Нолъ республикаялъул пуланаб управленилда Пуланов Пулан Пуланович тIамунин рагIидал цIоро-гъорон лъугьана ниж. БагIарараб сордо бугониги. Щай «Пулан» абун цIарубакIаздалъун кIалъалев, хIинкъунищ гьев чиясул цIарги, инсул цIарги, росуги хъвазеян ратилаха нужги. Гьединаб цIуяб макъала цIалунго щайин.\nХIинкъун гуро, «хIурмат» гьабун. Гьеб «хIурмат гьаби» буго гьаб сагIаталда бищунго гучаб ярагъ. ХIурматинги кинха гьелда абилеб, цо цIар лъезе лъалареб гьоркьоблъи букIуна гьел чагIазулгун. ГIемерго нилъер ракIалъ къабул гьаричIониги «как дела, брат?» абун хурхун рачIуна. Жинца тIубазе жо бугищилан адабалда кIалъазеги кIалъала. Киназулгогун букIуна гьезул гьеб гьоркьоблъи, хасго жидее хIажатал чагIазулгун.\nГьел рукIуна чIван къотIун цониги ишги лъаларел, пишаги гьечIел, кодоб чанго ВУЗалъул дипломги бугел, хъулухъ балагьулел чагIи. Гьезда кутакалда лъикI лъала кинаб горсвериялда щал суалал тIуралел ва лъие «хъулухъ» гьабуни чадил ракьанде рачунелали. ТIокIаб батIияб «гIелму» жакъасеб ахIвал-хIалалда хъулухъ щвеги хIажалъуларо. ТIад ругел чагIазе хIажат букIуна цохIо – шартI, гьев чи жинца малълъараб гьабулев вукIин ва жиндир гьужумал хIехьезе гьесда кIвей.\nГьел нилъ хIинкъизарулел ва жидер рахъалъ хъвай аздагьоялъул кIалдибе тIил бегьиялда релълъунел чагIи нахъе унел руго политикаялдаса. Аслияв Лефортовоялда гъуд-гIучIгун вагъулев вуго. ХутIарал цоял къватIир, цоял жанир тату хвараб хIалалда руго. Гьел рукIана хIабургъарал 90 - абилел соназул гIураб таваккалги бугел, тIири лъайги гьечIел, хIалихъе хъвай-цIали лъалел лъимал. Гьезул бакъ хьухьилъе унеб буго жакъа, гьезул къо бакъаниде щвана.\nЩибаб жоялъул байбихьиго гIадин ахирги букIунелъул. Ахир гьезиеги лъун политикияб аренаялде рачIун руго гьадал къуват ва гIарац бугеб бакIалда сетнтIолеб къапила. Советияб заманалда рукIана школалъул партаялдаса рахъарал министерлъиялде щун нухмалъиялде хIадур гьарулел кадраби. Хъулухъалъул щибаб хIокIида чияс жив вихьизавизе кколаан хадусеб борхалъиялде вахине мустахIикъав вукIин. СССР биххун хадур рачIаразулги бицана тIадеххун.\nЖакъа бачIунеб цIияб гIел буго цере кIанцIолел чагIи. Щиб багьанаги батун «гьале дунги вуго анив» абураб жо гIадамазухъе бугIулел «бахIарзал». Дагьабниги гIаданиб нах бугел, чи вичIчIулел чагIазда гьезул бакIлъи кIветI багъарарабго лъала. Лъала гьезухъ бугеб жо тIад ругел хIакимзабаздаги, лъаниги гьел церехун рачуна жидеего мутIигIал ва санагIатал рукIун. Нухмалъиялде рачине батIияб шартI жакъа бихьулеб гьечIо. Гьелъул хIасилалда хIакимлъун вачIана макъалаялъул байбихьуда бицен гьабулев Пулан Пулановичги.\nБицуна 90 абилел соназда политикаялде рачIанин гвангъарал, жидер гьунаралъ, бетIералъ, ккаралъуб бахIарчилъиялъ цере рачарал чагIиянги. 2000 абилел соназда В.Путинил нухмалъиялъ гьел инарунин ва нухмалъуде рачIанин гьумер, кьер гьечIел, кинал ругелали лъаларел хIакимзаби, малъараб гьабулел чагIиха. Масала, Собянин, Фрадков, Фурсенко ва гьезда релълъарал нухмалъулел. Гьелго рукIана Дагъистаналдаги, масала гьанив Хачилаев ва МахIачев хисун рачIана Камил Давдиев ва Хидиров гIадал политикал. Малълъараб жо гьабулел лъималха. Гьанже бижун бачIунеб буго цойги тайпа Хачилаевасул харизмаги гьечIел, Хидровасул лъайги гьечIел, амма кидаго кверда гъоркь ратулел, киназдаго къвалал ралел, реклама, пиар, церекIанцIей, ккаралъуб хIели, хIурмат, «адаб» гьабулел. Щибниги хIасил кколарелги руго гьезул гIемерисел, амма лъала гьел киназдаго, бан галстукгун данделъабазда, ахIаралъурги, ахIичIелъурги паркъолел рукIун, лъаларо гьел щиб гьунаралъул ва пишаялъул чагIияли. Цо-цо мехалда гурхIула гьезда, Расул ХIамзатовас тIуванго гьезда гурхIизе толев гьечIониги:\nДида рагIун букIана,\nГIабдал гъарим вугилан\nГьесда гурхIизе кколин,\nКигIан кин бугониги.\nГьесда кинан гурхIилев,\nЦIодоравги нахъе цун\nЦеве чIараб мехалда?\nЦере чIун рукIуна, цо къоялъ «гьавги вукIун вугогури анив» абун вачун хъулухъалда тола ва гьезул гурхIелалда ккола гьев гIабдал вукIин лъалелщинал. Хабар лъикIаб рагIайги.


Анищазул хурзал, хиялазул ах… » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nАнищазул хурзал, хиялазул ах…\nМацI / Тарих / Адабият / Хунзахъ мухъ\nГIабасил МухIамадил хIакъалъулъ цо-цо пикраби ва ракIалдещвеял\nМагIарул адабияталъе захIматаб сон бачIана исана. БитIун завалалда нилъедаса ватIалъана гIажаибаб гьунаралъул ва такрарлъи гьечIеб литературияб хаслъиялъул хъвадарухъан, магIарулазул Эдгар По ва Франц Кафка ГъазимухIамад ГъалбацIов. Гьасдаго хадуб абадияб рокъове къокъана бергьун пасихIал, щибаб мухъ ахIизе бегьулел, гъваридал, Машрикъалъул литератураялъе жиб цIакъго хасиятаб пикру жаниб лъурал, бице-киценазул къагIида хIалаб, унго-унгояб адабияб ирс нахъе тарав ЖабрагIил ХIасанов. Гьале 19 октябралда ккана цоги кIудияб ками – Барзахалде вахъун ана халкъияв шагIир, драматург, хъвадарухъан ГIабасил МухIамад.\nГьаб колонкаялда «Миллат» цIалулезе гьурщила ГIабасил МухIамадил хIакъалъулъ цо-цо ракIалдещвеял ва пикраби. ГIабасиласул творчествоялда тIасан абизеги хъвазеги жо гIемер буго. Аллагьас хъван батани, гьеб рахъалъги хIалкIварабщинаб гьабила.\nГIабасил МухIамадилгун дир лъай-хъвай ккана, тIоцебесеб классалда цIалулелъул, «Букварь» тIехьалдасан. «БукIанила бисил тIинчI», - абун байбихьулеб букIана ГIабасиласул кечI. Гьаб асаралдаго, лъикIлъи бергьинабун, квешлъи къезабулеб буго ГIабасилас, бисил тIинчI хвасарлъулеб буго: «Бортун араб бацIил тIинчI, БетIерги бекун, хвана», - абун лъугIулеб буго кечI.\nХадуб, школалда цIалулел соназ, кодобе щварабщинаб тIехьги казиятазул номералги «къулчIулеб» заманалда, цо хасаб рокьигун ва рекIел цIайгун цIида-цIидасан тIадвуссунаан ГIабасиласул асаразде. ЧIахIиял классазде рахарал гIолилаз кодоса борчIизе биччалароан ГIабасиласул «Рокьул таватурал» абураб трагедиязул тIехь. ХъахIабросулъа МахIмудил мажмугIги ГIабасиласул гьеб тIехьги, цоцахъе кьун, цIалулаан цоги дарсал ва тIахьал квер хьвагIун таразги. Сунца асар гьабичIониги, кIудияб рокьиялъ, гIащкъудул къисабаз бакънал рачунарел рекIел чIваби лъилниги рукIунел ратиларо….\nГIабасиласулгун унго-унгояб лъай-хъвай дир ккана, ДГУялде цIализе лъугьиндал, МахIачхъалаялда. Гьесул поэтикияб, литературияб даражаялъги, редакторасул макъамалъги, умумузул тIабгI кквеялъги, аза-азар тIехьалъ цIураб кабинеталъги кидаго кIочонареб лъалкI тана рекIелъ. ЧанцIул ГIабасиласухъе щваниги, гьесул рахъалдасан кантIизариялги, гIакълу кьейги, мисалияб гIамалги камичIо. Ахирал соназда батIи-батIиял темаби рорхарал тIахьал кьолаан гьес тIаде рачIаразе. Масала, дие кьолел рукIана «ХIикматал гIадамазул гIумру» ( «ЖЗЛ») сериялъул тIахьал. ГIабасиласухъе ваккизе нагагь кватIани, харчI гIун батулаан гьел тIахьазул.\nТарихияб прозаялъулъги лъалкI тана ГIабасилас. 2013 соналда къватIибе бачIана ГIабасил МухIамадил «Ахъбердил МухIамад» абураб тарихияб къиса. Гьеб асарги, тарихияб кьучI бугел цоги асаралго гIадин, «заманаялъул гьокоялъ» гьениб бицунеб гIасруялде цIалдолел рачунеб къиса ккола. МагIарулазул тарих цIакъ мухIканго лъалаан ГIабасиласда. Гьес хъварал трагедиязулги буго тарихияб аслу. Къокъалго биценаздасан ва халкъиял кучIдуздасан гурони нилъеда лъаларел лъугьа-бахъинал жанире рачараб, щвалде щвараб асар хъвазе ккани, камилаб гьунар хIажалъула. Гьединаб къанагIатаб гьунаралъ кьуна литератураялъе «Камалил Башир», «ХъахIабросулъа МахIмуд», «Саба-Меседо» трагедиял ва цогидал ГIабасиласул асарал.\nДунялалъул адабияталда гIемер дандчIвала цого заман ва цого героял батIи-батIиял автораз батIа-батIаго рихьизариялъул хIужа. Масала, Жанна д Аркил хIакъалъулъ гIемер хъвана, Вольтерицаги, Марк Твеницаги, цогидазги. Щивав классикас жиндирго бичIчIиги, пикруги, магIнаги лъола асаразулъ.\nГIабасиласул трагедиял ккола, тарихияб кьучIалда гIуцIарал, тIадегIанаб художественнияб даражаялъул асарал. Гьел пьесабазул цо-цо героязул сипатал гIуцIиялъул хIакъалъулъ суалал кьун рукIана дица ГIабасиласе. Масала, хIакъикъаталда Саба-Меседол рокьи ккарав рагьдател художник вукIун гьечIо. ГIабасиласул къалмил гьунаралъ Баланурил махщел камилав суратчи лъугьинавуна.\nГьеб лъабабго трагедия рикIкIине бегьула дунялалъул драматургиялъул классикияб нух чIван унел асараллъун. Гьеб классикияб драматургиялъул аваралда руго Эсхилил, Расинил, Корнелил ва цогидазулги цIарал. Гьел асаразда жаниб буго гIемераб къеркьей. Амма аслиял тунка-гIусиязул цоял ккола «Чи – пачалихъ», «Чи – халкъ».\nПачалихъалъул низамалъ рокьи чIинтIана, нуцабазул къуватаб гIуцIиялда инсанасе талихI кьезе кIвечIо. Гьединаб дандеккунгутIи ва къеркьей ккола трагедиязул кьучI. Инсан жанисан вацIцIад гьавула гьеб тайпаялъул асараз. Гьединаб ракIал рацIцIад гьарулеб «субботникалда» некIсиял греказ «катарсисилан» абулаан. Инсан рухIияб рацIцIалъиялде вачин ккола художественниял асаразул магIнаги. Амма, гьеб гуребги, гIемерал масъалаби руго литератураялда цере. Гьезда гьоркьор аслиязул цояб ккола художественниял сипатаздалъун гIумру, хIакъаб жо бихьизаби.\nДаку Асадулаевас хIайранго ахIула ГIабасиласул рагIабазда гьадин байбихьулеб кечI: «Анищазул хурзал, хиялазул ах, Унго, кида телев нужеца дун сах. Дир квер гIунтIулареб гIищкъуялъул тах, Щиб къоялъ бачинеб дуца дие ахх!».\nМугIрулги магIарулалги рухIгIан хириял рукIана ГIабасиласе. «Дур росулъа вас вуго», -абун хъвана гьес. Гьесул мунагьал чураги, чIагого хвеялдаса нилъги цIунаги. Амин.\nОктябрь, 2014 сон


ЖамагIаталда мугъчIвани, мекъи кколаро\nРосабалъ гIадамал чIезе ккани, рекъарал шартIалгIаги рукIине ккеларищ?\nШамил районалъул росабазул лъикIал бегавулзабазда гьоркьоб цIар рехсола Ругъелда росдал бегавул ГьитIинамухIамад ГьитIинамухIамадовасулги. Росдал жамагIатги разиго буго гьесдаса. Гьединлъидал ахираб заманалда гьабураб хIалтIулги, гьабизе бугелъулги, дандчIвалел захIмалъабазулги бицун, нижеца гьабуна гьесулгун гара-чIвариги.\n- ГьитIинамухIамад, учительлъиги тун, бетIер унтизабулеб гьаб хIалтIи тIаде босиялъе гIилла щиб ккараб?\n- РакIалде ккана учителасул хIалтIудаса росдаеги жамагIаталъеги дидаса цIикIкIун хайир букIинин, гIолохъангоги вугин, нагагь бажаричIони нахъеги инин.\n- Щибха ккараб, бажаранищ? Сундаса хIалтIи байбихьараб? Кинал хIалтIаби гьарун бажарараб?\n- Дир хIалтIуе къимат жамагIаталъ кьела. Амма хIалтIи байбихьана росабалъ ругел гIолохъабазул сияхI гьабиялдаса. Щиб кканиги, гьезул кумек хIажалъулелъулха. Цинги ваккана бюджеталде. Администрациялде гьоркьобе унеб анлъго росу (Ругъелда, Сомода, Хьонохъ, ГIурчухъ, Хьиндахъ, Мусрухъ) бугониги, гьенир гьаризе кколел хIалтIаби гIемер рукIана. Амма, гIадамазул къадаралде балагьун гурони гIарац биччаларелъул, гьелги дагьго руго. Бугониги кIварабщинаб гьабизе байбихьана. Масала, ругъелдерил Къараде авалалде ва мусрухъезул лъарада тIасан лъуна машина хьвадизе рес кьолел кьоял. Сомода, Мусрухъ, Хьиндахъ рана кверкьовул рукъзал. Хьонохъ цIигьабуна росдал къулгIа, тIадеги бана хIамамги хIажатханаги. Хьиндахъ бана 25 тонна лъел жанибе унеб хIавуз. Гьединабго хIавуз бана участкаялъул больницаялъеги. Цоги рукъ тIадеги бан, гIатIид гьабуна администрациялъул мина. Ругъелда росдал клубалъе гьабуна капиталияб ремонт. Ремонт гьабуна Сомода росдал клубалъеги. ГIемерисеб хIалтIи буссараб букIана нухал-кьоял гьариялде. Ахираб заманалда цIикIкIун руго машинаби. Чара гьечIого хIажат букIана Ругъелда ва Хьиндахъ росабалъ машинаби чIезаризе майдан. ГIемераб гамачIги баччун, къедги гьабун, гIолохъабазул кумекалдалъун тIубана гьеб суал. Росулъ буго хIалтIулеб Т-170 бульдозер. Гьелъул кумекалдалъун нухал гьаруна магъилъеги кулабахъеги. Гьанже ругъелдисезул рес буго Гьадахъ колоде щвезегIан магъилъ минаби разе, сомолазеги гьаруна гьединалго нухал. Токалъул хIал гIоларого, Мусрухъ, Хьонохъ ва Сомода росабазул авалазда хисана трансформаторал. Дунго разияб хIалтIи буго байбихьун, амма исана гьеб рагIалде бахъинаро. Гьебги ккола ГъоркьамочIо абураб бакIалда бараб лъел хIавуз. Гьениб сверухълъи бацIцIад гьабун буго гъветI-хъарахъалдаса, къедги бан, лъел рахъги гьабун буго. Гьелда сверухъ рукIине руго волейболги футболги хIалел майданал. Сверухъ гъутIбиги чIезе руго.\n- Мискинабго бюджет букIаго, кинха рес батараб гьелгощинал хIалтIаби гьаризе?\n- Бугеб цIуна-къан хIалтIизабуна. ГIемерисел хIалтIабиги гьаруна жамагIатазул кумекалдалъун. Кумек гьабула депутатазги. Масала, цIакъ рази вуго райсобраниялъул депутат ГIабдулаев Мусадасаги ГIурчухъ росдал депутат Хайрулаев Магъиласдасаги. Гьел кIиялго руго жавабиял хIалтIуда ругел, амма рес батун росулъеги рачIуна, кумекги гьабула. Рази вуго дун Ругъелда росдал имам Аюбидасаги, Сомодаса ХирамухIамадидасаги, Хьиндахъа ХIамзатидасаги.\n- Дуца нухмалъи гьабулеб администрациялде гьоркьобе уна 2 СПК, цо гьоркьохъеб ва 5 байбихьул школа, участкаялъул больница, 6 медпункт, 2 ясли-ах, бухьеналъул отделение, 4 культураялъул рукъ, чамалиго тукен. Гьезул хIалтIуда хадуб халкквезеги лъикIаб-квешаб дандбазеги регIулищ?\n- КIиябго СПКялъул хIалтIи квеш гьечIо. КъваригIараб-тарабги дандбала. Ккани кумекги гьабула. ХутIарал идарабазул рахъалдасанги кумек щола, дицаги бажарараб гьабула.\n- Сунцаха жакъа, аслияб куцалда, бетIер унтизабун бугеб?\n- БетIер унтизабулеблъун хутIулеб буго токалъулги телефоналъул бухьеназулги суал. Гьеб кIиябго букIинчIебани, дица цогидалъул бицинего бицинароан. Къелебе токалъул мухъ цIана 1968 соналда. ГIемерисел хIубал руго басралъун, турун. Дагьабниги гьури бахъани, уна ток, ток гьечIони букIунаро телефоналъул бухьенги. Къелебеги, Ракьубеги, Дагъбашалдеги ток биччалеб подстанция буго Лъахъ росулъ. Гьел росабалъе унел мухъазда авария кканиги, ток свинабула Къелебе. Ток биччазе подстанциялда хIалтIухъанги вукIунаро радал сагIат 8 тIубазегIан. Районалъул бетIер МухIамад ХIасановас 5 моцIрол харж кьуна подстанциялъул хIалтIухъабазе, къаси-къасиги гьел хIалтIуда чIаралъухъ. Токалъул бугеб къварилъиялъул бицун дун гIемеразухъе щвана. ЧIванкъотIараб кумек гьабулев чи гьечIого вуго. МугIрузул зонаялда вугев республикаялъул бетIерасул вакил МухIамад Камиловас кумек гьабуна хIубазул рахъалъан (19 хIуби). Къелебе ва Ракьубгун Дагъбашалде ток биччалеб подстанция базе рагIи кьун букIана ДРялъул бухьеналъул ва энергетикаялъул министр Сайгидпаша ГIумахановасги. Лъаларо щиб гьелъул ккелебалиги. Гьелдаго цадахъ унтараб суал буго бухьеналъулги. Къелебе, Хьонохъ росдаде тIаде балагьараб бакIалда лъураб телевышкаялде сигнал бачIуна Хучада магIарда бугеб телевышкаялдаса. Гьенибе унеб токалъул мухъалда авария кканиги (гьеб цIакъ гIемер ккола) къотIула нижехъе бухьен. Дие рагIи кьун букIана цо хIакимас «Мегафоналъул» бухьен гьабизе. Гьелъие гIоло Хьонохъ бугеб телевышка жеги тIадегIан базелъун гьабуна машинаялъе нух. Гьебги жеги рагIалде бахъинчIо, дида бан гуребха.\n- Районалъул нухмалъулезухъа кумек щолищ?\n- Рес бугеб жоялъе гьезги, хасго бетIер ХIасановасги кумекги гьабула, хIалаеги ратула.\nПрочитано 2781 раз\tПоследнее изменение Вторник, 06 ноября 2018 11:25\nДругие материалы в этой категории: « Ракълил ва захIматалъул бахIарчи\tРакьалда лъалкIал »


