Жеги малърал къвакIичIел ватIаналъул хIанчIи\nСанайил 27 июналда Россиялда кIодо гьабула ГIолилазул къо\nГьале жакъаги гьимулеб буго нужее ватIаналъул бакъ. РагIулищ гьелъул рекIел кIутIи?! Гьеб хIалуцун буго, нужер ургъелал гьарун. Жакъа гьелъул бидури-хьалъанцин тIинкIулеб буго магIу.\nВатIаналъул магIуги, рохелги, гьимиги, релъиги – гьеб киналъулго хважаинзаби руго нуж.\nЖакъасел гIолилал, Дагъистаналъул талихIалъул куркьбаллъун ругел нужехъ буго гьелъул метерисеб, хадусеб...\nНуж батIи-батIиял ва гьелдаго цадахъ цоцазда релълъаралги. Нуж кьер-кьералги, цохIо кьералъулги.\nВатIаналъ жиндирго пикрабиги, анищалги, квацIи-квацIи гьабун, кьолел руго нужехъе. ТIирщизаре гьел нужерго пайдаял ва лъикIал ишазул кумекалдалъун.\nНужер цолъиялъги, рокьиялъги, бажариялъги хвасар гьабизе буго Дагъистан гьелъул букIинеселъул ургъел гьечIезул «цIобалдаса».\nНуж релълъуна ватIаналъул гIидраялда рижарал кьер-кьерал тIугьдузда. Нужедаса буго ватIаналъул хIикматаб, талихIалъул цIураб махI. Нужеда кодоб буго гьелъул къисматалъул кIул. Нуж – гьелъул рекIел кьаби-бидурихьал, бидурихьазулъан гьелчолеб, беролеб би.\nНужер рекIел кIутIи цолъизе ккола ватIаналъул рекIел кIутIигун. Гьениб гьалдолеб рохелги букIине ккола нужер гIахьалаблъун.\nРоржа нужерго анищазде данде, ватIаналъул къисматалъул хъаравулзаби.\nЖакъа школа лъугIаралги, жакъа диплом щваралги, жакъа батIи-батIиял ишазда ругелги гIолилал! Биччанте нужер гIумруялъул даимаб ахIилъун букIине: «Къеркьезе, балагьизе, батизе, къуркьунгутIизе», - ян абурал рагIаби.\nИсанасеб нужер байрам цолъулеб буго Дагъистаналда рагъулал тунка-гIусиял ккаралдаса къого сон тIубаялде данде. Дагъистаналъе захIматал дол къояз «нилъеразулго» кумекалдалъун тушманас гьелъул ракь мерхьунеб мехалда, гIолилаз къабул гьабуна ватIаналъул ахIи. Халкъалъ цоги нухалда ракIалдещвезабуна цолъиялъул, гьудуллъиялъул къуватги, къиматги, къадарги.\nДагъистаналъул каранда кенчIолел багьа тIадегIанаб маржаналлъун руго жакъа нуж. Маржаназда бугеб щибаб жавгьар – гьеле нужги нужер къисматги. Нухал ритIаги нужее, ВатIаналъул бакъуде данде.\nГIолилазул хIакъалъулъ цо-цо баянал:\n• 1921 соналъул 1 маялда Темир-Хан-Шураб рагьана Дагъистаналъул комсомолалъул 1 съезд.\n• Дагъистаналда гIумру гьабун ругел гIадамазул 30% ккола гIолилал. Гьединаб ахIвал-хIал Россиялъул ки-налго субъектазда гуро бугеб.\n• Ахирал соназда Россиялда 14-ялдаса 30 соналде щвезегIан гIумруялда ругел гIолилазул къадар дагьлъулеб буго. Гьеб ккола 21,5 процент. Гьезда гьоркьорги васазул къадар цIикIкIараб буго – 50,8 процент.\n• Нилъер улкаялдаги бакътIерхьул пачалихъаздаги гIолилазул лъаялъул рахъ босани, буго гьадинаб хIал:\nБугеб лъай Россиялда БакътIерхьул\nБайбихьул 5% 15%\nГIаммаб гьоркьохъеб 17% 24%\nгьоркьохъеб 19% 6%\nТIадегIанаб 18% 20%\n• Лъаялъул даража гIолилал васазулалдаса ясазул цIикIкIараб буго.\n• Дагъистаналда гIумру гьабулеб буго Россиялда бищунго гIолохъанав гIалимчи, физикаялъулгун математикаялъул гIелмабазул доктор ГIалисултанов Завурица. Гьеб гIелмияб даражаялде Завур вахана 27 соналъул ригьалда.\n• 2013 соналъул ноябралда Дагъистаналда тIобитIана гIолилазул тIоцебесеб съезд.\n• «Россиялъул БахIарчи» абураб тIадегIанаб цIар щварал дагъистаниязда гьоркьор 17-яв вуго 35 сониде вахинчIев.\nДругие материалы в этой категории: « АхIи базе ккараб хIал\tРугьалаби бечедаб чапар буго «ХIакъикъат» »


Внеклассное мероприятие «Расул Х1амзатовасул поэзиялде сапар» - литература, мероприятия\nВнеклассное мероприятие «Расул Х1амзатовасул поэзиялде сапар»\n«Расул Х1амзатовасул поэзиялде сапар»\n«Внеклассное мероприятие «Расул Х1амзатовасул поэзиялде сапар»»\nМКОУ «Чунинская СОШ»\nУчитель: Мусаева З. М.\nМУРАД: 1.чвахун бит1ун ц1алиялъул даража борхизаби.\n2. Г1адатаб анализалдалъун ва логикиял суалаздалъун лъималазул г1акълу ц1убазаби.\n3.Эпитетаздалъун , метафорабазул,дандекквеязул к1вар рагьун,шаг1ирасул рек1ел мурад загьир гьаби.\n4.Халкъияв шаг1ирасул творчествоялъул болъодул х1ок1ида х1ет1е лъезе жигар бахъи.\nДАРСИЛ АЛАТАЛ:Шаг1ирасул сурат, т1ахьал.газетал, журналал,рефератал,докладал ,альбом, къадал газета"Ц1ада гьоболлъухъ",.лъималаз рахъарал суратал, касетаби гьесул куч1дузул, ИКТ.географияб карта.\nЭПИГРАФ: "Бищун т1адег1анал г1агарал ц1ваби ,\nГ1адамазухъе щвей буго дир мурад".\n-Ассалам г1алайкум , лъимал.\nДарс байбихьила Р. Х1амзатовасул "Къункъраби" коч1одасан.\n. - Лъица хъвараб кеч1 гьаб, ва лъил х1акъалъулъ бицине бук1ин бихьулеб бугеб нужеда жакъа сверун балагьани?\n- Бит1ун буго.Жакъа нилъер тема буго РАСУЛ Х!АМЗАТОВ,гьесул творчествоялъул хаслъи.\n-Мурадги буго г1адатияб гуреб; гьесул творчествоялъул болъодул х1ок1ида х1ет1е лъезе к1вей ай,гьесул асаразулъ чанго бак1 ккураб тема рагьи.\n2.ЦЕБЕРАГ!И. Расулил г1умруялъул ва литературияб х1аракаталъул х1акъалъулъ къокъаб баян.\n_ Дагъистаналъул халкъияв поэт,пачалихъалъулал премиязул лауреат, Социалистияб Зах1маталъул Бах1арчи,дунялалдаго ц1ар раг1арав шаг1ир Расул Х1амзатовасул творчество машгьураб ва хвел гьеч1еб буго.Гьев гьавуна 1923 с. Хунзахъ районалъул Ц1ада росулъ Ц!. Х1амзатил хъизаналда.\nГьеб гьит1инаб Ц1ада росулъ, инсул минаялъул рагъида т1амураб оцол т1омодаги вегун, гьабуна Расулица т1оцебесеб кеч1.Гьениса воржана гьев поэзиялъул г1ат1идаб шагьра нухде.\n-Жиндирго г1умруялъул аслияб мурад РАсулица баян гьабуна гьал коч1ол мухъаздалъун.(эпиграф ц1ализе).\n(т1адег1анал ц1ваби - лъик1ал к1уч1дул щвей)\n- Т1убана Расулил мурад, Расулие г1адамалги г1адамазе Расулги ц1акъ хирияллъун лъугьана.\n_ Шаг1ир лъик1го вихьизе ккани, гьесул Ват1ан бихьизе ккола,- ян абун буго Гетеца.Гьеб ц1акъ бит1арабги буго.Есенин вич1ч1изе ккани, Рязаналъул г1ат1илъаби рихьизе ккола,Блок лъазе ккани,Петербургалъул г1азулал гьурал гьурмаде пуйзе ккола.Ц1ада росулъе щвеч1есдаги Дагъистан бокьуларесдаги Расул Х1амзатов вич1ч1уларо.\n-Гьале нужеда цебе суратаздалъун Расулил Ват1ан. Гьал суратазда нужеда бихьила к1иявго шаг1ирасул цо мина.Инсул гъоркьа рукъзал ч1абарги лъурал жужайги т1урал,цебесеб т1аг1ел _алат, ц1араг1,ц1улал манг -кинабго бук1ахъе ц1унун.\n-Т1аса минаялъуб Расулил х1алт1ул рукъ,гьес кеч1 хъвазе т1оцебе кодобе босараб х1ули ,щакъит1ел,гьесул г1умру рагьараб гьит1инабго музей.(бихьизабизе)\n1.- Ват1ан буго шаг1ирасул бищун к1удияб рокьи, гьесул шиг1рабазул байбихьиги ахирги, г1умруялъул рохелги пашманлъиги.\n-Бице, эбел Ват1ан, бице, Дагъистан.\nМун разияв гьеч1ищ дур васасдаса?\nМустах1икъав вугищ дун дур ц1аралъе,\nЦ1адулъ парпадулел дур байрахъазе ?\n- Гьеб суалалъе жаваб батила жакъа нилъеца дарсидаги.\nС- Лъимал, нужедаго лъалел Расулил биографиялъул х1ужжаби загьир гьаризе лъида к1велеб?\nЖ- 1) Ц1алана педучилищеялда.\n2)Лъуг1изабуна Москваялда Литературияб институт.\n3) Т1оцебесеб т1ехь " Х1асратияб рокьиги, боркьараб ццинги".\n4) Т1ахьазул къадар 70 ялдасаги ц1ик1к1ун буго. 1\n5) Гьел руссинарун руго г1урус ва бат1иял мац1азде.\nС- Расул Х1амзатовасул кинал куч1дулгун лъай- хъвай гьабураб нужеца цересел классазда?\nЖ- 5кл - " Вера Васильевна"...\n9кл - " Эбелалде", " Авар мац1"...\n7кл - " Маг1арулал"...\n- Гьел куч1дузул лъай борцине дица кьела\nтестаздалъун т1адкъаял .\n1) - Гьаб коч1ол куплет лъуг1изабе.\nДир мац1 бук1инароан ......\n2) Гьаб коч1ол авалияб куплет нужеца рик1к1е.\nЩвела дун росулъе, щвела рокъове\nКъирун тараб каву къай, дир хирияй.\nКида гьеб бук1инеб- кват1изе гьеч1о,,\nКаранда рак1 лъурай, сордо, лъик1 эбел.\nЖ- " Эбелалде" Эбел к1оченаро гьит1инаб мехалъ....\nС- 3. Аваразул гимнлъун лъугьараб кеч1 кинаблъун рик1к1унеб дуца?\nЖ - " Маг1арулал". релъи- хъуй гьеч1ого рохизе лъалел ...\nС-4- Расулил авар мац1алде бугеб г1урхъи гьеч1еб, т1ей гьеч1еб рокьи загьир гьабулеб кеч1.\n" Авар мац1" " Нолъ макьилъ бихьана ..."\nС-5- Расулил дуего бищун бокьараб кеч1 рек1ехъе бице.\nЖ "Дагъистаналъул рохьал"\nС-6 Кинабха бугеб гьесул прозаялдалъун хъвараб асар. " Дир Дагъистан"\n- 1968 соналда Р. Х1амзатовас киналго х1икмалъизаруна ва рохизаруна гьаб асаралъ . Литературиял пишачаг1азда к1веч1о гьелъул жанр ч1езабизе.\nГьеб буго т1олабго Дагъистаналъулги поэтасул г1умруялъулги образ рагьараб т1ехь.\n- Гьале нилъехъ живго поэтги вихьула (ц1алдохъан Расуллъун)\n- Щибдай гьас бицина жакъа дарсида.\n(" Дир Дагъисданалдаса" цо гьит1инаб эпизод маг1арулалъул хьандей) ( форма, чохт1о.. ц1алдохъабаз бихьизабизе).\n- Г1агараб авар мац1 .Дир кинабго бечелъи, дир дарман, дир гьаракь,- гьедин гьит1инаб лъимаде г1адаб реэди гьабулеб буго Расулица, кинаб маг1наялда маг1арул раг1и раг1аниги .\n- Дагъистанги дагъистаниялги, маг1арухълъиги маг1арулалги к1одо гьарулеб гуреб х1ухьел угьич1о Расул Х1амзатовас. Гьесул поэзиялъулъ гьеч1о инсанасул г1умруялъул рагьич1еб тема.\n2. .К1удияб бак1 ккола эбелалъул образалъ\n- Киналго халкъазул лъималазе , бат1и-бат1ияб мац1алъ абуниги, хирияб буго эбелалъул ц1ар.\n- Дирго бищун рек1елъ ч1арал раг1аби рик1к1ина дица нужее гьесул " Эбел" абураб коч1ол.\n"Ц1амх1алаб маг1ица , бух1араб биялъ,\nРах1ат гьуч1еб рак1алъ кинабго черхалъ\nДицаги кидаго , киве щваниги ,\nЩурула, ах1ула эбел, эбелан"\n- Эбелалъул рокьиялъ, гьелъул х1еренлъиялъ лъимал лъик1аб хьвада-ч1вадиялде куцала.\n3.Тема ч1ужуг1адан. Ч1ужуг1аданалъул гьайбатаб г1амалалъул х1акъалъулъ недегьал х1еренал раг1аби абун руго поэтас гьадинаб коч1олъ :\n" Бокьула маг1арул ясазул гьурмалъ..."\n- Щиб бокьулеб Расулие гьабсаг1ат раг1ила нилъеда. (запись ах1улеб биччазе)\n4.К1удияб Ват1анияб рагъул темаялъ хасаб бак1 ккола Расулил поэзиялда жаниб .\nС - Нужеда гьоркьор ратизе бокьилаан гьеб темаялдасаги коч1ол куплет лъалев чи.(гьикъизе).\n-Рагъда камурал васазул ,бах1арзазул х1акъалъулъ асар кинаб рак1алде щолеб нужеда?\n- Ц1алдохъабазда гьоркьоб ц1акъ машгьураб буго г1олохъанав Расулица хъвараб Совет Союзалъул Бах1арчи М-З.Г!абдулманаповасул ва гьесул анкьавго гьудул г1урусазул х1акъалъулъ хъвараб поэма.Ц1ар кинаб бугеб?("Россиялъул солдатал" )\n- Поэма кинал мухъаздалъун байбихьулеб ? (Симферо...)\nГулла керен борлъун рек1елъе ана,\nРек1арав чодаса гъоркье вортана,\nБарти х1их1идана,хвалчен г1одана\nХЪах1аб микки сестра т1аде г1унт1ана.\nРасулил "Хвалда цебе" абураб коч1олъ ругъунги щун щапун унев солдатасул раг1аби жакъа нилъедаги раг1изе руго.(Сценка -цебеккунго лъимал х1адуризе кьураб)\nС .- Щибха абизе бокьараб хвалда цебе солдатасе?\n(г1адада хвеч1олъи,хвел гьеч1еб бук1ин гьесул гьунар).\n- Дарсил байбихьуда нилъ г1енеккана Расулил ,рагъда т1аг1арал киналго солдатал рак1алде щвезарулел,гьел хъах1илал зобалазда хъах1ал къункърабазде сверун рук1ин бихьизабулеб коч1охъ.\n- Машгьурав композитор Ян Френкелица бакъанги хъван гьеб ах1улеб раг1араб мехалъ пачалихъалъул гимн бачунеб мехалъ г1адин, киналго улкабазул г1адамал рахъун ч1ола.Гьеб хъван буго Япониялдаса вач1унелъул нухда.Г1урус мац1алде буссинабун буго гьунар бугев таржамачи Наум Гребневас.Ах1ана Марк Бернесица.(Слайдал- гьезул суратал).\n"- Хъах1ал къункърабазе" бан буго лъебергоялдаса ц1ик1к1ун памятник.\nРехсезе бегьула: Украина,Узбекистан,Кисловодск.Дагъистаналда т1оцебе памятник бана1986 с. Гъуниб. (слайд).\n- Расул щвеч1евги гьев лъаларевги пачалихъал ратизего ратиларин ккола.Гьес жинцаго хъвана: "Г!агараб Дагъистаналде дун вуссана дунялалъул хасав корреспондентлъун.Гьеб баян гьабула гьадинал раг1абаз.(карточкаби рикьила раг1аби хъварал).\n1 .Индиялъул ч!ах1иял......\n2. Ч1ег1ераб Африкаялда..........\n3. Лицбургалда тохлъукьего.....\n4. Италиялда Венециялда......\n5. Индонезиялъул ч1инк1иллъабазда...\n6. Нью- Йоркалъул къват1ахъ...\n7. Стамбулалда Парижалда....\n8. Лондоналда выставкаялда...\n(ц1ализе т1амила ва картаялда рихьизаризе риччала).\n-Хадуб гьес хъвана:\n-Бат1иял улкабазде араз,гьеб улкаялъул куч1дул рач1уна росун,дицайин абуни,дур х1акъалъулъ ц1идасан хъвана саринал,ц1идасан бич1ч1ана ва ц1идасан бокьана дие дир бах1арчияб Дагъистан.\nЛъуна мугъзада нахъа кверал.Цуна мугъ бак1ида,эркенго ц1ана х1ухьел.\n-Рилълъа гьанже нилъерго росдал къват1ахъе.Щванищ?\n-Балагье квег1иса квараниса.Щиб бихьулеб бугеб?\n.Гьеб буго, лъимал, г1умруялъул бихьулеб рахъ.гъорлъе раккун балагьидал нилъеда дандч1вала г1адамасул г1унгурт1аби, квешал г1амалал.Гьел квешал г1амалал какарал сатириял куч1дулги руго Расулил.\n-Кинал г1амалал гьел кколел? (х1елх1елчилъи, х1алихьалъи,ришватчилъи ,ц1огь).\n- Гьаб кеч1 хъвана Расулица к1икъогоялдаса ц1ик1к1ун соназ цебе.(ц1ализе т1амила к1и- к1и мухъккун).\nБикъун ч1амулеб буго\nБикъун ч1ик1улеб буго\nБикъун хъухъалеб буго\nБикъун хъарсунеб буго\nБикъун кваналеб буго\nБикъун рет1унеб буго\nБикъулеб буго улка\nКвералгин килщал рекъон.\n- Гьеб кеч1 ц1илъулеб бугин ккеч1ищ нужеда жакъа къват1иб.\n-Гьелде данде балъгояб рагъги бан т1ад руссина нилъ.\n(рит1ун г1одор ч1а)\n-Расулил х1акъалъулъ хъвана т1убарал т1ахьалги,макъалабиги.куч1дулги,хъвана дагъистаниязги,г1урусазги,къват1исел улкабазул критиказги.\n-Гьале цо-цо гьел раг1аби хъвараб т1амач ,ц1але нужеего .(рикьизе).\n- Семен Бабаевский.\n-Гьел гурелги г1емер руго Расулил творчествоялъе къимат кьурал гьудулзаби.\n-"Дунялалда дир ругелщинал гьудулзаби рик1к1ун , дие бет1ергьанас санал кьуни,дидаса херав чи Дагъистаналда вук1инаро"-ян абун буго поэтас\nСУАЛ: Дур вугищ гьудул ?\n-Гьудуллъи биххиялъе щиб г1илла бук1ине бегьулин кколеб дуда?\n-Унго-унгояв гьудул ватизе зах1мат бук1унищ?\n-Т1аме цо кици гьудуласул х1акъалъулъ.(Гьудул нусгоги дагьав,тушман цоги г1емерав)\n- Расулица махщалида пайда босана халкъиял кицабаздасаги.\n-Гьесул асаразулъ дандч1валел кицабазул байбихьи дица абила,ахир нужеца т1аде жубай.\n1. Бач1инахъего лълъар кквеч1они,+...\n2. Бач1унилан гуро къоги+ рогьелги бач1унеб.\n3. "Бахъанищ ханжар+ кьабе, кьабг1анищ ханжар + къот1е.\n-Жинцаго ургъараб кици буго гьесул гьаб.(слайд)\nГ1умруялъ ургъараб кеч1 цо къоялъ бач1уна.\n-Гьеб нужерго таптаразда хъвай.\n- Расулил цоги бицинч1ого г1оларо гьес маг1арул мац1алъ кин къач1арал А.Пушкинил,В. Жуковскиясул,К. Рылеевасул куч1дул.\n- Лъида лъалеб Пушкинил " К Чаадаеву".(цо куплет ц1ализе т1амила ,лъач1они дицаго рик1к1ина)\n-Любви , надежды....\nСЛАЙД. Рокьи ,хьул,машгьурлъи - гьезул хиялаз,\nХалат мехалъ кквеч1о нилъ махсароде.\nНек1ого т1аг1ана т1адагьал къасдал,\nКъаси макьу г1адин,радал нак1к1 г1адин.\n- Расулида к1ванищ гьев авторасул аслияб пикру бич1ч1изабизабун маг1арул мац1алде буссинабизе\n-Лъимал, живго шаг1ирасул анц1- анц1 миллатазда ц1алулел гурелги,гьесул асаразул кьуч1алда композитораз хъван буго 300 -ц1ик1к1ун бакъан.Гьел ах1ула ц1ар арал коч1охъабаз: Лев Лещенкоца,В.Кикабидзеца,ах1улаан Муслим Магомаевас.\nАх1ула нилъерго коч1охъабаз.\n-Слайд .Ах1мад Закариев "Дун дандч1вазе ккола ч1ужуг1адангун къаси"\n-Рач1а цадахъ ах1изе.\n-Х1алч1ахъадал .Гьаб рик1к1ина нилъеца 11 классалда нужеца лъай-хъвай гьаризесел Расулил асаразде рагьараб кавулъун.РОкъоб нужеца ц1але Расулил «Хъулбузул х1акъалъулъ» ва г1адатаб анализалде х1адурлъи гьабе.Гьаб дарсида лъарабги к1очене тоге.\n-Расулил творчествоялъул хаслъи балагьанаг1ан батулеб хазина буго. Гьеб бич1ч1ила нужеда хадусел дарсаздаги гьесул асарал ц1алулагоги.\n-Нилъеца рагьана цо-цо ц1иял х1ужжаби гьесул творчествоялъул.такрар гьаруна цере арал ,рук1ана сапаразда.\n-Дида цадахъ нужги лъик1 х1алт1ана.Лъик1ал къиматалги руго нужее жакъа.\n-Гьале сураталдасан нужехъ валагьун гьимулев вуго Расул.Гьеб буго гьесулги нужедаса разилъиялъул г1аламат.\n-Умумузул адаб ккурал,дурго халкъги, г1адаталги,мац1ги , миллатги,дургоВат1анги бокьараб ва ц1унараб ц1ияб г1еллъун рук1ине тавпикъ кьеги нужее.\nКЪО -МЕХ ЛЪИК1 !!!!\nАвтор: Мусаева Зарият Магомедовна\nНомер свидетельства: 576537


