21 цIалдохъанасе щвана 100 балл\nИсана ЕГЭялъул хIасилал квешал гьечIо\nАртём Здуновасул нухмалъиялда гъоркь тIобитIараб Дагъистаналъул хIукуматалъул данделъиялда 2019 соналъул ЕГЭялъул хIасилал гьаруна. Аслияб кIалъай гьениб гьабуна ДРялъул лъайкьеялъул министр – ДРялъул вице-премьер Уммупазил ГIумаровалъ.\nМинистралъул баяназда рекъон, 2019 соналда ЕГЭ кьуна 12 452 выпускникас ва ГИА – 23 992 цIалдохъанас. Экзаменал тIоритIана 68 хасаб пункталда. Жеги анлъго пункт гIуцIун букIана загIипаб сахлъи бугел цIалдохъабазе. Онлайн режималда хIалтIулеб букIана 985 аудитория ва сахлъи загIипал лъималаз экзаменал кьолеб 34 аудиториялда лъун рукIинчIо видеокамераби. Экзаменазул заманалда хIалтIулев вукIана 4386 чи. ЦIалдохъабазул тIадкъаязул халгьабуна 465 экспертас (гьезда гьоркьоса 13 ккола федералияв эксперт) ва экзаменазда хадуб халккуна 229 жамгIияв чияс, гьезда гьоркьоса 85 вукIана федералияв наблюдатель.\nУ. ГIумаровалъ бицана цIалдохъабиги гьезул эбел-эменги экзаменазде хIадуриялъул, ай гьезулгун гара-чIвариял ва дандчIваял тIоритIиялъул хIакъалъулъги. Гьел тадбиразул хIасилалда исана цIикIкIана, адабияталъул хутIизегIан, киналго экзаменазул гьоркьохъеб балл. «Масала, гIурус мацIалъул экзаменалъухъ 80-ялдаса цIикIкIун балл щвана 1748 выпускникасе, профилияб математикаялъухъ – 103 выпускникасе. Гьединго 21 цIалдохъанасе щвана батIи-батIиял экзаменазухъ 100 балл (гьезул хIалтIабазухъ цIидасан халгьабуна Рособрнадзоралъул вакилзабаз).\n2019 соналда 873 выпускникасе кьуна «За успехи в учении» абун тIад хъвараб цIияб формаялъул аттестат (гьелда рекъон кьола меседил медальги). Аттестат щвечIого хутIана 825 цIалдохъан. Хьул буго, сентябралда цIидасан экзаменалги кьун, гьезул къадар жеги дагьлъилин», - ан бицана министралъ.\nДРялъул Халкъияб Собраниялъул председателасул заместитель Елена Ельниковалъ кIвар буссинабуна экзаменал кьезе ругел цIалдохъабазулгун ва гьезул эбел-инсулгун психологиял гара-чIвариял гьаризе ккеялде. Гьелъ абуна, цIалдохъаби хIинкъулел ругин тIаде щолел ругел экзаменазукьа ва гьелдалъун чорхол сахлъиялъе зарал гьабизе рес бугин абун.\nПрочитано 143 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 19 августа 2019 16:19\nДругие материалы в этой категории: « ЦIодорлъи гьабе\tХIасилал ва масъалаби »\n23:34, 05 июля 2020, 47\n23:04, 05 июля 2020, 48


Рузман къоялъ Буйнакскалда ветераназул партиялъул депутатазулгун данчдчIваялде рачIарал гIадамал низам цIунулез резнал тIилацаги рухун нахъе рачахъизе хIал бихьанила. Халкъалдаги полициялъулаздаги гьоркьоб ккараб гьеб тунка-гIусиялъул чанго гIахьалчи къуваталъул идарабаз ккун вачунги анилан лъазабулеб буго гьеб тадбиралде щвараз.\n16 октябралда ветераназул партиялъул депутатаз жидее гьаркьалкьуразулгун дандчIвай гьабизе бугин шагьаралъул администрациялъул данделъабазул рокъобилан абураб лъазаби тIибтIизабун букIана.\nГIадамазул жидедехун гIемерал суалалги, къваригIелалги ругин, гьез жидеда некIого гьарулеб букIанила дандчIвай гьабейилан абун, гьедин, халкъалъул масъалаби гьоркьоб лъезелъун, тIобитIизехъин букIанин гьеб тадбиралин абулеб букIана партиялъул вакилзабаз.\nГьеб я митинг гурила, я акция гурила депутатазулги халкъалъулги гIадатияб дандчIвай букIине кколаанила гьениб, амма гьелъул бакIалда шагьаралъул нухмалъиялъги низам цIунулезги рагъ-кьал гьабунилан абулеб буго гьез.\nГьеб дандчIвай байбихьилалде чанго сагIаталъ цебего шагьаралъул аслиял къватIаздаги, Буйнакскалде жанире рачIунел нухаздаги киса-кирего къуваталъул идарабазул хIалтIухъабиги, рагъулаб техникаги чIезабун букIанин, шагьаралде рачIунелщинал автомобилазул хал гьабулеб букIанин гьез, гьеб кинабго дандчIваялде рачIунел гIадамазе квалквалалъе гьабураб жо букIиналда ракIчIун буго депутатазул. Гьелго низам цIунулез шагьаралъул майданги сверун ккун гьениреги къазе риччалел рукIун гьечIо гIадамал.\nГьедин лъикI полициялъулалгун дагIбадун, гьелги нахъе цун халкъ аслияб майданалде борчIун буго, амма администрациялъул минаялъуре ун бажаринчIин гIадамазухъаги жидехъагийилан бицана «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда ветераназул партиялъул вакил ГIумаров МухIамадица.\nГIумаров МухIамад: «Администрациялъул минаялъуре жанире унеб бакIалда цере къолдабиги ккун ярагъги борчун полициялъул хасаб къокъаялъул хIалтIухъаби чIун рукIана. Гьез я къватIиве я жаниве чи виччалев вукIинчIо. Ниж депутатал ругин, нижер ихтияр бугин администрациялъул данделъаби тIоритIулеб рокъоре ине ва гьениб гIадамазулгун данчдчIвай тIобитIизейилан депутатаз абуниги гьезухъ гIинтIамулев чи ккечIо.\nГьенире риччачIони шагьаралъул аслияб майданалдагIаги тIобитIилин данделъийин рукIана ниж, абулеб жо рагIизе микрофоналги колонкабиги лъуна, амма гьенив нижер чи кIалъазе виччачIо полициялъулаз. Майданалда бугеб сценаялде тIаде рахарал депутатал цо-цоккун гъоркье реххана гьез.\nГьелда ццин бахъун ахIи-хIур бахъинабизе лъугьана гIадамаз. Цо-цо гIолохъаби жалгоги лъугьана сценаялде рахинейилан абун, гьез жидер депутатал кIалъазе тейилан абулеб букIана. Гьедин лъугьаралги гIадалъ резнал тIилал кьабун хьуризаруна гьениса. Микрофоналги колонкабиги гъурана полициялъулаз».\nАхирги полицилъулаз аслияб майданалдаса нахъеги къотIун гIадамал шагьаралъул ахикь данделъун руго. Гьениб хIукму гьабун буго букIине кколедухъ ветераназул партиялъул депутатал хIалтIизе течIони, щибаб къойил митингал тIоритIизе.\nГьединго гIагараб заманалда автобус цIун гьел ветераназул партиялъул рахъккурал Москваялде Россиялъул президентасул администрациялде ине хIадурулел руго жидерго разигьечIолъи загьир гьабизе.\nГьединго гьеб данделъиялда гъорлъ гIахьаллъи гьабичIого букIинелъун гьелдаса цебесеб къоялъ полициялъул хIалтIухъабаз щибниги бичIчIизабичIого, кинаб букIаниги гIиллаги гьечIого ккун вуго Буйнакскалдаса журналист ГIарип Аримов.\nГьединго ветераназул партиялъул гIолохъанал депутатазулги рокъо-рокъоре рачIун низам цIунулез лъазабун букIун буго нужеца гьеб данделъи гьабугейин, гьабуни нужер гIемер проблемаби рукIине ругин абун.\nГьезул цо-цоязухъе полициялдасан хасал документалги рачIун рукIун руго гьеб нужеца дандчIвайин абун гьабулеб бугеб данделъи къануналде данде кколаредухъ тIобитIулеб митинг кколин. Нужеца гьеб тIобитIани диваналда цебе жаваб кьезе бугин нужеца гьелъухъилан.\nГьединго ветераназул партиялъул депутатазул разигьечIолъи буго исана 13 сентябралда рукIарал рищиязда гьез бергьенлъи босун букIаниги, жеги –жеги Буйнакскалъул мэр ХIусен ХIамзатовас хIатIизе толел гьечIолъи.\nГьезухъе гьал къоязда гурони щун букIун гьечIо шагьаралъул устав, гьединго шагьаралъул администрациялде жанире риччалел гьечIо гьел депутатал, депутатазул мажлисалъул бетIерлъун вищарав гьебго ветераназул партиялъул депутат Заур Шагьвердиевасе хIалтIпзе рукъ кьун гьечIо жеги гьениб.\nГьеб шагьаралъул устав кватIун гурони кодобе щвечIолъиялда базабулеб буго гьел церехун рехсарал депутатаз гьаб сагIат Буйнакскалъул вугев мэр ХIусен ХIамзатов хъулухъалдаса нахъе вахъеян тIалаб гьабиялъул ишги. Жидее бокьухъин нахъе вахъун бажаруларила шагьаралъул бетIер, къануналда рекъон гьев нахъе реххиялъе гIилла букIине кколила. МоцIида жаниб жидеца гьесул хIалтIиялъул халги гьабун гьеб суал роцIцIинабизе бугин лъазабулебги буго гьел депутатаз.\nГьанибго абизе ккола дагьал церегIан къояз цо-цо интернеталда ругел информ-сурсатаз баянаял тIиритIизарун рукIана Буйнакскалъул мэр ХIусен ХIамзатов Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас хъулухъалдаса нахъе вахъун вугин.\nАмма чанцIулго ГIабдулатIиповас ХIамзатовасдаса разигьечIолъи официалияб къагIидаялъ загьир гьабун букIаниги, гьев Буйнакскалъул мэр хIалтIудаса вахъиялъул хIакъалъулъ информация хIакъикъияб батичIо. Гьединго ГIабдулатIиповас гьел ветераназул партиялъе Буйнакскалъул бетIерлъун тезе къваригIун вугев ГIусман ГIусмановги жиндие данде кколареблъи лъазабун букIана. Гьев ГIусманов гурого батIияв мэрасда жал разиял гьечIин абун чIун руго буйнакскалъул депутатазул мажлисалда 80% депутатазул бугеб ветераназул партияги.


Зул хIурма терроралъул къурбанал\n1996 соналъул ичIабилеб январалда Гъизляралъул больницаялде гьужум гьабуна халкъазда гьоркьосел хъачагъазул къокъаялъ\nРакълилаб шагьар квегъизе гъирагун Гъизляралде рачIарал хъачагъазул нухмалъулевлъун вукIана Салман Радуев. Гьезул кверзукьа хварал гъизляралъулал ракIалдещвезариялъул тадбиразда гIахьаллъана нус-нус дагъистанияв. Гьезда цадахъ рукIана Гъизляралъул бетIер Александр Шуваловги, шагьаралъул собраниялъул депутаталги, жамгIиялгун гIолилазул гIуцIабазул хIаракатчагIиги, доб хасалил къоялъ хваразул гIагарлъигун гьудулзабиги. Митингалда гIахьаллъана вахIшияб ишалъул чIагоял нугIзалги.\n«Больницаялда рукIарал ва щибго мунагь-гIайиб гьечIел гъизляралъулазе сордо-къоялъ зулму гьабуна хъачагъаз. ГIаданлъи тIагIарал террористазул кверзукьа хвана анцI-анцI чи. КигIан хIинкъи букIаниги, хъачагъазухъа бажаричIо бахIарчиял гIадамал хIинкъизарун, гьезул яхIалъги къуваталъги кумек гьабуна нилъедаса кIудияб балагь тIаса инабизе. Гьелдаса нахъе ана 22 сон. ЧIагоязда кIоченчIо хварал. Гьезда киданиги кIоченаро 1996 соналъул ичIабилеб январалда Гъизляралде тIаде бачIараб балагьги», – ян абуна Александр Шуваловас. Гьес рехсана пашманал хIужабиги: теракталда хвана 51 чи, лъукъана – 174, больницаялда зулму гьабун чIезавун вукIана – 2161.\nСихIкъотIиялъул лахIзаталдаса хадуб тIугьдул лъуна 1996 соналъул терроралъул къурбаназулги 1999 соналда, Дагъистаналдаги Кавказалдаги ракълилаб гIумру цIунулаго, хварал аскариязулги памятниказда цере.\nВадим Погосов вукIана Радуевасул къокъаялде дандечIаразда гъорлъ. «Дихъа бажарана анкьго чи хвасар гьавун. Чан сон аниги, доб къоялъул лъугьа-бахъин беразда цебеса унаро», - ян абуна гьес. БахIарчилъиялъухъ Погосов мустахIикълъана «Бихьинчилъиялъул орденалъе».\nВячеслав Уцехов вукIана, жидеего бокьун хъачагъазда цадахъ Первомайское росулъе щвезегIан арал гъоркьлъалие росаразда гьоркьов. «Микь-абилеб январалда дун вачIана Чачаналдаса отпускалде ва рогьалилъ дунги ккана больницаялда рукIаразда гъорлъе. 10 январалда, чIужугIаданалъул бакIалда хъачагъазда цадахъ вукIине разилъана дунги ва Первомайскоеялде щвезегIанги ана», – ян ракIалдещвезабуна гьес.\nМахIачхъалаялда тIобитIана эркенаб гугариялъул рахъалъ «Мангуст» турнир\nГьал къоязда МахIачхъалаялда, «Труд» стадионалда, гIолилазда гьоркьоб тIобитIана эркенаб гугариялъул рахъалъ «Мангуст» турнир. Гьелъул гIуцIарухъан, гIолилазда гьоркьов Европаялъул ва Дунялалъул чемпион, гьабсагIаталда МахIачхъалаялъул ГIали ГIалиевасул цIаралда бугеб спортивияб школалда тренерлъи гьабулев Шамил ГIалиевас турниралде ахIун рукIана 2017 соналъ бищунго лъикIал хIасилал рихьизарурал республикаялъул спортсменал. Къецалин абуни рукIана щуго цIайиялъул категориялда - 35 кг, 38 кг, 42 кг, 46 кг, 50 кг. Социалиял гьиназдагун батIи-батIиял сайтазда, газетазда бицен гьабун букIиналъги батила турниралда хадуб халкквезе рачIана гIемерал гIадамал, хIакимзаби, спортсменал. Спортивияб тадбиралде байбихьилелде ургуялде рахъана «Лезгинка» ансамблялъул кьурдухъаби. Гьез рихьизарурал гьунараз, берцинаб кьурдиялъ битIахъе асир гьаруна турниралде рачIарал гIадамал. ПалхIасил, гьеб киналъго бицунеб букIана спортивияб тадбиралде гIуцIарухъаби лъикI хIадур рукIин. Гугариги букIана кутакалда интересаб. Цоясдаса цояв къуватав вукIана ургуялде вахъуневщинав гIолилав. 2017 соналъул бищунго къуватал спорсменаллъун ккана МухIамад Жарулаев (35 кг, ЧIарада район), Шигьабудин ГIабдулмуминов (38 кг, Хасавюрт, Ш.ГIумахановасул цIаралда бугеб школа), Рамазан Багьавудинов (42 кг, Хьаргаби район), МухIамад Амирчупанов ( 46 кг, Каспийск, Къ. КъурамухIамадовасул цIаралда бугеб школа), МухIамадбашир Ханиев (50 кг, Хасавюрт).\nКубокал, медалал гурелги бергьарал гугарухъабазе кьуна гIарцулал шапакъаталги. ТIоцебесеб гурони цоги призалъулал бакIал турниралда рихьизарун рукIинчIелъул, гьелъие мустахIикълъаразе щвана 25 аза-азар гъуруш.\nГьеб сордоялъ гугариялда хадуб халккун рукIаразул ихтияр букIана церехун рехсарал турниралъул чемпионазда гьоркьосаги бищунго къуватав вищизе. Гьаркьазул хIисаб-суал гьабидал, «Къуватаздасаги къуватав» абураб цIаралъе мустахIикълъана Хьаргабиса Рамазан Багьавудинов. Гьесие кьуна хасаб приз.\nКъецал лъугIун хадуб гIахьаллъарал киназего баркалаги кьолаго, гьадин абуна Шамил ГIалиевас: «Гьаб букIана нилъер байбихьи, тIоцебесеб турнир ва хадусел соназда хьул буго, гьаб халкъазда гьоркьосеблъун лъугьинин», - ан.\nДРялъул спорталъул министрасул тIоцевесев заместителасул ишал тIуралев Зайнал Салаудиновасул рагIабазда рекъон, цебеккун гIолилазда гьоркьоб «Мангуст» гIадинаб турнир букIинчIо. «Жакъа гIолилаз ургуялда бихьизабуна Дагъистаналда эркенаб гугари тIегьан бачIунеб букIин. РакIалда букIана, турниралдеги ваккун, цоги ишал гьаризе ине. Амма гьанир рукIарал хIалуцарал речIчIияз кивего виччачIо. ПалхIасил, гIуцIарухъабазухъа бажарун буго ракIалда букIараб гIумруялде бахъинабизе. Гьелъухъ гьезие баркалаги буго. Ниж кидаго хIадурал руго гьадинал тадбиразул рахъкквезе ва кумек гьабизе», - ян абуна Зайнал Салаудиновас.\nДругие материалы в этой категории: « Перечень общественных пространств\t№10 школалде сапар »


