Лакрал район ацIийлчин лайкь хьунни Республикалул БакIчинал Грантран\nДагъусттан Республикалул чIумуйнусса БакIчи Сергей Меликовлул вай гьантрай къулбас дурунни кIанттул цилакаялувшиндарал органнал 2019 шиналсса социал-экономикалул ккаккиярттахлу грантру дуллалишиврийн багьайсса Указрай.\nХьхьичIунсса кIанттурду бувгьуминнавух ва базилухгу дур Лакрал район. Лахъсса зунттал районнал дянив Лакрал райондалул бувгьуну бур кIилчинмур кIану ва мунинсса бахшишран дулун ккаккан дурну дур ца миллион ва шанттуршазарда къуруш.\nДакIнийн бутан, хьхьичIунсса муниципалитетирттан грантру дуллай байбивхьусса 2008 шиная шинмай Лакрал райондалул ацIийлчинни хьхьичIунсса кIану бугьлагьисса. Цалчин Грантран лайкь хьуссар Лакрал район 2009 шинал, 2008 шиналсса ккаккиярттайн бувну, аьщуйн щуну учин, Юсуп МахIаммадов райондалул бакIчину зий цалчинсса шинал хьун дурсса ккаккиярттахлу. Муния шиннай гьарца шинал лув-ялув ласайссар Грант. КIийла бувгьуссар цалчинмур кIану. КIану бувагу къабувгьуну лях ларгун дур так ца 2017 шин.\nГрантран дурксса арцу чун харж дан дакIний буру куну цIувххукун, Юсуп МахIаммадовлул бувсунни ларгсса шинал Грантран дурксса арцух Гъумуксса парк бакьин бувшиву, Дагъусттаннал Вирттаврал суратирттал аллеягу бувну. Гьашинуминнул ялув ттигу пикри банну тIий ур райондалул бакIчи.\nСледующая публикация Лакрал театргу бур лайкь хьуминнавух\nПредыдущая публикация Бухханнав барачат гьарнал ужагъравун


ТIиндиб имам Шамилилгун дандчIвай » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nГIажамалда хъвараб имам Шамилилгун ккараб гьаб лъугьа-бахъиналъул бицен батана ТIинди росулъ. Гьаниса нилъеда лъикI бихьула магIарулазда гьоркьоб букIараб адаб-хъатир. МагIарул миллат бикьизабиялда тIад хIалтIулел гIалимзабазе жаваблъунги ккола гьаб хъвай-хъвагIай. МагIарул мацI ГIанди-гIурухъ ГIабдурахIман Данияловас билълъанхъизабунилан бицарал чагIазда цIехезе бегьуланилъеца – гьаб хъвай-хъвагIайги гьес тIамун гьабураб жойищилан? Гьелдалъун нилъеда бихьулеб буго болмацI ХIХ-б гIасруялдаго кинабго магIаруллъиялда киназего гIаммаб жамгIияб алатлъун букIараблъи. Гурони щайзе ТIиндиса чиясе къваригIараб 1854-леб соналъ магIарул мацIалда гьаб жо хъвазе. Гьеб соналъ Имам Шамил унев вукIана Гуржиялъе (ЦIинандариса гуржиязул гиназазул хъизамал хъамиялдалъун хадуб машгьурлъараб чабхъен гьабизе). Унаго нухтIа ТIиндив рещтIарав гьесухъе рачIана гIалимзаби ва жамагIатчагIи, кIудияв Имамасе адаб гьабизе. Гьебго къоялъ рокъов щун хадуб хъвараб бицен буго гьаниб гъоркьехун кьолеб хъвай-хъвагIай. ТIиндиса бахIарчи Усайилав Къарахъа МухIамадтIагьирица рехсолев вуго Бусайилав хIисабалда. Амма гьеб росулъ ругел биценазда рекъон, гьесул цIар букIана Усайилав. Гьев хун хадув гьесул инсул гьавун вуго цоги вас ва гьесдаги инсуца лъун буго Усайилав абун цIар. Гьевги чIвана 1930-л соназда. Жеги гьанивго рехсолев Дибирасулав ккола ТIиндиса чи.\nЛа хIавла ва ла къуввата илла биЛлагь. Дун рокъове щун хадуб,дица хъвана имам Шамилил нижеда гьабураб гьаб калам. Ниж ана – дунги, Дибирасулавги, Усайиласул МухIамадги – жакъа имамасда тIаде, гьезие гьоболлъи гьабизе бокьун. Кодоб квенгун нижеца имамасда тIаде рачIине изнуги тIалаб гьабуна.\nИмам Шамилги гьесул наибзабиги рещтIун рукIана нижер росдада цебе бугеб Гъассилахъ абулеб колода. Кванан хадуб, дица имамасда абуна: «Гьав МухIамадил вас ккола дов Аргъванив шагьидлъарав тIиндисев Усайилав», – абун. Гьеб мехалъ имамас, тIаде вахъун, цIидасан нижер кверал росана. Гьанже гIодор рукIаян абуна.\n«МухIамад, дуеги дур хъизамалъеги дица баркала кьола ва лъияб дугIа гьабуна. Нужее Аллагьас лъиялдаса жазаги гьабеги, гъодинав бахIарчи гIезе гьавиялъухъ, рагъулъ, тушманасдаса щибго беркъачIого жиндир рухI бичарав ва тушбабазе кIудияб ками ккезе гьабурав. Гьес босана камилаб гъазават. Гьев нужее ахираталда ватила бахIарав гIадин. Дица гьесие бахIарчиясул цIарги кьуна. Гьединго нужер багвалазул, тIиндадерил лъиял бахIарзал дир бода рукIана: ГIалуч-МухIаммад, Денгал МухIаммад. Гьев ГIалуч-МухIаммадицаги ИчичIали ккараб рагъда бихьизе гьабуна бахIарчилъи. Гьединал лъимал хьихьарал нужер эбел-инсуе МахIшаралъул къоялъ дир кумек букIина. Иншаллагьу тагIала. Гьанже нужеца нужерго мурад бицине изну буго», – ян абуна имамас.\nЦинги нижеца гьикъана: «Дур къадру борхаяв, хIурматияв имам! Гьаб кIудияб аскар гьаниса эхеде рехиялъе щиб мурад бугеб?» – абун. Имамас жаваб гьабуна: «Нилъер магIаруллъи, лъарагIлъи ва чачанлъи гурелги, нилъее къваригIун буго нилъеда сверухъ ругел улкаби капурлъиялъул лагълъиялдаса эркен гьаризе ва жидерго ихтияраб улка гIуцIизе. Гьеб букIине гьабизе бацIцIадаб аварагасул шаригIат цIунараб улкалъун. Цо хан, цо лагъ гьечIого нилъер кинабго халкъ, жиндир ихтияраб букIине. Гьаб дир боги Гуржиялъе унеб буго, гьазул бетIерги дир вас ГъазимухIаммад гьавуна дица».\nГьеб мехалъ нижеца абуна: «Гьеб гуржиязул цIикIкIараб улка гьечIищ, дуца гIажамалдаса яги турказул добаса кумек щай тIалаб гьабичIеб?» – абун. Имамас абуна: «Нилъее щивго чиясул кумек хIажатаб гьечIо. Нилъерго халкъалъ кинабго рагъуе хIажатаб жо гьабула. Нилъее кумек жив бетIергьанав Аллагьасул бугони гIола. Аварагас кколеб ислам – Аллагьасул дин – ханзабазул кумекалдалъун билълъине гьабичIо. Жив, Аллагьасул кумекалдалъун билълъине гьабуна. Нужер букIинарищ Аллагьасдие квегъун кьураб аскар?» Гьеб мехалъ МухIаммадица гьикъана: «Чан азар чи ватила гьаб аскаралда?» – абун. Имамас хекко жаваб кьуна ва дагьаб тун букIана, сангар бухъулеб къоялъ аварагасул гIанаб батила абун. Цинги имамасе бокьана хабар къокълъизабизе. Хадуб нижеца гьикъана: «Гьанже нижее амру гьабизе бугищ?» –абун.\nИмамас абуна: «Нужеца нужер лъималазда ва нужер гIолилазда абе нужерго Усайилав гIадинав лъугьайин. БахIарчиясул хвел гьечIин, я дуниялалда, я ахираталда».\nНижеца квералги росана, нижги нахъ руссана.\n1270/1854 соналъул роол авалаб гIуж.\nХ1урматияв Г1аличулайил Мух1амад рак1 рак1Алъулго баракалла дуе дуца гьабулеб гьадиг1ан нилъер милаталъе пайдаяб х1алтухъ.\nАхираб заманалда дун кавполиталъул сайталда щола г1иц1го дур пикраби ц1ализе абун.\nТиндиса Г1аличулайил Мух1амадица "ДУН ВУГО АВАРАВ" абураб раг1и жакъа буго ц1ик1ун багьа бугеб цоги г1адатияв аварас абун таралдаса.\nЧерхалъе сахлъиги гьабулеб х1алт1уе икъбалги кьеги дуе К1удияв Алагьас.


Федералияб каналалъухъ гьоболлъухъ\nПолитикиял хIаял ва щакаб хIукму\nХIабиб НурмухIамадовасулгун гара-чIвари гьабуна «Матч ТВ» телеканалалъул корреспондентас\nГьал къоязда тIадагьаб цIайиялда UFCялъул чемпион ХIабиб НурмухIамадов гьоболлъухъ щвана «МАТЧ ТВ» федералияб каналалъул студиялде. Гьениб спортсменасулгун гара-чIвари гьабуна машгьурав спортивияв журналист Дмитрий Губерниевас.\n- UFCялъул мун гIахьаллъараб ахирисеб къеркьеялда ккараб тунка-гIусиялда бан, Невадаялъул атлетикияб комиссиялъ хIукму къотIана. Гьелда рекъон дуе изну гьечIо ичIго моцIалъ октагоналде вахъине, ва гIакIадуе къотIана 500 азарго доллар. Гьелда бан щиб абилеб?\n- ХIукму гьединаб букIине бугеблъи гIага-шагарго лъалеб букIана. Амма Невадаялъул атлетикияб комиссиялда кинго бичIчIичIо тунка-гIусиялъе кьучI лъурав чи дун вукIинчIеблъи. Гьеб байбихьана Макгрегорица ва гьесул командаялъ. Дицайин абуни ахир лъуна. Цоги рази гьечIеб хIужа ккола, дир командаялъул спортсменал Зубайра ТухIуговгун Абубакар НурмухIамадов лъагIалил болжалалда турниразда гIахьаллъизе гьукъи. Гьезие октагоналда къеркьезе ихтияр кьечIого, дунги гьениве вахъунаро.\n- Дур эмен ГIабдулманап НурмухIамадовас рикIкIунеб буго Конор Макрегорие ва гьесул командаялъе къотIараб хIукму тамахаб бугилан, ай ирландиялъулав октагоналде вахъине гьечIо бащдаб лъагIелалъ ва гьес гIакIадуе кьезе ккола гIицIго 50 азарго доллар. Дуда кин кколеб?\n- Инсул пикруялда тIадрекъола. Конорица гIакIадуе кьезе ккола дидаса анцIго нухалъ дагьаб гIарац. Дир хIисабалда, гьеб буго ургъунго гьабураб иш, политикиял хIаял. UFCялъул чемпионлъун вахъиндал бичIчIана дида нилъер пачалихъалъул спортсменазда данде политика хIалтIизабулеб букIин.\n- Мун тIаса лъугьине ккани, Макгрегорица щиб гьабизе кколеб?\n- Дица гьадин абила - бокьарав лагъасдаса Аллагьцин тIаса лъугьунеб мехалъ, гIадам гIадамасдаса щай лъугьине бегьулареб. БукIана ццим ва гьеб гIодоб къана къеркьеялдаса хадуб. Киназдаго бихьана ХIабиб щив, Макгрегор щив кколелали. ГьабсагIаталда гьесдаги дидаги гьоркьоб рекъел ккезе бугищали лъаларо, амма хадубккун бокьараб букIине бегьула.\n- UFCялъул президент Дана Уайтица цин абулеб букIана мунги дур командаги гьесул гIуцIиялдаса нахъе къотIизе кколин. Гьенже ахIи балеб буго тамихI цIакъго кьварараб бугин. Гьесул рахъалъ щиб абилеб?\n- Гьев дида гIицIго бизнесмен хIисабалда гурого лъаларо ва гьесул гIамал-хасияталъе къимат кьезе захIмалъизе буго. UFC тун къватIивехун яхI-намус бугев чилъун ватизе бегьулелъул гьев. ЗахIматаб заманалда гIезегIан кумекги гьабуна Данаца дие, цо-цо мехалъ ахIвал-хIал хIалуцинеги гьабулеб букIана. Гьединлъидал, гьесул хIакъалъулъ лъикIав-тIокIавин ялъуни квешав-хашавин абизе кIоларо.\n- UFC гIуцIиялда дуе дандекколарел рахъал ругищ?\n- Руго. БичIчIула гьеб коммерческияб гIуцIи ва гьелъул бищунго аслияб масъала гIарац гьаби букIин. Амма микьго, ичIго къеркьеялда тIатIала бергьарал цо-цо спортсменал гьенир рачелалъе гIоло къеркьезе риччаларо, машгьурал гьечIиланги абун. Дидаги хъинтIана гьеб чанго соналъ цебе Эдди Алварезгун къеркьезе къотIи-къай гьабураб заманалда. Нижеда гьоркьоб рагъул трансляция телевидениялъул каналаз босичIого букIине бегьулинги абун, UFCялъ американасда данде виччана довго Макгрегор. Гьеб битIун гьечIо. ДагIба гьечIо, гIарац гьабизе бегьула, амма дунялалда жубараб речIчIухъанлъиялъул рахъалъ бищунго къуватаблъун рикIкIунеб спортивияб гIуцIиялда тIоцебесеб бакIалда спорт букIине ккеларищ.\n- UFCялда гуреб цоги гIуцIиялъул турниразда цевевахъине ракIалда бугищ?\n- ГьечIо. Цо-цо дие дандекколарел хIужаби рукIаниги, UFC ккола ММАялъул рахъалъ дунялалда бищунго къуватал турнирал тIоритIулеб гIуцIи. Бокьилаан гьенибго халатаб спортивияб нухалъе ахир лъезеги.\n- Хадубккун щивгун къеркьезе бокьилеб?\n- Жорж Сен-Пьергун. Гьев ккола кIиго цIайиялда UFCялъул вукIарав чемпион. Лъала гьев жубараб речIчIухъанлъиялъул рахъалъ цевевахъине завалалда гьечIеблъи, амма ММАялъул чIагояв легендагун дандчIвазе щвелин буго хьул. Тони Фергюсонилгунги буго рагIалде бахъинабизе кколеб иш. Гьединго ракIалда буго боксалъул рахъалъ Мейвезерилгун къуват борцинеги. ГIемерал чагIаз абулеб буго гьесукьа дун къолин, ХIабибил бокс загIипаб бугин. Дун гIуна къуватал спортсменазда гьоркьов ва щибаб къо байбихьулаан хIалбихьияздасан, къецаздасан. Кидаго гьездаса бергьун гурого къаси макьуги щолароан. Гьединлъидал, дие бокьилаан Флойдгун рингалде вахъине. ГIадамазеги букIина гьелъул кутакаб интерес. Щайгурелъул жегиги къей лъаларев кIиго спортсмен дандчIвалев вугелъул ва гьезул цоясул гурого судияс квер эхеде борхизе гьечIелъул.\n- Ахирисеб къеркьеялдаса хадуб ВатIаналде тIадвуссингун мун дандчIвана улкаялъул президент Владимир Путингун. Гьес телефоналде ахIун бачIараб заманалда, хIакъаб жо, разилъун ватила.\n- Дун цIакъ разилъана Макгрегоридаса бергьиндал букIараб гIала-гъважаялдаса хадуб гьес ахIун бачIиндал. Президентас дида гьикъана къваригIараб-хIажатаб ва баркана бергьенлъи. Пачалихъалъул бетIерас дур анцI-анцI саназул хIалтIуе, захIмат-гIакъубаги бихьун, бидулаб гIетIги тIун нахъа тараб нухалъе лъикIаб къимат кьей гьеб кIудияб жо ккола. Баркала буго Владимир Владимировичасе.\n- Трампгун дандчIвазе гьечIищ гъира?\n- Буго. Америкаялъул цолъарал штатазде ине инсуе виза рагьунгутIиялда сверухъ чанго суал кьелаан гьесие.\n- Суалазе кьолел чIванкъотIарал жавабазухъ балагьун бихьулеб буго мун гIемер цIалдолев вугеблъи. Школалда цIализе кинав вукIарав?\n- Щуйил къиматазда цIаличIо, амма хашал къиматал росун вачIани, инсуца гIадлу гьабулаан. Къо спортивияб залалдаги тIамун, свакан рокъове щвараб заманалдаги тIамулаан гьес дун цIалдезе, хъвадаризе, къватIисел пачалихъазул мацIал лъазаризе. Гьединго рукIунаан болжалги бихьизабун цIалун лъугIизаризе кколел художествиял тIахьалги.\n- Биатлон бокьулищ?\n- Гьеб буго къохIехьей ва кутакаб хIадурлъи къваригIунеб спорт. Хасго финишалде щолеб заманалда хIажалъула къуватги сабурги. Лыжабазда хъещтIезе, конькабаздаго гIадин, гIемер лъаларо. ГIилла, инсуца сакъат ккезе гурин абун гьезде вахине гьукъулев вукIин. Амма гьанже ругьун гьавулев вуго ва ракIалда буго Дагъистаналда хоккеялъул стадион базе, гьединго рехсараб спорталъул федерацияги гIуцIизе.\nПрочитано 934 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 11 февраля 2019 10:15\nДругие материалы в этой категории: « Эркенаб гугари\tНурмухIамадовасул кIиабилеб бергьенлъи »


