К Ефесянам цIияб къотIи\nТІадегІанав сабаблъун жанив тІамурав дица нужеда гьарулеб буго Аллагьас нуж тІаса рищун рукІиналъе мустахІикъаб куцалда хьвадейилан.\nЧІухІи-пахрулъи чІвараллъун, гІодоре риччараллъун рукІа. Цояз цоял хІехьон, цоцазе рокьун, сабруялда хьваде.\nРакълил рахсица цоцаздехун рухьун, хІаракат бахъе РухІалъ кьураб цолъи нужелъго цІунизе.\nЦохІого Черхги, цохІого РухІги, Аллагьас нуж тІаса рищун ругелъул, цохІого хьулги,\nцохІого ТІадегІанавги, цохІого божи-иманги, цохІого мунагьал чуриги,\nкиназулго Эмен – цохІого Аллагьги. Нилъ киназдасаго тІадегІанав вуго гьев, нилъер киналго ишазулъги вуго, нилъ киназулъгоги вуго.\nАмма нилъее киназегоги щивасеги щун буго батІи-батІияб гьунар – МасихІица кьураб сайигъаталъул хасаб бутІа.\nГьединлъидал ТІухьдузда хъван буго: «Гьев тІадегІан вахана, гьес гІемерал асирал рачун рачІана, гІадамазе сайигъатал рикьана».\nТІадегІан вахарав ватани, гьелдаса цеве гьев ракьалъул бищунго гъваридалъуве лъугьун вукІун вуго.\nРакьалъул гъварилъуде лъугьун вукІаравав гурищ бищунго рорхатал зобалазде вахунев? Гьес гурищ гьаб дуниялалда кинабго камиллъизабизе бугеб?\nГьесин лъугьинарурал чапарзабилъун цоял, аварагзабилъун цоял, Рохалил хабар бицунеллъун цоял, церехъабилъун яги насихІатчагІилъун цоял, –\nАллагьасе хъулухъ гьабизе ва МасихІил Черхлъун кколеб иман лъуразул агьлу мина гІадин щулалъизабизе.\nБожи-иманалъулъ ва Аллагьасул вас якъинго лъаялъулъ ахирги цогояллъун лъугьина нилъ. ТІубанго балугъал гІадамаллъун лъугьина нилъ гьебмехалъ, МасихІил камиллъиги насиблъила нилъее.\nКарачалаби гьелчезарулеб гьороца кинигин, диналъул батІи-батІияб чвахиялъ росун унел лъимал гІадинал гІадамаллъун рукІине бегьуларо гьанже нилъ. Гьел бигьаго гуккула хІилла-макруялъе махщел бугел гьерсихъабаз.\nРекІелъ рокьигун битІараб бицани, нилъ кІудиял гІела, сундулъго МасихІиде гІагарлъила. Гьев вуго бетІер!\nБетІералъин чорхол киналго лугби цолъизарулел. ЩукІдуз цоцаздехун щула гьарула гьел. Щибаб лагаялъулги букІуна жиндирго иш. Рокьиялъ гІуцІула ва кІудияб гІезабула черх.\nГьале дица нужеда абулеб ва ТІадегІанасул цІар рехсон лъазабулеб буго мекъаб-тІекъаб гурони гІакълу гьечІел мажусиял гІадин нуж хьвадугейилан!\nГьезул пикру-бичІчІи бецІлъун буго. Жидерго жагьиллъиги ракІбицалъиги сабаблъун, гьел рикІкІалъун руго Аллагьасде руссараб гІумруялдаса.\nСунцаго рекІее асар гьабулареллъун лъугьун, хІарамабщиналъ гІорцІулел гьечІо гьел, напс ккун чІезабулеб чІолохъжоги гьез бахъун рехун буго.\nАмма гьедин хьвадизе гуро нужеда МасихІил хІакъалъулъ бицун букІараб.\nХІакълъунго нужеда гьев лъан вуго. Нужеда бициндалха гьесулъ кинабго хІакъабщинаб бугилан!\nМунагьаб напс гуккулел къасдаз пасалъизавурав цевегосев инсанасул гІадинаб гІамал гІодобе рехе нужеца.\nНужерго рухІги гІакълуги цІилъизабе.\nАллагьасул суратлъун вугев, хІакълъунго ритІухъав, вацІцІадав цІидасан вижарав Инсанлъун лъугьине хІаракат бахъе.\nГьединлъидал, гьересиги рехун тун, щивас жиндаго аскІов вугесда битІараб бице. Цо Чорхол лугбилъидалха нилъ!\nЦцин гьалаглъараб мехалдагицин гьабуге нужеца мунагь. Нужер ццин бахъун букІаго бакъ тІерхьунгеги!\nИлбисалъе нуцІа къируге!\nЦІогьодулев вукІарав цІогьодуге, жиндирго кверал квалквадун магІишат гьабизе лъугьа, язихъасеги кьезе рес букІине.\nНасихІат гъорлъ бугеб ва гІенеккаразе сундулъго пайдаяб гурони, цониги квешаб рагІи бачІунгеги нужер мацІалде.\nАллагьасдасан бачІараб Илагьияб РухІ пашманлъизабуге, тІубанго тархъанлъараб къоялъе гьелъул мугьрулъидал нужеда чІван бугеб.\nНужеца рехун те хІалуцин, ццидахин, гьалаглъи, ахІи-хІур, хьандей ва цогидалги квешал хасиятал.\nЦоцазда гьоркьор лъикІ рукІа, хІеренго рукІа, цоцада тІасаги лъугьа, МасихІие гІоло Аллагь нужеда тІасалъугьарав гІадин.


ЮАРалдаса тохтуралъул ккараб лъугьа-бахъин\n- Цо сордоялъ дунги цадахъ рукIарал медсестрабиги захIматаб дежурствоялде ккана, - ян хъвалеб буго ЮАРалдаса тохтуралъ. - Лъимер гьабулаго, кигIан ниж къеркьаниги, хвасар гьайизе кIвечIо гIолохъанай чIужугIадан. Гьелъ нахъе тана заман щвечIого гьабураб, загIипаб лъимер ва кIиго сон барай яс. Ниж ургъалилъе ккана, киндай хвасар гьабила загIипаб лъимерин абун? Больницаялда рукIинчIо шартIал, хIатта гьединал лъимал лъолеб инкубатор бакизе токгицин букIинчIо. Цояй сестра ана нахъарокъое, гьениса квасквасги босун ячIана, гьитIич гъорлъ жемизе. Цогидай екерана грелка босизе. Гьейин абуни ячIана магIил бералги цIун:\n- Хинаб лъим жанибе тIурабго, грелка бихъана. Гьабин абуни букIана нилъер гьаниб хутIараб ахирисеб грелка.\n«ГIодобе тIураб рахьалда хадур гIодиялъул магIна гьечIин» бакътIерхьул улкабазда абулеб гIадин, Африкаялдаги пайда букIинчIо грелкаялда хадур гIодун. Гьеб босизе я аптека ялъуни тукен букIинчIо.\n- Щибха гьабилеб? – ан абуна дица, - нилъеца лъимер лъела цIадуда аскIоб, гьелъие рекъараб хинлъи бачIунеб гIадаб бакIалда. Щайгурелъул, хинлъи щвечIони гьитIич хвела. Нилъгойин абуни, иргадал гьелда аскIор регила, гьелда гьури чIваларедухъ. Нилъер аслияб масъала буго, лъимер квачалдаса цIуни.\nНахъисеб къоялъ дун ана аскIобго букIараб лъималазул рокъое. Дица гьезда бицана нолъ къаси ккаралъул ва гьарана гьеб гьитIинаб лъимадуе дугIа гьабейилан.\n- Бищун квеш ккараб жо буго нижер, - ан абуна дица гьезда, - цого-цо букIараб грелка бихъи. Гьелъ хинлъизабизе рес букIана лъимер, гьанже дагьабго гьури хъванигицин гьеб хвезе бегьула.\nДица, гьединго, гьезие бицана кIиго сон барай ясги йигин гьей хварай чIужугIаданалъул, жийго бесдаллъарайлъи лъачIониги, эбелалъухъ гIодулей.\nЛъимал кутакалда гIенеккана дица бицунелъухъ ва киназго дугIа гьабуна. Дир пикру жиндехунго буссинабуна анцIго сон барай гIадай ясалъ. Гьей ракI-ракIалъ Аллагьасде гьардолей йикIана, жиндирго гьитIинал квералги цере ккун:\n- Я, нижер БетIергьан Аллагь, Дуца нижее жакъаго цо грелка кье, щайгурелъул, метер кватIун ккезе бегьула, метералде лъимер хвезе рес буго…\nГьедин гьарана гьелъ гIезегIан мехалъ, бацIцIунаго магIугун ва ахиралда тIадеги жубана:\n- Цо ясикIоги кье, Аллагь, гьей кIиго сон барай ясалъе, жий Дуе йокьулеблъи гьелда лъазе ва гьелъул ракIги гъун букIине…\nГьелъул гьари рагIун гьакIкIан хутIарай дица, «Аминилан» абурабищалиго лъаларо. ТIубалареб гьари бугилан пикруги букIана, гьитIинай ясалъул анищ бихьулищин ракIалдеги ккана. Гьединал пикрабазда дун хIалтIуде тIадюссана. Дица гьенир медицинаялъул дарсалги кьолаан. Рукъги букIана больницаялда дандбитIухъ. Дарсида йикIаго дида бихьана дир рукъалда цебе машина чIун. Дун гьение екерана, амма дун тIаде щвелалде гьеб ана. Гьеб машинаялда рукIараз дир рагъида лъун бугоан къоло кIиго килограмм бугеб кIудияб посылка. Дир берал магIил цIуна. Дие жеги лъицаниги посылка битIун бачIун букIинчIо, лъабго соналъ гьаний хIалтIулей йигониги. Дихъа гьеб рагьизе бажаричIого, добго лъималазул рокъобе ахIи бана. ГьебсагIатго тIаде щвана гьениса лъимал, гьезда гьоркьой йикIана дой дугIа гьабурай ясги. Киналго тIаделъун, нижеца цо-цоккун гарацI бичун, гьелдаса квар бахъана, цинги нусги босун гьеб къотIана, жаниб бугеб жо хвеларедухъ. ЛъебергогIанасеб бер букIана дир кверазухъ балагьун, щибдай жаниб батилаян.\nБищун тIад батана чанго свитер, дица гьел лъималазе рикьана. Гьезул берал, роххиялъ кенчIелел рукIана. Хадур рахъун рачIана медицинаялъул къваригIунел алатал, чанго кишмишалъул къвачIа, конфетал… ва грелка! У, хIакъикъаталдаги букIана цIияб грелка!\nЛъималазул, гIажаиблъун, гьаркьал рорчIана, дирин абуни берал магIил цIуна. Дица гьарун букIинчIо Аллагьасда грелка кьейилан, гьарулей ясалдацин гIажаиблъун йикIана. Дунго кинай гIабдалха, дугIаялъул къуваталда божуларей?\n- Грелка кьурав Аллагьас ясикIоги кьун батизе бегьула! – янги ахIделаго кIанцIезе лъугьана дугIа гьабурай яс.\nХIакъикъаталдаги посылкаялъул тIиналда батана берцинаб ясикIо. Ясалъул берал цIваби гIадин кенчIана, гьей божун йикIана гьарараб жо Аллагьас кьолеблъиялда.\n- Дун йилълъинищ мунгун цадахъ дой гьитIинай ясалъе гьаб ясикIо кьезе? – ян абуна гьелъ дида.\n- Йилълъа, дир хирияй, дуцалъидал гьаб Аллагьасда гьарараб, - ан абуна дица гьелда, чвахулаго магIугун.\nГьеб посылкаялъ нухда бан бугоан щуго моцI. Гьеб битIун букIун буго дир рукIарал цIалдохъабаз, дунго гIадай тохтуралъ ракIалдеги щвезабун. Гьелъул ракIалде гьеб реххаравги Аллагь гурищ, битIун хIажатаб къоялъ грелка тIаде щвезе. Посылка цIечIого хутIараб бакIалда цоялъ ясикIоги лъун буго, лъималазул рукъалъе букIинейилан. Гьеле Африкаялъул гьитIинай ясалъул дугIаялъе Аллагьасул жаваб.\nПрочитано 775 раз\tПоследнее изменение Пятница, 15 декабря 2017 13:45\nДругие материалы в этой категории: « Къабуллъараб дугIа\tНакъит »


Европаялда террористияб хIинкъиялъул даража дагьлъги цикIкIунеб буго\nРоссиялда гьукъараб «Исламияб пачалихъ» абураб террористияб гIуцIиялъ Европаялда террористиял акцияби тIоритIиялъе хIадур гьавун вуго бищун дагь босун 400 хвалде унев. Гьелъул хIакъалъулъ ГIиракъалдаги Европаялъул улкабаздаги хIалтIулел хасал хъулухъазул вакилзабазда базабун, хъвалеб буго Associated Press агентлъиялъ.\nГьелго вакилзабазул рагIабазда, террористал хIадур гьарулел рагIула ГIиракъалдаги Сириялдаги ругел «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъул мархьиязда. Европаялде ва Совет Союз биххун хадур рижарал пачалихъалде щун хадуб, гьез гIуцIизе кколел руго гьисинал террористиял къокъаби ва гьаризе кколел руго терактазул серияби. Дагьалъ цебе аресталде гъоркье восарав Парижалда терактал гIуцIцIарав СалахI ГIабдусаламица Бельгиялда терактал гьабураб къокъа гIуцIун букIиналъул щаклъи буго цIех-реххчагIазул.\nБельгиялъул цIех-реххчагIаз халат бахъинабулеб буго кьвагьиязда цебе аэропорталда террористазде аскIове вачIун вукIарав гьезие кумек гьабулев вукIун ватизе бегьулев чи валагьиялъул операция. Щаклъи буго гьес теракт хIадур гьабулеб букIиналъул.