КватIичIого росулъе, цIалиги лъугIун, тIад юссун ячIана МухIамадил яц Шамсият. БачIинахъего йокьула Написатие гьей, цоцадехун цIакъ лъикI рукIунел гьудулзабилъун лъугьана Написатги Шамсиятги. Зама-заманалда гьелде балагьун хутIулаан Написат, кигIан берцинайха гьай йигейилан. «МухIамадго гIадинай йорхатайги, гьесулго гIадал чIегIерал бералги» абун, элъул пикрабазда йикIунаан Написат.\nЦо нухаллъ МухIамадица абула Написатида:\n- Дир яц къваридго йихьулей йиго дида. Дуца къварид гьайичIогогIаги йигищ гьей? Цебе гьединаб гIенеккунчIей букIунароан гьелъул…\nГьебги ракIаде щун, гьелъ цIехола Шамсиятида:\n- Шамсият, дур вацасдаги ургъел чIван буго, мун цее гIадай гьечIин, къварид йигин абун. Щиб дуе ккараб жогIаги. ДидагIаги бице. Дун дуе чиярги гурин, чиярилан росулъ рикIкIаниги. Унтунцини гурищ мун?\nШамсият жаваб кьечIого, гIодилаго жиндирго рокъое ана. КъанагIат гурони, азда аскIоецин къаларей лъугьана гьей.\nНаписат ургъел чIван йикIунаан, щай Шамсият жиндаса рикIкIалъун чIолейилан. Кида Написат гьелъухъе жание лъугьаниги, машинаялда нахъа гIодойги чIун, гьелъухъцин ялагьичIого, юкъарулей йикIунаан гьей.\nЦо къоялъ Написатица МухIамадида абула:\n- Дун дур яцалъе йокьулей ятиларо…\n- Щиб бицуней мун? ЦIакъ еццун йикIана гьелъ дие, лъикIай чIужу щун йигин диейилан. Мун цIунеян, мун ракI лъикIай йигилан, абула гьелъ. Хеккого эбел-эменги хун, хутIарал руго ниж. Гьединлъидал батила цоцазе хириялги руго. Дие гIадин дуеги йокьизе ккола гьей.\n- Лъаларо, гьей гIадай берцинай гьечIелъул дун…\n- Берцинлъи букIуна рокьиялъулъ, дур росасде бугеб бербалагьиялъулъ.\n- БичIчIула, бацIцIадаб рокьи буго дие кIудияб борхалъи гьаб дунялалда.\n- Гьединлъидалха ячарай дица мун бищун борхатаб росулъе,- ян махсаро гьабула МухIамадица. - Мун хIинкъичIо гурищ гьание яхине?!\n-ХIинкъичIоха мунги аскIов вукIун! Гъоркьа тIаде дур росу дуца бихьизе гьабидалги хIинкъичIо. Гьал рукъзал цIудул бусабилъун рихьулел рукIаниги хIинкъичIо...\nКидаго рокьигун балагьулаан гьей жиндирго росасде. Жий хадуй гъолареб борхалъийилан кколаан гьев гьелда. Гьесдаса хириявги гIагаравги чи вукIинчIо гьелъие ракьалда. Аллагьас къанагIат биччалеб батилин ракьалде гьадигIан бацIцIадаб рокьиги, къанагIат данделъулел ратилин гьадигIан цоцазе рокьулел гIадамалгийилан кколаан гьезухъ балагьидал.\n- Написат, дирго ракI рагьун, дуда дунги кIалъачIевани, дуе дунги вокьун вукIаравани, дуца дида гьеб рагьун бицине букIанищ?\n- Лъаларо, кIвезе букIун батиларо. ГIумруялъго гIенеккун чIелаан дун. КIудияб рокьи гIинтIамун чIолин ккола дида.\n- Щай, Написат, дуда гьедин кколеб?\n- Щай гурелъул, дир гьудул, гьединаб гIищкъу холарелъул, данде рокьи гьечIониги. Дида ккола гьединаб рокьиялъ, жиндие гуребги, сверухъ ругезеги хинлъи кьолин; гьединаз, гIадамазе лъикIлъи гуреб, квешлъи гьабу-ларин ; гьединаб рокьуца ккараб къо борхизе къуват кьолин…\n-БитIараб буго, Написат, гIадамал жодорго рекIехъги гIенекулел ани, ракьалда квешлъи дагьлъилаан. Амма мун шагIир гIадин кIалъалей йиго, кучIдулгIаги хъваларищ дуца.\n- Хъваларо,- ян елъула Написат. - ЦохIо шагIирзабазул гуребги, гIадатиял гIадамазулги ккола гури, МухIамад, рокьи.\n- КIочонге дуда, рокьи гIицIго байрамкъо гуреблъи. ГIемер жо баччизе ккола рокьуе гIоло.\n- Дуе гIоло бокьараб къо борхизе дунги хIадур йиго. Дие гIоло мун хIадурав вукIинги лъала.\nНаписатица росасда къвал бала.


Дагъистан махIрум гьабуна хасаб кумекалдаса\nSertificate, Mothers benefit\nРоссиялда бугеб 89 регионалда гьоркьоб 53 гурони регион гьечIо хъизаналда гьабураб лъабабилеб лъимералъе пачалихъалъ хасаб кумек (пособие) чIезабураб. Гьезда гьоркьобе унеб гьечIо Дагъистан.\nДагъистаналъул захIматалъул ва социалияб цебетIеялъул министерлъиялъул хIалтIухъабаз бицухъе, гьеб пособие кьоле буго демография квешго нахъе ккарал регионазда, Дагъистаналдайин абуни гьелъул къварилъи гьечIо.\nМахIачхъалаялда соцсетаздасанги телефоназдасанги тIиритIизарулел руго анлъабилеб марталда аслияб майданалде митингалде рахъаян абурал лъазабиял.\nРеспубликаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповас абун бугила Россиялуъл хIукуматалад лъабабилеб лъимер гьабурал хъазаназе хасаб пособие Дагъистаналда кьечIониги разиял ругин жал, гьединлъидал гьеб хIукмуялда дандечIей бихьизабизе кколин гьеб митингалда.\nГьелда ЭР-ялъел жиндирго пикру загьир гьабулеб буго Хунзахъ мухъалда ясли-ахалда хIалтIулей ГIайшат МухIамадовалъ.\nГIайшат МухIамадова: «Россиялда гъорлъ бугеб Дагъистан щай батIа гьабизе кколеб къануналъ. Добаса гIебеде лъимералъе моцIие бихьизабураб жо азарго гъурущ рагIула, гьанибин абуни гIицIго нусиялда анлъго гъурущ буго. Гьеб гIарцуда щиб малъулеб?\nРосабалъ кIудияб хъулухъ-ишги букIунаро гIадамазул. Гьеб нусиялда анлъго гъурщица лъимер кин хьихьизе бугеб? Гьединал жалазе, капиталалъе гIолонги гьарулел ругоха гIадамаз лъимал.\nРегионалъ кьезейин, регионалда бан тезабун батани, гьеб щоларо аниб. ГIабдулатIиповас дотациялъе бачIунеб чамалиго миллион тIадбуссинабун гьечIищ, гьеб къваригIунарин абун».\nГьебго мухъалдаса Зарема ГIалиевалъ гьабуна дагьалъ цебе лъабабилеб лъимер. КIиго моцIалъ цебе гьелъ банкалдаса бахъун буго лъабабилеб лъимадухъ пачалихъалъ кьолеб гIарцул 409 азарго гъурущ. Амма тIаде-тIаде процентал рачIине бегьулинги абун, цогидал хъизаназ гьеб жеги бугелъубго тун бугин бицана гьелъ ЭР-ялъе.\nЗарема ГIалиева: «ГIемерлъизегIанин, гIемерлъизегIанин тун буго гIадамаз гьенибго гьеб гIарац. Олимпиадаялдаса хадуб щиб ккелебали лъаларинги абун, нижецани бахъана гьеб.\nИсана гьарурал лъималазе кьолеб батилароха гьеб, амма церехун гьаруразе щолеб батула. Эбелалъул капитал тIоцебесеб лъимералъе щолароха, щола кIиабилелъе, лъабабилелъе, ва хадусезе.\nЛъаларо, лъимал гьари цIикIкIанин Дагъистаналда капитал кьезе лъугьаралдасаян бугоха хабар. Гьелъие гIоло гьарунин абулебги рагIана дида. Мина базе кканиги, гьениб ремонт гьбаизе кканиги кIудияб кумек гьечIищха гьелъул».\nБицен гьабулеб суалалда бан гьанже гIемер ракIалде щвезабула республикаялда Россиялъул Пачалихъияб Думаялъул вице-спикер Владимир Жириновскияс телевидениялдасан кавказиязул хIакъалъулъ абурал рагIаби.\nВладимир Жириновский: «Амма гъозул хъизаназда цIидасан раккулел руго щуго-анцIго-анцIила щуго лъимер! Гьеб мехалда тIолабго Россия гIицIго Кавказалъе гIоло хIалтIулеб букIинехъин буго – заводалги рай гьелъ гьезие гIоло, азарханабиги, школалги, предприятиялги рагье! Кинабго гьезие! ГIурусазе щиб хутIулеб бугеб?!\nРакъунги, тIад партал-хьит гьечIого гIицIгоги хутIулел руго. Гьединлъидал кавказияз гьабизе ккола гьоркьохъеб куцалда инсанияталъ гьабулеб гIанасеб къадар лъималазул – цо яги кIиго!\nЛъабабилеб лъимер гьабуни, тIад гIакIа къотIизе буго. Бокьун батичIони, сверун махьул хьуриялъги къан чIезаризе руго! Цинги рукIаян абе гьенир жанир, жидецаго 10-15 лъимерги кваназабун!»\nГьаниб байбихьуда анлъабилеб марталда МахIачхъалаялда митинг гьабизе бугилан соцсетаздасанги телефоназдасанги тIиритIизарулел лъазабиял ургъунго республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIипов квеш вихьизавизелъун тIиритIизарулел ругилан абуна ЭР-ялъе Зайнаб ГIалимирзаевалъ.\nГьей ккола МахIачхъала шагьаралъул администрациялъул хIалтIухъан.\nЗайнаб ГIалимирзаева: «Дагъистаналда, битIараб бицани, лъимал гьариялъул иш квеш гьечIо, цогидал регионазда дандеккун. Дагьалъ цее Екатеринбургалда йикIана дун. Лъимал гьарулеб ригьалда ругел руччаби, нагагь гьезие лъимер гьабизе къваригIун бугони, харжида тIадегицин гIарацги кьун рокъор толеб программа буго гьезул.\nГьедин демография лъикIлъизабизе къваригIун буго гьезие. Нилъер гьаниб гьелъулъ хIажалъи гьечIо. Гьанже гьеб митингалъул хабарги буго кинисан Рамазан ГIабдулатIипов квеш вихьизавилевали лъаларогоги, ахIвал-хIал хIалуцинабизе къваригIунги гьарулел жал ругоха, дир хIисабалда.\nЧанго бакIалда хъванги букIана нуж божугейин гьелда, гьедин бугеб жо гурин гьебилан. Амма гIемерисел гIадамазе къваригIун букIунароха кинан гьеб бугебали лъазе. Цо гьабулеб жоялда гьоркьор ахIи-хIуралда рукIун гурони, пикру гьабулел чагIи дагьулън урго.\nУнголъунги доба ахIвал-хIал кин бугебали лъалеб гьечIелъул нилъеда. ЧIахIи-чIахIиял шагьаразда, губерниязда абулеб буго щибай щуабилей чIужугIадан йигила лъимер гьабуларей. Цинги херал чагIи хьихьизе гIолилал гIолареб бакIалде ккезехъин руго гьел. Гьединлъидал бицине бигьа буго нилъее, гьаниб гьединан гьечIеб мехалда».