"МагIарулал ругел лъикIал гIадамал..." » Ассоциация учителей аварского языка\nАУАЯ » Цолъиялъул хIалтIи » "МагIарулал ругел лъикIал гIадамал..."\n"БакIал къваридалъур ракIал гIатIидал" магIарулал рукIин лъикIал гIадамал бихьана 13 январалда МахIачхъалаялда "Миллат" газеталъул гьитIинабго рокъор кIикъогоялдаса цIикIкIарав чи Баху МухIидиновалъул ахIиялда гъоркь ракIариялдалъун. Сундеха данделъарал гьел гIадамал балеб гIазухъ балагьичIого, кьиндалил квачалъул хIисаб гьабичIого, щвараб гIодобкъоялъул лазат босичIого БежтIадерил борхалъудасаги Гъизляралъул рагIалдасаги гIунтIун рачIун? Рахьдал мацIалде бугеб рокьиялъ, ахираб заманалъ школазда гьелдехун хисун бугеб бербалагьиялъ ва цо кинаб букIаниги рекIее парахалъи бачIунеб хабар авар мацIалъул нус-нус учитель цолъизавизе хIалкIварай Баху Шамиловналъ щиб бицунебали гIенеккизе.\nЩивасул бадиб букIана суалияб ишара. Рахьдал мацI цIунулезул байрахъалда гъоркь дагьай цеегIанги лъай кьеялъул министерствоялда хIалтIулей йикIарай, гьанже КIаратIе кIудияб хъулухъалде ккарай Раисат ГIабдулбасирова ятиги ккана кIудияб рохел магIарул учительзабазе. Ниж рихьизе бокьун щварай йигилан салам кьезе жание яккана халкъияй шагIир ТубхIат, разияб гьимигун ва гьуинаб каламгун.\nСундулха бицараб данделъиялда? Щивасул батана рекIел къварилъи ва гIузраби, гьел ричIчIулеб ва кинаб бугониги гIакълу кьолеб бакIалда данделъун ругелъул цо-цоккун рехсана. Фазул ватIаналда гьелъул тадбирал гIурус мацIалда гьариялдалъун щиб бичIчIулеб бугеб нилъеда, шагьаралъулцин гурел мугIрузул районазда рахьдал мацIалъул тIахьал тIагIинаризе лъугьарал директорзабазда щиб абулеб нужеца, дие бокьун хисанин рахьдал мацIазул сагIтазул къадар цIалул планалдайилан лъугьарал хIакимазе кинаб кьолеб бугеб къимат???\nКинаб нилъеца кьуниги гьечIеб гурищха ургъел тIадчагIазе берцин рихьи гуреб! ТIадчагIазин абуни гьабулебщинаб бугилан ккола мацIги, цIарги, кьибилги нилъер маданияталъулго лъугIизабизе.\nХалкъ - гьеб кIудияб къуват буго,амма кагътида хъвараб закон нахъе хъвагIазе гьелда бажаруларо. КIудияб хьул буго гьаб цолъияллъул къуваталдалъун, нилъее канаб чирахъ кодоб ккун цеехун уней Бахуцаги, методикияб рахъалъ квер ккун цере рачунев ХIайбула Вакиловасги тIамулел галаби нилъер лъикIлъиялде рачинилан.\nАссоциациялъул планал цере рахъана гьелъул нухмалъулей Баху Шамиловналъ, кинавниги чиясул пикруялда рекъон хIадурана лъагIалица гьабизе бугебщинаб, бичIчIизабуна кинабго мацIалда сверун бугеб ахIвал-хIал.\nЛъикIлъиялде хьулгун, хинаб асаргун, гьабизе бугебщинаб къалмидеги босун рахъ-рахъалде рикьана магIарулал.\nКибго багьадурлъи бихьизабурал магIарулаз гьаб гъинги тIаса рехилеб батила!\nДобавлено: 14-01-2018, 14:46\nАхIуе жаваб !


Адамти кьабулбариб - Статьи - Сетевое издание «Кала-корейш медиа»\n05.07.2018 08:23 Четверг\nИюньна 30-йчиб Дагъистан республикала халкьла художестволати ваяхI дирнила шали гьалабяхI башахънила управлениела начальник Мурад Ихласовли Дахадаевла оайоннизиб адамти кьабулбариб.\nИл бархIи, выходной биъниличира хIерхIеили, 10 адам бакIиб приемличи. Илдани ахъдуцибти масъултазирадли сарри гьундури къулайдирни, шимазир лайикьти шуртIри акIахъни, хIянчиличи кабалтни ва цархIилти.\nКубачивадси Дауд КIуцIуловли Уркарахъибадли Кубачи башуси гьуни къирли буцахъес хIяжатли биъниличила бурулри.\n«ИшбархIилис район гьалабяхI башахънилис туризмала халаси кьадри леб. Амма гьундури къулайси агиличир хIедиънили ил шайчибси масъала хIярхIбирахъули саби. Ил масъала чумал дус челукьусили бетаурли саби», — буриб Дауд КIуцIуловли.\nРайоннизиб хутIла линия барсбарес хIяжатли биъниличила багьахъур КIишала шлизивадси ГIяхIмад Ибрагьимовли. Илини бурни хIясибли, районнизирти хутIла линиялис хасдарибти тIулри дукьдуи сари, линия шимшали буцили саби, 1960 ибти дусмачирадли илди дарсхIедарили лерал. Ва илкьяйдали вецIани дусмазир илдачирли, районна адамтала челукьути имцIадикIули сари.\nМеусишарадси ЖумягI МяхIяммадова дугьаризур КФХ-лис ижаралис пайдалабарахъес багьандан мицIираг гIяйдикIахъути мер-мусаличиб ванза декIарбарахъес багьандан.\nУркухъла шила бекI ГIябдулгIязиз Юсуповли тиладибариб райцентрлизиб канализация кабихьахъес ва сагаси водопровод бирнила хIянчи ахирличи дикахъес багьандан республикала бюджетлизирадли арц декIардарахъес.\nЗилебкIибадти ПатIимат Къужаева ва Рамазан Хатаев дугьабизур чула шилизиб сагаси школа ва дурхIнала анхъ дарахъес кумекбарахъес. «ИшбархIилис ЗилебкIила школализиб бучIули саби 100 ученик. 2018 ибил дуслизиб цаибил класслизи аркьян 24 дурхIя, 2019 ибил дуслизиб биалли – 31. Илдигъунти баянтани чебиахъули саби нушала шилизиб адамти имцIабикIни ва чилра дурала мер-мусаличи арвашули хIейъни», — рикIар ПатIимат Къужаева.\nУркухъла историяла-краеведунала музейла директор Исматуллагь Разакьов музейла документуни гьунчидушахъес кумекбарахъес дугьайзур.\nИлкьяйдали районна адамти хIянчиличи кабалтнила, шимази газ букахъес хIяжатли биъниличила масъулти ахъдурцули, дугьабизур. Мурад Ихласовли буриб адамтала дугьабизуни пикрилизи кахIесили хIедалтниличила. Илдала дугьабизунала хIекьлизирти хIукмурти кьабулдарахъес багьандан илди гIягIнитигъунти министерствобази ва ведомствобази дурхьути сари.


Щибаб къоялъ радал лъи¬мал пас¬тIа¬на¬лъухъ балагьизе унаан. » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Детский уголок - БурутI » Щибаб къоялъ радал лъи¬мал пас¬тIа¬на¬лъухъ балагьизе унаан.\nЩибаб къоялъ радал лъи¬мал пас¬тIа¬на¬лъухъ балагьизе унаан.\nДобавил(а): istina от 13-05-2015, 15:59\nХасалого лъимал школалъул\nпастIаналъе рохъо бакIаризе лъугьуна. Рохъоялъ беэн гьабураб ракьалда овощал\nлъикI рижула. Щивас кIи-кIи ведро рохъдол босун бачIана. Их щвана. ГIазу биунеб букIана.\nЛъимал, белалда хIарщ рекIунареб хIалалда, кьерал рухъизе ва рахъал гьаризе\nлъугьана. Хьон хьазе кколеб куцги учительницаялъ баян гьабуна. Ламадуралъул\nгIисинал хьоназда тIаде дагьабго ракь хъваниги гIола. ЧIахIиял хьонал хьалеб\nмехалъ, гьезие рахъ гъварид гьабизе ккола. ТIоцебе пастIан чIобогояб бакI\nгIадин букIана. Амма, тIаде цIад барабго, мухъ-мухъккун чIараб жо тIаде баккарабго,\nгIурччинлъиялъул цIуна. ПастIаниб баккулеб бугеб гIурччинлъиялде\nлъималазул гъира кколеб букIана. Гьале, ракьулъа къватIире раккун рачIана\nламадуралъул гIурччинал гIучIал гIадал тIанхал. ЧIакIултIаналъул тIанхалги\nпарпадизе лъугьана. Цо хурхине бакIги къваригIун, тIуртIудулеб\nхилъалодул рачIги букIана. Лъимал цохIо рекьарал жал тIаде\nраккиялъухъ балагьун чIолел рукIинчIо. Гьез тIаде раккаразе кIудиял гIезеги\nкумек гьабулеб букIана. ПастIан чIаралеб, чIахIалдаса бацIцIад гьабулеб\nбукIана. Гьезда чIар гIемерлъиялъул хIакъалъулъ учительницаялъ бицараб хабарги\nракIалде щвана. Ччутидул цо чIахIалда нусазарго хьон бижула. БагIарараб заман тIаде щвана.\nГьелъулги лъималаз ургъел гьабизе ккола. Щибаб къоялъ радал лъимал пастIаналъухъ\nбалагьизе унаан. "ХъапустIаналда хIапара бугодай, охцерал лъалъазе\nккеладай?" - абун халгьабулаан. Лъимал, свак лъачIого, хIалтIана.\nХасалихълъиялда гьез рохалилаб дандчIвай гьабуна. Школалъул пастIаниб\nбекьараб жо гьарзаго бижана. Найил гьоцIо гIадаб гьуинаб талганги\nгургинлъана. ХъапустIаналъул бутIрулги, кодор ккуралго, къир-къири бахъунеб\nкуцалда къвакIун лъугьана. Лъималазда тIаде борхизабизе кIолареб хъабахъги\nбижана. Гьеб хъабахъ выставкаялде, кверзул гьакида лъун, щвезабуна. Н. НадеждинаГI\nлъарагIалде унев гIалимчи Гъазданущиве щун вуго. Гьоболасул лъадуца гьесда\nабун буго: "ГIакдаца рахь биччаларого буго, цо сабаб хъвай", - ян.\nАсул хъвалеб гIадатго букIун гьечIо, гьечIониги, цогидал дибирзабаз гуккун\nругьунай гIаданалъул ракIбакъвазе бокьичIого, сукIун цо кагъат кьун буго:\n"Лакаялда гьоркьобги букъун, лълъурдузда бухье, радал-къаси чуриги кье,\nтIаде гIатIги бай, гIисин гьабун къунцIараб херги бай, цебеса камизе течIого, -\nянги абун. - Сабаб къабуллъизе ккани, гьедин гьабиз ккола", - янги абун\nбуго. ГIака, гьес абухъе, хьихьун буго,\nва гьелъги къойидаса къойиде гIемераб\nрахь кьун буго. ЦIакъ йохун, сабаб хъварасе рахьи балей, гьесул хIурмат\nгьабизе, баркала кьезе кидадай гьев вачIинаян йикIун йиго гьей. Ахирги вачIун\nвуго. Йохуца холаго, бицун буго, дур сабаб къабуллъун, гIемераб рахь бечIчIанилан.\nЦIурал чадал гьарун, гьесул хIурмат гьабун буго, гьесие баркала кьун буго.\nГьоболас абун буго: "Дир сабаб гуро къабуллъараб, дурго бербалагьийин.\nЦебе дуца, хашго тун, рахь букIун гьечIо, гьанже дуца лъикI хьихьун, рахь\nбачIун буго". "Гьанибе босе доб сабаб",\n- ан абун, ралагьун руго. Хъвараб жого гьечIеб кагъат батун буго. "ГIака лъикI хьихьеян абурабани, дуца лъикI хьихьилароан,\nсабаб хъваларин абуни, дур ракIхвелаан. Гьебги багьанаде ккун, хьихьилеб\nбатила абун, кьуна духъе кагъат. Сабабалдасан жо кколаро, кколебани, тIолго\nдунял сабабаз хIалтIизабилаан", - абун бицанила гIалимчияс.\nМакказда хадуб лъугьун букIана\nхъарчигъа, амма цонигияб гьелъухъе кквезе щвечIо. Гьезие хIилла ургъизе\nракIалде ккана хъарчигъаялда. Макказул рукъалда гIагарлъухъ бугеб цо гъотIодаги\nчIун, гаргадизе лъугьана гьеб, жиндие бокьун бугила нужее хъулухъалъе\n- Дие нуж рокьула, - ян абуна\nгьелъ. - ГьабсагIат иш гьечIого буго дун. Нужеца дун нужехъего биччай ва парччахIлъун\nте. Дица нужее хъулухъ гьабила. Цогидазда къварид гьаризеги риччаларо.\nМаккал разилъана, хъарчигъа\nжидехъего биччана. Жанибе борчIараб мехалъ батIайиса гаргадизе лъугьана гьеб. - Дун буго нужер парччахI, нуж дихъ\nгIенеккизе ккола. ТIоцебе, щибаб къоялъ дица кваназе ккола цо-цо микки. Щибаб къоялъ цо-цо микки кваналаан\nгьелъ. Гьанже рекIеда ратана маккал, щиб гьабилебали ургъизе лъугьана. Амма\n- Биччазе бегьулароан гьеб\nнилъехъего, - ян абуна гьез. - Гьанже гьабизе жо гьечIо. Лев Толстой\nАвтор: Айшат ХIалакова\nХIалтIи батарасда боцIиги батулебРОКЬУЛ РАЧЕЛ КЪАЗЕ ЧИ КЪВАРИГIУНАРатIлихъ гуреб, рекIехъ балагьизе кколаЭбелалъул сабруРекарал тIугьдул


Кинаб къагIидаялда тахшагьаралъул коммуналияб магIишаталъ хасалиде дандчIвай гьабулеб бугебали цIех-рех гьабизе ниж щвана МахIачхъалаялъул ЖКХялъул управлениялъул нухмалъу лев Шамил МухIамадовасухъе. Гьесул рагIабазда рекъон, централияб отоплени ялъул ва хинабгун цIорораб лъим кьолел рогIразул хал-шал гьабун, хисизе кко лелъур хисун, къачIазе кколелъур къачIан хIалтIаби гьарун руго.- Исана дунял цу дунго цIорозе букIинги хIисабалде босун, нижеца хIалтIабиги цереккунго гьаризе байбихьана. Отопление, хинабгун цIорораб лъим кьолел рогIралго гIадин, нижеца къачIана канализация, гIемертIалаял минабазул тIохал, подъездал, ай квер бахъана нижер жавабчилъиялда бугеб шагьаралъул магIишаталда. Хаса лиде хIадур ругин абурал паспортал кьуна 1772 гIемертIалаяб минаялъе.\n- ЦIакъго цIорораб заманалда токалъул мухъазда ялъуни отопле ниялъул системаялда авариял ккани, хехаб къагIидаялда гIунгутIаби тIагIинарун бажарулищ шагьаралъул ЖКХялъухъа?\n- Гьединал лъугьа-бахъинал ругони, бакIазде ун, гIунгутIаби тIа гIинарулел хасал къокъаби рукIуна газалъул, токалъул, лъел жаваб кьолел идарабаз чIезарун. Токалъул бицани, авария ккарал мухъал къачIалебгIан мехалъ, гIадамазе канлъи кьола цогидаб, ай нахъраталилаб мухъалдасан.\n- ЦIорой ккелалде нижеца исана кинабго хIисабалде босун буго. ТIоцебесеб иргаялда, къачIан буго къватIаздаса гIазу хъвалеб техника. Гьеб хIалтIи тIубазе буго «МахIачхъала-1» МБУялъ. Нухаздаса цIер биинабизелъун хIадурун буго 800 тонна салул, 40 тонна химиялъул реагентазул ва 70 тонна цIамул. Гьединго рацIцIад гьарун руго канализациялъул рогIрал, люкал. ГIемертIалаял минабазда хадур рухьинарурал хъулухъ гьабулел компаниязги тIоритIана хал-шал гьабиялъул тадбирал. Гьез нижехъе кьурал баяназда рекъон, гьабсагIаталда гIунгутIаби ругел бакIал гьечIо. Темирхан ХIАСАНОВ\nПрочитано 110 раз\tПоследнее изменение Пятница, 19 ноября 2021 11:40\nДругие материалы в этой категории: « Рахьдал мацIалъул байрам\tСахлъицIуни »


