Шагьар хвасар гьабулеб лъабго хIукму\nАхираб кIиго соналда жанир тIиритIана жакъасеб МахIачхъалаялъул ипподром бугеб бакIги нахъе бахъизабун, гьебго МахIачхъалагун Каспийск шагьаразда гьоркьоб базе бугин "Порт-Петровск" абураб цIияб шагьар абурал харбал.\nКиназдаго рагIун батила араб анцIгогIан соналда жаниб бицунеб МахIачхъалаялда ва Каспийск шагьаразда гьоркьоб базе проекталда букIараб шагьар-спутник "Лазурный берег". Гьеб букIана цеве вукIарав мэр Саид Амировасул проект. Амма нилъеда лъалел лъугьа-бахъиназдалъун Амировги жанив ун проект хутIана кагътидаго. Амиров аралдаса гьелъул тIалаб гьабулев чиги вахъичIо, вахъаниги гьесул цIаралда хурхараб проекталъул рахъ кколев чи тIалъиялда ватинги щакаб жо буго.\nАхираб кIиго соналда жанир тIиритIана харбал жакъасеб МахIачхъалаялъул ипподром бугеб бакIги нахъе бахъизабун, гьебго МахIачхъалагун Каспийск шагьаразда гьоркьоб базе бугин "Порт-Петровск" абураб цIияб шагьар абурал. Гьеб проекталъул дагьаб цебегIан къватIиса ва жаниса бакIал раялъул махщелчагIи, инвестораллъун рукIине рес бугел чагIиги ахIун республикаялъул бетIерас презентация гIадаб жо гьабуна. Гьелъул магIна ккола пачалихъалъ нужее ракьги эркен гьабун, инфрастуктураги гIуцIун хIадурарал площадкаби кьезе ругин нужеего ричизе рукъзал разе абураб. Гьеб буго республикаялъул бюджеталде магъалабаздалъун гIарац бачIине гIуцIулел шартIал.\nГьелдаго цадахъ гьал къоязда бачIана хабар Амировасул букIараб "Лазурный берег" гIуцIиялъул управляющая компаниялъ жидер ракьал ричулел ругин абурабги. Гьез эркен гьабулеб буго 9,2 азарго квадараталъул метра ракьул 101 миллион гъурущалде. Гьел ракьал хIадурлъун рукIана гIемер тIалаязулал минаби разе. Гьелъул магIна ккола гъоркь рукIараз цIиязе бакI кьолеб бугин абураб гIадаб жо. Щибха кьезе бугеб гьалъ республикаялъе? ГIицIго магъалаби? Дир пикруялда республикаялъул нухмалъиялъ гьаб ахIвал-хIалалда нахъ тIамичIого тIоцебесеб иргаялда гьабизе кколеб чанго гали буго тахшагьарги хвасар гьабизе, бюджеталде гIарацги бачIине, цIияб евростандартазда рекъараб шагьарги базе:\nТIоцебесеб - республикаялъул бетIерасул указ букIа, правительствоялъул хIукму букIа, мэрасул распоряжения букIа, ялъуни гьеб лъабабго цадахъ бахъунги чIезабизе ккола МахIачхъалаялда жанир разе байбихьаралщинал бакIал.\nКIиабилеб - хасаб экспертазул бичун босулареб комиссиялъ жамгIиятатлъгун дандги бан къабул гьабизе ккола шагьаралъул генплан. Гьеб планалда рекъон, архитектура ва санагIалъаби холареб хIалалъ разе изну кьезе ккола хасал минабазе, хутIарал цоял риххизарун, цогидал разе гьукъун, лъабабилезе рецIел кьун бацIцIадги гьабун гIадлуялде бачине ккола МахIачхъала.\nЛъабабилеб - изну кьезе кколаро цониги цIияб бакI базе. Рукъзал разе лицензияги, гIарацги, сурсатги бугелщинал чагIазе чIорого кьезе ккола бакIал цIияб шагьар "Порт-Петровскалда" минаби разе. Кьезе ккола гьезие хIажатаб инфрастукутураги. Нужеца абила кин кьолеб чIобого минаби разе ракь абун. КигIан кIваниги бигьаго кьела. Гьел бакIал раялъул фирмабаз кьела проект управляющая компания "Порт-Петровскалъухъ" чан квадаталъул метра минаби жидеда разе кIолебали. Гьелдаса 10 процент гIарцул кьела гъоркьлъалие управляющая компаниялъухъ, мина бан бахъарабго гьеб анцIго процент гIарацги нахъе босун жидее чIобого кьураб ракьухъ ва инфраструктураялъухъ кьела анцIго проценталъул багьаял квартираби.\nМасала, нусго квартираялдаса 10 квартира управляющая компаниялъе. Гьеб букIуна хIукуматалъул ихтияралда ругел рукъзал, социалиял хIажалъабазда рекъон хIажаталъур кьезе. Гьел минаби ралел чагIиги кьуризе тезе кколаро цIияб шагьаралъул генпланалдаса. Капек камичIого кьезаризе ккола магъалабиги бюджеталде. Гьел шартIал тIуран хадур жакъа багъаризе кIолареб МахIачхъалаги эркенлъила, бюджеталде гIарацги бачIина, цIияб, къватIисацин гIадамал рачIунеб евростандарталъул жанир киналго санагIалъаби: кинотеатрал, аптекаби, ашбаз - ресторанал, хIамам - спортзалал, культуриял ва ихтилаталъул бакIал ругеб шагьарги щвела.\nГьеб гурищха нилъее хIажатго букIараб. Жакъа власть какизе бокьаралщинал нунудулел руго ипподром цIунизе кколин. Кьавуца кварал кавабиги, жанир гьечIел шартIалги, щущараб магIишатгун ипподромалдасаги, рагъарун кьуризе кIолареб МахIачхъалаялдасгги нилъее цIияб шагьарги гьениб бан, санагIатаб бакIалде ипподром гочаниги мадар букIина. Дица гьаб г1акълу ч1обого кьолеб буго х1укуматалъе. Хабар лъикIаб рагIайги.


Историялдасан наслабазе хут1арал цо-цо баянал.\nАлмахъалдаса мунагьал чураяв Мух1амадкамилиязул (Камуч) умумузул чаг1азул кколей йик1ун йиго Сулайнатилан абулей к1удияй ч1ужуг1адан. Гьеб бук1ун буго Шамилил боялъулъе алмахъазул бихьинал унилан аскарияз гьезие квешезего росу бух1ун, гьезул т1ощел хвезабулеб мех. Жидер ц1оросаролъул ч1еп биххун, гьениб бук1араб ц1оросаролъ г1одобеги бан чуязда кваназабула аскариял ругеб мехалъ, аск1ое яч1ун Сулайнатица гьенив вук1арав офицерасде гьикъун буго нижеца хасало щибин кваназе бугебилан. Гьес абун буго Сулайнатиде землю кушайилан. К1оченч1огун хут1арал гьелъулги дов офицерасулги раг1аби рицана Алмахъалдаса школалъул учитель Алгереев Байгереца.\nГьебго Шамилилгун аскариязул рагъ бугеб заман бук1ун буго. Доб заманаялъ Х1еж борхун х1ажизаби рукъоре щвараб мехалъ ханал рак1арун ц1унулел рук1ун руго гьезие кьезе г1адамаз...\nДол аскариял росулъе к1анц1ун, г1адамазул квен т1ощел хвезабун зая гьабулеб мехалъ Салих1атил (гьей кколей раг1уна Г1усман, Мансур гьезул умумузулъа ч1ужуг1адан) гьоло жаниб бугеб ц1улал хара (санк1у) ч1ехьон буго аскарияз гьениб аск1обго бугеб кьурулъе. Гьеб гьалида гъорлъ рук1ун руго Салих1атица рахчарал г1емерал г1анк1удал ханал. Ч1ехьон хадур гурони рихьун гьеч1о дол солдатазда кьурулъе гьалида гъорлъ ч1ехьон арал ханал. Х1акъдила хут1ун руго гьел аскариял ханазда хадур, хоно ц1акъго къиматаб жо бук1ун буго доб мехалъ.\n1977 соналъ Симсиралдаса Г1алибегх1ажигун цадахъ г1урусазде данде алмахъазул цо къокъа бахъун, гьеб сабаблъун Алмахъ бух1ун буго ва росдал г1адамал Хубаралде гочинарун руго, гьениб гьез бан буго лъабго сон. Гьениса жиде-жидер хурзал гьаризе алмахъал Хубаралдаса к1варал рилъун рач1унел рук1ун руго ихтияр гьабич1ониги. Гьедин гьарурал хурзал солдатаз хвезарулелги рук1ун руго. Т1ощел г1ураб мехалъ гьез рач1ун чуязда кваназабулеб бук1ун буго алмахъаз г1езабураб т1ощел. Цо нухалъ, гьедин г1олеб т1ощел хвезабунги толарого бук1ун, хадусанги иххдал хурзал гьаризе бицунаго данд бан буго алмахъаз щиб гьабуни лъик1ин, гьабураб т1ощелги рач1ун солдатаз хвезабулин, хурзал гьаризейищ гьарилел ялъуни гьарич1огунищ телелилан. Гьезулъа цо к1удияв херав чияс абун буго: "Бач1инеб, бач1инареб лъалареб г1урусги, бач1инч1огун ч1олареб хаселги"йилан. Гьедин гьесги абун хурзал гьарун руго алмахъаз. Гьебги бицана Алгереев Байгереца.


Венгриялъул хъазазул пашманаб къисмат\n"Ниж киналго тIагIинаризе нужеда кIвеларо"\nРоссиялъул президент Владимир Путинил буюри кIвар кьун, гъира-шавкъалда тIубазабулеб буго пачалихъиял хъулухъчагIаз. Магърибалдаса рачIарал кванил нигIматал тIагIинари – гьеб аслияб ишлъун ккун буго ахираб заманалда Россиялда. Мех-мехалъ гьеб жигар жидеда тIад гIадамал релъулеб жоялдеги сверулеб буго.\nКремлалъ Украиналда бан хIалтIизабулеб политикаялдаса разилъи гьечIеб Магърибалъ Россиялде санкциял лъазарун хадусала, жиндир иргаялда Россиялъги лъазаруна жавабиял санкциял. Гьалкъояз пашманаб махсароде релъараб хIужа ккун буго Татарстаналда.\nВенгриялдаса бачараб лъабго цIорозабураб хъазалъе унго-унгояб диван гьабун буго гьениб. Сталинил заманалдаго гIадин, нугIзалги ахIун гьабулеб букIараб диваналда релъараб иш букIун буго гьеб.\nYoutube сайталда загьирабураб видеоялда гьеб якъинго бихьула. Ва гьелда абула, гьеб бугин Магърибалъул нигIматазе лъазабураб гIадалаб рагъилан.\nГьеб видео бихьараз жидерго комментариял толаго, махсароде тIамулеб буго Россиялъул тIалъи. Цояс абулеб буго гьанже гьел хъазазул протесталъул кампания байбихьизе рес бугин, 2012 соналда Pussy Riot къукъаялъул букIараб гIадаб. Ва гьелда «Гуси-Райтилан» абизе бегьулин.\nТвиттералъул аккаунтазул бетIергьабаз абулеб буго чIаго хутIарал хъазазе гьанже бегьулин «Нижеца гьаб рагъ байбихьичIо» ян абураб игIлан борхизе. Гьединаб карикатураги загьибарун буго.\nЦогидаб сураталда бихьизабун буго таманчагун кодоб рагъулаб ретIел ретIараб хъаз. Хасаб операция байбихьизегIан гьелда тIад къан буго «Вере, мадьяр мацIалъ цониги рагIи абуге» ян.\nРуго цойги релъизарулел суратал. Масала – Хъазазул Халкъияб Республикаилан абураб.\nЩибха ккараб Татарстаналда? 14 августалда Апастово абулеб росдал туканалда полициялъ хал кквей гьабулеб мехалда батун букIана лъабго хъаз. Полициялъулаз хъващтIан конфискация байбихьана. Интернеталда бахъараб видеоялда полициялъулас абулеб буго рехсарал нигIматазул данде кколеб документация гьечIин.\nАмма гьеб гIадалаб ишалъул жеги гIадалаб хIасил бихьана гIадамазда. Хъазал тIагIинарун хадусала Россельхознадзор агентлъиялъул Татарстаналда бугеб идараялъул нухмалъулев хисулев Евгений Ивановас абуна, гьеб иш мекъаб къагIидаялъ гьабун бугин. Хъазал бульдозералдалъун гуреб – гьел рухIизарун тIагIинаризе кколаанин.\nБакIалъулав прокурор Ришат Шакировас рехсараб хIужаялда бан гьадинаб баян гьабуна нижер радиоялъул Татар-Башкир Хъулухъалъе:\nРишат Шакиров: «Россиялъул Федерациялъул президентасул амру гIицIго Татарстаналда гуребги - тIолго Россиялда хъинтIула. Санкциязда гъоркь ккарал нигIматал ратун, тIагIинаризе ккола Татарстаналда гуребги – цогидал регионаздаги. Ниж ккола гьаб амру тIубазабурал тIоцересезда гъорлъ. Хасго гьеб сабаблъун ниж интернеталда рихьизарун ругел. Нижеца нижедаго тIад бугеб хIалтIи гьабулеб буго. Нижеца къанун цIунулеб буго».\nЛъица хIукму гьабурабали гьел хъазал тIагIинаризе? Прокуротуроялъ ялъуни Россельхознадзоралъ? Ян абураб мухбирасул суалалъе жаваб кьолаго, Ришат Шакировас абуна жидеца цадахъ рекъон хIалтIи гьабунин, ва тIаде жубана:\nРишат Шакиров: «Россельхознадзорал гьабулеб буго – бегулищ гьадинал ялъуни додинал нигIматал кваназе-бегьуларищилан абураб хIукму. Гьеб нижеца гьабураб хIукму гуро. Гьеб буго гъозул хIалтIи. Дида кIоларо абизе хасго сундул къагIидаялъ гьез гьеб хIалтIи гьабураб. Бульдозералдалъун ялъуни бухIизабун букIанил дол хъазал. Гъозул хIалтIи буго гьеб. Прокурорасда тIадаб буго хIасил гьабизе. Экологиялъе цониги зарал щвечIо. Хъазал тIагIинарун руго тIабигIат цIунун».\nЯн абуна нижер радиоялъул Татар-Башкир хъулухъалъе Апаст мухъалъул прокурор Ришат Шакировас.


