Исана 375 азарго цIалдохъанас байбихьана жидерго цIалул сон. Гьезда гьоркьор 37 азаргоял руго тIоцере партабазда нахъе гIодор чIарал гьитIичалги. Республикаялда буго 1634 школа. Гьезул ращдалгицин рукIине кколел шартIалги тIалабалги цIунарал гьечIо. ЛъабнусгогIан школа буго биххун унеб хIалалда, лъабнусго жанир цIализе хIинкъи бугеб хIалалда, руго росаби гIадатиял рукъзал школал хIисабалда хIалтIизарун гьенир дарсал кьолелги. ГIемерисел росабалъ руго 60-70 сон барал басриялго школал. Гьединабго 1936 соналъго бараб школа букIана Хьаргаби районалъул ГIаймаки росулъги. Гьеб школаги биххун кьучIдасанго базе байбихьана цIияб школа. Чанго соналъ школа бан лъугIиялъухъ балагьун рукIана росдал гIадамалги школалда хIалтIизегун цIализе ругелги. Исана гьезул мурад тIубана. ЦIияб цIалул сон цIияб школа рагьиялдасан байбихьана гIаймакисез.\nРогьалилъ кьурабалъан бурун рачIунел накIкIаз араб анкьалда ккарал лъугьа-бахъиназе (ЧIикIаса СагIид-Афанди чIвай)нугIлъи гьабулеб гIадаб асар букIана. Хадуб баккун бачIараб бакъуца кинабго Аллагьасул кверщаликь бугин, нилъеца – нахъе тараз гьесул малъа-хъваяздаса пайдаги босун гIумру гьабизе кколин, бачIунеб гIел битIараб нухде тIамизе кколин абулеб бугин кколаан. МагIарухъ кинаб батаниги росулъ школаги, спортивияб залги, больницаги, цогидал учреждениялги рай – гьеб кIудияб рохел буго. Гьеб буго гIолохъаби хIалтIи балагьун, жидеего санагIалъиялда хадур росабалъа къватIире рахъинчIого рукIиналъе сабаб. Росабалъ хIалтIиги бугони, мина базе ракьги бугони, гIумру гьабиялъе шартIалги ругони щивха инев гIагараб росулъа къватIиве. КIиго-лъабго соналда жаниб районалда чанго цIияб школагун спортивияб зал ва больница рагьана. Гьезул къадар 15 бахунеб буго. Гьеб цIакъ лъикI буго. ЛъикI букIинаан гIагараб заманалда жаниб ГIаймакибги спортивияб зал бани ва гIолохъабазе школалдаса хадур жидедего руссине бакI щвани.\nПрезидентги Хьаргаби районалъул бетIерги вачIинчIониги, гIадатияб къагIидаялда росдал жамагIатги гьезул рохел гIахьал гьабизе рачIарал гьалбалги гIахьаллъун 220 цIалдохъанасе бакI бугеб школа рагьана ГIаймакиб. ЦIибараб школалъе милициялъул подполковник, УБОПалъул отделалъул начальник, чияр квердасан хварав БахIарчи Зубаиров Шамил Лабазановичасул цIар кьуна. Рохалилаб байрам бугониги, Шамилил бихьинчилъиялъулги, хьвада-чIвадиялъулги, гIадамазде букIараб рокьиялъулги бицунеб мехалда киназулго бадиб магIу хулулеб букIана. КIалъазе рагIи кьедал Шамилил эбел ПатIиматица абуна 26 гуллие мустахIикъав вас вукIинчIин жиндир, амма гьесул къвакIиялъги къоккараб бакIалда цеве вахъине къалев вукIинчIолъиялъги гьединаб къисмат хъван батанин Шамилие. Гьединго Шамил Зубаировасул чIужу Наида кIалъазе яхъиндал ва гьесул гарал гIадал лъимал рихьидал, яс ПатIиматил калам рагIидал магIирокъор ругеб гIадаб асар букIана. Наидаца цIалдохъабазда гьарана Шамил гIадал къвакIарал, киназулго адаб-хIурмат гьабулел, росу чIухIараллъун лъугьагиян.\nГIаймакдерида школа рагьи баркизе рачIун рукIана ДРялъул туризмалъул агентствоялъул председатель Анатолий Карибов, Хьаргаби районалъул бетIерасул заместитель МухIамад ГIумаров, районалъул росдал магIишаталъул нухмалъулесул заместитель АхIмад Сулейманов ва шагьаралда ругел росуцоял.\nГьалбадерица, школалъул директор ХIалимат ХIажиевалъ, жамагIаталъул рахъалъ Маймунат ХIабиевалъ киназдаго баркана росулъ цIияб школа рагьи ва Дагъистан чIухIарал цIалдохъаби рахъагиян рагьана. Гьединго кIалъазе яхъана данделъи нухда бачуней йикIарай ГIабидат ГьитIиноваги. «ХIурматиял гьалбал, хириял росуцоял, учительзабигун цIалдохъаби! Жакъа рекIелъ рохелгун ва чIухIигун цее яхъуней йиго дун. КIудияб баркала буго жакъа нижги кIодо гьарун тIаде рачIарал гьалбадерие, нижер рохел бикьизе аскIов гьечIониги, школалъе кьучI лъурав ва жакъа гьаб школа рагьиялъе квербакъарав районалъул бетIер МухIамад МухIамадовичасе. Гьаб школа нижее кIудияб сайгъат буго. КIудияб гьаб буго гьанжелъизегIан гьадинал школал ва цIирагьиял росулъ рукIинчIолъиялъ ва школа баялъухъ гIашикъго рукIиналъ. Школа ккола цохIо тарбия-лъай кьеялъул рукъ гуребги, рухIияб рахъалъги лъимер куцаялъул , гIаданлъи, рокьи, рекъел гьурщулеб къебелъиги. Дида ккола гьаб гIатIидаб, берцинаб, цIияб школалда гъираялда учительзабиги хIалтIилин, цохIо 4-5 къиматазда лъималги цIалилин. Нилъер росулъа дагьал рахъинчIо цIалулъги, хIалтIулъги, ишазулъги мисалиял гIадамал. Нилъ ккола Абубакар ГIаймакиясул наслаби – нилъ гьесул нухдасан инеги ккола. Дуего бокьулареб жо цогидасеги гьабуге, ай лъикIлъи гурони гьабугеян абурал гьесул рагIабаздасан мисалги босун цIализеги хIалтIизеги тавпикъ кьеги нилъее.\nМухIамад Юсуповичасеги кIудияб баркала буго гьаб школа баялъе квербакъаралъухъ ва спортивияб зал базе рагIи кьуралъухъ. Гьеб баялдаги нижер ракIчIола, щайгурелъул нижеда бихьана дуца кьураб рагIи кколеблъи. Нижецаги рагIи кьола нилъер бищун хириял гьитIичазе- цIалдохъабазе букIине кколеб лъайги тарбияги кьелин»,- ан абуна гьелъ.\nКидадай школалда цебе бараб багIараб чIоло къотIиладаян рукIана киналго. Гьале тIаде гIунтIана гьеб лахIзат. Гьалбадерица ва школалъул директор ХIажиева ХIалиматица чIоло къотIана. Хадуб МухIамад ГIумаровас школалъе Зубаиров Шамилил цIар кьеялъул хIукму цIалана. Шамилил хъизан-лъималаз суратги подполковникасул цIаралда школа букIиналъулги хъвараб мемориалияб хъарщи рагьана. Гьенисанго ХIалимат ХIажиевалъ, росдал бетIер МухIамад Башировс, цеве росдал бетIерлъун вукIарав Расул МухIамадовас гьалбал рачана жанисан школа бихьизе ва кIиябго тIалаялда классазул хал-шал гьабуна. «ГьабсагIаталда цIалуе хIажатаб кинабго буго, амма химиялъул, физикаялъул кабинетазда алат-къайи гьечIо», - ян абуна директоралъ. Хал гьабуна компьютеразул классалъулги. Ругоан гIурал компьютерал ва гIатIидаб кабинет. Щибго букIинчIеб бакIалда щвараб жо кIодого бихьун букIуна – гьединабго хIал бугоан школалъул хIалтIухъабазулги. Заманалда рекъон церехун инее ккани. Гьелда цадахъго церетIейги хIажалъула. Гьелъие гьанжесеб алат-къайиги шартIалги рукIинеги ккола. Амма гIадан гIаданлъун лъугьине ккани лъикIаб тарбия щвезе ккола, гьеб школа лъугIун къватIире ине ругезеги гьарула тIоцебесеб иргаялда гIадамаллъун лъугьагиян. Хадур кандидаталлъунги академикаллъунги рахъун, росдае хIажатабщинаб нужецаго чIезабизе бажарулеллъун лъугьагиян.\nP.S. Хадусел къояз лъана «Хьаргаби район» муниципалияб гIуцIиялъул нухмалъулев МухIамадов МухIамад ДРялъул физическияб культураялъул ва спорталъул министрлъун тIамун вукIин. ГIаймаки росдал жамагIаталъ баркулеб буго МахIачида гьеб цIияб «тах» ва баракат бугеб батагиян гьарулеб буго.\nАвтор: ПатIимат МухIамаева / Источник: "ХIакъикъат"


Авалалдасанго букІараб, нижеда рагІараб, нижерго беразда бихьараб, ниж жиндихъ ралагьараб, нижеца жинда кверал хъвараб ЧІаголъиялъулаб РагІул хІакъалъулъ хъвалеб буго нужехъе.\nАбадияб гІумру загьирлъана, ва нижеда гьеб бихьана, ва нижеца гьелъие нугІлъи гьабулебги буго. Нужеда лъазабулебги буго Инсуда аскІобги букІараб, нижееги загьирлъараб гьеб абадияб гІумруялъул хІакъалъулъ.\nНижедаго бихьаралъулги рагІаралъулги хІакъалъулъ нужедаги лъазабулеб буго, нижги нужги цо агьлулъун лъугьине бокьун. ХІакълъунго нилъ руго Инсулги ва гьесул Вас ГІиса МасихІилги агьлу.\nНижер рохел гьарзалъизе бокьун хъвалеб буго гьаб кагъат нужехъе.\nАллагь Нур вугин ва гьесулъ бецІлъи гьезего гьечІин абун МасихІидасан рагІараб хабар гьале нужедаги лъазабулеб буго.\nГьесул агьлу бугиланги абун нилъ бецІлъуда хьвадулел ругони, нилъеца абулебги гьабулебги гьересилъиларищ?\nАллагь Нуралъулъ вугев гІадин, нилъги Нуралда гъоркь хьвадулел ругони, гьебмехалда цо агьлулъун лъугьуна нилъ ва Аллагьасул Вас ГІисал биялдалъун чурула нилъер киналго мунагьалги.\nНилъеда мунагь гьечІилан нилъеца абулеб бугони, гьеб букІина нилъго нилъецаго гуккилъун. Гьебмехалда хІакъабщинаб букІинищ нилъер рекІелъ?\nГьесда цере нилъеца нилъерго мунагьал рехсани, рагІи кьучІав ва ритІухъав Аллагь тІасалъугьуна, гьес нилъ кинабго квешлъиялдаса рацІцІад гьарула.\nМунагьго гьабичІилан нилъеца абуни, Аллагьас гьереси бицунеб бугин аби кколагури гьеб. Гьебги ккола гьесул РагІуе нилъер рекІелъ бакІ батичІолъи.


Экзаменазул къагIидабазда хиса-басиял\nПачалихъалъул цогояб экзамен кьеялда жанир хиса-басиял халат рахъунел руго. Математикаялъул экзаменалъул балалъул бищун гIодобегIанаб гIорхъи дагь гьабизе хIукму гьабуна гьал къоязда «Рособрнадзоралъ». Цебе букIараб 24- ялъул бакIалда 20 бал щваниги гIола гьезие экзамен кьураблъун рикIкIине ккани.\nМатематикаялъул цогояб пачалихъалъул экзаменалъул балалъул бищун гIодобегIанаб гIурхъи дагь гьабизе хIукму гьабуна «Рособрнадзоралъ». Экзамен кьураблъун рикIкIине ккани цIалдохъанасе щвезе кколаан 24 бал, гьанже дагь гьабун буго 20 щвезегIан. Щайгурелъул цIалдохъанасе захIмалъулеб букIанин математикаялъул экзамен кьезе гьеб дагь гьабичIебаниян баян гьабуна гьеб хIукму «Рособрнадзоралъул» вакил Сергей Кравцовас.\nХIакъикъаталдаги цебесеб соналде дандеккун исана математикаялъул пачалихъалъул цогояб экзамен хашго кьун буго цIалдохъабаз. Гьедин экзамен кьураблъун рикIкIине хIажалъулеб нусго бал 64 чиясе гурони щун гьечIо исана, 2013 соналда гьединазул къадар букIун буго 536 чи.\nАраб анкьалъ гьединабго куцалъ дагь гьабун букIана гIурус мацIалъул пачалихъалъул экзаменалъе щвезе кколел балазул бищун гIодобегIанаб къадар. Гьелъие чIезабураб гIурхъи букIана 36 бал гьеб дагь гьабуна 12 балалъ ва гьелъие бищун гIодобегIанаб гIорхъи чIезабуна 24 бал.\nХIисабалъул гIемлуялъул дарсиеги гьеб гIорхъи дагь гьабиялда бан гьелъ кинаб хIасил кьезе бегьулеб абураб суалалда тIасан гара-чIвари гьабуна нижеца лъай кьеялъул хIалтIухъабигун.\nШколалда малъараб жоялда рекъон математикаялъул ЕГЭ кьезе гьедигIан захIматаб жо гурилан абуна гIемерал соназ хIисабалъул дарсил мугIалимлъун хIалтIарав, Гъуниб мухъалдаса ГIабдулманапов Гъайирбегица. Гьанже экзаменалъул бищун гIодобегIанаб балалъул гIорхъи дагь гьабун хадуб дагьабги бигьалъизе кколин цIалдохъабазе гьеб кьезе.\nГIабдулманапов Гъайирбег: «Къого хIалтIиялда гьоркьосан лъабго ункъо кьуниги бегьулеб бугоха гьанже гьеб гIурхъи дагь гьабун батани, гьебниги кьезе кIвезе ккола 11 соналъ школалда цIаларав чиясда».\nЭР: Исана ЕГЭ кьуразда гьоркьосан 64 чиясе гурони щун рагIуларо 100 бал, гьеб гIиллаялъ гьабун бугоха гьединаб хIукму…\nГIабдулманапов Гъайирбег: «Гъоркьиса букIарабги, исана ЕГЭ кьураб куцги данде бачине бегьилиш. Гъоркьисала гIадин гьезие эбел-инсуца кумек гьабизе течIелъул. Киназго жидерго бугеб лъаялда рекъон кьуна экзамен».\nЭР: ТIоцебего гьединаб куцалъ тIобитIун букIарабани хIасил батIияб букIинааниш жакъа?\nГIабдулманапов Гъайирбег «БукIинаан. Лъимал ругьунлъизе рукIана ЕГЭ жидецаго кьезе, амма жакъаги кватIун гьечIелъул гьеб».\nДаньал церегIан къояз баян гьарун рукIана дагъистаналда пачалихъалъул цогоял экзаменазул тIоцересел хIасилал, гьедин географиялъул экзамен кьолеб букIун буго 684 чияс ва гьезда гьоркьоса 339 чиясда экзамен кьезе кIун гьечIо. Литератураялъул экзамен республикаялда кьолеб букIун буго 701 чияс ва гьеб кьезе кIун буго 368 чиясда. Экзаменазул лъикIал къиматал щваразул къадарги дагьаб буго – 2-3%. Гьезул хIалтIаби цIидасан халгьабизе руго цогидал регионазда. Математикаялъул экзаменазул хIасилал жеги баян гьарун гьечIо.


