АФГЪАНИСТАН БУГО УНТУН ДИР РЕК1ЕЛЪ. - 18 Февраля 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2017 » Февраль » 18 » АФГЪАНИСТАН БУГО УНТУН ДИР РЕК1ЕЛЪ.\nАФГЪАНИСТАН БУГО УНТУН ДИР РЕК1ЕЛЪ.\nТ1аде к1анц1арал тушбабаздаса ват1ан ц1унизе гуреб, жидеда т1ад лъураб интернационалияб налъиги рак1бац1ц1адго, унго-унгояб маг1аруласул ях1-намусгун т1убазабуна нилъер г1олохъабаз. Гьединазул цоявлъун ккола нилъер районалъул рик1к1адаб Т1адколо росулъа Нурмух1амадов Сурхайги. Дагьаб цебег1ан дир лъай-хъвай ккана гьесул хъизан Узлипатгун ва яс Пат1иматгун. «Лебалав чи раг1улагури нужер рукъалъул бет1ер»-ан дица махсаро гьабидал, лебаллъиги бах1арчилъиги гьанже лъиего х1ажатги гьеч1ин, гьесул гьунаралги нек1ого т1алъиялдаги Афгъанистаналъул боркьараб корониве гьев вит1араздаги к1очонги танин рек1екълъана гьел. Унголъунги чияр ракьалда дозул г1адатаб халкъ ц1унун къеркьарал рагъухъаби-интернационалистазе пачалихъалъ гьабулеб я к1удияб кумек, я моралияб квербакъи дида бихьулеб гьеч1о. Социалияб рит1ухълъи гьеч1олъи. Т1екълъи. К1очон тарав багьадурасул чорхол сахлъи гьеч1олъиялъ ккеч1о дун, мухбиралъулги гьесулги лъай-хъвай. Узлипатицаги бицана, рак1алдещвеяз Сурхай ц1акъ къварилъахъдулин. Бокьич1о ругънаде ц1ам щвазе, бит1араб бицани. Хъизамалъул чаг1азе дос рицарал рак1алдещвеяздасан, архивалдасан байбихьана макъала хъвазе. Гьелъиеян абуни, гьаб Ват1ан ц1унулезул ва Афгъаналъул рагъул г1ахьалчаг1азул байрамкъояз биччалеб газеталда Сурхай лъидасаго ц1акъ мустах1икъав вук1ин бицуна гьаб шапакъатазул сиях1алъ:\n-20 июнь 1985 сон- «За отвагу» медаль\n-21 март 1986 сон- «Баг1араб ц1ва» орден\n-28 январь 1988 сон- «СССРалъул яргъилал къуватаз-70 сон т1убаялде» медаль.\nСурхайил эмен армиялде гьев иналдего чанго соналъ цевехун вук1ана. К1удияв вац Асх1абг1али 1980 соналъ уна армиялде хъулухъ гьабизе. Г1орут1е гочун гьениб балеб минаялъул ургъел, т1олабго гьабулеб х1алт1и Сурхайиде ккола. Гьеб бан лъуг1араб 1983 соналъул октябралда гьевги уна Советияб Армиялде.\nМикьго классалъул лъай бугев Нурмух1амадовасе бигьалъич1о ярагъ ва къуватаб техника лъазабизе. Рагъулаб хъулухъалде ах1илелде Сурхай гугариялде машгъуллъулев вук1уна, Харахьи участкаялда къецазда цо нухалда т1оцебесеб бак1цин ккун бук1ун буго. Гьединаб, маг1арулаз абухъе, къамарт1аб черх бук1иналъ к1удияб кумек гьабун буго гьесие къох1ехьезе. К1иго соналда дагьабищха гьеб х1ехьезе, багьадурлъи бихьизабизе ккун батилеб?\n-Цо нухалъ душманаз гьабун батараб вах1шилъи г1умруялъго к1оченаро-ян бицунеб буго жиндирго рак1алдещвеязда Сурхайица. Ротнияс буюрухъ кьуна Кишлак (росу) сверун кквезе, гьениса душманал т1уризаризе. Бицана гьез г1адамазда зулму-х1ал гьабулеб бугилан. Батизеги батана. Т1оцебесебго рукъалъул къадазда нахъасан кьвагьулеб бук1ана нижеде. Халатккун к1веч1о гьезда дандеч1ей гьабизе. Гьениб батана яргъил склад, г1адамазухъа бахъараб давла. Щугояв ч1ван ватана гьез, руччаби-лъимал ругоан лъукъ-лъукъун. Гьелде щвезег1ан рек1елъ цо к1удияб ццимги бук1инч1о душманаздехун. Г1олохъабаз бицунаан гьез квешлъиялъул, нагагьлъун нилъеразул чи жидехъе щвани, рах1му гьабунгут1иялъул. Амма жидеразего гьедин, фашистаз г1адин, г1акъуба кьолеб батилин божун вук1инч1о. Божизавуна Сурхай цогидал лъугьа-бахъиназги. К1иабилеб сон бук1ана интернационалияб налъи т1убазабулаго. Сурхай гъорлъ вугеб гьит1инабго къокъаялъе кьун бук1уна буюрухъ Пакистаналдаса яргъил ц1ун бач1унеб караваналъе нух къазе. Сурхай тана, лъик1аланго цевехунги вачун, гъоркьч1ел гьабизе.\n-Воре, кьижун ккезе гурин, Саша-ян буюрана командирас, кьурабазда гьоркьов гьев вахчун вугеб куцалъул мух1канго халги гьабун,-т1оцересел гранатаби караваналъул рач1алде риччай, нахъ руссун ине тезе бегьуларо гьел, рихха-хочи ккарабго реч1аризабизе дурго «агеэс».\n-Ургъел ккоге, Игорь Васильевич, кинабго т1убазабила,-ян Сурхай, щаялиго ротаялъул командирасдехун инсул ц1арги абун к1алъана. Ветровасда гьеб бич1ч1ана маг1арулас жиндиргун къо-мех лъик1 гьабулеб бугеб г1адин. Г1адатлъун батухъе, постазе яги гъоркьч1ел гьабизе унезда т1ок1ц1арал абун толаан. Гьедин Сурхайидаги командирас к1иабизеги «Кинабго лъик1 бук1ина, Саша»,-ян абун тана.\n-Бищунго рах1ат хвараб жо батана гьедин халккун ч1ей. Рак1алде кколаан, сордо рогьине заман щолеб бугилан, балагьидал, анц1гоги т1убан батулароан. Къаси саг1ат анц1ила к1иго т1убараб г1адаб мехалда бач1ана караван. Лъик1аланго чаг1иги ругоан гьелда цадахъ. Буюрухъ кьовухъе т1оцебесеб граната щвезабуна гьелъул рач1алда, хадуб биччана лъеберабго граната. Ккана цо лах1зат анилан. Дун вугеб рахъалде кьвагьдезе журана душманал. Хех гьабун ярагъ бак1аризе лъугьана. Гьебги босун векерана нижерго къокъаялъухъе. Хадуб афгъанистаналъулазул батальоналде гъорлъе журана ниж. Цадахъ нахъ ч1вана караваналъе кумекалъе рач1арал душманал. Ярагъ бак1аризе дагьалъ рук1нилъа эхеде ворхарав Сурхайил квег1аб гъеж душманасул гуллица борлъула гьеб сордоялъ. Лъукъун вук1ин гьесда лъала г1иц1го гьалмагъзабазухъе щун хадуб. Радал балагьилалде караваналъулаз рехун тун батула 48 автомат, 8 к1удияб калибралъул пулемет, 6 гранатомет. Гьеб бук1ана Сурхайица риччарал гранатазул х1асил. Нурмух1амадовасул гьеб гьунар к1одо гьабуна 1985соналъул январалда «Х1инкъи гьеч1олъиялъе г1оло» медальги кьун. Гьебго соналъул маялда каранда гьебги бан, г1агараб росулъе т1адвуссуна Сурхай. Ва гьесда рак1алдецин ккун бук1инч1о жиндие цойги рагъулаб шапакъат бит1ун бач1инилан.\nРагъ лъуг1ун санал ун хадурги ратула шапакъатазда бах1арзал. Гьелъухъего, лъаг1алидасан валагьана, цойги шапакъаталъ- «Баг1араб ц1ва» орденалъ нилъер Сурхайги. Иш ккун буго Кандагар провинциялда. Боркьараб рагъ бук1ана гьениб душманазулгун, гьезул к1икъогояв асир гьавуна, гьедиг1аналго ч1ванги ратила. Сурхайидаса дагьавго довег1ан кьвагьдолев вук1ана рагъулав гьалмагъ Веселов. Циндаго кьвагьана гьениб аск1об граната. Сурхай вортана гьалмагъасухъе. Гьалмагъасул к1иябго бох лъукъун батана. Гьевги мугъзада рек1инавун к1иясулго ярагъги баччун х1алицаго г1адин векерулев вук1ана Нурмух1амадов. К1инусго метр тараб мехалъ Сурхайил жиндирго бохги лъукъана. Гьес жеги нусго метралъ хъамуна гьалмагъ. Хвасар гьабуна гьесул г1умру. Гьеле гьеб багьадурлъи рик1к1ун буго доб орденалъе мустах1икълъараб бах1арчилъун.\nГьеле гьединал бах1арчиял ишазул багьадурасул мисалалда куцазе х1ажат ругоан жакъа дол «Хъах1илаб китилан», «Сасараб рукъилан» ц1ар тарал, ч1вай-хъвеялде, жалго жидецаго къот1-къот1ун сакъат гьариялде гьесизарулел х1аяз к1отинарурал г1олилал, лъимал.\nГьале гьав Сурхай г1адал рук1ине кколин маг1арул васалилан малъизе х1ажат буго школалда-муг1алимаз. Рокъоб-умумуз. Т1алъиялъ к1одо гьаризе х1ажат бугоан гьев к1очон тарав бах1арчи г1адал, анц1-анц1, нус-нус ват1аналъул васал. Ват1аналъе рит1ухъал, гьелъие г1оло рух1 кьезе х1адурал. Сурхайида, ва гьев гьоркьов ккун т1олалго районцоял-афганцазда араб байрамги баркулаго, щулияб сахлъиги баракатаб г1умруги гьезие гьарулаго, лъуг1изе толеб буго дирго хъвай-хъваг1айги.


Килалъ – авар мацIалъул роолаб мактаб » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nРосаби – магIарул мацIалъул, яхIалъул ва хасияталъул хъулби\n– ЯхIалъул бицунеб цохIого хабар, хабалъ нилъ лъечIого, лъугIулеб гьечIо, – гьедин хъвана магIарулазул шагIирас. Нилъер, аваразул миллаталъул, суалал рукIалиде ккей бараб буго тIоцебесеб иргаялда нилъерго яхIалда. Гьеб буго аслияб жо, сундулго кьучI. Нилъеца нилъерго умумузулги, бахIарчияб тарихалъулги, гьаб ракьалъе ва халкъалъе гIоло рухIал кьурал миллатцоязулги хIурмат гьабуни, цогидаз нилъерги гьабула къимат.\nИнсан лъадарулеб къебелъи\nАраб анкьалда дунялалъул гIемерал харбазда гъорлъ ракI рази гьабуна Килалъ росулъ авар мацIалъул роолаб мактаб, къокъа, лагерь гIуцIун бугин абураб лъазабиялъ. ХIакъикъаталдаги, бачIинахъего гьитIинабилан кканиги, нилъер миллаталъе цIакъ кIудияб хабар буго гьеб. Гьаздасан мисал босун, цоги росабиги жамагIаталги хIалтIани, нилъер ахIвал-хIал гIемерго лъикIлъила, иншааллагь.\nРосаби цIуни ва церетIезари ккола кутакалда кIвар бугеб иш. Росабалъ буго магIарул мацIалъул свери. Гьенир куцала унго-унгоял магIарулал. Гьел нус-нус, аза-азар сонал рарал нилъер халкъалъул хъулбуз гIезаруна саламатал гIадамал. Росаби риххани, нилъер миллатги биххула. «МагIарулазул росаби» абураб проект, тадбир билълъанхъизабулеб буго «Миллат» басмаялъ, гьеб масъалаялъул бугеб бергьараб кIварги, хIажалъиги, жавабчилъиги бичIчIун.\nКилалъ росдал бегавул АхIмад Каримовас, «Миллат» басмаялъе баян кьолаго, бицана риидал росулъе рачIарал шагьаразда ва гIатIиракьалда гIурал килдерил лъималазда магIарул мацI малъулеб мактаб, къокъа, лагерь гIуцIун бугилан.\n«Риидал хIалхьи гьабизе гьогьомараб магIарул росулъе рачIарал лъималазе пайда букIине, нижеца гьезие хасал шартIал ва низам гIуцIана. КъваригIел гьечIебщинаб жоялде руссун течIого, хасаб тартибалда, гьез росулъ бараб щибаб къо батIи-батIиял дарсаздалъун ва тадбираздалъун цIезабуна, чIаголъизабуна. Рогьалилъ цудунго, какалги ран, рекерула лъимал. Хадур байбихьула Къуръан малъиялъул, исламалъул аслаби лъазариялъул ва авар мацIалъул дарсал. Авалалда гIурус мацIалда гурони кIалъаларел рукIарал лъималги гьанже магIарул мацIалда гаргадизе лъугьана. Дида ккола, гьаб лагерь ва гьаб рии гьел лъималазда киданиги ракIалдаса инарилан ва гьел лъадариялъе, куцаялъе, сахалщинал тIабигIатал гьезулъ рессинариялъе гьал дарсаз кIудияб квербакъи гьабулеб бугилан. Цоги росабазги жамагIатазги гьединалго лагерал гIуцIани, гьелъ нилъер халкъалъул мацI загIиплъулеб букIиналъул гIузру бигьалъизабилаан», – илан баян кьуна АхIмад Каримовас.\nХIал-зулму гьабун, щибниги билълъанхъизабизе кIоларо. Гьадинлъидал, нилъее, магIарулазе, нилъго, Аллагьас рижухъе, нилъерго мацIги, тарихги, цIарги бугел магIарулаллъун хутIизе бокьани, нилъецаго тIалаб гьабизе ккола халкъалъул къисматалъул.\nЦIвабзазул цIураб зоб тIаде къулана\nКъасиги росулъе вуссарав дида\nАраб анкьалда гьал мухъазул бетIергьанчияс цIидасан сапар бухьана гIураб ва гIагараб Бакьулъ Гьарадирихъ росулъе. Нилъ гьарураб ва нилъер лъимерлъи араб бакIалде, ватIаналде хасаб асар букIуна. Росдал къватIазухъан гали лъолаго, гIемерал ракIалдещвеял гьулчун рачIуна… 3 июлалда, талат къоялъ, нахъеги вахана ралъдал гьумералдаса 3600 натIалъ эхедегIан бугеб Бакьулъ Гьарадирихъе. Росдал свериялъухъ валагьун вукIаго, сардилъ рачIана гьадинал мухъал.\nРосдал къватIалги къутIпуги…\nДида рихьулел руго лъимерлъиялъул къватIал,\nДир гьуъруз цIалеб буго цIорораб мугIрул гьава.\nГьанив векерахъдулев вас вуго цеве чIолев,\nАнищаз цIураб ракIгун вуго гьев гIун вачIунев...\nКъаси дун цIвабзазухъе цIакъго гIагарлъун вуго,\nЛъимерлъуда кинигин, зодове вуссун вуго.\n…ГIисинал цIваби руго, чIахIиял цIваби руго,\nЦохIо бакIалда чIараб къутIпу гьезул хан буго.\nХисуларо гьелъ гIамал, хисуларо гьелъ ватIан,\nХутIарал цIваби гIадин, тIурулеб гьечIо даим.\nДоб зодил бакъулъ буго кьварараб хъаравуллъун,\nДолъ квер бегьулеб буго нух къосаралщиназе.\nКъутIпуялъ рикIкIадасан канлъи бикьулеб буго,\nБеразул чIорал речIчIун, гIанчIго къенкIолеб буго,\nКъваридаб сардил бецIлъи къалъазабулеб буго,\nКъисмат мекъи ккаразе хвасарлъи кьолеб буго.\nКъасиги росулъе вуссарав дида.\nРосу кьижун буго. Гьале дицаги\nАзбаразда чирахъ свине гьабуна.\nСверухълъи тIолабго бецIлъухъ тIерхьана,\nЦIвабзазул рикIкIадаб канлъи хутIана.\n…Дагь-дагьккун ТIохмугIрул мегIелиялда\nРещалъараб моцIалъ рещтIен гьабуна.\nГьелъул гвангъараб нур гохIазда чIвана,\nХIикматал кьераца ТIалъи белъана.\nБоцIул пунщи буго чолода жаниб…\nЧерхалда речIчIула тIадагьаб гьури.\nГьогьомараб сардил сихIтарал сасаз\nСагьвилаб, панаяб гьабула асар.\nРакIалде рачIуна моцIролал сардал,\nДуниял рагьулел рикIкIадал сонал…\nГьуърулъе бецIцIулеб бацIцIадаб гьава,\nЛъимерлъул бацIцIалъи тIадбуссинабе...\n» Чармил хIукумат\n» Бакълъулазул росаби. Килалъ


