Къурбанкъоялъул хиралъи ва тIокIлъи - Статьи - Сетевое издание «По новому пути»\nКъурбанкъоялъул хиралъи ва тIокIлъи\n30.07.2020 18:55 Четверг\nДунялалда лъикIасдаги квешасдаги гурхIулев, ахираталда хасго муъминчиясда гурони гурхIуларев Аллагьасул ссалат-салам лъеги Аварагасда (с. т. гI. в.). Гьев БетIергьан Аллагьасул рахIматги, Аварагасул разилъиги лъеги тIолабго исламияб умматалда. РахIматгун, баракатгун, Аллагьасул балъгояб, ракIазулъ иманияб нур базе гьабулеб, къудратаб гурхIелгун бачIун батаги тIаде щвараб Къурбан хъвей ва гьелъул гIид. Аллагьас нилъее киназего тавпикъги кьеги гIидалъул ва Къурбан хъвеялъул адабал цIунизе.\nГьале тIаде щвана цоги рахIматалъул моцI — ЗулхIижа. Гьелъул хиралъиялъул бицани, гьеб моцIалъ борхула бусурбабаз ХIеж, хъола Къурбан, бачуна зикру, такбир, ГIарафа къоялъ цIалула 1000 Къулгьу.\nКъурбан хъвеялъул бугеб хиралъиялъул, цогидал байрамазда цебе гьелъул бугеб тIокIлъиялъул, Къурбан хъвеялъулъ цIунизе кколел адабазул ва гьел гурел цогидалги шартIазул нижее бицана Лаваша районалъул имам Шамиль БахIандалиевас.\n- Шамиль, Къурбан хъвеялъул тарихалде раккани, нилъеда лъала Ибрагьим аварагас вас ИсмагIил Аллагьасе гIоло Къурбаналъе хъвезе къотIи гьабун букIин ва гьеб къотIи тIубазе нияталда гьев къватIиве вахъиндал ккарал хIикматазул. Гьелъул хIакъалъулъ дагьаб гIатIидго бицани бокьилаан.\n-Ибрагьим авараг (гI.с.) васги гьавуларого, гьесухъ гIащикъго вукIиналъ, ячун йикIана гьес ХIажар абурай жиндирго гъараваш. Гьелъ гьавула гьесие ИсмагIил. Амма гъоркь йикIарай чIужу Саратил гьелдехун рокьукълъи бижулеб букIиндал, Ибрагьим аварагас Аллагьасдаса гьарула ХIажар нахъе йиччазе изну.\nКъурбан хъвеялъул гIид тIубанго бухьараб буго ХIежалъул заманалда. ХIажизабазда лъала КагIбаялдаса гIемер рикIкIад гьечIого бугеб Сафа-Марва абураб бакI. Гьений йикIаго, къечалъул хIал цIикIкIун, дое-гьание екерула ХIажар анкьго нухалъ, цинги Аллагьасде гьабулеб гьариги рагIун, ракьулъа кIанцIун бачIуна ицц – Зам-Зам. Анкьго нухалъ гьей дое-гьание екериялъул мисал хадуб лъугьана, МухIамад (с.т.гI.в) аварагасдасан нилъехъе бачIараб хIежалъул рукнулъун, киналго хIажизабазги гьа-була гьебго.\nЗаманалдаса Ибрагьимиде Аллагьасул амру бачIуна вас Къурбаналъе хъвейилан. Гьеб къотIи тIубазабизе щулияб нияталда вукIуна гьевги. ХIакълъунго, Къурбан хъвеялъул тарихалъулъ буго нилъее кIиго мисал, кIиго дарс. ТIоцебесеб, рухIгIанги жиндие хирияб рижи букIаниги, Аллагьасул амру тIубазе гIоло гьев Къурбаналъе хъвезе хIадурго вукIарав эмен Ибрагьимги, жив хъвезехъин вукIин лъалаго гьелдаса инкар гьабичIого, Аллагьасул амруялъе мукIурго хутIарав вас ИсмагIилги. ТIадегIанав Аллагьасеги гьесул Къурбан хIажат букIинчIо, гьеб кинабго букIана гьес Ибрагьимил гIакъидаялъул хIалбихьизе ургъунго гьабураб иш. Гьелдаса БетIергьанги разиго хутIана.\nАллагьасе мукIурго инсуда цадахъ унев ИсмагIил битIараб нухдаса таризавизе хIалбихьун гIемераб къеркьана, Аллагьас нагIана кьураб илбисги. «Мун Аллагьас хъвезе вачунев вугин, унге», — ян ИсмагIил вуссинавизе хIаракат бахъулеб букIана гьелъ. Амма Аллагьасул ният гьединаб батани, жив гьелда рази вугилан ИсмагIилица гьелъухъ гIинцин тIамичIо. Гьеб нахъе бачахъизе бокьун, гьелда чIимхалги речIчIана гьес. Гьеб, ай чIимхал речIчIиги лъугьана хIежалда арабго нилъеца тIубазабулеб рукнулъун.\nГьединго, кIудияб хIикматлъун буго ИсмагIил хъвезелъун, Ибрагьимица гьесул горбода нус бахъидал, нусалъ гьесул гьан къотIизе инкар гьабиги. Гьелда ццим бахъун Ибрагьимица нус гIодоб речIчIула. Гьеб мехалда нусалъ абула: «Дур ццим бахъиналъе гIилла дида бичIчIуларо, кин дица къотIилеб Ибрагьимил габур, Аллагьас диде къотIугеян амру гьабун бугеб мехалда. Гьесул гьан хIарам гьабун буго дир балалъе», — абун.\nНилъеда бичIчIизе ккола Аварагзабазул хIакъалъулъ къисаби, нилъее батIи-батIиял биценаздалъун загьир гьарун ругониги, гьезул кьучI, аслу цо букIин. Гьединго, цо-цо бакIазда буго Ибрагьимица нус бахъун букIинчIин абунги. Жиндир баркат нилъее щваяв ЧIикIаса КIудиясул тIехьалда буго гьеб киналъулго бицун: гьес нус бахъун хадуб гьелъ къотIизе инкар гьабиги, носоца Ибрагьимидехун гьабураб каламги. Гьенибго буго ИсмагIилихъ хисун, Къурбаналъе хъвезе Алжаналъуса куйги бачун ЖабрагIил малаик витIун вачIиналъул биценги. Гьеб куй букIанин, жиндир заманалда Адамил вас Гьабилица Аллагьасе садакъа гьабураб, гьес зодобе бачун хадуб Алжаналъуб хьихьун букIуна гьеб, ИсмагIилихъ хисун Къурбаналъе хъолеб къо тIаде щвезегIан. Кинниги, СагIид-афандиясул (къ.с.) тIехь бугелъул гIемерав чияс цIалараб ва магIна босараб, нилъецаги гьелда бугеб биценалде мугъчIвай гьабуни лъикIаб букIина.\n- Къурбан хъвеялъулъ цIунизе кколел адабал кинал ругел? Бищунго хъвезе лъикIаб хIайван щиб кколеб?\n- Имам ШафигIиясул мазгьабалда Къурбан хъвей цIакъго хирияб, беццараб ишлъун бихьизабун буго. Амма тIадаб парзлъун гьабун гьечIо. Хъвезе лъикIаб хIайван ккола гIиялъажо, оц яги гIака, гьединго вараниги. Гьезда гьоркьосаги бищун хирияб буго гIиялъажо хъвезе, щай абуни, Къурбаналъе оц ялъуни варани хъвезе бегьула анкьго чиги гIахьаллъун, гIиялъажо хъвезе бегьула цо чиясдаса. Амма цо чиясдасан гIиялъажо хъвезе хирияб буго, анкьго чиясдасан варани ялъуни гIака-оц хъвеялдасаги. ГIиялъажоялда гьоркьобги бищун лъикIаб буго хъахIаб куй хъвезе. Хъолеб хIайванги букIине ккола сахаб, кьарияб, унта-щокълъи гьечIеб, лага камичIеб. Мисалалъе, гIуж балаго бащдаб гIин нахъе босараб ялъуни бацIица лъукъун бащдаб рачI тIураб лемаг бугони, гьеб Къурбаналъе хъвезе бегьуларо.\nКъурбан хъвезе бищунго беццараб буго тIоцебесеб гIидалъул къоялъ ва гьединго гьелда хадуб бачIунеб лъабго къоялъги. Гьездаги абула «Аямул Ташрикъалъул» къоялилан. Нилъеда лъала, кIалбиччаялъул гIидалъул къоялъ как базе унаго чамасдакIги кванан ани беццараб бугеблъи. Къурбан къоялъ беццараб буго, радал вахъиндал щибго тIагIам квинчIого чIей, ай гIидалъул как бан лъугIун хадуб къурбаналъул гьан квинегIан.\nГьединго, беццараб буго, мисалалъе, Къурбаналъе бичун босулеб чахъу яги куй бугони, бетIергьанас абураб багьаги кьун, ракI разиго даран гьаби.\nГьаниб бицинчIого гIоларо, къурбан хъолелъул цIунизе кколел адабазулги. Хъвезе бачунеб хIайваналдаса нус бахчизе, гьединго кIиго я цIикIкIун гIиялъажо хъвезе бугони, хутIаразда бихьулареб хIалалъ, батIаги бачун хъвезе беццараб буго тIоцебе горбода нус бахъулеб хIайван. Свалат-салам лъеяв а варагасги а бун буго: «Нужеца Къурбаналъе хъолеб хIайван кIиго нухалъ чIваге», — абун. Гьелъул магIна буго цин жиндирго берда цебе гьалмагъги хъун, кIудияб захIмалъиги чIамизабун гIазаб кьо-гейин, хадуб жибгоги хъвезе бугеб хIайваналъейин абураб. Гьединго, лъикIаб гьечIо хъвезе бачунеб хIайваналъе зулму гьабун, хадуб бехъерхъун, малал ран гIакъуба кьезеги. ХIал кIванагIан недегьаб бербалагьи букIине ккола гьелдехун. ЦIакъго кIвар кьезе кколеб бакI буго горбода нус бахъулеб мехалъ цIунизе кколеб адабалъулги. РекIинчIеб нусги хIалтIизабун, чед къотIулев чияс гIадин тIатIала лъулъазабизе карагьатаб буго. ЛъикIго рекIинабун, цо нухалъ бахъарабго габур къотIун рехуледухъе рекIун букIине ккола нус. Хъолеб хIайван гIазаб-гIакъубаялдаса цIуни буго гьеб киналъулго мурад. Гьел бакIал цIакъ кIвар кьун хIисабалде росизе ккола нилъеца.\nКъурбан хъвей цIакъ хирияб суннатаб иш бугеблъи бицана, амма Къурбан хъвезе рес гьечIого вугев чиясе беццараб буго къавудаса би баккизабун цо хIелеко хъунги гьеб къоялъул хIурмат гьабизе. Амма чара гьечIого бичIчIизе ва лъан букIине ккола гьеб жо Къурбан кколареблъи, гьеб буго гIурус мацIалъ абуни, символическияб къагIидаялъ гьабураб гIуж-куц гIадаб жо.\n- Къурбаналъул гIид исламалъул цогидал байрамаздасаги хира гьабун бугин ТIадегIанав Аллагьасилан бицуна гIалимзабаз. Амма гьитIинаб мехалъ дидаго кколаан КIалбиччаялъул байрамалдасаги хирияб байрам батиларилан. Къурбанкъо гьедин токIгьабиялъе гIилла щиб?\n- КIалбиччаялъул байрамалде нилъ ругьунлъун руго соналдаса соналде чIухIарал тепсиял къачIан, гIемерал нигIматал хIадурун, сайгъатал росизе гIарац харж гьабун. Амма гьеб шаргIалда беццараб жо гуро. Узухъда, кIалбиччаялъул гIид кIодо гьабизе, гьалбадерие тIагIам хIадури буго лъикIаб иш, амма щибаб жоялъул букIунаха жиндирго гIорхъи. ЦIакъго тIокIборчIарабги, цIакъго мукъсанаб куцалъ гьабурабги рекъоларо. КIалбиччаялъул гIидалъул байрам нилъеца къабул гьабизе бегьуларо, Рамазан моцI лъугIиялдаса бугеб рохел гIадин. ХIадисазда ва гьединго тIахьазда буго кIал кквеялъул моцI тIаса иналдаса рохел загьир гьабиялъ кIудияб мунагьалде рачине рес бугин. Жибго нилъ ругьунлъун руго кIалбиччанкъоялъ хасго лъималазе букIунеб аваданлъиялдаса, рокъо-рокъоре хьвадун тIобитIулеб букIиналъ, гьеб кIудияб байрам бугин абураб жоялде. Къурбаналъул гIидалъул хиралъиялъул бицани, гьеб къоялъ хIеж борхула ва байрам халат бахъуна жеги ункъо къоялъги, Къурбаналъул гьанги щола мискин-пакъирасе. Гьеб ккола хIатталдаса ун гIемераб кири щолеб ишги. Гьел мисалал гIола цогидал байрамазда гьаркьоб Къурбаналъул гIидалъул даража бичIчIизе.\n- Шамиль, ахираб заманалда цIакъ чIаголъун ругин абизе бегьула хIайванал цIунулезул багъа-бачариял. Бусурбабазул байрам бугилан, габуниб нусги лъун Аллагьас бижараб рухIчIаголъи гIумруялдаса батIа гьаби бичIчIизе инкар гьабулеб буго гьез. ГIемерал гьечIониги нилъер республикаялдаги руго гьезул пикруцоял. Гьединазда хурхун щиб абилеб?\n- Гьединал кIалъаялги дандечIеялги загьирлъиялъе гIурал ресал кьолел руго дагIба-рагIи хIабургъине бокьарал чагIаз. Цо кибалиго инжитаб куцалъ, хадубги бехъерхъун чахъу хъунила, хъулухъ гьечIелщинал хъвай-хъвагIаялги гъоркь рекIинарун риччарал мисалаз хIабургъинабулеб буго кинабго. Гьедин батани дагьалги рикIкIаде щай гьел раккуларел? Дора Испаниялда щибаб соналъ гIадамазул рекIелгъеялъе гIоло къецалги гIуцIун гIакъуба кьола бугъбузе. Гьединалго мисалал гIемер дандчIвала Европаялъул пачалихъазда. Амма нилъеца чIалгIадего, ургъун рахъун мацI лъалареб хIайваналъе гIакъуба кьолеб гьечIогури гьез гIадин. Нилъеца гIиялъажо хъолеб буго, гьан бикьула гьелде хIажатав нус-нус мискин-пакъирасе, Африкаялъул пачалихъазде гIунтIунги щолеб буго гьелъул садакъа. Жакъа гьан кваназе бегьуларилан цо тайпа чIунилан, тIолабго гIаламалъ гьанадаса инкар гьабуларо. Гьан квине шаргIалъ гьукъун гьечIо, амма гьеб квине ккани хIайван хъвечIого гIоларо. Нилъеца хIайван зулму гьабун чIвалеб гьечIо, аза-азар соназ цебе нилъеда аварагас бихьизабураб мисалги хIалтIизабун хъолеб буго. ГIакълу бугев чиясе гьелда жаниб гIураб дарсги мисалги буго.\n- «Къурбаналъул бидул къатIра рикIкIун, мунагьал чуризе руго» — ян абула\n- Къурбан хъвеялда аскIоб суннатаб буго хъолев чияс «Бисмиллагь» бахъизе, Аварагасде (с. т. гI. в.) ссалат битIизе, хъолеб жо ва гьеб хъолев чи къиблаялде русcун рукIине, «Бисмиллагьалда» цебеги хадубги «Аллагьу Акбар» абизе, ай такбир бачине, гьебги -лъабцIул – лъабцIул гьабизе хирияб буго, къабул гьабегиян абун, дугIа гьабун гьаризеги. Гьединго хъолеб нус лъикI рекIараблъун букIин, хех цебе-нахъе нус лъулъаялдалъун къотIи, хъолеб жо квегIаб хьибилалде бегизе гьабун букIин, бухьунелъуб кванараб хIетIе биччан букIин. Варани, бухьинчIого, сукIизе гьаби. Хирияб буго Къурбан жиндасан хъолев чиясе, гьеб хъолеб мехалъ, би гIодобе чвахун бахъинегIан, аскIов чIезе. Абу СагIидидасан бицараб хIадисалда абулеб буго Аварагас (с. т. гI. в.) абунин: «Я ПатIимат (р. гI.), мун эхеде яхъа, дур Къурбаналда аскIой чIа, гьелъул щибаб бидул къатIра рикIкIун, Аллагьас дур цере арал мунагьал чуризе руго», – абун. ПатIиматица (р. гI.) Аварагасда (с. т. гI. в.) цIехана хас гьабун нилъер рукъалъул агьлуялъулищ гьел мунагьал чурулел яги киналго бусурбабазулгойищ абун. Аварагас (с. т. гI. в.) жаваб кьуна нилъерги киналго Къурбан хъурал бусурбабазулгиян. Пикру гьабе, хириял диналъул вацал ва яцал, Къурбан хъвеялъ нилъее кьолеб бугеб рахIмат- гурхIелалъухъ. Цебе рехсовухъе, Къурбан хъвей муаккадияб (тIадчIей гьабураб) суннат буго, амма гьеб парзлъула, нилъеца тIадебосани гьадинаб куцалда: «Гьаб унтиялдаса сахлъани, яги дие лъимер гьабуни, яги гьаб сапаралдаса вуссани ва гь. ц. дица Къурбан хъвела», — ян абуни. Гьедин тIаде босараб Къурбаналдасан гьелъул бетIергьанас щибго квине бегьуларо, кинабго садакъаялъе бикьизе ккола, лълъурдузде гIунтIун. Нагагь гьелъул дагьабниги къадар хвезе гьабунани я кванани, гьеб бецIизеги ккола. Гьедин тIаде босичIеб суннатаб Къурбаналъул гьан кваназеги бегьула, садакъаялъе кьезеги бегьула. Гьелъулги бищун хирияб, хъизамалъе цо нухалъ тIамизе гьан тун, цогидаб садакъаялъе бикьи буго. Гьедин хIал кIвечIони, хIал кIвараб къадар бикьила.\n- Къурбан хъвеялдалъун инсанасе щиб даражаха бугеб?\n- Къурбан хъвей ккола — дунялги ахиратги къачIалеб гIамал. БетIергьан Аллагьас жиндир каламалда жаниб рещтIун буго Аварагасде (с. т. гI. в.) «Кавсар» абун цIар бугеб сура, жинцаги гьадинаб магIна кьолеб – «Дица дуе кьуна, я МухIаммад (с. т. гI. в.), гIемерал лъикIлъаби дунялалдаги ахираталдаги жал даимал. Дуца дур БетIергьанасе как бай ва, дуе кьурал лъикIлъабазе щукру гьабун, вараниги хъве. Дудехун ццин бахъаралги дица лъикIлъабаздаса къотIараллъун гьарула», — абун. Гьалдалъун бихьулеб буго Къурбан хъвей Аллагьас амру бачIараб, тIадчIей гьабураб букIин. Аварагас (гьадаб сура рещтIараб мехалъ) асхIабзабазда абулеб буго. «Диде амру гьабуна Къурбан хъвеян, амма нужее гьеб суннат буго», — ян. Нахъеги асхIабзабаца гьеб Къурбан хъвеялдаса цIехедал, Аварагас (с. т. гI. в.) абулеб буго гьеб бугин нужер эмен Ибрагьим (гI. с.) аварагасул суннат. Гьеб хъвеялдасан нижее щибха бугебан абун цIехедал, абулеб буго Аварагас (с. т. гI. в.), Къурбаналъе хъураб жоялда бугеб рас рикIкIун, лъикIлъи бугоян. Гьел рехсарал дунялалъулги ахираталъулги лъикIлъаби щвезе ккани, нилъер щибаб хъизамалъ, ресалда рекъон, Къурбан хъвезе рекъараб буго, гьеб хъвеялъул къагIидаби цIунулаго: жиндасан Къурбан хъвезе бугес суннатаб буго зульхIиджа моцI байбихьаралдаса Къурбан хъвезегIан рас, малъ тIаса инабичIого (ай къунцIичIого, кIкIвачIого) тезе. Къурбаналъе хъвезе бегьулел хIайваналги руго гьадинал — щуго сон бараб варани анкьго чиясдасан, кIиго сон бараб хIайван анкьго чиясдасан, лъагIел бараб чахъу цо чиясдасан, кIиго сон бараб цIцIе цо чиясдасан. Имам ШафигIил (р. гI.), ай нилъер мазгьабалда, гьалдаса сонал гъоркье ккарал Къурбаналъе гIей гьечIеллъун ккола. Гьединго гIей гьечIеллъун ккола рекъаб, беццаб, баянаб унти бугеб, гIин тIураб, гIин тIаса къотIараб, жиб цIакъго хераб, хIалакъаб, ай жиндалъун гьан мукъсанлъулеб гIилла тIад бугеб, балъ гьабурабги бегьула. Къурбан хъвеялъул гIужги щола, гIидалъул какдаса рахъарабго, гьебги халат бахъула ташрикъалъул къоязул ахиралда бакъ тIерхьинегIан. Гьел ташрикъалъул къоялги ккола гIидалъул къоялдаса хадусел лъабго къо.\n- Къурбаналъул гьан бичизе бегьулищ?\n- Къурбаналъе хъураб жоялъул гьан, тIом ва цогидаб бичизе, мухьдахъ кьезе бегьуларо, гьедин гьабуни, Къурбан хъвечIев чилъун вукIуна. Къурбаналъул гьан цогидаб росулъе, шагьаралде хъураб бакIалдаса кьеялъул хIукму закагIаталъул хIукмуялда релълъун буго. Аллагьас нилъер щибаб хъизамалъе хIал кьеги Къурбан хъвезе, нилъер ракIазулъ иманги цIикIкIизе гьабеги. Къурбан хъвей сабаблъиялдалъун Аллагьас нилъ мунагьал чурараллъун гьареги дунялалъулги ахираталъулги рокъор, балъгоял балагьасдаса цIунараллъунги гьареги. Бусурбанав вугониги, капурав вугониги, зулмучиясдасаги нилъ цIунаги. Диналъулъ питнаялдасаги нилъ хвасар гьареги. Амин!