ХIеж тIубан тIадруссана\nХIажизабазе хъулухъ гьабуна «щуйил» къиматалда\nЦебе нилъер гIадамал жалго ине кколаан, кинаб бугониги туристазулаб фирмаги балагьун, гьелъул кумекалдалъун хIежалде. Сапаралъ рахъиндал, кинаб бугониги къварилъиялде ккани, кумек щвечIого хутIиялъул хIужабиги гIемер рукIана. Гьединго хIужаби кколаан визабиги рачIинчIого, гIарацги нахъе щвечIого хутIиялъулги.\nГьеб кинабго хIисабалдеги босун, исана Ленинаул, Калининаул, Алмахъ росабазул имамзабазул хIукму ккана рехсарал росабалъа хIежалде унезул къокъаялъе нухмалъи гьабизе Калининаул росдал имам ГIабдулвагьабов МухIамадрасул-хIажиги, гьесул кумекчагIилъун Ленинаул росдал имам Абубакаров ГIамиргIали-хIажиги, ГIумаров ХIабиб-хIажиги тун, лъабабго росдал гIадамаздасан цо самолеталъул рейсалъе гIураб къокъа гIуцIизе. Кинабго хIалтIиги тIубана гьев лъабавго чияс, хIежалде унев 129 чиясул цонигияв къватIиве вахъинеги ккечIого. Кин батаниги, рейсалъе гIурал лъабабго росдал гIадамалги данделъичIого, «Марва» турфирмаялъ нижер къокъаялде тIаде жубана Дилим росулъа МухIамадгъазиев МухIамадрасул-хIажицаги ГIумаров Юсуп-хIажицаги нухмалъи гьабулеб 86 чи вугеб кIиго къокъаги.\nХIежалде унезе нухмалъи гьаби кIвар цIикIкIараб суал букIин хIисабалдеги босун, хIежалъул суал тIубазабулел нухмалъулезул цевехъан Темирбулатов Казим-хIажица, «Марва» турфирмаялъул бетIерав директор Къурбанов Булатида цадахъ, июнь-июль моцIазул щибаб гьатIан къоялъ дандеги ракIарун, хасал дарсал кьуна ва экзамен кьезе кIвечIезе хIажизаби рачун ине ихтиярги кьечIо. Гьез гьабураб хIалтIиги кьочIое босун, нижер къокъаялъул нухмалъулез байбихьана щибаб шамат, итни къояз хIеж тIубаялъул дарсал кьезе. Гьелъул хIасилалда, хирияб ракьалде щвелалде, щивав чияс лъазарун рукIана хIежалъул рукнаби, ХIарамалъул ракьалда гьаризе бегьулелги бегьуларелги жалазул баянал. Гьединаб хIадурлъигун 8 августалда 129 чияс сапар бухьана хирияб ракьалде.\nНижеда цадахъ рукIана руччабиги. Гьезие малъа-хъвай гьабизе тIадкъан букIана Ленинаул росдал имам Абубакаров ГIамиргIали-хIажил лъади Абубакарова ГIайишат-хIажида. Гьелъги тIадкъараб хIалтIи ракIбацIцIадго тIубана. Ниж, хасго тIоцере хIеж борхулел, хIинкъун рукIана гьенир кIудиял захIмалъаби рукIинин абун, амма, тIоцебе Аллагьасулги хадуб нухмалъи гьабизе таразулги кумекалдалъун, берцинго хIежги борхана, гIемерал зияратаздеги щвана.\nГостиницаялдаса ХIарамалде ине кколаан кIиго автобусги хисун. МашаАллагь, «Марва» турфирмаялъул нухмалъиялъ хIалтIи гIуцIун бугоан тIадегIанаб даражаялда. Дагъистаниязе кумек гьабизе тIамун ратана Мисриханов Шамил, Халилулаев МуртазгIали ва МухIамадов Сулайман. Гьез гIадин ракIбацIцIадго хIалтIи гьабулел чагIиги дида рихьичIо. Гьезул хIаракаталдалъун цо диналъул яцалъул билараб телефонцин кодобе щвана.\n25 сордо-къо ХIарамалъул ракьалдаги бан, хIеж тIубаялъул киналго шартIалги тIуран, 2 сентябралъул радал ниж МахIачхъалаялъул аэропорталда самолеталдаса рещтIиналде, МухIамадрасул-хIажицаги, ГIамиргIали-хIажицаги, ХIабиб-хIажицаги хIадурун ратана росулъе рекIине «Икарус» автобусал. Нижеда дандчIвазе рачIарал росабазул жамагIат бихьидал, рохалие гIорхъиги букIинчIо. Гьениб мажлисги гьабун, руччаби-хIажизабазе махI берцинал тIугьдузул квацIабиги кьолаго, руччабаз руччабазда, бихьиназ бихьиназда хIеж тIубай баркана ва хIажизаби жиде-жидер рокъоре нухда тIоритIана.\nАхиралдаги, дие бокьун буго хIажизабазул рахъалдасан тIадехун цIарал рехсарал ва рехсечIого хутIарал диналъул вацазеги яцазеги ракI-ракIалъулаб баркала загьир гьабизе.\nПрочитано 270 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 24 сентября 2018 13:27\nДругие материалы в этой категории: « ЛъикIаб тадбир\tСордо халалъунин дунял рогьинчIого чIоларо »\n10:49, 27 марта 2020, 80


Токалда сверухъ «хIалуцин»\nДагъистаналда байбихьун буго токалъул мухъазул магIишат рукIалиде ккезабизе\nДагъистаналда гьитIинабниги кIудиябниги 11 гидроэлектростанция (ГЭС) бугониги, республика, букIине кколедухъ, токалдалъун хьезабиялъул иш цIакъго хашаб хIалалда буго. Жакъа, мисалалъе, бокьараб росу, шагьар босаниги, бихьизабураб къадаралда, ай 220 кВт токалъул кьолеб бакI къанагIат гурони гьечIо. Хасго хасало гьелъул къуват загIиплъула, гIемерисеб мехалда 160-180 кВтялде гурони токалъул хIалуцин бахунаро. ХIатта тахшагьаралдацин дагьабниги гьури бахъани ялъуни гIазу-цIад бани, гIемер ккола ток свинабиялъул хIужаби. Республикаялъул газетазулгун журналазул издательствоялдацин гьеб свинабичIеб къо къанагIатги букIунаро. Токалъул идарабазул нухмалъиялъин абуни гьелъие гIиллалъун бачуна токалъул мухъал басралъун рукIин, гIемертIалаял минаби ралел рукIин ва гьелъул хIасилалда трансформаторазул къуват гIолеб гьечIолъи. ПалхIасил, букIине кколедухъ хIалтIи гьабизе гIарцул мукъсанлъи букIин. Гьеб гIунгутIиялъе гIиллалъунги бихьизабула гIадамаз ва батIи-батIиял гIуцIабаз заманалда бухIараб токалъухъ гIарац кьолеб гьечIолъи ва гьеб вахIшиго бикъулеб букIин. Гьайгьай, гIарац кьоларелги ратила, амма халкъалъул цIикIкIарасеб къадаралъ гьеб кьолеблъи хIакъаб буго. Амма бикъулеб бугищин абуни, буго. Бикъулеб буго кIовухъе, рес кканщинас. Щибха гьабизе кколеб? Гьеб суалалъе жаваб кьолаго, Дагъистаналъул энергосбыталъул компаниялда бицухъе, 2017 соналда 2,3 миллиард гъуршил налъи букIун буго токалдаса пайда босулезда хадуб. «Гьединлъидал ниж хIажаталлъун кколел руго ток къотIизабизе ва налъулал тамихIалде цIазе. Гьединал ишал гьаризе байбихьидал, 505 миллион гъуруш бакIаризе кIвана, ай 26 азаргогIанасев налъулас налъи бецIана», - ян бицана рехсараб компаниялъул пресс-хъулухъалда. Гьебго заманалда РФялъул генералияв прокурорасул заместитель Иван Сыдорукил рагIабазда рекъон, дагъистанияз токалъухъ 40 миллион гъуруш цIикIкIунцин кьун рагIула. Лъида божилелали лъаларо. ПалхIасил, гьеб гIомо бичиялъул мурадалда, Дагъистаналде вачIун вуго «Россетазул» 200-гIанасев специалист. Россиялъул регионаздаса вачIарав 38 прокурорасдаго хадур рачIарал токалъул махщелчагIаз лъазабизе буго республикаялда гьеб рахъалъ бугеб ахIвал-хIал. Дагъистаналъул сетазул компаниялда бицухъе, мугIрузул улкаялде рехараб гьеб «десанталъ» халгьабизе буго республика токалдалъун хьезабиялъе щиб хIажат бугебали ва гьединго загьир гьарила гIунгутIабиги.\n- Улкаялъул батIи-батIиял электросетазул компаниязул махщалилаз байбихьун буго гIадада ток хвезабиялъе гIайибияллъун рикIкIунел цо-цо фидеразул цIех-рех гьабизе. Гьелъул хIасилалда баянлъизе буго цIуна-къан ток хIалтIизабиялъе гьаризе кколел хIалтIаби ва тIатинаризе руго ток бикъулелги. Бищунго аслияб жо, гьеб киналъулго хIасилалда авариял ккей дагь гьабиялъе нухал ратизе ва букIине кколедухъ токалдалъун халкъ хьезабизе квербакъизе буго, - ян бицана Дагъистаналъул сетазул компаниялда.\nГьединаб куцалда техникияб аудит тIобитIизе буго бищун гIемер квалквалал дандчIвалел ва гIемерал масъалаби ругел бакIаллъун рикIкIунел МахIачхъала шагьаралда, Буйнакск, Гъарабудагъкент ва Сергъохъала районазда. Гьел руго бищун гIемер, ай 25 проценталъниги гIадада ток хвезабулел бакIал. Гьединго, республикаялда руго бетIергьанчи гьечIел токалъул мухъалгиян бицана Дагъистаналъул сетазул компаниялъул пресс-секретарь Александр Дудченкоца. Гьезул гIемерисел руго рехун тун, чара гьечIого рукIалиде ккезаризе кколеб хIалалда. Гьезулги иш низамалде бачине буго Дагъистаналде рачIарал токалъул махщелчагIаз.\nПрочитано 839 раз\tПоследнее изменение Пятница, 16 февраля 2018 09:49\nДругие материалы в этой категории: Дагъистаналда разе ккола гIисинал ГЭСал »


