Бельгиялда терроралъул хIинкъи\nБрюсселалъул къватI. 21Ноя2015\nБрюсселалда ва гьелъул сверухълъиялда полициялъ хасаб операция тIобитIиялъул хIасилалда ккун вуго 16 чи. Гьедин лъазабулеб буго Бельгиялъул прокурорас. Улкаялъул премьерас лъазабулеб буго терроризмалъул хIинкъиялъул даража щаклъи бугел кквезегIан гIодобе гьабизе гьечIилан.\nПарижалда 13 ноябралъул сардилъ тIадекIанциял гьариялда хурхун бищунго щаклъи бугев СалахI ГIабдусалам-гьезда гьоркьов вукIун гьечIо ва гьев валагьулев вуго.\nПарижалде тIадекIанцIиял гьарулаго бищунго гIемер-90 чи чIван вукIана «Батаклан» абулеб концертазул залалда. Гьениве Франциялъул президент Франсуа Олландида цадахъ щварав Британиялъул премьер-министр Дэвид Кэмероница абуна жинда ракIалда бугин Сириялда ИГИЛалъул позициязда авиакьаби щвезабизелъун улкаялъул парламенталда изну гьаризейин.\nБрюсселалда ва Шарлеруаялда 19 рокъоб бан буго чIухь, амма гьенир я ярагъ яги цоги кьвагьулел жал ратун гьечIо.\nТIадекIанцIиял гьаризе рес бугел чагIазде данде хасал операцияби халат рахъунел руго Бельгиялда. Улкаялъул полициялъ информалатазда гьарулеб буго гьел операциязул мухIканлъаби къватIире кьогеян ва гьединго гьез гIадатиял гIадамазда гьарулеб буго гьел операциял тIоритIулел ругел бакIал социалиял сайтаздасан лъазаругейин.\nБрюсселалда лъазабун букIана террористияб хIинкъиялъул, бищунго кIудияб-ункъабилеб даража. Улкаялъул премьер-министр Шарль Мишелица гьатIан къоялда лъазабун букIана гьеб даража жеги, бищунго дагь, цо сордо-къоялъ цIунун тезе бугин. Гьесул рагIабазда рекъон, Парижалда гIадинал тIадекIанцIиял Бельгиялда гьариялъулги кIудияб хIинкъи буго.\nГьес абуна цо ГIабдусалам гурониги жидеца ралагьулел чагIи гIемерал ругин ва гьездаса улкаялъе кIудияб хIинкъи бугин.\nШарль Мишель: « Дица абулеб буго, дица гьедин сонги лъазабун букIана, Парижалда гIадинал тIадекIанцIиял гьанирги гьариялъул хIинкъи бугин. Рес буго чанго чияс чанго батIи-батIияб бакIалда гьел тIадекIанцIиял гьаризеги. Нижехъ ругел баяназда рекъон, гьез ишаналъе росизе рес буго гIадамал гIемерал бакIал. Масала, коммерциял централ, дармил централ, жамгIияб транспорт».\nХасал хъулухъазул щаклъи буго гьез валагьулев вугев 29 сон барав ГIабдусаламица Сириялде тIадвуссине ресал ралагьулел ратиялда. Гьев Франциялдаса нахъе вачунев вукIарав чияс жиндирго адвокатасе бицун буго ГIабдусаламида тIад ретIун букIанин кIудияб чIегIераб гужгат ва рес букIанин гьесда тIад хвалде унесул рачел букIинеги, амма гьес гьеб кьвагьизабичIин.\nБельгиялъул телевидениялъе интервью кьолаго гьесул вац МухIамад ГIадусаламица СалахI ахIана кверде вачIине, хабалъ вукIуналдаса жиндие мун туснахъалъув вукIине бокьилин абун. Гьес рикIкIунеб буго жиндир вац лъицIа-вукIаниги гуккун мекъаб нухде ккезавун вугин.\nБельгиялъул премьерасул рагIабазда рекъон, улкаялда хIинкъи букIиналъул даража ГIабдусалам кквезегIан гIодобегIан гьабизе гьечIо.\nАнкьил тIаса рищарал суратал


Умумузул заманалда чуязде букIараб хIажалъиги гьезул къиматги жакъасеб наслуялъе цIигьаби бугин жидер аслияб мурадилан бицана гьес.\nФедерациялъул исполнительнияй директор ккола ГIайшат ГIалиева. ГьитIинго байбихьана гьелъ чуязул гIумруялъул хIакъикъат лъазабизе, гьабсагIат зоотехниклъун хIалтIулейги йиго.\n- Нилъер республикаялда гIезегIан машгьурлъун руго чуял тIамиялъул къецал, - илан бицана гьелъ. - Амма нижеда ракIалда буго гьелдаго цадахъ чуял тIамиялъул классикиял къецалги цIикIкIинаризе. Гьезда гъорлъе уна конкур, троеборье ва гьел гурелги чотIа гьарулел гьунаразул тайпаби. Гьединго машгьурлъи щун буго дунялалда пуланаб манзилалда чуял рекеризе риччаялъул рахъалъги. Хасго гьелде кIудияб кIвар буссинабулеб буго гIарабаз\nФедерациялъул вакилзабазда ракIалда буго цохIо чуязул къецал машгьур гьари гуребги, гIун бачIунеб гIелалъе тарбия кьеялъулъ гIахьаллъизеги. Мисалалъе, лъимал чуязда гьунарал гьаризе, чIорал речIчIизе, гьел гурелги, цере умумуз тIоритIулел рукIарал къецазе куцазе.\nГьединго ГIайшат ГIалиевалъ бицана чуязда рекIун хьвадиялъ гIадамал сах гьарулеб куцалъул хIакъалъулъги: «Мисалалъе, БакътIерхьул Европаялда машгьураб буго ипотерапия абураб медицинаялъул бутIа. Сахлъиялъе сакъатлъи бугев чи чотIа рекIун хьвадиялъ кIудияб пайда кьола. Нилъер республикаялдаги гьединал гIадамал гIемер ругелъул, гьанибги хIалтIизабизе буго гьеб къагIида. Гьединаб ишалъе кIиго чиги цIализе витIулев вуго нижеца».\nГьелъие гIадамал куцалеб центр буго нилъер пачалихъалдаги. Централъе нухмалъиги гьабулеб буго машгьурав киноактер Дмитрий Певцовасул эбелалъ.\nХIабургъарал 90-абилел соназда чадида хадур лъугьун рукIун, росдал къо гIадал байрамалги этноспорталъул батIи-батIиял тайпабиги тIуранго кIочон рукIана республикаялда. Гьанже цIидасан гьезде тIад руссунел ругин, дунялалдайин абуни этноспорт кутакалда цебетIун букIиналъул бицана чотIахъабазул федерациялда этноспорталъул бутIаялъе нухмалъи гьабулев Жамалудин Махтибековас.\n- Мисалалъе, Россиялда кIудияб машгьурлъи щвана Тед Пединг абураб тайпаялъе. ГIадатияб мацIалде буссинабуни, гьеб ккола чотIа вукIаго ярагъ хIалтIизабиялъул къецал. Джигитовка – чотIа тIад гьунарал гьари. Нилъер гьаниб умумузул заманалдаго машгьураб букIана гьеб. Гьединабго куцалда церетIолел руго чотIа рекIун рукIаго ярагъ хIалтIизабиялъул къецалги. ГьабсагIаталда республикаялда гьединал чотIахъабазул щуго чи гурони гьечIо, дида ккола гьел жеги цIикIкIинилан. Хадубккун дунялалъул аренаялде рахъине ракIалда буго нижеда. Гьелъие ругьунлъизе бокьарав чи вачIа нижехъе, - йилан абуна Ж. Махтибековас.\nЭтноспортго гIадин, республикаялда чуязул туризмги цебетIолеб бугин бицана ДРялъул туризмалъул федерациялъул нухмалъулев Шарип Муриловас.\n- Жакъа мугIрузул мухъазда ругел гIемерал районазе бокьун буго жидерго доба туризм цебетIезабизе, гьеб мурадалда гьез рокъор чуялги хьихьулел руго. Амма гьелъие цин хIалбихьи букIине ккола чиясул. Щайгурелъул тIоцеве мугIрузде вачIарав къватIисеб улкаялдаса турист вачун чода рекIинавизе бегьуларо. Гьелъие хIажалъула цебеккунго хIадурараб маршрут, ругьун гьабураб чу. Гурони - бокьараб къварилъи ккезе рес буго. Узухъда, чанги турист вукIуна экстрималъул хIалбихьизе бокьиялъ ракIалде ккараб жо гьабизе хIадурго, амма нилъго цIодорго рукIине ккола. Гьединлъидал цIакъ лъикIаб ишалде байбихьун буго ЧотIахъабазул федерациялъ. Нижерго рахъалдаса бажарараб кумек гьабизе нижги кидаго хIадур руго, - ян абуна гьес.\nЖурналистаз федерациялъул вакилзабазда гьикъана нужеца гьел киналго къецал кир тIоритIизе ругелилан. Хасго ипподром бичун букIиналъул харбалги ругелъул. Гьанже гьенир аскIор гIемертIалаял минаби разе байбихьунги буго.\nГIайшат ГIалиевалъул рагIабазда рекъон, гьезул аслияб база буго МахIахъалаялъул Учхозалда аскIоб, «Узден» абураб чотIахъабазул клубалда. Жибго ипподромалъул къисматалда хурхун жидеда щибго абизе кIоларин жаваб кьуна гьелъ.\nГьал къоязда интернеталда хъвалеб бугоан Шамил имамасул хIакъалъулъ кино бахъизе чотIахъабазул кастинг байбихьулеб бугин Кабардино-Балкариялда. Гьенир гIахьаллъизе руго нилъер республикаялдаса чотIахъабиги.\nГьелъул хIакъалъулъ жинда рагIун букIинчIин абуна Жамалудин Махтибековас, амма жив дандечIарав вугила кино бахъулеб мехалда гьенир чуялги гIахьаллъизе рукIиналда.\n- ЛъикIаб дубль лъугьинегIан, цого сценаги чанго нухалъ такрар гьабун, чуязе гIакъуба кьола кино бахъулел чагIаз. Шамил имамасул хIакъалъулъ кино бахъиялда дандечIун вукIана дун. Ахирги цо лъикIаб, камилаб куцалда бахъичIого, жидедаго берцин бихьараб къагIидаялда бахъана кинематографаз гьанжелъагIан чанго кино, амма лъицаниги гьел реццулелги рагIичIо, - ян абуна Ж. Махтибековас.\nМагIарухъ кидаго къимат гьабулаан чодул. Хъизамалъул чиясдехун гIадаб адабги букIана гьелдехун. Гьеб къимат жакъа цIидасан цIилъулеб бугин абизе бегьула. МагIарухъ гIолохъабаз лъикIаб багьаги кьун росулел руго чуял. Инсанасдаго хадуб хира гьабун буго чу исламалдаги. ШагIир ГIумар-ХIажи Шахтамановасул кочIолъ руго гьадинал рагIаби:\nХасаб асар буго дир чуяздехун…\nГьезул малакь гIуна дирги лебаллъи.\nГьанже чу бихьани, ракIалде щола\nРагъул заманаги, нилъер мугIрулги.\nДирги букIана чу цIадул кьер бугеб,\nКьолокь басандулеб, дир мацI бичIчIулеб\nХIихIиди гIарцулаб, гIамал чалухаб,\nГIодоб хIетI хъвалареб, пунхъи парччахIаб.\n* * * * ** * * * * * * * * * * * * * * ** * *\nАмма чуял?... Думалъ рагъда хутIана\nРосабалъан арал нилъер айгъирал.\nГьединлъидал гурищ гьезул наслудул,\nГIарцулаб хIихIиди къанагIалъараб.\nОгь, чуял, огь, чуял, чабхил нухазда\nНужер тIикъвабазул къанагIатаб кечI!\nБихьиназул чIухIи, мугIрузул гугьар\nГурхIараб хIал буго хIалчIахъадазул.\nДагъистан, дур чилъи, чотIайин гIураб!\nРиччанте цIикIкIине чуял магIарухъ. ХIажатаб къоялъ кьолон гьебгун къватIире рахъине кколеб къо бачIинеги бегьула, щиб лъалеб…\nДругие материалы в этой категории: « Къисматалъул сухъмахъаздасан анищазул хурзабахъе\t«Россиялъул церехъабазул» хIалбихьулеб заман »


МацI – нилъер бечелъи | ВатIаналдаса цIиял харбал | Киназего гIаммаб Россия\nМацI – нилъер бечелъи\nРоссиялъул халкъазул ассамблеялъул Дагъистаналъулаб гIуцIиялъ ва республикаялъул Журналистазул союзалъ тIобитIараб данделъиялда бицана рахьдал мацIазул бугеб хIалалъул хIакъалъулъ. Гьеб суалалда тIасан кIалъана ДРялъул Журналистазул союзалъул председатель ГIали Камалов ва Россиялъул халкъазул ассамблеялъул Дагъистаналъул отделениялъул председатель Зикрула Илясов.\n«Дагъистаналъул Конституциялъул 30-абилеб статьяялда рекъон, щивав чиясул ихтияр буго рахьдал мацIаздаса пайда босизе, гIелму лъазабиялъулъ ва тарбия кьеялъулъ гьеб тIасабищизе. Дагъистаналда руго батIи-батIиял мацIал. Нилъеца, аслияб куцалда, пайда босула рахьдал ва гIурус мацIаздаса. Цо гьакида бараб кIиго чу гIадин, гьелъ нилъер гIумру цебехун бачунинги гIемер бицунаан цебе. Амма ахирал соназда цояб чу цIакъго хIалакълъулеб буго ва Дагъистаналъул мацIазул эркенаб цебетIей нилъее бокьухъе кколеб гьечIо.\nМацI лъазабиялъулъ ва цебетIезабиялъулъ гIахьаллъи гьабула хъизамаз, пачалихъиял идарабаз (школа) ва жамгIиял гIуцIабаз. Амма, хъизамалдаса байбихьун, мацIазде гьабулеб бербалагьи буго гIей гьечIеб. Гьелъул хIасилалда гIолеб гIелалда рахьдал мацIги лъалеб гьечIо. Гьеб рахъалъ расги лъикIаб гуреб хIал буго шагьаразул школазда. Гьенир цIалулезул гIемерисезда лъалеб гьечIо жидерго умумузул мацI. Гьединго тIадеялдаса тIаде дагьлъулел руго рахьдал мацIазда къватIире риччалел газеталги, журналалги, тIахьалги цIалулел» — ян абуна З. Илясовас.\n«Миллиял мацIазда къватIире риччалел газетал цIалулел чагIилъун хутIун руго цIикIкIараб ригьалде рахарал гIадамал. Гьелъул хIакъалъулъ дица киса-кибегоги бицуна. Гьелъул бицине дун ахIун вуго Пачалихъияб Думаялдеги. Гьенибго борхизе буго пачалихъиял гурел регионалиял СМИязе кумек гьабизе ккеялъул суалги», — ян абуна ГI. Камаловас.\nГьединго гьес бицана 24 ноябралда Россиялъул Журналистазул съезд тIобитIизе бугинги ва Дагъистаналдаса 30 журналист ахIунги вугин гьелда гIахьаллъизе. «Цоги масъалалъун хутIун буго чIварал журналистазе балеб памятникалъул суалги. Гьеб бан лъугIизе ккола тIасияб соналъул 15 декабралде. Амма гьабсагIаталда гьеб баялъе харж гьабизе гIарац гьечIо», — янги абуна ГI. Камаловас.\nГьелдаго цадахъ, тIадеялъул 13 январалда Дагъистаналда тIобитIизе буго прессаялъул балги. Гьенир бищун лъикIал журналистазе, кидаго гIадин, кьезе руго шапакъаталги.\nАслияб куцалда рахьдал мацIазул масъалабазул хIакъалъулъ бицине данделъун рукIаралъул, масала, тумазул «Илчи» газеталъул бетIерав редактор Руслан Башаевас абуна, лъугьун бугеб хIал хисизабизе ккани, чара гьечIого школазда рахьдал мацIал малъиялде кIвар кьезе кколин ва цIалдохъабазда тIадаблъунги гьабизе кколин жиде-жидер мацIалда экзамен кьезеги. «Гьелдаго цадахъ телевидениялдаги букIине ккола хIалтIулеб миллиял мацIазда кIалъалеб хасаб канал», — анги абуна Р. Башаевас.\nДагъистаналъул лъайкьей камил гьабиялъул институталъул ректорасул ишал тIуралев ХIамзат Жамалудиновас абуна жакъа тахшагьаралда гIумру гьабун ругел лъималазул 80 проценталда рахьдал мацI лъаларин. Гьеб лъангутIиялъе ругел гIемерал гIиллабаздаса цо кIвар бугеб гIиллалъунги гьес рехсана миллиял мацIазда хъварал тIахьал гьечIолъи.\n«Дагъистан» РИАялъул директор МухIамад МухIамадовасул рагIабазда рекъон, гьеб масъалаялъул бицун, журналистал кигIан гIемер цере рахъаниги абизегIанасеб кколеб хIасил рагIуларо. «ЛъагIалида жаниб цо чанго нухалда данделъула нилъ гьелъул хIакъалъулъ бицине. Бицуна ва гьелдалъун хабарги лъугIула. СМИялда абула ункъабилеб властилан. Щибха гьабулеб бугеб СМИялъ гьеб рахъалъ хIалтIи роцIинабиялъул мурадалда? ГIицго бицунел хутIун руго», — ян абуна М. МухIамадовас.\nДГУялъул журналистикияб отделениялъул кафедраялъул заведующий ХIамид МухIамадовас бицухъе, миллиял мацIал цIуниялъул мурадалда, къабул гьабизе кколеб рагIула пачалихъияб даражаялда хасаб программа. «Жакъа хIажат руго тIахьал, фильмал, радиостанциял. Гьеб кинабго гьечIо ва гьеб рахъалъ дагьабгIаги хIалтIи гьабулеб буго ННТ телеканалалъги «Ас-салам» газеталъги», — ян абуна ХI. МухIамадовас.\nАхиралдаги, киназулго пикруялда рекъон, хIукму ккана ДРялъул нухмалъиялде, гьеб масъалаялъул хIакъалъулъ бицун, хитIаб гьабизе. Гьелда бихьизабизе лъималазе школалда цебесеб лъай кьолел идарабазда рахьдал мацI малъиялде кIвар кьезе, миллиял мацIазда тIахьал рахъизе республикаялъул бюджеталдаса 15 миллион гъуруш биччазе кколин ва гьелдаго цадахъ рахьдал мацIазул учительзабазе харжал цIикIкIинариялъе ресал ратейинги лъазабизе.\n«ХIакъикъат» казияталдаса босараб


