"Евровидение": цоязе хъат, цогидазе гьиштIей\n«Евровидение»-ялъул финалалде щун буго 10 улка. Гьезда гъорлъ руго Россияги Украинаги. Финалистазул цIарал лъазарулеб мехалда Украиналдаса Мария Яремчук овация гьабун къабул гьаюн ятани, Россиялдаса яцал Анастасия ва Мария Толмачевазул цIарал ахIаралго, залалда гьештIезе ва ахIдизе байбихьун буго.\n«Евровидение» ккола гIицIго кучIдузул конкурс. Гьебги щиб, гьелъул кIвар гьедигIанго кIудияб гьечIо дунялалда. Гьедин букIаниги, «Евровидение»-ялда хадуб хал кколезул ургъел ккун буго, Россиялдаги Украиналдаги гьоркьоб унеб конфликталъул асар музыкалияб тадбиралде букIине бегьиялда бан.\nАхирисел моцIазда Россиялдаги Украиналдаги гьоркьоб бугеб хIалуциналъул бицунел макъалабазул къадар цIикIкIун гурони, дагьлъулеб гьечIо.\nАмма гьаб анкьалда улкабазда гьоркьоб дандечIеялъул гIатIилъи букIана Даниялъул Копенгагеналда бугеб Diamond Stage абураб кIудияб сценаги. Гьенир рукIарараз лъикI къабул гьаюна Украиналъул вакил Мария Яремчук.\nРоссиялдаса Анастасия ва Мария Толмачевал «Евровидение – 20I4» - лъул финалистал рахъиналъул хIакъалъулъ лъазабиялъ залалда баккизабуна ракIалъе гIолареб ахIдей ва гьиштIей.\nЯцал Анастасия ва Мария Толмачевал\n17 сон барал кIилъучал Толмачевал жидерго кечI ахIана Украиналъул конкурентал сценаялда рахъиналде цебе. Гьез ахIана Филипп Киркоровас хъвараб Shine абураб кечI. Гьелда гIадамал ахIулел рукIана «гьитIинабгIаги рокьи загьир гьабиялде». Гьеб ахIана цIакъ берцинаб манераялда. Чанго минуталдаса сценаялде яхъарай Яремчукицаги ахIана «Тик-так» абураб оптимистияб рокьул кечI.\nАмма жибго драма загьирлъана дагьалъ хадуб – маркIачIуда тадбир бачунез Толмачевал финалалде рорчIиялъул хIакъалъулъ лъазабун хадуб.\nГIемерисез рикIкIунеб буго, Россиялъул кочIохъабазде гьиштей кколин Россия Украиналъул ишазде гъорлъе лъугьиналъе протест загьир гьабиялъул къагIидайин. Цогидаз жубалеб буго, залалда жанир аслияб къагIидаялда гIадатияб гурел сексуалиял къагIидабазул гIадамал рукIиналда бан, гьез гьелдаго цадахъ загьир гьабунин Россиялда геязде данде къанун къабул гьабун букIиналде данде протестгиян.\nФиналистазул пресс-конференциялда Яремчукица загьир гьабуна жиндирго ватIаналъул рахъ кколеб букIиналъул пикру.\nМария Яремчук: «Дир позиция буго гьадинаб. Дун чIухIарай йиго, дун украинай йикIиналдаса. Гьаб сценаялда чIун дица гьалуб кинабгоги, дица гьабулеб буго Украиналъул халкъалъе.»\nТолмачеваз политикиял лъазабиял гьаричIо, баркала кьей гурони.\nТолмачевал: «Ниж бетIер сверуледухъ талихIал руго, ниж эмоцияз цIезарун руго. Нижеца киназего баркала кьолеб буго. Нижее нуж рокьула! Баркала нужее нижгун рукIиналъухъ!»\nTwitter-алда цо-цо экспертаз жидерго прогноз загьир гьабун абулеб буго, «Евровидение» -ялда бергьине бегьулин Армениялдаса Арам МР3-йин.\nГьедин кканиян, хъвалеб буго цогидаз, гьедингоги мискIинаб Арминиялъ хадусеб соналда тIобитIизе ккезе буго цIакъ хираго чIолеб халкъазда гьоркьосеб музыкалияб конкурсин. Цогидаб къокъаялъул пикруялда, бергьине бегьула Швеция.\nЕвровидение: цоязе хъат, цогидазе гьиштIей


Кавказ, дагъистанияв, чачанав абурал рагIабаз жакъа россиялъул журналистал гурелги, кочIохъабиги кваназарулел ругин политиказе цIикIкIун гьаркьалги щолел ругин рикIкIуна экспертаз.\nАхирал къоязда интернеталда тIибитIун буго «ГIела Канзас кваназабураб!» абураб «Рабфак» абулеб къукъаялъул кечI. Гьанжеялде гьеб клипалъухъ балагьун вуго 900 азаргогIанасев чи. КечIалда гъоркь клипалъул автораз кьолел руго машинаби хъамаризарулел, къватIазда лезгинка кьурдулел, чIараб бакIалда чияр автомашиналъул нуцIаги рагьун гьеб бачунев чиясда кьабулел, гьаваялде кьвагьулел гIолилал рахъарал батIи-батIиял видео-кескал. Гьел кескал цолъизарулелги руго гьел киналго гIолилал кавказалъулазул куц-мухъ бугел рукIиналъ.\nСемёнов: «Гьеб кочIолъ цониги бакIалда гьечIо Кавказ абураб рагIи. Видеоялда гьеб кечIалда гъоркь лезгинка кьурдулел, гьаваялде кьвагьулел, машинабазда хъамарулел кавказиял рихьизарулел рукIин-гьеб буго бищунго цебе ботIролъе бачIараб жо».\nГьедин абуна бицен гьабулеб къукъаялъул нухмалъулев Александр Семёновас Эркенлъи Радиоялъе.\nГIела Кавказ кваназабураб ва гIела Канзас кваназабураб абурал рагIаби цоцазда релъарал рукIиналдаса инкар гьабилищ дуцаян гьикъана нижеца гьесда.\nСемёнов: «Артистасе бищунго нахъегIанаб иш буго гьединал дандекквеял гьари. Дицаги хIаракат бахъула гьел гьаричIого тезе, щайгурелъул нижее абизе бокьун букIарабщинаб жо нижеца кочIолъ абун бугелъул».\nЭР: «Гьеб кечI хъваялъе гIилла щиб букIараб?»\nСемёнов: «Гьанже дида кIоларо гьеб суалалъе жаваб кьезе. Кидаго гуреб артистасда ва хъвадарухъанасда бажарулеб асар бижиналъе гIилла щиб букIараб ва кида гьеб бижараб абурал суалазе жаваб кьезе. Нилъеда сверухъ бугеб гIумруялъ тIамун ватила дун гьеб хъвазе».\nЭР: «Чачаналъ кIиго вахIщияб рагъ унеб, аза-азар чи кIиябго рахъалдасан холев вугев ва чIаго хутIарал тIад ретIараб ретIел гурони гьечIого жидерго рукъзабахъа лъутIизе ккараб мехалда кир рукIарал гIурусазул кIочIохъабиги, поэталги? Кир рукIарал доб мехалда жакъа Кавказ рекIее гIоларел? Щай рукIинчIел доб мехалда кучIдул Кавказалъул хIакъалъулъ ва щай букIинчIеб «Кинаб гIарцуде гьарурал гьенире ралел ругел бомбаби» абураб лозунг?!»\nСемёнов: «Дица абила гьадин. Араб соналъул хасалихълъи щвезегIан жамгIият буцIухIун чIун букIана. Манежная майданалде ракIарарал гIолилаз тIезабунин абизе бегьула гьеб сихI къотIиялъул сангар. Гьелде щвезегIанги абулеб букIана, амма рагьун абулеб букIинчIо. Дицани кидаго абулеб букIана Чачаналъ кIиябго рагъ гIарац бикьа-къотIиялъул къагIида бугин. Я гIурусазе я чачаназе хIажатаб жо гьеб букIинчIо. Бомбаби ралел ратани-гьелъул магIна буго цо лъицаялиго жиндирго чванта понцIозабулеб бугин абураб».\nАмма жакъа гьедигIан Кавказалда релъарал Канзас абураб рагIиги гьоркьоб лъун «ГIела Кавказ кваназабураб!» абулеб гIурус миллатчагIазул игIлан щай кIечIалдалъун ракIалде щвезабулеб бугебали Семёновас нижее бицинчIо.\nТIадехун рехсараб гьеб игIлан Кавказалъул цоги регионазе яги республикабазе данде кколеб батаниги Дагъистаналда хурхун гьеб тIубанго мекъаб бугин бицана Эркенлъи Радиоялъе Зубайруев Зубайруца. Гьев ккола Дагъистаналъул нухмалъулесул информационияб политикаялъул идараялъул ва пресс-хъулухъалъул нухмалъулев.\nЗубайруев: «Лъица щал кваназарулел ругелали мухIканго бичIчIизе кIола «регионал бюджеталдалъун ккезарун ругеб куц» абулеб маркералда рекъон. Щиб гьелъул магIна? Регионалда гIумру гьабулевщинав чиясул къадаралде бикьула бюджеталда бихьизабураб гIарац. Бицине бокьараб жо бегьула, амма гьениб баккулеб тарих-гьеб буго мухIканаб ва гьанибе-добе цIацIазе кIолареб тарих. Гьелде балагьун Дагъистан тIолабго Россиялдаго буго ахирисеб бакIалда. Гьединлъидал «ГIела Кавказ кваназабураб!» абулеб игIлан нилъер мадугьалзабазул цо-цоязе данде кколеб батаниги, Дагъистаналда хурхун тIубанго мекъаб буго».\nГьесулго рагIабазда рекъон, Дагъистан рагIула Россиялда ахирисеб бакIалда пачалихъиял ва муниципалиял хъулухъчагIазул къадаралде балагьунги.\nЭР: Централдаса дотациял гьечIого, жибго-жиндаго чIун бетIербахъи гьабизе кIвезе бугищ Дагъистаналда, гьединаб рес кьуни?\nЗубайруев: «Узухъда, гьелде рачIине ккола ва гьелъие гIоло инвестициял гьаризе республикаялда ругел ресаздаса пайда босизе ккола. Амма нилъер гIайиб гурелъул жиндир заманалда, масала, «Камазал» гьарулеб завод гьаниб бачIолъиги, цоги жакъа гIарац кьолел индустриалиял рахъал гьанир гьечIолъи. Гьанир рукIаралги улка цIуниялъул яги радио-техникиял заводазе кьолел тIадкъаял цинтIаго чIеялъулги гIайиб нилъеда гьечIелъул. ГIадатияб къагIидаялда Дагъистаналда цебе тIолеб букIараб росдал магIишаталъе ва хIайванал гIезариялъе кьолеб букIараб гIарацги цинтIаго чIезаби- нилъер гIайиб гурелъул».\nЭР: Дагъистаналъул бизнесчагIаз, олигархаз жидерго бизнесалъул регистрация республикалда гьабун гьезул магъалоялги гьенирго тани яги республикалъул нухмалъулев МухIамадовас абухъе, гьениб офшоразул зонаги гьабун инвестициял рачIине лъикIал шартIал чIезаруни, бажаризе бугищ Дагъистаналда федералияб централдаса дотациял гьечIого бетIер-бахъи гьабизе? Масала, олигарх Керимов Сулейманил бизнесалъе регистрация гьабун буго Дагъистаналда. Цо-цо баяназда рекъон, гьесул бизнесалдаса централъе кьолеб магъало буго централъ Дагъистаналъе кьолеб дотациялдаса цIикIкIараб. Щай бегьулареб хIалтIиги батIайиса гIуцIун, дотационияб республика абулеб цIар нахъе бахъизабизе?\nЗубайруев: «Дотациялгун трансферал кьечIого тани холеб регион цониги батиларо. Гьезул бакIалда чIолеб гIарац щолеб цоги альтернативиял бакIал ратизе бегьула. Дида кIоларо гьаб сагIат гьеб суалалъе жаваб кьезе. Цоги рахъалдасан, дотациялги кьечIого Дагъистаналдасан унел нартил рогIрал хIалтIизаруралъухъ, акцизазухъ гIарацги, гIорхъода кьолеб магъалаги, гьелда релъараб цоги гIарацги гьанибго тани, дида ккола ахIвал-хIал гIемерго хизизе гьечIин. Офшорияб зона гьаниб гьабуни, узухъда, инвестициял гьаризе рачIине лъикIал ресал щола кIудияб бизнесалъе. Жакъа лъицаха гьеб суалалъе жаваб кьелеб? Амма цоги жo буго россиялъул халкъалъул ботIролъе Дагъистан-даимаб гьардухъан бугин, гьенир хIалтIизе бокьуларел гIадамал ругин абураб пикру биун тIей. Гьеб гьереси буго».\n«ГIела Кавказ кваназабураб!» абулеб гIурус миллатчагIазул ахIи Дагъистаналъе данде кколарин рикIкIунеб буго республикаялъул нухмалъиялъ, рачунел руго гьеб мухIкан гьабулел тарихалги. Амма гьебго заманалда республикалъул гьалбал гIажаиблъизарулел хъулби руго ралъдал рагIалда гIун рачIунелги, руго гIадатиял дагъистаниял аскIорецин къазе ричIчIаларел бечедал гIадамаз гIумру гьабулел хасал мухъал шагьараздаги.\nХIакимзабаз щиб бицаниги «ГIела Кавказ кваназабураб!» абулеб ахIи жидедехун гьабулеб гьечIолъи мухIканго лъала 10 гъурщиде моцIрол харж бахунарел гIадатиял дагъистаниязда.


Коррупциялде данде къеркьолезул ирга щвана ДГПУялде\nДагъистаналъул пачалихъалъулаб университеталъул нухмалъулесул ишал тIуразарулев ГIабдулаев МухIамадиде хIилла-макру абураб статьялда рекъон гIайиб гIунтIизабулеб республикаялъул прокуратураялъ. Живго ректорас гьелда тIасан щибниги комментарий загьир гьабулеб гьечIо жеги. Амма гьесул сверухълъиялъ гьел гурелги ректорасул бецIал ишазул хIакъалъулъ жеги чанго хIужа рехсана «Эркенлъи» радиоялъе.\nТIадегIанаб цIалул идараялде лъугьунелъул хIажалъулеб цогояб пачалихъалъулаб экзаменалъул гIураб бал щвечIел 30 гIанасев чи цIализе восун вугин ГIабдулаевасилан хъвалеб буго прокуратураялъ кьураб баяналда. Гьеб ккола Хасавюрталдаги Дербенталдаги ругел Дагъистаналъул пачалихъалъулаб университеталда цIалулел гIолилал. Амма гьелдаго цадахъ цогояб пачалихъалъулаб экзаменалъул, цIализе лъугьунелъул хIажалъулеб къадаралда къимат щварал гIолилал абуни цIализе росун гьечIин. Гьединго прокуратураялъ тIобитIараб халгьабиялда загьирлъун буго Хасавюрталъул филиалалде юриспруденциялъул махщел шолеб факультеталде 15 азарго гъурущги кьун 93 студент лъун вугин ГIабдулаевас цIализе, амма рехсараб цIалул идараялъе кьураб пачалихъалъулаб лицензиялда рекъон пед университеталъул ихтияр рагIуларо юриспруденциял махщалие студентал цIализаризе.\nГьелъул хIасилалда цIализе лъугьунел абитуриентазе 1 миллионгун бащдаб гъурщил зарал гьабун ректорасилан хъвалеб буго гьеб баяналда Уголовияб кодексалъул 159 статьялда рекъон ( хIилла-макру абураб статья) гьесда тIад такъсир гьабиялъул иш рагьиялъе документал ритIун руго цIех-рех чагIазухъе. Рехсараб баяналда тIасан дагъистаналъул педагогикияб университеталъул нухмалъиялъухъа нижехъе баянал щвечIо.\nГьаниб ракIалде щвезабизе бегьула исана июнь моцIалда рехсараб цIалул идараялъул мугIалимзабазул цо къукъа дандебахъун букIана заманаялъ ректорасул ишал тIуразарулев ГIабулаевасде.\nРекторасде дандерахъараз абулеб бук1ана гьесул ургъел гьечIеб нухмалъиялъ кватIичIого пашманаб хIасил кьезе бегьулин, Педагогикияб университетги къан гIемерав чи хIалтIи гьечIого хутIизе вугилан. Аслияб дагIба гьел киназулго буго университеталъул цIияв нухмалъулев МухIамад ГIабдулаевасул кIвар гьечIолъиялъул хIасилалда гьеб цIалул идараялъул хIалтIи нахъаса нахъе унеб бугилан. Россиялъул лъай кьеялъул министерлъиялъ араб соналдаго хIадурун букIана улкаялда ругел пайда гьечIел цIалул идарабазул сияхI. Гьеб сияхIалда гьоркьобе унеб букIана Дагъистаналъул Пачалихъияб педагогикияб университетги. Араб соналда гьеб университеталъул цIияв ректорлъун ШагьгIабас Шагьов вачIиндал гьес университеталъул мугIалимзабазул хасаб къукъаги гIуцун тIадкъанин букIанин 2013 -2015 соналде щвезегIан пед.университет цIебетIезабиялъул программа. Гьеб программаялъул тIоцересел хIасилал загьир гьаризе кколаанин исана сентябралдаян. Исана февралалда ШагьгIабас Шагьовасул бакIалда ГIабдулаев МухIамад вачIаралдаса гьеб программа тIубанго чIун хутIанин, цIияв ректорасе абуни гьелъул ургъелцин гьечIин.\nРектор ГIабулаевасде прокруратураялъу гIнитIизарулел гIайибал битIарал ругилан абулеб буго ГIалиев Ширалицаги. Гьев ккола ГIабдулаев ректорлъун вачIиналде гьеб цIалул идараялъул вукIарав проректор «Эркенлъи» радиоялъе гьес бицана ректорлъун вачIаралдаса ГIабулаевас гьенир риччарал цогидалги гъалатIазул.\nГIалиев Ширали: «ГIабдулаев вачIиналде нижер гьаниб административияб нухмалъиялъул букIун батани лъабго бутIа, гьанже гьес гIуцIун буго кинабниги анкьго, гьезул щибалъулъ, хIисаб гьабе вуго лъаб-лъаб чи. Гьезие чIезарун ругел харжал рихьизе бокьилан цо нужеда, цIертIурал магIалимзабазе, профессоразе буго 13-16 азарго гъурущ моцIалъе, гьенир кепкил мукагIалъи гьечIел гьел бутIабазул нухмалъулезе щолеб буго 30 000-40 000 гъуруш гIарац. Педагогикияб университеталда гьадинго кадровиял суалазулъ гьадинго иш лъикI гьечIо, хъулухъалде тIамулел чагIазе гIарац гьадинги гIоларого бугеб мехалъ гьел цIирагьарал нухмалъиялъул бутIабазде тIамизе чагIи рачун рачIана лъиданиги гьикъичIого. Гьезул цоялин абуни ккола цере хIалтIулеб ругеб бакIалдаса нахъе рехун рукIарал чагIи. университеталъул магIишаталъулал суалазул рахъалъ бутIаялъул нухмалъулевлъун ГIабулаевас тIамуна жиндирго вац. Цониги гIелмияб цIар, щибниги гIелмияб даража гьечIев гьев чIиясе чIезабун буго 50 000 гъурушалъул харж, гьелде тIадеги университеталъул хIажатал тIураялъе ижараялъе босун гьевго вацасул автомобиль, ижарялъухъ моцIалъе кьолеб буго 56 азарго гъурущ гIарац. Пакъирал студентал абуни батIи-батIиял шагьаразде цIалул олимпиадаялде уна жидерго кисиниса гIарацги кьун. Гьебжо рогьо буго жакъа…».\nНижехъе щварал баяназда рекъон гьабсагIат Педагогикияб университететалъул ректорасул хъулухъалде кандидатлъун вихьизавун вуго 13 чи. РукIинесел ректорасул рищиязе гIололъун ургъунго гьабулеб политкияб галилъун кколищ ГIабулаевасда сверухъ прокуратураялъ гьабулеб ишали мухIканго лъалеб гьечIо жеги.