МахщелчагIи » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Образование - Лъай кьей, мактаб » МахщелчагIи\nДобавил(а): istina от 17-02-2017, 14:39\nДагъистаналъул пачалихъияб университетги лъугIизабун, Агъвали росдал гьоркьохъеб школалде хIалтIизе ячIана Заира. Гьелъул анищ букIана районалдаго адаб-хIурмат цIикIкIарай байбихьул классазул мугIалим, жиндирго эбел Салтанатил гIадинаб нух тIаса бищизе ва учительлъун хIалтIизе. Гьелъ тIаса бищана авар мацIалъулгун адабияталъул мугIалимасул махщел. Гьелъие букIана цоги гIилла: рахьдал мацIалъул мугIалим ПатIимат Мухтаровалъ магIарул мацIалде рокьи бижизаби. Заира ГIалиева хIалтIизе ячIаралдаса нахъе хисана Агъвали росдал школалъул цIалдохъабазул рахьдал мацIалде букIараб бербалагьиги ва ахир лъуна цоцада релълъарал чIамучIал дарсазе. Заираца жигар бахъана, батIи-батIиял методикиял къагIидабиги хIалтIизарун, мацIалде лъималазул рокьи бижизабизе. Къойидаса-къойиде цIикIкIана магIарул мацIалда тIоритIулел класстун къватIисел тадбиразулъ гIахьаллъулел цIалдохъабазул къадарги, районалъул ва республикаялъул даражаялда тIоритIарал къецазулъ ва олимпиадабазулъ лъималаз кколел цересел бакIалги. Гьеб кинабго букIана мугIалималъул захIматалъул, макьу гьечIел сардазул ва рахIат гьечIел къоязул хIасил. Заира, захIмалъабазе къуркьичIого, цеехун ана.\nГьелъул хIалтIул цебетIеялъул аслияб масъалалъун лъугьана лъималазулъ гIагараб ракьалде, гьелъул тарихалде ва маданияталде рокьи куцай. Гьеб кинабго гьелъ, биун тIолеб месед гIадин, магIарул мацIалъ бессулаан гьезул ракIазулъ. ГIадатиял гурел къагIидаби хIалтIизариялъ цIалдохъабазе хиралъана магIарул мацIалъул дарсалги. Гьелъ жигар бахъулаан щивасда бичIчIизабизе магIарул мацI цIуни ва умумузул тарихгун гIадатал лъазари щивав магIаруласул борч букIин. Камуларо магIарул мацI жидее хIажат гьечIин абулел лъималги умумулги, нилъер мацI цIуничIони, миллатги маданиятги тIагIунеблъи гьездаги бичIчIизабула. Заира ГIалиевалъул захIмат гIадада хутIичIо: гьелъие нугIлъи гьабула щварал грамотабаз ва шапакъатаз. Чанго соналъ гIахьаллъана гьей районалъул мугIалимзабазул къецазда ва "МагIарул мацIалъул бищун лъикIав мугIалим-2009" республикаялъул конкурсалда тIоцебесеб бакIалъе мустахIикълъана ва "ДРялъул лъайкьеялъул отличник" цIаралдалъун кIодо гьаюна.\nРайоналда гьелъ тIоритIана Расул ХIамзатовасул, МухIамад Шамхаловасул ва Сабигат МухIамадовалъул хIурматалда гIуцIарал байрамкъоял. Гьелъул гIуцIарухъанлъиги, тIасабищараб пишаялдехун бугеб рокьиги ва жа-вабчилъиги бихьана районалъулгун республикаялъул нухмалъиялда, ва гъоркьисала гьелъие кьуна "Дагъистаналъул мустахIикъай учитель" абураб цIар.\nХIалтIи нухда бачине бугеб гьунарги бихьун, гьей районалъул культураялъул хIалтIухъабазул гьариялдалъун районалъул нухмалъиялъ Маданияталъул кIалгIаялда методистлъун хIалтIизе тIамуна. Жиндирго аслияб мугIалимасул хIалтIудаса нахъе ккезе течIого бачана Заираца гьеб хIалтIиги. МухIамад Шамхаловас 100 сон тIубаялда бан тIобитIараб тадбирги лъикIаб даражаялда гIуцIана ва нухда бачана гьелъ, гьединго жигараб хIалтIи гьабуна Агъвали росулъ гьесул музей-рукъ рагьизеги. Гьеб хIалтIухъ Заирае ХIурматалъул кагъат кьуна "ХIакъикъат" газеталъул бетIерав редактор ГIали Камаловас.\nМахщел тIокIай мугIалим гурейги, Заира ккола лъикIай шагIирги, ункъо лъимадул эбелги. Школалдаго хъвазе байбихьана гьелъ кучIдул, цинги, университеталда цIалулеб мехалъги, гIодоб течIо ва жакъаги, эркенаб заман щварабго, хъвала рекIел хIал загьир гьабурал ва мацIгун маданият цIунизе ахIарал кучIдул. Гьел рахъана "ЦIумадисезул гьаракь", "ХIакъикъат" газетаздагун журналазда ва "ЦIумадисезул шагIирзаби" тIехьалда. МагIарул мацIалъул гIолохъанал мугIалимзабазе кумекалъе "ХIакъикъат" газеталда рахъана гьелъул рагьарал дарсазул конспекталги. Автор: Зулфия Сажидова, "ЦIумадисезул гьаракь" газеталъул мухбир\nГазета №: 6, от 17. 02. 2017 Месяц выхода номера газеты. Например января Год выхода номера газеты. Например 2012г.\nБукIинеселде галиБице, эбел, дие умумузул мацIПасихIго кечI цIалиялъул къецМагIарул гъасда магIарул мацI рекъолаМацIалде рокьи бижизабулей


