Миллияб политика ва М.Гусаевасул цIалиял\n23 сентябралда МахIачхъалаялда, РАНалъул ДФИЦалда ДРялъул Миллияб политикаялъул ва диниял ишазул министерствоялъ тIобитIана республикаялъул жамгIиябгун политикияб «Гусаевасул цIалиял» абураб тадбир. Дагъистаналъул миллиял ишазул, информациязул ва къватIисел бухьеназул министрлъун вукIарав МухIамадсалихI Гусаев ракIалде щвезавиялъул мурадалда щибаб соналда тIоритIула «Гусаевасул цIалиял». Исана гьес тIубалаан 70 сон.\nДанделъи рагьулаго, ДРялъул миллияб политикаялъул ва диниял ишазул министр Энрик Муслимовас абуна:\n- Жакъасел тадбирал тIоритIиялъе буго цоги кIвар бугеб гIилла - ДАССРалъ 100 сон тIубай кIодо гьаби, - ян.\nТадбиралда кIалъазе вахъарав М. Гусаевасул вац Багьавдин Гусаевас жидерго хъизамалъул рахъалдаса тадбир гIуцIаразе баркала загьир гьабуна ва абуна:\n- МухIамадсалихI нилъедаса аралдаса исана 18 сон ана. Амма гьев жакъаги киназдаго ракIалда вуго, - ян.\nПленарияб заседание байбихьана РФялъул миллияб политикаялъул министрлъун вукIарав, президентасда цебе бугеб миллиял гьоркьорлъабазул советалъул президиумалъул вакил, РФялъул ЖамгIияб палатаялъул миллиял ва диниял гьоркьорлъаби рекъезариялъул комиссиялъул председатель Владимир Зориница.\n- Жакъасеб тадбиралда ишцояв ракIалдещвезавила ва миллияб политика гIумруялде бахъинабиялъул цIиял къагIидабазул бицина.\nРоссиялда миллияб политика байбихьанин абизе бегьула улкаялдаго хиса-басиял ккараб, араб гIасруялъул 90-абилел соназда.\nСеверияб Кавказалдаги лъикIаб гуреб ахIвал-хIал букIана доб мехалда. Гьел соназда Северияб Кавказалда хIалтIулел рукIараз жалго рикIкIине бегьула миллияб политикаялъул гIуцIарухъабилъун. Гьединазул цебесеб кьерда вукIана МухIамадсалихI Гусаевги, - ян абуна В. Зориница.\nГьес бицана РФялъул президент Владимир Путиница ва пачалихъалъул нухмалъиялъ кIвар кьолин диназда ва миллатазда гьоркьор кколел захIмалъабазде. Гьеб масъалаялде кIвар кьуна В. Путиница «Россия: миллияб суал» абураб жиндирго макъалаялдаги.2012 соналъул Маялъул указазда гьоркьоре миллияб политика гIумруялде бахъинабиялъул суалалги рачана.\n- Жакъа миллаталъул хаслъи тIагIине биччазе бегьуларо. Россия гIемер халкъазулаб улка бугелъул, гьелъул цолъи цIунизе ккани, миллатал цIунизе ккола. ГIадада гуро Расул ХIамзатовас абулеб букIараб жив тIоцеве магIарулав вугин, хадув россиялъулавги вугин, - ан бицана В. Зориница.\nПятигорскиялъул пачалихъияб лингвистикияб университеталъул профессор, этнополитикиял цIех- рехазул централъул директор, политологиял гIелмабазул доктор Майя Аствацатуровалъ, онлайн- къагIидаги хIалтIизабун, «СКФОялда Россиялъул пачалихъияб миллияб политикаялъул лъикIал рахъал ва захIмалъаби» абураб докладги гьабуна.\n- Ахираб заманалда экономия гьабиялъул мурадалда Россиялъул субъектал цолъизариялъул пикраби загьир гьарулел руго цо-цояз. Гьеб мекъаб иш буго. Гьелъ нилъ 1918 соналъул хIакъикъаталде рачине руго.\nДагъистанги Чачан республикаги цолъизабулаго ккараб ракIалдещвезабуни, бичIчIула гьелдаса букIине бугеб зарал. Халкъазул хаслъиги тIагIинабун, гIемер миллатазул улка цо миллаталъулаблъун лъугьинабиялде дандечIезе ккола нилъ. Гьелъие гIоло цIи гьаризе ккола Северияб Кавказалъул халкъазул лъикIал гIадатал, цIунизе ккола рухIияб бечелъи. Нилъер халкъазул хаслъиялъ россиялъулаллъун рукIине квалквал гьабуларо, - ян абуна профессоралъ.\nСКФУялъул Пятигорскиялда бугеб институталъул филиалалъул гIелмияб хIалтIул рахъалъ директорасул заместитель, политикиял гIелмабазул доктор Арушан Вартумяница «ГIелмиял тадбираздалъун халкъазда гьоркьосел бухьенал рекъезари:\nСеверияб Кавказалъул вузаз цадахъ гьабулеб хIалтIул хIасил» абураб докладалда бихьизабуна Северияб Кавказалда ва тIолабго улкаялда рекъелгун гьудуллъи цIуниялъул къагIидаби цIунизе кколин абун. Вартумяница лъикIаблъун бихьизабулеб буго: цIалул программаялде гъорлъе цIидасан элитология ва этнология бачин.\nСовет Союзалда миллияб политикаялъул рахъалъ букIараб хIалтIул лъикIаб ва квешаб рахъалъул цIех-рех гьабизе гIоло Северияб Кавказалъул университе- талда цебе Пятигорскиялда конференция тIобитIизеги лъикIаблъун рикIкIунеб буго политикиял гIелмабазул докторас.\n- Ахирал соназда Северияб Кав- казалъул гIадамал лъикIаб гуреб рахъалъ рихьизарулел руго нилъер кинематографистаз. Гьединабго ахIвал-хIал букIана араб гIасруялъул 80-абилел соназда Америкаялдаги. Гьезул кинематографистаз афроамериканцал рихьизарулаан квешал чагIилъун. Гьеб политикаялдаса некIого ана Америка. Нилъецаги хIаракат бахъизе ккола, гIелмияб нухги хIалтIизабун, нилъерго халкъазул хаслъиги, гIадамазул лъикIлъиги, яхI- намусги, бахIарчилъиги бихьизабизе. Гьебги бихьизабизе бегьула гIелмияб даражаялда. Регионазда гьоркьор бухьеналги щула гьарун, лъай кьеялъул гIуцIабазда преподавателал цоца- зухъе лекциял цIализе ритIизе бегьилаан. Кавказалъул гьоболлъиялъул школалги гIуцIани лъикIаб букIина, - ян абуна А. Вартумяница.\nСеверияб Осетия-Алания республикаялъул миллиял гьоркьорлъабазул министрасул ишал тIуразарулев Алан Багиевас пачалихъиял ва бакIалъулал нухмалъиялъул гIуцIабигун жамгIиял идарабаз миллияб политика гIумруялде бахъинабиялъе гьабулеб хIалтIул хIакъалъулъ бицана.\n2025 соналде щвезегIан пачалихъияб миллияб политикаялъул стратегия гIумруялде бахъинабиялъулъ Россиялъул регионалиял политиказ кколеб бакIалъул хIакъалъулъ бицана ДРялъул бетIерасда цебе гIуцIараб гражданияб жамгIият цебетIеялъул ва инсанасул ихтиярал цIуниялъул советалъул председатель Зикрула Ильясовас.\n- Гусаев вукIана Россиялъул МИДалъул консультациязул советалъул вакиллъунги 1999 соналда ДРялда гIуцIараб миллиял ишазул, информациязул ва къватIисел бухьеназул тIоцевесев министрлъунги. ГIиси-бикъинал жалазда сверухъ политика гьабулареб, аслиялде кIвар кьолеб къагIида букIана гьесул. ГIадамал гьесда божулаан. 90-абилел соназда Дагъистан ккана щуго улкаялъул гIорхъода. Гусаевас Пачалихъияб советалда суал борхана Дагъистаналда къватIисеб полити- каялъул цогояб политика бачине, - ян МухIамадсалихI Гусаевасул заманалда республикаялъул миллияб политика цебетIеялъул хIакъалъулъ бицана З. Ильясовас. - Ахираб заманалда нилъер политиказул каламалъулъ гIемер рагIулеб буго россиялъулавин гуреб, гIурусавин абун. Дир хIисабалда, жиндирго рахьдал мацI лъалев чиясдаса цIикIкIун хайир буго гьеб лъаларев, жиндирго халкъалъул хаслъи бичIчIуларев чиясдаса. Рахьдал мацI лъалезул къадар дагьлъулеб буго, гьелдалъун кIочон толеб буго миллияб хасиятги. Умумузул гIадат-гIамалги, яхI-намусги, мацIги лъаларев гIолилав цогидаб бокьараб рахъалде гьетIизавизеги бигьаго букIуна. Гьединлъидал хIажат буго миллияб хаслъи цIунизе, - ян рикIкIунеб буго З. Ильясовас.\nДругие материалы в этой категории: « Горбода мусруги жемун\tЧIахIиял хиялал, халатал хьулал »\n20:04, 07 декабря 2021, 69\n20:00, 07 декабря 2021, 79\n19:58, 07 декабря 2021, 74\n19:56, 07 декабря 2021, 134\n19:54, 07 декабря 2021, 79\n19:52, 07 декабря 2021, 80\n19:49, 07 декабря 2021, 77\n19:47, 07 декабря 2021, 84\n19:43, 07 декабря 2021, 85\n14:55, 07 декабря 2021, 109\n11:29, 07 декабря 2021, 118


«Анжи» клубалъул футболист ХIасан МухIамадов вукъана Кумторхъала мухъалъул Новокули росдал хабалазда. 20 сон барав футболист чIвана гьал къоязда рокъове тIадвуссунев мехалда. МухIамадов чIваялъул чIванкъотIараб версия гьечIо жеги цIех-рехчагIазул.\nЯнваралъул 3-лелда МухIамадов гьудул-гьалмагъзабигун футболги хIан рокъове ун вуго автомобилалде. Гьес гIумру гьабулеб буго Новокули росулъ. Сардил сагIат 12 тIубалелде гьев кIалъан вуго вацгIаласухъе жив щолев вугин рокъовеян. Цодагьаб заман индал автоматалъул кьвагьдеял рагIун руго рокъоре ругезда. Минадул азбаралдаса къватIире раккарал гIагарлъиялъул чагIазда батун буго гуллбуз борлъараб ХIасанил автомобиль. Салоналда вугев футболистасде щун буго 4-5 гулла. Хъамун азарханаялде вачана гьев амма нухдаго хвана.\nХIасанил имгIал Мурад МухIамадовас абуралда рекъон, гIагарлъиялда бичIчIулеб гьечIо щай гьеб лъугьа-бахъин ккарабали. «ГIодов виччарав вас вукIана гьев. ДагIба-рагIиги щивгун букIинчIо гьесул. Команадаялдаги гьебго жо абила. Лъие гьес квал-квал гьабурабали, лъилгун гьесул хабар дандеккечIебяли лъалеб жо гьечIо», - ян абуна чIварасул имгIалас. «Анжиялъул» гендиректор Сергей Кораблевасни абуна, хьул бугин гIагараб заманалда такъсирчагIи ратилин ва гьезие дурусаб тамихIги гьабилин.\nФутболист Египеталда рукIарал тренировкабаздаса цодагьалъ цебе тIадвуссана. «Анжи-2» абураб аслияб клубалъул дублялда хIалтIулев вукIанин гьевин, бицана журналистазе «Дикая дивизия» фан-клубалъул цевехъан Рамазан Гъазиевас.\nЦIех-рехалъул комитеталъул Дагъистаналда бугеб идараялда «Эркенлъиялъе» бицана футболист чIваялъе кинаб гIилла букIарабали аслияб версия жеги гьечIин. «МухIамадовасул лъилнигун конфликтал рукIаралищали балагьулел руго. Гьединго буго версия гьев мекъи ккун чIванилан», - ян бицана цIех-рехалъул идараялъул вакилас. Гьесул рагIабазда рекъон, такъсир гьабиялъул иш рагьун буго Уголовияб Кодексалъул кIиго бутIаялдалъун: I05-леб – чи чIвай, 222-леб – къануналда рекъечIого ярагъ тIибитIизаби.\n«Анжи» клубалдани рикIкIунеб буго, футболист мекъи ккун чIванин. Клубалъул пресс-хъулухъалъул вакил Атай Даудовас бицана «Эркенлъиялъе» тIокIаб гIилла кинаб букIарабали абизе захIмалъулеб бугин.\nАтай Даудов: «Къосун ккун чIван ватилин гьевин, абулеб буго. Мадугьалихъ вугев чиясулги гьесулги автомобилалъул номерал релълъарал рукIанин бицана. Гьев чIваялъе гIиллаби кинал рукIарали бицине захIмат буго. Футболистги гьев лъикIав вукIана, тренерас гьесие квешаб къимат кьолароан. Перспектива бугев футболистлъун вукIани. Гьесул хвей Дагъистаналъул футболалъе камилъун кканилан абизе бегьула».\nФейсбук сайталда ругел Дагъистаналъул цоял къукъабазда хъвалеб буго футболистасул мадугьал полициялъул хIалтIухъанлъун вукIанин, цогидаздани хъвалеб буго бизнесчилъун вукIанин мадугьал. Цо-цо къукъабазда дискуссиял раккана рохьилазул лъалкI батилин гьеб такъсиразулъ. Изну гьечIого яргъид гIуцIараз футбол диналда рекъечIеб хIайлъун рикIкIунин ва цогидал футболистал хIинкъизариялъе чIван ватилин МухIамадовилан, хъвалеб буго Фейсбукалъул къукъаялда. Руго гьединго цогидал баяналги. Мисалалъе, футболист чIвана республикаялда бугеб ахIвал-хIал хIалуцинабизе.\nГьанибго тIаде жубала, «Кавказский узел» сайталъул статистикаялда рекъон, араб соналъул 11 моцIида жаниб Дагъистаналда 16 кьвагьи ккун буго, 95 кьвагьдейги букIун буго. Гьел такъсиразда хун вуго 196 чи, 84-ясул сахлъиялъе зарал ккун буго. ЧIваразда гъорлъ руго гражданиязул 23 чи, полициялъул 21 чи, изну гьечIого яргъид гIуцIаразул 152 чи.\nРеспубликаялъул Жанисел ишазул министерлъиялъулни статистика цодагьго батIияб буго. Изну гьечIого яргъидгIуцIарал къукъабазде гъорлъе унев I67 чи чIванин 20I4-леб сонла да Дагъистаналдаилан лъазабуна республикаялъул МВДялъул оперативиябгун цIех-рехалъул идараялъул ай ОРЧялъул нухмалъулев МухIамад Хизриевас.\nГьесул рагIабазда рекъон, 2014 соналда терроралъулгун-экстремизмалъул такъсирал регионалда дагьлъана. Хизриевас бицухъе, низам цIунелел идарабазул хIалтIухъабаз исана ккуна рохьилазул 200 кумекчи. Гьединго изну гьечIого яргъидгIуцIаразде гъорлъе унел 15-ял жалго рачIана полициялде ярагъги гIодоб лъунилан, тIаде жубана МВДялъул хIалтIухъанас.\nРеспубликаялъул прокуратураялдани рикIкIунеб буго рохьилазде дандекъерькеялъул хIасилал батIиял ратине рукIанин, низам цIунулез жидерго хIалтIи кIварги кьун гьабулеб букIарабани. ХIалтIул план хъвазе лъунгутIи, оперативияб цIех-рех бачине ва цIех-рехалъул тадбирал гьаризе кIунгутIи - гьединал гIунгутIаби руго низам цIунулезул хIалтIудалъилан абуна цодагьалъ цебе Дагъистаналъул прокур Рамазан Шахнавозовас.\n"Анжиялъ" толеб буго премьер-лига