МагIарул мацIалъул учительзабазулгун дандчIвай\nГьаб анкьалда «ХIакъикъат» газеталъул редакциялда тIобитIана видеоконференция. ДандчIваялде ахIун рукIана республикаялъул хъутабазул ракьазда ругел школазул авар мацIалъул учительзаби, лъай кьеялъул управлениялъул куратор ва методист Нуцалай Мирзабековагун цадахъ.\nУчительзабаздехун кIалъай гьабуна газеталъул редактор ГIумахан ГIумахановас, жавабияв секретарь МухIамадхIабиб МахIатIовас, мухбирзаби Шамай Хъазанбиевалъ ва Кавсарат Сулеймановалъ.\n- Нилъеца цадахъ лъугьун гьабулеб буго гIаммаб хIалтIи – рахьдал мацI цIуни. Школалда бачIунеб гIелалъе нужецаги, газеталдаса магIарулазе нижецаги бицунеб буго миллаталъул гIадатал-гIамалазулги, маданият-адабиятлъулги, тарихалъулги хIакъалъулъ. Амма ахираб заманалда загIиплъулеб буго, тIоцебесеб иргаялда, нилъерго мацIалдехун бугеб бербалагьи. гIемерисел учительзабаз абула тIахьал гьечIилан. ТIахьал щвезегIан, масала, кIудияб кумек букIуна «ХIакъикъат» газеталъул. Миллаталъул матIулъун кколеб нилъер газета цIунизе ккола цадахъ лъугьун…\nГьадинаб букIана газеталъул хIалтIухъабаз учительзабазде гьабураб хитIабалъул магIна.\nКIалъазе рахъарал учительзабазги бицана хъутабазул школазда мацI малъиялъе гьабулеб бугеб хIалтIул хIакъалъулъ.\n- Нижер школазда гьеб рахъалъ гьабулеб хIалтIи квеш гьечIо. ГIемерисел учительзабаз хъван буго газетаги. Нижеца жеги щула гьабила нужергун бухьенги. Гьединго газеталъул гIумруялъулъ гIахьал гьарила цIалдохъабиги, - ян бицана гьез.\nПалхIасил, къотIи ккана газеталъулги учительзабазулги гьудуллъи жеги щула гьабизе.\nГьединалго видеоконференциял газеталъул редакциялъ тIоритIизе руго магIарул районазул цогидалги школазул учительзабазулгунги.\nДругие материалы в этой категории: « ХIоралъ берцин гьабула шагьарги\tЖамагIатчагIазул гIарзал »\n11:38, 16 января 2022, 355


Пачалихъияб пресса ва конкуренция\n«Нилъеца хIалтIи гьабизе ккола цадахъ рекъон ва хIажатаб информация халкъалъухъе щолеб куцалда. Гьелдаго цадахъ, пачалихъияллъун кколел СМИяз гьабулеб хIалтIиги гIемерго хисизабизе ва цIияб къагIидаялъ гIуцIизе ккола. Нилъеда бихьулеб буго пачалихъияллъун кколел газетазулгун журналазул хIалтIи хашлъун букIин ва гьелъие мисаллъун бачине бегьула тиражал тIадеялдаса тIаде гIодоре кколел рукIин», - ян абуна республикаялъул парламенталъул спикер Хизри ШихсагIидовас республикаялъул газетазулгун журналазул ва радио-телевидениялъул нухмалъулелги ахIун тIобитIараб данделъиялда.\nХизри ШихсагIидовас бицухъе, гьаб ахираб анкьго соналда жаниб СМИязе пачалихъалъ гьабулеб кумек гIемерго цIикIкIун рагIула ва исана гьезда тIад харж гьабизе буго 218, 9 миллион гъурущ. Гьедин бугониги, жиндир заманалда ва хехго цIалдолезухъе информация щвезабиялъул рахъ рекъдулеб бугила.\n«Электронниял СМИязде дандеккун пачалихъиял газетазда тIад гьабулеб харж ункъо нухалъ цIикIкIараб бугониги, гIемерисел газеталгун журналал руго цебегосеб, гIадатлъун батараб къагIидаялъ хIалтIулел. Масала, гIемерисез пикруго гьабулеб гьечIо жидерго интернет-сайтал гIуцIиялъул, социалиял мухъал церетIезариялъул.\nМиллиял мацIазда рахъулел газетазе гуребги гьебго унти хасиятаблъун буго «Дагъистанская правда» газеталъеги. Араб гIасруялъул 90-абилел соназда гьелъул тираж 160 азарго букIун батани, жакъа гьеб анкьазаргоялде ккун буго. ГIолилазул къадар цIикIкIараб регионлъун рикIкIуна Дагъистан. Амма «Дагъистаналъул гIолилал» газеталъул тираж кIиазарго гурони гьечIо. Коми республикаялдацин гIолилазе биччалеб газеталъул тираж 12 азарго бугеб мехалда», - ян абун кIалъана республикаялъул парламенталъул спикер.\nГьесул рагIабазда рекъон, чара гьечIого хIажат рагIула СМИязде гIолилал хIалтIизе росиялде кIвар кьезе. Щайгурелъулила, газетаздагун журналазда хIалтIулезул гIемерисел ругила ригьалде рахарал чагIи.\nГьайгьай, газеталгун журналазда 10-20 ва жеги цIикIкIун соназ хIалтIулел нухмалъулезда гIезегIан лъикI лъала церечIарал масъалабиги, ругел гIунгутIабиги. Амма мина базе ккани бищун аслияблъун ккола щулияб кьучI лъей. Гьеб кьучI лъеялъе харж гьабизе ккола гIарацги. Хизри ШихсагIидовасин абуни, данделъиялда бачIинахъего абуна материалияб рахъалъул бициналде цин газетазда макъалаби кьеялъул ва республикаялда унел ругел хиса-басиязулъ гьезул кинаб бутIа бугебали бицине.\nЩибха гьелъул магIна: нужее кьолеб мукъсанабго гIарцухъ, ай мухбирасе щолеб 10 азарго гъурщихъ, нуж цIияб къагIидаялъ ва лъикI хIалтIизе кколин абурабищ? Гьеб суал кьуна нижеца рехсараб данделъиялда гIахьаллъи гьабурав Дагъистаналъул журналистазул гIуцIиялъул нухмалъулев, «ХIакъикъаталъул» бетIерав редактор Камалов ГIалие.\nКамалов ГIали: «Цогидал республикабазде дандеккун жакъа Дагъистаналда букIине кколеб куцалда идеологиялъулаб хIалтIи гьабизе ккани, гIемерго захIмат буго. Мадугьалихъ ругел чачаназул, асетIиназул, гъарачаязулгун черкесазул, кабардиназулгун балкаразул ва цогидал миллатазул газетазул хIалтIул бицунеб мехалда, нилъер газетазул бицине ккола дагьаб батIайисан. Нилъер республикаялда буго, цогидал информациялъулал алатазул бицинчIого, 14 миллияб мацIалда риччалел газеталгун журналал. Дол республикабазда буго цо ялъуни кIиго мацIалда риччалел газетал. Гьединлъидал, Дагъистаналъул газетаздагун журналазда тIад гьарулел харжал гIемерго цIикIкIунел руго. ГIарцул суал борхани, бугеб ресалда рекъон хIукуматалъ кумек гьабулеб буго.\nГьединлъидал, цебе лъолеб суал буго бугеб ресалда рекъонгIаги хIалтIизе ккелин абураб. Нилъ ругьунлъун руго кьейилан абизе, жидецаго гьабулеб хIалтIул букIине кколедухъ тIалаб гьабулеб гьечIо. Хизри ШихсагIидовасги абулеб буго нужерго жаниселин абулел ресаздасагIаги битIун пайда босизе ругьунлъизе заман щванин. КIиабизе, республикаялъул президентас хIаракат бахъулеб буго ругел гIунгутIаби къватIир чIвазаризе, церечIарал захIмалъабаздаса рорчIиялъе нух балагьизе. Гьеб рахъалъ кумек ва квербакъи гьабизе ккола щивав чияс, газетазул хIалтIухъабаз. Гьеб иш тIубазабизейин абуни газетазул редакцияби хIадурго гьечIо. Бугеб гIунгутIи бихьизабизе хIинкъулел руго, хIалтIи гьабулеб буго жидерго мурадазе гIоло, цIунулел руго жидерго гIагарлъиги миллатцоялги.\nГьединлъидал, рачIайин нилъеца гьелъул бицине, ругел гIунгутIаби къватIир чIвазаризейин абураб магIна букIана Х. ШихсагIидовасул каламалъул аслияб мурадги».\nЭР: «Данделъиялда кIалъалаго республикаялъул спикерас бихьизабуна газетазул редакциязда хIалтIулел журналистазул гIемерисел ригьалде рахарал рукIин ва гьенире гIолохъаби цIаялъе хIалтIи гьабизе кколеблъи. 10-15 азарго гъурщихъ рачIине ругелищха гIолохъаби газетазде хIалтIизе»?\nКамалов ГIали: «ТIоцебесеб иргаялда, хIалтIизе вачIунев чи вукIине ккола лъай бугев. Лъай бугев чийин абуни 10-15 азарго гъурщихъ хIалтIуларо. Редакциязда хIалтIулезулги цо даража букIунарелъул, нижеда абулеб буго лъикI хIалтIулесе мухь цIикIкIун кьейилан, хIалтIуларесе дагь кьейилан, ай гьеб иш нужеца жанибго рекъезабейилан. Гьедин гьабулебги букIана, масала, дица. ХIукуматалъ гьединаб ихтияр кьолеб буго. Информациялъулгун печаталъул министрас абулеб буго гьеб законалда данде кколарилан. Законалда рекъон цого харж кьезе кколеб буго ракIбацIцIадго хIалтIулесеги тIаса-масаго хIалтIи гьабулесеги. Гьединго, министрас мисалалъе бачунеб буго гьадинаб хIужа: редакциялда хIалтIулев ункъо чияс, ай редакторас, заместителас, жавабияв секретарас ва бетIерав бухгалтерас босулеб бугила тIолабго харжалъул 50 процент. Гьединлъидал, щивав нухмалъулев ургъизе ккола гьеб хIал роцIцIинабиялда тIад.\nКIиабизе, щибаб районалъул буго жиде-жидер газета. Щибаб газеталда хIалтIулел руго 8-10 чи. ХIакъикъаталдайин абуни, гIемерисел бакIазда газета гьабула 2-3 чияс. ХутIарал руго харжалги росун къо аги, сордо агиян абухъе. Гьединлъидал, хIукуматалъги министерствоялъги суал лъолеб буго щивав нухмалъулесул жавабчилъи букIине ккелин абураб. Нилъ капитализмалде рачIун ратани, нухмалъулесул бербалагьиги букIине ккола заманалда рекъараб».\nЭР: «Дагъистаналда пачалихъияллъун рикIкIунел газетаздагун журналазда лъагIалие харж гьабулеб 219 миллионгIанасеб гъурущ республикаялъе гIемераб жойищ кколеб яги…»\nКамалов ГIали: «Дир хIисабалда, гьеб буго дагьаб къадар. Идеологиялдехун балагьи гьабизе бегьуларо хайир кьолеб яги кьоларебин абулеб жоялдехун гIадин. Идеологиялъ кумек гьабизе ккола хайир кьолел бутIаби хIалтIизаризе. Гьединлъидал, газетазегун журналазе биччалеб гIарац гIемерго цIикIкIараб букIине ккола. Амма суал буго гьелда рекъон хIалтIизеги ккелин абураб, цебе гIадин гуреб, цIияб къагIидаялъ. Гьеб кин гьабилеб, кинаб нух балагьилеб абураб суал букIана гьеб данделъиялда борхарабги. Гьелъие кьучI лъолеб буго Информациялъулгун печаталъул министерствоялъ. Гьелъул буго гIезегIан лъикIаб план, лъагIалие ва лъабго лъагIалие хIадур гьабураб программа. Гьеб программа гIумруялде бахъинабизе кIвани, хIакъаб жо, цо-цо газетазул нухмалъулел ине ккезе руго хIалтIудаса, цо-цо газеталгун журналал данде кIутIизе ккела. Гьедин гьабуни журналистазе харжал цIикIкIинаризе рес щвела ва гьелдаго цадахъ хIалтIизе рачIине бокьаралги гIемерлъила».\nДанделъиялда борхун букIана газетазулгун журналазул тиражазул суалги. Масала, «Дагъистаналъул правда» ва «Дагъистаналъул гIолилал» газетазул тиражал гIодоре кколел рукIин бихьизабуна гьениб. Гьелъие гIайибияблъунин абуни, «Дагъистаналъул гIолилал» газеталъул нухмалъулев ГIабашилов ГIабашица рехсана редакциялъул хIалтIухъабаз ва редакторас букIине кколеб куцалда хIалтIи гьабичIолъиялъул хIасил кколин гьеб абун.


