Хисизабула гIакълуги, гIумруги, пикруги\nБуйнакск районалъул Хъараниса Акаев Нажмудиница 28 соналъ хъулухъ гьабуна СССРалъул ва хадубккун Россиялъул балъгояб аскаралъул хасаб батальоналда. Гьев хIалтIана диверсантал хIадурулеб школалда инструкторлъунги, рагъулал цIалул идарабазда преподавательлъунги. КIиго лъагIелалъ Афгъанистаналда вукIарав гьесулгун гара-чIвари тIобитIана нижеца.\n- Нажмудин, кин байбихьараб дур рагъулаб хъулухъ?\n- 1965 соналда дица лъугIизабуна Орджоникидзеялда (Владикавказ) бугеб рагъулаб училище. ВитIана хIалтIизе. КIиго моцIидасан дица хъулухъ гьабулеб рагъулаб часталде вачIана маршал Москаленко. Ниж кьвагьдолеб бакIалде вачIана гьев. Дун кин кьвагьдолевали халги ккун, гьес дида абуна: «Дир вас, вилълъа дида цадахъ», - ан. Вачана округалъул командующиясухъе. «Иван Макарович, исана училищеги лъугIизабун вачIарав гьав гIолохъанав лейтенантасе щвана инспекциялда «щуйилаб». Гьале гьав тезе бегьула разведротаялъул командирлъун», - ан абуна маршалас командующиясда. Гьедин ккана дун Одессаялда букIараб хасаб батальоналде. Хадубккун микьго соналъ батальоналъул командирлъун вукIана, щвана капитанасул чинги.\n- Афгъанистаналде кида ккарав?\n- 1980 соналда гьенибе битIана нижер батальонги. Дун гьеб заманалда вукIана хасаб командировкаялда. Батальоналъул командир чIвана дова. Гьеб мехалда нухмалъиялъ дун ахIана ва досул бакIалде витIана. Кабулалде щведал, буюрухъ бачIана тIадвуссаян абураб. Кабулалде щведал дида абуна, тIадеялъул рагъулаб операция букIине бугин ва гьелъие хIажалъизе ругин мугIрузда хьвадун ругьунал аскариял. Нижер батальоналъул солдатал куцалаан Казбекалде, Эльбрусалде ва цогидалги мугIрузде ххаризеги мугIрузда рагъулал ишал гьаризеги. Щивав солдатасухъа цого хIалалда бажаризе кколаан авлахъалдагун мугIрузда цебелъураб масъала тIубазабун.\n- Нилъер солдатал Афгъанистаналде ритIи битIараблъун рикIкIунищ дуца?\n- Афгъанистаналда кIиго лъагIел бана дица. Исана 31 сон тIубала нилъер аскариял гьениса нахъе рачаралдаса. Рагъалъ инсанасул гIакълуги, гIумруги, пикруги хисизабула. Доб заманалда гьениб букIана жакъа Сириялда бугебго гIадинаб хIал. Гиндукуш мегIер буго ралъдал гьумералдаса анкьазарго метр борхалъи бугеб. Гьел мугIрузда лъезе къасд букIана НАТОялъ радарал. Гьелдалъун гьезда, хъатиниб гIадин, цебелъолаан Саратовалде щвезегIан нилъер мухъ. Дозда ракIалда букIана Кандагаралдасан Индиялъул океаналъул рагIалде маххул нухги бахъун, гьениб Америкаялъул рагъулаб база базе. Гьениса рехарал ракетаби бигьаго щвезе рукIана нилъер ракьалде. Гьелде данде гьабураб иш букIана советиял солдатал Афгъанистаналде ритIиги. Афгъанистаналъул нухмалъиялъ 5-6 нухалъ ахIун, унги рукIана гьенире нилъерал аскариял.\n- Солдатал куцазе хIажатал шартIал кин гIуцIун рукIарал?\n- Самолеталъ яги вертолеталъ ниж рехулаан хIажатаб бакIалде. КIиабизе бугони, Сочиялда гIагарлъухъ букIана гIатIидаб полигон. Гьениб хIадурулаан пуланаб бакIалъул макет-копия. Масала, гьениб букIана Турциялъул пуланаб провинциялъул копия: гьениб бугеб плотинаги, фугасалги, нижеца рахъизе кколел нухалги, ай цебелъураб масъала тIубалаго, щвезе кколеб щибаб пункт. Нижер батальоналда цебелъураб масъала букIана Турциялъул Чаталжинский районалда ругел ядерниял фугасал кьвагьизе течIого, кодоре роси. Фугасал кьвагьани, кьвагьулаан гьениб гIагарда букIараб лъел сангар. Гьеб сангар биххараб мехалда, хIинкъи букIана Турциялъул Европаялъул рахъалда бугеб ракь тIубанго лъелъ гъанкъиялъул. Нагагь рагъги байбихьун, нилъер аскар добе бачIани, гьебги лъелъ гъанкъизе букIана. Гьединлъидал нижеда цебелъураб масъала букIана, нагагь рагъ байбихьани, сордо-къоялъул болжалалда жаниб гьел фугасал Босфоргун Дарданеллги тун, Турциялъул гIорхъодаса къватIире щвезари. Гьеб масъала тIубазе кколаан Одессаялдаса вертолеталъ Болгариялъулгун Турциялъул гIорхъоде рехизеян хIадурараб нижер десантазул батальоналъ.\n- Гьеб тIадкъаялъул аслияб мурад щиб букIараб, Турциялъул гIадамал цIунийищ, яги…\n- Варшаваялъул къотIиялдаги НАТОялдаги гьоркьоб дандечIей букIиндал, дозукьа къун чIезе бегьулароан. Доб заманалда букIараб Турциялъул армиялда бажарулароан тушманасде данде 3-4 сагIаталъ гурони дандечIей гьабун – солдатазул къадарги дагьаб букIана гьезул, армиялъул къуватги загIипаб букIана. НАТОялъул планазда бихьизабун букIин букIана, Варшаваялъул къотIиялъул пачалихъазухъа кIиго сордо-къоялъ гурони, жидеде дандечIун бажаруларин абун. Гьеб заманалда Босфор-Дарданеллалъулги, Гибралтаралъулги, Европаялъулаб бутIаялъулги иш лъугIулаан, дозул пикруялда рекъон.\n- Хасаб батальоналде рачунел рукIун ратила тIаса рищарал солдатал…\n- Батальоналда хъулухъ гьабизе ритIун рачIунаан турказул мацIги лъалел, лъикIаб сахлъиги бугел гIолилал. Гьенир рукIана татаралги, лъарагIалги, турказул мацIалде гIагарал цогидал халкъазул вакилзабиги. Буйнакск районалъул магIарул росулъ гIурав вукIиналъ, дидаги лъалаан лъарагI мацI.\n15 маялъул радал сагIат микьгоялда рахъинеги гьарун, 40 километралъ Одессаялдаса рикIкIад бугеб бакIалда хьуцIил рагIалда рещтIинабуна нижер аскар. Гьениб цо бакIалда ракьулъ гIучIги къазабун, полкалъул командирас абуна: «Анисимов, гьаниб букIина дур штаб. Гьадаб рахъалда техника лъезе паркги гьабе, гьаб цояб рахъалда – чадралги чIвай. Гьале гьаниб базе буго кинабго инфраструктура гъорлъе бачараб рагъулаб городок. Анкьабилеб ноябралда нуж жанире лъугьине ккола цIирарал минабахъе», - ян. Анкьабилеб ноябралде гьеб хьуцIил рагIалда бан букIана ичIтIалаяб 20 минаги, дивизиялъегун полкалъе штабалги, солдатазе казармабиги, офицерзабазул мина, клуб, стадион, бассейн, школа, лъималазул ах ва цогидалги бакIал. Гвардейский абураб шагьаралъул тайпаялъул поселок бана рииялда жаниб! Гьединаб гуч букIана доб заманалда.\n- Дагьалъ цебе ккана кIудияб ахIи бахъинабураб лъугьа-бахъин: солдатас чIвана цадахъ рукIаразул чангояв. Гьединал хIужаби кколаанищ дол соназда?\n- Доб заманалда кинабго тIалаб гьабулаан командирасухъа. Дида, мисалалъе, командир хIисабалда лъазе кколаан щивав солдатасул пикру, гIузру, рохел-пашманлъи. Рес рекъарабго, цIехолдулаан дун: рокъосан кагътал рачIунищан, йокьулелъул хабар щолищан, эбел-инсул щиб хIал бугебин абун. 15 соналъ хIалтIана дун солдаталгун – цониги гьединаб хIужа ккечIо.\nДоб заманалда офицерас малъараб гьабуларев, масала, дагъистанияв пуланаб заманаялъ витIулаан дагъистанияв-офицер вугеб часталде. Гьесулгун гара-чIвариял гьарулаан. Цо-цо мехалда гIемерал дагъистаниял ругеб бакIалде унаан дун, гьелгун дандчIвазе, гьезул ахIвал-хIал цIехезе. Кколаан солдатазул мукIурлъунгутIиялъе гIилла цIехонгутIиялъул хIужабиги. Масала, шагьаралда тира-сверизе цогидал солдатал риччалел ругони, дагъистаниязе инкар гьабулаан. Гьелда бан камулароан солдатазулги офицерзабазулги дандечIей. Масала, цо нухалда дун ккана Белгородалда бугеб часталде. ДандчIвана киналго дагъистаниялгун. ЦIехана гьезда бугеб ахIвал-хIал. Гьенив вукIана Дагъистаналдаса 300-ялдаса цIикIкIун солдат. Гьезде гIайибги гьабулеб букIана командирзабазухъ гIенеккуларин абун. ХIасил-калам, рачана дица гьел киналго, дидаго тIаде жавабчилъиги босун, шагьаралде тира-сверизе. Гьабуна къотIи: пуланаб заманалда аслияб майданалда ракIареян абун. Бихьизабураб заманалда гьениве щвана дун. РачIун ратана солдаталги. Амма гьез гьабулеб бихьараб жоялъ гIадаллъизехъин вукIана. АскIосан унел руччаби толаро, ахIдолаан. Гьединаб хьвада-чIвадиялъул солдатал лъиеха бокьилеб увольнениялде ритIизе?\nАхираб заманалда батIи-батIияб къимат кьолеб буго Афгъанистаналъул рагъулъ советиял солдатал гIахьаллъиялъе. Доб заманалъул хIисаб гьабидал бичIчIулеб буго, гьеб тадбир пачалихъалъе кIудияб кIварги магIнаги бугеб иш букIараблъи.\nДругие материалы в этой категории: « Хаслихъе гъутIбуца тIамах рехула, дицани рехичIо рокьул хъабарча…\tВ Гергебильском районе почтили память кавалера ордена Мужества Шамиля Зубаирова »


