Ф. Журавлёв. Ригьиналда цебе. 1874\nГьал къоязда полициялде гIарзагун ячIана Гъизляралдаса Наталья Маликова. Гьелъул гIарзаялда рекъон, гьелъул вукIарав рос Къурбан Маликовас гьезул 14 сон барай яс росасе кьун йиго мадугьаласул 18 сон барав васасе. «Росгун ятIалъарай мехалдаса, яс цо-кIиго моцIалъ росгун йикIунаан, цо-кIиго моцIалъ дунгун йикIунаан», - илан хъван буго Маликовалъул гIарзаялда. Гьелда лъалеб гьечIо, кий гьелъул яс гьабсагIаталда йигей ва вукIарав росасасул мадугьалас щибниги бицунеб гьечIо гьелда. Гьелъул рагIабазда рекъон, ригьиназул суал тIубала бихьиназилан абун буго гьелда мадугьалас. Росасни гьей нахъе къотIун йиго, ясалъул жаваб цохIо жинца кьолиланги абун.\nЖанисел ишазул ишазул Гъизляралда бугеб бутIаялда бицана Маликовалъул гIарза хIисабалда босанин ва гьенир рехсарал хIужжабазул хал-шал гьабулеб бугин. «Хал-шал гьабун хадуб такъсир гьабиялъул иш рагьиялъул суал тIубазе буго», - ян абуна полициялъул бутIаялъул дежурнияс. Гьесул рагIабазда рекъон, Маликовалъул рагIаби уяллъун ратани, гьелъул вукIарав росасда, гьесул мадугьаласда ва мадугьаласул васасда хурхун рагьина такъсир гьабиялъул иш.\nРуччабазул ихтияразул хIакъалъулъ хъвалеб «Даптар» сайталда балугълъичIел ясал росасе кьеялъул чанги хIужжаялда тIаса батизе бегьула макъала. Мисалалъе, гьениб буго 16 сон бараб мехалда росасе кьурай ясалъул хабар. Гьей ясалъул рагIабазда рекъон, 46 сон барав чиясе росасе кьун йиго гьей динияв инсуца. Ахир-къад, гьеб ригьин биххун буго – яс нахъе ана росасдаса.\n14 сон бан хадуй 18 сон барав васасе росасе кьурай ЦIумада мухъалдаса ясалъул рагIабазда рекъон, гьей ригьиналдаса рази йиго. Журналистазе гьелъ бицухъе, гьелъул гьабсагIаталда 26 сон буго ва гьей ккола ункъо лъимерадул эбеллъун. Анкьго класс лъугьун хадуб росасе кьурай гьелъ абулеб буго жиндир цо васги, лъабго ясги йигин, амма росгун жидеца хIукму къотIанин ясал росасе кьезе, гьез университет лъугьун хадуб.\nМахIачхъалаялъул джума-мажгиталъул имам МухIамадрасул СагIадуевас абухъе, исламалда рекъон, балугълъараллъун рикIкIуна I5 сон барал васал ва ясал. Амма цохIо балугълъи гIоларо ригьин гьабизеян, абуна имамас. «Исламалда рекъон, халгьабизе ккола, лъалеб бугищали ясалда росасе араб мехалда щиб гьелъ гьабизе кколебали, кинал суалал тIуразе кколебали, кинал масъалабигун гьей дандчIвазе йигейали. РукIуна цо-цо балуглъичIел лъимал, амма гIумру гьезда лъикI лъала ва гьединго рукIуна 20-25 сон баралги ва гьезда гIумрудалъ кинал масъалаби дандчIвазе бегьулебали лъаларо. Исламалда рекъон, яс росасе кьелалде цебе, эбел-инсуца хал гьабизе ккола гьей хIадур йигищали. ХIадурлъини цохIо балугълъиялда бараб жо гуро», - ян бицана СагIадуевас.\nБалугълъичIел ясал росасе кьей гIемерисез Дагъистаналда рикIкIунаан умумузул букIараб гIадатлъун. Амма тарихчи Марко ШагIбановасул рагIабазде рекъон, Дагъистаналъул батIи-батIиял росабалъ ясал росазе кьолел рукIана 18-20 сон бараб мехалда магIарухъ ва 16 сон бараб мехалда гIатIиракьалда. «МагIарухъ магIишат гьабизе ва бертае гIарац бакIаризе цIакъ захIматго букIана, гьелдалъун чIужу васасе ячуней йикIана 23-30 сон бараб мехалда. Росасе ясалги кьолел рукIана 18 сон баралдаса хадуб», - ян бичIчIизабуна тарихчияс.\nЖиб-жиб миллаталда ва жиб-жиб росулъ жидерго гIадатал рукIараллъи лъалаан киназдаго, амма 18 сон ясалде базегIан гьей росасе кьеялъул хIужжаби къанагIат гурони рукIинчIин, бицана тарихчи Марьям МухIамадовалъ. Гьелъ абухъе, цо-цоял росабалъ букIана гIадат лъимал кинидахъ рукIаго цоцазе абизе, амма ригьин гьезие гьабулаан 18-20 сон бараб мехалда.\nПсихолог Патимат Камаловалъул рагIабазда рекъон, росасе балугълъичIел ясал гIемерисела кьолел руго диниял хъизаназда ва гIадатал жидеца цIунун ругин рикIкIунел хъизаназда. «Гьезда гьоркьоса гIемерисезда лъаларо диналъул кинаб бербалагьи бугеб гьеб сулалда тIаса ва гIадатаз щиб абулеб бугебали. ТIадежоялъе заман хиси хIисабалде босулеб гьечIо. Цо-цо росабалъ некIо заманалда васаз чIужу ячуней йикIана 15 сон бараб мехалда ва гьеб гIадат бичIчIизе захIмалъуларо: доб заманалда Кавказалъул рагъ унеб букIана ва гIемерисел бихьинал рагъда холаан, гьелдалъун тухум-кьибил тIубанго хвечIого букIиналъе гIоло чIужу ячуней икIана жакъа гьитIиналлъун рикIкIине бегьулел васазе. Амма гьеб гIадат тIагIана ахIвал-хIал хисараб мехалда», – илан абуна психолог Камаловалъ.\nПсихологалъул пикруялда рекъон, жакъа къоялда бугеб заманги хIисабалда босун, абизе бегьула 18 сонги дагь бугин яс росасе кьезе яги васасе чIужу ячине.\nПатимат Камалова: «18 сон бараб мехалда байбихьула гIолохъанлъи абураб заман. Гьеб заман буго моралияб рахъ цIикIкIараб заман, гIолилазда гьеб заманалда абулаан максималисталин. Хехго рекIел асар загьир гьабулеллъун рукIуна гьеб заманалда гIолилал. Гьединаб мехалда гьарурал ригьинал гIемерисала рихула. МахIачхъалаялъул ЗАГСалъул официалияб статистикаялда рекъон, республикаялда 25 сон балелде рос-лъадилъун рахъаразул ригьин биххулезул къадар 40%-алде бахунеб буго. ГIолилал психологиялъул рахъалъан хIадур гьечIо хъизан гьабизе. Гьезул эбел-эмен хIадур рукIун ратила, амма заман батIияб букIана. Гьелдалъун, жакъа-къоялда 25-30 сон бараб мехалда гьабурал ригьинал щулиял рукIуна. ГIадамазул бичIчIи гьечIо, хъизан гьабизе хIадурун батIи-батIияб хIалалъ рукIунеллъи».\nАхиралда психологалъ тIаде жубана, балугълъичIел ясал росасе кьеялъул хIужжаби низам цIунулез хIисабалде росизе кколин ва гьединал ригьинал гьарун ругин лъан хадуб, гIиллаги чIезабун лъималазул эбел-эмен жавабалде цIазе кколин.


Дагъистаналде вачIана Россиялъул оборонаялъул министр Сергей Шойгу | ВатIаналдаса цIиял харбал | Киназего гIаммаб Россия\nДагъистаналде вачIана Россиялъул оборонаялъул министр Сергей Шойгу\nМахIачхъалаялъул аэропорталда министрасда дандчIвай гьабуна ДРялъул бетIерасул ишал тIуралев Владимир Васильевасги ДРялъул хIукуматалъул председатель Артем Здуновасги. Гьел щвана Югалъул рагъулаб округалда, ай МахIачхъалаялдаги Каспийскалдаги Каспиялъул флотилиялъе ралел ругел объектазде, — ян хъвалеб буго ХIакъикъат казияталда.\nГьабсагIаталда ралел руго гуми рещтIунел бакIал, флотилиялъул аскариязе хIажатаб инфраструктура: казармаби, маданияталъулгун рекIелгъеялъул центр, офицеразе мина. ХIалтIизе байбихьун буго рагъулаб поликлиника. Гьезул хал-шалги гьабун, Сергей Шойгуца тIобитIана данделъи.\nГьениб Россиялъул оборонаялъул министрас бицана Каспийскалда базе кколин гьанжезаманалъул рагъулабгун ралъдал база. «Гьенир рукIине ккола инженериялги, навигациялъулгун гидрографиялъулги, материалиябгун техникияб хьезариялъеги хIажаталщинал объектал.\nГьабсагIаталда Россиялъул рагъулабгун ралъдал флоталъе хIажатаб къадаралда гIатIид гьарулел руго гуми чIезаризе бакIал. Гьеб мурадалда халгьабулеб буго Каспиялъул тIинуялъул, ралел руго объектал МахIачхъалаялъул порталдаги. КъачIан рахъунел руго ралъдал пехотаялъул 177-абилеб полкалъул аскариязе рукъзал. ХIадурулеб буго цIалулгун материалияб база», — ян бицана министрас.\nГьес тIаде жубана, хасаб кIваркьезе кколин аскарияз гIумру гьабизе бугел минабаздеги, медицинаялъулгун социалиял ва рукIа-рахъиналъулгун рекIелгъеялъул шартIал хIадуриялдегиян.


ВичIилун чIу баллай битан |\nДР-лул Госжилинспекциялул пресс-службалул бусаврийну, вайннал хIарачатрайну утти ва ведомствалий вичIилун ххуйнучIу къабаяйсса ягу бувагу къабаяйсса халкьуннаясса аьрзри кьамул буллантIисса «горячая линия» зунтIиссар.\nВа билаятрай ттинин царагу региондалий щурущи дан дурасса хIаллихшинна жучIара ишла дуллантIиссар. ХIаллихшинна дурну дур «Всероссийское общество глухих» тIисса жуламур республикалийсса отделениялул сипталий. Ххуйну чIу къабаяйсса ягу бувагу чIу къабаяйсса халкьуннаща бюхъантIиссар WhatsApp мессенджерданийсса 8 (928) 546 16 59 номерданийн цала аьрза, мурад чивчусса смс гьан дан.\n«ЖКХ-лул хIаллихшиннардая ва миннухсса багьрая цIухху-бусу бан ччисса, амма чIу ххуйну къабаллалисса ягу бувагу къабаяйсса халкьуннан хъунмасса захIмат шай, щихь ци цIуххинтIиссарив къакIулну, цанма аьркинмунил хъирив лаян къабюхълай. Ва хъунмасса кумагри укунсса халкьуннан», — тIий бур ва отделениялул хъунмур Ххадижат Сулайманова.\nПредыдущая записьЦайминнал оьрмурду ххассал баву мурадрайСледующая записьЖу, ца кулпат кунма, яхъанай бикIайссияв


ДАГЪИСТАНИЯЙ-БОКСАЛЪУЛ ЧЕМПИОН. - 15 Августа 2015 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2015 » Август » 15 » ДАГЪИСТАНИЯЙ-БОКСАЛЪУЛ ЧЕМПИОН.\nНилъер ракьцояй СагIадат ГIабдулаева гьал къоязда яхъана ТIологороссиялъулал боксалъул къецазул чемпионлъун. Гьеб ккола гьелъул лъабабилеб бергьенлъи. 2012 соналдаса нахъе СагIадат гIумру гьабун йиго Москваялда, гьенийго хьвадула боксалъул школалдеги. Гьабсаг1аталда гьелъул бищун кIудияб мурад ккола 2016 соналъ Рио-Де-Жанейро шагьаралда тIоритIизе ругел Олимпиялъул хIаязда гIахьаллъи. Гьеб киналъулго хIакъалъулъ гьелъ гIатIидго бицунеб буго нижергун гара-чIвариялда.\nСагIадат ГIабдулаевалъул эбел-эмен ккола Хунзахъ мухъалъул ЦIада ва ТIануси росулъа, жийго гьей гIун йиго МахIачхъалаялда. Боксалде гьей ячIун йиго ракIалдаго гьечIого, гIумруялъул 19 сон букIаго. Кин гьеб ккарабали гьадин бицунеб буго гьелъ.\nСагIадат ГIабдулаева: «БитIараб бицани сунца дун гьелде гьесизаюраяли дида лъаларо гьабсагIат. ГьитIинаб мехалъго дун йикIана речIчIа-регIарай, тирияй яслъун, амма боксалде хьвадизе доб мехалъ ракIалда букIинчIо. ГьитIинго дун хьвадулаан кьурдул ансамблялде, бокьулаан кечI-бакъан. Амма цо-цо гIиллабазда бан цо заманаялъ дица гьеб кинабго рехун тана. Дида жаниб бугеб кIудияб жан цо сунде бугониги буссинабизе бокьун букIана дие, кинаб бугониги рагъулаб тайпаби ругеб спорталда хIалбихьизе бокьун букIана, хас гьабун бокс дица тIасабищун букIинчIо. Амма Аллагьас гьадин хъван букIун буго, дун ккана боксалъул школалде. Гьенибги гIемер заман баларин дицаян кколеб букIана ракIалде, гьединлъидал эбел-инсудаги дица гьелъул цIар бахъун букIинчIо. Амма дир бугеб гьунаралъул хал гьабун хадуб дир тIоцевесев тренерас абуна дур гьелъие гьунар бугин, дуца бокс рехун тезе бегьуларилан. Эбел-инсуе тIоцебе, узухъада, рекIее гIечIо гьеб, хасго мунагьал чураяв эмен дандечIун вукIана, цохIо йигей ясалъ жиндирго гIумру боксалда хурхинабизе гьесие бокьун букIинчIо. Амма дир тренерас рокъовеги вачIун бичIчIизабуна гьесда дир гьелъие кIудияб гьунар бугилан. Хадуб жиндирго разилъи кьуниги инсуда кколеб букIана дида гьеб дагь-дагьккун чIалгIинилан, амма чIалгIинчIо дида бокс, гьелъул гIаксалда дагь-дагьккун дун гьелда тIуянго гъорлъ йосана».\nИюлалъул ахиралда Избербаш шагьаралда тIобитIараб боксалъул рахъалъ тIолгороссиялъул турниралда СагIадатие щвана меседил медаль. ГьанжелъагIан жий цее яхъуней йикIанин тIадагьаб цIайиялда, исана тIоцеебе хIалбихьанила дагьаб бакIаб цIайиялда, гьединлъидал захIматги букIанин цIияб цIайиялде ругьунлъизеян абуна гьелъ. Гьеб ккола СагIадатица боксалда босараб лъабабилеб бергьенлъи.\nГIагараб заманалда бокс рехун тезе гьелда ракIалда гьечIо. СагIадатил мурад буго тIасияб соналда тIоритIизе ругел Олимпиялъул хIаяздаги гIахьаллъизе ва дагь-дагьккун профессионалияб спорталдеги нух бахъизе.\nСагIадат ГIабдулаева: «У, бокьун буго хIакъикъатадаги дирго бугеб гьунар Олимпиадаялда бихьизабизе, гьелде тIадчIун хIадурлъулейги йиго гьабсагIат. Аллагьас хъван батани дун гьение йорчIани, Олимпиада лъугIун хадуб цо лъагIалица хIухьбахъи гьабила дица. Гьелдаса хадуб дида ракIалда буго Бичас биччани профессионалияб боксалдеги нух бахъизе. ГьабсагIат гьелъул бицине бокьун гьечIо дие гIатIидго, амма дие гьениб нух хIадуризе рагIи кьурал чагIи руго».\nНижеца гьелда гьикъана боксалда дуе бищунго рекIее гIолеб рахъ кинабилан.\nСагIадат ГIабудулаева: «Дица рикIкIуна бокс бугин интеллектуалияб спортивияб тайпалъунилан. Дие гьениб рекIее гIолеб рахъ буго дандиясде дуца кьаби щвезабулаго, цадахъго мунго гьесдаса цIунизе нухал ратизе дуца пикру хIалтIизаби. Гьеб кинабго гьабизе ккола цIакъ хехго, киналалиго секундазда жаниб. Гьеле гьединаб бокс бокьула дие».\nГIадатияб гIумруялда жаниб дуца хIалтIизабизе кканиш боксалда дуего щвараб махщелин гьикъидал гьадин бицана гьелъ.\nСагIадат ГIабдулаева: «Боксалъул махщалие дун ругьун гьайизегIан рукIана дир гьединал ахIвал-хIалал, амма боксалъе ругьун гьайизе байбихьаралдаса гьединал ахIвал-хIалазде дун ккечIо. Лъаларо дица сверухъ лъугьунеб бугеб жоялде гьедигIан пикру гьабичIого теялъ ккун батила гьедин. Яги дун цIакъго дирго ишалда гъорлъе йосун йикIиналъ дида халлъичIого ратизе бегьула гьединал бакIал. Амма дун гьединаб ахIвал хIалалде ккани дица узухъда хIалтIизабизе буго диего щвараб махщел, амма цIакъго хIажалъи ккани гурони чиясде квер борхулей гIадай магIна гьечIей гIаданги дун гуро».\nДагъистаналда руччабазул спорт цебетIеялъе чанги ресал ругилан абулеб буго СагIадатица, амма аслияб куцалда эркенаб гугари, бокс гIадал тайпабазде гIолохъаби руссун рукIиналъ, руччаби нахъа хутIун ругила. Мисалалъе тIадагьаб атлетикаялда, теннисалда, гимнастикаялда ва цогидалги спортивиял тайпабазда дагъистаниязул ясал церетIеялъе ресал ругилан абулеб буго.\nБатIи-батIиял турниразде инеги щибаб церерахъиналда гIахьаллъиялъеги дуе гIарцудалъун кумек лъицайин гьабулебин гьикъидал гьелъ кIудияб хIурматалда ракIалде щвезавуна Хунзахъ мухъалъул бетIер Юсупов СагIид, гьесул гIадаб кумек жинде лъилниги щвечIин, гьес рагIи кьун бугила хадубккунги кумек гьабизе.\nСпортсменка хIисабалда гурей, гIадатияб яшавалда мун кинай гIаданин йигейилан абурабги суал кьуна нижеца гьелъие.\nСагIадат ГIабдулаева: «Дицагоги гIемер пикру гьабула гьелъул, спортги рехун тараб, гIадатияб гIумруялде юссун хадуй кинаб пишаялдедай дун юссинайилан. Дие бокьула йогаялъул упражнениял хIалтIизаризе, чIагояб гIумруялда йикIине. Кинан букIаниги спорт рехун тезе дида ракIалда гьечIо, ялъуни кинаб букIаниги спортивияб школалъе нухмалъи гьабизе инаан дун. Боксалдаса эркенаб заманалъ абуни дие бокьула гIагарлъигун цадахъ гьеб заман тIамизе, кинаб бугониги тIагIамаб квен хIадуризе, мугIрузде эхеде тира-сверизе ине. Амма цIакъго дагьаб заман гурони гьелъие щоларо. ЛъагIалида жаниб кIиго моцI гурони хIухьбахъизе дие щоларо, хутIарабщинаб заман уна хIадурлъулей, батIи-батIиял къецазда цееяхъуней».\nГьабсагIат дунялада бищунго машгьурал руччаби боксерал кколин Америкаялъул цолъарал штатаздаса, Голландиялдаса гьединго Япониялдасаян бицана СагIадат ГIабдулаяевалъ. Гьелгун дандчIвазе кватIичIого Польшаялда тIоритIизе ругел боксалъул рахъалъ халкъазда гьоркьосел къецазде хIадурлъулей йиго гьей.