«КIулалъ» рагьулеб талихIаб гIумру\nЖакъа къоялда тIолабго дунялалда ругел гIадамаз щиб кканиги гIарз гьабулеб буго жидер депрессия бугилан. Экология хванагIан, гIадамазда гьоркьоб бугеб гьуинлъи тIагIунеб буго, магIишаталде хадур рекерулел рукIиналъ, цоцазде чи регIулев гьечIо.\nЩиб кканиги, абулеб буго дир депрессия бугин, стресс бугин. Щиб жоха гьеб кколеб, ва кин гьелдаса цIунилелали бицана дунялалдаго цIар рагIараб методика ургъарав Хасай ГIалиевичасул вас Ален Хасаевас.\nГьезул цадахъал гIелмиял хIалтIабаздаса пайда босула космонавтаз, захIматал лъугьа–бахъинал ккедал, полицейскияз ва цойги хехал идарабазул хIалтIухъабаз. Гьезул сах гьарулеб къагIида лъала тIолабго дунялалда, гьелда цIарги лъун буго «КIул» (ключ) абун. Щибизеха нилъее къваригIунеб «КIул» ва кинал балъголъаби гьелъ рагьулелали бицана гIалимчияс.\nСтресс кккола нилъер кинабго къаркъала хIалкъаялда букIин. Гьединаб заманалда, лъил кинаб унти батаниги, загIипаб бакI унтизе байбихьула. Стресс бугеб заманалда, рокъовги кIусун, щибго жоги гьабичIого гIадан сах гьавун бажаруларо. Гьединав чи кIалъазе бокьуларого, кидаго къваридго ва ургъалабалъ вукIуна. АскIор ругезеги захIмат букIуна унтарав рукIалиде вачIинавизе, гьесулгун гьоркьоблъи батизе. Гьединаб хIал хисизабиялда тIад хIалтIана гIемерал гIалимзаби. Гьезда гьоркьосан ккола йога ва цойги батIи-батIиял къагIидаби. Гьединал методикабазул аслияб мурад буго ургъалаби нахъе иналъе кумек гьаби. Гьелдаса хадуб байбихьула нилъер чорхол «механизм» битIун хIалтIизе.\nСтресс, депрессия гъолъе ккезе тани, гормоналияб ахIвал хIал хисула. Къаркъалаялъухъа бажаруларо къеркьон, унтарав хвалде вачинеги рес буго гьелъ.\nУнтарав рукIалиде вачIинавизе Китаялда хIалтIизабула Тай–Цзи цюань (Тайчи) къагIида. Гьенир киналго хIухьбахъулел бакIазда гIодориччарал упражнениял гьарулел рукIуна. Германиялда тIобитIун буго аутотренинг абулеб стресс сах гьабулеб къагIида.\nНилъеда лъалеб бищун бусурбабаз сахлъизе хIалтIизабулеб лъикIаб къагIида буго как- диналде руссин. Как ракIбацIцIадго балезул гIемер букIунаро депрессия, стресс. ГIемерисез какал ралел руго гIумрудул пикрабаздаги рукIун, гIарцул, магIишаталъул ургъалабаздаги рукIун. Гьединал сахлъуларо. Как балалде цебе киналго пикрабаздаса ракIги бетIерги бацIцIад гьабизе ккола. Аллагьасдехун руссинаризе ккола киналго пикраби. Зикру бачунаго хьвагIдола гIемерисел, гьеб буго бищунго чи вацIцIалъулеб заман. Какил гIуж буго квешаб хIалалдасан чиясул ахIвал хIал тIубанго хисулеб заман.\n- Как-диналъги, йогаялъги, Тай-Цзиялъги ва цоги къагIидабазги дараби гьечIого гьеб унти сах гьабулеб батани, щайха нилъее къваригIараб нужеца ургъун бахъараб «КIул» абураб методика?\n- ХIажатаб букIинчIебани, дир эменги дунги гьеб къагIидаялда тIад чIелароан. «КIул» буго «метод управляемый психофизиологической саморегуляцией». Гьебги ургъана космонавтал хIадур гьарулеб централда. Гьел ругьун гьарулеб централда цIакъ хIажат букIана хехго психологияб рахъалъ цо хIалалдаса цойги хIалалде (гьава гьечIелъуб ва гьеб бугеб бакIазде гьезул черх ругьун гьабизе) космонавтал ккезаризе. Гьелдаса хадуб I987 соналда Лъай кьеялъул министерствоялъ къватIире риччана гIелмиял хIалтIаби, документалиял фильмал ва гьедин хехго рукIалиде рачIунеб къагIида цIалдохъабазеги рихьизаруна. Гьенир кьолел руго хехго къаркъалаялъул ва пикрабазул хIал хисизабизе кIолел упражнения. Гьел руго бигьаял ва хIалкъай, стресс иналъе цIакъ нилъее пайдаял къагIидаби. Цоги методикабазда дандеккун, гьеб буго бищун хехабги. Гьебги хIалтIизабизе бегьула захIматал ахIвал-хIалазде ккедал: хIалтIудаги, лифталъув хутIидалги, къварилъи бихьидалги…\nЖакъа къоялде щвезегIан къватIибе бачIана 20 монография. Гьединал брошюраби къватIире рачIана Франция, Англия, Болгария, Чехословакия ва цойги пачалихъабаздаги. Нижер руго киса–кирго гIемерал цIалдохъабиги. Нижеца гьел ругьун гьарула гIадамал сах гьаризе.\n- Дида ракIалда буго нужер методикиялда рекъон доб заманалъ милициялъул хIалтIухъаби ругьун гьарулел рукIин. Бицунаан кIудияб залалда жанир киналгоги ракIарун гьел ругьун гьарунин…\n- Гьел гурелги гIемерал батIи-батIиял учреждениязде ахIула ниж лекциял цIализе, стрессалда ругел сах гьаризе. Исана къватIире рачIарал 10 – 11 классазул цIалдохъабазул тIахьадаги академик Матвеевас кьун буго нижер «КIул» методикаялдасан босараб чанго упражнение - синхрогимнастика.\n-Тохтурасухъе ани, азарго дару хъвала унтарасе. Нужер методика хIалтIизеги гьабун, даруги гьекъечIого чи сахлъизе рес бугищ?\n-Депрессия буго стрессалъул хадусеб бутIа. Апатия, агрессия, стресс, депрессия - гьел киналго руго квешал унтабазул церехъаби. Тохтурасухъе ани гьесда тIадаб буго дараби хъвазе, гьезин абуни кванирукъ букIа, ракI букIа ва цоги лугби унтизарула. Гьединлъидал лъикIаб буго дараби хIалтIизаричIого, нижер упражнениялги гьарун, хехаб къагIидаялъ гьеб хIалалдасан рорчIизе хIаракат бихъизе. Гьаб буго дарабиги гьечIого, гIадан сах гьабулеб бищун лъикIаб къагIида.\n- Гьеб методика хIалтIизабизе бегьуларел унтарал ругищ?\n- Космонавтаздасан байбихьун, цIалдохъабазде щвезегIан, гьелда тIадеги къварилъи ккун стрессовый ситуациялде ккаразеги цIакъ пайдаял руго гьал къагIидаби. Хасго гьанже гьел методикаби хIалтIизаризе байбихьун буго нилъер спортсменаз. ГIадамазда церерахъиналдеги, къеркьеялда цебеги, хехго рукIалиде рачIине хьулгун хIалтIизабула гьезги гьаб къагIида.\nБатIияб мацI лъазабулезги бигьаго рагIаби ракIалда чIезаризелъун, ва гъваридго бахчун ругел гIадамазул хасал гьунарал тIатинаризелъунги хIалтIизабула нижер методика. ЦIалдохъабазе дарсал ракIалда чIезариялъеги хIалтIизабула гьеб. Жакъа къолде щвезегIан, кумек гьабизе бегьуларел чагIи нижеда дандчIвачIо.\n- Нужер кумек хIажалъарал ккани, кин нужер центр балагьизе бегьулеб?\n- Нижер чанго офис буго МахIачхъалаялда ва Москва шагьаралда. Гьелъ рес буго гьаб телефоналдеги кIалъан: 91 48 64 , нужедаго аскIоб бугеб бакI бищизе.\nДругие материалы в этой категории: « Учеталда вуго 12 азарго чи\tКIиго отделениеги рагьизе буго »


Сербия-Босния: рокьукълъи дагьлъулеб гьечIо\nДагьалъ цебе халкъаздагьоркьосеб кIиго диваналъ геноцид абулеб рагIи хIалтIизабуна Босниялъул Сребреница росулъ гьабураб чIвадариялда бан. Гьелда разиял гьечIо Сербия ва Босниялъул сербал. ХIинкъи гьечIолъи цIунулеб Шураялъул даимаб мушавара-улкалъун кколеб Россиялъ хасаб данделъиялда резолюциялда вето лъун, абуна, гьелъул цо рахъалъулаб хасият бугин.\nРезолюциялъул проекталъул презентация гьабулаго, Цолъарал Миллатазул ГIуцIиялда КIудияб Британиялъул илчи хисулев Питер Уилсица гьадин абуна:\nПитер Уилс: «Гьеб проекталъ сербазул тIолго халкъалде гIайиб гIунтIизабулеб гьечIо. Гьелъ маслихIаталъе квербакъи гьабулеб буго. Ва гьабураб ишалъе мукIурлъи гьелъул шартIлъун ккола».\nЦолъарал Миллатазул ГIуцIиялда Америкалъул илчилъун кколей Саманта Пауэр Балканабазда журналистлъун хIалтIулаан доба рагъ унеб мехалда. Гьелда бихьана Сребреницаялда лъугьа-бахъараб. Гьелъ гьадин абуна, Россиялъ рехсараб резолюциялда вето лъун хадусала.\nСаманта Пауэр: «Россиялъул ветоялъ Сребреницаялда чIварал гIадамазул рухI бихъана, гьеб гуребги, гьеб ветоялъ Цолъарал Миллатазул ГIуцIиялъул ХIинкъи ГьечIолъиялъул Шураялъул къадру хвезабуна.\nСребреницаялда дун дандчIвана жиндирго ункъго вас вукъарай эбелгун. Гьел васал Сребреницаялда лахIтуялъур рукъун руго. ЧIварав щугояв васасул жаназа батичIо. Гьалеха гьай эбелалъул хьулалда вето лъуна жакъа Россиялъ».\nГерманиялда гIумру гьабулев чачаназул тарихчи ГIабумуслимов СагIид-ХIасаницагьадинаб къимат кьолеб буго Россиялъ гьабураб ветоялъе:\nАбумуслимов СагIид-ХIасан: «Россиялъ гьеб резолюциялда вето лъун бугониги, гьелъул кIвар гьелдалъун дагьлъизе гьечIо. Щайха Россиялъ вето лъурабин гьикъани, ракIалде щвезаризе ккола жибго Россиялъ гIурус гурел халкъазде данде гьарурал ва гьарулел такъсирал. Гьале хасго гьеб сабаблъун Москва разияб гьечIо Сребреницаялда гьабураб чIвадари геноцидлъун рикIкIине».\nЖиндир заманалда СагIид-ХIасан вукIана чачаназул геноцидалъул суал борхизабуразда гъорлъ. Гьес гьадин ракIалде щвезабулеб буго:\nАбумуслимов СагIид-ХIасан: «Геноцид къабул гьабиялъул суал ва гьелдаго цадахъ моралияб, тарихияб ва юридикияб жавабчилъиялде гIайибиял цIаялъул суал чачаназул хIаракатчагIаз тIоцебего борхизабуна жиндирго лъидаго бачIеблъи лъазабун хадусала. 1994 соналда гIуцIун букIана хасаб конференция "Совет Союзалда халкъал тIагIинариялъул балагьилан" абулеб цIаралда гъоркь.\nГIицго чачан халкъалъул гуребги - депортация гьабурал цогидал халкъазулги бицен унеб букIана доба. Гьеб гуребги - хасаб трибуналги гIуцIун букIана. Байбихьуда геноцид къабул гьабиялъул масъала цебе лъолеб букIинчIо нижеца. Нижер мурад букIана гьарурал такъсиразул цIех-рех гьаби. Амма гьеб букIинчIо халкъаздагьоркьосеб даражаялда гьабураб хIалтIи.\nХадуб нижеца борхана геноцидалъул суалги, Европарламенталъул депутатазулгун кIалъа-басаял тIоритIулаго. Дицаги гьединаб жигарчилъи гьабулаан гьаниб, Германиялда. Нижер аслияб пикру гьадинаб букIана. ТIоцебесебги кIиабилебги рагъ Россиялъ багъаризабуна, ва лъицаниги лъиениги тамихI гьабичIо гьелъухъ.\nЛъицаниги какичIо Россиялъ ХIХ гIасруялда гьабураб зулмуги. ПалхIасил кьучI буго чачаназде ва гъалгъазде данде гьарурал такъсириял ишал геноцидлъун рикIкIине. Ахир-къад ратана нижер жигаралъе гьелъие квербакъи гьабизе хIадурал Европарламенталъул депутатал. Аслияб къагIидаялда гьел рукIана Италиялдаса Трансрадикалияб партиялъул вакилзаби.\nГьезда кIвана Европарламенталъул цогидал депутатал жидерго рахъалде цIазе. Хасго гъозул гьадинаб хIаракатчилъиялдалъун 2004 соналъул 26 февралалда Европарламенталъ къабул гьабуна чачаназе данде гьабураб зулму - геноцидалъул актлъун рикIкIунеб резолюция.\nАбизе ккараб буго гьадинаб жо: узухъда, чергессазулги, гъарачаязулги, балкаразулги, гъалгъазулги, крымтатаразулги геноцид къабул гьабизе кколаан халкъаздагьоркьосеб жамгIияталъ. Амма Европарламенталъ гIицIго чачаназул геноцид къабул гьабуна доб мехалъ республикаялда унеб букIараб рагъда балагьулаго.\nАмма нижеца, ай чачаназул хIваракатчагIаз гьал рехсарал халкъазул вакилзабазде чанги нухалъ хитIаб гьабулаан, нужецаги гадинабго хIаракат бахъанани лъикI букIинаанин абун. Европарламенталда цебе нужерго суал лъеян абун».\nСагIид-ХIасаница абулеб буго Европарламенталъ къабул гьабураб резолюция хIасил гьечIого хутIун бугониги, жинца гьелъул кIвар нахъ чIвалеб гьечIин.\nАбумуслимов СагIид-ХIасан: «Европарламенталъ чачаназда хурхараб резолюциялъул юридикияб хIасил ккечIо. Россиялъ сан гьабичIого тана гьеб хIужа, гьелда дагIбацин бачIого. Щай? Щайгурелъул доб заманалъул Европарламенталъул гьедегIан кIудияб асар букIинчIо гьаб жакъасеб Европарламенталде данде ккун.\nДоб резолюциялъ гIицIго политикияб къимат кьуна Чачан респубикаялда лъугьа-бахъаралъе. 2004 соналдаса нахъе Европарламенталъул реформа тIобитIана. Ва гьадинабго резолюция жакъасеб Европарламенталъ къабул гьабурабани, батIияб хIасил букIинаан гьелъул.\nМасала доб депортация битIараб ищ букIана, ян абулел гIемерал гIадамал руго жакъа Россиялда. Гьанжесеб Германиялда Холокост нахъ чIвалев чиясе хъващтIан диван гьабила. Гьале гьадинаб къагIидаялда хIалтIизе ккола резолюция. Хасаб къанун къабул гьабизабизе ккола гьелъ.\nАмма кин бугониги Европарламенталъ къабул гьабураб рехсараб резолюциялъул кIвар дица нахъ чIвалеб гьечIо. Дица гьеб тIоцебесеб галилъун рикIкIула».\n2011 соналъул 21 маялда Гуржистаналъул парламенталъ къабул гьабуна ХIХ гIасруялда Россиялъ гьабураб чергесазул геноцид. Гьелда цебе Кавказ халкъазул Конфедерациялъ къабул гьабуна Чачан республикаялъул лъидаго бачIеблъи. Конфедерациялъул бетIер Заал Кесарашвилица нижер программаялъе хас гьабун абулеб буго:\nЗаал Кесарашвили: Гуржиял ва цогидал кавказиял гьабсагIат гьадинаб ахIвал-хIалалда руго: ялъуни Россиялъулгун бухьенал щулалъизаризе ккола, яги тIуризе ккола гьел. Амма кин бугониги хIажатаб буго хIакъикъат. ТIадаб буго аралъе битIараб къимат кьезе ва букIинеселъе ритIухъаб кьучI лъезе.\n2008 соналда Абхазия лъидаго бачIеб республикалъун Россиялъ къабул гьабун хадусала ва Жанубияб Гьиристан гьадинабго лъидаго бачIеб республикалъун лъазабун хадусала, Кавказ халкъазул Конфедерациялъ ва гьелдаго цадахъ цебесеб Совет Союзалъул гIурхъи тун, къватIирехун арал кавказияз хIукму гьабуна Чачан республикаялъул лъидаго бачIеблъи къабул гьабизе. Масала 32 азарго чи вугеб Жанубияб Гьиристаналъул лъидаго бачIеблъи къабул гьабураб мехалъ, щай бегулареб миллион гIанасев чи вугеб Чачан республикаялъул гьадинабго лъидаго бачIеблъи къабул гьабизе.\nГьеб масъала нижеца тIубазабуна хIукуматалъул гуреб - жамгIияб даражаялда. Гьелдаса нахъе нижедехун руссун, чергессал гьарана жидее ХIХ- гIасруялда Россиялъ гьабураб зулму геноцидлъун рикIкIеян абун. ГIуцIун букIана тарихчагIазул комиссия. Байбихьана тарихияб цIех-рех. Гьабуна хIасил - у, доб букIанин унго-унгояб геноцид. Парламенталъ гьеб хIасил гIадахъ босана ва къабул гьабуна чергесазул геноцид.\nСребреницаялда 1995 соналда букIараб чIвадариялда Цолъарал Миллатазул ГIуцIиялъ абуна гьеб букIанин Дунялалъул КIиабилеб рагъдаса нахъе Европаялда гьабураб бищун вахIщияб такъсирилан.\nШамат къоялъ Сребреницаялда букIараб чIегIер баялъул тадбиралда гьанжего-гьанже батараб жеги 136 чиясул жаназа букъун буго. Гьеб тадбиралда гIахьаллъана анцI-анцI азар чи.\nГьенире рачIана Евроцолъиялъул къватIисеб политикаялъул бетIер Федерика Моргени, Америкалъул Цолъарал Штатазул экс-президент Билл Клинтон, Туркиялъул премьер-министр АхIмад Давудогълу, Британиялъул нуцалай Анна, Ордоналъул къиралай Нур.\nТадбиралда кIалъазе вахъарав Цолъарал Штатазул экс-президент Билл Клинтоница гьадинаб къимат кьуна Сребреницаялде вачIине г Алексендр Вучичица гьабураб хIужаялъе.\nБилл Клинтон: «Босниялъул гьудул хIисабалда дие бокьун буго баркала кьезе Сербиялъул премьер-министр Александр Вучичие гьес гьадинаб таваккаллъи гьабурадухъ. Дида ккола гьеб бугин кIвар кIудияб хIужа.\nДица гьарулеб буго гIайиб гьечIого чIварал бихьиназул ва гIолохъанал васазул хIурматалъе тIамураб гьаб монумент гIицIго пашманлъиялъул ишаралъун рикIкIунге нужеца. БукIа гьеб цолъиялъе, эркенлъиялъе, демократиялъе, цебетIеялъе щулияб кьучIлъун».\nСербазда бараб босниязул рокьукълъи дагьлъулеб гьечIолъиялъе нугIлъи гьабулеб буго гьадинаб хIужаялъ.\nГьениве вачIарав Сербиялъул премьер-министр Александр Вучичиде цо-цо гIадамаз ганчIал речIана. Бигьаго лъукъарав гьев жиндирго автомобилалде рекIун хехго ана нахъе.\nХIужа ккана Сербиялъул делегациялъ монументалда гъоркь тIугьдул лъун хадусала. Вучичица гьабураб пашманаб каламалдаса нахъе ахIи-хIур багъарана, ян лъазабуна Сербиялъул телевидениялъ. Сребреницаялде сапар бухьизегIан Александр Вучичица жиндирго рагьараб кагътида хъвана, Сербиялъ чIван къотIун какулеб бугин доб вахIщияб такъсир ва гьеб гьабуразе тамихI гьабизе бугин.