ГьаркIасуниса Асилдар-шайих (XIV-XV гI.) » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nШураб районалда бугеб магIарулазул ГьаркIасуни росдада тIадехун, ЦебемугIрул цояб хьибилалда Гъоркьиябхъала абураб некIсияб шагьаралъул хутIелал руго. Гьелдаса тIадегIан руго цоги шагьаралъул жеги щулиял галаназул ва сангаразул чIваднал. Гьеб кIиабилеб шагьаралде бакIалъул гIадамаз ТIасиябхъалайилан абула. Рекъав Тимурил таманал боязда данде рагъулаго, Гъоркьиябхъалаялъ щуго къоялъ дандечIей гьабун бугилан бицуна гьаниса харабаз. НекIсияб ГьаркIасунире цIидасанги магIарулал рачIана 1867 соналда. 1859 соналда ГъунимегIер бахъун хадуб ТIаса-Гъуниб росулъа 33 хъизан гочана (1867 соналда) некIсияб ГьаркIасунибе. Гьеб росдал некIсияб тарихалъул ва гьелда жаниб аслияб бакI кколев шайих Асилдарил хIакъалъулъ буго «Тарихалда лъалкI тарал магIарулал» циклалда бахъулеб гьаб жакъасеб иргадулаб асар.\nНекIсияб ГьаркIасуни шагьар букIараб бакIалда гьарурал археологиял рухъа-хъваяз рес кьуна рагIа-ракьанде щварал ва чIахIи-махIиял цIех-рехал тIоритIизе. Къилбаялъул рахъалдасан гьанжесеб ГьаркIасуни росдада тIаде балагьараб гIатIилъиялъул лъикIаланго лабалаб хьонлъуда руго ГьаркIасуни шагьаралъул чIваднал. Кваранабги квегIабги рахъаздасан ва цебесан гьеб гIатIилъи сверун ккун буго 50 метр ва жеги цIикIкIун борхалъи бугел кьурабаз. Шагьаралъул сипат-сурат цебечIезабизе квербакъула ралел бакIазул сурсатазул хутIелазги щулалъиялъул къедалъул чIвадназги. Бихьулеб буго шагьар лъабго бутIаялде бикьун букIин. ГIатIилъиялъул бищун борхатаб бакIалда руго жанисеб хъалаялъул хутIелал. Гьеб гIатIилъиялъул тIогьалъулго гIадаб лъаббокIонаб сурат-мухъги гIеблъи-халалъиги (60 -80 метр) буго жанисеб хъалаялъул. Югалдасанги кваранабгун квегIаб рахъаздасанги кьурабаз цIунараб жанисеб хъала ва тIолабго шагьар риццатал къадаз щула гьабун буго севералдасахун. Жанисеб хъалаялдаги хутIараб шагьаралдаги гьоркьобги буго къед. Гьелъул хутIелазда бихьула кIиго метр бугеб кIалтIу букIараб бакIги.\nГьаркIасуни шагьаралъул жанисеб хъалаялъул щулалъиялъе археологаз кьолеб къимат тасдикъ гьабула тарихиял тIахьазги хъвай-хъвагIаязги. «Иргьаналъул тарих» абун цIех-рехчагIаз цIар кьураб Дагъистаналъул тарихияб тIехьалда «бусурбабаз» (Тимурил бояз) ГьаркIас шагьар бахъиялъул хIакъалъулъги хъван буго. Цин бицунеб буго мадугьалихъ бугеб Къадар бахъиялъул. «Хадуб ГьиркIасалда ккана рагъ, тIубараб анкьалъ халатбахъана гьеб. Росу бахъана, амма росдал тIасияб рахъалда бугеб цо авал мутIигI гьабизе кIолеб букIинчIо, гьенир рахчана гьезул раисал ва эмирал – таватиялги арнахуралги. КIиго моцIалъ кверде босизе кIвечIо бусурбабазда щула гьабураб гьеб авал. Ахирги махлукъаталъул БетIергьан ТIадегIанав Аллагьасул кумекалдалъун гьеб бахъана, ислам босарал чагIи хутIизегIан, гьенир ратаралщинал гIадамал чIвана бусурбабаз».\nГьаб «Иргьаналъул тарих» абураб тIехьалда ГьаркIасуни шагьаралъул нухмалъулезул даража магIарул (авар) рагIабаз бихьизабулеб буго («таватиял» ва «арнахурал»). Гуржияз бегзабазде абулел цIарал («тавади», «азнаури»), авар къагIидаядеги сверизарун, хIалтIизаруна магIарулаз. Гьанир гьел гIемерлъул формаялда кьун руго. Мадугьалихъ бугеб Грузиялъулгун политикиял, маданиял ва гь.ц. хурхенал рукIана гьоркьохъел гIасрабазда магIарулазул. Гьелъул хIасилалда аваразда гьоркьоб православиеги тIибитIун букIана. Амма, магIарул мацIалда рекъон хисизарун, нилъер миллаталъе хасиятаб куцалда машгьурлъулаан гуржи рагIаби. Масала, «батрикI» абураб термин.\nХадубккун хехго ва рагIа-ракьанде щун щулалъун буго ГьаркIасуни шагьаралда ислам. Гьениб кIиго кIудияб мажгит букIиналъги бицунеб буго гьелъул. Цо мажгиталъул хутIелал ратана севериябгун бакътIерхьул рахъалда, шагьаралъул кавуялдаса 12 метралъ жанибегIан. Гьелъул гIеблъи-халалъи ккола 6, 0 – 9, 2 метр. Цогидаб мажгит бугоан шагьаралъул югалъулабгун бакъбаккул рагIалда, жанисеб хъалаялда аскIоб. Гьеб жеги гIатIидаб буго (9-16 метр). Амма тIоцебесеб мажгиталъул кIиго тIала букIун буго, гъоркьа – мадраса, тIаса - как балеб рукъ (михIбаргун цадахъ). ГьаркIасуни шагьаралда жамагIаталъ хьихьарал матагIилзабиги цIалул идараги рукIине рес бугилан рикIкIунеб буго археологаз. Тарихиял тIахьазда хъван буго: «ГьаркIасуни гIумру гьабулев ва ислам билълъанхъизабулев вукIана машгьурав шайих Асилдар (хвана 1404 соналда, вукъун вуго ГьаркIасуни)». Гьоркьохъел гIасрабазда Дагъистаналда мадрасаби рукIанилан хъвалеб буго бусурбабазул тарихчагIаз.\nШайих Асилдарил биографиялъул бицунеб буго Назир ад-Дургъели абурав гIалимчиясул «Нузхат ал-азхан фи тараджими гIуламаи Дагъистан» тIехьалда. «Амир Салимхан ал-Гъадари» абурав цоги гIалимчиясул тIехьалде мугъчIвай гьабулеб буго Дургъелиса Назирица. Гъоркьехун кьолел руго Назирил тIехьалдаса мухъал: «Асилдар аль-Хиркаси ад-Дагъистани машгьурав шайих вуго. Хиркас (Аркас, ГьаркIасуни) – ГьитIинаб Гъаздануши (ТIаса Гъаздануши) росдада тIаса бугеб кIудияб мегIер. Гьев Асилдар вукъун вуго гьеб магIарда гъоркь. Ал-амир Салимхан ал-Гъадариясул хатIалъ хъван буго гьадин: «Гьаб хабалъ вукъун вугев шайих Аллагьасул гьудул ал-ХIеж Асилдар ккола, Ата ал-Гъадариясул вас. Гьесул тухум-кьибил Къарачи эмираздасан бачIараб буго. Гьесул эбел ккола Эндиреялдаса Аймисей, салаязул (ай сала-уздензабазул) кьибилалъул гIадан. Асилдарица лъабцIул хIеж борхана. Бицуна гьев къурайшиязул тухумалъул чи вугилан, гьесул умумузул 12 кьери, гIел бусурбаби рукIанилан, анлъабилеб гIел – ШагIбан, анцIабилеб – ГIараб. 49 сон бана гьес. Гьев вукъараб мегIерги Нана абулеб цоги мегIерги гьесул мулк ккола. Гьев хвараб сон -860-абилеб яги 806-абилеб. Бицуна гьесдасан гIемерал караматал загьирлъанилан, шайихлъиялъул кIудияб даражаялъул гIаламатал ккола гьел. Гьесул хоб (назар) машгьараб буго, гьенире рачIуна батIи-батIиял бакIаздаса батIи-батIиял гIелмаби лъалел гIадамал».\nДургъелиса Назирица Асилдарил хIакъалъулъ рехсолел ругел баяназул цIех-рех гьабичIого гIоларо. Унго-унголъунги ГьаркIасуниса Асилдарил хоб кидаго машгьураб букIана. Гьениб росу гьечIел гIасрабазда ракь-мухъ лъазабулеб «игIланлъунги» букIана гьеб. Масала, 1843 соналъул лъугьа-бахъиназул бицунаго, Къарахъа МухIаммад-тIагьирица хъвалеб буго: «Шайих Асилдарил хобалда гIагарлъухъ бугеб Бурандиб хъаладухъе аскар битIана имамас», - илан. Асилдар шайих вукъун вуго гьанжесеб ГьаркIасуни росдадаса севериябгун бакътIерхьул рахъалда, шагьранух бахун тIадехун, «Шайихасул бакълъи» абураб мугIрул ракьанда. Цо-цо биценазда рекъон, лъалхъичIого векерун гьеб мугIрул тIогьиве вахарав чи алжаналъуве кколилан абула. XIX гIасруялъул авторас гьеб гIадат тIубазабулеб куцалъулги хъван буго. XIX гIасруялдаги Къурбан-къоялда цебе боцIи-панз хъолаан гьеб магIарда. ДугIаби цIалулаго, шайихасул хабада сверун лъабцIул тIад тирулаан къади. Гьелдаса хадуб гIадамал цадахъго рекерулаан магIарде. «Гьеб гуребги, магIарулаз рикIкIуна Асилдар шайихасул хабада инсанасулъа щайтIаби хъамизе кIолилан, гьединлъидал унтарав хабада аскIове восула ва чанго къоялъ гьенив тола».\nАвар нуцаллъиги Меседил урдуги\nШураб районалъул Эрпели, Хъарани, Ишкаталиб, Ахакь росабалъ 1941 соналда Расул МухIамадовас ракIарарал «авлахъалъул баяназ» бихьизабулеб буго къарачи-бегал аваразул нуцабазул чагIи рукIин: «Эрпелисез, ишкаталисез ва хъаранисез жидерго тарихалъул хIакъалъулъ гьадин бицана. Суракъатил ирсилав, Авариялъул кверщелчи, тIоцебе бусурбан дин босарав ва ханасул цIар щварав нуцаласул лъабго васасул рагIи данде кколаро XII гIасруялда. Гьезул цояв ИсмагIил, Авариялдаса нахъе гъурав чи, вац Карлангун цадахъ вачIун чIана Хурбекалда (Хъарани росдада гъоркьехун)».\nДургъелиса Назирил тIехьалда хъван буго шайих Асилдарил эбел сала-уздензабазул кьибилалъул гIадан йикIанилан. ХIХ гIасруялъул автор лъарагIав Д.-М. Шихалиевас (1791 соналда гьавурав) сала-уздензаби салатавиязда релълъинарун руго, гьел ГIанди ва РикIкIвани росабалъа рачIарал рукIаниланги хъвалеб буго. Гьел росабалъаги рачIун, гIандадерица чIел ккунила Дилималда аскIосан чвахулеб СалагIорухъ (лъарагI - Саласу). Гьенисаги гьел гочун руго Гелбахъ росулъе. Д.-М. Шихалиевас хъвалеб буго: «Султан-мутI Чирюрталде щведал, гьенир гIумру гьабулел рукIана РикIкIваниса рачIарал чагIи, гьанжесел сала-уздензабазул умумул, цебехун рехсараб хъвай-хъвагIаялдайин абуни (Д.-М. Шихалиевас тIоритIел гьабулеб гIарабалъ ганчIида гьабураб хъвай-хъвагIай) баян гьабулеб буго гьел гIадамал ГIандиса рукIанилан. РикIкIваниги гIандадерил росу кколелъулха». ТIадехун гьевго авторас хъвалеб буго Султан-мутида Чирюрталда салатавияз гIумру гьабулеб батанилан.\nШураб районалъул гIадамаз Асилдар шайих рикIкIуна Авариялда, хасго Хунзахъ шагьаралда, ислам тIибитIизабурав чилъун. Дургъелиса Назирица хъвалеб буго Асилдар шайихас 49 сон банилан ва гьев гьижрияб 806 яги 860 соналда къадаралде щванилан. Гьесул баянал Мансур ХIайдарбеговасухъе щваразда данде ккола. «МухIамад НурмухIамадовас хъвалеб буго Асилдар гьижрияб 806 (1403- 1404) соналда хванилан», - абун лъазабулеб буго ХIайдарбеговас. Инквачилас хъвалеб буго гьев 860 (1455-1456 г.) соналда накълулъанилан. ГIемерисел цIех-рехчагIаз тIоцебесеб баян битIараблъун рикIкIунеб буго. Гьедин букIаго, шайих Асилдар гьавун вукIине ккола 1354-1355 соназда.\nГьанже лъарагIазуллъун лъугьарал гьел росаби гьеркIесдерица кквеялъул гьадин бицунеб буго XIX гIасруялъул тарихиял документазда: «Цебе ГьаркIасалда кIиго росу букIана, гьанже гьенир чIваднал хутIун руго; некIсиял росабалъа гIадамазул наслабазде «ГьаркIаслар» абула, гьез гьанже гIумру гьабулеб буго КIудиябги ГьитIинабги Гъаздануши ва Буглен росабалъ. ГьаркIасазул некIсиял росабазда гьоркьоб кIиго версталъул манзил букIун буго, цояб росулъ – бусурбаби, цогидалъур – насраниял; гьединлъидал кIиябго росдада гьоркьоб тушманлъи къотIулеб букIун гьечIо: цоцазда тIаде кIанцIулаан, боцIи бахъулаан, лъимал асир гьарулаан ва жиде-жидер дин гьабизе тIамулаан. Гьеб рагъалъ тату хвезабурал бусурбабаз жидерго росулъа Асилдар шайихасда гьарула капурзаби лъагIизаризе кумек гьабейилан».\n» Хъерен-эрпелдерил нуцалчи ИсмагIил (XVI гIасру)