Соналъ нухмалъуда: хIасилал\nГьал къоязда лъагIел тIубала Дагъистаналъул нухмалъиялде Рамазан ГIабдулатIипов витIун вачIаралдаса. Щуго сонил болжалги кьун гьев гьеб хъулухъалда тасдикъ гьавуна Халкъияб Мажлисалъ гъоркьисала риидал.\nДагъистаналъул нухмалъулесул хIалтIуе къимат кьезе байбихьана гьев вачIун вахъиналдего. ГIемер рукIана интернеталдасан ва информация тIибитIизабулел цогидал алатаздасан ГIабдулатIиповасул политикаялъе квешаб къимат кьун, гьесде гъегъ бан хъварал макъалаби. Руго гьединго гьесдехун лъикIаб пикруялда рукIарал, хадур дагьалъ пашманлъизарурал гIадамалги. Байбихьуда цIакъ гIемер амбициялги хIалтIи гьабизе ракIалдаги букIанин ГIабдулатIиповасда, амма гьес кьураб рагIи кквечIин абулеб буго гьел гIадамаз.\nЖинца хIисабалде росун рукIарал масъалаби тIуразе иш гьабичIин Рамазан ГIабдулатIиповасин рикIкIунезда гъорлъ вуго цеве миллияб политикаялъул, информациялъул ва къватIисел бухьеназул министрлъун вукIарав, гьанже журналистлъун кколев Эдуард Уразаевас. Масала, гьес абунила жинца хIукуматалъул чагIи хисанин 66 проценталъ. ХIакъикъаталдайин абуни гьел ругила цояб хъулухъалдаса цогидалде рачарал чагIи.\nГьанжелъагIан Дагъистаналъул нухмалъиялда рукIарал МухIамадгIали МухIамадовас, МухIу ГIалиевас, МухIамадсалам МухIамадовас гьабуралдаса цIикIкIун хIалтIи гьабунин Рамазан ГIабдулатIиповасин рикIкIунеб буго цеве «Черновик» газеталъул вукIарав бетIерав редактор, гьанже юристлъун хIалтIулев Бияхъай МухIамадовас.\nБияхъай МухIамадов: «ХIукуматалъул хIалтIуда ГIабдулатIипов гIадин хIалтIулел чагIаз гьабичIо гьагъабгунияб жо – такъсиразул цIех-рехалги цогидабги… Гьес жинцаго абулеб буго жиндие бокьухъе хIалтIизе толев гьечIин живилан. Жиндие къваригIараб куцалда рахъкколеб гьечIила федералияб централъ жинир. Дун кIалъана гIаамалгун. Гьез абулеб буго жидеени гIемер жо бокьун бугила гьес гьабизе, амма гьабуралъухъги баркалайила. ГIадамазул тIалабал цIикIкIарал ругоха. Щайгурелъул гьанжелъагIан хъулухъазда рукIарал чагIазе бокьун букIинчIо халкъалъул масъалаби тIуразе. Россиялда гIумру гьабулел гIадамазул бугеб хасият ккола цо ханги вачIун 20 соналъ гьабичIого тун букIараб хIалтIи бащдаб лъагIалида жаниб гьес гьабизе кколин чIолеб. Цо чиясухъа гьабун бажаруларо гьеб. Гьелъие къваригIуна команда, рацIцIадал, ришват босуларел чагIи. Нилъеда лъалаха гьединал чагIи Дагъистаналда дагьлъун рукIин.\nРачаралги руго ришватал росулел. Гьединлъидал хIалтIи релълъунеб гьечIо. Гьединго хъулухъазде тIамизе чагIи ралагьулел рукIана ГIабдулатIиповас. Гьедин резервалде росизе жидер цIарал кьурав 800 чиясул 300 чи тIаса вищана. Гьенир руго 20-30-35 сон барал, лъай бугел гIолохъаби. Исана хъулухъазде тIамулищ гьелали бихьилаха. ТIамичIони, цебего букIараб политика билълъанхъизабулеб бугин ГIабдулатIиповасгиян абураб магIна ккелаха гьелъул. Жинцаго кьураб рагIи букIана геьсул – жинца хIалтIуде росизе ругила гьанже цIалун лъугIарал, ришваталги росуларел гIолилал. Лъаларо. Цо сон анаха геьсул гьеб резервалде чагIи росулаго, гьезухъа экзаменал росулаго. Гьанже балагьилаха гьес гьел чагIи хIалтIуда лъолищ, лъоларищали».\nЛъагIалида жаниб гьабун батичIониги, гьанжеялдаса хадубгIаги гьабилин Рамазан ГIабдулатIиповас хIалтIиян абураб божилъи хьулги рагIула Унсоколо мухъалъул цо-цо гIадамазул. Гьедин бицана ЭР-ялъе гьеб мухъалдаса жамгIияв хIаракатчи АхIмад ХIамзатовас.\nАхIмад ХIамзатов: «ЛъагIалида жаниб бажарун батилароха ГIабдулатIиповасухъа Дагъистаналда вугев 3 млн чиясул масъалаби тIуразе. Жакъа къоялда кIвечIеб жо буго къанун хIалтIизабизе кIунгутIи. Чанги чиясул ихтиярал хвезарун руго. Нижер мухъалдеги вачIун халкъалда цевеги вахъун рагIи кьунаха гьес къанун хIалтIизабизе. Гьединлъидал нижер хьул къотIун гьечIоха гьесдаса…».\nДагъистаналъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасул политикаялъе гьабсагIат чIванкъотIараб къимат кьун бажаруларилан абулеб буго «Кавказский узел» агентлъиялъе социолог Энвер Кисриевас. Щайин абуни жеги гIуцIун бахъун гьечIила хIукумат – зама-заманалдасан хисулел ругила министрал, чIахIи-чIахIиял идарабазул нухмалъулел.\nРеспубликаялъул нухмалъуда сон


Cолдатазул улбул божулел гьечIо командирзабазда\nБуйнакскалъул рагъулаб бутIаялда хварал солдатазда сверун кIудияб ахIи-хIур бахъинабун буго гьезул гIага-божараз. ЦIех-рехалъ чIезабулеб буго гIолохъаби чIваялъе гIайиб гьезда жидедаго бугин. Гьезул цояв живго жинцаго чIван вугилан. Амма хваразул гIага-божаразул кIудияб щаклъи буго гьезул васал чияца чIван рукIиналде.\nЦохIо моцIида жаниб ункъо солдат хун вуго Буйнакскиялъул рагъулаб часталда. «Полигон дальний» абун информалатазул кумекалдалъун цебеги машгьурлъараб бакI ккола гьеб. Гьениб араб соналъ кьвагьи ккун букIиналъул хъван букIана республикаялъул информ.алатаз. Исана 10 сентябралда гьенив хвана контракталда рекъон рагъулаб хъулухъ тIубазабулев вукIарав Волгоград икълималдаса Еромоленко Алексей. Рагъулаб бутIаялъул нухмалъиялъ чIезабуна гьев живго жинцаго чIван вугилан. Амма гIолохъанчиясул гIагарлъи гьелда божулел гьечIо. Жидер вас ургъунго чIван вугилан ахIи –хIур бахъинабуна гьез. Гьелъие далилги буго гьезул.\nРагъулал цIех-рехалъул рахъалъ ЦIех-рехалъул комитеталъул Дагъистаналда бугеб бутIаялъ чIезабуна Алексейил цохIо ботIрода гурони лъураб ругъун гьечIин, гьединлъидал хутIулеб бугин цохIо пикру, гьев живго жинцаго чIван вугилан абураб. Амма Алексейил гIага-божараз лъазабулеб буго васасул черхалда цо гуреб цо чанго ругъун лъун бугин, гьелги батIи-батIиял бакIазда. Гьелъул хIисаб гьабидал ургъунго чIван вукIиналде кIудияб щаклъи буго гьезул. Алексейил яцалъ кагъат хъван буго президент Путинихъе, вац хвеялъул хIакъикъияб гIилла кинаб букIарабали чIезаебян кумек гьарун.\n«Эркенлъи» радиоялъ бухьен гьабуна Алексейил тIулбикьарай яц Татьяналгун. ГьабсагIат цIех-рехалда жаниб битIараб баян щвезе жидее кумек гьабулеб бугин солдатазул улбузул рахъалъ комитеталъги, инсанасул ихтиярал цIунулезгиян бицана гьелъ. Вац хун хадув гьесул хвалил хIакъикъат цIехон эменги гьейги щун руго Алексейица хъулухъ гьабулеб букIараб рагъулаб часталдеги.\nАлексей Еромоленко хвана Буйнакскалъул рагъулазул бутlаялда\nТатьяна Ермоленко: «Нижее рес щвана вац гIумруялдаса аватIалъараб сордоялъ гьес рагъулаб хъулухъ тIубан гьев хъаравуллъуда вукIараб бакIалда гьесда аскIор рукIрал гIолохъабигун гара-чIваризе.\nВацасул лъихъгуниги рагъулаб низамалда данекколарел гьоркьорлъаби яги дагIба-къецалда релълъарал тунка-гIусиялниги щибниги ракIбкъвай ккун букIанишан гьикъидал букIинчIилан абуна гьел киназго цо кIалдисан гIадин. Даим гIодове виччарав сабурав вас вукIанин Алексей. ДагIба-рагIиялде гьев ккараб цониги хIужа букIинчIилан абуна киназго».\nРагъулаб цIех-рехалъул рахъалъ цIех-рехалъул комитеталъул дагъистаналда бугеб бутIаялъул жавабияв хIалтIухъан Юрачковский Андерйица гьабулеб буго гьелда сверун цIех-рех. Вацасул черхалда лъурал цогидалги гIемерал ругънал рукIаго гьезде мугъчIвайги гьабун щайин дуца цIех-рех тIобитIичIебилан гьалъул суалалъе гьес жаваб кьун буго жинда гьедигIанго хIисабалде росизе кколел ругъналлъун рихьичIин гьелилан.\nХвелелде цебесеб сордоялъ эбелалъухъе кIалъан вукIанин Алексейилан бицана Татьянаца хадубги. Жиндир кинабго лъикI бугин, дир ургъел гьабугейин, хъулухъ тIубан вуссаравго жиндие хIалтIизе бакIалъул санагIат гьабейиланги гьарун буго гьес кIалъаялда. Лъалел-хъвалезде киназдего саламги битIун буго. Живго жинцаго чIвазехъин вугев чиясул хIал-хIукмуялда релълъараб жо гьесул кIалъаялда букIинчIилан абулеб буго яцалъ. Алексейил гIумруялъул букIана 23 сон. Рагъулаб хъулухъ тIубазе ахIаралдаса гьес бан букIун буго кIиго моцIгун бащадаб гIанаб мех\nГьединабго ахIи-хIур бахъана октябралъул 17-б къоялъ Гьебго Буйнаксикиялъул рагъулаб часталда хварал Стеценко Родионидаги Алексей Горзуда сверунги. часталъул нухмалъиялъ абун буго кIиявго содат хванин рагъулаб ругьунлъаби тIоритIулаго бакIаб техникаялда гъоркьеги ккун чIинтIун. Амма гьеб баян гьереси букIиналда ракIчIун буго гьел гIолохъабазул эбел-инсул. Васасул жаназаялда тIад хъахIилъичIеб гуреб бакI гьечIин, бецIхъахIилаб мохъ лъугьун бугин гьесул горбодаги. Гьелъги кIудияб щаклъи бижизабулеб буго гьезул вас чияца чIван вукIиналде. Гьел ругъназул щибалъул батIа батIаго бахъараб Алексейил жаназаялъул сурат буго Инсанасул ихтиярал цIунулез интернеталда лъун.\nГьелъухъ балагьун гIантасдаги бичIчIизе бугин васал бакIаб рагъулаб автомобилалда гъоркье ккун чIинтIун гьечIелъи, гьелда гъоркье ккун хадуб гьезул лагаялъул сипат суратго батIа-бахъизе лъалареб куцалъ хисизе букIана гурищин. Алексей Горзуе рокъове виччазе хутIун букIун буго цохIо моцI. Челябинск икълималъул жамагIаталъ гIарза хъван буго гьелъул губернатор Михаил Юревичасухъе Буйнакскалъул рагъулаб бутIаялда ккарал чIвай-хъвеязул хIакъикъат рагьизегIан гьенире хъулухъ гьабизе гIолохъаби ахIиялъул тадбир чIезабейилан.\n«Эркенлъи» радиоялъухъе швечIо тIадехун рехсарал цонигиял гIолохъабазул гIага-божаралгун бухьен гьабизе. Гьединго кинаб бугониги комментарий щвечIо Буйнакскиялъул рагъулаб часталъул нухмалъиялъухъаги, рагъулаб цIех-рех тIобитIулеб цIех-рехалъул комитеталъул Дагъистаналда бугеб бутIаялъухъаги.\nЖиндир цIар бицине разилъичIев Буйнакскалъул рагъулаб часталъул сахлъи цIуниялъул хIалтIухъанас бицана жиндаги гьеб лъугьа-бахъиналъул хIакъалъулъ лъалеб жо дагьаб гурони гьечIилан. Бугониги жинда лъалеб жо бицана гьес.\nМед.ротаялъул хъулухъчи: «КIиабилеб батальоналдаса гIолохъаби рукIанин гьелилан абулеб буго, гьеб батальонги Болъихъ бугеб рагъулаб бутIаялда гъорлъе уна, лъаларо гьенире рагъулал ругьунлъабаздейиш гьел ритIун рукIаралали, лъаларо. БМП-ялдайищ БТР-лдайищали гъоркье ккун хун ругилан абулеб бугоха гьел».\nХIакъикъаталдаги гьев кIияго солдат Болъихъ бугеб рагъулаб бутIаялда рукIанищ хъулухъ гьабунали тасдикъ гьарулел баянал нижехъе щвечIо.\n25 октябралда Буйнакскалъул рагъулаб бутIаялда хун вуго цоги солдат. Выставкин Владислав. ЦохIо моцIида жанив гьев ункъабилев солдат ккола гьенив къадаралде щварав. Гьесул хвелалъул хIакъикъат кинаб ккрабали жеги баян гьабун гьечIо. Алексей Ермоленкого гIадин гьевги чIван вуго хъаравуллъуда вугеб бакIалда. Амма гьесул гIага-божараз жеги щибниги ахIи-хIур багъаризабун гьечIо васасул хвелалда сверун.\nУнкъабилевги солдат хун хадув цадахъал хал гьабиял байбихьун руго Буйнакск шагьаралъул рагъулаб бутIаялда. Амма гьенир хъулухъ тIубазабулел гIолохъабаз абулеб буго гьениб цебеги букIинчIин гIадлу-низам ва гьалдаса хадубги букIине гьечIилан.\nХварал солдатазул улбул божулел гьечIо командирзабазда