Лъалеб букIахъе Буйнакск шагьар нахъойги лъугьана информациялъул алатазе иргадулал макъалабазе, передачабазе ва бахIсазе багьаналъун. Гьаб нухалда машгьурал власталда данде ун бергьарал депутатал рухун рагIула гьенир.\nТемихан шураялда нахъойги тунка-гIуси\nШагьарлъул мэрасул тахбакIида сверухъ къеркьей лъагIелгIан заманаялъ халат бахъулеб буго. "Черновик" газеталда кьурал баяназда рекъон оппозицияялда ругел депутатал рухун руго жакъасев мэр ХIусен ХIамзатовасул чагIаца.\nОфициалияб мэриялъ кьураб баяналда абулеб буго депутатал рухиялда нахъа политика гьечIин, гьеб гIадатияб тунка-гIуси бугин. ГIажаибаб хитIаб гьечIищ? Нух ккун унел чагIазда вихьула кIигояв, аскIореги рачIун рухизе байбихьула, гьадинго, гIиллаго гьечIого. Гьелда хадуб политикаги рагIуларо.\nЩибха бицунеб бугеб нилъее гьаб ахIвал-хIалалъ? Гьалъ бицунеб буго жакъасеб Россиялда жеги камилал рищиязул институталги, гражданазул ихтияралги, хIинкъигьечIолъи цIуни ва закон хIалтIиги цIакъго гIодобегIанаб даражаялда букIиналъул.\nЦо-цо мехалда хIалтIизего хIалтIулеб гьечIин закон абун. Лъалеб букIахъе жакъасеб конституциялда рекъон рищиял тIоритIизе бегьулеб рагIула тIолгохалкъалъул балъгояб гьаркьидалъунги, бакIалъул округаздаса депутатал рихьизарун гьезги.\nДагъистаналда республикаялъул бетIерасдаса бахъараб щибаб колохъ щун гьел рищиял абурал жалазе ахир лъунин абизе бегьула. Республикаялъул бетIер Кремлиялъ вихьизавун парламенталъ тасдикъ гьавула. Шагьаразул ва районазул бутIрул бакIалъул депутатаз рищула, амма гьезда гъорлъа цониги ватиларо республикаялъул бетIерас изну кьун гурони тасдикъ гьавурав бетIер.\nЖивго ГIабдулатIиповасги бахчулеб гьечIо гьеб. "Дица хисана 85 муниципалитеталъул бетIер" - ин гьес абулеб буго конституциялда рекъон гьел рищизе рихьизарун ругониги. ГIабдулатIипов вуго рагьарав чи, гьесда бихьулеб буго кинабгIаги хIажалъи гьечIеблъи "бутIрул халкъалъ" рищулел руго абун гIадамал гуккиялъе.\nГьеле гьеб ахIвал-хIалалда цохIо республикаяъул тIалъиялъул хъаравуллъудасаги рорчIун рищиязда бергьана жакъасев Буйнакскиялъул мэр ХIусен ХIамзатовасда данде чIараб депутатазул къокъа. Республикаялъул тIалъиялъ гьеб цIакъго захIматго къабул гьабуна.\nБергьараздаги баркун гьез вищарав мэр виччазе кколеб бакIалда байбихьана тIокIалъ чIечIого бакIалъул депутатаз къабул гьаруларел кандидатал ругIизе доре хъахIаб рокъоса. Амма гьезул цонигияв депутатаца къабул гьавичIо. Къабул гьавичIеб мехалда ХъахIаб рукъалъ мэрасул хъулухъалда заманаялъ тун вуго гъоркь вукIарав ХIамзатов.\nКинабха бугеб нух гьаб ахIвал-хIалалдаса рорчIизе? Жакъа бугеб рищиязул законалда рекъон гьениб лъугьунеб буго прававая коллизия гIадаб жо. ХъахIаб рукъалъ вихьизавурав депутатаца тасдикъ гьавулев гьечIо, депутатазе вокьарав хIукуматалъул хасаб комиссиялъ цевехун виччалев гьечIо.\nГьаб ахIвал-хIал сунца лъугьинабураб? РукIине кколеб хIалалъ демократиялъул институтал - рищиял ва власталда хадуб хъаравуллъи кквей гIадал жал хIалтIунгутIиялъ. 1990 абилел соназда байбихьараб тIолго халкъалъ нухмалъи бищулеб къагIида хвезабичIого тун букIарабани, жакъаялде гIадамазда лъалаан щив вищизе кколев нухмалъудеяли.\nРукIинаан гIарцул къандалъаби, гьаркьал ричун роси, хIармал ва хIиллаял, амма чанго нухалъ рищун хадуб рукIалиде рачIунаан рищиялги халкъги. Халкъалъул бичIчIиялъ, гражданазул жамгIияталъ тIалаб гьабулаан мустахIикъаб нухмалъи. Дагъистаниял гIалхулаб халкъ гурелъул жидеего цевехъан вищизе лъангутIизе.\nГIалхулазде нилъ сверизаруна байбихьи гьабураб демократияб нухги тун тIад руссун социализм гьабизеян лъугьарабго. Гьелъул дандерижи буго жакъа Буйнакскиялда лъугьун бугебги.\nНахъе ккараб социализмги, гIалхулаб капитализмги цолъараб мехалда лъугьуна унеб нух лъалареб, щвараб бакI лъалареб жакъа гIадаб ахIвал-хIал. Пайда щиб, я гъоркьан роцIцIунел гьечIо, я тIасан тIокIкIунеб гьечIо, амбициязул къурбанлъун лъугьун буго Дагъистаналъул тIоцебесеб тахшагьарги, халкъги. Хабар лъикIаб рагIайги.


ТаравихӀазул как — Википедия\nТаравихIазул как (гIараб мацIалда تراويح) ккола муаккадал, ай тIадчIун гьаризе кколел суннатал каказул цояблъун. Гьеб бала рамазан моцIалъ. Гьелъул гIуж щола боголил как бан хадуса, халат бахъула хъахIлъи биччазегIан. Гьелъул тIаса бищараб гIуж байбихьула сардил ункъо бутIа гьабун цо бутIа аралдаса. Хасго хирияб буго, кьижун хадув тIадеги вахъун, бараб.\nАмма киса-кибего гIадат билълъун буго, боголил как бан лъугIарабго, ратибатги бан таравихI базе байбихьулеб. Нилъер Дагъистаналда таравихIазул какил микьго ракагIат бан тола, амма киналго тIахьазда гьелъул базе бихьизабураб къадар къого ракагIат буго. Цогидал исламиял хIукуматаздаги къого ракагIат бала. ЛъикI букIинаан нилъер Дагъистаналдаги гьедин гьабунани. Мажгиталда жамагIаталъ гIицIго микьго ракагIат бан толеб бугони, гьелгун микьго ракагIат бала, хутIараб анцIила кIиго ракагIат рокъове щвараб мехалъ бала, хасго лъикIаб буго кьижун хадуса радакь тIадеги вахъун тIубазабуни. Ахиралде витруги ккезабила. Витруги Рамазан моцIалъ, жинца жиндиего баралдаса жамагIатгун бараб хирияб буго, мажгиталда бани, гьеб дагьабги лъикIаб буго. \nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=ТаравихӀазул_как&oldid=65002»\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабуна: 07:43, 23 декабрь 2016.


Авар мацIалъ рекIей кьунщинаб хинлъи\nАхIмадова Кусум, Шамил районалъул ГьентIа школалъул адабияталъул ва мацIалъул мугIалим\nАваразул пашманлъи –\nДир мацI хъизаналда ва жамгIияталда\nМасъалалъун лъугьараб гьаб суалалъул рахъалъ дирго пикраби загьир гьариялъе байбихьи лъуна, гьаб ахир заманалъ нилъеца гIемер такрар гьаризе ккарал, кIудияв Расулил рагIабаздалъун.\nРахьдал мацI лъаларел наслаби берда цере гIолел рукIин, гьеб хIакъикъаталдаги кIудияб пашманлъи буго.\nГIумруялъего рохеллъун хутIана нижер рокъоб эбелалъ щибаб лъимаде кинидахъ ахIарал кучIдул, жеги гьитIинго, кIудияб тIимугъалда жаниеги ячун, инсуца рицарал маргьаби, сордо нахъалъизегIан гъасда харабазул накъит, мех-мехалъ пандрида биччалеб гьезул бакъан.. Бицун гIорцIиларо дие къиматаб авар мацIалъ рекIее кьурабщинаб хинлъи, рокьи. Дие къуват кьолеб бечелъилъун руго гьитIинаб къоялдаса нахъе магIарул мацIалда цIаларал халкъиял кучIдул, машгьурал шагIирзабазул, хъвадарухъабазул асарал. Жакъаги дир мугIалимлъиялъул махщалида куркьбал гъолеллъун рукIана ва руго, цIалдохъабазул рекIелъе риун тIезе гъира барал магIарулазул бахIарчилъиялъул, борхатаб гIишкъул бицун хъварал асарал.\nГьал дир мугIрузда гIурал гIадамалго гIадин кьварараб буго гьезул мацIги, жидеего хасаб гугьаралда рахъунел къ, кь, хI, лъ, чI, гI- гьаркьалгун, хIарпалгун!\nЧам батIияб лугъат бугеб магIарул мацIалъул, гьел цоцазда ричIчIизе ккани, чара гьечIого хIажалъула болмацI.\nЖакъа къоялъ миллиял мацIаздехун нилъер республикаялда лъугьунеб бугеб ахIвал-хIалалъ кутакалда ракI унтизабулеб буго. Кинаб рухIияб къуват букIинеб гьанже гIолел наслабазулъ гIасрабазго шулалъиялъе лъураб кьучI биххизабулеб бугони?! МацI гьечIони гьечIо миллат- гьеб дунялалдаго рагIараб пикру буго. Кин мигьлъизе тезе бегьулеб, берда бихьулаго, нилъет миллаталъул аслияб бечелъи?!\nДица гьитIинго магIарул мацIалда цIаларал, цIалулаго гьуинлъарал ГIанхил Маринил, Инхоса ГIалихIажиясул, ЧIанкIал, МахIмудил, Муса МухIамадовасул, Расулил асарал- сунда гьел бащалъулел?!\nБалугълъиялде яхъараб мехалъ «Дие мун йокьула»-ян намусго гIолилас абураб рагIи тIокIаб батIияб мацIалъ рагIизеги кIваричIоан, абун магIнаги бичIчIилароан!\nРасул ХIамзатов кIодогьавун кIудиял тадбирал тIоритIула нилъеца Дагъистаналда. Расулица авар мацIалда пикруги хIалтIун къватIире загьир гьарурал асараз гурищ жиндирго нилъ дунялалдаго рагIизарурал?! Кинав магIарулавха вукIунев гьев шагIирасул кечI цIализе лъаларев, цIалун магIна босуларев? Щал аваралха кколел, жидер халкъалъул кьибил, тарих, гIадат-гIамал, маданият лъалеб гьечIони?\nМагIарул шагIирасул гьунаралъул бицунеб сордо-гIурус мацIалъ, машгьурав магIарул кочIохъанасул, магIарул мацIалда кучIдул ахIулеб концерт бачунеб буго гIурус мацIалъ, бахIаравги бахIарайги аварал ругониги тамадаяс бертин бачунеб буго гIурус мацIалъ, кибго тадбиразулъ рагIулеб буго гIурус мацI! Гьеб буго жамгIияталъул (обществоялъул) кIудияб гIунгутIи, масъала.\nРахьдал мацI билиялъе гIиллалъун рихьулел масъалаби\nЩай дие къваригIун бугеб Дагъистан\nЩай дий магIаруллъи, магIарул чагIаз\nЧияр мацI бицунеб жидерго гъастIа?!\nСундулъха бихьулеб бугеб жакъа магIарул мацI мигьлъиялъе гIилла, тIагIун иналъе хIинкъи? ТIоцебесеб иргаялде магIарухълъиялдаса шагьаразде халкъ гочин. ГIемерал мугIрул росаби чIороголъиялде ккун руго. МугIул ракьандаса байбихьарал рацIцIадал ицазул лъугьараб гIор ралъдалъ билараб гIадин шагьаралъ гъанкъулеб буго росдалаб берцинлъи, гIадиллъи, гIадаталъул тIокIкIин, мацIалъул берцинлъи. Гьеб киналъулго кIвар тIоцебе щибаб хъизаналда, жалго эбел-инсуда бичIчIулеб гьечIо.\nБищунго кIудияб гIайиб, гIунгутIиги буго хъизаналда жаниб. Щай бицунеб жидерго гъасда чохьол лъимада чияр мацI, щай гIодобегIанаблъун бихьулеб жидер умумузул калам?! Хасго гьеб унти буго шагьаразда гIумру гьабун ругел хъизаназда.\nХадуб шагьаразул школазда мугIалимзабаз кин гьел, рахьдал мацIалда рагIиго абизе лъаларел лъимал, миллияб мацIалда гаргардизе тIамилел?\nГьебго, рокъоб гIурус мацI бицунеб, квешаб гIадат тIибитIулеб буго гьанже магIарухъги. Ясли-ахалдаса байбихьун гIурус мацIалде ругьунлъун руго гьитIичал. Жеги цIакъ ракI унтулеб хIужжа-гьелъул эбел-инсуе кIвар гьечIолъи. ЦIар-рец гьабун бицунеб буго лъагIел баралдаса нахъе жиндир лъимаца телефон, планшет килшаз хъирщулеб бугилан. Телевизоралдаса «Карусель» каналги лъималазе биччан жалго гаджетазде руссунел руго гIолохъанал эбел-эмен. ЦIалулеб магIарул кечI рагIуларел, кIудабаца бицунеб маргьу бихьуларел, кин ва кир гьел ругьунлъилел миллияб мацIалде, кин гьуинлъилеб гьезие гьеб?\nМиллияб мацI цIуниялъе рихьулел нухал\n«Дун кIудияб пикру гьитIин гьабизе\nГьитIинаб рукIниса кIалъалев гуро,\nВа пачалихъазул ансамблиялда\nМактабазда гьеб мацI малъизе ккела\nГьеб рекъараб буго нилъер халкъазда\nЧерхалда борчараб рачел киниги..»\nКIудияв шагIир, гъваридав гIакъил Расулил гьал мухъазулъ буго нилъеца борхулеб масъалаялъе жаваб.\nРосабалъ школазда тIоцебесеб классалде цIализе рачIарал лъималазда гIурус мацI рахьдал мацIалдасаги лъикI лъалеб буго. Байбихьул школа лъугIизегIан (гIурус мацIалъул дарс хутIун) киналго предметал магIарул мацIалда кьолел ругони лъикIаб кьучI лъелаан цIалдохъабазулъ.\nЛъимерлъудасаго мультфильмазде, гаджетазде ругьунлъарал, байбихьул классазда гIурус дарсазде ругьунлъарал лъималаз балугълъуде рахун хадубги цIалилилищ миллияб мацIалда адабияталъул тIахьал?\nХIажат буго гьитIинаб мехалдаса байбихьун лъималазе жидерго миллияб мацI гьуин гьабулеб кьучIаб хIалтIи. Гьебги гIуцIизе ккола эбел-эмен, ясли-ах ва школа, жамагIат цадахъ лъугьун, байбихьудаса ахиралде щвезегIан бухьен тIезе течIого. Жидецагоги рахьдал мацI бицун лъималаздасаги тIалаб гьаби эбел-инсул кверщаликь буго. Школазгун росабазул библиотекабаз цадахъ лъугьун гIуцIизе ккела, нилъер шагIирзабазул кучIдул пасихIго цIалиялъул къецал, магIарул машгьурал хъвадарухъабазул творчество рагьулел маданияталъул, адабияталъул тадбирал.\n«УргъелгьечIолъи»- ян абураб гIузруялъ ккун буго халкъ. Гьеб ургъелгьечIолъиялъул хIасил ккола жакъа школалда анкьие лъабго сагIат гурони миллияб мацIалъул дарсазе заман кьолеб гьечIолъи. ХIисаб гьабе нужецаго- магIарул росулъ анкьида жаниб гIицIго лъабго дарс рахьдал мацIалъе! Дица гьеб цIакъ гIей гьечIеблъун рикIкIуна!\nРахьдал мацIалъул дарсалги цIикIкIинарун гьезде жавабчилъи борхинабизе ккун буго цIалдохъабазул. Гьелъул кIвар чIахIияз бичIчIизабизе ккун буго гIолохъанал эбел-инсудаги. Рахьдал мацI-гьеб кIудияб рухIияб хазина буго, кьолбол харабазги, жамгIиял гIуцIабазги гьелъул тIалаб гьабичIого тей, гьеб цIакъ мекъаблъун бихьула дида.\nЖидер ракьалде, миллаталде бугеб рокьиялъ гIасруялдасаги цIикIкIун заманаял чияр улкабазда гIолел магIарул наслабаз цIунун буго умумузул мацI. ГьездагIанги рахьдал мацI лъаларел наслаби нилъеда сверухъги гIолел руго.\nМиллиял мацIазда гьарулел передачабазе цIакъго дагьаб заман кьун буго республикаялъул телевидениялъ. ГIисинаб гIелалъул ракI цIцIалел передачаби гьезего гьечIо. Щай бегьулареб миллиял мацIазде рокьи бижизабулел цIиял теле, радио-проектал ургъизе. Дир хIисабалда миллиял мацIал, хасго болмацI цIуниялъе хIажат буго жамгIиятго цолъараб, хIукуматалъги квербакъараб кIудияб хIалтIи.\nДирго пикрабазул ахир гьабила гьаб заманаялъул гIузраби гIужилго, пасихIго къватIире кьолев, нижер районцояв, Дагъистаналъул халкъияв шагIир МухIамад ХIамзаевасул рагIабаздалъун:\nМугIрузда рекъараб, къватIиб берцинаб\nКъадру тIадегIанаб магIарул калам.\nКинал ахIмакъаца къанунги бахъун\nКъотIизе гьабулеб дур гьаракь нижей.\nАллагьас нилъее нигIматлъун кьураб\nМагIарул мацI даим цIунизе буго.\nЦIиял гIелазда гьеб кIочон хутIани,\nХвана магIаруллъи, лъугIана миллат..\nПрочитано 1203 раз\tПоследнее изменение Воскресенье, 10 ноября 2019 14:08\nДругие материалы в этой категории: « «Точка» буго, «Рост» гьечIо\t«Дир Аваристан» »