15 мухъалъул токалъул идараялъул бетIер хIалтIудаса вахъана\nРоссиялда электроэнергия хIажаталъубе щвезабулеб «Россети» энергокомпаниялъул нухмалъулев Олег Бударгиница 27 маялда МахIачхъалаялда тIобитIараб данделъиялда лъазабуна Дагъистаналда токалъухъ гIарац бакIариялъул хIалтIи цIакъ нахъе ккун бугилан.\nГьелъул гIайиб бищун цебе мухъазул электроэнергиялъул идарабазул бутIрузда бугин лъазабуна гьес. Гьединго Бударгин цIакъ разигьечIого вугоан жидер компаниялъ кьураб цониги тIадкъайги тIубалеб гьечIила республикаялъул энергетиказилан.\nБищун цебе токалъул кваразда, трансформаторазда ва цойгидаб гIадамазухъе электроэнергия щвезабизе къваригIунеб сурсатазда авариял ккечIого рукIиналъе, хIинкъигьечIолъи чIчIезабиялъе, гIадада бухIулеб токалъул къадар дагьлъизабиялъе щибниги гьабун гьечIин абун ццин бахъун кIалъана гьев. Гьелда тIадеги «Россети» компаниялъ дагъистаниязе бичараб токалъухъ налъи дагьлъизабизеги хIалтIи гьабун гьечIин абуна Олег Бударгиница.\nГьес бицухъе исана соналда жаниб цо-цо республикаялъул мухъазда гIадада бухIулеб токалъул къадар дагьлъичIого гIемерго цIакъ цIикIкIун буго. Гьелъул гIайибги гьел энергокомпаниязул хIалтIухъабазда ва хас гьабун нухмалъиялда бугин лъазабуна Бударгиница.\nГIадамаз токалъухъ гIарац кьолеб бугила, амма гьеб гIарац букIине кколелъубе щолеб гьечIила. Токалъул идарабаз бикъулеб бугила гьеб, гьеб цIогь гьабурал тIатинаризе ва гьел букIине кколеб тамихIалде цIазе къуваталъул идарабаз хIалтIи гьабизе бугин лъазабуна гьес. Бищунго квешал хIалтIул хIасилал рихьизарурал 15 мухъазул токалъул идарабазул бутIрул хъулухъалдаса рахъана гьес.\nГьез нухмалъи гьабулел рукIарал идарабиги цойгидал мухъазул гьединалго идарабигун данде гьаруна. Цебе Дагъистаналда мухъазул электроэнергиялъул 38 идара букIун батани гьанже гьел 23 хутIана. Гьезул нухмалъулезда хадуб халкквезеги хасаб комиссия гIуцIизе бугила, щибаб моцIица гьез кьурал хIисабазухъ балагьун къотIизе бугила телищ гьев нухмалъулев жиндирго хIалтIуда яги теларищила.\nГьелда тIадеги Олег Бударгиница Дагъистаналъул токалъул идараялъул (Дагестанская сетевая компания) бетIер Михаил Гьашимовасда лъазабуна токалъухъ гIарац кьоларезе электроэнергия къотIейилан. Гьезулгун гара-чIвариял гьаризе яги гьеб ток къотIизехъин бугин абун гьезие лъикIаб хабар бицине лъугьунгейилан.\nИсана апрелалда Дагъистанияз токалъухъ кьезе бугеб гIарцул къадар 17 миллиардгун бащадалдасаги цIикIкIун буго. Гьеб налъул кIиго миллиард гIадатиял гIадамаз кьезе кколеб буго. Бищун гIемер гьел налъулал руго МахIачхъалаялда, Хасавюрталда, Гъизилюрталда ва Бабаюрталда.\nЦохIо МахIачхъалалъ миллиардгун бащадаб кьезе кколеб буго энергокомпаниязе. Бищунго цIакъ токалъухъ гIарац кьезе гIедегIуларел чагIи кколел руго кафе-рестораназул, кIудиял тукабазул бетIергьаби. Гьезда гьоркьор пачалихъалъул ридарабиги камулел гьечIо. Масала, МахIачхъалаялда бугеб «Плаза» тукадул бетIергьанас токалъухъ кIиго миллионалдасаги цIикIкIун гIарац кьезе кколеб буго.\nТок къотIун сагIат иналде вачIанила гьев налъи бецIизе гьедин батулеб гIарац щибаб моцIица заманалда кьезе щайлила батулареб, берцинго абураб жо гIемерисезда бичIчIулеб гьечIин абулеб буго Дагестанскас сетевая компаниялъул налъаби ракIарулеб бутIаялъул нухмалъулев Зуркъанаев ГIарипица.\nГьесул рагIабазда рекъон ахираб заманалда гьедин токалъул компаниялъе кьезе гIемер налъи бугезухъа гIарац босизе унелъул гьезда цадахъ чанго полициялъул хIалтIухъангицин вукIунев вуго, щай гурелъул гьел налъулал гIарац кьеларин чIчIарал гIечIого, жидер хIалтIухъаби хIинкъизаризе, гьезде тIаделъизейиланцин лъугьун рукIунилан.\nГIарип Зуркъанаев: «Гьеб ток цойгидаб нилъее къваригIарабго гIадин бичун босизе кколеблъи бичIчIулеб гьечIо гIадамазда. БичIчIуларел чагIи токги гьечIого рукIайилан толел руго нижеца. Гурони бажарулеб хIал гьечIо. Россиялда бищун кIудияб токалъухъ налъи бугел регионазда гьоркьоб буго Дагъистан. Нилъер республикаялдаса чанго нухалъ кIудиял икълимазулгицин букIунаро гьанибгIан гIемер налъи.\nНижеца гьеб ток къотIилалде цебе чанцIулго абула гьел налъулазда гьеб къотIизехъин бугин, гIарац кьезе гIамал гьабейилан. Гьанже гьебщинаб хабар лъиениги бицине гьечIо. ГIарац кьечIони токги къотIизе буго, гьединги кьолеб гьечIони магъалаби ракIарулел ва цIех-рехалъул идараби рукIине руго гьелгун хIалтIи гьабулел».


Гьанже цIех-рехчагIаз диваналде гIарза хъван буго гьев жеги кквезе щун гьечIониги, цIех-рех лъугIизегIан гьев туснахъ гьабиз хIукму къотIейилан. МуртазгIалиевасул рахъкколелги руго гьесда щибго гIайиб гьечIин ахIи балел, гьеб ишалда бан жидее пикру загьир гьабизе митингал тIоритIизе толел гьечIин абун диваналде гIарзахъи хъван руго гьелги.\nДагъистаналъул пенсиязул фондалъул бетIер Сайгид МуртазгIалиевасде гьес экстермистазе кумек гьабиялъул гIадамал чIвазе хIадурлъи гьабиялъул ва хIилла-рекIкI гьабун хIукуматалъул гIарац бикъиялъул гIайиб гIунтизабун бугин абурал баянал кьолел руго россиялъул къуваталъул идарабаз.\nГьел церехун рехсарал такъсиразда хурхун къуваталъул идарабаз такъсиргьабиялъул ишги рагьун буго, гьелъие гIоло туснахъ гьавун вуго МуртазгIалиевасул гIагарав чи Гъизляр мухъалъул бетIер Андрей Виноградовги. Халкъалда гьоркьосеб цIех-рехалде лъазавун вуго Сайгид МуртазгIалиевги гьесул сверухълъиялдаса чи, Гъизляралъул депутатазул мажлисалъул депутат ГIумар Асадулаевги.\nКъватIисел хIукуматазда вахчун чIун вугев МуртазгIалиев ккун вахъинегIанги, цIех-рех лъугIизегIанги гьев заманалъ туснахъ гьавиялъул хIукму къотIейилан абун гIарза хъван буго Россиялъул цIех-рехалъул идараялъ Москваялъул Басманный диваналде. КъотIарабищ гьеб хIукму диваналъ къотIичIебищали жеги лъалеб гьечIо.\nМуртазгIалиев вахчарилев вугин абураб информация мекъи бугила, гьев сахлъиялъул рахъ роцIцIинегIан къватIисел улкабазда вугин лъазабулеб буго гьесул сверухълъиялдаса гIадамаз. Дагъистаналъул пенсиязул фондалъул пресс-хъулухъалъул нухмалъулей Альбина Сункулиевалъги абулеб буго МуртазгIалиевас щибниги къанун хвезабун гьечIин, Россиялде вачIинеги гьесул хIинкъараб жо щибниги гьечIилан.\nАльбина Сункулиева: «Гьаб сагIаталда Пенсиязул фондалъул нухмалъулев унтун вукIиналъ хIухьбахъиялда вуго. Дагьаб цебегIан гьесие накалзуе цIакъ захIматаб операция гьабун букIана, гьединлъидал гьеб сахлъизегIан, гьеб операция гьабураб бакIалда, къватIисел хIукуматаздаго чIун вуго гьев. Гьесулгун бухьенги букIуна нижер, гьев лъидасаниги вахчунги гьечIо, вахчизе багьанаги гьечIо. Жиндаго ракIчIун буго гьесул, цохIо гьес абулеб жо буго гьеб кинабго ахIи-хIур ургъунго жив данде кколарез бахъинабураб жо бугила, гьеб кинабго кьучIгьечIеб жо букIин чIезабизе кколила жиндицайилан.\nДида лъалеб бакIалдаса гIебеде гьесул Гъизляралда ва МахIачхъалаялда рукIарал рукъзабахъ гьарулел хасал тадбирал лъугIана.Гьанже ирга хIалтIулеб бакIалде щун буго. Цинги гьесул хIалтIулеб рокъоса документал рахъун ун рукIана хасал идарабаз, гьал къояздаги гьенир документазул хал-шал гьабулел руго гьел цIидасанги. Сундуе гIоло гьеб гьабулеб бугеб ва гьел халгьабиязул хIасил щиб ккарабали лъаларо дида».\nГьев МуртазгIалиевасдего гIадал гIайибалги гIунтIизарун туснахъ гьавун вугев Андрей Виноградовасде хасал идарабазул хIалтIухъабаз цIакъ тIадецуй гьабулеб бугила, гьаричIел такъсирал тIаде росизарулел ругила гьесдаги, МуртазгIалиевасда нахъасанги гьереси баянал кьезе тIамулев вугин абун букIана Виноградовасул сверухълъи. Амма гьесул адвокат ГIазиз Къурбановас «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда гьел баянал гьересияллъун гьаруна.\nГIазиз Къурбанов: «Гьес лъидасаниги нахъасан баянал кьечIо, жиндего тIадеги цониги гIайиб босичIо. ЦIех-рехчагIаз сурав босулеб мехалда гьез цIехараб жоялъе жаваб кьуна гьес, гьел гIадамал абулел ругел жал гьес рицинчIо. Кутакаб тIадецуй гьесде гьабулеб бугин абизе бегьуларо. Дагьаб-макъабниги гьеб камун букIунаро, щибаб цIех-рехалъултадбиралъул заманалда къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз жидерго хасал къагIидаби хIалтIизарула гIадамазул психологиялде тIадецуй гьабизе букIине.\nГьединго гьев вухун-кьабун Сайгид МуртазгIалиевасда тIасан гьересиял баянал кьезе тIамулев вугин абиги мекъаб буго. Гьесда кверхъвалев чи гьечIо гьенив туснахъалъув. КъваригIарабщинахъе дунги виччалев вуго гьесухъе. Сахлъиялъул рахъги батIаго квеш гьечIо гьесул, къвакIун чIун вуго гьев гьабсагIат».\nГьединго ГIазизица бицана Виноградов цIех-рех лъугIизегIан кIиго моцIица жанив тIамун теялда разигьечIила жал, гьеб диваналъул хIукмуялда тIасан жиндица гIарза хъван бугила, гьал къоазда гьелъул халгьаби букIине кколилан.\nГьанибго абизе ккола Сайгид МуртазгIалиевасулги Андрей Виноградовасулги рахъккун митингал тIоритIизе толеле гьечIила жидеейилан руго гьезул сверухълъиялъул чагIи. КIицIулниги гьеб митинг гьабизе рес кьейин абун гIарза хъван букIун буго Гъизляралъул жамагIатчIагIаз Дагъистаналъул юстициялъул министерлъиялде, гьел митингал гьаризе ракIалда бугел къоязда шагьаралда террактал гьариялъул хIинкъи бугин абун нахъбахъейин гьебилан лъазабун буго.\nГьединабго жаваб кьун буго гьебго митинг гьабизе гIарза хъварал Гъизилюрталъул жамагIатчагIазеги. Жал гьеб министерлъиялъул хIукмуялда рази гьечIила, гьелда бан жидеца диваналде гIарза хъван бугила, гIагарал къоязда Советский мухъалъул диваналда гьелъул халгьаби байбихьизе кколин лъазабуна жамагIатчIагIаз «Эркенлъи» радиоялъе.\nАндрей Виноградовасде гIайиб гIунтIизабун буго


МугIрузул закон » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nАдабияталъул сагIат: Фазу ГIалиева ва Машидат Гъайирбегова\n2017 соналъул 14 декабралда «Миллат» басмаялъул редакциялда тIобитIана, щибаб моцIилаб «Адабияталъул сагIат» абураб проекталда рекъон, гIуцIулеб гургинаб стол.\n«Миллаталъул» адабияталъул гъасда данделъана Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул нухмалъулев, халкъияв шагIир МухIамад АхIмадов, «Гьудуллъи» журналалъул редактор, Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул авар адабияталъул секциялъул нухмалъулев МухIамад ПатахIов, Россиялъул ГIелмабазул академиялъул Дагъистаналъул гIелмияб централъул МацIазул, литератураялъул ва искусствоялъул институталъул цIех-рехазул отделалъул нухмалъулев, филологиял гIелмабазул кандидат ГIабдулкъадирил МухIамад, МагIарул мацIалъул мугIалимзабазул цолъиялъул нухмалъулей, педагогикиял гIелмабазул кандидат Баху МухIидинова, РАНалъул ДНЦялъул ИЯЛИялъул квералъ хъварал асаразул фоналъул нухмалъулей Мариза МухIамадова, «Миллаталъул» редколлегиялъул гIахьалчи Ашахан Юсупов ва цогидалги.\nФазу ГIалиевалъ нахъе тараб бечедаб, кIудияб литературияб хазинаялъул бицана «Миллаталъул» гьалбадерица. БахIарчияй, къо хIехьолей, рухIел бихьарай, васги росги хехго жиндаса ратIалъарай, амма гьел къварилъабазда къуркьизайизе кIвечIей къеркьохъан йикIанин Фазу ГIалиевайилан бицана гьелъул къаламцояз.\nМахIачхъалаялъул 32-абилеб школалъул щуабилеб классалъул цIалдохъан Асият Нажмудиновалъ Фазу ГIалиевалъул кечIги цIалана гьеб гургинаб столалда. МахIачхъалаялъул школазда гьоркьоб кучIдул рикIкIиналъул рахъалъ тIоцебесеб бакI щварай яс ккола гьей. Гьелъул мугIалим, авар мацIалъул учитель Жаврият МухIамадовалъ бицана Фазу ГIалиевалъул «МугIрузул закон» ва цоги асарал цIализе ва рекIехъе лъазаризе цIакъ бокьулин лъималазеян.\nБухари тIагъразде тIаде къо ккедал,\nКъан рачел борчана мугIрул руччабаз\nМашидат Гъайирбеговалъ 90 сон тIубай кIодо гьабизе буго исана 16 декабралда, метер, ЦIадаса ХIамзатил цIаралда бугеб Аваразул драмаялъул театралда. Гьелъул хIакъалъулъ гургинаб стол гIуцIана 14 декабралда «Миллат» басмаялъ. Гъайирбеговалъул музеялъул нухмалъулей Каримат ГъалбацIовалъ бицана шагIиралъул ва драматургалъул гIумрудулгун творчествоялъул нухлул.\nМашидат Гъайирбеговалъул асарал ракIалдасан рикIкIана МахIачхъалаялъул 35-абилеб гимназиялъул цIалдохъабаз. Гьел хIадур гьарун ругоан гимназиялъул мугIалим, «Лира» абураб адабияталъул гIуцIиялъул нухмалъулей ПатIимат ГIалидибировалъ.\nГIемер щолей йикIун йиго ГIалидибирова цIалдохъабигун цадахъ Гъайирбеговалъухъе рокъое. Гьелъ киданиги нуцIаги рахалеб букIун гьечIо, тIаде рачIараз рагьизе, умумузул гIадат цIунун.\nГъайирбеговалъул гIаданлъиялъул, сахавалъиялъул ва цоги лъикIал гIамалазул хIакъалъулъ бицен гьабуна РАНалъул ДНЦялъул ИЯЛИялъул квералъ хъварал асаразул фоналъул нухмалъулей Мариза МухIамадовалъги.\nИмам Шамил, Гьонодаса МухIамад-амин Асиялав, ГIабдурахIман Даниялов, СаййидмухIаммад-хIажи Абубакаров ва цогидалги магIарулазул цIар рагIарал пачалихъиял ва диниял хIаракатчагIи халкъалда цIикIкIун лъаялъе, гьезул ишал ва гIумрудул дарсал жанире росарал асарал хъвана Машидат Гъайирбеговалъ г\_умрудул ахирал соназда.\nГьелъул ихтияр буго жиндирго пикру загьир гьабизе, батIи-батIиял хIаракатчагIазе жиндирго ракIалъе рекъараб къимат кьезе. Гъайирбеговалъул асараз магIарул ва Дагъистаналъул литература бечед гьабуна, гьез авар мацI цIуниялъе ва цебетIеялъе квербакъулеб буго. «Вехьасул намус» ва цогидалги пьесаби, гьединго поэмаби ва кучIдул цIалдолез лъикI къабул гьаруна. Авартеатралъеги нухмалъи гьабуна Машидат Гъайирбеговалъ. Гьелъул хIакъалъулъ «Миллат» басмаялъ тIобитIараб гургинаб столалъухъ ралагьизе бегьула «Ютуб» видеохостингалда бугеб гьаб аккаунталда:\nШколазул хрестоматиялда лъураб кечI буго Машидат Гъайирбеговалъул, КIудияб ВатIанияб рагъде бихьиналги ун, тылалда хутIарал руччабазул къвакIи ва захIмат цере чIезарулеб. Гьеб асаралда руго гьадинал мухъал:\nКъан рачел борчана мугIрул руччабаз.\nГьединай, къан рачел борчарай магIарулай ва саламатай бусурбанчIужу йикIана Машидат Гъайирбегова. Аллагьас ахират лъикIаб кьун батаги Фазу ГIалиевалъе ва Машидат Гъайирбеговалъе.\n» МагIарулас бетIер къулуларелъул…\nМунагьал чураги кӏиялъулго