Гьал къоязда лъагIел сверула низам цIунулез хасаб операция тIобитIулебинги абун Табасаран мухъалъул Акка росулъ Мирзаханов Рамиз чIваралдаса. Гьев мухъалъулаб мажлисалъул депутат чIваразе жеги кинаб букIаниги тамихI гьабун гьечIин, гьабизеги ракIалда гьечIолъи бихьулеб бугила жидедайилан абун ццин бахъун руго гьесул гIагарал.\n2014 соналъул 21 октябралда чIварасул рукъалда нахъа бугеб минаялъул бетIергьан, Табасараналъул изну гьечIого яргъидгIуцIаразул къокъаялъул гIахьалчи ГIабдуселим Мирзаханов кквезелъун тIобитIун букIун буго гьеб росулъ хасаб операция. Гьел хасал тадбирал тIоритIулелъул батIи-батIиял щаклъи бижизабулел гьаркьал рагIун рокъоса къватIиве вахъарав Рамис чIван вуго полициялъулаз.\nКъуваталъул идараби Рамис мекъи ккун чIваялъе мукIурлъун гьечIо. Гьелъул гIаксалда, нусги босун жидеде тIадекIанцIанин гьев, цо полициялъулав лъукъизецин лъукъанин гьесилан чIезабун букIана. Гьелда хурхун Мирзахановасда тIад Россиялъул къануналъул 3I7 бутIаялда рекъон такъсир гьабиялъул иш рагьун букIана. Исана июль моцIалда цIех-рехалъул идарабаз ва прокуратураялъ чIезабуна Рамис Мирзахановас лъидениги тIадекIанцIи гьабичIеблъи ва гьес жив лъукъанин абун чIун вукIарав полициялъулас гьереси бицун букIин.\nТакъсирчи жиндир вац гуреблъи чIезабизе кIваниги гьев чIварав чиясе тамихI гьабизабизе кIолеб гьечIин жидедайилан абун ццин бахъун вуго чIварасул вац Руслан Мирзаханов. Дагъистаналъул цIех-рехалъул идарабазда божилъиги гIечIого Мирзахановаз гьеб иш Ростовалъул рагъулаб прокуратураялъухъе кьезабун буго, амма гьелъулги батIияб хIасил ккечIин абулеб буго гьез.\nРуслан Мирзаханов: «Кинги гьев дир вац чIварал чагIазда тIад такъсиргьабиялъул иш рагьулеб гьечIо хасал идарабаз. Гьеб иш рагьизе инкар гьабурав цо цIех-рехчи нахъе рехана хIалтIудаса, цойгидал цIех-рехчагIазеги нижер гьеб иш рагIалде бахъинабуларогойин абун гIемерал бадирчIваял щолел ругин нухмалъиялъул рахъаласанилан абулеб букIана, амма такъсиргьабиялъул иш рагьизеги толеб гьечIо. Чанго экспертизаялъги бихьизабуна дир вацасда речIчIарав Бабаевас мекъи баянал кьолел рукIинги, гьеб бицухъин иш букIинчIолъиги.\nГьев Бабаевасда гIайиб батиялдаги щаклъи буго нижер, нижехъе щварал баяназда рекъон гьел къояз гьев хIалтIудагицин вукIинчIо. Нухмалъиялъ тIаде босизабун бугин кколеб буго дида гьесда гьеб иш. Рамисица полициялъул хIалтIухъанасда кьабанин абулеб букIараб нусалда букIараб биги гьев Бабаевасул биги данде кквейилан дица абураб мехалдаги экспертал чIана дандекквей гьабизегIанаб би гьечIила гьеб носодайилан, щай гьеб букIунареб бидул цIураб нус букIараблъи дида бихьизабун букIана гьез.\nГьеди-гьединал багьналги ратун, такъсиргьабиялъул иш рагьизе гIураб баянал гьечIин абун нижее харбалги рицун гьеб иш гьоркьоб инабизехъин буго къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз».\nГьал къоязда Руслан Мирзахановас жиндир вац чIварал чагIи тамихIалде цIазе квербакъейилан абун Россиялъул президент Владимир Путинихъе кагъатги хъван буго.\nДагъистаналъул полициялъул нухмалъиялъ гьарулел тIекъал жалазде данде вахъиналъ хIалтIудаса реххарав полковник СалихIХIажиевас рикIкIунеб буго Дагъистаналдаги улкаялдаги къуваталъул идарабазул система лъикIаб рахъалде хисизе ккани бищун цебе гьеб системаяллъул нухмалъиялъе гIадлу гьабиялдасан байбихьизе кколилан.\nКигIан къадаравги жиндирго хIалтIухъан цIунизе хIаракат бахъулила нухмалъулес, щай гурелъул гьесда гIайиб букIин чIезабуни, жавабчилъиялде гьесул нухмалъиги цIалелъулила. Гьединлъидал гьеб системаялъул чагIи цоцаца ккун рукIиналъ гьезул кьерулъа чиясе тамихI гьабизе цIакъ захIмалъулила.\nСалихI ХIажиев: «Дир пикруялда рекъон республикаялъул къуваталъул идарабазул кинабго нухмалъи цIидасан аттестация кьезе тIамизе ккола. Гьеб кьолелъул жамгIияб комиссияги гIуцIизе ккола гIадатиял гIадамаздасан. Гьеб комиссиялъул цониги щаклъи ккараб бакI бугони гьев чиясул бажариялда, гьеб мухIканги гьабун хъулухъалдаса вахъизе ккола.\nБиччан те гьеб жамгIияб комиссиялъги киналдаго хадуб халкввезе. Гьединго щивав жанисел ишазул системаялъул хIалтIухъан полиграфалдасан риччазе ккола зама-заманалдасан. Нагагь низам цIунулес такъсир гьабун бугони гIадатав чиясдаса кIиго нухалъ кьваризабизе ккола гьесие гьабулеб тамихI. Жидеда бугеб жавабчилъи бичIчIизе биччан те гьезда.\nГьев хIалтIухъанасул кинабго нухмалъиги хисизе ккола. Гьеб мехалъ лъугьуна гIадлу, жидерго хъулухъазда хIинкъун рукIуна киналго, гьез жидецагоги хвезабулаго гIадлу гьеб гьабизе цойгидазеги биччаларо. Гьеб гурониги цойги дица кидаго абулеб жо буго гьеб такъсиргьабурав низам цIунулесул гIагарлъиялъул чиго киданиги гьеб системаялде хIалтIуде восуларев хIал гьабизе ккола. Къанунги киназего цо бугелъул министразеги, гIадатиял гIадамазеги, полициялъулазеги».


Дагъусттаннал лачIунбуккултрал хьхьичIунсса кIанттурду бувгьунни |\nДагъусттаннал лачIунбуккултрал хьхьичIунсса кIанттурду бувгьунни\nНоябрьданул 18-19-нний Владиккавкказрай хьунни «Аланы» тIисса лачIун буккаврил дунияллул халкьуннал дянивсса турнир. Дагъусттаннал лачIунбуккултрал ккаккан дунни яла ххуйми хIасиллу: цинярдагу дурххунни 9 медаль, миннувату – 4 мусил, 2 арцул ва 3 чарвитулсса.\nБяст-ччаллавух гьуртту хьунни 100-нная ливчусса лачIунбуккулт, миннавух бия Олимпий тIуркIурдай дунияллул ва Европанал чемпионатирттай ххув хьуми ва хьхьичIунсса кIанттурду бувгьуми.\nМусил медаллу ларсунни Исмяил Масукаевлул (61 кило), АхIмад ЧIакаевлул (65 кило), МахIаммад Кьурбанаьлиевлул (70 кило), Билял Маховлул (125 кило). Арцул медаллу дурххунни Завур Угуевлул (57 кило), Муршид МутIалибовлул (65 кило). Чарвитул медаллан лайкь хьунни Артем Гебеков (57 кило), Рустам Аьвдурашидов (61 кило), Расул Арсанаьлиев (70 кило).\nПредыдущая записьХхув хьуншиврул, голлу бакьлан аьркинссарСледующая записьБалайрдал чарххана


Краснодаралъул полициялъ дагъистаниял рухана\nГьал къоязда Краснодаралъул полициялъ цIогь гьабиялда щаклъи букIун ккурав дагъистанияв Муса Таиров вухун азарханаялде ккун вуго. Гьенисаги вачун низам цIунулез гьев къанунги хвезабун кквезехъин вукIиналъ, гьезда гьоркьое лъугьарай лъимер гьабизе йигей Таировасул эбелги юхун йиго полициялъулаз. Гьеб лъугьа-бахъиналда хурхун гьаб сагIат цIех-рех унеб буго.\nКраснодаралъул диванханаялдаса компьютерал рикъиялъул щаклъи букIун ккурав дагъистанияв Муса Таиров полициялъул бутIаялда вухун вугин, ток кьабизабун, гIанкъизе хIал бихьун, гIакъуба кьолеб букIун бугин гьесие низам цIунулезин лъазабулеб буго гьесул гIагарлъиялъ.\n11 июлалъ щибниги бичIчIизабичIого, сундуе гIоло кколев вугевалиги абичIого полициялъул бутIаялде вачун вуго низам цIунулез Муса. Гьениб къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз гIакъубаги кьун гьесдаса тIалаб гьабулеб букIун буго гьес кинабалиго такъсир тIаде босун хъвараб кагътида гъулбасизе.\nМуса ккун вукIин гьесул гIагарлъиялдаги лъазабун гьечIо хасал идарабаз. Лъан хадуб гьелги Таировасул адвокат Заур Татлокги полициялъул бутIаялде риччан гьечIо. Жив адвокат вугин, жинца цIунулев чиясухъе жив виччачIого тей къанун хвезаби бугин абун ахIи баниги Муса Таиров щуго сагIаталъ вихьизе течIила жиндидайилан бицана адвокатас «Эркенлъи» радиоялъе.\nТатлярил рагIабазда рекъон гьел полициялъул кIалтIа ракIарун рукIаго гьенибе хехаб кумекалъул автомобиль бачIун буго. СагIатгIан мехалдасан Мусаги вачун къватIире рачIун руго гьел. Гьеб бакIалда берцинго кIалъазе вагъаризе кIолеб хIал букIинчIин гьесулилан бицана адвокатас. Гьединго гьес тIаде жубана азарханаялда вегизавун вугев бакIалдаги Таировасе рахIат толеб букIинчIин къуваталъул идарабазул хIалтIухъабазилан.\nЗаур Татляр: «Гьаб сагIатни Муса эркенлъуда вуго, дагьаб мадар лъугьун бугин гьесулилан абизе бегьула, гьев вукIараб хIалалде данде ккун. ТIоцеве рекIеде вачIунарого вукIана, жив кив вугев, щиб гьабулев вугевалицин лъалеб букIинчIо. Гьеб кинабго буго гьесда ток кьабизабиялъул ва цойгидаб гIазаб кьеялъул хIасил.\nГьесул квераздаги хIатIаздаги руго экектрошокер цу-цузабурал бакIал, къаркъалаялда руго гIемерал хъахIиллъаби. Амма тохтурзабаз гьеб кинабго жидерго хъвай-хъвагIаязде босун батичIо. Жеги берцинго вилълъине кIоларев Муса диваналде вачине кколин жидецайиланги абун 15 июлалъ азарханаялде полициялъулал рачIун рукIана.\nГIадалнахуе жагъаллъиги ккун вугев гьесул чорхое щибниги къварилъи гьечIинги абун тохтурзабазги азарханаялдаса виччана Муса. Гьеб буго низам цIунулезул тIадецуялъул хIасил.\nГурони гьедин чорхое сакъатлъи ккарав чи 10 къогIаги бачIого азарханаялдаса виччаларо. Жив нахъе вилълъинарин азарханаялдасайилан гьев чIараб мехалдаги полициялъулал хIалицаго гьев нахъе вачине лъугьун руго. Дун тIаде щун дица нуж щиб гьабулел чагIийин гьел ишал гьаризе рес кьолел документал рихьейин дидайилан абураб мехалда гьезухъ цониги документ букIинчIо.\nГьез рахIат теларин абун Муса нижецаго нахъе вачунев вукIана азарханаялдаса гьеб мехалдаги нижер автомобилалда цере чIун, гьев кивениги виччазе гьечIила жидецайин абун лъугьана гьел. Дица гьеб кинабго видеоялда бахъун интернеталда лъуна. Гьез гьабулебщиналъе букIине кколеб къимат кьейин абун кколелъубе гIарзал хъван руго».\nГьединго Заурица бицана хIалицаго низам цIунулез Муса Таиров азарханаялдаса вачунеб мехалда гьезие квал-квал гьабизе гьоркьое лъугьарай лъимер гьабизе йигей гьесул эбелги юхун йигин полициялъулазилан.\nЗаур Татляр: «Гьаб сагIат Краснодаралъул ункъабилеб лъимал гьарулеб азарханаялда егизаюн йиго Карина Таирова. Тохтурзабаз абулеб буго гьелъул лъимер биххиялда хIинкъи бугилан. Полициялъулал Муса вачинейин абун лъугьараб мехалда гьезде тIаделъун йиго гьей. Гьелъ нужеца къанун хвезабулеб бугин, унтарав жиндир вас живго тейин, нужер гIайибалдалъун кканин гьев азарханаялдейилан абун гуреб тIокIаб щибго гьабулеб букIун гьечIо.\nАмма гьелъ бицухъе вас кквезе виччаларин гьей чIараб мехалда полициялъулас гьелда кьабун буго хадубги чохьолъ чанцIулго малги бан буго. Гьей жий лъимаде йигинги абун буго гьел полициялъулазда, гьедин абуниги юхун йиго гьей. Бищун ццин бахъинабулеб буго лъалел-хъвалездасан дида лъана Краснодаралъул полициялъ Карина Таировалъ низам цIунулесде тIадекIанцIи гьабун бугин, гьев вухун вугин ва гьесул цо килищ хIанчIун бугин абун гьей тамихIалде цIазе хIалтIи байбихьун букIин.\nГьединго низам цIунулес Таировалда кьабиялда хурхунги гьелъ цIех-рехалъул идараялде гIарза хъван буго, гьелда хурхун халгьаби унеб бугин лъазабулеб буго хасал идарабаз».\nАдвокатас «Экренлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда бицана Муса Таировасул рагIабазда рекъон полициялъулаз гьесда гьеб къо бихьизабулеб бугила рецIел босизелъун. Гьез баян гьабухъе, бащадаб лъагIалица цебе Мусадаги цо полициялъуласдаги гьоркьоб кьал ккун Таировас гьев вухун вукIун вуго. Гьев низам цIунуле вукIин лъалебги букIун гьечIо Мусада.\nГьелдаса нахъе гьев полицияъулав тIаделъун вугин Мусадейилан абулеб буго гIагарлъиялъ. Гьединго гьез бицухъе лъабго моцIица цебе жидецаго наркотикалги реххун гьел рича-хисулев чи вугинги абун Таиров ккун вукIун вуго хасал идарабаз.\nГьесда тIад гIайиб чIезабизе кIвечIого къватIиве виччан вуго гьев гIемер мехх балалдего. Наркотиказул жо ккечIеб мехалда гьанже къуваталъул идарабазе гьесул цIогьор вахъинавизе къваригIун бугин руго гьел.\nКраснодаралъул полициялъулаз дагъистаниял рухана