4 февралалда I44 сон тIубана имам Шамил гIумруялдаса ватIалъаралдаса. Гьелда бан гьал къоязда Шамилхъалаялде ракIарун рукIана имамасул ракьцоялги, тарихчагIиги, жамгIиял хIаракатчагIиги, цогидалги. БатIи-батIияб заманалда имам Шамилие кьолеб букIана батIи-батIияб къимат. Советияб заманалда гьев «гьавулев» вукIана ингисазул жасуслъун. БукIаниги жибго совет хIукуматалъул нухмалъиялъул пикру лъикIаб букIана.\nКIудияв имамасда хурхун гьединаб тадбир тIоцебе тIобитIана Шамилхъалаялда. ТIоцебе гьеб тIобитIана магIарул мацIалда. Гурони гьединал тадбирал гIурусалъ тIоритIи ссиялда буго гьанже Дагъистаналда.\nГIурус пачаясул заманалда бахъараб энциклопедиялда имам Шамилие кьураб къимат гьадинаб бугин бицана филологиял гIелмабазул доктор АхIмад МуртазагIалиевас.\nАхIмад МуртазагIалиев: «Шамил вукIана борхатаб сипаталъул, борхатаб лагаялъул, къамартIав ва чергесав чи. ТIулакьерал, цодагьал къинкIарал беразулъ букIана гIакъиллъиялъулги, сихIирлъиялъулги, гьелдаго цадахъ рекIел лъикIлъиялъулги асар. Гьесие хасиятал рахъал рукIана чияс гьабураб жо кIочонгутIи, щакдари ва лъиего мутIигIлъунгутIи. Гьелда гъорлъан загьирлъулаан хIалимлъиялъул гIаламатги. Гьев вукIана кутакалда бахIарчияв чи. БатIи-батIиял рагъазулъ лъураб I9 ругъун букIана имамасул черхалда...».\nБатIи-батIияб заманалда имам Шамилие кьолеб букIана батIи-батIияб къимат. Советияб заманалда гьев «гьавулев» вукIана ингисазул жасуслъун. Гьелда бан гьадин абуна АхIмад МуртазагIалиевас.\nАхIмад МуртазагIалиев: «Шамилидехун гьарурал гьел политикиял хIаязулъ хIаракатаб гIахьаллъи гьабула цо-цо магIарулазул хIакимзабазги, жавабиял хъулухъчагIазги. ТIасахун Шамил кIодо гьавизе изну кьунани, гьез гьев веццулаан, кьечIони – гьесул цIар бахъизе толароан. Имам Шамилица дунял таралдаса нахъе ана гIемерал сонал, амма гьанжегицин лъугIулел гьечIо гьев мубаракав инсансда сверухъ гIелмияб дагIба-къецги, къваригIел гьечIел политикиял хIаялгун бахIсалги. Цо гьединабго абундачлъун ккола имам Шамилица\nРоссиягун ракълида рукIаян гьабураб васигатги. Гьеб гьереси буго.\nГьай-гьай асирлъуе ккедал, напсалъулаб баркала кьуна имамас гIурус пачаясеги, гьесул хъулухъчагIазеги, гIадатиял гIурусазеги. Гьединго баянаб буго имамасги гьесул васазги пачаясе гьа бараблъиги. Гьелъие гIилла букIана Россиялъул ватIанлъи (гражданлъи) босизе къваригIин. Гурони Шамилиеги гьесул чагIазеги рес букIинчIо къватIирехун ине, хас гьабун абуни – хIежалде. Щайгурелъул гьелъие хIажалъулаан паспорт. Шамил асирлъуда вугеб заман букIана церетIурал пачалихъазда паспортазул низам хIалтIизабизе байбихьараб мех».\nГьеб данделъиялда гIахьаллъана цебе КГБ абураб гIуцIиялда хIалтIулев вукIарав генерал ГIумар МуртазагIалиевги.\nГьес бицана Москваялда цIалулеб заманалда жидехъе цо данделъиялде ячIун йикIанила машгьурай тарихчIужу, философ Панкратова. Гьелъ бицанила съездалда Хрущевас (советияб пачалихъалъул нухмалъулев) абунила гьанжениги «нахъвуссинавизе ккелин» дагъистаниязухъе имам Шамил. Гьеб мехалда дица гьелда гьикъана партиялъул, хIукуматалъул чагIаз тарих бокьани гьадин, гурони – додин бицунеб къагIидайищин букIунеб. Долъ жаваб кьуна имам Шамил вукIанин, вугин ва кидаго гьесул цIар цIунизеги кколилан. Гьелда данде чIарав чи вукIана даргияв, Шамилил хIакъалъулъ тIахьал рахъарав чи – Расул МухIамадов. Имамасул цIар цIунизе гьабураб хIалтIухъ гIезегIан гIакъубаги щвана гьесие. Бицуна чамалиго соналъ Шамилил хIакъалъулъ хъвараб гIелмияб хIалтIи хIурудахъ анин гьев гIалимчиясул, хIукуматалъ гьелъие нухги кьечIого, амма Расул МухIамадовас жиндирго пикруялдаса инкар гьабичIилан.\nХадуб МуртазагIалиевасе тIадкъай кьун буго Шамилил хIакъалъулъ Дагъистаналда бахъараб материал бакIаризе.\nГIумар МуртазагIалиев: «БакIарана дица гьеб, гIезегIан битIараб къимат кьураб материал. Щай дица гьеб бакIаризе кколебин цIехана дица дирго нухмалъулесда. Дос абуна хIукуматалъул нухмалъулев Андроповасе къваригIун бугила имамасе цо пленумалда чIванкъотIараб къиматги кьун, гьесул къиматаб цIар улкаялда цIунизе. Амма Андропов гIемер мехго иналде хвана, гьедин рагIалде бахъинчIо гьеб хIалтIиги.\nХадув дун щвана Багъдадалде. Дова дида дандчIвана цо дагъистанияв. Гьес бицана Шамилил хIакъалъулъ лъикIаб тIехь хъван бугила ингилисай Лессли Бленч абурай гIаданалъ. Хадуб дие сайгъат гьабуна гьеб тIехь. Цинги дос бицана гьеб тIехь цIаларай Америкаялъул президентасул лъади Жаклиница Швейцариялда Хрущевасда гьикъун бугила гьединав Шамил дунялалъе кьураб халкъ кинаб бугебан. Хрущевасги абунаха кинаб халкъ Дагъистаналда бугебалиги, Шамил щив вукIаравалиги».\nСоветияб заманалда Шамилида хурхарабщинаб тарих балъго гьабун букIунаанин бицана Дагъистаналъул бетIерасул гIакълучи Денга Халидовас.\nДенга Халидов: «1980 соназул ахиралда баккана цо кечI. Гъуниб магIарда чачанав Байсунгъурица абунила имамасде таманчаги битIизабун, гIурусазухъе кверде ани, жинца мун чIвазе вугилан. БукIинчIо гьединаб жо. ГIемер литература хъирщана дица. ВукIунгицин гьечIо гьев Байсунгъур Гъунив. Асирлъудеги инчIо имам. Пачалихъияв нухмалъулесда гIадин кIалъалел рукIана гьесда гIурусазул фельдмаршалалги. Шамилица гIурусазда абулеб букIана жал шаргIалда рекъон хьвадизе тейин, батIияб гъалмагъир Дагъистаналда букIунгутIиялъе рагIи жинцаги жиндир наибзабазги кьолин. Нужееги лъикI букIунин гьелда разилъани. Гьелдасан бихьулеб буго Шамил рагъулав нухмалъулев гуревги, дипломат вукIараблъиги».\nИмам Шамилил хIакъалъулъ гьез киназго бицунеб букIана гIицIго 25 соналъ гьес гIурусазулгун гьабураб рагъул гуребги, гьесие къимат кьолеб букIана гIалимчи хIисабалда. 15 соналъ цIалун щвараб лъай букIана имамасул.\nИмам Шамиль хваралдаса 144 сон\nИмам Шамилил мемориал къачIана\nИмам Шамилил музеялъул экспонатал


Мажгитги килисаги цо майданалда\nМахIачхъала. Аслияб майдан.\nМахIачхъалаялъул аслияб майданалда бухъа-хъваял гьаризе байбихьун руго. Гьенир хIалтIулел чагIаз жидецаго бицухъе, мажгитги килисаги балеб буго гьениб. Гьеб ккола Дагъистаналъул нухмалъиялъул минаялдаги «Ростелеком» абураб минаялдаги гьоркьоб бугеб бакI.\nАслияб майданалда мажгитги килисаги щай базе бегьуларебин суал лъун букIана Дагъистаналъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповас исана апрелалъул ахиралда тIобитIараб ЖамгIияб палатаялъул данделъиялда.\nГьабсагIаталда республикаялъул нухмалъиялъул мина бугеб бакIалда гIурусазул килиса букIанин абула тарихчагIаз. Гьеб ракIалде щвезабуна теологиялъул институталъул мугIалим Шамил МухIидиновасги. Цинги тIаде жубана мажгитги килисаги базе бегьулищ майданалдаян абураб суал гьечIин гьениб, унголъунги хIажат бугищ гьеб абураб суал бугин.\nШамил МухIидинов: «Аллагьасе гIоло гьабулеб бугони, гьабизе ккола, реццалъе гIоло гьабулеб бугони, бусурбабазда ращад гьарунин христианалгиян абизе бокьун батани, гьабизе кколаро. Гьел раялдаги ралеб бакIалдаги абизе жо гьечIо.\nГьанже мажгитал кирго ралел руго. Гьезул зарал гьечIо. Амма Дагъистаналда гIурусазул килисаби раялъулъ хIажалъи бугищин абураб суал бачIунеб буго, щайин абуни гьанир гьел христианал гьедигIан гIемер хутIун гьечIелъул. Цересел суратазда бихьула республикаялъул тIалъи бугеб бакIалда гIурусазул килиса букIараблъи.\nГьединго диниябин дунялиябин рикьалаби гьаризе бегьула цо-цояз. Амма дун гьелда рази гьечIо. Диналда божулев чиясе дунялго динияб букIуна. Божуларев чияс дунялалъул гурони пикру гьабуларо».\nАмма гьеб хабаралъ гIадамазда гьоркьор батIи-батIиял пикраби рижизаризе ругин рикIкIуна жамгIияб палатаялъул вакил Шамил Хадулаевас.\nШамил Хадулаев: ««Цояз абизе буго тьпу-тьпу Маша Аллагьин, цогидалин абуни релъанхъизе руго. Щайгурелъул гIадамазул цо къадаралъул гьеб бакIалдехун,ай республикаялъул нухмалъиялъул минаялдехун, рокьукъаб бербалагьи бугелъул.\nГьенир жанир пачалихъалъул гIарац кваналел, гIицIго жидерго чохьол гурони, халкъалъул ургъел бугел чагIи хIалтIуларин абураб пикру буго гьезул. Гьанжеги абизе буго, гьалейин мажгит балеб бугилан, батанищинаб гIарац бикъизе бугин гьез.\nГьеб гIарац харж гьабизе бегьулел гIезегIан бакIал руго республикаялда. Масала, дараби росизе гIарац гьечIого руго гIадамал. Гьале нижеца, ЖамгIияб палатаялъ, гьал къоязда гьоркьоб лъезе буго гьеб суал. Гьединлъидал, дида ккола мажгит бачIониги бегьилин, гIицIго как базе цониги рукъги балагьун гьенир жанир каки чуризеги, базеги шартIал чIезаруниян».\nМахIачхъалаялъул аслияб майданалда мажгитги килисаги баялъул магIна бугин республикаялъул нухмалъиялда хIалтIулел чагIи какал разе гьенире хьвадиян абуна ЭР-лъе тIалъиялдаса чияс.\nГьедин батани, ращалъи чIезабизе, жугьутIазул синагогаги базе кколинха, балеб батичIони, Дагъистаналъул нухмалъиялда жугьутIал хIалтIулел гьечIин абураб магIна батилин гьелъулин махсара гьабула цо-цояз.


ГЬАБУЛЕЛЪЕ КЪУВАТ КЬЕГИ. - 3 Июля 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nПятница, 23.03.2018, 10:31 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2016 » Июль » 3 » ГЬАБУЛЕЛЪЕ КЪУВАТ КЬЕГИ.\nГЬАБУЛЕЛЪЕ КЪУВАТ КЬЕГИ.\nДагъистан Республикаялъул Бет1ер Рамазан Г1абдулат1иповас к1удияб к1вар кьолеб буго Республикаялъул агропромышленныяб комплекс цебет1езабиялде. Къват1исел пачалихъаздаса росич1ого гьанги, рахьги, пихъгун, овощалги ва цогидалги ниг1матал нилъерго республикаялда г1езариялде. Гьедин гьабизе ккани, рахъи кьолеб куцаялда х1алт1изе ккола росдал маг1ишаталъул киналго бут1аби.\nЖакъа нижеца лъай-хъвай гьабила нужергун кин гьеб х1алт1и Х1ариколо СПКялда унеб бугебали.\nРайоналъул росдал маг1ишаталъул лъик1ал поизводственныял кооперативазда (СПК) гьоркьоб ц1ар рехсола Х1ариколо «Баг1арав партизан» СПКялъулги. 1997 соналдаса нахъе гьелъие нухмалъи гьабулеб буго Х1ариколоса Лачемилаев Гьадигатулагьица. Гьесул буго т1адег1анаб зооинженерасул лъай ва лъик1аб х1албихьи.\nИнститутги лъуг1изабун т1ад вуссарав Гьадигатула т1оцебе х1алт1изе вач1ана г1агараб росдал колхозалде племучетчиклъун, хадуб вачана райкомсомолалъул райкомалъул эркен гьавурав комсомол организациялъул секретарасул х1алт1уде. Гьенисанги гьев т1амуна Гьамишт1а колхозалъул парткомалъул секретарьлъун. 1997 соналдаса нахъе хисич1ого Лачемилаев х1алт1улев вуго Х1ариколо СПКялда.\nРехсараб СПКялда хадуб бухьинабураб ракьул къадар бахуна муч1дулги, харибак1алги гъорлъе рачун 2900 гектаралде. Гьелдасан бекьулеб ракьалъул 648 гектар. Исана 250 гектаралда бекьун буго ролъ, пурч1ина. Люцерна ва суданка. 150 гектар ракьалъул х1адур гьабулеб буго пиринч1 бекьизе.\nГьеб гуребги, СПКялда буго 570 бет1ер тайпадулаб боц1ул, гьездасан 200 беч1ч1улеб г1ака, 800 бет1ер тайпадулаб г1иял. Регул, рекьул х1алт1аби гьаризе колхозалъул руго лизингалъул кумекалдалъун росарал лъабго МТЗ, к1иго ДТ тракторал, 1 комбайн.\nСПКялда кинабго х1алт1и гьаабула механизированнияб къаг1идаялда, ай боц1уе кормаби, хер кьей, гьезда хадуб бук1унеб чороклъи бац1ц1ад гьаби, г1ачи реч1ч1и т1обит1ула гьелъие рихьизарурал хасал алатазул кумекалдалъун.\nЦ1акъ к1вар бугеблъун ккола маг1ишатазе г1и-боц1уда хасел т1амизабиялъул заман. Бергьенлъиялда гьеб ине ккани, риидалго гьабун бук1ине ккола гьез лъик1аб х1адурлъи. Гьедин. Цебеккунго гьабураб лъик1аб х1адурлъиялъул х1асилалда т1аса ин ккезе теч1ого лъик1аб кьаралъиялда т1амизабуна СПКялъ исанисеб хасел г1и-боц1уда. Щибаб г1иялъажоялда хадуб ц1унана 94 проценталъ т1инч1, щибаб г1акдада хадуб ц1унана бече. Щибаб г1иялъажоялдаса къунц1ана 2,8 – 3,00 кг. квасул.\nРаг1и-хер-гьеб ккола гьанги, рахьги, квасги. Гьединлъидал риидалил заманалда раг1и-хер х1адуриялде ц1ик1к1араб к1варги кьун, СПКялъ исана х1адурун бук1ана г1унги, т1ок1борч1унги харил, люцернаялъул, 350 тонна комбикормаялъул, 550 – 600 т.анц1-анц1 тонна сенажалъул ва силосалъул. Гьедин, фермаялда щибаб г1акдадаса гьоркьохъеб х1исабалда 2000 – 2300 литра рахьдалги беч1ч1ун, гьеб пачалихъалъе бичун гьелдасан хайир боси лъун бук1ана СПКялъ жидерго аслияб ва к1вар бугеб масъалалъун.\nРаг1и-хер х1адуриялде, гьезие зооветеринариял т1алабазда рекъон кванил рацион ч1езабиялде\nгуребги, СПКялда к1вар кьола муч1дузда г1ачи хьихьиялъул щибаб къойилаб низам бит1араб куцалда г1уц1иялдеги. Рук1ине кколеб низам ц1унун гьел хьихьани, гьездаса бахъулеб рахьдал къадар г1емерго ц1ик1к1инабизе к1ола. Мисалалъе босани, риидалил бух1араб заманалда, щибаб къоялъ г1ачи цого бак1алде кваназаризе рачине бегьуларо, гьел раг1ад бугеб бак1алдехун рачун х1ухьбахъи гьабизе тезе ккола, лъим гьекъезабич1ого тезего бегьуларо. Гьел ва цогидалги т1алаб т1уразариялъ, живго росдал маг1ишаталъул специалист вук1иналъги, Гьадигатулагьица нухмалъи гьабулеб СПКялда к1ола риидалил бищунго рахь беч1ч1улеб заманалда, маг1ишаталъе т1убараб лъаг1елалъ беч1ч1улеб рахьдал 60-70 процентиги щвезе, лъабкъого проценталъниги г1и-боц1и кьара гьабизе.\nДиргун гара-ч1вариялда вук1арав СПКялъул нухмалъулев Гьадигатулагьида дица ц1ехана г1и-боц1ухъабазе щолел харжал кинал ругелан. Гьес дие бицана г1иявехьасе моц1ие 10 азарго гъурущ г1арац, моц1ие 1 хъвезе лемаг, ва цо хъап ролъул кьолилан.\nДояркаялъе гьоркьохъеб х1исабалда щолеб буго моц1рое18-20 азарго гъурущ харж, лъаг1алие 500 килограмм могьол, 3 тонна харил. Т1адеги пачалихъалъ кьола 1 литра беч1ч1араб рахьалт1е 3 гъурущ, цо х1айван хьихьун 100 гъурущ.\nГ1ачи вехьасе гьоркьохъеб х1исабалда щола 1 бет1ер хьихьун 100 гъурущ, рек1ине чу, з тонна харил, 500 килограмм кормаялъул. Х1исаб гьабураб мехалда бегьиларебг1адаб мухь-харжги гьеч1елъул, СПКялде х1алт1изе рач1унезул къадар ц1ик1к1араб батилилан ккун бук1ана дида. Амма, пайда щибила, х1алт1изе рач1ине г1олохъанаб г1елалъе бокьулебго гьеч1илан абуна дида Гьадигатулагьица.\nАхираб заманалъ пачалихъалъ т1аде к1вар кьолеб буго хурзал лъалъалел каналал рац1ц1иналде, ва гьел ц1и гьариялде, гьединго пиринч1 бекьулел чекал цере квер г1унт1уларого ч1унтун рук1арал гьел къач1аялде.\nГьеб программаялда гъорлъ нижер СПКялги гьаруна цо къадаралъул х1алт1аби. Ахирияб 3 соналъ рац1ц1ана ва ц1и гьаруна 25-30 км. каналазул ва т1убанго капиталияб ремонт гьабун къач1ана 150 гектар пиринч1 бекьизе бугеб бак1алъул. Кинабниги гьезда арал харжал рахана 11 миллионалде. Гьеб лъик1аб х1алт1иялъухъ нижее рес кьезе буго могьолал культурабазул бач1ин ц1ик1к1инабизе ва пиринч1 бекьун гьел ракьаздасан пайда босизе.\nГьикъана дица гьесда гьабсаг1аталда маг1ишаталда данд ч1валел зах1малъабазулги. Гьес дие бицана гьадин: - Г1аммаб къаг1идаялда босани, маг1ишаталъе к1удияб зах1малъилъун лъугьун буго Мах1ачхъалаялъул гормол заводалъ г1иц1го 18 гъурущ гурого литраялъухъ кьеч1ого босулеб рахъдахъ г1арац заманалда кьунгут1и. Гьединлъидал кооперативалъе чара гьеч1ого х1ажатаблъун рик1к1уна дица СПКялда аск1обго цо гьит1инабниги рахьдадасан продукция лъугьинабулеб завод рагьизе.\nГьеб рагьизе ккани, пачалихъалъул дагьабниги кумек гьеч1ого, СПКялъул х1ал г1оларо х1ажатабщинаб босизе.\nКиса-кибго росдал маг1ишат ч1унтулеб бугеб, ахал, хурзабазул т1алаб гьабич1ого рекьич1ого толеб, г1и-боц1и хьихьулезул къадар ц1акъго г1одобег1ан бугеб заманалда, Х1ариколо СПКялъул гьадинаб цебет1ей, х1акъикъаталдаги бугебдаяли лъазелъун дица хурхен ккуна районалъул росдал маг1ишаталъул отделалъул к1удияв зоотехник Г1умаров Х1осолгун. Гьесги дие тасдикъ гьабуна СПКязда гьоркьор т1орит1улел къецазда экономикиял рихьизариязул х1асилалда, рехсараб маг1ишаталъ кидаго т1оцересел ва к1иабилел бак1ал къолеллъи, росдал г1адамалги гьесул х1алт1иялдаса рази рук1ин.\nНилъецаги гьарула Гьадигатулагьие хадубккунги гьабулеб ишалъулъ бит1 ккей, рак1алда ругел мурадал т1урай.\nАхираб заманалда пачалихъалъ т1аде к1вар кьолеб буго хурзал лъалъалел каналал рац1ц1ад гьариялде ва гьел ц1и гьариялде гьединго цебе к1вер г1унт1уларого ч1унтун рук1арал пиринч1 бекьулел чекал къач1аялде. Гьеб мурадалда СПКялъ гьаруна цо къадаралъул х1алт1аби. Ахирияб 3 соналда жаниб рац1ц1ана ва ц1и гьаруна 25-30 километр каналазул ва т1убанго капиталияб ремонт гьабун къач1ан буго 150 гектар пиринч1 бекьизе бугеб ракьалъул. Гьезда т1ад арал харжал рахун руго 11 миллион гъурущалде.\nГьабураб лъик1аб х1алт1иялъул х1асилалда маг1ишаталъе рес щвезехъин буго могьолал культурабазул бач1ин ц1ик1к1инабизе ва пиринч1 бекьун гьел ракьаздасан пайда босизе.\nПросмотров: 152 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


