З. ХIасанов: "Дун такъсирчи гуро..."\nПолициялъул кIиго хIалтIухъан чIваялъул гIайиб гIунтIизабулев Заур ХIасановасухъа сурав босана Дагъистаналъул тIадегIанаб диванханаялда. Прокуратураялъ рикIунеб буго, 2011 соналъул 5 августалда изну гьечIого яргъид гIуцIаразде гъорлъе унев МухIамад ГIабдусаламовгун цадахъ ХIасановас Изберабашалда полициялъулал чIванилан.\nГьал къоязда тIобитIараб диваналъул данделъиялда ХIасановас абуна жинца гьабичIилан гьеб такъсир ва цIех-рех бачунеб мехалда низам цIунулез жиндие гIакъубаби кьолел рукIанилан. Гьес бицаралда рекъон, гьев ккун вуго гъоркьисала 27 августалда Ставрпололда. Гьенив гьев хIалтIулев вукIун вуго къадахъанлъун. Жив чIарав минаги сверухъ ккун, къуваталъул идарабазул хIатIухъабаз жив ккунилан бицана ХIасановас. Гьес абуна, живги жиндир вацги гIодоре речIизарунин къуваталъулаз. Гьурмада чанги зарги щвезабун, жиндир ботIрода пакет ретIанилан къуваталъулазилан бицана гIайиб гIунтIизабулес.\nЭкстремизмалде дандечIараб Ставропольеялъул централде вачанилан живилан бицана ХIасановас. Гьенивги жив квешго вуханилан тIаде жубана гьес. Гьесул рагIабазда рекъон, гьесул квер бекун бего, хIатIида ругел килщал рекун руго. Ставрополалдаса гьев хадув Избербашалде вачун вуго. Цо щибалиго минаялда жанивги вачун жиндие гIакъубаби кьолел рукIанилан бицана ХIасановас. Гьесда абулеб букIун буго гьабураб такъсир жиндаго тIаде босеян. ХIасановас бицухъе, гьес инкар гьабидал, токги хIалтIизабун гIакъубаби кьолел рукIун руго гьесие.\n«Полициялъул хIалтIухъабаз абулеб букIана, такъсир тIаде босичIони вацасе гIакъубаби кьезе ругилан. Лъалеб букIинчIо, гьез вац ккун вугевали гьечIевали. Гьелдалъун абуна вац жахIавго тейилан, гIайиб тIаде босилин», - ян бицана ХIасановас диваналда.\nГъулбас лъейилан цо кагътал кьун руго гьесухъе ва жинца щиб гьениб хъван бугеб валагьичIого гъулбасана илан бицана ХIасановас. Гьесул рагIабазда рекъон, цIех-рехчияс гьесда абун буго лъугьа-бахъин ккараб бакIалде вачине вугилан гьев ва гьениб гьес видео-камераялда абизе кколин жинца гьанир чIванилан полициялъул хIалтIухъаби.\nМухIамад ГIабдусаламовгун кинал гьоркьолъаби рукIаралали гьикъана ХIасановасда прокурор Рамазан Рамазановас. ГIайиб гIунтIизабулес жаваб кьуна, гьев кколин жиндир вацгIаласул вацгIаллъунилан ва гьевгун дандчIвалев вукIанилан вацгIаласухъе гьоболлъухъ араб мехалда.\nГьединго прокурорас гьикъана ХIасановасда полициялъулал чIвараб къоялда – 5 авугсталда – гьев кив вукIаравали. ХIасановас абуна сардил мех щвезегIан рокъов вукIанилан хIалтIулев. Гьес бицаралда рекъон, къадал къачIалев вукIун вуго гьев. Хадув эбелгун ва вацалгун гьоболъухъе ун вуго. Гьениса тIадвуссун хадув гьев ун вуго мадугьаласухъе дискалде цо видео рехизе. Гьениса дискги босун гьудуласухъе анилан бицана ХIасановас. Рокъове гьев щун вуго къаси мехалда сагIат 11 тIубайдал. ТIокIав кивениги ун гьечIо гьев, щайгурелъул радал Ставрополалде хIалтIуда ине кколев вукIун вуго.\nПрокурор Рамазановас абуна цIех-рех унеб мехалда ХIасановас кинабго батIияб хIалалъ бицунеб букIанилан. Рамазановас изнуги босун цIалана ХIасановас цIех-рехчиясе бицарабщинаб. Гьелда рекъон, ГIабдусаламов лъикI лъалев вукIун вуго ХIасановасда. «Изну гьечIого яргъид гIуцIаразе ХIасановас квен босулеб букIун буго», - ян абуна прокурорас.\nРамазанов гьединго абуна, цIех-рехалда ХIасановас бицанилан 5 августалда гьев тира-сверулев вукIанилан ХIасановгун паркалда ва полициялъулал рихьарал мехалда кIиялго тIуризе льугьун руго. «ХIасановас цIех-рехалда бицаралда рекъон, ГIабдусаламовас гьесухъе тапанча кьун буго. ХIасановас абулеб буго жинца гьаваялде кьвагьданилан ва гIодобе тапанчаги рехун лъутанилан. Гьевгун цадахъ ГIабдусаламовги тIурун вуго. КIиялго цо минаялде аскIоре щвараб мехалда ХIасановас тапанча кьун буго ГIабдусаламовасухъе нахъе ва рокъове ун вуго», - ян цIалана прокурорас ХIасановас цIех-рехчиясе бицараб.\nАмма ХIасановас абуна, гьеб кинабго жо жинца бицараб гурилан, гIакъубаби кьун хадуб гъулбас лъураб кагътазда хъвараб жо букIине кколин гьеб. Гьесул адвокат Мурад Мурадовас тIаде жубана, гьеб цIалараб цIех-рехалда тIаса чанги чуал бугин. Мисалалъе, тоIцебе гьениб хъван буго ХIасановас тапанча нахъе реханин, хадуб хъван буго гьес гьеб ГIабдусаламовасухъе кьунилан абуна адвокат Мурадовас.\nПрокурорас диваналда гьединго ХIасановасда хъинтIарал экспертизабиги цIалана. БутIаялуълав полициялъулас цояда хъван буго ХIасанов вугин рохьилазул махI чIварав чиилан.\nДиваналъул процессалда адвокат Мурадовас абуна диванчиясда ХIасановгун цIех-рехчияс гьабураб цIе-рехалъулаб эксперименталъул видео бихьизабизе кколилан. Диваналъул ирагдулаб данделъиялда гьабизе тейилан абуна диванчи Къурбан Зулфкаровас.\nХIасановасул ихтиярал цIунулей Елена Денисенкоца «Эркенлъи» радиоялъе абуна, уголовияб иш фабрикациязул цIураб бугилан.\nЕлена Денисенко: «Гьесие гIакъубаби кьолел рукIана. Диваналъул данделъиялда гьес бицана гьелъулги. Гьесул эбел-инсуцаги чанги нухалъ ахIи-хIур бахъинабун букIана, амма хIасилал гьез кьечIо. Такъсир гьабиялъул ишалъул хал-шал гьабидалго бичIулеб буго гьеб тIаса-масанго дандгьабураб жо букIин. Гьеб уголовияб иш фабрикациязул цIураб буго. Мисалалъе, добго тапанча. Цогидаб мисал босила. ЦIех-рех чагIаз эксперимент гьабун буго. Гьелда рекъон кколеб буго, полициялъул хIалтIухъаби чIвараб бакIалде ХIасанов векерун ун вугин гьудуласухъа ва хадув нахъеги вусун вугин. ЦIех-рехалъул цогидал материалаздани хъван буго ХIасанов доб сордоялъ ГIабдусаламовгун вукIанилан. Гьелги дандеккунгутIияллъун ккола. Гьенибги фабрикация бихьулеб буго».\nПрокурор Рамазановас баянал кьечIо «Эркенлъи» радияолъе. Гьес абуна, киналъего къимат диваналъ кьезе бугилан.


- Сундулъ букIараб гьесул батIалъи?\n- Живго гьев вас вукIунха батIияв, нилъер лъималазда релълъарав гурев. Гьесда тIад букIун буго чундузул цIаказдаса гьабураб ретIел, бетIералда харил гьабураб тIагъур, кодобин абуни жеги тIасан рас гъенон бахъичIеб керчаб ритIучIил лълъаралдаса гьабураб тIил, мугъзада махил гъотIол макъаралдаса гьабураб таргьа.\n- Мун щив? Лъил вас кколев мун? - ин гьикъун буго гъоркьнусес гьеб сверухъ анцI-анцI верстаз я росу, я кули-мархьу гьечIеб, дуниялалдаса тIураб бакIалда ватарав гIажаибав васасда. Гьес бацIцIадаб чIурмутIалъул лугъаталда абун буго:\n- Дун вуго ЦIодорил Ибрагьимил вас... Дир эбел хун йиго дун гьавураб мехалда, эмен дун гьавилелдего хун вуго, дун будалагIаца жидехъего вачун вуго... Вугоха мугIрузда ва парсазда бисалги, ритIучIалги цIунизе тун. Дун ана гьанже... - янги абун битIараб бакIалдаса уневгIанги бигьаго цо парсазухъ эхеде ун вуго гьев вас. Хадув валагьарав гъоркьнусевги тун накIкIазукье тIерхьун вуго.\nГъоркьнусев квешго хIинкъун вуго гьеб сураталдаса. ХIалихъего щун вуго рехъенгун гIиял къавуде ва квешго унтизавун вуго, черхалда сири бан, цин квачан, цин хIалуцун. Гьесул берда цевеса унев вукIинчIо гьадав гIажаибав васги, кьураби, хъинсал, тIад гIодобнакIкI лъураб дунялалдаса тIурал, рикIкIадал мугIурул ва гъулдул. КIочонеб букIинчIо гьев васасул тамашаяб, бичIчIизе захIматаб гьимиги, "Дун ЦIодорил Ибрагьимил вас... Ц!одорил Ибрагьим...ЦIодорил Ибрагьим!!!" абураб жо багъулеб букIана гIаданиб. Жеги ас гIажаиблъи гьабуна гьеб гIажаибал, кибниги рагIичIеб ЦIодор абураб некIсияб, ислам бачIинелде букIараб, кибниги рагIичIеб цIаралда.\nХадусеб къоялъул бакъанида гьав хисизе вачIарав херав вехьасул рахIат хвана гъоркьнусев вихьараб сагIаталъго. Ва гьес вачIинахъего абуна:\n- Щиб ккараб дуй? Мун лъалеб хIал гьечIо гьурмахъ балагьун??? Гъоркьнусес гIодове виччан бицана жинда бихьарабщиналъул ва гьев гIажаибав васасул.\n- ЦIодорил Ибрагьимилая? - янги абун тIилица ракьги бухъун, пикраххун гIодове валагьун чIана херав вехь.\n- Щай мун вуцIцIун чIарав? - ин тIаделъана гьесдаса цо кинаб бугониги баян щвезе бокьарав гъоркьнусев.\n- Дида кIудияздаса рагIун букIана гьитIинаб мехалда цо ЦIодорил Ибрагьим абурав некIсияв чиясул бицунеб. Дица гьеб маргьу гIадин къабул гьабулаан. Гьелдаса нахъе киданиги гьеб цIар рагIунцин букIинчIо, - ян ургъалилъе ккарас гIадин гъванща хъасана херас. Бихьулеб букIана гьес жинда гьитIинго рагIараб къиса ракIалде щвезабулеб бугеблъи ва гIодове виччан байбихьана харбиде:\n- Гъоркьнуб росулъ вукIун вуго ЦIодор абун цIарги бугев цо цIакъ гIужилав чанахъан. ЦохIо вас гурони тIокIал лъималги рукIун гьечIо. Васасдаги цIар Ибрагьим букIанин бицунаан. Хабар букIун буго ЧIурмутIалда, чанавеян къватIив вахъун, киданиги чIового, жо чIвачIого ЦIодор рокъове вуссун гьечIин абун. БитIахъе хIанчIил бадиб гулла речIчIулев гIужилав чанахъан вукIун вуго гьев. Рукъ букIун буго гьесул бечедаб, хъизан гьитIинаб, цагърал цIун бугIаги, чIалда мохмохгун чанил гьаналъ цIурал рагъиялги ругев, рес рекъараб яшавалда вугев чи вукIун вуго ЦIодор. Амма кигIан гIемер гьеб бугониги чанаве ин толеб букIун гьечIо. Цо динияв чияс абун рагIула гьесда дуе кколелдаса цIикIкIунги БетIергьанас ризкъиги кьун буго, хьихьун бажарилареб гIадаб хъизанги гьечIо, гIей гьабе гьел чундул чIваялда. Гьелдаса дуда цо баракат гьечIолъи бихьизе гурин. ЦIодорица херасул гIакълу гIадахъ босун гьечIо ва гIамал кIодого реххун буго: "Аллагьас дие кьун цIодораб берги, гIужилаб кверги дие къварагIарабгIан чан гьабизе" ян.\nПашманлъун вуго херав чи гьесул пахруяб жавабалъухъги гIенеккун. Гьесда бичIчIулеб букIана гьеб гIурхъичIвай гьабунгутIиялъ цо баракат гьечIолъиялде вачуневлъи.\n- КIинав ЦIодорха гьев вукIунев гьединаб ахIмакълъи букIун батани, - ян гьикъула гъоркьнусес гьоркьоб хабарги къотIизабун херав вехьасда.\n- Гьеб ЦIодор абураб цIар гьесие чанахъанлъиялъе бугеб лебаллъиялъухъ кьурабин кколеб буго дида. ГIемер цIодорав вукIун гьечIо гьев балагьараб мехалда. Цо гIазул гъал бараб квачараб хасалил къоялъ чанаве вахъуна ЦIодор. Парсаздаса унеб чIедераб сухъмахънухда гIазуца бахчараб цIер халлъичIого гIодовги ккун, гьениса гъоркье кIкIалахъеги реххун хола гьев. Росуцояз бакъаниде вукъула гьев хабзалалъ ва киназго цо кIалдиса гIадин абулеб букIун буго гьадаб херас гьабураб бадибчIвай гьалъие букIун бугин. ГIенеккичIо ЦIодор кIудиясул гIакълуялъухъ абун. Гьесул вас Ибрагьим гIола кIудияв. Гьевги уна гьадабго инсул нухдаса. Бихьун чан толарев чанахъан вахъуна гьесулги. Гьесдаги абун буго ригь арал чагIаца гьеб пишаялъ къор гъунин дур инсуеги, дагьаб гIорхъичIвай гьабе чанахъанлъиялъе абун. Гьесда рагIулеб букIун гьечIо кIудиязул гьаракь. ГIужда речIчIизе бугеб гьунаралъги, цоял цояздаса берцинал ас чIвалел бисазги тIубанго икъбалалъ мехтун ва беццлъун вукIун вуго ЦIодорил Ибрагьим. Цо хасалихълъиялъул бакъ щолеб сагIаталъ жиндирго юргъачу кьололев вукIун вуго ЦIодорил Ибрагьим иргадулаб чанаве сапар бухьине. Гьесда мажгитул кIалтIа дандчIвала гьасул инсуеги бадибчIвай гьабурав гьадавго хъахIаб магжилав.\n- Жакъа рузман къо бугоха, Ибрагьим, - ин абула херас.\n- Батани метер щамат бачIине батилаха, - ян херасдехун рагIиги реххун, тIерхьун уна Ибрагьим къваридаб къотIноса росу тун къватIибе унеб нух ккун.\nНекIсияб ЧIурмутIалъул биценазда рекъон, рузман къоялъ киналго чундул хьихьулел рагIула мугIрузда ругел нилъер беразда рихьуларел будалааца. Гьез цIунулел рагIула чундул тIабигIаталъул квешлъабаздаса ва чанахъанасул хъантIараб бералдаса. Киналго хутIарал къоязда чанахъанлъи гьабуниги, рузман къоялъ гьеб гьаби кинго бегьизабуларо. Гьеб буго хасаб къо. Гьеб къоялъ чундул цIунун будалаазул ясал рукIунин абиги буго. Рузман къоялъ чаниде ишан босарав, чIварав чиясе баракат гьечIолъи, цо балагь ккечIого хутIуларин абураб жоги гIасрабаца букIана халкъалда гьоркьоб. Щаялиго рузман къоялъ ун вуго ЦIодорил Ибрагьим чанаве. Цо квешал парсал ругеб магIардаса битIахъе борохь гIадин хъурщун ваккула гьев цебехун бугеб кIкIалахъе. БитIахъе гамачI речIчIизе кIолеб манзилалда цебе тIегь кваналеб мугIрул бис батула гьасда. Цояб бис букIуна кIудияб, квегIаб лълъаралъул бегIерлъиги тIаса бекараб. Кьурабалъа, парсахъа рахъулаго кьабун бегIерлъи бекула гьезул цо-цо мехалда. Цогидаб букIуна жеги гьитIинаб, гIолохъанаб бис. Ибрагьимил хъантIараб бералъ битIахъе цебесеб ратIаялда босула ишан - гулла рекIеда щолеб хIалалъ. Бахъула кьвагьи. Сверухъ ругел кьурабаца цоцахъеги реххун кIкIалал тIинда бугеб гIарцул лъаралда жанибе тIерхьун уна тункIил гьаракь.\nГьитIинаб бис кIанцIун цо парсида рещтIуна ва щобде нахъе тIерхьун уна. КIудияб бисалъ биччан уна гьабугьинан ракьалде бетIер ва хадуб лълъурдузул бакIлъиялъ цIараб гIадин чанго саженалъул борхалъудаса гъоркье бортун уна. ТуманкIул кIкIуй Ибрагьимида тIаса босарабго бахъун бачIчIуна цо квешаб, ракI гъанцIизабулеб гIадаб чIужугIаданалъул гьаракь ва хадубго гIоди, гьеб гьаркьица кIкIалал ва щобал цIола битIахъе. Ибрагьим хIинкъиялъул кутакалъ дагьаб жо хутIана хъуштIун жинца гъоркье тIамураб бисалда хадув кIкIалалъе вортизе. Гьев хвасар гьавуна кьурда жаниса баккараб цо цIцIвин хъарахъалъ, гьелда ххурхун кьурда черхги цун, цIоро-гъорон хутIана гьев лахIзаталъ. Амма дой гIодулел чIужуялъул гьаракь къотIулеб букIинчIо ва гьелъ битIахъе чIорал гIадин чIурмутIалъул лугъаталда реххизе байбихьана хьандолел рагIаби: "Гуч бекараб тIаму кIва рукъиб щвезигIан тараб гIумру батлугуяс" (Лълъар бекараб ана гъоркье тIамун рокъове щвезегIан гурони гIумру батугеяс).\nИбрагьим гьеб гьаркьица чара хун битIахъе кьурдехун рекIарав чи гIадин хутIана. Хадув дагь-дагь ккун хIалихъего чIедераб сухъмахъккун гъоркье, битIараб бакIалде рещтIана. ХIинкъиялъ жинца чIвараб бисги кIочана гьесда, хехго чодеги вахун, лъутIана рокъове. Рокъове щварабго гьев чIаго хутIана битIун гьаб хабар росуцоязе бицинегIан. Гьабги бицун бакъанида цIар лъезе лъалареб унтуца цин квачан, цин хинлъун, черхалда гъар-гъар бан сородулаго босана гьесул рухI.\nЦIодорил Ибрагьим къанщараб заман букIун буго кватIараб хасалихълъи. Гьесул кинабго боцIи букIун буго хасел тIамизе херги бецун Сугърухъ абураб колохъ тун. Лъимаде йигей ЦIодорил Ибрагьимил чIужуги уней йикIун йиго гьение гIачиязе хъулухъ гьабизе. Цо нухалда гьей Сугърухъе щвараб сордо кIудияб гIазуги бан росдадасаги, хутIараб дунялалдасаги тIун колохъ хутIун йиго гьей чIужу. Бицуна гьелда хадур Сугърухъе гъоркьнусел араб мехалда ятун йиго хварай Ибрагьимил чIужуги, чIобогояб киниги - янги абун, жиндирго рехъада аскIове ун вуго херав. ГIолохъанав вехь, гьес бицараб хабаралъ ва жинда бихьаралъ кверде восарав, гьалгъан пикрабалъ хутIун вуго гIурдада вегун ва цIвабазаца гвангъизабураб зодовеги валагьун.\n- Гьеле дида рагIараб жо. Щиб гьениб букIараб, щиб букIинчIеб гIицIго Аллагьасда лъала, - ян квер хьвагIана ункъачоца гъоркьнусезул щайтIабазул, будалагIазул ва чанахъабазул къисаги бицунаго.\nПрочитано 505 раз\tПоследнее изменение Вторник, 17 декабря 2019 11:01\nДругие материалы в этой категории: « Пикрабазул цIумур зваргъелеб буго\tМагIарул Лиза »


