Кавказиязе кумек гьабулел идараби рагьун руго\nМоскваялда ругел хас гьабун Кавказалдаса гIадамазе чIобого юридикияб кумек гьабулел идараби къоялдаса-къоялде гIемерлъулел руго. Экспертазул ва адвокатазул пикруялда рекъон гьелъие аслияб гIиллалъун буго россиялул цойгидал шагьаразда кавказалъулаздехун квешаб бербалагьи букIин.\nАхираб бащадаб лъагIалида жаниб Москваялда лъабгониги идара рагьун буго хасгьабун кавказалъулазе юридикияб кумек гьабизе. Гьениб цохIонигиялъуб юристасул малъа-хъваязухъ гIарацги босуларо, нагагь диваналде ккун вугониги адвокатасги хIалтIи рекъараб багьаялде гьабула.\nБищун цебе гьединаб идара рагьанин абизе бегьула Россиялъул Кавказалъул халкъазул конгрессалда цебе рагьараб инсанасул ихтиярал цIунулеб бутIаялъилан.\nГьелдаго хадуб жидерго гражданазе ва цойгидал кавказалъулазе къануналъулгун ругел захIмалъаби тIуразе кумек байбихьана Россиялда ругел азербайджаналъул конгрессалъги.\nБащадаб лъагIалица цебе гIемерал саназ Москваялда гIумру гьабун ругел кавказалдаса гIолилаз «МугIрузул лъимал» абураб тахгьашаралде рачIарал кавказалъулазе кумек гьабулеб идараги рагьун буго.\nАхираб заманалда, хасго дагьаб цебегIан Москваялъул Бирюлево мухъалда букIараб тунка-гIусиялдаса хадуб гIурусал гурел цойгидал миллатазул чагIазе гIумру гьабизе захIмалъулеб буго, гьединлъидал Шималияб Кавказалъул республикабазги жидерго гIадамазе кумек гьабиялъе батIи-батIиял жамгIиял идараби рагьулел руго.\nМоскваяда бугеб Дагъистаналъул вакиллъиялда цебе гIуцIараб, инсанасул ихтиярал цIуниялъул комиссиялде щибаб къойил кумек гьарун дагьалдасан 5-10 чи вачIунин.\nГьеб комиссиялъги цохIо Дагъистаниязе гуребги цойгидал кумек гьарун рачIаразул къваригIел тIубазеги хIаракат бахъулилан бицана гьеб идараялъул нухмалъулев Шамиль ГIумановас.\nШамиль ГIусманов: «Бищун цебе, Москваялде рачIарал цойгидал бакIаздаса гIадамазе гьей чIей гьабураб бакIалъул хъвай-хъвайгIай битIун гьабизе кумек гьабула нижеца, гьебги гIезгIан кIудияб захIмалъи бугоха.\nГьелдаса хадуб бокьараб юридикияб консультацияги тIобитIула нижеца гьаниб чIобого, нагагь гьаб комиссиялде кумек гьарун рачIарал чагIи диваналде ккун ругони, нижер адвокатаз гьезие кумек гьабуралъухъ дагьаб гIарац гурони босуларо, цойгидазухъа босулелъул бащалъиялдасацин дагь ккола гьеб.\nНижехъе рачIунезул бищун гIемер захIмалъаби хIалтIулеб бакIалдасан гIарац кьунгутIиялда хурхун рукIуна, гьединго рагъизе ккун туснахъалде рачун аразул, изну гьечIого ярагъ кодоб батун полициялде ккаразул гIарзалги бищунго гIемер руго.\nЩив кинаб суалгун нижехъе вачIаниги кIвараб кумек гьабула гьесие, цохIо нилъералго гурониги нижехъе куме гьарун украинцалги, таджикалгун узбекалги, молдаваналгицин рачIуна».\nЧанго соналъ Россиялъул тахщагьаралда гIумру гьабун вугев Анжиялъул болельщиказул «Дикая дивизиялъул» Москваялда бугеб бутIаялъул нухмалъулев ГIумарасхIаб Татаевас Эркенлъи радиоялъе бицана гьечIеб гIайибги гIунтIизабун, яги ургъунго ралъаргъун кавказалъул гIолилал жанир тIамизе хIаракат бахъулеб бугин Москваялдайилан.\nГIумарасхIаб Татаев: «Нилъер гIолохъабазул гьанире рачIун хадуб цIакъ гIемер захIмалъаби рукIуна полициялъулгун. Гьелгун кин кIалъазе кколеб, кинал ихтиярал лъазе кколел, кинаб рукIа-рахъин букIине кколебали лъаларо гIемерисезда.\nДица Москваялда гIумру гьабун 6 буго, гьеб заманалда жаниб дида чанги рихьана гьел низамцIунулез нилъер гIолохъабазе гьаруралщинал хIалихьалъаби. БатIаго нилъералги цIакъал ругин абулеб гьечIо дица, гьезги гIемер гIала-гъважа гьабула.\nАмма кин бугониги полициялъул рахъалъ рекъечIел ишал гIемер рукIуна. Масала чанго моцIица цебе Анжиги Ливерпуль командабиги хIалеб мехалда нижер болельщиказухъ букIана «Палестинаялъе эркенлъи» абун тIад хъвараб игIлан, гьеб сабаблъун Анжиялъул болельщиказул 70 ккун вукIана полициялъ.\nГьебищха кIудияб такъсир? Гьединаб мехалдаги цойгидал бакIаздаги гIадамазе кумекалъе гьединлъидал гьел юридикиял централ чара гьечIого хIажат руго».\nМоскваялда бугеб Дагъистаналъул вакиллъиялда цебе гIуцараб инсанасул ихтиярал цIунулеб комиссиялъул гIахьалчIужу адвокат Софья Рубасскаялъул пикруялда рекъон къанунал лъангутIиялъ гIемерал захIмалъаби дандчIвалел руго кавказалъул гIолилазда Москваялда.\nГьезул чангиязда жалги Россииялъул гражданал ругин, нужерго гIадал ихтиярал ругин жидерин абизецин лъалеб гьечIо, гьединлъидал чара гьечIого гьединал юридикиял центразда гIадамал гьенире ккечIого рукIиналъе хIалтIи цIикIкIун гьабизе ккола. Гьезда малъизе ккола , къануналги жидерго ихтияралги, кин гьел цIунилелалиги.\nКавказиязе кумек гьарулел идараби рагьун руго


Cпорт, Январь 03, 2013\nХамиз къо 3 Январь 2013\n29 августалдаса 9 сентябралде щвезегIан Лондоналда тIоритIизе руго Паралимпиадаялъул хIаял. Гьезда гIахьаллъи гьабизе буго Шималияб Кавказалдаса микьго атлетас. Гьезул щивасулги рес буго меседил медаль босизе.\nСпортивияб шавкъ, миллатчилъи, ракIчIегIерлъи - данде кколелда гъоркь хIучч цIай!\n«Европаялъул Лига» турниралда тIобитIулеб футболалъул чемпионаталъул рахъалъ иргадулаб Анжиялъул хIаялъухъ балагьизе Москваялде рачIарал МахIачхъалаялъул команадаялъул фанатазде тIа –тIатIалаго гьужумал гьаруна россиялъул миллатчагIаз.\nГугарухъабазул ункъабилеб месед\nДагъистаналъул Хасавюрт мухъалъул Солнечное росулъа ОтарсултIанов Джамалица босана Лондоналъул Олимпиадаялда эркенаб гугариялъул рахъалъ 55 килограммалде цIайи бахунезул категориялда меседил медаль. Финалалда гьев бергьана Гуржиялдаса Владимир Хинчегашвилидаса.\nДагъистаналъул Гъизилюрт шагьаралдаса ХIайбулаев ТIагьирица Лондоналъул Олимпиадаялда босана дзюдоялъул рахъалъ меседил медаль 100 килограмалде цIайи бахунезул категориялда. Финалалда гьев дандчIван вукIана Пекиналъул олимпиадаялъул чемпион монголав Найдан Туйшинбаяргун.\nОлимпиадаялъул чемпионазда гьоркьоб бищунго цебе буго Китай. Гьениса спортсменаз хамиз къоялде босун букIана 23 медаль. Гьезулги 13 меседил, 6 гIарцул ва 4 мазгарул. КIиабилеб бакIалда буго гьединго 23 медалгун Америка. Гьезул буго 9 меседил, 8 гIарцул ва 6 мазгарул медаль. Лъабабилеб бакIалда буго Франция. Гьезул 11 медалалъул 4 буго меседил, 3 гIарцул ва 4 мазгарул. Фотогалерея хIадур гьабуна Радио Эркенаб Европа/Эркенлъи Радиоялъул «Азаттык» абулеб хъиргъизазул хъулухъалъул мухбир Алмас Ысманица.\nМиллаталде балагьун къабул гьабулеб бергьенлъи\nЛондоналъул Олимпиядаялда Россиялъе тІоцебесеб меседил медаль щвезабуна Адыгъеялдасан Арсен Галстяница. Гьебго дзюдоялъул матазда кІиабилеб месед улкаялъе босарав Челябинскалдаса абулев ГІисаев Мансурил миллат лъазабизе Россиялъул централиял инфоралатаздасан кинабгІаги рес букІинчІилан хъвалеб буго блогераз.\nДагъистаналдаса ГIисаев Мансурие Лондоналъул Олимпиадаялда бергьаралъухъ кьезе буго 30 млн. гъурущ. Гьедин лъазабуна Челябинскалъул ракьалъул губернатор Михаил Юревичица.\nХХХ-билеб Олимпиада тарихаздалъун\nКIудияб Британиялда рагьарал ХХХ-билел Олимпиялъул хIаял халат рахъине руго 16 къоялъ. 204 улкаялъул спортсменаз къацандизе байбихьана олимпиялъул нус-нус медалазе гIоло. Исанасеб Олимпиада цогидал тарихаздалъун бихьизабулеб буго нижер радиоялъул мухбир Антуан Блуаца.\nБергьенлъи кIодо гьабулел мехтарал спортсменазул дандеруссинал, къецазухъ ралагьаразда сурукъал ишараби рихьизари, рекIкI гьаби-гьеб кинабго, узухъда, Олимпиадаялъул хIаязда букIине кколеб жо гуро. Амма цо-цо Олимпиадаязда гьединал ишаз толеб буго кIочонареб лъалкI.\nВатIаналъе гIоло цеве вахъине конкуренциялъ квал- квал гьабулеб буго.\nИсана Олимпиадаялъул хIаязда гIахьаллъизе вуго гIицIго анлъго дагъистанияв. Эркенаб гугариялъул рахъалъ ГIабдусалам ХIадисов ва Билал Махов. Дзюдаялъул ТIагьир ХIайбулаев ва Мансур Рамазанов, боксалъул МухIамад ГIумаров ва тхэквандоялъул рахъалъ ургуялде вахъине вуго ХIажи ГIумаров.\nБританиялъул тахшагьаралде рачIунел руго спортсменал\nГьал къоязда Лондоналде рачIана Шамалъул лъедохъаби. ГьанжелъагIан баянаб гьечIо - Шамалъул тIаса бищараб олимпиялъул къукъа Олимпиадаялда тIубанго гIахьаллъизе бугищ-гьечIищали. Эркенлъи радиоялъул Хъыргъыз хъулухъалъул корреспондент Алмас Ысманица хIадур гьабураб фоторепортаж.\nФутбол ва миллиял гьоркьорлъаби\nПольшаялдагун Украинаялда футболалъул рахъалъ Европаялъул чемпионат унеб букIиналда бан, Россиялъул тIаса бищараб футболалъул командаялъул рахъ ккун, улкаялъул батIи-батIиял бакIазда тIобитIулел руго хасал акциял. Гьединаб тадбир тIобитIана МахIачхъалаялдаги ва гьеб гIуцIараллъун ккола Дагъистаналъул пачалихъияб университеталъул гIолилазул идара ва «Цолъараб Россия» партиялъул «ГIолохъанаб гвардия» абураб гIуцIи.


Инфоурок / Другое / Тесты / Авар мац1алъул тестал (5 класс)\nАвар мац1алъул тестал (5 класс).\n1.Г1аммаб кьибил бате:\n2.Предметияб ц1ар бате:\n3.Цоцазда релълъараб кьибил бугел раг1аби ккола:\n4.Гьал раг1абазда т1аде –хъан суффикс жубазе бегьулеб раг1и бате:\n5.Гьал раг1абазулъ релъарал суффиксал рате:\n6.К1ут1би ц1ут1изарун абулел гьаркьал кинаб рахъалда ругел:\n7.Авар алфавиталда чан х1арп бугеб:\n8.Лабиалияб гьаракь кинаб х1арпалдалъун бихьизабулеб:\n9.Авар мац1алда чан каламалъул бут1а бугеб?\n10)Предметияб ц1аралъ щиб бихьизабулеб?\n11.Авар мац1алда чан падеж бугеб?\n12.Кьовул падежалъул суалал рихьизаре:\n13.Гьоркьохъеб жинсалъул предм.ц1арал рихьизаре:\n14.Бак1алъул падежал чан группаялде рикьулел?\n15.Рат1алъул падежалда бугеб раг1и бате:\n17.Жубараб прилагательное бате:\n18.Кьибил такрарлъараб прилагательное бате:\n19.Жинсгун формаялъулъ рекъон ккараб прилагательное бате:\n20.Чан рагьараб х1арп бугеб авар мац1алда?\nАвар мац1алъул тестал (6 класс)\nа)Мац1алъул цо бут1а\nб)Каламалъул бут1абазул х1акъалъулъ бицунеб\nв)Авар мац1алда ругел киналго раг1аби\n2.Г1емерлъул формаялда ругел предметиял ц1арал рихьизаре:\n3.Ударение бит1ун лъураб раг1и бате:\n4.Жагьилчи- кинав чи кколев?\n5.Гьаб коч1ол куплеталъулъ лъезе кколел раг1аби лъе.\nРортулел руго т1анхал,\n… буго лъар,\nПашманлъулеб буго … ,\nБач1ун буго … .\n6.Синонимал данде ккезаре.\n7.Раг1ул бечелъи лъазабулеб мац1азул г1елмуялъул бут1а ккола:\nНомер материала: ДВ-303472


