Дагьал церегIан къоязда ДРялъул Печаталъулгун информациялъул министерствоялда тIобитIана ДРялъул бетIерасда цебе гIуцIараб ЖамгIият цебетIезабиялъул ва инсанасул ихтиярал цIуниялъул рахъалъ советалъул данделъи. ЗахIматалъул ва социалияб цебетIеялъул министерствоялъул, УФСИНалъул, профсоюзазул, Гъизилюрт шагьаралъул ва районалъул администрациязул хIалтIухъаби гIахьаллъараб гьеб данделъиялда цебе босун букIана кIиго суал.\nТIоцебесеб, жанир тIамун ругел бакIаздаса (туснахъ, колония) эркен гьарурал гIадамазда ракълилаб гIумруялда бакI батизе квербакъи гьабиялъул рахъалъ Гъизилюрт шагьаралда ва районалда гьабулеб хIалтIул хIакъалъулъ. Ва кIиабилеб, рехсараб совет гIуцIаралдаса 20 сон тIубай кIодо гьабиялда хурхун гьабулеб хIалтIул хIакъалъулъ бицин.\nДанделъи рагьана Советалъул нухмалъулев Зикрула Ильясовас. Гьес бицана гьанжелъизегIан Гъизилюрталда букIанин лъабго гьединаб учреждение-колония: руччабазул, бихьиназул ва санаде рахинчIел лъималазул колониял. (Гьанже хIукму гьабун буго санаде рахинчIезул колония къазе). Гьеб масъалаялъулгун лъай-хъвай гьабурав Советалъул нухмалъулесул заместитель ГIумар ГIумаровас баян гьабуна лъугьун бугеб ахIвал-хIал, бицана цIакъго кIвар бугеб гьеб ишалъулъ гьабулеб хIалтIи букIине кколеб даражаялде щун гьечIолъиялъул. Шагьаралъул ва районалъул администрациязул, гIадамазе хIалтIи чIезабиялъе квербакъулел идарабазул (ЦЗН) хIалтIухъабаз бицана дандчIвалел захIмалъабазул, туснахъаздаса эркен гьарурал гIадамазе хIалтIизе бакIал щолел гьечIолъиялъул ва гьез дагьаб харж бугеб хIалтIуде лъугьине инкар гьабулеб букIиналъул хIакъалъулъ. Бицана гьеб масъала тIубазабиялъе гьабулеб бугеб хIалтIулги. КIиабилеб суалалда хурхун З. Ильясовас Советалъул членал ахIана юбилеялда бан рукIине ругел тадбиразулъ, гьелъие материалал хIадуриялъулъ жигараб гIахьаллъи гьабизе.\nДругие материалы в этой категории: « Премьер-министрасулгун редакторасул дандчIвай\tГьунар бугев гIолиласе гIарцул шапакъат »


Инсанасул ихтиярал цІунулез ва экспертаз гьеб хІужаялъе къимат кьолаго абулеб буго, гьеб кколин Владимир Путинил иргадулаб иннаугурациялда хадуб цІияб къуватгун гражданияб жамгІияталде гьабулеб гьужумалъул хІасилин.\nЖурналистазулгун букІараб гара-чІвариялда «ГІолосалъул» бетІер Шибановалъ лъазабуна, жидер гІуцІиялъе къватІисан гІарац бачІунарин ва гьелъул хІаракатчилъиялъе кумек гьабулеб бугин гІицІго россиялъулаз. Гьединлъидал Юстициялъул министерлъиялъул хьвада-чІвадиялъ бихьизабулеб бугин «кинаб къануниябгуреб гІатІиялъиялда нилъеца гІумру гьабун бугебали».\nЛилия Шибанова, "Голос" ассоциациялъул нухмалъулей\nЛилия Шибанова: «Коновалов хІалтІулев гурев вугев. Гьев, абизе бегьула, Кремлалъе яги лъие букІаниги цогидазе жиндего щолеб хинкΙалъул налъи нахъ буссинабулев вугин. Гьев живгоги чІезавизе кколаан диваналда цеве, амма кинха гьеб гьабилеб, Россиялда гьечІелъулха гьединаб мурадгун хитІаб гьабизе бегьулеб цогІаги инстанцияго.»\nЩиб кколеб «Голос» ассоциация ва щай гьеб къазе бокьун бугеб россиялъул нухмалъиялъе? «Яблокоялъул» нухмалъулев Сергей Митрохиница жиндирго партиялъул сайталда бахъараб макъалаялда хъвалеб буго, «Голосалде» гьединаб кІвар жакъасел тІадтараз биссинабулеб букІиналда нахъ жинда щибниги гІажаибаб жо бихьуларин, хасго гьелъул хІаракатчилъи нухмалъиялъул бищунго «унтулеб бакІалда» хъвалеб букІиналда банин.\nМоскваялдаги регионаздаги анцІгоялдасаги цІикІкІун соналъ ассоциациялъ тохаллъи гьабулеб буго гьаркьал кьеязул. Митрохинил пикруялда, парламенталъ хадур-цере къабул гьарурал конституциялде данде кколарел къануназул тІоцебесеб къурбанлъун «Голос» бищун букІин ккола рищиязда макру-хІилла гьабулеб букІиналъе ва жибго нухмалъи легитимияб гьечІолъиялъе баянаб нугІлъи.\nПартиялъул бетІерасул рагІабазда, киналгІаги далилал рачинчІеб, гІакІаби кьабиялъул магІна гьечІеб диваналъул хІукмуги жибго «къватІисел улкабазул агент» абураб терминги ккола россиялъул диваналъул системаялъул сталинил тайпаялъул жакъа бугеб гьумер.\n«Голос» ассоциациялъул нухмалъулей хисулев Григорий Мелконянцица абулеб буго, улкаялъул тІадтаразул ццим бахъун бугин нижеца гьанжелъезегІан гьабураб хІалтІиялъе гІолойин. Амма, гьелдасанги цІиккун гьел хІинкъун ругин перспективаялда нижеца гьабизесеб хІалтІудасайин. Цере ругин цІакъ кІвар кІудиял рищиялин, абулеб буго гьес.\nГригорий Мелконянц, "Голос" ассоциациялъул нухмалъулей хисулев\nГригорий Мелконянц: «Дир пикруялда, гьеб кинабго тІоцебего хурхараб буго "Голос" цІакъ къадруяб, авторитет ва асар кІудияб гІуцІи букІиналда. Улкаялда жаниб гуребги, къватІисел пачалихъаздаги. Россиялда рищиял унел къагІидаялда хурхараб информациялда божилъи буго халкъазда гьоркьосел гІуцІиязул. Нижер информациялдаса пайда босула экспертазул къокъабаз. Нухмалъиялъе ракІалъе гІолеб батиларо, нижеца лъиданиги бачІеб, хІакъикъаталде данде кколеб информация тІибитІизабулеб букІин.\nНижеде данде хІалтІизарулел руго цІакъ гІемер инструментал. Нижехъе рачІана я магъалабазул хъулухъалъул, юстициялъул министерлъиялъул, прокуратураялъул, гІемер цоги батІи-батІиял котроль гьабулел идарабазул хал гьабулел хІалтІухъаби. Гьезул цІехх-реххаз нижее хІухь цІазе заманцин толеб букІинчІо.\nДир пикруялда, гьеб ккола пачалихъиял хъулухъчагІазе, гьелго рищиязул фальсификаторазе нижер гІуцІи хутІизе бокьун гьечІолъиялъул гІаламат. Хасго нижер хІалтІи гьезие ракІалъе гІезе гьечІо 8 сентябралда, рищиязул гІаммаб къоялда гьаркьал кьолеб мехалда, Пачалихъиял Думаялде ва І9І8 соналда рукІинесел президентасул ва бокьарал цогидал рищиял тІоритІулеб мехалда.\nГьелдаго цадахъ, нижеда лъала гьел рищиязда хадуб хал кквезесел гІадамазе ва нижер ассоциациялъул нухмалъулезе бугеб хІинкъиялъул хІакъалъулъги. Амма гьедин букІаниги нижер планазда гьечІо нижерго хІаракатчилъи чІезабизе. Гьелде тІадеги нижер планалда буго гьаркьал кьолеб мехалда, гьаркьал риккунеб мехалда къанунал хвезариялъул хІужжабазул фиксация гьабулел нижер хъулухъалъул цІиял ресал хІалтІизаризе.\nНижер планалда буго гьаркьал кьолел бакІазда хІалтІизе, активистал ругьун гьариялъул тадбирал тІоритІизе. Кинаб къагІидаялда гьеб кинабго жо гІумуруялде бахъинабизе бугебали нижеца баянлъизабизе буго жиндир заманалда."\nНагагьлъун «Голос» хІакъикъаталдаги къани, жидеца цІидасан регистрация гьабизе бугин цогидаб коммерциялъулаб гуреб гІуцІи хІисабалдайин лъазабулеб буго ассоциациялъул бутІруз. Шибановалъ лъазабуна, ассоциациялъ жибго киданиги рикІкІине гьечІо «къватІисел улкабазул агентлъун». Гьелъие гІоло гьеб къазеги бегьулин рикІкІунеб буго гьелъ.\nЛилия Шибанова: «Юстициялъул министерлъиялъул хьвада-чІвадиялде балагьун, хІакъаб жо, ниж къазе руго. Гьеб къаялде данде чІезе нижеда кІолеб жо гуро. Амма гьединабго цІияб гІуцІи рагьиялъухъ ниж къеркьезе руго. Бокьараб гІуцІиялъул бугогури гьединаб ихтияр.»\nГІемерисел экспертазул пикруялда, россиялъул нухмалъиялъ ахирисеб кІиго соналда жаниб гьарурал галаби дандразе бегьула, медицинаялъул термин хІалтІизабун, конвульсиязда. Гьеб ккола гражданияб жамгІият, кинаб гьеб батаниги, биххизабиялъе къануниял къагІидаби ратІичІолъиялъ, Кремлалда хасал къагиидаби ургъиялъул хІассил.\nГригорий Мелконянц: «Дида ккола Россиялда гражданияб жамгІияталъул букІинесеб цІакъ лъикІаб бугин. Гьеле гьеб тІадецуялъ дурусго гІадамал гьесизарула дагьалъги жигараб хІаракатчилъиялде, гьелъ гражданияб дандечІеялде гьесизарула гІемер гІадамал. Гьелде балагьун, нилъер пачалихъалъул нухмалъиялъ жиндиего квешлъи гьабулеб бугин абизе бегьула.\nНижер "Голос" ассициация босани, гьелъ кумек гьабулеб бугин абизе бегьула нижер гІуцІи машгьурлъизабиялъе. Гьелъин абуни, нижее ресал кьолел руго рищиязда хадуб хал кквеялъе улкаялда жаниб гІарац бакІаризе. Гьадин балагьани, цо рахъалъа россиялъул нухмалъиялъ гІамал гьабулеб буго нижер дискредидтация гьабизе, цогидаб рахалъа - кумек гьабулеб буго ниж рукІин гІемер гІадамазда лъазабизе. Халатаб перспектива босани, дица рикІкІуна, нилъ бергьине ругин коррупциялдасаги, къанунал хІалтІунгутІиялдасанги, цогидал сурукъал гІунІгутІияздасаги. Нилъер ахир-къадги букІине бугин эффективияб гражданияб жамгІиятин.»\nЭР. Амма, нилъее бищунго кІвар кІудияб жо ккола гІагарисеб перспектива. Бугищ гьелда нилъер дагьалъгІаги ракΙ боххизабизе багьана рехсезе бегьулеб хІакъикъат?\nГригорий Мелконянц: «Къокъаб перспектива босани, ракІ боххиялъе щибниги гьечІо. Щай? Щайгурелъул руго ахирисеб заманалда къабул гьарурал гІемер къанунал жидерго вахІшияб хасият тІубанго гьанжеги бихьизабичІел. Гьанжеги гьел хІалтІизарулел гьечІо. Амма гьел руго гІуралъ репрессиявиял. РатІа чІарал гІадамал хІинкъизаризе ккани, рехсезе бегьула, пачалихъалъе хияналъе гьабиялда хурхараб къануналда гьабураб хиса-баси, бугътан лъеялъул къанун ва цогидал. Жалго рахъарал яги хисизарурал къануназде балагьунцин бихьулеб буго кибехун нилъер нухмалъиялъ гали босулеб бугебали. Гьелъ босараб курс буго хурхараб гражданияб жамгІият накабазде ккезабиялда хурхараб.\nХІинкъиялде гъорлъе ккун буго коммерциялъул гуреб сектор. Гьанже гьелде пачалихъиял идарабазу гьабулеб буго вахІшияб тІадецуй. Абизе бегьула гьеб махрумлъанин халкъазда гьеоркьосеб материалияб квербакъиялдасайин. Щайгурелъул цІиял къануназда рекъон, гьезда бажаризе гьечІон къватІисан гІарац босизе. Къануназда хиса-басиязе гьариялъул гІаламат нилъеда гьанжего бихьулеб буго, хасго, митингазда гІахьаллъиялъе гІоло туснахъалде реххиялъул шансал гІемер нухалъ цІикІкІун рукІиналъ. Добго Москваялда Болотная майданалда ккаралда хурхун туснахъазде реххарал гІадамал росе мисалалъе!\nГІагарисеб заманалда кинаб букІаниги ракІалъе гІолеб хьвада-чІвади нухмалъиялъул букІиналде балагьун чІей, гьеб гІададагосеб жо ккола. Хаду-хадуб гьелъул галаби хурхарал рукІине руго коммерциялъулал гурел гІуцІиял къаялда, гьезул лидеразда, гражданиял хІаракатчагІазда тІад такъсириял ишал рагьиялда. Гьез хадурги чІезаризе руго гІорхъаби данделъиязул эркенлъиялъул рахъалдаса. Гьелеха, гІагарисеб заманалда гьединаб негативияб хасияталъул история цІебетІолеб букІине бугин ккола дида."\nНижер программаялда «голос» ассоциация босун буго мисал хІисабалда, гІицІго цІиял репрессиявиял къануназул тІоцебесеб къурбан хІисабалда. ХІакъикталдайин абуни, пачалихъиял идарабазул тІадецуялда гъоркь ругел гІемер гІуцІиял тагІине бегьула россиялъул политикияб сценаялдаса, россиялъул тІадтаразул репрессивияб логикаялда реъкон историкияб бер гирулеб бугониян, абулеб буго Мелконянцица.\n«Human Rights Watch» гІуцІиялъул россиялъул бутІаялъул нухмалъулей Татьяна Локшинаца Москваялда тІобитІараб пресс-конференциялда лъазабуна, россиялъул тІадтарал гьанже чанги магІна гьечІел галабаздейин. Гражданаияб жамгІият тагІинабиялъе гьез гьанже саниятариялгун медицинаялъул къувталцин журазарулел ругин жидерго политикияб импотенция бихьулеб букІиналда банин.\nТатьяна Локшина, Human Rights Watch гІуцІиялъул россиялъул офисалъул бетІер\nТатьяна Локшина: «Гьанже нилъеда бихьулеб буго хал-шал гьабиялъул агрессивияб кампания. Гьеб унеб буго кинабго улкаялда. Нус-нус хІукуматалъул гурел, коммерциялъулал гурел гІуцІиязул хал-шал гьабуна прокуратураялъ, Минюсталъ, магъалабазул идарабаз, цо-цо бакІазда цІаялдаса цІунулел инспекцияз, санитариял инспекцияз. Цо-цо гІуцІиязде гьаруна магІна гьечІел, гІантІал, абсурдиял тІалабал. Мисалалъе, гІуцІиялъуk киналго хІалтІухъабазе аланж унтиялдаса цІуниялъе вакциянация гьабиялъул далилал загьир гьариялъул. У-ха, гІуцІиял гІадамал къабул гьарулел рукІунаришха, бегьуларо гури жамгІияб сахлъи хІинкъиялде гъоркье кІкІезабизе. Цогидаб гІуцІиялъ лъазабуна, жидедаса тІалаб гьабунин флюроографиялъул хІассилал, туберкулез гьечІолъи бихьизабизелъунин.\nДие бокьун буго кІвар буссинабун абизе, Россиялда гьанже загьирлъулелда нахъ гьечІин щибниги ракІ гІодобе биччазабиялъейин. ХІакъикъаталдаги гьанже нилъеда бихьулеб буго пачалихъалъул агрессивияб политикаялъ гражданияб жамгІият гІанкъизабулеб куцин. ГІадамазе кумек гьабулел, гІадамал цІунизе хІалтІи гьабулелел гражданиял хІаракатчагІи, инсанасул ихтиярал цІунулел гІуцІиязда хІалтІулел гІадамал руссине кколел руго гьеб ишги хьибилалде рехун, магІна гьечІел аза-азар документал ракІариялде. Гьез тІалаб гьарулел документал гьедингоги кьун рукІана гьел пачалихъиял идарабазухъе. Гьезухъ гьел хутІун ратичІого, гьеле гури гьел руго рагьараб къагІидаялда интернеталда. Гьел киналго коммерциялъулал гурел гІуцІабаз, хасго къватІисан гІарац щолел гІуцІабаз гьедингоги кьола жидер хІалтІул хІакъалъулъ информация минюсталдеги, цогидал идарабаздеги.\nГьединаб жигараб, амма пайдаяб гуреб, заралияб хІаракатчилъиялъул бакІалда прокуратураялъ жиндирго къуват буссинаблеб букІарабани цІех-рехазул эффекталъул контроль гьабиялде (гьеб гурищ кколеб гьелъул аслияб ва битІахъеб масъала). Эффективияб цІех-рех гьечІолъи ккола россиялъул инсанасул ихтиярал цІуниялъул ишалда бищунго кІудияб проблема. ЛъикІ букІинаан хІукуматалъул гурел гІуцІабазде тІадецуй гьабиялъул бакІалда пачалихъиял гІуцІаби унго-унгояб хІалтуде руссунел рукІарабани."\nГь единаб пикру загьир гьабуна Москваялда тІобитІараб пресс-конференциялда Гьман райтс уотч гІуцІиялъуол россиялъул бутІаялъул нухмалъулей Татьяена Локшинаца.\nМоскваялъул Хельсинкиялъул группаялъул нухмалъулей Людмила Алексеевалъ лъазабуна, «Голосалда» хурхун загьирлъараб россиялъул нухмалъиялъул реакция кколин цогидал гІуцІиял хІинкъизариялъул кампанияйин. Россиялда гьанже диваналъулгун прокуратураялъул системабазе гьеб тІалабалда рекъон хІухьбахъизе заманцин гьечІин. Гьелъул пикруялда, гьеб ккола гІадатияб логикаялде данде кколеб, халкъалъул киналго рахъал жиндирго контролалде гъоркье руссинариялъе яхΙ-намус тІагІараб нухмалъиялъ гьабулеб хІалбихьииян.\nЛюдмила Алексеева, Москваялъул Хельсинкиялъул группаялъул нухмалъулей\nЛюдмила Алексеева: «Бизнесс, диваналъул ва къанунал рахъулеб системаби жидеего мутІигІги гьарун, цереккунго хІассилал лъалел рущиял тІоритІиялъул технологияздеги ругьунлъун, гьанже нухмалъиялъул ирга щун буго нилъер улкаялда хутІараб лъиданиги бачІоголъиялъул ахирисеб чІинкІиллъиялде - гражданияб жамгІияталде. Ахирисеб заманалда гьелъул хІаракатчилъи жигарлъулеб букІиналъ батила. Гьелъ нухмалъиялъул ургъел ккезабун буго.»\nГражданияб жамгІият гІанкъизабулеб флюроограмма\n"Агентал" баянлъизарулеб къанун\n«Ниж агентал рукIинчIо ва гьечIо!»\nКоммерциялъул гурел идарабазда хадурчIей