ЮБИЛЕЙГУН ВЕТЕРАН. - 3 Марта 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2017 » Март » 3 » ЮБИЛЕЙГУН ВЕТЕРАН.\nДир сонал-дир бечелъи ва ч1ух1и\nГьал къоязда г1умруялъул 90 сонилаб юбилей к1одо гьабулеб буго Хунзахъ росулъа К1удияб Ват1анияб рагъул ва зах1маталъул ветеран Гьиматов Мух1амадрасул Гьиматовичас.\nК1удияб Ват1анияб рагъ… Нилъер советияб халкъалъ босана 20-абилеб г1асруялдаго бищунго г1емераб би г1одобе т1ураб К1удияб Бергьенлъи. Рух1алда барахщич1ого ц1унана нилъер г1олохъабаз жидерго Ват1ан. Цо миллионг1ан гурого халкъ гьеч1еб Дагъистаналъ рагъде вит1ана 180 азарго г1олохъанчи. Гьездасан 90 азарго чи т1ад вуссун гьеч1о. Руссаразул кьералги соналдаса соналде мигьлъулел руго. Дол рагъул соназда жеги 18 сонцин бач1ел, бокьун г1арзаги кьун рагъизе ун рук1арал г1олохъабазулги, цох1о нилъер районалда босанигицин, 2 чи хут1ун вуго. Гьезул цояв ккола Мух1амадрасул Гьиматович. Нилъеда кидаго к1оченаро гьел г1олохъабазул гьунаралги, К1удияб Бергьенлъиялъе г1оло гьез бихьизабураб бах1арчилъиги, гьезул гьунаралги. Биччанте гьезул къвак1иги, бихьинчилъиги бук1ине т1аде г1олеб г1елалъе мисаллъунги ч1ух1илъунги. Биччанте гьездаги лъазе кин бокьизе ва ц1унизе кколеб нилъер Ват1анали.\nДах1абаба, дуде салам бит1ана г1онсоде къуларав цо х1еренав, недегьав чияс.\n-Мун жеги школалде инч1ей гьит1инай яс йигелъул, дуда гьев лъан ватиларо. Гьев вук1ине ккола, дир канлъи, К1удияб Ват1анияб рагъул ва зах1маталъул ветеран, киназего вокьулев, киназдаго лъалев, киназго к1удияб адаб-х1урмат гьабулев Гьиматов Мух1амадрасул Гьиматович.\nК1удияб Ват1анияб рагъул заманалда, г1умруялъул сонал 2 соналъ ц1ик1к1инарунги хъван, бокьун рагъде аразул кьеразулъ вук1ана Мух1амадрасул. Гьев гьавуна 1927 соналъул 1-себ марталда векьарухъанасул хъизаналда. 1941 соналъ цин Хунзахъ 7 сонил школа, хадубго учительзаби, военрукал х1адурулел къокъал курсалги лъуг1изарун (фронталде арал учительзабазул бак1алда х1алт1изе чи вук1инч1ого), Хьини байбихьул школалде х1алт1изе лъугьана военруклъун. Гьенисан 1943 соналъул 5 июналда бокьун фронталде унел районалъул г1олохъабазда цадахъ рагъде ана.\nБайбихьуда рагъулаб хъулухъ гьабула Грузиялъул Тбилиси шагьаралда 638-абилеб гьаваялде кьвагьдолел г1арадабазул полкалда наводчиклъун. Щуго моц1алдасан гьенисан вит1ула 6-абилеб УРАПалде (Ц1алулгун разведовательныяб артиллериялъул полк) топограф-вычислительлъиялъул махщалие ц1ализе. Гьелдаса хадуб 1944 соналъул июналда вит1ула 154 абилеб, Баг1арбайрахъулаб, Херсоналъулаб Бет1ераб командованиялъул резервалъулаб г1арадачаг1азул бригадаялда топовзводалъул топограф-вычислительлъун фронталде. Рагъ лъуг1изег1ан лъабабилеб Белоруссиялъул фронталда рагъулел частазда цадахъ гьеб бригадаялда вук1уна. Г1ахьаллъи гьабула Белоруссия, Литва эркен гьабиялъул, хадубккун фашистазулаб Германиялъул Бакъбаккул Пруссиялда рук1арал рагъазда, Балтик ралъдал раг1алда тушманасда т1ад К1удияб Бергьенлъи босун, рагъ лъуг1изег1ан. Мух1амадрасулица г1ахьаллъи гьабула тушманасул ц1акъго щула гьарурал хъулби-Кенигсберг, Инстербург, Прейсиш-Айлау, порт Пиллау (гьанже Балтийск) Шталлупснен, Гумбинен, Даркемен ва г1емерал цогидалги тушманасул щулалъаби т1ет1езарулел, рахъулел, рах1му гьеч1ел, кьварарал рагъазда.\nМух1амадрасулилгун ккараб гара-ч1вариялда гьес хадубги нижее гьадин бицана:\n-Мух1амадрасул, киб Дуе рагъ лъуг1араб? Кинаб рохелдай бук1араб нужер гьеб лъуг1ун бук1ин лъайдал?\n-Дие рагъ лъуг1ана Балтик ралъдал раг1алда. Радистас ах1ана: «Братцы, война кончилась. Мы победили»,-абун. Киназулго рохалие г1орхъи бук1инч1о. Цоцада къвалал ран баркулаго, бадиса рохалил маг1у гируларев рагъухъан цониги вук1инч1о. Киназго рохиялъ, кодоб бугеб ярагъ гьаваялде кьвагьулеб бук1ана, салют кьун.\n-Гьеб вах1шияб рагъда ругъун щвеч1ев, сакъатлъи ккеч1ев чи нагагьги хут1ун ватиларо. Мун ворч1анищ сах-саламатго.\n-Кенигсбергалде гьужум гьабулеб рагъда артиллериялъул топографиялъулаб бухьен гьабулаго, дир квег1аб х1ет1е ва мугъ лъукъун бук1ана. Сахлъаравго фрнталде т1ад вуссана. Учитель х1исабалда, рагъ лъуг1ун хадуб рокъове виччана 1946 соналъул февраль моц1алда.\n-Мух1амадрасул, дида лъала Дуца чанго бат1иял ц1алул заведениял лъуг1изарураллъи. Бицинарищ кинал гьел кколелали?\n-1948 соналда дица лъуг1изабуна Авар педучилище. 1951 соналда т1ок1лъигун лъуг1изабуна Дагъистаналъул учительзабазул институт, 1960 соналда Северияб Осетиялъул пединститут.\n-Мун х1алт1ана чанго бат1иял школаздагин районалъул лъай кьеялъул отделалда, росдал колхозалда…\n-Рагъдаса вуссун хадуб зах1маталъулаб х1аракатчилъи байбихьана Хунзахъ байбихьул школалда учительлъун х1алт1иялдасан. Хадубги х1алт1ана Т1ануси, Ц1ада школазул директорлъун, Гьолокь, детдомалда, Г1арани гьоркьохъеб школалда завучлъун, районалъул ОНОялъул инспекторлъун, методкабинеталъул заведующийлъун, школа-интернаталда к1удияв тарбиячилъун. Вищун вук1ана Хунзахъ росдал Хизроевасул ц1аралда бугеб колхозалъул профсоюзалъул председательлъун, Хунзахъ росдал Советалъул депутатлъун, районалъул лъай кьеялъул х1алт1ухъабазул профсоюзалъул райкомалъул председательлъун.\nПенсиялде ун хадуса х1алт1ана районалъул «Росдал зах1матчи» газеталъул редакциялда мухбирлъунги.\n-Мух1амадрасул Гьиматович, дур к1вах1 лъалареб зах1мат, бах1арчилъи, къох1ехьей к1одо гьабуна Х1укуматалъги. Бокьилаан дуе щварал шапакъаталги рехсани.\n-Дир буго К1удияб Ват1анияб рагъул орден, «Рагъулаб хъулухъалъе г1оло», «Кавказ ц1униялъе г1оло», «Кенигсберг бахъиялъе г1оло», «Германиялда т1ад бергьенлъи босиялъе г1оло» медалал, Ват1анияб рагъулъ гьабураб г1ахьаллъиялъе, бихьизабураб къох1ехьеялъе, бах1арчилъиялъе ва гьунаралъе г1оло Т1адег1анав Бет1ерав командующий, Совет Союзалъул маршал И. В. Сталинил 7 баркалаялъул кагъатги.\nсоналда дун мустах1икълъана «ДАССРалъул школалъул мустах1икъав учитель» абураб х1урматияб ц1аралъе, 1977 соналда «РСФСРалъул школалъул мустах1икъав учитель» абураб х1урматияб ц1аралъе, щвана РСФСРалъул ва ДАССРалъул Верховный Советазул 3 Х1урматияб грамота ва г1емерал цогидалги шапакъатал.\nМух1амадрасул, баркула дуда гьавураб къо\nДол рагъул соназул х1исаб гьабидал,\nРах1аталда руго гьаб заманалъ нилъ.\nЛъимал рагъде унел цере ч1аралго,\nГъаргъар бала чорхолъ бач1унгегиян.\nАнц1ила анкьго сон бач1ев г1олилав,\nКьалда цеве унев вихьула дида.\nМихъида х1ур ч1вач1ев т1инч1аб хъергъуялъ\nХъулби рахъиялъул гьабула х1икмат.\nКенигсберг босарал солдатазда гъорлъ\nГъалбац1 г1адин ч1ана нилъер Гьиматов.\nПиллац бахъулел рагъухъабазулъ\nВагъулев вук1ана Мух1амадрасул.\nГ1исинлъимада гъорлъ хъварав Хунзахъев,\nХъван г1арзагун ана зулму нахъ ч1вазе.\nЧ1вадарухъабазда бахъараб цциналъ\nСанал к1одо гьарун борчана ярагъ.\nБихьинчилъиялъул рачел бахъич1о,\nБергьенлъиги босун нахъ вуссинег1ан.\nГ1аданлъиялъул ирс, умумузул нух\nАдабгун ц1унана ц1адаве ккедал.\nХунзахъ районалда Расул лъаларев,\nГьит1инав к1удияв чи ватиларо.\nЧилъиялъул рахъалъ Дагъистаналда\nГьиматов г1адав чи г1емерав гьеч1о.\nРек1елъ ч1ух1и гьеч1ев, ях1 реххун теч1ев,\nГьес тарбия кьеч1ев, гьеч1о росулъ чи.\nЧорхол х1алалдаса х1алт1и хирияв,\nРек1араб ц1а г1адав г1адан вуго гьев.\nАрмиялде унел г1олохъабазул\nНасих1атчи вуго Мух1амадрасул.\nВоенкоматалда тарбия кьезе\nГьеч1ого г1оларо г1адамазе гьев.\nГ1умру нилъер лъимал куцалев арав,\nКинабго рецц гьабе Гьиматовасе!\nГьанжеги тунк1ил хер бакъвадго ккурав,\nКорреспондентасе нусго сон кьеги!\nК1удияб Ват1анияб рагъул г1ахьалчи, Хунзахъ росулъа Мух1амадрасул Гьиматовасде, дир вук1арав муг1алимасде.\nАнц1ила анкьилъе вахараб г1ужалъ,\nВат1аналъул ах1улъ къват1ив вахъарав,\nУлкаялде т1аде х1инкъи решт1индал,\nГ1арзаги кьун кьалде арав багьадур.\nДуда к1очон теч1о росдал бах1арзал,\nТ1олго Россиялда жал машгьурлъарал\nАх1улгох1да хварав Г1алибегил ц1ар!\nК1удияв Г1умахан, Муслим Атаев,\nИнкъилаб ц1унарав Мух1амадмирза.\nРагъул фронталда вагъулеб мехалъ\nМаг1арул ях1-намус рехич1о дуца!\nДида жакъаг1адин рак1алда буго\nРагъ лъуг1ун рукъове мун вуссараб мех.\nЖеги рагъул форма бихьич1ев чи мун,\nМуг1алимзабазул кьералда ч1ана.\nДица цо абураб раг1и г1олаан,\nГ1инт1амун дарсазухъ ниж г1енеккизе.\nНижедехун г1адин жиндехунгоги\nЖавабчилъи бугев чи вук1ана мун.\nРагъулъ г1ахьаллъарав, г1адлу бокьулев,\nЦ1алдохъабаз х1урмат гьабулаан дур.\nКенигсберг босарав Багьадурасул\nБицине г1емераб жо батулаан.\nДуца бицунаан ц1алдохъабазе\nБиял г1одой т1ураб рагъул х1акъалъулъ.\nНилъер бах1арчияб Баг1ар Армия\nФашисталги хъамун, цере иналъул.\nДоба Рейхстагалда нилъер солдатаз\nБергьенлъиги босун, байрахъ ч1ваялъул.\nРагъдаса хадусел зах1матал соназ\nЛъай боссе гъираго ц1алдолаан ниж.\nДоб мехалъ щвараб лъай щулияб бук1ун,\nЩибго квал-квал ккеч1о дир г1умруялъе.\nДуца кьурал дарсал т1ехь ц1алич1ого,\nРак1алда ч1олаан нижер щивасда.\nБорхараб гьаракьалъ бац1ц1адаб мац1алъ\nЦ1илъизабулаан ц1алуде гъира.\nПасих1го реч1ч1улел г1елмудул ч1ораз\nЧ1аголъи щолаан дир пикрабазе.\nХунзахъ школаялъул кинабго х1алт1улъ\nМун г1ахьаллъулареб заман бук1инч1о.\nМуг1алимаз лъураб доб пьесаялда\nДуца х1араб ролги рак1алда буго.\nРагъда г1ахьаллъарав хундерил «Лачен»\nГьарула дица дуй халатаб г1умру!\nРохелаз къвал байги дур къавуялда\nКъо ккараб мехалда Ват1ан ц1унарав!\nМух1амадрасул Гьиматовасе сайгъат гьабула\nРосу-ракь урхъарав, г1амал берцинав,\nГ1аданлъи к1удияв, район ч1ух1арав,\nГ1адамал хирияв хундерил ч1ух1и,\nМух1амадрасул, мун лъала нижеда.\nДуца нахъа тараб г1умру ц1алана\nРагъулги х1алт1улги х1асилал лъана,\nДур керен бахчарал орден медалаз\nБицана нижеда дур бах1арчилъи.\nАнц1ила анкьго сон барав г1олилас\nБартиги кьолона ярагъги бана.\nДуца фашистазул зулмучаг1азда\nГ1арададул гулби гаргазаруна.\nКенигсберг босулеб рагъул корониб\nКенч1ана каранда орден медалал.\nРагъул кьог1лъи лъарав, бух1и бихьарав,\nБергьенлъиги босун, вуссана рокъой.\nРагъда дуе щварал шафакъатазул\nКерен ц1урал ц1ваби баркула дуда.\nБаркала хирияв, хундерил лачен\nХут1аги мун ч1аго нижей мисаллъун.\nДуца г1умру кьуна г1олеб г1елалъе\nГ1умруялъул нухде гали т1амизе.\nТарбия-лъаялъул дарсал ц1алана,\nЦ1одораб, г1акъилаб г1ел бижизелъун.\nДур тарбия щварал нус-нус г1олилал\nГ1елму каламалъул т1охде рахана.\nГьел академикал, гьел профессорал\nХ1укумат-партиялъ щиб т1ад къаниги\nТ1убана дуца гьеб бац1ц1адаб рак1гун.\nРоц1ц1араб, бац1ц1адаб жигараб х1алт1ухъ\nХ1укуматалъ дуе баркала кьуна.\nРоссиялъул т1ок1ав учителилан\nЦ1арги кьуна дуе т1адег1анисеб.\nХут1аги мун ч1аго нижей мисаллъун,\nКьеги дуе сахлъи, таги мун вохун.\nНахъеги баркула т1анусдерица\nТ1аде щолеб бугеб к1удияб байрам.\nБергьенлъиялъул къо к1одо гьабизе\nГ1алаг1арталда данделъила нилъ.\nХ1ажи Г1абдулхаликъов, Т1ануси росу.\nБокьун кьалде арав рагъул бах1арчи\nХунзахъ т1алъиялъул добровольцалгун\nВат1ан бух1улелъул къват1ий вахъарав,\nМух1амадрасул, дур къо х1ехьеялъул\nКъойилго бицуна нилъер васаца.\nУлкаялде тушман к1анц1аралдаса,\nДур рек1елъ бук1ана тушманасде ццин.\nВац г1алхул бандалгун вагъулеб мехалъ\nФрицал гъуризе гъира бук1ана.\nГьиматов, ахирав тушман ракьулъ лъун,\nМун бах1арчи г1адин къеркьана рагъда.\nКерен шафакъатаз къалъизе гьабун,\nВуссана росулъе бихьинчи г1адин.\nРакълил г1умруялъги росуцоязе\nМисаллъун вук1ана щибаб ишалъулъ.\nДур насих1атазги дур дарсацаги\nКуцана г1олилал Ват1ан ц1унизе.\nДуе ниж киназго г1умру гьарула,\nДуе ниж киназго рохел гьарула,\nДур рокъоб икъбалгун талих1 гьарула,\nТаги г1емер соназ мун нижей ч1аго!\nПат1имат Хочоева, Хунзахъ росу.\nХунзахъ шагьаралде машина ц1ехон,\nВач1арав гьоболгун гьалмагълъи ккурав,\nГьиматил сахав вас Мух1амадрасул,\nБицинин нужейго гьесул х1акъалъулъ.\nГьев къват1иве инч1ев къайи босизе,\nЖиндир херлъиялъухъ хал гьабич1ого,\nВахъарав сапаралъ Саг1удиялъе.\nХ1ежги г1умруялъул фарз т1убазелъун,\nТ1убараб къот1игун къач1арав гьудул.\nЖив къавул гьавидал, гьалмагълъи ккедал,\nКъабуллъараб гьесий нижер къапила.\nХ1ежалде щвезег1ан дуг1а-алх1амгун,\nХ1елун Аллагьасда кумек гьарарав.\nГьардарав гурищ мун, Мух1амадрасул,\nРек1елъ бусурманлъи бессарав инсан.\nДуца рачел къана къо х1ехьеялъул,\nКъабулаб х1ежалъул рукну т1убазе.\nБац1ц1адаб х1еж т1убан, хадуб г1умрагин,\nБахилаб х1алалда х1алаллъараб дуй.\nГ1адамазда аск1ов г1амал рекъарав,\nКъадруяб рак1алъул лъик1ав муъминчи.\nСахаб г1аданлъиялъ г1амал куцарав,\nГьудул-гьалмагълъигун эмен вац г1адав.\nГьасул баракаталъ бит1араб нухалъ,\nХунзахъ АТП-ялъ кьураб автобус.\nКьолораб чодасан лъик1 ккараб нижей,\nГьелда сафар гьабун, фарз т1убан руссин.\nХ1ажимурад Гъазимух1амадов. Кванхидалъ росу, Болъихъ район.\nМух1амадрасул, мун данде ккаравго,\nКъулун вугеб куцан бух1ун уна рак1.\nПат1имат гурищан гьимун к1алъайгун,\nЦ1ада х1алт1улеб мех бач1уна цебе.\nТ1оцересел дарсал, дур малъа-хъваял\nГьеб батана дида дир г1умруялъулъ.\nДуца малъанщинаб рек1елъги ц1унун,\nГьеб х1алт1изабуна жиб-жиб дарсида.\nКъокъид нухалъ лъелго нилъ рач1унелъул,\nДуца рагъул кьог1лъи бицана дида.\nРагъ ккарал къояца гьаюрай дида\nБич1ч1ана нужеца ниж ц1унарал куц.\nБалъгого доб къоялъ гирараб маг1у,\nМун вихьанщинахъе ц1илъун бач1уна.\nБергьенлъи баркула хирияв дуда,\nМун ракьалда вук1ин-гьеб нижер талих1.\nКьеги дуе г1умру сахлъигун цадахъ,\nКидаго гьимулев хут1аги даим.\nП. Хъайтмазова, Хунзахъ росу.\nПросмотров: 97 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


Добавил(а): istina от 4-09-2015, 13:45\n(Байбихьи 33-абилеб номералда)\nГIолилав гIоралъ инчIого хутIун ватиялдаса вохарав ханас гьеб гIиси-бикъинаб жоялде кIварго кьечIила, кьолон чуялгин чода Сахратие ретIине парталги къан, гьес жиндирго нукарал гIурул рагIалде ритIанила. Нечон, гьабизе жо тIагIун вугев Сахратида гьез парчаялъул партал ретIанила, чоде вахинавунила ва кIудияб адаб-хIурматалда ханасухъе вачанила. ТахбакIидаса тIадеги вахъун, къабул гьавунила вас ханас. ТIаса тIагъралги рахъун, гIодореги къулун, салам кьунила гьесие цогидазги. Цер васасул гIинде къуланила ва абунила сундаго тамашалъи гьабугейин, гьанив кIалгIаялда вижун ватарав гIадин вукIайин мун. Абухъе гьабунила Сахратицаги. Вас ханасул рекIелъ восанила. Ясги разилъанила гьесие лъадилъун ине. Метер гъезе тараб къоркъода рачI гъечIого хутIун бугиланги абун, ханас буюранила бертин байбихьеян. ГIинтIа къали лъун, къетIа зурма лъун, зоб-ракьалда гьоркьоб бугебщинаб нигIмат квана-гьекъезе кьун кутакаб бертинги гьабунила, Сахратие ханасул ясги ячанила. Анила анкь, анила кIиго. БахIаралъе бокьанила Сахратил улка-ракьалде щвезе, гьесул бечелъи-хазинаялъул хал-шал гьабизе. Рахъанила къватIире, къачIанила сапаралде. Ханас гьоко цIун сайгъат-саламги кодоб лъун, лъеберго рекIаравги цадахъ витIун нухда лъунила бахIарал. Бачунаго, кьабулаго, кьвагьдолаго унел рукIанила гьел. Сахратида ургъел кканила киейин жиндица ханасул меседу ячинейин абун. Гьесул хIалги бичIчIун, цараца абунила жиб цебе-цебе инин, нуж хадур рачIайин гIедегIинчIого. РачIайин кIкIуйдул махI чIвараб рахъалдехун. ЛъикI бугин разилъанила Сахратги. Бекеранила цер, бекеранила. Щванила гьеб цо аздагьоялъул кIалгIаялде. Жанибеги кIанцIун кIалъанила цер аздагьоялда: "РагIулищ, рагIулищ, балагь гIагарлъулеб буго!". Дур гIумруялъе кIудияб хIинкъи бугоян абунила гьелъ аздагьоялда. Дие хIинкъи кьезе кIолев чигIаги щиван лъугьараб аздагьоялда рагIанила лъеберго къали цадахъ бухулеб гъугъай. Цараца абунила лъеберазарго рагъухъан вачIунев вугин гьеб чIвазе. Азарго чи данделъараб къокъаялда цеве цо-цо къолохъанги вугин, аскарги цIакъго яргъид хьезабун бугин, борчIизе бакI аздагьоялъеги гьечIин. Гьелъ аздагьо харил гIарахъалда жаниб бахчизабунила. Цинги цIаги гъун гIарахъги аздагьоги бухIанила. Гьел рухIулеб кIкIуйдул махIихъе бахIаралги щванила.\nЖакъа къоялдаса мун йиго, бетIерчIахъад, гьаб вилаяталъул бетIергьанин абунила цараца ханасул ясалда. ЦIакъ разилъанила бахIарай жавгьар-якъуталъ къачIараб гьеб кIалгIаялдасаги, мегIер-гIалах цIураб гIи-боцIудасаги, гъансал цIураб месед-гIарацалъул хазинаялдасаги. Гьедин талихIаб гIумруялда рукIанила Сахратги, бахIарайги, церги.\nЦо къоялъ Сахрат тира-сверизе арабго, цараца жибго унтараб ххвел гьабунила. Балагьилин гьезул хасияталъухъ, щиб гьаз гьабулищалиян чIанила цер бегун.\nМаргьаМискинчиясе ханасул яс ячараб куцХанасе раса гьабурав устарМискинчиги ханасул васгиМеседил цер