1. Фессалоникийцам 2:10\n2. Петра 2:3\nДица лъидасаниги тІалаб гьабичІо я гІарац, я хирияб ретІел-тІех. Жиндир Васасул хІакъалъулъ Рохалил хабар тІибитІизабун, ракІ-ракІалъго дица хъулухъ гьабулеб бугев Аллагьасда лъала: щибаб дир дугІадулъ кидаго ва нахъаса къотІичІого рехсола нуж. Дица Аллагьасда гьарула, гьесие бокьани, гьанжегІаги нужехъе вачІине рес ккагиян. Нужги Аллагьги нугІзаллъун руго иман лъурал нужедехун нижер букІараб ракІбацІцІалъиялъеги, ритІухълъиялъеги, гІайиб-хатІа ккезе биччачІолъиялъеги. Гьел руго гІорцІиго лъаларел чагІи. Жидецаго ургъун рахъарал харбалги нужее рицун, лъикІго бечелъила гьел. Амма гьезие некІого къотІараб хІукму кватІизе гьечІо, гьезде бачІинесеб балагь-гІазабги гъапуллъун гьечІо!


Бищун дагь босун миллионгун щунусазарго чи вуго Россиялда героиналда ва цогидал наркотиказда варав. Цо-цо экспетазул пикруялда официалияб статистикаялъ бихьизабуларо наркоманазул хIакъаб къадар, сияхIалде росарал гурони рикIкIунел гьечIолъиялда бан. Гьединаб хIужжа ракIалде босун гьеб къадар чанго нухалъ цIикIкIун букIине бегьулин абулеб буго гьез.\nРоссиялда наркотиказда рарал гIадамазул къадар тIадеги цIикIкIине бегьулин 2014 соналъул ахиралда Цолъарал Штатазул ва халкъазда гьоркьосеб коалициялъул къуватал Афгъанистаналдаса нахъе рачун хадубин, лъазабулеб буго Россиялъул политиказги.\nГьеб хIужжа ракIалде босун, цо-цо экспертазул пикрялда, улкаялда профилактикаялъул тадбирал тIоритIулел гьечIо. Улкаялда наркоманазул къадар цIикIкиналъул тенденция хутIулеб буго.\nДагъистаналъул наркотиказде данде къеркьолеб идараялъул пресс-хъулухъалъул нухмалъулев полковник Ширинбек Шигьабидовас нижер программаялъе комментариял гьарулаго абулеб буго, республикаялда баянго бихьулеб бугин, наркотикал хIалтIизарулел гIадамазул къадар цIикIкIунеб букIин. Гьеб тIолабго улкаялдаго бугеб тенденция кколин.\nШиринбек Шихабидов, Дагъистаналъул антинаркотикияб идараялъул пресс-хъулухъалъул бетIер\nШиринбек Шигьабудинов: «Гьединазул къадар жакъаялде кола нилъер гIага-шагарго 6500 чи. Гьел ккола Дагъистаналъул наркологияб диспансералда регистрация гьабурал гIадамал. Дунялалъул статистикаялъул практикаялда рекъон, гьеб къадар кьабизе кколеб буго минимум анцIгоялде. Гьелъул хIасилалде балагьун, абизе бегьула 70 азаргогIанав чияс нилъер республикаялда наркотикал хIалтIизарулел ругин. Гьел официалияб сияхIалда ругел 6500 чиясда гъорлъан, 400 гIанав ккола шприцалъул, ай, иньекциязул наркоманал. Наркотикал хIалтIзарулел яги гьел ричулел минимум цо-цо чи гьечIеб цогIаги росо гьечIо жакъа нилъер республикаялда. Узухъда наркотикал хIалтIизарулел руго бищунго гIемер шагьаразда. ТIоцебего МахIачхъалалялда, Дербенталда, Хасавюрталда, Каспийскалда.»\nШигьабудиновас абулеб буго, тIадеги ургъел ккезабулеб хIужжа кколин Дагъистаналда жакъа наркотикал хIалтIизарулел руччабазул къадар цIикIкIунеб букIинги. Гьесул рагIабазда, гьесул идараялъул хIалтIухъабазе батун буго руччабазул наркотикал хIалтIизарулеб чанго бакIцин.\nШиринбек Шигьабудинов: «Официалияб сияхIалде йосун йиго азаргоялдасаги цIикIкIун чIужугIадан. Гьединал руччабазул цо-цояз кколеб буго хасаб такси. Гьелда жаниб наркотикал гъорлъ жубараб хъалиян бухIулеб буго. Гьединаб къагIидаялда бизнес гьабулел таксистсалги ратулел руго чанги. Кинха гьел кквезе бажарилеб, нагагьаб лъугьа-бахъин загьирлъани гурони?!\nЧанго нухалъ нижеда батана гIицIго руччабаз дезоморфин хIалтIизабулеб бакI. Дезоморфин кколеб буго кодеин гъорлъ бугеб дару. Амма гьеб наркотик хIисабалдаги хIалтIузабулеб букIуна. Наркоманазда гъорлъ гьелде абулеб рагIула «крокодилинги». Гьеб рикIкIунеб буго мискIиназул наркотиклъун. Амма талихIалъ дезоморфиналъул наркоманал дагьлъулел руго, гьел препаратал аптекабазда 20I2 соналдаса ричизе гьукъун рукIиналда бан. Гьединал бакIазде щвараб мехалда нижее гьенир лъимадуе ругел руччабицин ратана. Ятана цо нухалда 6 сон барай ясгун цадахъ чIужугIаданцин. Гьелъ абулеб букIана лъимер тезе бакI букIинчIин.»\nНаркотикал хIалтIизарулезе къокъаб заманалъ кеп кьолеб батани, хадуб гьезие жидеегоги, гьезул гIага-божаразеги гьеб балагьалде буссиналъул аза-азар мисалал ругониги, гьеб «унти» щулаго хутIулеб бугин нилъер республикаялдаги, улкаялдагийн абуна Шигьабудиновас. Казбек мухъалдаса МахIамадова Аминатица нижер программаялъе бачана гьединаб цо мисал.\nРеспубликаялъул клиникияб азарханаялъул реанимациялъул бутIаялъул терапевт ГIамирил МухIамадица нижер программаялъе комментариял гьарулаго, абулеб буго наркотикал хIалтIизарулел гIадамазе тамихI гьабизе кколин, гьезде букIине кколин пачалихъалъулги жамгIиталъулги хъачIаб асарин.\nГIамирил МахIмад, Централияб клиникияб азарханаялъул тохтур\nНижер мухбир Том Балмфортгун кIалъазе бигьаго разилъаниги, наркотикал хIалтIизариялъул рахъалъан кIудияб хIалбихьи бугев Москваялдаса Игорица жиндирго фамилия рехсезе гьукъана. Авторас хъвалеб буго гьесул ругин щибниги загьир гьабуларел цIорол гIадал цIахIилал бералин.\nКIалдир цаби-гIусал камурав, херав чиясул гIадаб, свакараб гьумер бугев 27 сон барав Игорида лъикI лъалеб буго, кинаб зарал героиналдаса, наркотиказдаса чиясе бугебали. I0-ялдасаги цIикIкIун соналъ гьес хIалбихьулеб буго гьеб «загьруялдаса» инкар гьабизе, амма «бажарулеб гьечIин ва гьелде жиндир хьулцин хутIулеб гьечIин ахирисеб заманалдайин» гIарз гьабулеб буго гьес.\nНаркотиказда варавлъун Игорь лъугьун вуго балукълъиялде вахиналдего. Эбел хун хадув 12 сон барав Игорь махрумлъун вуго рукъалдасаги. Соналдаса гьес гьекъезе байбихьун буго, къойида жаниб, жинцаго абухъе, гьес гьекъолеб букIун буго водкаялъул кIигогIанаб литр. КIиго соналдаса гьев вуссун вуго наркотиказде, мухIканлъизабуни, героиналде.\nИгорь: «Киназго хIалбихьула гьелъул, жинда бажарулин заман щвараб мехалда чIезе, жиндаго жив лъикI лъалин, жиндир жиндаго ракI чIараб бугинги абун. Дицаги хIалбихьана 200I соналда. Гьалеха гьанже 20I4 сон буго. I3 сон. Жакъаялде щвезегIан дица абулеб букIуна добго жо: жив жиндаго чIезавизе бажарулин, жинда живго лъикI лъикIин, жив жиндаго божулин».\nНаркотикал росизе ресал рукIиналъе Игорица байбихьун буго цIогьодизе. Гьев махIрумлъун вуго гьитIинаб къоялдасаго рукIарал гьалмагъзабаздаса. Гьес лъабго сон бахъун буго туснахъалда. Гьесул боххазул жанисел рахъал цIезарун руго шприцазул лъалкIаз. Гьес жинцаго абулеб буго, жив гьанже ригьиналъе, хъизан гIуцIиялъе данде кколев чи гурин.\nФамилия бицинчIого кIалъазе бигьаго разилъаниги, Игорь виххулев вуго ва бабадизе байбихьулеб буго, гьединаб гIумруялде жив вачIиналъул история бицунаго.\nИгорь: «Дунни вуго гIадамазулъ жуварав, хIалтIи бокьулев, кIвахIалав гурев чи. БичIунищ дуда, дир гIумруялъул период букIана захIматаб, дица балагьулеб букIана, щибин долде абилеб, хвасарлъийищ гъоб, гIодов виччайищ? Лъаларо. ХIассилалдаги дун жувана гьаб битIахъего абуни, нахъегIанаб чуруклъиялде. Ккана дун гьаб хьуцIалъе.»\nГьединаб хIалалде ккаразул къадар, Россиялъул Федералияб наркотиказде данде къеркьеялъул хъулухъалъул хIисабалда рекъон, улкаялда бахунеб буго миллионалдаса миллионгун щунусазарго чиясде. Лъиданиги рачIел экспертазул пикруялда рекъон, гьеб къадар кIиго нухалъ цIикIкIун букIине бегьула.\nСоналда жаниб наркотиказда раразда гъорлъан гIумруялдаса ватIалъулев рагIула I00 000 гIанав чи. Цингиги наркотикал хIалтIизарулеб мехалда шприцалъул рукIкIби хисулел рукIиналъ, наркоманазда гъорлъ ВИЧалъул унти тIибитIулеб буго ва гьединазул къадар цIикIкIунеб буго. Сахараялъул жанубиял рахъалда ругел улкабаздацин гьединазул къадар гьанже гIодобе унеб буго.\nРоссиялде героин аслияб къагIидаялда бачIунеб буго Афгъанистаналдаса. Кремлалъ гьеб хIакъикъат рикIкIунеб буго миллияб хIинкъигьечIолъиялъул проблемалъун. Гьелъул гIайибги гьелъ зама-заманалдаса чIвалеб букIуна НАТОялъул рагъулал контингентаздаги, Афгъанистаналда унеб конфликталъ героин биччаялъе шартIал цIиккIинарулел ругинги абун.\nАраб соналда Россиялъул тIадегIанав санитарияв тохтурлъун вукIарав Генналдий Онищенкоца абулеб букIана, 20I4 соналъул ахиралда Афгъанистаналдаса НАТОялъул рагъул къуватал нахъе рачун хадуб, Россиялде баччулеб героиналъул къадар цIикIкIине бегьулин. Наркотиказул траффикалдеги, гьел хIалтIизариялде данде къеркьейги къувалъизабизе кколин, хасаб кIвар профилактикаялъул тадбиразде буссинабизе кколин. Гьесго абулеб букIана улкаялда жанир ругел наркотказда рарал гIадамал хвасар гьариялъеги кIудияб хIаракат бахъизе кколин.\nРоссиялъул демографазги наркомания рехсолеб буго улкаялъул халкъалъул къадар дагьлъулеб букIиналъе бугеб багьанабазул цояб хIисабалда.\nЦо-цо экспертазул пикруялда, Россиялъул нухмалъиялъ Игорь гIадал гIадамал квер хьвагIун тун руго. ХIакъаб кумек наркоманиялъул балагьалдаса гьел хвасар гьариялъе гьабулеб гьечIо. Мисалалъе, гьечIо чанго улкаялъ билъанхъизабулеб хIалтIизарурал шприцал цIиязухъ хисиялъул практикаялда хурхараб пачалихъияб программа. Гьелъ ВИЧ унти тIибитIиялъул темпал гIаги тохлъизарулин, абулеб буго гьезул цояз.\nГепатит, ВИЧ ва тубуркулез унтаби рагIула героин хIалтIизабулезул аслияб къадаралда. Гьелдаса гьел сах гьариялъеги хIаракат бахъулеб гьечIо. Гьединазе кумек абизегIанго гьабулеб гьечIо.\n«Андрей Рылковасул фонд» абураб хIукуматалъул гуреб гIуцIиялъул волонтер Максим Малышевас абулеб буго, накотиказда рарал хутIулел ругин жидедего жалго тунин. ЖамгIияталда жаниб гьадиназда бан загьирлъулеб буго дискриминация. Гьезда тIолабго гIумруялъего гIуж лъолеб буго ва сахаб гIумруялде нахъ руссиналъ шансал кьолел гьечIо.\nМаксим Малышев: «Гьелдаго цадахъ гьезул рес гьечIо къваригIараб медикияб кумек щвезе. Щайгурелъул загьирлъелеб буго наркофобия. Азарханаялде гьединав чи вачIараб мехалда тамашалъулел рукIуна: "Вай, мун нарокоман гурищ! Щиб дуе къваригIун бугеб? Кинаб пайда букIунеб мун сахлъизавиялдаса, щай мун нижеца сах гьавизе кколев? Мун щиб гьабуниги хвезе вуго гури.»\nНаркотиказда раразда хурхун хIалтIи гьабулел жамгIиял гIуцIиял Россиялда руго ресукъал. Амма гIарац гIунгутIиялъул проблемаги хIалуццинабулеб буго гьезде пачалихъалъул хъулухъчагIазул бугеб квешаб бербалагьиялъги.\n«Андрей Рылковасул фондалъ» гIамал гьабулеб буго наркотиказда раразе тIоцебесеб кумек гьабизе. Гьелъ гепатит, ВИЧ гIадал унтабазда хурхарал медикиял тестал гьарулел руго, кьолел руго дараби, шприцал.\nФондалъ ахIи балеб буго ТIолабго дунялалъул гIуцIиялъ героиналъул «лагълъиялдаса» рорчIизариялъул къагIидалъун бищунго хьулал рижинарулеб Метадоналъул легализациялде. Гьеб препарат Россиялда гьукъараб буго. Метадоналъул пропагандаялъе гIоло «Андрей Рылковасул фондалъул» сайт къан букIана 20I2 соналъул февралалда.\nМоскваялъул Марьино мухъалда дагьалъ цебе Малышевас ва гьесул коллегабаз наркоманазе, гьездаго гъорлъ Игорие, кумек гьабулеб мехалда, полициялъ аресталъул хIинкъиял кьун, гIуцIиялъул хIаракатчагIи нахъе къотана. Гьенисан нахъе ун, гьез кумек гьабуна цогидал наркоманазе – гьезие батIалъе букIинчIо гьел хъахIбалъиялда ругел ясал рукIиналдаса.\n«Андрей Рылковасул фондалъ» хIалтIизарулел къагIидаби кьучIодасаго батIиял руго цогидал гIуцIабазулазде данде ккун. Мисалалъе, «Наркотикал гьечIеб шагьар» абураб Екатеринбургалдаса гIуцIиялъ «ломкабазул» заманалда наркоманал маххул хьурхеназ рухьулел руго кроватазда. Гьеб гIуцIиялъул бетIер Евгений Ройзман цебесеб соналъул сентябралда вищун вуго Екатеринбургалъул мэрлъун.\nЖидецаго гьабулеб хIалтIи живгоги наркотиказда варавлъун вукIарав Максим Малышевас рикIкIунеб буго лъел къатралъун. Гьесулго рагIабазда гьелъул бихьулеб асар букIунаро гIагарисеб заманалда «наркотикияб политикаялде». Гьедин букIаниги гьес жидерго гIуцIиялъул хIалтIи рикIкIунеб буго цIакъ къварагIараблъун.\nМаксим Малышев: «Нижеца рикIкIуна нижеца гьабулеб хIалтIи, халат бахъинабизе кколин, ниж дагьал рукIиналде балагьичIого, нижеда кардиналияб къагIидаялда гьеб система, «наркополитика» хисизабизе кIвезе гьечIониги. Гьедин букIаниги, нижеца гьеб хIалтIи халат бахъинабулебги буго."\nИгорида лъалеб буго, жамгIияталъ ва пачалихъалъ наркотиказда рарал къабул гьарулеб гьечIолъи. БитIараб бицани, жал гIадал гIадамазе кумек гьабиялъе жиндагоцин берцинго багьана бихьуларин, абулеб буго гьес. Амма жив гIадин гьеб балагьалдаса рорчIизе бокьарал наркоманал дагьал гьечIин. Пачалихъиябгун жамгIияб кумекалъ жал хвасар гьаризе шансал кьезе рукIанин, жубалеб буго гьес.\nИгорил рагIабазда, гьев гIадал гIадамазде цо-цо полициялъулазул букIунеб буго хасаб интерес. Гьес чанго мисал бачана, жиндаго лъалел, полициялъул бербалагьиялдаса «щаклъи» бугел, наркоманал, гьаричIел такъсирал тIадеги росизарун туснахъазде рехун рукIиналъул. Гьесул рагIабазда, гьединал полициялъул интересалдаса гьев цIунун вуго хIалтIулев вукIиналъ. Гьесда бажарун буго шагьаралъул маршруталъул такси къачIалеб бакIалда хIалтIи батизе.\nИгорь: «Дун хIалтIулев вукIинчIевани, ракI бацIадго абила, дун цевего туснахъалде кколаан. Щайгурелъул наркотиказе гIарац къваригIунелъул. Мун хIалтIулев чи гьечIони, киссаха гьеб щвелеб? Гьединаб мехалда мун кколев вуго яги цIогьодиялде яги хъамаллъиялде. Мун кколев вуго гьетI-гьетIараб нухалде. Ахир-къадги гьелъ мун туснахъалде вачуна. Аслиб къагIидаялда гьелъие гIемер заман къваригIунаро. ГIемер заманалъ гьеб нухда хутIуларо мун."