Дагъистаналда халкъалъул ихтияр депутатазухъе кьуна\nГьанжеялдаса хадур муниципалиял гIуцIабазул нухмалъулел халкъалъ гурел, депутатаз рищизе руго. Гьединаб хIукму гьабуна 10 сентябралда Дагъистаналъул Халкъияб Мажлисалъ тIобитIараб сессиялда.\nМуниципалиял гIуцIабазул нухмалъулел халкъалъ гурел, депутатаз рищизе ккеялъул проект къабул гьабуна тIоцебесеб цIалиялда. Амма гьелда дандечIун рукIана коммунистал. Масала, депутат МухIамад МухIамадовас абуна гьебни гьедигIан квешаб къанун батиларин. Гьелдасаги квешаб къанун нилъеца къабул гьабунин Дагъистаналъул бетIер депутатаз вищизе кколин абун.\nМухIамад МухIамадов: «Гьединлъидал нилъ дагь-дагьккун эхерехун гирулел руго. Демократиялдаса рикIкIалъулел руго. Нилъеда щай кидаго ракIалде кколеб жидерго мухъалъе нухмалъулев вищизе кIвеларин цо пуланав чиясда. Жинда лъикIин кколев чиясе гьаракь кьезе гьесухъа бажарулел шартIал чIезаризе ккола.\nЩайин абуни цо хасаб бакIалъул депутатазул гIуцIиялде асар гьабизе бигьа букIуна тIубараб росдаде яги мухъалде гьабулелдасаги. Дир хIисабалда, нужеца кинаб къагIида тIаса бищилеб абун суал лъезе кколаан цо хасаб мухъалда, росдада цебе. Референдум гьабизе кколаан».\nКоммунистазул цогидав вакил, МахIмуд МахIмудовги рази гьечIоан депутатазда цебе лъураб гьеб къануналъул проекталдаса. Гьединго Россиялъул президент Путиница гьабулеб къагIида лъикI бихьулеб буго гьесда.\nМасала, божилъи хварав нухмалъулев гьес жинцаго нахъе вахъулеб къагIида. Дагъистаналъул къануналдаги хIисабалде босани бегьилин гьеб хIужаян абуна МахIмудовас.\n«Единая Россиялъул» вакил Николай Алчиевас рахъкколеб буго проекталъул. Щайин абуни депутатал гьединги халкъалъ тIаса рищун рахъунел чагIи рукIунила. Цинги тIадегIан щвейгун гьез жидеда гьоркьоса чи муниципалияб гIуцIиялъул нухмалъулевлъун вищи батIаго гIадлъизе ккараб жо гурила.\nГьединго халкъалъ рищун доре ккарал чагIи чанго болжалалъ рукIунила нухмалъиялда. Республикаялъул бетIерасегицин кIиго гурони болжал бихьизабун гьечIеб мехалда, муниципалиял нухмалъулел щайила бокьанагIан нухалъ гьенир рукIине кколел?\n«Справедливая Россия» партиялъул вакил Камил Давдиевасул рагIабазда рекъон, республикаялда тIалъиялъул вертикаль абураб гIуцIулеб мехалда, гьел халкъалъ рищун нухмалъиялде ккарал чагIаздасан щибниги тIалаб гьабизе лъугьиналъул хIасил кколеб гьечIин. Гьанже депутатазда гьоркьоса вищарав чи гьенив тани, гьесда хадуб халкквезе бигьа бугин.\nКамил Давдиев: «Гьединго гьелъул магIна ккола нилъеца нухмалъи гьабизе тIамулев вугин профессионалияв менеджерин абун. Гьесда цере тIалабалги лъезе рес букIуна.\nГурони нилъеда бихьулеб бугелъул демократия бугел улкабазда щиб кколеб бугебали. Масала, Украинаялда. Гьениб гIадамаз мекъи босана жидеего кьурал ресаздаса пайда».\nДепутат Джапарбег Шамхаловас мисалалъе рачана хъулухъалъ жидедаса гъоркьехун ругел администрациялъул бутIрузда тIаде кинабго хIалтIиги рехун рукIунел муниципалиял гIуцIабазул нухмалъулел.\nЦинги киналъулго хIасил гьабуна республикаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас. Демократиялъул багьанаги батун, гьарурал рищиял сабаблъун рачIанин даража гьечIел чагIи.\nГьез кверщел гьабунила тIубарал шагьараздагун мухъазда.\nГьелъие мисал бачунаго, МахIачхъалаялъул мэрасул ишал тIуразарулев Сулейманов МухIамад рехсана ГIабдулатIиповас. Щибдила гьесухъ бугеб гьабсагIаталда?\nГьесда сверун ругила аза-азар хъачагъалги цIогьалги. Шагьаралъул бетIергьанлъиялда гьез щибниги жоги тун гьечIила. МахIачхъалаялда гьарулел рищияздаги гIицIго цIар букIанила халкъиялилан.\nГIадамазул ичIго процент унин гьездейин жинца цо бакIалда абидал, гьедин кутакалда лъикI кколеб бугин дудаян гIад-хочI гьавунила жив.\nГIабдулатIиповас абуна гIемерисел муниципалиял гIуцIабазул нухмалъулел кутакалда лъаялъул рахъалъ нахъе ккарал чагIи ругиланги.\nРамазан ГIабдулатIипов: «Дида кIоларо гьединал чагIазда цадахъ хIалтIизе. Гьединлъидал гьезул бащадазда малъизе ккола, бащадал нахъе ритIизе ккола».\nТохлъукьего тIалъиялде ккарал чагIазул мисалал рачунаго, республикаялъул бетIерас рехсана Гъаякент ва Дербент мухъазул нухмалъулелги.


Кудалиб - КIудаб росо -كۇدالێب - گۇداب رۈسۈ\nДир мурад буго ц1ияб г1ажамги маарул мац1ги цебет1еде буде دێر مۇراد بۇڬۈ ضێياب عاجامڬێ مائارۇل ماضڬێ صېبېطېدې بۇدې\nКудалиб кида г1уц1арабали мух1канго гьанеб гьеч1о. Х1ераздагицин гьанеб гьеч1о. Гьанже бугеб Кудалиб росо г1уц1ун буго ич1го росабаздасан.Expand text… Гьелги руго Ухичур, Къавохъ, Ц1адгьарихъ, Гъунабазул болола, К1ибич1араб ганч1ихъ, Сидохъ, Укикь, Кудаламаарда, Агьадиб, Кьодохъ, Баг1аралъул бакъдаб, Г1енч1асул гъегъ. Гьел росаби нахъа данделуна, даб кошаб заманги бук1ун.\nГьел росаби данделун хадуб ц1арги гьуна К1удаб росойилан. Цинги нахъа абде байбихьана Кудалибилан. Даб мехалъ цо кощаб заманги бук1ун коделдерица баде байбихьана куллаби. Гьединал куллаби рук1ана Дарада, Мурада, Маг1либ, Кулиб. 1837 соналъа анив вук1арав цо г1урусав Костеницкиясда Мурада росулъ ратун руго 125 сон барав цо х1ерав, эв х1ерасул ч1ужуялъеги 117 сон бук1ун буго, эздаса ккомо раг1иня эб росоги, эзул рук1ана 6 васги 4 ясги. Цо заманаялъасан 100 чи г1уна эб хизамалъасан. Гьанжеги Хъвартихьуниб, Дарада, Мурада, Тунзиб, Маг1либ, Кулиб, Хъварада, Горгониб, Баганиб, Хъуллиб, Силт1а, Укикь росабазда ругел адамаз Кудалида К1удаб росо абинеб буго. Цинги эл киналго к1алгьанел руго коделдерил мац1алъа. Коделдерил мац1ги ккенаха авар мац1алъул сверел.\nЦерерук1аразул коделдерил росабазул бицлин гьанже. Укикь ц1ар бук1ун буго Икикь. Ик абиня коделдерил мац1алъа ц1улакьода. Гьанжеги эб бак1алъа руго икил гъут1би. Ухичурги бук1араб батла ухи чуринеб бак1ги. Ц1адгьарихъги ккена ц1ад гьаринеб бак1. Гьанжеги эб бак1алъе регьиня ц1ад гьарде. Сидохъ росоги бук1ун буго бищун борк1адаб 2005 метра бугеб маарда. Гьеб бак1 бук1ана гъаравули бунеб бак1. К1ибич1араб ганч1ихъ росоги бук1ана к1ибич1араб ганч1ида. Къавохъ бук1араб росулъ гьанже коделдерица г1иял, г1ачи хьихьиня. Гъуниб буго Рохьдол Хъавохъ бук1араб росо. Гьунабазул болола бук1араб росо бук1ана Ухичурги Кибичараб ганчихъги рук1арал росабазда гъуниб. Кудаламаарда бук1ана Рохьомеэралъа. Г1енч1асул гъегъ бук1ана Агьадиб гьаралъа гъуниб.\nДагьаб цебегӏан Гъуниб нухъалъа оритӏана хӏоркӏомалалъул хӏаял, Куделдерил къокъа белгьана.\nДун вуго магIарулав\nЭБЕЛАЛЪУЛ ЯСАЛЪЕ ВАСИЯТ\nВоре киданиги как тоге, дарман,\nКак тараб черхалда баркат лъоларо.\nКиб хlетlе лъуниги, лъан букlа дуда, Expand text…\nАллагь дуда хадуб халккун вугеблъи.\nЭбелалъ лъураб цlар цlуне, дир месед,\nГlадамазулъ дурго къадру букlине.\nЧlухlи, пахрулъигун хьвадуге, дир яс,\nДудаго хадуб кlал рекlунгутlизе.\nГlолохъанлъиялъул гъветl дуца цlуне,\nГьеб, гlаркьел бекани, квешго бижула.\nХlетlе чlезе тоге дурго тlегьалда,\nТlад мал чlараб тlогьол берцинлъи хола.\nРакlалъул бацlцlалъи цlуне, яс, дуца,\nАллагьас цlунила ракl бацlцlадав чи.\nЦlуне дуца дурго рекlел хlеренлъи,\nГьелъ ццидал карачел къезе гьабула.\nВоре, дуца хехлъун рагlи абуге,\nАбичlого тараб рагlийин цlакъаб.\nДуй чучуларесe керен чучуге,\nКинабго гьеб метер къотlноб батула.\nЦlорол гlанси гlадин гlунун йикlунге,\nХинлъийин бокьулеб мун йокьулезе.\nБакъвараб тlил гlадин тlилгlан йикlунге,\nГьеб хехго бекула, квер тlаде цуни.\nДуца ургъел бикье мун вокьулесe,\nМун къварид йихьани, ургъел чlвалесe.\nДуца керен чуче мун вичlчlулесe,\nДур ургъел-агъазалъ къоял унесe.\nГьукъараб бакъукь мун хинлъизе чlоге,\nДурго къавулъ бугеб цlаги гlун йикlа.\nДурго рагьда бакъ ккве, рокъоб хинлъи ккве,\nМун квачан гlумруялъ хвезе толаро.\nМун хьвадулеб нухде цебе хьаниги,\nГlарцуде къулуге, къадру биххула.\nКъотlноб гlодоб бараб месед батани,\nКодобцин босуге, мун басралъула.\nБихьинчи вугелъуй мунго хутlуге,\nГьенибе гьоркьобе илбис бачlуна.\nРекъечlел пикраби каранлъ гьалдезе,\nКвешлъиялъул нухде гали бегьуге.\nМунагьал камурав чи вукlунаро,\nАллагьасе тавбу тоге кидаго.\nРикъзи гlатlилъулеб, гlумру бохулеб,\nГlужда балеб какий гьабуге квалквал.\nЧияр мунагьазул гьорой яккуге,\nДурго жаваб кьезе кlвараб гlола дуй.\nБихьараб, рагlараб гьурщизе унге,\nГьеб цlехезе гурин бацl рохьоб унеб.\nЖахlда-хlусуд дуца добе нахъе цуй,\nЦадахъ гьеб бугев чи гlузрабаз чlвалин.\nМакруялдаса мун рикlкlада йикlа.\nБалагьалъ цо къоялъ къезе гьаюлин.\nГулла буссаниги, тlад буссунареб,\nСогlаб рагlи абун, гlадан лъукъуге.\nКъаде бакъ сваниги, свине лъалареб,\nТушманлъи ракlалда бекьизе тоге.\nЯхlалъул кунаца угьен басараб,\nСабруялъе даим ритlухъай йикlа.\nНамусалъул иццухъ лугбалги чурун,\nЧерх дуца кидаго бацlцlадго цlуне.\nДуца дурго рокъоб къадада бан те,\nАдабалъул чирахъ нуралъул канлъи,\nГьобол-гьудуласe гьумер битlизе,\nГьелъ нодо букlкlине биччангутlизе.\nДуца, воре, дарман, мунго еццуге,\nГlадамаз еццила, еццизе ккани.\nКвешаца какунан ургъел гьабуге,\nПихъ гьечlеб гъотlода тlил речlчlуларо.\nУмумузул гlорхъи бахунеб гlадаб,\nХьвада-чlвади дуца, воре, гьабуге.\nГlадамал хьвадулеб нухги жибго тун,\nЗодисан йоржине куркьбал ургъуге.\nГlадамалъ тlокlлъуге, тlокlлъанщиназде,\nТlаде хlацlцlу тунин магlарулаца.\nЦее-цее кlанцlун, йихьизаюге,\nГьедин церетlурал сурун рихьулин.\nЯсал гlадаллъулел рагlаби лъалев,\nГlолилас мун гъоркье рехизе гурин,\nГlакълу гьаваялде боржинабулел,\nГьесул рагlабазда божизе гурин.\nГьал жакъа къоялъул къосарал кучlдул,\nКаранлъе риччани, мунги къосина.\nЧияр росабазулъ рокьи гьабулел,\nГьагулаби дуда берцин рихьуге.\nДоз лъудбухъа росал рахъизе лъураб,\nКьоялдасан унге, гъоркье рехула.\nЛъимадухъа дада вахъизе гъолеб,\nГудур инжитаблъи лъан букlа дуда.\nАскlоре къаницин гlадан къосунел,\nЯсал гlемерлъана Дагъистаналда,\nДуца гьезулгун бох бухьине гурин,\nБерцин гьелги рихьун, хьвадизе гурин.\nЛъикlаб кодой босун, квешаб жибго тун,\nЦеехун а, дарман, дуй нух битlила,\nЖакъа дуниялги, доб ахиратги,\nМун йохулеб щвела, щаклъуге гьелда.\nЗобазда Аллагьас къадар хъварасда,\nКъаникь яхчаниги, мун данделъила.\nДуеян ракьалда вижун вугев чи,\nЧапарлъун цо къоялъ духъе вачlина.\nХабалъе бох лъурай, херай йигилан,\nДица малъараб жо дуца рехуге.\nДунги, дун гlадалги араб нухдасан,\nЦеехун къокъине дуй нух битlаги.\n- Гьале щибаб росулъ гlакъилал улбуз,\nГlумрудул дарсаллъун тараб васият,\nЦlунарал рехараб, тарал гlодараб,\nГlад гьабун тарасул талихl босараб.\nئێنسان گۈدۈ هاوۇ..\nАхIмад МуртазагIалиев ИНСАН КIОДО ГЬАВУРАБ ШИГIРУ Кудалиса ХIасан гьавуралдаса 300 сон тIубаялде МагIарул адабияталъул тарих.....