До Октябрьской Социалистической революции в Ирганае не было советской школы не было в селе ни одного человека, который владел бы русским языком. Детей обучали арабской грамоте, читать Коран, который был написан на не понятном для детей арабском языке.\nУчителями детей были арабисты, которых называли «Учеными». После Октябрьской революции в 1918-20 г.г. в селе была открыта первая начальная школа. Она была открыта представителем Хунзахского округа, ныне покойным писателем Дагестана Магомаевым Асадулой. Правда, в начале письменность (буквы) была арабская, затем Тюркская, а потом Латинская. Первым учителем (детей) этой школы был Газиев Магомед. За годы Советской власти развивалась культура, просвещение в селе.\nЗа время своего существования наша школа выпустила несколько сот человек с начальными, н/средней образованиями. Среди выпускников нашей школы имеются руководящие работники района, врачи, учителя, зоотехники, медицинские и ветеринарные фельдшера, бухгалтеры, механизаторы и т.д.\nС 1930 года учительницей, а с 1942 года директором нашей школы работала Семенюк Елизавета Матвеевна, заслуженная учительница школы ДАССР, награжденная орденом Ленина за заслуги в области народного образования.\nЗа годы Советской власти в селе полностью была ликвидирована неграмотность, резко улучшились жизненные условия колхозников. В селе имелись клуб, библиотека, консервный завод, почтовое отделение, сберегательная касса, детский сад, медицинский пункт, магазин, пекарня.\nДагъистаналъул нек1сиялросабазул цояблъун кколеб Рихьуни росу ккураб заман, ва гьелъие кьучI лъурав чи лъазе кIоларо. ГIицIго лъалеб жо буго гьеб росу районалъул киналго росабаздаса цебе ккураб букIин. Гьелъие мисалал руго церегосел биценазулъги гьеб ритIухъ гьабулеб буго жакъасеб гIелмиял цIех-рехазул хIасилазги.\nГьанжеялдаса 1200 ялдаса цIик1кIун соналъ цебе Дагъистаналда букIараб 13 ханлъиялъул цоялда абулеб букIун буго «Филан» абун. Ва гьеб ханлъи букIун буго гьанже Рихьуни росу бугеб бакIалде аскIобегIан кколеб ракьалда букIараб «ИРГЬАН» абулеб кIудияб шагьаралда. Гьединаб шагьар букIиналъе нугIлъи гьабулел гIемерал хIужаби ратана цо чанго соналъ тIатIалаго Рихьуни росдада аскIор тIоритIулел ругк1арал археологиялъулал цIех-рехаз. Дагьаб хадуб заманалда шагьаралда цIар абулеб букIун буго «АГЬРАН» абун. Гьеб шагьаралъул ихтияралда букIун буго ансадерил кьодухъан байбихьун, махъадерил кьотIе щвезегIан гIор ккун эхеде бугеб жаниблъи.\nЦебегосеб биценалда рекъон, Агьраналъул ханлъиялъул ихтияралда букIун буго 11 росу. Гьел росабазул гIадамаз магъало кьолеб букIун буго Агьраналъул хан ГIарипие. Гьев вукIун вуго Дагъистаналъул шагь Хакъанил вацлъун.\nГIарип ханасул бищунго кIудияб росу букIун буго МагIмиз (Рихьундерида цун бугеб гьерекIдерил мегIералда цIар буго гьеб). Гьенибе гьес Агьраналдасан кIудияб шагьра нухги бахъун букIарабила. ГIарип ханасул центр букIун буго Агъдан шагьар. Гьениб букIун буго 9999 рухI.\nАгьраналъул ханлъиялда гIун рачIун руго ГьаракIуни (АржакIуни), Кьудукь, Иргьан росаби. Доб заманалда ракьал, лъинал, рохьал жидеего кквезелъун росаби цоцазде тIаде кIанцIулел рукIун руго. Гьеб мурадалда Агьраналде тIаде кIанцIун руго гьерекI. Гьезие кумек гьабун буго аскIорехун ругел ГIаймаки, ЧIугIли, Ахкент (гьелда ХъахIабросоянги абула) росабазул гIадамазги. Гьеб рагъулъ Агьран росдал гIадамазе кумекалъе рачIун руго ансадерил гIадамал ва гьеб кумекалъухъ Агьран росдаца гьезие кьун буго КушматIа абулеб бакI (Рихьуни ГЭС бугеб бакI).\nКинха бачIараб Рихьуни росу абулеб цIар? Гьелъул хIакъалъулъ руго цоцада релълъинчIел биценал. Масала, гьезул цоялда абулеб буго «РИХЬУНИ» абулеб росдада цIар Унсоколоса КIудияв Аруталав абулев чияс лъун бугилянги. Гьеб ккун буго гьадин. Гьев Аруталав абулев чи вукIун вуго жиндирго гIиги хьихьун гьерекIдерида данде битIун бугеб магIарда. Гьениб тIубараб анкьалъ пулеб гьороцаги, бадиб чIвалеб гIаздацаги, тIад хъугъун лъурал накIкIазги цебе бакI бихьизе толеб букIун гьечIо. Гьесул гIи бакъунги цIоронги хун буго. Живго Аратулавги дагьалъ хутIун вуго магIарда вугьун хвезе. Цинги накIкIалги рикь-рикьун, дунял гвангъизе лъугьараб маркIачIуда, бакI-бакIазда кунчIарал цIаял рихьун руго Аратуласда Аргьан росулъ. ГIемер воххиялъ «Рихьана! Рихьана!» - ан яхIун бугогьес. Гьалдаса бачIарабилан абула «Рихьуни» абун росдада цIар. Амма лъаларо кигIанасеб къадаралда гьаб битIараб бугебали.\nДигъистаналъул ва чачан халкъалъул имамзаби ГъазимухIамадил ва Шамилил бетIерлъуда пачаясул колониалияб режималда данде магIарулаз къеркьей гьабулеб соназдаги Рихьуни бакI лъугьана гIурусазда кьаби щвезабиялъе жинца аслияб квербакъи гьабулеб бакIлъун. Гьелъин 1838 соналда гIурусазул аскаралъ Рихьуни росу бухIарабги.\nМахIмудил заманалда Дагъистаналъул магIарул шагIирзабазда гьоркьов гIатIидго лъалев вукIарав БакьайчIиса Тажудинил (ЧIанкIал) гIумру гIицIго Рихьуни росдада гуребги, нилъер районалъул цогидал росабаздаги бухьараб буго. Гьединлъидал мустахIикъаблъун бихьула гьунар бугев гIалимчи, гIолохъангонилъедаса ватIалъарав, жиндир мунагьал Аллагьас чурун ратаяв, ГIалихIажи Ахлакъовас ЧIанкIа Рихьуни росулъ вукIараб заманалъул хIакъалъулъ хъвараб гIелмияб статьялъул цо-цо бакIалда гьадин рехсолеб буго:\n«ГIолохъанав Тажудин (ЧIанкIа) жиндирго кьерилазда цадахъ цIалулев вукIана Унсоколо мадрасалда. Гьесул гьалмагъзабазда гьоркьов вукIана БакьайчIиса берцинав ва чергесав гIолилав ТIалхIатги. Унсоколо ТIалхIатил кутакаб рокьи ккана Меседо абурай ясалъухъ ва гьелъул ракIги чияр росулъе апарагасде – мутагIилумасде буссун букIана. «Росдал намус цIунизе лъугьарал» ансадерил гIолохъабаз хIукму гьабуна, доб заманалъул пикрабазда рекъон хIехьезе бегьулареб жолъун букIараб, гьеб ишалъе ахир лъезе, ТIалхIатилги Меседолги рокьи баккудасаго бакъвазабизе.\nБитIухъе чIвай-хъвеялъул хIинкъи ккана цоцазе рокьарал гIолилазда тIаде. Гьеб лъарал ТIалхIатил эбел-инсуца вас Унсоколоса росулъе вачун ана. кватIичIого ЧIанкIаги Рихьуни росулъе гочизе ккана жиндирго цIали лъугIизабизелъун машгьурав гIарабист БуцIраса ИсхIакъил МухIамадихъе. Гьеб заманалда гьев шагIир хIисабалдаги машгьурлъун вукIана.\nТIалхIатихъ ккараб рокьи жеги свинчIей Меседо цо нухалъ гьесухъе Рихьуни ячIана. Гьелъ ЧIанкIада гьарана жиндир гьудуласда цо кечI гьабейилан. Гьедин хъвараб буго поэтасул «ТIАЛХIАТИДЕ» абураб кечI. Гьале гьелдаса мухъал:\nДирго ракI тIун араб тIавус бихьизе,\nТIаде магIарухъе яхине анищ!\nТIад къотIун хъамураб хъергъу цIехезе\nХунздерил боялда тиризе анищ.\nМагIарухъе унел хъахIилал накIкIал,\nХъван кагъат босизе рес рекъеларищ?\nХунзахъе щолелъул Шамалъул гьури,\nГьитIинаб сайгъат тIобитIиларищ?....\nЛъалеб букIахъе ЧIанкIаца Рихьунир гIемерал сонал рана: байбихьуда мутагIиллъун, хадув абуни росдал дибирлъун. Абизе бегьула ЧIанкIал тIоцебесеб рокьиги Рихьуни кканилан. Гьес ячун йикIана Рихьуниса ГIабидат абулей гIадан, амма поэтасул гIумруялъул гьеб заманалъул баянал цIакъго мукъсанал гурони гьечIо.\nЯсал берцинал росаби руго Авар гIоралъул гIодоблъиялдаса гIебеде ругел бакIазда. Рихьунирги рукIун руго кутакалда берцинал ясал: ГIисал яс СалихIат, ХIожол яс Анисат, ХIалимат, Шагьрузат ва цогидалги.\nГьезул цояй Анисат йикIана росдал бегавуласул яс. Гьелъул хIакъалъулъ ЧIакIаца хъван буго кIиго кечI. Гьел кучIдузул цоялъул история гьадинаб буго: цо нухалъ Хунзахъе унев вукIарав ГIашилтIаса гIалимчи КъурбангIалил вас ГIабдула ЧIанкIагун дандчIван вуго. Гьел кIиялго цоцазда лъалел рукIун руго, Тажудин ГIашилтIа мутагIиллъун вугев мехалдаго. Бакъанил гIужалда кIиявго гьалмагъ рихьундерил годекIанире рахъун руго. Гьезда цеесан кIицIулго ун йиго бегавуласул яс Анисат.\nГIабдулагьица абун буго: «ХIикмалъи – бегавуласул ясалъул берцинлъи! Тажудин, кинан хутIарав гьалъ мун хIайран гьавичIого? Мунагь букIинарищ гьадигIан берцинай гIаданалъул хIакъалъулъ кечI гьабичIони?» ЧIанкIаца абун буго: «Валагь, берцинай гIадан йиго, амма жеги дун гьелда кIалъайчIо. Дуе бокьун батани кIалъала».\nРихьуни вукIарав соназда БакьайчIиса ЧIанкIаца хъвана гIурусазулгун япониялъул рагъда бахIарчиго вагъарав Рихьуниса Сайгидул БатIалил, ГьаракIуниса цIар рагIарай кочIохъан ГIайшатил хIакъалъулъги кучIдул. Поэтасул бищунго лъикIаб асараздаса цоял ккола гьел.\nГIалимзаби – гIарабистаздалъунги машгьураб букIана некIо Рихьуни росу. Живго ЧIанкIа жанив цIалараб бакI букIиналъги бицуна гьелъул. Лъеберабилел соназда гIайиб гьечIониги гIайибалги тIаде гIунтIизарун тIагIинавуна лъикIав гIалимчи ГIалил МухIамад. Гьев вукIана бичIчIи бугев ва лъугьараб ахIвал-хIалалъе битIун къимат кьезе лъалев чи. ГьаракIуниса НурмухIамадил МухIамадил рагIабазда рекъон гьес граждан рагъул соназда полковник ГIалихановасул бандал росулъе рачIингун, ва росу бухIилилан хIинкъаби кьезе лъугьингун, ГI. Г. Дахадаевасухъе чиги витIун, багIарал партизаналги гьенире ахIун, хъахIаздаса росу бац1цIад гьабуна, гьелдаса хадуб заманалдаги ГIалил МухIамадица росдал гIадамал ахIулел рукIана Совет власталъ цере лъурал масъалаби калам тун тIуразаризе.\nМугIрузда эркенлъиялъе гIоло граждан рагъал унеб заманалда, рихьун большевиказул рахъалда рукIана. МахIач Дахадаевасул отрядалда рагъулел рукIана. Рихьундерил багIарал партизанал:\nГьезда цадахъ къеркьолаго рихьундерица бихьизабуна Октябралъулал идеябазе жидерго ритIухълъи.\nГраждан рагъул захIматал къоязда 1920 – 1921 соназда Рихьуни росулъ гIуцIана ревком. Гьелъул тIоцевесев председательлъун М. Гьазиев ва членаллъун М. Кихасуровги ва М. Мусаевги рукIана.\n1927 соналда росулъ гIуцIана байбихьул парторганизация . Гьелъул секретарлъун вукIана М. Кихасуров. ТIоцересел коммунисталлъун рукIана Г1умаров Къурбан, Сулейманов Пайзудин, МухIамадгIалиев АхIмад. Хадусеб соналъго гIуцIана комсомолазул ячейкаби. Гьелъул секретарлъун вукIана ГIалиев ХIусен.\nКолхозияб багъ-бачари гьениб байбихьана районалъул цогидал росабаздасаги цебе. 1928 соналдаго 16 хозяйстваялдасан гьениб гIуцIана тIоцебесеб росдал магIишаталъул артель. Гьелъул председательлъун вукIана ХIусейнов АхIмад. Артелалъул букIана росдал гIадамаз вакъфуялъе малъараб чанго гектар ракь, 6 гIака ва 70 цIеги. 1939 соналъул 17 марталда абуни, Рихьуни кинабго магIишат гIаммаблъун гьабуна, гIуцIана Сталинил цIар лъураб колхоз ва къабул гьабуна цIияб уставги.\nГьанже хадуб «Рихьуни» совхоз гьабураб гьеб магIишат букIана экспорталъе битIизе консервал гьарулеб «Табарза» ахбазаналъул ахаздалъун бечедаб ва республикаялда цIар рагIараб магIишат.\nРихьуни росулъ революциялда цебе хъвазе – цIализе лъайги культура буголъиги букIинчIо. 1920 соналъ рагьана гьениб байбихьул школа. 1929 соналда ячIана Рихьуние тIоцеесей гIурус учительница Елизавета Матвеевна Семенюк. Гьелда батана Рихьуни жиндирго гIумруялъулго талихIги. Лъималазе лъайги тарбияги кьолаго гьей мустахIикълъана Ленинил Орденалъе, ДАССРалъул школазул мустахIикъай учителасул цIаралъе. Сонал ана Е.М. Семенюк нилъгун гьечIелдаса. Амма рихьундерида даимго ракIалда йиго гьей. ЦохIо рихьундерида гуро, тIолабго районалдаго. ГIемераб хIалтIи гьабуна гьелъ районалъул социалиябгун экономикияб гIумру цебетIезабиялъе.


Хасавюрт районалъул ТIукитIа росулъ гIумру гьабулей йикIана мунагьал чураяй Жарадат Пахрудинова. Гьелъ бетIербахъи гьабулаан рокъоб рагьараб тукада къайиги бичун. Цо нухалда гьелъ дие бицана жиндирго сахаватаб ишалъул хIакъалъулъ гьадинаб хабар.\n«Нижер росулъеги рачIун, гIумру гьабулеб букIана цо хъизамалъ. Росги гьечIого лъимал хьихьулей ГъазимухIамадова Зугьрал букIинчIо мина-рукъ. БукIинчIо 60 сон барай гьей гIаданалъулги цониги лъимадул кинабгIаги документ. Гьазда-дозда цере хIалтIун щвараб мухьдахъ гIумру гьабулеб букIана гьеб хъизамалъ. Дир ракI гурхIана гьезда. Ва пикру ккана гьей янгъизай гIаданалъе кумек гьабизе», - ян байбихьана Жарадатица.\nХасавюрт районалъул социалияб хъулухъалъул хIалтIухъан Халуница малъана лъималазе паспортал росизе ккани, лъимер гьабиялъул хIакъалъулъ свидетельство букIине кколин. Гьебги гьабулин судалъул хIукмуялдалъун. Жарадат ана Хасавюрт районалъул жанисел ишазул управлениялъул паспортал кьолеб отделалде.\n«Гьезги абиларищха, свидетельство гьечIони, паспорт кьоларин абун. Зугьра гьаюна Даргъой. Дица хъвана гьенибе кагъат – архив бухIун бугин бачIана жаваб.\nДун ана Хасавюрт районалъул судалде ва гьикъана магIарулав судья вугищ гьанив хIалтIулеван абун. Ватана – нижерго районалъул Ингердахъа АхIмад абурав чи. Щвана гьесухъе. Бицана гьесда бугеб хIакъикъат. Росги хун, щуго лъимер хьихьулей гIаданалъ бокьал гIадаб бакIалда гIумру гьабулеб бугин, цIакъ бокьун бугин гьелъие кумек гьабизеян бичIчIизабуна гьесда. Судияс абуна, цин свидетельство гьабизе кколин абун», - ан бицана Жарадатица.\nАхирги гьабуна свидетельство. Гьанже ана паспортазул столалде. Гьезги байбихьана гизма. ГIарац къваригIун, паспорт кьоларого.\nПаспорт кодобе щварабго, Жарадат ана пенсиялъул фондалде. ХIажатал документалги хIадурун, бахъана дой пуланалъе пенсия – 3000 гъурущ бачIана тIоцебе. Я захIматалъул книжка, я цогидаб щибго жо гьечIелъулха долъул. Пенсиялъул фондалда хIалтIулел ясалги «рекъезарун», пенсия бахинабуна 4000 гъурщиде.\nПенсиялъул гIарацги данде гьабун, Жарадатица байбихьана пакъиралъе мина базе. 10000 гъурщиде босана кирпич. Гьелъул бетIергьанчи Жамалица киридахъ рана къадал – анкьго метралъул халалъи бугеб бакI лъугьана.\nГIицIго къадал ран тIубалищха. ТIох ва цогидаб хIалтIи гьабизе материал босизе гIарац балагьизе Жарадат ана райисполкомалде. Гьенивги валагьана магIарулав. Гьес кьуна 5000 гъурущ. Собесалде ана – гьений йигей гIаданалъ кьуна цин 5000, хадуб – 3000 гъурущ, гIемер кумек гьабуна гьелъ. КъваригIун букIана тIохалъе шифер.\n«Гьеб букIана дун хIежалде унеб сон. ГIадамасда бицун букIинчIо гьаб хIужаялъул дица. Дун ана ГIаркьухъа Юсуп-хIажихъе. Хасавюрталъул лъарал рагIалда кIудияб бакI ккун буго гьес. КIалтIа ватарав хъаравулас абуна, гьес мун къабул гьайилищали лъаларин абун. РачIун рукIарал цо руччабиги нахъе ритIанила дос. БачIана Юсуп- хIажиясул машина. Ана гьесда аскIое ва цадахъго йилълъана гьесул рокъое. Бицана дир бугеб «унти». Валлагьги гьабила кумек, щай гьабуларебанги абун, тIохда кквезе махх кьуна гьес! Шифералъе рес гьечIого йикIарай, гIекколеб тIох бугеб бокьоб гIумру гьабулей долъие щвана махх! Гьесго кьуна арматураги. Жамалица хIадурана цIулал рейкаби ва бана минаялъе тIохги. Гьеб букIана 2011 сон.\nГьанже гьей гIаданалъул йохи! Щибаб къойил ячIуна дихъе, баркала кьолей йикIуна», - ян бицана Жарадатица.\nНижеца гьелда абулаан Жара-бабаян. ГIагарлъиялъул рохел-пашманлъи гIахьал гьабизе кидаго ячIунаан гьей. Байбихьул классазул учительницалъун йикIарай гьей, Совет хIукумат биххараб мехалда, лъимал-рукъ тIубаялъул мурадалда, школалъул хIалтIиги тун, жуяна дармиде. Гьедин гIумруялъул нухде тIобитIана гьелъ жиндир ункъабго лъимер. Гьелъул гIаданлъигун сахаватлъиялъ хIайран гьарулаан ниж. ГIагарлъиялда кверчIвалей йикIуней гьелъухъа бажаричIо чиякъай Зугьрал къисматалъулъ гIахьаллъичIого. «Аллагьасе гIоло, киридахъ гьабуна дица гьеб. Зугьрае садакъадеян кьурабги, пенсиялъул бачIарабги щибаб гъурущ хъвалеб хасаб тетрадь букIана дир. Гьенибго хъвалаан долъухъе кьурабги, кванихъгун ратIлихъ харж гьабурабги гIарац. Дагь-дагьккун цIикIкIана долъие щолеб пенсияги. «КIодоца бараб мина» бихьизе гIемер чиги вачIана – районалъул лъай кьеялъул управлениялдасаги, социалияб хъулухъалдасаги. Нечезаюлаан дун, гIемер рецц-бакъ гьабун. Хасавюрт районалъул газеталда макъалацин бахъун букIана», - ян лъугIизабуна Жарадатица хабар.\nАбула, нилъеца гьарурал лъикIал ишал гурони ратуларо абадияб дунялалдаян абун. Аллагьас лъикIал муъминзабазул мухъилъе ккезаюн ятаги Жара-бабаги…\nДругие материалы в этой категории: « Баркала, тохтурзаби\tМашгьурав артистги администрациялъул бетIерги »