Муданмагу сийлийсса «Валида» |\nМуданмагу сийлийсса «Валида»\nМ. Горькийл цIанийсса Оьруснал театрдануву Дагъусттаннал паччахIлугърал опералул ва балетрал театрданул ккаккан бунни «Валида» тIисса цIанилусса музыкалул комедия (оперетта), СССР-данул халкьуннал артист Мурад Къажлаевлул чивчусса.\nСпектакль байбишиннин ихтилат бунни Опералул ва балетрал театрданул президент, АьФ-лул искусствалул лайкь хьусса ишккакку Наида АьвдурахIмановал. Ванил кIицI лавгунни ва спектакль ккаккан буллай бушиву Мурад Къажлаевлун 88 шин хьусса таварихрацIун, миннувагу 60 шин цала кулпат – Валида Исламовнащал цачIу оьрму бутлай шаврицIун бавхIуну.\n— Валида Исламовна оьрмулул ва творчествалул лахъисса шиннардий най бур Мурад МахIаммадовичлущал, хъачIрай хъачI, каний ка дирхьуну. Ва цала 88 шинаву ххаллилну къуццу тIий, занакьулу хъанай ушавривугу ванилмур бияла хъунмассар, — увкунни ванил.\nГихунмай Опералул ва балетрал театрданул артистътурал ккаккан бунни «Валида» спектакль. Агьамми ишру хъанай бия шяраваллил школалий дарсру дихьлай ивкIсса угьара хьусса учительнал къушлий. Ванал шанма душнивасса хъунма-хъунмур, буттал тIимуних вичIи дирхьуну, цина къаччиссаннан щар хьуну бухьурча, ванил мюрщими ссурвал цала тIимуний кьянкьану бавцIуну бур, буттахь цала дакIнил лавсъсса жагьилтуран бакъа къахьунну тIий.\nБакIрайва ПатIима буцлай ивкIсса Загидовлул итталун багьлай бур, чурх бувккун, хъунма хьусса мунил чIивимур ссу Валида. Му цила ссияр жагьилли, бакIрал ххуйри тIий, му буцлан икIай ва. Микку душварал буттал учай мунахь мяъна куртIсса махъру: «Валидаяр жагьилсса, бакIрал ххуйсса цамур душ ккавккукун, цира ина зунтIисса», — куну. Валидал, авадансса, махъ нанисса, оьрмулул иялсса босс Загидовгу сан къаувну, язи угьлай бур Мурад тIисса жагьил. Жагь Валида буцлай ура, жагь ванил ссу ПатIима буцлай ура тIий, цанма цумур ччиссарив къакIулну, тийн-шийн тIанкIа тIисса Загидов личIлай ур, цавагу душ къавхьуна, халкь хъяй.\nВалидал роль дургьуну бия Мадина Исмяилова, бутталмур роль – МухIсин Камалов, режиссер – Ислам Казиев, хореограф – Муса Оздоев, театрданул художествалул каялувчи – Наталья Макеева.\nВа кьини залдануву бия цува Мурад Къажлаев ва ванал оьрмулул дус Валида.\nПредыдущая записьАзирбижаннащалсса дазуй буллай бур ламуСледующая записьЖува ИсламрайхчIин бюхттул бувссару


ХIалтIи гьечIел дагъистаниязул къадар цIикIкIунеб буго\nМахIачхъала. ХIалтIи балагьулезул "биржаялда".\nРоссиялда цIикIкIунеб буго хIалтIи гьечIел гIадамазул къадар. Улкаялъул ЗахIматалъул рахъалъ министерлъиялъ кьурал баяназда рекъон гьезул къадар миллион чиясде гIагарлъун буго. ГIаммаб куцалда улкаялъул 81 регионалда такрарлъулеб буго гьединаб ахIвал-хIал. Доллар эхеде бахаралдаса хIалтIи гьечIого хутIаразул къадар цIикIкIун буго Дагъистаналдаги.\nЦохIо анкьида жаниб Россиялда хIалтIи гьечIого хутIаразул къадар цIикIкIун буго кIиго проценталъ ва тIоцебесеб марталде гьединазул миллион гIанасев чи гIун вуго Россиялда. БицинегIанасеб гьечIеб къадаралда гьел дагьлъун руго Гъалгъаязул республикаялда, Севостополалда ва Крымалда. Бищунго гIемер хIалтIи гьечIел гIадалмал абуни рагIула Ямало-Ненецкиялъул автономияб округалда, Тюменалда ва Бурятиягун, Хакасия республикабазда. ХIасил-калам улкаялъул 81 регионалда лъалаго цIикIкIун буго хIалтIи гьечIого хутIаразул къадар.\n«Эркенлъи» радиоялъ цIех-рех гьабуна гьелъул рахъалъ кинаб ахIвал-хIал бугеб Дагъистаналдаян. ТIоцебесеб январалде ругел баяназда рекъон кинавниги 27 азарго гIанасев чи вугин хIалтIи гьечIого Дагъистаналдаян бицана нижее республикаялъул ЗахIматалъулгун Социалияб цебетIеялъул рахъалъ министерлъиялъ. Доллар эхеде бахине байбихьаралдаса батIаго гьел цIикIкIинчIилан абулеб буго гьез.\nАмма МахIачхъалаялъул биржаялда хIалтIи балагьизелъун къватIире рахъарал гIадамазулгун гара-чIвари гьабидал гьез бицана доллар эхеде бахаралдаса 40 проценталъниги чи цIикIкIанин жидер кьеразулъ. Кинавниги лъабнусго гIанасев чи вукIонев ватулин жидер гьанивилан бицаан «Эркенлъиялъе» Хунзахъ мухъалдаса МухIамадица. «Автодор» абураб идараялда проектнияб интситуталда инженерлъун хIалтIулев вукIарав гьев, гьениса дагьаб гурони харж щолеб букIинчIолъиялъ гьанже биржаялде вачIунев вуго щибаб къоялъ хIалтIи балагьун. Гьадин бицунеб буго гьес «Эркенлъиялъе».\nМухIамад, хIалтIи балагьулев:«Нилъер республикаялда хIалтIи гьечIого хутIаразул кIудияб къадар буго, цIакъ кIудияб. ХIукуматалъул чиновниказ гьеб дагьаб бугилан маргьаби рицаниги гьеб дагьлъулеб гьечIо цIикIкIун гурони. Мисалалъе цо чи хIалтIуда хьезавизе кIваниги лъабгоял хIалтIи гьечIогун руго. Доллар эехеде бахаралдасаги цIакъго дагьлъана щолеб хIалтIи. Хасало абуни хIалтIи щвезе цIакъго захIмалъула. Риидал гIемерал рукIуна ресал. Гьанир биржаялда чIаразулги гьединаб мехалъ цIакъго кIудияб руккел букIуна. Амма нижее квал-квал гьабулеб буго къватIиса рачIарал мигрантаз. Узбекалин, таджикалин, Китаялдаса рачIаралин - цIун буго гьезул Дагъистан. Гьабулеб хIалтIиги гьез 50 проценталъ гурони гьабуларо, гьелъул даража гIодобегIанаб букIуна».\nЭР: «Абулеб букIана гури доллар эхеде бахаралдаса Россиялда киса-кирего мигрантал жидерго ватIаналде нахъруссунел ругилан, Дагъистаналдаса инчIогойиш гьел жеги ругел?\nМухIамад: «Гьезул жаназа аниги гурони гьаниса, жалго чIаго гьел унаро. Гьале жакъаги вихьана цо китаялъулав кивеялиго хIалтIизе унев. Гьедин руго гьел гьанир нижее конкуренцияги гьабун».\nГьел къватIир республикабаздаса рачIарал мигрантазе гIадлу гьабеян кIинусго чияс гъулбас гьабураб кагъатги битIун букIун буго гьез республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасухъе, амма гьелъул хIасил ккун гьечIо. Мисалалъе Чачаназул республикаялда Рамзан Къадировас цониги къватIиса мигрант тун гьечIила жидерго гьенив, жидерго гIадамазе чIезабун бугин хIалтIул бакI, нилъер анибги щайин гьединаб гIадлу гьабизе бегьуларебилан абун гьикъулеб буго биржаялда чIарал дагъистанияз\nЗахIматалдалъун гIадамал хьезарулеб, «Дипломат» абураб, хасаб бетIергьанлъиялъулаб агенствоялъул хважаин, Мажидова Рукъиятица абулеб буго гIаксалда, доллар эхеде бахаралдаса хIалтIи цIехон жиндир гьанире рачIунел гIадамазул къадар дагьлъанилан. Шаийн абуни долларалъул багьаги бахун, хIалтIухъ щолеб мухьги гIемераб щоларилан абураб пикруялъ ккун чIезарурал гIадин ругин гьел ва щиб гьабилебан абун ургъулел хутIун ругин гIадамал. Исана лъабабилеб сон ккола гьелъ жиндирго агенство рагьаралдаса. Амма пачалихъияб хIалтIи цIехон рачIунел гIадамал къабул гьаруларин жиндицаян бицана гьелъ нижер программаялъе.\nРукъият Мажидова: «Пачалихъиял вакансиял дица къабул гьаруларо, щайгурелъул гьединал хъулухъчагIазе хIалтIи балагьизе цIакъго захIмалъула, документал гьарулагоги гIемер замана уна, гьелъ дир кинабгIаги гъира букIунаро гьединазулгун хIалтIи гьабизе. Гьеб гуребги харжги цIакъго дагьаб букIана пачалихъиял идарабазда, гьединлъидал хIалтIи балагьулезулги кIудияб гъира букIунаро гьединал вакансиязул хал гьабизе. Статистика гьабун абуни дир гьанире хIалтIи балагьун рачIунел щибав ункъабилесе хIалтIи щвечIогун хутIуларо. Гьезул цоязда жидедаго батула дандекколеб хъулухъ, цогидазе дицаго балагьула хIалтIи. Киназего дандекколеб хIалтIиги кидаго щоларо, амма гIемерисел хIалтIуда хьезаризе бажарана дица рагьараб агенствоялда».\nЭкономист Михаил Чернышовас рикIкIунеб буго хIалтIи гьечIогун ругезул къадар жегиги цIикIкIине бегьулилан\nМихаил Чернышов: «ГьабсагIаталда нилъеда бихьулеб буго пачалихъиял идарабазда хIалтIул бакIал дагь гьарулел руго, дармил мухъазда бичун унеб жоялдаса щолеб хайир дагьлъулеб буго гьелъул хважаинзабазе, гIадамаз гIарац дагьаб харж гьабулеб буго. Ралел бакIаздаги гьебго хIал буго. Гьез киналго хIалтIул бакIал дагь гьаризе руго. Рес къотIарал гIадамал халтIи балагьизелъун рортанхъизе руго, биржаялда рачIунезул къадарги цIикIкIине буго. Амма заманалдасан гьедин хIалтIи балагьулел рукIарал гIадамаз гьоркьоб къотIизе тIезе буго ва гьелги официалияб куцалда хIалтIи гьечIел гIадамазул сияхIалде росизе руго пачалихъалъ».\nДагъистаналда ТIадегIанаб лъай щваралги гIадамал пачалихъияб хIалтIиги щвечIого гьабсагIат гIемерисел ралел бакIазда хIебтIун ругин абизе бегьула. Гьезул цIикIкIарасеб бутIа уна Москва, Санкт-Петербург, Рязань ва гьел гурел цогидалги шагьаразде ралел бакIазда хIалтIизе.


Р. ГIабдулатIиповасул галиялъ суалал гIемерлъизаруна\nГьал къоязда Дагъистаналда бицунеб жо гIемерисеб буго МахIачхъалаялъул мэриялде тIамурав Сулейманов МухIамадида хурхараб.\nМухIамад Сулейманов МахIачхъалаялъул мэриялда тасдикъ гьавиялдалъун Дагъистаналъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповас кIудияб хIилла гьабунин абун гIайиб чIвалеб буго ГIабдулатIиповасда гьесул политикаялда данде ругез. Масала, гьелдалъун дарги миллаталъул чагIи дандразе ругила. Цеве вукIарав мэр СагIид Амировги, заманаялъ гьесул бакIалда тун вукIарав МуртазагIали Рабадановги, МухIамад Сулеймановги цого миллалъул чагIи кколелъул. Гьедин Сулеймановас хIаракат бахъизе бугила тахшагьаралда мэрлъун жив вукIаго даргияв Дагъистаналъул нухмалъулевлъун ккунгутIиялъе хIалтIи гьабизе.\nГьабсагIаталда гьеб миллаталъул чагIазухъ гIезегIан руго жавабиял хъулухъал – Дагъистаналъул хIукуматалъул нухмалъулесул, рсепубликаялъул прокурорасул, ТIадегIанаб Диваналъул ва МахIачхъалагун Каспийск шагьаразул нухмалъулезул хъулухъал. МагIарулаздаса хадуб кIодолъиялъул рахъалъ кIиабилеб бакIалда бугеб гьеб миллаталъул чагIи цIикIкIун кIуди-кIудиял хъулухъазда ругогIан, магIарулав Дагъистаналъул нухмалъулевлъун вукIине ресги кIудияб бугин рикIкIуна оппозициялъул чагIаз. Гьединго гьелго чагIаз абулеб буго МухIамад Сулеймановас байбихьизе бугин МахIачхъалаялда гIадамал СагIид Амировасул чагIазда данде хIалтIизаризе.\nАмма юрист Бияхъай МухIамадовасул рагIабазда рекъон, Сулейманов гьеб хъулухъалда теялдалъун республикаялъул нухмалъулес кинабгIаги сихIру яги хIилла ургъун гьечIо. Гьес гIицIго хIалбихьулеб буго республикаялъул нухмалъулесул хъулухъ щвезелъун къеркьезе байбихьарал жиндир дандиязе жаваб кьун, гъоркьбакI щула гьабизе. Цевехун республикаялъул нухмалъиялда вукIарав МухIамадгIали МухIамадовас хIалтIизабулаанин гьединаб къагIидаян ракIалде щвезабулеб Бияхъай МухIамадовас. Жиндаго дандечIезе рес бугел, къуватал гIадал чагIазухъе кьолаанила досги бищун лъикIал хъулухъал, гьединан гьелги гIодориччазарулаанила. КватIичIого Сулеймановги лъугьунин Амировго гIадав къуватав нухмалъулевлъунилан рикIкIунеб буго юрист Бияхъай МухIамадовас.\nАмировасго гIадин тахшагьаралъе бажарун нухмалъи гьабизе Сулеймановасул махщалида щаклъи гьечIо политолог Константин Казенинил. Амма тахшагьаралъул гIумрудулъе цIилъи гьес бачIинабизе букIиналда гьедигIан божулев гьечIо. Регнум агентлъиялъе гьес кьураб баяналда абулеб буго гIемер мехалъ Москваялдаги хIалтIун Дагъистаналде тIадвуссарав гIалимчи Рабаданов туснахъ гьавурав Амировасул бакIалде тIамураб мехалда кколеб букIанила гьанже ахир-къадги бачIанин гIадамал хъулухъазде росиялъулъги цогидалъулъги цIилъи лъугьинабулеб заман. ТIадежоялъе гьев вугила кинабгIаги тухумчилъиялдехун бухьен гьечIев чи. Амма Амировасулги гьесда данде ругел къуватаздасаги батIа кIанцIун, нейтралитет ккун чIун вукIаниги, анцIго моцIалда жаниб Рабадановасухъа бажаричIин модернизациялде рукIарал хьулал ритIухъ гьарунилан рикIкIунеб буго Казениница.\nАмма «Дагъистаниял» газеталъул бетIерав редактор ва жамгIияв хIаракатчи ГIалисултанов ГъазимухIамадица рикIкIунеб буго Сулейманов мэриялде тIамиялъ тIалъиялдехун цодагьабниги божилъи гьабизе бачIунеб бугилан.\nГIалисултанов ГъазимухIамад: «ГIабдулатIиповасул хIалтIул хIасил ккунгутIиялъул мурадалда руго гIемерисел хъулухъчагIи. Гьединлъидал ГIабдулатIиповас бицунелдаги республикаялда лъугьунелдаги гьоркьоб буго кIудияб батIалъи. Гьелъ буго тIалъиялдаса гIадамазул ракI буссунги. Мисалалъе, ракIалде щвезавилинха гъова тун вукIарав Рабаданов. Жидее бокьараб гурони гьабулеб букIинчIо гъол хъулухъчагIаз, гьев нухмалъиялда вукIаниги. Гьединлъидал ГIабдулатIиповас Сулейманов тей ккола жиндирго хIалтIи билълъиналъе, лъикIалдехун хиса-басиял ккеялде хьул букIин. Масала, гъова аварав тун вукIаравани, жакъа гIемерав чи Дагъистаналда ГIабдулатIиповасдаги Амировасдаги гьоркьоб кьал ккезабизе, даргияздаги магIарулаздаги гьоркьоб рагъ ккезабизе къваригIарав. Гьединлъидал Сулейманов гъова тей ккола ГIабдулатIиповас гьабураб гIакъилаб хIукму, шагьаралъул гIадамазеги лъикIлъи. Щайгурелъул 15 соналда жаниб Амировас шагьар, гIурусаз абухъе, раздербанить гьабуна (кIала-гъоркье буссинабуна – ред.)».\nМуртазагIали Рабадановас рукIахъего тун рукIана цебесеб командаялъул чагIи. Гьедин мэриялда жеги къуваталда руго Амировасул позициял. Амма гьанже Сулеймановас гьел цересан рехизе ругин хъулухъаздасаян абураб пикру буго гIемерисезул.


