъван букIин тIатаниланги бицана гьес.\nХIасанов Шамиль: «Тут Дагестаналъулги Къурбановасулги цIакъ цоцазе санагIалъи бугеб цолъи лъугьана. 400 азаргоялдасаги цIикIкIун чи гъорлъ вугеб къокъаялда Къурбановасе лъикIаб реклама гьабуна, гьеб ахIи-хIуралъ дагьалги гIадамал гъорлъе цIцIана гьеб къокъаялъги.\nКватIичIого пачалихъияб думаялде цIидасан рищиял рукIине ругелъул, гьениб бергьиналъе гьедин нухал ралагьулев ватилан Къурбанов. ЦIикIкIун чи жанив вугогIан гьединал къокъабазда бизнес гьабизе санагIалъи букIуна. ГIемерисеб нухалда гьениб реклама лъуралъухъ саламатаб гIарац босула гьез, яги кинаб букIаниги лъазабиялъухъ.\nДагъистаниязул гIезегIанчи инстаграммалда вукIинги, унтарал лъималаздехун квешаб бербалагьи букIиналда тIад щивниги рекъолареблъи хIисабалдеги босун ургъунго гьеб халкъ багъаризабизе лъуна гьеб къокъаялда интернаталда лъималаздехун вахIшияб бербалагьи бугин абун баянал. Гьезул сураталги, видеоги.\nХалкъ багъарун бахъиналде хантIан Ризван Къурбанов вачIана гьенивего жиндица гьеб суал гьедин тезе гьечIинги абун. Халкъалъе гьев кутакав чи лъугьана, интернаталда лъимал рухулел рукIанин ва ракъун толел рукIанин абурал баянал уял ратичIин лъазабурав ГIабдулатIипов квешав чи вахъана.\nГьесда щиб гIайиб бугеб, гьесищ интернаталъул нухмалъулей гьений хIалтIизе лъун йикIарай. Гьей хъулухъалде тIамураб республикаялъул цебе букIараб тIалъияда бихьулеб букIинчIищ гьениб лъугьа-бахъунев, живго Дагъистаналъул вице-премьерлъун вугев мехалда Къурбанов киве валагьун вукIарав. ГIадамаз гьелъул хIисаб гьабулеб гьечIо, гьанже кинабго гъегъ ГIабдулатIиповасде балеб буго».\nКIиго къоялъ инстаграммалда бугеб Дагъистаналъул бетIерасул гьумер хIалтIулеб букIинчIо. Гьениб гъоркь жидеца хъванщинаб жо бацIцIунеб букIанила, хадуб гьеб гьумер тIубан къанилан абун гIадамазул разигьечIолъи букIана социалиял бухьеназда. 24 марталда ГIабдулатIиповасул пресс-хъулухъалъ лъазабуна гьесул киналго аккаунтазде хаккераз гьужум гьабулеб букIун, заманалъ гьел къан ругилан.\n"Забота" интернаталъул проблемабаздаса цоязе пайда рагIула\nЛъица бачунеб «бакъан» гьеб кколеб?


Ракьбагъариялъ сунде рачинел? ХIисабал ва хIасилал\nНолъ, сордо бащалъаралдаса Чачаназулгун Дагъистаналъул гIорхъода ракь багъарана. Гьелъул къуват 5 сейсмикияб баллалде гIагарараб букIанин абулеб буго геологиялъул ва сейсмикиял хъулухъаз.\nГьеб хIинкъизе гIураб къуваталъул багъа-бачарийищ, ялъуни дагьаб жойищали абизе кIоларо. Лъалеб букIахъе чанго моцIалъ цебе сейсмикиял хъулухъаз лъазабун букIана 2016-17 абилел соназда 6,5 - 7 баллалде щвараб къуватаб ракьбагъари букIине бугин Дагъистаналдаян.\nГьелъул эпидцентр махщелчагIазул бихьизабиялда рекъон букIине кколлан Югалъулаб Дагъистаналда ва Азербайджаназулгун гIорхъода. Гьезул прогнозалдагун нолъ къаси букIараб ракь багъариялда гьоркьоб гIаммаб жо бугищали абизе кIоларо. Гьениб цо рахъ битIун бахъун буго, жибго ракь багъари. ХутIараб щинаб данде ккун гьечIо - 7 балалъул бакIалда 4,5, Югалъул бакIалда Дагъистаналъул север, ялъуни доз бицунеб цойгийищ гьеб букIине кколебали лъалеб хIал гьечIо.\nЦогидал махщелчагIазул ва гьеб гIелмуялда хадуб хал ккурал чагIазул бихьизабиялда рекъон ракьбагъариялъул прогноз кинабнигIаги гIелмуялъ цебе ккун абизе кIолеб жо рагIуларо.\nБищунго гьеб рахъалъ цебе тIураб Япониялда лъалеб гьечIо лъагIелалъ, моцIалъ, хIатта сагIататлъниги цебе ккун гьеб букIинин чIезабизе. ЦохIо ракьбагъари цебеккун лъалеб буго Аллагьасул хIал кIолъиялдалъун рухIчIаголъабазда.\nГьезул гIамал хисулеб рагIула, нохъабаздаса къватIире лъугьунел рагIула. Инсанасда гьеб лъаларо. Гьединлъидал бищунго гьеб рахъалъ чи цIунизе ккани кIвар бугеб жо буго коррупциялъул механизмабаздаса эркенлъун кколел нормабазда минаби райги, гIадамазе хIажатаб бичIчIикьеялъул хIалтIи, инструктаж гьабиги.\nАраб сардилъ ракь багъариялъ гIадамал хIинкъизарураб хIужа ккана гьеб 1970 абилеб соналъул маялда букIараб заманалда данде ккей. Доб ракь багъариги букIана 14 маялда, нолъги гьединго такрарлъана. Доб нухалда ракь багъариялъул къуват 9 баллалде гIагарун букIун рагIула. Хун вуго 3I чи, рукъзал гьечIого хутIун буго 45 азарго.\nАмма гучаб советияб пачалихъалъги, кьварараб нухмалъиялъги тIубараб улкаялъ кумекги гьабун къокъаб заманалда жаниб бан букIун буго ракь багъариялъ биххараб Дагъистан. Гьелъул хIасилалда бана МахIачхъалаялда Узбекгородок абураб район. Гьеб мехалда бана машгьураб ва Дагъистаналда бищунго борхатаб мина - гостиница Ленинград.\nГIезегIан кумек ва кверчIвай щун буго федералияб централдаса. Кинабха бугеб жакъа сейсмикияб хIинкъи гьечIолъиялъул рахъалъ МахIчхъалаялъул ахIвал-хIал? Жакъасеб МахIачхъалаялъул бищунго кIудияб проблема буго пачалихъалъул закон чучлъабабго бачIараб коррупция, ришватал.\nГьелъул хIасилалда росулъ мина бичарав магIлисесги, Ставраполалда чахъаби ричарал серхIабазги, бюджеталда квер базе щварав аварасги байбихьана кутакалда пайдаяб жо бугин ричизе рукIине гIемер тIалабазул минаби разе.\nГьелъул махщелчагIилъун кколезги кколарезги. Ралелги руго гьел, киналгIаги пачалихъалъул стандарт, нормабиги чIезарулел рагIуларо. Я бухъулеб кьучIалъул гъварилъи, я бетоналъул марка, я арматураялъул биццатлъи нормабазда рекъон гьабичIого, чиновниказе ришватги кьун ралел руго учузал минаби, кIиго багьаги тIаде лъун ричулелги руго.\nГьелдасаги хIинкъи цIикIкIараб рахъ буго пачалихъалъул стандарталда рекъон цIунизе кколеб манзил тун гьечIо минабазда гьоркьоб. Тохлъукьего къватIире кIанцIизе ккани гIадамал кколел руго цоцада тIаде чIвалел тукабаздеги, минабаздеги, заправкабаздеги гьоркьоре.\nАллагьас цIунайги, кинаб сурат букIинеб гьенибали цебе тIамизе захIмалъула. Щибха гьабизе кколеб халкъалъ ва республикаялъул нухмалъиялъ гьаб хIалалдаса рорчIизе ккани? ТIоцебесеб иргаялда тасдикъ гьабизе ккола шагьаралъул генплан.\nГьелда рекъон нахъе рахъизе ккола киналго закон хвезабун кьурал хIукмаби ва риххизаризе ккола хIинкъигьечIолъиялъул нормаби цIуничIого рарал минаби. Гьездаса рукъзал росарал гIадамазул гIарац цIуниялъул мурадалда кьезе ккола гьелго рукъзал ралел компаниязе шагьаралъул цIияб бакIалда ракь ва инфраструктура минаби разе. БацIцIад гьабизе ккола шагьарлъул центр гьелдаса ва бачине ккола цIияб архитектурияб стилалде ва бакIал раялъул нормабазде.\nГьеб кинабго кIванагIан хехго гьабичIони рес буго бокьараб къоялъ МахIачхъалаялда Гаити кIочараб балагь ккезе. Гаитиялда 250 азарго чи хун вукIана чанго соналъ, гьезги тIаса-масаго минаби раялъ.\nАллагьас цIунайги балагьаздаса, гьелдаса цIунизе нилъее БетIергьанас гIакълу кьун букIинги кIочене бегьуларо. ГIамал гьабиялъулъ букIунин кинабгоян абулелъул. Хабар лъикIаб рагIайги.