АнцIила анкьго сон барав ТIукитIаса Расулов МухIамад жиндиего бокьун ана фронталде. 1943 соналъул июналда, хасаб дело цIезабулаго, гьесул гьариялда рекъон, рагъулав комиссарас гIолиласул гIумруялде цо лъагIел тIаде жубана.\nРагъде иналде МухIамадица МестIерухъ росдал школалда лъугIизабуна анлъго класс, хIалтIана росдал колхозалда. Хъизамалда цо бугеб лъимер букIаниги, МухIамадихъа бажарана ВатIаналде тIаде къо ккедал рагъде ине жинцаго гьабураб хIукму хиси гьечIеб букIиналда эбел-эмен божизаризе.\nХъулухъ гьабизе ккана цин Ереваналде, артиллериялъул полкалде. Гьесда цадахъ ккана МухIамадил росуцояв АхIмадов ХIажиги. Ереваналда гьез лъугIизаруна рагъухъабазул курсал.\nГьедин ана анлъго моцI. 1943 соналъул ахиралда рагъухъаби Типлисалде, батIи-батIиял подразделениязде ритIана. МухIамад ккана Кутаиси шагьаралде, артиллериялъул полкалде.\n- Типлисалда ниж цIидасан рагъулаб техника лъазабизе тIамуна, - ян ракIалде щвезабулаан МухIамадица. - Кутаисиялда бана анкьгIанасеб заман ва тункIил харил махI сунтIичIел гIолилал фронталде - Днестралъул районалде ритIана. Станислав шагьаралдаса гIемер рикIкIад гьечIого, Днестр гIурул рагIалда буго Галич абураб поселок. Гьенив тIоцеве ккана рагъде, бихьана хвел, лъукъарал рагъухъаби. Гьедин байбихьана дир фронталъулаб гIумру…\nРасулил МухIамадил полк унаан ТIоцебесеб Белоруссиялъул фронталъул 1-себ армиялде гъорлъе. ГIарадачагIаз балагьана жидеего санагIатаб позиция ва лъелал аскаразе гIор бахине квербакъизе лъугьана. Тушман минометаздасан, гIарадабаздасан ва автоматаздасан кьвагьдолев вукIана гIурул щибаб метралде. Биялъ белъун бихьулаан Днестр. Тушманасул рагъулал точкаби заманаялъе «гIенеккун чIезаризе» бажарана.\nМухIамад гIарадаялъул гулби раччулев чи кколаан, амма захIмат букIана 16 кг бакIлъи бугел гьел гъажалдаги лъун раччизе.\n- ХIакъикъаталдаги бакIаб хIалтIи буго гулби гIарадаялде аскIоре раччи, - ян ракIалде щвезабулаан рагъухъанас. - Цо-кIиго гулла гуреб тIубараб ящикго цадахъ хадуб цIазе (гьенибин абуни ункъо гулла букIуна) цIакъго бакIлъулаан. Гьеб гьабизе кколаан сундухъго балагьичIого: нижер, ай гIарадачагIазул къо хIехьеялда ва бахIарчилъиялда бараб букIиндалха гIор бахунел лъелал аскаразул ра-гъухъабазул къисмат. Днестралъе гIоло рагъулаб гьужум дие лъабабилеб букIана ва гьеб ахирисеблъунги ккана…\nГьаваялде раккана немцазул лъикIаланго самолетал, ва гьез гIарадачагIазул позициязде, лъелазул лъедолел алатазде бомбаби рехизе, гьезде кьвагьдезе байбихьана. Къо бакъаниде гIагарлъулеб букIана. МухIамад, иргадулаб нухалда, гулбузда хадув векерулаго, гьесдаса чанго метралъ рикIкIад бихъана бомба. Гьелъул саламатаб кесек щвана Расуловасул квегIаб мачIалда. ХьвагIун арав гьев гIодов ккана, лъавудаса ана. Авиабомбаялъ бахъараб гвандинив гIебеде рехун вугев гьесда ракIалда гьечIо кигIан заман гьедин барабали.\nРасчетазул командирзаби рагъул хIасилал гьаризе, личный составалъул камиязул хIакъалъулъ баянал штабалде ритIизе лъугьана. Гьезда гьоркьоб букIана гIахьваласул фамилияги. Командирас лъазаби битIана гьесул гIагаразухъеги. Гьелда хъван букIана: «Расулов МухIамад, 1925 соналъ ГIахьвахъ районалъул ТIукитIа росулъ гьавурав. Рагъде ахIана Болъихъ РВКялъ. Мухъилав, араб бакI лъачIого тIагIана…». Гьел баянал руго «РакIалде щвеялъул тIехьалдаги» (2-абилеб том, 174-абилеб гьумер).\nАраб бакI лъачIого тIагIинчIо рагъухъан. Днестр гIор бахун хадусеб къоялъ санитараз лъукъарал рагъухъаби тылалде ритIулел рукIана. Гьел тIаде ккана гIумруялъул гIаламаталгун вугев МухIамадида. Авлахъалъулаб госпиталалда (гьениве щвезавуна гьев санитараз) гьесие бажарараб кумек гьабуна, гьениса Кутаисиялде, рагъулаб госпиталалде витIана. Анлъго моцI бана гьес гьениб, амма ругъун сахлъун гьечIолъиялъухъ балагьичIого, хадубккун рагъулаб хъулухъалъе ярагьунаревлъунги рикIкIун, 1944 соналъул ахиралда рокъове витIана. ГIарадаялъул расчеталъул рахъалъ гьалмагъзабазда лъачIо гьесие ккараб жо.\nМухIамадил росуцоялгун цадахъ гьесул эбел-эменги гьеб заманалда Чачаналъе, Ведено районалъул Даргъоре гочинарун рукIана. Сонисев рагъухъанасда гьеб лъалароан. Гьесие гьеб загьирлъана Буйнакскиялде щведал. Гьедин ккана гьев Шалиялде. Гьенибин абуни ругъуналъ рахIат хвезабизе лъугьана. Вегизе ккана больницаялда. Гьенив, ракIалдаго гьечIого, дандчIвана эбелалъул вацгIал ГIалихIажиявгун. Гьес МухIамадил хIакъалъулъ Даргъобе, эбел-инсухъе ругьел битIана. Лъабабилеб къоялъ рачIана эбел-эмен МухIамадихъе, Шалиялъул больницаялде.\nАнцIго къоялъ даруги гьабун, гьев больницаялдаса виччана, амма ругъун тIубанго сахлъизегIан росулъе ине тохтурзабаз изну кьечIо - моцIалъ чIезе ккана ГIалихIажиясул бакIалда.\nРугъун сахлъидал, МухIамад колхозалда хIалтIизе лъугьана, гьениса витIана Гъарасуялде - вукIана хъутаналда складалъул заведующийлъун, гьениб бана анлъгогIанасеб лъагIел. Хадув хIалтIана избачалдаги.\n1957 соналда чачаназе ватIаналде тIадруссине ихтияр щведал, тIукадерил цо бутIа магIарухъе, цогидал Хасавюрт районалъул ракьалде гочана. МухIамадги, эменгун цадахъ, магIарухъе гочана (эбел Даргъойго хун йикIана гьесул). 1958 соналда, эмен къадаралде щун хадуб, гIумру гьабизе тIаса бищана гIатIиракь - 31 соналъ хIалтIана тIукадерил цIияб росдал С. Кировасул цIаралда бугеб колхозалда складалъул заведующийлъун. Гьениса ана мустахIикъаб хIалхьиялдеги.\nЗама-заманалда фронтовикасул рахIат хвезабулаан ругъназ. ГIемер вегана гьев Грозныялъул госпиталалда, МахIачхъалаялъул больницабазда, амма унти къотIулеб букIинчIо. Къогоялдаса цIикIкIун сон бана гьес тохтурзабазул хIукмуялда рекъон квегIаб бохалдаса ватIалъунги.\nРасулил МухIамад кIодо гьавун вукIана КIудияб ВатIанияб рагъул тIоцебесеб даражаялъул орденалдалъун, гIемерал медалаздалъун ва баркалабаздалъун. Лъади СагIидатгун цадахъ гIезаруна ва гIумруялъул нухда лъуна ункъо васги кIиго ясги: руго гьезул лъималги лъималазул лъималги.\nГьединав вукIана дол цIадулал къояз эбелаб ВатIаналъул ахIиялда рекъон черхалда ярагъ борчарав 1194 гIахьваласул цояв - ТIукитIаса Расулил МухIамад.\nДругие материалы в этой категории: « МагIарулал киданиги рукIинчIо цIукIабилъун\tРагъда гIахьаллъарал улкаби »\n12:37, 19 января 2022, 45


ЦIАДАСА ХIАМЗАТИЛ Г1АДАНЛЪИГИ Г1АДАТЛЪИГИ РАК1АЛДАСА УНАРО. - 1 Октября 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nЧетверг, 26.04.2018, 00:59 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2016 » Октябрь » 1 » ЦIАДАСА ХIАМЗАТИЛ Г1АДАНЛЪИГИ Г1АДАТЛЪИГИ РАК1АЛДАСА УНАРО.\nЦIАДАСА ХIАМЗАТИЛ Г1АДАНЛЪИГИ Г1АДАТЛЪИГИ РАК1АЛДАСА УНАРО.\nДида цебе буго т1огьиллъи рехараб, 67 соналъ цебе бахъараб сурат. Сураталда вуго Ц1адаса Х1амзатги ва доб заманаялъ Хунзахъ районалъул райисполкомалъул председательлъун х1алт1улев вук1арав, Ахъбердиев Мух1амадги. Рак1алде щвана дирго лъимерлъиялъул заман. Унеб бук1ана 1949 абилеб соналъул июль моц1. Дун вук1ана 11 сон барав Хунзахъ росдал анкьго сонилаб школалда ц1алулев, риидалил каникулазда рукъов вугев, 4 класс лъуг1арав ц1алдохъан. Доб бук1ана рагъ лъуг1ун нахъисеб зах1матаб, гьанжего-гьанже нилъер улкаялда рух1 реч1ч1изе байбихьараб, жеги ракьалдаса рагъул ругънал сахлъич1еб язихъаб заман. Бук1ана баг1арараб риидалил къо. Гьеб къоялъ жиндирго х1алт1ул ишалъ Хунзахъа Г1арани росулъе унев вук1арав имг1алас, жиндирго хъулухъалъул машинаялдаги рек1инавун, дунги вачана жиндаго цадахъ тира-сверизе. Т1адруссунаго, кьоги бахун Г1арани росдада аск1осан унеб, Тобот лъарахъе щварал ниж гьенир лъалхъана чвердезе ва машина чуризе.\nГьенибго чверделел к1иго-лъабго чиги ватана нижеда. Дир берч1вана, хъах1аб бахараб мегежги бугев, ригь арав чиясда. Дида гьев сураталда вихьарав чиясда релълъун вахъана ва имг1аласда ц1ехана гьадав чи Ц1адаса Х1амзат гурищан.\nИмг1ал дихъги валагьун тамашалъун хут1ана ва ц1ехана кинг1аги дуда дов лъарав, цеве вихьунг1аги вук1анищ дуда Ц1адаса Х1амзатан. Дица жаваб кьуна сураталдасан лъанилан.\nДие ц1акъ рокьулаан Ц1адаса Х1амзатил куч1дул. Доб заманаялъ къват1ире риччарал шаг1ирасул к1иго томалъул асарал дица ц1алун лъуг1изарун рук1ана. Цо цо гьес хъварал кучIдул, рек1ехъеги лъалаан дида.\nИмг1алас дида абуна гьев чи, х1акъикъаталдаги, Мах1ачхъалаялдаса маг1арухъе щвезе вач1арав Ц1адаса Х1амзат вугилан.\nНиж хабаралда рук1аго, чвердезеги чвердон, Х1амзат г1урдаде вахун вач1ана. Дир имг1алги шоферги гьесда аск1оре ана. Гьел к1иялго г1емераб мехалъ, разиго, хабар-к1алалда рук1ана. Гьезухъ балагьараб мехалда бич1ч1улеб бук1ана, гьел цебегоялдаса нахъе цоцада лъалел чаг1и рук1ин. Бигьа гьабун хъурщун щиб, вилъун щиб, дунги щвана гьезда аск1ове ва имг1аласда аск1ов кьерун ч1ч1ана. Дихъги валагьун Х1амзатица ц1ехана имг1аласда, дур васищ гьав кколевилан. Имг1алас Х1амзатида бицана, рагъда хварав жиндир вацасул вас вугин дунан. Ц1адаса Х1амзатица дир кат1ариялда недегьго квер бахъана ва чанабилеб классалда, кинал къиматазда ц1алулев вугевилан ц1ехана. Дун дагьав нечаравлъиги бихьун, гьес дида абуна лъик1 ц1алеян, нахъа заманалда мунго г1адамазе пайдаяв чилъун лъугьине.\nЦинги Х1амзат т1ад рет1ел рет1ине лъугьана.\nДида гьанжеги цебе ч1ола Х1амзатица рет1ун бук1араб г1адатияб маг1арул рет1ел. Галифаби ругеб т1ажу, г1ек1мац1ал далараб рачел борчараб гурде. Гурдеялъул квег1аб рахъалда бан бук1ана Верховный Советалъул депутатасул значок, орденал медалазул бак1алда ралел бат1и- бат1ияб кьералъул халатаб г1аламат, сурт1агъур, т1еренал чакмаби. Къо лъик1ги гьабун, гьес нижер кверал росана.\nЦ1ада росулъе гьев щвезавизе машина бит1улеб бук1ана дир имг1алас, амма киг1ан гьараниги Х1амзатица машинаялдаса инкар гьабуна. «Дун дирго ругьунаб сухъмахъ нухалъ ина, т1абиг1аталъухъги валагьун» ан - абуна шаг1ирас. Г1одове виччан, т1адагьго галабиги т1амулаго, гьев нижедаса рик1к1алъана, кьоги бахун хурзал ч1ван эхеде бугеб т1еренабго сухъмахъ нухалъ Ц1ада росулъе валагьун унев вук1ана, гьоркьо-гьоркьов рахъ-рахъалдеги балагьун, хъатикь ккураб г1урччинаб хьопги хьваг1изабулаго. Дун Х1амзатида хадув гьев цевеса т1ерхьинег1ан г1емераб мехалъ валагьун хут1ана.\nГьеб бук1ана т1оцебесеб ва т1арамагъадисеб нухалъ хирияв шаг1ир дида вихьараб къо.\nДун гьит1инав чи ц1акъ х1икмалъун хут1ана Х1амзатил г1адатлъиялда, машинаялдаги рек1инч1ого, гьев херав чи лъелго иналда. Дир лъимерлъиялъул рек1елъ Х1амзат хут1ана ях1 бугев, сахав, ч1ух1и гьеч1ев, г1адатияв, маг1арулазул унго-унгояв шаг1ирлъун. Дида гьеб къо кидаго рак1алдаса унаро. Доб къоялъ Ц1адаса Х1амзат араб нухги бук1ун батизе ккола, Расул Х1амзатовас «Дир Дагъистан» абураб т1ехьалде босараб, кидаго хьвадун Х1амзат ругьунаб сухъмахъ нух...\n...1951 соналъул июнь моц1алъул т1ад нак1к1 лъураб роччараб къо бук1ана. Дун ц1алулев вук1ана 6 абилеб классалда. Росдал къот1нов дир г1елалъул лъималазда гъорлъ вук1ана дун, гьезул цояс абуна, жакъа радал радиоялъ кьунин Ц1адаса Х1амзат хванилан абун.\nДун цо лах1заталъ ч1ун хут1ана. Кьурун т1адги вуссун, рокъовехун векерана ва кроваталда к1алагъоркье вегун ч1ана. Дида маг1у кквезе к1веч1о.\nДолдаса нахъе ана г1емерал сонал. Дир имг1ал хвелелде цебесеб соналъ, Гъизилюрталда х1алт1улев вугев дун ана Мах1ачхъалаялде гьесухъе щвезе. Гьеб къоялъ, гьевги дунги хабаралда pyкlaгo, дица гьесда рак1алде щвезе гьабуна т1оцебесеб нухалъ дида машгьурав шаг1ир вихьараб доб къо. Имг1алас гьеб мехалъ цо ящик1алъуса къват1иб бахъун, дол рик1к1адал соназ Ц1адаса Х1амзатги гьоркьов ч1ун бахъараб сурат кьуна дие. Гьеб суратги бахъун бук1ана доб 1949 соналъул июль моц1алда, доб лъарахъ дандч1ван чанго къоялдасан, имг1ал Ц1ада росулъе арав мехалъ. Сураталъул автор ккола доб заманаялъ Хунзахъ райисполкомалъул председателасул заместительлъун х1алт1улев вук1арав К1удияб Ват1анияб рагъул г1ахьалчи жиндир мунагьал чураяв Хунзахъ росулъа Къебедов Мух1амад.\nМаг1арул халкъалъул литература\nЦебет1езабурав машгьурав шаг1ир.\nНух г1ат1ид гьабурав раг1ул инженер.\nДур ц1одораб калам, бег1ераб paг1и\nРек1ей къабуллъула къо бахъанаг1ан,\nРит1ухълъи ц1унарал дур къалмил мухъал\nКъечарав чиясе иццлъун берола.\nЦо къоялъ лъик1ан мун т1аде вахъизе,\nГьанже бач1ун бугеб заман бихьизе.\nГ1арац г1арацилан г1ерг1едилаго\nГ1умру т1амулезе ваг1за ц1ализе.\nЖидейго х1алт1улел х1акимзабазде\nХ1унчарулел ч1орал реч1ч1изаризе,\nРищватал росулел хапугабазда\nХалкъалъул г1узраби рич1ч1изаризе.\nЖанисан т1ок1к1арал т1аса гвангъарал\nДуца, нахъе тарал гучал асарал.\nЧохьое х1алт1улев х1алихьатиде\nХ1апародул ц1ураб г1ечлъун батаги\nГ1и ц1унун тун бугеб «бац1азул рехъен»\nЦересан лъухьизе жуллъун батаги.\nЗах1матчаг1и х1улун жал ругьунлъарал\nГъарачаг1азда т1ад ц1алъун гваргъаги\nЯх1 чвантиниб лъолел, чидай х1елулел\nХиянатчаг1азе загьрулъун щваги,\n«Щвараб» жо рокъобе вархьизабулел\nВахьнаби зуризе зарлъун батаги.\nЧ1ор г1адин реч1ч1улел дур раг1абаца\nГ1адаль унти ч1ваги такъсирчаг1азда.\nГ1умруялъул дарсаз роц1ц1инарурал\nДур асарал гьеч1еб къо бач1унгеги.\nПросмотров: 637 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