28 июналда «ХIакъикъаталъул» редакциялда тIобитIана Шамил имам гьавуралдаса\n220 сон тIубаялъул хIурматалда гIуцIараб дандеруссин\n«Щибаб анкьалда редакциялда гIуцIизе руго нилъер республикаялъул тарихалда лъалкI тарал лъугьа-бахъиназул хIакъалъулъ бицунел дандеруссинал. Гьезда гIахьаллъизе дица ахIулел руго миллиял газетазул ва телевидениялъул миллиял редакциязул редакторалги журналисталги. ГIалимзабаз бицина жидерго пикру, гьеб букIине бегьула ритIухъаблъунги щаклъизе бакI бугеблъунги. Биччанте батIи-батIияб пикруялъул хIакъалъулъ халкъалдаги лъазе», - ян абуна данделъи рагьулаго ГIали Камаловас.\n«Нилъеца гьоркьоб лъезе босараб тема буго гIатIидаб, гIелмияб дандеруссиналъе хасиятаб. Исана 220 сон тIубала Шамил имам гьавуралдаса. Гьев бахIарчиясул хIакъалъулъ жеги тIиритIизарулел руго батIи-батIиял пикраби. Гьединлъидал, редакциялда битIараблъун бихьана Шамил имамасул къисматалъул ва доб заманалда ккарал лъугьа-бахъиназул гIелмияб цIех-рех гьабурал гIалимзабазул ритIухъаб пикруялъухъ гIенеккизеги гьеб халкъалъухъе щвезабизеги», - ян байбихьана данделъи АхIмад МуртазагIалиевас.\nСуал: Шамил имам гьавуралдаса 220 сон тIубай – гьеб байрамалъул кинаб кIвар букIине бегьулеб Дагъистаналъул жамгIияталъе?\nГъайирбег ГIабдулаев: Исана февраль моцIалда байбихьана нижеца гьеб хIалтIи. Республикаялъул бетIерасухъе хъвана кагъат. Бахъана байрам тIобитIиялъул хIакъалъулъ хасаб указ ва гьелда бан тIадкъаялги кьуна. Амма жакъа къоялъги гьеб указалъул къуватги гьечIо, гьеб хIалтIулебги гьечIо. Буго гIуцIиялъул комитетги – ДРялъул хIукуматалъул председатель ГIабдусамад ХIамидов вуго гьелъул нухмалъиялда. Амма гьелъул цониги данделъи тIобитIичIо.\nЮсуп Дадаев: Дида ракIалде щола 1997 сон. БукIараб жигарчилъи доб заманалда нилъер гIалимзабазулги халкъалъулгоги! Расул МухIамадов, ХIажи ХIамзатов, ХIажагIали Даниялов, Владлен ХIажиев, Дибир МухIамадов, Халил Халилов ва цогидалги – киналго хIалтIулел рукIана цокIалго. Гьезул рукIана гIенекканагIан ракI тIаде цIалел кIалъаял. 1997 соналда республикаялъул шагьараздаги районаздаги тIоритIана гIелмиял дандеруссинал. Гьел гIуцIун рукIана Москваялда, Киевалда, Бакуялда, Турциялда. МухIамадгIали МухIамадовасул нухмалъиялда гъоркь гIуцIун букIана цIакъ пайдаяб хIалтIи, рахъана гIе-мерал тIахьал.\nШамил имам тIолабго дунялалда машгьурлъана гIалим, гIуцIарухъан, реформатор ва рагъулав цевехъан хIисабалда. Гьес нилъее тана цIакъ бечедаб ирс. БукIинчIо гьесул гIумруялъул ва хIаракаталъул бицинчIого тараб цониги рахъ. Ахирал соназда къватIире рахъана ХIажимурад Доногъолги дирги гIелмиял хIалтIаби. Амма цогидал гIалимзабазул сихIкъотIи буго. Гъорлъе вакканагIан, гъваридго бичIчIулеб буго гьев инсанасул кIодолъиги, къадруги, къисматалъул тIадегIанлъиги. Шамилие къваригIун гьечIо рецц-бакъ гьаби – гьесул гIумру гьелъие мустахIикъаб букIин киназдаго лъала. Амма бугеб тарихияб бечелъиялъул бицине тIадаб буго нилъеда.\nАхIмад МуртазагIалиев: Исана июналда «РИА-Дербент» газеталъе кьураб интервьюялда рагъулав журналист Иван Коноваловас хъвалеб буго: «Нижеца ХIХ гIасруялъул бащалъиялдасаго гьабулеб буго гьаб рагъ, щайгурелъул Россиялъул ракь букIин хIисабалдеги босун. Нилъеда лъала, Шамил имамас Россиялъул армиялде данде гьабураб доб рагъуе (Кавказалъул рагъ) кумек гьабулеб букIараблъи Англиялъул гIарцуца». ГIемерал соназ федералияб телеканалалда хIалтIулев вукIарав рагъулав корреспондент, публицист, хъвадарухъан Иван Коноваловас загьир гьабулеб буго официалияб пикру. Гьесие бокьун буго эркенлъиялъе гIоло кавказалъулаз гьабураб рагъул аслияб магIнагун мурад кьучIдасанго хисизабулеб пикру тIибитIизабизе. Кинаб къимат кьолеб нужеца гьелъие?\nНилъер газеталда бахъун букIана Россиялъул генералиссимусазул хIакъалъулъ хъвараб макъала. 1875 соналда жиндие кьураб гьеб тIадегIанаб цIаралдеги гьелде рекъонкколеб ратIлил формаялдеги Шамилилги Сталинилги букIана цогояб бербалагьи.\nРасул МухIамадовас ва цогидал гIалимзабаз бицинегIанго, ХIажи-ГIумар Булачица тIоцебе байбихьана Шамил имамасул хIакъалъулъ бицине – гьебги гIемер чиясда лъалеб гьечIо. Щибаб росулъ руго Шамилил цIар кьурал васал – гьебги ккола нилъеца гьесул адаб гьабиялъул хIужа.\nСуал: Кавказалъул халкъазда тIад михир бачарал генералазе – Ермоловасе, Барятинскиясе ва цогидазе церего лъун руго памятникал. Щай лъолеб гьечIеб Шамил имамасе памятник?\nХIажимурад Доногъо: БатIи-батIияб букIуна памятник. Шамилие гьеб лъолеб бугони, чара гьечIого инсанасул сипаталда букIине кколаро. БукIине бегьула си, хъала ва гь.ц. Гьединаб памятникалда рази вукIина дун. БатIияб памятник лъолеб бугони, исламияб Дагъистаналда халкъалъул цо бутIа дандечIезе бегьула. ХIажат бугищ гьеб жакъа? Чода рекIарав имамасул памятникалъул эскизалъухъ валагьана дун – кинабгIаги асар гьелъ гьабичIо. Шамилил магIна, кIвар, къуват, гуч бихьизабулеб эскиз дида жеги бихьичIо.\nХIажимурад Доногъо: ЧIухIарал рагIаби абиларо. Гьеб рагъул баяназулъа дир бер тIаде цIалеблъун ккола инсанасул къисмат – Шамилил, наибзабазул, муридзабазул, руччабазул, лъималазул. Гьеб рагъулъ хвана лъикIаздаса лъикIал нилъер гIадамал. Ханжаргун рахъунеб заман ана – хIажат буго бахIарчиял – гамачI гIадал – умумузул мисалалда гIолилал куцазе. Щивас байбихьизе ккола жиндирго хъизамалдаса.\nШамилил кумекалдалъун щвана Барятинскиясе чиналги шапакъаталги. Гьес абуна «Киналго рахъазул хIисаб гьабуни, Шамил вуго дунявияв инсанилан». Шамилие хIажат букIинчIо бечелъиги, батIи-батIиял нигIматалги, сверухълъиялда цIар тIибитIиги – гьесие гIун букIана чедгун хIан, тIехь цIализе рес ва хъизамалъул адаб-хIурмат. Гьеле гьединаб мисалалда куцазе бегьула гIолилалги.\nПрочитано 628 раз\tПоследнее изменение Четверг, 06 июля 2017 10:18\nДругие материалы в этой категории: « Тарбия кьей\tКагътица сапаралъ ахIана »


