ХIалтIухъабазул захIмат киназдаго бихьула\nНухазул магIишаталъул хIалтIухъанасул къо (октябрь моцIалъул лъабабилеб гIодобкъо) Россиялда кIодо гьабизе байбихьана 1996 соналдаса нахъе. Дагьал церегIан къоязда Дагъистаналдаги кIодо гьабуна\nгьеб байрам ва гьелда бан нижеца гара-чIвари гьабуна Шамил районалъул «Шамильское ДЭП-43» АОялъул генералияв директор Амин ХIажиевасулгун.\n- Амин, бокьилаан коллективалъул хIакъалъулъ бицани…\n- Предприятиялда хIалтIулев вуго 90-гIанасев хIалтIухъан. 25-яв ккола нухазул ремонтерлъун. Коллективалда вуго «ДРялъул мустахIикъав бакIал ралев» абураб цIар щварав щуго чи, цояв мустахIикълъана РФялъул Транспорталъул министерствоялъул ХIурматияб грамотаялъе, кIигояв ккола «Россиялъул ХIурматияв дорожник».\nНухазда гIунгутIи яги квалквал бугони, сундухъго балагьичIого, хIалтIухъаби гьел къачIазе рахъуна. Нижеца хъулухъ гьабула ЧIалдаса бахъараб ЛъаратIа районалъул гIорхъоде щвезегIан хъил тIураб 67 километр манзилалда бугеб нухлуе, росабалъе унел нухазе (187 километр) ва кьоязе.\n- Ахирал соназда щиб гьабун бажарараб?\n- КIиго километралъул манзилалда Гьолокьа ТIелекье унеб нух къачIана, хъил тIуна ва гьениб бугеб басрияб кьо цIи гьабун къачIана. Къородесезул Кьодухъан унеб нухлул кIиго километр къачIана, ХIебда-Гьидерил кьо участкаялъул кIиго километрги къачIан рагIалде бахъинабуна. НитIаб ва Къваниб росабалъе унеб нухлул лъабгогун бащдаб километр, гьединго Могьохъ росулъе унеб нухлул лъабгогун бащдаб километр къачIана. Щуго километралъул манзилалда цIияб нух бахъана ЗанатIа росулъе, цIияб кьо лъуна ва лъабго километргун 700 метралъул манзилалда нух цIидасан къачIана ТIасияб Колоб росулъе. ГIурада-ТIидиб-НакIикь нухлул лъабгогун бащдаб километр къачIана. Дагъбаш росулъе унеб нух бугеб лъарада тIасан лъуна 15 метр халалъуда бугеб кьо. ТIадран унел руго ЧIалда-Къорода шагьранухда гьарулел хIалтIаби. Гьелъул хIасилалда нухде бачIараб кинабго ганчIил 35 азарго куб, хIорил рагIал щула гьабиялъе хIалтIизабуна. Хучада-ЦIекIоб-Лъануб росабалъе унеб нухда щуго километралъул манзилалда кьуру кьвагьиялъул хIалтIаби гьаруна.\n- Хъил тIолелъул гьелъул бицалъи кинаб букIине кколеб?\n- Гьеб кинабго бихьизабун букIуна проекталда. Аслияб куцалда, хъилил гъоркьияб гъаталъул бицалъи букIуна анлъго, тIасияб гъаталъул - щуго сантиметр. Амма гьел роценал, проекталда рекъон, щибаб нухалъе батIи-батIиял рукIуна. Гьел хIалтIабазул хIалбихьи гьабула лабораториязул ва Автодоралъул инженераз. ЦIех-рехги гьабун, нух къабул гьабичIого, заказчиказ изну кьоларо хадусел хIалтIаби гьаризе.\n- «Безопасные и качественные дороги» ва «Мой Дагестан - мои дороги» абулел программаздасан нужее кумекго щванищ?\n- ГIезегIан щвана, масала, гъоркьиса кIигогун бащдаб миллион гIарацги харж гьабун, ХIебда росдал аслияб нухде тIуна хъил, гьединго, цогун бащдаб миллион гIарацги харж гьабун, исана Басрияб Гьоориб росдал сиязде унеб туристазул маршруталъул нух къачIана ва майдан гьабуна.\n- Исана районалъул нухал къачIаялъе хIукуматалъ кигIанасеб гIарац биччан букIараб?\n- Районалъул нухазде биччана 60 миллион гъурущ. 40 миллион харж гьабуна ЧIалда-Къорода нух къачIаялъе, 20 миллион - Хучада-ЦIекIоб-Лъануб росабалъе унеб нух къачIаялъе.\n- Шамил районалъул кинал росабалъ ругел бищунго хварал, ай машинаби хьвадиялъе хIинкъи бугел нухал?\n- МугIрузул районазда гьоркьоб, нижер районалда руго бищунго лъикIал нухал. ГIатIидал, квегIенал, машинаби хьвадиялъе щибго хIинкъи гьечIел нухал чIезарун руго районалъул киналго росабалъе. Бищунго рикIкIад бугеб Дагъбаш росулъе буго чIедераб нух, ракIалда буго гьеб гIатIид гьабизе.\n- Цо-цо районазул ДЭПазул нухмалъулезул гIарз букIуна жидер техника басралъун бугин, цIияб босизе рес гьечIин. Гьеб рахъалъ щиб хIал бугеб?\n- Нижер буго гIураб техника: 12 КамАЗ, кIиго автогрейдер, кIиго экскаватор, цо погрузчик, ункъо бульдозер, ункъо каток, цо хъил лъолеб машина…\nРеспубликаялда гIемер буго хIалтIи гьечIого хутIараб нухазул техника, къваригIани, нижеца гьеб ижараялъе босула.\n- Нухазул хIалтIуе квалквалал гьарулел кинал масъалаби дандчIвалел?\n- Аслияб масъала ккола тIадеялъул гьаризе ругел хIалтIаби нижеда лъангутIи. Цебе, гьаризе ругел хIалтIабазул планал рахъулаан районалъул нухмалъулелги гIахьаллъун. Тендеразда гIахьаллъичIони, жакъа нижеда лъаларо я гьаризе ругел хIалтIаби, я гьезул гьитIинлъи-кIодолъи. ХIисаб гьабе, гьаб соналъ гьаризе кколел хIалтIабазул тендер лъазабула май-июль моцIазда, республикаялъул бюджет къабул гьабула декабралда. ГIажаибаб жо, январь-февраль моцIал гIоларищ нухазда гьаризе ругел хIалтIабазул объемазул хъвай-хъвагIаял гьаризе ва тендер лъазабизе?! Дагъистаналда март моцIалъго байбихьизе бегьула хIалтIаби гьаризе. КIиабизе, бигьаго гIарац «тIезабиялъул» мурадалда тендеразда гIахьаллъула цо мугьру гурони жидер щибго чIаголъи гьечIел подрядчикал. Тендералда бергьиналъул мурадалда, гьез квалквал гьабула хIалтIул хIалбихьиги, специалисталги, техникаги бугел предприятиязе хайир щолеб къагIидаялда хIалтIизе. Цебего заман щун буго гьеб суал роцIинабизе.\nДир хIисабалда, нухазда гьаризе кколел хIалтIаби лъала районалъул ва росабазул администрациязда, ДЭПазул нухмалъулезда. Гьединлъидал, тендеразул квалквал гьабичIого, гьел риччазе ккола нухал гьариялъул ва гьел къачIаялъул масъалаби тIуразе.\nА. ХIажиевас лъугIизабуна политехникияб институталъул «Автомобильные дороги» факультет. ХIалтIана Дагъавтодоралда. Гьезул хъизамго рикIкIуна нухазул специалисталлъун. Масала, кIудияв эмен ХIасан хIалтIулев вукIана районалъул нухазул участкаялъул начальниклъун. 49 соналъ эменги хIалтIана гьебго хъулухъалда ва жакъаги хIал тIулев вуго кIудияв специалистлъун.\nДругие материалы в этой категории: « Руччабазул кIарчанлъийищ, ахир заманалъул балагьищ?\tБаракатаб хIалтIиги хIалалаб магIишатги »\n14:56, 23 ноября 2020, 80\n14:55, 23 ноября 2020, 71\n14:54, 23 ноября 2020, 74\n10:53, 23 ноября 2020, 128\n10:48, 23 ноября 2020, 118\n10:36, 23 ноября 2020, 141\n10:20, 23 ноября 2020, 123\n09:54, 23 ноября 2020, 137


14 сентябралда МахIачхъалаялъул №9 школалда данделъун рукIана Дагъистаналъул халкъазул цолъиялъул байрам кIодо гьабизе.\nЦIалдохъабигун дандчIвазе рачIун рукIана Дагъистаналъул ЖамгIияб палатаялъул председателасул заместитель, республикаялъул «Дагъистан» басмаханаялъул директор ГIумаргIусман ХIажиев, «Россиялъул халкъазул ассамблея» гIуцIиялъул Дагъистаналда бугеб отделениялъул нухмалъулев, «ХIакъикъат» газеталъул бетIерав редакторасул заместитель Зикрула Ильясов ва «ХIакъикъат» газеталъул мухбир Шамай Хъазанбиева.\nБайрамалъул тарихалъул хIакъалъулъ бицана школалъул директор Шамсигат Насрулаевалъ.\n- Жакъа нилъеца бицине буго Да-гъистаналъул халкъазул гьудуллъиялъулги цолъиялъулги хIакъалъулъ. Гьелъулъ буго нилъер къуват. Гьеб нилъеца ракIалде щвезабула сана-йил, 15 сентябралда. Гьеб байрам дандеккезабун буго Дагъистаналъул халкъалъ Надир-шагьасда тIад бергьенлъи босараб къоялде. Нилъеда бихьулеб буго киналго заманабаз халкъазул букIараб гьудуллъи, - ян бицана Ш. Насрулаевалъ.\nКIалъазе вахъарав ГI. ХIажиевас цIалдохъабазе бицана дагъистаниязул цолъиялъул хIакъалъулъ:\n- Цолъиялъги гьудуллъиялъги ккун руго нилъер халкъал. Миллат цIехечIого, гIасрабаз гьудуллъиялда гIумру гьабулеб буго нилъеца. Дир кIудияб гьари буго нужеде, лъимал. ЦIуне нилъее умумуз ирсалъе тараб гьудуллъи. Гьеб загIиплъани, загIиплъула Дагъистан, - илан абуна гьес ва школалъе сайгъат гьаруна «Дагъистан» басмаханаялъ къватIире риччарал тIахьалги.\nЗ. Ильясовас цIалдохъабазе бицана Россиялъул халкъазул ассамблеялъул ва гьелда цере чIарал масъалабазул хIакъалъулъ.\n- ЦIуне мацI, цIуне миллат, миллаталъул гIадаталги гIамалалги. Дунялалъего мисаллъун буго Дагъистанги Дагъистаналъул халкъазул гьудуллъиги. МустахIикъаллъун рукIа гьединаб гьудуллъиялъе. Гьудуллъиялъул кьалбазда кьаву чIвазе тоге, - ян абуна гьес.\nШ. Хъазанбиевалъги бицана рахьдал мацIазул бугеб кIваралъул.\n- Дида гьикъани ватIан сундаса байбихьулебилан, дица абилаан рахьдал мацIалдасайилан. Гьеб мацIалда ахIараб кечIалъ нухарегIула нилъ кIудияб дунялалде. Гьеб мацIалъул адаб тани, рилула нилъ, билула нилъее гIагараб Дагъистан. Дагъистаналъул халкъазул цолъи жакъаги буго дунялалъе кIудияб мисаллъун. Дагъистаналъул гьудуллъиялъул ва букIинеселъул кIул нужехъ буго. Тоге гьеб билизе, - ян бицана гьелъ.\nГьединго кIалъазе рахъана школалъул учительзабиги. Гьезги загьир гьаруна байрамалъул хIакъалъулъ жидерго пикраби.\nДругие материалы в этой категории: « Машгьурлъиялъулги къадруялъулги къуватаб кунчIи\tХIалуцин цIикIкIараб заман бачIана »\n18:10, 30 ноября 2020, 46\n18:09, 30 ноября 2020, 47\n18:09, 30 ноября 2020, 46\n18:06, 30 ноября 2020, 46\n10:56, 30 ноября 2020, 398\n10:53, 30 ноября 2020, 411\n10:50, 30 ноября 2020, 403\n10:44, 30 ноября 2020, 410


Азербайджаналдаса гочизе ккарал дагъистаниял, Храх-уба ва Урьян-уба абурал росабалъа лезгияз лъазабулеб буго пачалихъалъ жал гочизе биччараб гIарцуда хурхун мекълъаби гьаризе рес бугин, жидеда лъицаниги программа гIурмуялде бахъинабиялъул хIакъалъулъ лъицаниги бицунеб гьечIин.\nАзербайджаналъул Хачмас мухъалда гIумру гьабун рукIарал Храх-уба ва Урьян-уба абурал росабалъа гIадамал Дагъистаналде гочиналъе пачалихъалъ биччалеб буго 987 млн. гъуруш гIарац. Гочулеб буго кинабниги 137 хъизан. Гьезие пачалихъалъ бихьизабун буго МахIарамкент мухъалда ракьул бутIа. Амма гьеб гIарац жеги биччан гьечIо ва гьелда сверухъ информация цо-цо идарабаз балъго гьабулеб бугилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе гьел росабазул вакилзабаз. Росдал жамагIаталъул данделъиялъул нухмалъулев Бахтияр Мамедовасул рагIабазда рекъон, программаялда хурхун кинабго информация балагьизе цIакъ захIмат буго.\nБахтияр Мамедов: «ГьабсагIаталда буго цIакъ информация хIажатаб ахIвал-хIал. Инсанасе кислород гIадин къваригIун буго нижее гьеб. Лъалеб гьечIо кин ва кида бачIине кколеб пачалихъалъ бихьизабураб гIарац. ГьабсагIаталда гьеб гIарцул щибниги бачIун гьечIо. Гьелда сверухъ гIемерал мекълъаби гьариялда хIинкъи буго. Гьединлъидал, нижеца кIвар кьезе кколеб буго, нижецаго кинабго информацияги балагьун гьелда хадуб хъаравуллъи кквезе кколеб буго».\nГьединго Бахтияр Мамедовас абуна дагьалъ цебе интернеталда тендер лъазабулеб пачалихъияб идараялъ лъазабун буго Храх-убаялъулазе рукъзал раялъе тендер. Амма лъиданиги лъалеб гьечIо сунда рекъон гьеб лъазабураб, щай хас гьабун гьеб идараялъ лъазабураб тендер, цохIо гьезул гурони ихтияр гьечIебищ, ялъуни цогидазулги бугебищ.\nЩай тедеразда гIахьаллъи гьабулеб цохIо идараялъ, цогидал кире арал, щай тендер бугилан официалияб къагIидаялъ газеталда лъабазе гьечIеб, Россиялъул къануназда рекъон.\nГьел суалалгун Бахтияр Мамедов щун вуго жиндирго росуцоялгун тендер лъазабураб пачалихъияб идараялъул нухмалъулев Къадиев Шамилихъе. Досул рагIабазда рекъон, тендер лъазабиялъе гIилла буго жиндир заманалда гIарац щвеялъул мурад. ГьабсагIаталда программаялда рекъон биччазе кколеб гIарац жеги биччан гьечIо. Тендерги лъазабун кинаб бугониги идарялъ хIалтIи байбихьизе бугилан лъазабуни, гIарац хехго бачIине бугилан бицана гьес.\nГочизе кколезул рагIабазда рекъон, тендералда бергьараб «Промжилстрой» абураб компаниялъ разе ккола цIи гочараб бакIалда минаби ва цоги социалиял бакIал. Амма гьединаб идара юридическияб адресалда рекъон гьечIо, гьениб ашбаз бугилан бицана Бахтияр Мамедовас. Бугищ гьеб идараялъул жидерго офис, батичIони, офисги гьечIеб, бугеб-гьечIеб лъалареб идараялъ кин тендер бергьараб ва кин гьелъ тIубараб росдае минаби разе ругел абун цIехолеб буго гочизе ккарал дагъистанияз. Гьеб ишалда сверухъ лъилалиго коммерческиял интересал ругилан рикIкIуне буго гьез.\nРосу гочиналъе МахIарамкент мухъалъул администрациялъ бихьизабураб бакIалдасаги рази гьечIо храхубаялъулал. Гьезул пикруялда рекъон, гьеб бакI буго тIаде лъим кIанцIулеб. Нухмалъиялда гьез гьарулеб буго батIияб бакI бихьизабеян жидее. Гьединаб хитIаб гьабун букIана МахIарамкенталъул нухмалъулезде араб соналъул риидал. Амма гьеб суалги жеги рагIалде бахъун гьечIо.\nЦереккун Дагъистаналъул МахIарамкент мухъалда жанире унел рукIарал, Самуралъул жанубияб рахъалдехун ругел Храх-уба ва Урьян-уба абурал росаби Совет пачалихъ биххун хадур ккана Азербайджаналъул Хачмас мухъалде. Гьел лъугьана Азербайджаналда ругел Россиялъул анклаваллъун. 2010 соналъ Россиялъгун Азербайджаналъ гIорхъи чIезабиялъул къотIи-къаял гьарун хадур 5000 чияс гIумру гьабулел гьел росабазул гIадамазул суалал роцIцIине кколел руго.\nПаспорталда рекъон гьел кколел руго Россиялъул гражданал, Дагъистаналда регистрация бугел, амма жалго руго Азербайджаналда. Гьелдаса хадуб храхубаялъулаз чанго нухалъ митингал тIоритIана жидер масъалабазде кIвар буссинабеян. Ялъуни Азербайджаналъул гражданлъи босе ялъуни Россиялде гочеян лъазабун буго гьезда. Гьезги гочине къасд гьабун буго. Россиялъул регионалияб политикаялъул министерлъиялъ хIадурараб программаялда рекъон гочиналъе бихьизабураб гIарцул жеги хал-шал лъугIун гьечIо ва жеги гIарац биччаялъул суал халат бахъулеб буго.\nЛезгиязул миллиябгун культурияб автономиялъул лъазабиялда рекъон, гьез хIадурулеб буго Азербайджаналда ругел лезгиязул, аваразул, цахуразул ва цогидал этникиял дагъистаниязул гIумруялъул хIакъалъулъ хасаб доклад. Гьединабго документ хIадурун буго Европарламенталъул ва ООНалъул хасаб комиссиялъ Азербайджаналда гьарурал цIех-рехазул хIасилалда. Гьениб бицунеб буго гочине ккарал храхубаялъулазул хIакъалъулъги.