ТалихIалде нуцIа рагьулеб кIул\nЧIужугIадан гIолохъанго йигебгIан, ЭКОялъул хIасилги лъикIаб ккола\nЩибаб анлъабилеб хъизан\nГIемерал лъимал гьарулеб бакIлъун Дагъистан рикIкIаниги, нилъер гьанибги соналдаса соналде цIикIкIунеб буго лъимал гьаруларел хъизамазул къадар. Лъимал гьарулеб ригьалда бугеб щибаб анлъабилеб хъизамалъе гьабулеб гьечIо лъимер.\nЖакъайин абуни лъимал гьаруларезе рес буго пробиркаялда жаниб бихьинчиясулги чIужугIаданалъулги жинсиял клеткаби цолъизарун лъугьараб хьонтIи чIужугIаданалъул тIончIорокъобеги биччан, гьелъ лъимер гьабулеб хIал лъугьинабизе. Гьелда абула ЭКОйилан, ай экстракорпоралияб оплодотворение абун. Дагъистаналда гьелъие ругел ресазул, тохтурзабазул махщалил ва церечIарал масъалабазул хIакъалъулъ бицун, дица гара-чIвари гьабуна медицинаялъул гIелмабазул кандидат, республикаялъул хъизан цIуниялъул ва репродукциялъул централъул отделениялъул заведующая, ДРялъул СахлъицIуниялъул министерствоялъул репродуктивияб сахлъиялъул штаталда гьечIей бетIерай специалист Муъминат Хархаровалъулгун.\n«Нижер отделение хIалтIизе байбихьана 2010 соналда. 2013 соналде щвезегIан тохтурзабаз унти чIезабулаан, лъимер гьабунгутIиялъе ругел гIунгутIаби сахгьарулаан ва тIадегIанаб технологиялъул кумек хIажатал чагIи ЭКО гьабизе Москваялъул ва Санкт-Петербургалъул клиникабазде ритIулаан. Гьелъие аслияб гIилла букIана отделениялда ЭКОялъе къваригIунел алатал гьечIолъи. 2012-2013 соназда отделение хьезабуна гьаб заманалъул алатаздалъун ва байбихьана ЭКОялъул операциязде. 2012 соналда отделениялъул специалистаз гьабураб ЭКОялъул хIасилалда гьабуна тIоцебесеб лъимер. 2014 соналда отделениялда байбихьана генетикияб материал нахъе цIунизе ва хIалтIизабизе. ЦIорозабун, нахъе цIунараб хьонтIиялдаса лъимер лъугьана гьединго, суррогатияб эбеллъи абулеб программаялъул баракаталдалъун тIоцебесеб лъимер гьабуна. 2015 соналда цIорозабураб жинсияб клеткаялдаса тIоцебесеб хьонтIи лъугьана ва лъимер гьабуна», - ян бицана М. Хархаровалъ.\nЧIобого гьабизе рес щвана\n- Гьел соназда жаниб Дагъистаналда чан хъизан талихIаблъун лъугьараб?\n- 2013 соналда нижер отделениялда ЭКОялъул кумекалдалъун яс гьаюна. Гьей ккола Дагъистаналда пробиркаялдалъун гьабураб тIоцебесеб лъимер. Жакъа къоялде нижер кумекалдалъун гьабун буго 250 лъимер, гьабизе хIадурулеб буго жеги 80 лъимер.\n- ЭКО хираго чIолищ?\n- ЭКО учузго чIезе рес букIунаро. Гьелъие къваригIуна хириял препаратал, хьонтIи гIезабулеб тIабигIат, гьаб заманалъул алатал ва лъайги махщелги бугел специалистал. Тохтур-эмбриолог хIадуризе гIемераб заман уна, ва гьеб хIалтIи Россиялъул клиникабазда гьабун тIубаларо.\nЖакъа мискинал хъизамазеги рес буго ЭКО программаялъул кумекалдалъул сахгьаризе. 2013 соналдаса байбихьун, РФялда ЭКО ОМСалъул программаялде гьоркьобе бачана. Гьединлъидал лъимер гьабулареб хъизамалъул ихтияр буго ОМСалъул фондалъул харжаздасан чIобого ЭКО гьабизе.\n- ЧIобого ЭКО гьабизе бокьарас киса босизе кколеб направление?\n- 2012 соналъул 30 августалда къабул гьабураб РФялъул СахлъицIуниялъул министерствоялъул №107н «О порядке использования вспомогательных репродуктивных технологий, противопоказаниях и ограничениях к их применению» абураб буюрухъалъул тIалабалда рекъон, лъимер гьечIого букIиналъе рос-лъадуе бугеб гIилла тIатинабизелъун, цIех-рех гьабизе ккола гIумру гьабун гьел ругеб бакIалъул медицинаялъул идараялда, руччабазул консультациязда, Хасавюрт ва Дербент шагьаразул «Хъизамалъул ва репродукциялъул план гьаби» абулел центразда. Гьединаб хъизан нижер централде бачIине бегьула. Акушер-гинекологас гьарурал цIех-рехаздаса хадуб, медицинаялъул документазул кьучIалда хъвала выписка ва гьеб битIула ДРялъул РЦОЗСиРялъул тохтурзабазул комиссиялде. Сахгьаризе кколин комиссиялъ хIукму къотIани, гьезул документал ритIула ДРялъул СахлъицIуниялъул министерствоялде. Гьениб гьединазул цIар хъвала министерствоялъул сайталда бугеб электронияб сияхIалда.\n- ЛъагIалида жаниб чан ЭКО тIобитIулеб?\n- Республикаялда соналдаса соналде цIикIкIунеб буго ЭКО-операциязул къадар. Масала, 2016 соналда нижеца ЭКО гьабуна 300 пациенталъе, 2017 соналда гьезул къадар 350 бахана. Гьайгьай, нижер отделениялъул хIал гIоларо ЭКО хIажатал киналго чагIи къабул гьаризе ва гIемерисел ритIула улкаялъул регионазул медицинаялъул центразде. Ниж разияб хIалтIи ккана, 2017 соналдаса нахъе МахIачхъалаялъул руччабазул консультациязда гуребги, республикаялъул цоги шагьаразул ва районазул тохтурзабазги пациентал ЭКОялде хIадуризе байбихьи.\nЭКОялъул цIиял къагIидаби\n- ЭКОялдалъун лъимер ккезе букIиналда кинаб божилъи букIунеб, ригьалда бараб жо букIунищ?\n- ЭКОялъул хIасил бараб букIуна гIемерал хIужабазда. Гьайгьай, гьеб бараб букIуна гьаб заманалъул алатаздалъун клиника хьезабиялъул даражаялда. Нижер отделениялда руго цIиял медицинаялъул алатал, гьелъ рес кьолеб буго ЭКОялъе цIиял къагIидаби хIалтIизаризе. Нижеца кIудияб кIвар кьола специалистал хIадуриялде, хIаракат бахъула кIванагIан гIемер конгрессазде ине, гьеб гуребги, лъайги махщелги борхизабиялъул курсазде ритIула гIолохъанал специалистал. Ахираб лъабго соналда жаниб отделениялъул тохтурзаби ана Москваялъул ва Санкт-Петербургалъул центразде гурелги, Англиялъул, Даниялъул, Чехиялъул, Франциялъул, Италиялъул, Испаниялъул, Япониялъул, Сингапуралъул ва Бельгиялъул клиникабаздеги.\nКIочене бегьуларо, чIужугIадан гIолохъанго йигебгIан ЭКОялъул хIасил лъикIаб кколеблъи. ГIолохъанаб черхалъ кьола сахал ва лъикIаб даражаялъул клеткаби, унтабиги гьезда дагьал гурони рукIунаро.\nКиназего ва кидаго ЭКОялъухъа кумек гьабун бажарулин абулеб пикру мекъи буго. Цо-цо мехалъ нижехъе рачIуна цIикIкIараб ригьалде рахарал руччаби, гьезул чорхолъ жидерго жинсиял клеткаби лъугьунарого рукIун, хIалтIизаризе ккола доноралъулал.\n- Рос гьечIей гIаданалъул рес бугищ ЭКОялдалъун лъимер щвезе?\n- Буго, рос гьечIей гIаданалъул ихтияр букIуна ЭКОялдалъун лъимер гьабизе. Гьединал руччабазе нижеца рес кьола бихьинчи-донорасул хьон хIалтIизабизе.\nРосасда гьечIел яги кинаб бугониги гIиллаялдалъун жакъа лъимер гьабизе рес гьечIел руччабазул санагIалъи буго жидерго биологиял жинсиял клеткаби, нижер отделениялда цIорозеги гьарун, нахъе цIунизе ва бокьараб мехалда ЭКОялъе хIалтIизаризе. Дица росасда ругел руччаби ахIулел гьечIо лъимал гьари нахъе тIамиялде. Амма, жакъа лъимер гьабиялъе кинабгIаги квалквал яги къварилъи батани, гьезие рес буго, санагIат ккезегIан, жидерго генетикияб материал нахъе цIунизе.\nАслияб мурад – хъизан цIуни\n- Рес букIунищ лъимадул жинс тIасабищиялъе ва хьонтIиялда рукIине бегьулел ирсалъе кьолел лъикIал гурел унтаби, гIаламатал тIатинариялъе цIех-рехал тIоритIизе?\n- Жакъа рес буго, тIончIорокъоб лъелалде цебе, хьонтIиялъул хромосомазул гIунгутIаби ругищали балагьизе. Гьелъ рес кьола лъалаго ЭКОялъул хIасил лъикIлъизабизе ва ирсалъе кьолел унтаби ккечIого рукIиналъе. Амма нилъер республикаялда жеги гьечIо гьединал цIех-рехал тIоритIулеб цониги генетикияб лаборатория. Гьел анализазе хIажалъулел алатал цIакъ хираго чIола. Нижер отделениялда босараб биоматериал Санкт-Петербургалъул генетикияб лабораториялде цIех-рех гьабизе битIиялъул хIакъалъулъ нижеца гара-чIвариял гьарулел ругелдаса лъагIел унеб буго. Хьул буго, кватIичIого гьеб масъала тIубазе батилин абураб.\nХьонтIиялъул жинс батIабахъиялъе буго цо къагIида, цIех-рехал тIоритIун, гьениб Y-хромосома бугищ яги гьечIищали балагьи. Медицинаялъул хасаб бихьизаби гьечIони, РФлъул законалъ гьукъула хьонтIиялъул жинс балагьиялъул цIех-рехал тIоритIизе.\n- ЭКОялъухъа бажарулищ лъимал гьарунгутIиялъул масъала тIубазабун?\n- Улкаялдаго бугеб лъимал гьарунгутIи гIадаб кIудияб масъала тIубазабун ЭКОялъухъ бажаруларо. Нижер масъалалъунги кколаро ЭКОялъул кумекалдалъун Дагъистаналда лъимал гьарунгутIиялъул бугеб ахIвал-хIал хисизаби. Нижеца, масала, лъимер гьечIеб хъизан ЭКОялъул кумекалдалъун цIунула.\nЭКОялдалъун гьарурал лъимал рикIкIуна рокьун гьарураллъун, гьединлъидал гьел тIадчIун гIезарула, гьезул сахлъиялда ва лъаялда кидагосеб тIадчIей букIуна. ГIемерисел пациентал гьединал лъималги рачун, баркала кьезе нижехъе рачIуна. ТалихIалъул цIурал гвангъарал гьезул гьурмал рихьидал, нижгоги талихIаллъун лъугьуна.\nПрочитано 293 раз\tПоследнее изменение Пятница, 22 декабря 2017 07:21\nДругие материалы в этой категории: « Тохтур тезе ккола тохтурлъиги гьабун\tБерзул нур сваниги, ракIал гвангъарал »