Россиялъул политикияб жаргоналъ «паравозаллъун» рикIкIула цIар арал политикал. Нагагьлъун гьадинав пуланав политик Пачалихъияб Думаялде рукIинесел рищиязда бергьани, ва депутатлъун вахъине гьесул хиял гьечIони, депутаталлъун рукIине руго кIиабилеб-лъабабилеб бакIазда сияхIазда ругел кандидатал.\nБатIияб къагIидаялъ тIоритIула регионалиял рищиял. Россиялъул субъектазул бутIрузул хъулухъалде кандидатал рихьизарулел руго Россиялъул президентас.\nАмма мисалалъе 2012 соналда Чачан Республикаялъул Конституциялде гъорлъе журарал хиса-басияз политикиял партиязе ихтияр кьун буго гьадинав кандидат вихьизавизе.\nГьалкъояз журналистаз ракIалде щвезабуна Чачан Республикаялъул бетIер Рамзан Къадыровасул болжал исана 5 апрелалда ахиралде щолеб бугин абун. Живго Къадыровасда гьеб хIужа кIочон тана.\nБугищ дур хиял рукIинесел рищияздаги гIахьаллъизе кандидат хIисабалда? - ян абураб суалалъе жаваб кьолаго, Рамзан Къадировас абуна жинца жеги гьадинаб хIукму гьабичIин, аммаила тIаде жубана гьес, республикаялъул бетIер тIоцебесеб иргаялда Россиялъул президентас вищизе кколин. Хадуб гьесул кандидатура къабул гьабизе бугин бакIалъулаб парламенталъ.\nРамзан Къадыровас Чачан Республикаялъе нухмалъи гьабулеб буго 2007 соналдаса байбихьун. Гьалгощинал соназда жаниб гьесде гIемерал гIайибал гIунтIизаруна Россиялъул оппозициялъ.\nИнсанасул ихтиярал цIунулел хIаракатчагIи Анна Политковская, Наталья Эстемирова ва Россиялъул оппозициялъул церехъабазул цояв Борис Немцов чIваялда хурхен букIин, жибго Чачан республикаялда инсанасул ихтиярал хвезари, гIадамазе гIазаб-гIакъуба кьей ва гьелда релъарал цогидал.\nАхирисеб заманалда Къадыровас кутакалда какулеб буго Россиялъул оппозиция. Гьел халкъалъул тушбаби ва хиянатчагIи ругин абун. Гьеб гуребги, жалго оппозиционеразул рагIабазда рекъон, гьес хIатта чIвазе хIинкъицин кьолеб бугин цо-цоязе. Масала ПАРНАС партиялъул нухмалъулесе.\nИтни къоялда интернет кьвагьизабунин абизе бегьула Чачанлъиялъул бетIер Рамзан Къадировасул Инстаграммалда кьураб цо видеоялъ. Гьелда снайперасул тункIица гIужие восун кинниги кьолеб буго ПАРНАС-партиялъул цевехъан Михаил Касьяновасул сурат.\nРоссиялъул оппозициялъул церехъабаз абулеб буго гьелдалъун Рамзан Къадировас Касьяновасул гIумруялъе унго-унгояб хIинкъи кьолеб бугин.\nГьединаб хьвада-чIвадиялъ кIудияб дандерижи багъаризабуна гIицIго Россиялда гуребги – къватIисел улкабаздаги. Россиялда Евроцилъиялъул вакил Вигаудас Ушацкас Россиялъул тIадтаразде ахIи бана Чачан республикаялъул бетIерасул гьадинаб хьвада-чIвадиялъе кватIичIого рекъолеб къимат кьеян абун. Гьелдаса нахъе Къадыровасул инстаграммалдаса рехсараб сурат нахъе босун букIана.\nЦо-цо журналистаз абулеб буго Къадыровас гьадинал ишал гьарулел ругин Россиялъул президентасде жив берцин вихьизавизелъун. Ва батизе бегьула Путиние Къадыровасул цо-цо гьадинал ишал рокьулаанин. Цогидаз абулеб буго, Къадыровас гьелдалъун Путинил къадру хвезабулеб бугин. РукIинесел рищияз хIакъикъат баянлъизабизе бугин.\nРегионазул бутIрузул иградулаб рейтинг\nХодорковский ва Къадыров: напсияб тушманлъи\nХутIиладай Россиялда кIиго президент?