Б. Зайонц: «Халкъал рикьизаризе тезе бегьуларо тIалъиязе.»\nГьал къоязда Дагъистаналде щвана Польшаялдаса жамгIияв хIаракатчи Магъриб ва Машрикъ цоцаде гIагарлъиялъе, гьезда гьоркьор цIикIкIун бухьенал рукIиналъе хIалтIи гьабулев Блажей Зайонц. Гьесул хIалтIуда , дунялалда бугеб сиясатияб ахIвал-хIалалда , ва халкъал цолъизариялъулъ жамгIиял идарабазул хIалтIулца кколеб бакIалда хурхун чанго суал кьуна гьесие нижер мухбир МахIмудова ПатIиматица.\nБлажей Зайонц ккола Польшаялдаса 27 сон барав жамгIияв хIаракатчи. Гьес ва цойги чанго гьев гIадав гIолохъанчияс ункъго соналъ цебе Польшаялда гIуцIун буго «Машрикъ ва Магърид цоцада бичIчIийилан» абураб жамгIияб гIуцIи. ГIурусалъ гьелда цIар буго «Взаимопонимание Востока и Запада». Гьеб идараялъ жиндирго хIалтIи буссинабулеб буго Магъриб ва Машрикъ цоцаде гIагарлъиялде, гьезда гьоркьоб бичIчIиги, маданиялгун-гIелмиял бухьенал гIемерлъиялдеги. Аслияб къагIидаялъ гIолилазул жамгIиял гIуцIабигун хIалтIулила жал, советияб заманалъ рукIарал чагIазде дандеккун гIемерго батIияб бербалагьи бугила гьезул дунялалде ва гьениб лъугьа-бахъунелдейин бицана «Эркенлъи» радиоялъе Блажейица.\nБлажей Зайонц: «Нижер идара гIуцIун буго Польшаялда гIумру гьабун ругел гIадамалги, цебе совет союзалде гъорлъе унел рукIарал пачалихъазда гIумру гьабун ругелги цоцазе гIагарлъизаризе. Бищунго цIакъ гьелде кIвар кьезе бокьун буго нижее, щай гурелъул лъабкъогогIан соналъ цо пачалихъа гIадин рукIарал Польшаги цойги СССРалде гъорлъе унел рукIарал хIукуматалги гьанже цIакъго рикIкIалъун руго. ГIун бачIунеб гIелаллъул бичIчIи гьечIо цо нилъ цо халъкълъун рукIараллъиги, гьезда тарихги анцIго батIияб къагIидаялъ хъвараб гурони лъалеб гьечIо. Польшаялда 90 абилел гражданияб жамгIият цебетIезе лъугьараб мехалда саназда гIуцIана гIемер батIи-батIиял, тIалъиялда рачIел жамгIиял идараби. Гьезул гIемерисел рукIана Польшаги Магърибги гIагаргьабиялъе хIалтIаби гьарулел. Гьеб хIалтIи гIезегIан цебетIунин абизеги бегьула, щай гурелъул гьанже, масала Германиялъулги Польшаялъулги гIемер бухьенал руго. Дунялалъул кIиабилеб рагъ лъугIун хадубги, советияб заманалъги Польшаялъулги Германиялъулги киналгIиг бухьенал рукIинчIо. Немцазухъ тушбабазухъ гIадин гурони польшаялъулал ралагьизего ралагьулароан. Гьанже гьеб бербалагьи тIубан хисун буго. Нижер идараялъе бокьун буго гIемер гIамлъи бугел украинаялъул, белорусиялъул, гIурусазул, литовцазулгун ва цойгидал машрикъалъул Европаялъул халкъазулгунги гьуинлъи букIинабизе. Гьел халкъазул релълъараб мацIги, тарихги, маданиятги буго. Жиндир заманалда гIезегIан цоцалъ рекъонги рукIана гьел халкъал, амма 20 гIасруялда нилъ рикь-рикьизарун руго цо-цо тарихиял ва сиясатиял лъугьа-бахъиназ».\nГьединго Блажейица бицана жидер идараялъ маданияталъул, гIелмуялъул, гIолилазда гьоркьосеб хIалтIул ва лъайкьеялъул суалал гурони киданиги сиясатиял суалал рорхуларила. ЦохIониги сиясатияб партиялъул рахъги кколарила. Киналниги бухьенал гIадатиял гIадамаздасан гьарулилан.\nБлажей Зайонц: «Пачалихъазул гьоркьоблъабиги нилъер халкъазулги гьоркьоблъабиги цоцада хурхун рукIине бегьуларо. СиясатчагIаз жидерго ишал гьарулаго халкъал цоцаде тIамизе бегьуларо. Амма гIемерисеб нухалда гьедин ккола. Гьединлъидал нижеца цIикIкIун кIвар буссинабулеб гIадатиял гIадамазулгун гьоркьоблъи гьабизе. Нижер хIалтIуе гIемераб квалквал гьабуна исана Украинаялда унел ругел лъугьа-бахъиназ. Гьедин букIаниги ахираб заманалда Польшаялъулги Россиялъулги жамгIиял идарабазда гьоркьоб лъикIал ва гIемерал бухьенал лъугьун руго. Гьединлъидал нижер аслияб масъалалъун буго нилъер тIалъиялъ нилъер халкъал рикьизаризе риччангутIи».\nАслияб къагIидаялъ нужеда жамгIиял идарабазулгун хурхер гьабизе ракIалда батани, Россиялъул жамгIиял идарабигун ва жамагIатчагIигун кинаб гьоркьоблъийин бугебилан цIехана «Эркенлъи» радиоялъ Блажей Зайонцида.\nБлажей Зайонц: «БитIараб бицани Польшаялъул жамгIиял идарабазулги Грузиялъулги, Азербайджаналъул жамгIиял хIаракатчагIигун цIикIкIун гьоркьоблъи буго Россиялъул жамгIиял идарабазулгуналдаса. Щай гурелъул гьел пачалихъазулгун гьоркьоблъи гьабизе, Европаялъул хIукуматаз гIемераб гIарац биччалеб букIун. ГIемер руго Кавказалъул пачалихъазулгун хIалтIи гьабиялъе кьолел грантал. Гьеб кинабго жо буго сиясат. ГIемер гьечIониги, руго Россиялда гьарулел социалиял проектазе гIарац биччалел идарабиги»\nАхиралдаги Дагъистаналда бугеб жамгIияб хIаракатчилъиялъул хIакъалъулъ кинаб пикруйин дур бугебилан цIехараб мехалда, Блажейица абуна жиндир рекIее батIияб асар гьабичIила гьелъилан. Гьез гьабураб хIалтIул цониги кьучIаб хIасил бихьичIила жиндида. Гьелъие аслияб гIиллалъун батизе бегьулила республикаялда жамгIияб хIалтIи гьабиялъе цIакъго дагьаб гурони гIарац биччангутIи. «Эркенлъи» радиоялъухъе щварал баяназда рекъон Дагъистаналда хъвай-хъвагIай гьабун буго 2500 гIан жамгIияб идараялъ, республикаялъул бюджеталдасан гьезие кьолеб буго щибаб санайин 30 гIан грант. ГIаммаб къагIидаялъ гьелъие биччалеб буго 7 миллионгIан гъурущ.


Туристал рачIинеги бегьула…\nКIочон тараб тарих, рехун тарал памятникал\nГлобализациялъул гIасруйин абулеб гьаб заманалда киса-кирего нухалги рагьараб, бокьараб пачалихъалде щвезе ресги бугеб мехалда, гIадамал унел руго батIи-батIиял улкабазде, цогидал халкъазул гIумру бихьизе, тIабигIиял, культуриялгун тарихиял памятникал рихьизе, гьединго хIухьбахъи гьабизеги. Туризм цебетIолеб буго тIолабго дунялалдаго. ГIемерал улкаби руго туризмалдаса щолеб хайиралъ экономикаялда кIудияб бакI кколел. Масала, ГIарабазул Цолъарал Эмиратал, Турция, Греция, Египет, Таиланд, Италия, Грузия ва гь. ц.\nДагъистаналда туризм цебетIезабизе кколин, гьелъие ресал ругин абулеб, бицунеб буго республикаялъул нухмалъиялъги туризмалъул идараялъги. ХIакъикъаталдаги, къватIиса рачIарал гьалбадерида, туристазда бихьизе чанги тIабигIиял, культуриялгун тарихиял бакIал руго нилъер гьанир. Амма...\nДагъистаналде вачIунев турист тIоцеве рещтIуна МахIачхъалаялда, гьенисан уна тIасабищараб маршруталда рекъон. РачIана туристал тахшагьаралде, щиб бихьизе бугеб гьезда республикаялъул аслияб шагьаралда? Нилъецаго рехселин гьоболасда, вачIарав туристасда бихьизе бугеб тахшагьаралъул «хIикматал»: - гвендахарал, чорокал къватIал, киса-кирего кьишни-къулалъул гъунал, чияс гьава цIазецин рес гьечIеб хIалалда цоцалъ гъункун рарал гIемертIалаял минаби, лъелго унесецин нухги къварид гьабун тротуаразда рарал тукаби, киоскал. Изну букIунги гьечIогоги, кинабгIаги архитектурияб магIна-гIин гьечIого цадахъго ралел руго нус-нус гIемертIалаял минаби. Кидаялиго Северияб Кавказалда бищун гIурччинаблъун букIараб шагьаралда минаби ралаго къотIун лъугIизарурал гъутIби. МиллионгIан чияс гIумру гьабулеб шагьаралда гIураб къадаралда гьечIел хIухьбахъиялъе санагIатал паркал, скверал, газонал. ГIадамаз гIумру гьабулел гIемертIалаял минабазда цун рарал заправкаби. Нухазда хьвадиялъул низам цIуничIого, нух къотIун унев чиясе рес кьолареб хIалалда къватIахъан хъамулел машинаби. Шагьар бакьулъ ругел базарал, гьел сабаблъун лъугьунел хIалкъаял, сверухъ квешаб махI. Ралъдал рагIалда тIибитIун бугеб МахIачхъалаялда эркенго ралъдахъе инецин рес гьечIо. Каспийск шагьаралъул рагIалдаса ЧIегIерал ганчIал абураб бакIалде, гьенисаги Сулахъалде щвезегIан рагIаллъаби ккун руго, абухъего, дагьабго бугониги горбода рухI речIчIарал цIиял дагъистаниязул минабаз-хъулбуз. Каспий ралъдалъе чвахулеб шагьаралъул канализациялъул бицинего ккеларо. ХIасил, республикаялъул тахшагьаралъул «берцинлъабазул ва тIокIлъабазул» бицун хIалкIвеларо. Къокъго абуни, хIалкъараб, нечараб ва намусаб сурат буго республикаялъул гьумерлъун букIине кколеб тахшагьаралъул. Гьеб кинабго бихьарав туристасе кинаб асар гьабизе бугеб, вачIинадай гьев нахъеги нилъехъе, щибдай гьес бицина тIадвуссарабго?\nДербенталдаса тарих кIудиял\nросаби руго магIарухъ\nГIодоблъиялъул Дагъистаналда туристал, гьайгьай, тIоцере Дербенталде щвела. КIиазарго сон тIубаялъул юбилеялде федералияб ва республикаялъул бюджеталдаса таманабго гIарацги харж гьабун Дербент шагьарги Нарын-хъалаги къачIана. Юнескоялъ тIолгодунялалъул культурияб кIваралъул памятниклъун лъазабураб бакI къачIайги, гьеб нилъер букIинги лъикI буго. Дербенталда руго гьалбадерие гостиницабиги, культуриял идарабиги, хIухьбахъизе бакIалги, гьанжесеб къагIидаялъ абуни, хIажатаб инфраструктура.\nРеспубликаялде рачIарал туристазе бокьила мугIрузде, магIарул росабалъе щвезеги, Дагъистан цохIо Дербент гурелъулха. МагIарухъ ругелъулха росаби жидер тарих Дербенталдасаги кIудиял.\nРахъана туристал магIарухъе ине нухда. Гьанибги абизе кколеб буго гъобго, «амма» абураб рагIи. МагIарухъе рачIунел туристазул нухда тIоцебе бер речIчIула ЧIикIаб, Рихьуниб, ГьоцIалъ, Гъуниб ГЭСазул хIоразда. Рорхатал мугIрузда гьоркьор циндаго цере рехун рачIунел гьел хIораз сверухълъиялдаго гугьар базабун буго. Гьел хIорал рихьидал лъугьараб лъикIаб асар циндаго ссун уна хIорида тIад лъедолел ругел пластикалъул шушбиги, щибали батIабахъизе лъалареб ришни-къулги бихьидал. Гьеб бихьарав туристас кинаб къимат кьезе бугеб нилъер «культураялъе», рацIцIа-ракъалъиялъе. Нухда рачIунаго кIиябго рахъалъ гIодоре ран ругел кванил хутIелазул, пакетазул, батIи-батIиял шушбузул рехсечIого толеб буго.\nКвешги лъикIги щвана туристал магIарухъе, масала, КIаратIе, МелъелтIе, ЦIурире яги Кидероре. Гьел рещтIине, щуго цIваялъулин абиларо, хIатта гIадатиябниги гьалбадерил рукъзал – гостиницаби ругищ? Гостиницаби ругеб кIиго-лъабго райцентралдаги ругин абун цIар букIин гурого, багъилал бакIал гьенир гьечIо. Кинаб районалда бугеб дагьабниги ярагьунеб инфраструктура? Гьалбадерида цебе рехун бачIине буго нилъер мискинлъи, рухIияб хъарцинлъи. Районазде рачIарал туристал росабалъе, тарихиял бакIазде кин ине ругел, лъица гьезие бакIалъулаб тарихалъул бицине бугеб?\nЧIунтулел памятникалги рихьила\nТарихиялгун культуриял памятниказдалъун бечедаб буго магIаруллъи. ЦIакъго хашаб буго гьел цIуниялъе гьабулеб тIалаб-агъаз, букIине кколеб бербалагьи гьечIолъиялъ гьел чIунтулел, тIагIунел руго. Гьанжеялдаса лъеберго-кIикъого соналъ цебецин Авар ва ГIанди гIурул жанирлъабаздагун щобазда, Гуржиязул гIорхъоде щвезегIан рукIана анцI-анцI хъаравуллъиялъулгун ахIиялъулал сиял. Гьанже цIунун хутIун руго Анцухъ, Мусрухъ, Муни, анкьго си букIараб басрияб Гьоориб хутIун буго гIицIго кIигояб. Чанги тарихалъе кIвар бугеб, культураялъулгун искусствоялъул памятникал, цIулада ва ганчIида гьарурал накъишал, жеги жидер магIна баянлъичIел хъвай-хъвагIаял, эпиграфикиял памятникал лъалкI течIого тIагIине тана жакъа чIунталиде руссун ругел магIарулазул кIикъогоялдаса цIикIкIун росулъ! Гьеб жо тарихалда цебе гьабураб такъсир кколарищ?\nНекIсияб сипат лъугIулеб буго гьанжесел магIарул росабазул. НекIсияб архитектураялда рарал минабицин къанагIатги хутIулел гьечIо. Щай бегьулареб жаниса гIадамалги ун чIунтIизе тарал, мисалалъе Шамил районалъул КъахIиб Бакъда, ЦIумада районалъул Ангъида, Акнада, Гъуниб районалъул Гъамсукь росаби цере рукIараб хIалалда къачIан, цебесеб умумузул архитектураги росабазул сипатги цIунун памятникал гIадин чIезаризе. IХ-ХI гIасрабазда гуржиязул миссионераз магIарухъ насранияб дин тIибитIизабулелъул бараб гьатIан (килиса) буго Шамил районалъул Датуна росдада аскIоб. Дагъистаналда цого-цо бугеб гьебги, тарихиял памятникал хIисабалда къачIани, къватIиса рачIарал туристазеги гьелъул интерес букIина. МахIачхъала-ХIебда нухдаса нусго метр гурого килисаялде аскIобе гьечIелъул, гьенибе гIадамал ине квегIенаб нухги гьабизе бегьула.\nЦересел памятникал цIуниялда цадахъго цIиял памятникалги разе ккола.\nНилъер тарихалда кIвар бугел лъугьа-бахъинал ккарал ХицIиб майданалда ва АхIулгохIда аскIор рагьун руго мемориалал. Гьеб лъикI буго, тIаде рачIарал туристазеялдаса гьезул асар цIикIкIараб букIина нилъер гIолеб гIелалъе патриотикияб тарбия кьеялъе.\nКавказалъул рагъул заманалда кьалул майданлъун букIана магIаруллъи. МагIарулазул тарихалда хасаб бакI ккола ХIХ гIасруялда букIараб халкъалъул къеркьеялъ. Щай бегьулареб гьеб рагъул заманалда магIарулаз бахIарчилъиги къохIехьейги бихьизабурал цо-цо бакIазда кинаб бугониги ишара, хъвай-хъвагIайгун памятникал лъезе? Гьел лъезе бегьила Аргъвани, Хьаргаби, Уллухъала букIараб бакIалда, ТIарада Инхело, ТIелекь, ЧIохъ, КIитIури….\nКавказалъул рагъ лъугIун хадуб пачаясул Россиялъ рана хъулби Болъихъ, Гъуниб, Хунзахъ, Къородисезул кьода. МагIарулазда тIад кверщел гьабиялъе гIоло ран рукIаниги, гьанже гьел ккола заманалъул, тарихалъул бутIа лъун. Жакъасеб къоялда гьезул расги лъикIаб хIал гьечIо, чIунтун унел руго. Памятникал хIисабалда къачIазеги къачIан, гьенир рагьизе бегьилаан музеял.\nКъокъаб шаригIаталъул заманалда, ай 1877 соналъул багъа-бачариялда хурхунги гьечIо бараб цониги памятник.\nХIасил гьабун абуни, туризм цебетIеялъе республикаялда ресал руго хIалтIи гьабуни.\nГIицIго хIажат буго республикаялъул даражаялда мухIканаб планги бахъун, некIсияб тарихалъул памятникал цIунизе. Гьеб мехалда такрарлъи гьечIеб нилъер тIабигIаталде, беричал мугIрузде рачIунел туристалги гIемерлъила.\nПрочитано 305 раз\tПоследнее изменение Пятница, 09 февраля 2018 11:03\nДругие материалы в этой категории: « ХIалтIизе бокьун гIадамал, теларин хIакимзаби\tГI. Мирзабеков гьавуралдаса - 80 сон »