Вай гьантрай Москавлив зий дайдирхьунни «Женщина-лидер» тIисса цIанилусса цIусса кIулшивурттал программалул кIилчинсса модуль.\nПрограмма щаллу дуллалиссар АьФ-лул Федерал МажлисрацIунсса Хъаннил евразий форумрал Советрал чIарав бацIаврийну. Ва даврил сиптачитурал мурадрунугу бур уттизаманнул социал масъалартту щаллу бавривух шайссаксса чIявусса хъами хIала баву, хьхьичIунсса хъаннил цIусса сообществарду хIасул даву ва думи хьхьичIуннай нани даву.\nФедерациялул советрал Председатель, «Лидеры России» конкурсрал сиптачитуравасса ца, Валентина Матвиенкол бусаврийну, программалух цалчин вичIи дирхьуминнавух бур 140 хъамитайпа – Хъаннил евразий форумрал советрал проектирдал гьурттучитал, «Лидеры России» тIисса управлентурал конкурсрал финалистътал ва миннуй ххув хьуми.\n«Женщина-лидер» программа сакин хьуну дур мукьра модульдания: миннува шанна – онлайн-режимрайсса, ца – очнайну декабрьданий хьунтIисса, агарда цIанасса захIматсса санитар-эпидемиологиялул тагьар дахкъачирча. Цалчинмур модульданул вебинарду хьуну махъ проектравух гьуртту хъанахъисса хъами бавчIунни ца-ца командалуву 3-5 инсан усса 25 командалийх.\nВания тийнмай ми, программа щаллу хъанахъисса кIива зурул дянив, зунтIиссар цалла соцпроектру щаллу давриха. Миннан лахьхьин буллантIиссар цавурасса лидернал лишанну цукун ишла дуллантIиссарив, паччахIлугърал структурардащал цукун зунтIиссарив.\nНа «Илчи» кказит лащан бара ттунна ниттил дуллусса миччахчалагъайлуха\nСледующая публикация «Табасаран – 2020»\nПредыдущая публикация Социал зузалтран харжру лахъ бунни


Авар архив, Январь 01, 2015\n2014 сон. Щиб хутIараб ракIалда?\n2014 сон. Чанго сагIаталдаса араб заманалъул чIумазда гьелъ ккола чIван-къотIун жиндиего бихьизабураб бакI. Амма гIадамазул пагьмуялда унеб соналъ кквезе руго батIи-батIияб бакIал. Жив-живасулъ гьелъ тезе руго батIи-батIиял лъалкIал. Кинаблъун хутIараб 2014 сон пачалихъияб, жамгIияб, хасаб гIумруялда?\nДагъистаналъул полициялъул хIалтIудал хIасилазул бицана гьал къоязда жанисел ишазул Министерлъиялъул вакилаз. Рохьилазде данде къеркьей, полициялъул системаялда ругел гIунгутIаби, низам цIунулез гьарулел такъсирал – чанги суалал рорхана.\nКультура гьабулаго квачалел магIарулал\nХасалил заманаялъ электроэнергиялъул гIемерал лазатбахъил кколел руго мухъазда ва росабалъ. Электрикиял алатал гIемерлъи ва цIаракиял гIемерлъи, гьелдаго цадахъ, 10-15 соналъ цебего хисизе заман щварал токалъул кварал рукIин абулеб буго гIадамаз аслияб гIиллалъун гьелъие.\nДагъистаналъул цIияв амирги «Имарат Кавказалъул» лъазабиги\n«Имарат Кавказ» гIуцIиялъул цевехъан ГIалиасхаб Кебековас лъазабуна Дагъистаналъул амир Абу-МухIамад рохьилазда гъорлъ дагIба-къец баккиялъулъ гIайибияв вугин. YouTube сайталда лъураб видеориликалда Кебековас абулеб буго Абу-МухIаммад хиянатчилъун кколин.\nХасавюрт шагьаралдаса маскаби хураз ккун арав Ибрагьимов Сабир вугеб бакI лъазе толеб букIун гьечIо гьесул гIага-божаразда. ГьабсагIат гьев заманалъул туснахъалда вугин баян гьабулеб буго гьесул адвокатас. Амма адвокатасда гьев вихьизе толев гьечIила. Гьединго адвокатас лъазабулеб буго низамцIунулезул рахъалъ ругел къанун хвезабиялъул хIужабазул.\nГъизляралъул бетIерасде гIайиб гIунтIизабулеб буго\nРеспубликаялъул прокуратураялъул диваналде хал гьабизе битIун буго Гъизляр шагьаралъул бетIерасда хурхараб иш.\nТерактал, чIвай-хъвеял, журналистал ва низам цIунулел идарабазул хIалтIухъаби чIвай ва гьел такъсиразда хурхун гьарулел цIех-рехазул бицана гьал къоязда журналистазе ЦIех-рехалъул Комитеталъул Дагъистаналда бугеб идараялъул нухмалъулев Эдуард Кабурнеевас.\nЦIияб соналъул байрам: гьукъиялдаса тIадаблъун гьабиялде щун\nДагъистаналда цIияб соналъул байрамалда хурхарал тадбирал тIоритIи ва гьезда гIахьаллъи тIадаблъун бихьизабун бугин цо-цо бакIаздайин бицунеб буго нижер мухбир Алиса Алдашевалъ. Экспертазда базабун гьелъго абулеб буго байрам кIодо гьабулезул къадар Дагъиситаналда гIодобе кколеб бугин.