Новолак мухъалъул Тухчар росулъан тумаз ФСБялъухъе ва Дагъистаналъул нухмалъиялъухъе кагътал ритIун руго, бакIалъулаб школалъул директоралде гIарз гьабун. ТIоцересезе ракIалъе гIун гьечIо гьениб дарсида чачаназул гимн хIалтIизабиялъул хIужжа. Директоралъ абулеб буго, жинде гIайиб гIунтIизаби кколин тумазги, аваразги, чачаназги гIумру гьабулеб росдал жамгIияталда жаниб ахIвал-хIалуцинабиялъул мурадалда гьабулеб галиян.\nГьал къоязда ЦIияблак мухъалъул Тухчар росдал школалъул мугIалимзабаз лъазабуна жал школалда берцинго хIалтIизе толел гьечIила. Гьелъул нухмалъулей чачанай йикIиналъ гьелъ жидее квекIенал гьарулел ругила, чачанал цере гьарун тумал нахъе гьарулел ругин гьелъилан руго тухчаралдаса тумазул мугIалимзаби. Гьелде тIадеги дагьаб цебегIан школалъул тадбиралда чачаназул гимн биччанин, Дагъистаналъул гуреб, Россиялъул гуреб, чачаназул гимн Дагъистаналъул школалда щайин биччазе кколебин абун разигьечIолъи загьир гьабулеб буго гьез.\nГьел киналго жидерго суалал, тумазул миллияб гIуцIиги гьоркьобккун, Дагъистаналъул тIалъиялде битIараб гIарзаялда хъван ругин бицана «Эркенлъи» радиоялъе Тухчар росулъа жамагIтчи Къурбанов Зурабица.\nКъурбанов Зураб: «Гьеб школалада чачаназул гимн биччаялда хурхун нижеца Дагъистаналъул тIалъиялдеги, Федералияб хIинкъигьечIолъи букIинабулеб идараялдеги, республикаялъул жамгIияб палатаялдеги гIарзал хъван руго. Жеги гьел гIарзазда хурхун цониги жаваб щвечIо, амма нижеца гьеб иш гьедин тезе гьечIо. Щай дагъистаналъул школалда чачаназул гимн биччазе кколеб? Ниж рази гьечIо гьелдаса. ЦIакъго ццин бахъинабуна гIадамазул гьеб чачан гимн щайин биччалебин абураб мехалда, бокьун биччалин, гьаб чачаназул школа бугин абун гьез нижеда кIалал гьикъизе лъугьараб мехалда. Гьелда тIадеги нуж гьанир щиб гьабулел чагIийила, гьаб жидер росу бугила нужеца нужерго Новостроялде нух босеян лъугьун руго гьел».\nГьединго Зурабица бицана школалда тумазул мугIалимзабазе хIалтIизе квекIенал гьарулел ругила чачаназ, ва хас гьабун гьеб школалъул директор чачанай Залина Сайидхановалъ. Гьез багьанаго гьечIого мугIалимзабазда гIайибал чIвалел ругила, гьезие гьеб росулъа тумал тIубан нахъе ине къваригIун бугилан.\nАмма школалъул директор Залина Сайидханова тумазул гIарзазда рази гьечIо. Гьелъ абулеб буго школалде чачаназул хъвадарухъанги ахIун кьураб дарсида биччан букIанила цохIого цо нухалъ гьеб гимн. Гьебги хIалай ккун тумаз ургъунго ахIи-хIур бахъинабулеб бугила. Гьезие щибниги квалквал гьабулев чи школалдаги вукIунарила, росулъги жидер лъикIаб ахIвал-хIал бугилан абулеб буго гьелъ.\nЗалина Сайидханова: «Школалда чачаназул хъвадарухъан Шагьид Рашидовги ахIун тадбир гьабулеб букIана школалда. Гьесул адаб гьабун чачаназул гимналъул кIиго байт биччан букIана. ТIокIаб тумазда квеш бихьилеб гIадаб жоги щибго букIинчIо гьениб. Гьел жалго лъугьана гьеб гимн биччаялъ жал инжит гьарулел ругила, гьеб щибизе биччазе кколеб жойин абун. Гьезда гьедин цIакъ гьеб квеш бихьилинцин ккун букIинчIо нижеда, гьебщинаб ахIи-хIун бахъиниланги рукIинчIо ниж. ЦохIо гьев хъвадарухъанасул адаб гьабун биччан букIана гьеб. Дагъистаналда чачаназул гимн биччазе гьукъунищ бугеб?\nНижеца такъсир гьабураб гIадин лъугьун руго гьел. Чачаназул мугIалимзабаз жидеца гьаниб бокьараб гьабилин, гьаб чачаназул школа бугин, нуж Новостроялде гочейин абунилан лъазабулеб буго тумаз, амма гьеб кинабго гьереси буго. Гьел хIакъир гьабулеб жо щибго абичIо. Дица тIолабго школалъул коллективги ахIун данделъиги гьабуна гьеб суалалда тIасан. Гьениб доб гимн биччарай мугIалималъ тумазда жинда тIаса лъугьайин, нужее квешезе гьабураб жо букIинчIин гьеб гимн биччайиланги лъазабуна. Гьелдаги гIей гьабичIого дица гьелъие кьварараб бадибчIвайги гьабуна. ТIокIабги щиб гьезие къваригIун бугебали бичIчIулеб гьечIо дида, гьей нахъейищ дица реххизе кколей йикIарай».\nГьединго Залинаца «Эркенлъи» радиоялъе бицана тумазул мугIалимзабаз гIемер бадирчIваял гьарун жиндие рахIат толеб букIинчIила. Гьеб чIалгIарай жиндица хIалтIудаса нахъе ине гIарзаги хъван букIанилан. Гьелъул рагIабазда рекъон хIалтIудаса нахъе инилан гьелъ гIарза хъван букIин лъараб мехалда , гьеб щай хъварабали цIехезе, школалде рачIун руго цIалдохъабазул улбул. Гьеб мехалда тумазул мугIалимзаби ахIдезе лъугьун руго нужеца гьаниб бокьа-бокьараб гьабизе тезе гьечIила, чачаназул гимн биччазе кколарила нужеца гьанибинги абун. Гьеб мехалда ццин бахъарал улбуз абун бугила гьезда нуж нужерго Новостроялде айилан абун. Жий гьеб мехалъ хIалтIудаго йикIинчIила, жинда гьел рачIун рукIараблъиги хадуб гурони лъачIин.\nГьеб кинабго лъараб мехалда жиндица ахIи бахъинабунила гьел рагIаби абурал улбузде, тIаса лъугьайин абизе тIамунилан бицана Залина Сайидхановалъ. Гьелъул рагIабазда рекъон тумаз жидецаго багьанаби ралагьулел руго чачаназулгун тунка-гIусиял гьаризе. Жидеее чачаназ рахIат толеб гьечIин абун кьучIгьечIел баянал кьолел ругила гьез, росулъги гьанжелъагIанги щибго къварилъи гьечIого берцинго цадахъ гIумру гьабулел рукIанила жалилан бицана гьелъ.\nТухчаралда чачаназгун тумаз гурониги магIарулазги гIумру гьабун буго. Гьениса 1944 соналъ чачанал Казахстаналде гочинарураб мехалда гьезул бакIалде тумалгун магIарурал рахъинарун рукIана. 1956 соналъ чачаназе тIад руссине рес кьураб мехалда Тухчаралда чачаназги гIумру гьабизе байбихьана. Гьеб ккола битIун Дагъистаналъулги Чачаназулги гIорхъода бугеб росу.


Dagestan / Mountain roads are destroyed in Dagestan.\nЧIалдасан Къородехун бахъараб нух хехаб куцалда къачIачIони, жал митингалде рахъинин чIун руго Шамил мухъалъулгун ЛъаратIа ва цогидал мухъазул гIадамал. Амма гьелъ кьезе жо гьечIин бицана ЭР-ялъе Дагъистаналъул нухмалъулесул официалияв вакил ГIалибег ГIалиевас. Иш батIайисан гьабизе кколила.\nГьоцIалъ лъел электростанциялъе хIажатаб хIориниса чвахараб лъеца жанисан кванан, шагьранухда кIуди-кIудиял кьватIелал лъугьаралдаса лъабабилеб моцI байбихьана. Амма жегиги къавухъего буго анцIиде гIагарун километралъул манзил бугеб нухги, гьенир гьеб цIи гьабиялъул рахъалъ хIалтIи гьабизе букIиналъул бицунеб щибго жоги гьечIо.\nГьанжелъагIан сабру гьабун чIун рукIарал гIадамазул рахIатхвей цIикIкIунеб буго магIарухъ курак барщулеб букIиналъ. Масала, гьениб гIагарда бугеб Гьолокь росдал гIадамазул аслияб бетIербахъи курак бичун лъугьуна.\nДагъистаналъул нухмалъулесул официалияв вакил ГIалибег ГIалиевас тIаде жубана чанго къоялдасан тIаде щвезе бугила КIал кколеб сордо. Гьеб къоялъ халкъ магIарухъе, хабатIе рахине унелъулги букIине бугила кIудияб квалквал.\nГIалибег ГIалиев: «КIал кколеб сордоялъ магIарухъе унеб нух. Данде машина ккани, сагIат бала ГьоцIалъ гьелъие нух кьезе. Мисалалъе, КамАЗ данде ккани, бащдаб километралъ цебе-нахъе кьезе ккола машина. Гьанже КIал кколеб сордоялъ гьениб букIине бугеб жо цебе чIезабулеб буго гьанжего. ГIадамазе бищун хирияб жо нухин абула… Цо жо ургъизе ккеларищ ахIун комиссиягун – цохIо «Дагавтодоралъул» вакилзаби гуроха».\nМоцIалъ цебе ЭР-ялъ гьеб суалалда тIасан гара-чIвари гьабун букIана Дагъистаналъул хIукуматалъул вице-премьер МухIамад ГIисаевасулгун. КъачIан жо кколареб хIал лъугьани, жидеца цойги жо ургъилин. Амма гьабсагIаталда жидее цо моцI хIажат бугин гьеб лъеца щиб гьабулебали лъазеян абун букIана вице-премьерас.\nГIалибег ГIалиев: «Гьа, чIанаха – моцIалъги, моцIгун бащдалъги, жеги чIезехъинги руго… Гьанже курак барщулъги КIалкковулъги гурищ гьеб бищунго къваригIун бугеб? Доба ГьоцIалъ кIиго-лъабгониги нухалда дагIба-рагIи ккун буго гIолохъабазул – дуца нух кьезе цоял, гурилан цогидал. ГIиси-бикъинаб жоялдасанлъидал дагIба-рагIи кколеб. Гьанже КIал кколеб сордоялъ щибдай букIина? ГьоцIалъан Буйнакскиялде щун букIина машинабазул читIир. Цинги нух щвечIони, КIудияб сордоялъ ГьоцIалъ чIезе ккелаха киналго. Бищун аслияб жо буго къачIан бажарулищ доб хIорица хвезабураб нух, бажаруларищали лъазаби. Бажарулин абулеб буго гьеб нух бахъарав чияс. Бажаруларин, жеги цойги нух яги тоннель бахъизе кколин абулеб буго цогидаз».\nЧIалдаги Къородаги гьоркьоб бугеб шагьранух бахъана Шамил мухъалда бугеб нухазул идараялъ. Гьединлъидал гьезие цIакъ захIмалъун бугоан 14 соналъ гурони хIалтIизеги гьабичIого гьанже къан букIин. Амма лъица щиб бицаниги нух бигьаго къачIазе кIолин абураб хьул буго гьеб идараялъул нухмалъулев ХIажи ХIасановасул. Гьадин бицана гьес ЭР-ялъе.\nХIажи ХIасанов: «Нижеца къаси-къад чIечIого анлъго соналъ гьабуна гьагъаб нух, 14 соналъ хIалтIизабулебги букIана. Гьале гьанже рахъун гъол ГЭСалъул чагIаз хвезабуна. Гьез къачIазе ккеларищ гьеб?»\nЭР: «ХIажи, цояз абулеб буго гьеб нух къачIазе кIолин, цогидазул пикру буго кIоларин абураб. Дуца щибин рикIкIунеб?»\nХIажи ХIасанов: «ЦIи гьабизе жо гьечIо гъоба. Цебесан ччукIун унеб бакIалъан кьуруги гIанлъун, гIатIид гьабизе ккола гъоб. ХIор лъугIулеб бакIалда хIари чIун буго гьанже гьениб. ТIокIаб ччукIунеб жо гьечIо. Киназего бокьун буго, бокьиларищха, нух рагьизе. Гьенисан гIемерго къокъаб бугелъул гьеб. ГьоцIалъ жанир нухал гьарун ругин абулеб буго. Амма гьениб жаниб данде бачIунеб транспорталъе нух кьезе санагIалъи гьечIо. ПалхIасил, къотIи-къайги гьабуни, гIарацги биччани, нух къачIазе рес буго».\nГьал къоязда къватIибе бачIараб «Миллат» газеталда хъвалеб буго советияб заманалда Унсоколо рарал лъел электростанциязде бачIунеб хIари кколеб бакIлъун гьабизе тун букIанила гьабсагIаталда ГьоцIалъ ГЭС бараб бакI.\nКуракул сезон захIмалъизехъин буго


Огь баркаман, бакъвараб пихъ\nГIемер кванани, бидулъ чакар цIикIкIи\nЛъаратIа росулъа АхIмадов ГIумарица редакциялде битIун бачIараб кагътида хъвалеб буго: «КигIан къасд тIамуниги, къанагIат гурони щоларо нилъерго ахикьа бетIараб пихъ, бичун босизеги гьеб хираго чIола. Дун гIадав рекIелгун бидурихьазул ва ургьисалабазул унтабаз кIвекIулев чиясе тIабигIиял витаминал хIажалъула. Цо-цояз абула витаминалги, сахлъиялъе гьечIого гIоларел цогидал жалги бакъвараб пихъилъ цIунун рукIунин. Бокьилаан гьелъул хIакъалъулъ газеталда хъвани».\nГIумарил мурад тIубазелъун щвана 31 соналъ фельдшерлъун ва ахираб ичIго соналъ даруял чIахIазул ва бакъвараб пихъил кумекалдалъун унтарал сахгьарулев вугев МустIапа Ибрагьимовасухъе.\n- Бакъвараб пихъалъ лъикIлъизабула чорхол жанго. Масала, бакъвазабураб гIечулъ цIунун букIуна кальций, бор, железо. Гьеб лъикIаб буго рекIелгун бидурихьал унтаразе ва рахунел унтабаздаса цIуниялъе. Гьелъ квербакъула ургьиб квен бигьинабиялъе, лъикI хIалтIизарула ургьисалаби, бидулъ дагь гьабула заралияб холестерин.\nБакъвараб генулъ рукIуна гIадалнах хIалтIизабиялъе пайдаяб бор абураб микроэлемент, гьединго клетчатка, А, С, В1 витаминал, пектинал ва заралиял микробал чIвалел фитонцидал.\nЧIегIераб коконалъулъ букIуна фруктоза, глюкоза, сахароза, гIемерал органикиял къанцIаби, пектин, А, С, В1, В2, Р витаминал ва минералал. Гьединлъидал чIегIераб кокон цIакъго пайдаяб буго чорхолъ би ва витаминал гIоларого ругезе. Гьелъ щула гьабула черх, цIунула чехь-бакьазул унтабаздаса.\nИнжиралъулъ рукIуна квен бигьинабулел белкаби-ферментал, калий, натрий, кальций, фосфор, В-каротин, В1, РР, В3, С гIадал витаминал. Бакъвараб инжир пайдаяб букIуна рекIел унтаби ругезе, гьуъразул мащабазул астмаялъ кIвекIулезе, чорхолъ би дагьлъиялда хIинкъи бугел чагIазе. Инжиралъ рукIалиде ккезабула щитовиднияб железаялъул хIалтIи, цIунула рак унтудаса. Кванилъ хIалтIизабуни, инжиралъ лъикIлъизабула гьурмал кьер, щула гьабула ракI ва бидурихьал, рукIалиде ккезабула рекIел хIалтIи. Инжиралъ кумек гьабула кутакаб гъиз свари инабиялъе, кIващ бачIинабиялъе ва бидул тIадецуй гIодобе ккезабиялъе.\nБакъвараб ахбазаналъ инсанасул черх кальциялдалъун ва железоялдалъун хьезабула, бидулъ гемоглобиналъул даража цIунула. Зама-заманалдасан кванилъ бакъвараб ахбазан хIалтIизабулеб бугони, рак унти ккеялда бугеб хIинкъи дагьлъула. Куракалъ рес кьола бидулъ холестериналъул къадар ва бидул тIадецуй рекъезабизе. Куракалъ лъикIлъизабула канлъи, берцин гьабула гьурмал кьер, щула гьабула рас.\nЧамасдакIилъ цIакъго гIемер руго углеводал, беэнлъаби, витаминал, минералал ва, масала, гIечулъ, апельсиназулъ, бананазулъ гьечIел батIи-батIиял аминокислотаби. ЧамасдакIилъ буго бидулъ глюкозаялъул кьариял къанцIабазул даража рекъезабулеб пантотеновияб къанцIа. Гьелъ квербакъула черх рак унтудаса цIуниялъе. Гьелъулъ гIемер фтор букIиналъ, цаби-гIусал цIунула кариесалдаса, селен букIиналъ щула гьабула иммунитет ва цIунула рекIел унтабаздаса. НекIо чамасдакI хIалтIизабулаан ботIрол ва къватIул унтаби сахгьариялъе. Гьелъ чорхолъе къуват бачIинабула, ургьимес бацIцIад гьабула заралиял жалаздаса. Макьу щоларого ругони ва бетIер хIалтIизе кколеб захIматаб хIалтIи гьабулеб бугони, щибаб къоялъ кваназе ккола 8-12 чамасдакI.\nЖага бечедаб буго батIи-батIиял витаминазул, органикиял къанцIабазул, макро- ва микроэлементазул, гьединго би лъугьиналда гIахьаллъулел – железоялъул, медалъул ва, кобальталъул къадаралъул рахъалъ. Гьеб хIалIизабулеб бугони, хехго сахлъула ругъун, гIолохъанлъула черх, - ан бицана МустIапаца.\n- Бакъвараб пихъ кванилъ хIалтIизабизе бегьуларел чагIи рукIунищ?\n- Промышленнияб къагIидаялда бакъвазабураб пихъалъ инсанасул сахлъиялъе зарал гьабула. Хехго бакъвазабиялъул ва гIемер заманалъ цIуниялъул мурадалда гьенир хIалтIизарула заралиял жал. Гьениб пихъ бакъвазабула газалъул ва бензиналъул печазда жаниб. Гьедин бакъвазабураб пихъил хъалалъ рукIуна кьватIелал ва гьелдаса букIуна лъикIаб гуреб махI. Берцинаб кьер гьабиялъе гIоло пихъида бахуна глицерин, кьер гьабулел жал ва чакаралъул сироп. Гьел руго черхалъе заралиял жал. Бакъвараб пихъ гIемер кваназеги лъикIаб гьечIебха. Гьез кьаралъизарула, бидулъ чакар цIикIкIинабула. Бакъвараб пихъалдаса инкар гьабизе ккола хехго кьаралъулез, аллергия кьолез, чакрил унти ва кванирукъалъуб ругъун бугел чагIаз.\n- Бакъвараб пихъ бичун босулаго, сунде кIвар кьезе кколеб?\n- Базаралдаса бакъвараб пихъ босулаго балагьизе ккола гьезда гьоркьоб хIапара бараб ва цIакъго бакъвараб бугищали. Босизе бегьуларо цIакъго кьер берцинабги пихъ. Щайгурелъул, бакъвазабулаго пихъ чара гьечIого бецIлъула ва гьелъул хъал букIкIуна. Цоги кIвар кьезе кколеб хIужа: кваналалде цебе гьеб цIорораб лъеца лъикIго чуризе ккола. Цинги, бигьинабизе бигьалъиялъе, цо-кIиго сагIаталъ цIорораб лъелъ лъун тела тамахлъизе. Бакъвараб пихъ лъикIаб букIуна цогидал нигIматалгун журазаричIого кваназеги.\nПрочитано 302 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 22 апреля 2019 10:29\nДругие материалы в этой категории: « РагIизе бокьани…\t«Меседил балагь» »