Daghestan -- State Pedagogical University of Dagestan (students) ( DGPU ) ДГПУ\nРоссиялъул батIи-батIиял тIадегIанал цIалул идарабазул Дагъистаналда ругел бутIабазда хашаб лъай кьолеб бугилан бицунеб буго цебегоялдаса нахъе. Дагъистаналъул парламенталда ракIалда буго гIагараб заманалда гьеб проблемаялда тIад хIалтIизе.\nДагъистаналъул Халкъияб мажлисалъул депутат Абрамкина Маринаца лъазабуна Дагъистаналда хIалтIулел 130 батIи-батIиял цIалул идарабазул филиалазул гIемерисез цIакъго хашаб лъай кьолеб бугилан.\nГIагараб заманалда гьел цIалул идарабазул халгьаби букIине буго ва гьелда рекъон гьезул 80% къазе бегьулаян абуна «Цолъараб Россия» партиялъул вакилалъ.\n«Гьаб цо гьитIинаб республикаялъе гьелгощинал цIалул идараби цIакъ гIемер руго, гьенире цIализе унел чагIи гьечIого, рищунго хашаб лъай бугел росулел руго цIализе», - ян абуна гьелъ «Риа Новостиялъе».\nГьединго депутаталъ абуна «Цолъараб Россия» партиялъ гьабураб мониторингалда рекъон, Дагъистаналда ругел гIемерисел филиалазул буго федералияб лицензия, амма руго цо-цо кIиго гьитIинаб рокъор ругел цIалул идарабиги, гьезулцин руго федералиял лицензиял. Гьел нахъе росиялъул мурадалда федералиял цIалул идарабазде хитIаб гьабизе бугилан лъазабуна гьелъ.\nДагъистаналъул пачалихъияб университеталъул мугIалим МухIамаддадаев Амирханил пикруялда рекъон, гьеб цебего гьабизе ккараб гали букIана:\nМухIамаддадаев Амирхан: «Дида ккола лъикIаб хIалтIи кколин гьеб, щайгурелъул филиалазда цIакъго хашаб гурони лъай кьоларо. Киналго къазе кколарелги ратила. Церегоялдаса нахъе ругел аслияб шуго цIалул идара хутIун, руго жегиги лъикIал цIиял цIалул идараби – Юридическияб академия, Халкъияб магIишаталъул институт ва гь.ц.\nАмма филиалал руго батIи-батIиял, Ростовалъул, Санкт-Петербургалъул, Москваялъул ва гьел гурелги, жидеца кьолеб лъаялда щаклъизе бачIунел. Цо-цо, кIи-кIи рукъги, лъаб-лъаб гурони столги гьечIел бакIалги рукIуна. Гьединаб бакIалдаса щолеб лъаялъул даражаги кинабха букIинеб?\nТIадегIанаб лъай кьолеб бугилан гIадамазухъа гIарац боси гурони тIокIаб щибниги мунпагIат гьечIел бакIал руго гьел. Абрамкина Маринаца лъикIаб хIалтIи байбихьун буго, амма гьезде щвезегIан гьеб хIалтIи гьабизе кколеб букIана Лъайкьеялъул министерлъиялъ ва прокуратураялъ».\nРостовалъул пачалихъияб университеталъул МахIачхъалаялда бугеб филиалалъул цIалул бутIаялъул нухмалъулей МухIамадова РахIиматица Эркенлъи радиоялъе бицана жидер филиалалда лъикIаб лъай кьолеб бугин, гьел къазе ккеялда хурхун жинда щибниги лъалеб жо гьечIин.\nМухIамадова РахIимат: «2011 соналъ кIицIул нижер цIалул идараялъул халгьабуна Россиялъул лъайкьеялда хадуб хал кколеб идараялъ ва гьелъул хIасилазда рекъон нижер цIалул идараялде дагIба балев чи вукIинчIо. Гьединаб халгьабиялдаса хадуб заман инчIого кIиабизеги гьеб гьабуларо, дида ккола нижехъе щалниги рачIине гьечIин.\nФилиалал къаялда хурхун Россиялъул лъайкьеялъул министерлъиялъул буго хасаб программа, гьелда рекъон 2015 соналде щвезегIан 50 проценталъ филиалал къазе ккола ялъуни цогидалгун данде гьарун кIодо гьаризе ккола. ГьабсагIаталда нижер хIалтIуе квал-квал гьечIо ва халгьабиял гьечIо».\nЦо-цо жамгIиял хIаракатчагIазул пикруялда рекъон, филиалал къаялъ къотIнор хутIизе руго гIолилал ва хIинкъи буго гьел изну гьечIого яргъид гIуцIаразул кьеразулъе ккеялда. Амма цогидазул пикруялда рекъон, хашаб лъайкьеялъул системаялъ тIадеги гьенире гъезеги бегьула, щайгурелъул гьединаб ахIвал-хIалалда «рохьилазул» пропаганда гьезда битIараблъун бихьизе бегьула.\nРоссиялъул лъайкьеялъул министерлъиялъул нухмалъулев Ливанов Алексейил нухмалъиялда гъоркь араб соналъул ноябралда тIубараб улкаялдаго тIобитIана лъайкьеялъул системаялъул мониторинг.\nГьелда рекъон 136 аслияб цIалул идараялъул ва 450 филиалалъул хIалтIи хашаблъун рикIкIана. ГIаммаб къагIидаялъ гьеб мониторингалда гIахьаллъи гьабуна 541 пачалихъияб цIалул идараялъ ва 994 филиалалъ.


Дербенталда биччачlо митинг тlобитlизе\nСардар Агъаларов-Жанубияб Дагъистаналъул халкъазул культуриябгун-тарихиябгун ирс цIуниялъул Централъул директор\nДербенталда Советская абулеб къватIалъе Азербажаналъул вукIарав президент ХIайдар ГIалиевасул цIар кьеялда разиял гьечIез 8 июналда митинг тIобитIизе букIиналъул цебегоялдаса бицунеб букIана. Цебесеб къоялъ баккана шагьаралъул администрациялъ гьединаб изну кьун бугин абураб баянги. Амма къо тIаде щвараб мехалда митинг тIобитIизе гьукъана полициялъ митингчагIазухъ гьеб тIобитIизе изну кьурал документал гьечIинги абун. Амма гьелдалъун жидерго хIаракатчилъи къотIизе тезе ракIалда гьечIо акциячагIаздаги.\nПолициялъулаз радалго дандеруссин т1обит1изе кколеб бук1араб Низами Гянжевил ц1аралда бугеб ах сверун ккун бук1ана, Советское къват1ги къан бук1ана. Гьедин митингалда г1ахьаллъи гьабизе рач1арал чаг1азул 14 чи полициялъулаз ккун вачун ана, г1емер заман иналде гьел къват1иреги риччан руго. Журналистазе митинг т1обит1изе бук1араб бак1 бахъизецин рес кьеч1о гьез, ч1обогояб гьеб бахъизеги биччагейин лъазабун бугин жидедайилан.\nГьелдаса хадуб митингалде рач1арал Дербенталъул аслияб майданалде ана, амма гьенибги киса-кибего полициялъулалги ч1ун гьенисаги г1адамал нахъе къот1ана. Гьеб данделъи ах1аразул цояв Сардар Агъаларовас «Эркенлъи» радиоялъе бицана жиидеда нахъе къазе рак1алда гьеч1илан, ккани диванханаялдеги инила жеги цойги митингги т1обит1илилан.\nСардар Агъаларов: «Нижее митинг гьабиз теч1о. Аск1ор ругел районаздасагицин полицияги гьезул хасал къокъабиги ах1ун руго гьанире. Халкъалъе Советская къват1алда Х1айдар Г1алиевасул ц1ар лъеялда хурхун жидерго пикру загьир гьабизе толеб гьеч1о. Г1алиев Дагъистаналъе ва гьелъул халкъалъе дандекколев чи гуро. Гьесул сиясаталъул х1асилал ц1акъ нилъер г1адамазе квешал ва зах1матал рук1ана. Нижеда лъала гьев нухмалъуда вугев заманалда Закаталаялда лъебергоялдаса ц1ик1к1ун маг1арулазул, лезгиязул, цахуразул бажари бугел г1адамал, бизнесменал ч1вараблъи. 2001 соналъ Шамиль Имамасе бараб монумент кьвагьизабуна ва гьеб ц1идасан бач1о. Цониги лезги мац1алъ бахъулеб газета яги т1ехь гьеч1о гьениб.\nГъабали мухъалда ругел 4 лезгиязул росу т1аг1инабизехъин буго, цо росу т1убан т1аг1ана, Храх-Уба ва Урьян-Уба росабазул къисмат жеги кинаб бук1инебали лъаларо. Дагъистаналда азребайджаналъулазе киналго ресал ч1езарун руго гьел лъицаго рат1а гьаруларо. Гьезул телевидение буго, гьезул мац1алда газетал рахъула, театр буго х1алт1илеб. Нижее гьев Г1алиевасул ц1ар кьезег1ан нилъер пачалихъалъул президент Владимир Путинил ц1ар кьезего бокьила. Нижеца «Единая Россия» партиялъул вакилзабазухъе гьеб къват1алда Путинил ц1ар лъейин абун кагъат бит1ан, 27 июналда гьелъул халгьаби бук1ине ккола».\nМитингалъул г1ахьалчи, политик, журналист ва жамг1ияв х1аракатчи Альберт Эседовас бицухъе паркалдаса минигчаг1и нахъе къот1улаго полициялъулал ц1акъ хъач1го к1алъан руго гьезда. Гьедин бук1аниги жал гьелгун рагъизе лъугьинч1ин, лъугьани къуватги бащад бук1инч1ин жидерин, жал ракълилаб дандеруссин гьабизехъин рук1арал чаг1и ругин бицана гьес.\nАльберт Эседов: «Нижеца митинг т1обит1изе бугин хъвараб кагъат жиндир заманалда щвезабун бук1ана шагьаралъул администрациялде. Гьелда бихьизабун бук1ана нижеца 3000 г1ахьалчи вук1ине вугин митингалдайилан. Нижее 500 чи вак1аризе бак1 гурони гьеч1ин шагьаралдайилан жаваб бач1ана гьез. 3000 яги ц1ик1к1ун чи данделъизе къвариг1ун ватани нужее Юстициялъул министерлъиялъ разилъи кьезе кколин лъазабуна гьез.\nНиж къуваталъул идарабаздеги цогидал бак1аздеги ун рук1ана нижер митингалда г1адлу бук1инабиялъе кумек гьабеян. Ниж щибниги тунка-г1уси х1ажатал чаг1и гуро. Ракълилаб, г1адамазе жидерго пикру загьир гьабизе рескьолеб митинг бук1ине кколаан гьеб. Нижехъ буго Советская къват1алъе Г1алиевасул ц1аркьеялде данде ч1арал гьебго къот1ноб г1умру гьабун ругел 272 чияс гъоркь гъулбас гьабураб кагъат. Къват1алда ц1ар хисулеб мехалда г1адамазда ц1ехезе ккола, дандбазе ккола гьезда, амма Дербенталъул администрациялъ гьеб киналъухъго г1ин т1амич1о. Гьел гъулбасал рак1ариги г1адамаз жидецаго гьабураб жо буго цониги идараялъ рак1арич1о гьел»\nДербенталдаса азербайджанав, журналист Мух1амад Ханмух1амадовас «Эркенлъи» радиоялъе бицана митингалда сверун шагьаралъул администрациялъ гьабулеб бугеб ах1и-х1ур гьез къуват бихьизабиялъе гьабулеб бугилан.\nМух1амад Ханмух1амадов: «Дир пикруялда рекъон жакъа митинг гьабизе квалквал гьаби гьеб буго бац1ц1ун политикияб иш, политикиял масъалабиги руго гьел чаг1аз жидедаго цере лъун. Бак1алъулаб власталъе къвариг1ун буго республикаялъул ц1ияб т1алъиялда къуват бихьизабизе. Къват1алда ц1ар хисиялъулги дир пикруялда рекъон лъик1лъи гуреб квешаб х1асил бук1инароан.\nТ1адежоялъе гьеб къват1 къач1азе азербайданалъ 3-6 миллиард доллар харж гьабизехъин бугин абулеб буго. Ахираб къого соналда жаниб гьаб шагьаралдаса бикъун гуреб гьаб цебет1еялъе щибго харж гьабич1о. Гьеб къват1алдасан байбихьизе бегьулаан шагьаралъул ц1ияб г1умру. Дун шагьаралъул мажлисалъул депутаталгун к1алъана гьез бицана Х1айдар Г1алиевасул кумекалдалъун банин Дербенталда лъабабго кьо, къач1анин нух. Гьаб митинг гьабулел ругел чагIазин абуни Дагъистаналъул жанубияб рахъ цебетIеялъе щибго гьабичIо»\nАхиралдаги митингчагIигун данчIвазе администрациялъул цониги вакилги вачIинчIого, аслияб майданалда полициялъулалгун къацандун чIалгIарал гьел мухъ-мухъалъ ана. Амма жидеца къеркьей гьелда лъугIизе тезе гьечIин, МахIачхъаялда гьабунги митингги гьабилин лъазабулеб буго гьез.\nХIайдар хисун - Путин\nДагъистаналда банказул цIех-рех байбихьун буго


