А.Булатов: «ХIалтIухъаби хIинкъулел руго жидерго ихтиярал цIунизе»\nСоналдаса соналда Дагъистаналда захIматалъул сфераялда къанун хвезабиялул хIужаби цIикIкIунел ругин лъазабулеб буго Дагъистаналда бугеб ЗахIматалъул пачалихъияб инспекциялъ. Аслияб бутIа къанун хвезабиялъул хурхараб бугила заманалда харжал кьунгутIиялда ва хIалтIухъабазул ихтиярал хвезариялда. 2015 сналда жаниб Дагхистаналда I8 азаридаса циIкIун къанун хвезабиялъул хIужаби тIатинарун руго захIматалъул инспекциялъул хIалтIухъабаз.\nАслияб къадар гьел къанун хвезариялъул хIужабазул тIатинарулин гIуцIабаз хIалтIухъабазе заманаялда харжал кьунгутIиялда , жал гьоркьоре лъугьиндал гьел кьолин, амма кидаго гурин гIадамал хIадур рукIунел жидерго ихтиярал цIунизейин баян гьабуна «Эркенлъи» радиогун букIараб гара-чIвариялда Дагъистаналда бугеб пачалихъияб ЗахIматалъул инспекциялъул нухмалъулев Арсен Булатовас.\nХIалтIухъаби профсоюзалъги цIунулел гьечIила, щай гурелъул гьеб профсоюзалъул вакилзаби гьеб бакIалъулго хIалтIухъаби рукIиналъ ва жидее зарал ккелин хIинкъулел рукIиналъ.\nАрсен Булатов: «Араб соналда жаниб нижер идараялъ тIатинабуна 18 азаргоялдаса циIкIкIун захIматалъул къанун хвезабиялъул хIужа, цересел соназда данде ккун гьеб буго цIикIкIараб тарих. Соналдаса соналде гьеб тарих цIикIкIун гурого дагьлъулебги гьечIо. Аслияб къадар къанун хвезариялъул хIужабазул тIатинарун руго бюджеталъул ва предпринимателазул сфераязда.\nБюджеталъул сфераялда къанагIалъи кколаро нухмалъиялъе харжал щун, хIалтIухъаби моцIаца харжал щоларого хIалтIулел рукIин, амма нижехъе сигнал бачIчIинчIогон гьеб лъаларо, гIицIго 30 гурого инспектор гьечIо нижер Дагъистаналда.\nМасала, Новолак мухъалда лъабго моцI бугин харжал кьоларогон учительзабазеин хабар щвана нижехъе гIицIго журналистаздасан, амма жалго хIалтIухъабаз щибго лъазабулеб гьечIо. Хал гьаби тIалаб гьабун гIарза хъвалеб гьечIо. КIудияб къадар къанун хвезабиялъул хIужабазул хутIулеб буго бюджеталъулал гIуцIабазда».\nХаржал заманалда кьунгутIи гуребги, цогидаб кIвар бугеб хIужалъун инспекциялъул хIалтIулъ хутIулеб буго хIалтIул гьоркьолъабазул легализация гьаби. Бищун кIудияб къадар къанун хвезабиялъул гьеб рахъалъ тIатинабулила росдал магIишаталъул, бакIал раялъул ва предпринимателазул сфераязда.\nГьедин, кинаб букIаниги къотIи-къай гьечIогон яги къануналда данде кколарел къотIи-къаязда ратулила росун хIалтIухъаби. Гьел чагIи хIукуматалъ официалияб куцалда хIалтIулареллъун рикIкIунел руго ва социалияб мухь кьолила.\nИнспекциялъул нухмалъулес тIаде жубана, 2016 соналдаса бахъун, гьеб мухь республикаялъул бюджеталдаса кьезе кколеб букIин.\nАрсен Булатов: «ЦIакъ кIудияб къадар гIадамазул хIалтIулел руго нилъер республикаялда легалияб гуреб хIалалда. Гьел рикIкIуна официалияб куцалда хIалтIулареллъун ва гьезие хIукуматалъ биччала субсидиял. Исана лъагIан гьел субсидиял риччалел рукIана федералияб бюджеталдаса, амма гьанже гьеб гIарац биччазе кколеб буго республикаялъул бюджеталдаса.\n4 миллиард гъурщидаса цIикIкIараб гIарац ккола гьеб. Гьеб гуребги, жалго хIалтIухъабазеги я пенсиялъул фондалде, я социалияб цIуна-къаялъулгун медикияб страхованиялъул фондазде гIарац унаро. Жакъа хIалтIулареллъун рикIкIунезул кIудияб къадар буго предпринимательлъи гьабулеб».\nЦогидаб рахъ кколила гIадамал хIинкъулел рукIин жидерго ихтиярал цIунизе, щай гурелъул хIалтIи кьолел чагIазе хIинкъи гьечIолъиялъ хIалтIухъаби къанагIалъиялъул. Жакъа нилъер республикаялда дагьаб къадар хIалтIул бакIазул ва цIиикIкIараб къадар хIалтIизе рес бугезул бугила, гьединлъидал лъугьунеб бугила гьединаб хIалин тIаде жубана Булатовас.\nАслияб къадар хIалтIи кьолел чагIаз захIматалъул кодекс кодобего ккун букIун батиларила гIумруялда жаниб, гьединлъидал, кодексалда рекъон хIалтIул гьоркьолъаби республикаялда тIоритIулел гьечIила.\n«ХIалт1ухъаби хIинкъулел руго жидерго ихтиярал цIунизе»\nЭкономия гьабийищ, газетал гъанкъийищ?


Инфоурок › Родная литература ›Конспекты›Конспект урока по аварской литературе "Орёл, поднявшийся в высоту"(11 кл)\n«Фазу Г!алиева «Борхалъуде боржараб ц!ум»\nДарсил тема: Фазу Г1алиевалъул г1умру ва творчество.\nДарсил мурад: творчество лъик1 лъай. Лъималазул жалго-жидедаго ч1ун х1алт1и ц1убай. Гьанжесеб г1умруялда жаниб Фазул асаразул к1вар.\nДарсил алат: Фазул сурат , т1ах1ал ва видеоматериал.\n1. Учителасул цебераг1и.\n2. Доклад «Фазу Г1алиевалъул г1умру ва творчество»- къокъго.\n3. Кеч1 «Г1агараб росу»\n4. Роман «мугьру».\n5. Кеч1 «Эбелалде».\n6. Хунзахъ районалъул машгьурал г1адамазулгун лъай- хъвай гьаби.\n7. Фазул рак1алдещвеял.\n8. Фазул х1акъалъулъ пикраби.\nЦебеккун малъараб дарсил хал гьабулаго хунзахъ районалъул хъвадарухъабазулгун дандекквей гьабун суалал кьола:МАсала\nХагьид Х1ажиевасул «хъах1илаб экран « поэмаялъул идейно –тематикияб анализ гьабизе т1амула.\nКъокъаб видео материал\nЦ1алдохъан: Халкъияй поэтесса Фазу Г1алиева гьаюна 1932 соналъ декабрь моц1алъ Хунзахъ районалъул Гиничукь росулъ. Эмен г1олохъанго хвана . Тарбия кьуна эбелалъ – Г1апица. Школаги лъуг1изабун, Фазу ц1алула руччабазул педагогияб институталда, амма гьеб ахиралде щвезабуларо. Гьей ц1ализе уна Москваялде. Гьелъ лъуг1изабула Максим Горькиясул ц1аралда бугеб Литературияб институт. Ц1али лъуг1ун хадуб, Фазу х1алт1ана Дагъпедгизалъул редакторлъун, гьабсаг1ат гьей ккола «Дагъистаналъул ч1ужуг1адан» журналалъул бет1ерай редактор, ракълил машгьурай х1аракатч1ужу. Кинабго жигарги, жанги, чорхол къуватги, рек1ел х1асратги Фазуца кьола г1адамазул рак1ал аваданго рук1ине, жах1да-х1усуд т1аг1ине, вацлъи, гьуинлъи щулагьабизе. Фазуца 60-ялдаса ц1ик1к1ун т1ехь къват1ибе биччана. Щибаб т1ехь- гьеб ккола рек1ел кесек, г1умруялъул х1акъалъулъ гьарурал пикраби, анищал ва хьулал рехсарал сипат –суратал , образал.\nРоссиялъул бищун т1адег1анал шапакъатал щварай Фазу Г1алиева авар прозаялде яч1ана пирхараб пири г1адин, таваккалго. Амма гьеб пири пирхун свинч1о, авар адабияталъул зодихъ гвангъараб ц1ваялде сверана. Гьелъул буго сипатал бечедаб, гугьар бугеб мац1.\nФазул щибаб т1ехь- гьеб ккола рек1ел цо кесек, г1умруялъул х1акъалъулъ гьарурал пикраби, анищал ва хьулал рехсарал сипатал.\n2 Муг1алим К1удияб Ват1ан, г1агараб Дагъистан- гьеб тема рагьизе шаг1иралда ратун руго бат1и-бат1иял къ1аг1идаби, пасих1ал раг1аби\nЦ1алдохъан: Гиничукь, Гиничукь- дун г1ураб росу,\nДир коч1ол байбихьи, т1оцебесеб мац1.\nДир т1инк1араб маг1у, угьараб х1ухьел,\nВа макьу к1очарал халатал сардал.\n3 Ф. Г1алиевалъул творчествоялъулъ ц1ик1к1араб бак1 ккола маг1арулазул ц1ар раг1арал г1адамазул, бах1арзазул, поэтазул, имамзабазул коч1охъабазул образаз.\nГьелда киданиги к1очонаро Шамил, Ц1адаса Х1амзат, Мах1муд, Мах1ач г1адал ракьалда кидаго нилъ ч1аго хут1изе ва бечелъизе г1оло г1умру кьун хваразул лебалал ц1арал.\nЦ1алдохъан: «Гиничукь» росу бижараб куцалъул бицуна.\n4 Фазул творчествоялда ц1ик1к1араб бак1 ккола эбелалъул образалъ эбелалъе сайгъат гьарурал руго бищунго лъик1ал куч1дул\nДица гьит1инаб мехалъ\nДуде хъварал куч1дузулъ\nКар гьарзаяб гъот1ода\n5 Амма, лъимал, абизе ккола Фазуда жийго ятанин лирикаялъулъ гурей, прозаялда жаний. Прозаялъулъ гьелъ рагьана ч1ужуг1аданалъул образ, тарих, жиндирго рек1ел анищал, г1емерал руго Фазул гьединал гъваридал асарал. Гьединазул цояблъун ккола «Кини» абураб хабар. Бищунго зах1матал К! В рагъул заманалда руччабаца баччараб зах1малъи, ч1ужуг1аданалъул къисмат, гьелъул бах1арчилъи. Гьеб кинабго бихьулеб буго нилъеда гьеб асаралъулъ..\n6 Инценировка: Ц1алдохъаби Фазул пикрабаздалъун к1алъалел;\n- кинаб рахъалъ босун балагьаниги, мун рик1к1уна талих1ай, бит1ккарай, ч1ужуг1аданлъун. Кин бук1аниги, чиясул анищалзе г1орхъи бук1унарин абулелъул, бугищ дур т1убач1еб анищ, мурадалде щвеч1ого хут1арал къасдал?\n- Анищ т1убан щив хваравилан аби гьеч1ищха. Дирги рук1ана анищал. Т1оцебесеб анищ бук1ана диего яс гьайи. Гьеб дир т1убач1о, амма васазе щун батана лъик1аб тарбия. Гьезул эмен М.Мух1адов вук1ана кутакалда вац1ц1адав чи. Гьесулги нижер хъизаналъулги тарбия щун батила васазе. Аллагьас нахъеги гьел квешлъабаздаса ц1унаги.\n- Нусго лъимер бугониги, гьезул кинаб бищун бокьулебали эбелалда абизе к1оларо. Лъимал г1адал жал руго дие т1ахьалги. Амма лъималазда гьоркьоб бук1уна эбелалъе ургъел чучизе бокьулеб лъимерги. Прозаялъул т1ахьазда гьоркьоса гьединаб дие буго «ракьул г1ерекъ гьороца унаро» абураб роман.\nПоэзиялда «Анц1ила микьабилеб их».\nХунзахъ районалъул машгьурал г1адамазул сиях1\n1 Ц1адаса Х1амзат\n2 Расул Х1амзатов\n3 Фазу Г1Алиева\n4 Загьид Х1ажиев\n5 Мух1у Г1алиев\n6 Бакьайч1иса Ч1анк1а\n7 Г1ободаса К1удияв\n8 Залму Батирова\n9 Мух1амад Х1ажиев (смоленский)\n10 Зиявудин Х1ажиев\n11 Мах1муд Г1абдулхаликъо\nГьазул х1аракаталдалъун цебет1уна Хунздерил т1алъиги росабиги,гьал руго реццалъе мустах1икъал.Г1адада гуро доб г1елмияб хъвай-хъваялда бихьизабун бугеб Александр 11 Ник1алай 1871 соналъ Лъабабилеб рагъ бугеб заманалда Хунзахъеги щун сордо рогьараб,гьес сордо бараб к1к1ал бук1ана доб Фазу Г1алиевалъул ва Загьид Х1ажиевасул поэмазулъ рехсараб сог1аб бак1.\n- Дир щуго сон бук1ана эмен Г1али хвараб мехалъ. Диеги дир эбелалъеги ц1акъ бокьун бук1ана инсул ц1ар лъезе ниже вас щвезе. Гьеб мурад т1убазе вас диего гьавураб къо бук1ана. Эменго г1адин, инсул ц1ар лъурав Г1алиги авариялде ккун, хвараб къо бук1ана дир г1умруялда бищун пашманабги зах1матабги.\n- Фазуца къимат кьолеб буго\n- Гьаб ц1и гьабун г1уц1и байбихьараб мехалъ г1адамазда ккана бокьараб гьабизе бегьулилан. Бокьарас г1адамал ч1вазе, бикъизе, бокьарас хъамизе. Амма чан сахав чи ракьулъе арав, чан эбел г1одарай. Бич1ч1ич1о гьезда эркенлъиялъул маг1на.\nДун к1удияб хъулухъалъул г1адамал какулей ч1ужу гуро, амма Мух1у Г1алиев дида лъала пионерлъун гьев вугев заманалдасаго. Дида гьикъани, бищун вац1ц1адав лъабго чи щивилан, гьезда гьорокьов дица рехсела Мух1у Г1алиев К1иго чи хут1ани, гьезда гьорокьов дица рехсела Мух1у Г1алиев. Цо чи хут1ани, гьенивги Мух1у Г1алиев. Жакъа дица дагъистаниял ах1улел руго президентасул рахъ кквезе. Нилъеца киназго кумек гьабизе ккола гьес гьарулел ишал раг1алде рахъинаризе. Дица дидасаго бажарарабщинаб гьабизе буго.\n- Рарал соназулги, г1умру бихьун, г1адан лъан, щвараб бечедаб х1албихьиялъулъги х1асилги гьабулаго, щиб дуе абизе бокьилеб маг1арулазда, дагъистаниязда.\n- Дица г1акълу кьезе ккарав чи ватиларо. Лъабго нухалъниги сверун батила дица дунял. Дагъистаналда г1адал г1акъилал г1адамал дида кирго ратич1о. Дица абилаан, г1умруялъул кьибил бугин сабру. Сабруялда т1ад бижула хут1арбщинабги. Нахъеги дица бач1унеб г1елалда абила х1алт1ухъа х1инкъугеян. Кинавго чиясе х1акимлъи щвеч1ониги, х1алт1и камуларо.\nГьаризеги бокьилаан лъималаздаса эбел-эмен рохун хут1агиян, гьел ч1ах1иязул адаб ккурал, ккаралъуб ях1-намус бугел лъугьагиян. Киназего сахлъи кьеги. Гьебг1ан к1удияб талих1, гьебг1ан к1удияб бечелъи гьеч1о.\nДун божула дагъистаниязда, хасго г1олилазда. Дагъистан цебет1езабиялъе, т1егьазабиялъе квербакъизе бук1иналда рак1 ч1ола дир.\n12 Фазул х1акъалъулъ пикраби:\nФазу Г1алиева йиго Дагъистаналъул поэзиялъул ц1ум. Дида лъала гьей борхалъуде йоржине йигеблъи. Николай Тихонов.\n**Фазу Г1алиевалъул поэзиялъулъ буго гъваридаб философияги гвангъарал образалги. Гьеб муг1рузул гьури кват1ич1ого бураналде сверизе буго.\nФазу Г1алиевалъул куч1дул ц1алидал, дида бихьула унго-унголъунги рагьараб рак1. Гьезулъ бугебщинаб бац1ц1алъиги поэзияги. Гьединлъидал дида гьезулъ дирго рек1ел асарги дирго пикрабиги рихьула.\nДица гьанже г1агар ц1алана Фазу Г1алиевалъул чанго поэма. Божизе зах1мат буго гьеб ч1ужуг1аданалъ хъванин абураб жоялда. Фазу йиго ц1акъго ц1акъ бах1арчияй ч1ужуг1адан.\nФазул романал ц1алидал дида йихьана унго-унгояй дагъистанияйги, х1атталдаса ун т1адег1анай ч1ужуг1аданги. Цогиялда гьединал романал хъванги бажарилароан. Гьезулъ образал гурел, ч1агоял г1адамал руго….. гьез ах1ана дун Дагъистаналде.\nШвед мац1алде Ф. Г1алиевалъул\nроманал руссинаюрай таржамач1ужу.\nФазу йиго бергьун к1удияб борхалъи. Борхалъи- ч1ужуг1адан х1исабалдаги поэт х1исабалдаги.\nФазу Г1алиева йиго нижер «Огонек» журнал ц1алулел миллионал г1адамазе бищунго рокьулел авторазул цояй. Гьединлъидалин гьелъие щибаб соналъжурналалъул премияби щолел. Фазул куч1дулги, харбалги, макъалаби гурелги, журналалъул приложение х1исабалда гьелъул хасал т1ахьалги рахъула нижеца.\n13 Дарсил х1асил гьабила. Къиматал лъела.