КIиго базар цолъизабиялъул мурадалда Дербенталда каву лъун руго 2000 соналъ цебе бараб къедалда.\nГьал къоязда Дербенталдаса жамагIатчагIаз Россиялъул тIалъиялдеги ЮНЕСКоялдеги гIарзал хъван руго, хасал чагIаз жидерго санагIалъабазе гIоло, шагьар бакьулъ букIараб некIсияб къед биххизабун бугин абун. Гьел гIадамал тIамихIалде цIайилан тIалаб гьабулеб буго гьез. Гьеб гурониги Дербенталда некIсиял, тарихиял бакIазде букIине кколеб кIвар кьолеб гьечIин, шагьаралъул 2000 сон тIубаялде къачIалелин абун чанги гьединал бакIал хвезарун ругинги лъазабулеб буго дербенталъулаз.\nДербенталъул некIсияб рахъалъул бакьулъан бугеб микьабилеб гIасруялда бараб къед биххизабун бугин абун ахIи базе лъугьун руго гьал къоязда дербенталдаса жамагIатчагIи. Гьез лъазабулеб буго Пачалихъияб Думаялъул депутат Мурад ХIажиевасул амруялда рекъон, биххизабун бугин гьеб къадал кесекилан. Гьев бетIергьанаб кIиго базар бугила гьениб, гьеб къадаца гьоркьоб къотIун ругел гьел цоцаде риччазелъун бахъун бугила, гьелул цо бутIаги биххизабун, нухилан абулеб буго гьез. Гьеб букIун буго цебе заманалъ Дербент тIадекIанцIияздаса цIунизе букIине шагьар сверун бараб къед.\nЦо-цо бакIалъалъ гьелъул биццалъи метргун бащадалдеги бахунеб буго. Гьеб къед биххизабурал чагIи тамихIалде цIайин тIалаб гьабун дербенталъулаз гIарз хъван буго Россиялъул президентасухъеги, Дагъистаналъул бетIерасухъеги. Дербенталъул некIсияб рахъ микьго соналъ цебе ЮНЕСКОялъ дунялалъего тарихияб кIвар бугеб бакI бугилан рикIкIун букIана ва гьез цIуна-къай гьабизеги тIаде босун букIана гьелъул. Гьединлъидал шагьаралъул некIсиял бакIал риххизарулел ругин абун жамагIатчагIаз кагътал хъван руго ЮНЕСКОялдеги.\nГьеб гIарз хъваразда гьоркьов вугев «Дербент» информсайталъул бетIер Милрад Фатулаевас «Экренлъи» радиоялъе бицана, гьеб къед биххизабулеб букIиналда бан жидеца хъвараб цониги гIарзалъе жеги жаваб бачIинчIилан. Гьанже Мурад ХIажиевасул рахъкколел лъугьун ругила гьел базарал гьесул гурилан, гьеб къед биххизабиялъулъги гьесул щибго гIахьаллъи букIинчIин чIезабизе.\nМилрад Фатулаев: «Гьел базаразул хъвай-хъвагIай лъида тIад гьабун бугебали дида лъаларо, амма гьезул бетIергьан Мурад ХIажиев вукIин ракIчIараб жо буго. Гьесул гурел ратани гьел базаралги гьеб ракьги жинде гьелъул щибниги хурхен гьечIин абун щайха гьес жинцаго лъазабулареб. Щалали лъаларел чагIи интернеталдасан живго цIунун хъвадаризе тIамичIого, официалияб къагIидаялъ лъазабеха жиндир бакI гурин гьебилан. Гьесде гIезегIан кIудияб гIайиблъидал гIунтIизабулеб бугеб нижеца, гьеб ккола федералияб, хIатта дунялалъего кIвар бугеб буголъи хвезаби. Бищун интересаб жо буго гьеб къед биххизабизе разилъи кьун букIин бакIалъул нухмалъиялъ.\nНижехъе баянал щун руго Мурад ХIажиев Дербенталъул депутатазул мажлисалъул бетIерлъун вугеб мехалда, гьезухъе халгьабизе бачIун букIанин гьеб къед биххун нух бахъизе разилъи кьейилан абураб гIарза. Лъица гьеб хъван букIарабали жеги чIезабун гьечIо, цониги гьеб базар тIад хъварав ХIажиевасул чи вукIун ватилаха гьев. Гьеб букIана 2005-2006 санал. Шагьар гьесул кверщаликь букIанин абизе бегьула гьеб мехалда. Гьеб гIарзалъул халги гьабун депутатазул мажлисалъги бакIалъул нухмалъиялъги официалияб къагIидаялъ разилъи кьун букIун буго гьеб тарихияб бакI биххизабизе».\nГьеб къед биххизабиялъе гIайиб Мурад ХIажиевасда бугин абиялда рази гьечIо цо-цо дербенталъулал. ЖамагIатчи ва блогер Эмиль Сеферовас «Экренлъи» радиоялъе бицана шагьаралда сиясатияб ахIвал-хIал хIалуцараб мехалда, Дербенталъул бетIерасул хъулухъалда рагъилел ругел къокъабаз цоцада гIайиб чIвазе бокьараб багьана балагьулеб бугилан. ГьедигIан цIакъ гьеб некIсияб къадал ургъел букIараб батани, гьеб биххизабун анцIго сон инегIан щайилаха киналго чIун рукIарал, гьанжейищила гьелъул ахIи бахъинабулебин лъазабулеб буго блогерас.\nЭмиль Сеферов:«Мурад ХIажиевасулгIаги щиб хурхен бугеб гьеб къадалгун, гьел руго гьадингоял харбал. Гьеб бакIалда цебе букIара «Арзуйилан» ва «Эдельвейсилан» абураб кIиго базар. БатIи-батIиял бетIергьабиги рукIана гьезул, хадуб цояс цойгидасухъа базар бичун босана. ЦIияв бетIергьанас кIигоялъул бакIалда цо кIудияб базар гьабуна, гьеб мехалад цIакъ кIудия свери бахъун гурони базаралъул цояб рахъалдаса цойгидалде ун бажарулеб букинчIолъиялъ гIадамазе санагIалъиялъе бахъун букIана гьеб нухги.\nГьанже гьеб базар хIалтIулеб гьечIо, цохIо гьеб къед гурони щибниги хутIун гьечIин абизе бегьула. ГьедигIан цIакъ шагьаралъулдаги, гьелъул тарихиял бакIаздаги ракI унтун букIрааб батани щайха гьалщинал саназ руцIцIун чIун рукIарал. Дербенталъул тIалъиялда хиса-басиял ккараб мехалда рагъаричIого гьелъул бицине. Гьединал чагIи рагъаризе кколаанха ахIи бахъинабизе нижер гьаниб бокьараб бакIалда бокьараб жо балеб мехалда. Нарын-хъалаялда ресторан балелъулги, гIадамал хьвадизе тараб нухлул рагIалда бакIал ралелъулги щайха лъицаниги щибниги абичIеб».\nГьединго блогерас абуна цебехун рехсараб гьеб къед гурониги чанги тарихиял бакIал риххизарун ругила гIадамаз жидеего санагIалъаби гьаризе. Дербенталъул 2000 сон тIубаялде къачIалелин абунги чанги некIсиял тарихиял бакIазе кIудияб къварилъи гьабун, хIатта цо-цоял риххизарунцин ругилан\nДербенталъул администрациялъул рахъалдасан гьеб некIсияб къед биххизабизе щай рес кьурабалиян абураб суалалъе жаваб щвечIо. Гьеб ишалда хурхун гьаб сагIат шагьаралъул тIалъиялъ кинаб букIаниги баян кьолеб гьечIин лъазабуна гьезул пресс-хъулухъалъ.\nНекIсияб къедалъе гьабураб зарал 10 сонидаса гурони ракIалде щун гьечIо\nМузеялда цIогь гьабиялда щаклъи бугел ккуна


Исана нилъер улкаялъул Конституциялъ 25 сон тIубана\nШколалда цIалулеб заманалдаса нахъего нилъеда лъала Конституция нилъер гIумрудул аслияб закон кколеблъи ва гьелъул тIадегIанаб юридикияб къуват букIин.\nАраб гIасруялъул 90-абилел соназул байбихьуда Россиялъул жамгIияталда жанир ккарал чIахIиял хиса-басияздаса хадуб улкаялда цIияб Конституция къабул гьабичIого бегьулеб хIал букIинчIо. Гьединлъидал 1993 соналъул 12 декабралда, тIолабго халкъалъ гьаракьги кьун, къабул гьабуна Россиялъул Конституция. Гьелда цере рукIана 1906 соналда Россиялъул Империялъул, 1918, 1925, 1937, ва 1978 соназда къабул гьарурал РСФСРалъул аслиял законал. Б. Ельцинил указалда рекъон, 1994 соналда бахъараб гьеб къо чIезабуна пачалихъияб байрамлъунги.\nИсана нилъер Конституциялъ 25 сон тIубалеб батани, Америкаялъул аслияб законалъ нахъа тана 229 сонилаб гIумру. «Брежневасул» Конституциялъ бана 18 сон, «Сталинилалъ» – 41 сон. Бихьулеб букIахъе, нилъер пачалихъалда аслияб закон хисизабула яги цIияб къабул гьабула гьелъ гIемер заман балелдего. Узухъда, гьеб бараб буго жамгIияталда кколел чIахIиял хиса-басияздаги улкаялда церечIарал масъалабаздаги.\nЦере хисарал Конституциязул гIунгутIилъун гIалимзабаз бихьизабулеб буго гьезда жаниб пачалихъалъул кверщел бугел гIуцIабилъун советал рихьизарун рукIаниги, хIакъикъаталдайин абуни, гIумруялъул киналниги рахъазда цебехъанлъи КПССалъги партиялъул гIуцIабазги гьабулеб букIин.\nКонституциялъ щула гьарун руго РФялъул киналниги субъектал цоцада ращадал рукIиналъул ва гьезул халкъазул ихтиярал цIуниялъул рахъал. Гьединлъидал нилъер республикаялъеги Конституция ккола аслияб законлъун. Гьелде тIадеги, Россиялъул киналниги субъектазулго гIадин, Дагъистаналъулги буго 1994 соналъул 26 июлалда конституциялъулаб собраниялъ къабул гьабураб аслияб закон. Гьелда ва Россиялъул Конституциялда рекъон, хIалтIулеб буго республикаги.\nРоссиялъул цIияб Конституциялда цере рукIараздаса батIаго, байбихьудасанго (кIиабилеб статья) кIвар кьолеб буго инсанасул ихтиярал цIуниялде. Инсан вихьизавун вуго киналдасаго къимат цIикIкIаравлъун.\nКонституция бищунго тIадегIанаб юридикияб документ бугониги, гьелъ квербакъула нилъер гIумру цебетIезабизе, инсанасул захIматалъулал, социалиял шартIал лъикIаб рахъалде хисизаризе. Гьелъие мисалал нилъер республикаялдаги гIемер руго. Дагъистаналда рана ва рагьана анцI-анцI школал, больницаби, поликлиникаби, гьаруна ва гьарулел руго нухал. ГIадамазул гIумру гьабизе ресал цIикIкIиналъе нугIлъи гьабула республикаялда щивас ралел минабазул къадар къойидаса къойиде цIикIкIунеб букIиналъги. ГIадамазе щолеб гьоркьохъеб мухь цIикIкIана ва гьелъул къадар жакъа къоялде бахуна 21000 гъуршиде. Амма, кин бугониги, тIолгороссиялъулго къадаралде дандеккун, дагъистаниязе хIалтIухъ щолеб мухь, узухъда, дагьаб буго. Гьелъ бихьизабулеб буго цого пачалихъалда гьединаб батIалъи букIиналъ, лъикIал гурел хIасилазде рачине бегьулеблъиги. Республикаялда хIалтIи гьечIого хутIаразул къадар 2017 соналъул баяназда рекъон, 8 проценталъ дагьлъиялдаго цадахъ, хIалтIухъ щолеб мухьги буго Россиялъул регионазда гьоркьоб бищунго гIодобегIанаб. Конституциялдайин абуни хъван буго Россия социалияб пачалихъ бугин, амма жакъа гIалимзабазда гьоркьор руго Россия тIубанго социалияб пачалихълъун лъугьинчIин абулелги. Масала, гьединаб пикру буго машгьурав политик Сергей Шахрайил. ТIубанго социалияблъун гьеб гьечIолъиялъе гIиллаги бихьизабулеб буго нилъер экономикаялъул ресал рекъонгутIи. Амма гьединаб хъвай-хъвагIай Конституциялда букIиналъ конституциялъулаб судалъе рес щвана гIадамазул рукIа-рахъин лъикI гьабиялъул рахъалъ цо чанго хIукму гьабизеги. Мисалалъе, чернобылалъулазда, пенсионеразда ва гьединго бюджеталъул къагIида хисизабиялда хурхун ва хIукуматалъе буюрухъ кьуна гьел мурадазе гIарац биччаян.\nЖакъа республикаялда цIияв бетIерас ва хIукуматалъ рихьулел тадбирал гьарулел руго Конституциялъ кьурал ихтиярал гIумруялде рахъинариялъе, ай хIалтIи чIезабиялда, хIухьбахъиялда рухьарал. Хасго кIварбуссинабулеб буго киналъего кьучIлъун кколел налогал ракIариялде, щивав хIакимчияс жинда тIадкъараб хIалтIи тIубаялъул рахъалъ гьездаса тIалаб гьабизе ккеялде ва бугеб ахIвал-хIал кьучIдасанго хисизабизе букIиналде. Дагьаб цебегIан, букIине кколеб гIадлу-низам чIезабиялъул хIакъалъулъ ахIараб данделъиялда, республикаялъул бетIер В. Васильевас лъазабуна дагъистанияз газалъухъги токалъухъги алхинчIого гIарац кьолеб бугила, амма такъсирчагIаз, ричIчIуларел жалги гьарун, гьел налъукье ккезарулел ругилан.\nПрочитано 177 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 17 декабря 2018 11:21\nДругие материалы в этой категории: « «Госуслуги» порталалъул кумек\tБизнесчагIазе кумек »


Лъукъарал кьураби » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nАдабияталъул сагIат: Муса МухIамадов (1926 – 1997)\n2017 соналъул 26 октябрялда «Миллат» басмаялъул редакциялда тIобитIана щибаб моцIалъулаб «Адабияталъул сагIат» абураб гургинаб стол, гара-чIвари. Гьаб нухалда гьоркьор лъуна Дагъистаналъул халкъияв хъвадарухъан, бергьун тIадегIанаб гьунаралъул, гъваридаб, кIудияб, камилаб литературияб нахърателалъул бетIергьанчи Муса МухIамадовасул гIумруги къалмил ирсги.\nХъвадарухъанасул холареб лъалкI\nАдабияталъул гъасде, «Миллаталъул» годекIанире данделъана Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул нухмалъулев, халкъияв шагIир МухIамад АхIмадов, Республикаялъул газетазулгун журналазул идараялъул бетIер, Муса МухIамадовасул вас МахIач МухIамадов, «Гьудуллъи» журналалъул редактор, Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул авар адабияталъул секциялъул нухмалъулев МухIамад ПатахIов, Россиялъул ГIелмабазул академиялъул Дагъистаналъул гIелмияб централъул МацIазул, литератураялъул ва искусствоялъул институталъул директор, филологиял гIелмабазул доктор Ибрагьимил МухIамад, гьебго институталъул цIех-рехазул гIуцIиялъул нухмалъулев, филологиял гIелмабазул кандидат ГIабдулкъадирил МухIамад, Республикаялъул тIахьазул издательствоялъул авар мацIалда биччалеб литератураялъул редактор ГIайшат ГIалиева ва «Миллаталъул» редколлегиялъул гIахьалчи Ашахан Юсупов.\nГургинаб столалъул гIахьалчагIаз цIалана Муса МухIамадовасул кучIдул ва къисабаздаса кескал, бицана магIарулазул ва тIолалго дагъистаниязул рухIияб гIумруялъулъ, маданияталда ва адабияталда гьесул асараз кколеб кIудияб бакIалъул ва тараб холареб лъалкIалъул.\nТеатрал щай руцIцIун чIарал?\nМухIамад АхIмадовас абуна, Аваразул театралъ, Муса МухIамадовасул асаразда рекъон, спектаклял лъуни, лъикIаб букIинаанилан. «Къисас», «Кьалбаз ккола гъветI», «Лъукъарал кьураби» абурал романаздасан гIуцIараб трилогия Михаил Шолоховасул «Сасараб Дон» эпопеялда релълъулилан бицана АхIмадовас. ГIурус литератураялда жаниб «Сасараб Дон» асаралъ кколеб бакI авар адабияталда жаниб гьеб трилогиялъ кколилан пикру загьир гьабуна гьес.\nИбрагьимил МухIамадица баян гьабуна РАНалъул ДНЦялъул ИЯЛИялда Муса МухIамадовасул асаразул хIакъалъулъ диссертация хъвалев вугин АсхIабгIали ГIабдусаламов. Хъвадарухъанас 90 тIубаялде 2016 соналда гIелмияб конференцияги тIобитIун букIана ИЯЛИялъ. Гьеб данделъиялъул гIелмиял докладазул тIехь бахъизе хIалтIи гьабулеб бугилан абуна Ибрагьимил МухIамадица.\nМухIамад ПатахIовас Муса МухIамадовасул асаразул бугеб кIудияб кIваралъул рехсей гьабуна, цоцахъа рахъун, ирга гьабун, цIалулел рукIанин жиндир лъимерлъуда гьесул асарал, магIаруллъиялъул, Дагъистаналъул гIумру ва тарих рагьулел къисабиги харбалги танин гьес нахъейилан абуна шагIирас.\nШамил мухъалъул Гьандихъа рагIул устарасул вас МахIач МухIамадовас инсул хъвадарулеб къагIидаялъул, гьесул букIараб гIамал-хасияталъул бицен гьабуна. ХIарпал рищулеб алаталда нахъа хIалтIулеб гIадат букIун гьечIо хъвадарухъанасул, 70-гIан тIехь Муса МухIамадовас хъван буго квералъ. Гьесул хъвай-хъвагIаялъул тIанчал, даптарал ва цоги тIагIел-гIучI Гьандихъ бугеб гьесул музеялда цIунун руго. Гьеб музей гIуцIиялъе хIалтIи гьабурав чи ккола Гьандихъ школалъул мугIалим МухIамад Гъазалиев.\n«КIудадал гIанса», «Ханжар», «Бакъдасел», «МагIарул къисаби», «Борч», «ЧIегIераб гамачI»…\nГIабдулкъадирил МухIамадицаги, ГIайшат ГIалиевалъги, Ашахан Юсуповасги Муса МухIамадовасул асараздехун бугеб жидерго бербалагьи загьир гьабуна. Гьесул киналго тIахьал цIидасан къватIире риччазе (полное собрание сочинений) хIажат букIиналъулги бицана гургинаб столалъул гIахьалчагIаз. Хъвадарухъанасул прозаялъул кинофильмал рахъизе лъикIаб букIинаанилан, гьесул асарал рахъизе къайимлъи гьабулел чагIи ралагьизе ккелин, къватIазда, библиотекабазда, школазда ва цоги идарабазда гьесул цIар лъезе рекъараб бугилан абуна «Адабияталъул сагIаталъул» гъасда.\nХIакъикъаталдаги, унго-унголъунги халкъияв хъвадарухъан вуго жиндир мунагьал чураяв Муса МухIамадов. Гьесул «МугIрузул иццалги», «КIудадал гIансаги», «Чагъанаги, «Ханжарги», «Бакъдаселги», «МагIарул къисабиги», «Борчги», «ЧIегIераб гамачIги», цоги асаралги даим магIарулалгун, адабият бичIчIулел гIадамалгун цадахъ руго.\nМуса МухIамадовасул хIакъалъулъ телеочеркалъухъ ралагьизе бегьула «Ютуб» видеохостингалда бугеб «Миллат» басмаялъул хасаб гьумералда гьаб адресалда:\nЦереккун «Адабияталъул сагIаталда» гьоркьор лъуна Игьалиса Чупаласул, Инхоса ГIали-хIажиясул, ГIахьалчIиса МуртазагIали-хIажиясул, ЦIадаса ХIамзатил ва ХIамзатил Расулил асарал.\nМусал къисабазде тIаде къулидал,\nКъулгIадухъ вугилан кколаан дида…\nМусал асаразул годекIанире\nРакIарун хутIана дир магIарулал, – гьедин хъвана МухIамад АхIмадовас. Нилъее тавпикъ кьеги Муса МухIамадовасул асарал цIализе, ричIчIизе, гьезда жаниб бугеб цIакъ берцинаб, бечедаб, беричаб, тIагIамаб, гъваридаб, камилаб, унго-унгояб магIарул мацI нилъер мацIалдаги, пикрабалъги, рекIелъги, макьабалъги бессине. Амин!\nМуса гӏадав хъвадарухъан магӏарулазул вахъичӏо,вахъинеги щакаб ищ буго,гьев унго-унголъун магӏарулазул гӏумру-ящав лъикӏ лъалев, ва гьеб кагътида босизе бажарулев инсан,гьесул буго жидерго хатӏги мацӏги,ва цӏалдохъанасе кьолебт хасаб асарги