Рес буго Сириялда 27 февралалдаса нахъе рекъел гьабизе\nСириялда оппозициялъул аслияб цолъи- КIалъа-ралъаял гьариялъул ТIадегIанаб комитеталъ лъазабуна 27 февралалдаса нахъе кьвагьи чIезабизе ракIалда бугин жидедайин.\nСагIудиязул ГIарабиялъ рахъ кколеб гьеб комитеталъул хьул буго улкаялда чIезабизе бугеб «сихIтеялъул режималъ» конфликтазул рахъазе хIакъикъаталдаги рекъел къваригIун бугищ гьечIищали бихьизабизе букIинада.\n22 февралалда Москвагун Вашингтоналъ къотIи гьабун букIана Сириялъул хIукуматалъул аскаразда ва рагъулаб оппозициялда гьоркьоб заманаялъ кьвагьи чIезабизе. Америкаялъул Пачалихъияб департаменталъ лъазабуна гьеб рекъел гьабиялъул низам 27 февралалда, бакIалъул заманалда рекъон, сордо бащалъараб мехалда, къуваталде лъугьине бугин.\nХадусеб къоялъ Сириялъул къватIисел ишазул министерлъиялъ лъазабуна гьеб Дамаскалъе рекIее гIолеб бугин. Гьел киналго ракълилал къотIиязул биценал ДАГIШалда ва «Ан-Нусри Фронталда» хъинтIулел гьечIо. Гьелгун гьабулеб рагъ чIезабизе ракIалда гьечIо.


Москваялдаса журналист Дагъистаналдаса депутатлъун яхъинеги бегьула\nЖурналист ва хъвадарухъан Юлия Юзикица гьал къоязда лъазабуна жинца Дагъистаналда гIахьаллъи гьабизе бугин Пачалихъияб Думаялде депутатал рищиязулъ. Рищиязулъ Юзикие квербакъи гьабизе бугила Михаил Ходорковскиясул «Рагьараб Россия» абураб чвахиялъ. Цо-цо политологаз лъазабулеб буго Юзик Дагъисталда лъалей гIадан гурин ва гьелъие гьаниб бакI гьечIин. Жийго журналисталъул рагIабазда рекъон, ракIалдаго букIинчIеб кверакъи бихьулеб буго гьелда дагъистаниязул рахъалъ.\n«Аллагьасул бахIарал» абураб тIохьол автор ва журналист Юлия Юзикица Пачалихъияб Думаялде рукIине ругел рищиязда кандидатура лъун буго Дагъистаналда. 2000-2003 соназ Россиялда терактал гьарурал 24 батIия чачаназул, жалго жидецаго кьвагьун хварал ясазул хIакъалъул хъвараб «Аллагьасул бахIарал» абураб тIехь гуребги Дагъистаналъул хIакъалъулъ хъвараб тIехь хIадур гьабун бугин, кватIичIого къватIибе бачIинеги бугин гьебин баян гьабуна Юлия Юзикица «Эркенлъи» радиоялъе.\nЖурналисталъе рищиязда квербакъи гьабулеб буго «Рагьараб Россия» абураб Михаил Ходорковскиясул чвахиялъ.\nДагъистаналда оппозиция кидагоги къабул гьабулин багъа-башари бижизабулел гIадамал киниги, гьединлъидал, бугеб режим хиси гурин жидер мурад, жидер бугила щвалде щвараб программа. Цебеккун, Дагъистаналдаса Пачалихъияб Думаялде ругел рищиязулъ дагъистанияв гурев чияс кандидатура лъун букIинчIин, жинца кандидатура лъеялъе гIилла бугила тIолго Кавказги, хас гьабун Дагъистанги жиндие гIагараблъун лъугьинин бицана Юлия Юзикица.\nЮлия Юзик: «Дагъистаналда дун, 2010 соналдаса бахъун, цIакъ гIемер йикIуна. Дагъистаналда хъвалеб буго дица дир цойги тIехьги. ТIолго Кавказ буго дие гIагараб. Щай хас гьабун Дагъистаналдаса, цогидаб регионалдаса, масала Чачаналъан гуребин абунани, Дагъистан ккола рагьараб бакI. Чачан республикаялдасан инеги бегьилаан, амма гьабсагIат гьениб бугеб ахIвал-хIал хIисабалде босун, гьеб релълъуна Шималияб Кореялда.\nГьениб щибго гьабизе рес гьечIо. Дагъистаналда дида лъалеб буго дие квербакъи букIин. Дагъистаналда унгояб, чIагояб гIумру буго. Дие бокьун буго гьениб гIемераб жо лъикIаб рахъалде хисизабизе. Дагъистан буго дир рокьи. Ва хIалбихьизе гьенисан бокьун буго дие, гьениб щибгIаги хисизабизе бажарулищ дидаяли».\nЮлия Юзикил программаялда ругел аслиял хIужжаби кколел руго Дагъистаналда кIудияб логистикияб идара бай, Аваро-кахетиялъул нух бахъиялъул программаялъе квербакъи гьаби ва росдал магIишатгун туризм цебетIеялде кIвар кьей.\nПачалихъияб Думаялде ине Юлия Юзикил бугеб программаялда ва гьелъул кандидатураялда тIасан гIемерисел политологаз загьир гьабуна пикру, гьей йорчIи щакаб иш бугин. Дагъистаналда гьей лъалей гIадан кколарин рикIкIунеб буго масала политолог Константин Калачевас. Гьелъ рехсолеб программаялдаги щибго гьечIила цIияб, цогидал кандидатазул программаялда гьечIеб жо. Амма жибго «Рагьараб Россия» абураб чвахиялъе гьелъул лъикIабго пиар ккезе бугила.\nГьелда бан жийго Юлия Юзикица «Эркенлъи» радиоялъе баян гьабуна, гьелго политологал, цIеханани дагъистаниязда щалалицин лъалел ратуларин. Жибго программаялъул бицанани, Дагъистаналъул гIунгутIаби ва гьаризе хIажатал ишал киназдаго лъалила, амма гьел гIумруялде рахъинариялъе хIакъикияб гъира киназулго гурила букIунеб.\nЮлия Юзик: «Дида цIакъ лъикI бихьула, ахIвал-хIал бигьаяб гуреб букIин. Ва регионалда цокIалго гьеб иш къабул гьабуларелъи. Масала Чачаналъ дун гьечIин ххвел гьабула, дун чIобогояб бакI йигеб хIисабалда рукIуна. Гьелго политологазул абунани, дида лъала кибго букIунеблъи скепсис, амма дица гьеб цIакъ гIодое йиччан къабул гьабула, щай гурелъул гьединаб къимат дие кьолел ругел гьел политологал, масала, Хунзахъ, яги Генуб, щащалицин лъаларо гIадатиял гIадамазда. Дида ракIалде ккун букIинчIо, гьабсагIаталда бугебгIадаб кIвар диде кьелин жамгIияталъ.\nБуго скепсисги, амма дие квербакъи гьабизе хIадурал ва дир рахъ кколелги гIемер ругеблъи бихьулеб буг. Дун хIадур йиго къеркьезе гIахьаллъизе ва дир ракIалде бугеб гIумруялде бахъинабизе хIалбихьизе».\nБатIи-батIиял прогнозазда рекъон, хаслихъе Пачалихъияб Думаялде рукIине ругел рищиязулъ Дагъистаналдаса гIахьаллъизе руго Пачалихъияб Думаялъул депутатал ГIумахан ГIумаханов ва МухIамад ХIажиев. Гьединго, рес бугила Дагъистаналъул Транспорталъулгун энергеикаялъул ва бухьеналъул министр Сайгидпаша ГIумахановасги гIахьаллъи гьабизе.\nСепаратизмалда данде къанун ургъулеб буго депутатаз


Якъинаб ахирищ яги…\nЮнус-Бег Евкуров хъулухъалдаса ана\nИнгушетиялъул бетIерас лъазабуна, жив хъулухъалдаса нахъе унев вугин абун. Ингушетиялде чанцIулго щварал нижеда, экспертаздагун жамгIиятчагIазда, лъалаан кида-къадги гьедин букIине бугеблъи. Щайгурелъул Ингушетиялъул халкъалъ кинго къабул гьабичIо Чачаналъулгун гIорхъода ругел ракьазул рахъалъ гьес\nгьабураб хIукму. Дица гьединаб хIасил гьабуна ингушазул тухумазул советалъул хIукмуялъул кьучIалда. Рехсараб советалда гъорлъе уна 53 тухумалъул вакил. Гьезда гьоркьоса 50 яги 51 вакилас лъазабуна Евкуровасде букIараб божилъи тIагIанилан абун. Гьеб пикруги загьир гьабуна, Чачаналъулгун гIорхъода ругел ракьазул рахъалъ гьабураб хIукму хисизабизе бажаруларин абун Ингушетиялъул бетIерас лъазабун хадуб, ай гьелъие кьучIлъун ккана халкъалъулги Ингушетиялъул парламенталъул бащдалдаса цIикIкIун депутатазулги пикруялъул сан гьабичIолъи.\nРеспубликаялъул бетIерасда божунгутIи загьир гьабилъун рикIкIине ккола тухумазул советалъул гьадинаб хIукмуги: Евкуровазул тухумалдаса бихьиназе, цогидал тухумаздаса ясал ригьнаде кьезеги гьезул ясал цогидаз рачинеги инкар гьаби. Ингушазул гIадаталда рекъон, гьеб буго хIакъирлъи. Гьелде тIадеги, Ю.-Б. Евкуровасде божилъи тIагIин загьир гьабуна ингуш халкъалъул тIолгодунялалъул конгрессалъги гIаммаб миллияб митингалъул гIуцIиялъул комитеталъги. Къокъго абуни, Ингушетиялда цониги чи ватуларо гьесул рахъкколев. Гьелеха, дида бичIчIухъе, унго-унгояб халкъ.\nГъоркьиса ноябралда Ингушетиялде щун вукIарав дунги лъарагIазул гIалимчи, Султан-Мутил цIаралда бугеб фондалъул председатель Надирсолтан ГIабдулкъадировги дандчIвана Евкуровгун ва хIалбихьана, халкъалъул ритIухъаб пикруялъул рахъкквеян бицун, гьев мукIур гьавизе. Амма гьес абуна, «цо-цояз халкъ хIабургъинабулеб бугин ва жив витIаравги кколин» абун.\nКъанагIат гурони ритIухъаб рагIи бицунарел хIелхIелчагIаз сверун ккурал парчахIазулги гиназазулги унти ккола гьеб. Гьанже гьев «вигьана», дидани ракIалде ккола, гьелъие «кумек гьабунин» Кремлялъ. «ГIела, гьалмагъ. Дуца абун букIана, халкъалъ дур рахъкколин абун, амма жакъа данде бахъун буго тIолабго халкъ! Нижее бокьун гьечIо федерация носол балалде ккезабизе» - гьединаб батизе бегьула чIахIиял кабинетазда кIусарал хIакимзабаз Евкуровасе гьабураб накъиталъул хIасилги.\nПолитикияб рахъалъ гьев вукIун вуго хадубккун ккезе бугелъул хIакъалъулъ пикру гьабизе бажари гьечIевлъун. Халкъалъ къватIиве витIана гьев. ХIинкъи лъаларев рагъухъан, генерал Евкуровасул реццалъе мустахIикълъичIеб хIакъираб ахир. Дир ракI гурхIана гьесда. Хьулги буго, халкъалда цеве живго ритIухъ гьавизе гьесие Аллагьас рес кьеялде.\nПрочитано 115 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 01 июля 2019 13:51\nДругие материалы в этой категории: « ДРялъул хIукуматалда\tАхIи-хIуралъ лъикIалде рачунаро »


Протестантизм - Howling Pixel\nПротестанти́зм яги протеста́нтство (бачІана лат. protestatio, onis f [protestor]-ялдасан) — гьеб ккола ортодоксия ва католицизмго гІадин христианлъиялъул лъабго кІудияб мазгьабазул цояблъун. Гьеб баккана XVI гІасруялъ Европаялда католикияб хІаракаталда данде гІуцІараб реформациялъул хІасилалда.\nАЦШ-ялъул Канзасштаталда бугеб протестантияб килиса Александрвол Меннонит\nНасранияб дин (грек. Χριστός — «масихІ») — ккола дунялалъул диназул цояблъун, гьеб гІуцІцІун буго насраниязул рагІабазда рекъон ГІиса аварагасул малъа-хъваязда ва гьесул харбазда, Библиялъул ЦІияб КъотІиялда жиб хъвараб. Христианаз иман лъола Назареталдаса ГІиса авараг масихІ вукІиналда ва гьез гьев рикІкІуна Аллагьасул васлъун (Аллагь вацІцІадав вуго гьединал къосарал сипатаздаса) ва инсаният хвасар гьабулевлъунги.\nНасранияб дин — дунялалда бищун кІудияб динлъун ккола, гьелда нахъ рилъаразул къадаралда бан. Гьезул къадар бахуна 2,3 миллиард чиясде.\nНасранияб диналда жаниб чІахІиял къокъабилъун рикІкІуна — ортодоксия, католицизм ва протестантизм.\nПачалихъалъулаб дин (синоним расмияб дин) — ккола кинаб бугониги паалихъалъ, мугъ чІвай гьабулеб, гьелда рекъон пачалихъ хьвадизелъун тІаса бищараб дин. Пачалихъияб дин жинда жаниб гьечІеб пачалихъалде абула гІилманияб абун.