Ростовалда халатбахъунеб буго МахIачхъалаялъул экс-мэр СагIид Амировасеги, гьесул вацасул вас Юсуп Жапаровасеги, жеги чанго чиясеги гьабулеб диван.\nАмировасул адвокат Владимир Постанюкица ЭР-ялъе бицана 2 июналда байбихьараб диваналъул данделъиялда ТIагьиров Шамсудин абурав туснахъ гьавурас лъазабунила Амировасда нахъасан гьереси-баянал кьейилан тIадецуй гьабулеб бугин жинде туснахъалда.\nПостанюкица тIаде жубана жидер хьул бугин, гьединго гьанжелъагIанги кколеб букIанин диваналъ гьелде кIвар кьелилан. Амма кьолеб гьечIин. Гьединго гьеб тIадецуй загьирлъулеб бугин диваналъул данделъи гьабулеб заманалдаги, ай хIухьбахъизе заман кьураб бакIалдагицин.\nКинаб къагIидаялда гьев ТIагьиров Шамсудиниде тIадецуй гьабулеб бугебин гьикъидал, Владимир Постанюкица гьадин жаваб кьуна.\nВладимир Постанюк: «Гьев тIамун вуго карцералъув. Цинги гьесда абулеб буго дуца дурго пикру хисизабизе кколин. Дуе ккурав адвокатасдаса инкарги гьабизе кколин. Низам цIунулезул оперативиял хIалтIухъабаз гьесдаса тIалаб гьабулеб буго Амировасдаги Жапаровасдаги тIасан гьереси-баянал кьезе».\nРостовалда гьеб диваналда гIахьаллъун вуго СагIид Амиров МахIачхъалаялъул мэрлъун вукIиндал, гьесда цадахъ хIалтIарав МуртазагIали МухIамадовги. Гьес бицана ЭР-ялъе жидеца инкар гьабулеб бугин гьабсагIат Амировасеги гьесда цадахъ ругезеги диван гьабулел чагIаздаса.\nМуртазагIали МухIамадов: «Протоколалда хъваралдаги диваналда бицунеб жоялдаги гьоркьоб кутакалда кIудияб батIалъи букIиналъ, лъабцIул хъвана нижеца диванчагIаздаса инкар гьабулеб бугин абураб гIарза. Амма лъабабго нухалда инкар гьабуна нижее. МухIамадов МухIамад МухIамадович абун балъгояв нугIги вукIана диваналда кIалъалев. Бицине жо лъаларого бабадулев вукIана гьев.\nМуртазагIали МухIамадовас ЭР-ялъе бицана СагIид Амировги, гьесул вацасул вас Юсуп Жапаровги, гьесда цадахъ ругел чангоялги цIунулел ругин 13 адвокатас.\nАмировгун Жапаровасда цадахъ диван гьабулеб буго МухIамад Къадиевасеги, Мурад ГIалиевасеги, Зубаир Мутаевасеги, МухIамад АхIмадовасеги. Гьезде гIайиб гIунтIизабулеб буго Дагъистаналъул ЦIех-рехалъул комитеталъул хIалтIухъан Арсен ХIажибегов чIваялда хурхун. Диваналъул цебесеб данделъиялда гьесул вац Руслан ХIажибегов кIалъана видеоконференциялдасан. Жиндир вац Амировас чIваялда щаклъи гьечIин лъазабун букIана гьес.\nЦIех-рехчаг1аздаги гурездаги лъалеб бугин Амировги гьесда цадахъ ругелги гIайибиял рукIин, амма гьезухъ гьечIин гIурал далилал – чIванкъотIарал нугIзал, такъсир гьабизе тIадкъай кьурав чи киллергун кIалъаялъул, яги гьел цоцаде телефоналдасан ахIаралги цогидалги хIужабиян бицана ЭР-ялъе низам цIунулел идарабазул хIалтIухъан Артур АхIмадовас.\nАртур АхIмадов: «Якъинаб жо буго Амировас гьебги цогидалги такъсирал гьарураблъи. Гьес тIадкъаял кьолаан жиндирго тухумалда жанир ругел чагIазе. Гьениса къватIибе хабарги къанагIатги унароан. Гьединлъидал цIех-рехчагIи хапдолел руго кквезе щвараб, кигIан гьитIинаб букIаниги, хIужаялда хадур. Гьелъие гIоло гьез хIалтIизабизе кколеб буго бокьараб къагIидаги. Цоял хIинкъизарун, цогидазе – туснахъалъуса хекко къватIир риччалин рагIи кьун, лъабабилезулгун цогиги къотIи гьабун. Масала, гъов «Колхозник». Аслияв нугI – ГIабдулхIалимов МухIамад. Гьев вуго гьанже тIуван цIех-рехчагIазда варав чи. РакIги кинха гьесда гурхIилеб, цо заманалда бащдаб Дагъистан наркотиказдалъун хьезабулеб бугин гьесилан абурал баянал руго низам цIунулезухъ. Гьединлъидал гьевги Амировги гIайибиял гьечIилан ахIи базе лъугьин гьеб жо кколаха букIунеб чIанда хабар, чIанда-хабар.\nГьаб ккола Амировасегун Жапаровасе гьабулеб кIиабилеб диван. Пенсиязул Фондалъул нухмалъулев Сагид МуртазагIалиев чIвазе хIадур вукIанин абураб гIайибги тIадчIезабун, туснахъалъул 10 сон кьуна гьесие. Гьесул вацасул вас Юсуп Жапаровасеги кьуна 8 сонгун 3 моцI.\nСагIид ГIамировасул адвокатаз гIарз гьабулеб буго\nАмировасе хIукму къотIизе буго лъабго диванчияс


Анкьго меседил медаль | Спорт | Киназего гIаммаб Россия\nАвгусталъул байбихьуда тIобитIана эркенаб гугариялъул рахъалъ улкаялъул чемпионат\nПодмосковьеялъул Одинцово шагьарала 3-5 августалда тIобитIана эркенаб гугариялъул рахъалъ Россиялъул чемпионат. Байбихьуда хIисабалде босун букIана улкаялъул гьеб аслияб турнир Кемеровоялда, хадуб Красноярскалда, Сочиялда, Москваялда тIобитIизе, амма гьеб тIобитIана Подмосковьеялъул Одинцовоялда 3250 чиясе бакI бугеб волейболалъул спортивияб комплексалда. Дагъистаналдаса гугарухъабазе чемпионаталда щвана кинабниги 16 медаль: анкьго меседил, кIиго гIарцул ва анкьго мазгарул. 2018 соналъул Россиялъул чемпионаллъун рахъана: Завур Угуев (57 кг), МухIамадрасул Идрисов (61 кг), АхIмад Чакаев (65 кг), МухIамадрасул ГъазимухIамадов (70 кг), АхIмад ХIажимухIамадов (79 кг), Даурен Куруглиев (86 кг) ва ГIабдулрашид Садулаев (97 кг), — ян хъвалеб буго ХIакъикъат казияталда.\n(Сезоналъул байбихьуда 92 кг цIайиялъул категориялда гугарулев вукIаниги ва гьеб цIайиялда исана Красноярскалда Ярыгинил турниралда ва Каспийскалда Европаялъул чемпионлъун вахъун вукIаниги Одинцовоялда ГIабдулрашид гугарана 97 кг цIайиялда). «Олимпиялъул хIаял байбихьизе хутIун буго кIиго сон ва гьанже дие заман щвана. Олимпиялъул цIайилъун кколеб 97 кг цIайиялда къецазда гIахьаллъизе», — ян абуна, кIиабилеб нухалъги Олимпиялъул чемпионлъун вахъине нигаталда вугев, ГIабдулрашидица.\nБитIккечIо 2016 соналъул дунялалъул чемпион, 70 кг цIайиялда гугарулев вукIарав МухIамад КъурбангIалиевасе — гьев къуна, гугари бокьулезда жиндир хIакъалъулъ цебе гIемер рагIун букIинчIев, Красноярскалдаса Арбак Сатидаса. Къуна гьединго гьеб цIайиялда МухIамадил аслияв аслиял дандиявлъун кколев Северияб Осетиялдаса олимпиялъул чемпион Сослан Рамоновги. Финалалда гьесдаса бергьана ва 70 кг цIайиялда Россиялъул чемпионлъун вахъана 2015 соналъул дунялалъул чемпион, Хасавюрталдаса МухIамадрасул ГъазимухIамадов. Санкт-Петербургалдаса Анзор Хизриевасдаса финалалда хIалбащадаб къеркьеялда къуна 125 кг цIайиялда гугарулев вукIарав дагъистанияв Мурадин Кушховги.\nТурнир тIобитIараб тIоцебесеб къоялъул хIасил\n86 кг цIайиялда меседил медалалъе гIоло къеркьолел рукIана батIи-батIиял соназда Европаялъул чемпионаллъун рахъун рукIарал МахIачхъалаялдаса Даурен Куруглиев ва Владикавказалдаса Артур Найфонов. ХIалуцараб ва хIалбащадаб къеркьеялда битIккана Куруглиевасе — гьев бергьана 2:1 хIисабгун.\n97 кг цIайиялда финалалда Дагъистаналдаса олимпиялъул чемпион ГIабдулрашид Садулаев ва 2018 соналъул Европаялъул чемпион Аланиялдаса Владислав Байцев гугаризе рукIин цебеккунго лъалеб букIана. Киналго кIваркьун балагьун чIун рукIана гъоркьиса тIобитIараб Россиялъул чемпионаталда 8:7 хIисабгун Байцевасдаса бергьун вукIарав Садулаевасулги Байцевасулги исана щибдай ккелебан. Исанаги тIокIлъи букIана дагъистаниясул — гьев бергьана 8:3 хIисабгун. Гьанже Садулаев ккола Россиялъул ункъцIул чемпион. Хаслихъе букIине бугеб дунялалъул чемпионаталда Будапешталда ГIабдурашид гугаризе вуго Кайл Снайдергун.\nКIиабилеб къоялъ — лъабго чемпион\n«Дунялалъул чемпионат тIобитIизе хутIараб кIиго моцIалъ цебе — 7-9 сентябралда Польшаялда тIобитIизе бугеб эркенаб гугариялъул рахъалъ Циолковскиясул мемориалалдаги гIахьалллъизе руго Дагъистаналъул гугарухъаби. Гьелдаса хадур жеги кIиго нухалъ ракIаризе руго ва гьениб баянлъизе буго щив кинаб спортивияб формаялда вугевали. Цинги гIуцIизе буго дунялалъул чемпионаталда гIахьаллъизе бугеб гугарухъабазул къокъа», — ян буна бетIерав тренерас.


Протесталъул ресал тагIинарулел руго\nЖурналистаз «гьалакаб принтерин» тIокIцIар жиндие кьураб Пачалихъияб Думаялъ щибаб къойилго гIадин рахъулел руго протест гIатилъизе биччангIутиялда хурхарал къанунал. "Дальнобойщиказул" акциябазул координаторазул вакильзабаз рикIкIунеб буго рузман къоялда Пачалихъияб Думаялъ къабул гьабураб автопробегал демонстрациязда ва чадиразул мархьяил гIуцIи - пикетазда ращад гьарулеб къанунги кколин жидер багъа-башариялде данде гьабулеб иргадулаб галийин.\nЭкспертазул пикруялда, гьединал къанунал къабул гьарулел руго хъата-маса гьабун протесталъул атмосфера гьалдизехъин бугеб хьагалда релъун букIиналъ.\nОппозициялъул хIаракатчи, журналист Сергей Пархоменкоца рикIкIунеб буго, улкаялда загьирлъулеб ахIвал-хIалалъги гьединал къанунал къабул гьарулел рукIиналъги цо заманалда гьеб хьаг гьалдезабизе бегьулин ва гьелъул тIалъел тIаса рехизе бегьулеин.\nРузман къоялъ дупутатаз къабул гьабураб къанунги халатаб манзилалъ юк баччулезул акциязде балагьун бахъараб бугин кколин жиндайин, абулеб буго Лъиданиги рачIел шоферзабазул профсоюзалъул лидер ГIисалмахIамад Набиевасги.\nГIисалмахIамад Набиев: «У гьеб «дальнобойщиказдаги» хурхараб буго гьеб къанун. Акциябиги, демонстрациябиги, митингалги тIоритIизе ихтияр кьолеб буго гIадамазе конституциялъ. Амма жакъа нилъер тIалъи хIинкъун буго гьединал акцияби революциялде буссине бегьиялдаса. Гьединлъидал гьез щиб гьабунги гIамал гьабулеб буго протесталъул багъа-башариялъе нухал къазе. Баянаб жо ккола нухал къачIаялъеги гьел рукIине кколеб къагIидаялда чIезариялъеги магъалаби ракIаризе кколеблъи. Амма «Платоналъул» къагIидаялъ гуроха».\nЭР. – «Платон» система данде кколеб батичIони, щибха гьелъул бакIалда букIине кколеб, дур пикруялда?\nГIисалмахIамад Набиев: «Дир пикруялда, бищунго лъикIаб къагIида ккола. акцизалги гьарун, бензиналъул багьаялда гъорлъ гьеб лъуни. Щай? Щайгурелъул автомобиль кIудияб ва бакIаб бугеб гIан гьелъ бензин гIемераб бухIула. Къанунал рахъи гуребги ритIухълъиги букIине кколарищ? Доб «Платон» буго цогидаб къагIида. Гьеб ритIухъаб букIинаан, гьабун конкурсгун, бергьаразе щвалде-щвараб, цIодораб хIукму къабул гьабизе рес кьун букIарабани. Ротенбергал бечелъи гуреб гьелъул мурад букIине кколеб».\nПрофсоюзалъул лидерасул рагIабазда, жакъа Дагъистаналдаги, тIолабго Россиялдаги «дальнобойщиказул» рагъа-рачари тохлъун буго.\nГIисалмахIамад Набиев: «Шоферзаби балагьун чIун руго Конституциялъулаб диваналъ 3 марталда гьабизе кколеб хIукмуялъухъ».\nЭР. - Кколищ гьеб акциялдаса инкар гьабун бугин абураб жо?\nГIисалмахIамад Набиев: «Жибго акциялдаса инкар гьабилищха. Гьел диваналъул хIукмуялъухъ балагьун чIун руго, цоцал моралияб квербакъиги гьабун».\nНабиевас абулеб буго, «Платон» система лъиялиго пайдагун гIуцIун букIиналъулги, гьеб гьедин бигьаго хIалтIизеги биччан букIиналъулги гIайиб жалго юк баччулездаги бугин.\nГIисалмахIамад Набиев: «Дальнобойщикал ккола хIукуматалда жаниб бугеб кIудияб къуват. Амма гьеб нилъеда бихьулеб гьечIо, гьезул жидерго хIалтIулеб профессионалияб цолъи гьечIолъиялъ. Магърибалда ругел гIадал, хIакъикъаталдаги хIалтIулел профсоюзал, нилъер улкаялдаги, жибго Дагъистаналдаги гьечIо. Гьел рукIарбани, жакъасел проблемаби гьезда цере чIолароан».\nНабиевас нухмалъулеб Лъиданиги рачIел шоферзабазул профессионалияб цолъиялде гъорлъе аслияб къагIидаялда унел руго маршруталъул таксиялъул бетIергьаби ва шоферзаби.\nДагъистаналъул "дальнобойщиказде" тIадецуй гьабулеб рагIула\nПлатоналъукьа къуркьулел гьечIо Дагъистаналъул шоферал\nДальнобойщиказул цолъи гIуцIун буго Дагъистаналда\n"Платоналде" дандечIаразе полициялъ тIадецуй гьабулеб буго