«Аваравлъун вукIине Азербайжаналда цIакъ захIмат буго» » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nЦIоралъул магIарулазул масъалаби\nМагIарулазе цолъи хIажат букIиналъул даим бицана ва бицунеб буго миллаталъул ургъел бугел гIадамаз. Амма гIемерисеб мехалъ нилъер иш халкъияв артист МахIмуд ГIабдулхаликъовас абухъе кколеб буго: цояс цояв гъоркье цIан, эхеде рахине цоцазе квалквалал гьарулел руго. Гьедин букIиналъе гIайибияв ватизе бегьула нилъер щивав…\nАваразул миллияб газеталъ гIемер хъвана ЦIоралъул магIарулазул хIакъалъулъ. Басмаялъул подшивкаялде халгьабуни, щибаб номералда гIадин ратула Ч1аралда (ЦIоралда) ругел мухбирзабаз хъварал макъалаби. Азербайжан АССРалъул атласалдацин бихьизабун буго XVI гIасруялдаго ЦIор Дагъистаналда гъорлъ букIараблъи. Бакуялъ риччарал цIиял тарихалъул тIахьазда хъвалеб буго ЧIарлъи Шекиялъул ханлъиялда гъорлъ букIанилан. Гьединал гьерсаз ццин бахъинабулеб буго Кавказалъул габурлъи бахун доб рахъалда ругел аваразул. «Нуж гьанире кватIун рачIарал чагIи руго, гьаб нижер ракь ккола», -ян абулел Бакуялъул вакилзабазда ЦIоралъул магIарулаз жидерго некIсиял ва чIахIиял хобал рихьизарула: «Гьале нижер тарихалъул нугIзал. Нужерин абуни гьанир хабзалабицин гьечIо».\nЖакъа Азербайжаналда гъорлъ рукIаниги, миллатцояз жидер рахъкквезе бокьун буго ЧIаралъул магIарулазе. Гьеб бичIчIулеб жоги буго. Азербайжан Республикаялъ (АР) тIалаб гьабулеб бугелъулха Дагъистаналда ругел азербайжаназул. Щайила жал нужеца рехун таралилан бадиб чIвала гьел югалъулал магIарулаз севералъулазда.\n«МагIарулал гьоболлъухъ рачIине бокьула»\n1924 соналда гьавурав ЧIар росулъа Ибрагьим Давудовас бицана СССРалъул заманалда магIарулазул маданиял хIаракатчагIи гIемер рачIунаанин ЦIоралде: «МагIарулазул интеллигенциялъул вакилзаби гIемер къабул гьабураб мина буго дир гьаб. Мунагьал чураял Расул ХIамзатовасги гьесул лъади ПатIиматицаги бана гьаниб сордо. 1976 сон букIанин ккола доб. «Комсомол», - илан абулаан гьес дидехун. Нилъер авар казияталъулгун бухьен щулияв Жужуйил гъоба бана жеги кIиго сордо Расулица. ХIажи ХIамзатовас анкь бана дихъ гьоболлъухъ. Гьединго дица къабул гьаруна кочIохъаби Даку Асадулаев, Муи ХIасанова, Манаша Дибирова, артистка Сидрат Мажидова, чагурчи Жамалудин Жамалудинов ва цогидалги. Анкьал ран рукIунаан гьел гьанир. Щибаб сонил гIадин рачIунаан. «БагIараб байрахъ» газеталъул хIалтIухъабиги щолаан доб мехалъ гIемер гьанире. ГIезегIан соназ ЧIар росдал колхозалъул председательлъун вукIана дун. МагIарулал гьоболлъухъ рачIине кидаго бокьулааан ва бокьула».\nБацIцIадаб магIарул каламалда (болмацIалда) ункъоялда анцIилъе сонал рахунев Ибрагьимица гьабураб кIалъаялъ рази гьабуна ракI. КIудияб ВатIанияб рагъул заманалда улкаялъул юг цIунизе Турциялъулгун гIорхъоде витIула Давудов. Гьев аскаралдаса нахъе ана кIудияв лейтенантасул чиналда. Хадув вахъана агрономлъун ва ЦIоралъул батIи-батIиял росабалъ гIаммал магIишатазе нухмалъи гьабуна.\n«ЖахIдачагIаз тIасан кагъталги хъван, прокуратураялъ халгьабуна дица бетIерлъи гьабулеб букIараб ЧIар росдал магIишаталъул, - абун бицана Давудовас. – Гьеб букIана 1955 сон. Москваялдаса бачIараб ревизия тIубараб лъагIелалъ бикIарана колхозалда. Гьелъие гIиллалъун букIана цо-цо магIарулазул гIантаб чIухIи. Дир тухумила гьанибе кватIун бачIараб бугила. Дир эбел ккола ГIахьвахъа, эмен – ЧIарада районалъул ЧIада росулъа. ХIалтIудаса нахъеги гьавун, Узунтала абураб гьитIинаб росдал колхозалъул председательлъун тIамуна, цо лъагIелалъ гьенивги тун, Закатала районалъул администрациялде хIалтIизе вачине вугилан абун. Амма анкьго соналъ гьеб хIалтIуда тана. ЦIакъ нахъе ккараб колхоз батана, Правлениецин гьечIоан гьелъул. Гьеб заманалда ЧIар росдал колхозалдаги гIадлу букIинчIо, ункъцIул хисана гьенив нухмалъулев. Ахиркъадги цIидасан вукIараб бакIалде, ЧIар росдал колхозалъул председателасул хъулухъалде, тIамуна».\nВагIзаби – падар мацIалда\nБолмацI лъаялъул суал кьедал, Давудовас абуна гьеб бицине ва гьелда хъвазе-цIализе лъалел дагьлъулел ругилан. Рокъор ЦIоралъул магIарулал кIалъалел руго магIарул мацIалъул диалектлъун бугеб жидерго лугъаталда. «Падар мацI рокъоб бицунаро!» - ян кьварун лъазабуна жидеда гьоркьоб цIех-рех гьабурал авараз. «Авар» абураб рагIигицин бокьуларин Бакуялъеян бицунелги дандчIвана. Мажгитазухъаги магIарул мацI бачахъизе хIаракат бахъулеб бугоан тIадчагIаз. ЦохIо магIарулаз гIумру гьабулел росабалъцин вагIзаби падар (азербайжан) мацIалда гьареян абураб амру бугилан бицана. МагIарул газеталъул хIалтIухъан ЧIар росдал некIсияб мажгиталде рузман базе щведал, гьенибги хутIба падар мацIалда гьабуна. ТалихIалъ, авар мацIалда вагIзаби гьарулел росабиги ратана. Щайин некIсияб тарихалъул, цIар араб ЧIар росулъ вагIза-насихIат азербайжан мацIалда букIине кколебан цIехедал, гьениб цо къотIноб падараз гIумру гьабулеб бугилан кьуна жаваб. Хунзахъги руго гIорхъи цIунулел гIурусал. РачIаха гьенибги вагIзаби гIурус мацIалда гьаризе. Гьединаб хIал буго жакъа ЦIоралда.\nРакьулъ букъун буго магIарул тарих\nГIолохъанго хваниги КIудияв ГIумахан абун тарихалъулъе цIар арав пачалихъияв хIаракатчиясул, аваразул цевехъанасул хабаде щведал, гьединго хабал заназда гурони авар каламги батичIелъул, «Ракьулъ букъун буго магIарул тарих», - абурал жугьаби рижана. ХIакъикъаталдаги Мадинаялдаги (имам Шамил), Турциялдаги (МухIаммад-амин), Азербайжаналъул Тангит росдада аскIобги (наиб ХIажимурад), ЧIар росулъги (КIудияв ГIумахан), - дунялалдаго щущана аваразул церехъабазул хобал. Къадруяб миллаталъул хутIел жакъа гьел заназдеги къулун буго.\nЗакатала районалъул бетIерлъун вукIарав падарав Асиф Аскеровасда гьикъун буго магIарул артистал щайин ЦIоралде ахIизе бегьуларебан. Гьезухъ гIенеккизе бокьун батани, Дагъистаналде гочеян чIухIараб жаваб гьабун буго гьес. ЧIаралъул авараз суал лъолеб буго, щайила азербайжанал рахъине бегьулел Дагъистаналъул мустахIикъал артисталлъун, миллиял дагъистаниял Азербайжаналъул мустахIикъал артисталлъун рахъунареб мехалъ. «Аваравлъун вукIине Азербайжаналда цIакъ захIмат буго», - ян абуна, «Кин ругел ЦIоралъул магIарулал?» абураб суалалъе жаваб кьолаго, щибав хабар ккарас. Гьениб гуребги, Дагъистаналдаги, кибгоги захIмат буго магIарулавлъун вукIине, гьеб цIар цIвабзазда хъварал имам Шамил ва КIудияв ГIумахан гIадал бахIарзазул мисалалги цере рукIаго.\nХадурагIи. Газеталъул хадусел номеразда бицине буго (иншаАллагь) ЦIоралъул магIарулазул гIумруялъул цогидал рахъазул.\nЧIар - МахIачхъала,


Сталиница гьарурал кIалъаялги, кьурал интервьюялги, гъулбасарал документалги данде гьарураб тIехьалъул презентация.\nГьал къоязда МахIачхъалаялда тIобитIана 1941-1945 соназда букIараб рагъул хIакъалъулъ Сталиница гьарурал кIалъаялги, кьурал интервьюялги, гъулбасарал документалги данде гьарураб тIехьалъул презентация.\nМахIачхъалаялда «Эпоха» басмаханаялъ 2000 экземпляралъул тиражгун къватIибе биччана гьеб кIиго моцIалъ цебе.\nГьеб тадбиралъул вакилзаби рази гьечIоан батIи-батIиял тIахьазда, фильмазда Сталин вихьизавулеб къагIидаялдаса. Гьезул пикруялда рекъон, Сталин сурукъго вихьизавизе къваригIун буго цо-цо чагIазе.\nМасала, Сократ абурав коммунистас гьадин абуна гьениб.\nСократ: «Гьев вукIана берцинаб куцалъул чи. Америкаялъулалгицин мукIурлъана гьелъие. Советияб заманалда букIараб улкаялъул нухмалъиялдаса вакил Громыкоца хъвараб тIехьалда абулеб буго Сталинил хIакъалъулъ рагIи абизе мустахIикъал ругин гIицIго гьесда аскIор эхетун рукIарал гIадамал. КъватIиса пачалихъазул нухмалъулелгицин рукIунаанила гьесул кIалдире балагьун, гьес щиб абулебали бихьизе».\nСталиница улкаялде бачIинабураб балагь хIакъикъаталда инкъилаб ккун тIоцересел соназдаго байбихьанин, масала, 1918 соналъул 5 сентябралда Лениницаго гъулбасараб документ букIанин СССРалда концлагерал гIуцIизе гьабурабилан кIалъана гьеб данделъиялде рачIарал. Цинги гьез рагIи-рагIи ккун рехсана Сталиние къимат кьун Гитлерица, Черчиллица, Рузвельтица абуралин рикIкIунел рагIаби. Масала, Гитлерица абунила гIурус халкъалъул кIудияб талихIлъун кканин улкаялъул нухмалъиялда Сталин вукIин.\nКIудияб улкаялъул бетIерлъуда ругел чагIазе, цо рахъалъ босани, цо ккураб къимат кьун бажаруларин абуна ЭР-ялъе тарихчи Зураб ХIажиевас. Чара гьечIого лъикIалги квешалги рахъал ратизе рес бугила гьединал чагIазулъ. Масала, Сталиница аслияб кIвар кьолаанила жиндирго тахбакIги улкаги цIуниялде, халкъалъул тIалабаздейин абуни бищун ахиралда гурони щолароанила ирга. Гьединлъидал улкаялда росарал киналгIаги бергьенлъаби рукIанила халкъалъ гIумруги кьун, гIетIги тIун росарал.\nСталинил бищун кIудияб тIокIлъи кколин гьесул заманалда СССР сверун ядерияб къолден борчинилан рикIкIунеб буго тарихчияс. ХутIарал жал ругила цIакъго щакал бергьенлъаби – масала, Гитлерилгун рагъулъ СССР бергьиналъе аслияб квербакъи Сталинил букIанин аби. Щайин абуни Сталин вукIинчIевани, жибго гьеб рагъги ккечIого букIине бегьулаанила.\nЗураб ХIажиев: «Бакъбаккул рахъалъул Европа бикьизе гьес Гитлерилгун дандбан букIинчIебани, рагъ ккечIого букIинеги бегьулаан. Молотовасулгун Риббентропил пактги хъван Гитлерилгун гьудуллъиялда рукIана гурищ гьел, Гитлер цогидал улкабазде тIаде кIанцIиялда дандечIейги гьабичIого. Масала, 1939 соналда Гитлер Польшаялде кIанцIана, цинги нилъецаги Германиялъги Бресталда цадахъаб парадгицин тIобитIана. Гьелдасан байбихьана дунялалъул кIиабилеб рагъ. Гьеб мехалда нилъеца Гитлерил рахъ ккун букIинчIебани, доб рагъги СССРалдехун бачIинчIого букIине бегьулаан, Гитлерги дова Франциялдагун Англиялда, бакътIерхьул рахъалдехун вагъулев хутIилаан. Гьеб балъгояб жо гуро, амма цIакъго рагьунги бицунароха гьелъул хIакъалъулъ. Щайин абуни, цебе бахъун гьелъул бицине лъугьани, доб рагъда хурханщинаб цогидалъул къимат хвезе бегьулелъулин абун.\nГьединго ракIалде щвезаризе бегьула Сталинил заманалда туснахъ гьарунниги, гIакъуба кьун хвалде ккезарунниги гьоркьор инарурал гIадамазул аза-азар къисматал…\nДагъистаналъул тарихалда хурхун абуни, Сталинил заманалда цохIо имам Шамилил цIар бахъанигицин ГУЛАГалде ккеялда хIинкъи кIудияб букIана. Гьеб мехалда риччалел рукIана тIахьал Шамиль Туркиялъулгун Англиялъул жасус кколинги абун. Гьединал гIахьучIалги рицун, божизабулеб букIана халкъ».\nБукIаниги, Дагъистаналда тIадеялдаса тIаде цIикIкIунел руго Сталин ритIухъ гьавулел гIадамал, хасго гIолилал. Гьезда берцин бихьулеб буго улкаялъе нухмалъи гьабулаго Сталиница хIалтIизабулеб букIараб зулмуялъулаб къагIида. Гьелъулъ гьев Путинидаги релълъинавулев вуго гьез.\nЩай дагъистанизул цоязе гьедигIан хирияв вугев Сталин?\n«Духъ балагьун буго Сталинил сурат»\nСталинил гIарасги гIаданиб винегретги


Эркенаб гугариялъул рахъалъ чанго турнир тIобитIана араб анкьалъ, ва гьелъул гIемерисезда гIахьаллъи гьабуна Дагъистаналдаса спортсменазги. Бищунго цIикIкIараб интерес букIана В. Циалковский ракIалдещвеялъе сайгъат гьабураб Варшаваялда тIобитIараб XXVI халкъазда гьоркьосеб турниралъул.\nРоссиялъул гугарухъабазе Польшаялда щвана жеги лъабго бергьенлъи – Батирбег Цакулов бергьана 92 кг цIайиялда, Анзор Хизриев 125 кг цIайиялда. ЦСКАялъул вакиллъун кколев Хасавюрталдаса МухIамад Рамазанов бергьана 79 кг цIайиялда.\nПрочитано 203 раз\tПоследнее изменение Вторник, 18 сентября 2018 10:14\nДругие материалы в этой категории: « Эркенаб гугари\tРечIчIухъанлъи »