Гуржи мацӀ — Википедия\nГуржи мацІ (ქართული ენა [kʰartʰuli ɛna]) — Гуржистаналъул расмияб мацІ, гуржиязул адабияталъулаб ва миллияб мацІ, гъорлъе уна Картвел мацІазде.\nКартули, гуржи хатІалдалъун хъвараб\n3.7 миллион (2014)\nКартгин зан мацІал\nНекІсияб гуржи мацІ\nГуржи мацІалъул сверелал\nГуржи мацІалъ хІалтІизабула гуржи алипбаялъул аслуялда бугеб хъвай-хъвагІи, жиб фонетикияб принципалда рекъон бараб.\nКІалъалезул къадар (1993 соналъ) — гІага-шагарго 4 млн чи жибго Гуржистаналда ва чанго нус азар чи цогидал пачалихъазда — аслияб къагІидаялъ, Россиялда, АЦШ-язда ва Туркиялда.\n3 Лингвистикияб сипат-сурат\nХъвавул гуржи мацӀ цебетӀеялъул хронологиялда руго хадусел периодал :\nнекӀсияб( V–XI гӀасраби);\nгьоркьохъеб (XII–XVIII гӀасраби);\nцӀияб (XIX гӀасруялдаса).\nЦо-цо гӀалимчӀагӀаз ахирисеб кӀиго период бикьуларо, щай абуни цӀияб периодалъул гуржи мацӀалъул батӀалъи буго, аслияб хӀалалъ, лексикаялда.\nГьанжесеб адабияталъулаб гуржи мацӀ цебетӀеялда кӀудияб роль хӀана Илья Чавчавадзеца, Акакий Церетелица, Яков Гогебашвилица, Важа Пшавелаца ва Галактион Табидзеца.\nСССР-алъу заманалъ Гуржи ССР-алъул Конституциялда мухӀканго бихьизабун букӀана гуржи мацӀалъул пачалихъияб статус.\nЦӀунун хутӀун руго шуржи мацӀалда хъварал 10–12 аз. гьоркьохъел гӀасрабазул манускрипта.\nАслияб макъала: Гуржи хъвай-хъвагӀи\nГуржи хъвай-хъвагІи баккун буго V гІасруялъул байбихьуда. Цересел гІасрабаздасаго хІалтІизарулел рукІана некІсияб гуржи хъвай-хъвагІи мргловани (асомтаврули); IX гІасруялдаса — нусхури (нусха-хуцури, хуцури; XI гІасруялдаса — мхедрули (мхедрули-хели, саэро) хатІ.\nГьанжесеб гуржи алипбаялда буго 33 хІарп, гьезул щибалъ кьола цо гьаракь: 5 рагьараб ва 28 рагьукъаб.\nა ანი 1 a A a A a А а\nჱ ჰე 8 ɛ — — —\nჳ ვიე 400 w — — —\nГуржи мацІалда буго цебетІураб буссинаби. Буго анкьго игІраб, гьезда гьоркьоб гтечІо аккузатив, амма буго эргатив ва трансформатив. Буго кІиго форма: цолъул ва гІемерлъул. ЦІаралъул гьечІо жинсалъул грамматикияб категория. Цогьумерал гурелги, руго жеги кІи- ва лъабгьумерал фигІлаби.\n↑ 1,0 1,1 Georgian (инг.). Ethnologue, 18th ed. (2015). — «Population 3,900,000 in Georgia (1993 UBS). Population total all countries: 4,237,010. Ethnic population: 3,980,000 (1993 UBS).» Проверено 2 июнь 2015.\n↑ Гуржи мацІ at Ethnologue (18th ed., 2015)\n↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Georgian". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.\n↑ Valentina Calzolari, Michael E. Stone. . — P. 24.\nГуржи мацӀ Викигъамасалда\nГуржи мацӀ Викидалилалда\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=Гуржи_мацӀ&oldid=73404»\nПоследний раз редактировалась 26 октябрь 2020 в 21:18\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабуна: 21:18, 26 октябрь 2020.


Дуклаки оьрчIал суккушиндарал цалчинсса юбилей\nАьрасатнал дуклаки оьрчIал суккушиндарал (Российское движение школьников) октябрь зурул 29-нний кIицI ларгунни цалчинсса юбилей. Гьашину суккушиндаран 5 шин бартлаглагиссар. Юбилей кIицI лаглагисса мероприятияртту хьунни ЦIуссалакрал райондалул цинявппа школарттайгу.\nХхюра шинал хьхьичI, 2015-ку шинал октябрь зурул 29-нний, Аьрасатнал Президент Владимир Путиннул хIукмулийну сакин дурссар «Аьрасатнал дуклаки оьрчIал суккушинна» тIисса цIанилусса жяматрал ва паччахIлугърал организация.\nЦIанасса чIумал ва хъанай дур билаятрай яла хъуннамур оьрчIал суккушинна. Ванил отделенияртту дур Аьрасатнал циняв регионнай. Шиву бур 500 азарунния ливчусса активистал, педагогтал ва нину-ппу — цинявппагу Ватан ххирами.\nСуккушиндарал сипталий дуллай бур личIи-личIисса мероприятияртту, конкурсру. Миннувух гьуртту хьуну, мудан хьхьичIунсса кIанттурду бугьлай бур ЦIуссалакрал райондалул школарттал дуклаки оьрчIал. Шиная шинайн гьарта-гьарза хъанай дур активистурал кьюкьри.\nВайннал ххувшаву цинявннал аьмсса ххаришивур\nБалугъравун къабивсса оьрчIал ихтиярду дуручлай\nСледующая публикация СунбатIуллал школалийнсса аьрххи\nПредыдущая публикация Жяматийсса патруль