Ракьулъ бахчун буго цебегосеб тарих | Эксклюзив | Киназего гIаммаб Россия\nРакьулъ бахчун буго цебегосеб тарих\nЛъабго экспедициялда гьоркьоса дицаги мадугьалихъ бугеб росулъа курсцоясги тIасабищун букIана Дербенталде, Наринхъалаялде унеб археологиялъул экспедиция. Щаяли ниж хъван ратана МухIарамкент районалде унелда гьоркьор. Кин щибали цIехезе деканаталде индал, гьенив ватарав цIоробералги рарав лъазего лъаларев цояс магIарул мацIалда нижер бакълъадерил диалекталда абуна: жиндица хъванин нуж МухIарамкент районалде унеб экспедициялде, гьелъул нухмалъулевги жив вугилан. Цинги лъана нижерго Кьурукьмухъалъул ЗанатIа росулъа, вугилан рагIун гурого вихьун вукIинчIев гIалимчи, археолог ГIумар Давудов гьев вукIин. ПалхIасил, нижеца чадирал чIвана МухIарамкент районалъул Мугерган росдада гIагарда, Самур гIоралде тIаде балагьараб майданлъиялда.\nТIоцебесеб къоялъ нижги хIалхьиялда тун, Ахтиялдехун унеб шагьранухда тIадехун ругел гохIкIкIалабазда, хъитIазда сверизе ана ГIумар. КIиабилеб къоялъ цо кIкIалахъе балагьараб танкел ккараб бакIги бихьизабун, гьаб бакIалда раскопкаби гьаризе байбихьизе бугилан абуна гьес. Газа-раххангун тIаделъана ракь бухъа-хъвазе. Чанго къоялдасан таманабго ракьул гъат нахъе хъван хадуб, газа-белалги гIодор лъун, щеткабигун, кисточкабигун, скальпелалгун, битIахъе операция гьабулел хирургал гIадин, хIалтIана гьенир. Кинабха букIараб нижер рохел дагь-дагьккун къватIир лъезе лъугьарал щагIил кескал, цIарагI, чIорбутIазул маххул церелъелал, мазгарул, маххул тIагIелал, хунжрул, хвалчаби, цогидалги алатал рихьараб мехалъ!\nГьеб бакI бухъизе тIамулелъул нижер букIараб божи гьечIолъиги, тIадагьаб бербалагьиги, тIаде рехун рачIарал алат-тIагIелаздаса гIажаиблъи бичIчIарав гIадин, ГIумар Давудовас абуна: — Археология буго ракьулъ бахчараб тарих цIехолеб, некIсиял умумузул гIумруялде, магIишаталде, рукIа-рахъиналде каву рагьулеб гIелму. Археологасе, гьеб гIелмуялъе къваригIуна кIвахI гьечIолъи, тIадчIей, гIодовиччай, халатаб сабру ва, бищун аслияб, тарихалде рокьи.\nГьанибго абун тела, хадуб нижеда лъана гьеб археологиялъул памятникалда ратарал экспонатал нилъер эраялде цересел, XII-IV гIасрабаз гIумру гьабулезул рукIараллъи.\n1960 соналда цIализе лъугьана ГIумар Дагъистаналъул пачалихъияб университеталъул историялъул факультеталде. Гьеб букIана Избербашалъул школа-интернаталда цIалулеб мехалдаго ГIумарил букIараб анищ. Университеталда цIалулаго хасаб рокьи бижана гьесулъ археологиялъул гIелмуялде. Гьеб анищ жеги щулалъизе ГIумарие квербакъи гьабуна преподавателаз — машгьурал гIалимзаби Расул МухIамадовас ва Вера Дзагуровалъ.\nРиидалил каникулазда курсцоял рокъо-рокъоре унаан, ГIумарин абуни Дагъистаналъул гIелмияб централъул гIалимзабазда цадахъ археологиялъул экспедициязде унаан. Машгьурал археологал Дибир Атаевасдаса ва Вадим Катовичасдаса археологиялъул гIелмуялъул гIемерал балъголъаби лъана ГI. Давудовасда. ЦIалул соназда жигараб гIахьаллъи гьабулаан студентазул гIелмиял кружоказда, конференциязда. Гьелъин университеталъул гIолилаз ГIумар вищун вукIарав жидерго гIелмияб цолъиялъул председательлъунги.\n1965 соналда тIокIлъиялда цIали лъугIизабурав ГIумар Давудов университеталъул нухмалъиялъ Москваялде СССРалъул гIелмабазул академиялъул археологиялъул институталде аспирантураялде цIализе вихьизавула.\n— БитIараб бицани, гIумруялъул нухда дие икъбал ккана мугIалимзабазул рахъалъ, — абун ракIалдещвезабуна ГIумарица. Университеталда цIалулагоги битIккана гьезул рахъалъ, аспирантураялда цIалулелъулги дир нухмалъулевлъун вукIана СССРалдаго машгьурав кавказовед, тарихиял гIелмабазул доктор, Ленинил премиялъул лауреат Е. И. Крупнов. Хадувккун гIелмуялда тIад хIалтIизе, махщел камил гьабизе гIемерал хIажатал дарсал щвана гьесдасан. Аспирантура лъугIун лъагIел иналде, «Скифазул заманалда Дагъистаналъул культура» абураб темаялда лъебералда кIиго сонил ригьалда тарихиял гIелмабазул кандидатлъиялъе диссертация цIунана ГI Давудовас. Доб советияб заманалда гIелмуялде, цIех-рехазде цIикIкIараб жавабчилъиги тIалабги бугеб заманалда, гьеб ригьалда, хасго археологиялъул бутIаялда, гIелмияб цIар щвей гIураб иш букIана. Абизе ккола тарихалъул гIелмуялда гьоркьоб археология ккола цIех-рехазе, цIирагьиязе бищун захIматаб бутIа. Археологаз цIехола ракьулъ ратарал материалиял тIагIелал, чIезабизе ккола гьезул заман, щиб мехалда, кинаб халкъалъ гьел хIалтIизарулел рукIаралали, гьеб халкъалъул магIишатги, рукIа-рахъинги, культураги, динги ва гь. ц. Кандидатлъиялъе диссертация цIунаралдаса хадуб къоло кIиго соналдасан, 1991 соналда «Дагъистан нилъер эраялде щвелалде цебе III-IV веказул заманалда» абураб темаялда ГI. Давудовас цIунана гIелмабазул докторлъиялъе диссертацияги. Гьел арал соназда археологиялъул памятникал цIехолаго, гьенир раскопкаби гьарулаго, анцI-анцI экспедициял тIоритIана югалъул Дагъистаналдаса ЦIунтIа районалде щвезегIан къогоялдаса цIикIкIараб Дагъистаналъул районазул ракьазда.\nГьелъул хIасиллъун ккола Дагъистаналъул некIсияб тарих лъазабулезе пособие, справочниклъун лъугьараб «НекIсияб заманалдаса XV гIасруялде щвезегIан Дагъистаналъул археологиялъул карта» абураб тIехь. ГI. Давудовас хъвана ва печаталда бахъана 260 гIелмияб хIалтIи, гьездасан анцIила анкьго монография, цIалул учебник ва пособие. Гьес хIадур гьабуна ва редакторлъун вукIана къогониги фундаменталияб гIелмияб тIехьалъе, «Вестник института истории, археологии и этнографии» журналалъе. ГIумарил школалда куцарал руго институталда хIалтIулел гIемерисел гIолохъанал археологал. Дагъистаналъул ва тIолабго Кавказалъул мазгарулгун маххул ва Албаназул заманалъул тарих, археология лъазабиялъул рахъалъ ГIумар Давудов ккола Кавказалдаго рикIкIунев машгьурав гIалимчилъун — специалистлъун.\nКIикъоялда анцIгогIан соналъ Дагъистаналъул гIелмияб централда хIалтIулаго нахъа тана гьитIинав гIелмияв хIалтIухъанасдаса историялъул, археологиялъул ва этнографиялъул институталъул директорасул заместительлъиялде щвезегIан гIелмиябгун хъулухъалъулаб нух. ГIелмиял докладалгун гьев цевевахъана Москваялда, Северияб Кавказалъул республикабазда, Грузиялда, Азербайжаналда тIоритIарал халкъазда гьоркьосел конференциязда. Бакуялда тIобитIараб конференциялда ГIумарица чIванкъотIун рихьизаруна некIсияб Албания пачалихъалъул гIорхъаби. Гьаниб абизе ккола, гьелдаса цебе Азербайжаналъул ва Дагъистаналъул цо-цо гIалимзабаз рикIкIунеб букIана Дербент шагьар тун тIадехунисеб рахъ Албания пачалихъалда гьоркьобе унеб букIинчIилан. МагIаруллъиялда ва цогидалги северияб рахъалда ругел бакIазда гьарурал археологиялъул раскопкабазда, гьенир ратарал материалиял ва рухIиял памятниказда мугъчIвайги гьабун, бихьизабуна магIарухълъиги гьеб пачалихъалда гьоркьоб букIараблъи.\nДагъистаналъул ва Россиялъул гIелмабазул мустахIикъав хIаракатчи, Россиялъул естествознаниялъул академиялъул историялъул бутIаялда член-корреспондент ГIумар Давудовас тIубана 80 сон.\nАхиралда рехсезе бокьун буго Давудовасул рахъалъ тарихиял гIелмабазул доктор Юсуп Дадаевас абурал рагIаби:\n«ГIумар Давудов вуго Дагъистаналда гуревги, тIолабго Кавказалда машгьурав, Россиялъулго археологазда лъалев гIалимчи. Северияб Кавказалъул некIсияб тарих рагьиялъулъ лъураб бутIаялъул, хъварал гIелмиял хIалтIабазул рахъалъ гьесул даражаялъул археолог жакъа Дагъистаналда гуревги, Северияб Кавказалдаго гьечIо. Нилъер некIсиял умумузул араб тарих рагьиялъе, гьезул цебетIураб гIумру, культура, рукIа-рахъин, ай цивилизация букIараблъи гIелмияб кьучIалда бихьизабиялъе гьес гьабураб хIалтIи къимат кьезе кIоларебгIан кIудияб буго».


Фазу ГIалиева ана нилъедаса... Фазул гIасру, эпоха лъугIанин абизе бегьула 2016 абилеб сон бачIунеб сардида.\nГьеле гьеб "Фазул гIасру, эпоха" абураб рагIи Фазу хун йикIун абулеб рагIи гуро. ХутIараздаса гьунар цIикIкIарай йикIун абурабги гуро, гьеле гьеб гьунар гьелъул гIунги тIокIаб букIаниги. "Фазул гIасру" абиялъул магIна буго гьелъул цIакъго кIудияб шигIрияб гуреб политикияб, жамгIияб, социалияб асарги букIанин Дагъистаналъул гIумруялда абураб. Киналго къисмат бигъарал руччабиги, мискинал магIарулалги, хъулухъчагIиги, шагIирзабиги, гIадатиял гIадамалги хьвадулаан Фазухъе.\nНилъеда цIакъ гIемераб мехалда цере тIамизе кIолароан Фазу гьечIебги, йикIун гьей кIалъачIебги данделъи. Гьелдехун магIарулазул букIана батIи-батIияб бербалагьи. Амма кIвар буссинабичIого Фазу тезе лъиданиги кIолароан, гьединаб къуват гьелъул букIана. Дие, цIалдолев хIисабалда Фазу тIоцебесеб иргаялда йиго шагIир. Гьей хIакъикъияй шагIир йикIана, жаниса гьалдолей, рагIабазе нух балагьулей, гьарун рахъарабго гьел халкъалъухъе рикьулей.\nГьелда кIвана цIалдолесул рекIеда квализе. Дида ракIалде бачIуна I980 абилел соназул ахиралда Ганжа гIурухъ автоавариялъ хварав вас ГIалихъ Фазуца хъварал кучIдул газеталда рачIараб заман. Гор гьабун сверунги ракIарун цоялъ цIалун, хутIарал къварилъахъдун гIенеккарал руччаби рукIана магIарухъ дир инсул рокъор. Дида гьел кучIдул хъатIулел рукIинчIо, дун гьеб бичIчIулеб ригьалъул чи вукIинчIого. Дир эбелалъ цIалулаан ва гIодулаан гьелъул гIолохъанчи вас, дир вац хун вукIун гьеб заманалда:\n"ГIалица чIварай дун чIаголъуларо,\nЧIунтараб дир рекIелъ мугь тIирщиларо ..." - ян абурал рагIабаца Фазу тIубанго жамгIияб гIумруялдаса нахъе унеб гIадаб хIисаб букIана. ТIокIалъ гьей цее яхъиларин кколаан. Амма яхъана цее, тIад юссана жамгIияб гIумруялдеги, кигIан камиялъ ругънал ссуданиги. Гьеле гьеб тIад юссиналдеги хъвана кутакалда пасихIаб ва щвалде щвараб кечI "Бигъараб гIомо" абураб.\nГьелъул пикру букIана нужеда дун гьимулей йихьаниги дир ракI гIодулеб бугин. Дун батIи-батIияй йигин цоялъ цояб хисун бачIунеб пашманлъигун роххеллъухъ балагьичIого абураб. Гьелъие бачараб образ букIана "бигъараб гIомоги":\n"Гьеб бигъараб гIомо буго дир гIумру -\nМагIид бихханиги роххалил цIураб..." - ян.\nШагIирха, роххелги пашманлъиги, гьимиги магIуги жубарай, цо асар цогидалъ хисун загьир гьабулей. Фазуца хъвана гIемерал асарал: проза, поэзия, публицистика. Киналго рахъалъ ва жанралъ гьей йикIана гьунар тIокIайлъун. Гьелъул шигIрияб ирс буго аваразул кIалзул гьунаралъул ва классикияб поэзиялъул аслуялда тIад бижараб, гьелъулъе кьалбал риччараб.\nЧIанкIалгун ЦIадаса ХIамзатил ракьалда бижараб, Расулицагун ХъахIаб росулъа МахIмудица бечед гьабураб. Хасго кIудияб асар букIанин жиндир творчествоялда МахIмудилин абуна цо гара-чIвариялда Фазуца. Гьесде хъварал хIикматго берцинал мухъал цIалана цо шигIрабазул сордоялъ:\n"Риидал цIер чIвалел цIорол мугIрузда,\nЦIорол гъатаз дур лъалкI бахчун батана.\nЖаниб чан щолареб чабххил кIкIалабахъ\nЧалухал лъараз гьеб чурун батана...".\nФазу ГIалиева ва гьелдаса цере ахираб кIиго соналъ арал шагIирзаби ГIабасил МухIамад, МухIамад ГIисаев, ГIадалло ГIалиев, ГъазимухIамад ГъалбацIов, ЖабрагIил ХIасанов, МухIамад Хириясулаев гIадал цIаразул хIисаб гьабидал абизе бегьула авар адабияталъул "меседилаб гIасру" хьухьикье анин. ЦIализе бегьулел чагIи цо кверзул килщаца рикIкIинецин хутIичIин. Хасго гьеб пикру щулалъана диргун гьудуллъиялдаги вугев, гIадан хIисабалдаги лъикIав, вихьизеги саламатав, лъикI гIурус мацIги лъалев ва пасихIго бокьараб даражаялдаги кIалъалев Дагъистаналъул "аслияв" поэт ва Хъвадарухъабазул председатель МухIамад АхIмадовас Фазу тIойитIулеб къоялъ цIаларал мухъал рагIигун:\n"Фазу фазан гIадай" ана ракьулъе, яги "гIазабазул гIазу" балеб буго абурал дандекквеяз дие асар гьабуларо, гьел жал руго цоцада релълъарал рагIабазул дандраял, поэзия гуро. Гьел кучIдуца асар гьабулел чагIиги ратизе бегьула, щивав чиясул жиндирго букIунелъул дунял ва рагIи бичIчIи.\nФазу ин авар поэзиялъул шигIрабазул бакъ мукъсанлъи ва гьелъ кьолеб канлъигун хинлъи дагьлъиялъул гIаламат бугин абизе бегьула. Аллагьас ахираталда йитIун ккезаеги, нахъе ругезе гIумруги кьейги. Хабаралги лъикIал рагIайги.\nКьолищ кьолораб чу цо магIнаяб кочIохъ жакъа?