Нилъеда бараб буго мадугьаллъи\nКигIан нилъее бокьаниги, гьечIо Дагъистаналда эркенаб ракь\nБуйнакск районалъул ЧIикIаб росулъе ине ракIалда букIана пихъ барщулъ, цIар бугел мокьрол ахакьеги щун кинабго бихьизе, лъазе ва ахихъабазулгун гара-чIвари гьабизе.\nЖакъасеб сапаралда дандчIвай ккана гIияхъанасулгун, «Чиркей 2003» КФХялъул (фермеразулаб магIишат) нухмалъулев Сулайман КъурахIмаевасулгун ва нижер ккана гьадинаб гара-чIвари.\n- Щиб магIнаялда магIишаталда цIар «Чиркей 2003» лъураб?\n- Киназго фермеразулал магIишатал рагьизе байбихьараб доб заманалда гIи-боцIуда вугев дидаги ракIалде ккана гьеб рагьизе. Рагьулаго, щиб цIар лъолеб бугебин хIалтIухъабаз гьикъидал, гьелда тIад ургъунго вукIинчIев дица, дирго росдал цIарги гIуцIараб сонги хIисабалде босун, ккана гьеб лъей.\n- ЧIикIаб, гIемераб цогидалда цадахъ, Дагъистаналда лъала пихъил ватIан хIисабалда. Гьезда гьоркьосаги вахъун, гIияхъанлъиялде свери кин ккараб?\n- Цебе гIухьбузул росу букIана нижер. Лъеда гъоркье араб Басрияб ЧIикIаб гIадамазул ункъого проценталъул абуниги букIун буго гIи. Вехьасе гурони кьеларин яс абураб абигицин букIун буго нижехъ. Нижер агьлуго буго гIухьбузул, дир эменги, гьесул эменги рукIана гIияхъаби, гьездаса дихъеги щвана гьеб махщел.\n- ГьабсагIаталда щиб гьоркьобе бачунеб дур магIишаталъ?\n- Араб гIасруялъул 50-абилел соназдаго нижер росдал гIи-боцIуе ракьал кьун руго Калмыкиялда, нижер анцIгониги къайи (хъутан) букIана доба. Хадуб гьел нижехъа нахъе ана, дун 3 участкаялда ижараялъе 4800 гектар ракьулги босун, вуго доваго. Хаслихъе къинлъизе тола 1500-гIанасеб лемаг-чахъу. Цебе чIикIасезул букIана магIарул тайпаялъул гIи. Гьелъул квас бичун унарого, къимат гIодобе ккун букIиналъ, дица адильбаевская тайпаялъул куйги биччан, гIи сверизабуна жубараб тайпаялде. Квас гIемер кьоларо гьелъ, амма гьеб буго къоги хIехьолеб, гьанги кьолеб тайпа. Гьаниб, росдадаса 10 километралъ добегIан, дица бана киналго шартIал жанир ругеб ферма-комплекс. Гьениб буго, тIасияб соналда бачалги росун, гьанае 150 баси хьихьизе рес кьолеб бокь. Калмыкиялдаса дица гьанибе гьанае хьихьизе баччула бихьинаб хух ва тIокIлъараб, гъая ккараб чахъу, гьабсагIаталда буго гьединаб гIиял 200 бетIерги.\n- Ижараялъул кинаб къагIида дур бугеб?\n- Дица ижараялъе босараб ракьалъул, батIи-батIияб бакIалда бугеб 3 бутIаялъул вуго 3 хважаин. Ракьалде хIал кколаредухъ, гьезул цоялдаса цогидалде гочинабун кваназабула гIи. Гектаралъухъ кьолеб багьа-квара буго гьарурал къотIи-къаязда рекъон чIезабураб.\n- ГIияе кIалцIи-хер кин дуца хIадурулеб?\n- Калмыкиялда бугеб гIияе къинлъулеб заманалда гурони кIалцIи гIемер къваригIунаро. ЛъагIалие хIажалъулеб гьелъул 20-гIанасеб тонна, бигьаги лъикIги букIун, дица босула Дагъистаналдаса. Харил дие гIола кIиазаргогIанасеб танг, гьебги босула Бабаюрталъул зонаялдаса. Сезоналъул заманалда босани, цо танг дие чIола 120 гъуршиде, хасало босизе тани, гьеб жеги тIаде уна.\n– Цо чияс тIубалеб магIишат гьеб гуро, хIалтIухъаби киса дуца рачунел?\n- Дова вуго 3 вехь – кIигояв ЧIикIаса ва цояв Рутул районалъул КIусур росулъа. ЛъагIалие щивасе дица кьола кIикъоялда анцI-анцI къинлъизе лемаг. Гьезие буго цо моцIрол отпускги, гьезул рес буго диразда цадахъ жидерго гIи хьихьизеги.\n- ЧIагояб гIи, гIиял гьан киб ва кин дуца бичулеб?\n- Чахъаби къинлъун рахъарал тIанчIазул букIуна 3 партия. ТIоцебесеб партиялъул, 3 моцIалъул тIинчI (16-17 килоялъул) дица кьола бойниялде. КIиабилеб-лъабабилеб партиязул (гIага-шагарго 500-600 бетIер) цIуяб тIинчI тола диего, лемаг хисизе, бихьинаб тIинчI гьанибеги бачун хьихьула гьанае. Босизе чи ккун хадуб бичула добаги гьанибги.\n- Кинаб букIунеб къунцIараб квасул къисмат?\n- Дир гIиял цо бетIералдаса, гьоркьохъеб хIисабалда, бахъула квасул 2,6-3 кило. КъунцIарухъаби, къунцIараб лемагалъул цо бетIер рикIкIун 65 гъурушги кьун (гъоркьиса букIана гьеб багьа), рачуна Дагъистаналдаса. Гьанае бугелъул дир гIи, гьелъие букIуна аслияб хIисаб, квасул цIикIкIараб тIалаб букIунаро. Гъоркьиса 20 гъуршихъ кило хIисаб гьабун, кинабго квас босана нижерго росулъа чагIаз. ХIасил гьабун, къунцIарухъабазе кьуралъул бащдабгIан гурони дие нахъе бачIунаро, гьелъ кьолеб хайир гьечIо.\n- Дагъистанияв вукIиналъ, Калмыкиялда хIалтIизе кинабгIаги къварилъи бугищ дуе?\n- Нилъеда бараб буго мадугьаллъи, нилъ лъикIлъани, гъолги квеш рукIунаро. Дагъистанияв вукIиналъ бугеб щибго къварилъи гьечIо доба – я гIумру гьабизе, я хIалтIизе. Амма жанисанго, кьучIдасанго бугеб рукIа-рахъин, рижи батIияб бугелъул, нилъер гIамал-хасият бичIчIизе дозие дагьаб захIмалъула. БитIараб бицани, дие бокьилаан Дагъистаналда вукIине, гьанивехун гочине, амма кигIан нилъерабго бокьаниги, гьаниб, хасалил мучIдузда, Кочубеялъул зонаялда щоларо ракь, гьечIо эркенаб бакI. Калмыкиялда гьабсагIаталда ракьалъул рахъалъ дие эркенлъи буго. Метерисеб нилъеда гьикъун бачIунарелъул, хIажалъи ккани вуссина нахъе – гьелъие буго дица гъоб киналго шартIалги жанир ругеб ферма-комплексги бараб.\n- Бугищ дуего абизе бокьараб?\n- Киналъулго хIасил гьабун босани, рецц Аллагьасе буго, дунго дицаго хIебтIун вуго, берцинго, бокьухъе хIалтIизе тун вуго, дихъа щибниги бахъулеб гьечIо, гIакъуба кьолев чи гьечIо. ХIалтIуда рихьулел, дандчIвалел захIмалъаби гьечIого рукIунаро, гьелги кида тIуранги тIурала. Исламияб рахъ, божилъи гьечIони щибниги лъикIлъуларо, гьеб суалалъулъги нилъее къварилъи гьабулев, нилъ толарев чи гьечIо. Дица шукру гьабула, дунялалда тIад, чанги захIматал бакIалги рихьулел ругелъулха нилъеда…\nПрочитано 331 раз\tПоследнее изменение Пятница, 02 февраля 2018 10:50\nДругие материалы в этой категории: « МацIалъул къисмат - миллаталъул букIинесеб\tХIалтIизе бокьун гIадамал, теларин хIакимзаби »


Ахираб заманалда бищунго жамгIияталъ кIвар буссинабулел цIиял харбаллъун Дагъистаналда лъугьана хъулухъаздаса гIадамал рахъи, хиси, гъоркье яги тIаде рачин, ай ХъахIаб рукъалъул кадровияб политика.\nЦерехун, МухIамадгIалидаса рахъарал хутIарал бутIрузде щун, анцI-анцI сонаца цо росдал бегавулцин хисулароан тIадчагIаз. Пуланаб колохъ, яги районалда цо чияс власть босани гьеб букIана гьесул давла, тIад калам гьабизе бакI гьечIеб. Гьеб хъулухъ гьес жиндир васасухъе, вацасухъе, яги цойги гIагарав чиясухъе кьолаан. ХIатта жив тараб хъулухъ цойги чиясе бичаралги рукIана хIужаби. ХъахIаб рокъор ругез гуро, хъулухъазда вугес бичараб. Ракьул участок, автомашина, гурде-тIажу, тIанса-салмаг бичараб гIадин хъулухъ бичараб. Цо районалъул бетIерлъун унес абулеб букIун буго «людям тоже надо кушать…» абун, дандияс абулеб бугила «это же мой хлеб, ты куда лезишь?» абун.\nГIадамазда ва хIукуматалда гьикъулеб жого букIинчIо. Гьеб хIалалда букIана жамгIияталъул бичIчIи хъулухъазда хурхун.\nВачIун ГIабдулатIиповас гъоркьияб тIаде, тIасияб гъоркье тIамун тана. Чи хъулухъалдаса вахъи асие лъугьана цо чинхъи гIадаб жо. Цоязда хадур цойги указал, хисулел, рахъулел, туснахъ гьарулел, ятабалъ унел, бада-гъудур гьабун тана, анцI-анцI сонаца букIараб кадровияб политикаялъе ва гIадатазе ахир лъуна. Гьеб лъикIищ квешищ абун гьикъани тIубанго лъикI бугин абизе кIоларо.\nДоб цебе букIараб ирсалъе хъулухъал кьеялдаса лъикI. Амма кадровияб политика гьабулаго лъикI букIинаан цониги хъулухъалда толев чи кигIан мустахIикъав вугевали бихьизабулеб роцен, норма, къагIида, правилаби, шартIал ругони. Гурони тIаде балагьун лъикIав гIадав чи вуго, къапарав вас вуго, лъалев чиясул лъалев чи вуго, цойги щивха тIамилев дова, пуланаб миллаталъул вукIиналъ, данде кколеб районалдаса вукIиналъ толев вугин абурал критериял рекъон рихьуларо жакъа хъулухъалда чи толаго.\nГьел хIисабаца тарал рукIиналъ хисизеги кколел руго гьел чанго моцIидаса. Бокьараб къоялъ вахъизе рес бугин абун ракIалде ккарав чияс байбихьулеб буго «гIор щун букIаго цIул бахъизе», дагьаб заманалда жаниб гIемераб жо бикъизе. Гьелъги хIажат руго хасал шартIал рукIине хъулухъалда гIадамал толаго. Масала, кинго бичIчIизе кIоларо щиб хIисабалде босун хъулухъалде ккарав Избербаш шагьаралъул бетIерлъун ГIабдулмажид Сулейманов абурав чи? ГIадамаца абила, гьевни МухIамад Сулеймановасул (Морякил) вац вугин, гьелъ тун ватилин.\nЖивго Моряк лъил вац вукIунха тарав? Гьаб суалалъе нилъее жаваб гьечIо, гьел хIикматал гIадамал цо хъулухъалдаса цойги хъулухъалде гочиналъе ругел шартIалги нилъеда лъаларо. Гьаб сагIаталда хабар баккана гьеб шагьаралъул бетIерлъун «Родина» партиялъул цевехъан, цеве Дагъавтодоралда нухмалъулевлъун вукIарав МухIамадрасул ГIумаров абурав чи унев вугила. ЦIакъ санагIат гьечIеб тIокIцIар бугев чиги вугоан гьев, нухмалъулев цIакъав ватизеги рес буго. Амма кинго бичIуларо щиб хIисабалъ гьев толев вугевали.\nКрутояз рагъ гьабулел 90 абилел соналги гьал гуро. Россияги гьаниб щулалъун буго, хIажаталъуб авиацияги бачIунеб буго. Амма кигIан гьеб щулалъаниги политикияб колодаялда цохIого чагIи руго цо хъулухъалдаса цогидалде гочунел. Гьаб сагIаталда гьоркьоса къотIичIого бахIсал унел руго МахIачхъалаялъул мэрасул тахбакIалда сверухъ. Цо-цо мухIкан гьаричIел баяназла рекъон гьениве къачIан рагIула премьер ГIабдусамад ХIамидов. ЛъикIав чи ватила, хIалбихьи бугев чиги ватила, кинабгIаги хIасил ахираб къого соналъ гьезул иш лъаялъул ва хIалбихьиялъул нилъеда бихьулеб гьечIониги, щиб гIиллаялъ гьев мэрлъун тезе кколев абураб суалалъе гьечIо жаваб.\nЛъикIав чи ватани премьерлъиялдаса щай унев, квешав ватани асухъе миллион халкъ бугеб шагьар щай кьолеб? Нилъер улкаялда ва республикаялда жеги лъугьун гьечIо щвалде щвараб нухмалъиги, нухмалъуда лъикIал менеджерал, аналитикал, финансистал ва экономистал рачунеб къагIидаги. Гьеб гьечIебгIан заманаялъ къойил къоцIул хъулухъалдаса гIадамал рахъаниги Дагъистан хутIизе буго империялъул бищунго язихъаб ва нахъе ккараб рагIаллъун. Хасал тухумаз гурони нухмалъи гьабизе бегьуларин абураб принцип буго гьоркьохъел гIасрабазул къагIида. Кинаб церетIеялъул бицунеб гьелдаса хадуб?\nИзбербашалда МухIамадрасул ГIумаровги, Южносухокумскиялда Эсенбулат МухIамадовги, МахIачхъалаялда ХIамидовасдаса яги Сулеймановасдаса лъикIалги, лъай бугел ва рацIцIадалги (гIарац бокьуларел) нухмалъулел ратизе кIоларин абураб жоялда щивха божилев жакъа? Гьел данде ккечIони гьезул вацал, яги васал рачIуна, гьеб унтудаса тIбуанго хвасарлъизе кIвечIо Дагъистан. Кин доб букIараб аб хIалалъ нилъеца кIодо гьавулев Расул ХIамзатовасул? «Щай Дагъистаналда чи цеве ккейгун, цадахъ гIагарлъиго гIакъил лъугьунеб?» - ин гурищ?\nХутIараб ункъго шагьар: Хасавюрт, Буйнакск, Дагъогни ва Дербент жеги бутIрул гьечIого хутIун руго, политикиял суалал роцIцIинчIолъиялда ва бутIрул рищулел къагIидаби щвалде щварал гьечIолъиялда бан. Щал гьенире рачIинел? Суал хутIулеб буго рагьараблъун. Хабар лъикIаб рагIайги.