Жанаваралги хIайваналги » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nКинаб бугониги рукъ балеб бугони, ялъуни цойгиги кинаб бугониги бак1 балеб бугони бищунго цебе гьеб сверун къала. Росабалъ гьедин гьабулеб батич1ониги шагьаразда, цин ц1и балеб бак1, борхатаб чалиялъ сверун къала. Дида ккола гьеб ургъунго г1олохъабазе т1ад жидерго хъвай-хъваг1аял гьаризе балеб чали бугилан. Нилъеца киназго гьел хъва-хъваг1аял ц1ализеги ц1алула. Гьел ц1ализеги ккола — бокьараб т1ехьалдасаги, бокьараб спектаклалдасаги, бокьараб киноялдасаги, телевидениялдасаги гьел хъвай-хъваг1аяз бицуна нилъер обществоялъул бугеб ах1вал-х1ал, нилъер обществоялда г1олохъабазул бугеб даража, сундул пикрабазда гьел ругелали.\nГ1олохъабазул даража борхулеб буго.\nДун гьит1инаб мехалда къадазда хъвалаан чорокал раг1аби. «Мага + Патя = Любовь» - иланги хъвалаан, чорокал раг1абиги хъвалаан. Бат1иял пикраби рук1унароан, бат1иял пикраби рук1унаан Коммунист партиялъул. Партияги хъвадарулаан къадазда, баг1араб ххамида. «Чахъа партия!» - ян хъвалаан, «ум, честь» -илан хъвалаан, «вперед» - илан хъвалаан. Гьел хъва-хъваг1аязда цадахъ рук1унаан «Мага + Патя = Любовьги», чорокал раг1абиги. Гьанже гьеч1о, гьанже чорокал жал хъвалел гьеч1о. Г1олохъабазул даража борхулеб буго.\n«Даража борхулеб буго» — ян абураб раг1ул маг1на кколаро къадазда абиялги кицабиги хъвалел ругилан абураб. Чорокал жал хъвалел гьеч1олъиго буго даража борхи.\n«Мага -зверь!» - илан хъвараб жо ц1алана Мах1ачхъалаялда цо къадада. Гьеб ц1аларав чиясда бич1ч1изе ккола пуланав Мух1амадин абурав чи кутакав чи вук1ин. «Зверь!» - илан абулеб раг1и кколеб буго г1олохъабазул мац1алда лъик1аб раг1и. Къуватги бугев, х1инкъи-къайги гьеч1ев, цеве ккарав чи т1у-т1ут1ун вазеги к1олев чи ккола «зверь». Жанавар. «Мага — жанавар!»\n«Мага — х1айван!» - илан хъван бук1арабани гьев Мух1амадин абулев чияс вач1ун гьеб къед биххизеги биххун цойгидаб къед балаан гьеб бак1алда, хъва-хъваг1ай нахъе гьабизе г1оло. Ц1унаги «Мага» — ян хъвараб раг1уда хадуб «х1айван» — илан хъвазе! Сурула. Жанавар — илан хъвани «это другое дело», гьеб кколеб буго рецц-бакъ, х1айван — илан хъвани сурулев вуго Мага.\nАб щай г1олохъабазе жанавар бокьулеб бугеб, хайван бокьулеб гьеч1еб? Гьезул бат1алъи щиб?\nЖанаваралъул инсанасе кинаб бугониги хайир гьеч1о, инсанасе гуребги гьеч1о жанаваралъул лъиениги хайир. Жанаварал руго жидеего г1оло г1умру гьабулел жал, цебе ккараб рух1ч1аголъиги т1у-т1ун бан. Х1айванал руго чияе г1оло г1умру гьабулел жал гьез рахьги кьола, нахги кьола, квасги кьола, гьанги кьола. Гьел кколел руго квешал жал, лъиениги щибниги кьоларел жанаварал кколел руго лъик1ал жал.\nГ1олохъабазда берцин бихьулеб буго цо бак1алъ реч1ч1ун т1езаби, берцин бихьулеб буго къуват, берцин бихьулеб буго хъач1лъи, заг1ипав инжит гьави, берцин бихьулеб буго жиндиеего г1амал гьабизе лъай, берцин бихьулеб буго бат1иясухъа гьесул буголъи бахъи. «Дун х1айван гуро, дун вуго жанавар!»\nТерракатал щайдила гьарулел ругел, расги г1айиб гьеч1ел г1адамал щайдила ч1валел ругел... Щибха жанаварас гьабизе кколеб?! Жанаварал рук1инч1ого нилъ х1айванал рук1аралани цониги террактги бук1унароан, цониги г1айибго ккеч1ев чиги ч1валароан. Нилъ х1айванал рук1аралани цоцазе кумек гьабулел рук1унаан, цоцаз ч1валел рук1унароан. Бокьарав чиясда абе мун х1айван вугилан, гьеб раг1иги квеш бук1ун ч1вазе вахъуна, жанавар вугилан абуни цо к1удияб къварилъи бук1унаро, г1олохъабазе бокьизехъинцин буго жанаварин абизе. «Мага — зверь!»\nНилъер киназулго бот1ролъ бессун бугеб гьеб пикру лъица ва кин хисизабулеб? Гьеб пикру хисизабич1они нилъер республика кибе кколеб? Гьабсаг1ат ккун бугеб бак1алдаса къват1ибе кин брч1улеб?\nРазе бегьила ц1и-ц1иял заводал хайир гуреб жо гьезул гьеч1о, рахъизе бегьила нухал нилъер республикаялдаса нухал х1ажатаб бак1ал кибниги батиларо, разе бегьила к1алг1аби бечедаб г1умру квешаб жо гуро, цебе т1езабизе бегьила экономика ракъун ч1езе бегьиларо... Жив «зверь» вугилан ч1ух1арав Магада щиб гьабилеб? Х1айваналлъун рук1иналдасан жанавараллъун рук1ине бокьараб нилъедаго щиб гьабилеб?\nМагаги вуго «зверь», Аликги вуго «зверь», Тамикги вуго «зверь», Русикги вуго «зверь»... Ал киналго жанаварал цох1о республикаялда рак1арараб мехалда щиб кколеб? Х1айванал ругеб бак1алде къват1ире рахъине ккола. Х1айван гьеч1еб бак1алда жанаваралъе квен щоларо, киналго жанаварал рак1арараб бак1алда бак1 къварилъула гьезие. Рахъине ккола къват1ире, г1урус ракьалде. Г1урусаз адаб-хъатирги гьабула, г1урус ракьалда дуе х1алт1иги кьола, рищватал росизеги гьезда лъаларо, дуца бицарабщиналдаги гьел божула — лъик1ал чаг1и руго... х1айваналха. Киса кирего, нилъер республика тун къват1ирехун киналго х1айванал руго, нилъ жанаварал руго — къват1ире рахъине ккола.\nЖанаварал рук1ин бихьунлъидал нилъ Москваялда рокьулел гьеч1ел.\nЛъиениги бокьуларо къезе. Нилъер вас къват1ив вагъун къун вач1ани квеш бук1уна, дуца гьурмалъ жо щай досул бач1еб, ч1ван щай рехич1ев, мун щай х1инкъарав — илан ц1идасан рокъовги вухула гьев. Гьеле нилъеца кьолеб тарбия. Къезе бокьуларо.\nНилъер Аварагас квенч1елда кьижун бук1араб кету борч1изабич1о, живго т1аде вахъине г1оло гьес къот1ун квенч1елгун гьелда т1ад бугеб кету добег1ан лъуна. Гьединаб бицен буго. Гьеб бицен киназдаго лъала. Кету ккола «зверь», жанавар. Гьелъ г1унк1к1 т1ут1ун бала. Аварагасул квенч1елда бук1араб катил ихтияр буго жиндикьа х1инкъун Аварагас квенч1ел къот1изе кканин абизе.\n«Дикьа х1инкъана Дов, дун буго зверь, дир макьу хвезабизе бегьуларо, лъан бук1а киназдаго!» - гьеле катица гьабизе бегьулеб пикру. «Магада» гьикъани гьес абизехъин буго кету бергьанилан. «Авараг катикьа х1инкъана, гьесда к1веч1о кету борч1изабизе, гьев жиндирго квенч1ел къот1изецин т1амуна катица». «Магал» пикруялда рекъон гьеб буго бергьенлъи. Авараг къуна, гьес квенч1ел къот1ун нахъе рехизе ккана.\nНилъеца бицун бук1ана х1айваналъул инсансе хайир бугин гьелъ рахьги, нахги, х1анги, квасги, гьанги кьолилан. Амма х1айвана жиндиеего бокьун кьолеб жо гуро гьеб, гьелда жиндиего бокьун лъик1лъи гьабизе лъаларо. Жанаваралъ киданиги гьабич1о лъик1лъи, гьелдаги лъик1лъи щиб жоялицин бич1ч1уларо. Лъик1лъи щиб жояли бич1ч1изе ккани къвариг1уна г1адан, я жанавар гуро, я х1айван гуро — г1адан. Дунялалда бижараб рух1ч1аголъиялъул цох1о инсанасда гурони лъаларо жиндаго бич1ч1ун, жиндиеего зарал гьабунги лъик1лъи гьабизе, инсансда гурони к1оларо т1ад кету кьижараб квенч1ел къот1изе.\nЯ жанаврал гуро нилъ, я х1айванал гуро. Нилъ руго г1адамал. Гьеб бич1ч1ич1они нилъер республикаги хисуларо киг1ан ц1акъ президент гаргадилев вугониги.\n«Мага — зверь!» - илан хъвараб жо къададаса чуризе бегьила, гьеб раг1уда нахъа лъун бугеб ч1ух1араб ах1ул ишара бот1ролъа кин чурилеб? Гьеле нилъер республикаялда ч1ван бугеб цойгиги унти.


РАГЪДАГИ РАКЪЛИЛАБ Г1УМРУЯЛДАГИ-МИСАЛ. - 19 Мая 2011 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2011 » Май » 19 » РАГЪДАГИ РАКЪЛИЛАБ Г1УМРУЯЛДАГИ-МИСАЛ.\nМух1амад Сайбулаев гьавуна Хунзахъ районалъул Г1ахьалч1и росулъ 1917 соналъул 15 маялъ. Анц1го сон байдал эмен Г1иса ва эбел Зайнабги хун бесдаллъана. Ц1алана Г1арани школа-интернаталда, хадув Буйнакскиялда авар педучилищеялда. 1936 соналъ байбихьана Г1ахьвахъ районалда учительлъун х1алт1изе. К1удияб Ват1анияб рагъ байбихьидал гьев х1алт1улев вук1ана Болъихь районалъул педкабинеталъул заведующийлъун. Рагъулаб хъулухъ Мух1амадица байбихьана Буйнакскиялъул рагъулаб училищеялда. К1иго сонил программа гьез нахъа тезе кколаан 8 моц1ида. Гьениб Мух1амадие щвана рагъулаб лъай, махщел ва чорхое къвак1иги. Лейтенантасул чиналда гьев вит1ана фронталде, 297 дивизиялъул 1057 кьвагьдохъабазул полкалде ротаялъул командирлъун. Гьел рагъулел рук1ана Белгород шагьар ц1унулаго. Рагъал рук1ана г1асиял, немцал нахъч1вазе бажарич1о ва шагьар гьез бахъана.\n27 марталъ Мух1амад зах1матго лъукъана. Гьев вит1ана Астраханалде, госпиталалда гьес бана 6 моц1. Сахлъаравго т1адвуссана фронталде. Гьанжесала ккана 111 кьвагьдохъабазул дивизиялде ротаялъул командирлъун. Мух1амадица ва гьесул солдатаз бах1арчилъи бихьизабуна «Гьит1инаб ракьалда» ккарал ц1об гьеч1ел рагъазулъ. Тушманас бет1ер борхизе толеб бук1инч1о. Т1аде балеб бук1ана г1арада, рехулел рук1ана бомбаби, минаби, гьоркьоб къот1улеб бук1инч1о пулеметазул кьвагьи. Нилъераз къаси-къад ч1еч1ого рухъулел рук1ана хандакъал ва гьел церехун унаан, тушман гьеб ракьалдаса вачахъулаан. Бах1арчилъи бихьизабуна гьениб 18 аб. армиялъ. 18 армиялъул № 0123 буюрухъалда рекъон 1943 соналъул 16 марталъ Мух1амадие кьуна к1удияв лейтенантасул ц1ар. Мух1амадида гьенир дандч1вана К1арат1аса лейтенант Г1абдулкаримов Г1абдулбасир. Муртазаг1алиев Мух1амаднаби ва Хизриев Имадибир. Г1абдулбасир зах1матго лъукъун вук1ана, гьесул гъурун бук1ана кваранаб гъажилбет1ер. Мух1амадги лъукъана гьенив мач1алда гуллаги щун. Госпиталалда цо моц1 гурони бахъич1о гьес, т1адвуссана фронталде.\nГьанжесала Сайбулаев ккана 417 аб. дивизиялъул 395 полкалъул ротаялъул командирлъул. Рагъизе ккана Новороссийск шагьаралда аск1ор, «Сахарная головка» абулеб мег1ер тушманасдаса эркен гьабулаго. Борхалъуде рахине гуребги, зах1малъи бук1ана нилъер рагъухъаби немцазда церелъун рихьулел рук1иналъги. Киг1ан жигар бахъаниги, церехун ине к1олебго бук1инч1о. Ах1изе ккана кумекалъе «Катюшаби» ва самолетал. Гьез маг1арда т1ад ц1а рек1инабуна ва пехотаги маг1арде т1аде бахана, гьениб щулалъана. Гьеб рагъулъ Мух1амадида лъабго ругъун щвана. Гьесул бах1арчилъи ва лебаллъи командованиялъ «Баг1араб ц1ва» орденалдалъун к1одо гьабуна.\n3490 эвакогоспиталалдаса къват1иве вахъилелде Мух1амадил полк щун батана Карпаталъул муг1рузде. Гьанжесала маг1аруласухъе кьуна 66 аб. гвардиялъулаб дивизиялъул пулеметчиказул рота. Муг1рузда рагъизе кибго зах1мат бук1уна, хасго рорхатал муг1рузда: гьенир танкаби хьвадуларо, тушман кив вугевали лъазе к1оларо, фронталъул цо мухъ бук1унаро, рагъул сурсат баччизе чуязда, х1амузда, солдатазда гурони бажаруларо. Мух1амадил солдатаз пулеметал мугъзада раччулаан. Гьел рук1ана унго-унгоял бах1арзал, кидаго х1адурал рагъухъаби. Гьез рачахъана фашистал Венгриялъул, Австриялъул, Чехословакиялъул ракьалдаса ва рагъ лъуг1иялъул байрам гьез Австриялъул Шепс кагьаралда т1обит1ана.\nРагъул ахиралде анц1ила щуго ругъун бук1ана Мух1амадил черхалда. Гьезул щибалъ нуг1лъи гьабуна Сайбулаевасул гьунаралъе, бах1арчилъиялъе, Ват1аналъе гьес гьабураб рак1бац1адаб хъулухъалъе. Ват1аналъ гьесул каранда бана рагъулаб лъабго орден ва г1емерал медалал. Гьезги нуг1лъи гьабула маг1аруласул лебаллъиялъе ва къвак1иялъе, гьес зах1матал рагъул соназ маг1арул намус-ях1 бац1адго ц1униялъе. Госпиталазда гьев анц1го нухалъ сах гьавун вуго лъаг1елгун бащадалъ.\nРакълилаб г1умруялдаги Мух1амадица Дагъистаналъул халкъалъе жив хвезег1ан рак1бац1адаб хъулухъ гьабуна. Гьев х1алт1ана К1арат1а гьоркьохъеб школалда директорлъун ва математикаялъул учительлъун, «Большевик» газеталъул редакторлъун, хадув 1952-54 соназ ц1алана Мах1ачхъалаялда партшколалда, лъабго соналъ х1алт1ана Г1ахьвахъ районалъул сельхозуправлениялъул начальниклъун. Хадув гьев х1алт1ана Мах1ачхъалаялда, хъизанги гьенибе гочана.\nМух1амадил буго 9 лъимер, гьел киналго ц1ализаруна, киназего щвана махщел. Лъималги эменг1адал жигарал, ях1-намус бугел г1уна ва х1алт1улел руго. Мух1амадил лъималазул лъималги рукъалде руссана, ц1алун рахъана. Гьезги жидерго лъималазда Myх1амадил ц1ар ах1ана.\nМух1амад вук1ана г1адамалгун г1амал-хасият, хабар рекъезабизе лъалев чи. Мах1ачхъалаялда гьес к1ит1алаяб мина бана (Лазол къват1, 51). Гьесул авалалда гьобол-гьудул камулароан. Доб заманаялъ маг1арулал дагьал гурони рук1инч1о шагьаралда. Командировкаялъ гьенире щварал, гъутабаздаса рач1арал хунз, г1ахьвалал, к1аралал Мух1амадихъ рещт1унаан. Мух1амадил хъизан Салтанатги гьоболасе хъулухъ гьабизе ц1акъ бокьулей г1адан йик1ана. Гьелъул богорукъ рагъидаго бук1ана: гьобол цин кваназавулаан, гьикъари хадуб гьабулаан.\nМух1амад Г1исаевич Сайбулаев хвана 1986 соналъул 13 декабралъ, вукъун вуго Мах1ачхъалаялъул басриял хабзалалъ.\nБудун Т1агьиров, рагъул ва зах1маталъул ветеран.\nПросмотров: 621 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 5.0/1