БачIунеселъ гIарада речIчIизе гурин… | ВатIаналдаса цIиял харбал | Киназего гIаммаб Россия\n© ХIакъикъаТ - республиканская общественно политическая газета на аварском языке\nБачIунеселъ гIарада речIчIизе гурин…\nДагъистаналъул миллияб музеялъул ЧIиркъатIа росулъ бугеб филиалалда буго 3000-гIанасеб экспонат\nДагъистаналъул щибаб росулъ буго музей. Гьелъие хасаб мина гьечIел бакIазда музей гIуцIун буго гIагараб ракьалъул тарихалъулги рухIияб нахърателалъулги къимат гьабулел гIадамазул рукъзабахъ. Гьезул хIакъалъулъ чанцIулго хъванги букIана. Гьеб рахъ босани, ЧIиркъатIа росдал музеялъе талихI кканин абизе бегьула, росдал бегавуласдаги районалъул нухмалъиялдаги музеялъул бугеб кIвар бичIчIи. Музеялъе бан буго кIитIалаяб мина.\nНекIсияб росу: хIужаби ва баянал\nРосдал рагIалда буго нус-нус сонал рараб тарихияб памятник — гьитIинабго гургинаб си. Гьелъул борхалъи буго 2,5 метр, гIеблъи — цо метр. Гьединаб памятник Дагъистаналда гьечIо, буго чанго гьединаб памятник Африкаялда, гIарабазул улкабазда. Гьеб къанагIатаб памятникалъул хIакъалъулъ нилъехъе щвана гьадинал баянал.\nХII гIасруялда Дагъистаналда ислам тIибитIизабизе вачIарав Абулмуслим шайихасда цадахъ аскаралъул бетIерлъуда рукIун руго гьесул вацалги. Гьезул сапаралъул хIакъалъулъ нахъе хутIарал документал цIакъго мукъсанал руго. БатIи-батIиял хъвай-хъвагIаяздасан ва умумузухъа щварал биценаздасан баянлъула гьадинал хIужаби: ЧIиркъатIа росу буго тIабигIияб рахъалъ кIвар бугеб жаниблъиялда бараб росу, гьеб росулъан унаан лъарагIлъиялде тIощалида хадур магIарулалги, гочунаан гIиги, ЧIегIер ралъдал рагIалчIван Гуржиялъа Каспий ралъдал рагIалде Кавказ къотIун базаргаби хьвадулаан.\nАбулмуслим, жиндирго богун Хунзахъе унаго, рещтIун вуго ЧIиркъатIа. Гъоб заманалда росу букIун буго 12-ялдасаги цIикIкIарал кулабаздаса гIуцIараб. Щибаб тухумалъул вакилзабиги ахIун, Абулмуслимица абун буго, щибаб колода мажгит базе рес букIунарин, нуж киналго, цо росуги ккун, цолъизе кколин. Гьеб вагIзаги гьес гьабун буго кIудияб ганчIиде тIадеги вахун. Жиндирго вац ГIалисултан ЧIиркъатIаги тун, Абулмуслим цевехун ун вуго. Гьес вагIза гьабураб ганчIида тIад, досул хIурматалда, бан буго си. ГIалисултание росулъ бан буго мина. Хадуб гьениб рагьун буго мадраса. Хвараб мехалда ГIалисултанги гьеб мадрасаялда аскIов вукъун вуго. Гьениб гьанже зияратги буго.\nРосулъа чIахIиял чагIазул биценалда рекъон, гьаб си бан буго, цебе букIараб сиги биххун, гьелъул бакIалда, гIага-шагарго 1690-абилел соназда. Гьеб сиялда жанир рукIун руго кида Абулмуслим вачIаравали, кида гьаниб ислам тIибитIарабали тIад хъварал къанал. Большевикал рачIараб мехалъ, гьез гьел гъурун тIагIинарун руго.\nНус-нус сонал рараб тарихалъул ва архитектураялъул гьеб памятник биххун инехъин буго. Памятник тIад бараб гамачI, гъоркьан лъараца кванан, бортизе къачIан буго. Дун гIемерал бакIазде щвана гьелъул бицун, амма ишалъулаб кумек щолеб гьечIо. Гьединго ЧIиркъатIа росдал ракьалда руго гьанжеялдаса лъабазаргогIан соналъ цебе кьурда рикIун рахъарал сураталги хъвай-хъвагIаялги. Археологал, рос-лъади Котовичаз, гIемераб хIалтIи гьабуна гьел суратал цIуниялъе, амма жакъа гьабулеб хIалтIи цIакъ загIипаб буго. Расулица абухъе, бачIунеселъ нилъеда гIарада речIчIизе гурин хIинкъун вуго дун.\nГIагараб ракь лъазабиялъулгун тарихалъул музей рагьиялъе квербакъана ЧIиркъатIа росдал гьоркьохъеб школалъул тарихалъул учитель КъумахIажи Шихмирзаевасул хIаракаталдалъун. Гьес данде гьабуна анцI-анцI экспонат ва гьел лъун рукIунаан тарихалъул кабинеталда. Дагь-дагьккун музеялда къайи гIемерлъана ва школалда гьелъие кьуна хасаб кабинет. Гьенибги гIолеб букIинчIо бакI. Гьебмехалда росдал администрациялъ музеялъул къайи лъезе кьуна росдал Культураялъул рокъоб хасаб бакI. Дол соназда музеялъул хIалтIухъ мухьги кьолароан, хIалтIиги гьабулаан жигарчагIазул кумекалдалъун. 2006 соналда Гумбет районалъул бетIер СайгидахIмад АхIмадовасул жигаралдалъун ДРялъул Культураялъул министерствоялъ ЧIиркъатIа рагьана Дагъистаналъул цолъизабураб музеялъул филиал. Рагьана лъабго хIалтIухъанасе штатги. ГьабсагIаталда музеялда вуго щуго хIалтIухъан.\n2013 соналда районалъул администрациялъ байбихьана музеялъе цIияб мина базе. Къокъаб заманалда банги бахъинабуна гьеб. Музеялде рачIуна республикаялдаса, улкаялдаса ва улка тун къватIиса гьалбал. Ахираб щуго соналда жаниб гьенире щвана Германиялдаса, Голландиялдаса, Франциялдаса, Югалъулаб Кореялдаса, СШАялдаса гьалбал.\nЧIиркъатIа росдал тарихалъул ва гIагараб ракь лъазабиялъул музеялъул директор


Авар мацIги адабиятги » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nГьелдасан бачIунеб буго пикру, Дагъистаналъул магIарулал жиндир заманаялда мащгьураб ва цебетIураб халкъалъул ирсилал ругин абураб. Дагъистаналъул мацIазда гьоркьоб авар мацI гIагараб буго тумазул ва даргиязул мацIалгун. Гьел мацIазда\nрелълъарал гьаркьал ва предложениял гIуцIиялъул цогояб къагIида гуребги, руго гIемерал гIаммал рагIаби. Гьелъги\nбихьизабула нилъеда халатбахъараб зманалда жалго жидедаго чIун гIумру гьабун ругел гьел халкъал, жиндир заманалда цо гIаммаб халкълъун букIараблъи.\nАвар халкъалъул литература аслияб куцалда бикьула кIиго бутIаялде: 1) рагъ-кьалалда хурхараб, 2) рокьуда хурхараб. (РухIияб литература, ислам дин тIибитIун хадуб баккараб, хурхараб буго диналда ва доб дунялалъул ишазда). Бокьарав магIаруласда дуца цIеханани: «Бице кинаб букIаниги шигIру яги хабар», - абун, гьес танкан дуе суал кьела: «Рокьулищ, кьалулищ?» - абун. Авар мацIалда руго гIемерал харбал рокьулги кьалулги бицунел.\nГьел харбазулъ бицен гьабулел, анищал ва хьулал рагIарав чи хIикмалъула гьезул берцинлъиялда. Жакъа ругел магIарулазул гIумру, мискинлъи ва гьезда сверухъ бугеб бихьарав чияс щаклъи гьечIого цIехела, гьединаб захIматаб хIалалда, гIицIго кьурабаз ва ганчIаз сверун ккурал бакIазда рукIарахъин бугел чагIазе кисайин гьединал берцинал анищал ва гьайбатал\nбиценалилан. Гьединабго сурат буго авар мацIалда ругел кучIдузулъги поэмабазулъги, жидеда гIемер батIи-батIиял хIикматазул хIакъалъулъ бицен бугел.\nГIараб мацIалда лъай кьей щварал магIарулазул гIалимзабаз жидерго рахьдал мацIалде кинабгIаги кIварго буссинабулеб букIинчIо. ГIараб мацI тун, батIияб мацIалда щиб букIаниги хъвай мунагьлъун рикIкIиналдецин ккун букIана иш. Гьез кидаго абулел рукIана хадур рехсарал гьал рагIаби: «ГIараб-фасихI-малихI, бакъи (цогидал) наджис (бацIцIадаб гуреб, хъубаб)».\nГьедин, гьабсагIаталдаги турк яги гIурус мацIалъул асаралда гъоркь ругел гьалмагъзаби-мугIалимзабазеги бокьун гьечIо рахьдал мацIалдехун руссун, гьелде кIвар кьезе. Гьез абулеб буго: «Жакъа къоялъул гIумруялда жаниб кинаб букIаниги кIвар гьечIеб мацIалъул литература щай нижее хIажат бугеб?» - илан. Дир пикруялда, гьалмагъзаби-мугIалимзабазул рагIаби ритIухъал гьечIо. Щайин абуни, цо иш ккола бугищ яги гьечIищ гьеб мацIалъул кIварали, амма цебесеб литература лъай ва гьеб бакIари - тIубан батIияб иш буго.\nГьеб гIиллаялдалъун тIолго дунялалъул гIалимзабаз кIвар кьун лъазабула гьеб. Дир хьул буго, магIарулазул гьалмагъзабаз-мугIалимзабазги тIадаб къимат кьун, тIадчIей гьабилин гьеб гIунгутIиялда тIад. Ва гьел некIсияб магIарулазул литература бакIариялда тIад хIалтIанани, гьез кIудияб борч тIубазе буго гIелмуялда ва ватIаналда цебе. Дир кидагосеб хьул буго росабалъ ругел, халкъалда гьоркьор гIумру гьабун ругел мугIалимзабаз жидерго кIвар буссинабилин гьеб гIунгутIиялде ва хадубккун жидерго литератураялъе кколеб къиматги кьелин.\nАвтор: МухIамадкъади Дибиров\nГьес хъварал х1алт1аби,асарал, ц1и гьарун рахъани лъик1 бук1инаан,досул х1аракаталъухъ балагьараб мехалъ,жадидазул кьеразулъ вук1арав чиилан ккола эв.


Большой Театралда кIудияб скандал\nБольшой Театралда ахираб заманалда рукIарал кIудиял скандалаздаса хадуб хъулухъалдаса вахъун вуго гьелъул генералияв директор. Гьел скандалазул ахирисеблъун букIана исана январалда театралъул нухмалъулезул цоясул гьурмаде загьруяб лъамалъи чвалхараб ва гьелъул хIасилалда гьев канлъукълъараб скандал.\nТIолго дунялалда цIар араб Москваялъул Большой Театралъул хIалтIухъабаз хьул лъолеб буго гIемерал соназ халат бахъунеб дагIба ахиралде щун букIиналда. Гьеб дагIба хурхараб букIана сутенерлъиялда, ва махшеллъиялъул нухмалъулесда гьабураб гьужумалда. Гьев гьелдаса нахъе беццлъана.\nРоссиялъул федерациялъул культураялъул министр Владимир Мединскияс талат къоялъ лъазабуна Большой Театралъул бетIер Анатолий Иксанов хIалтIудаса эркен гьавун вугин абун.\nДобго къоялъ тIобитIараб пресс-конференциялда Мединскияс абуна, татралда сверухъ цIакъ захIматаб ахIвал-хIал бугин абун.\nИксановасул бакIалде тIамун вуго Станиславскиясул цIаралда бугеб Музыкалияб театралъул директор Владимир Урин. Гьес абуна, жинца кIванагIан кIудияб хIаракат бахъизехъин бугин дагIба рагIалде бахъинабизе гIоло.\nЦо нухмалъулев цогидав нухмалъулес хиси гIадатияб, ракълилаб къагIидаялда тIобитIи, цIакъ лъикIаб хIужа бугин дида ккоухъе.\nКультураялъул министерлъиялъ цIакъ сабруяб баян гьабуна Иксанов хIалтIудаса эркен гьавиялда хурхун. Аммаила лъилниги щаклъи гьечIин гьединаб хIукмуялъе гIиллалъун дагIба-къец ккун букIиналда.\nГьадин абулеб буго маданияталъул суалазул рахъалъан эксперт Марина Тимашевалъ.\nМарина Тимашева: «КъватIисан гьеб ахIвал-хIалалъухъ хал-щал гьабулев чиясул бербалагьиялда хIалтIудаса эркен гьавиялъе цохIого цо гIилла буго - гIемерал соназда жаниб Большой театралъул къадал рагъаризарулеб авал-ахир гьечIеб дагIба».\nЯнварь моцIалда Большой театралъул махщеллъиялъул рахъалъан нухмалъулев Сергей Филинил гьурмаде загьруяб жо тIун хадусала кIудияб ахIи-хIур багъарана тIолго Россиялъул прессаялда.\nГьабсагIат гьев Германиялда азарханаялда вегун вуго, гьесие гьабун буго гIаммаб къадаралда 18 операция. Заман ун хадуб Большой театралъул цIар арав кьурдухъан Павел Дмитриченко гьеб гIайибалъе мукIурлъун байбихьуда разилъана жиндирго ишцоязул цIарал рехсезе, хадуб гьелдаса инкар гьабуна. Филиница гьадин бичIчIизабулеб буго гьеб хIужа:\nСергей Филин: «Дие ккараб хIужаялда дун разияв гьечIо. Дун разияв гьечIо пуланав инсанас жинцаго дие гьабураб ритIухъаб гуреб гьединаб диваналда. Щаклъи ккарал ва ккурал гIадамазулийн бицани, у гьезда гъорлъ такъсир гьабиялда щаклъи бугев цо чи вуго ян ракI чIун абизе кIола дида».\nБольшой Театралъул 300-гIан хIалтIухъан рагьараб кагъат хъван биIтана Россиялъул президентасухъе Дмитриченко цIуни мурадалда. Гьесде гIунтIизабураб гIайибалда гьез абуна гьеб бугин ургъунго гьабураб ишилан.\nТеатралъул цогидав мащгьурав артист Николай Цискаридзел хIисабалда Большой театр къачаялъе биччараб гIарцул гIемераб къадар бикъун бугин. Полициялъулаз рехсолеб буго 3 миллион доллар. Цойги гIайиб гIунтIизабулеб буго Анастасия Волочковалъ.\nАнастасия Волочкова: «СияхIалда рекъон администраторас ясал ахIулел руго. Дие бокьун гьечIо гьабсагIат гьесул цIар рехсезе Большой театралда гьев цIакъ машьгурав инсан вукIиналъ.\nГьалеха, гьел ясал ахIун гьес гьел ритIулел руго тусовкобазде ва бичIчиIзабулеб буго гьелдаса нахъе гьалго щинал жал рукIине ругин, бусадул ищалги, цогидал жалги. Лъилгун? Олигархалгунги, къайимлъиялъул Шураялъул вакилзабигунги».\nИксановасий гьелда абулеб буго гьеб бугин чорокаб хабар жиндир къадру хвезаби мурадалда тIибитIизабураб.\nЭксперт Марина Тимашевалъ гьадинаб хIасил гьабулеб буго.\nМарина Тимашева: «Иксановасул гIайиб - гьесул загIиплъи. ДагIба гIодобе биччаззабизегIан гьес гIаксалда, жегиги хIалуцинабулеб букIана. Ялъуни щибго гьабичIого чIолев вукIана».