«Гьаб росу гьаниб букIине кколароан» » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nГиничукь: граждан рагъул къурбан\nПири речIчIараб гъветI\nКьерхен нилъеда гьикъун бачIунаро. БакI-бакIалдасан раккун рачIуна накIкIул парччаби. Квасул нухиял гIадин, кьурул хъинсалда гьел хурхун рихьи гурони, гьезул раккиялда хадув щивго гъоларо. Хадуб балагьилалде гьел кIодолъун ратула. РагIалаздасан хъахIаб кунчIиялъул гуржиба ккурал гIадин рукIаниги, гьел чIегIерлъула ва накIкIазул лъугьуна, гIорхъулъа ун ццим бахъарав чиясул лахIчIегIерал, керчал кьунсрузул гIадинаб сипат. АскIорго лъугьуна цойги гьединалго чIегIерал риццатал кьунсрул.\nГьел, ццидалъ данд тункарал, рагъизе къачIарал, кIиго чиясул кьунсрул гIадин, цоцалъ журала. Данд тункаралго, ццим бахъарал беразул къуватал чIорал цоцалъ речIчIула. РагIула дагIбадул гъугъаялъул гьаракь. Циндаго бахъуна цо кIудияб хъатица дагьабги кIудияб кIаркьен чIвалеб гIадаб гIассияб гьаракь. НакIкIазул кьунсрулги рикьизарун, ццидаца гьалаглъарал берзадаса къватIибе кIанцIун бачIуна цIадул пири ва гьелъ тIолабго тIабигIат, сверухълъи гвангъизабула.\nГьеб гIасияб рагъул балагьги чIезабизе кIвечIого, чвахун тIун гIодула накIкIазул боял. Щибаб къатIра борхалъудасан кIанцIула ракьалде ва гIемерисел ракьулъе, жидеего хIадурараб хабалъе лъугьуна. Хвезе къадар гьечIел, къватIахъан, бакI-бакIалдасан чвахун, лъаразде сверула.\nМагIица чурула тIолго тIабигIат, гъутIби, хурдул, мугIрул. Гьале нахъойги, кIиго ццидалаб жанавар данд ххурхинехъин бугеб гIадин, гъулгъудизе лъугьана накIкIал. Нахъойги рахъун цоцалъ кьабана пиридул хвалчаби. Жибго бомба кьвагьараб гIадаб гьаракь бахъана. Гьанже пиридул цIал щвана, гIемерал соназ рохьил рацIцIалъи берцин гьабун букIараб гъотIода. Бицатаб рохти тIезабуна. Рихъ-рихъизарун, инжит гьарун, рухIун реххана гъотIол кьалбалги. ГъотIол ахирисеб, ракI унтараб угьи рагIана аскIор рукIарал гъутIбуздаги. Гьел тIуркIана, сородана, амма гьабизе кIолеб жо букIинчIо. Гьеб гъотIол къисмат гьединаб букIун бугилан, сабру гьабун чIана. Зани гIадин эхетун хутIана, чIаголъи лъугIараб, бухIараб, бихъ-бихъун чIалал рахъараб гъотIол рохти. Ракьулъ рукIарал кьалбаздацин гурхIун гьечIоан пири. БукIана гъветI – гьечIо гъветI! – ан, пашманго гьеб букIараб бакIалде ралагьун хутIана сверухъе мугIрул.\nЗаманалдасан магIил гIоралъ цадахъ бачун бачIараб гIадин бахъана ракълил гьури. Рахъ-рахъалде хъамун ана ццидал накIкIал. Зодир загьирлъизе лъугьана талихIалъул хъахIилал хурзал, рацIцIалъаби. ТIурун унел накIкIазда нахъасан, берал рухIиледухъ, гвангъун баккун бачIана бакъ. Кибго ханлъи гьабизе лъугьана хинлъиги парахалъиги. ЧIаголъун бачIана кинабго сверухълъиго. ГъутIбузда тIад роржанхъун кьурдизе, расандизе лъугьана хIанчIи. Гьез, гьунар тIокIал кочIохъабаз гIадин, ахIизе лъугьана хIикматал кучIдул, рачине лъугьана ракIал цоцазда къочизарулел бакънал. КигIан гьунар тIокIал композиторалха гьезда гъорлъ рукIун ругел!\nАмма пири речIчIун бухIараб гъветI гIемераб мехалъ чIаголъичIо. Гьеб хутIана, мисалалъе тарихалъ нахъе хисизабичIого тараб Сталинградалда Павловасул рукъ гIадин. ГIемераб заманаялъ къалароан гьелда аскIоре, я хIанчIи, я цогидаб рухIчIаголъи. Цо-цо нусиречалъ речараб хъанхъра букIунаан бихъ-бихъараб рохтиялдаги бигъун, ахIмакъал тIутIал кколеб.\nЧIаголъиялъухъе гурони чIаголъи бачIунаро. Ана сонал. Пири речIчIун бухIараб гъветIалъул бихъ-бихъараб кьибилалъул цо чIилиялда чIаголъи хутIун букIараб къагIида, баккана гьелдасан цо чIор. Къо бихьун бижана гьеб ракъварал кьалбазул чIилазда гьоркьосан. Амма бижана. ХIубиги букIана, гIемерал захIмалъабигун къеркьеялъ кIичI-кIичIараб. Хъалги букIана, корониб гIемераб мех баялъ бухIун чIегIерлъиялде сверараб, кьватI-кьватIараб чед гIадаб. ГIаркьалабиги рукIана загIипал, тIанхалги рукIана кьергъварал. Амма бижана!\nЗодибе накIкIул парча баханщинахъе гIодулаан гьеб. Гъугъаялъул гъулгъуди рагIанщинахъе сородулаан. Пири пирханщинахъе тIуркIулаан ва къухьун, тIепун унаан. Жиб бижараб кьолбол кьогIаб къисматги ракIалде щун, щакърахунаан ва магIу кквезе кIолароан гьелда. Хасго ракI ссудулеб асар гьабуна гьелъие цо накIкIул парча гIемераб мехалъ жиндихъ балагьун чIун бихьараб мехалъ. Гьеб букIана гьалъул кьалбазде доб пиридул хвалчен хьвагIараб накIкIул цо бутIа. Гьалда ракIалда букIана гьаб гъотIол къисмат. НакIкIул парчаялъул гъулгъулиялда гьоркьосан бичIчIизе захIмат букIинчIо: «ВахI, гьаниб гъветI букIине кколароан. Гьеб дица цебего бухIун ва щущазабун букIана» - ян абулеб калам.\nГьанже гьалда ракIалде щвана жиндие кьалбаздасан щун букIараб, гьез бицараб, пириялъ гьабуралъул ракI гъанцIизабулеб хIакъикъат. ГIемераб гIодана, ракIбакъваялъги ццидацаги заз-хъарахъ гIадин лъугьана. Амма замана индал, гIодобе биччачIого рес букIинчIо. ГIумру гьабизе кколеб букIана. Къо бихьун гIуниги, гъветI кIудияб гIуна. Гьелъул кумекалдалъун аскIор цоги-цоги чIоралги кIанцIана. ГIаркьалабиги кIанцIана. ТIанхалги парпадана.\nГъветI лъугьана гIаркьалабазда жиндирго ва жиндир кьалбазул кьогIаб къисматалъул бицине, гьезухъе кьолеб гIеналда (сокалда) цадахъ кьалбазул хасиятги, иман-ияхIги кьезе ва гьел сунда тIад рижаралали бичIчIизабизе. Кисса!!! ГIинцин тIамуларо гIаркьалабаз. ТIамхал шуршудула, релъанхъула. РоцIцIараб гуреб къоги бихьичIел, цIадалъги - гьумер чурун гуреб, зарал гьабичIел, пири-гъугъайги хъатIичIел гьезие, рохтиялъ бицунеб жо маргьулъун букIана. ГIаркьалабиги зоб гъугъараб мехалъ, роххун данде хьвагIолаан. ГIицIго рохти букIуна сородилеб. Гьелда кьалбазул къисмат гьебсагIаталъ ккараб гIадин цебе бачIуна. Кьибилалъги гьелда тIад бижараб рохтиялъги гIадин, пириялъ рухIун янгъизго гIумру гьабизе гIаркьалабазде ккечIелъул, гьезие ургъел букIинчIо.\nКкечIолъини, хIакъаб жо, лъикI буго. Амма рохтиялда кинго бичIчIизе кIолеб букIинчIо, жиндир кьалбалги рихъ-рихъун реххун, жинда дунялалда букIаго жужахIалъул гIазаб чIамизабураб накIкIул парча гьоболъухъги ахIун, пиригун расандилел гогьдарилел гIаркьалаби рихьараб мехалъ, щиб гьабилебали. ГIаркьалаби лъикI ругилан боххизейищ боххилеб, кьалбаздаса гьел ратIа гьарураб тушмангун рекъон ругилан къварилъизейищ къварилъилебали. Хабалъейищ лъугьинеб, гьанжесеб гIумруялъе мутIигIлъун, кьалбалги кIочон тун, кьурдизейищ лъугьинеб? Щибго бичIчIулареб гIантаб ххвелищ гьабилеб? Бицун кьалбазда ва тIанхазда бичIчIиялде бугеб хьулги къо бахъанагIан мигьлъулеб буго. ЛъикIищ гьеб квешищалиги шакдараби рачIунел руго. Гьеле цо хIикматаб къисмат.\n1921 соналъул цIорораб февраль\nРоссиялъул гIатIидал ракьазда гIумру гьабун рукIана гIадамал. Ракь кIудияб букIаниги, ракьалъ кьолеб хайиралда тIад бечелъи цояз жидеего цIикIкIун ккун, гьел бечелъун, цогидал мискинлъун, ращалъиялъулги ритIухълъиялъулги хIубал рекун рукIана. Бечедазда щвараб боцIи жидерго гьунарин ккун, мискинал инжитлъун рихьун, зулму-хIалалъул рахъ хIехьезе кIолелдаса цIикIкIун букIана.\nХалкъалъул зур-зур гIемерлъидал, гьезие цебехъанлъиги гьабун, гьезие хIуригат (эркенлъи) бахъизе тIаде босула болшевиказ. Цоязухъа бахъулеб ва цогидазухъе кьелилан лъугьун ругелъул, кьал камилищха? БукIана гурхIел гьечIеб кьалги, рагъги. Цоял, жал ратухъе теян, цоял эркенлъиян, лъугьана кIудияб хIапу-чапур. Кинабго тарихалда хъван буго, такрар гьабун щай. Квеш ккараб жо буго эркенлъиялъе гIоло рагъулел большевиказги цо-цо бакIазда, цидае бокьараб гьабун, жидеца бицунелъул гIаксалда, зулму гьаби.\nРукъ биххулелъул бахъунеб хIурулги рохь гъурулелъул лъугьунеб цIулалхараялъулги хведералъулги бицинчIого тезеги бегьилаан. Амма Хунзахъ районалъул Гиничукь росдае 1921 соналъул квачараб февраль моцIалъул сордоялъ Тодорскиясул ва Самурскиясул аскараз гьабураб зулму хведер букIинчIо.\nТодорскиясул, большевиказда данде чIарал чагIи ругин гьеб росулъилан рагIарабго, кутакаб ццим бахъуна ва гьел, цохIо данде чIарал гурел, росуго ракьалдаса тIагIинабейин, киналго гIадамалги гъурейилан, амру гьабула. Гьесие мутIигIав Самурскияс гьеб амру ракI бацIадго тIубазабула.\nЧIвана руччабиги, лъималги, харабиги\nБалагьги гьикъун бачIунаро. Парахатго кьижараб росу рогьалил какде ахIулеб будунасул гьаракь гьоркьоб къотIизабула кьвагьарал гIарадабазул хъуялъ. Щибго бичIчIуларел гIадамал рахъ-рахъалде рекерахъдизе лъугьуна. Росдада аскIор ругел санагIатал гохIаздасан кьвагьделел рукIарал гIарадабазул гьаракь лъалхъарабго лъазабула, киналго руччабиги 12 соналде рахинчел лъималги росулъа къватIире лъугьаян, бихьинал киналго чIван гурони риччаларилан. РачIун росулъегун солдатаз гIадамал чIвазе, рукъзал рухIизе, вахIщияб талавурчилъи гьабизе байбихьула. Руччабиги лъималги, чIвачIого хутIарал, тIурун, аскIор ругел росабалъе лъутула. Гьел, мадугьалихъ ругел росабазул гIадамазул гурхIелалъ жанире рачуна. Амма росулъ кьвагьа-гIанхъи гIемераб заманаялъ къотIуларо. ЧIван бак-бакIалде ран рукIуна лъималги, хералги, руччабиги. Руччабазул ретIелги ретIун тIуризеян 12 -13 сон бараб бихьинаб рухI лъугьаниги , солдатаз гьел тIад кколел ва чIвалел рукIуна. Солдатазул хъубал квераз квашичIого чи виччалев вукIунаро. Гьедин, чIваралъур цIорон, жаназаби рукъизецин риччачIогоги заман бала. Росулъе тIад руссине лъабго моцIидасан гурони лъиего изну кьоларо. АскIор ругел росабалъ гIакIабиги ахIун, киналго рахъун чIварал рукъула.\nЗаман индал ккана росулъе тIадруссунел. Сверухъ ругел росабазул сахаватчагIазул кумекалдалъун ва нахъе хутIарал лъималазул ва руччабазул ва гьеб балагьаб сордоялъ росулъ рукIинчIел жалго гинчадерил жигаралдалъун, санал анагIан росу буцIцIине лъугьана ва магIишаталде рана. Амма Гиничукье тIадвуссинчIо, гьеб балагьаб сордоялъ чIварал, 12-ялдаса 97-ялде щвезегIан гIумру бугел, 80 бихьинчи ва 10 чIужугIадан. Ва гьеб балагьаб сордоялъул асаралда, хадусеб кIиго соналда жанибги Гиничукь хвана кIикъоялда анцIгогIан чи.\nГIумру буго гIумру. Гьанжего гьанже гIумру гьабизе байбихьулеб бугин ккараб мехалъ, нахъойги бецIлъана гинчадерие гIумру. Гьаб нухалъ цохIо гьезие бецIлъун хутIичIо, бецIлъана киналго Совет хIукуматалда гIумру гьабун рукIанщиназе. Амма, жидер росулъа гьевгощинав чиги чIван бахъараб хIукумат цIунизе, росулъа, лъимер вукIун чIвачIого хутIарав, ва хадув гIурав 61 гIолохъанчи рагъде витIизе гинчадерие бигьаяб амру букIинчIо. Гьезул бухIи батIияб букIана.\nВатIан буго ВатIан. ГIумру рукIалиде ккезе хьул бижараб мехалъ гьеб теларилан лъугьарав тушман гинчадерие вокьизе рес букIинчIо. 29 гиничукьес жидерго хирияб рухI кьуна КIудияб ВатIанияб рагъда. 32 гIолохъанчи рагъдаса руссана орденал медалалгун ва сакъатлъарал рукьабигун бохдулгун, ругъналгун. 24 гиничукьев вахъана кадровияв офицерлъун.\nГьеб рагъда цого тушманасде данде рагъилел рукIана гинчалги, гинчадерида 1921 соналъул михир бачаразул цо-цоялги. Гьай-гьал гьел цоцада лъалел рукIинчIо. Гьеб лъикIги букIана. ВахIщияв тушманасдаса бергьине хIажат букIана цолъи.\nРитIухъав наиб Инквачил Дибир…\nРагъ лъугIун хадубги ана сонал. Гинчал сундуего цогидал росабаздаса нахъе ккараллъун рукIинчIо. Гиничукьа цереги рукIана машгьурал гIадамал, ХIайдарбег-ХIажияв, Инквачил Дибир гIадал. Хадурги рахъана. ХIакъикъияв Аллагьасго учителлъун вукIине вижарав гIадав гIалимчиги, учителги, хъвадарухъанги ХIайдарбегов Мансур, Дагъистаналлда машгьурав гIалимчи, исламиялги дунялалъулги гIелмаби лъалев гIарабист, магIарул – гIурус ва гIурус – магIарул словарал, цIалул тIахьал рахъарав СагIидов МухIамадсагIид. Дагъистаналъул халкъияй, дунялалдаго машгьурай поэтесса Фазу ГIалиева, киналго рикIкIун хIал кIвеларо. Гинчадерил тарихалъул тIехь цIаланиги бичIчIула кинаб гьунар Аллагьас гьезие кьун бугебали.\nНахъеги парахатаб гIумру. Рагъалъ лъурал ругънал регъолел гIадамал. Гьездаго гьоркьор гинчалги. 70 абилел сонал. Хунзахъ ОРВКаялда военкомлъун хIалтIилев вукIана Гиничукьа ХIажиев МухIамад – Дибир. Гьесул заместителлъун хIалтIизе вачIун вукIана гIолохъанав лейтенант БакьайчIиса Мажидов АхIмадбег. Парахатаб гIумру, щивас тIубалеб жинди-жиндир иш. Амма МухIамад-Дибирил эбелалъул рекIелъ бикIун ва зама-заманалдасан ссудулеб букIана доб балагьаб сордоялъул ругъун. Гьелда ракIалда букIана гIарададул тIоцебесеб кьвагьиялъ жиндирго эмен чIвараб куц. ГIемераб мех иналде чIварай эбел. КIочене рес букIинчIо бихьанщинаб къо. ГIумру гьабулеб заманго букIана захIматаб, магIу ххун мичIчI кунеб. Амма гIезавуна вас. Гьев гьанже военкомлъун хIалтIулев вукIана.\nГенерал-полковник Иван Чистяков: «Амру букIана, гIарадаги бан, росу тIубанго тIагIинабизе»\nВоенкомасухъе амру щвана, гIумру армиялъе кьурав херав рагъул генерал-полковик Чистяков Гъуниб районалда вугила, хадув Хунзахъеги вахине вугила, гьесда районги бихьизабейила гьоболлъиги гьабейилан. Гьеб гьабичIого военкомасул рес букIинчIо. Военкомасда генераласул хIакъалъулъ лъалеб жоги букIинчIо. МухIаммад-Дибирица гIагарал гIолохъабиги кумекалъе ахIун хъуна куй ва рокъой йикIарай хъизан Сайгибатида ва эбелалда тIад къана гьелъул бежа-белъун тадбир гьабизе, квен хIадуризе. Живго военкоматалде генераласда дандчIвай гьабизе вилълъана.\nГенераласда дандчIвай гьабизе рачIун рукIана районалъул хIакимзабиги. Гьезда гьоркьов Хунзахъ райисполкомалъул председателлъун вукIарав ХIариколоса Сулейманов Каримулагьги. Генераласда цадахъ рукIана цогидал офицералги, генераласул чIужуги. Генераласул чIужу йикIана кар-рас гьурщарай, къокъай, чIинчIикъай, ригь арай йикIаниги, жигарай гIадан. Гьей йохун руччабаздаги бихьиназдаги батIалъи гьабичIого къочаризе лъугьана. Каримуллагь вукIана гьелда данде ккун цIакъго ворхатав. Генераласул чIужу къочизе гьесарай мехалъ Каримулагь гьебги бокьичIого, нахъе гьетIун, дагьавги ворхалъун лъугьуна. Гьелъухъа гьесда къочун бажаруларо. Сверун рукIаразда гьеб бихьичIогоги хутIуларо.\nГенераласеги чукъа-рахьаналъеги магIарул букIунеб гьоболлъи гьабула. Гьел тIоритIиялъул квен-тIех гьабизе, сурпа гIуцIизе пикру ккола бекьечIдерил ДолахIари иццухъ. Гьениве цудунго военком МухIамад-Дибирги ун, генераласда тIалъиялъул росаби рихьизарулев, гьесда цадахъ вукIуна заместитель Мажидов АхIмадбегги. Циндаго Гиничукь росулъехунги валагьун, генералас, гIажаиблъи гьабун, абуна: «Гьадаб росу гьадаб бакIалда букIине кколароан. Дун, гIолохъанав лейтенант, вукIана гьадаб кIиябго гохIда рекъезарурал гIарадабазул командирлъун. Амру букIана росу, гIарадаги бан, тIубанго тIагIинабизе. Гьабунги букIана. ГамачIалда гамачI лъураб рукъ тун букIинчIо. Феникс гIадин, цIадулъан баккун бачIун буго гьаб. Гьаб гьаниб букIине кколароан».\nАхIмадбегица гьелда гIажаиблъи гьабула. Гинчал гъуриялдасан байбихьараб гьев рагъухъанасул карьера КIудияб ВатIанияб рагъулъ генераласул чиналде бахун буго. Генералги чукъбиги ДолахIариреги ритIун АхIмадбег, МухIамад-Дибирил амру тIубан, гьесул рокъове хъураб жоялъул квен босизе вилълъун вуго. Гьесда разиго дандчIван йиго МухIамад-Дибирил эбел. Пикруго гьабичIого гIолохъанав АхIмадбегицаги гьелда, генералас гьаб росу гьаниб букIине кколароанин, жинца гIарада бан биххизабун букIанилан абунин бицун буго. Гьеб мехалъ МухIамад-Дибирил эбелалъул гьумер кьерхараб куц бицун бажаруларо. Гьей агьиялда гIодизе лъугьуна. АхIмадбег гьей гIодой юссинайизе лъугьуна. Гьесда жиндирго гъалатI бачIинахъего бичIчIула. ХIалицаго гIадин, кIалъазе кIолеб хIал гьелъул лъугьараб мехалъ гьелъ абула: Кинха, дир вас, дун гIодиларей, гьесул гIарададул тIоцебесеб кьвагьи рагIарай нугI йиго дун. ТIоцебесеб кьвагьиялъго чIвана дир эмен. Хадуй чIвана эбелги. Гьеб букIана бищун дида дунялалда бихьараб ва кIочон толареб балагьги вахIщилъиги. Гьев тушманасе хъун куйгун квен гьабун буго дица. Гьесие гьоболлъиги хъулухъги гьабулев вуго дир вас. Гьелдаса чара къосараб жо щиб букIинеб, - илан нахъойги чваххун тIезе лъугьана эбел. АхIмадбегилги ракI махIги лъикI букIунаро. ХIаллица эбелги гIодое юссинаюн, МухIамад-Дибирил хъизаналъ кьураб квенги машинаялда лъун АхIмадбег ДолахIариве уна.\nАхIмадбегил гьалбадеридехун цебе букIараб гьуинлъи букIунаро, гIемерисеб вуцIун чIун вукIана. МухIамад-Дибирида лъалеб жо букIинчIо. ТIоритIула гьалбал. ТIалъиялда хисараб жо букIинчIо. Амма Гиничукьа эбелалъул гIемерал саназ ссудилеб букIараб рекIел ругъун, цIидасан рагьун, бида бецIцIун, чваххулеб букIана. МухIаммад-Дибиридаги росдал балагьаб тарих лъаларого букIинчIо. Гьабизе бегьулеб ва кIолеб жо букIинчIо. Гьелъие битIараб хIакъаб къимат кьезе хIукуматалъеги къваригIун букIинчIо. Кьеялъцин кьелеб жоги лъалеб букIинчIо. Гьев генераласул рокъобе гьединабго балагь биччаялъул гьанже магIнаги букIинчIо.\nКиналго доб дунялалде ана. МухIамад-Дибирги, эбелги, цогидал доб балагьаб хIужа, бицалъ гуреб, хIакъикъаталда лъалелщиналги. Генералги хвана. Гьанже киназго жаваб, ритIухъав Судиясда, Аллагьасда цебе кьеларищха. Балагь бачаразе дандрекъон кколеб гIазабги, балагь бачIун хIехьаразе, данде кколеб ужраги кьезе кIолев Аллагь гурони гьечIелъул, Аллагьас рекъезабеги. Ракьулъе арал зулмучагIазе гIадлу гьабизе лъугьин, нилъерго ракIалги унтизарун, нилъеего тамихI гьабиялде сверизехъин буго. Аллагьасде рехун тун лъикIин ккола дида. Гьеб пикру къабуллъуларелги рукIина. Къисматгун рагъун щибха ккелеб?\nЗулмуяб амру тIубангутIи – бахIарчилъи\nДарсал росизе бегьила, лъалеб бугони: хIалкIун зулмуяб амру тIубаларин чIезе бахIарчилъи букIине кколеблъи. Чияе зулму гьабилалде, нилъеего гьабуни щибдай букIинаян пикру гьабизе ккей. Кинаб хъулухъалда вукIаниги, чиналда вукIаниги, лахIтуялъул карцералъув тIамуларев ва жаваб кьезе тIаде кколарев чи вукIунаревлъи лъай ва гIемерал цогидалги.\nАллагьас зулмуялде гъоркье ккаразул мунагьалги чурун, алжаналда бакI гьеб кIочон толеб кьеги. ЗулмучагIи роххун тогеги. Къисматги Аллагьас лъикIаб гурони кьогеги, къадарги лъикIаб хъван батаги. ГIумру щивасул иманалда, Аллагь разилъулеб гIамалалда аги. Нилъер тIалъиялъул жавгьаразда, нилъер росабазда, баракат лъеги. Ракълилаб гIумру хвезабичIого хадусел гIелалги таги. Чучулареб ццим кьогеги, чурулареб мунагь ккогеги, нилъедалъун чидае зарал ккогеги, чи тушманлъун ккараб къо бачIунгеги! Исламияб вацлъиялда нилъ киналго даим гьареги! Амин!\nАвтор: Шамил МухIидинов\n» НекIсияб Журмуталда «гардан чIвай», гьенгеруял (рекъал) ва гвеш къачарал (хохорал)\n» Эбел-инсухъе кагъат\n» БогIоца мехтаралищ?\n» ГIинтIидул тIугьдузул бика