10 августалда гендерил парсахъ тIобитIараб хасаб операциялда чIварал ункъоязул цояв Сулейманов МухIамад вугин лъазабуна 11 августалда низам цIунулез.\nЧанго моцIалъ цеве ГIалиасхIаб Кебеков чIван хадув «Имарат Кавказ» гIуцIиялъул нухмалъулевлъун тIамун вукIана гьев. 2010 соналдаса нахъе гьеб гIуцIи Россиялда терроралъулабин рикIкIуна.\nПалхIасил, 10 августалда гендерида аскIор аскарияз гъоркьчIелги гьабун ункъоял чIван руго, жеги лъабгоял лъутун рорчIун руго. Сулеймановасда цадахъго гьенир Камил СагIидовги ГIабдула ГIабдулаевги чIван ругин хъвалеб буго низам цIунулезул сайталда.\nАмма ункъабилев щивали чIезабун гьечIо жеги. 2006 соналдаса нахъе федералияб цIех-рехалда вукIарав СагIидов кколаанин Сулеймановасул кваранаб квер гIадав чиян хъвалеб буго терроралда дандечIараб Россиялъул комитеталъ 11 августалда тIибитIизабураб лъазабиялда.\nНух бахъизе санагIат гьечIеб бакI букIиналъ, гьезде кьаби щвезабун буго гьаваялдасанги.\nИзну гьечIого яргъид гIуцIаразул къокъабазда гъорлъе Сулейманов 2007 соналда лъугьун вуго. Абу-ГIусман Генусев абураб цIаралда гъоркьги лъалаан гьев.\nЭР-ялдасан жиндирго цIар бицине разилъичIев аскарияс абуна Сулеймановасеги гьесда цадахъ чIварал ГIабдулаевасегун СагIидовасеги исламияб лъай Сириялда щун бугин. Амма доба хIакъикъияб лъай щоларилан, жал цIалулел рукIараб институталда гIайибалги чIван, гьел киналго рокъоб цIали гьабизе журан ругила (диниял гIалимзабазда цере).\nАмма гьел лъабазулго гIагарав чи Шамилица гьадин бицана гьелда тIасан ЭР-ялъе.\nШамиль: «ГIалил МухIамадин, «Халатавин» абула нижеца гьесда – Сулейманов МухIамадида. 1992-93 соназдаса нахъе цIалулев вукIана гьев Сириялда. Дун 2003 соналъ ана. Гьеб заманалда гьев чи – Сулейманов МухIамад – ватана нижеда гьенив. Гьев нижер кIудиявлъунги вукIана. Жиндаса хадур гьенире рачIарал киналго Генуса студентазе, Генуса гурелги – ХарачIиса, Балахьуниса, ЦIумадаса, ГIахьвахъа студентазеги кIудиявлъун вукIана гьев. Дун доваса тIадвуссана 2005 соналда.\nГьелдаса хадуб байбихьана гьез жигьад гьабизе кколилан къватиIре рахъин. Гьев чияс – аскарияс – абулеб батани, дора цIалулелги рукIун, дора Сириялда ругел гIалимзабиги капур гьарун, батIа кIанцIун чIанин гьел лъабавго чиян, гьесул рагIи гьереси букIиналъе гьадинаб далил буго. Жакъа ютюбалда балагье Сулеймановас гьабулеб бокьараб видеохитIабалъухъ. Гьениб гьес абулеб буго «гIелму цIале, гIалимзабазухъ гIенекке, гьезул кIалдисан босе кинабго» ян.\nГIалимзаби капур гьарулел рукIун ратани, гьев цичс щай гьединал хитIабал гьарулел рукIарал? Гьеб цо. КIиабизе, гьаб Дагъистаналдеги, тIолабго дунялалдеги ИГ абураб унти тIаде бачIиндал, щай гьев цояб рахъалде кIанцIун чIарав? Щиб гIолорогун гьев цояб рахъалдехун кIанцIун чIарав?\nЖеги буго гьадинаб далилги. Дагъистаналда дагIват гьабулел салафиязул гIалимзабаз, хадур ИГалъе гьаги бан дорехун арал чагIаз чIвазе къотIун рукIана МахIачхъалаялдаги, Гъизилюрталдаги, Хасавюрталдаги рукIарал чанги диниял церехъаби. Дие гьезул цIарал рехсезе бокьун гьечIо.\nГьел чIаго руго. Амма гьас – Сулеймановас – нахъчIвалел рукIана гьел чагIи чIвазе къотIарал хIукмаби, гьедин гьабизе бегьуларин, щайгурелъул гьел чагIиги бусурбаби кколелъулилан».\nЭР: «Шамиль, гьедин батани, щай Сулейманов ярагъги гIодоб лъун ракълиде вуссинчIев?»\nШамиль: «Баладасан ракълиде вуссун вукIана гьев. Дагъистаналде тIадвуссун вачIун хадув дагIваталдалъун берцинго гIадамазда жо бичIчIизабизе лъугьунги вукIана. Хадуб гьесда бичIчIун батилаха жив гьединан хIукуматалъ тезе гьечIолъи.\nГьедин цIалун вачIарав чи мажгиталда вагIза-насихIат гьабизе лъугьани, гьев чияс бищун цIикIкIун гьениб бахъула моцI. Гьелдаса хадуб гьесухъе хьвадизе байбихьула хасал хъулухъаз (низам цIунулез), цинги хIинкъалаби кьола, бугеб-гьечIеб жо тIад лъола. Гьесулги гьединго ккана».\nЯрагъги кодоб ккун жинда данде рахъарал чагIи кида-къадги пачалихъалъ толарин абураб пикру загьир гьабуна ЭР-ялъе МухIамад ГIабдурашидовас. Гьев ккола терроралда дандечIун МахIачхъалаялъул администрациялда гIуцIараб комиссиялъул вакил.\nМухIамад ГIабдурашидов: «ЛъугIизе тезе ккола, ракълилаб гIумруялде руссине ккола. Улкаялъул къануназда данде кколарел ишал тезе ккола. Нужецаго хIисаб гьабеха, МухIамад Сулейманов сон-жакъа ваккарав чи гурелъул. Гьев вуго анцIго соналъ цевего улкаялъул гIуцIиялда данде вагъулев вукIарав чи.\nГьеб заманалда жанив гьесда релълъарав кигIан чи тIагIинавурав? ХIисабалде босизе ккола гьадинаб жо – пачалихъалъ жибго цIунизе бокьараб сурсат хIалтIизабизе буго. Гьелъие гIураб къуватги буго гьелъул. Хасго жакъа. Гьединлъидал щиб гьабунги къватIире цIазе ккола дора-анир рохьазда яги цогидаб бакIалда ярагъги кодоб ккун чIарал гIадамал.\nГьелъие гIоло щибаб мухъалда, шагьаралда гIуцIун руго рекъел гьабиялъул комиссиялги. Хасал гIадамазда божун, гьезда хадур арал, жидеда тIад би гьечIел чагIи хвасарлъизеги рес буго гьел комиссиял сабаблъун. Узухъда, руго гьезда гьоркьор киданиги кверде унарел чагIиги, бищун гIагарал гIадамал аскIоре рачIун гьарданиги. Гьезда лъала иш цIакъго гIорхъолъа ун букIинги батIияб нух гьечIолъиги».\nГендерил парсахъ хасаб операция халатбахъунеб букIана 11 августалдаги.


Дагъистаналъул инорм-ресурс islamdag.ru сайталъ кьолеб буго Хабаровск шагьаралда мажгит базе мэриялъ ракь кьун бугин абураб цIияб ва роххалилаб хабар бусурбабазе.\nЛъалеб букIахъе, исламияб диналъул ва шаргIалъул тIалабалда рекъон щивав бусурманчиясда цебе бугеб масъала буго умматалъул суал. Бусурманичиясе бусурманчи - вац, гьесул роххелдалдаса воххи ва пашманлъиялдаса пашманлъи абураб шартI. Гьеле гьеб Хабаровскиялда бусурбабазе мажгит базе ракь кьеялъул роххелги нилъее гIахьалаб букIине кколеб рагIула исламалъул тIалабалда рекъон.\nХасго Россия гIадаб исламалде гIемерго хинаб гуреб берблагьи бугеб улкаялда. ТIубараб Россиялда бугеб масъала буго жакъа бусурбабаца эркенго рузман базе санагIалъи бугел мажгитал чIезари. ЦохIо гIатIиракьалде гIадамалги ун хутIарал росабалъ магIарухъ гIолеб батила мажгиталда эркенго бакI рузманалъе, хутIарал киналго бакIазда къваридго руго рузман къояца. Масала, МахIачхъалаялда къватIир халичаби тIамичIого хIебтIулеб цониги мажгит батиларо рузман къоялъ.\nДица гIажаиблъи гьабуна тIокIаб чIечIого нилъеца киналго балагьазул ва пасалъиялъул бетIерлъун жиб рикIкIунеб, цо-цояз исламалъул тушманлъун чIезабулеб къосараб Магъриб ва гьезул улкабазда Исламалъе чIезарун ругел шартIал рагIарабго. Кинаб пачалихъ бугеб ахирал соназда бищунго цIикIкIун миграциялъул проблема, динияб дандеккунгутIи ва чIвай-хъвеяздалъун машгьурлъараб бакъбаккуда? Франция. Шарли Эбдо. Террор. ЧIварал журналистал ва тIурал биял.\nГьеб вахIшилъи Париж бакьулъ кканиги рагIулеб гьечIо рассовияб ва динияб тушманлъиялъул гьаракь жибго терроралде данде гурони. Кинаб хIалха бугеб, масала гьеб пачатаб антиисламияб Франциялда? Парижалда буго рузман балел чIахIил щуго мажгит ва 1500 ялдаса цIикIкIун как балел рукъзал ва гьелъие санагIалъаби.\nСоциологазул цIех-рехалда рекъон гIаммаб къагIиялда ругел этникиял бусурбабаздаса 15-20 процент гурони щибаб къоялъ как балелги рагIуларо гьенир. Амма гьездаса 80 проценталъ кколеб рагIула Рамазан моцIалъ кIал. ГьедигIан къадар как балел диниял чагIазул гьечIониги "нагIана батаяб" Магърибалъ ран аза-азар как базе рукъзал кьун руго. Гьел как базе бакIалги кколел руго аслияб къагIидаялъ гIараб дунялалдаса рачIарал мигрантаз.\nКъватIиса гьел жидер улкаялде рачIаниги, жидее данде кколареб дин ва хьвада-чIвади гьабуниги, шагьар бакьулъ терактал гьарун гIадамал чIваниги Франциялъ хIаракат бахъулеб буго халкъалда гьоркьосеб правоялъул нормабиги, жидер улкаялъул конституциялдасаги къватIире рахъичIого щивав гражданин диналде, миллаталде, жинсалде ва тIомол кьералде балагьун ратIа гьаричIого ращад гьаризе.\nГьелъ сундул бицунеб бугеб? Гьелъ бицунеб буго кигIан нилъеца Магърибалде гъегъ баниги доздаса мисал босизе жо нилъер гIезегIан бугин абун. РачIинин Россиялде. Жанив кIиго миллионалдаса тIаде арал бусурбаби ругеб Москваялда рагIула 6 мажгит.\nГьабги, бичас биччани, демократиябин цIар бугеб нухмалъиялъул жидерго конституцияги бугеб пачалихъ. Франциялъ гIадин мигрантазе гуреб жидерго гражданазул къадар буго улкаялда къого миллионалдасаги цIикIкIун бусурбабазул. Щай гьел мажгитал гьечIого тун ругел?\nЩай гурелъул Конституциялда (кагътида) хъварабги хIакъикъияб гIумурялъулъ бугебги кIиго батIияб гIумру букIун. Кинабго гьерсида буцун. Гьелда релълъараб букIинарищ яшавги, нухмалъиги? Франгазул къватIиса рачIарал мигрантазде бугеб бербалагьи щай лъикIаб букIине кколеб Россиялъул жиндирго гражданаздехун бугелдаса?\nДагьаб цебегIан МахIачхъалаялъул аслияб майданалда республикаялъул гIарцухъ 98 процент бусурбаби ругеб, гьадингоги мажгитал гIолареб республикаялда аскIоб цун бана килисаги, чан чи дове иневали лъаларо, лъалеб жо буго гьеб чIобого букIине бугеблъи. Гьеб килиса бюджеталъул гIарцухъ бан бахъулеб заманалда Москваялда рагьана кIудияб мажгит, меценат Сулейман Керимовас I2 миллиард гъурущгIан жиндир гIарацги кьун бараб?\nАлъул щибха ккараб? ХIажат гьечIелъуб бюджеталъул гIарцухъ балеб буго килиса, гьавагIан хIажаталъуб нилъер гIарцуца базе кколеб буго, тIаде бакI гIоларого къватIирги хутIулел руго. Щай гьедин бугеб? Щай гурелъул гьадал франгазул гIадин нилъер кагътида (конституциялда) хъварабги, хIакъикъаталда бугебги гIумру кIиго батIияб букIун.\nЗаконалда цере диналги миллаталги ращадал гьечIолъиялъ. Ращадал рукIаралани жакъа Дагъистаналда дунялалъул цояб рагIалда, Хабаровскиялда мажгит базе ихтияр кьуни роххел бицинароан. Хабар лъикIаб рагIайги.