Дагъистаналда изну гьечIого яргъид гIуцIарал чанги къукъабазул церехъабаз гьа бана «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъе. Гьеб гIуцIиялъул байрахъазда гъоркь рагъизе республикаялдаса Сириягун ГIиракъалде унел ругоан радикалиял бербалагьиял ругел гIадатиял гIадамалги, мажгитазул имамалги. Мисалалъе, маялъул ахиралда салафиязул вагIзачи Надир Медетов вахъарав видео баккана интернеталда - гьев Сириялде щун вуго «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялде гъорлъ лъугьине. Дагъистаналда Медетовасул вагIзаби машгьурлъана салафиязда гъорлъ. Гьанже Медетовас жинда хадур цIалел руго Дагъистаналдаса цоги бусурбабиги. Экспертаз абухъе, Медетов гIадал Шималияб Кавказалдаса радикалиял вагIзачагIи гIемерлъизе рес буго. Гьелдалъун регионалда хIалги хIалуцине бегьула - Россиялъул Кавказалда «Исламияб пачалихъалъул» хасаб багъа-бачари баккине бегьула.\nГIагараб Машрикъалъул ракьазда «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъ баккизабуна тоталитарияб шаргIалъулаб система. Сириягун ГIиракъалда гьеб гIуцIиялъ гьабурабщиналда катастрофаилан абулаан экспертаз. Дуниялалъул батIи-батIиял рахъалда ругел улкабаздаса радикалиял чанги къукъаялъги байгIатал гьаруна гьеб гIуцIиялъе. Афгъанистан, Пакистан, Узбекистан, Шималияб Кавказ, Африкагун ГIагараб машрикъалъул улкаби - «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъе гьа барал къукъаби раккарал ракьал гIемерлъулел руго моцIидаса моцIиде.\nШималияб Кавказалдаса «рохьилаз» «Исламияб пачалихъалъе» байгIатал гьаризе байбихьана араб сналъул ахиралдаса. «Имарат Кавказ» гIуцIиялъул Дагъистаналдаса экстремизмалъулал къукъабазул церехъабаз гьа бана тIоцебе «Исламияб пачалихъалъе». Гьелдалъун жибго «Имараталда» ричIчIунгутIиял раккана. Доб заманалда «Имараталъул» цевехъанлъун вукIарав ГIалиасхIаб Кебековас критика гьабуна «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъе гьа баразе. Кебеков хадув хасаб операциялда чIвана, гьесул бакIалде вачIарав МухIамад Сулеймановги рази гьечIо «Исламияб пачалихъалъе» гьа балездаса. Амма гьеб гьедин букIаниги, байгIатал гьарулел «рохьилал» гIемерлъулел руго. Абизе бегьула «Исламияб пачалихъалъул» къукъаби Дагъистаналда ругин.\nХIинкъигьечIолъиялъул федералияб хасаб хъулухъалъул ай ФСБялъул нухмалъулев Александр Бортниковас абухъе, жакъа къоялда «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялде гъорлъ рагъизе Россиялдаса I700 чи ана. Хасал хъулухъазул информациялда рекъон, гьезда гъорлъан гIага-шагарго азарго чи Дагъистаналдаса кколаан.\nЭкспертазул къиматал батIиял руго. Мисалалъе, МГИМОялъул «Кавказалъул централъул» вакил АхIмад Ярлыкаповас бицана мухIканго тарихаздалъун къиматал лъицаниги кьезе гьечIин. «Цо-цояз абулеб буго «Исламияб пачалихъалда» гъорлъ анкьазарго дагъистанияв вугин, цогидаз щуазарго вугилан абулеб буго», - ян загьир гьабуна пикру экспертас. Жинцаго гьес рикIкIухъе, жакъа къоялда Сириялда рагъда вуго кIиазарго дагъистанияв. Гьес абулеб буго гьенире исанаги гочине ругин дагъистаниял, амма гочунезул къадар цIакъго цIикIкIине гьечIин - рагъде инехъин рукIарал гIемерисел некIого рагъда руго. Исана цIикIкIине бегьула тIадруссунезул къадар ва гьел тIадруссунез ахIвал-хIал хIалуцинабизе бегьулаян абуна экспертас.\nHuman Rights Watch гIуцIиялъул Россиялда бугеб вакиллъиялъул нухмалъулей Татьяна Локшинаца «Эркенлъиялъе» цодагьалъ цебе абухъе, экстремизмалъул идеяз ккурал буссурбабаз рикIкIунеб буго жакъа къоялда аслияб жигьад Сириялда унеб бугилан ва гьенире гочунел руго гьел. «Гьенире ана Шималияб Кавказалдаса чагIиги. Гьел тIадруссине ругилан абулеб буго, гьеб масъала кIкIвар кьезе кколеблъун рикIкIунеб буго. Киса-кибего республикабазул нухмалъулез бицунеб буго лъикIлъараб ахIвал-хIалалъул, амма гьез ва низам цIунулез цо жо хIисабалде босулеб гьечIо. Нахъруссине ругел дол чагIи рагъда гIахьаллъана, рагъулал ругьунлъаби гьаруна гьезие базаязда, тIадежоялъе гьелгун идеологияб хIалтIи гьабуна. Гьезда дандеккун Шималияб Кавказалда ругел "рохьилазда" лъималин абизе бегьула. Гьеб жо хIисабалде босулеб гьечIин Россиялдаян ракIалде кколеб буго. Гьелдалъун букIинисеб ахIвал-хIалалда батIаго ракI боххизе бегьулеблъун абизе кIоларо», - ян жиндаилан бицана эксперталъ.\nПолитолог Станислав Белковскияс «Эркенлъиялъе» абуна Россиялдаса низам цIунулезда бичIчIулеб гьечIин тIадруссарал радикалаз щиб гьабизе бегьулебали Шималияб Кавказалда.\nСтанислав Белковский: «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъул рахъ ккун рагъизе арал чагIи руго идеялъулал чагIи, гьезда гьеб гIуцIи жигьадалда рагъулеб гIуцIилъун бихьулеб буго. Жал шаргIалъул тIалабал тIуралел чагIилъун рикIкIунел руго гьез. ТIадежоялъе щварал информациязда рекъон, «Исламияб пачалихъалъул» рагъулал ругьунлъаби тIоритIулел лагерал руго, гьениб гIадамалгун идеологияб хIалтIиги гьабулеб буго. Жакъа къоялда Шималияб Кавказалда ругел рохьилазда гьеб бичIчIулеб буго, гьелдалъун гьез жигара бахъулеб буго Сириялде ккезе яги гIуцIиялъе байгIатал гьаризе. БичIчIулеб гьечIо, хIадур ругищали низам цIунулел «рохьилазул» цIияб тайпаялде дандечIезе. КIвар кьезе кколеб суал буго гьеб».\n«Исламияб пачалихъ» бачIине бугищ Дагъистаналде?


Ресукъазе кумекалъе батула\nАнкьазаргоялдаса цIикIкIун чиясе гьабула кумек\nДагъистаналда къанагIатги ватиларо «Инсан» абураб гурхIел-рахIмуялъул фондалъул хIакъалъулъ рагIичIев чи. Амма киназдаго гуро лъалеб гьелъ гьабулеб хIалтIул хIакъалъулъ. Фондалъул генералияв директор МухIамадрасул АхIмадовас бицухъе, 2011 соналда рагьараб гьелъул аслияб мурадлъун ва масъалалъун букIана закагIат бакIари ва гьеб мискинзабазе бикьи. «Гьелде щвезегIан закагIат бакIарулеб ва бикьулеб букIана мажгиталъул хIалтIухъабаз. Къойидаса къойиде цIикIкIине байбихьана закагIат кьолезул къадарги гьебго заманалда цIикIкIана гьелде хIажаталги. Гьединлъидал, чара гьечIого къваригIана гIадамаз бачIунеб закагIат цо бакIалде буссинабизе ва гьеб хIажатазе бикьулеб бакI рагьизе. Гьеб масъала тIаде босана «Инсан» фондалъ», - ан бицана М. АхIмадовас.\nБайбихьуда фондалъ тIуразарулаан МахIачхъала шагьаралъул кумекалде хIажатал гIадамазул мурадал. Фондалъул хIалтIи цебетIурабгIан гьезухъе рачIине лъугьана республикаялъул цогидал шагьараздасагун росабалъаги кумек гьарун гIадамал. Гьелъ, хIажат бихьун, районазда ва шагьаразда рагьана фондалъул филиалалги.\nКумек хIажатал гIадамал гIарзаги хъван рачIуна фондалде ва бицуна жидеего бугеб къварилъиялъул. Гьелъул хIалтIухъан уна гьезул рокъове, балагьула гIумру гьабиялъе ва бетIербахъиялъе ругел шартIазухъ. МухIканаб халгьабиялдаса хадуб хIукму гьабула пуланав чи ресукълъиялде ккарав ва кумек хIажатав вугилан.\nГIемерав чияс кьолеб суал букIуна фондалде бачIунеб гIацул лъица ва кин хIисаб-суал гьабулебин абураб. МухIа-мадрасул АхIмадовас бицухъе, аслияб къагIидаялда фондалъе кумек гьабулеб буго гIадатиял гIадамаз. Гьезул мухIканаб хIисаб-суал гьабизе гьенибго рагьун буго бухгалтерияги. «Фондалде гIарац кьурав чи вачIине бегьула гьениве ва гьесда бихьизабула жинцаго кьураб гIарцул мухIканаб хIисаб. Нижеца хIисабкьола налогазулаб инспекциялде, пенсиялъул фондалде ва Россиялъул Юстициялъул министерствоялде», - ян бицана фондалъул генералияв директорас.\nЖакъа къоялде ругел баяназда ре-къон, фондалъ кумек гьабула анкьазаргоялдасаги цIикIкIун чиясе. Гьезда гьоркьоса кIиазарго чи ккола цIакъго кумек хIажатавлъун.\nТIоцебе фонд гIуцIараб мехалда гьелъул аслияб масъала закагIат бакIари ва гьеб хIажатазе щвезаби букIун батани, хадуб цIикIкIана фондалъ гьарулел хъулухъал. Масала, гьединазул цояб ккола фондалъул хIисабалда ругезе медицинаялъулаб хъулухъ гьабиги. Гьеб мурадалда щулияб бухьен ккун буго республикаялъул СахлъицIуниялъул министерствоялъулгунги. Руго фондалъул сияхIалда ругел унтаразе чIобого медицинаялъулаб хъулухъ гьабулел тохтурзабиги.\nГIемер букIуна гIисиназулги чIахIиязулги пайда босулареб ретIел-хьит. Чанги чи вукIуна гьелда щиб гьабилебали лъаларевги. Гьединал ратани, гьезулги рес буго къваригIунареб ретIел-хьит фондалде кьезе. Гьенисан фондалъул хIалтIухъабаз гьеб бикьула хIажалъи бугел гIадамазе.\nПрочитано 966 раз\tПоследнее изменение Пятница, 16 марта 2018 11:57\nДругие материалы в этой категории: « Огь, эбелалъул ракI...\tДицаго бахъана гьанибе диего нух »


Наркотикал рикьад те - лъималазе тарбия кье... - Статьи - Сетевое издание «По новому пути»\nНаркотикал рикьад те - лъималазе тарбия кье...\n12.07.2019 15:40 Пятница\nЭбел-инсуда гIадин лъимадул гIамал-хасият лъидаго лъаларо. ТIоцебесеб иргаялда, гьезда бихьула ва бихьизе ккола жидер лъимадул гIамалалъулъ раккарал батIи-батIиял хиса-басиял, рукIа-рахъин ва гьабулеб-толеб.\nНаркотикал рикьад те — лъималазе тарбия кье...\nЭбел-инсуда бараб букIуна лъималазул гIадлу-низамги. Гьединлъидал, тIоцебесеб иргаялда, лъимал квешлъабаздаса цIунизе ккола эбел-инсуца. Жакъа гIун бачIунеб гIелалъе бищунго хIинкъи бугеблъун ккола наркотикал. Амма кинха лъазе бегьулеб васас яги ясалъ наркотикал хIалтIизаризе байбихьун букIин?\nМисалалъе, гьоркьо-гьоркьоб, лъимералда бихьулареб къагIидаялъ (бихьани гьезда гьеб квеш букIинеги бегьула, хасго балугълъиялде рахаразда) халгьабизе ккола лъималазул къайи-цIаялъухъ, ретIел-куналъухъ. Наркотикал хIалтIизарулезул ретIел-куналда гьоркьор ратизе бегьула шприцал, рукIкIби, тIеренал мащаби. Хасго кIвар кьезе ккола лъимадул къайи-цIаялда гьоркьор дараби, таблеткаби, хъурараб дару яги цогидаб бугищали. Хъалиян бухIулеб батани, халгьабизе ккола кинаб хъалиян гьез бухIулеб бугебали. «Беломор» гIадал папиросал хIалтIизарула анаша бухIулез. Наркотикал хIалтIизарулезги рахчула гьезда жанир наркотикалъул цIезарурал тIеренал мащаби.\nНаркотикал хIалтIизаруле-зул ясберал рукIуна цIакъго гIатIилъун, кIодолъун, яги цIакъго гьитIинлъун. Гьез бицунеб хабар букIуна рагIа-ракьанде щвечIеб, магIна гьечIеб. ГIаракъидул махI гьечIониги, гьезул рилълъин ва рагъа-ракари букIуна мехтарал чагIазулго гIадаб. Балъго наркотикал хIалтIизаризе лъугьараб лъимер дагь-дагьккун ругьунлъула гьерсал рицине, цIогьодизе. Гьединал лъималазул сунде букIаниги интерес тIагIуна, цебеккун гьабулеб букIарабщинаб гьезда чIалгIуна, гьезул киналдасаго ракIбуссуна.\nЛъимал телефоналдасан кIалъалелъул балъго гьез бицунелъухъ гIенеккизе ккола. Телефоналдасан цоцазда кIалъалелъулги наркотикал хIалтIизарулезул букIуна жидерго хасаб, балъгояб, рагIул магIна хисизабураб мацI, ай жаргон. Мисалалъе, гIурус мацIалда гьез хIалтIизарула «баян», «пыхнуть», «план» абулел рагIаби. Гьебго заманалда эбел-инсуца лъимералда жидерго божилъи гьечIолъи бихьизабизеги бегьуларо. ХIаракат бахъизе ккола гьезулгун гIаммаб мацI батизе, гьеб квешаб жо букIин, гьелъ лъикIалде рачунареблъи берцинго бицун бичIчIизабизе.\nЭбел-инсуда киданиги кIочене бегьуларо лъималазул букIинесеб гьезда бараб букIин.