ГIахъушаялъулаз мухъалъул бетIерасдаса хъулухъалдаса нахъе ин тIалаб гьабулеб буго\nЖиндир заманалда Дагъистаналъул мухъазда гьоркьоб бищун цебесеб кьерда букIараб жидер ГIахъуша мухъ гьанже республикаялдаго бищун нахъеккаразда гьоркьоб бугила, мухъалда гIадамазе гIумру ва магIишат гьабизе рес гьечIолъиялъ гьел шагьаразде гочун унел ругин, мухъалъул бетIерасул магIна ва цебетIей гьечIеб нухмалъиги, гьесда хIалтIи гIуцIизе лъангутIиги бугила гьеб киналъего гIиллайилан лъазабуна 8 апрелалда ГIахъуша росулъ тIобитIараб митингалда.\nГьеб акциялда 250 гIан чияс гIахьаллъи гьабуна. Мухъалда бугеб социалиябгун-экономикияб ахIвал-хIалалъул суалал гьоркьоб лъезелъун тIобитIараб гьеб митинг ахир къадги мухъалъул бетIер МухIарамов АхIмадиде данде буссана. Щай гурелъул мухъалда ругел киналго захIмалъабиги, проблемабиги гьесулхIалтIизе бажарунгутIияялда ва гьесие жиндиего щолеб хайиралъул гуреб ургъел гьечIолъиялдаги\nбазабулеб букIана гIадамаз.\nМитингалда кIалъазе рахъине хIадураразул сияхIалда рукIараздасаги чанго нухалъ цIикIкIун чи кIалъазе вахъана гьенив. Акция тIобитIулеб бугин рагIарабго росабалъа гIадамал рачIун гьезги жидерго къварилъабазул бицана гьениб. Гьез абулеб букIана гьадингIаги республикаялъул тIалъи жидер проблемабазде руссинаризе кIвеялда хьул бугила, МухIарамовасени я жидер я мухъалъул я гьаб митингалъул щибго ургъел гьечIилан.\nГьеб акциялъул ургъел гьечIин мухъалъул бетIерасейилан аби гIемер битIараб гьечIолъи бихьизабуна гьес митингалде гIадамал риччагейилан лъазабун букIиналъ. Рузманалдаса хадуб митингалде рачIине рукIаразул гIемерав чи полициялъулаз нахъвуссинавун вуго. Гьединго я мугIалимзаби, я азарханаялъул хIалтIухъаби, ай бюджеталдасан харж щолевщинав чиясеги гьенир гIахьаллъизе гьукъун букIанин МухIарамов АхIмадицайилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе бакIалъул гIадамаз.\nГьединго цо-цо жамгIиял хIаракатчагIиги гьенире риччагейин, гьезие кIалъазе рес кьезе бегьуларин лъазабун букIун буго гьес полициялъулазда. Росу бакьулъ бугеб сверун къараб майданада тIобитIулеб букIана митинг. Гьеб бакIалъул кIалтIа чIараб полициялъулаз жидедаго лъикIилан ккарал чагIи гурони гьенире риччалел рукIинчIолъи «Эркенлъи» радиоялъул мухбиралдаги бихьана.\nЩайин гьел риччаларелилан абураб мехалда жаваб кьолев чиги ккечIо. Гьединго митинг гIуцIараз бицана гьеб тадбир гьабизе гьезие МухIарамовас разилъи кьечIилан. Гьеб щвечIеб мехалда ГIахъуша росдал бегавулас рес кьун буго гьезие акция тIобитIизе.\nМитингалъул гIахьалчи Мамаев Баширица бицана жидее бищун цебе гIадатиял гIадамазул ургъел бугев, мухъалда хIалтIи букIине кколедухъ цебе билълъинабун бажарулев бетIер къваригIун вугилан. МухIарамов халкъалда вихьизего вихьуларила, гьесул чIчIейги Каспийскалда бугила, гьоркьо-гьоркьов гурони гьев мухъалдего ваккуларилан.\nМамаев Башир: «Мухъалде цIияв бетIер МухIарамов вачIун хадуб гьаниб ахIвал-хIал лъикIаб рахъалде буссинилан хьун букIана нижер, амма щибго хисичIо. Цеве вукIарасго гIадин гьес гьереси хIисабалги кьун нижер гьаниб социалиябгун-экономикияб ахIвал-хIалги лъикI бугила, росдал магIишатги цIакъго цебетIолеб бугин абун махсароде кколеб буго республикаялъул тIалъи. Гьединго гIадамазул разигьечIолъи буго гьес хъулухъаздаса бакIалъул гIадамалги рахъун гьезул бакIалда я гьаб мухъ лъаларел, я гIадамал лъаларел, я кин гьаниб хIалтIи гIуцIизе кколебали лъаларел дора-гьаниса гIадамал тIамулел рукIиналдасаги».\nЖамгIияталъул буголъи ва ракьал ричулел ругила АхIмад МухIарамовасилан абун бищунго гIемер гьеб хIужаялдаса разигьечIел рукIана митингалда кIалъазе рахъун. Гьезул цояв фермер ва адвокат ГIисакъов ГIисакъица бицана росдал магIишаталъул ракьалги мухъалъул бетIерас жиндирго чагIазде руссинарулел ругила, росдал магIишат цебетIезабизе пачалихъалъ риччалел субсидиялги боцIи-панзго гьечIел гIадамазда тIадги хъван фермеразухъе щвезего толеб гьечIилан.\nГIисакъов ГIисакъ: «ГIахъуша мухъалда аукционалги тIоритIун ричейин ракьалилан тIалаб гьабулеб буго нижеца. Гьел аукционалги рагьарал рукIине ккола, бокьарав чиясе гIахьаллъи гьабизе ресги щвезе ккола гьениб. Гьаб сагIат мухъалъул бетIерас жиндирго гIадамазе ричулел руго нижер ракьал.\nЦере гьел гIаммал ракьал рукIана. Росдал магIишаталъул ракьал гурониги гьез ричулел руго нижер гьанир ругел хирияб гIахъушиязулилан цIар бугеб гамачIги, къоноги бахъулел карьералги. Нижер гIемер чияс магIишат гьабула гьеб ганчIидасан, гьанир хIалтIизе бакIалги гьечIо, гьеб магIишат гьабизе ресги гIадамазухъа бахъани дагьавги цIикIкIун чи гочун ине вуго гьаниса.\nГьадингоги гьаниб магIишат гьабизе рес гьечIолъиялъ гIемер чи вуго нижер къватIив. Гьединго пачалихъалъ росдал магIишат цебетIезабизеялъе биччалеб гIарацги гIадатиял фермеразда бихьулеб жо гуро нижер гьаниб. Хъулухъалде вачIун хадуб МухIарамовас гьаниб ферма бана, киналго колхозаздаса, СПКяздаса чIобого бакIарана гьенибе боцIиги. Гьесие гьел субсидиязул щуго миллион щвана, чанги саназ гьеб ишалда ругел гIадатиял фермеразе жеги гьеб пачалихъалъ биччараб гIарцул цо копейкагицин щвечIо».\nМитигчагIаз гьеб тадбиралъул ахиралда Россиялъул президент Владимир Путинихъе хитIаб гьабуна ГIахъуша мухъалда гIадатиял гIадамазул бугеб захIматаб ахIвал-хIалалъулги бицун. Гьез президентасда гьарулеб буго мухъалъул нухмалъулевги нахъе витIун цIидасан рищиял тIоритIейин ва халкъалъ вищарав чи тейилан бетIерлъудайилан.\nГIахъушаялъулаз мухъалъул бетIерасдаса нахъе ин тIалаб гьабулеб буго\nЦIидасан Нугъаялда митингал байбихьана\nМайданалда биччачIониги гьелъул ракьанда тIобитIараб митинг


ХьвагIараб хвалчаца чаран къотIулел » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nИнхоса ГIали-хIажиясул пикрабазул ралъад\nХIурматиял «Миллаталъул» гьудулзаби, газета цIалулел! «Миллаталъул» редколлегиялъул гIахьалчагIазул чанго хIалтIи буго, цадахъ бачунеб, гьел хIалтIабазул гIемерисел руго жамгIиял, халкъалъул ургъалида тIоритIулел, рухIияб рохел щвей гурони, нижее квине хинкI кьоларел. Гьедин букIаниги, ниж чIаго рукIаго, гьел хIалтIаби цере рачине руго, иншааллагь.\nГьаб анкьалда «Миллаталъул» редакциялда тIобитIана кIиабилеб «Адабияталъул сагIатги» – Дагъистаналъул адабияталъул классик, шагIир, гIакъил, гIалим Инхоса ГIали-хIажиясул асаразул бугеб тарихияб ва жамгIияб кIваралъул бицана Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул нухмалъулев МухIамад АхIмадовас, ГIали-хIажиясул ирсилав, полковник ГIабдулатIип ГIабдулатIиповас ва РАНалъул ДНЦялъул ИЯЛИялъул грамматикиял цIех-рехазул идараялъул нухмалъулев, филологиял гIелмабазул кандидат ГIабдулкъадирил МухIамадица.\nГьеб передачаялъухъ ралагьизе бегьула «Ютуб» видеохостингалда бугеб «Миллаталъул» бокIоналда гьаб адресалда:\nПередача къватIибе бачIуна моцIида жаниб цо нухалда. Исана июлалда Гьигьалъа ХIажимухIаммад ХIусайниясул хIакъалъулъ бицине хIисабалде босун буго.\n«Адабияталъул сагIат» проекталда рекъон къватIире риччарал передачабазул дискал гьаризеги хIисабалде босун буго «Миллаталъул» редколлегиялъ. Тавпикъ кьеги магIарулазе магIарул яхIги махIги, мацIги цIарги, гIелмуги шигIруги цIунизе. Амин.\nВалагьана,бокьана!Баркала киназего,бокьилаан хадур ругел шаг1ирзабазул лъазе,сундул х1акъалъулъ жеги бахъизе бугеб?\nАслияб куцалда «Адабияталъул сагIаталда» бицине буго инкъилабалда цебесеб авар адабияталъул. Загьир гьаричIел ва гIемерисеб халкъалда кIочон толел ругел цIарал цIидасан миллаталъухъе тIадруссинаризе руго, Аллагьас хъван батани.


ЖамгIияб низам цIунийищ гIадамал цоцалъ разарийищ?\nГьал къоязда Россиялъул президентасул буюрухъалда рекъон, Лаваша мухъалъул Хважалмахьи росулъа жамгIияб низам цIунулезул лъабго чиясе кьун руго Бихьинчилъиялъул орденал, гьел хун рукIана жидеда тIадаб борч тIубалаго.\nДагъистаналъул мухъазда ва росабалъ халкъияб низам цIунулезул къукъаби гIуцIизе ккеялъул бицине байбихьун букIана 2012 соналдаго ва гьелдаса нахъе унел руго гьеб хIукумялда сверун бахIсал. Гьеб полициялъе унгоги кумек гьабулеб тадбирищ яги халкъ цоцалъ базабулеб ишищин абун.\nЦебеккун «Эркенлъи» радиоядъ бицун букIахъе, 2013 абилеб соналъул I октябрялъ Лаваша мухъалда хасал тадбирал тIоритIулеб мехалъ, изну гьечIого яргъид гIуцIаразде тIаде ккун чIван рукIана лъабго жамгIияб низам цIунулел; Рабадан Хабибулаев, Каранаев ГIусман ва АхIмадов Шамиль. Гьез кумек гьабулеб букIун буго полициялъулазе сверухъ бакIалда хал-шал гьабизе. Хважалмахьи росулъ жамгIияб низам цIунулезул къокъа гIуцIун буго 2012 соналъ, салафияздаги тIарикъаталъул чагIаздаги гьоркьоб хIалуцараб ахIва-хIал букIиналъул хIасилалда. Къуваталъул идарабаз гьел гIуцIиял жамагIат цIунизе гIуцIарал ругилан чIезабуниги, жалго гIадамаз гIемерал гIарзал рахъана инсанасул ихтиярал цIунулезде жидее гьабулеб бугеб зарал ва хIал бицун. ХIатта салафияллъун жал рикIкIунел росулъа къватIире рахъинариялде гIунтIунцин.\nЖамгIияб низам цIунулел къокъаби гIуцIизе ккеялъул хIакъалъулъ тIоцебе бицана 2012 соналъул августалда шайих СагIид-Афанди чIван хадуб доб мехалда вукIарав Дагъистаналъул президент МухIамадсалам МухIамадовас. Гьединал къокъаби гIуцIун рукIана щибаб мухъалда. Цо-цо росабазда изну гьечIого яргъид гIуцIараздагун гьезда гьоркьор тунка-гIусиялцин ккана. Гьедин, масала;\nГъуниб мухъалъул Сугъралъ росулъ, ВатIанияб рагъулъ гIахьаллъаразе бугеб памятник кьвагьун ва росу рагIалда полициялъулал чIван хадуб, жамагIаталда гъорлъ хIалуцараб ахIвал-хIал букIин гIуцIун буго жамгIияб низам цIунулезул къокъа.\nУнсоколо мухъалъул Генуб росулъ гьединабго жамгIияб низам цIунулезул къокъа гIуцIизе къотIи-къай хъван букIана 2014 соналул авалалда Дагъистаналъул тIалъиялъги мухъалъул администрациялъги, амма жакъа къоялде гьениб гIуцIараб къокъа букIиналъул баянал щвечIо «Эркенлъи» радиоялъухъе.\nГьоцIалъ росулъ, рогьалил какде унаго мажгиталъул кIалтIа Анасов ГIумар чIван хадуб жамагIаталда жаниб байбихьун буго данде чIей бакIалъул гIадамазул баяназда рекъон, гьениб цебеги тIарикъаталъул чагIаздаги салафияздаги гьоркьоб хIалуцараб хIал букIун буго, амма гьеб лъугьа-бахъиналдаса хадуб гьеб тIубан хIалуцараб буго.Гьелъ росулъ гIуцIун буго жамгIияб низам цIунулезул къокъа.\nГьединго Ленинкенталда букIараб данчIеялъул бицунаго аналитиказ рикIкIунеб буго жамгIиял низам цIунулезухъе ярагъ цIикIкIани гьелъ кIудиял тунка-гIусиязде рачине рес бугилан.\nЩибаб такъсиралъе бихьзабураб багьа бугебгIан мехалъ киналгIаги жамгIияб низам цIунулез кумек гьабуларин низам цIуниялъе. Ва жидецаго жидедаго данде тIамулеб буго гьез халкъилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе жамгIияв хIаракатчи Шамилов МухIамадица.\nМухIамад Шамилов: «Къуваталъул идараялъул гIурал ресалги гIадамалги руго бокьараб такъсир рагьизе , хIатта гьеб такъсир нахъчIвазе гIурал. Амма жакъа идараялда ругел хиса-басиялги ричIчIуларел кадразул хIаялги буго квеш ккараб жо. Жакъа цIех-рехалъул идараги уголовный розыскалъул идараги ккола аслияб жо къуваталъул министерлъиялъул аслиял идараби, жакъа гьенир лъайги бугеб хIалтIиги лъалел гIадамал рукIаралани гьаб базар букIунароан. Лъайбугел бажари бугел чагIи унел руго хIалтIудаса, нахъе рехулел руго. Цинги кинабгIаги хIалтIи гьабулеб гьечIо полициялъулаз, гьелъ халкъалъ кумек гьабулеб бугин абизе гIуцIцулел руго гьел къокъаби, тIалъиги Дагъистаналъулги Россиялъулги бокьараб къуваталъул идараялъ тIалаб гьабуралдаги разилъулел руго. ЖамгIияб низам цIунулезухъе ярагъ кьезе ккананиги, щал гьел? Жакъа Къуваталъул идараялъул хIалтIухъанасухъ ярагъ гIицIго хIалтIуда вугеб мехалъ гурого кьоларо . Гьезухъе ярагъ кьоларо кидаго кодоб букIине. ТIоцебе речIизеги гьесул ихтияр букIунаро. Гьелъ киданиги жамгIиял низам цIунулезухъе кьезе бегьуларо ярагъ, гьелъ квешаб бакIалде бачине рес буго иш».\nЖамгIияб низам цIунулел къокъаби гIуцIи кколин нилъер полициялъулги, пачалихъалъулги бажаригьечIолъи бихьизабулеб матIу. Пачалихъалъул нахъеккейги бажаригьечIолъиги кколин цоял цойгидаздеги тIамун суалал тIурайилан рикIкIунеб буго экспертаз.ТIадежоялъе гIадамал цоцалъ разаризеги рес бугила. Мисалалги гьелъие кколила гьелго Хважалмахьи ва Сугъралъ росаби.