Г1абдулмажид Хачалов. «Хваразул ц1аралдасан». - прочее, уроки\nГ1абдулмажид Хачалов. «Хваразул ц1аралдасан».\nГ1абдулмажид Хачалов. «Хваразул ц1аралдасан».Г1абдулмажид Хачалов. «Хваразул ц1аралдасан».Г1абдулмажид Хачалов. «Хваразул ц1аралдасан».Г1абдулмажид Хачалов. «Хваразул ц1аралдасан».Г1абдулмажид Хачалов. «Хваразул ц1аралдасан».Г1абдулмажид Хачалов. «Хваразул ц1аралдасан».Г1абдулмажид Хачалов. «Хваразул ц1аралдасан».Г1абдулмажид Хачалов. «Хваразул ц1аралдасан».Г1абдулмажид Хачалов. «Хваразул ц1аралдасан».Г1абдулмажид Хачалов. «Хваразул ц1аралдасан».Г1абдулмажид Хачалов. «Хваразул ц1аралдасан».\n«Г1абдулмажид Хачалов. «Хваразул ц1аралдасан».»\n«Хачалов. «Хваразул ц1аралдасан»- 9 кл.\nДарсил тема: Г1абдулмажид Хачалов. «Хваразул ц1аралдасан».\n- Баянго дарсил тема бич1ч1изаби. Асаралъул тема, идея загьир гьабизе бажари. Асаралъулъ рагъул тема рогьун бугеб куц бихьизаби. Асаралъулъ авторас Ват1аналде бугеб рокьиги, тушманасде бугеб ццинги, рагъул кьог1лъиги бихьизабун бугеб куц бихьизаби. Жакъасеб къоялъулгун бухьен ч1езаби. Ц1алдохъабазул г1акълу камиллъизаби.\n- Ват1ан бищун к1удияб бечелъи бук1ин бихьизаби.\nДарсил алатал: т1ахьал, ребусал, компьютер.\nа) Ват1ан- бищун к1удияб бечелъи;\nб)К1удияб Ват1анияб рагъ. Рагъул къурбанал;\nв) Рек1елгъеялъулаб грамматика «Лъида г1емер лъалел?»\nг) Г1. Хачаловасул творчество.\nДарс гьикъи(Р. Х1амзатовасул (Милъиршаби» абураб коч1ол анализ- 2- 3 ц1алдохъанас ц1алила).\nВат1налдаса хирияб жо бук1ине рес гьеч1о инсанасе. Ват1ан гьеч1ев чи- чед гьеч1еб таргьа. Ват1анлъун ккола вижараб, г1ураб ракь. Ват1аналъе рат1ухъаллъун рук1ине ккола. Дагъистаналъулги Россиялъулги мустах1икъал лъималлъун лъугьине жигар бахизеги ккола. Ккана г1емер г1асиял рагъал, рихьана г1емер зах1малъаби, ракъи- къеч, амма дагъистанияз жидерго ях1- намусалда рогьо хъвазе биччач1о, бах1арчилъиги намусги борхатго ккуна.\nб)К1удияб Ват1анияб рагъ. Рагъул къурбанал.\n1941 соналъ немцаз нилъер пачалихъ бахъизе хиял гьабуна. Байбихьана вах1шияб рагъ.\nУнкъо соналъ халат бахъана гьеб. Гитлерихъа бажарич1о нилъер улка мук1ур гьабизе. Киналго миллатаз цолъиги бах1арчилъиги бихьизабуна гьеб рагъда. Г1емераб г1акъуба- къварилъи бихьана г1адамазда, зах1малъабазукьа х1инкъич1о гьел. Гьез бет1ер борхатго ккуна. Хъубав тушман г1агараб ракьалдаса вачахъана. Амма бергьенлъи щвана, к1удияб багьаги кьун. Ват1аналъе г1оло, нилъер эркенлъиялъе г1оло г1умру кьуна 30 миллионналде г1агарун чияс. Рагъул кьог1лъиги вах1шилъиги жиндирго асаралъулъ г1езег1ан лъик1 бихьизабун буго Хачаловас.\nГ1агараб росулъа рагъде аразул ц1арал рехсе.\nГ1абдулмажид Хачалов гьавуна Гъуниб районалъул Сугъралъ росулъ.Гьев вук1ана маг1арулазул пасих1ав поэтги, хъвадарухъанги, драматургги, бег1ерав журналистги.\nРосулъ ц1алана. 1943 соналъ, 18 сон баравчи, жиндиего бокьун, фронталде ана. Рагъдаса вуссун хадув х1алт1ана цин учительлъун, хадув партиялъул Гъуниб райкомалъул аппараталда. 1950 соналдаса нахъе х1алт1ана республикаялъул «Баг1араб байрахъ» газеталъул редакциялда.\n1964с. лъуг1изабуна Горькил ц1аралда бугеб Литературияб институт.\nГ1. Хачалов маг1арул хъвадарухъабазул рагъда хадусеб г1елалъул чи ккола. Гьел соназда гьесул куч1дул рахъана районалъул ва республикаялъул газетазда, «Гьудуллъи» альманахалда, г1емерал руссинаруна гlypyc мац1алде. «Устарасул сайгъат» абураб т1оцебесеб т1ехь къват1ибе биччана 1956 соналъ, хадубго басмаялда бахъана лъималазе хъвараб куч1дузул т1ехь «Щибали лъай». Хадубккун, абизе бегьула, Г1. Хачаловасул творчество аслияб куцалда лъималазе хъварал асараз бечед гьабунилан. Дагъистаналъул ц1алулгун педагоглъиялъул издательствоялда бахъана чанго т1ехь: « Щибали лъай», «Катил т1инч1 сабаблъун», «Г1ажаибал гьакибурдул», «Муг1рузул нухазда», «Рихьуларел лъалк1ал», «Ц1ар лъаларев бах1арчи», «Моц1роде сапар». Гьел т1ахьаздасан бихьула хъвадарухъан х1исабалда лъималазде гьесул бугеб рокьи, рек1ел хинлъи, г1исиназул г1умру, къасдал, анищал гьесда лъик1го рич1ч1улел, лъалел рук1ин.\nХадусел соназда бат1и-бат1ияб заманалдарахъана Г1. Хачаловасул «Рихьуларел лъалк1ал» абураб милициялъул х1алт1ухъабазул х1акъалъулъ къиса, «Ц1удул бусен» абураб Мах1ач Дахадаевасул лъимерлъиялъул ва г1олилаб заманалъул х1акъалъулъ поэма»,Солдатасул лъади»,»Нижер хириял улбул», «Устарасул мугьру», «Ц1удул бусен», «Муг1рузул нухазда», «Хваразул ц1аралдасан» абурал ва цогидалги куч1дузул т1ахьал. Аваразул музыкалияб драмтеатралъ жиндирг осценаялда лъуна Г1. Хачаловас хъварал пьесаби: Дагъистаналъул ахихъабазул г1умруялъул ва зах1маталъул х1акъалъулъ бицунеб «Рик1к1адасан кагъат», Ват1аналъулаб рагъда т1аг1арал васазул хвел гьеч1еб гьунаралъул х1акъалъулъ бицунеб «Аманат», «Герой ледяных крепостей», «Хваразул ц1аралдасан». «Гьудуллъи» альманахалда бахъана « Муг1руз ах1улел руго» ( «Пенсиялда бах1арав»)абураб пьеса.\nХачаловасул творчество, кинаб жанралда хъварал асарал росаниги, т1ей гьеч1ого, бухьараб буго жакъасеб къоялъул х1акъикъаталда, Ват1аналъул рагъул соназда советиял г1адамазул гьунаралда. Гьес хъвана сатираялъул асаралги.\n«Гьудуллъи» альманах ц1алулез 1972 соналдалъай-хъвай гьабуна Г1. Хачаловас хъварараб «Басрияб гьансил балъголъи» абураб къисаялъулгун. Гьелъул аслияб тема буго маг1арухъ г1умру, г1адамазул яшав, г1олилазул гьоркьорлъаби хисараб ва церет1ураб куц бихьизаби. Къиса хъван буго, жиндирго росдал тарихалда хурхарал интересал х1ужжабиги гъорлъе рачун.1973 соналда гьеб къиса къват1ибе лъугьана, хасаб т1ехь гьабун. Ват1аналъул К1удияб рагъда совет халкъалътарихияббергьенлъибосаралдасалъеберго сон т1убаялда бан, живго Ват1аналъул рагъул г1ахьалчи Г1абдулмажид Хачаловас хъвана чанго лъик1аб асар. Гьезда гьоркьобе уна «Гьудуллъи» альманахалда бахъараб «Лъукъараб кеч1» абураб поэма, Кавказалде тушман щварал зах1матал моц1азда Марухалъул габурлъи жидерго pyxl кьун ц1унаразул хвел гьеч1еб гьунаралъул х1акъалъулъ хъвараб пьеса. Маг1арул театр бокьулел гьеб пьесаялъухъ ралагьана Авар театралъул сценаялда.\nВат1аналъул рагъултемаялдахъвараб Г1. Хачаловасул чанго асар rlypyc мац1алде буссинабун бахъана «Т1адруссин» абураб т1ехьалда (1974 с.).\nАвар мац1алде руссинаруна Пушкинил, Лермонтовасул, Тихоновасул, Маяковскиясул, Гъафуровасул, Аджиевасул, Рашидовасул, Митаровасул, гьедингоукраиназул, белоруссазул, казахазул поэтазул куч1дул вапоэмаби.\nХачалов кколаан ДАССРалъул ва РСФСРалъулкультураялъул мустах1икъав х1алт1ухъан, СССРалъул хъвадарухъабазул Союзалъул членлъун.Гьесие кьуна ДАССРалъул Верховн. Советалъул Президиумалъул х1урматиял грамотаби.Учителас асар ц1али.\nМисалияб ц1али ( учителас).\nНадиршагь- г1емерал ракьал рахъарав, гурх1ел- ц1об гьеч1ев Ираналъул шагь. Гьавуна 1747 соналъул 19 июналъ. 1741 соналъ, 100 000 чи вугеб аскарги бачун, Надиршагьица ункъабилебги сапар бухьула Дагъистаналде. Гьес Дагъистаналъул г1емер ракьал рахъула,\nРосаби риххула. Г1адамал ч1вала. Амма 21 августалда г1андалаз (700 чи) гьесул аскар щущахъ биххизабула. (Ахиралда г1андалазе кумек бач1уна). Живго Надиршагь лъутун ворч1ула. Гьеб рагъул х1акъалъулъ ХАчаловас хъван буго «Г1андалал» абураб асаралъулъ.\nПарту- Пат1има- вац ч1вараб мехалда, гьесул бак1алда Надиршагьиде данде рагъ гьабурай тумай.\nХараби- херал чаг1и.\n- Хачаловасул х1акъалъулъ щиб лъараб?\n-«Хваразул ц1аралдасан» абураб асаралъул жанр.\n- Эпиграфлъун росарал раг1абазе баян кье.\n- Кинаб г1айиб г1унт1изабулеб бугев рагъда ч1варав Хачаловасул гьудулас г1ун бач1унеб г1елалде? (Хварал, агъаз гьеч1ого, тун ругин, гьезул х1акъалъулъ хъвалеб, бицунеб гьеч1ин…)\n- Щиб гьабизе кколин абулеб бугеб гьес?\n-Ц1игьаруразда лъейин жидерер ц1арал; памятникал райин- мармарги варакъги к1варич1ин, г1адатияб ганч1ил гьабеян, хвалчадулги чодулги суратал к1варич1ин, рук1араллъи лъазе, ц1арал рехсани, г1елин.\nМармарги варакъги гьарулел гуро,\nГьабе г1адатияб маг1арул ганч1ил,\nГодек1аниб гьабе, хабалалъ гьабе,\nБерцинлъи к1варич1о, ч1ух1и к1варич1о,\nБах1арзалин абун рецц- бакъ к1варич1о.\n- Коч1ол роцен ч1езабе.\n- Годек1аниб гьабе, хабалалъ гьабе,\nГьелда даг1ба гьеч1о киб бук1аниги.- 11 гьижа.\n- Аллитерация бихьизабе.\n- Хурир ратила нуж, ахикь ратила,\nРекьул бач1иналъул хабар батила.-х, р, б.\nМаг1арухъ кьураби г1емерал руго,\nКье гьезул гьурмазда дагьаб бак1 нижей.- кь, р, д, г1.\n- Ч1ег1ераб нак1к1, хинаб ц1ад, балагьалъул рагъ, ячарай лъади…\n- Жеги рогьун гьеч1о. Рагьда пачалъун,\nЧ1ег1ераб нак1к1 буго, буртина г1адин.\nГ1исинккун щенолеб буго хинаб ц1ад,\nЦ1алк1иниса гъоркье ханжу кинигин.\n- Анафора бате.\n- К1иябго бадиса канлъи т1аг1арал,\nК1иябго квердаса килщал лъуг1арал.\n- -Эпифора бате.\n- Берцинлъи к1варич1о, ч1ух1и к1варич1о,\n- Рифма бате.\n- Риторикиял суалал рате.\n- Лъимерхвананиги, зани ч1валел нуж,\nЧ1еч1ищ нижеррахъалъ, агъаз гьеч1ого?\n- Ват1ан гьеч1ев чи- чед гьеч1еб таргьа.\n- Бах1арчиги х1алихьатги цого хабалъ лъола, халкъалъин абуни, цоясе бет1ер къулула, цогидасе наг1ана кьола.\n- Нилъер эркенлъиялъе г1оло г1умру кьурал солдатал к1он тезе бегьуларо. Гьезул, бет1ер къулун, х1урмат гьабизе ккола. Гьезие памятник гьабизе ккола. Гьезда цеце нилъ налъулаллъун рук1ин к1очене бегьуларо. Тушманасе наку ч1ваялдаса хвелго т1аса бищула. Ват1ан бокьизе ккола, ц1унизе ккола, х1адур рук1ине ккола Ват1аналъе г1оло къеркьезеги.\nАсаралъул г1ат1идаб анализ гьабизе.рагъда г1ахьаллъарал нужерго г1агаразул х1акъалъулъ доклад х1адуризе.\nНомер свидетельства: 530471


