Тохтур Гунашев Марат эркен гьавун вуго\nМахIачхъалаялъул Советский мухъалъул диванхана\nМахIачхъалаялъул Советский мухъалъул диванханаялъ 6 маялда ритIухъги гьавун туснахъалъуса нахъе виччана тохтур Гунашев Марат. Гьесда гIунтIизабулеб букIана инзу гьечIого яргъидгIуцIаразулгун бухьен букIиналъул гIайиб. Гунашев ккун вукIана 2012 соналъул 28 ноябралда азарханаялда жанив операция гьабулеб бакIалда. Доб мехалда гьесда гIунтIизабулеб букIана МахIачхъалаялъул полициялъул бутIаялъул нухмалъулев чIваялъул ишалда хурхен букIиналъул гIайиб.\nДиваналъ тохтурасда щибниги гIайиб гьечIин чIезабуна ва гьенисанго къватIивеги виччана гьев.\nТалат къоялъ МахIачхъалаялъул Советский мухъалъул диванханалъул хIукмуялда рекъон эркен гьавуна, изнугьечIого яргъидгIуцIаразе кумек гьабиялъул, гIайиб гIунтIизабулев вукIарав тохтур-анестезиолог Марат Гунашев.\nГунашев Маратил адвокат МухIамадов Заурица «Эркенлъи» радиоялъе бицана, диванчи Къурбанов Шамилица, тохтурасда щибго гIайиб гьечIин лъазабунила ва гьениб диванхалаяллъул залалдасанго къватIивеги виччанила гьевилан.\nМухIамадов Заур: «Маратица гьабуралъулъ щибниги такъсирияб иш букIинчIила, гьесде гIунтIизарулел рукIарал гIайибалги мекъи ругинги лъазабун диванчияс, гьеб бакIалдасанго къватIиве виччайин гьевилан абун хIукму къотIана. Гьесда гIайиб гьечIеблъи лъалеб букIаниги ахиралде щвезегIан гьев эркен гьавилин абураб хьул бугониги, божилъи букIинчIо. Кинха божилъи букIинеб щибниги гьечIеб бакIалда чаналиго гIайибги гIунтIизабун, гьесул террористги, наркотикал ричулев чиги, чIвадарухъанги вахъинавун вукIиндал, амма лъица щибилан абуниги, кинаб гIазаб кьуниги Марат гьел жинде гIутIизарулел ругел гIайибазе мукIурлъичIо. Гьес киса-кибего ва щибаб нухалъ жинда щибго гIайиб гьечIин абулаан, жакъаги, диваналъ хIукуму къотIилалда цебе, гьесие ахирисеб рагIи кьун хадуб Маратица лъазабуна жив гIайибияв гьечIин ва жив эркен гьавейилан гьарана».\n20I2 соналъул 28 ноябралда МахIачхъалаялъул полициялъул бутIаялъул нухмалъулев МухIамадов АхIмад чIваялда щаклъи бугинги абун, операция гьабулеб бакIалдаса вачун ана МахIачхъалаялъул кIиабилеб азарханаялда анестезиологлъун хIалтIилев вукIарав Гунашев Марат. Гьесдаго цадахъ ккун вукIана цойти тохтур ХIасанов Шамильги. Гьел ккурабго къоялъ кIиязулго рокъоб чIухьги бана къуваталъул идарабазул вакилзабаз. Чухь балаго низамцIунулезда Гунашевасул рокъоб наркотикалги ратун рукIана, гьесул гIагарлъиялъ лъазабуна гьел полициялъулаз жидецаго реххарал жал ругилан. Гьебго чIухь балеб заманалда ХIасанов Шамиль жидеде кьвагьданин, гьединлъидал гьесде данде кьвагьдезе кканин жалгийиланги абун жиндирго рокъов чIван реххана ХIасанов Шамиль. Гьесул адвокатас ва гIагарлъиялъ лъазабулеб букIана гьев лъидениги кьвагьдечIила, низамцIунулез жидецаго чIвазеги чIван гьесул жаназа рокъобе бачIанила, гьедин жидецаго гьабураб-тараб бахчизелъун ХIасанов данде кьвагьдезе лъугьиналъ чIвазе кканин абун лъазабулеб бугила низамцIунулезилан.\nГьедин низамцIунулезул хIалтIудаса рази гьечIолъи загьир гьабун, гьез къануналде данде кколарел ишал гьарияда хурхун ва цIех-рех букIине кколеб хIалалъ гьаблуеб гьечIинги абун тохтурзабазул гIагарлъиялъгун адвокатаз кагътал Дагъистаналъул тIалъиялдаса Россиялъул нухмалъиялде щвезегIан хъван руго, амма гьезул щибниги пайдаги ккун гьечIо, гьезул рагIабазда рекъон.\nХIасанов ва Гунашев такъсирчагIилъун рахъинаризе къваригIун букIанила ХIасановасул йикIарал йокьулелъейилан абураб баянги кьолеб букIана гьезул гIагарлъиялъ. Гьей гIаданалъе къваригIун букIанила Шамилица жий ячине, амма гьейги реххун тун гьес Гунашевасул яц ячанила. Гьединлъидал гьелъ жиндирго лъай-хъваялги хIалтIизарун Гунашевасдаса ва ХIасановасдаса рецIел босанилан.\nМухIамадов АхIмад чIвай гуребги Гунашев Маратиде изнугьечIого яргъидгIуцIаразе кумек гьабиялъул гIайибги гIунтIизабун букIана. ЦIех-рехчагIаз лъазабулеб букIана гьес чанги унтарал «рохьилазе» кумек гьабулеб букIанилан, гьес наркотикал ричулел ва хIалтIизарулел рукIаниланги. Амма адвокат МухIамадов Заурил рагIабазда рекъон гьел киналго гIайибал Маратидаса тIаса рахъун руго. Щибго гIайиб гьечIев чи лъагIелгун бащадалъ туснахъалда тIамуралъухъ ва гьелъул хIасилалда гьесул сахлъиялъе кIудияб зарал ккеялда хурхун компенсация тIалаб гьабизе бугебищин ва гьел къуваталъул идарабазде данде гIарза хъвазе бугебищин цIехедал, Заур МухIамадовас «Эркенлъи» радиоялъе бицана, диваналъ хIукму гьабун хадуб I0 къо инчIого жидеца кибениги гIарза хъвазе гьечIила. Диваналъул хIукмуялдаса разигьечIолъиги загьир гьабунила, гьелда тIасан жидеца гIарзаги хъвазе бугин лъазабунила прокуратураялъ, гьединлъидал гьез гIарза хъвалищали бихьизегIан жидеца кибениги щибниги хъвазе гьечIилан.\nТохтур Гунашевасул иш Дагъистаналде кьун буго\nГунашев: «Гьечlеб мехалда гlайиб ургъизейищ кколеб?»


Имамасул рагIаби руссун руго къедал риххизарулеб къуваталде\nDagestan / Urma village\nДагьаб цебегIан Лаваша мухъалъул Урма росулъ гIадамаз тIаде ракIарун чанго чиясул ралел ругел ва ран лъугIарал минаби риххун руго. Росулъ балеб бугеб цIияб мажгиталда цере рукIарал бакIал риххиялъе гIиллла букIанин гьел мажгиталъул ракьалда ран рукIинин абулеб буго имамас. ГIадамаз баян гьабухъе, гьел ракьал гIадамазухъе бетIергьанлъиялде кьуралдаса 20 гIанаб сон ун буго.\nYoutube сурсаталда баккараб «Имамас буюрана» абураб видеоялда сверухъ негативиял пикраби загьир гьарулел рукIана социалиял гьиназул гIахьалчагIаз. ГIадамаз минаби риххиялъе кинал гIиллаби рукIаралали баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе Урма росдал дибирас. Гьесул баяназда рекъон, гIадамаз риххизарурал бакIал кколел руго хIакъикъаталдаги мажгиталъе кьураб ракьалда рарал. ТIуран ран лъугIарал минабазда квер хъвачIила, гьелги мажгиталъул ракьалда рукIаниги. Чанго нухалъ полициялъуласда лъазабун хIасил ккечIеб мехалъ, гIадамаз жидецаго чIезабунила ритIухълъийин баян гьабуна гьес.\nКъурбан: « Минабиги рукIинчIо гьенир, гьенир рукIана цо-кIиго метра бугел къадал. Гьел ран рукIана мажгиталда цере. Гьел риххана, гьенирго ран минаби рукIаниги, гьезда квер хъвачIо. Рагейин гьеб бакIалда къадалилан чанго нухалъ абуна нижеца, амма гIин тIамичIо. Хадуб, гьеб бакIалда хIакъиъкиял гурел документал гьарулел рати лъайдал гIадамазул ццим бахъана. Ункъо- щуго чи вуго гьенив , гIадамазда данде рахъарал,гьез гьеб бакI гуребги, 30-40 гектар бугеб хIарималъул бакIал ккун руго жидеего. Нижеца щибго къануналда данде кколареб жо гьабуларо. Нижеца гьел къадал рай чIезари тIалаб гьабун, кагъат Лавашабе хъван гурого чIезецин гьабичIо гьеб. Хадуб цинги гIадамазул ццим бахъана».\n2011 соналъ Урма росулъ рагьун буго кIудияб мадраса, гьеб бугеб бакIалда балеб буго гьеб мажгитги. КиналгIаги документал, гьеб ракьул бетIергьанлъи бихьизарурел жидехъ ругилан лъазабуна имамас.\nРосдатIе къватIибе гIакIа ахIанин мажгиталдасан имамас, киналго рахъун гьел бакIал риххизаризе рилълъайилан баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе бакIалъул гIадамаз.\nГьезие бокьичIо жидер цIар рехсезе. Гьел чагIазул бакIал риххизе гьитIинал-кIудиял ракIарейин лъазабунила. Цоязул рихханила, цогиязул риххичIогон хутIанила. Гьеб биххулел чагIи рукIанила аслияб куцалъ школлъимал. Рузман къоялъ къокъ гьарун дарсалгун риччалила лъимал рузман базе.\nАслияб куцалъ лъимал тIаде лъугьун, ричанила къадал, чангоязе сакъатлъиги кканила. Гьеб бакIалда аскIовго чIун вукIанила росдал бегавул. Гьес щибго жо гьабичIила гIадамал чIезаризе. Ахиралда, мухъалдаса полициялъулал рачIун, гьез гьаваялде кьвагьун гурого гIодоцинчIида гIадамал.\nРосулъ къанунал хIалтIулел гьечIн абулеб буго гIадамаз. Росдал администрациялъул бетIерас къануналда рекъон тIубазе кколаанила гьеб суал.\n«РетIел хисизе рокъоре унгейила нужилан ахIана дибирас, гьедин рачун ана лъималги чIахIиялги», - йилан абулеб буго Урма росулъа ПатIиматица.\nРосулъ кинабниги бугила анкьго мажгит. ГьабсагIат цойги мажгит тIаде базе хIажалъи букIинчIила, щайин абуни гIицIго кIудияб мажгиталде гурого гIадамал хьвадунгутIиялъ. Гьел къадал ралаго 150 -200 азарго гъурущ харж гьабун букIанин жидерин абулеб буго зарал ккарал гIадамаз. Гьезие бокьичIо баянал кьезе, амма къануназда рекъон ритIухълъи жидер рахъалда бугин ва гьеб тIалаб гьабизе бугин лъазабуна. Масала, цо биххараб бакIалъул бетIергьан кколев вуго гIумруялъ колхозалда хIалтIарав чи.\nАхиралда, хIукумат биххаралдаса кьезе мухь букIинчIого, колхозалъул председатедас мухьалъул бакIалда кьураб ракь букIанила гьеб, 10-15 соналъго цебе. Амма гьезул «Зеленка» абулеб документ гьечIила. Кколеб хIалалъ ракьул бетIергьанлъи бихьизабулеб гьечIолъиялъул гIайиб росдал ва мухъалъул тIалъиялда бугин абулеб буго гIадамаз.\nГьединго, гIадамазул рази гьечIолъи бугин росулъ хвел ккедал, мискинав вукIа, бечедав вукIа хварав чи, батIалъи гьечIого мажгиталъул чагIаз хварасул гьоркьоб тараб как ва кквечIогон хутIараб кIал букIунин абун гIарац унеб букIиналдаса , мажгиталъейилан абун хварасул гIагаразухъа.\nУрмаялда имамасул рагIаби руссун руго къедал риххизарулеб къуваталде