Гъоркьиса 20 сон тIубана Россиялъул президент Борис Ельцинил бюуриялдалъун Чачанлъиялда тIоцебесеб рагъ багъараралдаса. Кремлалъ гIаммал гьабулеб букIана доб рагъ конституционияб низам цIунулеб иш хIисабалда бихьизабизе.\nКремлалда кколаан Чачаназул Республика Ичкериялъул президент Жовгьар Дудаевас Шималияб Кавказалъул тарихалъул цIияб тIанчI рагьун хадусала тIолго Россиялъе хIинкъи щолеб бугин.\nБайбихьуда гьадин букIунги батула, гьанжейин абуни аналитиказда ва политологазда ккола гьедегIан кIудияб хIинкъи гьечIин.\nСочиялда хасалил Олимпиада рагьизегIан Имарат Кавказалъул рагъухъабаз къеркьохъаназ рагIи кьун букIана Олимпиял хIаязул тату терактаздалъун хвезаризе. Амма гьел паракъатго тIоритIана. Ункъго дагъистанияв жанив тIамун вукIана доб мехалъ суицидалиял гьужумал хIадургьариялда щаклъи ккедал.\nМарт моцалъул бащалъуда "Кавказ-центр" абулеб сайталъ лъазабуна Имарат Кавказалъул амир ГIумаров Докку хун вугин ва гьесул бакIалде магIарулазул рухIанияв ГIалиасхIаб Кебеков тIамун вугин.\nКебековас хъващтIан лъазабуна жигьад бачиналда жиндирго бербалагьи. Гьесул пикруялда Шималияб Кавказалъул бусурбабазда тIадаб буго гIурус залимазде данде къеркьей гьабизе, амма террортистикиял гьужумал кIванагIан дагьлъизабулаго ва гьединал ишазде гъорлъе руччаби цIачIого. Гьес гьединго ахIи бана идеологиялъул хIалтIул жигар цIикIкIинабиялда.\n4 декабрялда Грозный шагьаралде гьабураб гьужумалъ бихьизабуна Шималияб Кавказалда халат бахъунеб къеркьеялъул хIинкъи хутIулеб букIин. Доб гьужумалъул хIасилалда Чачан республикаялъул 14 полициялъулав чIвана ва 36-гояв лъукъана.\nРеспубликаялъул бетIер Рамзан Къадировас 4 декабрялда "Россия-24" телеканалалъе гьелда бан гьадинаб баян гьабуна:\nРамзан Къадиров: «Нижехъ буго ГIумаров Доккул вацасул аудио хъвай-хвагIай. Гьелдалъун бичIчIизе бегьула гьадинаб жо - гьез гIарац бакIкIарун гьел васал Грозныялде ритIана гьениб ахIи-хIур багъаризаби мурадалда. Нижеда кколаан гьез гьеб ахIи-хIур 12 декабрялда багъаризабизе бугин, гьезийн хIукму гьабуна жакъа гьеб гьужум гьабизе».\nКин бугониги – соналдаса соналде дагьлъулеб буго гьеб халат бахъунеб рагъул къурбаназул къадар: 2011 соналда 750-гIан чи чIвана гIаммаб къадаралда, араб соналъул декабрь моцI щвелалде – 325 гIанасев чи чIван вуго. Гьеб зулмуялъул 50-гIан процент Дагъистаналда хурхараб буго.\nШималияб Кавказалда конституционияб низам т1ад чIезабун бугин абулел Россиялъул тIадтарал ургъалида рукIиналъе гьадинаб далил бачине бегьула.\nМай моцIалда гьениб бугеб Россиялъул цолъараб рагъулаб гIуцIиялъул вукIарав бетIер генерал-лейтенант Сергей Меликов тIамун вукIана гьеб федералияб икълималда Россиялъул президентасул вакиллъун вукIарав Александр Хлопонинил бакIалде.\nРагъулаб хIалбихьи бугев Меликовасда тIадаблъун гьабун буго Шималияб Кавказалда хIинкъи гьечIолъи цIунизе.\nАмма мисалалъе босани Чачан республикаялъул бетIер Къадиров Рамзанил жиндир хIалбихьи бугин жиндирго интересазде данде чIаразегурхIел гьечIеб жаза гьабиялъул.\nГъоркьисала Кавказ Халкъазул Ассамблеялъул бутIрузул цояв Кутаев Руслан ункъго соналъжаниветIамун вуго Къадировасул хIукму нахъ чIван букIиналъ. Кутаевас Грозныялд гIуцIана чачан халкъалъул депортация гьабиялдаса 70 тIубаялда хурхараб тадбир. Къадировасийн доб депортациялъул къурбанал ракIалде щвезабизе гьукъана.\nКъадировас чIечIого загьриабулеб буго Украиналда бан Россиялъул президентас хIалтIизабулеб политикалъе. Цого мехалъ гьес нахъ чIвана Украиналда унеб рагъда чачаназул къуватал гIуцIабазул хъулухъчаги гIахьаллъун рукIин.\nГьадинаб лъазаби цебе тIибитIизабун букIана информалатаз. Журналистаз абулаан гьел хъулухъчагIи хасго Къадиров Рамзанил буюриялдалъун Донецк ва Луганск икълимазде ритIун рукIанин.\nГъоркьиса гIадатиял гIадамал ва низам цIунулел гурелги – къеркьохъаназул цо-цо бутIрулги чIван руго. Масала Артур Гатагажев. Гьев кколаан гъалкъазул къукъаялъул амирлъун. Батизе бегьула хасго гьеб сабаблъун Гъалгъастаналъул бетIер Юнус-бек Евкуров хисун вукIинчIо. Гъалгъастаналъул тIалъиялда ахирисеб мехалда коррупция ва ришватчилъи цIикIкIун буго.\nДагъистан республикаялъул бетIер ГIабдулатIипов Рамазаница жиндир болжалалъул кIиабилеб соналда кIудияб гIамал гьабулеб букIана жиндирго асар цIунизелъун. Гьесул аслияв дандияв МахIачхъалаялъул мэр Амиров СагIид анцIго соналъ жаниве тIамун вугоан. Гьесда чIвараб гIайиб – терроризмалде хурхен букIин.\nРамазан ГIабдулатIиповасул кIудияб асар бугев кIиабилев дандиявлъун ккола Дербент мухъалъул бетIер Къурбанов Къурбан. Октябрь моцIалда гьев жиндирго хъулухъалдаса эркен гьавун вуго. Гьес инкар гьабуна ГIабдулатIиповасул буюри тIубазабиялдаса – жиндиего бокьун хъулухъ теян абураб. Гьелдаса нахъе Къурбановасде гIунтIизабун бугоан хъулухъалда ихтиярал гъорхъолъа борчIараб хIалалда тIуразариялъул гIайиб.\nЖиндирго гьадинаб напсияб интерес берцинго цIунулев Рамазан ГIабдулатIиповас цого заманалда сан гьаричIого толел ругин гIадатиял гIадамазул интересал. Масала Временное абулеб росдал гIадамазул.\nГьел захIматаб ахIвал-хIалалде рехун руго гьениб ва Генуб росдал сверухълъиялда хасаб операция унеб букIиналъ.\nТIокIаб чара гьечIого жидерго рукъзал тун, къватIирехун арал гIадамаз Россиялъул президентасухъе гарз битIун буго, амма гьеб жаваб гьечIого хутIулеб буго гьанжелъагIан. 42 рукъ чIобогояб буго гьанжеги.\nГъабардагун-Балкариялъул бетIер Юрий Коковас рагIи кьун букIана гъоркьиса июль моцIалда эркенав журналист Тимур Каушев чIварал ратун, гьел жавабчилъиялде цIазе. Амма такъсирчагIи жеги ратун гьечIо.\nГъарачайгун-Чергессиялда 2014 соналда 13 чи жаниве тIамун вуго республикаялда пачалихъияб хиса-свери хIадур гьабиялухъ. Низам цIунулез абулеб букIана гьез гьениб исламияб пачалихъ тIад чIезабизе гIамал гьабулеб букIанин, амма прокуротороялда кIвечIо гьелда хурхарал далилал ратизе.\nАвгуст моцIалда чIвана Шималияб гьиристаналъул муфти хисулев ХIамзатов Расул. Гьаб нухалъги чIвадарухъан ватун гьечIо. Гьеб республикаялъул вукIарав бетIер Таймураз Мамсуров жиндир болжалалъул ахирисеб соналда рикIкIун вукIана Россиялъул 85 субъекталъулбутIрузда гъорлъ бищун дагьаб хIалтIул асар ва хIалбихьи бугев нухмалъулевлъун.\nГьединаб ахIвал-хIалги, нартил багьа дунялалъул базаралда гIодобе ккун букIинги, Россиялъул гъурщил къимат дагьлъулеб букIинги хIисабалде босун, баккулеб буго суал – кIвеладай Кремлалъ Шималияб Кавказалъул республикабазде добго къадаралда гIарац биччазе.\nКIвеладай халкъаздагьоркьосел гIуцIабаз, Евроцолъиялъ, Цолъарал Штатаз ва Цолъарал Миллатазул гIуцIиялъ террористикияблъун рикIкIунеб «Исламияб пачалихъ» абулеб багъа-бачариялда жиндирго рагIи тIубазабизе – Шималияб Кавказ Россиялъул ханлъиялъукьа борчизабизе ян абураб суал цебе лъолеб буго экспертаз.\n2014 соналда Россиялъул пропагандаялъ кIудияб хIаракат бахъана къватIисел улкабазе жиндирго асар цIикIкIинабизе. Гьале гIадамал гьукъиялъул цо-цо мисалал.\n2 маялда Одессаялда цо тохтурас кIванагIан кIудияб хIаракат бахъулеб букIанила Россиялъул рахъ ккурал демонстрантал хвасар гьаризе. Гьел рукIанила сверун ккураб профессиноалияб цолъиялъул минаялда жаниб. Гьездаса 40-яв чIван вугила.\n«Тохтур хIисабадла дун гьедегIана цоясе медицинияб кумек гьабизе, амма украиналъул нацистаз-радикалаз дун чIезавуна. Гьезул цояс диде абуна кватIичIого нужееги, жугьутIазе гьадинабго къадар щвела», - ян хъван буго жиндирго Фейсбукалда дов пуланав тохтурас.\nАмма цех-рех гьабулеб мехалда ьаянлъана – гьадинав тохтор гьечIолъи. Гьадинаб хабарзагьирабурав чияс Фейсбукалъул гьумералда лъун букIана Гъарачайгун-Чергессиялдаса цо стоматологасул сурат. Хадуб гьеб гьумер Фейсбук сайталдаса тIагIана. www.rferl.org/content/guardian-op-ed-quotes-cryptic-odesa-doctor-seen-as-hoax/25385076.html\nАмма гьадин бугониги гьеб баяналъ кIудияб дандерижи багъаризабуна интернеталда. ХIатта магърибалъул прессалда. Мисалалъе The Guardian абулеб газетаялда. www.theguardian.com/commentisfree/20I4/may/I3/ukraine-us-war-russia-john-pilger?CMP=twt_gu\n2014 соналда Кремлалъул гIарцIул кумекалдалъун хIалтIулел информалатаз глобалияб къагIидаялда хIалтIизе байбихьана.\nРоссиялъул пачалихъияб телевидениялъ жигараб къагIидаялда Магъриб бихьизабулеб букIана ццидалаб ва яхI-намус гьечIеб ва Россиялъул интересазе зарал гьабулеб бакI хIисабалда. Москваялъ гIатIилъизаруна къватIисел улкабазул мацIаздариччалел радио ва телевизиониял программаби. ЦIияб информационияб рагъ багъаризабун.\nМех-мехалъ Россиялъул телевидениялъул аслиял телеканалаз лахI чIегIераб гьереси бихьизабулеб буго. Араб соналда бихьизабун букIана Украиналъул аскарияз лъабго сон барав гIурусазул вас Славянск шагьаалда вахшияб къагIидаялда чIвалеб куц.\nЦойги гьереси – Украиналъул тIадтараз ралел ругин нацистазул рукIарал гIадал концентрациониял мархьаби. Гьеб гуребги, Украиналъул тIадегIанаб даражаялъул пачалихъиял хъулухъчагIазул щулиял бухьенал ругилан шайтIаналъе как балезулгун.\nГьадинал харбал гIисинал лъималазе рицунел маргьабазда релъун ругониги, телевизиониял программабузухъ ралагьулел гIурусазул цIикIкIараб къадаралъ абулеб буго жал божулел ругин гьадинал харбазде.\n«Россия» абулеб телеканалалъул журналист Андрей Кондрашовас Эркенлъи радиоялъе интервью кьолаго, кIудияб чIухIигун абуна, гьаб жакъасеб дунялалда бугеб дандечIеялъул шартIазда пачалихъияб пропагандаялдаса журналистика батIалъизабизе кколарин.\nАндрей Кондрашов «Гьаб кIиго жоялда гьоркьоб гIурхъи тIамизе рес гьечIо. Щай гурелъул кIиябго системаялъул дандечIей бугеб гIасруялда, кIиго батIияб цивилизация цебетIолеб заманалда щибаб медиа пропаганда журналистикагун цолъулеб бугелъул. ПалхIасил прессалда гьабулеб пропаганда – гьеб буго унго-унгояб журналистика».\n20I5 соналда ккарал аслиял хIужабазул кIвар бигьаго бихьула батIи-батIиял улкабазул бутIрузул, политологазул, политиказул ва журналистазул каламаздалъун.\n4 февралялда Сочиялда рагьана иргадулал хасалил Олимпиял хIаял. Сочиялда тIобитIараб рохалилаб тадбиралда кIалъазе вахъарав Россиялъул президент Владимир Путиница гьадинаб калам гьабуна тIолго дунялалде вуссун.\nВладимир Путин: "Сочиялъул Олимпиадаялъ кIудияб дунял гьабизехъин буго - гьелъ шагьаралъул сипат берцинабизе буго ва гьеб гуребги, гьелъ лъикIлъизабизе бугин гьениб бугеб социалияб, экономикияб маданияб ва экологиялъул ахIвал-хIал".\nАмма экспертаз ва журналистаз гIаксаб пикру загьирабун букIана – Сочиялда Олимпиял объектал ралаго тIабигIаталъе кIудияб зарал гьабун бугин, гIемерал гIадамазе жидерго буголъи камун бугин ва гьел захIматаб ахIвал-хIалалда хутIанин.\nФевраль моцIалда Крымалда референдум тIобитIизабун гьеб бащдабчIинкIиллъи Украиналъухъа бахъун, Россиялде гъорлъе жубан буго халкъаздагьорпкьосел къанунал хвезабун.\n27 февралялда Reuters агентлъиялъе интервбю кьолаго Россиялъул рахъ кколев Никита Мешковас гьадинаб пикру загьирабуна.\nНикита Мешков: «Дун гьанив гьавуна ва дида кIола абизе - дун украинияв гурин, дун вуго крымалъулав. Дир улбузги гьаниб гIумру гьабулеб буго, ва дие бокьун гьечIо майданалда лъугьа-бахъараб гьанибги такрарлъизе. Ва дие бокьилаан Крымалъул букIинесеб 1992 соналъул конституциялда рекъон базе, ялъуни Россиялде гъорлъе ине».\nДунялалъул бутIруз чIван къотIун лъазабуна, Крым – Украиналъул ракьул бутIа бугин. Мисалалъе КIудияб Британиялъул премьер-министр Дэвид Кэмероница:\nДэвид Кэмерон: «Нижер рахIат хун буго Крымалда бугеб ахIвал-хIалалъ. Щибаб улкаялда тIадаб Украиналъул суверенитеталъул хIурмат гьабизе. Россиялдаги тIадаб буго гьеб. Дунял балагьун чIезе буго Россиялъ жидерго рагIи тIубазабизегIан».\nГIиракъалъул ва Сириялъул территориялда аргъид гIуцIарал бусурбабаз исламияб пачалихъ лъазабун хадуб, Магърибалъул гIемерал информалатаз бицен гьабизе байбихьана гьеб цIибараб халифаталъул ва гьелъул бетIерлъун вахъарав Аба-Бакар Багъдадил хIакъалъулъ гуребги, гьез абухъего «Исламияб пачалихъалъул баккулеб цIва» ГIумар аль-Шишанил хIакъалъулъги.\nСириялда гIемерал чачанал рукIин гьедегIан гIажаибаб хIужа гурин, абулеб буго «Washington Post» газетаялда 20I4 соналда къватIибе бахъараб цо макъалоялда. Чачан халкъалда лъикIалан лъалин щиб кколебали зулму. Къокъ гьабун рехсараб макъалоялда бицен гьабун буго 1991 соналдаса байбихьун гьениб багъарараб кIиго рагъалъул хIакъалъулъ.


Ибрагьимил наслуялъул Давудил кьибилалъул вас ГІиса МасихІил умумузул цІаразул рахас гьадинаб буго:\nИбрагьимие гьавуна ИсхІакъ, ИсхІакъие гьавуна Якъуб, Якъубие гьаруна Ягьуда ва гьесул вацал.\nЯгьудае Тамарица гьаруна Перецги Зараги, Перецие гьавуна ХІецрон, ХІецроние гьавуна Рам,\nРамие гьавуна ГІаминадаб, ГІаминадабие гьавуна НахІшон, НахІшоние гьавуна Шалмон,\nШалмоние Рагьабица гьавуна БогІаз, БогІазие Рутица гьавуна Йобед, Йобедие гьавуна Йишай,\nЙишаие гьавуна парччахІ Давуд. Уриял йикІарай чІужуялъ парччахІ Давудие гьавуна Сулайман;\nСулаймание гьавуна Регьобоам, Регьобоамие гьавуна Абиягь, Абиягьие гьавуна Аса;\nАсае гьавуна Иегьошапат, Иегьошапатие гьавуна Иегьорам, Иегьорамие гьавуна Уззия;\nУззияе гьавуна Иотам, Иотамие гьавуна Агьаз, Агьазие гьавуна Гьезекиягь;\nГьезекиягьие гьавуна Манассегь, Манассегьие гьавуна Амос, Амосие гьавуна Иосиягь;\nжугьутІал Вавилоналде гочинарилалде Иосиягьие гьаруна Йехониягь ва гьесул вацал;\nВавилоналде гочун хадув Йехониягьие гьавуна Шеалтиэл, Шеалтиэлие гьавуна Зеруббабел,\nЗеруббабелие гьавуна Абиуд, Абиудие гьавуна Элиаким; Элиакимие гьавуна Азор;\nАзорие гьавуна Садок, Садокие гьавуна Ахим, Ахимие гьавуна Элиуд;\nЭлиудие гьавуна Элиазар, Элиазарие гьавуна Маттан, Маттание гьавуна Якъуб;\nЯкъубие гьавуна жинда МасихІилан цІар лъурав ГІисал эбелалъул – Марямил – рос Юсуп.\nГьедин Ибрагьимидасан Давудиде щвезегІан анцІила ункъо наслу лъугьана; Давудидасан байбихьун жугьутІал Вавилоналде гочинаризегІанги лъугьана анцІила ункъо наслу; Вавилоналде гочараб заманалдаса МасихІиде щвезегІанги лъугьана гьебго анцІила ункъо наслу.\nГІиса МасихІ дуниялалде вачІин гьадин ккана: гьесул эбел Марям йикІана Юсупие абурай яс; амма гьес гьей ячиналдего Аллагьасул Илагьияб РухІалдалъун гьелъул ургьибе лъимер ккун букІин лъана.\nГьелъул абурав Юсупица, яхІ-намус бугев чи вукІиндал, хІукму гьабуна гьей халкъалда суризе бокьичІого, балъгого гьелъулгун ригьин хвезабизе.\nГьединаб пикруялда гьев вукІаго, макьилъ тІаде вачІун Бичасул малаикас абуна: – Я, Давудил наслуялъул вас Юсуп! Марям лъадилъун ячине мун хІинкъуге. Гьелъул ургьибе ккараб лъимер Аллагьасул Илагьияб РухІалдалъун букІин лъай дуда.\nГьелъ дуе вас гьавила; ГІисаян цІарги лъезе ккола дуца гьесда, гьес жиндирго халкъ мунагьаздаса хвасар гьабизе бугелъул.\nГьеб кинабго ккана цо аварагасда Аллагьас абураб гьадинаб калима ритІухълъизе:\n«Гьале ясгІаданалъул ургьибе лъимер ккела ва гьелъ вас гьавила. Гьесда цІарги лъела Имануэл». (Гьелъул магІна ккола «Аллагь нилъгун вуго» абураб.)\nГьале Юсуп макьидаса вигьана, Бичасул малаикас абураб гьабун, жиндирго бахІарайги рокъое ячана.\nАмма гьелъ вас гьавизегІан, аскІов вегун, гьелда квер хъвачІо Юсупица. Васасда цІарги ГІиса абун лъуна.