ХЪВАРШИСА ЗАГЪАЛАВ ШАЙИХ » Региональная Национально-Культурная Автономия Аварцев Дагестана\nГлавная » Личности » ХЪВАРШИСА ЗАГЪАЛАВ ШАЙИХ\nБиценалда рекъон, гьесул кIудияв эмен КъурбангIали вачIун вуго гьанжсеб ЛъаратIа районалъул Гьиндиб росулъа Хъваршиве мутагIиллъун. Гьенив цIалулаго чIужу ячине заман щвараб мехалъ гIагарлъиялъ гьесда ригьин гьабизе инсул росулъе тIадвуссаян абулеб букIун буго, амма гьев разилъун гьечIо. Гьенисаго чIужу ячараб къагIида, гьесие кватIичIого гьавун вуго вас, гьесда цIарги лъун буго Загъаян абун.\nХъварши росулъ вукIун вуго жиндир ресги гIадамазда гьоркьоб къимат-къадруги, бугев цо чи. Гьесул йикIун йиго росулъго цIар арай цIакъ берцинай яс. Росдал ругел гIолохъабазул рокьи ккун букIун буго гьей ясалъухъ ва кьеян гьаризе гIемер чагIи рачIунаанила гьелъул инсухъе. Загъаласул инсуцаги ритIун рукIун руго гьей кьеян гьаризе гIадамал. Кьеян гьарун рачIаразда гьес абун буго гуржиялъеги ун давлаги босун вачIарасе кьелилан. Загъаца чабхъен гьабун буго Гуржиялъе ва гьениса давла гуребги цо бечедав чиясул жеги балугълъичIей ясги хъамун йиго. Росулъе тIадвуссарав Загъаца цоги нухалъ ритIун руго гIадамал дой яс гьаризе, гьелъул инсуца жиндирго рагIи ккун буго.\nЧIужу ячун хадуйги, Загьаца дой Гуржиялъа жинцаго хъамун ячIарай яс рокъой хьихьулей йикIун йиго. Гьелъ жиндиего бокьун босула ислам. Берцинаб гIамалалъул, иман бугей яс йикIун йиго гьей. Цо заманалдаса гьелъул эбел-инсуда лъан буго гьей гьений йигеблъи. Гьелъухъ гьез кьолеб букIун буго кколеб мухь ва нахъе ячIаян гьарун буго гьелда. Амма яс разилъуларо, динги лъан гьей гьел гIадамазда гьоркьой ругьунлъун йикIуна.\nБалугьлъараб мехалъ Загъаца жиидиего кIиабилей чIужулъул ячуна бусурманлъарай гуржияй. Гьелъ гьесие гьавула вас ва гьесда лъола КъурбангIалиян кIудияв инсул цIар.\nГуржияй эбелалъ какиги чурун гурони Загъаласда керен хахизабелеб букIун гьечIо. Гьединай иман бугей гIадан йикIун йиго гьей.\nХалкъалда гьоркьоса дагьал чагIазда гурони лъалароан Загъаласул хIакъикъияб цIар КъурбангIали бугеблъи. ТIолгодагъистаналда гьев машгьурлъун вукIана Загъалавдибир абураб тIокIцIаралдалъун. Загъаласул йикIун йиго кIиго яцги, амма херал чагIазда гьезул цIарал ракIалде щвечIо. Дир мугIалим мунагьал чураяв ГьаракIуниса НурмухIамадил МухIамадхIажиясда лъалеб букIун буго Загъаласул эбелалъул тухумалъул цIар, гьес ракIчIей гьечIого абуна Абашидзе батилин кколин.\nГIелмуялде тIоцересел галаби\nТIоцеве Загъалав лъида цеве цIалулев вукIаравали лъаларо. Гьесие цIализе цIакъ захIмалъулсб букIун буго, хадуб гьес хIукму гьабун буго ц|алиги рехун тун инсул рокъове вуссине. Жиндирго гьалмагъзабазе къо-лъикIги гьабун, кигIан гьезие бокьичIониги, гьес Хъварши росулъе сапар бухьун буго. Рокъове вачIунаго, кигIан заман гьес нухда бахъарабали лъаларо, гьев щун вуго Сасикьдерил кьода гIагарлъухъ бугеб "ЗакIикь" абулеб нохъоде ва сордо базе гьенив рештIун вуго.\nГьеб нохъода букIун буго лъим тIинкIулеб бакI. Загъалас гьениб гьитIинабго гвенд гьабун буго. Хадув, гIодов кIусун вукIарав гьев кьижун ккун вуго ва ворчIилалде доб гвенд лъадал цIун батун буго. Гьеб мехалъ гьесда ракIаде ккун буго гьаб гьадигIин дагьго тIинкIулеб лъадал къатIраялъ гIемер заман иналде гвенд цIун бугин, щибаб къоялъ цо-цо рагIи лъазабуни, ункънусгогIанасеб рагIи лъазехъин бугин жиндаги цо соналдасайин абун. Гьеб пикруги ботIролъе бачIун Загъалас нигат гьабун буго нахъвуссине. Гьениса эбел-инсухъеги щвечIого цIализе тIадвуссун вуго. АнцIгогIанасеб соналъги цIалун росулъе вачIараб мехалъ эбелалда лъан гьечIо жиндирго вас ватIа вахъизе.\nШамилилгун гьудуллъи ккей\nЗагъалав цIализавурал киналго гIалимзабазул цIарал нилъеда лъаларо. Амма мухIканго лъала гьев ГъазимухIамадидаги Шамилидаги цадахъ ГьаракIуниса машгьурав гIалимчи ва мударис СагIид-афандихъ "жамигIул жавамигI" цIалулев вукIараблъи. Гьелъул хIакъалъулъ хъван буго Гьигьалъ росулъа Агъвалив вукъун вугев гIалим ХIусайнияв МухIамадица.\nЦIумадисезул херал чагIаз бицуна ГьаракIунир цадахъ цIалулаго Загъаласулгун Шамилил тунка-гIуси камулеб букIун гьечIилан. Щайгурелъул Шамил вукIун вуго сундулго рахъалъ жиндаса бергьине цониги мутагIил виччаларев вас. Загъалав гьесдаса гIемер кIудиявги вукIун вуго. Цо нухалъ Шамилица цадахъ цIалулел мутагIилзабазе кьун буго цо суал, нужеда лъараб мехалъ жиндие жаваб кьеянги абун. Цояс гьебсагIатго абун буго жинда лъалин абун ва битIараб жаваб кьун буго. Цадахъ цIалулезул гьедигIаи лъай гьечIеблъиги гьалев Шамилида бичIчIун буго гьеб жаваб дов мутагIиласда Загъалас бицараблъи. Гьеб бицараб щайилан Загъаласе бадибчIвай гьабун буго Шамилица ва гьесие рахIат толеб букIун гьечIо. Гьесул гъалмагъир чIалгIарав Загъалас хIукму гьабула цIалиги рехун тун, жиндирго гIагараб росулъе вуссине. Мадрасаялда жанире мутагIилзаби руссараб мехалъ, Шамилида Загъалав гьенив вихьун гьечIо. Гьес гьикъун буго гьалмагъзабазда гьев кив вугевилан. Гьез бицун буго гьев вихьичIого гIемер заман бугин абун. Гьеб иш жиндирго мугIалимасда лъалилан намуслъарав Шамилица хIукму гьабула гьесда хадув вахъине. Дида бицухъе, Шамил Загъаласда хадув гъун вуго "ТIалукъоно" магIарда. Гьениб Шамилица абун буго щай мун лъутулеван? Гьесдехунги вуссун Загъалас абун буго: "Шамил дуе Аллагьас кьураб къуваталда дир дагIба гьечIо, дуца щай дие Аллагьас кьураб гIелмуялдехун дагIба базе кколеб?" Гьесухъги гIенеккун, Шамилица гьесие рагIи кьола жакьа къоядаса нахъе вацал гIадин рукIине.\nГьелдаса нахъе гьел цоцазе хиралъизеги хиралъанила.\nГьаракIуниб Загъалас цогидал мутагIилзабаздаса цебе лъугIизабун буго цIали. Цо чанго соналдаса СагIид-афандиясухъ цIали лъугIарав Шамилица абун буго гьанже лъихъе жив цIализе иневин абун. Загъалавдибирасухъ ун лъикIин абун буго СагIид-афандица. Хадув Шамил цIализе гьесухъе анин бицуна.\nЗагъалас жиндирго росулъ гьабун буго ригьин. Гьес ячуна Узданай абулей яс. Гьезие гьавула вас ва гьесда цIарги лъола ТIалхIат абун. ТIалхIат вукIуна эменго гIадинав гIараб цIаларав гIалимги гIадамазда гьоркьоб рагIи билълъарав чиги. Шамилил рагъазул ва гьелда хадуб лъугьараб восстаниялъул тарих хъварав, бергьарав гIалимчи Ангъидаса Халил-афаядияс хIежалдаса ТIалхIатихъе хъвараб зигараялъул кагътидасан нилъеда лъала гьев ГIанди вилаяталда гIурусаз наиблъун тун вукIин. ТIалхIатил вукIана ичIго вас. Бищун кIудияв ГерейханхIажияв гIемер заманаялъ Болъихъ дибирлъунги вукгIун вуго. ТIалхIатил лъабго вас хIежалде арал чаг1и гьениса нахъ руссунаро. Загъалав шайихасул кIиабилей чIужу йикIана Гьаквариса. Гьелъ гъесие гьаюла яс. Гьелда цIарги ХIава букIана. Загъалас дибирлъи гьабула батIи-батIиял росабалъ: Хъваршиниб, ТIиндиб, Гьигьалъ, КIванкьада Санкьада дивирлъи гьабизе байбихьаралдаса гIадамаз гьесда Загъалавдибирин абулаан.\nДибирлъи ва мугIалимлъи\nТIиндив дибирлъун хIалтIулаго гьес гьениб рагьула мадрас. Гьеб мадрасалда гьесухъ цIалулел рукIун руго батIи-батIиял росабалъа 150 мутагIил. Гьесул гьелгощинал мутагIилзабазда гьоркьоса бищун цIар аравлъун лъугьана Гьигьалъа ИмаммухIамад. Гьев цIалун лъугIараб мехалъ Загъалас абун буго: "ЦIакъго рекIараб бал бугеб гIаштIи жинца Гьигьалъе битIанин, заманалдасан загьирлъилин гьелъул гьунар",- ян. Гьес абухъего, ИмаммухIамад вахъана кIудияв гIалимчилъун. Ахираб заманалда Аргъваниса Шамхалги гьевги тIамун рукIун руго Шамилил наибзабилъун. Дагъистан гIурусаз кверде босараб мехалъ гьев хIалтIула Болъихъ ва Бакълъухъ участкабазул наиблъун.\nИмаммухIамадица данде гьабуна чанго тIехьги. Рехсон телин гьаниб гьезул цо-кIигоялъул цIар. "Гъараибул гьимян" ва "Кашафул гъумум". Гьев унтараб мехалъ гьесде раккизе рачIунел рукIун руго гIемерал гIадамал. ИмаммухIамадица гIумруялъ данде гьабураб цо тIехь гьесул рокъоса бикъун ун буго гьесулго гIагарав чияс. Гьелдаса нахъе гьев гIакълу хисун лъугьун вуго. Гьигьалъа ХIусайнияв МухIамадица гьеб тIехьалдаса къокъ гьабун бахъараб лъебергогIанасеб гьумер буго дихъ. Гьелда тIад хъван буго гIемер нилъеда лъалареб нилъер магIарул ва чачан халкъалъул рагъазул тарих. Гьелъул хIакъалъулъ мухIканго дица бицина цойги нухалъ. Жакьа къокъ гьабун бицина гьелда жаниб хъван бугеб Шамил Загъалав шайихас тасдикъ гьавиялъул хIакъалъулъ бугеб бицен.\nЗагъалас имам тасдикъ гьави\nЧIиркъатIа росулъ Шамил имамлъун вищула гьенир данделъарал гIемерал гIалимзабаз ва Дагьистаналъул церсхъабаз. Гьелдаса нахъе Шамилица гIурусазулгун цо чанго рагъги гьабула. Иргадулаб данделъи букIуна Харахьиб кIудияб мажгиталда. Гьениб Шамилица гIуцIула Дагьистаналъул вакилзабазул мажлис ва гьездаса Шамилица тIалаб гьабула жиндие тIубараб къагIидаялъ хIукму къотIеян. Гьеб данделъиялда букIараб халкъалъул пикру бикьула. Цояз абула хункарасул изну гьечIого имам вишизе бегьуларин, цогидаз абула къурайшияв тезе кколин имамлъунин. Гьеб мехалъ Шамилица тIадеги вахъун абуна: "Ле, кIудиял гIалимзаби, дида бихьулеб буго гьаб нужер данделъи, щибго хIасил гьечIого лъугIизехъин букIин. Дида лъикIаблъун бихьула, нужецаги къабул гьабуни, гьаб заманаялъул кIудияв мужтагьид Хъваршиса Загъалав ахIизе ва гьесде гьаб нилъер ишги тIамун, гьес гьабураб хIукмуялда нилъги разилъизе. Шамилил рагIиялада киналго тIад рекъола. Шамилица кагъатги хъван Загъаласда хадув чи витIула Харахьиве вачIаян гьарун. Загъалав шайих вачIине вугеблъи лъараб мехалъ, батIи-батIиял росабазул ва миллатазул гIемераб халкъ бакIарула Харахьибе.\nКватIичIого вачIарав Загъалав шайихас цевеги вахъун абула: "Ле, кIудиял гIалимзаби, гьеб масъалаялъул аслуялдасанго нуж мекъи ккун руго. Нужер халиф ккун буго нужеца хункарасе къотIи гьабулеб гIадин. Хункарасе гуро гури нужеца къотIи гьабулеб бугеб. Хункарасул кумек щолареб бусурбанаб халкъалъ жидерго тIалаб гьабулев цо бетIер вищизе ккола". Загъалав шайихасул гIадат букIун буго гьакIкIан кIалгун велъулеб. Велъизеги велъун гьес нахъеги абула: "Аллагьас тIадаб гьабун буго лъабго бусурбан чи нухда вугони цояв гьезул бетIерлъун теян. Гьединаб магIнаялда аварагасул (с.т.гI.в.) хIадисги буго. Нилъее киса щвелев къурайшияв имамлъун тезе? Нилъ руго гьаб заманалда нилъедаго гьоркьоса имам тезе тIадал чагIи". Цинги Загъалав шайихас тIадеги вахъун, Шамилил кверги ккун, гьесдехунги вуссун абула: "Гьаб мажлисалда ругел вакилзабазул вакиллъиялдалъун дица мун имамлъун тезе хIукму гьабулеб буго", - ян.\nДугIа-алхIамалдаса хадуб гьес абула: - Я дир вас, Шамил. Дун расниги хIинкъуларо дица дуе къотIараб хIукму мекъи батилин абун. Дун цIакъ цIикIкIун хIинкъулеб жо буго, дур ишалъул ахиралда, дур хIалтIиги гучги лъараб мехалда, дуда хадур аскаралги цIикIкIараб мехалда, мун гьеб киналъго гуккун ккеладай абураб жо. Дида нилъедаса церехун рукIарал гIадамазул лъугьараб къисмат лъала, дунго гьезда гьоркьов вукIараб гIадин. Гьел киналго дуе рехсезе заманги гьечIо, амма дица рехсела дуе питнаби нахъчIвазелъун тIуразе тIадал жал:\n-Дуца халкъалда гIазаб - къварилъи бихьизе гьабичIиго букIин цо. Дуца гьезул ишал мун гурезде тIамичIогун рукIин кIиго. ГIалимзабазда дандбан гурони дуца цониги бусурбанчиясул би гIодобе тIунгутIи лъабабго.\nЦинги Загъалав шайихас Шамилие бицуна умавиязул халифлъилъул ва ГIабасиязул халифлъиялъул. Умавиязул-зулму цIикIараб мехалъ гIабасияздалъун гьезул зулму тIаса ин. Гьелда гьоркьор ккарал жал: ХIажатилги ибн Зубаирилги лъугьарал жал, халифлъи къваригIун васас эмен чIваялъул, инсуца вас чIваялъул, вазирас живго чIваялъул. Хадуб бицуна Багъдадалъул халифаталъул, татаразул Гьулагуханасул хIакъалъулъ, къарамитIазул пачалихъ лъугьунелъул гьабураб чIвай-хъвеялъул. Гьелда хадуб бицуна Египегалда черкессазул пачалихъ лъугьиналъул, гьезул хIакимзаби Буркъакъидасан Туманбейиде щвезегIан. Цинги рехсола вагьабияталъул питна, фатишидазул пачалихъалъул лъугьарал жал. "Гьеле, дир вас Шамил, жинца зулму гьабурав чи халат хутIуларо, - янги абун Аллагьасде дугIа гьабуна гьес: - БетIергьан, Аллагь, дуца гьасде гIадлу-иизам гIуцIулеб куц илгьам гьабе! Гьасул хвалченалдалъун зулму-пасалъи тIагIинабе! Дуца гьав муъминзабазда тIад бетIерлъун халат гьаве!".\nЗагъалав шайихас гьеб дугIа гьабулаго Шамил гIодула, имамасул гIодиялъухъе тIолго данделъараб халкъги гIодула.\nГьедин Загъалав шайихас имамлъун тасдикъ гьавула Шамил. КIочон тун вукIана гIемераб мехалъ Шамилил бишун хириявлъун вукIарав мужтагьид. Гьеле гьелъие нугIлъи гьабулел Игьалиса Чупаласул рагIаби:\nКьараб диналъул талихI\nТIолго жиндир бодаса\nАхиралда бицинин имам Шамилилги Загъалав шайихасулги хвалил хIакъалъулъ гIараб тIахьазда хъван ругел мухъал: "Цо сордоялъ кутакалда зоб багIарлъана, хадуб баянлъана Мадинаялда Шамилги Хъваршив Загъалавги накълулъараллъи..." Загъаласул зияраталда жаниб бугеб зонодаги бихьизабун буго имам Шамил хвараб тарих. Хъваршиб росдал хераз бицанихъе, Загъалав шайих хвараб къоялъул маркIачIул какда цебе къилбаялъул рахъалда бугеб магIардасан баккун "Божи" кIкIалахъ гьесул хур бугеб бакIалда нур речIчIун буго. Гьенив вукъула жамагIаталъ кIудияв шайих. Аллагьас гьесул баракат-шапагIат камун тогеги нилъги.\nАвтор: ГIисаев Шамхалдибир\nОпубликовал(а): nkaa, 17-07-2013, 18:04. Просмотров: 3077


Дербенталъ 2000 сон бай кIодо гьабизе лъабго моцI хутIун буго. Шагьаралъул нухмалъиялъ лъазабулеб буго гьеб байрамалде Дербент цIакъ хIадурулеб бугила, къачIалеб бугила, гьенир шартIал чIезарулел ругилан. Амма «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда бакIалъул гIадамаз абуна шагьаралда киналгIаги хIалтIаби тIаса-масаго, тIалъиялда цебе хIисаб кьеялъе гIоло гьарулел ругилан. Дербенталъул тарихияб рахъ цIуниялъул ва гIадамазе санагIалъаби рукIинариялъул иш хIисабалдего босулеб гьечIилан.\nГьаб сагIат кIудияб дагIба унеб бугин абизе бегьула Дербенталъ 2000 сон баялъул хIурматалда тIобитIулеб байрамалде шагьар къачIалездаги, бакIалъул гIадамаздаги, шагьаралъул тарихияб рахъалда тIад ракIунтараздаги гьоркьоб. БакIалъул администрациялъ жидерго сайталда ва батIи-батIиял информалатаздасан тIибитIизабулеб буго шагьаралда хIалтIаби тIадран унел ругила, гьеб цIакъ лъикI къачIалеб бугин абурал баянал. Гьел баянал гьересиял ругин, гьарулелщинал хIалтIабиги рихьдаего гьарулел ругин, гьезие бакIалъул гIадамазулги, шагьаралъулги гьелъул некIсияб рахъ нахъе цIунун хутIиялъулги щибго ургъел гьечIин лъазабулеб буго гIадатиял гIадамаз.\nДербенталдаса маданиятлъазабулев, тарихбокьулев ва жамагIатчи Сеидов ХIасаница рикIкIунеб буго шагьар гьаб сагIат байрамалде хIадурунги гьечIила, гьарулел хIалтIабиги гьенир цIакъ чамгIалго унел ругилан. Гьел гьарулелъул тариххияб рахъ цIуниялде кIваркьунгутIиялъги рахIат хвезабун буго гьесул.\nСеидов ХIасан: «Дербенталъ 2000 сон тIубаялде шагьаралда разе ругин абурал бакIал раялъе кинаббукIаниги хIалтIи гьабун гьечIо жеги. Масала, азербайджаназул театр, олимпиялъулаб тIалабазде данде кколеб спортивияб кIалгIа, чанго батIиял цIиял ахал разе ругин лъазабун букIана, амма гьел проектазул цохIонигияб бан гьечIо. Жинда сверун гIемер ахIи бахъинабураб Низамил цIаралда бугеб паркалда хIалтIаби хIалицаго лъугIулел руго, амма ахIи бахъинабиялъе гIиллалъун ккараб гьенир ратарал некIсиял хабзалги, къадалги цойгидабги кIваралъ биххизабун буго экскаваторалги тIаде рачун.\nГьанибе добехун ракьги хъван тIад рекIинищ рекIинарищила лъаларел гъутIбиги чIун къачIанин гьеб ахилан хIисаб кьолеб буго гьенир хIалтIаби гьарулел рукIараз. Тарихиял бакIал къачIалел ругел куцалъул бицун бажарулареб хIал буго, тIадеги ралагьун гIодизе бегьила. Гьелдаго релълъараб буго къватIал къачIаялъул ишги. ТIун бахъиналде щущан инеб буго хъилги, ккун бахъиналде хъур-хъурун холеб буго кIватIахъ чIараб къоноги. Светофорал руго чанго бакIалда мекъи-мекъи лъун. Киналго хIалтIаби гIедегIалихъе гьарулел рукIараллъи бихьулеб буго».\nШималияб Кавказалъул федералияб окгругалда вугев Россиялъул президентасул вакил Сергей Меликовас чанцIулго ахIи бахъинабун букIана Дербенталъул нухмалъиялде гьез байрамалде шагьар къачIаялъул хIалтIи хашго гьабулеб букIиналда бан. Гьес бищунцIакъ лъазабун букIана гIадамазе гIумру гьабизе санагIалъи бугеб, киналго шартIал ругел шагьарлъун лъугьинабейин Дербентилан. Амма гьеб рахъ цебегогIадин гьаджеги цIакъго нахъеккараб хIалалда бугин бицана «Эркенлъи» радиоялъе Дербенталдаса Тельман Таировас.\nТельман Таиров: «Шагьаралъул бищун кIудияб проблема буго лъим гьечIолъи. Лъим бачIунеб хIал гьабилин абулеб букIана цIакъ шагьаралда хIалтIаби байбихьулеб мехалдаго, амма жеги гьеб суал тIубан гьечIо. ТIубайги щакаб бугин гьебин абулеб буго гIадамазги, щай гурелъул гьеб лъим бачиналъе хIалтIаби байбихьунцин гьечIелъул жеги. Гьеб гурониги чорокаб лъим унеб системаги букIахъинго буго нижер, гьебги къачIазе кколаан, амма кIигойищ лъабгойищила 5 тIалаяб минаялъуб рогIралги хисун гьеб хIалтIиги гьоркьоб къотIизе тана. РукIарал басриял ахалги хвезарун руго, цIиялги жеги гьарун рахъун гьечIо. ГIадамал руссине бакIалгицин гьечIо. Ралъдал рагIаги букIахъинго буго щибниги хIалтIи гьабун гьечIо гьенибги. Бищунго квешаб хIалалда букIараб Советская къватIалдаги жеги кверцин хъван гьечIо, гьеб ккола аслиял къватIазул цояб. КъокъхIасил гьабсагIат шагьар бухъа-хъван буго, амма гьеб хутIараб къокъабго заманалда гьенир гьарулел хIалтIаби лъугIилин кколаро дида».\n«БукIана гьадинаб шагьар»-илан абураб проекталда гъоркь Дербенталъул хIакъалъулъ макъалаби хъвалей журналист Анна ХIажиевалъ «Эркенлъи» радиоялъе бицана гьеб байрам шагьаралъул тарихалъе цIакъ хираго чIезехъин бугилан. Байрамалде хIадурулаго гьарулел ругел хIалтIабазги къачIа-кIатIаязги Дербенталъул тарихалда тIад лал тIамулеб бугилан.\nАнна ХIажиева: «Гьаб сагIат гьеб шагьаралда гIалхулаз гIадаб жо гьабулеб буго гьеб къачIалел ругин абулел гIадамаз. Жидеца гьабулеб жоялъул пикру гьабулев чи гьечIо гьенив. Нус-нус санал рарал минаби гьанжесел къагIидабаз къачIалел руго. Пикру гьабеха 200 сон бараб минаялда гьенир рукIарал цIулал церегосел гордалги рахъун гIазухъахIал макърал гордал лъолел руго. Гьелдаго цебе бугеб гьеб мина балеб мехалдаго гьабун букIараб ганчIил болъоялда тIад кафель ккун буго. Гьелдасаги цIакъаб буго цойги мисал. Аза-азар сон бараб Нарын-хъала къачIалебин абун гьенир тIад къадал гьару руго гьоркьобе цементги тIун. Гьебги бахчун яги цебесеб къагIидаялда релълъинабун гьечIо. ГIемер бадирчIваял щвеялъ ратилаха хадуб гьеб цементалъул цIахIилал мухъал рахчизелъун тIад бахун буго тIогьилаб краска. Гьелда релълъараб буго хутIанщинабги. Дица гьел хIалтIаби гьарулел чагIазда абуна гьеб нужеца гьабулеб жо бугин Рималъул Колизеялъул биххараб бакIалда цIиял къадал рай гIадинаб магIна гьечIеб ишилан. Гьедиго дица гьезда абуна чанги тушбабазда босизе бахъизе, биххизабизе кIвечIеб Дербент, нужеца жанисанго биххизабунилан».\nДербенталъ 2000 сон баялъул байрамалъул хIадурлъи гьабулеб гIуцIиялъул нухмалъулев хисулев МухIамадгIали Курабековас «Эркенлъи» радиоялъе бицана байрамалде гьарулел хIалтIаби 80 проценталъ лъугIун ругила. ГIарац гIунгутIиялъ ,хIисабалде росун рукIанщинал бакIал ран бажарулеб гьечIилан. Гьединго гьес бицана Дербенталъул нухмалъиялде данде чIараз ургъунго интернеталдасан гьереси харбал тIиритIизарулел ругила хIадурлъиялъул иш хашаб хIалалъ гьабулеб бугин абун.\nМухIамадгIали Курабеков: «Цебе букIараб хIал хутIизе букIине къватIахъ кколеб буго дербенталъул гамачI, чанги гIасрабаз цебеги гьебго ккун букIана гьаниб гIодоб. Бажарараб хIалалъ некIсияб къагIидаялда релълъинарун къачIалел руго тарихиял бакIалги. Кинабго жоялда хадур халкквезе нижерги хIалкIолеб гьечIо щай гурелъул гьаб сагIат гьел хIалтIаби гьаризе тIаде росун хIалтIилел руго 20ялдаса цIикIкIун идара. Гьезулги гъалатIал камулел ратиларо. Разе ракIалда рукIарал цо-цо объектал рачIого хутIана щай гурелъул Азербайджаналъ абун букIана жидеца Дербенталъе сайгъат гьарун разе ругин гьел бакIалги, ХIайдар ГIалиевасул къватIги къачIазе бугилан. Гьез гIарацги бачIинчIо, гьел бакIал разе нижее тIаде гIарацги биччачIо нилъер бюджеталдасан. Дербент юбилеялде хIадурун гьечIин, хIалтIаби квешаб хIалалъ унел ругин абурал харбалги шагьаралъул нухмалъи дандекколарез ургъунго тIоритIизарулел руго. Гьаб сагIаталда дида абизе кIола киналго хIалтIаби байраб кIодо гьабилалда цебе лъугIулеб хIалалъ гьарулел руго».\nДербенталъул 2000 азарго сон тIубай кIодо гьабизе буго исана 15 сентябралда. ХIукуматалъул бюджеталдасан гьелъие биччан буго кIиго миллиардгIан гъурущ.\nХIадурун бугищ Дербент байрамалде?