ДУЦА ХЪВАРАЛ ЖУГЬАБИ, ЖАКЪАГ1АДИН ХУТ1ИЛА. - 8 Декабря 2018 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2018 » Декабрь » 8 » ДУЦА ХЪВАРАЛ ЖУГЬАБИ, ЖАКЪАГ1АДИН ХУТ1ИЛА.\nДУЦА ХЪВАРАЛ ЖУГЬАБИ, ЖАКЪАГ1АДИН ХУТ1ИЛА.\n4 декабралда Бакьагьеч1и росулъ к1одо гьабуна машгьурав поэт, сатирик Х1усенов Мух1амад (Бакьагьеч1иса Даци) гьавуралдаса 70 сон т1убай. Поэтасул юбилей к1одо гьабизе рач1аразда гьоркьор рук1ана районалъул нухмалъи, республикаялъул хъвадарухъабазул Союзалъул авар секциялъул нухмалъулев Мух1амад Патах1ов, Дагъистаналъул халкъияй поэтесса Залму Батирова, халкъиял артистал Мух1амадт1амир Синдикъов ва Х1айбула Мирзоев ва цогидалги поэтасул г1ага-божаралгун гьудул-гьалмагълъи. Тадбир байбихьана поэтасул рукъалъул к1алт1а гьесул ц1ар т1ад хъвараб мемориалияб хъарщи рагьиялдасан. Гьелдаса хадуб киналго данделъана росдал школалъул актовияб залалда. Данделъаразе саламги кьун дандеруссин рагьана Бакьагьеч1и гьоркьохъеб школалъул директор Х1амзатова Пат1иматица. Жиндирго к1алъаялда гьелъ къокъго бицана Багьагьеч1иса Дацил биографиялъул. Киназего саламги кьун к1алъай гьабуна районалъул бет1ер Нурмух1амад Задиевас.\n«Дун кутакалда вохарав вуго жакъа гьадинаб тадбиралда г1ахьаллъи гьабизе щвеялдаса. Х1усейнов Мух1амад вук1ана бат1и-бат1иял бак1азда х1алт1арав, г1емерал г1адамал рихьарав чи. Гьединаб бечедаб г1умрудул х1албихьиялъги кумек гьабун батила гьесие куч1дул гьаризе. Лъик1ав ва мустах1икъав чи вук1инч1евани гьесда дациян абураб ц1арги рек1инароан. Нилъер район кидаго бечедаб бук1ана машгьурал г1адамаздалъун. Нилъеца к1вараб х1алт1и гьабизе ккола гьел киназулго ц1арал нилъер г1ун бач1унеб г1елалдаги к1очон теч1ого бук1иналъе. Гьадинал тадбирал т1орит1изе ккола щибаб росулъ. Баркала кьезе бокьун буго гьаб тадбир г1уц1аразе ва гьелда г1ахьаллъанщиназе»,-ян лъуг1изабуна районалъул нухмалъулес жиндирго к1алъай.\nПоэтасул х1акъалъулъ раг1аби абуна г1емерал гьесул куч1дул ах1арав, гьесул лъик1ав гьудул-гьалмагъ Мух1амадт1амир Синдикъовас. «Дунги ц1акъ вохарав вуго иргадулаб нухалда нужер жамаг1атгун дандч1вазе щвеялдаса. Г1олохъанаб мехалдаги концертгун щун вук1ана дун гьаниве. Гьединго г1ахьаллъи гьабуна ДГУялъул вук1арав ректор Ах1мад Мух1амадов рак1алде щвезавиялъул тадбираздаги. Дир лъай-хъвай бук1ана дацилгунги Х1ажи Гъазимирзоевасулгунги. Жакъа бач1ун буго кеч1-бакъаналде гъегъ балеб заман. Интернеталдаги цогидал бак1аздаги дида абулеб буго мун щайт1абазул нухдасан унев чи вугилан. Диниял х1аракатчаг1игун дандч1варал бак1аздаги даг1ба-раг1и ккола. Кеч1 гьабула ва ах1ула гьунар бугев чияс. Маг1арулазе кидаго хирияб бук1ана кеч1-бакъан. Гьединлъидал гьелде данде рагъ гьабиялда дун рази гьеч1о. Гьебмехалъ культураялъул министерствоги къазе ккола, лъуг1изаризе ккелаха киналго нилъер машгьурал поэталги. Рамазан Г1абдулат1иповас абухъего, нилъ гьоркьохъел г1асрабазде т1адруссине бегьиларо. Жакъа гьанир х1акимзабиги ругелъул, бокьилаан нижее, коч1охъабазе гьеб рахъалъ дагьаб кумек гьабуни»,-ян абуна халкъияв артистас.\nКидагог1адин лъик1аб, маг1на гъваридаб к1алъай бук1ана г1алимчи, поэт ва журналист Шамил Мух1идиновасулги.\n«Дие бокьун буго киналго Х1усенов Мух1амадил творчество бокьулезда баркизе жакъасеб къо. Гьесул поэзиялде бугеб рокьиялъ жакъа киналго гьедин данде гьарунги руго. 70 сон т1убалеб буго даци гьавуралдаса, амма 70 сон цоги анц1го нухалъ свераниги халкъалда дациги гьесул поэзияги к1очонги теларо. Щайгурелъул, гьесул куч1дул бат1и-бат1ияб заманаялъе данде кколел рук1индал. Гьев вук1ана дир мадугьалги божарав гьудулги. Рак1 бечедав, махсаро-хоч1 бокьулев ва гьудул-гьалмагъзаби хирияв чиги вук1ана мунагьал чурад. Дацил поэзия жеги т1адег1анаб даражаялде бахине рес бук1ана, гьес т1олабго г1умру цох1о гьеб ишалъе кьун бук1арабани. Гьев вук1ана учительлъунги. Х1алт1ана военкоматалдаги. Хунзахъ районалда, хас гьабун Бакьагьеч1и росулъ кидаго рук1ана куч1дул хъвазе гьунар бугел г1адамал. Лъик1аб кеч1 балагьизе Бакьагьеч1ире аян, лъик1аб кици балагьизе Ц1адаре айилан абураб кицигицин бук1ана. Дица абила бекьеч1 жакъаги гьеб кициялъе рит1ухъал ругилан. Гьаниб жакъаги руго г1емер куч1дул хъвалел г1адамал. Бакьагьеч1и шаг1ирал г1емерал руго ва щивасул бук1уна жиндирго гьунар»,-ян абуна гьес.\nДацил поэзиялъул бицана республикаялъул халкъияй поэтесса Залму Батировалъги.\n«Дие кутакалда бокьула бекьеч1дерил росуги жамаг1атги. Шаг1ирзабазул Ват1ан, х1алт1ухъабазул росу, районалдаги Дагъистаналдаги ц1ар арал г1ияхъабазулги хурухъабазулги ракь. Дие нуж рокьула нужер г1аданлъиялъ, нужеда берцинго хьвадизе лъаялъ, нужеда нужерго чи к1одо гьавизе лъаялъ, гьелъ берцин гьарун рук1уна нуж. Бакьагьеч1иса даци цо нухалъ вихьана дида. Т1оцебе рак1алде ккана кинг1агидай гьадинав т1аде балагьун кьварарав, ццидалавин ккарав чиясухъа гьадинал кополал куч1дул хъван бажарулелан. Амма хадуб к1алъа-балъайдал бич1ч1ана дида гьесулъ бугеб гьунарги мац1алъул пасих1лъиги. Кутакалда зах1матаб жо буго сатирикиял куч1дул хъвай. Бокьарав поэтасухъа гьеб бажаруларо. Гьел хъвазе кканани къвариг1уна к1удияб махщел, г1адамазул г1умру бич1ч1и, гъваридго мац1 лъай. Ц1адаса Х1амзатида хадур рач1арал сатирикиял куч1дул ругин дацилан абила дица. Дол, г1адамазда релъи, ихтилат-кеп к1очон тарал х1абургъарал 90-аб. соназ дацил куч1дуз гурони г1адамазул рак1ал авадан гьарич1о. Зах1матал сонал рук1ана дол. Цо-цо хъвадарухъабазгун шаг1ирзабаз хъачагъал реццун хъвана к1удиял одабиги куч1дулги. Дица рик1к1уна к1удияб бах1арчилъи бугин доб г1адлу гьеч1еб, х1инкъараб, бокьарав чияс мугъзалъ гулла реч1ч1изе бегьулеб заманалда х1инкъич1ого гьединал сатирикиял куч1дул хъвазе к1вей. Дица пикру гьабулеб бук1ана кинандай дацил куч1дул г1урус мац1алде руссинарун бажарулелан. Амма бажариларин ккола. Щайгурелъул, унго-унгояб гъваридаб, берцинаб ва бечедаб маг1арул мац1 бук1ине кколедухъ г1урусалде буссинабизе к1оларо. Цо-цояз абула, Расула Х1амзатов таржамачияс вахъинавунилан, амма гьесул маг1арул мац1алда ругел асаразулъ бугелъул 70 процентги батуларо г1урус мац1алде руссинарурал асаразулъ. Гьединго дацил куч1дулги бажариларо г1урусалде руссинарун, гьелъие раг1абигицин ратиларо. К1удияб баркала буго гьединал раг1ул устарзаби районалъеги республикаялъеги кьураб бекьеч1дерил росдае. Бокьараб бак1алда рижуларо гьадинал г1адамал»,-ян абуна гьелъ.\nДацил поэзиялда хурхун жиндирго пикраби загьир гьаруна тохтур ва поэт Г1алиев Гъайирбегицаги.\n«Щибаб миллаталъул ва халкъалъул рук1уна жидерго рек1елъ росарал поэтал ва хъвадарухъаби. Гьединаздасан цоявлъун ккола Бакьагьеч1иса Дациги. Гьев гьединавлъун ккола щайгурелъул, жиндирго бег1ераб балагьиялдалъун сверухъ бугеб г1унгут1иги бищизе лъан, гьелъул анализги гьабун, жиндиего хасаб къаг1идаялъ, киназго гъираялда къабул гьабуледухъ г1адамазухъе гьеб кьезе лъаялъ. Инсанасулъ творческияб гьунар бук1уна гьеб барщулеб, ц1убалеб заманалда гьеб гьунар цебет1езабизе кумекалъе чи щвеч1они, гьенибго лъуг1изеги бегьулеб жо. Гьединабг1адаб къисмат ккана Х1усенов Мух1амадилги. Гьес хеккого байбихьана куч1дул гьаризе. Амма гьес къват1ир загьир гьарич1ого, балъго-г1ат1го тун рук1ана гьел, цониги чиясухъан кумек, куч1дузулъ ругел г1унгут1аби рихьизарун, къимат кьолев чи щвелародаян. Амма гьесул къисмат бат1айиса ккана. Жиндирго куч1дулги росун цо лъик1ав поэтасухъе индал, гьес дацида абула дур куч1дулги лъик1ал гьеч1ин, гьединлъидал, дуца гьеб иш жибго теян. Гьелдаса рак1ги буссун г1емер мехалъ поэзиялде т1ад вуссунаро гьев. Бищун квешаб жо буго куч1дул рух1и. Гьединаб къисмат ккана цох1о Дацил гуребги г1емерал шаг1ирзабазулги. Х1ажи Гъазимирзоевасги унтараб мехалъ рух1ана жиндирго кверзул хъвай-хъваг1аял, Гъазимух1амад Гъалбац1овасги рух1ана жиндирго асарал гьел цо лъик1ав поэтасул куч1дузда релълъарал ругилан абидал. Анасил Мух1амадица ц1а гъуна Мах1мудил куч1дузда, гьесдасан халкъалъул г1арзал ругилан. Кин бук1аниги куч1дул рух1изе бегьуларо, хадуб гьоркьоб заман индал, цоги нухалъги ц1алун ургъизе тезе ккола»,-абуна гьес.\nГьединго тадбиралда к1алъаял гьаруна дацил гьудул-гьалмагъ, поэт Асх1абг1али Х1асановас, Мух1амад Патах1овас ва цогидалги шаг1ирасул г1ага-божараз. К1алъаязда гьоркьор кеч1-бакъангун цере рахъана Мух1амадт1амир Синдикъов ва Х1айбула Мирзоев. Кьурдул номерал рихьизаруна Г1арада гьоркьохъеб школалъул ц1алдохъабаз. Гьединго Дацил куч1дул рик1к1ана бекьеч1дерил школалъул ц1алдохъабаз. Балагьаразе к1удияб асар гьабуна шаг1ирасул бищунго машгьураб депутатасул кеч1алъ ясли-ахалъул х1алт1ухъабаз х1адурун бук1араб сценкаялъ. Авар театралъул артистаздаса къураб махщел гьеч1оан гьезул. Киналгог1адин гьеб тадбирги ц1акъ лъик1аб даражаялда г1уц1ун бук1ана бекьеч1дерица. Гьениб цониги вук1инч1о районалда т1орит1улел цогидал ч1амуч1ал тадбиразда г1адин гьак1к1адилел, кидадай лъуг1илебан ругел чаг1и. Киналго рук1ана пана гьарун. Гьелдаса хадуб бекьеч1дерица киналго рачана кьер-кьерал ниг1матазул тепсиялда нахъе кваназеги. К1удияб баркала школалъул, ясли-ахалъул х1алт1ухъабазеги ва т1олабго бекьеч1дерил жамаг1аталъеги гьадинаб тадбир г1уц1аралъухъ..