Дагъистаниял сах гьаризе - тIадеги 20 млрд гъурущ\n18 февралалда республикаялъул журналисталгун дандчIвана сахлъи цIуниялъул министр Жамалудин ХIажиибрагьимов.\nЖурналистаз суалал кьелалде, сахлъи цIуниялъулъ ругел лъикIал хIасилазул бицана гьес. Масала, исана 5 млрд гъурщидалъун цIикIкIине бугила «Сахлъи цIуни» абураб миллияб проекталъе Дагъистаналде биччалеб гIарац. ГIагараб анлъго соналда жанибин абуни гьеб проекталда тIад харж гьабизе буго 20 млрд гъурущ.\nГьелдалъун тIалъиялда ракIалда буго республикаялда цо-цо унтаби дагьлъизаризе (рекIелгун бидурихьазул, ракалъул, лъимал хвеялда хурхарал ва цогидалги).\nМинистрас бицана гьеб гIарцухъ ФАПалги разе хIажат бугин. Исана 20 бакIалда разе рагIула гьел. Гъоркьисаги гьедигIанаселго ран руго.\n2024 соналдехун росабалъ киса-кирго лъезе руго гьел пунктал. ТIадежоялъе, интернетги бачине буго цIиял ФАПазде. Хасго тохтурас унтарасе малъа-хъваялги рецепталги онлайн-режималдалъун интернеталдасан кьолеб къагIидаги билълъинабизе буго кватIичIого. Райбольницабаздаса киналго анализазул жавабалги гьенире рачIунеб къагIида букIина.\nАмма тохтур унтарасда гьумер битIун кIалъазе ккелин, бицараб гьуинаб хабаралъ гьесие даруялдасагицин кIудияб асар гьабулин абуна цо журналисталъ министрасда. БукIаниги, дунял глобализациялде унеб гьаб заманалда гьединал жалаздаса нахъе кIанцIун чIезе бегьуларин абураб пикру бугеб къагIидаха министерствоялъул.\nХалкъалда гьоркьоб гIемер разилъи гьечIолъи букIуна «Хехаб медицинаялъул кумекалъул» машинаби я кватIун щолин, яги рачIинчIого чIолин абун.\nГьелда бан министрас баян кьуна сордо-къоялда жаниб гьел машинаби МахIачхъалаялда 700 бакIалде ахIулилан. Хасго гIодоркъояз гIемер ахIулел руго гьел.\nГьанжелъизегIан машинабиги цIакъго басриял рукIана. Гьанжего-гьанже цIилъизабулеб буго гьезул паркги.\nМахIачхъалаялъе бихьизабун буго «Хехаб медицинаялъул кумекалъул» 45 бригада.\nХадуб министрас жавабал кьуна журналистазул суалазе.\n- Медицинаялъул лъай щварал гIолилал шагьараздаго чIезе кколел руго жиде-жидер росабалъ хIалтIи щунгутIиялъ: 70 сонил ригьалде раханиги, больницабаздаса нахъе унел гьечIо тохтурзабигун сестраби. Гьеб рахъалъ щиб кумек министерствоялъ гIолохъабазе гьабулеб бугеб?\n- Буго гьединаб масъала. Хас гьабун дихъеги рачIуна кумек гьарун. Ниж гьелда тIад хIалтIулел руго. Дагъистаналде тIадруссине бокьарал 50 сонидаса тIаде арал махщелчагIицин цогидал регионаздаса нахъе ахIулел руго нижеца. Гьединазул 60 чи вачIана гъоркьиса.\nАмма, битIараб бицани, хIалтIи балагьулел гIолохъанал специалистазул гIемерисел ратула Рутул, ЦIумада яги ЦIунтIа районазда гурел, гIицIго МахIачхъалаялда хIалтIи щвезе къваригIарал чагIи. Дербент, Гъизляр, Хасавюртгицин дандекколаро гьезие.\n- «Хехаб медицинаялъул кумекалъул» бицунеб букIана дуца. Гьел машинабазул шоферзабазул гIезегIан масъалаби руго нужеца кIвар кьезе ккарал. ХIалтIул къотIи-къаялда рихьизарурал гIемерисел тIалабал тIуралел гьечIо тIалъиялъ. Масала, я хIухьбахъиялъе шартIал гуро, я носилкаби росаралъухъ тIаде кьолеб гIарац гуро, ялъуни хисун ретIине хIалтIудасан кьолеб ретIел гуро…\n- БитIараб буго. Иш хIакъикъаталдаги гьедин буго. Гьединлъидал нижее къваригIун буго «Хехаб медицинаялъул кумек» централизованияб куцалда цо бакIалде - ДЦМКялде (Дагестанский центр медицины катастроф) гъорлъе бачине. Гьеб мехалда бигьалъилаан сундаго хадуб халкквезе.\nКватIичIого бан бахъуна «Хехаб медицинаялъул кумекалъул» хIалтIухъабаз хIухьбахъи гьабизе бакIги.\n- «ХIакъикъат» газеталде ЦIунтIа районалдасан хъвалеб буго жидер доба участковияб кIиго больницаги «Хехаб медицинаялъул кумекалъул» пункталги къалел ругилан. Иш гьелде ине биччагеян, дудеги ДРялъул бетIер Владимир Васильевасдеги ахIи балеб буго гьез. Амма райцентралде щвезегIан рекIун унаго лъабгоги-ункъоги сагIат балел росабалъ гьединаб жо гьабизе бегьулебищ гIадамазе?\n- Гьеб районалъул бетIерав тохтур вачIун вукIана дихъе кIиго-лъабгониги нухалда гьеб суалалъ - унтаразул къадарги дагьаб букIун, дора ругел специалистазде цо кIудияб хIалги кколеб гьечIин, гьединлъидал штатал къазе ругилан. Амма дица гьесда абуна мун нужерго районалъул бетIерги вачун вачIайин дихъе, унго-унголъунги гьел больницабиги пункталги нужее къваригIун гьечIолъиялъе гьесги нугIлъи гьабуни, къалин дица гьел бакIалилан. Гьединлъидал гьанжеги такрар гьабулеб буго: районалъул бетIерги, жамгIиял хIаракатчагIиги, рагIи билълъарал гIадамалги рачун рачIа дихъе, нилъеца киналго рахъалги хIисабалде росун, къотIила хIукму.\nДругие материалы в этой категории: « БахIарчилъиялъе хвел букIунаро\tДербенталъул ригь нижедаго лъала »\n14:54, 25 октября 2020, 13\n14:49, 25 октября 2020, 15\n14:40, 25 октября 2020, 11\n14:18, 25 октября 2020, 14\n14:11, 25 октября 2020, 12\n14:02, 25 октября 2020, 13\n13:19, 25 октября 2020, 18\n12:53, 25 октября 2020, 19


«Лада Ларгус» автомашиналул кIулли азарханалухьхьун\nАвтор: Имара Саидова · 07.09.2021\nВай гьантрай Н. Мирзоевлул цIанийсса ЦIуссалакрал райондалул азарханалухьхьун тапшур дунни «Лада Ларгус» автомобильданул кIулли. Райондалул азарханалун цIусса машина булунсса хIукму бувну бур Дагъусттан Республикалул БакIчи Сергей Меликовлул.\nШиккува кIицI лаган, ванияр хьхьичI цIуллушиву дуруччаврил программалул лагрулий 27 автомобиль буллуссар республикалул муниципалитетирттал медициналул идарарттан.\nВа ххуллух, кIицI ларгсса программалул лагрулий республикалийн бувкIун бур 13 автомобиль. Миннува ца буллуну бур ЦIуссалакрал райондалул азарханалун. Программалул лагрулий республикалул шагьрурдал, районнал поликлиникарттайн ва азарханарттайн дучIан тIий дур уттигу 117 автотранспорт.\nЗвезду Героя Нурмагомеда Гаджимагомедова вручил родственникам погибшего Юнус-Бек Евкуров\n«АхIмад Хасаевлул шахматирттал ула»\nПринимаются новые меры по борьбе с коронавирусом\nСледующая публикация В селе Нечаевка Сергей Меликов осмотрел новую воркаут-площадку\nПредыдущая публикация В Махачкале начато строительство четырех школ


Ришватчилъиялъул такъсирал цIикIкIараб регион гурилан Дагъистанилан рикIкIунеб буго Кабурнеевас. Гьесул рагIабазда рекъон, гьаб соналъул 11 моцIида жаниб ришватчилъиялда хъинтIараб 307 уголовияб ишалда тIад хIалтIулел рукIана цIех-рехчагIи. Араб соналде дандеккун гьел ишазул 40% диваназде ритIанилан, бицана цIех-рехалъул идараялъул нухмалъулес. Гьелдалъун кколеб буго, ришватчилъиялъул такъсирал Дагъистаналда гIемерлъанин. Амма Кабурнеевас гьеб хIужжаялъе батIияб къимат кьуна – такъсирал гIемерлъичIо, низам цIунулезул хIалтIи лъикIлъана.\nГьанибго тIаде жубала, исана ришватчилъиялъул такъсирал гьариялъул уголовиял ишал рагьана пачалихъиял идарабазда хIалтIулел 55 хIакимасда хурхун. 2013-леб соналде дандеккун гьел ишазул къадар кIицIун цIикIкIун буго.\nХIакимазда хъинтIун рагьарал такъсир гьабиялъул ишал рачине захIмат букIулин рикIкIунаан дагъистанияз. Щайгурелъул, гьез жидерго бухьенал хIалтIизарула ишал къаялъе гIоло. Кабурнеевасни абуна, гьев Дагъистаналда хIалтIулев вугин 2013 соналъул октябралдасан ва хIакимазда хъинтIун гьарулел цIех-рехазде гъорлъ къан щивниги вихьичIин. «Вице-премьерлъун рукIарал кIигоязда хъинтIун рачунел руго цIех-рехал ва хIукуматалдаса лъицаниги суалал кьечIо низам цIунулезе. ЦIех-рехалъул идараялъул хIалтIухъабазда хъинтIунги рагьана уголовиял ишал, низам цIунулел цогидал идарабазул хIалтIухъабазда хурхунги рагьана», - ян абуна Кабурнеевас.\nЧIварал журналистазда хъинтIун рачунел цIех-рехазда тIаса Кабурнеевас абуралда хурхун социалиял сайтазда бахIсал ккана. Гьес абуна, ахирисел соназда жаниб республикаялда 17 журналист чIванин ва гьел такъсиразда гьоркьоса рагьичIеблъун хутIанин цо иш - «Новое дело» газеталъул мухбир АхIмаднаби АхIмаднабиев чIвай. Лъица ХIажимурад Камалов чIвана? ХIажи Абашиловасул иш кида рагьараб? Цогидал журналистал лъица чIварал? Гьединал суалал раккана Facebook сайталда. Кабурнеевасни «Коммерсанталда» бахъараб интервьюялда мухIкан гьабун жавабал кьечIо гьел суалазе.\nГьединго бахIсал ккана Кабурнеевас тохтур Марат Гунашевасда абуралда тIасаги. Гьес рикIкIунеб буго Гунашев изну гьечIого яргъидгIуцIаразул кумекчилъун кколин, рохьилал сах гьарулел рукIанин гьес. Гунашев гIайибияв вукIин бихьизабураб цониги хIужжа батичIин низам цIунулезеян хъвана жидерго твиттералда «Черновик» газеталъул хIалтIухъан МухIамад МухIамадовас.\nТерроралъул бицунаго Кабурнеевас абуна, республикаялда ахIвал-хIал лъикIаб рахъалдехун хисулеб бугин. Гьесул рагIабазда рекъон, 2013-леб соналда дандеккун исана, мисалалъе, полициялъул хIалтIухъаби чIваялъул такъсирал 40%-алъ дагьлъана, тIадежоялъе, гьел киналго такъсирал лъица гьарурал чIезабуна. Гьаб соналъул II моцIида жаниб низам цIунулел идарабазул хIалтIухъабаз чIвана изну гьечIого яргъидгIуцIарал къукъабазде гъорлъе унел 160 чи, ккун руго 200 чи. «Цониги теракт исана букIинчIо. Гьеб хIужжаялъ бихьизабулеб буго кин низам цIунулез жидерго хIалтIи гьабулеб бугеб», - илан абуна Кабурнеевас.\nГьединго гьес абуна Временный росулъе букIараб хасаб операция къануназдалъун гьабунин ва низам цIунулез росдалчагIазул минабаздаса щибго бикъичIилан. «РосдалчагIаз щай бицунеб гьечIеб бункеразул, батараб яргъил арсеналалъул, кьвагьул алатазул? Инсанасул ихтиярал цIунулелин жидеда абулел чагIи рачIунел руго гьенире ва щвараб бокьараб информация къватIибе рехулеб буго. ХIакъаб бугищали гьеб балагьулел гьечIо. Кьвагьизаруна минаби, амма щай? Щайгурелъул гьел минабазда жанир кьвагуль алатал ратана. Гьел къватIире рахъизе рес букIичIо, кодор росаралго кьвагьизе бегьулаан. Гьелдалъун минабазда жанир кьвагьизаруна», - илан абуна Кабурнеевас «Коммерсантъ» газетаялъе.\nПолитолог Алексей Малашенкоца «Эркенлъиялъе» абуралда рекъон, ахIвал-хIал Дагъистаналда цохIо къуваталъул идарабазул хIалтIуца хисизабунин абураб жо мекъаб буго.\nАлексей Малашенко: «БачIунеб соналда тератказул къадарги цIикIкIине бегьула, рохьилазул рагъа-рачариялги гIемерлъизе бегьула низам цIунулел идарабаз жидерго хIалтIи жакъа къоялда гIадин бачине батани. Цониги теракт букIичIин абулеб буго, экстремизмалъул такъсирал дагьлъанин абулеб буго, чIвай-хъвеязул тарихал хисанин абулеб буго - гьедин гьеб батилаха. Амма божизе захIмалъулеб буго ахIвал-хIал хисулеб бугин цохIо низам цIунулезул хIалтIудалъун.\nГIагараб машрикъалда унел конфликтазде гIахьаллъизе исана Шималияб Кавказалдаса гIемер чагIи ана. Дагъистаналдаса рохьилал ратулел руго Сириялда рагъда. Цо-цоял тIадруссунелги руго, амма киналго тIадруссине бегьула Сириялда бугеб конфликт тIагIине байбихьараб мехалда. Дагъистаналда хадуб ахIвал-хIал жеги хIалуцина. Гьелдалъун гIемераб жо бараб буго хасал хъулухъазул хIалтIудаги. ТIадежоялъе, низам цIунулез терроргун экстремизмалде данде къеркьезе цIиял механизмал ралагьизе ккола. ГьабсагIаталдани экстремизмалъул рахъалдаса батIаго багъа-бачари бихьулеб гьечIо».\nМалашенкоца гьединго абуна, республикаялъул хIукуматалъги экстремизм тIагIинабиялъе эффективиял нухал ралагьизе кколин. «Ракълилаб комиссия бугоха республикаялда, гьеб лъикIаб ишлъун бихьула дида. Амма цохIо гьеб комиссиялъул хIалтIуца экстремизм тIагIинабизе гьечIо. Чара гьечIого къваригIун буго идеологияб рахъалдаса хIалтIиги», - илан тIаде жубана экспертас.


2. Тимофею Глава 4\n2. Тимофею цIияб къотIи\nАллагьасда цебе ва чІагоязеги хваразеги суд гьабизе ПарччахІлъун вачІунев МасихІ ГІисада цебе дица кутакалда гьарулеб буго:\nсанагІалъи бугеб мехалъги, гьечІеб мехалъги, Аллагьасул рагІи гІадамазда лъазабизе хІаракат бахъе. Дуца гьел божизаре, гьезие бадибчІвай гьабе, рекІелъ сабругун малъе гьезда. Дарсал кьолаго, кидагоги сабру гьабичІого тоге.\nЖидеда битІараб малъулел ругел хІехьезе кІвечІого, гІадамаз рагІизе хІасрат бугебщинаб рагІизелъун жидедаго сверухъе мугІалимзабазул тІубараб бо бакІарулеб заман бачІине буго.\nХІакъабщинаб рагІизе бокьичІого, маргьабазухъ гІенеккила гьел.\nАмма сундулъго дур сабру букІине ккола. ГІазаб-гІакъуба хІехье. Рохалил хабар лъазабун, дурго иш гьабе, дурго хъулухъ тІубазабе.\nДир рахъалъ абуни, хирияб бакІалда лъураб хъабиниса чагъир лъугІулеб гІадин, лъугІун унел руго дир гІумруялъул къоял. Къокъине заман гІагарлъун буго.\nДун лъикІго гугарана, дун чІчІалде щвезегІан векерана, дица божи-иман цІунана.\nАллагь разилъизавидал, гьанже дие къачІан буго бергьенлъиялъул шапакъат. Къиямасеб къоялъ ТІадегІанас кьела дие гьеб. Гьев вуго ритІухъав судияв. ЦохІо дие гуребги, гьев вачІиналъухъ гІащикъго ралагьун чІун ругелщиназеги кьела гьес гьеб.\nДуца хІаракат бахъе хехго дихъе вачІине.\nГьаб дуниялалде рокьи цІикІкІун дун рехун тана Демасица ва Фессалоникаялде ана. Крескент Галатиялде ана, Тит Далматиялде ана.\nДида аскІов цохІо Лука хутІун вуго. Маркги цадахъ ваче дуца, дир хъулухъалъулъ гьес дие цІакъ кумек гьабула.\nТихик дица Эфесалде витІана.\nМун гьаниве вачІунаго, дуца босе Троадаялда Карпил бакІалда хутІараб дир гІаба, тІахьалги росе, хасго къухьдузда хъварал.\nМаххул устар Александрица гІемераб квешлъи гьабуна дие. Гьесул ишазда рекъон жаза гьабеги БетІергьанас гьесие!\nМунги гьесдаса цІунун чІа, нилъеца лъазабулеб бугеб Хабаралде цІакъ гІасиго дандечІун вугин гьев.\nТІоцебе дие суд гьабулеб букІараб мехалда, кумекалъе щивниги вачІинчІо, киназго дун рехун тун вуго. Гьезул гІайиблъун рикІкІунгеги гьеб!\nАмма ТІадегІанав ГІиса дида цадахъ вукІана. Гьес дие къуват кьуна цогидал халкъаздаги Рохалил хабар тІубанго лъазабизе. ГъалбацІалъул гажаздаса хвасар гьавуна гьес дун.\nТІадегІанас дун кинабго квешлъиялдаса ворчІизавила ва щибго зарал ккечІого жиндирго Зобалазулаб ПарччахІлъиялде вачина. Гьесие абадияб рецц! Амин!\nСалам бице Прискиллада ва Аквилада, гьединго Онесифорил тІолабго рукъалъул агьлуялда.\nЭраст Коринфалда чІун вуго. Унтун вукІиндал, Трофим дица Милеталда тана.\nХасел тІаде щвелалде вачІине хІаракат бахъе. Дуде салам битІулеб буго Эвбулица, Пудица, Линица, Клавдияца ва киналго диналъул вацаз.\nТІадегІанас кидаго рехун тогеги мун! Аллагьасул цІоб лъеги нужеда!