Календаралда тарих » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nКалендаралда тарихГЬЕЧIО МАЙГИ, ГЬЕЧIО ЗАХIМАТХАЛКЪГИ, ГЬЕЧIО ГЬЕЛЪИЕ ГЬАБУЛЕБ РЕЦЦГИ...\nРикIкIадаб лъимерлъи... Бищун гвангъарал, рокьулел байрамаздасан цоялда цебесеб рахIатхвей, «унго щибдай метер лъикIаб бихьилеб-рагIилебан» цудунаб лазатбоси... Ана замана, хисана хIукуматалъул гIуцIиги, гIадамазул политикияб бичIчIиги, жалго гIадамалги.\nЗахIматхалкъги, гьелъул цолъиги кIодо гьабулеб, пачалихъалъул кидагосеб тIалаб-агъазалда ва къиматалда гIадатаб халкъ букIин бихьизабулеб букIараб байрамалъулги хутIана гIицIго календаралда багIараб тарих.\nТIоцебе маялъул байрам кIодо гьабизе байбихьана I889 соналъ къабул гьабураб кIиабилеб Интернационалалъул тIоцебесеб Парижалъул конгрессалъул хIукмуялдаса хадуб. Гьеб кIодо гьабиги бухьараб букIана Чикагоялъул захIматхалкъалъ цолъун, полициялъ жидеда данде гьарулел мекъал ишазде данде рагъ бараб куц ракIалде щвезабиялда (гьеб иш ккана I886 соналъул маялъул тIоцересел къоязда).\nУзухъда, жидерго гIумруялъе бугеб хIинкъиялдеги, сакъатлъи ккезе бегьиялдеги рачIинчIого цо чи гIадин гьунки, лагълъиялде, чияр гъийин кваналезде данде къеркьезе рахъин мустахIикъаб буго кигIанги кIудияб реццалъеги, ракIалдещвеялъеги, байрамкъолъун кIодо гьабиялъеги. Гьеле гьеб «дун» абураб рагIи кIочон тараб цолъиялъулъ букIана цебе захIматхалкъалъул къуватги, къадруги, низамги. Щуго килищги данде къан лъугьунеб букIанамекъаб-тIекъабщиналда гучаб кьаби щвезабизе кIолеб, къуватаб зар. Гьанжейин абуни?\nЖакъа щивав чи квалулев вуго цохIо жиндиего гIоло, магIишатияб хъантIиялъ кIочон тун буго цолъи щиб жо кколебали. Гьеб циндаго ссун араб гьудуллъи-вацлъиялъулаб асаралда цадахъго хун ун батизе буго доб гIадамазул ракIалдещвеязулъ бищунго бокьулеб ва рохалилаблъун букIараб байрам кIодо гьабиги. Гьайгьай, тIалъиялъул рахъалдасан кинаб бугониги рецц-бакъ гьабун, шапакъатал кьун захIматчагIи кIодо гьари, хIалтIулев чиясул ургъел-агьаз, къимат гьаби бихьулеб гьечIони, хабарго букIине рес гьечIо хIалтIулаб цолъиялъулги, цоцаца кквеялъулги хIакъалъулъ. Гьаниб дица бицунеб гьечIо «ЧIахъаги май! ЧIахъаги захIматхалкъ!» ян ахIулел зирарал лозунгазулгун транспарантазул хIакъалъулъ. ГIицIго нухмалъулесул хIалтIухъанасдехун инсанасулаб бербалагьи, гIицIго рухI кьун хIалтIулесул захIмат бихьи, гьелъул хIурмат гьаби-гьеле гьеб хIажат буго жакъасеб обществалъе. Цинги баккизе бегьула доб цIар рагIараб «солидарностьги». Дагьал церегIан соназ тIоцебесеб маялъул байрамалда хурхун дица гара-чIвариял гьарун рукIана батIи-батIияб гIумрудул ригьалъул, хъулухъ- пишаялъул, дунялалде бугеб балагьиялъул районцоязулгун. ГIажаиблъизе ккараб жо! Гьез киназго цокIалго такрар гьабуна тIоцебесеб май гIадаб, гьудуллъи-вацлъи бижизабулеб, ракIал авадан гьарулеб, рихьун-лъан гIадамал цоцазе гьуинлъулеб байрам жакъаги хIажат бугилан. Щивасул рукIана лъугIун араб Первомаялда хадуб ракIхвейги ракIалдещвеялги.\nЧIобогояб, гIицIго митингалъулал кIалъаяздасанги рихьдае гьарулел демонстрацияздасанги гIуцIараб байрам гьеб букIарабани, хутIилароан гIадамазул рекIелъ гьединаб хинаб асарги. ГьабсагIатин абуни, гьеб байрамалъул кинаб букIаниги идеология гьечIо, хъулухъчагIазе хIухьбахъи гьабизе, рекьул хIалтIабазда квализе гIодоркъоял щвей гурого, щибго магIнаги гьечIо.\nКин букIаниги, байрам буго байрам. Гьелда байрамалъулаб асаргун дандчIвай гьабизе ракIазулъ аваданлъигун таги киналго. Амма дидаго кинго ракIалдаса унаро байрамалъулаб ретIа-къайгун, гIуцIадго демонстрациялде рахъунеб рукIараб, гьуинаб «квасквасалъул» махIалъги, байрахъал чIван къачIарал къватIазул берцинлъиялъги рекIелъе пахрулъиги, рахIатги лъугьинабулеб букIараб, метерисеб къоялда божилъи цIикIкIараб, къадруяб советхIукуматалда агъаз гьечIеб гIумру тIамулеб букIараб-рикIкIадаб лъимерлъиялъул заман...\nБаяналъул кьучI: Казият "Росдал захIматчи". Хунзахъ мухъ\n» Бакълъулазул басмаялъул хIалтIухъабазе – МагIарул миллияб автономиялъул шапакъатал\n» Афгъанистан буго унтун дир рекIелъ\n» "АхIулгохIда" тIаде гьерсазул тIупан\n» Намусалъул канлъи дагьлъулеб буго\n» Харахьи гьоркьохъеб школалъ 90 сон. Дида школа цIумилан ккола\nЖакъа къоялъ,гьеб къо сверун буго,зах1матчаг1азул къоялде гуреб,шашликъ бежулеб къоялде!


Сириялда бан къваригΙуна "хъачΙаб" резолюция\nЦолъарал штатаз, Британиялъ ва Франциялъ рахъ кколеб буго Цолъарал миллатазул гΙуцΙиялъул ХΙинкъигьечΙолъиялъул мажлисалъул «хъачΙаб ва тΙубазабизе тΙадаб» Сириялда загьирлъулеб ахΙвал-хΙалалда хурхараб резолюциялъул.\nЛъабабго рахъалъул пикруялда рекъон, резолюциялда рихьизаризе ккола тΙалабал тΙуразариялъул чΙван къотΙарал болжалал. Гьединаб пикруялде рачΙун руго Цолъарал штатазул пачалихъияв секретарь Джон Керри, Британиялъул къватΙисел ишазул министр Уильям Хейг ва Франциялъул президент Франсуа Олланд Парижалда тΙобитΙараб данделъиялда.\nГьеб тадбир тΙобитΙизе хΙукму гьабун букΙана шамат къоялда Женеваялда рукΙарал дипломатияб даражаялъул гара-чΙвариялда.\nПарижалъул данделъиялъул рахъаз хΙукму гьабуна цадахъ лъугьун сириялъул химикияб яргъида тΙад котроль чΙезабиялъул мурадалде щвезе. Гьединаб хΙукмуялде рачΙунаго, рахъаз загьир гьабуна россиялъулгун америкаялъул шартΙал тΙуразариялъ Сириялда рагъул кьабиял щвезаричΙого хутΙизе бегьиялъул хьул.


Истанбулалда газетаялъул редакциялде рейд гьабуна полициялъ\nИстанбул. "Заман" газетаялъе квербакъулезул демонстрация.\nАмерикалъул Цолъарал Штатазул ва Евроцолъиялъул вакилзабазул рахIат хвезабун буго рагIуе эркенлъиялъул рахъалъан Туркиялда бугеб ахIвал-хIалалъ. Гьадин гьез лъазабуна полициялъ Истанбулалда бугеб «Заман» газетаялъул редакциялде рейд гьабун хадусала, ян лъазабуна France-Presse агентлъиялъ.\nПротесталъул акция гIуцIарал гIадамазде полициялъ магIу чвахизабулеб газ хIалтIизабуна. Гьелда цебе диваналъ хIукму гьабуна гьеб газетаялъул редакциялда тIад къватIисеб контроль гьабулел гIадамал тIамизе.\n«Заман» газета рикIкIула бусурбабазул гIалим ФатхIуллагь Гюлениде гIагардисеб информалатлъун. Туркиялъул президент Ражар ТIайгьип Эрдогьаница абулеб буго гьабсагIат Америкалъул Цолъарал Штатазда гIумру гьабулев Гюленица, гъоркьан къотIи гьабун, полициялъулги диваналъулги системабазда жиндирго вакилзаби тIамун ругин ва гIемерал информалатал жиндирго контролалде гъоркье росун ругин.


ГIаданлъи, яхI-намус » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Общество - ЖамгIият » ГIаданлъи, яхI-намус\nДобавил(а): istina от 9-06-2017, 09:59\nГIемер рагIула гIадамазул гIамал-хасият хисун, цоцаде бугеб адаб-хIурматалъулаб гьоркьоблъи мигьлъун, дагьлъун, цебесеб гIагарлъиялда гьоркьобцин гIаданлъигун гьуинлъи лъугIун бугин бицунеб. Гьеб кинабго кьучI гьечIеб хабар бугин абизеги кIолеб гьечIо, кигIан бокьичIониги, гьелда божизеги кколел руго. ГIажаиблъи гьабизе бачIуна цебе гIадамазул цоцадехун букIараб вацлъи-яцлъиялъулаб, рахIму-цIобалъулаб бербалагьи, цоцазул гьабулеб букIараб адаб-хIурмат ракIалде щвараб мехалда. Хунзахъ районалъул Харахьи росулъ, 1950-1960 соназда, гIумру гьабун вукIана КъурамухIамадов Хъайтмаз. Гьесул мина букIана Буйнакскалдаса Болъихъ мухъалде машинаби хьвадулеб шагьранухда аскIоб. Доб заманалда мугIрузул районазде хьвадулел машинаби цIакъ къанагIат гурони рукIунароан. 1960-абилел соназда шагьаралда цIалулел нижееги кIудияб захIмалъи букIунаан шагьаралдеги нахъеги рекIине машина щоларого. РекIине щваниги, щолаан гIицIго машинаялъул рагьараб расаялда, гьебги гIемерисеб мехалъ кьварарабги квачарабги хасалил заманалда. Гьебго заманалда, рукъалъул магIишаталъе чара гьечIого къваригIараб-тараб босизе магIарухъ ресги букIинчIого, гIадамал гьелда хадур рахъине кколаан шагьаралде, аслияб къагIидаялъ, Буйнакскалъул базаралдегун тукабазде. Харахьи росдада сверухъ буго гьитIинаб-кIудияб 8 росу. Гьел росабазул гIадамал, жидецаго босараб къайи-къоногун, рещтIине кколаан Харахьир. РещтIунеб заманги гIемерисеб мехалда букIунаан къасимех. Харахьиве щварав, гьенисаги жиндирго росулъе ине кколев нухлуласе рес букIинчIо шагьаралдаса босараб къайи гьеб росулъ течIого. Киналгоязде гIунтIун нухлулаз къайи-цIа толаан Хъайтмазил доба. Дол соназда дунги гIемер ине ккана мунагьал чураяв инсуца сапаралдаса бачIараб къайи босизе, хIамаги цебекъотIун, Харахьиве, Хъайтмазил бакIалде. Щибаб нухалъ Хъайтмазица, нижер къайи-цIаги мухIканго, нухда квалквал ккеларедухъ хIамида щула гьабун, дун нухарегIулаан. Гьедин гьес регIулаан жидерго къайи босизе вачIанщинав. Гьев, жиндир мунагьал чураяв Аллагьасул валиясги хъизаналъги сордо-къоялъул бокьараб ригьалда, сардилъ кьижаралъуса рахъунги къабул гьарулаан нухлулал. КватIараб заман бугони, лъелго росулъе виччачIого, радаллъизегIан кьижизе санагIатги гьабулаан. Хъайтмазил кIудияб хъизамалъ гIумру гьабулеб минаялъул рагъи-къоноги, рукъзалги, хIатта жалго регулеб рукъгицин цIун букIунаан нухлулазул къайиялъ.\nГьанже-гьанжеги гIажаиблъи гьабизе бачIуна, кин гьеб хъизамалъ моцIаз гуреб, лъагIалабазго гьеб лазатбахъи хIехьон букIарабилан. Цоги гIажаиблъизе ккараб хIужа, Хъайтмазил лъималазги, жеги гIисинго ругел гьезул лъималазги, тIасан гали тIамун ине кколел ругониги, чияр къайиялде квер бегьулароан. Гьеле гьединаб тарбия рокъоб щвараб букIиналъин, Хъайтмазил лъабавго васги рухIияб рахъалъ бечедаллъун ва ракIбацIцIадаллъун, захIмат бокьулеллъун, кинаб хъулухъ-ишалде кканиги тIадал ишал тIуралеллъун рахъарал. Гьесул кIудияв вас, жакъа нилъгун гьечIев, КъурамухIамадица чанго соналъ гьабуна Харахьи росдал советалъул председательлъи. ВукIана росдал агьлуялъе гIоло вахъун чIарав бегавул. Гьоркьохъев вас ГъазимухIамад пенсиялде инегIан хIалтIана херехьдерил колхозалъул, хадуб совхозалъул бетIерав бухгалтерлъун. Ясбер гIадин цIунана гIаммаб магIишаталъул буголъи. РакIбацIцIадаб хIалтIуе гIоло щвана гIадамазул рахъалдаса баркалаги хIукуматалъул рахъалдаса шапакъаталги. ГьитIинав вас ХIажи, бахIараб гIумруялъ вукIана колхозалъул, совхозалъул гIи-боцIул тIалабалда. ГIемераб заманалъ мегIер-гIалахалдаги, хъутаналдаги санагIат гьечIел шартIазда боцIул тIалабалда вукIиналъ, ХIажил чорхолъе унти ккана. Амма жакъаги гьев хIикматав инсанас Харахьи росдалги, сверухъ ругел росабазулги жамагIатал рухIдаллъизе тIамула. Кинаб росулъ, лъие бугониги къварилъи ккани, хIатта каранда хахулеб лъимер накълулъаниги, гьев чара гьечIого, сундухъго балагьичIого, къварилъи ккаразухъе зигара базе уна. Гьединго хьвадула унта-щокъазухъеги. ЦIикIкIаразул адабги цIунарал, гIисиназул тIалабги гьабулел, намусги, яхIги, иманги бергьарал руго Хъайтмазил васазул лъималги. КигIанго халалъулеб бугониги, чанго рагIи абичIого гIоларо гьесул вас ГъазимухIамадил вас МухIамадил хIакъалъулъ. 1982 соналда Дагъистаналъул мединститут лъугIизабурав МухIамад витIана Белгород областалъул Б. Валуйк шагьаралъул больницаялде хирург-травматологлъун. 1992 соналда МухIамад тIадвуссана росулъе ва тIамуна росдал больницаялъул заведующийлъун. Хъайтмазов МухIамадида бихьана больницаялъе тIадеги кабинетал, палатаби, бихьиназегун руччабазе как балел рукъзал ва гIемераб цогидабги хIажат букIин. ГIемер векерахъдана районалъул нухмалъулезухъе, СахлъицIуниялъул министерствоялде ва жеги тIадегIанал идарабазде хIалтIи гьабизе гъуршазда хадув. ЩвечIо гьесие кинабгIаги кумек. Амма гьев хьулкъотIун чIечIо. Гьудул-гьалмагъзабаздасанги божараздасанги гIураб къадаралда сурсатги тIалаб гьабун, гъеж гурун хIалтIуде жувана. ГIемераб хIалтIи гьабуна гьес больницаялда. КватIичIого гьелъул жанисебги къватIисебги рахъ тIубанго хисана. РакIалде ккола, жакъа гьединал, киналго санагIалъаби ругел, унтаразул цIикIкIараб тIалаб-агъаз гьабулел больницаби Дагъистаналъул мугIрузул районазда гIемер ратиларин. МухIамад Лабазанов, ГIоротIа росу\nАвтор: МухIамад Лабазанов, ГIоротIа росу\nУлкаялъул буголъиЛъикIал гIадамазул лъикIал ишалЦеретIезе рес буго, къайи цIикIкIун гьабуниГIасруялъул гIорхъи бахарай"Зодоб" бугеб росу


Cпорт, Июнь 01, 2019 page 1\nСпорт: анкьил къецал. 2-9 Ноябрь\nДагъистаналъ спорт цебетIезабиялъе биччалеб гIарац абизегIан гIемераб гьечIониги, спорталъул министерлъиял кIудияб хIаракат бахъулеб буго батIи-батIиял тайпабазул къецал тIоритIизе. Гьедин бицана спорталъул министр хисулев ХIайдарбегов ХIайдарбегица. Гьес гьединго бицана араб анкьида арал, гьаб анкьида унел ва рукIине ругел спорталъул къецазул.\nЧIарадаса гугарухъан вахъана дунялалъул чемпионлъун\nГьал къоязда Узбекистаналда унел руго Эркенаб гугариялъул рахъалъ дунялалъул чемпионаталъул къецал. Россиялъул тIасабищараб командаялда гъорлъе унел кIиго дагъистанияз гьенир рихьизаруна лъикIал хIасилал. Гьезул цояв ЧIарада мухъалъул Гьачада росулъа Садулев Рашидги, Лаваша мухъалъул КъулецIма росулъа ГIабдусалам ХIадисовги кIиялго рахъана дунялалъул чемпионаллъун.\nДагъистаналда тIобитIана тIоцебесеб «Лъел байрам»\nГьал къоязда МахIачхъалаялда тIоритIана спорталъул лъел тайпабазул къецал. Гьенир гIахьаллъизе рачIун рукIана батIиял пачалихъаздасацин гIадамал. Тадбир гIуцIараз абулеб буго Дагъистанаалда цохIо спорталъул рагъулал тайпабазде гурони кIвар кьоларила, гьездаго цадахъ спорталъул лъел тайпабаздеги кIвар кьуни, лъикIал хIасилал рихьизаризе киналго ресал ругила республикаялдайилан.\nФИФА, футбол ва рищватал\nЙозеф Блаттер альтернатива гьечIого ФИФАялъул бетIерлъун вищиялъ кIудияб резонанс багъаризабуна дунялалъул прессаялда. ГIемер соназ ФИФА ва гьелъул бетIер бищунго хъачIго какула Британияллдаса журналист Эндрю Дженнингсица. Жиндир заманалда «Фол! ФИФАялъул балъгояб дунял: рищват, рищиязулъ макру-хIилла ва билетазда хурхарал гъалмагъирал» абураб гьесул тIехьалъ багъаризабуна кIудияб сенсация ва халкъазда гьоркьосел бахIсал.\nАнжиялъ ахирисеб къуват бакIарулеб буго\nМахIачхъалаялъул футболалъул «Анжи» клубалъ гьатIан къоялъ бергьенлъи босана Грозныялдаса «Терек» командаялда тIад. Турниралъул таблицаялъул ахирисеб бакIалда бугеб МахIачхъалаялъул клубалъе гьеб бергьенлъиялдалъун рес щвана футболалъул тIадегIанаб дивизионалда хутIизе.Амма хIакъикъаталда киналха ругел Анжиялъул гьалдаса хадуб премьер-лигаялъул сияхIалда хутIизе ресал?\nГугарухъабазда гьоркьоб цIияб цIар\nАпрелалъул тIоцебесеб къоялдаса байбихьун анкьгIан мехалъ Финляндиялъул Вантаа абураб шагьаралда тIобитIана дунялалдаго тIасарищарал гугарухъабазул турнир, Европаялъул чемпионат. Россиялъул тIасабищараб командаялъ гьениб бихьизабуна лъикIаб хIасил - ункъо меседилги цо гIарцулабги, щуго шапакъат щвана гьениб дагъистаналъул гугарухъабазе. 86 кг цIайиялда меседил медаль босарал гIолохъабазда гьоркьов прессаялъе ва магIарулазе цIияв чи ккола ЧIарада районалъул Гьилиб росулъа СагIадулаев Рашид.\nБукIинадай МахIачхъалаялда «Олимпиялъулаб гIодобиччай»?\nОлимпиада лъугIизегIан Россиялда кутакалда кIвар кьезе бугин хIинкъигьечIолъи букIинабиялдейилан лъазабун букIана россиялъул къуваталъул идарабаз. Олимпиадаялъул заманалда МахIачхъалаялда гIадлу-низам цIуниялъе ва хIинкъигьечIолъи букIинабиялъе низамцIунулезе кумекалъе жамгIиял къокъаби гIуцIизе байбихьун бугин абурал кагътал чIван рукIана къватI-къватIалда.\nXXII хасалил Олимпиада байбихьана\nАнкьго гIан соналъ балагьун чIун рукIараб XXII хасалил Олимпиада байбихьана Россиялда.