Дагъистаналъул тIабигIат цIунулеб министерлъиялъ Нугъай мухъалда тIатинарун руго бакI-бакIалда лъугьарал нартил хIорал. Гьеб ккола гIи-боцIи кваназабулеб ракь.\nНартица бацараб бакI гIемерисеб Южно-Сухокумск шагьаралда аскIобегIан кколеб буго. Гьебги жакъа-сон баккараб суал гурин, 2009 соналдаса нахъего бугеб суал кколин бицана ЭР-ялъе Мурзабег Байгишиевас. Гьев ккола тIабигIат цIуниялъул министерлъиялъул Нугъай мухъалда бугеб комитеталъул вакил. Цин нартица бацун букIанила 7 гектар. Гьедин кIвар кьечIого теялъ гьеб 75 гектаралде баханила. Нарт чваххиялъе гIайибияллъун гьес рикIкIунел руго «Роснефть-Дагнефть» абураб компания.\nТIадбалагьун гIага-шагар 75 гектар бацун бугилан абуниги, гъорлъе раккун хал гьабизе лъугьиндал, гьелъ жеги цIикIкIараб бакI кколеб батулин абуна Мурзабег Байгишиевас. Гьесул рагIабазда рекъон, нартил цIун буго чанго хIор, гьеб гуребги нарт унеб буго бекьулеб ва гIи-боцIи кваналеб ракьуда гъорлъе. Гьединго байбихьун буго нарт гьекъолеб лъеда гъорлъе чваххизеги. Гьедин Нугъай мухъалъул гуребги, Южно-Сухокумск шагьаралъул гIадамазе зарал кколеб буго. КватIичIого гьекъезе лъим дагьлъизе буго, нартги гъорлъ жубан. Гьениса гIадамаз абулеб буго зама-заманалдасан гьороца босун бачIунила нартил махI, гьелъ бетIер сверизабун, берал унтизарун рукIунила гIадамазул.\nМурзабег Байгишиев: «Цере гьанире хIанчIалги рачIунаанин роржун, ханалги лъолаанин бицана дие Южно-Сухокумскалдаса чияс. Гьанже рачIунарила гьел. Хвалил махI бахъараб гIадаб бакI лъугьун буго. ГIадамал макьилъ хIинкъизарулел фильмал рахъизе бегьулила гьанже гьенир».\nРеспубликаялъул тIабигIат цIуниялъул министерлъиялъул Нугъай мухъалда бугеб комитеталъул вакил Мурзабег Байгишиевас абуна «Роснефть-Дагнефть» абураб компаниялъул чи кквезе щолев гьечIин жидехъе, гьединго жидер кагътазе чIванкъотIараб жавабги кьезабизе кIолеб гьечIин гьезда.\nГьединлъидал гьез гьеб суал борхун буго республикаялъул росдал магIишаталъул министерлъиялдаса вакилзаби ругеб данделъиялда. Нужер жавабалда гъоркье кколел ракьал ругин дол нартица рацун, гьезул ургъелго гьечIищ росдал магIишаталъул министерлъиялъеян гьикъун буго гьезул вакилзабазда Мурзабег Байгишиевас. Лъалин, амма доб нартил компаниялъ жидееги жаваб кьолеб гьечIин, гьанже прокуроратураялдегIаги хъвазе ккелинха гьезие тамихI гьабеян абураб жаваб кьун буго росдал магIишаталъул министерлъиялъул хIалтIухъабаз.\nМурзабег Байгишиев: «Роснефть-Дагнефть компаниялъ Нефтекумскалдехун бачун буго нартил рогIоро. Гьенисан гьеб уна нарт бацIцIад гьабулеб заводалде. Гьез ракьулъа бахъараб нарт лъимгун цадахълъидалха къватIибе бачIунеб. Гьелъие гьарун рукIуна фильтрациялъул хурзал. Заман байдал, гьел цIун руго. Гьединлъидал тIаса бачIун нартгун жубараб лъим къватIи-къватIибе чваххун бачIунеб бугеб къагIидаха. КIудияб рогIринисан гьоркьоса къотIичIого чваххулеблъидал нарт букIунеб».\nГьелда цадахъго хIисабалде босизе ккола цойги балагьги. Гьеб нарт жубалеб буго ракьуда гъорлъ ругел иццалгунги. 1, 5 км-лъул манзилалда бугеб Южно-Сухокумск шагьаралде лъимал аслияб куцалда ракьуда гъоркьан бачIунеб буго.\nМурзабег Байгишиев: «Роснефть-Дагнефть» ккола федералияб кIваралъул компания, гьединлъидал Дагъистаналъул тIабигIат цIуниялъул министерлъиялда кIолеб гьечIо гьелъул тIадецуй гьабизе. Гьедин гьеб министерлъиялъ гIарз бахъун буго Россельхознадзор аб идараялде. Нугъай мухъалъул гIадамаз ЭР-ялъе бицана гьеб нартил компания гIезегIан бечедаб гIуцIи бугин, гьединлъидал хал гьабизе рачIарал чагIазе дагьа-макъаб гIарацги кьун чIезарулел ратизеги рес бугин. Экологазул рагIабазда рекъон, компаниялъ гьениса гIебеде лъезе кколаан нарт бацIцIад гьабулел резервуарал, амма гьелда тIад гIарац харж гьабиялдасаги, гьезда учузаблъун бихьулеб буго нарт къватIибе кьаби».\nЭР-ялъ бухьен гьабуна Дагъистаналъул тIабигIат цIуниялъул прокурор ГIали НурмухIамадовасулгунги. Гьес жаваб кьуна жидехъе бачIараб гIарза гьечIин, бугони, жидеца нахъбахъичIого кIвар кьелин Нугъай мухъалда чваххулеб нартиде.\nГьанже хIоралгун рекьулел ракьал нартил цIей гурелги, Нугъай мухъалда чанго анцIго соналъ цебего ахIи балеб букIана гIи-боцIи хьихьулел ракьал салуде сверулел ругиланги.\nТарбия кьолел жамгIиятазул тIабигIатги бацIадаб букIуна\nМахIачхъалаялъул "экологияб гьумер" чорокаб буго


Туркиялда гьарурал кьвагьиязул хIасилалда хун вуго 86 чи\nБищун дагь босун 86 чи хун вуго ва 186 чи лъукъун вуго шамат къоялда Анкараялда маххул нухалъул вокзалалда аскIоб гьабураб кIиго кьвагьиялъул хIасилалда. Гьелъул хIакъалъулъ лъазабуна Туркиялъул сахлъи цIуниялъул министр Мехмет Мюэззиноглуца. Туркиялъул нухмалъиялъ рикIкIунеб буго гьел кьвагьиял хвалде унез гьарунин.\nКьвагьи ккараб бакIалда шамат къоялда тIобитIизе кколеб букIун буго хIинкъигьечIолъиялъул къуватаздаги курдазул яргъид гIуцIараздаги гьоркьоб улкаялъул жанубиябгун машрикъалъул рахъалда унел тунка-гIусиял чIезари тIалабгун квагIал партияз гIуцIараб марш. Гьеб тадбир нахъе бахъун буго.\nШамат къоялъго улкаялда гьукъараб Курдистаналъул захIматалъул партиялъ лъазабуна I ноябралда тIоритIизе ракIалда ругел иргадулал гурел парламенталъул рищиязда цебе рагъулаб хIаракатчилъи чIезабиялъул хIакъалъулъ.\n25 июлалда Туркиялъул авиациялъ кьабиял щвезаруна ГIиракъалъул шималияб рахъалда ругел Курдазул гIуцIиялъул базабазда. Гьелда хадуб Курдистаналъул захIматалъул партиялъ лъазабуна кIиго соналъ цебе гьабун букIараб ракълилаб къотIи-къай хвезабулеб букIиналъул хIакъалъулъ.


Дагъистаналъул мугIалимзабаз ЕГЭ кьуна\n26 октябралда Дагъистаналъул киналго мухъазда унеб букIана гIурус мацIалъул ва литератураялъул мугIалимзабаз пачалихъалъул цогояб экзамен кьеялъул тадбир. Лъай кьеялъул министерлъиялдаса гьеб тIалаб гьабуна Дагъистаналъул нухмалъулев ГIабдулатIипов Рамазаница, исана школа лъугIарал гIолилаз ЕГЭ кьеялъул хIасилазухъ хал гьабун хадуб. Амма гьатIан къоялъ экзамен кьолел рукIарал цо-цо мугIалимзаби рази гьечIо гьеб тадбир тIобитIараб куцалдаса.\nМугIалимзабаз пачалихъалъул цогояб экзамен кьезе гьатIан къоялъ Дагъистаналда рагьун букIана 56 пункт. ГIурус мацIалъул ва литератураялъул 6621 мугIалимас кьун буго араб гьатIан къоялъ гьеб экзамен.\nДагъистаналъул мугIалимзабаз гьеб экзамен кьезе букIиналъул «Эркенлъи» радиоялъ цебеккунги бицун букIана. Гьелъие гIиллалъун ккана исана ихдал Дагъистаналда пачалихъалъул цогояб экзменалъул хIасилал.\nИсана гьеб кьеялъул тIалабал цIакъго кьваризарун рукIана Россиялъул лъай кьеялъул министерлъиялъ ва щибаб экзамен кьолеб рокъор рекъезарун рукIана веб-камерабиги. Гьелъул хIасилалда жидерго бугеб лъаялда рекъон экзамен кьезе тIамурал гIолилазул чангиязухъа гьеб кьун бажаричIо.\nГьединлъидал киналго мугIалимзаби тIамизе кколин пачалихъалъул цогояб экзамен кьезейилан лъазабуна ЕГЭялъул хIасилал гьоркьоб лъураб данделъиялда Дагъистаналъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповас.\nАмма къоло анлъабилеб октябралда экзамен тIобитIараб куцалдаса рази гьечIо гьеб кьолезда гьоркьой йикIарай, Хунзахъ мухъалъул ГьоцIалъ росдал гьоркьоб школалда гIурус мацIалъул ва литератураялъул дарсал кьолей ХIасанова ГIайшатица.\nГьелъ бицунелда рекъон экзаменалъул масъалаби тIад хъварал хIалтIаби гьезухъе кьун руго цереккунго рагьарал конвертазда жанирги лъун, гьелин абуни кьезе кколаанин рахарал, жеги лъицаниги рагьичIел конвертазда жанибги лъун.\nГьенисанго бихьулеб букIанин гьениб жаниб ритIухълъи гьечIолъи букIинилан. Гьеб цо, кIиабизе бугони гьел хIалтIабазул хIасилазухъ хал гьабизе рагIулин мухъалда бугеб лъай кьеялъул нухмалъиялъ, гьебин абуни гьабизе кколин мугIалимзабазул махщел камиллъизабиялъул рахъалъ МахIачхъалаялда бугеб институталдеги босун.\nХIасанова ГIайшат: «11 классалда цIалулел лъималазе букIаралдасаги батIияб жо гьениб щибниги букIинчIо. Гьадалго масъалаби рукIана, захIмалъиги щибниги букIинчIо».\nЭР: «Гьеб ЕГЭ кьеялъул магIна букIаниш дур хIисабалда ва хIакъикъаталда гьеб кьезе кколел рукIарал мугIалимзаби батIиял рукIанилан рикIкIуниш дуца?».\nХIасанова ГIайшат: «Киналго рукIана чанго соналъ школалдаги хIалтIарал цIикIкIараб ригьалъул мугIалимзаби. Лъеберго соналъ хIалтIарай дунги, гьедигIанго соналъ хIалтIарай дир пишацояй гьалмагъги рукIанаха нижер школалдаса.\nГьединалго рукIана мухъалъул цогидал росабалъа рачIарал мугIалимзабиги. ГIолохъанав чи нагагь-надирги гьенив вукIинчIо. Цоял декреталда цоял унтун азарханаялда ругилан багьанабиги ургъун рачIинчIо».\nЖибго экзамен кьезе щибниги захIмат букIинчIилан бицана ГIайшатица, амма гьенире ине кколел мугIалимзаби батIиял рукIанин щайгурелъул байбихьудаго абулеб букIаралъулин гьанжего гьанже университетги лъугIун рачIарал гIолохъанал мугIалимзабазул бугеб лъай загьир гьабизе тIобитIизе бугин гьеб ЕГЭйилан.\n26 октябралда мугIалимзабаз кьолеб жо цогояб экзамен гурин букIараб гьеб букIанин лъай бугелги гьечIел мугIалимзаби загьир гьариялъул мурадалда тIобитIараб мониторинг ва гьелъул хIасилалда мугIалимзабзул лъиениги зарал ккезе гьечIин, ккезе букIарабани нижеца рази гьечIолъи лъазе гьабизе букIанилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе, Дагъистаналъул лъай кьеялъул хIалтIухъабазул махщалил цолъиялъул нухмалъулев Амиродинов МухIамадица.\nАмиродинов МухIамад: «Я мугIалимзабазул харж дагь гьабураб, я гьел хIалтIудаса рахъараб жо гьеб мониторингалда нахъа гьечIо. ГIицIго лъай бугелги, гьечIелги мугIалимзаби загьир гьарун, гьединал лъай камил гьабизе ритIи гьеб буго гьелъул аслияб мурад».\nЭР: «Мун рази вугишха гьеб гьабулеб куцалдаса?».\nАмиродинов МухIамад: «Гьениб мугIалимасул харжалда яги гьесул хIалтIуда хъинтIулеб жо букIарани гьеб мекъи букIинаан, нижги гьелда данде рахъине рукIана.\nЛъай гьечIел мугIалимзаби лъай борхизабизеги ритIун лъималазе лъикIаб лъай щолеб къагIидаялда тIад хIалтIи гьабулеб буго. Гьелдаса роххизе ккеларишха. МугIалимасе гьелдасан зарал гьечIо».\nЭР: «Дуда кинха кколеб, гьелъ хIасил кьезе бугодай?».\nАмиродинов МухIамад: «Нилъ киналго цадахъ рекъон хIалтIани хIасил ккезе буго. Нилъер республикаялъ бищун хашаб бакI ккуна исана ЕГЭ кьеялъулъ. Хадубги гьединаб хIасил ккечIого букIине хIалтIи гьабизе ккелаха. КIиабизе босани гьединал хашал мугIалимзаби хисун гьениве тIамизе чиги гьечIелъул, букIарабани жакъа нусазарго гъурущ мугIалимасе батIияб иш букIана.\nХIалтIизе рачIунезул къадарги цIикIкIараб букIинаан. Жакъа гьезие кьолеб харжида рекъон хIалтIулелги ругин гьелилан кколеб буго дида».\nМугIалимзабаз ЕГЭ кьеялъул тадбир Дагъистаналда халат бахъине буго жеги моцIица хадусеб гьатIан къоялъ пачалихъалъул цогояб экзамен кьезе рагIула хIисаб гIелмуялъул мугIалимзабаз.