КIиго тахида гIодорчIарал\nДагъистаналъул прокуратураялъ Халкъияб Мажлисалдаса тIалаб гьабулеб буго «Дагогни» шагьаралде администрациялъул бетIер хисулевлъун витIарав депутат АхIмад Изиловасул суалалде кIвар кьеян. Прокуратура рази гьечIо гьеб хIукмуялдаса.\nЩайин абуни депутатасул хъулухъалда данде кколареб хIалтIи тIадкъан бугила гьесда. Гьелдалъун хвезабун бугила муниципалияб хъулухъалъул хIакъалъулъ бахъараб къанун.\nХалкъияб Мажлисалъул сахлъи цIуниялъулгун социалияб политикаялъул комитеталъул вакил АхIмад Изилов гьеб шагьаралде витIана исана 18 июналда. Республикаялда бицен буго хадубккун Изиловасе къваригIун бугин гьенив мэрлъун вукIине.\nБолжал лъугIилалдего депутатазул хIалтIи чIезабиялда бан бахъараб къануналъул проект цебе лъун букIана парламенталъ 25 июналда. Амма гьелда дагIба бана цо-цояз. Масала, коммунистазул депутат МухIамад МухIамадовас.\nМухIамад МухIамадов: «Цо депутатас гьаб цоябги, доб цоябги иш кодобе босиялъул рахъ кколев чи дунги гуро. Амма гьабулеб ишалъул цо тартиб букIине ккеларищ? Гьединал жалазде бищун гIемер вахъунев чи вуго дун. Амма гьаб нужеца цебе лъураб къануналъул проект жеги дандбазе ккола. Депутатасул ишалда данде кколарел жал гьари абун хъван буго гьаниб. Гьелъул магIна щиб? Бокьарас бокьараб магIна гьабизе бегьула гьелъул».\nИсана сентябралде щвезегIан гьеб къануналъул проект цониги цIалиялда къабулги гьабичIого чIезе тезе бегьуларищан абуна сессиялда прокуратураялъул вакил ХIусеновалъ. Проект гьоркьоб лъезе замангицин гIечIила жидее, битIун сессиялда цебе факсалдасан битIун бачIанила гьеб. Гьединлъидал букIине кколеб куцалда прокуратураялъ гуребги, юстициялъул министерлъиялъги гьоркьоб лъечIила.\nХадур коммунистазул цогидал вакилзабиги кIалъана нужеца нужеего бокьараб мехалда батIи-батIиял къанунал къабул гьаризе тIадаблъун гьабулеб бугин жидеда.\nГьениб бицен ккана дов цевеххун рехсарав А. Изиловасулги. Гьевго гIадин чанго бакIида тIад гIодор чIарал депутатал гIезегIан рехсезе бегьула республикаялда.\nДепутатаз тахбакIал кквеялдаги бизнес гьабиялдаги бан ЭР-ялъе гьадин бицунеб буго «Новое дело» газеталъул бетIерав редактор ХIажимурад Сагитовас.\nХIажимурад Сагитов: «Дагъистаналда кинабго бечелъи батаниги, хъулухъ-иш батаниги, цIакъго дагьал гIадамазухъ буго. Гьединлъидал гъозухъа гъоб хIалтIи букIине кколеб куцалда цебехун бачине бажарулеб гьечIо. Щайгурелъул гъол анир речIчIун, дора речIчIун, кIиго-лъабго бакIида гIодов чIезе ккун, гъол регIулел гьечIо аслияб хIалтIуде. ЧIобого гъоз гъоб гьабулеб букIарабани, абилаанха бихьуларищин гъозул лъикIлъи, халкъалъе гIоло хIаракат бахъулеб бугилан… Амма гьеб гьеб гьабулеб буго жидерго кьибил-тухум щулалъиялъе, жидерго бечелъи цIикIкIиналъе. Гьединлъидал депутатаз цогидаб хIалтIи цадахъ бачиналда данде вуго дун. Щайин абуни къанунал рахъи цIакъ ургъун гьабизе кколеб ишлъидал. Балагье цо, гьабсагIаталда республикаялда кутакалда захIматаб хIалалда буго ракьазул, социалияб рахъалъул, цогидалъул. Гъол депутатазулин абуни бетIер гьелда тIад хIалтIулеб гьечIо».\n25 июналда МахIачхъалаялда тIобитIараб парламенталъул сессиялдаги бицана гьебго суалалъул. Масала, Гъизилюрт мухъалъулги МахIачхъалаялъулги нухмалъулезухъа нахъе мандат нахъе босизе кколаан. Амма республикаялъул бетIер Рмаазан ГIабдулатIиповас абуна щиб букIаниги ургъизегIан, гьеб суал хаслихъелъагIан нахъбахъун теян.


МахIачхъалаялда Нухазулгун автомобилазул Университеталъул къеда чIван бугеб Сталин сурат нахъе бахъиялъул мурад бугеб гIарза хъван буго гьал къоязда республикаялъул прокуратураялде адовокат Къадиев Расулица. Гьелдалъун Сталинил репрессиязул къурбаназул наслаби хIакъир гьарулел ругин рикIкIунеб буго адвокатас. Руго гьесулгун пикру данде кколарелги.\nАдвокат Расул Къадиевас тIалаб гьабулеб буго МахIачхъалаялъул, нухазулгун-автомобилазул университеталъул къада чIван бугеб Сталинил сурат нахъе бахъеян. Сталинил репрессияллъун ккарал гIадамазул наслаби хIакъир гьаби кколин гьеб сурат гьениб байилан рикIкIунеб буго адвокатас. Гьеб нахъе бахъи тIалаб гьабун Дагъистаналъул прокуратраялде гIарзаги хъван буго гьес. Жиндирго гьеб пикру ритIухъ гьабизелъун гьес далилаллъун рачунел руго Конституциялъул ва федералияб къануналъул статьяби. Гьеб сурат университеталъул къеда бан букIиналъ хIакъир гьарурел ругин цохIо МахIачхъалаялъулал гурелги, гьединго Чачаналдаса ва цогидал регионаздаса рачIаралги гьалбалилан абулеб буго Къадиевас.\nГьесухъе жиндирго рази гьечIолъи гьабун кIалъан вачIун вуго бицен гьабулеб университеталда цIалулев студент.\nКъадиев Расул: «Дида лъаларо гьев щив кколевали гьес жиндирго цIар бицинчIо, абуна жив рази гьечIин дица тIалаб гьабулеб бугеб хIукмуялда, Сталин сурат битIун бан бугин гьенибилан. Гьеб къанун хвезабилъун кколин дица абидал гьелъухъ гIинтIамичIо гьес, дица абулеб жо битIун гьечIолъи чIезабизе мугIалимзабигун студентал ракIарилан лъазабуна гьес дица, гьединаб цо магIна гьечIеб кIалъай кканаха нижер».\nГьеб сураталда сверун бахIс багъарун букIана араб соналдаги. Гьеб букIанин университеталъул ректорасул хIукму ва универстиетатъул хIалтIухъабазулги щибниги дандечIей букIинчIин гьелдеян бицун букIана до мехалъ «Эркенлъиялъе» гьенив хIалтIулев Мурад МухIамадовас.\nКъадиев Расулица гьабулеб жо битIараб гьечIилан абуна «Эркенлъи» радиоялъе Дагъистаналъул ЖамгIияб палатаялъул вакил Хадулаев Шамилица. Гьеб гуребги кватIичIого тIаде щолеб кIудияб бергьенлъиялъул байрамалда цебе гьединал хитIабалгун цевевахъин гьеб бугин гьасагIат нахъе ругел рагъул ветеранал хIакъир гьари гIадаб жо, щайгурелъул КIудияб ВатIанияб рагъда, гитлерил фашизамалда тIад Совет хIукуматалъ кинданиги бергьенлъи босизе букIинчIин Сталин хIукуматалъул нухмалъуда вукIинчIевани.\nХадулаев Шамиль: «Нилъер жакъа демокартиялъалаб жамгIиятги, рагIуе эркенлъиги кьун батани, щивасул ихтияр буго жидее загьир гьабизе бокьараб пикру къватIибе кьезе. Амма жакъа Сталиниде тIаде тIолеб бугебщинаб чороклъи тIейги, гьес гьаруралги гьаричIелги такъсиразул гьесде гьалгощинал сонал ун хадуб гIайиб гIунтIизаби битIун гьечIо, гIунтIизабулеб букIун гьеб цIехезе кколаан гьев чIаго вукIаго. Амма гьев хун хадуб байбихьана гьесул цIар хIакъир гьабизе Хрущевас. Амма хрущевги, Брежневги гьединго Ельцинги нилъее къадру бугел гIадамал гуро, къадру буго Сталинил, гьоркьоб кигIан заман аниги».\nНижеца гьединго бухьен гьабуна лъеберабилел соназ депортациялъул къурбанлъун ккарав Гумбет мухъалъул ТIасагьарадерихъ росулъа Будунов ГIалибулатилгун. Гьезул тIубараб росуго гочинабун букIана Чачанлъиялде. Амма вижараб ракь рехун тун къватиб гIмру гьабизе кканиги жакъа сталинидехун щибниги дагIба гьечIо ГIалибулатил. ГъалатIал камурал чагIи гьаб ракьалда рижичIин Сталин какаралги гъалатIал Гитлерил фашизм щущахъ биххизабиялъе гьес гьабураб бахIарчилъиялъ бахчулин, гьесул сурат цо гуреб цо чанго университеталъул къеда базе мустIахIикъаб бугилан абулеб буго Будунов ГIалибулатица.\nБудунов ГIалибулат: «БитIараб бицани, кигIан гьел гьев какун гаргаданиги, бихьинаб гIамалалъул чи вукIана гьев, гьададин хIукуматги цIунарав чи вукIанилан живго тезе бегьулариш гьев».\nЭР: Гьесул сурат къеда базе бегьуларилан рикIкIуниш дуцаги?\nБудунов ГIалибулат: «Бегьуларилан абуларо дица, бокьараб бакIалда чIвазе бегьиларищ гьадасул сурат, чIахIиял чагIаз бицунаришха «За Сталина» йиланги ахIун танкаялда гъоркь регизе унаанин рагъухъаби. Гьеб буго дир пикру. ГъалатIалги рукIун ратила гьесул, амма цохIо балагьи букIана гьесул цо бихьинчиясул багьаяб».\nГьебго пикру загьир гьабулеб буго интернеталда хъвай-хъвагIай тарал цогидал дагъистаниязги, Сталин вукIинчIевани сунде нилъ киналго кколелали лъаларин ва ВатIанияб рагъда щвараб бергьенлъиялъухъ гьесие баркала гурони кьезе бегьуларин.\nРасул Къадивеас битIараб гIарзаялъе жеги жаваб гьабун гьечIо прокуратураялъ, гьелъул хал гьабизе жеги чанго къо базе бугилан абун буго адвокатасда. Жиндир пикру гьезги гIахьал гьабилин абураб хьул буго гьесул


Жив вухиялъул гIайиб Дагъистаналуъл нухмалъулесул хъаравуллъиялде гIунтIизабулеб буго ХIажимурад ГIумаровас. «Справедливая Россия» партиялъул Дагъистаналда бугеб бутIаялъул нухмалъулев вухун вукIана араб шамат къоялъ. Амма лъица гьабун батаниги, гьеб рсепубликаялъул бетIерасул хъваравулаз гуреб, гьесул тушбабаз гьабураб иш бугин абураб пикруги буго.\nГI. ГъазимухIамадов: «ГIумаров вухана Дагъистаналъул бетIерасул тушбабаз»\nГIодоркъоязда МахIачхъалаялда вухарав ХIажимурад ГIумаров сах гьавулев Москваялда вугин бицана ЭР-лъе МахIачхъалаялда ругел «справедливороссаз».\nЭР-ялъ хIалбихьана телефоналдасан бухьен гьабизе, амма гьес жаваб кьечIо. Гьединго Дагъистаналда вугев гьесул вакил Руслан Расуловасги жаваб кьуна гьеб хIужа ккараб къоялдаса нахъе жиндир гьесулгун бухьен гьечIин, интернеталда бугеб гьесул видеохитIаб гурони бихьичIин жиндаги.\nГьеб видеохитIабалда гьадин бицунеб буго живго ХIажимурад ГIумаровас.\nХIажимурад ГIумаров: «Цин гьенире лъугьун рачIана полициялъулал, цинги - республикаялъул бетIерасул хъаравуллъи. Гьел рачIана дир цевегосев гьудулги, ишцадахъавги - Рамазан ГIабдулатIиповасул тIадкъаялдалъун. Гьединлъидал дие бокьун буго рес ккун букIаго гьесде хитIаб гьабизе. ХIурматияв Рамазан ГIабдулатIипов, дуца кутакалда лъикI къабул гьавуна дурго гьудул. Дуца дагъистаниязул ихиярал цIунулеб куцалъе баркал кьезеги бокьун буго. Ришватчилъиги лъугнIана нилъер республикаялда. Гьебги гIицIго жуцаги дур сверухълъиялъги гьбула гьанже гьаниб. Мун Владимир Путиница Дагъистаналде витIун вукIана гIадамал инжит гьаризеги гьел махсароде кквезеги гурев, витIун вукIана дуца гьеб социалиябгун экономикияб кризисалдаса борчIизабизе. Дуцайин абуни гьеб гьабичIо, дуца байбихьана гьерсал рицинеги , дурго пайдаялъе гIоло дурго сверухълъиги хъаравуллъиги хIалтIизабизе».\nГьеб хитIабалда бан ЭР-ялъ бухьен гьабуна Дагъистаналъул нухмалъулесул сверухълъиялдаса вакилзабазулгун. Гьез абуна респубикаялъул нухмалъулесе къваригIараб жо гурила жинда сверухъ гьеб ахIи-хIур. ХIажимурад ГIумаровасдасанги гьесул партиялдасанги гьедигIан хIинкъиги гьечIила гьесие.\nДагъистаналда вугев жидер нухмалъулев вухиялда бан хасаб лъазаби гьабуна Москваялда бугеб «Справедливая Россиялъул» нухмалъиялъ. Жидер кутакалда рахIатхвезабулеб бугин, цо-цо баяназда рекъон, ХIажимурад ГIумаров вухарал чагIазда гьоркьор республикаялъул тIалъиялъул вакилзабиги рукIиналъин абулеб буго гьелда. Гьединлъидал гьеб бугин оппозиция гъоркь къинабизе гьабулеб хIалбихьийин рикIкIунеб буго справедливороссаз.\n21 январалда МахIачхъалаялда ккараб гьеб хIужаялъул хIакъалъулъ ЭР-ялъе гьадин бицана журналист Муса Мусаевас. Гьес абуна жал рукIанин «Кавказ» рестораналда партиялъул нухмалъулев вищун хадуб тIобитIулеб банкеталда. Цо заманалда жал гьениса къватIире рахъинарунин, гьениб бомба лъун бугилан. Цо заманалдасан жинда бихьанила рагъ-муч. Гьенив гьоркьов вугоанила ХIажимурад ГIумаровги. ЛЪикI ретIа-къарал бихьинал рукIанила гьесда хъачIго кIалъалел. Дагьалъ чIун гьениса тIагIанила ХIажимурад ГIумаров. Дол чагIиги анила.\nЦо-цо чагIаз гIайиб-гъвел гьабулеб буго ХIажимурад ГIумаровасде. Гьеб бугин гьес жинцаго ахIи-хIур букIиналъе гьабураб жо. Амма журналист ва жамгIияв хIаракатчи ГIалисултан ГъазимухIамадовасул пикру батIияб буго.\nХIажимурад ГIумаров кколин гъоркь букIараб пачалихъги бихха-бишун, жеги цIиябги гIуцIун бахъинчIеб заманалда Дагъистаналда вахъарав политикин бицана ЭР-ялъе гьес. Гьеб мехалда гьев вукIана ХIажимурад ГIумаровасул кумекчилъун. Гьединлъидал жинда гIезегIан лъикI лъалин гьевин бицана ГъазимухIамадовас. БатIаго политикаялъулъ кутакаб гъварилъи батичIого букIинеги рес бугила гьесул, амма ХIажимурад ГIумаров живго хIалихьатав чи гурила, лъикIав бизнесменги вугила.\nГIалисултан ГъазимухIамадов: «Амма жакъа жиндиего рекламаялъе абун, жиндирго гIадамазда живгоги вухизавун, ахIи-хIур бахъинабулев чи ХIажимурад гуро. РачIаха, суал кьелин лъие пайдаяб гьеб пиша бугебан. Гьеб буго Дагъистаналъул бетIерасул тушбабазул пиша. Живго ХIажимурадилги мекъаб буго Рамазан ГIабдулатIиповасул чагIаз гьабунин гьебилан абураб пикру. Гьелъие рукIине ккола чIванкъотIарал хIужаби. Цогидаб рахъалъ абуни, Рамазан ГIабдулатIиповасдаги Сергей Меликовасдаги тIадаб буго ХIажимурад ГIумаровасда сверухъ гьабураб пишаялъе къиматги кьезе, гьеб рагьиялъе тадбиралги гьаризе».\nДагъистаналъул нухмалъиялъ гьелда тIасан лъазаби гьабичIо.