Гъуниб мухъалъул Агъада школалъул мугIалим МухIамад ДибирмухIамадовас кьолеб буго рахьдал мацIалъул дарс.\n21 февраль ккола рахьдал мацIал цIуниялъул рахъалъ халкъазда гьоркьоб лъазабураб къолъун. ГIалимзабаз абула санайилго дунялалда тIагIунин гIисинал мацIазул цо-цо мацI. Гьедин ккечIого букIиналъе гьаризе лъикIал тадбиразул бищун аслияблъун рикIкIунеб буго рахьдал мацIал рицине хъизаналдасанго байбихьи.\nГIисинал мацIал тIагIиналъул аслияб гIайиб хъизаналда рахьдал мацIалъ кIалъаларел эбел-инсуда букIине бугин бицана ЭР-ялъе Гъизляралдаса мугIалим Зугьра Шамсулвараевалъ.\nЗугьра Шамсулвараева: «Нижер школалде цIализе рачIуна аскIор ругел хъутаназдаса лъимал. Аслияб куцалда ЛъаратIаса лъимал. Гьезда лъикI лъала жидерго, бакIалъул, мацI. Гьединго ЦIунтIаса, ГIахьвахъа. Гьездаги лъала жидерго росабазул мацIал. Амма болмацI лъаларо. Гьединлъидал жидедаго гьоркьор гIурусалъ кIалъалел рагIула дида гьел. Лъаниги цо-цоял нечолелги ратула болмацI бицине.\nАмма нилъер мацI кIоченалъе аслияб хIаракат эбел-инсуца бахъулин рикIкIуна дица. Гьедин нижеца семунги, берцинго бицунги бичIчIизабула лъималазда мацIалъул бугеб кIвар. Дун хвараб мехалда дир ясалда зигара гIурус мацIалда базе бокьиларин абидал, чIваркьун балагьула гьел дихъ.\nРахьдал мацI хашго лъаялъухъ нижеца лъималазе гIодобегIанаб къимат лъун батани, хъата-масан гьезул эбел-эмен директорасухъе ун ратула. Аттестаталда къиматги лъолареб мехалда жидер лъималазе гьеб предмет къваригIун гьечIин, жидеего гIураб куцалда гьезда гьебги лъалилан гIарзал рахъун ратула гьез.\nГъоркьисала дун унаан гьаниб аскIоб бараб «Родничок» абураб школалде ункъ-ункъ сагIаталъ дарсал кьезе. Гьенив тIоцебесеб классалда цIалулев цо васасда магIарул мацI лъикI лъалеб батиялъ, гьесул ракI-макI гьабизе гIадин, «вай, ГIабдула, дуда гьаб мацI лъалеб бугеб берцинго» ян дун лъугьиндал, гьес велъулаго жаваб кьуна жидедайила кIудадаца абулила гIурусалъ нижеда кIалъазе ккани, мун щиб миллаталъул чийин, гIурусавищин. Нилъерго мацIалъ кIалъайин нуж, чияралъ кIалъачIого. Балагьеха гьанже нужго, гьеб рагIул берцинлъи бихьизе».\nЭркенаб гугариялъул рахъалъ Польшаялъул тIаса бищараб командаялъул бетIерав тренер ккола Юсуп ГIабдусаламов. Жидер хъизаналда гIицIго рахьдал мацIалъ гурони кIалъаларин бицана гьес ЭР-ялъе.\nЮсуп ГIабдусаламов: «МагIарулги гIурусги рукIана дир лъималазда Дагъистаналда лъарал мацIал. Польшаялда ингилисги буго гьезда малъулеб. Гьанже тIадеги испаниязул мацIги буго малъулеб».\nГонконгалда гIумру гьабулев Дагъистаналдаса бизнесчи ва блоггер Камал Салмановас рикIкIунеб буго рахьдал мацIал цIуниялъул къо бищун аслияблъун.\nКамал Салманов: «Рахьдал мацIал лъугIун-тIагIун иналъул хIинкъи гьедигIанго тIаде щун букIин дида лъалароан, щайин абуни нижер хъизаналда магIарул мацI аслияб мацI букIиналъ.\nЖакъа дунялалда рагIула цIикIкIун гIадамал кIалъалеб, чIагояб 7 000-ниги мацI. Къойидаса-къойиде цо-цо ккун тIагIунел рагIула гьел. МацIалъул эволюция лъугьунеб буго. Гьелда данде къеркьезе бегьула хъизаналда жанир гьеб мацIалда кIалъаялдалъунги, бакIалъул пресса ва цогидаб хас гьабун гьел мацIазда къватIире риччаялдалъунги, лъималазе тадбирал тIоритIиги. Гьел тадбиралги гьарурал гIолароха. Гьениб бихьара-таралдаса пайда босизе ккола, гьенир рихьарал тIахьал лъималазе цIализе ккола».\nДунялалда чIахIиял мацIаз гIисинал мацIал гъанкъизарулел куцалъул мисал хIисабалда, Камал Салмановас бицунеб буго Пекиналъ Гонконгалда жидерго мацI бицине тIамулел рукIиналъул.\nКамал Салманов: «Китаялда руго 300-са цIикIкIун бакIалъул мацIал. Дун вуго Гонконгалда. Гьаниб Гонконгалда гьаз хIалтIизабула кантонский диалект. Китаялда киса-кибго хIалтIизабулеб официалияб мацI ккола китай мацIалъул мандаринский диалект. Пекиналъ хIал гьабун Уйгурский автономный округалдаги, Тибеталдаги, цогидалъубги хIалтIизабулеб буго доб мандаринский диалект. Гьединлъидал жидер мацI бицине тейин жалилан, санайилго къватIибе бахъуна гьазул халкъ. Гьединаб хIалуцараб ахIвал-хIал буго гьаниб мацIазул рахъалъ. Гьединабго ахIвал-хIал буго Индонезиялдаги гьелда сверухъги…»\nДагъистаналда рахьдал мацIал цIуниялъул кигIан бицаниги, соналдаса соналде цого суалал хутIулел руго – гьезул аслиял ккола гьел мацIал малъизе лъикIаб даражаялъул мугIалимзаби гьечIолъиги, цIалул тIахьал гIунгутIиги, школазда гьел мацIал факультатив хIисабалда кьолел рукIинги.\nРахьдал мацI гьечIони, чияр мацI букIуна


Хьиндахъ — Википедия\n42°39′37″ с. ш. 46°34′33″ в. д.HGЯOL\nХьиндахъ росдал совет\n510 чи (2010)\nХьиндалав, хьиндалай, хьиндал\nХьиндахъ — Дагъистаналъул Хунзахъ мухъалъул Нахъа-Хьиндаллъиялда бугеб росу. Коло росдада цадахъ Хьиндахъ росдал боялде гъорлъе уна ва гьелъул административияб марказги ккола.\n3 Географияб сипат-сурат\n3.1 Бугеб бакI\n3.2 Ракьлъай (геология)\n4 Халкъалъул къадар\n5 Росдал гӀуцӀи\n6 Росдал бакӀал\nРосдада цIар бачIараблъун рикIкIуна «хинаб» абураб рагIудасан; гьеб ритIухъ гьабула Хьиндахъ росу бугеб бакI хинаб букIиналъ. Гьединго буго цоги пикру: росдал цӀар «хьин» абураб рагIудаса бачӀин, гьелъие гӀиллаги, росдал биценазда рекъон, буго некIо заманалъ Хьиндахъ росдада цере рукIун ругел хIуцIалъ гьеб хер гьарзаго бижулеб букIин, ва росдал гӀадамаз хӀалтӀизабулеб букӀин.\nРосдал тарих лъазе гьабиялда тIад кинаб-букӀаниги гIелмияб хIалтIи гьабун гьечо. КъучIаб къагIидаялъ лъаларо, росуялъе чан сон бугебали. РикIкIине бегьула росу Ислам бачIиналдего букIараб бугилан, щай гурелъул гьелъие нугIлъи гьабулеб буго росдада аскIор ратун рукIарал хобаз. Гьел хобазда жанир гIадамал рукъун ратун руго исламияб къагIидаялъ гурел, гIадамазда цIадахъ рукъун ратун руго хъубиги пахьул цIарагIги. Батизе бегьулеб жо буго гьеб заманалда, аваразда гьоркьоб гIадин, росулъ политеизм букӀараблъи.\nГьанже бугеб росдал тарих байбихьула ГьацIалухъ росулъа рачIарал гӀадамаз ЦӀалъ абураб бакӀалда росуялъе кьучӀ лъуралдаса (гьецIел-хьиндалилан буго абиги). Росдае кьучӀ лъуразул цӀарал цӀунун хутӀун руго, гьелги руго: ГIаликIо, Сайид, ГIумардибир, ГIабдулмуъмин, Чакар, Залихай, ГIашурай, ГьитIинагIали; гьезул тухамалъул цӀарги букIун буго ГIалкIал абун. Жакъа къоялъги гьеб ЦIалъ, басрияб росу букIараб бакIалда, руго рукъзабазул хутIарал кьучӀал, жеги ратизе бегьула гьенир цIа бакулел рукIараб бакIазул лъалкIал.\nXVӀӀ гIасруялъул ахиралда ЦIалъ букIараб росуги тун, гӀадамал рахъун руго гъоркьегIан, гьабсагIат бугеб росдал Гьажукь авал бугеб бакIалде. Биценал руго, рахъиналъе гIилла букIанин ЦIалъ борхьал гIемерлъи, гьез лъимал гъанкъи. Цоги гIилла букIун батизе бегула ЦIалъ лъим мукъсанлъи. Гьеб ритIухъ гьабизе бегьула гьабсагIат бугеб росдал Гажукь авалалъул бищун басрияб рохен лъаралде аскIобе кколедухъ бан букӀиналъ. Росдал анкьгоялде гIунтIун рукIун руго хабзалаби, амма гьабсагIат цо гурони гьечIо. Гьеб хабзалалъ батараб бищун басрияб заниялъе буго лъабнусидаса цIикIкIараб сон. Гьелдаса формалго рикIкIине бегьула гьабсагIат бугеб росдае ругел санал.\nЦIалъ бакI тедал, гIадамаз цIияб росу бана лъаралда аскӀоб, гьабсагIаб бугеб Гажукь авалалдаса гъоркегIан; абула, габсагIат бугеб мажгиталда гъоркъехун 50 рукъ букIанин (гьабсагIат буго 3–4 рукъ). 1845 соналъул риидал кIудияб лъар бачIун, рукъзалги, гьениб букIараб мажгитги хвезарун руго. ЦIияб мажгит бан буго 1847 соналъ (гьедин хъван буго мажгиталда жаниб), мажгит буго жакъа къоялъги.\n1830–1835 саназда росулъ байбихьун буго батӀатӀ (картошка) гIезабизе. ТIоцебе гьеб байбихьун буго Чупалав абулев чияс; гьесие картошка битIун бачIун буго Хунзахъа Хъайтмаз абулев гьоболас, гьес, живго вачIун, малъунги буго картошка хIалтIизабизе.\nХьиндахъ росу букIана Авар нуцаллъиялъул гIадатияб росу. Росдаца нуцалзабазе кьолаан ккураб къадаралъул магъало; хасаб гьабун росдада лъураб магъало букIана цIулакьудал цIулал рахъу, жибги чередизе хIалIизе гьабулеб букIараб. Росулъ букIун буго кIудияб квенд, жаниб цIул бухIун рахъу бахъулеб.\nБатараб хъвай-хъвагIиялда буго: гьижраялъул 1310 соналъ (1889 сон) росулъ ракь багъарун, гIемерал чагIи хванин.\nКавказалъул рагъда Хьиндахъа гIахьаллъун руго Чондотилавги Чухъилдибирги (гьел шагьидлъун руго АхIулгохIда). Имам Шамилги муридзабигун вачIун вукIун вуго Хьиндахъе; гьениб шаригIаталъе кьучIги батун, Шамил нахъвуссун вуго ЦIатанихъе.\nИмаматалъул заманлда Хьиндахъ росу букӀана буго Нахъа-Хьиндалъиялъул наиблъиялде гъорлъ.\nХьиндахъ росу чангIо нухалъ бухIун буго. ГIемераб тунка-гIуси букIун буго ГIоротIа росдалгун. ГIарадерица дагIба балеб букIун буго Хьиндахъ росдлал ракьазда. ДандбитIун бугеб рахъалдасан Дидиколо аблеб магъил хIалтIулел чагIазде гулла балеб букIун буго гIарадерица, гьелъ хурзал рекьизе кколел рукIун руго къасе мехалъ, оцазул лъурдузда нартил чирахъалги ран. Рес къотIараб бакIалде ккараб мехалъ, хиндахъа руччаби ун руго рузман къоялъ Унсоколое, тIаса кIазалги рахъун гьарун буго гьезул жамагIатплда кумек гьабеян. Унсоколоса Хьиндахъе рачIун руго 50 рекIарав; гьез лъазабун буго гIарадерил жамагIаталда росдада хъвагеян.\nРосдал бегавуллъун КIудив НухIи вугеб заманалда, гIарадерица дагIба бан буго Дергъвани ва Иццухъ ракьазда. КIудияв НухIица маслигIаталъе ахIун вачIун вуго Шураялдаса губернатор. МаслигIат гьабун, хьиндадерихъ жалго бетIергьанал ракьал хутIун руго. Амма XӀX гIасруялъул ахиралда гIарал цIидасан рахъана Дергъвани ракъ бахъизе. ГIарадерица ургъун буго хIила: хьитазде жаниб жидерго ракьги бан, гьел Къуръанги кодоб ккун гьедизе лъугьун руго жидер хIатIида гъоркь бугеб ракь жал бетIергьанаб бугилан. Амма гьезул хIила лъан буго, цинги хIатIида гIицIго гьедизе тIамун руго — гьезда кIун гьечIо гьерсидалъун гьедизе. ПалхIасил, ракьал хутIун руго хьиндадерихъ.\nГраждан рагъул саназ росдаца большевиказде дандечIей гьабуна. 1919 соналъ большевикал рачIана МагIарул рагIалде, гьенисен росдаде тIаде базе байбихьана гIарадул гулла. ГIадамал росуги тун гочана Килалъе ва гьенир рукIана кӀиго моцIица. Большевикал лъугьана чIобоголъараб росулъе, росу тун инчIого ратарал гIадамалги чIван, бата-кIвараб жоги бикъун, гьез росу чIунтIизабун тана.\n1920 соналъ росулъ байбихьана цIадул унти. 1920 − 1922 саназда росулъ лъуна Совет низам. ВЦИКалъул 1921 соналъул 20 январалъул декреталдалъун гIуцIана Авар округалъул ЦIатIанихъ участокалде кколеб Хьиндахъ росдал шура. 1928 соналъ Хьиндахъ росу ана цIияб гIуцIараб Хунзахъ мухъалде гъорлъе. 1930 соналъ росулъ рагьана школа. 1936 соналъ гIуцIана Калининил цIаралда бугеб совхоз; гьениб букIана 148 цIараки, 35 гектар мегъалъул, 45 гектар ахазул, 125 хIайван, 220 чахъу-цIцIеги. ВДНХялъул знамяги, чанго орденги босун букIана колхозалъ.\nКIудияб ВатIанияб рагъде Хьиндахъаги Колосаги ана 68 чи, гьезул 36 чи нахъ вуссинчIо.\n1948 соналъ росулъ рагьана анкьго соналъул школа-интернат, гьенир цIалулаан Колоса, Гьарадерихъа, ГIочIлоса лъимал.\nП. В. С. ДАССРалъул 1954 соналъул 18 августалъул потановлениялдалъун Хьиндахъ сельсовет къана, росу рехана ГIоротIа сельсоветалде тIаде. 12 соналдаса гьебго П. В. С. ДАССРалъул 1966 соналъул 17 январалъул постановлениялдалъун Хьиндахъги Кологи гъорлъеги унеб Хьиндахъ росдал шура гIуцIана цIидасан.\n1965 соналъ кIиябго росдада гьоркьоб рагьана цIияб школа. Гьеб школа гьоркьохъеблъун лъугьана 1975 соналъ. 2010 соналъ бана цIияб кIитIалаяб школа.\nГеографияб сипат-сурат[хисизабизе | код хисизабизе]\nРосу буго Бакълъул мухъалъулгун гIорхъода кколеб Хунзахъ мухъалъул шималияб бакътIерхьул рахъалда. Хунзахъа 17 км рикIкIад. Хьиндадъ росдал гIорхъи буго Хунзахъ мухъалъул ГIоротIа, МочӀохъ, ГIочIло росабигун, шималияб рахъалда гIорхъи буго Бакълъул мухъалъулгун.\nРосу шартIияб къагIидаялъ бикьула кIиго бутIаялде — цIияб (ГьаматIа авал) ва басрияб рахъалде. Басрияб рахъалъ ккола къиблаялъул бакъбаккул рахъалдехун бугеб экспозицияги ва тIубанго гуреб лъар ккун эхебе бугеб лъарал ракьул кьерги. ГьаматIа авал буго росдадаса лъар ккун добехун, бакъбаккул рахъалде дагьабго гьетIи бугеб гохIда.\nКьер буго кIкIалахараб; руго иццалги. Тектоникияб планалда росу ккола ЧIалда синклиналалъул шималияб бакътерхьул кваркьиялде. Росу бугеб бакIалъул ракьбагъариялъул буго 7 балл. росдада цебесан чвахулеб ГIандигIоралъул гIаркьеллъун жиб кколеб лъар. Лъар буго силияб, ай, цIадал райдал, кIудияб лъар лъугьунеб. Лъараца бахъула рагIаллъи; рачIунел ганчIал рукIуна 2 метралде щолелги.\nРосдал шималияб бакъбаккул рахъалда буго 300 метра бугеб гьитIинаб лъар, гьелъулги кIудияб цIад байдал лъугьуна саламатилабго их.\nХьиндахъ росу уна Сулахъалъул жаниблъиялде.\nХунзахъ тӀалъиялде дан ккун, тIабигIат гIемер бечедаб буго. Хинаб Хьиндалъиялда букIиналъги, регьелал букIиналъги, росулъ ахал гIезари цебе тIураб буго. РукIуна батIи-батIиял пихъал: гIеч, гени, курак, микьир, кокон; камуларо цIибилги багIли-жагаги; букIуна цIулакьо (руго нусго сон барал гъутIбиги).\nРосдадаса къиблаялъул бакъбаккул рахъалда буго накIкIил рохь. Хонлъуда бугеб рахъалда данде чIвала чIчIвад, мах. Росдадаса шималияб рахъалда буго чIегIерцIулал рохь. Цогидал гъутIбузул даднде чIвала микк, рицI, ботI.\nХъонлъуда данде чIвала батIибатIиял хурдул, гьезда гьоркьор даруял хурдулги. Хъархъазул данде чIвала сани (барбарис), гIонхъори (жимолость), цIцIени, гIинтIи. Бакъда аслияб къагIидаялъ данде чIвала хIет,\nГIалхул хIайваназул данде чIвала гIанкIал, цурдул, гIанграл, бацIал, болъонал, гIандокьал. ХIанчӀазул: цIумал, хъарчигъаби, гъудул, мокъокъал.\nХьиндахъ росу ккола бацIцIадаб магIарул росу.\nРосдал гӀуцӀи[хисизабизе | код хисизабизе]\nХьиндахъ росу бикьула ункъго авалалде: Гажукь, Бакьулъ авал, Онсоди, ГьаматӀа.\nГажукь авал буго росдал бакътӀерхьун рахъалда, Гажула абулеб гохӀалда гъоркь. Гьеб ккола росдал бищун басрияб авал. Гьениб бугеб къватӀ — "Заречная".\nБакьулъ авал буго бищун кӀудияб, гьениб буго мажгит; къватӀалда цӀар — "Центральная". Бакьулъ аваладаги Гажукь авалалдаги гьоркьоб буго кӀкӀал.\nОнсоди авал буго бакъбаккул рахъалда; гьениб буго "Онсодинская" къватӀ. Лъар ккун эхебе буго "Речная" къватӀ.\nГьаматӀа авал буго лъар ккун цогияб рахъалда, гьебго цӀар бугеб гохӀда. Гьеб буго цӀияб авал; гьениб буго школаги администрацияги. КъватӀалда цӀар — "Школьная". \nРосдал бакӀал[хисизабизе | код хисизабизе]\nРосдада аскӀоб бугеб рохь\nРосдал цӀияб школа\n↑ "О результатах инженерно-геологического исследования села Хиндах" из администрации сельского поселения "Сельсовет Хиндахский"\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=Хьиндахъ&oldid=78516»\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабураб заман: 15:41, 3 април 2022.


