Коррупция: демократиялде нух къалеб хIакъикъат\nЕвроцолъиялъ, Цолъарал Штатаз ва Халкъазда гьоркьосеб валютаялъул фондалъ Украиналъе гьабизе ракIалда бугеб финансазул кумекалъул къадар борцунеб буго долларазул миллиардаз. Амма гьез Киевалда цере лъолел руго пуланал шартIалги. Гьезул аслияб ккола - коррупция «кверзукье боси». Кин гьединаб мурадалде Киев щвезе кколеб? Данде кколищ нилъер улкаялъе коррупциялде данде къеркьолел халкъаздагьоркьосел гIуцIабаз Украиналъеги цогидал пачалихъазеги кьолел рекомендацияби? Рес бугищ Россиялъул нухмалъиялъ коррупциялде данде къеркьеялъул лъикIаб хIалбихьи бугел улкабазул малъа-хъваял къабул гьаризе?\nЕвроцолъиялъул улкабазул цояз ассоциация гьабиялъул къотIи-къай гъулбасизе хIадурулел рахъаздаса битIахъего тIалаб гьабулеб буго мухIканал коррупциялде дандечIеялъул реформаби тIоритIи. Халкъазда гьоркьосеб финансазул гIуцIаби ва Transparency International абурал гIадал хIукуматалъул гурел гIуцIабаз лъазабулеб буго, жал хIадурал ругин гьединал улкабазе кумек\nЕвроцолъиялъулгун ассоциациялъул къотIи-къай гъулбасизе Украиналъул ракIалда букIиналда хурхун, гьел гIуцIияз хIадур гьарун руго хасал рекомендацияби. ХIакъикъаталдагиян, абулеб буго экспертаз, рехсараб къотIи-къай ракIалде босичIониги, гьел рекомендацияби ккола коррупция минимумалде бачине бокьарал пачалихъазе лъикIал ресал рагьулел малъа-хъваял. Гьез гьеб сурукъаб гIамалалъе кьучIодасаго багьанаби тIагIинарулел ругин.\nКиналха ругел гьезул аслиял рекомендацияби?\nЦIикIкIинабизе ккола пачалихъалъул секторалъул жавабчилъи.\nЕвроцолъиялде гъорлъе нух бахъулел улкабазул пачалихъиял хъулухъчагIазда, «интересазул конфликт» баккизе биччангутIиялъул мурадалда, тIадаб буго жидерго буголъиялъул декларация гьабизе. Гьединабго тIалаб гьабулеб буго «Евроцолъиялъулгун ассоциациялъул къотIи-къаялъги».\nЕвроцолъиялъул суалазул рахъалдаса Transparency International гIуцIиялъул директор Карл Доланица абулеб буго, «интересазул конфликт» бижунин хъулухъчагIазе жидерго акцияби ругел фирмабазе кумек гьабизе рес кьолел хIукмаби къабул гьарулел ругони.\nКарл Долан: «ТIоцебесебго иргаялда бихьизе ккола аслиял реформаби гьарулел рукIин. Гьезул планалда рукIине ккола пачалихъияб секторалда реформаби гьариялъул кьучIиял байбихьиялгIаги. КъварагIараб жо ккола хъулухъчагIазул буголъиялъул декларация ва гьел декларациязул щвалде-щун хал гьабиялъул къагIидаби.\nПачалихъияб хьезариялъулъ букIине ккола баянлъи ва къец гьабизе ресал цIунулеб къагIида.\nДоланил рагIабазда, жамгIияб контроль гьечIого пачалихъиял контрактал гьаризе рес щолеб бугони, коррупция загьирлъиялъул ресалги цIикIкIуна.\nКарл Долан: «КIиабилеб, цIакъ кIвар кIудияб къварагIел – пачалихъиял контрактал рикьиялъул къагIидабазул реформаби гьари. Нижеда бихьухъе, контрактал рикьулел мехалда пачалихъияв хъулухъчиясул яги политикияв хIаракатчиясул ресазул даража цIикIкIараб бугебгIан, коррупция загьирлъиялъул ресалги цIикIкIарал рукIуна. Гьединаб рахъалда къваригIуна хIакъаб конкуренция ва баянлъи.»\nПачалихъалъ сурсатал ва къайи босулеб мехалда аслияб халкъазда гьоркьосеб юридикияб документ ккола ТIолабго дунялалъул дармил гIуцIиялъул «Пачалихъалъул сурсатал ва къайи босиялъул къотIи-къай».\n6 апрелалда рухIалде бачIана гьеб «КъотIи-къаялъул» дагьалъ хисизабураб, рагьараб ва дискриминация гьечIеб принципазул кьучIалда гIуцIараб, версия.\nГьеб «КъотIи-къаялъул» асаралде гъоркье кколел руго гьанже министерлъиял ва хIукуматалъул идараби. Гьелъин абуни бигьалъизабулеб буго пачалихъиял контрактазухъ конкурсазда гьитIинаб бизнесалъул фирмабазул гIахьаллъи ва цIикIкIинарулел руго ахирисезул гьеб конкурсалда бергьиналъул шансал.\nГьанже Молдовалъул, Черногориялъул ва Украиналъул кIалъа-басаял унел руго «Пачалихъалъул сурсатал ва къайи босиялъул къотIи-къайялде» улкаби жураялда хурхарал. Гьеб кколеб буго ТIолабго дунялалъул дармил гIуцIиялъул Даран цебетIезабиялъе квербакъи гьабулел проектал гIуцIулеб хасаб комиссиялъе приоритетлъун.\nГарантия чIезабизе ккола коррупциялда хурхараб цIех-рех щвалде-щвараб букIиналъе ва гьелъул хIасилал хIалтIизарун диваналъ ритIухъаб тамихI къотIи.\nФинасазул рахъалдаса пачалихъазе кумек гьабулел халкъазда гьоркьосел гIуцIиязул анцI-анцI соназ мурад буго коррупциялъул цIех-рех ва тамихI гьабиялъул лъиданиги бачIеб диваналъул система гIуцIи. БатIалъи гьечIо лъие гьелъ кумек гьабулеб бугебали, букIине те гьеб Афгъанистаналъе, Машрикъалъул Европаялъе, Африкаялъе яги Латин Америкаялъе.\nДоланица абулеб буго, коррупциялде данде къеркьеялъул ишалда бихьулеб эффект букIунаан, гьединаб мурадазде нилъ щолелани, ай, «хIакъаб лъиданиги бачIеб антикоррупциялъулаб диваналъул система гIуцIулебани».\nЕвроцолъиялъул ва Халкъазда гьоркьосеб валютаялъул фондалъул стратегияби рекъезарулев Европаялъул\nреконструкциялъулгун цебетIеялъул банкалъул нухмалъулев директор Алан Руссоца рикIкIунеб буго, конкуренция бугеб бизнесалда «ращадал ресал» чIезариялъе квербакъи гьабизе бегьулин цогидал «батIи-батIиял» гIуцIиязгиян.\nАлан Руссо: «ГIицIго гьедин гурищха нижеца коррупциялде данде къеркьеялъул структура гIуцIиялъул мурадалда жигараб хIалтIи гьабулеб бугеб Украиналъул нухмалъиялъулгун. Гьеб структура хIалтIизе ккола аслияб къагIидаялда омбудсмен хIисабалда, фирмабазулгун жавабияб бухьен гIуцIун. Гьеб мехалда фирмабазул рес букIине буго гIарз гьабизе ритIухъаб гуреб пачалихъияб гIуцIиялъул букIа, бизнесалъул рахъалдаса конкурентазул букIа хьвда-чIвадиялда хурхун. Лъиданиги бачIеб гIуцIиялъ тIобитIизе буго цIех-рех ва бихьизабизе буго кинал санкцияби хIалтIизаризе бегьулелали низам хвезабуразде данде».\nГарантия чIезабизе ккола политикиял партиязе финансазул квербакъи гьабиялъул баянлъи букIиналъул.\nКоррупциялде данде къеркьолез кIвар буссинабилеб буго асар кIудиял гIадамаз, бизнесалъ ва асар гьабиялъул къокъабаз балъгояб къагIидаялда рищиязул кампаниялъе гIарац биччан рищиязде жидерго асар гьабиялъул рес букIиналде. Гьелъин абуни, цIикIкIинабулеб буго политикияб коррупциялъул даража.\nПолитикияб коррупция «quid pro quo» яги «хъулухъалъухъ хъулухъ», гьеб ккола рищарал хъулухъчагIаз жидер политикиял партиязе финансазул квербакъи гьабуразе къануналде данде кколареб хъулухъ гьаби. Transparency International гIуцIиялдаса Доланица абулеб буго, политикиял партиязе финансазул кумек гьабиялъул баянлъиялъул гарантия кьолел къанунал къабул гьаризе кколин киналго улкабаздайин.\nКарл Долан: «Украиналъе къваригIунел антикоррупциялъулал реформабазул бицунаго, бихьулеб буго дунялалъул цогидал бакIаздаги жибго Евроцолъиялдаги аслиял проблемаби релъарал рукIин. Мисалалъе, политикиял партиязе финансазул квербакъиялъул баянлъи гьечIолъи.»\nУлкабаз чIезаризе ккола къваригIараб информация щвезе рес букIиналъул гарантияби.\nГражданияб жамгIияталъул чIван къотIараб хъаравуллъи, лъугьа-бахъунелда хадуб хал кквезе рес гьечIеб, журналистазул жидерго цIех-рехал гьаризе рес гьечIел бакIазда коррупция тегьалеб букIунин, рикIкIунеб буго коррупциялде данде къеркьолез. Коррупция баянлъизабизе ва гьеб тагIинабизе квербакъи гьабула информациялъул эркенлъиялъул къанунал хIалтIулел бакIазда.\n«НугIлъи ва Латин Америкаялдаса дарсал» абураб Централияб ва Жанубияб Америкаялдаса группаялъ, гьединаб мурадал ракIалде росун, гIуцIун буго коррупциялда хадуб хал кквезе рес кьолеб интернет платформа.\n«Хвасарлъиялъул халкъазда гьоркьосеб комитет» абураб гумманитарияб квербакъиялъул хIукуматалъул гуреб гIуцIиялъ рикIкIунеб буго, Афгъанистаналда хIалтIулел гуманитариял гIуцIиязул асар цIикIкIанин жидерго информация тIибитIизабизе байбихьун хадубин.\nАфгъанистан цIигIуцIиялъул рахъалдаса хасав генералияв инспектор Джон Сопкоца лъазабуна, Цолъарал Штатазул хIукуматалъул гурел гIуцIабаз жидедаго гьоркьоб гуребги информация тIибитIизабизе кколин Евроцолъиялъулгунги Цолъарал миллатазул гIуцIиялъулгунгиян. Гьелъ рес кьезе бугин гуманитарияб кумек цIунизеги гьеб букIине кколеб къагIидаялда бикьизегиян.\nКоррупциялде данде къеркьолел халкъазда гьоркьосел гIуцIиязул рекомендацияби кигIанги данде кколин Россиялъеги бокьараб улкаялъегиян, абулеб буго политолог ва «Настоящее время» газеталъул бетIерав редактор Милрад Фатулаевас. Гьезда гьечIин гьабин абизе бегьулеб цIияб пикруйин ва гьел рекомендацияби кколин жибго демократиялъул принципаздаса рачIунел къагIидабийин.\nЦоги рахъалъан балагьани, коррупциялъул даражаялъги бихьизабулин абизе бегьула пуланаб улкаялъул демократия хIалтIулеб даражагийин, жубалеб буго Фатулаевас. Россиялда бугеб коррупциялъул, политикияб коррупциялъул кIудияб даражаялде балагьун, абизе бегьулин демократия улкаялда гIуралъ декларативияб бугин. Фатулаевасул рагIабазда, политикияб коррупциялъул байбихьи буго улкаялъул нухмалъиялъул талъиялда.\nМилрад Фатулаев, "Настоящее время" газеталъул бетIерав редактор, политолог\nМилрад Фатуллаев: «Гьеб, коррупция, узухъда, байбихьула тIадтараздаса. РакIалде щвезабизе бегьула "чурукабин"абулеб гIарац къануналъул претензия букIунареб хIалалде буссинабиялде данде кьеркьеялъул халкъазда гьоркьосеб конвециялъул ратификация гьабиялдаса Пачалихъияб Думаялъ инкар гьаби. Гьелъие бугеб багьана букIине кколеб къагIидаялда загьир гьабичIо. Гьелдаго цадахъ пачалихъиял хъулухъчагIазул буголъи, гIарац, акцияби къватIисел улкабазда гьукъиялъул мурадалда президентас хIукму гьабулеб буго халкъазда гьоркьосеб даражаялда финансазул хьвадиялда тIад контроль чIезабиялъул. Амма гьединабго галиялде россиялъул нухмалъи унеб гьечIо улкаялда жаниб."\nАммаян, абулеб буго Фатулаевас, жинда лъикIго бихьулеб бугин, улкаялда жаниб коррупциялде данде щвалде-щун къеркьолеб бугин ккеялъе чанги галаби гьарулел рукIин. Гьеб ккола хIасилал кьлареб нух. Гьединлъидал загьирлъулеб кIигьумерлъи баянлъичIого хутIуларин.\nМилрад Фатулаев: "Нилъер Генералияб прокуратураялда рагьун букIана гIуцIараб такъсирлъилъиялде данде кьеркьеялъул масъалаби лъураб хасаб идара. Дида лъахъе, гьанжелъезегIан гьеб идараялъул гьечIо мухIканав нухмалъулев. Гьенив гьанжелъезегIан вуго ишал тIуразарулев. Гьебги щиб, информалатазул ва интернеталъул лъазабиязда божизе бегьулеб батани, гьев кколев вуго жиндирго заманалда Россиялъул цIех-рехалъул комитеталъул жинде гIицIго коррупциялда хурхарал суалал рукIарав чи. МухIкан гьабуни гьел суалал хурхарал рукIун руго къануналде данде кколареб къагIидаялда къватIисел улкабаздаса, хасго ДобегIанисеб Машрикъалдаса продукция улкаялде баччиялда."\nГьебни щибин абулеб буго Фатулаевас, проблемаялде дагьалъ гIатIидго балагьани, коррупция улкаялда цо-цоязда бихьулеб бугин пачалихъалъул нухмалъи гьабиялъул хасаб къагIида хIисабалдайин.\nМилрад Фатулаев: "Улкаялда коррупция щун буго бихьизе захIматаб борхалъуде. Цо-цо экономистаз гьанже абулеб буго, гьелъул даражаялъ рес кьолеб бугин абизе, коррупция Россиялда буссун бугин улкаялъул нухмалъи гьабиялъул хасаб къагIидаялдейин. Баянаб жо ккола, гьеб мехалда административиял, экономикиял ва цогидал сферабазда хъварал къанунал гурел, формалиял гурел къотIи-къаял хIалтIулел рукIунеблъи.\nТIалъиялда загьирлъулеб схема такрарлъула гIодобги. Босе нилъерго Дагъистан. Республикаялъул нухмалъулев гьанже тIаса вихьизавун тола. Цебейин абуни, Дагъистаналда букIана кIиго референдум. Гьеб кIиялдаго лъун букIана президентлъиялъул институт республикаялда рагьиялда хурхараб суал. Гьеб институт баккизе тIадегIанаб нухмалъиялъеги бакIалъулаб элитаялъе бокьун букIана. КIиябго нухалда халкъалъ инкар гьабуна республикаялъул нухмалъи бакIалъулав президентас гьабиялдаса. Щибха цинги? Коллективияб президентин нилъеца абулеб букIараб Халкъияб мажлисги биххизабуна тIаса хуIкмуги гьабун, гьединго тIасахун бихьизабуна президентлъиялъул институтги. Гьеле гьениса гурищха кинабго жо байбихьулеб!\nГьеб тахалде тIамиялъухъ гIарац яги цоги жо кьей тIадаб гьечIо, гьединаб хIужжа букIинеблъиялда гIемер гIадамал божулел рукIаниги. Амма коррупция пачалихъияб сфераялда гIарцица гуребги, цоги категориязги борцине бегьулеблъидал. Гьенир рукIине бегьула батIи-батIиял балъгоял къотIи-къаял, гьенир рукIине бегьула цо-цо бигьалъиял щвеялъул ресал, гьеб хурхуарб букIине бегьула цо-цо проектал гIумруялде рахъинари, амма кинабали хъулухъалъухъ, ишалъухъ. Гьай-гьай къанунияб къагIидаялда гуребха.\nГьеб киналъго - дица цебе рехсон букIараб конвенциялдаса Пачалихъияб Думаялъ инкар гьабиялдаса байбихьун ахирисеб хIакъикъалде щун - бихьизабулеб буго Пачалихъалъул тIадтаразул коррупциялде данде кьеркьеялъул хIакъаб интрес гьечIолъи.\nЗагьирлъулеб хIакъикъаталде балагьун, тIаса рихьизарулел бакIалъулал бутIурузул, гьединаб интерес баккиялъе багьана батизеги захIматго букIинарищха. Регионалияб, бакIалъулаб даражабазда гьелго механизмал, гьебго схема такралъулеб буго. Босе ахирисеб мисал. МахIачхъалаялъул мэрасул ишал тIуразарулевлъун тIамулев вуго лъабабилев чи. Дида бихьухъе, гьеб гьабулеб буго добго схема хIалтIизабун. Дида бичIчIунаро, щиб босарабали кьучIое республикаялъул нухмалъиялъ МуртазагIали Рабаданов вахъун, гьесул бакIалда Сулейман МахIамадов тIамулев мехалда. Гьезда гьоркьоб кигIан кIудияб батIалъи бугеб? Лъида гьеб лъалеб? Гьеб ишалда руго гIемерал суалал, баянлъи дагьаб буго.\nХалкъалдаса балъголъи гьабизе кколеб жойищ гьеб кколеб, гьелда нахъ коррупциялъул схема батичIони. Дица абулеб гьечIо гьанже гарцIил хIакъалъулъ. Дица бицен гьабулеб буго букIине бегьулеб цо къокъаялъе цогидаб къокъаялъе яги персоналъе гьабизе бегьулеб хъулухъалъул.»\nБищун багьаяб Олимпиада\nКоррупция: иргадулав щаклъи бугев\nТабасараналда терроризмалде данде чIараб низам лъазабун буго