Бергьенлъи босаралдаса - 72 сон | ВатIаналдаса цIиял харбал | Киназего гIаммаб Россия\nБергьенлъи босаралдаса - 72 сон\nМахIачхъалаялда "Хвел гьечIеб полкалда" гIахьаллъана 35 азаргоялдаса цIикIкIун чи.\nКьер-кьерал байрахъаз, батIи-батIиял игIланаз, рагъул гIахьалчагIазул суратал тIад рахъарал баннераз къачIан букIана Бергьенлъиялъул къоялъ МахIачхъала, хасго тахшагьаралъул аслияб майдан.\nОрденалгун медалаз керен цIурал КIудияб ВатIанияб рагъул гIахьалчагIи рукIана гьенир аслиял бахIарзаллъун. Амма гьезул кьерал исана цIакъго лъедерлъун ругоан. ТIугьдул кьун, къвалал ран, Бергьенлъиялъул къо баркун, гьел кIодо гьарулелги рукIана.\nГьеб къоялъ аслияб майданалда ДРялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIипов щвана щивав рагъул гIахьалчиясда аскIове, кверги бачун, щивасда баркана Бергьенлъиялъул байрам. Хадуб байбихьана рохалилаб митинг. Гьелда гIахьаллъана ДРялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIипов, Халкъияб Собраниялъул депутатал ва республикаялъул хIукуматалъул ва МахIачхъала шагьаралъул нухмалъулел, рагъул гIахьалчагIи, школлъимал, студентал, гIолилазул ва жамгIиял цолъабазул вакилзаби, гIадатиял махIачхъалаялъулал ва гьалбал.\nРохалилаб митинг рагьана ва нухда бачана МахIачхъала шагьаралъул бетIер Муса Мусаевас.\n"Жакъа нилъер улкаялда кIодо гьабулеб буго бищунго тIадегIанаб ва унго-унголъунги халкъияблъун рикIкIунеб байрам, миллаталъул чIухIилъун лъугьараб, ВатIаналъул гуч ва кIодолъи бихьизабулеб Бергьенлъиялъул къо. ЦIакъ халатаб ва захIматаб букIана бергьенлъиялде нух. Нилъер халкъазул цолъи, гъунки ва ватIан бокьи ккана рагъда бергьиналъе аслияб гIиллалъун", — ан абуна тахшагьаралъул бетIерас.\nРагъ байбихьараб тIоцебеб къоялдаса нахъего дагъистаниял рахъана ВатIан цIунизе. Гьел бахIарчиго рагъана Брест хъалаялда, Ленинградалда, Москваялда, Одессаялда, Севастополалда, Сталинградалда, Новороссийскалда ва Берлиналда. ГIахьаллъана гIемерисел Европаялъул шагьарал эркен гьарулел рагъазулъ. Нилъер гIемермиллатазул улкаялъул вацлъиялъул халкъазул кьеразулъ вагъулев вукIана 180 азарго дагъистанияв, гьезул 75-яв мустахIикълъана Совет Союзалъул БахIарчи абулеб тIадегIанаб цIаралъе, анкьгоял рахъана Реццалъул орденалъул тIурарал кавалераллъун, анцIаза-азаргоясе щвана орденал ва медалал.\n"Гьаб рохалил къоялъ нилъеца бетIер къулула вахIшияб рагъда хваразе ва баркала кьола рагъул ветераназе ва тылалда хIалтIаразе.\nХириял рагъул ветеранал, тылалъул хIалтIухъаби ва дагъистаниял, баркула нужеда тIолабго халкъалъул байрам — Бергьенлъиялъул къо, гьарула киназего щулияб сахлъи, гIумруялъулъ чIахIиял бергьенлъаби, рекъел ва талихI", —ан абун лъугIизабуна тахшагьаралъул бетIерас.\nХадуб рагIи кьуна ДРялъул рагъулав комиссар Даитбег МустIапаевасе.\n— КIудияб ВатIанияб рагъгIан вахIшияб питна дунялалда цониги ккечIо. Брест хъала цIунулагоги фронталъул нухаздасан ун Берлин бахъизегIанги, советияв солдатас бихьизабураб бахIарчилъи ккола гIун бачIунеб гIелалъе гIасрабаз хутIулеб ватIан бокьиялъул ва бихьинчилъиялъул унго-унгояб мисал. Лъиданиги кIоларо рагъул тарих жидеего бокьухъе хисизабизе ва ВатIаналъул рагъул хIасилал "ритIизаризе", БагIараб армиялъ ва советияб халкъалъ гьелъулъ лъураб бутIа гIодобегIан гьабизе.\nДагъистаниял бахIарчиго рагъана Москваялда гъоркь ва Сталинградалда, Орловалъулгун Курскалъул горсверуда, эркен гьаруна Европаялъул улкаби. Бицаде хутIана летчик Амет-Хан Султанил, Валентин Эмировасул, Юсуп Акаевасул, МухIамад ХIажиевасул, Ханпаша Нурадиловасул ва гIемерал цогидалги дагъистаниязул цIарал, — ан абуна Д. МустIапаевас.\nКIудияб ВатIанияб рагъул гIахьалчи ГIали НурбахIандовас рагъул ветераназул рахъалдасан киназдаго баркана Бергьенлъиялъул байрам.\n"КигIан бокьичIониги, ниж къобахъанагIан дагьлъулел руго. Гьабизе кIолеб жо гьечIо, заман чIезабизе кIоларо", — ян абуна ветеранас.\nНурбахIандовас бицана жиндирго гIумруялъул нухалъул, рагъул лъугьа-бахъиназул хIакъалъулъ.\n106-абилеб Каспийскалъул флотилиялъул кIудияв лейтенант Дмитрий Поповас ветераназе гьарана халатаб гIумру.\n"ГIагараб ракьалъул эркенлъиялъе гIоло къеркьолеб букIана гIемермиллатазул халкъ, киназго баччана рагъул гIакъуба-гIазаб ва фашистаздаса бацIцIад гьабуна ватIан", — ан абуна Д. Поповас.\nМитингалда кIалъарай гIемерал лъималазул эбел Наида ХIажиевалъ улбузул рахъалдасан ветераназе гьарана сахлъи ва роцIараб зоб. "ГIумруялда барахщичIого, фашистаздаса улка эркен гьабуралъухъ баркала нужее", — ян абуна гьелъ.\nМитингалдаса хадуб рагъулал соназул кучIдузул бакъназда гъоркь рагъул гIахьалчагIаз, тахшагьаралъулаз ва гьалбадерица тIугьдул лъуна цIар лъаларев солдатасул памятникалда цере ва БахIарзазул аллеялда.\nБергьенлъиялъул хIурматалда байрамал тIоритIана республикаялъул киналго шагьараздагун районаздаги. МахIачхъалаялда, генерал-лейтенант МухIамад Танкаевасе бараб памятникалда цере тIугьдул лъезеян рачIун рукIана Шамил районалъул гIадамал. Гьениб пенсионер МухIамад Аталаевас бицана генераласул гIумруялъул ва рагъул нухазул хIакъалъулъ.\nГьебго къоялъ сагIат лъабгоялда МахIачхъалаялъул аслияб майдан цIуна "Хвел гьечIеб полкалъул" гIахьалчагIаз. Гьелъул цебесеб кьерда рукIана: республикаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIипов, спикер Хизри ШихсагIидов, хIукуматалъул председатель ГIабдусамад ХIамидов, министрал, депутатал ва цогидалги. Гьеб тадбиралда гIахьаллъана 35 азарго чи. Нижехъе щварал баяназда рекъон, жакъа Дагъистаналда чIаго хутIун рагIула 216 рагъул гIахьалчи, гьезул гIемериселги руго бусадаса рахъине бажаруларедухъ.\nБайрамалъул цо-цо гIахьалчагIазулгун нижеца гьабуна гара-чIвари ва гьезие кьуна гьадинал суалал:\n1. Кинаб асар гьабулеб дуе гьаб байрамалъ?\n2. Дур пикруялда, гIун бачIунеб гIелалъе щиб кьезе бугеб гьаб байрамалъ?\n3. Дур хъизамалъул ва гIагарал чагIазул щив вагъулев вукIарав, гьесул хIакъалъулъ щиб дуда лъалеб?\n4. Рагъул гIахьалчагIазда, тылалъул хIалтIухъабазда ва гIадатиял дагъистаниязда кинал рагIабаздалъун баркилеб Бергьенлъиялъул къо?\nХадижат Танкаева, ДРКБялъул отделениялъул заведующая:\n— КIудияб рохелгун, рекIелъ чIухIигун ячIана дун жакъа гьаб байрамалде. Лъималазда ва гIолилазда лъалеб гьечIо нилъер улкаялъул тарих, рагъда умумуз хIехьараб гIакъуба-гIазаб. Бергьенлъиялъул байрам ккола гIолилазда ватIан бокьизе малъулеб унго-унгояб дарс. Дир кIиго даци — генерал-полковник МухIамад ва капитан ГьитIиномухIамад Танкаевал, рухIалда барахщичIого, рагъана тушмангун.\nРагъул гIахьалчагIазе щулияб сахлъиги дагъистаниязе ракълилаб гIумруги гьарула дица.\nМухIамад АхIматIилов, цаби-гIусазул тохтур:\n— Жакъа буго бищунго дие бокьулеб къо. ЯхI бугев чиясе, хасго гIолилазе, чара гьечIеб байрам буго жакъа. Амма, цебе гIадин, гIолилазе цо кIудияб асарго гьабулеб бугодай гьалъиланги кколеб буго.\nДир кIудадаби АхIматIилов АхIматIилоги ХIусенов ХирамухIамадги тушмангун бахIарчиго рагъана. АхIматIило тIадвуссинчIо, ХирамухIамадги нилъедаса ана, гьезул сураталги росун, дун жакъа "Хвел гьечIеб полкалъул" мухъилъе ине вуго.\nКъо банагIан лъедерлъулел ругел рагъул гIахьалчагIазе гьарила сахлъи, рекъел ва чIара-хьараб гIумру.\nЧирахило ГIалиев, махщелчи:\n— Дир даци ГIалиев Жаватханил суратги босун, щвана жакъа дун гьаниве. Курскалъул горсверуде щвезегIан тушмангун вагъана гьев. Гьениб захIматго лъукъун, госпиталалде ккана.\nМагьдило Ибрагьимов, бизнесмен:\n— Гьаб сураталда вугев чи ккола дир даци Магьдиев ХирамухIамад. Гьев рагъде ана 1942 соналда, вагъана Сталинградалда. Гьениса бачIана гьесул ахирисеб кагъат, хадуб ккара-тараб лъаларо.\nЖалалидин ХIажиханов, хъулухъчи:\n— Дир кIудада, кIудияв лейтенант Чупанов МухIамад рагъ байбихьилалде хIалтIулев вукIана школалъул директорлъун. 1941 соналъул 26 августалда, гIарзаги кьун, ана рагъде. Рагъдаса тIадвуссинчIо, вукъун вуго Белоруссиялъул Витебск областалъул Павличенко росдал гIаммаб хабалалъ.\nФатима МухIамадова, Республикаялъул травматологияб централъул бухгалтер ва ГIамирханова СагIадат, №30 лицеялъул цIалдохъан:\n— Гьал суратазда руго дир кIудадал вацал — ГIабдула ва МухIамад. Мухъ-рахъ лъачIого кIиявго тIагIана. Гьазул хIакъалъулъ нижеда щибго лъаларо.\nГьазул рухI рехсезе, рагъул гIахьалчагIазе баркала кьезе, дагъистаниязе рекъелги, талихIги, рохелги гьаризе рачIана ниж гьанире.\nАхIмад МухIамадов, №68 прогимназиялъул кIиабилеб классалъул цIалдохъан:\n— Дица кидаго рухI рехсола кIудадал эмен МухIамадов Набил. Рагъ байбихьараб мехалда, Набил букIана 27 сон. 1941 соналда, гIарзаги кьун, гьев росуцоялгун рагъде ана, хъулухъ гьабулеб букIана рекIаразул дивизиялда. Варшава, Ландербург ва Берлин босулаго рагъда бихьизабураб бахIарчилъиялъе гIоло 11 нухалъ БетIерав командующиясул баркалаги, "БагIараб ЦIва" орденги, анкьго медальги щвана кIудадае. Гьев ккола 1945 соналъул 9 маялда Москваялда тIобитIараб Бергьенлъиялъул парадалъул гIахьалчи.\nМахIмуд МахIмудов, кIудияв сержант, "Афгъанал" абулеб жамгIияб гIуцIиялъул председателасул заместитель:\n— Украинаялъул фронталда бахIарчиго вагъана дир кIудада, кIудияв сержант ЛатIипов ГIамир.\nАфгъаназул рагъул кьогIлъи лъарав дида цIакъ бичIчIула рагъул бахIарзазда бихьараб къо. Гьел ккола диеги дир васазе унго-унгоял бахIарзал. Цадахъ дирго васал ГIабдулхIамидгун, СагIидгун дун вачIун вуго гьезие баркала кьезе, халкъалда цадахъ рохел гIахьал гьабизе.\nБокьун буго рагъул гIахьалчагIазда баркизе Бергьенлъиялъул къо ва, бетIерги къулун, ракI-ракIалъ гьезие баркала кьезе.\nМухIамад Хавчаев, 1962-1963 соназда Йеменалда букIараб рагъул гIахьалчи:\n— Севералда, рагъулаб хъулухъалда, зенитнияб установкаялъул механикасул кумекчи вукIана дун. Диего бокьун ана вагъизе.\nДир пикруялда, чIагояв чиясе изну гьечIо гьаб байрамалда гIахьаллъичIого чIезе, хасго бихьинчиясе. КIудияб ВатIанияб рагъда хвана дир щуго даци. Гьезул кIигояв мухъ-рахъ лъачIого тIагIана, гьезул сураталцин нахъе хутIун гьечIо. ЖахIбар Керчалда чIвана, ГIабдула Япониялъул рагъда чIвана, ХIасан-ХIусен Белоруссиялда хвана, АхIмадги Мусаги Калинин областалда рукъун руго.\nГьаб байрамалъ гIолохъанаб гIел тIамула ватIан бокьизе, куцала ккараб къо борхизе.


Лъел электростанцияздалъун бечедаб Дагъистаналда гIадамазе квекIенал кколел руго хасалил заманалда электроэнергияги къотIинабун, яги дагьлъизабун. ХIакимзабаз гьелъие гIиллалъун бачунеб буго цIорораб мехалда киназго электроалаталги хIалтIизарун, токалъул кваразде тIадецуй цIикIкIунеб букIин. Амма гIадамаз абулеб буго хIакимзабаз электроэнергия тIокI гьабулеб бугин.\nЧанго электростанция бугеб Дагъистаналда щибаб хасел тIаде гIунтIанщинахъе баккулеб цого масъала буго, бакIалъул гIадамаз ЭР-ялъе бицухъе. Гьеб ккола электростанцияздасан кьолеб канлъи цIакъго дагьлъизаби. Гьал къоязда гьаваги цIорон, цIакъго тату хун буго хасго мугIрузул мухъазда гIумру гьабулел гIадамал. Щайин абуни газги гьечIого, гIемерисез рукъзал хинлъизарула тIорччодалъун яги электроэнергиялдалъун.\nАмма гьеб электроэнергия бугин зама-заманалдасан тIубарал къояз свинабулеб, гьединго кьолеб мехалдаги кьолеб бугин хIалицаго канлъи бихьуледухъин бицана ЭР-ялъе Рихьуни лъел электростанциялда аскIор гIумру гьабулел Унсоколо мухъалъул Балахьуни росулъа гIадамаз.\nХIедучирахъалъул канлъи гIемерго цIикIкIараб букIунила. Балахьуниса ГIиса МухIамадовасе битI ккун буго гьесул мина трасформаторалда гIагарлъухъ букIиналъ, гьелъ гьесул рокъоб канлъи 40-60 вольталде бахунеб буго. Трансформаторалдаса рикIкIад минаби ругел гIадамазул доба гьелдасаги загIипаб рагIула канлъи. ХIакъикъаталдайин абуни букIине кколеб буго 220 вольт.\nГIарзалъ индал, электроэнергиялъул жаваб кьезе тарал хIакимзабаз абулеб буго хасало заманалда киназго электроэнергиялдалъун хIалтIулел алаталги риччан, дагьлъулеб бугин канлъи. Амма исаналде дандеккун цере-цересел соназда дагьабго мадар букIанин канлъулин абуна ГIиса МухIамадовас, исана щай гьеб цIакъго загIиплъарабали бичIчIуларила. Жидер росулъ гIумру гьабулел гIадамазул къадарги хисичIила.\nГIиса МухIамадов: «Рукъзал хинлъизабулеб цониги алат хIалтIуларо гьаниб. ХIедучирахъул канлъиго цIикIкIун буго электрочирахъалде дандеккун. Къаси цIалдолеб мехалда лъималаз абулеб буго жидеда канлъи бихьулеб гьечIилан. Щибха гъозда бихьилеб? ГIарзалъ нижерго мухъалъул нухмалъулесухъе ун рукIана. Гьесги цо анкьидасан гьабилилан рагIи кьун букIана. Цо подстанция буго нижер гьаниб аскIоб,\nМайданскоеялда, балеб. Гьеб хIалтIизе биччалин абулеб букIана жакъа-метер. ЛъугIичIо гъозухъа гъоб.\nЦIияб соналде гьабилин букIана хабар. Гьанже тIубанго кIочон тана гьеб. Гьеб сверун къазе чали гьабизе Балахьуни росдал гIолохъабиги рахъун рукIана. Балахьуни цониги трансформатор гьечIо энергетиказул балансалда бугеб. Руго гIадамаз жидецаго гIарацги бакIарун лъурал. Масала, босе дир рукъалда аскIоб бугеб трансформатор. Гъоркьисала бищун квачараб мехалда кьвагьана доб.\nУнсоколо подстанциялъухъ балагьун чIун рукIаралани, риидалъагIанги ток гьечIого хутIулаан ниж. Нижеда лъала цо трансформатор босизе росдаца гIага-шагарго кигIан гIарац бакIаризе кколебали – щибаб рокъоса 2 аза-азар гъурущ. 70-гIан чи кколев вукIанаха. ПалхIасил, босана нижецаго гьеб трансформаторги, росулъеги рехана нижерго гIарцухъ, нижецаго гьебги лъуна лъолеб бакIалда. Гьелдаса хадув вачIана подстанциялдаса лъабго хIалтIухъан гьеб трансформатор биччазе».\n100 киловатталъе рихьизарурал токалъул кваразул рохъо лъугьинабулеб бугин белехьдерицаги, гьезда сверухъ ругел росабазулги гIадамазги 200-300 киловаттги бухIунилан жаваб кьуна цебехун бицаралъе МухIамад ХIанапиевас. Гьев ккола «Межрегиональная сетевая компания» абураб гIуцIиялъул бетIерав инженер.\nМухIамад ХIанапиев: «Доз (балахьунисезги Унсоколо мухъалъул цогидал гIадамазги – ЭР) абулеб буго жидер мухъалда бан бугелъул ГЭС, ток чIобого тезе кколин жидее. ГЭСалъул чагIи батIиял руго, ниж батIиял чагIи руго. Гьеб электроэнергия ккола нижеца бичун босулеб къайи гIадаб жо. Гьелъухъ гIарац щвезе ккеларищ нижееги? Чанго моцIалъ харжал щун гьечIо нижер хIалтIухъабазе.\nБукIинищха Балахьуни Майданскоеялдаги ток дагьаб гурони, гIачиял хинлъизе бокьазухъцин ток бакун толеб мехалда, боцIуе кьезе лъим хинлъизабизеги токалги ракун толеб мехалда».\nТокалда сверухъ Балахьуни гIадаб ахIвал-хIал Дагъистаналъул цогидал мухъаздаги буго, хасго мугIрузда. Гьединлъидал ЭР-гун букIараб гара-чIвариялда цо-цо чагIаз щаклъи загьир гьабуна ахирги Крымалдегун Сочиялде токги бичун, дагъистаниял махIрум гьарулел ратичIонийин энергетиказ.\nАмма МухIамад ХIанапиевас гьеб гьереси гьабулеб буго.\nМухIамад ХIанапиев: «ГьечIо, гьединаб жо букIунаро. Жакъа нилъеца бухIараб ток нилъер электорстанцияз хIадурараб жо гуро кколеб. Россиялда ругел киналго ГЭСаз, ТЭЦаз электроэнергия кьола электроэнергетикаялъул базаралде. Цинги киб учузго гьеб бугебалиги бихьун босула нилъецаги. Дагъистаналъул ток босунцин бажаруларо. Гьеб кутакалда хираго букIуна. Нилъеца гьеб босула Татарстаналъухъа, цогидазухъа.\nСочиялде, Крымалде битIулеб бугин Дагъистаналъ токилан абурал жоги битIараб гьечIо. Крымалде ток кьола Ростовалъул атомалъул станциялъ. Дагъистаналда ГЭСал гIемрал ругин абула – гьелин абуни ричччала гIицIго гIадамаз радал-бакъанида хIалтIизабулеб ток хIадуризе. Кидаго хIалтIизе риччани, нилъер Рихьундерил хIорихъ цIунараб лъим 7-8 къоялъе гурони гIоларо. Дагъистаналда лъагIалида жаниб хIадурула электроэнергиялъул 4 млрд киловатт. ХIакъикъаталдайин абуни нилъее къваригIуна 5 млрд. Гьеб тIаде хIажатаб I млрд квт нилъер ГЭСазухъа бажаруларо хIадуризе.\nХасало цо-кIиго агрегат гурони биччазе бегьуларо, гьебги цо-кIиго сагIаталъ. ТIубарал сардал-къояз хIалтIулел ГЭСал нилъер анир гьечIо, Россиялда гIадин (дора ТЭЦал хIалтIула тIорччодалъун)».\nБицен гьабулеб ахIвал-хIалалдаса рорчIиялъе нух гьадин бихьулеб буго МухIамад ХIанапиевасда.\nМухIамад ХIанапиев: «Счетчикалги лъун, гьелда рекъон гIарац кьолеб убгони, кинабго жо лъикI букIуна, токги цIикIкIун щвезе буго гIадамазе. ГIарацги кьечIого, ток бокьухъе бухIулеб бугони, долда хадуб халккун бажаруларо».\nГьелъие гьадинаб жаваб буго Балахьуниса ГIиса МухIамадовасул.\nГIиса МухIамадов: «Багьаялъул иш бигьаяб жо бугоан, бухIизе токгIаги бугебани. Ток гьечIо. Ункъо-щуго батIияб нухалъ рахъун, лъун гьаруна нижер росулъ гьел счетчикал. Энергетиказул щивав цIияв нухмалъулев хисанщинахъе хисула гьел».\nЭР: «Щай гъол хисулел?»\nГIиса МухIамадов: «ГIарац гьабизе цо хасаб къагIида гьечIищха гьеб (велъулаго – ЭР).\nГЭСаздаса чIухIун рукIиналъе гIилла гьечIо хасоло\nЛъица свинабулеб "Ильичил чирахъ"?\nКъородисезе рецIалил гIарац тIубан кьун гьечIо