"Гьесул эмен вукIана саламатав чи, гьересиги бицунароан, хIарамлъиги хъвазе толароан, тIекълъиялдаги тIад рекъолароан, какги балаан... амма цо гIунгутIи букIана, дагьав хъитIун чIарав, чияр пикру къабул гьабуларев гIадав чи вукIана, ав вас вуго тIуванго гьесие гIаксияв чи, гьединав щай лъугьаравалиги лъаларо...". Гьаб хъвай-хъвагIаялдаса нахъехун бугеб жо дица тIубанго кагътиде босизе бегьулеб гьечIо. Жеги цудунго буго, нилъеда лъаларелъул гьел чагIаца щиб гьабизе бугеб гIумруялдаяли. Рес буго кантIизе, тавбу гьабизе, витIараб нухде вачIине, гъалатIазда тIаса лъугьин гьаризе.\nРагьун пуланав чиясул гьадинабги гьадинабги гIунгутIи бугин абизе лъугьин ккола бищунго кIудияб гIунгутIилъун. Инсан къабул гьавизе кколев рагIула ракьалда Аллагьас вижухъе, хIал кIвани кантIиялъул, битIараб нухде тIамиялъул насихIатги гьабун. Щайха гьадав тIадехун рехсарав вацIцIадав инсул вас гьесда релълъарав лъугьинчIев? Щай гьев гьерсал рицинеги, хIарамлъиялде инеги ришваталде ва цIогьалдеги варав? Гьесул гIайибго букIун батичIо гьениб. Щай?\nЩайгурелъул гьев васасда бичIчIун буго кигIан инжитго жинца магIишат гьабуниги, хIел-хIеданиги, цIогьоданиги, ришват босаниги гьеб магIишаталъ ва бечелъиялъ "чурулеблъи". ГIайиблъун, рогьолъун гьеб рикIкIунеб батаниха нагагь. ГьечIелъул, тIадеги ссиялда буго хIарамалъи ва ришват. Гьедин бугеб мехалда сунца гьев лъалхъизавилев мекълъиялдаса, жибго жамгIияталъ гьелъул къимат гьабулеб мехалда? Жакъа Дагъистаналда инжитаб ва рогьояб нух гьечIо гIарац балагьулаго, инжитлъи буго жибго гIарац гьечIолъи, мискинлъи. Мискинавги вацIцIадавги чиясул къимат гьабулеб бакI дида жеги бихьичIо-мажгиталдаса бахъараб улкаялъул Кремлиялде гIунтIун.\nНужеда рихьун ратила, нагагь рузманалде хIакимзаби рачIани бугеб гIаламги бикьизабун, тIоцересеб кьерде рачун рачIуна чиновникал. Щай? АлллагьасдегIанал рукIунищ? Гуро, кодоб хъатикь жо бугел чагIи рукIунха, пачалихъалъул кверщел кодосел гIадамал рукIун. ТIоцебесеб кьерда гьезие бакIги кьун мажгиталъул имамас вагIза гьабулеб буго ахирисеб кьерда гъоркь казиятги тIамун как балев мискинчиясе, "вореха, вореха нуж хIарамалъиялда хъваге, гьедин абун буго пуланаб хIадисалда аварасги (жинда Аллагьасул салам лъеяв) пуланав асхIабасги (жиндаса Аллагь разилъаяс) абун. Гьедин батани, щайха дуца, дир диналъул хIуби, гIумруялъ цо панкъил хIакъ течIев къадахъан дунги гьаниве къазавун, дуда аскIов гьев ламур, ришватчи, цIогьор лъурав абун гьикъун бачIани, щакаб жо буго гьев чи гьениса чIаго ворчIи.\nВагьабиявин цояз абила, Америкаялъул жасусин цогидаз чIезабила, ай как балезулги, гIарац бикъулезулги чукъбуца чIван реххизеги рес буго гьенивго. ХIатта гьаб макъала хъвалев дунги лъезе рес буго диналда ва пачалихъалда данде чIаразул кьерде. Гьединаб буго хIакъикъат кигIан рагIизе санагIат гьечIеб бугониги. Кинабха бугеб вагIза ва насихIат бищунго гIенеккарасе асар гьабулеб? ВагIза гьабулев чияс жинцаго мисалалдалъун бихьизабулеб? Гьеб кин? Инсан вацIцIалъиялде ахIулев ватани, гьудуллъун ккве ва тIоцебесе кьерде ваче вацIцIадав чи, ришватчи гурев.\nГьеб мехалда борхила къимат вагIза гьабулесул. Нилъеда якъинго лъалеб жо буго, творческий интеллигенциялъ: хъвадарухъабаца, журналистаца, мугIалимас, тохтирас, инженерас, мажгиталъгун имамзабаца, гIалимзацагун цогидаб рахъалъул махщелчагIаз гIарцул культ гьабичIони, цохIо хъулухъазухъ ва ресалъухъ балагьун чиясе къимат кьей тани тIубанго хисула гьаб дунял. Дуниял хисизе буго, сахаб наслу гIезе буго. ХIасил калам, кинабго бараб буго тIоцебесеб иргаялда нилъер щивасда, хадуб тIубанго жамгIияталда. БичIчIула гьеб цо къойил, моцIил яги лъагIалил иш гуро. Лъала гьелда тIад хIалтIун тIубан цIияб, бацIцIадаб гIел бачIине кколеблъи. Амма нухда вахъинчIого сапар байбихьуларелъул, байбихьичIого хIажаталъувеги щоларо, хIажат буго байбихьи гьабизе.\nБайбихьи сундалъун абун суал бачIуна. ТIоцебесеб иргаялда гьел чагIазе хIелхIедичIого, гьезул кумирал гьаричIогониги рукIине. Дица макъалаялъул байбихьуда рехсарав вацIцIадав эменги, гьесда релълъинчIев инжитаб нух тIаса бищарав васги кIиялго руго жидерго заманабазул лъимал. Халкъалъ ва гьеб халкъалъ гIумру гьабулеб заманаялъул тIалабаз гIезавулев вукIун вуго инсан. Нилъее гIумру камилаб бокьанин абун гьеб лъугьунареб букIун буго, поэтас абухъе: "ГьетIараб тIилалъул битIараб рагIад, балагьулел гьечIищ гьаб ракьалда нилъ?" ХIаракат бахъизе ккола тIил битIараб букIине.


МалъичIеб хIалтIиги кьечIел хинкIалги… » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\n- Йо, яхъа, яц, къват1ие, Саратие кумек гьабизе, - йилан дун к1алъайгун, дир гьудул Къурмангъиз йиго, малъич1еб х1алт1иги гьабугейила, кьеч1ел хинк1алги кунгейилан малъун бук1анила жинда к1одоэбелалъ. Я Аллагь х1ал Алжаналъуб батагиха, я ЕГЭ кьеч1ел, я репетиторазухъе хьвадич1ел, вищиабразаваниецин щвеч1ел нилъер г1акъилал к1одоэбелазул.\nПикру гьабураб мехалъ, гьаб бук1ун батула, малъа-малъарабги гьабун рук1унел, г1адатиял г1адамазе кьолеб бук1араб г1акълу. Цойгидаз малъизег1ан ч1оларел, жедецаго малъулел чаг1иги рук1ине кколелъулха. Г1адада гуро маг1арулаз гьединал чаг1азда абулеб нухмалъулелилан. Нухги лъалел, унеб мухъ-рахъги бихьизабулел, щиб гьабизе кколебалиги малъулел чаг1и рук1ине ккола жидерго г1акълуги бугел, гьеб х1алт1изабизеги бажарулел чаг1и. Гьезие, гьаб дица т1адехун рехсараб, г1адатиял г1адамазе кьолеб бук1араб г1акълуги данде кколаро. Цойгидаздаги малъулев, малъараб жоялъул жавабчилъиги т1аде босизе к1олев вук1ине ккола нухмалъулев.\nНилъер нухмалъулелин абуни, кьишни-къул бак1арейин абизеги Главаясул Указалъухъ г1енеккун ч1ола, лъималазда рахьдал мац1 малъизеги Главаясул Указ къвариг1уна, мустах1икъал чаг1и к1одо гьаризеги Главаясул Указ гьеч1ого бегьизего бегьуларо, наркотоказде данде рагъги Главаясул Указ гьеч1онги гьабизего бегьулеб жо гуро… гьелда релъун цойгидабщинабгиха. Щиб данделъи бугониги, кинаб к1вар бугеб суал цебе лъуниги, Главаясул Указалда рекъон, нилъеца гьабги гьабги гьабизе кколилан бицуна аз, Главаясе къвариг1араб жо аб бугеб г1адин. Жедерго бут1рул сунда т1ад х1алт1илелдай рук1унел? Квеш ккараб жо буго нилъер г1емерисел х1акимзабаз, гьаб т1адехун рехсараб абиялъул т1оцебесеб бут1а, ц1акъ т1ад ч1ч1ун т1убазабулеб бук1ин.\nГьанже г1ун бач1унеб г1елалдаги малъараб гьабизе гурони, жедерго бет1ер х1алт1изабизе малъулебго гьеч1елъул. Суалалда т1адали щайгурин, жавабалда т1адцин ургъизе кколаро гьанже, х1адурараб жавабалда т1ад «у» яги «гуро» - йилан килищ цураб г1ола. «Ворта, Мух1умабазул» наслаби руго г1езарулел.\nТ1асан х1акимасул буюрухъ бач1ани т1убала, бач1инч1они – къиямасеб къо ч1агиян кинабгоги тун, г1адада вук1инч1ого кьеч1ел хинк1ал кваназе жувала. Т1убанго г1антавги гьеч1елъулха ав, жиндиего данде кколеб жог1аги гьабизе лъач1ого вук1ине. Дир х1исабалда, гьанже ругел х1акимзабазул гьаб халкъияб г1акълуялъе гьадинаб жаваб буго: «Малъараб гурони х1алт1иги гьабиларо, кьеч1ониги хинк1алги кванала» - ян.\nЦо-цог1аги бет1ер х1алт1улелги, г1акълу билълъанхъизабулелги, гьал г1исинх1акимзабазул ах1макълъиги, х1елх1елчилъиялъул кутакги бихьулел нухмалъулелги ругелъул, гьез дозул х1алал рихьизе, цо т1убан раг1а-ракьанде щвеч1елг1адал буюрухъал рит1ула дозухъе, кагътида хъван бук1аниги, телефоналъ абун бук1аниги, яги годик1анив дандч1вараб бак1алда абуниги. Валлагь рекерулаха ал эмехвадал г1одор ккун – т1аде рахъун, гьеб буюрухъ т1убазе, киг1ан г1акълуялъ къабул гьабулареб г1адаб бук1аниги.\nГьале нужеего цо мисал.\nЦо лъайкьеялъул министерствоялъул х1алт1ухъанас кибалиго абун буго (кидал ва лъица абурабали лъиданиги ч1езабизе к1веч1о) классалъул журналалда авар мац1алъул ва адабияталъул хъвай-хъваг1аял г1урус мац1алда гьареян. Квешезего абун батизе бегьула, копоего абун батизе бегьула, кин бук1унебали бихьизе абун батизе бегьула… кин батаниги, абун буго. Г1емер руго, г1акълуги х1алт1изабун, Россиялъулги Дагъистаналъулги Аслияб законги ц1алун, лъайкьеялъул х1акъалъулъ законги ц1алун, гьебги бич1ч1ун, бук1араб х1алалъ авар мац1алда хъвай-хъваг1ай гьабизе журналалги тун, парахат, дагьабги к1вар бугеб, лъималазе лъай кьеялда т1ал х1алт1улел УОялъул нухмалъулел ва школазул директорзаби.\nЦойги руго, щиб гьабизе т1амурал чаг1и жалгоялиги к1очон тун, гьадав чиясул раг1иги кьолон, учительзабазе г1акъуба кьолел. Х1инкъаби кьун, х1алт1удаса нахъе рит1илин лъазабун, бадирч1ваял гьарун, харж т1аса кквелин лъазабун, учительзабигун рагъилел. Гьанже гьеб тайпаялъул нухмалъулез лъазабун раг1ула авар мац1алъул ц1алул программабиги г1урус мац1алъ хъвайилан. Дов т1ад вугев х1акимасда берцин вихьизеха. Х1алч1ахъадал! Кьеч1ел хинк1ал квинеги ратила гьединалго г1едерал.\nГьанже дие бокьун буго, цо министерствоялда бугеб г1иси-бикъинаб лъай-хъваялдаса пайдаги босун, авар мац1алъул дарсалги г1урус мац1алъ кьейилан ругьел бит1изе лъайкьеялъул Управлениязул нухмалъулезухъе (вореха нужеца лъиданиги бицунге). Гьеб мехалъ якъинлъила чан нат1 щивасда бугебали.\nЯ, Аллагь, г1акълу кьеги!\nПедагогикиял г1елмабазул кандидат,\nТахо-Годил ц1аралда бугеб г1елмияб\nинституталъул г1елмияй х1алт1ухъан,\nавар мац1алъул учительзабазул\n» Кижу эл тIахьал руги?\n» Жанаваралги хIайваналги


Ток гьечIони, бугищ магIарухъ гIумру? » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\n«МагIарухълъи кIочонге!» - ян кIалъалев вуго нилъеда кIудияв шагIир киназего цIакъ кIудияб асар гьабулеб кочIолъан.\n«Кида магIарухъе нахъ руссинел нилъ?» - абун гьикъулеб буго гьес цогидаб шигIруялда. Кида руссунги руссине кколелъул. РукIа-рахъиналъе санагIатал шартIал ругилан кканиги, рохел дагьлъулеб буго нилъее киназего хирияб тахшагьаралда.\nГьелдаса гIемер рикIкIад гьечIого, гьелъул гьитIинаб бац гIадин бугеб Каспийскалда вуго гIумру гьабун гьал мухъазул автор. Шагьаралъул хъудиялъ цIакъго рекIее бакIаб асар гьабизе байбихьидал росулъа сапар бухьуна. Пишацояв ГIизудинил ХIамзатица цо нухалъ абухъе, моцIида жаниб цо нухалъниги магIарухъе щвечIони, рухIияб къечалъ къан ккола щекъер.\nГьаб нухалъ росулъе щвана дунял рукIкIараб гIужалъ. Амма, гIадатлъун батухъе, чирахъаз кунчIизарурал росдал минабазул бакIалда, дида дандчIвана хIунчун рукIкIараб сверухълъи. Ток батана къотIизабун. Тункун восун умумузул заманалде рехараб гIадаб хIисаб лъугьана. Мадугьалихъ Къорода-КьотIа бугеб подстанциялдаса бикьула нижер росулъеги, сверухъ ругел жеги ункъо росулъеги ток. Араб гьат1ан къоялъ гьениб авария ккун бугилан хабар букIана информалатаз тIибитIизабун. Гьал мухъал нужехъе хъвалеб заманалда бачIана, подстанцияги къачIан, росулъе ток.\nКьин тIаде щведал магIарухъ цIилъун рачIунел гIузрабазул аслияблъун ккола токалъул гIунгутIи. Нахъойги тIадруссун такрар гьабуниги, чанго ГЭС бугеб нилъер республикаялда лъилъулареб ругъун гIадин хутIун буго токалъул суал. Щибизе хIажат ругел мискинхалкъалъе гIураб къадаралда канлъи чIезабизе бажаруларел ГЭСал? Гьеб суал цоцазеги, жидехъа жаваб щоларел хIакимзабазеги кьун свакан буго халкъ. «Миллаталъ» чанго нухалъ борхараб тема буго магIарухъан гIодоре чвахулел гIоралги квегъун рарал лъел электростанцияз, магIарул халкъ токалдалъун хьезаризе кIолеб гьечIилан. Гьекъолеб лъим чара гьечIого хIажалъулеб гIадин, токалъулги кIудияб хIажалъи буго халкъалъе, магIарухъ хасго. Цере умумул тIуран рукIана гьебги гьечIого, нахул ва нартил чирахъаз рукъги кунчIизабун, гъансито сверухъе хъизанги бакIарун. Цивилизация цо бакIалда чIун гьечIелъул, щвана гьеб магIарухъеги. Амма цивилизация щваниги, ритIухълъиги, халкъалъул тIалаб-агъазги гъоба кIкIалахъ жаниб хутIун буго.\n30 ноябралда тIобитIараб Халкъияб Мажлисалъул сессиялда депутат НурмухIамад ГIалиевас абуна заманалъ республикаялъул бет1ерасул ишал тIуразарулев Владимир Васильевасда х1исабалде росарал ГЭСал рач1ого хут1улел ругин Дагъистаналда, гьел разе квербакъеян.\nЦивилизация цебетIурал къватIир хIукумутазда цебего чIезабун буго лъел электростанциял рай, гьелъул бакIалда гьенир руго бакъул ва гьорол кумекалдалъун ток кьолел станциял. Сейсмологияб рахъалъ хIинкъи бугеб регионазда гъорлъе унеб, цохIо нилъер республикаялда ралел руго гьел ГЭСал. Сундуе? ГIарцуца ццулъараб агьлу жегиги гьеб кIочон тараб куцалъ бечелъизе ва иман къосараллъун лъугьинейищ?\nАмма, кин бугониги, цо хайир буго гьеб ток къотIизабиялъул. Гьеб хIужа тасдикъ гьабичIого гIезехъин гьечIо гьаб макъалаялда. ЦIакъго-цIакъ рахIаталде ругьунлъарал нилъер гIадамазда, умумул рукIараб замангIаги ракIалде щвезабизе. Макъалаялъул байбихьуда дица хъвана сардилъ росулъе щварабго ток къотIун батанилан. Рокъоб гвар-гвариялда рекIараб цIаги, хинаб рукъги, нартил чирахъалдаса бугеб берцинаб махIалъги дандчIвай гьабуна дида. КIутIун ракIаде бачIана лъимерлъи, магIарухъ хасел, коронибе картошкаги бан, печалда сверухъ ракIарарал мадугьалзаби, аваданго бицунеб хабар. БукIараб ракIгъей! Сундухъ кьолеб гьеб берцинлъи? Хасало цIаги бакичIони, рукъги хинлъичIони, сунде ракIгъолеб чиясул?\nЩай дица гьаб хъвалеб бугеб? Гьеб ток свараб сордоялъ загьирлъана магIарухъ чанги чияс хасало печ бакулареблъи. Токалъ рукъги хинлъизабун тIура-гъуран рукIун руго гьел. Гьеб къотIизабурал сардаз абуни ратIлилъго регун, юргъаналда гъоркь сириги бан хинлъизе кIоларого рогьун буго гьез сордо. Лъие бокьилеб гьединаб гIумру? Цо хIалчIахъадица абуни, босун къватIибе рехун буго печ, гьалъул кIкIуйги, махIги сунтIун чIалгIанилан. КIкIуйдуца рукъги цIечIеб, нартичирахъги бакичIеб хъизаналда гIурай бика йигелъул гIайиб гьечIо.\nДие, кигIан гIантавилан гьеб тайпаялъ рикIкIаниги, цIаги, кIкIуйги, хинаб рукъги бокьила хасало. РакI-ракIалъ сунтIила ракул кIкIуйдаса бугеб лазатаб махI, дунго магIарухъ вукIиналдаса бугеб рохел к1иго бут1аялъ гьарза гьабизе.\n» Дида цо махIцараб махI чIвалеб буго…\n» Авар Атлантидаги Элладаги\n» БетIер гьечIел хIатIал... Шамил МухIидинов\nРачӏого лъиккӏ гьел лъийго хӏажат гьечӏел гэсал