КIиабилеб шартIлъун ккола нилъер черхалъулъе рагьараб нухалдалъун унеб щиналдаса: лъедаса, квандаса, ва гь.ц. цIунун чIей. Гьедин цIунун чIезе ккола рогьалил как ахIаралдаса маркIачIул как ахIизегIан. ЛъикIаб буго радакье тIаде рахъун кваназе ва рогьалил как ахIилалде 20-30 минут хутIараб мехалъ кванай лъугIизе тезе. Гьеб ккола нилъер МухIаммад Аварагасул (с.т.гI.в.) суннатлъун. Гьес цIикIкIараб кIвар кьолаан радакье тIаде рахъиналде, кIал кквеялде тIадеги Рамазан моцIалъ Аллагьасе къаси рахъун гIибадат гьабиялде. МаркIачIул как ахIун хадуб кIал биччазеги суннатаб буго. Нилъер аварагас (с.т.гI.в.) кIал биччалаан чамасдакалдалъун ялъуни лъедалъун. Рес бугебгIан нилъееги Аварагас (с.т.гI.в.) гьабухъе биччазе лъикIаб буго.\nКIал биххула тIадехун рехсарал шартIал цIуничIони ва гьединго:\n1.\tХIацIугун цадахъ кванил хутIел, ахту, би къулчIани. Ибну ГIаббасица (р.л.гI.) бицараб хIадисалда абулеб буго: "КIал хвей хIакъикъаталда, къватIибе бачIаралдалъун гуреб, жанибехун аралдалъун ккола". КIочон тун квен кванани, лъин гьекъани кIал биххуларо.\nАллагьасул Расулас (с.т.гI.в.) абуна: "Лъица бугониги кIал ккун букIин кIочон тун кванани, гьекъани, гьесул кIал хIакъикъияблъун хутIула, щайгурелъул гьев кваназе ва гьекъезе гьавуралъул Живго Аллагьас". Амма лъай ракIалде щварабго нужеца кванил хутIелалдаса кIал бацIад гьабизе кколеблъи ва тIокIаб эхебе жо биччазе бегьулареблъи лъазе ккола.\n2.\tУргъунго лагIиялъ кIал биххула, амма кIал ккурасе бокьичIого гьедин ккани, кIал кквезе ккола.\n3. КIал хола мани бачIинчIониги, бокьун жимагI гьабиялдалъун. КIал биххиялдаса хIинкъарал цо-цоял Рамазан моцIалъул заманалда къаси мехалъцин руччабазде аскIоре къаларо. Гьеб битIараб гьечIо, гьукъун буго гIицIго кIал ккун ругеб мехалъ, къаси кIал биччан хадуб изну буго. Цо-цояз хIаракатцин бахъула гьеб моцIалъ рижи ккезабизе лъимер иман бугеб, рамазаналъул баракат щвараблъун лъугьине.\n4. Лазат щун мани къватIибе бачIиналъ, кин гьеб бачIун батаниги, кIал биххула. Гьединлъидал кIал ккун рукIаго руччабазухъ балагьиялдаса, гьелгун гIагарлъиялдаса, телевизоралдаса гъира ккезабулел кинофильмазухъ ралагьиялдаса цIунун рукIине ккола. Амма къаси мехалъ чIужуялъулгун жимагI гьабун хадуб, рогьинегIан черх чуризе бажаричIони, кIалги ккун радал вахъаравго чверданиги гьелъ ккураб кIал хвезе гьабуларо.\n5. КIал ккураб заманалда гIакълу хисун лъугьани, ай гIакълуялдаса ани, кIал биххула.\n6.\tКIал хола хIайиз бачIиналъул ялъуни лъимер гьабун хадуб нукъас (лъамалъи) бачIиналъул гIаламатал загьирлъаниги. ЧIужугIадан кIал кквеялдаса эркен гьаюла тIуян яцIалъизегIан. ХутIарал кIалал рецIула Рамазан моцI ун хадуб, какин абуни бецIизе кколаро.\n7.\tРагIудалъун ялъуни ишалдалъун Исламалдаса инкар гьабуниги нилъер кIал биххула, щайгурелъул Исламалдаса руссарал гьелдаса нахъе арал гIадамал ва гьезул лъикIал пишаби Аллагьас къабул гьаруларелъул тIубан тавбу гьабизегIан.\nКIал ккураб заманалда цIикIкIараб кIвар кьезе ккола хьвада-чIвадиялдеги, гIамалалдеги. Нилъехъа абун борчIараб кинаб бугониги хъубаб рагIиялъ, квешаб гIамалалъ мацI гьабиялъ, гьереси бициналъ, хIарамаб бихьиялъ ккураб кIалалъул кири дагь гьабула, ялъуни гьеб хъвазего хъваларо. Гьединабго асар лъугьуна бегьуларел гара-чIвариязулъ, ишазулъ ва гь.ц. гIахьаллъиялъ. Киналго лугби цIунизе ккола хьулаздаса ва хIасратаздаса, щайгурелъул черхалда цадахъ гьелги кIалккун рукIунелъул.\nРамазан моцIалъ хутIарал кIалал рецIизе ккола кIванагIан хехго, тIасияб Рамазан тIаде щвезегIан нахъ тIамун течIого. КIвечIони, кIалалъул налъулас, кIал бецIизе гуребги, гIакIа хIисабалда, мискинчи кваназавизеги ккола. ХутIараб кIал ва гьелъие гIоло кьолеб гIакIа бараб букIуна биххиялъе ялъуни биччаялъе букIараб гIиллаялдаги. Унтун гьеб хутIун батани, налъулас гьеб бецIула сахлъун хадуб ва гIакIа тIаде кколаро. СахлъичIого гьев хвани, мунагь букIунаро.\nРесги букIаго, хутIараб кIалги бецIичIого чи хвани, гьесие гIоло гьеб бецIизе ккола бищун гIагарал гIадамаз. ГIайишатица (р.гI.) бицараб хIадис буго: "Аллагьасул Расулас хIакъаб куцалъ абуна: кIал бецIиялъул налъиги нахъе тун хварасул бакIалда гьеб ккола гIагараз". (Бицана Бухарияс ва Муслимица).\nХерлъиялъ паризаяб кIал биччарав чиясдаса гIакIа бахъизе ккола. Гьес бикьизе ккола садакъа ялъуни кваназавизе ккола мискинчи. КIалал гьесда рецIизе тIалъуларо. Гьединго садакъаялдалъун кIал хутIиялъул налъи бецIизе ихтияр кьун буго сахлъиялде хьул гьечIого унтарав чиясе.\nТIадехун бицарал гIакIаби, садакъаби, муддал кьола нилъеца гIумру гьабулеб бакIалда бищун тIибитIараб кваналеб жоялдалъун (ролъ, пиринчI ва гь.ц. 600 грамм).