Нусго соназда т1асан рахарал алмахъал\nГЬал къоязда нусида т1асан сонал арай, г1емер зах1малъи-къварилъи жинца нухаб тарай Алмахъалдаса мунагьал жиндир чураяй Х1айибатил х1акъалъулъ ц1ех-рехх гьабизе арав дун цо къоялъ кват1ун ккана, гьей Аллагьасул къадаралде щун ятана. Гьединабго жо ккана дир гъоркьиса Ленинаулалда г1умру гьабула йик1арай 1906 соналъ Алмахъалда йижарай мунагьал чураяй Алипат ц1ехезе инейилан вук1адгоги...\nХ1асаева Гичибика гьаюна 1910 соналъул май моц1алъ Алмахъалда. Г1умру гьабулей йиго Ленинаул росулъ Г1емер зах1малъи-къварилъи бихьана гьелда.Гьелъул ункъго васазулъа лъабгояв хвана Рак1 унтун нахъа хвана гьелъул вас Чернобылялда авария ккун гьенив г1ах1аллъарав Багьавдун, циндаго ккараб унтиялъ хвана цогидав вас Пахродинги. Зах1матал рагъулал сонал рак1алде щвезарун Гичибикаца бицана:\n-Молотилкаялда х1алт1и бук1ана ц1акъ зах1матаб, моц1ица лалдолаан, Къаси регизе толароан...Дир яцц Саих1ат йик1ана чачанасе росасе ун. Чачанал высылкаялде рит1идал гьейги ккана гьезда цадахъ, гьений т1аг1ана, высылкаялда т1аг1ана гьелъул лъималги. Рцун лъугьунел жал рук1инч1о дида ихьанщинал зах1малъаби, цоги жо рак1алда гьеч1оян хабар лъугьизабуна Гичибикаца.\nЛенинаулалда г1умро гьабула йигей Дагуева Г1абидат йижун йиго 1903 соналда Алмахъ росулъ. Гьелъул руго ункъго васги ункъгоясги, 37 лъималазул лъималги, 56 лъималазул лъималазул лъималги. Дол зах1матал соназ г1емер къварилъи. ракъи зах1малъи бихьанилан бицунаго, рак1алде щун бицана. жиндир яц Асильбикаца эбел хведал, гьей жемизе мусру бук1инч1огон, къадалдаса бахъун шаршавалъулъ жеманилан, цоги эбелалъул жаназа жемизе жоги бук1инч1огун, хварай гьей йукъизе бихьинчи хут1ун вук1инч1о рукъов. Эбелалъул эмен Отарбиев Жамалодин рагъда т1аг1ана, вацц Къадиев Г1абдусаг1ид, рагъда хадув военный заводалде ккун вук1ана х1алт1изе. 700 чи жанир х1алт1улеб гьеб завод кьвагьун, 400 чи ракьулъе ккун хун руго. Гьелда хадуб гьеб заводалдаса к1игояв вач1ун вуго Г1абдусаг1идил рет1елги, гьесул г1арацги босун. Рет1ел бух1ун буго, г1арац эбелалъ гьел хабар бицун рач1арал к1иясего кьун буго. Вацал Къадиев Адильгере рагъда т1аг1ана, Къадиев Забит рагъда лъукъун рукъове вач1ана. Киг1ан зах1матал сонал рач1аниги Г1абидат йик1ун йиго аваданлъи бугей ч1ужуг1адан. Гьелъ саринал хъвалел рук1ун руго Гъасда бак1алъ г1олилал рак1араралъуб гьел саринал ах1ун аваданлъи гьабулеб бук1ун буго. Чиясухъ балагьун гьесул х1акъалъулъ кеч1 бахъулеб бук1ун буго Г1абидатица. Гьедин жиндирго вук1инисев рос гъасда бак1алда вихьун гьесде кеч1 бахъун буго гьелъ. Гьедин гьев хадув лъугьун, данделъун руго Мух1амадх1ажиги Г1абидатги. Гьесие аралдаса жинде бигьалъи кканилан бицунанила гьелъ, Мух1амадх1ажи лебалав чи вук1ун.Г1иц1го нахъа заманаялъ рек1елгъеялъе гьарулаанилан хурзал жинца. Махсаро-хоч1 бугей г1адан йик1ун, гьудул гьалмагъзаби рук1анила гуниял, чачанал...\nНиж гарач1валулелъуй йик1арай ясалъ абуна гьанже рак1 бух1ун бугила жидер, Г1абидатида к1оченелде долъ рахъарал дол сариналгун. куч1дул щайда жидеца хъвач1оян, дагьал церег1анцин гьелда жиндирго куч1дул к1очон рук1инч1ила. Гьей ясалъ рак1алде жого щоларищан Г1абидатиде гьикъидал, гьелъ дагьаб заманаялдасан ц1алана жиндирго цо сариналъул рак1алде рач1арал гьал мухъал\nКинан дун ч1аниги ч1еч1ин мун гьанже,\nЧ1араб ралъад г1адин г1одове вусса.\nЧ1ч1ел духъго щвеч1огун мук1урлъич1ин мун,\nТоге къват1иб лъазе къадар хъвазег1ан\nИсана Зайгьанатил г1уна 100 сон. Гьей йижун йиго 1911 соналъ Алмахъ росулъ Жиндирго халатаб г1умроялда гьелда рихьана чавнго зах1малъаби. Г1емер ракъиял рук1анилан бицана рагъул заманаялда ва рагъда хадусел соназ Алмахъалда, гьенисан гочинаридал Калининаулалдаги. Бет1ергьанчи хъулухъалда вук1ун нижее дагьабго бигьалъи бук1ана кванил рахъалъан, дица т1аде рач1арал х1акимзабазе богогьанлъиги гьабизе кколаан. Гьединлъидал ракъол соназ цогияздаса дагьабго бигьа бук1нин нижер хъизаналъейилан абизе бегьула.\nДагьаб цебег1ан т1аде щварал нижеда Зайгьанат ятана жиндирго рукъсвериялда квалквалей. Гьаб ахирисеб соналъ канлъи дагьлъун тату бахъун бугилан йик1ана Зайгьанат нижее ургъел бикьулей...Бицине бат1аго г1емержо рак1алда бук1инишха гьедин к1удияб ригьалда йигей ч1ужуг1адамалда\nЗайгьанатил руго микьго лъимал, 28 лъималазул лъимал, 54 лъималазул лъималазул лъимал. Гьел х1алт1улел руго бат1и-бат1иял хъулухъазда Мах1ачхъалаялда, Москваялда ва цогидал бак1азда, гьел киналго сахаваталл ях1 бугел г1адамал руго


Расул ХIамзатовасул баракат нижер росдаеги щвана\nИгьелдерил тарихалда кIочонареб лъалкI тарал\nГьел рукIана 1972 соналъул апрель моцIалъул ахирисел къоял. Игьали росдал советалъул иргадулаб сессиялда, планалда рекъон, гIенеккулел рукIана Игьали, Кунзахъ, ЦIаналъ, Лъанлъари росабазул культучреждениязул лъагIалил гьабураб хIалтIул хIисаб кьеялъухъ. Гьенив кIалъазе вахъарав Культураялъул рукъалъул директор МухIамадов АсхIабгIалица бицана тIоритIизе хIисабалде росарал тадбиразул хIакъалъулъ ва рехсана кватIичIого, ай май моцIалъул ахиралда ихтилат-кеп бокьулел, кечI-бакъан хириял рагIул устарзабиги кочIохъабиги жанир рахъараб росу букIинги хIисабалде босун, киса-кирего кагътал хъванги тел кьабунги, къватIир ругел росуцоялги ахIун, «Росдал къо» тIобитIизе ракIалда бугин. Нахъисеб къоялъго сессиялъул протокол, гьабураб хIукмугун цадахъ, битIана Гумбет райисполкомалъул культураялъул отделалъул нухмалъулевлъун вукIарав Бегаев ГIалиханихъе. Гьев цIакъ разилъана хIукмуялда ва тадбир районалъулго даражаялда тIобитIун лъикIилан абуна.\nДол соназда росдал советалъул председательлъун вукIарав Бибулатов СайгидгIалица бицана, гьеб тадбиралде хIадурлъулаго, цояс абунила Расул ХIамзатовги ахIизе кколин. «ХIукму ккана, Расулил гIагарав чи, Дагъистаналъул радиовещаниялъул магIарулазул студиялъул редакторлъун вукIарав СагIидов МухIамадида гьаризе Расулихъе аян», - илан ракIалдещвезабуна СайгидгIалица. Расулицаги игьелдерил гьари къабул гьабуна ва, гьесул бихьизабиялда рекъон, хIукму ккун буго тадбир республикаялъул даражаялда тIобитIизе, гьебги СССРалъ 50 сон тIубаялъе сайгъат гьабураблъун тезе, тIобитIулеб заманги 21-22 июль бихьизабизе. КватIичIого «БагIараб байрахъ» газеталда бахъун бачIана байрам тIобитIиялъул программа ва тIолалго магIарулал гIахьаллъи гьабизе ахIараб лъазаби. Гьеб тадбиралъе сценарий хъвазе ва хIадурлъиялъулал хIалтIаби тIоритIиялъе нухмалъи гьабизе Расулица Игьаливе витIун вачIана Камил Закаряев.\nБайрам тIобитIана тIабигIат берцинаб, гьава лъикIаб, лъим гьуинаб гьайбатал накIкIил рохьаз сверун ккураб игьелдерил «ГIачIила майдан» абулеб, росдадаса 3-4 километралъ рикIкIад бугеб бакIалда. КIиго къоялъ халатбахъараб гьеб букIана аваданлъиялъул ва ихтилат-кепалъул кинабго рахъ жанибе бачараблъун. Гьениб игьелдерил пандур хъвалезул къокъаялъ тIоцебе кьучI лъуна пандур хъвалезул ансамблялъе игьелдерил администрациялда гъорлъе кколеб Кунзахъ росулъа Расуловазул хъизамалъулаб ансамблялъеги. Байрамалда гIахьаллъи гьабуна тIолалго магIарул районазул ихтилат-кеп бокьулезги художествиял хIаракатчагIазул коллективазги. Бищунго хIурматиял гьалбаллъун рукIана Дагъистаналъул халкъияв шагIир Расул ХIамзатов, гьесул божарав гьудул, композитор Ян Френкель (гьесие игьелдерица пандурги сайгъат гьабуна). ЧIахIияз бицуна, гьеб тадбиралда гIага-шагарго 16 азарго чияс гIахьаллъи гьабулеб букIанилан. ГIадамал рекIун рачIарал машинабазул, автобусазул къадар 850-ялде бахунеб букIанилан, тадбирги нухда анила тIокIаб букIинаребгIан берцинго, гIахьаллъаразул разилъигун, гъалмагъир, къваригIел гьечIеб кIалъай ккечIого. ТIоцебесеб дандчIвай\n1972 соналъул 21 июлалъул радал гIужалда, чуяздаги рекIун Расул ХIамзатовасда дандчIвай гьабизе, гьесухъе рекIине цадахъ цоги чуги бачун, росдадаса 4-5 километралъ рикIкIада бугеб «Сагъри кьодухъ» абулеб бакIалде ана хараби - ХIамзал ХIосен ва Исламдибир. Росу бакьулъ, КIудияб ВатIанияб рагъда хваразе бараб памятникалда цебе дандчIвай гьабуна игьелдерица кIудияв шагIирасда. ГIисинал-чIахIиял - тIолабго росу бахъун букIана, жеги рагIун гурони, вихьун вукIинчIев гьоболасда дандчIвазе. Цересан квералги росун, хъваш-баш гьабуна Расулицаги. ХIукму-хIал цIехедал, рагъул гIахьалчи Нурудиница кигIанго гьеб дандчIваялда рекъараб гьечIониги, гIемер вихьулев чи Расул гуриланги абун, гьесухъа кумек щвеялде хьулгун, росулъ лъалъадиялъе ва хасало гьекъолеб лъадал рахъалъ бугеб къварилъи баян гьабуна. Расулицаги бажарараб кумек гьабизе рагIи кьуна.\nРасулидасан щвараб баракат\nБицен батана, пачаясул заманалда такъсир гьабун, гIайиб ккарав чи, Россиялда Сибиралде витIулеб гIадин, Игьалире ритIулел рукIаралилан. Гьедин, цо нухалда Игьаливе вачIарав чияс рокъобе битIулеб кагътида хъварабила, «жив вугин хварал бакъалда, чIагоял рагIдукь ругеб (хасало Игьалибе бакъ щоларо, росдада дандбитIун бакълъул рахъалда ругел хабзалалъе бакъ къотIуларо), гьаби риччараб, ганчIал рухьараб (хасало рахсидаса борчIараб гьой хадуб лъугьиндал, гьелда речIчIизе гамачI щун гьечIо гьесухъе, цIороялъ ракьалдехун рекIун батун), гIощтIоца цIер къотIулеб, гьагьица лъим баччулеб (хасало, киналгIаги лъиналги цIорон, лъим гьечIолъиялъ, гIурул рагIалда чIвараб цIер гIощтIоцаги къотIун, гьагьица баччулеб букIун буго рокъобе, биине) росулъ» абун. Риидал гьава-бакъ рекъараб, «кьер-кьерал нигIматазул гIор жанисан чвахулеб» курорт гIадинаб бакI бугониги, хасало гьеб гIунгутIи кидаго букIана игьелдерие. Умумуз гохIал-щобалги гIанлъун, кIкIалал, кьураби, ччукIелал ругел бакIаздасан цIулал рогIралги лъун, 9-10 километралъ рикIкIадаса бачараб лъим хасало букIунароан. 1973 соналда байбихьана гьеб лъадал мухъ, маххул рогIралги лъун, хасалоги букIунедухъ къачIазе. Доб заманалда, мугъчIвалеб бакI щулияб гьечIони, цо росдае яги магIишаталъе хIукуматалъ гьабулеб кумек цIакъго дагьаб, пайда гьечIеб букIана. Рехсараб хIалтIи гьабулеб букIана Хунзахъ МУОСалъ (Межрайонное управление оросительной системы). Гьелъул нухмалъулевлъун вукIарав Атал ХIажица абун буго жидее мугъчIваялъе букIине, Расулихъеги ун, гьесухъа цо кагъат щай босуларебин. Советалъул председательлъун вукIарав Бибулатов СайгидгIали ун вуго Расулихъе. Сала-каламалдаса хадуб цIехон буго мурад ва ракIалдещвезабун буго игьелдерил харабаз бицен гьабун букIараб масъала. Гьеб мехалда Расулица цебебахъун бачIун буго тIамач ва хъван буго ХIажихъе кагъат. Нахъа, цIалидал, ХIажихъе сала-каламалдаса хадур хъвалел рукIана гIага-шагарго гьадинаб магIнаялъул мухъал:\nИгьелдерил жамагIат гIузру бицун кIалъайдал,\nДир рекIеде тIаде мун кIанцIун вачIана, ХIажи.\nДицаги хьиндалазе, гьеб дур щулалъиги лъан,\nЩулияб рагIи кьуна, кумек гьабилин абун.\nАллагьасул рахъалъан баракат-кириги дуй,\nЖамагIаталъул рахъалъ баркалаги даимаб.\nХадубги, къо-мех лъикI гьабулаго, щиб къваригIаниги раккейила жиндихъеян абун буго Расулица.\nГьеб кагъат босун рачIиндал, хIалтIи гьабизе жидеца тIаде босилин, рогIрал нужецаго ралагьизе ккелилан абун буго ХIажица. Ана нахъеги Расулихъеян ракIалдещвезабулеб буго СайгидгIалица ва гьес жиндирго лъале-хъвалезухъеги ахIун, кумек гьабун буго хIажатаб къадар рогIразул балагьизе. Хасго кIудияб кумек гьабуна «Дагънефть» цолъиялъул генералияв директорлъун хIалтIулев вукIарав ЧIохъа СагIидов ГIабдулатIипица. МахIачхъалаялдаго къотIун, Хунзахъе рехун, гьенисан вертолеталъ рехана рогIрал хIажаталъуре. ХIажиги нахъе ун, гьесул бакIалда тарав Хочоев Камилил хIаракаталдалъун къокъабго заманалда Игьали росулъе чвахизабуна тIубараб лъар.\nГьел рукIана ункъоабилел сонал. Хабар бачIана, Расул ХIамзатов Гумбет районалде вачIунев рагIулилан. Щибаб росулъ, культучреждениязда унел рукIана хIурматияв гьоболасда дандчIваялъул мурадалда хIадурлъиялъулал хIалтIаби. КватIичIого хабар бачIана Расулихъан, жив Гумбет районалъул МелъелтIе гурев, Игьаливе вачIунев вугилан. Гьеб къоялде районалъул щибаб росулъа вакилзаби ракIарана Игьалире. ДандчIвай букIана добго, ВатIанияб рагъда хваразе росу бакьулъ эхетараб памятникалда цебе. Гьениб депутат, шагIир ва жамгIияв хIаракатчи хIисабалда гьарурал хIалтIабазул хIакъалъулъ къокъабго баян кьуна Расулица.\nХадур кIалъазе рахъарал районалъул нухмалъулез ва росабазул вакилзабаз лъикIаб къимат кьуна магIарул яхIги махIги ясбер гIадин цIунарав ЦIадаса ХIамзатил вас Расулие. Гьайгьай, кидадай гьев вихьилаян рукIарал игьелдериеги рес щвана жидее гьабураб кумекалъухъ гьесие баркала кьезе.\nХадув районалъул ва росабазул нухмалъулелгун цадахъ Расул ана игьелдерил рохьоб бугеб Аллагьасул хIикмат бихьизе (гьенир руго хасало жаниса хинаб, риидал цIорораб гьури, гьогьен ракьулъан къватIибе бачIунел картIал). Гьениб лъикIаб хIухьбахъиги гьабун, къасиялдехун гьалбадерица игьелдерилгун къо-мех лъикI гьабуна.\nПрочитано 392 раз\tПоследнее изменение Вторник, 06 ноября 2018 11:05\nДругие материалы в этой категории: « Премьера\tГIолохъанал цIваби »