ГIумарбег ЖахIбароХьаргаби район, Къудукь росу.ПатIимат Дибирова, Шушановка росу\nНилъее бищун къваригIунеблъун дица рикIкIуна берзул канлъи. Канлъи дагьлъидал дица хIукму гьабуна беразул тохтурасухъе ине. МахIачхъалаялда бугеб беразул поликлиникаялда дун ккана Гъойтиева Наида абурай тохтуралъухъе. Гьабуна операция ва дир бералда тIаса бахъана хъал, бихьизе лъугьана канлъи. Гьенир регаразул гара-чIвариялъухъ гIенеккараб мехалъ абулеб букIана меседил кверал Аллагьас жиндие кьурай тохтур йигин Гъойтиевайилан.\nОперациялдаса хадуб жиндир унтараздехун букIараб бербалагьиялъ, дида бичIчIана гьей гьунар бугей, махщел камилай тохтур йикIин. Гьелъул эмен ГIалидибирги лор-тохтур кколаан, гьанже пенсиялда вуго. Эбел ПатIиматги ккола акушер-гинеколог.\nГIемерал шапакъатазул бетIергьан, тохтуразул хъизамалда гIурай тохтур Наидае сахлъиги къуватги кьеги кидаго кумекалъе ятизе.\nЦебе букIараб гIадлуги хутIун гьечIин, унтаразде тIаса-масаго балагьулелги ругин, дарабиги унтаразго росизе кколин абун рицунел харбазда дица гIин бачIо. Дидаго лъазе хьулгун, кодоб направлениегун, дун ана ЧIикIаб росдал больницаялде. Больницаялде жание лъугьарайго, гьениб бугеб рацIцIа-ракъалъиялъги, чIагояб хIалтIул багъа-бачариялъги батIияб асар гьабуна дие.\nГьениб дие гьабуна тохтурзабаз жидехъа бажарараб кумек. Хасго дун разилъана тохтур-невролог Мадина Исламовалдаса. Гьелъул хIалимаб, берцинаб каламги, хIеренлъиги, ракIунтун дие гьабураб хъулухъги дида киданиги кIочене гьечIо. Дунго гIадин, дудаса Аллагьги разилъаги, хIурматияй Мадина. Дида бихьана унтараздехун дур бугеб рекIел хинлъи, рекIел бухIи. ЧIикIаб росдал больницаялда дида батана унго-унгояб куцалъ бицунеб магIарул мацI, магIарулазул гIамал-хасият, магIарулазул яхIги, намусги, гIаданлъиги.\nБетIерав тохтур ГIумар МухIамадовасдаса байбихьун, отделениялъул нухмалъулей Анжелагун Жавгьаратие, дие хирияй Мадинае ва тIолго сестрабазе кIудияб баркала буго. Кьеги нужее хIалтIулъ бергьенлъаби, гIумрудулъ талихI ва рохел, чорхое щулияб сахлъи. Аллагь вохарав гуреб къо бихьугеги нужеда!\nДругие материалы в этой категории: « РагIи хисичIого, бачIараб хIалалъ\tЩай махIрум гьарулел? »


МАДУГЬАЛИХЪ ГЬАДИН РАГ1УЛА… - 1 Мая 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2017 » Май » 1 » МАДУГЬАЛИХЪ ГЬАДИН РАГ1УЛА…\nМАДУГЬАЛИХЪ ГЬАДИН РАГ1УЛА…\nШамил районалъул газеталда батараб, гьаб гьуинлъи-вацлъи, чилъи, ват1аналде рокьи бижизабулеб макъала бахъулеб буго нилъерго газеталдаги, районцоязеги лъик1аб мисаллъун бук1инеян ва рак1 чучизеян.\nЧ1валел гьаби, политикаялъул гьобо, гьеч1елъуса рахъун рицунел къват1ул харбал - унгоха къанаг1атлъи рак1 чучулеб, г1умруялде гъира балеб харбил. Цо-цазде рокьукълъиги бижизабун ццидаллъи гурони, пайда щиб бугеб гьел харбазул?\nНилъер заманалъ г1емер раг1улеб хабар: минаби ч1ах1а гьариялъ нухал къварид гьарулел руго! Лъидаха раг1араб к1ит1алаяб минаялъул къедги даг1агьун, рукъзалги къварид гьарун, къват1 г1ат1ид гьабурав чи? Дида раг1ана, бихьизеги бихьана. Нижер, Шамил мухъалъул Гьандихъ буго гьединаб чанго мисал- азбаразул ригьзазул къадал риххун жанире ц1ц1ан цидасан бараб чанго бак1 батана, халкъияв хъвадарухъан Муса Мух1амадовасул росулъ. Цоги рехсеч1ого бегьулареб мисал батана Гьандихъ- росдал бегавулас т1убараб лъаг1алица босич1ого жиндирго харж буссинабун буго росулъ ралел жамг1иял бак1азде, лъаг1алида жаниб цо моц1рое бач1унеб пенсия, харж росдае г1аммал х1алт1аби гьаризе кьолеб буго т1убараб жамаг1аталъго. Божуларев бихьизе Гьандихъе а.\nТ1екьадерил цо-цо хъизаназда батана бицинч1ого бегьулареб г1адат баккун. Мисалалъе, цо к1удияб хъизаналъул бет1ерас т1аде босулеб буго ч1ах1иял г1урал жиндирго ва яц-вацазул лъималазе дарсал лъезе. Ч1езабураб заманалда хъизаналъул к1удияс аск1осеб г1агарлъи ах1улеб буго жиндихъего. Гьениб лъолеб буго хасаб цо темаялдаса дарс. Дарсил экзамен босизе данделъулел руго иргадазул рукъзабахъ. Дарсазул тема- исламалъул кьуч1, ч1ах1иязда ва г1исиназда аск1об ц1унулеб адабгун т1алаб, рос-лъадуца цоцазул х1урмат ц1уни, рокъоб г1иц1го рахьдал мац1алда к1алъай. К1удияб к1варалъул, маг1наялъул иш буго гьеб нилъер заманаялъ. Цо бугони иман-исламалъул бич1ч1и щула гьаби, к1иабизе- умумузул лъик1ал г1адатал малъи, лъабабизе- хъизан гъунки, рух1ияб рахъалъ къуватаблъун лъугьин.\nГьидерил Хочбарил ват1ан-Х1отода росулъги бижун буго, гьал ахирал соназ, г1адамазда гьоркьоб гьуинлъи ц1ик1к1инабулеб г1адат. Гьениб щибаб рузман сордоялъ киназго инкар гьабула телефоназдаса, киналг1аги газетаздасан. Гьел илбисазде руссун г1агарлъи цоцаздаса рик1к1алъулеб бук1инги х1исабалде босун, х1отодисез ургъун буго «Гьи (мугь) кваназе г1агарлъи данделъулеб сордо. Кьолбол к1удияс бахъула хасаб сиях1, гьеб сиях1алда рекъон иргадал белъун х1адурула т1аг1амаб мугь, гьеб кваназеян г1агарлъиги ах1ула. Узухъда, аслияб ханлъиялда «гьи» бугониги цогидал миллиял кванил ниг1маталги камуларо столалда. Телефонал тун руссараб тепсиялда нахъа хабарги рек1ее х1алхьи кьолеб бук1инарищха.\nКъелдерил росабазул бегавуласул ва гьесул заместителасул буго жидерго аслияб жавабчилъиялда т1аде т1адабго гьеч1ебги г1емераб х1алт1и жубалеб. Ахираб лъабго сонида жаниб, хасалил халатал сардаз гьел щолел руго жидерго росабалъ ругел зах1маталъул ветераназухъе, г1уц1улеб буго «ц1адахъруссен». Цадахъ сурат, видео бахъулел чаг1иги, жидерго маданияталъул вакилзабиги. Харабаз бицунеб буго жидерго г1умруялъул, г1олилазги гьеб кинабго камераялдеги босун росдал архивалъе ц1унулеб буго. Гьединго, ихдалил заманаялъ т1абиг1аталда т1обит1улеб буго харабазул къо. Жалго ветераназ т1аса бищулеб буго х1ухьбахъи т1обит1изе бак1ги. Г1емерисеб мехалъ гьеб кколеб буго гьел жалго колхоз-совхозазда х1алт1улаго маг1ишат гьабурал, гьанже ч1унталиде ккарал кулаби. Ч1ваднахъги балагьун, угьун х1ухьелги биччан бицунеб буго гьез гьеб къоялъ жидерго г1олохъанлъиялъул.\nПАТ1ИМАТ ГЬИТ1ИНОВА, Шамил районалъул «Цолъи» газеталъул редактор.


Гъизилюрт шагьаралъул тIахьазул тукабазда ва киосказда хачI гьарун лъун рукIуна лъицаниги цIализе росуларел магIарул ва цогидал миллатазул мацIазда рахъарал газеталги, журналалги, тIахьалги.\nКигIан бокьичIониги, рахьдал мацIалда кIалъалезулги газеталгун журналал цIалулезулги къадар дагьлъулеб буго. Гьединабго хIал буго театралде хьвадулезул рахъалъги.\nДица, школалде хьвадизе байбихьаралдаса нахъе, цIалулаан магIарул газетаги, журналги, тIахьалги. Рагъда хадусел соназ цIалун рукIана ЦI. ХIамзатил асаразул кIиябго тIехь, гьесул кучIдул рекIехъеги лъалаан. Нижер Хунзахъ росулъ щибаб рокъоре рачIунаан «МагIарул большевик», районалъул «МагIарул колхозчи» газетал. Школалда цIалулеб заманалдаго дир лъай-хъвай ккун букIана ЦIадаса ХIамзатилгунги. Гьелъул хIакъалъулъ хъвараб «КIочонареб дандчIвай» абураб макъала газеталда бахъунги букIана.\nХадуб, студентлъун вугеб заманалда, лъай-хъвай ккун букIана Заид ХIажиевасулгун. Гьес дие сайгъаталъе тIехьги кьун букIана.\nИнститут лъугIун хадуб дир лъай-хъвай ккана ГIабасил МахIамадилгун, Фазу ГIалиевалъулгун, ГъазимухIамад ГъалбацIовасулгун. ГIабасил МахIамадица дие сайгъаталъе кьун букIана «ТIаса рищарал асаразул» тIехь. Дида лъалаан театралъул артистал М. ГIабдулхIаликъовги, П. Хизроеваги, С. Мажидоваги, кочIохъаби – Муи ХIасановаги Даку Асадулаевги, ва гьез дилъ гъира базабуна дагьабги лъикI мацI лъазабизеги адабият цIализеги.\nДун гьанже пенсиялда вуго, амма тохтурлъун хIалтIулеб заманалда дихъе рачIарал гIемерисел магIарулал дунгун гIурус мацIалда кIалъалаан. Цинги дица гьезда абулаан дун вугин магIарулав, дида магIарул мацIги лъалин, мунги магIарул мацIалда кIалъаян.\nГъизилюрт шагьаралда гIумру гьабулел гIадамазул 80-85 процент магIарулал ругин абуни, мекъи ккеларо. Гъизилюрт шагьаралъул тIахьазул тукабазда ва киосказда хачI гьабун лъун рукIуна лъицаниги цIализе росуларел магIарул ва цогидал миллатазул мацIазда рахъарал газеталги, журналалги, тIахьалги.\nГазеталги рукIине ккола халкъалъул мурадал тIуралеллъун. Гьеб мехалда бигьалъизе буго рахьдал мацI цIунизеги газетал цIалулел гIемерлъизеги. «Нилъерго чехь унтичIони, чияр мугъ унтуларин» абураб аби буго магIарулазул. Нилъеца цIуничIони, нилъер мацI цогидаз цIунуларо.\nДругие материалы в этой категории: « ГурхIел цIикIкIарай Загьра\tЦIияв нухмалъулесул лъикIал ишал »


Нужго тIаде къулараб тIокIкIараб ицц кIочонге » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nНомералъул редакторасул пикру\n22 июналда 76 сон тIубала инсанияталъул тарихалда жаниб бищунго гIасияб рагъ байбихьаналдаса. Гьеб вахIшилъи ургъарал ва гьабурал чагIи ккола немцазул фашистал, миллиял террористал. Диналъул цIаралдасайилан гIадамал чIвалездасаги квешал руго миллаталъул цIаралдасанилан инсаниятго чурхъизе лъугьарал кIихIатIилал жанаварал. Неофашизмалъ бетIер борхулеб буго дунялалда. Гьезда нуж гьал чагIи ругоян, сахлъизе гIамал гьабеян абуни, гьезда рагIи абураздеги тIаде рала гьел, чакъалал гIадин, къокъаби ккун. Амма гьеб нахъегIанаб идеология дунялалда киданиги бергьине гьечIо.\nГьелдаго цадахъ магIарул халкъалда рикIарулел, аваразул тарихалда сентIолел, лахIгIан чIегIерал гьерсал тIиритIизарулел къватIулъажалги камуларо. Цо-цояз болмацIалде гьарчал риччала, цогидаз росаби какула, лъабабилез магIарул миллаталъул хIубаллъун ругел гIадамазде гъегъ базе хIалбихьула.\nБолмацIалъе ва гIаммго авар миллаталъе баркала кьезе ккола дагъистанияз. БолмацI букIана аза-азар соналъ халкъазда гьоркьосеб мацIлъун ва жакъаги буго. Грузиялда Тбилисиялда бан буго гуржи мацIалъе ва алфавиталъе памятник. Гьеб буго лъикIаб мисал. МагIарул мацIги мустахIикъаб буго бокьараб памятник базе.\nИнтернеталъул квачI базе щварабщинаб бакIалда аваралги авар мацIги какулел цо-цо гIаламатал кIихIатIилал жал загьирлъана ахираб заманалда. МагIарулазги магIарул мацIалъги жал чIвалел ругилан хъвалеб буго гьез. БолмацIалъ ва авар миллаталъ аза-азар соназ цIунана Дагъистан, тарих, гIадатгун гIамал. БолмацIалда букIана нус-нус соназ гIелмуги, назмуги, динги, рукIа-рахъинги, пикруги, анищги. Жидеца лъим гьекъолел иццазде тударулел цо-цо хIарамзадаби рахъун руго гьанже. Гьелни квер хьвагIун тезе бегьилаан, гьезул рахъ кколел нус-нус чагIиги раккулел гьечIелани, загьру жубараб гьеб гьерсилаб агитациялъ жидер бутIрул сверизарурал.\nБолмацIалъ нус-нус сон бана, гьеб лъазабуна, хIалихъе гуреб, гьелъул хIажалъи букIун. Нилъер халкъ чIухIизе бегьула болмацIалдасаги, тарихалдасаги, миллаталъул сахал гIадамаздасаги. Гьеб буго нилъер миллаталъул къанунияб ихтияр.\nГьечIеб тарих ургъизе лъугьунелги руго жидедаса, зарал гурони, пайда гьечIел чагIи. МагIарулазулги Африкаялъул халкъазулги цого кьалбал ругилан, жагьилал ва гIелмуялъ ритIухъ гьаруларел, тIаса-масагоял жалги жанир къазарун, таманаб рохьги гъурун гьабураб кагъатги хвезабун, «тIахьал» риччалел руго. Кутакал тIахьалилан хадуб гьел чIандахарбазе реццалъул рецензиялги хъвалел руго. ГIелмуялда жаниб маргьабазул къагIида букIунаро. Цогидал нилъеда релъи гурони, гьединаб «хIаракаталъ» тIокIаб хIасил кьоларо.\nДагъистаналъул цо халкъ Грециялъул пуланаб чIинкIиллъиялда бугеб къавмалдасан лъугьараб бугиланги руго томал хъван. Гьеб ккола фантастикаялъул жанралда кьабул гьабизе бегьулеб, амма хIакъикъияб ва гIелмияб кьучI гьечIеб, гIададисеб шура-хъури.\nХIажат буго ритIухъаб балагьиги унго-унгояб пикруги. Мекъал пикрабаз рижизарула фашизмги, неофашизмги, терроризмги, манкуртизмги, цоги захIматал гIузрабиги. Аллагьас гьездаса цIунаги инсаният.\n» Чурун болъон бацIцIунаро\n» Къо гьалдараб гъугъай - Ичкерил рохьалъ\n» МагIарул МацIги ЦIорги


Иман лъуразул агьлуялъул бетІерасдасан – тІаса йищарай бикаде ва гьелъул лъималазде, дие жал хІакълъунго рокьулел, дие гурелги, хІакъабщинаб лъалел киназегоги рокьулел.\nГьеб хІакъабщинаб нилъелъ буго ва гьеб абадиялъго нилъгун хутІизеги буго.\nЭмен – Аллагьасул ва Инсул Вас ГІиса МасихІилги баркатги, цІобги, саламги лъеги нилъеда ва хІакъабщинабги рокьиги нилъгун хутІаги.\nДун цІакъ вохана дур цо-цо лъимал Инсул амруялда рекъон хІакъабщинабгун хьвадулел ратидал.\nГьанже дун дуе цІияб амру хъвалев гьечІо, хирияй бика. Амма дица дуда гьарулеб буго нилъ цоцазе рокьейилан авалалдасанго букІараб амру тІубазабеян.\nАллагьасул амруязда рекъон хьвадулел руго нилъ – гьеле гьелъулъ буго гьеб рокьиги. Авалалдасанго нужеда лъазабун букІараб амруялъ абулеб буго нуж цоцазде рокьигун хьвадейилан.\nИнсанасул къаркъала-черхгун ГІиса МасихІ ракьалде вачІун вукІинчІилан абулел гІемерал гьерсихъаби рачІун руго дуниялалде. Гьедин абурав чи ккола гьерсихъанги МасихІил тушманги.\nВоре, нужеца захІмат баччарабщинаб билизе-тІагІине биччаге, нужеего щвезе кколеб кири дагьлъизе гурин.\nМасихІил насихІаталъ жанибе бачаралдаса къватІивехун лъугьуневщинав чи Аллагьасде цолъуларо. Гьенив жанив чІаравщинав чи Эменгун цолъула, Васгунги цолъула.\nГьединаб насихІат гьабуларев чиясе гьоболлъиги гьабуге нужеца ва нужерго къавулъе къазеги виччаге.\nГьев къавулъе виччаравщинавги ккола гьесул квешал ишазул гІахьалчи.\nНужехъе хъвазе жо гІемер букІаниги, гьанже кагъатги щакъиги нахъе лъезе хиял ккана дир. Дир хьул буго нужехъе вачІине ва, цоцазул кІал бихьун, кІалъа-ралъазе. Гьелдалъун нилъер рохелги гьарзалъила.\nАллагьас тІаса йищарай дур яцалъул лъималазулги буго дуде салам.