Россия Грециялде регIун гьечIо\nМоскваялдаса хвасарсиялъул гор рехиялъул Афиназул хьулал гIададагосел ругин лъазабулеб буго экспертаз, жакъа Греция налъабазул дефолталде ккун букIин ракIалдеги босун.\nРоссиялъул президентасул пресс-секретарь Дмитрий Песковас 29 июналда лъазабун букIана Москваялъул ургъел ккун бугин Грециялъул дефолталъ тIолабго Евроцолъиялъе зарал ккезабизе бегьиялда банин.\nАмма цере Россиялъул кIудиял хъулухъчагIаз греказул экономикиял проблемабазда хурхун гьарун рукIарал хьулал рижинарулел батIи-батIиял лъазабиязде балагьичIого, Москва гIедегIулеб гьечIо Афиназе финансазулаб квербакъи гьабизе.\n«Ренессанс Капитал» абураб гIуцIиялъул Россиягун СНГялъул группаялъул бетIерияв экономист Олег Кузьминица абулеб буго, жиндир пикруялда, Россиялда халкъаздагьоркьосел партнеразе кумек гьабизе бажаризе букIин щакаб жо кколин.\nГьесул рагIабазда, гIицIго гъоркьиса жиндирго резервазул 100 миллиард доллар камуна Россиялъе.\nОлег Кузьмин: «Россиялъул нухмалъиялъ сигнал загьир гьабулеб буго, цебесеб соналъ камураб резервазул I00 миллиард доллар нахъе буссинабизе къваригIун букIиналъул ва Россия жибго жакъа захIматал шартIазде ккун букIиналъул. Гьанже гIодобе ккараб нартил багьабазул фоналда Магърибалъул санкциязул баклъи баччизе ккун бугеб Россиялда гьоркьохъеб перспективалда жиндирго халкъадагьоркьосел партнеразе кумек гьабиялъул ресал Москваялъул рукIиналъул кIудияб щаклъи буго».\nПолитологазги кIвар буссинабулеб буго, Москваялъул жиндего Афиназул хьулал рижинариялъул хьвада-чIвади букIараблъиялде.\nГрециялъул премьер-министр Алексис Ципрас 19 июналда Евроцолъиялъул рахъалдаса жидерго коллегабазулгун налъабазда сверун кIалъа-басаязде иналъул бакIалда экономикияб форум тIобитIулеб Санкт-Петербургалде ана. Гьениб Путиницаги Ципрасицаги гъулбасана Туркиялдасахун цIалеб газалъул рогIоро баялда Греция гIахьаллъиялъул хIакъалъулъ моморандум.\nГрециялъул премьер-министр Алексис Ципрасил «Сириза» партия рищиязда бергьун хадуб чанго къоялдаса, Москваялде данде гьарулел санкциязул пайда гьечIолъиялъул пикру Афиназ загьир гьабурабго, CNBC телеканалалъе интервью кьолаго Россиялъул финансазул министр Антон Сиулановас лъазабун букIана, Грециялъ гьанжеги Москваялдаса кумек гьаричIин. Амма, гьединаб гали Афиназ гьабуни, Россиялъ гьоркьоб лъезе бегьулин Грециялъе финансазул кумек гьабиялъул суалин.\nРоссиялъул пачалихъалъул чанго кIудияв хъулухъчияс Греция БРИКалде гъорлъе лъугьине бегьиялъул пикруцин загьир гьабулеб букIана дагьалъ цебе.\nГреция налъабазул дефолталъул кIалтIе щолеб мехалда Афинабазе кумек гьабиялъул пикраби загьир гьариялъул энтузиазм гIодобе кканин, рикIкIунеб буго буго экспертаз.\nМоскваялъ Афиназе финансазул кумек гьабизе бегьиялъул пикраби раккиялъе квербакъи гьабун батизе бегьула гьединго лъабго соналъ Россиялъ гьебго Евроцолъиялде гъорлъе унеб Кипралъе кумек гьабун букIиналъги. Амма Кузминица абулеб буго Кипралда хурхараб ситуация цоги букIанин ва шартIалги цоги рукIанин.\nОлег Кузьмин: «Нижеца рикIкIуна, Кипралда хурхараб история цоги букIанин. Кипр лъикI лъала «магъалабазул алжан» хIисабалда. Россиялъул гIадатияб къагIидаялда гьелъулгун руго ритIахъел, жигарал гьоркьорлъаби. Россиялъул банказул ва компаниязул гьечIо ритIахъел гьоркьолъаби Грециялъул экономикаялъулгун. Гьеб цо жо.\nКIиабизеги, Грециялъул экономикияб масштаб Кипралъул экономикаялде дандеккун цIакъго кIудияб буго. Гьединлъидал Россиялъул рес букIана Кипралъул масштабалда гьелъул экономикаялъе кумек гьабизе. Грециялъе гьединаб квербакъиялъул къадар гIезе букIинчIо. Цингиги доб заманалда жибго Россия букIана лъикIал шартIазда. Гьанже нартил багьа гIодобе ккун букIин ва Магърибалъул санкцияби ракIалде росун, Россия буго захIматаб хIалалда».


Гьудуллъи-вацлъиялъулъ букIуна талихI\nДие бицине бокьун буго нижее хирияв, гIумруялъул кIудияб хIалбихьи бугев, сундулъго роцен лъалев, рекIее асар гьабуледухъ кинабго загьир гьабизе бажарулев кIудадаца бицараб, гьаб гIумруялда нижее загьирлъулебги бугеб Лаваша районалъул Хъуппа росулъа Абакаровазулги нижерги хъизамалъул бугеб кIудияб вацлъиялъулги цоцазул гьабулеб адаб-хъатиралъулги хIакъалъулъ.\nНижер хъизамалъ, ЧIарада районалъул ГIурухъ-СотIа росулъа гочун, Шамхалалда гIумру гьабулеб буго 2002 соналдаса нахъе. Нижер кIудада гьенив лъала Асадулагь Шариповичилан абун. Гьесул хIурмат гьабула тIолазго. Исана, ай 2018 соналъул августалда тIобитIизе буго кIудадаца 80 сон тIубаялъул хIурматалда тадбирги. Гьев 54 соналъ хIалтIана батIи-батIиял бакIазда, гьанже хIалхьиялда вуго. ХIалхьуда вугониги, гьев вищун вуго ЖамгIияб советалъул председательлъун. КIудадал буго анкьго лъимерги 17 лъималазул лъимерги. «Дун цIакъ бечедав чи вуго», - ян абула гьес.\nДаргиясул хъизамалъулги нижерги вацлъи, гьоболлъи, гьуинлъи ккеялъул гьадинаб тарих буго. 1945 соналъул апрель моцIалда, рагъда хIетIеги къотIун, тIадвуссунев вукIарав нижер кIодоэбелалъул вацгIал ГIабдулаев Ислам, гьакидаги лъун, Буйнакскалдаса щвезавун вуго Хъуппаве, Абакаровазул дове. (Цебе гьобол гьечIев чи хьихьизе иргаялда тIадкъалаанилан бицана кIудадаца). Гьел лъикIал гIадамаз, нижер росулъе хабарги лъазабичIого, гьесул загIиплъиги бихьун, гьев хьихьун вуго къого къоялъ. Хадуб, Исламица гIемераб гьарун, ругьел битIун буго росулъе ва, гьакидаги лъун, вачун вуго ругъеждерил «Коммуна» абулеб бакIалде щвезегIан. Гьенив гьев росулъа рачIарал гIагарал чагIазухъе кьун вуго. Гьедин байбихьун буго ва, наслуялъ наслуялъухъе кьун, цIунулеб буго гьайбатаб, гьарзаяб, чIухIараб вацлъи.\nКIудияб рохелалъе мустахIикъав чи вуго дир кIудада, щайгурелъул гьес хIехьезе ккана рагъул кьогIлъи, бесдаллъи, ракъи-къеч, гьесул эменги инсул лъабго вацги хвана рагъда, хIукуматалъул рахъалъан кигIан гьитIинабниги кумекги щвечIилан бицуна кIудадаца. Гьоболасде бугеб рокьиги дагьлъуларин бицуна нижее кIудадаца, некIсияб доб язихъаб заманалда гьоболасе букIунаан бацIцIадаб рукъги бусадул къайи-къониги, бищун тIагIамаб (мискинлъиялда рекъон) квенги цогидабги.\n«ЦIамуда хадурги, нартида хадурги, ххенезе ролъуда, цIоросаролъуда хадурги, цебе къотIун хIамагун (бугес чугун), унаан Шурагьире (Буйнакскалдеги цогидал бакIаздеги, нухда базе кколаан чамалиго сордо-къо, жиб-жиб росулъ, колода вукIине кколаан божарав чи (гьобол). Гьеб язихълъиялъги мискинлъиялъги щулагьабулаан Дагъистаналъул халкъазда гьоркьоб гьудуллъиги, гьуинлъиги, вацлъиги. Гьеб цIунизе ккола нилъецаги, гьеб гьуинлъи, гIаданлъи кьезе ккола наслуялъ наслуялъухъе», - ян малъула кIудадаца.\nЛъикIаб гьудуллъи щулаго цIунизе кIудияб гьунар буго нижер кIудадал. 2004 соналда гьес жиндихъего Шамхалалде вачана Хъуппаса Абакаровазул анкьавго вацазул бищун кIудияв вацасул вас Абакаров Шамил. Гьениб гьесие щулияб лъайги берцинаб гIаданлъиялъулаб тарбияги кьун, ункъабилеб классги лъугIизабун, витIана тIадвуссун Хъуппаве. Заз, баккулаго, бегIераб букIунеб гIадин, Шамилги гьитIинго вукIана цIодорав вас. Нижер хъизамалдаги гьев батIияб миллаталъул, батIияб росулъа чи вугилан ккечIо ва кколаро. Шамилил эмен АхIмадил вуго анлъго вац, гьез абула нижер кIудада жидер микьабилев вац вугилан.\nЩуабилеб классалда цIализе Шамил ана эбел-инсуда цадахъ Норильскиялде, школа лъугIун хадуб цIалана техникияб институталда. Гьебги лъугIизабун, хIалтIулев вуго. Гьев ккола Красноярск краялъул боксалъул рахъалъ чемпион.\n2017 соналъул августалда Шамилица гьабуна хъизан. Гьесул берталъ гIахьаллъи гьабуна нижер тIолабго хъизамалъги. Дагьалъ цебе бачIана хабар Шамилие вас гьавунилан, гьесда Асадулагьилан нижер кIудадал цIарги кьунилан...\nЩулияб хъала бан буго чIарадисез Хъуппаб, хъуппасез ЧIарада районалъул ГIурухъ-СотIа росулъ.\nПрочитано 334 раз\tПоследнее изменение Пятница, 06 апреля 2018 14:03\nДругие материалы в этой категории: « Миллаталъул аслу\tТарихалде сапар »