Москваялъул Басманный диваналъ хIукму гьабуна Гъизляр мухъалъул нухмалъулев Андрей Виноградов кIиго моцIалъ туснахъ гьавизе. Къанун цIунулезда кколеб буго къватIив тани, гьес цIех-рехалъе квалквал гьабизе бугин.\nГьезул щаклъи буго Виноградовас гIахьаллъи гьабун бугин экстремизмалда данде къеркьолеб централъул нухмалъулев хисулев чIваялъулъ, Гъизляралъул администрациялъул бетIер хисулев чIвазе къасд гьабиялъулъ ва террористазе гIарцул рахъалъ кумек гьабиялъулъ.\nНизам цIунулез Виноградов ккун ана 27 июлалда. Гьев рикIкIуна Пенсиязул фондалъул нухмалъулев Сагид МуртазагIалиевасул сверухълъиялдаса чилъун. Гьединлъидал Виноградовасул доба чIухь бан чанго сагIаталдасан низам цIунулел Сагид МуртазагIалиевасул гъореги ана чIухь базе. Живго рукъалъул бетIергьан гьеб мехалда рокъов вукIун гьечIо.\nАндрей Виноградовасул цIар прессаялдасан цIар бахъизе лъугьана 2012 соналъул марталда Гъизляралда депутат МухIамад ХIамзатовги гьесул лъабго вацги чIвайдал. ЧIваразул гIагарлъиялъ рикIкIуна гьеб пиша бугин Виноградовасул хъаравулзабазул. Амма живго Виноградов гьелъие мукIурлъичIо диваналда.\nГъизляр мухъалъул нухмалъулев Андрей Виноградовго гIадин, Тарумовка мухъалъул нухмалъулей Марина Абрамкинаги рикIкIуна Сагид МуртазагIалиевасул сверухълъиялдаса гIаданлъун. Гьедин 29 июлалда республикаялда харбал раккана Абрамкина яхчун чIун йигилан. Амма ЭР-ялъе гьеб хабар гьереси гьабуна Тарумовка мухъалъул администрациялъул хIалтIухъаналъ.\nАдминистрациялъул хIалтIухъан: «Гьей жакъа хIалтIуда йикIана. Гьединлъидал гьеб нужеда рагIараб хабар гьереси буго. Гье-ре-си. Дунлъидал гьаний гьелда цадахъ хIалтIулей йигей. Амма гьабсагIаталда гьей гьаний гIодойчIун гьечIо. Тарумовка мухъалдаса-гIебеде сверулей йиго хIалтIул ишалъ».\nГъизляр мухъалъул нухмалъулев Андрей Виноградов кквеялдалъун федералияб централъе къваригIун бугин цо цIакъго жидедаго ракIчIарал политиказдаса Шималияб Кавказ бацIцIад гьабизеян абураб пикру бижун буго Дагъистаналда.\nАмма гьелда бан батIияб пикру буго «Дагъистан» журналалъул бетIерав редактор МухIамад БисавгIалиевасул.\nМухIамад БисавгIалиев: «Андрей Виноградов жанив тIамиялдалъун Шималияб Кавказ цо-цо чагIаздаса бацIцIад гьабулеб бугин абураб хабаралда божизе захIмат буго. Щайин абуни Кремлялъги къуваталъул идарабазги гIадамал жанир лъолел руго жидер политикаялда данде ккечIеб мехалда. МахIачхъалаялъул экс-мэр СагIид Амиров жанив тIамуралдаса нахъе гьединал хIужаби рукIана бакI-бакIазда – цо-цо чагIи тамихIалде цIан.\nАмма гIаммаб куцалда гьединал чагIаздаса тIубан республикаги Шималияб Кавказги бацIцIад гьабизехъин букIиналъе нугIлъи гьабулеб гIилла гьечIо. Гьединлъидал Виноградовасдаги МуртазагIалиевасдаги дандечIун байбихьарал тадбирал федералияб централда ругел цо-цо политикиял къуватазул иш бугин кколила дида».\nЭР-гун букIараб гара-чIвариялда чанго экспертас абуна Россия тун къватIивехун вугев Сагид МуртазагIалиев тIокIалъ нахъвуссинарин. Щайин абуни гьев Россиялда жанив тIамулила.\nГьединлъидал МуртазагIалиевас тIаса бищизе бегьулила низам цIунулез ралагьулел чагIи Россиялъухъе кьезе хасаб къотIи-къай гьабичIеб цогидаб пачалихъ. Гьев гьабсагIаталда ГIарабазул Цолъарал Эмиратазда вугин абулеб буго.


Каспийскалъул азархана: бицалъ хутIараб ремонт\nКаспийскалъул азарханаялъул рукъ\nКаспийск шагьаралъул азарханаялда чанго бутIаялда санитариял шартIал хвезариялъул хIужаби тIатинарун руго Роспотребназоралъ. Азарханаялде 2013 соналъул ахиралдаса бахъун чанго хIакимзаби рачIун руго, цIигьариялъул хIалтIаби гьарун, кколел шартIал чIезаризе рагIи кьун, амма жакъа къоялдеги хисараб жо гьечIилан абулеб буго азарханаялъул хIалтIухъабаз.\nРоспотребнадзоралъул Дагъистаналда бугеб бутIаялъул вакилзабаз Каспийск шагьаралъул централияб азарханаялда тIобитIараб халгьабиялъул хIасилалда чанго санитраиял шартIал ва къанун хвезабиялъул хIужаби тIатинабун буго. Гьедин, азарханаялъул инфекциялъулаб, стоматологиялъул ва лъимал гьарулеб бутIаби гьенир кколел шартIал чIезаризегIан къай тIалаб гьабун гIарза кьун бугин диваналдейилан лъазабулеб буго Дагъистаналда бугеб Роспотребнадзоралъул управлениялъул пресс-хъулухъалъ.\nХасаб рацIалъиялъул режим чIезабун букIине кколеб инфекциялъул бутIаялда кверал чуризе ресцин гьечIила, гьединго чIезарун гьечIила чороклъи тIагIинабулел хасал лъамалъаби. ГIусал къачIалеб бутIаялда гьенибго гIадин кколел тIагIалаби гьечIолъи бугила ва киса кибего къадада чIвараб ккал ва бичI-бичIун инеб мокърукь бакI бугила. ЦIигьариялъул хIалтIаби хIажат ругила гьенир. Азарханаялъул лъимал гьарулеб бутIаялда гIодоб, къадада ва мокърукь цIигьариялъул хIалтIаби хIажат рукIин гуребги, бугила ккал ва регьел, гьанже гьабураб лъимада цо лахIзаалда унти ккезе хIинкъи бугеб хIал бугила гьенибин лъазабулеб буго Роспотребнадзоралъ.\nКаспийскалъул азарханаялда цIигьариялъул хIалтIаби гьаризе хIажат ккеялъул бицине байбихьана 2013 соналъул ахиралдаса, Дагъистаналъул Сахлъи цIуниялъул министр Танка Ибрагьимов гьениве щун хадуб лъазабун букIана гьениб ремонт гьабизе хIажат букIиналъул. Хадубго гьенире арал ЖамгIияб фронталъул вакилзабазда Сахлъи цIуниялъул министерлъиялъ лъазабун буго гьеб суал тIубазе бугилан ва тIоцебесеб иргаялда лъимал гьарулеб бутIаялда байбихьизе бугин цIигьариялъул хIалтIабийилан. Гьеб мурадалда сахлъи цIуни цебетIезабизе 2020 соналде щвезегIан биччалеб 103 млн. гъурщил, 2014 соналъул ахиралде щвезегIан 25 миллион гъурущ биччазе бугин лъимал гьарулеб бутIа къачIазе.\nАмма 2015 сон щваниги жал регьел ва ккал бугеб бакIалда хIалтIулел ругин, гIицIго пластикалъул гордал лъунин гьенир, гьез тIадеги ккалги чIвазабулеб бугин абулеб буго Каспийскалъул централияб азарханаялъул лъимал гьарулеб бутIаялъул хIалтIухъабаз. Медикияй яц Умакусум Сиражулиновалъ баян гьабухе, цIад бараб щинахъе жанибе бачIунеб буго лъим, гIекколеб буго мокърукь бакI, цинги бакъвараб мехалда гьениб бахараб гач гъенезе байбихьулеб буго. Цогидал гIунгутIабиги ругила гьенирилан бицана гьелъ.\nУмакусум Сирижудинова: « Рагъулал авлахъалъул шартIалцин лъикIал ратила ниж хIалтIулеб бакIалда ругездаса. Гьединаб хIал буго лъимал гьарулеб бутIаялъул киналго рукъзабахъ, операциялъулаб палатаялде бачIараб цIияб къайи холеб буго гьениб бугеб рагьлица, гIекколел къадал ва мокърукьбакI. ГIицIго араб соналда цIиял пластикалъул гордал лъуна, гIодоб кафельги ккуна цIияб, амма гьеб бугони щиб чвахулеб тIох бугеб мехалда. Азарханаялъул минаялъулго тIох хисизе ккун буго, гьеб хисилин гьабилин абула гьанире рачIунез, амма гьабилин абураб жо гьабулеб гьечIо. ЦIад бараб сагIаталда чIорокаб лъим бачIуна бецIцIун, гьеб бакIаризе ккола тохтуразги хIалтIухъабазги цадахъ».\nГьединабго хIал бугила цогидал бутIабаздагийин тIаде жубана хIалтIухъаналъ.\nЩай Каспийск шагьаралъул азарханаялда цIигьариялъул хIалтIаби гьарулел гьечIелали баян гьабулаго Дагъистаналъул Сахлъи цIуниялъул министерлъиялъул пресс-хъулухъалъул вакил Зарина Агъдамовалъ баян гьабуна гьеб цIигьариялъул хIалтIаби лъабго бутIаялде рикьун гьаризе хIукму къотIун бугин ва 2016 соналда лъагIан лъугIизе гьечIилан. Цебеккун бицен гьабулеб букIараб 25 миллион гъурщил хIалтIаби гьариялде цо бутIа гурого биччан букIинчIила, хутIарал гьеб медикияб гIуцIиялъе хIажатал дару-сабаб ва цогидаб босизе бихьизабунин лъазабулеб буго министерлъиялъул вакил Багьавдин ГIалиевас.\nМедикасул гъалатIалдасан лъимер хвана\nМемориал: Аскарияз Временныялда гIадамазул ихтиярал хвезаруна\nРосдал медикал "кIочон" руго хIукуматалда