«Азербайджаналда россиялъулал кквеялъул гIайиб Россиялдаги буго»\nЛезгиязул жамгIияв хIаракатчи Руслан Къасумов. Дербент, 2013 соналъул Июль моцI\nЦерегIан къояз азербайджаналъул къуваталалъул идарабазул хIалтIухъабаз ккурал лезгиязул культурияб автономиялъул нухмалъулезул лъабго гIагарав чиясул хIакъалъулъ жеги щибго хабар лъалеб гьечIин, гьел эркен гьариялъе Россиялъги букIине кколеб хIалтIи гьабулеб гьечIин бицана 15 июлалда Росбалт информацияоннияб агентствоялда тIобитIараб пресс-конференциялъул гIахьалчагIаз.\nПресс-конференциялда гIахьаллъи гьабуна лезгиязул культурияб автономиялъул нухмалъулез. инсанасул ихтиярал цIунулез, журналистаз ва жамгIиял хIаракатчагIаз.\nДанделъи рагьулаго лезгиязул культурияб автономиялъул бетIер ГIарип Каримовас бицана Азербайджаналда ккурал россиялъул гражданал Саркаров Амилги, Бабаев Джавидги, азербайджаналъул гражданин Мамедов Эльдарги туснахъ гьарун рукIинги, гьезде наркотикал ричиялъул гIайиб гIунтIизабун букIинги гурони жидеда тIокIаб жо лъаларин.\nЦониги азербайджаналъул официялияб идараялъ, гьел ккуразул хIакъалъул баянал кьейин, гьезде щиб ва щай гIайиб гIунтIизабулеб бугебилан лъазабеян, тIалаб гьабун жидеца хъварал кагътазе жавабги кьечIин, Россиялъул ва Азербайджаналъул вакиллъиялъги гьеб суалалъулъ жеги кинабниги кумекги гьабичIин абуна ГIарип Каримовас гьеб данделъиялда.\nГIарип Каримов: «Гьел туснахъ гьаруразул кIигояв ккола дир цебесеб гIагарлъиялъул чагIи. Джавид вуго дир яцалъул вас, Эльдар вуго дир лъадул вац. Саркаров Тариэлги нижер авномомиялъул исполкомалъул нухмалъулев Саркаров Амилил вац ккола.\nДжавид ва Тариэл россиялъул гражданал руго, амма гьелде кIварго кьолеб гьечIо азербайджаналъулаз. Гьеб букIине бегьулеб жойищ батIияб хIукуматалъул гражданал рихьизе течIого, гьезул хIакъалъулъ щибго лъазе течIого туснахъалда тIами.\nТIадежоялъе киназдаго бичIчIулеб буго гьезда щибго гIайиб гьечIолъи, гьел наркотиказде аскIорецин къалел чагIи гуреблъиги. Гьел руго жидерго бизнесги бугел, киназго адаб-хIурматги гьабулел гIадамал.\nГьеб ургъунго дица нухмалъи гьабулеб лезгиязул культурияб автономиялъул хIалтIи къинабизе, нижее квалквалалъе гьабураб иш буго.\nНиж Европаялда хIинкъи гьечIолъи ва гьоркьоблъи букIинабиялъе гIуцIараб идараялде гьоркьоре унел рукIинги данде кколеб гьечIо гьезие»\nТарихчи ва журналист Руслан Къурбановасги лезгиязул культурияб автономия а цохIо Россиялда гурониги цойгидал пачалихъаздаги лъалеб букIиналъ ва гьеб тIолго дунялалъул халкъазда гьокьосел идарабазде гъорлъе лъугьун хадуб, цебеялдасаги дагьабги цIикIкIун лезгияздеги, гьезул жамгIиял идарабазде дандеги къеркьезе лъугьанин Азербайджанилан абуна пресс-конференциялда.\nКъурбанов Руслан: «Азербайджаналда социялияб рахъ цIакъ нахъе ккараб букIиналъ, хIалтIизе бакIал гьечIолъиялъ гьезул халкъалда бугеб захIмалъиги къварилъиги бичIчIун нилъ руцIцIухIун чIун рукIуна гьел Россиялда хIалтIизе рачIараб мехалда.\nГьаб сагIаталда нилъер пачалихъалда 3 миллионгIан чи вуго гьезул. Гьеб гурониги гIемерал жамгIиял идараби ва азербайджаналъул халкъазул конгрессги буго Россиялда.\nГьеб киналъго бихьизабула нилъер пачалихъалда азерабайджаналъулазе жидерго миллияб культура цIунизе ва цебетIезабиялъе кьун ругел ресал. Дагъистаналдаги цойгидазда бащадго киналго ресал кьун руго азербайджаназе.\n3 миллион чияз гIумру гьабулеб Дагъистаналда гьезул 90 чи гурони гьечIониги хъулухъаздаги руго гьел, ракьалги руго гьезухъ, гьел азербайджанал рукIунин абун кинабниги рахIатхвейги гьабуларо гьезие, амма Азербайджаналда гIумру гьабун ругел миллионгIан дагъистаниязда цо лъикIаб къо бихьизе течIо гьеб пачалихъалъ.\nБегьуларищ гьезие жидерго миллияб хаслъи цIуниялъе ресал кьезе? Жидерго пачалихъалда жаниб цойгидал халкъал инжит гьарураб гIечIого, Россиялдаги жидерго политика билълъинабулеб буго гьез.\nВолгоградалдаги, Астраханалдаги ХIайдар ГIалиевасе монументал лъун, гьесул цIар ахазда лъун, Дербенталда Советская къватIалгиги ГIалиевасул цIар хисун гьез жидерабго билълъанхъизабулеб буго Россиялда.\nГьеб кинабгоги бихьун нилъерго гIадамазул ихтияралги, культураги, тарихги цIунизе Лезгиязул автономиялъ гьабулеб бугеб хIалтIи данде ккечIо Азербайджаналъе.\nГьелде тIадеги нижер идара гьитIинаб Цолъараб Миллатазул ГIуцIиялде гъорлъ боси ва нижее Европарламенталде нух щвей буго гьел гIадамал кквеялъе гIиллалъун.\nИнсанасул ихтиярал цIунулеб «Гражданское содействие» гIуцIиялъул бетIер Светлана Ганнушкиналъ пресс-конференциялда бицана Азербайджаналда гIумру гьабун ругел цойгидаб миллаталъул гIадамазе гIемераб гIазаб кьунин гьеб пачалихъалъилан.\nЩиб гьабунги гьел халкъазул миллияб хаслъи хвезабизе цIакъ хIаракат бахъанин Азербайджаналъилан.\nСветлана Ганушкина: «Жакъа инсанасул ихтиярал цIуниялъул рахъ цIакъ квешаб бубго Азербайджаналда. Гьелъул квешлъиги бищун цебе азербайджанал гурел гьениб гIумру гьабун ругел цойгидал миллаталъул гIадамазда бихьула бищун цебе. Мисалалъе росилин Талышал.\nГьезул мацIги, культураги, миллияб хаслъиги тIагIинабиялъе азербайджаналъ гьабичIеб жо гьечIо. Рокъоб жидерго мацIалъ кIалъазе риччаларинцин рукIана цо заманалъ харбал. Талышазул жамагIатчагIиги цо-цоккун чIван, туснахъ гьарун тIагIинаруна.\nГьаб сагIатги гIакъуба кьолеб буго жидерго халкъалъул ихтиярал цIунизейилан лъугьарал талышазул вакилзабазе. Гьединабго хIал буго гьениб гIумру гьабун ругел дагъистаниязда сверунги.\nДида бичIчIуларо щай Россия кидаго буцIцIун чIун букIунебали гьел гIадамазе гIазаб кьолеб мехалда.\nГьаб нухалдаги россиялъул кIиго гражданин ккун вуго азербайджаналъулаз, амма гьезда хадув гIагарлъи гурев щивниги вахъун гьечIо.\nДир пикруялда рекъон гьел гIадамазул къисмат гьедин ккеялъе гIайиб азербайджаналъулаздаго гIадин Россиялдаги буго.\nЦебе-цебеги Россиялъ жидерго гражданал цIунун рукIаралани гьаб ахIвал-хIал такрарлъулароан. Гьел гьанжеги хIинкъун буго лезгиял цолъизеги цолъун азербайджаналда гьоркьоса нахъе инилан»\nГьединго пресс-конференциялда гIахьаллъарав журналист Максим Шевченкоцаги инсанасул ихтиярал цIунулев, адвокат Валерий Борщевасги абуна Бабаевги, Саркаровги, Мамаевги кквеялдалъун лъугIизе гьечIила Азербайджаналъ лезгияздеги цойги миллаталъул вакилзабаздеги данде гьабулеб хIалтIи.\nГьединлъидал Россиялъ гьеб ахIвал-хIал хисизабизе кколилан.\nАзербайжаналда россиялъулал кквей


ХIажат руго пихъ цIунулел бакIал\nГеджухалда цIолбохъабазул данделъи\nГьал къоязда ДРялъул росдал магIишаталъулги кванил нигIматазулги министр ГIабдулмуслим ГIабдулмуслимов щвана Дербент районалъул Геджух росулъе. Гьесда цадахъ рукIана Дербентги, Гъаякентги, СтIал-Сулейманги районазул вакилзабиги.\nГьел щвана Геджухалъул цIолбол ахакье. Дербенталъул чогърол заводалъул директор МухIамад СагIдулаевас бицана, цIибил бакIарулеб заманалда Геджухалъул цIолбол ахакь хIалтIизе рес щолин нус-нус чиясе. Гьезие лъикIаб мухьги кьолин абуна гьес.\nГIабдулмуслим ГIабдулмуслимовас тIадчIей гьабуна цIолбохъанлъи цебетIезабиялъул республикаялъе бугеб кIваралда ва разилъи загьир гьабуна Дербент районалъул магIишатазда цIибил гIезабулел ракьал гIемерлъулел рукIиналдаса.\nАхазухъ халгьабун хадуб «Геджух» ОООялъул агроцехалъул залалда тIобитIараб данделъиялда бицана Дагъистаналда цIолбохъанлъи цебетIезабиялъул мурадалда гьаризе кколел тадбиразул хIакъалъулъ. Гье-лъие квербакъулеб шартIлъун рехсана пачалихъалъ гьабулеб кумекги, ай цIиял ракьазда гъабу чIезеги гьелъие хъулухъ гьабизеги гIарац биччай. Бицана пихъалгун овощал цIунулел хасал бакIал разе ккеялъулги.\nПрочитано 178 раз\tПоследнее изменение Вторник, 10 июля 2018 14:31\nДругие материалы в этой категории: « АхIи базе ккараб хIал\tРишват кьечIониги… »


Дагъистаниял Сириялде сунца цIалел ругел?\nКазахстаналдаса лъутун Туркиялдасан Сириялде росасе арай цо ясалъул документ. ГIолохъабиго гIадин Сириялде гIолохъанруччабиги руго унел. Аслияб куцалда гьел унел руго дора рагъулел гIолохъабазухъ "рокьи ккун".\nДагъистаналдаса Сириялде рагъизе гIолохъаби республикаялда гIадамал хIалтIиги гьечIого хутIиялъ унин абураб пикру рагIизе бегьула прессаялдасан. Масала, гьанжегIагар гьадинаб пикру загьир гьабуна интернеталдасан Дагъистаналдаса политолог Эдуард Уразаевасги.\nАмма гьелда дагIба бала республикаялда цо-цо экспертаз. Щайин абуни Дагъистаналда рукIана хIужаби рес бугел хъизаналдаса лъимал доре аралги. Гьединго машгьурал спортсменал иналъулгицин хабар букIана цо заманалда.\nГьелъие гIиллаби батIи-батIиял рукIине бегьулин рикIкIунеб буго адвокат НурмухIамад МухIамадовас, амма бищунго кIудияб гIилла батилила Россиялда гьелъул жиндирго конституция цIунунгутIи.\nНурмухIамад МухIамадов: «ГIиллаби батIи-батIиял рукIинарищха – социалиял, жамгIиял, хадубккунисеб гIумрудулъ перспектива бихьунгутIи. Гьединго дида ккола аслияб гIиллалъун нилъеда сверухъ бугеб гIумрудул ритIухълъи гьечIолъиги батилилан.\nНилъер гьаниб, Дагъистаналда, ва Россиялда букIине кколеб куцалда Россиялъул конституция хIалтIулеб букIарабани, Сириялде гIаданги инароанин кколаха дида. Россиялъул къанун цIунун хьвадулел рукIаралани гIадатиял гIадамалги хIукуматалъул чагIиги, доре унел чагIи кутакалда дагьлъилаан.\nГIолилазда бихьулеб буго гали бахъа-бахъаралъуб хIукуматалъул хъулухъчагIаз жидецаго гьеб конституция малакьан биччалеб букIинги, ритIухълъи гьечIолъиги, тIекълъи къуваталда букIинги. Гьединлъидал добаниги батилародайин гьеб ритIухълъиян ракIалдеги ккунги унел ратила гьел гIолохъаби».\nНурмухIамад МухIамадовасулалдаса батIияб пикру буго гIолилалгун цадахъ жамгIияб хIалтIи гьабулеб «Вацлъи» абулеб гIуцIиялъул вакил ИсмагIил Таймасхановасул.\nИсмагIил Таймасханов: «Цо-цо бакIалда хъвавухъе, Дагъистаналдаса Сириялде рагъизе гIолохъаби республикаялда гIадамал хIалтIиги гьечIого хутIиялъ унин абураб пикру дица мекъаблъун рикIкIуна. Щайин абуни Дагъистаналда кигIанги гIемер буго хIалтIи. БатIи-батIияб хIалтIи гьабизе къватIир пачалихъаздаса республикаялде рачIунезул къадар кIиазарго чиясде бахун буго.\nГьединлъидал хIалтIи гьечIого хутIун унел ругин рагъизе Сириялдеян дица абиларо. Гьедин унел ратанигицин, рагъда гIахьаллъи гьабизе, инсанасул би гIодоб тIезе ин - битIараб жойилан кинха гьеб рикIкIинеб?\nДир пикруялда, гьел уна гьенире - къватIиса пачалихъаздаса рачIарал рукIа, жанисел рукIа – ялъуни гIарцуе гIоло, яги пачалихъияб тIалъи босизе къеркьолел гIадамаца жидерго хьулал тIуразе къваригIун тIамун рагъизе.\nЦойгиги, гьенир рагъаралъухъ гIарац щолиланги аби бугоха. Амма гьенисан бачIараб гIарцуца бечелъун, гьелдаса воххарав чи Дагъистаналда вугищали вихьизе диегоги бокьилаан, гьединав чи гьанив гьечIоха».\nДагъистаналдаса Сириялде рагъизе арал гIолохъабазул къадар жеги мухIканаб гьечIо. Цо-цо баяназда рекъон, ункънусидаса анкьнусиде щвезегIан чи.\nГьединго тIолабго Россиялдаса гьенире аразул рахъалъ батIи-батIиял руго полициялъулгун хIинкъи гьечIолъи чIезабиялъул федералияб хъулухъалъул баяналги.\nМасала, Россиялъул жанисел ишазул министр Владимир Колокольцев сентябралда лъазабун букIана «Исламияб Пачалихъ» абураб гIуцIиялда гъорлъ вагъулев кIиазариде гIагарун россиялъулав вугилан. ХIинкъи гьечIолъи чIезабиялъул федералияб хъулухъалъул директор хисулев Смирновас лъазабун букIана гьединал чагIазул къадар азаридаса ун бугилан.\nРоссиягун цадахъ рекъон хIалтIулел улкабазул цолъиялъул данделъиялда президент Владимир Путиница абун букIана Россиялдасаги цере гьелда гъорлъ рукIарал республикабаздасаги 5-7 азарго чи вугин гьабсагIаталда Сириялда вагъулев.\nРагъулезулго гIадин, гьенир чIваразул къадарги мухIканаб гьечIо. Масала, прессаялда рехсолеб буго 200-де гIагарун чи чIванилан.\nГIолохъабиго гIадин Сириялде гIолохъанруччабиги руго унел. Аслияб куцалда гьел унел руго дора рагъулел гIолохъабазухъ рокьи ккун. ЭР-сан жиндирго цIар бицине бокьичIей гIаданалъ бицана бащдаб лъагIалица цебе МахIачхъалаялда аскIоб бугеб росулъ ккараб гьединаб хIужаялъул.\nКъваригIелалъ шагьаралде арай цо гIолохъанчIужу къаси мехалъ рокъое ячIун гьечIо, гьеб мехалда ахIи базе лъугьарал эбел-инсуда батун буго хъван лъураб ясалъул кагъат. Жий росасе анин, ГIабдула бугин гьесда цIарилан хъван букIун буго гьениб.\nЦинги эбел-инсуда бичIчIун буго гьей ахирги Сириялде ун ятулейлъи. Щайин абуни тIагIине цо чанго моцI хутIидал, гIарабазул къагIидаялъ ретIа-къазе лъугьун йикIун йиго дой яс, гьеб ретIелги бецIаб букIун буго.\nГьединго къасилъи-къадлъи гьечIого телефонги кодоб ккун йикIуней йигилан, инсуца гьелъухъаги босун гIодоб речIчIун букIун буго гьелъул телефон. Гьеб мехалда цогидазухъа босун телефонгун кIалъалей йикIун йиго гьей. Гьединго цееккунго тукабазде ун, бахIаралъул гIадаб къайи босун, хIадурлъулей йикIун йиго гьей яс. Амма лъиданиги щибниги бицунеб букIун гьечIо.\nХадуб цIех-рехалъул идарабазул хIалтIухъабаз лъазабун бугоан гьей яс Сириялде Туркиялдасан, Туркиялде – МахIачхъалаялъул аэропорталдасан арайлъи.\nАслияб куцалда гIемерисезул маршрут Дагъистаналдаса Сириялде гьединаб бугин абула.