АхIмад Чинар: Меседо (хабар) » MAARULAL.RU :: Аварский Культурно-Просветительский Портал\n26 ноября 2010 | Стихи, Поэзия и Рассказы, Разное | добавил(а): admin | Просмотров: 12911\nГIурусаз кверщел гьабиялъги ватIан тун гочине ккеялъги лъугьинабураб пашманлъиялъ щибниги жо баян гьабичIеб борхатаб рокьул кIиго ракI букIана Меседоги МухIамадги. МухIамад нахъисеб къоялъ жиндирго гIагарлъи-кулпатгун цадахъ ГIусманиязул ракьалде гочине хIадурлъулев вукIана. ТIаде бачIараб балагьалъул хIисаб гьабурабго, тIоцебесеб нухалъ гьадигIанго цIакъ рескъотIиялъ асар гьабулеб букIана гьесие. ЦIураб моцI, квер битIун босизе кIолеб гIадин, Меседол гьумергIан гвангъун букIана.\nМухIамад цинтIаго вукIараб бакIалдаса векерана ва Меседол кIалтIе щун ватана гьесда живго. Кавуда кIутIизехъинив вукIараб мехалъ, мажгиталдаса рокъове вачIинев Меседол эмен гIалимчи ГIабдурашидгун тIаде щвана. Гьез цоцазе салам кьуна. ГIабдурашидида, къаси мех букIиналъ, МухIамад лъачIо.\n– Дун МухIамад вуго, ГIабдурашид! Жаватханил вас! – илан абуна гIолохъанчияс.\n– МухIамад! Жаниве вачIа, дир вас, – ан абуна ГIабдурашидица.\n– Лъугьинарин гьанже. Къо-мех лъикI гьабизе вачIун вукIана дун, гьабизе жо гIемераб буго нижер.\n– Нужер хъизанги унеб рагIулаха… Нух битIаги, дир вас. Аллагь нилъеда щивасда цадахъ вукIаги, – янги абун: «ПатIимат! Меседо!» – ян ахIдана гьев.\nЦин Меседо ячIана къватIие, хадуй гьелъул эбел ПатIиматги яккана.\n– МухIамад вуго нилъгун къо-мех лъикI гьабизе вачIун, – ан абуна ГIабдурашидица.\nПатIимат гIодизе байбихьана. Гьей МухIамадида къочана… «Къадар буго гьаб, дир вас. Цоцазе дугIа гьабизин», – ан гьелъ абулаго, Меседо, моцIрол канлъудухъ, рахчизе гьарулел риччарал бералгун, сихI къотIун яхъун чIун йикIана кавудухъ. Жанисан тIолабго гIаламалъе нагIана кьолаго: «Нилъги рилълъинин, дада!» – илан ахIизе бокьун букIана гьелъие.\nМухIамад рескъотIун вукIана. Меседое жиндирго рокьи рагьизе бокьун букIана гьесие. Цо лахIзаталъ моцIрода бер чIвана ва гьесул рескъотIиялъул реслъун лъугьана моцI.\n– ГIабдурашид, Меседода абизе бокьараб цо жо буго дир, дуца изну кьуни…, – ян, цогин цо гьейгун кIалъазе изну гьарана гьесдаса.\n– ЛъикI буго, дир вас. Аллагьас нилъее киназего кумек гьабеги, – янги абун, гьев ПатIиматгун цадахъ жаниве лъугьун ана.\nМухIамадица хIасратаб цо гьаракьалъ абуна ясалда:\n– Дун унизда гьоркьов вуго, мунин абуни хIутIулезда… ТIасалъугьа, Меседо.\n– Дун тIасалъугьарай йиго… Мунги тIасалъугьа…, – ян захIматго гурони абизе кIвечIо гьелда.\n– Нилъеца нилъерго реццалъе гIоло кодоса бачIарабщинаб гьабунаха. ГъалбацI цIакъ бахIарчияб хIайван буго, амма, жибго цохIо букIиналъ, тIаде бачIараб рехьедалдаса къуна гьеб. Гьаб гьайбатаб улкаялда, гьабун бертингун, мунгун кьурдизе кигIанха дие бокьилеб букIараб, амма хъахIбаяв тушманасе, доб тIаде бачараб рехьедалъе нагIана батагиха…\nСихIкъотIун чIана гьел дагьаб мехалъ, ва хадуб васас абуна:\n– Гьаб сордоялдаса байбихьун, щибаб сордоялъ моцIрохъ ялагье мун, Меседо, дунги валагьила гьелъухъ, – ан.\n– Щибаб сордоялъ ялагьила…, – ян гIодилаго абуна гьелъ.\nРогьалимех гIагарлъарабго, зоб гъугъайгун цадахъ пирхараб пириялъ гвангъизабураб сардилъ, зобил кIамури бихъ-бихъбихъизабун, цIваби инсанасде тIаде рортизехъин ругеб гIадинаб асар лъугьиабуна ва чваххун цIадгун цадахъ дуниял-гIалам гIек-гIекун гIодилеб бугилан кколеб букIана.\nГочиналъул нух босараб мехалъ, цо гIасияб гьаракь киниги рорхун унел гIодилел гьаркьаз зоб гъугъайгицин къезабулеб букIана. «Жакъаги, щибаб къоялъ киниги, хъвараб къадаралда жанир руго нилъ, гIодизе рекъараб бугебищ нилъеда, рагъазаде, бертабалъе унел гIадамазда рекъеладай гьаб рескъотIи! Хъат чIвай!..», – йиланги абун, кьурдизе лъугьана Дибир Камал. Гьев чанго нухалъ рагъде тIойитIарай, бахIарчияв Дибир Камалил йокьулей лъади ШугIайнатги, рохел бихьизабизе жигарги бахъулаго, гьевгун цадахъ кьурдизе яхъана. Щивав, бида бецIцIулеб ракIгун, тушманасдехун бугеб цидацаги рукьукълъиялъги гъанкьулев вукIана…\nЦоял ракъдадасан, цогидал ралъдадасан – аза-азар инсан, гIемерисел ГIусманиязул ракьазде гочун унел рукIана. Гочунезул бащалъиялдаса цIикIкIарасел нухда хвана. ГIусманиязул пачалихъалъ Кавказалъул халкъал вацал гIадин къабул гьарулел рукIана.\nКавказалъул халкъал пачаясул Россиягун цIидасан бадиса бадире хутIун, гьебгун рагъилел рукIуна. Гьеб рагъулъ ГIусманиязул улкаги гIахьаллъула.\nИмам Шамилил вас ГъазимухIамадил чIужуялъул вац ва ГIусманиязул пачалихъалъул бищун бахIарчиял генералзабазул цояв, «ГIиракъалъул ФатихI» цIаргун рецц щварав МухIамад Фазил-пашал аза-азар кавказалъуласдаса гIуцIараб «Дагъистаналъул полкалда» вукIана, щибаб сордоялъ моцIрохъ валагьун, жиндирго Меседоде дунялалда бищунго хIасратал кучIдул ахIулев, чIваххун цIад балеб сордоялъ пирхулеб пириялъ гвангъизабулеб дунялалда Меседол гьайбатаб гьумер бихьулев МухIамад абун цо бахIарчияв капитан.\nГьеб букIана I9I6 сон. Багъдад шагьар цIунулеб рагъулъ аскаралъул бетIералда, бищун цебесеб кьералда вагъулев вукIарав МухIамад Фазил-паша, тушманасул гуллаги щун, гьенив шагьидлъула.\nГьеле гьеб, жиндирго командир шагьидлъараб рагъулъ, каранзулъ кIиго гуллаги щун, захIматго лъукъула МухIамадги. Дунялалъул бецIлъигун цадахъ моцIги битIахъе МухIамадил каранда тIад бихьулеб букIана. Гьеб букIана цIураб ва цIакъ гвангъараб моцI. Гьимулаго, гьес абуна: «Щукру буго дуе, БетIергьан Аллагь», – йилан. МухIамадида лъалаан жив холевлъи. Къаданив чIун вукIарав Закаталаялдаса ХIамзатида гьес гьарана жив цо кьурухараб бакIалдехун вачеян; гьедин гьев Меседоде жеги гIагар вукIине вуго. Гьогьомараб гьороца, тIогърода жаниса раккарал расалги недегьго расандизарулаго, гьелдаса ватIалъиялъ гьесие кьолеб букIараб гIазабги кьогIлъиги кIочонтезабулеб букIана. ЗахIматго рагьарал бералгун моцIрохъ валагьулаго, рекIел гъварилъиялдаса гIицIго Меседода гурони рагIизе кIолареб гьаракьалъ гьес абуна: «ЛъикIго йикIа, Меседо! МоцIролаб дир гьумер, дир сардазул гъвангъи!». БацIазул, чакъалазул руруди, рузил угьди, гьорол гьаркьал ракIалдещвезарулеб гьешдей – кинабго чIаголъи, рагъул майданалда хутIарал жаназабиги кIочон тун, МухIамадида хадуб гIодулеб ва Меседохъе хабар щвезабизе жигар бахъулеб букIана. МухIамадида гьеб щибниги рагIулеб букIинчIо; Меседол беразухъ валагьулаго, гIазабалъулъ бугеб гьесул рекIеца тIолабго гIалам сихIкъотIун чIезабун букIана… Гьес берал къанщаралго, моцIги бахчулаан, ракI чIунтIизабулеб сордоялъ Закаталаялдса ХIамзатица пашманаб гьаркьидалъун цIаларал, тIолабго гIаламалъе асар лъугьинарулел аятал рукIинчIелани, моцI цойги нухалъ гвангъизе букIинчIо…\nМеседоги щибаб сордоялъ, рукъалъул тIохдеги яхун, моцIрохъ ялагьун йикIунаан. Гьелъул бадиса чвахулеб магIудулъ гвангъараб цIа, инагьдилеб бугеб рекIеде тIинкIулеб букIана. Лъиданиги щибниги жо бицун букIинчIо гьелъ жиндирго вокьулесул хIакъалъулъ. Ахиралдаги каранзул унти ккана Меседода.\nЯсалъул рокьи бичIчIарав кIудияв гIалим ГIабдурашидица гьей, МухIамадидаса яталъичIого йикIине гIоло, щибаб сордоялъ кодой ккун, тIохде йосулаан ва моцIрое кьолаан. Рокьуца къоялдаса къоялде загIиплъизаюлей йикIарай Меседое дугIаби гьарулаго, живгоги тIагIун лъугIулев вукIарав ГIабдурашидица, гьеб сордоялъги Меседо захIматго йосана кодой ккун ракьул тIохде.\nЯсалда бичIчIулеб букIана жий холей йикIин ва гьеб сордоялъ инсул кверал риччачIо гьелъ. МоцI ккуна гьеб сордоялъ.\nЧIечIого Меседое дугIаби цIалулев вукIарав ГIабдурашидида ахирги бичIчIана ясалъул кверал загIиплъараллъи. Гьелъул кверги биччачIого, бецIаб, ахир гьечIеб зодовеги валагьун, гьес шурана: «Ле, тушманав залим, ле, ахIмакъ, нижер щивав дур тIолабго аскаргун вагъулев вуго ва нижер щивав дур гьеб тIолабго аскаралдаса бахIарчиявги вуго. Ле, хъахIба! КIудияб дунялалда нижее щвараб дангъур гIанасеб ракь, ва нижее гIоло дунялалдаса дагьабги къиматаб ватIан Кавказ – гьебги нижер кодоса бахъизе гIоло гьабгощинаб зулму гьабуна дуца. Цогояб ракIлъун рукIана ниж, гьебги аза-азар бутIабазде бикьизабун, дунялалъул ункъабго рахъалде щущазабуна дуца. Дуца ниж лъугIизаризе гьечIо ва цохIого цо чи хутIанигицин, нижеца Кавказ я дуе, я батIиязе кьезе гьечIо. Ле, хIалихьат! ТIолабго дунял дур бугонигицин, Меседол багьаяб букIинадай гьеб?».\nТурк мацIалдаса буссинабуна АхIмад МуртазагIалиевас\nДир бетIер кавказалдехун буссинабе. Адин ГIусман Эркан\n#1 написал(а): qolodisev (28 ноября 2010 13:57)


ЖИГАРАЛДА Х1АЛТ1АНИ… - 28 Мая 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2017 » Май » 28 » ЖИГАРАЛДА Х1АЛТ1АНИ…\n2014 соналда Хунзахъ рагъулабгин спортивияб профилалъул гьоркьохъеб школалде директорлъун т1амуна Мух1амадинов Мух1амадсайгид Г1алиасх1абович. Х1алт1изе лъугьараб т1оцебесеб къоялдасанго, к1удияб жигарчилъиялда байбихьана гьес ц1алулъ, г1адлу-низамалъулъ ва класстун къват1ибехун гьабулеб х1алт1улъ школа цересезул кьеразулъе бачине. Щварал грамотабазул, баркалаялъул кагътазул бицинч1онигицин, гьаб ахираб 3 соналда жаниб школалъе щун руго бат1и-бат1иял спортивиял къецазда бергьенлъаби росун 9 кубок. Гьезда гьоркьор руго Россиялъул ц1алдохъабазул риидалилаб кьвагьдохъабазул спартакиадаялда бергьенлъи босун щвараб гуребги, республикаялъул г1олилазда гьоркьор т1орит1улел къецазда цересел бак1алги росун Дагъистаналъул г1олилазул ишазул рахъалъ Министерствоялъ, райадминистрациялъ кьуралги. Жакъа нижгун дандч1варав школалъул директор Мух1амадсайгид Г1алиасх1абовичасда гьарана нижеца школалъул ц1алдохъабазул бергьенлъабазул ва ккарал хиса-басиязул бицеян. Гьесдаги нижедаги гьоркьоб ккана гьадинаб гара-ч1вари:\n-Мух1амадсайгид Г1алиасх1абович, бергьенлъаби т1аса унгеги нужедаса. Бокьилаан нужер бергьенлъабазул х1акъалъулъ дагьаб г1ат1идго ц1алдолезе бицани.\nШколалда ц1алулев вуго кинавниги 75 ц1алдохъан. Гьел ккола нилъер районалъул 23 росулъа ва 8 бат1и-бат1иял районаздаса, Мах1ачхъалаялдаса рач1арал лъимал. Бат1и-бат1иял школазда ц1аларал лъималазул бук1уна, киг1анго цого классал лъуг1ун ругониги, бат1и-бат1ияб лъайги, тарбияги. Гьезие лъик1аб лъайги, тарбияги кьей, гьел цоцалъ гъункизари ккола нижер т1оцебесеб к1варалъул масъалалъун.\nЦ1алиялда цадахъго школалъ к1удияб к1вар кьола класстун къват1ибехун гьабулеб х1алт1иялдеги, физкультураялдегун спорталдеги. Нижер школалъул ц1алдохъаби дарсал лъуг1ун хадуб къват1ал сверулел рук1унаро. Буго гьезие школалда ч1езабураб низамги, рек1елгъейги. Гьелъги батила, ц1алдохъабазул къойидаса къойиде гъира бахъунеб бугеб школалдагун районалда т1орит1улел тадбиразда г1ахьаллъизе, гьенир цересел бак1ал росизе. Гьедин, дагьал церег1ан къоязда нижер школалъул ц1алдохъаби т1ад руссана районалъул школазул туристазулгин край лъазабулезул слеталдаса 15 командаялда гьоркьоб т1оцебесеб бак1ги босун. Араб соналдаги щун бук1ана школалъе гьебго слеталда 1-себ бак1 ва г1ахьаллъун бук1ана республикаялъул конкурсалдаги. Гьелда г1ахьаллъизе рач1ун рук1ана республикаялдасаго церет1урал, хас гьабун гьелде к1вар кьолел специализированныял командаби. Бугониги, нижее гьенибги 3-леб бак1 щвана. Гьединго Халкъазда гьоркьосеб музеялъул къоялъул х1урматалда, районалъул музеялда т1обит1улеб бук1ана «Музеялда сордо» абураб тадбир. Гьелъул программаялда гьоркьоб бук1араб квесталдаги школалъул ц1алдохъабаз т1оцебесеб бак1 ккуна. Гьелда гъорлъе рачун рук1арал т1адкъаял рук1ана гьезаг1ан нилъер районалъулгин улкаялъул тарих лъазе, суалазда хадургъей, нахъг1унт1и х1ажалъулел.\nК1удияб Ват1анияб рагъ лъуг1аралдаса 72 сон т1убаялъул х1урматалда районалда т1обит1араб «Жея, васал!» абураб конкурсалда т1оцебесеб бак1ги босун школалъул команда г1ахьаллъана ДРялъул муг1рузулаб зонаялда т1обит1улеб конкурсалда, гьенибги 1-себ бак1ги ккун, гьеб борч1ана республикаялъулаб конкурсалде. Республикаялда т1обит1улеб гвардиялъул полковник Х1амзат Х1амзатов рак1алде щвезавиялъул кьвагьдеялъул турниралдаги школалъ босана т1оцебесеб бак1. Кьвагьдеялъул конкурсалда школалъул 2 яс яхъана Дагъистаналъул чемпионкалъун.\n-Ц1алулъ кколел х1асилал кинал ругел?\n-Исана школа лъуг1ун къват1ире риччазе ругел ц1алдохъабазда гьоркьор нижер вуго 3 медалист. Рак1алде ккола ЕГЭялдаги щибго квал-квал ккеч1ого гьезул мурад т1убалилан.\nЦ1ализе бокьарав чиясе школалда киг1анги лъик1ал ресал руго. Дарсал лъуг1ун хадуб кваназеги, спортивиял секцияздеги, кружоказдеги ун хадуб, ц1алдохъабазе хадусеб къоялде дарсал х1адуризе къасисел занятиял т1орит1ула. Гьениб иргадал цо-цо учительги, воспитательги г1ахьаллъула лъималазул суалазе жавабал кьезе ва х1ажатаб кумек гьабизе. Амма нижее квал-квал бук1уна щибаб соналда школалде бат1и-бат1иял бак1азда ц1аларал ц1алдохъаби рач1унел рук1иналъ. Г1емерисел т1аде рач1унел ц1алдохъабазул, нижерго школалда г1одоса эхеде ц1аларазулг1адаб лъай бук1унаро. Нижерго школалъул ц1алдохъабазул лъаялъул даражаялде гьел рачине ккани гьезда т1ад г1емерал х1алт1изе ккола. Исана школа лъуг1улел, 5 классалда бахъараб ахиралде щвезег1ан гьаб школалда ц1аларал ц1алдохъаби руго лъик1аб тарбияги лъайги щварал. Гьединабго лъик1аб даражаялда рач1ине руго хадусел классазул ц1алдохъабиги.\nГ1емерисел жидерго школаздаса нахъе рехарал ц1алдохъаби, жал рагъулабгун спортивияб школалде ц1ализе инарищилан, щибго ургъел гьабич1ого нахъе уна. Нужер школалъе х1ажат рук1унищ г1адлу-низам хвезабун жидерго школалдаса нахъе рехарал лъимал. Гьединал ц1алдохъабазул умумул нижехъе рач1уна гьел ц1ализе росеян гьарун. Нижеца г1аданлъи х1исабалдаги, х1албихьизелъунги росула. Г1езег1ан къо бихьула гьезда т1ад х1алт1улаго, амма х1асил ккеч1ого бук1унаро. Цого бак1алда кванан, цого бак1алда регун, цого бак1алда ц1алдолел рук1унелъул, ц1алдохъаби дагьал цоцалъ гъункарал, жалго жидедаго ч1ун хут1изе бажари бугеллъун лъугьуна. Гьеб гуребги школалда х1алт1улев вуго муг1рузулаб Дагъистаналъул волейболалъул федерациялъул Президент, физкультураялъул учитель-тренер Ах1мадов Мух1амад. Гьесул ц1алдохъаби чанго нухалда рахъана волейболалъул рахъалъ чемпионаллъун. Гугариялъе ц1алдохъаби ругьун гьарула х1албихьи бугел тренерал Г1исаев Мух1амадица ва Нурмух1амадов Нурмух1амадица. Гьезул х1алт1ул х1асилалдалъун школалъул ц1алдохъаби рахъана чанго турниралда чемпионаллъун. Школалъул художествалъул х1аракатчилъиялъе нухмалъи гьабула-Дагъистаналъул культураялъул мустах1икъай х1алт1ухъан Умакусум Мух1амадовалъ. Ц1алдохъаби гъираялда хьвадула гьелъ рачунел музыкалиялгин хореографиялъулал кружоказде.\nШколалда историялъул дарсал кьолел руго нилъер районалдаго ц1ар бугев, лъай ва махщел ц1ик1к1арав тарихчи Хъазанбиев Г1алибегица, математикаялъул дарсал рачуна х1албихьи бугей педагог Г1алиева Музиятица, химиялъул г1елму лъималазда малъула гьунар т1ок1ав муг1алим Х1амзатов Мух1амадица. Гьел ва цогидалги лъай ц1ик1к1арал муг1алимзаби х1алт1улел рук1иналъги, гьезул ц1одорал насих1атазги лъимал лъик1аб рахъалдехун ц1азе к1ола.\n1995 соналдаса нахъе жакъа къоялде щвезег1ан, нижер школалъул 14 чи ц1ализе лъугьана т1адег1анаб рагъулаб институталде, к1игоял рагъулаб академиялде. Гьебги буго нижер школалъе г1езег1ан ч1ух1изе бегьулеб х1асил.\n-Мух1амадсайгид, киг1анго басрияб школалъул мина бук1аниги, хал гьабураб мехалда гьаниб ц1и-ц1иял х1алт1абиги гьарун руго. Бицинарищ гьезул х1акъалъулъ?\n-Райадминистрациялъул нухмалъулев Саг1ид Камилевичасул кумекалдалъун школалда гьабизе к1вана ц1ияб канализация, ц1орораб ва бух1араб лъим жаниб бугеб душевая, умывальник. Ремонт гьабуна клубалъе, гьабуна кьвагьдохъабазе тир.\nШколалъул азбаралда гьаруна тротуарал, ч1ана гъут1би, берцин гьаруна т1угьдузул клумбаз, гьабуна гимнастикаялъул городок (воркаут), босана пневматическияб ярагъ ва спортивиял снарядал.\n-Школалда ремонт ва цогидалги х1алт1аби гьаризе биччараб г1арац бук1унеб батилагури?\n-Школалда ремонталъулал х1алт1аби гьаруна учительзабазул г1арцудасан, гьединго хун бук1араб котелалъул бак1алда босана ц1ияб, гьебги жидерго учительзабазул къуваталдалъун.\n-Ц1алдохъабазе г1ураб квен-т1ех бук1унищ школалда?\n-Лъабабго ригьалъ ц1алдохъабазе г1унги т1ок1аб квен кьола. Гьеб рахъалъ щибго абизе жо гьеч1о.\n-Щибха нужее г1оларого бугеб?\n-Школа буго ц1акъго цебего заманалда бараб басрияб минаялъуб. Гордал руго 30-абилел соналдасанго хисич1ел, турарал. Гьури-ц1ад бараб мехалда жанибе пулеб бук1уна. Гьеч1о лъималазе г1ураб къадаралда регизе кроватал, басралъун буго т1ад т1амулеб бусен-къайи, г1ураб къадаралда гьеч1о т1ахьал, квен-т1ехалъе ц1араг1. Гьединаб, додинаб жоялъе кумекалъе ратула цо-цо школа лъуг1ун аралги, амма гьезулги, гьеб киналъего къуват г1оларо.\n-Мух1амадсайгид, баркала гара-ч1вариялъухъ. Нужер гьабулехъе хадубккунги къуват кьеги, рак1алда ругел мурадал т1урайги.