КIудияб ригьалъул гIадамазе кьаралъиялъул зарал\nЦIакъго тIасан ккараб цIайи медицинаялда рикIкIуна сахлъиялъе заралияблъун. Хасго кIудияб ригьалъул гIадамазул сахлъиялъе хIинкъи бугеблъун ккола кьаралъи, тIатIи рекIин. Гьеб ригьалъул гIадамазул унтабазул халгьабулеб «Геронтология» медицинаялъул централъул гIалимзабаз рикIкIунеб буго бокьараб ригьалъул гIадамазул сахлъиялъе унтилъун кколин тIатIи рекIин. Квен бихIинабиялъул рахъалъ захIмалъаби ругезул цIайи цIикIкIунеб буго ва батIи-батIиял унтабиги раккулел руго. ГIемерисеб мехалда кьариял гIадамазул букIуна артериалияб гипертония, кIиабилеб тайпаялъул чакрил диабет, атеросклероз, остеартроз ва цогидалги унтаби. Гьединал унтабаздаса чIахIияб ригьалъул гIадамал цIунизе хасал диетаби ва физическиял упражнениял рихьизарулел руго геронтологаз.\nВорхалъиялда рекъараб цIайи\nЩивав сахав чиясул чорхол борхалъиялда рекъараб букIине ккола цIайиги. Гьелда абула чорхол цIайиялъул индексилан. Щивасда кIола жиндирго чорхол борхалъиялда рекъараб цIайи бугищали халгьабизе. Масала, 170 см борхалъи бугев чиясул цIайи 90 кг бугони, гьесул цIайиялъул индекс кколеб буго 31,1, гьелъул магIна ккола гьев чиясул тIоцебесеб даражаялъул кьаралъи бугин абураб. Кинха гьеб индекс батизе кIолеб? Инсанасул чорхол цIайи (90 кг) гьесул ворхалъи метраздалъун бихьизабураб роценалде (1,7) кIицIул бикьила, (мисал, 90:1,7:1,7=31,1) ва гьелъул хIасил таблицаялда дандекквела. Таблицаялда рекъон, рехсараб мисалалда индекс батарав чиясул тIоцебесеб даражаялъул кьаралъи бугин рикIкIуна. Гьеб таблицаялдаса ва чорхол цIайиялъул индекс борцунеб мисалалдаса пайда босула тохтурзабаз.\nКIудияб ригьалъул гIадамазул цIайи борциналъул къагIидаян гIолохъаназул гIадаб букIунаро. Чорхол цIайиялъул даражаялъул бицунеб таблицаги кIудияб ригьалъул гIадамазе дандекколаро. Херав чи хIалакълъулелъул тIатIи гуребги ччорбалги цадахъ тIагIине бегьула. Гьеб ригьалъул гIадамал хIалакълъизеян кваначIого чIани, саркопения унти лъугьине бегьула. Саркопения ккола кIудияб ригьалъул гIадамазда гьоркьоб дандчIвалеб, лугбазул ччорбал (рилълъине, рагъаризе хIажалъулел ччорбал) загIиплъи. Ччорбал загIиплъиялъ чорхол къуватги лъугIизабула, сакъатлъиялде ккола. Гьединлъидал кIудияб ригьалъул гIадамазул чорхол цIайи кколеб даражаялда бугищали халгьабизе биоимпедансометрия абураб къагIида хIалтIизабула. Гьеб ккола хасаб аппараталъул кумекалдалъун инсанасул чорхолъе дагьабго токги биччан ччорбазул къуваталъул халгьабулеб къагIида. Гьелъ бихьизабула инсанасул чорхолъ кьаралъийищ яги ччорбалищ цIикIкIун ругелали. Гьелда рекъон, гьабула тохтурас даруги, малъа-хъваялги.\nГIолохъанаб мехалда чорхол цIайи цIикIкIине биччачIони, херлъараб мехалдаги гьел унтабаздаса цIунараллъун, ракIалда жо чIолеллъун, гIакълу роцIараллъун хутIулин рикIкIунеб буго геронтологаз (херал гIадамазул тохтурзабаз).\nЦIикIкIараб цIайи бугел гьеб ригьалъул гIадамазе тохтурзабаз бихьизабулеб буго жиндилъ калориял дагьаб квен ва физическияб хIаракат цIикIкIинаби. Гьелдалъун цIайиги дагьлъула. ДагьабгIаги цIайи гIодобе ккейги сахлъиялъе лъикIаб шартIлъун рикIкIунеб буго. ЦIайи цIакъго гIодобе ккезабизе лъугьине ва чорхое гIакъуба кьезе лъикIаб гьечIо, кIудияб ригьалъул гIадамазе дагьабго хIалакълъарабгицин гIолеб буго сахлъи рукIалиде ккезабиялъе.\nКIудияб ригьалъул гIадамазул сахлъиялъе кIвар бугеблъун бихьизабулеб буго белок, гьелъ цIунула саркопения унти лъугьиналдасаги. Масала, чорхол цIайи 70 кг бугев чиясе къойида жаниб белокалъул 70 грамм хIажалъула. Кьаралъи гьечIеб гьанал 100 граммалъулъ батула 70 грамм белокалъул. ЛъикIаб букIина кьарияб гуреб гьан, яги гIанкIудал яги цогидаб хIанчIил гьан, ччугIа, багIаргьоло, гьоло квине. Гьединго кIудияб ригьалъул гIадамаз щибаб къоялъ 500 граммалдаса гIодобе ккезе биччачIого клетчатка, витаминал ва микроэлементал гъорлъ ругел нигIматал, ай пихъ ва овощал квине бихьизабулеб буго тохтурзабаз. ГIатIгояб квен бихIинабизе кванирукъалъе захIмалъулеб бугони, пихъилгун овощазул пюре гьабун квинеги бегьула.\nКIудияб ригьалъул гIемерисел гIадамазе жибго рахь дандекколаро. Амма хIалтIизаризе бегьула цогидал рахьдал нигIматал. Къаси йогурт кваналеб бугони, чехь-бакь сахаб букIина ва гIадалнахги гIолохъанго хутIила. Анкьида жаниб чанго цIулакьо ва хъабхъил пурчIун кваналеб бугони, депрессиялдаса ва деменциялдаса (гIакълу дагьлъи) цIунун хутIила.\nКIудияб ригьалъул гIадамазул кванил тIагIамал хисула. ГIемерисел, гьитIинал лъималго гIадин, гьуинлъиялде ва ханждал кванде рала. Цогидаз цIикIкIун цIам хIалтIизабула. Гьеб ригьалъул гIадамазул сахлъиялъейин абуни гьеб цIакъ заралияблъун ккола. ЦIамудаса тIубанго инкар гьабизе ккола яги гьелъул бакIалда батIи-батIиял специял яги гьел тIагIам лъикIлъизабулел жал гъорлъ ругеб цIам хIалтIизабизе бегьула. Цо-цо херал гIадамал жалго жидедаго чIун гIумру гьабулел хутIидал цIакъ дагьго кванала ялъуни, гьелъул гIаксалда, жидерго къварилъи къинабизе гIоло цIакъго гIемер кванала, гьеб кIиябго къагIидаялъ сахлъиялъе кIудияб заралги гьабула.\nПрочитано 255 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 09 сентября 2019 15:12\nДругие материалы в этой категории: « Лагераздаса «сайгъат»\tГIажаибаб нигIмат »


Гьединлъидал, нужедаса ратІалъи хІехьезе кІвечІеб мехалъ, нижеца хІукму гьабуна, нижгоги Афиниялда чІун,\nнужехъе Тимофей витІизе. Гьев вуго, МасихІил хІакъалъулъ Рохалил хабар нижеда цадахъ тІибитІизабун, Аллагьасе хъулухъ гьабурав нижер вац. Гьев витІана нужер ракІбатизабизе, иман щулалъизабизе,\nва гьеб гІазаб-гІакъубаялдалъун нужер цонигияв къосунгутІизе. Нужеда лъала гьеб гІазаб-гІакъуба Аллагьас нилъее бихьизабун букІин.\nНиж гьенир ругеб мехалъго нижеца нужеда абун букІинчІищ гьеб гІазаб-гІакъуба гьечІого нилъ хутІиларилан? Гьедин ккараблъиги бихьулеб буго нужеда.\nГьединлъидалин, ратІалъи хІехьезе кІвечІого, дица нужехъе Тимофей витІарав, нужер иман щулаго бугищали лъазе. Илбисалъ нужги къосинарун нижер кинабго хІаракат гІадада ккезе бегьилищ?!\nГьанже Тимофей тІадвуссун вачІана ва гьес лъикІаб хабар бачІана нужер иманалъулги рокьиялъулги хІакъалъулъ. Гьес бицана, лъикІалдалъун рехсон, ниж ракІалде щвезарулел ругин нужеца ва, нуж рихьизе нижее бокьун бугеб гІадин, ниж рихьизе нужги урхъун ругилан.\nГьединлъидал, вацал, киналго балагьалги гІазаб-гІакъубаги хІехьон ругел нижер ракІал гІодоре риччана, нужер иманалъул бициндал.\nНижер чІаголъи бараб буго кьуричІого нуж ТІадегІанасда божун чІеялда.\nНужер рахъалъ нилъер Аллагьасе рецц гьабизе ккеларищ, гьесда церелъидал нужеца ниж рохизарурал!\nКъасиги-къадги ракІ-ракІалъ гьарула нижеца гьесда нужеда берчІвазеги ва нужер иманалъулъ камурабги тІад лъезе рес ккезабеян.\nНужехъе рачІунеб нух нижее бацІцІад гьабеги нилъер Эмен – Аллагьас ва нилъер ТІадегІанав ГІисаца.\nНужеде бугеб нижер рокьиго гІадин, БетІергьанас цІикІкІинабеги ва гІемерлъизабеги цоцаздехунги цогидал киналго гІадамаздехунги нужер рокьи.\nБетІергьанас нужер рекІее къвакІи кьеги, киналго вализабигун цадахъ ТІадегІанав ГІиса кІиабизеги вачІараб мехалда, нилъер Эмен – Аллагьасда цере рацІцІадаллъун ва муъминаллъун рукІине.\n1. Коринфянам 1:8\nК Филиппийцам 1:10\nГьедин абун бахъарабго, ралагьун гьелгун, ГІиса зобалазде восун ана ва накІкІул парчаялъ вихьудаса тІерхьинавуна. Гьесда хадур зодихъе ралагьун гьал рукІаго, гьале хъахІал гІабаби ретІарав кІиго чи вачІун чІана гьазда аскІов. Гьез абуна: – Ле, галилеялдасел, щай нуж зодихъе ралагьун чІолел? Нужеда зобалазде восун унев вихьарав гьев ГІиса, нужеда аскІоса зобалазде унев вихьараб къагІидаялъ вачІина нужехъе. Нилъер ТІадегІанав ГІиса МасихІ рещтІараб къоялъ нуж рацІцІадго хутІизе гьесин ахиралде щвезегІан нужер ракІкъвакІизабилеб. Дица Аллагьасда гьарула, бищунго лъикІаб тІаса бищизе нужеда лъазе, МасихІ вачІараб къоялде нуж, хъубаб тІанкІ лъечІого, нухдаса таричІого хутІизе нужер рекІелъ рокьи цІикІкІагийилан, гІакълуги цІубайгийилан, цІодорлъиги камиллъагийилан.


ТIоцебесеб бакIалда - инсанасул ихтиярал\n19-23 февралалда республикаялде рачIун рукIана Россиялъул Президентасда цебе бугеб\nЖамгIият цебетIеялъул ва инсанасул ихтиярал цIуниялъул советалъул гIахьалчагIи\nРоссиялъул Президентасда цебе бугеб жамгIият цебетIеялъул ва инсанасул ихтиярал цIуниялъул Советалъул хIалтIухъабазул аслияб масъала букIана ахираб заманалда Дагъистаналда бикъа-хъамиялде, коррупциялде данде гьабулеб хIалтIул бугеб хIалалъул халгьаби. Гьезие нухмалъи гьабулеб букIана гьеб Советалъул председатель Михаил Федотовас.\nПачалихъиял идарабаздаги жамгIиял гIуцIабаздаги гьоркьоб бугеб гъункиялда, цоцада ричIчIиялда бараб буго республикаялда инсанасе парахатаб, талихIаб гIумру гьабизе ва хIалтIизе санагIатал шартIал чIезари. Гьезул бухьен лъикIаб гьечIолъиялъ квалквал гьабула церелъурал масъалаби тIуразаризеги гIадамасул социалияб гьумер берцинго цIуниялъеги. Гьебго мурадалда нилъер республикаялъул бетIерасда цебеги гIуцIун буго гьединабго Совет.\nАэропорталде рещтIаралго, гьалбадерица сапар бухьана Гъизляр шагьаралде. Гьенир рукъулел рукIана цебесеб къоялъ террористасул квердасан хварал руччаби. М.Федотовасги, М. Шевченкоцаги ва гьезда цадахъ рукIаразги зигара бана хваразул гIагарлъиялда.\nГьалбадерица гIадамал тIаде къабул гьаруна МахIачхъалаялда, Каспийскалда, Гъизилюрталда, Буйнакскалда, Дербенталда, Хасавюрталда. Лъабго къоялда жанир гьел гIенеккана 1260 дагъистаниясухъ. Гьел щвана республикаялъул аслиял, халкъалъул мурадал тIуразариялда жидер хIалтIи бухьарал министерствабаздеги, МахIачхъалаялда, Хасавюрталда ругел туснахъаздеги.\nАслияб куцалда гIарзал рукIана Жанисел ишазул министерствоялъ, полициялъ, судияз жидерго хIалтIулъ риччалел ругел гIунгутIабазда, гъалатIазда, ритIухъи гьечIолъиялда тIасан.\nСоветалъул членаз бихьизабуна Дагъистаналда хIаталдаса ун гIемерлъун рукIин ракьул суалазда сверухъ раккулел дагIбаби. Гьеб рахъалъ гIей гьечIеблъун бихьизабуна республикаялъул Буголъиялъул ва ракьазул сурсатаздаса пайда босиялъул министерствоялъул хIалтIиги, кIварбуссинабуна гьенир ругел гIунгутIабаздеги.\nГIажаиблъи гьабизе бачIана туснахъалде ккарал 30 сониде рахинчIел гIолохъанал ясазул пикру гьабидал. Гьезда гьоркьор ругоан чи чIваралги, наркотикал хIалтIизаруралги, гьел ричулел ратаралги. Гьезухъ балагьараб мехалда, ракIалде кколеб букIана гьезда тIубанго гIайиб батизе гьечIилан. Гьезие тарбия кьурал эбел-инсуда, гьел куцараб школалъул нухмалъулезда лъицаниги щибниги абулеб гьечIо. Гьелъ бицунеб буго нилъер жамгIияб рокъобе кIудияб къварилъи рещтIун букIиналъулги гьелдехун нилъеца дагьабгIаги кIварбуссинабулеб гьечIолъиялъулги.\nГIадамазулгун рукIарал дандчIваязда цеберехун бихьулеб букIана инсанасул ихтиярал цIуниялъулъ, гьезул мурадал тIуразариялъулъ нилъер республикаялъул гIуцIабазул ва бакIазда ругел нухмалъулезул хIалтIулъ кIудиял гIунгутIаби рукIин ва гIадамасул мурад тIубазе гьенир хIалтIулезул гъира гьечIолъи. Гьез рази гьечIолъи загьир гьабуна МахIачхъала ва Каспийск шагьаразул нухмалъулезул хIалтIудаса. Аслиял суалазул цояблъун кколеб буго гIолилазе хIалтIизе бакIал гьечIолъи. ХIакимзабаз жидерго гIагаразе гурони гьеб рахъалъ гьабулеб хIалтIи гьечIолъиялдаса, къватIазул бугеб квешаб хIалалдаса рази гьечIолъи бихьизабун, кIалъана Каспийск шагьаралда гIумру гьабун ругел гIолилал.\nГьалбадерил гIахьаллъигун ва тIаде Дагъистаналъул жамгIиял хIаракатчагIиги къабул гьарун, батIи-батIиял суалалги гьоркьор лъун, МахIачхъалаялда тIобитIана щуго «гургинаб стол». Республикаялда гьединго тIобитIана Россиялъул Президентасда цебе бугеб жамгIият цебетIеялъул ва инсанасул ихтиярал цIуниялъул Советалъулги Дагъистаналъул бетIерасда цебе гIуцIараб гьединабго Советалъулги цадахъаб данделъи.\nРоссиялъул Президентасда цебе бугеб жамгIият цебетIеялъул ва инсанасул ихтиярал цIуниялъул Советалъул членаз рагIи кьуна тIатарал гIунгутIабазул хIакъалъулъ гъваридго пикруги загьир гьабун, гьел тIагIинаризе гIоло республикаялъул нухмалъулезе кумек гьабизе ва федералиял гIуцIабазул гIайибалдалъун тIурачIого ратарал гIадамазул гIарзалги суалалги гIумруялде рахъинариялъе кумек гьабизе.\nДагъистаналъул бетIерасда цебе бугеб жамгIият цебетIеялъул ва инсанасул ихтиярал цIуниялъул\nПрочитано 378 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 05 марта 2018 10:41\nДругие материалы в этой категории: « Рагъулал хъулухъчагIазе бигьалъаби\tРищиял »