БитI кколареб "Анжи-арена": футбол - батIа, аквапарк - батIа...\nМахIачхъалаялъул футболалъул клуб «Анжи» Россиялъул премьер-лигаялдаса къватIибе анани, клубалъул стадион «Анжи-Арена» бугеб бакIалда аквапарк базе рагIулин абураб хабар къватIибе баккун букIана гьал къоязда. Амма клубалъул нухмалъиялъги, гьединго «Анжи-Аренаялъул» нухмалъиялъги гьеб хабар гьереси бугилан лъазабуна. Аквапарк хIакъикъаталдаги базе бугин, амма гьеб базе бугин стадионги биххизабун гуреб, гьелда аскIобилан абулеб буго гьез.\nРоссиялъул футболалъул тIадегIанаб лигаялдаса къватIибе «Анжи» анани клубалъул официалияб стадион Анжи-Арена бугеб бакIалда аквапарк базе рагIулин абураб хабарал тIиритIина 21 марталда, Москваялъул «Спартак» командаялдасаги къун турниралъул сияхIалъул бищун ахирисеб сияхIалде МахIачхъалаялъул клуб ккарабго.\n«Наш футбол» абураб телеканалалда спортивияв комментатор Нобель Арустумяница абунин гьединилан хъвалеб буго интернет сайтаз. Клубалъул хважаин Сулейман Керимовасда ракIалда рагIулин гьедин гьабизе. Анжи-Ареналдаса икъбал битIулеб гьечIин клубалъеян абулеб буго гьениб. Гьебго баян тасдикъ гьабун рагIулин Анжиялъул цеве вукIарав бетIерав тренер ХIажи ХIажиевасги.\nАмма «Анжиялъул» нухмалъиялъ жидерго сайталда официалияб лъазаби гьабуна гьеб хабар уяб гьечIилан. Ниж щвана Анжи-Арена стадион бугеб бакIалде. Стадионалъул нухмалъулев хIалтIул сапаралъ Москваялда вугин абуна гьенир ратарал хIалтIухъабаз. Анжиялъул нухмалъиялъго гIадин гьеб хабар гьереси бугилан абуна гьезги.\nАквапарк базе бугин гьаниб хIакъикъаталдаги, амма гьеб базе бугин стадионги нахъе биххизабун гуреб, гьелда аскIоб дагьаб добегIанилан бицана стадионалъул бетIерав инженерас. Жиндирго цIар эфиралда рехсезе гьесизе бокьичIо.\nАнжи-Аренаялъул хIалтIухъан: «Нижеца балеб буго гьитIинаб аквапарк лъималазул майдан букIараб бакIалда ва ракIалда буго риидалиде гьеб лъугIизабизе. Гьеб аквапарк баялъул хабарги жеги хасалого хIисабалде босараб жо букIана, Анжи премьер-лигаялда хутIи-хутIунгутIиялда бараб жоги гьелъул букIинчIо. Аквапарк баялъул марад буго гьелдаса стадионалъе хайир щвезе букIиналда бараб.\nНижеца гIемерал харжал гьаризе ккола, гьединлъидал тIаде бачIунеб хайирги хIажатаб буго. Стадионги биххизе гьабун аквапарк базе бугилан абурал харбал тIиритIизарулел чагIи бокьарал рукIине рес буго, киназулго кIал къазабун бажаруларелъул. Амма «Анжи» премьер-лигаялдаса къватIибе борчIаниги стадион цебе букIарабго хIалалъ хIалтIизе буго. Амма нижер хьул буго «Анжи» тIадегIанаб лигаялда хутIилилан».\nНусго миллионалдасаги цIикIкIун гIарацги тIад харж гьабун бараб стадионалъул аквапарк гьабизе кканин хIажалъулин гьедигIанго гIарац. Гьебгощинаб гIарацги харж гьабун аквапарк базе букIин щакаб хIалтIи бугилан абулеб бугоан стадион цIунун гьенир хIалтIулел гIолохъабазги.\nАнжи-Аренаялъул бакIалда аквапарк базе букIиналда цадахъго бицунеб букIана нагагь премьер-лигаялдаса къватIибе борчIани тIокIаб клуб хьихьизе ракIалда рагIуларин Сулейман Керимовасдаян. БукIине рес бугеб жо бугищ гьеб ва кинал ресал ругел Анжиялъул футболаллъул тIадегIанаб лигаялда хутIизеян абураб суалалда тIасан жиндирго пикраби «Эркенлъи» радиоялъе загьир гьарулел руго футболалъул эксперт ва журналист Тимиркъаев Ильясица.\nИльяс Тимиркъаев: «Гьединаб бечIараб щибниги нур гьечIеб хIайгун Анжиялъул щибниги рес гьечIо футболалъул ТIадегIанаб лигаялда хутIизе. Гьелъул ахирисел хIаязухъ балагьидал щибниги цо гьабилан абураб жо бихьулеб гьечIо гьенир хутIизе гьез гьабулеб. Клубалъул фанатазулги гъира ссунеб, къо бахъанагIан ракIбуссунеб буго гьелдаса, гьез гьеб бахчулебги гьечIо.\nГьелдаго цадахъ захIмат буго абизе щиб ракIалда бугеб клубалъул хважаин Сулейман Керимовасдаяли, хьихьизе бугищ гьес клуб гьечIищали. Гьес инкар гьабунигицин гьадинаб кризисалъул заманалда клуб тIаде босулев чиги щив вукIиневали лъаларо. Республикаялъухъе гьеб кьуни гьезул гьелъие гIарац букIине гьечIо. Премьер-Лигаялде гьеб тIадбуссинабизе гьезул къуват гьечIо дида бичIчIулеб бакIалдаса гIебеде.\nДида ккола гIагараб щуго соналда жаниб «Анжи» букIине бугин футболалъул тIоцебесеб дивизионалъул гьоркьосеб кьердаян. ХIатта премьер-лигаялде нахъбуссинеян абураб масъалаги цебелъечIого хутIилин гьеб гьенибилан кколеб буго дида».\nЦогидал чагIаз бицунеб хабаралда рекъон Россиялъул футболалъул премьер-лигаялда хутIизе ккани «Анжи» бергьине ккола гьалдаса хадур рукIине ругел микьабго хIаялда Амма гьеб сурат хIакъикъаталде сверилин абураб жоялда щивниги божулев гьечIо.


Грузиялъул гражданаз – 10 лари, цогидаз – 20 лари » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nТуризмалъ хьихьараб улка\nИсана 17 августалда «Миллаталъул» вакилас сапар бухьана Югалъулаб Кавказалде, Грузиялде. Радал 09.30 заманалда МахIачхъалаялдаса къватIиве вахъарав чи къасиялде Тбилисиялде щвана. БачIинахъего Россиялъул «цIулал» гъурщал гуржиязул лариязде хисана, 2017 соналъул августалда цо лари ккола 25-30 гъурущ. Дунялалдасаго туристал рачIуна Грузиялде. Туризмалъ кIудияб бакI ккола гьеб пачалихъалъул бюджеталда. Азербайжаналъул тIалъиялъул вакилас абуна (араб декабралда гьенибе гьабураб сапаралъул заманалда) Грузиялъул экономикаялъул 60-70 процент Азербайжаналъул инвестицияз кколилан. Грузиялда гIемераб чIегIернарт гьечIо, гьединлъидал, гьез ричула нигIматал ва цебетIезабулеб буго туризм.\nЕвропаялде гочунел руго\nКиналха ругел гIадатиял гуржиязул пикраби, ургъелал, хIисабал? Хабар-кIалалда гуржиязул цо-цо вакилзабаз бицуна Михаил Саакашвили Грузиялъул президентлъун вугеб заманалда гIадлу букIанилан, гьес «къануниял цIогьал» жанир тIамунилан, гьанже такъсирал цIикIкIунел ругилан ва кколезе кколеб тамихI гьечIилан. Гьанже Грузиялда ругел нухмалъулел олигарх Бидзина Иванишвилил чагIи кколел руго. Гьесул сиясат дагьаб Россиялъе данде кколеб гIадаб буго. Гьев олигархас тIад квер лъун бугила сундаго. Нино Бурджанадзеги жиндирго пикру гьечIей, къватIисел къуватаз ячуней политик йигилан абула Грузиялъул гражданазул цо бутIаялъ.\nЭркенлъи ва чияда бачIолъи щваралдаса, Грузиялда аслияб кIвар кьолеб буго, гIурус гуреб, ингилис мацI лъазабиялде. Гьеб мацIги лъазабун, гIемерал гIолилал гочунел руго Европаялде ва Америкаялде. Масала, БакътIехьул Грузиялъул ва Абхазиялъул пачалихъалъул тахшагьарлъун букIараб, цебесеб эраялдаго кьучI лъураб Кутаиси шагьаралъул халкъ ахираб 20-25 соналда жаниб кIинусазаргоялдаса 150-азаргоялде ккун буго. ГIаммго босани, 2017 соналда Грузиялда гIумру гьабун вуго 3,7 млн чи. Дагъистаналда бугелдаса гIемер цIикIкIараб халкъ бихьуларо гьениб.\nПетр ТIоцевесев гуржияв вукIанадай?\nТбилисиялда накъит гьабурал гуржиязул батIи-батIиял къокъабаз чанги гIажаибаб жо бицана. Шамил имам гуржияс кверде восанилан абуна. Гиназ Барятинский Бараташвилиязул чи вукIанила. 1783 соналъул 24 июлалда Георгиялъул къотIи хъвана Россиялъул империялъги Грузиялъги. Гьеб къотIиялда рекъон, Россиялъул империялъ Грузиялъе къайимлъи гьабизе букIун буго, гьел улкаби цоцаз цIунизе тIадеги босун буго. Амма Россиялъ Грузия къулчIун реханилан абула гуржиязул цо-цо вакилзабаз, жидер ихтияралго хутIичIила, сахалщинал махщалилал империялъ рачун анила, гьединлъидал, Россиялъул империялъе хъулухъалда гIемерал гуржи халкъалъул аскариялги рукIанилан.\nГьоркьо-моркьоб гуржиязул годекIаниб абуна Петр ТIоцевесевги гуржияв вукIанилан, гьеб жо мухIканаб баян бугилан, амма гъалмагъ Иосип Сталиница гьукъун бугила гьеб хабар тIибитIизабизе. Газета цIалулезда гьарула гIайиб гьабугеян, гьев императорасул геназул цIех-рех гьабизе «Миллаталъул» санагIалъи ккечIо.\nЦIоралъул аваразул цIар араб тарих\nТарихалъул цоги рахъазул бицани, гуржиязе цIакъ хириял гуро Давид-БакIал ралев чи ва Тамара абурал церехъаби. Килиса бихьарабщинахъе килщаз хъанчил гIаламатги гьабула жамгIияб транспорталда жанибцин цо-цо цIакъго дин бихьизабизе бокьараз. Гьедин гьабуларел цIикIкIун руго. Дагъистаналдаги гуржияз насранияб дин тIибитIизабун букIанила, рачIун гIарабаз хIал гьабун ислам билълъанхъизабунилан бицунеб букIана цо гуржияс. Хъанчил чабхъеназул тарихалъул щай гьес рехсечIебали лъаларо. Гьел хъанчилаз гурищ кутакал вахIшилъаби гьарурал бусурбабазул пачалихъазда.\nМадугьалихъ ругел пачалихъазда, хIатта росабазда ва шагьаразда, гьоркьорцин рагъгун рекъел гIемер ккана инсанияталъул тарихалда жаниб. Гьедин букIана магIарулазда ва гуржиязда гьоркьобги. Гьеб буго инсанияталъего гIаммаб гIамал-хасият. Закаталагун Белоканги жидер ракьлъун рикIкIунел гуржиялги дандчIвана. СССР гIуцIун хадуб, гьалмагъ Иосип Сталиница Азербайжаналъе «сайгъат гьабунила» Закаталаялъул округ. Лъалеб букIахъе, гьеб ккола ЦIоралъул магIарулазул, нилъер миллатцоязул, ракь. Биялда ва гIетIалда барахщичIого, авараз цIунараб, Надир-шагьасул вац Ибрагьим-хан чIвараб ва гьесул бо гъурараб, бергьараб бахIарчилъиялъул ва чилъиялъул свери.\nПрометейил нохъоги лариязул зваргъиги\nТбилисиялдаса Кутаисиялде микроавтобусалда бухьараб сапар цо чиясе чIола 10 лариялде (250-300 гъ.). Кутаиси ккола некIсиял греказул маданиял ва тарихиял хIаракатчагIаз жиндир хIакъалъулъ гIемер хъвараб, цо заманалда Грузиялъулго тахшагьарлъун букIараб шагьар. Колхидаянги абулаан некIсиял греказ гьеб мухъалде. Кутаисиялда аскIоб 1983 соналда, жанибе гIака бортиялдалъун, батун буго бергьун кIудияб карсталъул нохъо. Гьелда цIар лъун буго Прометейил нохъойилан ва туристазе рагьун буго гьелъул цо бутIа.\n2017 соналъул 22 августалда гьеб Прометейил нохъоде жаниве лъугьана «Миллаталъул» вакилги. Щибаб къоялъ аза-азар турист вачIунев вуго гьеб тIабигIияб памятник бихьизе. Халатал иргаби рукIуна нохъодул кIалтIа. Цин баян букIана нохъода жаниб экскурсоводгун цадахъ гьабураб сапаралъухъ 10 лари босулилан, гьенире щведал, чиясдаса 20 лари (500-600 гъ.) кьезе кколилан чIана. Русбуздаги рекIун, нохъода жанир чвахулел лъаразда лъедезе бокьарас кьезе кколеб буго 35 лари (850 -1050 гъ.). ХIисаб гьабурабго, гIага-шагарго миллион гъурущ щолеб буго нохъодул «бетIергьабазе» цо къоялда жаниб. Гьедин бигьаго, тIабигIаталъухъ ралагьаралъухъ гIарац гьабизе лъан буго Грузиялда. Гьедин хайир гьабулеб буго дунялалда щибаб улкаялъ. Дагъистаналдайин абуни туристал гIемерисеб мехалъ гьалбаллъун рагIизарула ва чIобого къабул гьарула.\nГьеб Прометейил нохъодул кIалтIа цоги «аммаги» загьирлъана. Грузиялъул гражданаз нохъоде сапаралъухъ 10 лари кьезе кколила, цогидаз 20 лари кьеян лъазабуна. Цо-цо гуржиялги рукIана, гьеб къагIида мекъи бугилан, амма хIакъикъат гьединаб буго. Япониялъул тIадчагIаз Китаялъул шагьарал рахъидал, цо-цо парказда ва бакIазда хъвалеб букIун буго «Гьабзазе ва китаялъулазе нух къан буго», – абун. Лъаларо, Грузиялда туризмалъул рахъалъ гьабулеб политика гьелда релълъараб бугищали, амма, гьединаб сиясат бугоан.\nГрузия буго берцинаб ракьалъул, бечедаб тарихалъул, гIуцIа-къараб гIумруялъул улка. Амма Грузия магIишатияб рахъалъ мискинго буго, советияб заманалда рагьаралщинал заводалгун фабрикал къан руго, цIиял рагьизеги рес гьечIо.\nАвтор: ГIизудинил ХIамзат, МахIачхъала – Тбилиси – Кутаиси\n» Аваразда нахъа пачалихъ букIарабани…\n» КIицIулго магIарулал


