ЖамгIиял гIуцIабазул цолъиялдаса махIрум гьавуна Ш. Хадулаев\nГьал къоязда хисана Дагъистаналъул жамгIиял идарабазул цолъилъул бетIер. Хадулаев Шамилил бакIалда гьениве вищун вуго гIемерал саназ республикаялда батIи-батIиял тIадегIанал хъулухъазда хIалтIилев вукIарав Зикрула Ильясов.\nЖамгиял гIуцIабазул цолъиялдаса махIрум гьавуна Ш. Хадулаев\nХадулаев ккола республикаялъул жамгIияб палатаялъулги, Афгъанистаналда рагъулел рукIаразул жамгIияб гIуцIиялъулги вакил, гьеб хъулухъалдеги гъоркьиса киназго гьаркьалги кьун вищунги вукIана гьев.\nИсана апрелалда Шамилица лъазабуна Дагъистаналъул тIалъиялъул рахъалдасан жиндихъе ругьалаби рачIунел ругила жив гьел жамгIиял гIуцIабазул цолъиялъул бетIерлъиялдаса нахъе ине кколилан. Жив гьениса кивениги ине гьечIин лъазабун букIун буго доб мехалда Хадулаевас.\nТIалъиялъе гьев дандеккунгутIиялъе гIиллалъун Хадулаевас рикIкIунеб буго гьес республикаялъул жамгIиял цолъиязул данделъиялда Дагъистаналъул нухмалъиялъе бадирчIваял гьарун рукIин. Хасго гьес исана сентябралда тIоритIизе ругел пачалихъияб думаялде рищиязда хурхун «Единая Россия» партиялъ гьарулел ругел хIаял какиялъ данде кколев гьечIила жив тIалъиялъейилан бицун букIана гьес «Эркенлъи» радиоялъе.\nГьелда тIадеги жив пачалихъияб думаялъул депутат Къурбанов Ризванил кумекчи вукIинги рекIее гIолеб гьечIила тIалъиялъе. Къурбанов Дагъистаналъул тIалъиялъе дандекколарев чи вугила. Жиндица жив гьесул кумекчи вукIин ва гьесул рахъалда вукIин киданиги бахчичIила.\nЖиндир заманалда Афгъанистаналда рагъулел рукIаразе кумек къваригIараб мехалда цохIо гьес гурони нижехъ гIинго тIамун букIинчIила. Республикаялъул тIалъиялъе гьев дандеккечIогойин абун щайила жиндир гьесулгун квешал гьоркьолъаби рукIине кколелин абулеб букIана Хадулаевас.\nЩиб гьабунги тIалъиялъе рекъезабун жив гьеб хъулухъалдаса нахъе инавичIого чIчIечIила республикаялъул ЖамгIияб Палатаялъул бетIер ХIамзат ХIамзатовилан бицана Хадулаевас «Эркенлъи» радиоялъе.\nХадулаев Шамиль: «Рищиязул цирк гьабуна сон гьениб. ЖамгIиял гIуцIабазул бетIер вищизе рес бугел гьелъул гIахьалчагIиги гьечIелги цере ккара-ккарал чагIиги данде гьарун базар гьабуна гьез гьениб. Кин гьабунги, щиб концерт бихьизабунги дун нахъе реххизе къваригIун букIана гьезие.\nЩай дир бакIалда цойги чи вищулев вугевалиги бичIчIизабичIо, кинаб букIаниги гIиллаги рехсечIо. Гьеб киналдаса разигьечIел жамагIатчагIи кIалъазе рахъана нужеца гьаниб гъалмагъир гьабулеб бугин абун, амма гьезухъги гIинтIамулев чи ккечIо. Дица ХIамзатовасда абуна рищиязда жамгIиял идарабазул цолъиялъул гIахьалчагIаз гурони гьаркьал кьезе бегьуларин.\nГьез гурони кьезе гьечIин дидаги абун, гьенир рачIаралщиназул гьаркьалги рикIкIун вищана Зикрула. Гьаркьал кьезе рес бугев гьеб гIуцIиялъул 46 гурони гIахьалчиго гьечIо, гьанир гIахьаллъизе ахIун рукIана 76 чи. Гьедин ГIабдулатIиповас дун хъулухъалдаса вахъейилан буюри кьун букIиндал гьезие, гьес малъараб гьабунаха гьез киназго».\nШамилица абулеб буго цо рахъалъ кигIан лъикIила гьеб кинабго гьединиса ккараб халкъалда бихьизе бихьизе биччан тейила республикаялъул тIалъиялъ жамагIатчагIазде гьабулеб бугеб тIадецуйги, жамагIатчагIазул жидерго пикру гьечIолъиги.\nТIалъиялъе ккани кумек гьабизе, ккани критика гьабизе бажарулеб хIалалъ рукIине кколила жамагIатчагIи. Эркенаб пикру бугездаса гьезда гьоркьорги тIалъиялъул таргIал кколелчагIи цIикIкIун рукIин бичIчIулеб бугилан.\nХадулаевасул рахъалда ругел чанго жамагIатчагIаз гьеб данделъиялда лъазабун буго Зикрула Ильясов хисулевлъун тейин Шамилилан. Гьелда разилъизе кканила ХIамзатовги хутIаралги гурони гьеб иш цIакъ квешаб бакIалде бачIине букIанилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе гьеб Дагъистаналъул жамгIиял гIуцIабазул цолъиялъул гIахьалчи Шамилов МухIамадица.\nГьес абуна Хадулаев гьеб цолъиялъул бетIерхисулевлъун тун вукIинчIевани хIатта цойги батIияб гьединабго жамгIиял идараби данде гьарураб цолъиде гIуцIичIого тIубалароанилан. Хадулаев тIалъиялъе данде кколарев чи вукIаниги гьев гIадин жамгIияб хIалтIи гьабулев ва гьабун бажарулев чи Дагъистаналда гIемер гьечIила.\nГьесулги гIунгутIаби камуларила, амма гьеб хъулухъалдаса вахъизегIанасеб жо щибниги ккун букIинчIилан абулеб буго Шамиловас. ГьебгIаги тIалъиялъе бадибчIвай гьабизе бегьулареб демократияб пачалихъ кинабила букIунебилан.\nГьел церехун бицен гьабурал рищиял циндаго тIоритIиялъе гIилла щибин унголъун тIалъиялъ нужеде тIадецуй гьабурабищилан цIехезе «Эркенлъи» радиоялъ Дагъистаналъул жамгIияб палатаялъул нухмалъулев ХIамзат ХIамзатовасулгун ва Хадулаевасул бакIалде вищарав Зикрула Ильясовасулгун бухьен гьабизе хIалбихьана, амма гьезул цохIонигияв кодове щвечIо.\nКIалъазе щварав жамгIияб палатаялъул бетIерхисулев Алюсет ГIазизхановасги жиндица гьеб ишалда хурхун кинаб букIаниги баян кьун бажаруларилан лъазабуна.