МахIачхъала шагьаралъул администрациялъул пляж\nРалъдал рагIалда хIухь бахъиялъул сезон рагьиялда цересел халгьабиял тIоритIулел ругин Дагъистаналъул пляжаздайин лъазабулеб буго Роспотребнадзоралъ. Цереккун пляжазда тIоритIал халгьабиязул хIасилалда санитариял ва хIинкъи гьечIолъиялъул шартIал гьенир чIезарун ратун гьечIо.\n9 июналъ Роспотребнадзоралъ кьезе кколеб буго къимат, ралъдахъ хIухьбахъиялъул сезон рагьилалде, кинаб хIалалда ругел МахIачхъалаялъул ва Каспийскалъул пляжал.\nГьелда тIадеги, республикаялда ругел гIадамаз хьухьбахъи гьабулел ралъдал рагIаллъабазда санитариялгун эпидемиологияб цIунакъаялъул шартIал чIезарилъул тадбирал мухIкан гьарун ругила. Дагъистаналда ругел пляжал рикьун руго лъабго зонаялде.\nТIоцебесеб зонаялда гъорлъе кколел руго МахIачхъалаялъулгун Каспийск шагьаралъул пляжал, кIиабилеб - Избербашгун, Гъаякент ва Гъарабудахкенталъул пляжал, лъабабилеб зонаялда гъорлъе унел руго Дербентгун МухIарамкенталъул пляжал.\nРоспотребнадзоралъул комиссиялъ чIезабухъе, бищун санитариялгун эпидемиологиял ва цIуна-къаялъул шартIал чIезаричеллъун рикIкIун руго Дербентгун МухIарамкент мухъалъул ралъдал рагIаллъи. Гьенир я ретIел хисулел бакIал, я туалеталцин камун ругин лъазабулеб буго.\nАмма аслияб суаллъун хутIулеб буго санитариябгун эпидемиологияб хIал. Гьедин, чанго сон бугин, соналдаса соналде жибго лъим ва сали хIухьбахъизе хIинкъи бугеблъун лъазабуралдаса, амма чвердезе гьукъун бугин абурал игIланаз чIезарулел гьечIин гIадамалин лъазабулеб буго республикаялъул аслияй санитарияй тохтур ва Роспотребнадзоралъул Дагъистаналда нухмалъулей Элеонора Омариевалъ.\nЧIезарурал шартIазда рекъон, пляжалъул зонабазда рукIине кколила ретIел хисулел бакIал, гьекъолел лъим чвахулеб бакI, мусоралъул контейнерал, туалетал, спасателазул станциягун медикияб кумак щвезе рес бугеб бакI. Гьеб сияхI жеги халатаб бугила, амма халгьабиял тIоритIулаго ретIел хисулел бакIал ва туалет батарал пляжал лъикIаллъун рикIкIине кколел ругони цогидазул щибиланила бицинебин абулеб буго гьелъ.\nГIаммаб куцалъ Дагъистаналда 11 плажалъул зона бугила, гьезул цогIаги къануналда рекъонги хIалтIуларин тIаде жубана гьелъ. Къокъабго заманалда жаниб гьеб хIал лъикIаб рахъалдехун хисичIони, ралъдахъ чвердей тIубан гьукъизеги рес бугила.\nСанайил ралъдалъа росарал лъел ва салул гьарурал халгьабияз бихьизабулила гьезда гъорлъ рукIине бегьулелдаса чанго нухалъ цIикIкIун заралиял микробал ва гIадамасул унтаби рагъаризарулел паразитал рукIин. Гьелъие аслияб гIиллалъун кколила ралъдалъе канализациялъул рогIрал лъун, гьенире чороклъаби чвахулел рукIин.\nДиваналъул хIукмуялда рекъон, ралъдалъе канализация биччазе гьукъун буго, амма хIакъикъаталда гьеб гьукъи гIицIго кагътида хутIулеб буго. Гьедин, масала, МахIачхъалаялъул «Березка» пляжалъул ахадаса ралъдалъе лъун буго биццатаб турпа, жанисан канализациялъул чороклъаби ралъдалъе унел.\nГьединго, хIухьбахъулел рачIине лъугьаралдаса тIубан рищниялъул цIолеб буго гьеб пляж. Гьеб бакIалда хIалтIулел 7 чи вугин, къойида жанир тIад сверун рищни бакIарулел рукIунин бицана «Эркенлъи» радиоялъе «Березка» пляжалда рищни бакIарулей хIалтIухъан Гульмираца. ГIадамазда гьенибе рищни бан тей гIадатияб жолъун бихьулеб бугила.\nГульмира ГIабдуллаева: «Ниж къойица къучIбиги росун, гьанир рищни бакIарулел рукIуна. Кванил нигIматазул хутIелал ва цогидаб рищни тола гIадамаз гьанибе бан. Масала, цо гIаданалъ лъимадаса бахъун памперс ва бананалъул хъал бана дида цебе гIодобе. Гьеб рехугейин абидал, рищни базе бугеб бакI бугин пляжилан жаваб гьабуна гьелъ дие».\nМахIачхъала. ГIалхьулаб пляж\nХIукуматалъул гурел пляжазул территориязда гьенире рачIаралъул гIарац босулеб букIиналдаса гIарзал рукIана гIадамазул. Масала, МахIачхъалаялъул «Черные камни» абураб пляжалде хIухьбахъизе рачIараз риччаралъухъ 100 гъурущ кьезе кколеб буго. Гьеб гIарац босулин гьениб рацIалъи чIезабиялъе, гурого, хIукуматалъ биччараб сурсатги гьечIеб мехалъ гьеб бакIалъул тIалаб гьабизе батIияб рес гьечIин абулеб буго пляжалъул хIалтIухъабаз.\nРасул Гъайирбеков: « ГIадамазе лъиего бокьун гьечIо жидедаго хадуб рищни бакIаризе. Гьанире хIукуматалъ рищни баччизе тарал мусоровозал ва бакIарулел гIадамал гьечIо. Гьелъ, гьеб гIарац биччала бакIарулел гIадамазе харжазе ва цогидал шартIал чIезариялъе».\nМахIачхъалаялъул администрациялда баян гьабухъе, хIукуматалъул гуреб бетIергьанлъиялда ругел пляжазул территориял тIадруссинаризе руго диваназдасан, щайин абуни, рекреациялъулал территориял бетIергьанлъуде кьезе изну букIунгутIиялъ. Амма цебесеб шагьаралъул тIалъиялъ гьел кьун ругила ва гьанже нахъруссинаризе кIвараб хIал бахъулеб бугила мэриялъ.\nРалъдал рагIалда хIухьбахъиялъул сезон рагьулеб буго Нептунил къо кIодо гьабун 14 июналъ.


Гьадин хъвалеб буго ЧIохъаса Камалил Башириде гьабураб, халкъиябин абулеб кочIолъ. ЧIохъаса Камалил Баширил хIакъалъулъ гIемерал биценал руго. Амма гIемерисез цIехола хIакъикъаталдаги вукIарав чи вугодайила Башир, вукIун ватани кидал вукIарав чийила гьев ва гьесул тухумалъул чагIи ругодайила гьанже. Гьел суалазе жавабал ралагьулаго тарихчи Гьиматил Камилица бицана Дагъистаналда цониги халкъияб кечI, бицен бижичIила кидаялиго ва кибалиго ккараб хIакъикъияб лъугьа-бахъиналъул кьучIалда гурони.\nГьиматил Камил: «Машгьурав тарихчи МухIамадов Расулица хъвалеб буго I94I соналъ, МусалгIалил ГIумарихъе ЧIохъе щведал, гьес бицанила Камалил Баширил хIакъалъулъ хIикматаб къиса. Гьес абунила гьаб ракьалда гьайбатав чилъун вижарав, гьеб сабаблъун росдал ясалги россабазда ругел руччабиги хадур чIеялъ лъутун рохьазда вахчизе ккарав, ахирги чIахъадерица тIамун жиндирго инсуца чIварав Камалил Баширил наслуялъул чи вугин живилан. Гьеб биценалъул кьучIалда рижарал Камалил Баширил хIакъалъулъ кучIдулги халкъалда гьоркьор тIиритIун ругин бицанила гьес».\nТарихчи Гьиматил Камилица бицухъе, магIарулазул кIалзул гьунаралъул хазина бакIариялъе ва басмаялда бахъиялъе кIудияб хIалтIи гьабурав СалтIаса ГIалихIажи Ахлакъовасул «МагIарулазул бахIарчилъиялъул кучIдул ва балладаби» абураб тIехьалдаги лъун буго «Камалил Башир» абураб баллада. Гьелъие кьураб баяналда авторас бихьизабун буго жинца гьеб тIехьалде босанила ЧIохъа АбакархIажияс квералъ хъварал асарал ругел даптаралъуб батунилан.\nГьиматил Камилица бицухъе, хIакъикъаталдаги гIураб далил рагIуларо Камалил Башир хIакъикъияв чи вукIинчIилан чIезабизе.\nГьиматил Камил: «Амма вукIун ватилин абураб пикру кьучIаблъун рикIкIине гIурал хIужаби руго. Цо бугони, мухIканго рехсон руго васасулги инсулги цIарал. КIиабизе бугони, цохIо берцинлъиялъул бицун гуребги, «гIарцул цIурмал рараб жергъен кIутIизе», «чIва меседил бугеб чагъана къиризе» гьесул букIараб гьунаралъулги бицун буго Баширил наслуялъул чи вугин живилан абурав МусалгIалил ГIумаридасан хъвараб тексталда. Лъабабизе бугони, чIахъадерица бихьизабула росу рагIалда Камалил Башир вукъун вукIараб бакIги. Аслияб хIужалъун рикIкIине бегьула гьединаб бицен ургъун бахъулеб гIадат нилъер умумузул букIинчIеблъи».\nТарихчи Гьиматил Камилица бицухъе, Камал, Башир гIадинал цIараз бицунила гьеб кочIолъ рехсараб лъугьа-бахъин магIарухъ исламияб дин тIибитIун хадуб ккараб букIиналъул. Дагъистаналъул халкъияв шагIир ГIабасил МахIамадица «Камалил Башир» абураб трагедиялда рехсон буго гьеб лъугьа-бахъин кканин I485 соналъ ЧIохъ росулъилан.


Дагъистаналъ элtктроэнегиялъухъ ва газалъухъ кьезе кколеб гIарцул къадар бахун рагIула 46 миллиардгун 500 миллион гъурущалде. Гьеб рагIула халкъалъ пачалихъалъе кьезе кколеб налъи.\n"Республикаялъ гIарац кьезе ккола" абураб калимаялда нахъа кидаго тIалъиялда бихьула халкъ. ГIарац кьоларел гIадамал. РачIаха хIисаб гьабизе гьаб налъиялъулъ "халкъ" щал, "пачалихъ" щалали. "Пачалихъ" вуго Россиялъул президент В.Путинги, премьерги, хIукуматги, гьезие жавабиял федерациялъул субъектазул хIакимзабиги. "Халкъ" буго хъулухъалда гьечIел чагIи, ай гьадал тIадехун рехсаразул сверуде кколарел I40 миллион чи улкаялъул гражданазул. Гьеле гьеб I40 миллионалъулгун дол тIад ругел гIадамазул гьоркьорлъаби хъавараб тIехьалда цIар буго Конституция абун.\nГьеб тIехьалда жанир хъван руго киналго инсанасул ихтиярал (права) ва налъи (обязанностал) пачалихъалда ва халкъалда цере. Гьеб тIехьалъ (Конституциялъ) киналго пачалихъалда жанир ругел гIадамал ращад гьарун руго жинсалъухъ, диналъухъ, тIомол кьералъухъ ва миллатазухъ ралагьичIого. Гьедин хъван буго тIехьалда.\nГьеб тIехьалъул тIалабалда рекъон нилъеца иргадулаб щуго соналъ нилъее хъулухъ гьабизе вищула улкаялъул президентги. Гьедин вищарав чи вуго В.Путинги. Гьеле гьев Путиница нилъеца балъгояб гьаркьидалъун рищулел рукIарал субъектазул бутIрул парламентаз рищулеб ихтияр кьуна. Гьелъул магIна ккола "нужедаса дида лъикI лъала щив гьенив ханлъуда вукIине кколевали" абураб. ГIажаибаб хIалтIи гьел парламенталги субъктазул бутIруца жидецаго рищулел руго. Партиязул сияхIалда цIарги хъван.\nХIасил калам, кинабго власть улкаялда, субъектазда, муниципиалитетазда ва росабалъ буго тIоцевесев чиясухъ - президент, республикаялъулгун, шагьаразул, районазулгун, поселоказул ва росабазул бутIрухъ. Ай гъоркьа тIаде тIалъи бищулеб къагIида хIалтIичIо Россиялда, конституциялда гьез щиб хъван батаниги.\nГьеб буго хIакъикъат. Гьедин букIинчIебани Рамазан ГIабдулатIиповас "Ведомости" газеталъе кьолеб интервьюялда "Дида кIвана 85 муниципиалиял гIуцIабазул бутIрул хисизе. Законалда рекъон дир гьел рахъизе ихтияр гьечIо. Цо-цо мехалда тIубараб хасаб операция гьабизе кколеб буго гьел нахъе ритIизе" - ян абилароан. Рамазаница рагьун бицунеб буго бугеб хIал кагътазда щиб хъван батаниги.\nГьелъул магIна буго "Газпромалда" Миллер тIамурав В.Путинги, Дагъистаналда "Газпромалда" Адильхан Ганакаев (хисун цойги чи тун вугинги рагIана) тIамурав Рамазан ГIабдулатIиповги жалго жавабиял ругин гьел налъабазулъ абураб. Миллерил харж рагIула къойие 2 миллионгун 200 азарго гъурущ.\nЛъагIалие гьеб гIарцул къадар бахунеб буго 803 миллион гурщиде, тIаде премиялгун миллиардалдасаги тIаде унеб буго. ХIисаб гьабеха гьесул структураялда ругел 85 субъекталъул газалда тIад ругел нухмалъулезул харжалги, премиялги, бикъулеб ва бичулеб газалъул гIарцулги къадар кибе бахунебали.\nЛъиениги балъголъи гуро тIубараб Дагъистналда газалъул ва токалъул жавабиял чагIи потребителалгун "договориться" гьарулеб къагIидаги. Газги, токги, нартги, цогидал тIабигIиял бечелъабиги улкаялъул киналго гражданазе бащадаб гIаммаб бечелъи батани, щай пенсионерасе 8000 гъурущ бугеб мехалда моцIрол харж Миллерил 66 миллион букIине кколеб? Гьесул инсуца ургъун бахъараб жо гьеб газги батичIони? ХIасил калам, гьаниб буго цIакъ кIудияб социалияб тIекълъи, ращаголъи гьечIолъи.\nГьелъул магIна кколаро нилъеца бухIараб газалъухъги электроэнергиялъухъги гIарац кьезе кколарин абураб. Гьелъул магIна ккола гIемерисел гьел миллиардазул налъаби лъугьун руго жалго энегретиказул ва газалъулазул хъантIиялъ абураб.\nКассаяла азарго гъурущ кьезе кколелъуб чидер чвантиниб 500 гъурущги лъун налъаби халкъалда тIад далун. Кинабха бугеб гьаб ахIвал-хIалалдаса рорчIизе нух? ТIоцебесеб: гьеб газги, нартги, токги хасал чагIи бетIергьанаблъунги гьабун, пачалихъалъ халкъалда борхизе кIолеб тарифги лъун риччазе ккола гIадамал газгун ток бичизе.\nГьеб мехалда газалъулал жалго жидедаго тIад цIогьодуларо. Ришватги, цIогьги, коррупциялъул механизмабиги кидаго рукIуна пачалихъ бугеб бакIалда, ай бетIергьан гьечIеб бакIалда. КIиабилеб: гьел хъулухъазул нухмалъуда тезе ккола рацIцIадал чагIи, аскетал гуроха, гьел кир ратилел жакъа, моцIрое рачIунел миллионазул харжниги гIолел гIадамал.\nЖакъасезе гIолеб гьечIо, бидулъ гIарцул унти буго, гьундул, кIалгIаби, джипазул рехьед, жавгьар-якъут, гIарац-месед гьечIого чIезе кIолеб гьечIо. Гьелъул хIасилалда лъугьараб жо буго 47 миллиардалде гIагарараб налъиги Дагъистаналда хадуб. Харжалда гIей гьабулел хIалтIухъаби рукIаралани лъицаниги лъиениги щибниги кьезе кколароан. Хабар лъикIаб рагIайги.