Автор: ilchi · 08.04.2016\nАпрельданул 6-нний МахIачкъалалив Поэзиялул театрдануву хьунни «Дагъусттаннал халкьуннал поэзиялул, музыкалул, театрданул культуралул нюжмар» тIисса цIусса проект тIитIлатIисса мажлис.\nДР-лул Культуралул министерствалул чулуха хьхьичIмахъ лавхъуна Поэзиялул театрданул директор Елена Гьаруновал.\nХъирив махъ лавхъсса ДР-лул печатьрал ва информациялул министр Азнаур Аджиевлул барча бувна цинявппагу му ххишала дакъа аьркинсса, агьамсса проект тIитIаврищал.\nЦалва ихтилатраву национал политикалул министрнал хъиривчу Роберт Аьлиевлул чIурчIав дуруна ниттил маз кIулшиврул, му лахьлахьаврил ва ябаврил масъаларттай.\nОфициал бутIа къуртал хьуну мукьах хьуна му проектрацIун дархIусса гьарта-гьарзасса лакрал поэзиялул, музыкалул, театрданул культуралул вечер. Мунивух чялишну гьуртту хъанай бия ДР-лул Чичултрал союзрал чулухасса вакилтал, культуралул ва элмулул зузалт, дуклаки оьрчIру, студентътал.\nМазрал аралун хас бувсса элмийсса доклад бувуна аьлимчу, филологиялул элмурдал доктор, профессор Эса Аьбдуллаевлул.\nЛакрал шаэртурал шеърирду бувккуна ЦIуссаккуллал школалул тарбиячи Багун Рамазановал хIадур бувсса дуклаки оьрчIал.\nУкунми хъама къабитайссар\nПредыдущая публикация ЦIунилгу пIякьучавуртту


БетIерав редактор вухана ункъабилеб нухалда\n20 августалда щалали лъаларез вухарав «Дербентские известия» газеталъул бетIерав редактор ХанмухIамадов МухIамадие кIудияб зарал ккун гьечIо. Живго журналистас жив вухиялъул гIилла хурхинабулеб буго Дербент мухъалъул бетIер Къурбанов Къурбанил рахъ кколеб букIиналда.\nАхираб кIиго соналда жаниб ункъго нухалда вухана Дербенталдаса журналист ХанмухIамадов МухIамад. Жеги щалали чIезаризе кIвечIев кIигояс иргадулаб тIадекIанцIи гьабуна журналистасде арбагI къоялъул бакъанида. МухIамадица «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда бицана жив хIалтIулеб бакIалда вукIанила жив цIехон гьенире щалали лъаларел чагIи рачIараб мехалда. ТIаде вачIарав чи нуха регIизе къватIиве вахъунев вукIарав жиндида кIалтIа данде кканила гучаб къаркъалаялъул кIиго гIолилав. Жинца гьезда абунила жив вугин ХанмухIамадов, дун вачIинегIан гьенире жанирехун лъугьайин. Гьедин жив тIадвуссун хIалтIулеб рокъове лъугьараб мехалда гьев кIиявго гIолохъанчи гьасда тIаделъун руго. Заруца вухун вуго гьев. Гьезда кодоб ярагъги букIинчIила, щибниги жо жинда абизеги абичIила гьез, жиндаги кьабун руцIцIухIунги рукIун къватIирехун тIурун анилан бицана журналистас.\nКидаго жив вухиялъе гIиллалъун жиндир хIалтIи букIанилан абулеб буго ХанмухIамадов. Дагъистаналъул тIалъиялъе хъулухъалдаса вахъизе къваригIарав, амма гьезде дандечIун жиндир болжал лъугIичIого хIалтIудаса инарин вугев Дербент мухъалъул бетIер Къурбанов Къурбанил рахъ ккун букIиналъ кьабанин жив гьаб нухлдайилан лъазабулеб буго ХанмухIамадовас.\nХанмухIамадов МухIамад: «Къурбановасул рахъалда дун вукIин гурони гьаб нухалда дун вухиялъе гIилла дида лъаларо. Цебени дун хIакимзабазе, бечедал чагIазе, къуваталъул идарабазе данде кколарел жал хъваялъ вухун вукIана. Ахираб заманалда дица гьединал макъалабиги хъван рукIинчIо. Гьанжего гьанже Дербент мухъалъул газеталъул редакторлъунги вахъун, гьелъул хIалтIи роцIцIинабулеб букIана. Дица Къурбан Къурбановасул рахъккун букIинги лъидасаниги балъго гьабулеб букIинчIо. Гьедин букIунин абун батIаго гьесул рахъккун я хъвадаричIо дун, яги цойгидазда абичIо гьедин гьабейилан. Республикаялъул тIалъиялъ Къурбановасдехун рекъечIел жал гьаризе байбихьараб мехалда, дица цохIо гьеб киналъулго бицине Дербент мухъалъул бетIерасул рес букIине журналисталги ахIун кIудияб пресс-конференция гIуцIун букIана».\nХанмухIамадовас гьединго бицана жиндир чорхое кIудия зарал ккун гьечIила, къаркъалаялъул бека-биххараб бакIги гьечIила. Тохтурзабаз чIезабун буго бухиялъул хIасилалда ХанмухIамадовасул ботIрое дагьабго зарал ккун бугилан, амма гьелъие дару азарханаялда вегичIого рокъобго гьабуни тIубалеб хIал бугилан.\nМухIамад ХанмухIамадов анцIгогIан соналъ хIалтIана «Черновик» газеталъул хасав мухбирлъун, «Площадь Свободы» абураб газетаги гIуцIун жинцаго гьелъие бетIерлъиги гьабунги вукIана цо чанго соналъ гьев. Кив хIалтIулев вугониги хIинкъи гьечIого, сункьаниги нахъе къачIого хъвадарулев, ритIухълъи балагьулев чи вугин МухIамад гьединлъидал гьесул макъалабазе гIоло гьесие жиндиего гIемер къварилъиги кканилан абун бицана «Эркенлъи» радиоялъе чанго соналъ гьесда цадахъ «Черновик» газеталда хIалтIарав МухIамадов МухIамадица.\nМухIамад МухIамадов: «ХанмухIамадов вуго гьаб заманалда къанагIатав рекIеда щибго хъублъиги гьечIого, ракI-ракIалъ жиндирго хIалтIи гьабулев чи. Гьев кидаго ритIухълъиялъе гIоло къеркьелев вукIуна, гьеб балагьулелъулги, жиндирго макъалабазада батIалъи гьечIого бокьараб жо хъвала гьес. Цойгидал гIадин хIинкъун щиб, жидеего цIодорлъи гьабун щиб, бегIерал бокIназдаги хъваларедухъ хIалтIулев чи гуро гьев. ГIемерисел журналистал рукIуна информационниял рагъазул гIахьалчагIилъун. Гьединго хIакимзабазги бечедал чагIазги гIарцухъ жидеего къваригIараб хIалалъ информация къватIибе кьезеги хIалтIизарула журналистал. Гьединаб ишалъул чи гьечIо МухIамад. Гьес лъилниги рахъ кколеб бугониги лъидасанниги гьеб балъгоги гьабуларо, рагьун кинабго загьирги гьабула, киналгIаги информациялда хурхарал хIилла-рекIкIазда гъорлъги гьев вукIунаро, гьединлъидал гьеб ишалдасан гIарацги щоларо гьесие».\n2 соналда жанив МухIамад ХанмухIамадов лъабцIул вуханиги цохIониги нухалъ гьеб тIадекIанцIи гьабурав чи чIезавичIила ва кквечIила къуваталъул идарабазилан. Гьаб нухалдаги гьел кквеялда жиндир щаклъи бугин абулеб буго журналистас.\nАнглиялъул ВВС каналалъул баяназда рекъон Европаялда журналистазе бищун хIинкъицIикIкIараб бакIлъун кколеб буго Дагъистан. Гьенир хIалтIулел журналистал бищунго цIуна-къай гьечIел ругин, гьезул тIалаб гьабулеб цониги официалияб идараги гьечIилан лъазабулеб буго ББСялъ. Гьел баяназе нугIлъи гьабулин 20 соналда жанир Дагъистаналда I7 журналист чIваялъги, цохIониги гьеб такъсир рагьичIолъиялъгийилан абулеб буго жалго дагъистаналъул журналистазги.


ЩурунтIиссар «150 школа» тIисса проект |\nЩурунтIиссар «150 школа» тIисса проект\nВай гьантрай хъуншагьрулул бакIчинал хъиривчу Запир АлхасовлучIа хьусса батIаврий ххал бивгьунни «150 школа» тIисса республикалул проектрайнсса конкурсравун МахIачкъалаллал 45 школагу бутлатишивриясса агьамсса масъала.\nКIицI бунни гьарца школалун республикалул бюджетрава кIи-кIива миллион итабакьлакьишиву. МиннуцIун ца школалун харж хьунсса арцува муниципал бюджетравагу итабакьин багьлагьиссар 5% ва меценатътурал кумаграйну дучIан дурсса арцулгу 15% .\nШколартту бакьин бан хьхьичI ххал дантIиссар хьхьичIра-хьхьичI магъив, классирттал ва кабинетирттал аьмсса тагьар, санузеллу, хьулу-чIавахьулттал ва нузкьунттал тагьар, щинал ва гъилишиву нанисса бургъурду, батарейкартту.\nХасъсса комиссиялул, 45-гу школалийх бувккун, цинявннул тагьар ххал дурну, цумур школа проектрайн бутан бурив ххал бантIиссар. Конкурсрайнсса аьрзри кьамул буллантIиссар апрельданул 15-нин.\nЧIурчIав дурунни, школартту бакьин байни, хъуннасса къулагъас дан багьлагьишиву цIу лачIаврия мюхчан байсса система цIу даврихгу. ХIасил, проектрайн багьсса школалул каялувшиндарахь дуссар ихтияр ми арцух школа гьарта-гьарза бан багьлай бухьурча, цIусса корпус банссагу. Мугу – комиссиялул дуллусса ихтиярданийн бувну.\nПредыдущая записьДагъусттаннайн цал увкIма кIилчингу учIан мюхтажну зана шайссарСледующая записьКамил Давдиев избран председателем ДРО «Справедливой России»


Киналго ращадал руго, амма ращадаздасаги ращадалги руго...\nСтавропольеялда хIадурал руго Киргизстаналдасаги Казахстаналдаса 600-ялдасаги цIикIкIун хъазахъ къабул гьавизе.\nCССР биххун хадуб ракIкIарал республикабаздаса ватIанцоял гочине квербакъи гьабиялъул программаялда рекъон, Централияб Азиялдаса 600-ялдасаги цIикIкIун хъазахъ къабул гьабулев вуго Ставрополалъул ракьалда. Гьел кколел руго Семиреченскалъулин абулел хъазахъал. Гьединазул 28 хъизан цебеги гочун букIана Сенгилеевск абураб росулъе. Гочунел хъазахъазе Ставропольеялда мина-магIишат гIуцIиялъе бихьизабун буго I42 гектар, гьезда гъорлъан жакъаялде 43 гектар ккун буго хъазахъаз. КинабгIаги гьеб росулъ къабул гьабизе рагIула хъазахъазул I50 хъизан.\nРегионалъул нухмалъиялъ лъазабулеб буго, жал хIадурал ругин бизнес, фермеразул магIишат гIуцIизе ва гьезие профессиялда рекъон хIалтIул бакIал ратизейин. Миграциялъул хъулухъалъги абулеб рагIула, жидер рахъалъан гочунезул цебеги букIинчIи кинаб гIаги квалквал, хадубги букIине гьечIин.\nСенгилеевск ккола Ставрополалдаса 40 километралъул манзилалда бугеб росо. Амма гочунел хъазахъазул аслияб къадаралъе, информалатазул лъазабиязда рекъон, бакIал кьолел руго регионалъул машрикъалъул рахъалда. Гьединаб хIукму магIнаялъул бицунаго, нухмалъиялда хурхинабун, комментатораз абулеб буго, гьеб рахъ бищиялъул багьана хурхараб бугин мадугьалил республикабаздаса, хасго Дагъситаналдасаги Чачан республикабаздасаги гьенире гIемер гIадамал гочунел рукIиналдайин ва гьенисан гIурусал нахъе унел рукIиналдайин. Хъазахъал гьенире гочинариялъ этнографияб картаялда битIараб хиса-баси гьабизе кколин.\nЦо-цо политологазда гьединаб хIужжаялда нахъ рихьулел руго улкаялъул нухмалъиялъ миллияб политикаялда риччалел гъалатIал, мухIканлъизабуни, цоял гIагар, цогидал - дорегIан гьари.\nЭркенлъи радиоялъе комментариял гьарулаго, «Адыг-Хасэ» ай, «Черкессазул мажлис» абураб жамгIияб гIуцIиялъул нухмалъулев Заурбий Чундышкоца абуна, Россиялъул нухмалъиялъ хасаб кIвар кьолеб бугин хъазахъазе, хасго Шималияб Кавказалда ругел хъазахъазе. Гьезие кьолеб бугин хасаб кIвар, гьел хасал гIадамал ругел гIадинин. Гьесулго рагIабазда, Краснодар краялда гIадин талъиялъе бокьун буго хъазахъал Адыгеялдаги низам цIунулезда цадахъ хIалтIи гьабизе тIамизе.\nЗаурбий Чундышко: «Нижее, мисалъе, бокьун гьечIо гьел Жидеего бокьун низам цIунулел халкъиял дружинаби. Нижер Хасэялъе гьелде данде митинг тIобитIулеб мехалда, пачалихъиял хъулухъчагIаз абулеб букIана хъазахъазда цадахъ адыгалги цогидал миллаталъулги гIадамалги рукIине не бегьулин. Щиб гьабунги гьезие бокьун букIана гьеб 44-абилеб федералияб къануналда рекъон, гьеб дружина гIуцIизе ва гьел хъазахъал Майкопалъул къватIазде риччазе. Амма ниж данде чIана. Данде ракIарана жалго адыгал гурелги, шагьаралда гIумру гьабулел армянал, татарал, нугъаял, азербайджанал, гIурусалцин рукIана. Лъазабуна, гьединаб къагидаби жидее данде кколарин. Бищунго аслияб жо - нижеца лъазабуна, чухъаги, ханжарги, кавказалъулазул кинабго миллияб атрибутикагун ретIун нижер шагьаралда хьвадулел хъазахъаз бакIалъулал гIадамазулъ квешаб ассоциацияги пикрабиги ружинарулин».\nЧундышкол рагIабазда, къватIисел пачалихъаздаса хаса гьабун Шималияб Кавказалде хъазахъал гочинариялъги рижинарулел ругин гьединалго ассоциацияби. Гьелъ гIадамазда ракIалде щвезавулев вугин Кавказалъул тарихалда лъикI лъалев Ермолов ва гьесул бидулал ишалин. Гьелъул бицунаго, Адыгеялдаса жамгIияв хIаракатчияс кIвар буссинабулеб буго, Россиялъул тIалъиялъул I9 гIасруялда букIараб вахIшияб политикаялъе гIоло жидерго ватIан тезе ккарал черкессазул наслудул гIадамазе, гьанже Сириялдаса лъутизе ккараб мехалда, черкессазул ракьалде чIел щвеялда хурхун ругел захIмалъабазде.\nГьединал пикрабаз ракIалде щвезабулеб буго дагъситаниязда хурхараб ситуацияги. Храхуба ва Урьянуба росаби цинтIаго лъазаруна Азербайджаналъул бакIаллъун, росабазул гIадамал киналго Россиялъул гражданал рукIаниги. Гьезие Дагъистаналъул территориялда бихьизабуна мина-магIишат гIуцIиялъе бакI. РагIи кьуна гьел гочинариялъе лъикIал шартал чIезаризе ва кумек гьабизе. Амма журналист Милрад Фатулаевас абулеб буго, рагIаби гьуинал ва кIудиял рукIанин, хIакъаб ишал цIакъ тохал ругин.\nМилрад Фатулаев: «Гьезие бихьизабун буго цадахъго гочиналъе МахIарамкент мухъалъул Новоаул абураб бакI. Гьанире цада-мадахъго гочине кколел рукIана гIадамал. Дагьалъ цебе къабул гьабун букIана гIемер хьулал рижинарулеб республика хехал темпазда цебетIезабиялъул Шималияб федералияб округалъул даражаялъул программа. Гьелда гъорлъго бихьиазабун букIана Храхуба ва Урьянуба росаби гочинариялъул суал рагIалде бахъинабиялъул бутIаги.\nТеоретикияб къагIидаялда гьеб проблема рагIалде бахъинабизе кколеб букIана. Программаялъе бихьизабун букIана кIудияб гIарац. Амма гьанжеги гьеб гIарац гьечIо. БукIинащили ракI чIун лъалеб гьечIо. Росабазул гIадамазул щаклъи бижун буго. ГIадатияб къагIидаялда гIарац бикъун-хъамун тагIине бегьиялдаса хIинкъун, гьез абулеб букIана, жидехъе жив-живасухъе кколеб гIарац кодобе кьейин. Амма гьабсагIатги я гьедин, я бихьизабураб къагIидаялда гIарац щун гьечIо, гIагарисеб заманалда щвезехъенги гьечIин ккола.\nГьезул росабалъ гIадамал хутIун гьечIо. Гьел киналго гочана Россиялъул рахъалде. Амма гьел руго батIи-батIиял бакIазда, гIагаразухъ, ккурал бакIазулъ, киналго рикь-рикьун руго».