Исламалъул гIалимзаби ва лъавукъаб Европа\nАралда туманкI речIчIани, бачIунелъ гIарада балеб\nГьаб заманалда бусурбабаздехун рокьукълъи загьир гьабулезул гьаракь борхалъараб мехалда, цо-цо «гIалимзабаз» хIаракат бахъулеб буго исламалъул нухккурал лъавукъал ва щибго жо бажаруларел чагIи рукIараблъи ва ругеблъи бихьизабизе. ХIакъикъатин абуни тIубанго гIаксияб букIин, гьайгьай, хIакъаб буго, ва гьеб гьедин бугеблъи бусурбаби рихараздаги лъала. Амма лъаниги, гьезул мурад батIияб бугелъул, гьединаз хIаракат бахъула хъахIаб чIегIераблъун бихьизабизе.\nРачIаха, бусурбабазул гIалимзабаз батIи-батIияб заманалда, батIи-батIиял гIелмиял бутIаби церетIезариялъулъ лъураб лъалкI бихьизабизе. Гьебгиха, Европа лъавукълъиялъул ва бецIлъиялъул нухда букIараб мехалда. Абизе ккола, исламиял гIалимзабазул кумекалдалъун цебетIеялъул нухде гали бегьанин Европаялъиланги.\nГIелму цебетIезе ккани, хIажалъула кагъат. Гьебгиха, гIемераб кагъат. Гьединаб куцалда кагъат гьабизе къваригIуна фабрика. Гьебги бичIчIун, 794 соналда Багъдадалда тIоцебе гьединаб фабрика барав чи ккола ибн Фазил (739-805). Гьев вукIана доб заманалда халиплъун вукIарав Гьарун Рашидил вазирасул вас. Гьеб заманалда европаялъулазда кагъат гьабулеб къагIида лъазего лъалароан. Хадуб гьединабго фабрика бана Египеталда (800 сон) ва Андалусиялда (950 сон). Кагъат гьабулеб фабрика 1100 соналда бана Византиялда, 1102 соналда – Сицилиялда, 1228 соналда Германиялда ва 1309 соналда – Англиялда. ХIакъаб жо, кагъат гьабулел фабриказул кIудияб кумек ккана гIелму цебетIезабиялъе, батIи-батIиял тIахьал хIадур гьариялъе. 891 соналда цохIо Багъдадалда рукIана тIахьал хъвалезул 100-ялдаса цIикIкIун чи. Ал-Вакъиди (747-823) абурав машгьурав тарихчи хведал, гьесул нахъарокъоб батун буго 600-ялдасаги цIикIкIун гIелмияб тIехь жаниб бугел гъансал. Щибаб гъансил\nбакIлъиялъул х1акъалъулъги бицуна гьеб щуго чиясда хIалица гурони багъаризабизецин кIолеб букIинчIолъиялъ. АнцIабилеб гIасруялда гIумру гьабун вукIарав СахIип бин ГIибадал библиотекаялда рукIун руго доб заманалда Европаялъул тIолалго библиотекабазда рукIараздасаги цIикIкIун тIахьал.\nБусурбабаз гIелму цебетIезабиялъулъ лъураб бутIа борцун хIалкIолеблъун букIинчIо. Гьел сундулго рахъалъан рукIана цебесеб кьерда ва медицина, физика, математика, химия, гьединго цогидалги гIелмабазда росана чIахIи-чIахIияб бергьенлъаби. Масала, местIер ва философ ибн Синал (Авиценна) хIакъалъулъ рагIичIев чи дунялалдаго ватиларо. Гьесул «Къанун» абураб тIехь кколаан медицинаялъул бутIаялда хIалтIулелщиназ пайда босулеблъун. 600 соналъ гьеб тIехьалдаса гIелму лъазабулаан Европаялъул университетазда цIалулезгун хIалтIулез.\nГьесдего вахарав чилъун рикIкIуна тIадерахъиялъул хIакъалъулъ тIоцересел хIалтIаби хъварав Разиги (864-925). СултIан ФатихIил мугIалим Акшамсудиница (1389-1459) тIоцебе хъвана микробазул хIакъалъулъ. Азарго соналъ цебе барас унтул ва гьеб сах гьабулеб къагIидаялъул хIакъалъулъ бицана ибн Жассарица. Ибн ХIатIипица (1313-1374) гIелмияб къагIидаялдалъун чIезабуна къавуда, бахунеб унти кколеблъи.\nГьеб гуребги, беразул унтабазул ва гьел сахгьарулел къагIидабазул хIакъалъулъ хъварал чагIиги ккола бусурбаби. Ибн Рушдица (1126-1198) ва ХI гIасруялда гIумру гьабун вукIарав ГIали бин ГIисаца беразул унтабазул хIакъалъулъ\nхъвараб «Тазкира» абураб тIехьалдаса пайда босулаан гьанже нахъалъизегIанцин.\nИчIго гIасруялъ цеве вукIарав ГIаммар абурав гIалимчияс берал унтаразе гьабулаан операция. ГIали бин ГIабасицайин (994 соналда хвана) абуни ракалъ унтарал сахгьарулаан, операцияги гьабун. Гьесул «Китабул Маликил» абураб тIехьалъ жакъаги тамашалъизарула гIалимзаби.\nАбулкъасим аз-Захравица (963-1013) хирургия хасаб гIелму кколеблъиги чIезабун, ургъана операция гьабиялъе хIажалъулеб 20-ялдасаги цIикIкIун тIагIел ва мухIканго бихьизабуна щиб сундуе хIажалъулебали.\nИбн Нафисица (1210-1288) европаялъулаздаса 300 соналъ цебе бихьизабуна би хьвадулеб къагIида, ва гьеб лъугьана хадусеб гIелалъе цIакъго къиматаб хазиналъун.\nГьединго, 706 соналдаго Димашкъалда (Дамаск) рагьун букIана больница. Европаялъулаздайин абуни больница щиб жо кколебали доб заманалда лъалебцин букIинчIо. 978 соналда гьеб больницаялда хIалтIулел рукIана 24 батIияб махщалил тохтурзаби. ХI гIасруялда Къагьиралдаса (Каир) гIалим ГIали бин Ридваница бетIерлъи гьабулаан тохтурзабазул гIуцIиялъе ва гьес хъвараб гIелмияб хIалтIудаса жакъаги пайда босула гьанжесел тохтурзабаз.\nМатематикаялъул гIелмуялдаги кIудияб бутIа лъурал чагIи ккола бусурбабазул гIалимзаби. Масала, профессор Жак Рислерица хъвалеб буго: «Бусурбаби ккола математикаялъул гIалимзаби», - ян. Цогидав профессор Е. Ф. Готьеца хъван буго: «Алгебра гуребги, математикаялъул цогидал гIелмабиги Европаялда церетIуна бусурбабазул кумекалдалъун. Гьединлъидал жакъасеб математикаялда абизе бегьула исламалъул математикайин», - илан.\nМасала, Европаялъ росараллъун ккана бусурбабаз ургъарал тарихал. Жиндир заманалда хIалтIизаризе захIматал румазул тарихалги тун, европаялъулал рачIун рукIана «Индиялъул тарихазде». Хадур къабул гьаруна гIарабазул тарихалги. ТIоцебе гьел тарихал хIалтIизаруразул цояв ккола Леонардо Фибоначчи (1170-1240). Северияб Африкаялде щведал, гьесие гIемераб гIелму щун буго гIарабаздасан. «0» тарихин абуни тIоцебе хIалтIизабуна ХIаризмаца (780-850) ва гьелдалъун кьучI лъунин абизе бегьула алгебраялъе. Алгебраялъул рахъалъ гьес тIоцебе хъвараб тIехьалда цIарги букIана «Ал-Жабр ва-л-Мукабала» абураб. БакътIерхьул улкабазда гьеб тIехьалда абулаан къокъго - «Ал-Жабр» абун. Гьелъул цIаралдасан бачIараб буго «Ал-гебра» абураб рагIиги.\nМатематикияб гIелмуялъе кьучI лъуразул цояв ккола Баттани (858-929) абурав бусурбанчи. Жак Рислерил рагIабазда рекъон, Баттани кколев рагIула тригонометриялъул «эменлъунги». Синус – гьебги ккола исламиял гIалимзабаз ургъараб жо. Гьез гьеб терминалда абулаан «Жайб» абун. Тригонометриялъул «тангенс», «котангенс», «косинус» гIадал терминалги нилъее ирсалъе щвана исламалъул математик Абул Вафадаса (940-998). Тригонометриялъул гIелму загьир гьабуразул цояв вуго Насредин Туси (1201-1274). Тригонометриялъул формулабазул бетIергьанин абуни ккола ибн Юнус. «Бином Ньютона» абураб формула ургъаравги Ньютон гуро. Гьеб ургъарав чи вуго машгьурав шагIир ГIумар ХIайям (1048-1123). «Дифференциалги» Ньютонида батичIеблъи чIезабуна гIалимзабаз. Гьеб тIоцебе батарав ккола Сабит бин Кура (901). Цо-цояз абула Декарт кколин (1596-1650) геометрия арифметикагун жубазабурав чийилан. ХIакъикъаталдайин абуни, гьеб жубазабурав чиги ккола Сабит бин Кура. АнцIилал дробал ва гьел хIалтIизарулел къагIидабазул хIакъалъулъ тIоцебе хъвана Гиясюдин Жемшидица (1429). Арифметикаялда запятая хIалтIизабуравги гьевго вуго.\nЩибаб исламияб улкаялда букIанин абизе бегьула обсерватория. Гьенир хIалтIулез нахъе-тарал гIелмиял хIалтIабаздаса пайда босулаан гьанже нахъаги. Парангазул машгьурав профессорас абун буго: «Математикиял гIелмабаздаго гIадин бусурбабазул астрономазги тана цIакъго кIудияб лъалкI», - ан. Гьедин абиялъе гIиллаги ккола тIоцебе бусурбабаз ургъараб букIин астролябия. Гьеб гIелмуялъул кумекалдалъун кIола цIваби ругеб бакI, гьезда гьоркьоб бугеб манзил борцине. Гьеб гIелмуялда тIасан тIоцересел хIалтIаби хъварав чиги ккола Машаалагь абураб цIаралда гъоркь машгьурлъарав бусурбанчи. Астролябиялъул цIияб тайпайин абуни ургъана аз-Заркалица (1029-1087). Дунял шар гIадинаб гургинккараб формаялъул букIинги бусурбабазда лъалаан, гьелъул хIакъалъулъ европаялъулазда щибго лъалеб букIинчIеб заманалдаго. Дунял гургинаб букIинги ва гьеб жиндирго хIосалда ва бакъуда сверун сверулеб букIинги чIезабун букIана Бируница (973-1051). Гьебгиха, гьединаб цIирагьи Коперникица гьабилелде 500 соналъ цебеккун. Гьединго Бируни ккола ракьалъул диаметр борцарав гIалимчиги. Гьебго заманалда ракьул горсверуда бугеб манзил борцарав ккола Х гIасруялда гIумру гьабун вукIарав МухIаммад бин Муса. Ал-Ферганицайин абуни чIезабуна бакъуда тIад тIанкIал ругеблъи. Цогидав астроном Ал-Баттаница (877-929), европаялъулазда гьев лъала Албатегнус абун, Х гIасруялдаго гIуцIун рукIана астрономиялъулал таблицаби.\nХалиплъун ва гIалимчилъун вукIарав Улугбегица (1394-1449) Самаркандалда бан букIана кIудияб обсерватория. Гьелъул ва гьединалго цогидалги обсерваториязул кумекалдалъун исламиял гIалимзабазда лъалаан бакъ-моцI кида кквезе бугебали ва гьеб кквеялъе гIиллаби. Гьезул хIалтIабаздаса жакъаги пайда босула астрономаз.\nГьайгьай, гьединал, ай астрономиялъул гIелмуялда цIар тарал гIалимзаби бусурбабазул гIемер рукIана. Гьел киназулго цIарал ва гьез ургъарал жалазулгун хIалтIабазул сияхI гьаниб хъван хIалкIоларо.\nФизикаялъул бицунаго, тIоцебе ракIалде вачIуна ХII гIасруялъул ахиралда гIумру гьабун вукIарав ИсмагIил ал-Жазари. Гьев рикIкIуна гьанжесеб кибернетикаялъул «эменлъун». Ибн ХIайсамица (965-1051) хъвана дунялалдаго цIар рагIараб «Горюнтюлер Китаби» абураб хIалтIи ва гьев ккола физикаялъул цо бутIалъун кколеб оптикаялъе кьучI лъуравлъун. Гьесул хIалтIудаса пайда босулаан Европаялда рукIарал гIалимзаби Бэконица, Кеплерица, Леонардица ва цогидазги.\nФараби (870-950) абулев гIалимчияс баян кьуна гьаркьие, ай бихьизабуна физикаялда гьеб щиб кколебали. Ибн Карара (хвана 1100 соналда) ккола тIоцебе харатIалъул станок ургъарав чи. Инсанасда воржине кIолеблъи чIезабулеб букIана ИсмагIил ЖахIравица (950-1010). Амма гьесул анищ гIумруялде бахъинчIо, битIун гIелмуялъул завалалде вахиндал къадаралде щвеялда бан. Гьесул анищин абуни гIумруялде бахъинабуна Хезарфен АхIмад Челебица ХVII гIасруялда. Гьес ургъараб алаталъул кумекалдалъун инсан гьаваялдасан воржана Истамбулалда. ХIасан Челебийин абуни рикIкIуна ракетаби ургъиялъе кьучI лъуравлъун. Ракетаялъе хIажалъулеб цIатариялъул кумекалдалъун «зодове» воржарав гIалимчи ккола гьев. Гьев зодове воржараб къо букIана Султ1ан Мурадие яс гьаюраб къо. Эвлия Челеби абулев гIалимчияс хъвалеб буго ХIасаница гьаваялде вахъунелъул ахIанила падишагьасде, мун толев вугин БетIергьанасда божилъи гьабун. Саламатаб манзилалъги боржун, гьев тIад рекIараб алат, гамачI гIадин ракьалде бортун бачIунеб мехалда, киназдаго ракIалде ккун букIун буго гьанже гурони гьанже гьев ракьалда речIчIилин. Амма ХIасаница, жинцаго ургъараб парашютги рагьун, гьев бигьаго рещтIун вуго ракьалда. СултIанасде аскIовеги вачIун гьес махсара гьабун буго ГIиса аварагас салам битIанин дудейиланги абун. «Планер» тайпаялъул боржунеб алат ургъарав чийин абуни ккола ибн Фирнас. Гьебгиха 850 соналда. БакътIерхьул Европаялдайин абуни вацал Райтал тIоцере «зодоре» роржана гIицIго 1903 соналда. Физикаялъул тIахьазда хъван батула ракьалъул жиндего тIаде цIалеб хасият букIин тIоцебе Ньютоница загьир гьабунин. Амма, тарихалде раккани, гьелъул бицунеб буго Ар-Рази, ал-Беруни ва ал-Хазини гIадал гIалимзабаз. Гьединлъидал, ракIчIун абизе бегьула ракьалъул щибго жо тIаде цIалеб хасият букIин бусурбабазул гIалимзабаз Ньютон гьавилалдего чIезабун букIараблъи. СагIтил хьвади рекъезабулеб чарх, ай маятникалъулаб сагIат ургъарав чи Галилей (1564-1642) вугин бицуна школазда. ХIакъикъаталдайин абуни гьединаб сагIат ургъарав чи ккола ибн Юнус (1009 сон).\nАл-Хазинил хIакъалъулъ нилъеда гIемераб жо лъаларо. ХI-ХII гIасрабазда гIумру гьабун вукIарав гьес хъвараб «Мизанул ХIикмат» абураб тIехь рикIкIуна цIакъго машгьураблъун. Гьесухъа бажарун буго гIемерал веществабазул бакIлъи борцун. Бируницайин абуни (978-1051) 18 веществоялъул гурони бакIлъи борцун букIинчIо. Гьесго борцун букIана гьаваялъул массаялъулги объемалъулги гьоркьоблъи. Атомалда гъорлъ кутакаб къуват бакIарун букIиналъул ва гьелъул ядро бихх-биххун ине рес бугеблъиялъул хIакъалъулъ тIоцебе хъварав чи ккола Жабир бин ХIаян (721-805). ГIалимзабаз гьев рикIкIуна «химиялъул эменлъун». ХIII гIасруялда гIумру гьабун вукIарав КъутIбудин Ширазица, Декартидаса 300 соналъ цебе гIелмияб къагIидаялъ баян кьун букIана нур чIеялъе букIунеб гIиллаялъе. ЗагIипал электромагнитниял къуватазул хIалтIи рагIалде бахъинабизеги кIвечIого хварав Эйнштейнил (1879-1953) гьеб иш гIумруялде бахъинабуна бусурманав гIалимчи ГIабдусаламица. 1979 соналда гьев мустахIикълъун вукIана Нобелил премиялъул лауреат абураб цIаралъеги.\nЖабир бин ХIаянида (721-805) абулаан «химиялъул эменилан». Гьевин абуни машгьурав вуго гьесдаса хадуб заманалда гIумру гьабун рукIарал гIалимзаби Пристлидаса (1733-1804) ва Лавуазьедаса (1743-1794). Европаялъулазда лабораториял щал жалалицин лъалареб заманалда, гьес ран рукIана лабораториял ва гьенир гьарурал гIелмиял цIех-рехаздалъун дунялалдаго цIарги рагIана бин ХIаянил.\nЦIар рагIарав химик ккола Абубакар ар-Рази (864-925), европаялъулазда гьев лъала Разес абураб цIаралда гъоркь, тIоцебе сераялъул кис-лота ва бацIцIадаб спирт ургъарав чи хIисабалда. Брандтидаса цебе гьесда лъана фосфор гьабизеги. ГIарадабазе тункIихер ва гумпараби ургъаралги ккола бусурбаби. Миномет ургъана ФатихIица (1432-1481).\nГеографиял гIелмабазда абадияб лъалкI тараллъунги рехсола бусурбаби. Масала, Эвлий Челеби (1611-1682) ва ибн Батут (1304-1369) ккола дунялалдаго цIар рагIарал гIалимзаби ва бицун хIалкIолареб гIелмуялъул гвангъараб чирахъ наслабазе тарал чагIи. Христофор Колумбица (1446-1506) хъвалеб буго Америкаялъул хIакъалъулъ жинда лъанила бусурбабазул гIалимзабаздасан. Хасго жиндие кумек кканила ибн Рушдил тIахьазул. Масала, ал-Бируница (973-1051) Америкаялъул хIакъалъулъ хъван буго анцIила цоабилеб гIасруялъул авалалдаго. Васко де Гамада Индиялде (1497-1499) нух малъарав чи ккола гамил капитанлъун вукIарав ибн Мажит. Гьес ургъарал прибораздаса пайда босулаан европаялъулаз. Ал-Идрисица (1100-1166) 800 соналъ цебе бахъана дунялалъулго карта ва гьеб рикIкIуна гьанжесел картабазда цIакъго релълъараблъун. Америкаялъул картайин абуни бахъана Пири Раисица 400 соналъ цебе. Гьесдасаги 52 соналъ цебе КIудияб (Средиземное) ралъдал карта ургъарав географ ккола Ибрагьим абурав бусурбанчи.\nГьоркьохъел гIасрабазда гIумру гьабун вукIарав цIар рагIарав ботаник ва фармацевт ибн БайтIарил (1190-1248) хIалтIабазулъ батула 1400 чIахI-хералда цIар ва кинал унтабазе гьел хIажалъулелали хъван. Гьесул тIахьаздаса пайда босулаан 300 соналъ. ХIV гIасруялда гIумру гьабун вукIарав Демирица хъван буго 1069 рухIчIаголъиялъул хIакъалъулъ ва гьев рикIкIуна зоология цебетIезабиялъулъ бергьун кIудияб бутIа лъурав гIалимчилъун.\nТАРИХ ВА АРХИТЕКТУРА\nФилософиялъул тарихалда ибн ХIалдун (1332-1406) машгьурлъана «социология» абураб гIелмуялъе кьучI лъурав чи хIисабалда. Гьесул хIалтIабазулгун лъай-хъвай гьабун хадуб, Европаялъул гIалимзабаз гьесда абулаан «ГIарабазул Монтескье» - йилан.\nЖиндир заманалда дунялалдаго машгьурав ва жинде вахарав цогидав чи гьечIев архитектураялъул гIалимчи вукIана Хважа Синан (1489-1588).\nГьанир рехсарал гIалимзабазул къадар ккола цIакъго дагьаб. Гьелин абуни бусурбабазда гьоркьор гIемер рукIана. Гьезул заманалда бусурбаби рикIкIунаан гIелмуялда тIадчIарал, жидерго ишалъе ритIухъал гIадамаллъун.\nГьанже нахъагицин Европаялъул гIалимзабаз гIажаиблъи гьабулаан гьез ургъарал ва рахъарал гIелмиял жалазулгун лъай-хъвай гьабидал. Гьез канлъи кьунин абизе бегьула Европаялъе. Амма гьезул гIелмиял хIалтIабазул кьучIазда жидерго цIарал машгьур гьаруралги гIезегIан ккана.\nБидул хьвадиялъул бицунаго, ракIалдещвезавула Гарвей (1578-1657); планетабазул хьвади рагьаравлъун рикIкIуна Кеплер (1571-1630) ва Коперник (1473-1542); бокьараб жо тIаде цIалеб къуват ракьул букIин Ньютоница (1642-1727) чIезабунин малъула гьабсагIатги; атомалъул «эменлъун» рикIкIуна Эйнштейн (1879-1955). ХIакъикъаталдайин абуни гьел киналго руго рехсарал гIалимзаби гьарилалдего бусурманал гIалимзабаз рагьарал ва ургъарал гIелмаби.\nДоб заманалда гIалимзабазда гьоркьоб цIакъ машгьураб жолъун букIун буго цоцазул гIелму бикъи. Масала, Африкаялдаса КъунстIантIин (1016-1087), исламиял улкабазда медицинаялъул гIелмабиги лъазарун вачIана Европаялде ва гьесул «хIалтIаби» машгьурлъун рукIана «Либер Пантегни» абураб цIаралда гъоркь. 40 соналда жанир гьесул хIалтIаби рикIкIунел рукIана кутакалда кIвар бугеллъун. Амма Европаялдаса Стефан абурав гIалимчияс чIезабуна гьев «цIогьор» кколевлъи ва гьел хIалтIаби 994 соналда хварав ГIали бин ГIабасил «Китабул Малики» абураб тIехьалдаса хъварал рукIин. Лъидаго рачIел гIалимзабаз гьарурал цIех-рехазул хIасилалда баянлъана батIи-батIиял гIелмаби церетIезариялъулъ бищун кIудияб бутIа лъураллъун бусурманал гIалимзаби кколеллъи. Гьебги кьучI гьечIеб хабар гуро. Гьезул хIалтIаби гьабсагIаталдаги цIунун руго дунялалъул улкабазда ругел батIи-батIиял библиотекабазда ва гIелмуялда тIад хIалтIулезда гьеб якъингоги лъала. Масала, парангазул математик ва тарихчи Либрица (1803-1869) хъван буго гьадин: «Тарихалдаса бусурбаби нахъе рачани Европаялда гIелму цебетIеялъул хIакъикъат рехсезецин нечезе руго», - ян. Бриффо абулев гIалимчияс хъан буго: «Бусурбабаздаса гьанжесеб дунялалъе щвараб бищун кIудияб давла ккола гьез гIелмуялда лъураб кьучI», - абун. Густав Лебон мукIурлъулев вуго Европа жагьиллъиялъулъ гъанкъулеб заманалда исламалъул тахшагьараллъун кколел рукIарал Багъдадги Кордоваги рукIанила халкъалъе канлъи кьолел бакIаллъунин. Гьединал пикраби загьир гьарурал гIалимзабазул сияхI цIакъго халатаб буго ва гьел киналго гьанир рехсонги хIалкIоларо. Гьединлъидал, цоги нухалда абуниги, исламалъул гIалимзаби рикIкIуна хIакъикъаталдаги европаялъулазда канлъи чIвазабураллъун.\nПрочитано 280 раз\tПоследнее изменение Четверг, 05 июля 2018 10:39\nДругие материалы в этой категории: « Барка Шагьру Рамазан\tРакьалда лъалкIал »


Щибаб рагIул хIисаб гьабизе ккола\nЭбел-инсуца бицараб хабар цо-цо мехалда лъималазда гIаксалда бичIчIула\nКумекалъейилан гьабураб малъа-хъвайцин лъималаз рикIкIуна жалго хIакъир гьарилъун ва хъачIлъилъун. Гьединлъидал бокьун буго, лъималазда кIалъалеб мехалда, гьезие тарбия кьеялъул мурадалда гьезда киданиги абизе бегьуларел рагIабазул хIакъалъулъ бицине.\nЧIаха, цо дада вачIинегIан\nГьедин абураб мехалда, лъимералда рагIула: «КватIичIого дуе гIадлу гьабизе буго, амма дир гIайибалдалъун гуребха», - ян. Эбелалъул рагIабаздасан лъимералда бичIчIула, къаси рокъове вачIунаго, дадаца сайгъат бачIунареблъи ва, жинца малъараб гьабунгутIиялъухъ, хIеренай бабаца гуреб, кьварарав инсуца «тамихI» гьабизе бугеблъи.\nЩай бегьулареб гьедин абизе? ТIоцебе абуни, гьелдалъун эбелалъ лъимералда бичIчIизабизе буго, гьелъие гIадлу гьабун эбелалъухъа бажарулареблъи ва гьелда лъалареблъи щиб гьабизе кколебали. КIиабизе бугони, гьединал рагIабаз бижизабула инсул хIакъалъулъ квешаб пикру. Щивав инсуе гурелъулха бокьулеб жив вахIшияв инсан кколин абураб пикру лъимадул рекIелъ рещтIинабизе. Жив вачIиналдаса лъимер бохизе бокьула инсуеги.\nЦониги жо гьечIо дур\nЩиб рагIулеб лъимералда? «Дур ругелщинал жал хIакъикъаталда ккола дир. ХIатта дур расанкIабицин! Лъан букIа – нагагь рокъоса къватIиве ани, щибниги босуге цадахъ».\nЛъимералда ракIалде ккезе бегьула, малъараб гьабуларев чи вугониги, жиндир ихтияр гьечIин эбел-инсуца жиндие гьарурал сайгъатазул бетIергьанлъун вукIинеян абун. Буго улбуз хIалтIизабулеб цоги къагIидаги – «гьабсагIаталда дур киналго расанкIаби нахъе рехила дицаян» лъимералда лъазаби.\nЩай бегьулареб гьедин абизе. Лъимал хIинкъизарула гьединаб лъазабиялъ. «Щай дир щибниги гьечIеб? Дир бусен, велосипед, тIахьал лъолеб шкаф… гьеб кинабго дир кколарищ?» - гьеле лъимадул пикраби. КIиабизе абуни, гьедин абулеб мехалда нилъеца лъимералда бихьизабула рокъоб бугеб хирияб къайи нилъее инсанасул рекIел асаралдаса хиралъун ругеблъи.\nДунги дадаги гIумруялъго\nхIалтIулел руго дуе гIоло\nЩиб рагIулеб лъимералда. «Вабабай, гьез дие кьуна гIумру, дицайин абуни, дарсалцин лъазаричIо жеги. Гьелде тIадеги, гьезде ццим бахъунги вуго. КигIан мекъаб гIамал бугеб дир?! Гьадинал лъикIал эбел-инсуе мустахIикълъуларо дун» - гьеле лъимадул пикраби.\nЛъабго бакIалдаги хIалтIун, нужее гIоло хIаракат бахъулеб буго нижеца, дуцайин абуни, бакъанида бече рокъобе бачинчIо! Вацгун вагъана! Гьел рагIабазги тIамулел руго эбел-инсул тIокIлъи бичIчIизеги лъималаз гьезие баркала кьезе кколеблъи лъазеги.\nЩай бегьулареб гьедин абизе. Гьединаб бадибчIваялъ лъимералъул ботIроде бегизабула гIагарал чагIазул гIумруялъулги сахлъиялъулги рахъалъ кIудияб жавабчилъи. Гьелде тIадеги, гьелдалъун эбел-эмен рихьула ракI гIатIидаллъун ва лъимал – вахIшиял чагIилъун.\nДуца малъараб гьабунгутIиялъ\nхвалде рехула дун\nГьедин абула эбелалъ ццим бахъараб мехалда ва ракI къварилъун бугони. Гьел рагIабазул магIна буго эбел ГIизраил малаикасул къурбан кколин абураб.\nЩиб рагIулеб лъимералда. «Вай, Аллагь! Эбел хвезе йиго. Кин гьеб ккараб? Дица инкар гьабуна кваназе…».\nЩай бегьулареб гьедин абизе. Жиндир рекIел асаралъулги свакалъулги жавабчилъи бегизабула гьеб киналъулго жаваб кьун бажарулареб лъимералъул гъуждузде. Гьел рагIабаз цин лъукъула лъимадул ракI ва хадубккун гьелде кIварго кьоларо. Хасго цо къоялда жаниб чанцIулго «эбел холей йигони».\nПрочитано 131 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 23 сентября 2019 14:48\nДругие материалы в этой категории: « Дагъистаналда - Вишневскиясул къоял\tАхIи базе ккараб хIал »\n16:52, 08 июля 2020, 475