ГIумру гIолареб читIир\nДербенталдалдаса Гулечов Рамазанил гIумру унеб буго мугъалда сакъатав васги ваччун.\nДагъистаналъул Дербент шагьаралда гIумру гьабун вугев Рамазан Гулечовас лъазабулеб буго сакъатал лъимал ругеб жиндир хъизамалъе гIагараб заманалда пачалихъалъ кьезе кколеб рукъ кьечIонани жиндица гьоркьоса къотIизе течIеб пикет гьабизе бугила МахIачхъалаялъул аслияб майданалдайилан.\nГулечовазул хъизаналда буго кIиго сакъатаб лъимер. Гьесул 20 сон барав Рустам ва 10 сон барай Марзина гьарурал мехалдасаго нахъе ДЦПялъ унтун руго. Гьезие дару гьабизе унила жидер кинабго гIарац гьединлъидал мина босизе ресги рекъечIин, чияр ккураб рокъор гIумру гьабун ругила жалилан абуна Рамазан Гулечовас. Жив I0 соналъ батIи-батIиял идарабаздеги, пачалихъалъул нухмалъиялдеги, рахIму-цIобазул фондаздеги хъвадаранила кумек гьарун, амма мина босизе кумек щвечIин кисаннигиян бицана Рамазаница «Эркенлъи» радиоялъе.\nРамазан Гулечов: «Жакъаги Дагъистаналъул президентасул ишал тIуралев Рамазан ГIабдулатIиповасухъе рачIун рукIана ниж, амма щвечIо гьесухъе нух. Гьабилеб жо лъаларо дида тIокIаб, рес къотIиялъ рачун гьал лъималгун вахъун вукIана дун жакъа гьаниве. ГIумруялъ дица мугъзада ваччулев вуго гьав вас, чIужуялъ кодой ккун ячуна яс. Гьел цонигиял берцинго рилълъунаро. Васасул бохдул хIалтIизего хIалтIуларо. Ясалда яхъунгIаги чIезе кIолеб буго гьанже. ИсаналъагIан гьебги бажарулароан, хъерщелей йикIунаан гьей. Лъабго моцIица цебе Астраналда бугеб гьадинал унатарал лъимал сах гьарулеб централде ун рукIана ниж гьалги рачун. Гьениб гьабураб даруялдаса хадуб Марзина яхъун чIана, хьвагIелаго йикIаниги йилълъине лъугьана. Васасулги гIезегIан мадар буго.\nI0 къоялъухъ 150 азарго гъурущ уна гьениб. Гьедин щвараб щинаб шагьи лъималазе дару гьабиялъе хвезабула, гьелъ жеги нижго бетIергьанаб рукъ босизеги рес гIечIо нижер. Гьединлъидал гьаб сагIаталда ниж Дербенталъул рагIалда бугеб ккураб цо гьитIинабго рокъор гIумру гьарун руго, гьенисаги къватIире рахъайин абулеб буго бетIергьанас.\nГьев живго вахъинехъин вуго гьениве. Цойги бакI кквезеги цIакъ захIмалъулеб буго нижей, гIарцул рахъ гурониги рукъзазул бетIергьабазе унтарал лъимал ругин абидал нижехъе рукъ кьезе бокьулеб гьечIо. Гьединлъидал цо-цо мехалда цIакъго ракI къварилъун лъугьуна дун, гьаб аслияб майдан бакьулъ дунго дицаго вухIанигIаги рагIилародай хIакимзабазда дир ахIийин кколеб буго дида. Пачалихъалъ мина кьезе кколезул сияхIалда 4 абилев вуго дун, цере гIумру гьабун рукIарал Гъизляралда I7 соналъ гьеб иргаялда чIун руго ниж»\nГулечовасул рагIабазда рекъон Гъизляралъул бетIер Вячеслав Паламарчукида аскIове ун вуго гьев чанцIулго жиндие жанив чIезе бакI щвеялъе кумек гьабейин гьарун, амма гьесул рахъалдасан хъачIлъи гурого бихьичIин жидедайин абулеб буго гьес.\nРамазан Гулечов: «Ниж цере Гъизляралда гIумру гьарун рукIана. Гьениб рукъ щвезеги хьул букIана, амма I7 соналъ кьечIо нижее гьеб. Кумек гьарун Вячеслав Паламарчукиде аскIове индал гьесги цин гIинго тIамичIо. Гьедин рукъалъул суал тIубалеб гьечIин абун гIарзалъ дове-гьаниве дун хъвадаризе лъугьараб мехалда хIинкъаби кьун, хъачIго кIалъан шагьаралъул бетIерас ва администрациялъул хIалтIухъабаз рахIат течIо дие. Гьединлъидал гьениса Дербенталде рахъине ккана ниж. Кумекали щиб гурин гьес гьабулеб, ниж гIумру гьарун букIараб общежитиялда рукъ кьейин дир хъизаналъейилан гьарараб мехалда гьебги кьечIо гьес. Мадугьалзабазул I00-гIан чияс гъулбас гьабураб гьениб нижее бакI кьейилан хъвараб кагъатги тIагIинабуна Гъизляралъул администрациялда. Гьелдаго релълъун цере –цере дица гьенире хъварал кагъталги кир ругелали лъаларо. Ахирги гьаб моцIида жаниб дир рукъ-бакIалъул суал тIубачIони дун рачун гьал лъималгун чIван дугъгун МахIачхъалаялъул аслияб майданалде вахъине вуго».\nЧанцIул ахIаниги Гъизляралъул администрациялде кIалъазе щвечIолъиялъ «Эркенлъи» радиоялда Рамазан Гулечовас рорхулел суалазда хурхун гьезул пикру лъазабун бажаричIо. Гьединго Дагъистаналъул захIматалъул ва социалияб цебетIеялъул министерлъиялъухъа баяналги щвечIо «Эркенлъи» радиоялъухъе. Гулечовас бицухъе гьеб министрелъиялъул хIалтIухъабаз гьесда абун буго жидеца дуе кинабниг кумек гьабун бажаруларин, дур киналго тIалабал тIалъиялъухъе щвезарейилан.