КIудияв шагIир гьавуралдаса 95 сон тIубаялде\nПушкин ва Кавказ\nНилъ ругьунлъун руго «Пушкин щварал бакIал, Пушкинил къокъаялъул шагIирзаби, Пушкинил заман» абурал калимабазде. Нилъее гIадатияллъун лъугьун руго гьел рагIаби. Пушкин щварал бакIазул рехсей гьабулаго, дида цебечIола тIолабго дунял.\nКавказалда Пушкин щварал бакIазул бицунаго, «бакI» абураб рагIи рекъон кколаро. Кавказ – гьеб буго кIудияб ракь, поэзиялъул пачалихъ. ГIадада гурелъулха Белинскияс абураб гIурус поэзиялъул кинилъун лъугьанин Кавказ. ГIурусазул унго-унгояб поэзиялъе Кавказалъул «кавабазул кIул» кодобе щвана гIурусазул тIоцевесев шагIир Александр Сергеевич Пушкинихъе. ЛъикIав устарас гIадин, гьес гIодове виччан ричIана гьеб поэзиялъул балъгоял кIулал.\nКIиго нухалда щвана Пушкин Кавказалде – шагIирасул гIумру къокъаб букIун буго. ТIоцебесеб нухалда гьев щвана 1820 соналда. Къого сон барав шагIирасул рекIее кIудияб асар гьабуна Кавказалъул кьер-кьераб тIабигIаталъ. Гьев хIайранлъизавуна мугIрузул халкъазул бахIарчиял ишаз, гьунараз, гьезул гIамал-хасияталъ, гьес байбихьана магIарулазул гIадатал, гьезул маргьаби-къисаби, бакънал, кучIдул лъазаризе. Кавказ лъугьана гьесул шигIрияб хIаракатчилъиялъул темалъун.\n«Кавказалъул гьалдолел къоязул» бицунаго, А.С. Пушкиница веццана А.П. Ермолов – 1812 соналъул ВатIанияб рагъул бахIарчи, доб заманалда гIурус пачаяс Кавказалда тарав сардар. Ермоловас тIасабищана Кавказалъул халкъал тIуранго тIагIинариялъул политика: гьесул буюрухъалда рекъон, рухIулел рукIана тIурарал росаби, чIунтизарулел рукIана хурзал, къотIулел рукIана рохьал ва ахал, гIасияб балагь бачIинабулеб букIана Кавказалъул гIадамазде: «МутIигIлъе, Кавказ, Ермолов вачIунев вугин!»\nАмма Кавказ Ермоловасе мутIигIлъичIо. Гьеб «мутIигIлъана» гIелму-лъай цебетIураб Россиялъе – А.С. Пушкинил ва Л.Н. Толстоясул Россиялъе. Цинги, ичIго соналдасан, 1829 соналда, цIидасан Кавказалде вачIана Пушкин. Гьеб мехалда шагIирас хъвана гIемерав чи хIайранлъизавураб «Кавказалъул асир», хъвана цIаларасул ракI асир гьабулеб «Берцинай меседу, ахIуге дий кечI...». КIиабизе Кавказалде щун хадуб гьес хъвана: «Кавказ», «Нух ччукIараб бакI», «Калмыкалъе сайгъат гьабураб», «Казбекалда бугеб монастырь», «Гуржиязул гохIазде сардил бецIлъи рещтIана», «ХIапизидаса», «Делибаш», «Баракатаб буго доб къо, доб сагIат», «МугIрузул кьурабазда гьоркьосан чвахулеб буго Терек», «Гьале дол пашманал кьурабазул кIкIал», «ХIинкъиги чIалгIенги», «Арзурумалде сапар». ШагIирас чанцIулго рехсана Кавказ жиндирго гIемерал кагътазулъги. Гьел цIалидал, Достоевскияс хъвана, Пушкинида кIолин «чияраб миллаталъулъе лъугьине», бихьизабуна «тIолабго дуниялалъул тIалаб-агъаз рекIелъе босизе» бажарулин гьесухъаян.\nГьеб киналдаго разилъизе ккола. Амма, дир хIисабалда, Кавказалъул миллатаздехун Пушкинил бербалагьи «чияраздехун» гIадинаб букIанилан абизе рекъараб гьечIо. ХIакъикъаталдаги кIудияв шагIирасе чияраб миллат букIунаро.\nДида ракIалде ккола, тIоцеве Кавказалде щвараб мехалъ, Пушкиние гьеб букIанин гьев хIайранлъизе, сагьвиллъизе гьавураб бакIлъун. Гьелъие нугIлъи гьабула вацасухъе хъвараб кагътида ругел гьадинал рагIабаз: «ГIайиб гурищ... мун дида цадахъ гьечIелъул: цоцазда цун ругел гьал мугIрузул гьайбатаб кьералъухъги цIороца рацарал гьезул тIогьазухъги валагьизе. РоцIараб рогьалил гIужалъ рикIкIадасан гьел рихьула батIи-батIияб кьералъул, амма рагъаричIого чIарал гIажаибал накIкIал гIадин». «Евгений Онегин» абураб романалда Пушкиница Кавказалдехун хитIаб гьабулеб буго:\nДуца гьал рухIиял хIикмалъабазде,\nУнго, чан нухалъ дун къабул гьавурав.\nДухъ хIасрат бергьарав, духъ рухIдаллъарав,\nДица чанцIул дуда дандчIвай гьабураб.\nКIиабилеб нухалда вачIараб мехалда, гьесие Кавказ лъугьана жиндирго пикраби тIаде цIараб бакIлъун. Гьелдаса хадуб, сундул хIакъалъулъ хъвалеб бугониги: «Евгений Онегин» романалдаги, «Тазит» поэмаялдаги, «Цинги ниж церехун ана», «Дица цо диего памятник бана», «Къуръаналда релълъун хъвараб» абурал кучIдузулъги шагIирас рехсолеб буго Кавказ. Кавказалда хурхараб темаялдаса гIемерго рикIкIалъарал асарал гьечIищха гьел...\nКавказалъул рагъул пикрабазде вана Пушкин, кIиабилеб нухалда гьаниве щведал. Гьесул пикру-гIакълуялъулъги кIудияб хиса-баси ккезабуна гьеб сапаралъ. Гьанже гьес хъвалеб гьечIо: «МутIигIлъе, Кавказ...» – абун. Ермоловасдехун букIараб бербалагьи хисун буго. Кавказалде унаго, гьесухъе щведал, шагIирас хъвалеб буго: «Гьесул гьими сурукъаб буго, – ххвалие гьабулеб гьими бугелъулха гьеб», – ан.\nНилъер рекIелъе лъугьунеб пикру гьабизе ккараб бакI дандчIвала «Арзурумалде сапаралдаги». Сапаралда вугев Пушкин, гьел цIунун цадахъ рукIарал рагъухъабаздаса дагьавги нахъа хутIула, гьалагаб хъудигун чвахун унеб Терекалъухъ валагьун. АскIове вачIун, цо солдатас гьесда абула:\n– Нахъа хутIизе чIоге, дур бетIерчIахъаяв. ЧIвала мун гьанив.\n– Щай? Сундухъ?\n– Щаяли, сундухъали цIехечIого, чIван рехула. Цинги лъугIула иш. Тушбаби руго сверухъ.\n– Тушбабийилая? Лъил тушбаби?\n– Лъил тушбабийилая? ГьабсагIат кьвагьдезе лъугьина. Гьеб мехалда лъала лъил тушбаби гьелали.\n– Гьел дирги дурги тушбаби кколел ругоха? Уйищ?\n– БичIчIуларедухъ кIалъалев вуго, бетIерчIахъад, мун.\nМун кисайилан гьикъана гьесда Пушкиница. Рязаналдаса вугилан кьуна жаваб.\n– Гьал мугIруздаса гьел гIадамал дур росулъе рачIун рукIанищ? Гьез дур мина-рукъ бухIанищ?..\n– Вай, БетIергьан Аллагь, батIаго гаргадулев вуго мун...\nЦинги хIикмалъун хутIарав солдатас абула: «Гьадинаб бугоха, бетIерчIахъад, нижер хъулухъ...», – илан. Гьединал бакIал гIезегIан руго Пушкинил асаразулъ.\nГьанже гIемерисезул кIалдир ругьунал рагIабилъун лъугьун руго «Кавказалъул миллаталъул чиясул гьумер» абураб калима. Пушкин Кавказалдаса вукIанилан чIезабизе лъугьинаро дун, амма Пушкин шагIирасул «гьумер Кавказалдаса чиясул буго». Гьениб кин абилеб: «Русалъул махI бугилан», яги «гьесул чорхолъ Африкаялдаса чиясул би букIанилан».\nПушкиница Кавказалъул хIакъалъулъ хъвана гIезегIанго кучIдул, чанго поэма, ракIалда букIана кIудияб роман хъвазеги. Гьес ахIулел рукIана Кавказалъулгун рагIи дандеккезабейилан, рекъел гьабейилан. Гьединаб шигIру-назмуялъулаб васият гьабуна гьес жиндаса хадур рахъине ругел шагIирзабазеги.\nПушкинил ирс бечелъизабуна гьесдаго релълъун хъвадаризе лъугьараз ва гьесул иш цебехун бачараз. Михаил Лермонтовас жиндирго хасаб нухдасан цебехун бачана гьесул иш. Пушкиница тараб ирс прозаялда бечелъизабуна кIудияв хъвадарухъан Лев Толстояс. ЦIакъго тIадегIанаб гьеб лъабабго цIаралда тIаде жубазе мустахIикъаб буго Украинаялъул машгьурав вас Тарас Шевченкол цIарги. Гьудуллъи гьезие букIана кIудияб поэзиялъулаб гIаламатлъун. Гьанже гьеб биххун буго. Амма, Пушкиница абухъе, «дагIба-рагIи кIочон тун, кIудияб хъизамалда цолъила халкъал…».\nРагъул-Гуржи нухдасан сапар гьабураб соналда Пушкиница хъвана «Кавказ» абураб цIакъго лъикIаб кечI. Гьеб байбихьула: «Кавказ дида гъоркь буго, Борхалъуда цохIо дун…» абураб мухъалдалъун. ГIемерисез рикIкIуна гьелъ Россиялъул зулму-хIал загьир гьабулеб бугин. Гьанже, гьел рагIабиги такрар гьарун, цо-цояз хIаракат бахъулеб буго: «Кавказ Россиялъул ракь бугилан», гьелъул магIна хисизабизе. Дида ракIалде кколаро гIурус халкъалъул цогидазулалдаса тIокIлъи-тIадегIанлъи бугилан абураб магIна Пушкиница гьел рагIабазулъ лъун букIун батилилан. Гьес загьир гьабулеб буго Кавказалъул тIабигIаталъул тIаде ракIцIалеб хасият.\nГьанже дие бокьилаан гьеб пикру дагьабги дуруслъизабизе: «Кавказ нилъедасаги тIадегIанлъуда буго. Ва нилъер масъала ккола ишазги, шигIрабазги, ахIулел кучIдузги цIар-рецц гьабун, машгьурлъизабизе жиндир халкъаз гIурусазулгун ва цогидал халкъазулгун гьудуллъи-вацлъиялда гIумру гьабулеб бугеб гьеб гьайбатаб ракь».\nДагъистаналда цониги шагIир гьечIо Пушкиние кечI сайгъат гьабичIев ва гьесул кучIдул жиндирго рахьдал мацIалде руссинаричIев. Гьесул хIакъалъулъ кучIдул ахIана Сулейман Стальскияс. Гьесулгун «мушавара гьабун, гIакълу дандбана» ЦIадаса ХIамзатица. Кидаго кIоченаро гьесул хIакъалъулъ ХIамзатица хъварал мухъал:\nПушкин, мун хваравилан,\nРикIкIен гьечIел асараз\nЭл гьереси гьарула.\nЧIарал дур гъутIбузул махI,\nТIаде гъенелеб буго.\nМун чIаго вукIиналъе\nКьучIал нугIзаллъун чIола.\nНилъ ругьунлъун руго гIицIго гьесул заманалда рукIарал шагIирал Пушкинил къокъаялъул шагIираллъун рикIкIине. Амма, цогидаб заманалъул бищунго лъикIал шагIирзабиги рачинаан дица гьесул къокъаялде гьоркьоре. Гьез гIумру гьабулеб букIараб заман гуро дица кьочIое босулеб. Гьанже нилъее Пушкинил заман гьечIо, буго Пушкинил адабият.\nДагьав цевегIан дун щвана Китаялде, Шанхай шагьаралде. Гьениб нижер делегациялъ тIугьдул лъуна Пушкинил памятникалда цере. Гоминданил заманалдаги культурияб революциялъул заманалдаги – чанго нухалда щущазабуна гьеб, амма щибаб нухалда цIидасан къачIана. Гьанжеги гьеб бахъун чIун буго, гIицIго Россиялдехун гуребги, тIолабго дунялалдехун гьумерги буссинабун. Пушкин вугелъулха Россиялъулги, Китаялъулги, Кавказалъулги – тIолабго дунялалъулго шагIир.\nДун вохарав вуго МахIачхъалаялда, Пушкинил цIар лъураб библиотекаялда цебе бугеб ахикь, гьесул памятник эхетун букIиналдаса. Гьев машгьурав шагIир ракIалдещвеялъе лъурал бищунго лъикIал памятниказул цояб буго гьеб. Щибаб соналъ, Пушкинил къоял тIоритIулаго, хъвадарухъабиги, интеллигенталги, студенталги, цIалдохъабиги данделъула гьенир ва кучIдул цIалула.\nГIемер руго Пушкиние памятникал. Гьезда берчIвазе битIккана дие. Москваялда дир рукъ букIана Пушкинил памятникалда гIагарлъухъ, Тверской бульваралда. Одессаялда Приморский бульваралда эхетараб Пушкинил памятникалда цере дица тIугьдул лъуна, Дагъистаналъул делегациялда цадахъ гьениве щведал.\nДица магIарул мацIалде руссинаруна Пушкинил гIемерал кучIдул ва поэмаби. Гьев шагIирасдехун кIудияб рокьи буго дир рекIелъ – дие ирсалъе щварабги дилъго бижарабги.\nЦо нухалда ниж МахIачхъалаялдаса Дербенталде унел рукIана. Нижер цояс абуна, «Кавказалъул миллаталъул чиясул гьумер» бихьизабилин гьабсагIат нужедаян. ХIакъикъаталдаги, тIабигIаталъул хIикматаб сурат цебе рехун бачIана ниж Избербаш шагьаралде щолел рукIараб мехалъ. Гьениб цо мугIрул щоб тIубанго релълъун бугоан Александр Сергеевичасул гьурмада. «Пушкин Дагъистаналдеги щун вуго! – ян рекIелъ сири бана дир, сагьвиллъун хутIана дун. Гьаб МугIрузул улкаялда Аллагьас абадиялъего цIунун буго гьесул сипат. Гьедин Кавказ лъугьун буго Пушкинил пачалихълъун!»\n«ГIурус поэзиялъул бакъилан» абула Пушкинида. Амма гьаб ахираб заманалда гьединабго цIар-рецц гьабулеб буго гьанже ругел цо-цо цогидал шагIирзабазеги. Амма... бакъ цо гурони букIунареб гIадин, Пушкинги цо вуго! ГIемерал жал цIваби рукIуна. Биччанте цогидал шагIирзабазда цIвабийилан абизе.\nНилъеда лъала Америка рагьараблъи Колумбица, ва гьес талавур гьабуна гьеб. Пушкиница гIурус поэзиялъе рагьана Кавказ, ва гьес гьелъул берцинлъи-гьайбатлъиги цIар-реццги цIикIкIинабуна.\nКавказ жиндирго поэзиялъулъ рагьарав гьев гIурус Колумбие, адабияталъул киналго ралъадазул, киналго жанразул адмираласе, дица щибаб соналъ гьадинал къоязда салам кьола шагIир Ярослав Смеляковасул рагIабаздалъун:\nАссаламу гIалайкум, Пушкин!\nБаркула мун гьавураб къо, хирияв шагIир!\nРикIкIад Сибиралъул цIадул магIданахъ\nЦIуне борхалъуда чIухIараб хIехьей!\nЧIалгIаде хвеларо гьабураб хIалтIи,\nНужер пикрабазул лебалал къасдал!\nВа къварилъиялъул тIулбикьараб бац, –\nРакьул гундухъ ругел нужер божиялъ\nБорчIизе гьабила кьижараб талихI,\nБачIине гьабила гьайбатаб заман.\nТуснахъалъул бецIаб гордухъе жаниб\nДир бацIцIадаб гьаракь борчIулеб гIадин,\nБачIина нужехъе рокьи, гьудуллъи,\nХъулбузда рахарал рахаязулъан.\nТуснахърукъ биххила, рахсал тIун ина,\nЭркенлъиялъ нужер кверал росила.\nРохелги талихIги кIалтIа рещтIина,\nВа вацаца ярагъ нужехъе кьела! Чаадаевасде\nГьерсилаб гIищкъуялъ, гIисинаб реццалъ\nГIемер мехалъ кквечIо нилъ махсараде.\nСардил макьу гIадин, радал накIкI гIадин,\nТIагIана некIсиял рекIел божиял.\nАмма жеги нилъелъ рокьи гьалдола,\nГьалагаб зулмудул балагьалда гъоркь;\nГъираялъул цIурал панаял ракIал\nВатIаналъул гьаркьихъ гIинтIамун руго.\nГIишкъу бергьаралъухъ гьейгун дандчIвазе\nРокьул гIужда вугев гIолохъан гIадин,\nЭркенлъи баркараб минут щвеялъухъ,\nНилъер щибав гьадин валагьун вуго.\nТалихI рохелалъухъ хIасрат рукIаго,\nНамусалъе ракIал чIаго рукIаго,\nРекIел гьудул инсул ракьалъе кьезин,\nРухIалъул бищунго берцинал къасдал.\nГъалмагъ, божа: хехго баккизе буго\nУлка хIайранлъараб талихIалъул цIва!\nКьижараб борчIила нилъер Россия,\nВа гьаб кверщел биххун, гьелъул чIвадназда\nЧIахIахатIалъ хъвала нилъерги цIарал!\nДие мун йокьана…\n(Я Вас любил…)\nДие мун йокьана, – рокьул цIа, бухIи\nДир рукьбалъ гьанжеги сун батиларо.\nДие бокьун гьечIо мун пашманлъизе,\nДуца гьелъул щибго пикру гьабуге.\nДие мун йокьана, – щибго калам тун,\nЩаклъияз, хIинкъабаз къакъалеб керен.\nДие мун йокьана, – тIолго рокьиялъ\nЙокьа цогиязе, дие гIадин, мун. Булбул\nСас гьечIел ахазукь, ихдаде, сардилъ,\nАхIула булбулалъ тIогьое сарин;\nАмма гьайбатаб тIегь гIенеккуларо,\nКочIол гьаркьихъе гьеб кьижун букIуна.\nДуцаги гьединан гурищ ахIулеб\nХIайранай, берцинай еццун кечI, поэт?\nГьей гIенеккуларо, гьей тIегьан уна,\nВа дур кочIое гьелъ жаваб кьоларо.\nРуссинаруна ХIамзатил Расулица.\nПрочитано 372 раз\tПоследнее изменение Пятница, 23 марта 2018 10:47\nДругие материалы в этой категории: « Проза\tШагIир гьавуралдаса 95 сон тIубаялде »\n11:57, 30 марта 2020, 298