ГIемер букIунаан нижер дагIба цохIого цо чиясухъе кIиго батIияб пикру бачIине рес бугищ, гьечIищан абураб суалалда тIасан.\nМасала, цо Магърибалъул хъвадарухъанасул рагIаби руго нилъеца кидаго ракълил бицуна, памятникал щаялиго гIащтIичагIазе ралин абурал. Р. ХIамзатовас хъван буго: "Памятникал рала пачазабазе, гьаб ракьалда биял гIодор тIуразе. Жеги рагъ гьабичIев пача ватани, гьесие балаан дица памятник", - ин. Гьаб суал кьун букIана дица досие. Расул разилъана цохIого пикру бачIине рес буго абураб пикруялда. Руго разилъуларел чагIиги.\nЦо нухалда дица макъала хъван букIана ГъазимухIамад ГъалбацIовасул творчествоялъулъ дандчIвалел Расулил пикрабазул хIакъалъулъ. Гьениб дица бачун букIана ГъалбацIовасул "ХIубиги гъветIги" абураб къокъаб хабар. Кьур-кьурараб, гьетIараб рицIцIил гъветIалъ хIобода абулеб буго: "Унго дур сурукълъи, дур каралъ хIанчIи рещтIунаро, рагIдукь хIухь бахъизе инсан кIусуларо... унго дур сурукълъи" - ян. ХIобоца абула: "Дунги букIана мун гIадаб гIурччинабги, берцинабги, амма дун инсанас гьадин гьабунаха, дир гIаркьалабиги гъурун гьаниб эхетана ...". - Щай? - абун хIикмалъула рицIцIил гъветI. - БитIараб букIун…», - ин жаваб кьола гIицIгояб хIобоца.\nМагIна нужеда бичIчIун батила. Ракьалда инсанас ритIухълъи чIвалеб бугин, тIекълъи толеб бугин абураб пикру буго. Гьеб кIигоялъул бахIс дандчIвала Расул ХIамзатовасул "Дир Дагъистан" тIехьалдаги. Гьересигун ритIухълъи къацандула. Кинаб халкъалъе хIажат бугищали уна гIадамазухъе. РитIухълъиялъ цIогьорасда цIогьор, хIалихьатида хIалихьат, гIабдаласда гIабдал ругеб хIалалъ бицуна.\nБиял тIола, кьал ккола, гIадамал чIвала. Гьерсица хьимхьидилаго ун щивасда рекъараб мацI бицуна. ХIалихьатил бахIарчи гьавула, цIогьорасда гIакъилин абула, рекъел, парахалъи, хIалхьи ва рахIат лъугьуна киса-кибего сверухъ. ГIадамаз ритIухълъиялда абула а мун гьаниса, мун бугелъуб питна камулеб гьечIо, гьабго лъикI нижееян гьереси тIаса бищула.\nЦо хъинсниса щинкIун унеб ритIухълъиялда хадубги балагьун кIариялда белъула гьереси. Гьаб цоцада релълъараб, дица ГъалбацIовас Расулихъа босанин гIайиб чIвараб пикру дунял бижаралдаса нахъе художниказ, хъвадарухъабаз батIи-батIиял суратаздалъун асараздалъун бихьизабуна.\nГьалъул бетIергьан вукIине рес гьечIо. Расулица абухъе хасаб образалъул, пикру загьир гьалулеб къагIидаялъул гурони, пикруялъул вукIунаро бетIергьан. Гьеблъиялда хъвадарухъанасулгун шагIирасул творчество дица лъазабулаго тIаде ккана цо бакIалде рагIи рагIи ккун ГъалбацIовас Расул такрар гьавураб. ГъалбацIов вихьуларого вукIана дун. Гьанже гIадин телефоналгун ватсапалги рукIинчIо. Гьесул руго "Къилбаялде вуссун хъварал маргьаби" абун цо цикл. Гьенив Хъачагъ абун цIарги бугев цо бахьикъосарав герой хола ва Аллагьасда цеве эхетула. Аллагьас абула гьесда:\n- ЖужахIалъуве!!! - ян. Гьев лъугьуна нунудизе, ине бокьуларого. РахIму кIудияв БетIергьанас гьесда гьикъула:\n- Кивеха мун витIилев, гьелгощинал мунагьал гьарурав чи? - ян. Хъачагъица абула, алжан гьаризеги нечон вуго, жужахI гьаризеги хIинкъун вуго, цо гьоркьоб бакI бегьуларищ дие, БетIергьан? - ин.\n- Кинаб гьоркьоб бакI дуе? - ян гьикъарабго абула, тIад вуссун дунялалде витIе дун, цо цебе гIадаб гуреб, нормальный гIумруги кьун абун. Расулил буго цо кечI "Суд" абураб. Гьенир руго гьадинал мухъал:\nГьал цо дир соназул сапарги лъугIун,\nСиратIалъул кьоде дун щолеб мехалъ.\nДида данде чIвала гучав судияв,\nСуалал кьела дий иргадал гьенир.\nГьес дида гьикъила алжангун жужахI,\nМун кинаб рахъалде витIилевилан.\nДун гьесда гьардела гьеб кIиялдаго\nГьоркьоб цо гьитIинаб бакI кьеян дие", - ян.\nРагIи-рагIи ккун Расулил кечI харбилъ лъурав ГъалбацIов валагьулев вукIана дун. Щибдай ас жаваб кьелеб гьаб мисалалъе абун. Ватана Буйнакский къотIнов. Рилълъана "Рамзес" ашбазалъул подвалалде. Цо-цо борхун хадуб дица ракIалдаса цIалана Расулил гьадал мухъал ва ургъунго вуцIцIун чIана гьимулаго. ГъалбацIов жиндиего хасиятаб хIалалъ кIарун велъана ва байбихьана ахIдезе.\n- Бисав!!! Расул гьардолев вуго жиндие гьоркьоб бакI кьеян ва лъалеб гьечIо жиндие щиб къварегIун бугебали. Дида лъан бугелъул, дида батун буго, - ян\n- Щиб дуда батараб?\n- Гьоркьоб бакIха... Дир Хъачагъица абулеб бугелъул. ТIадвуссун дунялалде виччаян, дида батун буго - ян велъизе лъугьана ГъалбацIов. Дида лъаларо гьаниб адабияталъул нормабаца щиб хIукму къотIулебали, амма цIакъ гьунарги бугел, пикруги бугел гIадамал рукIана, мунагьал чурун ратайги. Цере хъвадарухъабиги рукIана, пикрабиги рукIана, бахIсалги рукIана, гьанже рацIцIун халкъиял поэтал руго, халкъалда лъалеб асарго батулеб гьечIо.


Исаев Шапигаджи Абдулаевич.\nБокьун буго, гьаб макъалаялда, жакъа нилъгун гьечIев, тIолабгожиндир гIумру районалъул ва халкъалъул лъикIаб букIинеселъе гIоло кьурав, ШапихIажи Пабдулаевич Писаевасул хIаракатчилъиялъул хIакъалъулъ бицине. КIикъоялда анцIгогIан соналъ цIияб общество гIуцIиялъул цебесеб кьерда вукIарав Ш-XI. ГIисаевас жиндирго къисмат бухьинабуна гIагараб районалъулгун ва Дагъистаналъулгун. Районалъул гIадамазда, хасго чIахIияб гIелалда, гьев лъалаан бажари бугев гIуцIарухъан, халкъалъул мурадал тIуразаризе гIашикъав, камилаб гIакълуялъул ва политикияб камиллъи цIубарав цIикIкIарав инсан хIисабалда.\nЖивги жиндиеги хирияб гIагараб Гьигьалъ росдал жамагIаталдасан тарбия щварав Ш-XI. ГIисаевас 1942 соналда бергьенлъиялда лъугIизабуна Буйнакскиялъул педучилище.\nГьел соназда школалъул директорлъун вукIарав эменги рагьде ун, 17 сонил гIумруялда вукIарав Ш- XI. ГIисаев ккана директорлъун. Гьеб хIалтIи гьес бачана тIадегIанаб даражаялда. Хадуб, хIалтIулъ гьесул бугеб бажари бихьун, 1943 соналъул сентябралда гьев вищана ВЛКСМалъул райкомалъул тIоцевесев секретарьлъун. Гьеб букIана районалъул ракьалда хъачагъал ругеб, гьез колхозчагIи талавур гьарулеб заман. Гьеб мехалда Шапи-ХIажил жигаралдалъун гIуцIана кьвагьдолезул къокъаби ва гIемераб хIалтIи гьабуна хъачагъал районалдасан рачахъиялъе. Гьелдасан хадуб гIумруялъул 20 сон барав Ш-XI. ГIисаев КПССалъул райкомалъул кIиабилев секретарьлъун ва 25 сонил гIумруялде вахиндал-КПССалъул райкомалъул тIоцевесев секретарьлъун вищана.\nГьеб букIана районалъул экономикаги, культураги, социалияб рахъги цебетIезабиялъул масъалабиги, цIалул соналги, гъачагъазде данде къеркьеялъе гьабулеб нухмалъи, партиялъул захIматаб хIалтIиги Шапи-ХIажил рукьалде ккараб заман. Амма гьев къуркьичIо. Жеги жавабчилъиялда тIадчIун хIалтIизе байбихьана гьес.\nГьелъул хIасилалда цебетIезе лъугьана районалъул экономика, культура ва халкъалъул яшав.\nКъокъабго заманалда жаниб бана колхозазда гьоркьосеб Гьигьалъ-Пурухъ ГЭС. Рана цIиял нухал, лъуна кьоял. БитIахъего халкъалъул берда цере гIун рачIана лималазул ахал, яслиби, школал, цIикIкIана больницабазда койкабазул къадар.\nГьелдасан хадув Ш-XI. ГIисаев ана цIализе. 1956 соналда КПССалъул ЦКялда цебе бугеб тIадегIанаб партшколаги лъугIизабун гьев цIидасан районалде вачIана хIалтIизе. Гьеб заманалда гьес аслияб кIвар буссинабуна районалда кадраби щула гьариялде. Гьелъие гIиллалъун букIана районалда Россиялдасан, гьединго Дагъистаналъул цогидал районаздасан рачIарал гурони специалистал гьечIолъи.\nГьесда бичIчIана гIицIго бакIалъулал кадрабазда гурони район цIи гьабун гIуцIизе бажаризе гьечIеблъи. ЦIакъго чара гьечIеблъун букIана районалъул гIолилал улкаялъул ва республикаялъул тIадегIанал ва гьоркьохъел цIалул заведениязде цIализе ритIи. Гьеб суал бергьенлъиялда тIубазабуна ва гIолилал ритIана цIализе. Гьелъ рес кьуна 60-лел соназда цIалун лъугIун дипломал щварал учительзаби, зоотехникал, ветеринарал, тохтурзаби, цогидалги хасаб гьоркьохъеб лъай щварал специалистал районалде тIадруссине.\nШ-XI. Писаевас киданиги мугъ рехичIо араб заманалде. Гьес лъикIаб къимат кьолеб букIана партиялъ доб заманалда магIарулал, гьезиеги бокьун, гIатIиракьалде гочинариялъе. Щайин абуни, гьеб заманалда Каспиялъул гIодоблъиялда цебетIолеб букIана росдал магIишат: мелиорация, цIолбохъанлъи, ралел рукIана цIиял шагьарал, по-селокал, заводал, фабрикал ва гь.ц. Гьелъие къваригIун рукIана хIалтIулал кверал, магIарухъин абуни, хIалтIизе бакIал рукIинчIо.\n1961 соналда Ш-XI. ГIисаев КПССалъул Дагьистан обкомалъул инструкторлъиялъул хIалтIиялде ана ва хадув тIамуна Дагъуниверситеталъул КПССалъул историялъул кафедраялъул кIудияв преподавательлъун. 1965 соналдайин абуни гьев вищана ДГУялъул парткомалъул секретарьлъун. Гьеб букIана университеталда цIиял кафедраби рагьулеб, цIалул корпусал, студентазе общежитиял, профессоразегун преподавателазе жанир чIолел минаби ралеб, гьезие хIухьбахъиялъе ресал гIуцIулеб захIматаб заман. Гьеле гьеб махалда байбихьана Ш-XI. ГIисаевас цебечIараб суал гIумруялде бахъинабиялъе гIоло тIадчIараб кIвахIгьечIеб хIалтIи гьабизе. Къокъабго заманалда, университеталъул анцI-анцI хIалтIухъанасул яшав лъикIлъана.\nДоб заманалда экономикияб цебетIеялда Шапи-ХIажи рази вукIинчIо, гьес рикIкIунеб букIана магIишатияб гIуцIиялъулъ хиса-басиял гьарулаго, Китаялъулаб хIалбихьи хIалтIизабизе кколилан. ХIажатаблъун рикIкIунеб букIана социалистияб гIуцIиялъул лъикIабщинаб цIуниги, капиталистияб гIуцIиялъул системаялъул цебетIураб хIалби- хьиялдасан пайда босиги. Гьес абулеб букIана, базаралъулаб экономика нухда бачинеги кIвезе гьечIилан, общество мискиназдаги бечедаздаги бикьизе ккеялъе Миллалъунги гьеб суал хутIизе бугилан. Гьес божилъи гьабулеб букIана республикаялъул нухмалъулезда Дагьистаналда жиндирго производство цебетIезабизе бажаризе бу кIиналда. Гьелде хехго гIагарлъизе ккани, гIолохъанаб гIел пачалихъияб къагIидаялъ пикру гьабулеллъун куцазе кколинги рикIкIунеб букIана гьес.\nШ-XI. ГIисаевас борхатго ккуна коммунистасул цIар. Гьес абулеб букIана обществоялъул цо-цо членал гIедегIанин коммунистиял идеалаздасан ратIалъизе, гьелъ гIолилазе тарбия кьеялъул суалги чIун хутIанин ва гьезда гьоркьор рикьалаби ккезеги байбихьанин ва иш гьедин ккезе биччазе бегьулеб букIинчIин.\nГьев ДГУялъул парткомалъул секретарьлъун хIалтIулеб заманалда, дун щвана ДГУялде ва диргун букIараб дандчIваялда цевегоялдасан гьенив хIалтIулев вукIарав (гьанже чIаго гьечIев) цо преподавателас бицана: -20 соналъ универтитеталъул парткомалъе нухмалъи гьабурав Шапи-ХIажи ГIисаевич кидаго разилъичIо Дагьистан ва гьелъул тарих миллатчилъиялде бикьулезда. Гьединал хIужаби абуни гIемерал рукIана. Гьелъие гIоло гьес, КПССалъул обкомалъул тIоцевесев секретарь гIахьаллъараб данделъиялда хъачIго какана университеталъул профессоралги жибго обкомги.\nГьесул хIалтIул заманалда Дагьуниверситет сверана гIолилазеги преподавателазеги тарбия кьолеб унго-унгояб школалде, Дагъистаналъул нухмалъулезе ва тIолабго интеллигенциялъе къимат цIикIкIараб, гьел кумек гьарунги, гIакълу бикьизеги рачIунеб идараялде. Живго Шапи-ХIажил букIана партиялъулаб къвакIи ва ДГУялъул коллективалъ гьесул гьабулеб адаб-хIурматалъе гIорхъиго букIинчIо,-ян». Ахиралда тIадеги жубана ДГУялъул профессоразгун преподователаз гьесда «генсекилан» абулааниланги.\nОбществоялда жанир кколел мукъсанлъабазда, гьечIеб гIадлу-низамалда, гIатIидго тIобитIун бугеб ришватчилъиялда, такъсирчилъиялда хурхун кьурал суалазе жаваб гьабулаго, Шапи-ХIажица пашманлъи, ракI бухIи загьир гьабулаан. Гьеб захIматаб социалияб унти ва тушман кIванагIан хехго тIагIинабизе кколин рикIкIунеб букIана гьес, гурони цебетIезе захIмалъизе бугилан. Гьелъие законги, гьеб билълъанхъизабизе бажарулел нухмалъулелги хIажалъулилан.\nБокьун буго бихьизабизе, Ш-XI. ГIисаевасул хIалтIул хIаракатчилъиялъул роль цIикIкIиналъе гIиллалъун республикаялдаго гьесул къимат-къадру борхиги букIанилан. Доб заманалда МахIачхьалаялъул аэропорталъул начальниклъун вукIарав Тарелкинги вачIун, Гъажари рагьана аэродром. Ва жиндирго кIалъаялда гьес абуна: -Аэродром рагьиялъе гIурал шартIал ругеб бакI гьаб Гъажари гьечIо, кин бугониги Шапи-ХIажил гIаданлъиялъе ва республикаялдаго гьесул бугеб къадруялъе гIоло рагьулеб буго»-ян. Гьеб гуребги, гьел соназда СССРалъул Министрзабазул Советалъ улкаялъул цогидал бакIаздаго гIадин, нилъер районалъул Хонохъ участкаялдаги турбаза базе хIукму гьабун букIана. Гьеб хIалтIизе байбихьиялъе биччан букIана 6 млрд. гъурущ гIарац. ХIалтIул тадбирал гьаризе рачIунел-унел специалисталги рукIана. Гьеб заманалда Ш-XI. ГIисаев районалдасан обкомалъул аппараталде хIалтIизе ана. Гьелдасан хадуб гьеб хIалтIиги гьабулебго бакIалда чIана.\nДида ракIалде ккола нилъер районалъул жакъасев нухмалъулес гьеб суал борхани, Хонохъ турбаза баялъул суал нухда бачине кIвезе бугилан. Гьелъ ресги кьелаан районалъул бюджет цIикIкIиналъе ва халкъалъе хIалтIулал бакIал щвезеги.\nДГУялда хIалтIулел ахириял соназда Шапи-ХIажил гIумруялъулъ ккана хиса-баси. ЗахIматго унтана. ВатIалъана цояб бохалдасан. 20 соналъ ДГУялъул парткомалъул секретарасул хъулухъ тIадегIанаб даражаялда бачарав ва цIунарав гьес гьеб хIалтIи жибго тана ва мустахIикъаб хIалхьиялде ана. Амма университеталъул хIалтIухъабаз гьесул цIар гьев гьечIониги къадруялда рехсолеб букIана, абухъего, партком гьесул рокъобе гочараб гIадин, гьесухъе рачIунел рукIана щиб къваригIел кканиги.\nГIумруялъул 77 соналде жаниве лъугьарав Шапи-ХIажил гIакълуялъул бегIерлъиги, цIубайги, политикияб гъварилъиги жеги цIикIкIун камиллъулеб букIана ва аваданго дандчIвалев вукIана жиндихъе рачIаралгун ва гьарулаан гьезие насихIатал.\nБетIергьанас гьесие сайгъат гьабун букIана камилаб гIакълуги, ишалъулаб бажариги. Гьелъин гьесда гIагараб ЦIумада район сундулго рахъалъ республикаялдаго тIоцебесеб кьерде бачине кIварабги.\nШапи-ХIажи вукIана кечI-макъан бокьулев, ракIгъурав чи. Гьев гIашикъго гIенеккулаан, гьал мухъазул авторас мандолинаги хъван, ХIайбат MyxIaмадовалъ ахIулел кучIдузда.\n18 сонилъ ВЛКСМалъул ва 25 сонилъ КПССалъул райкомазул тIоцевесев секретарь, 30 сон бараб мехалда СССРалъул Верховный Советалъул депутат, ДГУялъул парткомалъул бетIер Ш-XI. ГIисаевасул хъулухъал кIодо гьаруна хIукуматалъул гIемерал медалаздалъун ва орденаздалъун. Амма гьесул гьалмагъзабаз бищунго кIудияб шапакъатлъун рикIкIунеб букIана, цебеселде мугъ рехичIев, гьесул гIадамаз гьабулеб къадру-къиматги, цIунулеб букIараб адабги.