Гьеб суал цебеккун борхараб букIинчIин киданиги, амма гьеб проблема бугин ва гьеб тIагIинабизе кколин , шай гурелъул гьелъул бицунеб ругеб заманалда гьел лъимал гIолел ругин кIудиял. Статистикаялда рекъон, изну гьечIого яргъидгIуцIаразул къокъабалъ ругел ва Сириялде рагъизе унезул 90 процент кколин 16-22 соналъул ригьалда ругел гIолилалин лъазабун буго Сергей Меликовас.\nДагъистаналда ахираб анцIго соналда жанир чIварал изну гьечIого яргъидгIуцIаразул лъимал улка тун къватIирехун ругин гIемерисел, гьел гочине ккеялъе гIиллаги бугин батIи-батIиял идарабазул рахъалъан гьезде тIадецуй букIинин лъазабулеб буго Туркиялъ вугев Генуб росулъа МухIамадов Шамилца. Бищун гIемер хасал операциял тIортIулеб Унсоколо мухъалъул Генуб росулъ, нусиде бахун бесдаллъимер бугила, жидер эменал чIван хутIарал, амма хIукуматалъул идарабазул рахъалъ кумек гуреб, гIаксалда гьезул буголъи бахъулила.\n«Эркенлъи» радиоялъ бухьен гьабуна чIварал изну гьечIого яргъидгIуцIаразул чанго хъизамгун, амма гьез инкар гьабуна жидер цIаралдаса баянал кьезе, гьезие ва лъималазе хIинкъи букIиналъ.\nШамиль МухIамадовас баян гьабуна лъимал инсул нухде риччазе бегьуларин абулеб бугила, амма гьезда кIочонарила жидер эмен чIварав куцги ва гьесул жаназа инжит гьабиги.\nШамиль МухIамадов: «Ахирисеб 9-10 соналда жаниб нижер росулъ чIвана гIага-шагар 60 гIолохъанчи, рукIана гьезда гьоркьор кьвагьи ккун чIварал, гIайиб гьечIогон чIварал, ва рикъун ун тIагIинарурал. Гьел чIварал гIолохъабазул нахъе хутIарал лъималазул къадар бахана, рикIкIиндал, нусго лъимаде. Кинаб ахIвал-хIалха гьезул бугеб. ЧIвана рос, бичIчIила цо-кIиго анкь банани, медикияб экспертиза тIобитIизе, амма балеб буго цо-кIиго гуреб, чанго моцI, моргалдаса жаназаби кьоларогон. Кьейилан абидал тIалаб гьабулеб буго гIезегIан гIарац. Кьун гIарацгун босулеб буго турараб росасул жаназа букъизе. Гьелдаги лъугIулеб гьечIо, гьел руччаби гIилаби ратун рачунел руго Жанисел ишазул бутIаялде, гьелъухъа бахъулеб буго гIарац, лъил гьеб унеб бугеб, гьелго бесдалазухъа».\nАхираб кIиго лъагIалида жаниб чIварал изну гьечIого яргъидгIуцIаразул хъизамал Дагъистаналдаса нахъе лъутулел ругила, батIи-батIиял идарабазул рахъалъ хIинкъи букIиналъ.\nШамиль МухIамадов: «Ахирисеб лъагIалида жанир нижер росулъа чIварал гIолохъабазул хъизамал, мина-руссен тун, бугелъул кинабго тун лъутизе кколел руго, гьезие гIакъуба кьолеб букIиналъ, гьезул чIварал росал, эменал террористал рукIанин абун. ТIокIаб гьечIищ хIукуматалъе зарал-зиян гьабулел чагIи, амма гьезул хъизамазе кьоларо гIакъуба. Гьез абулеб буго, лъимал эменазул нухде риччазе бегьуларилан, амма гьел лъималазда кIочонаро жидер эмен чIварав куц, гьесул жаназаялда тIад релъанхъарал куц. ХIатта, хIаяздагицин, кIийиде рикьун хIалеб мехалъ, цониги лъимаца къабул гьабуларо жив ОМОНлъун вукIинилан абураб жо, киназго абула жив мужагьид вукIинин, жив гьав вукIинин, дов вукIинин, лъималазул ботIролъ батIияб буго пикруги, батIияб буго бичIчIиги, хIайги. Гьанже гьев Меликовас бицараб жо кида гьабизе бугеб жояли лъааро, амма нижер росулъе гьезул хъантIиги, гIакъуба кьейги, нахъе хутIарал бесдалазул бугеб жо бахъи гуреб батIияб жо щвечIо».\nИхдал, цин араб бакI лъачIогон тIагIун, хадубго хасаб операция тIобитIулаго КъурахI мухъалда чIван ватарав Пашаев Замирил хъизан Зайнабица бицана, росасул жаназа босизе гIарац кьезе кканила, ва васасда эмен чIванилан бицун букIинчIила жеги, гьесда гьеб цогидал лъималаз школалда рогьлал ран лъан бачIанила.\nПсихолог Руслан Бекмурзаевас баян гьабухъе, жамгIияталда жаниб рикьи букIиналъ, сверухълъиялъул тIадецуялъул къурбаналлъун кколила гIемерисеб мехалда гьединал лъимал ва гIумру гьабураб бакI хиси битIараб иш бугила лъимадул психика хвечIогон букIине. Лъимада кверчIваялъул идараялъ гьединал хъизамалгун хIалтIи гьабулищан цIехедал, Буйнакск мухъалъул КверчIваялъул идараялъул вакил Байзат ГIамировалъ бицана, гIицIго гIилла букIун гурого щоларин гьезухъе. ГIемерисеб заманалда гьединал хъизамазе бокьизеги бокьуларила жиддехъе рачIине.


Пакистаналда хIукуматалде данде манифестация халат бахъунеб буго\nШамат къоялда Исламабадалда демонстрантаздаги полициялдаги гьоркьоб ккараб тунки-гIусиялда хун вуго лъабго чи ва нусгоялдаса цIикIкIун лъукъунги вуго, гьездаго гъорлъ полициялъулалги. Лукъаразда гъорлъ рагIула 17 чIужугIаданги.\nГьелъул хIакъалъулъ лъазабулеб буго Пакистаналъул медиказ. Низам хвезабиялъул акт халалъулеб букIиналда бан, нухмалъиялъул хIинкъи буго зарал ккуразул къадар цIикIкIине бегьиялда бан. Тунка-гIуси байбихьун буго кIиго анкь гIанаб заманалъ тIобитIулеб акциялъул гIахьалчагIаз премьер-министрасул резиденциялъул штурм гьабизе хIалбихьараб мехалда.\nПолициялъ манифестантазде данде хIалтIизабуна магIу бачIинабулеб газ ва резиналъул гуллаби. 15 августаладаса Пакистаналда халат рахъунел руго хIукуматалде данде демонстрация. Гьелъул нухмалъи гьабулеб буго рухIияв лидер Уль – Къадрица ва крикеталъул командаялде гъорлъе унев вукIара спортсмен Имран Ханица. Гьез тIалаб гьабулеб буго премьер-министр Наваз Шариф хъулухъалдаса нахъе ин.


«Амировасда данде баянал кьечIони, эмен чIвалин абун букIана»\n2013 соналъул маялда Ленинкенталда ккурав Сиражудин ГучучгIалиевасе гIумруялъулго туснахъ къотIана Ставрополалда. Гьев гIайибиявлъун рикIкIана гьесде гIунтIизабулеб букIараб 13 гIайибалъе. Диван гьабуна гIицIго гьелдехун хурхен бугел чагIи гурони жаниреги риччачIого. Щайин абуни гьенир гIахьаллъулел чагIазул гIумруялъе хIинкъи букIинаредухъ.\nЦIех-рехалъул баяназда рекъон, Сиражудин ГучучгIалиев «Дагъистан вилаяталда» гъорлъе унеб «Шамилхъалаялъул (ай МахIачхъалаялъул) секторалда» гъорлъе лъугьун вуго 2011 соналда. БитIун гьеб заманалда рехсезе байбихьана ГучучгIалиевасул цIарги. Гьелъие гIиллалъун ккана 2011 соналъул 13 октябралда УФСИН абулеб туснахъазда тIад кверщел гьабулеб идараялъул нухмалъулев Муслим Даххаевасул автомобиль унеб нухда ккараб кьвагьи. Къанун цIунулез гьеб хIужа рикIкIана Даххаев чIвазе гьабураб къасдлъун. Гьедин гьеб нухда сардилъ Даххаевги МахIач МахIмудов абулев чиги лъукъун рукIана.\nХадусеб соналъул 31 марталда полициялъул конвоязул хъулухъалде тIаде кIанцIи гьабун чIвана Муслим Муслимов, гьединго Людмила Черкесова, лъукъана Олег Черкасов абурав хIалтIухъан. Гьеб кIиябго хIужа Сиражудин ГучучгIалиевасул иш бугилан рикIкIана низам цIунулез.\nСиражудин ГучучгIалиев гIайибиявлъун рикIкIана 2013 соналъул 15 январалда МахIачхъалаялда Дагъистаналъул ТIадегIанаб диваналъул диванчи МухIамад МухIамадов чIваялъеги.\nСиражудин ГучучгIалиевасул имгIал КъурамухIамад ГучучгIалиевас ЭР-лъе бицана кинабго байбихьанила УФСИН абураб идараялъул нухмалъулев Муслим Даххаевасул машинаялда Сиражудин ГучучгIалиевасул машинаги тункун ккараб дагIбаялдасан. Гьедин кIиязулго хъачIаб кIалъай ккун бугила. Цинги къуваталъул идарабаз рахIат течIого, рохьове ун вугила дов.\nГIагарлъиялъ бицухъе, Сиражудин ГучучгIалиевасдаса тIалаб гьабулеб букIун буго гьеб заманалда туснахъ гьавурав МахIачхъалаялъул экс-мэр СагIид Амировасда тIасан баянал кьезе. Масала, рохьор чIун республикаялъул тIалъиялда данде рагъ балел изну гьечIого яргъид гIуцIарал гIадамазе гIарцулги цогидалъулги кумек СагIид Амировс гьабулеб букIанин абизе. Амма Сиражудин ГучучгIалиевас инкар гьабунин бицана ЭР-ялъе гьесул имгIал КъурамухIамад ГучучгIалиевас.\nКъурамухIамад ГучучгIалиев: «Маркиницацин (Владимир Маркин – РФялъул ЦIех-рехалъул комитеталъул информациялъул бутIаялъул нухмалъулев – ЭР) абун букIана Амиров ккунин ГучугIалиевас кьурал баяназда рекъонилан. Гъова Ленинкенталда хасаб операциялъулъ лъукъарав, лъавудаса гьечIев чияс кин кьолел баянал? КинавгIаги Амировасулгун бухьенги букIинчIо гьесул. Къанун цIунулезда бахъараб ццидаца рохьовеги ун чIун вукIана гьев. Гьениб сверизабун батилаха гьесул бетIер. Адвокатаз абулеб буго гьесде гIунтIизарулел гIайибал кьучI гьечIел ругилан. Гьединлъидал дагIба бан тIадехун ругел идарабазде гIарза хъвазеги ракIалда буго гьезда.\nГьесие гIумруялъулго туснахъ къотIун бугилан цIакъ къварилъахъдулей йиго гьесул эбел, дир эбелги йиго. Гьабизе жоги гьечIо. Кире аниги кумекги щолеб гьечIо. Нижер фамилиялдехун рикIаризе байбихьун буго гьанже. Ниж рукIана кидаго ихтилат-кеп бокьулеб хъизан.\n… Гьесул эменги чIвана гьез. Гъосда абунги буго жидеца дур эмен чIвазе вугин дуца Амировасда данде баянал кьечIони. Вацалги чIвалин абун букIана…\nДинияб рахъалъанги гьечIо кумек, цогидаб рахъалъанги гьечIо. Нижеца Аллагьасде божун тун буго. Ниж гIадамал чIвалел чагIиги гуро…».\nКъурамухIамад КъурамухIамад ГучучгIалиевас бицен гьабулев Сиражудин ГучучгIалиевасул эмен кколаан МахIач ГучучгIалиев. Гьев МахIачхъалаялда адвокатлъун хIалтIулев вукIана. МахIач ГучучгIалиев чIвана 2013 соналъул риидал, сардилъ рокъове вачIунаго.\nГьелда тIасанги гIемер батIи-батIияб бицен буго. Цояз абулеб буго гьев чIван ватилин низам цIунулез. Цогидаз абула жалго изну гьечIого яргъид гIуцIараз чIванин, вас туснахъалъуса вахъизе къваригIун, цIех-рехчагIазулгун гьесул бухьен батиялда щаклъун.


Ракь багъариялдаса гIемертIалаял минаби ва социалиял идарабигун комуналиял идараби жанир ругел минаби цIуниялъул программаялъул кIиабилеб этап байбихьизе ккола Дагъистаналда бачIунеб соналда. Жибго гьеб программа байбихьана 2014-леб соналда ва халатбахъина 2018-леб сон щвезегIан. Минаби щулалъизариялъе гIарац биччалеб буго федералияб бюджеталдаса ва гьеб гIарац бикъиялъул хIужжаби тIатинаруна низам цIунулез.\nМинаби раялъул ва ЖКХялъул министерлъиялъул нухмалъулевлъун вукIарав Абакар Акаевасда тIад такъсир гьабиялъул иш маялъул ахиралда рагьана рехсараб программаялъе биччараб гIарац сабаблъун. ХIакимас гъурщил 7,7 млн хвезабун буго ракь багъариялъул хал-шал гьабулеб комплекс босизе. Комплекслъун ккола хасаб машина ва гьениб хIалтIизабула батIи-батIиял техникиял алатал ва аппаратал. Низам цIунулез чIезабуна, гьеб машина хIалтIизабулеб букIун гьечIолъи ва техникиял аппаратал ящикIаздаса къватIире рахъун рукIун гьечIолъи.\nГъурщил гIага-шагарго 15 млн къануназда рекъон хвезабиялъул хIужжабиги ратана Тарихалъул палатаялъе. Министерлъиялъул системаялда гъорлъ бугеб Ракь багъариялъул хIинкъигьечIолиялъул суалазул хал-шал гьабулеб идараялъ батIи-батIиял фирмабигун къотIи-къаял гьаруна 54 минаялъул хал-гьабизеян. КъотIи-къаял гъулбасарал цо-цо фирмабазе аванс хIисабалда гIарац биччан буго, амма гьел фирмабаз гьабизе кколеб хIалтIи гьабун гьечIо.\nРакь багьариялдаса минаби цIуниялъе гъоркьисала биччана 23 млн, исана 42 млн бачIине кколеб букIана, амма федералияб централдаса 8 млн гурони щвезе гьечIо. Кризис бугилан абулеб буго Кремлалдаса хIакимаз. Программаялъул аслиял хIалтIаби тIоритIине ккола бачIунеб соналда. ТIоцебе абулеб букIана миллиардалса цIикIкIун гIарац биччалин, хадуб миллиард 800 млнлде сверана, гьанже гIарцул гьеб къадар биччазе бугебали мухIканго лъалеб гьечIо. Жибго программа тIубаялъе байбихьудаго 4 млрд бихьизабун букIана.\nАмма 4 млрд гьеб программа тIубаялъе гьадингосеб жо бугин абулеб буго экспертаз. 1970-леб соналда ккараб ракь багъариялдаса хадуб цохIо МахIачхъалаялда азар-азар минаби рана. ТIадежоялъе, 2010 соналда бакIарараб информациялда рекъон, Дагъистаналда ракь багьариялдаса цIуниялъул хIалтIаби гьаризе ккола 570 гIемертIалаяб минаялъе, 44 азарханаялъе, 63 школалъе, 15 ЖКХялъул объекталъе. Ракь багъариялдаса гIемертIалаял минаби цIуниялъул тIоцебесеб программа тIобитIана 2003-леб соналдаса байбихьун 2010 сон щвезегIан. Программаялъул хIасил: минаби цIуниялъул хIалтIаби гьаруна 4 объекталда. Минаби раялъул ва ЖКХялъул министерлъиялда абухъе, программа тIубаялъе гIаммаб къагIидаялъ республикаялъе гъурщил I50 млрд къваригIун буго.\nМинистерлъиялда гьединго бицана программаялда хъван бугин гIемертIалаял минаби щулалъизаризе кколин, амма тIоцере социалиял идараби щулалъизаризехъин ругин - гьезие гурони гIарац гIолеб гьечIо.\nРакь багъариялъул рахъалдаса Дагъистан ккола кутакаталда хIинкъи бугеб регионлъун. Республикаялда 8-9 баллаздалъун ракь багъаризе бегьулеб территорияялъул 90% буго. Ракь багъарани гIемерисел шагьаразе кIудияб зарал ккелаан. Руго республикаялда минаби разе бегьуларел ракьал. Мисалалъе, гьединал ракьал гIемер руго Избербашалда. Амма гьел ракьазда минаби ранги руго, ралелги руго.\nЭкспертаз абухъе, ракь багъаризе бегьулел ракьазда ругел шагьаразда гIадамал хвасар гьариялъул ай эвакуациялъул хасаб план букIине ккола. МахIачхъалаялда гьединаб план буго, амма гьеб планалда рехсон гьечIо шагьаралда рарал цIиял минаби. ЦIиял АЗСал, тукенал, гIемертIалаял минаби - эвакуациялъеилан рихьизарурал нухда чанги мина бан буго. Гьелдалъун абизе бегьула ракь багъарани МахIачхъалаялда гIадамал хвасар гьаризе захIмалъизе букIинин илан бицана «Эркенлъиялъе» Дагъистаналъул гIелмабазул централъул Геофизикияб хъулухъалъул вакил МухIамад ГIабдулаевас.\nМухIамад ГIабдулаев: «ГIадамазда бичIчIизабизе ккола гIемертIалаяб минаялда рукъзал росулеб мехалда гьез халгьабизе кколин кинал шартIалгун гьеб мина бан бугебали . МахIачхъалалялда киналго нормативалги хIисабалда босун рарал минаби къанагIат гурони ратизе гьечIо. Мех-мехалдаса республикаялда ракь багъарула. 8-I0 баллаздалъун ракь багъарани щиб гьабилеб? ГIадамал рахчизе бегьулел хасал бакIал гьечIо гIуцIун. Ракь багъарила, гIадамал киреха инел нигIматазда хадур, тохтуразул кумек кибе гьез балагьилеб?»\nБокьахъе гIемертIалаял минаби рай, ракь багъариялдаса минаби щулалъизаризе биччараб гIарац бикъи, гьеб сфераялда бугеб ришватчилъиялъул цогидал хIужжаби - гьел масъалабаз гIемер къурбаназде рачине бегьула.\nГейзералгун вулканаз цIураб Камчаткаялъул ракь рикIкIунаан Россиялда ракь багъариялъул рахъалдаса бищун хIинкъи бугеб регионлъун. Гьелда хадуб - Дагъистан. Амма геологазухъ гIинтIамуларел хIакимал рукIаго республикаялда гьел суалазе кинабгIаги кIкIвар кьолеб гьечIо. ТIадежоялъе, МахIачхъалаялда шагьаралъул цIияб генералияб план бихьизабизе кколеб букIана цебего. Щуго соналда цебе хIадур букIине кколеб букIараб гьеб планалъул иш жакъа къоялда кин бугебали лъалеб гьечIо.\nЛъие "рихун" бугеб филармониялъул мина?