Парламенталъул сессия: гIакъилаб калам къокъабги гIола\n24 апрелалда МахIачхъалаялда тIобитIана Халкъияб Мажлисалъул сессия.\nГьанжеялдаса байбихьун Халкъияб Мажлисалъул депутатазе сессиязда кIалъазе бихьизабураб заман кIигоги лъабгоги нухалъ къокъ гьабуна. Масала, суал кьезе бихьизабун букIана лъабго минут. Гьанже цо минут гурони кьолеб гьечIо гьелъие. Доклад гьабизе кьолаан 10 минут, гьанже – щуго минут. Гьелдалъун кIалъазе бугеб жидер ихтияр хвезабулеб бугилан лъугьана гьеб мехалда депутатал. Спикерас гьезие жаваб кьуна къокъгоги мухIкангоги суал кьезе ругьунлъизе заман щванин нужее, гьединан хIалтIулин Россиялъул Пачалихъияб Думаялъулги цоги цоги парламентазулги депутатал.\nЦересел сессиязда киданиги букIинчIеб хIужаги ккана гьаб нухалда. Щуго сонил болжал лъугIидал, мировой абулел диванчагIи тасдикъ гьарула сессиялда депутатаз. ЩибгIаги тIадкIалъай гьабичIого гьезие разилъи кьола депутатазги. Амма гьаб цояб сессиялда Нуржагьан Дадаевалъул кандидатура нахъчIвана гьез. Гьелъие гIиллалъун ккана депутат ГIабдурахIман ГIусмановас гьей гIаданалъе кьураб суал. Гьей диванчIужулъун йигеб Советский мухъалъул диваналъул хIукмуялдалъун медицинаялъул академиялъул ректорлъиялдаса нахъе рехана ГIусманов. Пуланалги пуланалги шартIалги рукIаго, дуца жив хъулухъалдаса нахъе рехиялъе хIукму гьабиялъе щиб гIилла букIарабин гьикъана гьес Дадаевалда. Жинца гьеб хIукму къануналда рекъон гьабун батилинхаян жаваб кьуна долъ. Гьеб мехалда депутатаз байбихьана Дадаева диванчIужулъун тасдикъ гьабиялъе гьаркьал кьезе. Къогоялдаса цIикIкIун депутатас дандечIей бихьизабуна. Гьелда божичIого спикерас кIиабизеги гьаркьал кьезе тIамуна. КIиабизеги гьебго хIасил ккана гьел гьаркьазул.\nГьаб сессиялда Дагъистаналъул цевесев нухмалъулев МухIу ГIалиевасул хабарги ккана. Республикаялда чIахIи-чIахIиял хъулухъазда рукIарал чагIазеги гьезул хъизаназеги кьолеб хасаб гIарац буго пачалихъалъ. Гьанжеялдаса нахъе гьеб къануналъул къуват букIине бугин 2013 соналъул 13 декабралдаса нахъе хъулухъалдаса арал чагIазе. Цебе гьелъие болжал бихьизабун букIана 2010 соналъул 20 февраль абун. ТIоцебе гьелдаса разилъи гьечIолъи бихьизабуна коммунистазул депутат МухIамад МухIамадовас. Гьеб бугин хас гьабун президентлъун вукIарав МухIу ГIалиевасда хъатIулеб къанунилан абуна гьес.\nМухIамад МухIамадов: «Щай ва сундуе гIоло гьеб къанун къабул гьабулеб бугеб? Щиб? ГьанжелъагIан рукIараздаса ва хадур рачIунездаса къадаравищ гьев вугев? Щай нилъеца хас гьабун гьев махIрум гьавизе кколев гьединал гарантияздаса?»\nГьеб мехалда спикер Хизри ШихсагIидовас абуна гьеб бугин Дагъистаналъул прокурорас балеб бугеб дагIба. Гьелдалъун къанун хвезабулеб букIун бугин нилъеца гьанжелъагIан. Цеве спикерлъун вукIарав Николай Алчиевас кин батаниги МухIу ГIалиевасе гьеб гIарац щвезе санагIалъи гьабизе кколин. Гьабилин рагIи кьуна спикерасги.\nХадуб депутатаз къабул гьабуна пачалихъиял хъулухъазда ругел дагъистаниязе къватIир улкабазда гIарац цIунизе гьукъулеб къанун.\nРищиязда хурхараб къануналъулъ хиса-басиялги гьаруна гьенир. Исана сентябралда рукIинесел рищиязе кIвар бугин гьелъулин абуна рищиязул комиссиялъул нухмалъулев Дибиров МухIамадица. Исана сентябралда МахIачхъалаялъул мэрасул рищиял. Амма гьев гIадатиял гIадамаз гуреб, шагьаралъул депутатаз вищулеб къагIида буго. Гьеб заманалдехун къанун хисизеги рес буго. Кин батаниги, Дибировас бицана къануналъулъ гьарулел ругел хиса-басиязул.\nДибиров МухIамад: «Рищиязда кандидатура лъезе ихтяир букIине гьечIо туснахъалдаса къватIире рачIун анцIго сон инчIел чагIазул. ЦIакъго вахIшияб такъсир гьабурал гIадамал рищизе гьукъулеб буго гьел эркенлъун 15 сон инчIого».\nМахIачхъалаялъул вукIарав мэр Амировасул вас МухIамад Амировасул биценги ккана гьениб. Гьев ккола цо комитеталъул нухмалъулев. Гьеб комитеталъул нухмалъулев хисулев толев вукIана депутатаз. Живго Амировасул вас гьечIо гьенив, эмен туснахъалъув лъугьаралдаса нахъе республикаялдацин гьечIин гьевин абулеб буго. Спикер ШихсагIидовас абуна МухIамад Амиров халатбахъараб хIухьбахъиялда вугилан.


Автор: ilchi · 24.02.2018\nЛаргсса нюжмар кьини Дагъусттаннал паччахIлугърал педагогический университетрал конференц-залдануву «Лакку маз буруччаву ва хьхьичIунмай баву» тIисса цIанилу гьарта-гьарзасса форум-батIаву хьунни. Хъуннасса мяъна цивунна ларсъсса форумрал цIанилва буслайгу бур ци мурадирай, ци буруккинттащал бавтIун бивкIун бурив шиккун халкь.\nВаний гьуртту хьунни жуна чIявучин бусравсса ва уттигъанну щурущи дурсса Аьли Къаяевлул цIанийсса фондрал хъунама Амучи Амуттинов, фондрал хъунаманал хъиривчу, аьлимчу Илияс Къаяев, филологиялул элмурдал кандидат Роза Эльдарова, «ЦIубарз» журналданул редактор Хизри Илиясов, тарихрал элмурдал доктор АхIмад Кьурбанов, Культуралул зузалтрал профсоюзрал каялувчи Марзижат Буттаева, Дагъусттаннал халкьуннал чичу Ссугъури Увайсов, тарихрал элмурдал кандидат Сулайман Мусаев, Гьарун Саэдовлул цIанийсса жяматийсса сакиншиндарал хъунама Давди Увайсов, ДГПУ-лул дагъусттаннал филологиялул факультетрайсса лакку мазрал отделениялул преподавательтал, студентътал, ишбажаранчитал ва цаймигу. Форумрал давривух мукуна гьуртту хьун увкIун ия Лакрал райондалул кIулшивуртту дулаврил управлениялул хъунама Явсупа ХIамзаевгу.\nБатIаву тIитIлай, Амучи Амуттиновлул кIицI лавгунни хIакьину каши дусса, Ватан ххирасса гьарцагу лаккучунал бурж бушиву ниттил маз буруччаврил цIаний дуллалисса давурттавух гьуртту хьун, шаймунил чIарах ацIан.