Щивго кIочон гьечIо, щибго кIочон гьечIо | Дагъистаниял | Киназего гIаммаб Россия\nГьаб букIинчIо нижер тIоцебесеб дандчIвай. Щибаб нухалъ ГIабдулажида мисалалъе бачине батулаан цебехун рагIичIеб, амма хадубккун тIад пикраби гьаризе тIамулеб, тарихалдаса бахъизе рес гьечIеб гIадаб лъугьа-бахъин. Цин гьесул харбица нилъ рачуна доб пачаясулаб Россиялде, цинги рикIкIадаб I937 соналъул ракI гъанцIизабулел лахIзатазде. Гьел соназ ГIабдулажидил эмен, мунагьал чураяв ГIиса кулакги гьавун, хадув чIван вугилан бицуна…\nГьай-гьай, гIемерал соназ киса-кибего цадахъ букIанилан абизе бегьула ГIабдулажидидаги «тушманасул, кулакасул вас», —илан абураб чIегIераб дангъва. Гьеб далил сабаблъун, гьесда дандчIвачIеб захIмалъиги бухIиги хутIун батиларо.\nГIагараб росулъ букIараб минаялдасаги махIрум гьарун, гочинарун руго шагьаралде. Щуго класс лъугIингун, инсул вацасда цадахъ витIула Грозныялде. КIиго соналдаса гьениб ФЗУги лъугIизабун, тIадвуссарав чи лъугьуна фельдшерал хIадур гьарулеб школалде.\nГазалиев Абдулважид Исаевич\n— Гьенив цIализеги спорталъеги лъикIав вукIана,- ян бицуна гьанже ГIабдулажидица,- Цо нухалъ мисалияв студент хIисабалда лагералде витIулев вукIана, занкIан чIезавуна кулакасул вас витIулеб бакI гьеб гуриланги абун. Амма профкомасул кумекалдалъун хIухьбахъизе инчIогоги хутIичIо.\nХIисаб гьабе, кулакасул вас вугилан абун, Советияб Армиялдецин виччан гьечIо. ХIалтIизе витIун вуго Буйнакскиялде, санинструкторлъун.\n— КIудияб ВатIанияб рагъ байбихьигун, ана дунги рагъулаб хъулухъалде, —ян ракIалде щвезабуна ГIабдулажидица.\nГьесул умумулги рукIана рагъулаб хъулухъалда рукIарал гIадамал: цояв кIудияв инсуца Дагъистаналъул рекIаразул полкалъул вакил хIисабалда цIунулев вукIана Кавказалде щварав Александр Дюма, цогидав кIудияв инсуца хъулухъ гьабуна Кавказалъулаб эскадроналда. Инсул вацал рукIана гIурусазул армиялъул офицерзабилъун, гьез гIахьаллъи гьабуна ТIоцебесеб дунялалъул рагъда.\nГIабдулажидилги гьитIинаб гьечIо рагъулаб нух. БачIинаго гьев ккана Севериябгун Кавказалъулаб фронталде: Каменск-Шахтинск, Ростов, Сталинград, Ворошиловград, Украина, бахизе ккана Днепр гIор, щвана Бюденовскиялде, Ордженикедзе, гьенир чуялги рикъун ратун, лъелго ине ккана Моздокалде щвезегIан, цинги Тбилиси, Кировабад, Азербейжан, Воронеж, Харьков, Днепр, Полтава, Кривой Рог, Болгария…\nI947 соналде щвезегIан хъулухъ гьабуна гIорхъаби цIунулезул аскаразда.\nГъазаливасе кьуна рагъулав офицерасул чин, гьесул каранда улкаялъ рана шапакъатал: КIудияб ВатIанияб рагъул кIиабилеб даражаялъул орден, « Рагъулаб тIокIлъиялъе гIоло», «Кавказ цIуниялъе гIоло», «Бергьенлъиялъе гIоло» абурал медалалгун цоги гьев кIодо гьарулел гIаламатал.\nГIабдулажидида кIочон гьечIо жинцаго нахъа тарал рагъулал кьогIал сухъмахъазул лахIзатал. БитIахъе киноялда гIадин, цебечIоледухъ бицине гьунарги буго.\n— Гьеб букIана 1942 абилеб сон, ихдалил заман,- илан пикрабалъе вана гьанже ветеран.- Нижер рагъулал гьалмагъзабаз немцазде гьужумги гьабун, гьезухъа бахъана кванил нигIматазул цIураб склад. Гьениб батараб бечелъи нижее чанго моцIалъ гIуна. БукIана шоколад- конфетцин, кофе, лъикIал сигаретал, хIатта гIаракъи… Амма гьеб гьарзалъигун ниж гIемераб заманаялъ хутIичIо. Немцаз тIаде кIанцIун, гIисинал къокъабаздеги рикьрикьизарун, нилъер рагъухъабазул къуват чучизабуна. Рохьахъ, хьуцIахъ тIиритIун арал ниж, лъазего-лъачIого тушманас сверунги къан, асирлъуде ккун ратана. ТIубараб километраялъул манзил букIана нилъер асиразул кьерда чIараб мехалъ. Жив-живасда хадув балагьарав автоматгун немцавги вукIана. ТIоцебесеб къоялъго гьитIинабго хIажалъи тIубазабизеян цIоросаролъил хуриве арав дие рес щвана гьенив вахчун хутIизе ва асирлъудаса лъутизе. БотIорда ретIелги бухьун, Дон гIурул цояб рахъалде вахана. Гьениб батичIо я немцазул, я нилъеразул кинабгIаги власть. ГIемерисел гIадамал рукIана гьекъон-кванан. Амма кватIичIого хIалакълъун тамахлъарав дун тIаде ккана советиял аскаразде. ГьебсагIаталъ гьезги кверде восун, жанивги лъуна.\nГIабдулажид гIадал, асирлъудасаги рорчIун, рагъдеги жеги лъугьинчIого хутIаразул гIун вукIана щунусгогIан чи. Гьездасан гIуцIун буго хасаб къо ккараб мехалъ хIажатаб бакIалде битIизе хIадураб полк. ТIоцере гьелъул рагъухъаби ритIанилан бицана ветеранас Тифлисалде, гьенисан Азербейжаналъул Ханлар абулеб бакIалде. Амма щибаб къоялъ сурав босизе рахIат толеб букIун гьечIо Гъазалиевасеги гьалмагъзабазеги. Цо талихьалъ дандчIварав ракьцоясул кумекалдалъун гьеб гIазабалдасаги ворчIанилан вукIуна гьанже ГIабдулажид.\nГьелдаса хадув гьев ккун вуго Грозныялде, Кубаналде, Харьковалде, Кривой Рогалде…1943 соналда нилъер армиялъул 37 абилеб дивизиялда цадахъ гьужумалдаги вукIана. Гьениб бихьараб къоялъул лъалкIал гьабсагIатги лъугIун гьечIо ветеранасул. Ахир вачун Болгария цIунизе унезда цадахъги витIун вуго.\nЦебехун баян гьабураб къагIидаялъ, 1947 соналде щвезегIан рагъулаб хъулухъалда хутIарав ГIабдулажидида гIагараб ЧIохъ росулъе щвараб мехалда эбел ятана янгъизго. Мукъсанго гурони квен батичIо, цоги рокъоб-къватIиб хIажаталъул къварилъи батана. Ветеранасе бокьичIо фельдшерасул хIалтIуде тIад вуссине. Гьесул пикру буссинабуна гьеб заманалда магIарухъ хIалтIулеб букIараб профессор Генадий Мовчанил экспедициялъ. ГIабдулажидица байбихьана суратал рахъизе. Ва хадур гьесул яцгIал, учительница Кибичева ГIайшатица гьеб хабар щвезабуна жиндирго бухьен букIарав Мовчанихъе. Гьесги гIемер кватIичIого архитекторлъун вахъизе бокьани, Москваялде вачIаян ругьел битIун бачIана.\nМовчанил кумекалдалъун вахъанилан бицуна гьанже машгьурав скульпторлъун ветеранас. В. Ленинидаса бахъараб У. Буйнкскиясде щвезегIан руго гьесул хIалтIаби. ГIабдлажидица гьединго эхетана генерал-майор Борис Музруковасе, хирург Александр Вишневскиясе, поэт Эфенди Капиевасе ва цоги гIемерал памятникал.\nЖакъа цIакъ дагьал хутIун руго нилъеда гьоркьор ГIабдулажид гIадал КIудияб ВатIанияб рагъул унго-унгоял гIахьалчагIи. Рагъдаго гIадин, гьес ракълилаб гIумруялдаги гьаруна халкъалъги тарихалъги жеги анцI-анцI соназ рицине ругел ишал. Гъазалиев ккола СССРалъул художниказул член, Дагъистаналъул искусствоялъул мустахIикъав хIаракатчи, Дагъистаналъул халкъияв художник, республикаялъул искусствоялъул рахъалъ премиязул лауреат.\nЩибаб соналъ КIудияб ВатIанияб рагъул гIахьалчи, кIудияв художник, скульптор ГIабдулажид Гъазалиевас Москваялда кIодо гьабула КIудияб бергьенлъиялъул къо- 9 май. ДандчIвала ветераназулгун, жамгIиял хIаракатчагIазулун, гьудул-гьалмагълъигун. Гьел абуни, ГIабдулажидил цIакъ гIемерал руго. Гьев вихьизе бегьула Москваялда бугеб Дагъистаналъул вакиллъиялда рукIунел батIи-батIиял дандчIваязда. Араб соналда ветеранас кIодо гьабуна жиндирго гIумруялъул 95 сон тIубай.


Октябрьданул 22-нний Ваччиял шяраву, райондалул библиотекалуву, дунни жула цIа дурксса, кIийла СССР-данул Виричу хьусса АхIмад-Хан Султан увну 95 шин бартлаглагисса кьинилун хас дурсса литературалул вечер.\nМу дурну дия Ваччиял ва ЧIяйннал школарттал учительтурал, дуклаки оьрчIал ва библиотекалул зузалтрал кумаграйну. ЧIяйннал школалул дуклаки оьрчIава гьуртту хъанай бия Сутаева Гуржигьан, ХIаммаккуева Юлиана, Сутаева Гулмира ва ХIаммаккуева Басират. Ваччиял школалул дуклаки оьрчIава гьуртту хъанай бия 4-5-ми классирттал дуклаки оьрчIру. ОьрчIру хIадур бувну бия учительтурал — Кьурбанаьлиева Зульфиял ва Мустапаева ПатIиматлул. Библиотекалул чулуха вечерданий гьуртту хъанай бия библиотекалул директор ХIажиаьлиева ПатIимат, библиотекалул зузала Исякьова Аьйшат. Вечер дачин дурну бия Аьлилова Шавлухъ.\nЧIяйннал школалул дуклаки оьрчIал бувсуна АхIмад-Хан Султаннул дяъвилул шиннардий дурсса виричушиврия, ванал гьаваллавусса талатавурттаву цалалу дуртшиву душманнал 30 самолет ва цайминнащал – 19 самолет. Мукунма бувсуна ванал душманнал чIярусса эшелонну ппив дурну диркIшивугу. КIицI бувна Виричунал оьрмулувасса цаймигу затру.\nВаччиял школалул дуклаки оьрчIал бувккуна Виричунал хас бувсса оьрус мазрайсса ва лакку мазрайсса шеърирду. Ххуйсса ихтилат бувна Ккуллал райондалул бакIчинал маслихIатчи ва пресс-секретарь Хизриев Шамххаллул.\nКапремонтрал фондрал 13 млн. къурушру ласунтIиссар\nСледующая публикация Къучагъсса зунттал арснал кьинилий\nПредыдущая публикация Аьшттарханнал чIава тамашачинал театр Дагъусттаннай


Камулел гьечIо Сириялде ине гъира бугел гIолилал\nТерроралде данде къеркьеялъул комиссиялъул (АТК) данделъиялда бицана изну гьечIого яргъид гIуцIарал къокъабазул хIаракаталда гIахьаллъиялъул мурадалда улка тун къватIире ине гIолилал риччангутIиялъул ва, ГIагараб Бакъбаккул улкабазда кколел ругел рагъулал лъугьа-бахъиназулъги гIахьаллъун, Дагъистаналде тIадруссунел ракьцоязулгун гьабизе кколеб хIалтIул хIакъалъулъ.\nДанделъи нухда бачана ДРялъул бетIер Владимир Васильевас. Гьес рехсана гьадинал хIужаби: халкъазда гьоркьосел террористазул гIуцIабазул (МТО) хIаракаталъулъ гIахьаллъулев вуго 1500 дагъистанияв, аслияб къагIидаялда гьел руго Сириялдаги ГIиракъалдаги. Гьезул гIемерисел ккола 25-30 сон барал гIолилал. Гьезда гьоркьоса цо-цоял цебеккун цIалулел рукIун руго ГIагараб Бакъбаккул улкабазул диниял цIалул идарабазда.\nМТОялдаса тIадруссарал дагъистаниязулгун гьабулеб хIалтIиялъулги, Терроралде данде къеркьолеб миллияб комитеталъулги ДРялъул жанисел ишазул министерствоялъулги цадахъаб хIаракаталъулги бицун, Васильевас гьабуна гьадинаб хIасил: «Гьел цадахъал тадбиразул хIасилалда дагьлъана ГIагараб Бакъбаккул улкабазда рагъулаб хIаракаталъулъ гIахьаллъулел дагъистаниязул къадар. Низам цIунулел идарабазул гьанже буго гьеб рахъалъ хIалтIиялъул лъикIаб хIалбихьи. Гьелъ рес кьуна хIал лъикIлъизабиялъе. Масала, 2017-2018 соназда цониги хIужа ккечIо, Сириялдаса яги ГIиракъалдаса тIадруссарал дагъистаниял бакIалдаго рукIарал такъсириял къокъабазулгун бухьен гьабиялъе нугIлъи гьабулеб. Амма лъикIал хIасилал кканин абун, гIодоре риччазе бегьуларо. Нилъер гIемермиллатазулаб рокъоб парахалъи цIунизе жеги жигар бахъизе ккола», - ян.\nДРялъул жанисел ишазул министрасул ишал тIуралев Дмитрий Гутыряца данделъиялда бицана низам цIунулел идарабаз гьабураб хIалтIул хIакъалъулъ. Министерствоялъул баяназда рекъон, уголовнияб жавабчилъиялде цIан вуго Сириялде ине къачIан вукIарав 84 чи, гьезда гьоркьоса 11 – исана. «МТОялъул мухъилазда гъорлъе ине хIадурун ратулел руго аслияб къагIидаялда МахIачхъала, Дербент, Каспийск, Хасавюрт шагьараздасаги Унсоколо районалдасаги гIолилал. Амма халгьариялъул тадбираздалъун гьел тIатинаруна ва улка тун ине риччачIо.\nНизам цIунулел идарабазул тадбираздалъун, чIезавуна ва ккуна Сириялдаса тIадвуссарав 129 чи, гьезда гьоркьоса ичIго – исана. МТОялъул церехъабаз гIуцIулел руго бакIазда «кьижарал» гIисинал къокъаби. Гьезул хIаракаталъе нухмалъи гьабулеб буго къватIисел уулкабаздасан. Исана республикаялда тIатинабуна анкьго гьединаб къокъа,ккуна 14 чи ва яргъидалъун дандечIей сабаблъун чIвана 15.\nМВДялъул баяназда рекъон, гIолилал такъсириял къокъабазулъе цIалеб аслияб нух буго Интернет. Гьедин МТОялъул къокъабазулъе ккана Сириялде ва цогидал бакIазде арал дагъистаниязул 70 процент. Интернеталъул халгьабулаго, тIатинабуна террористазул къокъабазулъе гIадамал ахIулеб 13 сайтги щуго къокъаги. Гьезул микьго къана ва рагьана лъабго уголовнияб дело», - ян бицана Гутеряца.\nПрочитано 92 раз\tПоследнее изменение Четверг, 06 декабря 2018 11:35\nДругие материалы в этой категории: « Унтарал разияб хъулухъ\tКалендарь »


Инфоурок › Родной язык ›Конспекты›Рагьараб тадбир "21февраль-Рахьдал мац1алъул къо"\nКьолеб буго нужее\n-Ассаламу г1алайкум, хириял ц1алдохъаби, муг1алимзаби ва т1аде рач1арал гьалбал. Жакъа нилъеца т1обит1изе буго «Рахьдал мац1алъул анкь» къаялъул тадбирги , гьединго бокьун буго киназдаго баркизе «Рахьдал мац1алъул къо».\nЩибаб соналда, 21 февралалда т1олабго халкъалъ к1одо гьабула гьаб байрам. Кьейги киназего чорхое сахлъи, талих1, рохел ва халатаб г1умру. Ц1уне хириял ц1алдохъаби, нилъерго рахьдал мац1! Мац1 гьеч1они,гьеч1о миллат! «»Метер маг1арул мац1 хвезе батани,хваги дун жакъаго жаниб рак1 кьвагьун» абуна Дагъистаналъул хакъияв поэт Расул Х1амзатовас.\nМаг1арулазулги Дагъистаналъулги талих1 буго Расул Х1амзатов,Фазу Г1алиева,Инхоса Г1алих1ажияв,Ц1адаса Х1амзат,Муса Мух1амадов г1адал хъвадарухъаби,шаг1ирзаби дунялалда т1ад рахъин.Гьел ккола унго-унго маг1арул мац1ги,ц1арги,ц1ваги ц1унарал раг1ул устарзаби, гьединго\n1999 –абилеб соналъул 17 ноябралда ЮНЕСКОялъул Генералияб конференциялъ х1укму гьабуна 2000 – абилеб соналдаса нахъе щибаб соналъ 21 – абилеб февралалъ Т1олгомиллатазул рахьдал мац1азул къо к1одо гьабизе. Гьелъул мурадги буго рахьдал мац1ал церет1езари ва гьел ц1уни.1\n21 –абилеб февралалъ рахьдал мац1ал к1одо гьариялъул маг1наги ккола, жидерго мац1ги ц1унун, гьеб жидер пачалихъалъул мац1лъун рик1к1ине т1алаб гьабун, демонстрациялде рахъарал Бангладешалъул студентал ч1вараб къо. Гьеб пашманаб иш ккана 1952 – абилеб соналъул 21 – абилеб февралалъ.\nЖакъа нилъер мажлисалда данделъун руго рахьдал мац1 хириял маг1арулал. Рахьдал мац1алда щивас киниялдаса байбихьун эбелалде, инсуде, вацал – яцазде, г1агараб Ват1аналде рокьи загьир гьабула. Гьеб х1асратаб рокьи ц1уни ккола рахьдал мац1ги, динги, г1адаталги к1одо гьари.\nМуг1алим: Коч1олаб саламгун цере рахъунел руго ц1алдохъаби.\nКеч1 “Асаламу г1алайкум»\nМуг1алим: «Рахьдал мац!»\nВат1ан бокьи щакаб жо.\n«Гьудуллъи» кеч1 ах1изе буго 11 классалъул ясаца\nРахьдал мац1 к1одо гьаби буго инсанасул т1абиг1ияб рижин, гьесул жиндирго г1адатазде, диналде, маданияталде бугеб рокьи к1одо гьаби. Рахьдал мац1алда хъван буго щивав инсанасул Ват1аналъул тарихги. Гьес жиндирго пикрабиги, анищалги, рокьиги рек1елъ ц1унун рук1уна бищунго хириял дуг1аби г1адин. Гьел ц1унизе нилъее васигат гьабун бук1ана умумуз. Умумуз Ват1ан ц1унана гьел дуг1абазе г1оло. Нилъецаги ц1унила рахьдал мац1алда хъварал умумузул дуг1абиги, г1адаталги, маданиятги.\nВидеоролик «Умумузул Г1адатал»\nЦ1алдохъабазул кумекалдалъун бокьун буго бихьизабизе дагъистаналда гьалбал кин къабул гьарулел г1адат, киг1ан ч1ужу к1вах1алай йигониги.\nСценка «К1вах1алай ч1ужугун росасул к1алъай»\n(Байбихьуда ,ч1ужу к1вах1алго рукъ лъухьулей)\nРос:- Гьаб щиб жо ё, х1урт1а бетун рукъ бугин! Г1анкъун хвела дун гьабсаг1аталъ, мун г1адаллъунищ йигей? Гьобол майин т1аде щвани, бащдаб саг1тидасан бадиб тун, нахъе ина.\nЧ1ужу:- (ц1илиц1 г1одоб реч1ч1ула)Аллагьсх1аги, дида рак1алда гьеч1о цониги къо дуца, дир рос, бадибч1ваял гьарич1еб. Гьобол ах1улеб мехалъ, цебесеб къоялъго лъазабе, рукъги- бак1ги бак1арун, дунги х1адурун ч1ела.\nРос:- Г1ела, дун х1алт1уде ине ккола. Дуца къалъул г1ужалде гьанги т1амун, хинк1ал рай, ражи бухун х1адур те, сонго ах1арал гьалбал т1аде щвезе бегьула. (инехъин вук1ана, ч1ужуялъул каламалъ нахъ вуссине гьавуна)\nЧ1ужу:- Т1аса лъугьа ,гьарула! Цо к1удияб балагь рещт1ун буго т1аде , доб дуца босун бач1араб лъабго кел гьанал. Мадугьаласул катица кванан лъун батана.\nРос:- (Росасул ццин бахъулеб буго) Гьеб дур к1вах1аллъиялъ рак1багъаризабулеб буго. У, къват1ахъ ругел кутул киналго х1алакълъун х1алакълъун рук1ун ратила. Лъик1 буго, гьедин батани гьанал бак1алда дуца рахьдал кащг1аги гьабе.\nЧ1ужу:- Вай! (бадиб хъат ч1вала) пидрал т1инда т1инк1 гурони щвеч1о жакъа беч1ч1изе, бугеб гьеч1еб бачица ц1ун лъун батана г1ака. (кверги бит1ун къадат1е) Хъанхърадул бусаца босун унеб гьаб рукъги, рокъоб бугеб бардакги, балагьея гьаниве, лъай дуда (килищ росасде бит1ун) дуца гьоболасда цее баг1арлъизеги гьаюн, нечезайизе йик1ин.\nРос:- Вай, ч1ужу! Мунгун бугеб дие г1азаб, дуца дир сабрудул х1албихьуге! Гьадав мадугьаласухъ балагьун х1алхъублъизе бач1уна. Къалъул г1ужалде бегьулеб батани, хоног1аги нижей беже.\nЧ1ужу:- Дида даг1бадун ах1дон, дуе щвезе щибго гьеч1о. Дида гуро мун ах1де, ах1де мун чаргъадиде, доб щун бугоан бусниб, рикъун ратана ханал.\nРос:- (бохги г1одоб кьабун) Г1ела! Лъай дуда дие гьединай ч1ужу гьаб рокъой х1ажат гьеч1о. Екере, ах1е гьанире нуг1зал, т1амун ц1аргун тела мун абадун-абадиялъ.\nЧ1ужу:- (х1инкъун г1ундузда хъатал ч1вала) Боржа дида! Къалъул г1уж щвелалде бак1а-бахарила дица рукъ ,т1ансал к1ут1ун, гьан белъун , гьарун ратила хинк1ал. Гьале, баче гьаб кверги, ццин бахъун пайда гьеч1ин.\nМуг1алим: Кьурдиялдалъун бокьун буго ясазе бихьизабизе жидерго г1агараб мац1алде бугеб рокьи .\n«Бице, эбелалъул, умумузул мац1»\nЛъазе гьабе, бабал, эбел-инсул мац1.\nМиллатго гьеч1еллъун хут1унгут1изе,\nХвезе тоге, бабал, бищун лъик1аб мац1…\nГ1ерт1алгун ясазул кьурди .\n«Огь, дир маг1аруллъи»\nМуг1алим: Шамил имамасул бах1арчияб тарих лъала нилъеда Къарахъа Мух1амадт1агьирил, Мух1амад Х1амзаевасул, Х1ажимурад Доногъуевасул тарихиял къисаби ц1алани. Дагъистаналъул эркенлъиги, динги, маг1арул г1адаталги 25 соналъ ц1унич1елани, нилъер миллаталги гьезул мац1алги рук1инароан. Имамасул васигат буго нилъер халкъал вацал г1адин рекъон рук1ин. «Дица дир халкъ цолъизабуна, тушбабаздаса нилъго ц1унизе ва кидаго рекъон рук1ине».\nКеч1 «Малъе, эбел, рахьдал мац1».\nМуг1алим: Щивасул жиндирго мац1ги жиндирго ц1ваги буго.Дир мац1-гьеб маг1арул мац1 буго. Гьеб дие бокьула.Бокьула гьит1инаб халкъалъул г1агараб мац1.Г1адамазе жидерго мац1 хирияб бугин абулеб жо ккола эбел-инсуе лъималги лъималазе эбел-эменги хириял ругин абураб г1адаб жо.\nГьалдалъун нилъеца данделъи лъуг1изе тела. Баркала г1ахьаллъаралъухъ ва г1енеккаралъухъ. «Маг1арулал кеч1»