Бищун тIадегIанаб шапакъат | Дагъистаниял | Киназего гIаммаб Россия\n© Ю. Белая\nБищун тIадегIанаб шапакъат\nЦIодорай, гIакъилай, гIамал берцинай, сабурай, пагьму-гьунар бугей, гIадамазе кумекалъе кидаго хIадурай. Гьадинай йиго гьаб макъалаялда бицен гьабулей Меседу Гъазалиева. Гьей ккола Гумбет районалъул МелъелтIа росулъа. Эмен ХIажи ХIусенов ва эбел Роза ГIабдурахIманова гIемерал соназ хIалтIулел руго тохтурзабилъун. Гьездаса щвана Меседухъеги ирсалъе унтараздехун букIунеб адабги рокьиги.\nТохтурзабазул хъизамалда гIолей Меседуда гIемер рагIулаан эбел-инсуца рокъобги унтаразул бицунеб. Гьелъ жинцаго гьадин ракIалдещвезабуна:\n— Районалъул больницаялда хIалтIулев вукIин гуребги, инсул пиша букIана гIелмуялда хурхарабги. Районалде гIемер рачIунаан улкаялъул батIи-батIиял бакIаздаса тохтурзаби. Инсуца гьел кидаго рокъоре рачун рачIунаан. РачIунан нижехъе Москваялдаса, Пятигорскалдаса, Америкаялдаса тохтурзаби. Цо-цо дидаги рагIулаан гьез медицинаялъулги тохтурлъиялъулги хIакъалъулъ бицунеб хабар. Дие бокьулаан гьезухъ гIенеккизе. Ва тохтурлъун яхъине бугеб анищ къоялдаса къоялде щулалъулеб букIана дир рекIелъ. Тохтурлъун яхъине бугеб дир анищ жеги чIаго гьабуна имгIал Лабазан ХIажиевичас. Гьев хIалтIулев вукIана МелъелтIа гьоркьохъеб школалда математикаялъул учительлъун. Гьес кидаго абулаан дида дун тохтурлъиялъе йижарай гIадан йигилан, — ан.\nЭбел-инсуца кIудияб кIвар кьолеб букIана ясалъул цIалуде. Ахир-къадги тIубана Меседул анищ — гьей яхъана Дагъистаналъул медуниверситеталъул студенткалъун. Лъабабилеб курсалда цIалулей гьей цадахъго хIалтIулей йикIана МахIачхъала шагьаралъул больницаялда. Меседуе дарсал кьолей республикаялъул централияб больницаялъул гинекологиялъул отделениялъул заведующая Нателла Набиевналъ гьей ячунаан жиндаго цадахъ унтаразе операциял гьаризе. ЦIали лъугIун хадуб, гIолохъанай тохтур кIиго соналъ хIалтIана гIагараб МелъелтIа росулъ.\n© Из личного архива М. Газалиевой\nТохтурлъиялъул тIоцересел къоял… Ругьел щвана мадугьалихъ бугеб Игьали росулъа лъимаде йигей гIадан захIматго унтун йигилан. Тохтурзаби хIинкъулел рукIана гьелъие операция гьабизе тIаде босизе. Амма дир рекIее рахIат букIинчIо, берда цее гIолохъанай чIужугIадан хвезе тезе. Ва дун битIккеялде кIудияб нигатгун операция гьабизе хIадурлъана. Гьеб букIана дица жавабчилъи цIикIкIараб тохтурлъиялде тIамураб тIоцебесеб захIматаб гали. Къисматалъ хIалбихьулеб букIана дир. Дица хвасар гьабураб гIумру — гьеле дие бищунго тIадегIанаб шапакъат. Дир доб мехалда букIана 26 сон.\nМеседул махщалил ва унтараздехун бугеб адабалъул бицунеб букIана гьей лъалелщиназ. Лъай камил гьабизе эбелгун цадахъ Меседу ана Москваялде. Москваялъул тохтурзабазул гьариялдалъун, Меседу цIализе лъугьана мединституталъул акушерлъиялъул ва гинекологиялъул факультеталъул аспирантураялде. Факультеталъул нухмалъулев ГIамирхан Торчиновас абулаан Меседу йигила кафедраялъул аспирантазда гьоркьой цого цо аспирантка, унтарал сах гьарун ва гьезие операция гьабун бажарулей тохтурилан. Гьеб тIадегIанаб къимат гIолохъанай тохтуралъе кьуна, гьелъ дипломалъулаб хIалтIи цIунулелъул.\nМеседу росасе индал, бетIергьанчи Къасумидаги бичIчIула лъадул хIалтIул жавабчилъи, гьединлъидал гьесги хIаракат бахъула гьелъие сундулъго кумек гьабизе, бокьараб ахIвал-хIалалда гьей йичIчIулевлъун вукIине. Буго гьезул кIиго лъимерги: васги ясги.\nМеседул захIматалъулаб биографиялъул тIохьода раккана цIиял тIанчал. Диссертация цIунун хадуб, гьей хIалтIизе лъугьана Москваялъул №13 больницаялъул гинекологиялъул отделениялде (гьенибго диссертацияги цIунана гьелъ). Лъималги гьарун рокъой йигей гьелда гIемер гьарулаан гьелде ругьунлъарал унтараз хIалтIизе яхъайилан. Ва Меседу хIалтIизе лъугьана Москваялъул клиникаялде.\nЦIиял анищал ва жийго бетIергьанаб клиника\nЗаманалдасан Меседудаги ракIалде ккола жийго бетIергьанаб клиника рагьизе. Меседуца гьенире хIалтIизе рачана махщел камилал тохтурзаби. Гьел киналго ккола медицинаялъул гIелмабазул кандидаталги. Mesed cluhic централда хIалтIулел ругел тохтурзабазухъе унтарал гIемер рачIуна. Гьедин бугониги, тохтурзаби руго цIакъ сабурал, гьез кIваркьун гIинтIамула унтараз бицунелъухъ. Тохтурзабазда бичIчIула жидехъ хьулгун ралагьун чIарал унтаразул гIумруялде бугеб рокьи тIадбуссинабизе жидеда тIадаб бугеблъи.\nЦоги гали цебехун\nТохтурлъиялдаго цадахъ цогиги проект гIумруялде бахъинабулеб буго Меседуца. Гьелъ рагьана Meced_beauty абураб салонги.\nБокьун буго захIмалъабазукьа хIинкъуларей Меседу Гъазалиевалъе гьабулелъулъ икъбал, махщалие дагьабги камиллъи гьаризе. Биччанте унтараздехун бугеб рокьуца къалъизаризе гьелъул гIумруялъул нухал.


Жеги 2 гIуцIи къватIисел улкабазул агентлъун рикIкIана Россиялда\nРоссиялъул юстициялъул министерлъиялъ «къватIисел улкабазул агентазул» сияхIалде гъорлъе жубана Россиялъул жеги кIиго коммерциялъул гуреб гIуцIи. «Регионалияб прессаялъул институт» ва Мемо.ру абулеб интернет сайт.\nГьадинаб хIукму гьаабун бугин министерлрикIъиялъул бутIабаз тIобитIараб хал кквеялъул хIасилалда, ян абун буго официалияб лъазабиялда. Мемо.ру абулеб портал ккола инсанасул ихтиярал цIунулеб «Мемориал» абулеб централъул партнер.\nПетербургалда хIалтIулеб «Регионалияб прессаялъул институт» Россиялда лъидаго бачIеб пресса цебетIезабулеб буго. Гьанже рехсараб сияхIалда 17 гIуцIи ва идара буго, къватIисел улкабазул агентлъун рикIкIунеб.


Добавил(а): istina от 9-06-2017, 09:56\n1741 соналъул 27 сентябралда ГIандаллъиялъул ракьалда Дагъистаналъул халкъаз Надир-шагьасул аскарал щущахъ риххизари ккана, Кавказалда ва Россиялда гуребги, Европаялъул улкабаздагицин жинде кIвар буссинабураб тарихияб лъугьа-бахъинлъун.\nТIоцевесев Сам-мирза МагIарухъе вачIана Дагъистаналдаса лъутизе ккарав Надир-шагьасде данде къеркьей 1743-1744 соназда Северияб Азербайжаналда, хасго Ширваналда, гьоркьоса къотIизе толеб букIинчIо. Гьеб къеркьеялъулъги гIахьаллъулел рукIана Гъазигъумекдерил Сурхай-ханги Хайдакъалъулги уцуми АхIмад-ханги. Гьеб заманалда Ираназул шагьасде данде вахъана жал Сефевидазул тахида рукIине кколел ирсилал ругин, Надирица бикъараб жидер умумузул тах гьесул кодоса бахъичIого чIеларин лъугьарав лъабго чи: Сам-мирза I, Сам-мирза II ва Сам-мирза III. Гьайгьай, гьел цIаралги рукIана ургъун рахъарал.\nГьезул цояв - тIоцевесев Сам-мирза 1743 соналъул байбихьуда вачIана МагIарухъе. Гьес бицана жив вугин Сефевидазул ирсилав, цин Гуржистаналде лъутун, гьенисаги Крымалде ун, вахчун чIун вукIун, рекIее рахIат-хIалхьи лъугьинчIого, Надир-шагьас араб умумузул тах гьесухъа бахъизе къасдалда къватIиве вахъарав чи.\nСефевидазул гьересияв ирсиласул - ТIоцевесев Сам-мирзал къеркьеялъе байбихьуда битI ккана. КватIичIого гьесда цадахъ къажаразда данде рахъине къачIаразул 20 азарго чи гIуна. Гьесул аскаралъул къадар жеги цIикIкIана, гьес урду чIвараб бакIалде вачIун, жинца дуе кумек гьабилин Сурхай-ханас рагIи кьуралдаса хадуб. Гьелдаса пайдаги босун, ТIоцевесев Сам-мирза, 50 азарго чи вугеб бодуе бетIерлъи гьабун, гъазигъумекдерил Сурхай-ханасда цадахъ Ширваналде ана. Гьелъул гIадамаз ракIразилъун, лъикIго къабул гьаридал, гIемерго захIмат бихьичIого кверде босизе кIвана ЦIияб Шамаха. Гьелъул халкъ хвасар гьабуна Надир-шагьас тIад къотIун букIараб магъалоялдаса.\nАмма гьедин бигьаго щвараб бергьенлъиялъул хIасил халат хутIичIо. Их гIагарлъидал, Надирил гьоркьохъев вас Насруллагь-мирзал бетIерлъиялда шагьасул аскараз Шамахаялде гьужум гьабуна ва, Ширваналъул расалъиялда букIараб гIасияб рагъулъ лъукъун, асирлъуде ккарав ТIоцевесев Сам-мирза чIвана. Сурхай-хан гьениса Дагъистаналде ворчIана.\n"МегIер къотIарав" Сам-мирзаца къеркьей къотIизе течIо 1743 соналъул ахиралдехун Ширваналъул ракьалда Надирил кверщелалде данде къеркьеялъе бетIерлъи гьабизе тIаде босана Сефевидазул ханлъиялъул гьересияв ирсилав КIиабилев Сам-мирзаца. Гьев вукIана Турциялдехун щибго хурхен гьечIев, гIадатияб халкъалда гьоркьоса вахъарав, Ардебил шагьаралдаса чи. Гьесги хурхен-бухьен гьабуна Дагъистаналъул вилаятазул бутIрузулгун. Гьесул къасд букIана Надир-шагь тахидаса рехизе ва Сефевидазул ханлъи рукIалиде ккезабизе. Амма байбихьуда къеркьеялъе битIккечIо. КватIичIого гьев кквезе щвана ва, тамихIалъе мегIерги къотIун, нахъе виччана, "МегIер къотIарав" абураб тIокIцIаргун. Гьурмада къабихIаб гIуж лъун бугониги, къеркьеялъе бетIерлъи гьабичIого чIечIо КIиабилев Сам-мирза. Гьев Дагъистаналде ана, гьениб гьесие кваранаб кверлъун лъугьана Сурхай-ханасул гьитIинав вас МухIамад-хан. Гъазигъумекдерил ханас гьев рикIкIана Сефевидазул ханзабазул кьучIав ирсилавлъун. Гьедин, живго чIараб бакI щулалъидал, КIиабилев Сам-мирзаца байбихьана, Азербайжаналде, Югалъулаб Дагъистаналде ва Ираналъул севериял вилаятазде ахIи бан, кагътал хъвазе, зулмуяв шагьасде данде жиндир байрахъалда гъоркь рагъизе рахъайилан. ЧIахIиял, хIурматиял тухумазул гIадамазда гьоркьоса гьесул рахъалде рачIине разилъана Дербенталдаса бегавулзаби Хуршид-бегги Сефи-бегги. КIиабилев Сам-мирзал кагътазе жаваб гьабун, гьаз гьев божизавулев вукIана жал гьесул рахъкквезе хIадур ругин, Дербенталде вачIайин, Дербенталъул султIан МухIамад ГIали тахидаса рехизе кумек гьабилин. КIиабилев Сам-мирза вачIинегIанго чIечIого, Хуршид-бегица хIалбихьана султан балъго тахидаса махIрум гьавизе, амма гьев кквезе щвана ва чIвана. Дербенталда гьединаб лъугьа-бахъин ккун бугин рагIидал, Надир-шагьас ЦIияб Шамахаялъул бетIер ХIайдар-хание амру гьабуна бер къапизегIан чIечIого Дербенталъул султанасе кумекалъе айилан.\nАмма гьеб амру тIубазабизе ХIайдар-ханида кIвечIо: Дербент ва Ширван шагьаразда гьоркьоб бугеб бакIалда ккараб рагъулъ ширваналъулаз гьесул аскар гъурана, живгоги рагъулъ чIвана. Гьелдаса хадуб дандечIараз Ширваналъул центр Агъсу кверде босана ва КIиабилев Сам-мирза гьениве ахIана, къеркьеялъе цебехъанлъи дуца гьабизе бокьун бугилан.\nГьелъ рахIат хвезабурав Надир-шагьас Насруллагь-мирзае ва жиндирго чIужуялъул вац ПатагIали-ханасе амру гьабуна дандечIаразул къуват чIинтIизабейилан. Амма гьаб нухалдаги бергьана КIиабилев Сам-мирза. Гьанже тIубанго ццин бахъарав шагьас 10 азарго чи вугеб аскаргун Насруллагь-мирза витIана дандечIаразул бо гъурейилан тIадкъайги кьун.\nАгъсуялда гIагарлъухъ ккараб рагъулъ КIиабилев Сам-мирзал бо хIакъикъаталдаги тIубангойин абизе бегьуледухъ гъурана. ХутIарал дагьал рагъухъабигун гьев Гуржистаналдехун ана. Гьенив Кахетиялъул хан Теймуразица, асирлъуде восун, гьев Насруллагь-мирзахъе витIана. Гьесги 1743 соналъул 29 декабралда гIазаб-гIакъуба кьун хвезавуна. Лъукъарав МухIамад-ханги Дагъистаналде тIадвуссана.\nЛъабабилев Сам-мирза рагъул майданалдаса лъутана КIиабилев Сам-мирза хун хадуб, шагьасда дандечIарал Ширваналдаса рагъухъабазул къокъаби цолъана Лъабабилев Сам-мирзада сверухъ. Гьев вукIана Турциялъ хIадур гьавурав Сефевидазул ирсилав вугин абун чIарав чи. 1743 соналъул ахиралда - 1744 соналъул байбихьуда, Ширваналда дандечIей бищунго хIалуцараб заманалда, Турциялъул армиялда цадахъ гьев вачIана Ираналъул гIорхъоде. Истамбулалда Сефи-мирза вукIана турказул МахIмуд I султIанас, жинде хIажалъидал пайда босиялъул мурадалда, хасаб квербакъи-къайимлъиялде гъоркье вачарав чи. Гьев Ираналъул шагьасул тахиде вахинавилин рагIиги кьун, султан МахIмудица Лъабабилев Сам-мирза Карсалде витIана, 70 азарго чи вугеб аскаралъул бетIерлъуда гьенив вукIарав АхIмад-паша Жамал-огълида аскIове. Лъабабилев Сам-мирза Карсалде вачIараб мехалда, АхIмад-пашаца султан МахIмудил цIаралдасан кагътал ритIана Хайдакъалъул уцуми АхIмад-ханасухъе, Сурхайил вас МухIамад-ханасухъе, Табасараналъул кверщелчагIазухъе, гьединго Дербенталъулги Ширваналъулги чIахIиял, хIурматиял гIадамазухъе, Лъабабилев Сам-мирзае кумек гьабейин. Истамбулалъ "вижизавурав" Сефевидазул тахалъул ирсилав Лъабабилев Сам-мирзае Дагъистаналъул ва Ширваналъул кверщелчагIаз кумек гьабичIо. Ахирисеб чабхъенги шагь разияблъун лъугьинчIо Кавказалда хурхараб жиндир политикаялъе хIинкъи букIин бичIчIарав Надир-шагьас цIидасан хIаракат бахъана Кавказалда, хасго Дагъистаналда, кверщел щулалъизабизе. 1744 соналъул декабралда 30 азарго чи вугеб аскаргун, гьев Дербенталде вачIана. 1745 соналъул байбихьуда Дагъистаналде гьабураб гьеб ахирисеб чабхъеналда къажаразул аскараз щущазаруна Гъарабудагъкент, Губден ва Буйнахъ росаби.\nДоб заманалъул тарихчагIаз хъвана Надирил гIумруялъул ахирисел сонал рукIанин кIалалъ бицунги къалмикье босун кагътида хъванги баян гьабизе бажарулареб, ракьалдаго жужахIалъул мисаллъун лъугьараб хIалалда. Гьелъул хIасилалда, сверухъ ругез 1747 соналъул 20 июналда чIвана Надир-шагь. Би тIуралъуб тIегь баккичIолъиялъ мурадги тIубачIого, ватIалъана гIумруялдаса дунялго кверде босизе къасд букIарав шагьзабазулги шагь.\nПайда босана Б. Б. Ханарслановалъул "Надир-шагь щущахъ виххизави ва гьелъул хадусел хIасилал" макъалаялдаса.\nАвтор: МухIамадкамил ГЬИМАТОВ\nКавказалъул гьалдолел къоял"Нилъераз хъвалеб гьечIолъиялда ццин бахъана…"Маккаялъул имам, Дамаскъалъул къадиХIамзат имам цIунулелБагъарана гъажар ГIандаллъиялде