Документазул суал Интернеталъул кумекалдалъун тIуразе бегьула | Интервью | Киназего гIаммаб Россия\n© Информационно-культурный центр\nДокументазул суал Интернеталъул кумекалдалъун тIуразе бегьула\nИсана анкьабилеб сон буго нилъер улкаялда «Госуслуги» абулеб портал хIалтIизе байбихьаралдаса. Гьелъ рес кьола хIукуматалъул ва муниципалиял хъулухъазул хIакъалъулъ гIадамазе мухIканал баянал щвезе. Порталалъул букIунеб квегIенлъиялъул ва гьениб хъвай-хъвагIай гьабизе кколеб къагIидаялъул хIакъалъулъ бицана МахIачхъалаялъул МФЦялъул хIалтIухъан ГIабдула Къушевас:\n- ГIабдула, электронияб къагIидаялда тIуразарулел пачалихъиял хъулухъазул (госуслуги) аслиял квегIенлъаби кинал ругел?\n— Жакъа гIемерисел дагъистанияз тIасабищулеб буго ругьунабго къагIидаялда пачалихъиял хъулухъаздаса пайда боси, ай жалго идарабаздеги хьвадун, документал ракIари. Ведомствабазде хьвадулаго, иргаялда эхетун ва документал цIолаго, гIемераб заман уна. Электронияб къагIидаялда рехсараб порталалдаса пайда босулеб бугони, гьел масъалаби бигьаго тIуразаризе кIола.\n- ГIемерисел гIадамазда, хасго херал чагIазда, лъалеб гьечIо гьеб порталалда хъвай-хъвагIай гьабизе кколеб къагIида.\n— Пачалихъиял ва муниципалиял хъулухъазул «Госуслуги» абулеб цогояб порталалдаса электронияб къагIидаялда пайда босизе ккани, порталалда хIисабалда лъеялъулаб хъвай-хъвагIай гьабизе ккола. Жакъа гьеб иш цIакъ бигьа гьабунги буго. Жидехъаго хъвай-хъвагIай гьабун бажаруларел чагIаз, паспортги СНИЛСги босун, МФЦялде хитIаб гьабизе бегьула, специалистаз щуго минуталда жаниб мурад тIубала. Гьелъ рес кьола батIи-батIиял министерствабаз ва ведомствабаз гьарулел хъулухъаздаса бигьаго пайда босизе, гьединго иргабазда эхетизеги кколаро.\n- Порталалда хъвай-хъвагIай гьабиялъул захIмалъи букIунищ?\n— Гьеб гьабиялъе хIажалъула Интернеталъулгун бухьен бугеб компьютер яги мобилияб телефон, телефоналъул номер, паспорт ва СНИЛС. Порталалда хIисабалъулаб хъвай-хъвагIай (учетная запись) гьаби гIуцIун буго, бутIабаздеги бикьун. Бигьалъизабураб (упрощенный) хъвай-хъвагIай гьабиялъе къваригIуна дур инсул цIар, цIар ва мобилияб телефоналъул номер яги электронияб почалъул адрес. Порталалда стандарталъулаб хъвай-хъвагIай гьабиялъе къваригIуна паспорталъул баянал ва СНИЛС.\n- «Госуслуги» порталалъул сайталде хитIаб гьабидал, щиб баян чиясе щолеб ва кинаб хехлъиялда гьеб щвезе рес бугеб?\n— «Госуслуги» порталалда хъвай-хъвагIайги гьабун, гьелдаса пайда босулев чиясул рес буго кIиго минуталда жаниб гIарза (заявка) кьезе ва бищунго гIемер къваригIунел хъулухъал щвезе. Жакъа къоялде гьеб порталалдасан тIуралел хъулухъазул къадар 300-ялдасаги цIикIкIун буго, гьезул къадарги къойидаса къойиде гIемерлъулеб буго. Масала, рехселин цо-цо хъулухъал:\n• батIи-батIиял хъулухъал щолеб къагIида, жиндирго ихтияразул, ресазул, бигьалъабазул, пособиязул, пенсиялъул счеталъул хIакъалъулъ баянал;\n• рокъоса къватIиве вахъинчIого, кьезе бегьула гIакIаби, налогал, пошлинаби;\n• ригьин гьабиялъе ва ригьин биххиялъе гIарза, РФялъул паспорт ва къватIисел улкабазде ине рес кьолеб паспорт хIадури;\n• лъимер гьабиялъул хъвай-хъвагIай гьаби, ясли-ахалде ва школалде лъимер иргаялда хъвай, лъималазул цIалул хIасилазда ва ЕГЭялъул хIасилазда хадуб халкквей;\n• тохтурасухъе хъвай-хъвагIай гьаби, жиндирго медкартаялдаса баянал лъазари;\n• водителасул права боси ва хиси, автомобиль сияхIалда лъей ва гьеб учеталдаса бахъи;\n- Гьелъул кумекалдалъун кинал идарабазул хъулухъаздаса пайда босизе бегьулеб?\n— Пайда босизе рес буго ДРялъул шагьаразул администрациязул округазда ва муниципалиял районазда ругел МФЦяздаса, пенсиялъул фондалъул Россиялъул почалъул отделенияздаса, гьединго ПАО «Ростелекомалдаса».\n- Жакъа дагъистанияз кина-кинал хъулухъаздаса бищун цIикIкIун пайда босулеб бугеб?\n— Нилъер республикаялда гьеб порталалдаса жеги гIатIидго пайда босулеб гьечIо. Амма жакъа бищунго машгьураллъун рикIкIине бегьула: тохтурасухъе хъвай-хъвагIай гьаби, ясли-ахикье ва школалде лъималазул иргаялъул хъвай-хъвагIай гьаби, сахлъи щула гьабулел лагеразде ине лъималазе путевкаби кьейин абун гIарза кьей, паспорт тIалаб гьаби, транспорталъул хъвай-хъвагIай гьаби, ригьин гьаби.


Добавил(а): istina от 20-01-2017, 10:56\nГьаб заманалда, берцинлъиялъейиланги абун, руччабаз гуребги, бихьиназцин толел руго малъал. Лъазе бокьилаан гьел тезе бегьулищали?\nМалъал къунцIичIого тей буго аварагасул суннаталда данде кколареб жо. Аварагасул гIадат букIана зама-заманалдасан малъал къунцIулеб. Малъал руго чороклъи гъоркье бакIарулеб бакI ва гьездалъун чорхое заралги ккезе рес буго. ГIалимзабаз чIезабун буго кверазда тIад букIунила 300 батIиял микроб ва гIемерисел гьел ракIарулила малъазде гъоркье. Руччабаз тола малъал ва жидеца гьел рацIцIад гьарулин абула гьез. КигIан гьез рацIцIад гьаруниги, къунцIараб мехалда гIадин рацIцIадго гьел рукIунаро. Аварагасул хIадисалда буго: "Щуго жо буго жиб рацIцIалъилъун рикIкIунеб: 1. Сунат гьаби. 2. Надалдаса, ай дандекколареб бакIалдаса расал нахъе инари. 3. Михъал къунцIи. 4. Малъал къунцIи. 5. Къвалакьа рас инаби" (Бухари). Цогидаб хIадисалда буго: "Аварагас нилъее заман чIезабуна михъал, малъал къунцIиялъулъ, расал нахъе инариялъулъ, ай кIикъого къоялдаса цIикIкIун течIого рукIин". Гьеб хIадисалда абулеб буго расал ва малъал рижаралго къунцIейилан. Хасгьабун кIикъого къо бихьизабун гьечIо. Амма гьелдаса цIикIкIун течIого букIине хIаракат бахъейин абулеб буго. Малъал тей, гIемерисел гIалимзабазда аскIоб, карагьатаб буго. КIикъого къоялдаса нахъбахъун тезе цIакъго карагьатаб буго. Цо-цо гIалимзабаз абулеб буго гьел тезе хIарамабцин бугин. Бусурманчи вуго Аллагьас как байин щибаб къоялъ тIадкъарав чи. Гьединлъидал чара гьечIого гьес какиечуризе ккола. Амма малъал толел ругони, хасго руччабаз, хIинкъи буго малъазда гъоркье бакIарараб чороклъиялъ какиечурулаго, гьенибе лъим биччачIого теялда. Яги черх чуризе тIалъани, лъим щвечIого хутIиялда. Цинги гьев хутIула черх чуричIев гIадин, щайин абуни, гьесул лъим кинабго бакIалде щун гьечIелъул. "Макъасидул ХIасанат" тIехьалда буго: "Аварагасдасан малъал къунцIулеб къагIида нилъехъе щвечIо ва гьединго бихьизабураб заманги гьелъие гьечIо. Гьел къунцIизе бегьула бокьараб заманалда ва бокьараб къагIидаялъ. Кинниги, гьезие къунцIизе хирияб заман ва къагIида бихьизабун буго гIалимзабаз. Малъал къунцIизе цIакъго хирияб заман буго хамиз ва рузман къо. Щайгурелъул, Аварагасул хIадисалда гьедин буго, ай хирияб бугин". Аварагасул хIадисалда буго: "Рузман къоялъ малъал къунцIарав чи Аллагьас цIунула балагьаздаса, бачIунеб рузман къо щвезегIан ва тIаде жеги лъабго къоялъги". Гьединго Аварагасул хIадисалда буго: "Мискинлъиялдаса цIунизе бокьарав чияс малъал къунцIе хамиз къоялъул бакъаникакдаса хадуб". Баззарица ва ТIабаранияс "АвсатIалда" бицун буго: "Аллагьасул Расул вукIана рузман къоялъ малъал къунцIулев ва михъал къокъ гьарулев какде вахъиналде цеве". ТIабаранияс ГIаишатидаса бицараб хIадисалда буго: "Рузман къоялъ малъал къунцIарав чи цIунула квешлъиялдаса, тIасияб рузман щвезегIан". ГIабду Ар-Разакъица бицунеб буго Суфян Савриясул хIакъалъулъ: "Гьев вукIана хамиз къоялъ малъал къунцIулевлъун. Хадуб гьесда абун буго жакъа хамиз къо бугин, рузман къо метер бугин. Гьес абула суннат нахъбахъуларин". Балагьеха, кин цере рукIарал гIадамаз хIаракат бахъулеб букIарабали Аварагас тIадчIей гьабулеб букIараб суннат тIубазе. ХIатта цо къоялъцин нахъбахъун толеб букIинчIо. Гьанже нилъехъги балагьеха, чан къоялъ нилъеца къунцIичIого толелали. Суннат тIубаялъулъ буго лъикIлъи ва унтабаздаса цIуни. "Анваралда" хъван буго: "Щибаб анцIго къоялдасан, нахъбахъичIого, малъал къунцIизе лъикIаб буго", - ян. Гьеб буго чиясул тIабигIаталда бараб. Хехго малъал рижулевги ва кватIун рижулевги вукIуна чи. Гьез жидедаго рекъезабизе ккола. Цо-цо чагIазул гIадат букIуна малъал цабзаз рукъулеб. Гьебги буго цIакъ рекъечIеб жо. Нилъеда лъала малъазда гъоркь чанго батIиял микробал рукIунеблъи. КIалдире гьел индал, зарал ккола. Малъал къунцIулеб куцги бихьизабун буго. Имам ан-Нававияс рехсолеб буго тIоцебе малъал къунцIизе лъикIаб бугила кваранаб кверзул чIикIарулеб килщидаса байбихьун, гьитIинаб килщиде щвезегIан, хадуб кIудияб килищги. Хадуб квегIаб квералъул гьитIинаб килщидаса кIудияб килщиде щвезегIан. Хадуб хIатIидаса байбихьула, гьитIинаб килщидаса кваранаб хIатIил, хадуб квегIаб хIатIил гьитIинаб килщиде щвезегIан. Малъал къунцIун хадуб лъикIаб буго кверал чуризе. Кверазул яги хIатIазул малъал къунцIулеб мехалда, цояб килищ къунцIун, цогидаб къунцIичIого тезе карагьатаб буго, гIузру гьечIони. Автор: ФИО или фамилия и инициалы автора\nГазета №: 2, от 20. 01. 2017 Месяц выхода номера газеты. Например января Год выхода номера газеты. Например 2012г.\nАнкьил къоял ва хIакъикъатЩайтIан бачахъулеб ярагъ«Нужее нух битIаги, хириял хIажизаби!»Михъал кIкIванищ лъикI яги къунцIунищ?Хирияв аварагасдасан рачIарал цо-цо хурдузул хаслъаби