ХIалихьат бергьунеб рагъ ва цIияб заман\nХIХ абилеб гIасруялда гIурусазул дворяназдагун аристократиялда гьоркьоб бокьараб жагъалаб, чиясул къадруялда хъинтIараб рагIухъ дуэлалде ахIулаан. Гьеб къадру цIуниялъул къануналда рекъон, тохаб, ургъичIеб рагIул къурбаналлъун кколаан битIун завалалда ругел гIолохъаби. Гьениб хасаб лебаллъиялда ва бахIарчилъиялда бараб жоги дагьаб букIана. Икъбал битIун ккеялда, цебе кьвагизе щвеялда, гIемерисеб мехалда эхеде реххараб гIабасиялъ къотIулаан чиясул къисмат. Гьеб гIадаталъ битIахъе харицелалъ чIахI гIадин рецана чанги лебалал гIолохъаби ва цере тIурал гIадамал.\nНилъеда лъала, гIурус адабияталъул бищунго гвангъарал цIарал, "гIасрудал чирахъал, пикрудул нартал" - Александр Пушкин ва Михаил Лермонтовасул гIумруялъул кунал тIуна цIакъ гIолохъанго. Жеги бакъ къалъилелде свана гьезул гIумру, дуниялалъул адабияталъе хвел гьечIеб нахърателги тун. ГIага-шагарго гьебго ахIвал-хIал букIанин абизе бегьула дол гIасрабазда Кавказалдаги.\nЩивав чияс тIоцебесеб иргаялда борчизе кколаан тIад лъикIаб, мухIканаб ярагъ. Гьеб букIана къадруялъулги, цо-цо мехалда инсан кинаб социалияб хIокIида вугевали бихьизабураб гIаламатги. Узденчияс ахирисеб гIарац кьунги босулаан лъикIаб, тIад гIарац бекьараб ханжар - рачел, таманча, ретIел-хьит ва лъикIаб чу.\nГьеб букIана чара гьечIеб шартI, хутIараб кинабго - хадуб. ГIусазул дуэль гIадаб хасал шартIал ругеб рагъ магIарулазул букIинчIо, амма рукIана кагътиде росичIел мугIрузул законал гIасрабаца гIасрабахъе, гIелаз гIелазухъе кьун цIунарал.\nХIатта тушманасдацин нахъасан балъго гулла речIчIизе бегьулароан, рагъ гьабизе кколаан бадиса бадибе, хасго кIудияб рогьолъун букIана тIад ярагъ гьечIев чиясда, яги гьоболасде квер борхи. Гьеб нилъеда якъинго бихьула аваразул халкъияб кIалзул гьунаралъулъ, кучIдузулъ, къисабалъ, харбалъгун кицабалъ, магIабазулъгун, халкъиял кучIдулъ. Тушманасда балъго речIчIизе бегьунгутIиялъул мисал. "ГIалил МухIамадил ва КаримилхIажил" кочIолъ эмен чIварав чиясдаса къисас босулев васас абулеб буго:\n"ВачIаха ле, тушман, танчил рагъ базе\nЦебе речIчIизеги мунгоги телин..." - абун.\nГьалдасаги нилъеда бихьулеб буго хIатта квер цебе ккарас босулеб къисасалъулъцин магIарулас къадруялъул гIорхъабаздаса къватIибе гали бегьулеб гьечIолъи. Гьединабго бахIарчилъиялъул ва къадру цIуниялъул мисал нилъее бачунеб буго машгьурав "Хочбарил", аваразул халкъияв бахIарчиясул кочIоца.\nГьениб аслияб рогьолъун рехсолеб буго гьоболасе рекIкI гьабизе бегьунгутIиялъул къанун хвезабиялъ. ГIадада гуро цIадаве унев Хочбарица халкъалдехун вуссун абулеб бугеб:\nХиянатаб тIалъи ва тIекъаб ханлъи,\nХалкъалъе хутIила дир кици - бицен.\nЭркенлъи бокьарал кьалул васаца\nКьела дир хабарал цереса цере..." - ян. Кьунагури гьеб бицен гIасрабаца нилъер умумуца цоцахъе. Хочбар вукIараб заманги лъалеб гьечIо, щив ханас гьесие хиянат гьабурабги баянлъичIо, кинав шагIирас гьаб хIикматаб асар хъварабалиги билана. Амма нус-нус сонаца магIарулаз мисаллъун рехсон лъималазда цIар лъолеб буго бахIарчиясул ва нагIана кьолеб буго хиянаталъе.\nЦо-цояз Хочбар абурав чи вукIин лъида лъалебин щакдараби загьир гьаруниги, хIакъаб жо буго магIарулаца хIужаялда тIад бижараб гурони шигIру-кечI наслабахъе кьечIеблъи. Щай? Щай гурелъул гьечIев ханасдеги, гьечIев Хочбаридеги шагIирас кечI хъвалароан, хъваниги халкъалъ къабулги гьабулароан, гьав чияс сундул бицунеб бугин, гьав щайтIабаца ккун вугиланги абилаан.\nГьел ралъдахъ ралагьун кучIдулгун къисаби шагIирзабаца ургъун рахъулеб заман бачIана къоабилеб гIасруялда хIурият бергьун хадуб. Пачалихъалъул заказаз, книгоиздалъул гонорараз ва мухъ рикIкIун реххулел мугьаз. Гьеб батIияб заман ва батIияб тарих буго, гьелъул бицинаро. Дица гьадал гIурусазул дворяназулгун аристокртазулги, магIарулазул уздензабазул, чIункIбузул, бегзабазул ва нуцабазул тарих ва къадру цIуниялъул тема щай гьаниб бачараб?\nЩай гурелъул, жакъасеб щайтIан дуниялъул ва инсанасул бералдаса ва гIиналдаса хехго информация цоцахъе щолеб заманалда хасго вахIшияб, хIалихьатаб ва рекIкIаб буго ярагъги, чияс чиясдаса босулеб къисасги. Гьанир гьечIо киналгIаги я законалъул, я шаргIалъул, я гIаданлъиялъул гIурхъаби.\nЦо вахьнаяс бецIаб рокъов мониторалда нахъаги вахчун макьу ва хIалхьи билизабулеб буго нус-нус, аза-азар чиясул. Гьесул рагIабазухъ жаваб тIалаб гьабизе кIолеб гьечIо я гьесул чороклъиялъул къорикье ккараз, я жамгIияталъ, я пачалихъалъгун законалъ. ТIубанго къадруялда ва бихьинчилъиялда къоно чIвараб бачIанин гIасруян абизе бегьула. Хабар лъикIаб рагIайги.\nХIалихьат бегьунеб рагъ ва цIияб заман


ЛЪИМ ХХАЯЛЪУЛ КЪЕЦАЛ. - 24 Августа 2018 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2018 » Август » 24 » ЛЪИМ ХХАЯЛЪУЛ КЪЕЦАЛ.\nЛЪИМ ХХАЯЛЪУЛ КЪЕЦАЛ.\n23 августалда «Хундерил ралъадин» жинда ц1ар лъураб х1орт1а т1орит1ана районалъул росабазда гьоркьоб Шамил имамасул наиб Хунзахъа Хириясул ГIалибег ракIалде щвезавун лъим ххаялъул къецал. Тадбир рагьана ва бачунеб бук1ана «Хунзахъ районалъул общество» - ялъул маг1арухъ вугев вакил Ах1мад Х1усейновас. Тадбиралда х1ахьаллъараздехун баркигун к1алъазе рахъана районасул бет1ерасул заместитель Шамиль Г1аммаев, Россиялъул журналистазул Союзалъул член Шамиль Мух1идинов, «Хунзахъ районалъул общество» - ялъул вакилзаби: Г1абдурах1ман Г1абдурах1манов, Мух1амад Ибрагьимов, Мух1амад Шамхалов, Мух1амад Абакаров ва цогидалги. Районасул бет1ерасул заместитель Шамиль Г1аммаевасе кьуна К1удияв Г1уммаханил ц1аралда бугеб сертификат. Гьелъие г1иллалъун ккана Ш.Г1аммаевас Мах1ачхъалаялда балеб бугеб Г1иса (г1.с.) аварагасул ц1аралда балеб бугеб мажгиталда гьабураб сахаватчилъи. Гьелдаса хадуб кьуна старт 50 г1анасел лъет1ахъабазе. Гьелги рикьун рук1ана ригьазул категориязде. Кинабниги 3 старталда щибго г1орхъулъа араб жого ккеч1ин абизе бегьула.\nАмма, гьит1инал г1олилазул къецазда ккана гьадинаб лъугьа-бахъин. Х1орил г1ебса бугеб раг1алалда кьералъ ч1езарун рук1ана 14 сон базег1ан ругел лъималазул т1ел. Г1емер заман бана гьел кьерда ч1езарун старталде х1адурулаго. Ахирги щиб ккарабали щварт1ан к1анц1унги ун рек1ет1а гьеч1ого квач1 бан лъедезе лъугьана лъабго г1олилав. Раг1алда ругеца пещт1он, ах1т1он цояв рек1ет1а ватизе гьавизе к1вана, амма к1игоялин абуни гьищт1иги раг1ич1ого жидерго нухалъ квач1ги бан лъедон ун х1алица доб раг1алде рахъана. Гьелда абизе бегьилаан х1акъикъияб гуреб стартилан (фальстартилан), амма ал раг1алдаго ч1езаризе к1веч1о, гьединлъидал унго-унгояб старталде рахъине гъоздаги к1велищха бугебщинаб рух1 лъелъ тедал. Хадуб, квеш-лъик1 кьерда ч1езаризеги к1ун кьуна хут1арал анц1идаса араб къадаралъул лъет1ахъабазе ц1ияб старт. Къуркъби г1адин щварт1иялда к1анц1ана лъимал х1оринире. Цояв бач1инахъего к1иго жиндирго къаркъалаялъ цогидаздаса цеве ккана. Гьесда лъалеб бук1ана гамил винталъг1адин х1ат1ал кьабизарун, квералги х1алт1изарун лъим ххазе. Гьесда хадур гъезе цогидазул кинаб бук1аниги рес бук1инч1о. Цо-цоял рук1ана гьанжего гьанже лъим лъаралг1адал, жалго доб рахъалде рахъаниги г1елин гьезиейин ккаралги. Амма бергьине бугеб гъира бук1ана жив-живасул г1урхъи гьеч1еб. Чемпионат ана т1адег1анаб г1уц1иялъул даражаялда ва Бичас биччани, гьеб санайил гьабизелъун къасдги ккана. Баркала баго райадминистрациялъе тадбир т1обит1изе гьабураб кумекалъухъ, ва гьединго гьенир г1ахьаллъаралщиназеги балагьизе рач1аразеги. Гьале ккарал х1асилал:\n50 метралда лъедей - (14 сон базег1ан):\n1-себ бак1-Мух1амадг1ариф Мух1амадов-Хунзахъ, 2-леб бак1-Х1ажимурад Хъайтмазов- Хунзахъ, 3-леб бак1- Мух1амадг1ариф Мух1амадов – Хунзахъ.\n50 метралда лъедей (14 - 18 сон):\n1-себ бак1-Г1алибег Мух1амадов-Гьоц1алъ, 2-леб бак1-Мух1амад Г1амирханов-Хунзахъ, 3-леб бак1-Саг1ид Г1исаев-Хунзахъ.\n100 метралда лъедей (18 - 35 сон):\n1-себ бак1-Мух1амад Гунащев-Гьоц1алъ, 2-леб бак1-Г1абдулх1амид Г1абдулх1амидов-Г1обода, 3-бак1-Саху Гьиматов – Хунзахъ.\n50 метралда лъедей (35 соналдаса т1аде):\n1-себ бак1-Муртаза Мух1амадов-Хунзахъ, 2-леб бак1-Х1асан Х1асанов-Хунзахъ, 3-леб бак1-Г1умар Исмаг1илов-Гьоц1алъ.\nПросмотров: 26 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