ГЕНУСА ШАЙИХ ГlАБДУЛАГЬ - ХlАЖИ\nГЕНУСА ШАЙИХ ГlАБДУЛАГЬ - ХlАЖИ رحمه الله\n1269 - 1335 гь.с. (1853 - 1916 м.с.)\nЖиндир заманада Дагъистаналда машгьурав, динияв хIаракатчи, гIалим, тIарикъатальул устар Генуса ГIабдулагь-хIажияв. (рахIимагьу Ллагь).\nБАХlАРЧИЯВ МУРИД ВА ШАМИЛИЛ ИМАМАСУЛ "ТlУХЬИТlА" ВА ГЬЕЛДА СВЕРУХЪЛЪИЯЛДА ВУКlАРАВ НАИБАСУЛ ВАС\n"РАЖАБИЛАВ", гьединаб букIана ГIабдулагь-хIажиясда цIар устарльун вахъинегIан . Гьев гьавуна I853 сональ Генуб росуль "КIудияв" ГIалимухIамадил хъизамалда, ГIалимухIамад вукIана имам Шамилил гIелбащатав, гьесул гьудул гьалмагъ, гIагарав чи. Льабавго имамасда цадахъ гьев бахIарчиго вагъана Кавказальул рагъ байбихьаралдаса ахиралде щвезегIан. Абула бажарибугевчи хIисабалда тIамунила Шамилица ГIалимухIамад наибльунгиян .\nЛебалав бахIарчияв мурид ГIалимухIамадил букIана залимаб къаркъалаги кутакаб къуватги . Гьесул цIайи букIана 9 пуд , ай I40 ялде гIагарун км . Гьединлъидал гьесда « КIудияв ГIалимухIамад » яги « ГIалимухIамад кабир » - абун рекIун букIана.\nАхIулгохIда тушбабазухъе квердеги инчIого , ГIанди гIорульеги кIанцIун шагьидаб хвел тIаса бищана имам Шамилил яц Патиматица . ПатIиматил яс Меседу Шамилица кьун йикIана ГIалимухIамадие росасе , амма гьезул цадахъаб гIумро гIемер халатаб букIинчIо . Меседо хвана I267 -(I850) абилеб сональ . Хадуй ГIалимухIамадица ячана цIияй чIужу -(Ражабиласул Гlаишат- Кlд Хlажигlабдуллагьица абуна I4II- I99I соналъ Бш Юсупил рокъоб,,виео запись)\nКlудияв ГIалимухIамад вукIана гIумру халатав чи . Гьев хвана гIага-шагарго II0 сон бараб мехаль -I306 - (I909) соналда . Маймунат хвана васасдаги хадуй .\nРажабилясул лъимерлъи данде ккана магIарулазул бахIарчияб гъазаваталъул ахирисел ва рагъда хадусел соназде . Жиндирго бераздальун гьесда рихьана имам Шамилги ва цогидал гъазаваталъул багьадурзабиги . Гьев гIуна гъазаваталъ куцарал гIадамазда гьоркьов .Гъазаваталъул тарихалда хурхарал рукIана гьесда рагIулел беценал , жалго цере рукIана биценазул гIахьалчагIи . Гьесда бихьулеб букIана бацIцIадаб динияб нух .\nГъазаваталъул ватIанлъун букIараб Генуб росулъ гIумру гьабулев Ражабиласе унго-унгояб шаргIияб тарбия щвечIого ресги букIинчIо. ГьитIинаб мехалдасаго Ражабиласе щвана гъазаваталъул къиматал дарсал, гьев лъадарана бахIарчияб ва захIматаб заманаялъул лъикIалщинал мисалаз . Гьес гIумруялде галаби тIамуна имам ГъазимухIамадил ва имам Шамилил лъалкIаздасан .\nКак-диналъул ,иман-исламалъул кьучIал ва Къуръан цIализе ГIалимухIамадица васасда малъана жинцаго ва хIаракат бахъана гьев гьитIинго гIелмуялде машгъул гьавизе . Гьеб мурадалда тIаса рищана лъикIал мугIалималги . Ражабиласе лъикIаб гIелму лъай щвана добмехалда Генубросулъ дибирлъун вукIарав Унсоколоса ГIабдулагь –хIажияв , Муниса ГIабдусалим , Сугъралъа ГIабдурахIман-хIажияв гIадал гIалимзабазухъан.\nГьитIинав гIолохъанчи Ражабилав Сугъралъа ГIабдурахIман-хIажияв гIадал гIалимзабазухъан.\nГьитIинав гIолохъанчи Ражабилав Сугъралъ мажгиталде вачIарав тIоцебесеб къоялъ ккун буго гьадинаб лъугьа-бахъин : ЦIияв мутагIилльун цIех-рехалда рукIарал сугъулдерил чIахIиял чагIазул цояс гьесда гьикъун буго:«Щивчи кколев Генуса Ражабилав?»-абун хIикмалъи гьабунила гьев чияс,-ГIабдурахIман-ХIажияс дуг Iадулъ чанцIулго Генуса Ражабиласул цIар рехсолеб жубанила нахъеги гьес. Гьедин рукIаго тIаде вачIун вуго. ГIабдурахIман-хIажияв ва гьоболасде берщварабго гьев цIакъ вохун вуго. «Ража билав, дир вас, мун жакъа дир гьобол вуго. Дир рукъалда баракатги лъезе, дур шапагIат нижееги щвезе мун рокъове вилълъа!»-янги абун гъажалда кверги лъун гьес вачун ун вуго Генусев . Хадур ралагьун хутIарал гIадамазда бичIчIун буго Ражабилав щив кколевали.\nЦlИЯБ ЦlАР ВА УСТАРЛЪИЯЛЪЕ ИЗНУ КЬЕЙ.\nСугъралъа ГIабдурахIманхIажияв вукIана Дагъистаналда устар. Цогидал гIелмабазда цадахъго Ражабилас гьесдасан лъазабуна тIарикъатги ва лъугьана гьесул муридлъунги. ГIабдурахIман-хIажияв Сугъурияс цо къоялъРажабиласде «ГIабдулагь»- абун цIияб цIар ахIун буго ва гьеб баркун буго. Гьелъие гIиллалъун къадруяв шайихас рехсон буго, Генуса Ражабиласул цIар ГIаршалда ГIабдуллагь абун хъван букIин жиндиего загьирлъи. ГьебкъоялдасанахъеРажабилав лъугьана ГIабдулагьлъун ва хIеж борхаралдаса хадув ГIабдулагь-хIажиявлъун.\nСугъралъа Генуве ГIабдурахIман-хIажияс цIияб цIар кьурав гIолохъанчи вуссана гIицIго лъикIав, цеветIурав гIалимчилъун гуревги, тIарикъаталъул устарлъиялъе изну щварав, цIар ва къадру бугев динияв хIаракатчилъунги. Гьеб заманалда ГIабдулагьил букIана гIицIго 22-23 сон.\n1294 - (1877) соналда Дагъистаналъул Росабазул мугIрузда гIурус пачаясул зулму бакIлъарал гIадамал гъазаваталде лъугьана. ва жамагIатазул чапарал чанцIулго щвана Сугъралъе ГIабдурахIман-хIажиясда гъазаваталъе бетIерлъи гьабеян гьарун яги гьеб иш бажарулев чиясда цIар чIваян тIалаб гьабун. Имамлъи гьабизе мустахIикъал церехъабазда гьоркьоб рехсолеб букIана 24 сон барав ГIабдулагь-хIажиясул цIарги. Дагъистаналъул ункъабилев имамлъун цIар чIвана ГIабдурахIман –хIажиясул вас МухIамад-хIажиясда. Дагъистаниязго гIадин гъазаваталде хIадурлъи гьабулеб букIана чачаназги.\nГIабдулагь-хIажияв вукIана гъазават хIадурлъиялъул ва гьеб гIумруялде бахъинабиялъул жигарчагIазул цоявлъун. Цадахъ рекъон гъазават гьабиялъул суалал дандразе ГIабдурахIман-хIажиявгун цадахъ гьев чанцIулго дандчIвана чачаназул имам ГIалибег-хIажиявгун. Гъазаваталъул заманалда ГIабдулагь-хIажияс цевехъанлъи гьабуна "гъойсубуюназул", ай хьиндалазул бодуе. Муридзабазе вагIзаби гьарулев чилъун вукIана КIикIуниса ГIусманил МухIамад-хIажияв устар.\nГъазават къокъаб букIана гьелъул хIасил пашманаб ккана. Гъазизаби ва гъазаваталъе квер бакъарал Дагъистаналдаса къватIире ритIана гьезде гьоркьоре ккана ГIабдулагь-хIажиявги гьесул гьалмагъзабиги.\nГIабдулагь-хIажиясеги гьесул лъади РайхIанатиеги вас гьавидал ГIабдурахIман-хIажияв устар цIакъ вохун вуго. Гьес ихтияр тIалаб гьабун буго цIар жинца лъезе. Шайихас гьев васасе кьун буго, гьитIинаб гъазаваталда гIахьаллъи гьабиялъе гIоло гIурусаз кваридаги ван гIанкъарав жиндирго вас, Дагъистаналъул бахIарчияв имам МухIамад-хIажиясул цIар.\nКIудияв гIедал МухIамад-ХIажияв вахъана цIар арав гIалимчилъун. Гьев цIализавуна жиндирго инсуца. Гендерица гьесда къокъго абулаан устарасул МухIамад-ХIажия вилан.\nТIолабго Дагъистаналъего пашманаб лъугьа-бахъинлъун букIана 1299 - (1883) соналъ ГIабдурахIман-хIажияс абадиялъе бералкъанщи. ГIицIго гьелдаса хадуб гурони жиндирго устарасул адаб цIунарав ГIабдулагь-хIажияс тIарикъаталъул устарлъиялъе букIараб изну хIалтIизабичIо.\nГIабдурахIман Сугъурияс Гьесие кьураб изну, Гъазанушиса ГIалимчи Абу Суфяница бахъараб силсила:\nГЕНУБ РОСДАЛ АХАЛЪУДА МАДРАСА БАН, ХАЛКЪАЛДА ГlЕЛМУ ИСЛАМ МАЛЪИ, ВА ГЬЕЛЪ БИХЬИЗАБУРАБ ГВАНГЪАРАБ ХlАСИЛ\nГIурусазул тIадецуялда гъоркь, исламияб дин чучлъизе биччангутIи, шаригIат ва тIарикъат халкъалда гьоркьоб тIибитIизаби ва щула гьаби лъугьана ГIабдулагь-хIажияв устарасул гIумруялъул мурадлъунги масъалалъунги. Гьел гIумруялде рахъинариялъе гIолохъанав устарас рагьараб гъазаваталъул бакIалда тIаса бищана балъгояб «гъазават». Гъваридаб гIелмияб лъаялдаса, гIакъилаб вагIза-насихIаталдаса, пасихIаб рекIелъе бортулеб каламалдаса, гурхIел-рахIмуялдаса, цогидалги гIадамазе пайдаял тадбираздаса ва ресаздаса гIатIидго пайдабосана гьес халкъ жиндаго хадуб цIаялъе. Дагъистаналъул имамзабаз яргъил кумекалдалъун тIуразарулел рукIарал масъалаби гьес ракълилал къагIидабаз далъун тIуразарулел рукIана.\nГенуса Батирилас ГIабдулагь-хIажиясде гьабураб назмуялъулъ руго гьадинал рагIаби:\n«….Шамилиде руссинчIел нахъбакIазул росаби\nИсламалъул квелъги бан масжидалде рачарав….»\nКкана хIужаби имамзабазул заманалда гьаризе кIвечIел ишал ГIабдулагь-хIажиясда тIуразаризе кIвеялъул. Масала, гIагараб Генуб имамзабазул анищазулъ букIараб гIадин шаргIияб росуялде сверизабун бажарана устарасда. Доб заманалда Генуб росулъ жакъаМакка-Мадинаялда гьечIеб рацIцIалъи чIезабун букIана ГIабдулагь-хIажияв шайихасул баракаталдалъун. Чагъир гьекъолев чи киса гурин хъалиян цIалев чигицин вукIун гьечIо Генув. ЦIогь, гьереси ва цогидал шаргIалда дандекколареб хьвада-чIвадиялъул рахъал гIемерал соназ кIочон тун рукIана. Киналгоязде гIагарун гIадамал гьес гIелмуялде, лъай борхизабиялде машгъул гьарун рукIана.\nГIабдулагь-хIажиясул хIаракатчилъи гIицIго Генуб ва сверухъ ругел росабалъ къокълъулароан. Гьев машгьурав вукIана тIолабго Дагъистаналдаги Кавазалдаги. ГIабдулагь-хIажиясул рикIкIен гIемерал муридзаби рукIана Кавказалда гурелги цогидал бусурбабазул улкабаздаги, хасго Гьоркьохъеб Азиялда, хIатта Гьиндустаналдагицин.\nШайих ГIабдулагь-хIажияв чанцIулго къурбанлъун ккана пачаясул Россиялъ Кавказалда гьабулеб букIараб хъубаб политикаялъул. Жигарав динияв хIаракатчилъиялъе гIоло чанго нухалъ Дагъистаналдаса къватIиве витIана.\nДагъистаналъул машгьурал машаихзабазда хадуб букIараб хъаравуллъиялъул бихьизабиялда рекъон 1300гь - (1888м) соналда Дагъистаналдаса къватIиве Саратовалъул губерниялде витIун вуго анлъго шайих. ГIабдулагь-хIажиясда цадахъ гьенире ритIана ЦIадахIариса Иляс-шайих, КIикIуниса МухIамад-хIажияв, СалтIаса Узун-хIажияв, ХIабщиса Сулейман-хIажияв ва КъукIниса ХIажимуса-хIажияв.\nТурциялдехун лъутун ворчIарав КIикIуниса ГIусманил МухIамад-хIажияв хутIизегIан цогидал чанго соналдасан рокъоре тIад руссана.\nНахъеги живгоДагъистаналдаса къватIиве витIиялда хIинкъи букIин бичIчIун ва гьеб ахIвал-хIал гIодобцинабиялъул мурадалда ГIабдулагь-хIажияв 1899 соналда, цадахъ гIемерал муридзабигунана хIежалде. ХIежалдаса тIад вуссун вачIунаго, Феодосиялда гамидаса рештIараб бакIалдаса ккун вачун туснахъ гьавун витIана Калуга шагьаралде. ЛъагIелгун бащдаб гьенибги бан гурони ГIабдулагь-хIажияв рокъове тIад вуссинчIо.\nАхирисеб нухалда ГIабдулагь-хIажияв хъизан-лъималгун цадахъ Дагъистаналдаса къватIиве витIана 1903 соналда. Къиматалъ гьев кIиабизеги вачана гIурусаз асир гьавурав имам Шамилиеги гIумру гьабизе бихьизабун букIараб Калуга шагьаралде. Гьеб нухалда ГIабдулагь-хIажияв туснахъ гьавиялъе квербакъана доб заманалда Унсоколо НикIалайил наиблъун вукIарав ЧIикIаса ХIамзат-хIажияв Дациевас. Гьелъие нугIлъи гьабула 1917м соналда Дахадаев МахIачица магIарул мацIалда къватIибе биччараб «Нижер жаваб ХIамзат-хIажиясе»-абураб тIамачалда ругел гьадинал мухъаз: «….ШаргIалда батунищ дуца гьабун мацIгун Генуса устар ГIабдулагь-хIажияв князь Вахтаховасда кквезе гьавурав, ккун Калугаялде витIизе гьавурав?».\nЦо чанго соналъ цебеги Генуса ГIабдулагь-хIажияв устарасул (1853-1916) (рахIимагьуллагь) хобалда тIад бараб рукъги, ай чIунтараб зияратги гьесул цIаралда хурхарал цо-цо бакIалги хутIун рукIин гурони, жалго гендеридагицин гьесулги гьесул ишазулги хIакъалъулъ лъапеб жо цIакъ мукъсанаб букIана. Гьединаб хIасилалде нилъ рачана 70 соналдаса цIикIкIараб заманалда диниял гIадамаздехун хIукуматалъул букIараб рокьукъаб, тушманлъиялъулаб бербалагьиялъ.\nАнцI-анцI соназ гьукъаниги гIадамазда тIуранго кIочон течIо доб заманалъул халкъиял церехъабиги, диниял хIаракатчагIиги, рухIаниял бутIрулги. Гьанже, цIияб ахIвал-хIалалда магIарулазги хIаракат гьабулеб буго кIочон толел рукIарал цIарал къватIире рахъизе. Газетал, журналал, радио, телевидение ва цогидал алатал гьоркьор ккун, халкъалъе загьирлъана анцI-анцI гIалимзабазулги, шайихзабазулги, устарзабазулги, халкъиял багьадурзабазулги ва цогидал машгьурал гIадамазулги цIиял цIарал.\nАмма гьезда гьоркьоб рагIулеб букIинчIо шайих ГIабдулагь-ХIажиясул (рахIимагьуллагь) цIap. Гьеб хIужаялъ рахIат хвезабуна гендерил хIаракатал гIадамазул. Чанго соналъ чIвачIадана гьел зиярат къачIаялъул хIалтIи гIуцIулаго ва устарасул хIакъалъулъ бицейилан радиоялдеги, газетаздеги, гIалимзабазухъеги ругьелал ритIулаго. Амма хIасил кколеб букIинчIо. Гендерил ХIаракатчагIазда бичIчIана Генусан гурони устарасул рухIияб ирсги гьесул цIарги цIилъулареблъи. Гьеб бичIчIидал, байбихьана унго-унгояб, parla-ракьанде щвараб хIалтIуде.\nКъокъаб заманалда жаниб гьабуна кIудияб хIалтIи. "ХIакъикъат" газеталъул чанго номералда къватIибе кьуна устарасул хIакъалъулъ макъалаби. Гьесул хIакъалъулъ назмаби рахъана Унсоколо районалъул "Ахихъан" газеталда. I996 соналъул 25 октябралда кIодо гьабуна ГIабдулагь-хIажияв устар (рахIимагьуллагь) шагьидлъаралдаса 80 сон тIубай ва гьеб къо сверана щибаб соналъ устарасул хIурматалда тадбир тIобитIулеб къоялде. КъачIана устарасул зиярат ва гьелда цебе букIараб баракатаб мажгит. I997 соналда къватIибе биччана кодоре щварал гьесул асарал данде росараб гьитIинабго тIехь. 2000 соналъул №5 «Гьудуллъи» журналалда бахъана гьесул цо вагIзаялъул хIакъалъулъ макъала, басмаялда бахъулеб буго Харахьиса шагIир МахIмуд-апандица гьесул хIакъалъулъ хъвараб поэма. Гьаб, I997 соналдаго хIадурун букIараб мажмугI басмаялда бахъиги ккола, гьеб рахъалъ тIамулеб, иргадулаб галилъун.\nГенуса ГIабдулагь-хIажияв (рахIимагьуллагь) гьавуна I853 соналда имам Шамилил наиб КIудияв ГIалимухIамадил ва мурид Рекъав Ражабил яс ГIайшатил хъизамалда. ТIоцебесеб цIар гьесда букIана Ражабилав абун. Гьев цIалана доб заманалда Генуб росулъ дибирлъун вукIарав Унсоколоса ГIабдуразакъ-хIажиясда, Унсоколоса ГIабдулагь-хIажиясда, Муниса ГIабдусамадида ва Сугъралъа ГIабдурахIман-хIажиясда цеве. I877 соналда гьев вукIана "хъанда шаригIаталъул", ай къокъаб гъазаваталъул жигарав гIахьалчилъун. Жигараб динияб хIаракатчилъиялъе гIоло пачаясул хIукуматалъ, чанцIулго туснахъ гьавун, гьев Дагъистаналдаса къватIиве витIана. I899 соналда, цадахъ муридзабазул кIудияб боги бачун ун, гьес борхана хIеж. Гьесул хIаракаталдалъун Генуб росулъ гьаруна цIакъ гIемерал, гIадамазе пайдаял, кири цIикIкIарал хIалтIаби. Гьезда гьоркьор рехсезе бегьула Гендерил парсазде кьурулъан нух бахъи, мажгит гIатIид гьаби, иххидаса росу цIунизе щулалъаби гьари, къулгIа бай, имам ГъазимухIамадил зиярат къачIай гIадал ишалги.\nГIабдулагь-хIажиясул (рахIимагьуллагь) гIумруялъулъ хасаб бакI ккола Генуб росулъ XX гIасруялъул авалалда гьес рагьараб мадрасаялъ. Мадрасаялъе устарас бан букIайа кIудияб, кIитIалаяб санагIатаб мина. МагIарухъ тIокIаб гьединаб, хасаб, киналго шартIал чIезарураб Мадраса букIин лъалеб гьечIо. ТIолабго Дагъистаналдаги, цIакъ къанагIат гурони, букIун батиларо гьеб тайпаялъул цIалул идара. Гендерил мадрасаялде хьвадулаан как-диналъул кьучIаздасан, Къуръан цIалиялдасан байбихьун камилаб гIелмуялде рахинегIан цIалулел цIивурзабиги, мутагIилзабиги, тIалибзабиги. Гьелги рукIана батIи-батIиял росабалъа рачIарал, батIи-батIиял миллатазул вакилзаби.\nКIудияв гIалимчи, шайих, цIаригIаталъулги тIарикъаталъулги устар, жамгIияв гIуцIарухъан, динияв хIаракатчи, мискинхалхъалъул гьудул, гIадатияв инсан Генуса ГIабдулагь-хIажияв устар (рахIимагьуллагь) халкъалда жаниб цIакъ къадру цIикIкIарав, гIадамазе живгоги жиндиего гIадамалги цIакъ рокьулев, гIаламалъул жинде кIудияб мугъчIвай бугев чилъун вукIана. Шагьидаб хвелалдалъун гьев гIумруялдаса ватIалъана I9I6 соналда.\nУстар ракьалдаса ин халкъалъего захIматлъараб, гIаламалдаго унтараб лъугьа-бахъинлъун букIин бихьула гьев лъалезул асарал цIалулаго. Машгьурал шагIирзаби гурел, гIалимзабиги, рекьарухъабиги, ахихъабиги, ай, къокъго абуни, гIадатиял магIарулал назмаби гьаризе, жидерго рагIи абизе лъугьиналъго бихьизабула ГIабдулагь-хIажияв (рахIимагьуллагь) халкъалда жаниб цIакъго кIвар бугев, кIудияб даражаялъул, жинде гIадамазул божилъи цIикIкIарав Аллагьасул вали вукIаравлъи.\nГьаб тайпаялъул асарал гьаб мажмугIалъ жанире рачараздаса цIикIкIун рукIараллъи хIакъаб буго. Цо-кIиго чияс гуреб, рагIи абизе дагьабниги гьунар бугел гIадамаз, бихьинал-руччаби, гIисинал-чIахIиял, цIаларал-жагьилал батIалъи гьечIого, гьарун руго доб заманалда гьесде марсиятал.\nГьезда тIадеги, гьездаса тIокIги халкъалда жаниб инсанасул къадруги Аллагьасда цебе даражаги бихьизабизе киналниги рагIаби хIажалъиларилан ккола. Халкъалъул рекIел бухIи загьир гьарулел гьел марсиятазда цере, кигIан берцинго абуниги, гьединал рагIабазул асарги тIагIина, къуватги хвела.\nЦо дагьаб цебегIан къватIибе биччараб тIехьалде ракIарарал асарал нилъехъе щвеялъе кIудияб квербакъи ккана жидер заманалда гьел данде ракIариялъе хIалтIи гьабурал, гьанже нилъеда цадахъ гьечIел, жидер мунагьал чураял гендерил гIалимзаби, устарасул мадрасаялда цIаларал ва гьенир мугIалималлъун хIалтIарал Гъазааил ГIабдулагьилги ГIалил ГIабдулагьилги ва гендерил колхоз-совхозалъе гIемерал соназ нухмалъи гьабурав устарасул васасул вас МухIамадов ХIажигIабдулагьил. Асарал ракIаризе ва мажмугI хIадуризе квербакьана Генуса МухIамаднурасул МухIамадил МухIамадхIажияс, ХIажи-дадал МуртазагIалица ва ГIашилтIаса Халидов ГIабдулхIамидица. Баянал кьезе, лугъат гIуцIизе ва цогидалъеги цIакъго кIудияб кумек гьабуна Генуса исламияв гIалимчи ГIалил ГIабдулагьил МухIамадил вас МухIамадсултанхIажияс. МажмугI басмаялда бахъизе гIарцудалъун квербакъана Рихьуни ГЭСалъул директор Генуса Мансуров Шамилица. Гьездаса Аллагь разилъаги ва, ГIабдулагь-хIажиясул (рахIимагьуллагь) баракатги щвезабун, Аллагьас гьел рохизареги. КIудияб баркала гьел киназего.\nТIехь биччаялдалъунги лъугIуларо, даража тIадегIанлъаяв ва гьеб нилъее киназего насиблъаяв кIудияв шайих Генуса ГIабдулагь-хIажиясул (рахIимагьуллагь) хIаракатчилъиги бечедаб рухIияб ирсги лъазабиялъул хIалтIи. Аллагьас нилъее киназего тавпикъ кьеги хадубккунги, бажарараб куцалда, гьеб баракатаб ишалъе квербакъизе. Амин!\nДугIаялде хьулгун МухIамаднаби.\nГьаниб нижеца бахъулеб буго Генуса ГIабдулагь-хIажиясде (рахIимагьуллагь) гьарурал гIемерал асаразул цояб:\nБисмиллагьи ррахIмани ррахIимI\nНилъер Халикъасул тавпикъалдалъун\nХIабибасул нухда халкъ тIобитIулев.\nДагъистаналдаго ц lap машгьурлъарав,\nЧIахIиял ханзаби мукIур гьарурав,\nТIолго устарзаби жинде мутIигIав,\nГенуб шагьаралда чIвалеб шагьримоцI.\nДуниял гвангъулеб багIар бакъ гIадав,\nЩваги дур даража, XIажи-ГI абдулагь.\nВачIине рагIула муршидун камил\nМоцIрол хьибил ккурав, канаб цIва гIадав,\nГIелмуялда жаниб сирру гIадинав,\nХIабибасда хьолбохъ Сиддикъун агIзам,\nГъов жиндирго муршид цадахъги вачун,\nДиналъул вацазде гьоболлъи базе.\nКванан гIорцIулареб хъахIаб чамасдак\nГьурщун бищун кванай диналъул вацал.\nГьекъон къеч чIвалареб Замзамалъул лъим\nЧIалгIинегIан гъекъе диналъул яцал.\nРиццалъарал ракIал тIерен гьарулев,\nГъафлаталъул чурхдул чурун рацIцIунев,\nСиратIалъул кьотIа цадахъ рачунев\nЩваги дур даража, хIакъав мусаниф.\nЖиндир гъапуялде цихIин сверарав,\nЖиндир хIужрабахъе xlacpaт бергьарав,\nЖиндир каламалъухъ гIашикълъарав чи\nГIарасалъул къоялъ къварид толарев.\nАллагь вокьулесе рокьул сабаблъун\nРухI бахъулеб къоялъ къаданив чIолев,\nXIабиб хириясе даруялъул лъим,\nЩвайги дур даража, жагIфару сиддикъ.\nМухтарасул камиллъи кинахъего щун буго\nВоре, щула гьабун ккве, диналъул вацал-яцал,\nБецIаб сордо гвангъизе релъедал моцI баккула,\nБаккун буго нилъее гьекъон гIорцIулареб лъим.\nАлжаналъул нуцIида ц lap хъван батаяв шайих,\nДуца квер тIад лъеч Iони кинанха ниж рукIинел?\nФирдавсалъул мусудал насиб гьарун ратаяв,\nМун нижее щвеялъе щибаб рецц АллагьасеI\nАлжаналда жанивго хIавагIечул гъветI гIадав,\nХIасратаца кваназе Аллагьас нилъей кьурав,\nXIежрукъалда сверулеб тIавафалъул милъиршо,\nДур рокъосан баккулеб зикруялъул гьуинлъи.\nХIабибасул силсилат сабаблъун ккурав шайих,\nМун цевеса тIерхьани къиямасеб къо гурищ?\nЧIегIерлъарал ракIаздажаниббакулеб чирахъ,\nДур калам рагIарасул керен нуралъул цIолеб.\nЧIагIа-гIаракъи гьекъон гIабдаллъун мехтарасе\nГьекъезе шарабги кьун, гIакъил гьавун витIулев,\nКъасаваталъул цIеца гьалаглъарал гIадамал\nРакIал чурун, черх бацIцIун тавбуялде ахIулев.\nXIабибасул РавзагIан нур гвангъарал хIужраби\nБайтул магIмур абураб гIилиюналде аги.\nАллагьас дуе кьурал дунялалъул мусудул\nГIайишат, Хадижатгун ГIарасалде ахIаяв.\nБичас насиб гьарурал бараках бугел васал\nТIагьир Лайибгун цадахъ Фирдавсалде ахIаяв.\nPaxIматлъун дуй гьарурал адаб бугел дур ясал\nРасуласул ясазул силсилагун ахIаяв.\nТIоцебе Халикъасде, хадуб Расуласдеги,\nЦинги устарасдеги аманат нижер, Аллагь\nГIарасаталъул къоялъ къварид тогеян абун.\nУстарас квер тIад лъурай муъминзабазул эбел,\nМуъминзабаз кваналеб алжанул нигIмат гIадай,\nАхIаги мун РабигIат-ГIадавиятгун цадахъ\nФирдавус алжаналда Аллагь вихьун хIалхьизе.\nШайихас квербакъулел киналго загьидинал\nКавсаралъул лъималде ПатIиматгун ахIаги.\nГьесул балагьи щолел тIолго мутакъиназе,\nАллагь разилъиги щун, xIуснул хатимат кьеги.\nГьесул адаб цIунулел тIолго муъминзабазда\nАлжанул рохел бицун Ризван малаик щваги.\nКаранда цIа бакидал абурал рагIабазда,\nГI абдалалъул paгI иян, воре, гIемер релъуге.\nЛугбуда сири байдал угьун биччараб хIухьел,\nАхIмакъалъул хабаран, халгьабичIого тоге.\nХарачIиса Аминтил цIакъаб урхъараб салам\nГенуса ГIайиштиде, диналъул яцаздеги.