ЧамасдакI ГIалимзаби гIажаиблъизарураб нигIмат\nГIалимзабаз чIезабун буго чамасдакIалъ инсанасул черх сах-саламатго цIунун чIезабулеблъи. Гьез хIалбихьи гьабуна, чанго соналъ кванилъ лъимгун цадахъ гIатIгояб чамасдакI хIалтIизабулел рукIарал гIадамазда тIад, халгьабуна гьезул бидухъ, кIващухъ. Гьелъул хIасилал рихьидал, гIалимзаби гIажаиблъун хутIана. Гьел гIадамал ратана щибго унти чорхолъ гьечIел. Гьединго цебегIанго гьабураб цIех-рехалъул хIасилалдасанги баянлъун букIана чамасдакIалъул пайда цIикIкIараб букIин багIараб ва чIегIераб икраялдасаги.\nГьелъул цIикIкIараб пайда букIи-\nналъе нугIлъи гьабула гьелда жаниб бугеб къоло лъабго аминакислотаялъги ва анцIила щуго минералалъги. ГIалимзабаз чIезабуна анцIго чамасдакI кванани, гьелъ къойида жаниб чиясе хIажалъулеб кванил роцен роцIцIинабулин.\nЧамасдакIалъулъ батун буго трип-\nтофан абулеб, ай гIадалнах хIалтIи-забиялъе жиб сабаблъун чIолеб хасаб «нигIмат». Гьеб цIакъго хIажалъула бетIер хIалтIизабун хIалтIи гьабулезе. Гьединго триптофаналда абула «гIолохъанлъиялъул аминакислота» абунги, ай гьеб клеткаби херлъиялде данде къеркьолеб букIиналъ. Гьединго чамасдакIалъулъ бугеб селеналъ цIунула инсанасул черх рак унти ккеялдаса.\nГIалимзабазул рагIабазда рекъон, селен витамин, инсанасул черх цIунизе бажарулебгIанасеб къадаралда, буго чамасдакIалъулъ, гьеб гуребги, гьелъ цIунула ракI унтиялдаса ва щула гьабула имунияб система.\nЦоги, гIалимзабазда чамасдакIалъулъ батана окситоцин абураб веществоги. Лъимаде йигей гIаданалъ, ахирисеб ункъо анкьалъ чамасдакI кваналеб бугони, окситоциналъ квербакъулеб буго лъимер гьаби бигьалъизабизе ва чIужугIадан хехго рукIалиде ячIинайизе. Лъимер гьабун хадуб чIужугIаданалъул рахьги гьелъ витаминаздалъун бечед гьабулеб буго.\nГьединго чамасдакI лъикIаб буго ракIцIерхIеялъе, ай гьелда гъорлъ глютаминалъул сок букIиналъ. Диетологазги абула чамасдакI, глюкоза гъорлъ букIиналъ, цIакъ пайда цIикIкIараб нигIмат кколин ва гьелъ свак бахъулин, ракъиги лъазе толарин.\nЧамасдакIалъул гъветI, цогидал гъутIбуздаса цIикIкIун, рехсон буго Къуръаналдаги, гьединго къого бакIалда рехсон буго чамасдакIги.\nНилъер Аварагасги гIемер хIалтIизабулаан чамасдакI, гьелдаса пайда босиялде ахIулаан цогидалги.\nГIажаиблъи гьечIищ, бусурбабазда гьеб пихъалъул хIакъалъулъ Къуръаналда рехсон ва свалат-салам лъеяв Аварагас малъун азаралда ункънусго соналъ цебего лъалеб букIаниги, гIалимзабазе гьеб гьанже гурони хIакълъичIеблъи.\nПрочитано 228 раз\tПоследнее изменение Пятница, 13 июля 2018 15:07\nДругие материалы в этой категории: « ГIансаялде къулизе гIедегIуге\tКьалдаса хадуб зарал хьвагIулеб гIадат гьечIо »


ЦIаналъ росдал рохьов – 120 базарган » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nДагъистан цебетIезабиялъул суалал\nРеспубликаялъул даранчагIазул кIиабилеб данделъиялда хIалтIул рахъи борхизабиялъул масъалаби цере лъуна\n2018 соналъул 21-22 июлалда Бакълъулазул мухъалъул ЦIаналъ росулъ тIобитIана Дагъистаналъул базаргабазул республикаялъулаб кIиабилеб данделъи, форум. МахIачхъалаялъул базаргабазул цолъиялъ (БИСОМ) ва Бакълъулазул ракьалъул нухмалъулез цадахъ рекъон гIуцIараб гьеб тадбиралда гIахьаллъана 120 чи. Дагъистан цебетIезабиялъул суалал гьоркьор лъураб, кIудияб кIваралъул лъугьа-бахъинлъун лъугьана гьеб дандеруссин.\nЖидер хIаракаталде цIикIкIун кIвар кьеян лъазабуна базаргабаз\nКIиго къоялъ халатбахъараб базаргабазул, даранчагIазул, предпринимателазул данделъиялда бицана Дагъистаналъул магIишатияб рахъ, экономика борхизе ккани ва къуватал, хайир кьолел гIуцIаби гIемерлъизе, ишалъулал гIадамазул рахъкквезе ккани, гьаризесел тадбиразул.\n21 июлалда ЦIаналъе вачIана 120 даранчи. МахIачхъалаялдаса гьенире рачIунаго, нухда гьез зиярат гьабун буго АхIулгохIдеги. Гьалбал къабул гьариялъе кIудияб хIадурлъи гьабун бугоан Бакълъулазул мухъалъул администрациялъ ва идарабаз. Нухалги къачIа-кIатIан ругоан. Цебесеб сордоялъ кутакаб чвахунцIадги бан, иххаз ва лъараз хвезарурал нухал радакье рахъун цIидасан къачIана Бакълъулазул нухлул хIалтIухъабаз. Гьеб форум лъикI тIобитIиялъе квербакъун буго Бакълъулазул ракьалъул нухмалъиялъ,экономикаялъул ва росдал магIишаталъул идараялъ, Игьали росдал администрациялъ, ЦIаналъ аслияб школалъ ва цоги гIуцIабаз.\nФорумалда кIалъаял гьаруна Бакълъулазул мухъалъул бетIер ХIажимурад МухIамадовас, БИСОМ абураб гIуцIиялъул нухмалъулев ГIабдулхIаким Пахрудиновас, Дагъистаналъул Руччабазул цолъиялъул цеехъан Интизар Мамутаевалъ, экономикиял гIелмабазул доктор Сергей Дохоляница ва цогидазги.\nЦIаналъ росу игьелдерил росабазул администрациялда гьоркьобе уна. Гьеб росу буго рохьоб. Гьуърул унтарал гIадамазе сахлъиялъе рукIине кколел шартIал руго гьенир. Лъелго ине ккани, гIезегIан кIудияб ракьги бугоан гьеб росдал. Гьалбал разиго хутIана ЦIаналъ тIобитIараб тадбиралдаса ва гьезул ракIгIатIилъиялдаса.\nКIиябго къоялъ форумалъул кIалъаял, малъа-хъваял, мастер-классал, тренингал тIоритIана, хIалхьи гьабиялъул ва черх лъадариялъул тадбиралги гьоркьоре ккезарун. Гьеб къагIидаялъ форум жеги камилаблъун, чIамучIлъи гъорлъе биччачIеблъун лъугьана.\nБазаргабазул гIемерал суалал ругоан Дагъистаналъул ва Россиялъул тIалъиялдехун. Гьезул каламалъухъ гIенеккидал, бичIчIулеб букIана базаргабазул унго-унгояб куцалда рахъкколел идараби гIемер гьечIолъи.\nРичарухъабилъун щал рищизе кколел?\nАрсен Акавовас, ХIажи Зулумхановас, МухIамад Штанчаевас ва цогидазги гIолохъанал базаргабазда бицана даран-базар, иш гIуцIулелъул, хIисабалде росизе кколелщинал рахъазул. Идараялде, фирмаялде, предприятиялде, тукаде, ашбазалде гIадамал хIалтIизе росулелъул, сунде кIвар кьезе кколабали баян гьабуна гьез ва цоги кIалъазе рахъараз. Къайи босизе рачIарал чагIаздехун лъикI кIалъалев, гьезул бокьарал суалазе жавабал кьун бажарулев, гьимун гурони кIалъаларев, чIагояв чи восизе кколин вичарухъанлъунилан абуна Арсен Акавовас. ГIадамазулгун калам-хабар гьабизе гъира гьечIев чи рекъолила кассаялда ялъуни складалда, нахърател цIунулев чилъун.\nИнтернеталдаса пайдаги босун, иш бачиналъул, даран-базар гьабиялъул хIакъалъулъ гIатIидал баянал кьуна ХIажи Зулумхановас. Гьединаб куцалда кIуди-кIудияб магIишат данде гьабурал дунялалъулго вакилзабазул рехсейги гьабун, гьезул хIалбихьиялъул мисалал рачана гьес. Гьединго форумалда пайдаял кIалъаял гьаруна ВТБялъул, Связь-банкалъул ва цоги банказул хIалтIухъабазги. «Пирамидабазул» гурдакье ккезе чIогеян абуна банказул вакилзабаз, гьеб куцалда «даран гьабулеб» «цо халкъ» бугин Дагъистаналдаянги абуна гьениб. Гьединазе тамихI гьабичIого толарила пачалихъалъ.\nГьеб форумалда Дагъистаналъул Руччабазул цолъиялъул нухмалъулей Интизар Мамутаевалъ баркалаялъул кагъат кьуна БИСОМалъул цевехъан ГIабдулхIаким Пахрудиновасе. Гьединго гьесие хIурматалъул грамота кьуна ЦIаналъ росдал аслияб школалъул директор СагIидбег МутагIиловасги.\nЧвахукье сапар, нух къосарал гьалбал…\n21 июлалъул бакъанида форумалъул гIахьалчагIаз сапар бухьана ЦIаналъ росдада гIагарлъухъ бугеб лъарада лъугьараб чвахукье. РекIун хьвадун ругьунал базаргабазе бигьаго чIун батиларо гьеб «чабхъен». Амма, 3-4 километрги тун, лъарахъа тIаде захIматгоги рахун, чвахукье щведал, гьалбадерил ракI бохана ва хIалхьана – багIари кIочене, гIолохъаби партIан лъадалъе лъугьана.\nТIадруссун рачIунаго, сапарчагIазул къокъаби рикь-рикьана ва ЦIаналъ росдал бахчабазда ва къватIазда нух къосун ккана. Гьенир минаби руго цIакъго цоцаздаса рикIкIад. Щибаб батараб рукъалъул нуцIидаги кIутIун, цIехолеб букIана школалдехун нух… Цо-цояз ишан босун букIана рикIкIада бихьулеб шашликIал режулеб цIадул кIкIуялде… Квеш-лъикI, къасиялде киналго чодрокье ракIана. ТIагьир Къурачевасул кучIдузухъ гIенеккана ва шашликIазда кьабуна. Гьелдаса хадуб Грузиялда лъимал рикъиялъул бицунеб кинофильмги биччан букIана, школалъул кIитIалаяб минаялъул нахъисеб къададаги речIчIизабун.\nМагIаруллъи цIунизе тIадаб буго\n«ЗахIмат-рахIаталъул аваданаб бакI», – абун таржама гьабун буго ЦIадаса ХIамзатица Александр Пушкинил «Росу» абураб кечIалъул цо мухъалъе. Гьединаб бакI бугоан ЦIаналъ. Амма гьеб росуги, цоги магIарул росабиго гIадин, чIобоголъулеб бугоан. ЦIаналъа гIадамазда гьикъидал, цохIо школаги фельдшерлъиялъул пунктги гурони, тIокIаб хIалтIи бугеб бакI гьениб гьечIилан абуна. БетIербахъиялъе къватIире рахъунел руго гIолохъаби. Цоцазда данде торгIо хIазе кIиго команда гIуцIизе гIолилал хутIун гьечIин росулъилан бицана гьез. Амма цо команда лъезе гIурал гIоркьилал ругоан гьезул. Форумалъул ункъо командаялда гьоркьоб тIоцебесеб бакI щвана ЦIаналъ росдал волейболалъул къокъаялъе.\nРизаб рохьалда жаниб бугеб, берцинаб, беричаб бакI бугоан ЦIаналъ. Дунго щварал ЧIегIерралъдал рагIаллъуда ва Европаялда ругел шагьарал, курортал ракIалде щолел рукIана, ЦIаналъ росулъан унаго.\nКъаси, гвангъун щвараб моцIрол канлъухъе валагьидал, дандритIун паркъолел ругоан ЦIияб Аргъвани росдал чирахъал. ТIадехун буго ризаб накIкIил рохь. Багъилаб бакI буго ЦIаналъ. Хасго пикру гьабизе, тIахьал хъвазе ва цIализе санагIатаб бакI бугилан тана, гIодобе биччараб, хIалхьараб, сасараб.\n22 июлалда форумалъул гIахьалчагIаз дандеруссиналъул хIасилал гьаруна, тIадчагIаздехун хитIаб хъвазе хIукмуги ккана гьезул. ЛъикIаб гьоболлъиялъухъ бакълъулазе баркалаги кьолаго, гьел тIадруссун ана.\nНилъее хIажат буго бацIцIадаб даран-базарги цебетIезе магIарул росабиги цIунун хутIизе. Щибаб росдал буго такрарлъи гьечIеб тарих. Нилъеда тIадаб буго магIаруллъи цIунизе. МагIарухъги. РекIелъги. Кибго.


«Шяраваллил ипотека» ва му ишла даврил хIалкьазия\n«Шяраваллил ипотека» – му хIаллихшиндалул ипотекалул программар. Му щуруй дуссар АьФ-лул хIукмулуцIун дакьин дурну. Мунил кумаграйну инсантураща бюхъайссар кредит дузал дуван 0,1% тIайла хьуну 3% бияннинсса шинайсса хIаллихшиндарал ставкалийсса.Ми арцу ласайссар 25 шинай. Банкрая ларсъсса арцу ишла дуван ккаккан бувну бур шяраваллаву ва 30 азара инсаннаяр чIявусса халкь бакъасса шагьрурдай машан ласун аьрщарал участок ва тикку буван цанма къатта, ягу ласун квартира цIуну дурсса къатраву, ягу ласун дурну хIадурсса къатри.\nЗаемщикнал къатта, ягу аьрщи ласайни, залуннал цалла жипливагу харж дуван аьркинссар цинярда арцул 10 %, цалчинсса взнос хIисаврай.\nЦIанасса чIумал ихтияр дуллуну дур цалчинмур взнос дулайни ишла дуван ниттихъал капиталданул арцу.\nЖунма маччасса министерствалул коллегиялий\nДагестанских журналистов и блогеров приглашают к участию в конкурсе «СМИротворец-2021»\nСледующая публикация Основные показатели сельского хозяйства РД за 2020 год\nПредыдущая публикация Вопросы вакцинации населения обсуждались на рабочем совещании в администрации Новолакского района