Щай Александр Музычко чIварав?\nУкраиналъул миллатчагIазул бутIрузул цоявлъун вукIарав Александр Музычко. 2014 соналъул 4-абилеб март.\nУкраиналъул «Кваранаб секторалъул» церехъабазхул цояв – Александр Музычко чIван вуго Ровенский икълималда милициялъ такъсирчагIазул къукъаялде данде гьабураб хасаб операциялъул хIасилалда. Гьадин лъазабуна талат къоялъ Киевалда букIараб брифингалда Украиналъул жанисел ишазул министр хисулев Владимир Евдокимовас.\nЕвдокимовасул рагIабазда рекъон Александр Музычко (тIокIцIар - Билый) милициялъулазде таманча речIчIана ва жавабияб кьвагьи гьабун гIадлу-низам цIунулез гьев чIвана.\nИсана март моцIалда Музычкоялде гIунтIизабун букIана хулиганлъи гьабиялъул ва низам цIунулезул хIалтIуе квалквал гьабиялъул гIайиб. 12 марталда гьев лъазавун вукIана цIех-рехалде.\nИтни къоялъул къаси Ровно шагьаралъул сверухълъиялда бугеб цо кафеялде рачIун, «Сокол» абулеб хасаб тIад къаялъул къукъаялъул хъулухъчагIаз хасаб операция тIобитIана ва лъабго чи ккуна.\nГьезухъа ярагъ бахъун бугин, лъазабуна жанисел ишазул министр хисулев Евдокимовас. Гьел гIадамал Киевалде щвезарун ругин ЦIех-Рех гьабулеб БетIераб идараялде.\nАлександр Музычко вукIун вуго «Кваранаб сектор» абулеб миллатчагIазул багъа-башариялъул бутIрузул цоявлъун.\nРоссиялда гьесде гIунтIизабун буго аскариял чIваялъул гIайиб. Россиялъул тIадтараз абулеб буго гьев вукIанин чачаназул тIоцевесев президент Жовгьар Дудаевасул нукарлъун, амма гьеб информация тIокIаб кибниги дурус гьабун гьечIо.\nМоскваялъ Музычко халкъаздагьоркьосеб цIех-рехалде лъазавун вукIана ва диваналъ изнуги кьуна гьев кквезе.\nYoutube абулеб сайталда загьирабун буго видео хъвай-хъвагIай. Гьелда бихьулеб буго Евромайданалда рукIарал протестазул акциязда Музычкоца Калашников автоматгун кодоб прокуросасде ва къанунал къабул гьабулезде хIинкъи кьолеб куц. Гьес тIалаб гьабулеб букIана демонстрантал чIваялъухъ компенсация кьей.\nЕвромайданалда гIуцIарал демонстрантаз хIаракат бахъана митинг ракълилаб къагIидаялда тIобитIизе, аммаила «Кваранаб секторалъул» вакилзабаз гIамал гьабулеб букIана президент Янукович къуваталдалъун тIаса рехизе. Гьадин абулеб буго Украиналъул низам цIунулез ва тIадтараз.\nЦо анкьалъ цеве нижер радиоялъул Украин хъулухъалъе интервью кьолаго Александр Музычкоца ццим бахъун абулеб букIана Украиналъул хIукуматалъ къасдцин гьабулеб гьечIин Крым цIунизе.\nАлександр Музычко: «ХIукуматалда тIадаб буго мобилизация гьабизе, аскариял ахIуд рахъинаризе. КъватIисел улкабазул аскарияз нижер улкаялъул кIудияб бутIа бахъана, оккупация гьабун. Гьез провокациял гьарулел руго. Крымалда хIалтIулел руго хасаб тIадкъаялъул диверсантал.\nУкраиналде данде рагъ гьанжего-гьанже гуро – цебего багъаризабун буго. Гьеб рагъ байбихьяна 1991 соналда ва халат бахъунеб буго гьанжелъагIан. Ва Украина кверде босичIого Россия гIодобе биччазе гьечIо».\nПолитологаз ва экспертаз абулеб буго Музычко гIадал цогидал кьварарал миллатчагIаз жидеего бокьичIого Россиялъе пайда кьолеб бугин. Щай гурелъул гъозул хIаракат Россиялъул политиказ бихьизабулеб буго фашистазул ва нацистазул хIаракат хIисабалда ва Евромайданалъул къадру хвезабулеб бугин.


Сочи, Сентябрь 23, 2013\n14 ноябралда Хабаровскиялда, Дагъистаналдаса спортсменаз бухIулеб букIараб трамваялъуса хвасар гьавуна 20-гIанасев чи. БахIарчилъиялдаса чIухIарал ракьцояз гьелъул бицун бахъиналдего, цогидаб хабар бачIана Кисловодскиялдаса. Гьеб шагьаралъул къотIноб лезгинка кьурдаралъухъ Кисловодскиялъул медколледжалдаса нахъе къотIун вуго 18 студент. Гьединго, 16 ноябралда пачалихъияб университеталде хIижаб чIван рачIине гьукъараб документ къабул гьабуна Волгоградалдаги.\nИнтернеталда ругел пачалихъиял гурел СМИяздасан гьеб хабар цIалун хадуб, хIаракат бахъана централиял СМИяз гьелъул бицунищали халгьабизе. ЦIар бахъулеб рагIичIо. ГIицIго ТВЦялдасан бицана гьеб лъугьа-бахъиналъул ва цо чанго нухалда абуна дагъистаниял, хIакъикъаталдаги, бахIарзал ругин ва жакъа гIадаб заманалда гьединал гIемер хутIун гьечIин.\nСпортсменазул тренер Зубер Жапаровас бицухъе, гьел Хабаровскиялде рачIун руго гьениб тIобитIизе бугеб боксалъул рахъалъ Россиялъул чемионаталда гIахьаллъизелъун.\nГьеб лъугьа-бахъиналда бан, шагьаралъул администрациялда тIобитIана пресс-конференцияцин. БахIарчилъиялъухъ дагъистаниязе ракI-ракIалъулаб баркалаги кьуна, гIарцулал сайгъаталги гьаруна. 22 ноябралда, чемпионат рагьулаго, гьенибги нилъер спортсменазе баркала кьезе рачIана Россиялъул МЧСалъул ва краялъул нухмалъулел.\nИнтернеталда ругел социалиял мухъазда гьеб лъугьа-бахъиналда сверухъ гIемер бицен ккана. Аслияб куцалда, гIолилаз загьир гьабулеб букIана гьединал лъугьа-бахъиназул бицинчIого, кавказалъулазе батIияб «имидж» СМИяз гьабиялда ва дагьаб мехалдасан гьеб бахIарчилъиги кIочон тун, квешаб рахъалдасан цо щибниги бицине батиялда.\nКисловодскиялда медицинаялъул колледжалда цIалулев вукIарав I8 студент нахъе витIана шагьаралда лезгинка кьурдаралъухъ. Гьеб иш шагьаралъул гIадамаз ва полициялъ жамгIияб низам хвезабилъун рикIкIана. Гьединлъидал, вузалъул нухмалъулез «нижеего бокьун» нахъе унел ругин гIарза хъвазабуна киназдаго.\nСтаврополь краялъул МВДялъул баяназда рекъон, законалъ гьукъараб ишлъун рикIкIун буго гьез, гIолилаз къватIахъ лезгинка кьурди.\n«Студентал нахъе гьаруна лезгинкаялъухъ гуреб, жамгIияб низам хвезабиялъухъ, - ан бицана МВДялъул хIалтIухъанас журналистазда. – Гьел кьурдулел рукIаралани гьаркьал рахъинаричIого, гьездехун дагIба букIиналда дир щаклъи буго. Медицинаялъул лъай щолел гIолилазул хьвада-чIвади гьединаб букIине бегьуларо».\nМВДялда бицухъе, кисловодскиялъулазе студентазул кьурди рекIее гIун гьечIо. Гьеб кколила курорталъулаб шагьар. Гьединлъидал, тохтурзабилъун цIалулел гIолилазул хьвада-чIвади гьединаб букIиналда разилъи лъилго букIине рес гьечIила. МВД гуребги, гьеб ишалде гъорлъ лъугьана Ставрополь краялъул Сахлъи цIуниялъул министерствоги.\nКолледжалде, МВДялдаса гуребги, студентал эркен гьареян хъвараб кагъат бачIун буго прокуратураялдасанги. Гьел гIолилазда гьоркьор дагъистаниял гьечIо. Амма гьел киналго ккола Кавказалдаса: Гъалгъалъа, Шималияб Осетиялдаса ва Кабардино-Балкариялдаса. Гьезул жидерго рагIабазда рекъон, къаси ичIго тIубараб гIужалда кафеялда аскIоб гьел кьурдун руго. КIодо гьабулеб букIун буго гьалмагъасул гьавураб къо.\nКолледжалъул директор Николай Истошиница бицана студентал лъицаниги нахъе ритIулел рукIинчIин ва жидеего бокьун хъванин гьез гIарзалгиян. Къануналда рекъон, колледжалде тIадруссине рес буго гьезул. Гьеб гьабизе ккани, цо гIарза хъвараб гIола. Студентазул пикруялда рекъон, гьеб лъугьа-бахъин ккун буго миллатчилъиялъул кьочIода. «Нижер 18 чи вукIана. Я мехтун рукIинчIо, я наркотикал, хъалиян нижеца бухIун букIинчIо. Я ярагъ, нус щибго букIинчIо. Нижеда щиб лъалеб букIараб, Кисловодскиялъул кафеялда кьурдизе бегьулареблъи», - ян абулеб буго студентаз cоциалиял сайтазда.\nЛъай кьеялъул комитеталъул вакил Олег Смолиницаги, ихтиярал цIунулев юрист Александр Верховскиясги, цогидал гIемеразги абулеб буго кьурдаралъухъ гьединаб тамихI гьаби тIасанккараб хIужалъун рикIкIунин. Миллатал гIемераб шагьаралда жеги рагIун букIинчIила миллияб кьурди гьабуралъухъ полициялде рачунел ва вузалдаса нахъе рехулел.\nВолгоградалъул пачалихъияб университеталда тIобитIана студентазул данделъи. Гьоркьоб лъун букIана вузалде рачIунелъул ретIунеб ратIлил суал. ПалхIасил, тапочкаби ретIине бегьунгутIиялда цадахъго гьукъана хIижабал чIвазеги.\nГьеб хиса-басиялда дандечIун руго вузалда цIалулей лъабго бусурбанай гIолилай. Гьезул рахъккун буго Кавказалдаса гIолилазги. Амма гIемерисез хIижабалда данде кьун руго гьаркьал.


Краснодар шагьаралда чIвана Дагъистаналдаса спортсмен\n13 июлалъул сардилъ Краснодар шагьаралда чIван вуго Дагъистаналдаса спортсмен ХIажимухIамадов Расул. Гъалгъаязул республикаялдаса чанго гIолохъанчигун ккараб рагъулаб тунка-гIусиялъул хIасилалда данде рукIаразул цояс нус кьабун буго гьесда. ХIажимухIамадов гIемер заман иналде гьеб бакIалдаго къадаралде щун вуго. Гьесда ругъун лъурал гIолохъаби тIурун ун жеги кодоре щун гьечIо.\nКраснодаралда чIварав дагъистанияв ХIажимухIамадов Расул кколаан ЛъаратIа мухъалъул НитIиццухъ абураб росулъа.\nГьениб байбихьун буго гьес тIоцеве боксалъе ругьун гьавизе. ГIолилазда гьоркьоб Дагъистаналъул чемпионаталда бергьенлъи босун хадуб, араб соналъ гьев вахъун вукIана Шималияб Кавказалъул федералияб округалъул боксалъул чемпионлъунги ва щвана спорталъул мастерасул цIарги.\nГьединго гьев кколаан Россиялъул чемпионги.\nБалагьаб лъугьа-бахъин ккун буго Краснодар шагьаралъул «Интурист» абураб гостиницаялда аскIоб. Жинде налъи кьезе букIарал гIадамазулгун дагIба-рагIи ккун хадуб гьалмагъас хIалае ахIун вуго Расул.\nГьеб букIун буго сардил кватIараб гIуж.\nГьал къоязда гьев гIахьаллъизе кколаан Татарстаналъул тахшагьар Казаналда тIобитIулеб спартакиадаялда. Расул ХIажимухIамадов къадаралде щвараб куцалъул хIакъалъулъ гьадин бицунеб буго «Эркенлъи» радиоялъе гьесул гIагарав чи Къурбанов ШагIбаница.\nКъурбанов ШагIбан: «Метер Казаналде инеян белталги росун, вегун вукIарав чи ахIун вуго Расул гьесул гьалмагъас. Гьесда цIар шиб ва киса гьев кколевалиги жеги лъачIо нижеда, абулеб буго дагъистанияв вукIанилан.\nГьесие налъи букIун рагIула гьел ингушаз кьезе. Расул тIаде щвараб мехалъ дагIба-рагIи дагьабги хIалуцун буго, гьалмагъасе хIалае вахъарав чиясда цояс кьабун бачIун буго нус, горбода «сонная артерия» абулеб бакIалда ругъунги лъун Расул къадаралде шун вуго».\nЭР: «Гьеб бакIалдагойиш хварав Расул?».\nКъурбанов ШагIбан: «Гьедин абунаха, ригьалда тохтурзабазул кумек щун букIарабани щибниги хисизе букIарабищали лъаларо, гьенибги аскIор рукIарал гIадамазул цо тасамахIлъиги ккун буго, хех гьабун тохтур ахIизе тIалаб гьабун гьечIо. къого минут гIанасеб заман бан бугилан абуна Расулица бидул хIоринив лъун, хадув хунги вуго».\nЭР: «Дол гIолохъаби жидерго «Лада –Приора» автомобильги гъоркь тун лъутун ун ругилан абулеб буго, нужехъе тIаде щварал баянал ругиш?».\nКъурбанов ШагIбан: «ГьечIо. Гьедин бицана нижедаги. Гьеб кинабго лъугьа бахъин видеокамераялде бахъун бугилан абулеб буго, гьелъул кумекалдалъун чIезаризе кIолин дол гIолохъаби щал рукIаралали. Гьезул цояв кквезе щун вугилан абулеб буго, лъаларо.\nРасулил вацги, гьесул эменги, жеги гIагарлъиялъул чанго чиги ана сон Краснодаралде. Метер, бичас биччани тIаде щвезе ккола гьел, гьездасан лъала мухIканаб хIакъикъат».\nКраснодаралде ун гьес бан букIун буго лъагIел. Гьенив университеталда цIалулев вукIун вуго, цадахъго боксалъул ругьунлъабаздеги хьвадулев вукIун вуго. Гьелде щвезегIан гьев ругьун гьавулев вукIун вуго\nМахIачхъалаялда бугеб «Академия Бокса» абураб спортивияб школалда. Гьенив гьесул тренерлъун вукIун вуго Рашидбек АхIмадов. Гьенивго ругьун гьавулев вуго гьабсагIат ХIажимухIамадов Расулил гьитIинав вацги.\nГьедин бицана «Эркенлъи» радиоялъе боксалъул рахъалъ Олимпиялъул хIаязул чемпион ХIайдарбегов ХIайдарбегица. Гьанже гьев ккола Дагъистаналъул спорталъул министр хисулев.\nХIайдарбег ХIайдарбегов: «Дида гьедин лъикI лъалев чи вукIинчIо гьев, араб соналда СКФОялъул боксалъул чемпионат тIобитIулеб мехалъ вихьун вукIана, МахIачхъалаялда дир цIаралда бугеб спортивияб кIалгIаялда букIана гьеб тадбир.\nКIудияб хIалбихьи гьесул букIинчIо жеги. Гьанжего гьанже вахъун вукIана Россиялъул чемпионлъун, амма цIакъ бихьинмахIав, унго-унгояв магIарул бихьинчиясул хасият жиндилъ бессарав, нахъекъай гьечIев вас вукIин бихьулеб букIана».\nХIажимухIамадов Расулил жаназа Дагъистаналде щвезе буго талат къоялъ. Гьев жиндирго инсул росулъ вукъизе вуго. Гьесул букIана г1ицIго 20 сон.