Кремлалъ лъазабулеб буго, Россиялъе бокьун гьечIин яргъил къецазда гIахьаллъизейин\nКремлалъ лъазабулеб буго, Россиялъе бокьун гьечIин хираго чIолеб ва экономика пасат гьабулеб Магърибалъулгун яргъил къецалде инейин. Гьелъул хIакъалъулъ лъазабуна 17 июналда Россиялъул президентасул кумекчи Юрий Ушаковас.\nСанкт-Петербургалда тIобитIараб экономикияб форумалъул брифингалда журналистазда цеве вахъунаго, Ушаковас НАТОялде гIайиб гIунтIизабуна, гьеб Россиялъул гIорхъабазде аскIобе бачIунеб бугинги абун. «Гьелъие гIоло Москваялъ гьаризе кколел руго жиндирго интересал ва хIинкъигьечIолъи цIуниялъул тадбирал», - ян лъазабуна президентасул кумекчияс.\nI6 июналда президент Владимир Путиница лъазабуна, исана Россиялъул ядерияб потенциал цIикIкIинабизе бугин континентаздагьоркьосеб манзилалъул баллистияб 40 ракета гьабунин ва цIиял ракетабазда бажаризе бугин ракетабаздаса цIуниялъул бищунго цIиял системабаздаса бергьинеян.\nНАТОялъул генералияв секретарь Йенс Столтенбергица лъазабуна, Россиялъул рагъулаб риторикаялдаса хIинкъи бугин дунялалъе, гьелъул бугин дестабилизация бижинабиялъул хасиятин.


ХЬАГИНИБЕ РЕХИЧ1ЕБ ГЪАН Х1АРЧЧИНИБЕ БАЧ1УНАРО. - 28 Марта 2011 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2011 » Март » 28 » ХЬАГИНИБЕ РЕХИЧ1ЕБ ГЪАН Х1АРЧЧИНИБЕ БАЧ1УНАРО.\nТӀурччи цӀулалъул гӀадамазе бугеб захӀмалъабазул, къварилъабазул, гьелъие гӀилаялъулги бициналде, цо гьадинаб хӀужжа баян гьабизе ккола. «Дагтоппромалъ» «Буйнакскиялъул ТСПялъул» базаялде битӀараб тӀурччи-цӀул баччула районалъул ГӀарани ва Харахьи тӀорччол складазде. «Буйнакскиялъул ТСП» ккола «Дагтоппромалъул» филиал. Филиалалъул иш буго «Дагтоппромалъ» «Буйнакскиялъул ТСПялъул» базаялде бачӀараб тӀурччи Хунзахъ, Лак, Кули районазде битӀи. Базаялде бачӀаралдаса тӀаде бичун босун битӀизе филиалалъул я гӀарац, я ихтияр букӀунаро. Жидехъе бачӀаралдаса цӀикӀкӀун районазде кинха битӀилеб? Хьагинибе рехичӀеб гьан хӀарччинибе бачӀинищ?\nГӀадамазул къадаралде балагьун, «Дагтоппромалъ» Буйнакскиялъул базаялде Хунзахъ районалде битӀизе баччизе кколаан Ӏ8000 тонна тӀурччи. 2009 соналъ «Дагтоппромалъ» базаялде бачӀараб 6800 т. тӀурччи битӀана районалъул тӀорччол складазде. Гьеб ккола хӀажалъулелъул 37, 7 процент. 2010 соналъ Хунзахъе бачӀараб тӀорччол къадар 3800 тоннаялде ккана. Гьеб ккола хӀажалъулелъул 21, 1 процент. Гьелъул магӀнаги ккола тӀорччоде хӀажалъи бугев щибав Ӏ00 чиясул 80-яс 20Ӏ0-20ӀӀ соназул хасало квачалъул къварилъи хӀехьезе кканин абураб. Гьел хабар рекъеялъе, мокърукьеги валагьун хъварал рагӀаби гуро. Гьеб буго хӀакъикъат. Арал соназги тӀорччол букӀараб къварилъиги лъалеб букӀун, дун дандчӀван вукӀана ГӀарани бугеб тӀурччи-цӀулалъул складалъул заведующая Хатимат ГӀумаровагун. Декабрь моцӀалда тӀорччое очередалда хъваразул къадар 500 чиясдаса цӀикӀкӀун букӀана. Радакь рахъун, тӀурччи бачӀиналъул хъаравуллъи кквезе, ГӀарани тӀорччол складалде хьвадулел ругел харабаз пашман гьавун вукӀана дун. Гьаб макъалаялъе материал хӀадурулагоги, телефоналъулаб бухьен ккуна дица Хатиматилгун. Гьелъ бицана очередалда хъван рукӀаразул тӀурччи щварав чи лъугьинчӀила, гьоркьоса къотӀичӀого телефоналдасан ахӀи балел ругила тӀурччи бачӀинчӀищан. Нечон, щиб жаваб кьелеяли лъачӀого хутӀулила. Квачан ругин, тӀурччи бачӀинчӀищан гӀодулаго рачӀунел руччабазда ракӀ унтула. Дирго инсуе тӀурччи чӀезабизе бажаричӀо,- ян къваридго бицана Хатиматица. ТӀурччи щунгутӀиялъул ахӀвал-хӀал бичӀчӀуларел цо-цо гӀадамаз рикӀкӀунеб буго Хунзахъ Хатиматилги «Буйнакскиялъул ТПС» филиалалъул директор ХӀамзатов Майиндурилги гӀайиб бугилан. Гьезда гӀайиб гьабиларо, щай гурелъул гӀадамада гьел кӀиялго гурого гьездаги тӀад бугеб «Дагтоппром» ОАО лъаларелъул. Дун хасалихъего дандчӀвана «Буйнакск ТСПялъул» директор М. ХӀамзатовгун. Дида бичӀчӀана Хунзахъ районалъул гӀадамазе тӀорччол къварилъиялъе гӀайибиял я Буйнакскиялда, я Хунзахъ гурел «Дагтоппром» ОАОялда МахӀачхъалаялда рукӀин. «Дагтоппромалъ» Буйнакскиялде битӀичӀеб тӀурччи Майиндурица Хунзахъе кин битӀилеб, Хунзахъе бачӀинчӀеб тӀурччи Хатиматица кин бичилеб. Цоги нухалъ такрарлъулев вугониги хьагинибе рехичӀеб гьан хӀарччинибе бачӀинаро, кигӀан хозяйкаялъе бокьаниги. КидалъагӀанха районалъул гӀадамал гӀадада ГӀарани тӀорччол складалде хьвадизе ругел. Нухго гьечӀебищ гӀадамазул тӀалабал тӀуразе? Бугин гьелъие ресилан рикӀкӀунеб буго «Буйнакскиялъул ТСПялъул» нухмалъулезги, гьелда гъорлъ ругелгьелъулспециалистазги. Гьаб захӀматаб ахӀвал-хӀалалдаса гӀадамал рорчӀизаризеги, гьел гӀураб къадаралда тӀадегӀанаб качествоялъул тӀорччодалъун хьезаризеги кӀвелаанила «Дагтоппром» ОАОялдасаги батӀа гьабун «Буйнакск ТСП» жибго жиндаго чӀараб идаралъун гьабуниян абулеб буго гьез. ГӀадамал гӀураб къадаралда тӀорччодалъун хьезари гуребги гӀезегӀан пайда-хайир бугел тӀокӀлъабиги рукӀине ругилан рикӀкӀунеб буго проекталъул автораз. Щал тӀокӀлъабиха гьел?\nӀ. Жакъа «Дагтоппромалъ» Кемерово областалдаса бичун босулеб порода гӀемераб, ганчӀазги цогидалъги чорок гьабураб, хинлъи дагьаб «ТПКО» маркаялъул гӀодобегӀанаб качествоялъул тӀорччол бакӀалда гӀадамазе бичизе баччизе рес бугила мадугьалихъ бугеб Ростов областалдаса хинлъи цӀикӀкӀараб «А» маркаялъул (антрацит) тӀурччи. Качество тӀадегӀанаб букӀин гуреб 900-Ӏ000 гъурущалъ учузабги буго. 3000 км. Дагъистаналде нух къокъаб букӀун, нухлул харжалги дагьлъизе руго. Бихьулеб букӀахъе, Ростовалдаса босулеб тонна антрацит тӀурччи рикӀкӀадаб Кемеровалъул тӀорччоде данде ккун Ӏ500 гъурущалъ учуз чӀолеб буго. Хунзахъе хӀажалъулеб Ӏ8000 тонна тӀорччохъ кьолеб 27 млн гъурущ нахъе цӀунула. Ростовалъул тӀорччол хинлъи гӀемер цӀикӀкӀараб букӀин хӀисабалде босани, сезоналъе печалъе хӀажалъулеб тӀорччолги букӀине буго экономия.\n2. Кемеровалъул ТПКО тӀорччол багьаги Ӏ400-Ӏ700 гъурущалъ учуз гьабизе кӀвелаанила жидеда. Лъиданиги лъаларел фирмаби-гьоркьохъабазухъа босичӀого «Мечел» гӀуцӀиялъухъа босани, тӀорччол тоннаялъул багьа гьанже гӀадин 5200 гъурущ гуреб 3500-3750 гъурущ букӀине бугила. Ӏ8000 тонна босулаго гӀурабго гӀарац гьединги нахъе цӀунизе бугила.\n3. Районалъул складазде тӀурччи баччулаго кколел нухлул харжал дагь гьаризе нухалги лъалел руго ТСПялъул нухмалъулезда. Жакъа тӀурччи баччиялъул багьа чӀезабулеб буго Ӏ3-Ӏ-0Ӏ прейскуранталда рекъон. Гьеб прейскуранталда рекъон ГӀаранибе баччараб Ӏ тонна тӀорччол нухлул харж бахунеб буго 947 гъурщиде. Рес рагӀула гьебго къадар тӀурччи 690 гъурщиде ГӀаранибе баччулел автоперевозчикал ралагьизе. Гьединги кӀвезе бугила 5 млн. гъурущ нахъе цӀунизе. Гьелда тӀадеги цо складалдаса цогидаб складалде тӀурччи баччун кколел гӀададисел харжалги лъугӀизаризе кӀолила. Гьелъие хӀажалъула гӀицӀго цебеккунго ургъун кинаб складалде кигӀан тӀурччи баччизе кколебали хӀисаб гьабун хӀалтӀи гӀуцӀи. Гьеб ишалъулъ риччалел ругел кколарел харжазе нух къани гӀурабго гӀарац цӀунулилан рикӀкӀунеб буго «Буйнакскиялъул ТСПялъул» нухмалъулез.\n4. Хунзахъ районалъе хӀажалъулеб Ӏ8000 тонна тӀурччи бичулагоги НДСалъул 4 млн. Ӏ40 азарго гъурущ нахъе цӀунизеги, ай экономия гьабизеги рес бугила.\nГьеб гуребги тӀурччи бичун босиялъул, гьеб баччиялъул къотӀи-къаялги хъвазе кколаанила рагьарал аукционаздаса хадуб. Гьелъги рес кьелаанила тӀорччол багьа учуз гьабизе. «Дагтоппромалъ» гьединал аукционалго тӀоритӀуларила. Гьел тӀадехун рехсарал тадбирал тӀоритӀунгутӀиялъ тӀорччол багьа хиралъулеб буго. Росабазул ресукъал гӀадамазул, хасго пенсионеразул, ветераназул чунтбузда лъикӀаланго кӀутӀулеб буго.\n5. Цоги кӀвар бугеб социалияб суал тӀубазабун бажарилаанила «Буйнакскиялъул ТСП» филиал жибго жиндаго чӀараб идаралъун гьабуни, пачалихъалдасан тӀаде гӀарац тӀалаб гьабичӀого рехсараб экономиялдасан бажарилаан тӀадеги 30 чиясе хӀалтӀизе бакӀ гӀуцӀизе ва тӀолалго хӀалтӀухъабазе 30-40% хӀалтӀухъ моцӀрое кьолеб мухь цӀикӀкӀинабизеги рес щвелаан.\n6. Жибго жиндаго чӀараб «Дагтоппромалъул» ихтияралда гъоркьа нахъе бачараб «Буйнакскиялъул ТСПялъул»букӀинаан коммуналиял бюджеталъул гӀуцӀабиги цӀатариялдалъун хьезарун, тӀадеги ресал ралагьизе.\n7. «Буйнакскиялъул ТСПялъул» нухмалъулез ритӀухъаблъунги рикӀкӀунеб буго тӀурччи босизе гӀадамазе гьабулеб гӀурабго гӀарцулаб кумек (дотация) «Дагтоппром» ОАОялъухъе гуреб, цебего гӀадин гӀарцул бетӀергьабаз гӀумру гьабулел районазул администрациязде битӀизе ккелилан.\n8. «Буйнакскиялъул ТСП» жибго жиндаго чӀараб идаралъун гьабуни, «Дагтоппромгун» къецаздеги лъугьун, хӀалтӀи лъикӀ гӀуцӀиялъе квер бакъилаанила ва гӀадамал цӀатариялдалъун хьезариялъулъ ругел гӀузраби, къварилъаби лъугӀилаанила. Республикаялъул ХӀукуматалъеги рес кьелаанила бюджеталъул гӀарац битӀун ва пайда кьоледухъ харж гьабиялда хадуб хъаравуллъи гьабизе. Гьеб букӀинаанила коллектив гъираялда ва рахъи цӀикӀкӀунедухъ хӀалтӀизе стимуллъунги.\nЖибго жиндаго чӀун хӀалтӀи гӀуцӀизеги ва районалъул гӀадамал разилъуледухъ гьел тӀурччи-цӀулалдалъун хьезаризеги киналго ресал ругин жидеран рикӀкӀунеб буго гьеб гӀуцӀиялъул хӀалтӀухъабаз. Гьале гьел ресал:\nӀ. Кинабго рахъалъулал санагӀа-лъабиги ругеб, хӀажалъулеб кинабго техникаялдалъунги хьезабураб Буйнакский «ТСПялъул» база.\n2. ТӀурччи баччулел районазда бугеб инфраструктура.\n3. МугӀрузул районазде бищун гӀагараб Буйнакскиялъул маххул нухда бугеб база.\n4. Буйнакский «ТСП» буго «Дагтоп-промалда» бищунго хӀалбихьи бугеб, бажарараб коллектив. Коллективалъе нухмалъи гьабулев вуго ракӀбацӀцӀадаб хӀалтӀул 42 сонил стаж бугев-Минтопэнергоялъул це-вегосев хӀалтӀухъан. Гьев ккола «РФялъул Минтопэнергоялъул мустахӀикъав хӀалтӀухъан», «Дагъистаналъул мустахӀикъав экономист» абурал хӀурматиял цӀараздалъун пачалихъалъ жиндир ракӀбацӀцӀадаб хӀаракат кӀодо гьабурав бажарарав руководитель.\nПросмотров: 525 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 5.0/2


Коронавирусалъ сири базабун буго дунялалдаго\nГьаб анкьида жаниб дунялалъулго информалатаз кIвар буссинабураб хабарлъун рикIкIине бегьула Китаялдаса загьирлъун бачIараб цIияб унти. Коронавирусилан цIар кьураб гIузруялъ рецун ралел руго гьенир гIадамал.\n30 январалда тIобитIараб ДРялъул Халкъияб Собраниялъул иргадулаб сессиялда гьоркьоб лъуна 20-гIан суал. РФялъул президентас Федерациялъул Советалде гьабураб хитIабалда тIасан пикраби загьир гьарун хадур, жидерго хIалтIул хIасил…\nРеспубликаялъул ортопедо-травматологиялъул централда лучевой диагностикаялъул отделениялъул заведующийлъун вукIарав Салим Халитовас пикет лъазабун букIана 29 январалда, ай, кодоб ккун кIудияб плакатгун бащдаб сагIаталъ эхетун чIана гьев…\nГъизляр: чорокаб лъел къурбанал\nГьал къоязда Гъизляралда лъазабуна санитарияб режим. Гьекъолеб лъим сабаблъун багъарараб инфекциялъул хIасилалда гIемерав чи больницаялде ккана. Гьезда гьоркьор руго школлъималги. Гьединлъидал заманаялъ кIиго школа къан…\nНужеда ракIалда батила, 2012 соналъ Хунзахъ районалъул Макьасда курорт базе байбихьун букIана. Чанго нухалъ нахъги бахъун, чIун хутIана гьениб гьабулеб букIараб хIалтIи. Гьанже цIидасанги гьеб проекталде…\nГI. МухIамадов: "Парахатаб букIана араб сон"\nАраб соналъ гьабураб хIалтIул хIасилазул бицине ДРялъул МВДялъул министр ГIабдурашид МухIамадовас 23 январалда жиндихъего ахIун рукIана СМИязул бетIерал редакторал.