РикIкIен дагьлъаниги, гьунар гIемерал, гIурда тIегь бижизе чорхол би тIолел » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nРикIкIен дагьлъаниги, гьунар гIемерал,\nГIурда тIегь бижизе чорхол би тIолел\n2017 соналда «Миллатги» миллатцоялги\nХIурматиял магIарулал, рагIалде бахъана 2017 сон. Кинаб букIараб гьаб сон Дагъистаналъе, магIарулазе? Официалияб статистика кьела хасал министерствабаз ва идарабаз. «Миллаталъ» кIвар буссинабулеб буго цо-цо хIужабазде ва лъугьа-бахъиназде. 2017 соналъул аслиял ишазул цояблъун ккола магIарухъе хъил тIурал нухал рахъи, гьеб рахъалъ гьабураб хIалтIи.\nГьеб ккола 2013-2017 соназда Дагъистаналъе бетIерлъи гьабурав Рамазан ГIабдулатIиповасул хIаракаталъул хIасил. РукIана ГIабдулатIиповасул гIоларел рахъалги. Амма гьесул бетIерлъиялда гъоркь Дагъистан лъикIго цебетIуна. 2017 соналъул сентябралда гьес жив хъулухъалдаса нахъе унев вугилан лъазабуна.\nМиллиял фестивалал, пресс-турал, хитIабал …\nГьаб макъалаялда цIакъго гъорлъе лъугьун экономикаялъул ва цоги рахъазул бицунеб гьечIо. «Миллат» басмаялъ нилъер халкъалъул ургъалида гьабураб хIалтIул дагьабго хIасил гьабизе ракIалде ккана. 2017 соналда ккарал аслиял лъугьа-бахъиназул ва «Миллат» газеталъул пикру ва хасаб нух щокъроб къаразулги гьаб нилъер басма бокьулел унго-унгоял магIарулазулги хIакъалъулъ МухIамад БисавгIалиевасги хъван буго гьаб номералда. ХIакъикъаталдаги, Москваялде гIунтIун, «Миллат» газеталда тIасан хъвадаричIев нилъер халкъ рихарав чи хутIун ватиларин абизе бегьула. Гьеб тайпаялъул рахъалъ ЦIадаса Расулица «Дир мацIихъаби» кочIолъ мухIканго хъванги букIана. Аллагьасул цIоб камугеги нилъее, гьел мацIихъабазеги камугеги.\nАмма «Миллат» басмаялда 2017 соналдаги кIвана аваразул жамгIияб гIумруялда бакьулъ къеркьезе, темабакьа хIинкъичIого, сапараздаса нахъе къачIого, халкъалда гъорлъ жубан, лъадарун, масъалаби ва суалал рорхун, жигаралда хIалтIизе.\nБаркала буго щивав газеталъул гьудуласе, гьаб нилъер басма цIалулезе, пикру бугел миллатцоязе. Ниж хIалтIулел руго Аллагьасе ва халкъалъе, нужее, гIоло.\n«Миллат» басмаялъул хIаракаталдалъун 2017 соналъул риидал Гъуниб магIарда тIобитIана МагIарул мацIалъул мугIалимзабазул данделъи, гьединго Бакълъулазул мухъалда ноябралда гьабуна МагIарул мацIалъул, адабияталъул ва маданияталъул фестиваль. МагIарул басмабазул цолъиялъ сапарал, пресс-турал гIуцIана, Шамил имамас 220 сон тIубаялда ва цоги лъугьа-бахъиназда хурхинарун. Гьеб ассоциациялъ 2016 соналда рагьараб «МагIарухъ» ( Аварпресса.ру, avarpressa.ru) портал чIагояб куцалда хIалтIулеб буго. МагIарул мацIалъул мугIалимзабазул ассоциациялъ ва Авар басмабазул цолъиялъ миллияб мацIги тарихги цIуниялъе, церетIезариялъе, гьоркьоб къотIизе течIого, хIалтIи гьабулеб буго. «Миллаталъул» номеразде цIидасанги ралагьани, гьеб хIаракат нужеда бихьила газеталъул гьурмаздасан.\n«Миллаталъул» проектал: «Тарихалда лъалкI тарал магIарулал», «МагIарул росаби», «Адабияталъул сагIат», «МагIарухъе нухал, «МагIарул махщелчилъи»…\n2017 соналда «Миллаталъ» чанго проекталъе кьучI тIамуна, магIарулаз гьел лъикI къабулги гьаруна. Маялдаса бахъараб «Миллат» газеталъ редакциялда тIоритIулел руго, «Адабияталъул сагIат» абураб проекталда рекъон, гургинал столал, дандеруссинал. Гьелъул хIасилалда гIуцIарал телеочеркал лъун руго басмаялъул хасаб гьумералда «Ютуб» видеохостингалда. 2017 соналда нижеца передачаби гьаруна Игьалиса Чупаласул, Инхоса ГIали-хIажиясул, ГIахьалчIиса МуртазагIали-хIажиясул, ЦIадаса ХIамзатил, Расул ХIамзатовасул, Муса МухIамадовасул, Фазу ГIалиевалъул, Машидат Гъайирбеговалъул ва ГIабасил МухIамадил хIакъалъулъ. Гьединго передачаби рахъана Бузнаб нух гьабиялъул ва Унсоколо росдал цIулал тIагIелал гьарулел махщелчагIазул, «МагIарухъе нухал» ва «МагIарул махщелчилъи» проектазда рекъон.\nГьел передачаби нужеда ратила «Ютуб» видеохостингалда «”Миллат”» газета» абураб гьумералда гьаб адресалда:\nАллагьас хъван батани, 2018 соналдаги нилъ гIемер дандчIвана, нилъер халкъалъул масъалаби рорхила, миллаталъул милат гьабила. Жеги чанги хъвачIел пикраби руго, щвечIел росаби, кулаби ва щобал руго, рихьичIел миллатцоял руго…\n» БачIунеб - гIагарда, унеб - рикIкIада ...\n» Дун гIодичIо, амма йохизеги бачIинчIо…\n» МагIарухъ. Кинидахъ кечI. БацIида кIалдиса цIигьан бахъарав


Барки. Баху Мухӏидинова. » Ассоциация учителей аварского языка\n23 фев 08:34Лъазабиял\nРагъида къолохъан, къет1а зурмихъан…\nГьале исанаги рак1алдаго гьеч1ого т1аде щвана Т1олгодунялалъулго рахьдал мац1азул къо. Дунялалъул иш лъаларо, дида мух1канго лъалеб жо буго, гьаб дунял бугебг1ан мехалъ маг1арулал дунялалда рук1ине кколеллъи. Маг1арулал дунялалда рук1ине ккани, маг1арул мац1 гьез бицине кколеблъиги. Гьеч1ищ мац1 – гьеч1о миллат! Лъаларищ маг1арул мац1 – мун маг1арулав гуро! Щивас кьезе биччан те гьаб суалалъе жиндиего жаваб: щал кколел гьесул г1урус мац1 гурони лъаларел лъималги, лъималазул лъималгияли. Гьеб мехалъ якъинго цебе ч1ола нилъер бук1инеселъул сурат.\nГьединалги, гьелда релълъаралги пикраби гьаризе г1адамал т1амизе, кант1изаризе, нилъерго миллаталъул хаслъиги, мац1алъул пасих1лъиги, рет1ел-куналъул берцинлъиги, кеч1-бакъаналъул аваданлъиги, кьурди-хъаталъул лебаллъиги, квен-т1ехалъул гьуинлъиги нилъедаго бихьизе, нилъго ч1ух1изе гьарула санайил нилъеца гьал байрамал.\nУнго-унгояв маг1аруласе щибаб къо бук1ине ккола рахьдал мац1алъулги, эбелалъулги, Ват1аналъулги къолъун. Гьаб дунялалда бугеб щинаб х1апу-чапуралъ нилъедаго лъач1ого гъанкъулел ратулел ругелъул, ригьинаризе гьабулеб ах1и-х1ур буго щибаб соналъ февралалъул ахиралда нилъерго Авартеатралда авар мац1алъул фестиваль.\nГьабизе жо т1аг1ун ругел чаг1и гуро Аваразул миллиябгун маданияб автономияги, Авар мац1алъул муг1алимзабазул цолъиги, Авар басмабазул цолъиги, щибаб соналъ гьабулеб щиналъе кумекалъе ч1олеб Авартеатрги. Нилъецаги гьабич1они, лъица гьабилебилан, рак1 унтун, гъеж гурун т1аде босула нижеца гьеб кутакалда зах1матаб, баркала гуреб, кири гуреб х1алт1и.\nГьединлъидал, хириял маг1арулал, нужедаги т1адаб буго, к1одоэбелазул гъансинире ракун к1аз-шалги балагьун, маг1идаса ханжар-рачелги бахъун, хъубухъизабун лъун бухарит1агъургун, нилъер умумузда цодагьабниги релълъараб г1уж-куцги гьабун, рачун лъималгун, гьеб байрамалде рач1ине.\nТ1оцебесеб къо – 23 февраль\nФестиваль рагьизе буго шамат къоялъ саг1ат 11ялда, нилъее салам кьезе х1акимзабиги жоги рач1ун. Цоялдаса байбихьун цере рахъине руго коч1охъаби, кьурдухъаби, ц1алдохъаби, муг1алимзаби. Авар мац1алъул муг1алимзабазул цолъиялъ бицине ва бихьизабизе буго жидерго сундуего бугеб махщел. Миллаталъе канлъи кьолел чирахъаз къалъизабизе буго сверухълъи.\nТеатралъул жанах1алъуб нужеда гьел къояз камураб газета-журнал, т1ахьал, махщелчаг1азул т1аг1алаби ва гьеб гуреб цойгидабги батизе гьеч1о. Цо-цояз гьел ричизегицин руго, г1арац кисиниб лъун бугищали хал гьабизе к1очонге къват1ире рахъунелъул. Босич1елъул рак1 бух1ани, т1адеялъул гьебго байрамалда гурони гьел нужехъе щоларо.\nЗама-заманалдасан зурма-къолол гьаракьалъ г1акъуба кьезе буго г1емерав чиясул бохдузеги.\nК1иабилеб къо – 24 февраль\nК1иабилеб къоялъ – гьат1ан къоялъ – байрам байбихьизе буго гьединго 11ялда щибаб районалъул редакциязул цебелъеяздалъун. Гьеб къоялъ цере рахъине руго районазул култураялъул х1алт1ухъаби, фольклориял ансамблял, машгьурал коч1охъаби ва кьурдухъаби.\nБакъанида Аваразул миллиябгун маданияб автономиялъ, лъаг1алил х1асилалги гьарун, миллаталъе пайда ц1ик1к1аразе кьезе руго шапакъатал. Гьенирго гьаризе руго маг1арул мац1алда куч1дул рик1к1унел роликазул флешмобалъул х1асилалги.\nАмма, зурма-къолол гьаракьалъ гьеб къоялъг1аги х1алхьиялда телин нуж ратании, хьулцин лъоге. Нуж х1алхьиялда тезе гурелъул Бежт1аса бахъараб къолохъанги зурмихъанги вач1инев вугев нилъер фестивалалде.\nБаркула, маг1арулал, рахьдал мац1азул къо!\nМагIарулазде ХИТIаб Лъазабиял Ассалам г1алайкум, дир маг1арулал, муг1рул т1огьиб бугеб Г1андих1орихъан! Цолъиялъул хIалтIи / Тадбирал МахIачхъалаялда - авар мацIалъул фестиваль Цолъиялъул хIалтIи / Блогал "ГIелалъ гIелалъе тезе ккола мацI"-барки. СагIидова Сиянат. Цолъиялъул хIалтIи / Блогал ЦIунизе ккела авар мацI Макъалаби