Заманаялъ Дагъистаналъе нухмалъи гьабизе Рамазан ГIабдулатIипов вачIаралдаса араб моцIгун бащадабгIан заманалда жаниб гьес гьабураб хIалтIул хIасил гьабизе байбихьун буго Дагъистаналъул цо-цо экспретаз.\nГьаб къокъабго заманалда жаниб цIияв нухмалъулесул хIаракатчилъиялда жаниб цоязда бихьулеб буго битIараб, букIине кколеб политика, цогидаз гIаксалда жидерго разигьечIолъи загьир гьабулеб буго.\n«Жиндиргун пикру гIахьал гьабулел чагIи ГIабдулатIиповасда аскIор гьечIеблъи гьеб цохIо беццав чиясда гурони бихьулареб хIужа ккола. Гьеб кинабго гIезегIан мухIканго жиндаго Рамазанидаги бичIчIулеб бугин, хиянатлъи гьабулев чи жинда аскIов гьечIолъи вукIин гьебги гIунги тIокI бугин гьесие. РакI-ракIалъ Рамазанидаги, гьев гьаниве витIарав улкаялъул нухмалъулесдаги божулел чагIи гIицIго гIадатияб халкъ буго жакъа Дагъистаналда». Дагъистаналъул цIияв нухмалъес кIиго моцIгIан заманалда жаниб гьабураб хIалтIул хIасил гьабун Кавказская политика сайталъ кьураб баян ккола гьаб.\nГьебго пикру «Эркенлъи» радиоялъе баян гьабуна жамгIияв хIаракатчи ГъазимухIамадов ГIалисултаницаги. Дагъистаналда гIадлу-низам гьабизе ГIабдулатIиповас гьабулеб къеркьеялъулъ гъежгурун гьесие кумек гьабулел чагIи жакъа хIукуматалъул министерлъиялда гьечIилан абуна гьесги. Щайгурелъул гьезул цIикIкIарасеб къадар бугин МухIамад гIали МухIамадовасго куцарал, гьесул асаралда гъоркь гIурал хIакимзаби. ЖамгIияв хIаракатчияс рикIкIунеб буго унго-унголъун ГIабдулатIипов Рамазание кумек гьабизе бокьарал гIадамал ругин жамгIиял хIаракатчагIиги, гIадатияб халкалъул пикру загьир гьабулел гIадамалги . Гьес гьадинан бицан «Эркенлъиялъе»:\nГъазимухIамадов ГIалисултан: « Гьесул хIалтIул цебетIей бараб буго федералияб нухмалъиялъги, Дагъистналда бугеб гьезул вакиллъиялъги, къануналдаги Конституциялдаги рекъон букIине кколедухъ хIалтIи гьабиялда. Мисалалъе жанисел Ишазул идарялъги, ЦIех-рехалъул комитеталъги, ХIинкъи гьечIолъи цIуниялъул хъулухъалъги улкаялъул пачалихъиял мурадалги цIунун хIалтIи гьабизе байбихьичIони Дагъистаналда щибниги гьабун бажаризе гьечIо ГIабдулатIиповасухъа ва гьев анцIгогIан цеветIурав политикасдаги. Щайгурелъул ахираб къого соналда жаниб чороклъун буго пачалихъалъул система. Гьеб бацIцIад гьабизе ГIабдулатIипвасе тIадехун рехсарал чагIаз кумек гьабичIони щибниги лъугьунаро гьаниб».\nРеспубликаялъул нухмалъуде вачIун тIоцересел къоязго ГIабдулатIиповас ХIукуматалъул нухмалъулде министралъун тIамурал чагIазда рази гьечIолъи загьир гьабуна доб мехалъ гIемерав чияс. Дагъистаналда жинцаго гьабизе бугеб хIалтIул бицунаго ГIабдулатIиповас абулеб букIна 10 соналдасаги цIикIкIун хIукуматалъул батIи-батIиял хъулухъазда хIалтIарал, ришватчилъиялъул гурони мацIги лъаларел гIадамал жинца яризаризе ругиланн, гьезул бакIалде тIамилин лъай бугел, гIолохъанал гIадамал. Гьеднаб кIалъайги гьабун хIукматалъул кабинет цIидасан гIуцIулаго министраллъун гьенирго рукIарал чагIи тIамидал гьелъул магIна бичIчIуларого рукIана киналго. Гьелъие гIилла баян гьабулаго Рамазаница абун букIана доб мехалъ лъай бугел, гIолохъанаб ригьалъул гIадамал ратичIин жинда республикаялдайилан. ГIабдулатIиповасул гьеб политкаялъул тIубанго рахъкколеб буго ГIалисултаницаги:\nГъазимухIамадов ГIалисултан: « ХIисаб гьабеха, киса ралагьунха ГIабдлатIиповас гьединал рацIцIадал, батIи-батIиял тухумазде гъорлъе унарел, бажари бугел чагIи ралагьилел. Мисалалъе росизе бегьилаан Москваялда лъикIаб хIалтIуда ругел гIолилал. Амма кьварун бакъвараб Дагъистаналде рачIиниш дол жидерго цебетIураб бизнесги рехун тун. Дир пикруялда бугелдаса пайдаги босун хIалIти гьабизе хIаракат бахъулеб бугоза Рамазаница. Гьеб битIунги буго».\nАмма гIаксалда гьелдаса рази гьечIолъи загьир гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе Хасавюрталдаса ЖамгIияв хIаракатчи Уладиев Сулейманица. ХIакъикъаталдаги цIакъго дагьаб заман гурони инчIин ГIабдулатIипов Дагъистаналъе нухмалъи гьабизе вачIаралдаса, гьедигIан къокъаб заманалда жаниб гьесухъа гурев, цогидав бокьарав чиясдаги кIвеларин Дагъистан къокъидаго хьуцIцIилъа къватIибе бахъизе. Амма гьеб араб кIиго моцIида жаниб тIоцебсеб иргаялда гьесул кадровияб политикаялъул хIасилалъухъ балагьун рес бугин чанго рагIи абизеян тIаде жубана гьес. Халкъалда цебего рагIизе бокьараб, хъамал чагIи цIогьалги жинца нахъе яризаризе ругилан гьес абураб калам цIакъ лъикI къабул гьабунин киназго, амма жидир яхI хун бугин гьел рагIаби абулеб мехалъги гьесда аскIор эхетун гьединав 5-6 чи вугеб мехалъилан бицана жамгIияв хIаркатчияс:\nУладиев Сулейман: «Экономикаги, инвестициялги, гIадлу-низамги, жакъа гьадигIан хIажат бугеб рекъел-маслигIатги, халкъалъе къваригIун бугеб ращалъиги, ритIухълъиги, цоцадехун берцинаб бербалагьиги, халкъалъул хIукуматалдехун бугеб божилъги - гьеб кинабго бараб букIуна гъос хIалтIуда тарал чагIазда. Гъосин абуни гъора толел руго дагьалги халкъалда рихарал гIадамал. ГIадатияв, гIезегIан соналги нахъа тарав, гIемерав жоги бихьарав, бичIчIарав чи хIисабалда дир хьул букIана гьанжегIаги гьересиги бицунарел, гIарацги бикъуларел, халкъалъул ургъелги бугел чагIи ракIарилин гъос сверухъе абун. ГьечIо гьел рихьулел. Цо лъабго-ункъо чиги вуго жинцаго Москваялдасан цадахъ рачун рачIарал, нилъги лъаларел, нилъедаги лъаларел. ХутIарал дораго рукIарал чагIи руго, тIаде жоялъе жанир тIамизехъан рукIун, къватIире лъутун ун рукIаралги ахIана тIадурссун.\nМагIарулазеги нилъерго чи лебалав, бажари бугев, иш билълъанхъулевлъун вукIине бокьула, гьеб бихьулеб гьечIеб мехалъ халкъалъулги гьесдехун божилъи хола. Дида гьадин ккола: Гьаб нухалъ Рамазанихъа иш билълъинчIони Дагъистаналда церего рукIарал чагIи рачIине руго нухмалъуде тIадуруссун, гьебмехалъ абуни букIаралдасаги азарго нухалъ квеш букине буго иш. ВахI! КидалъагIанха, ле, гьаб зулмуги хIехьон рукIинел? Заман щвана гури гIадлу гьабизе. Гьелъухъ гIащикъалъун халкъги буго.\nГьес абулеб буго гьавги, гьавги вугин хъамалчи, цIогьал, ришватчагIи абун. Гьеб калам гьес гьабулеб мехалъ гьесда аскIор эхетунги руго гьел бищунго цIар арал цIогьалги хъамалчагIиги. Жанир лъеха! КIоларилан абулеб буго цо-цояз гьеб иш гьабизе досда. Йохъ! КIоларевлъун вукIине бегьуларо президент. Гьев вуго имам, гьев вуго цевехъан, гьев вуго халкъалъул вакил. Гьесда нахъа буго пачалихъалъул къуват. Гьеб гIадлу гьабизе кIолеб гьечIони вачIинеги бегьилароан гьев Дагъистаналъе нухмалъи гьабизе».\nГьеб гуреб жеги чанго батIияб мисаладалъун баян гьабуна жиндирго пикру « Эркенлъи радияолъе Сулейман Уладиевас. Гъоркь букIараб хIукуматалъул министерлъиялда рукIаралго чагIи ГIабдулатIиповас теялъул магIна букIине бегьулин сентябралда рукIине ругел рищиязда халкъалъ цIарги чIван тIуванго живго президентлъун вищизегIан Рамазаница жив-живасул гIамал хасиятги хьвада-чIвадиги борциналъул мурадалда ургъунго гьабулеб хIалтIилъунилан абулеб буго цо-цояз.\nЦIиял рищиязда хадув халкъалъги жив вищани гьеб мехалъ тезе ругин гьес хIалтIуда цIиял гIадмал, гьанже ругезда нухги бихьизабун. Амма гьеб пикруялдаги тIуванго рекъолев гьечIо Уладиев, гьоркьаб заман ун хадуб Рамазанида кIвезе гьечIин гьел нахъе ритIизейилан рикIкIунеб буго жамгIияв хIаракатчияс. Кин букIаниги къокъабго букIаниги араб кIиго моцIида жаниб Рамазан ГIабдлатIиповас гьабураб хIалтIуда ракIрекъарал гIадамал дагьал гьечIо жакъа. Мисалалъе магIарухъе щведал чанги чияс разиго абулеб рагIана пенсияги, моцIрол харжги ригьалда щвезе байбихьанин жидехъе республикаялде цIияв нухмалъулев вачIаралдаса.


Чачаналъ республикаялъул бетIер Къадиров Рамзанил тIалабалда рекъон, цо къоялда жаниб гIадатиял гIадамазухъа нахъе бахъун букIана 700 автомашина ва гIуцIун букIана 900 протокол. Гьеб хIалтIи жакъаги халат бахъунебги буго. Къадировас гьединаб хIукму гьабиялъе гIиллалъун ккун руго ахираб заманаялда автоавариязда гIемерав чи холев вукIин.\nБицунеб буго чачаналъ вугев Эркенлъи Радиоялъул мухбир СултIанов АхIмадица.\nСултIанов АхIмад: «Нухазда низам чIезабиялъул рахъалъ ахIи-хIар багъарилалде чанго къо цебе республикаялда цин хвана автоавариялда анкьго чи, цинги ункъго чи, гьезулги кIиго гIолохъанав вас чIаго автомашинаялда жанив вухIанин абизе бегьула. Гьенир кумекалъе сверухъ чIарал автомашинабазул цонигиялда жаниб букIун гьечIо цIа свинабулеб алат.\nАхирисеб анкьго моцIалда жанив хун вуго 106 чи, гьезулги ахирисеб моцIалда жаниб хваразул къадар 40 чиясде бахун буго. Къадировас абуна гьединал хвелал республикаялда кьварарал рагъал унел мехалдацин рукIинчIин. Нухазда низам хвезабулел гьес террористазда бащалъизаруна гьезулгIан кIудияб хIинкъи бугин гьединазул гIадамазейинги абун».\nАхIмадица бицухъе жакъа къоялде чачаналъ бичун босизе рес гьечIо автомашинаялда жаниб букIине тIадаб атрибутика. Киналго квен-лъим тун гьеб босизе рортун руго.\nСултIанов АхIмад: «Нухазда низам цIунулез хехгьабун жидерго ретIел хисана рагъулазул ретIелалде ва гьанже гьел киса-кирего чIун руго. Дида ккола гIадамал дагьалги хIинкъизе гьарулел жал ругин гьединал жалин. Гьез нахъе рахъулел руго гьитIихIинаб жо сабаблъунцин автомашинаби. 500 гъурщилаб гIакIа тIад къотIулеб бакIалда автомашина бахъун унеб буго. ЦIа свинабулеб алат, дарабазул къали, авариялъул ишара гьечIониги бахъун унеб буго. Гьал къоязда гьел алатал росизе рес гьечIо республикаялда. Кисаго гьел гIадамаз росун лъугIун руго».\nБабаюрталда ккараб автоавария. 14Авг2015\nАраб соналъ Дагъистаналда гьабун буго 1284 автоавария. Гьезда хун вуго 486 чи ва лъукъун вуго 1683 чи. Авариязда хваразул къадаралде балагьун бищунго хIинкъи бугел мухъаллъун рехсолел руго Буйнахъск, Сергохъала, Лаваша, ЧIарада, Гумбет ва ЦIунтIа мухъал.\nГьебго заманаялда къотIносан унев 374 чиясда тункун буго автомашина. Гьезул 106 хун вуго, хутIаразе гIисинал-чIахIиял лъукъа-къотIиял щун руго.\nНухазда низам чIезабулез батIаго кIвар буссинабулеб буго тIадехун рехсарал тарихазда гьоркьоб жалго гIадамазул гIайибалда гьезда машина тункиялъул хIужжа 251 букIиналде ва гьезулги жидедаго гIайиб букIун 70 чи хун вукIиналде.\nГьал руго рагьарал информалатаздаса росарал баянал.\nДагъистаналда полициялъул нухазда низам цIунулеб бутIаялъул сайталда кьолеб буго автоавариязул исана анкьго моцIалъул статистика.\nГьелда рекъон, араб соналъул гьабго ригьалде дандеккун, исана авариязул къадар цIикIкIун ва 852 бахун буго. Гьезда хун вуго 270 чи, лъукъун вуго1162. Цо июль моцIалда жаниб республикаялда хун вуго 44 ва лъукъун вуго 201 чи.\nДагъистан, Чачанлъи, Гъалгъай, Шималияб Гьири, Гъабардагун-Балкария, Гъарачайгун-Черкессия, Адыгея ва Калмикия рикIкIуна Россиялдаго автоавариязде ккарав 1000 чиясда гьоркьосан бищунго гIемерал хвелал ругел регионаллъун. Гьединаб цIех-рех гьабун букIана Forbesалъ.\nЧачаналъа АхIмадица жеги бицана нухазда низам чIезабулеб букIин рекIее гIолеб букIаниги гьеб гьабулеб бугеб къагIида гIадамазе гIемерго рекIее гIолеб гьечIин.\nСултIанов АхIмад: «Гьединал тадбирал гIадамазе, цо рахъалъан, рокьулел руго, амма гьезие рекIее гIолеб гьечIо низам цIунулез гьеб ишалъулъ бихьизабулеб бугеб гъира-шавкъ. ХъачIго, инсан санде гьавичIого гьабулеб буго гьез гьеб. Гьелде тIадеги гьез гьабулеб бугеб хIалтIи федералиял къануназде данде кколарелъул. Дарабазул къали гьечIин абун гIакIа тIад къотIулаха автомашина бахъун унаро. Гьединго хехлъи цIикIкIинабуралъухъ яги цоги гIиси-бикъинал жалазухъ автомашина бахъизе кколаро.\nГьанже жидедего ккараб гIайибалъухъ кьолеб гIакIаялде тIаде гьез кьезе ккезе буго гьезул автомашина полициялъ ккун букIараб бакIалъеги гIакIа.\nБайбихьуда абуни, Къадировас бицунеб букIана цо къоялъул болжалалда жаниб гьеб гIакIа бецIичIони, гьел гIадамазухъа автомашинаби тIуранго нахъе рахъиялъул, амма Пачалихъияб Думаялда гьесул гьеб цебелъеялда тIад релъана».\nАхIмадил пикруялда, нухазда автоавариял ккеялъе бищунго кIудияб гIайиб буго къуваталъул идарабазул хIалтIухъабазда. Къанунал жидее хъван гьечIел гIадинаб хьвада-чIвади букIунила гьезул.\nСултIанов АхIмад: «Цо бугони, Чачаналъ ран руго цIиял ва лъикIал нухал. ГIолилазе бокьулеб буго хъамаризе. КIиабизе бугони, дида ккола, гьеб аслияб гIилла бугин ва гьелъул лъицаго рагIинабун бицунарин, гьел руго жалго низам цIунулезул гIайибалда кколел авариял. Гьел рукIуна гьанир гIурхъаби тарал жал гьарулел. Гьез хъамаризарулел Приора автомашинабиги авария ккарабго хъумуз гIадин дандекъан уна.\nБицунеб буго бокьарав хIакимчи кквезе вугин гьес нухлул низам хвезабуниян. Дида лъалеб бакIалдасанги цере автомашина бачине ихтияр кьолеб документ-правабицин гьечIого полициялъул хIалтIухъанасул документги бихьизабун терелел рукIараз жакъа росулел руго автомашинаялда жанир рукIине кколелщинал атрибутал ва гIадлуялде бачунеб буго жидерго хьвада-чIвади. Амма цоги рахъалъан, цогиязе гьабулеб гIадлу полициялъ жидеего кколареблъун рикIкIунеб буго. Нолъ дирго рукъалда аскIоб дида бихьана полициялъ чIезеги гьарун чияр автомашинабазул цIурдуздаса чIегIераб кагъат нахъе бахъулеб, гьебго заманаялда, гьезул жидерго автомашинаялда цебесеб цIер хутIизегIан киналго киналго рукIана бецIлъизарурал. Гьезие бегьулеб буго цогиязе бегьулареб буго».\nХасавюрталдаса Умайсат дагьал церегIан къоязда ккана автоавариялде. Эбелалъул гъеж беки ругеб, талихIалъ, гьелъие ва гьелда цадахъ рукIаразе бицинегIанасеб зарал ккун гьечIо. ГIодове виччан кIудияв чияс бачунеб букIараб гьезул автомашинаялда нахъасан речIчIун бачIун буго цогияб ва гьазулаб рахънибе гирун гебегуниса бахъун буго.\nНухазда кколел авариязул бищунго кIудияб гIайиб автомашина бачунев чиясда бугин бицана Эркенлъи Радиоялъе Хунзахъ-МахIачхъала нухда «Газель» автомашинаялда гIадамал раччулев ХIамзатица.\nГьаб программа хIадурулеб бугеб гIанасеб заманаялда Эркенлъи Радиоялде битIун бачIана Бабаюрталда гьаб сагIат ккарабин абун автоавариялъул видео. Гьенив «Газель» автомашинаялда Камаз кьабидал хун вуго ункъго ва лъукъун вуго ичIго чи.