ХIарисан гIумрудул нух бахъи » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nБакълъулазул гIумрудул матIу\nГумбет районалда газета къватIибе биччазе байбихьаралдаса 65 сон тIубаялда хурхун, церегосел газетаздаса цо-цо кIвар бугел къокъал материалал рахъизе байбихьун буго нижеца. Жакъасеб номералда лъолел руго, районалъул газеталъул тIоцебесеб номер къватIибе биччалаго, редакторлъун хIалтIарав ЦIумада районалъул Лъондодаса АсхIаб Кировасдасан байбихьун, гьесда хадусел цо-цо редакторзабазул, гьезул захIматалъулаб хIаракатчилъиялъул хIакъалъулъ баянал. Гьединал къокъал баянал райгазеталда киналго редакторзабазул хIакъалъулъ рахъизе руго.\n«Гумбеталъул колхозчи» газеталъул тIоцевесев редактор\nГумбет районалда газеталъул тIоцебесеб номер къватIибе ана 1952 соналъул тIоцебесеб январалда. Гьелъул редакторлъун вукIана ЦIумада районалъул Лъондода росулъа АсхIаб Киров.\nАсхIаб вукIана редакциялда хIалтIул хIалбихьи щварав чи. ЦIумада районалъул Лъондода росдал Советалда секретарасул хъулухъалдаса гьев вачана гьеб районалъул газеталъул редакциялда корректорлъун, хадув литературияв хIалтIухъанлъун. КIудияб ВатIанияб рагъул кор боркьараб 1942 соналда тIамуна ЦIумада районалъул «Колхозчи» газеталъул редакторлъун.\nБажари бугев гIуцIарухъан хIисабалда АсхIаб Гумбеталде витIана ва «Гумбеталъул колхозчи» газеталъул редакторлъун хIалтIана 1952 соналдаса 1955 соналъул октябралде щвезегIан. МагIаруласда рекъараб хьвада-чIвадиялдалъун, ритIухълъиялъе гIоло къеркьеялдалъун, хIалтIуде ва гIадамазде бугеб рокьиялдалъун, жиндирго хIакъалъулъ лъикIаб пикру тана гьес Гумбет районалда. 1955 соналъул октябрь моцIалда гьев Гумбеталдаса гIагараб ЦIумада районалде ана ва, 1966 соналда мустахIикъаб хIухьбахъиялде инегIан, гьесул гIумру бухьараб букIана гьеб мухъалъул газетагун.\nБетIерав редактор - «Кавказ цIуниялъе гIоло» медалалъул кавалер\n1957 соналъул октябрь моцIалдаса 1960 соналъул июнь моцIалде щвезегIан «Гумбеталъул колхозчи» газеталъул редакторлъун хIалтIана ТIад Инхо росулъа МухIамадзагьид ГIабдулатIипов.\nТIад Инхо, Гъоркь Инхо школазда цIалана МухIамадзагьид. 1953 соналда лъугIизабуна Дагъистаналъул областалъулаб кIиго сонилаб партшкола.\nГIемерал хъулухъазда хIалтIана гьев ва кибго бажари бихьизабуна. Цадахъ хIалтIулезе гIакълу кьолев, яхI-намус бугев, гIуцIарухъанлъиялъулаб хIалтIи махщалида бачунев чи вукIана ГIабдулатIипов. Гьев хIалтIана гIагараб ТIад Инхо, гьединго ЦIунди-Щабдухъ росабазул колхозазул бухгалтерлъун, партиялъул Гумбет райкомалъул инструкторлъун, Гъоркь Инхо, ТIад Инхо школазда учительлъун ва цогидалги бакIазда.\nГIабдулатIиповасе щвана «КIудияб ВатIанияб рагъул соназда багьадураб захIматалъе гIоло», «Кавказ цIуниялъе гIоло» медалал ва цогидал шапакъатал.\nЩиб хъвалеб букIараб 1953 – 1956 соназда «Гумбеталъул колхозчи» газеталда\nГIемер заман гьечIо гIолохъанав врач Рашид ГIумаханов нилъер районалде вачIаралдаса нахъе. Гьев вачIинегIан больницаялда унтарал гIадамал сахлъизариялъе гьабулеб хъулухъ гIей гьечIеб букIана. Унтарал гIадамазе операциял гьарун сахгьари гIуцIун букIинчIо.\nГIумахановасул хIаракаталдалъун больницаялъул рукъзал берцинго къачIана. Унтарал гIадамал сахгьариялъе гьабулеб хъулухъ лъикIлъизабуна, ва, гьел операциял гьарун, сахгьари гIуцIана. 11 моцIалда жаниб 37 чиясе гьарурал операцияздаса хадуб киналго сахлъана.\nСпорталъе - цIияб байдан\nДанухъ анкьгосонил школалда учительзабазул ва цIалдохъабазул къуваталдалъун 24 марталдаса тIоцебесеб апрелалде щвезегIан школалда 10 метр гIеблъи ва 50 метр халалъиялда бугеб спорталъулаб байдан гьабуна. ТIоцебесеб маялде щвезегIан гьеб байдан дагьабги гIатIид гьабизе тIадеги босун буго.\nРосулъе лъим бахъана\nГумбет районалъул ТIад Инхо росулъе лъим гьечIолъиялдалъун, росдал гIадамазе хIажатазе ва боцIуе гьекъезеги лъел рахъалъан кIудияб къварилъи букIана.\nГьеб къварилъи хIисабалдеги босун, Молотовасул цIаралда бугеб колхозалъул правлениялъ хIукму гьабуна росулъе гIадамазе цIезе ва боцIуе гьекъезе лъим бахъизе. Гьеб хIалтIи жигарчилъиялда гьабуна колхозалъул председатель М-с. ГIамирудиновас, байбихьул парторганизациялъул секретарь М. ГIалиевас, росдал советалъул секретарь М. СагIидовас ва колхозчи М. ГIабдукъадировас.\nГьанже росулъе бачIунеб буго цIикIкIараб къадаралда лъикIаб лъим. Гьелъ рес кьолеб буго, гIадамазе цIезе ва боцIуца гьекъезе гуребги, колхозалъулгун колхозчагIазул ахал лъалъазеги.\nРайоназда гьоркьосеб цIияб нух рагьана\n1951 соналда Гумбет райисполкомалъулгин КПССалъул райкомалъул бюроялъ хIукму гьабун букIана нилъер районалда ХIаригабурлъи магIардасан Казбек районалде машина хьвадулеб шагьранух бахъизе.\nГьеб нух бахъизегIан нилъер районалдасан хъутабазде колхозалъул машинаби хьвадизе кколаан, Буйнакскиялдасан сверун, кIиго сордо-къоялдаса цIикIкIун заман нухабги бан, гьединго цIикIкIараб захIмалъи букIана цогидаб транспорт хьвадиялъе ва хъутаналдаса тIощел ва цоги хIажатаб къайи баччиялъеги.\nГьеб нух бахъиялъул кIвар буголъи жидеда бичIчIарал нилъер районалъул захIматчагIи цIикIкIараб гъирачилъиялда хIалтIана гьеб нух бахъиялда тIад ва гьеб бахъун рагIалде бахъинабуна. Гьеб цIияб нухдасан 28 сентябралъ тIоцебе хъутаналдасан магIарухъе бачIана Тельманил цIаралда бугеб колхозалъул автомашина. Гьеб хъарпузазул цIун бачIунеб машинаялъ Хасавюрталдасан нилъер районалде щвезе нухаб бараб заман ккола 4 сагIатгин 30 минут.\nЦIияб нух рагьи ккола нилъер районалъул колхозчагIазе ва гьединго Болъихъ, ГIахьвахъ, ЦIумада, Хунзахъ районазул колхозчагIиги гъутабазде нахъе хьвадиялъе ва къайи баччиялъе цIакъго цIикIкIараб бигьалъилъун.\nКлуб балеб буго\nГумбет районалъул Гъоркь Инхо росулъ Сталинил цIаралда бугеб росдал магIишаталъул артелалъул членаз клуб балеб буго. Клуб баялъе нухмалъи гьабулеб буго коммунист М. Идрисовас.\nКлуб балез тIаде босун буго гьеб къокъал болжалазда бан лъугIизабизе.\n» ЦIумада. Агъвали\n» «ЦIумадисезул гьаракь» казият. ЦIумада мухъ


ТIагIам - добго, багьа – учузаб\n11 сентябралда, МахIачхъалаялда тIобитIана росдал магIишаталъул иргадулаб ярмарка. МоцIалъ цебе, 14 августалда гьебго бакIалда тIобитIаралда данде гьеб ана гIемерго тIадегIанаб даражаялда, республикаялъул киналго районаздаса 200-гIанасев…\nЧанахъабиги ччугIихъабиги ццидахун руго\nНилъер республикаялда буго чанахъабазулгун ччугIихъабазул жамгIияб цолъи. Гьеб цолъиялде гьоркьоре унезда ракIалда буго МахIачхъалаялъул аслияб майданалде рахъине. Гьелъие бугеб гIиллаги ккола чан гьабизе ва ччугIа…\nМиллияб хаслъи ва инсанасул ихтиярал\nДагъистаналъул бетIерасул ва хIукуматалъул администрациялъул нухмалъулесул ишал тIуралев МахIач ГIумаровас гIахьаллъи гьабуна республикаялъул бетIерасда цебе гIуцIараб ЖамгIият цебетIеялъул ва инсанасул ихтиярал цIуниялъул советалъул данделъиялда. Гьениб…\nГIелмиябгун сах гьариялъул мурадалда рагьараб «Журавли» комплексалъ медиказегун гIалимзабазе лъазабураб акция ахиралде щвана. Исана кIиабилеб сон букIана гьеб тIобитIулелдаса. Комплексалъул бетIергьан Шангъодаса МухIамад МухIамадовасул ресалдаса…\n«Дун хекко тIагIине вачIарав гьечIо»\nАнлъабилеб сентябралдаса байбихьун республикаялда унел руго «ХъахIал къункърабазул къоял» абураб Р. ХIамзатовасул цIаралда халкъазда гьоркьосеб литературияб фестиваль. Исана гьеб тадбир тIобитIулеб буго 35-абилеб нухалъ. КIудияв…\nГьал къоязда Гъизилюрталда ДРялъул бетIер Сергей Меликовас хал гьабуна 2008 соналдаса нахъе балеб бугеб шагьаралъул больницаялъул, стадионалъул ва кьодул, гьединго щвана цо предприятиялде ва гара-чIвари…\nГъизляралъул коньякги ЧIикIаб хIорги\nРеспубликаялъул тIалъиялъ хIадур гьарулел руго туристазе цIиял маршрутал. Гьедин бицана туризмалъул ва халкъиял художествиял промыслабазул министрасул ишал тIуралев Эмин Мардановас. ЦIиял маршрутазда гъорлъе рачине руго…\nКовидалъ хIал гьабулеб буго\nКоронавирусалда сверухъ республикаялда ахIвал-хIал жеги лъикIлъун гьечIо. ЦIакъ гIемерав чи унтулев вугин баян кьолеб буго официалиял хъулухъаз. Сордо-къоялда жанив унтаразул къадар 150 чиясдаса цIикIкIун буго.…\nЗахIматал къоязул къадруяб рагIад\nГьал къоязда 22 сон тIубана Дагъистаналда тIаде кIанцIарал халкъазда гьоркьосел хъачагъазул къокъаби щущазаруралдаса. Гьелда хурхун 19 августалда, «Гьудуллъиялъул рокъоб» Миллияб политикаялъул ва диниял ишазул рахъалъ…\n17:02, 20 октября 2021, 86\n16:33, 20 октября 2021, 86\n15:36, 20 октября 2021, 126\n14:14, 20 октября 2021, 98


Дагъистаналъул Табасаран мухъалда кIиго къоялъ халат рахъунел руго хасал тадбирал. Къуваталъул идарабазул баяналда рекъон гьел тадбирал тIоритIулаго чIван вуго изнугьечIого яргъидгIуцIаразул къокъаялъул кIиго гIахьалчи. Гьездаго цадахъ рукIарал цойгидал ралагьулел руго низамцIунулез.\n11 сентябралдаса нахъе Табасаран мухъалда лъазабураб терроризмалде данде чIараб низам хатал бахъунеб буго. Гьеб хасаб низамги лъазабун къуваталъул идарабаз ралагьулел руго Жанубияб Дагъистаналъул изнугьечIого яргъидгIуцIаразул къокъаялъул гIахьалчагIи.\nХамиз къоялъ гьеб мухъалъул Кужни ва Узул абулел росабазда аскIоб къуваталъул идарабаздаги экстремистаздаги гьоркьоб ккараб тунка-гIусиялъул хIасилалда изнугьечIого яргъидгIуцIаразул кIиго чи чIван вуго, низамцIунулезе щибго къварилъи ккун гьечIо.\nГьел чIваразда цадахъ цойги гьезулго къайицадахъал рукIун ратизе бегьулин абун, къуваталъул идарабаз Табасаран мухъалда гьел чагIи ралагьиялъе хасал тадбирал тIоритIулел руго жеги.\nРоссиялъул Терроризмалде данде чIараб миллияб комитеталъ тIиритIизарурал баяназда рекъон гьел чIварал кколел руго Табасаран мухъалъул Акка росулъа 36 сон барав Мирзаханов Физули ва 29 сон барав Дербенталдаса Жафар ХанмухIамадов.\nГьел кIиялго изнугьечIого яргъидгIуцIаразул багъа-бачариялъулъ гIахьаллъи гьабиялъулъ чанго соналъ туснахъалъур тIамун рукIун руго.\nЦIех-рехалъул идарабазул баяналда рекъон 20I2 соналъ туснахъалъуса къватIивеги вачIун хадуб Физули Мирзаханов Жанубияб Дагъистаналъул изнугьечIого яргъидгIуцIаразул къокъаялъул бетIерлъун лъугьун вуго.\nРохьилазда гьоркьов гьев лъалев вукIун вуго ГIусман Мирзаханов абун. Гьединго хасал идарабаз лъазабухъе чIварав Мирзахановас хIадур гьабун букIун буго 2013 соналъул 23 сентябралда Хучни росу бакьулъ бугеб полициялъул бутIа кьвагьизаби.\nГьеб къоялъ кьвагьулеб жоялъул цIураб автомобилалги бачун Табасаран мухъалъул Куштиль росулъа Микаилов Азим вачIана полициялъул бутIаялъул азбаралъуве. Гьеб автомобиль кьвагьиялъул хIасилалда хвана живго Микаиловги полициялъул цойги лъабго хIалтIухъанги. I5 чи лъукъунги вукIана.\nЖанубияб Дагъистаналъул изнугьечIого яргъидгIуцIаразул багъа-бачариялъул бищунго къуватаблъун рикIкIунин Табасаран мухъалъул экстремистияб къокъайилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе Табасараналъул коррупциялде данде чIараб жамгIияб цолъиялъул гIахьалчи Къурбанов Гъазиханица.\nЦебе-цебеги «Эркенлъи» радиоялъе баян кьолаго Къурбановас бицун букIана жидер мухъалда ругел экстремистиял къокъаби къуватал рукIиналъе гIиллалъун бугила гьезие мухъалъул тIалъиялъ кумек гьабулеб букIинилан.\nГьес хас гьабун лъазабулеб букIана цеве Табасаран мухъалъул бетIерлъуда вукIарав, гьанже бюджеталъул гIарац бикъиялъул гIайибги гIунтIизабун хъулухъалдаса вахъарав НурмухIамадов ШихмухIамадицаги гьесул сверухълъиялъги квербакъи гьабулеб букIанин гьел рохьилазейилан.\nГьесул васас гьел экстремистазе гIарацги ярагъги чIезабулин абураб баяналги ругин жиндихъилан лъазабун букIана жамагIатчияс. Гьесул рагIаби уяллъун гьаруна бащадаб лъагIалица цебе изнугьечIого яргъидгIуцIаразе кумек гьабиялъул ва гьезие ярагъ босиялъул гIайибги гIунтIизабун къуваталъул идарабаз ШихмухIамадовасул вас Сандро кквеялъ.\nГьесул ишалда хурхун цIех-рех унеб бугин, гьеб лъугIизегIан Сандро ШихмухIамадов туснахъ гьавухъего вугин абун баянал кьуна «Эркенлъи» радиоялъе Дагъистаналъул цIех-рехалъул идарабазда.\nЛъагIалица цеве хъулухъалдаса ШихмухIамадовги вахъун гьесул бакIалда Алавудин Мирзабалаев тун хадуб Табасаран мухъалда эктремизмалде данде къеркьеялъул иш кинин бугебин абун цIехана «Эркенлъи» радиоялъ Гъазихан Къурбановасулгун букIараб гара-чIвариялда.\nКъурбановас абуна мухъалъул бетIер хисунин абун гьениб экстремизм дагьлъулеб гьечIилан.\nКъурбанов Гъазихан: «Дуцаго пикру гьабеха, тIалъиялъ кумек гьабичIого гьабщинаб мехалда малъгIанасеб мухъалда, бугеб лъабго гъветI бугеб гIадаб лъедераб рохьор рахчун ругел рохьилал ратичIого рукIунищали. РукIунаро, рукIунареблъи гьеб киназдагоги лъала.\nЧан нухалъ гьез гьанже чIварав Мирзаханов кквезе хIалбихьун букIараб. Цо нухалъ къоло хадуб къоялъ валагьизеги валагьун, вугев бакIги чIезабун цохIо кквей гурони гьечIеб бакIалдасаги тIуризе виччан вукIана гьев.\nБакIалъул гIадамаздаги гьеб кинабго хIакъикъат лъала. Гьединал хIужаби гIезегIан руго. БетIер хисунин абун гьаниб лъикIаб рахъалдехун хисараб жого бихьулеб гьечIо.\nНижер идараялъ цIех-рехалъул идарабаздеги прокуратураялдеги хъвадарун, нижецаго чанги халгьабиялги тIоритIун мухъалъул бюджет бикъиялъул гIайибги тIадчIезабун хъулухъалдаса вахъун вукIана чанго чи. Диваналъги гьел гIайибиял ругин чIезабун букIана.\nГьанжейин абуни цIияв бетIерас рукIарал бакIалдего жидерго хъулухъазде цIидасан росун руго гьел. Дида кколеб буго гьанже вугев мухъалъул бетIер цеве вукIарас малъухъин хIалтIулев вугин ккола дида».\nДагъистаналъул къуваталъул идарабазул баяналда рекъон Дагъистаналда бищунцIакъ эктремизм цебетIолеб бугел мухъазда гьоркьоб буго Табасаранги.\nЖанубияб Дагъистаналда гьеб рахъалъ тIоцебесеб бакIалде буго гьеб. ЦохIо исана соналда жаниб гьеб мухъалда 6 нухалда лъазабун букIана терроризмалде дандечIараб хасаб низам.