ЛЪАЙ Г1АКЪЛУЯЛЪУЛ КЪУВАТ. - 22 Февраля 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Февраль » 22 » ЛЪАЙ Г1АКЪЛУЯЛЪУЛ КЪУВАТ.\nЛЪАЙ Г1АКЪЛУЯЛЪУЛ КЪУВАТ.\nНилъер г1адат буго байрамалдаса байрамалде гурого тарихиял къоялги, таварихги рак1алде щвезабич1ого толел. Бокьарас гьеб г1акълудал ц1убайлъун, бокьич1они пикру гьеч1еб ишлъун тезе бегьула. Х1исаб гьабеха, жакъа нилъее г1оло г1ет1ги, биги г1одобе т1урал, г1акъуба-къварилъи, ракъи-къечги х1ехьарал, нилъер бук1инеселъе г1оло рух1ги кьун кьалул майданалда хут1арал рагъул г1ахьалчаг1и, 23 февралалъги, 9 маялъги гурого рак1алде щвезарулел гьеч1они, нилъ щал чаг1и кколебали. Гьарулищха нилъеца гьел рак1алде щвезе? Гьаруларо.\nЖакъа дуда хъвазе ц1ализе малъарал, г1умрудул бух1и-ц1оройги лъазе гьабурал, хьвада-ч1вадизеги, маданият, адабият щиб жоялиги бич1ч1изе гьабурал учительзабазул байрам къо кида бугебали лъалел чаг1и нилъеда гьоркьор г1емер ратиларо. Чан чиясха данде ккедал жиндиего лъай кьурай т1оцеесей учительницаялъе рак1-рак1алъулаб баркала кьун батилеб? Лъалищха нилъеда, 21 февраль рахьдал мац1алъул къо бук1ин, 6 июнь г1урус мац1алъул къо бук1ин, 5-октябрь учителасул къо бук1ин, 8 февраль-Россиялъул г1елмуялъул къо бук1ин? Ц1ик1к1унисезда лъалеб батила 1-сентябрь-лъаялъул къо бук1ин. Х1исаб гьабидал бихьулеб буго, нилъ г1емерисел к1вар гьеч1еллъун, живго гурони аск1ов вугев чи вокьулареллъун, жах1да-х1усуд ц1ик1к1араллъун, буголъи, бечелъи гурого, бат1ияб жо бокьулареллъун, сундулниги ургъел гьеч1еллъун лъугьун рук1ин. Гьеб нужеца рик1к1унищ дурго батаниги, чияр батаниги г1акълу бук1инлъун?\nИнсанасе г1акълу г1иц1го рарал соназ гуро кьолеб. Г1акълу г1адамасул я бук1уна, я бук1унаро. Берцинлъи пагьму-гьунарго г1адин гьебги буго Аллагьасул сайигъат. Г1умруялъ кьола х1албихьи, лъай, ц1одорлъи. Инсанасда жиндаго бараб буго жиндирго лъаялъул даража. Инсанасе лъаялъ кьола кинабго. Гьелъ инсан гьавула культура бугевлъун, вук1а-вахъине лъалевлъун, г1адамазда гьоркьов адаб бугевлъун, г1адамазе х1ажатавлъун. Гьедин бук1ине ккани, бищунго цебе лъазе ккола щиб кида ва кин ц1алилебали. Дунялалъулго, г1урусазул ва нилъер миллияб культураялъул кьуч1алда щвараб лъаялъ гъваридал кьалбал риччала нилъер рак1азулъе, лъик1аб лъай щварав, г1емер т1ахьал ц1аларав инсан живго жиндаго рак1ч1аравлъун вук1уна. Гьесухъа бажарула бокьараб бак1алда бицунеб харбилъ г1ахьаллъи гьабизе. Лъай буго бищунго къуватаб ярагъ, гьелдалъун инсанасда к1ола бокьарав тушман къезавизе.\nРагъал байбихьула ва лъуг1ула, амма бергьуна г1иц1го рагъул къаг1идаби лъалел, амма квешлъиялдаги лъик1лъиялдаги, сурукълъиялдаги берцинлъиялдаги, сахаватлъиялдаги цциналдаги гьоркьоб бугеб къеркьей абадиялъ лъуг1уларо дунялалдаса. Гьеб къец лъуг1изе ккани къвариг1уна лъик1аб лъайги, живго вит1арав вук1иналда рак1ч1ейги.\nЛъаялъул буго цоги рахъ-щакдари. Инсан г1емер жо лъанаг1ан г1емер щакдарула-элъ г1адан вачуна жиндаго т1ад х1алт1изе, гьелъ кумек гьабула инсанасе рит1ухълъи балагьизе. Жиндирго пикрабазул рит1ухълъиялда щаклъарав чи эзухъ г1емер бат1и-бат1ияб рахъалдасан валагьула, чанц1улго рорцуна. Т1оцебе кенч1олеб бугилан ккараб жо, цогидаб рахъалъ балагьидал кунч1и сун батула. Гьеб мехалъги г1адамасе кумекалъе батула жеги т1аде щвараб лъай. Лъай бугев чи лъугьуна иш бажарулевлъун. Гьабулеб иш бажари ккола сундулго кьуч1. Лъай бугев чиясда дандч1вай, цадахъ х1алт1изе ккей, гьеб ккола к1удияб талих1 инсанасул. Бат1и-бат1иял берцинал ганч1азда гьоркьор, къиматал ганч1ал рик1к1адасанго рат1а рахъизе лъалелго г1адин, г1адамазул руккелалда гьоркьор ругониги, рик1к1адасанго ват1а вахъизе лъала лъай бугев чиги. Нилъеда лъавухъе бак1алъ инсан гурев, инсанас бак1 ч1ух1изабула. Лъай гьеб ккола ц1огьорас бикъулареб, хъачагъас бахъулареб хазина. Гьелъул х1акъалъулъ англиялъул философ Честерфилдица абуна: «Лъай гьеб нилъее херлъараб мехалъ гьеч1ого г1олареб жанах1 бугилан, нилъеца г1олохъанаб мехалъ гъвет1 ч1еч1они, херлъидал нилъер бет1ер гъоркье бегьизе раг1ад бук1унарилан».\nГьаб макъалаялда халатаб цебераг1иги, рачарал чанго мисалазулги маг1на ккола дун кутакав ц1аларав, г1елму-лъай бугев чи вугилан вихьизави гуреб, нилъеда нилъго унеб бак1 лъай, жакъасеб г1олеб г1елалъ нилъеца гьарурал гъалат1ал такрар гьарич1ого тей, цо къоялъ рак1алде щвезеги гьарун, нилъее г1умру кьурай эбелалъул, нилъер бук1инеселъе г1оло рух1 кьурал рагъул г1ахьалчаг1азул, нилъее дарсал кьун гурел ц1ик1к1ун лъай кьурал учительзаби даим к1оченч1ого рук1ин. Бачинин диего гьабсаг1ат г1агар бугеб лъай кьеялъул бут1аялда бугеб ах1вал-х1ал.\nЖакъа къанаг1атги чи ватиларо учитель щив чи кколевали, гьеб раг1ул маг1на лъаларев, гьес дарс кьеч1ев, хъвазе-ц1ализе малъич1ев, хьвада-ч1вадиялъул малъа-хъваял гьарич1ев.\nХ1акъикъаталдаги щивав ц1алдохъанасул рек1елъ гьев вуго ч1ух1и, мисал, ай г1олилазул г1умру, бук1инесеб бараб бугин учителасдайин абуни дун мекъи ккеларилан ккола. Учителас ц1алдохъан ах1ула Ват1ан бокьизеги, ях-намус ц1унизеги, лъик1 ц1ализеги, эбел-инсул, к1удиязул адаб-хъатир гьабизеги. Гьелъухъ киналго налъулал руго учителасда цере.\nАмма жакъа кинаб къадру къиматалдаха ругел нилъ ч1ух1изе кколел учительзаби?\nАбизе бегьула нилъеда рак1алде ккарабг1ан лъик1 гьел гьеч1илан. Щайин абуни, нужеда г1емер вихьанищ ресалда вугев, сундениги х1ажалъи ккеч1ев, кинабго жоялдалъун къват1исел пачалихъазда г1адин хьезавурав учитель? Бит1араб бицанани дида вихьич1о. Россиялда бокьарав махщалилав вихьизе бегьула пачалихъалъ бокьарабг1ан харжги ч1езабун иномаркабазда, х1атта катераздаги, самолетаздаги рек1ун дунял раг1алда ругел ч1инк1иллъабазда х1ухьбахъи гьабун тира-сверулев, амма учитель жиндиего щвараб 5-10 азарго «ц1улал» гъурущги кодоб ккун, кидадай хадусеб моц1алъул харж щвелаян валагьун ч1ун вук1уна сабурго, нагагь сабур гьабич1они оптимизациялде гьоркьове ккезеги бегьулелъулха.\nБит1араб буго, жакъа руго учительзаби гьаб заманалда рекъон х1алт1изе лъани, премиялги, гранталги щолел, цодагьал г1урччинал шагьаби росун ине кколеб бак1 лъани, мустах1икъалилан ц1аралги кьун Г1акаро маг1арде рахине гьарулелги. Руго киг1ан г1акъуба-къварилъи бихьун рак1 бац1адго х1алт1аниги т1ад вугев х1акимасе гьимизе лъач1илан абун кидаго г1адатияв учительлъун хут1аравги. Кин бук1аниги дица рик1к1уна нилъер улкаялда халкъалъе лъай кьеялъул иш т1асанго бича-бихъан тун, квеш бугилан. Щайилан абуни, жакъа учителасул махщалие бук1ине кколеб къаг1идаялъ къимат кьолеб гьеч1они, нилъ хут1изе руго цебего капиталистазда ч1алг1ун тарал ЕГЭ-ялги, ГИА-ялги кьолел, лъимер гьабуралдаса хвезег1ан цо хасал чукъбузе г1арац бикьулел. Яслиялде лъимер босаралъухъ г1арац, ц1ализе лъуралъухъ г1арац, ц1алулаго щибаб зачеталъухъ г1арац, экземеназухъ г1арац, г1абдаласул г1акъил вахъинавуралъухъ г1арац, ай лъелъ килищ багъараралъухъги г1арац кьолел. Цебе, советияб улкаялда учителасул дагьабниги къадру-къимат ассалда бугеб заманаялъ, доб г1елалъе кутакалда вокьулев вук1арав Ильичица лъазабун бук1ана.\nНилъер Советиял пачалихъалда вугев учитель киданиги жив капиталистияб пачалихъалъул учитель вахинч1еб борхалъиялде вахинавизе вугилан. Жакъа нужедаго бихьулеб батилаха кинаб борхалъиялде учитель вахун вугевали. Дица г1емер мисал бачинаро, г1ела бич1и бугев чиясе.\nНужеда киназдаго лъалеб батила, нилъер пачалихъалъ росулъ вугев учителасул х1алт1уе къимат кьун, гьезие кумек гьабизелъун, гьел дагьалниги роххизаризе, бух1араб т1урччи ц1улалъухъ гьединго токалъухъ цо къадар г1арцул яги т1урччи ц1ул кьолаан. Гьанжейин абуни: учительзабиги, врачалги ц1акъ роххулел ругилан абун, гьезие гьебги хвезабун, моц1рое азарго гъурущ кьолеб буго. Гьелъги бицунеб буго кинаб т1алаб-агъаз учителасул пачалихъалъ гьабулеб бугебали ва кинаб даражаялда т1олабго улкаялда лъай кьеялъул бут1а бугебали.\nПалх1асил, жакъа дидаги, г1адатияв учителасдаги бит1изабун бажарулеб бак1алда гьеч1о пачалихъалъул иш, бажарулеб ругьунаб х1алт1иги гьабун, цоцазда т1аде щолел праздникалги баркун, берцинго бук1инеселде хьулгун х1алт1улел рук1ани гурого.\nВасалам ва калам ва Г1абдусалам.\nПросмотров: 202 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 5.0/1


Знакомьтесь. Молодой аварский поэт Сеймур Ханаев » MAARULAL.RU :: Аварский Культурно-Просветительский Портал\n» Знакомьтесь. Молодой аварский поэт Сеймур Ханаев\n16 октября 2009 | Стихи, Поэзия и Рассказы | добавил(а): admin | Просмотров: 6057\nГIолохъанав шагIир Сеймур ШагIбанил вас Ханаев гьавуна ва гIуна Белокан районалъул Къабахчоли (Шарип авал) абураб росулъ 1985 cоналъул 17 марталда. 2003 соналъ гьес лъугIана гьоркьохъеб школа (Шарипазул). Армиялъул хъулухъ тIубан хадуб Сеймур (2006 с.) ворчIана Дагъистаналъул Пачалихъияб Университеталъул Дагъистаналъул МацIазул Факултеталде. ГьабсагIаталда Сеймур лъабабилеб курсалъул студенлъун ккола.\nГьитIинаб мехалдаса вукIинисев шагIирасулъ бижана литератураялде рокьи. Хаду – хадуб, микьабилеб классалдаса байбихьун жинцагоги гьаруна кучIдул. Гьесул кучIдул рахъана Бакуялъул ва МахIачхъалаялъул батIи – батIиял газетазда, журналазда. Жинца жив поэтлъун рикIичIониги жакъа Сеймур ккола чанги кучIдузулги, поэмабазулги автор. МагIарул тарбия щун гIурав Сеймурил хъвадарухъанлъиги тIоцебесеб иргаялда магIаруллъиялде бараб буго. Гьесул кучIдузул аслиял темабиги руго ВатIан, гIумру, ислам. Щибаб кочIолъ, абизе бегьула, гьес загьир гьабун буго жиндир гIураб тIалъудеги, жиндир ВатIан Дагъистаналдеги, жиндир халкъалдеги, гьелъул диналдеги бацIцIадаб рокьи. Бащадго кучIдузулъ гьес цогидалги ахIулел руго ВатIан – халкъ бокьизе, дин ислам бокьизе. Гьединго гьесул руго рокьул темаялда гьарурал кучIдулги. Амма рокьул кучIдузулъги Сеймурица цIунун буго магIарул васасе хассал рахъал.\nНижеца цIалдохъабазул ихтияралде кьолеб буго Сеймурил творчествоялъул цо бутIа.\nНилъ ГIадамгун ХIавал лъимал\nКьуна гIумру - ящав гьаб дунялалда.\nДуниял, тIабигIат, бакъ - моцI, зоб - ракьал\nНилъ цо хъизамалъ гIурал яц - вацал,\nТIадегIанаб гIакъу, зигьну, пагьму кьун.\nАмма, ана моцIал, сонал, гIасраби, -\nМиллионал сонал тана нилъеца -\n"Щибаб сурукълъидулъ берцинлъи буго".\nБищунго мекъаб бакI нилъер ракьалда -\nБичIчIичIого талихI щиб бугебали+\nНилъее нилъ лъикIал, дие дун лъикIав.\nНилъ гьуинал руго ролал хIалелъул,\nГьелъул "ритIухълъиялъ" бухIана Ирак\n"Жиб авараг гIадин битIараб бугин".\nГьебго "рикъухълъиялъ" гурищ гьеб цебе\nГьелъул "ритIукълъиялъ" гурищ цIа лъураб\nГьес тасдикъ гьабила ритIукъаб ишан.\nШибаб мигалъ нилъер гIакълу сверулеб.\nНилъ нилъер напсаца мекъи тIамуна,\nГIадамал рикIкIуге чидал гIайибал -\nГIайиб кибалиго нилъеда буго -\nДоба гIадамазул квер - бох щолареб.\nРалагьуге дихъе нуж гIажагIибго\nАмма жайран гуро нилъеца чIвалеб -\nГIадамил вас - ясал, вацалгун яцал,\nВацал гьаб кинаб къо жакъа лъугьараб?\nКьалул ахир буго кьалул байбихьи, -\nГьечIебищ цо рагIал гьаб чIвай - хвелалъул?\nТалихIалъул къатIрал цIех - рехиялда.\nГIайиб - мунагь бице щиб бугеб, вацал?\nРахIму гьечIолъиялъ, хвалил къуватаз?\nМискин - загIипасул боцIи - панз бахъун,\nЯзихъ - пакъирасул мугъзада хIетI чIван,\nГIумрудал цIекIлъиялъ буцараб гIалам, -\nГьоркьоб буго чали- гьеб буго закон+\nБекула бетIерги метер цоцазул+\nБожула нужеда дун ракIалъ - рухIалъ.\nБожула БетIергьан цого - цо къоялъ\nБитIараб нух ккезе, гьелда вилълъине\n"Аштархан хIелеколъун" лъади къойил хисуге,\nГьалмагъ, цо дагьав гьиме\nРакьалда дуе ккарал захIмалъабаз къварилъуге.\nЧIухIиял къезе гьаре - чIухIиялъ чIвала чагIи! -\nГьеб дунялалда сиратI дуе г1ебаб лъугьине.\nГIодов виччарав вукIа, разияб магIишат кке,\nГьалмагъ, цо дагьав гьиме, гьаб дунялалъул рокъов\nГьимизе бокьун бугин гьекъел - мехтел гьабуге.\nГъарин, цо пикру гьабе гьал дир калимабазул.\nОфициальный сайт Сеймура Ханаева: http://xanaev.io.ua и http://stihi.ru/avtor/xanaevseymur\n#1 написал(а): Radg (18 октября 2009 15:01)\nАваристаналъул адабияталъул зобалазул ат1рапалазда, дида бихьулеб бугин, ц1ияб баккунеб ц1ваялъул кунч1и. Узухъда гьеб жеги, завалалда шун, гвангъун гьеч1ин, ваамма дун божула, гьеб иш заманаялъул квешаликье ккун бук1иналда.\nТавфикъги, икъбалги кьейиги дуе Сеймур! Дур асаразулъан якъинго загьирлъулеб бугин, Ц1оралъул маг1арулазе хасслъараб мац1алъул сверелгун цадахъ, рек1елъан берулеб, г1аданлъиялъулги, мураватлъиялъулги нур. Дур куч1дул ругин, нич, намус-ях1алъулги, адаб-г1адаталъулги, масабалъул (принцип) г1ат1алъ руцун гьарурарал.\nАдабияталъулал гъалат1аздасан мун ничаге, гъалат1ги г1айибги кколарев чи, хварав вук1унин. Ч1ар гьеч1еб хурги бук1унарелъун. Рецц-бакъалъул къоринивеги ккезе ч1оге мун. Лъик1ав чиясе рецц-бакъ гьаби бугин, мохмохалда нах бахин г1адинаб жо.\nМаъваялда швезег1ан, адабияталъулги, г1умруялъулги нух бит1аги дуй мусафир. Амин!...\n#2 написал(а): David-Han (21 октября 2009 11:14)\nЛъик1ал куч1дул ругин, баркала! Сеймур мун швараб бак1алда ч1еч1ого цевехун а! Дурго гьунар гьарза гьабе. Мац1алда хъвач1ого рек1ел т1алабазулъан бач1араб бегони, реццги лъик1аб жо бугин. Х1ажица абурабги, бит1араб бугин,\nреццалъул гьуинлъи лъарав, злъул къориниве ккеч1ого хут1уларин. Ай,инсанасда\nжиндего жив к1одолъун вихьулин, г1адамал г1одог1аналлъун рихьулин, рихьдаеги\nреццалъеги лагълъи гьабизе лъугьулин... Лагълъи нилъеца, г1ицго Аллагьасе\nгурого гьабизе бегьуларин.\nТалих1алъе мустах1икъаблъун батаги дур шиг1рияб нухалъул ахир!