Унтаразул ургъелаз берцин гьабураб къисмат\nСреда, нояб 04 2020\nДоб заман ракIалде щведал, гьанжеги сири балеб бугоан Аминатил черхалда. Унтулел-холел гIадамалги, хвалил кьер чIвараб сверухълъиги, сихIкъотIун гIенеккун чIараб тIабигIатги. «БагIараб зонаялда» хIалтIизе ккечIониги, гьелдаги цIакъ хехго бичIчIана цIар лъезе лъалареб унтуца гьабулеб бугеб гьужумалъ чангиясул гIумру лъукъизе букIин.\nЛъукъунгIаги толеб букIарабани гьеб – тIутIун балеб букIана нухда бата-батараб, цIарал, ригь, хъулухъ цIехечIого. Хвалие ургъел букIинчIо гIумруялъул сариназул, гьелъул хIалхьолароан, гIадамазул угьи-зигара рагIичIого. Телевизоралдасан кьолел цIиял харбазухъ гIенеккизе кIолеб букIинчIо халкъалда - цIоб гьечIеб унтул кверщаликье ккараб загIиплъараб гIумруялъул гIажизлъиялда цадахъ гIодун свакан букIана халкъ. Дунялалъул киналго пачалихъазда щущазегицин къуват гIуна гьелъул. Гьеб унтуца жидеда малъ бан ругел бичIчIичIел ва лъаларел унтаралги къойил рачIунаан Аминат ГIабдулмажидова хIалтIулей йигел МахIачхъалаялъул №№ 3 ва 5 поликлиникабазде.\n- Жегиги бетахъе хутIун буго дол лахIзатазул магIу дир бадиб. Къойил рачIунел рукIана нижехъе унтарал. Лъалеб, бичIчIулеб букIинчIо щиб унти гьебали. Байбихьуда гриппилан тараб гьелъ дагьаб заманалдасан цIакъго кутак гьабуна. Унтаралги тохтурзабиги – киналго рихха-хочун рукIана. Ва цо заманалдасан рагIана коронавирусилан абураб унти Китаялда батун рагIулилан. Вас-васдизе лъугьана нижги – цощинабин абураб хIинкъиги рещтIунеб букIана рекIелъе. Амма ракIалдецин ккезе тезе бокьун букIинчIо гьеб нилъехъеги бачIинин абун. Ва гьале дагьаб заман ана гьоркьоб – гьелъ байбихьана Россиялде гьужум гьабизе. Гьедин букIаниги божизе бокьулеб букIинчIо гьелъ Дагъистаналдеги ишан босилин абун. КватIичIо гьеб нилъехъе бачIинеги. Гьелъул ругьел щведал, рукIкIана дунял, лъалеб букIана ахIичIого бачIараб гьеб «гьобол» нахъе хехго ине гьечIеблъи. Дун хIалтIулей йигел поликлиникабазда рагьана хасал кабинетал, температурагун ва гьеб унтул цогидал гIаламаталгун рачIарал унтарал къабул гьаризе. Гьелин абуни, къоялдаса къоялде гIемерлъулел рукIана. Цо гьадинаб хIужаги унеб гьечIо цебесаго:\n- Цо къоялъ вачIана бадире ралагьизе барахщараб берцинлъиялъул гIолохъанчи. Бихьулеб букIана унтуца гьесиеги «салам» кьун букIин. РакIалдецин ккелароан, гьединаб гьайбатлъиялдаги гурхIичIого, хвелалъ гIумру бас-басун балилан. КIиго-лъабго нухалда вачIана гьев нижехъе. «Виун» унев вугев гьесухъги ялагьун, ракIги букIана дир бихъ-бихъун унеб. Ана гьевги вачун больницаяде. Зама-заманалдасан кIалъалаан дун, гьесул ахIвал-хIалги цIехон, гьев вегун вукIараб республикаялъул киникияб (Централияб больница) больницаялде. Гьесул мадар бугилан абидал, йохулаан. Васасде гIадаб рокьи бижун букIана дир гьесде. ЦIакъ бокьун букIана гьесухъе тIад руссине гIумруялъул талихIал лахIзатал. Амма бечIараб гIумруялда цIилъи чIвачIо – дихъе щвана гьесул гIумруги хвелалъ даимлъиялде битIанин абураб ругьел. ГIодана дун гьесда хадуй гIорцIизегIан. КигIан хIаракат бахъаниги, чIолеб букIинчIо магIу. Свакан - баскан букIана гьеб. БукIаниги, гьелъул чвахи чIолеб букIинчIо. Гьединаб магIил къадар, цIикIкIун гурони, дагьлъулеб букIинчIо,- ян ракIалде щвезаруна тIадегIанаб категориялъул тохтур-ревматолог Аминат ГIабдулмажидовалъ дол лахIзатал.\nДие гьеб хабар бицунелъулги, гьелъул рахIатхвей хIалуцунеб букIана. Бихьулеб букIана жеги гьей дозухъ, согIаб унтиялъ хвалил рагIдукье хъамун аразул гIумруялъухъ инагьдилей йикIин.\nДица гIумру тела гIадада инчIин…\nГьеб заманалда жиндирго унтаразул гьабураб адабалъухъги бихьизабураб къохIехьеялъухъги Аминатги мустахIикълъана «Дагъистаналъул мустахIикъай тохтур» абураб тIадегIанаб цIаралъе. Гьелда шапакъат баркизе дун щвана гьей хIалтIулей йигеб «Медианс» медицинаялъул централде.\nДунги гIурабго мехалда чIезе ккана Аминатихъе ине иргаялда. Гьелъухъ рачIарал унтаразул къадарги цIикIкIараб бугоан гьенибги. Унтараз цIехолей тохтур – гьелдаса кIудияб шапакъат кинабха букIине бокьарав тохтурасе. Киназего бицине берцинаб рагIиги батулеб бугоан гьелда. Коронавирусалъул бицунелъулги, жиндирго унтаразулги бицен ккезабулеб букIана гьелъ.\n- ГьабсагIаталдаги ургъел букIуна дие рищалаби унтаразул. Щайгурелъул гьезие хIинкъи цIикIкIараб буго гьаб унтиялъул. Гьединлъидал социалиял гьиназдасан малъа-хъваялги гьарула дица гьезие. Дица хIаракат бахъула къойил цIияб жо лъазе. Тохтур даим цIалделевлъидалха вукIине кколев. Лъара-лъараб дица унтаразеги бицуна, - ян абуна гьелъ.\nУнтиялъулги бицун, дицаго пашман гьаюрай Аминатихъе цIидасанги гьими тIад буссинабизе бокьарай дица лъималазул, хъизан-рукъалъул цIехана гьелда.\nДида щаялиго кколаан гIицIго творческиял гIадамазул гурони рукIунарилан берцинал пикрабийилан. Амма дунго мекъи йигеблъи бичIчIана дида, тохтурзабазул хIакъалъулъ хъвазе лъугьиндал. Гьездаса дие щванщинал дарсал, цоялдаса цоял цIакъал, тIокIал.\nКьуна дие гьел Аминатицаги. ЦIакъго рекIелъе бортараблъун хутIана дие гьелъул гьаб хадусеб каламги:\n- ГIолохъанлъиялда нилъеда лъималазул гьаракь рагIулеб гьечIони, херлъараб мехалда гьезда нилъер гьаракьги рагIуларо.\nАминатида аскIоса индалги, гьел рагIабазул пикру гIемер гьабуна дица. Гьедин гьелъ абуна, лъималазул бицунелъул.\n- Дие бокьун букIана цохIо вугев васги тохтурлъун вахъине. Дица гьев цеве чIезавулаан, хъахIаб халгIатги ретIун. Амма дида кIвана васасул гьаракьалъухъ гIенеккизе. Гьес тIаса бищана юристасул махщел. Жиндирго махщалидаса ракI регьун, талихIалъ кенчIолел гьесул берал рихьидал, бичIчIана васасул гьаракь дида заманалда рагIун букIин. Аминатил йиго кIиго ясги. КIиялъго тIаса бищана тохтурлъи.\n- ГьитIинай ясалъ тIоцебе лъугIизабуна медучилище. Дица гьелда абуна гьеб гIелин гьанже дуейилан. ЦIалдезе захIмалъизеги бугин дуе, хIалтIизе лъугьайилан абун. Ясалъ дида абуна: «Эбел, дица бигьаяб нух тIаса бищулеб гьечIо. Биччанте захIмалъизе. Дида лъала дицаго бищараб махщалил багьаги. Гьедин гурищ малъараб дуца дида, - ян гьелъ жаваб кьедал, жий йохараб куцилан абуан Аминатица.\n- Дир гIумруялъулги махщалилги магIна – гIадамазе талихI ва лъикIлъи бикьи. Гьелъго батила инсанасул гIумруги берцин гьабулеб – лъикIал къасдазги гьединалго ишазги.\nДир кумекалдалъун цохIогIаги унтарасда талихI батун батани – гьеле диеги талихI. БитIараб буго – чIужугIаданалъе талихI хъизан-рукъалъулъ буго. Амма гьелда дагьабги нур базабула цогидазе дуца гьабулеб лъикIлъиялъ. Дица дирго гIумруги гIадада инчIилан тела, дир хъизамалъул талихIалда хьолбохъ гьединаб талихIги рещтIун батани,- ян тIадеги жубана Аминатица.\nРорхатал мугIрузда гIурай Аминатил гIамалги гьединабго борхалъиялда буго. Бугониги, батIияб тIагIам букIуна мугIрул руччабазул талихIалда. Гьелъул гьуинлъиялъ жиндирго хасал расеналги угьун рукIуна магIарулалъул гIумруялда. Гьеб талихIалъул гьаркьихъе кьурдула къисматги, гогьдарула гIумруги. Гьеле гьединаб буго Аминат ГIабдулмажидовалъул талихIалъул магIнаги. Бокьулебцин букIинчIо гьелда аскIоса нахъе ине. Амма Аминатихъ ралагьун чIун унтарал рукIана.\nКиналха рукIарал Аминатие гьеб талихIалде гьей ячунел нухал\nГьаюна Аминат БежтIа росулъ. ГьитIинго рекIелъ тIирщараб тохтурлъун яхъине йигеб анищ соналдаса соналде тIегьалеб букIана. ЛъугIана гIолилалъул школа. Ва 1990 соналда цIализе лъугьана Ростовалъул мединституталде. ТIоцебесеб курс лъугIидал, тIад юссана Дагъистаналде. ЛъугIизабуна Дагъистаналъул мединститут. Ва гьелдаса нахъе хIалтIулей йиго тохтур-ревматологлъун. Ва къойил - унтаразул ургъалида... Гьез берцинги гьабун буго Аминат ГIабдулмажидовалъул къисмат.\nДругие материалы в этой категории: « Тохтур Заирал къисматалъул къиса\tИнсульт «гIолохъанлъун» буго »\n23:17, 16 января 2022, 40\n23:10, 16 января 2022, 51\n23:00, 16 января 2022, 45\n22:49, 16 января 2022, 48\n22:45, 16 января 2022, 49\n22:40, 16 января 2022, 47\n22:28, 16 января 2022, 75\n20:50, 16 января 2022, 54\n15:48, 16 января 2022, 147\n15:40, 16 января 2022, 88\n11:38, 16 января 2022, 356