МагIаруллъиялда ВатIан цIуниялде тIоцебесеб шаргIияб ахIи! » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nКигIан мех гьоркьоб аниги, гIасраби свераниги Аллагьасе гIоло умматалъе, миллаталъе гьабураб ишалда саву кколаро, гьеб букIуна цогидазе мисаллъун, нахъе ругезе дарслъун, гIун рачIунезе нухмалъилъун. ГIемерал ишал руго магIарул церехъабаз, гIалимзабаз ватIан цолъиялъе гьудуллъи щулалъиялъе гьарурал. Гьезда гъорлъа бищунго кIвар кьезе ккараздаса цо хIужжа буго ГIурадаса Ибрагьим-хIажияс Надир-шагьасухъе битIараб кагъат. ГьанжелъизегIан дицаги толеб букIана гьеб бугин гIалимас зулмучиясухъе хъвараб кагъатилан. Амма тIадвуссун цIалун, лъикI хал гьабидал, гьеб буго унго-унгояб рагъуе кьураб фатва1 . Ибрагьим-хIажияс Аллагьасда цебе жидеего рагъде рахъине нух букIин бихьизабулеб буго Къуръаналдаса аяталги далилалъе рачун. Гьелдаго цадахъ гIалимчияс цIунулеб буго кагъат хъваялъул ва сиясаталъул рахъ. ГьечIо цониги тушман къабихI гьавулел дандияв инжит гьавулел рагIаби. Гьелъул гIаксалда гьес тIаде рачIаразе сипат гьабулеб буго, «къуватал, аскар гIемерал» чагIи абун. Кинниги Ибрагьим-хIажиясул гIодов виччайги, Аллагьасде тIамун бугеб таваккалги бихьидал ракIалъе рахIат бачIуна. Добгощинаб къуватги бакIарун магIарухъе рачIарал чагIазда данде гьес хъвалеб буго: «АлагьасхIайги нижее бокьун гьечIо нужгун рагъизе, гьанжеялдего бергьине рукIин лъанигицин», - гьаб буго иманалъул щулалъи ва ТIадегIанасде тавакал тIамиялъул камиллъи. Гьелдаго цадахъ Ибрагьим-хIажияс вализабазул дугIаги къабулаб букIунеблъи ракIалде щвезабулеб буго2 .\nГьаб кагъат цохIого-цо Надир-шагьасухъе хъвараб гуро. Гьаб кагъаталъул щуго нусха (копия) гьабун чапарзабаз магIарулълъиялъул щибаб жамгIияталъухъе щвезабуна. ТIолго магIаруллъи ва Дагъистан бараб ахIи ялда нахърилълъун къватIире рахъун рачIана. Гьезие мухзIканаб далил щвана рагъде рахъине бегьяилъул. Цо-цоял рагъиладай рагъилародай абун вас-васалда рукIун ратании, гьалъ ватIан цIунизе ккеялде ва къватIире рахъиналъе щибго щаклъи толеб гьечIо. Гьаб ахIиялъул хIасил киназего машгьураб буго - ГIандалазул ракьалда Персазул хан Надир шагь жиндирго аскаразул хутIелалгун гъоркьго къайи – цIаги тун лъутана.\nГIурадаса Ибрагьим-хIажиясул Надир-шагьасухъе кагъат\nБисмиллагьи ррахIмани ррахIим. Зобал эхетарав ва гьел цIвабзаздалъун берцинги гьарун, Жиндирго хIалкIолъиялдалъун хьвадизеги тIамурав магъриб- машрикъалъул ПарчахI вуго Гьев Аллагь. Гьесие буго рец, Жив дица рагIун кIодо гьавун веццулев Гьесул аятазухъ, Гьесие буго шукру дица пикру гьабидал киндай гьаб заоб-ракь Гьес бижанаян. Рец гьабула гьединго Аллагьасул Расуласе, дунялалда ругелщиназухъе жив витIарав, жив Макка-Мадинаялда вукIарав, жив кIиябго рукъалъул хвасарлъилъун вугев, шаригIат билълъанхъизабиялъ унти тIаса босарав. Гьесул умматалдаги лъеги Аллагьасул салам, асхIабзабаздаги лъеги, хъизан агьлуялдаги лъеги. Амин ва амин.\nБисмиллагьи ррахIмани ррахIим! БитIараб нух ккурал ракълида хутIаги!\nГьаб буго къуватал гIадамазухъе хитIаб – жалги бусурбабазул вилаятазда рещтIарал, ва жидеда дандечIей гьабизе бажарулареб аскаралъул бетIергьабазухъе. Нуж, иман лъурал бусурбаби ругел росаби талавур гьаризе рачIун рукIин бихьулеб буго. Нужеда гъорлъа ккола тIадехун нижер хитIаб жидеде бугезул хасго шамхал абун машгьурав Таркиялдаса Хасбулат.\nАллагьас цIунайги нижги нужги кIиябго дунялалда рекIекълъизе кколеб жо гьабиялдаса. Амин.\nНиж, гьид, къватIире рахъана нижерго ракьаздаса, къварилъиялде ккарал мадугьалзабазул кумекалъе бараб ахIуе жаваб гьабун. Гьеб ахIи чанги букIана, нижеца цересел тун рукIана кIвар гьабичIого. Ниж, гьидерца доб мехалъ хIукму гьабун букIана нуж Къуръаналъул аяталда нахърилълъунел ратилин абун (магIна): «… нужеда данде чIаразда данде нужги чIа ва Аллагьасдаса хIинкъа ва лъай, Аллагь Жиндаса хIинкъулезул рахъалда вукIин».3\nНижеца хъвалеб буго нужехъе, къуватги бугел гIемераб аскарги бугел бутIрул! Нижер хьул буго бусурбабазда гьоркьор ругел питнаби лъугIиялъе сабабалъун ккеялде. Гьелъ нижеца абулеб буго: «Ле, Таймазил къокъа (Надир-шагь) нужеца Сурхай-ханасдаса рецIел босана. Гьес нужер ракьаздаса бакIарараб хазинаги нахъе бахъана, гьесул гIадамалги нужеца цо нухалъ гъурана. Гьанжеги щибха нужее къваригIун бугеб Дагъистаналъул бакI-бакIазда ругел росабаздаса? Шамхал ГIаймакисезул мегIер тун эхеде вачIун вукIинчIевани, гьесул гьеб иш рецIел босилъун букIинаан».\nАллагьасе гIоло Гьесул рагIиялде гIинтIаме (магIна): «Ва нужги рукIунге нужерго рукъзабахъа къватIире (рагъде) ракI регьун ва гIадамазе рихьдаего рахъаразда релъун. Ва жидеца гIадамалги Аллагьасул нухалдаса нахъчIвалезда релълъун. Ва Аллагьги гьезул гIамалалда сверун лъугьарав вуго».4 Яги: «Дуца рехсе шайтIаналъ гьезие жидерго гIамалал берцин гьарураб гIуж ва гьелъги гьезда абураб: «Жакъа нужедаса бергьунев чи гьечIо гIадамазда гъорлъ….»5 ,- абун. Къуръаналда буго гьадинаб магIнаялъул аят: «Аллагьасул мажгитал чIунтизаризе жал хIалтIарал, гьениб БетIергьанасул цIар рехсезе гIадамал гьукъарал залимзабаздаса хъубал чагIи щал ругел? …. Гьезие гьаб дунялалда буго хIакъирлъи ва басралъи, ахираталдайин абуни цIакъго кIудияб гIазаб»6 .\nГьадинаб магIнаялъул аят буго Къуръаналда (магIна): «Нуж релълъунге рагIараб мехалдаги рагIуларезда. ЧIухIуге нуж гIемер рукIиналдаса, ва къапилабаз нужее дандечIей гьабулеб гьечIеблъиялдаса».\nГьединго Къуръаналда абулеб буго (магIна) : «нужер къокъаялда кIвезе гьечIо нужее гIоло щибго жо талавур гьабизе, кигIан эб гIемер бугониги. Квербакъи букIуна гIицIго Аллагьасдаса. Гьединаб буго Аллагьасул амру. Гьесул хIалкIолъи гIорхъи гьечIеб буго, цояз цогидал къуваталги къезе гьарулеб».\nАварагасул хадис буго: «Зулму-ракьалда Аллагьасул ритIухълъи бихьизабулеб къагIида гуро. Зулмучиясдалъун цин цоясдаса къисас босула, хадубго досдасаго рецIелги босула».\nНуж нахърусса нужерго ватIаналде, я къуватал ва гIемераб аскар бугел гIадамал! ТIадегIанав Аллагьасе гIоло гьабе гьеб иш, нужерго берцинаб цIаралдалъун. Амма, лъайха щиб жо кколеб валиясул дугIаяли.\nСвалат салам лъеяв Аварагас абуна: «Аллагьас цо жо нахъ чIвани цогидаб кьола». Гьединго свалат салам лъеяв Аварагас абуна: «Цо къо нилъее пайдаяб бачIани, цоги къо нилъеда данде бугеб бачIуна».- абун\nАлагьасхIайги нижее бокьун гьечIо нужгун рагъизе, гьанжеялдего бергьине рукIин лъанигицин.\nГьанже хас гьабун шамхалил хIакъалъулъ абила, щай гурелъул нижеда гьоркьоб умумулъанго бугеб бухьен букIиндал. Къуръаналда абулеб буго (магIна): «КIиго бусурбабазул къукъа багъизе лъугьиндал нужеца гьезда гьоркьоб рекъел маслихIат гьабе. Гьел къокъабазул цояб цогидалда тIаде кIанцIани нуж гьезда данде рахъа ва рагъе гьеб къокъа чIван лъугIизегIан». Ниж, гьид нижерго ракьаздаса къватIире рахъана гьеб амруялда нахърилълъун.\nНуж – къуватал ва аскар гIемерал тIадчагIи унел руго мекъаб нухалда бусурбабазул биялги тIолаго. Нужеда ккоге, жакъа нуж ругеб къо, магIарулазул би тIолеб къо бугилан. Къуръаналда абулеб буго (магIна): «Цо заманалда къварилъиялда вукIарав цоги заманалда хвасар гьавула. Гьаб буго цебе чIухIараб ракI букIарасе ракIалде щвей, гьединлъидал мун гIенекке…».\nЯ къуватал ва гIемераб аскар бугел тIадчагIи. Нужеда ратани ракIал хIажатаб мехалда нужеда гIородриччазаризе кIоларел, яги гIундул, хIажатаб жо рагIуларел, гьеб ккола ТIадегIанав Аллагьас жидер ишал пайда гьечIеллъун ккаразул хIакъалъулъ абураб жо нужееги хасаб (магIна): «Дуца гьезда абе, МухIаммад! «Дица нужеда бицинищ щив вугев ахираталде щварав мехалъ жиндир кинабго гIамал гIадада хвараблъун батулев чи», - абун. Гьел руго дунялалъул рокъоб жидеца гьабулеб гIамал батIулаб букIарал гIадамал. Жидеда ракIалдеги кколеб букIарал жал цIакъ лъикIаб гIамал гьабулел руго абун.\nАхираталда жидер гIамал батуларел, гьелъул ажру-кири щоларел, гIадамал руго жидеца Аллагьасул каламалда инкар ккурал, ахират букIиналда инкар ккурал, гьеб сабаблъун жидер гIамалал гIадада хварал. Къиямасеб къоялъ гьезул (гIамалазул) Аллагьасда аскIоб щибго къимат букIунаро ва цIадирабазда тIад бакIлъиги букIунаро. Гьел гIадамазе бугеб жазаъ жагьаннама буго, жидеца Аллагьасда аскIоб инкар ккун букIиналъе гIоло. Жидеца Аллагьасул расуласги гьесде рещтIараб тIехьги гьереси гьабун бугелъул, гьел махсародеги ккун ругелъул»7 .\nНиж нужер рагIиятлъун кколаро. Нужее яги цогидазе жизьят кьезеги нижеца кколаро. Гьединго ниж мушрикиналги гуро нужеца нужерго диналде ахIизе рукIине.\nНуж, къуватал гIадамал ва аскарал гIемерал церехъаби! Нужеца гьаб нижер хитIаб ахиралде щвезегIан цIаличIони, ниж, гьидерица, Аллагьасде таваккал тIамизе буго. Нижее гьаниб жаваб букIине буго гIицIго цохIо – ТIадегIанав Аллагьас нижеда (бусурбабазда) малъараб куцалъ. Аллагьасул Калам нижее гIунги тIокI буго, щай гурого гьеб бищунго лъикIаб нухмалъилъун бугелъул.\nКъуръаналда абулеб буго (магIна): «…Чанги дагьаб къукъа гIадамазул бергьана гIемерал боязда данде рагъун Аллагьасул изнуялдалъун, Гьесул хIукмуялдалъун. ХIакълъунго ТIадегIанав Аллагь жидеца сабру гьабулел гIадамалгун цадахъ вуго, гьезие квербакъулевлъун ва гьезие бергьенлъи кьолевлъунги»8 . Цо нухалъ букIараб букIине буго цоги нухалдаги.\nЦо гIакъиласул рагIи буго: «РитIухълъигун цевехун унев ахир-къадги бергьуна, ритIухълъиялдаса къуркьарав ахир-къадги гьалаглъула».\nХъвана Ибрагьимил ГIурадиясул рагIабаздасан\nI741 абилеб сон\n1. Фатва- шаргIалда рекъон гIалимчияс (гIалитмзабаз) гьабулеб хIукму.\n2. Бицен буго Дагъистаналъул вализабаз, шайихзабаз дугIа-гьабун кутакаб цIорой бачIанила мугIрузде. Гьелъги квербакъанила бергьенлъиялъе. МачIадаса Хадис жиндирго мутагIилзабигун муридзабигун будалаал рукIунел мугIруздеги рахун балагь тIаса босеян Аллагьасе гьари балел рукIун руго чанги анкьаз.\n3. Сура Ал-Бакъара аят 194\n4. Сура Аль-Анфаль аят 47\n5. Сура Аль-Анфаль аят 48\n6. Сура Ал-Бакъара аят 114\n7. Сура Кагьфи; аятал 103-106\n8. Сура Аль-Бакъарат; аят 249