«Надирия» мажгит: цIияб тарих\nРузман къоялъ, Котрова къватIалда бугеб «Надирия» мажгиталъуса гIадамал ккун, полициялъул бутIаялда чIезарун ругебгIан заманалда, мажгиталде рачIанин такъияби тIад лъурал гIолилал, ва гьеб бакIалде ракIаранин полициялъулалин хъвана социалияб гьиналда бугеб жиндирго гьумералда адвокат Зиявудин Увайсовас. Какдаса хадуб мажгиталде рачIун руго рухIияб идараялъул вакилзаби, гьениб цевесев имам, ХIасан ХIажияв нахъе вахъун цIияв имам толев вугин лъазабуна Дагъистаналъул муфтий хисулев АхIмад Кахаевас.\nГьеб гали гьес бичIчIизабуна цевесев имам ригь барав чи вукIиналдалъун ва гьесие захIмалулеб бугин щибаб ригьда какде вачIин. Мажгиталъул жаваб муфияталда цебе кьезе букIине тIамулев вугин цIияв имамин лъазабунга Кахаевас. Лъил бугониги тIадкIалъай букIинчIого букIине цIияв имамги тумав толев вугин абуна Кахаевас имамлъун Давуд Тумалаев вихьизавулаго. Давуд Тумалаев кколев вуго Дагъистаналъул Гуманитарияб Институталъул проректорлъун.\nДагъистаналъул муфтий хисулев АхIмад Кахаевас «Эркенлъи» радиоялъе бицана «Надирия» мажгиталда лъилниги ихтиярал хвезари, къабихI гьари, щибго гьечIин, кинабго гIодобе биччан бугин.\nАхIмад Кахаев: « Мажгиталда имам хиси ккола гIадатияб иш, РухIияб идараялъ тIамула имамзаби, цевесев имам хисун, цIияв имам тей кколаро цо лъилниги ихтиярал яги интересал гьенир хвезарулел ругин абулеб жо, гIаммаб куцалда гьеб иш мухъде бачунев чи ккола МухIамадрасул СагIадуев».\n«Надирия» мажгиталда цIияв имам тун, гьеб муфтияталъул бетIерлъиялда гъоркье бачиналдалъун гьеб цIунанин къаялдасайин лъазабулеб буго МахIачхъалаялъул Джума-мажгиталъул имам МухIамадрасул СагIадуевас.\nРоссиялъе бугеб къватIисеб ва жанисеб хIинкъи хIисабалде босун, къуваталъул идарабаз шартI лъунила, яги гьеб мажгиталъул цебесеб букIараб тарих лъугIизабун, гьенив РухIияб идараялъул чи тIами, яги мажгит тIубан къай. Тумалаев имамлъуде тIамунила гьеб мажгит цIуниялъул мурадалда.\nЦIияв имам тей салафияз къабул гьабуна мажгит кквей гIадин. Социалиял гьиназда 20 ноябралдаса бахъун байбихьана гьеб ишалдаса рази гьечIолъи бихьизаби, гьединго «Надирия» мажгит тIадбуссинабизе кколин ахIиял. КIиябго рахъалъ тIиритIизаруна хъвай-хъвагIаял, гьатIан къоялъ, къаде какде мажгиталде ракIаризе ахIулел, цоял гьеб тIадбуссинабизе, жаниса суфиял къватIире гъун, цогидал, РухIияб идараялъул рахъ ккун гьезде данде чIей гьабизе.\n22 ноябралда къадеялдехун Котрова къватI къан букIана рагъулаб техникаялъ. Рагьде ракIарун рукIанин гIадамал, кканин чанго тунка-гIуси ва квагьиял рахъанин хъвалеб буго «Новое дело» газетаялъ. Салафиязул мажгиталде хьвадулезул цояв, ГIумар Саидица баян гьабуна салафиязе хIажат гьечIин тунка-гIусиял, гьеб къоялъ Малыгина къватIалда бугеб цогидаб мажгиталда ракIарун хIукму кканила Дагъистаналъул РухIияб идарагун кIалъазе, бичIчIизабизе жидер позиция.\nГIумар Саид: «Малыгина къватIалда бугеб мажгиталда ракIарана гьатIан къоялъ гIадамал. Гьениб, салафиязул церехъабаз гьоркьоб лъун букIана суал, хадусел ишал кинал рукIине ругелали ва хIукму ккана гьаб анкьида жаниб РухIияб идараялъул вакилзабигун дандчIван, гьелгун кIалъазе. Абулеб букIана, гьебго заманалда жаниб «Надирия» мажгиталда цере тунка-гIусиял ккун чанго чи вачун анин, амма мухIканго щал ккурал ва сакъатлъи щварал чагIи ругищали лъаларо. ГьабсагIаталда тIиритIизарулел руго социалиял гьиназдаса батIи-батIияб инфрмация, ракIаризе ругин ва рагъ лъазабие кколин, амма гьеб кинабго ккола провокация. ХIакъикъаталдаги бокьа-бокьаралда божулел руго гIадамал. Салафиязул вакилзабазул хIукму буго кIалъа-бацай гьабизе».\nГьединал харбал ккун руго кьучIлъун 22 ноябралда МахIачхъалаялъул аслияб майдан сверун къан, гьениб рагъулаб техника чIезабиялъе. Котрова къватIалдаса салафиял аслияб майданалде рачIине ругин абураб жоялъ, майданалде щиго виччалев вукIинчIин, чанго рагъулаб «Урал» машина чIезабун букIанин гьенибин бицана «Эркенлъи» радиоялъе фотограф Руслан ГIалибеговас.\n«Надирия» мажгит ккола тумазул жамгIияв цевехъан Хачилаев Надирица мажгиталъе кьураб бакI. Гьесул вас МуртазгIали Хачилаевас лъазабулеб буго жидер хъизам рази гьечIин гьабсагIаталда гьениб лъугьунелдаса, гьединлъидал тIоритIизе рукIин кIалъаял жидер позиция бичIчIизабизе РухIияб идараялда, амма жамагIат хехал ишазде иналдаса нахъе ахIулел ругин жидеца.\nГьабсагIаталда Дагъистаналъул салафиязул хIинкъи буго «Надирия» мажгиталдаса хадусеб Венгеразул рагъухъабазул къватIалда бугеб мажгит ккелилан. МухIканал гурел баяназда рекъон, гьеб мажгиталда имам хиси бачIунеб рузман къоялъ букIине рес буго.\nРузман цадахъ базе разилъуларел ленинкенталъулал\nМажгиталдаса - жанисел ишазул бутIаялде\nГIолохъабазул радикализациялъул багьанаби жанир ралагьизе ккола тIоцебе\nСалафиязул мажгит къана ЦIияб Къурушалда\nМахIачхъалаялда къана «Пальмираялъул» мажгит\nНахъеги мажгитазда полициялъулазул рейдал


Бихьизе бачIа, гIондокь! » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nГьал къоязда РИАйилан абураб дагъистаналъул информациялъулаб алаталъ хъвалеб буго дагъистналдайила рахьдал мацIазул учительзаби гIолел гьечIилан. Жакъа къоялде хIажат вугила 43 рахьдал мацIазул учитель. Бищунго гIемер, 12 учитель къваригIун вугилал Кизляралъе.\nГьаб буго, хIурматиял, байбихьи. Ахиралъул байбихьи. Нилъер мацIазулги, нилъер миллатазулги, нилъер Дагъистаналъулги ахиралъул байбихьи.\nГьенибго РИАялъ ракIалде щвезабулеб буго, ФГОСалда рекъон рахьдал мацIал цIалул планалда чара гьечIого кьезе кколел предметазде гъорлъе унеллъи ва «Дагъистаналда лъайкьеялъул хIакъалъулъ» законалда рекъон киналниги лъайкьеялъул идарабазда кьезе кколелъи ва гьезие шартIал чIезаризе кколелъи.\nЧIезарулел ругищха шартIал? ХIалтIизе учительзаби щоларел чагIаз, школазда кинал шартIал чIезарулел? Щибха гьабулеб бугеб гьеб закон хвезабулел ругел хIакимзабазда? Чан чи тамихIалде цIарав?\nГьебго РИА: кинавалиго чияс бицаралда рекъонила, нилъер республикаялда цIалул ва методикиял тIахьалги, учительзабиги гIолел гьечIила. ВахI. ГIажаиблъи? Киндай гьеб гьединан ккараб, гьадигIан «лъикIаб ва берцинаб» бербалагьи ал тIадчагIазул рахьдал мацIаздеги бугеб мехалъ?\nУргъун гьабизе кколеб жо букIунеб батула аб политика. Хасго мацIаздаги миллатаздаги хурхараб. АнцIгоги, къогоги, кIикъоялда анцIгоги соналдасан щибдай букIинеб, дица жакъа гьаб хIукму къотIаниян пикруги гьабун гурони, лъезе бегьулеб жо батуларо доб гъулбас. Гьалеха хIасил. Жакъа бугеб политикаялъухъ гIенеккани, къо бахъанагIан хун гурони, бахъине жоги гьечIо.\nДагъистаналъул лъайкьеялъул министертсвоялда ракIалда бугила вузал лъугIарал гIолохъанал учительзаби гьеб хIалтIуде росизеян абураб бакI цIаларабго, цIакъ кIудияб кеп щвана. Ал гьанжелъагIан росуларогойищ рукIарал рачIунел рукIаралани? РачIинчIогоян гIайибги бугищ гьезда?\nЖакъа институтги лъугIун школалде вачIарав гIолохъанав рахьдал мацIалъул учителасе кинал шартIал ругел чIезарун добго министерствоялъ, школазул учредителаз, директорзабаз? Кабинетищ бугеб жаниб интерактивияб доскаги бугеб? Рахьдад мацIалъул учителилан къадру-къиматищ бугеб? КинабгIаги кумекищ бугеб? Харжищ бугеб, гIумрудал нухде гали лъолев гIолохъанав учителасе гIураб?\nГьелъул гIаксалда, жиб-жиб къойил, цониги шартIги жидецаго чIезабичIого, лъугIиго гьечIел проверкаби, мониторингал, отчетал, олимпиадаби, конкурсал… Гьениб бакI кквечIони, школалъул рейтинг гIодобегIан ккезабулеб бугилан бадирчIваял… Цо-цо цIакъго хIаладаса арал, жалги хвезе рижарал чагIи рукIин кIочон тарал директорзабазул: - сентябралдаса нахъе дица яризаризе руго гьал рахьдал мацIал, лъие къваригIарал жал гьал, нужеего батIияб хIалтIи балагьизе гIамал гьабе, - йилан буюрухъал.\nЖакъа къоялда жаниб щиб берцин бихьун, цодагьабниги гIаданиб нах бугев чи, рахьдал мацIазул учительлъун школалде вачIинев? Министерствоялъ ахIулев вугиланищ?\nГьенир гьабсагIат хIалтIилел ругелги руго гIорхъолъа ун кIудияб ватIаналдеги, миллдаталдеги, мацIалдеги бугеб рокьиялъ хIалтIулел чагIи. Гьел руго гьезулги умумуз жидер бидулъе тIун батараб гьеб асаралъ гьенир ккун ругел чагIи. Гьел руго ракI-ракIалъ рахьдал мацIалдеги, гьелдаго цадахъ нилъер тарихалдеги, адабияталдеги, маданияталдеги рокьи нилъер лъималазул рекIелъ бекьулел ругел чагIи. Нилъер заманаялъ гьеб буго кIудияб бахIарчилъи.\nГьеб гьез бекьараб мугь тIирщарал, гьелъул асар чорхолъ бессарал лъимал унго-унгоял гIадамалъунги рахъине руго. Цойгидал щал рукIине ругел ва щал гьел ругел жакъа къоялда жанибалиги нужедаго бихьулеб буго. Лъай бугел чагIи гIемер руго, яхI бугел руго къанагIалъун. Бищун квеш ккараб жо буго, гьеб ватIаналде рокьиялъул мугь жиделъ бекьичIел, бекьаниги тIирщичIел хIакимлъиялдеги, халкъалъе хIукмаби къотIулел бакIаздеги ккей.\nГьанжеги тIад руссинин добго РИАялъул харбиде. Гьениб хъвалеб буго, тIадеги жубанила Министерствоялъ, нилъер республикаялъул лъайкьеялъул системаялда цере чIарал масъалабазул даражаялъул тIадегIанлъи бараб бугила жидер нухмалъиялда ругел Дагъистаналъул лъайкьей цебетIезабиялъул институталда (ДИРО) ва Дагъистаналъул гIелмиябгин цIех-реххалъул педагогикияб институталда (ДНИИП им. А.А. Тахо-Годи)\nДИРОялъул иш лъаларо, лъала хIалтIулел рукIин ва авар мацIалъул мугIалимзаби Гьеб институталда гьезие кьолел курсаздаса цIакъ рази рукIин. Гьениве вачIарав мугIалимасда цIияб жо лъай ва гIолохъанал мугIалимзабазе хIалбихьи бугез кьолел дарсал ва къиматал малъа-хъваял, гьеле аслияб жо. Баркала буго ДИРОялъе.\nДНИИПалъул бицани. Гьаб институт букIинчIебани, щиб бицунебдай, кинан жаваб кьолебдай, лъиде гIайиб реххулебдай букIинаан министерствойилан ккола цо-цо мехалъ ракIалде. Гьал кIиялго руго министертсвоялъул нухмалъиялда гъоркь ругел институтал. Ай, гьез малъараб, гьез абураб ва гьез кьураб планалда рекъон хIалтIулел ва гьелъухъ харж щолел институтал. Гьел институтазде кинаб букIаниги гIайиб тIами буго, чияда цебе инсуца васасде гIайиб тIами гIадаб жо.\nЦIалул тIахьал гьечIолъиялъул, гьел ФГОСалда данде кколел гьечIолъиялъул, гьел федералияб переченалда гъорлъе унгутIиялъул ва цойгидалъул ДНИИПалда цо гьитIинабгIаги гIайиб гьечIо. ЦIалул тIахьал рукIине ккани гьел республикаялъ ва министерствоялъ заказ гьаризе ккола, договор хъвазе ккола, гьеб договоралда рекъон гьаб заманалда жаниб гьаб хIалтIухъ гьадигIан жо кьолеб бугоха бетIерчIахъад дуейилан, босун цебе харж лъезе ккола. ГIелмияв хIалтIухъанасул ва гьеб тIехьлда тIад хIалтIулел хIалбихьи бугел учительзабазул, чед-хинкIалда хадур батIияб бакIалде рахъине кколареб ва гьеб тIохьода тIад ургъизе бажарулеб хIалалда, бетIер роцIцIун букIунедухъ лъун букIине ккола хIалтIи.\nМетодикиял хIалтIабазул бицаниги, министертсвоялъ кьолеб буго тема методикияб хIалтIи хъвазе. Гьеб школалда хIажат бугищ гьечIищилан гьикъулев чиги гьечIо. Гьикъунги щай, хъвай гурони къватибе бахъизе ва учительзабазухъе щвезабизе ракIалдаго гьечIеб хIалтIи. Хъванищ. Хъвана. Ана хIурул цIураб архивалде. 70 соналдасан бухIизеги бегьула. - Вааай, гьениб лъезейищ дица аб хъвараб, бахъе учительзабазухъе щезе, - ян абуни… - ГьечIо гIарац! ГIарац гьечIо!.. - Дицаго бахъилаха, эдин батани, учительзабазе ричунгIаги дирго гIарац тIад буссунедухъ, - илан абуни… Мун гIадаллъунищ вугев? Гьеб дур буголъи гуро гьанже. Нижеца дуе харж кьуна гури, дуца эб хъвалебгIан заманаялъ. Гьанже гьаб буго нижер бечелъи. Нижер хIурул цIураб архивалъул бечелъи. Цо кверги хъваге.\nГьале нилъер ал зодил хIурулгIинзабилъун хIалел хIакимзабиги, азул хIалтIиги. Гьедин буго анцIгоги къогоги лъебергоги соналъ. Хадуселъулали щиб гурин, метер букIинеселъулгицин ургъелги гьечIо, жидерго санагIатаб кресло кIванагIан халатаб заманаялъ цIунизе кIолеб бугони.\nИнститут лъугIарабго гIолилал школалде росизехъин ал. «РачIчI гурони бихьичIо, бихьизе бачIа, гIондокь»)). Хадур рекераниги щоларо нужехъе гьанже гьел кквезе. Исана 43 учитель гIолев ватичIони, тIадеялъул I43 гIезе гьечIо, хариялъул – 243…\n50 соналдасан: вай дир пакъир, Дагъистан – мацIазул Гъамсукь.


Футболданул турнир |\nКкуллал райондалия, Спорт\nОктябрь зурул 29-нний Ккуллал райондалий ЧIяйннал шяраву аэродромрай хьунни райондалул школарттал дуклаки оьрчIал дянивсса СССР-данул кIийла Виричу хьусса АхIмадхан Султаннул цIанийсса занази завалул турнир.\nМуний гьуртту хьунни Хъусращиял, Ккуллал 1-мур, ЧIяйннал, Вихьуллал школарттал командартту. Бяст-ччаллая махъ занази зава хъиривмур шиналнин ядуван дуллуна Ккуллал 1-мур школалул командалухьхьун. КIилчинмур кIану бувгьуна Хъусращиял командалул, шамилчинмур – Вихьуллал командалул.\nПредыдущая записьВ Мининформе РД обсудили контроль в сфере информационных технологийСледующая записьКумаг банма чан акъассар


КIудияб ВатIанияб рагъул соназда гьитIинабго ГIаймакиб росулъа рагъде ана 152 чи. Гьезда гьоркьоса 82-яв тIадвуссинчIо. 70-гIан соналъ цере рагъде гIагарлъи аразул хьул букIана гьезул имгIал, кIудияв эмен, кIудада вукъизениги рокъове щвелин абун. Амма киналго гуро щварал. Чанги ккана араб бакI лъачIого тIагIаралги, чияр ракьалда рукъаралги.\nКиналго гIолилалго гIадин тушманасдаса ВатIан цIунизе рагъде арав имгIал валагьулев, гьесул хIакъикъат лъазабулев вукIана СалахIов АхIмад. ГIадада ккечIо гьес гьабураб хIалтIи. Октябралъул байбихьуда АхIмадида ва гIагарлъиялда лъана рохалилаб хабар. Гьезул эбелалъул вац Юсуп вукъараб бакI батана Смоленскиялда гIагарлъухъ ва гьезухъе кодоре щвана имгIаласул рукьби. Гьев ватиялъе квербакъанин абулеб буго Юсупица эмен МухIамачихъе хъвараб кагътил къотIелалъ. Гьелда буго адрес ва лъихъе битIулеб букIарабали хъван. Гьединго, Юсуп вукъараб бакIалда батун буго мегеж кIвалеб жо, гъуд, къалам, къвекьмахх.\nРохелги пашманлъиги жубараб асар букIана гьеб къоялъ Юсупил гIагарлъиялъул. Гьалгощинал сонал индал, гьесул хIакъалъулъ щибго цIияб хабар лъалин хьул букIун батиларо гьезул. Амма Смоленск областалъул нухмалъиялъ ва гIадамал ралагьулез гIагарлъиялъе лъикIаб сайгъат гьабуна. Гьезухъе рукъизе щвана имгIаласул рукьби, гьанже къаданиб заниги чIван, росдал хабалалъ буго Юсупил хоб.\nСмоленск областалъул гIадамал ралагьулезул отрядалъул гIахьалчагIаз Юсупил гIагарлъиялъе баркала загьир гьабураб кагъатги бачIун буго. «70 сон нижер ракьалда бан буго Юсупица гIагарлъиялда кив вугевалиги лъачIого. Ниж рохарал руго заман ун букIаниги гьев бахIарчиясул цIар цIигьабизе щвеялдаса ва гьесул рукьби нужерго ракьалда рукъизе ритIизе щвеялдаса».