Сверун, хисун, мекъи буссун инеб бугеб имамзабазул тарихалъул хIакъалъулъ » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nСверун, хисун, мекъи буссун инеб бугеб имамзабазул тарихалъул хIакъалъулъ\nИсанасеб сон бечедаб буго имамзабазул заманалда хурхарал батIи-батIиял гургинал тарихазе. Гьезда гъорлъги бищунго чIахIияздаса руго ГъазимухIамад имам гьавуралдаса 225 сон ва АхIулгохIтIа рагъал ккаралдаса I80 сон тIубай. Бугониги, гьел чIахIиял лъугьа-бахъинал дандчIвазе жеги заман щун гьечIо, амма тIаде гIагарлъарабги буго цоги нилъер халкъалда кIочонареб къо.\nТIаде щолеб буго иргадулаб Шамил имам ракIалде щвезавиялъул къо – 4 февраль. Гьеб ккола гьалдаса I48 соналъ цебе дунялалда цIар рагIарав нилъер лъабабилев имам хирияб Мадина шагьаралда ракьалдаса арав къо.\nКIал бугевщинавги кIалъан, тарихчагIиги рагIуларого…\nГьале, цебесеб гьединабго къоялдаса хадуб сверана цоги лъагIел. Гьеб лъагIалида жанибги дагьлъичIо Шамилил хIакъалъулъ бицунел ва хъвалел чагIиги, гьесул цIаралда сверухъ гьабулеб шура-хъуриги. Хасго жигараб гаргар гьеб рахъалъ букIана интернеталда социалиял гьиназда. РукIана гьел гаргаразде дандеккун чIахIиял лъугьа-бахъиналги. Рохизесеб сипат гьеб киналдаго букIинчIо ва лъугьинчIо.\nСверун, хисун, мекъи буссун инеб буго лъабго имамасул тарих. Бищунго тIибитIараб пикруги буго, гьеб хиса-свериялъе гIайибияллъун «гIалимзаби гурел пикручагIи», ай хъвадарухъабиги, журналисталги, краеведалги, жидерго пикру загьир гьабулел гIадатиял гIадамалги ругин абураб. Батизе бегьула щивасул гIайиб, амма хадусеб иргаялда. Гьеб киналдаго цере-цере ругезда тIад хIур чIолеб гьечIо нилъер гьаб тамашаяб заманалда. Я хIукмаби къотIулезда, я гIелму кодосезда.\nРагIулезда рагIун, бичIчIулезда бичIчIун, рукIун ратила цересел саназда гIумруялде рахъарал, Шамил имамасул хобалда цIияб зани лъеялдаса байбихьун, АхIулгохIда рагъаразул «гьудуллъиялъе» сиял раялде щвезегIан тадбирал. Гьеб кинабго ругьунаблъун ккана халкъалда жаниб. Гьел тадбиразул бицунеб гьечIо гьаниб, амма гьединал ишаз байбихьуда лъун букIараб къваридаб сухъмахъ гьересиялъул гIатIидаб шагьраялде сверизабун букIин бихьичIого жакъа рес гьечIо. Ахирисеб лъагIалидаги, жеги цIикIкIун гурони, дагьлъизе ракIалдецин ккечIо гьеб гьереси-шагьраялдаса пайда босулезул къадар.\n«ЛъикIлъиялъе гьабураб, кидаго гIадин ккана», - ян машгьурав политикас абухъего буго иш. Гьеб киналъулго гIайиб, тIадехун абухъе, «нухлулазда» ва «гьоко бачунезда» тIаде рехун, иш лъугIиларо. «Гаишникалги» «шагьра лъолелги» добго ишалда церехун инел ругебгIан мехалда, хиса-басиги гIадлуги гьеб суалалъулъги ккезе рес гьечIо. Мисалал гIемерал ратила ахираб заманалдаги, гьаниб гIемер рачинаро, рехсон тела ахIвал-хIал бихьизабулеб кIиго-лъабго мисал.\nСоцсетазда, хасго имам Шамилил цIаралда сверухъ, бокьа-бокьараб хъвалеб букIин балъголъи батиларо. Имамасулги цоги тIадегIанал цIаралги лъун, щвара-щвараб къватIибе кьабулел къокъабиги гьурмалги гIемерлъун руго гьенир. Гъоба хъван бихьарабщинаб уябин лъугьарал гIадамаз ва щиб гьениб хъваниги ургъел гьечIел «хIаракатчагIаз», гьай-гьай, квекIен гьабулеб буго битIараб тарих халкъалда жаниб цIунун хутIиялъе. Хвезабулеб буго халкъалъул тарихалда божи.\nГьенир кIал бугев кинавниги чи кIалъалев вугин ккараб хIисаб бугониги, кинго рагIулеб гьечIо тарихчагIи, гIалимзабазул гьаракь, хасго аслияб куцалда жал Шамил имамасда хурхараб тарихалда тIад хIалтIулел тIадегIанал гIелмиял цIаралги даражаги бугел гIалимзабазул. Интернеталда унел бахIсазда гурелги, цоги батIиял Шамилил цIаралда сверухъ унел ишазда хурхунги пикру бицине хIинкъараб бакIалде ккун ругин абизе бегьула гьел.\n... ахираб заманалда цIакъго тIадчIун тIибитIизабулеб бугелъул Шамил имам ГIашилтIа гьавиялъул хIакъалъулъ «хIужжа». Гьелда тIадеги, кутакалда жигаралда тIаделъун руго гьел «хIаракатчагIи» Шамил жанив «гьавурал» «имамасул рукъзал» къачIаялде. БитIун абуни, цIидасан ралел руго гьел, багIараб кирпичги хIалтIизабун. Ралелги руго, дагьал цере соназда гIешдерил чIахIиял чагIаз имамасул гIагарлъиялъул букIарабин абун бихьизарулеб букIараб бакIалда гуреб, гIешдерил нухлул доб цояб рагIалда, ай, данде битIараб рахъалда, санагIатаб бакIалда. Гьеб кинабго лъалеб букIун батиларо нилъер профессоразда, букIарабани «Генув гьавунин» абурал рагIабиги абилареб букIун батила гьез.\n«Эбел – гIашилтIасей, эмен – «юрист»\nГIемер анкьал-моцIал инчIо дагьаб цебе нилъер цIакъго машгьурав кIиго тарихчиясе, кIиго профессорасе журналистаз цого суал кьуралдаса. Шамилил инсул аслуялъул хIакъалъулъ, ай эменги инсул эменги киса щал рукIарал абун букIана цIехолеб. Цоясе магIарул республикаялъул казияталъе интервьюялда, цогиясе республикаялъул цо телеканалалъе интервьюялда. КIиясго гьеб суалалъе жаваб кьуна машгьураб Жириновскиясул къагIидаялда, гIага-шагарго, «эбел – гIашилтIасей, эмен – «юрист» абун. Цого-цо бичIчIизе бегьулеб пикру букIана кIиясулго, эмен Генув гьавунин абураб. Гьевги Генуса вукIанин гуреб, Генув гьавунин.\nГьебги дица квешаб гьечIеб пикрулъун рикIкIуна, кIигогIун профессорас жиб тасдикъ гьабураб. Щайгурони, ахираб заманалда цIакъго тIадчIун тIибитIизабулеб бугелъул Шамил имам ГIашилтIа гьавиялъул хIакъалъулъ «хIужжа». Гьелда тIадеги, кутакалда жигаралда тIаделъун руго гьел «хIаракатчагIи» Шамил жанив «гьавурал» «имамасул рукъзал» къачIаялде. БитIун абуни, цIидасан ралел руго гьел, багIараб кирпичги хIалтIизабун. Ралелги руго, дагьал цере соназда гIешдерил чIахIиял чагIаз имамасул гIагарлъиялъул букIарабин абун бихьизарулеб букIараб бакIалда гуреб, гIешдерил нухлул доб цояб рагIалда, ай, данде битIараб рахъалда, санагIатаб бакIалда. Гьеб кинабго лъалеб букIун батиларо нилъер профессоразда, букIарабани «Генув гьавунин» абурал рагIабиги абилареб букIун батила гьез.\nГьединал ишалги гьединал гаргаралги цIакъ гIемерлъун руго Дагъистаналда. Квеш ккараб жо буго, гьеб кинабго, ишалги гьерсалги тIиритIиялъе квербакъи гьабулел, жигаралда гьелъул рахъкколел хIаракатчагIи муниципалиялги республикаялъулги даражаялда цIакъго гIемерлъун рукIин. ХIакимзаби рукIа, гIалимзаби рукIа, цоги батIиял хIаракатчагIи рукIа, аслияб жо буго, гьезда жалгоги кIочон толареблъи, гьеб киналдаго сверухъ жалго рихьизаризеги жидеего цIар-рецц гьабизеги ресалги ратулеллъи. Шамил имамасулги, хутIаразулги, тарихияб ритIухълъиялъулги ургъел гьезие ахирисеб иргаялда батизеги бегьула, бугизего бугеб батани.\nИмамасул эбелалъул хоб Чачаналъ гуребги, ГIашилтIаги бугин чIезабила гьанже цо-цояз\nАраб лъагIалида жаниб жагьилаб куцалда цебе рехун бачIараб цоги суаллъун ккана Шамил имамасул эбелалъул хобалъул суал. Гьеб кидаго букIана Генуб росулъ. Чачаназул цо-цо гIадамаз ГIалисанжи росулъ бугеб Шамилил лъади ПатIиматил хобалда тIад чIван буго мекъаб хъвай-хъвагIай гьабураб зани ва рикIкIунеб буго гьеб хоб имамасул эбелалъул хоб бугилан.\nГьенире араб соналда нилъер гIалимзаби щваралдаса хадуб дол чачанал жалго ритIухъ гьаризе лъугьин, цо къадаралда, бичIчIизе бегьила. Кин бичIчIилеб Генуб бугеб хоб жидеда лъалел цо-цо магIарулал дозда тIад рекъей?\n«ГIор щун букIаго цIул бахъе», - ян абухъего, Шамилил эбелалъул хоб ГIашилтIа бугин бихьизабизе хIаракат гьабулелги камичIо. ГIажаиблъи гьабизе бакI гьечIо гьенибги, Бахумеседол хоб батанин абун, цо кинав вугониги жигарав хIаракатчияс, цIияб заниги гьениб лъун, живго вихьизавуни.\nНилъер умумузул гIакъилаб абиялда батана гIайиб кидаго кIудиясда, гIакъиласда, гIелму цIикIкIарасда букIунин абун. Тарих хиса-сверун инеб букIиналъул гIайиб тIолабго халкъалда бугин таниги, лъида щиб гIунгутIи нилъеца гIунтIизабуниги, гIалимзабаздаса жавабчилъи тIаса ккеларо. Дагъистаналда тарихалда сверухъ бугеб ахIвал-хIалалъе, тIоцебесеб иргаялда, гIайибиял гьелги руго. Гьездасан байбихьана тарих жидерго «черхалде тIаде» цIаялъул унти. ГIагараб ракь лъазабулезул (краеведазул) ва хутIарал хъвадарулел авторазул хIалтIи рукIалиде бачинги гьезда бараб буго гIемерисеб. ГIалимчиясул рагIиялдаги ишалдаги бараб букIуна хадусел кьеразул хIаракатчагIазулги пикрабиги ишалги.\nМисалалги руго, цIакъго къанагIатал ругониги, нилъеда цере. Масала, фейсбукалда гIалимчи ШагIбан Хапизовас рачунел къокъабазда бугеб гIадлу-низамги хъвалелъул магIнаги цогидал гьединалго къокъабазда ругезда дадеккуни бихьула кинабго. Цоги гIалим-тарихчIужу ПатIимат ТахIнаевалъ хъвараб гIелмияб макъалаялъ АхIулгохIда рихьдае рарал сияздехун гIемерав чиясул бербалагьи рукIалиде бачана. КамичIо цоги гьединал мисалал.\nАхIи-хъуй, гьарулел ишал тIасан рорчIун гIемер ругониги, хIакъикъаталда къиматал, унго-унголъун пайдаял ишал имамазул тарихалда сверухъ къо анагIан къанагIалъулел руго. ГIицIго гьоркьо-гьоркьосел автораз гурони, хIакъикъаталдаги къиматал гIелмиял ва цоги хIалтIаби тарихалъул гьеб къотIелалда хурхун хъвалелги гьечIин абуни мекъаб букIинаро. Тарих бокьулезеги цIалдолезеги заман щун буго, бихьа-бихьаралъе ва рагIа-рагIаралъе «гьура» бачинчIого, жидецагоги дандекквеял гьаризе, батIи-батIиял автораз хъваралде раккизе, лъай гIатIид гьабизе. Хасго, мекъаб букIин лъалеб пикруялъулги ишалъулги рахъ кквечIого тезе ва, лъалареб жоялде лъаларин абун, руцIцIун чIезе.\nФондалъул цIияв нухмалъулесде бугеб хьул\nГьеб сверараб лъагIалил ахиралда Шамилил фондалъул председательлъун жив вищанин рагIизабуна ГIалиасхIаб Хархачаевас. Рохизе ккарал ишал гIемер рукIинчIел гьеб лъагIалил ишазда цIияб гьогьен чIвазабиялъул свери бахъана фондалъул цIияв председателас Унсоколо районалда. Ва, районалъул нухмалъигун цадахъ лъугьун, Шамил имам ракIалде щвеялъул къоялда 4 февралалъ Шамилхъалаялда тадбир тIобитIизе бугилан лъазабуна. ГIемерав чияс лъикIал хьулал гьаруна ГIалиасхIабиде. Хьулал ритIухъ гьаризе тавпикъ кьеги гьесие.\nТIадехун рехсарал хIалтIабазул гIуцIарухъан «АхIулгохI» фондалъ хьуцIилъе хъамун букIараб Шамилил фонд чIаго гьабизе бигьаго букIинаро. Амма, додиналго пайда гьечIел, рихьдае гьарулел, гьереси тIибитIизабиялъе квербакъулел тадбиразде машгъуллъизегIан, хьуцIилъ тIерхьунго лъикIги букIина гьеб фондалъе.\nГьаниб бицараб хабар жидеда хъатIулел гIадамал руго киналго дир гьудул-гьалмагъзаби ва лъикIал гIадамал. Гьезие бокьун, лъан гьабулеб мекъаб ишги гьезул батиялда божизе захIмат буго. Дирги ратила гьезда рихьулел мекъал ишалги пикрабиги. КIалъачIого чIаразулги камиларо. Заман щун буго нилъее киназего абураб хIакъаб рагIиги сахаб пикруги гIадахъ босизе. Гьеб хIакъаб рагIи абизеги. «Гьве хIапдолеб букIина, сапарчагIи нухда ина», - ян абухъе, имамзабазул тарих биччан тани, хIакъ батила ва нагIана щвела, тIоцебесеб иргаялда, тарихчагIазе гIалимзабазе, гьезда цадахъ хутIарал хIаракатчагIазеги.\nШамил ГIашилтIа гьавичIо\nАхиралда цо къокъаб баянги кьела. Шамил имам ГIашилтIа гьавичIо. ГIашилтIа гьечIо имам жанив вукIарав минаги. АхIулгохIтIа жийго шагьидлъилалде цебе Шамилие эбелалъул яцалъ васигат гьабун тарал рукъзалин абулеб бакIги доб 1839 соналдаго чIвадназде сверизабун букIана, Шамил киданиги гьениве вуссинчIо ва жиндие щвараб рател хIисабалда гьеб бакIги гьес цIи гьабичIо. Жеги цебе, ГIашилтIеги гочун, имамлъи гьениб гьабулеб мехалдаги Шамил вукIинчIо гьеб бакIалда минаялъув. Гьеб росулъ букIана, хас гьабун, имамасе къачIараб кIудияб мина-азбар. Гьеб букIараб бакI лъалев чиги ГIашилтIа гьечIо ва хутIун вукIинчIо цебесеб гIасруялъул авалалдасанго. Гьеб имамасул «кIалгIа» жеги I837 соналдаго генерал Фезил бетIерлъиялда гъоркь росу бахъарал гIурусаз, букIараб сипат лъалареб куцалда, ганчIида гамачI течIого, щущахъ биххизабун букIана.\nАвтор: МухIамаднаби Ибрагьимов, Генуб\n» Дихъ балагьун буго Шамилил сурат…


23 февраль Россиялда байрам букIаниги, цо-цо халкъазе гьеб ккола пашманаб къо. 1944 соналда гьеб къоялда байбихьана чачаназулгун гъалгъазул депортация. Хадуб гьезул бакIазде хIал гьабун гочинаруна дагъистаниязул цо бутIа. Кинаб букIараб гьезул гIумру чияр ракьазда?\nДагъистаналдаса Чачаналде гочинаруна мугIрузул мухъалъул чанго росулъа чагIи. Гьезда гьоркьор руго ЧIарада, Болъихъ, ЦIумада, ЦIунтIа, Гумбет ва Хунзахъ мухъалдаса гIадамал. Гьезул цо-цоял 1957 соналъ тIадруссун магIарухъе гочинаридалги тIадруссине бокьичIого Хасавюрт мухъалда аскIоб бугеб хъутаналдаса гIебеде чIун руго гIумру гьабун. Гьедин бицана «Эркенлъиялъе» Гумбет мухъалъул ТIасагьарадерихъ росулъа Будунов ГIалибулатица. I943 соналъ гьезулги аскIоб бугеб Гъоркьагьардерихъ росулъаги кIиябго росдал гIадан хутIичIого чи гочинавун вуго Чачаназул Гъвалдари абураб росулъе. ГIалибулат гьенив гьавун вуго 1947 соналъ. ЧIахIиял чагIаздаса ва эбел-инсудасан бицун лъалеб буго гьесда депортациялъул хIакъикъат.\nМилициялъул форма тIад ретIарал чагIиги росулъе рачIун кинабго къайи-цIаги хIамузда къан цин Буйнакск шагьаралде ракIарун руго гьел киналго ва гьениса цадахъ гочинарун руго гьел чачаназул ракьалде.\nЧачаналде гочинарун хадур тIоцересел соназ гьесул росуцоязда бихьун бугеб гIакъуба къварилъиялъул хIакъалъулъ гьадин бицана гьес «Эркенлъи» радиоялъе.\nБудунов ГIалибулат «Гьаваги рекъечIого гIемерав чи хун вуго нижер гьенив тIоцересел соназ. Бакъул унти абураб унти букIун буго гьеб. ХIатта хварал чагIазул гIемерлъиялъ гьел рукъизе регIулел рукIинчIин бицунеб букIана гьез. Нижер росулъ гIадин аскIор аскIор рукIун гьечIо Чачаналда минаби, гьоркьоб кIудияб манзил букIиналъ лъалеб букIун гьечIо чи хун вукIин. Гьединлъидал гьал тIаде щвелалде хун чанго къо бан гIункIкIаз кванацин батулеб букIун буго жаназа».\nЭР «Нужер тIубараб росугойиш гочинабун букIараб Чачаналде?\nГIалибулат «Нижер кинабниги бугоха лъабго росу ТIаса, Бакьулъ ва Гъоркьагьарадерихъ. Гьезда гьоркьоб бищун кIудияб нижер росу букIун буго. ГIага-шагарго 90 гIанасеб цIараки, гъол кIиязулго 50 цIараки гIанасеб жо.\nЭР: ГIаммаб къагIидаялъ дуда чIахIияз бицаниш чан чи нужер Чачаналда хваравали?\nГIалибулат: «Валлагь, гIага-шагарго дида гьеб тарих лъаларо, амма нагагьабги чи хвечIеб рукъ букIинчIилан бицунаанха чIахIияз».\nГьеле гьеб куцалда гIемерав чиги хун чIаго хутIараз жидерго бетIербахъиялде байбихьун магIишат гьабизе байбихьун буго Чачаназул доба. Аслияб куцалда жал ругеб бакI гIемераб пихъ бижулеб бакI букIанилан бицана ГIалибулатица. Гьеб пихъидалъун гIемераб хайир щолеб букIанин жидее. ХIатта гьединаб магIишаталде ругьунлъун рукIиналъ хадуб I957 соналъ нахъруссун магIарухъе ине изну кьедал бокьичIелги гIадамал гIемер ккун руго гьезул. Цин хIал гьабун рижараб ракьалдаса гьанире гочинарун гьанже цIияб бакIалда гIумру дандебилълъине байбихьидал нахъруссун гочинариялъул магIна щибан чанги чияс инкар гьабун буго инсул росулъе вуссине ва гьел магIишат гьабун цоял Хасавюрт мухъалда аскIоб бугеб Рилъаб абулеб чIарадисезул хъутаналда, цоял гьанир цоял дора чIун руго магIишат гьабун. ХутIарал, ГIалибулатил хъизамалъул гIадамалго гIадин ТIасагьарадерихъе руссун руго. ЦIидасан инсул росулъ магIишат гьабизе байбихьараб куцалъул хIакъалъулъги гьадин бицана ГIалиблатица нижее.\nБудунов ГIалибулат: «КIодоэбелгун вацалги яцалги киналго цадахъ рукIанаха гьадабго куцалъ хIамуда къан къайи-цIагун, цере къотIун боцIигун рачIунел. Инхоса рачIун ИчичIалисан сверун ГIандадерил мегIер къотIун рукIана рачIунел. Дида ракIалда буго Инхоса рачIунеб мехалда гьезул лъарада тIасан лъураб кьо букIана хъарщазул бараб. ХьвагIолеб кьодасан боцIи цебехун бачине кIоларого гIемераб къо бихьана, гьеб куцалда щвана росулъе. Хундерил колхозалъул къайимлъиялда букIараб лъабго мина батана росулъ чIунтичIого хутIараб,».\nЭР: ГIемераб захIмалъи бихьунги батила магIишат цIигьабулаго?\nГIалибулат: «Валлагь бихьанаха, цохIо дир эбелалъул вацгIаласул минаги цоги лъабго рукъги букIана биххичIого хутIараб, гьеб минаялъур гьабсагIатги ракIалда буго,I7 чи вукIана рагъида бусабиги тIамун рега-рахъун.\nГьедин хасалиде киналго гIадамазе цо-цо рукъ базе кIвана нижеда. Игьелдерил жамагIаталъги гьабуна кIдияб кумек. ХIукуматалъги тIаса квер босун течIо, тIохда кквезе шифер, цIул-цIа кьуна гьезги, амма росулъе автомобилалъул нух букIинчIолъиялда бан квал-квал букIана. Гьеб мехалъ нижер росдал гIолохъабаз хаселги гъоба Игьаледерил росда аскIоб нохъазда чIун тIамун, квераз бухъун гьабуна шагьранух росулъе».\nЭР: КигIан манзилалъул нух гьеб букIараб?\nГIалибулат: «I8-20 км букIун батила. Гьелъие кIудияб кумек Игьали росдал жамагIаталъги гьабуна. Нухде садакъаде гьан, чед кьурал чагIиги гIемерал рукIана. Гьедин нух бахъун хадуб шагьаралдаса бульдозер бачIун гьелъ битIизеги гьабуна нух».\nГIалибулатил хъизамалъул киналго гIадамал чIаго-гIатIго руссун руго магIарухъе чачаналдаса. Жинда лъай гIакълу бижараб заман 50 соназул байбихьи букIанин, чачаналда вукIаго жинда гьедигIанго кIудияб ракъи-къечIалъул бакIлъи лъачIилан мукIурлъана гьев. ТIасагьарадерихъа Будуновазул чIей букIараб чачаназул росулъ гьезул росулъа гурони чи вукIун гьечIо, гIицIго гIандимухъалдаса чагIазул кIиго лъабго хъизам букIанин гьениб. Гьазда тIадехун букIраб Центорой абураб росулъ рукIун руго Унсоколо мухъалъул ЦIатанихъ росдал ва ЧIарадас Рилъаб абурал росдалги жамагIат. Центорой ккола Чачаназул гьабсагIат вугев Президент Къадиров Рамзанил инсул росу.\nГьес гьединго бицана гьал Чачаналде ритIилалде чанго соналъ цере 1937 соналъ Хъиргъизстаназул улкаялде гочинарун рукIун руго гьесул инсул вацгIаласул тIубараб хъизамги, гьединго Бакьулъ ва ТIасагьарадерихъа росулъаги чанго хъизамги, гьезул цо-цоял чIаго-гIатIго I957 соналъ нахъруссун руго инсул росулъе. Гьасул инсул вацасул тIабараб хъизам гьенирго хун руго. Нилъ гьанире хвезе ритIарал чагIи кколин ва гьанир чIезезеги кколилан Совет хIукуматалда бахъараб ццидахъе къисматалъе мукIурлъун гьенивго къанщизе хIукму гьабун буго ГIалибулатил гIагарав чияс. Гьанже гьезул наслуялъул хутIарал чагIазе депортациялъул къурбанал хIисабалда хIукуматалъ кьолел рецIалил гIарац ялъуни цогидаб кинаб букIаниги бигьалъи щолищали лъазе бокьун ГIалибулатие.