МацIалъул устаралъ нусго сон балаан исана... | ГIелму ва лъай кьей | Киназего гIаммаб Россия\nМацIалъул устаралъ нусго сон балаан исана...\nГьал къоязда къватIибе бачIана «Г. И. Мадиевалъул 100 сон» абураб тIехь. РакIалде ккола, гьеб гьанже бачIинги гIадада батиларин, щайгурелъул рахьдал мацIаздехун нилъер республикаялъул жамгIияталъул пикру хисулеб бугелъул. МацIазул кIвар, гIолеб гIелалъе гьезул хIажалъи, миллияб тарих лъазе ккани, гьел гьечIого гIолареблъи гьанжего гьанже бичIчIулеб бугин ккола нилъер гIадамаздаги.\nМунагьал чураяй Гулжагьан йикIана гьеб суал бичIчIизабиялъе гIоло гIумру кьурай педагог. МагIарул мацI, адабият цебетIей, мацIалъул диалектал лъазари, рахьдал мацIалъул грамматика мухIкан гьаби — гьел рукIана Г. Мадиевалъ церелъурал масъалаби.\nГьелъ хъварал цIалул тIахьаз, хIалтIабаз бечед гьабуна нилъер мацIалъул тарих. Гьелъухъ нилъеца ракI-ракIалъулаб баркала кьезе мустахIикъай йиго магIарул намусги къадруги цIунун гIумру гьабурай Гулжагьан.\nСтуденталлъун рукIаго рагIараб гьелъул сабураб кIалъай гьанжеги букIуна гIинда багъулеб. Киназго абулаан гьелъул хIакъалъулъ лъикIай, гъваридаб лъаялъул, гьунар бугей, гIадатияй гIадан йигилан. Гьелъ гIумруялъул ва цIалулгун гIелмуялъул дарсал кьуна нус-нус магIарул васазеги ясазеги.\nТIехьалъул авторал Муслимат Мадиевалъ ва Марин Шагьовалъ хIаракат бахъун буго гьелъул гIумруялъул ва гIелмиябгун педагогикияб хIаракаталъул хIакъалъулъ бечедал баянал ракIаризе, гьелъ гIумруялда ва гIелмуялда жаниб кколеб унго-унгояб бакI бихьизабизе.\nТIехь бечед гьабун буго гIагарлъигун, гIумруялъул гьудулзабигун цадахъ рахъа-рал батIи-батIиял суратазги ракIалде-щвеязги.\nКвеш ккараб жо буго 100 гурони тIехь къватIибе биччан гьечIолъи. Узухъда, лъикIаб букIинаан магIарул миллатги, мацIги, цIарги бокьулезухъе гьеб щвезе рес букIарабани.


Санкцияздаса Россиялъе зарал 2015 соналда бахине бегьула 75 млрд евроялде\nМагърибалъ Россиялде данде лъазарурал санкцияздаса зарал 2015 соналда бахине бегьула 75 миллиард евроялде. Гьеб кколеб рагIула ВВПялъул, ай жанисеб валалъул продукталъул щуго гIанаб процент. Гьелъул хIакъалъулъ лъазабуна Пачалихъияб Думаялда, санайилаб докладгун цеве вахъунаго, Россиялъул премьер-министр Дмитрий Медведевас.\nГьесулго рагIабазда гьанжеялдего бугеб заралги кIудияб буго. КъватIисел улкабазул экспертазул цоязул къиматалда гьеб кколеб рагIула 25 миллиард евро. Медведевасул рагIабазда, гьечIо цогIаги сфера жидеде санкциязул асар щвечIел.\nПремьер-министрасул пикруялда, кризисалъул завал щун хадуб, Россиялъул экономикияб загьирлъулеб буго стабилизация. Гьелдаго цадахъ гьес лъазабуна, парахалъиялъе багьана гьанжеги гьечIин, къватIисан экономикияб тIадецуй тIадеги къувалъизе бегьулин.


Пачалихъалъул буголъиялъул гьечIолъи гьабулел\nДагъистаналъул парламенталъул иргадулаб данделъиялда гьоркьоб лъуна 30 суал. ХIукму гьабуна депутатасул статус хисизабизе ва гьес жиндир буголъиялъул декларация кьолеб гьечIони, ялъуни лъабгоялдаса цIикIкIун данделъи гьоркьоб биччани гьев мандаталдаса махIрум гьавизе. Депутатал гIенеккана Счетний палатаялъул хIисабкьеялъухъ, хиса-басиял гьаруна республикаялъул бюджеталда ва мухъазул депутатал рищулеб къагIидаялда.\nХалкъияб мажлисалъул данделъиялда аслияб суал букIана ХIисабалъул палатаялъул нухмалъулев Тамерлан ШагIбановасул араб соналъул хIасилал гьарураб цевевахъин. Гьес бицана, араб соналъ палатаялъ гьабураб цIех-рехалъул хIасилалда тIатинабун бугин 4 млрд гъуруш гIарац мекъи хIалтIизабиялъул хIужаби. Республикаялъул бюджеталде тIадбуссинабун буго 170 млн гъурущ гIарац. Аслиял бюджеталъулал такъсирал гьарулел руго муниципалитетаздаян рикIкIунеб буго гьес. Мисалалъе, араб соналъ 2 млрд ва 300 млн гъуруш гIарцул мекълъаби гьарун руго муниципалитетазда. ТамихIалде цIан вуго 118 хIалтIухъан ва гьезул 13 чи хIалтIудаса эркен гьавун вуго.\nГIемер ратулел руго батIи-батIиял бакIал ралаго гьабураб хIалтIул ва хвезабураб гIарцул къадар цIикIкIинабиялъул хIужаби. Гьединал хIужаби гIемер тIатун руго Гъизилюрт мухъалда ва Дагестанские Огни шагьаралда. Бюджеталъул гIарац харж гьабулаго цIакъ гIемер батулеб буго х1асил гьеч1еб, гIадада гIарац хвезабурал бакIал. Мисалалъе, ратулел руго гIемер гIарацги хвезабун рарал кIудиял, амма жанир лъимал гьечIел ясли-ахал. Ялъуни, цо-цо азарханабазда ратулел руго хIалтIизаричIого тарал кIудияб багьаялъул медицинаялъул алатал. Гьедин республикаялъул бюджеталдаса хвезабун буго 500 миллионалдаса цIикIкIун гIарац.\nГьединго ХIисабалъул палатаялъул нухмалъулес бицана ХIукуматалъул ракь ялъуни буголъи ижараялъе кьолаго гьарулел гъалатIазул. Араб соналъ ижараялъухъ щвараб гIарцул къадар бахана 270 миллионалде, щвечIого хутIараб буго 500 миллионаласа цIикIкIун. Ахиралда депутатаз гьесие чанго суал кьуна. Депутат АхIмад Изиловасул суал букIана пачалихъалъ батIи-батIиял фирмабазе кьолел гарантиязул хIакъалъулъ ва гьезда хурхун ХIисабалъул палатаялъ кьолеб информациялъул хIакъалъулъ.\nАхIмад Изилов: «Ахираб чанго соналда жаниб республикаялъ кьуна чанго фирмаялъе миллиардазде гIагарун пачалихъиял гарантиял. Ай, нагагь гьел фирмабазул банкрот ккани республикаялъул бюджеталъ бецIизе ккола гIарац. Гарантиял кьун рукIана нужер ХIисабалъул палатаялъ кьураб информациялда рекъон, гьел фирмабазул буголъи бугин абун. Гьанже тIатунеб буго гьезул щибниги гьечIолъи, банкалде процентал кьезецин гIарац гьечIеблъи. Щиб абизе кIолеб гьеб суалалда хурхун».\nАхIмад Изиловасул гьеб суалалъе ХIисабалъул палатаялъул нухмалъулес жаваб кьуна, хIакъикъаталда гьединал баянал кьун рукIанин, гьеб суалалда хурхун жидеца исана хIалтIи гьабулеб бугин. Депутат ГьитIинамухIамад ХIажимухIамадовас цIехана, дагьалъ цебе информалатазда бицунеб букIанин республикаялъул захIматалъул ва социалияб цIуна-къаялъул министерлъиялда 250 млн гъуруш гIарац бикъиялъул суал. Гьеб нужеца тIатинабурабищ абун. Тамерлан ШагIбановас жаваб кьуна, гьеб бугин цебего букIараб х1ужа, жинда гьелъул хIакъалъулъ лъалеб жо гьечIин. Доб мехалъ рехсараб министерлъиялъул нухмалъулевлъун вукIана гьабсагIаталда республикаялъул бетIерасул администрациялъул нухмалъулев ИсмагIил Эфендиев.\nХадуб Халкъияб мажлисалъ къабул гьаруна бюджеталда хиса-басиял. Ричулел руго республикаялъул кверщаликь рукIарал газалъул рогIрал. Гьезухъ щвезе кколеб 5 миллиардалъул 1 млрд кьолеб буго басриял рукъзабахъа гIадамал гочинариялъул программаялъе, 1 млрд кьолеб буго нухал гьариялъе, 986 миллион сахлъи цIуниялъе, бакIал раялъе ва архитектураялъе 1 млрд ва 700 млн.\nИргадулаб данделъиялда мандаталдаса махIрум гьавуна лъабго Халкъияб мажлисалъул депутат. Гьезул кIигояв – Сагид МуртазагIалиев ва Мурад ХIажиев жиндир заманалда буголъиялъул декларация кьечIого, Джапарбег Шамхалов пачалихъияб буголъиялъул комитеталъул нухмалъулевлъун тIамиялда бан.\nГьединго депутатаз къабул гьабуна мухъазул депутаталлъун росабазул бутIрул рукIине бегьуларо абураб къанун. Гьеб тIалаб гьабулеб букIана Россиялъул Конституционнияб диваналъ араб соналъул т1оцебесеб декабралда гьабураб хIукмуялъ. Гьанже гьезул бакIалда цIиял чагIи рищизе ккола. Гьединго къануналъ ихтияр кьолеб буго росабазе жидеего бегавул вищулеб къагIида жидецаго чIезабизе. Гьев вищизе бегьула лъабго бат1ияб къаг1идаялъ, ай, гьанже г1адин конкурсалъул комиссиялъ рихьизарурал кандидатаздаса, тIолгохалкъалъул рищияздалъун, ялъуни росабазул депутатазда гьоркьоса. Депутатаз гьединго х1укму гьабуна Унсоколо мухъалъул центр Унсоколо росулъа Шамилхъалаялде бахъинабизе.\nБакIалъулал нухмалъулел рищизе руго депутатаз\nСпикер нахъе витIичIо\nДагъистаналъул экономика хьуцIилъе цIалеб "тахмановщина"\nДагъмедакадемиялъул ректорлъун Сулейман Мамаев вищана\nЦо гимналъул къиса ва гьелда сверухъ политика


Путинил рагIабаз "Платоналде" данде чIаразул ракIал гIодоре риччазаричIо\nХалатаб манзилалъ юк баччулел Дагъиcтаналъул шоферзабаз халат бахъинабулеб буго "Платон" системаялда данде протесталъул акция.\n«Платоналда» дандечIарал шоферзаби жинца транспорталъул магъалоялдаса эркен гьарилин лъазабуна 17 декабралда чIагIояб эфиралдасан Россиялъул президент Владимир Путиница. Гьелда сверухъ хIалтIи гьабизе байбихьилила цIияб соналдасан.\nХадубго улкаялъул бетIерас бадибчIвай гьабуна гьел камазчагIи жалго жидедаго чIарал даранчагIазул сияхIалда лъезе инкар гьабулеб букIунилан. Масала, хIакимзабаз даран цебетIезабизе квалквал гьабичIого букIинелъунилан, гьанжеялдаса анкьго-микьго соналъ цебе Россиялда инкар гьабунила гьел камазчагIазе лицензия кьеялдаса. Цинги щибдила гьелъул ккараб?\nГьелъул бакIалда ракканила гIадамал гьелдасан бизнес гьабулел – росун кIуди-кIудиял Камазалгун, ижараялъе гьел кьолел. Амма гьеб пишаялдаса тIири магъалаби рачIунел гьечIин улкаялъул бюджеталдеян абуна Владимир Путиница.\nЖал транспорталъул магъалоялдаса эркен гьарулел рукIиналдаса кIудияб роххел гьечIо камазчагIазул, щайин абуни гьеб магъало гьадингосеб жо бугила «Платоналъ» жидедаса бахъизехъин бугеб цIокоялде дандеккун.\nГьадин бицунеб буго гьелда тIасан ЭР-ялъе Камазалъул бетIергьан Мурад ГIабдулаевас.\nМурад ГIабдулаев: «Гьеб гьедигIан кIудияб жо гуро – транспорталъул магъало. Нижеца гьеб гьединги кьолаан, балъго гьабичIого. Санкт-Петербургалда букIун дирго машина, доба гьелъухъ 40 азарго гъурущ унилан абун, гьаниб Дагъистаналда гьабун буго дица гьелъул хъвай-хъвагIай.\nАмма цоги рахъалъ босани, гьеб магъалоцин кьезе кIоларелги руго шоферал. Щайин абуни хIалтIи дагьлъун букIун. Гьал санкциязги хвезабуна нижер хIалтIи. КIудиял машинаби хIалтIулел руго анцIго соналъ церего рукIарал багьабазда рекъон. Гьанже цIияб соналъул 1 май моцIалдасан байбихьун нижеца нахъа тараб км рикIкIун 3 гъурущги 60 кепекги босизехъин буго. Амма нижее кIудияб жо буго гьеб. Нижее гуребги, халкъалъего лъикI гьечIо гьеб. Гьелда рекъон багьалъулеб бугелъул кинабго жо. Доз мисалалъе бачунеб букIана рахьдила 100 км-алъ баччидал, кепекалъ гурони хиралъулеб гьечIилан.\nЩай хиралъулареб? Валлагь, сон дир гьалмагъас Санкт-Петербургалдасан Владикавказалде цIуна рахьдал Камаз. КIиазарго км ккола нухлул манзил. РикIкIеха, кигIаналде гьеб бахунебали. НухалгIаги рукIаралани лъикIал. Россиялда руго гIарацги кьун унел нухал. Амма гьезул багьа зодоб бухьараб букIараб букIун, гьенисан унел гьечIо машинаби. Гьанже гундбузулги цIурал, тIутIу-хъухъурал нухаздасан хьвадулеб мехалдаги кьеха гьанже гьеб гIарац (3, 60).\nЕвропаялдасаги учузал ругин нилъер анир ал нухалин абула аз. Европаялда гIадал нухалги, дора гIадал харжалги кьеха гIадамазе! Гьединаб даржаялде нилъ рахине ккани, жеги 50 сон къваригIуна нилъее».\nХадубго Мурад ГIабдулаевас абуна «Платон» система билълъанхъизабизе бажаризе гьечIила бокьа-бокьарал камазчагIазухъа. Интернеталда, техникаялда хадур гъурал чагIи рукIине кколила гьел.\nМурад ГIабдулаев: «Интернет хIалтIизе ккола маршруталъул карта хIалтIизе кканани. Жеги рикьун гьечIо нижеца кколеб бакIалде гIарац кьунилан бихьизабулел алаталги. Кида гьел кьезе ругелали… Гьелги руго бокьараб мехалда рекизе, хвезе рес бугел жал. Гьеб мехалда ниж нухде рахъинчIого чIезе ккола, маршртуалъул карта хъвазегIан. Гьеб хъвазеги ине ккола «Платоналъул» офисалде.\nГIодоркъоз хIалтIуларо гьелги. Гьанже, масала, жакъа дида абуни вахъайин машина цIезейилан, дица гьел чагIи чIезаризе кколел руго итни тIаде щвезегIан, щайгурелъул машинаги цIун дун нухде вахъине ккани, доб «Платоналъул» чагIи хIалтIуда рукIине кколелъул. Гьединлъидал, гIарцул рахъалъан гуребги, хIалтIизе санагIат букIиналъул рахъалъанги жеги камиллъичIеб система буго гьеб «Платон».\nГьанжеялдего руго шоферазул гIарзал жидедаса гIарац мекъи тIаса хъвалеб бугилан – 10 машинаялъе бихьизабураб гIанасеб хъвагIалеб бугила цо машинаялдаса. Дицагоги хIалбихьун букIана гьезул сайталде ваккизе. Амма хIалтIулеб батичIо. Цинги цоги бакIалде хитIаб гьабидал, 10 къоялдасан гурони жаваб бачIинчIо.\nБатIаго квешаб жо гуро гьеб хIукуматалъе нухал къачIазе гIарац бакIари. Амма гьелъул руго гIезегIан гIунгутIабиги. ГьабсагIат гIадаб кризисалъул заманалда гIемерисел руго хIалицаго магIишат гьабулел. Гьале гьанже Туркиялъулгун Россиялъул гьоркьорлъабиги хун, дагьлъула баччулеб къайи.\nДагьлъизе буго нижеца къайи баччаралъухъ босулеб багьаги. ХIалтIиги гьечIого хутIизехъин ругелъулха гIезегIан камазчагIи. ХIалтIулел завод-фабрикалги гьечIого, рукIине кколелдаса цIикIкIун руго чIахIиял машинаби. ТIокIаб гьабизе жоги лъаларого, инженералги руго Камазалда хIалтIулел, ветеринариял тохтурзабиги руго, мугIалимзабиги руго, медикалги руго».\nЦо-цо баяназда рекъон, Дагъистаналда хутIизегIан, Россиялъул регионазда камазчагIаз чIезе тун буго «Платоналда» данде жидерго акция.\nПутинил рагIабаз ракIал гIодоре риччазаричIо "Платоналде" данде чIаразул\n«Платоналда» данде акцияби халат рахъунел руго\nПлатон: ниж какулел патриотал гуро\nШоферзабазул протесталъул акция халат бахъунеб буго\n«Зар гуреб, квер данде бачIине гьечIо гьезда»\n"Платон" яги дагъистаниязул Москваялда ккараб "рагъ"\nПутин "чIагояб" эфиралда: магIнаял суалал, "лъамиял" жавабал