Чекист Имаммуса ва Къамилухъа Хизри » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nХIурматиял «Миллат» казияталъул цIалдолел! Чанго соналъ социалиял гьиназда ва «Дагъистан» журналалъул гьурмазда гIурус мацIалда бахъулеб букIана МухIамад БисавгIалиевасул къисабигун харбаздаса, дневниказдасагун ракIалдещвеяздаса гIуцIараб «Тайная тетрадь» («Балъгояб даптар») абураб проект.\nГьеб цIакъ лъикI къабул гьабуна цIалдолеца гIурус мацIалда. Гьениса харбал рахъана Россиялъул «Литературияб газеталъги», гьелго харбал ун руго Россиялъул прозаялъул антологиялдеги. Гьеб кинабгоги хIисабалде босун, «Миллаталъул» редколлегиялъ хIукму гьабуна «Балъгояб даптар» щибаб номералда авар мацIалдаги кьезе. Гьалда тIасан нужерго пикраби, дандерижиял ратани, гьезие бакI батила казияталъул гьурмазда.\n- Къамилухъа Хизрил хIакъалъулъ дида рагIун букIана. Абрекищ дов вукIарав, чуялрикъищали, бер къапичIого бокьараб жо гьабулев, чанкIкIарав чи вукIанилан бицуна.\n- ВукIанаха гьединав чи. Жамалудинасул Хизрийилан абулаан гьесда къармадерица. Гьеле гьеб дуца абураб гIадав чи вукIанин ккола. Киналго доб заманаялъул абрекалго гIадинав, цоцазде дандего кколарел хасиятазул инсан. Цо-цо бакIалда бахIарчилъиги къадру-ассги цоги бакIалда хъачагълъи, - йиланги абун, байбихьана инсуца гьесул хIакъалъулъ бицине.\n- Гъенеколоб вукIун вуго МухIамадибирилан ресалда вугев цо чи, жиндирго хIалалаб бацIцIадаб магIишаталда. Жиндирго боцIи-малалдаса закагIатги бахъун, мискиназда кверги чIван, парахат, росдаса рикIкIада гьечIеб бакIалда, колода гIумру гьабун вукIуна гьев. Цо роцIцIараб ихдалил къоялъ, жиндирго хурив хIалтIилев вукIарав гъенеколосесда вихьула Журмут гIор чIван эхеде вачIунев рекIарав. Гьав цо лахIзаталъ лъалхъун гьесухъ валагьула. Дов нухдасаги сверун, битIун гьасде тIаде вачIинев вукIуна. Гьеб чIегIеркьераб айгъиралъул берцинлъиялъги хехлъиялъги хагазавурав векьарухъанасул кIал букIуна гьакIкIан хутIун. Гьасда аскIобе щолагоги чу букIуна цIер гIадин кенчIелеб. Халатал бохдулги, карачелахараб рачIгун жалги, берцинаб чорхол къалиб ва ракьалда кьабулел щанкIлазул чвархъиги букIуна чол. Чодул хIаталдаса араб къуватгун жигаралъ гьав тIуванго асир гьавула. Кьесерухъа жиндирго гьобол гьев чода рекIарав чи вукIин хадув гурони вихьуларо гъенеколосесда. Гьикъа-бакъарун, кверал рачун, къвалал ран, гьас гьобол рокъове вачуна. Гьоболасда цебе квен-тIех лъун бахъинегIанги, чIезего кIвечIого, МухIамадибир чодухъ валагьизе къватIиве векерула. Гьоболасе гьедигIан рекIеего гIоларо гъенеколосесул жиндирго чодехун бугеб тIасан борчIараб бербалагьи. Гьав, цо гьечIел жалазда божулев чиги вукIун, бер ккеладай жиндир чодаян хIинкъизеги бачIуна. Гьеб пикруялъ тIамун, гьас нуцIихъанги ваккун гъенеколосесде ахIула:\n- Инехъин бугоха дир чу дихъа бахъун. Жеги цониги нухалъ, цогидасе кутакалда бокьараб жо, дие хутIичIо. Дуца берги ракIги лъунаха дир чода. Гьанже гьеб яги къамилухъез бикъун уна, яги кьурулъан бортула, яги цоги щиб букIанги ккун - дие хутIи щакаб жо буго. Дица дуе кьезе ккезе буго гьеб. Гъенеколосев гьеб хабаралдаса кутакалда вохула ва загIипаб гьаркьидалъун гьикъула:\n- Азербайджаназул доба ЦIабулан росулъ дица гьалъухъ 15 куй кьун букIана. Жеги лъицаниги кьун букIинчIо гьениб гьединаб багьа чодухъ. Амма гьаб батIияб чу бугоха. Дудаго бихьанаха гьалъул хехлъиги гьалаглъиги, тIадежоялъе юргъаги. Чода рекIарал гIадин рукIунаро, лъеделел ругел гIадин рукIуна гьелда рекIингун. Гьаб бичизеги дие бокьун гьечIо, амма гьел дур берал дие дагьалги цIакъ рекIее гIолел гьечIо.\n- Жакъаго кьела дица дуе 15 куй, - йилан абула МухIамадибирица.\n- Жакъа къваригIун гьечIо дие. Дун Кьесерухъе ине ккола, тIадвуссун вачIун ЦIоралде унаго, цойги чуги бачун, гьаб дица дуе тела. Доб цояб чодаги рекIун, куйдулги цере къотIун дун ина Белоканалде. Дуца хIадурун теха. Мун Аллагьасукьа хIинкъулев лъикIав чи вукIинги дида лъала, квешал куйдулги дуца кьеларо, – ян кьесерав чодеги вахун воржун уна жиндирго нухда.\nХIасил калам, босула гъенеколосес гьеб чу. Кинабниги Анкьракьалда ва Журмуталда цIар ун букIуна гьеб киназдасаго бергьунеб хехаб юргъачуялъул. Цо роол сордоялъ МухIамадибирил колол кIалтIа кIетIола гьобол. Гьев вукIуна дов Жамалудинасул Хизри. Хважаинасе цIакъ рекIее гIоларо гьев ахIичIев гьобол вачIин. Хизрица МухIамадибирида гьарула Кьанаде ун вуссинегIан чу кьейилан. КигIан бокьичIониги, кьеларилан абизе кIоларо асда. МегIер гIалахалда тIад ярагъгун тирулев, батIиязухъа жо бахъулев чиясда данде вахъине кIолев гIадав гIамалалъул чи вукIунаро МухIамадибир. Чода барахщунги вукIуна. КьечIогоялдаса кьей зарар гьечIеблъунги рикIкIун, ахIичIев гьоболасул гурхIел-рахIмуялде хьулгун кьола.\nКъотIи-къаялда рекъон Хизрица чу кIиго къоялдасан хважаинасухъе тIадбуссинабизе кколаан. Амма гьев кIиго анкьидасанги вачIинчIо, кIиго моцIидасанги вачIинчIо. Бижанщинаб къоялъ пакъир гъенеколосев щолаан Къамилухъе, гьасул чугун Хизри вуссун гьечIищали цIехезе. Хизрийилан абуни чегIеркьераб юргъачодаги рекIун Анкьракьалда, ЧIарада, Кьесерухъ, Къарахъ ругел щинал росаби сверулев вукIуна. Киналго гьесул чода рухIдалъун рукIуна. Хаслихълъиги щун мугIрузде тIоцебесеб гIазу барабго вуссуна Хизри Къамилухъе. Тухумалъул кIудиявги семун, цо лъалхъичIого хважаинасухъе чу щвезабизе витIула Хизри. Вилълъуна щвезабизе, хаселалъ чу кваназабизе жоги гьечIелъул асул.\nЧодул тIукъбузул гьаркьихъе къватIиве кIанцIарав МухIамаддибирида унев Хизри мугъзадасанги лъала, амма цо дагьаб добегIан гъотIода бухьараб жиндирго чу аскIове вилълъаниги лъаларо. ЧохIоца квиналъги хIалакълъиялъги хьабалухъ гIучIал рикIкIун бажарулеб хIал букIуна гьеб пакъиралъул. Бакъуде данде кенчIелеб букIараб чодул жалалъулги рачIалъулги бакъуцаги бухIараб цо щибали лъалареб жо хутIун батула. Бохдул ратула гъарималъул бакI-бакIалдасан ругъналги лъун, цоялда тIикъвагицин батуларо. Вихьудаса Хизри тIерхьаравго МухIамадибирида магIу кквезе кIоларо. Чода къвалги бан гIодобе бетIерги къулун хутIула гьев лъикIаланго заманаялъ. Циндаго чуги биччан тун, кIиябго кверги эхеде борхун, гьес гьарула, гьаб къо мацI лъалареб хIайваналда чIезабурав ва гьабгощинаб гIазаб жиндие кьурав гьав хъачагъасда Аллагьасул ццин бахъагиян.\n- Щибха ккараб? Бахъанищ Хизрида Аллагьасул ццин?\n- Цо дагьаб заманалдасан чIвана гьев. Дов дица бицун букIарав ЧIохъа чекистас чIвана. Имаммуса букIана гьесда цIар. НКВДялъулаз сардилъ рукъги сверун ккун, кодоб ярагъ гьечIев вачун ана. Бицуна, гьесул гIорхъи-рахъ гьечIолъи чIалгIун, рихун, жалго къамилухъел рохунцин рукIанила гьев ккун вачун иналдасайилан. Кверазда маххалги ран, щуго яргъид гIуцIцIарав НКВДшникас вачун унев вукIуна Хизри ЛъаратIе. Цо Къамилухъа гьесул тушманас НКВДялъулаазда абула, воре, ярагъ гьечIилан, гIин тIамичIого нужеца гьев чи тоге, бокьараб иш гьабизе нахъе къалев чи гуроян. Гъенеколобе щолаго цо чекистасде тIаде кIанцIула Хизри, ярагъ бахъизе хьулгун. Гьениб цогидаз речIчIараб жоялъ чIвала.\nРогьалил заман букIанин абула. Кьижун вукIарав гъенеколосев тункIил гьаркьихъе рокъоса къватIиве кIанцIула. Гьасда рихьула цо жаназаялда сверун лъугьарал яргъид гIуцIцIарал гIадамал. Гьелги чуяздеги рахун уна, жаназа доба бегун хутIула. БичIчIанищ киб гьеб ккарабали? Гьагъале гьадаб Хизрица чу бачун араб ва тIад буссун гъотIода бухьараб бакIалда. Гьадаб МухIамаддибир Хизрида Аллагьасул ццин бахъагийилан гьардараб бакIалда. Гьари къабуллъараб къагIида бугоха.\n- Чекист Имаммусал щибха ккараб?\n- Имаммуса вукIана вахIшияв ва хIалихьатав чи. Хадуб гьесул ккараб дида лъаларо. ЧIохъиязул мацIалда Хизри чIваялъул хIакъалъулъ гьес гьадин абун буго: «Валлагь хIвечIу болгьон белэр багьичIого» (Валлагь хвечIо болъон, бетIер борлъичIого). Дос гIемерал батIи-батIиял чагIи чIвана.\nВукIун вуго цойги бечедав, квер биччарав ва сахаватав чIохъияв, жиндирго гIиял рехъабиги ругев. Азербайджаналъул гIорхъода нилъер Журмуталъул мучIдул росулел рукIун руго дос ижараялъ, жиндирго гIиял кваназаризе. Колхозазе гIиял рахъизе байбихьигун, гьав данде чIунищ вукIаравали. Къокъ гьабун бицани, Имаммусаги чекисталги гьасда хадур лъугьун буго. Я цIех-рех гьабичIого, я диван къотIичIого, чIван вуго Имаммусаца гьев жиндирго росулъа чи. ЧIварав гIечIого, пударилев веццарилевги вукIун вуго: «ГьарунхIажиявги витIана анцIил белэрлъи гьубузи хIабалъи» - ян. (ГьарунхIажиявги витIана анцIил бетIерлъи гьабизе хабалъе), - илан. Гьев вукIун вуго Имаммусаца чIварав анцIабилев чи.\n» МухIамад БисавгIалиевасул нухги хатIги\n» Эменги помидоралги


Шагьаралда бертинги гьабун, кIиялго гIолилал рохун росулъе руссунел рукIана. Росулъе щолаго Написатидаги МухIамадидаги рагIана цIулал магьалги раччун унел кIиго чIужугIаданалъул калам:\n- Чиярайги ячун вачIунев вуго, росулъ ясго йихьун ятиларо гьадасдаги...\n- ЛъикIаб чоца росу толарин гурищ абулеб,- ан тIад рекъезабуна кIиабилелъги.\nГьезда рагIуледухъ гьеб кIалъайги гьабун, гьездехун руссинчIого, цересан ана гьел кIиялго.\nБегIераб нус чIварабгIанги рекIелъ къана гьеб хабар Написатида.\nГьей цо батIияб хIинкъигун МухIамадил бадие ялагьана.\nМухIамадица хIеренго гьелъул кверги ккун абуна:\n- ГIадахъ босуге гьезул рагIи. Росулъго цIар арай мацIихъан СалихIатги гьелъул гьудулги кколин гьел. Кирго загьру тIолел рукIуна гьел, добе-гьанибе харбалги раччун. КватIичIого юссина росулъе дир яц, цIалиги лъугIун. Гьелъие мун йокьизеги йиго, нуж кIиялго ракIгъун рукIинеги руго.\nИллюстрация к рассказу "Гордухъа лъурал тIугьдул"\nМухIамадил рукъалда цере щведал, гьел кIиялго рахъунчIун хутIун рукIана, чемоданалги гIодор лъун. Эбел-эмен хваралдаса рехун тараб рукъ, цIакъго чIунтун, басралъун бугоан.\nНаписатил бер щвана горда гъоркье рехун бугеб щагIил гибиялде. Гьебги кодобе босун гьей росасда хадуй рокъожание лъугьана.\nГьеб къоялдаса нахъе, гьеб рукъ чIаголъун анин абизе бегьула. Цо минуталъгицин гIодой чIечIого, щибаб рукъалъул бокIниде квер щолеб букIана Написатил.\nЦIвакизабуна гьелъ мина. МатIу гIадин рацIцIарал гордал цIуна гьелъ рокъор гIезарурал тIугьдузул. ГьелдагIан рекъезарун, сурат кинигин, гьел лъезе кIолел чагIи къанагIатги ратиларин ккелаан гьезухъ балагьаразда. Доб щагIил гибиялъуб бищун берцинаб букIана тIегь.\nКидаго росулъ хIалтIизе ккун йикIинчIониги, гIумруялъ гьаний гIурай гIадин, гьабулеб букIана гьелъ росдал хIалтIи. Херги бецулаан, цIулада хадуйги унаан, боцIулги гIадлу гьабулаан. Гьабизеги гьеб кинабго кIудияб гъирагун гьабулаан Написатица.\nЦо сордоялъ, рагъида кIиялго гIодорги чIун, кунчIарал цIвабзазухъги ралагьун ругеб мехалъ Написатица абула:\n- Сон берталъ дида тIаса бер босуларого щай мун вукIарав? Дун гIадамаздаса нечолей йиго мун дихъ валагьун вихьидал…\n- Дуда щиб лъалеб дун духъ валагьун вукIаравлъи, дир рахъалдецин мунги юссуней йикIинчIин.\n- ЧIужугIаданалъул беразда гуро, гьудул, ракIалда бихьула канлъи,-ян абун гьелъ бетIер гьесул гъажилда лъуна.\n- Дуда ракIалда бугищ, Написат, кидаго дун дур гордазул халккун вукIунев вукIараблъи? Мунин абуни, дихъги ялагьичIого, дурго тIугьдузде лъимги тIун унаан. Гьеб мехалъги лъалароан дида дур ракIалда дун вихьулев вукIин.\n- Дуда йихьуларедухъ ялагьулей йикIунха дун.\n- Дида мунги тIегь йигилан кколаанха горда лъурай. Мун дандчIвазегIан дида лъалаан кин ясалгун кIалъазе кколевали. Дур чIванкъотIараб жавабалъин абуни, шиб абилебали лъаларого хутIана дун.\n- Щиб дица дуда абураб?\n- Дуца абуна, дица бацIцIадаб рокьи мунагьазухъ хисуларилан. Ургъизе тIамуна дуца дун.\n- Ургъиялда лъугIизе течIо дуца… КIиябго кверги борхун, асирлъуде кканин абун мун нахъе къана. Мун нахъе унев вугиланцин ккана дида. Дун хIинкъана…\n- БитIараб буго, дица кIиго гали нахъе босана, лъабабилеб босизе кIвечIого, дуда къвалги бана.\n- Зулмучи ккола мун. Дица биччалеб гьечIониги, чIечIо мун къвал бачIого.\n- Зулмучияли кколаро дун, ракIалъго духъе цIан ана дун. Цо дида лъалареб хIал рештIана диде. Кверщел ракIалъ гьабунин ккола доб къоялъ дир гIакълуялда тIад.\n- Хадуб щибха ккараб?\n- Хадуй мун лъутун ана. Дихъе тIокIай мун я кIалъазе, я дандчIвазе ячIинчIо, интернаталъул ясазул рехъен цадахъ гьечIого. Берталъ гурони, аскIой гIодойцин чIечIо…\n- Цогидазул гIадин нилъер рокьул тарих гьечIо, ракIалде швезе шибго жо гьечIо.\nБертин гьабуралдаса байбихьанин ккола дида кинабго нилъер рокьи, дие гьеб рекIееги гIола, бацIцIалъи буго гьелъулъ.\n- Ургъел ккоге, тIубараб гIумру буго нилъеда цебе, нилъеца жеги хъвала нилъерго рокьул тарих.\nМухIамад жиндирго чIужуялъул бадиве валагьула. Мунагь гьечIеб лъимералъул гIадаб бугин гьалъул ракIилан, пикру гьабула гьес. Гьеб гурищ хазина кколебилан, жанисанго абула гьес.\n- ЩайгIаги дуца, МухIамад, дун ячарай? Мун вуго къуватав, берцинав, бокьараб жо бажарулев чи. Дунин абуни, лага-черхги дир гьечIо, берцинайги дун гьечIо. ГIагарлъи лъаларей, детдомалда гIурай ясги ккола дун.\n- ВахI, дида лъачIогури гьеб. Мун берцинай йигилан гурищ дун вукIарав. ТIаде жоялъе гьитIинайго жоги йикIун йиго мун. Балагьеха, дун мекъи ккун вугеб куц бихьизе!\nНаписатица бетIер гIодобе къулизабула. Гьелда ккола; «Щай букIараб дие дирго гIунгутIаби гьасда рицине, гьанже рихинагури дун гьасда…» - абун.\nГьей махсаро бичIчIичIого йихьидал МухIамадица тIадеги жубала:\n- Росулъа гIадамаздаги бичIчIулеб гьечIо, щиб берцин бихьун мун дица ячарай абун гаргалел руго…\nНаписатил кIутIби сорозе лъугьуна, дагьаб жо хутIула гьей гIодизе.\n- ГIадаллъи бихьуларищ, Написат, дур! Дица мун ячана дур кинабго берцин бихьун, дида мун гьечIого чIезе кIоларелъул, дие мун йокьулелъул. Рокьи къуват букIин лъаларищ дуда, дуниялалдаго бишун берцинай дир гьудул!