Malik Bagliev, mayor of Derbent\n30 октябралда Дербенталъул мэрлъун вищана Дагъистаналъул захIматалъул ва социалияб цебетIеялъул министрлъун вукIарав Малик Баглиев. Гьев гурониги мэрлъиялде ине вукIана цойги щуго чиги. Гьезда гьоркьов вукIана журналист ва экономист Маир Пашаев ва цеве Дагъистаналъул гIолилазул ишазул министрлъун вукIарав, гьанже «ДагИпотека» абураб идараялъул бетIер Заур Кахримановги.\nМаир Пашаев гурони Баглиевасде данде вахъине ва рагьун гьев Дагъистаналъул бетIерас цеве тункулев чи вугин абулев чиги вахъинчIо.\nГьеб республикаялъул тIалъи Дербенталъул мэрасул рищиязде гьоркьобе лъугьин къанун хвезаби бугинги абун Пашаевас Рамазан ГIабдулатIиповасдасан диваналдеги, прокуратураялдеги гIарзалги хъван рукIана, Россиялъул президентасухъе рагьараб кагъатги битIун букIана гьес.\nАмма кигIан цIакъ Баглиев гьел рищияздаса нахъе ине кколин абун Маир Пашаев къеркьаниги Дербенталъул шагьаралъулаб мажлисалъул киналго депутатаз гьаркьалги кьун Баглиев мэрлъун вахъана.\nЦойгидал кандидатазе цониги гьаракь кьун гьечIо депутатаз. ГIемерав чи халккун вукIана Дербенталъул мэрлъун вукIарав, Дагъистаналъул тIалъиялъулгун дандеги ккечIого гьеб хъулухъалдаса арав Имам Яралиевас лъие гьаракь кьолебали. Гьесги Баглиевасул рахъккуна.\nГьел рищиял къанунги хвезабун тIоритIанин, депутатазде тIадецуй гьабулеб букIанин ва Баглиевас мэрлъиялде ине вугев кандидатаздаса хасаб комиссиялъ тIалаб гьарулел тIалабал тIурачIин абун разигьечIолъи буго Маир Пашаевасул.\nГьел киналго хIужабиги кьочIое росун гьес иргадулаб нухалда диваналде гIарза хъвазе бугин лъазабулеб буго. Гьесул аслияб тIалаб буго Дербенталъул мэрасул рищиял хIакъикъиял гурин чIезаби.\nМахIачхъалаялъул мэрасул рищиязда цебего гIадин Дербенталъул бетIер вищулеб мехалдаги гьел рищиязда хурхун кинаб букIаниги баян кьолеб букIинчIо я дербенталъул администрациялъул вакилзабаз, я пресс-хъулухъалъ, я рищиязул идараялъ.\nГьедин ахиралдалъагIан чан чияс гьеб хъулухъалде кандидатура лъун бугебалицин лъалеб букIинчIо. Гьанже тIатарал баяназда рекъон 29 октябралда мэрлъиялде кандидатал тIаса рищулеб комиссиялъ 10 чи нахъчIван вуго.\nГьезул цояз, рукIине кколедухъ документал рачIинчIин комиссиялъухъейилан, абун цойгидал хIалтIул стаж гьечIин абун нахъчIван руго комиссиялъ.\nРищиязда сверун бугеб ахIвал-хIал лъалел чагIаз абулеб букIана гьел нахъчIварал кандидатазул гIемерисез жал рищиязда гIахьаллъизе ругин абун лъазабун букIанила гьеб хъулухъалде ине ругел аслиял чагIазухъа жидеего щиб бугониги щвелин абураб мурадгун.\nЦебе-цебе Дагъистаналда рищиязул заманалда гьаркьал доре-гьанирехун рикьичIого рукIине гьел аслиял кандидатаз гIарацги кьун яги цо кинаб бугониги гьев чиясул къваригIелги тIубан гьесда кандидатура нахъе босизабулеб букIун буго.\nГьаб нухалда Дербенталда гьеб схемаялъул жо ккечIин, гьениб кинаб хIасил кколеб ва щив мэрлъун вачIуневали ригьтIаго лъалеб букIанин лъазабулеб буго гIадамаз.\nИсана соналда жаниб Дербенталъул лъабго бетIер хисана, амма шагьаралъул захIмалъабиги, дербенталъулазул проблемабиги гьев цохIониги нухмалъулес тIуран рахъинаричIин абизе бегьула.\nЦIияв шагьаралъул бетIерас бищун цебе кинал суалаздейин кIвар кьезе кколеб, гьесда хурхун гIадамаазул кинал хьулалин ругелин абун цIехана «Эркенлъи» радиоялъ Дербенталдаса батIи-батIиял гIадамазда.\nДагъистаналда гIумру гьабун ругел азербайджаналъулазул миллиябгун маданияб автономиялъул нухмалъулев Тельман Таирлица лъазабулеб буго бищун цебе дербенталъулазе шагьаралда сиясатияб гIодойбиччай къваригIун букIанилан, гIадамазда чIалгIун бугила нахъаса къотIичIого хисулеб нухмалъиги, гьезул щивас администрациялда гьарулел хиса-басияздасаги.\nГьел гьарулаго нухмалъи шагьаралда хIалтIи гьабизего регIулел рукIинчIин абулеб буго жамагIатчияс.\nТельман Таирли: «Нижер аслияб проблема буго шагьаралда лъикIав, хIалтIиги гьабун бажарулев мэр гьечIолъи. Чан гьев нижер гьанив хисарав, цонигияс сахаб хIалтIиги гьабичIо.\nЩибниги гьабизе байбихьилалде хъулухъалдаса рахъана гьел. Баглиевниги хутIилин гьанив ва хIалтIизе байбихьилин гьевилан абураб хьул буго гIадамазул. ГIемер цIакъ дербенталъулазда лъалев чи гьесул лъикIал рахъазул гIезегIан рагIун буго.\nГIемерал проблемаби ругеб шагьар буго нижер, чанго анцI-анцI соназ гьел тIураялъе хIалтIиги гьабун гьечIо. ЦинтIаго гьел тIуразе захIмалъила цIияв нухмалъулесеги. Бищун цебе цIивачIарав мэрас борхизе кколезда гьоркьоб буго лъел суал.\nГьадигIан кIудияб шагьаралда жеги букIине кколедухъ гIадамазул рокъобе лъим бачIунеб хIал гьабун бажарун гьечIо. Анкьида жаниб цо-кIиго къоялъ чанго сагIаталъ гурони лъим букIунаро гIемерисезул, гьебги букIуна чорокаб лъим. Гьединго мэрас кIвар кьезе канализация къачIаялде, гьечIеб бакIалда гьеб гьабиялдеги, нухал къачIаялдеги».\nДербенталдаса бухгалтер Римма Садикъовалъ рикIкIунеб буго шагьаралъул аслияб проблемалъун бугила хIалтIизе бакIал гьечIолъи ва хашаб инфрастурктура букIин.\nРимма Садыкъова: «Шагьаралда бищун кIудияб проблема буго гьаниб хIалтIизе бакIал гьечIолъи, гьелъ нижер гIемерав чи къватIиве унев вуго. Квешабщинаб жоялде руссунел руго гIолилаги. Гьединго цIакъ квешаб хIалалда руго шагьаралъул нухал, Дербенталъ 2000 сон тIубаялде аслиял къватIал дагьал-макъал къачIанин абун шагьаралъул проблемаби лъугIуларо.\nГьединго нилъер нухмалъулезе цIакъ бицине бокьула туризм цебетIезабизе ккеялъул. Туристал рачIине шартIал чIезаризе кколарищ цин шагьаралда. ГIадатиял туристазе я кваназе я рега-рахъине бакIал гьечIо Дербенталда. Киназулго гуро рестораназда кваназеги, хириял отелазда гIумру гьабизеги рес букIунеб».\nГIемерал саназ Дербенталда журналистлъун хIалтIилев вугев МухIамад ХанмухIамадовасул пикруялда рекъон Малик Баглиевас кIвар кьезе кколеб буго басриял риххун инел ругел минабахъа гIадамал нахъе гочинариялде.\nХанмухIамадов МухIамад: «Иш лъугIараб минабазулгун коммуналияб магIишатги, шагьарлда гьечIеб инфраструктураги, нухазул проблемаги тIубазе ккола мэрас чара гьечIого. Гьединго кIочон тезе бегьулаго лъималазул ахазул суалги, гьенир бакIал гIоларого чаналиго соналъ иргаялда чIун руго гIадамал.\nАслиял къватIазда дагьабго гIадлу гьабун бугониги гьенирго ругел гIемертIалаялъул минабазул азбарал руго цIакъ квешаб хIалалда, чорокго, гьелги къачIазе ккола.\nЖакъа къоялда дербенталъулазул 60 проценталъ гIумру гьабун буго риххун инел ругел басриял минабахъ, гьел гьениса гочинариялъе хIалтIи гьабизе ккола. Щай гурелъул гьел гIадамал цIакъ квешал шартазда гIумру гьабун руго».


Дагъистаналъул педагогикияб университеталъул инженерно-педагогикияб ва технолого-экономический факультетал цолъизариялдаса студентаз загьир гьабураб разигьечIолъи халат бахъунеб буго. Гьез тIалаб гьабулеб буго факультетал рукIахъин тезе, жидер мурадал тIурачIони жал ракъунчIей лъазабизецин хIадур ругин абулеб буго гьез.\n16 октябралдаса нахъе халат бахъунеб буго Дагъпедуниверситеталъул факультетал цолъизариялдаса разигьечIезул акция. Гьелъулъ гIахьаллъи цохIо студентаз гурони, гьезул умумузги гьабулеб буго. АнкьагIан мехалъ дарсазде хьвадулел гьечIо студентал, цин гьез гIодорчIчIун тIобитIулеб букIана разигьечIолъиялъул акция, гьелдаса хадуб митинг тIобитIизе хIал бихьана жидерго университелалда цебе, амма цIалдохъабаз бицухъе, цIалул идараялъул нухмалъиялъул буюриялда рекъон университеталда гIадлу-низамалда хадуб халкколел чагIаз гьезие митинг тIобитIизе тун гьечIо.\nГьелде тIаде гьелго чагIаз университеталде журналисталги гьукъулел рукIана. Гьединлъидал жидерго тIалабазде Дагъистаналъул тIалъиялъул кIвар буссинабиялъе гIоло гьел 17 октябралда МахIачхъалаялъул аслияб майданалде ине рукIана. Гьениб республикаялъул бетIер ГIабдулатIипов Рамазангун дандчIвазе бокьун букIанила жидее, гьедин гурони жидер масъалаби тIураялда хьул тIагIун бугилан лъазабулеб букIана акциялъул гIахьалчагIаз. Амма гьеб тадбир тIобитIизеги гьезие квалквал гьабуна полициялъул хIалтIухъабаз. Гьез майданалде къазецин риччан гьечIо митингчагIи, инчIого чIеларилан лъугьарал лъабго жигарчиги ккун полициялъул бутIаялде рачун рукIана. Гьел лъабаздаго тIад гIадлу-низам хвезабизе хIал бихьиялъухъ административияб иш гьабун буго. Гьебгощинаб нухалда хIалбихьаниги жал мурадалде щвечIила, гьединлъидал жидеца ракъунчIей лъазабизе бугилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе Дагъистаналъул педагогикияб университеталъул технолого-экономический факультеталъул цIалдохъан ГIалиева Евгенияца.\nГIалиева Евгения: «Нижеца лъазабулеб буго ракъунчIей. ТIокIаб нух бихьулеб гьечIо нижеда. КигIан акциял тIоритIаниги, чан нухалда митинг тIобитIизе хIал бихьаниги нижехъ гIин тIамулев чи гьечIо. Гьел факультетал цолъизариялъ бищунго кIудияб зарал кколеб буго дун цIалулелей инженерно-педагогический факультеталъул студентазе. Щай гурелъул цебе гьеб лъугIарал чагIи дизайнераллъун яги банкалъул хIалтIухъабилъун рахъине бегьулаан, гьанже ниж киналго кколел руго школалда захIматалъул дарсал кьолел чагIилъун. Ниж гьелда рази гьечIо. Гьединлъидал нижеца гьаб ракъунчIей байбихьараб. Гьаб сагIат нижер гьеб лъазабурал чагIи гIемер гьечIо, амма дагьаб хадуб гьел цIикIкIинилан ккола дида».\nГьединго Дагъпедуниверсителъул нухмалъиялъул ишалдаса разигьечIей инженерно- педагогический факультеталъул 5 курсалъул студентка Жамалудинова Асиятица лъазабулеб буго жидер факультетал рукIаралго хIалалъ течIони, гьенир цIалулел ругелщинал цойгидаб цIалул идараялде инегицин хIадур ругилан.\nЖамалудинова Асият: «Очно цIалулев 250 гIан студент вуго нижер инженерно-педагогический факульететалъул. Гьел киналго разигьечIо нижер факультетал цолъизариялдаса. Нижее къваригIун буго ниж цIализе лъугьун рукIараб факультет лъугIизеги, нижеца тIаса бищараб махщел щвезеги, гьелда рекъараб дипломал нижее кьезеги. ТIокIаб нижеца тIалаб гьабулеб жо щибгIаги гьечIо. Нижер тIалабазухъ гIинтIамичIони гьел ахирисел хиса-басияздаса разигьечIел студентал хIадур руго гьаб университеталдаса нахъеги ун цойгидаб цIалул идараялде лъугьинегицин».\nГьединго студентазул разигьечIолъи бугоан анкьхаласа жидеца акциял тIоритIулеб мехалда цониги нухалъ жалгун дандчIвазе рачIинчIила университеталъул нухмалъийилан. Жидехъе гьанисан дорасан харбал щванила гьел факультетал цолъизаруниги жидеца тIаса бищун букIараб махщелги гьелда рекъараб дипломги щолин абун, амма официалияб къагIидаялъ гьеб баян жидехъе кьезе щивниги вачIинчIилан.\nДагьаб цебегIан Россиялъул лъайкьеялда хадуб халкколеб идараялъ Дагъистаналъул педагогикияб университеталъе букIине кколедухъ хIалтIизе рес кьолеб лицензия нахъе босанин абурал баянал тIиритIизарун рукIана. Гьеб цIалул идараялъул проректор ХIасанова Маринаца «Эркенлъи» радиоялъе баян гьабуна гьеб лицензия нахъе босунин абун университет къаларила. Гьеб лъайкьеялда хадуб халкколеб идараялъ Дагъпедуниверситеталъе гьукъанила педагогикаялда хурхен гьечIел экономичекая теория, менеджмент ва биоэкология гIадал гIелмаби малъизе. ХутIараб кинабго цIалул система букIарабго хIалалъ бугила университеталда, гьелъ хIалтIиги цо къоялъгицин гьоркьоб къотIизеги тун гьечIила. Гьел инженерно-педагогическийги ва технолого-экономический цолъизариялъги цохIо цояб факультеталъул декан хъулухъ гьечIого хутIи гурони студентазе щибго къварилъи ккезе гьечIила бицана Марина ХIасановалъ. Проректоралъул рагIабазда рекъон гьел факультетал цолъизариги, гьеб цIалул идараялда гьарулел ругел цойгидал хиса-басиялги Россиялъул лъайкьеялда хадуб халкколеб идараялъул тIалабалда рекъон, университет лъикI хIалтIиялъе гьарулел тадбирал ругилан.\nГьаниб абизе ккола лъагIелгун бащадалъ цебе гьеб Дагъпедуниверситеталъул нухмалъулевлъун цеве республикаялъул премьер-министрлъун вукIарав ГIабдулаев МухIамад тIамун хадуб гьеб цIалул идараялъул хIалтIухъабазулги студентазулги разигьечIолъи лъугIулеб гьечIилан. Цин университеталъул хIалтIухъабаз чанго кагъатги хитIабги гьабуна Россиялъул ва Дагъистаналъул тIалъиялде ГIабдулаевасул хIалтIудаса разигьечIолъи загьир гьабун.\nМугIалимзабаз лъазабулеб букIана гьес хъулухъазда щибниги лъай гьечIел, жиндирго гIага-божарал чагIиги тун университеталъул хIалтIи нахъе ккезабулеб бугилан. Гьелдаго хадуб ГIабдулаевас универстиеталъул бюджеталдаса гIарац бикъулеб бугин абун ахIи бахъинабуна, хадубги гьес гIарцухъ росулел ругила студентал цIализейилан абун дагъистаналъул прокуратураялъ такъсиргьабиялъул ишги рагьун букIана. Гьединго исана март моцIалда пед университеталъул лъабнусгогIан студентас жидее кколеб стипентия кьечIин абун гьеб тIалаб гьабун митинг тIобитIун букIана.