\n«Лакку маз буруччавриву ттун ттунна цалчинна-цалчин дан багьлагьисса давуну чIалай дия лакку мазраха, ниттил маз буруччавриха зун цала пишану язи бувгьусса студентътурал чIарав бацIаврия айишин. Жу, маслихIатгу ккавккун, икьрал дурссия ва университетрал дагъусттаннал филологиялул факультетрайн дуклан бувхсса, марцIсса ххювардай цалчинмур семестр къуртал бувсса студентнан Аь. Къаяевлул цIанийсса фондрал чулухасса стипендия булун. Гьарца зуруй 5 азарда къуруш фондрал чулуха дуллантIиссар дуккавриву хIарачат буллалиминнан.\nВа бакъасса, жу жущава шайсса кумаг бувантIиссар лакрал кказитран бикIу, театр-радиолун бикIу, школардай дарсру дихьлахьисса лакку мазрал учительтурангу» , — увкунни, Амуттиновлул.\nХъирив ванал, барчагу бувну, фондрал чулухасса диплом ва цIа кусса стипендия буллунни ххювардай цалчинмур семестр къуртал бувсса 1-мур курсрал студентка ХIапизова Аьйшан.\nЛакку маз буруччаврин хасъсса, хIакьину щархъал школарттайсса тагьарданиясса ихтилат бувунни Явсупа ХIамзаевлул. Цала мукъуву ванал чIурчIав дурунни уттизаманнул тIалавшиннардайсса дарсру дихьланшиврул щархъал школарттай биялну бакъашиву ниттил мазрал дарсирдансса луттирду ва учительтурал ишла дувансса литературалул, методикалул материаллу.\nМукунма форумрай ниттил маз буруччаврицIун ва аьмну мазран хасну дуллалисса давурттая бусласисса махъру лавхъунни Сулайман Мусаевлул, Алексей ХIажиевлул, АхIмад Кьурбановлул, Илияс Къапиевлул, Ссугъури Увайсовлул, Давди Увайсовлул, Тахо-Годил цIанийсса педагогикалул институтрал элмулул пишакар Светлана Мутаевал ва цайминнал.\nРоза Эльдаровал кIицI бувунни, лакку маз буруччаврия гъалгъа тIийни, хьхьичIва-хьхьичI байбишин аьркиншиву шяраву школарттай, оьрчIал багъирдаву, районнайсса къуллугъчитурал батIавурттай ци мазрай гъалгъа тIий бурив ххал баврия.\n«Инсантал цала ниттил мазрай гъалгъа къатIисса чIумал, му маз щищачIав ххассал бан къашайссар. Щилли лакку маз буруччин аьркинсса, лакрал циняр мероприятиярттай, школарттай, идарарттай оьрус мазрай гъалгъа тIийни? Нитти-буттал лахьхьин къабувсса маз щилчIав лахьхьин къабайссар», — увкунни ванил.\nШагьрулул школарттай лакку мазрал дарсру дишаврил масъаларттая шикку мукунма бувсунни МахIачкъалаллал 16-мур школалул учительница ПатIимат Аьлиевал.\nДГПУ-лул дагъусттаннал филологиялул факультетрайсса лакралмур отделениялул преподаватель Римляна Мударисовал бувсунни цIана отделениялий ххювагу курсирай ккалай ушиву аьмну 16 студент ва шиная шинайн шиккун бухлахими чан хъанай бушиву.\nФорумрал ахирданий, циняв цачIусса суратгу рирщуну, батIаврил сакиншинначитурал оьвкуна гьурттучитурайн хъун бакъасса, нахIу-нацIушивурттал ва чяйлул ссупралухун.\nЛакку мазрал диктант — МахIачкъалаливгу, Москавливгу\n«Ппухълуннал цIаничIа, кьинилучIа дишинмур жуллагур дикIан аьркинсса»\nСледующая публикация ОьхIалсса канил дурсса оьхIалсса даву


Халкъалъ кьела къимат | Дагъистаниял | Киназего гIаммаб Россия\nХалкъалъ кьела къимат\n21 маялда Москваялда тIобитIана «Цогояб Россия» партиялъул «Направление 2026» абураб темаялда конференция\nДагъистаналдаса конференциялда гIахьаллъана республикаялъул бетIерасул ишал тIуралев Владимир Васильев, ДРялъул Халкъияб Собраниялъул председатель, партиялъул регионалияб отделениялъул секретарь, партиялъул генералияб советалъул член Хизри ШихсагIидов, партиялъул регионалияб отделениялъул секретарасул тIоцевесев заместитель СайгидахIмад АхIмадов.\nГьенир гьоркьор лъун рукIана Россиялъул президент Владимир Путинил «маялъул» указал гIумруялде рахъинариялъул ва партия цIигьабиялъул суалал.\nКонференция тIобитIана лъабго тематикияб майданалда. ТIоцебеселда бицана лъайкьей, сахлъицIуни, экология, культура цебетIезабиялъул хIакъалъулъ. КIиабилелда — предпринимательство цебетIезабиялъул, инвестициязул хIакъалъулъ. Лъабабилелда — партиялъул х1акъалъулъ. Гьелдаса хадуб тIобитIараб пленарнияб заседаниялда гIахьаллъана Россиялъул премьер-министр Дмитрий Медведевги. Гьенибго гьабуна конференциялъул хIасилги. «Цогояб Россиялъул» генералияб советалъул секретарь Андрей Турчакица жиндирго кIалъаялда абуна:\n— Аслияб кIвар кьезе ккола гIадамазул гIумру лъикIлъизабиялде. Гьединго цIигьабизе ккола партияги, цIикIкIинабизе ккола гьелъул бакIалъулал гIуцIабазул кIварги. ГIадамазул гIумру лъикIлъизаби ва улкаялъул цолъи ва цебетIей — гьеле конференциялъул хIасил, — ан.\nКонференциялда гьабураб кIалъаялда Дмитрий Медведевас абуна:\n— Президентасул «маялъул» указал гIумруялде рахъинариялъе чара гьечIого хIажатаб шартIлъун ккола улкаялъул гIадамалгун цадахъ рекъон хIалтIи. РакIалде ккола гьелъие квербакъилин «Цогояб Россия» партиялъги. ГIадамазул гIумру цебетIеялде кIвар кьей — гьеле нилъеда цебечIараб аслияб масъала. Нилъер киназулго ккола гъалатIал. Гьел рукIунаро хIалтIуларезул. Амма лъазе ва бажаризе ккола гьел ритIизарунги. Цадахъ рекъон хIалтIулел ругони, гъалатIал ритIизаризе бигьалъизе буго, — ян.\nГьединго гьес бицана «БацIцIадаб улка» абураб партиялъул проект хIалтIизе биччаялъул хIакъалъулъги. Гьелъул аслияб мурад — тIабигIаталдаги сверухъ бакIалдаги рацIцIалъи цIуни.\nЖурналистазулгун букIараб гара-чIвариялда конференциялъул хIакъалъулъ гьадин бицана Владимир Васильевас:\n— Киналго майданазда гьоркьор лъун рукIана гIумруялъул даража борхизабиялъе цIакъго кIвар цIикIкIарал суалал. Нилъецаги хIаракат бахъизе ккола мискинлъиялдаса гIадамал цIунизе, гьел хIалтIудалъун хьезаризе. Гьеб киналъулго аслулъун ккола сахлъицIуниялъул, лъайкьеялъул, гIадамазе социалияб хъулухъ гьабиялъул даража борхизаби. Щибаб росулъ, щибаб поселокалда, щибаб шагьаралда лъикIаб рахъалдехун хисизе ккола гIадамазул гIумру. Бокьилаан жавабчилъи бугел хъулухъазда гIолилал рихьизеги. Гьелъие гIурал ресалги шартIалги руго нилъер. ГIадамаз кьезе ккола къиматги жидецаго рищарал депутатазул хIалтIуе, — ян.