АЛЛАГЬГИ Г1АДАМАЛГИ РАЗИЯБ ИШАЛДА. - 3 Декабря 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nЧетверг, 22.02.2018, 07:24 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2016 » Декабрь » 3 » АЛЛАГЬГИ Г1АДАМАЛГИ РАЗИЯБ ИШАЛДА.\nЩугог1ан сон балеб буго нилъер районалда «Хундерил г1олилазул союз» абураб регионалияб гурх1ел-рах1муялъул г1уц1и рагьаралдаса. Гьеб заманалда жаниб гьелъул х1аракаталдалъун чанги лъик1ал ишал гьаруна районалда. Жидерго г1уц1иялъулги гьабулеб х1алт1улги бицине нижехъе редакциялде вач1ун вук1ана гьеб г1уц1иялъул председатель Х1асан Мух1амадов. Гьале нижеда гьоркьоб ккараб гара-ч1вари.\n-Х1асан, т1оцебе лъил пикру ккараб нужер г1уц1и рагьизе?\n-«Машук-2011» г1олилазул форумалда рук1аго, нилъер районалъул активистазул пикру ккана «Хундерил г1олилазул союз» абураб г1олилазул багъа-бачари г1уц1изе. Амма дагьаб цебег1ан гурони, циндаго районалдаги район тун къват1ибги гьеб машгьурлъич1о. Гьелъул х1алт1и къокълъулаан г1иц1го стундентазда гьоркьор ругел волонтераз гьарулел г1иси-бикъинал х1алт1абаздалъун. 2013 соналда багъа-бачари лъугьана цебет1еялъул ц1ияб даражаялде ва гьеб лъугьана жамг1ияб г1уц1илъун, председательлъун тана Г1умаров Камил. Союзалда гъорлъе лъугьарал районалъул г1олилазул активгун дандги бан, хадубккун гьабизе рак1алда бугеб х1алт1улги цебет1еялъулги план г1уц1ана. Нижер союзалде гъорлъе лъугьине бегьула районалъул г1олилазул киналго гъатазде гъорлъе унел васалгун ясал, ай гьенир г1ахьаллъи гьабизе бегьула х1укуматалъул хъулухъазда ругез, спортсменаз, студентаз, предпринимателаз ва цогидазги.\n-Кинал ругел нужедаго цере лъурал аслиял масъалаби?\n-Нижер аслияб масъалалъун ккола районалъул г1олилал раг1улгун пикрияб эркенлъиялъул ва цоцада ращалъиялъул кьуч1алда районалъул киналго гъатазул г1адамазда гьоркьоб х1алт1и гьабиялъулъ ва гьезие бажарараб кумек гьабиялъулъ цолъизари.\nГьединго нижеца к1вар кьолел рахъал ккола районалда лъай кьей, туризм, маданият, физкультура ва спорт цебет1езаби. Районалъул тарих ва маданият ц1уни, гьезда рекъон г1ун бач1унеб г1ел куцай ва гьезул ихтиярал ц1уни. Г1олилазда гьоркьоса махщел-гьунар бугел т1аса рищи ва хадубккун гьезда кверч1вай. Гьединго ниж ккола г1олилазул политика г1умруялде бахъинабиялъулъ г1ахьаллъи гьабулеб г1уц1илъунги.\n-Кинаб х1алт1иха нужеца гьабулеб ва кинан гьеб г1уц1ун бугеб?\n-Председателасул т1алабчилъиялда рук1уна Мах1ачхъалаялда ц1алулел ругел нилъер районалдаса студентазда гьоркьоб гьабулеб х1алт1уда ва г1уц1арухъанлъиялда хурхарал ишал. Председателасул заместитель Мух1амадов Т1агьирица жаваб кьола районалъул росабалъ гьабулеб х1алт1ул. Нижер г1уц1иялда гъорлъ руго районалъул бат1и-бат1иял росабалъа 30-г1ан г1олилал. Гьезул х1аракаталдалъун зама-заманалдасан нижеца т1орит1ула бат1и-бат1иял гурх1ел-рах1муялъулал акциял. Районалъул ресукъал хъизамазе, т1алаб-агъаз гьабизе чи гьеч1ел харабазе, унтарал ва бесдал лъималазе, сакъатлъи ккарал яги г1умрудул зах1матаб х1алалде ккарал г1адамазухъе рокъо-рокъобе щвезабун бикьула рет1ел-кун, кванил ниг1матал ва цогидабги г1умру гьабиялъе чара гьеч1ого х1ажатаб къайи-ц1а. Г1арцулал сурсатал рак1арунги гьабула кумек. Гьедин, дагьаб цебег1ан нижеца г1арацги бак1арун Г1орут1а йигей унтарай г1аданалъе босана инвалидазул коляска. Гьедин, дагьаб цебег1ан нижеца г1арацги бак1арун Г1орут1а йигей унтарай г1аданалъе босана инвалидазул коляска. Гьединго щола К1удияб Ват1анияб рагъул ва зах1маталъул ветераназухъе ва т1олабго г1умру лъай кьеялъул бут1аялда х1алт1улаго арал, гьанже х1алхьиялда ругел учительзабазухъеги. Зама-заманалдасан т1орит1ула субботникалги. Г1емерисел гьел х1алт1аби нижеца гьарула цогидал гурх1ел-рах1муялъулал фондазда цадахъ.\n-Х1акъаб жо буго гьединал тадбирал т1орит1изе ккани сурсатал къвариг1унеблъи, ругищ нужее кумек гьабулел чаг1и?\n-Руго. Аслияб къаг1идаялъ нижее сурсатал рач1унеб бак1 ккола «Чистое сердце» гурх1ел-рах1муялъулаб фонд. Дагьаб цебег1анги гьез бач1ун бук1ана 20 къулаг1и гьанал. Гьединго руго нижее бажарараб кумек гьабулел г1адамалги гьездасан ккола районалъул бет1ерасул заместитель Шамил Г1аммаев, Хунзахъа Х1асанов Х1асан, Х1усенов Г1али, Гьоц1алъа Шамилова Пат1имат ва Г1арани бугеб «Зеленое яблоко» тукадул х1алт1ухъаби. Бокьун буго гьел киназего газета гьоркьоб ккун рак1-рак1алъулаб баркала кьезе, гьаризе чорхое сахлъи ва г1умрудул талих1, хъизан-рукъалдаса рохун хут1аги нуж кидаго. Нижее бокьилаан жеги бат1и-бат1иял тадбирал г1уц1изеги. Амма г1арцулал сурсатазул мукъсанлъиялда бан, гьеб раг1алде бахъинабизе кинго рес кколеб гьеч1о.\n-Х1асан, баркала дуе гара-ч1вари гьабуралъухъ, хадубккунги гьединаб х1алт1и гьабизе нужее Аллагьас къуватги ресги кьеги.


Армиялде ахIулел гIолилазулъ сахлъи гьечIел гIемерлъулел руго | Интервью | Киназего гIаммаб Россия\nАрмиялде ахIулел гIолилазулъ сахлъи гьечIел гIемерлъулел руго\nМахIачхъала шгьаралдаса армиялде ахIулел гIолохъабазул чорхол сахлъиялъул халгьабуна республикаялъул рагъулаб комиссариаталъул МахIачхъала шагьаралъулаб отделалъул рагъулабгун тохтурлъиялъулаб комиссиялъ.\nГьаб со налъул июль моцIалда лъугIана тIадаб рагъулаб хъулухъ тIубазе армиялде гIолилал ритIиялъул 2016 соналъул ихдалилаб призыв. МахIачхъала шгьаралдаса армиялде ахIулел гIолохъабазул чорхол сахлъиялъул халгьабула республикаялъул рагъулаб комиссариаталъул МахIачхъала шагьаралъулаб отделалъул рагъулабгун тохтурлъиялъулаб комиссиялъ. Гьеб комиссиялъул председательлъун вуго Хунзахъ районалъул ТIагьада росулъа медицинаялъул хъулухъалъул майор ХIажи ГIусманов. Армиялде ахIулел гIолохъабазул сахлъиялъул бицун нижеца гара-чIвари гьабуна ХI. ГIусмановасулгун.\n- ХIажи, мун чанго соналъ вуго гьеб хъулухъалда. Армиялде ахIулел гIолилазул сахлъиялъул рахъалъ дуца щиб абилеб? Кинал гIузраби, унтаби гьезулъ тIатунел ругел?\n— БитIараб бицани, армиялде ахIиялъул гIужда ругел гIолилазулъ тIатунел руго цере рукIинчIел гIузраби, унтаби. Исанасеб ихдалил призывалде МахIачхъалаялдаса комиссиялде ахIана 2400 чи. Гьел гIолохъабазда гьоркьоса 210 чи запасалде витIана ярагьунарел рукIун. Комиссиялъ халгьабулаго гьезулъ тIатана тIадаб хъулухъ тIубазе армиялде ине бегьуларел унтаби. Гьеб гуребги тIадаб хъулухъ гьабизе армиялде ахIизе кколел гIемерал гIолохъаби ратулел руго батIи-батIиял унтабаздалъун диспансеразул хIисабалда ругел. Мисалалъе, гьединазул психоневрологиялъул диспансералда хIисабалда вуго 336 чи, туберкулезалъул диспансералда — 297, тIомол унтабазулалда — 67 чи, наркодиспансералда — 27, СПИД-централда — 9 чи. Жеги руго шагьаралъул сахлъизарулел идарабазда хъвай-хъвагIай гьабурал. Гьезда гьоркьор руго ургьимесалъул унтаби ругел, гьитIинаб къоялдасаго унти бугел. Абизе ккола цере гьединал унтарал дагь рукIанин.\n- Тохтур хIисабалда гIолилазулъ гьединал гIузраби гIемерлъиялъе гIилла щибилан дуца рикIкIунеб?\n— Гьел гIемерал руго, рехселин цо-цоял. Гьарураб къоялдаса нахъе тIалаб гьабизе ккола лъимадул сахлъиялъул. Хадуб ясли-ахалда, школалда партаялда нахъа кин гIодов чIолев вугеблъиялде гIунтIун. Гьедин тIалаб гьабичIолъиялъ улбузда лъалеб гьечIо лъималазул бугеб унти, гIузру. Поликлиникабазги кIвар кьолеб гьечIо рагIа-ракьанде щун лъималазул диспансеризация гьабиялде. ГьитIинго ругьун гьаризе ккола спорталде. ТIабигIат чорок гьабиялъ, экологиялъул рахъалъ бугеб квешаб ахIвал-хIалалъги асар гьабулеб буго гIадамазул чорхол сахлъиялъе. ГIураб къадаралда квен щвечIолъиялъ, витаминал гIолел гьечIолъиялъги цо-цо гIолохъабазул чорхол цIайи дагьаб буго, логода къокъал руго. Интернет, скайпал, фейсбукалин абурал жалазги расги лъикIаб асар гьабулеб гьечIо. РогьинегIанги гьезда нахъа хIалел рукIунел руго. МагIишат-яшавалда хадур лъугьарал эбел-инсуда лъималазул сахлъи цIуниялда хадуб халкквезе кIочонеб буго.\n- Армиялде ритIизе ахIидалищ нужеца халгьабулеб гIолохъабазул сахлъиялъул?\n— Гуро, жеги цудунго. Нижеца щибаб соналъ тIоцебесеб марталдаса лъеберабилеб марталде щвезегIан 17 сон барал гIолилал ахIула рагъулаб хIисабалда лъезе ва тIобитIула медицинаялъул халгьабиги. Гьеб мехалъ нижеда тIатун гурони призывниказда я гьезул эбел-инсуда лъалеб батуларо лъимадул бугеб сакъат. Гьеб халгьабиялдаса хадуб медицинаялъул комиссиялъ тIубараб сахлъи батичIезул гьабула лъабго батIияб сияхI:\nтIоцебесеб — заманалъ рагъулаб хулухъалъе ярагьунарел, сахлъизаризе хIажатал.\nкIиабилеб — рагъулаб хъулухъалъе ярагьунел, амма гIиси-бикъинал сахлъизаризе кколел гIунгутIаби ругел.\nлъабабилеб — рагъулаб хъулухъалъе ярагьунел, амма беразул коррекция гьабизе, цаби-гIусал къачIазе кколел.\nНижеца гьел сияхIал ритIула призывниказ гIумру гьабулел бакIазда ругел поликлиникабазде, цогидалги сахлъиялъул учреждениязде. Россиялъул Федерациялъул рагъулаб ва сахлъи цIуниялъул министерствабазул цадахъаб буюрухъалдалъун гьезда тIадаб буго рагъулаб хъулухъалде ине кколеб 18 сон тIубалеб гIужалде щвелелде гьел призывникал сах гьаризе. Гьарулел ругел тадбиразул хIакъалъулъ гьез нижее баянги кьезе ккола щибаб моцIрол щуабилеб къоялде. Амма киналго сахлъиялъул идарабаз гуро гьеб ишалдехун ракIбацIцIадаб бербалагьи гьабулеб бугеб. Иш роцIиналъул мурадалда, студентазул поликлиникаялъул бетIерай тохтуралда тIадаблъун гьабун буго медицинаялъул учреждениязул бетIерал тохтурзабаздаса жавабчилъи тIалаб гьабизе.\n- Чан гIолилав арав МахIачхъалаялдаса ихдалил призывалда рекъон армиялде?\n— Нижее исана соналъе вихьизавуги вуго 1300 чи. Ихдал армиялде ана 479 чи, хутIарал ине руго хаслихъе.\n- Миллионалде гIагарарав чияс гIумру гьабулеб тахшагьаралдаса 1300 чи лъагIалие армиялде ахIи дагь гьечIищ? Ялъуни гьеб миллиял республикабаздаса гIолилал армиялда хъулухъ гьабизе ругел ихтияралдаса махIрум гьари кколарищ?\n— Дагьал церегIан соназги МахIачхъалаялдаса армиялде унаан лъабазаргогIан гIолилав, республикаялдаса — анцIазарго. Нарядал дагь гьарун руго улкаялдаго, хас гьабун лъилниги ихтиярал гьенир хвезарун гьечIо. Аслияб гIилла буго Россиялъул армия контракталъул къагIидаялде бачIун букIин, гьелъ тIадаб хъулухъалде ахIулезул къадарги къойидаса къойиде дагьлъулеб буго.\n- Армиялде ине бокьуларел, рахчарулелги ратила?\n— ЦIакъ къанагIат. Гьелъул гIаксалда, гIемерал руго тIадаб налъи тIубазе ине бокьарал, щайин абуни хъулухъ-ишалъе цере ине бокьаразе, органазда хIалтIизе хьул бугезе армиялда хъулухъ гьаби чара гьечIого букIине кколелъул.\nЧанги ккана хIужаби армиялде ине бокьарал призывниказ жидер бугеб унти балъго гьабизе "бахчизе" лъугьиналъул. Гьайгьай, нижер комиссиялъ гьеб тIатинабула. Сах гьабизе бажарулеб гъая гьезул чорхое бугони гьелда тIад чIун, сахлъиги щула гьабун хадусел призывазда армиялде ине рес букIин бичIчIизабула гьединазда. Къоло анкьго сон тIубазегIан ригьалда ругел гьел кколелъул призывникаллъун.\n- Нужеца сахал ругин абун изнуги кьун армиялде индал дораса сах гьечIилан нахъчIварал хIужаби кканищ?\n— Нижерго хIалтIи беццулеб мех гуро, амма абила ахираб анцIила щуго соналда жаниб цониги хIужа ккечIо нижер комиссиялъ хал-шал гьабун армиялде ритIарал гIолохъаби сахлъиялда бан нахъруссинарурал.\nГара-чIвари гьабуна П. Пайзулаевас


Шамхалалда чIварав щуго гIолохъанчиясул гIагарлъиялъул митинг\nШамхал росулъ хасал операцияби тIоритIи пашманаб гIадатлъун ккун буго.\nГIурус театралда цере ракIарарал гIадамаз кодор ккун рукIана 3 сентябралда чIварал жидерго гIагаразул, росуцоязул суратал.\nЧIваразул цоясул вацгIал, ЯхIяев Мусаца ЭР-ялъе бицана гьев щуявго гIолохъанчи гьанжего гьанже лъудби рачарал цоял, рачине къачIалел цогидал рукIанин, щибниги къваригIел гьечIеб жоялде гъорлъе лъугьунел чагIиги рукIинчIин. Цинги цо къоялъ ччугIа кквезе ун ругин гьел, хадуб гьеб бакIалда ратанин гьезул жаназаби. Лъица гьеб чIвай-хъвей гьабурабалиги лъиданиги лъалеб гьечIин.\nЯхIяев Муса: «Полициялдаги чIванкъотIун щибниги абизе кIолеб гьечIо, гьадин батилин, додин батилин гурони. ЧIванкъотIараб хIужа гьечIо. Гьалеха, рес къотIиялъ гьанире митингалде ракIарун ругоха ниж, гьаниб буго гьел васазул цебесеб гIагарлъиги, гьудулзабиги, классцоялги. Щуго гIолохъанчи цадахъго чIвай гьеб гьитIи-бикъинаб жо гурелъул».\nГьел чIварал васазда гьоркьоса Ибрагьим абурасул яц ккола Асият. ЭР-ялъе гьелъ бицана Ибрагьим цо ракIалдаго гьечIого ккун вугин гьел васазда гъорлъе. ХIалтIудаса хадув свакан холаго рокъове вачIунев вукIарав гьесда гьалмагъзабаз абун бугила вилълъайин ччугIа кквезе жидеда цадахъилан. Гьевги разилъун вугила.\n«Гьедин ун руго гьел киналго цадахъ. Цинги чIван руго вахIшиго. Кутакалда вахIшиго чIван ратана. Хасго дир вацасул гъеж букIана тIун ун. Черхалда речIчIараб гIечIого, ахиралда ботIродаги речIчIун батана. Лъабго вас нижехъа, кIиго вас Агъачаулалдаса вукIун вуго.\nКинабгIаги квешаб жоялда, яги къваригIел гьечIел чагIаздехун хурхенги букIун гьечIо гьезул. Низам цIунулез жидецаго абуна гьедин. Нижер Шамхал росулъа Богатыревка росулъехун ун ругоан гьел. Рохь жоги гьечIо гьениб. ЛъиегIаги гьез квалквал гьабурабали…\nЛъица гьеб гьабурабали лъалеб гьечIо. Жакъа гьанире рачIун руго лъицаниги кинабгIаги жаваб кьелародай нижееян. Низам цIунулезги абулеб буго жалги чIун гьечIин.\nБугин цо квер базе щвараб бакIиланги абулеб бугоха, амма лъаларо. Нижее бокьун буго гьаб ишалъул хIакъалъулъ Москваялде, Путиниде щвезегIанги лъазе. Щай нилъер гьанир ракълилал гIадамал хвезе кколел? Гьезул бакIалда нуже-нужерги вацал, васал рукIине рес буго».\nГьел чагIи ракIарараб бакIалда, ГIурус театралда дандритIун чIун рукIана полициялъул къокъабиги. Цогидаб мехалда гIадин митингчагIазе квалквал гьабулебги букIинчIо гьез.\nГьезда гьоркьов вукIана полициялъул подполковник МухIамад МухIамадрасулов. Гьес журналистазда абуна бицен гьабулел гIолохъаби лъица чIваралали тIатинабулеб бугин жидеца. Жидер хъулухъалъул къадруялда бараб жо гIемер букIине бугин гьеб рагьизе кIвани.\nНизам цIунулезда божилъи букIарабани, рахъинадайин гьал чагIи жакъа МахIачхъалаялде митингалдейин гьикъидал, ахираб заманалда халкъалда гьоркьоб жидедехун гьединаб божилъи гьечIолъи цIикIкIун бугин жаваб кьуна подполковникас. Амма гьелдаго цадахъ халкъ бугила жидее кумек гьабизе кколел чагIиги. Гурони, жидееги захIмалъулила.\nМухIамад МухIамадрасулов: «Ахираб заманалда гIадамаз балъго гьабулеб бугинги абиларо, амма бицунеб гьечIо нижеда, кьолел гьечIо нижее киналгIаги баянал. Нижедаса лъикI гьездалъидал лъалеб сверухъ лъугьа-бахъунеб жо. Гьединго нижецаги ритIухъ гьабила гIадамазул парахалъи цIунун нижее хIукуматалъ кьолеб гIарац.\nГьединго Дагъистаналъул жанисел ишазул министр хисулевги вачIун, 9 сентябралъул къади Шамхалалда тIобитIизе буго кIудияб тадбир. Гьениб борхизе бугин гьеб суалги.