ТIоцебесеб туралда бергьун вукIана МухIамад ХIамидов. КIиабилеб туралда баянлъана Сулейман Мамаевасе кьурал гьаркьал цIикIкIарал рукIин. Амма гьенив гIахьаллъарав лъабавго кандидатасда гьоркьоб республикаялъул тIалъиялъ ХIамидовасул рахъ кколеб бугин абурал баянал тIиритIун рукIана прессаялдасан.\nДагъистаналъул медакадемиялъул ректорасул хъулухъалде кандидатура лъун букIана лъабго чияс – Наби ГIумаровас, МухIамад ХIамидовас ва Сулейман Мамаевас. Гьезда гьоркьосан бищунго кутакаб къеркьей Наби ГIумаровасулгун МухIамад ХIамидовасул букIана. Чанго къоялъ цебе Наби ГIумаровас фейсбукалдасан хъван букIана гьел рищиязда сверухъ бугеб хIалуциналъул хIакъалъулъ. Мисалалъе, жинда абулеб бугила республикаялъул перинаталияб централъе нухмалъи гьабизе рес кьолеб букIанила жиндие, ректорасул рищияздаса гIахьаллъичIого чIани. Амма жинца инкар гьабунила, гьединлъидал рищияздаги гIахьаллъизе вугила. Гьединго ришват кьун щиб, цогидаб тIадецуй гьабун щиб, иш хIалуцинабулеб бугила цо-цо чагIаз.\nНаби ГIумаров ккола машгьурал тохтурзабазул хъизаналдаса чи. Гьесул эбел Тамара Хашаева лъала машгьурай гинеколог хIисабалда.\nГьединго МухIамад ХIамидовасул эмен АхIмад ХIамидов вукIана ДГМАялда кафедраялъул нухмалъулевлъун. Цебесеб гIелалъул тохтурзабаз кIудияб къимат кьола гьесие. Гьединго МухIамад ХIамидов рикIкIунев вуго республикаялъул сахлъи цIуниялъул министр Танка Ибрагьимовасулги Халкъияб мажлисалъул депутат ва «Россельхозбанкалъул» нухмалъулев ГьитIинамухIамад ХIажимухIамадовасулги цебесеб гIагарлъиялъул чилъун. Амма ХIажимухIамадовас прессаялдасан хасаб лъазабигицин гьабун букIана гьев жиндир гIагарав чи кколарилан.\nПрессаялдасан гьединго тIибитIизабун букIана республикаялъул тIалъиялъе медакадемиялда ректорлъун чара гьечIого магIарулав къваригIун вугин абураб баян. Гьедин кандидатазда гьоркьор ругоан магIарулавги, тумавги, даргиявги.\nПалхIасил, Гъуниб азарханаялъул тохтур Муса Мусаевас ЭР-ялъе бицана гьел кандидатазда гьоркьов жинда гIицIго ХIамидов лъалин, гьесул эмен АхIмад ХIамидовас жиндие дарсал кьун рукIиналъ. Кутакаб даражаялъул эмен вукIанин гьесул, гьединавго чи васги вугин рагIанила. Гьединлъидал ректорасул хъулухъалдасаги, жиндирго пишаги гьабун вукIин лъикIаб бугила МухIамад ХIамидовасе.\nМуса Мусаев: «Дида гъол кандидал гьедигIан лъаларо. Лъала ГIурадаса ХIамидов. Гьесул эмен вукIана гIаммаб хирургиялъул кафедраялъул нухмалъулев. Лъабабилеб курсалда цIакъго захIматаб сессия букIунаан нижер. Мунагьал чураяв АхIмад ХIамидовасе сунцаниги асар гьабулароан – я студентазул лъай-хъваязда, яги ришватазда.\nМагIарухъ васасул хIисаб гьабулаха гьесул инсухъги балагьун. Пуланав чиясул васас щибали гьабунин рукIуна. Гьев МухIамад ХIамидов ккола тIоцеве Дагъистаналда лапароскопиялдалъун тIулае операция гьабурав чи. Гьединаб махщелги бугев чи дун вукIаравани, жибго тун ректорасул хъулухъгун, халкъалъе тохтурлъи гьабулев вукIинаан дун (гьагъабщинаб магIишаталъул ургъел тIаде босичIогоха). Гъодинав инсул вас эменго гIадав бергьараб махщалил чи вугин гIадамаз абуледухъ вукIинеха».\nГьединго ректорлъун щив кканиги, цIияв ректорас спортивияб рахъалдеги кIвар кьезе кколин рикIкIунеб буго тохтур Муса Мусаевас.\nМуса Мусаев: «Мединституталъул волейболалъул командаялда гъорлъ вукIана дун. Гъоб заманалда гьелъул спортзал букIана чIунтун. Цойги букIана спортзал жаниб бассейнги жоги гьабизе бугилан бицунеб. Биокорпус бухIараб мехалда олигархал Зиявудин МухIамадовасищ, яги Сулейман Керимовасищали къачIан букIана. Гьединго къачIазе бегьилаан гьеб спорткомплексги. Цеве гьенив вукIарав ректорас (ГIабдурахIман ГIусманов – ЭР) жиндирго чуял ричунги бегьилаан гьелда тIад гIарац харж гьабизе».\nАмма гIемерисез кIвар буссинабула Дагъистаналъул медакадемия лъугIун къватIире рачIарал студентазул лъай цIакъго мукъсанаб букIиналде.\nЦIалул идарабазда ришватчилъи\nДГПУялъул тIалъиялъул хIаязда релъарал ишал\nДГПУялъул финансазул документал рахъун ана цIех-рехчагIаз\nЦIалул идараби къачΙого, гьезие гIарац биччазе буго\nЦIалул идараби къазеги рес буго…\nДагъистаналъул цIалул идараби Москваялъул цIадирабазда


Нолъ макьилъ вихьана, кьалда лъукъ-лъукъун. Кьурда квер чIван унев, бида вецIцIун дун. Кьуруги батIалъун цеве унаго. Цо лъарал рагIалда гIодов кколев дун.\nДудасаги ц1акъ йокьула, г1адамазе дур Савдат. Гьай х1урмат бугев чи, х1урмат бугеб хвел, Хвелазулъ бищунго гьайбатаб хвел. Цо лъарал рагIалда гIодов кколев дун. Г1умрудул къимат лъарав, къварилъиялъ к1век1арав, Къуркьулареб рак1алъулрек1араб хвалчен г1адав! Или введите идентификатор документа: Росдал вассал болъе унеб мехалда, Дун ч1ух1ун йик1ана духъги ялагьун, Рагъдаса руссунел багьадуразухъ Мунги вихьилилан хьулгун йик1ана.\nДагъистаналъул гимн киназго т1адеги рахъун ах1ила. Ва амма батIаго цоги рокьиялъ. Кинидахъ кеч1 Берал къанщаралго, рак1алде щвана.\nКавказ къот1ун араб къвек1аб ц1удул т1инч1, Т1ок1аб боржинаро бабал рокъове. Поэтому для всех педагогов является актуальным повышение квалификации по этому направлению! Киналниги нухазда Дида цадахъ бук1ана.\nГ1емерал соназ Шамхалов вук1ана Дагъистаналъул Журналистазул союзалъул председательлъун, Мах1ачхъала шагьаралъул ва районалъул исполкомазул членлъун, партиялъул Мах1ачхъала шагьаралъул комитеталъул членлъун. Гьебгощинаб заманаялъ цадахъ рук1ине ккани къвариг1уна к1удияб рокьи. Найдите материал к любому уроку, указав свой предмет категориюкласс, учебник и тему: РагIуларо цо сас сверухълъиялда.\nГьаб мацIалъ рукъоса унеб мехалда Нух битIагийилан абуна улбуз. Киниги гьулакги кIикIана нилъер. Глава Дагестана открестился от дела Зиявудина Магомедова. Наязул гьаракьалъ, наязул мац1алъ, Гьелъ маг1у гьабулеб бугилан кола: Жакъа дие гьул творчество бицине бокьун буго Расул Х1амзатовасгьесул творчествоялъул х1акъалъулъ гьабулеб каламалда.\nБогдан к записи Аллагьас мух1амад с.в т г1 миг1ражалда ах1и мавлид


Дагъистаналъул хIакимаз рищнидул бизнесалда квер лъун буго\n МахIачхъалаялъул мэриялда ракIалда буго шагьаралъул рищни балеб бакI хисизабизе. Рищни балеб цIияб бакI гIуцIизехъин буго Талги росда гIагарда. Гьеб росулъа чагIи разиял гьечIо гьелдаса ва митингазде рахъинехъин руго. Гьезул рагIабазда рекъон, рищни бухIулаго лъугьунеб загьруяб гьава гьезул росулъе бачIине буго ва гьелдалъун гIадамазул унтаби цIикIкIине рес буго.\nРоспотребнадзоралъул Дагъистаналда бугеб идараялъул лъазабиязда рекъон, рищни балеб бакIалъе бихьизабураб ракь рикIкIад буго росабаздаса. «Къануналда рекъон, гIадамаз гIумру гьабулеб бакIалдаса ункъо километралъ рикIкIад букIине ккола рищни балеб бакI ва мэриялъ бер лъураб ракь рикIкIад буго къануналда рекъон. Гьединго гьеб ракь битIараб буго ва цIад бан хадуб лъеца рищни кибниги ине гьечIо гьениса», - илан баян кьуна Роспотребнадзоралъул регионалияб идараялда.\nРищни балеб бакI Буйнакск мухъалъул ракьазда гIуцIизехъин буго ва мухъалъул администрациялда абулеб буго гьеб суал жеги тIубан гьечIин. «МахIачхъалаялъул мэриялдаса бачIана хасаб кагъат ва гьелъул хал гьабулеб буго», - илан абуна телефоналдаса мухъалъул администрациялъул нухмалъулесул секретаралъ. МахIачхъалаялъул администрациялдаги абулеб буго жеги хIукму тIубанго къотIун гьечIин, амма суал гIагараб заманалда тIубазехъин бугин.\nМахIачхъалаялъе рищни балеб цIияб бакI къваригIун гьечIо, къваригIун буго хасаб полигон ва гьениб букIине ккола рищни-къул хIадурулеб заводилан рикIкIунеб буго экспертаз. Экономист Михаил Чернышевасул рагIабазда рекъон, жакъа къоялда шагьаралъул рищни балеб бакIалда кидаго кIкIуй букIуна ва гьороца гьеб кIкIуй бачун уна аскIор ругел росабалъе. Гьединаб ахIвал-хIал цебегоялдаса нахъе буго ва рищни балеб бакIалдаса кIкIуй гIемерисала щола Агъачаул росулъе.\nДагъистаналъул сахлъи цIуниялъул министерлъиялдаса щварал баяназда рекъон, 1995 соналдаса байбихьун Агъачаулалда 40% гIемерлъана онкологиялъул унтаби ругел чагIи ва 35% гIемерлъана туберкулез унти бугел чагIи, гьединго гIемерлъана гьуъразул унтабиги. Экспертазул пикрабазда рекъон, гьел унтаби тIиритIулел руго рищни балеб бакIалдаса росулъе щолеб кIкIуй ва гьава сабаблъун. Жибго росуни рищни балеб бакIалдаса щуго километралъ рикIкIад буго. Амма, Чернышевас абухъе, рищни балеб бакI ритIарал ракьазда гьечIо, гьелдалъун цIад бан хадуб бакIарулеб лъимги щолеб буго гIагарда ругел росабалъе ва гьуриги гьеб бакIалдаса гIемерисела росабалъе пулеб букIуна. ГIемерисала гьеб пула Ленинкенталде ва Агъачаулалде.\nТIабигIат цIунулеб министерлъиялда абулеб буго рищни балеб цIияб бакI гуцIиялдаса жал рази гьечIин, МахIачхъалаялъе рищни балеб полигон къваригIун бугин. Гьелдалъун министерлъиялъ документаздалъун бихьизабуна жал ризиял гьечIолъи мэриялъул хIукмаялдаса. Министерлъиялда бицана, араб соналъул сентябралда рищни балеб кIиго бакI гIуцIизе бугин бакканин хабарилан. Гьел бакIаллъун рукIине ккола полигонал. Хасаб аукцион гьабизе буго гIагараб заманалда ва лъазе буго лъица гьел полигонал разе ругелали. Полигонал раялъени къваригIуна 2-3 сон. Амма кире разе ругел рищнидул полигонал? Ракьалъул суал жеги тIубан гьечIо.\nТIабигIат цIуниялъул министерлъиялъ цодагьалъ цебе биччараб докладалда хъван буго Дагъистаналда рищни балеб 437 бакI бугин ва гьезда гьоркьоса къануналда рекъон гIуцIараблъун 104 бакI гурони гьечIин. Ругел бакIаздаги рищни балел ва цIунулел нормативал хIисабалде росулел гьечIин лъазабулеб буго министерлъиялъ. ТIадежоялъе, Дагъистаналда гьечIо загьруяб рищни базе бегьулеб бакI. Гьединаб рищни цогидаб рищнигун цадахъ щвезабулеб буго рищни балеб бакIазде.\nГьал къоязда Дагъистаналъул ЖамгIияб Палатаялда рищни балеб бакIазда тIаса хасаб данделъи тIобитIана. Гьеб данделъиялда бицунеб букIана чара гьечIого къваригIун бугин «Рищни балеб бакIазул система гIуцIи» абураб республикаялъулаб хасаб программа тIубазе байбихьинеилан.\nПалатаялъул вакил Феликс Эфендиевас Эркенлъи Радиоялъе абуна гьеб программа 20I2 соналдаса байбихьун 20I6 сон щвелалде тIубазе кколеб букIанин. Амма программа жеги байбихьун гьечIо.\nФеликс Эфендиев: «2012-леб соналдаса байбихьун 2016-леб сон щвезегIан тIубазе кколеб букIараб программа хIалтIулеб гьечIо. Щайгурелъул, гIарац щвечIо гьеб программа тIубаялъе. Республикаялъул парламенталъ гьеб программа къабул гьабуна, амма жиб-жиб соналда гьелъие гIарац батулеб букIинчIо республикаялъул бюджеталда. ТIаде щвана 20I5-леб сон ва программадул кинабгIаги тадбир гьабун гьечIо. Гьелдалъун ЖамгIияб Палатаялде гъорлъ ругез хасаб кагъат битIана республикаялъул нухмалъулесухъеги, хIукуматалъул вакилазухъеги, депутатазухъеги. Рищнидул суал кIвар кьезе кколеб суал бугин киназго абулеб буго, амма гьеб масъала тIубазе щаялиго ресурсал ратулел гьечIо. Программа жибго лъикIаб буго, амма гьелъие гIарац батулеб гьечIо».\nРищни-къул хIадурулеб завод баккине бегьулин МахIачхъалаялдаилан хабарал чанги руго. Израилалдаса инвесторазда ракIалда букIана гьединаб завод базе. Араб соналда Бразилиялдаса инвесторалги рачIун рукIана Дагъистаналда ва гьезги абулеб букIана рищни-къул хIадурулеб завод базе бокьун бугин. Амма гIагараб заманалда гьел заводал раккине гьечIин абизе бегьула. ТIоцебе, заводал раялъе ракьазул масъала тIубан гьечIо, кIиабизе, инвесторазул тарифаздаса рази гьечIо хIукумат, лъабабизе - ва гьеб экспертаз рикIкIуна аслияб гIиллъалъун - Дагъистаналъул хIакимазе рищнидул бизнес цогидазухъе биччазе бокьун гьечIо.\nСаид Амиров мэрлъун вукIараб мехалда рищни-къул хIадурулеб завод бан букIана гьесул сверухълъиялдаса чагIаз, амма тIубанго хIалтIизе гьеб завод байбихьичIо. Амировасда хурхун цIех-рех рагьидал, завод тIубанго къана.