Дагьал церегIан къоязда, МахIачхъалаялда, «Журавли» гIелмиябгун сахлъи щула гьабиялъул комплексалда тIобитIана «Миллиял проектал гIумруялде рахъинариялъул мониторинг» абураб РФялъул халгьабиялъул гIуцIабазул нухмалъулезул данделъи. Гьенир гIахьаллъана РФялъул ХIисабалъулаб палатаялъул аудитор Дмитрий Зайцев, РФялъул ХIисабалъулаб палатаялъул аппараталъул нухмалъулесул заместитель Евгений Лисютин, ДРялъул Халкъияб Собраниялъул председатель Хизри ШихсагIидов, ДРялъул хIукуматалъул председатель Артем Здунов, ДРялъул бетIерасул ва хIукуматалъул администрациялъул нухмалъулев Владимир Иванов, ДРялъул ХIисабалъулаб палатаялъул председатель Билал ЖахIбаров, Россиялъул халгьабиялъулгун хIисабалъул 60 гIуцIиялъул нухмалъулел.\nДанделъи рагьулаго Билал ЖахIбаровас бицана миллиял проектал гIумруялде рахъинариялда бараб бугин улкаялъулго гIадамазул гIумруялъул даража лъикIлъи. Республикаялъул ХIисабалъулаб палатаялъул нухмалъулес бицана, ДРялъул бетIер Владимир Васильевасул бихьизабиялда рекъон, 2019 соналда миллиял проектазул мониторинг гьабулеб бугин.\nРеспубликаялъул парламенталъул спикер Хизри ШихсагIидовас абуна:\n«Гьал проектал гIуцIана РФялъул президентасул байбихьиялда гъоркь ва гIадатиял гIадамазул гIумруялда рухьарал киналниги суалал тIуралел руго гьелда рекъон. Гьел проектал гIумруялде рахъинариялда ва гьезул хIасилазда бараб буго Россиялъул гIелмиябгун техникияб ва социалиябгун экономикияб цебетIей, нилъер букIинесеб, улкаялъул гIолеб гIелалъул гIумру. Гьелдалъун халгьабиялъулгун хIисабалъул гIуцIаби кколел руго пачалихъияб нухмалъиялъул аслиял бутIабазул цояллъун, гьезул хIалтIуда бараб букIине буго улкаялъул социалиябгун экономикияб цебетIей», - ан.\nДагъистаналда гьединал данделъаби тIоритIиялъ бицуна республикаялда лъикIал хиса-басиял кколел рукIин абун рикIкIунеб буго Артем Здуновасги.\n«Регион инвесторазда ва федералиял властазул гIуцIабазда бичIчIулеблъун лъугьунеб буго. Жакъа нилъеда рихьулел руго экономика, туризм цебетIеялъул рахъалъ лъикIал хиса-басиял кколел рукIин. Регионалда дагь-дагьккун цебетIолеб буго ишалъулаб туризм. Масала, исана аэропорталда пассажиразул къадар 1,3 миллионалъ цIикIкIун буго. Республикаялда ахIвал-хIал хисулеб буго», - ян кIалъана премьер-министр.\nРоссиялъул ХIисабалъулаб палаталъул аудиторас баркала загьир гьабуна республикаялъул нухмалъиялъе ва миллиял проектазул халгьабулаго жакъа КСОялъ щиб гьабилебали бичIчIизе кколин абуна.\n«Нижеца гIуцIараб методика щибаб субъекталда хIалтIизабизе бажарулеблъун лъугьинабизе ккола. Нилъеца халгьабизе ккола регионалиял миллиял проектазул мониторинг гьабиялъул рахъалъ ругел хIалбихьиязул хIакъалъулъ», - ан абуна Дмитрий Зайцевас.\nПрочитано 475 раз\tПоследнее изменение Вторник, 29 октября 2019 11:37\nДругие материалы в этой категории: « Анкьил хIасилал\tЛъагIалил ахиралде – кIиго хIавуз »


БацIцIадабго гIарцул ГьиракIлил байрахъ чол малакь мерхьана магIарулаца » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nБацIцIадабго гIарцул ГьиракIлил байрахъ чол малакь мерхьана магIарулаца\nБацIцIадабго гIарцул ГьиракIлил байрахъ\nЧол малакь мерхьана магIарулаца\nАваразул халкъиял кьалул кучIдузулъ ЦIоралъул тема\nГрузиялдаса сапаралъулал очерказул цикл лъугIизабизе бокьун буго лекIиязул темаялда. Цо-цояз кигIан хIаракат бахъаниги, тарих хъвагIан бажаруларо. МагIарулазулги гуржиязулги гьоркьорлъабазул тарихги, гьанже «бацIцIад гьабизе» лъугьунилан, хисуларо. Цебе заманаялъул магIарулазул бичIчIиялда рекъон, гуржиял рукIана капурзаби. Гьезда тIаде гьарулел чабхъеналги халкъиял кучIдузулъ гъазават хIисабалда рихьизарун руго. Имам Шамилил тарих хъварав Гиничукьа ХIайдарбегил тIехьалда бергьараб рецц-бакъ гьабулеб буго Балахьуниса Мусал ГIадаласе ва цогидалги ЦIоралде хьвадулел бодул церехъабазе. 1856 соналда имам Шамилил вас ГъазимухIамадицаги гьабуна Грузиялде чабхъен. Гьеб рагъул хIасилалда асир гьаруна княгиняби Чавчавадзе. Россиялъул империялъе хехго накуги чIван, Кавказалъул бусурбабазда данде рагъана гуржиял. Гьединго гIедегIана гьел гьанже СШАялъул «куркьбазда гъоркье» лъугьинеги. Тарих буго тарих. Щибаб миллаталъ жинцаго тIаса бищула жиндирго нух. Маданият, культура цебетIураб халкъ буго гуржиязул. Гьедин гIасрабаз жидеда данде рагъулел рукIарал лекIиязул (магIарулазул) мацI жакъаги Тблисиялда малъулеб букIиналъги гIемераб жоялъул бицуна. Амма аваразда жидерго тарих кIочене бегьуларо. Францияги Германияги чан рагъарал цоцазулъ, жакъа гьел парахат Евросоюзалда гъорлъ руго.\n«Хваниги щиб досий гулбузул цIадакь»\nНана Гвенипадзее сайгъат гьабураб кочIолъ Расул ХIамзатовас хъвалеб буго: «Жакъа дун урхъула азарго нухалъ Недегьлъи лъаларев Ражбадинида, - НекIо Гуржиялъе гьужум гьабурав, Гьалагал боязул цевехъанасда. Кинаб гIайиб досул? ГIассияв Рекъав, - Паракъат тахида вегун чIелищ дов, - Дур гIадаб берцинлъи бихьун хадуса, Хваниги щиб досий гулбузул цIадакь…», - абун. ХIамзатовасул «Алазан» абураб кочIолъ руго гьадинал мухъал: «Умумузул къецгин дагIба кIочарал, КIалъана цоцазда, вацал гIадин, ниж». Кин батаниги, гьаб макъалаялда аваразул кьалул асаразул «куркьбазда» цересел гIасрабазде сапар бухьинчIого нилъее рес гьечIо. МагIарулазул тушман Багировасе ва гьесулго пикруялъул чагIазе бокьухъе ккезе бегьуларо аваразул къисмат. Гьединал «хIаракатчагIаз» къватIибе бахъизе течIо 1971 соналда басмаялда кьабизе къачIан букIараб, Ахлакъовас данде гьабураб авар эпосалъул тIехьги.\nДуниялалъул щибаб халкъалъ реццула жидерго бодул церехъабиги кьалулал ишалги. Наполеоние цIар гьабун, кIалдиб хIацIу ккун букIуна парангазул. ГIенеккизинха магIарул халкъияб назмуялъухъ.\n«БутIрул меседилаб килиса бухIун…»\nЦевехъан Ражбадинил кечI: - Нугъаязда рищун чуялги рекIун, Чергесалда рищун тIад кьалалги чIван, Гъабарти буртаби нахъаги рухьун, ЦIан рихьун хвалчаби чархидаги ккун, Кьвагьун рихьун хъирмал хъатикьеги ккун, Цо магIарулазул гьитIинаб къукъа КъачIана ЦIоралде – Гуржистаналде, Гуржиязул боцIул давла гьабизе, Таватил мусудул асир гьаризе. Къокъадул бетIарги – Рекъав Ражбадин, Рохьазда хьвадулеб гъалбацI гIадинав. Жаниб ЦIоралде щун щуго къоялде, ЦIор бакьулъе кIанцIун, давлаги босун, БутIрул меседилаб килиса бухIун, Капур гуржиязул рукъзалги тIутIун, Лълъурдузда натI бугел оцалги рачун, Гъалал меседилал ясалги рачун, Михъида хIур чIварал васалги чIва-чIван, Камилаб давлагун, дагьаб къукъагун, Къваридал нухазде нахъруссун щведал, Нухал ккун ратана хъаравулзаби…\nРекъав Ражбадинил хIакъалъулъ чанго батIияб халкъияб кечI нахъе цIунун хутIун буго. Гьелъги нугIлъи гьабула гьев цевехъанасул цIаралъул ва бахIарчилъиялъул таватур магIаруллъиялдаго ва сверухъ ругел пачалихъазда тIибитIун букIиналъе: -… Дагьав цевегIан къай, чIваяв ГьиракIли, ЧIалгIаде гуллил хIал лъазе бокьани. Чанги къо хIехьараб Ражбадиница, Жакъаги хIехьелеб, Бичас биччани……Жакъайин мун лъалев, лъикIав бахIарчи, Жакъа хварасулни цIар холаребин. Гьаха, гIолохъаби! Жея, бахIарзал! Хунжруца гIуру ссун, сангаралги къай, Сангар гIечIелъуре хъвехъун чуял рай. Ракъун хIал бергьарас чол гьанги кванай, Къечон хIал бергьарас чол биги гьекъей. Ругънал хIал бергьарав сонгроеги лъе, Гъоркь буртаби тIаме, тIаде херги бай, ГIемерги кьвагьуге, ишан ккун речIчIе! Жакъа чучарасда чурун къаз байги, Чучун кьабурасул йокьулей хвайги! Кьвагье, гIолохъаби, халатал хъирмал, Хъирмазул кIалалда кIкIуй бетизегIан. Кьабе, гьудулзаби, чаран хвалчаби, Хвалчабиги рекуун, гIоркь хутIизегIан! Кьвагьа-кьвагьаралъул речIчIиги лъайдал, Кьабу-кьабуралъул кьаби бихьидал, АхIдезе лъугьана хIама ГьиракIли: -ВачIа, ле Ражбадин, рекъел гьабизин, ГIарац бокьанани – сахIица кьела, Месед бокьанани – хъатица кьела, Ясал рокьанани – мусудул кьела, Васал рокьанани – нуцаби кьела. -Дуца дие кьолеб гIарацгун месед – Хведал дие кьолеб Пирдавус алжан! Дуца дие кьолел ясалгин васал – Хведал дие кьолел хIурулгIинзаби! Нужерги нижерги цоцазулъ рекъел – Цоцазда кьабулел халатал хулчби! Умумулъ батараб цоцалъ гьуинлъи – Цоцазе хисулел тIохьидул гулби!… ГьиракIли ханасул байрахъ бихьидал, Куркьби данде къараб къвекIаб цIум гIадин, Къавукъун кIанцIана КIатIихъа ШагIбан. ХIамул гуржиязул гури бихьидал, ГIиял къавабазде бацIал гIадинан, Гъорлъе рортун ана гьал гъолодисел. Хасалихъе тIамах гьороца гьадин, Хъамуна гуржихълъи тIаса гIодобе. БацIцIадабго гIарцул ГьиракIлил байрахъ Чол малакь мерхьана магIарулаца.… Туплисалде гIунтIун хвалченги кьабун, ХъахIилаб Алазан багIарги гьабун, ЦIоралъул мусудул гIарцухъги хисун, Нахъруссун рачIана гьел гIолохъаби. Гьединал гьареги эбелалъ васал!\n«Суждаялде ккана Туплисалъул хан»\nИсана 15 сентябралда Дагъистаналъ кIодо гьабизе буго Надир-шагь щущахъ виххизавуралдаса 270 сон тIубай. Азия квегъарав гьев парччахIасда данде рагъун гьечIо нилъер мадугьалзаби. Гьелъул хIакъалъулъ гьадин бицунеб буго аваразул эпосалда: -Гьебщинаб улка-ракь квердеги босун, Босанщинаб улка цадахъги бачун, Багъарана гъажар доб Туплисалде, Туплисалъул ханги теларин абун. Туплис рагIалалде жал щвараб мехалъ, Суждаялде ккана Туплисалъул хан. Азнавурзабазул бутIрулги къотIун, ТIад харжги хъван тана даб Типлисалда.\n«Дун ракIалде щвечIищ, зобалъул нухъа?»\nШколалъул программаялда гIурус адабият малъи байбихьула халкъияб «Игорил аскаралъул хIакъалъулъ рагIи» асар лъазабиялдалъун. Половцазда тIаде чабхъен гьабурав Игорь гIурусазул багьадур ватани, дин батIиял гуржиязде чабхъад унел рукIарал магIарулал щал кколел? «Игорил лъади Ярославнаялъул магIу» абураб бутIа цIакъго тIадчIун цIализе ва ракIалда чIезабизе кколин абула гIурус адабияталъул преподавателаз. Гьелъул магIуялдаса къуралищ ругел ЦIоралда росалги абуралги тIагIарал магIарул ясазул жугьаби : ЦIоралда чIварав росасде гьабураб магIу: - Вай, дунги цIумлъаги, цIобалъул Бечед, ЦIоробе гIебеде гьава гьабизе. ЦIудулги тIинчIлъаги, мун ТIадегIанав, Закаталанибе руссен гьабизе. Цо дир гьудуласул чакаралъул гьан Чан-чан гъветIалдедай гъадид басараб? Дир лага чергесил магьидул рукьби Чан-чан кIкIалахъедай иххид чучарал? ГIазу тирун байги доб Типлисалде, Дур магьидул рукьги кьагIуца кварал. ЦIадал чабах байги доб Ширакалде, Гъазизабазул би бехе чучазе. Абурав ЦIоралда чIварай ясалъул назму: …Меседил гъуждузде гъалал халаго, Хабар бачIанила Нахъа ЦIороса. ГIарцул керемалда каржин хъвалаго, Кагъат бачIанила нахъа ЦIороса, Цо дур абурав вас гъоркь хутIанилан .…Ярагъ чарамазул чорхол гьанги кун, Каптарал рагIула ЦIороб рохьазда. Чуял гьалагазул бералги гьекъон, Нухъаги хъвагIдула хъахIил зодихъе. Накалда квачIал чIван, керен кунелъул, Дун ракIалде щвечIищ, зобалъул нухъа!\nТиплис – МахIачхъала\n» Гьаниса Гъолоде – лъабго къойил нух…\n» Рекъав Ражбадинил гIумру халкъияб полклоралда ва документазда рекъон\nТарихалдаса ,инкар гьабизе бегьуларо,тарих буго тарих киг1ан кьог1аб бук1аниги!\nАралда таманча речIчIани, бачIунеселъ гIарада речIчIула.\nHamzatavari,Кидаго к1очон тезе бегьуларел раг1аби!


Дагъистаналъул президент Рамазан ГIабдулатIипов терроралде данде бугеб миллияб комитеталъул данделъиялда\nКризисалъулаб къокъа ккола коммерцияб гуреб гIуцIилъун. Гьелъул вакиллъаби хIалтIулел руго дуниялалда ругел гIемерисел улкабазда. Кризисалъулаб къокъаялъул хIалтIухъабаз регионазда бугеб ахIвал-хIалалъул хал-шал гьабула гьел регионаздаги щун.\nКъокъаялъул Россиялда бугеб вакиллъиялъул нухмалъулейлъун ккола Екатерина Сокирянская. Гьей чанги нухалъ йикIана Шималибя Кавказалда, хас гьабун Дагъистаналда. Сокирянская чанги нухалъ дандчIвана Дагъистаналъул нухмалъулелгунги. Гьей гьединго чанги нухалъ щвана Дагъистаналъул мугIрузул мухъаздаги. Гьеллдалъун абизе бегьула Сокирянскаялъ хIадур гьабураб доклад интересаб букIине кколин тIоцебе Дагъистаналъул хIукуматалъе. Щайгурелъул республика цебетIезабиялъе кинал нухал ралагьизе кколелали рехсон буго докладалда.\nЖибго Дагъистан экспертаз рикIкIунеб буго Шималияб Кавказалъул респбуликабазда гьоркьосан ахIвал-хIал бищун хIалуцараб регионлъун.\nПолитика ва бизнес республикаялда ратIатIун гьечIилан хъвалеб буго экспертаз. «Сулейман Керимов ва вацал МухIамадовал ккола дандеяллъун ва Дагъистаналда руго гьезул жидерго интересал», - илан хъван буго докладалда.\nЭкспертазул пикруялда рекъон, политикиял элитабазе кIудияб асар гьабуна Саид Амировасул аресталъ, кланазда гьанже лъалеб гьечIо жидерго политика кин цебетIезабилеб. Кланазул системаялда хурхун цIех-рех гьабизе кколин низам цIунулезилан хъван буго докладалда. «Гьеб система хвезабиялъул хIалтIи гьабичIони, Амировасда хадур хутIарал ресурсал цогидал кланаз жидедаго гьоркьор рикьизе руго, - ян хъвалеб буго докладалда ва тIаде жубалеб буго Амиров ва МухIамадсалам МухIамадов Дагъистаналдаса нахъе ун хадур даргиязул кланад къуват гьечIого хутIун ругилан, магIарулазул кланаз гьезул бакIал кколел ругилан.\nДокладазул автораз рикIкIунеб буго Рамазан ГIабдулатIиповасда кIвезе бугилан кланазде дандечIезе.\nПачалихъалда гIадамал Дагъистаналда божулел гьечIеблъи докладазул автораз бихьизабулеб буго шаригIаталъул диваналги мисаллъун рачун. Гьез хъвалеб буго ракьалъул суалалги, хъизаналъул суалалги мажгиталде имамасухъеги ун тIуралел ругин росабалъ ругел гIадамаз. Гьединго бизнесалъул дагIба-къецалги шаригIаталъул диванги гьабун тIуралел руго.\nТерроралде данде къеркьеялдаги хъинтIун руго экспертал. Гьез рикIкIунеб буго, изну гьечIого яргъид гIуцIаразде данде низам цIунулел рагъулел ругин вахIшияб хIалалъ къуватги хIалтIизабун. Гьединго гьезул пикруялда рекъон, салафитаздехунги бербалагьи хисана Дагъистаналъул хIукуматалъул.\n«Салафитазул ясли-ахал ва школаби къана, гьезул мадрасал къана, спортивиял клубал къана. Салафитазул диниял церехъаби хIинкъизарулел руго респблукаялда, гьезда гьоркьосан цо-цоял цогидал улкабазде гочана. Гьединго изну гьечIого яргъид гIуцIаразул гIагаразе рахIат толеб гьечIо низам цIунулел идарабаз. Гьединаб рукIа-рихъингун къуваталъулаз жидецаго гIолилал рохьазде ине тIамулел руго», - ян рикIкIунеб буго экспертаз.\nГьеб гуребги докладалда хъван буго, гIадамал рикъиялъул ва чIваялъул хIужабазда хурхун низам цIунулез цIех-рехал гьарулел гьечIилан.\nЭкспертаз хъвалеб буго, Дагъистаналъул хIукуматалъ хIаракат бахъине кколин къуватги хIалтIизабичIого изну гьечIого яргъид гIуцIаразда данде къеркьезе.\nХалкъазда гъоркьосеб кризисалъулаб къокъаялъул Россиялда бугеб ваклиллъиялъул нухмалъулей Екатерина Сокирянскаялъ абуна «Эркенлъи» радиялъе салафитаздехун бугеб бербалагьи хIукуматалъ хисизе кколин.\nЕкатерина Сокирянская: «Дир гIиллаби гьечIо жеги кколебщиналъе критика гьабизе. Хасгьабун кланазул система хвезабиялъе гьабулеб хIалтIуе. Салафитазе гьарулел гьужумал дие рекIее гIолел гьечIо, амма гьезул ихтиярал унго-унго хвезарулел ругинги абизе бегьуларо. Амма гьездухун бугеб бербалагьи хIукуматалъ дагь-дагьккун хисибизе ккола. ХисичIони, ахIвал-хIал жеги хIалуцинабизе бегьула».\nГьединго Сокирянскаялъ абуна, батIи-батIиял хIакимазда хурхун низам цIунулез рагьарал такъсир гьабиялъул ишал щвалде рачине кколин. Гьел ишал халатрахъинарулел ругин низам цIунулезилан цодагьалъ цебе ГIабдулатIиповасги абун букIана.