8 сентябралда Буйнакскалъул бетIерлъун лъабабилеб нухалдаги вищун вуго ХIамзатов ХIусен. Шагьаралъул мажлисалъул депутатазул 97 % кьун руго гьесие гьаркьал. ХIамзатовасде данде рукIарал кандидатазул цоясе цо, цойгидасе кIиго гьаракь щун буго. Гьел рищияздасаги, гьел тIоритIулел ругел куцалдасаги разигьечIел Буйнакскалдаса гIадамал кIиго къоялъ тIатIал гIарзалъ Россиялъул президентасул администрациялде щун руго.\nТалат къоялъ Буйнакскалъул нухмалъулесул рищиязда бергьенлъи босана гьеб шагьаралъе 2007 соналдаса нахъе бетIерлъи гьабулев вукIарав ХIамзатов ХIусеница. Гьев гурониги Буйнакскалъул бетIерасул рищиязда цойги кIиго кандидатги гIахьаллъана. Шагьаралъул мажлисалъул депутатаз вищана Буйнакскалъул бетIер. 21 депутатасда гьоркьоб 18-яс ХIамзатовасул рахъккуна, 2 чияс гьаракь кьуна ЛДПРалъул Дагъистаналда бугеб бутIаялъул координатор Ибрагьимова Мадинае ва цо депутатас рахъккуна Буйнакскалъул администрациялъул бетIерасул ишал тIуразарулев Ханов Расулил.\nРеспубликаялъул къануналда гьарурал хиса-басиязда рекъон исанаялдаса нахъе мухъазулги шагьаразулги цо гурони нухмалъулев вукIине гьечIо. ГьанжелъагIан муниципалияб гIуцIиялъул бетIерги, администрациялъул нухмалъулевги вукIун ватани, гьанже администрациялъул бутIрулин абун чагIи рукIине гьечIо. Гьедин 8 сентябралда рукIарал рищиязул хIасилалда ХIамзатов ХIусен лъугьана Буйнакскалъул цого-цо бетIерлъун.\nРищиязда гIахьаллъарал Хановги Ибрагьимоваги ХIусен ХIамзатовасул чагIи кколарин, гьезда жал рищуралебги гIезегIан лъикI лъалаанила, амма гIадамазда жалго ракIалде щвеялъе, pr-алъе гIоло лъунила гьез шагьаралъул бетIерлъиялде кандидатурайилан абурал баянал щвана «Эркенлъи» радиолъухъе.\nГьел рищияздасаги, гьезул хIасилаздасаги, гьел тIоритIулел ругел куцалдасаги разигьечIел Буйнкаскалъулалги руго гIезегIанго. Аслияб къагIидаялъ гьез тIалаб гьабулеб букIана Буйнакскалъул бетIерасул рищиял 8 сентябралда тIоритIичIого, 13 сентябралъ цIидасан шагьаралъул мажлисалъул депутатал рищун хадуб гьарейилан. Гьезул цо къокъа кIиго къоялъ тIатIала Москваялда Владимир Путинил администрациялде гIарзалъ щун руго.\nГьезул цояв ГIалиев МухIамадица «Эркенлъи» радиоялъе бицана жал президентасул гIадамал къабул гьарулеб бакIалде щун рукIанила итни къоялъ, гьениб жидер гIарзаги босанила. Талат къоялъ Путинил администрациялъул вакилзабигун дандчIвазе ахIун ругила жалилан. Гьесулго рагIабазда рекъон итни къоялъ гьезул гIарза къабул гьабун буго Россиялъул генералияб прокуратураялъги. «Единая Россия» партиялъул нухмалъиялъул вакилзабигунги.\nГьединго разигьечIезул кIиабилеб бутIа рищиял байбихьилалде бакIарулеб букIун буго Буйнакскалъул администрациялъул минаялда цебе, шагьаралъул аслияб майданалда. Амма полициялъулаз жидее гьеб акция тIобитIизе рес кьечIин бицана «Эркенлъи» радиоялъе гьеб дандеруссин гIуцIулел рукIаразул цояв Буйнакскалдаса Жанхватов Шамилица.\nЖанхватов Шамиль: «Берцинго нижее митинг тIобитIизе течIо жакъаги, рачIун полициялъулаз нахъе гъуна гIадамал. Нижеца щибниги бегьулареб жо гьабулеб букIинчIо, къануналъ гьукъараб иш гьабизе ракIалдаги букIинчIо. Нилъер демократия бугеб пачалихъ бугелъул, улкаялъул конституциялъ кьураб ресалдаса пайдаги босун нижерго пикруги, разигьечIолъиги, тIалабалги загьир гьаризе ракIаризехъин рукIана гIадамал.\nЧIалгIун вуго ХIамзатовги гьесул сиясатги буйнакскалъулазда. Халкъалъе къваригIун вуго хIалтIиги гьабулев, нухмалъиги гьабун бажарулев чи. Рищиялин абун щибаб нухалъ ХIамзатовас гьабураб циркалъул хIасилаздаса щай ниж разиял рукIине кколел. Гьес жидерго тухум-кьибилалъеги жиндирго торгIокколел чагIазе гурони тIокIаб щибниги пайдаяб жо гьабичIо гьаб шагьаралъе 8 соналда жаниб.\nГьебщинаб мехалъ гьабичIеб хIалтIи гьес гьанжеги гьабуларо. Шагьаралъул нухазухъ балагьун битIахъе гIодизе бачIуна, шагьарин цIар бугеб бакIалда жеги лъел проблема тIубан гьечIо, хIалтIизе бакIал гьечIо гьанир, цохIого цо бугеб «Авиаагрегат» заводги жакъа-метер къаялде ккун буго. КидаллъагIан халкъалъ гьеб хIехьезе кколеб, нижеда чIалгIун буго гьаб сагIат шагьаралда бугеб санагIалъи бахъараб ахIвал-хIал. Нижее къваригIун буго шагьаралда гIадлу букIине, гIадамал берцинго хIинкъичIого къватIире рахъун бажарулеб хIал гьаниб лъугьине».\nОфициалияб къагIидаялъ ХIамзатов ХIусеница гьесде халкъалъ гьарулел ругел гIайибазда хурхун ва гьезул разигьечIолъиялда бан кинаб букIаниги баян кьолеб гьечIо. Гьебго позиция буго гьесул прес-хъулухъалъулги. Амма гьал къоязда «Черновик» газеталъул рекламаялъулал макъалаби рахъулеб бутIаялда ХIамзатовасул интервью бахъун бугоан.\nЖурналистас шагьаралъул нухал щиб хIалалдайин ругелин цIехараб мехалда ХIамзатовас абулеб буго 10-15 соналъ цебе букIаралде данде гьанже гIезегIан лъалалда ругин гьелилан. ХIамзатовас абулеб буго шагьаралда гIезегIан проблемаби ругила, гьел камун хутIуларила, амма гIаммаб къагIидаялъ шагьаралда квешаб ахIвал-хIал гьечIилан. Шагьаралъул инфраструктураялъул бицунаго гьес рехсолеб буго бищун аслиязул цояблъун бугеб лъел пробема тIубазеялъе гIоло Буйнакскалъул «Дружба» мухъалде лъим бачIунеб хIал гьабун бугила, цойги мухъаздаги гьеб масъала тIубаялъе хIалтIи гьабулеб бугила. ХIукуматалъ гьел хIалтIабазе биччалеб гIарцуда базабулеб буго ХIамзатовас кинабго.\nГьебго интервьюялда Буйнакскалъул бетIерас абулеб буго Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул баяназда рекъон 2014 соналъ Буйнакск республикаялъул бищун гIодобе биччараб шагьарлъун рикIкIун буго. Тухумчилъиялъул бицунаго гьес абулеб буго жиндир бугила гIемер миллатал жубараб кIудияб хъизан. Гьедин хъулухъалда вугев чи жиндир гIагарлъиялъул вакил вукIунин абун жинца гьев хIалтIудаса щайила вахъизе кколев, хасго гьев лъикIав хIалтIухъанги вугонийилан.


КIулсса куццуй, Аьрасатнал ЗахIматрал ва соцразвитиялул министерствалул сипталийну махъсса шиннардий щалагу билаятрай буллай бур «Собери ребенка в школу» т1исса ихIсандалул акция.\nАкциялул мурад бур оьрмулул захIматсса тагьардануву ливчIсса кулпатирттал оьрчIру школалийн батIин кумаг баву.\nГьарца шинал акциялий гьуртту шай Лакрал райондалул бакIчи Юсуп МахIаммадовгу. ДукIу ва гьашину цалчинмур классравун нанисса оьрчIан Юсуп МахIаммадовлул пишкаш бунни кьайлущалсса портфеллу.\nГьашину райондалул бакIчинал цалчинмур классравун нанисса 75 оьрчIан лавсунни школалун аьркинсса гьарца кьайлущалсса портфеллу. Ми бавчIунни байрандалул линейкарттай райондалул администрациялул зузалтрал.\nГъумучиял школалий мукунна райондалул бакIчинал чулухасса бахшишру дуллунни цалчинмур классравун увкIсса 33 оьрчIан.\nЦалчинмур классравун оьрчIру лавгсса нитти-буттахъул барчаллагьрай бур Юсуп МахIаммадовлуйн оьрчIахсса къулагъасрахлу.\nСледующая публикация В Дагестане получили выплату на первенца 43 578 граждан\nПредыдущая публикация В Дагестане планируют создать 1,5 тысяч рабочих мест на виноградниках