Хаслихъе Дагъистаналдаса армиялде ине вуго кIиазарго чи\nТIоцебесеб октябралда Россиялда киса-кибего байбихьана армиялде гIолохъаби ахIиялъул тадбир. Улка цIунулезул кьерде дагъистаналдаса унел гIолилазул къадар гьаб нухалъ кIиго нухалъ цIикIкIинабун буго, амма цебего гIадин гIарац кьечIого армиялде ритIулел гьечIилан абулел харбалги камулел гьечIо республикаялда.\nИсана Дагъистаналдаса армиялде ахIизе вуго кIизараго гIанасев гIолилав. ЦохIо МахIачхъалаялдаса ахIизехъин рагIула 600 гIанасев чи, хутIарал гIолохъаби рачIине ккола республикаялъул цогидал мухъаздаса. Гьединаб баян кьолеб буго Дагъистаналъул рагъулаб коммиссариаталда армиялде гIолохъаби ахIулеб бутIаялъул нухмалъулев Идрисов Муртузица. Араб ихдал букIараб призывалде дандеккун гьеб тарих цIикIкIун буго. Доб мехалъ ахIун вукIана азарго гIанасев гIолилав.\nТIубараб Россиялдаса гьаб хасалихъе рагъулаб хъулухъ тIубазабизе ахIизе рагIула 154 азаралда хадув гIолилав. Исана Россиялда гъорлъе рачIарал, Севостопалалдасагун Крымалдаса гIолохъаби гьаб нухалъ армиялде ритIизе гьечIо, гьел ахIизе руго тIасияб соналдаса байбихьунилан абуна Россиялъул Генералияб Штабалъул нухмалъулев Тонкошкуров Василийица.\nРагъулаб хъулухъ тIубазе ахIулев щибав гIолиласухъ букIине буго электронияб карта. Гьелда тIад бихьизабун букIине буго гIолиласул лага-черхалъул роцен, цIайи, гьев гьавураб росу-ракьалъул, рарал соназул ва цогидалги киналго баянал. Гьеб къагIида хIалтIизабизе байбихьана исана. Щибав мухъилав солдатасе моцIалъе кьезе рагIула кIизарго гъурущ гIарацги. Рокъор гIажизал, херал эбел-эмен ругел гIолилал рикIкIада бугеб шагьаралде ритIизе рагIуларо, гьез хъулухъ гьабизе буго гьел гIумру гьабун ругеб бакIалда бугеб рагъулаб бутIаялда.\nРосиялъул информ.алатз кьураб баяналда хас гьабун хъвалеб буго Кавказалъул республикабаздаса армиялде ине бокьарал гIолохъаби цIакъго гIемерлъун ругилан. Гьезие исана квота цIикIкIинабунилан баян кьолеб буго гьелъие Ген.Шатабалъул кIудияв, генерал Тонкошкуровас. Цогидал регионаздаса гIолохъабазда ращад ритIизе ругин гьелги улкаялъул бакI-бакIазда ругел рагъулал бутIабазде.\nГьаб хасалихъе армиялде ине хIадурлъулев вуго Хунзахъ мухъалъул ГьоцIалъ росулъа ХIасанов МухIамадги. Гьаб ихдал лъугIана гьес Дагъистаналъул Пачалихъияб университеталъул социалияб факульет ва анлъабилеб октябралда рагъулаб коммисариталде вачIине кколилан лъазаби щун буго гьесухъе. Амма гIарацги кьун армиялде ине ракIалда гьечIо гьесда. Щайгурелъул ахирал соназда гIемерал гIолилазул гIарз буго армиялде витIаралъухъ чанго азарго гъурущ тIалаб гьабулеб бугин рагъулаб коммиссариаталъ. МухIамадица жиндирго пикру гьадин загьир гьабуна гьелда тIасан.\nХIасанов МухIамад: «Гьез витIани ина дун хъулухъ тIубазе, амма гьезие гIарац кьезе дида ракIалда гьечIо. гьанже киназго абулеб буго гIарац кьечIого ритIуларин, лъаларо кин ккелебали.\nДир гьудул гьалмагъзабазул кIигоялги ана гьедин араб соналъ. Щивас 30 000 гъурущ кьунилан ккола. Гьезие бокьун букIаан кIиялго цо рагъулаб бутIаялде ккезе, гьелъие гIоло кьезе кканиланги абулеб букIана гьез».\nИсана Дагъистаналдаса армиялде ахIулезул къадар цIикIкIинабиялда тIасан пикру загьир гьабулаго цо-цояз абулеб буго Жанубияб Украинаялда рагъулаб ахIвал-хIал хIалуцинадал гьенире ритIизе гIадамал хIажалъун ругин гьанже Россиялъул армиялъе. Рагъулаб хъулухъ тIубалел гIолохъабазулгун цин контракталъулаб къотIи-къайги гьабун гьадигIан гIарац кьезе бугин дуе гьениве аниянги абун ритIулел ругин гьенире гIолохъаби. Гьедин дагъистаниялги ахIулел ратулин гIемер, щайгурелъул Афгъанистаналда рагъ унеб мехалъги гьенире бищунго цере Кавказалдаса армиялде ахIарал гIолохъаби ритIулел рукIанин.\nАмма Афгъанистаналда рагъулел рукIарал дагъистаниязул ЖамгIияб Шураялъул вакил Хадулаев Шамилица гIахьал гьабулеб гьечIо гьединаб пикру.\nХадулаев Шамиль: «ЦохIо Кавказалдаса гIолохъаби гурелги киналго ритIулел рукIана доб мехалъ Афгъанистаналде. ГьабсагIат Россиялъул армиялде къваригIун буго гIадамасул сурсат. Гьеб бихьизабуна украинаялъул жанубияб бутIаялда ккарал ахирисел лъугьа-бахъиназ. Гьелъ бихьизабуна улкаялъул киналго гIадамал цолъизе кколин, щайгурелъул къватIиса пачалихъаз нилъеда гьоркьобе ракьа рехулеб буго. Цебе Кавказияздехун букIарабги рокьукълъи тIагIун ана гьел лъугьа-бахъиназдаса хадуб ва гьанже Улка цIунулезул кьерда гьезул къадарги цIикIкIинабулеб буго»\nГьаб соналъул 2014 соналда хисизабураб, рагъулаб хъулухъ тIубазабиялъул хIакъалъулъ Россиялъул цIияб къануналъ тIалаб гьабуна армиялда хъулухъ тIубазабичIел гIолохъаби хIукуматалъул жавабиял хъулухъазде къабул гьаризе гьечIилан. Амма армиялда рагъулаб хъулухъги тIубан рачIарал Дагъистаналдаса гIолохъабазул нагагьав чи гурони гьечIо хIукуматалъул хIалтIуде восарав.


В Дагестане строится один из крупнейших в СКФО ...\tВ Дагестане строится ...\t- 15 июнь 2021\nФестиваль народного творчества «Родники Дагестана» проходит ...\tФестиваль народного ...\t- 15 июнь 2021\nВ Дагестане стартовали работы по уборке злаковых культур\tВ Республике Дагестан, в ...\t- 15 июнь 2021\nВ Дагестане из-за дождя пострадали жилые дома\tБолее 10 жилых домов, по ...\t- 15 июнь 2021\nВладимир Путин поздравил с днем рождения Магомедали ...\tКак сообщает сетевое ...\t- 15 июнь 2021\nГъоркьехун рехсолел суалазе жавабал кьуна ДРялъул Пенсиязул фондалъул консультант Асият АхIмадовалъ:\n«2020 соналда хIалтIулел пенсионеразул пенсиялъе индексирование гьабизе бугилан бицана, цинги гьабизе гьечIин абунги, ниж пашманги гьаруна. Бокьилаан гьелъул хIакъикъат лъазе».\n- 2020 соналда хIалтIулел пенсионеразе пенсия рикIкIине буго цIияб законалда рекъон. Гьелъул магIна ккола гьезул страховияб пенсия цIикIкIине гьечIин абураб. Пенсионер хIалтIудаса гIодов чIани, хадусеб моцIалдаса байбихьун, гьесул пенсиялъе индексирование гьабула. Гьелъул хIасилалда, пенсия цIикIкIуна гьев пенсиялде араб моцIалдаса байбихьун киналго соназ тIаде журарал процентазул хIисабги гьабун. Гьединаб хIисаб гьаби хехго гьабулеб хIалтIиги кколаро, гIага- шагарго лъабго моцI уна.\n«ХIалтIулел пенсионеразе пенсия къотIизабизе бегьулин абулеб жоялъул магIна щиб?»\n- Жакъа улкаялда вуго анкьго миллионалдаса цIикIкIун хIалтIулев пенсионер. РФялъул ХIукуматалъ хIадур гьабулеб буго хIалтIулел пенсионеразе кьолеб пенсия гьоркьоб къотIизабизе рес кьолеб законалъул проект. Амма гьеб киналго хIалтIулел пенсионеразда гуро хъинтIулеб. ЦIияб къагIидаялда рекъон, пенсия кьезе гьечIо календарияб лъагIалида жаниб 1,2 млн гъурущ харж щолел чагIазе.\n«Пенсиялъул хIисаб гьабулаго, хIалтIул стажалъул кинаб кIвар букIунеб?»\n- ГIемерал соназ хIалтIарав чияс Пенсиязул фондалде налогалги цIикIкIун кьола. Гьединлъидал, цIикIкIуна гьесул пенсиялъул баллазул къадар ва гьезда рекъон - пенсиялъул роценги.\nЦIикIкIараб стаж бугони, тIаде журала баллал.\n40 соналъул стаж бугей чIужугIаданалъе ва 45 сон стаж бугев бихьинчиясе тIаде кьола щуго пенсиялъулаб балл.\n30 сон стаж бугей чIужугIаданалъе ва 35 сон стаж бугев бихьинчиясе - цо балл.\n2020 соналда цо пенсиялъулаб баллалъул багьа ккола 93 гъурущ. Мисалалъе, исана пенсия чIезабулеб бугони, вукIинесев пенсионерасе тIадеги щола щуго балл ва гьесул пенсиялде тIаде бачIуна 465 гъурущ.\n«Пенсиялъул реформаялда рекъон, пенсиялде унел сонал цIикIкIинарун ругониги, цо-цо чагIазул, заман щвелалдего пенсиялде ине ихтияр букIунин абулеб хабар битIараб бугищ?»\n- ЦIикIкIун стаж бугел чагIазул ихтияр букIуна заман щвелалдего пенсиялде ине. КIиго соналъ цере пенсиялде ине ихтияр букIуна 42 сонил хIалтIул стаж бугел бихьиназул ва 37 сонил хIалтIул стаж бугел руччабазул.\nПенсиялъул реформа унеб буго бутIа-бутIаккун, гьединлъидал, 2020 соналда кIиго соналъ цебе пенсиялде ине лъиениги ихтияр кьоларо.\n2020 соналда 60 сон барав бихьинчиясул ва 55 сон барай чIужугIаданалъул ихтияр буго анлъго моцIалъ цере пенсиялде ине.\n«ХIукуматалъ лъимал-инвалидазе гIемерал пособиял ва бигьалъаби рихьизарун ругин абулеб буго. Амма Пенсиязул фондалда гьелъул хIакъалъулъ лъалеб жо гьечIо. Гьелъул хIакъалъулъ мухIканлъи лъазе бокьилаан».\n- 18 сон бачIеб лъимадуе «инвалид» абураб статус чIезабула экспертизаялъул медикиябгун социалияб комиссиялъ. Гьелъул хIакъалъулъ мухIканаб баян лъаялъе хитIаб гьабизе ккола гIумру гьабун ругеб бакIалъул социалияб рахъалъ цIуниялъул отделалде.\nФедералияб даражаялда лъимер- инвалидалъе кьола: социалияб пенсия, щибаб моцIалъ кьолеб гIарцулаб выплата (ЕДВ) ва социалиял хъулухъазул набор (чIорого дараби ва санаториялда хIухьбахъи гьабизе рес).\n2020 соналда щибаб моцIалъ кьолеб гьелъул багьа ккола 1155 гъурущ. Гьеб гIарац бикьула хадусел бутIабазде: чIорого кьолел дараби (889 гъурущ), чIобого кьолеб путевка (138 гъурущ) ва транспорталда чIорого санаториялде ине (127 гъурущ). ГIарацги босун, гьел хъулухъаздаса инкар гьабизеги бегьула.\nЛъимал-инвалидазе букIуна 13454,64 гъурущ социалияб пенсия ва социалиял хъулухъаздаса инкар гьабуни, щибаб моцIалъ кьола 2783 гъурущ.\nЛъимал-инвалидазе чIорого кьола: гIунсби, инвалидазул коляскаби, гIинда бакIазе аппаратал ва дараби.\nЛъимал-инвалидал эркен гьарула 50 кв. метралде щвезегIан гIатIилъиялъул цо мина-рукъалъул налогалдаса. Гьезул ихтияр буго жамгIияб транспорталда чIорого рекIине. Гьединго лъимал-инвалидазул ихтияр буго конкурс гьечIого вузазде яги техникумазде цIализе лъугьине.\nБигьалъаби тIалаб гьариялъе хIажалъулел документал: гьавиялъул хIакъалъулъ свидетельство, эбел- инсул паспортал, МСЭялъул хIукму, лъимадул ва улбузул СНИЛСал.\nХадусел суалазе жавабал кьуна адвокат ШехмухIамад ГъазимухIамадовас\n«ГIураб стаж бугони, «ЗахIматалъул ветеранасе» жеги тIадеги бигьалъаби рукIунин абулеб жо битIараб бугищ?»\n- 1995 соналъул 12 январалда къабул гьабураб РФялъул №5 Федералияб законалъул анкьабилеб статьяялда рекъон, гIураб хIалтIул стаж бугел «ЗахIматалъул ветераназе» бигьалъаби рукIуна.\n«ЗахIматалъул ветераназе» рихьизарун руго хадусел бигьалъаби:\nЩибаб моцIалъ кьолеб гIарац. Гьелъул къадар щибаб регионалда батIи-батIияб букIуна.\nЖамгIияб транспорталда чIорого рекIине ихтияр.\nЖКХялъухъ кьолеб гIарцул 50 проценталъул бигьалъи.\nЦаби-гIусал къачIаялъе ва лъеялъе гьабулеб бигьалъи.\n«Коронавирусалъул «баракаталъ» РФялъул хIукуматалъ лъималазе кIиабилеб нухалъги анцIазарго гъурущ кьолеб буго. Гьеб кьеялъул низам кинаб букIине бугеб?»\n- 23 июналда Россиялъул президент Владимир Путиница гъулбасараб хIукмуялда бихьизабун буго 16 сон тIубачIел лъимал ругел киналго хъизамазе цо нухалда анцIазарго гъурущ кьезе.\nИюналда лъималазе гьединаб гIарцулаб кумек щварал хъизамаз, цIияб компенсация босиялъе, Пенсиязул фондалде киналгIаги документал кьезе кколаро. Кинаб бугониги гIиллаялдалъун, июналда яги июлалда лъималазе гIарац щвечIел чагIаз, гьеб тIалаб гьабун, хитIаб гьабизе бегьула 2020 соналъул тIоцебесеб октябралде щвезегIан.\nРоссиялъул хIукуматалъ гьеб мурадалда регионазде битIизе буго 270 миллиард гъурущ.\n«Июлалдаса нахъе жалго бетIергьанал машинаби ругезе цIиял низамал рукIине ругин абулеб буго. Гьезул хIакъалъулъ мухIканлъи лъазе бокьилаан».\n- Кьваризабулеб буго кваранаб рахъалда руль бугел машинаби хIалтIизариялъул рахъалъ низам.\nГьеб гуребги, наркотикал яги мехтизарулел жал гьекъолел чагIазул медицинаялъулаб хал гьаби кьваризабулеб буго, ай гьез тIадеги анализал кьезе ккезе руго.\nХасаб лабораториялда балагьизе буго машинабазул конструкциялда хиса-баси гьабун бугищалиги.\nДругие материалы в этой категории: « СУАЛАЛ-ЖАВАБАЛ\tСУАЛ-ЖАВАБ »\n23:03, 15 июня 2021, 30\nВ Дагестане строится один из крупнейших в СКФО курортно-гостиничных комплексов\n22:44, 15 июня 2021, 31\nФестиваль народного творчества «Родники Дагестана» проходит в Махачкале\n22:38, 15 июня 2021, 28\nВ Дагестане стартовали работы по уборке злаковых культур\n20:20, 15 июня 2021, 38\nВ Дагестане из-за дождя пострадали жилые дома\n19:57, 15 июня 2021, 62\nВладимир Путин поздравил с днем рождения Магомедали Магомедова\n17:09, 15 июня 2021, 62\nПо поручению Сергея Меликова Министерство труда организует обучение лиц с ОВЗ вождению автотранспорта\n12:48, 15 июня 2021, 118\nСергей Меликов: «Агропромышленный комплекс всегда являлся социально значимым сектором экономики»\n12:40, 15 июня 2021, 112\n«Врио Главы Дагестана обозначил "точки роста" дагестанского АПК» - Эдуард Уразаев\n10:55, 15 июня 2021, 106\nТуристы из Астрахани остались в Сулакском каньоне из-за дождей\n10:51, 15 июня 2021, 282\nСкончался экс-руководитель ДГТУ