Буйнахъскалъул рищиязул комиссиялъул гIахьалчи ккун вуго полициялъ\nШагьаралда халат бахъунеб буго дагIба-къец\nХамиз къоялъул радал къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз Буйнахъскалда жиндирго рокъов ккун вуго бизнесчи ва буйнахъскалъул мэрлъиялде кандидатал тIаса рищулеб хасаб комиссиялъул гIахьалчи Бартиханов Юсуп. Низам цIунулезда гьесул рокъоб ярагъги наркотикалги ратанин лъазабулеб буго буйнахъскалъулаз. Къуваталъул идарабаз жеги гьеб лъугьа-бахъиналда тIасан кинаб букIаниги баян кьолеб гьечIо.\nБартиханов Юсуп ккола гьаб сагIат Буйнахъскалъул бетIерасул ишал тIуразарулев вугев ГIамиров Закарял рахъалда вугев чи.\nБуйнахъскалъул мэрлъун вачIине къваригIун бугев ГIусманов ГIусманил рахъккун рукIарал Россиялъул ветераназул партиялъул рахъалдасан шагьаралъул мажлисалде рищарал, гьанже ГIамировасул рахъалде арав 12 депутатазе бетIерлъи гьабулеб букIанин Бартихановасилан абулеб буго буйнахъскалъулаз.\nЖивго депутат гьечIониги, гьес гьел депутатал кверде росун ругин. Гьесул бажариялдалъун кIванин гьел ГIамировасул рахъалде цIазейиланги. Гьединлъидал ГIамиров Закаряда дандечIараз ургъунго гьабураб иш бугин гьебилан лъазабулеб буго гьесул рахъалда ругел шагьаралъул мажлисалъул депутатаз. Гьезул цояв Жанхаев Маратица «Эркенлъи» радиоялъе бицана къуваталъул идарабаз жидецаго реххун ругила Бартиханов Юсупил рокъобе ярагъги наркотикалгийилан.\nЖанхаев Марат:«Гьурмада маскаби хурал гIадамаз рачIун жакъа радал сверун ккуна Бартиханов Юсупил мина. Гьел чагIи чIухь базейилан рачIун рукIун руго, жал къуваталъул идарабазул хIалтIухъаби ругин абун документал рихьизари гурони, чIухь базе рес кьолеб документги бихьизабун гьечIо гьез.\nГьедин Бартихановасул минаялъуб хасал тадбирал тIоритIулаго гьесул пиджакалъул чвантиниб батаниланги абун киб букIарабали лъалареб таманча бахъун бачIун буго гьез.\nГьединго цо шкафалда жаниб батанила анашаги бахъун бачIун буго. Гьез жидецаго реххана гьесул рокъобе таманчаги гьел наркотикалги. Живго бетIергьанаб хIажаталщинал документалги ругеб «Сайга» тумакIги, травматалъулаб таманчаги бугев чиясе гьеб щибали лъалареб таманчагIаги щай.\nГьел наркотикал Юсупица хIалтIизарулареблъиги киназдаго лъала. Гьезие гьев кквезе багьана къваригIун букIана. ГIамиров Закарядаги гьесул рахъккурал нижедеги данде ругез ургъунго багъаризабураб иш буго гьеб. Ниж нахъе къазе, хIинкъизаризе къваригIун буго гьезие, гьеб буго унго-унгояб сиясатияб заказ. Амма ниж нахъе къазе гьечIо, рищияздаги ГIамировасул рахъкквезе буго. Ниж руго Россиялъул президентасулги республикаялъул бетIерасулги нухккун унел чагIи, нижер рахъалда буго халкъги».\nГьединго Маратица абуна жидеда лъалила лъица тIамун гьев Бартиханов ккуравали, дагьаб хадуб официалияб къагIидаялъ жидеца гьезул цIарал рехсезе ругилан. «Эркенлъи» радиоялъухъе щварал баяназда рекъон Бартихановасул рокъор хасал тадбирал Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул экстремизмалде данде къеркьолеб бутIаялъул хIалтIухъабаз тIоритIун руго.\nГьесул рокъоб чIухь базе рачIиналъе гIилла щиб букIарабали ва ккурав гьев Бартихановасда хурхун кинаб хIукму къотIун бугебали лъалеб гьечIо, щай гурелъул я дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъ я республикаялъул цIех-рехалъул идараялъ гьеб ишалда бан кинаб букIаниги баян кьолеб гьечIо жеги.\nГьаниб рехсезе ккола исана январалда Бартиханов Юсупица ва гьанже Закаря ГIамировасул рахъалда ругел цойги чанго депутатас жив вуханилан лъазабун букIана Буйнакскалдаса блогер Нурудинов ХIажица. Гьев цойгидаб цIаралда гъоркь социалиял сайтазда ХIамзатов ХIусенил рахъккун ва ГIамировасул рахъалде арал депутатал какун хъвадарулев вукIун вуго.\nГьеб лъараб депутатаз вухун вуго гьев Нурудинов. Хадубги видеокамераялда цебе жиндица хъварабщинаб жо гьереси букIанила, жив мекъи вукIанила, гьеб хъваралъухъ жиндие ХIамзатовас автомобильги рукъги кьелин абун букIанилан бицине тIамунила жив гьев депутатазилан лъазабун букIана гьев блогерас дагьал церегIан къоязда «Черновик» газеталда букIараб ХIамзатов ХIусенил рахъкколезул пресс-конференциялда. Гьез хIинкъалаби кьолел рукIиналъ жив вахчун чIезе кколев вугила, гьез жиндир гIагарлъиялъеги рахIат толеб гьечIилан бицун букIана Нурудиновас.\nГьес журналистазда бихьизабуна гьев азарханаялда вегун вукIараблъи бихьизабулеб ва гьесул бетIер бекун букIиналъул, ургьи-мес тIу-тIун букIиналъул тохтурас хъвараб кагъатги. Депутатаз вухун хадуб кканила жиндие гьебщинаб сакъатлъийилан лъазабуна ХIажица. Гьеб киналдаго хурхун Бартиханов Юсупида ва гьесда цадахъ рукIарал шагьаралъул мажлисалъул депутатазда тIасан республикаялъул прокуратураялдеги, цIех-рехалъул идараялдеги гIарзаги хъван букIана гьев Нурудиновас.\nБартихановасги гьесул рахъалда ругел депутатазги ХIажи Нурудиновас бицараб жо гьересилъун гьабуна. Гьев блогер ХIамзатов ХIусенил чагIаз хъвадаризе тIамулев вукIун вугин, жидер лъималазда, улбузда тIасанцин хванщинаб жо хъвалеб букIанила гьесилан бицана депутатаз. КигIан гьесда ццин бахъун букIаниги жидеца гьев вухичIила, щибго букIинчIеб бакIалда ургъун бахъун жидее квешезе, гIадамазда цере жал квешаб рахъалъ рихьизаризелъун гьабураб иш бугила гьебилан лъазабуна гьез.


Анкараялъ Москваялъухъе кьолеб буго Россиялъул пилотасул жаназа\nТуркиялъ Россиялъухъе кьолеб буго 24 ноябралда Сириялда Туркиялъул гIорхъда аскIобеххун гьезул авиациялъул ракета биччан бортизабураб Су-24 аэропланалъул пилотасул жаназа. Гьелъул хIакъалъулъ «Интерфакс» агентлъиялъе лъазабун буго Туркиялда Россиялъул вакиллъиялъул хIалтIухъан Игорь Митяковас.\nГьатIан къоялда Туркиялъул премьер-министр АхIмат Давудоглуца лъазабуна, пилот Олег Пешковасул жаназа Сириялдаса Туркиялъул Хатай шагьаралде щвезабунин ва православияб гьатIаналъул къагIидаялда гьеб хIадуранин битIиялъейин.\nШамат къоялда Россиялъул президент Владимир Путиница гъулбасана Турциялде данде санкцияби гьариялъул буюри. Гьелда цере Москваялъ чIезаруна рагъулаб сфераялда хурхарал киналго контактал ва 1 январалдаса байбихьун чIезабулеб буго гьединго визаби гьечIого цоцахъе хьвадизе рес кьолеб букIараб режимги.


ТIолабго улкаялдаго гIадин, БежтIа участокалдаги цIикIкIунеб буго коронавирусалъ унтаразул къадар. Жакъа гьеб унтуде данде чIезе гIураб къуват ва гьелдаса цIуниялъе хIажатабщинаб бугищали лъазабизелъун ниж щвана БежтIа участокалъулаб больницаялде. Рехсараб участокалда бугеб ахIвал-хIал рагьизелъун дандчIвана ЦРБялъул эпидемиолог-инфекционист Садула Сомоевгун.\nДРялъул медицинаялъул мустахIикъав тохтур Садула Сомоевасухъе рахунел гIузраби сах гьаризе гурелги, унтарал лъимал рачунги хьвадула бежтIасел.\nПедиатрия ккола гьесул кIиабилеб махщел.\nИнфекционистасул тIоцебесеб хIалбихьи гьесие щвана студентлъун вугеб заманалда, республикаялъул инфекциязулаб больницаялда хIалтIулаго.\nДагъистаналъул мединститут лъугIидал, Казаналда ункъо моцIалъ цIалана гьев. Цинги щуго соналъ хIалтIана Набережные Челны шагьаралъул инфекциязулаб больницаялда.\n1989 соналдаса нахъе хIалтIулев вуго гIагараб росдал больницаялда.\nКIАЛБИЧЧАРАЛДАСА НАХЪЕ ЦIИКIКIАНА\n- Садула, ахираб заманалда унтаразул къадар цIикIкIиналъе гIилла щиб?\n- Коронавирусалъ унтаразул къадар кIалбиччанкъоялдаса хадуб цIикIкIине байбихьана. Гьелъие гIиллаги буго шагьараздаса гIемерал гIадамал гIагарлъиялъухъе щвезе росулъе рачIин.\nЖакъа инфекциялъулаб отделениялда 17 унтарав руго. Анализазул хIасилалда, гьезда гьоркьоса микьгоязул коронавирус унти букIин чIезабуна. Киназулго пневмонияги буго, гIезегIан захIматгоги руго. Анализ гьабун хадуб коронавирус унти букIин тIатарал амбулаториял унтаралги цIикIкIунел руго. Гьел халгьабияздаса хадуб, жакъа къоялде 28 чиясул коронавирус унти батана.\n- Гъоркьиса коронавирусалде данде къеркьезе щиб хIадурлъи нужер букIараб?\n- Дунялалдаго унти тIибитIулеб бугин рагIаралдаса нахъе дица инфекциялъулаб отделение цебеккунго хIадур гьабун букIана унтарал къабул гьаризе. Терапиялъул ва лъималазул отделениялги коронавирусалъ унтарал сах гьариялъе хIадурун букIана. Участокалда цогIаги унтарав чи вукIинчIониги, ниж гьелдаса рорчIулареблъиги лъан, хIадурго чIана. Пандемиялъул байбихьудаго нижер рес букIана 26 унтарав вегизавизе.\n- Больницаялда гIураб къадаралда дару, кислород гьечIолъиялъул, яги жиндир заманалда кумек щвечIого хутIиялъул хIужжаби рукIанищ?\n- Байбихьуда захIматго букIана. Кислородалъул концентраторал (кислород бацIцIад гьабулеб аппарат) рукIинчIо, баллонал, подушкаби гIолел рукIинчIо. Кислород лъугIанщинахъе машина битIулаан МахIачхъалаялде баллонал цIезе. Кин букIаниги, ниж гьелдаса рорчIана.\nГIемерисеб мехалда нижерго росуцояз росулаан хIажатал антисептикалги, маскабиги ва медицинаялъул хIалтIухъабазе хIажатабщинабги. Германиялда, Франциялда гIумру гьабун ругел росуцоязцин кумек гьабуна. Цоги аппарат щвана нижерго ракьцояв, эркенаб гугариялъул рахъалъ дунялалъул чемпион МухIамад КъурбангIалиевасул кумекалдалъун.\n- ГьабсагIаталда коронавирусалдаса сах гьариялъе больницаялда камураб жо бугищ?\n- ХIажатабщинаб чIезабун буго, амма больницаялда гIураб къадаралда концентраторал гьечIо. Унтаразул къадарги цIикIкIунеб бугелъул, жеги чанго аппарат щвани лъикI букIинаан.\n- Гъоркьиса букIаралде дандеккун, цIуна-къай гьабиялъул рахъалъ исана гIадамазул бичIчIи хисун бугищ?\n- Гъоркьиса гIадамал квешго унтиялъе ва тахшагьаралде рачине ккеялъе гIилла букIана унтарал жиндир заманалда тохтурасухъе рачIинчIолъи. Нижер больницаялда ковидалъ унтарав цогIаги чи хвечIо, тахшагьаралде захIматго лъугьун ритIарал гурони. Коронавирусалдасаги сахлъун, нахъе йиччазе хIадурулей йикIарай цо гIадан хвана. ГIадалнахулъе би тIинкIун, инсульт ккана гьелъул. Цебеялде дандеккун, исана унтул хасият хисун буго. Гьанже гьеб унти захIматго унебги буго. Церего унтун рукIарал ва антителаби ругел сах гьаризе бигьалъула.\n- Унтарал цIикIкIиналъ Дагъистаналъул цо-цо районазда карантин лъун буго. Нужер гьаниб гьединаб хIинкъи бугищ?\n- КинабгIаги бакIалда карантин лъезе ккани, гьенир гIумру гьабун ругел гIадамазда гьоркьоб унтаразул къадар 20 проценталде бахине ккола. БежтIа участокалда гIумру гьабун вуго 8066 чи. Гьединлъидал карантин лъезе ккараб хIал гьечIо.\n- Гъоркьиса нужер больницаялъул хIакъалъулъ гIемер бицунеб букIана. Сахлъи цIуниялъул министерствоялдасан яги районалъул нухмалъиялъул рахъалдасан Баркалаялъул кагътал, шапакъатал щванищ нужер хIалтIухъабазе?\n- Нижер хIалтIи, цогидалго больницабаздаго гIадаб, хIалуцараб букIана. Амма шапакъатал кьолелъул, щаялиго, ниж гьоркьор тана.\n- Гъоркьисаго гIадинаб захIматаб хIалалде ккеларедухъ, халкъалъе кинал малъа-хъваял дуца гьарилел?\n- Гьоркьоса къотIичIого халкъалъулгун бичIчIикьеялъулаб хIалтIи гьабула. ГьанжелъизегIанги коронавирусалъ унтарав цо-цо, кIи-кIи чи вегун вукIунаан инфекциялъулаб отделениялда. Унтаразул къадар дагьлъаниги, маскаби, квердахелал ретIеян, гIемерал гIадамал данделъарал бакIазде унгеян лъазабула. Нижер участокалъул киналго гIадамаздехун цоги нухалда гьари буго вакцинация гьабеян. Гьелдалъун гурони коронавирусалдаса цIуни гьечIо.\n- Коронавирусалде данде прививка гьабуралги унтулел ругин аби уяб жо бугищ?\n- Прививка гьабуралдаса нахъе инсанасул чорхолъ антителаби лъугьунел рукIуна. КIиго моцIидасан гурони коронавирусалда данде чIолел клеткаби лъугьунаро. Гьеб заманалда жаниб инсан коронавирусалдаса цIунаравлъунги вукIунаро. Бокьараб мехалда унтизе бегьула гьев. Гьесул чорхолъ жеги коронавирусалде данде чIолел клеткаби гьечIелъул, прививка гьабичIев чи кинигин гьевги унтизе рес буго.\n- Вакцина гьабурав чиясдаса сверухъ ругезе хIинкъи букIунищ?\n- Прививка гьабураб къоялъго гьесул чорхолъ бахчараб унти букIун батани, гьеб мехалда гьесдаса унти бахинеги бегьула. Гьединлъидал прививка гьабилалде цебе гьесул хал гьабизе ккола. Мазок босун, ПЦРдиагностика, тест гьабун унти бугищали тIатинабизе ккола.\n- Коронавирусалъул вакцинаялдаса хадуб лъимер щоларин абулелги руго...\n- Гьеб буго гьадингояб хабар. Нилъер пачалихъалъе халкъ тIагIинабизе бокьун бугиландай гьединазда ракIалде кколеб? Гьелъул гIаксалда, халкъалъул къадар цIикIкIинабизе гIоло пачалихъалъ гIемераб хIалтIи гьабулеб буго.\n- Нужер участокалда чан чиясе гьабураб прививка?\n- Больницаялъул киналго хIалтIухъабаз гьабуна вакцина. Нижехъе бачIун букIана 750 вакцина. Жакъа къоялде 700-гIанасев чиясе гьабуна гьеб.\nУнтаразул къадар цIикIкIине байбихьидал, вакцина гьабизе бокьаразул къадарги цIикIкIана.\nМасала, гьале жакъа гьаниве прививка гьабизе вачIун вуго коронавирус багъарараб НахIада росулъа чи. Москваялдаса хIалтIун тIадруссун рачIарал гIагарлъиялъул гIадамаздаса бахун, тIибитIун буго гьезул росулъ унти. Циндаго цо хъизамалдаса микьго чи унтана гьенив. Гьезул гIагарлъиялъул гIадамал жеги унтулелги руго. Гьединлъидал НахIада росулъ прививка гьабизе бокьарал гIемер руго.\nДругие материалы в этой категории: « Ковидалъул лъабабилебги карачел\t«Гьересиял сертификатал ричи такъсир ккола» »\n09:38, 08 декабря 2021, 40