24 марталда «Дагъистан» РИАялда пресс-конференция кьуна туризмалъулгун халкъияб махщелчилъиялъул рахъалъ министр Расул Ибрагьимовас. «Открытая власть» абун щибаб министерствоялъ журналистазулгун тIоритIулел дандчIваязул цояб ккола гьеб.\nРасул Ибрагьимовас бицана жидер идараялъ гъоркьиса гьабураб хIалтIулги исана гьабизе хIисабалде босаралъулги хIакъалъулъ.\nГьесул рагIабазда рекъон, гIемерал туристал рачIунел руго гьанже республикаялде, гьел цIикIкIине рес буго коронавирусалъ къватIисел улкабазде сапарал гьаризе рес щвечIел туристаздалъунги.\nБитIараб, битIарабилан, гьес абуралда разилъун бетIер гьанкIезабулев данделъи бачунев МухIамад МухIамадовги вукIана. Гьелдаго цадахъ министрас тIаде жубана гьездалъун нилъер гьаниб гьеб унти тIибитIиялдасаги цIуна-къаялъул тадбирал хIисабалде росун ругин жидер идараялъилан. Киналниги санаторияздагун гьалбадерил рукъзабазда лъазабун бугин, мухIканаб хал-шал гьабун гурони, цо инсанги къватIиса вачIарав гьобол къабул гьавугеян.\nГьесго тIад цузабун гьикъана Москваялда ва цогидал бакIазда Туризмалъул министерствоги гIахьаллъун тIоритIарал выставкабазулги. Гьел выставкабазда рагIа-ракьанде щун рес кканин къватIиса гьалбадерие нилъер ракьалъул берцинлъиги бечелъиги рагьун бицинеян абуна министрас.\nМугIрул бисазде гьабулеб «туризм»\nГьесул рагIабазда рекъон, хасго гьабсагIаталда гIемерисел туристазул гъира-шавкъ бижулеб буго чанахъанлъиялъул туризмалде:\n«Нилъер гьанир гьелъие гIемерал ресал руго. Масала, росилин лъебелазул, цIунтIадерил мугIрузда рукIунел мугIрузул бисал. Цогидал регионазда гьезде чан гьабизе ихтияр кьолеб лицензия щвезе захIматго буго. Гьел халкъазда гьоркьосеб «БагIараб ТIехьалде» росарал гIалхул хIайванал кколелъул».\n«БагIараб ТIехьалдеги» росарал мугIрузул бисазде чан гьабизе туристал нилъехъего къабул гьари кинха бичIчIизе кколеб? Туризмалъул министр хIисабалда, дуцаго кинаб къимат гьелъие кьолеб? МугIрулги тIабигIатги берцин гьабун, эркенго тира-сверулел течIого, гIумруялдаса махIрум щай гьел пакъирал гьарулел?» - гьеб суал кьуна «ХIакъикъаталъул» мухбирас Расул Ибрагьимовасе.\nГьес гьелъие гьадинаб жавабги кьуна:\n«БичIчIизе ккола чан гьабизе гьукъарабги, гьелъие изну кьолебги заман букIунеблъи. Бисазде чан гьабизе изну кьолеб лицензия щвезе нилъер гьаниб квалквал гьечIо, республикаялда гьезул къадар гIемераб букIиналъ. Гьеб бакI битIун бичIчIизе ккола».\nЧанахъанлъиялъул цIар бахъарабго, гьеб чара гьечIого гIалхул хIайванал чIвазе гIоло гьабулеб туризм гIадин бичIчIизе кколарилан баян гьабуна «Дагъистан» РИАялъул нухмалъулев МухIамад МухIамадовасги:\n«Чундузул, бисазул суратал рахъизе бокьарал туристалги гIемер рукIуна. ТункIица гурел, фотокамераялъ гIужие росиго лъикI гурищха гьезиеги».\nЦIиял сапарал ва магIаруласе туристасул бугеб сабаб\nЦебехун бицен гьабураб, Москваялда тIобитIараб выставкаялда гьеб министерствоялъ хIадур гьабун букIана «Легенды Дагестана» абураб цIияб проектги.\nГьеб ккола туризмалъул бренд.\n«Гьеб маршруталда гъорлъе ине буго республикаялъул 16 муниципалияб гIуцIиги лъабго шагьарги. Гьенир гьоркьорго нусгоялдасаги цIикIкIун тарихиял бакIал, заповедникал ва гьеб гуребги гIемераб жо буго туристазда бихьизе. МугIрузул мухъазда къачIалел руго туристазул рукъзал. Бокьарав сапарчиясе хIухьбахъиялъе ва квана-гьекъеялъе санагIатал шартIал ругел рукъзал ккола гьел. Гьелъул кIудияб пайда буго жалго бакIазда гIумру гьабун ругел гIадамазе. Гьеб ккола бизнес, магIарухъги вукIун, тIаде гъурущ гьечIев чиясе рес буго гьединал туристазул рукъзалги хIалтIизарун, жидеего гIарац гьабизе», - ян бицана министрас.\nТуристал рачIунеб бищунго машгьурал бакIазда гъорлъ Расул Ибрагьимовас рехсана Дербенталъул Нарын-хъалаги, Сулахъалъул къварилъиги, Сарыкумалъул салул мегIерги, Гъуниб магIарда имам Шамил гIодов чIараб гамачIги, хъалаги, гьединго хунздерил Тоботги. Гьеб сияхIалде жинцаго тIаде жубачIого телароанин Шамил районалда ругел некIсиял сиялгиян бицана министрас.\n- Гьел киназдаго лъалел бакIал гурони, тIокIал гьечIелищ республикаялда тIоцеве вачIунев туристасда рихьизе гIадал берцинал бакIал?\n- ГIемерал руго нилъер республикаялда гьел, щай рукIунарел, - ин жаваб кьуна министрас «ХIакъикъаталъул» суалалъе. - Гьединаб 40-ниги бакI рехсараб сияхI буго нижер сайталда лъун. Гьеб гуребги, нижеца хIадур гьабун буго «Даг Туризм» абураб мобильнияб приложениеги. Гьенивеги ваккун, бокьарав чияс тIаса бищизе бегьула жиндаго берцин бихьараб росу яги мухъ. Районазул нумалъулезулгун дандги бан, гьез ритIун рачIарал туристаз сапар бухьине бегьулел бакIал нижеца сайталде рехула».\nХIасил-калам, республикаялде рачIунел туристазул къадарги гьезие хIадур гьарурал сапаразул сияхIги соналдаса соналде цIикIкIунеб, бечелъулеб бугилан абуна Расул Ибрагьимовас: «АнцIго соналъ цебеги нилъер гьаниб парахатаб ахIвал-хIал букIинчIолъиялда бан хIинкъулел рукIун ратани туристал нилъехъе рачIине, гьанже гьеб сурат кьучIдасанго хисанин абизе бегьула».\nГьебни гьедин батила, амма къватIиса рачIунел гьалбадеридасаги гьабсагIаталда нилъее рокъоб парахалъи буго бищунго къваригIун. Гьединлъидал туристалги, тира-сверизе хIалакинчIого, жидерго гъасде руссаян абе. Дида гурхIарасда тIад вугевги гурхIагиян дугIаги гьабун.\nДругие материалы в этой категории: « МагIарул газеталъул ункъабилев редактор\t«Дидоялъул» хьонги Гъизляралъул нусалги »\n17:02, 05 июня 2020, 167


Кьадармараб итхIеллагъунти анцIбукьуни чисалра - Статьи - Сетевое издание «По новому пути»\nКьадармараб итхIеллагъунти анцIбукьуни чисалра\n31.01.2020 17:45 Пятница\nКаленьдарьлизир январьла 27 ва февральла 2 советский халкьличи чедуркъубти цIакьти къиян-жапала анцIбукьуначил дархдасунти бурхIнили чедаахъили сари.\nФевральла 2 — Сталинградла мякьлар Германияла гIяскурти дячIунси БархIи (1943д.)\nЦаэсил анцIбукь саби 1944 ибил дусла январьла 27-личиб Ленинградлизибси 871 бархIила блокада убасни. 1941 ибил дусла сентябрьла 8-личибад бехIбихьибсири илцад бухъянси блокада. Алавбуцили уббухъун 2 миллион 544 азир адам, шагьар балтахъути гIяскурти. Шагьарлизибти лебтачилра халати къиян-жапа чедуркъуб: гашала ва милигала анцIбукьунази бикиб лебилра. Дуги-хIерила бухIнаб бедлугуси кьацI цабехIтас 400 грамм, цархIилтас 200 грамм сабри. Янила бугIярдешуназибад ва гашазибад бубкIути бахъал адамтала жаназаби шагьарла мер-мераначир къаршидиркутири. Илдигъунти кахти анцIбукьуназиб шагьарлантани 871 бархIи деркIиб.\nИт заманала анцIбукьуни Лениградлантани хъумх-Iертурли мицIирли лебцадхIи калахъун ва чула чеалкIуси наслулизира дахъхIилис гьандиркахъес гIеббугьухIели ил шагьарлизибси низам лебтасалра гIибрат саби гьаннара.\nКIиэсил анцIбукь саби февральла 2-личиб Сталинград багьанданси дяв таманбиубси бархIи. Сталинна у бихуси шагьар буцес ва сунес КавказлизибяхI гьуни абхьес ибти душма кьасани гьардизахъес багьандан илини дахъал цIакьани дяхIчиаиб. Шагьарличи 20 азир тонна тупла хIярхIубала ва 125 азир тонна бомбабала игьуб. Сталинградла лебилра халкь шагьар батахъес дурабухъун. Амма, сентябрьла 26-личиб халати къиянтачил, дахъал кьурбунтачил къаршидеш дарили, Сталинград батахъес имкан бакIиб. Илкьяйдали 1943 ибил дусла февральла 2-личиб Сталинград багьанданси дяв таманбиуб.\nИт заманала советский адамтачи чедуркъубти халати къиян-жапаличила балули биалра, гьаннала адамтани илди чула баркьудлумазир пикрилизи кайсули сари или викIес хIейрар. ИтхIелла адамтани биалли кьацIла, шинна ва цархIил нигIматла кьимат гIяхIил бала. Ил секIал цархIилтазира хъумхIертахъес къайгъи бирути лебли биалра, чучи чехIедуркъубти ва гьаннала заманала аги-кьяйдали уктемдеш имцIадиахъес имканти даргибти адамти, гьалабла ва челябкьлала хъумкартурли, ишбархIила пикрумачил, лайикьли ахIенти аварализи ихъули саби. Илдигъунтачи бегIтала шайзибадси бяркъ, цархIилти адамтала багалати баркьудлумала мисалти асар агарли кавлули ахIенара ибси пикри ахIекIес хIебирар. СенахIенну итиллис вайбаркьлис декIар-декIарти баркьудлуми пикридирули сари. Или биубхIели чевкъули саби полицияла кумекличицун хъаряхъили, инсап агарти баргес ва тамбихIлабарес ибси тиладиличил дугьаизес.\nИш статьяла дегIлара гьалар нушани гьандушибти анцIбукьунала бутIакьянчибази ва илди чучи чехIедуркъалра, далути ва хъумхIертути адамти кьацIла, шинна, лебси агарсила, хIурмат-хатирла аги-кьяйда гIяхIил дала ва хъумхIерту. ЦацабехI сели биркьутив, дебалли белкъив, давлали кепбарилив.\nЦа гьатIи секIайчила бурес гIягIнибиркур. Жагьилтас бяркъ бедлугнила шайчиб районнизиб бируси баари хIянчи лебара? Жагьилтала шайзирад лайикьагарти анцIбукьуни кадикниличила бикьули биалра, тамбихIлабарниличила селра бикьули ахIен. Илкьяйдали вайси барибси жавабличи витIакIили, гIур илгъуна хIебарахъес маххIейралли, вайкьасла баркьуди гIурра ва гIурра даимбиру.


«РачIа Дагъистан цебетIезабизе». - Районные новости - Новости - Сетевой центр «Хебда-онлайн»\n«РачIа Дагъистан цебетIезабизе».\n19.08.2019 11:04 Понедельник\nРДялъул администрациялъул нухмалъулев В.Ивановасул бетIерлъиялда гъоркь 8 августалъ, МахIачхъалаялда тIобитIана районазул ва шагьаразул муниципалиял бутIрулги жавабиял министралги гIахьаллъараб гIатIидаб данделъи. Гьеб данделъиялъул аслияб ахIи букIана «РачIа нилъеца Дагъистан цIияб гучалъ цебетIезабизе».\nРеспубликаялъул данделъиялда хIисаб гьабуна «Дир Дагъистан-бацIцIадаб лъим», «Дир Дагъистан-нижер шагьранухал», «Дир Дагъистан–санагIалъабазул тIабигIат» абурал проектал рагIалде рахъинариялъул суалал. Гьеб данделъиялда гIахьаллъана нилъер районалъул бетIер МухIамад ХIасанов ва райсобраниялъул председатель МухIамадамин Хизроев.\n«Данделъиялда церелъурал масъалаби кIвар цIикIкIарал руго. Гьел тIуразариялда хадуб хасаб жамгIияб хъаравуллъи букIине ккола»-ян пикру загьир гьабуна гьениб РДялъул Пачалихъалъул Председателасул заместитель Екатерина Толстиковалъ.\nЛъадакълъиялъул, нухазул, авал-къватIазул рацIцIа-ракъалъиялъул гIузраби, нилъер районалъул росабазул гIемериселго жамагIатаз жидерго хIаракаталдалъун тIуразаризе хIаракат бахъула. Амма киналго жамагIатазда гуро гьел масъалаби тIуразарун бажарулебги.\nГьединлъидал, Пачалихъалъухъа гьеб бутIаялде щвезе рес бугеб кумек лъиениги заралиябги букIинаро.


Антитеррорданул комиссиялул батIаврий\nЯнварьданул 12-нний Дагъусттаннал БакIчи Сергей Меликовлул каялувшиврий дурунни 2021-ку шинал ДР-лий Антитеррор комиссиялул давурттал хIасиллу ва бивхьунни гьашину бартбигьинсса масъалартту.\nРеспубликалий терроризмалийн къарши буккаврил аралувусса тагьарданун кьимат бишлай, Дагъусттаннал БакIчинал кIицI бунни махъсса ппурттуву тагьар хъин чулиннай даххана хъанай душиву. Сергей Меликовлул тIимунийну, тагьар цалийн дучIарчагу, республикалий сахла хъанайнна дур ттигу радикал диндалул чул бувгьуминнал цIусса террорчитурал группарду сакин хьун бюхъайсса шартIру. Му тагьарданул тIалав дуллай дур жура дуллалисса давуртту даиман камил дуллан, хьхьичIуннай дуллан, террорист нигьачIаврия бурувччуну бикIаншиврул.\nТемалул хIакъираву хъунмур махъ лавхъунни ДР-лул БакIчинал маслихIатчи, Комиссиялул жаваблувсса секретарь ТIалхIат Файзуллаевлул.\nВанал тIимунийну, ларгсса шинал властьрал органнал ихтиярду дуруччай органнащал, жяматийсса ва диннал идарарттащал цачIусса чараннайну хьун къадиртун дур террорист журалийсса закон лиян давуртту.\n2022-ку шинал ДР-лий АТК-лул дуллан тIий бур властьрал органнал, ихтиярду дуруччай органнал, жяматийсса ва диннал ккураннал цачIу терроризмалул иширттал хьхьичIалу кьукьинсса давуртту.\nАТК-лул батIаврий ххал бивгьунни Комиссиялул давурттацIун бавхIусса цаймигу агьамсса масъалартту. Яла цIакь дунни 2022-ку шинайнсса АТК-лул давурттал план.\nМиллатирттал ва диннал дянивсса арарду\nАгьамшиву ххисса масъалартту\nСледующая публикация В рамках Всероссийской акции «Елка желаний» вручили подарки порядка 500 дагестанцам\nПредыдущая публикация «Зу дуручлачиссару Дагъусттаннал миллатирттал нахIушиву»


Агъвалиб граната кьвагьиялдалъун ккараб балагьаб лъугьа-бахъиналъул хIакъалъулъ бицана | ВатIаналдаса цIиял харбал | Киназего гIаммаб Россия\n© Б. Алиев\nАгъвалиб граната кьвагьиялдалъун ккараб балагьаб лъугьа-бахъиналъул хIакъалъулъ бицана\n25 апрелалда Агъваливе вачIун вукIана Дагъистаналъул хIукуматалъул председатель ГIабдусамад ХIамидов ва гьесул заместитель Рамазан Жапаров. Гьел дандчIвана районалъул бетIер АнвархIажи Вечедовгун. Данделъиялда гIахьаллъана мугIрузул территориалияб округалда вугев Дагъистаналъул бетIерасул вакил МухIамад Камилов, районалъул прокурор Иляс Вакилов ва жанисел ишазул районалда бугеб отделалъул начальник Элдар МухIамадов, хъвалеб буго Хадижат Залимхановалъ.\nГьениб бицана компьютеразул залалда граната кьвагьиялдалъун ккараб балагьаб лъугьа-бахъиналъул хIакъалъулъ. Гьениса гьалбал ана лъукъа-къотIи ккарал лъималазде раккизе больницаялде. Бугеб ахIвал-хIалги лъазабун, ГIабдусамад ХIамидов ва Рамазан Жапаров ана Гъоркьгьаквари росулъе, гьеб балагьаб лъугьа-бахъиналъул хIасилалда Аллагьасул къадаралде щварав Насрудинов МухIамадрасулил эбел-инсуда ва гIагарлъиялда зигара базе.\nКин батаниги, талихIкъосараб лъугьа-бахъин ккана магIарул росулъ. Аллагьас цIунаги гьединал балагьаздаса, амма гьелъул хIасил гьабичIони, гьединал ишал цогидал бакIаздаги ккеларин лъидаго абизе кIоларо.\nДРялъул СахлъицIуниялъул министерствоялдасан щварал баяназда рекъон, гьал къоязда цо вас больницаялдаса рокъове виччан вуго. Больницаялде ккаразул анкьгоязул квешаб хIал рагIуларо. МахIачхъалаялъул больницаялде рачарал лъабгоязухъ халгьабуна Санкт-Петербургалдаса рачIарал тохтурзабазги. Гьез хIукму гьабуна лъимал бакIалдаго тезе, щайгурелъул, Москваялде яги цогидаб шагьаралъул больницаялде рачине ккараб хIал гьезул рагIуларо.