Мисралъул Синай бащдабчIинкIиллъиялда Россиялъул аэробусалъул катастрофаялъул цIех-реххалда гIахьаллъулезул 90 проценталъул ракIчIараб буго, хъвай-хъвагIаязда букIараб хъуй гьеб бомба кьвагьиялъул хъуй букIиналда.\nГьелъул хIакъалъулъ Reuters агентлъиялъе Каиралда лъазабуна жиндирго цIар рехсезе бокьичIев Мисралъул экспертас. Гьес инкар гьабун буго гьединго мухIканлъиял къватIир чIвазаризеги.\nГьатIан къоялдаго жиндирго сайталда Халкъазда гьоркьосеб авиациялъул комитеталъги тасдикъ гьабуна, бортараб А 32I-лъул регистраторалъ жиндирго хIалтIи гьоркьоб къотIизегIан аэропланалъул системабазул хIалтIи гьоркьоб къотIиялъул ишарабазул регистрация гьабун гьечIеблъи.\nАвиакатастрофа ккараб бакIалда МАКалъул специалистаз халат бахъинабулеб буго хIалтIи Мисралъул, Франциялъул, Германиялъул ва Ирландиялъул вакилзабазда цадахъ.\nЦолъарал Штатазул Цех-реххазул федералияб бюро разилъун буго Россиялъе Мисралда аэроплан бортиялъе ругел багьанаби ралагьиялъе кумек гьабизе. Гьелъул хIакъалъулъ шамат къоялда лъазабуна The New York Times газетаялъ.


AFL Къокъго абулеб цІар\n17 март 1923 , Москва, Россия\nАэрофло́т — халкъияб гьаваялда гІадамал раччулеб гІуцІцІи (51 % — впачалихъалъул хъулухъалда). Россиялъул бищун кІудияб авиакомпания. Аслияб чІей гьабула Москваялда.\nГІуцІцІиялъул аслияб чІей гьабулеб аэропортлъун ккола — москваялъул халкъаздагьоркьосеб аэропорт Шереметьево (терминалал D, E, F). Гьеб ккола 1989 соналдаса бахъун Халкъалдагьоркьосеб гьаваялъул транспорталъул ассоциациялъул гІахьалчилъун (ИАТА).\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=Аэрофлот&oldid=55506»\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабураб заман: 17:12, 29 юл 2014.


КватIичIого вищизе вуго улкаялъул президент\nРищиял тIоритIизе руго 2018 соналъул 18 марталда\nДагъистаналдаги байбихьана РФялъул президент вищиялде гьабулеб хIадурлъи. Республикаялъул рищиязул комиссиялъул сайталда лъун руго гьелда бан хIадурарал баянал. Гьенибго кьун буго 8 (8722) 67-12-45 телефоналъул номерги. Гьелде кIалъазе бегьула, рищиязда бан суал бугони.\nРФялъул рищиязул централияб комиссиялъул информациялъулгун баянал кьеялъул централъул номер буго гьаб: 8-800-700-20-18. Гьеб хIалтIула ЦИКалъул хIалтIул графикалда рекъон. ИчIабилеб марталдаса 20 марталде щвезегIан гьеб номералда кIалъазе бегьула сордо-къоялъго.\nРоссиялъул ЦИКалъул хIукмуялдалъун тасдикъ гьабун буго рищиязул бюллетеналъул лъабго тайпа. ТIоцебесеб – гьаракь кьеялъулаб. КIиабилеб – рищиязул бюллетенал рикIкIунел техникиял алатазул кумекалдалъун гьаракь кьолеб къагIидаялде рекъонкколеб. Лъабабилеб – электроннияб рищиязул бюллетень.\nРищиязул бюллетеназул рехсарал тайпабазда букIине буго кандидатасул фамилияги, цIарги, инсул цIарги; гьавураб сонги, гIумру гьабулеб бакIги, аслияб хъулухъги (гьеб гьечIони – махщелниги); кандидат депутатлъун ватани, гьелъул хIакъалъулъ баянги.\nПолитикияб партиялъул рахъалдасан рищиязда гIахьаллъулев чиясул цIаралда хадуб хъвазе буго «политикияб партиялъ кандидатлъун вихьизавун вугоян». Жиндиего бокьун гIахьаллъулесул хIакъалъулъ хъвазе буго «жинцаго вихьизавунаян».\nКандидатас бицаралда рекъон, бюллетеналда хъвазе буго «пуланаб партиялъул яги жамгIияб цолъиялъул вакил кколаян», рехсезе буго партиялъул цIарги, гьеб партиялда кандидатас кколеб бакIалъул хIакъалъулъ баянги хъвазе буго.\n31 январалъул къаси сагIат анлъго тIубараб гIужалда гьоркьоб къотIизабуна кандидатазул рахъкквеялда бан гъолбасал ракIари. Живго жинцаго кандидатлъун вихьизавурав чияс бакIаризе ккола 300 азарго чиясул гъолбас. Гьебги букIине бегьуларо РФялъул цо субъекталдаса 7500-ялдаса цIикIкIун. Парламенталъулаблъун кколареб партиялъул рахъалдасан рищиязда гIахьаллъулев кандидатас бакIаризе ккола 100 азарго гъолбас (цо субъекталдаса букIине бегьуларо 2500-ялдаса цIикIкIун). 31 январалдаса 10 февралалде щвезегIан Россиялъул ЦИКалъ хIукму гьабизе буго, кинал кандидатазул цIаразул хъвай-хъвагIай гьабизе бугебали президентасул рищиязде.\nАгитациялъул хIалтIи байбихьана Россиялъул ЦИКалде президентасул рищиязулъ гIахьаллъизе рази вугилан абун хитIаб гьабураб къоялдаса нахъе. СМИяздасан агитация гьабизе бегьула 17 февралалдаса 16 марталде щвезегIан.\nПрочитано 388 раз\tПоследнее изменение Пятница, 02 февраля 2018 11:17\nДругие материалы в этой категории: « Сессия\tХIаракаталъул хIасил »


МугIалимзабазеги харж щолеб гьечIо\n2013 соналдаса нахъе Дагъистаналъул пачалихъиял хъулухъчагIазе щун гьечIо моцIрол харж ва жакъа налъул гIаммаб къадар буго 106 миллионгун 946 азарго гъурущ. Гьелда гьоркьоса 57 миллион гъурущ ккола лъай кьеялъул хIалтIухъабазе кьезе кколеб букIараб гIарац. Гьеб хIужа тасдикъ гьабулеб буго лъай кьеялъул хIалтIухъабазул ихтиярал цIунулеб идараялъул нухмалъулев ГIамиродинов МухIамадицаги.\nДагъистаналда пачалихъиял хъулухъчагIазе шибаб моцIалъ кьезе кколеб харжалъул рахъалъ налъи буго жакъаги республикаялда ва 2014 соналъул тIоцебесеб июналде дандеккун гьеб бахун буго 106 946 азарго гъурщиде. Гьединал баянал кьолел руго федералияб статистикаялъул рахъалъ Дагъистаналда бугеб бутIаялъ. Гьеб налъи буго 2013 соналдаса нахъе хIалтIухъабазе щвечIеб харж. Гьедин харж щун гьечIо кинавниги 17389 чиясе.\nГьезда гьоркьор руго батIи-батIиял бакIазда хIалтIулел гIадамал, росдал магIишаталъул ралел бакIазул ва гьел гурелги. Бищунго гIемераб налъи буго лъай кьеялъул хIалтIухъабазе кьезе кколеб харжил, 57 миллион гъурущ.\n«Эркенлъи» радиоялъ цебеги бицун букIана Дагъистаналъул чанго мухъазда лъай кьеялъул хIалтIухъабазе моцIрол харж кватIизабулеб букIиналъул. Дагьаб цебегIан Гъуниб мухъалъул КIогьориб росдал школалъул мугIалимзабазул букIана гIарз гьезул харжалда тIадеги кьолеб стимулируяшая абураб гIарац кватIизабулеб бугилан. Гьеб ккола лъикI хIалтIарал мугIалимзабазул харжалда тIадеги кьолеб гIарац. Гьелъул рагIуларо цо чIезабураб къадар, гьеб бараб букIине бегьула мугIалимасе моцIалъе щолеб гьоркьохъеб харжалда бараб.\nМисалалъе Гъуниб росдал гьоркьохъеб школалъул мугIалималъе стимулирующая абулеб гIарацгун цадахъ моцIалъе щолеб букIун буго 16 азаралда хадуб гъурущ, гьанже гьеб къотIизабуралдаса нахъе гьелъие щолеб буго 12 азаралда хадуб гъурущ харжалъул.\n2013 соналдаса нахъе щолеб гьечIин дагъистаналъул киналго мухъазда ругел мугIалимзабазе пуланаб классалъул нухмалъулев хIисабалда харжалда тIадеги бачIунеб азарго гъурущилан бицана «Эркенлъиялъе» лъай кьеялъул хIалтIухъабазул махщалил цолъиялъул нухмалъулев ГIамиродинов МухIамадица.\nГIамиродинов МухIамад: «2013 соналъул октябрь, ноябрь, декабрь моцIалъ Москваялъ битIун бачIун букIараб 52 миллион гъурущ щун гьечIо мугIалимзабазе».\nЭР: «Гьел киналго мухъазда ругел мугIалимзабазе кьезе кколеб букIараб гIарациш ялъуни цо-цо бакIаздайищ гьединаб ахIвал-хIал бугеб?».\nГIамиродинов МухIамад: «Киналго мухъазда буго гьедин. Классалда чан цIалдохъан ватаниги гьелъул хIисабги гьабун кьола гьеб гIарац, бищун цIикIкIун 1000 гъурущ».\nГьеб гIарац цебе федералияб бюджеталдаса бачIунеб букIун буго Дагъистаналде, амма гьанибе битIараб гьеб гIарац мугIалимзабазеги кьечIого гIодоб лъун хутIун букIин лъараб мехалъ Москваялъ нахъбуссинабун бугин ва тIокIаб кигIан тIалаб гьабуниги гьез гьеб кьолеб гьечIилан бицана Амиродиновас.\nМугIалимасул аслияб харж кватIизабиялъул хIужабиги ругилан бицана Амиродинов МухIамадица хадубги. Гьел ккола Дахадаев ва Казбек мухъалда ругел мугIалимзаби. Гьединго гьезие кьолеб гьечIин спаралъ араб мехалда нухда харжалъе кьезе кколеб гIарац ва гьел гурел гIемерал гIунгутIаби рехсана Амиродиновас мугIалимзабазе харжал кватIизариялда жанир загьирлъун ругел.\nГIамиродинов МухIамад: «ГIунгутIаби гIемер руго гьенир. ХIажатго гьечIел халгьабиял тIоритIун сваказарун руго школалъул нухмалъулел. Жакъа школалъе гIарац биччазе ккола бакIалъул нухмалъиялъ. Гьез гьеб кьолеб гьечIо, бачIун коммиссиялъ школалъул нухмалъулев тамихIалде цIалев вуго, гьесда гьабизе кIолеб жоги гьечIо».\nТIолго улкаялда пачалихъиял хъулухъачагIазе моцIалъе щолеб харжалда дандеккун балагьани Дагъистаналда жакъа гьоркьохъеб харж кIиго нухалъ дагь буго. «Росстаталъ» кьурал баяназда рекъон Россиялда гьоркьохъеб харж буго 23 азаралда 745 гъуруш, Дагъистаналдайин абуни гьеб бащалъула 12 256 гъурщида. Шималияб Кавказалъул регионазда гьоркьобцин гьеб бищун гIодобегIанаб харж ккола, мисалалъе Гъалгъаязул республикаялда цо моцIалъе гьоркьохъеб куцалда шолеб буго 19 122 гъурущ.\nПачалихъиял хъулухъчагIазе харж щолеб гьечIо


ЦIар бахчиялде ккарал\nИсана сон байбихьилалде Дагъистаналда вукIун вуго хъвай-хъвагIай гьабурав 4600-ялдаса цIикIкIун наркоман. Гьезулги балугълъиялде вачIинчIев 66 чи ва 27 сонил ригьалде вахинчIев 150-гIан чи. Республикаялда наркомания гIолохъанлъулеб букIаниги, наркоманазул гIаммаб къадар дагьлъулеб бугин рикIкIунеб буго тохтурзабаз.\nМахIачхъалаялъул наркологиялъулаб диспансериялда сах гьавулев вугев, наркотикал хIалтIизарулев МухIамадил кутакалда ракI бухIун бугоан мекъаб нухде ккун ватиялъ ва талихIалъ таваккалаб нигатги бижун бугоан тIуванго сахлъизе. 30 сон бараб мехалда тохлъукьего ккун вуго МухIамад наркотиказул асирлъун. Гьелда бан гьабун гьечIо жеги хъизанги батун гьечIо жиндирго талихIги. Росу – ракьги цIарги балъго гьабурав гьес гьарана, МухIамадилан абун тейила жиндаян.\nРоссиялъул Федерациялъул наркотикал хIалтIизариялда хадуб хъаравуллъи букIинабиялъул хъулухъалъул Дагъистаналъулаб идараялъ (УФСКН РФ РД) тIобитIулеб бугин «Югалъул гIолилал» абураб оперативиябгун – профилактикаялъулаб операция ва гьелъул гIурхъабалъ наркотикал ричулел бакIазде щун низам цIунулез хIалтIи гьабизе бугин абидал МухIамадилъ цо рохалил лъалареб пашманлъиялъул лъалареб асар загьирлъана.\nМухIамад: «Гьел киналго тIагIинаризе ккола, гурони наркотиказул даранги гьелъул балагьалги лъугIуларо».\nМухIамад гIадинал, мекъаб нухдеги ккун жидер къисмат къосаразул къадар дагьлъизабиялъул мурадалда гьабулеб хIалтIиги тIоритIурел тадбирал дагьал рукIунаро. Гьезул хIасил кинабдай ккола ва ахIвалалда рекъараб бугодай наркотикал хIалтIизариялда хадуб хъаравуллъи букIинаби? Рехсараб диспансериялъул нухмалъулезул баяналда рекъон ахирал соназда наркотикал ричиялда ва хIалтIизариялде данде гьабулеб рагъ гIезегIанго цIикIкIун ва наркотикал хIалтIизарулезул хIисабалде босаразул къадар гIезегIанго дагьлъун буго.\nДагьабги лъикI букIинароандай наркотикал ричиялде ва хIалтIизариялде данде чIеялъулаб ва тIатинабиялъулаб хIалтIи цебеккунго лъазабичIого балъго гьабизеян абураб суалалъе МухIамадица гьадинаб баян кьуна:\nМухIамад: «Мекъи гьабулеб буго гьез. Цебеккунго лъазабизе бегьуларо, Гьеб дида лъалеб жо буго. Тадбир гьабулеб заманалда даран гьабулел бакIал рахан рукIуна. Гьез лъалел чагIазеги щибниги бичуларо. Лъаларо лъица гьезда лъазабулебали, амма лъала гьедин букIунеблъи».\nГьелдаго релълъараб пикру загьир гьабуна МухIамалил тохтур Марям ГIабдулаевалъги.\nГIабдулаева Марям:«ГIадатлъун билълъараб жо батила гьединал тадбирал гьаризе рукIин цебеккунго лъазаби. ЧчугIа цIогьохъе кквеялде данде тадбирал хIадурулел ругилангицин цебеккунго бицуна. Гьанибги гьебго жо буго. лъаларо гьедин букIинейищ гьеб кколебали».\nНаркотиказул дипансериялъул хIисабалда рекъон исана сон байбихьидал учеталде росарал наркоманазул республикалда 4645 чи вукIана. Гьединго руго хIисабалде росарал 174 токсикоманалги. Гьел киназдаго гьоркьор I48 чи вуго 27 саналде рахинчIезул ва 66 чи 18 соналде щвечIезул. Амма гьеб тIубараб сияхIги ва республикалда наркоманазул бугеб ахIвал – хIал бихьулеб суратги гурилан бицана Дагъистаналъул наркологиялъулаб централъул бетIерав тохтурасул земеститель СалихIат ГIумаровалъ. ХIакъикъаталда гьезул къадар чанцIулго цIикIкIараб бугилан абуна гьелъ.\nТегераналда наркотикал рухlулеб куц\nГуржиязда ракlалда буго марихуанаялъе легализация гьабизе\nМагIарухъги гIемерлъулел руго наркоманал\nНаркоконтролалъул хъулухъчагIи Youtubе-алда