ВЕТЕРИНАРИЯБ ХЪУЛУХЪАЛДА.. Х1АЛТ1И ЛЪИК1АБЛЪУН РИК1К1АНА. - 11 Марта 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2017 » Март » 11 » ВЕТЕРИНАРИЯБ ХЪУЛУХЪАЛДА.. Х1АЛТ1И ЛЪИК1АБЛЪУН РИК1К1АНА.\nВЕТЕРИНАРИЯБ ХЪУЛУХЪАЛДА.. Х1АЛТ1И ЛЪИК1АБЛЪУН РИК1К1АНА.\nГьал къоязда райадминистрациялъул данделъабазул залалда т1обит1ана районалъул ветеринарияб управлениялъул х1алт1ухъабазул совещание. Гьелда гьоркьоб лъун бук1ана рехсараб хъулухъалъ 2016 соналда гьабураб х1алт1ул х1исаб кьей ва 2017 соналда цере ч1арал масъалаби.\nСовещаниялда г1ахьаллъи гьабуна райадминистрациялъул бет1ер С. К. Юсуповас, гьесул заместитель Ш. М. Г1аммаевас, республикаялъул ветеринарияб лабораториялъул директор А. С. Г1абдуразакъовас, Федералияб хъулухъалъул Дагъистан республикаялда бугеб ветеринариябгин фитосанитарияб надзоралъул начальникасул заместитель И. С. Самедовас ва т1олалго Хунзахъ районалъул маг1ишатазул г1и-боц1ул сахлъи ц1униялда хадуб хъаравуллъи кколел районалдагин г1ат1иракьалда ругел ветеринарияб хъулухъалъул х1алт1ухъабазгин цо-цо росабазул администрациязул бут1руз.\n2016 сон, г1иц1го нилъер районалъул г1и-боц1ухъабазе гуребги, т1олабго Дагъистаналъего зах1матаб сонлъун бук1анилан, байбихьана жиндирго х1исабкьей районалъул ветеринарияб управлениялъул нухмалъулев Хъ. М. Г1амирхановас, щайгурелъул районалъул 17 г1и-боц1ухъабазул къавуда 193 х1айван унтун бук1ана нодулярияб дерматиталъ, х1инкъи бук1ана ящур, бруцеллез, туберкулез, хъирис, инфекциялъулал, инвазиялъулал унтаби т1ирит1ун иналъе. Районалъул ветеринарияб хъулухъалъул бербалагьиялде ккола 24 росабазул администрациязда ва 31 росдал маг1ишаталъул предприятиялда хьихьарал, жалги аслияб къаг1идаялда Кочубеялъул, Бабаюрталъул, Кизилюрталъул, Уланхолиялъул гочинабун г1и-боц1и хьихьулел зонабазда, районалда жаниб ва Ц1унт1а, Шамил районазул риидалил муч1дузда хьихьулел 24 азарго бет1ер боц1ул, 117,2 бет1ер г1иял, 890 бет1ер х1амузулгин чуязул, 24 азарго бет1ер х1анч1азул, 664 бет1ер гьабзазул, 4310 т1ала наязул.\nГьабгощинаб г1и боц1уда гьоркьоб церехун рехсарал г1адал унтаби т1ирит1ич1ого рук1иналъе,-ян бицана хадубги Хъ. Г1амирхановас,-районалда бугеб 5 ветлечебницаялъул, 7 ветеринарияб участокалъул, 75 ветеринарияв х1алт1ухъан, гьездасан 29 врач, 26 фельдшер, 20 техническияб персоналалъул х1алт1ухъан гъорлъе вачараб лабораториялъул, гьединго жинца республикаялъул 4 районалъул г1и-боц1уе хъулухъ гьабулеб Хунзахъ ветлабораториялъул х1алт1ухъабаз, гъеж гурун гьабураб х1алт1ул х1асилалда, к1ванила 2016 соналъе х1айванал унтизе бегьулел киналниги инфекциялъулал ва инвазиялъулал унтаби гьукъиялъе гьабураб план 100 ва жеги ц1ик1к1ун процентаз т1убазабизе. Районалъул ветеринариял х1алт1ухъабаз бихьизабунила, гьединал зах1матал шарт1азда унго-унгояб махщел ва къох1ехьей. Гьес мисал бачана бет1ералда ветучасткаялъул заведующий М. М. Муртазаг1алиевгун Г1аралхъутаналъул «Г1арада» участкаялда ящур т1ибит1араб заманалда унтараб боц1уе дару-сабаб гьабун, щибаб рокъобе раккун унтараб боц1и бугищали лъазабун, гьезие профилактикияб вакцинация гьабун, сордо-къоялъ ч1еч1ого дезоматал хисун,транспорталъе дезинфекция гьабун гьел х1алт1ухъабаз гьабурабщинаб х1алт1ул.\nГьарурал ветеринариялгун санитариял, производствалъулгин маг1ишатиял цадахъад тадбиразул х1асилалда, «Очлинский» росдал поселениялъул бет1ер Б. С. Г1абдурашидовасул, Тельманил ц1аралда бугеб СПК председатель М. М. Бат1аловасул г1ахьаллъиялдалъун рехсараб унти т1убанго т1аг1инабизе к1ванила.\nЖигараб х1алт1и гьабун буго ветх1алт1ухъабаз бруцеллез бугищали лъазелъунги. Серологиялъулаб хал гьаби гьабун буго 14354 х1айваналъе. Гьелъул х1асилалда т1атинабизе к1ун буго 13 унтараб х1айван:\n2-Ленинил ц1аралда бугеб СПКялда, 2-Гьоц1алъ, 3-Амущи, 3-Г1орк1ач1и, 2-Гозолоколо, 1-Г1акаро. Гьел киналго ветеринариялгин санитариял т1алабазда рекъон т1аг1инаризе рихьизаруна. Хадубги Хъарачу Г1амирхановас бицана:\n-Бруцеллезалде данде вакцинация гьабуна 10834 г1акдае, 1964 г1ач1аралъе ва 3589 щуго-анлъго моц1 барал бачазе.\nГьебго заманалда бруцеллез бугищали хал гьабуна 25995 бет1ер чахъдал ва 1685 квийдул. Жамаг1аталъул 12981 чахъабазул ва 515 квийдул. Цадахъго хал гьабиялде росун рук1ана 160 бет1ер чуязулгин-х1амузул ва 62 гьве. Гьезда гьоркьоб гьеб унти т1атинч1о.\nХ1исаб гьабулеб заманалда бруцеллезалъ унтун руго щугоял. Гьелги ккола Гъонохъ, Гьоц1алъ, Самилахъ, Ц1ада хъутаналдаса г1адамал.\nРайоналда туберкулез бугищали лъазелъунги хал гьабиялде росун рук1ана 13908 бет1ер х1айваназул, гьездаго гьоркьоб жамаг1аталъул боц1ул 4002 бет1ер. Рохизе ккараб жо буго гьединаб боц1и батич1олъи.\nДагьаб гьеч1еб х1алт1и гьабун буго паразитариял унтаби т1атинариялъе ва гьукъиялъе. Лабораторияб хал гьабиялъе росун руго боц1ул ракул 5024, г1иял 8850 пробаби. Гьелдалъун 2 ва ц1ик1к1унги паразитал ратун руго Д. Г1алиевичасул, Баг1арав Партизан, Энгельсил, Ц1иябг1умру, Мущулинский, Байикь, Г1ахьалч1и СПКязул боц1уда. Гьел гьукъиялъе дару гьабун буго 135047 бет1ер г1ияе ва 26683 бет1ер ч1ах1ияб боц1уе.\nЩибаб соналда ихдал ва хасалихъе т1обит1ула боц1уда нуг1ал ругищали лъазелъун хал гьабиял. 2016 соналда районалда ратана 93 ч1ег1ер х1айваналда нуг1ал. Лъабгоялдаса анлъгоялде щвезег1ан ч1ег1ер х1айваналда нуг1ал ратана Т1ануси, уздалросулъ, Г1обода, Г1ахьалч1и, Сивухъ, Г1оч1ло, Г1орут1а, Гьамущи, Гьац1алухъ СПязда. Гьел т1ад ратарал боц1ул къадар г1емер гьеч1ониги, щибаб соналда гьеб батулеб буго цого маг1ишатазда. Гьелъ бицунеб буго гьел маг1ишатазда нуг1азде данде гьабулеб рагъ г1ураб къадаралда гьеч1олъи.\nХасаб бак1 кколеб буго боц1ул хъирис, пироплазмидозныял унтаби загьирлъич1ого рук1иналъе гьабулеб х1алт1иялъ. Гьеб мурадалда, 43600 бет1ер боц1ул ва 320000 бет1ер г1иял бачун бук1ана профилактикияб ва сахлъизариялъулаб купкаялде, ккараб бак1алда гьабуна химиопрофилактикаги. Гьелъги рес кьуна х1айваназул унтаби дагьлъизариялъе.\nХадубги Хъ. М. Г1амирхановас г1одорч1аразул к1вар буссинабуна ветеринариял хъулухъазул х1алт1ухъабазул к1вар бугеб масъалалъун, ветеринарияб къаг1идаялъ босани, росдал маг1ишаталъул сахаб продукция г1езаби бук1ин. Гьеб мурадалда, ВСЭялъул лабораториялъул х1алт1ухъабаз гьабун буго 7238 кванил продуктабазул экспертиза, гьездасан х1айваназул-124, г1иял-244, х1анч1азул-3755, рахьдал ва рахьдал продуктабазул-386, ччуг1ил-7, овощазул ва пихъил-2684, ханазул-14400 экспертиза. Гьелъул х1асилалда кассаялде кьун буго-51830 гъурущ.\nГьелдаго цадахъ лабораториялъул х1алт1улъ руго г1унгут1абиги. Мисалалъе росани, кинабго продукциялъул гуро экспертиза гьабулеб, хасго ханазул, гьац1ул, х1анч1азул. Камулеб гьеч1о рук1ине кколел документалги гьеч1ого базаралде бач1унеб продукцияги.\nХасаб х1алт1и гьабун буго электроннияб къаг1идаялъ ва цадахъго кагътидаги продукциялда цадахъ рук1унел документал кьеялдеги. Гьединал документал кьеялдалъун кассаялде бач1инабун буго 48770 гъурущ.\nУправлениялъул к1вар бугеб суаллъун кколеб буго кин бак1-бак1азда ветеринарияб х1алт1и г1уц1ун бугебали лъазаби. Хал гьабиялъул х1асилалда г1унгут1аби ратарал бак1азда гьелги рихьизарун, гьел лъуг1изариялде к1вар буссинабулеб буго.\nСовещаниялда к1одо гьаруна х1исаб кьолеб заманалда жидеца х1алт1улъ цебехъанлъи бихьизабурал специалистал: Районалъул администрациялъул грамотаби кьуна: Гъ. М. Гъазиевасе -Самилахъ УВЛ ветврач, Г. Н. Мух1амадовасе-Аралхъутаналъул ВУялъул ветврач, М. М. Муртазаг1алиевасе-Аралхъутаналъул ВУялъул заведующий, З. Къ. Мух1уевалъе-ветуправлениялъул фельдшер. Ветеринариялда гьабураб рак1 бац1ц1адаб хъулухъалъе г1оло медаль кьуна Х1. Х1ажиевасе-управлениялъул ветврач.\nКомитеталъул грамотаби кьуна: Б. С. Г1абдурашидовасе-Г1оч1ло росдал администрациялъул бет1ер, М. Гьит1иновасе-Бакьагьеч1и УВЛалъул ветврач, И. Г1абдусаламовасе-Г1ахьалч1и УВЛалъул ветврач, М. Г1абдулмуъминовасе-Аралхъутаналъул ветфельдшер, М. Давудовасе-Буц1ра ВУялъул заведующий.\nРФялъул Минсельхозалъул баркалаялъул кагътал кьуна: М. Х1асанбеговасе-Гьоц1алъ ветеринарияб управлениялъул заведующий, М. Давудовасе-Буц1ра ВУялъул заведующий.\nК1алъазе вахъарав «Стелла» СПКялъул председатель К. Г1амировас рак1-рак1алъулаб баркала кьуна киналго ветеринариял х1алт1ухъабазе ва г1арцулаб конверт кьуна жидее боц1и сахлъизабиялъе к1удияб кумек гьабурав Самилахъ УВЛалъул заведующий Г1. Мух1амадовасе.\nДокладалда т1асан к1алъазе рахъарал Самилахъ УВЛ заведующий Г1. Мух1амадовас, Харахьиса ветврач М. Мух1амадх1ажиевас, Г1оч1ло росдал администрациялъул бет1ер Б. Г1абдурашидовас бицана жиде-жидер х1алт1улел бак1азда дандч1валел зах1малъабазул, х1алт1и г1уц1ун бугеб куцалъул. Аслияб къаг1идаялда к1вар кьезе кколеблъун гьез рик1к1унеб бугоан г1емерал г1адамаз г1умру гьабулел Г1ахьалч1и, Х1ариколо, Самилахъ, Бакьагьеч1и г1адал росабалъ расколал, хвараб боц1и букъизе бак1 гьеч1олъиялде, гьел чара гьеч1ого х1ажат рук1иналде. Рук1инч1ел бак1азда боц1уда раккун рач1унел руго цо-цо квешал унтаби, амма гьеб киналъего биччараб г1арац буго ц1акъго мукъсанаб. Гьединлъидал гьез х1ажатаблъун рик1к1ана т1адехунисел идарабаздасан кумек.\nК1алъазе рахъарал республикаялъул ветлабораториялъул директорасул заместитель А. С. Г1абдуразакъовас, райадминистрациялъул бет1ер С. К. Юсуповас ц1акъго лъик1аб къимат кьуна районалъул ветеринарияб хъулухъалъул х1алт1ухъабазе, гьезул к1вах1 лъалареб зах1маталъе. Гьеб рик1к1унеб буго республикаялдаго бищунго лъик1ал ветеринариял хъулухъаздасан цояблъун. Республикаялда ругел 66 тайпадул боц1ул маг1ишатазда гьоркьоб анц1ила щугояб кколеб буго нилъер районалде. Гьелъги бицунеб буго боц1ухъанлъи нилъер районалда ч1ара-хьараб къаг1идаялда цебе т1олеб бук1ин. Гьелдалъун совещание къараблъун рик1к1ана.