ГIинцIгоги хьвадулаан хьиталги ретIунаан,\nХьиталги хIайваналъул тIом кIвекIун гьарулаан,\nЧода вараниялда хIамидаги рекIана,\nСайгъаталъе бачIараб гIурцIмадаги рекIана.\nГIанбаргун кафуралъул махI берцинал хурдузул,\nГьуин махIал гьаризе гьесие бокьулаан.\nКьижилалде беразда сурмаги бахунаан,\nМихъ мегеж къунцIулаан, гьаркьица гьел халаан,\nИлагьиял тIибиял дараби гьарулаан,\nГьаризе цойгиязе малъи- хъвай гьабулаан.\nГьумералъухъ балагьун ццим бахъин бичIчIулаан,\nХIакъаб жоялъе гуреб ццимги бахъунароан.\nИшараги цадахъго квералъго гьабулаан\nКилищ битIун кидаго салхун кIалъалароан.\nЦо жоялъул ургъел ккун гьиматалда вугони,\nГьайбатаб мегежалда квер гIемераб хъвалаан.\nМажлис разилъиялъе махсара гьабулаан,\nГьереси гьоркьоб гьечIеб, хIакъаб хабарги бицун.\nКъавмалъул хириял чи гьес кIодо гьарулаан,\nШагIирзабазул шигIруялъухъ гIенеккулаан.\nЛъикIлъи квешлъи гьабулел гIадамал цIехолаан,\nКвешлъиялда хьвадулел лъикIлъиялде цIалаан.\nМажлисалда чIолелъул гьениса вахъунелъул,\nАллагь рехсон рецц гьабун каффарат гьабулаан.\nМажлисалда хассаб бакI гьес киданиги кквечIо,\nГьединаб бакI ккогеян нагьюги гьабулаан.\nБох эхеб битIун рехун гIодов вукIунароан,\nНакалда тIад бохги лъун чIухIи гьабулароан.\nЖиндир асхIабзабазда гьес лъазабун букIана,\nЖив вачIунеб мехалда тIаде рахъунгейилан.\nГIодор чIараб бакIалде тIаде щвараб мехалда,\nГьенив бищун рагIалда хехго гIодов чIолаан.\nМажлис тун рокъов ине гьев тIаде вахъарабго,\nТIаде рахъун киназго гьев кIодо гьавулаан.\nЖив бищун хирияван щивасда кколеб хIалалъ,\nМажлисалда ругезде бащадаб кIвар кьолаан.\nПакъирасда аскIов гIодов чIун гьесул ракI батулаан,\nМискинзабигун цадахъ кванде гIахьаллъулаан.\nТIокIаб жо щвечIонани ретIунеб ретIел лъунги,\nРокъове вачIарасда вахъун гъоркь жо лъолаан.\nХIатта кафураздецин унтаразде щолаан,\nЖаназа бихьулаан зигара гьабулаан.\nЖиндий ахIи барасе хехго жаваб кьолаан,\nЖиндие къваригIел ккани хехго гьеб тIубалаан.\nЧиясул босараб квер цебе биччалароан,\nЦин гьев гIодов чIечIого гIодовги чIолароан.\nКIиго чара гьечIеб иш тIаде бачIун бугони,\nМунагь кколеб гьечIони бигьаяб босулаан.\nХьит- партал букъулаан, чахъу гьес бечIчIулаан,\nХъизамалъе хIал кIвараб кумак гьес гьабулаан.\nГьабураб гьабичIеб жо бадиб чIван кIалал гьикъун,\nЖиндий хъулухъ гьабулев саникь гьавулароан.\nГукъи гьарун вачIарав кьечIого витIуларев,\nГьеб гьечIони вохулеб рагIигIаги бицунев.\nГьесул вичча- вихъайги гIадатияб гIамалги,\nГIаммаб рахIматлъун Бичас халкъалъе кьун букIана.\nЛъималазда гурхIулев гьезда цIакъ тIадчIей бугев.\nИманлъун вукIана гьев тIолго муъминзабазе,\nГьесие гьел сундулъго ращадалги рукIана.\nЦохIо тIокIлъи букIана такъва цIикIкIун бугесе,\nГьев вугеб мажлисалда гIелму хIаяъ цIунараб.\nБожилъи адабалъул данделъи букIунаан,\nГьаракь борхи хочI- хабар лагъвияб калам гьечIеб.\nКири щолеб гурони щибго жо бицунареб,\nТIад хIинчIчI чIун бугеб гIадин бутIрулги гIодор тIамун,\nГьев кIалъалев мехалда киналго руцIцIун чIолеб.\nГьесда аскIоб дагIбадул хабар букIунароан,\nГьев лъугIидал гурони гIадан кIалъалароан.\nТIаса рищаралщинал гIамалалгун ахлакъал,\nХаликъас гьесул чорхолъ данде гьарун рукIана.\nАдаб, хIилму, сабру, лъай, гIелму, гIакълу, магIрифат,\nГIодосанго РахIманас гьесие кьун букIана.\nИсрафилгун Микаил гьесул гьудул Жабраил,\nЖинал, гIадамаздасан гьев цIунун хьвадулаан.


«БагIарал» адвокатазул "чIегIерал" ишал гIадамазда рихьулел руго\nГъоркь анкьида жаниб цIияб Хушет росулъа ккуразул 15 чиясул 8 туснахъ гьавун вугин лъазабулеб буго гьеб росулъа гIадамаз. Гьел киналго ккун рукIун руго рокъоб наркотикал ва ярагъ батиялъ. Гьезие диван гьабулелъулцин адвокатал риччачIила гьезухъе, гIагарал риччалел гьечIила гьелгун данчIвазейилан абун разигьечIолъи буго хушеталъулазул. Низам цIунулез жидее хIалтIизе квалквалал гьарулел ругин абун иргадулаб нухалда прокуратураялде гIарзал хъван руго гьел ккуразул адвокатаз.\nЦIияб Хушеталда къуваталъул идарабаз тIоритIулел хасал тадбирал гьоркьоса къотIизе толел гьечIилан абун рахIат хун руго бакIалъул гIадамал. Дагьал церегIан къояз гьениб полициялъул хIалтIухъабазде тIаде кIанцIи гьабун хадуб гьез салафиязул рокъор чIухь базе, хал-шал гьабизе, рокъоб бегьулареб жо батарал чагIи кквезе байбихьун букIана. Гьедин полициялъулазда рокъор наркотикал ва ярагъ батунилан абун Хушеталдаса дагьалдасан 15 чи ккун вукIун вуго хасал идарабаз.\nГьел чагIи ккун ин гурони гьезул къисмат лъалеб букIинчIо гIагаразда. Кинаб полициялъул бутIаялда гьел ругел, кинал цIех-рехалъул хасал тадбирал гьелгун тIоритIулел ругелалиги чIезабизе кIолеб букIинчIо. Гьел гIадамал ккураб мехалдаги гьезул адвокатазеги жидерго хIалтIи гьабизе толеб букIинчIо хасал идарабазул хIалтIухъабаз. Гьанжеги гьелго квалквалал гьарулел ругилан низам цIунулез, адвокаталги гьечIого диван къотIун бугила гьел ккуразул микьгоясейилан лъазабуна «Экренлъи» радиоялъе Хушеталдаса низам цIунулез ккуразул цояв адвокат МухIамадов Русланица.\nМухIамадова Руслан: «Дун чанцIулго ана Хушеталдаса ккуразул сияхIги босун МахIачхъалаялъул Ленинский мухъалъул полициялъул бутIаялде гьел чагIазул цIех-рех гьабизе, щиб гьабизе, сундуе гIоло гьел ккун ругелали лъазабизе ва хадубккун гьезда щиб гьабизе ракIалда бугебали цехIезе.\nГьедин ккун ун рукIаразул цо-цоял риччан рукIиндал, гьединго цIех-рехги гьабун риччазе бегьулин гьелиланги ккун букIана дида. Амма дунгун кIалъалев чи вахъинчIо, дида диван гьабун хадуб гурони лъачIо къануналъул щиб бутIаялда рекъон дица цIунулел ругезе хIукму къотIун бугебалицин.\nГьединго ха цойгидал хушеталдаса ккуразул адвокаталги хутIарал. Дирго лъай-хъваяздасан щварал баяназда рекъон гьел ккуразул 8 яв диваналъ наркотикал ва изну гьечIого ярагъ цIуниялъухъ, цIех-рех лъугIизегIан цоял цо моцIица цойгидал кIиго моцIица туснахъ гьарун рукIин. ХутIарал диван гьабиялъухъ балагьун ругин абуна. Адвокаталги гьечIого тIоритIулел руго гьел ккуразулгун хасал тадбирал. Бокьараб жо гьабизе бегьула гьедин сурав босулеб мехалда, гьезде тIадецуйги гьабун гьез гьабичIеб такъсиргицин гьабунин чIезабизе рес буго. ЧанцIулго дицаги дида цадахъ гьел хушеталъулазул рахъккун хIалтIилел ругел адвокатазги республикаялъул прокуратураялде гIарзазул цIад базабураб мехалда, цо нухалда гьел ахIдон рачIана хушеталдаса гIолохъабазе хIукуматалъ кьурав адвокат вугила, гьес цIунулел ругила гьелилан.\nХIукуматалъ кьурав адвокат щайила гьенив вукIине кколевин, къотIи-къайги гьабун гьел цIунизе ккурал адвокатал ругел мехалдайилан абун ццин бахъун ниж лъугьараб мехалда, Ленинский мухъалъул полициялъул бутIаялда цин лъазабуна нуж гьез ккурал адвокатал ругин абурал документал щвечIила жидехъе, хадубги лъазабуна гьез нужедаса инкар гьабун бугин абун.\nНижеца 26 августалда гьел низам цIунулез нижер хIалтIуе квалквал гьабулеб бугин абун гIарза хъвана Россиялъул БетIерав прокурорасухъе. Гурони гьел къуваталъул идарабазул гIорхъолъа арал ишазеги ахир лъун бажарунеб гьечIо гьаниб. Гьадингоги захIматаб ахIвал-хIал бугеб нилъер республикаялда гьез дагьабги цIакъ багъаризабулеб буго кинабго».\nГьелго Хушеталда ккуразул цойгидав адвокат ХIажимурад ГIизраиловас лъазабулеб буго гьел «багIаралин» абулел хIукумталъ тарал адвокатал хIалтIизе гьукъихе кколила. Гьезул разилъи гьечIого цIех-рех чагIаз гьарулелщинал ишал къануналда рекъон тIоритIулел рукIанин абун чIезабизе кIоларила, гьединал адвокатаз къимат хвезабулеб бугила адвокатасул хIалтIулги гьесул цIаралъулгийилан абулеб буго ГIизраиловас.\nХIажимурад ГIизраилов: «Бищун цебе рагъ базе ккола гьел багIарал адвокаталгун. Гьел цIех-рехчияс ахIун сардилъ цо тIубараб мехалдаги рекеризе хIадурун рукIуна туснахъалдеги полициялъул бутIаялдеги. Гьениб гьезда жидеца цIунизе кколев чи вухун вукIин, гьесие гIазаб кьолеб букIараблъи якъинго бихьулеб букIаниги цIех-рехчияс хъвараб протоколалде цониги тIадкIалъайцин хъваларо я гьабуларо гьез. Абураб бакIалда гъулбасалги лъола, бокьараб гьабулел цIех-рехчагIиги рукIуна.\nГьел «багIарал» адвокаталгун рекъечIого цIех-рехчагIазулги рес букIунаро адвокатас документазда гъулбасинчIони гьеб иш диваналде кьун бажаруларелъул. Гьединал адвокатазул 5-6 чи вуго, гьел щалалиги лъала. Ахиралда букIараб Дагъистаналъул адвокатазул палатаялъул данделъиялда хIукму гьабуна гьел «багIараллъун» хIалтIулел адвокатал тIад ккуни гьел палатаялдаса нахъе гъезе ва киданиги адвокаталлъун хIалтIун бажарулареб хIал гьабизе. Гьедин гьабун гурони тIокIаб батIияб рес гьечIо гьелгун къеркьезе.\nГьедин адвокатал лъугIизаруни цIех-рехчагIазги жидеца кинабго жо къануналда рекъон гьабунин чIезабун бажарине гьечIо, къотIи-къайги гьабун ккурал адвокталги хIалтIизе риччазе руго».\nХушеталлдаса ккуразул бицунаго абизе ккола гьеб росдал жамгIияб данделъиялъул вакилзабаз, жидер росулъ низам цIунулез гьарулел гIорхъолъа арал лъугIизе тейилан тIалаб гьабун, 400 чи чияс гъоркь гъулбасараб кагъат битIун буго Россиялъул жанисел ишазул министрасухъе ва улкаялъул президент Владимир Путинихъеги.\nГьел церехун адвокатаз рехсарал хIужабазда тIасан ва цIияб Хушеталдаса ккуразда хурхун Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъ, жидехъ гьел баянал гьечIин абун кинаб букIаниги информация кьолеб гьечIо.\n«БагIарал» адвокатазул "чIегIерал" ишал рихьулел руго гIадамазда\nПолициялъул «хIисаб кьеялъул» хIалтIабаз балагь рещтIинабурал гIадамал\nЗулмуялъ бижараб зулму


6 октябралда такъсир гьабиялда щаклъи букIун ккурав чи Нугъай мухъалъул полициялъул хIалтIухъанас чIван вуго. Низам цIунулез лъазабулеб буго такъсирчиясдаса живго цIунулаго речIчIун бугин полициялъулас гьесда таманчайин. БакIалъул гIадамазул баяналда рекъон чIварасда щибго гIайиб букIун гьечIо.\nИтни къоялъ Дагъистаналъул Нугъай мухъалъул жанисел идарабазул бутIаялда жаниб полициялъул хIалтIухъанас жиндирго гIумру хвасар гьабулаго гьебго мухъалдаса чи чIван вуго. Гьев такъсиргьабиялда щаклъи букIун ккурав Калининаул росулъа 22 сон барав Эрадиль Асанов нусги босун полициялъулазде тIаделъанин абурал баянал тIиритIизаруна Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъ. Живго цIунизе гIоло полициялъулас речIчIун буго гьев такъсиргьабиялда щаклъи букIун ккурасда. Гьединаб буго низамцIунулез кьолеб официалияб баян. Гьеб лъугьа-бахъиналда хурхун къуваталъул идарабаз цIех-рех байбихьун бугин лъазабулеб буго.\nАмма бакIалъул гIадамаз бицухъе гьев чIварасда гIайиб букIинчIин, гьес полициялъуласда тIадекIанцIиги гьабун гьечIин бицана «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда къуваталъул идарабазул хIалтIухъабазул махщалилаб цолъиялъул бетIер Шамилов МухIамадица. Гьесухъе щварал баяназда рекъон гьев чIварав васасдаса гьес гьабичIеб такъсир тIаде босизабулеб букIун буго полициялъулаз. Гьесие тункIица хIинкъалаби кьолаго речIчIун буго полициялъулас.\nШамилов МухIамад: «Гьев чIварав вас бикъа-хъамиялъулъ гIахьаллъи гьабиялда щаклъиги букIун полициялъул бутIаялде вачун вукIун вуго. Гьениб гьес гьабизего гьабичIеб такъсир тIаде босеян тIаделъун руго гьесде полициялъулал. Вухун-кьабун гьавиялда цадахъ гьесие тукIицаги хIинкъи гьолеб букIун буго. Гьедин речIчIун ботIролъ туманкIгун чIван вуго гьев вас. Гьанже низамцIунулел гьев нусги босун жидеде тIаделъанин абун мекъал баянал кьолелл руго».\nШамилов МухIамадица абулеб буго гьев чIварав Асанов нусги босун полициялъулазде тIаделъанин гьез абиялъго бихьазабулеб бугила низамцIунулез гьереси бицунеб букIин. Чи ккурав мехалда кидаго гьесул хал гьабулила, кодоб киданиги ярагъ толарила гьесухъ. Гьелде тIадеги полициялъул минаялъуре лъугьунеб мехалдаги кIалтIа хасаб алат букIунила, кодоб маххул алат бугони гьелъги тIатинабулила гьеб. Жидеего нухал ралагьулаго ургъараб жо бугила полициялъулаз гьев жидеде нусги бахъун тIадекIанцIанин, гьединлъидал гьесда речIчIизе кканин аби.\n«Кавказский узел» сайталъ кьурал баяназда рекъон чIварав Асанов Эрадилила чанго соналъ гIолохъанай яс чIваялъул такъсир тIадебосизабулеб букIун буго полициялъулаз. Нугъаялъул полициялъ рагьичIого хутIараб II такъсиргьабиялъул иш бугила, гьел дагьлъизаризе къваригIун букIанила гьезие. Гьединлъидал гьеб такъсир Эрадилида тIаде босизабулеб букIанин гьезилан хъвалеб буго гьеб сайталъ.\nШамилов МухIамадил пикруялда рекъон, гьеб баян уяб батизе рес буго. Гьес баян гьабуна къуваталъул идарабазда гIадатлъун билълъараб иш бугила гьеб такъсиргьабиялъул ишал дагьлъизе рукIине, гьел лъида-лъидаги тIаде росизари. Нугъай мухъалъул полицияги расги лъикIаб рахъалъ рагIараб идара гурин бицана гьес.\nГьебго итни къоялъул къаси Россиялъул терроризмалде дандечIараб идараялъ лъазабуна Хунзахъ мухъалъул 5 росулъ терроризмалде дандечIараб низам лъазабун бугилан. Кинал росабалъ гьеб лъазабун бугебалиги мухIкан гьабичIо. «Эркенлъи» радиоялъухъе щварал мухIканал гурел баяназда рекъон Хунзахъ мухъалъул Харахьи ва ГIорутIа росабалъ гурони гьеб хасаб низам лъазабун гьечIо. Гьединго мухIканал гурел баяназда рекъон цохIо Хунзахъ мухъалда гуреб Болъихъ ва Гумбет мухъалъул кинабниги щуго росулъ лъазабун буго гьеб. Гьеб лъугьа-бахъиналъул мухIканлъи цIехезе «Эркенлъи» радиоялъ Дагъистаналъул къуваталъул идарабазде ахIана, амма гьез лъазабуна жидеца киналгIаги баянал кьун бажаруларила, гьел хасал тадбиразулъги жидеца гIахьаллъи гьабулеб гьечIила, гьеб кинабго россиялдаса рачIарал федералиял аскариязул иш бугилан.\nГьебго къоялъ Гъизилюрт мухъалъул Кироваул хасаб операциялъул хIасилалда чIварав Аслудинов ГIалидибирил рокъоб гIемерал кьвагьулел жал ва ярагъ батанин лъазабуна Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъ. Гьединго Кироваулалдаса 20 гIан чиги ккун вукIун вуго низамцIунулез. Гьел киналго изнугьечIого яргъидгIуцIаразулгун хурхен букIиналда щаклъи букIун, цIех-рех гьабизе ккун рукIанин лъазабулеб буго полициялъ. Къоялъ Гъизилюрталдаги чIезарун, щал кинали хIисабалдеги росун риччан руго гьел чагIи.\nНугъай мухъ: полициялда щивниги божулев гьечIо...