Инвалидал – рагьтIа, цIогьал – кIалгIабахъ » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nИнвалидал – рагьтIа, цIогьал – кIалгIабахъ\nСахал унтарал ва унтарал сахал\nДагъистаниязул ичIго процент – инвалидал?\nДагъистаналъул захIматалъул ва социалияб цебетIеялъул министерствоялъул баяназда рекъон, нилъер республикаялда 230-азарго инвалид вуго. Чияда рачIел социологазул пикруялда, гьезул гIемерисел кколел руго, ришватги кьун, сакъатлъиялъул гIарац щвезелъун гьересиял документал гьарурал сахал гIадамал. Унго-унгоял инвалидаз бицунеб буго жидее къануназда рихьизарурал бигьалъаби гьарулел гьечIилан.\nЩибаб къойил кьвагьа-гIанхъиял, чIвай-хъвеял, аскариязул рагъулал тадбирал тIоритIулуб Северияб Кавказалда къойидаса къойиде цIикIкIунел руго лъукъарал, сакъатлъарал, инвалидлъиялъул даражаби чIезарурал гIадамал. Законазда бихьизабурабниги кумек пачалихъиял идарабаздасан жидее щоларилан гIарзал рукIуна гьезул. Цолъарал миллатазул гIуцIиялъул (ООН) Генералияб Ассамблеялъул хIукмуялдалъун тIоцебесеб октябрь лъазабун буго Халъказда гьоркьосеб херлъарал гIадамазул къолъун. Гьеб тарихалда данде ккезабун Дагъистаналъул информациялъул алатазе кьураб интервьюялда республикаялъул захIматалъул ва социалияб цебетIеялъул министр ИсмагIил Эфендиевас абулеб буго харабазул ва сакъатазул тIалабал тIуралел ругилан. Гьеб идараялъул баяназда рекъон, республикаялда хъвай-хъвагIай гьабун буго 230-азарго инвалидас, гьездаса 33-азарго кколел руго лъимал. Ришватги кьун, унтичIел чагIиги инвалидлъи чIезабизе лъугьиналъул хIужаби гIезегIан руго Дагъистаналда. Гьелъие мукIурлъулей йиго Федералияб пачалихъияб идараялъул Дагъистаналда бугеб медикиябгун социалияб экспертизаялъул бетIераб гIуцIиялъул (ФГУ МСЭ по РД) хIалтIухъан Асият ХIусеноваги. Гьединал ишал загьирлъиялъе гIайибияблъун ХIусеновалъ рикIкIунеб буго гьересиял документал кьолеб республикаялъул сахлъи цIуниялъул министерство. 2008 соналда 1036 гьединаб кьучI гьечIеб документ кьун батанин министерстволялъин абулеб буго ХIусеновалъ. 2009 соналда гьеб такъсирияб къагIида гIодобе кканила. Амма гьеб суалалъулъ жидеда лъалеб хиси ккечIилан абулел гIадамал гIемерал руго: ришват кьурал сахал чагIазе щолила сакъатазе рихьизарурал бигьалъаби, унго-унгоял инвалидалин абуни бакъалда хутIулила.\nМинистерствоялъ мугъ рехана\nГьединаб магIнаялъул буго гьал къоязда редакциялде бачIараб гьаб кагъатги: «Ассаламу гIалайкум, ХIамзат! Духъе хъвалеб буго Гъоркьа Инхоса Сайпулагь КъадагIалиевас. 1993 соналдаса нахъе тIоцебесеб группаялъул инвалид вуго дун. ТIаде вахъине кIоларо. Гьеб 17 соналда жаниб дие щун буго гIицIго кIиго путевка курорталдеги кIиго коляскаги. Законалдайин абуни дун гIадал инвалидазе кьезе рихьизарун руго: ункъ-ункъ соналдаса – цо кресло-каляска, 1,5 соналдаса – гьитIинаб кресло-коляска, хасал аргал, хасаб гъоркьанпартал, санитариял алатал тIад ругеб кресло-стул ва гь.ц. ХIукуматалъ бихьизабураб жо дие щай кьоларебан дица республикаялъул сахлъи цIуниялъул, гьединго захIматалъул ва социалияб цебетIеялъул министерствабазде хъванги букIана. Амма гьелъулги хIасил ккечIо. Сахлъи цIуниялъул министерствоялдасан бачIараб жавабалда абулеб буго дие кколел аргалги, коляскаги, цойги хIажатабщинабги кьезе ругилан. Гьез рехсарабщиналъул щибниги щвечIо жеги дие. Гьезул кагъатги дица духъе битIулеб буго. ЗахIматалъул ва социалияб цебетIеялъул министерствоялдаги дие гьабизе бигьалъи батун гьечIо. Щиб адресалда ва лъихъе хъвазе кколебалиги гьез дида малъичIо. КинабгIаги кумек дие гьабизе гьезда ракIалда гьечIо. Боснов ккарав тIоцебесеб группаялъул инвалид цониги пачалихъияб идараялъе хIажат гьечIолъи бихьулеб буго».\nКIиго соналъ сахлъичIеб ругъун\nКъадагIалиевасул гIузруялъул мухIканлъи лъазелъун гьесухъе кIалъайдал, гьадин бицана инвалидас: «1993 соналъул октябралда, гIеч бетIулаго, гъотIодаса гIоркье вортана дун. Мугъзал нервабазе къварилъи ккеялъ, гьелдаса нахъе вилълъине кIвечIо. ТIоцебесеб группаялъул инвалидлъун лъугьаниги, законалда рихьизарурал бигьалъаби дие щвечIо. ЦIакъго басралъун, тIу-тIун ун буго дир коляска. Неда-регъун чIезабун буго. Дие бищун къваригIараб жо буго гIемер вегун чIезе ккеялъ унтараб бакI (пролеж) сах гьаби. КIиго соналъ буссунеб гьечIо гьедин лъугьараб цо ругъун. БакIалъулал тохтурзабаздаги гьелда гьабизе кIолеб жо гьечIо. 14 къоялъ больницаялда вегунилан ( курс) лъилъуларо гьеб. Хасаб ургу букIуна, гьединал ругънал лъугьине толареб. Пятигорскалде курорталде ворчIидал, гьениве сах гьавизе вачIарав Ростовалдаса дунго гIадав унтарас бицана дида гьединаб ургу иш тIаде кколел идарабаз жиндир рокъобе босун бачIанилан. Халкъалда, гьелдаго гъорлъ инвалидаздаги, законал лъангутIиялдасан пайда босулеб буго тIадчагIаз. Больницаялда вегунилан, батIияб жо дие лъугьунаро. Дие хIажатал махщелчагIиги гьечIо гьенир. ЛъикIав невропотолог гьечIо. Гьединал специалистал рукIуна курортазда. Пятигорскалда лъалеб мадар лъугьун букIана дие. Гьениве яги цойги курорталде витIуларищин идарабазда цIехон, чIалгIун, гьанже абичIого тун буго».\nСакъатазе – хасаб программа\nФедералияб тохтурлъиялъулгун захIматалъул экспертияб комиссиялъул Дагъистаналда бугеб идараялъул ( ВТЭК) нухмалъулесул заместитель Зарема ГIабдурахIмановалъ «ХIакъикъат» газеталъе гьадинаб баян кьуна: «Нижеца чIезабула сакъатлъи. Гьелда цадахъго щивав инвалидасе хасаб сах гьариялъул (реабилитациялъул) программаги хIадурула. Масала, рокъобго дараби гьаризе нижеца гьеб документалда бихьизабун батани, гьелъул жаваб кьезе ккола бакIалъулаб поликлиникаялъ. Техникиял алатал хIажалъулилан хъван батани, гьел чIезаризе ккола социалияб страхованиялъул фондалъ. Цониги группаги сакъатав чиясе чIезабун, гьесда жеги хIалтIизе кIолеб бугони, гьесул суал тIубазе ккола яги хIалтIудалъун хьезарулеб централъ, яги гьев хIалтIулаго гIайиблъараб идараялъул нухмалъулез. КъадагIалиев Сайпулагьие ва гьевго гIадал цойги инвалидазеги аргалги къваригIарабщинабги букIинабизе ккола социалияб страхованиялъул фондалъ. Сакъатлъи чIезабулелъулго унтарасе хасаб сах гьариялъул программаги хIадурула нижеца. Гьев КъадагIалиевасул гIагарлъиялъул чи, гьеб программаги босун, ине ккола социалияб страхованиялъул фондалъул (ФСС) Гумбет районалда вугев вакиласухъе. Программаялда бихьизабурабщинаб жо гьев вакилас кагътиде босула ва гьеб кинабго унтарасе чIезабизе гьесда тIадаб буго : коляскаби, памперсал, ругънал лъугьине толарел хасал къандалъаби ва аргал, ай хIажатабщинаб техникияб къайи-цIа. Цойги нухалъ абуниги, сакъатлъи чIезабулел ва хасаб сах гьариялъул программа хIадурулел чагIи ккола ниж – ВТЭК. КъадагIалиевасе инвалидлъи чIезабун гIемер соналги рихьула, гьесие хъварабги батула нижер программа. Гьеб тIубазаби тIалаб гьабизе ккола гъоб социалияб страхованиялъул фондалдаса. МахIачхъалаялда гьеб идараялъул адрес ккола Богатырева 8. Хасаб сах гьариялъул программаялъул болжалалъе гIорхъичIвай букIунаро. Нагагь унтарасул хIал квешлъани, медикиябгун социалияб экспертизаялде (МСЭ) направлениеги босун, гьесие къваригIараб къагIидаялда хисизабула программа. Масала, гъоркьисаги памперсал хIажат рукIинчIев унтарасе исана гьел къваригIани, бакIалъулаб больницаялдаса гьединаб кагъатги (заключение) босун, ине ккола экспертизаялде (МСЭ). Цинги гьез программаялда гъорлъе гьеб тIалабги бачуна».\nИнвалидазда хурхарал халкъазда гьоркьосел законазул даражаялде рахун гьечIо жеги Россиялъул къанунал. Къабул гьарурал законал хIалтIунгутIиялъулги буго кIудияб къварилъи. ЗагIипав, рухIдакъав, пакъирав, унтарав чиясдехун бугеб бербалагьиялъ борцуна бокьараб жамгIияталъул ярагьин, гьелъул сахлъи, рухIияб цебетIей. ЦIи-цIиял технологиялги техникаги дунялалъе сайгъат гьарулеб Европаялда цIакъго цIунула инвалидазул ихтиярал. Канлъукъазеги, коляскабазда ругезеги - киназего квегIенал руго дора шагьаралги, къватIалги, минабиги, хасал хIалтIулел бакIалги. Гьеб рахъалъ нилъер аниб «тирулеб, сверулеб буго гъобго гьобо» : «Багьа учузлъана чилъидал гьанже, Гьаб чорхол рухIалъул, бахIарчилъидул. Багьа кIодолъана чин-хъулухъалъул, Чияс чиясдасан гьабулеб мацIил… Орденал –цоязе, ордер – цоязе, Инвалидал – рагьтIа, цIогьал –ригьзабахъ…», - гьедин хъвана ЦIадаса Расулица XX къарнуялда. XXI гIасруялдаги хисараб жо гьечIо.\n» Анкьил хIасилал\n» Аслияб мурад - Дагъистаналъе рекъел ва рацIцIалъи\nХ1амзат, гьаб АРГАЛ абураб раг1и киса босун хъвараб бугеб? УРГУ-Ургал буго вац гьеб матрацалда ц1ар.\nОгоб - абгил, гьебго къаг1идаялдаха.


Украиналда хурхун Европарламенталъул резолюция\nЕвропарламенталъ рикIкIунеб буго Украиналъул хIукуматалда ва оппозициялда гьоркьоб диалог байбихьиялъе хехгьабун гьоркьохъанлъи гьабизе байбихьизе кколин. Гьедин абулеб буго хамиз къоялда Страсбургалда Европарламенталъул иргадулаб данделъиялда къабул гьабураб резолюциялда.\nДокументалъул автораз гIагали загьир гьабуна исана 9 декабралда улкаялда хIинкъигьечIолъи чIезабиялъул къуватаз оппозициониял партиязул ва лъидаго рачIел информалатазул офисазе гьужумал гьариялда, ва гьединго протесталъул акциячагIазда хадуб халкквей чIезабиялда.\nЕвропарламенталъул гIахьалчагIаз хитIаб гьабуна Европаялъул Цолъиялде гъорлъе унел улкабазде. Гьелда гьез гьарулеб буго Украиналъул гражданазе Евроцолъиялъул улкабазде визаби речIого рачIине изну кьеян.\nГьез гьединго хитIаб гьабуна Еврокомиссиялдеги. Гьениб абулеб буго нагагь Россиялъ Украиналде политикияб яги экономикияб тIадецуй гьабуни рукIине жавабиял тадбирал хIадуреян.


Дир хIалакъаб чахъдал бох лъие хIажалъараб? (Фельетоналъул бакIалда) » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nЦебего лъалаан дида гьал гIадамал жого гьечIого Баку- Москва-Хасавюрт маршрутазда къайиялда хадур хьвадулареблъи. Иргадулаб нухалъ ракIчIана магъакь- кIачаралъул, ай жакъасеб мацIалда абуни, бича-хисиялъул, коммерциялъул тахшагьар Хасавюрталде дунго ккедал. Босараб жоялде Хунзахъ тIаде кьолеб цо багьаялъул роцадул кепкал чвантинир хутIи гурониги, дир сапар сабаблъана МухIамадовазул хасалоде бакъвараб гьанал нахърателалъеги. Кинабго иргадал бицинин.\nКватIараб сардил гIуж. Цоялде хIалтIараб заман. Сапаралдасаги йиссун босараб-тараб бихьулей яс, «доба кигIаналъ учуз бугебан?» цIехолдулей гIасиго экономияй эбел. Циндаго къотIинабула канлъи. «ГIай хIалбохадал, исана хасало свинабизе гьечIилан гурищ хетевеялдасан пулеб букIараб» -ян подстанциялъулазде иргадулаб- репликаги рехун«лъикIал-хинал» paгIабаздалъун токалъулалги ракIалде щвезарун кьижизе къачIадизе лъугьуна руччаби. Сапаралъ хутIарал какал разеян, каки чуризе къватIие уней ясалда роцIараб сардил пардавалда циндаго цебе чIола бихьинчиясул сурат. Сапаралъ свакарай жиндир глюкал ратилин гIинго тIамичIого, чурараб ратIлида нахъа эхетун чIола гьей. ТIуцабго къехъа гъоркьеги къулун цIи бараб счетчикалда квали лъугIизе толаро доб «глюкалъги». «ВахI ле, счетчикал проверять гьарулел подстанциялъул жасусалгIаги ратилин, гIумруялъ жо бикъичIев багIарав партизанасул вас Камилица гьанжеги къадараб иш гьабулеб нужеца тIадги кквеларин» гьимула гIолилай.\n-Щиб вац, дуе бокьараб жо?-ян соролеб гьаракьалъ гьелъ гьикъидал, лъималазул хIаялдаса «Морская фигура, замри» гIадин хаган хутIула доб «глюк». Жеги гьаракь борхун суал такрар гьабидал, гьикъул ишара гIадин нахье кIичIула I7 ноябралъул къасисев гьобол. «Жинца счетчикалдасан токги свинабун канлъиги гьечIин, хIулараб жагадул гъветIалъ живги вахчилин» пикрабаздагIаги вукIун ватила гьев «цIодор»... ГIолилалъ жанибе ахIи бан рокъосел ахIидал, «глюк» циндаго чIаголъун бачIуна ва космосалъулаб хехлъиялдалъун ва цидулаб тIвапиялдалъун бекерун уна. ЩвечIо, ле, дуе бучIулъ бакьги гIиял гьанги... Гьанже хочI-хабаралдаса серьезни хабаралде журалин. БачIун буго конкретни предложение доб сордоялъ ахIичIого вачIарав гьоболасе кьезе. ГIиси-бикъинаб гъалмагъиралдалъун промышлять гьабулев вукIинчIого дуца, ле «бахIарчияв» цIогьор, рагье гьанир цIогьол курсал. Мун божа, Сицилиялъул мафияцин духъе хьвадизе буго, ток къотIинабизеги в одиночку грабеж хIадуризеги ругьун гьаризе. Гьеле дуе цо абсалютно чIобогояб бигьаяб рикъзи щолеб малъа-хъвай.\nПодстанциялъги цIогьазе цIакъ лъикIаб сайгъат гьабуна счетчикал къватIирехун лъей, гьереси щай. Гьанже совсемго деловой къотIи-къай гьабизин нилъеца. Давай, мун цо сордоялъ нижехъе гьоболлъухъ вачIине (гьаб нухалда ахIулев вуго, ле!). нилъеца тIамила доб дуе рекIее гIун букIараб бакъвараб гьанги, релъина хинкIалги, борхила цо-цо ц!ураб лълъар дур гIадаллъиялъул рахъалъанги. Бихьула, бихьула дур нич гьечIел беразда жаниб «щай гIадаллъиялъул рахъалъан?»-илан гьикъулеб суал. ГьабсагIат бицина щаяли, гьелъие гIилла чанго буго: «ХIанчIил рухIалда рекъон гурого гьелдаса би тIинкIуларин» бицараб магIарул кициги ракIалде щвечIого, нижер хIалакъабго чахъдал ляжкаялде мун хапей- гьеб цо. Дерхъаб, гьелъул рахъалъан! Законияб къагIидаялъ ярагь рокъоб бугев гIужилав чанахъанасул кавудахъе лъугьине дур бахIарчилъи гIей-гьеб кIиго. Цощина цIамул цIураб жо тамахаб бакIалда щун букIарабани, лъие мун хIажалъизе вукIарав, ле, ахIмакъ?! Дерхъаб, цоги! Дол дур соролел квачIазул отпечаткаби счетчикалда хутIун ратилингIаги хIинкъичIого гьелда мун квалквади-лъабго. ГьанкIараб гьоцIисан бакIал башмакъаца рахъалги рахъулаго мун тIурун ин-ункъго. Туснахъалда букIунеб борохь бараб макаронги, чури гIадаб карщгигIаги цебе чIечIого такъсиралде мун гьеси-щуго. Дур гIадаллъиялъе мисалал дида рогьинегIан рачине кIола, щиб гьабилеб гьел заочно рехсон, багIараз мун с поличным ккведал, «с глазу на глаз» бицинеги хIажалъиларищ щиб букIаниги?!\nЩиб бицаниги, доб сордоялъ рокъове щведал дур рекIел букIараб кIутIи авал чIван paгIулеб букIана дидаги, хIинкъунцин йикIана ракI кьвагьун мун хвелилан, честни слов.\nГьанже ахирисеб чIобогояб малъа-хъвайги гьабилин дуе, мун вохизе: Нахъосалда «на дело» къватIиве вахъунелъул, воре кIочон тоге памперс хезе, щиб лъалеб, доб сордоялъ дун гIадин загIипай чIужугIадан гурей, кьуру гIадав бихьинчи ккезе бегьулагури дур чорокаб пишаялде тIаде...\nБердабихь(очевидец)КАМИЛИЛ ГьATIИянТ, Хунзахъ.\n» Пикрабазул чараб кIаланчIад\n» Казият «НасихIат». Хасавюрт (Салаб) мухъ