Россиялъулгун Кавказалъул рагъ лъугIиялда бан Кавказалъул халкъазул конгрессалъ Москваялда, гьединго Карачаязулгун Черкесиялда 21 маялда тIоритIана батIи-батIиял тадбирал.\nГьеб къоялда бан кавказияз гIелмияб конференция тIобитIана Туркиялдаги. Амма Дагъистаналда гьединал тадбирал рукIинчIо. Кавкалъул рагъ лъугIараб къолъун Дагъистаналда 25 август рикIкIуна. Гьеб ккола 1859 соналда Гъуниб магIарда имам Шамил асир гьавунин абураб къо.\nАмма гьеб асир гьавиялдаги дагIба бала республикаялда гIемерисез. Гьез абула ракълилал къотIи-къаял гьаризе ругин къватIивеги ахIун, хIилла гьабунин гIурусаз имамасе. Гьедин дагъистаниязги чачаназги Кавказалъул рагъ лъугIараб къолъун 25 август рикIкIуна.\nАслияб куцалда гьеб рагъ Дагъистаналда, Чачаналда ва Чергесазул ракьазда унеб букIана. Амма букIаниги, гьеб рахъалъ цадахъ рекъон хIалтIи, яги цоцазулгун бухьен букIинчIин кавказиязда гьоркьобин рикIкIун буго тарихчи ХIажимурад Доногъоца.\nГIицIго цо нухалда, 1846 соналда, имам Шамилица гьабураб чабхъен гурони. Гьелъулги гьедигIан битI ккун гьечIо.\nПалхIасил, 1859 соналда Гъуниб магIарда имам Шамиль гIурусаз вачун ун хадув, Дагъистаналдагун Чачаналда рагъулал тунка-гIусиял лъугIана. Цинги Россиялъ аслияб кьаби щвезабизе лъугьана чергесазда. Ахир-къадги Россиялъ Кавказалда тIад кверщел гьабизе лъугьиндал, гIемерисел кавказияз къватIибе нух босана.\nМасала, гьезул гIемерисел Туркиялдегун Шамалде гочана. Гьезул наслуялъул чагIаз гьанже ракIалде щвезабула жидер умумузда ккун букIун бугин гьанже гIурусалги рачIун ислам дин гьабизе гьукъилин жидее абун. Амма руго халкъал зулмуялдалъун жидер ракьалдаса гочинаруралги.\nМасала, чергесал. Туркиялда вугев цо чергесас жиндехун бикьараб пикру бицунеб буго ЭР-ялъе Дагъистаналдаса тарихчи ХIажимурад Доногъоца.\nХIажимурад Доногъо: «Гьес абуна жидеца киналгIаги компенсациял, ихтиярал, ялъуни цогидаб бигьалъи тIалаб гьабулеб гьечIила. Жидее къваригIун бугила гIицIго цо жо – чергесазул халкъалъе геноцид гьабунин, зулмуялдалъун жидерго бакIалдаса къватIиреги гъун эркенлъарал жидер ракьалде тIубан батIиял чагIи риччанин гIумру гьабизеян абураб жоялъе Россияги мукIурлъизе, хIакъикъат гьединаб букIанин абураб жо гIалимзабазги тасдикъ гьабизе.\nУзухъда, гьединаб ракьалда Олимпиялъул хIаял гьарулеб мехалда ричIчIизе бегьула гьел чагIи. Жидер умумузул бидуца лъалъарал ракьалда кечI-бакъангун, ахIи-хIуралда гьединал хIаял гьаризе лъиеха бокьилеб?\nНилъеда, дагъистанияздагун чачаназда ричIчIила гьел, дора, Россиялда, ругел гIадамазда гьел ричIчIизе рукIин щакаб буго».\nДагъистаналдаса цойги тарихчи МухIамаддадаев ГIамирханица бицана ЭР-ялъе я 25 август, ялъуни 21 май – цонигияб тарих битIараб гьечIин. Гьеб бугин цебесеб къагIидаялда рикIкIен гьабулелъул чIезарурал къоял. Гьединлъидал гьел тарихазде тIаде жубазе кколин чанго къо. Масала, имам Шамиль асир гьавурабин рикIкIунеб 25 августалъул бакIалда гьанже (цIияб календаралда рекъон) 7 сентябрь букIине кколин.\nТарихчияс гьединго гIемер цIех-рехал гьаруна Туркиялъги Шамалдаги ругел мугьаджиразул наслабазул.\nМухIамаддадаев ГIамирхан: «Гьенир ругел кавказиязда гьоркьоса гIемерисел рахъана генералаллъунги, улка цIуниялъул рахъалъ министраллъунги. Амма гьелдаго цадахъ ассимиляцияги кколеб буго.\nМасала, Туркиялъул конституциялда рекъон, гьезул гражданинас бицине бегьуларо турк тун батIияб мацI. Щугоялдаса цIикIкIун сонал гьенир ран ругони, бусурбанчиги вугони, гьев чи ккола туркав.\nДоба гьечIо я Дагъистаналъул, яги Кавказалъул цогидал мацIазда рахъулел газетал. Гьедин лъугIулел руго рахьдал мацIал лъалел чагIи. ЦIаралги руго турказул къагIидаялда рачIинел.\nДица гьезул хIакъалъулъ гIемер цIех-рехал гьаруна, архивазде ваккана, росабалъе ваккана. Гьедин нусазариде бахараб къадар буго нилъер чагIазул доба. 80 азарго чи вуго дагъистаниязул Туркиялда. Гьезда гьоркьоса 20 азаргогIан чи ватила цIа-цIа хъа-хъан магIарул мацI лъалев.\nНилъер чагIазул гIемерисел руго месед-гIарац бичулел тукабазда, росдал магIишаталда. ГIелмуялда ругел чагIи цIакъго дагьал руго».\nДоб цебехун бицухъе, Гъуниб магIарда Шамил гIурусаз асир гьавун ватаниги, ватичIониги, имам гIурусасда цадахъ ун вукIинчIевани, дагъистаниязегун чачаназеги гьарулаанин гIурус пачаяс чергесазе гIадал репрессиялин рикIкIунеб буго ХIажимурад Доногъоца.


ГурхIел - рахIму » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Медицина - Сахлъи магIарулазе » ГурхIел - рахIму\nГурхIел - рахIму\nДобавил(а): istina от 16-06-2017, 10:45\nЭбел-инсуе бищун хирияб жо буго жидерго лъимер. Нилъер щивасда нилъерго рижи цогидаздаса тIокIаблъун бихьула, гьеб гьунар-махщел бугеблъун букIине бокьула. Амма руго улбул жидер лъимер цогидазда релълъараблъун лъугьине гIоло бокьараб жо гьабизе хIадуралги. 2016 соналъул ахиралда гьарурал цIех-рехазул баяназда рекъон, щуго соналда жаниб улкаялда 10 проценталъ цIикIкIун буго сакъатал лъималазул къадар. 2011 соналда 560 000 сакъатаб лъимер букIун батани, 2016 соналъул ахиралда буго 617 000 сакъатаб лъимер. Гьарурал лъималазул къадарин абуни кIиго проценталъ гурони цIикIкIун гьечIо. Аслияб куцалда лъималазул рукIунел руго психикиял ва неврологиял унтаби. Лъиего балъголъи кколаро психикияб ва неврологияб унти бугел лъималазе дарабазул кIудияб пайда букIунареблъи. Гьединазе хIажат букIуна хасаб бербалагьи. 617 000 сакъатаб лъимер\nАутизмалъ унтарал лъималазул улбул Бегум БахIандова ва Сакибат ХIажикъадирова гIемер рекерахъдизе ккана жидерго гьитIичазе бакъукь бакI балагьиялъе гIоло. Лъимадул психикияб рахъалъ хиса-басиял рукIин бичIчIаралдаса нахъе гьелъие сабаб балагьизе гIемерал бакIазде щун, свакарал улбуз "Дир бакъулаб дунял" абураб гурхIел-рахIмуялъул фонд гIуцIана. Гьелъул мурадлъунги буго сахлъиялъул рахъалъ нахъеккарал лъимал гIадамазда гьоркьор хьвада-чIвадиялъе ругьун гьари. Гьел ккола аутизм, ДЦП, Даунил синдром, ЗПРР ва мацI бициналъул рахъалъ нахъеккей (апалия) бугел лъимал. Гьезие захIмат букIуна сахал гIадамазда гьоркьор рукIине, гIемерисезда бичIчIуларо гьезул унти. Жидерго хасаб дунялалда гIумру гьабун рукIуна гьел, хасго аутизм бугел гIадамал жалго жидеего гIун рукIуна, жидеда гIадамал кIалъазецин бокьуларо гьезие.\nБегум БахIандовалъул рагIабазда рекъон, аутизм ккола инсанасулъ живго жиндаго чIезе бокьулеб хасият загьирлъи, психикияб рахъалъул захIмалъи. Гьединго "бакъул лъималин" абулел Даунил синдром бугел лъималазулги гьебго унти буго. Гьезул гьечIо ццим бахъунеб, гьереси бицунеб, гIадамал рихунеб гIамал. Сахал гIадамазул 46 хромосома букIунеб батани, Даунил синдром бугезул гьеб букIуна 47. Гьединлъидал гьезулъ букIине бегьула цо-цо гIадатиял гIадамазулъ гьечIеб гьунар-махщелги. Цогидал психикиял унтаби ругел лъималазулги гIемер дандчIвала гIадатиял гIадамазулалдаса тIокIаб гьунар. Аутизм бугел цо-цо лъималазда лъикI лъала хIисаб, гьезул махщел букIуна суратал рахъизе. ГIалимзабаз абулеб буго, тIолабго халкъалъул цо процент тIадегIанаб гьунар бугеблъун бижулеб мехалда, аутизмалъ унтарал лъималазда гьоркьоса 10 процент рижулин гьединаб гьунаргун. Амма гьунаралда рекъон хьвадизеги гIадамазда кIалъазеги гьезухъа бажаруларо. Бегум БахIандовалъ бицана "Дир бакъулаб дунял" фондалъ гьабулеб хIалтIул ва дандчIвалел захIмалъабазул, психикияб рахъалъ хиса-басиял ругел, амма сахал лъималазе сахлъи камил гьабиялъе ругел батIи-батIиял ресазул хIакъалъулъ.\nЧол кумекалдалъун - Аутизмалъ унтараб лъимер, жиндие рекъечIеб жо ккани, ахIдола къваригIараб жо щвезегIан. Цо-цоязда гьеб бичIчIуларо. Лъимадуе тарбия кьезе лъалеб гьечIин рагIаби рехула. Гьединал лъималазул сахлъи дагьабго рукIалиде ккезабулел бакIал руго Россиялда, амма гьел хираго руго, щибаб лъабго анкьил курсалъул багьа ккола 150-200 азарго гъуруш, гьебги лъагIалида жаниб кIиго-лъабго нухалда гьабизе ккола. Киназулго гуро гьединаб рес букIунеб. Психикияб рахъалъ хиса-басиял ругел лъималазул сахлъи щулияб букIине бегьула. Амма гьединал лъималазе цIикIкIун хIажалъула эбел-инсул бербалагьиги гIадатияб кIалъайги. Гьел рахчизеги кколаро, гьелъул гIаксалда, лъимадул сахлъи цебетIеялъе ресал ралагьизе ва пачалихъалъ гьезие рихьизарурал бигьалъаби цIехезе ккола. Цебе гьеб унтул хIакъалъулъ гьикъизе чицин щолароан, гьединлъидал дунго гIадинал эбел-инсуе кумекалъе гIуцIун буго фондги. Ахираб заманалда нижеца лъималазе ипотерапия гьабулеб буго. Гьеб ккола чотIа рекIинариялдалъун унтарал лъималазе кумек гьаби. МахIачхъалаялда гьеб къагIида хIалтIизабулелдаса чанго сон буго. Гьелъ кумек гьабула ДЦП ва аутизм бугел лъималазул сахлъи щула гьабиялъе. Унти рогьо гуро "Дир бакъулаб дунял" гурхIел-рахIмуялъул фондалъул гIуцIарухъабазул мурад буго сахлъиялъул рахъалъ захIмалъи бугел лъимал гIадатиял гIадамазда гьоркьор гIумру гьабизе ругьун гьари. Бегум БахIандова къеркьолей йиго гьединал лъимал инклюзивияб лъайкьеялъул кьучIалда гIадатияб школалде хьвадизе рес балагьиялда тIадги. - Россиялъул лъайкьеялъул законалда рекъон, сахлъиялъул рахъалъ захIмалъаби ругел ва сахал лъимал цIалула батIи-батIиял школазда. Инклюзивияб лъайкьей абуни ккола киналго цадахъ цIали. Дир лъимадуеги бокьун буго гIадатияб школалде хьвадизе. Амма Дагъистаналда инклюзивияб лъайкьеялъул рахъ щвалде щвараб гьечIо. Гьеб къагIида Москваялдагицин гьанжего гьанже байбихьун буго цо-цо школазда хIалтIизабизе. Нилъер республикаялда гьединал лъимал рокъор хутIулел руго. ГьечIо гьезие гьабулеб терапия. Гьединлъидал нижеца лъиего ва сундуего гIарац бакIаруларо, нижер фондалъул мурад буго сахлъиялъул захIмалъаби ругел лъималазе инклюзивияб лъай щвезаби. "Дир бакъулаб дунял" фондалъул цоги масъалалъун ккола "батIиял" лъималаздехун гIадамазул бербалагьи хисизаби. Лъимадул психикияб рахъ нахъеккараб букIиналъ, гьезул гIамал гIадамазда бичIчIизе захIмалъула. Дагъистаналда гьединал лъималазул къадар 4000-ялде бахуна. Инклюзивияб лъайкьей: уябищ, маргьайищ?\nАутизмалъ унтарав Бегум БахIандовалъул вас ичIго сон базегIан лъималазул ахикье хьвадана. Гьанже, школалде витIизе бокьун, жий чанго бакIалде щванин, амма, тахшагьаралда гIакълуялъ нахъеккарал ва психикиял хиса-басиял ругел лъималазе цохIо школа гурони гьечIолъиялъ, гьениб бакI щвечIин бицана гьелъ. - МахIачхъалаялда ункъабилеб школалда буго инклюзивияб лъайкьей. "Сакъатазе квалквал гьечIеб сверухълъи" абураб федералияб программаялда рекъон, гъоркьиса гьеб къачIан букIана сакъатазул гьакида гурони хьвадун бажаруларел лъималазе пандусалги цогидал квегIенлъабиги чIезарун. Амма гьеб школалдаги аутизм ва Даунил синдром, психикиялгун неврологиял унтаби ругел лъималазе шартIалги гьечIо, цIализеги росуларо. Коррекциялъулал классал къалел руго ахираб заманалда. Ругелги классазде гIакълуялъул рахъалъ нахъеккарал лъимал гурел, хашго цIалулел лъимал хьвадула. Гьединал классазда яги инклюзивияб школалда цIализе росизе тIадаб буго аутизмалъ унтарал лъимал. Амма гьезда цадахъ кумекалъе цо педагог къваригIуна. Психикияб рахъалъ хиса-басиял ругел цIалдохъабазда цадахъ вукIине ккола тьютор (гьезул хасав насихIатчи, социалияв педагог гIадав хIалтIухъан). Амма гьев хIалтIизе ккола унтул гIузру бугеб лъимергун. 2010 соналда РФялъул СахлъицIуниялъул ва социалияб цебетIеялъул министерствоялъ "Лъайкьеялъул хIалтIухъабазул хъулухъазул тайпаби" абураб закон къабул гьабулаго, тьюторасул хIалтIиги рехсон букIана гьениб. Амма нилъер лъайкьеялъул идарабазул хIалтIухъабазда лъалеб гьечIоан, щив чи кколев тьютор, гьединаб хъулухъцин гьечIин жидер школалдаян абулеб буго гIемерисез. ПалхIасил, сахлъиялъул гIузраби ругел лъималазе лъайкьеялде нуцIби къан руго республикаялда, - ян бицана Бегум БахIандовалъ. ПатIимат СултIанмухIамадова\nГурхIел-рахIмуУнтугеги лъимерГIаданлъиГурхIел-рахIмуСакъатлъи - гьеб гIайиб гуро