Хасавюрталдаса байбихьараб роржен\nПонедельник, окт 15 2018\n«Хъиргъуялъул» хIалтIухъабазул аслияб ахIи - ракIбацIцIалъи\nСагIидбег Даитов. Лъидаха рагIун батилареб гьев магIаруласул хIакъалъулъ. Гьесул цIар бахъидал, цебе бачIуна жиндир роржен Хасавюрталдаса байбихьараб «Хъиргъуялъе» гIумру сайгъат гьабурав магIаруласул сипат.\nИсана гьев гьавуралдаса тIубана 70 сон. Гьавуна СагIидбег Казбек районалъул Буртунай росулъ, 1948 соналда. КIиго сонгицин букIинчIо гьесул, эмен хвараб мехалда. КъуркьичIо гьесул эбел Умагьин къисматалъе. Къезаруна гьелъ гIумруялъул сухъмахъазда дандчIварал захIмалъаби. Гьелъ васасулъ куцалеб букIана захIматалде кIудияб рокьи. ГьитIинго эбелалда цадахъ рукъалъул магIишат бачун ругьунав гьесие захIматал рукIинчIо цIияб гIумруялъул свералабаздасан цевехун ине. СагIидбегил букIана тIабигIаталъго кьураб пагьму-гIуцIарухъанлъи. Гьесухъа бажарана араб гIасруялъул хIабургъарал 90- абилел соназда гIадамазеги жиндиегоги пайдаяб иш гьабизе - Хасавюрт шагьаралда рагьана «Хъиргъу» тукен. Амма доб мехалда лъиданиги ракIалде кколеб букIун батиларо «Хъиргъуялъул» роржен цIакъго цIакъ борхатаб ва тIадегIанаб букIине бугин абун. Дица гIемер хIисаб гьабула тукеналъе кьураб цIаралъул. СагIидбегги Хъиргъуги рукIун ратизе ккола цIакъго цоцазе ракI кьурал гьудулзаби. Унго-унгояб гьудуллъиялъул бахIарчияб мисаллъун ккола гьудуласул цIар ракьалда даим гьаби. Гьеле гьеб иш гьабуна СагIидбегица. Гьеле абадиялъего хвел гьечIел лъимерлъиялъул ва гьудуллъиялъул лъалкIал.\nСоналдаса соналде роржен борхалъуде босулеб букIана «Хъиргъуялъ». Гьелъул хважаин СагIидбег Даитовас бухьенал ккуна улкая-лъулги гьеб бахун къватIирехунги ругел бизнесменазулгун. Бизнесалда жанибго гьес цIунулаан исламалъул къанунал. Гьесул букIана гьабураб хIалтIул хIакъалъулъ хъвалеб тетрадьги. Ва щибаб къоялъ гьениб гьес хъвалаан жинцаго гIадамазе гьабураб лъикIлъиялъул хIакъалъулъ. СагIидбегил гьеб иш дие хутIила гIумруялъул аслияб дарслъун. Щай бегьилареб щивав чиясул букIине гьединаб тетрадь. Дица дирго цIалдохъабазеги кьуна гьединаб тетрадь. Гьез щибаб къо-йил, дарсиде рачIиндал, бихьула дида «ЛъикIлъабазул тетрадь». Гьеб гурищ чиясул тIадегIанлъи - цогидазе лъикIлъи гьаби ва талихI бикьи. Гьеб аслияб борч тIубазабун буго СагIидбегица - унтаразе, херазе, лъималазе кумек гьаби, гьезул ракIал рохизари.\n«Хъиргъуялъ» кваркьаби хьва-гIулел рукIана ракIчIун. Гьелда бичIчIулеб букIана жиндие дагьалги кIудиял гIатIилъабиги зобалги къваригIунеблъи.\nУнел рукIана сонал. «Хъиргъуялъ» рещтIен гьабуна Дагъистана-\nлъул тахшагьаралдаги. Къоялдаса къоялде кIудияб гIолеб буго «Хъиргъу». Жакъа гьеб ккола кинабго жиндир кваркьидакье бачараб дармил рукъ. Дун лъугьинаро гьениб бугеб къайи-къоноялъул хIакъалъулъ бицине. Гьеб киназдаго лъала, гьениве щвечIев дагъистаниявги хутIун ватиларо.\n«Хъиргъуялъул» бухьенал руго Китаялъул, Кореялъул, Япониялъул, Италиялъул, Германиялъул, Турциялъул, Чехиялъул бизнесменазулгун. Гьеб ккола Северияб Кавказалдаго бищунго кIудиязул цояб. Жакъа къоялде Дагъистаналда буго «Хъиргъу» абураб цIаралда гъоркь анкьго дармил рукъ.\n«Хъиргъу» гьединго машгьураб буго зама-заманалдасан тIоритIулел гурхIел-рахIмуялъул акцияздалъунги, фестивалаздалъунги, спорталъе, искусствоялъе, гIадатиял гIадамазе гьабулеб кумекалдалъунги. Гьединго гьелъ кумекалъулаб квер кьола гьанжего гьанже жидерго иш байбихьулезеги.\nХасаб баркалаялъе мустахIикъаб буго «Хъиргъуялъул» нухмалъи лъималазде кьолеб бугеб кIваралъухъ. Гьелъие мисаллъун бачине бегьула «Family», гьитIинаб хъиргъу, лъималазул рекIелгъеялъул центр. Гьеб гуребги, гьеб дармил рукъалъ тIоритIула лъималазе батIи-батIиял байрамал ва кьола гьезие сайгъатал.\nГьедин букIана гьаб нухалдаги. «Хъиргъуялъ» кIодо гьабулеб букIана СагIидбег Даитов гьавуралдаса 70 сон ва «Хъиргъуя-лъул» 23 сон тIубай. Цоги нухалда бицана лъикIав инсанасул лъикIал, тIадегIанал ишазул хIакъалъулъ. Байрам байбихьана СагIидбег Даитовасул гIумруялъул хIакъалъулъ бицунеб видеофильмалдасан. Гьенибго баян гьабуна «Хъиргъуялъул» тарихги.\nБайрамалъул хаслъилъун ва гIаламатлъун букIана 10 метр халалъиялъул, 600 килограмм цIайиялъул бугеб, «Хъиргъуялъул» тарихалъе сайгъат гьабураб торт. Гьелъул кескал щвана байрама-лъул киналго гIахьалчагIазе. Гьелда тIад рукIана дармил рукъалъул филиалалгицин. Дармил рукъалъул нухмалъи-ялъ дипломал ва сайгъатал кьуна анцIго яги цIикIкIун соналъ гьенир хIалтIаразе.\n«Хъиргъуялда» цебе бугеб майданалда тIобитIулеб тадбиралъул аслиял гIахьалчагIилъун рукIана лъимал. Кьурдизеги кьурдана гьел, кучIдулги ахIана гьез. Хасавюрталда бижараб дармил рукъалда байрам баркизе рачIун рукIана Хасавюрталъул гьунарчагIиги. Гьединго концерталда гIахьаллъана Дагъистаналъул халкъиял артистал Зайнаб Махаева, Роза Макъсумова, Рукъигат ХIамзатова, республикаялда ва гьеб бахун къватIирехун машгьурал кьурдул ансамблял. ТIобитIана «Хъиргъуялъул» тарихалъул хIакъалъулъ викторинаги. Суалазе жавабал лъаразе кьолел рукIана сайгъаталги. Сайгъатазул букIана цIакъго цIикIкIараб къадар. Исанасеб лъаларо, амма гъоркьиса гьадинабго байрамалда кьун буго 500 сайгъат. Лъабгоязе щун руго квартирабиги.\nЖакъа «Хъиргъу» компаниялъул президентлъун ккола гьелъие роржен кьурав, гьелда борхалъи тIасабищизе малъарав СагIидбег Даитовасул вас ГIузаир. Инсул гIумруялъул лъалкIазда тIугьдулги рекьулаго, цевехун унев вуго ГIузаир. Дос васигат гьабун тараб лъикIлъиялъул хьонал хьалел руго гьес къойил гIадамазе. Щибаб лахIзаталъ ракьалде жив щай вачIун вугевали ГIузаирида ракIадещвезабулеб батила инсул хIикматаб къисматалъги.\nГIузаир Даитовасе щвана ТIолгороссиялъул «ГIасруялъул меценат» фондалъул шапакъат. Гьединго гьесие кьуна «Миллияб чIухIи» абураб ХIурматалъул медаль ва «Честь и польза» абураб орденги.\nПрочитано 108 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 15 октября 2018 11:34\nДругие материалы в этой категории: « Хиса-басиязе нухал хутIичIо\tУмумузул рукIа-рахъин цIунараб некIсияб мина »


«Дун гIабдалищ, Сириялде ине?»\nБитlе Facebook сайталде\nБитlе Twitter сайталде\nМахIачхъалаялда чIвана гIадамал Сириялде ритIиялда щаклъи ккарав чи.\n24 декабралъул радал МахIачхъалаялда чIвана Газелалда шагьаралъул гIадамал доре-нахъе раччулев вукIарав ГIалиев Жамбулат. Полициялъул баяназда рекъон, гьез чIезавулеб мехалда гьес чIезе инкарги гьабун буго ва гьезде кьвагьун буго. Изну гьечIого яргъидгIуцIаразул къокъаялъе кумек гьабулеб букIанинги абулеб буго гьес. Гьебго къоялъ Дагъистаналъул жанисел ишазул министр щвана хасал операциял гIемер гьарулеб Унсоколо мухъалъул Шамилхъалаялде.\n24 декабралъул радал МахIачхъалаялъул Редукторный мухъалда чIварав чи 1972 соналда гьавурав Жамбулат ГIалиев вугин чIезабуна цIех-рехчагIаз. Гьес гIадамал цIалел рукIанила изну гьечIого яргъид гIуцIаразул къокъабалъе.\nГьеб хIужа ккана радал сагIат анкьгоялда, Редукторныялдасан аэропорталдехун унеб рахъалда. Шагьаралъул транспорт хьвадулеб шагьра бакьулъ байбихьана боевиказул киноялда гIадин кьвагьа-гIанхъи.\nГьеб бакIалда гIумру гьабулей гIаданалъ ЭР-ялъе бицана жий гордухъа къватIие яккараб мехалда нухда чIун тIогьилаб кьералъул Газельги бугоанила, рагьун нуцIагун, цинги лахI лъураб гIадин, гьурмазда маскаби ххурал чагIиги ругоанила къватI цIун, кодор автоматалги ккун. Гьеб параялъ тIаде щванила чанго джип, гьениса къватIиреги рахъун рачIанила гIемерал къанун цIунулел. Полициялъ абуна Газелалда вукIарав чи жидеде кьвагьданила. Гьаний цеехун рехсарай гIаданалъ абуна жий гордухъе екерараб мехалъ кватIун букIанила гьеб бихьизе, амма кьвагьулеб жоялъул цо батIияб гьаракьги рагIанила жинда гьоркьо-гьоркьосанго.\nПалхIасил, чанго сагIаталдасан эксперталги рачIун, полициялъ гьев чиясул жаназаги ун буго босун, эвакуаторалда тIад гьесул Газельги буго лъун.\nГазелалда шагьаралъул гIадамал доре-нахъе раччулев вукIарав гьев чи Лак мухъалдаса Жамбулат ГIалиев кколаанин бицана ЭР-ялъе Париза ГIумаровалъ. Жидер мухъалдаса чи кколила гьев. ГIадамаз бицунеб букIанила гьес унголъуги Сириялде рагъизе гIадамал ралагьулел рукIун ругила. Гьесул жиндиргойищ, яги вацасулищали васалги ун ругила рагъизе, исана сентябралда дора чIванги ругила.\nПариза ГIумарова: «Нижер росулъаги микьго-ичIгониги чи ана гьадаб улкаялде рагъизе, Сириялде. Гьелгиха тIубарал хъизаналги рачун ун руго. Гьев Жамбулат ГIалиевасул гIагарал, дора чIварал васазул эбел йиго кутакалда магIна бугей, цIакъ лъикIай, ритIухъай гIадан. Дир кутакалда ракI гурхIун букIуна гьелда. ГIадамаз бицунеб букIана гьев ГIалиевасда абулеб букIун бугила гьедигIан цIакъаб бакI батани, мунго щайинха Сириялде унаревилан. Жив гIабдалищин вугев гьениве инеян жаваб кьолеб букIун бугила гьес».\nГьанжегIагар Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас РИА-Новости агентлъиялъе бицана Дагъистаналдаса 600 чи анин Сириялде вагъизе.\n24 декабралда Дагъистаналъул жанисел ишазул министр ГIабдурашид МухIамадовги щвана Унсоколо мухъалъул центр Шамилхъалаялде. Гьев гьенив дандчIван вуго гьеб мухъалъул активгун, ай хъулухъчагIигун. Амма гIадатиял гIадамалгун дандги чIвачIого министрас хIакимзабазулгун тIобитIаралдаса, гIадатиял гIадамалги данде гьарун тIобитIараб данделъиялъул хIасил цIикIкIараб букIинаанин бицана ЭР-ялъе гьеб мухъалдаса гIадамаз.\nУнсоколо мухъалда, хасго Генуб, Балахьуни гIемер тIоритIулаан ахираб заманалде щвезегIанги хасал операциял. Гьанже иш дагьалъ гIодоцун буго.\nУнсоколо мухъалде моцIалъ цереги рачIун рукIун руго МахIачхъалаялдаса низам цIунулезул хIакимзаби. Ярагъги кодоб ккун щай нуж пачалихъалда данде рагъулелин гьез гIадамазда цере суалал лъолеб мехалда, гьезги дандего кьун буго гьеб ярагъ кодоб кквезе тарал чагIи щалин, гьединго гьединаб суал исана гуреб, гьанжеялдаса ичIго-анцIгоги соналъ цебего кьезе кколаанилан.\nРос чIвана, лъади йикъана\n«Гьурра» - гун багъулеб «Аллагьу акбар!!!»\nРоссиялъулгун Туркиялъул политикияб дандечIей\nСирия: Россиялъул бомбабазул кьвагьиязул Дагъистаналда дандерижи


Пресс-конференциялъе квалквал гьабизе хIаракат бахъана Къадыровасул рахъ кколез\nХаналги речIун инсанасул ихтиярал цIунулел инжит гьаризе, тIобитIулеб пресс-конференциялъе квалквал гьабизе хIаракат бахъана Рамзан Къадыровасул рахъ кколез Москваялда «Лъиданиги байчIеб пресс централда» хъамиз къоялъ.\n«Кьибил-тухумалъего тамихI гьаби яргъидгIуцIаразде данде чIеялъул тадбирлъун бищун буго чачаналъ» – абураб бетIералда гъоркь тIобитIулеб прессконференциялда цо чанго чачан миллаталъул гIолохъанчияс релъинчIел ханал речIчIана, президентасда цебе бугеб инсанасул ихтиярал цIуниялда тIасан комитеталъул гIахьалчи, гIакъуба кьеялде данде чIеялда тIасан комитеталъул нухмалъулев Игорь Каляпинидаги, мемориал централъул гIахьалчи Александр Черкасовасдаги.\nКонференция тIобитIулел рукIарал инсанасул ихтиярал цIунулез абуна конференцияги халат бахъинабизе бугин Рамзана Къадыровасул лъазабиязе кколеб къиматги кьезе бугин.\nЦо чанго инсанасул ихтиярал цIунулел идараби: «Human Rights Watch», Мемориал», «ГIакъуба кьеялде данде чIолеб комитет» - цадахъ рекъон къимат кьолеб букIана гьеб конференциялда, араб анкьалда чачаназул президент Рамзан Къадыровас социалияб гьин Instagramда хъвараб лъазабиялъе: «Нагагь Чачаназул республикаялда полициялъул хIалтIухъан яги кинав вукIаниги цогидав чи чIвани, яргъид гIуцIарасул хъизамги республика тун къватIибе битIизе бугин, тIад русине ресги кьечIого, гьел жанир рукIараб минаги тIинда гъун бихизабизе бугин» - абураб.\nИнсанасул ихтиярал цIунулез рикIкIунеб буго Рамзан Къадыровасул рахъалдасан гьадинал лъазабиял гьариги, гьел тIуразариги россиялъул къанунал хвезарилъун.\nИнсанасул ихтиярал цIунулез гьеб лъазаби рикIкIунеб буго къуватал структурабазе лъазаби тIубазабизе буюрухъ кьей лъун.\nНижер радиоялъе хас гьабун Рамзан Къадыровасул лъазабиязда бан«Human Rights Watch» идараялъул программабазул директор Татьяна Локшинаца гьадин абуна.\nТатьяна Локшина: «Чачаназул президент Рамзан Къадыровасе гьеб цIияб тадбир кколаро. Гьев нухмалъуиялда вугеб 10 соналда жаниб чачаназул республикаялда яргъидгIуцIаразде тIадецуй гьабизе гьеб тадбир тIаса бищулеб букIана.\nСистемияб къагIидаялъ гIагарлъиялде тIаде цуй гьабулеб букIана яргъид гIуцIарал кодоре щвезаризелъун. ГIакъуба кьолеб букIана, хадур чIолел рукIана, рукъзал рухIулел рукIана.\n2008-2009 соназда гьеб проблемаялда тIасан нижеца доклад букIана къватIибе биччан. ЧIварай Наталья Эстемировалъ кIудияб кумек гьабун букIана гьеб доклад гIуцIиялъе.\nНижеца тIалаб гьабулеб букIана федералияб централдасан цIех-рех гьабеян чачаналъ бугеб ахIвал хIалалъул. ГIадамазе, гIагабожаразе эбел-инсуе гIакъуба кьолеб букIиналда бан. Федералияб централъ доб заманалда кIвар гьабичIого тун букIана гьеб проблема.\nЯги федералияб централъ балъго Рамзан Къадыровасда лъазабиги гьабун букIун батаниги, яги журналистаз бахъинабураб ахIи-хIур букIун батаниги гьеб проблема дагьабго гIодоб цун ун букIана арал соназда.\nГьанже цIидасан Рамзан Къадыровас рагьун гьарулел руго чIахIиял лъазабиял яргъид гIуцIаразул ишал лъалареб гIагарлъи букIунарин абун».\nРагьунго жиндиего мукIурал къуватал структурабазе кьолеб буюрухъ хIисабалда гуреб батIияб къагIидаялъ гьеб бичIизеги бичIуларин рикIкIунеб буго Татьяна Локшинаца.\nГьелъулго рагIабазда рекъон ахирал къоязда жанир инсанасул ихтиярал цIунулез хIисабалде росун 9 гIанасеб мина бухIун буго Чачаналъ.\nГьабсагIаталда Федералияб централъ гьеб проблемаялде кIвар буссинабулеб гьечIони рухIулел минабазул къадар цIикIкIине бугин лъазабулеб буго инсанасул ихтиярал цIунулелъ.\nРамзан Къадыровас гьарулел ишал, я россиялъул, яги халкъазда гьоркьосел къануназде данде кколаро. Федералияб централда тIадаб буго Рамзан Къадыровас гьарулел ишазда гьоркьобе лъугьине. Гьеб абизе данде ахIараб букIана жакъасеб конференцияги»- ян абуна Татьяна Локшинаца.Пресс-конференциялда гIахьаллъа рал\n«Мемориал централъул» гIахьалчагIи Светлана Ганушкинаца, гьединго Александр Черкасовасги ахIулел руго россиялъул тIадтаралРамзан Къадыровасул лъазабиязде кIвар буссинаби.\nМахIачхъалаялъул аэропорт рагьизе буго 19 декабралда