ТIилида рекъон букIунила рагIадги\nЛъалеб букIахъе, исана сентябралда Дагъистаналда рукIана рищиял. ГьабсагIаталда Дагъистаналда къабул гьабураб цIияб рищиязул законалда рекъон, республикаялъул властазухъе щун рагIула тIубанго гьел рищиязул кверщел.\nГьаб моцIалъул ахиралде киназдего гIагарун муниципалитетазул бутIрузул кверщел щвезе буго комиссияз тIаса рищарал ва бакIалъул собранияз тасдикъ гьарурал чагIахъе. Гьелъул магIна ккола, гIадатияб мацIалда абуни, республикаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповасе бокьичIого бетIерлъун чи кколарин абураб.\nГьеб кутакалда лъикIаб закон бугин, ГIабдулатIиповасда лъалин тезе бегьулев чиги, гьесул гьунарги, сурсатги, жо кколеб гьечIони, хъулухъалда тарав чи рокъове витIизе рес букIунин абулеб буго цояз. Цогидаз абулеб буго кинила ГIабдулатIиповасда лъазе кIолеб тIубараб Дагъистаналда бугеб кIикъогоялдаса цIикIкIун муниципиалияб район ва шагьаралда щив мустахIикъав вугев, щив гьечIевали. Гьеб къануналъ абадиялъ къоно чIванин демократиялда, ритIухълъиялда, гражданазул ихтияраздаян.\nРитIун ругин абила гIемерисез кIиабилезда, щайгурелъул дир гьаркьил ихтияр щай букIине кколеб ГIабдулатIиповасухъ бугониги, Путинихъ бугониги, цогидав чиясухъ бугониги? Дун махIрум гьавулев вугин дир ихтияралдаса, гьедин батани, щай улкаялъул конституциялда хъван бугеб «источником формирования органов государственной власти является народ» абун?\nХисеха гьеб жидецаго гьересияблъун гьабураб документ. Абизе рагIи гьечIо гьал бадирчIваязда. Дунгун накъиталда вугев чи ккола лъикIаб лъайги щварав, улкаялда ва къватIиб лъугьа-бахъунебги бихьарав, гIакъилав чи.\nАмма нилъер Дагъистаналъул хIакъикъат цебе чIезабураб мехалда гьеб «демократия» абураб жо гьаниб хIалтIичIо букIине кколеб хIалалда. Рищиялги гьанир тунчузги, тротилалъги, гIарцул тургьбузги гьаруна. Иргадулал рищиязда депутатасул мандаталда, яги районалъул ва шагьаралъул бетIерасул тахбакIида сверун унеб къеркьеялъ, битIахъе, «лал тIамулеб букIана» гъарим халкъалда тIад. Цоял хIинкъизарун, цоял ричун росун, цогидал инкар гьабизе рес гьечIел масъалаби лъун тIамулел рукIана кьвараразги кьураразги гьаркьал кьезе. Гьеб цо рахъ – нилъер рищиял рихьизарулеб.\nЦогидаб рахъ босани, рацIцIадал, хIакъикъиял рищиял тIоритIани, хIатта гьенирцин кIвезе гьечIо жакъасел дагъистаниязда мустахIикъалги, рацIцIадалги, лъай бугелги гIадамал рищизе. Щай? Щайгурелъул рацIцIадалги, лъай бугелги, намус цIунаралги гIадамал къадруялда гьечIого гьанир. Гьезул рейтинг гьечIо, гьел къабул гьарулел гьечIо халкъалъ. Щайгурелъул жибго халкъ унтун буго лъилъулареб унтиялъ.\nГьезул гIемерисезул рекIелъги бидулъги щулаго бакI ккун буго мунагьал чураяв Сулиманов МухIамадица абурав «лагъас». «Нужелъ вугев лагъ чIвай!» абун макъала букIана досул 1990 абилел соназул байбихьуда. Дов живго чIвана, ханлъиги лагълъиги хутIана.\nГьез къабул гьабула зулму, гьезда ханлъиги лагълъиги гуреб батIияб ахIвал-хIал лъаларо. Гьез гьаракь кьола зулму гьабулезе, жидее хъулухъ гьабулев ва жал къабул гьавулевги нахъе тункун. Дицани жибго гьеб тIолгохалкъалъул рищиял абураб жо тIубанго къабул гьабуларо, щайгурелъул академикасулги, хъвай-цIали лъаларев цо гIабдаласулги гьаракь кин бащад гьабилеб?\nТIадежоялъе академикал доздаса дагь руго, дагьал гьаркьал рищиязда къолеб мехалда, халкъалда релълъарав вукIинарищ вищулев чиги? Гьадинаб букIана жакъалъагIан букIараб рищиязул хIакъикъат.\nГьанже киназго абулеб буго ГIабдулатIиповасе бокьани, хъулухъалда «чIахIги» лъезе кIолин (бокьарав чи лъезе кIолин абураб магIнаялда) жакъасеб къагIидаялъ. Щибха нилъеца гьабизе кколеб гьеб «чIахI» ГIабдулатIиповас тахбакIида лъунгутIизе?\nНилъеца «чIахIие» лагълъи гьабизе кколаро. Масала, бищунго гIемерал дагъистаниязда гIакъуба гьаб къого соналъ чIезабуна Аллагьасдаги божуларел, законалдаги балагьуларел, бер къанщичIого жиндир чохьолгун чорхол тIалабалъухъ цоцаца чIвалел, бидул кверал цIурал гIадамаца. Гьеб «чIахIихъги» валагьун нилъеца абула «сильный» чи вугин абун.\nГьеб «чIахI — къулалъул» рахъккун, социалиял гьиназдасан, интернеталдасан ГIабдулатIиповасде гьоркьоса къотIичIого тIолеб буго чороклъи. Гьеб киналъулго хIисабги гьабун, ГIабдулатIиповасда ракIалда ккезе буго «вахI, азие лъайги бугев, иманги бугев чиго бегьизехъин гьечIогури, гьев аз хIазего гьечIогури, пуланаб шагьар ва район жиндир нухде тIамизе лагъзадерица тIалаб гьавулев вуго гьеле гьевго кьварарав, яги кьурарав бетIер, ай тIадехун бицен гьабураб «чIахI».\nДагьа-дагьаб чIахIги бухIун, бронированный джипалъул гордухъа лагъзадерихъ валагьарав «чIахIха». ГIабдулатIиповас хIукму къотIула нилъехъ балагьун, гьев вуго политик. ХIасил калам, кигIан гьел чагIи дос тIамулелин абуниги, нилъго тархъанлъичIого, эркенлъичIого, рацIцIалъичIого, гIелмуялъулги, гIакълуялъулги, гIаданлъиялъулги нухде рачIинчIого мустахIикъал чагIи тIаде рачIине гьечIо.\nГьеб дунялалъул тарихалда гIемер такрарлъараб жо буго. РацIцIадал ва демократиял рищиязда бергьун власталде вачIун вукIана Гитлерги. Кинаб багъа гьелъухъ инсанияталъ кьурабали нилъеда лъала. Хабар лъикIаб рагIайги.


2 апрелалда МахIачхъалаялда Миллияб библиотекаялда тIобитIана «ТIалъиялъулгун халкъалъул диалог» абун данделъи. Гьениб хIукму гьабуна кватIичIого Дагъистаналда кIудияб митинг тIобитIизеги, республикаялда кколел чIвай-хъвеязул цIех-рех гьабизеги, гьединго бажарулеб батичIони, тахбакI эркен гьабеян пачалихъиял хъулухъчагIазда цебе суал лъезеги.\nМахIачхъалаялда тIобитIулеб данделъиялде республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповги ахIун вукIана. Амма гьесул бакIалда гьениве вачIана диниял суалазул, миллияб политикаялъул ва къватIисел ишазул министр хисулев.\nГьеб букIана "ТIалъиялъулгун халкъалъул диалог" абун Миллияб библиотекаялда тIобитIараб данделъи. Гьелъул хIаракатчагIилъун лъугьана "Союз патриотических сил" абураб багъа-бачариялъул вакилзаби.\nГьениб аслияб гара-чIвари ккана республикаялъул нухмалъулев халкъалъ вищизе кколин абураб суалалда сверухъ. Америкаялдаги Россиялдаги гIадамал лагълъуда чIезарун рукIараб заманалда Дагъистаналда бегавулзабиги цогидалги гIадамаз, халкъалъ, жамагIатаз жидецаго рищулаанин абуна ХIажимурад ГIумаровас. Гьев ккола "Справедливая Россия" партиялъул Дагъистаналда вугев вакил.\nХIажимурад ГIумаров: "Щиб нилъее лъугьараб, щиб ккараб - нилъеего нухмалъулев нилъецаго вищичIого тезе ккани? Гьекъолдун, гIакълу хисун, гIалхулал чагIаздейищ нилъ сверун ругел? Бицеха! Халкъалъ гьев вищизе бегьуларин абураб пикру дида бичIчIизабулев чи къваригIун вугоан дие Дагъистаналъул хIакимзабазда гьоркьов. ЛъикI буго. 20 соналъ тана нилъеца гьев нухмалъулев ивщичIого. Щибха ккараб гьелъул? Нилъер республикаялда нанотехнологиялищ ругел церетIолел, росдал магIишатгун, промышленнность ва цогидабищ цебетIун унеб бугеб Москваялъ гьел тIадегIанал хъулухъал рикьа-къотIулел рукIарабгIан заманалда жаниб? БитIараб буго, чанго тухум-кьибил бечелъана, хутIараз щиб гьабизе кколеб?"\nХIажимурад ГIумаровасул пикруялда рекъон, Дагъистаналъул хIакимзабаз Москваялда билълъанхъизабун буго дагъистаниял жеги рищиязда гIахьаллъизе гIун гьечIин абураб пикру.\nХIажимурад ГIумаров:"Москваялда киназдаго лъала дагъистаниял рищиязде унареллъиги, ананиги гьениб щибниги бикьулеб бугони гурони унареллъиги. Лъала гьединго лъиданиги гьезул божилъи гьечIолъиги. Божилъи гьечIо божизе гIадал гIадамал тIалъиялда гьечIолъиялъ".\nХIажимурад ГIумаровасда тIадрекъолел чагIи гIезегIан рукIана гьеб данделъиялда. Гьезул цояв ахIдолев вукIана живго ХIажимурадица кандидатура лъезе кколиланги. Амма гьес жинцаго гьелъие жаваб кьечIо.\nЦохIо Хасавюрталдаса Байсултlанов Маматханица гурони республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасда нахъасан я лъикIаб, я квешаб абулеб букIинчIо. Амма Маматхан рази гьечIоан гьесдаса. Жив къабул гьавичIила гьес. 2006 соналда гьесул хъизаналде рещтIараб балагь Дагъистаналда гIемерисезда лъала. Хасаб операция тIобитIулебилан аскарияз Маматханил васасул минаги сверун ккун чIвана гьезул нус, лъукъана васги. Цинги туснахъ гьабулев вукIана гьев террорист вугилан. Журналистазулги инсанасул ихтиярал цIунулезулги кумекалдалъун гьесухъа бажарана васасдаса рогьо бацIцIинабун. Амма низам цIунулездаса кутакаб ракIбуссин буго гьесул.\nГьесда цадахъго пачалихъалдаса ракIбуссин загьир гьабулел гIадамал гIезегIан рукIана гьенир. Масала, БежтIаса инсанасул ихтиярал цIунулев Къебедов МухIамадица бицана жидер хъизаналда ракIалда букIанила улка тун къватIире гочине. Жиндагойин абуни ккун букIанила яргъид гIуцIаразда аскIове рохьоведай инаян.\nМухIамад Къебедов: "Кинал низам цIунулел гъарин гьел рукIунел, Хъачагъал руго унго-унгоял. Бокьараб бакIалде ахIани, гьелъул жавабги кьола дица. ЖуликIал руго гьел. Гьел жуликIаз цIунулел руго цогиги жуликIал, гьединин гьаб гIадамазда берцинго хIухьел цIазе кIолареб ахIвал-хIалги лъугьун бугеб!"\nЛъарагI миллаталъул рахъалдаса кIалъарав Мирзаев ХIажица бицана аскариязул гъалатIалдалъун республикаялда чIвараб цо хъизаналъул. ГъалатI кканинги абун, тIубараб хъизан тIагIинабулеб жойищ букIунеб? Дагъистаналда чIвай-хъвей лъугIизабичIони, щибниги кколарин рикIкIунеб буго Мирзаев ХIажица.\nГьес ракIалде щвезаруна цогидал хIужабиги. Масала, дагьалъ цеве МахIачхъаалялда вухарав жамгIияв хIаракатчи Абсалидин Мурзаев. Гьев цеве вахъунаан киназего, халкъалъе гIоло. Гьанжейин абуни гьев живго жиндиего тун вуго, лъицаниги кумекги гьабичIого. Гьев вухарал чагIиги ралагьулел гьечIо. Гъарабудагъкенталда чIвана лъималазда Къуръан малъулев вукIарав чи. Лъиениги тамихI гьабичIо. Подмосковьеялда гъанкъун ватана ВатIан цIунизе армиялде хъулухъ гьабизе арав гIолохъанчи. Гьединан цо-цо ккун гIадамал лъугIулел рукIинго гIадин, нилъелъ тIагIунеб буго божилъиги. Гьедин кIалъана Мирзаев ХIажи.\nДогъузпара, Дахадаев мухъаздаса вакилзабаз бицана муниципалиял гIуцIабазул нухмалъулездаса бугеб разилъи гьечIолъиялъул. Муниципалиял гIуцIабазул нухмалъулел рищиялъул къагIидаялъ кинабго хвезабун бугин абуна Дахадаев мухъалдаса БахIамадов Багьавудиница. Гьесул пикруялда рекъон, тIоцебесеб иргаялда, муниципалитетал рацIцIад гьаризе ккола халкъалда дандечIарал нухмалъулездаса. Гьеб мехалда лъугьуна гIодобиччараб, халкъалъул тIалабал тIуралеб ахIвал-хIал.\nБакIалъул рищиял тIоритIулеб мехалда жидер нухмалъулес бюллетеназда лъезарулел хасал ишарабазулги гIаламатазулги бицана Догъузпараялдаса Канберов Фахрединица.\nКанберов Фахредин: "Менделеевасул таблицаги Китаялъул алфавитги гьадингосеб жо рищиязул заманалда гьес мугIалимзабаздаги цогидаздаги гьоркьор тIиритIизарулел тIанчазда данде. Гьелъухъ гьесие кинаб мустахIикъаб цIар кьелебалигицин лъаларо".\nГьединлъидал гьединаб бербалагьи хIехьон бажаруларин хадубккунги, лъалебги кIолебги батичIони батIайисан хIалтIизе, тахбакIал эркен гьареян лъазабизе кколин хIакимзабаздаян абуна гьениб гIемерисез. ГьабсагIатин абуни дора гIодор чIун гьерсихъабиги цIогьалги ругила. Гьадинаб хIалалде Дагъистан ккезабурал чагIи гьел руго. Гьединлъидал гьез ГIабдулатIиповасеги квалквал гьабизе бугин республика цебехун бачинеян абураб пикру бугоан данделъиялъул гIахьалчагIазул.\nГьеб данделъиялде ахIарав Рамазан ГIабдулатIиповасул бакIалда гьениве вачIана Зикрула Илясов - диниял суалазул, миллияб политикаялъул ва къватIисел ишазул министр хисулев. ГIадамаз пачалихъиял хъулухъчагIазда дагIба балеб, гьел тахбакIаздаса нахъе ине кколин лъазабулеб мехалда гьес гьезда абичIо нуж мекъал ругилан. Гьес абуна къойидаса къойиде гIемерлъулел ругин республикаялда масъалаби. Рамазан ГIабдулатIипов вачIиндал цIакъго цIикIкIунел ругила гIадамаз хIакимзабазда нахъасан хъвалел гIарзалги.\nИлясовасул пикруялда рекъон, цIияв нухмалъулев вачIиндал аслияб масъалалъун лъугьун буго халкъалъул божилъи тIадбуссинаби. Гьединго ГIабдулатIипов Россиялда машгьурав вугила миллияб политика щвалде щун лъалев чи хIисабалда, гьединлъидал гьес кIвар кьелеб батилила дагъистаниязда дандчIвалел масъалабазде. Илясовас рагIи кьуна библиотекаялде данделъаразул гIарзал Рамазан ГIабдулатIиповасда рагIизаризе.\nГІабдулатІипов дагъистаналъул Геракл вукІине ккела\n12 соналъ хIехьараб зулму\nЛъималазул татуялъ парламенталъул тату хвезабун букIун буго...