К1удияб росдае - к1удияб рохел. Шар.Шамирзаев\nДобавил(а) Administrator on 17 Ноябрь 2014.\nК1удияб росдае –\nКибго лъалеб бук1охъе, Ленинаул росо ккола цого Казбек районалда жаниб гуребги жеги Дагъистаналда ругел бищунго ч1ах1иял росабазул цояблъун. Гьениб яшав гьабун бугеб халкъалъул къадарин абуни жакъа къоялде бахун буго анц1азарго чиясда т1асан. Г1алам г1емералъуб унти-хвелги ц1ик1к1ун бук1унелъул батила, гьел рахъалги Ленинаулалдаса цойгидал росабазде данде ккун г1езег1анго ц1ик1к1ун ккола. Гьедег1анго хвелал г1емерлъиялъе г1илла ккола унтарав чиясе заманалда медецинаялъулаб кумек щун гурт1и. Гьеб щун гурт1иялъе бачине бегьула бищунго ц1ик1к1араб к1вар буссинабизе кколеб бук1араб, амма г1адахъ босич1ого хут1араб цо мисал. Бат1и-бат1иял г1иллабиги ратун нилъер республикаялъул нух малъулез араб соналде щвезег1ан к1икъоялда лъабазарго чияс яшав гьабун бугеб Казбек районалъул цониги росулъ рагьич1о участковая больница. Гьелъ киналниги росабалъа унтарал чаг1и к1унги-к1веч1огоги сахаб сон халаса хьвадизе кколаан райцентралда бугеб больницаялъул тохтурзабахъе. Амма киназего гуреб 70-аб сонабаз районалда бук1араб халкъалъул къадар х1исабалдеги босун Дилималда бараб больницаялда регизе бак1 щолеб бук1араб. Рук1ана г1емер доре-нахъе хьвадизе ккеялъ дару-махалдаса ин-кар гьабун ч1арал унтаралцин. Гьединаб зах1малъиялде иш ккараб мехалъ Ленинаул росдал жамаг1аталъ х1укму гьабуна бак1алдаго цо-цо унтабаз унтарал г1адамал г1аги сах гьаризе бегьулеб к1удиябго гьеч1ониги больница баялъул суал Республикаялъул нухмалъулезде цебе лъезе. Чан нухалъ гьеб суалалда т1асан Мах1ачхъалаялде аниги, г1арцал рук1унарилан багьанаги батун, гьеб суал т1обазе т1аде босулев чи вахъун гурт1иялъ хъалкъалъ т1ок1аб борхич1ого г1одобго тун бук1ана. Щибаб ишалда гьоркьоб цо-цо маслиг1ат камун бук1унаребго г1адин, Шамсудин (Муса) Жамалдинов Ленинаул росдал амбулаториялъул врачлъун х1алт1изе вач1аралдаса медициналъул рахъалъан росдал халкъалде т1аде рицун х1ал к1оларелг1анги к1удиял рохелал рещт1ана.\nГ1емерал соназ гьес халкъалъе гьабураб хъулухъалъул ва гьединго медицина ч1аголъиялда т1ад гьарурал х1алт1абазул х1акъалда дица завалалда вугев чи вук1аравани т1ехьцин хъвазе бук1ана. Дирго г1умрудул соназда рекъон хъвала бугеб гьаб макъалаялда Шамсудинил х1акъалда к1удияб гьеч1еб бицен гьабилелде цебе ккун дие бокьун буго газет-журнал ц1алулезул гьесулгун дагьабго лъай-хъвай гьабизе.\nШамсудин Жамалдинов гьавуна 1956-аб. соналъул 17 январалда Калининаул росулъ мискинабго фронтовикасул хъизаналъе. Гьенибго гьоркьохъеб школаги лъуг1ине гьабун, 1974 аб соналъ гьев ц1ализе уна Мах1ачхъалаялъул мединституталде. Гьеб лъуг1ине гьабун хадусал 1980-аб. соналъ врач-терапевт х1исабалда бихьизе гьабураб направлениялда рекъон х1алт1изе вит1ула Пермская областалъул Губаха шагьаралде, хадусал Шамсудин вит1ула гьебго областалъул Кунгур шагьаралде УВД-ялъул мухъилъ махщалида рекъон х1алт1изе.\nГьел бак1азда ункъго соналъги х1алт1ун, 1985 соналъ гьев т1ад вуссун вач1уна жиндирго г1агараб Дагъистаналде. Гьебго соналъ х1алт1изе лъугьуна Казбек райбольницаялда цебе бугеб приемнияб покоялъул заведующийлъун, х1алт1ана скорая помощалъул станциялдаги. 1986-аб соналъ гьев х1алт1улев вук1ана райполиклиникаялъул заведующийлъун ва гьебго соналъ к1удияб росо бук1ин х1исабалдеги босун ва гьединго халкъалъул т1алабалда рекъон х1алт1изе вит1ула Ленинаул росдал врачебнияб амбулаториялъул заведующийлъун. 2013-аб соналдаса нахъе Жамалдинов х1алт1улев вуго росдал участковая больницаялъул бет1ерав врачлъун. Лъебералда хадур соназ халкъалъул сахлъи ц1униялда т1ад гьарурал х1алт1абазе г1оло гьев мустах1икълъана г1емерал бат1и-бат1иял шапакъатазе. 2005 соналъ Шамсудиние кьуна «Заслуженный врач Дагестана» абураб х1урматияб ц1ар. 2007-аб соналъ гьесие щвана «Лучший заведующий амбулатории» абураб ц1арги. Руго гьев к1одо гьавун кьурал цойгидал шапакъаталги.\nГьанже рач1инин жиндирго х1аракаталдалъун Шамсудиница халкъалъул сахлъи ц1униялъе г1оло гьарурал рехсей гьаби-ч1ого г1оларел цо-цо х1алт1абазул х1акъалда дагьабго бицен гьабизе. Т1оцеве Ленинаулалде х1алт1изе вач1арабго Шамсудиница бот1ролъе росана дагьабниги росолъ медицинаялъул х1алт1и ч1аго гьабизе кканицин, цереккун жинцаго бак1алда гьаризе кколел х1алт1аби. Лъидасаго лъик1 лъалаан гьесда пахь гьеч1они живго пахьул къебедасулги г1ерет1 гьабизе рес рекъолареблъи. Гьединго бич1ч1унаан гьесда г1емарал г1арцал рахъ-рахъалъан щвеч1они жиндирго гьаризе рак1алда ругел х1алт1аби раг1алде рахъине гьеч1еллъиги. Гьелъ Шамсудин г1емер векеранхъдизе ккана х1укуматалъул рахъалъан кумекал щвелародаян хьулалъ. Кивехун аниги гьеб суал кодобеги босун халшал гьабулев чи республикаялъул яги районалъул чиновниказда гьоркьосан рахъун гурт1иялъ, Шамсудинил хьулал г1ададисел жаллъун хут1ана. Гьединаб чара къот1араб х1алалде гьев ккараб мехалъ росдал г1адамазда к1веч1о гьесдаса рат1арахъун ч1езе. Гьезда бихьулеб бук1ана релъедаги къадги кинаб бук1аниги х1алхьи лъач1ого росдал халкъалъул сахлъи ц1униялда т1ад гьес гьабулеб хъаравуллъи. Гьединав гьев вук1иналъ гьез г1адахъ росич1ого теч1о жидерго бук1инеселъе г1оло гьесие гьаризе рокьарал х1алт1абиги. Гьединлъидал цо-цо ресалда ругел г1адамал рахъана Шамсудинил хьолбохъ рахъунги ч1ун, кколел харжазде балагьун ч1еч1ого, гьес т1аде росарал х1алт1абазе спонсорлъи гьабизе х1адурал. Гьезул кумекалдалъун т1оцебе Жамалдиновас башлагьи лъуна жакъасел т1алабазда рекъон данде кколел шарт1ал жанирги ч1езе гьарулаго медицинаялъул х1алт1ухъабазе кабинетал ва гьездаго цадахъ чара гьеч1ого х1ажатал цойгидал бак1алги ралаго, амбулатория г1ат1ид гьабизе. Азбаралъул хьолбоде кколеб нахъе хут1араб к1удиябго гьеч1еб ракьалда т1ад бана гъоркье лаборатория ва рек1ел кардиограмма гьабулеб кабинетги ккезе гьабулаго к1ит1алаяб мина. Гьеб корпусалъул т1ад бак1алъ рагьана къад-къад гьенирго регун цо чанго унтарав чиясе процедураби гьарулел палатаби. Гьедин гаражалдего г1унт1ун бак1ал раялъ амбулатория сверухъ хут1ун бук1инч1о ч1обогояб ракьул кесек. Жиндаго цере ч1ун рук1арал х1алт1аби гьарун лъуг1аниги, гьезда г1ей гьабун ч1еч1ого жегиги Шамсудинил рак1алде ккана халкъалъул росулъ больница базе бук1араб анищ т1убаялде т1ад х1алт1аби гьаризе. Жибго боль-ница базе амбулатория сверухъ ракь бук1ун гурт1иялъ гьеб суал хадуб бехъерхъун хут1улеб бук1ана, къват1и-рокъобехун гьеб баялъул ишги данде кколеб бук1инч1о. Зах1матго бук1ана аск1об-сверухъ гьеб базе бак1 балагьиялъул суал. Ахирги халкъалъул гьариялда рекъон Давурбегов Г1усманица больница базе кьуна амбулаториялъул даздаде кколеб бук1араб жиндирго хурул ахадаса щуго сотых ракьалъул. Гьес гьеб ракь кьеч1ебани больница баялъул суал жегиги жакъа къоялде г1одобго хут1изеги батулаан. Гьес росдае гьабураб кумек ккана Аллагьасги беццараб, Г1усмание ва гьесул ваца-васазе халкъалъго баркалаги кьезе ккараб ишлъун.\nГьедин г1емерал зах1малъабазда дандги ч1валаго ахирги 2013 соналъ бан раг1алде бахъана халкъалъулго мурадлъун бук1араб больница баялъул иш. Гьеб баялда т1ад цого росдал гурелги, къват1исахун г1адамазги гьаруна г1езег1анго к1удиял кумекал. Амбулатория г1ат1ид гьабиялдасан башлагьиги лъун больница бан лъуг1инег1ан лъица кирехун киг1ан харжал гьарурал лъазариялъул баянал хъван дида бажариларо, дихъ гьединал ч1ванкъот1арал баяналги гьеч1о, амма ц1арал рехсеч1ого г1оларо цо чанго нус-нус азар гъурщал гьенир лъу-рал гьалмагъзабазул. Гьединаздасан цоял ккола Хасаев Батирсолтан, Висалгереев Салман, «Дружба» СПК-ялъул председатель Кадиев Темирсултан. Кидаго г1адин гьединал бак1азде жиндирго рах1му-ц1обалъулаб квер кумекалъе бегьулев Сатираев Айтемирица биччана бащдаб миллион гъурущ г1арац. Чачан миллаталъул Джамалдинов Эльмурадица ва Жантуев Мух1амадшагьирица бак1ал раялъе х1ажатал материалазул рахъалъан гьаруна к1удиял кумекал, гьединго Минсултанов Исмаг1илица больницаялда жаниб лъуна 42 азарго гъурущ багьа бугеб камера наблюдения. Райадминистрациялъул бет1ер Эмеев Зикролаца подарка х1исабалда больницаялъе кьуна багьаяб телевизор. Сахлъи ц1униялъул министерствоялъ кьуна жаниб лъезе х1ажатаб инвентарь. Росдал администрациялъ больницаялъул минаялда лъуна анлъго нуц1а, ва унтарал г1адамал т1ад регулел бусаби ц1акъго т1еренал рук1иналъ, росана гьездаго т1асан лъезе къого рицатал бусаби, гьединго ралел руго приемный покоялъе ва банялъе бак1алги. Киназго г1адин ралел бак1азе ва жанисан гьарулел х1алт1абазе кумекал гьаруна жалго медициналъул х1алт1ухъабазги. 2013-аб соналъул 9-аб октябралда боль-ница рагьиялъул данделъиялде вач1арав сахлъи ц1униялъул министр Танка Ибрагьимовас росдал больницаялъе кьезе бицана машина. Гьеб жеги щун бахъинч1о, абулеб буго гьеб цебе гьеч1олъиялда бан кьеч1ого хут1ун бугилан. Бицанихъ балагьун, цо Ленинаулалда гурони Дагъистаналъул цойгидал бак1азда раг1унаро гьедин жибго халкъалъул кумекалдалъун бан лъуг1ине гьабураб больница (гьелъие ва рехсей гьабурал цойгидал х1алт1абазухъ квербакъи гьабурал киназего Бет1ергьанас кири к1одо гьабеги). Жакъа гьенив х1алт1улев вуго 45 чи, гьездасан бат1и-бат1иял махщалида рекъон х1алт1улев 8 врачгун т1ад 32 чи ккола медицинаялъул х1алт1ухъаби. Хут1арав 13 чияс т1уразарулел руго техникиял х1алт1аби. Гьенив цадахъго регизе бегьула 20 чи. Гьезул 15 чиясе гургинал суткабаз гьенирго регизе гьарун, 14 къоялъ тохтурзабаз гьарула дараби. 5 чиясе дараби гьарула къад-къад регизе гьарун, гьел къаси рукъоре уна. Бак1алда руго цойгидал унтабазул хал гьабулел кабинетал. Гьенибго гьабизе бегьула УЗИ, ра-к1алъул кардиограмма, х1алт1улеб буго лаборатория, руго цаби-г1усал къач1алеб ва токида г1адамал лъолел кабинетал, гьенийго йиго акушерка-гинеколог, х1алт1улеб буго тохлъукьего унтун вач1арав чиясе процедураби гьарулеб кабинет, вуго педиатр ва массажист. Ратизе бегьула дида лъаларел унтарал т1аде къабул гьарулел цойгидал кабинеталги. Гьеб кинабго ккола к1удияб росдае к1удияб рохеллъун. Гьанжейин абуни цо-цо унтарал чаг1и районалъул больницаялде рит1аниги, хасго терапиялде кколел унтаразе рес щвана бак1алдагоги регун сахлъи гьабизе. Ленинаулалда участковияб больница рагьиялъ рес кьезе буго районалъул цойгидал росабазул г1адамазеги квал-квал ккеч1ого райбольницаялда регизе бак1ги щун заманаялда жидеего сахлъи гьабизе.\nКидаго г1емер раг1унаан унтаразе х1ажатал шарт1ал жанирги ч1езе гьарулаго берцинго бараб гьеб больницаялъул х1алт1ухъабазул унтараздехун бугеб лъик1аб бербалагьиялъул ва жаниб ч1езе гьабун бугеб г1адлу-низамалъул х1акъалда бицен гьабулеб. Нусго нухалъ бицуна раг1аралдаса цо нухалъ беразда бихьараб лъик1аб бук1унилан абухъего, гьаб соналъул июль моц1алъул бащалъуда гьенив вегизе ккарав дун бит1ахъего х1айран гьавуна г1адамаз бицунеб жо дирго беразда бихьараб мехалъ. Рак1алдецин ккана унго Ленинаулалъул халкъалдагийиш гьадинаб канлъи бихьизе бук1араб абун. Дирго г1адинаб пикру бижунеб бугоан гьенивги вегун жиндиего сахлъи щварав Джамалдинов Зияродинилги. Гьес гьарун бук1ана жиндир ра-хъалдасан больницаялъул х1алт1ухъабазда баркала загьир гьабураб макъала хъваян. Дица гьесие раг1и кьун бук1ана цебехун бук1аниги дур ц1ар рехсеч1ого теларилан. Гьелъ бокьун буго бак1 бач1аралъусан Зияродинил ва дирго рахъалдасан т1олабго больницаялъул коллективалда нижеего гьабураб хъулухъалъухъ баркалаги загьир гьабулаго, гьезие тали-х1аб г1умру ва х1алт1улъ жегиги ц1ик1к1арал бергьенлъаби гьаризе. Хас гьабун буго дирго рахъалъан жегиги ц1ик1к1араб баркала кьезе бокьун буго дунго сах гьавула йик1арай чачан миллаталъул врач-терапевт Г1айшат Атаевалъе. Гьаризе бокьун буго ЦРБ-ялъул бет1ерав врач Латипов Расулида ва Жамалдинов Шамсудинида жидерго коллективазда цее гьей киналниги г1аданлъиялъул рахъал чорхолъ бугей врач баркалаялдалъун г1аги к1одо гьаеян. Жакъа гьединаб къимат халкъалъго кьейи ккола Жамалдиновасул жиндирго г1олохъанаб коллективалда жаниб билъанхъизе гьабураб лъик1аб х1алт1ул х1асил. Жиндирго г1одове виччаялъ гьес рехсей гьабич1ониги, цадахъ х1алт1ула йигей Атаевалъ абухъего, Шамсудиница халкъалъе г1оло гьарурал х1алт1аби ккола щивниги цойгидав чиясда гьаризе к1везе рук1инч1ел чанги ч1ах1иял бергьенлъаби. Гьединав гьев вук1иналъ халкъалъ гьесул к1удияб къиматги гьабула.\nМедицинаялъул х1алт1ухъабазе ва гьарурал х1алт1абазе лъик1аб къимат халкъалъ кьолеб бук1ани щиб, бак1алда руго живго Жамалдиновасда ран хут1и-1ел г1езег1анго г1унгурт1аби. Жакъа больницаялда гьеч1о жибго бет1ергьанаб цониги «ско-ая помощь» автомашина. Росо-ъе гьеб бач1уна Дилималдаса бит1ун г1иц1го къад-къад де-урство гьабизе. Гьедин бук1и-алъ хасго релъедал замана-лда медх1алт1ухъабазе ц1акъго зах1мат бук1уна такси ах1ун яги жалго бет1ергьанал маши-абазда анкьго километр хала-ъи бугеб росдал раг1а-ракьандеги г1унт1ун унтаразухъе щвезе. Гьединал рокъоре ах1иялин абуни сардида жанир цо чангоги рук1уна. Росолъ руго хасоло г1азо бугеб заманаялда цого УАЗ «Скорая помощь» машина гурони т1аде унарел ва цойгидаб бат1ияб машина жендаризабизе зах1матал лаблъазда г1адамаз яшав гьабун ругел бак1алги. Гьелъ медх1алт1ухъабазул к1удияб божи буго, ЦРБ-ялъул бет1ерав врач Латипов Расулил ва сахлъи ц1униялъул рахъал т1ад разарун вугев муниципалияб г1уц1иялъул бет1ерасул заместитель Шабазов Ильясил кумекалдалъун УАЗ маркаялъул скорая помощь машина жидеего щвеялде. Ц1акъго хъвалеб жо халат бахъуна бук1иналъ рехсей гьабич1ого толеб буго цойгидал г1унгурт1абазул. Гьабуралдаса г1ей гьабун ч1еч1ого жегиги Шамсудинил рак1алда буго киналго г1оларел рахъалги т1аг1ине гьарулаго аск1об-сверухъа бичун босизе яги хисун кьолеб ракь щвани гьелда т1ад рентген кабинет ва цойгидал чара гьеч1ого унтаразе х1ажатал бак1ал жаниреги рачунаго росулъ поликлиника базецин нухал ратиялда т1ад х1алт1аби гьаризе. Гьес цере ккун гьарурал х1алт1абазул хал гьабураб мехалъ дир т1убанго божизе бач1ана жиндирго цебе льураб гьеб суалги Шамсудиница т1убан раг1алде бахъинабизе бук1иналда. Тавпикъги чорхое къуватги кьейги гьев халкъалъе г1оло вахъун ч1ун вугев х1икматав инсанасе гьеди-гьединал х1алт1абиги гьарулаго жегиги чанго анц1-анц1 санабаз халкъалъе хъулухъ гьабулевлъун хут1изе.