Кварида васандулев АсхIабгIалица Галкин хIикмалъизавуна | Культура | Киназего гIаммаб Россия\nКварида васандулев АсхIабгIалица Галкин хIикмалъизавуна\nРоссиялъул телевидениялъул ТIоцебесеб каналалда буго «Бищун чIахIиял» абураб программа. Гьеб гIуцIун буго 55 сонил ригьалдаса тIаде арал гIадамазе жидерго гьунарал рихьизаризе рес кьеялъул мурадалда.\nДагьалъ цебе рехсараб программаялда гIахьаллъана нилъер ракьцояв АсхIабгIали ХIасановги. Гьесдаса цеве гьенибго гьунарал рихьизарун рукIана 87 сон барав ГIабдурахIман ГIабдулгIазизовасги. Жиндирго ботIрол расаздаги бан, гьес кодобе босана 102 килоялъул цIайиги, цабзазги ккун, хадуб бехъерхъана юк баччулеб кIудияб машинаги.\n«Бищун кIудиял» абураб программа бачуна Максим Галкиница. Гьесда АсхIабгIали лъалаан: гъоркьиса гьев щун вукIана, жинцаго ругьун гьарулел палугьабазул къокъаги бачун, Галкиница бачунеб лъималазул шоуялда гIахьаллъизе. Лъималазул гьунаралъ пана гьаруна залалда гIодор чIаразул ракIал. Максимица АсхIабгIалида дандчIвай гьабуна «Дагъистаналъул легендаянги» абулаго. Гьес жеги абуна: «Цо-цоязухъа лъимерлъуда билана тIагъур, цогидазухъа — квердаххелал. АсхIабгIалил билана хIинкъи», — ян. Миллияб парталги ретIун цеве вачIарав АсхIабгIали гIолохъанго вихьулин тIадеги жубана. КъамартIав, къартIав дагъистаниясул гIолохъанлъи цIуниялъе бугеб балъголъи рагьизелъун, Галкиница АсхIабгIалие кьуна чанго суалги. «Инсанасул гIумруялъул аслулъун ккола рокьи. РекIелъ рокьи гьечIев чиясул бер тIаде цIала квешлъиялъ, гьес жиндаго сверухъги бекьула рокьукълъи, ццин», — ан абуна ХIасановас.\nСахлъиялъул балъголъи кванилъ батилин гьикъидалги, АсхIабгIалица бицана, бищунго бокьулеб квен бугин ражигун хинкIалги, гьангиян.\n1972 соналда байбихьана АсхIабгIали ХIасановас кварида гьунарал гьаризе. «Цо нухалда, щуго метралъул борхалъудаса цIолбол гъабу къачIалаго, дун гIодове вортана ва мугъзагьодалъе къварилъи ккана. ТIокIалъ квариде вахине бажариларин абун, гьеб иш тана ва лъимал куцаялде вуссана. Амма дица цебелъуна масъала: «Бищун чIахIиял» абураб программаялда гIахьаллъизе кколин абураб. Гьебмехалда дагь-дагьккун байбихьана кварида гьунарал гьаризе. Ва дида бичIчIана: инсанасухъа кинабго бажарула, гьабулеб ишалде рокьиги яхIгун къвакIиги цIунун бугони», — ян бицана гьес.\nКъокъабго гара-чIвариялдаса хадуб, АсхIабгIали вахана квариде. Гьес гьарулел гьунараз хагазаруна залалда гIодор чIарал гIадамал. Борхалъудасан, цIан битIараб шагьранухдасан кинигин, бигьаго хьвадана ва васандана гьев кварида тIад. Цояб квералъухъ ккураб тIилида тIадги лъун, гъадароги ххенезабулаго, бахана гьес иргадулаб нухалдаги кварил манзил. Гьебго кварида лъураб малиялъул болъабазда тIадеги вахана. Ахиралдаги кваридасан вилълъана, хIатIалги тIарсазда жанир рукIаго.\nБалагьаразул ракI асир гьабурав магIаруласе кьуна хасаб медальги.


Федеральный закон № 104-ФЗ от 06.07.2006 г.\nФЕДЕРАЦИИ В СВЯЗИ С СОКРАЩЕНИЕМ СРОКА ВОЕННОЙ СЛУЖБЫ ПО ПРИЗЫВУ\n2) в пункте 3 статьи 19 слова "правом на отсрочку от призыва на военную службу в соответствии с законодательством о воинской обязанности и военной службе и иными;" исключить.\nПункт 1 статьи 2 вступает в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).\nПункт 2 статьи 2 вступает в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).\nПункт 4 статьи 2 вступает в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).\nПункт 6 статьи 2 вступает в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).\nПункт 7 статьи 2 вступает в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).\nПункт 8 статьи 2 вступает в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).\nПункт 9 статьи 2 вступает в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).\nПодпункт "б" пункта 10 статьи 2 вступает в силу с 1 января 2010 года (пункт 3 статьи 7 данного документа).\nПодпункт "а" пункта 11 статьи 2 вступает в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).\nПодпункт "б" пункта 11 статьи 2 вступает в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).\nПодпункт "в" пункта 11 статьи 2 вступает в силу с 1 января 2010 года (пункт 3 статьи 7 данного документа).\nПункт 12 статьи 2 вступает в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).\nПункт 1 статьи 3 вступает в силу с 1 января 2010 года (пункт 3 статьи 7 данного документа).\nПункт 2 статьи 3 вступает в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).\nПодпункт "а" пункта 3 статьи 3 вступает в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).\nПодпункт "б" пункта 3 статьи 3 вступает в силу с 1 января 2010 года (пункт 3 статьи 7 данного документа).\nПункт 4 статьи 3 вступает в силу с 1 января 2010 года (пункт 3 статьи 7 данного документа).\nСтатья 5 вступает в силу с 1 января 2008 года (пункт 2 статьи 7 данного документа).