Инсул расеналги цIунулаго...\n«Гьаб нижеца гьабулеб жоги щибилан ккелаха цо-цо чиясда. БихьичIесул хьул лъоларин абухъе буго гьалъул иш. ГIемераб хайир щолеб жо аб гуро», - илан бицунеб букIана МухIамадрасулица, жиндирго хIалтIудеги машгъуллъун. ГIарцул курхьеналда тIад гьарурал накъишал маржанул кьералъ релъун рахъинарулев вукIана гьев.\nГьелго гIарцул тIагIалаби рикIулелниги, рукIинесел курхьабазул куцал рахъулелниги ругоан МухIамадрасулил вацал - Гьиматги АхIмадги.\nГьел лъабалго ккола Репинил цIаралда бугеб РСФСРалъул Пачалихъияб Премиялъул лауреат, ГьоцIалъа Гьиматов Базарганил васал.\nБазарган гьавуралдаса 95 сон тIубаялда хурхун октябралъул ахиралда МахIачхъалаялда тIобитIана МухIамадрасулил хIалтIабазул выставка.\nГьесда гьеб баркун, выставкаялде рачIун рукIана ДРялъул Художниказул союзалъул председатель КъурбангIали МухIамадовги, Россиялъул халкъияв художник ХIамзат ГъазимухIамадовги, Хунзахъ районалъул нухмалъулев НурмухIамад Задиевги, районалъул жамгIияб палатаялъул нухмалъулей Раисат ГIусмановаги, цогидалги.\nМухIамадрасулил хIалтIаби киналго узданалги къанагIатал ругониги, гIемерисел лъалхъулел рукIана гьес гьабураб гIарцул яргъида аскIор. Гьеб бугоан Хунзахъа Хъайтмаз Аварскиясул заказалда рекъон, устарас гьабураб ярагъ. Чанго гIасруялъ цере рукIарал нилъер умумуз гIадин, тункIалги, хвалчабиги, лъалиниса рахъидал хучдул лъугьунел гIунсбиги гьаризе махщел букIиналдаго цадахъ, бокьарав тарихчиясда кинниги, тIокIкIун лъалеб бугоан МухIамадрасулида яргъил тарихги хунжрузулгун хвалчабазул хаслъиги (масала, чол горбода хъваларедухъ чотIахъанас лъалиниса хвалчен кин бахъизе кколебали). Гьединго бицуна Гъиргъизиялъул президентлъун вукIарав Аскар Акаевасул лъадуца бан бугин МухIамадрасулица гьабураб курхьенилан.\nГьеб выставкаялда хурхун цохIо МухIамадрасулилгун гьабизе ракIалда букIараб гьаб гара-чIвари сверана инсул хIакъалъулъ васазул ракIалдещвеязде, искусствоялдехун хIукуматалъул цо-цо вакилзабазул бугеб бербалагьиялъул бициналде ва гьоцIдерил накъишазулгун устарзабазул хаслъи рехсеялде.\nГIолохъанлъуда биологлъун цIаланиги, инсуца абухъе, ахирги умумузул ишалде тIад вуссун вуго Гьиматги. ГьоцIдерил художественнияб комбинаталъул директор ккола гьев.\nАхIмадилги букIун буго нусидаса цIикIкIун чи хIалтIулеб, живго бетIергьанаб гIарцул тIагIалаби гьарулеб предприятие. Амма тIадеялдаса тIаде налогал цIикIкIинариялъги, хIаталдаса ун гIемер документ бакIаризе кколеб букIиналъги, цогидалъги къазе ккун буго гьеб.\n- ГьоцIдерил устарзабазул цIар бахъидал, нужер эменги Жамалудинил МухIамадги цере чIола…\nМухIамадрасул: - Жамалудинил МухIамад кколаан нижер инсул учительги гьудулги. Росулъ комбинат рагьараб къоялдаса нахъе цадахъ рукIана гьел. МухIамад - комбинаталъул директорлъун, эмен - бетIерав инженерлъун.\nГIарцуда накъишал рахъулеб гIебу анкьго сон бараб мехалда кодобе босичIони, унго-унгояв устар вахъунарин абула. Амма инсуца гьеб босана 31 сон бараб мехалда. 1958 соналда комбинат рагьидал, накъишал рикIизе ругьунлъарав гьев, 1971 соналдаго вахъун вукIана СССРалъул мустахIикъав художниклъунги Репинил цIаралда бугеб Пачалихъияб премиялъул лауреатлъунги.\nКомбинаталде вачIинегIан эмен Хунзахъ Культураялъул рукъалъе нухмалъи гьабулев вукIана. Кутакалда махщел букIана кьурдизеги. 1957 соналда Северияб Кавказалъул даражаялда тIоритIулел кьурдул къецазда инсуе тIоцебесеб бакI щун букIана. Гьениб гьесие сайгъат гьабун букIана «Свема» абулеб фотоаппаратги. Кьурдул формаги ретIун, жинцаго жиндирго бахъараб суратги буго гьесул.\nЦо заманалда пединституталда художествиябгун графикияб факультет рагьидал, гьениве дарсал кьезе ахIана эмен. Дахадаевасул къотIноб рукъги кьуна нижер хъизамалъе. Амма гьоцIдерил комбинат нахъе кколеб бугин, гьелъие нухмалъи гьабизе эмен цIидасан росулъего ахIана районалъул тIалъиялъ. Гьедин, 1973 соналдаса 1983 соналде щвезегIан, гьенив директорлъун х1алт1ана.\nЦIар-рецц къваригIарав чиги вукIинчIо гьев. «ХIакъикъаталда» хIалтIулев вукIарав Гьиматов МухIамадкамилица хъвараб макъалаялда инсуца бицунеб бугоан жиндир гIумру анила чияца веццун, жинцаго какун.\nАмма расги нечечIого абизе кIола дида гравировкаялъул рахъалъ инсулъе вахарав устар вукIинчIин. Филиграналъе бергьарав Жамалудинил МухIамадги вукIана.\nЦIакъго къиматаб хIалтIи буго инсуца гьабураб – «ГьоцIалъ» абун цIар тараб гIарцул хъаба. Цо-цоязда ккезе бегьула дица жиндирго инсул хIалтIи беццулеб бугин. Амма нилъер маданияталъе лъураб памятниклъун рикIкIине бегьула гьеб. Щайин абуни, гьениб цолъизабун буго гравировкаги филиграньги. Экспертазги кIудияб къимат кьуна гьелъие. Гьединлъидал нижее бокьун буго гьеб хъаба Дагъистаналдаса къватIибе биччачIого, гьанибго хутIизе. Нижедани кIолаан гьеб Москваялде, Бакъбаккул рахъалъул искусствоялъул музеялъеги бичизе. Гьеб мурадалда нижеца хитIаб гьабуна республикаялъул Культураялъул министерствоялде, гьеб бичун босеян. Министралъул заместителас жаваб бачIунеб буго тарихияб музеялде щайила нужеца гьеб гьадинго кьоларебилан. ХIакимзабазул рахъалдаса гьединаб бербалагьиги дандчIвала цо-цо мехалда.\nСундуего махщел букIана инсул. Жамалудинил МухIамадицаги абулаан хабар бицине, кьурдизе, вагъизе, хвалчад, заруд вахъине кканиги, гьав Базарган цIакъ ярагьунев чи вугилан. Гьедин гьанжеги абула росулъ Базарганил кьурдийилан, Базарганил рагIийилан. Буго Базарганил накъишги. Гьес гьеб ургъун буго Гъамсукьа Чаландарил накъишги, кубачиязул, тумазул ва цогидазул накъишалги кьочIое росун. Гьединго ГьоцIалъ басриял хабзалалъ заназда рикIун руго нижер инсул эбелалъул эмен НургIалил ГIалибегица. ГьитIинаб мехалда эменгун цадахъ гьениреги ун, накъишазул суратал рахъулел рукIунаан ниж. Гьебги босана инсуца руччабазул курхьабазде ва цогидалде. Москваялда, Бакъбаккул рахъалъул искусствоялъул музеялда буго гьеб хIалтIи. Щибаб накъиш буго гьениб гьале жибилан абулеб куцалда мухIканго бихьулеб.\nИнсуца жеги ургъана карудал, цIолбол хьопалъул, тIавус-хIанчIил рачIалъул форма бугел накъишал.\nЦоги, инсуца ургъана бархаталъул чеканкаги. ТIад жо кьабураб мехалда жанисан чIегIерлъун, алмазал лъураб гIадин паркъола гьеб. Жибго гIадатияб чеканкаялъул фон абуни хъахIаб букIуна.\nСтудентлъун вахъараб мехалда дирго цо хIалтIиги бихьизабун, инсул пикру цIехана дица. Я лъикIин яги квешин абичIого, гьес жаваб кьуна, валлагь, ругьунлъараб мехалда лъикIав устар вахъинин дурилан абун. Инсуца дир хIалтIи беццана хадуб, 1990-абилел соназул байбихьуда хIежалде унел чагIаз бичулеб батараб мельхиоралъул ханжарги биххун, цIидасан гьелъул копия гьабун хадуб. Гьанже вахъанинха дур устарилан абуна гьес.\nМахщалие гIей букIунаро. Дида лъала инсул борхалъиялде дун киданиги вахунаревлъиги. Гъоб мехалда гъосие творчествоялъе ресалги рукIана, эркенлъиги букIана. Гьединго гьаб хIалтIуе шавкъги къваригIуна. Вакъарав яги сундулниги ургъалилъ къарав устарас бергьун кутакал хIалтIаби гьари щакаб жо буго.\nГьимат: - Дун школалда цIалулеб мехалда инсуца рокъоре рачIунаан курхьаби гьаризе хIадурарал гIарцул къотIелал. Къалмица эскизги бахъун, гьелда тIад накъишал рикIизе байбихьун букIунаан гьес гьел. Эмен хIалтIуде араб мехалда дун лъугьунаан босун гIебугун викIаризе. Амма дихъа гьеб добехун-гьанибехун хъущтIун унаан яги дидаго къалаан. Цинги рокъове вачIиндал эмен семиладайинги кколаан. Инсуца, бетIерги кIибикIун, дица рахъарал хIуччалги ритIизарун, хисизабулаан накъиш. Гьедин лъабгониги соналъ хвезаруна дица гьесул курхьаби. Цониги нухалда гьазда квер хъвагейинги абичIо. 9 классалда дун вугеб мехалда курхьаби тIад ххураб болванкаги босун вачIана гьев, Гьиматила, гьале гьазда бокьараб гьабейила гьанже, дуда гIебу кодоб кквезе лъан бугила. МугIалимлъиялъе цIаличIониги, кутакалда лъалаан гьесда тарбия кьезе, лъималазда кIалъазе.\nБайбихьуда хIалтIи лъугьунарого АхIмад хIалакунеб мехалда, мун щайила хехдарулев, гьединав чиясул хIалтIи лъугьунарилан абулаан гьес.\nМухIамадрасул: - Нижер кIудияв эменги вукIана устар. Гьес гьарурал гIарцул тIагIелазухъ къородисезул базаралда картошка-хIан, нису ва цогидал жалги хисун ячIунаан нижер кIодоч-баба. Гьелда хIал хъублъарав гIадин лъугьунищали, пуланаб къоялъ кIудияв инсухъе вачIун вуго цо чи. Жиндаги малъейин гьеб устарлъи кин гьабулеб жояли абун, ккун кодоб кагъат-къаламгун, цо-цо ккун гьеб хъвазе лъугьун вуго дов. Бицун бугоха кIудияв инсуцаги. Нахъисеб къоялъ гьесухъе щварал нижеда пикрабалъ ватана гьев. ЩибгIаги дуе ккараб, кIодоч-дадаян гьикъидал, валлагь, кагътида хъван араб устарлъиялъул щибдай кканаян ургъалилъ вугилан жаваб кьуна гьес велъулаго.\nГьабсагIаталдаги руго ГьоцIалъ лъикIал устарзаби – халкъияв художник СултIан-АхIмад, Муга, Гьиматил МухIамад, МухIамаднабил МухIамад, ГIабдулхаликъов ГIабдурахIман, Геланил МухIамад, ХIажиев Шарапудин, Абакаров МухIамадги Лабазанги, цогидалги. Амма гьезул цIикIкIаразул лъималаз босичIоха гьеб махщел.\n- Кубачиязулги нужерги накъишазул батIалъи щиб?\nМухIамадрасул: - Гьезул букIуна гъункараб, гIисинаб накъиш. Нижераб дагьаб чIахIияб буго. Гьез нижераб яги нижеца дозулаб такрар гьабизе лъугьани, дагьабниги бичIчIи бугев чиясда гьелъул батIалъи бихьула. Нижехъа цояс чурпа бухIун гьечIилан абидал, гIолохъабаз гьесул гъадринибе бащдаб стакан цIураб пучч бан буго. Гьанже бухIун бугищилан гьикъидал, бухIунни бугин, амма доб чурпадул бухIи гуринха абилан жаваб кьун буго гьоцIалъес. Гьебго жо ккола гьеб накъишалъулги – чияр хIалтIи такрар гьабизе лъугьиналъ унго-унгояб асар кьоларо.\n1958 соналда ГьоцIалъ художествияб комбинат рагьидал, гьениве Кубачиялдаса чанго устар витIун вачIун вуго гьоцIал ругьун гьаризе. Нижер эменги ругьун гьавун вуго гьез. Гьес бицунаан нижераз кIиго анкьицаги бикIун бахъунареб накъиш дозухъа къасиялдаса радалалде бикIун лъугIулаанилан. Квер ругьунлъи ккола гьеб.\nНакъишал рукIине ккола цоялъ цояб нахъе цуларел. Масала, дуда выставкаялда бихьана Хунзахъа Хъайтмаз Аварскиясе дица гьабураб туманкI. Гьесул гьари букIана гьелда тIад жидер тухумалъул мугьруги, жиндир цIарги, туманкI гьабураб сонги, устар хIисабалда дирго цIарги бикIи. Гьеб киналдаго цадахъ рекъезаруна жалго накъишалги. Амма хонжродаги, руччабаз ралел гIарцул тIагIелаздаги, гулгуналдаги тIад цого накъишал гьаризе бегьуларо. Элементал цого, гьезул гIуцIи абуни - батIияб. Масала, хIарпал цого, гьезул лъугьунел рагIаби батIиял рукIунел гIадинха.\n- НекIсиял устарзабаз гьабураб къайи щай багьаяб букIунебали бичIчIуларин жинда, гьездасаги лъикIал тIагIалаби жакъасел устарзабаз гьарулелги рукIагоян абула дида лъалев кубачияс. Нужеца кин рикIкIунеб?\nГьимат: - НекIсияб тIагIел багьаяб букIиналъе гIилла ккола гьеб гьабурав устар гьабсагIаталда чIаго гьечIолъи. Устар цевеса ун хадуб гурони гъолъул къимат лъаларо.\nМухIамадрасул: - Цоги рахъги буго гьелъул – жакъасев устарас гьабураб хIалтIи букIуна дов цевегосев устарасул хIалтIиги кьочIое босун. Масала, гьалейин жиндир хIалтIиян, цояс цо тIагIел бихьизабун буго искусствоведасда. Цогидас тIаде жубан буго жинца бахъараб сураталда рекъон гьабунинха гьес гьебилан. Гьеб мехалда искусствоведас гьикъун буго Расул ХIамзатовас гьабураб кечI Муи ХIасановалъ ахIани, гьелъул автор щивин кколев, Муийищ яги Расулищилан. Гьебго жо буго гIарцул устарлъиялда жанибги.\nГьанжесел устарзабазе кумек буго цIи-цIиял технологиязул. Нилъер умумуз абуни квартIа-гъецI къватIибе бахъулаан бакъ щвараб къоялъ. Кьерханкъоялъ кинаб канлъиха гъозда бихьулеб букIун батилеб? Нижер кIудияв инсул букIана полировка гьабулеб алатилан цо гьадил цIулал гьабураб жо. Гъолда тIад лахIги жужан, кверал сваказегIан гIарцул тIагIел лъулъалев вукIунаан гьев. Гьанже ругел алатаз жеги мухIкангоги уздангоги гьабиларищха гьеб.\nГьимат: - Амма гьанже ругел устарзабазда кIолароха дол шартIазда хIалтIизе.\nМухIамадрасул: - Мунагьал чураяв нижер инсуда тIадкъалаан гIарцул тIагIалабазулъ, масала, партиялдаги пачалихъияб гIуцIиялдаги хурхараб тема бихьизабизе – «60 лет Октября», Олимпиада, космос. Гьанже кинабниги цензура гьечIо. Амма гьеб эркенлъиялъулъ буго цо санагIалъи гьечIеб рахъги. Бокьараб гьабизе рес букIунилан, лъалебги лъаларебги бихьизабун, ахиралда тIубан цIекIлъизабула гьев чияс гьеб хIалтIи. Рачлихъ ханжарги барав чухъагун чи велосипед бачунев рекъон вукIунаро. Гьев рекъола чода. Гьединго чода рекIунев чиясдаги рекъоларо шортал-майка. Эклектикаян абула гьелда – дандеккунгутIиялха.\nУстарзабазе гIарац киса?\n- Нужеца тIагIалаби гьаризе гIарац (сырьё) киса босулеб? Пачалихъалъул рахъалдаса бербалагьи кинаб бугеб гьеб махщалиде?\nМухIамадрасул: - ТIаде балагьун, ракIалде ккезе бегьула парахат жиндирго мастерскаялда гIодовги чIун, гIарцул тIагIалаби гьарулев вукIин гурони, кинал квекIеналинха устарасул ратилелилан. Амма ахирал соназда гIемерлъулел руго гьезие гьарулел гьукъа-къаял. Масала, Росфинмониторингалъул тIалабалда рекъон, устарасда тIадаб буго жинца гьабураб тIагIалил цIайиги, кибе, лъие бичарабалиги кагътида бихьизабизе. Гьелъ хIалтIудаса ракIбуссинабулеб буго гIемерисел устарзабазул. ХIажатаб кагъат-мачар бакIаризе таманаб мех унеб буго.\nГьединго эркенго босизе бажарулеб гьечIо къайи гьабизе гIарацги. Гьелъие бихьизабураб къагIида кIиго-лъабго буго. Масала, гьеб босула къватIисахун сырьё бачIунев цо хасав чиясухъа, яги Сбербанкалдаса.\nГьединго тIагIалаби гьареян рачIарал гIадамазул рокъоб букIараб гIарцул цIарагI яги кIилкIал-курхьаби риххунги гьарула цIиял тIагIалаби. Гьелъулги щибаб грамм бихьизабизе ккола кагътида, гIарцул къайиялъул бетIергьанасулгун къотIиги гьабун.\nАмма гьеб ккола гIарцул цIакъго мукъсанаб къадар. Гьединлъидал ювелираз чанцIулго данделъун, хитIабал гьарун рукIана республикаялъул хIукуматалде нижее киназего санагIалъи букIинелъун, МахIачхъалаялда гIарац (сырьё) бичулеб тукен/предприятие рагьейилан. Гьелъул хIасил кколеб гьечIоха. Цо лъагIалида жаниб 400-ниги тонна гIарцул къайиялъул бачIуна пробаби лъолеб Палатаялде. Гьебщинаб къайи гьабизе гьеб гIарац нилъерго гьаниса босизе рес чIезабуни, жибго республикаялъеги щвелароанищ лъикIаланго хайир? Сбербанкалдаса босейила. Бугеб багьаялда тIаде жеги анкьгоги-микьгоги проценталги кьун гьениса босичIого, бачIинахъего цо ккураб багьаялде гьеб босизе бегьунгутIи щиб букIунеб, нагагь гьадаб нижеца тIалаб гьабулеб бакI гьаниб рагьани?\nАмма банкалдаги гIисинал пластинкаби гурони, кIудияб къадаралда букIунеб гьечIо гьеб гIарац (сырьё). Гьенисан заказ кьун бачIинабуниги, 10 проценталъ хираго чIолеб буго гьеб.\nГьимат: - Гьаб нижер махщел гуребги, гьелда релълъараб цогидаб иш босаниги, гьеб цIунизе пачалихъалъул къасд гьечIони, ахир-къадги ссун уна, тIатIала ккола гьеб. Гьединго дагь-дагьккун лъугIун, тIагIун инехъин буго гIарац-меседалъул устарлъи. Хадусел наслабазе гьеб цIунизе кколин бицун, кIицIулниги цевевахъана дун ДРялъул хIукуматалъул данделъабазда. Амма гъурщил кумек щвечIо гьенисан.\nЦебе гIадин, музеязги росулел гьечIо лъикIал устарзабазул хIалтIаби. ГIарац гьечIилан чIолел руго.\n- Россиялъул Художниказул союзалъул член, Дагъистаналъул мустахIикъав художник хIисабалда дица гьарурал хIалтIабаздаса кинабгIаги налог кколарин абураб документ кьун букIана дие. Амма исана соналъул февралалда гьеб хIукму хвезабула хIукуматалъ. Россиялдаса бахъараб нилъехъе щвезегIанго художествиял комбинаталги къан, умумузул махщелал хвезе теларилан, жиде-жидерго рукъзабахъе руссун, хIалтIулел руго устарзаби. Гьединги букIаго, хIакимзабазул гьединаб бербалагьи щай букIине кколебали бичIчIуларо.\nСоветияб заманалдаги букIана гьеб рахъалъ халкквей. СССРалъул бетIерлъуде вачIараб мехалда Андроповасе сайгъат гьабизеян музеялъ бичун босун букIана нижер инсуца гьабураб цо тIагIел. Гьеб заманалда эмен вукIана Пачалихъияб премиялъул лауреатлъунги вахъарав, машгьурав чи. Гьелъухъгицин балагьичIого, доб тIагIел гьабизе дуе гIарац (сырьё) кисайилан, тIубараб сурав босулеб букIана КГБялъул чагIаз гьесдаса. Гьеб мехалда инсуца объяснительная хъван букIана гьеб гьабунин вакьадасул букIараб кIинусго сон бараб гулгунги биххунилан.\nчанахъанас кьезе ккола»\n- МухIамадрасул, выставкаялда лъурал дур хIалтIаби рихьидал ккана улкаялъул даражаялъулги цIаразде щайдай мун вахинчIеван.\n- Дунни гьел цIаразда хадув лъугьарав чи гуро. Щибаб жоялъул агьлу букIунелъул, гьединлъидал чанахъанасе къимат чанахъанас, гьабигьанасе къимат гьабигьанас кьезе кколеб гIадин, ДРялъул художниказул союзалъ хIукму гьабун букIана дун Россиялъул мустахIикъав художниклъун вихьизавизе. 1978 соналдаса нахъе дица квер-рагъари гьабулеб жолъидал гьаб.\nГьедин союзалъ батанщинаб документ-квара битIун букIана чанго соналъ цебе республикаялъул тIалъиялде. Гьелда гъулбасал лъун рукIана СКФОялда Россиялъул президентасул официалияв вакиллъун вукIарав Сергей Меликовасги, ДРялъул художниказул союзалъул нухмалъулесги, МахIачхъалаялъул мэрасги. Амма щаялиго гьел документал нахъ чIван рачIана.\n- Мун хас гьабун гьеб пишаялъе цIалун ватила?\n- Художествиябгун графикаялъул факультет лъугIун хадуб, Темиргъоялъул школалда рисование, черчение кьолаан дица. Дагьалъ чIун гьениса нахъеги ун, тIубан устарлъиялда тIад чIана дун. Художниказул союзалда цебе цIакъаб цехги букIана гьелъие данде кколеб. Хадуб гъезабизе кIоларого гIарцул къайи букIунаан. Гьанже гIадин, гали бахъа-бахъаралъур гьединал жал ричулел тукабиги рукIинчIо 1990-абилел соназда МахIачхъалаялда. ЦохIо «Дагестан» тукен букIана Ленинил майданалда. Гьанже киналго гIорцIана. Додинал заказалги гьечIо. Музеялда лъураздасаги беричал, чIурканал тIагIалаби тукабазда руго гьанже ричулел.\nАмма дица дунго киданиги рикIкIунаро цIакъав устарлъун. Гьоркьохъеб махщалил чиян тола. Дицаго гьабураб тIагIалида тIасан гIадамазул пикру лъазе, халкъалда гьеб бихьизабизе бокьула дие. Гьединго дидаса гIезегIан махщел бугев цогидав чи вукIуна дова рокъовги чIун, лъилгунниги щибниги дандги бачIого, гьабу-гьабураб тIагIел бичулев. Гьесдаса хIукуматалъе тIири пайда букIунаро. Амма жиндиргIан махщел гьечIев чиясе кьолел ругин цIаралилан абизеги рес буго гьединав чияс. Живго вихьизе къваригIун батани, вахъаха гьевги къватIиве.\nГара-чIвари гьабуна Зульфия ХIажиевалъ\nДругие материалы в этой категории: « «Я дун, я эбел суризарулеб жо гьабугеян малъулаан инсуца»\tРабота общая, дела конкретные »\n11:36, 16 января 2022, 36