Сириялда рагъулел Дагъистаналдаса спортсменал\n29 августалда Миллияб библиотекаялда тIобитIана Дагъистаналдаса спортсменал Сириялде рагъизе иналъул суал гьоркьоб лъураб данделъи.\nРамазан ГIабдулатIипов - волейболист, парламенталъул председатель Хизри ШихсагIидов – 1997 соналдаса байбихьун «Анжиялъул» президент, хIукуматалъул нухмалъулев ГIабдусамад ХIамидов гугарухъанлъун кколеб республикаялда щуазарго тренерги гьалщинал Олимпиялъул чемпионалги рукIиналда гIадлъизе кколеб батиларо.\nАмма гIажаиблъизе бачIунеб жо буго ахираб заманалда гьезул цо-цоял изну гьечIого яргъид гIуцIаразда гъорлъ рехсолел рукIинги Шамалде рагъизе унел рукIинги.\nСпортсменалго гIадин гьенире цогидаб махщалил гIолохъабиги иналъул баяналги руго. Жеги чIванкъотIун лъалеб гьечIо гьел киназулго къадар.\nАмма лъалеб жо бугин гьелъие гIорхъи чIвазе кколеблъиян лъазабуна спорталъулгун физкультураялъул министр МухIамад МухIамадовас.\nМавлет Батировасул цIар лъураб Хасавюрталъул спортивияб школалъул директор Абакаровас бицухъе, батIи-батIияб даражаялда чемпионаллъун рахъарал гIолохъабазул 14-яв ун вуго Шамлде.\nЦинги ункъоял нахъе рачIун руго. ХIамидовасул цIаралда бугеб спорталъул КIалгIаялдеги рачIун бицанин гьез Шамалде иналдаса жал рекIекълъун рукIинилан абуна Абакаровас.\n«Унголъунги гьел рекIекълъунги ратани, жал мекъи рукIиналъе мукIурлъунги ратани, гьел спортсменал гьаб данделъиялдеги рачине бегьулаан.\nАмма дораса тIадруссарал гIемерисез бицунеб жо цого букIуна – Башар Асадил вахIшилъиялъулги гьес исламалъе гьабулеб заралалъулги хIакъалъулъ», - ин щаклъи загьир гьабуна министрас.\nГIадамал чIвазе гурин нилъеца спортсменалги чемпионалги гIезарулел, тIоцебесеб иргаялда, нилъеца гIадан куцазе кколин абулеб букIана библиотекаялде данделъарал чемпионазги, гIадатиял спортсменазги, спортшколазул нухмалъулезги.\nМинистр М. МухIамадовас дагьа-макъалго бадирчIваял гьарулел ругоан тренеразегун спортшколазул директоразе, куцазе бачIараб лъимер кинаб хъизаналдаса, кинаб горсвериялдасаяли хал гьабулеб гьечIин гьезилан.\nАмма машгьурав тренер МухIамад ХIусеновас абуна тренерасухъе щвелалдего, ясли-ахалдаго куцазе кколин лъимер, гурони хадуб кватIун кколила.\nГьединго къойилго спортсменазе рухIиял дарсал лъезе чи витIейин чан нухалъила ахIи бараб жинца мажгитазде. Абунила гIарацги жиндирго чвантиниса кьелилан. Амма лъицаниги щивниги витIун вачIинчIила.\nЖалго жакъасел тренераздаги ракI рекъолеб гьечIоан ХIусеновасул. ХIалтIи гьечIого хутIанщинав чи унев вугила тренерлъун. Гьединлъидал гIолохъабазда мисал бихьизабизе чи дагьав ватулев вугила.\nЖидеда тренерал цIакъго тIадегIанал чагIилъун рихьулаанин, гьезул нухдаса таризеги кIолароанин ракIалде щвезабуна машгьурал спортсменал МухIамад ГIарациловасгун, Жалал Къасумовас, гьединго Расул Мирзаевас. Масала, гьабсагIат вугеб борхалъиялде жив Олимпиялъул чемпион Сагид МуртазагIалиевасул мисал сабаблъун ваханин бицана Расул Мирзаевас.\nЦерехун дунялалда рагIарал спортсменал гьанже рагъизе Шамалдего гIадин, рохьореги унел ругин, яги изну гьечIого яргъид гIуцIаразе кумек гьабулел рукIунин абула.\nАмма жакъа бахинчIониги, метергIаги гьелъул баракат гьечIолъи бахинчIого хутIуларин бичIчIизабулеб бугоан спорталъулгун физкультураялъул министр МухIамад МухIамадовас.\nГьелъул тIириги щивасде щвезе рес бугила. Гьединлъидал тренеразги спортшколалъул директоразги кIвар кьезе кколила гьелде. Гьедин абулаго министрасул бер речIчIана Гъуниб мухъалъул администрациялда цебе гIуцIараб спорталъул ва гIолилазул ишазул рахъалъ Управлениялъул нухмалъулев Сагитов МухIамадида.\nГьес жиндир кIалъаялъул сан гьабулеб гьечIиланищ ккарабали, Сагитовасе бадирчIваял гьаризе лъугьана министрас вахъинавун тIадегун: «Бищун гIемер магжилал щай Гъуниб районалда ругел, тIубарал мажгитал щай гьез ккун ругел?\nЦохIо дуда гьелъул жаваб кьезе кIунгутIи лъалеб жо буго. Амма гьелъул ургъел гьечIолъи бихьулеб буго районалъул хIакимзабазе. Дие гIагараб бакI букIиналъ бачунеб буго дица Гъуниб районалъул мисал. Цогидал бакIаздаги лъикIаб хIал гьечIо.\nХьаргаби районалдаса чи кив вугев? МухIамадгIали, вахъая тIаде (КIикIуниса ГIусманил цIаралда бугеб спорталъул КIалгIаялъул директор МухIамадгIали МухIамадзагьидов – авт.).\nДов магжилав кидалъагIан дуца аскIов тезе вугев?»\nКинабали заправка бухIарал чагIазулгун бухьен бугин гьев чиясулин бичIчIизабулеб бугоан министрас, амма щиб кинали мухIкан гьабичIо.\nДиректорасги абуна гьев «магжилав» кватIичIого живго унев вугин гьениса нахъе.\nЖакъа модалъун лъугьун бугин мегежги тун, тIажалги къокъ гьарун рукIине, амма диналъ гьеб тIадаблъун гьабулеб батанигицин, гьелда рекъараб берцинаб гIамал бихьизабулеб гьечIин гьел гIолохъабазин тIаде жубана министрасги тренеразги.\nПалхIасил, гьел киналго мукIурлъулел ругоан жакъа гIолилал бокьараб ккагиян абулеб хIалалда рехун тун рукIиналъеги, жибго пачалихъалъул рахъалдасан идеология гьечIолъиялъеги, гьелдаса пайда цогидал къуватаз босулеб букIиналъеги.\n«Нилъее чемпионал гуро къваригIун ругел. ГIела гьанжелъагIан гьел куцарал. Жакъа къоялъ кинаб къагIидаялдалъун чемпионлъи щолеб бугебалиги балъгояб жо гуро. ТIубараб рагъ унеб буго дунялалда «унго-унгоял чепионал щал, хIилла гьабун чемпионаллъун рахъарал щал?» абураб суалалда тIасан.\nНилъеца куцазе ккола гIадамал. Нилъеца кIвараб хIаракат бахъизе ккола нилъерго лъимал мекъи нухде ккечIого рукIиналъе. Гьаниб министр МухIамад МухIамадовас Сагитов МухIамадие бадибчIвай гьабуна.\nАмма жиндир заманалда гьес гIезегIан гIолилал хвасар гьаруна, рахъинаруна кекусинкаялъул чемпионаллъун», - илан бицана МухIамад-Эмин ХIажиевас. Гьев ккола спорталъул рахъалъ ДРялъул президентасда цебе гIуцIараб шураялъул нухмалъулев хисулев.\nМашгьуралги гьанжего гьанже церетIун рачIунелги спортсменал хъачагъазухъе инчIого рукIиналъе нухал ралагьулаго, щивас загьир гьаруна жиде-жидер пикраби. Масала, Расул Мирзаевасда лъикIаблъун бихьулеб бугоан рикIкIада мугIрузда ругел гIиси-гIисинал росабалъеги рачIун машгьурал спортсменаз гьитIи-гьитIинал чемпионатал тIоритIун, спорт машгьур гьаби.\nФСБялъул вакилас абуна спорталъул министерлъиялда хасаб хъулухъ гIуцIизе кколин республикаялда спортсменазда сверухъ бугеб ахIвал-хIалалъул мониторинг гьабулеб.\nМашгьурав гугарухъан ва политик Элмади ЖабрагIиловасин абуни рикIкIунеб бугоан щивасда бичIчIизе кколин Аллагьас нилъее сайгъат гьабураб тIабигIаталъул берцинлъигун бечелъаби хадусел гIелазухъе кьезе бажаруледухъ цIунизе кколеблъи.\nГьеб мехалда рагъизе лъиданиги ракIалде кколарилан.


ДГПУялда тIобитIана «Физкультура ва спорт цебетIезабиялъул гьанже заманалъул аслиял суалал» абураб темаялда ТIолгороссиялъул гIелмиябгун практикияб конференция. Гьелъул хаслъи букIана педагогикиял гIелмабазул доктор, СССРалъул лъай кьеялъул отличник, Россиялъул тIабигIиял гIелмабазул профессор Вагьаб Минбулатов ракIалде щвезави. Вагьаб гьавуна 1939 соналъул 4 маялда Казбек районалъул Гуни росулъ. 1966 соналда лъугIизабуна Москва областалъул педагогикияб институт, хIалтIана школалда учительлъун ва Дагъистаналъул педагогикияб университеталда мугIалимлъун, физкультурияб факультеталъул деканлъун ва хадуб гьес педуниверситеталда цебе гIуцIана хасаб физкультураялъулгун спорталъул институт ва чанго соналъ гьелъие нухмалъи гьабуна. 1984-1987 соназда В. Минбулатов хIалтIана Кубаялъул тахшагьар Гаванаялда, Энрико Хосе Баронил цIаралда бугеб тIадегIанаб лъай кьолеб идараялда, советник-консультантлъун.\nВагьаб Минбулатов ккола СССРалъул тIадегIанаб лъай кьеялъул идарабазда хIалтIизабулеб физкультураялъул дарсал кьеялъул методикаялъул учебникалъул автор. ГьитIинаб Гуни росулъа вахъарав гIалимчияс цIализаруна республикаялда рахъарал киналниги Олимпиялъул хIаязда, батIи-батIияб даражаялъул чемпионатазда бергьенлъаби росарал спортсменал. Республикаялдаги улкаялдаги физкультура ва спорт цебетIеялъулъ гьесул кIваралъул бицана кIалъазе рахъарал университеталъул ректор Н. Асваровас, спортивиял къагIидабазул кафедраялъул заведующий Т. Мансуровас, Москваялдаса гIелмабазул доктор, профессор, спорталъул Олимпиял хIаязул бутIабазул лабораториялъул хIалтIухъан В. Никитушкиница, Москваялъул юридикияб университеталъул физкультураялъул факультеталъул кафедраялъул заведующий, гIелмабазул доктор, профессор Н. Чесноковас, Дагъпедуниверситеталъул педагогикияб лъай кьеялъул институталъул директор М. ХIайбулаевас, ДРялъул физкультураялъул ва спорталъул министр С. Сажидовас, «Олимпиялъул хIаязул резервалъул училищеялъул директор, Россиялъул мустахIикъав тренер М. ХIусеновас, СССРалъул щуцIул чемпион, социологиял гIелмабазул доктор, профессор, СССРалъул мустахIикъав тренер Ю Шахмурадовас, Дагъистаналъул бетIерасда цебе бугеб ЖамгIият цебетIезабиялъул ва инсанасул ихтиярал цIуниялъул советалъул председатель З. Ильясовас, СССРалъул спорталъул мастер М. Юсуповас, гIелмабазул доктор, профессор, ДГПУялъул кафедраялъул заведующий Д. Моллаевас ва гьел гурел цогидазги.\nКонференциялда гIахьаллъизе Москваялдаса ва цогидал шагьараздаса рачIарал гьалбадерие баркала кьун кIалъана В. Минбулатовасул вац ГI. Абакаров ва Вагьабил вас Артур Минбулатов.\nКонференциялда гIахьаллъизе жидерго разилъи загьир гьабун кIалъаял ва докладал ритIун рачIана Россиялъул къогониги шагьаралдаса. Гьеб тадбир гьабизе хIаракат бахъарал ДГПУялъул физкультураялъул факультеталъул нухмалъулез хIукму гьабуна конференциялда гьарурал докладал ва кIалъаял данде ракIарун хасаб тIехь бахъизе.\nДругие материалы в этой категории: « Бищунго гIемер майнинг- фермаби – Дагъистаналда\tДонецкалъул майданалда лъуна НурмухIамад ХIажимухIамадовасул цIар »