Дагьалъ цеве Россиялъул халкъияв артист Владимир Назаров нахъе лъугьана ОТРялъул, ай Россиялъул жамгIияб телевидениялъул мажлисалдаса. Гьелъие багьаналъун ккана жамгIиябин жиндир цIар бугониги, телевидениялъ баянго рихьулел ритIухълъи гьечIолъиялъул лъугьа-бахъинал кIвар кьечIого тей. Цо-цо журналистаз ва блогераз хъвалеб буго, Назаровас Россиялъул жамгIияб телевидениялда хурхун абурабщинаб цIакъ данде кколин Россиялъул кинабго пачалихъиял СМИязе къимат кьолеб мехалдагийин.\nСоциалиял сайтазда ва форумазда кIудияб кIвар буссинабуна Россиялъул жамгIияб телевидениялъул мажлисалъул гIахьалчи, халкъияв артист Владимир Назаровас рачарал унеб соналъул «хIасилазде». Гьесул пикруялда, Россиялъул жамгIияб телевидение абураб цIар гьеб каналалъе данде кколеб гьечIо.\nАлександр Назаров: «Баянаб жо ккола, гражданияб жамгIият гьечIеб шартIазда, кинаб гIаги магIна гьечIеб жо ккола Россиялъул жамгIияб телевидение жибго букIинцин. ГIагсалда, гьелдаса заралцин буго. Щайгурелъул гьеб ккола улкаялда демократия гьечIолъи бахчизабулеб пардав гIадаб жо.\nГьедин букIаниги, хIалтIулеб буго телевидение, гьелъул пуланал рейтингалги руго. Гьеб зама-заманалдаса рехсолебги букIуна. Амма дида ккола, Россиялъул жамгIияб телевидениялъул роль жакъа хIалеб бугин "Дождь" телеканалалъин. Амма гьелъ ОТРалъ гIадин магъалаби кьолезул гIарац хвезабулеб гьечIо.\nЖакъа улкаялда цо-цо статистикаялда рекъон, рагъул заманалдасаги цIцIикIкIун руго жидер бетIералда тIад тIох гьечIел лъимал. ОТР кIалги къан чIун буго.\nКатастрофияб къагIидаялда гIодобе кколеб буго гIадамазул гIумруялъул шартIазул даража. КъватIире рахъулел руго учительзаби, тохтурзаби, хIалтIухъаби. ЧIун руго заводал, хIалтIулеб гьечIо промышленность. Гьеле гури Москвалде рачIун рукIана "дальнобойщикал". ОТР кIалги къан чIун буго. ОТРалъе гьел кколаро къимат кьезе кколел хIужжаби.\nГенералияв прокурорасул лъималазда хурхарал Алексей Навальныясул цех-реххалъ баянлъизарурал цIакъ вахIшияб коррупциялъул хIужжаби. Гьесул гIуцIиялъ бахъараб фильм - гьелъухъ балагьаразул руго миллионал. ОТРалъе гьеб кколаро кIвар кьезе кколеб хIужжа. ОТР кIалги къан чIун буго.\nТIадегIанас цIунегиха, талъиялъул ракI хвезабиялдаса! Лъеха батани, Россиялъул жамгIияб телевидение гуреб, нухмалъиялъул телевидения абураб цIар. Гьеб мехалда кинабго жо букIине буго жидерго бакIазда».\nНазаровас рехсарал хIужжабазул рагьун бицарал пачалихъиял информалатазул сияхI гьитIинаб буго.\nАмма цо-цо социалиял сурсатаз кIудияб кIвар буссинабуна гьесул «хIасилазде». Гьезул цоязда хъвалеб буго, Назаровас гьабураб лъазаби жибго ОТРалда гуребги, Россиялъул кинабго пачалихъияб прессаялдаги хурхараб бугин. Гьединал СМИяз хъулухъ гьабулеб гьечIин пачалихъалъе, гьез гьелъие лагълъи гьабулеб бугин.\nГьединаб пикруялда разилъулаго "Коммерсант" газеталъул журналист Муса Мурадовас абулеб буго, Россиялда информалатал аслияб къадар ругин пачалихъияб бетIергьанлъиялъул ва гьеб кколин лъиданиги бачIеб прессаялъул гIатIилъи улкаялда дагьаб бугин абурабин.\nМуса Мурадов: «Телевидение, радио ва цогидал информалатал - гьел рагьана пачалихъалъул, нухмалъиялъул идарабаз. Гьезие гIарацги биччала пачалихъалъ. Гьединлъидал, баянаб жо ккола, гьезда цере лъолел масъалабиги, гьезул идеологияги бараб буго бетIергьабазда, ай, гьел пачалихъиял идарабазул бутIрузда. Гьединал информалатазул аслияб мурад ккола, къокъго абуни, пачалихъиял структурабазе информациялъулаб квербакъи гьаби.\nЭР. – Дуца бицунеб гIадахъги босун, гьединал информалаталги «прессаялъул эркенлъи» абураб терминалъул бугищ кинаб гIаги хурхенго? Логикаялъни гьеб кIиго жо батIаго чIезабун бугин.\nМуса Мурадов: «Бегьулищ гьел информалатаз кинал рукIаниги инстанцияби какизе, абун гьикъулеб бугони, позитивияб жаваб кьезеги бегьула, амма гьеб бараб буго гьел инстанциязул даражаялда.\nЦо рахъалъан балагьани, пачалихъиял информалатазул хIалтIи релъараб бугин абизе бегьула пуланаб идараялъул пресс-хъулухалъул хIалтIиялдайин. Муса Мурадов\nЦентралияб СМИязул рес букIуна регионазул даражаялъул талъи яги хъулухъчагIи какизе. Нилъер регион босун, абуни, узухъда республикаялъул информалатаз нухмалъи какуларо.\nГьединаб хIужа ракIалде босун, лъиданиги бачIеб яги эркенаб журналистикаялъул бицен гьаниб букIине ресцин гьечIо. Амма баянаб жо ккола, информалатаз, жалго рагьарал структураби, гьелъул бетIергьаби каки ккола, жинцаго лъим гьекъолеб гъуйялъубе тулеб гIадаб жо. Гьединлъидал гьезул хIалтIул эффекталъул, гьезул машгьурлъиялъулги бицине бегьула гьел гIицIго пачалихъиял структурабазул бутIа, информациялъул рахъалдаса квербакъи, хъулухъ гьабулеб бутIаби рукIин, ракIалдеги босун.\nЦо рахъалъан балагьани, пачалихъиял информалатазул хIалтIи релъараб бугин абизе бегьула пуланаб идараялъул пресс-хъулухалъул хIалтIиялдайин.\nГьаниб бицен гьабулеб гьечIо гьел информалатазул журналистазул къвакIиялъул яги тамахлъиялъул. Дуца журналист яги редактор хIисабалда пачалихъияб информалат бищун батани, мун гьениве хIалтIизе лъугьун ватани, дуда цебего лъалеб буго, шив ва щиб дуда какизе бажарулебали. Гьай-гьай журналистас яги редакторас тема бищулеб мехалда, жинцаго какизе бегьулеб объект бищулеб мехалда гьев валагьизе кколев вуго нахъе-цеве, мухIканлъизабун абуни, тIадеххун. Гьелда нахъ буго жиндирго логика».\nМурадовас рагIабазда, Шималияб Кавказалъул республикабазул пачалихъияб прессаялда буго цого хьвада-чIвади, гьез хIалтIизарулел руго цоцада релъарал къагIидаби. Аммайин, абулеб буго Мурадовас, пачалихъалъул гурел информалатазул къадар цIакъ гьитIинаб бугин регионалда. Эркенаб къагIидаялда жидерго пикраби журналистаз загьир гьариялъул рахъалъан гьабин абизе бегьулел алатал гIицIго Дагъистаналда гурони, жинда лъаларин абулеб буго гьес.\nМуса Мурадов: «Басма тайпаялъул информалатал росани, доба буго цIакъ машгьурал ва гIуралъ бихьулеб жигарлъи бугел, пачалихъиял структурабазда рачIел газетаби. Босила мисалалъе добго "Черновик". Гьелъул бицунаго, "бацIадаб" къагIидаялда гьеб ва гьелда релъарал газетаби лъиданиги рачIел ругин абизеги нилъеда кIоларо. Щайгурелъул гьезда нахъги руго яги бизнесменал, яги пачалихъиял структурабазде, талъиялде хурхен гьечIел, амма гьенире щвезе гIамал гьабулел къокъаби яги политикиял элитаби. Гьез гьединал газетабаздасаххун гIамал гьабула жидерго позиция бихьизабизе ва хIалтIизабизе. Гьеб квеш бугин дица абиларо.\nГьединаб информалаталъул «кверал» рухьарал гьечIо пачалихъиял СМИязул гIадин. Гьезда бажарула республикаялъул бутIрузул гьаб яги доб хIукмуялъе жидерго къимат кьезе.\nДида лъала, "Черновикалъул" цо-цо макъалабаз республикаялда резонанс багъаризабула, гьезул асар гIуралъ бихьулеб букIунин, абизеги бегьула.\nРеспубликаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповасцин абулеб буго, жинца гьеб газеталъул макъалаби кIвар кьечIого толарин, гIагсалда гьезул макъалабаз жиндие кумек гьабулеб бугин. Ирагадулаб номер цIалулеб мехалда, гьесул бербалагьиялдаса, объективияб пикру бугеб мехалда, жибго газетаялъул гьумералда жинца хъвалин, щиб лъица кидал ва кин гьабизе кколебали жавабиял хъулухъчагIазалиян.\nГьебго заманалда Россиялъул федералиял идарабазе ракIалъе гIолеб гьечIо гьеб «Черновикалъул», «Новое дело» ва «Республика» газетазул машгьурлъи ва гьелъ билъанхъизабулеб информациялъулаб политика.\nРоссиялъул миллияб политикаялъул агентлъиялъул бетIер Игорь Бариновас дагьалъ цебе какана гьел информалатал, гьел улкаялъул нухмалъиялъ билъанхъизабулеб политикаялде данде хIалтIи гьабулеб бугин, гьезул хIаракатчилъи экстремизмалдацин хурхараб бугин ва гьениб пачалихъалъ жиндирго ресалги къуватги хIалтIизабизе кколинги абун".\nЭР. - Муса, дуца гIицIго Дагъистаналъул информалатал гурони рехсолелго гьечIо мисалалъе. Унгогийищ дуца рикIкIунеб, Шималияб Кавказалда гьечIин тIокIал гьединал пачалихъалъул гурел информалаталин?\nМуса Мурадов: «Цогидал республикабазда добго чачаналъ, Гъарачайгун Чергессиялда, Гъабардагун Балкариялда, Адыгеялда, Шималияб Осетиялда аслияб къагIидаялда руго гIицIго пачалихъиял информалатал. Гьединлъидал гьенир рес гьечIо жирналистазул жамгIияталъул гьединаб дандечIей республикаялъул, республикаялъулни щиб, федералияб нухмалъиялде бихьизе. Жидерго информациялъулабь политика билъанхъизарулел пачалихъиял информалатал гьел республикаялда дида лъаларо».\nГьедин лъазабулеб буго чачаанлъ жиндир кьал бал ругев журналист Муса Мурадовас.\nАдыгеялдаса машгьурав лъиданиги вачIев журналист Аслан Шаззоцаги абулеб буго, жидер республикаялда лъиданиги бачIеб прессаялъе кинал гIаги ресалцин гьечIин. Жинца билъанхъизабулеб сайталъе, абухъего, хьухьцIазецин толеб гьечIин тIалъиялъин, гIарз гьабулеб буго гьес.\nАслан Шаззо: «Дица анцIго гIанаб соналъ нухмалъулеб буго "Нартпресс" абураб сайталъул. ТIоцебе нижер букIана команда. Талъиялъе байбихьудасаго нижеде кIудияб тIадецуй гьабулеб букIана. Гьанже хIакъикъаталдаги дун хутIана дунго. Вуго штатал гурев чанго чи дунгун хIалтIулев.\nПроблема хурхараб буго чIечIого нижер сайталде вирусал ритIулел рукIиналда. ХIалтIул ресал тIагIинарулел руго чIечIого батIи-батIиял низам цIунулел гIуцIабаз, гьездаго гъорлъ ФСБялъ доре цIан, гьанире цIан. Нижеца кинаб гIаги къанун хвезабулеб гьечIониги, гьез хIаракат бахъулеб букIуна нижер хIаракатчилъи экстремизмалда хурхинабизе. Щай? Щайгурелъул нижеца тIалъиялдаса, гьелго низам цIунулел гIуцIабаздаса тIалаб гьабулеб букIана къанунал тIуразари».\nЭР. – Аслан, рес бугищ дур ва аскIосел адыгазул республикабазда басмаялда рахъулел пачалихъалъул гурел информалатал рукIиналъул? Ругищ гьединал газетаби, журналал?\nАслан Шаззо: «БатIараб бицани, дида лъаларо Шималияб Кавказалда, Дагъистан тун цогидал бакIазда ругищали лъиданиги рачIел кагътил информалатали. Дида лъала дора руго цIалдохъабазул къадар кIудиял газетаби. Цогидал республикаби росани, Гъабардагун Балкариялда машгьурав инсанасул ихтитярал цIунулев Валерий Хатажуковасул буго машгьараб сайт.\nЗама-заманалдаса адыгазул халкъазул республикабазда хIалбихьула сайтал гурелги басмаялъул информалатал рагьизе. Гьединаб хIалбихьи нижер республикаялда дицаги гьабун букIана. Амма ниж талъиялъ ккезарула букIинилъе, мисалалъе, гьабин абизецин бегьулареб багьанаги ургъун, гьез ниж рехъерхъула диваназде кIиго-лъабго соналъ. Ахир-къадги ниж финансазул сурсатаздаса махрумлъула иргадулаб къагIидаялда ва ниж ккозарула байбихьараб иш теялде. Мисалалъе, пачалихъияв хъулухъчияс авария гьабун чIвана ункъго чи. Нижеца бицана гьеб ишалда хурхараб диваналъул процессалъул хIакъалъулъ. Нижеде абулеб буго, нужеца бугътан лъунин. Хадур ниж жалгоги чIезаруна диваналда цере. Гьеле гьединаб бугоха схема».\nМурадовас рехсараб Россиялъул миллияб политикаялъул агентлъиялъул бетIер Игорь Бариновас гьабураб лъазабиялде нахъ руссун, щай гIицIго нужер «Новое дело», «Черновик» ва «Республикаялде» кIвар буссинабулеб бугин федералияб идараялъул хъулухъчиясин лъураб суалалъе жаваб кьолаго, «Новое дело» газеталъул бетIерав редактор ХIажимурад Сагитовас абулеб буго, гьеб идара жидерго нухмалъулесул гIайибал мекъал рукIиналъе мукIурлъанин ва кагътал хъван жидедаса тIаса лъугьин гьаранин.\nКинаб рукIине кколел гьоркьорлъаби пачалихъиял гурел информалатазулги нухмалъиялъулги? «Черновик» газеталъе комментариял гьарулаго, машгьурав журналист ва жамгIияв хIаракатчи Алик ГIабдулхIамидовас абулеб буго, цIодораб ва жавабчилъи бугеб нухмалъиялъе лъиданиги бачIеб пресса ккола жамгIияталъулгун диалог гIуцIиялъул ва жамгIияталъул сигналал щвезарулеб тIокIаб канал.\n«Махшел тIокIал информалатал демократияб пачалихъалда ккола жамгIияталъул хIакъаб хIал бихьизабулеб индикатор ва жидедего хьибалалдаса балагьизе бугеб рес», - ян жубалеб буго ГIабдулхIамидовас.\nАмма бокьун бугищ жакъасел пачалихъиял хъулухъчагIазе жалго хьибилалдасахун еса рихьизе , абураб суал актуалияб букIине бегьулин гIицIго хIакъаб демократияб бугеб пачалихъалдайин, рикIкIунеб буго живго журналистас.\nХIукуматалъ нух кьолеб буго эркенаб прессаялъе\nFreedom House: рагIуе эркенлъиялъул иргадулаб хитIаб


Гьабулеб хIалтIиги бицунеб рагIиги дандеккезе ккола\n15 январалда Дагъистанлъул бетIерасул ишал тIуралев Владимир Васильевас гIахьаллъи гьабуна ДРялъул МВДялъул данделъиялда. Регионалъул нухмалъулесул пикруялда, нилъер республикаялда хIалтIи гIуцIун буго церечIарал суалал тIуразелъун гуреб, гьеб суалалда «пудра» бахун, тIаса бихьизабизелъун.\nДагъистаналъул МВДялъул нухмалъулев ГIабдурашид МухIамадовас данделъиялда бицана бугеб ахIвал-хIалалъул ва гьарурал хIалтIабазул. В. Васильевас, гьесие баркалаги кьун, абуна: «ЛъикIал хIасилал руго, гьабулеб хIалтIиги бихьулеб буго. Гьелъ рес кьолеб буго хIинкъи гьечIолъи чIезабиялъе ва парахалъи цIуниялъе жеги цIикIкIун хIалтIи гьабизе».\nАмма гьес разилъи гьеч1олъи загьир гьабуна шагьаралъул нухазда ва абуна федералияб программаялда рекъон къачIараб 71 нухда щаялиго ДТПял цIакъго цIикIкIунел ругин.\nГьединго гьес рехсана гьукъарал, ай бегьуларел бакIазда минаби ралел рукIиналъулги. «Гьеб суалгун дица хитIаб гьабуна прокуратураялде. Гьез хехго хIукму гьабуна, ай прокуратура дандечIун, балеб бакI чIезе тана. Амма гьабсагIат бачIана хабар гьеб бакIалда цIидасанги хIалтIаби унел ругин. ЦIех-рех гьабила, лъазабила. Балагье кинаб хIалалда жакъа МахIачхъала бугебали. Бищун цебечIараб масъала – жакъасеб ахIвал-хIал хисизаби. Ресго къотIани, бугелдаса квеш букIинегIаги биччангутIи. Нилъ гьелда тIад хIалтIизе руго. Ва дица диего кьолеб бугеб суал: кIвеладай нилъеда лъазе гьеб байбихьарав чи? Лъица букIаниги изну кьун бугоха гьесие хIалтIаби гьаризе, амма нилъеда лъалев гьечIо гьединаб изну кьурав хIаким. Дир гьелъие ихтияр буго ва ракIчIола нилъеда кIвелин жавабчилъи букIинабизе ва гьеб ахIвал-хIал хисизабизе», - ян абуна В. Васильевас.\nГьесул рагIабазда рекъон, церечIарал масъалаби тIуразе гурел, бугеб ахIвал-хIалалда тIад «пудра» бахине тIубараб система гIуцIун буго республикаялда.\nГьенибго чIахIиял шагьаразул ва гьелдаго цадахъ тахшагьаралъул ЖКХялъухъаги тIадаб иш тIубан бажарулеб гьечIин бадибчIвай гьабуна гьес. Гьелъул хIасиллъун кколин авариял ккеялъул хIужаби цIикIкIунел рукIин.\n«ГIазу базе байбихьидал рахIатхун лъугьуна дун. Г1азудаса х1инкъун гуро, гьелдаса нухал рац1ц1ад гьаруларого рук1ун. МахIачхъалаялда буго нухал рацIцIад гьаризе тараб компания. Гьелъул буго къваригIарабщинаб алатги техникаги. Амма гьелъулгун къотIи-къай гьабун гьечIо, гIарцуда бахиллъун руго. ХIасил: сон къватIал рацIцIад гьаризе къватIибе бахъун буго лъабго машина, гьезул цоябги бекун буго. Авариял ккола нухал рацIцIад чIезарун гьечIони. Шагьаразул идарабазул нухмалъулел гьединаб заманалда рукIине ккола хIалтIул бакIазда. Каспийскалъул мэр ватичIо хIалтIуда, самолеталде вахарав чи нахъвуссинавизе ккана гьев. Кин бегьулеб гьединаб заманалда, хIалтIиги рехун тун, кивеялиго ине? Дица нужее рагIи кьолеб буго, хадубккун гьедин букIине гьечIо», - ян лъазабуна Владимир Васильевас.\nРугьунлъун руго – бицунел гьелги, гьелъухъ гIенеккулел нилъги - «пудраялде». Гьанже божилъи бачIинехъин буго гьеб «пудраялдаса» хIакъикъаталде рачIине ратилин. Амма бигьаго букIинаро.\nАбула нилъер республикаялда щуго млн. бетIер гIи-цIцIаназул бугилан. Бугищха хIакъикъаталдаги? Дагъистаналъул Росдал магIишаталъул министерствоялъул хIалтIухъанас бицана: «Статуправлениялъул гIуцIабаз ва гьединго боцIул хъвай-хъвагIаялъул (перепись) хIасилалда гьеб къадар тасдикъ гьабулеб буго. Амма гьелда божизе бачIунаро. Гьеб къадаралда гIи батани, кибха бугеб къунцIараб квас, киб бугеб гьезул гьан?»\nДагъистаналъул Росдал магIишаталъул министерствоялъул баяназда рекъон, («Российская газета» 16.01.2017 сон) овощазул 1,4 млн тонна бакIарун буго исана. Советияб заманалдацин республикаялда бакIарулаан гIага-шагарго 400 азарго тонна овощазул. Гьенибги «пудра» цIакъго цIикIкIун бахун бугин ккола.\nШамил Хадулаев, коррупциялде данде къеркьолеб комитеталъул гIакълучи:\n- Нилъер гьаниб кинабго буго «пудраялъ» бахчизабун. Киназдаго гьеб лъала, хисизабизелъун гьабулеб жоги гьечIо. Мисалалъе босани, Эльтавалъул рохь. Гьеб къотIун балеб буго, гIайибиявги ватуларо. Гьеб ишалда гьоркьор гIицIго минаби ралел гурелъул ругел, гьениб буго шагьаралъул администрация, Экологиялъул ва тIабигIат цIуниялъул министерство, ихтиярал ва законал цIуниялъул органал ва цогидалги жавабиял идараби.\n«Пудра» хIалтIизабулареб министерство, ведомство гьечIо республикаялда, хасго гьеб цIакъго лъикIго хIалтIизабула гIадлу-низам гьабизеги гьеб цIунизеги тараз. Гьезул хIасилазухъ гIенеккидал нилъ алжаналда ругин ккезе бачIуна. Ругищха нилъ алжан бихьулеб бакIалдацин?\nГьедин букIине буго законалъул диктатура гьечIони. Законалдаса дове-гьаниве тарарав чи, лъалхъизавизе ккола. Гьабураб такъсиралъухъ тамихI гьабулеб гьечIони, такъсирчиясдаги гIорхъи лъаларо, гIадамазги гьеб гьедин букIине кколеб жойилан тола. Нилъги ругьунлъун руго гьелде. Васильевас рехсараб «пудра» буго такъсиралда тIад бахунеб нах. Гьеб лъугIизабизе рес бугищ? Бокьани, буго.\nДругие материалы в этой категории: « В Москве пройдет презентация антологии "Работайте, братья!»\tДагъистаниясул бергьенлъи »