Миллионаз жидерго рухI кьуна.. - Статьи - Сетевой центр «Хебда-онлайн»\nМиллионаз жидерго рухI кьуна..\n17.05.2019 15:27 Пятница\nАвтор: Давуд Давудов\nКIудияб Бергьенлъиялъ 74 сон тIубаялда хурхун тIобитIараб рохалилаб тадбир, тIолабго улкаялдаго гIадин, кIодо гьабуна нилъер районалдаги.\nАмма исана парадалда гIахьаллъаразул къадар лъедерго букIана. КIал ккун рукIиналъ захIмалъи кколеб бугониги ракIалде щвезе бегьилаан Бресталъул хIинкъи гьечIел къеркьохъаби, Ленинградалъул 900 блокадаялъул къоял, Сталинградалъул къеркьей, концлагеразда къурбанлъарал, тылалъул захIматчагIазул хIалтIи. Гьеб ккола халкъалъул рекIелъ цIунараб лъалкI. Нилъер ихтияр гьечIо тарих кIочон тезе биччазе.\n1945 соналъул 8 маялъ СССРалъул Верховный Советалъул Президиумалъул Указалдалъун 9 май лъазабуна Бергьенлъиялъул къолъун. Щибаб санайил гьеб къоялъ нилъеца ракIалде щвезарула рагъул кьалда тIупарал бахIарзалги, бахIарчияб гьунаралъул ветераналги. Гьеб къоялъ цолъула ВатIаналъул тIолабго халкъ киназего гIахьалаб Бергьенлъи кIодо гьабизе. Гьединан исанаги КIудияб Бергьенлъиялъ 74 сон тIубаялда хурхун тIобитIараб рохалилаб тадбир, тIолабго улкаялдаго гIадин, кIодо гьабуна нилъер районалдаги. Радал сагIат ичIго тIубалелде районалъул администрациялъул минаялда цере ракIарун рукIана районалъул бетIер МухIамад ХIасанов, ЛъаратIа-Шамил районазул рагъулав комиссар Арсен МухIамадов, росабазул бегавулзаби, школазул ва районалъул идараязул нухмалъулелгун хIалтIухъаби, мугIалимзабигун цIалдохъаби. Гьединабго къокъа букIана ХIебда ясли-ахалъул минаялда цебеги. Киназего гIаммаблъун букIана Бергьенлъиялъул байрахъ, РФялъул ва ДРялъул байрахъал ва рекIее чIухIигун пашманлъи жубараб асар гьабулеб «Хвел гьечIезул полк». КIиябго къокъа данделъана Афгъаналъул рагъда къурбанлъаразе бараб памятникалда цере. Гьенир тIугьдулги лъун, рагъул заманаялъул рукIарал бакъназда гъоркь щвана рагъда камуразе бараб Обелискалда цере.\nБайрамалъул тадбир рагьана ва нухда бачана районалъул бетIер МухIамад ХIасановас. Баркиялъул калам гьабизе гьес рагIи кьуна ЛъаратIа-Шамил районазул рагъулав комиссар Арсен МухIамадовасе, ветераназул ва харабазул Советалъул нухмалъулев МухIамадрасул АсхIабовасе, районалъул имам ХIасание, ХIебда школалъул цIалдохъан МуртазагIали Давудовасе, руччабазул рахъалдаса кIалъай гьабуна терапиялъул заведующая Аминат МухIамадовалъ.\nЩибаб лъагIалидаса цIикIкIунеб буго гьеб кIудияб къо баркиялъе гьабулеб тIалаб, кIвар. Амма исана парадалда гIахьаллъаразул къадар лъедерго букIана. КIал ккун рукIиналъ захIмалъи кколеб бугониги ракIалде щвезе бегьилаан Бресталъул хIинкъи гьечIел къеркьохъаби, Ленинградалъул 900 блокадаялъул къоял, Сталинградалъул къеркьей, концлагеразда къурбанлъарал, тылалъул захIматчагIазул хIалтIи. Гьеб ккола халкъалъул рекIелъ цIунараб лъалкI. Нилъер ихтияр гьечIо тарих кIочон тезе биччазе.\n«Ракьалде щвезегIан къулула бетIер» гьединаб ахIиялда гъоркь байбихьана культураялъул хIалтIухъабаз ва ХIебда школалъул цIалдохъабаз КIудияб ВатIанияб рагъда босараб бергьенлъи ракIалде щвезабиялъе гIуцIараб театралъул церерахъин. Гьеб гIасияб рагъда хварал гIолохъанал васалгун ясалазул кочIол саринал цIалулел, рагъулаб ретIел ретIарал гIолилал рихьидал ракIалде ккола, щивав балагьарав чиясул рекIелъе лъугьанин доб рагъда рукIаразул асар. Рагъдаса руссинчIел, гIумруялде гIащикъал гIолохъанал васалгун-ясазул къисмат, гьезул рекIел ахIи тIубанго загьир гьабизе бажарана цере рахъаразда. Черхалда сири бачIого кин хутIилеб доб кор боркьараб рагъул байданалдаса ахIулел кочIол саринал рагIараб мехалъ. Балагьаразда цебе лъуна Освенцим лагералда эбелгун васасул букIараб гаргар. БахIарчияв васас эбелалда гьарулеб бугоан жинцаги яхI бахъанин, къадру рехун течIин, мунги кьварун чIайилан. Байрамалда культураялъул тадбиразе ахир гьабуна ТIидиб школалъул ДРялъул МустахIикъав мугIалим Ахбердило Ахбердиловас гIуцIараб программаялдаса лъималазул церерахъиналъ.


ЧАХЪДАЛ Т1АЛАБАЛЪЕ КЬУРАБ 43 СОН - 27 Ноября 2011 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nСуббота, 18.01.2020, 18:49 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2011 » Ноябрь » 27 » ЧАХЪДАЛ Т1АЛАБАЛЪЕ КЬУРАБ 43 СОН\nЧАХЪДАЛ Т1АЛАБАЛЪЕ КЬУРАБ 43 СОН\nМадаралда г1иял ц1унараб колхозалда гьоркьоб рехсола Т1ануси «Машгьурал г1адамал» маг1ишатги. Г1иял ц1униялъул аслияв х1аракатчи вугин фермаялъул заведующий Мух1умаев Мух1амадан (Дайитбегил Мух1амад) раг1ун бук1ана к1игониги соналъго цебе. Дие бокьун бук1ана гьевгун дандч1вазе. Кват1ун бук1аниги мурад т1убана дир. Гьал къояз г1иялгун риидалил муч1дузда маг1арухъ вугев Мух1амадгун дандч1вазе рес щвана дие. Гьесулгун бук1араб гара-ч1вари къокъ гьабун кьолеб буго гъоркьехун.\nМух1амад ккола инсухъан ирсалъе вехьасул т1ил щварав, г1урусалъ абуни, «потомственный» вехь. Мух1амадил эмен Дайитбегги вук1ун вуго т1олабго г1умру колхозалъул г1ияда нахъа арав х1албихьи бугев г1иявехь. Лъик1ав вехь гуревги Дайитбег вук1ун вуго г1ухьбузул гуребги бокьараб сверуда, ал ч1ах1иял х1акимзабазда гъорлъ вук1инеги гьелгун к1алъазеги бажарулев чи. Лъик1ал гьоркьорлъаби рук1ун руго Расул Х1амзатовасулгун. Къадру-къиматалда вук1ине лъалев Дайитбегида «министран» абулеб бук1ун буго росуцояз.\nХ1албихьи бугев Даитбегица кьун руго Мух1амадие вехьлъиялъул т1оцересел дарсал. 1968 соналъул 1 августалда 15 сон барав жеги ракьа-гьан къач1ев Мух1амадица т1оцебе босана вехьасул т1ил кодобе. Жеги биччан гьеч1о Мух1амадица вехьасул т1ил. 43 соналъ чан вехьасул т1илдай гьес ч1ик1инабун нахъе рехараб? Г1ухьбузул къварилъи бугел къояз фермаялъул заведующийлъун вугониги, жинцаго вехьлъи гьабизеги ризго кколеб буго. Дунгун Мух1амад дандч1вана хухазда цеве вехьлъуда гьев вук1аго. Г1ухьбузул къварилъи г1езег1ан бук1унила. Бищун унтарал суалазул цояб бугила гьеб. Росдал г1олохъабаз вехьлъиялдаса инкар гьабулеб бук1иналъ ц1акъ пашман гьавун вугоан Мух1амад. Т1анусиса цониги вехь гьеч1ила колхозалъул г1иязда. Ич1авго вехь къват1иса вугила. Аслияб къаг1идаялъ г1ухьби Г1ебут1аса, Колоса, Хьиндахъа ругила. Г1емер сверизе кколила г1ухьби ралагьизе. Мух1амадихъ г1енеккараб мехалъ бич1ч1ана колхозалъул г1иял т1олабго т1алаб: г1ухьби ралагьи, гьезул мухь-харж, г1и хъутаналде-нахъе гочинаби, къунц1и, г1ияе дару-сабаб гьаби-гьеб ва г1емераб цогидаб Мух1амадит1е т1аде бегун бук1ин. Цо дагьалго церег1ан соназ, вехьасул т1ил босун, г1ияде инеги, кутнал г1оркь ккун хур бекьизеги бажаруларев г1олохъанчи вук1унароан маг1арухъ. Гьединасда т1ад релъулаан. Гьайгьай, пашман гьарич1ого толаро хур бекьуларел, г1иял хьихьуларел росаби г1емерлъулел рук1иналъ. Дида вич1ч1ана Мух1амад ва гьев сунцапашман гьавун вугевали. Хъваралъул х1асил гьабуни, Мух1амадил х1аракаталъ ц1унун бугин т1анусдерил СПКаялъул г1иял фермаян пикру бижана дилъ. Дун мекъа ватич1они. Росдал маг1ишатада х1укуматалъ билълъанхъинабулеб бугеб г1антаб, росабалъ г1умру гьабулезда дандеч1араб, росаби ч1унтизе, риххизе гьабулеб политикаялъул х1асиллъун буго г1олохъабаз ругьунаб, маг1аруласе хасиятаб бук1араб вехьлъиялдаса инкар гьаби. Бич1ч1улеб жо гьеч1ищ совет х1укуматалъул заманалда г1адин, рак1 разияб, бахилаб мухь щолеб бук1арабани, эбел-эмен, хъизан-рукъ рехун тун, бет1ербахъиялъе г1олохъаби Россиялдеги. гьеб тун къват1иреги унарел рук1араблъи. Кинаб харж-мухьха Мух1амадица вехьасе кьолеб бугеб? Кинаб къот1иялда х1алт1улел ругел Мух1амадил фермаялда г1ухьби? Ц1акъго мукъсанабцин гурищ вехьасул доход бугеб?\nГ1ухьбузе мухь кьолеб буго натураялдалъун, ай г1ияздалъун. Моц1алъе вехьасе кьолеб буго 2 лемаг. Лъаг1алие-24 лемаг. Моц1рое цо лемаг кваниеги кьолеб буго. Кинабниги 36 лемаг. Вехьасул ихтияр бугила колхозалъул г1ияда гъорлъ 250 бет1ер живго бет1ергьанал г1иял хьихьизеги. Колхозалъул хер-к1алц1ияда, риидалил ва хасалил муч1дузда ч1обого г1и хьихьи вехьасул аслияб доходлъун рик1к1унеб буго Мух1амадица. 250 чахъдада хадуб ц1унараб 180 хохоца вехьасе дагьалдасан 500000 гъ. г1арац кьолила хасалихъе бичунги. Гьайгьай. вехь вуго хъизан-рукъалъул т1аг1ам лъаларев, г1умруялъул цогидал санаг1алъабаздаса мах1румлъарав. киг1ан к1удиябги харжие мустах1икъав чи. Гьедин бугониги лъаг1алие щолеб доходги квешаб гьеч1ин тола дицаго.\nЖив вугила ракълида, г1ухьби разияб х1алалда х1алт1и бачине бокьулев чи. Къого-къоло хадуб соналъ фермаялъул заведующийлъи гьабуниги, г1ухьбузулгун даг1ба-раг1и биччач1ила. Бат1и-бат1иял росабалъа г1емерал г1ухьбузул цонигияв инч1ила разиго гурони, рак1хун, даг1ба-раг1иккун нахъе. Мух1амадил х1еренаб, х1алимаб калам, г1амал-хасият, гьурмада даимаб гьими диегоги загьирлъана гара-ч1вариялда. Гара-ч1вариялда аск1ов вук1арас абуна Дайитбегил Мух1амад вугила ц1акъ рак1алъ восулев, гьудул-гьалмагълъи хирияв чи. Район ц1ун ругила гьесул гьудулзаби. Дун Т1анусиве щвараб къоялъ машинабазда хух хъутаналде бит1улев вугоан Мух1амад. Хух баччулеб бугоан мухьдахъ ккурал машинабаз. Мух1амадица ралагьулел руго хер бичизе маг1арухъе рач1арал машинаби. Гьединал машинабазухъ бащадаб багьа гурого кьезе кколарила. Гьединаб дарамалъ фермаялъул заведующияс колхозалъе лъик1аланго г1арцул экономия гьабулеб буго. Машинаялда хух бачиналъул цогидал т1ок1лъаби ругила: т1аса ин бук1унарин. Бакъич1ого, къобихьич1ого борч1улила, г1и бач1ине мухьдахъ г1адамал кквезе кколарила. Гьединаб дарамалъ фермаялъул заведующияс колхозалъе лъик1аланго г1арцул экономия гьабулеб буго. Машинаялда хух бачиналъул цогидаги т1ок1лъаби ругила: т1аса ин бук1унарила, бакъич1ого, къобихьич1ого борч1улила, г1и бачине мухьдахъ г1адамал кквезе кколарила. Мухьдахъ ккурал г1адамазе ч1езаризе кколел цогидал шарт1ал х1исабалде росич1ониги, гьезие мухьги 2 нухалъ ц1ик1к1ун кьезе кколилан бицана Мух1амадица. Дун Т1анусиве щвараб къоялъ Мух1амадица хух хъутаналде бит1улеб бугоан. Хух машинаялде бахинабизе кумекалъе рач1ун рук1ана Мух1амадил гьудулзаби.\nМух1амадил сахавалъиялъул, кверг1ат1илъиялъул г1емер бицуна т1анусдерицаги къват1исезги. 43 соналъ г1ияда нахъа вугев Мух1амад жиндиргоги г1и гьеч1ев чи гуро. Гьес хъвезе г1иялъажал кьолел руго жамаг1аталъул гьоркьосел х1алт1аби гьарулеб бак1алде, маг1арухъ ва щибаб соналъ хъутаналда гьоркьохъел школал лъуг1ун унел лъималазе вечеразе. Школалъул завхоз М. Г1умаровас бицана гьалдаса кири г1емераб, садакъа къабулаб бак1 бук1инарилан Мух1амадица школлъималазе квание г1иялъажал кьеч1ого толарилан.\nКолхозалъул рехъалъ жакъа къоялде бугила 3500 бет1ер г1иял. Гьаниб абич1ого г1оларо Т1анусдерил фермаялда хьихьулеб буго тайпадулаб г1и. Гьан, квас г1емераб тайпадулаб г1и г1езабиги фермаялъул заведующиясул х1аракаталъул х1асил бугилан бицана дида. Жакъа фермаялда бугеб х1оржокуйдул гьоркьохъеб ц1айи 50 кг. бахунеб буго. гьединал ниг1матал кьолел г1иял г1езариялъе квербакъи гьарурал Бакьагьеч1и СПКаялъул г1ияхъабазе баркалаялда вуго заведующий Даитбегил Мух1амад.\nАбизе ккола колхозалда ветх1алт1ухъанасул ва зоотехникасул ишалги Мух1амадица т1уразарулел ругилан. 43 сон чахъдал т1алаб-агъазалда арав Мух1амадида бокьарав зоотехникасдаса квеш лъалеб гьеч1о г1ияе гьабизе кколеб хъулухъги, гьезул унтабиги ва гьабизе кколеб даруги. Лъалареб ц1ехезе унила Бабаюрталде ва Мах1ачхъалаялде ветлабораториязде. Росун бажаруларедухъ хиралъун ругила дараби. Цогидал дарабазул бицинч1ониги, чара гьеч1ого х1ажалъулеб креоменалъухъ унеб бугин 45000 гъ. г1арацан пашманго бицана Мух1амадица. Рычал-Суялъул бащадаб литр щолеб гьеч1ила рахьдал литраялъухъан рах1атхун бугоан гьесул. Мух1амадил ч1орг1ан рит1арал гьел ва цогидал х1ужжабаздаги далилаздаги разилъич1ого кинха рук1инел? Лъицаха рахъ кквелеб нарт, бензин-нах, удобрение, росдал маг1ишаталъул техника «прихватизировать» гьабурал олигархазул мурадал ц1унун, г1ияхъанасул, хурухъанасул ц1око бахъулеб политикаялъул?! Къват1иса росулел руго заралиял, загьруяб, кваназе х1инкъараб кванил продуктаби-фальсификатал. Нилъеда-г1адатал г1адамазда (бечедаз гьел жидерго кутузе, гьабзазе кьоларо) квинарулел руго гьел г1езабурал улкабазда кунарел, лъабабилеб сорталъул г1адамазе х1адурараб кванил продукция-фальсификатал.\nГара-ч1вариялда Мух1амадица борхана х1адурараб ниг1мат-гьан бичизе к1унгут1иялъул суалги. Гьеб суал унтараблъун лъугьун буго СПКаязе гуребги фермеразе ва жалго бет1ергьанал маг1ишатазеги. Базарал сверун руго перекупщиказул жалго бет1ергьанал лавкабазде. Росдал маг1ишаталъул х1акъикъиял производителазе гьениб бак1 щоларо. Россиялъул ва Дагъистаналъул бищун т1адег1анал идарабазул базаразул х1акъалъулъ законалги х1укмабиги ругониги, республикаялда гьел г1умруялде рахъизе риччаларо жалго гьел т1уразаризе т1адал идарабаз ва гьезул нухмалъулез. Гьедин гьезие пайда бук1ун. Лъиениги балъголъи гуро нилъер власталъул политика к1иго бук1ин: цо-х1акъикъияб, гьабулеб бахчараб, цо-бицунеб, ц1алк1улеб, ч1амулеб, амма т1убазабулареб. Гьеб т1убазабич1ого тезе бицунеб политикаялъул къурбанлъун буго Россияги Дагъистанги. Гьеб буго дир пикру. Базар тун къват1ирехун ричаризе милициялъги гьукъулеб буго. Щибаб гьанал кило 50 гъурущалъ учузго перекупщиказеги бичун т1ад руссине кколин жалан бицана Мух1амадица. Г1езарурал ниг1матал ричизе ресалниги кьолел ругелани, г1иял къадар ц1ик1к1инабизе ресал ратилаанила. Дида цебеги раг1ун бук1ана «базаралъул мафия» абураб калима. Мух1амадилгун бук1араб гара-ч1вариялдаса хадуб рак1ч1ана г1емерал квералги, кьалбалги ругеб бат1и-бат1иял идарабазул т1адчаг1азул мафия-спруталъ базаразда ханлъи гьабун бук1иналда.\nРоссиялъул ва Дагъистаналъул бут1рузул «коррупциялде данде балеб бугеб хъач1аб рагъ» лъуг1улеб буго рит1ухъалин кколел, х1асил кколарел раг1абаздалъун, лъиениги зарал гьеч1ел, щивниги х1инкъуларел декларацияздалъун. Бак1аб зах1маталдалъун, г1емераб г1ет1 т1ун, квачан-хинлъун, виччун-вакъван, вакъун-къечон г1езарурал ниг1матал гьезул багьаялде ричизе тунгут1иялдаса к1удияб зулму кинаб цоги бук1унеб? Гьеб гурищ г1адамазул ихтиярал ва эркенлъаби хвезари. Гьелъул щай бицунарел правозащитникал абулез ва гьездаго релълъарал цоги идарабазул гаргачаз.\nМух1амадица г1езабуна 4 лъимер. Цо васасул буго фермерасул маг1ишат. Хут1араз т1аса бищун буго тохтурлъи, учительлъи, Гьезулги буго 8 лъимер. Мух1амадиеги гьезиеги гьарула талих1аб, рохел гьарзаяб г1умру.\nАхиралда вехьасул х1акъалъулъ цо чанго мухьги. Бокьула вехьгун гара-ч1вари, гьесул х1акъалъулъ хъвазе. Романтикияб, х1акъикъаталдаги, бихьинчияб иш буго вехьлъи. Гьедин рик1к1унаан гьеб кибго, кидаго. Муг1рузул сог1аб хасияталъул, г1умру гьабиялъул шарт1аз лъадарун, куцан буго вехьасулъ бихьинчияб г1амал-хасият. Вехьасул гьединаб хасият рагьун буго фольклоралъулъ.\nРосдал г1олохъаби рикьулаан аслияб къаг1идаялъ к1иго бут1аялде: г1ухьбуздеги мутаг1илзабаздеги. Гьезда гьоркьоб цоцазул г1умру гьабиялъул къаг1идаби (образ жизни) какун къецалги рук1унаан. Цо мисал\nСуал: Г1ухьбийищ г1емер ругел мутаг1илзабийищ?\nмутаг1ил: Хваралги малълун г1ухьби г1емер руго\nВехь: ясалги малъани мутаг1илзаби г1емер руго.\nБак1иде рахъиналда мутаг1иласде ах1арал раг1аби:\nАлжаналда жанир ц1алдананиги\nЦ1уял жал рук1уна мутаг1илзаби\nЦ1адаца хъабарча биччананиги\nКъвак1арав вук1уна муг1рул г1иявехь\nМутаг1илзабазул ц1улъи бихьизе\nЦ1ивурасда аск1об сордойищ бараб?\nМаг1арда г1ухьбузул бихьинлъи лъазе\nБуртинадукь егун сардалищ арал?\n(1970 соналъ Буц1ра школалъул ц1алдохъабаз бак1арараб материалалдасан росарал мухъал).\nПросмотров: 464 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 5.0/1