Щив кколев Доку Гlумаров?\nДоку Гlумаров видеохитlабалда, 2013 сон 3 июль\nРоссиялда изну гьечIого яргъидгIуцIаразул рахъ кколле сайтаз лъазабулеб буго гьезул лидер Доку ГIумаров хун вукIиналъул. Гьеб баяналъул кинал рукIаниги мухIканлъаби гьез кьолел гьечIо, гьечIо гьединго, россиялъул рахъалдасан гьеб хабар уяб гьабулел баяналги. Эркенлъи Радиоялъул цIиял харбазул хъулухъалъ цIех-рех гьабуна, цебеги чанго нухалда хванин лъазабун вукIарав, Россиялда бищунго ралагьулел гIадамазул цоясул гIумруялъул.\nГIемерал соназ Россиялда бищунго лъикI ралагьулел гIадамазул цоявлъун рикIкIуна Шималияб Кавказалда изну гьечIого яргъидгIуцIаразул лидер Доку ГIумаров.\nЧачаналъ 1994 соналда рагъ бихьараб мехалда гьелде гьоркьове лъугьарав ГIумаровас нахъ тана гьес жинцаго лъазабураб Имарат Кавказалъул нухмалъулесде щвезегIан нух. Гьес тIаде босана Россиялда гьарурал чанго батIиял терактазул жавабчилъиги.\nДоку ГIумаров гьавуна 1964 соналда Шатой мухъалъул Харсеной абулеб росулъ. Гьес лъугIизабуна Грозныялда нартил институталда бакIал ралезул факультет. Гьев вукIана Чачаналъ унеб букIараб кIиябго рагъул гIахьалчи. Гьесие щун букIана бажари бугев ва къуркьуларев командирасул репутацияги.\n2005 соналда Эркенлъи Радиоялъе кьураб интервьюялда ГIумаровас бицун букIана чачаналъ тIоцебе рагъ байбихьараб мехалда жив Москваялда вукIанин ва жинца хIукму гьабунин унго-унгояв патриот хIисабалда ВатIаналъе гIоло вагъизе инейин.\nЧачаналъ тIоцебесеб рагъ лъугIун хадуб лъидаго бачIеб Ичкериялъул тIоцевесев президент Аслан Масхадовас ГIумаров тIамула республикаялъул ХIинкъигьечIолъи цIуниялъул хъулухъалъул бетIерлъиялда.\nКIиабилеб рагъул заманаялда гьес нухмалъи гьабулеб букIана «Жанубиябгун-магърибалъул фронталъе».\n2005 соналда жинцаго лъидаго бачIеблъун лъазабураб чачаназул хIукуматалда гьесул букIана вице-президентасул хъулухъ. 2006 соналда ГIабдул-ХIаким Садулаев чIван хадуб ГIумаров вищула президентлъун ва дандечIей гьабулел къуватазул нухмалъулевлъун.\nГьесда гIунтIизабулеб букIана 2004 соналда Бесланалъул школалда гIадамал гъоркьлъалие росиялъул гIайибги. Гьеб мехалда хун вукIана 334 чи, гьезулги цIикIкIунисел лъимал. Амма 2005 соналда Эркенлъи Радиоялъе кьураб интервьюялда ГIумаровас какулеб букIана Бесланалда школа гъоркьлъалие боси ва абулеб букIана тактика хIисбалада терроризмалдаса жидеца инкар гьабун бугин.\n2007 соналда ГIумаровас живго лъазавун вукIана Имарат Кавказалъул лидерлъун. Гьеб Имарат лъазабун букIана Шималияб Кавказалда гIуцIулеб ва мухIканал гIурхъаби рихьизаричIеб исламияб пачалихълъун. Гьелъул хIасилалда яргъидгIуцIаразул чачаназул гIаркьелгун рикьелги ккун букIана.\nШималияб Кавказалда хурхун машгьурав эксперт ва журналист Иван Суховас абуна ЭР-лъе ГIумаровасда живго вихьулев вукIанин «мужагьидазул глобалияб багъа-башариялъул бутIалъунин».\nИван Сухов: «Гьеб букIанин абизе бегьула Кавказалда сепаратистазул багъа-башариялда хиса-басиял ккараб мех. 90-билел ва 2000 соназул авалалда гьел жидер ракь Россиялъул Федерациялда бачIого букIиналъе гIоло къеркьолел рукIун ратани, имарат Кавказ лъазабуралдаса нахъе гьеб сверана динияб багъа-башариялде. Гьелдаса нахъе дандечIей гьабулезул лидераз жидер къеркьеялъул аслияб гIиллалъун дин бихьизабулеб букIана».\nГIумаровасда гIунтIизабулеб буго Шималияб Кавказалда Россиялъул рахъ ккурал хъулухъчагIазде анцI-анцI тIадекIанцIиял гьариялъул ва гIарцухъ нахъе кьезелъун гIадамал рикъиялъул гIайибалги.\nСочиялда Олимпиадаялъул хIаялги «Аллагьас жидее кьураб ресалда рекъон» жидеца гьаризе тезе гьечIин абун букIана гьес араб соналда.\nГIумаровасда гIунтIизабулеб буго 2009 соналда Москваялдаса Санкт-Петербургалде унеб букIараб «Невский Express» кьвагьизабиялъул гIайибги. Гьеб мехалда хун вукIана 26 чи.\nГьес гьединго тIаде босун букIана 2010 соналда 39 чи чIвараб Москваялъул метроялда гьарурал кьвагьиязул жавабчилъиги. 2011 соналда Домодедово аэропорталда 36 чи чIвараб терактги.\nИнтернеталда лъураб видеоялда гьес абулеб букIана аэропорталда гьабураб кьвагьи бугин «Кавказалда Россиялъ гьарурал такъсиразухъ къисас босийин»\nДоку ГIумаров: «Гьеб хасаб операция гьабун бук1ана дир буюриялда рекъон. Хъван батани, гьединал хасал операцияби хадусанги гьаризе руго».\nГIумаров чIван вукIиналъул Россиялъул хасал хъулухъаз цебеги чанго нухалда лъазабун букIана.\nГьесул буго анлъго лъимер. Гьесул кIиго вац чIван вукIана рагъулъ ва рагъулазул ретIел ретIараз рикъарал гьесул гIагарлъиялъул чанго чиясул лъалкI тIагIун буго.\nЭркенлъи Радиоялъул эксперт Лиз Фуллерил пикруялда ГIумаровас ритIухъ гьабичIо жинда букIараб божилъи. Чачаназул лъидаго бачIеб пачалихъ гIуцIиялъул идеялдаса инкар гьабиялъги, Россиялда гIадатиял гIадамазде данде терактал гьариялъги ГIумаровас халкъазда гьоркьосеб жамгIияталда цебе суризабуна чачаназул къеркьеялъул идеяго.\nЦарнаевал божулел гьечIо жидер васаз кьвагьиял гьариялда


«Россия – дир тарих» абураб тарихияб паркалда рагьана «БукIинеселде билет» абураб мультимедияб выставка. Гьелда гIахьаллъула Дагъистаналъул школазул 6-11 классаздаса лъабазаргоялдаса цIикIкIун цIалдохъан.\nНилъер тIолабго улкаялда гIумруялде бахъинабулеб буго «Лъай кьей» абураб миллияб проекталда рекъон хIадурараб «ГIолохъанал профессионалал» абураб регионалияб проект. Гьелъул аслияб мурад буго букIинесеб махщел тIаса бищиялъул рахъалъ гIолилазе кумек гьаби.\nМультимедияб выставкаялда цIалдохъабазе баянал кьола батIи-батIиял махщелазул хIакъалъулъ. Гьелъие хIалтIизарула хIаял-расандаби, мастер-классал ва квестал (приключениял гIемераб расанди). Презентациязухъ балагьулаго ва тестазулал тIадкъаял тIуразарулаго, масала, лъималазе рес щолеб буго «Социалияб предпринимательство» абураб махщелалъе жал хIадур ругищали лъазабизе.\nДругие материалы в этой категории: « Багьаби рахана\tДербент цебетIезабиялъе -тIадеги гIарац »


Культуралул хъаттирдай |\nИюньдалул 28-нния июльданул 5-ннин республикалий най дуссар «Зунттал халкь» тIисса цIанилусса фольклорданул ва халкьуннал аьдатирттал фестиваль.\nВай гьантрай жучIанма чил билаятирттая хъамалу бувкIсса фольклорданул коллективру биянтIиссар личIи-личIисса районнайн ва шагьрурдайн. Шикку вайннал ккаккан дурунни жула агьулданун цала миллатирттал фольклорданул ххазинартту.\nИюньдалул 30-нний Къалмукьнал «ЦЕЦГ» тIисса фольклорданул ансамбль цала концертрал программалущал бувкIун бия Бущихъиял райондалийн. «Аьндиял варси» тIисса цIанилу фестиваль-шадлугърал майдангу кIанттул агьулданул тIивтIуну бия Кезеной –Ам бярницI. Аьдат-эбадатирттал байран дакъасса, ва дия мяйжаннугусса дукрардал фестивальгу.\nРайондалул бакIчи МахIаммад Патхулаевлул, хъамаллурахь баврув тIий, бувсуна фестивальданул тарихраягу. Бувсуна цала хъаннил зунттал халкьуннан хъинну бусравсса варси байни бишайсса захIматраягу. Хъинну ххуйну кьамул бувна тамашачитуралгу Къалмукьнал фольклорданул программа.\nХъамаллуран дакIний личIансса мюрщи бахшишругу дуллуну, коллективрал каялувчи Эрдни Манджиевлун пишкаш бувна хъинсса аьнди варсигу.\nВара кьини ахттакьун чIумал Оьруснал театрданул майданнивгу, ччан бизансса кIану бакъа, щапI куну бувцIуну бия миллатирттал лаххи-ликкиялувусса мюрщи-хъунинал. Машрикь-магъриб цаннивух ца хIала бувххун, талихI-тирххандарал дуниял ялун дирссаксса иш бия. Бия шикку Чехиянал, Словакиянал, Сербиянал, Индиянал, Ираннал, Азирбижаннал миллатирттал яннардаву ва цала –цала къавтIутIисса аьнтIикIарттугу, аьшукьталгу.\nИюльданул 1-нний Оьруснал театрданул сахIналий «Ттул Дагъусттан – ттул Аьрасат» тIисса фестивальданул лагрулийсса гала-концерт хьунни. Шикку Аьрасатнал культуралул министр Владимир Мединскийл, ЮНЕСКО-лучIасса Аьрасатнал иширттал комиссиялул секретарь Григорий Орджоникидзел, ГосдумалучIасса культуралул комитетрал хъунмур Елена Ямпольскийл цIания фестивальданул гьурттучитал барчагу бувну, чIа увкунни ирсирайсса культура дуруччинмур бан ва никирая никирайн миллатирттал аьдатру дачин дуллан.\nЖучIанма бувкIсса хъамаллуран жула авадансса культура ккаккан дуллалисса хъуннасса концертравух гьурттуну бия Буйнакскаллал, Къарабудахккантуллал, Къаяккантуллал, Къумтуркъалаллал, Хасавюртуллал ва цаймигу районнал фольклорданул коллективру.\nПредыдущая записьБизнесращалсса уртакьшиврул арардуСледующая записьЦIуллу-сагъшиврул цIаний