Дагъистаналдаса «Анджибанкалъухъа» лицензия бахъана Россиялъул Централияб банкалъ. Гьеб лицензия гьечIого «Анджибанк» хIалтIизе бегьуларо. Гьеб банкалда сверулеб гIарцул къадар маялда 700 миллион гъурщида бахун буго, амма жибго банкалда бугеб гIарац 160 миллион гъурщидаса цIикIкIун гьечIо. Банкалъ ургъун буго гьеб система Страхованиялъул гIарац бецIулеб агентлъиялъухъа гIарац бачIиналъеилан хъвалеб буго «Ведомости» газеталъ. Гьеб система хIалтIизабулеб букIун буго цодагьалъ цебе къараб «Дербент-Кредит» банкалъги: банкалъ клиентазе кьолел гIарцул налъаби ургъунго цIикIкIинарула ва хадуб жиб банкроталде кканилан лъазабула. Клиентазе хадуб гIарац бецIула агентлъиялъ. «Анджибанкалъул» клиентал гIемерлъулел рукIун руго ахираб заманалда. Гьелдалъун Россиялъул центробанкалъ лицензия нахъе босун буго. Гьанже цIех-рех байбихьизе буго.\nРоссиялъул банказул рейтингалда «Анджибанк» 830-леб бакIалда букIана. Банкалъул акционераллъун документазда вихьизавун вуго 28 чи. Амма банкалъул хважаинлъун кколин МуртузагIали МуртузагIалиевилан хъвалеб буго «Коммерсант» газеталъ. Банказул системаялда гьев хIалтIулев вуго 30 соналъ. 1994 соналда гьесие кьуна цIар – Дагъистаналъул мустахIикъав экономист.\nБанказул гъалмагъирал Дагъистаналда ахирисеб заманалда гьоркьоса къотIунел гьечIо. Июлалда хIалтIудаса вахъана Дагъистаналъул миллияб банкалъул нухмалъулев Сиражудин Ильясов. Официалиял лъазабиязда рекъон, Ильясов хIалтIудаса вахъана пенсиялде ине заман щун букIиналъ. Цогидаб информациялда рекъон, гьев нахъе вахъана Дагъистаналъул банказул системаялда батараб низамгьечIолъи сабаблъун.\nГъоркьисала ноябралда Центробанкалъ лицензия бахъана Дагъистаналъул «Трансэнергобанкалъухъа». 5 миллиард гъурущ бикъизе лъугIун буго гьеб банкалъ ва гьелда хурхун такъсир гьабиялъул иш рагьана.\nГьединго декабралъул ахиралда лицензиял рахъана «Дербент-кредит» банкалъухъа ва «Трастовияб банкалъухъа», январалда лицензия бахъана «Экспресс-банкалъухъа», цодагьаб мехалъ цебе лицензия бахъана «МахIачахъалаялъул муниципалияб банкалъухъа». ТIадежоялъе Дагъистаналдаса киналго банказул халгьабулеб буго Росфинмониторингалъги. Гьел банказда сверун, миллиардал гIадамазухъе кьей рекIее гIун гьечIо Росфинмониторингалъе. Мисалалъе, «Трансэнергобанкалъ» 27 миллиард гъурущ кьун буго гIадамазухъ кодобе. Кин гьеб гIарац цо гурони филиал гьечIеб банкалде щвараб илан лъураб суалалъе жаваб батулеб гьечIо цIех-рех чагIазе.\n«Ведомости» газеталъ хъваралда рекъон, жакъа Дагъистаналда хIалтIулеб буго 23 банк, цогидал регионаздаса банказул 14 филиалги буго. Россиялъул регионазда гьоркьоб банказул къадаралъул рахъалдасан Дагъистаналъ лъабабилеб бакI ккола, тIецересел бакIазда руго Москвагун Санкт-Петербург.\nКъанунал хвезаричIого банкалъул бизнес бачиналде Дагъистан жеги бачIун гьечIилан рикIунеб буго экономист ТIайгиб Мусаевас. Гьес абулеб буго Дагъистаналда гIемерлъилин федералиял банказул филиалал.\nРоссиялъул централияб банкалъул филиаллъун ккола Дагъистаналъул миллияб банк. Гьеб банкалъул цIияв нухмалъулев тIамуна гьал къоязда. Гьесул цIар буго Владимир Черний. Кив гьев хIалтIулев вукIарав, щив чи кколев жеги лъалеб гьечIо. Гьесул хIакъалъулъ информация кьолеб гьечIо Центробанкалъги.\nФедералиял банказул филиалал гlемерлъизе руго Дагъистаналда\nДагъистаналъул полициялъулал гIарцудаса махIрумлъана\nЭльдаров: ГIакълу бугев чияс банкалда гIарац лъоларо


Гимн биччазегlан балагьун чlарал парламенталъул депутатал, 29Май2014\nДагъистаналъул депутатазе аттестация гьабизе буго Сессия байбихьилалде. Россиялъулги Дагъистаналъулги гимнал ахIулеб гIадат баккун буго Халкъияб Мажлисалда.\nАмма 29 маялда техникияб гIиллаялдалъун гимнал риччан бажаричIо. ГIезегIан мехалъ рахъун чIун депутаталги хутIана. Гьеб мехалда спикер хисулев Юрий Левицкий чIана гьайила, гьедин батани гимназухъги гIенеккичIого байбихьилила сессия. Депутатал республикаялъул нухмалъулев ГIабдулатIипов Рамазанихъ ралагьана. Гимнал риччачIого сессия байбихьизе жив рази гьечIин чIана гьев. Гьеб мехалда чара къосун, цоцахъ ралагьун, цоцазул гIинде жал щуризе лъугьана депутатал. Цинги трибунаялда аскIове векерун вачIана Гъизилюрт мухъалъул администрациялъул бетIер ва депутат ШагIбанов МухIамад. Кодоб ккураб планшеталдасан биччараб Россиялъул гимн микрофоналда цебе ккуна гьес. Гьеб жо гьабизе ШагIбанов рекIеда ватилалде депутаталги сессиялде рачIарал цогидал чагIиги рукIана махсара гьабулел техника хIалтIичIониги щибдила, нилъецаго ахIизе бугила.\nПалхIасил, бихьулеб букIана гьеб хIужаялъ ГIабдулатIиповасул рахIатхвезабураблъи. Политикиял гъалатIал риччазе бегьуларин, гербалдеги гимналдеги кутакалда кIвар кьезе кколин абуна гьес. Гьединго спикерасул бакIалда жинца гьеб параялъго хъулухъалдаса вахъилаанин техникаялъул гIайиб тIаде кколев хIалтIухъан.\nРамазан ГIабдулатIипов: «Гьаб гIагараб заманалда жаниб Россиялъул гимналъул рагIаби лъалеб бугищали аттестация гьабизе буго нижее киназего. Гьединго къваригIун буго Дагъистаналъул гимналда тIадги хIалтIизе. Унго-унгояб Дагъистаналъул рухI-махIги букIине ккола гьелда. БитIараб бицани, гьелъул бакIалдайин абуни, Дагъистаналъул гимналъухъ гIенеккаравго дида цере чIолел руго Дагъистаналъул росабалъа, дора-аниса рачIунел гIарзазул кагътал. Дагъистаналъул герб тасдикъ гьабулеб мехалда гьениб бахъараб цIумги бихьун, депутат Суракъат Асиятиловас абун букIана жив жиндаго Дагъистаналъул цIумлъун вихьулев гьечIилан. Дицаги абулеб буго гьеб гимналъухъ гIенеккаравго дида дунго Дагъистаналъул цIумлъун вихьулев гьечIо».\nГьаниб абизе ккола гьал къоязда фейсбукалда тIибитIизабун буго Дагъистаналъул гимн хвалилаб бакъаналда релълъун бугин, чара гьечIого хисизабизе кколин гьебилан Рамазан ГIабдулатIиповас Халкъияб мажлисалъе кьураб буюрухъ. Композитор Чаллаевас хъвараб гьеб гимналъул бакъан гурони, рагIаби гьечIо. ГIабдулатIиповасда лъикIаблъун бихьулеб буго Кажлаевасул бакъаналда, ХIамзатил Расулил рагIабазда ахIулеб, Дагъистаналъул цебего букIараб гимн цIи гьабизе.\nЖибго Дагъистанги жакъасеб Россиялдаса батIа кIанцIун чIараб гIадин хутIун бугилан абулаго, ГIабдулатIиповас рехсана Россиялъул регионалияб министерлъиялъул коллегиялда жинца гьабураб кIалъай. Крым Россиялъул квенчIелалъубе жибго бортун щай бачIарабали бичIчIичIищин гьикъанила жинца дозда. Щайгурелъул Крым Украинагун дармилал, культуриял ва цогидал бухьеназдалъун цоцалъ жубан букIинчIин. Гьебго жо бугила Дагъистаналъулги. Жакъа къоялда Россиялъул цониги регионалъулгун щвалде щвараб экономикияб, культурияб проект гьечIила Дагъистаналъул.\nЖакъа Дагъистаналъул жиндирго къайи-цIаги брендги букIине ккеялъулги абуна республикаялъул нухмалъулес. ЛъикIаб ракьги, гьава-бакъги бугеб бакIалда, Дагъистаналдаги гIезаричIого, помидорал ГIизраилалдаса, гIеч Аргентинаялдаса, ражи Китаялдаса бачIунеб буго республикаялде. Гьанир ругелниги нигIматалги къайи-цIаги бихьизабулеб хасаб гIаламат ургъейин чанго моцIалъ цебего дармил министерлъиялъе ГIабдулатIиповас кьураб тIадкъаялъулги хIасил ккун батичIо. Жинцаго бахъизеги бахъун кьун букIанин доб гIаламат, щибин гьелъул ккарабин гьикъидал, гьелда тIад ургъулел ругин жаваб кьуна министр Юсуп ГIумавовас сессиялда.\nРамазан ГIабдулатIипов: «АнцIго къоялдасан нужеца гьеб суал тIубачIони, дица гьеб дур костюмалда тIад чIегIераб релъеналъ бахъила доб дармил гIаламат».\nДармил министрасда гуребги, депутатаздегун бакIалъул администрациязул нухмалъулездаги, тIабигIат цIунулездаги, цогидаздаги щвана гьеб сессиялда «ганчIал». Масала, бакIалъул нухмалъулез кIвар кьолеб гьечIо букIине кколеб куцалда жиде-жидер бакIазда ракьул магъалаби ракIариялде. КIиго проценталъ гурони гьел ракIаричIел бакIалги руго. Гьединго депутат Камил Давдиевас кIвар буссинабуна Дагъистаналда карьеразулги, кирпич къотIулел заводазулги бетIергьабаз ва цогидаз экология чороклъизабулеб букIиналде. Гьедин онкологиялъул рахъалъ республика цебесеб кьерда буго. Гьелда бан Рамазан ГIабдулатIиповас абуна Дагъистаналда тIабигIаталъул тушбаби бищун цере тIабигIат цIунулеб министерлъиялъулги гьезулго прокуратураги бугилан.


Гьаби цIунулезда лъалел, бусурбабазда лъаларел ихтиярал\nПолитикияб бичIчIи гIадамазухъе щола улкаялда лъугьа-бахъунелда хадуб хал ккун ва гьелда гъорлъ гIахьаллъун. Нилъ, дагъистаниял гьеб рахъалъ кьижун руго, рорчIизе заман цебего щваниги кьижун руго.\nДагьаб цебегIан Москваялда тIобитIана митинг, гьаби рагъизариялда данде. НусгогIан чи къватIивги вахъун тIадчагIаздаса тIалаб гьабуна гьеб вахIшилъиялъе ахир лъеян. РакIалда чIана гьезул тIалабаздаса цо ахIи: «Гьабзазулги ихтияр буго гIумру гьабизе» абураб. Цо чияс шакърахун бицунеб букIана жидеца чIужуялъгун щуго соналъ хьихьараб гьойдул къисматалъул, дагьаб цебгIан хун рагIула гьеб.\nГьаб сагIаталда тIубараб Москваялда лъалеб буго гьабзазул тIалаб гьабулел гIадамал рукIин ва гьезулги тIалъиялда рагIулеб гьаракь букIин. ГIажаиблъи гьабиларо гьабзазул рахъ ккуразул чагIи Москваялъул парламенталде рорчIани ва гьез пачалихъалдаса гьаби хьихьулел хасал рукъзал разе тIалаб гьабуни.\nЦо-цо Европаялъул пачалихъазда руго гьел. ХIисабалде босизе бугищ тIадчагIаз гьабзазул рахъ ккуразул тIалаб? Буго. Щай гурелъул гьез жидерго гьаракь рагIизабуна. Гьебго заманалда бусурбабазда Къурбан байрам баркун щибиб соналъ цеве цеве вахъула Россиялъул муфтий Равил Гайнудин. Дагьаб цебегIан I2 миллиардалдаса цIикIкIун гIарцги хвезабун Дагъистаналдаса сенатор Сулейман Керимовас бараб Европаялда бищунго кIудияб мажгиталдацин бакI гIолеб гьечIо Москваялда ругел киналго бусурбаби жанире рачизе. Гьес гIид баркулел нус-нус азарго бусурбаби рукIуна киназего гIаамаб Россиялъул шагьаразда гьабзазул чороклъиги, хIарщги, цIадги жубараб биччараб къотIноб нодоги чIван Аллагьасе как балел. Как базе гIурал мажгиталги санагIалъабиги гьечIолъиялда бан.\nДагьав цевегIан дун сапаралъулаб командировкаялъе щун вукIана Краснодар шагьаралде. Россиялъул Югалда бугеб, жанир аза-азар бусурбаби ругеб миллионалдасаги араб шагьаралда цониги мажгит гьечIоан рузман балеб. Рузманалъе гIадамал унел рагIула Адыгеялде. Гьедин букIинеги буго жеги. Бусурбабазул гьаракь ва гражданазулаб ва политикияб бичIчIи гьечIогь, гьаби цIунулезул гьеб буго. Россиялъул тахшагьаралда ругел аслиял гIадамал – диаспораби, жамагIатал, гIуцIаби тIадчагIаз чIезарун руго шагьи-кепек чваххулел бакIазда. Гьезие ургъел гьечIо гIадамазул ихтияразул ва законалъул.\nКагътида хъвараб закон хIалтIулареб мехалда гьеб хисун бачIуна хъвачIеб закон – гIадамал, церерахъинал, митингал. Рагъулаб гIелмуялъулъ бицунеб буго киналго цолъун къеркьарабго пилалдаса цIунцIраби бергьиналъул. Гьединабго мисал буго пачалихъалъулгун халкъалъулги. Нилъеда якъинго рихьулел руго миллатчагIазул рахъалде гьетIун улкаялъул тIадчагIаз закон хвезабиялъул хIужаби.\nГьезукьа хIинкъун Расул Мирзаев жанив чIезави. Нужеда киданиги рагIанищ Москваялда кавказияз ва бусурбабаз жидер ихтияр хвезабиялда хурхун тIобитIараб митинг? Жакъа Россиялъул халкъал цолъиялъул байрамазда аслияю тахшагьарлдацин цере рахъула жин ва миллиат батIияздаса Москва бацIцIад гьабизе ахIулел лозунгалгун.\nХIисаб гьабеха, Манежалъул майданалде бахъараб халкъалда данде митинг гьабизе кавказиял рахъани кинаб хIалдай букIинаан тIадчагIазул ва щиб гьез гьабизе букIараб? Гьединго Мирзаевасул судалда хурхун рахъани, яги Митино станциялда мажгит баялда данде рахъарабго нусазарго бусурбанчи вахъани гьелъие законалъ кьураб ихтияр тIалаб гьабун кьелаангури хIасил.\nЩай гьедин гьабулеб гьечIеб. Москваялда хинал тахбакIазда ругел ва парламеталда ругел нилъер «авторитетаз» абула «гьезда релълъун лъугьунге, закон цIуне» - ян. Гьеб «закон цIуне» ялъул магIна буго нуж митингазде унге абураб жо. Амма нилъеда лъазе ккола митинг буго жакъа гIицIго тIадчагIи халкъалда гIенеккизарулеб алатлъун. Гьеб буго законалъ нилъее кьураб ихтиярги.\nГьеб буго улкаялда жанибги, халкъазда гьоркьосеб политикаялда тIадчагIазул гIунгутIаби загьир гьарулеб къагIида. Гьеб буго улка къуватаблъун ва законал цIунулеблъун лъугьинабулеб нух. Кавказияздаги бусурбабаздаги жидее конституциялъ кьурал ихтияразда рекъон пачалихъалдаса ращаголъи тIалаб гьабизе лъангутIиялдалъун цIикIкIунеб буго власталъул рахъалдасаги миллатчилъи. Гьаб сагIаталда гражданазул жамгIиятги ихтиярал цIунулеб, законалда цере киналго ращад гьарулеб пачалихъги гьабиялъе хIажат буго нилъеца митингаздалъун нилъер тIалабал тIадчагIазухъе щвезаризе.\nДунялалъул хIалбихьиялдаса нилъеда лъала СШАялда афроамериканаз митингаздалъун ва жамгIияталъул тIалабаздалъун бихьизабуна пачалихъалда битIараб нух. Гьеб нухалъ улкаялда бихьизабизе буго гьитIиналги кIудиялги, бакIалъулалги, рачIаралги, титульниялги, титульный гурелги халкъал рукIине кколареллъи. Пачалихъалда киналго гIадамал диналъухъ, кьералъухъ, миллаталъухъ багьичIого законалда цере ращадал рукIине ккеялъул.\nКилисабазда ращад халкъалъул къадаралда ва тIалабазда рекъон киназего гIаммаб пачалихъалда мажгиталги разе кколеллъи. РитIухъаб пачалихъ гIуцIула гьениб жаниб бугеб халкъалъул гражданияб бичIчIиялъ ва жавабчилъиялъ. Хабар лъикIаб рагIайги.


Рамазан Къадиров (бакьулъ)\nЧачанлъиялъул бетIер Къадиров Рамзаница лъазабуна регионалъул бетIерлъи гьабизе гьесие цIараб болжал ахиралде щванин ва гьеб хъулухъалде цоги чи валагьизе кколин улкаялъул нухмалъиялъин. Гьесул рагIабазда рекъон, жакъа къоялде гьес гьабурабщиналъе икъбал щун буго ва гьесул цIар гьесул халкъалде данде хIалтIизабизе гьесие бокьун гьечIо.\n«Дица абулеб буго-дир заман анин. Нижер командаялда дун хисизе чи гIемерав вуго, руго лъикIал махщелчагIи»,-ян абуна Къадировас НТВ телеканалалъул Центральное телевидение абулеб программаялъе интервью кьолаго. Къадировас абуна жинца бажарарабщинаб гьабунин.\nРамзан Къадировас Чачан республикаялъе бетIерлъи гьабулеб буго 2007 соналдаса нахъе. Исана марталда рагIалде бахъуна гьесул болжал.