Гъансито, Январь 01, 2014\nИсана цIалул сон цIилъиялда цадахъ цIилъана Москваялда гъоркьехун школазде ясаз хIижаб ретIиналъул темаги. Россиялда гIаммаб лъайкьеялъул мактабазде ретIине кколеб ретIелалда сверун стандарт чIезабун букIаниги Москваялда гъоркьехун ругел мактабазде хьвадулел цо-цо бусурманал ясазул улбуз тIадчIей гьабулеб буго, исламалда рекъон, гьез рас бахчизе кколеб букIиналда.\nДагъистаналда бахъараб кинофильмалъе сценарий хъвалаго нижер ботIролъе бачIунеб букIинчIо кинаб букIаниги ишалда гьеб хурхинабизе. Сценарий сипатаздалъун жибго-жиндасанго бижун бучIунеб букIана. Гьединал рагIабаздалъун байбихьана чехазул Оломоуц шагьаралъул Университеталдаса профессор Владимир Суханекица Эркенлъи Радиоялъул Шималияб Кавказалъул сервисалъе кьураб интервью.\nЦоцазе гIагарал гурел васазеги ясазеги дандчIвазе кинго рес гьечIин абизе бегьула Афгъанистаналда, амма Facebookалдасан цоцазде хъвадариялъе гьезие киналгIали гIурхъаби гьечIо. Социалиял сайтал машгьурлъиялъе цоги гIиллалъунги кколеб буго гIолизаз бухьен гьенисан гьабулеб букIин. Кин цоцазулгун гьоркьорлъаби гIуцIулел жакъа Дагъистаналдаса гIолилаз? Кинаб бакI кколеб гьезул гьоркьорлъабазулъ социалиял сайтаз?\nДагъистаналда гIисинал жеги балугълъиялде рахинчIел ясазе жинсияб зулму гьабиялъул хIужаби ахираб заманалда цIикIкIунел ругил абиларин жинца щайгурелъул гьезул статистика киданиги ва лъицаниги гьабулеб букIинчIин бицана адвокат МухIамадова Сапиятица. Аммаян абуна гьелъ гьаб заманалда гьединал хIужабазда бан гIайиб бугел тамихIалде цIазе тIалаб гьабулел гIемерлъулел ругин.


Мах1ачхъалаялда т1обит1ана "Бищун лъик1ав рахьдал мац1алъул муг1алим-2020" конкурс » Ассоциация учителей аварского языка\n06 фев 21:25Блогал\nМах1ачхъалаялда т1обит1ана "Бищун лъик1ав рахьдал мац1алъул муг1алим-2020" конкурс\n2020 соналъул 4-5- 6 февралалда Мах1ачхъала шагьаралда т1обит1ана "Бищун лъик1ав рахьдал мац1алъул муг1алим-2020" конкурс. 22 школалда гьоркьоса г1ахьаллъи гьабуна 20 школалъул муг1алимзабаз. Конкурс бикьун бук1ана лъабго бут1аялде: т1оцебесеб къоялъ бук1ана самопрезентация, к1иабилеб къоялъ кьезе кколаан дарс, лъабабилеб къоялъ ц1унизе кколаян жюриялъ кьураб темаялда т1асан проект ва т1обит1изе кколаан классалъул саг1ат.\nКонкурсалъул х1асилазда рекъон, бергьенлъи босана Мах1ачхъала шагьаралъул т1оцебесеб кадетазул школалъул авар мац1алъул муг1алим Нурх1ажиева Лейла Мух1амаднуцаловналъ.\nБаркула Лейлада бергьенлъи.\nБищун лъик1ав рахьдал мац1алъул муг1алим. Мухӏидинова Баху Блогал "Бищун лъикӏав рахьдал мацӏалъул мугӏалим-2019" Блогал Фестивалалъул хӏисаб-суал. Мух1амад Манапов, ДГПУялъул 1 курсалъул студент.Хунзахъ росу. Цолъиялъул хIалтIи / Блогал Баркула магIарулазда бергьенлъи! Лъазабиял Дир рак1 Г1андих1орихъ хут1ана...Г. Ибрагьимова Хьаргаби №1школалъул авар мац1алъул муг1алим. Цолъиялъул хIалтIи / Блогал


НакIкIал тIутIун ралел тIогьазул хучдул » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nНакIкIал тIутIун ралел тIогьазул хучдул\nСиясат / ЖамгIият / Лъугьа-бахъинал / ГIадамал / Бакълъул мухъ\nГвай бан, МагIарулъи цIигьабулел сахаватчагIазул хIакъалъулъ\nКъваригIаралъуб рухIцин майилан кьолел магIарулаз хIажаталъуб садакъаги гьабула, къварилъи ккарасе кумекги гьабула, къо ккаралъул ратизеги ратула. «Нилъ бараб ахIулъги ахIараб болъги бахIарчилъиялда хIалтIизе ккола», – абун хъвана ЦIадаса ХIамзатица.\nПачалихъалда божун чIечIого…\nБокьун буго лъикIаб гьариялъе, Аллагьасе гIоло ва халкъалъе пайдаялъе сурсатал хIалтIизарун, ахирал соназда бакълъулаз ралел ругел цо-цо бакIал рехсезе. Гьай-гьай, щибаб росулъ ва щибаб мухъалда, шагьаралда руго сахаватал гIадамалги гьезул ишазул лъалкIалги. ХIукуматалъул кумекалъухъ ралагьун чIечIого, гIадамаз жидецаго жидеего гIамал гьаби буго беццизе ккараб, гражданияб пикру гъварилъараб хIужа.\nСадакъаде кьолеб сурсаталъухъ гьабсагIаталда Бакълъул мухъалъул ЛъаратIа ва Килалъ росабалъ ралел руго чIахIиял, лъабтIалаял мажгитал. Гьединго гIадамаз бакIарараб гIарцухъ цIигьабуна Гъоркь Инхо – Гьарадирихъ шагьранух. Балеб буго ЛъаратIа рикьуда мажгит. КъачIалел руго къулгIаби, гьарулел руго хIавузал, лъолел руго кьоял. Пачалихъалда божун чIечIого, гвай бан, умумузул лъикIаб гIадаталда, бахIарчиял ва гIакъилал цересел наслабазул нух ккун, жамагIатаз жидерго тIалаб гьабулеб буго.\nЧорхолги биги тIун, цIунарал мугIрул…\nИнститутал лъугIичIониги, цIвабзазул мацI лъалин гьезул щивасдаян хъвана аваразул шагIирас херал магIарулазул хIакъалъулъ. – Херал магIарулал, нужер цо рагIи цо гIалимчиясул тIехь буго дие, – абунги хъван буго гьебго асаралда жаниб. ТIабигIаталъул гIелму лъалел, кьварараб магIарул ракьалъ куцарал, лъадарарал, хIинкъи-къай лъаларел умумузул ирсилал ккола нилъ. Дагьалниги дозда релълъине хIаракат бахъизе тIадаб буго нилъеца. Гьодица ракьги баччун, хурзал гьаруна нилъер умумуз. Чорхол биги тун, гьал мугIрулги цIунана. Гьедин къо бихьун цIунараб ракь нилъеца жакъа гIадада кьолеб буго, рехун тун, чIунтун, панаго толеб буго.\nМажгитал цIигьарулел руго…\nАмма МагIаруллъи цIигьабизе гъуждул гурарал гIадамалги гIемер руго, Аллагьасе рецц. Гьелги рукIинчIелани, тIубанго чIобоголъизеги рес букIана нилъер гIумру ва лъазе кIоларедухъ хисизе бегьулаан миллияб хасият. Пачалихъалъ щущазаруна кIудияб захIматиялда ва бергьараб гьунаралда гьарурал мажгитал, риххизаричIого хутIаралги руссинарун рукIана тIощел балел рукъазде ва бокьазде. Гьедин инжит гьарурал рухIиял минаби цIигьаруна сахаватал гIадамазул кумекалдалъун, цо гъурущ пачалихъалъулги харж гьабичIого. Аллагьас гьел киналго садакъа гьабуралщиназул мунагьал чураги ва, азарцIун цIикIкIинабун, гьез кьураб рикъзиялъул баракат гьезие щваги.\nРайоназул, мухъазул тахшагьаразда гIемерал гIадамал ракIарула, гьенир мажгитазухъ рузман базе бакI къварилъула. Бакълъулазул мухъалъул тахшагьар МелъелтIа росулъ хIалтIулеб буго чанго мажгит. Дагьаб цебе цIигьабун, гIатIид гьабун, къачIана рузман балеб кIудияб мажгитги. Амма чанги низам цIунулел хIалтIухъабиги цоги хъулухъчагIиги рузман базе хьвадула райцентралда аскIоб бугеб ЛъаратIа росулъеги. Гьениб бугеб мажгиталъул гIатIилъи гIолеб букIинчIо. ЖамагIаталъул хIукму ккана цIияб, лъабтIалаяб Аллагьасул рукъ эхетизе ва гьеб баракатаб хIалтIи тIад бан унеб буго, мажгит тIохикье буссана.\nГьединго некIсияб мажгит гIатIид гьабулеб буго Килалъ росулъ. Гьенибги лъабго тIала бугеб, кIудияб мина эхетана мажгиталъе. Лъабго миллионалдасаги цIикIкIун гъурущ харж гьабун буго гьел хIалтIабазда.\n2018 соналъул августалъул ахираб кIиго анкьалъ гьарадирил росабазул гIадамал рахъун рукIана Гъоркь Инхо – Гьарадирихъ нух къачIазе. Гьеб мурадалда жамагIатчагIаз садакъаде кьурал сурсаталги харж гьаруна. Грейдер ва экскаватор нухда хIалтIизеги кьун, кIудияб кумек гьабун буго ОАО «Гумбетовское ДЭП № 10» ОАОялъул нухмалъулев Малачи Сурхаевасги.\nГьедин гвай бан, жамагIаталго рахъун, гьарула магIарулаз жамгIиял хIалтIаби. Бузнаса нухги гьединаб куцалда цIигьабулеб буго. Аллагьас тавпикъ кьеги нилъее нилъго щалали бичIчIизе ва цIи-цIиял гIелал сах-саламатал ирсилалъун гIезаризе. Амин.\n» Къараб атомги рагьун, угьди буго ургъулеб…\n» Бусурбабазе гьабураб зарал бецIизе кIвеладай


18 сон Дагъистаналда лъагълъиялда бахъарав Сергей Хливной\nГIадамал гъоркьлъалие росула террористаз. Щалха кколел гIадамал лагълъиялде руссинарулел? «Альтернатива» абураб гIуцIиялъ эркен гьавун вуго Дагъистаналда 18 соналъ лагълъиялда вукIарав Мурманск шагьаралдаса чи. Гьелъул нухмалъиялъул бетIер ИсмагIилов Закирица абулеб буго, гIадамал лагълъиялде росулез Дагъистаналъе зарал ккезабулин террористазго гIадинин.\nГьеб идараялъул Дагъистаналда бугеб бутIаялъул нухмалъулев ИсмагIилов Закирил рагIабазда рекъон республикаялда лагълъиялда вуго жеги дагьалдасан 10 азарго чи.\nМоскваялда бугеб «Альтернатива» абулеб лагълъиялде ккаразе кумек гьабулеб идара Дагъистаналда лъагIелгун бащадалъ хIалтIулеб буго. Гьеб идараялъул Дагъистаналда бугеб бутIаяялъул нухмалъулев ИсмагIилов Закирил баяназда рекъон гьебщинаб заманалда жаниб гьез 200 гIан чи эркен гьавун вуго. Гьел киналго цого къагIидаялъ ккун ругин Дагъистаналдейин абуни мекъи ккеларин абулеб буго Закирица.\nКиналгогIадин гьел чагIи руго хIалтIи балагьизе Москваялде рачIарал батIиял шагьараздаса гIурусал, украинаялъулал ва белорусал. ХIалтIи къваригIун батани жидеца кумек гьабилинги абун гьелчагIазде аскIоре рачIунел руго чанго дагъистанияв. Гьез бигьаяб хIалтIиги, гIемераб гIарацги кьелин абун махсароде кколел руго гьел. Гьелдаса хадуб гьекъезеги гьарун кодоса документалги рахъун автобусалдаги рекIинарун Дагъистаналде ритIулел руго.\nРигьараб мехалда гьел гIадамазул тIокIаб нахъруссине ресгьечIого хутIулел руго. Кодор я документал, я гIарац гьечIел жал кирейин инелин абун гьез рачаралъурего унаанин бицунеб лагълъиялда рукIараз. Гьедин Дагъистаналде щвейгун гьезде данде рачIунел руго гьел ричун росарал гIадамал. Гьез автобус бачунев чиясеги кьолеб буго гIарац. Гьесда тIадаб хIалтIи кколеб буго нухда полициялъулазул суалал рукIунаредухъ гьел чагIи Дагъистаналде щвезари.\nГьедин данде рачIарал чагIаз гьел махсародеги ккун Дагъистаналде рачIине ругел гIадамал гIемерисеб мехалда кирпич къотIулел заводазда хIалтIизе тIамулел рукIун руго. Гьединго гIемер гьел дандчIвала гамачI бахъулеб, гьеб къачIалеб, цIул къотIулеб, гIи-боцIи хьихьулеб бакIалдаги. Кир ругониги бищунго захIматаб хIалтIуда гурони гьел чагIи рукIунарин бицана «Эркенлъи» радиоялъе ИсмагIилов Закирица.\nГьеб гIадамал лагълъиялде ккезабулеб къагIида къогогIан соналъ цебеги гьединабго букIин бичIчIулеб буго гьал къоязда «Альтернативаялъул» вакилзабаз Хасавюрт мухъалъул Къамиш-Гъутан росулъ лагълъиялда вукIарав Сергей Хливноясул бицаралдасан. Гьесул рагIабазда рекъон 18 соналъ Дагъистаналда лагълъиялда вукIун вуго гьев.\nСергей Хливной: «Астраханалде къачIазе гуми рачунев чи вукIана дун. Дирго гIагараб Мурманск шагьарлдаса рачунаан гьел. Гьеб букIана 1996 сон. КъачIазе гамаги тун, гьабураб хIалтIухъ щвараб гIарацги босун дунги дир гьалмагъзабиги гьелъул чура-хули гьабизе ана. Гьекъон-кванан лъикI ихтилат-кепги гьабун гьеб гIарацги гьоркьоб ана. Гьедин Астраханалда цо даргиязулгун лъай-хъвай ккана дир.\nГьел тIаделъана дитIе Дагъистаналда хIалтIизе вилълъаянги абун. Вилълъинарин дун рокъове эбелалъухъе ине кколин абулеб букIана дица гьезда, тIокIаб жо ракIалда гьечIо дида. Гьез гьекъезавиялъ дида дун кив вугев щиб гьабулеб бугебали лъалеб хIал букIинчIо. РекIеде вачIараб мехалда дун Каспий ралъдал рагIалда Дагъистаналда ватана. Гьедин ккана дун тIоцеве Каспийскалда букIараб кирпич къотIулеб заводалде».\nГьениб гьабураб хIалтIухъ я харж кьолеб букIинчIила жиндие, я кинал рукIаниги сахал шартIал чIезарулел рукIинчIила хIалтIизе, гьединлъидал гьениса тIуризе хIал бихьанин жинцайилан бицана Сергейица «Экренлъи» радияолъулгун букIараб гара-чIвариялда. Кодор я документал, я гIарац гьечIого тIурун гIемер рикIкIаде ун бажарун гьечIо гьесухъ. Нахъисеб къоялъ жив цо нухлул рагIалда кьижун ккараб бакIалдаса ккун вачун заводалъул бетIергьабаз нахъ вуссинавунин, тIурунин абун лъикI вухизеги вуханин бицана гьес.\nГьедин цин-циял заводазде вачун, гьенисан хурив хIалтIизе вачун, гIи-боцIи хьихьизе тIамун Дагъистаналъул батIи-батIиял мухъазде щун вуго Сергей 18 соналда жанив. Гьелщинал саназда жаниб жиндица 20 нухалъ хIалбихьанин тIуризе, амма хIасил ккун букIинчIин абулеб буго гьес. Чанги къо бихьанила жиндида Дагъистаналда вугевгIан мехалда, амма ГIахъуша росулъ Ибрагьимилан абурав чиясул дова вугебгIан захIматаб хIалалъ жив кивниги вукIинчIин, гьев гурони жинда рахас барав чи ккечIин бицунеб буго Сергей Хливнояс.\nСергей Хливной: «Дун тIуричIого вукIине боцIуда балеб рахсида ван толаан гьев чияс дун. Къад-къад мегIер-гIалахалда гьесул гIи хьихьизе унаан дун, къаси тIад вуссараб мехалда рахсидаги ван толаан гьес. Бащадаб лъагIелгIан мех бана дица гьениб, цо нухалда бетIергьаби сапаралъ араб мехалда мугIруздасан тIурана дун. КIиго-лъабго сордо къоялъ вилълъун щвана цо росулъе. Гьенив унтана дун, реччалъе ккун вукIана. Нухда квачаялъ ватилаха.\nВигьараб мехалда азарханаялда ватана, дида аскIор женжедилел цо полициялъул хIалтIухъабиги рукIана. Дагьаб мадар лъугьараб мехалда, гьелги тохгьарун тIурана дун. Гьедин Каспийскалде щварав дие полициялъул хIалтIухъабаз кумек гьабуна заманалъул документ гьабизе. Гьебги босун дун къватIивегIаги вахъине бегьулаан. Рокъове ине гIарац къваригIун букIана, гьеб щвезелъун хIалтIи балагьулев вукIарав дун Хасавюрталде щвана. Гьенив цо чагIаз кквезеги ккун росулъе вачана».\nГьедин Хасавюрт мухъалъул батIи-батIиял росабалъги хIалтIун ахиралда Къамищ-Гъутаналде щварав гьесда гIияда ватун вуго живго гIадин лагълъиялде ккарав цойги чи. Гьес «Альтернативаялъул» номерги кьун, гьеб идараялъул вакилзабаз эркен гьавун вуго Сергей. «Альтернативаялъул» Дагъистаналда бугеб бутIаялъул нухмалъулев ИсмагIилов Закирил рагIабазда рекъон республикаялда жеги лагълъиялда вуго дагьалдасан 10 азарго чи.