Россиялъе бокьун гьечIо Страсбургалъул диваналъул хIукмаби тIуразаризе\nДагьалъ цебе Россиялъул президент Владимир Путиница гъулбасараб къануналъ Конституционияб диваналъе рес кьолеб буго халкъаздагьоркьосел диваназул хIукмаби сан гьаричIого тезе. Гьеб бугин квещаб къанун, инсанасул ихтиярал хвезарулеб, ян абураб пикру загьирабулеб буго гIемерал жамгIиял хIаракатчагIаз. Масала Мемориал централъул юрист Кирилл Коротеевас.\nИсана соналъул байбихьуда Страсбургалда тIобитIараб Европаялъул Диваналъул лъагIалилаб пресс-конференциялда гьелъул бетIер Дин Шпильманица абуна, Россиялъ дунялалда тIоцебесеб бакI кколеб бугин жинде данде гIадамаз гIарзал гьарун рукIиналъул рахъалъан.\nГьес гьединго тIаде жубана, инсанасул ихтиярал ва аслиял эркенлъаби цIуниялъул Конвенциялъул денонсация Россиялъ гьабуни, жиндир ракI буссине бугин. Гьанже гьадинаб хIинкъи хIакъикъаталдаги баккун буго, ян абулеб буго «Мемориал» централъул юрист Кирилл Коротеевас.\nКирилл Коротеев: «ТIоцебесеб иргаялда абизе ккараб буго - гьеб гурин гIицIго Путиница гьабураб хIукму. Гьеб буго Федералияб конституционияб къанун, Пачалихъияб Думаялъ ва Федералияб Шураялъ тасдикъ гьабураб.\nГьелъ Юстициялъул министерлъиялъе рес кьолеб буго Конституционияб диваналде хитIаб гьабизе. Конституционияб диваналъ жиндир иргаялда Россиялъе рес кьола Инсанасул ихтиярал цIунулеб Европаялъул Диваналъул ялъуни цогидаб халкъаздагьоркьосеб идараялъул хIукмаби сан гьаричIого тезе, гьел Россиялъул Конституциялде данде ккун гьечIони. Гьеб буго гIемеррахъалъулаб проблема.\nДида ккола гьеб къануналъ щибго хисизе гьечIин. Амма цо гъира якъинго бихьулеб буго. Гьеб къанун къабул гьабун буго ЮКОС-алъул ишалда хурхараб Страсбургалъул диваналъул хIукму тIубазабиялъул болжал нахъе цIай мурадалда. Россиялъ гьадинал гIиллаби рачине бегьула: тIоцебего Конституционияб диваналъ хIукму гьабизе кколин, хадуб Министрабазул кабинеталъ гьеб дандбазе кколин ва цогидал».\nСтрассбургалъул диваналъ хIукму гьабуна ЮКОС-алъул рукIарал акционеразе цо миллиардгун микьнусиялда лъабкъоялда анлъго миллион евро компенсация хIис абалда кьезе. Амма Россиялъул юстициялъул министр Александр Коноваловас лъазабуна, гьелъие кьучI гьечIин.\nАмма ЮКОС тани, гIадатиял гIадамазул къисматалъеги квешаб асар гьабизе гьечIищ гьеб къануналъ? Гьаб суалалъе Коротеевас гьадинаб жаваб кьолеб буго\nКирилл Коротеев: «Рехсараб къанун Венаялъул конвенциялдеги данде кколареблъун рикIкIине бегьула. Гьеб конвенциялъ пачалихъаздаса тIалаб гьабулеб буго халкъаздагьоркьосел къотIи-къаял тIуразари.\nГьеб гуребги, инсанасул ихтиярал цIунулеб Европаялъул конвенциялъги тIалаб гьабулеб буго щибаб пачалихъалда инсанас гIабураб гIарз ва гьелда бан къотIараб хIукму тIубазаби.\nДида ккола, гьеб цIияб къануналъ ахIвал-хIасл хисизабизе гьечIин, щайин абуни, Страссбургалъул диваналъул хIукмаби Россиялъ тIуразарулел рукIинчIо цереги».\nAmnesty International: "Яргъил даран-базаралъе ахир лъезе ккола"\nБищунго гIемер журналистал туснахъазде реххулел руго Китаялдаги Мисриялдаги\nСтрасбургалъул диваналъул хIукмабазе Россия кидаго гуреб мукIурлъизе бугеб


Азербайжаналъул архитекторал Дагъистаналде рачIана арбагI къоялъ. Гьел дандчIвана МахIачхъала шагьаралъул нухмалъулев Рабаданов МуртазагIалигун ва хадур гьел тIаде къабул гьарун руго Дагъистаналъул нухмалъулев ГIабдулатIипов Рамазаница/\nГьел архитекторазул кумекалдалъун ракIалда буго тахшагьаралъул маххул нухалъул вокзал бугеб бакIалдаса байбихьун «Авар театралъул» мина бугеб бакIалде щвезегIан къватI къачIазе.\nМахIачхъала гьеб мухъалда бищунго гIемерал руго, тIоцебе «Порт-Петоровск» абун щагьар гIуцIаралдаса нахъего рукIарал некIсиял минаби. Архитектураялъул магIнаялда босани гьел минаби рикIкIуна бищунго къиматал тарихиял бакIалда хIисабалда.\nСоциалиял сетазда гьеб МахIчхъалаялъул гьеб къватI къачIазе рагIулин Бакуялдаса архитекторазин рагIидал гIемерав чияс тIасан кIалъай гьабуна гьелда тIасан. Щайин хас гьабун Азербайжаналдаса махщелчагIи гьелда тIад хIалтIизе кколилан суал лъуна гьез гьениб. Цогидазул абуни бачIинахъего божилъи гIолеб гьечIоан Бакуялъул архитекторазда, гьез жидеего хасиятаб къагIидаялъ гьабизе батилин шагьар цIигьабун къачIаялъул хIалтIиян хъвана фейсбукалда цояс жиндирго пикру. Щайгурелъул кигIан лъикIал архитекторал гьел ратаниги гьезул кингоги жидерго доба хасиятаб хатI батулин гьезул хIалтIулъ, амма Дагъистаналъул гьездаса батIияб бугин.\nАмма МахIачхъалаялдаса хIалбихьи бугев архитектор Зиявудинов МухIамадица рахъкколеб буго Бакуялъул махщелчагIазда тIад шагьар цIигьабун къачIазе гьабураб божилъи.\nАзербайжаналде гьабураб сапаралдаса хадуб гьезул архитектураги берцин бихьун гьабураб хIукму батизе бугин ГIабдулатIиповасул гьебилан рикIкIунеб буго МухIамадица.\nЗиявудинов МухIамад: «Узухъда битIун гьабулеб буго гьеб къватI цIигьабун къачIазе ракIалде ккей. ТIоцебесеб иргаялда рахьдал рагIалда бугеб бакI букIинаги, нилъер гьаниве къватIиса вачIунев гьоболасдаги тIоцебе бихьулеб бакI хIисабалдаги къачIазе кколеб бакI буго гьеб. Реконструкция щиб кколеб? Гьеб ккола цересел къимат бугел, тарихияб кIвар бугел бакIалги хвезе риччачIого цогидал минаби цIидасан къачIаялде абула гьедин. Гурого чIунтун, куц-бегI гьечIого некIсияб росуйин кколеб хIалалъ буго жакъа нилъер тахашагьар».\n«Вацлъи» абураб жамгIияб гIуцIиялъул хIаракатчи МикагIил МикагIиловас рикIкIунеб буго Маххул нухлул вокзалалда аскIосан бугеб къватI гуребги цIигьабун къачIазе кколел къватIал гIемерал ругин МахIачхъалаялда. Махщалил рахъалъ МикагIил ккола ралел бакIазул дизайнер.\nМикагIилов МикагIил: «ТIоцебе къачIазе ккола Шамилил цIар лъураб къватI, гьеб буго дир цебего ракIунтараб суал буго.КIудияв имамасул цIар лъураб къватI букIин гуребги гьеб буго шагьаралда бищунго кIудиял къватIазул цояб. Гьениб буготахшагьаралъул аслияб мажгит, гIадамал тира-сверизе унеб ах ва цогидалги кIвар бугел бакIал руго гьенир».\nМахIачхъала цIигьабун къачIаялъул рахъалъ президентал дандразе гIемерал суалал ругоанин нижерги, амма ниж гьесдандчIваялде ахIичIилан бицана «Эркенлъиялъе» хадубги тIадехун бицен гьабулев вукIарав, «Шауриб» абураб архитекторазулидараялъул нухмалъулев Зиявудинов МухIамадица. Амма гьеб суалалда тIад ниж церего ургъулел ругин.


Гъадинал руго Лъандал\nГIабдула МухIамадов, Хуштада гьоркьохъеб школалъул тарихалъул мугIалим\nГIандигIурул кваранаб рахъалда, бакъльуда керен кьурал багвалазул мугIруз жанибе бачараб, гIажаибго хIайранаб расальиялда, къилбаялъул рахъалда бус-сараб кьурда тIад боржине къачIараб цIумалда релълъун бихьула рикIкIадиса балагьидал жиб некIсиял росабазул цояблъун рикIкIунеб Льондода росу. Росдада цебе буго тIубараб лъагIелалъ гIурччинльидул кьер хисулареб «Манигъадари» рохь, росдада гьоркьан чвахулеб буго гьобо хIалтIизабизе гIураб къадар лъим жиндир бугеб лъар. БакьтIерхьул рахъалда гIурччинал хурдул, бакъбаккул рахъалда боцIи кваналел риидалил мучIдул. Цо хуштадисес жиндирго божарав гьобол-гьудул лъондодисесда абун буго: «Валлагь гъудулав чи, гьабсагIат нуж ругеб бакIалда нуж лъандал рукIинчIелани, ниж хуштал, цIакъ бечедал чагIи рукIизе рукIана», -ян. -Гьаб щай, -ан цIехон буго лъондодисес. -Нужер бугебщинаб мегIергIалах, ах-хур нижее щвезе букIиндалха, -ян жаваб гьабун буго хуштадисесги. Гьединаб гьава-бакъ рекъараб бакIалда гIумру гьабун руго гъалбал хириял, гIадлу-низам щулиял лъандал.\nРосдаде тIаде балагьараб магIарда ругел сиязги нугIлъи гьабула Лъондода росдал тарих некIсияб букIиналъе. МугIалим хIисабалдаги дирго хIажалъабазги гIемер щола дун гьеб росулъе. Дир лъикIаб лъайхъвай букIана гIумру советияб хIалтIуда арав ГIазизов МухIамадилгун. Гьесул биценазда мугъчIвайги гьабун, бицине бокьун буго дагьа-макъабго гьеб росдал тарихалъул.\nТIадехун бицен гьабурал сиязда тушман вачIунев вукIин льазабиялъе толел рукIун руго хъаравулзаби. Тушман ваккарабго ахIи балеб букIун буго росулъ ва, хIажалъи ккани, мадугьалихъ ругел росабалъги. «Лъондода» абураб рагIул магIнаги «рагIаллъи» абураб ккола гьезул мацIалда. Цо кумек хIажалъараб бакIалда хуштадисез росу цадахь базе бугин абураб рагIиялъеги инкар гьабун буго лъандадерица, жидерго гIураб къуват бугин росу цIуниялъе абун. Цебе Лъондода бугеб халкъалъул къадар цIикIкIараб букIун буго хуштадеридаса. Гьебго заманалда гьенив вукIун вуго сверухълъиялдаго машгьурлъиялъ цIар арав гIараб гIелмуялъул гIалим, Харахьи Дагъистаналъул лъабабилев имам вищиялъул суал гьоркьоб лъураб мажлисалдаги гIахьаллъи гьабурав, хуштадерие дибирлъиги гьабурав Гъазидибир МухIамадов. Хъварщиса Загъалавдибиридагун Генуса Шамилида цадахъ цIар чIван букIун буго гьесдаги имамлъи гьабизе, амма нилъеда лъалеб къагIидаялъ, Загьаласул рагIи билълъанхъизабун, имамлъи Шамилие кьуна. Гьенире унаго Загьаласдаги Гъазиявдибиридаги гьоркьоб ккун буго гьадинаб иш. КIиявго данделъун вуго Агъвали. Замана букIун буго квачараб хасел. Рогьалил как ахIидал, Гъазиявди-бирица гIурул рагIалда чIвараб цIерги бекун, какиеги чурун, как бан буго. Загьалавдибирица, жив квачалев вукIиналъ гьабсагIат бачIого, дагьаб нахъе базе толеб бугин абун буго ва цодагьалги церехунги рильлъун, бан буго как. Цинги цIехон буго лъондодисесда хъварщисес, кин дуда кIвараб гьадаб цIерги бекун цIорораб лъеца какие чуризеян. -Дица росулъа къватIиве вахьунаго цо бакъвараб, цо бухIизабураб чIагIдал кIиго гIорто рехун букIана, -ян. Абула цо гIалимзабазул мажлисалда чIагIдал бицен ккараб мехалъ, Загъалав-Апандица абунилан чIагIа Гъазиявдибирие бегьулин кьезе, гьес рогьалил как гIужда банин, жиндир как кватIанин абун. Гъазиявдибир кIиго нухалъ лъелго ун вуго хIежалдеги. Цогидалги рукIун руго доб заманаялъ Лъондода росулъ лъабго-ункъо моцI нухдаги бахъун лъелго хIежалде унел. Гьединаздаса ккола МухIамадхIажи МухIамадов, МухIамадхIажи Капаров, ХIажияв ГIодоларув. 1853 соналъ богун гуржиялда чабхъад унев Шамиль имамас Лъондода росдада тIад бугеб «Гьаназала» щобда щвезегIан лъидаго бицун гьечIо кибехун жинца чабхъен гьабизехъин бугебали. РакIарун наибзабигун гьес абун буго: «Нилъ ЦIоралде Гуржиялде чабхъад унел ругилан». Наибзабазул цояс нилъер районалъул росабиги, ГIанди гIурул расалъиги, гьенир ругел ахал хурзал, авлахъалъулгун, рохьалги рихьидал абун буго: «Гьаб гьитIинаб ЦIор буго, КIудияб ЦIор дагьабги добегIан бугин» -абун. Гьеб къоялъ имам Шамиль рещтIун вуго Лъондода росулъ Гъазиявдибирил вас имам Шамилихъ. Гьенисан ун вуго Хуштада сордо базе ТIинди вугев наиб, Хуштадаса гIалимчи КIудияв Мусаласул васасул вас Закариял ХIажиявгун. Имамасул бодуца рещтIен гьабун букIун буго гьеб сордоялъ лъандадерил «Хъвабала» абулеб рохьил тIалаялда. ТIубараб бодуе гьоболлъи гьабун буго лъандадерица. Бода гьорлъ вукIун вуго I5 000 рекIарав ва лъелав рагъухъан-мюрид. Бихьулеб буго гьеб заманаялъ лъандал маIишаталъул рахъалъ ресалда рукIин. Шамилил бодул байрахъулавлъун вукIун вуго лъондодоса МухIамадов Шамхал.\nХалкъалъул рекIелъ цIунун хутIана гIалимал ХIажиявдибир, Зубаир МухIамадов, Къ.Идрисов. Зубаир вукIун вуго Шамил имамгун цадахъ гIемер хьвадарав, гьесул гIакълучилъун. Гьесги гIaхьалъи гьабун буго Шамилил Кахетиялда гьабураб чабхъеналда. Гьелъул хIакъалъулъ дица хъван буго «Кахетиял да Шамилил чабхъен ва гьелъулъ цIумадисезул гIaхьаллъи» -абураб макъалаялда.\nНилъер заманаялда ро сулъ лъикI гIараб гIелму лъалеллъун рукIана мунагьал чураял ГIабдухаликъ MyxIaмадов, Гъазияв ГулучIиярув, Гъайирбег МухIамадов, Зуба ир Шамхалов. Советияб заманалда гIемерал соназ Гъуниб районалъул КIуяда росдал мажгиталъе имамлъи гьабуна Лъондодоса ХIайбулагьица. 1937 соналъул репрессиялъул къурбаналлъун ккана ва туснахъ гьарун тIагIинаруна вацал ГъазимухIамад ва ХIамзат МукIуваровал, ХIажияв ЧIетаварув, Гъайирбег МухIамадов ва цогидалги.\nДагьал гьечIо росулъ гьанжесеб гIелмуялда жид-ца бутIа лъолел ва лъурал гIадамал. Гьез жидерго лъалкIал толел руго батIибатIиял бакIазда хIалтIулаго. Гьел ккола жидер мунагьал чураял ветеринариял гIелмабазул доктор, профессор, «Россиялъул культураялъул мустахIикъав хIаракатчи», «Дагъистаналъул гIелмуялъул мустахIикъав хIаракатчи», «Дагъистаналъул мустахIикъав ветернарияв тохтур», «РакIбацIцIадаб захIматалъе гIоло» медалалъул хважаин ГIамир МухIамадов, лъебералде гIунтIун соналъ нилъер магIарул газетапъул редакторлъун хIалтIарав, чаналиго тIехьалъул автор, поэт ва хъвадарухъан, публицист ва журналист МухIамад Шамхалов, гьабсагIат нилъгун ругел профессор МухIамад ХIайбулаев, ДРялъул художниказул союзалъул председатель, ДРялул ва РФялъул мустахIикъав художник, РФялъул художниказул союзалъул член Къ-ГI.МухIамадов, гIелмабазул кандидатал М. ХIизбулаев, ГI. СагIи дов, А. Ибрагьимова, М. Къасумов.\nОбзор селения Тлондода\nЦебеселда дандеккун, жакъа тIубанго хисун буго росдал гIадамазул гIумруги. Заманаялъул тIалабазда рекъон рарал чIухIарал минаби руго. ЛъикIаб ресалда яшав гьабулеб буго гIадамаз. Цебе кьурда тIад букIараб росу гьанже цIиял минаби ран кIодолъулеб ва берцинлъулеб буго.\nВатIаналде тIаде къо ккарал рагъул соназдаги 75 чияс гIахьаллъи гьабуна рагьулъ. Гьел рагьана Севералдаги, Украиналдаги, Белоруссиялдаги, Ленинградалдаги, Москваялдаги. Кьалул майданалда абадиялъего хутIана 50-гIанасев рагъухъан. Орденал-медалалгун росулъе тIад руссаразда гьоркьоса жакъа чIаго вуго гIицIго цохIо Деньгаев ГIисакъ.\nРосдал цIар дунялалда рагIизабуна гIолилазда гьор кьоб эркенаб гугариялъул рахъалъ дунялалъул ва Европаялъул чемпион ва Сиднеялъул Олимпиялъул гIарцулав призер Арсен ГьитIиновас. РакIалда ккола гьес ва гьесул гьитIинав вац, Россиялъул чемпион Шамилица нилъ жеги гIемер рохизе гьа-рилин абун.\nЛъондода росу буго гIадлу-низам щулияб росу. Ахираб чанго сон буго ро сулъ цо гьитIинаб бугониги такъсирияб иш ккечIого. Гьаб чаналиго соналъ тIатIалаго росдае нухмалъи гьабулеб буго Идрисов ГIисакъица.\nГьесул гIуцIарухъанлъигун бажариялдалъун кIвана лъандадерил колхоз магIишат гIодоб ккезе биччачIого цIунизе.\nГьитIинабго макъалаялда лъандадерил тарихалъул бицун бажариларо, буго пикру гьелъул хIакъалулъ щвалде щвараб хIалтIи гьабизе.\nЗаманагун гIадамал хисула, хисуларо халкъалъул тарих. Гьеб нахъе хутIула. Дун божула цIиял гIелаз, жидер го росдал тарих жеги бечед гьабиялда ва нахъе цIуниялда.