На аварском языке дир ват1ан, Сочинение\nметки: Аварский, Ват1ан, Хирияс, Бук1унаро, Рагъул, Удияб, Нилъер, Бугеб\n1. Аварадабияталда жаниб К1удияб Ват1анияб рагъул темаялъул к1вар;\n2. Ват1аналдехун рокьи ва т1алаб борхизаби;\n3. Рагъда хварал бах1арзал рак1алде щвезари;\n4. Лъималазул к1алзулаб калам цебет1езаби;\n5. Дагъистаналъул адабияталде рокьи бижизаби.\n... Балагье цо жакъа нилъер г1емерисезда к1очон тараб маг1арул мац1алъул гучалъухъ. Яги «Ч1имхигабурлъи» абураб хабаралдаса цо гьит1инаб кесек ... творчествоялда жаниб драматургиялъ ц l акъ к l удияб бак l ккола . Жиндир г l умруялда ... г1акълуялъул сабругун, кицабазул роценгун, биценалъул берцинлъигун лъугьуна нилъер рак1азулъе, рек1араб, кидаго сунареб г1акълуялъулги, берцинлъиялъулги, г1адатлъиялъулги, ...\nКинаб гьеб кколеб публицистикияб къаг1ида?\n... и науки Республики Дагестан. Сочинение на тему: «Мой взгляд на сохранение родного языка» Номинация «Мой первый шаг к возрождению родного языка». Выполнила Магомедова Патимат Абдулаевна, Учитель родного языка и литературы, МКОУ « ... гьеч1ел хъизаназда т1убанго рахьдал мац1 бицунгут1иялде ккун буго иш. Гьел хъизамазул лъималазда рахьдал мац1 раг1улеб буго цох1о авар мац1алъул дарсида. Дир пикруялда, ...\n... См. также в других словарях: Сочинение по родному (аварскому) языку на тему «Мой первый шаг к возрож ... буго гIазу звенит тIенкIел, бегут быстрые ручьи. кинабго сверухълъи ликует ва поет, бохун приходу весны. хас дие дун гIенеккизе хор весенней капели. гьеб ... появляются тIад полянах гьедин цадахъ рекъезеон, дов щинкIизеанин ккола, тIад бухъ-бухъун бицалъулеб хъинцI голубого весеннего неба. бокьун ...\nГьеб кечIалъул аслияб магIна щиб?\nКинаб тема рагьулеб бугеб кечIалъулъ авторас?\nЧанабилеб соналъ хъвараб гьаб кечI?\nЛъимал, бокьарабищ нужее жакъасеб сапар?\nЩиб нужеда лъараб жакъасеб дарсида?\nДарсил щиб бакI бищунго нужее бокьараб?\n«ВатIан хириязе хвел букIунаро» абураб темаялда тIасан сочинение хъвазе.\nВат1ан! Гьеб ккола инсанасул бугебщиналда гьоркьоб бищунго к1удияб, хирияб ва г1агараб. К1удияб бугониги гьит1инаб бугониги, гьеб кинабго бараб буго живго инсанасда, гьесул лъаялда, Ват1ан бокьизе, ц1унизе ва бич1ч1изе бажариялда. Гьелде бугеб рокьи данде ккола эбелалде бугеб рокьиялда. Гьадинаб аби буго: «Г1агарай эбел йокьич1есе Ват1анги бокьуларилан». Эбел-эменги Ват1анги нилъер бук1ана нилъ гьарурал, нилъ г1умруялде рач1араб мехалдасанго. Ват1анги, эбел-эменго г1адин т1аса бищуларо. Гьел ккола инсанасе цо нухалда кидагоялъе, г1умрудул ахирисел къоязде щвезег1ан. Нилъер умумузе ц1акъго бокьулаан Ват1ан-Дагъистан ва абулаан «Ват1аналда нилъ гьеч1ониги ч1езе к1олин, амма нилъеда Ват1ан гьеч1ого-киданиги».\nНилъер улка буго Россия. Дагъистаналъ ккола Россиялъул бищунго бакъбаккудехун буссараб бут1а.\nНилъее рес щвана гьадинаб г1ажаибаб ракьалда рижизе. Ч1ух1е, хириял, нуж рижун руго ц1ар раг1араб ва гьайбатаб улкаялда-г1емермиллатазулаб Дагъистаналда.\nТюрказул мац1алдасан буссинабуни «Дагъистан» ккола муг1рузул улка, «даг»-мег1ер, «стан»-улка. Гьеб ц1аралъ жинцаго бицунеб буго, республикаялъул к1удияб бут1а Бакъбаккул Кавказалъул муг1руз ккун бук1ин. Гьеб ккола 70 проценталдасаги ц1ик1к1араб бут1а. Гьениб рорхалъаби рахчула нак1к1азул т1аргъаз, к1к1алабахъ хъудула лъел чвахиял, авлахъазда чилчидула г1едег1ун унел лъарал. Дагъистан ккола Европаги Азияги цолъулеб бак1алде гьоркьобе. Гьелъул г1ат1илъи ккола 50,3 азарго квадратияб километр ва Северияб Кавказалъул бищунго к1удияб республика.\nГьанжесеб Дагъистаналъул ракь, гьелъул рорхатал муг1рузги, гъваридал муг1рузда гьоркьосел чвахиязги, муг1рузул расалъабазги, кьер-кьерал пайдаял маг1даназги лъугьун бач1ана геологияб тарихалда жаниб нус-нус миллион соназ. Дагъистаналъул буго г1ажаибго бат1ияб ракьул г1уц1и. 400 метраялдасаги эхеде унел г1азуцагун ц1ороца рахчарал рорхатал муг1рул т1огьал хисула океаналъул гьумералдасаги гъоркье арал г1ат1идал авлахъаз. Республикаялъул цо бут1а буго Кавказалъул муг1рузда, цогидаб Каспиялда аск1осеб г1одоблъиялда. Гьел ккола щобал, гох1ал, муг1рул, муг1рузда цересел бак1ал.\nБац1ц1адаб гьава, унго-унгоял гьава-бакъалъулал шарт1ал, къанаг1атаб гъвет1-хер-гьел ккола аслиял т1ок1лъабилъун гьеб г1ажаибаб улкаялъул.\n... каникул. Но я верю, что следующее лето тоже будет незабываемым! 2. Сочинение на ... показаться листочки. хIатта ихдалил тIоцересел гьури гуро,-алъулмохрол, ... выделялись на темно-зеленом фоне. Щебетали на своем языке птицы, ... рекъезеон, дов щинкIизеанин ккола, тIад бухъ-бухъун бицалъулеб ... зимы. ялъ,-ялъул,-би)къаси квачан буго ва морозно, кьин ... тIоцересел ихда цветы. гьеб подснежники. жеги бакI-бакIалда ...\nДагъистан-гьеб «муг1рузул улка» гуребги, «мац1ц1азул улкаги» ккола. Г1емермиллатазулаб цо халкъалдеги сверун, гьелъул ракьалда г1умру гьабун буго чанго анц1-анц1 этносаз.\nГьелъул г1адамал к1алъала 29 бат1ияб мац1алда ва 70 диалекталдагун наречиялда.\nДагъистаналъул т1абиг1аталъул памятникаллъун ккола унго-унгоял культуриябгун г1елмияб ва эстетикияб къаг1идаялъ къимат холарел экологиялъулаб бац1ц1алъи бугел бак1ал. Дагъистаналъул территориялда буго 306 т1абиг1ияб объект, гьездасан 26 ккола республикаялъулаб к1варалъул т1абиг1ияб памятниклъун.\nБерцинал бак1ал руго киса-кирго, амма щивав чиясда лъазе ккола кинал г1ажаибал т1абиг1иял бак1ал гьев гьавураб ва г1ураб ракьалда ругелали. Гьединал бак1ал ратула Дагъистаналъул щибаб районалда ва росабалъ.\nХунзахъ район буго муг1рузулаб Дагъистаналда ралъдал гьумералдаса 1900 метралъул борхалъуда. Гьеб бечедаб буго г1ажаибаб берцинал лъел чвахияздалъун. Руганилъар, Илълъалъар, Хундериллъар, Тоботлъар чвахулел бак1аздасан руго чанго г1ажаибго берцинал лъел чвахиял. Гьезда гьоркьобги бищунго берцинаб ва к1удияблъун буго жиндир борхалъи 70 метр бугеб Тоботалъул лъел чвахи. Хасго ч1ах1ияллъун ва берциналлъун рук1уна Хунздерил лъел чвахиял ц1адал ран хадуб. Т1алъиялъул рагьараб бак1алдасан чвахулелщинал лълъималги цолъун, Тобот, Илълъа ва цогидалги лъарал сверула ц1акъго ч1ах1иял чвахелазде. Циндаго цере ратарал чабхил ва ганч1ил гох1алги цадахъ рачун унел лъел чвахиязда т1ад лъугьуна лъел къат1рабазул нак1к1ал ва чвахиязул гьаракьги г1емерал километраз добег1анги раг1ула.\nЦ1акъ берцинаб лъел чвахи буго Сивухъ росдада аск1обег1анги. Гьеб чвахула 50 метраялдасаги ц1ик1к1араб борхалъудасан. Г1одобе чвахулеб лъим сверула гьалдолеб полопалде. Ц1акъго к1удияб къуваталда рортун рач1унел г1исинал къат1раби сверула хъах1аб лъел х1урул нак1к1азде. Лъел чвахиял берцин рихьула бакъ щвараб мехалда, гьел къат1рабазда реч1улел бакъул ч1ораз лъугьинабула г1емеркьеразулаб нур.\nРиидал гурел, хасалоги берцин рук1уна лъел чвахиял. Гьезул х1акъалъулъ гьадин хъвалеб буго машгьурав учитель-т1абиг1ат лъазабулев С. Д. Г1алиевас: «Хасало к1ич1-к1ич1арал к1к1алал къот1абазда далдалун рук1уна ч1ах1иял, гъорлъан канлъи бихьулел зобил кьераб гугьар гъорлъ бугел ц1унк1улук1ал, гъоркьан т1адейин абуни, гьезда данде рач1унел рук1уна т1огь бег1ерал, конусалда релъарал ц1орол х1убал. Лъел ч1ах1иял къат1раби, ц1унк1улук1азда т1асанги чвахун, гьел х1убазда т1ад реч1ч1ула ва къвак1арал х1убазда т1ад щварал гьездасан аза-азар кенч1ераби лъугьуна. Хасалил бакъ кенч1олеб заманалда ц1орол ц1ураб ц1олбокь к1к1алалъул кьураби кенч1езе лъугьуна нуралъулаб кунч1иялда, т1убараб гьеб к1к1алалъулго лъугьун бач1уна г1ажаибаб хаслъи».\nТ1абиг1ияб берцинлъилъун ккола Хунздерил т1алъи Дагъистаналда бищунго борхатаблъун рик1к1унеб. Гьеб буго ралъдал гьумералдаса 1700-2200 метралъул борхалъиялда. Гьелъул халалъи буго 25 километр, г1еблъи 8-10 км, борхалъи 2 километр. Г1аммаб къаг1идаялъ босани, т1алъиялъ ккола 250 км 2 г1ат1илъи. Г1уц1иялъул рахъалъ босани, Хунзахъ платоялъул ракьул г1уц1и релъуна т1аса г1одобе балагьараб бит1араб авлахъалда, гъваридал к1к1алабазда, гох1азда, щобазда, хъит1азда.\nСевериябгин-востокалъул рахъалдасан платоялде сверун буго Т1анусдерил бал, югалъулгин-востокалъул рахъалдасан гьеб ккола Г1акаромег1ералъ, Востокалдасан Тобот лъаралъ ва Ц1олокь к1к1алалъ. К1к1ал байбихьула Хунзахъ хъалаялъул къадаздасан, лъуг1ула Шамил районалъул, Гьолокь росдада аск1об, Авар Койсуялъул раг1аллъабазда. К1к1алалъул г1аммаб халалъи бахуна 22 километралде, цо-цо бак1алда гьоркьохъеб борхалъи 1-4 километрги буго. Хунзахъ росдада аск1осан юго-востокалдехун к1к1алал гъварилъи бахуна 100-ялдаса 1000-1200 метралде щвезег1ан.\nХунздерил т1алъиялда ругел бищунго ц1ик1к1араллъун кколел Тобот, Илълъла, Хунздерил лъарал берцинал чвахияздеги сверун уна Ц1олбокь к1к1алахъе. Гьезул борхалъи бахуна 50-80 метраялде.\nЦ1акъго г1ажаибаблъун ккола районалда Моч1охъ х1ор лъугьинги. Гьелда абула ихица лъугьинабураб х1орилан.\n1963 соналъул 28 сентябралда Т1анусдерил балалъан, муг1рузул тайпаби ц1акъго риччун рук1иналдалъун, гьезул ц1айи ц1ик1к1ун бук1иналда бан, мег1ералъул к1удияб кесек т1ун бач1уна. Т1ун бач1араб мег1ералъул к1удияб бут1а 7 къоялъ хъущт1ун бач1унеб бук1ана секундалда жаниб 2-3 метраги тун. Микьабилеб къоялъ гьеб бортула Моч1охъ лъаралъе к1удияб гьаракьги сверухъе бахъинабун. Лъар т1аг1ана, гьелъул бак1алда лъугьана 1250 метр халалъиялъулги, 400 метра г1еблъиялъулги, 40-50 метралда гъварилъиялъулги бугеб х1ор. Х1ориниб бугеб лъел хинлъи ц1ик1к1араблъун лъугьана гьединалго муг1рузул х1оразда жаниб бугелдаса (+ 20 градус).\nРик1к1унеб буго ракьулъан рач1унел хинал лъинал журан ратилин гьелде гъорлъеян. Мач1хъадерил х1оралъул ц1ар машгьурлъун буго жиндир берцинлъиялдалъун гуребги, сверун бугеб т1абиг1аталъул гьайбатлъиялъги. Гьениб нилъеда ратула Белый Амур, Толстолобик форель ччуг1а. Хасало х1орда т1ад ч1вала бицатаб ц1ер ва муг1рузул лабаллъабаздасан г1ажаибго берцинго бихьула.\nДир росу Харахьиги буго т1абиг1ат берцинаб, гъвет1-хер, г1и-боц1и гьарзаял муг1рузул лабаллъабазда гьоркьоб. Росдал Югалъулаб рахъалдасан чвахулеб буго Х1ебда-Реч абураб лъар. Гьелъул байбихьи буго Цабари мег1ералъул бакъбаккул рахъалдасан.\nЛъаралда Х1ебдайилан ц1ар лъун буго гьелда аск1об бижулеб х1ебетилан абулеб хералъул ц1аралдасан. Лъарал халалъи буго 17-23 километр. Х1ебда-Реч буго ц1акъ к1ич1-к1ич1ун бач1унеб лъар ва гьеб жубала Г1андиг1орулъе, хадубккун Сулахъалъулъе.\nЛъар уна Гьенк1к1елт1а, Лъаг1илухъ, Харахьи, Мущули росабазул ракьалдасан. Цогидал муг1рузул лъаразулго г1адин, Х1ебда-Речалъул буго бат1и-бат1ияб г1еблъи. Цо-цо бак1алдасан гьелъул г1еблъи буго 7 метр, цогидалъусан-10 метр, лъабабилелъусан 20 метр, ункъабилелъусан-30-35 метр, цо-цо бак1аздасан 50-70-100 метрагицин. Ихдалги, хасалихъеги Х1ебда-Реч лъар лъугьуна г1емерлъим бугеблъун ва хъудулеблъун, жиндирго нухда-батараб кинабго хъамун, чурун унеблъун. Риидал лъим дагьлъула ва т1убараб г1еблъиялда чвахун уна. Цо-цо бак1аздасан т1убанго лъим бихха-хочун уна, цогидал бак1аздасан г1иц1го гъварилъаби ц1езарула.\nДир гьит1инаб Ват1ан-Харахьи росу бечедаб буго иццаздалъунги: Гъоркьияб Къулг1а, Т1асияб Къулг1а, Зайирбегил ицц, Х1акимил ицц, Каримиласул ицц ва цогидалги.\nИнсанасе лъим х1ажат бук1уна рук1а-рахъиналдаги, росдал маг1ишаталда г1и-боц1уеги. Лъим х1ажалъула дунялалда бугебщинаб ч1агоябщиналъе, производствалъул бут1абазда.\nГъоркьияб Къулг1адухъ бугеб лъималда сверухъ гьадин бицуна росдал г1адамаз:\n-Анц1ила ич1абилеб г1асруялда Имам Шамилица ц1унана Дагъистан гьеб бахъизе рач1унездаса. Рагъулал ишал унелъул, Имам Шамил вач1уна Харахьи росулъе. Гьеб заманалда росу бук1ана дин-исламалъул церехъабазул данделъаби т1орит1улеб центрлъун. Гъоркьияб къулг1адухъ цогидал диниял нухмалъулелгун вач1араб мехалда, Шамил Имамлъун вищула. Росдал г1адамаз бицуна гьеб ицц Имам Шамилица г1одоб т1ил кьабг1араб бак1алда лъугьараб бугилан.\n2010 соналда росдал г1адамаз гьеб ицц ц1идасан къач1ана. Гьеб иццул лъим рик1к1уна г1адамазул бохх-квач1алъе даруяблъунги.\nРайоналъул т1абиг1иял памятникал гьел ккола Дагъистаналъул т1абиг1ияб ирсалъул к1вар бугел чит1ираллъун. Гьединлъидал х1ажат буго гьел хайир кьоледухъ х1алт1изаризе, ц1унизе.\n... После этого начинается восстановительные работы исторических и архитектурных памятников. Реставрируется Никольская башня, пострадавшая в период ... обобщить и систематизировать разрозненные сведения и источники. Реферат написан несложным, доступным языком, специально для широкого ... XV – началу XVI в. Московский Кремль становится самым значительным фортификационным сооружением в Европе. Причем его башни, ...\nЩивав районцоясе х1ажат буго экологияб лъай ва культура борхизабизе, районалъул г1ажаибго берцинаб т1абиг1аталде рокьи бижизабизе ва гьеб ц1унизе.\nРугьунлъе т1абиг1аталде к1вар буссинабизе, х1исаб гьабе нилъеда сверухъ бугеб г1адатияб гуребщиналъул, рек1елъ ц1уне т1абиг1аталъул берцинлъи, бищунго аслияб-бокье ва ц1уне гьеб. Т1абиг1атин кколеб щивав чиясул г1агараб рукъ. Дуцайин гьениб г1умру гьабизе бугеб, Дуцайин гьеб ц1унизе кколеб.\nЗагьра Дайтова, Харахьи гьоркьохъеб школалъул биологиялъул учительница.\nХ I амзат вук I ана советиял хъвадарухъабазул т I оцебесеб съездалъул делегатлъун . Гьев вищана ДАССРалъул Верховный Советалъул депутатлъунги . Х I амзат хвана 1951 соналъул 11 июналда . Дагъистаналда Х I амзатица жиндирго г I умру жаниб т I амураб ...\nкурсовая Реферат театр в духовной культуре аварского народа