Щалха нилъ, магIарулал? - Статьи - Сетевое издание «По новому пути»\n27.07.2018 17:19 Пятница\n«КIола кIудияб мина базе, гьениб жаниб рахIат ва хIалхьи босизе кIоларо.\nКIола дунялалда лъикIаб бусен – къайи босизе, макьу босизе кIоларо.\nГIарцуда кIола дунялалда бугеб щинаб библиотека босизе , гIакълу кIоларо.\nБокьарай чIужугIадан йосизе, рокьи кIоларо.\nБокьараб дару босизе кIола, сахлъи кIоларо.\nБокьанагIан лагъзал росизе кIола, амма гьезул дудехун адаб – кIфоларо.\nБокьараб квен босизе кIола, аппетит босизе кIоларо.\nБокьарав судияв восизе кIола, ритIухълъи – кIоларо.\nБокьараб музикалияб алат босила дуца, макъан босизе кIоларо.\nХIасил – калам дунял кIийиде бикьизе бегьулеб буго – бичун босизе кIолелдеги, кIоларелдеги.\nИнсанасул кIодолъиги нилъеца борцине бегьула гьесухъ бугеб бичун босизе бегьулареб щинаб жоялъухъ балагьун, инсанасул адабги нилъеца гьедин гьабула. Бичун босизе бегьулареб щинаб жоялде гъорлъе гIарац лъугьунеб гьечIони лъиениги щибниги къварилъи букIунаро. Амма гIарац лъугьани макъан бичун босизе, адаб бичун босизе, талихI бичун босизе, кIолареб щинаб жо гьабизе, гьелъ рачуна нилъ балагьазукье. Амма кигIан лъица щиб бицаниги нилъее гIарац бокьула. Гьеб гIарцуда аскIоб гIакълуги бугони гьеб дагьабги цIакъ бокьула».\nМагIарулазе магIарулаллъун жалго рукIин кIвар бугеб жо бугебдай? «Дун магIарулав вуго» — йилан абураб жоялда жаниб кинаб букIаниги магIна лъолебдай магIарулаз? МагIарулав ватичIого, татарав, узбекав, маврикияв ватун вукIаравани хисизе жо букIанадай?\nБукIун батуларо. ГьечIо гьабсагIат, магIарулав цойгидал миллатаздаса ватIа-вахъизе лъалеб, цебе умумул чIухIулел рукIараб я бахIарчилъи, я рукIа-ракъин, я хасият-гIамал, я ретIа-къай, я мацI.\nУнго-унгояв магIаруласул букIине ккола миллаталде рокьи ва гьелдаса чIухIи. Бугищха нилъер гьеб? ГьечIо. ГьечIеблъиги нилъеда бихьула цо кинав вукIаниги магIаруласул рахъ ккун, рищиязда гIахьаллъизе къватIире рахъине ккани. Гьенире унаго нухда, чанго магIаруласда ракIалде ккола, «щай дун досул рахъ ккун, дов цIакъав вукIиналъе нугIлъи гьабизе ине кколев? Дунго вуго гурищ дун досдасаги цIакъав» — илан. Гьеб бакIалда гьес нух хисула ва досда хадур инел рукIаразул цо бутIа тIезабун жиндирго рахъалде цIала… Цо гуревлъидал гьединав магIарулав вукIунев. Гьедин ракIалде ккезе бегьула чанго магIаруласда. Гьединлъидал рикь-рикьун магIарулалги дагьлъула, дагьабго букIараб дандиязул миллатги, цолъиялъ, гIемерлъун батула, гьезул вакилги бергьуна. ГIабдалзаби гIадин магIарулалги хутIула.\nМагIарулав чIухIула живго жиндасаго ва гьелъ гьесул бетIер сверизабула. Гьеб буго нилъер гIамал. Гьабизе кIолеб жоги гьечIо. КIвезеги бегьилаан, цойгидазул гIакълуялъухъ гIенеккулеб гIамалниги букIарабани магIарулазул чорхолъ. ГьечIелъул гьебги. ГIакълу малъулел чагIиги тIубанго данде кколаро магIарулазе. Киназдасаго цIодорал чагIазда гIакълу малъиги гIантлъи букIинарищха.\nГьедигIан цIодорал, чIухIарал, жидедасаго цIакъал чагIи дунялалдаго гьечIиланги ракIалде ккун хьвадулел магIарулал, гIисинккун кьолел гъурщазги, сихIираб политикаялъги гъоркье рехана гIурусаз. Дагь-дагьккун, гIарацго щибжояли лъалареб букIараб магIарул халкъ, гIарцуде ругьунлъана, харжила, пенсияйила, инвалидностилан тIаде чваххулеб жо камичIо. Щвана. ЩварабгIан бокьана. БокьанагIан щвана. Нагагь щвечIого хутIани, хIехьезе кIоларого лъугьана. Дагь-дагьккун гIарцухъ бичана тарих, маданият, адабият, мацI, яхI-намус, гIадат-гIамал... Миллатго бичана. Учузго. ГIарцуда аскIоб гIакълу хIалтIичIо. ГIуруслъана. ХутIана цохIо щибниги гъоркь, тIад, жаниб гьечIеб гьодораб, тIадагьаб цIар. Мун щивилан гьикъани, кутакаб пахрулъиялда, бацIцIадаб магIарул мацIалъ «аварец» — илан абула. МагIарулалъ кIалъайилан абуни, «не знаю я» — иланги тIаде жубала. Гьеле нилъ рортарал кIкIалал гъварилъи.\nБерцинго, жидерго рорхатал мугIрузда рукIарал магIарулал, гьанже руго кIкIалал тIиналда, тIад къоноги чIван. Гьенир рукIаниги, расги жо лъугьинчIеб гIадин, дагьабги гъваридаб кIкIалахъе нух балагьулел руго, дагьабги гIемераб гIарац доба бати мурадалда. Я миллат къваригIун гьечIо, я мацI къваригIун гьечIо, я гьелда хурхараб щибго къваригIун гьечIо. Эбел-инсул цIарцин кIочене хIадурал руго, гьелъухъ щолеб жо бугони.\nКигIан кутакалилан нилъедаго кканиги, гьечIо нилъ гьедигIан кутакал чагIи. Тамахал чагIи руго. «Гьадаб гIор бахарабго къваригIунареб жо буго нужер гьеб магIарул мацI, гIурус лъазабе, ингилис лъазабе, гьел мацIазе ботIрода жаниб бакI букIине, рахьдал мацIал малъуге лъималазда» — йилан абуни, гьедин гьабизеги гьабула. ГIемераб жо лъазабунагIан лъикI хIалтIулеб жо бетIер букIунеблъицин лъаларо нилъеда. Бица-бицаралда божула. ГIурусал рачIинегIан бецIал, щибго жо лъаларел чагIи рукIанин магIарулалин абураб жоялдаги божула. Дол нилъер тIагIинарурал аза-азар гIалимзаби американал рукIун ратила. Жеги нахъе цIунун ругел дозул бечедал библиотекаби, жалго жедедасаго рижун ратила.\nМагIарул росабалъ эбел-эмен гаргадулел руго лъималазда гIурус мацIалъ. «Щай, вац, мун лъималазда гIурус мацIалъ кIалъалев» — илан гьикъани — гIурус лъазейилаха. Гьукъаниги лъачIого хутIуларо гьанже гIурус мацI. ГьебгIан гIемераб жо щибниги гьечIо нилъеда сверу-хъверун. ГIурус мацIалъул лъеца росун инел руго нилъ. Цо-цоязул гъоркьа хIатIалцин рихьулел гьечIо.\nГьеб ахIвал-хIалалдаги, гIурус мацI халкъалда лъазейилан цIиял программабиги гIуцIцIун, 50 миллион Россиялдаса ахIарал гIурус учительзабазе кьезейила, 7, 5 миллион цойгидал тадбиразе кьезейилан бихьизабун буго Лъай-кьеялъул министерствоялъул сайталда. Квеш букIинчIого букIине батилаха, рахьдал мацIалги лъазаризе кколилан, гIемерал тадбираздасан гIуцIцIараб программаги буго гьениб, цо беццаб капек гIарацги гьечIо бихьизабун. Гьеле хIукуматалъулги миллатазде ва мацIазде бугеб бербалагьи. Жалго жидеего къваригIунарел миллатал хIукуматалъе щай?\nКутакалилан нилъедагоги кколел, вахьнаби руго нилъ. Нилъ вахьнаби рукIин цойгидаздаги бихьулеб буго.\nЦойги мисал: рахьдал мацI лъаялде кIвар кьеялъул мурадалда, 9 класс лъугIигун цIалдохъабаз экзамен кьезе кколин лъазабуна эбел-инсуда. Рохаралищха гьел? РохичIо. Гьез, рекерун, мацI лъималазда лъачIого букIине нухал ралагьана. Сентябрь тIаде щвейгун, гьел рекерана, лъимал гIурус мацIалда кьолеб «Дагестанская литератураялъул» дарсазде ритIейилан гIарзаби хъвазе. Гьел дарсалги руго Дагъистанги рихарал, дагъистаналъул миллаталги рихарал, гьезда, кигIан кIваниги хехго, мацI кIочон тей мурадги бугел чагIаз ургъарал дарсал. Гуронани, дагъистаналда вугев чиясда, кинаб лъанги, дагъистаналъул миллатазул мацI лъазе кколилан, течIого, щибизе ургъараб жо гIурус мацIалда кьолеб дагъистаналъул адабият. Лъараб жоялъул зарал букIинилан хIинкъун ратилаха. Гьеле нилъер гIакълу.\nЦодагьабниги яхIалъул асар бугев чиясда квеш букIинеб хIалалъ хъванин кколаха дица гьаб. Щай? Щайгурогоха, халкъалда гьоркьор рукIуна, гьеб бечелъиялъги, гIарцуцаги, хъантIиялъги, рецц-бакъалъги жидеде асар гьабичIел, роцIцIараб бетIералъул цо-цогIаги миллаталъул вакилзаби. Гьел рукIуна ахIи балел, «Лееее, магIарулал, дунялалда букIуна бичун босулебги босуларебгиииии! Гьеб бичун босулелда хадур рекерахъдилаго, бичун босун бажарулареб тIагIине тогеееее!» — илан. «ЦIуне нилъерго миллат, цIуне мацI» — илан ахIделел рукIуна гьел чагIи. «АбгIаги щибизе къваригIараб жо? ГIурусалъ бицани бичIчIуларогойищ бугеб» — илан, гIинцин тIамуларо магIарулаз. ЦIакъ бокьилаан пикру гьабуни, бицунелъухъ гIенеккани, лъалез малъараб гьабуни. Гьаб рагIизе кколел чагIаз я казият цIалуларо, я гIакълу щвезе бегьулел тадбиразде рачIунаро, рихьизецин рихьуларо. ГIемерисел гьединал руго.\nДица гIамм гьабун бицаниги, магIарулазда гъорлъ миллаталъул багьаял магIарулал рукIинги лъаларев чияс казият цIалулеб батиларин ккола. Лъидасаго гIемераб буго нилъер миллаталдаса чIухIизе гIилла. Амма…. РакI унтун буго.