Хуситаз жидерго контролалде гъоркье босун буго порт Аден\nУлкаялдаса лъутизе ккарав Йеменалъул президент ГIабд-Раб Мансур Хадил рахъ кколел къуватазул контролалда гъоркь букIараб Аден порталъул централде щун руго шиитал-хуситазул яргъид гIуцIаразул къуватал.\nИнформалатазул лъазабиязда рекъон, хуситаз жидерго контролалде гъоркье босун буго президентасул резиденцияги.\nСтрагетигияб рахъалдаса кIвар бугеб шагьар бахъун буго гьез, СагIудиязул ГIарабиялъул нухмалъиялда гъоркь регионалияб рагъулаб коалициялъул микьго къоялъ халат рахъунел авиакьабиязде балагьичIого. СагIудиязул вакильзабазул лъазабиялда рекъон, гьеб операциялъул мурад ккола Йеменалъул къанунияб пачалихъалъе квербакъи гьаби.\nХуситаз хутIараб территория бахъичIого хутIиялъул мурадалда СагIудизул ГIарабиялъ ва гьелъул партнераз Йеменалда ракьдатIасаб операцияги тIобитIизе бегьулин, абураб прогнозал рукIаниги, жиндир цIар къватIиб чIвазабизе бокьичIев Пентагоналъул вакилас репортеразда лъазабун буго, гьединаб сценарий загьирлъиялъе кинал гIаги ишараби гьечIин. СагIудияз Йеменалъул гIорхъада къуватал чIезарун ругин гIицIго жидерго улка цIуниялъул мурадалдайин.


«ТIасинаб Гъуниб» абураб тIабигIияб паркалъул ракьал ижараялъ кьун лъугIулел ругин ва сверун къан, гьенир хIухьбахъизе рачIаразе лазатбахъиял ругин лъазабулеб буго хIухьбахъулез. ТIабигIияб паркалъул дирекциялъ лъазабулеб буго гьеб бакIалда 29 къануналда рекъечIогон ижараялъ кьурал ракьал ругилан.\nСанайил азаргоялдаса цIикIкIун туристал рачIунел руго Дагъистаналде ТIасинаб Гъунире щвезе. Кавказалъул рагъул тарихалъулъ тIанкI лъураб бакI хIисабалда тарихияб кIвар гуребги, гьеб кколеб буго даруяб гьава-бакъ бугеб бакI.\nСанайил, гьенире сахълъи щула гьабиялъул мурадалдаги рачIунел руго гIемер гIадамал ва хасго лъимал, гьениб лъималазул сахлъи щула гьабулеб лагерь букIиналда бан. Амма соналдаса соналде, тIасинаб Гъуниб, рохьоре рахунаго цIикIкIунел руго цо гьанир, цо дора дандчIвалел маххул сеткаяз сверун къарал бакIал.\nСеткаби къан рилълъине бакl гьечlин беседкаялде щвезегlан рохьоб. Тlадехунги кквечlеб бакlго хутlун гьечlин абулеб буго хIухьбахъи гьабизе араз. БакIалъул гIадамаз баян гьабухъе, байбихьи гьеб ишалъе лъун буго хlакимзабаз, хадур гIадатиял гIадамалги чIечIила.\nГъутIби чIезе ва цогидал, росдал магIишатиял хIажалъабазейин ижараялъ росарал бакIазда рукъзал, дачаби ралел ругин абулеб буго Гъуниб росула Муса Мусаевас.\nМуса Мусаев: «Сеткаялъги къан жанире рачунел руго рохьил бутIаби. Гьениб кIудияб кIвар буго ракьул гъаталъул, щай абуни, гьелъ кьола гьениб бугеб хассаб асар гьаваялъе ва гъутIби рижиялъе. Росдал магIишаталъул хIажалъалабазе хIалтIизабизе ижараялъги босун, гьенир ралел руго дачаби. Бухъулеб, балеб буго. Квешаб хIал буго гьеб бакIалда».\nАраб соналъ, информ-сурсатазда бахъун букIана хабар, тIабигIияб паркалъул ракьалда боцIи хьихьулеб бакI бан бугин цо бакIалъул гIадамаз. Гьеб базе ракь жидехъе ижараялъ кьурал чагIаз бокьал нахъе рахъизе инкар гьабидал, диваналде кьун, диваналдаса тIалаб гьабизе кканин гьел риххизарийилан абулеб буго «ТIасинаб Гъуниб» абураб тIабигIияб паркалъул дирекциялъул нухмалъулев Шамил МухIамадовас. Гьеб дирекция ккола Дагъистаналъул ТIабигIиял сурсатазулгун экологиялъул министерлъиялъул гъорлъе унеб. Жидеда гьенир ругел ракьазул жавабчилъи гьабун бажаруларин, гIицIго мухъалъул Рохьил магIишаталъул нухмалъилъи кколин гьелъул жавабиябин баян гьабуна гьес «Эркенлъи» радиоялъе.\nМухIамадов Шамиль: « Нижеца жаваб кьола гьениб бугеб тIабигIат цIуниялъул. Кинабниги гьенир рохьал ругел 389 гектаралдаса цIикIкIун ракьал ккола мухъалъул рохьил магIишаталъул нухмалъиялда гьорлъе унел, гьез рикьулел руго гьел ракьал. ХIутIараб, азарго гектаралдаса цIикIкIун ракь буго Гъуниб росдал муниципалияб гIуцIиялъул бетIерасул жавабчилъиялда бугеб.\nДагъистаналъул ТIабигIиял сурсатазулгун экологиялъул министерлъиялъ яги нижер дирекциялъ гьеб ракь кидаго лъихъего кьоларо. Рохьил магIишаталъул нухмалъиялъул бетIер ИсмагIил ИсмагIиловасда чанго нухалъ кIалъана дун, гьеб ракьги гьеб рохьги гIадамазухъе кьун бикьун лъугIизабунани нилъер лъималаз цIазе кколарищин гьеб даруяб гьавайилан.\nГьес абулеб буго ижараялъ кьезе бегьулин гьеб бакIилан. Амма кин гьеб къануналда рекъон букIунеб, тIабигIияб парк бугеб бакIалда ракьал гIадамазухъе ижараялъ кьеяли, дида бичIчIуларо. Киназго абула, патриотал ругилан, патриотал ратани гьеб умумузухъан духъе щварал рохьал, ракьал цо чванта бугесухъе кьечIогон, лъималазе цIунизе ккола. ГьабсагIат, къануналда рекъечIого балеб 29 бакI буго гьеб паркалда. Гьел киналго сверун къарал бакIал кьурал чагIи ккола росдал бетIерги Рохьил магIишаталъул нухмалъулевги. ТIабигIияб паркалъул дирекциялъ, нижерго къуваталъ гьениб кIвараб бакIари гьабула. Исана бахъана 100 метраялдаса цIикIкIун, 70 –абилел соназго гьениб ккун бащадаб бегун букIараб сетка нахъе, гьединго дваназдаса тIалаб гьабун, риххизаруна бокьал. Цо нухалъ гуро, чанго нухалъ росдал бетIерасдаги рохьил магIишаталъул бетIерасдаги лъазаби гьабуна, тIалаб гьабейин гьеб бакIалъул, амма хIасил кколеб гьечIо».\nРохьил магIишаталъул нухмалъулев ИсмагIил ИсмагIиловас баян гьабухъе гьел ижараялъ кьурал ракьал къануналда рекъон, къотIи-къай гьабун кьурал кколел руго. Гьесул рагIабазда рекъон, Россиялъул къануназул кодексалда рекъон, 49 соналъ ижараялъ кьун руго ракьал гIадамазухъе. Гьениб бакIал раялъул хIалтIаби гьаризе рес бугищин цIехедал ИсмагIиловас баян гьабуна, гьелда хадуб халкквей гьабулин нухмалъиялъул хIалтIухъабаз.\nИсмагIил ИсмагIилов: «Гьеб бакIал сеткаяз сверун къан рукIиналъе аслияб гIила буго бакIалъул гIадамаз боцIи гьенибе гъолеб букIин, росулъ гьечIо вехь тун цо хасаб бакIалда боцIи хьихьулеб гIадат. Ижараялъ ракьал кьей къануналда рекъечIеб гьечIин аби мекъаб буго, киса-кирего кьола гьедин ракьал. Хас гьабун ТIасинаб Гъуниб гьел ракьал сон яги жакъа гуро кьурал ижараялъ, 90-абилеб соназдасаго бахъун руго гIемерисел кьун».\nЦересел саназ гьеб бакI рищнидул цIун букIун батани, гьанже гьенир санагIал гIодор чIезе бакIал лъун ва рищни балел жал лъун къачIан бугин абулеб буго бакIалъул гIадамаз, амма гьанже ТIасинаб Гъунире унаго гьенире риччаралъухъ гIарац босулеб бугила. 100-I150 гъурущ.\nДирекциялъул нумалъулес баян гьабухъе, рищни баччище ва гьеб бакIалда рацIалъи чIезабизе ккурал гIадамазе ва траспорталъе харжал кьезе хIалтIизабулеб буго гьеб гIарац.


Дмитрий Киселев "Спутникалъе" презентация гьабулев, Москва, 10Ноя2014\nРоссиялда дагьаб цебегIан хIалтIизе байбихьараб «Спутник» абулеб цIиял харбазул агентлъиялъ лъазабулеб буго жидеца кьезе бугин «дунялалда кколеб бугелъе альтернативияб интерпретацияйин». Гьезул гьеб махсароги гуро.\n«Спутник» абулеб цIияб агентлъи- гьеб буго чIахIиял амбициял ругеб халкъаздагьоркьосеб мультимедияб сурсат. Дунялалъул батIи-батIиял улкабазда гьелъул руго анц-анцI бюроял ва гьеб кIалъала батIи-батIиял мацIазда.\nГьелъие бетIерлъи гьабулеб буго «Россия Жакъа» абулеб компаниялъул бетIер Дмитрий Кисилевас. Гьес абулеб буго «Спутник» магърибалъул «пропагандаялде» данде чIезе бугин.\n«Спутникалъул» тIоцересел баяназухъ балагьидал халлъулеб буго гьереси бицунеб букIин гуреб, цIиял харбал жидеего бокьарал тIаса рищун кьолел рукIин. РакIалде кколеб буго Магърибалда гIумру гьабулел консервативиял гIадамазе гьеб рекIее гIезе бугин.\nКремлалъул цIияб информационияб агентлъиялъул пикруялда Магъриб хIинкъизе ккола 5 жоялъукьа:\n1. Британиялъул политикал тIубанго жоялде гьаричIого тей.\nМагъриб букIа Машрикъ букIа, «Спутникалъ» лъазабулеб буго нилъ киналго политиказул кверщаликь ругин. Кин букIаниги гьел рукIунелъул лугбузул мацIалде щун кколеб бицине ругьун гьарурал чIагIи.\nАлина Малиновскаялъ хIадурун буго дунялалъул лидераз кверал хьвагIи, кверал кколеб къагIида яги чорхол цоги лугбал хIалтIизарулеб куц ай мимика кин бичIчIине кколебали хъвараб ва суратаздалъун гьеб бихьизабулеб тIехь.\nРоссиялъул президент Владимир Путинил гьениб кьолеб буго «талихI» бихьизабулеб сурат. Гьесул кIалалъул бокIналги квералги эхеде рорхун руго. Гьенирго кьурал Британиялъул премьер-министрал Тони Блэргун Дэвид Кэмеронил суратазда гьел руго данде кIутIбиги къан, нахъе бутIрулги хьвагIизарун, дунялалдего «рокьукълъи» бихьизабулел гIадин. Эмоционалияб комфорталъул гIодобегIанасеб даражаялда ай чохьода тIад цоялъ цояб кверги ккун йихьизаюн йиго Аламаниялъул канцер Ангела Меркель.\n2. ТIасан ккарал лъимал ва президентал вегетарианал\n«ГIицIго цо гIелалъ цебе,-ян хъвалеб буго «Спутникаялъул» мухбир Никита Алентьевас\nгамбургералдаса инкар гьабуралъухъ эбел-инсуца дур кверазда кьабизе ва хасаб лекцияги цIализе букIанин. Гьанже абуни лъималазе бокьулин «цогиязда релъинчIев, хасав» вукIиналъул идея ва дур кваназе бокьулеб бокьулареб жоялъул гIелбащадаз кIвар гьабуларин. Щибха гьелъул хIасил ккезе бугеб? 2020 соналда Америкаялда вукIине вуго президент вегетарианав.\n3. Аль-Багъдадида тIад нужер заман холеб буго\nАмерикаялъул улка цIуниялъул министерлъиялъул официалиял хъулухъчагIазда кIолеб гьечIо ИГИЛ абулеб террористияб къукъаялъул лидер Абу Бакр аль-Багъдади авиакьабиялъул хIасилалда лъукъунищ, чIванищ вугевали абизе. Гьеб кьаби щвезабун букIана ГIиракъалъул территориялда 8 ноябралда. «Спутникалъ» абулеб буго кин батаниги гьелъул батIалъи гьечIин. «Цо чиясул харизмаялда ва машгьурлъиялда сверун гIуцIун букIараб «Аль-КъагIидаялде дандеккун ИГИЛалъ цолъизарун руго террористазул батIи-батIиял къукъаби. Америкаялда жив ватилалде цебего Усама бин Ладенги гьелъул номиналияв лидерасдаса дагьаб цIикIкIараб даражаялъул чи вукIана»,-ян хъвалеб буго Эндрю Корыбкоца.\n4. Латинос-бусурбабаз дунял кверде босулеб буго\nВатIаналда славяназул къадар дагьлъулеб букIиналда бан Россиялъе кIудияб кIвар буго демографиял суалазул: улкаялда жанибги къватIибги.\n«Ватиканалдаса гьумер бахчиялде» абураб «Спутникалъул» макъалаялда\nhttp://us.sputniknews.com/life/20141028/1013186824.html мугъчIвай гьабулеб буго демографиял баяназда, гьебги Америкаялъул кIвар буссинабулеб буго гьезул улкаялда хехго кIодолъулел ругел бусурбабазул ва латино-американцазул демографиял къукъабазде. Латино-американцазда гьоркьор ислам дин босулезул къадар цIикIкIунеб букIиналъ гьеб кIиябго къукъа цоцалъ жубалеб бугин лъазабулеб буго «Спутникалъ».\n(Латиназул Америкаялдаса гIадамазул ислам дин босаразул къадар 12% батани, гьеб къадаралъул бащдалдасаги цIикIкIун руччаби руго).\n«Спутникалъул» баяназда рекъон, латинос-бусурбабаз гьениб тIибитIизабулеб буго исламияб культура.\n5. Южная Флорида - хадусеб Донбасс\nРоссиялъе бокьула лъикIаб рикьи, хасго жиндир гIурхъабазда аскIоб.\n«Спутникалъ» рикIкIунел руго 2014 соналда рукIарал «бищунго кьварарал бакIал». Гьезде гьоркьоре унел руго Каталония, Шотландия, Венеция, Крым … ва Майами. Ахириселда абуни, бакIалъул мэрасул ццим бахъун букIана улкаялъул шималияб рахъалдаса хъулухъчагIаз климат хисулеб букIиналъе кIвар кьолеб гьечIолъиялда ва гьес абун букIана рачIайин Жанубияб Флорида абураб пачалихъ гIуцIизейин.