Левада-централъул цIех-реххалъ бихьизабулеб буго россиялъулазул 70 проценталда къватIисел улкабазул цогIаги мацI лъалеб гьечIолъи. Бищунго гIемер дунялалда лъазабулеб инглис мацIалда жиндирго пикраби дагьалъ гIаги загьир гьаризе бажарулезул къадар гьезда гъорлъ рагIула 11 гIанаб процент. КъватIисел улкабазул мацIазда информациялдаса пайда босизе россиялъулазул кIудияб къадаралъул рес гьечIин абураб кколин гьебин, рикIкIунеб буго социологаз. Кинаб зарал гьелдаса бугеб улкаялъул жамгIияталъе? Кинаб зарал гьелдаса бугеб улкаялъул жамгIияталъе?\n«Кремлалъул информалатаз щибаб къойил гIадатиял россиялъулал хIинкъизарулел руго Европа ва Цолъарал Штатал рехсон. Ахирисел къадги къасиги ургъарулел ругин, Россиялде тIадеги кIанцIун, гьелъухъан бечелъи, гьелдаго гъорлъ рих-риххун унел рукъзалги хварал нухалги, рахъизе къагIидаби ралагьулагойин, бицунеб буго гьез. Гьелдаго цадахъ, пачалихъияб прессаялъ кIвар кьун маргьаби рицунел руго, Россия тун къватIиб бугеб захIматаб гIумруялъул хIакъалъулъ».\nГьедин хъвалеб буго «Новый регион» сайталъул автор Татьяна Деккерица, россиялъулазда улка тун къватIиб бугеб хIакъаб ахIвал-хIал берцинго лъалеб гьечIолъиялде кIвар буссинабулаго.\nГьелъго абулеб буго, гьединаб хIакъикъаталъе бугеб гIиллабазул цояб кколин гIадамазда къватIисел улкабазул мацIал лъангутIи ва гьелъие гIоло альтернативияб информациялдаса пайда босизе рес гьечIолъийин.\nТIибитIизабулеб информация хIакъикъаталде данде кколеб букIиналъул хал гьабизе ккани, цого хIужжаялда сверун батIи-батIиял сурсатаз бицунеб дандбазе ккола. Хасго глобалиял суалазул бицен гьабулеб бугони, гьеб къагIида хIалтIизабизе ккола къватIисел улкабазул информсурсатаз бицунебги хIалтIизабун.\nДеккерица абулеб буго, гьеб рахъалда россиялъулазе битI кколеб гьечIин къватIисел улкабазул мацIал лъалезул, ай гьел мацIазда информалатазда хъвараб бичIчIине кIолел гIадамазул къадар цIакъго гьитIинаб букIин ракIалде босанийин.\nЖакъасеб хIакъикъаталда гьеб кколин россиялъулаз аслияб къагIидаялда федералиял телеканалаздаса пайда босулеб бугин абурабин ва гьеб жакъа жалго гIадамазе данде кколебги бугин, рикIкIунеб буго журналист Светлана Анохиналъ.\nСветлана Анохина: «У, баянаб жо ккола, гIадамазда мацIал дагьал лъалел ругеб гIан, жидерго принципал, жидерго пикру гьечIеб гIан, гьединал гIадамазул манипулияция гьабизе бигьаяб букIуна. Бигьаяб букIуна гьезул жидерго мацIалда бокьа-бокьарал маргьаби рицун, гьезул ботролъ жидеего данде кколеб пикру щулалъизабизе. Нилъеда лъала лъие гьеб жакъа къваригIун бугебали. Лъица ва кинаб информация тIибитIизабулеб бугебалиги нилъеда лъикI лъала.\nЖакъани жалго гIадамазеги бокьун гьечIин абизе бегьула альтернативияб информация гьезухъе щвезе. Гьебни, дир пикруялда, мацIазул суалцин кколаро, гьеб бугин абизе бегьула психиятрияб яги психологияб сфераялъул суалинцин.\nБицен гьабулеб гьечIо нилъее цогидал мацIазда бугеб информациялдаса пайда босизе рес гьечIолъиялъул. ГIагсалда, жидерго мацIалде буссинабун бугоницин, гьеб цIалулеб гьечIо. БатIияб къагIидаялъ абуни, гьез гьеб къабул гьабулеб гьечIо. Буго гьелда нахъ жиндирго логика.\nЖакъа гIадамаз бищулеб буго «Россия – 24» яги ТIоцебесеб телеканал, мисалалъе телевидениялъул бицунеб бугони. Ай, гьезие гьенисан бицунеб жо бигьаго бичIунеб буго, гьел тIамулел гьечIо ургъаризе. Гьезда бичIчIунеб буго Россия тушбабаз сверун ккун букIин ва жалго нилъ цIакъ лъикIал гIадамал рукIин. Нилъеда сверун бугебщинаб жо чурукаб, нахъегIанаб жо букIин.\nГьезул бербалагьилда улкаялъул нухмалъуда вуго пача. Гьесда лъала щиб гьабизе кколебали. Гьес гьабулебщинаб жоги битIараб буго. Америка тушман ккола ва гьелдаса нилъго цIунизе ккола. Цогидал улкабиги тушбаби ккола. Евроцолъи гьеб пайда гьечIеб гIуцIи ккола. Балагье гури, Греция гьенисан лъутун нилъехъе бачIунеб бугеб куцин, абулеб буго гьез г1адамазда къадги къасиги. Гьеле гьединаб дунялалъул сураталъул трансляция гьабулеб буго киналго федералиял каналаз.\nГьеб кинабго данде кколеб буго гIадамазул жанисел пикрабазде, хьулазде. Щай? Щайгурелъул гьеб кинабго къабул гьабулеб гьечIони, холеб буго г1адамазул жанисеб комфорт, раккулел руго гIемер суалал ва къварагIел баккулеб буго цо-цо галаби гьариялъул. Гьедамазе экраналда бихьизабулеб ахIвал-хIал бичIчIизе бигьаяб букIуна ва гьеб гьезие ракIалъе гIолебги буго, щайгурелъул гьезул бакIалда кинабго жо нухмалъиялъ гьабун кьолеб бугелъул».\nАнохиналъул пикруялда, гьеб ккола ахирисел анцIгоялдаса цIикIкIун соналда жаниб, улкаялъул талъиялъ билъанхъизабулеб нухмалъиялъул къагIидаялъул хIасил. Гьелъ босараб курсалъул, ахирисел соназда рахъарал гIантал къануназул ва хIалтIизарулел кIигьумерлъиялъул къагIидабазул хIасил. Жакъа нилъер улкаялда загьирлъулеб хIакъикъат хурхараб бугин хIакъаб демократия бихьичIеб улка жинцаго жибго изоляциялде ккезабиялдайин, абулеб буго гьелъ.\nСветлана Анохина: «Лъазе ккола инглис мацI. Гьеб лъазабизе ккола, дуе карьераялъул болъоялдаса тIаде ине бокьун батани. КъватIисел улкабазул мацIал лъазаризе ккола, дуе бизнес гьабизе бокьун батани. Гьел лъазаризе ккола, дуе мунго гьаб заманалъул чи вукIине бокьун батани. МацIал лъазаризе ккола, ресал ругони, щвезе ккола къватIисел улкабаздеги, бихьизе ккола кин гьениб гIумру гьабун бугебали гIадамаз. Гьеб мехалда нилъер жанисеб хIакъикъаталда тIад гIадамал ургъаризе руго, кигIан нилъер нухмалъиялъе гьеб ракIалъе гIечIониги.\nНилъин абуни гьанже, гIагсалда нилъедего, жанирехун руссунел руго. Дагъистаналда цо-цояз кIудияб кIвар буссинабулеб буго рахьдал мацIазде. Гьеб лъикIаб иш ккола. Жидерго мацI лъаялъ чиясул къиматги борхизабула, гьесул хаслъиялдеги тIадеги цIикIкIун кIвар буссинабула. Амма рахьдал мацI лъазабураб гIоларо. Жакъасеб дунялалда къватIисел улкабазул мацIал лъаялъ рагьула цIиял горизонтал, циял ресал. Цоги жоялъул бицинчIониги, ресал рагьулел руго цогидал халкъазул гIумруялда дурго гIумру дандбазе, дудего хьибилалдасан балагьизе.\nНилъецайин абуни, гьел горизонтазде нухал къалел руго. Дагъистаналда загьирлъулеб цогидаб хаслъиги. Улбуз жидерго лъимал гIараб мацI цIализе тIамулел руго, амма практикияб мурадалда гуреб, динияб бербалагьиялдаса. Ай, бицен гьабулеб гьечIо ГIагараб Машрикъалдеги гьел ритIун, гьениб гьеб мацI лъаялдаса жидеего пайдаяб рахъ балагьиялъул.\nГьединлъидал дица абулеб буго, нилъер жакъасеб курс бугин нилъецаго нилъго изолициялде ккезабулебин. Цо рахъалъан балагьани, гьеб мацIал лъангутIиялдаги хурхараб буго».\nРахьдал мацI гIоларо глобализациялъул нухда


Малашенко: «"Исламияб пачалихъ" гIуцIиялдаса хIинкъи бугин абизе кIоларо»\n«Исламияб пачалихъ» гIуцIиялда тIаса гIелмиял цIех-рехал гьарулел руго Россиялъул социологиялъул батIи-батIиял центразда. Гьел центразул докладазул хIасилалги цоцада релълъарал гьечIо.\nГIемерисала докладазда рехсараб суаллъун ккола гьеб гIуцIиялдаса Россиялъе хIинкъи бугищали абураб суал.\nМисалалъе, Россиялъул ГIелмабазул Академиялде гъорлъе унеб дуниялалъул экономикаялул ва халкъазда гьоркьосел бухьеназул институлъул цIех-рехалъул къукъаялъул докладалда хъван буго «Исламияб пачалихъ» гуцIиялдаса Россиялъе кинабгIаги хIинкъи гьечIин. Гьеб институталъул вакил, политикиял гIелмабазул доктор Екатерина Степановалъ хъвалеб буго экспертаз абулеб бугин Сириялдаса тIадруссунел кавказалъулаз ахIвал-хIал хIалуцинабизе бугин рикIкIунилан, амма рагъизе арал чагIазул къадар батIаго кIудияб гьечIин ва гьелдаса хIинкъи Россиялъе букIинарин.\nИсламиябгун сепаратизмалъулаб багъа-бачари ахирисел соназда Россиялда гIодобе кколеб бугин рикIкIунеб буго Степановалъ ва мисаллъун бачунеб буго «терроризмалъул индекс» абураб статистика. Гьелда рекъон, араб соналда Россия Филиппины ва Тайландалда гьоркьоб букIана.\nРоссиялъул Генпрокуратураялде гъорлъе унеб цIех-рехалъулаб институталъул профессор Виктор Меркурьевас жиндирго докладалда хъвалеб буго «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъул позициял щулалъанагIан терроралде дандекъеркьеялъул политикаги Россиялда эффективияблъун бахъине бугин.\n«Исламияб пачалихъ» гIуцIиялдаса Россиялъе хIинкъи букIина экономикияб хIал улкаялда кризисалде кканиилан абуна «Эркенлъиялъе» политолог Алексей Малашенкоца.\nАхIвал-хIал Шималияб Кавказалда жакъа къоялда парахалъулеб батаниги, букIинесеб хIал хIалуцараблъун бихьулин жиндаилан абуна «Эркенлъи» радиоялъе Human Rights Watch гIуцIиялъул Россиялда бугеб вакиллъиялъул нухмалъулей Татьяна Локшинаца.\nТатьяна Локшина: "Исламияб пачалихъ" гIуцIиялда хIинкъи цохIо Шималияб Кавказалъе яги Россиялъе бугин аби дида цодагьго мекъаблъун бихьула. ТIолго дуниялалъе хIинкъи буго. Шималияб Кавказалда ахIвал-хIал парахалъулеб буго. Ахирисеб заманалда радикалиял исламиял къукъабазул церехъаби чIвана, жалго тунка-гIусиял, кьвагьигун кьвагьдеял къанагIат гурони рукIуларо. Цояб рахъалдаса абизе бегьула низам цIунулезул хIалтIи лъикIлъанилан, амма дида ккола ахIвал-хIал лъикIаб рахъалде хисиялъе цогидаб гIилла бугин: радикалиял бербалагьиял ругел бусурбаби гочана Россиялдаса Сириягун ГIиракъалде. Экстремизмалъул идеяз ккурал буссурбабаз рикIкIунеб буго жакъа къоялда аслияб жигьад Сириялда унеб бугилан ва гьенире гочунел руго гьел. Гьединго гьенире ана Шималияб Кавказалдаса чагIиги. Гьел тIадруссине ругилан абулеб буго, гьеб масъала кIкIвар кьезе кколеблъун рикIкIунеб буго. Киса-кибего республикабазул нухмалъулез бицунеб буго лъикIлъараб ахIвал-хIалалъул, амма гьез ва низам цIунулез цо жо хIисабалде босулеб гьечIо. Нахъруссине ругел дол чагIи рагъда гIахьаллъана, рагъулал ругьунлъаби гьаруна гьезие базаязда, тIадежоялъе гьелгун идеологияб хIалтIи гьабуна. Гьезда дандеккун Шималияб Кавказалда ругел "рохьилазда" лъималин абизе бегьула. Гьеб жо хIисабалде босулеб гьечIин Россиялдаян ракIалде кколеб буго. Гьелдалъун букIинисеб ахIвал-хIалалда батIаго ракI боххизе бегьулеблъун абизе кIоларо».\nЖиндир пикруялда рекъон, жакъа къоялда Сириялда рагъда вуго кIиазарго дагъистаниявилан абуна экспертас. Гьес абулеб буго гьенире исанаги гочине ругин дагъистаниял. «Амма гочунезул къадар цIакъго цIикIкIине бугин абизе кIоларо. Рагъде инехъин рукIарал гIемерисел некIого рагъда руго. Исана цIикIкIине бегьула тIадруссунезул къадар», - илан абуна гьес. Локшинаца гIадин Ярлыкаповасги рикIкIунеб буго тIадруссунез ахIвал-хIал хIалуцинабизе бегьулин Шималияб Кавказалда.\n«Исламияб пачалихъ» гIуцIиялде гIурус руччаби ахIулел руго


Хамиз къо 19 ШагІбан 1440 гь.\nГьаб къоялъ — 25 Апрель\n3 апрелалъ (1962) — Дарбишил Сайгидпаша ГІумаханов, Дагъистаналъул транспорталъул, энергетикаялъул ва бухьеназул министрлъун.\n14 апрелалъ (1906) — Фейсал ибн ГІабдул ГІазиз Ал СагІуд, СагІудиязул ГІарабиялъул хан (1964-1975), тухумалдаса.\n22 апрелалъ (1870) — Ильичил Владимир Ленин, СССРалъул пачалихъияб ва политикияб хъулухъалъул хIалтIухъан.\n19 апрелалъ (2015) — Къебекъов ГІалибулатил ГІалиасхІаб, Имарат Кавказалъул амир.\n23 апрелалъ (2013) — Мулла МухІаммад ГІумар, ТІалибан хІаракаталъе кьучІ лъурав, Исламияб Имарат Афгъанистаналъул амир.


Лъие хIажат йигей гIакъилай лъади? | Ислам в Дагестане\n22 Август 2017 655\nИсламияб диналъ чIужугIаданалъе изну кьола жиндиего лъикIав рос валагьизе. Гьедин бугониги, аслияб куцалда, гьеб иш тIубазабула бихьиназ, ай гьез ялагьула лъикIай, динияй гIадан лъадилъун ячине. Щивав бихьинчиясул анищлъунги букIуна лъималазе лъикIаб тарбия-лъай щвезе бокьи ва бищунго жавабияблъун рикIкIине бегьулеб гьеб хIалтIи тIаде ккола руччабазде. Гьеле гьеб хIужа ритIухъ гьабун буго гьанжесеб гIелмуялъги. Жеги мухIканго абуни, гIелмиял цIех-рехаз бихьизабун буго инсанасул гIакълу, инсул гуреб, эбелалъул геназда бараб букIин. Гьединлъидал, бихьинчиясда тIадаблъун кколеб буго лъикIай, гIакъилай гIадан лъадилъун ячин.\nЛъадуейин абуни, рос лъикIав вугониги гIола, батIаго гьев гIакъилав вукIин шартI гуро.\nПалхIасил, кинабго бухьараб буго генетикаялда. Пикру гьабизе тIамулел генаби хурхун чIун рукIунел руго руччабазул Х-хромосомазда. Руччабазулин абуни гьел рукIунел руго кIиго, бихьинчиясул цо. Масала, эбелалъулги инсулги цо-цо Х-хромосомал ирсалъе щварай ясалъул гIумру, инсул геназда бараблъун букIинеги рес буго, амма васасе гьебго Х-хромосома щолеб буго гIицIго эбелалдасан.\nГIалимзабаз ччорбазул цIех-рехал гьаридал баянлъун буго цIикIкIарасеб къадаралда эбелалъул генаби щваразул гIадалнахул цIайи бакIаб ва чорхол хIалтIи, къуват загIипаб букIин, амма гIакълуялъул рахъалъ гьединал гIемерго камилал лъугьунел рукIин. Инсул генаби цIикIкIун щваразул черх букIунеб буго къуватаб, гIадалнахул цIайи – дагьаб мукъсанаб. Пикру гьабиялъул даражаги гьединазул букIунеб буго загIипаб.\nГьелдаги гIей гьабичIого, гIалимзабаз байбихьана гIадалнахулъ ругел клеткабазулъ умумузул генаби кинаб къадаралда рукIунелали лъазабизе. Инсул генаби клеткабазулъ цIикIкIун ругез, аслияб куцалда, ургъел ва пикру гьабулеб батун буго кванилги, жинсиял гьоркьорлъабазулги. Эбелалъул генаби цIикIкIун ратаразе хасиятаблъун батун буго берцинго кIалъай, кIалъалалде цебе ургъи, цо щиб бугониги гьабилалде анкьцIул борцин, цебелъураб масъала гIумруялде бахъинабизе хIаракат бахъи.\nГIелмуялде жанире цIакъго гъваридго раккани, инсанасул гIакълу нусабго проценталъ бараб гьечIо генетикаялда. Гьеб бараб буго гIага-шагарго 50 проценталда. ХутIараб бараб буго сверухълъиялда, гIумру гьабиялъул шартIазда, лъимадуе кьолеб тарбиялда. Амма гьебго заманалда лъимер гIакъилабги пикру гьабизе гьунар бугебги лъугьин, гIемерисеб бараб букIунеб буго эбел-лъимадул хурхеналда, гьезда гьоркьоб бугеб бухьеналда. Гьедин бугониги инсуда барабги гIезегIан букIуна. Лъимадул гIакълу-лъаялъе, абизегIанасеб бухьен инсул гIахьаллъиялда бараб гьечIониги, гьесул бажариялъги цо къадаралъулаб кумек гьабула лъимер пикру гьабулеблъун лъугьиналъе. Щайгурелъул, хъизан-лъимал хьихьи инсуде тIаде кколелъулха. КигIан гIакълу-лъай бугей эбел йигониги, гьелъул къуват гIоларо цого заманалда цадахъго рукъалъул хIалтIи нухда бачинеги, хIажатаб сурсат балагьизеги, лъималазе тарбия кьезеги. Цоги нухалда абуниги, гьаб кинабго ккола бусурбабазда цебего лъалеб букIараб жо. Гьанжейин абуни гьеб жакъасеб светиябин абулеб гIелмуялъги чIезабуна.\nГьаниб рехсечIого гIоларо цо гьадинаб тарихияб лъугьа-бахъинги. Цересел гIасрабазда исламияб диналъул нухдасан унаго руччабазе щолеб букIана лъикIаб лъай. Гьеле гьеб заманалда жанибин абуни халифаталда цIакъго гIемер рахъана бусурбабазда гьоркьоса машгьурал гIалимзаби. Гьелдаса хадуб, ай руччабазул хIалтIи рукъалъул бокIнилъ бугинги абун, гьел цо ккураб коцонир чIезариялъ ва руччабазе лъай босизе ихтиярал мукъсан гьариялъ исламиял улкабазда дагьлъана гIалимзабазул къадар, къадарлъана гьезул цIирагьиял. Исламияб дунял буссана питна-кьалазде ва жакъа къоялъги кIолеб гьечIо гьеб кIичIикьа хвасарлъизе. Бусурбабазул гIелмиял хIалтIабаздасаги гьезул махщалидасаги пайдаги босун Европаялъул гIалимзаби церетIуна, гьелдаго цадахъ Европаялъул улкабазда «рухIги» речIчIана.\nГьаб заманалдайин абуни гьеб иш дагь-дагьккун битIа-бишун бачIунеб бугин абизеги бегьила ва ракIалде ккола чанго анцIго соналдасан дунялго хIайран гьабилин бусурбабазул гIалимзабаз, гьезул гIелмиял цIирагьияз.