1. Фессалоникийцам 4:18\nГьеле гьел рагІабаздалъун цоцазул ракІбатизабе нужеца. ХІаракат бахъилин цоцаздехун рекІелъ рокьи цІунизе ва цоцазе лъикІлъи гьабизе. Нуж, дир хириял, щулаго чІа, нилъер бацІцІадаб динги цІунун. Илагьияб РухІалдалъун гьари-дугІа гьабе. Аллагьасе рокьулел рукІинги лъан, цІуне нужго. Нилъер ТІадегІанав ГІиса МасихІ рещтІиналъухъ ралагьун чІа, жиндирго цІобалдалъун гьес нужее абадияб гІумру кьела.


Шамхал росулъа Айбике СайгитгIалиева йигеб бакI чIезабизе кIолеб гьечIо гьелъул гIагарлъиялда. Полициялъулаз ккун ячун анин гьейилан лъазабулеб буго инсанасул ихтиярал цIунулез. СайгитгIалиева кквей гIадинал Дагъистаналда тIоритIулел тадбирал экспертазда рихьулел руго салафиязде гьарулел гьужумаллъун.\nМахIачхъалаялда гIагарда бугеб Шамхал росулъ 15 январалда радал Айбике СайгитгIалиевалъ гIумру гьабулеб минаялде рачIун руго полициялъул хIалтIухъаби. «Правозащита» абулеб инсанасул ихтиярал цIунулеб гIуцIиялъул нухмалъулей ГIаиша Селимхановалъ бицухъе, СайгитгIалиева телефоналдаса гьелъухъе кIалъана ва абуна жий полициялъулаз Гъизилюрталде ячуней йигин.\nСайгитгIалиевалъ инсанасул ихтиярал цIунулелъе бицун буго, къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз тIоцебе абунин, жал чIухь базе рачIанилан. ЧIух базе щиб гIилла бугебали гьез бичIчIизабун гьечIо, амма ахир-къад чIухьги гьез бачIилан, абун буго СайгитгIалиевалъ Селимхановалда. Телефон свинабилелда цебе СайгитгIалиевалъ бицун буго жий ячанин Гъизилюрталда бугеб мухъазда гьоркьосеб цIех-рехалъул идараялда. Гьелъул телефон гьелдаса хадуб хIалтIулеб букIинчIо. Рехсараб цIех-рехалъул идараялдани абуна, СайгитгIалиева фамилия бугей гIадан жидехъ гьечIилан.\nСайгитгIалиевалъул цингIал МахIмуд МахIмудовас бицухъе, гьелъухъе цере чанги нухалда рачIун рукIана полициялъул хIалтIухъаби. «ЧIварав росасул хIакъалъулъ гьикъулаан гьелда, суратал рахъулаан. Щиб гьелдаса къваригIун бугебали абулароан. Росас гьабуралъухъ жаваб гьелъищ кьезе кколеб? Росги гьелъул рохьилав вукIанилан бицана полициялъ гьез гьев чIван хадув», - ян абуна МахIмудовас.\nГьесул рагIабазда рекъон, СайгитгIалиевалъул рос МухIамадгIарип МухIамадов рохьилазде гъорлъе уневлъун вукIинчо ва гьев викъун хадуб чIван ватана. Араб соналъул 22 августалда жиндир рос виланин гIарзагун СайгитгIалиева ячIана инсанасул ихтиярал цIунулезухъе. Гьелъ бицаралда рекъон, гьев МахIачхъалаялде ана рузман как бан хадуб. ТIубараб къоялъ телефон гьесул свинабун букIана. Гьудул-гьалмагъзаби гьев валагьизе ун рукIана МахIачхъалаялде, амма гьесул лъалкI батичIо. Полициялде гIарзабиги кьун рукIана СайгитгIалиевалъ. Ахир-къад, Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул лъазабиязда рекъон, МухIамадов къуваталъулаз чIвана 26 августалда Гъизилюрт мухалъул Макеевка росдада гIагарда бугеб рохьалда. Гьенир оперативиял тадбирал гьарулел рукIанин ва МухIамадовги цогидавги чIванилан, лъазабуна низам цIунулез ва абуна гьел кIиялго рохьилазде гъорлъе унеллъун рукIанилан.\nСайгитгIалиева йигей бакI балагьулеб буго гьелъул гIагарлъиялъ ва прокуратураялдеги полициялъул бутIаялдеги гIарзагун ана гьел.\nИнсанасул ихтиярал цIунулезни лъазабулеб буго, салафиязде гьужумал цIикIкIунел ругин Дагъистаналда. Мисалалъе, гьал къоязда «Мемориал» гIуцIиялъ биччараб докладалда хъван буго, ахирисеб заманалда республикаялда гIемерлъулел ругин мажгитазда салафитал кквеялъул тадбирал. Рузман как бан хадуб мажгиталдаса къватIире рачIунел кколел руго низам цIунулез ва бичIчIизабулеб гьечIо гьел рейдал щай гьарулел ругелян.\n«Кавказский узел» сайталъул бетIерав редактор Григорий Шведовасул пикруялда рекъон, низам цIунулез салафияздехун гьарулел гьужумаз лъикIал хIасилазде рачине гьечIо. Гьес абухъе, киназдаго лъала ва бичIчIула рохьилазде гъорлъ унел салафияллъун кколеллъи, амма гIадатияб гIумру гьабулел салафиязе рахIат течIони, гьезул бербалагьиялги радикалияллъун рахъуна.\n2013 соналдаса байбихуьн цохIо къуваталъул нух тIаса бищана Дагъистаналда низам цIунулезиялан бицана Шведовас ва тIаде жубана, цохIо гьеб нух хIалтIизаби мекъаблъун бихьулин жинда.\n«ТакъсирчагIи ругони, гьел цIехезе ккола, рохьилазул кумекчагIи ратании – гьел цIехезе ккола. Амма бербалагьи сабаблъун киналго гIадамал такъсирчагIилъун рикIкине бегьуларо», - ян рикIкIунеб буго экспертас.\nГригорий Шведов: «ЧIваразул къадарги хIисабалде босун, кьвагьа-гIанхъиялги хIисабалде росун, абизе бегьула Дагъистаналъ Россиялда тIоцебесеб бакI кколеб бугин хIинкъигьечIолъиялъул рахъалдасан. Амма дагь-дагь ккун чIвай-хъвеязул къадар гIодобе бачIунеб буго. Цо-цояз абулеб буго низам цIунулезул хIалтIи лъикIлъанин, кIиабилез абулеб буго Дагъистаналдаса радикалиял бербалагьиял ругел чагIиги рохьилазде гъорлъе унелги гIемерисала Сириялде анин ва гьенир «Исламияб пачалихъалъул» рахъ ккун рагъулел ругин. Дидани ракIалде ккола, чанги гIилла бугин ахIвал-хIал парахалъизе.\nНизам цIунулез жидерго хIалтIи вахIшияб хIалалъ бачунеб букIинги гьел гIиллабазде гъорлъе унеблъун рикIкIуна дица. Гьедин бачараб хIалтIиялъ балагьараб мехалда хIасилал лъикIал кьолел руго. Амма ракIалде щвезабила добго Сирия. Добаги хIукуматалъ къуваталъул гурони нух тIаса бищичIо ва гьанже улка кибе ккарабали бихьулеб буго. Дагъистаналда диалог байбихьун букIана салафиялгун, ракълилаб гIумруялде тIадруссине бокьаразе комиссия гIуцIана, амма Москваялъ гьел багъа-бачариязул рахъ кквечIо».\nЭкспертасул рагIабазда рекъон, Москваялда Шималияб Кавказалда бугеб ахIвал-хIал мухIканго бичIчIулеб гьечIо ва бичIчIизе хIаракат бахъулебги гьечIо.


БагIараб жакки: витаминазул гъамас\nБидул тIадецуй цIикIкIунел чагIазе пайдаяб нигIмат\nЧIарада районалдаса Мусаев ХIамидица редакциялде битIун бачIараб кагътида хъвалеб буго: «МашаАллагь, исана магIарухъ бижун бугебщинаб жакки (тIогьи). Нижер гIадамаз гьеб къанагIатги хIалтIизабуларо. Амма абула гьеб цIакъ даруяб пихъ бугилан. Гьелъул пайдаялъул хIакъалъулъ «ХIакъикъаталда» хъвани, гIемерав чиясе кумек букIинаан»,-илан.\nЖаккиялъул бугеб пайдаялъул хIакъалъулъ бицана тохтур, чIахI-хералъул кумекалдалъун унтарал сахгьарулев Идрисов ГIумарица.\nБагIараб жаккидул пихъ витаминазул гъамаслъун рикIкIуна. ГIинтIиялъулъ, гъацIиялъулъ ва чIегIергорцIоялъулъго гIадин, жаккиялъул пихъилъги рукIуна гIемерал витаминал. Жаккиялъул пихъил нусго грамм квани, инсанасе щола къоялъ гIурал А ва С, гьединго 5-7 къоялъ гIураб Р витаминал. Жаккиялъул пихъ квине бегьула гъотIодасаго бетIунги бакъвазабунги, гьелъул гьабула квасгун сокги.\nГIемераб мехалъ нахъе цIуниялъул мурадалда пихъ бетIизе ккола аскIоб бугеб тIамахгун цадахъ ва цIунула цо градусалъул цIорой бугеб бакIалда.\nЖаккиялъул пихъ барщула сентябралда, амма, кьогIлъи иналъул мурадалда, гъотIодаса гьеб бетIула хаслихълъиялъул тIоцебесеб цIорой рехидал. Пихъилъ рукIуна гIемерал витаминал гурелги черхалъе пайдаял жалги. ЦIакъго гIемер буго витамин С (70 мг), ай лимоналъулъ ва чIегIераб смородинаялъулъ бугелдаса цIикIкIун. Руго Е, К, Р, РР витаминал. Витамин А (каротин) ламадуралъулъ бугелдаса гIемерго цIикIкIун буго. Гьединго сахлъиялъе пайдаяб магний (331 мг), калий (230 мг), фосфор (17 мг), натрий ва кальцийги буго гьелъулъ. Пихъил кьогIаб тIагIам букIиналъе гIилла ккола гьелъулъ сорбиновая къанцIа букIин. Гьеб ккола тIабигIаталъул консервант ва микробазул тушман.\nСахгьариялъе хIалтIизарула жаккиялъул пихъ гуребги тIанхалги, тIегьги, хьонги макъарги. Жакки хIалтIизабула чорхол иммунитет цIикIкIинабиялъеги витаминаздалъун хьезабиялъеги. Гьелъулъ бугеб А витаминалъ херлъи рикIкIалъизабула ва рак унтудаса цIунула, бидул тIадецуй, холестерин гIодобе ккезабула. Гьелъ кумек гьабула би чIезабиялъе, кIващул масъала тIубаялъе, бидурихьал щула гьариялъе. Пихъил гIиналъ квербакъула щитовидалъулаб железаялъул хIалтIи рукIалиде ккезабиялъе. Халкъияб медицинаялда бищунго гIемер хIалтIизабула жаккиялъул тIанхазул, тIугьдузул ва макъаралъул гьагIу. Макъаралъул гьагIу хIалтIизабула бидул тIадецуялде данде, тIугьдузул гьагIу - чехь-бакьазул, тIулал ва ургьисалабазул унтабазда данде. Жаккиялъул пихъил мурапаялъ хасало рукIунел «къватIул» унтабаздаса цIунула. Щибаб къоялъ цо чайдул гъуд мурапаялъул квани, рекIел ва бидурихьазул сахлъи рукIалиде ккола.\nБакъвазабураб жаккиялъул пихъилъ цIунун хутIула киналго витаминал. Гьеб гуребги, бакъвазабулаго, гьелъулъ цIикIкIуна микроэлементазул, чакаралъул къадар. Бакъвазабураб пихъил хIадуризе бегьула гьагIу ва компот. Пихъ бакъвазабула кагътида яги ххамида тIад, цо гъат гьабун. Гьеб бакъвазабизе бегьула рагIдукьги лъун, зама-заманалдасан багъа-бачаризабулаго. Бакъвазабураб пихъ лъикIаб буго цIорол банкабахъ цIунизе.\nЖакки хIалтIизабулеб бугони, лъикIлъула бидурихьазул хIал, дагьлъула инфаркт, инсульт ва бидул тIадецуй ккеялда бугеб хIинкъи. Жаккиялъул гьагIуялъ кумек гьабула простатиталдаса цIуниялъеги. Щибаб къойил 30 грамм пихъил кунеб бугони, рукIалиде бачуна тIулал ва чехь-бакьалъул хIалтIи, квербакъула чорхол цIайи гIодобе ккезабиялъе.\nЦебе руччабаз багIараб жакки хIалтIизабулаан лъимер ккеялдаса цIуниялъе.\nНекIо заманалдаса нахъего ясаз жалго берцин гьариялъе жаккиялдаса пайда босулаан. Гьелъул сокалъул яги чухIараб пихъил лосьоназ ва маскабаз дандекъазарула тIомол гIисинал картIал (поры), инарула рукIкIалаби.\nЖаккиялъул пихъ хIалтIизабизе бегьуларо: чорхолъ би хьвадиялъул гIунгутIи бугез, би бетулез (гемофилия, тромбофлебит), инсульт яги инфаркт ккун букIараз. Дагьаб гурони пихъ хIалтIизабизе бегьуларо чехь-бакьалъул унтаби ругезги. Бидул тIадецуй дагьал чагIазда лъазе ккола жаккиялъ гьеб жеги гIодобе ккезабулеблъи.\nБагIараб жаккиялъул пихъ рикIкIуна инсанасе пайдаяблъун, амма лъикIаб букIина тохтурасда дандбан хIалтIизабизе.\nДругие материалы в этой категории: « Кьалдаса хадуб зарал хьвагIулеб гIадат гьечIо\tСахгьабизе кIолареб унти »