ООНалъул бетIерлъиялде кандидатал\nЦолъарал Миллатазул ГIуцIиялъул (ООН) Генералияб Ассамблеялда байбихьана гьеб ГIуцIиялъул Генералияв секретарасул хъулухъалде кандидатал тIаса рищизе. ГьанжелъагIан гьел рищулел рукIун руго гьеб ГIуцIиялъул ХIинкъи гьечIолъи чIезабиялъул Шураялда дандги бан.\nГенералияв секретарасул хъулухъалде кандидатлъун ичIго чи вихьизавун вуго. 12 апрелалда гьезул лъабгоял цере рахъана жидерго кIалъаялгун. Гьел ккола Черногориялъул къватIисел ишазул министр Игорь Лукшич, рагъ ккаралъуса лъутизе ккаразул ишал тIуралев вукIарав Цолъарал Миллатазул ГIуцIиялъул ТIадегIанав Комиссар Антониу Гутерреш, гьединго ЮНЕСКОялъул бетIер, Болгариялдаса Ирина Бокова (Россиялъе данде кколей гIаданги рагIула гьей).\nЦолъарал Миллатазул ГIуцIиялъул Генералияв секретарасул хъулухъалде кандидатураби лъун руго Словениялъулгун ЦIияб Зеландиялъул рукIарал премьер-министралги, Молдавиялъулгун, Хорватиялъул, Македониялъул рукIарал къватIисел ишазул министралги.


ТIадмагIаруллъиялъул гьумералъул бацIалъи рихьундерил хIоралъул "матIуялда"\nУнсоколо мухъалда бугеб рихьундерил хIор цIакъ чороклъун бугин, гьеб бацIцIад гьабиялъе хIалтIи гьабулеб гьечIин лъицанигийилан абун ахIи балеб буго гьеб мухъалъул гIадамаз. Пачалихъалъ гьеб бацIцIад гьабизе биччараб гIарацги кибе арабали лъалеб гьечIила, гьеб хIорил жавабги цохIониги идараялъ кьолебги гьечIин лъазабулеб буго гьез. Экологазул пикруялда рекъон гьеб лъел чороклъиялъ гIадамазул сахлъиялъе ва гIумруялъе кIудияб хIинкъи буго.\nРихьундерил хIор чороклъиялда сверун ахIи бахъинабулеб буго гьелда сверухъ мухъалдаса гIадамаз. МагIарухъ чваххун цIадал раялъ, кидагоги хъубго букIараб, гьеб хIор дагьабги цIакъ чорок гьабун бугин лъазабулеб буго гьез. Гьеб хIорил рагIалда бугеб Майданское росулъа ХIамзатов АхIмадица «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда бицана жидеца гьеб бацIцIад гьабейин тIалаб гьабун гIемер батIиял идарабазде хъванила, мухъалъулалдаса бахъараб республикаялъул тIалъиялде щвезегIан хитIабалги гьарунила гьелъул бицун, амма щибго хIасил ккечIилан.\nЦойги нухалъ гьеб гIорхъолъа араб ишалде кIвар буссинабизелъун АхIмадица интернеталда лъун буго гьеб лъеда тIад бугебщинаб чороклъиялъул бахъараб видео. Чанго къоялда жаниб гьелъулъ ункъазаргоялдаса цIикIкIун чияс халги гьабун буго. Гьелдаса хадуб гьеб хIорида сверун бугеб ахIвал-хIал бихьизе Унсоколо мухъалде Дагъистаналъул экологиялъул ва тIабигIиял сурсатазул министргицин вачIун вукIун вуго. Амма гьев вачIиналъулги жеги кинабгIаги пайда ккечIин бицана АхIмадица.\nХIамзатов АхIмад: «Гьороца босун бачIун хIорил рагIа-ракьан цIола гьеб чороклъиялъ. Гьединго лъелъги хIора-хIорал лъугьун рукIуна гьеб кьищни-къулалъул. Гьеб хIор бацIцIад гьабизе кколел гIадамаз гьениб хIалтIи гьабулеб гьечIо. Нижехъе баянал щун рукIана гьеб лъим бацIцIад гьабиялъе 25 миллион гъурущ биччан бугилан, гьелъие босараб хасаб гама бугилан, амма нижеда гьелъул хIасил бихьулеб гьечIо.\nГьеб лъим МахIачхъалаялдеги цойги лъарагIлъиялдеги уна. Гьеб чорокаб лъим гьекъолеб буго нилъер халкъалъги. Гьелъул ургъелги тIалабги гьабулеб гьечIо лъицаниги. Зама-заманалдасан, футболкабиги кьун рачун рачIарал школлъималаз, гьениса нахъе чанго пепси-колаялъул шиша нахъе босунин абун рацIцIалъи гьениб лъугьинищха».\nГьединго АхIмадица абуна жидеда лъица гьеб хIорил жаваб кьезе кколеб, лъица гьениб рацIцIалъи чIезабизе кколебали чIезабизе кIвечIилан. Мухъалъул нухмалъиялъ Рихьуниб ГЭСалде реххулила гьелъул гIайиб, гьезухъанги кинабгIаги жаваб щоларила. Жидеца Дагъистаналъул нухмалъиялъухъеги экологиялъул ва тIабигIаталъул сурсатазул министрасухъеги кагъат хъван букIанила гьеб хIор бацIцIадгьабиялъул иш гьенир сверун ругел росабазул админстрациязухъе кьейин абун.\nГьелъие кколел сурсаталги чIезарейилан абун хъван букIун буго гьез, амма гьелъулги хIасил ккун гьечIо. Киса-кибего бакIарун бачIунеб буго гьеб кьищни рихьундерил хIорихъе. Гьоркьо –гьоркьор футболкабиги рикьун школлъималаз гьениб хIорил рагIалдаса Пепси-колаялъул чанго шиша нахъе босунин абун гьениб рацIцIалъи лъугьунаро. Ихх бачIанщинахъе цIидасанги гьебго хъублъиялъул цIола доб хIор».\nГьединаб квешаб хIалалда щайин гьеб хIор тун бугебин, гьеб бацIцIад гьабиялъул хIалтIаби лъицайин гьаризе кколелин цIехараб мехалда гьеб экологиялъул министерлъиялъул пресс-хъулухъалъул бетIер ГIалиев Заурица лъазабуна гьаб сагIат гьеб рахъалъ баян кьун бажаруларин. Гьениб бугеб ахIвал-хIалги жидер министрасда лъалин, гьал къоязда гьев живгоги ун вукIанин гьенивейилан.\nГьаб сагIат гьеб хIор бацIцIад гьабиялъул хIалтIи багъаризабизе букIине тIубараб проект гIуцIулеб бугин жидер идараялъин лъазабуна гьес. Гьединго ГIалиевас абуна экологиялъул ва тIабигIиял сурсатазул министр Набиюла Карачаевас лъазабун бугила гьеб киналго мугIурузул мухъазда кьищни-къул балел хасал бакIал гьарейин ва гIурулъе гьеб хъублъи кколареб хIал лъугьинабейилан. Гьел суалазда тIасан гьал къоязда киналго мугIрузул мухъазул бутIрулги ракIарун данделъи тIобитIизе бугинги лъазабуна гьес.\nТIабигIат хвезаби гурониги гьеб хIор чорок гьабиялъ гIадамазул сахлъиялъе цIакъ кIудияб зарал гьабизе бегьулин бицана «Эркенлъи» радиоялъе эколог ГIалибегова Заирацаги.\nГIалибегова Заира: «Гьаб сагIат хIорихъ буго гIорхъолъа борчIараб хIал. Гьеб гьедин тезе бегьуларо. Гьеб буго лъарагIлъиялда бугебщинаб бакIалъе лъим бачIунеб аслияб бакI. Гьениб бан бугеб гьеб чороклъиялъги, 300 соналъги биххун турун лъугIулареб макъаралъги гIадамасул сахлъиялъе цIакъ кIудияб зарал гьабула.\nГIемерисел макърал шушбиги целофаналъул къучIбиги рукIуна гьенир, гьеб гурониги лъелъ ругел чIугIби хвезарула, гьеб хъублъиялда гъорлъ лъеделеб букIараб ччугIаги кваназе бегьулареб хIалалда букIуна. Гьеб гурониги гьаб сагIат гIадаб багIарараб гьава-бакъ бугеб мехалда гьеб хъублъи вабаъ тIибитIиялъе гIиллалъунги лъугьине бегьула».\n1977 соналъ Рихьуниб ГЭС базе лъугьун хадуб, гьелъул сангаралъ Авар гIорги къан лъугьана рихьундерил хIор. ТIубан гьеб хIор цIезе биччанаа 2008 соналъ. Гьелъ гIанкъизаруна кинабниги 940 гектар ракьул. Жеги чанги гIадамазе гьеб ракьухъ рецIалилаб гIарацги щун гьечIо.


30 сон тIубана Чернобылалъул атомияб электростанциялда авария ккаралдаса\n26 апрелалда 30 сон тIубана Чернобылалда атомалъул электростанция кьвагьаралдаса. Гьеб къо ракIалде щвезабуна талат къоялъ жибго Украинаялдаги, Россиялдаги, Белоруссиялдаги, Европаялъул улкабаздаги, Америкаялъул Цолъарал Штатаздаги.\nУкраинаялъул президент Петр Порошенкоца талат къоялъ гъулбас лъуна атомалъул электростанция кьвагьараб бакIалда хасаб заповедник гьабизе кьураб буюрухъалда гъоркь. Гьеб кколин радиациялъ рацарал ракьал рацIцIад гьаризелъун жидеца гьабулеб хIалтIул цо къадарилан баян гьабуна журналистазе Порошенкол пресс-хъулухъалда.\nГьединго Россиялда –хас гьабун Костромаялда, Красноярскалда, Улан-Удэялда, гьединго Ленинград мухъалда «Яблоко» партиялъ тIоритIана акциял. Чернобылалда кьвагьи бахъун 30 сон тIубаралдаса хадуб Россиялъ байбихьанин цебегосеб низамалде тIадбуссинеян абуна пратиялъул вакилзабаз. Масала, пачалихъалъулгун инсанасул гьоркьорлъаби хвезе лъугьанила квешго.


Нартил багьа туристазда тIаде ккана\nУлкаялда къо бахъанагIан якъинго загьирлъулеб финансовияб ва экономикияб кризисалъ нухмалъулел тIамулел руго дагьабниги социалияб хIалуцин чучлъизабулел ресал ратизе. Экономика гьечIолъиялъ бижараб буго Россиялда финансовияб кризис.\nЩай гурелъул цохIо тIабигIиял бечелъабиги ричун, газил ва нартил багьаялда бухьараб миллияб валюта бугеб мехалда экономика лъугьунеб гьечIо. ТIубанго улка чIана нартги бичун, щвараб жоги цоцада гьоркьоб бикьун.\nГьеб ахIвал-хIалалда улкаялда экономика абураб жо бугин кинха абилеб? Министерство буго экокномикаялъул, кIудиял гьундулги руго тIад меседил хIарпаца "министерство экономики" абун хъаварал, амма экономика бугин абизе кIоларо.\nГьединлъидал битIараб букIина жакъасеб ахIвал-хIалалда экономика гьечIолъиялъ бижараб финансовияб кризис абуни. Лъалеб букIахъе дунялалъул базаралда нартил ва газалъул багьа бугеб мехалда гьабураб нефтедолларазул нахърател кваналеб буго жакъа улка. Улкаялъул буго кIиго нахърател: меседгун валюталъул нахърател ва стабилизационнияб фон.\nСтабилизационнияб фонд абураб жо лъугьунеб буго социалиял хIажалъабазе ва хасал проектазе хIажалъаралъуб хIалтIизабулеб сурсат. Гьеб нахърателалъул 2 триллион гурони хутIун рагIуларин, гьаблъиялда ани цо лъагIалида жаниб ахир лъелин гьелъиегиян абулелги руго экспертал.\nЦогидаз абулеб буго гьаб кризис хIажат букIанин Россиялъе экономика ва нухмалъи хисизе. Ай, цIиял нухал ралагьизе, прозводствоялъул, промышленносталъул, агросекторалъулгун дармил гьоркьорлъаби хисизе абун. КигIанисеб къадаралъ гьел ритIун ругелали абизе кIоларо, гьеб лъалеб батила экономикаялъул махщелчагIазда ва заманаялъ бихьизабила кинабго.\nБуго цойги рахъ кидаго нухмалъиялъ бицунеб, амма балагьарабго бищунго гьезда бачIеб. Гьеб буго туризм абураб жо. Цересел, бечедал соназда миллионаз россиялъулал унел рукIана Турциялдеги, Европаялдаги, хIатта Египеталдегун, Таиланд, Мальвидиялъул чIинкIиллъабазде гIунтIун.\nИне ресги букIана, бугеб ресалъ цIиял, церехун рихьичIел хIикматал бакIазде ахIулеб букIана халкъ. Жакъа доллар ва евро хиралъиялда бан кIиго нухалдасаги цIикIкIун дагьлъана гIадамазе щолеб жо.\nКIиго нухалъ учузлъана гIурус гъурущ. Щибха гьабизе бугеб гьаб ахIвал-хIалалъ? ЧIаголъизе буго улкаялда жанисеб туризм. Цере улка бахун гIадамаца къватIибе унеб букIараб гIарац жанибго хутIизе буго. Гьелда тIаде къватIисаги бачIине буго гьанибе гIарац. Щай? Щай гурелъул дозул кодор долларал ва евро бугелъул.\nГьезие жидерго гIарац гъурщихъ хисарабго кIиго нухалъ цIикIкIун рачIунел руго гъурщал. Дозие Россиялда хIухьбахъи ва къайи боси чIолеб буго араб соналда данде ккун кIиго нухалъ учузго.\nГьелъул хIасилалда цIакъ гIемерал Европаялдаса финалги, Азиялдаса китаялъулалги рачIунел рагIула хIухь бахъизеги, хIажатаб жо босизеги Россиялде. Гьединабго чваххи бугин абуна персазулги Россиялде.\nГьаб сагIаталда лъикIаб рес щун буго Россиялъе, тIадчагIаца жидерабго гьабун ришватгун цIогьодиги тун лъикIаб сервисги, шартIалги чIезаруни, нарт учузлъиялъ ккараб зарал туризмалдалъун бецIизе. Гьеб букIинаан чIагояб экономикаялъул тIоцересел гIаламатал.\nГьел руго жакъа, амма кигIан халат рахъизе ругелали абизе захIмат буго. Лъалеб букIахъе жибго туризм буго дунялалда ругел дармил, экономикиял шартIаздалъун санагIатаб бакIалде жалго гIадамал ун лъугьунеб жо. Гьеб рес щвараб пачалихъалъ пайда босани заманалдаго, гьеб гIола гIемерал соназулаб перспективаялъе ва экономика чIаго гьабиялъе.\nМасала, ахираб кIиго соналда жаниб Дагъистаналда бижун бачIана жанисеб туризмалъул гIаламатал. Аслияб къагIидаялда гьеб бугин абизе бегьула этнотуризм. Хасаб бакIалъул, миллаталъул этнография, тарих, культураялда хурхараб. Анкьил ахиралда социалиял гьиназда баккула лъазаби гIодор къоязда пуланаб росулъе унеб къокъа бакIарулеб бугин.\nМасала, ине руго Хунзахъ, Гъуниб, Гьоор, ГьоцIалъ, Кубачи, Балхар гIадал тарихиял, гIадамазе рихьизе интересал бакIазде. Лъазаби кьурал чагIаз бичула билет цо чIараб багьаялде, гьениб жанибе уна квен, тарихиял бакIазда суратал рахъи, милияб форма, кьурди-кечI, ихтилат ва цогидабги.\nКамилаб сервис ва шартIал жеги гIуцIун рахъун гьечIо. РакIалде ккола гIагараб заманалда рукIине ругин гьел росабалъ гьалбадерил рукъзал, ашбаз - кафеял, гьалбадерида тарихиял бакIал рихьизарулел чагIи. Гьеб буго эркенаб базаралъулги, туризмалялъулги шартIал ва тIалабал. ХIажаталъур жалго рижун рачIуна гьел.\nГьоркьоб пачалихъги, чиновникалги журан хвезабичIони. ГIурусазул буго аби: "нет худа без добра" абураб. МагIарулаца абула: "ХIаркаталъулъ буго баркат" абун. Гьеб нухда хIалтIулел ва хIаркат бахъулел чагIаз камил гьабила кинабго. Хабар лъикIаб рагIайги.