Шагьидзабазул гьаракь, гIасраби тун, рагIулеб… » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nЖакъа дир ватIаналда ракIалде щвезавулев вуго хIикматав инсан, бацIцIадаб исламалъегIоло жиндирго гIумру къурбан гьавурав шагьид, СайидмухIамад-хIажи Абубакаров. ГьевбатIияв инсан вукIана сундулго рахъалъ, пикруялъул, гIамалалъул, гIелмуялъул, хIатта,гьабулеб вагIзагицин цогидал хIайранлъулеб букIана гьесул. 1998 соналъул 21 августалъул рузман къо дида киданиги кIочон теларо. 14 сон барав чиясда рагIана дида муфтий чIван вугилан. Гьеб кьогIаб хабаралъ ахцаза-вурав гIадин хутIана дун. Гьединаб асаргунхутIун вуго доб къоялдаса нахъе. 19 сон свера-на долдаса нахъе, амма жакъаги дир ракIалъкъабул гьабизе кIолареб пикрулъун хутIунбуго бацIцIадаб исламалъе гIоло гъеж гура-рал, иманалъулъ руцун гьарурал гIадал чагIигIумруялда ратIа гьаризе кIолеб ракIалъулгIадамалги гьаб ракьалда рижун ругиланабураб. Ракьалъги гьел хIехьон хутIун руго, гьечIилан кин абилеб, гьеб 19 соналда жанибкъогоялдасаги цIикIкIун бергьарав гIалимватIа гьавидал гьел жанавараз гIумруялдаса.\nИсана 28 августалда шуго лъагIел тIубалаустарзабазулги устар, къутIбу, кIудияв шайихСагIид-афандиги Аллагьасул тушбабаз рокъорежаниреги рачIун чIваралдаса. СайидмухIамадхIажиго гIадин гьевги кьвагьизавуна. Муфтийкьвагьана мажгиталъул кIалтIа, рузман базевачIунаго, устар кьвагьизавуна вирд босизеячIун йигилан, Аллагьги гIадамалги махсаро-де ккун гьесул рокъое йорчIарай малгIуналъ.Диналда гьоркьоб рикьи ккезе гьабу-леб чорокаб къавмалде данде вахъине таваккалги, бажариги гIуна СайидмухIамадилхIабургъарал ункъоялда анцIабилел соназ.\nАварагасдаса бачIараб хIалалъ, нилъер умумуз гьабулеб букIараб къагIидаялъ ине бугинИслам цебеян лъазабуна гьес батIи-батIиялтадбиразда. Абун течIого гьелъие чIагояб мисалги бихьизабуна. Гьесул хIаракаталдалъунбиччазе байбихьана республикаялда бусурбабазул рухIияб басма «Ассалам» газета, разебайбихьана мадрасаби, мажгитал.\nИсламияб гIелму тIалаб гьабизе бокьарал гIолилазулкъадар цIикIкIунеб букIана гьесул вагIзабирагIидал. Гьедин Дагъистаналда бацIцIадаб,исламияб нух цебетIезабулев муфтий рекIеегIечIо цо хасаб, къосараб къавмалъе. Гьезулпикрабиги късдалги, Алагьасдасаги, ислмалдасаги рикIкIад рукIана. Ахирги муфтиясекъорги гъуна гьел гIаштIичагIаз. Гьесда цадахъ шагьидлъана гьитIинав вац АхIмадги,машина бачунев вукIарав, гьесул божаравкумекчи Хунзахъ мухъалъул Харахьиса ХIайдар ГIумархIажиевги.\nКIиго вас цадахъ Аллагьасул къадаралде щванилан бицарабго как биххичIев ХасмухIамад хIажиги… Гьев тIубараб Дагъистаналъго адаб гьабулев чивуго жакъа къоялъ.\nАварагасул заманалдаса нахъе чIвалелруго исламалъул тушбабаз гIалимзабиги,имамзабиги, Алалагьасул рацIцIадал вализа-билъун лъугьарал рухIиял церехъаби. Бусурбаби гIемерлъаралгIан, исламалъул рухIиябкъуват ракьалда гучлъанагIан гьелъие гудургъолел илбисалъул тIанчIи кьижун гьечIо.Кьижун гьечIо гьел жакъаги.\nАмма хIакъаб Аллагьасул дин гьукъун бажарулеб къуват ракьалда гьечIо, щукру гьабизе ккарабхIакъикъат буго гьеб.\nКӏудияб пикруялъул,ва хӏаракаталъул чи вукӏана,Аллагь гурхӏаги


Ххюлусмав – цIусса ФАП |\nХхюлусмав – цIусса ФАП\n«Шяраваллавуминнал захIматрайнур шагьрурду бакI буклакисса»\nТталаткьини Ххюлуссуннал шяраву хьунни цIусса ФАП тIитIлатIисса шадлугъ.\nГьуртту хьунни муний ДР-лул ХIукуматрал хъунаманал хъиривчу, шяраваллил хозяйствалул министр Аьбдулмуслим Аьбдулмуслимов,\nшяраваллил хозяйствалул министерствалул управлениялул каялувчи Эмил Ттаттаев, Лакрал райондалул бакIчи Юсуп МахIаммадов, райондалул азарханалул хъунама хIакин МахIаммад Сулайманов, идарарттал каялувчитал ва цаймигу хъамал.\nЮсуп МахIаммадовлул кIицI лавгунни махъсса шиннардий хъун хьушиву паччахIлугърал чулухасса шяраваллахсса къулагъас.\n— Шяраваллил хозяйствалул министерствалул кашилуцIух Лакрал райондалий бувссар кIива ФАП. Ттигъанну укунмасса ФАП бувну къуртал бувссар Кьубиял шяраву. Шиннардил хьхьичI райондалул кашилуцIух ЧIарттал шяраву буллалисса ФАП-рангу 30 процентрал кумаг бувссар Шяраваллил хозяйствалул министерствалул, — увкунни ванал.\nРайондалул хъунаманал барчаллагь увкунни шяраваллил хозяйствалул министрнахь, райондалух дуллалисса къулагъасрахлу, шин ва кIива зурул дянив ФАП бацIан бувсса (буллай байбивхьуну бур 2017 шинал сентябрь зурул ахирданий) «Севкавмонтажстрой» ООО-лул хъунама директор АьвдурахIин ХIаммацаевлухь ва ванал зузалтрахь.\nМуния махъ баян бунни Ххюлуссуннал жяматран ххарисса хаваргу – цIусса шинаву буллай байбишинтIий бушиву ЧIурттащату Ххюлусмав ва Буршайн бияннинсса ххуллу.\nХхюлуссуннал жяматрал оьрмулуву агьамсса ва ххарисса иш кIицI лаглай, шяраваллил администрациялул бакIчи Шамил Абачараевлул бувсунни 1960-ку шиннардий бувсса ФАП лекьавайсса тагьарданий бивкIшиву. ХIакьину Ххюлусмав ялапар хъанай усса ур шанттуршлий ххюцIала инсан.\n— ХIакиннал кумаг яла аьркин шай кIинтнил минардая бивзсса ризкьичитуран, гъаравух, дякъивух зузисса хIухчалтран, — увкунни ванал. Барчаллагь увкунни ФАП бан чIарав бавцIуцириннахь.\nФАП тIивтIушиврул лишанну хъанахъисса ятIул лента кьувкьунни Юсуп МахIаммадовлул, Аьбдулмуслим Аьбдулмуслимовлул ва МахIаммад Сулаймановлул.\nАьбдулмуслим Аьбдулмуслимовлул кIицI лавгунни махъсса шиннардий Аьрасатнал Шяраваллил хозяйствалул министерствалул хъуннасса къулагъас дуллай бушиву шяраваллах «Устойчивое развитие сельских территорий» тIисса программалул лагрулий. Ванал кунни укун:\n— Гьашинусса шинал билаятрал бакIчи Владимир Путин Краснодар шагьрулий хьунаавкьунни шяраваллил хозяйствалул аралуву зузиминнащал. Октябрь зуруй Ставрополь шагьрулий хьусса аграрийтурал форумрай хъуннасса къулагъас дуллай бия шяраваллал буруккинттах: ххуллурду баврих, чани буцаврих, щинал дузал баврих, ФАП-ру, школартту баврих. Регионнал министртураягу тIалав буллай бур шяраваллал кIанттай зун ччисса жагьилсса пишакартурансса оьрмулул шартIру къулай дансса программартту кIантту-кIанттурдай щурущи дуллан.\n2018 шинал Лакрал райондалун министерствалул чулуха бувссар кIира грант ласунсса кумаг 4.5 миллион къуруширттансса. Ца – лухIи ризкьи, цагу – ятту ябуллансса. Арулва миллион къуруширттал кумаг бувссар оьллал фермарду тIитIин. Зий дуссар шяраваллал пишакартурал оьрмулул шартIру къулай дансса программарду. 2017-2018 шиннардий, паччахIлугърал чулухасса кумаг хIисаврай, итадаркьуссар 4 миллион ва 243 азарда къуруш арулва кулпатран, миннава – ряха жагьилсса пишакарнан къатта бансса (аьмну 822 кв.м.). Вания тихунмайгу зунтIиссару шяраваллал оьрму къулай баврил ялувсса инвестицион проектирдал ялув.\nМинистерствалул чулуха ХIурматрал грамотартту дуллунни «Севкавмонтажстрой» ООО-лул хъунама директор АьвдурахIин ХIаммацаевлун ва ванал хъиривчу Игорь МахIаммадовлун.\nАПК хьхьичIунмай бан буллалисса захIматрахлу ХIурматрал грамота дуллунни Юсуп МахIаммадовлунгу.\nЭмил Ттаттаевлул барчаллагь увкунни кьянатсса шартIирдай шяраваллаву ялапар хъанахъисса инсантурахь.\n«Шяраваллаву ялапар хъанахъиминнал захIматрайнур шагьрурду бакI буклакисса», — увкунни ванал. Махъ буллунни ванияр тихунмайгу шаннагу лакрал райондалул шяраваллал кIанттай къулайшиннарду дан чIарав ацIавансса.\nФАП бан чIарав бавцIуминнахь ва буллай бивкIсса строительтурахь барчаллагь увкунни Лакрал райондалул азарханалул хъунама хIакин МахIаммад Сулаймановлул ва Ххюлуссуннал ФАП-рал хъунмур Жамила Къунжуевал.\nПредыдущая записьАлександр Матовников: у меня был позывной ЧекистСледующая записьКонституциялул Кьинилул кьадру


ГIаихил Марин — Википедия\nГIаихил Марин (1840—1905)\nАвар халкъалъул тIоцеесей шагIир, Аваристаналдаго цIар рагIарай магIабазул ва рокьул кучIдузул устар, ГIанхил Марин гьаюна 1840 соналъ Ругъжаб росулъ. Марин йикIун йиго гьоркьосеб черхалъул, чIегIерал беразул, чIегIеркIуяб гьурмал, берцинай гIадан.\nРосдал харабаца абухъе, Марин йикIана бадиса - бадиб рагIи абулей, квешалда квешабин, лъикIалда лъикIабин абулей гIадан. Гьеб захIмалъулеб букIана росдал ихтияр кодосел, жамагIаталъул боцIи - гIарац кванан гIумру тIамулел чагIазе. Мариница жиндир рагIи кIалаца аби ругеб, гьеб ахIиги цIакъ бакIлъулеб ва хечлъун къалеб букIана гьезда. Мариние гудур гъолаго чанги соназ гьединал чагIаца бугьтанал рехана гьелде, рогьоял хIехьезе ккана гьей. Амма гьей юцIцIичIо сунцаги. Ахирги гьелъ кучIдул гьаризе тезе гьечIеблъи лъарал росдал ихтияр кодосез гьелъул кIал букъана, росдал гIодосел хабзалалъ занидаги юхьун. Амма кьварарай, къвакIарай магIарул кочIохъаналъ ахIана жеги кечI, кIал букъун хадубги. Абуна гьелъ жиндир рагIи! Жиндир яхIалдалъун гьелъ баян гьабуна жий чIужугIадан йигониги гьединал чIужугIаданалда квер борхизе нахъе цIаларел бихьиназда цее къуркьуларин, хIинкъуларин. Амма балагьлъун ккана Мариние жиндир гIамал, абулеб рагIи - замана букIана гьединаб, чIужугIаданалъул ихтияр букIинчIо сундуеги. Марин росдал кверщел кIудиял чагIаца росулъа къватIие ахIана. ГIумруялъул лъабго сон шагIиралъ тIамуна Гьидалъ. Абухъе Марин Гьидалъ кидаго урхъун йикIуна гIагарлъиялъухъ, жий гIураб росдахъ, мадугьалзабазухъ. Гьеб кинабго гьелъ бихьизе гьабун буго Гьидалъ гьарурал кучIдузулъ. Амма гьелда башадго гIадин гьелъул кучIдузулъ цIикIкIуна зулмучагIаздехун рокьукълъи.\nЖиндир тухумалдаса чиясе йокьаниги Марин росасе уна МухIамад абурав мискинав чиясе. Гьесие гьелъ гьабула кIиго лъимер: вас ГIумар, яс ГIайшат. Хванила Марин унтун 1905 соналъ. Юкъун йиго гьей Ругъжадерил хабзалалъ. \nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=ГIаихил_Марин&oldid=66064»\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабуна: 15:53, 13 Июнь 2017.


Дагъистаналдаса ахирисел харбал\nДагъистаналда ахираб сордо-къоялда жаниб батIи-батIиял мухъазда кьвагьизабун буго кIиго автомашина. Руго лъукъарал. Гьединго ккун йиго лъимер бичулей ятарай гIадан.\nЦIех-рехалъул идарабазул лъазабиялда рекъон, полициялъул хIалтIухъанасул машина кьвагьизабуна Сулейман-Стальский мухъалда. Кьвагьи бахъана къаси сагIат анцIго тIубарабго Орта-Сталь росдада аскIоб. Гьелъул хIасилалда захIматго лъукъана полициялъул хIалтIухъан. Кьвагьулеб алат щула гьабун букIун буго автомобилалъул тIиналдаян лъазабулеб буго Жанисел ишазул идараялъул сайталда.\nГьелдаго релълъараб хIужа ккана Буйнакскиялда. Мерседес автомобилалда гъоркь щула гьабураб бомба кьвагьиялъул хIасилалда лъукъана бакIалъулав. Гьев шагьаралъул больницаялда вуго.\nГъаякент мухъалъул муниципалияб гIуцIиялъул бетIер ХIамзаев Ильмутдин рукъалъул туснахъалда чIезавизе хIукму гьабуна МахIачхъалаялъул Советский мухъалъул федералияб диваналъ. Гьеб хIукмуялда рекъон, ХIамзаев кивениги ине бегьуларо жиндирго рокъоса. Гьесда тIад бан буго хасаб электроннияб алат. Гьелъ бихьизабулеб буго жанив тIамурав вугеб бакI, къуваталъул идарабазул рес буго гьоркьоса къотIичIого гьесда хадуб хал кквезе.\nАзерабайджаналъул цеве вукIарав президент ХIайдар ГIалиевасул цIар Дербент шагьаралъул къватIалда теялда данде чIараб митинг полициялъул хIалтIухъабаз сон гьоркьоса къотIизабун букIана. Гьеб митингалъул гIуцIарухъабазул цояв Сардар Агъларовас лъазабулеб буго митинг тIобитIизе бугин гIагараб заманалда МахIачхIалаялда, жеги цIикIун халкъги бакIарун.\nГъизляр шагьаралда ккуна жиндирго цIигьабураб лъимер гIарцухъ бичулей чIужугIадан. Гьедин лъазабулеб буго Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул вакилас. Лъимералъухъ чIужугIаданалъ гьарулеб букIун буго 300 азарго гъуруш гIарац. Щиб гIиллаялъ чIужугIаданалъ гьеб ишалде гали тIамурабали чIезабулеб буго