Къокъаб шаригIат ва гьелъул хIасил » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nКъокъаб шаригIат ва гьелъул хIасил\nТарих / ЦIумада мухъ\nГъазимухIамадил вас МухIамад гьавуна Гьигьалъ росулъ 1855 соналда. Гьев вахъана машгьурав шагIир, гIалимчи ва жамгIияв хIаракатчилъун. Гьес хъварал мавлидалгун туркаби гIечIого ХХ-б гIасруялъул байбихьуда басмаханаязда рахъана 4 тIехь. ТIоцебе 1906-б соналда Петровск шагьаралда (гьанжесеб МахIачхъала) А.М. Михайловасул басмаханаялда бахъана «ТухIват ал-Мутаваджидин». 1911-б соналда Шурагьиб букIараб МухIамадмирза Мавраевасул басмаханаялда бахъана кIиго тIарикъаталда тIаса хъвараб тIехь («ИмтихIан ас-саликин» ва «Манзумат ал-гIажамийа»). Добго Петровскалда 1913-б соналда бахъана «МигIрадж ан-наджат». Гьаб тарихияб асарги гьевго ГъазимухIамадил МухIамадица хъвараб ккола жиндирго ракIалдещвеял хIисабалда, щайгурелъул гьев живго гIахьаллъаларав гьеб къокъаб шаригIаталъул хIаракаталда. Гьелъ гьаб асар хасаб, къиматаб даражаялде бахинабулеб буго, цогидазухъ гьечIел баяналги гьанир жанир ратулел руго.\nТIоцебе чачаназул ГIалибегхIажиясдасаги Зумсиса  ГIума ХIажиясдаги байбихьун Дагъистаналъул гIурус пачаясда данде рагъизе рахъиналъулги, гьелдалъун лъугьа-бахъараб жоялъулги, гьелдалъун Дагъистаналъе щвараб кIудияб хъосара лъулги дида лъараб хабар.\nГьев ГIалибег-ХIажи халкъалда щив чи вугевали лъаларев чи вукIана. ГIума-ХIажи абуни Шамилил заманаялда бахIарчилъиялъул цIар рагIарав чи вукIана. Шамил ккураб мехалъ гьес гIурус пачагун рекъелги гьабичIого, гьелдаса Дагъистаналъе лъикIлъи щвелареб жинда лъалиланги абун, кьогIлъиялда чIана. Гьесдаго релъун гьевгун цадахъ чачаназул Мартаналдаса Атабай абулев цо гIалимчиги чIана. Гьел кIигоял гьеб хIаладе тIамун чIарал рукIана. [ТIадежоялъе] гьелгун рекъон балъго гIурусалгун тушманлъиялда чIарал гIемерал чагIи рукIана. Гьез доре-гьанир хьвадарулел гIурусазе нухал ккун релъидал , гIурусал рещтIараб бакIалда тIад рачIун, гIемер кIудияб зарал гьабун, гьеб хIалалде ккезаруна кIиго-лъабго нухалъ. Гьезда тIаде гIурусазул кIудияб аскар ун, гьез ГIума-хIажиги гьев Атабайги ккун, Сибиралде ритIана. Сибиралда гIемерал сонал рана.\nЦинги ГъазимухIамадица  ГIума-хIажиясде хъвараб кагъатги кьуна ГIалибег-хIажиде кодоб, жиндир кагъатгун гьев жинца ГIалибег-хIажида вихьизавурав ГIабас-паша  щвараб сагIаталъ, дуцаги ГIалибег-хIажиясги Дагъистаналда гъалмагъалги байбихье, [абун]. [Жеги ГъазимухIамадица хъван букIана] ккаралъул къваригIел тIубан хадуб, Дагъистан бахъизе гIурус пачаясдаса Дагъистаналде турказул аскаралгун жив вачIиналъул рохелги рагIизе гьабейилан.\nЦинги ГъазимухIамадил рахъалдаса гьев ГIабас-паша вачIиналъухъ ГIумахIажи гIенеккун чIана. Гьев вачIанани, гьесул амруялда гIамал гьабизе, вачIинчIони, жинца гIурус пачагун гьабураб ракълида вукIине, гIурус гIелму цIализе кьун жиндир васги вукIиндал.\nЦинги гьелдаса гIемер [заман ун] хадуб, [гIурусазулгун] бакълъулазул боязда гьоркьоб гьесдалъун  МелъелтIа, Данухъ, ГIаркьухъ рагъ кканиланги рагIана. Гьенибги гьев сабаблъун халкъалъе зарал гуреб жо ккечIо. Амма гIурусаца жалгун рагъ ккараб росу бухIи росдал агьлу-хъизан квешезе гьари, гьезул боцIи бахъи, гьабичIого, рагъулъ жалгун рагъаразе вай-вайги  гьабун, нахъияб жо, щибаб  Дагъистаналъ гьабулеб жо гьабун бахъинегIанги тун, гьеб мехалъ бищун тIакъсир кIудиял гъанкъана. Хадуб тIакъсир бугелниги, рагъулъ лъукъаралниги Сибиралде ритIана. Дагьаб тIакъсир ккарал рагъулъе ритIизе пулкалда  хъвана. Гьев ГIалибегхIажиясул амру-нагьия  МагIарухъе эхедехун щвечIо, Чачан вилаят тун цогидаб вилаяталде. Чачаналда жаниб жинда хадув вилъинчIев чиясе [гьес] гIакъуба-гIазаб кьолеб [букIун] буго. Жинда хадур рилъаралгун цадахъ вахъун, гьес гIурусазе нухда гьара-фатIа  гьабулеб бугилан рагIулеб букIана. Чачанал гурел батIиял чагIи гьевгун цадахъги рукIинчIо. Дунги дун гуревги – гьесул муруватлъи, гьесул бахIарчилъи, гьесдаса бачIараб зарал, тIокIалъ гьесдалъун Чачан ракьалда жаниб щиб сиясат хьвадулеб букIаравали лъалев чи щивго гьечIо. Амма [гьабсагIатги] чачаназда гъорлъ гьеб заманалда рукIарал кIудиял чагIи ратила: гьезда лъала [гьелъул хIакъалъулъ].\nЧачаназул вилайат тун къватIив гьевги вахъинчIелъул, гьесул амру-нагьият билъинабизе хьвадулел чапарзабиги рукIичIелъул, гьес гьедин гьабуна. Гьев гьединав вукIанайилан дида рагIарал, кьучI гьечIел харбал кагътида хъван кьезе дида кIвечIо. КьучI гьечIел ругониги, гьесул рахъалдасан рагIараб жогун, хъвачIеб абуни, ГIалибегхIажиги гьесие хIалае, гьесие квер-бакъизе гьевгун цадахъ чIарав Зандакъариса  Дадайилан абулев чиясулги шамгун шам  гванзаб хабар бицунеб букIана гIакъилав чи божулареб, гIабдал гурес гIенеккулареб: ГIалибегхIажиясдаса щибги жо балъго гьабун лъиданиги бажаруларо. ГIалибегхIажида кинабго балъгояб жоги гьесда аскIоб гьедин бицинги щивниги чиясда кIоларо, гьесда аскIоб цодагьабниги гьедин бицун кIалъарав чи, черхалде сири бан, гIодов кколилан рагIулеб букIана.\nЗандакъариса Дада абулев чиясда релъеда , къечон радал тIаде вахъиналде Къуръан рекIехъе лъан батана. Гьесул кверазул килщал киналго ращадал, рукьбулъан халатал ругилан рагIулеб букIана. Щиб рагIаниги, гьелдаса дагьаб [гуреб] жо халкъалъ уяб битIараб гьабун гьуин къабуллъун бицунеб букIана. Халкъалъе гIурус пача рихарав вукIун, ГIалибегхIажил рагIиги ритIухълъун [кколаан], гIурус пачаясул къабсалдаса  Дагъистан хвасарлъизе бокьун, Дагъистаналъул гIурус пачаясда ццим бахъиналъеги, гьев гьезие рихиналъеги сабаб дица хадуб бицина.\nЦинги, гьеб соналъул риидалил кIиго моцIгIанасеб заман араб мехалъ, ГIалибегхIажица абухъе АнсалтIаса ГIабаспаша вачIана ГъазимухIамадил кагъталгун. (Гьев ГIабас-паша, АнсалтIаса мугьажирлъун ИстIанбулалде арав чиясул вас вукIун, гьенив хункарас аскаралда жанив лъугьине гьавун, пашалъи щварав вукIун вуго). Гьев ГIабас-паша Дагъистаналде щвараб заман, гIурус пачаяс Хъарс  кодоб босун хадуб букIаниланги абулеб букIана гьев гьенив щвезе нух щвечIого нухда кватIун. Гьев гьенив щун хадуб бахъана Хъарсиланги абулеб букIана.\nЦинги гьев вачIингун, гIурус пачаясда ццин бахъун, гьесул закон рихун, ракI унтун букIараб кинабго дагъистаналъул агьлуялъ бацIадаб ният гьабуна гьесде данде рагъизе. Хайдакъ, Табасаран, Самуралде щвезегIан щибниги вилайат хутIичIо гьесда  гIасилъизе ният гьабичIеб.\nЦинги Дагъистаналъул хIажизаби, гIалимзаби, гIакъилзаби данделъана Сугъралъ ГIабдурахIман-хIажи шайихасда аскIор. Гьесдаса [изну] тIалаб гьабун, гьесда щиб гьабилебан цIехон. Гьес абуна, гIурус пачаяс лъабкъого соналъ Дагъистаналъул агьлуялда тIад зулму гьабуна, чияр чагIи тIадегIан гьарун, пакъирзаби гIодорегIан гьарун, ханзабазе, бегзабазе мугIрул кьун, хъутаби кьун, бечедал залимзаби халкъалда тIад наибзабилъун тун, гьезул мацIалда божун, Дагъистаналъул лъикIалщинал бахIарзалги тIагIине гьаруна, Сибиралде ритIун. Цоял гьесул закон-зулму бакIлъун Хъарсалде, ИстIанбулалде ана. Гьанже нужеца гьесулгун рекъел бихизеги, гьесде нуж гIасилъизеги бегьилилан абуна. ГъазимухIамадил чапарги вачIун вугелъул, ГъазимугIамад вачIинегIан, цо нужода лъалев, маслихIатавлъун вукIарав чи имамлъун чIезе гьавизеги бегьилиланги абуна гьес.\nЦинги гьес гьедин абидал, гьесул гIакълуялъул баракат букIиналдаги хьуллъун, гьеб агьлуялъул цIакъго ният бацIалъана гIурус пачаясде гIасилъизеги, гьевгун рагъун хвезеги. Цинги гьеб жамгIияталъул азаргоялдасаги цIикIкIун чи вуго. Гьел киназго рахъ ккун, гьев ГIабдурахIман-хIажи шейхасул МухIамад-хIажи абулев вас чIезе гьавуна имамлъун. Гьев вас гьитIинав чи вукIана цIалулев вукIарав, щибго дунялалъул умуразул тажбират тадбир лъаларев, жинда сверун ругел чагIазул гIакълуялдалъун гурони жиндалъун амру-нагьият гьабизе пиша гьечIев.\nЦинги Дагъистан мурадалде щвечIого, нахъеги Дагъистан гIурус пачаясул хIатIикье ккараб мехалъ, гIемер чияс абун бачIана, Дагъистаналъул иш мекъса ккеялъул гIаламат гIайиб, гьеб щибго жоялъул тадбир лъаларев гьитIинав чи имамлъун тей букIана абун. Ялъуни Хунзахъа ПатагIали , ялъуни ГIумахIажи тун рукIаралани имамзабилъун, гьадигIан хехго Дагъистан гIодобегIанлъиялде ккелароанилан. Гьев кIиявго бахIарчилъи бергьарал рукIаниги, жагьилал рукIиндал, кин телел. Гьев [вас] имамлъун теялдалъун, ГIабдурахIман-хIажи щайхасул баракат букIиналде хьулги букIиндал, тун вукIана гьесул вас [имамлъун].\nЦинги гьев имам, къватIив вахъун, сугъулдерил ХIото майдан абураб бакIалда чIана. ГIумахIажиги къватIив вахъана Тутхъай абулев жиндир васгун. ГIурусаца гIемер кIодо гьавун, чинги кьун вукIарав, гьесул цояв Дада абулев васги, гIурусаздаса ватIалъун, инсуда аскIове вачIана. Гьединго гIурусаз кIодо гьарун, гьезул хъулухъалда рукIарал Гъумекиса Агълар ханасул вас ЖагIпархан, Гъумекиса ГIабдулмажид, ТIелекьа МуртазагIали, гьесул вас Жаватхан, Хунзахъа ПатагIали-хан, Къарахъа ГIабдулагь. Гьел гурелги ЦIадахI-ГIахъушдерил, Хайдакъ-Табасараналъул, гIурусаз чиналги кьун, гьезул харжги кванан рукIаралщинал, дагьа-макъал хутIун, имамасул рахъалдаги бищун цIакъ хIаракат бахъун рагъизе гIамал гьабулелги гьел рукIана, имамасде руссинчIого, гIурусазул хъулбузда лъукъарал чагIазул боцIи кваназе цIакъ хIаракат бахъулелги гьел рукIана.\nЦо Аллагьасул хIукму-къадаралъул гIажаиблъи! Шамил имамасда данде бищун цIакъ вагъулев вукIана Агълархан, гьесул вас ЖагIпархан абуни бищунго кутакалда имамасул рахъалги ккун гIурус пачаясда данде бищунго цIакъ вагъизе вахъана. Шамил имамасул рахъги ккун гIурусалгун вагъулев вукIана Сугъралъа Хурш. Гьесул вас МухIамад имамгун рекъечIого, Дагъистаналъ гьабурабги гьабичIого гIурусазул рахъги ккун чIана.\nЦинги гьев имамас Дагъистаналъул рахъ-рахъалде вакилзаби ритIана киналго вилайатазда наибзаби тезе. Живго, цохIо гали бахъун, ХIото майданалдаса къватIиве вахъичIого чIана, гьелдалъун гьесде халкъалъ гIемер гIайибги чIвалеб букIана. [Гьез абулаан:] имамилан вугев чи, вакилзабазде кинабго жоги тIамун, халкъалда амру-нагьия гьабизе, халкъалда вагIза насихIаталдалъун кIалъазе вугев хубиса цIакъ бахъи  нуж тохлъани, кIиабизеги нилъ нилъер тушманасул хIатIикь кквелилан. [Жеги халкъалъ абулаан:] яхI ккезе гьабизе, къватIивего вахъичIого кин чIолевилан?\nЦинги гьеб заман, гIурусазул аскаралги Хъарсалде ун, Дагъистаналда ругел хъулбузда дагьа-дагьал солдатал гурони гьечIеб заман букIана, Дагъистаналъул боялги гIемерал рукIун, цIакъ бигьаго киналго хъулби кодоре щвеялда ракIчIун рагъ байбихьараб.\nЦинги тIоцебе ккараб жо. Гъумукъ нахIияталъул боял лъугьана Гъумуки шагьаралда бугеб хъала бахъизе. Гьеб хъалаялда жанир кIикъого солдатги гьезул гIурус началникIги рукIун руго. Цинги цин тIалаб гьабуна гьездасан, рагъичIого кодоре рачIайилан. РагъичIого кодоре рачIинеги хъала кодобе кьезеги кинго пачаясул изну закон гьечIилан абуна началникIас. Цадахъго хъалаялда тIаде гIемерал боял кIанцIун, туманкI-гIарада бан, нусиялда къого, нусиялда лъабкъогойиланги абуна чи чIван, хадур хъалаялда жанире кIанцIун гьел солдаталги гъурана, гьев началникIги, гьесул хъизанги ккун рачун, лъабго къо бан хадуб, гьелги чIвана. Гьев началникIас гьарулеб букIун буго, жив чIваге, жив чIвачIого теялдалъун нужое кIудияб пайда бугилан. [Амма] кинниги течIого, [гьев] чIвана. Гьеб вакъигIат гьадин ккараблъи дидаги цогидаздаги лъалеб машгьураб [жо] буго.\nЦинги гьелда хадуб ЦIадахIари, Лаваши кIудиял рагъал ккана. Гьениб лъугьараб жоялъул мухIканлъи дида лъаларо. Кинниги лъалеб машгьураб буго ЦIадахIари багъулеб боялда тIад ПатагIали вукIинги, гьеб рагъулъ гIурусазе ПатагIалил бахIарчилъиялдалъун гIемер кIудияб зарал ккейги, гьеб рагъулъ живго ПатагIали чIвайги. Халкъалъ абулеб букIана, ПатагIали чIван хадуб, Дагъистаналъул гьоко нахъехун гирун гурого цебехун гиричIилан.\nЦинги дида бихьун лъараб жо. Гьеб соналъул рии ун хадуб, Къарахъа ГIабдуллагь вачIана цIунтIадерие, тIиндадерие, ункъракь, чIамалазе, багвалазе наибзаби тезеги, гьезул наибзабигун, гьезул боялгун Болъихъ хъала бахъизе инейилан. ЦIунтIа щив таравали лъачIо. ТIиндадерида Сурхай тана. Гьевги гIурусазул аписар вукIана, гьезул харжалдалъун кваналев. Гъакварида Карим тана. Гьевги гьакварисезул нусил бетIер вукIана, гIурусаз харж кьолев. Гьев ГIабдулагь ТIиндиве щведал, чIамалазулги, ункъракьалъулги наиблъун гIурусазул рахъалдасан наиблъун вукIарав Сасикъа ГIисалдибир, жиндирго кIиго васгун, лъутун, Гьигъалъе вачIана. Гьигьалъ кIиго аписар вукIана: цо ИмаммухIамадилан , цояв Дибирасулавилан. ИмаммухIамад гIурус хъулухъалда вукIинчIо, гIурусазул харж букIана гьесие. Дибирасулав Болъихъ махIкамаялъул диванбег вукIана. Гьигьалъдерил нусил бетIерги вукIана Гъазийилан, гIурусазул харж бугев.\nЦинги гьев ГIисалдибир гьезда цIакъ мимидун, чIирчIидун, гIурус пачаясде гIасилъун пайда бахунгутIи хIакъаб бугилан абун, гьес гьел мукIур гьаруна гьев ГIабдулагьида тIаде инчIого рукIинеги гьес малъараб жоялда разилъунгутIизеги. Гьес зулму хIал гьабуна, гьевгун цадахъ ИмаммухIамад абулев аписарги ана, Гъази абулев нусил бетIерги ана, цо щуго-анлъго гIурусазул хъулухъалда ругел милицабиги ана. Дибирасулав Болъихъеги инчIого, рокъов чIана. ГIабдулагьида тIаде инчIого вукIининан, инчIого чIанани жив ворчIилилан хьулалда.\nЦинги гьев ГIабдулагьил кагъат бачIана Дибирасуласухъе, тIокIалъ чIечIого гьигьалъдерил агьлугун жинда тIаде Хуштадерил кьоде вачIайилан. Гьеб мехалъги инчIого чIун вукIун, нахъойги гьес чи витIун вачIана. Къалъул гIужалъ вачIунев ватана. Бакъанил гIужда цебе жинда тIаде щвечIони, жив кIудияб богун вачIунев ватана мунги ккун Имамасухъе витIизе, дур росуги бухIизе, дурги дур росдалги боцIиги тала гьабизе. Гьеб мехалъ росулъ ватарав балугъав чиги цадахъ вачун, вилъун бакъанил гIужда дагьаб цебе ГIабдулагьида тIаде щвана. Гьес наиблъиялъул чалма кьедал, гьадин абун, додин абун, къабул гьабунгутIидал, гьаб тIолго Дагъистаналъ гьабураб жо гьабичIого букIине, ГIабдулагьица цохIо мун гIакъилавищ, Дагъистан гIадалабищ бугебиланги абун, гьесул бетIералдаса жинцаго тIагъурги бахъун, жинцаго чалмаги къана, мун метер чIун сезе дурго богун МигIарсдерил лъарахъе щвайиланги абун. Живго гьеб къоялъ багвалазул тIиндадерил богун гьениве щвайилан Болъихъ хъала бахъизе ине гьедин амруги гьабун витIана.\nЦинги гьеб къоялъ цIакъ захIматго, цIакъ зигардулаго жиндирго богун Дибирасулавги ункъракьалъул, тIиндадерил, багулазул, гьакварисезул боялгун, гьезул наибзабигун ГIабдулагьги мигIарсдерил лъарахъе щвана. Гьеб сордоялъ гьенир чIун рукIадго, радал хъала бахъизе ине хIисабалда, радал хабар баккана, гьеб сордоялъ гьев Дибирасулавги, гьесул васги Болъихъ хъалаялде лъутизехъин рукIун ругилан, гьеб сордоялъ ва хъаравулзабигун цIихху  [рукIарал] гIадамазда лъан гуребанийилан абун. Гьел кIияздаго тIиндалги гьаквариселги рукIарал ГIабдулагьица амру гьабун тIаде кIанцIун. Ярагъги тIетIезе гьабун чуялги кодоса рахъун кIиялго Сугъралъ ритIана, гьенир чIвазе хIисабалда. Кинниги гъозул эмен ХIажардибир ГIабдурахIманхIажида лъалев Шамилил наиб вукIун, гьесул хIурматалъе гIоло чIвачIого тун нахъе ритIун рачIана.\nЦинги нахъияб къоялъ радал гъол боязда тIаде рагъизе гIурусазул аскар бачIунеблъи лъан, МигIарсдерида цебе бугеб борхатаб халатаб гохIда чIун ГIабдурахIманги гьел боялги рукIаго, гьеб гохIил ахадасанги тIарадасанги рикьун гIурусалги гьелгун цадахъ балъхъадерил наибгун тIаде щвезегIанго гьез туманкI бан гъосул туманкI гьезухъ бахъичIого гъол киналго боялги гьеы ГIабдулагьги лъутана.\nЦинги гIурусаз, гьеб гохIги рехун лъутун унел бояздехун туманкI бан, гIемерал чагIи лъукъана. Нусгоялдаса цIикIкIун чIвана. Щибго зарал гIурусазеги ккечIо. Цо маслихIат ккана, гьел гIурусал гьеб гохIилъ чIун, хадуб туманкIги бан гурого хадур лъугьинчIолъи, хадур лъугьун рагъаралани гьел боязул цохIо инсан ворчIилароан.\nЦинги гьеб рагъул ккараб жо бихьидал, ракIги къварилъун дагьаб черхги щокълъун тIокIаб гьелдаса нахъе рокъоса къватIиве вахъинарилан – нияталдалъун рокъове унаго, дида нухда дандчIвана ГIума аскIор рукIун, гьениса нахъе руссун рачIунел, гьев ГIабдулагьица Гьаквариса наиблъун тарав Каримги, гьев ГъазимухIамадица Дагъистаналде витIун вачIарав ГIабас-пашаги.\nКаримица дида щиб хабарилан гьикъун дица гьади-гьадин кколилан абидал, Каримил дидаго лъан бадиса кьерги тIуна, гьес бадибе тIагъурги цIана. ГIабас-пашаяс абуна, рагъул къваригIел цо къоялъ гьедин ккола гьелдаса хадуб лъикI гурого…\nЦинги гьес гьедин абидал дун рокъовги чIун, гIенеккун, щибдай рагIиладаян гIинтIамун вукIадго, гъодоберисезул Иш-ахикь абураб бакIалда чIун букIараб цIунтIадерилги тIиндадерилги боялда тIад радал бецIабго букIун Болъихъ хъалаялдаса рахъун рачIун гьезда рагIулебги лъачIого рачIарал гIурусазул аскаралъ цIунтIадерил нусгоялдаса цIикIкIун чи чIвана, гIемерал лъукъана. ТIиндадерилги дагьал чагIиги чIвана, гьезул наиб Сурхайги чIвана. Гьеб кIиябго рагъдасеб кIкIалахъги рагъ ккун, гьенибги гьезда тIад гIурусаз тун наиблъун вукIарав Гъумекиса МухIамад чIван гурони гIурусазе бицинегIанаб зарал ккечIо. ГIурусаздалъун [магIарулазе абуни] гIемераб зарал ккана. Гьени ккараб жоялъул баян дида ракIалда гьечIо. Гьеб мехалъ богун цадахъ ТIелекьа Жаватхан Гьигьалъ вачIун Болъихъ хъалаялде лъутун арал ИмаммухIамадилги Гъазилги жодой кодоб щвараб боцIиги тала гьабуна рокъосебниги, къватIисебниги гьезул руччаби хъизанги ккун ана. Цинги гьелда хадуб Дагъистаналда щибго рагъги ккечIо. ГIурусаз Хъарсалда кверщел гьабуниланги, гьелда хадуб Дагъистаналда [рагIана] ГIабдулагIазиз хункарги ГъазимухIамадги такъсириял лъугьун, ГIабдулагIазизие хIукуматалъ гъанкъизе хIукму гьабун, гьев жинцаго загьру гьекъон хваниланги . ГъазимухIамад тIакъсиралдаса цIакъ захIматго ворчIаниланги хабар рагIун Дагъистан гIундул далун гIодоб ккана. КIудияб тIакъсир бугелги гьеб инкъилабалъухъ цIар бахъарал чагIиги гьабизе сабаб тIагIун гIакълу бихун хIасраталде ккана.\nЦинги Хъарсалдаса нахъ руссун гIурусазул гIаскараз Дагъистан кодоб босизеги, гьениб ккараб ишалде балагьун тIакъсиралъул бетIергьабазе жодор тIакъсиралде рикьун чIвазе ккана. ТIоцебе ккараб жо: Чачаналда ГIалибег-хIажиги ГIума-хIажиги гьелдаккун ращалъун гьеб гIисяналъул цIакъ [гIемер] чагIи ккун гъанкъана. Гьезул рикIкIен микьго, анцIго, анцIила кIигойилан рагIана дида, гьелъул мухIканлъи лъачIо. Цинги гьениб Чачаналда гIемерал чагIи ккун Сибиралде ритIана. Гьезулги анкьнусго азаргойилан рагIана, кьучI лъачIо.\nЦинги ГIума-хIажил васал Дадаги Тутухъайги, Зандакъариса Дадаги ГIабаспашаги, гьел гурелги цогидал гIисян инкъилабалъул чагIи гъанкъун, я Сибиралде ритIун гурони тунгутIи жодода якъинлъарабго, Сугъралъ руссана, гьениб рагъун хвезе къасдалда. Гьезул рикIкIен лъабнусгоиланги гьелдасаги дагьалиланги рагIана, кьучI лъачIо. Цинги гьениб рагъ ккана лъабабилеб къоялъ. Ккурал, ккун чIваразул гьениб къваригIел тIубана.\nГIума-хIажил кIиявго васги, Зандакъариса Дадаги, ТIелекьа Жаватханги кинго кквезе чIечIого гьенир рагъулъ чIвана. ГIабас-пашаги Агъларханасул вас ЖагIпархан, гьев имам МухIамадхIажи, Къарахъа ГIабдулагьи, Гъумекиса ГIабдулмажид ТIелекьа МуртазагIали, Сугъралъа ГIабдухIалимги, гьав анкьавгоги гьел гурел цогидал анкьавгоги, дида лъаларел анцIила ункъго чи ХIото майданалда гъанкъана .\nЦинги гIурусазул хIакимзабаца Дагъистаналдаса жодода кIудияб тIакъсиралъул чагIилъун цIикIкIаралниги рагъулъ гьитIинабниги ругъун щун лъукъаралниги анкьазарго чи Сибиралде витIана. ГьитIинаб тIакъсиралъул чагIилъун рикIкIарал жидеца ритIараб бакIалда рагъулъ инзе полкалда хъвана. Щурагьире ритIун рукIин, гьеб мехалъул паша хун цIияв паша тедал, гьес мунагь исана гьабун нахъе ритIун рачIана. Сибиралде арал, гIемерисел гьенир хвана. Дагьал анкьго сон бан хадуб мураххас гьабун рокъор рачIана.\nЦо суал, гьелъие жавабги. ГIурус пачаяс хъулухъалги кьун, гьес кIодоги гьарун чинал кьун, харж кьун халкъалда тIад наибзабилъун тун кIудияб чIухIи-пахруялда рукIарал чагIи гьаб инкъилабалъул гьесда рагъизе рахъиялъеги нахъиял гьел гурел пакъирал мискинал чагIи гьесда гIасилъизеги сабаб гIилла щиб абуни – мухIканаб жаваб. Гьел пачаяс кIодо гьарурал, гьесул харжалги кванан мискинал, пакъирал чагIазда данде жал пачаяс хира гьарурал, гьес гуккулел чагIи ругилан хIужаги гьабун, гьезие жидер хIал ккараб зулмуги гьабун, дагьа-дагьаб ужраялъухъ мискинал загIипал чагIиги ижараялъ ккун рукIарал чагIазе гIурус пача жидер рухIалгIан хирияв вукIана. Киниги ГъазимухIамадил рахъалъан Дагъистаналда ГIабас-пашаги вачIун, Дагъистаналъул мискинзаби пакъирзаби пачаясда гIасилъизе рахъидал, гьезие гьев тушмангIан рихарав вукIун, цинги гьел залимал чагIаца цIакъ [гъира] гьабун, гьездаса пачаясда гIасилъиялъул жал щвезе ккезе. ГъазимухIамад, вачIидал, гьес инжит, гIодорегIан гьариялдасаги хIинкъун, гьес жодое гIакъуба гIазаб кьеялдасаги хIинкъун. Гьедин гуребани Гъумекиса Агъларханасул вас ЖагIпарханас щиб мурадалъе гIоло пачаясда гIасилъун, пачаяс жиндий кьурал багIарал чинал тIетIезе гьарун, цIадай рехун рухIарал?\nГьел залимзаби гурел, мискинзабазе кидаго гIурус пача рихарав вукIана, гьесул сиясат къануналдаги гьелги разиял рукIинчIо, щайилан абуни, гьес кидаго кигIан гIакъилавги мискинчи гIагар гьавулев вукIинчIо, гьесие бечедал чагIи хириял рукIана. Гьелдалъун гьес халкъалда наибзабиги тана.\n1. Зумси – чачаназул Аргъун гIорул кваранаб рагIалда, Итумхъалагун Шобутиб гьоркьоб бугеб жамагIат.\n2. Хъосар – рагIул магIна лъазе кIвечIо. Гьаниб гьеб хIалтIизабун буго «балагь» хIисабалда.\n3. Релъидал – бергьенлъи босидал.\n4. Имам Шамилил кIудияв вас, гьеб заманалда Туркиялъ чIчIарав.\n5. ГъазимухIамадил вакил, Туркиялъ чIчIей бугев ансалтIисев.\n6. ГIума-хIажи сабаблъун.\n9. Полкалда, аскаралда.\n10. Вилаяталда тIад кверщел.\n11. Гъара балеб, гьел чIвалел.\n12. Чачаназул Нажаюрт мухъалда, Дагъистаналъулгун гIорхъода бугеб росу.\n13. Шамгун шам – рагIабазул магIна лъазе кIвечIо.\n16. Хъарс – турказул букIараб гучаб хъала, ГIурус империялъулгун гIорхъода букIараб. Гьанже – Туркиялъул бакъбаккуда бугеб шагьар ва вилаят.\n17. ГIурус пачаясда.\n18. ПатагIали – магIарул нуцабазул ахирисев – 1802-б соналда чIварав КIудияв ГIумаханил вац – Гебекил наслуялъул чи.\n19. Хубиса цIакъ бахъи – гьал рагIабазул магIна лъазе кIвечIо.\n20. Имаматалъул тарих хъварав, Шамилил наиблъун вукIарав гьигьалъев.\n21. ЦIихху – гьаб рагIул магIна лъазе кIвечIо.\n22. 1876-б соналъул 4 июналда ГIусман империялъул султIан ГIабдулгIазиз чIвана багъабачари лъугьун, туснахъалда рехарав мехалъ.\n23. Гьаниб гъалатI ккана, гьел гъанкъана ругъеждерил ракьалда, Салануб абураб бакIалда.\nАвтор: Шамхалдибир ГIисаев, ШагIбан ХIапизов\n» Къудукьа Мусалав (1652 – 1717)\n» Жакъа буго МухIамад ХIамзаевасул гIумруялъул соназул болъо 50 ялде щвараб къо