Тохтуралъул малъа-хъваял » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Медицина - Сахлъи магIарулазе » Тохтуралъул малъа-хъваял\nДобавил(а): istina от 21-04-2017, 11:37\nГIодор ккезегIан чIечIого, заманалда сах гьабизе ккола унти\nКъалам кодобе босизе дун тIамуна гьадинаб лъугьа-бахъиналъ. Дица тIалаб гьабулеб участокалда гIумру гьабулей йиго пуланай гIадан. Кида дихъе ячIаниги, къотIной дандчIваниги, дица гьелда абулаан, дур бидул кьабиги лъикIаб гьечIин, гьелъ дуего зарал гьабизегIан чIечIого, цIуна-къай гьабеян, рихьизе гьарурал дарабиги хIалтIизареян ва захIматалъулгун йикIа-яхъиналъул тартибги хисизабеян. Гьелда гIемераб бицана, бидул тIадецуй цIикIкIани, гьелъ бидурихьазе гьабулеб къварилъиялъул хIакъалъулъ. Бищунго загIипал гьел гIадалнахулъ рукIунилан ва, гьезие гъая ккани, тIаде захIматаб унти бачIунилан. КIудияб милатго гьабулароан гьелъ дир рагIабазул. Цо къоялъ, ясалъ кверги ккун, гьей поликлиникаялде ячIиндал гьикъана щиб ккарабилан. Бицунеб жо тIубан бичIчIулареб куцалъ кIалъана гьей, ишан гьабун бихьизабуна кваранаб бохги кверги унтун ругилан. Хъата-масан борцана бидул тIадецуй, 200- ялдасаги тIаде бахун бугоан. Гьеб гIодобе ккезарулел дарманазул кIудияб пайдаго ккечIо. ТIокIаб нахътIамичIого йитIана больницаялде, хадуб халгьабизе дунгоги ана. Компьютералъ рахъарал суратаздасан хIакълъана бидурихьалъе гъая ккун, гIадалнахулъе би баккун букIин. Тохтуразул мацIалъ гьелде абула инсультилан. Ахираб заманалда гIолохъанлъун буго унтулезул гIумру. ЦIикIкIарасеб къадар буго бихьиназул. Щиб унти гьеб кколеб? Гьеб буго цогидал унтаби цIикIкIиналъул хIасилалда кколеб унти. Гьелда цере кидаго рукIуна гипертонияб унти, атеросклероз, аритмия, рекIел гIунгутIаби, чакаралъул унти, бидурихьазул сакъатлъи ва гь.ц. Унти байбихьула кутакалда нахъаса бетIер унтиялдасан, кигIан дагьабгIаги цебехун къулизе кIунгутIиялдасан, ракI багъариялдасан ва бетIер свериялдасан. Кидаго гуро гIадалнахул бидурихьал кьватIулел, букIине бегьула гьезул цояб буччунги. ГIадалнахуе къваригIараб къадаралда би щоларо ва гьенир лъугьине бегьула цIидасан такрарлъуларел хиса-басиял, кквезе бегьула палижалъ, махIрумлъизе бегьула каламалдаса. ХIухьел цIалеб, рекIее буюрухъ кьолел гIадалнахул бакIазда гьеб ккани, гIумруялъе хIинкъи буго. Гьединлъидал рихха-хочичIого, гIагарал-божараз унтарасе гьабураб тIоцебесеб кумекалда бараб буго гьесул гIумру цIунун хутIи. Кидаго гурелъул аскIов тохтур вукIунев, лъикIаб буго киназдаго лъазе инсульталъул гIаламатазул хIакъалъулъ. Унтарав гIакълуялдаса ун гIодов ккезе, лагIдезе бегьула. Гьесул жиндаго хадуб хъаравулъи букIунаро. Гьев гIакълуялдаса инчIого вугони, гьесда абизе ккола гьимеян, кверал тIаде рорхеян, мацI къватIибе битIеян ва щиб бугониги абеян. Гьими букIуна гьетIараб, кIалзул цояб рахъ далун уна, тIаде борхулаго цояб квер цоялдаса нахъе ккола, мацI битIун чIоларо, цо рахъалдехун хъамула ва бицунеб жо магIникъаб, бичIчIулареб лъугьуна. ТIоцебесеб иргаялда унтарав санагIаталда вегизавила, хадуб, телефоналъ ахIун тохтурасул хехаб кумек тIалаб гьабизе ккола. Тохтур тIаде щвезегIан, мацIалда гъоркь кквезе кьезе бегьула эналаприл ялъуни каптоприл. ЛъикIаб буго 2 таблетка фуросемидил кьуни. ВачIарав тохтурасда кинабго бицине ккола, кинаб хIалалда унтарав ватаравали ва гьесие кинаб кумек гьабурабали.\nГьеб унти рокъоб сахгьабулеб унти гуро, хадубккунги гIажизав чилъун унтарав хутIичIого вукIине, кIвараб хIаракат бахъизе кколабищун гIагарда бугеб больницаялде гьев хъамизе.\nЦеехун рехсарай гIадан, жиндир заманалда кумек щведал, сахлъана.\nНаписат Рашидова, №1 поликлиникаялъул участокалъул тохтур\nАвтор: Написат Рашидова, №1 поликлиникаялъул участокалъул тохтур\nГIабдулагь МухIамадовТохтурзабаз малъараб гьабизе ккола умумузУнти бицарас бакъул кеп босула, бахчун тарас хабалъе нух босулаТалган - даруяб нигIматТалган - даруяб нигIмат


Сириялдаса нахъруссунезул масъала кин тIубалеб?\n«Исламияб пачалихъ» жиндаго абулеб экстремистияб къукъаялда гъорлъ рукIарал тамихIалде цIачIого тезе бегьуларин ва тамихIги жив-живасе батIи-батIияб букIине кколин абуна гьал къоязда полпред Сергей Меликовас.\nПресс-конференциялда гьес бицана Сириялде оппозициялъул рахъккун рагъизе Россиялдаса 1500 чи ун вугин ва гьезда гъорлъ гIемерисел кавказалъулал ругилан. «Амма гьезда гьорлъан цо-цоял нахъруссунел руго: цоял рекIекълъун, цоял цогидал мурадаздалъун. Россиялъул къануназдалъун жавабалде цIазе ккола гьел тIадруссарал», - илан абуна Шималияб Кавказалъул федералияб мухъалда вугев Россиялъул президентасул вакилас.\nМеликовасул пикруялда тIаса «Эркенлъиялъе» баянал кьурал экспертаз рикIкIунеб буго Сириялда рукIарал кавказалъулал адаптациялъул комиссиялде ахIизе ратиларин. Шималияб Кавказалда социологиял цIех-рехал гьарулел политолог Ислам Ярлыкаповас бицухъе, «Исламияб пачалихъалъул» кьеразда кавказалъулав чан чи вугевали мухIканго лъидаго лъалеб гьечIо.\n«ГIаммаб къагIидаялъ кIиазарго чи вугин, абизе бегьула. Гьединго руго анкь азарго чи вугин абулелги, амма гьеб тарих дида бихьула зодобе бахинабураблъун. Нахъруссунелгун щиб гьабизе кколеб? «Исламияб пачлихъалъул» байрахъазда гъоркь рагъулев вукIарав чи, лъан хадуб, цIех-рех чагIаз парахатго теларо, гьеб бичIчIизе ккола», - ян бицана Ярлыкаповас.\nЭкспертас абухъе, тIадруссунезда гъорлъ рукIине бегьула рекIекълъарал, амма гьединго рукIина шаригIат Кавказалда чIезабиялъе гIоло рагъизе нахъруссаралги. «Мисалалъе, рекIекълъарал чагIи росила. Кин гьелгун хIалтIизе кколел? Ракълилаб комиссиялде ккезаризе гьел бегьиладай? Сириялда ва Шималияб Кавказалда изну гьечIого яргъид гIуцIарал къукъабазул идеологиял батIиял руго, дандекколарел ругин абизе бегьула. Жибго комиссияги хIадурун бугищали «рохьилазул» цойги тайпагун халтIизе бичIчIлеб гьечIо», - илан рикIкIунеб буго политологас.