XX гIасруялъул Гомер » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Образование - Лъай кьей, мактаб » XX гIасруялъул Гомер\nXX гIасруялъул Гомер\nДобавил(а): Musa от 30-05-2014, 15:11\nЩибаб соналъ Хасавюрт шагьаралда СагIидбег Даитовасул цIаралда бугеб исламияб университеталда тIоритIула гIолохъанал гIалимзабазда ва хIафизазда гьоркьор къецал Исанаги гьединал къецал тIоритIана дагьал церегIан къоязда. Кидаго гIадин, къецал тIоритIана лъабго бутIаялда: гIелмуялъул, рекIехъе Къуръан цIалиялъул ва битIун как\nбаялъул рахъалъ. Къецазда гIахьаллъи гьабуна Россиялъул батIи-батIиял регионаздаса исламиял цIалул идарабазул тIалибаз.\nДагъистаналъул муфти, шайих АхIмад-хIажи ГIабдулаевасул рахъалдасан данделъаразе салам кьун кIалъарав муфтиясул тIоцевесев заместитель Магьди-хIажи МутагIиловас тIадегIанаб къимат кьуна къецазул гIуцIиялъе ва иналъе. Бусурбаби цолъиялде, гьезул рагIи дандеккей букIине ккеялде буссараб кIалъай гьабуна Хасавюрталъул мэр Сайгидпаша ГIумахановас.\nКIалъазе вахъарав Москваялъул исламияб университеталъул ректорасул кумекчи, Россиялъул муфтияталъул гIолилазул советалъул председатель ХIизбула Асуевас Сайгидпаша ГIумахановасе кьуна Россиялъул муфти Равил ГIайнудиница битIараб Къуръан, С. Даитовасул цIаралда бугеб университеталъул ректор ГIисалав ГIисалаевасе абуни, баркалаялъул кагъат ва сайгъат. Къецалъул хIасилал гьарун хадур, как баялъул рахъалъ тIоцебесеб бакI кьуна Губденалдаса ХIасанов Темирханица. КIиабилеб бакI щвана Губденалъул мадрасаялда цIалулев ГIабдулаев МухIамадкамилие, лъабабилеб бакI - Кочубеялдаса Сайпудинов МухIамадхIабибие.\nРекIехъе Къуръан цIалиялъул рахъалъ тIоцебесеб бакI щвана ЦIияб Костекалдаса хIафиз Рабаданов Мурадие. КIиабилеб бакI ккуна Губденалдаса Илясов ГIабдулахIажица, лъабабилеб - Уллу-гIая росдал мадрасаялъул мутагIил МахIмуджанов Шохрухица. Исламиял гIелмаби лъаялъул рахъалъ бергьенлъи босана Хасавюрталъул СагIидбег Даитовасул цIаралда бугеб исламияб университеталъул тIалиб Багьавдинов МухIамадгIалица. Гьев ккола Болъихъ районалъул Гъодобериса. КIиабилеб бакI ккуна Дагъистаналъул исламияб университеталда цIалулев Темирбулатов ГIабдулагьица, лъабабилеб бакI - Москваялъул исламияб университеталдаса Расулов ХIадисдибирица.\nБергьенлъи босаразе ва призалъулал бакIал ккуразе кьуна сайгъаталги. Масала, гIелмуялъул рахъалъ тIоцебесеб бакIалъе бихьизабун букIана Volkswagen Polo автомашина, кIиабилеб бакIалъе - 2000 доллар ва компьютер, лъабабилеб бакIалъе - 1000 доллар ва компьютер.\nХIифзалъе: тIоцебесеб бакI - 4000 долларги Къуръанги, кIиабилеб бакI- 1000 доллар ва компьютер, лъабабилеб бакI - 500 доллар ва тIахьал.\nКак баялъе: тIоцебесеб бакI - 1500 доллар ва Къуръан, кIиабилеб бакI - 800 доллар ва тIахьал, лъабабилеб бакI- 400 доллар ва тIахьал.\nГьединго, финалалде ворчIарав щивасе (кинавниги 21 чи) кьуна нус-нус доллар.\nГIелму - хвел гьечIеб хазинаДагъистаниязе - микьго медальХьул буго лъикIал хIасилаздеЛавашар гьаруна лъагIалил хIасилалЗахIматго щвараб бергьенлъиялъул къимат цIикIкIараб букIуна


Ветеран рукъ гьечIого тезехъин вуго Дербенталъул тIадчагIаз\nДербенталдаса 80 соналъул ригьалде вахарав ЗахIматалъул ветеран рукъ гьечIого хутIизехъен вуго шагьаралъул администрациялъул хIакимчияс гьесул минаялда бер лъун букIиналъ.\nВетеран рукъ гьечIогон тезехъин вуго Дербенталъул тIадчагIаз\nАллагьас кьурал къоял лъугIизегIан хIалхьиялда гIумру гьабизе тейин живги хъизамгийин гьарулеб буго гьес.\nКаспий ралъдал рагIалда бугеб Восточная къватI дагьаб цебесеб заманалдаса бахъун рес бугел гIадамаз бер лъураб къватIлъун лъугьун буго Дербенталда. Амма эркенаб, бетIергьан гьечIеб ракь хутIун гьечIо гьениб.\nРичулел бакIалги къанагIат гурого рукIунел гьечIо, амма гьеб квекIенлъун ккун гьечIо шагьаралъул администрациялъул хIакимчиясе. Дербенталъул коммналиялгун рукъалъул хъулухъалъул нухмалъулев Замутдин Къадырбеговас вукIине бакI гьечIогон тезехъен вуго 80 соналъул ригьалде вахарал захIматалъул ветеран ХанмухIамад КъурбанмухIамадов ва гьесул сакъатай ясги хъизанги.\n1971 соналъ цогидав чиясухъа бичун босун буго КъурбанмухIамадовас Восточная къватIалда бугеб бакI. Дагь-дагьккун жидерго къуваталдалъун бан буго гьениб мина. Заманалдасан, минаялъул бетIергьанлъиги чIезабун буго диваналдаса.\nМина бан лъугIун, заманго бахъилалде ралъад бахун, лъим кIанцIун буго гьезул ва аскIор ругел цогидазул минабахъе. ТIабигIияб балагьалъ ккараб зарал бецIиялъул программаялда рекъон,\nКъурбанмухIамадовасул, гьеб заманалде 10 чи вугеб хъизамалъе, кьезе бихьизабун буго лъабго квартира, амма гьезие кIиго, къачIачIеб, горду нуцIацин лъечIеб бакI бугого щун гьечIо.\nЛъабабилеб тIалаб кигIан гьабуниги щвечIин, лъабго мэр хисанин Дебенталъул, амма лъабасго рес гьечIин абун тIаса вихьизавунин живин абулеб буго ХанмухIамад КъурбанмухIамадовас.\nХанмухIамад КъурбанмухIамадов: «1977 соналъ байбихьана дица мина базе гьаб. Кинабго къануналда рекъон, кагъталги гьаруна, диваналдаса бетIергьанлъиялъул изнуги босана. Цинги, 90-абилел соназ байбихьана лъим бачIине, дагь-дагьккун гъанкъулеб букIана.\nГьеб мехалда букIана тIалъиялъул хIукму, нижер гьанир рукIарал чагIи рикIкIун, лъабго хъизам букIиндал, лъабго квартира кьезе, амма нижее кIиго каркас гурго щвечIо, лъабабилеб бихьизего бихьичIо.\nГьанже нижеда лъачIогон, нижер рукъалдаса нижеца инкар гьабунилан абурал кагътал рихьулел руго. Гьеб букIараб жо гуро».\nКъурбанмухIамадовасул рукъ жани рукIине бегьулареблъун рикIкIине хIукму гьабун буго Дербенталъул администрациялъ 2015 соналъул ахиралда.\nГьелдса хадуб чанго диваналъул данделъи букIун буго, амма диваналъ КъурбанмухIамадовасул рахъ ккун буго. Ахираб диваналъул данделъиялда Замутдин Къадырбеговас гьесул кодоса рахъун ун руго киналго документал.\nГьел цIидасан гьаризе ккун руго. Жидер мина чанго нухалда лъим кIанцIун букIанин, амма жал гьенир гIумру гьабун ругила. КъурбанмухIамадовасул вас Мехтил рагIабазда рекъон, гьезул ракьалда бер лъун буго шагьаралъул цо хIакимчияс, гьелъ шагьаралъул администрациялдаса чагIи тIамун къватIире рахъинаризе хIажат бугила жал.\nЦевегIан, рищиязул заманаялъ гьезул гIунгутIи бицун хъварал кагътал рихьун КъуранмухIамадовасухъе вачIун вукIун вуго Халкъияб мажлисалъул депутат Николай Алчиев.\nГьес рищиязда цебе кумак гьабизе рагIи кьун букIанила. Амма депутатлъун вищун хадуб гьесухъе индал, жиндие гьаракь кьечIогон тезе букIун бугин абунила гьесин бицана ХанмухIамадица.\nХанмухIамад КъурбанмухIамадов: «Нижер къварилъи бицун букIана, рищиязул кампаниялъул заманалда гьаниве вачIун вукIарав Николай Алчиевасда. Гьев гIенеккана, цинги кIвараб кумак гьабилин рагIиги кьун букIана. Рищияздаса хадуб гьесухъе ана дун.\nАмма гьес батIияб хабар бицине лъугьана, кьечIогон тезе букIун бугила жиндие гьаракь. Нижее щвараб кIиго квартираялъухъги баркалаги кьун руцIун рукIине кколила нижин абуна».\nКъурбанмухIамадов ва гьесул хъизан кколел руго ЗахIматалъул ветеранал. Гьездаго цадахъ гIумру гьабун йиго сакъатай ясги. Рокъоса къватIире рахъинаризе изну гьечIин шагьаралъул администрациялъулин абулеб буго киналго, гьезул къварилъи бицун арал юристазги.\nАмма гьанжеги, цIидасан диваналде кьун буго гьел къватIире рахъинариялъул иш Дербенталъул администрациялъ. Жал хвезегIан, хIалхьиялда гIумру гьабун тейин гьарулеб буго ветераназ.


«ЦIодорлъи гьабе», ЕГЭ тIаде щолеб буго!\nЕГЭ кьолел цlалдохъаби\nПачалихъалъулаб Цогояб экзамен унеб куцалда хадуб хал кквезе исана Дагъистаналде вачIине вуго «Роскомобороннадзоралъ» витIарав 150 тохалчагIи. Гьединаб баян кьуна гьал къоязда республикаялъул лъай кьеялъул министерлъиялъ. Кинаб къагIидаялъ ине бугеб гьеб халкквей, ва кинал ругел исанасеб Пачалихъалъулаб Цогояб экзамен ай ЕГЭ кьеялъул тадбиралда жанир хиса-басиял?\nКинавниги 120-гIанасев чи вачIине рагIула Дагъистаналде Пачалихъалъулаб Цогояб экзамен кьолеб куцалда хадуб хал кквезе. Жакъа гьезул киназулго цIарал хъвараб сияхI хIадурун бугилан бицана «Эркенлъиялъе» Дагъистаналъул лъай кьеялъул министр хисулев ГIалиев Ширалица.\nДагъистаналда цогояб пачалихъалъулаб экзамен кьолеб 119 пункт букIине рагIула, гьедин щибаб пункталде цо-цо хадуб халкколевги вачIине рагIула. Гьединго ЕГЭ кьолеб рокъор рекъезаризе рагIула кIиго видеокамераги. Амма цохIо ЕГЭ унеб куц камералдасан бихьизаби гуребги, цIалдохъабаз цоцаздехун шурун абурабцин калам хъвалел алатал рекъезаризе ругин гьенирилан тIадежубана ГIалиевас. Щибниги гьел цIиял хиса-басияздалъун жалго экзамен кьолел гIолохъабазе ккезе жо гьечIин, гьел цереги кьолеб букIараб куцалъ экзамен кьолел рукIине ругин, гьел киналго тадбирал хурхарал ругин цогояб пачалихъалъулаб экзаменалъул гIуцIарухъабазде.\nЛъалеб букIахъе араб соналъ цIакъ кIудияб ахIи-хIур бахъун букIана Дагъистаналда цогояб экзамен кьураб куцалда хурхун. Бащадалниги хIалтIаби хIакъикъиял гуреллъун рикIкIана, мухъазда ругел лъай кьеялъул идарабазул хIалтIухъаби хъулухъалдаса эркен гьаруна. Гьединаб хIасил исана соналъги такрарлъичIогун рукIиналъул мурадалда гьарулел хIалтIаби ругин гьелилан абулеб буго министр хисулес.\nНилъеда лъалин Дагъистаналда бокьарал нухалги хIалтIизарун камера свинабун, ялъуни щиб рес батунги жидерго лъималазе кумек гьабизе лъугьонин цIалдохъабазул эбел эмен, амма исана гьединал ресал гьезул рукIине гьечIилан чанго нухалъ такрар гьабуна ГIалиев Ширалица. Мисалалъе 15 минуталдаса цIикIкIун заманалъ экзамен кьолеб рокъоб букIараб камера свинабун бугони киналго хIалтIаби къабул гьаричIеллъун, ай экзамен кьечIилан рикIкIине рагIула. Видеокамералде бахъараб запись цIунизе рагIула лъабго моцIалъ, нагагь гьеб лъабго моцIида жаниб цониги г1унгутIи батизе кIвани видеозаписалда, гьеб мехалъги рикIкIине рагIула экзаменазул хIалтIаби, хIатта гьелда рекъон хIажатаб балги щун цIализе жаниве цIализе ворчIун вукIун ватанигицин гьев цIалул идараллда нахъе рехизе вугилан абуна Ширали ГIалиевас.\nГIалиев Ширали: «Гьел тIалабал цохIо экзамен кьолел гIолилазе гурелги киназего руго кьваризарун, я экзамен тIобитIулев, я гьелда хадув хал кколев, я лъималазул эбел-эмен лъилниги ихтияр букIине гьечIо исана экзамен унеб бакIалда телефон кодоб босизе. ХIажалъи ккани ахIизе, изну буго цо стационарияб телефон тезе экзамен унеб бакIалда, амма мугIрузул мухъазда гIемерисел бакIазда гьединал телефонал рукIунарелъул, изну кьун буго экзамен тIобитIулев чиясухъ цохIо телефон тезе. Гьеб телефоналъул симкартаги экзамен кьеялъул тадбир лъугIун хадуб бачIине буго нижер министерствоялде».\nГьаниб хIисабалде босизе ккараб рахъ бугин цо гъурущ гьел видеокамераби лъезе республикаялъ харж гьабичIин гьел киналго росанин федералияб министерствоялъ, цогидал регионазда дандеккун цохIо дагъистаналъе гурони гьединаб сайигъат гьез гьабун гьечIилан бицана ГIалиевас.\nАраб соналъ ЕГЭ туризм абун абураб цIаралда гъоркь араб соналда цIакъ ахIи-хIур бахъун букIараб хIужаялъул. Шагьаралда дандеккун росулъ экзамен кьезе бигьа букIонилан, гIумруялъ инсул росулъецин щун рукIинел чанги гIолилал дора Россиялъул шагьаралдаса рахъаралги рукIана магIарул росабалъ школалде цIализе рачIун рукIана гьел. Гьединазул къадар араб соналъ букIун рагIула 1500 чи республикаялъул шагьараздаса арал ва 900 чи Россиялда рачIаралги. Исана шагьаразда магIарухъе ине ругезул къадар рагIула 300 чи, Россиялъул шагьаразда гIумру гьабун рукIун гьанире рачIинехъин ругезул абуни 30 чи, гьедин лъикIаланго гьезул къадар дагь гьабизе кIванин исанаян бицана гьес. Гьедин Россиялдаса рачIун магIарухъ экзамен кьурал гIолилазул халтIул хал гьабизе рагIула доба Россиялдеги босун.\nГьел видеокамерабиги лъун дора Росссиялдаса тохалчагIиги рачIун гьелъ цо гьитIинаб бугониги хIасил кьезе бегьулин, амма гьел видеоакмераби лъун тIоритIарал рищиялги рихьанин нилеъада. Щибниги цIияб жо гьез доб мехалъги кьечIин, исанасеб ЕГЭ кьолеб мехалъ батIаго кIудиял хиса-басиял рукIинилан кколарин жиндаян бицана «Эркенлъиялъе» гIемерал соназ Гъарабудагъкент мухъалда бугеб школалда мугIалимлъун хIалтIарай ГIалимирзаева Зайнабица.\nГIалимирзаева Зайнаб: «Гьадинаб жоги букIине бегьула, гIарацги кьун тIаса бихьиялъе экзамен кьолел чагIазе щибниги кIвар букIине гьечIо гьелъул, амма гIизагIан ругелъул бугеб лъаялда рекъон университеталде цIализе ине бокьарал, гьединазе пайда букIине бегьула гьел хадуб халкквезе рачIарал гIадамазул. Амма нилъер гIадамал руго кутакалда бокьараб бакIалдаса нух бахъизе къеркьолел гIадамал. Дун хIалтIулеб заманалда дида гIемерал рихьана я полициялъул хIалтIухъабазе, я кIалтIа тарал хъаравулзабазе гIарац кьолеб букIараб куца. Ватцап, Одноклассники ва цогидалги телефоналда ругел бигьалъабиги хIалтIизарун хIалтIи къватIибе босизе гьел рекерахъдулел рукIарал куц. Кинан бугониги дида ккола исанасел хиса-басияз хIасил кьелилан, щайгурелъул дора Россиялдаса рахъарал гьанире рачIарал «Роскомоборонадзоралъул» вакилзабаз сундухъго балагьичIого жидерго хIалтIи рагIалде бахъинабилин ккола гьез».\nГIурус мацIалъулгун ва литератураялъул пачалихъалъул цогояб тIоцебесеб экзамен Дагъистаналда букIине буго маялъул къоло лъабабилеб къоялъ.