Кальян бухIулел бакIазда ва кеп-гIоркьалъул ханабазда хIалбихьулеб буго гIолилаз тIоцебесеб нухалъ наркотиказул. Жакъа гьел кальян бухIулеб бакI къазе изхну гьечIо, щай гурелъул гьел квана-гьекъолел бакIал гIадин хъван рукIиналъ сияхIалда. Гьел ва цогидал кIвар ругел суалал рорхун данделъи тIобитIун буго Наркотиказда хадуб халкквеялъул федералияб хъулухъалъул минаялда.\nДагъистаналда наркотикал къаси-къаси хIалтIулел кеп-гIоркьалъул ханабазда ва кальян бухIулел бакIаздасан тIибитIи бугин цIакъ кIвар бугеб суалинан лъазабуна Нароктиказда хадуб халкколеб федералияб хъулухъалъул нухмалъулев Энрик Муслимовас 24 октябрялъ гьединал бакIазул нухмалъулелгун тIобитIараб данделъиялда.\nНаркотиказда данде къеркьолеб идараялъул нухмалъулесул баяназда рекъон, кальян бухIулел бакIазда зама-заманаялдаса хал-шал гьабизе оперативиял къокъаби унел руго, амма гьезул хIалтIуе квекIен кколила, щайгурелъул цо-цо гьединал бакIазда жанире риччалел хасал чагIи рукIиналда бан ва гьенибе жанибе нух щолареб хIалалъ рахан къан букIиналъ. Гьелдаго цадахъ, тIоцебесеб нухалъ гIемерисел гIолилаз гьелго къаси-къаси хIалтIулел бакIазда ва кальян бухIулеб бакIазда хIалбихьулеб бугила наркотикалъулилан баян гьабуна Муслимовас.\nЭнрик Муслимов: «Бищун нижее ургъел бугел сияхIал ва тарихал ккола тIоцере наркотикал хIалтIизарурал гIадамал. ТIоцебесеб нухалъ гьеб гьез хIалтIизабулеб буго кальян бухIулел бакIазда ва гьелго къаси-къаси хIалтIулел кеп-гIокьалъул ханабазда. Гъоркьиса тIоцебесеб нухалъ наркотикал хIалтIизаруразул къадар гIага-шагар I000 чиясде бахана. Щиб гьелъул магIна? Гьелъул магIна ккола наркотиказда данде къеркьолеб идараялъул ва низам цIунулез наркотикал тIиритIиялда данде гьабулеб хIалтIул хIасил кколеб гьечIилан абулеб жо».\nМуслимовасул баяназда рекъон. гьеб тарих буго лъалеб, гьез сияхIалде росарал лъазариял. Чанго гьединал лъаларелги ратулила.\nЭнрик Муслимов: «Гьединго абизе ккола лъагIалица цебе гьабго бакIала гъоркьиса данделъун рукIана аптекабазул нухмалъулелгун. Гьеб мехалъ киназего ургъел букIана аптекабаздаса бокьаразе босизе ва бичизе рес бугеб «Лирика» абураб наркотикияб дару гIолилазда гъорлъ тIибитIун букIин. Хасаб тохтурасул изну кьолеб кагъат бихьун гурого бичизе бегьулареб гьеб дару бокьарас босизе рес букIана МахIачхъалаялда. ГIемерлъулел рукIана гIолилалги гьеб сабаблъун азарханаялде кколел. Жакъа батIияб унти буго. Гьеб ккола цIакъ тIиритIун ругел батIи-батIиял цIалел хурдул журарал жал, гьебго спайс. Гьеб тIибутелеб нухазул цояблъун кколеб буго гьебго кьальян бухIулеб бакI».\nЦоги кIвар бугеб хIужалъун кколеб буго кальян бухIулеб бакI квана-гьекъолел бакIаллъун хъван рукIин, щай гурелъул къануналда гьечIелъул Кальян бухIулеб бакI абун хъвай-хъвагIай гьабизе рес. МахIачхъалаялъул тIалъиялъ ва цогидал бакIазул тIалъиялъ гьединал бакIазул хIалтIул заман къаси I0 тIубазегIан гурого хIалтIизе толареб хIал гьабизе ккелилан лъазабуна данделъиялда МахIачхъалаялъул мэр хисулев Цветков Сергейица. Гьенибго тIадеги жубана, гьеб тайпаялъул бакIал тIуран къаялъул рахъ кколев чи вугила живилан.\nКальян бухIулел бакIазул нухмалъулел рази рукIинчIо Цветковасул пикругун. Амма разилъана жиде-жидер бакIазда хасал игIланал чIвазе наркотиказул зарал бицунел ва гьединго Наркотиказда данде къеркьолеб идараялъул ва Жанисел ишазул министерлъиялъул телефонал хъварал хъарщал чIвазе.\nКинабгIаги хIасил кьеларин гIицIго гьеб хIалтIиялъ, щайгурелъул гIемерисел гьединал бакIазде рачIунин хIатта тIалъиялъул чагIицинилан баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе МахIачхъалаялъул кальян бухIулеб бакIалда хIалтIулев вукIарав Исрапилов ХIажица. Гьесул рагIабазда рекъон, гьенир цуцадаса батIагьарурал, гIисинал рукъзал рукIунел руго, щиб гьениб гьабулебалиги лъазе кинго рес букIунеб гьечIо.\nИсрапилов ХIажи: «Дун хIалтIулев вукIана гьединаб кальян бухIулеб бакIалда. Къаси лъабго тIубазегIан хIалтIулаан гьеб, амма гIемер чи вугони, яги гьезие бокьун бугони гьенир рукIине ункъо – щуго тIубазегIанги хIалтIулаан. Гьенире рачIунаан бече-бечедал чагIи ва гIолилал. Школалдаса лъималги рачIунаан, студенталги рачIунаан парабиги гьоркьор риччан кальян бухIизе».\nДагъистаналъул магъалаби ракIарулеб инспекциялъул баяназда рекъон, гIицIго МахIачхъалаялда нусго гIанасеб кальян бухIулел бакIал руго, гьелде тIадеги , жеги квана-гьекъолел бакIаздаги рес буго гьеб кальян бухIизе. Къо бахъанагIан гьеб тIибитIулебги буго дагъистаналда.


Жив жив чиясул ихтияр буго жидерго рекIел дуниялги, дунялалда бугеб бер балагьиги кочIодалъун бихьизабизе, поэзиялдалъун жидерго рохелги, рокьиги, пашманлъиги загьир гьабизе. Гьел кочIодалъун рагIи абулел гIадамал рукIуна ракI бацIцIадал, ракI гIатIидал, гурхIел цIикIарал гIадамал.\nАмма унго-унгоял шагIирзаби гIемер рукIунареблъи бихьизабула заманаялъ, цо,чанго цIар гурони цо гIасруялда хутIулеб гьечIеблъи. Бугониги дида кIвечIо дихъе щварал кучIдул тIехьалда рахъичIого тезе. Гьал кучIдул цIаралъе гIоло хъварал гуро. Жидерго рекIел хIал бихьизабун гьезул ВатIаналде, эбелалде, рокьулезде рокьи загьир гьабун хъварал руго. Гьанир руго нилъгун гьечIел къадар щун аразулги кучIдул, ва бахIарчияб хвел босун хваразде гьаруралги. Гьезул цIарал цIунизе гIологи бахъана гьаб тIехь.\nНилъер районалъул рухIияб рахъ бихьизабулеб буго гьезул шигIрабаз. Гьанир ругел авторазул киназулго буго жодорго хасаб бер балагьи дунялалдеги гIадамаздехунги. РухIияб рахъалъулги ургъел гьабулел, гьадинаб тIехь биччазе ракIалде щваразеги баркала буго. ТIехьалъ цIунула нилъер рухIияб бечелъиги тарихги. Цо спичкадул гIучIалъ бухIулеб магIишат цебе кквечIого, бокьилаан рухIияб рахъ цебе кквезе, нилъго гIадамаллъун хутIизе, хасго гьаб гIарцул гурони хабар рагIулареб заманаялъги. Рокьигун лъимералде тIаде къуларай эбел - гьеб буго бищун борхатаб поэзия. Рокьи цIунизе ккола, гьелда сверухъ сверулин аби буго хутIараб щинаб.\nКучIдул хъварал гьаб тIехьалда ругел авторал руго жодорго аслияб хIалтIиги, ишалги ругел гIадамал.\nКIиабилеб бетIералда лъун руго ЦIумада районалде ва цIумадисезде машгьурал шагIирзабаца хъварал асаралги.\nНужер хIурмат гьабулей Сабигат Назад