Балагьун бергIорцIулареб берцинлъи буго магIарухъ\nДаим гIаздаца ккурал мугIрузул тIогьал, беричал щобалгун майданал, гъваридал кIкIалал, рохьал, гIедерал лъаралгун гIорал - гьарзаго кьун буго БетIергьанас магIаруллъиялъе берцинлъиги гьайбатлъиги. Гьеб тIабигIияб тIогьол квацIи гIадаб ракьалъе ракIгъезабулел бакънал рачунел гIадин, магIаруллъиялъул щибаб росдал ракьалда дандчIвала жидерго хасаб берцинлъигун чIахIиялги гIисиналги лъел чвахаби. Гьезул къадар аза-азар батила.\nБищунго чIахIиязул цояб ккола ЧIарада районалда бугеб Чвахило абураб чвахи. КьенсергIурул тIарада бугеб гьелъ лъим босула Гутон магIардаса. БакIалъулал гIадамазда гурони гIемер чиясда гьеб лъаларо, щайгурелъул гьенире рахине захIмалъула. Гьилиб росулъа анцIила ункъогIан километралъ бигьаяб гуреб сухъмахъалъ ине ккола гьенире. Географиялъул литератураялда тIоцебе гьеб чвахиялъул хIакъалъулъ бицен гьабун буго ХIХ гIасруялъул ахиралда гьениве щварав гIурусазул геолог ва геморфолог Н. И. Андрусовасул хIалтIабазда. Гьединго гьеб чвахиялъул хIакъалъулъ хъвай-хъвагIаял ратула советияв гляциолог Н. А. Ногинскиясул хIалтIабазулъги. Кьурул болъабазда речIчIулаго кIудияб борхалъудаса бортун бачIунеб гучаб лъел чвахиялъул гъугъайгин сас километралдаса цIикIкIараб манзилалда рагIула. Инсан хIайран гьавула гьелда сверухъ бугеб гIалхулаб берцинаб тIабигIаталъги.\nЦIакъго хIикматаблъун буго Гъуниб районалъул СалтIа росдал ракьалда бугеб чвахи. Гьединабго хIикматаб буго сулдерил нохъоде, ракьалда гьоркьан бачIунеб лъел чвахиги.\nСулдерил лъар байбихьула Кудали росдал ракьалдаса ва СалтIа росдаде гIарлъухъе щолаго ракьулъе тIерхьун уна. Чанго метралъ ракьулъанги ун лъар къватIибе кIанцIун бачIуна ва гьелъул лъугьуна анкьго метр борхалъи бугеб чвахи.\nКIикъого метралъул борхалъи буго гьебго районалъул ТIасагъуниса бачIунеб лъарал Гъуниб абулеб чвахиялъулги. ЦIорол мугIруздаса лъугьарал лъел чвахиял руго Авар, ГIанди ва Гъазигъумекдерил гIоразул тIаралъабаздаги.\nХасго берциналлъун ккола Тобот лъарал чвахиял. Гьел руго Хунзахъги Илълъаги росабазда гьоркьор. Бакъ речIчIараб мехалда, гьел чвахабазул лъел тIираби нуралъул хIубал гIадин гвангъун рихьула. Хасалил заманалда бакъуда данде кенчIолел цIорол хIубал лъугьуна. Тоботалъул чвахабазул борхалъи географикияб къагIидаялда жеги мухIканго борцун гьечIин абизе бегьула. 1959 соналда Тоботалъул чвахабазул цIех-рех гьабурав азербайжаназул географ К. Гюляца жиндирго тIехьалда хъвалеб буго гьезул борхалъи нусго метр бугин. Дагъистаналъул географ МухIамад Элдаровасин абуни бихьизабулеб буго Тоботалъул чвахабазул борхалъи лъабкъоялда анцIго метр бугин. 1985 соналда республикаялъул географаз гьарурал цIех-рехазда бихьизабун буго гьезул борхалъи кIикъоялда анцIго метр бугилан. ХIакъаб жо, лъел бортиялъул байбихьудаса ахада, лъим речIчIулеб бакIалъул хIисаб гьабуни, ункъого-ункъоялда анцIго метралъул борхалъи гьезул букIин.\nХзан гIурул чвахи буго битIахъе БежтIа росу бакьулъ. БежтIадерил мацIалда гьелда цIар буго Лъисиякьа чвахи абун. Гьеб цIакъго борхатаб гьечIо. Араб гIасруялъул кIикъоялда анцIабилеб соналъ гьелда тIад бан букIана гидроэлектростанция, амма Тоботалъул чвахабаздаса гьелъул лъим гIемераб буго.\nГьанже курорталъул комплеск балеб бугеб Макьасда рагIаллъиялдаса гIодобе буго сахъадерил чвахи, гьелдаса бакътIерхьудехун – лъегIелдерил ЧвахукьбакI чвахиги. Гьеб кIиябго чвахиялъ лъим босула ТIалакъоро мегIералъул иццаздаса. ГIахьвахъ районалъул МестIерухъ ва ТIукитIа росабазул ракьалдаги руго чанго лъел чвахаби. ЦIакъго машгьураб буго кIикъоялда анцIго метралдасаги борхатаб МестIерухъ росдада дандбитIун бугеб ГьацIакино чвахи.\nЧвахабаздалъун бечедаб буго Шамил районалъул Кьурукьмухъги. ТIасабакълъухъ росдада дандбитIун буго кIикъогогIан метралъул борхалъи бугеб Мегъугъа чвахи. Гьенирго руго Игикь ва Магъалоси чвахиялги. Гьандихъ росдал ракьалда руго Бидакъо чвахи, Гомог чвахи, Борхатаб чвахи, ХIассанил чвахи – кинабниги анкьго чвахи. НусгогIанасеб метралъул борхалъиги буго гьезул щибалъул. Могьохъ росдада аскIоб буго Чара магIардаса бачIунеб лъаралъул Игьанди чвахи.\nТIабигIаталъул берцинаб памятниклъун буго Унсоколо районалъул гьерекIдерил къварилъухъ бугеб чвахиги. Рихьуниб росдада дандбитIун бугеб Хинаб лъим абураб бакIалда бугеб чвахиялъул борхалъи бахуна лъабкъого метралде. Дагъистаналда гуребги, Россиялдаго бищун борхатаблъун рикIкIуна ГIашилтIа росулъ бугеб чвахи. Гьезулго ракьалда буго анцIила щуго метралдаса цIикIкIун борхалъи бугеб анцIила анлъго чвахи.\nЦIумада районалда ругел чвахабазул машгьураллъун руго Инхо къвари чвахи, Гьакварисезул чвахи ТIинди ва Хъварши лъаразда ругел чвахаби. АнцI-анцI чвахиял рукIана Сулахъ гIоралда, ЧIикIаб ГЭС байдал, гьайгьай, гьел хIорикье ккана.\nГьанир рехсана нижеда лъалел цо-цо чвахаби, якъинаб жо, гьел жеги гIемер руго магIарухъ. Квеш ккараб жо буго геофизикиял цIех-рехалги гьарун, гьезул мухIканаб сияхI гьабун гьечIолъи.\nХьул буго «ХIакъикъат» газеталъул цIалдолез жиде-жидер ракьалда ругел чвахабазул, тIабигIиял памятниказул хIакъалъулъ хъван редакциялде кагътал ритIилин.\nПрочитано 422 раз\tПоследнее изменение Пятница, 20 октября 2017 14:38\nДругие материалы в этой категории: « Жиндирго гIумруги кьун хвасар гьаруна цогидал\tЖаниб ракI бецIцIулеб бугониги… »\n23:34, 05 июля 2020, 49\n23:04, 05 июля 2020, 50