Доб пачалихъалъул азарго гIунгутIи букIун батаниги тIад калам гьечIеб цо тIокIлъи букIана - тарбия кьей. Тарбия кьолеб букIана лъималазул ахикьа бахъараб тIадегIанаб цIалул идарабзде щун. Гьеле гьеб тарбиялъ релъизе тIамуна нилъ хваразул рухIал помещиказухъа ричун росизе хьвадулев вукIарав Чичиковасда тIад. Щай гьес хваразул рухIал росулел рукIарал? Помещикасул гIемерал рухIал ругеб мехалда гьесие рухIазда рекъон кьолаан ракьал ва гьединго Новороссиялде рекьарухъаби гочинарун кьолаан дотациял.\nГЬелъ вахъана Чичиков "рухIазда" хадув. Бугодай жакъа школалъул программаялда довго Гогольги, "Мертвые души" асарги? Нагагь батани, мугIалимасда цебе гIезегIан захIматаб масъала буго лъималазда рухIал ричун росун хайир балагьизе вахъарав Чичиков сурун вихьизави. Щай гурелъул, жакъасеб росдал колохъа Кремлиялъул гьундухъе щун гьересикагътаца, ришваталъ ва кьолеб босулелъ ккураб улкаялда Чичиков сурун вихьизави захIматаб масъала буго. ГIемерисел цIалдохъабазе гьев вуго герой, ай иш лъалев ва цеветIурав чи.\nДихъе щвараб иснайдеразул информациялда рекъон гьаб цо ЕГЭ абураб жоялъ нахъойги раккизарун рагIула гъоркьгоги дагь рукIинчIел чичиковал Дагъистаналда. Кинаб бугеб ЕГЭялдаги Чичиковасдаги гьоркьоб бухьен? Гоголил Чичиковас ракьул бутIа щвезе ва дотациязе гIоло ралагьулел рукIун ратани "хварал рухIал", нилъер заманалъул чичиковаз бюджеталъул гIарцуе, гьечIел рухIазе бачIунеб харжие ва гьечIел студентазе биччалеб стипендиялъе гIоло гьабулеб буго гьебго.\nМасала, цересел соназда ришватазухъ кIудиял баллазул ЕГЭялги ричун росун эркенго тIадегIанал цIалул идарабазде росулел рукIана ункъгоялде гIагараун процент абитуриентал. ГIемер машгьурал гурел цIалул идарабазул факультеталги, техникумал ва улищабиги хутIана студентал гьечIого. Гьенирин абуни руго пачалихъалъул къайимлъиялда - мугIалимазе кьолел харжал, студентазе ричалел стипендияби, материалияб кумек, общежитиял, социалияб гIарац, льготаби ва анцI-анцI цогидал санагIалъаби.\nЩибха гьабулеб бугеб лъимал гьечIого хутIараб цIалул идараялъул ректорас, яги директорас? Унев вуго Чичиковго гIадин "хварал рухIал" ричун росизе, цIалул идара цIуниялъул мурадалда. Гьел ратичIеб мехалда 18 соналдаса рахъарал 60 соналде щвезегIан жиндир гIага-божарал, росу, районцоял "росулел" руго цIализе хъван цIаралгун. Гьезул 80 процент рачIинецин рачIунаро цIалуде, хъвала гьезул цIарал ругел гIадин. Босула "хваразул рухIазе" биччараб стипендия, цIунула гьелго рухIазе дарсал кьеялъухъ риччарал харжал, гIуцIула кIиго батIияб бухгалтерия.\nХIасил калам, чанго соналдаса рокъов кьижарав бахIарчиясе жинда кавуцин бихьичIеб ВУЗалъул дипломги кьола, чIобогояб цIалул идараялъе пачалихъалъ биччараб гIарацги михъикье бачула. Щибха гьабизе кколеб гьаб ахIвал-хIалалдаса улка борчIизе? Хасго жакъа финансовияб ва экономикияб кризисалъ щекъер ккураб мехалда? РачIине ккола кIванагIан хехго гIарац кьун лъай босулеб къагIидаялде, кинабго дунялалда гIадин.\nПачалихъ нахъе ине ккола лъайкьеялдаса. Пачалихъ бугеб щинаб бакIалда раккулел руго чичиковалги, гьересихIисабалги, ришваталги, бикъулеб гIарацги. Хасав чи бетIергьанаб гурони цIалул идара гьечIони хIажатас гурони гIарац кьун лъайги босиларо. Идараялъул хважаинас студентал гьечIел факультеталги хьихьиларо. КъватIиреги риччала гIицIго къварегIараб къадар ва хIажатал махщелчагIи.\nГьединаб лъайкьеялъул къагIидаялде рачIине гIарац киб бугеб абун суал батани, гьеб бугеб ва унеб бакI нилъеда бихьулеб ва лъалеб буго. Гьеб буго чичиковазул чунтбухъгун гъансахъ, лъайкьеялъул минитсерствоялда, РУНОязда, ОНОязда, школазда, интернатазда, ясли-ахазда, ай киналго пачалихъ гуккулеб халкъ бугеб щинаб бакIалда. Гьениса Гьеб мехалда лъайкьеялъулъ конкуренцияги баккила, чичиковалги лъугIила. БатIияб нух нилъей хутIун бихьуларо. Хабар лъикIаб рагIайги.


К1ИАБИЛЕВ «НАДИР-ШАГЬ» ДАГЪИСТАНАЛДЕ ВАЧ1ИН. - 31 Августа 2018 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2018 » Август » 31 » К1ИАБИЛЕВ «НАДИР-ШАГЬ» ДАГЪИСТАНАЛДЕ ВАЧ1ИН.\nК1ИАБИЛЕВ «НАДИР-ШАГЬ» ДАГЪИСТАНАЛДЕ ВАЧ1ИН.\nРоссиялъул журналистазул союзалъул член, педагог, г1араб мац1 лъазабиялъул методикаязул т1ахьазул автор, жамг1ияв х1аракатчи Бакьагьеч1и росулъа Шамил Мух1идинов жиндирго пикраби районцояздехун вуссун къват1ир загьир гьабизелъун вач1ана нижер редакциялде.\nШамилица бицана маг1арул мац1 лъималазда лъазабиялъул гьабсаг1ат бугеб ах1вал х1алалъул.\nГьабсаг1ат нилъеда бихьулеб бугеб маг1арул мац1алдаги, х1атта Дагъистаналъул цогидал мац1аздаги сверухъ унел ругел лъугьа-бахъинал жакъа рижараллъун рик1к1унаро дица. Россиялда кидалго рук1ана шовинистал ва нилъеца рак1алде щвезабуни, Ермолов Дагъистан мук1ур гьабизе вач1аралдаса гьединал х1ужжаби камич1о. Амма жакъаги гьединаб политика бег1ерлъун бихьулеб буго дида. Гуребани кинан бич1ч1изе кколеб нилъер Госдумаялъ тасдикъ гьабураб гьадинаб маг1наялъул къанун: рахьдал мац1 лъималазда школазда лъазабизе кколарила, жидеего бокьани т1аса бищани гурони абураб. Эбелалъул рахьдалъан бач1араб мац1 кинан т1аса бищизе кколеб? Дида рак1алде ккола нилъ кват1ун ругин маг1арул мац1 ц1унизе къват1ире рахъине. Щайгурелъул, маг1арул т1ахьал къвати1ре риччалеб «Дагъучпедгиз» къалеб мехалда нилъеца гъолъул т1алаб гьабич1о, гьелдаго цадахъ нилъер лъимал гьарурал къоязул кьолел свидетельствабиги, гьезда лъолел печать-штампаздасаги маг1арул мац1 лъуг1улеб мехалъги к1алъалев чи вахъинч1о, маг1арул радиоги къана. Нилъер лъимал г1урус мац1алда гурони гаргадизеги лъугьинч1еб мехалъ, гьезда нилъеца бицарабги бич1ч1улеб батич1еб мехалъ гьанже ратана нилъ рек1еда. Киназулго гуро гьеб пикруги бач1араб. Г1емерисев чи жидерго маг1ишаталда хадур рекерахъдун, рукъалъул т1алабги гьабун, мац1алъулги, рух1ияб рахъалъулги, адабалъулги, диналъулги суалал к1вар кьеч1ого хут1ана. Маг1арул мац1алда хъвана нилъер г1емерал г1алимзабаз ваг1заби, насих1атал, назмаби, туркаби ва т1убарабго халкъалъул к1алзул гьунаралги рук1ана маг1арул мац1алда. Маг1арул мац1алда ах1ана кинидухъ куч1дул, т1убараб дунялалдаго машгьурав философ Инхоса Г1алих1ажияс жиндирго киналго т1ахьал хъвана маг1арул мац1алда. Гьесул: «Зах1мат бихьич1ого рах1ат бокьарас, бекьич1ого лъилъе нилъ гьеч1ого хур» абурал раг1аби дунялалъулго г1алимзабаз рик1к1уна гъваридаллъун. Гьеб ункъго мухъилъ лъун буго чиясул т1убараб г1умру.\n1928 соналъ Советияб х1укуматалъ нилъ рачана г1ажамалдаса латин мац1алде. Щай гьедин гьабураб? Щайгурелъул жеги халкъалъул бух1иги ццинги лъуг1ун бук1инч1о пачаяс имам Шамилиде данде гьарурал рагъазул х1асилаздехун. Гьединлъидал, квег1идаса квараниде хъвазеги ругьун гьаризе кириллицаялде рачана латиницаялдасан. Гьелъул х1асилалда цере рук1арал г1алимзабазги, хъвадарухъабазги, шаг1ирзабазги хъварабщинаб жо хадуб бач1унеб г1елалда ц1ализе лъалареблъун лъугьана. Гъол т1ахьалги рух1ана, нохъо-къедалда рахчунги турана, гъозул т1амчазда гьарун рук1арал ккараб-таралъул ишарабиги лъуг1ана. Нижер росулъ вук1ана Къадичу Жамалудин абурав чи, г1емер сонаца дибирлъи гьабурав г1алим. Гьесул бибилиотекаялде ваккана дун дагьав цевег1ан. Гьенир руго астрономиялъул, геометриялъул, психологиялъул, мантикъалъул (логика), географиялъулги картаби лъурал т1ахьал. Амма гьесул лъималазеги, лъималазул лъималазеги гьездаса пайда босизе щвеч1о кириллицаялде лъугьиналде бан. Совет х1укуматалъ к1удияб к1вар кьуна рахьдал мац1ал лъазариялъе. Байбихьул школалдаса бахъараб анц1абго класс лъуг1изег1ан лъазабулаан нилъерго мац1. Гьедин маг1арул мац1ги, цадахъго г1урус мац1ги лъазе ц1алдезеги ц1алдон нилъер рахъана бергьарал г1алимзаби. Масала, дагьаб цебег1ан 75 соналъул юбилей т1обит1арав Т1анусиса Шамил Г1алиев. Гьесдаго цадахъ Бакьагьеч1и росулъа вук1ана Кавказалдаго т1оцеве вахъарав педагогикиял г1елмабазул академик, Дагъистаналъул Университеталъул ректор Ах1мад Мух1амадов. Гьезие щибго квал-квал ккеч1о школалда рахьдал мац1ги лъазабун академикаллъун рахъине. Шамил Г1алиевасда рек1ехъе лъала Ч1анк1алги, Мах1мудилги куч1дул. Ах1мад Мух1амадовги к1алъалаан бац1адаб маг1арул мац1алда. Гьединал мисалал нус-нус рачине бегьула Дагъистаналда. Маг1арул мац1алъул бечелъи, гъварилъи, бихьизабуна ва дунялалда рагьун цебе лъуна Ц1адаса Х1амзатица, Загьид Х1ажиевас, Расул Х1амзатовас, Фазу Г1алиевалъ, Г1абасил Мух1амадица ва цоги-цогидазги. Гьелги цереса ун, гьанже хадусеб бач1унеб г1ел хилиплъулеб гьеч1ищ маг1арул мац1алъе - ян абураб пикру бач1унеб буго. Дие бокьун буго гьанжесел умумузде вуссун абизе маг1арул мац1 лъанин абун нужер лъималазул г1алимзаби рахъине квал-квалги ккеларо, цох1о г1урус лъанилан абун гьезул цебет1ейги лъугьунарелъул, кьоге г1арза маг1арул мац1 къвариг1ун гьеч1ин абураб. Надиршагь Дагъистаналде к1анц1араб мехалъ, киналго миллатал данделъун гъурун вачахъана гьев нилъер ракьалдаса. Гьединабго х1ал щун буго нилъер мац1азде, гьединлъидал киналго миллаталги данделъун дандеч1ч1ей гьабизе ккела гьабсаг1ат нилъеда бихьулеб бугеб г1агарал мац1азе бугеб зулмуялде данде. Хирияб Къуръаналда буго Аллагьасул (а.т.) калам (маг1на): «Дица нуж рижана бат1и-бат1иял къавмаллъун, бат1и-бат1иял мац1ал ругел г1адамалъун, цоцаде аск1оре ине гъира бук1ине». Х1исаб гьабеха киналго ругони цо мац1алъул, цо «халипаялъул», цо куцалъул гьеб лъик1ищ бук1инеб? Нилъер Дагъистан г1ажаибго берцинаб, гьайбатаб бак1 буго. Россиялда жанирги, Кавказалдаги ругел х1укуматал ратани цо мац1алда к1алъалел, цо т1егь г1адал, нилъер мац1ал г1емерлъиялъ Дагъистан данде кквезе бегьула г1емерал бат1и-бат1иял т1угьдузул квац1иялда. Рес бугел чаг1и ратани къвариг1ун буго маг1арул мац1алда лъималазе т1ахьал къвати1ре риччан гьел т1орит1изаризе, мультфильмал маг1арул мац1алде сверизарун программаби гьаризе. Цоги къвариг1ун буго х1акимзабазе жидеца маг1арулал данделъараб бак1алда бац1адаб маг1арул мац1 бицине. Гьунарлъун рик1к1унаро дица гьел кир данделъаниги г1урусалъ гурони к1алъангут1и, ялъуни г1урусги маг1арулги жубазабун гаргади, гьелъул г1аксалда гьеб рик1к1ине ккола мукъсанлъи, г1унгут1и бугилан. Дир г1олохъанлъиялдаса цо мисал бачина. Дун ГДР-алда армиялда хъулухъ гьабулев вугев мехалда цо къулг1адухъ цеве ккун аск1оре рач1арал гьалмагъзабазе лъел ц1ураб кружка кьуна. Жив-живас гьебги гьекъон ч1обогояб дихъе т1ад буссинабулеб бук1ана. Гьедин цевесан ана 5-6 чи. Хадув вач1ана ракьцояв даргинав, гьес цебе дуца гьекъейин абуна, дица инкар гьабурабго, жинцагоги гьекъон ц1ун кружка дихъеги бегьана. Гьеле гьединал руго нилъер г1адаталги, г1амалги, т1абиг1атги. Гьеб кинабго хвезе рес буго нилъеда умумузул мац1ги, ц1арги к1очон танани. Нилъер кинаб бук1аниги ихтиярги гьеч1о лъималахъаги, лъималазул лъималахъаги гьединаб гьайбатаб мац1 бахъизе, гьел гьелдаса мах1рум гьаризе, гьелда т1ад «къоно ч1вазе». Гьеб дица рик1к1уна такъсирлъун. Щивав районцоясдаги, щивав маг1аруласдаги т1адаб буго щиб гьабунги: газета-журнал хъванги, т1ахьал ц1алун, кружокал гьарун г1исиназда мац1 малъунги, жидедаса бажарарабщинаб жо гьабизе маг1арул мац1 ц1унизе. Гьедин гьабич1они нилъ умумузе хилиплъарал «лъималлъун» рук1уна. Буго жеги маг1арулазда къуватги, ях1ги, рух1ги гьеб ц1унизе. Дица лъазабуна ингилисги, г1арабги мац1ал. Дица г1урус мац1алда лекциялги ц1алула ц1алдохъабазе. Гьеб киналъего маг1арул мац1 лъаялъ кумек гурони дие квал-квал гьабич1о. Цо-цояз абула г1урус мац1 бигьаяб бугила лъазабизе нилъералдасайин абун. Гьереси буго. Гьеб ккола г1инда г1урус мац1алъул гурони т1ок1аб гьаракь раг1улеб гьеч1олъиялъул х1ужжа, гьай-гьай гьеб мехалда зах1малъула. Цоясе лъим хазе зах1малъула, щай? Щай гурелъул ругьун гьеч1елъул. Цогияв, ругьунлъарав ччуг1а г1адин лъедола. Гьеб ккола нилъ маг1арул мац1алдаса рик1к1алъулел рук1ин. Ингилис мац1 ЕГЭ - ги лъун т1адаблъун гьабун лъазабулеб буго, рахьдал мац1 къвариг1унареблъун гьабулеб буго. Киналго мац1алги лъазаризе ккела, гьелъул зарал бук1инаро. Амма дица рик1к1уна Дагъистаналда т1оцебе лъазабизе ккелин рахьдал мац1, хадуб г1араб мац1, хадуб г1урус мац1, хадубги ингилис мац1. Дица абиларо рахьдал мац1 лъаларев чи вакъун къечон хвелилан, амма гьев вук1инаха рух1ияб рахъалъ заг1ипав, мукъсанав, умумузул г1адатал к1очаравлъун. Рач1а нилъеца пикру гьабун маг1арул мац1алъе кумек гьабизе, жакъа гьеб «унтун» буго, рач1а гьеб «сахлъизабиялда» т1ад х1алт1изе.\nПросмотров: 53 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