28 сентябралда тIобитIараб Дагъистаналъул парламенталъул сессиялда спикер Хизри ШихсагIидов хъулухъалдаса ине вугин абураб хабар унлъичIо. Гьев гьеб сессиялде вачIунцин вукIинчIо.\nСпикер сессиялда гьечIин яги гьев пуланаб гIиллаялъе гIоло вачIун гьечIин абураб баянги лъицаниги кьечIо гьениб. ШихсагIидовасул бакIалда сессия нухда бачана вице-спикер Юрий Левицкияс.\nПалхIасил, исана августалда туснахъ гьавуна Дагъистаналъул парламенталъул спикерасул вас, гьединго Буйнакск мухъалъул нухмалъулев Даниял ШихсагIидов.\nГьеб мехалда гIемерисез бицине лъугьана гьанже парламенталъе нухмалъи гьабизе бегьуларин гьесул инсуца, гьевги нахъе ине кколин хъулухъалдаса. Гьединлъидал 13 сентябралда республикаялда рищиял тIоритIизегIан чIезе кколин, щайин абуни Дагъистаналда «Единая Россиялъул» жавабияб хъулухъалда вугев чи кколин Хизри ШихсагIидов.\nРищиязда цеве гьев хъулухъалдаса гIодов чIезавуни, гъалмагъир ккезе бегьулилан бицунеб букIана республикаялда. Гьедин риидалил каникулаздаса хадусеб сессиялда гьоркьоб лъезе бугин Хизри ШихсагIидовасул суалилан бицунеб букIана политикаялда хадуб халкколел чагIаз.\nАмма, цебехун бицухъе, 28 сентябралда спикер сессиялда гIахьаллъичIо. Цо-цо баяназда рекъон, гьев вихьизе чIолев рагIуларо, кидалъагIанали жеги мухIканлъи гьечIо.\nСессиялда вукIинчIо «Россиялъул патриотал» партиялъул нухмалъулев Эдуард Хидировги. ЭР-ялъ дагьалъ цебегIан бицун букIана рищиязда цебе республикаялда ахIвал-хIал хIалуцине рес бугин, Хидиров къватIив пачалихъалдеги ун чIун вукIиналъул.\nЦо-цо чагIазда гьелъулъ хасаб гIилла бихьулеб бугоан. Масала, олигарх Сулейман Керимовас МахIачхъалаялда рагьараб «Нафта-банкалъе» нухмалъи гьабизе Эдуард Хидировасда тIадкъайдал, ккарал гIарцул хIиллаби.\n28 сентябралда МахIачхъалаялда тIобитIараб сессиялда лъазабуна республикаялъул ХIисаб кьеялъул палатаялъул нухмалъулев Билал ЖахIбаров цогидаб хъулухъалде унев вукIун, гьесул бакIалда Шабанов Темирлан абурав чи толев вугилан.\nЦеве республикаялъул жанисел ишазул министерлъиялда экономикаялъул такъсиразда данде къеркьолеб бутIаялда хIалтIулев вукIун вуго гьев. Цо-цо баяназда рекъон, рес буго кватIичIого гьев Билал ЖахIбаров финансазул министрлъун тезеги.\nГьединго жинца Халкъияб Мажлисалъул депутатасул мандаталдаса инкар гьабулеб бугин лъазабуна МухIама Шабановасги. «Правое дело» абураб партиялъул парламенталда вугев цого цо вакил кколаан гьев. Мандаталдаса гьес инкар гьабиялъе гIилла ккола Шабанов МухIамад Гъизилюрт мухъалъул нухмалъулевлъун вукIинги. Къануналда рекъон, гьеб кIиябго иш цадахъ гьабизе бегьуларо.\nКъануназул проектал гьоркьор лъелалде гьеб сессиялда бицен гьабуна гьаб ахираб заманалда ккарал аслиял лъугьа-бахъиназул. Масала, рищиязул. Цо-цо партиязул нухмалъулезда ккун букIун бугин тIасахун Рамазан ГIабдулатIиповас командаги кьун, жидеца щибниги хIалтIиги гьабичIого, росун жидеда цере лъелин гьаркьазул къваригIарабгIанасеб къадарилан абуна гьениб республикаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас.\nГьединго бакIалъул нухмалъулездехунги бугоан гьесул тIадкIалъай. Халкъалда гьоркьоб тIубанго къадру хварал бакIалъул нухмалъулел ругин республикаялдаян абуна ГIабдулатIиповас.\nРамазан ГIабдулатIипов: «Амма гьедин букIаниги, реццардула, кIичIардула, жидерго къаркъалаги бихьизабун, доре-нахъе рилълъуна. Жанисанин абуни чIорогоял жал руго гьел. 50 проценталъ муниципалиял бутIрул хисана нижеца. Буйнакскиялъул бетIерги хисизе къваригIун букIана дие. Амма цо рищиял лъугIизегIанги тейин гьевилан чIезавуна дун.\nГьа, чIана. Щибха гьелъул ккараб? Дида бихьана гьев чиясул кинабгIаги къуват гьечIолъи. Дун кIалъана Буйнакскиялдаса гIадамалгун. Гьез дида абуна, рищиязда цебесеб къоялъниги шагьаралъул бетIер хисун вукIаравани дуца, жидеца гьеб 68 процент «Единая Россиялъе» кьолаанила».\nГьеб 68 процент ккола буйнакскалъулаз «ветераназул партиялъе» кьурал гьаркьал. Шагьаралъул бетIерасда ццим бахъарал гIадамаз лъиданиги лъалареб партиялъе гьаркьал кьеялда рази гьечIоан республикаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIипов.\nГьедин цо-цо къуватаз пайда босулеб бугила цIидасан шагьаралде рачIине. Буйнакскалъул гIадамаз абулеб буго жидецаги гьел гьаркьал батIаго «ветераназул партиялъейилан» гурила кьурал, ГIусман ГIусмановасейин кьунила. Гьев ккола цевехун Буйнакскалъул вукIарав мэр. Хадув гьев хIалтIана МахIачхъалаялъул экс-мэр СагIид Амировгун.\nГьединлъидал данде кколев гьечIин ГIусман ГIусманов республикаялъул нухмалъиялъеян бицен буго МахIачхъалаялда.\nХадусеб тIадкIалъай республикаялъул бетIерас гьабуна медицинаялъул страхование гьабулеб фондалъул нухмалъулев хисулев Рафик Буттаев цевевахъиндал.\nГьесул халатаб кIалъайги гьокьоб къотIизабун, Рамазан ГIабдулатIиповас гьикъана республикаялда ругел гIадамазул 86 процент хIалтIуларелин щайин нужеца рихьизарун ругел, гьелъие жаваб щоларого кIиго сон унеб бугин жиндир. Балагьараб мехалда, гьеб гьабун букIун бугин федералияб централдасан гIарац бикIизелъун. Гьанже ахIвал-хIал хисун буго, республикаялъ кьезе кколеб буго гьел хIалтIуларелин рихьизарурал гIадамал сах гьаруралъухъ гIарац.\nГьединан тIатинарунин жинца къасисеб низамалда хIалтIулелин кагътида рихьизарурал, амма хIакъикъаталда гьезецин гьечIел школалгиян бицана Рамазан ГIабдулатIиповас. 105 млн гъурущ биччалеб букIун буго гьезие республикаялъул бюджеталдасан. Гьединанго кагътида рихьизарун, унголъунги киданиги рукIинчIел гIиязул щуго млн бетIерги балагьулеб бугин жинцаян тIадежубана республикаялъул бетIерас.