\nРоссиялъул къануназда рекъон, ярагъги гIодоб лъун живго кверде вачIарав чиясда хъинтIун такъсир гьабиялъул иш рагьуларо, гьесда тIад би гьечIони. КинабгIаги такъсир гьабурав рекIекълъарав «рохьиласе» тамихI тамахлъизабула. Ракълилаб комиссиялъ гьеб процессалда хадуб хал ккола. Амма Россиялъул территориялда гьарурал ва гьаричIел такъсиразул хIакъалъулъ низам цIунулезда лъалеб батани, чияр улкаялда пуланав чияс щиб гьабулеб букIарабали кин лъазе бугеб цIех-рех чагIазда? Экспертаз абулеб буго гьеб суалалъе жаваб жеги батун гьечIин, амма Сириялда рагъулел рукIарал ва хадур нахъруссарал чагIазе хIукуматалъ ракълилаб гIумруялде тIадруссине шанс кьолеб бугин.\nГьеб суалалда тIаса радиоялъе жиндирго пикру загьир гьабуна МГИМОялъул «Кавказалъул централъул» эксперт Вадим Мухановас.\nВадим Муханов: «Жакъа къоялда Сириялдаса кавказалъулал нахъруссиналъул хIужжаби руго, амма гьел гIемер ругин иабизе кIоларо. Гьелдалъун Меликовасул рагIаби дида ричIчIула профилактикиял гIадин, букIинесеб ахIвал-хIалги хIисабалде босун абураллъун. Чан чи жакъа къоялда тIадвуссарав? Статистика гьечIо. Гьединго адаптациялъул процесс гьал чагIигун кин хIалтIизабизе бугебги бичIчIулеб гьечIо. Амма полпредас пуланал идарабаздаса тIалаб гьаризе ратила адаптациялъул механизмал. ТIадруссунезул масъала жакъа къоялда батIаго гьечIо, амма экспертазул прогнозазул халгьабуни бихьула, гьаб соналъул ахиралда гьеб суал тIоцебе кIвар кьезе кколеблъун бахъине букIин».\nЦIех-рехалъул Дагъистаналда бугеб идараялдаса щварал баяназда рекъон, Сириялда рагъулаб конфликталда гIахьаллъулел рукIарал дагъистаниязда хурхун рагьун буго такъсир гьабиялъул кIиго иш. ФСБялъул республикаялда бугеб идараялъги кIиго иш рагьун бугин лъазабуна гьезул пресс-хъулухъалъ. Регионалъул жанисел ишазул министерлъиялъул цIех-рехалъулаб бутIаялда Сириялда рукIаразул хакъалъулъ бакIарараб нусгоялдаса цIикIкIун папка бугин абуна МВДялъул вакилас. Гьел папкабазда такъсир гьабиялъул ишал чан ругелали гьес мухIкан гьабичIо.\n«Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъ бульдозеразул кумекалдалъун хвезабулеб буго тарихалъул лъалкIал\nГIиракъалъул армиялъ эркен гьабулеб буго Тикрит


dagestan / rally\nСоветияб пачалихъалъул плановияб экономикаги, гIаммал магIишаталги, цо хIарччиниса киналго кваналеб къагIидаги лъугIаралдаса нахъе магIишатазул буголъи, хасго лъарагIлъиялда ругел ракьал хутIана кинабгIаги статус гьечIого.\nГъутаби рагIула республикаялъул мал-мулкалъул министерствоялда цере, цIар гьел ракьазда тун буго "земли отгонного животноводства" абураб.\nГьел ракьазда ахираб 30-40 соналда жанир гIун руго чIахIи-чIахIиял росаби. Ракьазул бетIергьан - Дагъистаналъул хIукумат, гIадамал рихьизарун руго мугIрузул районазда хадур. Лъалеб букIахъе дунял бижаралдаса нахъе унеб ва лъиданиги чIезабизе кIвечIеб процесс буго гIадамал провинцияздаса шагьараздеги, мугIруздаса гIатIиракьалдеги, захIматал шартIал ругелъуса лъикIал ругеб бакIалдеги гочи. Киса-кирего реххун тана росаби, гьеб процессалда абула урбанизация абун.\nЕвропаялда гьеб лъугIун рагIула 80 -I00 соналъ цебе. Россиялда, хасго нилъер республикаялда гьеб жакъа завалалда бугин абизе бегьула. ЧIунтулел руго мугIрул росаби, чIахIалъулел руго шагьарал ва гIатиракьалъул росаби, республикаялъул 3 миллион халкъалдаса лъабго бутIа гьабун цо бутIа рещтIун буго тахшагьаралда. МахIачхъала сверун ругел росабигун цадахъ тахшагьаралъул халкъ миллионалде гIагарун рагIула. Амма Дагъистаналда гьеб гочиналъул ва мугIрузулгун гIатIиракьазул буго хутIараб дунялалда гьечIеб проблема - миллияб суал. Гьал статус гьечIел гъутабазул ракьазулги, лъарагIазулги магIарулазулги суал ахираб къого соналъ киналго нухмалъулез хъублъиялда тIаде ракь балел кутуца гIадин бахчулеб букIана.\nГьоркьо-кодол политикиял гьураца ва хасал миллатчагIаца махI бахъинабулаан гьелъул. Нахъойги тIаде ракьги бан къалаан гьеб суал. ЦохIо Рамазан ГIабдулатIиповасул гIуна таваккал рагьун гьеб проблемаялъул бицине, закон къабул гьабизе ва статус чIезабизе.\nАхирисеб парламенталъул сессиялъул кIиабилеб цIалиялда къабул гьабуна ракьул суалазда хурхун лъабго кIвар бугеб хIукму: муниципалял гIуцIабазул ракьал гIицIго жидерго районалда гурел къватIирехунги рукIине рес кьей (мугIрузул районазул халкъ бугел гIатIиракьалъул росаби рукIалиде рачиналъул мурадалда), гIатIиракьазул гъутабазда ругел росабазе статус чIезаби ва республикаялъул бетIерасе бокьараб муниципалитеталда шартIал ва инвестиционнияб программа бугев чиясе торгал гьечIого жиндир хIукмуялдалъун ракь кьезе ихтияр кьей. Гьеб лъабабго къануналъул проектги къабул гьабун Рамазаница лъазабуна чIван къотIун, митингал гьарулел ва ракьалда сверухъ миллияб суал борхулел чагIазда: "Дагъистаналда гьечIо цо метр хасаб миллаталъул ракь. Ракьул бетIергьан вуго гIетIуца гьеб лъалъалев ва гьелда тIад хIалтIулев векьарухъан. Бокьараб гьеб суалалда сверухъ властазгун дандбачIого рагъаризарурал акциял, митингал, демонстрациял ращад гьаризе руго пачалихъалъул политикаялда дандечIейлъун ва цIоб тун тамихIалде цIазе руго. Гьеб лъазе ккола щивав "халкъ цIунун" цеве кIанцIолев провокаторасда. Пачалихъалда цере митингазги, къватIул политикаялъги шартIал лъолеб заман ана. Дагъистан буго нилъер киназего гIаммаб, жанир рекъон хIалтIизе кколеб рукъ" - ин.