Википедия:Сиясат ва нухмалъиял — Википедия\nВикипедия:Сиясат ва нухмалъиял\nВикипедиялъул процессуалияб сиясатХалип:SHORTDESC:Википедиялъул процессуалияб сиясат\nХалип:Procedural policyХалип:Pp-semi-vandalismХалип:Pp-move-indef Халип:Nutshell Халип:Policy list\nВикипедиялъул сиясатал ва нухмалъиял гӀуцӀула жамагӀаталъ цебесеб практика баян гьабиялъе, принципал дурус гьариялъе, конфликтал къотӀиялъе ва цогидалъеги, жидеца квербакъулеб эркенаб ва божи бугеб энциклопедия гьабиялъел мурадалде щвеялъе. Хисизариял байбихбизе цӀализе кколаро сиясаталъул ва нухмалъиязул кинал рукӀаниги гьумерал. Щуго хӀуби буго бищун рекъарал принципазул популярияб къокъбаян.\nВикипедиялъе, гӀаммго абуни, кьварарал ва хехал асала хӀалтӀизарулел гьечӀониги, Википедиялъул сиясатал ъул ва нухмалъиялъул гьумераз сипат гьабула гьелъул принципал ва бищун рекъарал практикаби. Сиясатал руго стандартал, жидеда рекъон киналниги гӀахьалчагӀи хӀалтӀизе кколел, ва нухмалъиял руго гьел стандартал конкретиял контекстазда рилӀинарулел лъикӀал-тӀокӀал практикаби. Сиясатал ва нухмалъиял кидаго хӀалтӀизаризе ккола гӀакълуялда битӀараб магӀнаялда рекъон.\nГьаб сиясаталъул гьумералъ хасс гьабула жамгӀияталъул стандартал, жал организациялда, гӀумрудал циклалда, сисясатал, нухмалъиял ва Авар Википедиялъул гьезда хурхарал гьумерал кквеялда ва цӀуниялда хурхарал. Гьел тӀиритӀуларо Википедиялъул цогидал мацӀазда ругел бутӀабазде. Халип:Crossref\nАслиял принципал[код хисизабизе]\nАслиябгьумерs: Википедия:Щуго аслу and Википедия:КъагІидабазул сияхІ\nВикипедия батІи-батІиял мацІазда бугониги, руго чанго къагІидаби, жал киналго мацІазул Википедизе тІадал\nВикипедия ккола энциклопедиялъун. Гьелъие данде кколареб форматалъул информация битІизе ккола Викимедиа фондалъул батІияб проекталде яги тІубанго тІагІинабизе ккола. Гьеб гуребги, руго батІиял хаслъиялъ, жидеца проекталъул тІабигІат бихьизабулел ва батІиял энциклопедияздаса батІа гьабулеб. Балагье: щиб жо кколареб Википедия.\nКквей нейтралияб рахъ. Википедиялъул бетІераб принциплъун ккола нейтралияб позиция кквей. Практикаялда гьелъул магІна ккола щибаб макъалаялда рихьизарун рукІине ккола киналго рахъазул пикраби, ва цониги рахъалде цІай гьабизе бегьуларо. Балагье: Нейтралияб позиция.\nАвторасул хІукъукъал цІуне. Википедия гьабулеб буго Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported лицензиялда гъоркь, ай эркенаб энциклопедия хІисабалда, жибго эркенго тІибитІизабизе бегьулеб. Авторасул хІукъукъал хвезарулеб информация тІаде жубай данде кколаро Википедиялъул мурадазде. Балагье: Авторасул хІукъукъ\nЦогидал гІахьалчагІазул адаб гьабе. Википедиялда цадахъ руго батІи-батІиял пачалихъазул ва маданиятазул гІадамал, жидер батІи-батІиял позициял рукІине бегьулел. ГІаммаб цоцадехун бугеб адаб-хъатир цІунун хІалтІи ва гьединго элементарияб адабалъул шартІал тІурай ккола проекталъул ккураб ва цебе билъунеб хІалтІул гарантия. Балагье: Этикет, Адаб.\nВикипедиягун хIалтизе кумек[код хисизабизе]\nЦиндаго файлазухъ балагьизе бегьула гIурус мацIалъул кумекалдалъун (ru:Википедия:Правила и указания) яги ингилис мацIалда (simple:Wikipedia:Policies and guidelines). Цойги мацIазул сияхI кьун буго квегIаб колонкаялда ахада.\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=Википедия:Сиясат_ва_нухмалъиял&oldid=76602»\nПроекталъул гьумерs with short description\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабураб заман: 12:17, 8 декабр 2021.