Шималияб Кавказ, Январь 06, 2013\nГьатIан къо 6 Январь 2013\n2012 сон: аслиял хІужжаби ва тенденцияби\nШималияб Кавказалъул регионалда араб соналда букІараб ахІвал-хІал ва кІвар кІудиял хІужжаби регионалда сверун эксперт Лиз Фуллерида бихьухъе.\nЖаназабигун гьабулеб къеркьей\nБоевикалин, хъачагъалин рикIкIунел чагIи гIаммал хабалалъ рукъизе гьукъулеб буго чачаназул рухIиял церехъабаз.\nГIайиб тIаде рехулеллъун гьанже нилъ руго\nРоссиялъул информалатазда кавказиязул хIакъалъулъ квешаб жо гурони хъвачIого, ургъунго Россиялъул халкъазул кавказалъулаздехун рокьукълъи бижизабулеб бугилан рикIкIунеб буго Дагъистаналъул журналистаз. Гьезул пикруялда, лъикIаб жо гьабурав чи Кавказалдаса вугониги россиялъулав вугин абула, квешаб жо яги такъсир гьабурав чи кавказалдаса вукIин мухIкан гьабула, амма гьединабго такъсир гIурусас гьабун бугони, гьев рехсола-гIайиб бугев, щаклъи ккарав, мадугьал, юрист ва цоги рагIабаздалъун.\nБокlнилъе гъуни гIонкIкIоцаги хIанчIула\n«Дагъистаналдаса тема бихьизабичIеб лъабго новелла» абулеб фильмалъе щун буго документалияб ва авторазул киноялъул «Кунакал» абулеб VI фестивалалда бищунго аслияб щапакъат ай гран-при. Гьеб буго Шималияб Кавказалъул телекомпаниязул ва телестудиязул документалияб киноялда ва авторазул программабазда гьоркьоб тIобитIулеб фестиваль.\nГуржиязул анищги Кахетиялъул магIарулалги\n2-билеб ноябралда Тбилисиялда тIобитIараб пресс-конференциялда Гуржистаналъул премьер-министр Бидзина Иванишвилица президент Михаил Саакашвилида лъазабуна, президентасулаб кIалгIаги рехун тун, хIалтIизе пачалихъияб канцеляриялъул минаялъуве вахъайилан.\nАхираб заманалда тIолго Россиялдаго унеб кавказалъулазда данде чIараб политикаялъул хIасилалда ккарал лъугьа-бахъиназул гIахьалчагIаз жидерго рагIи дандеккунгутIи диваналда роцIцIунеб буго. Москваялда берталъ кьвагьданилан абулел дагъистанияс жидеда бугьтан лъун бугилан диваналде кьун буго чанго информалат. Гьединго Краснодаралъул губернатор Александр Ткачев диваналде кьун вукIана Шамилил цIаралда бугеб Аваразул миллияб багъа-бачариялъ.\nКумекин ахIдолеб буго мискинлъи\nДагьалъ цебе Россиялъул Президент Владимир Путиница жиндирго кIалъаялъулъ бицана Россиялда мискинзабазул къадар бугин 13 %. Халкъалъул къадаралде буссинабуни гьеб кколеб буго 18 миллион. Гьеб кIалъаялдаса хадуб журналистаз ва блоггераз бицунеб букIана Президентас гьеб тарих ургъунго мекъи бицунеб бугин, мискинзабазул къадар 13% гуреб, 13,5 бугилан. Глобализациялъул институталъул директор Михаил Делягиница бицунеб буго гьеб 13 % бугин мискинзабазул къадар гуреб, бищунго гIодобегIанаб, жакъа-метер кваназе жо гьечIеб хIалалде ккаразул къадар.\nЛогика гьечIолъи- Кавказалда Мокваялъул политикаялъул хаслъи\nАраб анкьалъ Шибалияб Кавказалдаса ва хасго Дагъистаналдаса рачIунел рукIана батIи-батIиял ва цо-цо мехалда цоцазе гIаксал лъазабиял. Гьез хIакъикъаталдаги гьениб щиб кколеб бугебали нилъер бичIчIен цIикIкIинзабичIо, амма гьел лъазабияз иргадулаб нухалда мухIкан гьабуна Шималияб Кавказалда хурхун Москваялъул кинабгIаги стратегияги ва федералиял батIи-батIиял къуватазда гьоркьоб кинабгIаги координацияги гьечIолъи. Гьедин байбихьулеб буго эксперт Лиз Фуллерица жиндирго щибаб анкьилаб анализ.\nРугънаде тIаде цIам...\nШималияб Кавказалъул республикабазул ва хасго Дагъистаналъул азарханабазда гIолел гьечIо унтаразе бакIал. ТIолабго Россиялде дандеккун гьеб проблема регионалда катастрофалде сверулеб буго. Гьедин абуна араб анкьалда россиялъул СахлъицIуниялъул министралъ МахIачхъалаяда букIараб данделъиялда.\nГуржияз мадугьалзабазде мугъ рехуларо\n«Гуржиязул анищалъул» лидер, миллиардер Бидзина Иванишвилица къватΙисеб политикаялъул приоритетазул бицунаго кΙвар буссинабулеб буго улкаялъ Европаялде ва НАТОялде интеграция гьабиялъул курсалдаса инкар гьабизе гьечΙолъиялде. Гьелдаго цадахъ гьес абулеб буго Россиялъулгун гьоркьорлъабиги рукΙалиде рачине гΙамал гьабизе бугин.


Ахирисеб цIумур чан школалъедай кьабила гьаб соналда? » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nЩибаб соналъ Дагъистаналда гьеб ахирисеб цIумур кьабула, гIицIго щкола лъугIун унезе гуребги, тIубараб школалъегоги. Араб соналда Дагъистаналда гьедин ахирисеб цIумур кьабуна 92 школалъе, бачIунеб соналда чан школа къазе рес бугебали жеги мухIкан гьабулеб гьечIо Дагъистаналъул лъай кьеялъул ва гIелмуялъул министерствоялда.\nКъараб школа – чIунтараб росу, гьединаб пикру кьун букIана цебеккун дагьал лъимал ругел школазул хIакъалъулъ хъвараб макъалаялда «Миллат» газетаялъ. ТIолго Россиялда, 2014 соналдаса байбихьун, къалел руго нус-нус школаби, оптимизациялъул программаялда рекъон. Гьаб соналъул март моцIалда «Цогояб Россия» партиялъ лъазабуна регионазда тIобитIизе бугин мониторинг, ай цIех-рех, гIадатияб куцалда абуни, гьелъул хIасилазда хIукму гьабизе бугин кинаб пайда ва кинаб зарал бугеб гьеб оптимизациялъулали.\nЦебеккун лъай кьеялъул ва гIелмуялъул министерствоялда баян гьабун букIана оптимизациялда гъорлъе кколин 50 цIалдохъан гIечIел школал, жакъа къоялда республикаялда руго анцI-анцI школал, 20 цIалдохъан цIалулезул сияхIазулъ рехсарал, гьезулги бащалъи гIицIго кагътазда ругел. Амма гьеб иш, дир хIисабалда, какизе ккараб гьечIо, щайгурелъул гьев анцIго цIалдохъанасе гIоло хIалтIулеб школа букIаго, росу чIаго бугин рикIкIине бегьула, жакъа пачалихъалъ школа къайдал, цогидаб школалде лъимал раччизе транспротги мугIрул росабалъ чIезабун гьечIони, улбул лъималазе лъай кьезе рес бугеб бакIалде, гIодоблъиялде гочуна.\nАраб соналда гIицIго ЦIумада мухъалда къан буго 18 школа, гьенире хьвадулел рукIарал лъимал унел руго аскIор ругел росабалъе яги Агъвали бугеб школа-интернаталде. Дагьал цIалдохъаби ругел школазда цо цIалдохъанасда 125 азарго гъурущ харж гьабизе кколеб бугин, гьебго заманалда шагьаралъул школалда цо цIалдохъанасда пачалихъалъ гIицIго 20- азарго гъурущ гурого хвезабизе кколарин абулеб буго хIакимзабаз, цогидаб гIилла гьединал школа къаялъе бугила гьенир учительзабазул гIураб лъай ва квалификация гьечIолъи дарсал рачине, масала, математикаялъул учителас кьолеб бугила химияги физикаги, гьелъ цIалдохъанасе щолеб лъай цIубараб гьечIилан абулеб буго цо-цо экспертаз.\nМагIарухъ, цере кIи-кIи, лъаб-лъаб классал рукIарал школал жакъа къазе хIинкъи бугеллъун ккун руго. Щиб бугеб гьелъие гIилла – гьелъие гIилла буго, советияб пачалихъ биххигун, росабазул экономика хвей ва гIадамал, магIишат гьабизе ресал гьечIого хутIиялъ, росаби тун, гIодоблъиялде ва хъутабазде гочун рукIин. ХIалти гьечIолъи – гьеб рехсезе бегьула аслияб гIиллалъун гIадамал рижараб росу ракь тун нахъе рахъунел рукIиналъе, школал къаялъ росабазул гIумруялда зани чIвалин абизе бегьула.\n«Миллат» газеталъухъе щвана баянал, бачIунеб цIалул соналда тIоцебесеб цIумур кьабичIого хутIизе рес бугин Хунзахъ мухъалъул Сивухъ росулъги, гьеб оптимизациялъул программаялда рекъон, къазе хIинкъи букIиналъ. Гьелда бан, гьеб мухъалъул лъай кьеялъул бутIаялъул нухмалъулев Залимхан ГIумаровас баян гьабуна, гьел харбал харбаллъун хутIулин, школа къаялъул хIинкъиги гьечIилан. «Сивухъ росдал школа къазе тезе гьечIо нижеца. Цо лъимер гурого гьечIеб бакIалдаги, школа хIалтIизе ккола, щайгурелъул лъимадул буго ихтияр лъай босизе. Хунзахъ мухъалда цониги школа къазе гьечIо», – ян баян гьабуна ГIумаровас.\nГьанибго бицине ккола, араб соналда бухIараб ЛъагIелухъ росдал школа мухъалъул тIалъиялда рагьизе ракIалда буго бачIунеб цIалул соналъул байбихьуде. Гьеб рагьиялъе кIвараб хIалтIи гьабулеб бугила, бищунго кватIун гьаб соналъул ахиралде школа хIадур букIине бугин тIаде жубана Залимхан ГIумаровас.\nЛъималазул ихтияразул тIоцебесезул цояблъун ккола лъай босизе бугеб ихтияр, гIисинал рукIунин, школал къалаго, гьеб ихтияр хвезабулеб гьечIищ пачалихъалъ? Оптимизация – гIарац тIокI гьаби, битIараб бугищ лъай кьеялда тIад харж гьабулеб гIарац тIокI гьаби?\nАвтор: Алиса Алдашева\n» Крымалъул хIалбихьи - Дагъистаналъе\n» УхIли школалъул угьди\n» Банго бахъунареб ухIладерил школа\nМактаб буго,пуланаб росулъ ,яги цоги г1адамаз г1умру гьабулеб бак1алда,гьениб г1умру ч1агояб бугин,тасдикъ гьабулеб х1ужа.


Амировасда тIад диван ва сверухъ хIаял\nСаид Амировасе хIалае МахIачхъалаялда 2014 соналъул 12 апрелалда гIуцIараб митингалъул гIолохъанав гIахьалчи.\nДагъистаналъул прессаялда аслияб темалъун хутIулеб буго Саид Амировасда тIад гьабулеб диван. Гьаб анкьалдаги гIемерисел газетаз тIоцересел гьурмазда борхулеб буго гьеб тема.\nБлогаздаги, социалиял сайтаздаги дагъистанияз гIемер хъвалеб буго гьеб диваналъул хIакъалъулъ. Гьел хъвай-хъвагIаязул къокъаб хIасил гьабидал, рихьулел руго интересал пикраби. Мисалалъе: Амировасда тIад гьабулеб диван къануназдалъун гьабулеблъун кколаро, амма рекъон гьесие гьеб, щай абуни къанун щиб жо лъаларев чилъун вукIана гьев. Диваналъулни жиб-жиб данделъи гъалмагъираздалъун унеб буго.\nРакIалде щвезабила, Амировасда ва гьесул вацасул вас Юсуп Жапаровасда тIад диван гьабизе байбихьана 24 апрелалда Ростов-на-Донуялда бугеб Шималияб Кавказалъул рагъулаб диванханялда.\nЦIех-рехалъул материалазда рекъон, Амировас къасд гьабуна Джапаровасул кумекалдалъун Пенсиязул фондалъул Дагъистаналда бугеб идараялъул нухмалъулев Сагид МуртазагIалиев чIвазе.\n«Стрела-2» абураб зенитно-ракетнияб комплексги хIалтIизабун МуртазагIалиев жаниб вугев самолет кьвагьизабизе ракIалда букIанин Амировасдаилан рикIкIунеб буго цIех-рех чагIаз.\nГьезул баяназда рекъон, МуртузагIалиев чIваялъе ярагъ боси Хасавюрталъул прокурорасул кумекчи МухIамад ГIабдулхIалимовасда тIадкъан буго Амировас.\nДиваналъул данделъабазда МуртазагIалиевасеги ГIабдулхIалимовасеги гьабуна цIех-рех. МуртазагIалиевасул суравалда тIаса бищун гIемер хъвана блогераз. РакIалде щвезабила, диваналъул данделъиялда гьев вачIинчIо, амма баянал кьуна видеобухьенги гьабун.\nГьес бицана жинда рагIанин Амировас жив чIвазе къасд гьабураблъи. Амировасе жив щай чIвазе вокьун вукIаравали рехсараб чанги мисалги бачана гьес. Гьелги, пенсиязул фондалъ МахIачхъалаялъул идарабазе гьарулел халгьабиял, Каспийскалъул мэрасул рищщиязда сверухъ хIаял ва гь.ц.\nГIабдулхIалимовасги бицана диваналда жинца «Стрела-2» жиндирго гIарцухъ босанин, щайгурелъул Амировас абунин, гьесие Каспийскалъул администрациялъул нухмалъелусул хъулухъ кьелин. Амма сундуе Амировасе ярагъ къваригIун бугебали лъан хадуб, гьес МуртузагIалиевасул чиясде бицун буго кинабго.\nГIабдулхIалимовасулги МуртузагIалиевасулги баянал гьадингосел харбал ругин, ургъарал жаллъун ругин абуна Амировас. Гьедин рикIкIунеб буго гьесул адвокатазги. Гьал къоязда гьез журналистазе абуна диваналда ГIабдулхIалимовас бицаралда рекъон, гьесие гIакъубаби кьолел рукIанин токги хIалтIизабун.\n«Лъаларо, кинав чиясда кIолеб токалъул гIакъубаби хIехьезе. Гьединал гIакъубаби жиндие кьунилан абурав чиясул баяназда кин кIвелеб божизе? Гьесни абуна гIакъубаби жиндие кьунин Амировасда хъинтIарал гурел, цогидал баянал кьеян. Амма ГIабдулхIалимов жеги низам цIунулезухъ кодов вуго, лъида лъалеб, гьесие хIинкъалаби кьолел ратила», - ян абуна адвокат Владимир Постанюкица.\nГьес гьединго абуна ГIабдулхIалимовас Амировасда тIаса баянал кьолел ратилин гьес гьарурал цогидал такъсираздасан щвезе бугеб тамихI низам цIунулез тамахлъизабиялъе гIоло.\nПостанюкица бицана Жапаровасдаги низам цIунулез абулеб букIанин имгIаласда тIаса сурав кьунани гьев гIунтIизабулеб гIайибалдаса вацIинин.\nДагъистаналъул газетабазда хъвалеб буго Амировасда тIад гьабулеб диваналъ республикаялъул тарихалда лъалкI телин. «Черновик» газеталъ рикIкIунеб буго гьеб диван кколин бищун резонансияб диванлъун.\nДиваналъул данделъабаз жеги бихьизабичIо хIукму лъил рахъги ккун къотIилеб, амма бихьизабуна цониги рахъалъ гали нахъе тIамизе гьечIеблъи.\nАмма гьединго бичIулеб буго диван халатбахъине гьечIеблъи. ГIадада гуро диванчияс Амировасе пачалихъияв лъабго адвокат вихьизавурав. РакIалде щвезабила, Амировасулги Жапаровасулги ихтиярал диваналда цIунулел руго анцIго адвокат гъорлъ вугев къукъаялъ.\nЭкспертаз рикIкIухъе, диванчияс лъабго адвокат вихьизавуна Амировас ккурал адвокатаз диваналъул данделъаби гьоркьоса къотIизаричIого рукIиналъе.\nАдвокат Постанюкил рагIабазда рекъон, ГIабдулхIалимовас гIемер гьереси бицунеб буго диваналда.\nВладимир Постанюк: «Гьес диваналда кьурал баяналги цIех-рех чагIазе кьурал баяналги дандекколел гьечIо. ТIадежоялъе, гьесда кIолеб гьечIо чIванкъотIун жаваб кьезе, прокурорасде валагьулев вукIана мех-мехалдаса щиб абизе лъаларого.\nГьеб диванчиясдаги бихьана, диваналде рачIарал цогидаздеги бихьана. Гьединго гьесда абуна гьев Амировасул кабинеталде щун ватани, кинаб гьеб кабинет букIарабали бицеян. Гьесни бицана, амма кинабго мекъ бицана. Гьелъ бихьизабулеб буго гьев Саид Жапаровичасул кабинеталда киданиги вукIинчIин».\nАхиралда тIаде жубала, «Новое дело» газеталда хъвалеб буго гьанже гIемер рагIулеб бугин уголовияб делоялда гъоркь ругел хIакимаз абулеб жидер ихтиярал хвезарулел ругин.\nЦебе гьел хIакимазги цогидал хIакимазги къануналъул расниги ургъел гьабулеб букIинчIо, бокьахъе гьеб хвезабулеб букIана, гьанже гьезие гьеб хIалтIизе бокьун бугоян хъвалеб буго газеталда.