ДагIбадулал къола, къадар бергьуна… » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nДидани кколаан, гIемераб жо лъай бугин доб гIакълуян… Лъайги гIакълуги батIи-батIияб жо букIун буго.\nБичIчIуларого буго, чед-хинкIалда хадур арал ратаниги, ВатIан рихун арал ратаниги, батIияб гIиллаялъ арал ратаниги, рикIкIадеги ун, ГьаракIуниб кIал лъун, КIикIуниб гIин лъун, гьаз-доз бицаралда хъваралдаги божун, Балалълъ вукIун ХIуртIилав гIадин, ВатIаналдеги, БетIерасдеги рехтIелел рукIунел чагIазул мурад щибали.\nЩиб гIиллаялъе гIоло, гьесул кIалъаялдаса жиб-жиб предложениеги батIа гьабун, гьелги жамгIиял гьиназдаги лъун, тIад релъулел, бахIсал гьарулел, гьарай-гьурай бачунел ругел магIарулал? Гьезул мураб щиб? ВацIцIадав чиясе бокьулеб киналго гIадамал рацIцIадал рукIине, хъубав чиясе – киналго хъубал рукIинейиланги буго нилъер аби. Хъублъи жаниб цIунизеги къваригIунеб батила доб гIакълу.\nНуж ГIабдулатIиповасе гIакълу кьолел, Республикаялда лъикI букIине бокьун, ракI унтун кIалъалел чагIи ратани, абеха досда, гьабги гьабги дуца кутакалда лъикI гьабулебги бугин, амма гьаб жо рекъон гьечIин, гьадинаб гIиллаялъе гIоло. Досда абун бажарулеб гьечIони, жамгIиял гьиназде, «Милат» казияталде хъвай магIарул мацIалъ. Дандбай. Цойгидазул пикруялъухъги гIенекке. Цониги малаик гьечIо гури нилъеда гьоркьов, дов щай малаик вукIине кколев?\nЩиб мурадалда нужеца тIубараб Россиялдаго нилъер Республикаялъул БетIер суризавулев? Гьелъ щиб пайда кьелин нуж ругел? Бокьараб бицунел рукIаян тезе бегьилаан, гьурррааа ахIарасда хадур рекеризе хIадурарал гIинккунбачазул аскарал рукIинчIелани. ГIемерисев чиясда лъикIилан бицани, лъикI бугиланги ккола, квешилан бицани, квеш бугиланги ккола.\nЦойги суал. Гьаб буго гIицIго нилъеего бугеб суал. Нужеда жегиги цониги даргияв вихьаравищ ГIамиров яги МухIамадгIали какулев? Дозул заманаялъали щай гурин, гьанжегицин рихьанищ нужеда гьединал чагIи? Дол ГIабдулатIиповасдаса лъикIалищ рукIарал? Дозул гъалатIалгойищ рукIинчIел?\nГьанже киналго ругоха, кIалдиб лъим ккун, ГIабдулатIипов какулел? Щай? Щайгурогоха, гьел какдолезул цебесеб кьерда магIарулал рукIун. Нилъер миллаталъул чи бетIерлъуда вукIин хIехьезе кIоларого ругел чагIаз, гIарцуда барахщичIого, ГIабдулатIипов гIакълу гьечIев чилъун вихьизавизе гьарурал сураталги нодо бакьулъ чIван, чIухIдае хьвадилел руго магIарулал!!! Щивха гIакълу гьечIев ккарав?\nВатIан тун арасе талихI кьоларилан буго нилъер умумузул кици. ТалихIкъосиналъ батизеги бегьула, къватIир ругел цо-цо нилъер чагIи, ВатIаналде загьруяб лъим щвалел ругел.\nГьитIинаб жо кIодо гьабуни, кIудияб нахъа цулилан абула магIарулаз. ГьитIинал жалги кIодо гьарун, кIудиял тIаде цIаге, нужее талихI кьеял.\nУмумузул кици цониги гIодоб хутIуларо ва гьезул нухдасан ани, мекъиги кколаро.\nДабгIадулал къола, къадар бергьуна.\nЛьикI абуна дуца эзда, хIалчIахъаги!\nГьабизе жо т1аг1араз,г1омо борлъула т1ок1аб щиб эзда абилеб Баху,т1убараб къо экраназда нахъе т1амулаго,гьабизе жо гьеч1ого ратила эл.


ГIелмуялъ ракь цIезабурав | Ислам в Дагестане\nГIелмуялъ ракь цIезабурав\n13 Июнь 2017 700\nТIадегIанав Аллагьасе рецц буго исламияб диналда нилъ тIоритIаралъухъ, Гьесие рекъараб рецц гьабизе нилъеда хIалги кIоларо. Гьеб дин нилъехъе щвезабизе витIарав Аллагьасул чапар - МухIаммадида ва гьесул агьлу-асхIабзабазда лъеги бищун хирияб свалатгун салам. Аварагасдасан ﷺ бачIараб дин нилъее баян гьабуна, гъваридал гIулумазул ралъадаллъун жал ругел, чIахIиял имамзабаз. ЧIахIиял чагIазул хIакъалъулъ бицине бигьаяб иш гуро. Гьезул манакъибал рехсезе кьурал гIумрудул къоялги гIоларо, гьезул фазаилал кагътиде росизе щакъи хIайранлъун хутIула. Кинниги лъикIазул рехсей гьабулаго гьайбатаб рахIмат рещтIуна. Ибну ГIуяйнатил каламги букIиналъ, хал гьабурасе пикрулъун букIине, нужер лъикIаб дугIаялде хьулги гьабун хъвазин дагьал мухъал, пайда босарасе.\nЖакъа нилъеда цеве вуго мазгьабалъул кIудияв имам, жиндир рижиго гIелмуялде гIищкъугун букIарав, гъваридал хIукмабазулъ жив тIерхьарав, халкъалда гьоркьов жиндир рехсей гIемерлъарав, жиндир гIелмуялъ ракь цIезабурав. Гьев вуго жиндаса Аллагь разилъаяв имам АбухIанифа. Гьев вукIана табигIиназдасан.\nАбухIанифа гьавуна Куфаялда, гьижрияб ункъоабилеб соналъ. Гьесул эмен Сабит вукIана кутакалда Аллагьасукьа хIинкъарав, халкъалъе лъикIлъи гьабулев, хамм бичун даран-базар гьабулев чи. Сабитица жиндирго васасда гьитIинго адаб малъана, гьевги вачун гIалимзабахъе хьвадана. ГьитIинав АбухIанифаги вачун, гьесул эмен ГIали-асхIабихъе ун вуго. ГIали-асхIабица гьев васасдаги ва гьесул зуррияталдаги баракат лъегиян дугIа гьабуна. ГIумруялда жаниб имам АбухIанифаца анлъго асхIабасда дандчIвай гьабуна. Гьев кIудияв имамасе къимат кьун нилъехъа рагIалде бахъинаро, щайгурелъул, гьесул хиралъаби рицун кIалъана дунялалдаго машгьурал гIалимзаби. Жиндаса Аллагь разилъаяв имам ШафигIияс АбухIанифал хIакъалъулъ абуна: «Фикъгьиялъулъ халкъ, АбухIанифал хъизам буго», - ян. Гьединго Гьарунил Язидицаги абуна, гьесдаса варагI бугев, гIакъилав чи жинда вихьичIин.\nАбухIанифаца Куфаялде къогоялдасаги цIикIкIун сапар гьабуна, мугIтазилатазда, дагьриюназда хIакъикъат бичIчIизабизе. Гьес гьезие кьучIаб каламалдалъун хIужа бачунаан. Исламалъул битIараб гIакъида бичIчIизабулаан. Гьелдаго цадахъ гьес рамазан моцIалъулъ 60 нухалъ Къуръан ахаде щвезабулаан. Гьединго бицана, гьес какилъ лъеберго соналъ Къуръан цIаланин ва щибаб сардилъ 400 ракагIатги балаанин. Гьес гIакъида баян гьабулаго хъвана чанго тIехь, гьездасан ккола «Фикъгьул акбар», «Фикъгьул абсатI», «ГIалим ва мутагIалим» ва цогидалги. Гьес жиндирго машгьураб «Фикъгьул акбаралда» хъван буго кутакаб гъваридаб калам. «ТIадегIанав Аллагь цо вуго, рикIкIен халгьабун гуреб, кинниги щибниги жоялъулъ шарик гьечIолъи халгьабун. Жинца лъимер гьабичIев, Жив вижичIев, Жинда щибниги бащалъулеб жо гьечIев, халкъалъул щибниги жоялда Жив релълъун гьечIев, щибниги жоялъ Жиндаги релълъенлъи гьабичIев».\nГьединго АбухIанифаца жиндирго «Васият» тIехьалда хъван буго: «Алжаналъул агьлуялда Аллагь вихьизе вуго. Гьадинин абун цо къагIида гьечIого, кваранаб, квегIаб рахъ гьечIого, щибниги жоялда релълъинчIого». Гьебго тIехьалда имамас хъвалеб буго, жакъа цо-цо дагIбадулазул раккулел суалазе жавабалги. «ТIадегIанав Аллагь гIаршалда вугин абураб каламалъул магIна буго, Аллагьас гьеб гIарш цIунулеб буго ва гьеб гIаршалда тIадчIезе Гьев хIажалъунги гьечIо. Гьев гьеб гIаршалде хIажатав вукIаравани, гьеб гIарш бижизегIан кивха Гьев вукIарав? Гьеб кинабго мукъсанлъиялдаса вацIцIадав ва ТIадегIанав вуго Аллагь». Гьеб баян гьабулеб буго, гьединго АбухIанифица «Фикъгьул абсатI» абураб тIехьалда бицараб каламалъги. «ТIадегIанав Аллагь вукIана, бакIал, рахъал рукIинчIо, Жив вукIана халкъ бижилалде цебего, букIинчIо щибго жо, «киб», «кин» абураб каламги букIинчIо, Гьес бижана кинабго жо». Гьел руго ритIухъал гIалимзаби, гьез дунял гIелмуялдалъунги гIамалалдалъунги цIезабуна. Амма гьедин бугониги нилъеда рихьула цо-цоял - гьелги бихьинал руго, нижги бихьинал ругоян абулел. Халгьабе, кинаб батIалъи бугеб гьел бихьиназдаги, гьал бихьиназдаги гьоркьоб?\nИмамзаби ракIалдещвеялдалъун ракIал чIаголъула, Аллагьасукьа хIинкъи цIикIкIуна, тирха-кIичи бачIуна чорхолъе. Амма гьал бихьинал ракIалдещвеялдалъун гьединаб хиси ракIалде бачIунаро, хIатта гьез исламалъе гьабураб зарал ракIалде щола. Гьез гьел имамзабазул хIурматги гьабичIо, гьездаса жидерго пикрабиги цере гьаруна, хIатта рахъана Бухариясул хIадисазул тIехьалда тIад калам гьабуралгицин. Амма гьел имамзабаз цоцазул гьабураб адаб букIана халкъалъе мисаллъун чIолеб. Гьебги баян гьабулаго ХIафизил Кабирица жиндирго тIехьалда хъвалеб буго имам ШафигIиясул рагIаби: «Дица имам АбухIанифасдалъун баракат тIалаб гьабула, щибаб къойил гьесул хабаде зияратги гьабула, цо кинаб букIаниги жоялде дун хIажалътдал дица кIиго ракагIатги бан, гьесул хабадеги ун Аллагьасда гьарула дир хIажат тIубайин, цинги заманго инчIого Аллагьас дир хIажатги тIубалаан».\nАллагьас битIараб нухда тIовитIаги хIакъикъат бокьарнщинав инсан.\nУнсоколо р-лъул имамасул наиб\nСовершали ли хадж другие пророки кроме Мухаммада ﷺ ?\nСмартфоны: тёмная сторона\nПредупредить болезнь проще, чем лечить\n3 деяния, ведущих человека в бездну\nДозволено ли в исламе заниматься йогой?


КIудияб ВатIанияб рагъда бергьенлъи босун 70 сон тIубаялде Россиялъул шагьаразда Иосиф Сталиние монументал лъезе кколин рахъ-рахъалде кагътал хъвалел руго коммунистаз. Гьединал энтузиастал руго Дагъситаналдаги. Амма Дагогни шагьаралъул нухмалъиялъ инкар гьабун буго гьединаб монумент лъезе.\nГьал къоязда Дагъистаналъул коммунистазда ракIалда букIана Дагогни шагьаралда Сталиние монумент лъезе. Амма гьеб шагьаралъул мэр Галим Галимовас абуна жидеца гьелдаса инкар гьабулеб бугин, щайгурелъул Сталинил тIадкъаялдалъун гIезегIан дагъистаниял рукIанин репрессиязде ккун. Гьединлъидал гьезда квеш букIине бугин гьесие монумент лъей.\nУнголъунги хIажат бугищ жакъа Дагъистаналда гьединаб монументин абураб суалалда бан кIийиде рикьула дагъистаниязул пикраби.\nУзухъда, гьеб лъезе кколин абулеб буго Гъизилюрталъул коммунистазул цевехъан ГIабдулвахIид Лабазановас.\nГIабдулвахIид Лабазанов: «Щайин абуни, жакъасеб гIумруялде нилъ кин рачIун ругелали бихьулеб буго нилъеда. Гьев Сталинги какулаго, гьес гьабунщинаб хIалтIиги биххизабулаго ахирги киб бакIалде щварал? Компартиялъги нижер цевехъан Зюгановасги абунщинаб цониги жо лъугьинчIого хутIанищ? Дунялалъулго дармилаб гIуцIиялда гъорлъе лъугьунгейила, щибниги ккани, гьез санкциял лъечIого толарилан абун букIинчIищ? Сердюков, Скрынник гIадал чагIи тахида тезе бегьуларила, гьез пачалихъ талавур гьабулин абун букIинчIищ? Вьетнамалда, Кубаялда, Азербайжаналда рукIарал нилъер РЛС (станциял) къазе бегьуларин абун букIинчIищ? Щайха гIенеккичIел?\nГьанже Путин живго ине ккана Кубаялде, дозул налъабиги тIаса хъвагIана. ИчIго млрд долларги дозул доба жанибго хIалтIизе тун, цIидасан гьабизе кканищ доб мехалда биххизе танщинаб жо? Крым, Украина … Россиялъул чахьалда гъоркье хъурщун рачIине ругила НАТО, биччазе бегьуларила гьеб аскIобе гIагарлъизе, гьезулгун гьудуллъиги гьабугейила, Россия къваригIун бугила гьезие загIипаб, Россия къуватаблъун бихьизе лъиениги къваригIун гьечIилан абичIищ?»\nСталинил чакмаби. Венгрия. Будапешталда аскIоб бугеб Szoborpark шагьаралъул монументазул паркалда.\nСталиница нухмалъи гьабулеб букIараб пачалихъалъе гьединаб хIинкъи киданиги букIинчIин, гьединлъидал, гьединаб къуватаб пачалихъ гIуцIарав чи хIисабалда, Сталиние лъун рукIарал монументал риххизаризего кколароанин, гьеб букIанин гьесдаса хадув тIалъиялде вачIарав Хрущевасул «цIоросаролъалъул политикайин» тIаде жубана ГIабдулвахIид Лабазановас.\nГIабдулвахIид Лабазанов: «Гьеб буго нилъер тарих, нилъ чIухIизе кколеб тарих. Гьединлъидал Сталиние монументалги лъезе бегьула».\nАмма коммунист ГIабдулвахIид Лабазановасулалдаса гIаксаб пикру буго МахIачхъахъалаялда гIумру гьабулев тохтур ва «Сугъралъ» газеталъул бетIерав редактор ГIумар МахIадовасул.\nГIумар МахIадов: «Гьев чиясул (Сталинил – ЭР) цIарали киб гурин лъезе бегьулеб, гьесул цIарго кIочон тезабизе ккола. Гьесул цIар къваригIарал чагIи рукIунел ругоха лагъмахIал чагIи. Гьезие кидаго къваригIуна Аллагьасде данде рагъ гьабулел рукIарал «пиргIавнал». Тарихчи Чигирица «Молодежь Дагестана» газеталда хъван букIана КIудияб ВатIанияб рагъ байбихьизегIан бан букIанила МахIачхъалаялда «Дагъистан» гостиницаялда цебе Сталинилги Гитлерилги цадахъ чIун бахъараб сурат. Гьел кIиялго цадахъ рукIана дунялги бикьун, рагъ гьабулел. Гьезул кIиязулго идеологияги букIана Аллагьасда данде чIараб.\nДагъистаналда цIодорал чагIаз абулеб буго 300 сон къваригIине бугила Сталиница лъугIизабураб интеллигенция (диниял гIалимзаби) цIилъизе ккани. Жеги абизе бегьула, Новолакалъул бакIалда гьанже рахъун ГIавухъ мухъ гьабиги ккола Сталиница нилъее тараб «баракат». Цойги гьесул «баракат» ккола берцинго Къуръаналъул магIнаги гьабун, «рохьореги» къваригIел гьечIел цойги бакIаздеги унгеян гIолилазда кIалъазе лъалев чи жакъа Дагъистаналъул Харабазул Щураялда гьечIолъиги».\nРепрессиязул заманалъе гIайибиял Сталин гуревги цойгидал рукIинги бичIчIизабулеб буго коммунист ГIабдулвахIид Лабазановас.\nГIабдулвахIид Лабазанов: «Репрессиялги рукIана, цогидабги букIана… Амма политика цо чияс гьабулеб жо букIунаро. РукIун ратила гьелда гьоркьор цогидалги – довго Берияги цогидалги. Амма досул (Сталинил – ЭР) гIайибаздасаги дос гьарурал лъикIал ишал, цIадирабазда лъедал, бергьунел рукIин жакъа бихьулеб буго».\nГIумар МахIадовасул пикруялда, Сталинил тIадкъаялдалъун жидер умумулги гIагарлъиги Сибиралде ритIарал гIадамал бищун цере кIанцIолел Сталинги веццун.\nГIумар МахIадов: «30 абилел соназда гьарурал чагIи нилъеда лъалелъул Аллагь гьечIилан атеистаз кинан эбел-инсуда данде тIамулел рукIаралани. Гьанжесел херал чагIаздацин Сталин вихьулев вугоха «ритIухълъи» гIадин. РитIухълъи кин букIунеб Аллагьасда данде гьабулеб рагъул? Ислам-диналдасан балагьизе кколаха дунялалъухъ – гьаб бегьула, гьаб бегьулароян. Гьеб гьезего гьечIин абулел рукIарал чагIаздасан ритIухълъи кин балагьулебали дида лъаларо. Дагъистаналде кIудияб балагь бачIинабурал чагIи руго гьел. Ункъабго къоно тIад чIвайдал гурони ритIизе рес гьечIоха гIадамал. Цо талихI буго гьанже гьединал гIадамал дагьлъулел рукIин, гIолохъабаздагIаги гьеб бичIчIулеб букIин. Гурони цIилъизе кин цIилъулеб «пиргIавнзабазул» заман? «ПиргIавнзаби» ана… Гьесул яс кин хварай? Америкаялда херазул рокъой йикIана гьей ахиралда. Васасул къисмат кинан ккараб? Къисматцин гьечIо гьезул».\nМахIачхъалаялъул коммунистал анцIго соналъ балагьун чIун руго халкъалъухъа гIарацги бакIарун Санкт-Петербургалда гьабизабураб Сталинил монумент Дагъистаналъул тахшагьаралда лъезе изну къваригIун.