6 маялда Буйнакск шагьаралда къуваталъул идаразбазул хIалтIухъабаз, щибго гIайиб гьечIел гIадамазул, лъабго мина кьвагьизабунин лъазабулеб буго инсанасул ихтиярал цIунулез. Къуваталъул идарабаз ургъунго салафиязе заралалъе гьарулел ишал ругин рикIкIунеб буго гIадамаз.\nИнсанасул ихтиярал цIунулеб «Правозащита» идараялъул хIалтIухъан Зарема Багьавудиновалъ «Эркенлъи» радиоялъе бицана къуваталъул идарабаз къануналда рекъон гуреб жидеего бокьухъе гьабулеб бугин хIалтIийин, гьедин щибго гIайиб гьечIел гIадамазул минабиги магIишатги щущахъ биххизабунин гьезилан. Гьел минаби кьвагьизариялъе аслияб гIилла бугин гьезул бетIергьабазул лъимал салафиязул кьерулъ рукIин.\nЗарема Багьавудинова: «Сон нижеда лъана Буйнакскалде гIадамазул рукъзабахъ чIухьбазе МахIачхъалаялдаса ФСБялъул ва цогидал къуваталъул идарабазул хIалтIухъаби рачIун рукIин. Гьедин радал 9ялда чIухьбалелъул нугIлъи гьабизе ахIана дун Къаранаевазул бакIалде. Дун гьений йигебгIан мехалда диде цин кIалъан рачIана ГIумаровазул мина кьвагьизабунин, хадубги Царитиловазул кIитIалаяб рукъги кьвагьизабунилан. Гьезул рокъоб къватIибе босун бажарулареб кьвагьулеб алат батанин гьединлъидал гьенибго кьвагьизабизе кканин гьебилан абулеб буго полициялъулаз».\nБагьавудиновалъул рагIабазда рекъон гьей жеги чIухь балеб бугеб Къаранаевазул рокъой йикIаго гьенире рачIине лъугьун руго хехаб кумекалъул машинаби, цIасвинабулел чагIи, гIемераб рагъулаб техника ва къуваталъул идараялъул хIалтIухъаби, гьединго Къаранаевазул мадугьалихъ ругел гIадамалги рокъоса къватIире рахъинарун руго. Гьеб киналъго рукъги кьвагьизе хIадурулеб букIин бичIчIарай гьалъ жиндирго телефоналъул камераялде бахъизе лъугьун буго кинабго лъугьа-бахъунеб.\nЗарема Багьавудинова: « Дица телефоналде бахъулеб букIана кинабго лъугьа-бахъунеб, цадахъго дирго рагIабаздалъун бицунебги букIана гьениб бугеб ахIвал-хIалалъул. Гьеб заманалда дида аскIове вачIана полициялъул хIалтIухъан. Дун йищилан, щиб гьабулей гIаданилан цIехолдизе лъугьана гьев дида. Дун ихтияралцIунулей йигин, нужер хIалтIухъабазда дун гьаний йикIинги лъалин, дица нижерго идараялъе бахъулеб бугин гьаниб лъугьунеб-толебилан абуна дица. Гьез дихъа телефон нахъе босана, дица бахъараб запись бацIцIинейилан лъугьана гьел цин, хадубги кIихIи телефонги, сим-картаги, флеш-картаги бекана»\nТелефон бекараб гIечIого тIадежоялъе къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз гьениб цодагьайги информация букIине рес бугиланги абун Зарема Багьавудинова полициялде ячун йиго. Гьениб полициялъулазе хIалтIизе квал-квал гьабунин абун административияб тамихIалде цIазехъин йиго гьей.\nБагьавудиновалъ «Эркенлъи» радиоялъе бицана гьел кьвагьизарурал минабазул бетIергьаби ругин салафиязул гъорлъ ругел васазул умумулилан. Гьединго гьел васазул цIара рукIун руго апрелалда Буйнакскалъул «Хвалил эскадроналъ» тIиритIизарурал «чIегIерал сияхIаздаги».\n«ГIумарова ПатIимат ккола ГIумаров Заурил эбел, Къаранаева Зулейха йиго Къаранаев Ханил эбел, Царитилов Асадула ккола Царитилов АхIмадил эмен. Полициялъулаз гьаб сагIат ккун вуго 60 сон барав Асадула Царитилов, гьесде ярагъ рокъоб цIуниялъул гIайиб гIунтIизабулеб буго. Гьел гIадамал щибго гьечIого хутIанин абизе бегьула, къотIнор хутIарал гьел гIага-божараз жидехъего рачун руго. Къаранаева Зулейха инеб бакI гьечIого йикIун дица дирго дое ячана. «ЧIегIераб» сияхIалда ругел гьел гьезул лъималги дида кир ругелали лъаларо. Гьез шагьар тезе ккун тун буго, щай гурелъул кидаго гьоркьоса къотIичIого салафиязда хадуб халккун букIунелъул. Киназго абула нужее бокьухъе хьвадейила, бокьухъе динги гьабейилан, амма гIолохъанчияс мегеж тарабго , къокъал гIагал ругеб тIажу ретIарабго, гьев мажгиталде хьвадизе лъугьарабго гьесда хадуб халкквезе лъугьуна. Багьа-багьана батун полициялде рачуна гьел, гьединлъидал гIемерисел гьеб кинабго чIалгIиналъ батIиял бакIазде рахъунел руго».\nГьединго Багьавудиновалъул рагIабазда рекъон рукъзалкьвагьизарураз абулеб буго жидер минабахъ кинабниги ярагъ букIинчIин, гьеб ургъунго полициялъулаз гьабураб иш бугин, гьез жидецаго кьвагьулел жалги лъун щущазарунин жидер минабийилан.\nПолициялъул лъазабиялда рекъон 6 маялда Буйнакск шагьаралда хасал тадбирал тIоритIулаго лъабго чиясул рокъоб батун буго жидецаго гьарурал кьвагьулел алатал, гьел нахъе росун бажаричIого гьеб бакIалдаго кьвагьизаризе ккун руго. ГьабсагIат кьвагьулеб жо батараб рукъалъул бетIергьан полициялда вуго, гьезул щаклъи буго гьел кьвагьулел алатал 9 маялъул байрамалда хIалтIизаризехъин рукIанилан.\n«Ч1ег1ераб сиях1алде» умумулги росун руго\nГендерие бецIизе буго гIицIго бека-биххараб къайи-цIа


Кавказалда ислам ва терроризм\nРоссиялъул гIелмабазул академиялда ракIалда буго гIагараб заманалда Шималияб Кавказалда конфликт цIикIкIиналъе гIиллаби ралагьулеб хасаб экспертазул къокъа гIуцIизе. Гьез кьезе ккола жидерго цIех-рехазул анализазул хIасил 2013 соналъул ахиралде щвезегIан.\nГьанжелъагIан батIи-батIиял диниял экспертаз ва политологаз, журналистазгун гIалимзабаз рехсолеб аслияб проблемалъун рикIкIунеб буго Шималияб Кавказалда ва хасго Дагъистаналда хIинкъи гьечIолъиялъул масъала.\nКъуваталъул идарабаздагун изну гьечIого яргъид гIуцIаразул чанго соналъ халат бахъараб рагъулаб дандечIеялде жанире щибаб къоялъ батIи-батIиял гIадамал цIалел руго ва гьадинго халатбахъани тIубараб республика кIийиде бикьизабизе буго абун хъван букIана 2005 соналъго Дагъистаналъул пачалихъияб университеталъул профессор Михаил Вагьабовас.\nЖиндирго тIехьалда гьес бицунеб букIана гьелъие аслияб гIилла бугин динияб дандечIей. Амма динияб дандечIей гIалимзабазул дагIбаялдаса цебе инароан гьеб дандечIеялда гъорлъе пачалихъ жубачIони абун.\n«Исламалда жаниб бищунго цоцалъ данде кколареб ва киданиги цо пикруялда рачIине рес гьечIеб кIиго рикьиялда гъорлъе жубана пачалихъ ва гьезул цоязул рахъги ккун, цогидаб гьукъараб къанун къабул гьабуна.\nГьеб хIужаялъ динияб дандечIей сверана политикияб дандечIеялде ва чIвай-хъвеялде», - абун бицана философиял гIелмабазул кандидат, диниял суалазул эксперт Саидов Садикъица.\nШималияб Кавказалъул исламиял цIех-рехазул централъул нухмалъулев Гереев Русланил пикруялда рекъон, ахираб заманалда Шималияб Кавказалда ислам макьидаса борчIараб гIадин чIаголъун бачIун буго ва пачалихъ гьелде хIадурлъун гьечIо.\nПачалихъалда жеги бичIчIулеб гьечIо щиб жо кколеб ислам ва кин хIалтIизе кколел бусурбабигун. «Ислам цебетIеялъулъ федералияб централда Россиялъул пачалихъалъе хIинкъи бихьулеб буго», - абун хъвалеб буго гьес жиндирго макъалаялда.\nБусурбабаз гIумру гьабулел регионазда ва хасго Кавказалда исламияб бичIчIи цIикIкIарабго Москваялъул рахIат кидаго холаанилан рикIкIунеб буго тарихчи Доногъо ХIажимурадица. «Эркенлъи» радиоялъе кьураб баяналда гьес гьадин бицана.\nДоногъо ХIажимурад: «Гьалдаго релълъараб ахIвал-хIал букIана I9 абилеб гIасруялъул ахиралда. Доб мехалъ тIоцебе Татарсатаналда ва хадуб цоги бакIаздаги раккана хасал мактабал. Гьениб диниял дарсазда цадахъ малъизе байбихьана светиял дарсалги. Гьеб рекIее гIечIо Петербургалъе ва бихьулеб буго гьезул рахIат хвараб рагъа-рашари.\nДокумент буго архивалда. Гьеб ккола Россиялъул империялъул жанисел ишазул министерас къватIесел ишазул министрасухъе хъвараб кагъат. Гьениб хъван буго, гIасрабаз кьижун рукIарал бусурбаби гьанже макьидаса рорчIун ругин. Жакъаги цIакъ гьелдаго релълъараб ахIвал-хIал буго.\nГьеб кагътида букIараб жо дида лъикI ракIалда чIана. Какги бан, кIалги ккун, мажгитаздеги хьвадун, хIежги борхун гIадамал рукIани тIалъиялъе гьеб гIола. Амма жибго ислам гьелдалъун лъугIуларелъул».\nДоногъо ХIажимурадил пикруялда рекъон, бусурбабазул жанисеб дагIба-рагIиялде къуваталъул идарабигун пачалихъ жубараб мехалъ гьелъие дандечIей гьечIого букIине рес букIинчIо.\nШималияб Кавказалда терроризм ва рагъулаб дандечIей цIикIкIиналъе гIиллалъун идеология хIисабалда жибго исламалъул хаслъи гуреб, пачалихъалъ гьабулеб мекъаб динияб политика бугилан рикIкIунеб буго Москваялъул къватIисел ишазул институталда бугеб Кавказулъул цIех-рехазул централъул эксперт Николай Силаевас.\nГьесул пикруялда рекъон, светияб пачалихъалъ рикIкIад гьаризе ккола жиндаса киналго диниял идараби яги рикьалаби. Шималияб Кавказалда официалиял диниял идарабазе квербакъиги гьабун цогидал гьединалго рикьалабазда данде къеркьолеб мехалда гьеб сверула политикияб дандечIеялде.\n«ЗагIипал пачалихъиял идарабиги ругони, ришватчилъиги тIегьалеб бугони, социалияб ритIухълъи гьечIолъиги батани, къануналги хIалтIулел ратичIони халкъалда ва хасго гIолилазда ритIухълъи батула диналда жаниб.\nГьеб мехалъ гIолохъанчи лъугьуна доб цояб рахъалда бугеб къокъаялъул тушманлъун. Щивав диналде вуссунев чияс дандечIолезул къадар цIикIкIинабулеб буго ва гьелъие ахир гьечIо», - абун абулеб буго жамгIияв хIаракатчи Уладиев Сулайманица «Кавказская политика» сайталъгун гьабураб гара-чIвариялда.\nКризисалдаса Шималияб Кавказ хвасар гьабиялъул хIалтIи жидеда тIаде кколел чагIи руго гьениб бугеб система гIуцIарал ва киданиги гьелда данде къеркьоларел чагIи абун рикIкIунеб буго RAMCOM абураб регионазул цIех-рех гьабулеб централъул нухмалъулев Денис Соколовас.\nГьесул пикруялда рекъон чIвай-хъвей ва терроризмалъул кьалбал дин гуро, гьеб ккола социалияб проблема, тIад динияб пардав бигъараб. Федералияб центалъ социалиял масъалаби роцIцIун хадур киналго диниял суалал тIагIине руго.\nГьединго Соколовас бицана, регион хвасар гьабиялъе федералияб централда лъалеб бугин кIиго нух: къуват цIикIкIинаби ялъуни гIарац цIикIкIинаби. Амма гьеб кIиябго нух буго хIасил кьолареб. ТIоцебесеб иргаялда хIалтIизабизе ккола федералияб къанун. ТIокIаб батIияб масъала гьечIо гьеб гурони.