КЪАЧ1АРАБ КЛУБГИ Ц1ИЯБ ВОРКАУТГИ. - 22 Октября 2018 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2018 » Октябрь » 22 » КЪАЧ1АРАБ КЛУБГИ Ц1ИЯБ ВОРКАУТГИ.\nТадбиралда г1ахьаллъи гьабизе рач1ун рук1ана Дагъистаналъул культураялъул министралъул заместитель Мариян Мугадова, республикаялъул нухмалъулесул муг1рузулаб территориалияб округалда вугев вакил Мух1амад Камилов, пачалихъиял программабазулгун ва культураялъул м униципалиял отделалгун х1алт1и гьабиялъул отделалъул начальник Мухтар Къурбанов ва цогидалги.\nДанделъаразе саламги кьун тадбир рагьана районалъул бет1ерасул ишал т1уралев Нурмух1амад Задиевас: «Культураялъул рукъ рагьи – гьеб ккола к1вар бугеб лъугьа-бахъин! Пат1имат Х1амзатовалъул ц1ар гьелъул г1агараб Ц1ада росулъ абадиялъ ц1унизе т1адаб бугин рик1к1уна дица нилъеда. Гьаб культураялъул рукъ къач1ай г1умруялде бахъинабун бажарана «Дагъистан республикаялда культурагун туризм цебет1ей» абураб федералияб программаялдалъун. Рак1ч1ола г1иц1го районцоязе гуребги т1аде рач1арал гьалбадериеги гьаб бокьулеб бак1лъун лъугьиналда. Гьабураб кумекалъухъ баркала кьезе бокьун буго республикаялъул нухмалъиялъе ва культураялъул министерствоялъе, гьединго к1удияб баркала буго т1аде босараб х1алт1и рак1бац1ц1адго гьабурал х1алт1ухъабазеги»,- ян абуна гьес.\nЖакъа къоялда гьединал учреждениязул бугеб к1варалъул бицана Мариян Мугадовалъ:\n«Цох1о Дагъистаналда гуребги т1олабго улкаялда ц1ар раг1араб бак1 ккола Ц1ада росу. Расул Х1амзатовас бажарарабщинаб гьабуна Дагъистаналъул ц1ар т1олабго дунялалда раг1изабизе. Нилъерго г1адатал ва муг1рул ях1-намус ц1уни – гьеб ккола умумуз нилъее васигат гьабун тараб, Расул Х1амзатовас жиндирго поэзиялда к1удияб к1вар кьолеб бук1араб рахъ. Жакъа улкаялъулгун республикаялъул т1алъиялъги Культураялъул министерствоялъги ц1ик1к1араб к1вар кьолеб буго маданияталде. Республикаялъул бет1ерас нилъеда цере лъурал масъалаби т1уразаризе х1аракат бахъизе ккола нилъецаги. Маданияталъул учрежденияз ц1унизе ккола умумузул ирс ва гьелда рекъон куцазе ккола г1ун бач1унеб г1елги»,- ян абуна гьелъ.\nГьединго баркалаялъулаб к1алъай гьабуна Мух1амад Камиловасги.\nГьесдаса хадуб байрамалъулаб ах1вал-х1алалда киназго лентаги къот1ун рагьана ц1игьабун къач1араб культураялъул рукъги. Киналго гьабзаманалъул шарт1азда рекъон къач1ан буго гьеб, буго 210 г1одор ч1олеб бак1. Ц1ияб сценаялдасан гьалбадерида рихьизаруна районалъул «Г1акаро» ансамблялъул кьурдул церерахъин, бат1и-бат1иял сценкаби ва цогидалги номерал. Хадуб гьалбал щвана дагьаб цебег1ан Расул Х1амзатовасул юбилеялде ц1игьабун къач1араб «Хъах1ал къункъраби» мемориалияб комплексалде ва Хунзахъе музеялде.\nГьебго къоялъ Г1обода росулъ т1обит1ана ц1ияб воркаут – площадка рагьиялъул тадбирги. Гьелда г1ахьаллъи гьабизе рач1ун рук1ана «Трезвая Россия» проекталъул нухмалъулев, «Единая Россия» партиялъул диназдагун миллатазда гьоркьосел ишазул координатор Султан Х1амзаев ва республикаялъул Спорталъулгун физкультураялъул министрасул заместитель Халилбег Мах1ачев. Гьеб площадка гьабизе байбихьун бук1ана сентябрь моц1рол ахиралда «Трезвая Россия» проекталъул х1аракаталдалъун.\nГьенибги баг1араб лентаги къот1ун, к1алъаял гьаруна тадбиралъул г1ахьалчаг1аз.\n«Дун ц1акъ вохарав вуго жакъа Хунзахъе вач1ине щвеялдаса. Нужер районалъе щвана цоги воркаут-площадка. Гьеб ц1унизе ккела. Дир рак1ч1араб буго гьеб площадка кидаго х1ажатаблъун хут1иялда ва гьелъул хайир бук1ина лъималазул сахлъи щулалъиялъе»,- ян абуна Султ1ан Х1амзаевас.\n«Гьанже эбел-эменги парахат рук1ине бегьула жидерго лъималазда хадур. Щайгурелъул, лъималазе цоги пайдаяб руссине бак1 щведал. К1удияб баркала буго Султ1ан Х1амзаевасеги гьесул проекталъеги цох1о Дагъистаналда гуребги т1олабго улкаялда гьадинал площадкаби х1адураралъухъ»,- ян лъуг1изабуна Халилбег Мах1ачевас жиндирго к1алъай.\nАхиралда Нурмух1амад Задиевас баркала кьуна киналго тадбиралъул г1ахьалчаг1азе.


Лъабго моцIида жаниб – лъабго миллион гъурщил гIакIа\nМонополиялда дандечIараб хъулухъалъул, Дагъистаналда бугеб бутIаялъ цохIо лъабго моцIида жаниб 50 иш рагьун буго монополиялъул къанун хвезабиялда бан.\nБищунго гIемерал гIунгутIаби гьез тIатинарун руго ракьул хIакъалъулъ къанунал хвезариялда бан. Гьелъул ва лъабго моцIида жаниб гьабураб хIалтIуда тIасан пресс-конференция тIобитIана гьез микьабилеб апрелалда.\nАслияб куцалда пресс-конференция хурхараб букIана ракьазул суалалда тIасан. Ижараялъе ракьал кьолаго гIемерал къанун хвезабиялъул хIужаби тIатинарун руго Монополиялда дандечIараб хъулухъалъ. Бищунго гIемер гIунгутIаби ратанин пачалихъалъул малмулкалъул министерлъиялъул хIалтIуда жанирилан абуна, Дагъистаналда монополиялда дандечIараб хъулухъалъул нухмалъулев Къурбан Кубасаевас. Монополиялъул къанун хвезабиялда тIасан кинабниги 25 иш рагьун буго исана гьез рехсараб министерлъиялда тIад. Гьединго гьез такъсир гьабиялъул иш рагьун буго Гъизилюрталъул администрациялдаги ва анлъго иш рагьун буго цIатариялъул ва ток бикьа-къотIулел идарабазда тIадги.\nГIаммаб куцалда 3 295 250 гъурщиде гIакIа къотIун буго гьез исана.\nБищунго гIемер монополиялъул рахъалъ къанун хвезабун батулеб бугин пачалихъалъул хIакимзабазилан абулеб буго, Къурбан Кубасаевас.\nКъурбан Кубасаев: «Гьабулеб иш тIатун, халкъалда цере рахъун, ракIбацIцIадго гьабейин абурал бадирчIваял пачалихъиял идарабазул цо-цояз нилъер республикаялда сан гьаричIого тола. Хасго ракьул суалазда хурхун гьарулел руго гьез хIиллаби. Масала, гьединал хIужаби тIатинаруна Дербент шагьаралдагун мухъалда, Гъизилюрталда, Новолак, Нугъай, Тарумовка мухъазда, МахIачхъалаялда, Гъодобери, Гъарабудагъкент росабалъ. Гьениб нижеца цIех-рех гьабун, тамихIалде цIана гIайиб ккарал хъулухъчагIи. Жеги гIезегIан ратила гьединал чагIи. Амма нижеца гьел тIатинаризе ккани, нижехъе гIарзал хъвазе ккола. Гурони пуланаб гIунгутIи тIатинчIого хутIула.\nГьедин 150 гIанасеб гектар ракьул нахъбуссинабизе кIванин жидедаян бицана Къурбан Кубасаевас.\n2015 сон Дагъистаналда ракIалда чIезе бугин ракьул реформа гьабураб сон хIисабалдайилан абуна Къурбан Кубасаевас. Дагъистаналда гIемер ругин хIалтIизаричIого тарал ракьал, гьел хIалтIизаризе бокьарал гIадамазухъе щоларого ругин, гьеб рахъ роцIцIинабиялде кIвар кьезе буги исана. Мисалалъе федералияб къайимлъиялда ругел ракьал кьезе ругин муниципалитетазул къайимлъиялъухъе. Федералияллъун рикIкIунел бащадал ракьал кьезе рагIула гьедин.\nРакьазул реформа гьабизе ккеялъул бицун букIана халкъалъулгун чIагояб эфир тIобитIолаго республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповас. Ракьул реформа гIумруялде бахъинабизе Дагъистаналъул тIалъиялъе лъабго моцIил болжал рихьизаруна Дагъистаналъул нухмалъулес. Гьеб заманалда жаниб киналгIаги къануналъул актал, проектал ва цогидал кагътал хIадур гьаризе кколел руго.\nДагъистаналъул нухмалъулес цебеги бицун букIана ракьул реформа хIажат букIиналъул, гьедин араб соналъ республикаялда тIобитIараб тIоцебесеб Ракьул Форумалда гьес абун букIана росдал магIишаталдаса тIун рукIун данде ккезе гьечIин дагъистаниязе. Росабалъ ва мухъазда гуребги ракь хIалтIизабиялъул ахIвал-хIал цIакъ квеш бугин МахIачхъала, Дербент ва цогидал шагьараздаги.\nАмм жакъа Дагъистан ракьул реформа тIобитIизе хIадур гьечIин рикIкIунеб буго гIелмабазул Академиялъул гIелмияв хIалтIухъан, экономист Константин Казененица. Гьес дагьаб цебегIан Дагъистаналда ругел ракьул гьоркьорлъабазул гIелмияб цIех-рех тIобитIун букIана.\nПресс-конференциялъул ахиралда Къурбан Кубасаевас бицана исана июлалда 25 сон тIубалила Россиялда монополиялда данде чIараб хъулухъалъул идара рагьаралдаса. Гьелда бан журналистазда гьоркьоб конкурас лъазабун бугин. Гьединго Дагъистаналда бугеб бутIаялъги балеб рагIула тIасияб соналъ жиб рагьаралдаса 25 сон. Юбилеялда хурхун, тIадегIанал цIалул идарабазда, юридикияб факультеталда цIалулел гIолохъабазда гьоркьоб жидецаги тIобитIизе бугин конкурсилан бицана министрас.\n25 миллиард гъурщиде хьул лъураб форум


Полициялъулазе хIинкъи бугев арестант\nТерроризмаялде хурхен букIиналъул щаклъи бугин абун, Москваялда ккун ва жаниве тIамураб бакIалда бадиб щакъидул къалам къазабун, моцIица комаялда вукIарав дагъистанияв азарханаялдаса туснахъалде щвезавун вугин лъазабулеб буго информалатаз. Амма низам цIунулез хIаракат бахъулеб бугин гьев вугеб бакIалъул балъголъи гьабизе, гьес жиндиего гIазаб кьуразул цIарал къватIир чIвазаризе бегьиялдаса хIинкъунин, рикIкIунеб буго гьесул гIага-божараз.\n26 декабралдаги цIидахъан тIагIун вугин террорзималъулъ гIахьаллъи гьабиялда щаклъи букIун ккурав Дагъистаналдаса ГIалиев МухIамадилан лъазабулеб буго гьесул гIагарлъиялъ. Къуваталъул идарабаз Москваялда ккун хадуб, Ставрополь икълималъул заманалъ гIадамал жанир тIамулеб туснахъалда цин вухун, хадуб гIакъуба кьун, бадиб щакъидул къаламги къазабун азарханаялде ккун вукIана гьев ГIалиев. Комалдаса рекIеде вачIун кIиго къо бан букIинчIила гьес гьев къуватазул идарабаз азарханаялдаса туснахъалде вачун араб мехалдайин бицана «Эркенлъи» радиоялъе гьесул яц ГIалиева Аминатица.\nГьедин 24 декабралъ тохтурзабаз азарханаялдаса вачине гьукъаниги къуваталъул идарабаз лъиданиги щибниги абичIого вачун вуго гьев. ГIагарлъиялдаги гьев кив вугевалицин лъалеб букIун гьечIо, адвокаталъ ахIи бахъинабураб мехалда цIех-рехалъул идаялда абун буго гьев туснахъалде вачун вугилан. Гьев вачун араб туснахъалъул азарханаялъул тохтурасги абун буго гьев жиндида вихьичIилан, гьеб азарханаялдацин течIого туснахъалда жанив тIамун вукIун вугин гьевилан абун ццин бахъун руго ГIалиевал. Гьелдаса хадубги 26 декабралда туснахъалдаса тIагIун ватун вуго гьев. Жидеда щибниги жо бичIчIизабулеб гьечIила лъицаниги, киналгIаги баяналги кьолел гьечIила. Жидерго бажариялдалъун лъанила гьев цойги асIоб бугеб шагьаралде вачун ун вукIинилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе ГIалиевасул яц Аминатица.\nГIалиева Аминат: «Гьев Ставрополалдаса 200 километралъ рикIкIад бугеб Георгиевск абураб шагьаралде вачун ун вукIин лъана нижеца. Щиб гьабизе, кив тIамизе гьев вачаравалиги лъицаниги кинабгIаги баян кьолеб гьечIо. Нижецаго цIех-рех гьабун хадуб лъана гьеб Георгиевскалда цо кинабали бичIчIулареб туснахъ букIин. ГьенивегIаги ун ватилаха гьев, тIокIабги гьеб шагьаралде щибизе вачиневали лъаларо дида МухIамад. Кивениги вачунеб хIалищха гьесул бугеб, гьанжего гьанже дагьабго мадар лъугьун бачIине букIана гьесул, рекIедеги вачIун, цо-цо жо абулеб букIана гьес, дагьав вигьун гIадин вукIана. Гьедин вукIаниги живго вахъунчIезе яги вилълъине кIолеб хIалцин букIинчIо гьесул. Гьелда тIадеги кIиго къоялъ цIа-кан бахун гьеб гIодобе ккезабизе кIоларого букIана гьесул. Гьеб хIалалда вугев чи вачун ун ватана азарханаялдаса. Тохтурзабаз виччалев вукIун гьечIо гьечIо нахъе вачине, гьев цIунун рукIарал чагIазухъеги гьев кивениги вачине бегьуларин абураб кагъат кьун букIун буго гьез, амма азарханаялъул бетIерав тохтурас гьев нахъе вачине бегьулин абурал документазда гъулбасун буго. ТIад ретIелцин ретIинчIого, хинаб юргъаналда гъорлъги жемун сакъатал гIадамал раччулеб хасаб бакIидаги рекIинавун вачун ун вуго гьев».\nГьединго Аминатица бицана я цIех-рехалъул идарабаз я цойгидал хасал идарабаз жидехъ ва жидер адвокаталъухъ гIинго тIамулеб гьечIин, гьез я жидеца хъварал кагътазул, гIарзазул хIисабцин гьабулеб гьечIила, гьезухъан жаваб щвеялдаги жидер хьулго гьечIилан. Гьединго адвокаталъухъе МухIамадил ишалда хурхун кьезе кколел документал кьолел гьечIила, гьелда диван кида бугебалицин лъазабуларила заманалда, палхIасил щиб гьабунги адвокат гьеб ишалде гьоркьое лъугьинчIого йикIине жал гьарулел ругила гьезилан абураб пикру буго Аминатил.\nГьединго ГIалиев МухIамадил гIагарлъиялъ абулеб буго гьев рекIеде вачIун вахъиналде азарханаялдаса туснахъалде вачиналъе гIиллалъун батизе бегьулила гьесда кIалъазе кIолеб букIин, гIадамал лъалел рукIин гьесда. Гьеб хIалалда вукIаго гьес жиндиего гIакъуба кьурал чагIазул цIарал рициналде вачанин къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз гьев азарханаялдаса нахъейилан рикIкIунеб буго гIагарлъиялъ.\nГьединго МухIамадил яцалъ «Эркенлъи» радиоялъе бицана гьесие гIазаб кьеялъул ва гьесул чорхое кIудияб зарал гьабиялъул рахъалъ жидер гIарзалда хурхун халгьабицин байбихьун гьечIила жеги. Гьеб лъугьа-бахъиналда бан некIого такъсиргьабиялъул иш рагьизе кколаанила, амма гьел цIех-рех чагIаз кIваралъ нахъбахъизабулеб бугила гьеб иш.\nГьезда гьеб ишаллъул гьадинаб кIудияб ахIи-хIур бахъинилан ккун букIун батиларила, гьанже щиб гьабилебали лъаларого ххенелел хутIун ругин гьелилан. КьучIгьечIелщинал лъазабиялги гьарун жидедасаго гIайиб хъущтIизабизе лъугьун ругила гьелилан. Гьедин цIех-рехчагIаз МухIамадица жинцаго къазабун бугин бадиб къаламилан абун лъазабун буго. Гьеб тадсикъ гьабиялъе видео-записьги бихьизабулеб буго гьез.\nГьеб записалда лъилниги гьумер бихьулеб гьечIо, тIад тIагъурги лъурав, цо чияс эххедеги борхун бетIер къаламалда тIад къазабулеб бихьизабулеб буго гьениб, амма цониги чиясул я гьумер, яги гьениб бадиб къараб къалам бихьизабун гьечIо. Гьединлъидал гьеб жидецаго цIех-рехчагIаз бахъараб, ургъараб жо бугилан рикIкIунеб буго ГIалиева Аминатица. Тохтурзабазул баяналда рекъонги чиясда киданиги кIвезе гьечIо жиндаго бадиб гьеб къазабизе, инсанасул бадир рукIунел нервабаз ва унтуца чи рекIедаса инавулила, гIадалнахуде щвезегIан гьеб къазабун гьесухъ бажаруларилан рикIкIунеб буго тохтурзабазги.