Путинил буго Эрдогъанида релъараб щуго бакI\nРоссиялъул президент Владимир Путин ва Туркиялъул президент Ражаб Эрдогъан Анкараялда, 1Дек2014\nГьел кIиялго лъабгокъойилъе лъугьун руго ва гьелде щвелалдеги гIемерал соназ жиде-жидер улкабазул нухмалъиязда рукIана. Амма гьезул гIаммал бакIал гьелдалъун лъугIулел гьечIо.\nРоссиялъул президент Владимир Путиница тIоцебесеб декабралда Анкараялде бухьараб сапаралъул мурад букIана жиндирго коллега Ражаб Эрдогъангун къватIисеб политикаялда ва энергиялда хурхарал суалал дандрай ва 100 млрд. долларалда бащадаб дармил къотIи къабул гьаби.\nАбизе ккола къватIисеб политикаялда хурхун гьев кIиявго лидерасул пикраби цоцазде данде кколарел бакIалги ругин, хасго Сириялъул ва Украиналъул суалазда хурхун.\nСириялъул лидер Башар Асадил рахъ ккуразул цого-цо чи вугин абизе бегьула Путин. Крым Россиялде гъорлъе бачун хадуб гьенир гIумру гьабулел татаразул къисматалда хурхун жиндирго бугеб гIагалиялъул лъазабулеб букIана Эрдогъаница.\nАмма 62 сон бугев Путинил ва 60 сон бугев Эрдогъанил гIаммал бакIал гIемерал руго ратIалъияздаса.\nГьел кIиялго гIуна мискIинал хъизабазда ва кIиязего бокьула спорт. Путин гIуна доб заманаялда Ленинградалъул коммуналияб рокъов ва, гьес жинцаго абухъе, минаялъул болъабаздаса кIодогIункIкIал хъамулаго.\nПутин машгъуллъун вукIана цин самбоялде хадуб дзюдоялде ва гьес бичIчIан букIана «РачIа Владимир Путингун дзюдо лъазабизе» абураб видеоги.\nЭрдогъан кIудияв гIуна Стамбулалъул Касимпаша абулеб авалалда. Гьес бичулаан лимонад ва цоги гIиси-бикъинаб жо. Цо-цо баяназда рекъон, Эрдогъан жакъаги рас къунцIизе вачIунев вуго Касимпаша авалалде. Гьев 13 соналъ хIалев вукIана жидерго авалалъул футболияб командаялда ва дагьаб цебегIан гьесул президентасул кампаниялъул гIурхъабалъ хIалеб букIараб гьудуллъиялъул матчалда гьес лъабго голцин кьабула.\nГьел кIиязулго къватIисеб политикаялда халлъизе бегьула «КIудияб нациялъул» риторика ва Магъриб какиялъул гIаламатал.\nГьел кIиязго хисизабуна улкабазул конституцияби тIалъиялдаса жалго нахъе инаредухъ.\nХIакъикъаталда улкаялъе бетIерлъи Путиница гьабулеб буго 15 соналъ, Эрдогъаница -11 соналъ.\nЭрдогъаница бетIерлъи гьабулеб «РитIухълъиялъул ва цебетIеялъул партиялъ» хIаракат бахъулеб буго динияб гуреб пачалихъ Туркиялда исламияб нухмалъи тIибитIизабизе. Гьес гьединго загьир гьабулеб буго Евроцолъиялде лъугьиналдаса Пекиналдехун ва Москваялъ бетIерлъи гьабулеб РекъонхIалтIиялъул рахъалъ Шанхаялъул идараялдехун нух босизе бугеб хIадурлъиялъул.\nНАТОялъул агрессиялдаса цIунизейинги абун Украиналда Россиялъул интересал рилъанхъизарулев Путиница магърибалда гьабулеб буго цIидасан «маххул пардав» биччалеб букIиналъул гIайиб.\nГьел кIиязго жидер улкабазда цIикIкIунисеб халкъалъул дин хIалтIизабуна улкабазда жидерго асар цIикIкIинабизелъун.\nГьел кIиязулго руго кIалгIаял. КIудияб кIвар буссун букIана Анкараялда Эрдогъаница бараб 1000 рукъ жаниб бугеб кIалгIаялде. Гьелъул багьа бахунеб буго 615 млн. долларалда. Эрдогъанил рахъ кколез абулеб буго гьеб кIалгIаялъ бихьизабулеб бугин улка цебе тIолеб бугеб куцин.\nЭрдогъанилалде дандеккун «Путинил КIалгIа» абун лъалеб кIалгIа бан буго ЧIегIер ралъдал рагIалда Санкт-Петербургалда бугеб «Хасалил КIалгIаялда» релъинабун ва гьеб Путинил бугин абун чIезабулел хIажаби кирго загьиргьарун гьечIо. Гьеб сверун чIчIун буго берцинаб гIурчIчIинлъи, гьенир руго бассейнал ва казино. Руго гьенир тирелоял чIезе чанго бакIги. Барокко стилалда рекъезабун Италиялдаса архитектор Лафранко Кириллоца бараб ва жиндир багьа цо млрд. долларалде бахунеб гьеб кIалгIагун Путил кинаб букIаниги гьоркьоблъи бугин абураб Кремлалъ нахъ чIвалеб буго, амма рехсарав архитекторасе исана августалда кьун букIана Россиялъул ватIанлъи.\nЭрдогъаницаги Путиницаги къварун кьезарула гьезул нухмалъиялде данде гьарулел кинал рукIаниги акциял. Россиялда гьел рукIана 2011-12 соназда Путин лъабабилеб болжалалъги президентлъиялде вищанин рихьизарурал рищияздаса хадуб. Гьел акциязул цояб Болотное майданалъул иш жеги лъугIун гьечIо. Гьезул 400 чи ккун вукIана полициялъ, анцIгоялдаса цIикIкIун чи жегиги туснахъазда вуго.\nТуркиялда протесталъул акциял рукIана 2013-14 соназда. Гьел байбихьун рукIана Стамбулалда Гези абулеб ах хвезабизе теларин абун. ТIолабго улкаялда гьарулел рукIана цIикIкIунеб бугеб Эрдогъанил авторитаризмалде ва динияб тIадецуялде данде акциял. Полициялъ гьел хъамулел рукIана магIу бачIинабулеб газ биччан ва лъим речIчIизабун. ЧIван вукIана 20-гIан чи ва 5500 чиясда тIад рагьун буго такъсир гьабиялъул иш.\nГьел кIиязго жиде-жидер улкабазда къезабуна политикияб оппозиция ва гьанже Путин хIадурулев вуго ункъабилеб болжалалъги президентлъун вахъине. Эрдогъан абуни августалда вищун вукIана Туркиялъул тIоцевесев президентлъун.\nДагьаб цебегIан Эрдогъаница гьабуна бихьиналги руччабиги цоцазда бащадал гьечIин гьел гьединал рижун гьечIин абураб магIнаялъул лъазаби. Исламалда рекъон, руччабазда рекъараб бугин лъимал гIезарийинги абун букIана гьес. Путинги халлъун вукIана руччабаздехун рагIаби рехулев. Масала Америкаялъул йикIарай Пачалихъияй секретарь Гьилари Клинтоница гьесул ишал Гитлерилазда релъарал ругин абураб мехалда «руччабигун къацандичIого лъикIаб букIунин» абун букIана Путиница. Жиндирго йикIарай лъадиялда банги гьес абун букIана: «Людмилада аскIоб кIиго анкь базе кIварав чиясе монумент лъезе ккола»,-ян.\nПутинил хIакъалъулъ цIиял анекдотал


Бекилалде бухьун лъикI бетIер\nГьабсагIаталда халкъалъул 46 миллион чияс гурони вакцина гьабун гьечIо. Гьеб буго цIакъго дагьаб къадар. Гьединлъидал улкаялда коронавирусалде данде къеркьезе вакцина гьаби хIалуцинабизе ракIалда буго улкаялъул нухмалъулезда.\nРФялъул сахлъи цIуниялъул министр Михаил Мурашкол рагIабазда рекъон, улкаялда вакцинаялъул рахъалъ щибго къварилъиги гьечIо.\n«ХIажатаб къадаралда вакцина битIун буго щибаб регионалде. Гьединлъидал щивав чиясда тIадаб буго гьеб гьабизе. Гурони, унтулезул ва гьелъул хIасилалда холезул къадар цIакъго цIикIкIунеб буго. Вакцина гурони гьеб унтудаса цIунулеб цоги къагIидаги гьечIо», - ян бицана сахлъи цIуниялъул министрас.\n19 октябралде ругел баяназда рекъон, цо сордо-къоялда жаниб улкаялда хъвай-хъвагIай гьабун буго 33740 унтарасул. Сахлъун вуго 23426 чи. Дагъистаналдайин абуни гьезул къадар бахуна 140 чиясде. Гьединлъидал нилъер щивасда тIадаб буго цIодорлъи гьабизе… Хадуб кватIун ккечIого букIине.Ахираб заманалда тIолабго улкаялдаго коронавирусалъ унтулезул къадар къо бахъанагIан цIикIкIунеб букIиналда бан, Россиялъул хIукуматалъул вице-премьер Татьяна Голиковалъ лъикIаблъун бихьизабуна 30 октябралдаса бахъараб анкьабилеб ноябралде щвезегIан гIодоркъоял лъазаризе кколин абун. Гьедин гьабиялъул мурадги буго гIадамал хIалтIуде рахъинчIого самоизоляциялда чIезари. Гьеб пикруялъул рахъ ккуна улкаялъул хIукуматалъул председатель Михаил Мишустиницаги Россиялъул президент В. Путиницаги.\n«Унти тIибитIичIого букIиналъул мурадалда чара гьечIого гьабизе кколеб тадбир буго гьеб. Гурони, цIакъго гIемерлъизе руго унтаразул ва гьелъул хIасилалда холезул къадар», - ан абуна вице-премьералъ.\nГьединго гьелъ хIалтIикьолел ахIана хIалтIухъаби кIиго къоялъ рокъор тезеги, ай гьез вакцина гьабизе букIине. Гьелдаго цадахъ 60 ва тIадехун сонал рарал чагIи, ункъо анкьалъгIаги, чара гьечIого самоизоляциялда чIезаризе яги рикIкIадасан хIалтIулеб къагIида гьабизе кколинги лъазабуна Т. Голиковалъ.\nДругие материалы в этой категории: « Вакцинадухъ сайигъат\tРеспублика-багIараб кьералдалъун »\n09:38, 08 декабря 2021, 43\n20:04, 07 декабря 2021, 78\n19:56, 07 декабря 2021, 156\n19:47, 07 декабря 2021, 97


ХIакъикъат. №126-129 (17610-17613) 23 июль 2009\nГьанжесеб заманалда Россиялъул армиялде хъулухъ гьабизе унел гIолохъабазул гьира букIуна яргьилал къуватазул гьаваялъул десанталъулал частазде ккезе. Амма ВатIанияб рагъул соназда гьеб букIана бищунго хIинкъи цIикIкIараб, ва захIматал бутIабазул цояблъун. Гьеле гьединаб часталде хъулухъ гьабизе ккана Шабанов Шарипги. Гьев ккола ЦIумада районалъул Хъварщи росулъа. Росулъ школа лъугIарабго районалъул лъай кьеялъул отделалъ гьев витIула ЦIунтIа районалъул Хетах росдал тIубачIеб гьоркьохъеб школалде учительлъун хIалтIизе.\nШабанов Шарип .\nРагъ байбихьун хадусеб соналъ Шарип гIарзаги хъван военкоматалде уна жив рагъде витIеян. Нилъер республикаялъул цогидал гIолилалгун цадахъ гьев ккола Грузиялда бугеб парашютазулгун десанталъул хасаб батальоналде.\n1942 соналъул ахиралда гьел ритIула фронталде, Новороссийск шагьаралда аскIоб букIараб рагъулаб часталде. Цо нухалда гьезул самолет щибго кьвагьи ккечIого фронталъул мухъги тун бихьизабураб бакIалде щвана ва десантниказ гъоркье кIанцIизе байбихьана. Ракьалде тIаде щолаго багъарана немцазул пулеметазулгун автоматазул кьвагьдей, гьениб гIемераб зарал ккана нилъеразе. Лъукъана красноармеец Шабановги. Гьалмагъзабаз гьев часталде щвезавула ва рагъулаб госпиталалда операция гьабула.\n1943 соналъул май моцIалда гьев витIула рокъове. Гьесда цIидасан тIадкъала учителасул хIалтIи.\n1944 соналда гочуна Чачаназул Ведено районалде ва 1957 соналде щвезегIан хIалтIула учительлъун, хадуврайоналъул лъай кьеялъул отделалъул инспекторлъун. Байбихьана чачанал жидерго ракьалде тIадруссине, руссине ккана магIарулалги жиде-жидер росабалъе. Шарип хIалтIана учительлъун, росдал бегавуллъун, Фрунзел цIаралда бугеб колхозалъул председательлъун.\n1980 соналда гьесул хъизан гочана Комсомольское росулъе. Гьенивги гIадада чIечIого хIалтIана химзаводалда, ГЭСалда ва цогидалги бакIазда. Цогидал рагъда гIахьаллъаразулго гIадин, руго Шабанов Шарипилги орденалгун медалал ва цогидалги шапакъатал


РОСДАЛ ГАЗА КЬУРДАГИ РЕКIУНА\nРосабалъе гIатIидал нухал\nГазета «Гуниб» 2014 г, 10 ноября, № 46-47 (6876-6877)\nКидаго гуро хIукуматалдаса росдал жанисел тIалабазе ва хIажалъабазе кумек щолеб. Цо-цо нухалъ гьеб тIаде босула росулъ иман-яхI бугел сахаватал чагIаз. Масала, КIуяда росулъе нух гьабуна гьезул къадру бугев жамагIатчияс, Сугъралъ росулъе нух бахъана гьезул цIар рагIарав росуцояс… Аза-азариде бахъизабун батайги Аллагьас гьез гьабураб кирияб хIалтIи. Нилъеда лъала гьабсагIат цо-цо росабалъе унел ругел нухазул бугеб ахIвал-хIал. Гьеб буго анцI-анцI соназ бицунеб цого-цо хабар. Гьаниб рехсаниги гIела ГIобохъе, ХIутнибе унел жалго жамагIатаз кIачIазе колел нухазул. Щолеб бугищ гьезие пачалихъалдаса яги районалъул нухазул участкаялдаса кумек?... «ЦIад-бакъалъ чуризе плакатал кIватIир чIвачIого къватIал щай къачIаларел, щай дорожнилъе нухазул ургъел гьечIеб»-абун зигардулел гъуниселги камун гьечIелъул. ГIадада гуро гьаб макъалаялъул бетIер «Росдал газа кьурдаги рекIунилан» лъурабги. ГьабсагIат КIагьадерица росулъе нух бахъиялъе жамагIат цолъун гьабулеб хIалтIи буго цогидазеги мисалияблъун.\nДагьалцере ниж щвана гьеб нух бахъулеб бакIалде. Гьенире унаго нижеда ратана цIияб нухде чабахъ баччун унел «Камазал». Жалго нухалги ругоан гIатIид гьарун , чабахъги бан ва цогидалги хIалтIаби гьарун къачIан.\nНухлул бищун захIматаб «Балкон » абулеб бакIалда нижеда ратана тIадран хIалтIулел росдал гIолохъаби ва гьезие нухмалъи гьабулел МахIачхъалаялда бугеб «КIогьориб» абураб жамгIияб гIуцIиялъул председатель СагIидов Камил ва гьеб росдал админи-страциялъул бетIер Юшаев Загьирбег.\nНижергун ккараб гарачIвариялда гьез бицана: «Росуцоязул гьариялда рекъон аслияб къагIидаялъ гьеб иш тIаде босана МахIачхъалаялда бугеб «Квадро» фирмаялъул директор ХIасанхIусеница. Гьев вуго росу ккурав, жамагIаталда хадуб ракI унтарав, иман-яхI бугев, жиндиего алжан къачIазе лъикIлъи гьабулев, исана хъизан-къайгун цадахъ кIудияб хIеж борхарав, росулъ бищун къадру бугезул цояв. Гьеб ритIухъ гьабула гьесул фирмаялда хIалтIулел рукIин гIемерисел Аллагьасул рахъ ккурал бусурбаби ва росуцоял.\nГьеб гуребги росдал ва тIолалго шагьаразда ругел гIадамаз нух бахъи ялъе бакIарана цо миллионалде гIагарун гIарац»,-ян абуна гьез. Нухлул кинабго хIалтIи бахъизехин буго щуго миллионалде. ГьабсагIат лъугIун буго ункъо миллионалде гIагарун хIалтIи. Гьел рази ругоан, росдае пайдаяб гьеб хIалтIуе кIудияб кумек гьабурал Буйнакскиялда чIарав Насрулагьил вас АхIмадидаса, «Дагънефть» цолъиялъул генералияв директор Муслимидаса, къого нухалъ самбоялъул рахъалъ чемпионлъун вахъарав АхIмадов ГъазимухIамадидаса, гьесул гьудул, депутат СафаргIалиевасдаса ва гIемерал цогидаздасаги. Гьез ракI-ракIалъулаб баркала кьолеб бугоан щибаб къоялъ гIадин иргадал кумекалъе рачIунел рукIарал гIолохъабазе, гьезие квен-тIех чIезабурал росуцоязе. Гьедин тIолабго жамагIаталъул гIахьаллъигун лъугIизабун буго ункъо киллометраялде гIагарун нух. Бихьулеб букIахъе, жидедасаго бажарараб хIалтIи гьабун буго тIолабго росулъ жанир ва кир ругониги къватIир ругел гIадамаз. ТIокIаб гьезул къуват гIезехъин гьечIо хутIараб дагьабго нухлул манзил къачIаялъе. Нилъер республикаялъул президентасул приаритетниял практаздасан цояллъун ккола росаби цIи гьари, гьенире нухал къачIай ва цогидабги культуриябгун социалияб рахъ цебе тIезаби. Гьединлъидал гьезие кумек щвезе бокьун бугоан. «Дагъавтодоралдаса» ва тIадал идарабаздаса.\nГьез лъикIаб къимат кьолеб гьечIоан жидерго росуцояв районалъул нухазул участкаялъул нухмалъулев Ибрагьимов ГIарипие. «КIогьорибе нух бахъиялъе биччан букIун рагIула анлъго миллион. Гьеб гIарцухъ ГIарипица гьабуна хIалтIи, амма гьабунищ-гьабуна?... Гьанжеги цIи бахъун нух къачIаялъе цо машинагIаги кьечIо гьес»,-илан гьесдаса рази гьечIолъи загьир гьабуна гьез.\nКIагьал кидаго хIадурал руго нилъер республикаялъул президентасул, районалъул нухмалъулезул рахъ кквезе. Гьезие бокьун буго росу цIи гьабизе. Гьелъие гIоло базе хIажат рагIула школа интернат. Гьелъ рес кьезехъин буго шагьаралда ругел лъимал росулъе цIализе рачIине. Щайгурелъул КIогьориб школа уна республикаялъул бищунго лъикIал къого школазда гъорлъе.\nГьенир руго махщел ва хIалбихьи бугел мугIалимзаби. Гьединал шартIал (нух, интернат, спортзал ва гь.ц.) чIезаруни росаби цIилъизе рес бугилан ракIчIун ругоан ХIасанов Камилги, Юшаев Загьирбегги. Ниж разилъана Камунаялда аскIоса «Балконалде» щвезегIан чабахъги бан, ракьанчIван каналалги рухъун чанго метроялъ гIатIид гьабун къачIараб гьеб нух бихьидал. Нагагь федералияб нухда тIабигIияб балагь ккани гьеб нухдасан ине рес буго Гъуниб, ЧIарада районалъул росабалъе. Гьеб гуребги аслияб ишлъун ккола гьеб хIалтIуца жамагIат гъункизаби вагIадамал цолъизари. КIагьадерица бихьизабуна «Росдал газа кьурда рекIунеблъи».Росдал администрациялъ тIаде босулеб буго щибаб моцIалъ 20 азарго гъурущги кьун гьенив ремонтер тезе. ЖамагIаталъги кIудияб баркала загьир гьабулеб буго Юшаев Загьирбегие, гьес нух бахъиялъе гьабураб кIудияб хIалтIухъ ва бахъараб хIаракатчилъиялъухъ. Ахиралда гьезие къо-мех лъикIги гьабун ниж тIад руссунаго гьез абуна: «Гъуниб » газеталдаса ракI -ракIалъулаб баркала загьир гьабеян гьеб нух бахъиялда гIахьаллъаралщиназе ва жидер ккарал гIунгутIабаздаса тIаса лъугьайилан, жидеца хадубккунги яхI бахъизе бугила росу-жамагIат цIунизе». Нижерги хьул буго гьеб нух рагIалде бахъиналъе КIагьадерие къватIисан кумекщвелилан.