Классный час на тему: «Рахьдал мац1алъул къо»\nИнфоурок / Воспитательная работа / Другие методич. материалы / Классный час на тему: «Рахьдал мац1алъул къо»\n21 февраль-рахьдал мац1алъул къо.\nЧан г1асрабаз абураб\nГ1адамаца гьаб раг1и.\nЧан г1елазда раг1араб\nГ1агараб гьеб цо калам.\nМуг1рул т1огьал мах1 бугеб,\nТ1ок1араб лъел кьер бугеб,\nКьурул борхалъи бугеб,\nК1к1алал гъварилъи бугеб,\nГъорлъ адабги, х1урматги,\nМац1 лъач1ого бич1ч1улеб\nРек1елъ бугеб хиялги\nГьуршун баян гьабулеб\nГьоболас вач1ун кьолеб,\nХарбие кьуч1 т1амулеб,\nУмумуз ирслъун тараб\nКьолеб буго нужое\nМаг1на гъваридаб Салам.\nЛъик1 щварал маг1арулал\nАвар мац1алъул гъасде\nЛъик1 рач1арал ракь цоял\nБокьулеб гьаб сверуде.\nГор сверуде рач1арал\nГ1амалги чорхолъ бугел.\n-Ассаламу г1алайкум, хириял ц1алдохъаби,муг1алимзаби ва т1аде рач1арал гьалбал. Баркула нужеда «Рахьдал мац1алъул къо». Щибаб соналда, 21 февралалда т1олабго халкъалъ к1одо гьабула гьаб байрам. Кьейги киназего чорхое сахлъи, талих1, рохел ва халатаб г1умру. Ц1уне хириял ц1алдохъаби, нилъерго рахьдал мац1! Мац1 гьеч1они,гьеч1о миллат! Метер маг1арул мац1 хвезе батани,хваги дун жакъаго жаниб рак1 кьвагьун.\nНилъ ккола маг1арулал. Цойгидал халкъаз нилъеда абула аварал абун. Дагъистаналда ругел 40-г1анасел мац1азда гъорлъ маг1арул мац1 бицунел г1адамазул къадар бищунго ц1ик1к1араб буго. Гьезул г1ага-шагарго 800 000 г1анасев чи вуго. Г1алимзабаз ч1езабун буго цо кидаялиго Дагъистаналда ругел г1емерисел халкъазул цого мац1 бук1ин. Заман анаг1ан гьеб бикь-бикьун, бат1и-бат1иял мац1азде сверун буго. Ц1уне,хириял ц1алдохъаби, нилъерго рахьдал мац1! Дунялалда т1ад бищун берцинаб мац1!\nМаг1арулазулги Дагъистаналъулги талих1 буго Расул Х1амзатов,Фазу Г1алиева,Инхоса Г1алих1ажияв,Ц1адаса Х1амзат,Муса Мух1амадов г1адал хъвадарухъаби,шаг1ирзаби дунялалда т1ад рахъин.Гьел ккола унго-унго маг1арул мац1ги,ц1арги,ц1ваги ц1унарал раг1ул устарзаби.\nРасулица хъвалеб буго:\n-Мац1 лъач1ого,гьабич1ого гьаб дунял.\nРаг1и бук1инч1ебани дунял гьадинаб бук1инароан.\nМац1 лъач1ого,кеч1 гьаби, лъим лъач1ого,г1урулъе лъугьин буго.\nЩивасул жиндирго мац1ги жиндирго ц1ваги буго. Дир мац1-гьеб маг1арул мац1 буго. Гьеб дие бокьула.Бокьула гьит1инаб халкъалъул г1агараб мац1.Г1адамазе жидерго мац1 хирияб бугин абулеб жо ккола эбел-инсуе лъималги лъималазе эбел-эменги хириял ругин абураб г1адаб жо.\nМац1 чияс т1абиг1ат ц1унулеб г1адин ,ц1унизе ккола.\nЛъаларо, Мух1амад, цогиязул иш,\nАмма дица дирго рахъалъ абила\nХвайги дун жакъаго жаниб рак1 кьвагьун.\nДица авар мац1алъ ах1ана сарин,\nСири базабуна гьелъ дир черхалда.\nЧерх щиб жо? Чархида ккуна раг1аби,\nМаг1арул мац1алъул ц1а пирхиледухъ.\nМаг1арулазул калам, аваразул музыка.\nКирехун щвананиги, бокьулеб куц раг1изе.\nМаг1арул мац1 лъалезе, гьеб мац1алъул пасих1лъи.\nМаг1арухъ рижаразе гьеб мац1алъул гьуинлъи.\nМах1мудил пасих1лъи, гьесул х1асралъи,\nБидулъ къаламги ччун,гьарурал куч1дул,\nГьаб нилъер маг1арул мац1алъ киниги,\nКиданиги дида рич1ч1изе гьеч1о.\n(Кеч1 ах1изе «Рахьдал мац1»)\nДир т1алъи, дир муг1рул,дида гьикъич1о,\nКив гьавизе дуе бокьилебилан;\nМац1 малъулеб мехалъ дида ц1ехеч1о,\nКинаб халкъалъул мац1 дуе кьелебан.\nЦ1умаз бусен лъолеб кьурул сверабалъ\nКьуна дие г1умру дунял гьабизе.\nКьурдасан риччалел гьарчазул г1адаб,\nМалъана авар мац1 куч1дул ах1изе.\nТ1олабго Дагъистаналъулго г1адин,маг1арулазулги буго бечедаб тарих. Маг1арулазул ч1ух1и-Шамил имам.Шамилил бет1ерлъиялда гъоркь пачаясул аскаразде данде рагъана маг1арулал Кавказалъул рагъул соназ.\nГьаниб щибаб росулъ, росабийищ гьал-\nХасаб г1адат буго, хасаб мац1 буго.\nГ1аламат, жидерго бакъан-кеч1 буго.\nАмма кив щваниги, намусги ях1ги,\nРух1алдаса цебе гьабулеб буго.\nГьалмагъасе г1оло маян рух1 кьезе\nМаг1арул г1адамал х1адурал руго.\nЖиндирго Ват1аналъе г1оло Генуса Шамилица гьабураб къеркьеялъул ц1ар т1ибит1ана дунялалда т1адго. 25 соналъ багъана Дагъистаналъул халкъ Шамилил бет1ерлъиялда гъоркь. «Эркенлъи, ялъуни хвел!»-гьеле Шамилил рагъухъабазул гьа.\nТ1ок1аб жо к1варич1о, Ах1улгох1алда\nИмам Шамил щиван ц1ехе цо нухалъ.\nЦинги бокьанани, хвалчада гьикъе\nХъах1аб чалма ккурав чиясул хабар… Р.Х1.\nРорхатал мугIруца жаниб бачараб,\nГъваридал кIкIалабаз сангар тIамураб,\nТIогьол байдабаца берцин гьабураб,\nДие мун бокьула, дир ракь Дагъистан.\nРагъул бахIарзаца чIухIизабураб,\nХIалтIул бахIарзаца гвангъизабураб,\nЛауреатазул цIарал цIикIкIараб,\nЭркенаб законалъ тIегьан бачIунеб,\nМагIарул ясазул гIумру гвангъараб,\nИнсанасул талихI тIегьараб ВатIан,\n(Поэмаялъул 6 абилеб бетIер)\nДуеги ,мугIалим, гIумруялъул нух\nГIурччинго тIегьараб авлахъ букIинчIо.\nУлкадул халкъалъул къварилъи, ургъел\nГъугъан бахъун ана дурги рекIелъан.\nРагъ букIана нилъер гIахьалаб балагь,\nБергьенлъи яги хвел тIаса бищулеб.\nГьенибги бихьана мунцо кучIдул хъван,\nЦойгияб гьабулев шагIир гуревлъи.\nДуца цойгидазде гьабулеб хитIаб\nТIоцебе дур васаз тIубазабуна.\nБищун цере рагъде унезда гьоркьор,\n«Эмен, къо лъикI» - абун, гьелги къачIана.\nДаимаб судигун свин гьечIел ругънал\nРагъулаб кьвагьиялъ дудаги тана.\nРагъдаса буссинчIеб кIиго хъергъуялъ\nКIиго бухIидул цIа дулъги бакана.\nГьединан батила, дуда гъваридго\nБиччараб щивасул камигун балагь;\nБерзул магIуялъулъ рагIаби лъедон,\nРагъул кучIдул дуца камилго хъварал.\nАбула, бищунго пашманав инсан–\nВасасул хобалде тIаде къуларав\nХерав эмен вугин, гьесде хъвалеб ракь\nБахъун тIутIун унеб инсул ракI бугин.\nДудаги бихьана гьеб захIматаб къо,\nДурго квералъ хабалъ хазина лъурав;\nРагъул байданалда щапарав лачен,\nБалашов шагьар тун, къватIив вукъарав.\nРокъове вачIиндал къваридаб хабар,\nРугъналъ къаламги ччун, кочIолъ рехсарав;\nХирияй ПатIида зигараги бан,\nГьитIинаб лъимер лъун мунго гIодарав.\nСевастополалъул цIадулаб зодихъ\nЦIарги тун, Ахилчи хутIана ралъдалъ\nЦIар лъаларев солдат гьев улкаялда\nУлкаго чIухIараб канлъулъ жувана.\nГьединал васазе нилъер гIадамаз\nГIасрабаз сунарел цIаял ракана.\nКремлидал ахикь халкъалъ гьезие\nГьайбатал тIугьдузул квацIаби лъола…\nДир кучIдул рагIидал цо магIарулав\nГIодове къулана, дагьалъ ургъана,\nГьел рукIинчIелгIанги рагIи абичIо,\nДир мугIалимасул хабар бицана.\nНужеда гъорлъ жеги ХIамзат гIадинав\nХIалкIояб кечI хъвалев шагIир вахъинчIин;\nКици – биценалъе цоцахъе кьечIеб\nЦо мухъ гьечIин досул, цIорон хутIараб.\nДие гьеб букIинчIо балъголъи, хIикмат,\nДир кучIдул какараб каламгун жаваб,\nКиданиги дида ракIалде ккечIо,\nДир мугIалим, дуда дун бащалъилин.\nЩибал анищазул щварал хьулазул\nРахине кIолареб борхалъи буго;\nМоцIрода сверизе дир къасд кканиги,\nБакъуда рещтIине кIолареб лъала.\nАмма гьелъул канлъи, камилаб хинлъи\nКаранлъ къалъичIони къойил - дун хола\nБакъул тIадегIанлъи ракьуе гIанги\nМугIруздасан гIадин баккуларо гьел.\nДир хъахIлъулеб бетIер гIодой къулула,\nДур ЦIадаса ХIамзат, цIадул цо кIунчIи\nДир кучIдулъ батани, дудасан буго.\nДагъистаналъул халкъияй поэтесса Фазу ГIалиевалъ нилъер адабияталда жаниб хIурматияб бакI ккола. Гьей ккола шагIир, прозаик, хъвана пьесаби, романал, къисаби, поэмаби, шигIраби.\nФазуе гIагарал руго хъизан-рукъалъул, гIадамазул гьоркьорлъабазул, захIматалъул, яхI-намусалъул темаби. Гьелъул асаразулъ бессараб буго гьитIинав инсан гIалимлъун, гIакъиллъун, бахIарчилъун, жигарчилъун ва киналдего тIаде яхI-намус бечедав, бищунго къваригIарал ругин эбел-инсулг ьитIинго щварал дарсал абураб пикру.\nФазу ГIалиева гьаюна 1932 абилеб соналъ Хунзахъ районалъул Гиничукь росулъ хъулухъ чиясул хъизаналъе. Эмен хеккого нагагьаб бапагьалдалъун хвана. Хъвазе-цIализе лъаларей гIолохъанай эбел хутIана ункъо бесдал лъимергун. БичIчIизе захIматаб жо гуро Фазул лъимерлъи бигьаяб букIинчIеблъи.Эбел гIемерал соназ хIалтIана Хунзахъ райбольницаялда санитаркалъун. ГIемераб къо хIехьон, КIудияб ВатIанияб рагъул захIматал соназдаги ва рагъдаса хадусел, чIунтараб магIишат борхизабулел соназдаги хьихьана эбелалъ жиндирго бесдалал. Эбелалъул гIумру дарслъун ккана гьитIинай Фазуе. Цудунго бижана йикIинесей шагIиралъул рекIелъ захIматалде гъираги, захIмат бокьулезде адабияб бербалагьиги. Эбелалъул яхIги намусги бичIчIидалин Фазуца «Бесдалазул эбел» абураб поэмаялде хъвалеб бугеб:\nДир ралъад гIадинай гъваридай эбел,\nДир гIазул хъап гIадай тIадагьай эбел,\nДир тIогьолщуб гIадай щущарай эбел,\nДир щарил нах гIадай хIеренай эбел,\nУргъелккоге дуда, дур бесдалаца\nДур малъараб тезе гьечIо кидаго.\nФазу цIалана Хунзахъ районалъул ГIараниб гьоркьохъеб школалда, лъугIизабуна М.Горькил цIаралда бугеб Литературияб институт. Чанго соналъ хIалтIана Дагъучпедгизалъул редакторлъун, хIалтIулей йиго «Дагъистаналъул чIужугIадан» журналалъул бетIерай редакторлъун. Аслияб хъулухъалда цадахъ Фазу ГIалиевалъ тIурала батIи-батIиял тIадкъаялги.\nХъвадаризе Фазуца байбихьана гьитIинго, тIоцере хъвана кучIдул, къватIибе биччана кучIдузул мажмуг1 «ГIагараб росу»(1959). Хадурго магIарул ва гIурус мацIазда басмаялде рахъана гIемерал кучIдузул мажмугIал: «Нур бикьулеб буго» (1963), «АнцIила микьабилеб их»(1968), «МугIрузул закон» (1971), «Борхалъи»(1981) ваг ь.ц.\nПрозаялдалъун хъварал ГIалиевалъул асаразда гьоркьор дагьалг ьечIо магIарулаз гъираялда цIалулел ва хIурматалда къабул гьарулел. ГIолохъанаб гIелалъ «кIудияб» гIумруялде гъорлъе тIамулел галабазул бицуна «Къисмат» абураб къисаялъ (1965); тIабигIаталъ инсанасе кьураб эбелаб ракьалде бугеб рокьиялъулги, ракьалда цебе инсанасул бугеб жавабчилъиялъулги бицун буго «Ракьул гIерекъ гьороца унаро»(1969) абураб романалда; рагъул соназул кьогIлъи тIубан къулчIизе ккарай, амма жиндирго къисматалъе хилиплъичIей магIарулалъул бицун буго «Сапар» (1965)абураб къисаялда; инсанасул махщелалъул, жавабчилъиялъул ва гьунаралдаса бугеб чухIиялъул бицуна «Кьолболмугьру» абураб асаралъги (1973). Лъабкъоабилеб соназда басмаялда рахъарал «Церккураб куц» ва абураб кучIдузул тIахьал поэтессаялъ сайгъат гьарун руго лъималазе.\nДагъистаналъул халкъияв поэт Расул Х1амзатов гьавуна 1923 соналъул 8 сентябралда Хунзахъ районалъул Ц1ада росулъ, машгьурав шаг1ир Х1амзатил хъизамалда. Эбелалда ц1ар бук1ана Хъандулай. Гьел к1иялго рук1ана ц1акъ г1адамал хириял, махсара хоч1 бокьулел, рак1бац1ц1адал маг1арулал. Эбел-инсул хасият-г1амал васасул чорхолъги, бидулъги, рек1елъги бессич1ого хут1ич1о.\nТ1абиг1аталъги т1адег1анав бет1ергьанасги Расулие кьуна къанаг1атаб ва х1икматаб гьунар, бергьараб к1алзул пасих1лъи, рек1ел ц1одорлъи; живго гивго гьит1инаб мехалъ ва г1олохъанлъуда дагьав хехдарулев, ц1акъго рак1 г1анч1ав, г1орхъолъа ун г1адамазда божулев чи вук1аниги, Расулил вахъана к1удияв шаг1ир, гьесул асараз рохел щвезабуна, маг1арулазе гуребги, дунялалъулго миллионал г1адамазе.\nЖиндирго г1умруялъул аслияб мурад Расулица баян гьабуна коч1ол ункъо мухъалдалъун:\nРорхатал ц1вабзазде сухъмахъал гьарун,\nБищун т1адег1анал, г1агарал ц1ваби-\nГ1адамазухъе щвей буго дир мурад.\nГьел мухъаз жанибе бачуна к1иго аслияб маг1на: т1оцебе босани, г1адамазул хасият, гьесул рек1ел балъголъаби, анищал, хьулал рагьизе, лъазе бугеб х1асрат, к1иабизе абуни - инсан х1айран гьабиледухъ хъвадаризе бугеб анищ. Т1урана гьел мурадал. Расулие г1адамалги, г1адамазе Расулги цоцазе ц1акъ хириял лъугьана. Шаг1ирасул куч1дул рек1ее бокьухъе г1ужда щвана, гьез хъулухъ гьабуна т1олабго цебе т1ураб инсанияталъе, бец1лъиялде данде рагъ бан, гьайбатлъи ва канлъи к1одо гьабун.\nРасул Х1амзатовасул творчество х1аталдаса ун бечедаб буго. Поэтасул аслиял темабазул цояблъун кола халкъазул вацлъи ва гьудуллъи барки, сахлъи, рекъел. «Сахал чаг1и сах таги, квешал чаг1и квеш таги, киналго маг1арулаз гьедин гьарулеб буго», - гьеле шаг1ирасул гьари. Расул Х1амзатов хвана 2003 соналъул ноябрь моц1алъ, 80 сон т1убайдал.