ТIадегIанаб шапакъат, мустахIикъаб къимат | Спорт | Киназего гIаммаб Россия\nЧемпионасда бергьенлъи баркулаго, В. Васильевас ГI. НурмухIамадовасда абуна: «Кинавго чиясул анищ букIуна вас гьавиги, гьев гьунар, махщел, къуват бугевлъун лъугьинги. Духъа бажарана Дагъистан ва тIолабго Россия чIухIарав вас гIезавизе. ХIабиб къеркьана ва бергьана бигьаял гурел шартIазда. Ниж киналго ургъалилъ рукIана, ритIухълъиги цIунун битIараб къимат кьун бажариладай абун. ХIурматияв ГIабдулманап МухIамадович, дие бокьун буго дуе ва дур васасе республикаялъул пачалихъияб шапакъат кьезе», — ян.\n«РачIа нилъ ургъизе, Дагъистаналъул халкъалъе, Россиялъе ва нужеца тIолабго гIумру кьураб спорталъе гIоло кинаб хIалтIи нилъеца цадахъ гьабизе бегьулебали», — янги абун, цоги нухалда баркала загьир гьабуна Владимир Васильевас.\nРеспубликаялъул нухмалъиялъ кьураб тIадегIанаб къиматалъухъ баркалаги кьолаго, ХIабиб НурмухIамадовас абуна: «Цебегоялдаса нахъе щун рукIинчIо дие медалал, ахирисеб нухалда щвараб медальги букIана 2011 соналда дунялалъулго Кубокалда. Спорт цебетIезабиялъул рахъалъин абуни, гIемерал инвестициялъулал проектал руго республикаялда хIалтIизаризе гIадамазе бокьарал. Нижеца гьелъул киналъулго хIакъалъулъ хадусеб дандчIваялда мухIканго бицина», — ян.


Кварал гьечIого хIалтIулел телефоназул зарал - Статьи - Сетевое издание «По новому пути»\nКварал гьечIого хIалтIулел телефоназул зарал\n24.01.2020 18:52 Пятница\nНужеда лъалищ кварал гьечIого хIалтIулел «мобильный» телефонал хъалиян цIаялдасаги, асбесталъул хIуралдасаги инсанасул черхалъе цIикIкIун зарал гьабулел рукIунеблъи?\nГьез бищун зарал гьабула инсанасул гIадал нахалъе, нервабазул хIалтIуе. Гьез ккезарула сах гьаризе захIматал, хIатта тIад ине тани, сах гьаризецин кIоларел гIадалзул нах гьорой гIадал онкологиял унтаби. Гьез гIагарал соназда жаниб гIалимзабазги промышлнносталъги батIияб жо ургъичIони, киналгIаги хиса – басиял гьаричIони, гьел телефонал сабаблъун ккарал унтаразул къадар миллионазде бахине буго. Иш гьелде ккун букIиналъе кьучIал хIужаби ракIарун руго цIар рагIарав нейрохирург Вини Куранаца. Амма кварал гьечIого хIалтIулел телефоназул ассоциациялъ кинго гьел далилал хIужабилъун рикIкIунел гьечIо ва гьез зарал гьабулеб букIиналда разилъизе бокьун гьечIо.\nГьанже гIалимзабаз гьел «хехел» телефоназе «хвалилалин» абун цIар кьун буго. Гьедин абиялъе гIиллаги гьев Вини Курана абулев гIелмабазул докторас гьарурал цIех – рехазул хIалбихьиязул хIасил ккола. Ахиресел 18 соналъ къватIире рахъарал 30 гIелмияб хIалтIухъ гьесие щун буго 14 щапакъат. Гьесул киналниги гIелмиял цIех – рехазда гъоркь буго гьел «мобильный» телефоназ инсанасе гьабулеб заралалъул бицун хIвараб 10 гIелмияб хIалтIи.\nВ. Кураница абулеб буго: «Кварал гьечIого хIалтIулел телефоназдасан щибаб къойил пайда босизе бегьуларо гIадамаца. ХIукматалъул бутIруцаги гьел телефонал къватIире риччалел чагIацаги хехаб къагIидаялъ хIалтIи гьабизе ккун буго гьел телефоназул зарал дагь гьабиялда тIад – «мобильный» телефоназ риччалел радиоактивиял чIорал дагьлъулеб къагIидаялда». – ТIаде жубана – Гьел хIужабаз чIезабулеб буго кварал гьечIого хIалтIулел телефонал гIемер хIалтIизарулел чагIазе хIакъикъияб хIинкъи бугин ботIролъ рак унти ккеялда», — ян.\nГьелдаго цадахъ гIагарал соназда жаниб жидерго сахлъи нахъе ккеялдалъун гIадамазда якъинго бихьизе буго гьел телефоназ гьабулеб зарал. В. Куранал рагIабазда рекъон, рак унтиялъул гIадат буго 10 соналда жаниб къватIибе загьирлъулеб. Жакъа къоялде щвезегIан гIалимзабаз гьарурал киналгIаги гIелмиял цIех – рехал, хIалбихьиял нахъчIвана гьанже гIалимзабаз гьарурал хIалбихьияз. Щайин абуни, цере жакъа гIадин хIалтIизарулароан гьел телефонал. Гьеб цо. КIиабизе бугони, гьелъ гьабулеб заралалъул гIелмияб цIех – рехалги цере гьарулароан.\nЖакъа нилъ цIакъ захIматаб хIалалде ккун руго. Цо чанго соналдасан рак унтиялъ унтаразул къадар рикIкIен гьечIого гIемерлъизе рес буго гьаб жакъа гIадин пасатго ва гIемер нилъеца мобильный телефонал хIалтIизарулел ругони. Инсанасул черхалъе зарал гьабулебщинаб жоялда гьоркьоб бищунго цебесеб кьердерачIунел руго кварал гьечIого хIалтIизарулел телефонал. Гьеб гIадамазда лъазеги кколаян абулеб буго гIалимчи В. Кураница. Гьел телефоназдасан пайда босулеб буго гIаммаб къагIидаялъ кинавниги 3 млрд. чияс. Гьеб ккола, хъалиян бухIулезда дандн ккун, лъабго нухалъ цIикIкIараб къадар.\nГьел телефонал къватIире риччалелги бухьен чIезабулелги хIалтIухъабаз инкар гьабулеб буго гьеб В. Куранал хIалбихьи къабул гьабизе. ГIицIго цо чиясул хасаб пикру бугила гьеб, тIолгодунялалъул сахлъи цIуниялъул идараялъ хIадурлъарал баяназде данде кколеб гьечIила гьес гьабураб гIелмияб цIех – рех. Гьеб гуребги, жеги 30 батIиял, жалго жидедаго чIарал хIалбихьиял гьарулел цIех – рехаздеги данде кколеб гьечIила гьес хъвараб гIелмияб хIалтIи.\nАбизе ккараб буго гIалимзабазда гьоркьоб кколеб тIоцебесеб дандеккунгутIи гурони гьебилан ГIадамаз, гьез кьолеб заралги бичIчIун, жидерго сахлъиялда тIадчIей гьабулеб бугони, гьел телефонал къватIире риччалезеги ричулезеги бечелъизе рес щвезехъин гьечIо. ХIакъикъаталдайин абуни, «мобильный» телефоназ къватIире риччалел заралиял чIораз гIадамасул чорхол хIал дагь гьабула, макьу тIуризабила, ккезабила батIи – батIияб ботIрол унти, инсанасда кьижизе кIоларо, нервабазул унти бахуна, ццидахин цIикIкIуна, гIакълу хисун ккола, ракIалдаса жо уна (склероз ккола). Гьезул гIемераб зарал буго жеги инсанасда жиндаго лъалареб, амма гьесул черхалъе зарал кьолеб. Хасго заралияб буго гьеб гIун бачIунеб гIелалъе, гIисинал лъималазе. Макьу теялъ черхалъе гьабулебщинаб заралалъул бицине ккеларо, щивав чиясда жиндаго лъалелъул макьу гьечIеб мехалъ гьесда букIунеб хIал.\n«Мобильный» телефоназ инсанасе гьабулеб заралалъул бицунел ахирал соназда тIиритIарал гIелмиял цIех – рехал рикIкIуна бищунго гъваридал, бищунго мугъчIвай гьабизе мухIканал хIужабиги ругел, кьучIал хIалтIабилъун. Гьел гIелмиял цIех – рехал гьарун руго Швециялъул бищунго дунялалда тIад рикIкIунеблъун бугеб Каролинский институталъул гIалимзабаз, Упсалы универститеталъ ва Америкаялда бугеб Мичиганалъул универститеталъ.\nТIоцебе гIарацги кьун гьединаб цIех – рех гьабеян гIалимзабазе заказ кьурал чагIи рукIун руго жалго «мобильный» телефонал къватIире риччалел ва гьезул даран гьабулел чагIи. ГIелмиял хIалбихьияз, гьарурал цIех – рехаз гьединаб зарал кьолеб бугин чIезабидал, гIадамазда рагIизабизе киса гуреб, гьеб къабул гьабизецин инкар гьабун буго гьез. Гьел цIех – рехал жеги рагIа – ракьанде щун тIиритIун гьечIин, мугъчIвай гьабизе бегьуларин, гьез кинго гIадамазе зарал гьабизе рес гьечIин ва, гьездаго релълъарал батIи – батIиял далилалги рачун, къабул гьабулеб гьечIо гIалимзабазул лъазаби.\nАмма гьел халгьабиял, хIалбихьиял гьарулел рукIарал гIалимзабазул къокъаялъе бетIерлъи гьабулев вукIарав Бенг Арнетцица лъазабулеб буго : «ХIакъикъаталдаги нижеца чIезабуна гьел «мобильный» телефонал инсанасул черхалъе зарал бугеллъун рукIин ва гьез инсанасул гIакълуялъе, гIадалзул нахалъе, нервабазе заралиял хиса – басиял ккезарулеллъун рукIин», — ан.