Басриял суалалгун цlияб цlалул соналде\nДагъистналда исана тIоцебесеб классалде ине буго 36 азарго лъимер. Араб соналде дандеккун гьезул къадар цIикIкIун буго лъабазаргоялдаса ункъазаргоялде щвезегIан чияс. Кинабниги жакъа республикаялъул школазда цIализе буго 360 азаргоялдаса цIикIкIун лъимер. Амма цебегогIадин республикаялда гIолел гьечIо гьезие школаби ва ругезулги гIемерисел данде кколел гьечIо рукIине кколел стандартазде.\n2014 соналъул цIалул соналде дагъистаналда лъимал къабул гьаризе руго 1534 мактабалъ. Гьезул бащадазда гIемераб заман буго цIигьарун къачIаялъул хIалтIаби гьаричIелдаса. Мисалалъе 600 гIанасеб дагъистаналъул мактаб руго 50 саги цIикIкIун соналъ цере рарал. 266 мактаб руго риххун ине къачIарал, квачIакъаб хIалалда. 154 школайин абуни тIабигIиял балагьазул хIасилалда ва цогидалги гIиллабазда бан жанире лъимал цIализе бегьулареллъун рикIкIун буго хасаб коммиссиялъ.\nГьеб киналъулго хIакъалъулъ баян кьуна дагьаб цебегIан республикаялъул хIукуматалда букIараб данделъиялда Дагъистаналъул лъай кьеялъул министр ШагьгIабас Шагьовас.\nГьединал школазул хIакъалъулъ «Эркенлъи» радиоялъ цебеккунги бицун букIана. Мисалалъе чанго сон буго Хасавюрт мухъалъул Теречное росдал гIадамазул лъималазе цIияб мактаб хIажат бугилан республикаялъул тIалъиялде ахIи балелдаса. 1970 соналда бараб, хъарщазул гьабураб гьезул мактабалда гьечIо щвалде щварал шартIал.\nГьелдаса квешаб хIалалда буго жакъа ТIисси росдал гIадамазул хIал. Араб гIасруялъул авалалдго бараб басрияб школаги биххизабун цIияб базе гьезие рагIиги кьун хIукуматалъ гьеб балеб гьечIелдаса гIемер заман буго. Жанир щибниги шартIалги гьечIеб, гIадамаз рехун тараб басрияб минаялъур рукIана гьез лъимал цIализарулел. Нижехъе щварал баяназда рекъон исана байбихьун буго гьезие цIияб мактаб базе.\nМугIрузул росабалъ ругел мактабазул бащдалниги цикIкIунисел хIажатал шартIалги гьечIел бакIал ругилан бицунеб буго «Эркенлъи» радиоялъе, Дагъистаналъул лъай кьеялъул хIалтIухъабазул махщалил цолъиялъул нухмалъулев Гlамиродинов МухIамадица.\nХасго квешаб хIал бугин ЦIунтIа, ЛъаратIа ва ЦIумада мухъалда ругел школазул ва гIагараб заманалъ гьеб суал роцIцIинабун бажарулеб хIалги Дагъистаналъул гьечIилан абулеб буго мугIалимзабазул вакилас.\nГlамиродинов МухIамад: «Дагъистанлда киналго шартIалги ругел школал хIадур гьаризе гIагараб 50 соналдаги бажарилин кколаро. 800 -900 гьединаб школа бан бахъине тIубараб республикаялъул бюджетцин гIоларо, Москваялъ кумек гьабичIони».\nГьединго Гlамиродиновас бицана цо-цо бакIазда цIакъго дагьал чи гурони цIализе рачIунарел бакIазда ругел школал къалел ругилан.\nГlамиродинов МухIамад: «Руго школал цо цIалдохъанги ункъо щуго мугIалимги гурони гьечIел, дагьал ругониги гьединал бакIал руго ЛъаратIа, ЧIарада мухъалда. Россиялда киса-кирего гьединал школал церего къана. Дагъистаналда хутIун руго гьел жеги, амма щибаб соналъ гьел дагь гьарулел руго. Хъутабазда ругел гьединаб чанго школа къана. Щайгурелъул цере гIадин гIолохъанал гIадамал хъутабазде унел гьечIо гIи-боцIи хьихьун магIишат гьабизе, гьенир хутIарал херал чагIазул абуни школалде ритIизе лъимал гьечIо».\nАвгусталъул ахиралда мугIалимзабазулгун букIараб дандчIваялда Дагъистналъул нухмалъулев ГIабдулатIипов Рамазан рази гьечIоан рес бугел дагъистанияз гьанжелъагIан азаргоялдаса цIикIкIараб мажгит бан бугин Дагъистаналда, амма цониги чиясда ракIалде ккун гьечIин цониги школа базе кколилан абураб пикру. Амма ахирал соназда школа лъугIилалде мадрасаялде цIализе унел гIолилазухъ балагьун абизе бегьула гIун бачIунеб гIелалъ тIадегIанаб лъаялдаса гIараб гIелмуялъул лъайго тIаса бищулеб бугилан.


Пётр Порошенко пресс-конференциялда. Киев, 2014 соналъул 26 май.\nУкраиналда тIоритIарал президентасул рищязул официалияб хIасил жеги загьирабун гьечIониги, баянлъана ТIадегIанаб Радаялъул депутат ва «шоколадалъул къирал» ян тIокIцIар бугев бизнесмен Петр Порошенко бергьун букIин. Щив гьев кколевали политик хIисабалда? Кинаб бугеб гьесул политикияб бербалагьи?\n1.3 миллиард долларалде бахунеб мул-малкалъул бетIерьган Петр Порошенко ккола Украиналъул вищун бечедав ва цIар арав бизнесмен. Гьеб гуребги, 48 сон барав бизнесмен гIемерисез рикIкIула кIудияб хIалбихьи бугев гIакъилав политиклъун.\nАхирисеб 15 соналда жанив гьев хIалтIулаан тIадегIанаб даражаялъул хъулухъазда.\n2000 соналда гьев вахъана Регионазул партиялъул кьучIарухъаназул цоявлъун. Хасго гьеб партиялъ Виктор Януковичасе рес кьуна президентлъун вахъине.\nЖиндир заманалда Порошенкоца финансияб квербакъи гьабуна «Нилъер Украина» абулеб Виктор Ющенкол партиялъе. 2004-2005 соназда гьев хIалтIулаан Виктор Ющенкол хIукуматалда, 2009 соналда вахъана къватIисел ишазул министрлъун.\nВиктор Янукович президентлъун вищун хадув Порошенко вахъана дармил ва экономикияб цебетIеялъул министрлъун.\nЕвромайдан байбихьараб мехалда гьес гьедегIан кIудияб роль хIалеб букIинчIо, амма абулеб буго, гьес финансияб кумек гьабулеб букIанин протестазул акциял ва демонстрациял тIоритIулезе.\nИсана 12 марталда Петр Порошенко сапар бухьана Крымалъул тахшагьар Симферополялде. Доба гьес къасд гьабуна сепаратистаз хIадур гьабулеб букIараб референдум нахъе бахъизе.\nРоссиялде цIикIкIараб цIайи бугез гьесда хадуб хал кквей гьабулеб букIана, махсароде тIамулаан.\nАмма гьелдалъун гьесул къадру къимат цIикIкIана гIадатиял украиниязда гъорлъ.\nПетр Порошенко байбихьудасанго вукIана евроинтеграциялъул рахъ кколев политиклъун.\nГьес гьеб такрар гьабуна жиндирго тIоцебесеб брифингалдаги.\nУкраиналъ евроинтеграциялъул нух тIаса бищулеб бугин, абуна Порошенкоца рищиял ахиралде щун хадуб.\nВа тIаде жубана, Украиналъ киданиги къабул гьабизе гьечIин Крым Россиялде гъорлъе ин. Добго бриффингалда Порошенкоца гьадинаб калам гьабуна:\nПетр Порошенко: «Президентасул командаялъ тIоцебесеб иргаялда хIаракат бахъила рагъ ахиралде щвезабизе, бихха-хочи лъугIизабизе ва Украиналъул ракьалда рекъел тIад чIезабизе».\nПетр Порошенкол хиял буго жиндирго тIоцебесеб сапар паракъатаб гуреб икълималде бухьизе.\nПетр Порошенко: «Дица цебего абуна, президент хIисабалда дица дирго тIоцебесеб сапар Донбассалде бухьизе бугин, ва доба гIумру гьабулел киналго гIадамазе ва яргъид гIуцIарал къуватазе дицаги дирго командаялъги бакралаги кьун, квербакъиги гьабизе бугин гьез жидерго гражданияб борч тIубазабун букIиналъухъ».


Аллагьасул вас ГІиса МасихІил хІакъалъулъ Рохалил хабар гьадин байбихьулеб буго.\nИшая аварагасул тІехьалда ругел Аллагьасул рагІаби ритІухълъана: «Гьале, мун вачІиналде дуе нух къачІазе дирго илчи вуго дица цеве витІулев»;\n«Цо ахІи буго авлахъалда рагІулеб: – БетІергьанасе нух къачІай, битІизабе гьесда цебе шагьра!»\nГьедин вачІана ЯхІя авараг авлахъалде. Нужерго мунагьал чуризе гІоло, кантІун Аллагьасде руссаян ва лъадалъ ччун рахъаян лъазабулеб букІана гьес.\nГьесухъе бачІунеб букІана Ягьудиялъул улка-ракьалъулги Иерусалималъулги тІолабго халкъ. Жидерго мунагьал рехсон хадуб, Аллагьасде руссун, гьезул мунагьал чуризе Иордан гІурул лъадалъ ччун рахъулаан ЯхІяца гІадамал.\nРетІунеб ретІелги ЯхІял варанидул квасул букІана, рачлихъ борчунги букІана хьвацІил рачел. Гьес кваналеб жоги букІана гарцІги гІалхул гьоцІоги.\nГьес гІадамазда лъазабулеб букІана: – Дида хадувго вачІунев вуго дидаса гІемерго къудрат цІикІкІарав. ГІодове къулун гьесул хьитил рухьен бичизецин мустахІикъав гьечІо дун.\nЛъадалъ ччун рахъун, рацІцІад гьаруна дица нуж. Гьес нуж рацІцІад гьарила Илагьияб РухІалдалъун.\nГьел къоязда Галилеялъул Назарет шагьаралдаса гьениве вачІарав ГІисаги Иордан гІурул лъадалъ ччун вахъана ЯхІяца.\nГІиса лъадалъа къватІиве лъугьунаго, бихьана гьеб лахІзаталда, зобалги кІирикьизарун, Илагьияб РухІ, миккидул сураталда боржун бачІун, гьесухъе рещтІунеб.\nЦинги гьаракьги рагІана зобалаздасан: – Мун вуго дие вокьулев дир Вас! Дудаса вохун вуго дун!\nГьебсагІат гьеб РухІалъ ГІиса гІицІаб авлахъалде ине гьесизавула.\nГьеб авлахъалда кІикъого къо бана ГІисаца. Илбисалъги хІалбихьана гьениб гьев къосинавизе кІоларищали. Гьенив гІалхул жанаваразда гьоркьовги вукІана ГІиса. Малаикзабиги рукІана гьенир ГІисае хъулухъалъе.\nЯхІя авараг гвандинив тІамун хадув Галилеялде уна ГІиса. Гьес гьениб лъазабула Аллагьасдасан Рохалил хабар.\nГьес абулеб букІана: – Болжал щвана! Аллагьасул ПарччахІлъи тІаде гІунтІун буго! Нуж кантІе, Аллагьасде русса! Гьеб Рохалил хабаралде иманги лъе!\nГалилеялъул ралъдал рагІалдасан унаго, ГІисада рихьана ччугІие гьин рехулел Симонги гьесулго вац Андрейги. Гьел рукІана ччугІихъаби.\n– Дида цадахъ рилълъа, – ян абуна гьезда ГІисаца. – Дица нуж лъугьинарила гІадамал кколел ччугІихъабилъун.\nГьенибго гьинги тун, гьебсагІат гьел ГІисада цадахъ уна.\nГьениса гІемерго рикІкІалъилалде, ГІисада рихьана Зебедайил вас Якъубги гьесулго вац Иоаннги. ЧчугІа кквезе гьин къачІалел рукІана гьелги росода тІад.\nГьездеги ахІана ГІисаца, жинда цадахъ рилълъаян. Жидерго эмен Зебедайги гьесул хІалтІухъабиги росонир тун, гьев кІиявгоги ана ГІисада цадахъ.\nЦинги гьел щвана Капернаум шагьаралде. Шамат къо тІаде щварабго, синагогаялъувеги вачІун, гьениб гІадамазе вагІза гьабизе лъугьана ГІиса.\nГІисал вагІзаялъ хІикмалъизарун рукІана гьел. Диниял гІалимзабаз гІадин гуреб, цо хІалкІолъи жиндилъ бугев чияс гІадин малъулеб букІана гьес.\nСинагогаялъуве лъугьун вачІана хъубаб женалъ ккурав цо чи. Гьев ахІдезе лъугьана:\n– Нижедасан дуе къваригІараб щиб, Назареталдаса ГІиса! Ниж гъуризейищ мун вачІун вугев! Дида лъала мун щивали. Илагьияв чи вуго мун! Аллагьас витІун вуго мун!\nАмма ГІисаца жен чІезабуна: – КІал къай дуца! Нахъе а мун гьесул чорхолъа!\nГьев чиясул нусабго лага сородизабуна шайтІаналъ. Цинги гІасияб гьаракьги гьабун, лъутун ана гьеб гьесул чорхолъа.\nГьелда гІажаиблъун-хІикмалъун хутІана гІадамал. Гьез цоцазда гьикъулеб букІана: – Гьабго щиб хІикмат? ЦІияб гІелмуцинищ гьаб? Хъубал жундузецин амру гьабизе кІолеб къудрат кинаб, гьесул амруялъе мутІигІлъулел жундулги кинал?\nТІолабго Галилеялда хехго тІибитІун ана ГІисал хІакъалъулъ хабар.\nГьебсагІат синагогаялъуса къватІиве вахъун, цадахъ Якъубги Иоаннги рачун, гьев ана Симонилги Андрейилги бакІалде.\nЦІа-каналъул унтуца бусаде ккун ятана Симонил якьад. ГьебсагІат ГІисада бицуна гьей унтун йигилан.\nАскІове ун, ГІисаца гьей, кверги ккун, йорхизаюла. ЦІа-канги ун, якьад гьазие квен-тІехалда квалквадизе лъугьуна.\nБакъ тІерхьун, маркІачІубер рукІкІарабго, киналго унтаралги хъубал жундуз ккуралги рачІана ГІисахъе рачун.\nТІолабго шагьар бакІарун букІана гьеб сордоялъ Симонил кавудахъе.\nГІисаца сах гьаруна батІи-батІияб гІузруялъ унтарал гІемерал гІадамал. Чанги чиясул чорхолъа бачахъана хъубаб жен. Гьес хъубал жундул кІалъазе риччалароан, гьезда лъалеб букІиндалха гьев щивали.\nНахъисеб къоялъ хъахІлъи барабго тІадеги вахъун, ГІисаца нух босана гІадан-чи гьечІеб бакІалде ва гьенив Аллагьасе гьари-дугІаялде вуссун чІана.\nГьесул лъалкІда хадур рахъарал Симонидаги гьасда цадахъ рукІараздаги ватана ГІиса.\nГІисада гьез абуна киналго мун валагьулел ругилан.\nГІисаца гьезда абуна: – Рилълъа сверухъ ругел росабалъе ва шагьаразде, гьенибги халкъалъе Рохалил хабар бицине ккола дица. Гьелъие гІололъидалха дун гьаниве вачІарав.\nТІолабго Галилеялъул ракьалде щун, синагогабазде ун, гІадамазе вагІза гьабуна гьес ва чангиязул чурхдулъа жундул рачахъана.\nБарасалъ унтарав цо чи вачІана ГІисахъе ва накабазда чІун гьардезе лъугьана: – Дуе бокьани, дуда кІолаха дун вацІцІалъизавизе!\nГьесда гурхІун ГІисаца, гІебеде битІун квер хъвана гьесда. Цинги абуна: – Дие бокьун буго мун вацІцІалъизе. ВацІцІалъе мун!\nТІад букІараб чанхъги гъенон ун, гьебсагІат вацІцІалъана гьев чи.\nНахъе витІулаго, ГІисаца гьесда лъазабуна: – Вореха, дуца лъиданиги бицунге гьаб хІалтІи! Мусал къануналда рекъон, мунго вацІцІалъун вукІин гІадамазда лъазе, кашишасухъеги ун, гьесда дурго черх бихьизабе ва мунго вацІцІалъаралъухъ къурбанги хъвезабе.\nАмма гьениса нахъе аравго, гьев чи лъугьана ккараб иш киназего гьурщизе. Гьединлъидал ГІисада кІвечІо тІатун шагьаралде вачІине, гІадан-чи гьечІеб бакІалда вахча-хьван чІезе ккана. Амма киса-кисагоги гІемераб халкъ бачІунаан гьесухъе.