\nТIокIабги мухIканго кинха абилеб? Жакъа жидер ракь нахъе кьеян митингал гьарулел бахIарзазда лъазе лъикIан кинаб зулмуялдалъун лъеберабилел соназда нилъер умумул ритIарал гьогьомарал мугIрул росабалъа муцIигун хьуцIалъ гали босизе кIоларел ракьал рекьизеги, каналал рухъизеги. Нус-нусаз унтана, бакъул унтуца (маляриялъ) хвана, гIазабгун гIакъуба баччун къачIана.\nГьеб ракь 70 соналъ нилъецаги гьабун, нус-нус миллионаз пачалихъалъе тIорщелги кьун, жакъа Бабаюрталъул лъарагIасухъе тIад буссун лъица кьелеб? Гьелдаса ахIмакъаб тIалаб цойги кинаб букIинеб? Щай гьезда бичIчIулареб гьелъие нух кьолареблъи. Гьелго тIалабаца, митинагаз ва жидецаго ракьал кквеялъ республикаялъул властаца гьезие хас гьабун ракь тана Семендералдаги, Ленинкенталдаги. Гьел ракьалги ричун, жеги тIалаб гьарулел рагIула ричизе ракьал.\nГьеб ахIвал-хIалалда хIаял гьаризе бегьуларо, пачалихъалъ щивав чIезавизе ккола законалъул рамкабазда жанив. Гьеб шартIалъе хьихьун буго нилъер налогаца полициягун армияги. Рамазан ГIабдулатIиповас мухIканаб ва битIараб диагноз лъуна, гьанже хIажат буго политикияб воля провокаторазда жидерго бакI бихьизабизе. Гьеб букIиналдаги кинабгIаги щаклъи гьечIо. Амма бищунго хIажатаб, пайдаяб ва киналго бергьулеб нух буго политикияб сурсаталдалъун, маслихIаталдалъун нилъер диналъул вацал лъарагIал кантIизаруни ва битIараб нухде рачани. Гьеб буго киналго бергьунеб нух.\nМагIарулазги хIисабалде босани лъикIан гьел жидерго тарихияб ракьалда нилъедаса дагьал рукIин. Гьезул цониги жанир чияр миллаталъул гIадамал гьечIеб муниципалитет ва росу хутIун гьечIолъи. Нилъееги бокьилароан нилъер росдада цебе бугеб колохъ цо батIайиса тIагъурги лъурав, бичIчIулареб мацIги бицунев чи вачIун чIани ва къо бахъанагIан гьенире рачIунел гIадамалги гIемерлъани.\nАмма гIатIиракьазде ва шагьаразде гочи буго дунялалдаго унеб процесс, гьаниб хIажат буго рекIелъ ругел сукIелалги ритIизарун, гIиссинал пикрабиги ахада тун бусурбаби, диналъул вацал хIисабалда цолъизе киналго.Гьелъие гIакълуги, канлъиги, кантIиги кьейги щивав дагъистаниясе. Хабар лъикIаб рагIайги.


МахIачхъалаялда ругел базарал шагьар тун къватIире рахъинаризе хIажат ккеялъул бицен гьабулеб буго шагьаралъул тIалъиялъ иргадулаб нухалда.\nБазарал къватIире рахъинаризе хIажат ккеялъе гIиллаби гьенир санитариял шартIал чIезарулел гьечIолъи, базаразда сверухъ батIи-батIиял бича-хисиялъул объектал раккулел рукIин ва базарал шагьаралъул аслиял къватIазда рукIиналъ автомобилазул пробкаби рукIинин лъазабулеб буго тIалъиялъ.\nМахIачхъала тун къватIибехун, «Муниципалияб базар» абураб кIудияб комплекс баялъ гьел киналго суалал лъугIизаризе ругила. Гьеб гуребги, жеги тIаде азаргоялдаса цIикIкIун хIалтIул бакIал рагьизе ругила.\nКинал шартIал ричарухъабазе ва предпринимателазе чIезарун рукIине ругелали баян гьабулаго, МахIачхъалаялъул мэр Муса Мусаевас баян гьабулеб буго гьеб бакIалда хасаб бакI букIине бугила коммерциялъул мурадалда хьвадулеб автотранспорталъе. Масала, къойида жаниб МахIачхъалаялъул базаразде 100 азаридаса циIкIкIун автомашина бачIунила.\nГIемерисеб мехалда хехаб кумекалъул машина ине бакIцин букIунарила сверун лъурал автомобилаз нухда. Гьеб цIияб бакIалда машинаби чIезаризе 10 гектаралдаса цIикIкIун бакI бугила бихьизабун. Гьеб букIине бугила даран-базаралъул цIияб стандарт нилъер республикаялда.\n20 гектар ракьалда разе ругила кIитIалаял бакIал, гьенир тIоцебесеб тIалаялда букIине бугила 2 000 цIикIкIун тукаби. ГьабсагIат МахIачхъалаялда хIалтIулеб буго 5 базар, гIицIго шагьаралъул кIиабилеб базар хутIун, хутIаралщинал рахъинаризе ругин гьеб цIияб бакIалдейин баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе МахIачхъалаялъул администрациялъул вакил ГIалимирзаева Зайнабица. ЦIияб муниципалияб базар бан бахъине бугила 2017 соналде.\nЗайнаб ГIалимирзаева: «МахIачхъалаялдаса базарал къватIире рахъинаризе руго. ГIуцIун буго хасаб график, гьелда рекъон, кIиабилеб базар хутIун, хутIарал бакIал рахъинаризе руго Шамхалалдаса рикIкIад гьечIе бакIалда бугеб «Муниципалияб базар» абураб комплексалде. Гьенибго гIуцIизе буго инфраструктураги.\nГъоркьиса байбихьун букIана гьеб базе, МухIамад Сулейманов нахъе индал чIезе тун букIана гьенже гьоркьоб къотIиялдаса хадуб гьеб халат бахъунеб буго. Исана ва тIаде соналда жаниб гьеб бан лъугIизабизе ракIалда буго. Гьенибго автостанция базе буго ва шагьаралда рагьизе буго тIаде цIияб маршрут гIадамал гьенире нахъе рачиналъе»\nМахIачхъалаялъул «Восточный» базаралда хIалтIулей Маржанатица баян гьабуна гьеб хабар жидеда лъалин, амма жидее гьеб бокьун гьечIила. ГьабсагIаталда гьеб базаралда ричарулеб бакIалъул багьа бугила гьоркьохъеб куцалда цо миллион гъурущ. Гьеб ижараялъ босун ричаризе тарал ругила гIемерисел.\nГьеб цIияб бакIалда кинаб гьеб бакI букIинеб ва ричарулеб бакI босулаго хвараб гIарац бецIулеб букIинищ гьебали лъаларила. Гьединго бичIчIулеб гьечIила жеги кинал шартIазда кьезе ругел бакIал гIадамазухъеяле. Гьел ричун росизейищ ругел, яги ижараялъ росизейищ ругелали.\nТIоцебесеб иргаялда къватIибе бахъинабизе бугила «ЦIумадисезул» абулеб базар. Абизе ккола, шагьаралъул шималияб автостанциялда аскIоб бугеб гьеб базаралъул кIудияб лазатбахъи бугин траспорт хьвадиялъе.\nЦебеккун, гьениб биххизабун букIана кванил нигIматал ричулеб бакI, амма гьеб нахъеги жалго ричарухъабаз гIуцIцIун буго гьениб. Базарал нахъе рахъун хадуб, МахIачхъалаялъул цIияб генералияб планалда рекъон, гьел ругел бакIазда разе ругила социалияб инфрастурктураялъул объектал: школал, лъималазул ахал, азарханаби.