Хунзахъ мухъалъул Сивухъ: 400 цIаракиялъул 60 буго магIарухъ » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nКIудияб тарихалъул магIарул росу чIунтулеб буго\nХунзахъ районалъул Сивухъ буго магIарул церегосел росабазул цояб. Росдае кьучI лъуралдаса ун буго гIага-шагарго 2000-гIан сон. Жакъа къоялде нилъехъе щварал баяналги хIужабиги бицинегIан гIемерал гьечIониги, гьеб тарихалдасанги бихьула ва бичIчIула жибго росдал тарихги гIезегIан бечедаб букIараблъи.\nГъоркьсивухъ ва Макьасда\nБайбихьуда росу букIун буго гьанже Гъоркьсивухъ абулеб бакIалда. Советияб заманалда гьенир рукIана колхозалъул гIачиязул фермаги, гаражги, цоги-цоги рарал бакIалги. Гьеб росдал букIун буго насранияб дин. Банги буго росдаца 1400 сон. Цоцахъа давла бахъизе доб заманалда гьарулел рукIарал чабхъеназ гьоркьоса къотIичIого рахIатхвезабулеб букIун буго гIадамазул. Цо гьединаб рагъ ккараб мехалда, росу бухIун буго тIаде рачIарал чабхъадулаз. Гьеб мехалда гьел гIадамаз хIукму гьабун буго гьанже росу бугеб бакIалда, Щулалъул кьурда цебе цIияб росдае кьучI лъезе. ТIаде вачIунев тушманасдаса, чабхъадулаздаса цIунизе санагIатаб букIиналъ, тIаса бищун буго гьеб бакI.\nГьеб росдае тIоцебе кьучI лъун буго кьурда цебе Иманил ГIумар абурав чияс. Гьебги букIун буго насранияб тарихалъул 1410 сон. Гьедин хIисаб гьабидал, цIияб бакIалда Сивухъ росу базе байбихьаралдаса ун руго 600-ялдасаги цIикIкIарал сонал.\nГьебго заманалда ТIалул рагIалда цоги гьитIинабго росу букIун буго, Макьасдаян цIар бугеб. Сверухъ кьуру-хъитI, мегIер гьечIеб бакIалда ругел гIадамазеги захIмат букIун буго къватIисан рачIунел чабхъадулаздаса жалго цIунизеги гIумру гьабизеги. Гьеб росдал гIадамалги рачIун руго сахъадерихъе гьарун, жалги риччайин нужеда гъорлъе цIияб бакIалдеян. Гьедин макьасдиселги жидерго ракь-мулкгун рачIуна сахъадерида гъорлъе.\nСахъадеридасан лъугьун буго Лаваша мухъалъул Чуни росу\nГьелде щвезегIан гIемерго цебе, 1300 соналдаго, доб гъоркьехун бугеб росулъа лъабго гIолохъанчи витIун вуго гьанжесеб Лаваша районалъул ракьалде чуял хьихьизе. Гьел гIолохъабаз чуял чIолеб бакIалда бан буго жалго жанир рукIине гьитIинабго рукъ. Гьезул щивас жиде-жидее рукъзалги ран, гьеб бакIалда Сивухъилан цIар лъун буго. Дагь-дагьккун гьенире гIумру гьабизе рачIун руго цоги-цоги гIадамалги. ГIун буго гьениб росу. Гьелда цIарги лъун буго Чунибилан. Абула гьеб чу абураб рагIудасан бачIараб бугилан. Ахирал соназда чунисезулги сахъадерилги цоцазде тIаде-гъоркье щолеб лъикIаб гьуинлъи-бухьен лъугьун буго. Росдал къо тIобитIулелъулги чунисезул гIезегIанго гIолохъаби рачIун рукIана Сивухъе нижерги гьезулги гIахьалаб дандеруссин берцин гьабизе.\nЛолихъ магIарда эхетараб сиги гьениб цIа балел хъаравулзабиги\nРосдае Сивухъ абураб цIар бачIун буго, росдада гIагарлъухъ бугеб Лолихъ абураб мегIералъул бетIералда хъаравулзаби рукIунеб хъощда аскIоб бараб сиялдасан. Цере хъачагъаз хъамун унел рукIун руго гIиял рехъабиги боцIул рехьедги. Гьел цIунизеги, росдае хIинкъи бугони, лъазабизеги толел рукIун руго гьенир хъаравулзаби. Гьенисан, хъатиниб лъураб гIадин, бихьула сверухъ бугеб гIемераб бакI. Гьеб бакIалда цIаги бакун, лъазабулеб букIун буго росдае къватIисан хIинкъи букIиналъул хIакъалъулъ.\nЦебеги гьанжеги батIалъи гьечIо, сахъадерил руго кIудияб мегIер-гIалах, рохьал. Балагьараб мехалъ, гьаб росу бижун буго сверухъ ругел цогидал росабаздаса цебе.\nСахъадерица цIибилги гIезабулеб букIун буго…\nИнкъилаб ккун хадуб пачалихъалъ сахъадерил ракьал кьун руго ракь дагьал росабазе. Гьедин, Макьасалъул кIудияб бакI кьун буго Гостфондалъе, ОцомегIер - шатадерие, ХьундамегIер – лъегIелдерие, ЦIаригIалах – херехьдерие. Хурзал, ахал, мучIдул, харибакIал, рохьал данде росун, гьабсагIат сахъадерил буго 1300 гектар ракьул. 200 гектар буго накIкIил, махил, гьадил, бигьародул сахал рохьазул. Иццал, лъарал гIемерал, хер керчал, гIи-боцIи хьихьизе санагIатал, гIатIидал мугIрулги руго сахъадерил. Картошкадул, хIалухъадул, гьалил лъикIаб бачIин щолел хурзалги рукIана росдал. ЛъагIилухъ росдада гIагарлъухъ бугеб ЧIидатIа абулеб бакIалда руго пихъил ахал. Умумузул заманалда цIибилгицин барщулаанин гьенибилан бицен буго. МегIер-гIалах, ах-хур гьарзаго букIиналъ, лъикIаб ресалдаги рукIун руго сахъал. Сверухъ ругел росабалъаги щиб хIажалъаниги рачIунел рукIун руго босизеги хисизеги гIадамал Сивухъе. ГьабсагIатги сахъадерил мугIруздаса бачун буго ЛъагIилухъ, Харахьи, Мущули, Гьамущи, ГIоротIа росабалъе лъим.\nБазар-нухги, буртабиги, хьиталги…\nЦебе заманалда хIамузда жидерго бича-хисизе жоги босун, Хунзахъ базаралде хьиндалалги, Харахьи базаралде тIадмагIарулалги Сивухъан унел рукIун руго. Гьениб сордоги балеб букIун буго. Гьедин росдаеги гьалбадериеги пайдаяб даран-базарги лъугьунеб букIун буго кIияздаго гьоркьоб. Сахъадерил батIи-батIиял кверзул махщелал ругел гIадамалги гIемерал рукIун руго. РукIана гьел дида лъалеб заманалдаги. Росулъ букIана буртаби гьарулеб артель. Гьединго, Хундерил тIалъиялда гуребги, цоги бакIаздаги доб заманалда машгьурал рукIана ретIине квегIенал, хинал сахъадерил буртинадул хьитал. Гьезул хIакъалъулъ ракIалде щвезабулеб буго цIар рагIарав артист МахIмуд ГIабдулхаликъовас «Дир театр» абураб жиндирго тIехьалдаги.\nМадраса, мутагIилзаби, дибирзаби\nДиналъул рахъалъги сверухълъиялдаго цебетIураб, гIалимзаби гIемераб бакI букIиналъ, гIалимзабазул ватIанилан абулеб букIун буго Сивухъ росдаде. БукIун буго Сивухъ цоги- цоги бакIаздасаги цIализе лъималги рачIунеб кIудияб мадрасаги. Абула гьенив цо заманалда ЦIадаса ХIамзатги цIалулев вукIанилан.\nСивухъа батIи-батIияб заманалда вахъун вуго 60 динияв гIалимчи. Цоги-цоги росабалъ цого заманалда 26 дибир вукIун вуго Сивухъа. Сивухъ росулъа гIараб гIелму лъикIго лъалел гIалимзаби рукIун руго гIарабиязул улкабаздаги. Дамаск шагьаралда Абу-Нур университеталда дарсал кьолев вукIана МухIамаднур Сивухъи абулев гIалимчи. 2000 соналда хвана гьев. Сивухъ вукIун вуго Гъоргъочол МухIамад абулев кIудияв шайих. Гьесул букIараб рукъалъул къадалги аскIобго кидаго къунареб цIорораб лъадал иццги гьабсагIатги руго гьенир. Гьев хун вуго 1764 соналда. Гьесул хобги буго хьиндаллъиялъул росабалъе гIемераб автотранспорт хьвадулеб шагьранухлул рагIалда, ЦIалкIитIа росдада цебе. АскIобго буго гьесул яцалъул хобги. Шайихас абулеб букIун буго гьеб бакIалда нахъзаманалда гIемерав чи тIаде вачIунеб зиярат букIине бугилан.\nБагIараб армиялда данде рагъи ва 62 чIвай\nОктябралъул революциялдаса хадуб, цогидал бакIазулго гIадин, сахъадерилги гIалимзаби, Сибиралде ритIунги чIванги, лъугIизарун руго.\n1921 соналъул марталда БагIараб армиялъул аскаразда дандечIей гьабула сахъадерил жамагIаталъ. КIудияб къуваталде къеркьезе бажаричIого, росу цIунарал нахъе къала. Гьел къоязда Сивухъ росулъ чIван руго гIалимзаби, хараби, руччаби – кинавниги 62 чи. ГIи- боцIи хъвехъун, тIощел ва цогидабги хъамал гьабун, мажгиталда ва цоги бакIазда бата-батараб гьабун, кIудияб балагь гьабун буго росдае гьел аскарияз. Доб пасалъи бихьарав ГIалил ТIагьир абулевчияс гьелъул хIакъалъулъ гьабурабин абулеб кечI байбихьулеб буго гьадинал мухъаздасан:\nКъуръаби тIу-тIун ран, тIамчал рихъ-рихъун,\nХъубабщиналъуре щущахь ран руго.\nГьабсагIаталда росдал кIиялго хабзалалъ лъабкъоялда анцIгогIанасеб хIужраялъул сурат цIунун хутIун буго гIалимзабазул хобазда тIад.\nВатIанияб рагъ ва загIипазде бегараб хIалтIи\nЛъеберабилел соназда, киса-кибего гIадин, Сивухъги гIуцIана колхоз. Гьелъул тIоцевесев председательлъун вукIун вуго ГIамирмухIамадов Хочбар абулев чи. Бищунго захIматал КIудияб ВатIанияб рагъул соназда колхозалъе нухмалъи гьабуна ГIабдулаев МухIамадица. Рагъде бихьиналги ун, цоги бакIаздаго гIадин, ах-хуралъул хIалтIиги, гIи-боцIул тIалаб-агъазги тIаде ккана харабаздеги, руччабаздеги, лъималаздеги. Гьел хIалтIабаздаго цадахъ руччабаз гьарулаан буртинадул хьиталги хIалтIулаан буртаби гьарулеб артелалдаги. Цогияб къайи-цIаго гIадин, фронталъе кумекалъе сахъадерил жамагIаталъ лъеберазарго гъурущги битIана. Гьелъулъ сахъадерие баркала кьураб И. Сталинил кагъатги букIана бачIун.\nГитлерилаб фашизмаялдаса ВатIан цIунизе Сивухъа 96 гIолохъанчи ана. Гьезул 51 чияс даималъего берал къанщана рагъул байданалда.\nЦIалиги, хIалтIиги, хIаракатчагIиги\nВатIанияб рагъда цересел соназда рагьана росулъ ункъосонилаб школа. 1946 соналда гьеб сверизабуна анкьгосонилаб школалде. Школалъул тIоцевесев директорлъун вукIана МухIамадов Рашидудин.\nГьелдаса хадуб, гьоркьохъеб школаги лъугIизабун, Дагъистаналъул, Москваялъул, Ленинградалъул ва цогидалги шагьаразул тIадегIанал цIалул бакIазда лъикIаб лъайги босун, рахъана учительзабиги тохтурзабиги, инженералги, росдал магIишаталъул махщелчагIиги. Гьел хIалтIана росулъги районалдаги гурелги, цоги-цоги бакIаздаги ва жидерго мустахIикъаб бакI ккуна ва кколебги буго халкъалъул гIумруялда. Философиял гIелмабазул доктор вукIана Сивухъа МухIамадов Дибир. БатIи-батIиял гIелмабазул кандидаталлъун рахъана МухIамадов Рашидудин, ТIагьиров Насрула, НурмухIамадов Шамил ва гь.ц.\nМухIамадов Дибир вукIана партиялъул обкомалъул секретарьлъунги, Дагъистаналъул культураялъул министерлъунги, гIумруялъул ахирал соназда Шамилил фондалъул председательлъунги. ТIагьиров МухIамад вукIана республикаялъул печаталъул жавабиял хIалтIабазда. Полковник НурмухIамадов ГIабдула вукIана республикаялъул рагъулаб комиссариаталда жавабияб хъулухъалда ва магIарул чанго районалда рагъулав комиссарлъун. Жеги кIикъойилъе сонал рахинелдего полковникасул чин щун букIана Ленинградалъул рагъулаб округалда вукIаго МухIамадов КъурбангIалие ( советияб заманалда гьеб даражаялде гьеб ригьалда къанагIатавги чи вахунароан). Хадуб ДГУялъул рагъулаб кафедраялда хIалтIулеб мехалъ, гIужилав снайпер хIисабалда МахIачхъалаялда кIудияб мажгит балеб заманалда гьесде божилъи гьабун буго къилба битIун бихьизабизе. Сивухъа Будунов МухIамад вукIана Владимиралъул тракторал гьарулеб заводалъул бетIерав инженерлъун. Полковникал ХIайдарбегов ХIайдарбегги ХIайдаров ХIажиги хIалтIулел руго Дагъистаналъул жанисел ишазул идараялда.\nЧIунтулеб буго росу…\nГьанже кинабго хисараб, лъезе цIар лъалареб заман бачIараб мехалъ, тIаде гIолел гIелазул гIемерисел унел руго гIатIиракьалде. ГIадамазул къадаралъ районалда гьоркьохъеб ро- сулъун букIараб Сивухъ гьанже хутIун буго лъабкъого цIараки. МахIачхъалаялдаги, цоги шагьараздаги, ГIараниги, хъутаналдаги – гIаммаб куцалда сахъадерил буго ункънусго цIараки. ЧIунтулел руго умумуз кIудияб захIматги тIад инабун хIалтIизарурал хурзал, гIи-боцIиги дагьлъун, чIороголъулел руго мугIрул. Гьелъ хасго ракIунтизабула нижер – харабазул. Росулъ хIалтIизе бакIал гьечIолъиялъги, гIи-боцIи хьихьун, гьелъ кьолеб хайир гьечIолъиялъги унеб буго жидеего магIишат гьабизе санагIатаб бакIалде тIаде гIолеб гIел.\nСивухъ росдал тарих гIезегIан бечедаб буго. Гьелъул бицун хасаб тIехь хъвазе цебего заман щун буго. Гьединал тIахьал магIарул цоги цоги росабазул гIемер руго. Дица гьанир рехсон толел руго кIвар бугел гIадал цо-цо хIужаби.\nАвтор: ГIабдулпатахIил КъурбангIали\n» Ракьул мацI лъазабизе ккола


«Гьединал чIвай-хъвеязе кинабгIаги ритIухъгьари гьечIо»\nБуйнакск мухъалда гьаб соналъул май моцIалъ ккараб чIвай-хъвеялда сверухъ цIех-рех рагIалде бахъун буго. Гьеб кколеб буго «Намус цIунун» абулел чIвайхъеязул цояб. Кинаб къимат кьолеб гьединал такъсиразе къануназ ва шаргIалъ?\nБуйнакск мухъалъул ЧIикIаб росулъа чияс жиндирго яцгIал чIваялда хурхун цIех-рех рагIалде бахъун буго. Гьедин лъазабулеб буго Дагъистаналъул цIех-рехалъул коммитеталъул сайталда.\nЦIех-рехалъул идараялъул баяназда рекъон, 2014 соналъул май моцIалъ, Буйнакск мухъалдаса 31 сон барав чи ЧIикIаб росулъе жиндирго яцгIалалъухъе вачIун вуго.\nГьениб гьелъул гIадамазда рекъечIеб хьвада-чIвади букIиналда тIасан ккараб кIалъаялъул хIасилалда гьес чанго нухалъ нус чIван буго.\nЩварал ругъуназул хIасилалда 25 сон барай гIадан хун йиго. Полициялъул хIалтIухъабаз ккуравго такъсирчи мукIурлъун вуго жинхъа ккараб жоялъе. «Эркенлъи» радиоялъухъе щварад баяназда рекъон, чIварай гIаданалъул нахъе хутIун буго кIиго лъимер; цояб лъагIелгун бащдаб бараб.\nЦояб, эбел чIвараб мехалъ 2 анкь бараб букIараб. ЧIваялъе гIиллаги ккун буго, гьеб лъимадул инсуца чIваралъул вацгIаласда лъимер лъилали жинда лъаларилан аби. Амма экспертизаялъ бихьизабун буго кIиябго лъимадул эмен гьев вукIин.\nТакъсирчиясде «ЧIвай-хъвеялъул» гIайиб гIунтIизабулеб буго. Гьеб кколеб буго «Намус цIунун» гьарурал чIвай-хъвеязул сияхIалдаса цогиги иш.\nТIубараб Кавказалдаго гьеб тайпаялъул чIвай-хъвеязул сияхI соналдаса соналде цIикIкIунеб бугин баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе адвокат Исрапил Гададовас.\nГьесул баяназда рекъон, гьеб тайпаялъул такъсирал кколел руго бищун захIматал, щайгурелъул гьезда гъорлъ цо такъсиралъул рахъ гуребги, гьединго яхI-намусалъул рахъ букIиналъги.\nИсрапил Гададов:«Ясал, яцал, чIужу чIвай гьелъие кинабгIаги ритIухъгьари букIине бегьуларо. ЦогIаги гьединаб такъсир гьабурав чи цIуни адвокатаз киданиги тIаде босуларо. Гьел такъсирал цIех-рехалъул идараялде ккечIого рукIунаро.\nГьезие тамихIги гьабула. Дагьаб цебегIан Кизилюрт шагьаралда цо чияс жиндирго яц ва кIиго гьитIинаб лъимер чIваялда хурхун букIана диван. ТаамихI гьабун гьесие гIумруялъул къоял лъугIизегIан туснахъ гьави бихьизхабуна. Гьеб битIарабги буго.\nЦогиялги гьел тайпаялъул такъсирал цере къан толел рукIун ратаниги, хъизамалъ къватIибе лъазе бокьичIого, гьанже гьел ишал рагIалде рахъинарула ва тамихIги гьабула. Амма гьеб суал цIакъ захIматаблъуг бихьула дида».\nАдвокатас баян гьабуна, дагьаб цебегIанги цо гьеб тайпаялъул лъугьа-бахъин ккун букIанин. ГьитIинай ясалда хIал гьабун буго. Гьей вацаз чIван йиго. ЦIех-рех байбихьидал, балугълъиялде яхинчIей ясалда хIал гьабиялда хурхун гьеб гьабурав чиясде гIайиб гIунтIизабулеб букIун буго.\nАмма гьесул рахъалъ ясалъул рахъалде тIаса лъугьин гьарун ритIун руго имамзаби ва батIиял диниял церехъаби. Гьел тIасалъугьун иш биххун буго.\nМаслихIат гьабизе ахIулаго гьез хIал-зулму гьабун бугин абларила. БатIияб абулила гIилла. Гьелдина бхIакъикъат лъан рухIиял церехъабиги гьединаб бакIалда маслихIаталъе унарилан баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе РухIияб идараялъул Къануназул бутIаялъул вакил МухIамад ГIабдурахIмановас.\nМухIамад ГIабдурахIманов: «МаслихIат гьабизе уна, квешаб бакIалде иш ккечIого букIине. Масала, хIукму ккун букIана ясал хъамураб бакIалде инчIого рукIине. Гьедиин цо имамас абуна ясбер гIадин цIунарал ясал хъамулел ругила имам витIун иш тIубалин.\nГьелда тIад рекъон вукIана ГIалимазул маджлисалда , баракат нилъее щваяв СагIид-Афандиги. ХIал-зулму гьабураб бакIалде унаро маслихIат гьабизе, амма гьез гьедин абичIого батIаго абул, кьал ккун бугин.\nТIубараб бутIа буго РухIияб идараялда МаслихIаталъул бутIа абулеб. Гьенир руго киналго миллаталъул чагIи. Даргиялги, нугъаялги, магIарулалги, цогиялги. Гьез гьединал лъугьа-бахъиназул халгьабула».\nХIасил калам, «Намус цIунун» гьарулел чIвай-хъвеял ритIухъ гьарулел гьечIо я шаргIалъ, я къануназ. Унгояб намус-яхIалъул къануназда рекъонги гьелъие кинабгIаги рутIухъгьаби гьечIо.