"ЛъагIалил инсан" ва унеб нух лъалареб инсаният\nПоэтасул рагIаби рукIана: "Дун къулун хьвадеян абулев гуро, гали цебе лъезе хIинкъарав гуро, диеги бокьула гъугъайгун пири, панаяб августалъ чваххун балеб цIад..." - абурал. Каранлъ ракI гьалдолеб, "махIу беканиги галадулареб" гIолохъанлъуда гIун вачIунев чи чилъун лъугьиналъул тIоцересел гIаламатал руго цониги халкъалъ кIвар буссинабулеб иш гьаби. Хасго магIарулазда гьоркьоб кидаго ссиялда букIана бахIарчилъи.\nЧабхъадалъун бугониги, цогидазда кIоларел ишаздалъун бугониги, рагъ - кьалалъулъ бугониги гIужде щварав гIолохъанчияс социалияб статус щвезе ккани цо иш гьабизе ккола.\nСССРалъул заманалда "захIматалъ берцин гьавула советияв инсан" абураб лозунгалда гъоркь хIалтIухъанасул, векьарахъанасул, гIалимчиясул, культураялъул ва искусствоялъул цевехъанасу цIар букIун батани, хадусел соназда иш гIаксалда ккана. Политикаялде ва жамгIияталъул нухмалъуде рачIана цIиял чагIи. Гьелги рачIана обкомалъул хIалтIухъабазулги, хIинкъараб интеллигенциялъулги жидерго кодобе нухмалъи босизе гIураб чIаголъи гьечIолъиялъ. ЧIобогояб бакI (вакуум) сунца бугониги цIезе кколаан. Гьеб цIуна киналго церехун къадалъ рекъоларел ганчIаца, къосарал, жагьилал, лъай щвечIел, хундерица абухъе, бищунго санагIат бахъарал ва бадие щайтIан кIущарал чагIаца.\nГьеб тайпаялъ рекъезабизе байбихьана гьаракьги бакъанги. Гьезул накъираялда гъоркь букIана къого соналъ кьурдулеб Дагъистан. Гьел рачлихъ тунчулги рарал, бидул махI бахъараб гIарацги бугел гIадамазде жамгIияталъул букIана батIи-батIияб бербалагьи. ТIоцересезе - бищунго гьагазе ва митингазул гIахьалчагIазе гьел рукIана миллиял бахIарзаллъун, церехъаби ва гучал, кутакал чагIи. КIабилезе - дагьалниги роцIцIарал чагIаз гьел тIубанго къабул гьарулароан ва цо-цо гьезул ишал ричIчIулаан ва ритIухъ гьарулаан рес къотIиялъ гьарурал гIадин.\nЛъабабилеб халкъалъ кинабгIаги законалъул, шаргIаялъул ва гIаданлъиялъул гIурхъабаздаса къватIибе баккараб жо къабул гьабуларо ва гьезие цIиял чагIи руго рухIиял бегIукъал ва къосараб къавм. Гьеб лъабабилеб тайпаялда гъорлъе кколел чагIи руго нилъеда гъорлъ бищунго дагьал, цIакъго къанагIатал гIадамал. ГIадада гурелъул абулеб халкъалъ гьавулин цевехъан абун. Гьел дагь рукIиналъ ва гьурра бачунел ва танчил агьлу берцин бихьулел гIемер рукIиналъ рачIана цере дол 90 абилел соназул васалги. Гьел соназда цере рачIарал чагIазул цIакъ гIемерал чIвана - жалго жидецаго, пачалихъалъ, къисасаз ва цогидал шартIаз. Бахчун щай цо-цо мехалда хIурмат гьабизецин бачIуна гьезул бахIарчиял ишазухъ гьел моралалъул ва гIакълуялъул нухдаса кьурарал ругониги. Нилъеда гIадатияб халкъалда цебе букIана захIматаб суал церехъаби рищулаго.\nЦояб рахъалда - хIинкъарав, таваккал гьечIев, чияца къан цIцIулев гIалимчи, цогидаб рахъалда - хIинкъуларев, таваккалав чи, амма жагьилчи ва такъсирчи. КIиабилез тIоцерсезухъа бахъараб власть жакъа хIалица жиндирго кверщаликье бачунеб буго пачалихъалъ. Рачлихъ тунчул рарал васал дагь - дагь ккун унел руго нахъе. Щибаб жоялъул авал ва ахир букIунеб гIадин ахиралде бачIана гьезул заманалъул нухмалъиги.\nГьел хIалтIизе ккола я цIияб къагIидаялда, ялъуни ине кколел руго нахъе. Гьел шартIазда рекъечIел цоял жанир тIамуна, цоял къватIире ана (улка тун). ХIасил калам, ботаниказулги бандитазулги къарну ана. Щалха рачIунел ругел гьел хисун? РачIунел руго гьумер, кьер, бетIер, бихьинчилъи щибниги гьечIеб, кьурараб рахъалде гьетIулеб хIедул гьабураб агьлу.\nГьезухъе гьечIо я коммунистазул бетIергун иш лъай ва рацIцIалъи, я 90 абилел соназул гIолохъбазул ракI ва таваккалги. Хер бугеб бакI балагьун кваназе унеб боцIуда гIадин лъалеб буго лъида аскIор эхетани ва кинаб къуваталъе хъулухъ гьабуни чед щолебали.\nГьениб хIажалъулеб буго хIелхIел, цIекIлъи ва тIадагьлъи. Пуланав чиясул кумекчи, гIакълучи, гIакълучиясул кумекчи, кумекчиясул гIакълучиясул заместитель абурал гIадал статусазда власть кодосезе хъулухъ, хIел-кIеч гьабун чIараб къапила бачунеб буго цебе. ХIажат гьечIо жидерго пикруги, гIакълуги, бихьинчилъи, къадруги бугел гIолохъаби. Гьезие бакI гьечIо цIияб гIумруялъулъ ва нухмалъиялъулъ.\nЩал нилъер республикаялъул букIинисеб ва политикияб элита абураб суалалъе бищунго мухIканаб жаваб бачIунеб буго цо гьеб тайпаялъул цевехъанас интернеталда лъазабураб "ЛъагIалил инсан" абурал къецаз. Гьениб тIоцебесеб бакIалде рачIун руго 99 процент халкъалда щалали лъаларел жамгIиял хIаракатчагIи ва журналистал. Гьел щивав чиясда жиндие гьаракь кьеян гьардон хитIабал гьарун. Гьалъ сундулха бицунеб бугеб?\nГьелъ бицунеб буго совет пачалихъалъул лъикIаб лъайгун рацIцIалъиги, 90 абилезул къвакIигун таваккалги хисун тIалъи босулеб буго хIинкъиялъ, хIелхIелалъ, цIекIлъиялъ ва тIадагьлъиялъ. Гьелда релълъарал рукIинарищ хIасилалги? Лъица гьеб гIалмалда бичIчIизабилеб? Кин тIамилев инсан къимат гьабизе хасаб гьунаралъул, инжитаб хIалалъ балагьараб боцIул ва цIаралъул бакIалда. Хабар лъикIаб рагIайги!


Бергьиналда ракlчlей букlана, амма... | Спорт | Киназего гIаммаб Россия\nБергьиналда ракlчlей букlана, амма...\nУшу-саньдаялъул рахъалъ Россиялъул щуцlул чемпион Шамил "Абрек" ГIабдурахIимовасул бергьенлъи\n10 декабралда Америкаялъул Олбани шагьаралда тIобитIараб Fight Nght 102 абураб UFCялъул турниралда журарал единоборствабазул рахъалъ Дагъистаналдаса речIчIухъан Шамил "Абрек" ГIабдурахIимовасухъа американав Деррик Льюисилгун дандчIвай лъугIизегIан речIчIун бажаричIо кверазе сакъатлъи ккеялда бан.\nТIоцебесеб раундалда ГIабдурахIимовасул квегIаб квералъе сакъатлъи ккана. Квер унтулеб букIаниги, речIчIиялъулъ тIоцебесеб кIиго раундалда судьябазул хъвай-хъвагIаялда рекъон 10-9 хIисабгун гьесул тIокIлъи букIана.\nЛъабабилеб раундалда Льюисилгун Шамилил хIасил бащадаб ккана. Гьениб дагъистаниясул кваранаб квералъеги сакъатлъи ккана ва кIиябго квер унтарав Шамилихъа бажаричIо американасде данде гугариялъул техника хIалтIизабизе. Гьединлъидал судьяяс дандчIвай гьоркьоб къотIизабуна. Гьелдаса хадуб Шамил больницаялде вачана. Гьениб халгьабидал гьесул квегIаб квералъул кIудияб килищ ва кваранаб сологIучI бекун батана.\n"ТIоцебесеб раунд лъугIун хадуб Шамилица дида абуна квегIаб квер цIакъго унтулеб бугилан. Дица абуна унтаниги яхI гьабейин ва дандчIвай лъугIизегIан вагъизе кколин. Дир ракIчIей букIана Шамил бергьине вукIиналда", — ян бицана спортсменасул тренер Атай Жамбулатовас.\nГIабдурахIимовас бицана лъабабилеб раундалда вагъулаго сологIучI квешго унтизе байбихьанилан.\n"Кин букIаниги гьеб раунд лъугIизегIан дун вагъана. Ункъабилеб раундалда унти цIакъго цIикIкIана ва раунд лъугIизегIан вагъун дихъа бажаричIо", — ян бицана Шамилица.\nБакIаб цIайиялъул речIчIухъан Шамилие гьанже операция гьабизе ккола ва кIиго моцIгIан заман хIажалъула рукIалиде вачIине.\nГIабдурахIимовас журарал единоборствабазул профессионалиял рагъазулъ гIахьаллъи гьабулеб буго 2008 соналдаса нахъе.\nКъотIи-къаялда рекъон UFC гIуцIиялда Шамилил букIине ккола жеги кIиго речIчIи. Гьев ккола ушу-саньдаялъул рахъалъ Россиялъул щуцIул чемпион. ММАялъул рахъалъ дунялалъул рейтингалда Шамил вуго бакIаб цIайиялъул спортсменазул бищунго къуватал 50-язул кьеразулъ. Профессионалияб рингалда Шамилил букIана 21 рагъ, гьезул 17-ялда бергьана, анкьгоялда — нокауталде д


"Дун ЦКялъ тIамуна Шамил какизе, мун лъица?.."\nРасул ХIамзатовас имам Шамил какараб кечI хъваялъул бицун букIана нилъеца араб гьатIан къоялъ. Гьанже бицина живго Расулил рагIабазда рекъон гьев какиялде сунца поэт вачаравали.\nРасулица ракIалде щвезабуна гьеб кинабго: "Грузиялда къватIибе биччан букIана тарихияб тIехь "имам Шамиль - ставленник султанской Турции и английских колонизаторов" абураб цIаралда гъоркь. Жанир гIемерал тарихиял хIужаби документалги ругеб тIехь бугоан.\nГьеб тIехь цIалун къосана дунин абизе бегьула. РакI-ракIалъ божана Шамил гьединав чи вукIиналда, загIипалго щакдарабиги рукIана. Гьеб вас-васалда дун вукIаго гIелмияб конференциялда гьеб тIехьалда хъварал жал ритIухъ гьарураб докладгун кIалъазе вахъана живго ГIабдурахIман Данияловги. ГIабдурахIман дие кIудияв авторитет вукIана.\nГьеб асаралда гъоркь бижана гьадаб кечIги. Цо къоялъ совминалъул кIалтIа дандчIвана Данияловгун. Салам каламалдаса хадуб ГIабдурахIманица гьикъана:\n-Щиб хъвалев вугев? - ан. Балагьараб мехалда гьесухъе сигнал щун букIун буго дир "гьунаразул". "Имамасул хвалчен" абураб кечI бахъун букIана.\n- "Имамасул хвалчен" ...- инги абуна дица гьесда бичIчIулебги лъан сундул бицунеб бугебали. Гьев гIажаиблъи гьабурав гIадин дихъ валагьун чIана. Къаси жиндихъе вакке хабаралъеянги абун ана. Дида ГIабдурахIман ватана живго рокъов.\n-Кибха бугеб гъоб? - ин гьикъана ГIабдурахIманица. Дида бичIчIана сундул бицунеб бугебали. ЦIалана дица кечI. Гьев сихI тун гIенеккун вукIана. ЦIалун бахъана. ГIабдурахIман мугъзада нахъа квералги лъун рукъ сверун хьвадулев вукIана. Хадув дихъги валагьун гьикъана:\n-Щай дуе гьеб? - ин бадибчIвай гьабулеб гIадин. Дун виххун ккана бичIчIуларого ва абуна:\n-Мунги вукIанагури гIелмияб конференциялда доклад гьабулев гьабго жо бицун?..\n- Дун ЦКялъ тIамун кIалъазе ккана, кIалъачIого бегьуларого, мун лъица толев вукIинчIев Шамил какичIого? - ян. Гьеб мехалда бичIчIана дида гьеб кинабго политика букIин ва кин бижараб Грузиялда гьадаб тIехь ва щай Даниялов цеве вахъаравали. Амма гьеб кантIи кватIараб букIана. Дир асар мугIрул регун, гIорал рахун гIаламалъухъе щун букIана" - ян абуна Расулица.\nХадуб тавбу гьабиялъул ва мугIрул халкъалда тIаса лъугьин гьариялъул тарих нужеда рагIана, цIалана ва нусцIул бицана. Гьеб такрар гьабизе хIажалъи бихьуларо. Гьединаб букIана кIудияв шагIирасул кIудияв имамасда аскIоб гьабураб кIудияб гъалатI. Машгьуралги кIудиялги чагIазул жидер масштабалда рекъарал кIудиял рукIунел рукIун руго гъалатIалги. Гьале цIияб гIасру бачIаниги нилъеца бицунеб бихьуларищха гьелъул. Расул гурелги нус-нус рукIана имам какун кIалъалелги хъвадарулелги чагIи, амма Расулил гьаракь гучаб букIана, гьеб рикIкIаде рагIана ва гIадамаз гьелъул гIемер бицана.\nГъалатI кин ккун букIун батаниги дида лъалеб Расул ХIамзатовасул бищунго кIудияб тIокIлъиялдаса букIана жиндир гъалатIалъе мукIурлъи, тавбу гьаби ва рагьун халкъалда тIаса лъугьин гьари. ГIисинал гIадамал лъугьуна канлъукьа лъутулел гIункIкIал гIадин жалго ва жидер гъалатIал рахчизе картIал ралагьизе. Расул батIияв вукIана. Гьелъие цо мисал.\n2000 абилеб соналъул хасалихълъи букIана. Расулица дун ахIана Союзалде ва абуна.\n-Жакъа буго Дагъистаналъул тарихияб гIелмуялъул патриарх Расул МухIамадовасул юбилей. Гьев вуго имам Шамил цIунун цеве вахъиялъ цIараздасаги махIрумлъарав, пачалихъалъги къварид гьавурав чи. Дуца гьесие кьезе адрес хIадурлъе хъван. Цо берцинаб папкаялда жанибги рекъезабе, нилъер кIиявго рилълъине ккола сагIат ункъгоялда ГIурус театралде гьесда баркизе - ян абуна Расулица.\nРасул юбиляргун ва республикаялъул нухмалъулелгун президиумалда кIусана. Херлъунги вукIана, лъикI гьечIогоги вукIана. Иргадулаб кIалъаялдаса хадуб ведущий жиндихъеги ахIун цо жо щурана. Расул ХIамзатовасул юбилярасе хъвараб барки цIализе буго гьесул вакиласин лъазабуна ведущияс. Киданиги борхатаб сценаги, бадиб речIчIулеб канлъиги бихьичIев ва гьеб бокьуларев дун цеве вахъана баркиги босун ва цIалана залалъе. Гьенир рукIана гьадинал мухъал: "...ХIурматияв Расул МухIамадович , букIана заман хоралъ Дагъистаналъул чIухIиги къадруги имам Шамил какулеб.\nДунги гIахьаллъана гьеб инжитаб хоралда. ЦохIо дур бихьинчилъи гIуна гьениб ритIухълъиялъул гьаракь борхизе ва заманалъул гьорода данде воржине. Дун вохарав вуго мун гьеб гьороца восун инчIого жакъасеб гIорхъоде вачIиналъухъ" - ин абурал.\nЗалалъ варххиялда хъат чIвана гьал рагIабазе, живго юбилярас тIадеги вахъун къвал бана Расулида. Гьеб букIана халкъалъ шагIирасдаса тIаса лъугьин загьир гьабулеб ва гьесул рахъ кко...