маргIа » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Детский уголок - БурутI » маргIа\nДобавил(а): istina от 17-11-2015, 10:39\nЦохIо вукIарав васасдаса ватIалъарав ханас, жиндирго вилаяталда вугевщинав чи чIегIер базе тIамулев вукIанила. Жиндир тахшагьаралда я къвакъвадулеб гIанкIу, я гIегIедулеб хIелеко нахъе толеб гьечIила. Гьаракь борхун кIалъарав чиясда кIигъеж гьабун баччараб гIакIа лъолеб букIанила. Релъа-рохи, махсаро-хочI тIубанго гьукъулеб букIанила. - БетIерчIахъаяв хан, дур амруги гIадахъ босичIого, цо гIолохъанав чи вуго гьагъава кеп-гIоркьалда, - ян лъазабунила вазирас гьесда. - Щиб рагIи бицаниги, гIин гъос нижехъ тIамулеб гьечIила. Кинаб хIукму дуца гьагъав мунапикъасе къотIилеб?\n- Щив гьесул бищун хирияв чи?\n- Эмен вугоха гъосул, инсудаса хирияв чи васасе щив вукIинев?\n- Батани, ватIа гьаве гьес инсудаса.\nБалъго гъоркьан ритIарал гIадамаз тIагIинавула гьесул эмен.\n- БетIерчIахъаяв, хъахIлъи балалде эменги вукъун, лъидаго хIалги лъазе течIого, гьагъабго кеп-гIоркьалда вугила гьагъавго чи, - ян лъазабунила ханасда.\n- Инсудаги эбелалдаги хадув щив вугев рокъов гьесие хирияв чи?\n- Лъади йигоха, бетIерчIахъад, гьей рихарав рос кинав вукIинев?\n- Батани, тIагIинае гьесул лъади.\nТIагIинаюла гьесул лъади.\n- БетIерчIахъад, чармил батизе ккола гъосул ракI, гьанжеги балъго-гIатIго лъадиги юкъун, гьагъабго жиндирго ихтилаталда вуго. Кинаб хIукму дуца гьанже къотIилеб?\n- Нахъе щив гьесул хутIарав?\n- Цадахъ гьабураб кIиго лъимер бугоха гьесул - васги ясги.\n- ТIагIинаре гьел.\nГIащтIичагIаз лъугIизарула гьел лъималги.\n- БетIерчIахъад, нижеда лъаларо щиб магIдан биун тIурав чи гьагъавали. Гьанжеги щибго лъугьинчIеб гIадин, велъа-вохун вуго гьев базаралда. КъотIе цо къвакIараб тамихI, гурони гIадамазда гьоркьобги дудехун гъулгъул багъарулеб буго.\n- Кьибил-тухумалда гьоркьов щив хутIун вугев гьесие хирияв чи?\n- Кьибил-тухум некIого хабалъе ана гъосул.\n- Росулъ гьесие хирияв чигойищха тIокIав гьечIев?\n- ЦохIо гьудул вугоха гъосул, бетIерчIахъад, тIокIав чи нижеда лъаларо.\n- Батани, тIагIинаве гьесул гьудулги.\nУнеб буго анкь, унеб буго моцI, сверун данде щолеб буго лъагIел, амма гьев чи жанив чIарав, тIокIав къватIиве вахъунев гьечIо. Накалде щун буго мегеж, жеги-жеги бадиса бурулеб буго бухIараб магIу. Балъго гъоркьан ритIарал гIадамаз лъазабулеб буго ханасда гьеб ахIвал-хIал. РитIун нукарзабигун ахIулев вуго ханас гьагъав чи.\n- Дица мун ватIа гьавуна инсудасаги, эбелалдасаги, лъадудасаги, лъималаздасаги. Дуда гьеб унтичIо, амма ахиралда дица гьудул кодоса вахъараб мехалъ, мун гьеб пашманлъиялде ккана. Гьелъул магIна лъазе бокьун буго дие, - ян абунила ханас.\n- Дуца дир эмен чIвана, хан, амма гьев гьадинги ункъо-щуго соналдасан холев чи вукIана, - ян жаваб кьолеб буго гьас. - Эбелалъги бищун цIикIкIун ичIго-анцIго сон балаан. Дуца дир лъади чIвана - гьей цойги ячине бегьулаан. Лъимал дие цIияй лъадуца гьаризе бегьулаан. Амма дуца чIвана дир гьудул. Гьев дир цохIого цо вукIана. Дир тIарамагъадисеб дуца бахъана, дур тIарамагъадисеб дицаги бахъила, - янги абун, тIогъоде щвезегIан ханасул бицатаб чохьолъ къазабуна ханжар.\n- Гьанже лъанищ щиб жо гьудуллъияли?\nКатегория: Детский уголок - БурутI\nОгь, руччаби, руччаби…Мискинчиясе ханасул яс ячараб куцХанасе раса гьабурав устарИманалъ загIиплъарав заманалъ пакъирлъанаМискинчиги ханасул васги


ТIабигIаталде данде "рагъ" халат бахъунеб буго\nМахIачхъалаялъул къватIазда ругел гъутIби реклама базе хIалтIизарун яги нахъе къотIун, шагьаралда квешаб экологияб хIал лъугьун бугин лъазабулеб буго Дагъистаналъул экологаз.\nГьелда хурхун тIадегIанаб лъайкьеялъул хIалтIухъабаз гIарза хъван буго Дагъистаналъул ТIабигIиял сурсатазулгун экологиялъул министерлъиялде, шагьаралъул гIурччинаб гьумер цIуни тIалаб гьабун.\nДагъистаналъул пачалихъияб университеталъул ва Педагогикияб университеталъул лъабнусидаса цIикIкIун хIалтIухъабаз гъулбас гьабураб гьеб гIарзаялда абулеб буго, чIагоял гъутIбузда магIаз ва цогидал маххул тIагIелаз рекIинабулеб бугин реклама ва цогидаб хъвараб игIланал. Берда цере ракъвален ругин аза-азар гъутIби гьедин инжит гьарурал. КъватIахъ гуребги, гIемертIалаял минабазул рагьабаздаги бугин гьединаб хIал. Гьелда тIадеги, ракьул кесек изну гьечIого ккун, паркалъул зона бугеб бакIалда ралел ругин минаби гьениса нахъе гъутIбиги къотIун, диваналъ гьеб хIалтIи чIезабизе хIукму гьабун бугониги гьелъулги кIвар гьабулеб гьечIин. Гьединаб пасалъиялъе мисаллъун бачун буго Керимова къватIалда, «Эльтав» заводалда гIагар бугеб паркалъулаб зоналъун кколеб бакIалда къотIун ран гъутIбигун балеб бугеб гIемертIалаяб мина. КинабгIаги экологияб экспертиза гьабичIого, цере ратаралщинал гъутIби къотIун, шагьаралдаса тIубан гIурччинлъи тIагIине рес бугин хъвалеб буго гIарзаялда.\n«Горзеленхоз» гIуцIиялъул хIалтIухъабаз щибаб санайил къватIазда нус-нус гъутIби чIолин, амма гьезул гIицIго 10 процент гурого нахъисеб соналде рекIунарин бицана «Эркенлъи» радиоялъе ТIабигIиял сурсатазулгун экологиялъул министерлъиялъул вакил МухIамадов Юсупица. Гьелъие гIилла бугила гIадамаз гьел рекун, сверун рищни барал къучIби ран хвезарулел рукIин.\nРекламаялъул цIурал гъутIби гIицIго Расул ХIамзатовасул цIаралда бугеб проспекталда ратиларин, хутIанщинал къватIазда тукабаз ва цогидал гIуцIабаз рекламаялъул игIланал чIван ругин гъутIбуздайин бицана «Экенлъи» радиогун букIараб гара-чIвариялда Дагъистаналъул пачалихъияб университеталъул хIалтIухъан, ЖамгIияб палатаялъул вакил Къурбанов МухIамадица.\nКъурбанов МухIамад: « Гьеб гIарза хъварал мугIалимзаби ккола аслияб куцалъ гIумруялъго шагьаралда гIумру гьабун ругел гIадамал. 20 соналъ цебеги МахIачхъала гIурччинаб паркалда релълъун букIараб батани, гьезул берда цебе шагьаралъул гьумер хисун, гъутIбузул бакIалда цере кковухъе рарал бакIал раккулел руго. БагIарараб мехалъ хIохьел цIан бажаруларо шагьаралда, щай- щай гурелъул гьава кколеб даражаялда букIунгутIиялъ. ХутIун ругел гъутIбузул хIал кIолеб гьечIо гьеб бацIад гьабизе газаздаса. Бокьараб къотIносан унаго бихьула, киса-кирего гъутIби хIалтIизарулел руго реклама базе, яги цогидал хIажалъалабазе. Ахирал соназ гIемерлъулеб транспортги, цадахъго дагьлъулеб гъветI-херги буго МахIачхъалаялда».\nГьеб хIалалда иш цебе унеб бугони мугIалимзабаз пикет гьабизеги рес бугила, гьезда цадахъ гIемерисел гIадамалги рахъинила, гьединабго пикру жидер бугебилан бицана МухIамад Къурбановас.\nГъутIби реклама базе хIалтIизариялда данде рагъ бан бажарулеб гьечIин абулеб буго шагьаралъул администрациялъул рекламаялъул ишал кодосев МухIамадрасул Къурбановас. Щибаб къойилгIадин шагьаралъул батIи-батIиял къватIахъ хал гьабун нахъе рахъулила гьединал игIланал, амма гьеб букIухъе бан батулила гIадамаз. ЦогIаги гьедин гъутIбузда рарал рекламаялъул хъарщал яги цогидал игIланал тIадал идарабаз изну кьурал кколарила. Гьел киналго къануналда рекъечIого рарал ругила. ГьабсагIат гьединаб хъарщи яги игIлан гъотIода чIваралъухъ кинабгIаги тамихI яги гIакIа гьечIила гьезухъа бахъизе бихьизабураб, амма гIагараб заманалда жаниб, гьединаб къануналъул проект хIадур гьабизе бугила.\nМахIачхъалаялъул администрациялъ лъазабухъе, ракьул бетIергьанлъи бихьизабулел кагътазул 30 проценталдаса цIикIкIун хIакъикъиял гурел кагътал кколила, амма гьелъул щибго хал гьабичIого бетIегьабаз гъутIби къотIун, гьениб мина балеб бугила, гIицIго заманалдаса, гIадамал рукъзабахъе рахъун хадуб гурого гьебги тIатунарила.\nДагъистаналъул Пачалихъияб университеталда цебе бугеб Экологияб халкквеялъул хъулухъалъул баяназда рекъон, МахIачхъалаялда гъветI-хералъул къадар 38 проценталъ дагьлъун буго, ахираб 20 -25 соналда жаниб.