Грозныялда украиниязе диван гьабулеб буго\nНиколай Карпюк ва Станислав Клых\nУкраиниял Николай Карпюкица ва Станислав Клыхица абулеб буго жидее гIазаб гIакъуба кьун, жал хIалица мукIурлъизарун ругин цебеккунго ургъун гIунтIизабураб гIайибалъе. Россиялъул низам цIунулез абулеб буго Чачанлъиялда букIараб тIоцебесеб рагъда гьел гIахьаллъанин. Гьел гIумруялъго жанире тIамизе рес буго.\n15 сентябралда Грозный шагьаралда байбихьана украиниял Николай Карпюкие ва Станислав Клыхие диван гьабизе. Гьел ватIаналдаса рикъун, Россиялде раччун руго Россиялъул хасал хъулухъчагIаз. ЦIех-рехчагIазул хIисабалда къого соналъ цебе УНА-УНСО абулеб гIуцIиялъул бетIерлъун вукIаго, Карпюкица лъебергогIан гIурус аскарияв чIвана Чачанлъиялда. Доб мехалъ гьес нухмалъи гьабулаан гьеб республикаялде рачIарал украиналъул яргъид гIуцIаразе.\nКарпюк Грозныялде щвезавизегIан, Россиялъул хасал хъулухъчагIаз 18 моцIалда жаниб изоляторалда гьесие гIазаб-гIакъуба кьун букIанин, Украиналъул консул жаниве виччачIого, ян лъазабулеб буго гьесул адвокатаз. Гьезул рагIабазда рекъон Карпюк Украиналда киданиги вукIинчIо. Аммаила, Россиялъул низам цIунулез гьеб хIужа хIисабалде босулеб гьечIин.\nКарпюкгун цадахъ диваналда цеве эхетизавун вуго Киевалъул транспорталъул академиялда мугIалимлъун хIалтIулев Клыхги. Гьесдеги гIунтIизабун буго Чачан республикаялда Россиялъул аскариязде данде къеркьей гьабиялъул гIайиб.\nКарпюк викъун хадуб, исана 21 марталда гьесул лъади Еленае Россиялъул ЦIех-рехалъул комитеталъ кагъат битIун, лъазабуна гьев ккун вугин Чачан республикаялъул территориялда такъсирал гьариялда щаклъи ккедал.\nВукIанищ гьев Чачан республикаялда доба рагъ унеб мехалда? Гьадинаб суал нижеца кьуна доб заманалда Чачаназул Республика Ичкерияялъул рагъулал къуватазул штабалъул Аслан Масхадовасул кумекчилъун вукIарав Исханов ХIусение.\nИсханов ХIусен: «Рагъ байбихьудасанго дун вукIана президентасул кIалгIаялда. Дун вукIана Аслан Масхадовасул адьютантлъун. Украиналдаса нижее хIалае УНА-УНСО гIуцIиялъул рагъухъаби рачIун рукIана хIакъикъаталдаги.\nАмма гьал рехсарал гIадамал гьезда гъорлъ дида рихьичIо. Интернеталда бигьаго ратизе бегьула доб къояз Чачанлъиялда рукIарал шиназул суратал. Гьединлъидал гьеб фарс бугин, дида ккола. Дагьалъ цебе тIибитIизабун букIана хабар – гьенив Украиналъул гьанжесев премьер-министр Арсений Яценюк вукIанин абураб.\nГьеб кинабго хурхараб буго Украиналде данде Россиялъ хIалтIиазабулеб политикаялда. Россиялъул тIадтаразул мурад – Украиналъул къадру хвезаби. Гьеб Москваялъе гIадатияб ишлъун ккола. Жидее мутIигIлъуларел улкабазул гIадамал террористал ва хъачагъал хIисабалда рихьизари. Жиндир заманалда гьадинабго иш Москваялъ гьабулеб букIана Гуржистаналдаги бан».\nТIадехун рехсарал Николай Карпюкги Александр Ковтунги халатаб заманалда жаниб тIалаб гьабулеб букIана жидее жидерго адвокатал риччай. Амма Россиялъул тIадтараз лагIелгIанаб заманалда сан гьабичIого толаан гьеб.\nЕлена Карпюкил хIисабалда жиндир росасда бугьтан лъуна ва мацI гьабуна украинияв Александр Малофеевас. ГьабсагIат гьев туснахъалда жанив вугин. Абулеб буго дов Малофеевас гIахьаллъи гьабулеб букIанин Чачанлъиалда букIараб рагъулъ.\nХасго гьесул рихьизариял далил хIисабалда диваналда цере лъуна Россиялъул цIех-рехчагIаз. Дов Малофеев наркоман вугин, ва гьесухъа бокьараб щинаб калам бахъизе бигьаго буго, ян абулеб буго адвокатаз.\nКлыхил адвокат Дубровиналъ абулеб буго жинда гьев ункъго нухалъ гурони, тIокIав вихьичин 13 моцIида жанив. Исана 30 июлялда Клыхица кагъат битIана инсанасул ихтиярал цIунулеб Европаялъул диваналде. Гьеб кагътида гьес абунин, жиндихъа мукIурлъи хIалица бахъун букIанин низам цIунулез, гIакъуба кьун. Жив киданиги Чачан республикаялда вукIинчIин ва доба унеб букIараб рагъда гIахьаллъи гьабичIин.\nКлыхил эбел Тамараца журналистазде лъазабуна 1994 соналда 21 сон букIарав жиндир вас цIалулев вукIанин Киевалъул университеталда.\nЯ Карпюк я Клых Грозныялда рихьичIо журналист Наталка Чангулидаги. Гьелъ абулеб буго 1994 соналда жинца Украиналъул къукъагун цадахъ сапар бухьана Чачанлъиялде. Жал къабул гьарунин Жовгьар Дудаевас.\nЧангулица абулеб буго Россиялъул аскариязде данде вагъулев вукIанин Музычко-Билый абулев Украиниязул хIаракатчияс. Гьеб ритIухъ гьабулеб буго УНО-УНСО гIуцIиялъул цогидал хIаракатчагIазги.


ХIажизабазул кумекчагIи » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Ваши письма - Нужер кагътал » ХIажизабазул кумекчагIи\nДобавил(а): istina от 26-10-2016, 11:29\nИсана хIежалде ун вукIана 6000-гIан чи. Ками ккечIого, мурадги тIубан, берцинго тIадруссана гьел\nЩибаб соналъ гIадин, исанаги хIежалде Дагъистаналдаса ана чанго азарго чи. Аллагьасул цIобалдалъун, гьезда гьоркьове дунги ккана. Жидеда тIадаб борчги тIубан тIадруссун ратила киналго хIажизаби. Аллагьас къабул гьабун батаги киназулго борхараб хIеж. Дагъистаналъего гIураб баракатгун, лъикIлъигун ватIаналде, гьоркьоса чи камичIого, руссун ратаги нуж киналго!\nАнцIго соналъ цеве вукIана дун тIоцеве хIежалда. ТIадвуссун щведал газеталда бахъун букIана "ХIажизабазул гIарзал" абураб цIаралда гъоркь макъала. Доб мехалъ рукIарал гIунгутIабиги, квекIеналги, захIмалъабиги гьаб нухалъ нижеда дандчIвачIо. Кинабго гIуцIун батана хIажизабазе санагIатаб куцалъ. МахIачхъалаялдаса къватIире сапаралъ рахъаралдаса, тIадруссун нахъе щвезегIан, ниж разияб хIалалъ ана кинабго.\n"Марва-туралъул" хIаракаталъ, хIажизабазе гIарз бахъизе цониги хашаб рахъалъул хIужа ккезе биччачIо. Нухда сапаралдаги, Мадинаялдагун Маккаялда рарал къояздаги, къотIизе течIо нижее къокъабазул бутIруз гьабулеб вагIза-насихIат, щибаб къоялъ гьел кIиго-лъабго нухалъниги щолаан нижехъе раккизе, цIехана нижер сахлъиялъул, щивасул мурад, балагьана камураб-тараб жо бугищали. Рокъоб жидерго лъималазул гьабулеб батиларо гьез нижер гьабураб тIалаб-агъаз. Гьел гIолохъабазул кумекалдалъун, ракIалде ккола, ва хьулги буго, гъалатI ккечIого, Аллагь разияб хIалалда ун батилин хIеж-гIумраги, гьениб гьабурабщинаб гIамалгун гIибадатги.\nБицунеб хабарги кьучIав, кIалдиб рагIиги бегIерав чи ватана 14-абилеб рейсалъул нухмалъулев, Унсоколо районалъул Балахьуниса ГIабасов Жамалудин. Гьесул кумекчи ункъабилеб къокъаялъул бетIер гьебго росулъа НурмухIамадов Улубий вихьизеги, ватизеги ракIгъурав гьалмагъ. Щивасул мурад тIубаялъе макьуги квенги тун, жиндаса бажарарабщинаб гьабуна гьев бахIарчияс хIажизабазе гIоло. Цойги къокъаялъул бетIерлъуда вукIана Хунзахъ районалъул Мущулиса ХIажиев Шамил. Гьесухъа бажарана щивасе эменлъиги вацлъиги гьабизе, гьасул хIаракаталдаса разиго хутIана хIажизаби. Гьесде къокъацояз абулаан "нижер Шамилилан".\nГьединго, къокъабазул бутIруллъун рукIана Гумбет районалъул Инхо росулъа Сайгитов ДибирхIажи, Хьаргаби районалъул МагIлиса Исубов МухIамадхайир. Нижер 14-абилеб рейсалъул киналго хIажизабазул рахъалдасан, дие бокьун буго ракI-ракIалъулаб баркала кьезе гьал церехун рехсарал гIолохъабазе, гьез гьабураб ракIбацIцIадаб хъулухъалъухъ, нижеда аскIоб гьабураб кIудияб сабуралъухъ, гьабураб берцинаб накъиталъухъ, хIеж битIун борхизе гьездаса щвараб кIудияб кумекалъухъ. Аллагь разилъаги, Аллагьас кIодо гьареги нуж, кирилъун хъван батаги нижее гIоло бицанщинаб хабарги, бахъанщинаб галиги.\nДида ккола "Марва-туралъул" хIалтIи тIадегIанаб даражаялда гIуцIизе ва тIобитIизе букIинчIин, гьелъул бетIерлъуда лъайги, бажариги бугев гIуцIарухъанлъиялъул хIалбихьиги бугев, ракIбацIцIадго хIалтIиги гьабулев чи вукIинчIевани. Автор: ХIажичи Къурбан ГIумаров, ЛъаратIа район\n«Нужее нух битIаги, хириял хIажизаби!»Цогидазе дарслъун букIа абеАнсадерил "рекIел ахIи"Баркалаялъул кагъатБачIуна цIияб сон, уна цойги сон


Конспект урока родной литературы "Рагьараб дарс Инхоса ГIалихIажив "ТIабигIат берцинаб жо"; 5 - 6 классы - К уроку - Русский язык и литература - Pedsovet.su\nкарина1791, g_n_sh, wkapembwa, shcool3796\nКонспект урока родной литературы "Рагьараб дарс Инхоса ГIалихIажив "ТIабигIат берцинаб жо"; 5 - 6 классы\nМатериал для открытого урока по родной литературе для 5-7 кл.\nТема: Инхоса ГIалихIажияв «ТIабигIат берцинаб жо»\nЦIияб темагун лъай-хъвай гьаби.\nИнхоса ГIалихIажиясул творчествогун ва «ТIабигIат берцинаб жо» абураб кечIгун лъай-хъвай гьаби.\nПасихIго цIализе ва хIасил бицине ругьун гьари.\nТIабигIаталде ва рижараб тIалъуде тIей гьечIеб рокьи бижизаби.\nДарсил алатал: ТIехь «Авар адабият» 5 клас, план, Инхоса ГIалихIажиясул, сурат , захIматал рагIаби, слайдал, диск.\nДарсил тайпа: гIадатияб гуреб.\nАхIмад Закариевасул «Салам» абураб кечI биччала лъималги рахъинарун\nХадуб дицаго салам кьела\nРорчIами чIагоял дир магIарулал\nГIумру талихIаб кьун ракIал рохаял\nИзну кье гьитIичал нужеца дие\nЖакъасеб дарс бачун нуж реэдизе.\nЖакъа нужее авар адабияталъул гIадатияб гуреб дарс кьезе буго дица, цIарги дида, Зарема МухIамадовна ккола.\nДарсил мурадалги рицина.\nГьадаб дарсил авалалда биччараб кочIол мурадги гьадинаб буго лъимал:\nАвар калам рагIараб мехалъ дир ракI бохула, ахIулеб магIарул кечI рагIараб мехалъ дида куркьбал гъола. Гьел куркьбаз дун ячуна рорхатал мугIруздеги, гъваридал кIкIалахъеги, цIорорал иццазухъеги, гIакъилал, намус- яхI цIикIкIарал харабахъеги.\nДун чIухIула дунго магIарулай йикIиналдаса. Нужее гьабулищха лъимал гьединаб асар?\nРачIаха лъимал жакъасеб гьаб дарсги рекIелъ гьеб чIухIигун жигарлъигун бачилин.\n2. Рокъобе кьураб хIалтIул цIех – рех гьаби.\nЦIияб тема байбихьилалде рачIа цин лъимал араб, нужее малъараб материал ракIалда бугищали хал гьабилин. (слайдал риччала)\n3. ЦIияб тема.\nа) Жакъасеб дарсие дица эпиграфлъун босун буго гьадинаб кици:\nГьалъул магIна бичIчIизабизе нилъей кумек гьабила нилъерго цIалдохъабаз\nб) Сценка бихьизабила\nГIалихIажи: Яхъарайищ, ГIаща, къо битIаги.\nГIаща: Амин, дуеги битIаги\nГIалихIажи: КъватIийги яхъинчIого мун щиб хIалтIудагIаги йигей?\nГIаща: Щибха гьабилеб, ГIалихIажи, хIалтIизеги кIолеб гьечIелъул\nГIалихIажи: КIоларого гуреб бугеб, бокьуларого\nГIаща: Абуге, ГIалихIажи, унтун йиго.\n(тIаде вачIуна жиндирго ахикье унев мадугьал)\nМадугьал: Ассалам гIалайкум, бакъалдайищ вугев, ГIалихIажи?\nГIалихIажи: ВагIалейкум салам, кив вахъарав бахIарчи?\nМадугьал: Унев вуго ахикье пихъ бакIаризе\nГIалихIажи: Бегьула, бегьула нух битIаги бахIарчи.\nГIаща: РагIулищ, ГIалихIажи.\n(нахъе унев мадугьаласде хадуйги ялагьун абула)\nВай дур михъал хIулаяв\nГIеч -гени бакIарун лъугIулебго гьечIо гьазул, бетIула, бикъула, баччула. Бикъулеб буго гьаз кинабго.\nГIалихIажи: Ягъаре, ГIаща, щиб бикъулеяли бихьизе. ЦIунцIраби гIадин тIаделъун хIалтIулел руго гIадамал жиндирго ахикь ва хурир.\n(ТIаде ячIуна хурие уней мадугьал ПатIимат)\nПатIимат: Гьабулеб битIаги нужер, бакъалдайищ ругел?\nГIаща: Бакъалда йигоха, ПатIимат, дирго кун-кваралъе гIадлу гьабулей. Мун кий яхъарай?\nПатIимат: Хурие уней йикIана. Сон лъугIизабизе кIвечIеб цIоросаролъ, картошка баччизе. ( ПатIимат уна, гьелде хадуйги ялагьун ГIащаца абула)\nГIаща: РагIанищ, ГIалихIажи, вай нуж киналго тIагIаял, аскIор гIодор чIезе, хабар бицине чиго щоларо.\nГIалихIажи: Умумузулго кици буго «ГьавудичIев кваналарин», бакъалда гIодор рукIун бижулеб жо гуро ахикь пихъ. Дирги руго гъутIби, амма бухъи, лъалъай, чIарай дица гьезие гьабичIо.\nГIаща: Дирги руго кигIанги кIудиял хурзалги, ахалги. Вай тамаша гIаламат, дие щибго жо бижуларо. Аллагьги дие квешезегIадин лъугьун вуго.\nГIалихIажи: ГIаща, дуца Аллагьасде гIайиб рехуге. Мун хIалтIуларо, дур гIицIго кIал хIалтIула, кверал хIалтIуларо.\nГIаща: ХIалтIичIониги бижун буго ГIалихIажи гIадамазе жо.\nГIалихIажи: Мун чIегIераб жахIдаялъ чIвалей йиго ГIаща. Вахъинин дунги ахикье\nГIаща: Диеги босе, ГIалихIажи, цо кинаб букIаниги пихъ, цIакъ хиял лъун бугин.\nГIалихIажи: Босила, босила ( цодагьаб заман иналде ГIалихIажи пихъги босичIого нахъ вуссун вачIуна)\nГIаща: Щай хехго вачIарав?\nГIалихIажи: БатичIо, дица бекьичIо, лъалъачIо, гьалеха хIасил ( гьедин абун кодоб букIараб таргьа тIаде сверизабула)\nКиназго цадахъ абила «ЗахIмат бихьичIого, рахIат бокьарас\nБекьичIого лъилъе, нилъ гьечIого хур»\nв) ГIалихIажиясул хIакъалъулъ видео биччала\nг) Авторасул хIакъалъулъ рагIи. Слайдал риччан, биография бицина.\nИнхоса ГIалихIажияв вукIун вуго кIудияв гIалим, гIакъил ва шагIир. Гьев гьавун вуго Гумбет районалъул ТIадинхо росулъ, мискинав ГъазимухIамадил хъизаналда. 10 сон барав вас инсуца кьун вуго Миакьоб бугеб мадрасалда цIализе. 10 соналъ гьенивги цIалун росулъе тIад вуссун вуго. Хундерил жамагIаталъул гьариялда рекъон хадув гьев витIун вуго ГIоротIа росдал дибирлъун. Гьенив дибирлъи гьабулаго ун вуго гьев тIоцеве хIежалдеги. Гьенив Шамиль имамгун дандчIванцин вуго гьев.\n- Имам Шамиль щив кколев лъимал?\nГьев ккола дагъистаналъул лъабабилев имам. Гьев 25 соналъ вагъана шаригIаталъул нухда, дагъистаналдаги чачаналдаги дин тIибитIизабулаго. Ахиралда гьев асирлъуде ккана гIурус пачаясухъе, ва гьев витIана Калугаялде.\nГьениса хIежалде арав имам Шамилги ва Инхоса ГIалихIажиявги Маккаялда хIежги борхун Мадиналда дандчIван руго.\nИмам Шамилил хIурматги гьабун кIудияб данделъи гьабун букIун буго гьениб дагъистанияз. Имам Шамилица гIалимзабазухъе ва хIакимзабазухъе ун гьарун буго жив аварагасул (с.а.в) хобаде виччайилан зияраталъе. Гьесул гьари къабул гьабун буго. Гьенив хобаде щварав мехалъ рачлихъе щвезегIан ретIелги бахъун накабаздаги чIун имам Шамилица чIагояв чиясдехун гIадин кIалъай гьабун бугила аварагасдехун. Гьес бицун бугила 25 соналъ гьарурал рагъазул ва гьениб бихьараб гIакъуба – гIазабалъул . Гьенив жанив гьесда цадахъ 400 дагъистанияв вукIун вуго. Гьезда гьоркьов 28 сон барав ГIалихIажиявгиха.\nГьелдаса хадуб гьаз кIудияб данделъи гьабун буго. Киналго рахъун назмаби цIализе лъугьун руго. Амма ГIалихIажияв вуцIцIун чIун вуго. Имам Шамилида лъалев вукIун вуго ГIалихIажияв кинав чи вукIаравали, ва абун буго мун щай вуцIцIун чIун вугевилан. Цинги ГIалихIажияв тIадеги вахъун рекIехъе назму цIалун буго. Дора рукIарал киналго магIу кквезе кIвечIого хутIун руго.\nХIежалдаса тIад вуссун хадув , гьесул ритIухълъиги бихьун, гIадамаздехун бугеб бербалагьиги бихьун, гьев Казбек районалъул жамагIаталъул гьариялда рекъон Буртунай росулъе дибирлъун витIула. 1,5 дибирлъи гьабун буго гьезие.\nГьелдаса хадуб, 17 соналъ гьес дибирлъи гьабун буго Эндирей абулеб лъарагIазул росулъ. 2 нухалъ гьев хIежалде анна гьениб дибирлъи гьабулаго. Гьесда жиндаго цIар ГIали букIун буго, хIежалдаса вуссиндал хIажи жубан буго.\nЦIодораб ракIги, гIакъилаб бетIерги, гъваридаб пикруги гьеб букIана гьесул киназдасаго тIокIлъи.\nГьесул асарал тIоцере къватIире рачIана 1972 соналъ. Гьесул асараз нилъ ахIула битIараб нухде, яхI – намус цIунизе, гIадан вокьизе, вацлъиялда хьвадизе, гIелму гIагар гьабизе. Гьев хвана 1891 соналъ, ва вукъун вуго Эндирей росулъ. Гьенире зияраталъе гIадамалги хьвадула. Гьесул 3 кьибилалъул гIадан ГIалихIажиясул яс Сакинат, Сакинатил яс Аминат, Аминатил ясалъухъ гIенеккизе руго нилъ гьанже.\nд) лъабабилеб кьибилалъул гIадан кIалъалей видео биччала\nе) ЗахIматал рагIабазе баян кьей:\nж) учителасул мисалияб цIали.\nз) кечI бижиялъе гIилла:\nЦо къоялъ чIужуялъ ГIалихIажиясда абун буго, роцIцIарал къоялги ругин, рохьове щай унарев , нилъер цIулги дагьлъулеб бугин. ГIалихIажияв радалго хIамаги кьолон , гIащтIиги босун , рохьовехун валагьун ун вуго. Росу рагIалдасанго гьесда цадахъ ккун вуго цо нухлулав – гьобол. Гьесул гъежда ран рукIана цIакъ гьайбатал хулжалги. ГIалихIажияс хIамида хулжал лъеян абун буго. КигIан абуниги, гьоболас гьел хIамида лъун гьечIо. Гьел лъикIалан манзилалъ хабар – кIалалда рукIун руго. Цо заманалдасан «МикIкIилхаре» щолаго, гьоболас ГIалихIажиясда цIехон буго, нужехъа ГIалихIажияв лъикIав чи рагIулин, гьесул хIакъалъулъ гIадамаз щиб кинан абулаян. ГIалихIажияс гьоболасда абун буго, вугинха нилъ гIадав, квана-гьекъолев чи абун. ГIалихIажиявги гьоболги къо-мех лъикIги гьабун, ратIалъун руго. ГIалихIажиясда хадуб лъан буго гьев живгун дандчIварав чи ЖабрагIил малаик вукIин. Рохьове щварав мехалъ ГIалихIажияв, хIама кваназе цо санагIатаб бакIги балагьун чIун вуго. Гьес гIажаибал пикраби гьарун руго сверухъ бугеб тIабигIаталъул , гьелъул берцинлъиялъул , инсанасе гьелъул бугеб хайиралъул хIисаб гьабун буго, гIадамас гьелдаса битIун пайда босани, гьелъ кьолел пайдаялщинал нигIматазул. Ахирги гьал гъутIбузулги гIумру гIадамасулалдаса релълъараб бугилан абураб гIакълуялъ, рукIун ккун буго гьесул ботIролъ. НакIкIигъотIоца кьола гIадамасе бацIцIадаб гьаваги, чорхое щулияб сахлъигиян ракIалде ккана гьесда.\nГьедигIан берцинго гIолеб гъветIги къотIун , гьелъул гIумруялда барахщичIого рохдолъ гIащтIиги лъун, хIамулги рохьоса цIун , рачIунел гIадамазул намус гьечIел ишал , боржун унеб цIудул рагIад гIадин , паркъулеб букIана гьесул пикрабалъ.\nГьав гIодоса тIадеги вахъун , рохьов тирун вуго ва бакъвараб гIаркьел, кIвелекI данде гьабун буго. Гьебги хIамида лъун, ГIалихIажияв рокъове вилълъун вуго. Рокъове щваравго гьесде чIужуги ягъун йиго. Рокъов ярагьунарев мун, рохьовги ярагьунарилан, бачIараб цIулада разилъун гьечIо. Гьеб мехалъ хъван буго гьес «ТIабигIат берцинаб жо» абураб кечI. Гьеб кечI рагIараб мехалъ гьесул хъизан гIенеккун чIун йиго. Рохьие пасалъи гьабулел гIадамазги лъалаго кверал нахъе къан, чIагояб гъветI къотIи дагьлъун буго.\nЦIияб тема щула гьаби\nЛъималаз кечI цIали.\nБокьараб бакI тIаса бищун цIали.\nСуалазе жавабал кьезе.\nСунда поэт гурхIулев вугев?\nТIабигIаталъ нилъ хьихьи кочIол кинал рагIабазулъ загьирлъулел?\nГъветI кIалъалеб букIарабани щиб гьелъ гьаризе букIараб шагIирасда? Хадуб квешлъиялъул рахъ ккуразда?\n5. Калам цебетIезаби\n(гьаб рагIудаса цIиял рагIаби лъугьинаре)\nГIали, би, залим, мали, багIли, мал, гIазаб, гIалам,\n6. Рокъобе хIалтIи .\nИнхоса ГIалихIажиясул биография лъазе\n«ТIабигIат берцинаб жо» абураб гьесул кечI рекIехъе лъазабизе.\nТIабигIаталъул суратал рахъине\n7. Дарсил хIасил гьабизе. ( тест хIисабалда)\nПолный текст материала Конспект урока родной литературы "Рагьараб дарс Инхоса ГIалихIажив "ТIабигIат берцинаб жо"; 5 - 6 классы смотрите в скачиваемом файле.\nАвтор: Халакова Зарема Дибирмагомедовна → Публикатор\n13.12.2017 0 1542 50