Терский канал-памятник войны\nТЕРЕКАЛЪУЛ КАНАЛ – К1УДИЯБ ВАТ1АНИЯБ РАГЪУЛ ПАМЯТНИК.\nК1удияб Ват1анияб рагъ башлагьун хадуб фашистал Северияб Кавказалде к1анц1ун Бакуялдаса бач1унеб нарт къот1изабун кутакаб х1инкъи бук1ана Совет х1укуматалъе доб заманаялъ. Гьединлъидал Дагъистаналда г1уц1ун рук1арал нилъер Ват1аналъе обороннаялъул х1ажалъи ц1ик1арал х1алт1аби. Зах1маталъул фронталда Дагъистаналдаса г1ахьаллъана аза-азар халкъ.\nБуйнакск районалъул Хъараной росулъ г1урав Пайзодиница бицана, жив гьит1инаб мехалъ доб рагъул соналъ к1очонарилда рагъул щулалъиялъул каналал рухъизе маг1арухъа рилъун рач1унел рук1арал г1емерал г1адамазул хъит1ир булдул, газаби кодоргун. Херал чаг1и, руччаби, цо-цоязул мугъзада раччун лъималги рук1анила. Ч1еч1огон балебго ц1адги бук1унаанила, квачараб дуниялги, лъуг1елго гьеч1огон рехе унел г1адамалги - берда цереса унарила жинда, доб заман рак1алде щведал. Унго-унгоги немцал Моздокалде гурелги гьанирег1анги щун руго.\nТерекалъул канал бухъиялда г1ахьаллъарав Салих1ов Г1алица бицунаан, Канал бан лъугьун хадуб немцазул танкал рач1ун рук1ун ругила гьенире разведка гьабизе нух бахъизе к1олищали лъазе, амма гьенисан ине гьезие рес ккун гьеч1о ва гьел танкал нахъ русун ине ккун руго. 25 метраялъул г1еблъи, гъварилъиялда 4 метра бук1араб лъел ц1ураб гьеб канал кинха гьез бахине бук1араб, т1адежоялъеги канал бухъараб ракь каналалъул раг1алал рорхизаризе бан гьеб бук1ун буго кутакаб рагъул обороннаялъул сангар.\n1942 соналъул хасалихъе башлагьараб гьеб Терекалъул канал бухъана 3-4 моц1алъ. Гьелъул х1акъалъулъ цебеги хъван бук1ана \_«Литературная газета» 29 сентябралъ 2000 с., «Х1акъикъат» 23 декабралъ 2000 с.\_.\nЖакъа нижеца хъвалеб буго 95 сон г1умруялъул бугев Алмахъалдаса Мусаев Насролал рак1алде щвеял. Гьев Насрола рагъде вит1илелде цеве гьеб Терекалъул канал бухъизе рит1аразулъ вук1ана…\n«…Дица канал бухъулезулъ г1ахьаллъи гьабуна лъабго моц1алъ. Дун вук1ана гьенив т1оцере рит1аразулъ. Гьенив вит1ун вач1ун вук1ана 70 сон барав дир эмен Мусаги. Киг1ан х1алт1ун сваканиги кьижизе регидал дица макьу щвезе толароан инсодаса т1ад бараб жо хъушт1ун гьев квачалевилан. Гьединги штабалдаса кагъат бач1ун гъов эмен эхеде Алмахъалде вит1ун ана…\nКанал бухъулаго бахъараб ракь к1иябго каналалъул раг1алазде баччулаан носилкабаз.\nГьеб сон бук1ана лъараг1азги нилъеразги «юрталъул» сонилан абулеб квешаб кутакалда квачараб сон. Гьеб канал бухъулезул х1ат1азда рук1унаан, к1алц1и, хер хадуб гъезабизе к1веч1огон хъвезе ккарал оцазул т1омалъул кескал жемун, гьезги лъим биччач1огон толароан х1ат1азде… Дун г1емерисеб мехалъ гьоко оцалгон вук1ине кколаан, Хасавюрталдаса гъове продуктал, квен баччизе.\nКинаб х1алха гьениб бук1араб?\nБахъунеб гьуриги жибгоги к1илълъан бахъараб, жибгоги ц1орораб гьеб. Оцал хвелелилан х1инкъулаан квачаялъ. Щибниги гьородаса рахчизе гьур хьвараб бак1 гьеч1еб авлахъ. Кверал квачан г1одор ч1ун, ц1а бакизеян лъугьиндал килщазда спичка кквезе к1оларогон, г1уч1 хъинт1ун бажаруларогон. Кинги х1алица ц1а бакун бажарани щиб, хинлъи гьабулароан ц1еца, жанисан кверал ц1еде тункизег1ан ккуниги кверазул нахъасан хинлъизаризе к1оларогон, гьединаб квач бук1ана…\nГьанже бухъулаго гъоб канал гъварилъана, гьениб бак1арана 60 см. гъварилъиялда бугеб лъин.\nРадал рахъинарулаан саг1ат анлъгоялда. Квен гьабун кванан микьгоялде х1алт1оде щолаан, бухъизе бугеб каналалъуб лъеда батулаан бицатаб ц1ер къан. Гьадаб ц1ерги гъурун х1ат1ада гъоркь гиргидилел ц1орол кескалгон бухъизе жоралаан ракь. Гьеб ц1ородаги лъедаги гъоркьа бахъун ч1валаан гьеб ракь носилкабазде т1аде балаан. Ракь бухъулаан бихьиназ, носилкаби раччулел руччаби рук1унаан. Ц1ола, ина, баччула рук1ун гьагъаб зах1малъиялда къаси рач1унел рук1арал баракахъе. Гьел халатал баракал рук1ана моц1идал гьарун, т1ад цо т1еренаб гъат харилги гьабун. Гьеб баракалъул бакьолъ бук1ана лъабкъого сантиметр г1еблъиги бугеб к1икъого сантиметр гъварилъи бугеб холох гьабун, ц1аял жанир ракизе. Хинлъи кколел жал гурелха гьел баракал рук1арал. Гьениб жаниб 20-30 ц1аял раки гьабун квенал гьарулаан. Гьениб бак1арараб к1уялъ берал рух1ун, х1ухьел босизе г1оларогон дагьаб г1акъубайиш бук1унеб бук1араб. Т1ок1абжо т1аг1ун регун рук1ине кколаан, квен гьабич1огонги бегьуларелъулха. Регизеги цоцалъ гъункун регун кьижулел рук1арал, раг1алде ккарал квачан, гъорлъег1ан ккарал г1емер квачач1огон рорч1улаан. Гьедин квачан г1емерал г1адамазде унти ккана гьениб. Вегаралъувго хун ватана Сайди абурав цо маг1арулав. Вегун хут1арав чиясде вахъайилан абулароан, гьев х1ат1алги ккун къват1иве вехъерхъулаан. Гьев Сайдиги вегун хут1арав чийилан ккун къват1иве вехъерхъана. Къват1иве щведал гурони лъач1о гьев хун вук1ин. Гьединаб квешаб х1ал бук1ана канал бухъулелъуб»...\nГьаб макъалаялъул цояв авторасул эмен Салих1ов Г1алица бицунаан канал бухъун лъвиндал г1адамал рокъоре нахъ руссанилан г1азулъан х1ат1ида г1иц1го. Рокъове щун дагьаб заманаялдасан хвана каналалда унти ккун гьесул эмен Салих1ги.\nХ1ажимух1амадил яс Сакинатица \_гьел киназулго Аллагьас мунагьал чураги\_ бицунаан, г1адамазул рат1лида жанибеххун щиб, къват1ибеххун ракьалдагицин бук1унаанила харун унеб нац1 ц1унц1рабазул гох1алда ц1унц1ра г1адилан. Квералъ, килщаз хашан, гъенезабулаанила гьеб рат1лидаса. Лъуг1елго гьеч1еб г1емераб жо бук1анила гьеб нац1 канал бухъулелъуб бугеб халкъалда бан.\nЦо чанго сонал цере ниж лъугьун рук1ана нилъер х1акимлъиялде кагътал, г1арзаби хъвазе, гьеб Терекалъул канал бараб халкъалъе цо памятник базе кколилан. Гьениб г1адамазда бихьизабураб г1азаб-г1акъубаялъул х1исаб гьабун. Амма гьелъие нух бахъизе к1веч1о. Лъаларо дол жидехъе к1алъаразул г1агарал чаг1и гьеб каналалда рук1ун ратиларо. Нижеца жакъаги лъолеб буго гьеб суал г1адамазда цебе, к1олес к1олеб жо гьабун Дагъистаналда рагъул заманаялда, рагъда хадусел соназ бихьараб ракъи, ракъол унтаби ккун хварал г1емерал г1адамал х1исабалде росун, Терекалъул канал бухъиялде, бихьараб г1акъуба, гьенир ккарал унтаби х1исабалде росун Мах1ачхъалаялда киназдаго бихьулеб бак1алъ к1иго памятник базе, цояб Рагъул заманаялда немцазул къуваталде данде гьабураб рагъулаб сангар-Терекалъул канал бухъарал г1адамазеги \_гьеб Терекалъул каналалъул къимат, рагъулъ гьелъул ккараб ролялъул рагъул х1акимлъиялъ щаяли бицунеб гьеч1о, гьелъие кколеб къиматги кьезе ккола, нилълъецаго т1алабги гьабун\_, рагъда, эмен, вас, вац, рос т1аг1арал, ракъи бихьун ракъоца хварал, г1акъуба-г1азабалда х1алт1изе ккун унти ккарал тылалъул г1адамазе цогияб памятник базе.\nДоб Советияб заманаялда г1адамазе бицунароан гьединаб жо, щай гурелъул «Ура-патриотизмаялдалъун» берцин бихьизе коммунистияб идеологиялъе данде кколеб бук1инч1о гьеб тема. Т1ад тарал х1акимзабазе гьоц1о г1адал, гъоркьехун ругезе загьрог1адинал, г1аданлъи гьеч1ел г1емер рук1ана халкъалда доб заманаялда т1ад тарал чаг1и. Гьеб х1исабалде босани тылалъул иш идеология лъик1аб бербалагьиялъухъ бихьизабизе данде кколароан. Жакъа къоязг1аги нилъер къват1исел халкъазда гьоркьоб къадро борхизабулеб кколеб х1алалда бицун къимат кьезе ккола. Гьезие календаралда памяталъул къоги гьабизе ккола.\nЖакъа нилъеца гьеб гьабич1они, нилъ щибго г1азабго бихьич1ел, рагъулъ г1акъуба, къварилъи бихьич1огон г1урал г1адин кколеб буго, нилъеца гьел суалада т1ад х1алт1и гьабич1они цогидал къват1иса чаг1и рач1ине гьеч1о нилъее г1оло гьеб гьабизе.\nЖакъа нилъер г1алимзабиги добго партиялъул идеологиялъул режималда х1алт1ула ругилан ккола жегиги, цониги нухалъ раг1инч1о Дагъистаналда тылалъул ишазе зах1маталъул фронталъулъ нилъер халкъалъул г1ахьаллъиялъе, гьенир рук1арал ккарал гъалат1азе, гьелдалъун балагьал решт1арал г1адамазул х1акъалъулъ г1елмияб конференция г1уц1ун. Рагъул тылалъул иш Дагъистаналда к1удияб эпохаялъул ишлъун ккана, щай гьелъие г1алимзабаз къимат кьолареб?\nГьеб гьанжег1аги 60 сон К1удияб Ват1анияб рагъ бергьун гьабулеб юбилеялъул соналде г1аги цо чанго г1елмиял конференциял гьаризе ккола Дагъистаналъул научный централъ.\nЗа неделю 331


26 марталда ДРялъул ЖамгIияб палатаялъ жамгIиял гIуцIабазулгун къотIи гьабуна РФялъул Конституция хисизабиялда бан тIобитIизесеб референдумалда хадуб халкколел чагIи цадахъ рекъон рищизе.\nПалатаялъул нухмалъулев ГIабдулхIалим Мачаевас абуна хадув жив гьебго суалалъ политикиял партиязул вакилзабигунги дандчIвазе вугилан.\nГьеб референдум 22 апрелалда тIобитIизе кколаан. Амма коронавирусалъе гIоло карантин лъазабиялда бан, гьеб тадбир нахъбахъун буго. Жеги къоги чIезабун гьечIо. ГьечIониги, нилъер республикаялда референдумалде хIадурлъи гьоркьоб къотIизе толеб гьечIо.\nЖамгIияб палатаялъул гьеб данделъиялда видеобухьеналдалъун гIахьаллъана инсанасул ихтиярал цIуниялъул рахъалъ Москваялъул бюроялъул нухмалъулев Александр Бродги.\nГьес бицана церетIурал улкабазул Конституциялги гIезегIан хисизарунилан. Масала, СШАялъул конституция хисизабунила 27, Франциялъул – 18, Германиялъул – 218, Италиялъул – 14 нухалъ.\nГьел хиса-басиял гьариялъе гIиллалъунги тIадеялдаса тIаде улкаялда гIумру хисулеб букIин кколин бицана данделъиялда.\nБродил ракIчIун буго Конституциялде тIадежураял гьариялдалъун нилъее киназего, пайда гурони, зарал ккунгутIиялда. КъватIисел пачалихъаздаги церетIеялде рачанила гьез.\nГьезул цо-цо улкабазда Конституция хисиялъул хIужаби дагь рукIиналъе гIиллаби баян гьаруна ДГУялъул кафедраялъул доцент Татьяна Беджановалъ. Гьел къабул гьарулеб къагIида кутакалда захIматаб бугин абуна гьелъ. Масала, СШАялда гьел хиса-басиязул рахъкквезе кколила 50 штатазда гьоркьоса 38 штаталъ. Гурони, нахъчIвалел руго. Австралиялдаги гьеб рахъалъ кинабниги 46 референдум тIобитIун буго. ГIицIго анлъго референдумалда гурони халкъалъ разилъи кьун гьечIо.\nГьеб данделъиялда жамгIиял хIаракатчагIаз щаклъи загьир гьабулеб букIана, нилъер гьаниб референдум тIобитIани, гьелъул хIасилал хIакъикъиял рукIинадайилан. Республикаялъул НКОязул Координациялъул советалъул нухмалъулев Шамил Хадулаевас рехсана рищиязда нилъер гьаниб букIунеб хIилла. Гьединго гьереси гьариладай гьал цоял хIасилалгийин абуна гьес.\nЦоги жамгIияв хIаракатчиясги тIаде жубана хIилла гьаби гуребги, цIакъго дагьал чагIиги рачIунила рищиязде. Киндила кIвезе бугеб нужеда гьенире гIадамал ракIаризе. Гьеб суал кьуна гьес ДРялъул рищиязул комиссиялъул нухмалъулев МухIамад Дибировасе. Гьесги Мачаевасги жаваб кьуна гьаркьал рикъулилан гаргалел рокъор чIечIого, гьеб къоялъ рачIун участокалдегун, щивас жидедаго тIадаб налъи тIубазабуни, иш лъикIаб рахънибе кколилан.\nТалихI кьегийин, гьел рищиязул территориалиял участкабазда учительзаби тогейин, руцIцIухIунги чIун, гьаз-доз кьурал буюрухъал тIуразарулел рукIунин гьелилан тIаде жубана имам Шамилил цIаралда бугеб халкъазда гьоркьосеб фондалъул нухмалъулев ГIалиасхIаб Хархачаевас.\nГьесда лъикIаблъун бихьулеб бугоан референдум жеги бащдаб лъагIалица нахъ бахъизеги. Гьелъие кIиго гIиллаги рехсана гьес – рагIа-ракьанде щун жеги гьел хиса-басиял гьоркьор лъун гьечIолъи, гьединго коронавирус гIодоцинегIан чIезе ккей.\nТIадежоялъе, жеги референдумго тIобитIилалде ричулел ругин РФялъул Конституциялъулъ гьарурал хиса-басиялин тIадги хъварал тIахьал, гьелъ гIадамазул ракIги белъизабулин кIалъана Хархачаев.\nАмма гьединал тIахьалги харбалги бокьарав чияс риччазе бегьулин жаваб кьуна ГIабдулхIалим Мачаевас.\nЖивго Мачаевасе асар гьабулеб бугоан Конституциялъул 68-абилеб статьяялъ. Гьелъ регионазе рес кьолеб буго пачалихъияб мацIлъун жиде-жидерго бакIалъул мацIги рикIкIине (кинабгIаги документациялъулъ гьеб хIалтIизабизе).\nАмма чанго батIияб мацIалда кIалъалел гIадамал ругеб нилъер республикаялъул хIисаб гьабуни, кинаб халкъалъул мацIдай гьаниб тIаса бищила? Бищизего бажариладай?\nДругие материалы в этой категории: « «Щивас батIа-батIаго щай гIузрабазул бицине кколеб?»\tЭбел тIаде щолел къоял рикIкIине календарь гьабун букIана »\n16:53, 05 июня 2020, 17


ГьоцIдерил ГЭС балеб бакIалда лъеда гъоркье унел ракьазухъ рецIалил гIарац 2015 соналъги тIубан щвей щакаб бугин баян гьабулеб буго Экономикаялъул министерлъиялъ. Кинал гIиллаби ругел 2014 соналъ бецIун лъугIизе кколеб букIараб гIарац бецIун бахъунгитIиялъе ва жалго гIадамазул гьелда тIасан пикру.\nРамазан ГIабдулатIиповасул Владимир Путинилгун букIараб данделъиялда, август моцIалъ, тIоцевесес цогидал тIурарал суалазда гъорлъ рехсана ГьоцIдерил ГЭС балел ракьазухъ гIарац бецIиялъул суалги къан бугилан, амма 2015 соналъул бюджеталдаги рецIалил гIарац лъун гьечIин баян гьабуна Экономикаялъул министерлъиялъул хIалтIухъан МухIамадов ИсмагIилица.\nГьоцIдерица тIалаб гьабулеб буго лъеда гъоркье унел ругел жидер ракьазухъ рецIалил гIарац тIубан кьун бахъинабеян. Гьедин, 11 сентябралда гьоцIдерил цо къокъа МахIачхъалаялдеги бачIун букIана Дагъистаналъул нухмалъигун дандчIвазе. Амма гьелгун дандчIвана Дагъистаналъул ЖамгIияб палатаялъул нухмалъулев ХIамзат ХIамзатов. Цеве «Дагъэнерго» абураб гIуцIиялъул нухмалъудаги вукIана гьев. Гьениса жидерго росуцоял къватIире рачIинегIан балагьун чIарал гIадамазда кIалъазе вачIана АхIмад ГIабдуразакъов. Гьенибго ХъахIаб рокъобе кьуна ГьоцIдерица президентасухъе хъвараб кагъатги, амма гьелъул чанго моцI аниги жаваб лъачIо. ХIасил калам, гьоцIдерихъе жамгIияб палатаялъ бачIана цо кагъат, гьелда хъваралда рекъон, лъазабулеб буго гьоцIдерие 400 млн гъурущ гуреб, гIицIго 220 млн. гъурущ хутIун бугин кьезе. ГьоцIалъ росулъа АхIмадова ПатIиматил рагIабазда рекъон, гьеб кколеб буго ракьал мекъса рорцун рукIиналъ тIаса араб гIарац, амма мухъалъул нухмалъулесги цин 400 млн гъурущ 2014 соналда жаниб щвезе бугин рагIи кьун букIанила жидее. ПатIиматил рагIабазда рекъон, гIадамал рази гьечIо жал бакIалъул хIакимчагIазги тIадчагIазги данбан гуккулел рукIиналдаса.\nГьеб суалалъул хIакъикъат цIехон «Эркенлъи» радиоялъ бухьен гьабуна Дагъистаналъул Экономикаялъул министерлъигун.\nГьезул баяназда рекъон, 2014 соналъ киналгIаги рецIалил гIарац щунгутIи мухIканаб буго. ТIаде соналъул хIакъалъулъ гьадин баян гьабуна министерлъиялъул вакил МухIамадов ИсмагIилица.\nМухIамадов ИсмагIил: « ГьоцIдерил ГЭС балеб бугеб бакIалде гIаммаб куцалъ биччалеб буго 110 млн гъурущ. Гьеб ккола Россиялъул жанубияб рахъ цебетIезабиялъул программаялда рекъон биччалеб гIарац. ГIарац биччалеб буго гIицIго компенсациял кьезе гуребги, гьенир тIоритIулел тарихиял цIех-рехазе, нухал лъеялъе ва цогидал хIажалъалабазе харж гьабизеги. Гьединлъидал, абизе кIоларо кигIан гьелда гьоркьосан рецIалил гIарац кколебали».\nМухIамадовас тIаде жубана, хутIараб гIарац - 110 млн. гъурущ «Руссгидро» гIуцIиялдаса тIалаб гьабизе ракIалда бугин тIалъиялда, амма бюджеталдаса тIокIаб гIарац биччазе рес гьечIилан.\n«Эркенлъи» радиоялъе гьоцIдерица бицухъе, жакъа къоялде щвезегIан гьезул росдае щун буго рецIалил гIарцул 600 млн гъурущ. Кьезе кколеб букIун буго 400 млн гъурущ, амма гьелъул гIицIго 220 млн. гурого гьечIин кагъат бачIун буго гьезухъе. Лъел электростанция балеб бакIалде лъим биччазе лъагIел хутIидал, бецIун бахъинабилин гьеб гIарацилан рагIи кьун букIун буго энергетиказ гьоцIдерие. Амма суал тIубалеб гьечIилан гьез гIарзал рахъун руго Хунзахъ мухъалъул нухмалъиялдаса байбихьун, МугIрузул мухъалда Дагъистаналъул нухмалъулес тарав вакиласухъе, живго республикаялъул нухмалъулесде щвезегIан, амма хIасил ккун гьечIо. ХIасил калам, рихьундерил гIадаб къисмат гьоцIдерил ракьазулги ккелин хIинкъи буго гIадамазул.