Исана маялъул ахиралда улкаялдаго тIаса вищарав 300 бизнесчи вачIине вуго МахIачхъалаялде. Гьениб форумги тIобитIун, нахъисеб къоялъ гьел щвезе руго бищун гIемер туристал рачIунел бакIазде. «Эквиум»…\nЧчугIа: киб, кида ва кигIан?\n9 марталда ДРялъул хIукуматалъул председатель ГIабдулмуслим ГIабдулмуслимовас тIобитIана тIинчI лъезе унел ва нахъ руссунел ччугIби кквеялда бан гIуцIараб комиссиялъул данделъи. Гьелъул вакилзабаз дандбана исана гьединаб…\nГIахьвахъ районалъул депутатазул къасд\nДНРалда ва ЛНРалда гIумру гьабулел гIадамазул ихтиярал цIунизелъун гьенире ритIулел къокъабазда гъорлъе жалги росеян гьарулеб буго Сергей Меликовасда ГIахьвахъ районалъул собраниялъул депутатаз. Гьелъие гIоло гьел…\n«Закон къваригIуна. Амма хиса-басиялги гьарун»\nГьал къоязда Дагъистаналъул жамгIиял ва гIелмиял хIаракатчагIаз РФялъул Пачалихъияб Думаялде битIана бакIалъулаб администрациял къаялда хурхун бахъараб федералияб законалъул (проект Федерального закона №40361–8 «Об общих принципах…\nДагъистаналъул цIияв премьер.Лъалев-лъаларев ГIабдулмуслим\nБаян: Гьавуна 1960 соналда Казбек районалъул Гертма росулъ. 1983 соналда лъугIизабуна К. Тимирязевасул цIаралда бугеб Москваялъул росдал магIишаталъул академия. 1990 соналда вахъана росдал магIишаталъул гIелмабазул…\n20 миллион хоно - цохIо фермаялъ\nЛъагIалида жаниб 20 миллион хоно хIадурулеб цех хIалтIизе биччазе буго Буйнакскиялда. «Батырмуразаев» абураб фермеразул магIишат буго гьениб. Гьениб рагьизе буго гьеб цехги. ГьабсагIат гьениб лъагIалие…\nРФялъул хIукуматалъул сертификатал\nРФялъул хIукуматалъул председатель Михаил Мишустиница гъулбасараб документалда рекъон, исана 36 дагъистаниясе щвезе руго жанир чIезе рукъзабазул сертификатал. Гьелъие гIарац биччалеб буго федералияб бюджеталдаса. Гьедин, 27…\nЭкс-премьерасул васасе цIидасан суд гьабизе буго\n9 февралалда Москваялда цIидасан хал гьабизе буго МуртазагIали Мажидовасда хурхун гIуцIараб уголовнияб делоялъул. Цеве ДРялъул хIукуматалъул председательлъун вукIарав Мухтар Мажидовасул вас ккола гьев. Гъоркьиса июналда…\nГIадамал унтизаруралъухъ – гIакIа\n«Буйнакскводоканал» МУПалъул нухмалъулесул ишал тIуразарулев ГIабдулвагьаб Шариповасда тIад нусазарго гъурщил гIакIа къотIана Буйнакск шагьаралъул судалъ. Гъоркьиса январалда гьекъолеб лъеда гъорлъе ккараб чороклъиялдалъун чохьол унтиги бахъун,…\n15:13, 02 июля 2022, 5


ВахI! – илан ккана дида ракIалде… » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nБилбагIарабдипломги, гьелда тIадежоялъе, каранда далун меседил медалги бугев чи вачIаниги…жиндирго цIалиялда рекъон хIалтIун бажариларищха… амма дипломалда хъварабжоялда рекъон хIалтIун бажарулев чи гьечIила… республика свераниги щоларила цорагIа-ракьанде щун хIалтIи гьабун бажарулеб цониги «кадр»-илан руго ал нилъеркиналниги идарабазул нухбалъулел ва тIадчагIи.\nВай,нужер рукъ бакъвараб ролълъул цIеял, нужее азул цIали щай?\nЯх-намусбугев чи валагье! ТалихI кьун роххагийин…\nГIакълубугев валагье! ГIумру халалъагийин…\nЯхI-намусгибугев, гIакълуги бугев чиясда кигIан захIматаб ва жавабчияб хIалтIи тIадкъаниги, гьес гьеб гIодо-зодов речIчIунги гьабичIого толаро, жиндиего гIолареблъайги гьес радал-бакъанида Китаялде хьвадунги балагьула… ЯхI-намусалъ толарогьев хIалхьиялда.\nРишваталгиросуларо. ЯхIалъе цIакъ бокьулареб жо рагIула гьеб ришват. Думалъго данде ккечIебилагьезул.\nКиссагIагиэв керентурад валагьилевиланги мекъдарилаха нуж дие… Гьеб дидаги лъаларо.\nНилъ,къого-лъеберго соналъ цебего… элде щвезегIангиха… дагь-дагьккун, нилъецагонилъго тIад рукIараб кьуруги биххизабун, нилъ цIакъго церетIурал чагIийилангиабун, нилъерго тарихги, нилъерго гIадат-гIамалги, нилъерго рахьдал мацIги,гьелда хурханщинаб гвала-рахасги, нахъе ккарал, щибго жо бичIчIуларел чагIазулрукIунел жалиланги тун, чияраб кинабгоги берцин бихьун, варххиялда магIарулгъастIа гIурус мацIги бицун рукIана цере рекерулел… Амма, гьадаб гъоркь тараббукIун буго аслияб жо. ГIадада ахIулеб жо букIун гьечIо доб кинидахъ кечI. ГIададамалъулеб жо букIун гьечIо адаб-хIурмат гьаби. ГIадада бицунеб букIун гьечIоумумуз яхI-намус цIунейила ясбер гIадинилан… Гьанже долда хадур тIад руссинеккани, долъие бицунеб мацIги лъалеб гьечIо нилъеда... Лъалелги херлъун руго.\nЦоГьаракIунисахун гьури пулеб къоялъ ватана нилъеда гьев нилъеца валагьулев вукIаравгIадав яхI-намусги бугев, гIолохъанав, тIад къараб хIалтIиги тIубан бажарулевчи. Толищ гьев нилъеца хIалтIизе? ВичIчIулищ гьев нилъеда? Гьабулищ нилъецагьесие кумек?...\nГьаббакIалда тIанкIан ракIалде бачIана цо кисаналиго рагIун букIараб бицен.\nЦоросулъ бугизего бугеб иццухъ лъим чорок гьабун буго цо бахьикъосас. Гьебгьекъа-гьекъарав чи гIадаллъулев вукIун вуго. ГIемераб мехалъ лъимго гьекъечIогоал тIубалищха, лазаталда гьекъон добгун гIадан хутIичIого гIабдалзаби рахъунруго. Цого цо цIакъго яхI бугев чи хутIун вуго цIодорго. Гьанже киналго росдалгIадамал рахъун руго асда данде ав гIабдал вугилан. Азие ав гIабдал вукIинарищха.\nГьебгоахIвал-хIал буго гьанже нилъерги.\nАллагьаслъикIаб хъван батаги.


Алмахъалдаса Эльдарил цо-цо бак1алъ ратулел ц1ар рехсеял\nХучадаса Меселасул Мух1аммад Аффанди\nГееб т1ахьил 12 страницаялда хъвалеб буго:\n"Зама-заманалдасан ц1аларал чаг1и данделъулаан Хасавюрталда Г1абдурашидил дора. Г1емерал чи данделъхулеб бак1 бук1ана гьеб. Досда сверун лъугьун рук1унаан ниж, нижеца щиб гьабилеб, ниж Кире инел абун. Дос аьъбулаан: ч1а, ч1а, ях1 гьабе, ях1 гьабеян. Нижго инее устар къвариг1ун нижги рук1унаан. Х1амзатихъеги ниж Г1абдурашидица риччач1о, гьев херлъун вугилан, т1аде чи гьукъун ругилан абулаан гьес нижеда+\n"Гьагъаб мехалъ Г1абдурашид хун вук1ана. Добб къоялъ гурони дида досул камиги лъач1о. Лъаларебщинаб жо дица досда ц1ехолаан, дов ч1аго вук1равани, доб къоялъги дун досда аск1ове инаан, гьединаб жо кканин дица щиб гьабилеб абун. Дос дие г1акълоги кьелаан досул бак1алда лъезе чи дида ватич1о. Гьеб къоялъ гурони дида досул камиги лъач1о. Валлагь лъач1оха. Чараги хун щвана рокъове"\nГьандихъа Х1умайд Афанди (къ.с.)\nМах1ачхъала - 2005с\nДида лъаледаса нахъе К1удияв ч1агояб мехалъ гьесухъе вач1унев чи камулароан. "Г1емерал г1адамал рач1унаан къват1иса. Хасго г1емер гьесухъе щолаан+,Алмахъалдаса Г1абдурашид ва Эльдар"


Томас де Ваал ккола Карнеги Централда Машрикъалъул Европаялъул ва Кавказалъул проблемабазул цIех-рех гьабулев кIудияв гIелмияв хIалтIухъан, «ЧIегIераб ах: Армения ва Азербайжан рагъда ва паракъалъиялда гьоркьоб» - ян абураб тIехьалъул автор.\nАрал гIодоркъоязда МугIрул Гъарабахалъул зонаялда ахIвал-хIал нахъеги хIалуцана.\nБитlе В Контакте сайталде\nГьудулзабазде е-майл хъвазе\nГьеб тIехь рикIкIунеб буго МугIрул Гъарабахалъул проблемаялъул бищун гъваридаб анализ гьабураб хIалтIилъун. Гьалкъояз Азербайжаналда ва Армениялда гьоркьоб цIияб кьал багъарун хадусала Магърибалъул цо-цо экспертаз пикру гьабуна, гьеб бугин Москваялъул хIайилан абун. Амма Томас Де Ваалица гьеб нахъ чIвалеб буго.\nДе Ваал: «Гьеб буго квещаб хIужа, ахирисеб заманалда гIемерал экспералги гIадатиял гIадамалги хIинкъигун ралагьун чIун рукIана гьениб кьал цIидахъан багъаризегIан. Кьвагьдей заманалъ гьоркьоса къотIун букIаниги, гьадинаб хIинкъи хутIулеб букIана, кьвагьдей чIезабураб бакIалда кIиябго рахъалъан чIахIияб рагъулаб техника бакIарун букIиндал.\nРагъулал боржарабиги, тирелабиги, цогидабги. Ихдалил мех – гIадатияб къагIидаялда заманалъул маслихIаталъул режим хвезабулеб мехлъун ккола.\nАслияб къагIидаялда гьединаб режим политикиял гIиллабаздалъун хвезабулеб буго. Гьеб ракIалдаго гьечIого ккараб хIужа гуро. Политикияб вертикаль ккун, тIасан гIебеде унеб бюуриялда рекъон гьабулеб иш ккола гьеб».\nRFE / RL: Цо-цо Магърибалъул экспертаз абулеб буго гьеб бугин Москваялъул хIайилан. Россиялъе бокьилаанин гьениб ахIвал-хIал хIалуцинабун, хадуб гьеб багьанадуеги босун, жиндир рекъел цIуниялъул аскариял ритIизе регионалде. Щиб дуца абилеб гьелда бан?\nДе Ваал: «Москваялъ аслияб роль хIалеб буго, - ян абуни, мекъи ккезе буго дир хIисабалда. Дир пикруялда гьеб конфликталда аслияллъун ккола Арменияги Азербайжанги. КигIан гучаблъун Россия бугониги, Москваялъе кIиабилеб роль хутIулеб буго. Гьеб конфликт рагIалде бахъинабиялда гIахьаллъулев вуго Россиялъул бетIерав димпломатцин, - къватIисел ишазул министр Сергей Лавров.\nГьесда гъваридго лъала питнаялъул кьалбал. ЧIечIого данделъаби тIоритIула гьес президентазулгун. Гьесул буго лъикIаб цIияб ракълилаб планги. Россиялъул аскариязул дагьа-макъабниги къадар буго Армениялдаги Дагъистаналдаги, амма Азербайжаналда гIурус аскариял гьечIо. ПалхIасил, гьезда кIола эрменазул рахъалъе асар гьабизе, амма Азербайжаналъе асар гьабизе къуват гIолеб гьечIо Россиялъул».\nRFE / RL: Цо-цоязда Кремлалъул квер бихьулеб буго кьвагьдей чIезабулеб низам биххиялда нахъа. Кинаб жаваб дуца кьолеб гъозие?\nДе Ваал: «ЦIодорго пикраби гьаризе ккола, щай гурелъул Азербайжаналъулги Армениялъулги аскариял лъиданиги чIарал рукIиналъул. Гъозие бокьун гьечIо Москваялъул тIалъи. Лъица кьвагьдей чIезабиялъул низам хвезабулеб буго ян абураб суалалъе жаваб кьезегIан, ракIалде щвезабизе ккола жиндирго статус-квоялдаса разилъи гьечIеб Азербайжан.\nГIатадияб къагIидаялда гьадинаб низам кидаго хвезабулеб буго хасго жиндирго ракьул бутIа камураб рахъалъ. Азербайжаналъул цIикIкIун багьанаби руго къотIи хвезабизе. Амма кьвагIа-гIанхъи бахараб мехалъ захIматго буго абизе тIоцебесеб иргаялда хасго лъил гIайиб бугебали?» \nТомас Де Ваал "ЧIегIераб ах..."\nRFE / RL: Кьвагьдей чIезабиялъул низам хвезабиялъ лъие пайда кьолеб? Кин бегьулеб рагъулал ишал ахиралде щвезаризе?\nДе Ваал: «Дида ккола Азербайжаналъул рахъалъул цIакъ негативияб бербалагьи бугеб кьвагьдей чIезабиялъул къотIиялда, гьелъие политикияб гIилла гьечIони. Щай? Щай гурелъул гьадинаб низам халат бахъунеб мехалда Азербайжаналъухъа бахъараб территориялъул стасус-кво щулалъулеб буго.\nГьединлъидал хIажалъи буго кIудияб политика хIалтIизабизе, цогидал пачалихъалал гьеб ишалде цIан. Амма гьадин букIинаан Вашингтоналъ Москваялъулгун цадахъ рекъон хIалтIи гьабулебани. Лъица гьенире ритIизе ругел жиндирго рекъел цIунулел аскариял? Гьале аслияб суал».


Х.Исмаиловалъе гьабулеб диван халат бахъунеб буго\nБакIал такъсиразул цIех-рех гьабулеб Бакуялъул диваналъул диванчIужу Рамелла Аллагьвердиевалъ Азербайжаналъул журналист ИсмагIилова Хадижатил ахирисеб калам гьоркьоса къотIизабун, абуна гьелъ магIна гьечIеб хабар бицунеб бугин.\nДиваналъул данделъи халат бахъине буго 1 сентябралда. ИсмагIилова Хадижат гIайибияйлъун рикIкIуней йиго магъало кьунгутIиялда, гIарац бикъиялда ва жиндирго хIалтIул ихтиярал гьорхъолъа борчIараб къагIидаялъ хIалтIизариялда бан.\nДиваналъул минаялде риччачIо къватIисел улкабазул журналистал. Амма Германиялъул Цолъарал Штатазул ва Норвегиялъул вакилазе рес щвана гьениб гIахьаллъизе.\nХадижатица жинде гIунтIизарулел гIайибал нахъ чIвалел руго. Азербайжаналъул президент ИльхIам ГIалиевасул хъизам-кулпаталъул данде кколарел ишал какулей гьелъ абулеб буго, жиндие гьабулеб диван – гьеб къисас бугин. ИсмагIилова Хадижат мустахIикълъана гIемерал халкъаздагьоркьосел премиязе.