28 ноябралда тIобитIараб Халкъияб Мажлисалъул сессиялда гьоркьор лъурал суалал гIемер рукIана. Амма бищунго ахIи-хIур гьабуна кIиго суалалъ – къватIир пачалихъаздаса рачIарал автомобилазда тIад лъолел магъалаби цIикIкIинариялъги, Дагъистан ункъо округалде бикьизе депутатаз кьезе кколеб разилъиялъги.\nБатIи-батIияб къуваталъул автомобилазда тIад лъолеб магъало цIикIкIинабулеб буго батIи-батIияб куцалъ. Масала, чодул 250 къуваталда бащадаб къуваталъул автомобилалда тIад Дагъистаналда лъолеб магъало бахунеб буго лъагIалида жаниб 30 азарго гъурщиде. Гьелъ рахIатхвезабурал депутатазул. Щайгурелъул гьел жалгоги гьединал автомобилазул бетIергьаби кколелъул. Халкъалда дандечIараб къанун кколин гьебилан абуна экономикаялъулгун территориалияб цебетIеялъул министр Раюдин Юсуповасда «Справедливая Россиялъул» Халкъияб Мажлисалда бугеб фракциялъул нухмалъулев МуртазагIали МуртазагIалиевас.\n«Бугеб куцалда щай нужеца гьеб магъало толареб? Цо хасаб магъалодул къадарги цIикIкIинабун, нужее къваригIун бихьула республикаялда киналго магъалаби лъикI ракIарулел ругилан ххвел гьабизе. Гьадинги захIмат буго нилъер гIадамазе, нужецаги гьединаб гьир тIад лъечIони», - ян абуна МуртазагIалиевас.\n«Лъица абураб дагъистаниял квешаб яшавалда ругилан? Документазда бихьизабухъе, моцIрое 15 азарго гъурущ гурони щолеб батичIони, гьалщинал Ланд-круизералги, Тойота-камриялги, Лексусалги кин росизе кIолеб? Цо чиясул хIисаб гьабун моцIрое щолеб хайиралъул рахъалъ Дагъистан Россиялда 28 абилеб бакIалда буго. МоцIрое щолел харжазул рахъалъ – бищун ахиралда руго», - ян жаваб кьуна министр Раюдин Юсуповас. Гьеб мехалда залалъусан цоясги тIаде жубана босулеб къайи-цIаялъул рахъалъ дагъистаниял Россиялда тIоцебесеб бакIалда ругилан.\nХадуб ирга щвана Дагъистан ункъиде бикьизе чанго къоялъ цебе гьабураб хIукмуялде. Гьедин рукIине руго Централияб, Шималияб, МугIрузул, Къилбаялъул округал. МагIарулал аслияб куцалда Шималиябги МугIрузулги округазда гъорлъе кколел руго.\nГьеб рикьиялъулъ кинабгIаги хIажалъи гьечIин абуна сессиялда коммунистазул депутат МухIамад МухIамадовас. 25 ноябралда гъулбасги лъун 28 ноябралда хъата-масан сессиялде гьоркьор лъезе рачIине бегьулароанила гьеб суалалда хурхарал документал. Депутатасда бичIчIулеб гьечIо кинал ихтияразул жал гьелали.\nМухIамад МухIамадов: «Гьединго бичIчIулеб гьечIо сундуе гIоло гьел округал къваригIун ругелалиги. Гьелдаго цадахъ тIадеги хъулухъазде гIадамалги росун, цоги-цоги жалазе сурсаталги риччан, пачалихъалъул гIарацги хвезабизе ккола. Гьелдейищ нилъ регIун ругел школалги, ясли-ахалги, азарханабиги разе кколеб мехалда? Щибаб бакIалда бугеб хIакъикъияб ахIвал-хIал лъазе къваригIунин гьабулеб жо гьеб батани, жакъа къоялда бокьараб бакIалда интернет хIалтIула, техника цебетIун буго. Гьединлъидал киб щиб лъугьа-бахъунеб бугебали лъазе тIири захIмалъуларо. БакIалъул нухмалъулез хIалтIи кин гьабулебали тIад къазе гIунги тIокIги гIадамал хIукуматалдагун президентасулги администрациялдаги руго. ТIалаб гьабеха гьездаса гьеб. Гьезухъа гьеб бажарулеб батичIони, нахъеги ритIе. Гьединлъидал муниципалиябги республикаялъулги нухмалъиязда гьоркьор квекIенал гIуцIиялъулъ щибгIаги хIажалъи гьечIо».\nАмма лъил кинал тIадкIалъаял ратаниги, гьел округал гIуцIизе хIукму президентас гьабураб жо бугин, гьединлъидал гьеб хIалтIи тIад къалел чагIазул, яги гьезда тIад харж гьабулеб суалалда тIасанкIалъай гурони, депутатазда бараб жо гьениб гьечIин бичIчIизабуна депутат МухIамадовасда Халкъияб Мажлисалъул спикер Хизри ШихсагIидовас ва вице-спикер Юрий Левицкияс.\nБахIсал ккана депутатаздагун транспорталъул министр Ширухан ХIажимурадовасда гьоркьобги. Ахираб лъабго соналда жанир къачIазе ругел нухазул бицунеб букIана гьес. Гьеб мехалда депутатазул цо-цоязе рекIее гIолеб гьечIоан министрас рехсолеб хIалтIуда гъорлъе цо-цо бакIазда ругел нухал рачун ратичIолъи. Гьединго депутат НурмухIамад ГIалиевас («Сулахъэнергоялъул» генералияб директор) гьикъана «РусГидроялъул» бетIергьанлъиялда бугеб гендерил тоннелалъе гIарац республикаялъул бюджеталдасан щайин биччазе кколеб.\nПалхIасил, спикер Хизри ШихсагIидовас министрасе бадибчIвай гьабуна гьес мугъчIвай гьабулеб документ рагIа-ракьанде щун хIадурун гьечIилан.\nГьединго депутатаз гьоркьоб лъун букIана бечедал дагъистанияз магъалаби кьунгутIиялъул суалги. Масала, бертин гьабулеб бакI цо къоялъ ижараялъе кьун 150 азарго гъурущ щолел чагIаз республикаялъул бюджеталде цо кварталалъе кьолеб буго гIицIго 30 азарго гъурущ. Республикаяла сакъатлъи чIезабулел гIадамаздеги кIвар кьезе кколин абуна депутатаз. Дагьалъ цебе сакъатлъи чIезабун буго анцIазарго чиясе. Гьел кколел рагIула хIалтIизе бажарулеб ригьалъул чагIи. Херлъиялда бан сакъатлъарал гIадамазул абуни лъабазарго чи вугила. Гьениб рехсана сакъатлъи чIезабуралъухъ босулеб ришваталъул къадарги – 50-150 азарго гъурущ.


Эркенаб рагIи гуллалъун нахъбуссунеб...\nДагъистаналъул журналист АхIмаднаби АхIмаднабиев чIваялда хурхун июлалда МахIачхъалаялда тIобитIараб марш.\nГьал къоязда Москваялда данделъун рукIана улкаялъул батIи-батIиял регионаздаса информалатазул вакилзаби. «РагIуе эркенлъи» абураб темаялда сверухъ данделъараз борхулеб букIана журналистазул гIумру хIинкъи гьечIеблъун букIинабиялда, эркенаб журналистикаялъул букIиниселда хурхарал суалал. Гьеб данделъиялда хас гьабун бицунеб букIана Дагъистаналда журналистазул хIалтIул хаслъиялъулги. Эркенал журналистазде гьабулеб тIадецуй цIикIкIунеб буго къо бахъанагIан, гьездехун гIунтIизарулел гIайибазул рикIкIен гIемерлъулеб буго, хIатта экстремистал ругин гьезул гIемериселилан рогьо балеб бугин, тIалъиялъ цIияб нух батизе ккола информалаталъул вакилзаби цIунулеб - аслияб куцалда гьединаб магIнаялъул рукIана гьал къоязда Москваялда тIобитIараб данделъиялда рорхулел суалал.\nЭркенал журналистазде гьабулеб тIадецуй цIикIкIунеб буго къо бахъанагIан, гьездехун гIунтIизарулел гIайибазул рикIкIен гIемерлъулеб буго, хIатта экстремистал ругин гьезул гIемериселилан рогьо балеб буго, тIалъиялъ цIияб нух батизе ккола информ.алаталъул вакилзаби цIунулеб - аслияб куцалда гьединаб магIнаялъул рукIана гьал къоязда Москваялда тIобитIараб данделъиялда рорхулел суалал. «Россиялда рагIуе эркенлъи кьеялда сверухъ ахIвал-хIал, жакъасеб хIакъикъат ва букIинеселде нух» гьединаб цIар кьураб конференция тIобитIана улкаялъул батIи-батIиял регионаздаса журналисталгун юристал ва жамгIиял хIаракатчагIи данделъун улкаялъул тахшагьаралда.\nГьеб тадбиралда аслияб кIвар буссинабураб регионлъун ккана Дагъистанги. Ахираб къого соналда жаниб гьенир чIварал журналистазул къадар бахуна 17 чиясде. Ахирисевлъун ккана исана июль моцIалъ чIварав «Новое Дело» газеталъул бетIерав редактор хисулев АхIмаднаби АхIмаднабиев. Гьев чIварал чагIи жеги ратун гьечIо, гьединго жеги диваналда цере эхетун рагIуларо пашманаб сияхIалда ругел 16 журналист чIварал чагIиги.\nГIицIго Москваялда 2008 соналъ чIварав Ильяс Шурпаевасул ишалда сверухъ унеб цIех-рех рагIалде бахъанин. Амма кинабго бухьинабунин рукIа-рахъиналъул суалал сабаблъун чIван вугин гьевилан абураб хIужаялдаян бицана гьеб данделъиялда Дагъистаналъул журналистазул цолъиялъул нухмалъулев Камалов ГIалица. «Черновик» газеталъул хважаин Камалов ХIажимурад чIварал чагIиги ккун ругин бицан гьес, гьез лъагIел банин цIех-рехалъул изоляторалъуб, амма ХIажимурад чIвазе гьел тIамурал чиясул цIар бицунеб гьечIин гьез.\nЦеве «Черновик» газеталъул вукIарав бетIерав редактор Бияхъай МухIамадовас абулеб бугоан журналистазде экстремистазе кумек гьабулел чагIи ругилан гIайиб гьабулеб букIун батани цебе, гьанже дагьалги инжитал рогьрал разе байбихьун бугин гьезда.\nГъалгъаязул республикаялдаса блогер Муцольгов МухIамадица кIвар буссинабулеб бугоан соц сетазда гIадамал цоцаде гьусизе тIамулеб хасал гIадамал хIалтIулел ругин, гьез гIарацги кьун тIамулел ругин цоцадаса мацIал гьаризе, какдезе ва гьоркьоб бугьтан лъун дагIба- рагIи хIалуцинабизе.\nХIасил-калам тIалъиялъ гьеб киналдехунго кIвар буссинабиялъул мурад букIана гьеб тадбиралъул гIахьалчагIазул.\nШималияб Кавказалъул регионазда гьоркьоб Дагъистаналда гIадин эркенаб журналистика цIебетIураб регион цоги батиларилан бицана «Эркенлъиялъе» «Настоящее время» газеталъул бетIерав редактор Милрад Фатулаевас. Гьединаб эркенаб пикруялъул пресса республикаялда цебетIеялъе биялда барахщичIел гIадамалги ракIалде щвезаруна гьес. Амма гьединаб даражаялда лъиданиги бачIеб пресса республикаялда хIалтIулеб бугониги бищунго квеш ккараб жо бугин хIукуматалъ кьолеб гIарац гьезие щечIого цохIого жо хъвалел республикаялъул официалияб газетазе унеб букIинилан тIадежубана Милрадица. Гьесда лъикIаблъун бихьулеб буго прессаялъе кьолеб гIарцуда жаниб хIукуматалъ грантазулаб къагIида хIалIтизаби. Гьелда рекъон биччайин мисалалъе газетазул тIоцересел гьурмазда бакI кьезе хIукуматалъул пресс-хъулухъалъ кьурал баяназе, хутIарал гьурмазда журналистазеги кьейин ихтияр жидедаго бихьулеб хIалалъ баянги кьун республикаялда лъугьа-бахъунелъул хIакъалъулъ хъвазе.\nКинаб нух батизе бегьулеб Дагъистаналда журанлистасул гIумру хIинкъи гьечIеблъун букIиналъеян абураб суалалъе жаваб кьолаго Милрадица мисалалъе бачана Финляндиял гIадатияб ДТП кканигицин шагьаралъул нухмалъиялъ тIубараб данделъи тIобитIулин гьеб суалалда тIасан лъил гIайибалдалъун ккарабали лъазе, гьединаб лъугьа-бахъиналда нагагьлъун чи гIумруялдаса ватIалъани улкаялъул хIукуматаллъул даражаялда данделъи тIобитIулин, щив гIайибияв вукIарав, кинаб тамихI гьесие къотIилеб абун. Нилъер анибин абуни журналист гурев цогидав бокьарав чиясул гIумруялъе къварилъи ккей цебего ругьунаб пишалъун лъугьун бугин. Журналистасул хIинкъи гьечIолъи цIуниялъул масъала федералияб нухмалъиялъул тIалабалде гъоркье малъизе кколилан рикIкIунеб буго Милрадица.\nФатулаев Милрад: «Щай, щайгурелъул журналистасул махщел ккола тIалъиялъул ва хIукуматалъул яхI-намусалда бараб хъулухъ. Кинабниги цIуна къай гьечIого, ярагъ кодобгеьчIого цевесев кьерда вукIуна бищунго хIалуцарал лъугьа бахъиназул баян халкъалъе кьолев чи ккола гьев. Гьединлъидал гьесул хъулухъ диванчиясул ва полициялъуласул хъулухъалда рекъон борцине ккола хIукуматалъ. Къануналда цере киналго ращад руго, амма журналистал жидерго гIумруялъе хIинкъи букIаго хIалтIулел гIадамал руго. Гьединабго куцалъ хIалтIулел руго полициялъул хIалтIухъабиги, амма информ.алатазул хIалтIухъанасде дандеккун гьесие гIемерал ресал ва шартIал чIезарун руго хIукуматалъ жиндирго гIумру цIунизе. Журналистасул абуни гьединал ресал ва гьечIо ва живго цIунизе бегьулеб куцалъул гьесие гьарурал малъа-хъвайги гьечIо».\nЖакъа кигIан гIемераб гьелъул бицаниги, кинал нухал ралагьизе лъугьаниги рагIизе гIезегIан кьогIаб хIакъикъат бугин гьебилан рикIкIунеб буго «Черновик» газталъул хIалтIхъан МухIмад мухIамадовас. Бокьараб лахIзаталъ чIвазе рес бугеб хIалалъ вугин жакъа журналистал Дагъистаналда. «Эркенлъи» радиоялъе гьес абуна жакъа хIажат бугин чIварал журналстазул цIех-рех рагIалде бахъинабун бажарулеб цIияб къагIида. Лъица гьев чIварав щай ва сундуе гIоло абураб суалалъ рахIат хвезабун бугин халкъалъул, амма жаваб батулеб гьечIин.\nМухIамад МухIамадов: «Гьединаб ахIвал-хIалалъе ахир лъезелъун къваригIун буго киналго журналистал цолъун цо пикруялде рачIине. Мисалалъе нижер газеталъе загьир гьабуна гьадинаб пикру. Журналистал чIварал чагIи ралагьизелъун цIех-рех чагIазул кIудияб къукъа гIуцIизе. Мисалалъе гьединаб практика хIалтIизабула къватIисел хIукуматазда, гьелъ лъикIаб хIасилги кьолеб буго. Гьединаб хIалтIуца кьолеб хIасилалъ рази гьарула, щайгурелъул гьениб жункула махщалил даража ва киналаниги кланаз квал-квал гьабуларо дуе. Гьединал къагIидаби хIалтIизаруралани гьелъ гIемераб пайда кьезе букIана журналистасул гIумру хIинкъи гьечIеблъун букIиналъе, щайгурелъул жакъа къоялъ гьесул махщел хIинкъи бугезул рахъалъ полициялъул ва рагъулаб хъулухъ тIубазабулев чисда хадуб лъабабилеб кьерда буго».\nМоскваялда букIараб данделъиялда Бияхъай МухIамадовас кIвар буссинабуна гьадинаб пикруялдеги. Дагъистаналда жицаго жиндирго адаб гьабулев цониги журналистас киданиги хъвазе гьечIин пуланаб темаялда магIарулав яги даргияв ккун вугин низам цIунулез абун. Макъалаялда жаниб такъсирчиясул миллат бихьизаби гьеб цIакъ инжитаб иш кколин, нагагьлъун гьединал хIужаби загьирлъани, гьесда тIад такъсир гьабиялъул иш рагьизеги кколин.\nЭркенаб рагIи гуллалъун нах буссунеб улкаялда...