19 февралалда Россиялъул тахшагьар Москваялда гIумруялдаса ватIалъана пневмония унтиялъ унтарав вукIарав Шималияб Гьиристаналъул бетIер Тамерлан Агъузаров.\nТамерлан Агъузаров абадияб рукъове регIинавизе Шималияб Осетиялде сапар бухьана Гъалгъастаналъул, Чачанлъиялъул ва Дагъистаналъул бутIруз. Прессалъ лъазабуна гьев лъабавго бетIер цо автомобилалде рекIун вукIанин ва машина бачунеб букIанин Чачан Республикаялъул бетIер Рамзан Къадировас.\nМагасалде тIад руссун, 21 февралалда гьез дандбана лъабабго респубикаялъе кIвар цIикIкIараб суал. Бицен унеб букIана диниял проблемабазул. Гьадин лъазабуна Гъалгъастаналъул бетIерасул администрациялъул ва хIукуматалъул официалияб сайталъ:\n«Субъектазул нухмалъулезул пикруялда тарикъатчагIаздаги цогидал диниял гIаркьелазул вакилзабаздаги тIадаб буго сабру бакIаризе. Цоцазе гIайибал гIунтIизарулеб квещаб гIадат тезе ккола. Нагагьлъун дагIбадул суалал ракканани, кIалъа-басаял тIоритIун, маслихIаталде нухал ралагьизе ккола».\nГьадинаб суал гьокьоб лъей циндаго гьабураб хIукму гурин, гьелъие кьучIги бугин, абизе бегьула тIолабго Шималияб Кавказалда къогоялдаса циIкIун соналда жаниб динияб питна халат бахъунеб заманалда. КъотIи гьабун буго Къураналдеги Суннаталдеги, Накъшбандийа ва Къадирийа тарикъаталдеги данде кколарел диниял гIаркьелал Чачанлъиялда ва Гъалгъастаналда рукIине кколарин абун.\nДанделъиялдаса нахъе Рамзан Къадировас абуна чачаназги гъалгъазги цадахъ рекъон хIалтIи гьабизе бугин гьеб масъала тIубазабизелъун.\nТIасан балагьани, гьеб цIияб проблема гуро. Хасго Дагъистаналъе. РакIалде щвезабизин – гьениб 1999 соналдаса нахъе хIалтIулеб буго «Вагьабия ва цогидаб экстремистикияб хIаракатчилъи» гьукъулеб къанун. ХIаракатчагIаз абулеб буго гьеб къануналъ инсанасул ихтиярал хвезарулел ругин.\nМисалалъе гьез рачула гIемерал хIужаби гIадамал кьучI гьечIого кквеялда, хIатта чIваялдацин хурхарал. Ахирисеб мехалда Дагъистаналъул низам цIунулез цо чанго гьужум гьабуна республикаялда ругел салафиязул мажгитазде.\nСалафиязде тIадтараз тIадецуй гьабулеб буго Чачан республикаялдаги, доба гьадинаб къанун гьечIониги. Гьелъул гIакъсалда Гъалгъастаналда сабруяб бербалагьи буго ракълилал салафиязда. Хасго гьелдаса Рамзан Къадыров разияв гьечIо ва хасго гьеб ккана гьесда ва Юнусбек Евкуровасда гьоркьоб багъарараб дагIба-къецалъе гIиллалъун.\nБаккулеб буго суал – Дагъистан республикаялда бугеб къанунияб зулмуищ, Чачанлъиялда билълъанхъизабулеб къуваталъул тIокIлъиищ тIаса бищизе кколеб Гъалгъастаналъ? Амма гьелъие жабаб батизе къасдцин гьабичIо Магасалда букIараб данделъиялъул гIахьалчагIаз.\nКъанунияб зулму ялъуни ва къуваталъул тIокIлъи?


Исана лъагIалил ахиралде щвезегIан 35000 чи хIалтIудалъун хьезавизе вугин бицана дагьал церегIан къоязда республикаялъул нухмалъиялъ тIобитIараб данделъиялда ДРялъул экономикаялъул ва бакIалъулаб цебетIеялъул министр ХIажи Султановас. Гьесул рагIабазда рекъон, 18000 чиясе хIалтIулаб бакI гьанжего гIуцIун буго. Гьелда гьоркьоре уна къокъаб заманаялъе хIалтIи щваралги.\nОфициалиял баяназда рекъон, Дагъистаналда хIалтIи гьечIезул къадар 9,9 проценталда бащалъула. Гъоркьисаялде дандеккун исана гье-диназул къадарги цIикIкIун буго 6,7 нухалъ. Гьеб буго хъвай-хъвагIай гьабуразул къадар. ХIакъикъаталдайин абуни гьединал чагIи жеги гIемер ратулеблъи хIакъаб буго.\nРФялъул президент Владимир Путиница лъазабун букIана хIалтIи гьечIолъиялъул масъалаялде кIвар кьезе кколин абун. Росстаталъул баяназда рекъон, Россиялда хIалтIи гьечIезул къадар 4,8 миллионалде бахуна (6,4 процент). 2020 соналъул сентябралда 3,7 миллион чи восун вуго хIалтIи гьечIезул официалияб сияхIалде. Пандемиялъул заманалдайин абуни гьединазул къадар 1,7 проценталъ тIадеги цIикIкIана.\nПандемиялъул заманалда бигьалъаби\nДагъистаналда хIалтIи гьечIезул къадар цIикIкIиналъе гIиллаби батIи-батIиял руго. Пандемиялъул заманалда хIалтIудаса махIрумлъаразул сияхI хъвараб бакIги кибго батичIо. ХIалтIи гьечIезул официалияб къадар цIикIкIиналъе аслиял гIиллабазул цояблъун министрас рехсолеб буго - хIалтIи гьечIезе кьолеб пособие цIикIкIин. Дагъистаналда хIалтIи гьечIезе ва гьезул лъималазе пособие кьезе биччан буго 23 миллиард гъурущ.\nИсана лъагIалил тIоцебесеб лъабго моцIида жаниб хIалтIудалъун хьезариялъул хъулухъалъул идараялъ къабул гьарурал гIарзазда рекъон, 20000-ялдасаги цIикIкIун чиясе кьолеб буго хIалтIи гьечIого хутIиялъул пособие. Пандемиялъул заманалда «Тут работа» ва «Госуслуги» сайтаздасан, Интернеталъул кумекалда-лъун, хIалтIудалъун хьезариялъул хъулухъалъул идараялдаса пособие щвезе гIарза кьун буго 41000 чияс.\nХIалтIи гьечIезе кьолеб пособиялъул къадарги ккола 1500 гъурущ. Пандемиялъул заманалдайин абуни гьелъул къадар лъабго нухалъ цIикIкIинабуна. Цебе пособие лъабго моцIалъ кьолеб букIун батани, гьанже кьолеб буго анлъго моцIалъ.\nМагIарухъ чанги ратула ресукъал, хIалтIи гьечIел хъизамал. Гьединлъидал гьединазеги кIудияб кумеклъун ккана гьеб пособие.\nГьоркьохъеб харж - 37490 гъурущ\nДРялъул Экономикаялъул ва бакIалъулаб цебетIеялъул министерствоялъул баяназда рекъон, республикаялда 9,9 процент гурони хIалтIи гьечIезул къадар батичIони, «Труд всем» яги «Работа в России» порталалъул баяназда рекъон, 13,5 процент буго. Гьеб ккола хIалтIи гьечIезе пособие ва хIалтIи щвезе гIарзал хъвалеб Интернет-портал. «Труд всем» порталалда кьун буго улкаялъул киналго регионазул экономикаялъул, хIалтIи гьечIезул, гIумру гьабиялъе хIажатал нигIматазул багьабазул баяналги. Масала, ДРялда гIумру гьабизе цо рукъалъул квартира кквезе хIажалъулеб буго, гьоркьохъеб хIисабалда, 14000 гъурущ. ГIумру гьабиялъе бищунго хIажатал нигIматазухъ ва къайия-\nлъухъ, гьоркьохъеб хIисабалда, унеб буго 14,540 гъурущ. Лъималазул ахаздалъун хьезариги гьоркьохъелдаса гIодобегIанаб буго. Гьоркьохъеб харжин абуни 37490 гъурущ бихьизабун буго. Гьединаб харж республикаялда гьечIин абизеги рес буго. Амма гьеб ккола пуланав хIакимасе моцIрое щолеб 100 азарго гъурщилги, гIадатияв хIалтIухъанасул 15000 гъурщилги хIисаб гьабун бачIараб гIаммаб\nЦохIо харжалъухъ балагьун чIечIого, кIиабилеб хIалтIи цIехолелги камуларо. «Кинха гIолохъанаб хъизамалъ гIумру гьабизе бугеб 15000 гъурщихъ?» Гьедин гьикъани, гIемерисезул жаваб букIуна гьадинаб: «Хадусеб моцIрол харж бачIиналде налъаби гьарун, рассрочкаялда рекъон къайи босун, гIагарлъиялъ кванил нигIматаздалъун кумек гьабун», - абун.\nХIалтIудалъун хьезариялъул ра-хъалъ РФялъул ЗахIматалъул министерствоялъ захIмалъаби ругел регионазда гьоркьоб рехсола Дагъистанги. ХIалтIи гьечIел гIадамазул къадар цIикIкIиналъул рахъалъ Россиялъул регионазда гьоркьоб лъаб-абилеб бакIалда буго нилъер республика. КIиабилеб бакIалда буго Северияб Осетия-Алания республика. ХIалтIи гьечIезул къадар бищунго цIикIкIун буго Ингушетиялда (26 процент).\nДагъстаталъул баян: 212 000 чи вуго хIалтIи гьечIого\nДагъстаталъ 2020 соналъул тIоцебесеб бащдаб лъагIалил гьабураб цIех-рехазда рекъон, республикаялда хIалтIи гьечIезул къадар бахана 17,4 проценталде. Дагъистаналда 16 соналдаса пенсиялъул ригьалде щвезегIан хIалтIизе бажарулел гIадамазул къадар буго 1220000-ялдаса цIикIкIун чи. Республикаялда гIумру гьабун ругезул 39,4 процент ккола гьеб. Гьезда гьоркьоса 212000 чиясул хIалтIи ва харж бачIунеб бакI гьечIо.\nДагъстаталъул баяназда рекъон,\n2020 соналъул тIоцебесеб лъабго моцIида жаниб республикаялда вукIана 184000 хIалтIи гьечIев чи. Пандемиялъул заманалдайин абуни, хIалтIи гьечIезул гIаммаб къадар 212000-ялде бахана. ГIицIго пандемия сабабалъун гуребги, хIалтIизе бажарулел ва гьеб къваригIарал гIолилазул къадар цIикIкIунеб букIинги буго гьелъие гIиллалъун.\nМахIачхъала шагьаралъул хIалтIудалъун гIадамал хьезария-лъул централъ гьабураб цIех-рехалъул хIасилазда рекъон, 2019 соналъул октябралде дандеккун, исана гьебго заманалда жаниб хIалтIи гьечIел хIисабалда гIарза хъваразул къадар бахун буго 7135 чиясде. Гъоркьиса октябрь моцIалда хIалтIи гьечIезул сияхIалда 564 чи гурони вукIинчIо.\nИсана хIалтIухъаби къваригIара-зул хIисаб гьабуни, рехсараб центр гьоркьобккун, лъагIалидаго жаниб 483 хIалтIухъан валагьулев вукIана. Гъоркьиса букIана 340 хIалтIул бакI. ХIалтIи кьолезулги, гьеб къваригIаразулги хIисаб гьабуни, цохIо хIалтIи къваригIун къеркьолев вуго 16 чи. Гъоркьиса кIиго чи гурони вукIинчIо.\nЦIарагI чурулел гIадамал, техничкаби, къадахъаби ва цогидалги хIалтIухъаби хIажат ругин абун рукIуна гIемерисел лъазабиял. Нилъер гIолилал кверда хIур хъвалеб хIалтIи гьабизе чIухIулел ругин бицуна хIалтIи кьолезги. Киназего къваригIун буго гIемераб гIарацги щолеб, ратIлида хIурги хъвалареб хIалтIи.\nНилъер республика рикIкIунеб буго туризм цебетIезабизе бегьулеб ва гьелъул кумекалдалъун гIадамал хIалтIудалъун хьезаризе ва экономикияб рахъ лъикIлъизабизе рес бугеб регионлъун. Хьул буго туризмалъул кумекалдалъунгIаги хIалтIи гьечIезул къадар дагь гьабизе кIвелин абураб.\nДругие материалы в этой категории: « Лъимги, гьуриги, хисардулеб гьава-бакъги\tОкеаналъул гьулчи ва гьабил сас »