Рагъуе кьуна цояб бер\nКIудияб ВатIанияб рагъул гIахьалчи ГIабдулкаримил хIакъалъулъ ракIалдещвеял\nДагьал церегIан къоязда 95 соналъул гIумруялда ахираталъул рокъове ана районалда цого-цо хутIун вукIарав КIудияб ВатIанияб рагъул гIахьалчи, I группаялъул инвалид, 10 лъимадул эмен ЧIиркъатIаса ГIусманов ГIабдулкарим.\nГIажаибаб къисматалъул инсан вукIана 1924 соналда гьавурав ГIабдулкарим. ЦIакъго гьитIинго эбелги хун, гьев ккана бесдал эбелалъул цIобалде. Гьесул эбелалъул рахъалъан я вац, я яц рукIинчIо. ТIаде ячарай гIаданалъ ГIабдулкаримил эмен Улубил ГIусмание гьаруна цо вас ва лъабго яс. ГIабдулкарим гIемераб мехалъ хьихьана эбелалъул эбел Бахуца. ГIабдулкаримица бицунаан цIакъай чIужу йикIанин жиндие эбеллъи гьабурай Баху-баба. Гьединго гьес гIемер бицунаан жиндирго эмен Улубил ГIусманил кьварараб хасияталъул, ритIухъаб гIамалалъул.\nКIудияб ВатIанияб рагъ байбихьараб мехалъ, 16 сон барав ГIабдулкарим ккана кIудияб Октябралъул революциялъул канал (КОР) бахъизе. Гьеб захIматаб хIалтIуда гьесда цадахъ рукIана ЧIиркъатIаса ХIасанов Набиги, Солиманов ХIадисги ва цогидалги. Цадахъ ккараб мехалъ, гьес бицунаан кигIан захIматаб куцалда ракъунги, къечонги, ругьунги, тIад нацI банги хIалтIи гьабурабали.\nГьеб захIматаб хIалтIиялдаса хадув рокъове вуссараб мехалъ, 18 сонил гIумруялъулъ вугев ГIабдулкарим, жиндиего бокьун гIарзаги кьун, ана рагъде. ТIоцеве гьев ккана Гуржиялъул Гори шагьаралде куцазе. Хадув витIана рагъде. Рагъда росарал бергьенлъабазухъ гьесие щвана гIемерал медалал ва орденал. Гьезда гьоркьоб буго БагIараб ЦIва ва Кенигсберг бахъиялъухъ орден. Рагъда бахъана цояб берги. ГIезегIан заманалъ госпиталалда вегун хадув гьев рокъове виччалев вукIана. Гьедин букIаниги, цояб бер гьечIев ГIабдулкарим рагъде ине хIадурулев вукIана. Амма тIадегIанаб командованиялъ ГIусманов рагъде виччачIо. Гьесда цадахъ рагъда рукIана районалъул ЛъаратIа росулъа ГIалиев СагIидбег ва Гебеков ХIажи.\nРагъдаса вуссун хадуб, 1947 соналда гьес лъадилъун ячана РахIмат. ТIоцее гьелъ гьаюна ГIабдулкаримие эбелалъул цIар лъурай Рузмай, хадурги гьаруна лъимал ва гIуна анцIгоял. РахIмат йикIана ЧIиркъатIа йикIарай цого-цо «БахIарчияй эбел» абун цIар щварай гIадан. 10 лъимер бугев эменги гIемер хIалтIизе ва хъизан-лъималазе бетIербахъи гьабизе кколаан. Аллагьас гьесие кьуна къадал гьаризе махщел, цояб бер беццав инвалид вукIаниги, ГIабдулкарим хьвадана Казахстаналде, Ростовалде, Калмыкиялде ва цогидалги бакIазде хIалтIи балагьун, лъималазе квен-тIехалъе, ретIел-хьиталъе гIарац балагьизе.\nЖиндирго кIудияб хъизамалде тIаде гьесул вас ХIасание ккана кIудияб къварилъи: машинаялъ авария гьабун хвана гьесул кIиго ясги хъизанги. Нахъе хутIана кIиго вас ва гIисинал кIигьарудал ясал. Гьезулги кIудияб ургъел тIаде ккана рагъул I группаялъул инвалид ГIусманиде. ГIемераб гIакъуба бихьана ГIабдулкаримида. Амма цо къоялъги гьев чияр цIобалде ккун чIечIо ва жиндирго росуцоязе, гIагарлъиялъе гIемераб хIалтIи гьабуна.\nПрочитано 940 раз\tПоследнее изменение Среда, 15 мая 2019 14:08\nДругие материалы в этой категории: « Бергьенлъиялъ - 74 сон\tГьале, гьудулзаби, бачIана балагь »


Добавил(а) Administrator on 01 Август 2011.\nНазарханил х1акъалъулъ харбал\nАлмахъазда гъорлъ ц1ар раг1арав чанахъан вук1ана мунагьал чураяв Назархан. Гьит1инаб мехалъ гьес нусиде бахараб г1иц1го ци-хъомор ч1ван бугилан раг1унаан дидагоги бицунеб. К1удияб г1елалъул г1адамазда рак1алда ватила дов Назархан, хъах1аб мегежалъул к1удияв херав чи.\nЦо къоялъ нухда цадахъ ккарав Мух1идиница гьесул х1акъалъулъ рицарал харбал руго гьал\nТ1оцебесеб ч1вараб чан – ци бук1ана\nНазарханил к1удиял вацал рук1ун руго чанахъаби. Гьит1инав, г1ололъе вахунев Назарханица гьел чанаре унебщинахъе гьарулеб бук1ун буго живги чанаве цадахъ вачейилан. Ахиралдаги гьесул гьарде ч1алг1ун вацаз цадахъ вачун вуго Назархан. Т1охда бук1араб х1аринисан хер бан ц1олеб цебесеб заманаялъул мач1у туманк1ги гьесухъе кьун. Гьеб туманк1ги бук1ун буго г1емераб заманаялъ цебего ц1ун тараб. Г1алхуде щведал чанал гечавал ругеб, гъоркьчалие санаг1атаб цо бак1алъ тун вуго вацаз Назархан, малъа-хъваялги гьарун, жалгойин абуни цогиялъуре ун руго. Инаго гьез Назарханиде абун буго, нагагьлъун духъан чан ч1ван бажарич1они, т1ок1ав жидеца мун чанаве вачунаревиланги абун…\nЦо заманаялдасан гъоркьчалида вугев Назарханида бихьун буго гьав вугеб мухъалъеххун бач1унеб ци. Тунк1ил кьвагьулеб манзилалада цебесан чвахулеб цо лъималда аск1об лъалхъун буго гьеб,т1асан к1анц1изе, ялъуни канц1ич1огон квач1 базе бак1 балагьулеб киниги. Назарханица ишт1и г1адинаб гьаракь гьабун буго, гьеб ци жиндеххунго бусиндал гьелъул нодоялде кьвагьизе бокьун. Чваххулеб лъеца циялда ишт1и раг1инч1еб мехалъ, гьес х1айваналъул гьаракьалда релъенедухъ ах1ун буго. Гьеб мехалъ Назарханидехун балагьараб гьелде кьвагьун буго гьас туманк1. Надалде ишан босараб туманк1алъул гулла мегьедалда щун, ци чван буго…Гьелдаса нахъе чанаве хьвадун вуго Назархан.\nЦи лъукъун хадуб\nЦо къоялъ г1алхул дег1ен араб лъак1алде т1аде ккарав Назарханица сверизе ккола к1удияб бак. Гьедин инаго цо нохъо г1адинаб бак1алде ккола гьав. Г1уж-мухъалдасан гьеб цил ч1ч1ел бук1ин лъала гьасда. Даг1нида хадув лъугьарав Назархан цо х1атил килищ базе бак1 гурони гьеч1еб кьурулъан харизе ккола, амма дег1ен лъутун борч1ула…Т1аде вахине к1ваниги гъоркье решт1ине к1олареб кьуруги тун нахъ вуссине свери гьабизе ккола Назарханица. Гьедин инаго данд ч1вала гьесда Нуцалхангун т1ад цоги чанахъаби. Дандч1варал гьалмагъзабазда Назарханица бицуна живго т1аде ккараб доб цил къоралъул. Гьаз къот1и гьабула цадахъ гьеб циялъе чан къазе. Доб цил нохъоялде г1агарлъун, гьалмагъзаби гъоркьчалидаги тун Назархан ци бук1ине рес бугелъувег1ан аск1ове къала. Гьеб нохъоялъул калт1а батула гьесда к1удияб къаркъалаялъул ци. Гьелдеги кьвагьун, лъукъараб циялдаса лъутула гьав рехун г1одобе туманкгун (хъархъалъан векерулаго тункил квал-квал бук1уна) ва цо т1еренаб гъот1оде харула ва гьенисан г1аркьелги бекун гъоркье вортула. Т1аде щвараб ци гьесдеххун бортула, амма цебеххун бук1араб бегараб цо гъвет1алъул квал-квал ккун. Гьасде гьеб г1унт1уларо. Доб гъвет1 сверун бач1ине циялъ эс гьабилелде гъоркьч1алида вук1арав Нуцалханица кьвагьараб тунк1ил гула щун хола лъукъараб ци. Къадаралъул къоял т1аде щвеч1огун гьениса ч1аго ворч1ула Назархан.\nЦаркьу (куница) ч1вараб къаг1ида\nНазарханги, Нуцалханги чанаре рахъараб къо бук1ана. Цо царкьу бихьула гьазда к1удияб гъот1ода бахчун. Туманк1 квагьиялъул щовуда гьеб букинч1огун Назархан вахуна гъот1оде. Гьесдаса лъутун бахчарила бук1араб царкьу ахиралдаги, Назарханиде т1аде к1анцун, гьесул гъажибет1ералда хурхун чола. Гьеб кквезе я ч1вазе гьасие щибго санаг1алъи бук1ун гьеч1о. Гъоркьан Нуцалханица ах1ула, бет1ер цогиялъубехун бегизабейин, жинца царкьуялда туманк1 кьвагьизейилан. Гьедин Назарханица жиндирго бет1ер царкьуялдаса добег1ан бегизабидал, Нуцалханица туманк1 кьвагьун царкьу ч1вала.\nЦо-цо багьадурлъиги камулароан чанахъабазул\nНазарханил, Нуцалханил чанал гьаби, гьанже г1адинал гурел, къуватал, рокъор гьабзазул ругьун гьарурал рук1ана. К1иго мазалиял гьаби т1аде к1анцун, хъабаналъул г1индул ккун, гьез хъабан шуризе толароан. Гьедин чанго нухалъ чанахъабаз ч1аго хъомор, хъабан рач1унаан гьаби рухьун рачунел рахсаздаги ран росулъе г1адамазда бихьизе. Гьедин цо ч1агояб хъабан гьез щвезабула, щвараб чангун инаго данд ч1варав, Зандакъив вук1арав цо г1урусасе\nСимсиралда ккараб лъугьа-бахъин\nНазархан херлъун к1одолъун, бусаде ккараб мех бук1ана… Мух1идиница бицуна гьесие, жалго Симсиразул маг1арде ккун, гьениб цо чачанас бицараб лъугьа-бахъин. Гьезул гьениб бук1ун буго цо к1удияб ци, гьелъ гьеб росдал г1адамазул анц1ила анлъго ч1ег1ер х1айван ч1ван буго. Ахиралдаги чачаназул беххемухъалъа ци ч1вазе лицензияги босун бажари бугев чанахъан ах1ун вуго гьез ци ч1вазе, гьеб ч1ваялъухъ цо ч1ег1ерх1айванги бук1ун буго симсиралъулаз гьесие кьезе. Амма гьениве щварав чанахъан циялъул лъалкахъ балагьун, циялъул к1одолъи лъан, гьелдаса х1инкъун нахъе ун вуго, жинде нужер х1айванги къвараг1инарилан абун. Мух1идиница бицараб гьеб хабарги раг1ун, Назарханица абун буго, пайда щиб Аллагьас к1иго къоялъ сахлъи кьун вахъине к1олебани, дица бихьизабилаан чачаназда доб ци ч1ван. Гьедин гьеч1еб сахлъиялда рух1 сверун, ци ч1вазе бугеб гъираялда х1акъдила хут1ун вуго Назархан\nЗа месяц 1289


Лъугьа-бахъин » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Религия - Дин ва гIумру » Лъугьа-бахъин\nДобавил(а): istina от 25-11-2016, 11:18\nСагIид-хIажи, паризаяб хIежги борхун, балагьун чIун вукIана Жидаялъул аэровокзалалда, самолет бачIиналъухъ. Гьесда аскIов вукIана цо хIажичиги. Гьезул хабар ккана, лъай-хъвай гьабуна ва заман иналъе гьалъул-долъул бицун рукIана. ХIажичияс бицана жив хIалтIулев вугин ралел бакIазул идараялда ва Аллагьасул цIобалдалъун исана анцIабилеб нухалда хIежги борханин. СагIидица гьесда хIеж баркана, Аллагьас къабул гьабегиян дугIа гьабуна. Мун чанабилеб нухалда гьаниве вачIунев чийилан цIехедал, гъираго гьечIого гьадин бицана СагIидица: - Дун гIемерал соназ балагьун чIун вукIана хIеж гьабизе рес щвеялъухъ. Лъеберго соналъ больницалдаги хIалтIун, хIалица бакIарана хIеж борхизе гIарац. Гьеб данделъараб мехалда, дида аскIое ячIана цо чIужугIадан. Гьей йикIана дица сах гьавулев гьитIинав васасул эбел. Вас вукIана палижалъ унтун. Васасул эбелалъул гьурмада бихьулеб букIана къварилъи, кин бугониги, гьимизеги гьимун, дие рецц-бакъги гьабун, гьелъ абуна гьаб больницаялде жал тIокIалъ тIадруссине гьечIин. Дида ракIалде ккана гьей дица гьабуралдаса рази гьечIин ва васги вачун цоги больницаялде ине ратилин. Дир хIал бичIчIараб гIадинги лъугьун, гьелъ абуна жий дудаса кутакалда рази йигин, мун вукIанин дир васасе хIеренав, гурхIулев, инсудасаги цIакъ гурхIизеги гурхIанин. Дур кумекалдалъун васасе мадарги кканин, дуца нижер хьулги тIадбуссинабунин. Больницаялдаса нахъе гьел иналъе гIилла лъазабизелъун дун ана администрациялде ва цIех-рех гьабуна. Гьениб бицана васасул эмен хIалтIудаса нахъе рехун вугин, васасе дару гьабизе гIарац гьечIолъиялъ нахъеги унел ругин. Дун ана больницаялъул бетIерав тохтурасухъе ва гьесда гьарана васасе дару больницаялъул хIисабалдасан гьабеян. БетIерав тохтурас гьари къабул гьабичIо, гьаб хасаб больница кколин абуна. Дица Аллагьасда гьарана, дир анищ букIанин Дур рукъалде хIеж гьабизе, дир мурад букIанин Аварагасул мажгиталда как базе, Дур Аварагасде зиярат гьабизе. ГIемерал соназ дун гьелде хIадурлъулевги вукIанин, гьанже дида ракIалде кканин гьай чIужугIаданалъеги гьелъул васасеги кумек гьабизе. Дуца дун Дур рахIматалдаса нахъчIвагейин. Гьединаб гьариги гьабун, хIеж борхизелъун бакIарараб гIарацги босун, дун ана больницаялъул кассаялде ва васасе дару гьабизе анлъго моцIалъе гIураб гIарац кьуна гьенибе. Васасул эбелалдаги абуна больницаялъ гьесие кумек гьабизе тIаде босанин.\nКассаялде гIарацги кьун, пашманго рокъове тIадвуссана, амма эбелалдасаги васасдасаги ургъел тIаса босиялъ, вохунги вукIана. Гьеб сордоялъ дида макьилъ бихьана цIакъ гIажаибаб макьу. Дица КагIбаялда сверун тIавап гьабулаго, гIадамаз дие саламги кьун, абулеб букIана, Аллагьас къабул гьабегийила дур хIеж, я СагIид-хIажийилан. Гьоркьоб заман иналдего, цо къоялъ радалго телефоналдасан кIалъана больницаялъул нухмалъулев ва дида абуна, бегьулеб батани кумек гьабейин. Нилъер сахлъицIуниялъул пуланав хъулухъчиясе хIежалде ине бокьун бугин, амма гьесие цадахъ тохтур хIажат вугин. Дида ракIалде ккун бугин мун гьесда цадахъ, гьесул тIалаб гьабизе ва хIеж борхизе витIизе. Дир бадиб магIу хулана, разияв вугинги абун, телефон гIодоб лъуна. Гьедин, щибго гIарацги хвечIого, гьалеха дица хIеж борхана. Гьелде тIадеги, дица жиндие хъулухъ гьабуралъухъ, дов хъулухъчияс дие мухьги кьуна. ХIежалда цадахъ рукIаго, дица гьесда бицана ккара-тарабги ва дов унтарав васасул хIакъикъатги. Гьеб рагIидал, хIакимчияс лъазабуна жиндир мухьалдасан васасе дару гьабеян ва дица кассаялде кьун букIараб гIарацги тIадбуссинабейин. Хадубги гьес лъазабуна больницаялда мискинал гIадамал сах гьаризе хасаб касса рагьейин ва хIалтIудаса нахъе рехун вукIарав васасул эменги жиндирго фирмаялде хIалтIизе восана.\nГьалеха, цоги нухалъ хIакълъана нилъее хирияв Аварагасул хIадис: "Аллагь лагъасе кумек гьабулевлъун вуго, лагъас жиндирго вацасе кумек гьабулебгIан мехалда", - ян абураб. Гьебго магIнаялъул цогидаб хIадисалдаги буго: "Жиндир дугIаялъе жаваб гьабизе ва ургъел тIаса ине бокьарав чияс, захIмалъиялда вугесул ургъел тIаса босе". Автор: МухIамад МухIамадов\nГазета №: 47, от 25. 11. 2016 Месяц выхода номера газеты. Например января Год выхода номера газеты. Например 2012г.\nРедакциялда гьоболлъухъЭбелалъул магIу«Нужее нух битIаги, хириял хIажизаби!»Цогидазе дарслъун букIа абеМискинчиясе ханасул яс ячараб куц