Москваялда - дагъистаниязул бизнес-годекIан | Дагъистаниял | Киназего гIаммаб Россия\nМоскваялда - дагъистаниязул бизнес-годекIан\n19 апрелалда Москваялда ДРялъул вакиллъиялда тIобитIараб тадбиралда гIахьаллъи гьабуна 70-ялдасаги цIикIкIун дагъистанияс\nАслияб къагIидаялда гьел ккола бизнесменалгун студентал. Тадбир нухда бачана МахIачхъалаялъул бизнес-жамгIияталъул (БИСОМ) председатель ГIабдулхIаким Пахрудиновас, ва гьеб данделъиялъул аслияб мурадги букIана Москваялда БИСОМалъул филиал рагьи.\nДанделъиялъул байбихьуда бихьизабуна БИСОМалъул хIалтIул хIакъалъулъ бицунеб документалияб фильм. Цинги ГIабдулхIаким Пахрудиновас бицана гIуцIиялъул церетIеязул, хIалтIул хIалбихьиялъул, гьаризе ругел ишазул хIакъалъулъ. Ассоциациялъул филиалалъул нухмалъулевлъун тана ГъазимухIамад Гъазиев.\n«БИСОМ» в столице. В Москве открыли бизнес – годекан дагестанцев\nДанделъиялда кIалъарай Дагъистаналъул Москваялда бугеб вакиллъиялъул нухмалъулей Изумруд Мужаидовналъ цIирагьараб гIуцIиялъе гьарана икъбал ва бицана Дагъистаналъул бизнесменазул хIакъалъулъ, экономика цебетIолеб букIиналъул. «Минаби ва гIадамазе хIажатал цогидалги бакIал раялъулги гIадамазе батIи-батIияб хъулухъ гьабиялъул рахъалъги Северияб Кавказалъул федералияб округалда республика буго цебесеб бакIалда. Гьединго тIадегIанаб даражаялда буго росдал магIишаталъул нигIматал гIезариги. ЦIияб гIуцIиялъин абуни квербакъила республикаялдаги Москваялдаги ругел дагъистаниял-бизнесменазул бухьен щула гьабиялъе», — ян бицана гьелъ.\nТадбиралдаса хадуб «Россия — киназего» абураб интернет-порталалъул мухбиралъ гара-чIвари гьабуна данделъиялъул гIахьалчагIазулгунги. Масала, ГIабдулхIаким Пахрудиновас бицана жив цIакъ рази вугила Москваялда МахIачхъалаялъул бизнес-жамгIияталъул ассоциация рагьиялдаса.\n— Гьадиналго гIуцIаби рагьизе руго Россиялъул цогидал шагьараздаги. Нижер ассоциациялъул аслияб масъалаги ккола бизнесменазул къадар гIемерлъи гуреб, гьезие гьабулеб кумекалъе квербакъи. Ургъулел руго цIиял проектал, гIенеккула цогидаз бицунелъухъ, гьединго хIаракат бахъула цогидазул хIалбихьиялдаса пайда босизеги, — ян абуна ГI. Пахрудиновас.\nГъазимухIамад Гъазиевасул хIакъалъулъ бугеб жиндирго пикру загьир гьабуна гьесул эмен, «Российская топливная компания» ОАОялъул вице-президент Жамалудин Гъазиевас.\n— Дир хъизамалъего гьеб ккола жавабчилъи цIикIкIараб иш. Дун вохарав вуго Москваялда цIалулел ругел дагъистаниял-студентазул Союзалъул председательлъун вас вукIиналдасаги. Гьединго гьев ккола МГУялъул студентазул советалъул председательги, шагьаралъул Думаялъул депутатасул кумекчиги, МГУялъул советалъул членги, тахшагьаралда бугеб Дагъистаналъул вакиллъиялда цебе бугеб гIолилазул советалъул членги. Кинабго цадахъ босани, гьеб ккола цIакъго кIудияб жавабчилъи. РакIчIола гьес цIияб хIалтIулъги бихьизабилин хIалтIизе бугеб гъираги махщелги, — йилан абуна гьес.\nМоскваялда вугев предприниматель МухIамад Кунаевасги абуна живги вохарав вугила Москваялда цIияб гIуцIи рагьиялдаса.\n— Ниж гьадингоги кидаго данделъулаан. ЦIияб ассоциациялъ тIадеги кумек гьабизе буго цолъиялъе ва цадахърекъон хIалтIиялъе, — ян абуна гьес.


ПАЧАЛИХЪИЯЛ КУМЕК. РОСДАЛ МАГ1ИШАТАЛДА Х1АЛТ1УЛЕЗЕ. - 3 Июля 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nВоскресенье, 18.03.2018, 04:56 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2016 » Июль » 3 » ПАЧАЛИХЪИЯЛ КУМЕК. РОСДАЛ МАГ1ИШАТАЛДА Х1АЛТ1УЛЕЗЕ.\nПАЧАЛИХЪИЯЛ КУМЕК. РОСДАЛ МАГ1ИШАТАЛДА Х1АЛТ1УЛЕЗЕ.\nРосдал маг1ишаталъул х1алт1аби гьарулезул, гьелъул продукция г1езабулезул рес буго жидерго х1алт1и цебе бачине пачалихъалдасан кумек – грантал, субсидия щвезе. Гьеб бут1аялда х1алт1улезе г1арцулаб кумек щвезе бегьула ДРялъул «2014 – 2020 соназда росдал маг1ишаталъул цебет1ей ва росдал маг1ишаталъул продукция бича-хиси рекъезаби» пачалихъияб программаялда рекъон. Программаялде гъорлъе уна росдал маг1ишаталъул г1емерал бут1аби жанире рачараб 12 подпрограмма. Г1и-боц1и, хур-хер, овощал, пихъал г1езарулезда жидеего щвезе бегьулеб кумек лъазелъун, гьел подпрограммабазул бицана районалъул росдал маг1ишаталъул отделалъул бет1ерай бухгалтер Мусаева Паврузатица.\nРосдал маг1ишаталда х1алт1и гьабуралъухъ г1арцулаб кумек (субсидия) кьола федералияб ва республикаялъулаб бюджеталдасан.\nСубсидия щвезе бегьула ахал ч1аралъухъ ва гьел г1езаруралъухъ. 1 гаялда ах ч1ун федералияб бюджеталдасан кьезе бихьизабун буго 53940 гъурущ, республикаялъул бюджеталдасан – 10 азарго гъурущ. Интенсивниял ахал ч1аралъухъ 232540 гъурущ (федералияб) ва 20000 гъурущ республикаялъул бюджеталдасан. Интенсивниял ва г1адатиял ахазе хъулухъ гьабуралъухъ федералияб бюджеталдасан бихьизабун буго 20764 гъурущ кьезе, республикаялъул – 2500 гъурущ г1адатияб ахие хъулухъ гьабуралъухъ ва 5000 гъурущ интенсивнияб ахие хъулухъ гьабун. 30 соналдаса ц1ик1к1ун заман бараб ахикьа 1 гаялдаса ракъварал гъут1би нахъе къот1ун, х1ухьуел рахъун х1алт1аби гьаруралъухъ федералияб бюджеталдаса щвезе бегьула 18190 гъурущ, республикаялъул – 4000 гъурущ.\nАраб соналъ ахал ч1аралъухъ, гьезие хъулухъ гьабуралъухъ ва басрияб ах ц1и гьабуралъухъ лъабго субсидия щвана «Харахьи» МУПалъе, к1и-к1и субсидия щвана «Хьикьухъ» ОООялъе ва Лъаг1илухъ СПКялъе, цо субсидия – Гьац1алухъ СПКялъе.\nХур-хер г1езабиялда г1арцулаб кумек щола рекьизе элитниял хьонал росаралъухъги. Хаслихъе ролъул бекьизе 1 тонна хьоназул босун кьола 4500 гъурущ федералияб бюджеталдасан ва 2500 гъурущ республикаялъул бюджеталдасан. Къвак1араб сорталъул ролъ босун 6500 гъурущ федералияб ва 2500 гъурущ республикаялъул; пиринч1алъухъ – 8000 (федер.), 2000 (республ.) гъурущ; бекьизе картошка босун – 5000 (федер.), 2000 (республ.) гъурущ; лъабг1ин ва люцерна босун – 50000 (федер.), 30000 (республ.); сорго – 7000 (федер.) гъурущ; соя – 8000 (федер.) гъурущ; рапс – 17000 (федер.) гъурущ; ц1оросаролъ – 130000 (федер.) гъурущ.\nТ1адехун рехсарал росдал маг1ишаталъул культурабазухъ субсидия щвезе ккани, бекьизе бичун босизе ккола 1 тонна элитниял хьоназул элитниял хьонал г1езарулел маг1ишатаздаса. Хьонал ричун росизе ккола жалго ругел г1адамаз гурел – маг1ишатаз. Гьезул рук1ине ккола киналго документалги.\nТеплицаби, овощехранилище, картофелехранилище раралъухъ ва гьел къач1аралъухъ субсидия кьола гьел х1алт1абазда т1ад хвезарурал харжазул 50 процент.\nЦо гаялда пиринч1ул чеказе капиталяб планировка гьабуралъухъ – 15000 (федер.),- 15000 (республ.) гъурущ щвезе бегьула.\nХарибак1ал къач1аралъухъ цо гаялде т1аде кьола 1500 гъурущ. Харибак1азде хьазе хьон босаралъухъ субсидия кьола арал харжазул 70 процент. Гьединго хур-хер г1езабуралъухъ цо гаялде т1аде федералияб бюджеталдасан кьола 1000 гъурущ.\nПачалихъалъ субсидия кьола г1и-боц1улгун х1алт1аби гьарулезе. Эбелал чахъаби т1аса ине теч1ого ц1унаралъухъ ва гьел ц1ик1к1инаруралъухъ цо бет1ералде т1аде кьола 100 гъурущ. Бичараб 1 литр рахьдахъ араб соналъ кьезе бахьизабун бук1ана 7 гъурущ, амма г1арац гьеч1илан 3 гъурущ кьуна. Исана рахьдат1е кьолеб г1арац жеги лъаларо.\nТайпадулаб г1и, ч1ег1ербоц1и хьихьулел маг1ишатазе цо бет1ералде т1аде кьола 3000 гъурущ. Рахь бахъулел тайпадулал г1ачи хьихьаралъухъ цо бет1ералде т1аде кьезе бихьизабун буго 4000 гъурущ. Лъаг1елгун 4 моц1идаса к1удиял тайпадулал бугъби г1езарулезе цо бет1ералде т1аде пачалихъалъ кьезе бихьизабун буго 100 азарго гъурущ. Бичун босараб тайпадулаб х1ораб боц1ул цо килограмм ч1агояб ц1айиялъухъ кьола 70 гъурущ. Тайпадулал хухал ва ц1ани росаралъухъ субсидия кьола цо килограмм ч1агояб ц1айиялде т1аде 50 гъурущ. Ц1ик1к1ун продукция кьолеб ч1ег1ербоц1и ва г1и-ц1ани росаралъухъ цо килограмм ч1агояб ц1айиялде т1аде кьезе бихьизабун буго 70 гъурущ. «Г1ака-бече» абураб программаялда рекъон гьан бахъулел г1ачи г1езаруралъухъ цо бет1ералде т1аде кьола 3000 гъурущ.\nГ1анк1удал, гургуразул, хъазазул ва гь.ц. т1анч1и росани цо бет1ералъухъ кьезе бихьизабун буго 100 гъурущ. Гьел х1анч1азул гьан бичун цо килограмм рик1к1ун кьола 5 гъурущ; 1000 хоно бичаралъухъ кьезе ккола 300 гъурущ.\nКвас къач1алел, гьелъул х1алт1аби гьарулел заводазде, предприятиязде квас бичун цо килограмм метис квасухъ кьола 30 гъурущ субсидия, маг1арул квасухъ – 25 гъурущ.\nФермаби раралъухъ, гьел къач1аралъухъ кьола гьел х1алт1абазда т1ад арал харжазул х1исаб гьабун 50 процент. Г1и-боц1и откормаялда лъун хьихьизе чали гьабуни, г1и-боц1и хьихьиялда х1ажатаб техника, фермабазе ва цогидалги бак1азе оборудование босун бугони,субсидия кьола арал г1арцулал сурсатазул 30 процент.\nПачалихъалдасан субсидия щвезе бегьула ччуг1а г1езабулеб бугониги. Ччуг1а г1езабизе къвариг1унеб оборудование, хасаб корма, т1инч1 босаралъухъ бат1а-бат1аго кьола хварал харжазул 50 процент.\nТ1адехун рехсарал субсидиял росдал маг1ишаталда х1алт1аби гьарулезе щвана цересел соназги. Араб соналъ тайпадулаб г1и г1езабуралъухъ 17 миллион г1арац субсидия щвана Хизроевасул, Энгельсил, Дудар Г1алиевичасул ц1аразда ругел, «Баг1арав партизан»,»Машгьурал г1адамал», «Стелла», «Хашт1а», «Г1акаро», «Гьамишт1а» СПКязе ва «Племсервис» ОООялъе. Эбелаб чахъу г1езабун 15 миллионгун бащадаб, г1аммаб къаг1идаялъ рахь бичун 9 миллионгун 966 азарго гъурущ субсидиял щвана г1емерисел маг1ишатазе. Г1емерисел маг1ишатазе араб соналъ щвана хур-хер г1езабуралъухъ 3 миллионгун 200 азарго гъурущ, лъалъ гьабиялъул х1алт1абазухъ – 11 миллионгун 777 азарго гъурущ субсидиялъул.\nНилъер районалъул г1адамаз жигараб г1ахьаллъи гьабула «Байбихьулев фермер» ва «Хъизамалъулав фермер» абурал росдал маг1ишаталъул конкурсазда.\nАраб соналъ «Байбихьулев фермер» къецалда грантал щвана Г1обода росулъа Г1алибегов Г1умарасх1абие, Расулова Ирайсатие, Х1айбулаева Багисултание ва Бакьагьеч1иса Муртазаг1алиев Х1ажимурадие. Исана к1иябго конкурсалда г1ахьаллъизе документал кьуна «Байбихьулев фермералде» 10 чияс ва «Хъизамалъулав фермералде» 4 маг1ишаталъ. Конкурсазул х1асилал хадуб лъала.\nГьал конкурсазда г1ахьаллъизе ккани г1ахьаллъулес индивидуалияв предпринимательлъун хъван-хъваг1ай гьабизе ккола, г1ахьаллъулесул бук1ине ккола росдал маг1ишаталъулаб лъай яги гьев 3 соналъ х1алт1ун вук1ине ккола росдал маг1ишаталъул х1алт1и-хъулухъалда ялъуни 3 соналъ хур-хералъул, боц1и-панзалъул х1алт1абазда х1алт1ун рук1ине ккола. Грант щолел чаг1и цойги х1алт1уда рек1ине бегьуларо, гьезие цереккун бат1иял гранталги щун рук1ине бегьуларо. Грант щун хадуб гьеб г1арац г1иц1го маг1ишаталда х1алт1изабизе ккола, гьеб щварас щуго соналъ маг1ишат къазе бегьуларо ва гьес 3 чиясе маг1ишаталда х1алт1изе бак1ал кьезе ккола.\n«Хъазиналъулав фермер» конкурсалда г1ахьаллъизе ккани х1ажалъула гьал документал:\n2. Ц1езе ккола анкета;\n3. КФХялъул бет1ерасул парспорталъул копия;\n4. Налоговияб хъулухъалдаса выписка;\n5. Бухгалтерияб отчеталъул копия;\n6. Х1алт1ухъабазул къадаралъул х1акъалъулъ справка;\n7. Бизнес – план;\n8. Ферма баялъул, къач1аялъул проектниябгун сметаялъул документация;\n9. Гьарурал х1алт1абазда т1ал арал харжазул план;\n10. Ракьул «зеленка»;\n11. Грант кьезе ккани цин банкалъул счеталда бук1ине ккола 400-500 азарго гъурущ;\n12. Налогазул налъукь гьеч1ин абураб справка;\n13. Хъизаналъул г1уц1иялъул х1акъалъулъ справка.\n«Байбихьулев фермер» конкурсалда г1ахьаллъулезулги рук1ине ккола гьелго документал. Гьел документазде т1адеги къвариг1уна т1адег1анаб ялъуни гьоркьохъеб профессионалияб лъаялъул документалъул копия яги росдал маг1ишаталъул х1алт1и-хъулухъалъул 3 соналъул стажалъул документалъул копия ялъуни ЛПХялъул х1акъалъулъ маг1ишаталъул т1охьол копия. Гьел гурелги, къецалда г1ахьаллъулесул бук1ине ккола 30000 гъурщиде бахараб къайи бичизе гьабураб къот1и-къай ва банкалда гьесул бук1ине ккола 100000 гъурущги.\nГьел документазде, банкалъул счетазде т1адеги конкурсалда г1ахьаллъизе къвариг1уна районалъул бет1ерасул ходатайствоги.\n«Хъизаналъулав фермер» конкурсалда бергьун щвезе бегьула 5 миллион гъурущ грант, «Байбихьулев фермер» конкурсалда бергьани – 1 миллионгун 500 азарго гъурщиде щвезег1ан грант.\nТ1адехун рехсарал субсидиял, грантал щвезе ккани бук1ине ккола хъвай-хъваг1ай гьабураб маг1ишат, боц1и-панз, рекьизе хьонал ва цогидабги босиялъул документал, гьел росунги рук1ине ккола цере ккарал г1адамазухъа гурел маг1ишатаздаса.\nГьединго, субсидиялъе грантазе кьолел документал рук1ине ккола мух1канал, гъалат1 гьеч1ого бит1ун ц1урал. Г1емерисеб мехалъ грант щолеб гьеч1о мух1канал документал рук1ун, амма ракьул «зеленка» гьабун гьеч1они.\nТ1адехун рехсарал конкурсазда г1ахьаллъулел ругел районцоязе гьарула грантал щун мурадалде щвей. «Кагътил» г1иял, маг1ишатал ругезе гуреб, унго-унголъунги росдал маг1ишаталъул х1алт1аби гьарулезе бергьаги грантал.\nПросмотров: 104 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