МахIачхъалаялда буго «Пальмира» абураб мухъ. Гьанжеялдаса 10-15 соналъ цебе минаби разе лъугьараб гьеб бакIалда цо чияс киридахъ жиндирго ракь кьун букIун буго мажгит базе. Цинги гьенир мадугьалихъ ругел гIадамаз жидецаго ресги балагьун бан буго кIитIалаяб мажгит.\nАмма ахираб заманалда гьелда хадуб цIакъго халкквей чIезабун бугин абурал гIарзал руго гьенире хьвадулел гIадамазул. Масала, 5 октябралъул радал мажгиталде нух щун гьечIо гьезие, маххул нуцIа регъон батиялъ. Мажгиталде хьвадулезул щаклъи буго гьеб хIалтIи низам цIунулез гьабун батиялда. Щайин абуни 1 октябралда «Пальмираялъул» мажгиталде рузманалде рачIарал киналго гIадамал МахIачхъалаялъул Ленинский мухъалъул полициялде рачун рукIун руго. Цинги гьениб цо полициялъулав хьим-хьимхьидизе лъугьун вукIанин жидеца нужер мажгит бацанилан бицана ЭР-лъе АсхIаб абулев чияс.\nАсхIаб: «Сириялде унел ругила гьениса («Пальмираялъул» мажгиталдаса – ЭР) чагIи. Я, гъаринха, бокьарав чи бокьаралъуве ине бегьила, дида бугеб гIайиб щиб, щивали чи сабаблъун полициялде вехъерхъизе ккани?\nСалафиязул бокьараб мажгиталде тIарикъаталъул муридасе нух къан гьечIо, рачIа абе. Гьеб дагьабги лъикI буго рачIани, ислам гьеб ккола ракълилаб дин. Биччанте киназго пикру гьабизе - салафиязул мажгиталде рачIунел тIарикъаталъулазги цогидазги. Пикру гьабулеб бугони, жо бичIчIула, инсан гьелъ ургъизе тIамула.\nДида гьез (полициялъулаз – ЭР) гьикъана мун щайила тахшагьаралъул аслияб мажгиталде унарев. Дица абуна дирги гьезулги диналда жанир ругел ричIчIиял цо гьечIилан.\nГьеб Пальмира абураб бакIалда цо гурони мажгит гьечIо. Гьеб мажгитин абизе гIураб бакIцин гьечIо гъарин. Гьенив гIумру гьабун вукIарав чияс ракьул бутIа кьун букIана гьаниб мажгит базе. Сверухъ гIумру гьабун рукIарал гIадамаз гIарацги бакIарун гьабуна гьениб как балеб рукъ. Гьенире гIадамал рачIиналъе гIилла щибила, Каспийскалдаса рахъарал рачIунел ругила гьенире чагIи, аслияб мажгиталде щайила нуж унарел абун суалал руго нижее кьолел. Суалалъул гIадаллъи бихьизе... Дун диего бокьараб мажгиталде инарищ?»\nКин букIаниги, Пальмираялъул мажгиталде хьвадулев вукIарав цониги чи унголъунги ун ватилин Сириялде вагъизеян гьикъидал, щивав чиясул рекIелъе раккун жидехъа бажарилищинхаян жаваб кьуна АсхIабица. Амма Къуръаналдаса тарараб жо жидеца гъоба бицунароанила. Гурони, низам цIунулез гьедин бигьаго жал толароанила - цIех-рехалъул тадбиралги байбихьун, туснахъ гьаризе лъугьунаанила.\n«Пальмираялъул» мажгиталде рачIунел цогидал чагIаз ЭР-гун букIараб гара-чIвариялда абуна къокъаб тIажу ретIаравщинав яги мегеж халалъизе биччанщинав чиясда хадуб халкквей чIезабун, гьел чIван яги туснахъ гьаризегIан, кIиябго рахъалдаса диниял рикьалабазул вакилзабиги гIодорчIезарун, кIалъа-басаял гьаризе хIадур ругила жал.\nГьединал кIалъа-басаял гьаризе лъугьун рукIана Дагъистаналда гьанжеялдаса лъабго – ункъо соналъ цере. Амма 2012 соналъул 28 августалда ЧIикIаса тIарикъаталъул устар СагIид-Афанди чIван хадур гьел кIалъа-басаял гьоркьор къотIана. Гьединлъидал цо-цоязда гьеб такъсиралъулъ бихьулеб буго салафияздагун суфиязда гьоркьоб гьабизехъин букIараб ракълие ахир лъеялъул магIнаги.\nДагъистаналда салафиязде тIадецуй гьабулеб букIиналъ, жидер гIемерисезда ракIалда бугин кватIичIого Россиялъул цогидал регионазде инеян бицана «Пальмираялъул» мажгиталдаса гIадамаз.\nМажгитазде хьвадулелни гIемер ругоан...


Бищун лъикIаб дару - прививка\nПонедельник, окт 12 2020\nДунялалда тIадго коронавирусалъул пандемия тIибитIулеб букIиналда бан, рахIат хвезабун буго «ХIакъикъаталъул» цIалдолезулги. Гьеб рахъалъ жакъа республикаялда бугеб ахIвал-хIалалъул, гьелдаса цIуни-къай гьабизе кколел къагIидабазул бицун, нижер суалазе жавабал кьуна ДРялъул Роспотребнадзоралъул Управлениялъул отделалъул начальник Мурад Рамазановас:\n- Мурад, коронавирусалъ гIадамал унтиялъул рахъалъ Дагъистаналда щиб хIал бугеб?\n- ТIадеялдаса тIаде цIикIкIунеб буго унтаразул къадар. Гьоркьохъеб хIисабалда, щибаб къоялъ республикаялда хъвай-хъвагIай гьабулеб буго 82 унтарасул. Унтаразул 38,4 процент буго МахIачхъалаялда. ЦIикIкIун унтулел руго 50 сонил ригьалдаса тIаде арал чагIи (53,4 %).\nЦIех-рехаз бихьизабулеб буго, аслияб куцалда, унти тIибитIулеб букIин хъизамалъул чагIазул бухьеналдалъун ва гIемерал гIадамал данделъулел бакIазде иналдалъун.\n- Республикаялда кин гIуцIун бугеб унтун рукIин чIезабиялъул цIех-рехал тIоритIиялъул иш?\n- Коронавирусалъул тестирование гьабиялъе ичIго базаялда гIуцIун руго лабораториял: лъабго - Роспотребнадзоралда, ункъо -пачалихъалъул медучреждениязда, кIиго - коммерциялъулал лабораториязда. Гьединал цIех-рехал тIоритIула туберкулезалъул больницаялъул бактериологияб лабораториялдаги. ГIаммаб къагIидаялда сордо-къоялда жаниб 3648 чиясухъ хал-шал гьабизе гIураб къуват буго.\n- ГIадамазде кинха коронавирус бахунеб?\n- КъватIул унтабиго гIадин, коронавирусги тIибитIула унтаразул чинхъи-хъегIиялъул къатIрабаздасан. Гьеб гуребги, гьеб бахине бегьула нуцIил чорокаб кверкъелалдасан, кIалалда, магIазукъалазда яги беразда чорокал кверал хъваялдалъун.\n- Коронавирусалъ унтун рукIин кин лъалеб?\n- Свакаялъул асар, хIухьел цIазе захIмалъи, цIа-кан бахин, сири бай, бетIер, щекъер ва ччорбал унти, хъегIи, мегIер буччин. Цо-цо мехалда букIуна чехь-бакьазул гIадлу хвей, ракI багъари, щвезе бегьула риххел, ай гриппалда ва гIадатияб квачалъул унтиялда релълъарал.\n- ГIумруялъе хIинкъи бугеб къокъаялде гьоркьоре щал унел?\n- Гьеб вирусалъ унтизе бегьула бокьараб ригьалъул чагIи. Амма, загIипаб иммунитет бугел, лъимал ва 65 сонил ригьалдаса тIаде арал чагIи рикIкIуна хехго унтизе рес бугеллъун.\n- Коронавирусалда ва гриппалъул вирусалда гьоркьоб кинаб батIалъи бугеб?\n- Коронавирусалъул ва гриппалъул вирусалъул рукIине бегьула релълъарал гIаламатал. Амма гьезул генетика буго цIакъ цоцада релълъинчIеб.\nГриппалъул вирус гIемерлъула хехго ва гьелъул гIаламатал тIатуна кIиго-лъабго къоялдасан. Коронавирусалъе абуни хIажалъула I4 къо.\n- Кин лъазе кIолеб хас гьабун коронавирусалъ унтун рукIин?\n- Жиндир заманалда тIатинабуни, бигьалъула гьеб захIматаб унтудаса сах гьаризе. Инсанасул чорхолъ коронавирус бугищали лъазабиялъе Роспотребнадзоралъул гIелмиял идарабаз хIалтIизабула молекуляриябгун генетикияб къагIида. Гьелъул кьучIалда тIобитIула тестирование. Роспотребнадзоралъул диагностикиял лабораториязда чIезарун руго къваригIунел алатал ва лъикIал специалистал.\n- Цо-цо тохтурзабаз абулеб буго ковидги, ихдал-хасалихъе бахунеб гIадатияб грипп гIадаб унтилъун лъугьине бегьулин…\n- БитIараб буго, коронавирусги лъугьине бегьула цоясдаса цогидасде бахунеб, грипп гIадаб унтилъун. Гьеб тIубанго тIагIинеги бегьула. Кинабго бараб буго вакцинабазул хIасилалда.\n- Щиб жо кколеб «самоизоляция», гьелъул кинаб пайда бугеб?\n- Цоцаздаса тIезари ккола коронавирусалдаса цIуниялъе гьабулеб тадбир. ЦIа-кан бахарал, хъегIулел, чинхъулел гIадал гIаламатал ругел чагIи рокъор чIезе ккола.\n- Коронавирусалъ унтарав рокъов вугони, хъизамалъул чагIаз щиб гьабизе кколеб?\n- Чара гьечIого киназго кьезе ккола анализал. Тесталъул хIасилалъухъ балагьун, гьел больницаялда регизаризе бегьула яги I4 къоялъ рокъобго карантин лъазабула.\nГьединго, лъималазда бицина коронавирусалдаса цIунизе кколеб къагIидаялъул. Бицина микробал кин тIиритIулелали ва квералгун гьумер чуриялъул букIунеб кIваралъул. Хъизамалъул щивав чиясул букIине ккола жиде-жидер хасаб полотенце, цаби чурулеб щетка ва цогидабги. Рокъобе ризго биччала цIияб гьава.\n- Цо-цо тохтурзабазгицин абулеб рагIана рахунел унтабаздаса цIуниялъе маскабазул кинабгIаги пайда букIунарин…\n- Гьеб буго кьучI гьечIеб хабар. Медицинаялъул маскабаз нилъ цIунула вирусаздаса. КъватIул унтабаздаса цIуниялъецин чара гьечIого маскаби разе ва къойида жаниб чанго нухалъ гьел хисизе ккола.\n- Коронавирус бахиналдаса нилъго цIуниялъе щиб гьабизе кколеб?\n- Аслияб жо ккола рацIцIалъи цIуни. Щибаб гIужда сапнаца кверал чурила ва хIалтIизарила вирусал чIвалел жал.\nКIванагIан квер хъваге гьурмада. Кидаго цадахъ букIине ккела дезинфекция гьабулел жал. Унге гIемерал гIадамал ракIарарал бакIазде. Кверал рачиналдаса инкар гьабе, аскIор ругезда гьоркьоб кIиго метралдаса дагь гьечIеб манзил чIезабе.\n- Нилъер республикаялда кида байбихьизе бугеб коронавирусалда данде прививка гьаби? Жидеего бокьунищ яги хIалица тIамунищ вакцинация гьабизе бугеб?\n- Дагъистаналде бачIана коронавирусалда данде чIолеб вакцинаялъул тIоцебесеб партиялъул 42 доза. Гьеб кинабго хIалтIизабизе буго медицинаялъул хIалтIухъабазда гьабизе, щайгурелъул гьел ккола гIумруялъе хIинкъи бугел бакIазда хIалтIулел чагIи. КватIичIого бачIине буго вакцинаялъул цIияб партияги. Прививка гьабизе буго жидеего бокьун.\n- Коронавирусгун къеркьолаго, хасалихъе гIадамал унтизе байбихьулеб гIадатияб гриппги кIочене бегьиларо. Кида байбихьизе бугеб гьелдаса цIуниялъе прививка гьабизе? Республикаялда гьелъие хIажатаб вакцина бугищ?\n- Исана республикаялде бачIине ккола гьелъул 1450000 доза. Лъималазе – 850000, чIахIиязе - 600 000 доза. Исана ракIалда буго 60 проценталдаса цIикIкIун халкъалъе прививка гьабизе. Республикаялде бачIун буго вакцинаялъул тIоцебесеб партияги. Прививка гьабиялъе бищунго лъикIаллъун рикIкIуна сентябрь-ноябрь моцIал. Гьеб гьабун кIиго анкьидаса лъугьуна чорхолъ букIине кколеб даражаялъул иммунитет. Гьебги хIисабалде босун, прививка гьабизе ккола грипп тIибитIизе байбихьилалде цебе. Вакцинация гьабун хадуб, лъагIалидасан иммунитеталъул къуват лъугIулелъул, гьеб гьабизеги ккола санайил.\nДругие материалы в этой категории: « ХъахIаб халгIаталъул къадру цIунана\tЦудунго тIатинабуни, сах гьабизе бигьалъула »\n11:38, 16 января 2022, 35\n11:36, 16 января 2022, 39


Книга 1. Фессалоникийцам Cтих 3 | Параллельные места\nК Римлянам 6:22\n1. Коринфянам 6:15\n1. Коринфянам 6:18\nАмма гьанже мунагьалдаса тархъанлъараб ва Аллагьасул лагъзаллъун лъугьараб мехалда нужее ккараб пайдаялъ хІалалаб-бацІцІадаб гІумруялде рачуна. Ва ахиралда абадияб гІумруялдеги рачуна! Гьаб дуниялалъул халкъ хьвадулеб къагІидаялъ хьвадуге нуж. Биччанте Аллагьас нуж хисизаризе, биччанте нужер гІакълуги цІияб букІине. Гьелдалъун бичІчІила нужеца щиб гьабизе Аллагьасе бокьун бугебали, батІа бахъизе лъала Аллагь разилъулебги, лъикІабги, камилабги. Нужеда лъаларебищ нужер чурхдулги МасихІил черхалъул бутІаби рукІин? МасихІил черхалъул бутІа хъахІбал черхлъун лъугьинабизе бегьилищ? Киданиги бегьуларо! ХъахІбалъи рикІкІад гьабе! Цогидал мунагьал инсанасул черхалдаса къватІирехун ккарал рукІуна. ХъахІбаяв чиясин абуни, мунагь гьабула жиндирго черхги хІакъирлъизабун. ХъахІбалъи, пасалъи ва чияр боцІуде хъантІи гІадинал жалазул цІар рехсезецин бегьуларо нужеца. Иман лъуразул агьлуялда гьеб рекъараб гьечІо. Жагьилаллъун рукІунге, ТІадегІанасул амру бичІчІизе тІалаб гьабе. Гьаб дуниялалъулалщинал жал: хъахІбалъи, хъублъи, чорхол гьава, квешал къасдал къинаре нужелъго ва гьересиаллагьлъун кколеб къарумлъиялъе лагълъиги гьабуге!