Хунзахъа КIудияв ГIабдурахIман » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nХунзахъ росулъа КIудияв ГIабдурахIманил гIемер бицуна гIадамаз. Гьев вукIув вуго божизе захIматаб къуваталъул, ракI лъикIав ва гIадамазе кумек цIикIкIарав чи. Гьесул тIолабго гIумру ун буго бакIабщинаб хIалтIуда, амма ресукълъиялда. Нижее бокьун буго гьаниб гьев нартав гIадав магIаруласул хIикматаб жигар-жан жидедасан бихьулел цо-цо лъугьа-бахъиназул бицине.\nРосдал гIолохъабигун цадахъ ГIабдурахIман гIемер унаан лъебелазул рохьове цIул къотIизе. Гьале, бегизабула гьес рохьобго кIудияб гъветI. Амма гIолохъабазул рохел хола. Гъветl тIаде ккола ГIумалав абулев чиясде. I2 чи тIаделъаниги гъветI багъаризабизе кIоларо. ТIаде вачIуна ГIабдурахIман. ГIолохъабазда абула гвенд бухъеян. Рихха- хочарал гIолохъабаз хехго тIубазабула КIудиясул амру. ГIабдурахIман чехь тIаде гьабун гвендинив вегула ва хIатIалги разарун гъотIол цояб рахъ бигьа гьабун добегIан лъола.\nГIабдурахIманил бергьараб махщел букIана гIурулъа цIул бахъизе. ЦIакъ тIадагьго хIалтIулаан гьев лъелъ.\nЦо нухалда кираялъ ун вачIунаго ГIабдурахIманида дандчIвала цIакъ гъалдибер кIудияв рекIарав. Мискинчиясде гьесул ракI щоларо ва вачIинахъего гьев валъаргъине лъугьуна:\n- Мунищ КIудияв ГIабдурахIман? — ян гьикъула гьес.\n- Уха, гьудул, дун вуго.\n- Мун чIвазе кколаха...\n- ЧIваге, гьудул, дурго нухалъ а. Нилъее питна щай.\nРекIарав цIакъ лъугьуна ГIабдурахIманил хIал бихьизе чодаса рещтIуна ва хвалчен бахъула.\nГужгаталъул квалчIабиги рачлихъе рахъун КIудияв чIухIухъанасде тIаделъула. Цин кодоса хвалченги бахъун, кодойги ккун нухлул ракьанда бугеб ганчIида аскIове вачуна ва цо гвандинивги лъун тIаде гамачIги ккезабун, хьолбохъ хвалченги эхетун, ганчIида чуги бухьун тола.\n- ГIурумухъалъул чи вихьула, мунго вигьараб мехалъ аха, гьудул, эхеве, - янги абун ГIабдурахIманицаги нахъе хазабула.\nБицен буго эхере унелги, эхеде рачIунелги данделъун 7 чи гIезегIан кIун гьечIила гамачI нахъе гиризейилан.\nГIабдурахIман ккола ханзабазул заманалъул чи. Хунзахъа Хъайтмазицаги гьесда хIалтIи малъулаан. Цо нухалъ Хъайтмазил азбаралъуб цIул бичIулев вукIарав КIудиясде тIаде щола хважаинасухъе кагъат босун вачIунев Игьалиса чапар. КIалъа-басай гьабулеб мехалъги гьев гIорцIмида рекIахъен чIун вукIун вуго. Ва хадуб гъоркье лъугьунаго ГIабдурахIман «ЧIа, лъугьунге гъоркье» - янги абун аскIове вачIун вуго. ГIорцIмида кверги бахъун гьев чахьикье лъугьун уна ва ункъабго бохги ккун кьегIер гIадин гьебги кодобе босун, цо нухалъ азбарги сверун, босун кавудахъ лъола.\n- Дудаго лъан букIине, росдал рагIалде щвараб мехалъ рекIарав гIодове рештIине ккола, — ян абуна ГIабдурахIманица.\nГьелдасанги нилъеда бихьула ГIабдурахIман умумузул лъикIал гIадатал цIунулев чи вукIараблъи.\nГIабдурахIманица жигараб гIахьаллъи гьабулеб букIун буго росдае пайдаял хIалтIабазулъ. Масала, лъим бахъиялда, кьоял раялда, нухал къачIаялда, гавабалъ. Гьесде гIемер кколеб букIун буго гьецIо, къоно, тIалаби рахъизе ва гьел раччизе. КIудияб къоно кумек гьечIого гьакиде бахинабизе ккараб мехалъ, гьес цояб гьакиберги бахъун, мали гIодоб цурабго гьенибе бахинабулеб букIун буго. Хадуб квераца малиги кодобе борхизабун, аскIов вугесда абулеб букIун буго xloситIа гьакибер хеян. Гьединал бакIал хIалтIаби гьаризе кколел рукIаниги, ГIабдурахIман, бицанихъе, вукIун вуго кваникъав чи.\nРосдал харабаз бицуна, ГIабдурахIманица кидаго жиндирго гьаказда кира гIемер лъолаанилан. Цо нухалъ гьеб бакIлъидал цояб оц чвархъан гloдоб бегун буго. ГIабдурахIманицаги, гьебги биччан, рукьалда жиндирго гъеж базабун буго. Гьедин цIан буго гьоко Иги рагIалде тIаде рахинегIан.\nЦо нухалъ Хъайтмазица жиндихъего ахIула ГIабдурахIман. Гьесие сайгъаталъе кьола цIакъ чIухIараб тIимугъ. ГIабдурахIман гьеб босизе инкар гьабун чIун вукIаниги, тIаделъун босизабула. ТIимугъги босун вачIунев ГIабдурахIманида годекIанир рукIарал гIолохъабаз абула:\n- ГIабдурахIман, дуе щун бугеб цIакъаб тIимугъ.\n- ЦIакъаб гьечIо гьаб, хъубаб буго, - ян жаваб кьола гьес. - Нужеда лъаларо, гIолохъаби, алда хадуб дида малъизе бугеб жо.\nГьедин ккезеги ккана. ТIимугъалъухъ гьес Парилал абурал бечедал гIадамазе хъиру гIанлъун кIудияб подвал гьабиялъул къиса гьадин лъугIула. ХIуригат ккун хадуб Парилазул хазина бахчараб бакI лъалеб батиялда щаклъи ккун ГIабдурахIман цIех-рехалъе ахIула. Лъаларилан жаваб кьола ГIабдурахIманица ва гьелъие гIоло буюрухъ кьола гьев подвалалъув тIамеян. Вачун унев ГI абдурахIман подвалалъул кIалде щваравго велъула.\n- Щиб, нижеда тIад гурищ велъулев вугев? - ян ццин бахъуна цlex-pex гьабулезул.\n- Гуро, гьудулзаби. Дицаго бухъараб бакIалде дунго ккараб мехалъ велъизе бачIана, -ян абуна ГIабдурахIманица. Подвалал рухъи гIадал захIматал хIалтIаби малъулезда бечедазул балъголъаби лъаларилан абидал гьев нахъе виччала.\nХIалтIи гьабулеб мехалъ, кверазул хъал къвакIизабулилан, ГIабдурахIманица гьезда цIамул лъим бахунеб букIун буго. ЧIухIулароанила ГIабдурахIман жиндирго бергьараб къуваталдаса. КIудияб сабруялъул, гурхIел цIикIарав чи вукIун вуго гьев. ГIумруялда жаниб, рес къотIидал, гIицIго цо нухалда вагъизе ккун вуго гьев. ГIумруялъул ахирал соназдаги ГIабдурахIман вукIун вуго ракI аваданав чи.\nАвтор: Р. ГIамирханов, М. Пазлудинов\n» ГIажаибаб къуваталъул инсан\n» ТIаса лъугьа, эбел


Парижалъул «Стад де Франс» стадион 13 ноябралъул къаси гьенир кьвагьиял гьарун хадуб\nЗелимхан: «Дун Франциялда хутIун вукIаравани, узухъда гьеб стадионалдаги вукIунаан. Дун гьенив хIалтIулев вукIана кIигогIан соналъ цIадудаса цIуна-къаялъул хъулухъалда. Стадионалда кIудиял тадбирал тIоритIулеб мехалда ниж киналго гьенирги рукIунаан.\nГьеб цIунулезул лъабго гор букIунин абизе бегьула. ТIоцебесеб-стадионалдаса дагьалъ рикIкIад-жандармалги, полицияги. Гьез хал гьабула стадионалде рачIунел ругел гIадамазул, хадусеб стадионалде гIадамал риччалел бакIазда. Гьез хал гьабула щибав чиясул. Руччабаз руччабазул, бихьиназ бихьиназул. Кодоб бугеб жоялъулги хал гьабула. Гурин дун хал гьабизе чIоларин, жинда квер хъвагеян лъугьарав чиясдаги абула,: "ЛъикI буго, гьедин батани, гьанибе дуе нух гьечIо",-ян. Лъабабилеб-стадионалда тадбирал унаго гьенир трибунаязда гьоркьор ва хIаязул майданалде унеб нухда рукIунел хъаравулзаби».\nЗелимханица бицухъе, бицен гьабулеб стадионалда жанив гьуна 70-75 азарго чи. Гьенир лъурал кIудиял экраназда цо-цо тадбирал унаго бихьизабулеб буго стадионалда чан чи вугевали. Гьесул пикруялда, гьедигIан гIемерав чи стадионалде вачIунев вукIаниги гьенибе кьвагьулеб жо босизе ресго букIинчIо. Гьесда бичIчIулеб гьечIо 13 ноябралъул къаси террористазда гьеб кин бажарарабали.\nЕвропаялда гIадамал россиялъулазде яги кавказалъулазде дандеккун гIемерго тамахал, чиясда божулел гIадамал ругин рикIкIунеб буго гьес ва ракIалде щвезабуна живго гьенив хIалтIулаго ккараб цо гьадинаб хIужа.\nЗелимхан: «Дун стадионалда хIалтIулев мехалда гьениб ине кколеб букIана Ирданиялда ва Франциялда гьоркьоб регбиялъул къец. КъватIиб букIана квачалъул кIиго градус. ГIадамал трибунаязда гIодорчIун хадуб судияс лъазабуна гьаб матч нахъе бахъулеб бугин, нужерго билеталги цIунейин гьелъухъ балагьизе тIасияб анкьалдаги рачIайин. Ирдандиялдаса Франциялде щвезегIанги рачIарал, матчалдаса кеп босизеги хIадурал, дагьаб жоги гьекъарал чагIи рукIинарищха гьел.\nЦинги гьениб багъарана разигьечIезул кIудияб хъуй. Гьекъонги рукIанин абизе бегьула гьел киналго. Ирландиялъул фанатал лъалаха дунялалдаго жидер ахIи-хIур кIудияб букIиналъ. Гьезул трибуна букIана дида цебе, дир масъалаги букIана гъал-магъир ккезе бичIчIачIого гьел чагIи стадионалдаса къватIире ккезари. Гьезул 800-гIан чи вугев трибуна цинтIаго тIадеги рахъун журана хъудизе. Гьел тIаде рачIун рукIарабани дирги дида цадахъ рукIаразулги нахъе жо хутIулароаан.\nГьезда гьоркьосан цояс, гьезул лидер вукIун ватилин ккола дида гьев, дида гьикъана: «ТIаде балагьун мун французав гуро, мун щив?»-ян. Дица абуна чачанав вугин. Цинги гьес абуна гьаб сагIат нилъ кIиялго цоцазда къочани жал гьаниса ине руго ян. Дида цадахъ вукIарас ишан гьабуна гьезде аскIовегIан унгейин, бокьараб жо ккезе бегьулелъулха. Гьесухъги гIенеккичIого дун ана ва нижеда гьоркьоб букIараб турникеталда тIасан ниж цоцазда къочана. Дир кIигъежалда кверги кьабулаго «ЛъикI!» абун кIудияб килищ борхана гьес. Гьел киналго берцин гьабун нахъеги ана. Гьединал тамахал агрессия гьечIел гIадамал руго Европаялда».\nФранциялда диназде, тIомол кьералде, жинсияб ориентациялде балагьун кинабгIаги рокьукълъи гьечIин гIадамазда гьоркьоб, гьеб бихьанин стадионалда аза-азар чиги хвасар гьавун террористазе нухкъан бусурманчи чIеялъгиян ракIалде щвезавуна Зелимханица террористазул цояв матч унеб майданалде виччачIев Захир абулев стадионалъул хъаравул.\n«Стад де Франс» стадионалда хIалтIулев вукIарав Зелимханица гьанже гIумру гьабулеб буго чачаналъ. Эбелалъ гьениса нахъе вачун вуго жиндир цо вугев вас Зелимхан Европаялда гIумру гьабизе бокьун гьечIин жиндиейинги абун. Гьейин гуребани, живги доб къоялъ стадионалда вукIунаанин рикIкIуеб буго Зелимханица.\n13 ноябралъул къаси Парижалда гьарурал тIадекIанцIиязул хIасилалда, ахирисел баяназда рекъон, хун вуго 132 чи, лъукъун вуго нус-нус чи.\nЧачанав: «Эбел гурейани, дунги вукIунаан гьеб стадионалда»\nПариж. Стадионалда кьвагьиял