Чан сон бугеб МахIачхъалаялъул?\nДагъистаналъул тахшагьаралъул гIел мекъи рикIкIун бугин рикIкIунеб буго цо-цо тарихчагIаз ва археологаз.\nДагъистаналъул тахшагьар МахIачахъалаялъул ригь гьанже бугелдаса жеги цIикIкIараб букIиналъул халгьабизе буго кватIичIого. Гьединаб тIадкъай кьун буго республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповас. Археологазгун, тарихчагIазги гьеб пикру ритIухъ гьабулеб буго.\nМахIачхъалаялъул хIакъикъияб ригь кинаб бугебали халгьабиялъе гIиллалъун ккун буго «Русское Географическое общество», абураб ТIолгороссиялъул жамгIияб гIуцIиялда ратарал тарихиял документал. Гьел документазда рекъон гьабсагIат МахIачхъала букIараб бакIалда микьабилеб гIасруялдаги Тарки абураб шагьар букIун буго. 966 соналъ гIурусазул князь Святослав Игоревичасул рагъулаб сапаралъул хIасилалда гьеб биххизабун букIун буго.\nГьел тарихиял хIужабазде мугъчIайги гьабун рес бугин МахIачхъалаялъул ригь гьабсагIат бугелдаса гIемерго кIудияб бугилан абизе ва гьелда бан республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповас тIадкъай кьун буго шагьаралъул нухмалъулев Муса Мусаевасе архивалда ругел документалги цIидасан хъирщун, Дагъистаналъул тахшагьаралъул хIакъикъияб ригь чIезабизе.\nХIакъикъаталдаги гьабсагIат МахIачхъала букIараб бакIалде батIи-батIиял гIасрабазда чанго батIияб шагьар букIанилан абулеб буго Дагъистаналъул гIелмияб централдаса археолог Рабадан МухIамадовас. ХIакъикъияб МахIачхъалаялъул тарих байбихьанин гьаниб Хазар абураб пачалихъалъул тахшагьар Самандаралдасанилан абулеб буго гьес. Гьелдаса хадуб бижанин Тарки, хадуб Анжихъала, ва дагьабги хадуб Шамилхъала ва Порт-Петровск абун шагьарал\nРабадан МухIамадов: «АнцIила микьабилеб гIасруялда пача Петр ТIоцевесесул Таркиялъулаб сапаралъул заманалда гьанже МахIачхъала бугеб бакI чIобогояб бакI букIинчIо, гьенир гIадамал рукIана. Гьоркьохъел гIасрабазул заманалдаго Тарки шагьарлъун букIана. Гьанже гIадамал релъанхъаниги, тарихиял тIанчазда рекъон гьеб шагьар буго. Петр ТIоцевесес гьениб къед лъурабго байбихьула гьениб гIурусазул эпоха. Гьенире рачIуна эрменал, хадур персал.\nГьаниб рагьула цин ралъдал порт, хадуб маххул нух. Инкъилаб бергьун хадуб 1921 соналъ гьелъие цIар кьуна МахIачхъала абун ва гьеб лъугьуна Дагъистаналъул тахшагьралъун. Гьеб буго ахирисеб эпоха. Гьединлъидал цохIо гIурусазул тарихалдаса цебе гьениб щибниги букIинчIилан рикIкIине бегьуларо, МахIачхъалаялъул гъваридал кьалбалги ругеб, нилъ чIухIизе бегьулеб тарих буго».\nЧIванкъотIун чан сон гьелъие бугебали абизе дида кIоларо, гьеб буго гIемер гъорлъе раккун, гIемерал документалги хъирщун тIубазе кколеб суал. Амма 1000 соналдасаги цIикIкIун сон МахIачхъалаялъул букIин ракIчIараб жо буго».\nАмма гIадамаз гIумру гьабизе байбихьараб мехалдаса байбихьун рикIкIине бегьуларин шагьаралъул тарихиланги бицана Рамабадан МухIамадовас хадубго.\nРабадан МухIамадов: «Дербенталъулги 5000 сон бугила чIезабизе лъугьун рукIана гIадамал, гьединго МахIачхъалаялълулги гьедигIанабго ригь бугилан лъугьинеги бегьула цо-цоял. 5000 соналъ гIадамаз гIумру гьабулеб букIараб, Тарнаир абураб археологиялъул памятник батана нижеда ГIахъушиясул къватI бугеб бакIалда.\nАмма гIадамал рукIараб бакI цо, шагьаралъул даража щвараб заманги батIи-батIияб жо ккола. Таркиялъулги, Шамилхъалаялъулги, Анжиялъулги, Семендералъулги, Порт-Петровскиялъулги, МахIачхъалаялъулги цо гIаммаб тарих гьабизе ккола. Гьелъул цо бутIа букIина Таркиялъул тарих, цогидаб тарих букIина Семендер шагьаралъул».\nЖурналист Светлана Анохиналъ гIад-хочI гьабулеб буго МахIачхъалаялъул ригь кинаб бугебали цIех рех гьабизе байбихьулеб букIиналъул. Гьей гьединго ккола «БукIана гьединаб шагьар абун МахIачхъалялъул хIакъалъулъ тIехьалъул авторги. Муса Мусаев тарихчи, ялъуни археологищин вугев гьес гьединал гIелмиял цIех-рехал гьаризе кканиян абулеб буго гьелъ. Гьединалго суалал раккулел руго гIадатиял гIадамазулги. ГьанжелъизегIан МахIачхъалаялъул нусидаса цIикIкIараб соналъул юбилейги кIодо гьабун, гьанже рахъун гьелъул ригь кIодо гьабизе лъугьиналъул магIна щибилан абулеб буго гьез.\n«Сарир» пачалихъалъул цIар даим гьабиялда дандечIарал тарихчагIи\nЮНЕСКО, кватIун кантIарал магIарулал ва миллияб маданият\nДербент: некIсияб къедалъе гьабураб зарал 10 сонидаса гурони ракIалде щун гьечIо\nДербенталъ 2000 сон тIубаялде хIадурлъи хашго унеб буго


Гьединаб ахIиялда гъоркь Казбек районалъул Дилим росдал маданияталъул рокъоб тIобитIана данделъи. Гьениб райадминистрациялъул бетIерасул заместитель Икрамудин Салимхановас бицана Афгъанистаналда букIараб рагъул ва Совет Союзалъ гьелъулъ лъураб бутIаялъул хIакъалъулъ.\n- Афгъанистаналда букIараб рагъда нилъер ватIаналдаса гIахьаллъи гьабуна 600 азаргоялдасаги цIикIкIун чияс. Гьезда гьоркьоса хвана ва чIвана 15 азаргоялдасаги цIикIкIун чи, 54 азаргояв лъукъана. 417 чи асирлъуде ккана ва араб бакI лъачIого тIагIана, - ян бицана И. Салимхановас.\nДРялъул Халкъияб Собраниялъул депутат Мухтарпаша ГIумахановасул рахъалдаса Афгъаналъул рагъул ветераназе сайгъатал кьуна «Единая Россия» партиялъул Казбек районалда бугеб отделениялъул председатель СагIид Алтумирзаевас. Гьезда гьоркьой йикIана Афгъанистаналда хварав Ленинаулалдаса Назирдин Салимхановасул эбел ПатIиматги.\nЩаяли гьеб данделъиялда йикIинчIо гIарзаги кьун Афгъанистаналде арай медсестра Умижат Юсупова. Районалда цо гурони гьечIо гьединай чIужугIаданги.\nДанделъи лъугIун хадуб дица гара-чIвари гьабуна цо-цо ветераназулгун. Масала, Россиялъул афгъаналъулазул союзалъул Казбек районалда бугеб гIуцIиялъул бетIер ГIали ГIабдуразакъовас бицана жив рагъде кин ккаравали.\n- 1986 соналда витIана дун Афгъанистаналде. КIиго соналъ хIалтIана «Урал» машинаялда. Совет Союзалъулгун гIорхъода ругел Афгъанистаналъул Пулихумри ва Хайратон шагьараздаса Жалалабадалде щвезегIан 500-600 километралъ квана-гьекъолел жал раччулаан дица. Цебе-хадуб 50-60 «Урал» букIунаан. Гьел цIунун лъелал аскаразул бронемашинабиги, тIасан роржунел вертолеталги рукIунаан. Гьедин цIунаниги, тунка-гIуси ккечIого хутIулароан, - ан ракIалде щвезабуна ГI. ГIабдуразакъовас.\nЖакъа Казбек районалда вугев 66 афгъаналъуласул цояв ккола Хубар росулъа ХIасан ХIасановги.\n- Дун Афгъанистаналде ккана гьениб рагъ байбихьараб тIоцебесеб (1979) соналдаго. Сапёрасул махщалие цIаларав десантник вукIана дун. КIиго соналда жаниб бищунго захIматаблъун букIана нижер бронетранспортёрги кьвагьизабун, 11 чи лъукъараб ва цояв хвараб къо.\nКишлакалги сверун ккун, нижеца чIухь балаан, душманал ругищали балагьулаан. Цо нухалъ кквезе щун вукIана гьединаб горсвериялдаса ворчIарав цо американавги. Пакистаналдаса гьениве витIарав инструктор вукIун вуго гьев, - ан бицана ХI. ХIасановас.\nЛенинаулалдаса Надирбег Амаев армиялде ахIун вукIана 1979 соналъул риидал. Сержантазул школа лъугIидал, гьебго соналъул декабралда Афгъанистаналдеги витIун вуго. Лъелазул бронетранспортералда отделениялъул командирлъунги тIамуна. Нилъер аскариял рачIинегIан гьез сверун ккун чIезарулаан афгъаналъулазул\nТары-Буры кIкIалахъ чIарал душманазде гьужум гьабулаго, гьев лъукъана 1981 соналъул 11 маялда. Чанго моцIалъ госпиталалдаги вегун, рокъове тIадги вуссана.\nДругие материалы в этой категории: « ХIукуматалда хиса-басиял\tДагъистаниял сах гьаризе - тIадеги 20 млрд гъурущ »\n16:32, 19 октября 2020, 265


1742 соналда дагъистанияз шушазавуна къажаразул шагь Надир. Шагьбанов МухIамадица бахъараб сурат.\nТарихалда рекъон Дагъистаналъул цо-цо ханзаби ва шамхалзаби Россиялъул империялъул тажикь рукIана. Мисалалъе тумазул ва лъарагIазул. Аммаила, абулеб буго тарихиял гIелмабазул доктор Доногъо ХIажи-Мурадица, гьеб хIужа кьучIое босизе бегьуларин щай гурелъул тIолго Дагъистан миллатазул къисматалда хурхараб хIужа гьеб гурин.\nХIажи-Мурад Доногъо: «Узухъда цебего гIадин жакъаги тарих политикалъун хутIулеб буго. Гьалеха жакъа гъозие, ай тIадтаразе цIакъ пайдаяб буго абизе Дагъистан Россиялде гъорлъе жидеего бокьун ун букIанин.\nЦойги нухалъ такрар гьабила дица - гьебги буго колониалияб политика. Цо-цо бегаз, ханзабаз ва квершел кодосез жиндир заманалда жидерго интересазе гIоло Россиялъул империягун къотIи-къай гьабун букIаниги бегьулищ гьелдалъун чIван къотIун абизе тIолго халкъ, тIолго миллатал ГIурус Пачаясе мутIигIлъанин?\nБегьуларин дида ккола. Щай гурелъул гьел тIадехун рехсарал ханзабаз гьадинаб хIукму гьабун букIана жидерго боцIи, жидерго ракьал, авлахъал цIуни мурадалда».\nДагъистан республикаялъул тIадтараз гьадинаб байрамалъе кьучIое босун буго 1813 соналда Гюлистан абулеб бакIалда Россиялъ ва Персиялъ гьабураб къотIи-къай. Доногъо ХIажи-Мурадил хIисабалда гьебги гъалатI бугин.\nХIажи-Мурад Доногъо: «ТIоцебего абизе ккараб буго тIолго Дагъистан Персиялъул бутIалъун букIун гьечIин киданиги. Гьединдъидал баккулеб буго суал - лъица къажаразе ихтияр кьун букIарабали Дагъистан Россиялъе сайгъат гьабизе?\nДербенталъул ханлъиялда тIад къажараз цо заманалда къайимлъи гьабулеб бугони, щай тIолго Дагъистаналъул хIакъалъулъ бицен унеб бугеб?\nРоссиялъги Персиялъги Дагъистаналъул къисматалъул масъала тIубазабулеб мехалда жалго Дагъистаналъул вакилзаби кир рукIаралали абураб суалалъеги жаваб батулеб гьечIо.\nКIиабизеги - Дагъистанилан абулеб цолъараб пачалихъ букIинчIо доб заманалда. БукIана гьадинаб икълим, гьадинаб улка. ПалхIасил гьеб букIана гIицIго географиялъул цIар.\nГьеб гуребги, жеги гIемерал дагIбадул суалал раккIула гьелда бан. Халкъаздагьоркьосеб низамалда рекъон гьезул гIелмияб цIех-рех гьабизе ккола гьадинал байрамал тIад чIезабизеIан».\nДоногъо ХIажи-Мурадица абулеб буго гьединал хIукмаби гъалатIаллъун рикIкIинегIан ургъунго тарих мекъса бихьизабулеб ишлъун рикIкIине кколин ва гьеб бугин советияб историографиялъул гIадат гьанжелъагIан халат бахъунеб.\nХIажи-Мурад Доногъо: «РакIалде швезабизин: гьадинал гьересиял байрамал советияб заманалдаги тIоритIулаан ирга-ирга ккун.Чачаналги, гъалгъалги, гъабардиялги, балкаралги, дагъистаниялги жидеего бокьун Россиялде гъорлъе лъугьанин абураб игIланалда гъоркь. Ва гьел рукIана чIобогоял тадбирал.\nЖакъаги щибниги хисичIо. Гьадинабго тадбир нахъеги тIобитIани - гьеб букIине буго Россиялъул хIакимзабазде жидерго мутIигIлъи бихьизаби гIадаб иш.\nКIудияв шагIирас абухъего ниж жидеего бокьун Россиялде гъорлъе лъугьинчIо ва жидеего бокьун Россиялдаса ратIалъизеги гьечIин. Гьединлъидал рачIезин гьесул гьел рагIабазухъ гIинтIамизе».\nМекъаб тарихги буго - колониалияб политика