БИЧУН БОСУЛЕБГИ, БОСУЛАРЕБГИ... - 9 Апреля 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2017 » Апрель » 9 » БИЧУН БОСУЛЕБГИ, БОСУЛАРЕБГИ...\nБИЧУН БОСУЛЕБГИ, БОСУЛАРЕБГИ...\nЦо пуланав чиясухъа жавгьар ун буго ралъдалъе бортун. Гьесда рак1алде ккун буго гьеб къват1ибе бахъизе. Босун гелгун байбихьун буго ралъад къват1ибе т1езе. Ралъдалъа баккун бач1ун буго ралъдал pyxl. Гьелъ г1олохъанчиясда гьикъун буго дуца щиб гьабулеб бугебин. Гьес жаваб кьун буго ралъад къват1ибе ч1ехьолеб бугин, жиндирго жавгьар къват1ибе бахъизеян. Ралъдал рух1алъ т1индасаги босун нахъе кьун буго г1олохъанчиясухъе жавгьар. Инсанасул г1адаллъиялдаги хъант1иялдаги гурх1ун буго ралъдал pyxl.\nГьаб биценалъул цойгиги маг1на буго, бечелъиялъе г1оло инсанас гьабулареб жоги толарин, щиб бугониги гьабулев чиясе кумекги камуларин абураб. Г1арабазул аби буго х1аракаталъулъ бук1унин баракатин абураб. Г1арабазул гьеб баракатин абураб раг1и раг1арабго, бищунго нилъеда цебе ч1ола бечелъи, рес рекъей, гьарзалъи, рах1атаб г1умру. Щиб жо кколеб инсанасе гьеб бечелъи? Г1емерисезе гьеб ккола хъулби, боц1и-панз, хириял машинаби, самолетал, жавгьар-якъут, бокьараб мехалда бокьараб бак1алде ун х1ухь бахъизе рес, зах1малъила гьабсаг1аталда бечелъиялъ кьолеб щинаб жо цебе т1амизабизе. Ц1акъ г1емерал руго гьел-х1ажатханаби гьарулел руго меседил, рокъоб хьихьараб гьойдуе миллионал долларал кьолел руго ва гь.ц. Киназего-бечедасеги мискинасеги, бихьиназеги, ц1уязеги х1ажалъулеб буго гьеб г1арац абураб жо. Нилъее гьеб г1арац бихьулеб бак1алда бугони, гьелъухъ хал гьабун рук1инецин бокьула. Дагьабги лъик1 бук1инаан гьелда т1аде ралагьарабго гьелъул мах1 ч1валебани. Гьелъухъ балагьун нилъеца цебе ч1езабула гьелъул кумекалдалъун гьабизе к1олебщинаб жо. Амма къанаг1атги чи ватиларо гьелдаса г1ет1ул мах1 ч1валев, г1арцуда гъорлъ бугеб маг1у, гьелда ругел бидул т1анк1ал рихьулев. Лъида лъалеб нилъехъе щвараб гъурущ чан чиясул кодоб бук1араб, кин гьеб гьесухъе щвараб, гьеб гъурущ зах1мат бихьарабищ, мискинасухъа бахъарабищ, чи ч1ван щварабищ, бикъун щварабищ. Нилъеда гьеб лъаларо. Амма бокьула нилъее гьеб-жеги дунялалда цониги чи вижун ватиларо гьанже г1елин дие гьаб бечелъиян рак1алдеги ккун хварав.\nДунялалда бищунго цебе г1арац киб бак1алда бижарабали бицине зах1малъила. Мисалалъе, Эцталин абулел г1азул муг1рузда археологазда батун буго ц1орораб жаназа. Гьеб жаназаялъул хал-шал гьабулаго хъатикь къан ккун батун буго пахьул гьабураб кесек, нилъер маххул гъурщида релълъараб жо. Щуазарго соналъ цеве хварав чиясул хъатикь къан ккун батун буго гьесие бищунго хирияб жо-г1арац.\nЖакъа нилъер г1емерисезухъ кодоб ккун бугеб г1арцуда ц1ар буго «рубль» абураб. Цебе заманалда г1урусаз г1арцул бакIалда х1алт1изабулеб бук1ун буго г1анк1ил, царал, ва цогидал рух1ч1аголъабазул ц1око. Мисалалъе хьитал росизе ккани, г1ощт1оца бащдаб къот1ун ц1око кьолеб бук1ун буго хьитазухъ. Къот1изе абураб раг1и г1урус мац1алда ккола «рубить»-ин абураб раг1и. Гьелдаса бач1араб буго жакъа нилъ т1ад рагъулеб рубль абураб жоги. Хадуб пахьул, г1арцул, маххул г1арац гьабизе лъугьараб мехалда, гьелда т1ад суратал рахъизе байбихьана. Бищунго мукъсанаб резил кесекалда бахъана кодоб хечги ккурав, копьеги ккурав чот1ахъанасул сурат. Гьеб «копье» абураб раг1удаса бач1араб буго, нилъеца х1азеги х1алареб гьеб «копейка» абураб раг1иги. Амма гьеб «копейка» х1ач1ого бегьулеб раг1уларо, гьелъ ц1унараб жо раг1ула гьеб «рубль» - ян абураб жоги. Цойги буго нилъее рубилалдасаги хирияб «доллар» абураб жо. Гьеб ккола немцазул paг1и. «Талер». Немцал Испаниялда ругеб мехалда гьез х1алт1изабулеб бук1ана гьеб талер ва гьениса ккана Америкаялде, гьениб хисана «доллар»-ин абураб paгlyде. Къват1ибехун иш гьедин бугониги, нилъер умумузда гьеб г1арац щибали лъалароан. Ханзабазухъ бук1араб батани гурони, мискинхалкъалъухъе киса гьеб щвелеб? Ц1уралъухъ ц1ун абураб кици буго маг1арулазул. Гьелъул маг1на ккола къали, сах1 ц1ураб ролъухъ данде гьедиг1анго баг1аргьоло кьелин абураб. Гагарин космосалде воржанхъилев вук1ана, нилъер г1адамал г1анк1удал ханал хисулел, пихъихъ нису хисулел рук1ана. Доб заманалда нилъее гьеб х1ажатги бук1инч1о, пихъ бичулесе гьанги щолаан, гьан бичулесе пихъги щолаан. Нилъер ракьалда г1арац ц1ик1к1ана г1урусазда цадахъ. Амма ц1ик1к1ана ханзабахъ, нуцалзабахъ, шамхалазухъ-г1адатияв мискинчиясе щвеч1о гьеб. Г1урус пачаяс г1емераб гlapaц реххана нилъер гьанибе ва жакъа къоялде щвезег1ан реххулебги буго. Толел гьеч1о нилъ Россиялъ рубилал камун. Амма нилъеца, нилъерго чанк1к1иялъ батила, гьезул г1арцудаги г1арабазул ц1ар лъун буго гъурущилан. Г1урус пачаясул г1арцуца чанги кьварарав маг1арулав кверде росана. Кверде росана ханзаби, нуцалзаби, шамхалал. Кверде росана имамасул сверухълъи. Гьеб г1урус рубилалъ чанги чи гъоркье реххана нилъер, чангияс рек1к1 гьабуна. Амма кинаб батаниги бокьула нилъее гьеб г1арац. Гьаб хабар бицунев диеги бокьула, гьелъухъ г1енеккарал нужееги бокьула. Киг1ан баракат гьелда бук1унарин абуниги, гордухъа къват1ибе гьеб балев чи нилъеда ватиларо. Газеталда цо рич1ч1уларел жал хъван ругин, дагьабги щула гьабун бахчизе лъугьина. Гьеб г1арцуца г1емераб жо гьабуна нилъер гьаниб. Г1урусазул г1арцуца шагьарал, росаби рана, нухал гьаруна. Цебе, «ма»-илан кьезе рубилал гьеч1еб мехалда, кин г1адамаз жамг1ияб иш т1убалеб бук1араб? Х1алт1улаан киридахъ. Х1алт1изеги киридахъ х1алт1улаан бищунго х1алакъал г1адамал, ч1инкьизарун бералгун ва гьекъолаго лъимгун. Жакъа киридахъ х1алт1улел г1адамал гьеч1о, кинабго г1арцуца гьабула. К1удияб гьунар буго жакъа г1арцул. Мисалалъе, гьаб макъала дица хъвалаго, лъида лъалеб чан чияс чамасе рищват кьурабали? Лъица лъие щиб бичарабали? Яс гьаризе араб бак1алда киг1ан кьурабали? Лъида лъалеб г1арцул бажариялъ метер хъулухъалде щив вач1инев ва щив нахъе иневали? Щиб лъалеб къаси г1арац щив ч1вазе лъихъе кьурабали? Унтарай эбелалъе кумек гьабизе чан чи ватилев кодор кепкалги ккун вортанхъилев? Г1арцуца гьабулеб бугебщинаб жо кинабго бихьулебищ гьеб бугеб? Бихьулеб буго. Цо бат1ияб машина бихьани, яги хъала бихьани гьикъула гьадаб лъилали. Бицуна лъилали. «Гьааа...» - илан абула. Киназдаго бич1ч1ула кисан щибали.. Цебеги бич1ч1улеб бук1ана, гьанжеги бич1ч1ула. Г1арацги бечелъиги лъик1аб жо буго. Лъик1аб буго, гьелъ аск1ов вугев мискинчи инжит гьавулев гьеч1они, гьесухъа буголъи бахъулеб гьеч1они. Г1арац квешаб буго, мискинчиясул васги къват1ив тун, лъайги гьеч1ев жиндирго вас гьелъ медакадемиялде лъугьинавулев вугони. Гьев васасе жиндиегоги квеш буго, халкъалъеги квеш буго. Г1арац квешаб буго рит1ухълъи хвезабизе г1оло судалда х1алт1улеб бугони. Гьелъ гьунарго гьеч1ев чи хъулухъалда толев вугони. Нилъеца рехсана церехун г1арцул кумекалдалъун гьаризе к1олел г1емерал лъик1ал ишал. Г1емераб жо гьабизе к1ола г1арцуда, амма...\nК1ола к1удияб мина базе, гьениб жаниб рах1ат ва х1алхьи босизе к1оларо.\nKloлa дунялалда лъик1аб бусен-къайи босизе, макьу босизе к1оларо.\nГ1арцуда к1ола дунялалда бугебщинаб библиотека босизе, г1акълу - к1оларо.\nК1ола бокьарай ч1ужуг1адан йосизе, рокьи-к1оларо.\nБокьараб дару босизе к1ола, сахлъи-к1оларо.\nБокьанаг1ан лагъзал росизе к1ола, амма гьезул дудехун адаб-к1оларо.\nБокьараб квен босизе к1ола, аппетит босизе к1оларо.\nБокьарав судияв восизе к1ола, рит1ухълъи - к1оларо.\nБокьараб музыкалияб алат босила дуца, макъан босизе к1оларо. Х1асил-калам, дунял к1ийиде бикьизе бегьулеб буго-бичун босизе к1олелдеги, к1оларелдеги.\nИнсанасул к1одолъиги нилъеца борцине бегьула гьесухъ бугеб бичун босизе бегьуларебщинаб жоялъухъ балагьун, инсанасул адабги нилъеца гьедин гьабула. Бичун босизе бегьулареб щинаб жоялде гъорлъе гlapaц, лъугьунеб гьеч1они, лъиениги щибниги къварилъи бук1унаро. Г1арац лъугьани макъан бичун босизе, адаб бичун босизе, талих1 бичун босизе, к1оларебщинаб жо гьабизе, гьелъ рачуна нилъ балагьазукье. Амма киг1ан лъица щиб бицаниги нилъее г1арац бокьула. Гьеб г1арцуда аск1об г1акълуги бугони, гьеб дагьабги ц1акъ бокьула. Г1арцуда аск1об ч1ух1иги, г1амал к1одолъиги бугони, нилъеда гьеб рихуна.\nЦо философ вук1ун вуго харил кьибил кваналев. Аск1ове вач1арас абун буго, дир хважаинасда цеве х1алт1улев вук1аравани, дуца гьеб харил кьибил квине ккелароанин. Философас жаваб кьун буго, дица г1адин харил кьибил кваналеб бук1арабани, мун хважаинзабазда цеве х1алт1изе ккелароанилан. Гьеб пикру бич1ч1улел г1адамалги руго нилъер. Щибха кколеб унго-унгояб бечелъи? Бищунго к1удияб бечелъи буго бугелда рак1 рази гьабун ч1ей, бугелда г1ей гьабун ч1ей. Кьунщиналъе щукруги, щванщиналъе реццги гьабун вук1ине лъай.


Инсанасул ихтиярал, Декабрь 30, 2013\nИтни къо 30 Декабрь 2013\nИзну гьечIого яргъид гIуцIаралгун тунка-гIусиял, хасаб операция, чIваял – гьединал лъугьа-бахъинал ккана гьал къоязда Хасавюрт мухъалда.\nБукIине бугищ Дагъистаналда рагъ?\nИсана Сочиялда Олимпиадаялъул хIаял лъугьун хадуб Дагъистаналда рагъ букIине рес бугин абурал харбал къойидаса къойиде гIемерлъулел руго республикаялда. Руго рагъ букIине гьечIин, амма ахIвал-хIал хисизе бугин рикIкIунелги.\n«ХIизб-ут-ТахIририщ» цоги хIаялищ?\nДагъистаналда цо къоялда жанив полициялъ ккун вуго 52 чи. Къуватал идарабаз лъазабулеб буго гьел ругин Россиялда гьукъараб ХIизб-ут-ТахIрир абураб экстремистияб гIуцIиялъул чагIийин. Жалго ккураз абулеб буго рехсараб гIуцIиялъулгун жидер бухьен гьечIин, кквеялъе гIилла бугин Москваялдаса адвокат Мусаев Мурадил рахъ ккураб митингалда жал гIахьаллъийин.\nИнсанасул ихтирал цIуниялъул къоялъ Россиялъулги цогидал улкабазулги шагьаразда тIоритIана батIи-батIиял акциял, митингал, данделъаби. Амма гьел рукlинчlо Дагъистаналда.\nКилщазул расеналги рахъун нахъе риччана\nКилщазул расеналги рахъун сардилъ рокъоре риччан руго гьал къоязда Унсоколо мухъалъул Временный росулъа мажгиталъуса рачун ун рукIарал гIадамал. Цо-цо баяназда рекъон, гьезда гьоркьор низам цIунулез ралагьулел рукIун руго Шамалда рагъулел рукIарал дагъистаниял.\nДагъистаналда ккун вуго 50 гIанасев чи\nДагъистаналда низам цIунулез ккун вуго 50 гIанасев чи. Цо-цо баяназда рекъон, гьел рукIун руго 29 ноябралда МахIачхъалаялда Мосвкаялдаса адвокат Мусав Мурадил рахъккун тIобитараб митингалъул гIахьалчагIи. Амма низам цIунулез гьел кквеялъе бугеб гIилла баян гьабун гьечIо. Полициялъулаз вачун ун вукIаразул цояв нахъе виччан вуго.\nТIелкьадерица вагьабиязда росу тезабулеб буго\nШамиль мухъалъул ТIелекь росулъ ахIал-хIал хIалуцун буго ахирал къоязда. Росулъ бакIалъул гIолилаздасан гIуцIулел руго низам цIунизе хасал къукъаби ва жамагIаталъ росу теян лъазабун буго гьенир гIумру гьабун ругел вагьабиял абулел чагIазда. Гьеб киналъего гIиллалъун ккун буго араб анкьалда росдал бегавул чIвай.\nХIамзатовал чIваялъул ишалъул хал гьабизе буго нуцIбиги къан\nГъизляралдаса ункъго вац ХIамзатовал ва гьезул яцалъул вас чIваялъул ишалда тIасан иргадулаб данделъи тIобитIана Дагъистаналъул ТIадегIанаб диванханаялда. Гьеб данделъиялда ккараб гъалмагъир сабаблъун диванчияс хIукму къотIана диваналъул процесс къараблъун гьабизе. Диваналде гьанже ричазе гьечIо чIваразул ва гIайиб гIунтIизабулезул гIагарал чагIи, журналистал ва цогидал г1адамал.\nЭркен гьаруларел харачIиселги гендерие кьурал номералги\nЧанго къоялъ цере туснахъ гьарурал Унсоколо мухъалъул ХарачIиса гIадамал рухулел ругин ва жидеда гьел рихьизе толел гьечIин ахIи балеб буго гьезул гIагараз. Щугоялги риччан, жеги щугоги чи хутIун вуго туснахъалъув.\nПолициялъул бакIалда жамгIияб низам цIунулел\nДагьалъ цебе МахIачхъалаялда аскIоб Ленинкент росдал мажгиталда аскIоб букIараб тунка-гIусиялда гIахьаллъана кодоб ярагъги бугел, халкъияб низам цIунулел къокъаби. Цо-цо юристазул пикруялда рекъон гражданиял гIадамазухъе ярагъ кьей къануналда данде кколаро. ЖамгIиял хIаракатчагIаз рикIкIунеб буго гьединал къокъабаз тунка-гIусиязе квербакъизе бугин.\nАхираб заманалда хIалуцун буго Ленинкенталъул мажгиталда сверухъ ахIвал-хIал. Щиб гьелъие гIилла - динищ, миллатчилъийищ, ялъуни лъилалиго провокациялищ? Гьел суалазе жавабал кьуна 20 ноябралда МахIачхъалаялда тIобитIараб данделъиялда.


ДРялъул хIукуматалъул председатель Артем Здунов щвана ДРялъул печаталъул ва информациялъул министерствоялде\nАртем Здуновасги печаталъул ва информациялъул министрасул ишал тIуралев Рашид Акавовасги бицана республикаялъул СМИязул кумекалдалъун пачалихъияб политика гIумруялде бахъинабиялъулги церечIарал масъалабазулги хIакъалъулъ.\nРашид Акавовас бицана республикаялъул газетаздасан кьолел макъалабазул аслиял темабазул хIакъалъулъ. Гьесул пикруялда рекъон, миллиял мацIазда рахъулел газетаз квербакъула халкъазул гIадаталги, маданиятги, тарихги цIунизе ва гьезул кьучалда халкъал гъункизариялъеги терроралдегун экстремизмалде данде къеркьеялъеги.\nАртем Здуновас абуна, жалго бетIергьанал СМИяздасанги пачалихъияб политика гIумруялде бахъинабизе хIаракат гьабизе кколин. Гьел сурсатазул кIудияб кIвар бугинги абун, гьадин абуна премьер-министрас: «ЖамгIияталъул пикру куцалел киналго СМИязгун хIалтIизе ккола. ГIадамаз цIикIкIараб божилъи гьабула социалиял гьиназде. Амма гьиналгун хIалтIулел СМИязул къадар жеги дагьаб буго».\nПрочитано 247 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 12 марта 2018 14:37\nДругие материалы в этой категории: « 7,2 миллиард гъуршил багьаяб\t«Хваразул рухIазеги» кьолеб батана »