«ГИННЕСИЛ РЕКОРДАЗУЛ Т1ЕХЬАЛЪУЛ» РЕКОРДСМЕН Г1УМАРИЛ ГЬУНАРАЛ ДУНЯЛАЛДАГО МАШГЬУРЛЪАНА. - 26 Сентября 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Сентябрь » 26 » «ГИННЕСИЛ РЕКОРДАЗУЛ Т1ЕХЬАЛЪУЛ» РЕКОРДСМЕН Г1УМАРИЛ ГЬУНАРАЛ ДУНЯЛАЛДАГО МАШГЬУРЛЪАНА.\n«ГИННЕСИЛ РЕКОРДАЗУЛ Т1ЕХЬАЛЪУЛ» РЕКОРДСМЕН Г1УМАРИЛ ГЬУНАРАЛ ДУНЯЛАЛДАГО МАШГЬУРЛЪАНА.\nТ1оцебе вас гьавураб мехалда эбел-инсуда рахьи бала вас иман-иях1 бугевлъун, бах1арчиявлъун, къуватавлъун, росдал ц1ар борхатго ц1унаравлъун лъугьагиян. Гьеб гьара-рахьи рит1ухъ гьабураб г1адин, рек1елъ къвак1и бугев, къуватавлъун г1ун вач1ана Г1амикь росулъа Х1анапиев Мух1амадил ва Сакинатил вас Г1умар.\n70 килограмм гурони жиндирго чорхол ц1айи гьеч1ониги, къуваталъул рахъалъ ц1ар арав чанц1улго Гиннесил т1ехьалде жив восарав, Г1умар лъаларев чи нилъер районалда ва Дагъистаналда ватизе ц1акъго зах1мат буго.\nГьит1инаб мехалдасанго рек1елъ къвак1и бугев, х1инкъи- къай лъаларев васлъун г1ун вач1ана Г1умар. Черх лълъадаризелъун, гьев г1емер хьвадулаан х1ат1ида г1иц1го ракьалдасан, ц1орораб лъеца черх чурулаан, рогьалилъго векерулаан. Школалда ц1алулелъулги гьесие кидаго бокьулаан физкультура ва спорт. Т1оцебе Г1умарица жиндиpгo махщалиде байбихьана х1ат1ид гlицlгo эхетарал маг1азда т1ад вахъун ч1еялдасан, г1исиназдасан байбихьун, бищунго ч1axlиязде щвезег1ан маг1ал кьуриялдасан, дагь-дагь ккун ц1айи ц1ик1к1инабун, гираби рорхиялдасан. Хасго Г1умарил махщел камиллъун бач1ана Азербайжаналъул тахшагьар Бакуялда Г1али Г1абдулх1усеновасул нухмалъиялда гъоркь т1орит1арал тренировкабаздаса хадуб.\nГ1умар XIанапиев жиндирго къуват ва гьунар бихьизабизе зама-заманалдасан цеве вахъуна республикаялда гуревги РФялъул шагьаразда, областазда, х1атта, къват1исел улкабаздацин.\nГьес балагьарал х1айран гьаруна цоцаздаса рик1к1ад ч1езе гьарурал 2 автомашина рукьалда рарал квараз цоцазде аск1оре ц1аялъ, ц1ик1к1араб ц1айиялъул г1олохъанчи бак1ида г1одов вук1инеги гьавун, цабзаз гьевги кодове восун кьурдиялъ, Г1умар XIанапиевас Мах1ачхъалаялда ч1езабураб иргадулаб рекордалъ. Мах1ачхъалаялъул ччуг1ил порталда спортсменас ралъдал цо бак1алдасан багъаризабуна ва 15 метралъул манзилалъ добег1ан ц1ана 567 тонна т1ад бугеб танкер. Къуватав спортсменас гьеб ц1ана бурлакас г1адин, квераз гуреб, танкералъул тросалда бараб квар жиндирго цабзазги ц1ан. Гьединго Х1анапиевас 10-12 метралъул манзилалда цебехун ц1ана к1иго 150 тонна т1ад бугеб локомотив. Гьебго къаг1идаялъ Г1умарица цо бак1алдаса 7 метралъул манзилалда багъаризабуна Т-154 самолетги.\nГьел ва гь.ц. Гиннесил т1охьоде росарал ва росич1ого хут1арал х1икматал жал ва къуват бихьизаби Г1умарил г1емерал рук1ана. Лъида лъалареб Хасавюрт шагьаралде жанире лъугьунелъул нухда раг1алда «Хасавюрт» абун хъвараб маххул угольникал квералъ кьурун гьес ч1вараб иг1лан. Гьединго Хунзахъе рач1унезда Иги раг1алда бихьун батила «Хунзахъ» - илан хъвараб иг1лан.\nЖиндир г1умруялъул сонал 50-ялдаса аниги Г1умарица Дунялалда т1ад ч1езабуна 50-ялдасаги ц1ик1к1ун г1ажаибаб рекорд. «Маххул чанагъ» ц1аралъул къвак1арав бет1ергьанасе нилъецаги гьарила жеги гьедиг1аналго соназ нилъ х1икмалъизаризе щулияб сахлъи.\nПросмотров: 148 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


Дагъистаналда чIвана иргадулав низам цIунулев\n8 августалъул радал Дагъистаналда чIван вуго МахIачхъалаялъул нухазул полициялъул нухмалъулев. Къуваталъул идарабаз рикIкIунеб буго гьев изнугьечIого яргъидгIуцIараз чIван вугилан. Ахираб лъабго моцIалда жаниб Дагъистаналда чIварал полициялъул офицерзабазул лъабабилев кколев вуго СалихIов.\nРузман къоялъул радал 8 тIубалеб гIадаб мехалда МахIачхъалаялда ГIахъущиясул къотIноб жиндирго рокъоса къватIиве лъугьунеб бакIалда чIван вуго МахIачхъалаялъул нухазул полициялъул бетIер хисулев СалихIов Темирхан.\nРукъалъул азбаралъуб чIезабун бугеб автомобилалде аскIове ине вукIарав полициялъуласде кьвагьдон руго щалали лъаларел чагIи. Къуваталъул идарабазул баяназда рекъон гьезул лъабгояв вукIун вуго, гьел такъсирги гьабун чIегIераб приора автомобилалдаги рекIун тIурун унги руго.\nДагъистаналъул цIех-рехалъул идараялъ рикIкIунеб буго СалихIов Темирхан чIваялъе аслияб гIиллалъун гьев полициялъул хIалтIухъан вукIин бугилан.\nГьев чIварал чагIиги изнугьечIого яргъид гIуцIарал рукIиналда щаклъи буго цIех-рехчагIазул. 46 сон барав полковникасул чиналда вукIарав Темирхан СалихIов жиндирго цIияб хъулухъалде тIамун 4 къо ун букIун буго. Гьелде щвезегIан МахIачхъалаялъул нухазул полициялъул дежурнияб бутIаялъе нухмалъи гьабун вукIун вуго гьев.\nКавказский Узел сайталъул баяназда рекъон ахирисеб лъабго моцIалда жаниб Дагъистаналда чIварал полициялъул хIалтIухъабазул 7 кколев вуго СалихIов. Гьезда гьоркьор СалихIовги рикIкIун 3 полициялъул офицерги вукIун вуго.\nГьебго заманалда республикаялда изнугьечIого яргъидгIуцIаразулгун ккараб тунка-гIусиялъул хIасилалда лъукъун хутIун вуго полициялъул 2I хIалтIухъан.\nГьел чIварал офицеразда гьоркьовго вукIана цеве Гъизилюрталъул ва Хасавюрталъул полициялъул бутIабазе нухмалъи гьабулев вукIарав, хадув республикаялъул экстремизмалде дандечIараб центарлда хIалтIулев вукIарав полициялъул подполковник Салимгереев Айтемирги.\nСанкт-Петербургалъул пачалихъияб университеталъул гIелмияв хIалтIухъан, тарихчи, социолог, Дагъистаналда лъугьун ругел диниял рикьалабазда тIасан ва гIадамазул тIалъиялдегун, къуваталъул идарабаздехун бугеб бербалагьи лъазабизе гIелмиял хасал цIех-рехал тIоритIулев ХIасанов Игорилгун букIараб гара-чIвариялда «Эркенлъи» радиоялъе гьес бицана гIемерисел дагъистаниял лъугьун рукIунила цохIо гIадатиял полициялъулал рукIиналъ чIвалел ругин гьел низамцIунулелин абун.\nГьеб пикру мекъи бугила, цохIо низамцIунулезул формаги ретIун хьвадунин абун чи чIваларила, жидедехун халкъалъул рокьукълъи бижизабилеб гуреб хIалалъго хьвадулел гьечIила гьанже къуваталъул идарабазул хIалтIухъабийила.\nГьезда кколеб бугила жал кодобе ярагъги кьун, формаги ретIун жидее бокьахъин хьвадизе тарал чагIи ругилан.\nГьез букIине кколеб хIалалъ жидерго хIалтIи гьабулеб букIарабани халкъалъулги гьездехун лъикIаб бербалагьи букIунаанилан.\nГьанже гIемер гьел рихиналъ гIемерисезе гьел чIваниги гьез изнугьечIого яргъидгIуцIарал чIваниги расги къварилъи гьечIила.\nГьедин къимат гьечIеб бакIалде ккезабун бугила жалго низамцIунулез жидерго хIалтIиги гьелда хурханщинабгийилан.\nГьединго ХIасановас абулеб буго низамцIунулез цониги изнугьечIогояргъидгIуцIаразда хурхараб иш букIине кколеб хIалалъ рагьун букIарабаниги гьездехун батIияб бербалагьи букIунаанила гIадамазулилан.\nГьез щибниги диван гьабичIого чIван реххулел ругила гIадамал, цохIониги нухалъ букIине кколедухъ гьел рохьилал кквезеги ккун, гьез гьабураб такъсирги чIезабун, диванги гьабун букIарабани гIадамазул къуваталъул идарабаздехун батIияб бербалагьи букIунаанилан.\nХIасанов Игорь: «Дун цIакъ гIажаиблъизавун вукIуна кколебщинаб жо ккун хадуб цIех-рехчагIаз цебего лъан рукIарал гIадинги гьарун, такъсиралда хурхарал кинал рукIаниги кIвар бугел далилал цере рахъун рачIунел рукIиналъ.\nДица цIех-рехал тIоритIулелъул цIакъго кIвар кьуна гьелде. ЧIван вахъарав чияда бокьараб жо тIадчIезабизе кIола, хасго Дагъистаналда. Амма гьедин гьабулеб жо букIунароха полициялъул хIалтIи.\nГьезие тIадежоялъе къваригIун букIуна жидедехун лъикIаб бербалагьиги букIине. Бокьа-бокьараб гьабизе бегьулин ккун букIуна Дагъистаналъул полициялъулазда, гьел гьедин тунги ругелъул.\nГьединлъидалха гIадамазда гьел къойидаса къойиде рихунелги ругел. Гьел цохIо жидеего гIарац гьабиялдаса тIокIаб жоялде регIулел гьечIо, гьезие я такъсирал рукIине кколедухъ рагьун къваригIун гьечIо, яги гьел дагьлъизариялъеги гьел букIине кколедухъ диваналде кьеялъеги щибниги хIалтIи гьабулеб гьечIо гьез».\nХIасановас гьединго рикIкIунеб буго гIагараб заманалда пачалихъалъ полициялъул хIалтIуде букIине кколеб кIвар кьечIони, гIагарал саназда жаниб халкъ низамцIунулезде данде бахъинецин бегьулилан.\nЩибаб санайил гьарурал цIех-рехаз бихьизабулеб бугила санал анагIан полициялдехун бугеб рокьукълъиги, божигьечIолъиги цIикIкIун гурони дагьлъулеб гьечIолъи. Лъабго соналда жаниб 32% цIикIкIун руго жидеда полиция рихинабун бугин абулел дагъистаниязул къадар.


1935 • 1936 • 1937 • 1938 — 1939 — 1940 • 1941 • 1942 • 1943\n1910-лел • 1920-лел — 1930-лел — 1940-лел • 1950-лел\n1945 - високоснияб гуреб сон, грегориан календаралда рекъон байбихьула итни къоялдаса.\n1-абилеб июн — Грегорианияб календаралда рекъон лъагIалил 152-абилеб къо (високосниял сонаца 153-абилеб). ЛъагIел сверизе хутIула 213 къо.\nГІусман Губе (СагІиднуров, гьавуна 1892 соналъ Эрпели росулъ Темир-Хан-Шурагьиб округ, Дагъистаналъул АССР) — немцазул жасус, полковник.\nГъумекиб (лак. Гъумучи, Гъумук, Лак) - ккола Дагъистан жумгьурияталъул Лак мухъалъул административияб центр.\nДу́че (итал. Duce, ˈduːtʃe), латин мацІалъул лат. dux («цевехъан») рагІудасан бачІараб — Миллияб фашистияб партиялъул бетІер Бенито Муссолинил букІараб титул. Титул гІуцІана 1925 соналъ; Муссолиние гьеб щвана, жиндаго хадуб Италиялъул хІакимзабазул шураялъул бетІерасул хъулухъги букІаго. Гьелдалъун гьесие рес щвана Италиялъул пачалихъалъул хІакъикъияв бетІерлъун вукІине, Виктор Эммануил III ханлъун вукІаниги. Хадуб титулалде тІаде жубана «Империялъе кьучІ лъурав» абун, жибги КІиабилеб Италиялъулги Эфиопиялъулги рагъулъ Италияги бергьинеги гьабун, гьелъул колониалияб пачалихъ Муссолиница бахъинабиялъе гІоло. Дуче титул хвезабуна 1943 соналъ, ханасул амруялдалъун Муссолини гьелдаса махІрум гьавун хадуб. Гьелъул бакІалда премьер-министрасул титул букІадахъин гьабуна, ва гьебги щвана Пьетро Бадольохъе\n«Дуче» титул лъугьана кьучІаблъун фашистиял ва радикалиял миллиял партиязул церехъазул титулабазе (гьездаго гьоркьоб Фюрер титулги). 1943 соналъ, жиндирго пачалихъ къараблъун рикІкІинчІев Муссолиница, лъугьана «Италиялъул социалияб жумгьурияталъул Дуче»лъун.\nБени́то Ами́лькаре Андре́а Муссоли́ни (итал. Benito Amilcare Andrea Mussolini [beˈniːto musːoˈliːni]; 29 июль 1883, Предаппио, Эмилия-Романья — 28 апрель 1945, Джулино-ди-Медзегра, Медзегра, Ломбардия) — Италиялъул сиясатчи ва пачалихъияв хІалтІухъан, публицист, Миллияб фашистияб партиялъул (МФП) цевехъан, диктатор, «Дуче», жиндица 1922 – 1943 саназда премье-министр хІисабалда Италиялъе бетІерлъи гьабурав. 1938 соналъул 30 марталдаса Империялъул тІоцевесев маршал. 1936 соналдаса хадуб гьесул официалияб титуллъун лъугьана «Жиндир тІадегІанлъи Бенито Муссолини, правительсвоялъул бетІер, фашизмалъул Дуче ва ва империялъе кьучІ лъурав». ТІаса рехун хадув, 1943 – 1945 саназда гьес бетІерлъи гьабуна Италиялъул социалиябжумгьурияталъе.\nМуссолини вукІана жинде гъерлъе Корпоративизм, Экспансионизм ва Антикоммунизм, цензурагун ва пачалихъияб пропагандагун жубараб, италиялъулаб фашизмалъе кьучІ лъуразул цоявлъун.\nГIадамазул къадар бахуна 62 081 чиясдаАдминистративияб марказ — МухӀарамхур.\nСасикьа МухӀамадил ГIабдурахIим\nМухӀамадил ГӀабдурахIим МухIамадов (гІур. Магомедов Абдурахим Омарович; гьавуна 15 январалъ 1943 с.) - исламалъул дагӀватчи ва хъвадарухъан. ГӀадамазда гьев лъала жиндир тӀахьаздалъун ва жеги лъикӀ Хирияб Къураналъул таржамачи гӀадин.\nТурциялъул Президент — ккола Турция пачалихъалъул бетІер.\nГъоркь рехсон буго Турциялъул рукІарал киналниги президентазул сияхІ. ТІоцевесев президент вищана 1923 соналъ. АнцІила цо президентасдаса анлъгояв рукІана рагъулаллъун.\nХе́льсинки (цебе Гельсингфорс, фин Helsinki, швед. Helsingfors) — Финляндиялъул тахшагьар ва бищун кІудияб шагьар, Уусимаа провинциялъул административияб центр. Буго пачалихъалъул жанубалда, Балтий ралъдал рагІалда. Халкъалъул къадар — 622 240 чи (31.12.2014). КъватІисел пачалихъазул ватІанчагІазул къадар бахуна 10 % шагьаралда гІумру гьабун бугезул.