Дагъистаналъул бетIерас Халкъияб Собраниялде ХитIаб гьабуна - Статьи - Сетевое издание «По новому пути»\nДагъистаналъул бетIерас Халкъияб Собраниялде ХитIаб гьабуна\n05.04.2019 18:21 Пятница\n«РФялъул президент Владимир Путиница Федералияб Собраниялде гьабураб ХитIабалдаги «маялъул указаздаги» чIванкъотIун рихьизарун руго нилъеда церечIарал масъалаби. Гьел тIуразаризе нилъеда тIадабги буго», — янги абун, байбихьана ДРялъул бетIерас ХитIаб.\nРехсараб цIаралда гъоркь тIобитIараб кадрабазул къецалдаса рази вукIинги загьир гьабуна ДРялъул бетIерас. «Россиялъул президентасул администрациягун цадахъ тIобитIараб гьеб къецалъ рес кьуна гIолохъанал, жидер пикру бугел ва махщел камилал хIалтIухъаби нухмалъиялъул идарабазде хIалтIизе рачине. Гьелде тIадеги, республикаялде тIадруссана Россиялъул компаниязда лъикIаб хIалбихьи щварал дагъистаниялги. Къецалъул хIасилалда жавабиял хъулухъазде тIамуна 42 чи ва гьезул хIалтIул лъикIал хIасилалги руго», — ян абуна В. Васильевас.\nРукъзал кьезе руго…\n«ГьабсагIаталда, республикаялъул минабазул фондалдаса рукъзал щвеялъухъ балагьун, иргаялда вуго 13500 чи. Гьелда бан закон къабул гьабуна 2006 соналдаго, амма цониги чиясе кьечIо жеги рукъ. Дида лъикIаблъун бихьула гьеб рахъалъ ДРялъул хIукуматалъ къабул гьабураб хIукму ва дица гьелда тIадкъалеб буго республикаялъул бюджеталда гьеб иш тIубаялъе ресал ратеян абун. Балагьизе ккола 300 млн гъуруш, сакъатал гIадамазеги сакъатал лъимал хьихьулел хъизамазеги рукъзал кьеялъул мурадалда. ХIадуризе буго 10 сонил болжалалда бигьалъигун бецIизе рес кьолеб ипотекаялъулаб кредит рагьиялъул къагIидаги. Гьеб кредиталъул бащдабниги бецIизе буго республикаялъул бюджеталъ.\nКIиабизе абуни, ипотекаялъул кредит босиялдалъун рес буго жакъаго федералияб кумек щвезе ва эбелалъул капиталалда бащалъулеб (453 азарго гъуршил) гIарцул субсидиялдаса пайда босизе. Гьелде тIадеги, лъабго ва цIикIкIун лъимер бугеб хъизамалъе рес кьолеб буго ипотекаялъул кредит бецIиялъул мурадалда федералияб бюджеталдаса жеги 450 азарго гъуруш щвезеги», — ян абуна Дагъистаналъул бетIерас.\nДРялъул бетIерасул баяназда рекъон, 2018 соналда медицинаялъул кумек гьабун буго анлъазарго дагъистаниясе. Исана ракIалда буго жеги цIикIкIинабизе. Гьелъул мурадалда гьаризесел тадбиразда гьоркьор Васильевас рехсана информациялъулал технологиял гIумруялде рахъинариги, тохтурасухъе хъвай-хъвагIай гьабиялъул электронияб къагIидаги, медицинаялъул идарабазул сайтаздаса хIажатал баянал росизе рес щвейги.\n«ТIадегIанал технологиязул медицина цебетIезабиялъул хIасилалда рес щвезе буго республика тун къватIибехун лъикIаб хIалбихьи щварал махщелчагIи Дагъистаналде рачIиналъе шартIал гIуцIизе. ЛъикIаб хIасил кьезе буго «Земский доктор» абураб федералияб программаялъул кьучIалда росабалъе гIолохъанал тохтурзаби хIалтIизе иналъги. 2019 соналда, гьеб программаялда рекъон, росабалъе витIизе ракIалда буго 224 тохтурги 10 фельдшерги (гъоркьиса гьедин хIалтIудалъун хьезавуна 202 махщелчи).\nХIаракат бахъизе буго дагъистаниязе хIажатаб медицинаялъул кумек республикаялдаго щвеялде кIвар цIикIкIинабизе, хасго росабалъго амбулаториялги фельдшеразул пункталги разе. Гьебмехалда МахIачхъалаялде щвезегIан рачIинеги ккеларо кумекалда хадур.\nУлкаялъул президентасул квербакъиялдалъун Болъихъ районалда балеб буго мугIрузул районазул гIадамазе кумекалъе больница. Гьениб букIине буго компьютералъул томографги. ХIажат руго гьединал больницаби цогидал районаздаги разе. Исана босизе буго 70-ялдаса цIикIкIун хехаб кумекалъул машинаги флюорографиялъул 50 аппаратги.\nРеспубликаялда цIикI-кIунел руго лъималазе прививка гьабиялдаса инкар гьабулел хъизамал. Гьелда тIадги хIалтIизе ккола муниципалитетазул бутIрулги росабазул нухмалъиги. Вакцинаялъул кIвар букIин бичIчIизабизе ккола гIолохъанал улбузда», — ян бицана Владимир Васильевас.\n«Исана базе буго 11047 цIалдохъанасе бакI бугеб 33 школа. Гьелъие бачIана федералияб бюджеталдаса лъабго миллиардгун ичIго миллионалдаса цIикIкIун гъуруш.\n«100 школа» абураб проекталъул квербакъиялдалъун ва бакIалъулал нухмалъиялъулгун меценатазул кумекалдалъун лъикIлъизабуна 117 школалъул материалиябгун техникияб хIал.\nГъоркьиса федералияб бюджеталъул гIарцухъ 140 школалъе росана автобусал. Исана босизе буго жеги 95. Амма босизе ккола 168 автобус.\nЦIигьабизе буго 168 росдал школалъул материалиябгун техникияб база. Исана нижехъа бажарана цIалдохъаби цIалул тIахьаздалъун хьезариялъул иш цебе туркIизабун. Щибаб школалде ритIана хIажатал тIахьал», — ан абуна Владимир Васильевас.\nНухалги бакIал райги\nВладимир Васильевас абуна заман щун бугин Хважалмахьи росулъан унеб нух къачIан бахъинабизеги. «Гьебго районалда базе кколеб кьодул сметаялъул халгьабураб мехалда, гьелъул багьа бихьизабун батана цо миллиардгун анлъго миллион гъуруш. Документазул мухIканаб хIисаб гьабидал, гьеб багьа учуз гьабизе кIвана 500 млн гъурушалъ.\nАхирал соназда гIадлу биххун буго МахIачхъалаялда ралел бакIазулги. ТIагIана хIухьбахъиялъе санагIатал ахал. Москваялъул хIукуматалъ нилъее сайгъат гьабуна 350 млн гъуруш – МахIачхъалаялъул аслияб майданги гьелъул сверухълъиги цIигьабизе. Гьеб гьабулаго, кIваркьезе ккола тахшагьаралъул тарихияб сипат цIуниялде», — ян кIалъана Владимир Васильев.


МагIарул миллиябгун маданияб автономия » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nХириял магIарулал, урхъараб саламгун, кидаго ракIазе чармилаб сахлъиги, свин гьечIеб гIишкъул цIаги гьарулаго, гьаб кагъат нужехъе хъвалеб буго «МагIарул миллиябгун маданияб автономия» гIуцIиялъул рахъалъан.\nДагъистаналъул тарихалда кинаб кIвар бугеб лъугьа-бахъин кканиги, гьелъул аслиял гIахьалчагIи, аслияб бутIа лъолел гIадамаллъун рукIана магIарулал. Миллат цIехечIого гIагараб ракьалде бачIараб къварилъи гьез жидерго рокъобе бачIараблъун къабул гьабулаан, рохулаан гIагараб Дагъистаналъул церетIеяздаса ва бергьенлъабаздаса. Цоцазулгун бухьеналъе ва гьоркьорлъабазе хIалтIизабулаан цо росдал босараб гуреб, киназего хасиятаб болмацI.\nГьелдалъун магIарул маданият, адабият ва гIумрудул тарих жибго жиндаго чIараблъун гуреб, киназего хасиятаблъунги лъугьунаан. ЧIухIизе ккараб буго магIарулазул маданиятги тарихги. Щибаб росдал рукIа-рахъиналъул, хьвада-чIвадиялъул, тарихиял лъугьа-бахъиназул, ретIел-хьиталъул ва квен-тIехалъул жидеего хасиятал рахъал рукIаниги, киназего гIаммал руго гьезулъ аслиял рахъал. ГIамал-хасияталъул рахъалъ босани, хIатта киналго магIарулал гIумруялде куцаялъул тарбия цо мугIалимас кьураб бугиланцин ккола – гьедигIанги цоцазда релълъарал руго магIарулал.\nГIемерал руго магIарулазул цо росдал гIадамаца бицунеб мацI цогидазда бичIчIуларел жамагIатал. Амма лъикIаланго бечедаб буго гьезул адабияталъул нух: кир ругел магIарулазул гIадал магIна цIубарал кицаби, абиял, халкъиял асарал, лъида лъалареб Инхоса ГIалихIажиясул гIакълудул гъварилъиги, ХъахIабросулъа МахIмудил рокьул кучIдузул бухIиги, ЦIадаса ХIамзатил малъидул гIатIилъиги, Гьандихъа Муса МухIамадовасул асаразул паналъиги; Дагъистаналъул цIар дунялалдаго рагIизабурав Расулил пикруялъул цIубайги. Кина-кинавги чиясда къимат кьезего бажаруларо гьеб тIолабго хазинаялъул.\nХIисаб гьабураб мехалъ, къалмил устарзаби куцалеб алатлъун буго жибго халкъ, миллат, гьелъул гIумру. Халкъалъул пикрабазул ва гIумруялъул лъугьа-бахъиназдасан босараб бечедаб нахърател тана гьез нилъей рагIудалъун. Гьеб буго нилъее букIине кколеб хьвада-чIвади баян гьабулеб, гIолеб гIелалъе тарбия кьолеб аслияб мугIалим – гIасрабаца нахъа тараб умумузул нух.\nМагIарул халкъалъул мацIги щибаб росдае хасиятаб гуреб, гIаммаб буго, гьебги болмацI ккола. Амма адабияталъул гIаммаб хъвай-хъвагIай бичIчIизе ккани, нилъерго рахьдал мацIги гьелъул хъвай-хъвагIайги лъазе ккола. Гьеб умумузул нух тIаде бачIунеб гIелалда лъалеб гьечIони, лъидасан ва сундасан гьез мисал босилеб?...\nГIумру гьабизе бигьалъаби цIехон, гIемерисел магIарулал гIатIиракьалде гочана, рехун тана рижараб ракь, гIагараб жамагIат. Гьел таниги, цадахъ босизе бегьулеб магIарул тарбияги, гIамалги, ракIалдещвеялги цояз цIунана, жидерго лъималазухъе кьуна. Цогидаз, «БагIараб кьо бахаралдаса магIарул мацIго щай?» абураб махсаро хIакъикъатлъун лъугьинабуна. ГIатIиракьалде рахъаралдаса рехун тана мугIрузул гIадат-гIамал: лъалеб гьечIо магIарул тарих, гIумру, умумузул цIарал, гьезул рачIин, аслу, гIагараб ракьалъул тарих. Бищун аслияб, гьеб кинабго цIунулеб мацI – я бицунеб, я лъалеб гьечIо.\nГIагараб миллатги, гьелъул мацIги, кинабго рухIанияб бечелъиги биларал нилъер наслабазда метерисеб къоялъ мун щиб миллаталъул абун цIехани, жаваб кинабдай щвела гьездасан. КватIулел гьечIодай нилъ аралъул хIисаб гьабизе, нилъер миллаталъул мацIниги цIунун, гIолеб гIелалъухъе гьеб кьезе?! МацIалда цадахълъидал кинабго гIамал-хасиятги, чилъи-яхIги инсанасулъ цIунун хутIулеб. Гьадин салулъан чвахулеб хIабургъараб лъимлъун биччан тани, кидаялиго гучаб, цIар рагIараблъун букIараб магIарул халкъ, кигIан заманалъдай нилъеда цIунизе кIвелеб ва нахъе хутIилеб гьелъул бечедаб миллияб хазина?!\nГьел пикрабаз ниж рачана хадусеб хIукмуялде. 2012 соналъ магIарулазул данделъиялда гIуцIана «МагIарул миллиябгун маданияб автономия». Гьенир гIахьаллъараз загьир гьарулел рукIана батIи-батIиял пикраби – магIарул мацI, тарих, адабиятгун маданият цIунизе ккун бугин, гIолеб гIелалъе умумузул ирс кьезе кколин. Рехсана нилъер миллаталъул цоги-цоги гIузраби. Гьенибго хIукму гьабуна магIарул миллаталъул жамгIияб гIуцIи букIине кколин, гьеб хIалтIи жидедего тIаде босулеб, миллаталда хурхун раккарал суалал тIуралеб, гьезие квербакъулеб абун. ГIемер заман гьоркьоб инчIого гIуцIана «МагIарул миллиябгун маданияб автономия». Идараялъул нухмалъуде гъорлъе лъугьана:\n1. Айтберов Тимур\n2. БисавгIалиев МухIамад\n3. ГъазимухIамадов ГIалисултIан\n4. ГIумаханов Сайгидпаша\n5. Ибрагьимов Бадрудин\n6. МуртазагIалиев АхIмад\n7. Набиев ГIисалмухIамад\n8. Уладиев Сулайман\n9. ХIапизов ШагIбан.\nБетIерлъун вищана («Правлениялъул председатель») – Сайгидпаша ГIумаханов, гьев хисулевлъун («заместитель») – ШагIбан ХIапизов.\n«МагIарул миллиябгун маданияб автономиялъул» аслияб мурадлъун ккола мацIгин тарих, маданиятгун адабият лъазаби ва цIуни, гьелдаго цадахъ, гIун бачIунеб гIелалъе ва цIиял наслабазе нилъер бахIарчиял умумузул тарихги, гIакълуялъул ралъад гIадал гIалимзабазул асаралги халкъалда рагIизаби ва цIуни.\nМацI, тарих ва дин – гьаб лъабабго буго нилъер миллат цIунулеб аслияб алат. Автономиялъ гьабулеб хIалтIул аслияб кIвар кьейги гьезде букIине буго. Иншааллагь, Аллагьасул нухги ккун, умумузул рахъги ккун, магIарулазул кумекалдалъун, ракIчIараб гали тIамизе къасд буго нижер гIуцIиялъул гьеб рахъалъ. Гьайгьай, цIалдолездасан кумек щвелин хьулги буго, щайгурелъул тIадехун рехсарабщинаб ккола нилъер гIаммаб хазина ва гIаммаб къисмат.\n«МагIарул миллиябгун маданияб автономиялъул» офис буго МахIачхъалаялда, Данияловасул цIаралда бугеб 12-абилеб къотIноб, 4-б тIалаялда.