«Бихьанщинабги рагIанщинабги гIадамазе гьурщулев вугони, дун мацIихъан ккола», - ян абулаан имамасул чапарас\nШамил имамасул нухмалъиялда гъоркь Дагъистаналъул ва Чачаналъул халкъаз эркенлъиялъе ва жалго жидедаго чIеялъе гIоло гьабураб рагъулъ имамасул аслияб ярагълъун букIана муридзабазул бахIарчилъи ва гIорхъи гьечIеб къвакIи. Щибаб магIарул росулъ рукIана гьелъие мисалиял бахIарзал. Гьединазул цоявги вукIана лебалав бахIарчи, КIаратIаса ЧIегIерав ГIумар.\nГIумар машгьурлъана ГъалбацIдибирасул нухмалъиялда гъоркь вагъулаго. ХIинкъи-къай гьечIев гьев, наибас жиндирго бодул байрахъулавлъун тIамуна. Рагъулаб гIадлу-низамалда, гIадатлъун батухъе, байрахъуласул иш тIубай бищунго хIинкъи цIикIкIараблъун букIана. Байрахъулав кидаго цебесеб кьерда, тушманасдаса вахчичIого, гуллие керен кьун, цеве инеги, тушманасдаса жибго байрахъ цIунизеги кколаан. Тушманасул байрахъ бахъизе щвани яги, байрахъулавги чIван, байрахъ гIодобе бортани, гьеб иш гьунарлъун рикIкIунаан. Гьединлъидалин гьел рагъулъ бищун гIемерги чIвалел рукIарал.\nДаргъо, Шали, Ведено росаби рахъулаго, ГIумар лъабцIул лъукъана, амма гьес байрахъ чияхъе кьечIо. Залимаб черхалъул къуватав гIолохъанчиясда гьел ругънаца шокълъиго ккезабичIо.\nКIаралазул наиб, бодул цевехъан ва гIалимчи ГъалбацIдибирасулги имам Шамилилги лъикIаб гьоркьоблъи ва щулияб божилъи букIана. 1844 соналда ахIараб гIалимзабазул мажлисалда имамас суал лъун букIана, жив кIодолъунги вугин, имамлъун цогидав вищейилан. Амма мажлисалъул гIахьалчагIаз гьеб къабул гьабичIо.\nИмам Даргъов рещтIиндал, гьесие хIажалъана магIарулазулгун щулияб хурхен чIезабизе. Доб мехалда гьелъие цохIого цо рес букIана имамасул амругун, кагъатгун рекIарал чапарзаби рахъ-рахъалде ритIи, гьезго магIарухъ бугеб ахIвал-хIал лъазаби ва наибзабазул кагътал имамасухъе щвезари. Гьеб бухьен-хурхеналъе хIажалъана хасал гIадамал - рагIи дагьал, балъголъи цIунизе бажарулел, бокьараб мехалда сапаралъ рахъине хIадурал, хIинкъи рекIелъ гьечIел бахIарзал. Гьез имамасухъе кьучIаб баян бачIине кколаан. Наиб ГъалбацIдибирасе рес букIинчIо имамасул тIалаб гьев разияб куцалда тIубачIого ва жиндирго байрахъулав ГIумар кьезе ккана имамасул чапарлъун. Гьесда киназго ЧIегIерав ГIумарин абулаан. ХIакъикъаталдаги гьев вукIана чIегIераб расалъул, чIегIерал беразул, 40 сон барав мурид. Гьединаб ригьалъул рагъухъаби бищунго хириял рукIана имамасеги.\nЧIегIерав ГIумар имамасул амру тIубазе рагъул майданалдаги хIадурав вукIана. Гьев ине кколаан имамасул амругун наибзабазухъе. Гьеб ишалда мухIканлъи гьаби ГIумариеги хIажатаб шартIлъун букIана. Рагъал къотIанилан чапарзабазе хIалхьи букIинчIо. Гьел къватIире рахъунаан сундухъго балагьичIого ва имамас цIараб заманалда наибзабазухъе щвезе кколаан: наибзабаз хисизе кколаан гьезул чуял, хIажалъи ккани кьезе кколаан хинаб ретIел ва ярагъ.\nИмамасдаги наибзабаздаги гьоркьов хьвадулаго, гьезул рукIа-рахъин, хьвада-чIвади, гIамал-хасият ГIумарие баянаб букIаниги, гьес гьезул хIакъалъулъ щибго цIар бахъулароан. Гьесие хириял рукIана «Ца таралъ мегIер тола», «ГIинкъавлъун рокъове лъугьа, беццавлъун къватIиве вахъа» гIадинал кицаби. Муридзабаз гьесда гIемер абулаан: «Мун, ракIалда бугеб жо чияда бицинчIого, чIегIерлъарав ГIумар вуго», - ян. «Бихьанщинабги рагIанщинабги гIадамазе гьурщулев вугони, дун мацIихъан ккола», - ян абулаан ГIумарицаги.\n1853 соналъул риидал «Зоно» абулеб кIаралазул къварилъухъ къоазарго мурид данделъана. Гьениве вачIана имам Шамилги. Сундуе гьебгощинаб аскар данде бакIарулеб бугебали имамас лъазе течIо жиндирго васасда - кIаралазул наиб ГъазимухIамадидагицин. Гьеб лъазе бокьарав ГъазимухIамадица инсуда цIехана, кинаб рахъалдехун нухал къачIазе кколел боялъеян. Имамас гьесда абуна: «Ункъабго рахъалдехун къачIай, лъикIав наибасул нухал кидаго къачIан рукIине ккола», - ян. Гьеб бо бакIарулагоги ГIумарица кIудияб жигар бахъана ва богун цадахъ Гуржиялъеги ана. РекIаразул бетIерлъуда имамас вас тана, лъелазул цевехъанлъун наиб Даниял-СултIан тIамуна.\nКIиго анкьалъ халатбахъараб гьеб чабхъадул хIасилалда имамасе щвана бечедаб давла: гIемераб гIарац-меседги гIи-боцIиги асир, гуржиязул пача ГьерекIлил меседил тажги гьаруна гIемерал гуржиял ва гьездаго гьоркьор гиназ Чавчавадзел бикабиги.\nГьеб соналъ гIурусаз Чачаналда рохь гъуризе байбихьана, хасго Шалиялъул рахъалдахун. Муридзабаз гьезде гьужумал гьарулаан. ГIурусазул солдатал цоял гъутIби къотIулел, цогидал дагьалги гьездасаги церехун хандакъал рухIун, гьел цIунун хъаравуллъуда рукIунаан. Солдатал ругеб рахъ цIехезе рахине кколаан рорхатал гъутIбузде. Муридзабазул дагIба ккана гъотIоде вахине хIинкъуларев бахIарчи щив абун. Цояс абуна «ЧIегIерав ГIумарида цеве кIанцIизе лъидаха кIолеб?» - ан. Гьесие жавабги гьабичIого, ГIумар кету гIадин гъотIол каралъе харун ана. Рахъ-рахъалде валагьана - солдатал ругоан аскIорго гIадин. Гъоркьехун вачIунев вукIарав гьесул гьаракь борчIана, ва гьеб параялъго тункIил кьвагьи бахъана. ГIумар гъотIодаса вортичIо, амма, ракьалде щваравго, къахIан чехьги ккун, гIодов чIаралъуса вагъаричIо.\nЦо гIолохъанчияс абуна: «Валлагь, цIакъ бухIараб жо батизе буго гулла, ЧIегIерав ГIумарилцин гьаракь борчIана», - ян.\nГIумарица кIиго къо бана Даргъоб. МестIераз бажарарабщинаб дару гьабуна. ГIумарие бокьана сахлъани сахлъизеги, хвани хвезеги магIарухъе ине. Имамас цадахъ муридгун гьев ГIандиве, наиб Лабазанихъе витIана. Гьес ГIумар щвезавуна КIаратIе. ГIумарие дару гьабизе тIаделъана местIерал, ракIарана гьел сверухъ ругел росабалъаги, амма хIасил ккечIо - анкьидасан гьев къадаралде щвана.\nЛъукъидал, жиндихъе раккизе рачIарал гIадамазда ГIумарица абун буго:\n- НагIана батаги тIоцебе дида кьварарав бахIарчиян абурасе. ГIумруялъго кьварун, лебаллъиялда гурищ чIезе ккарав, щвечIогурищ чорхое рахIат, рокъоб парахалъи, хъизан-лъималазул недегьлъи. ГIумру ана чу кьололаго, туманкI цIовухъего, рачел къанго, - ян.\nГIумар хвана 1854 соналъул хаслихъе. Гьев вукъун вуго КIаратIа тIасахабалалъ, Шамилил вас Жамалудинида аскIов, гьезие ран руго хIужрабиги.\nЗонода гIарабалъ гьабураб хъвай-хъвагIаялда руго гьадинал рагIаби: «Гьаб буго гъалбацIазда гьоркьовги гъалбацI, бицун хIалкIолареб бахIарчилъиялдалъун машгьурав мурид, Даргъо щулалъиялда капурзабигун рагъда шагьидлъарав ГIумарил хъуба. Аллагь тIасалъугьаги гьесдаса! Амин», - ан. ХIужра бана ва зани чIвана имам Шамилил амруялда рекъон.\nБ. ТIагьировасул «КIаралал»\nПрочитано 2618 раз\tПоследнее изменение Четверг, 03 мая 2018 14:52\nДругие материалы в этой категории: « ХIажи-Мурад ГIарацхан ва гьесул рагъулаб къисмат\tГенуб хирияб зиярат »\n11:46, 30 марта 2020, 36\n11:33, 30 марта 2020, 35\n11:10, 30 марта 2020, 42\n09:49, 30 марта 2020, 32


Православиял христианазул байрамалда\nМоскваялда Христианазул диналъул православияллъун рикIкIунезул 230 азарго чияс, 350 анцIгоялдасаги цIикIкIарал килисабазда, монастыразда жаниб гIахьаллъи гьабуна тIадегIанасе гьабулеб хъулухъалда.\nГьаб соналда Москваялда «Храм Христа Спасителя»-абулеб килисаялде бачIун буго динияб хазина. ГIиса авараг гьавураб мехалъ балъголъалез ай гъоб заманалда гьезда абулеб букIахъе «волхвабаз» кьурабл сайигъатал. Гьел рихьизелъун килисаялде рачIарал аза-азар чиясул халатаб ирга букIана Москваялда «Храм Христа Спасителя»-ялда цебе. Динияб хазина Москваялда букIине буго гьаб анкь ахиралде щвезегIан.\nСонайилаб каламалда гIурусазул Православияб килисаялъул Патриарх Кирилица халкъ ахIулеб бугоан гIумру ГIиса аварагасдасан мисалги босун тIамизе. Патриарх Кириллица рикIкIунеб буго халкъалда ГIиса авараг гьавураб къоялъул байрамалъул магIна кIочон тун бугин.\nПатриархасул рагIабазда рекъон халкъалъ гьеб къо коммерциялъул байрамалде сверизабун буго. «Халкъалда кIочонеб буго ГIиса авараг гьавураб къоялъул магIна. Гьел тIуранго бичахисиялде гъорлъ къан руго ва гьеб байрамалъул- коммерциялъул байрам гьабун буго. Гьеб буго бищун ракIалда къараб жо. ТIадегIанас биччагеги гьаб байрамалъул жанисеб, гъваридаб магIна хвезе»-ян абулеб буго Москваялъул ва тIолго Россиялъул Патриарх Кириллица Россия-2 телеканалалъе кьураб интервьюялда. Нахъе рахъинчIого халкъ социалиял гьиназда рукIин Патриарх Кириллица рикIкIунеб буго рухIанияб кризислъун.\nСоциалиял гьиназда рахъинчIого гIадамал рукIин килисаги тIад ургъизе кколеб тема буго . Патриархас абухъе рухIанияб рахъ битIизаби- гьеб килисаялъул хIалтIи кколеб букIиналда бан.\nПатриарх данде чIарав вуго «Рождество»-абураб гIурус рагIиги хисун халкъазда гьоркьосеб «Крисмас»- абун гьаб байрамалде абиялдеги. Цо-цо политикиял суалаздеги ирга щвезабулеб буго Патриархас.\nПатриарх Кириллица рикIкIунеб буго Россиялде рачIарал гIадамазда бичIчIизе кколин гьездаса россиялъул халкъ цIикIкIараб букIинги, россиялъул гIадамазул жидерго культура букIинги, рукIарахъинги жидерго хасаб букIинги.\nГьаниб бугеб низам тIаде рачIараз тIубазабулеб гьечIони къануналъул кьучIалда гIадлуги гьабизе кколин. Кинабго бихахочизабулеб, нухмалъи –гIадлу гьечIеб къуваталъе гьеб гьабизеги биччайчIого -ян абураб бербалагьи буго Патриах Кириллил.\nПрезидент Владимир Путиница ГIиса авараг гьавураб къо Сочиялда кIодо гьабуна. Олимпиадаялъул кIалгIаязда аскIобегIан бараб килисаялда жаниб.\nГIиса авараг гьавураб къо кIодо гьабулаго хIинкъи гьечIолъиялъул рахъ цIунулел полициялъул къадар Москваялда 800 го чисде бахун букIанин кьолеб буго жанисел ишазул министерлъиялдасан.


Детский уголок - БурутI » Страница 3 » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nДобавил(а): Musa от 18-02-2013, 21:45\nКабардиязул халкъияб маргьа\nАнила цIунцIра лъарахъе лъим гьекъезе. ЦIакъго къечон букIиналъ жанибегIан индал, лъарал чвахиялъ босун анила. Гъанкъизехъин букIанила гьеб. Подробнее\nДобавил(а): Musa от 10-02-2013, 02:13\nМискинчиги ханасул васги\nДобавил(а): Musa от 2-02-2013, 13:44\nВукIанила вукIинчIила хан. Гьесул йикIанила гьайбатай цо яс. Гьесда ракIалде кканила гьей росасе кьун лъикIилан. Гьесул нукарзабаз халкъалда лъазабунила:\n- Ханас жиндирго яс кьезе йиго бищунго кIудияб гьереси ургъарав чиясе, - ян. Чанго бечедал ва цIар рагIарал гIолилал нахъчIванила ханас, гьез ургъарал гьерсазда рекъечIого. Цо нухалда вачIанила мискинчи ва абунила ханасда:\n- Дие бокьун буго дур яс ячине, - ян. - Гьедин батани, бице гьереси, - ян буюранила ханас. - Холеб мехалда дир инсуца абун букIана дуца жиндихъа сахI меседил къарзалъ босун букIанилан. - Гьеб гьереси буго, дуца бицунеб хабар щиб?! - ан ццидахун лъугьанила хан. - Гьедин батани, дуцаго кьураб рагIи ккве, кье дие дур яс, - ан абунила мискинчияс.\nРес букIинчIила ханасе гьей кьечIого, щайгурелъул, рагIи тIубачIони, меседил сахIалдаса ватIалъизе кколев вукIанила.\nДобавил(а): Musa от 26-01-2013, 16:12\nВукIанила вукIинчIила росулъ гIумру гьабун цо чи. Гьесул букIанила цIакъ гогьаб кету. Катил гIамал гIадалъе бахиндал бетIергьанас гьеб хъапида жанибги тIамун, рохьобе бачанила, гьениб рехун танила, ккараб ккун букIиниланги абун. Кетуги букIанила рохьоб тира-сверулеб, батанила гьелда цо гьитIинабго рукъ, гьеб рукъалъул тIохдеги бахун, бегун чIанила. Гьениб гIумру гьабун чIезе ракIалде кканила катида. Бакъарабго рохьобеги ун, гIункIкIал яги хIанчIи ккун, гьел кваналаанила. Подробнее\nГьитIинго ккараб гьудуллъи - бищун щулияб\nДобавил(а): Musa от 29-12-2012, 15:30\nХIурматиял лъимал. "БурутIалъ" баркула нужеда тIаде щолеб бугеб 2013 сон. Гьарула цIалулъ бергьенлъаби, талихIаб лъимерлъи ва араб соналъ тIурачIел анищал бачIунеб соналъ тIурай. "БурутIалъулин" абуни аслияб анищ ккола нужергун гьудуллъи щулалъи, гьудулзаби цIикIкIин. Хьул буго бачIунеб соналъ киналго "БурутI" цIалулел хъвадаризеги журалин абун. РачIаха гьаб соналъул хIасилалги гьаризин.\nАраб соналъго гIадин бищунго гIемерал кагътал "БурутIалде" рачIун руго Хунзахъ районалъул ТIануси росулъа. НурмухIамадова ГIабидатил бачIараб кагъат камураб заманго букIунаро. Гьоркьо-гьоркьоб хъвадарулаан ГIабидатил вац ГIабдухаликъ НурмухIамадовги. ТIануси росулъа ПатIимат ва Залму ГIумаровалги церегоялдаса нахъе "БурутIалъулги" гьеб цIалулезулги лъикIал гьудулзаби ккола. Араб соналъ гьел ясаз гьудуллъи хвезе биччачIо. МахIачхъалаялда, анкьабилеб декабралда, "ХIакъикъат" газеталъул редакциялъ тIобитIараб данделъиялда рукIаразда бихьана гьей кIияйго яцалъул гьунар. Гьез пасихIго ва берцинго рикIкIана кечI. "БурутIалъул" география гIатIилъизабуна Буйнакск районалъул цIалдохъабазги. Ахъайтала росулъа Санижат Абакаровалъги хъвана редакциялде гIезегIан кучIдул. Гьединго, Ахъайтала росулъа Зугьра Ражабовалъул, МухIамад Мирзоевасул, Зайнаб Къадиевалъул, Узлипат ГIабасовалъул кучIдулги рахъана "БурутI" гьумералда. Нилъер цIиял гьудулзабилъун лъугьана Буйнакск районалъул ХIабщи росдал цIалдохъаби: ПатIимат Халимбегова, Хатимат Къебедова, МухIамад ХIайбулаев, ПатIимат Сулаева, МухIамад МухIамадов, ПатIимат МухIамадова, ПатIимат ХIажиева. Гьездаго гъорлъ рехсечIого рес гьечIо Шамил районалъул Гьандихъ росулъа Рашидат Кьуручановалъул, КъахIиб росулъа Пери ХIаловалъул, Ругъелда росулъа Заира ГIалиловалъул; Казбек районалъул Гертмаялдаса Бараат МухIамадовалъул; Хьаргаби росулъа Шабаги ГIусмановалъул, Сузун ТIалхIатовалъул, Написат ГIалимирзоевалъул; Болъихъ районалъул Кьохъ росулъа Аминтазаева Аминатил цIарал. Нужее киназего буго баркала! Сахлъиги пагьмуги кьеги нижехъе хъвадаризе! Подробнее\nДобавил(а): Musa от 25-12-2012, 12:31\nЙикIанила йикIинчIила цо херай гIадан. Гьелъ гIумру гьабулеб букIанила жиндирго васасда цадахъ. Вас гьабихъ хIалтIулев вукIанила. Цо нухалъ радал гьелъул вас СагIид хIалтIуде унаго хералъ абунила рокъоб гьитIинаб чадил макъар гурони хутIун гьечIин, цодагьаб чед бежун босеян. Подробнее\nДобавил(а): Musa от 14-12-2012, 23:15\nДир буго беричаб Цо берцинаб чу.\nГьелда цIарги буго Буянин абун. Дица гьелъий хер кьола,\nДица гьелъий лъим кьола.\nГьелда тIадги рекIун дун,\nЦIакъ гьайбатаб черхалъул.\nГьелъул ункъабго щинкIил\nГIазу гIадинаб хъахIаб.\nНодо бакьулъ хъахIаб тIанкI,\nГьелда цIакъ рекъон ккола.\nЖал-рачI гьелъул халатаб,\nКъуватги гьелъул цIакъаб\nБуйнакск район, ХIабщи росу, 6 класс