Ц1АР МЕКЪИ ХЪВАНИГИ, МУН, ДАИМЛЪАНА. - 8 Мая 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2017 » Май » 8 » Ц1АР МЕКЪИ ХЪВАНИГИ, МУН, ДАИМЛЪАНА.\nЦ1АР МЕКЪИ ХЪВАНИГИ, МУН, ДАИМЛЪАНА.\nБожуда рек1к1ги гьабун, 1941 соналъул 22 июналда нилъер Ват1аналде т1аде Гитлерилаб Германиялъул фашистал к1анц1араб мехалда, гьанжего гьанже михъида х1ур ч1вазе байбихьарал г1олохъабиги ана бокьун г1арзаги кьун нилъер г1агараб Ват1ан ц1унизе. Гьеб рагъулъ к1удияб бах1арчилъи, къох1ехьей, бихьинчилъи бихьизабуна нилъер г1олохъабаз. Нусиялда ункъого азаргоялдаса ц1ик1к1ун г1олохъанчи х1инкъи-къай лъач1ого рагъулел рук1ана рагъул фронтазда, партизаназул отрядазда, х1аталдаса ун бергьараб бихьинчилъи ва бах1арчилъиги бихьизабулаго. Гьезул щивав к1иабилес рух1 кьуна нилъер г1агараб Ват1ан ц1униялъе, гьеб чияда бараблъун бук1инч1олъиялъе г1оло.\nНилъер районалдасаги ана гьеб вах1шияб рагъде г1олохъанчи. Гьездасан каранда орденал, медалалги ран к1удияб бах1арчилъиялда Ват1ан ц1унун т1ад руссаралги ккана, араб бак1 лъач1ого т1аг1аралги ккана, хобал щвеч1ого, мусру бач1ого бак1-бак1алда хут1аралги ккана.\nАраб бак1 лъач1ого т1аг1аразда гьоркьов рехсолев вук1ана нилъер районалъул Хьиниса Г1умаров Т1алх1ат Мирзакъадиевичги. Лъалел рук1инч1о гьесул рагъулаб нухалъул, гьесул гьунаразул х1акъалъулъ кинал рук1аниги баяналги.\nГьал къоязда нижеда лъана гьит1инав сержант, гьаваялъул кьвагьдохъан (воздушный стрелок) 1940 соналъ Буйнакскиялъул РВКялдасан рагъулаб хъулухъалде арав Т1алх1ат Мирзакъадиевичасул рагъулаб нухалъул х1акъалъулъ баянал.\nК1удияб Ват1анияб рагъда хварал нилъер бах1арзазул ц1арал даималлъун гьариялъе г1оло «Ват1аналъул солдатал» абураб рак1алде щвеялъул т1ехь къват1ибе бач1ун хадуб, нилъер районалъул Хьини росулъа Чагучиева Чакар Гунашевнаялда батула К1удияб Ват1анияб рагъда араб бак1 лъач1ого т1аг1арав жиндирго имг1ал Г1умаров Т1алх1ат (Довгат) Мирзакъадиевичасул ц1ар т1ехьалда мекъи хъван бук1ин. Гьелъ г1арза хъвала т1ехьалъул редколлегиялъул председатель О. М. Муртазаг1алиевасухъе, 1920 соналъ Хунзахъ районалъул Хьини росулъ гьавурав жиндир имг1аласул «Т1алх1атилан» абураб ц1ар «Довгатилан» мекъи хъван бугилан.\nРоссиялъул Т1олгосоюзалъул ц1ех-рехазул отрядалъул (ВПО) кумекалдалъун Россиялъул ВПОялъул председателасул заместитель Исмаг1илов Рашид Айдыковичасул нухмалъиялда гъоркь к1ола «Довгат» «Т1алх1ат» вук1ин ч1езабизе. Гьединго мух1кан гьарула Т1алх1ат Мирзакъадиевичас кинаб рагъулаб полкалда хъулухъ гьабулеб бук1арабали, кинаб рагъулаб нух гьес нахъа тарабали, щварал шапакъатал. Т1. Г1умаровас рагъулаб хъулухъ гьабулеб бук1ана 102 авиаполкалда, Керчь-2 шагьаралъул аэродромалда аск1об бугеб Юго-Западалъул фронталда.\nТ1. М. Г1умаровасул полкалъ жидерго частазде рехулаан х1ажатаб къайи-къоно ва тушманасул ч1ей бугел бак1ал щущахъ рихизарулаан. Гьедин, Ли-2 экипажалъ кьаби щвезабуна тушманасул техника ва ч1агояб къуват буссинабураб Крымалда ругел Верхне ва Нижне баканалъул, Васильевкаялъул, Глебовкаялъул, Симеиз порталъул районазде. Рагъулаб т1адкъайгун гьеб полкалъулал роржана Курск ва Орел шагьаразул ракьазде. Гьезул Ли-2 экипажалъ къасимехалъ бомбаби рехулаан тушманас ч1ей гьабурал бак1азде.\n1943 соналъул июль ва август моц1азда полкалъ г1ахьаллъи гьабуна Ленинградалъул фронталъул гьужумалъулал операциязда. «Хвойная» аэродромалдасан полкалъ бомбаби рехулел рук1ана ц1ик1к1ун щула гьабураб Мгинский районалде.\nГьебго соналъул август-сентябрь моц1азда рагъулаб т1адкъай т1убазабулеб бук1ана Централияб аэродромалдасанги.\n1943 соналда СССРалъул Верховный Советалъул Президиумалъул Указалдалъун немцазулалгин фашистазул хъамалчаг1азде данде гьабулеб рагъулъ бихьизабураб бах1арчилъиялъе ва бихьинчилъиялъе г1оло полкалъе щвана Баг1араб Байрахъалъул орден.\n1943 соналъул сентябралъул ахиралда полк боржана Михайловкаялъул аэродромалде ва г1ахьаллъи гьабуна Киневскалъул рохьобе десант рехиялда ва гьедин Воронежалъул фронталъул аскаразе кумек гьабуна Днепр г1ор бахине ва Канева районалдехун кколеб плацдарм бахъизе.\nЦо сордоялъ гьабураб лъабго рорженалдалъун, 102 полкалъул экипажаз Днепр г1орул кваранаб рахъалдехун рехана 54 самолеталъул кумекалдалъун 935 десантник ва 27 тонна х1ажатаб къайи-къоноялъул.\nХадубги Воротынск (Калуга шагьаралда аск1об) Валерьяновка, Андреаполь аэродромаздасан х1ажатаб бак1азде десанталги рехун, полк боржана Ленинград шагьаралда гъоркьехун бугеб Левашовалде.\n1942 соналъул декабрь моц1алдаса 1943 соналъул май моц1алде щвезег1ан Т1алх1ат Г1умаровас рехсараб полкалда гьоркьов г1ахьаллъун гьабуна 35 рагъулаб роржен, гьездасан 26 рагъулаб роржен къасимехалъ, маххул нух ва тушманасул коммуникациял: Орел, Брянск, Смоленск, Крымская кьвагьизабиялъе, гьединго Керчь-2, Саки, Сарабуз районазда ругел аэродромал рихха-хочизариялъе. Рогьалил заманалда гьес 9 роржен гьабуна ц1ат1ари, рагъулал алатал, медицинаялъулгин санитарияб къайи-къоно лъелал аскаразе щвезабиялъул ва лъукъарал тылалде раччиялъул мурадалда.\n10 рагъулаб роржен гьабуна Г1умаровас тушманасул истребителазда хадув воржунаго, гьезул унго-унгояб гьужумалда гьоркьовеги лъугьун.\nГ1умаровасул бергьун к1удияб махщалил х1асилалда, самолетал кидаго х1адур рук1унаан рагъулаб т1адкъай т1убазе ине. Шапакъатазул т1амачалда рекъон Т1алх1ат Мирзакъадиевич вихьизавун вук1ун вуго К1удияб ват1анияб рагъул 2-1 даражабазул орденазе, «Бах1арчилъиялъе г1оло» медалалъе.\nГ1умаров Т1алх1атил рук1ана 2 вац ва цо яц. К1иявго вац хвана. Нахъе йиго яц Г1умарова Шамай. Гьелъул руго щуго яс ва цо вас, 17 лъимадул лъимер ва 24 гьезлги лъимал. Г1умру гьабун йиго Буйнакск шагьаралда.\nРак1алде ккола т1олабго г1агарлъи, киналго районцоялг1адин ч1ух1изе бегьилин Ват1аналъе г1оло рух1 кьун вагъарав жидерго бах1арчиясдаса. Щивго к1очон гьеч1о, щибго к1очон гьеч1о.\nПросмотров: 113 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


ТIабигIаталъ кьураб бечелъи | Интервью | Киназего гIаммаб Россия\nТIабигIаталъ кьураб бечелъи\nЧIахI-хералъул ва рухIчIаголъабазул къадаралъул гьарзалъиялъул рахъалъ Кавказалдаго бищун бечедаб бакI ккола Дагъистан\nРоссиялъул къанагIатабги регионцин гьечIин абизе бегьула Дагъистан гIадаб чIахI-хералдалъун ва рухIчIаголъабаздалъун бечедаб, тIабигIаталъул гьава-бакъ рекъараб бакI. Самур гIоралъул ахада — субтропикалъул рохьал, республикаялъул северияб рахъалда — салул авлахъал, рорхатал мугIрул, даим гIаздаца рацарал цIорол тIогьал — гьарзаго кьун буго БетIергьанас тIабигIаталъул суратал. Гьеб бечелъиялдаса битIун пайда босиялда хадуб хъаравуллъи гьабулеб, гьеб цIунулеб идара ккола Россиялъул чанахъабазул ва ччугIихъабазул ассоциациялда гьоркьобе унеб республикаялъул хIалбихьиялъул чанахъабазулгун ччугIихъабазул (ООРХ) «Дагестанское» магIишат. Гьелъул председатель Завурбег ВахIидовасулгун буго нижер жакъасеб гара-чIвари.\n- Кида гIуцIараб Дагъистаналда чанахъабазул ва ччугIихъабазул цолъи? КигIанасеб къадар ракьул нужер бербалагьиялда бугеб?\n— Чанахъаби Р. Сайпуевасдасан ва З. Танаевасдасан мухIкан гьабуна гIуцIиялъул тарих. Гьездаги гьелъул бицун букIун буго гIемерал соназ республикаялъул чанахъабазул гIуцIиялъул председательлъун вукIарав Хъара Хъараевас. 1943 соналъул октябрь моцIалда, тIадбан рагъ унеб заманалда, квана-гьекъолеб жоялъул рахъалъ расги лъикIаб хIалалда букIинчIеб Дагъистаналъул халкъалда кверчIваялъул мурадалда, чанго чанахъанас хIукму гьабула, Алмалоялъул хIоразда аскIоб маххул нухлул вагонги лъун, чанахъанлъи ва ччугIихъанлъи гьабизе. МахIачхъалаялъул маххул нухазул депоялдаса жидецаго данде гIарацги рехун босараб гьеб вагон, чуязда нахъаги бан, цIала Алмалоялде. Гьениб ккураб ччугIа, щвараб чан бикьулаан сверухъ ругел росабазул гIадамазе, битIулаан МахIачхъалаялдеги. Хадуб гьеб вагон лъураб бакIалда гьабуна чанахъабазул база ва гьениб гьабсагIаталда буго Алмалоялъул чанахъабазул магIишат. Гьеб тарих, 1943 соналъул октябрь моцI рикIкIуна республикаялда чанахъабазул ва ччугIихъабазул идара гIуцIараб мехлъун. Исана октябралда кIодо гьабизе буго нижер цолъи гIуцIаралдаса 75 сон тIубаялъул юбилей.\n2014 соналде щвезегIан нижер бербалагьиялда букIана 1023 га ракьул ва гьениб гIуцIун букIана чанахъабазул 37 магIишатги. 2014 соналъул 17 июналда гьабураб Дагъистаналъул хIукуматалъул № 277 хIукмуялда рекъон, нижеда хадуб щула гьабуна 716,5 га ракьул. Чанахъанлъиялъул цо-цо магIишаталги цолъизарун, гьениб гIуцIана чанахъанлъиялъул ва ччугIихъанлъиялъул 29 магIишат.\n- ГIага-шагарго лъалищ чан батIияб чIахI-хер, рухIчIаголъи Дагъистаналъул ракьалда бугебали?\n— АнцI-анцI соназ зоологиялъулги биологиялъулги гIалимзабаз, нижер идараялъул хIалтIухъабаз гьарурал цIех-рехаз мухIканго чIезабун буго республикаялъул ракьалда бугеб флораялъул (чIахI-хералъул), фаунаялъул (рухIчIаголъабазул) къадар. Гьелъул гьарзалъиялъул рахъалъ Кавказалдаго Дагъистан буго бищун бечедаб бакIлъун. Нилъер гьаниб бижула 4500 тайпа чIахI-хералъул, 89 батIияб тайпа рахь кьун тIанчIи хьихьулел рухIчIаголъабазул, гIалхул хIайваназул, кIикъого батIияб тайпа борхьазул ва цогидалги хъуршун хьвадулел рухIчIаголъабазул, кIикъоялда анцIазарго батIи-батIияб хIутI-хъумур. Лъаразда, гIоразда, хIоразда, ралъдалъ буго 123 тайпа ччугIбузул, лъабнусго батIияб тайпа хIанчIазул.\n- Чан чанахъан ва ччугIихъан вугев нужер хIисабалда?\n— Кодоб билет бугев кIиазарго чи вуго. Нижер хIисабалда гьечIел, цIогьохъе чан гьабулел, ччугIа кколел жеги гIемер руго. Гьединазда абула браконьералин. Гьукъараб заманалда, бегьулареб бакIалда чан гьабулезда хадуб хъаравуллъи кквезе нижер гIуцIиялда вуго ункъого егер. Щибаб соналъ, гьоркьохъеб хIисабалда, нусгоялдаса цIикIкIун хIужа тIатинабула цIогьохъе тIабигIаталъул бечелъи хвезабулезул. ЛъикIал хIасилал кьола республикаялъул ТIабигIиял сурсатазул министерствоялъул инспекторалги гIахьал гьарун тIоритIулел рейдаз. Мисалалъе, гьедин тIобитIараб цо рейдалда ккуна браконьеразул кIиго къокъа. Гьединго тIатинабуна Бабаюрт районалда къаси-къаси чанаре рахъунел браконьералги. Чан гьабиялъе бихьизабураб заман буго сентябрь моцIалдаса февралалъул авалалде щвезегIан, гьелдаса хадуб гьукъараб буго, щай абуни, февралалдаса хадуб чундузул тIинчI бахъиялъул сезон байбихьула.\n- Чан чи вугев нужер штаталда, гьезие гIарац киса кьолеб?\n— Нижер штаталда вуго нусиялда анцIго чи. Дагъистаналъул чанахъабазул ва ччугIихъабазул цолъи ккола коммерциялъул гуреб, жамгIияб цолъи. Пачалихъалъул бюджеталдаса нижее гIарац кьоларо. ХIалтIухъабазе гIарац кьола член-хIакъалдаса бачIараб ва чан гьабизе лицензия кьун щвараб гIарцудаса.\n- Чан гьабиялъе лицензия лъица кьолеб, гьеб тIалаб гьабун батIиял регионаздаса, къватIисел пачалихъаздаса чанахъаби рачIунищ?\n— Лицензия кьола МахIачхъалаялда Магидовасул къотIноб №76 минаялъуб бугеб бетIераб идараялъ, нижер гIуцIиялда гъорлъ ругел егераз ва чанахъанлъиялъулъ магIишатаз. Гьелъухъ щвараб гIарац уна чанахъанлъиялъул ва ччугIихъанлъиялъул магIишатазда биотехникиял хIалтIаби гьариялъе, хъаравуллъиялъул шартIал лъикIлъизариялъе, цо бутIа хIалтIухъабазе мухьалъе.\nЧан гьабиялъе лицензия тIалаб гьабун нижехъе рачIуна Северияб Кавказалъул республикабаздаса гурелги, Россиялъул централиял регионаздаса ва къватIисел пачалихъаздасаги чанахъаби. Гьезулгун къотIи-къаялги гьарун гIуцIула коммерциялъулал турал. КъотIи-къаялда бихьизабураб чаниде гурого кьвагьизе ихтияр гьезул букIунаро. Гьедин рачIарал чанахъабазда цадахъ кидаго нижер егерги вукIуна.\n- Кинал чанахъанлъиялъул магIишатал ругел лъикI хIалтIи гIуцIарал?\n— Абизе бегьула киналго ругин тIадаб иш намус бацIцIадго тIубалел чагIийилан. Гьедин букIиналъин Россиялъул Чанахъанлъиялъулгун ччугIа кквеялъул союзалъул Северияб Кавказалъул федералияб округалда ругел гIуцIабазда гьоркьоб ахираб анлъго соналда жаниб нижер гIуцIи тIоцебесеб бакIалда бугеб. Хасгьабун абуни, тIоцебе цIар рехсела Тарумовкаялъул чанахъанлъиялъул магIишат ва гьелъул нухмалъулев Олег Реутовасул. Гьев вуго жиндирго магIишаталда лъикI хIалтIи гIуцIарав гIуцIарухъан гуревги, чанахъанлъиялъул гьабзазул хIалбихьи бугев экспертги, таксидермистги (цIоко-къехь къачIалев ва чундузул чиякIаби гьарулев чи). Мисалияб чанахъанлъиялъул магIишат буго Гъизляралъул Ачиколалъул чанахъанлъиялъул магIишатги. Гьениб буго чанахъанлъиялъул ва ччугIа кквеялъул кIиго база. Гьелъие нухмалъи гьабула Владимир Лысовас.\nКазбекалъул чанахъанлъиялъул магIишаталъул нухмалъулевлъун чанго соналъ хIалтIулев вуго Дада Эмеев. Буйнакскалъул чанахъанлъиялъул магIишаталъул нухмалъулев МухIамад МухIамадов вуго жиндирго ишалъе ритIухъав, гIагараб ракьалде рокьи бугев чи.\n- Кинаб бухьен бугеб нужер республикаялъул ТIабигIат цIуниялъул министерствоялъулгун?\n— Нижеца хIалтIи гьабула дандбан, цадахъ рекъон. Амма кIиязулго руго жиде-жидеда рухьинарурал тIалабал ва ракьал. Нижеца хIалтIи гьабула нижер балагьиялда гъоркь бугеб 716 гектаралда, министерствоялъ — республикаялъул пачалихъияб фондалъул ракьалда.\nГара чIвари гьабуна Пайзула Пайзулаевас