Г1елму ва Г1акълу - Мои статьи - Каталог статей - Авар мац1алъул ва адабияталъул муг1алимзабазул сайт\nСуббота/Шамат, 21.04.2018, 18:03\nГ1елму ва Г1акълу\nНилъер умумузул заманалда г1елму щвезе ккани г1езиг1ан къо бихьулеб бук1ана, язихъго, квач1акъ, къват1ир росулъе ун, цоял Шамалде ун, цогидал Ц1амле ун, балагьулеб бук1ана г1елму. Г1елмуялда цадахъ г1акълуги щолеб бук1ана. Г1елмуги г1акълуги цояб гьеч1ого цоялъул щибго мукаг1ат гьеч1еб, ай заралцин бук1ине бегьулел жал ккола.\nГ1акълу гьеч1еб бак1алде г1елму бач1ани баллагь буго гьеб халкъалъе унго-унгояб.\nГьаб жакъа къоялде балагьараб мехалъ, халкъалъухъ буго г1елму. Гьеб бокьаралъуса щолеб буго, гьелда нахъ кирего инецин кколаро, гьаниб интернеталдаса щола кинабго. Киналго чиязда, хасго гьал "пацаназда" кколебги буго жив бищунго ц1одорав, бищунго динияв, бищунго жо лъалев вугин. Рак1алде ккунг1аги ч1олел щибани гьел, гьеб щва-щваралъуб гьулчизеги лъугьунел руго. Интернеталда киб-щиб хъваниги, ахирги гьеб буссуна динияб бах1салде. 15-17 сон барал нихьитал лъугьунел руго 40-70 сон барав чиясдехун, адаб тун гаргар гьабун "гьев диналде вуссинавизе". Гьал эбелалъул анч1ирокъорцин рук1инч1еб мехалдаго какги к1алги бук1арав херав чи, гьаз вуссинавизе гурищха кколев. Диналъул, рес бегьулаг1ан мехалъ, бокьа-бокьараз бицине лъик1аб бук1унаро. Имам Гъазалияс хъвалеб буго диналда т1асан бах1сал г1алимзабазе тейилан. Нилъг1адал жагьилзабаз бицине лъугьани гьелда т1асан хабар, дагьаб ургъич1ого абураб раг1иялъ, цо пуланав, хъвараб ц1алулесул рак1 диналдаса нахъе ц1азецин рес буго. Дида лъала гьединазул лъабго вагонгун бащдал.\nМисалалъе, те дун щибго динги лъаларев чи, дие гьеб лъазе х1ажалъани, нижер росулъ вуго гьеб г1елмуги г1акълуги цадахъ щварав Асх1абг1али Г1абдуллаев абулев вас. Дун мегеж хъах1ав чи вук1ана гьев гьавураб мехалъго, бук1аниги намуслъиларо лъалареб, ялъуни щаклъи ккараб суал бугони гьесда гьикъизе ине. Фейсбукалде гуро, вацапазде гуро, Асх1абг1алихъе ина. Дие интернеталда диналъул бицин х1ажат гьеч1о. Диналъул бицинег1оло, ялъуни ц1ализег1оло гуро дун интернеталдеги унев, уна гьенир ругел гьудул-гьалмагъзабазда к1алъазе вук1ине, х1алт1ун свакараб мехалда х1ухь бахъизе бук1ине, Бисавг1алиевасул макъалаби ц1ализе рук1ине, Бахугун даг1басдазе вук1ине, ва цогидал «лайкнут» гьаризе рук1ине.\nДиналъул бах1сал бокьарав уна мажгиталде, имамасда аск1оре, будун-дибирасухъе, ялъуни г1алимчи Мух1амад Дибирмух1амадовасухъе (амма гьес ц1акъ хач1го абула, гьединлъидал гьесухъе рес бегьулаг1ан мехалъ унге).\nГьал "пацаназе" г1адин дие я реклама х1ажат гьеч1о, я гьал киниги гьеч1еб гьунар г1акълугун дун г1алимчи вугин ч1езе х1ажат гьеч1о.\nГ1емераб бицани цого жо, халкъалда гьеб сурула. К1иго дибирс бицуна цого хабар, амма цояс бицараб ц1ик1к1ун бич1ула. Диниял бах1сал гьари, гьеб буго махщел х1ажатаб ищ. Гьанжесел "дибирзабазул" зитта гьунарги, махщелги гьелъие гьеч1о.\nУммумузул бук1арабги гьазие бегьуларо. Гьел хабалъ рукъараб куцги цин мекъаб бугин абизе нахъе рахъунарелги руго. ВАх1! Нужее бегьуларищ нужер умумул ккаралъуре ккезе?)) Гьезда аск1ове ккани дие г1унги т1асан араб бугоан. Амма гьезда аск1овени щиб гурин, г1орхъи-нухалде цин кколев тайпа гьеч1ого буго чара хун.\nУмумулги мекъи рукъун ратани, къват1иреги рахъун ц1идасаго бит1ун рукъеха.\nЧанги вук1уна г1урус чи, г1акълу бугес бицараб хабаралъ исламалдехун рак1 ц1арав. Амма гьал ишпанаязул г1акълу гьеч1еб хабаралъ рес буго гъосда ислам суризабизецин. Нужеца диниял бах1сал т1орит1иялда т1асан, унгоги зарал кколеб буго исламалъе. Нуж руго унго-унгоял исламалъул тушбаби.\nПал-х1асил, щиб бич1изе кколеб нужеда, «пацанал», гьалдалъун: Бах1сал, ваг1заби Асх1абг1алие те, нуж къалеб бак1алги къан, как-к1алги гьабун руц1ун ч1а!


Редакциялда гьоболлъухъ » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Общество - ЖамгIият » Редакциялда гьоболлъухъ\n1924 соналда рагьана Дагъистаналда тарихалъул, археологиялъул, этнографиялъул институт. Цебесеб гIуцIиялъул заманалда СССРалъул гIелмабазул академиялъул Дагъистаналъул филиалалда гурони гьединаб гIелмияб цIех-рехалъул институт Северияб Кавказалъул республикабазда кибниги букIинчIо. БатIи-батIиял соназда гьелъие нухмалъи гьабуна улкаялдаго цIар рагIарал Расул МухIамадов, ХIажигIали Даниялов, ХIажи ХIамзатов, Хизри ГIамирханов гIадал машгьурал гIалимзабаз. Араб соналда Россиялъул гIелмабазул академиялъул Дагъистаналъул гIелмияб централъул гьеб институталъул директорлъун вищана 38 сон барав гIалимчи, тарихиял гIелмабазул кандидат, Ругъжаб росулъа МахIач Мусаев. Институталъул 92 сонилаб тарихалда гьев ккана бищун гIолохъанав директор. Институталда гьарулел гIелмиял цIех-рехазул, хIалтIул рахъазул бицун нижеца гара-чIвари гьабуна М. Мусаевасулгун.\n- МахIач, институталъул гIалимзабазул аслиял цIех-рехал цебесеб Дагъистаналъул тарихалда тIасан ратилаха...\n- Нижер гIалимзабаз щвалде щварал гIелмиялгун практикиял цIех-рехал гьарула Дагъистаналъул гуребги, тIолабго Бакъбаккул Кавказалъул нилъер эраялдаса цебесеб заманалдаса жакъасеб къоялде щвезегIан тарихалъул, археологиялъул, этнографиялъул бутIабазда.\n- Чан чи хIалтIулев вугев институталда, кинал хIалтIаби риччарал къватIире ахираб заманалда?\n- Институталда хIалтIулев вуго 25 гIелмабазул доктор, 35 кандидат, гьитIинал гIелмиял ва техникиял хIалтIухъабиги малъун, кинавниги нусиялда анцIго чи. Гьоркьохъеб хIисабалда нижер институталъ лъагIалида жаниб къватIибе биччала 8-10 монография, 4-5 некIсиял документазул ва гIелмиял макъалабазул сборникал, 250-300 гIелмияб макъала. Мисалалъе рехсела ахираб заманалда къватIире рачIарал тIахьал: Х. ГIамирхановасул "Северный Кавказ: начало, преистория", М. ХIажиевасул ва цогидалги авторазул "Страна москутов в западной Прикаспии", "Дербент в историческом процессе Кавказа и России" (халкъазда гьоркьосеб гIелмияб конференциялъул материал). А. Мансуровалъул "Дороги и их роль в социально-экономическом и культурном развитии Дагестана" ва гь. ц.\n- Тарихчияс хIалтIи хъвалаго аслияб мугъчIвай гьабулеб жо буго архивазул документал, цересел кагътал, хъвай-хъвагIаял. Нужер архивалъул фондаздаги гIемер ратила гьел. Ругел цIуниялъе, цIех-рех гьабиялъе щиб гьабулеб бугеб?\n- Институталъул квералъ хъварал документазул фондалда буго гIажам, гIараб, гIурус, фарси, тюрк мацIазда квералъ хъвараб 3500 документ. Гьелде тIадеги данде бакIарараб батIи-батIияб кIваралъул гIажам, гIараб мацIазда хъвараб анкьазарго кагъат. Гьезда тIад хIалтIи цо моцIалъул, цо соналъул иш гуро. Бугониги нижер дагьалго ругониги специалистаз гьезда тIад хIалтIи гьабулеб буго. Гьайгьай, гьенир ратулел гIелмуялъе кIвар бугел хIужабаздасан гIелмиял тIахьал хъвалелъул пайда босула. Гьаниб абизе ккола Дагъистаналъул тарихалъе кIвар бугел гIемерал документал тIагIанин хIурияталъул, граждан рагъул соназда, Буйнакскиялдаса тахшагьар МахIачхъалаялде бахъулагоги. Жеги кIудияб зарал ккана 1937-1938 соназда мажгитал къалаго гьенир рукIарал гIажам-гIарабалъ хъванщинаб жо бухIулаго, тIагIинабулаго. Тарихалъе, адабияталъе ва маданияталъе бергьун кIвар букIине букIарал нус-нус къиматал документаздаса, хъвай-хъвагIаяздаса абадиялъего махIрумлъана нилъ.\n- Нилъер тарихалъул, цебесеб гIумруялъул хIакъалъулъ гIезегIан документал ругин абула Гуржиязул архивазда. Гьезул цIех-рех гьабиялъе нужер институталъ, гIалимзабаз гьабулеб хIалтIи бугищ?\n- Грузиялъул архивал руго цIакъго бечедал. Лъалеб букIахъе, XIX гIасруялда Тифлис букIана Кавказалда Россиялъул империялъул сардарлъи жаниб букIараб шагьар. Гьенир ракIарун руго Россия Кавказалде бачIаралдаса нахъе бакIалъулал, халкъазул, гьелдаго гьоркьоб Дагъистаналда хъатIулебщинабги кинабго хъвай-хъвагIай, документал. Россиялъул ва Гуржиязул гIелмабазул академиязул грантал щун дун кIиго нухалъ ана Тифлисалде, рес ккана дагьа-макъалго документаздаса хъвай-хъвагIаял гьаризе. Цебе гIадин бокьараб документалъул копия бахъизе рес гьечIо. Капитализмалъул къагIида гIелмуялда гьоркьобеги бачIун буго. Тифлисалъул архивазда хIалтIизе ккани хIажалъула гIарац. ХIисаб гьабе, хIажатаб тIехь балагьизе босулеб бугони заказ гьабуралъухъ кьезе ккола гIарац, цо тIамчил ксерокопия гьабун гIарац, сурат бахъун гIарац, гьебги гIураб. РещтIараб гостиницаялъухъ, кванихъ, добе-нахъе рекIадухъ ва цогидалги хIажалъабазухъ гIарац. ПалхIасил, кIудиял харжалги гьечIев гIалимчиясе, гIураб гIарац гьединаб ишалъе кьезе рес къанагIатаб институталъеги гьеб бигьаяб жо гуро. Бугониги гIелмиял конференциязде индал, цо-цо дозул гIалимзабазулгун гьудуллъиялъулал гьоркьорлъаби лъугьиналъ дагь-дагьккун нилъер тарихалда хурхарал документал щолел руго. Хьул буго бачIинин заманги, рукIинин ресалги Гуржиялъа гуребги, Дагъистаналъул тарихалда хурхарал материалал ругел Азербайжаналъул, Турциялъул, Ираналъул, Армениялъул архиваздасаги гьел ралагьизе санагIалъи кколебги.\n- Республикаялда дагьал гьечIо пайдаял ишазе гIарцул рахъалъ кумек гьабизе рес бугел гIадамал. Ратилагури гьезда гьоркьорги гIагараб ракьалде, гьелъул тарихалде рокьи бугел, гIелмуялъе квербакъи гьабизе бокьаралги?\n- Рес бугел гIезегIан ратила, амма гIелмуялъе кумек гьабулел цIакъго къанагIат руго. Баркалаялъе мустахIикъав вуго Дагъистаналъул, магIарулазул тарихги, адабиятги, маданиятги хирияв, унго-унгояв патриот Сайгидпаша ГIумаханов. Гьесул кумекалдалъун чанго тIехь бахъана ва бахъулебги буго нилъер араб тарихалда хурхарал. Цойги гьединав чи ккола бизнесмен, машгьурав меценат Зиявудин МухIамадов. Нижер цебегосеб анищлъун букIана квералъ хъварал документазул фондалда ругел материалал электроннияб къагIидаялде бачине. Щайин абуни заман анагIан кагътилги, гьениб хъваралъулги качество холеб буго, цо-цо документал цIализе ярагьунаредухъги лъугьинехъин руго. З. МухIамадовасул "Пери" рахIмуялъул фондалъ тIаде босун буго гьеб рахъалъ нижее кумек гьабизе. Гьал къоязда рехсараб хIалтIи гьабизе Испаниялдаса босун бачIине буго электроннияб вариант документазул гьабизе хасаб аппаратура. Нижерал ругьун гьаризе цадахъго вачIине вуго махщелчиги. Испания буго бечедаб некIсияб культурияб ирс бугеб, гьеб цIунулеб ва гьелъул къимат гьабулеб улка. Гьезул оборудование, аппаратура буго дунялалда бищунго тIадегIанаб качествоялъул.\n- ГIалимзабаз, археологаз араб гIасруялъул кIикъоялда анцIабилел, лъабкъоабилел соназда гьарурал раскопкабаздасан бихьизабуна магIаруллъиялда ганчIил гIасруялдаса цебего инсанас гIумру гьабулеб букIараблъи. Ахирал соназда ГьоцIалъ ГЭСалъул лъеца гъанкъизе бугеб бакIалда гьарурал гурого магIарухъе археологиялъулал экспедициял рачIун рагIичIо. Гьенир археологиялъе кIвар бугел памятникал гьечIогойищ?\n- ТIоцебесеб иргаялда абуни, археологазул штатал дагьал рукIиналъ кибего ирга щоларого буго. МагIарухъ гьел гьарулел кIиго гIалимчи-археолог вуго - Рабадан МухIамадов ва ХIамзат Атаев. КIиявго магIарулав. ГьоцIалъ ГЭС балеб бакIалда раскопкаби гьаруна Рабаданил нухмалъиялда гъоркь. ГIелмуялъе гIезегIан кIвар бугел материалалги ратана гьенир. КIиабилеб, магIарухъ руго гIезегIан археологиялъул памятникал. Босилин цохIо Болъихъ район. Гьезул ракьалда буго 60 археологиялъул памятник. Гьел росун руго хасаб реестралде, руго пачалихъалъул цIуниялда ва бербалагьиялда. - Дида Болъихъ район лъала. Амма гьениб цониги бихьичIо пачалихъалъул цIуниялда гъоркь бугеб археологиялъул памятник бугилан хъвараб бакI.\n- Бихьизе ресги гьечIо, щайин абуни гьединал бакIал рихьизаруни цо-цо бакIалъулал "археологаз" жидецаго "раскопкабиги" гьарун гIелмуялъе кIудияб зарал гьабула. Гьединаб бакI бухъун мазгарул, маххул я шагIил букIа кесек, тIагIел батун нижехъе бачIани я музеязде кьуни, гIелмуялъе гьелъул щибго пайда букIунаро. Археологаз тIагIел батараб бакIалда цIехола ракьул гъатал, кин гьеб лъун батараб, бахъула бакIалъул гIаммаб сурат ва гь. ц.\n- Лъала, гIелмиял хIалтIухъабазул чIахIиял харжал гьечIолъи, чIахIиялги гIисиналги гIарцудехун гьесараб гьаб заманалда гьанжесел гIолилал гIелмуялда тIад хIалтIизе рачIунел ругищ? Институталда хIалтIулел гIолохъанал гIалимзабазда гьоркьор щал дуца рехселел?\n- Кин букIаниги умумузул тарихги бокьулел, гьелда тIад хIалтIизе гъираги бугел тIадегIанаб лъай бугел гIолилал гIемерал руго. Гьел лъугьунел руго аспирантураялде, руго соискателаллъунги. Гьеб рохизе ккараб жо буго. АбичIого гIоларо гьадинаб жоялъулги. ГIаммаб лъай кьеялъул школа лъугIун унез кьезе ккола ЕГЭ. Гьелъул хаслъи буго тестазе къокъго жаваб хъвай. Гьединлъидал школа лъугIулезул гьечIо жидерго пикру цокIалго, гIатIидго бициналда тIад ургъи, гьеб кагътиде боси. Нижеца гьелда абула "ЕГЭ мышление" абун. Гьеб рахъалъ гIолилал гIалимзабаз жидедаго тIад хIалтIиялъе хIаракат бахъизе кколеб буго. Нижецаги кIвараб кумек гьабула. ГIолохъанал гIалимзабазул цIехолеб бугелъул дица рехсела кIигоясул, ай гIолохъанал рукIаниги гIалимзабазда гьоркьоб Россиялъул даражаялда жидер цIарал лъалел. Гьел ккола востоковед-текстолог, гIараб хъвай-хъвагIаялда тIад хIалтIулев МухIамад ШейхмухIамадов ва археолог Артур Таймазов. РакIчIун абила, гIелмуялда гьезул кIудияб букIинесеб буго. Руго жеги нижер жидеде хьул бугел гIолилал - аспиранталги, гьитIинал гIелмиял хIалтIухъабиги.\nАвтор: Гара-чIвари гьабуна Пайзула Пайзулаевас.\nГIелмияб конференцияМухIканаб хIакъикъаталъул кьучIалдаГIисинккун тIинкIулебги лъим лъарахъе щолебГIисинккун тIинкIулебги лъим лъарахъе щолебСалатавия - бечедаб тарихалъул гьитIинаб ракь