Автобиография: Халилов Газимагомед родом из Тинди. (Категория: / Ветераны ВОВ/ )\nМАСЛИХIАТАЛЪЕГИ ГЬУНАР БУГО\nСабурав, бергьараб гIадан-лъиялъул, рарал соназухъ балагьичIого черх къартIалда ккурав чи вуго рагъул гIа-хьалчи ЦIумада районалъул ТIиндиса Халъилов Гъазиму-хIамад. 1930 соналда росулъ колхоз гIуцIулаго гьес гьенибе кьуна ракьги, лъабго оцги, гIачи-бачалги, гIиялъажалги. гIаммаб магIишаталъул хIара-катчи хIисабалда гьев тIамуна бригадирлъун.\nГитлерилал фашистал нилъер улкаялде тIаде кIанцIараб мехалъ рагьде ана ТIиндиса 327 чи ва гьезда гьоркьов вукIана ГъазимухIамадги. Гьезул 117 чи тIадвуссинчIо.\nТIоцеве ГъазимухIамад ккана рагъуе гIадамал ругьун гьарулеб Грузиялъул Гори шагьаралде. КъанагIатаздаги лъалароан гIурус мацI. Гьениса гьел рачана Харьковалда букIараб кьварараб рагъде. Гьеб шагьар цIунулаго унел рукIана рахIму гьечIел рагъал. Заман букIана цIакъ цIорораб. ХIатIазулги кверазулги килщалги цIорон Ростовалъул больницаялде ккана гьев, гьенисаги витIана Бакуялде сах гьавизе. Сахлъараб мехалда, мун гIадал гIадамал рагьда гурел колхозалда хIажалъулинги абун, ГъазимухIамад рокъове виччана.\n- Килщазул мадар лъугьараб мехалъ колхозалъул бригадирлъун дун тIамуна, - ян бицана ГьазимухIамадица. - Дол соназда ракIбацIцIадго хIалтIана нижер росдал гIисиналги чIахIиялги. ТIиндадерица ВатIаналъе кьуна нигIматазулги, заемазулги, гIарцулги цIикIкIараб къадар...\nРосулъ хвел кканиги, рохалилъги унго-унгояб гIахьаллъи гьабулаан ГъазимухIамадица. Къо ккараб мехалда маслихIат гьабизеги гьунар буго гьесул.\n1972 соналда хъизан-лъималгун цадахъ МахIачхъалаялде гочана ГъазимухIамад. Гьесда тIадкьана хIакимзабазул дачаби цIунизе, гьенибго жиндиего минаги бана. Гьев ккаралдаса цIогь гIемерго дагьлъана.\nИсана июналда 90 сон тIубала. ГъазимухIамадица, 82 лъагIел сверана лъади Зайнабилги. Гъежда туманкIги бан, мехмехалда рос хисун хъаравуллъи гьабулаан гьелъги.\nМ. ЗАКАРЯЕВ Х1акъикъат\nХалилов Газимагомед упоминается в:\nХалилов Газимагомед упоминается в новостях:\nЧасто упоминаемые личности вместе с Халилов Газимагомед (не более 15):\n (Зурмахъахануй) Аминат [Тинди]\n (Зурмахъаханув) Гаджимагомед [Тинди]


МахIачхъала: рахьдал мацIалъул дарсида\nШагьаралъул щколазда рахьдал мацI лъазабиялъул суал цIакъ захIматаб буго. Гьедин рикIкIунеб буго гIемер соназ магIарул мацI шагьаралъул школалда кьолей мугIалим Камилова Загьраца. Кинал захIмалъаби ругел жакъасеб школалда Рахьдао мацIал лъазариялъулъ?\nШагьаралъул школазда хасаб бакI кколеб буго рахьдал мацIал лъазариялъул суал. 2011 соналдаса байбихьун Дагъистаналъул тIалъиялъ кIвар кьуна мацIал цIуниялъул ва лъазариялъул суалазде. Гьедин, шагьаразул школазда рахьдал мацIазе бихьизабун буго анкьие кIиго сагIат.\nАмма кигIан школалда мацIлъазабулеб бугониги, гьеб рокъоб бицунеб гьечIони, гьеб батIияб улкаялъул мацIлъазабиялде сверулин баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе шагьаралъул школалъул директор Селиванова Жаннаца. Гьелъ нухмалъи гьабулеб 3 Лицеялда лъазабизе рес буго 5 батIияб миллаталъул рахьдал мацI.\nСеливанова Жанна: «Нижер школалда 5 миллаталъул рахьдал мацI лъазабула. Гьел ккола авар, дарги, лъарагI, лезги ва лак мацIал. Гьеб лъазабула I классалдаса байбихьун. Эбел-инсул ихтияр буго рахьдал мацI лъазабиялъул бакIалда Дагъистаналъул маданияталъул ва гIадатазул дарс бищизе. Гьединго табасаранал ва масала, цогидал миллатал рокъоб гIурус тун батIияб мацI бицунарел гьединго хьвадула Дагъистаналъул маданияталъул дарсиде».\nДиректоралъул баяназда рекъон, школалъ рахьдал мацIазде кIваркьей бараб буго улбуз гьеб хIажатаб буголъи бихьизабиялда, щайгурелъул рокъосан тIалаб гьечIеб жо кинго босизабун бажарулеб букIунгутIиялъ.\nАвар мацIалъул дарсида гIурус мацIалъ кIалъай рагIун щивго хIикмалъуларо. 6 классалъул рахьдал мацIалъул дарсда гьел рикьулел руго 6 тIелалде. Бищун кIудияб тIел кколеб буго авар мацI лъазабулезул цIалдохъабазул.\nАмма къокъаялда 12 ц1алдохъан вугониги, гьезда гъорлъ хIакъикъаталда мацI щвалде щун лъалел лъимал 4-5 гурого гьечIин баян гьабуна Загьра Камиловалъ. 40 соналдаса цIикIкIун лъималазда магIарул мацI малъулей йиго мугIалим Загьра Камилова . Аслияб унтилъун кколин лъималазда рокъоса улбуз мацIлъазабиялде кIвар кьечIого тейилан рикIкIунеб буго мугIалималъ. Цебе рахьдал мацI факультатив букIун батани, гьанже рахьдал мацI лъазабиялъхе кIиго сагIат бугила анкьие. Амма гьелъги мацIлъазабиялъул ахIвал-хIал лъикIаб рахъалде хисизабулеб гьечIила.\nКамилова Загьра: «Кутакалда захIмат буго магIарул мацI малъиялъул суал. Школалъул тIалъиялъ дагьалниги сахал лъимал ракIарун лицеялъул класс гьабуна. Гьениб гIицIго цо дарс гурого гьечIо рахьдал мацIалъул. ХутIарал лъималазе кIиго дарс букIуна анкьие. БатIаго квеш лъалин мацIилан абизе бегьуларо.»\nАмма росулъги шагьаралдаги рахьдал мацIалъул дарсал кинго данде кквезе бегьуларин тIаде жубана мугIалималъ. Лъимал хIалтIулел тIахьазул бицани, гьел жеги тIуран тIалабазда рекъарал гьечIо. 1-4 классалде щвезегIан магIарул мацIалъул тIахьал руго хас гьабун шагьаралъул школазе риччарал. ЧIахIиял классалъул лъимал хIалтIулел руго росдал школалъул тIахьаздаса.\nГьебго школалда батIиял мацIал лъазарулел къокъабазда руго бищун цIикIкIун 8 чи.\nМасала, лак мацIалъул мугIалим Бахтигюль Пахмудовалъ Рахьдал мацI лъазабиялъул ахIвал-хIал гьадин баян гьабуна.\nБахтигюль Пахмудова: «Нижеца хIаракат бахъула дарсда рахьдал мацIалъ кIалъазе, амма бажаруларо. Щайгурелъул гьезда бицине мацI лъаларо. Гьезие захIмалъула мацI бицине. БатIияб миллаталъул мацIалъул даражаялде ккун буго рахьдал мацI. Гьез рокъобги бицунеб гьечIо гьеб. Цо-кIиго чи вукIуна къокъаялда рахьдал мацIалъ кIалъан бажарулев. Цоял лъикI лъалел, цоял дагь гурого лъаларел, лъабабилел алифалдаса бахъун чияр мацIгIадин рахьдал мацI лъазабулел рукIаго киназего цохIалалъ дарс кьун бажаруларо. Щибавгун хасгьабун хIалтIизе ккола».\nЦо цIалул болжал лъугIун гIодоркъояздаса хадур цIияб цIалул болжалазда байбихьун бугоан тIоцебесеб классалъул цIалдохъабазе рахьдал мацIалъул дарсал. Гьедин, магIарул мацIалъул къокъаялда 13 цIалдохъан вугоан, гьебго заманаялъ лак мацIалъул къокъаялде ккана гIицIго 4 лъимер. Гьезул цонигиязда лъикI лъалеб букIинчIо рахьдал мацI.\nЛъазе кколищ инсанасда рахьдал мацI ва сундуе гьеб хIажалъулеб абураб суалалъе гIемерисел лъимал руцIун чIолел рукIана, амма киназго геб лъазе кколеблъун рикIкIунеб бугоан. Гьебго заманаялъ сундуе инсанасе рахьдал мацI хIажалъулебали гIицIго чанго лъимаца жаваб гьабуна.\nШагьаралъул школазда рахьдал мацIалъул дарсаздаса цересел рихьулел руго цогояб экзамен кьезе кколел дарсал ва жалго улбузги кIвар кьолеб гьечIо. Гьедин, масала шагьаралъул I гимназиялда 2 классалъул лак мацI лъазабулеб къокъадул мугIалим тIубараб дарс лъугIизегIан жалго лъималги тун жиндирго къваригIелаз ун йигоан. Гьелдаса бихьула кинаб бербалагьи бугеб жалго мугIалимзабазулги рахьдал мацIалъул дарсал кьеялде.


Russia -- Basic health care - generic photo\nДагъистаналъул азарханабазда гIадатияб жолъун лъугьун буго унтарал регизе палатабазда бакIал гьечIого корридоразда регизари. Гьезда аскIосан жидерго унтаразехъе щвезе унел къватIиса гIадамалги хьвадула, цоги унтаразе хъулухъ гьабизе унеб медперсоналги хьвадула. Гьединги азараханаялде къабул гьариялдаса рохунги рукIуна цо-цоял, щайгурелъул метер вачIа, анкьидасан вачIаян унтарал рокъоре ритIулел рукIун.\nГьеб проблемаялде кIвар буссинабулеб букIана араб анкьалда Дагъистаналде щварай россиялъул СахлъицIуниялъул министр Вероника Скворцовагун букIараб данделъиялдаги. Гьеб данделъиялъул хIасиллъун кканин абизе бегьула кIванагIан хехго Шималияб Кавказалда балеб бугеб къогогIан азархана банги лъугIизабун хIалтIизе риччазе гьабураб хIукму.\nГьеб данделъиялда борхараб масъала цо Гъизилюрт шагьаралъул мисалалдалъун бихьизабизе бегьулин бицана гьеб шагьаралда гIумру гьабулей ПатIиматица.\nМинистразул данделъиялдаса хадубгIаги жидер шагьаралда анцIгоялдаса цIикIкIун соналъ балеб бугеб лъимал гьарулеб азархана бан лъугIилародайин хьул буго ПатIиматил.\nПатIимат: «Гъизилюрт шагьаралда, дида лъалеб бакIалъан, анцIгоялдасаги цIикIкIун сон буго лъимал гьарулеб азархана балеб бугелдаса. ХIалтIаби цин журан цинги чIезе тун рукIунин абула гьенир. Гьеб базе биччалеб гIарацги цин гьас бикъулеб хадуб дос бикъулеб бугин бицуна гIадамаз. Шагьаралда бугебги лъимал гьарулеб азархана цIун букIунеб куц бихьаниги гьеб хIалтIи рагIалде бахъинабулеб гьечIо цин шагьаралъул хIакимзабаз цинги республикалъулги хIакимзабаз».\nРоссиялъул СахлъицIуниялъул министралъул рагIабазда рекъон, цоги регионазде дандеккун, азарханабазда унтарал регизе бакIаздалъун хьезариялъул рахъалъ Шималияб Кавказалъул республикаби гIезегIанго нахъе ккун руго.\nМасала, Россиялдаго гьеб рахъалъ гьоркьохъеб тарих бахунеб буго анцIазарго чиясе 16-гIан бакIалде. Ставрополалъул ракьалда гьеб тарих бахунеб буго 15-гIан бакIалде. Чачаналъ масала анцIазарго чиясе азарханабазда рагIула щугогIан бакIал, Дагъистаналда абуни кIигоцин рагIуларо. Гьеб буго улкаялдаго бищунго гьитIинаб тарих.\nГьелъул магIна ккола чи рикIкIун Дагъистаналда азарханабазда регизе бакIал Россиялдаго бищунго дагьаб бугин абураб. Гьебги тIолабго Россиялдаго халкъалъул къадар цIикIкIунел республикабазул цояблъун кколеб Дагъистаналда.\nАзарханабазда унтарал регизе бакIал гуребги Дагъистаналъул азарханабазда гIолел гьечIо тохтурзабиги, хасго мугIрузул мухъазда. Жидер азарханаялда 15 тохтур гIолев гьечIин бицана Казбек мухъалъул азарханаялъул бетIерав тохтур ЛатIипов Расулица.\nАнлъгониги моцl буго гьеб Дилималда бугеб мухъалъул азарханаялда анестезиолог гьечIелдаса.\nЛатIипов Расул живго вукIун вуго цеве анестезиологлъун. Хехаб операция гьабизе ккарав чиясе жинца кьолин наркоз, амма цебеккун къо цIан операция гьабулеб мехалда Хасавюрталдаса яги цоги бакIалдаса ахIулин бицана гьес.\nБетIерав тохтурас бицухъе 20-азаргоялдаса цIикIкIун чияс гIумру гьабулеб Казбек мухъалъул азараханаялда гьечIо 201 гурони унтарав вегизе бакIал. Тохтурзаби гIолел гьечIониги кумек цIехон вачIарав чи жидеца нахъчIваларин абуна гьес. Амма информалатаздасан жидер проблемалъул рагIун хадубгIаги жидее анестезиолог щвелародаян хьулги буго гьесул.\nДандекквеялъе, Ставрополалъул ракьалъул СахлъицIуниялъул министерлъиялъул пресс-хъулухъалъ информалатазе лъазабухъе, 20I2 соналъул ахиралде 400 тохтурасе хIалтIизе бакIал чIезабизе буго гьез ва гьелъ рес кьезе буго жеги цо миллион унтарасе хъулухъ гьабизе. Гьединго гьениб рагьизе буго сахлъи цIуниялъул 10 центрги, гьездаго гьоркьоб лъималазул лъабго центрги.\nДагъистаналъул СахлъицIуниялъул министрелъиялде ахIана нижеца гьединалго тарихал цIехезелъун. Дагьаб хадуб ахIеянги абун гьез гIодоб лъураб трубка тIокIаб кодобе босичIо.