Курск гъанкъи - кIудияб гьерсил байбихьи\nМоскваялда Курскалъе лъураб мемориал 12Авг2015\n«Курск» гама гъанкъаралдаса байбихьанин Россиялда пачалихъалъ гьереси бицинеги демократия гъанкъизабизегиян рикIкIунеб буго гьеб гамида гъанкъаразул хъизамалъул адвокатас.\nПачалихъалъул рахъалдасан лъицаниги дунялалда ругищалицин цIехолел гьечIин жалин бицана Эркенлъи Радиоялъе ХIажиев Мамедил яц ГIаишатица. Мамед ккола 15 сон цебе ралъдалъ букъун хьвадулеб «Курск» гамида тIад гъанкъарав лъабго дагъистаниясул цояв. Дол къоял гьелъ гьадин ракIалде щвезарулел руго.\nХIажиева ГIаишат: «Нижер цохIого-цо букIараб жого буго хьул. Гьев чIаго рокъове тIадвуссинин абураб хьул нижер букIана Курскалдаса хваразул жаназаби къватIире рахъулеб мехалдаги. Гьале гьанже нуцIаги рагьун жаниве вачIинин кколеб букIана. Дол къояз нижеде бачIун букIараб балагьалъул бицун бажаруларо. Гьелдаса хадуб бичулареб унти ккана диде.\nЖакъа Ахти мухъалъул Хрюг росулъ нижеца Мамедие рагьулеб буго мармаралъул си. Ниж киналго гьенире унел руго. Гьесул лъадиги кIиябго лъимерги гьенир рукIине руго жакъа».\nКурскалда гъанкъарал цоги 118 чиясул гIагаразулги гьединабго хIал букIиналда ракIчIараб буго ГIаишатил. Амма гьелда бичIчIулеб гьечIо пачалихъалъул тIадкъай тIубалаго хварав жиндир вацасул хъизам щай кIочон тарабали.\nХIажиева ГIаишат: «Мамедил хъизамалъе лъицаниги кинаб букIаниги кумек гьабулеб гьечIо. Гьезда гьел кIочонго руго. Гьесие си лъезе гIагацги нижецаго бакIарана. Мамед гьечIого 15 сон аниги гьеб къоялъ дир чорхолъе лъугьараб унтул ва гьелдаса нахъе бухIулеб ругънал бицун хIалкIоларо. Бокьилаан лъица букIаниги гьесул цIехолеб букIарабани. ГьечIоха гьединал чагIи. Гьанже хьулго къотIун буго».\nДол къоязда бицунеб букIана Курскалда тIад кьвагьун бугин дагъистаналъул «Дагдизель» заводалда гьабураб торпедойин. Гьебгун Курскалде витIарав ХIажиев Мамедида цадахъ рукIана Борисов Альберт ва Ильдаров ГIабдулкъадир. РукIана гама гъанкъиялъул гIайиб гьезда гьабулелги. Амма гьел киналго гIайибал нахъчIвалел руго Курскалда гъанкъаразул хъизамазул адвокат ва гьениб ккаралъул жинцаго мухIканаб цIех-рех гьабурав Борис Кузнецовас. Вацасда щибго гIайиб букIинчIолъиялда ракIчIараб буго ГIаишатилги.\nХIажиева ГIаишат: «Мамед вукIана гIадатияв, лъикIав, хIалимав, ритIухъав чилъун. Гьесда лъалаан цIакъ гIемераб жо, лъикIаб цIали букIана гьесул. Гьесие ВатIан бокьулеб букIанин абурал рагIаби гьадингосел чIухIарал рагIаби гуро. Дол къоязда гьесул рахъалъан гIемераб батIи-батIияб жо бицунеб букIана, амма дида лъала гьев лъимадул магIу гIанги ваццадав чи вукIараблъи».\nАдвокат Борис Кузнецовас рикIкIунеб буго Курсалда тIад кьвагьараб торпедоялъул хIалбихьи гьеб гамида гьабизецин кколароанин, щайгурелъул гьеб хIалтIизабулеб куц экипажалда лъалеб букIинчIин. Гьелде тIадеги, «Курс» гама ралъдалъе ругьунлъиязде унаго гьелъул ва гьелда тIад бугелъул лъицаго хал гьабун букIинчIин. Гьеб кинабго гьесда лъан буго трагедиялда хурхун рагьараб такъсир гьабиялъул иш 2002 соналда къан хадуб. Гъанкъарав 55 чиясул гIараз гьесда гьарун буго жидер адвокатлъун вукIайин ва гьес гьеб хIалтIи ракIбацIцIадго гьабун буго. Гьеб трагедиялда хурхараб ишалда бицунеб букIун буго 137 томалда. Гьел цIалулаго гьесие тIатун руго гIемерал гьереси-документал, гьереси-гъулбасал ва гьересиял мугьруял. Россиялда Курск гъанкъиялдасан байбихьанин кIудияб гьереси бицинейин ва гьеб букIанин президент Владимир Путинил «тIоцебесеб гьересийин» абуна Кузнецовас Эркенлъи Радиоялъе.\nБорис Кузнецов: «Курск гъанкъиялдасан байбихьана гьереси бицине. Курск гъанкиялдаса хадуб пачалихъалъ байбихьана диванаханаялъул ва низам цIуниясул суалазде гьоркьобе лъугьине. Пачалихъалъ байбихьана информалатал жиндего гъоркье ккезаризе. Россиялда демократия гъанкъизабиялъул процессги байбихьана Курс гъанкъиялдасан".\nКузнецовасе буго 67 сон ва гьесие политикияб лъутизе бакI кьун буго Америкаялда. Россиялъул хIукуматалъ гьев жанив тIамизе халкъаздагьоркьосеб ордер хъван буго. Гьесда гIунтIизабулеб буго пачалихъияб балъголъи къватIибе загьир гьабиялъул гIайиб. Гьебин абуни букIун буго Россиялъул диванханаялда Кузнецовас ФСБялъ парламенталъул депататасул телефон гIенеккулеб букIанин абураб бицинаялда.\nБаренцово ралъдалъ Курс гъанкъараб мехалда Путин президентлъиялде вачIун чанго моцI гурони ун букIинчIо ва олигархазул кверщаликь букIараб пачалихъияб телевидение хIукуматалде дандечIун букIанин абизе бегьула.\n2000 соналъул октябралда Россиялъул ОРТ каналалдасан журналист Сергей Доренкоца абун букIана тIалъиялъ нилъее гьересиги бицунеб бугин нилъер адабги гьабулеб гьеч1ин нилъеца толеб букIиналъин.\nСергей Доренко: «Курскалъул история жеги лъугIун гьечIо. Нилъеца гIицIго рихьизаруна бищунго цересел суалал ва хIасилал. Аслияб хIасил буго тIалъиялъ нилъ киназулго адаб гьабулеб гьечIолъи. Гьединлъидал гьелъ гьерсалги рицунел руго. Амма бищунго аслияб жо буго гьадинаб-тIалъиялъ нилъ гьедин гьарулел руго нилъеца толеб букIиналъ».\n2000 соналъул 22 августалда Путин Курскалда хваразул гIагаралгун данчIвараб мехалда щивго нечолев яги хIинкъулев вукIинчIо гьесде ахIдезеги, семизеги, щибго бажарулеб гьечIолъиялъул гIайибал гьаризеги.\nКузнецовасул пикруялда гьеб дандчIвай Путинил гIумруялда жаниб бищунго квешаб букIун батизе рес буго ва гьес кIвараб гьабун буго гьединаб тIокIаб бичIчIангутIизе.\nКузнецовас къватIибе бичIчIан буго «Гьеб гъанкъана» абураб тIехь.\nГьел рагIаби руго Америкаялъул журналист Ларри Кингица Курскалъе щиб ккарабин гьикъараб мехалда Путница кьураб жаваб.\nКузнецовасул пикруялда Курскалда тIад цин кьвагьи ккун буго торпедо жаниб лъолеб къалиниб, гьелдаса хадуб гамиде жанибе лъимцин бачIунебги букIун гьечIо, амма гьеб кьвагьидал гьениб температура цIикIкIиналъ рачун руго кIиго минутаялдасан гамида тIад букIараб яргъил нахърател кьвагьиялде, ай тротилалъул эквиваленталда 40 килограмм бугеб анцIго торпедо цадахъго кьвагьиялде. Гьеб ккун буго гама гъанкъиялъе гIиллалъунги.\nГIиллаби кинал рукIаниги гьенир чIаго хутIарал хвасар гьаризе гьабулеб букIараб хIалтIи гIураб букIинчIин, гьелде тIаде гьеб гьабулебцин букIинчIин абизе бегьулин рикIкIунеб буго адвокатас.\nБорис Кузнецов: «Курс гъанкъарал ругьунлъиял рукIана Совет Союз биххун хадуб тIортIулел рукIарал ралъдалабгун рагъулаб флоталъул бищунго кIудиял ругьунлъиялъ. Узухъда, рагъулав тIадегIанав нухмалъулев хIисабалда, Путиница лъазабизе кколаан гьениб щиб гьабулеб бугебали. Гьев гьенив гьечIониги бегьулеб букIун батула, амма специалистазухъ гIенеккизе, главкомасул ва флоталъул бетIерасул докладазухъ гIенеккизе кколаан гьев. Амма гьев гIенеккичIо».\nГамаялъул 9-билеб бутIаялда 23 чи кIиго сордо-къоялъ чIаго вукIараблъи мухIканаб бугин, гьел жиндир заманаялда хвасар гьаричIин ва гьениб цIаги ккун ккуйдуца гъанкъун ругин чIезабун буго экспертизаялъ.\nЦоги улкабаздаса бачIараб кумекги къабул гьабичIин Россиялъ, жинцаго гьабулеб букIаралъги хIасил кьечIин гIаммгьабун гама гьединал ишазде хIадураб букIинчIолъиялъ. 100 сон цебеги гъанкъулел гамуздаса гIадамал къватIире рачIине лъолел отсекал Северияб флоталъул гамузда рукIунцин гьечIо. Гьезул щивасе букIун буго живго бетIергьанаб акволанг, амма 108 метралъул гъварилъудаса цинтIаго лъеде тIаде рахъараб мехалда гьуърузе зарал ккеларедухъ гьел лъолел камерабигун гамул рукIун гьечIо гьел къабул гьаризе лъеда тIад чIун.\nЦоги гьел хвасар гьаризе биччараб къвал гамаялъул гьеб щула гьабизе кколеб гордоялда щула гьабизе кIун гьечIо, гама балаго гъалатI биччан букIун.\nГьеб киналъулго ва 118 чи хвеялъул жавабчилъиялде цониги чи цIачIин Россиялда ва гьел цIангутIизе политикияб хIукму гьабунин Путиница, гьелдасан байбихьанин улкаялъул диванханаялъул ва низам цIуниялъул системаялде пачалихъалъ асар гьабизейин абуна Кузнецовас.\n"Курск" гамил трагедия


Салатавиялъул бах1арзазул ц1аралда турнир. С.Салих1ов\nДобавил(а) Administrator on 17 Январь 2015.\nСалатавиялъул бах1арзазул ц1аралда турнир\nДекабралъул ахиралда берцин гьабун къач1араб Калининаул росдал Россиялъул Герой К.Гъайирхановасул ц1аралда бугеб гьоркьохъеб школалъул спортивияб залалда т1обит1ана Салатавиялъул Бах1арзал рак1алде щвеялъул волейболалъул къецал. Турнир х1адур гьабуна Казбек райадминистрациялъул спортивияб комитеталъ ва алмахъазул «Наш дом» ДРПОО обществалъ цадахъ рекъон. С.Салих1овас хъвалеб буго:\n27 декабралда Калининаул росулъ т1обит1ана волейбол х1аялъул турнир. Гьеб бук1ана Россиялъул Герояллъун рахъарал Салатавиялъул бах1арзал рак1алде щвезарун гьезие Казбек районалъул спорткомитеталъ г1уц1араб. Турниралде рач1арал гьалбазулъ рук1ана Казбек районалъул заманаялъ бет1ерлъи гьабулев Мусаев Х1ажимурад, Маг1арулазул маданияталъулаб автономиялъул представитель (автономиялъул Президент - Сайгидпаша Г1умаханов), г1алимчи ва хъвадарухъан Шахбан Х1апизов, Казбек районалъул спорткомитеталъул председатель Ибрагьим Булатханов ва цогидалги. Турниралда рук1ана, гьеб г1уц1иялъулъ г1ахьаллъарал Кизилюрталъул межрайонный прокуратураялъул руководитель Иманг1алиев Муса, ДРПОО «Наш дом» организациялъул председатель Х1айбула Г1умаров, районалъул собраниялъул депутатал Ачабаев Шагьид, Алгереев Арсен, Алмахъ ва Калининаул росабазул администрациязул бет1ерлъи гьабулел Салгереев Мика-г1ил ва Абубакаров Абулмуслим, Калининаул росдал жамаг1аталъе цеве-хъанлъи гьабулев Г1абдумуслимов Назирбег, Калининаул росдал школалъул директор Г1абдуразакъов Г1али, Алмахъ росдал школалъул представитель Сираждинов Запир. Рук1ана гьединго прессаялъул представителал, гьезда гъорлъ «Х1акъикъат» газеталъул хасав мухбир Избодин Мух1амадовги.\nТурниралда г1ахьаллъи гьабуна Казбек районалъул 10 волейболалъулал командабаз. Гьел ккола Калининаулалдаса ва Дилималдаса к1и-к1и команда, Гъозталаялдаса, Алмахъалдаса, Дубкиялдаса, Ленинаулалдаса, Буртунаял-даса, Гертмаялдаса командабиги. Турнир рагьулаго раг1и босун к1алъазе рахъана Казбек районалъул бет1ерлъи гьабула вугев Х1ажимурад Мусаев, районалъул спорткомитеталъул председатель Ибрагьим Булатханов, «Наш дом» ДРПООялъул председатель Х1айбула Г1умаров ва цогидал. Х1айбулаца гьединго ц1алана Хасавюрт шагьаралъе бет1ерлъи гьабулев Сайгидпаша Г1умахановас турнир гьабиялъе рит1арал баркиялъул раг1абиги.\nЛъик1аб х1аракаталда, бергьине гъираялда ана командабазда гьоркьор къецал. Бихьулеб бук1ана профессионалиял спортсменал ругел командабиги, хасго Дилималъул команда, амма цоцазукьа къинаредухъ, рихьизе гъираялда унел рук1ана х1аязулъ къецал. Лъик1ал х1аязулъ къецал рихьизаруна Дилималъул, Гъозталаялъул, Калининаулалъул, Ленинаулалъул командабаз. Турниралъул х1асилалда профессионалияб рахъ борхатаб Дилималъул командаялъ ккуна т1оцебесеб бак1, Гъозталаялъул командаялъ ккуна к1иабилеб бак1, лъабабилеб бак1 босана Калиниаула-лъул командаялъ. Бергьенлъаби росарал командабазе ва т1ок1лъи бихьизабурал спортсменазе кьуна лъик1ал шапакъакатал, медалял, кубокгун спорталъул сувенирал, грамотаби, т1ахьал. «Лучший игрок» абун ц1ар кьуна Калининаулалдаса Заур Х1ажиевасе. «Лучший нападающий» абун ц1ар кьуна Дилималдаса Ренат Булатхановасе. «Лучший разводящий» абун ц1ар кьуна Дилималдаса Сайгид Гелакаевасе. «Лучший защитник» абун ц1ар кьуна Гъозталаялдаса Х1ажи Г1абидовасе. Маг1арул культурияб автономиялъул ва «Наш дом» ДРПООялъул рахъалдасан Дилималъул, Гъозталаялъул ва Калининаулалъул командабазегун спортсменазе кьуна шапакъатал, г1арац жанибгун конвертал. Гьединго ахиралда шапакъатал кьуна цере чемпионатазда, халкъазда гьоркьосел къадроял турниразда единоборствоялде гъорлъе унел бат1и-бат1иял къецазулъ бергьенлъи ккурал алмахъазул спортсменазеги.\nТурнир жаниб г1уц1араб Россиялъул Герой М.Гъайирхановасул ц1аралда бугеб Калининаулалъул гьоркьохъеб школалъул директор Г1али Г1абдуразакъовас бицана, гьеб спортзалалъе ремонт гьабизе 100 азарго гъурущ биччанилан Казбек районалъул администрациялъ (бет1ер Х1. Мусаев) ва алмахъазул «Наш дом» ДРПООялъ (Председатель Х.Г1умаров) 70 азарго гъурущ кьунилан. ДРПООялъ гьединго ч1езабуна киналниги спортсменазе ва т1аде рач1арал гьалбазе т1аг1амаб квенги. Спортзал берцин къач1азе х1аракат бахъарав физкультураялъул учитель Игитов Аюпиеги баркала загьир гьабун г1арцолаб шапакъат кьуна.


9 май! Бергьенлъиялъул Къо – миллионазул гIумруялъухъ босраб бергьенлъиялъул къо. Роххелги магIоги жубараб байрамалъул къо. Гьеб къоялъухъ щвезе 4 сон бана нилъер умумуца окопахъ, сангарахъ, цIоройги - захIмалъиги, ракъиги – къечги кIочон, жакъасел нилъее гIоло, жакъасел нилъее эркенаб гIумру кьеялъе гIоло, жакъасел нилъее гIумру рахIат гьабиялъе гIоло. Миллионаз гIумру кьуна миллионазул гIумру хвасар гьабулаго. 26 миллионалдаса цIикIкIун совет солдат бахIарчиго хвана гьеб цIадулаб рагъда. Тушманасе рахIму гьабичIо совет солдатас, къаси кьижичIо гьев, рахIатаб, тамахаб бусен кIочона гьесда, гьес гIумру кьуна гIицIго нилъер бергьенлъиялъухъ.\n2. Сталинградалъул рагъ I942 – I943 сон.\n3.Курскалъул рагъ 1943 сон.\n4.Белоруссиялъул операция (23 июнь – 29 августь 1944 с.).\n5.Берлиналъул операция 1945 сон.\nI945 соналъул 22-леб июлалда багъарараб КIудияб ВатIаналъул Рагъ халалъана 1418 къоялъ ва сордоялъ, гьеб рагъда бищунго цIикIкIун инсанасулаб зарал щвараб Совет Союзалъул хвана 26 млн 546 азар чи – солдат ва офицер, гIадатиял ракълил чагIи, ракъун хварал ва гь.ц. Гьединаб къоялдалъул босана Бергьенлъи – хвана цоязул вац, цоязул вас, цоязул рос, вокьарав, абурав. Абизе бегьула, щибабго хъизаналда, наслуялда хъвана гьеб рагъул гIасилъи, захIмалъи, - щибавго чиясе бащадаб ккана гьеб рагъ. Амма гьел хварал чагIаца жидер гIумруялдалъун кьуна гIумру цогидазе, бачIунеб гIелалъе, жакъасел нилъее. Гьел солдатазул, офицеразул, гIадатиял чагIазул, цIуязул бихьиназул, рагъда гIахьаллъи гьабуралшиназул гIумруялдалъун, багьадурлъиялдалъун щвана нилъее, нилъ гIадинал миллиардазе гIумру, эркенго тиризе ихтияр, рахIатго кьижизе санагIалъи, жибго эркенлъи, жибго гIумру. Россия Федерациялъул президент Дмитрий Медведевас абухъе, гьел хваразул гIумруялдалъун щвана рагъда хадусел гIелазе рижизеги санагIалъи, ихтияр.