ЦIумада мухъалда чIван вуго Калининградалдаса СОБРалъул командир, Гъизляралдаса чияс лъазабулеб буго полициялъ жив толев гьечIин, Дагъистаналдаса чияс лъазабулеб буго жиндир вас викъун вугин, Буйнахъскаялда чIварал яргъидгIуцIарал щалали лъан буго-гьединал рукIана араб анкьалъ Дагъистаналдаса рачIунел цо-цо лъазабиял. Гьеб щибаб мухъалда нахъа буго чиясул къисмат, эбелалъул рекIел бухIи ва бесдал хутIулел лъималазул магIаби.\n«Россиялъул Даптар» абулеб хасаб программаялда нижеца хIалбихьулеб буго республикаялдаса рачIунел тIадехун рехсаралгIадал харбазул бегуниса рахъ ай васалги росалги чIван хутIарал руччабазул гIумру бихьизабизе. Программалъул байбихьуда Гъизилюрт мухъалъул Кироваул росулъа Насибова Хадижатица бицунеб буго жиндир рос СаидахIмад чIвараб куцалъул.\nХадижат: «Чвалхун, чвалхун бачIинеб букIана би... Гъоз цо-кIиго гуллаги кьвагьун гIодов ккарав гьесде кьвагьана автоматалъул тIубараб магазин лъугIизегIан.\nДун екерун аскIое щвелалде кIал букIинчIо гьесул...цо гьадин багъарулеб букIана кIал...амма кIалъазе кIолеб букIинчIо. Дица гIодойги йикIун накабазда лъуна гьесул бетIер:\n- Аллагьасда рази руго, АлхIамдуллилагь!-абун диего сабру гьабизе\n- Аллагьу Акбар! АлхIамдуллилагь!-ян абулеб букlана дица.\nДир росасда автомат кьвагьарав чияс нахъеги вуссун дида берал речIчIизаруна. Дица: "Аллагьу Акбар!"-ин абураб жойищ гьесие рекIее гIечIебали».\nЭР: «Дуца досда гьикъичIищ гьав щай чIваравин, дуца гьабураб жо щибан?»\nХадижат: «ГьикъичIо. Дун кIалъачIо гьезда. РухI босулев вугев бетIергьанчиясе дугIа цIалулей йикIана дун, гьезде регIун йикIинчIо.\nГьел цинги лъутун автомашиналъуреги кIанцIун, нижеда ракьги речIчI-речIчIизабун машинаги хъамун ана гьениса Хасавюрталдехун. Гьеб букIана накIкIуяб кьералъул, тIад номералги гьечIеб, 14-билеб моделалъул автомашина.\nГьеб параялъ МахIачхъалаялдаса Хасавюрталде унеб федералияб трасса I0-гIаги минуталъ къанги букIана. Доб рахъалдасан хьвадулел рукIана автомашинаби, нижер рахъалдасан цониги инчIо.\nНиж рукIана МахIачхъалаялде гIагарав вас чIван зигаралъе унел. Дида цадахъ йикIана дирго ясги, кIудияй яцги, цо моцIалъ цебе вас чIварай цинагIалги.\nНиж ункъайго рекIараб нижер автомашинаги чIезабуна, нижеда цебе букIараб тIад чадир ккураб автомашинаги чIезабуна гьурмазда маскабиги хурав лъабго чияс. Дов шоферги вахъана къватIиве дир росги вахъана документалги росулаго. ГIадатияб куцалда нухда хал гьабулеб батилин ккана нижеда.\nДов шофёрасда абун буго чадир борхун нахъаса автомашина рагьеян. Гьес нахъе чанго гали гьабилалде аскIове щварав дир росасухъа цояс кодоса документал нахъе росана цояс гьесда автомат кьвагьана...\nХадусан байбихьана гьенир гIадамал гIемерлъизе, рачIана нижерго росулъа гIагарал васалги -ГIалиги Анварги. Гьезда ахIун буго нижеда цадахъ йикIарай цинагIалалъ:\n-ГIали, Анвар, рачIа, ле, ниж рихьизе!...\nЦинги нижерго машиналдаги лъун гIебеде хъамунаха...»\nЭР: «Гьел чагIазул гьурмал рихьанищ дуда?»\nХадижат: «Гьезда маскаби рукIана берал хутIизегIан гьумер бахчарал. НакIкIуяб кьералъул рагъулазул ретIелги ретIарал, гьоркьохъеб борхалъиялъул лага-черх бугев лъабгояв вукIана.\nЦояв машиналда аскIов вукIана, цояс росасул кодоса документал нахъе росана, лъабабилес гьезда автоматалъ кьвагьана».\nЭР: «Гьел чагIаз щиб мацI бицунеб букIараб, акцент яги цоги кинаб букIаниги хаслъи загьирлъанищ?»\nХадижат: «Щибго гъозул каламги, гъозул хабарги нижеда рагIичIо. Росасда автоматалъ кьвагьизегIан машиналда жанир рукIана ниж. ГАИялъ чIезаруралгIадин индал довги дов цогияв шоферги гьезда аскIоре. ГIурус мацIалда кIалъан ратилаха...Лъаларо. Нижеда рагIичIо. Кьвагьи рагIарабго машиналдаса къватIире кIанцIана ниж...»\nЭР: «Цебе полициялде ахIун кинаб букIаниги кIалъай гьабун, нужехъе рокъоре полициялъул чагIи рачIун яги цоги кинаб букIаниги къагIидаялъ нужеда разилъи гьечIолъи яги сундул букIаниги щаклъи загьир гьабун букIанищ?»\nХадижат: «БукIинчIо. Нижехъе хал гьабизеги гьел цо нухалда гурони рачIун рукIинчIо. Гьебги дида ккола мацI гьабун рачIарал рукIанин. Гьеб сордоялъ гьаниб росулъ цо анцIго рокъоре жанире лъугьун чIухь балеб букIана гьез. Гьебго сордоялъ нижехъеги щун рукIана.\nРачIана. Щив вугевин рокъовин гьикъана. Ясги, дурцги, ясалъул гьалмагъ-гьоболай ясги йигин абуна. КIал ккураб заман букIана гьеб. Радакье рахъун кIалалги ккун, рогьалил как базе гьеб ахIизегIан чIун рукIана ниж. Киса-кибего гьаниб рокъоб хал-шал гьабуна гьез. Гьаниб гьезда щибго жоги батичIо.\n-Это чудо!-ян абуна гьезул цояс цогиязда.\nНижер доба гIемераб жо бугебгIадин гьанире ритIарал ругин ккана нижеда дол.\n-Гьаниса босизе рукIкIенгIанасеб жоцин щвечIогури-ян рукIана цоцалъ бицунеб.\nЩиб гьез балагьулеб букIарабали дида лъаларо.\nНижер рокъоб чIухь бан хадуб анкьидасан чIвана СагIидахIмад».\nЭР: Хадижатил рос чIван хадуб чанго анкь иналде чIвала гьелъул цинагIал 30 сон букIарав МухIамадов ХIайдар. Жиндирго лъадигун ва лъималгун цадахъ мацI лъаларев инсул рокъов гьезда цеве чIвала гьев гордухъан жанибе автоматги бегьун.\nХадижат: «МацIги лъаларев эмен вукIана гьев цинагIаласул. Херлъун канлъиги ун буго гьесул. Херав, беццав, мацIги лъаларев жиндирго инсуда аскIов лъадигун ва лъималгун вукIарав вас чIван гIодов лъуна. Щуго лъимер букIана гьесул. Гьеди-додинав васищха гьев вукIарав. Исламги лъалев, ритIухълъиги цIунулев, росулъ букIараб дибирлъиги...росу бахилав вас вукIана гьев.\nЦо свакаравгIадин лъугьун вугин жив, жиндир кIигъуждул лъухьеян чIужуялда цеве бакIида гIодов чIун гьевги, гьесда нахъа эхетарай чIужуги, диваналда лъураб моцI бачIеб лъимерги...Гордухъа жанибе автоматги кьвагьун балкангIадин чIван гIодов лъуна...рокъов жанив.\nЧIвала руго гьединан цересан ккун...\nДир бетIергьанчи къад вукъун къаси нижер мадугьалихъ вукIарав васасаул ботIролъ речIчIана таманча. Гьале гьанже инвалидги гьавун бусаде реххун вуго. КигIан лъикIав васха гьев вукIарав!»\nЭР: Хадижатил цо вукIарав вас-спортсмен чIван вукIана кIиго соналъ цебе жиндирго вацгIаласда цадахъ. Гьел чIван хадусеб къоялда газетаздасан лъазабун буго гьезда кинабгIаги гIайиб яги щаклъи букIинчIин ва гьел мекъса ккун чIварал рукIанин.\nХадижат: «Щуго ясалде тIаде гьавурав цохIо вугев вас вукIана дир Насибов МухIамад. Гьев цIалулев вукIана МахIачхъалаялда экономистлъун. Гьенибго спорталде-рагъулаб самбоялде машгъуллъана гьев. Москваялда тIоцебесеб бакIал босун вачIана, Украиналда бергьана, гьениса ХуштIаде Агъваливе ун гьенив бергьун вачIун вукIана.\nДоб къоялъ гьев ун вукIана вацгIалгун цадахъ МахIачхъалаялде жиндирго ретIел-тIех рокъобе босизейинги абун. Хадусеб къоялъги къецазде ине кколев вукIана гьев.\nДол кIиялго ралъдахъе ун чордонги руго. МахIачхъалаялдаса къватIире лъугьунаго машиналъул регистрацияги гьабун буго, Гъизилюрталде жанире лъугьунагони регистрация гьабун буго...\nГьеб сордоялъ дун дунго йикIана рокъой, рос Москваялда азарханаялда вукIана.\nЦо сордо-ракьалда бахъана кьвагьи нижер рагьтIа. Екерана къватIие... Ругоанха кIиявго гIолохъанчи чIвазеги чIван кавуялда цере машиналда жанир...»\nЭР: «Щиб, кин, лъица, гъоркьчIелищ букIараб, лъалеб жогийищ гьечIебищ?»\nХадижат: «Щибго лъалеб жо гьечIо. ГIицIго росулъа гIолохъабаз абуна УАЗ автомашина бачIанин накIкIуяб кьералъул, гьелда жанисанго нижер васазде автоматги кьвагьун анин гьелин. ГъоркьчIелищ букIараб, кин, щиб-лъаларо.\nХадусеб къоялъ газеталдасан лъазабуна гьел мекъса ккун чIван ругин.\nБетIергьанчи хъвадарана ритIухълъи балагьун Москваялде щунги. Гьениса бачIун буго кагъат гьанибе ккаралъул цIех-рех гьабеян. Гьанир ругез нижехъе бачIараб жавабалда абулеб букIана нижеца экспертиза гьабизе кьечIин васазул жаназабиян...\nЛъица кьолел рукъалъул кIалтIа чIварал гIолохъабазул жаназаби экспертиза гьабизе?\nРокъоре жанирецин росичIого мажгиталдасан тIоритIана дол.\nГьаниб ахIи-хIурги халкъги...\nГьелда течIого адвокат кквезе ракIалда букIана бетIергьанчиясда. Гьанже адвокат кквеялъ вас нахъвуссинарин, гьев щибизеян дица кьураб суалалъе жаваб кьунго бахъинчIо гьесулги.\nРокъоб гьеб жоги бицун 10 къоялдасан чIвана гьев.\nДир бетIергьанчиясда хадув чIвана устIар ЧIикIаса СагIид Апанди. Щибин абун чIварав гьадав херав чи? Гьес гьезие гьабулебгIаги щибдай букIараб?»\nЭР: «Гьедин мунги тIаде балагьун щибго гIайибго гIунтIизабичIого рос чIван хадуб дуца гьелъул цIех-рех тIалаб гьабичIищ?»\nХадижат: «Гьанже бетIергьанчи чIван хадуб гьединаб жо гьабизе чи хутIун гьечIо дир, битIараб бицани. Дир вацги гьечIо, щуго-анлъго яс руго ниж инсул рокъор. Дирги йигоха щуго яс. Росасул вуго кIиго вац, цояв гIинкъав вуго, цогиявги гьедин къватIиве вахъун жо бажарулев чи гьечIо.\nЯсалъул бетIергьанчиясулги чIвана кIиго вац.\nГьанже Аллагьасухъе кьун тани гурони гьелда гьабизе жо гьечIо...»\nЭР: Щибго гIайиб рехсечIого васги, росги, вацасул васги, цоги гIагаралги чIварай Хадижатида мекъи вас чIван вукIинцин газеталдасан гурони лъазабун гьечIо ва лъицаго тIаса лъугьинги гьарун гьечIо. ЧIварав росасде тIаде къулараб мехалдацин гьелъие кьогIаб, рокьукъаб балагьи гуреб жо щун гьечIо.\nЩибаб лъагIалица милициялъул къоялъ нижее кьола азарго гъурущ. Гьебги гIеларищха!\n31 сон бараб мехалда рос чIван хадусан жиндир гIумру лъугIараблъун рикIкIунеб буго Гъуниб мухъалъул Гьонода росулъа БатIалова Гульнараца.\nБатlалова Гульнара лъимергун кодоб\nГульнара: «Исана щуабилеб сон буго дир рос чIваралдаса. Росулъе милициявлъун гьев тIамуралдаса моцIал ран рукIинчIо. Дунги йикIана лъимер гьабизе. Къаси рачIун вагьабияз чIванаха гьев. Гьев чIван хадусан гьавурав васги хвана дир. Гьанже дир ругоха кIиго лъимал васги ясги».\nЭР: Гульнарал рос БатIалов Рашид вукIана 2007 соналда Гьонода росдал сверухълъиялда чIварав ичIго гIолиласул цояв. Гьеб мехалда квана-гьекъолеб бакIалдаса росулъе тIадруссунел гIолилал сверун ккун ругин изну гьечIого яргъидгIуцIаразин хабар бачIараб мехалда кодоб таманчацин гьечIев БатIалов Рашид векерула росу рагIалде гьел гIолилал рукIараб бакIалде ва вачIинахъего чIван рехула гьев. Гьеб мехалда Рашидие букIун буго 34 сон. Гьесул букIана кIиго гьитIинаб лъимерги, лъабабилеб гьабизе йигей лъадиги. Гьабун хадуб, Рашидил цIар кьурав гьев васги хола.\nГульнара: «Гъосухъе ахIун бачIана къаси. Гъов жеги унтунги вукIана. АхIун бачIана вагьабиял рачIун ругин абун. Анаха гьев гьениве. Ярагъги букIинчIо гьесухъ. ГьебгIаги гьечIого мун кинан иневин дица абурабги рекIее гIечIо гьесие. КIал чIезабеян абуна дида. Гьеб бакIалде щварабго чIванги вуго гьев».\nЭР: Лъималазе эмен гьечIогойин бачIунеб пенсия жинца банкалда бакIарулеб бугин, кIудиял гIаралго гьел цIализаризе, гьанже жидеца бетIербахъи гьабулеб бугин гьание-дое йортун щвара- щвараб хIалтIи гьабун жиндие щолеб харжалдасанин бицана Гульнараца.\nГульнара: «Диргоги я яц гьечIо, я вац гьечIо, я эмен гьечIо. Йигоха дое екерун, гьание екерун щвара-щвараб хIалтIи гьабун. Цо ккураб хIалтIиги щолеб гьечIо. Щибаб сордойил лъималгун жанире руссараб мехалда ракIалде щола гьезда эмен.\nГьанже бачIун буго хваразда хIал хъубаб заман. Дица рикIкIунеб буго дир гIумру лъугIараблъун. Дунялалдасаго ракI ун буго. Цо роххел буго- лъимал. Гьезие ретIел-хьит, квен кин гIезабилебин ургъулей йиго. Гьале, тIоцебесеб сентябралдаса нахъе гьезие къойилго росизе кколел руго тIахьалги, къваригIанабщинабги, школалде цин чIечIого бакIаризе кколеб гIарацги... Рашидие милициялда кIудияб цIар щун букIинчIелъул жеги, гьединлъидал гьев камунин бачIунеб пенсияги кIудияб гьечIо. Хадубги лъимал цIализариялъул ва гьезие ригьин гьабиялъулги ургъел гьабизе кколелъул. БакIаризе ккола гIарац...ругоха гьадин».\nЭР: Рос чIван хадуб, Жанисел ишазул министерлъиялъ Рашид милицияв вукIиндал Хадижатие кьун буго шагьаралда цо рукъалъул квартира босизе гIарац. Гьесда цадахъ чIваразе кинаб букIаниги компенсация кьурабищали жинда лъаларин абуна гьелъ. Гьединго щибаб лъагIалица гьелъул хъизамалъе кьолеб буго азарго гъурущги. Гьеб кверчIваялдаги разияй йиго Гульнара.\nГульнара: «Щибаб лъагIалица милициялъул къоялъ нижее кьола азарго гъурущ. Гьебги гIеларищха! Гьединго волейболалъул турнир тIобитIула гьев ракIалде щвеялъе коллегабаз ва гьесда цадахъ цIалулел рукIараз ЧIохъ росулъ».\nЖакъа Дагъистаналъул халкъ цоцаца чIван лъугIизабулеб бугин абуларев чи къанагIат гурон гьечIо республикаялда. Гьедин абулеб букIаниги щибго хисулебги гьечIо, хисизабизе бокьаразда гьеб кIолебги гьечIо.\nРеспубликаялда кколеб бугелда тIад ракI унтараз жидецаго гьабулеб буго чIваразул хIисаб. Ва гьезул баяназда рекъон, исана тIубачIеб лъагIалида жаниб Дагъистаналда чIван вуго кIиябго рахъалъан 800 ялдаса цIикIкIун гIолилав, гьезулги 600-ялдаса цIикIкIун чи магIарул миллаталъул кколев вуго.