Къисматги, гIумруги, кечIги\nДагъистаналъул Хъвадарухъабазул союз гIуцIаралдаса тIубана 85 сон\nГьале жакъаги дун памятниказухъ\nНус-нус соназул тарих бугеб Дагъистаналъул адабият. Гьелъул буго хасаб улка – адабияталъул улка. Гьеб улкаялъул хважаинзабилъун кколел шагIирзабазул ва хъвадарухъабазул цолъи гIуцIаралдаса исана тIубана 85 сон.\nГьеб улкаялда, зобалаздеги цIабуцIун, машгьурлъиялъул тIогьазда, бахIарчилъиялъул байрахъги парпазабулаго, чIухIадго эхетун буго 85 мегIер. Щибалъул – жиндирго къисаги, къисматги, цIарги.\nГьанибго – магIарул адабияталъул мегIерги. Гьелъул каранда жакъаги кенчIелел руго даимлъиялде роржун арал ХIамзатилги, МахIмудилги, Инхоса ГIалихIажиясулги, ЧIанкIалги, Расулилги, Фазулги, ГIабасиласулги, Заид ХIажиевасулги ва цогидалги магIарул шагIирзабазулгун хъвадарухъабазул цIарал.\nАдабияталъул гучал мугIрузул байрам кIодо гьабулеб къоялъ цIакъго бокьана магIарул шагIирзабазухъе «щвезе», гьезие цоги нухалда ракI-ракIалъулаб баркала кьезе.\nБайбихьана Фазудасан. МахIачхъалаялъул аслияб майданалда аскIоб бугеб паркалда Фазул памятникалъухъе гIедегIулей йиго дун - жакъа гьей гьаюраб хасалил къоялъ.\nХасало гьаюрай гьелъ жиндирго кочIолаб гъасда танщинаб хинлъи!\nЙокьулей шагIиралъе рачIарал тIугьдузул махIалъухъе йорчIун ячIарай гьелъул гьаракьалъ цIидасанги рикIкIунеб бугин кколеб букIана…\nГьезие даим ритIухъайлъун хутIарай шагIиралъулгун къо-лъикIги гьабун, дун щвана гьебго майданалда, гьитIинабго ахикь вугев ЦIадаса ХIамзатихъеги. Цо хIайранаб лахIзаталъ гIенеккана гьесухъ.\nГIакъилав херасул сатириялъги, юмаралъги, « Г1умруялъул дарсазги» каранда ракIгицин кьурдизабуна.\nВа гьале дун магIарул адабияталъул гучаб мегIералъул гучаб тIогьалъул сонги, жакъаги, метерги вугев ХIамзатил Расулил памятникалда цее. ГIаданлъиялъ тIадегIанлъарав, тIадегIанлъиялъ гIадатлъарав, гIадатлъиялъ кIодолъарав, кIодолъиялъ гьитIинлъарав, гьитIинлъиялъ машгьурлъарав шагIирас цIидасанги гьикъулеб бугин ккола ВатIаналда:\n- Бице, эбел – ВатIан, бице Дагъистан, МустIахъикъав вугищ дун дур цIаралъе, - йилан.\nВуго, шагIир, вуго. Бищунго борхатаб мегIералъул тIогьиб дуца парпазабураб магIарул адабияталъул байрахъ тIадегIанлъиялдаги къадруялдаги цIунун буго МухIамад АхIмадовас, Залму Батировалъ, МухIамад ПатахIовас, ТIубхIат Зургьаловалъ, ГIайшат Малачиевалъ, Сабигат ва Залму МухIамадоваз, Баху-Меседо Расуловалъ, Манарша ГIисаевалъ, МухIамад ХIамзаевас, ХIамзат ГIизудиновас ва цогидалги магIарул ва Дагъистаналъул рагIул устарзабаз. Зодихъ гвангъун бугеб дур кIудияб цIваялда сверухъ ракIарун ругел гьезул цIваязги цIикизабун буго адабияталъул дунял.\nДур шигIрабазул океаналъул чIахIиял карачелабазул кIудиял ва мустахIикъал тIирабилъун ругел гьезул, харда ккараб роол щубалъ гIадин, рацIцIад гьарулел руго цIалдолезул ракIалги пикрабиги.\nКъадруяб байрамалъул хIурматалда\nВа цIидасанги дун нахъюссана. Поэзиялъул театралде. Гьениб кIодо гьабулеб букIана хъвадарухъабазул цолъиялъул байрам.\nДагъистаналъул цIалдолезда адабияталъул байрам баркизе рачIун рукIана Россиялъул регионаздаса ва шагьараздаса хъвадарухъабигун шагIирзаби. Гьединго тадбиралда гIахьаллъана республикаялъул хъвадарухъабиги, шагIирзабиги, гIалимзабиги, журналисталги ва миллияб маданият бокьулел дагъистаниял.\nТадбир рагьана ва нухда бачана Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул правлениялъул председатель МухIамад АхIмадовас.\nГьес ракIалдащвезаруна союзалъул тIоцересел галаби, бицана гьелъие нухмалъи гьабурал шагIирзабазул хIакъалъулъ.\nДагъистаналъул хъвадарухъабазда байрам баркана ва миллияб адабияталъе тIадегIанаб къимат кьуна тадбиралда гIахьаллъарал Россиялъул регионаздаса гьалбадерица.\nГьезул къимат тасдикъ ва ритIухъ гьабуна гьаб рохелалъги – Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союз рикIкIана Россиялъул Хъвадарухъабазул союзазда гьоркьоб бищунго лъикIаблъун.\nУнго-унгояв шагIирасул рагIи кидаго гIужилаб чIорлъун речIчIулаан ритIухълъи гьечIолъиялдаги, рокьукълъиялдаги, хIалихьалъиялдаги, яхI-намус билараздаги. Гьеб жакъаги буго гьедин. Унго-унгояв шагIир, хъвадарухъан даимго ритIухъавлъун хутIула жинцаго тIасабищараб заз-хъарахъалъулъги, тIегь-хералъулги цIураб нухалъе. Гьев хIинкъуларо гIумруялъул бураназукъа, къуркьуларо къисматалъе, къоларо хIалихьалъиялдаса.\nГьединаб нух тIасабищарал хъвадарухъабаздаги шагIирзабаздаги нижецаги баркула союзалъ нахъа тараб кIудияб тарих. Биччанте гьезул рагIул гIужилаб чIор жакъаги хутIизе хIалихьалъиялда речIчIулеб бакIаб гьорчолъун.\nсоюз писателей РД,\nДругие материалы в этой категории: « Рокьи гьечIеб ракIалъ кечI хъваларо\tПикрабазул цIумур зваргъелеб буго »


Рагъул гIахьалчагIазул хIурматалда МагIарул театралъул азбаралда гIуцIун букIана байрам | Культура | Киназего гIаммаб Россия\nРагъул гIахьалчагIазул хIурматалда МагIарул театралъул азбаралда гIуцIун букIана байрам\nГьелда гIахьаллъана республикаялъул машгьурал кочIохъаби, "ВатIан" абураб лъималазул кьурдул ансамбль ва культураялъул хIалтIухъаби. Тадбир хIадурана МагIарул театралъулги МахIачхъала шагьаралъул собраниялъул депутатазулги хIаракаталдалъун. Концерталдаса хадуб театралда бихьизабуна "АхIун бахъинчIеб кечI" абураб драма. Гьелъул аслияб тема букIана миллияб театралъе кьучI лъурал ва КIудияб ВатIанияб рагъдаса руссинчIел актеразул къисмат рагьи, хъвалеб буго Кавсарат Сулеймановалъ.\nХунзахъ росулъ магIарул театр гIуцIулев вуго ГIабдурахIман Магаев (арт. ИсмагIилов Шамил). Гьенир хIалтIулел руго Зайнаб Набиеваги (арт. Амантулла Къебедова), ГIайшат Къурбановаги (арт. Разият Дибирова), ГъазимухIамад ХIусеновги (арт. Рамазан ГIабдулгъаниев), МухIамадхIажи Муртазаевги (арт. МухIамад ГIабдулатIипов), Дайтбег Халилбеговги (арт. ХIайбула Хасаев), Сурхай ГIалибеговги (арт. Салим Батиров). Халкъалда театралияб махщел гьуинлъизабизе къеркьолел рукIаразул ишалъе дандечIей гьабизе къеркьолев вукIуна Дайтбегил имгIал ИсмагIил (арт. ГIабдухаликъ ГIабдухаликъов). Кинабго кIоченабизе гIадин улкаялдаго унеб буго боркьараб кьалул кор. Зама-заманалда гIолохъанал артистазе малъа-хъваял гьаризе гьезухъе вачIуна ЦIадаса ХIамзатги (арт. ХIусен Казиев).\nГьеб киналъулго пикру гьабидал, якъинго цебечIолеб буго нилъер тIоцересел актеразул бахIарчилъи. Театралияб махщел щиб жо кколебалиги гьелъул кинаб кIвар бугебалиги бичIчIулареб халкъалда гьоркьоса рахъана къиматал жавгьарал. Миллаталъул чIухIилъун рукIинаан гьел киналго, амма ватIаналъул ахIуе мустахIикъаб жаваб кьуна актераз: 31 чи ана ватIан цIунизе, ва гьезул къадруял цIарал рагъулаб тарихалда даимлъана. Шамил имамасул роль хIачIого, жив холарин нигаталда вукIарав Дайтбегги, йокьулелъе саринал ахIизе анищалда вукIарав ЧIалдаса ГъазимухIамадги, Малла Насрудинил роль хIазе тIубачIеб анищгун МухIамадхIажиги, ишцоялъулгун къадар хъвалародаян вукIарав, амма кьалда даимго хутIизе къисмат хъван батарав Сурхайги. Чан гIолилав вукIарав гьединал анищал-мурадалгун, чан эбелалъ сардилъ балъго тIураб бухIараб магIу, чан гIолилалъ, каранда бахчун, хьихьараб бакIал ургъелазул гьир.\nАна дол рагъде. Ва рагъана бахIарчиго, сверухълъиялдаго жидер хIинкъигьечIолъиялъулги бихьинчилъиялъулги хIакъалъулъ цIар тIибитIуледухъ. ГIашикъал сариналги ахIун, аскариял-гьудулзабазул ракIбохизабуна ЧIалдаса ГъазимухIамадица. Шамил имамасул ролалда сценаялде вахъине рес ккечIониги, вахIшияв Гитлерил сипаталда солдатазулъ рокьукълъи бижизабизе жигараб хIаракат гьабуна МухIамадхIажиясги. Гьезда цадахъ спектаклязулъ гIахьаллъана рагъде арал цогидал актералги.\nЭбелалъул рекIел рухIелги (актрисаби ПатIимат ГIабасова, Зайнаб ХIамзатова), вокьулесухъ бугеб урхъигун гIишкъуги, ишцоязул къисматалъухъ угьи-зигардиги балагьаразе загьир гьабуна махщалида. ЧIагояв ХIамзатида релълъун вихьулаан ХIусен Казиевги. Цо гьесул къадруяб каламги, пахруяб чIухIиги ("Ахилчиги МухIамадги церего ана рагъде, Расулги ХIажиявги ритIизе дун хIадур вуго", — ян абула гьес), ватIаналде бугеб рокьуцаги гьелъул къисматалъул ургъалицаги рекIелъанго цокIалаб хIухьеллъун угьарал кочIол мухъал цIализе актеразухъе вачIунеб мехалда! Гьев вохула, адабиятгун маданият цебетIезабизе гьунар бугел гIолилал театралде рачIиналдасаги. ГIолохъанал актералги рачIана театралде (вукIинесев магIарул Малла Насрудин МахIмуд ГIабдухаликъовги (арт. МухIамад МухIамадов) МухIамадги (арт. МухIамадхIажи МухIамадов)), цIилъана ва чIаголъана гьелъул хIалтIиги. ГьитIинабго магIарул росулъ данделъараб къокъаялъул хIаракаталдалъун бижана ва цебетIуна миллияб театр. Ва ГIабдурахIман Магаевасул нухмалъиялда гъоркь хIалтIизе байбихьараб театралъ гъоркьиса кIодо гьабуна 80-сонилаб байрам.\nСпектаклялда гIахьаллъана батIи-батIияб ригьалъул актерал — гьебги буго театр цIилъулеб букIиналъул хIужа. Сценаялда лъугьа-бахъунелъул хIасил киниги гьоркьор речIчIизарурал ясазул къокъабаз ахIулел кучIдузги ургъизе тIамулаан драмаялда тIад. БукIинчIо гьел кучIдузулъ рохел — гьел релълъун рукIана ургъалилъ тIерхьарай эбелалъул магIуялда. Гьелъги батила, гьел жеги гъваридго рортулел рукIана рекIелъе.\nТIоцебесеб нухалда спектакль бихьизабуна гъоркьиса. Исана дагьа-макъабго хиса-баси гьабун бугин ккана ракIалде. Гьеб хиса-басиялъ спектаклялъул магIнаяб рахъ камиллъизабунги, гIолилал куцаялъул, гьезие тарбия кьеялъул рахъ цIикIкIинабунги буго. Авалалдаса ахиралде щвезегIан магIилъ рукIана дир берал: рагъда гIахьаллъана дир эбелалъул кIудияв вац МухIамад, захIматалъул фронталда вукIана дир кIудада. Гьезул чIагоял сипатал, сценаялдаги эхетун, дихъ ралагьун ругеб гIадаб асар гьабулеб букIана актеразул гьунаралъ.\nСпектаклялда рихьизарулел рукIана ЦIадаса ХIамзатил "Базалай", "Айдемир ва Умайгьанат" абурал ва цогидалги пьесабазде хIадурлъулел репетициялги. Гьеб сордоялъ сценаялде вахъарав щивав артистасухъа бажарана ролалде гъорлъе ваккун, сипат лъугьинабун. Масала, "Эбел ва яс" абураб сценкаялда эбелалъул роль хIалеб букIана МухIамад ГIабдулатIиповас. Гьесул гьунар-бажариялъ цIакъ рази гьаруна театралде рачIарал гIадамал. Унтарав васасул роль махщалида хIана "Базалай" спектаклялъул бутIаялда МухIамад МухIамадовасги. Херав ИсмагIилица абухъе, "театралда кIичIардизе" гуребги, балагь бачIараб мехалда, чIагояв кумекалъеги ратана магIарул актерал: больницаялда цIа рекIун бугилан ахIи бачIиндал, гьеб свинабизе жигар бахъарал гьезие кванил нигIматал къанагIатаб доб заманалда тIубараб буханка чадилги чакарги сайгъат гьабуна унтараз.\nРокьуе ритIухълъи цIуни, тIаде ккараб къо "лъимлъун къулчIизе" бажари, ахIулъги бодулъги цадахърахъин, бихьиназул бахIарчилъиялдаса къей гьечIеб руччабазул къуват — гьел ва цогидал темабазда тIасан къиса бихьизабуна актераз. БукIана спектаклялда халкъазул вацлъи-гьудуллъиялъул темаги: гIурус офицерасда цадахъ рагъулъ гIахьаллъула нилъер актералги. Гьеб букIана гьез тушманасде щвезабураб ахирисеб кьаби…