ГIадамал ва гIумру » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » История - Тарих » ГIадамал ва гIумру\nГIадамал ва гIумру\nДобавил(а): istina от 26-05-2017, 10:22\nБуйнакскиялда Авар педучилищеги лъугIизабун, районалъул халкъияб судалда секретарьлъун хIалтIулев вукIарав ЧIарада районалъул Гьачадаса МухIамад Дамадаев, анцIила микьго сон тIубачIев чи, цо лъагIелалъ кIудиявлъунги гьавун, 1942 соналда жиндиего бокьун гIарзаги кьун ана рагъде. Бакуялда лъелал аскаразул кIиабилеб училищеялда хехал курсалги лъугIизарун ана фронталде. Байбихьуда Северияб Кавказалъул, хадуб ТIоцебесеб ва Ункъабилеб Украинаялъул фронтазда минометазул ротаялъул, взводалъул командирлъун - ункъо соналъ халатбахъана гьесул рагъулаб нух. Рагъда анкьго нухалда лъукъана ва щибаб нухалда госпиталазда сахлъигун фронталде тIадвуссана.\n1946 соналда армиялдаса рокъове вачIарав Дамадаев вищана ЧIарада районалъул халкъияв судьялъун. 1948 соналъул ункъабилеб декабралда бахъараб "МагIарул большевик" газеталъул мухбир МухIамад Сулимановасул (живгоги КIудияб ВатIанияб рагъул гIахьалчи, хадувккун гьев вахъана машгьурав шагIирлъун, хъвадарухъанлъун) "Бажари бугев судья" абураб макъалаялда Дамадаевасул хIакъалъулъ хъвалеб буго: …"ЧIарада халкъияв судьялъун ккаралдаса гьал. Дамадаевас кIиго сонгIанасеб мех балеб буго. Гьев вуго 1924 соналда гьавурав, 1938 соналда комсомолалъул ва 1943 соналда ВКП(б)ялъул мухъилъе лъугьарав, Советияб Армиялда ракIбацIцIадаб хъулухъ гьабурав, рагъда бихьизабураб бахIарчилъиялъухъ лъабго орденги чанго медальги каранда барав, гьанже пачалихъалъул ва халкъалъул мурадги цIунун, ракIбацIцIадго хIалтIулев вугев судья…\nГьал. Дамадаев рагъулъ гIун вачIана. ГIадатияв росдал гIолилав, комсомолец, Советияб Армиялъул офицерлъун, коммунистлъун лъугьана. Рагъдаги лъикIал хIасилал рихьизаруна…", - абун.\n" Инсуе кьун букIана лъабго орден - "БагIараб цIва", "КIудияб ВатIанияб рагъул" тIоцебесеб ва кIиабилеб даражаялъул орденал, чанго медаль, букIана кIудияв лейтенантасул чинги", - ян бицана Дамадаевасул вас ГIусманица. Жиндирго рагъулал ишазул къанагIатги бицунароан гьес. Амма гъираялда бицунаан цадахъ рукIарал гьалмагъзабазул, гьезул бахIарчилъиялъул, къохIехьеялъул. Чанго соналъ халкъияв судьялъун, хадув партиялъул идарабазда хIалтIарав МухIамад Дамадаев унтиялда бан гIодов чIана. Рагъда щварал ругъназ загIиплъизавурав гьев къадаралде щвана гIолохъанго, 48 сонил ригьалда, 1972 соналда.\nИнсуца бицаралдаса ГIусманида ракIалда чIун букIана Крымалдаса Мазуренко абулев чиясул фамилия. КIудияб ВатIанияб рагъ лъугIаралдаса 40 сон тIубалеб 1985 соналда, инсул рагъулал ишалги гьесул гьалмагъзабазул хIакъалъулъги лъазе бокьун ГIусманица кагъат хъвала "Крымская правда" газеталде инсул рагъулав гьалмагъ Мазуренко валагьизе кумек гьабеян. ГIемер кватIичIого Крымалдаса Гьачаде бачIана кагъат.\nУрхъараб салам нужеде, дир хириял Дамадаевал!\nДун кутакалда вохана дир рагъулав гьалмагъасул хъизан-лъималаз инсул рагъулав гьалмагъ - дун цIехеялдаса, гьебго заманалда пашманлъана дир гьудул Миша (нижеца МухIамадида къокъго гьедин абулаан) гIумруялдаса ун ватиялдаса. Нужее рекIее сабруги парахалъиги кьеги ТIадегIанас.\nМухIамадгун дун дандчIвана ТIоцебесеб Украинаялъул фронталда гьоркьобе унеб лъеберабилеб полкалда 1945 соналъул авалалда Германиялъул Баутцен шагьаралда гIагарлъухъ. Гьеб мехалдаго Миша-МухIамад вукIана орденал-медалалги щварав, чанго нухалъги лъукъарав, рагъул хIалбихьи бугев офицер. МухIамад вукIана Дрезденалъул рахъалдехун багъулеб ругеб 52-абилеб армиялъул 254-абилеб кьвагьдохъабазул Черкасский дивизиялъул, нижер минометазул взводалъул командирлъун. 1945 соналъул май моцIалъул авалалда ниж гьоркьор ругеб 929 Яссо-Кишиневский кьвагьдохъабазул полкалъе буюрухъ щвана Чехословакиялде, фашистазул оккупантазда дандечIей багъаризабурал прагаялъулазе кумекалъе ине. Полкалдаса тIасарищун къого офицерасдаса гIуцIараб, дунги МухIамадги гьоркьор ругеб къокъаялъе кьуна хасаб тIадкъай. МагIардасан рохьилъан унаго ниж ккана немцаз гъоркьчIел гьабураб бакIалде тIаде. Цоцазде кьвагьдеялдаса хадуб гьениб ккана квержубараб рагъ. Гьениб хасго загьирлъана МухIамадил къвакIараб Кавказалъул хасиятги, лебаллъиги, хIинкъи гьечIолъиги. Гьев вукIана гьалмагъзабазе рухI кьезеги хIадурав, нахъекъай гьечIев бахIарчияв рагъухъан. Гьеб тунка-гIусиялда чIаго хутIарал фашисталги асир гьарун нижеца полкалъе цебехун нух рагьана..\nБергьенлъиялъул къоялда нижеца дандчIвай гьабуна Прагаялда аскIоб бугеб Лисса на Белаугде абулеб поселокалда. Амма нижее рагъ жеги лъугIичIо. 1945 соналъул сентябралдаса нахъе 1946 соналъул ахиралде щвезегIан БакътIерхьул Украинаялъул Стрий, Станислав, Дрогобыч, Ходоров, Борислав шагьаразда, гьезда сверухъ ругел росабалъ, рохьахъ, мугIрузда нус-нус километр нахъа тана, анцI-анцI рагъулал операциял гьаруна Украинаялъул националистазул (УОН) къокъаби тIагIинарулаго. Гьединал лахIзатал гIемерал рукIана нижер рагъулал нухазда, киналго рехсон хIалкIвеларо.\nАхиралда абила, нужер эмен МухIамад (Миша) вукIанин нужги Дагъистанги чIухIизе бегьулев бахIарчи. Хасаб салам бице нужер эбелалда, дир рагъулав гьалмагъасул чIужуялда. ЦIуне гьей. Хьул буго дун чIаго вугогIан мехалъ нилъер бухьен къотIиларилан.\nЖорес Николаевич Мазуренко\nУкраинская ССР, Крым область,\nСимферополь шагьар, Набережная къватI 39, рукъ 14\nГьачадаги Симферополалдаги гьоркьор бухьенал халатрахъинчIо. 1989 соналда къадаралде щвана Жорес Николаевич...\nУнел руго сонал, исана кIодо гьабуна КIудияб ВатIанияб рагъ лъугIаралдаса 72 сон тIубай, мигьлъулел руго ветераназул кьерал. Амма абадиялъего нилъеда кIоченаро гьаб жакъасеб парахатаб гIумруялъе гIоло гIолохъанлъи кьурал, кьалда тIагIарал Совет Союзалъул халкъазул васазул цIарал.\nПайзула Пайзулаев Автор: Пайзула Пайзулаев\nБахIарчияв разведчикСапер ГIалиевКIудияв лейтенант ТанкаевПарадалда гIахьаллъизе рес кканаРиди тIаде ккараб, тIорахь гъоркье ккарабги заман букIунебила


РЕСПУБЛИКАЯЛЪУЛ БЕТ1ЕРАСУЛ ПРОЕКТАЛ – Г1УМРУЯЛДЕ! - 12 Сентября 2015 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2015 » Сентябрь » 12 » РЕСПУБЛИКАЯЛЪУЛ БЕТ1ЕРАСУЛ ПРОЕКТАЛ – Г1УМРУЯЛДЕ!\nРЕСПУБЛИКАЯЛЪУЛ БЕТ1ЕРАСУЛ ПРОЕКТАЛ – Г1УМРУЯЛДЕ!\nДагъистан Республика цебе т1езабиялъе приоритеталъулаб проект «Инсанасулаб капитал»\nПодпроект «Сахаб Дагъистан»\nДагъистан Республикаялъул президент Рамазан Г1абдулат1иповас Дагъистан кризисалъулаб ах1вал-х1алалдаса борч1изабиялъе ургъарал приоритеталъулал проектазда гьоркьоб хасаб бак1 ккола сахлъи ц1униялъул иш лъик1лъизабиялъе ургъараб «Сахаб Дагъистан» подпроекталъги. Кинаб ах1вал-х1алалда гьеб иш нилъер районалда унеб бугебали лъазелъун жакъа дун дандч1вана районалъул централияб больницаялъул бет1ерав врач Мусаев Мух1амад Шайхг1алиевичгун.\n- Мух1амад Шайхг1алиевич, бокьилаан кинаб ах1вал-х1алалда бугеб сахлъи ц1униялъул иш нилъер районалдаяли къокъабго баян кьуни.\n- Жакъа нилъер районалъул медицинаялъул учреждениязда х1алт1и г1уц1ун буго гьанже заманалъул ц1илъабиги, церет1еялги х1алт1изарун, г1адамазул сахлъи ц1униялде щибаб къойилаб к1варги кьун г1уц1араб къаг1идаялда. Гьабсаг1аталда нилъер централияб больницаялъул рес буго киг1ан лъик1 бокьаниги унтарал къабул гьаризе. Гьезие ч1езарун руго жакъасел т1алабазда рекъон киналго шарт1ал. Х1алт1изе лъугьун руго ц1ияб минаялде т1адеги рарал инфекциялъулал ва сахлъизариялъулал корпусал.\nГьелъ рес кьолеб буго цебе г1адин рик1к1ад ругел корпусазде хьвадич1ого, унтарал цо бак1алда къабул гьаризе. Щивав врачасул буго жиндирго кабинет. Х1алт1улел руго т1оцебе унтарав къабул гьавулеб (смотровой), гинекологиялъул, стоматологиялъул, хирургиялъул, терапевтасул, лъималазул, окулистасул, лорасул, УЗИ кабинетал, лаборатория, рентген, функционалияб диагностика. Стационаралда аск1об буго аптека. Ремонт гьабун къач1алел руго районалъул росабалъ ругел ФАПал (фельдшерско-акушерский пункт), руго г1ураб къадаралда формуляралда рекъон рук1ине кколел медикаментал, унтаразе т1аг1амаб квен-т1ех.\n- Президентасул проектал г1умруялде рахъинариялда бан кинаб багъа-бачари унеб бугеб?\n- Киг1анго нилъее бокьаниги, бокьич1ониги, г1адамал унтулел руго бат1и-бат1иял унтабаз. Рук1уна гьел нилъерго аниб сах гьарун бажарулелги, бажарич1ого республикаялде, жеги рик1к1аде ине кколелги. Гьедин, районалъул г1адамазе рахъи бугеб ва хехаб медицинаялъулаб кумек щвеялъе х1алт1улеб буго 3 даражаялъулаб система.\nТ1оцебесеб, районалдаго сах гьари. К1иабилеб, районазда гьоркьосел центразде рит1ун сах гьари. Гьел руго Буйнакск ва Мах1ачхъала шагьаразда. Лъабабилеб, республикаялъул сах гьариялъул учреждениязда сах гьари. Щивав унтарасул бук1ине ккола маршруталъулаб карта. Гьесул унтул зах1малъиялъухъ балагьун гьел рит1ула данде кколеб бак1алде.\nКиса-кибго улкаялдаго г1адин, нилъер централияб больницаялдаги х1алт1изарулел руго церет1урал информациялъулал технологиял. Гьезул цоялда рекъон, унтараз цебеккунго хъвай-хъваг1ай гьабизе бегьула бокьарав врачасухъе бокьараб заманалда ине. Гьединго ихтияр кьолеб буго бокьараб сах гьариялъул учреждениялдеги, иргаялдаги ч1ун ц1ияб образецалъул полисги босун ине.\nЦ1ияб проектги кьоч1ое босун ц1ик1к1араб к1вар кьолеб буго г1адамазул диспансеризация гьабиялде. Гьеб гьабиялдалъун рес щолеб буго байбихьулел унтаби якъинго загьир гьаризе. Киг1ан хехго нилъеда гьел т1атинаризе к1ваниги, гьедиг1ан хехго к1ола нилъеда гьел сах гьаризеги. Гьединлъидал х1ажат буго щивав чи лъаг1алида жаниб цо нухалъг1аги чорхолъ ругел унтаби лъазелъун медицинаялъул учреждениязде рач1ине.\nДиспансеризация гьаби нилъер районалда квеш бугилан абизе бегьуларо. Араб 8 моц1алда жаниб гьеб гьаби т1убазабун буго 77 проценталъ. Аслияб къаг1идаялда, киса-кибго гьеб гьабун лъуг1ун буго, хут1ун руго гочинабун г1и-боц1и хьихьулел гъутабазул ракьазда г1умру гьабун ругел г1адамал. Г1агараб заманалда гьезухъеги сапар бухьине рак1алда буго нижеда.\n- Унтаразул г1арзал рук1уна, больницаялда регизе бак1 щолеб гьеч1илан. Г1илла щибдай?\nБольницаялда регизарула ц1акъго зах1матго унтарал, чара гьеч1ого гьениб регизаризе х1ажат ккарал унтаралги, жидер чорхолъ хроническиял унтаби ругелги планалда бихьизабураб къаг1идаялда ирга гьабун. Рук1уна цо-цо унтарал ирга щвелалдего гьениб регизе бокьаралги, заман щваниги регизе инкар гьабулелги. Хроническиял унтаби ругеллъун рик1к1уна рек1елгун бидурихьазул, х1ухьел ц1алел мащабазул, мугъзалгьодил ва рищалабазул, г1адалнахул бидурихьазул х1алт1и рук1алида гьеч1ел г1адамал. Т1олабго улкаялдаго г1адин, нилъер районалдаги г1адамазул сахлъи ц1униялде к1вар кьей т1оцебесеб суаллъун ккола. Нижеца жигар бахъула унтарал киг1ан к1ваниги хехго ва т1адег1анаб даражаялда сахлъизаризе.\nХроническиял унтаби ругезда рак1алде ккола больницаялдаги регизарун цох1о курс гьабуни жал сахлъулилан. Гьел мекъи руго. Гьел кидаго рук1ине ккола врачасул бербалагьиялда гъоркь ва кидаго амбулаторияб къаг1идаялда дару-сабабги гьабизе ккола. Амма г1емерисел нилъер г1адамазда рак1алде кколеб буго цо нухалда цо курсги гьабун т1ок1аб дару-сабабалде к1вар кьеч1ого тезе бегьулилан. Х1исаб гьабулеб гьеч1о т1алаб гьабич1ого рехун тараб унтиялъ къо бахъанаг1ан гьабулеб заралалъул. Гьединлъидал цойги нухалда баян гьабулеб буго, унти бег1ерлъич1ого бук1ине гьелда хадуб хал кквей г1емерго бигьаяб бук1ин, ц1акъго къаркъала заг1иплъун хадуб сах гьабизеялдаса. Диетаялъ, даруял хурдуз, жалго лъугьун дару-сабаб гьабулел г1адамазги лъик1лъизабизе бегьула черхалъул ах1вал-х1ал, амма медикаментазулаб терапиялъ г1адин сахлъи ц1унуларо. Гьеле гьединал г1иллабаздалъун ц1ик1к1унеб буго унтаразул къадар. Больницаялда бак1ал гьеч1о киналго хроническиял къаг1идаялъ унтаралги, зах1матго унтаралги циндаго цадахъ больницаялда регизаризе. Стационарияб къаг1идаялда хроническиял унтаби ругел регизаризе бук1уна ирга. Гьеб т1аде щвара-щварал гьениб регизарула. Ирга щвезег1ан ч1езе к1оларел г1арзал гьаризеги лъугьуна.\n- Ц1и-ц1иял корпусалги эхетун руго. Щай эдиг1анго регизе бак1ал гьеч1ого ругел?\n- Унтарал, больницаялда регарал г1адамазе дару-сабаб гьабиялъул иш ва унтарал рега-рахъиналъул шарт1ал лъик1лъун руго, амма койкаби добго къадаралда тун гурого, ц1ик1к1инарун гьеч1о.\n- Мух1амад Шайхг1алиевич, баркала гара-ч1вариялъухъ. Нужер рак1алда ругел мурадал т1урайги. Унтаразул къадар г1одобе ккаги. Нуж кидаго бергьенлъабазда къвалги бан, къварилъабазда мелги бан церехун аги.