Рамзан Къадиров Игорь Каляпиниде данде\nКаляпин абураб фамилия бугев чиясул хал гьабизе кколин 2014 соналъул 4 декабралда Грозныялде гьабураб тIадекIанцIиялде гIахьаллъи букIиналъул рахъалдасайин, лъазабуна Чачан республикаялъул бетIер Къадиров Рамзаница.\nЖурналистаз абулеб буго, хIакъикъаталдаги бицен гьабулеб бугин, Къадировас лъазабураб пачалихъалде данде къеркьолел къокъабазул гIахьалчагIазул хъизаназул гIаммаб жавабчилъиялда хурхун Россиялъул генералияв прокурорасухъеги ЦIех-реххалъул комитеталъул бетIерасухъеги хитIаб хъварав ГIазаб кьеялде данде комитеталъул нухмалъулев Игорь Каляпинилин. Рамзан Къадировас фамилия гурони цIар рехсечIого тун буго.\nРамзан Къадиров: «Цебе дица лъазабун букIана, гIагаразул жидерго лъималазул хьвада-чIвадиялда бан жаваб кьезе кколеб букIиналъул, нагагьлъун гьез гьел чIезаричIони яги полициялде хитIаб гьабичIони.\nКинавали лъаларев Каляпин вахъун вуго бандитазе ва гьезул гIага-божаразе хIалае. Хасал идарабазул информация буго, Каляпин абураб фамилия бугев чияс Магърибалъул хасал хъулухъаз кьураб гIарац АхIмад ГIумаровасухъе кьунин абураб. МухIканлъизабизе ккола гьав Каляпинилищ бицен гьабулеб бугебали. Гьеб гьедин батани, гьев жавабчилъиялде гъоркье вачине ккола».\nЖивго ГIазаб кьеялде данде комитеталъул нухмалъулев Игорь Каляпиница тасдикъ гьабулеб буго бицен жиндирго хIакъалъулъ гьабулеб букIин. Гьадин абуна гьес нижер программаялъе комментариял гьарулаго.\nИгорь Каляпин: «Нужго гIенеккеха, гьанже-гьанже Чачан республикаялъул парламенталъул спикер Дукваха ГIабдурахIмановас гьабураб лъазабиялъухъ.\nГьесни абулеб буго, Каляпин кколин балъгояв террористин. Гьес гьезие ва гьезул гIагаразе кумек гьабулеб бугин, гьесул кинаб гIаги ихтияр гьечIин чачаназде малъарила вукIинеян, Каляпиница чачаназул жамгIияталда малъизе кколарин кинаб къагIидаялда ишал гьаризе кколелали. Жидеца жидерго гIадатазда рекъон, проблемаби рагIалде рахъинарулел ругин. Икъбалал щвечIогоги гьеб рахъалда жал хутIун гьечIин.\nАмма дида ракIалда гьечIо кинал гIадатаз, полициялъулазе изну кьолеб гIадамал нахъеги къотIун гьезул минаби кьагьизаризе».\nКъадировас хадуб-цебе интернеталда лъолел руго жиндирго лъазабиял. Гьезда гьанже гьес ишара гьабулеб буго инсанасул ихтиярал цIуниялъул хIаракатчилъиялъ жиндие квал-квал гьабулеб букIиналъул, гьеб сфераялда жинцаго рилъанхъизарулел къагIидаби ритIараллъун рикIкIун.\n«Инсанасул ихтиярал… дица цIунула чачаналъ. Дица дидего тIаде босун буго халкъалъул хIинкъигьечIолъи цIуниялъул жавабчилъи», - ян хъвалеб буго республикаялъул бетIерас.\nКаляпинил рагIабазда, Къадировасул лъазабиял кколаро бухIулъго загьир гьарурал пикраби, гьес гьел гьарун руго лъикIаланго юристазулгунги дандбан. Бихьулеб буго гьез гьениб гьесие диваналде хитIаб гьабиялъе ресал тун гьечIеблъи.\nИнсанасул ихтиярал цIунулесул пикруялда, жакъа Чачан республикаялъул нухмалъиялъ гьарулел лъазабияз ва боевиказул гIагарлъиялъул рукъзал рухIун, гьел республикаялдаса нахъе къотIиялъул къагIида гIумруялде бахъинабиялъ, тIоцебе босани бижинабизе бегьула гьеб практика тIибитIиялъул прецедент, хасго пачалихъалъул къанунал цIунулел идарабаз Къадировасул къагIидабазда бан жидерго реакция гьанжеги загьир гьабичIого толеб букIиналда бан.\nКIиабизеги, чачаналъа къватIире къотIиялъ ццин бахъинабурал гIадамаз Россиялъул цогидал регионазда байбихьизе бегьула Россиялъул пачалихъалде дандечIеялъул хIаракатчилъи.\nКаляпиница ахIи балеб буго Рамзан Къадировасул эмоционалияб лъазабиялъ бижинабураб къануназда кинаб гIаги хурхен гьечIеб вакханалия чIезабиялде.


Ягьудиял Россия тун, ГIизраилалде унел руго\nInternational airport, December 22, 2014\n2014-2015 соназда Россиялдаса ГIизраилалде гочарал гIадамазул къадар цересел соназде данде ккун чанги нухъалъ цIикIкIараб буго, цIех-рехчагIазазул баяназда рекъон. Жидеца тIокIаб чара гьечIого гьабунин гьадинаб хIукму, ян абулеб буго гьединал гIадамаз. Аслияб гIиллалъун ккун бугин улкаялда бугеб гьанжесеб ахIвал-хIал.\n«КIудияб алия», ай ягьудиязул репатриация байбихьаралдаса 16 сон тIубалаго, жидерго некIсияб тарихияб ватIаналде тIад руссине бокьулел ягьудиязул бищун кIудияб къадар буго исана. 2014 соналда Россиялдаса ГIизраилалде гочана 4685 чи. ХХI-абилеб гIасрудул тIоцересел соназда гьединал гIадамазул санайил къадар кIиазаргоялдецин бахунеб букIинчIо.\n1950 соналъул 5 июлялда ГIизраилалъул Кнессеталъ, ай парламенталъ, къабул гьабураб къануналда рекъон жидерго умумузул некIсияб ракьалда бараб ГIизраилалъул пачалихъалде рачIине рокьулел гIадамазе гIолеб буго документ бихьизабизе жиндирго кIудияв эмен ялъуни кIудияй эбел жугьутIал рукIин.\nЖив лъабабилеб гIелалъул вакиллъун вукIине ккола гьединав чи. Гьеб ва ГIизраилалъул консуллъиялъ тIалаб гьабулел цогидал документал рихьизарун, валагьун чIезе ккола виза кьезегIан.\nГIизраил ккола дунялалда цохIого цо улка жиндирго гражданазе кIиго тайпаялъул паспортал кьолеб. Гьениве вачIун, лъабго моцI ун хадуб, гражданинасе кьола лессе-пассе абулеб заманалъулаб документ. Цо соналдаса нахъе кьола «даркон» абулеб – даимаб. Гьеб документалъ инсанасе ихтияр кьоле 40 улкаялде сапар бухьизе.\nГIизраилалъул абсорбациялъул министерлъиялъул гIакълучи профессор Зеэв Ханиница абулеб буго, ГIизраилалъул пачалихъиял хъулухъчагIазда лъикI лъалин Россиялдаса рачIунел цIиял репатриантазул унго-унгояб мурад. Гьеб умумузул ватIан бокьиялда гурин хурхараб – гьеб бугин жиндирго напсияб мурад.\nАмма кин бугониги «КIудияб алия» абулеб багъа-бачариялда лъикIаб бербалагьи буго гIизраилалъулазул. Жакъа аслияб къагIидаялда гьенире рачIунел руго Москваялдаса ва Санкт-Петербургалдаса гIадамал.\n«Коммерсант» абулеб басмаханаялъе кьучI лъурав ва «Сноб» абулеб проекталъул автор Владимир Яковлевас жиндирго алия тIобитIана анкьго моцIалъ цебе.\nЖиндирго лъадигун цадахъ гьес гьанже гIумру гьабулеб буго тель-Авивалда. Гьес абулеб буго сверухъ балагьулеб мехалда жинда кколин, жив Москваялда вугин, щайин абуни - гьедегIан кIудияб къадаралда ругин гьенир лъай-хъвай бугел гIадамал, гьалмагъзаби ва гIагарал.\nЛевада-Централъул социалилгун-культуриял цIех-рехал гьарулеб бутIаялъул бетIер социолог Алексей Левинсоница гьабулеб буго баян:\nАлексей Левинсон : «Эмиграциялда тIад ургъел гьабурал гIадамазда исана май моцIалда гьабураб гIатIидаб гьикъа-бакъиялъул хIасилалъ бихьизабьулеб буго гьадинаб ищ: тIоцебесеб бакIалда руго къватIиб рукIа-рахъиналъул лъикIаб даража балагьулел гIадамал, кIиабилеб бакI кколеб буго экономикияб ахIвал-хIаладаса хIинкъулез, лъабабилеб бакI кколеб буго жидерго лъималазул тIалаб агъаз гьабулел, гьезул букIинесеб базе ресал ралагьун. Ункъабилез гIиллалъун лъазабуна Россиялда тIадтаразул ва пачалихъиял хъулухъчагIазул хIал-зулмуялдаса жал цIунизе лъиданиги кIолареблъи».\nАмма Владимир Яковлев разияв гьечIо эмиграция абулеб рагIиялда. Гьес абулеб буго гьел гIадамал эмигрантал гурин, битIараб абуни гьел киналго кколин Россиялдаса тIурун, гьенир чIарал. Гьел Россиялдаса лъутана, доба гIумру захIмалъулеб букIиндал. Россиялда гIумру гьабулев чиясда лъаларин щиб метер букIинадай.\nГьев хIинкъула полициялдаса, паспорт-контролалдаса. ТIалъиялъ кепек багьа кьолеб буго гьенив яшав гьабулев чиясеги гьесул гIумруялъе, ян абулеб буго Владимир Яковлевас ва кIудияб баркала кьолеб буго ГIизраилалъул хIукуматалъе. Жинда гьениб цониги захIмалъи бихьичIо, ян абулеб буго гьес.\nЯгьудияз Россия тун, ГIизраилалде унел руго


Гьа балев Таймураз Мамсуров. 2010 соналъул 7-билеб июнь. Владикавказ.\nРеспубликаялъул Конституциялда рекъон тIатIала лъабго нухалъ бетIерлъи гьабизе лъилниги ихтияр гьечIин, абуна гьез. Амма цого мехалъ тIибитIизабун буго батIияб хабарги – гIадамаз Россиялъул президентасдехун руссун, гьарулеб бугин Мамсуровасе гьадинаб рес кьеян абун.\nТаймураз Мамсуровас Шималияб Гьиристаналъе нухмалъи гьабулеб буго 2005 соналдаса байбихьун. Гьеб республикаялда цогидал субъектаздаго гIадин нухмалулесул рищиял гIаммал гуро. Россиялъул Президентасул кандидатура къабул гьабизе ккола бакIалъулаб парламенталъ. БакIалъулал партиязул ихтияр буго Президентасде жидерго кандидатураби рихьизаризе.\nЖивго Мамсуровас исана мартI моцIалда «КоммерсантЪ» газетаялъул мухбирасул суалалъе жаваб кьолаго абуна, Россиялда вугин цо хъулухъчи, ахирисеб хIукму гьабулев. Гьалеха, тIаде жубана гьес, хасго гьес гьабизисеб хIукму тIубазабизе кколин. Президент Владимир Путингун Мамсуров ахирисеб нухалъ данделъана исана январь моцIалда.\nЩивха кколев Таймураз Мамсуров? Советияб заманалда гьев вукIана Коммунист партиялъул тIадегIанаб даражаялъул хъулухъчилъун. Хадув вахъана Бесланалъул бетIерлъун.\nГуржистаналда рагъ багъарун хадусала гьес цогидал бакIалъулал хъулухъчагIаздаго цадахъ Россиялъул тIалъиялдаса тIалаб гьабуна би гIодобе тIей чIезаби.\n2004 соналда Беслан шагьаралъул мактабалда гьужум гьабураб мехалда гьесул васги ясги кьовид гьаруразда гъорлъ рукIана.\nГъалгъастаналъул вукIарав бетIер Руслан Аушевас доб мехалъ хIаракат бахъана Мамсуровасул лъимал хвасар гьаризе, кIалъа-басаял тIоритIизарун, амма гьединаб жигаралдаса Мамсуровас инкар гьабуна. Мактабалъул мина хвасаргьабулеб мехалда гьесул лъимал лъукъун рукIана. 2005 соналда Мамсуров тIамун вукIана Шималияб Гьиристаналъул бетIерасул хъулухъалде.\nРоссиялъул президент Владимир Путингун букIараб данделъиялда Таймураз Мамсуровас гьесде рицулаан жинца нухмалъи гьабулеб республикаялъе щварал икъбалазул, цониги мукъсанлъи рехсечIого.\n2014 соналда Шималияб Гьиристаналъул финансабазул министр Наталья Царевалъ лъазабун букIана доб соналда бюджеталъул дефицит 600 миллион гъурщиде баханин. Гьелъул рагIабазда рекъон республикаялъ 15 миллиярд гъурущ хвезабунин гъоркьисала, ва гьелъулъ жиндирго хайир гIицIго щуго миллиард гъурущ гурони, тIокIаб букIинчIин.\nРоссиялъул прессалъ, хасго РБК агентлъиялъ, Кремлалъулгун бухьенал бугев хъулухъчиясул баяналда мугъ чIвай гьабун лъазабуна, Кремлалъул гьариялда рекъон социологаз гьабулеб гьикъа-бакъиялъул хIасилалъ бихьизабунин тIолго Россиялъул субъектазул бутIрузул рейтингалда Таймураз Мамсуров 79 бакIалда вукIин.\nШималияб Гьиристаналдаса инсанасул ихтиярал цIунулев хIаракатчи Руслан Макгаевасул хIисабалда Таймураз Мамсуровас бицараб – политикияб сихIирлъиялда релъараб ищ бугин.\nРуслан Макгаев: «Дида ккола жиндиего бокьун гьес жиндирго хъулухъ тезе гьечIин. Гьадинаб гьуинаб бакI толев пачалихъияв хъулухъчи ватиларо. Амма хIатта гьадин батаниги, гьесул хъухъаялъ гьеб биччан тезе гьечIо.\nГьелъ кIванагIан кIудияб хIаракат бахъила гьев жиндирго цевехъан хIисабалда цIунизе. Щайин абуни – гьев гьеб хъулухъ тани, ратиладай гьел гIадамазда жидее гьадинабго лъикIаб хIалтIи?\nГьалеха гьеб сабаблъун гьез гьадинал жигаралгун цере рахъулаан, халкъияб гъира хIисабалда гьеб бихьизабулаго. Жиндир заманалда дица цIех-рех гьабулеб букIана гьанир ругел жамгIияб гIуцIабазул. 600-гIан батIи-батIияб гIуцIи буго гьаниб».\nМамуровас лъабабилеб нухалъ гьа балебдай?