ГIорхъаби цIунулез ишаналде росун руго Главсулахъалъул гIадамал\nМахIачхъалаялдаса гIемер рикIкIада гьечIеб Сулахъ росу бокьараб ччугIаги, гьелъул нигIматалги росизе бегьулеб бакI хIисабалда лъала гIадамазда. Лъабабго рахъалъ лъеца сверун ккураб бак1буго гьеб. ЧчугIихъанлъи гьезул аслияб пишаги буго, ралъдахъе ун ччугIа ккун, гьеб бичун гурони магIишат гьабизе тIокIаб рес бугеб бакIги гьечIо гьеб. Сулахъалда гIезегIан браконьерал рукIинги хIакъаб жо буго, гьелъие гIоло гIурхъаби цIунулезулгунги, полициялъулазулгунги дандеккунгутIиялги камуларо бак1алъул гIадамазул.\nАмма гIемерисеб нухалда гьеб къануналъ гьукъараб къагIидаялъ ччугIа кколез низам цIунулелги аскариялги рекъезарулила, гьезие кьезе кколеб бихьизабураб хасаб бутIаги букIунилан абурал баянал щвана «Эркенлъи» радиоялъухъе. Гьеб кьезе кколеб жо заманалда гьезухъе щвезабич1они, яги гьеб дагьаб бугони гIадамазе гIемер проблемаби гьарулел руго гьез. Браконьеразухъаго гIадин гIиси-бикъинаб ччугIа ккун магIишаталда ругезда тIадги магъало лъезейилан лъугьунел руго гьел къуваталъул идарабазул вакилзаби.\nНагагь гьел рекъеч1еб жо ккани ччугIихъабазул гIисинал гуми, русби гъурун, гьезул моторал хвезарун, ралъдалъе рахъараб бакIалда ччугIихъабазде кьвагьдон гIадамазул кIанцIизе бакI тIагIинабун бугин гьезилан ахIи бан церегIан саназ чанги акциял тIоритIун рукIана сулахъалъулаз.\nГIагарал къояздаги гьединаб лъугьа- бахъин ккедал ццин бахъинабун буго гIадамазул. Ралъдада ччугIа кквезе къватIире рахъарал лъабго гьитIинаб гамиде кьвагьдон руго аскариял. Киналго гьел гумузул моторах хвезарун руго, гьелъул щибалъул багьа нусазарго гъурщиде бахунин абулеб буго ччугIихъабаз.\nГьел аскариял мехтун рукIанила, аскIор гIадамал ругин гьечIищали бихьулеб хIал букIинчIила гьезул, нагагьлъун гьез кьвагьараб гулла лъиданиги щун букIарабаниги жидедего гIайиб биччалароанилан абулеб буго сулахъалъулаз. ГьатIан къоялъ гьеб росдал жамагIаталъ протесталъулаб акция тIобитIана Сулахъалда.\nГьенире МахIачхъалаялъул нухмалъиги, Сулахъ гьоркьобе унеб Кировский мухъалъул бетIерлъиги ахIун букIана, аскариязул нухмалъулелги ахIун рукIун руго, амма гьезул чи вачIун гьечIо гьениве. Аслияб къагIидаялъ гIадамаз тIалаб гьабулеб букIана гIурхъи цIунулез жидецаго гIорхъолъа арар ишал гьаругейилан, ва жидее гьабураб зарал бецIейилан.\nЩибниги ччугIаги жаниб гьечIеб, жиндир чIобогояб гамаялде кьвагьданин аскариял, жиндаго гьеб гулла щвезе дагьаб хутIанилан бицана гьеб данделъиялда ччугIихъан Мурзаев Асланица.\nМурзаев Аслан: «Дир гама чIчIезабизе хIал бихьана гьез, газги дагь гьабун гьеб чIчIезабулев дун вукIаго автоматалъ кьвагьи бахъинабуна гьез дир гамитIе. Нужеца гьабулеб жо щибин, гьукъарабали киб гурин, кквезе бегьулебгицин ччугIа гьечIин дир гьаниб, кьвагьдогейилан абизе дун гьезул гамиде аскIовегIан ине лъугьана.\nМун дагьалъги аскIове вачIани гьеб гIурхъаби цIунулезде тIадекIанцIи гьаби кколин абун дитIе автоматги битIизабун чIчIана гьел. ЧчугIихъанасе хIажатал киналго документалги ругин дихъ, дица къанунги хвезабулеб гьечIин абун дун гьезда документал рихьизе гьезда кинабго бичIчIизабизе лъугьун вукIана. Гьеб мехалда гьезул гьезул кIудияс цойгидал аскариязда абуна гьев гIемер гаргалев вугила гамил двигателалдеги кьвагьун гьеб тIокIаб багъарулареб хIал гьабейилан.\nГамитIаго дунги вукIана гьеб гулла дида щвезеги рес букIана. Гьединго дир гьудуласул чIобогояб гьитIинабго гамитIе кьвагьдон гьелъул моторалда жаниб анцIила кIиго гулла батана. Нуж щиб гьабулел чагIийин абун ниж лъугьараб мехалдаги, гьеб чIобогояб гама букIин лъачIила жидедайиланги абун тIаса бихьизабуна гьез кинабго».\nГьеб киналъулго бицине гIурхъаби цIунулезул цо гIаги вакил вачIине къваригIун букIанила жидее гьеб данделъиялде, гьедин гурони гьез жидехъ гIинтIамулеб гьечIони жидеца гьарун митингалгун тIамизабилила гIинилан гаргалел руго сулахъалъулал.\nГьез тIалаб гьабулеб буго жидер росу бакьулъ яги ралъдал рагIалда гьел аскарияз къанун хвезабураб, гIорхъолъа арал ишал гьарураб мехалда гьелъул бицун ахIизе бегьулеб гьезул нухмалъиялъул телефоналъул номералги ругеб игIлан ч1вайилан. Гьединаб жо ккараб мехалда гьелъул жавабиявлъун цо чи вукIине кколин гьел аскариязул, гьез гIадамазе гьабураб заралги бецIизе кколин абуна данделъиялда гIахьаллъарав МахIачхъалаялъул тIоцевесев мэрхисулев Ибрагьимов ГIабдулмуъминица.\nИбрагьимов ГIабдулмуъмин: «Ккани диваналде кьун гьеб нужее гьабураб зарал бецIулеб хIал гьабизе ккола, гьелъие гIайибиял тамихIалде цIцIазеги ккола. Дица МахIачхъалаялъул мэрасулгунги дандбала гьеб суал, нилъеца гIуцIизе ккола хасаб механизм. Ай нагагь гьел аскарияз кинаб букIаниги такъсир гьабулеб бугони, яги гьекъон-мехтун гъалмагъир гьабулеб бугони гIадамазе гьеб киналъулго хIакъалъулъ лъазабизе рес букIине ккола.\nВукIине виччан те цо пуланав генерал хас гьабун гьел суалал тIуралев. АхIизеги ахIун гьесда абила гьадинаб жо лъугьунеб буго гьаниб, дурго аскариязе гIадлу гьабизе вачIайин мун гьанивейилан. Гьединаб схема гIуцIичIони ва гьеб хIалтIизе лъугьинчIони иш цIакъ квешаб бакIалде бачIинехъин буго. Аскариязда лъазе биччан те шагьаралъул администрациялъги гьееб иш жиндирго бербалагьиялде гъорлъе бачине букIин».\nГIурхъаби цIунулез Сулахъалда лъугьа-бахъунелда хурхун жеги кинаб букIаниги баян кьолеб гьечIо.


Гьал къоязда Гъизляралда лъазабуна санитарияб режим. Гьекъолеб лъим сабаблъун багъарараб инфекциялъул хIасилалда гIемерав чи больницаялде ккана. Гьезда гьоркьор руго школлъималги. Гьединлъидал заманаялъ кIиго школа къан буго гьениб.\n20 январалда гьенире щвана ДРялъул ХIукуматалъул нухмалъулев Артем Здуновги республикаялъул Сахлъи цIуниялъул министерствоялдаса тохтурзабазул къокъаги.\n22 январалде щварал ахирисел баяназда рекъон, больницаялдаса къватIиве виччан вуго 108 чи. ГьабсагIат гьенив вегун вуго гIага-шагарго 107 унтарав. 14 январалдаса байбихьун инфекциялъ унти багъаризабуразул къадар щибаб къоялъ цIикIкIунеб букIана. Жакъа къоялде инфекциялъ багъаризабураб эпидемия гIодоцинабизе кIванин бицана «ХIакъикъаталъе» Гъизляралъул администрациялъул пресс-хъулухъалъ.\n«Шагьаралъул аслияб больницаялъул бетIерав тохтурас нижеда бицунелда рекъон, унтаразул гIумруялъе гьабсагIат хIинкъи гьечIо. Жибго шагьаралъул нухмалъиялъ кинал тадбирал тIоритIулел ругелин абуни, киса-кибего гьекъолеб лъеда гъорлъ хлорка жубалеб буго. Гьединалго тадбирал хадурккунги гьоркьор къотIизе тезе гьечIо нижеца. Шагьаралда гIумру гьабун ругездаги лъазабун буго гьаличIого лъим гьекъогеян. Гьединго 21 январалда шагьаралда киса-кибего лъазабун букIана санитарияб субботникги. Киналго хIукуматалъул учреждениязда, школазда рацIцIа-ракъалъиялъул хIалтIаби гьаруна. Гьеб гуребги, шагьаралъул нухмалъулев щибаб къоялъ щола киналго районазде, тIаде унтарав чи вугищали лъазелъун», - илан бицана пресс-хъулухъалъул нухмалъулей Сельминаз СалихIовалъ.\nЩиб сабаблъунха лъим чороклъараб? Гьеб суал хутIулеб буго аслияблъун. Социалиял гьиназда гьелъул хIакъалъулъ батIи-батIиял баянал кьолел рукIана. Гъизляралъул администрациялъул пресс-хъулухъалъ «ХIакъикъаталъе» гьадинаб жаваб кьуна.\n«ТIубан мухIкан гьабичIеб баяналда рекъон, лъим чороклъун буго шагьаралъул Черемушки районалда бугеб лъел мухъалде жанибе чороклъи ккун букIун. Гьениб аскIобго буго «Гъизляррисводстроялъ» бан букIараб мина. Гьенир гIумру гьабун ругел гIадамаз лъиданиги дандбачIого, жалго лъугьун бачун букIун буго хIажатханаялъуса къватIибе унеб хъублъи чвахизе рогIоро. Гьебги бачун букIун лъел турбабазда тIасан. Гьел рогIразул цоябги жагъаллъун, гьенибе чороклъи чвахиялъул бицен буго, амма гьеб жеги мухIкан гьабун гьечIо».\nАмма республикаялъул прокуратураялъ кьураб баяналда рекъон, лъим чороклъиялъе гIилла ккун буго 31 декабралдаса 8 январалде щвезегIан лъел мухъал къачIаялъул хIалтIаби тIаса-масаго гьариян хъвалеб буго цо-цо информалатаз.\nГъизляралда эпидемия багъариялда тIасан РФялъул ЦIех-рехалъул комитеталъ рагьун буго уголовнияб дело. Жидецаги гьелда хадуб хасаб хъаравуллъи чIезабун бугин лъазабуна республикаялъул прокуратураялъги.\n15 январалда цо-цо журналистаз ва блогераз хъвалеб букIана больницаялда регарал лъималазул цояб хванилан. Амма гьелъул бетIерав тохтурас абун буго гьеб букIанин аппендициталъул унтиги цIикIкIун хвараб лъимер, инфекциялъ унтараздехун гьелъул хурхен гьечIин.\nДругие материалы в этой категории: « Макьасда - кIиабилеб "Сочи"\tЖахIда цIикIкIунилан тарих хисуларо »


Изну гьечIого яргъидгIуцIарал къукъабазде гъорлъе унев 167 чи чIванин исана Дагъистаналдаилан лъазабуна республикаялъул МВДялъул оперативиябгун цIех-рехалъул идараялъул ай ОРЧялъул нухмалъулев МухIамад Хизриевас. Гьесул рагIабазда рекъон, 2014 соналда терроралъулгун-экстремизмалъул такъсирал регионалда дагьлъана.\nХизриевас бицухъе, низам цIунелел идарабазул хIалтIухъабаз исана ккуна рохьилазул 200 кумекчи. Гьединго изну гьечIого яргъидгIуцIаразде гъорлъе унел 15-ял жалго рачIана полициялде ярагъги гIодоб лъун.\nГьанибго тIаде жубала, Дагъистаналъул прокуратураялъул лъазабиязда рекъон, гьаб соналъул 11 моцIида жаниб республикаялда экстремизмалъул 43 такъсир букIана (гъоркьисала гьединаб 19 такъсир букIана), терроралъул хасият бугел 415 такъсир букIана (гъоркьисала - 308). Гьел тарихаз бихьизабулеб буго республикаялда ахIвал-хIал хIалуцараблъи. Экспертазул баяназда рекъон, низам цIунулез жидерго халтIи тIасаккун бачиналъги террор цебетIолеб буго.\nМисалалъе, политолог Константин Казениница цодагьалъ цебе абун букIана «Эркенлъиялъе» республикаялда терроралде данде къеркьолел ругин гIицIго къуватги хIалтIизабун, профилактикалъул хIалтIи бачине кIолеб гьечIин полициялъулазда. Экспертазул рагIабазда рекъон, жавабалде цIазе ккола инсанасул ихтиярал хвезарулел низам цIунулел, гьезие тамихI гьабичIони, гьезул хIалтIи жеги тIаса ккараблъун букIуна.\nПолициялъул хIалтIул бицунаго, МВДялъул хIалтIухъан Хизриевас журналистазе абуна министерлъиялъ халгьабичIого толарин низам цIунулезда тIаса рачIарал гIарзаби. Ришватал росиялда щаклъи бугел 31 полициялъулав ккунин исана низам цIунулезилан лъазабуна Хизриевас. Гьанибго тIаде жубала, гъоркьисала ришватал росиялда щаклъи бугел 24 полициялъулав ккун вукIана. Гьел такъсиразул къадар исана 25%-алъ цIикIкIанин абизе бегьула.\nПолициялъул хIалтIухъабазда хъинтIун исана МВДялда гьабун буго цIех-рехалъул 457 тадбир. Тадбирал лъугьиндал полициялъул 15 хIалтIухъанасда хурхун рагьана такъсир гьабиялъул ишалин, бицана Хизриевас. ТIадежоялъе, министерлъиялда рачIарал гIарзабиги хIисабалде росун, исана полициялъулазда хурхун рагьун буго такъсир гьабиялъул 60 иш ва цIех-рех бачунеб буго полициялъул 67 хIалтIухъанасда хъинтIун.\nХизриевасул рагIабазда рекъон, исана полициялъул хIалтIухъабазде данде гIемер такъсирал гьаричIо. Низам цIунулел идарабазда хIалтIулел чIвазе хIалбихьана исана 103 нухалда. Гьел такъсиразда хвана 24 полициялъулав. 2013-леб соналда дандеккун полициялъул хIалтIухъаби чIваялъул такъсирал 40%-алъ дагьлъана, тIадежоялъе, гьел киналго такъсирал лъица гьарурал чIезабунаян абун букIана араб анкьалда «Коммерсант» газеталъе Эдуард Кабурнеевас. Гьев ккола Россиялъул цIех-рехалъул Комитеталъул Дагъистаналда бугеб идараялъул нухмалъулевлъун.\nРеспубликаялъул жанисел ишазул Министерлъиялъул оперативиябгун цIех-рехалъул идараялъул ай ОРЧялъул нухмалъулев Хизриевас абуралда рекъон, полициялъул чанги хIалтухъанасе хIинкъаби рачIунел руго батIи-батIиял чагIазухъа.\nМухIамад Хизриев: «Исана полициялъул хIалтIухъаби чIвазе хIалбихьана 103 нухалда. ТакъсирчагIаз Дагъистаналъул МВДялъул 15 хIалтIухъан чIвана, гьединго республикаялда чIвана Россиялъул МВДялъул лъабго хIалтIухъан. Рохьилазухъаги, такъсирачагIазухъаги, батIи-батIиял хиянатчагIазухъаги хIинкъаби рачIунел руго полициялъулазухъе. Гьелдалъун низам цIунулел идарабазул хIалтIухъабазе ва гьезул хъизаназе пачалихъалъулаб цIуни чIезабула».\nДагъистаналда полициялъул системаялда хиса-басиял гьаризе кколин чанги нухалда лъазабун букIана республикаялъул жанисел ишазул Министерлъиялда хIалтIулел рукIараз. 35 соналъ МВДялда хIалтIарав полициялъул полковник Салих ХIажиев хIалтIудаса нахъе рехана системаялда ругел гъалатIазул бицине байбихьараб мехалъ.\nГьесул рагIабазда рекъон, МВДялъул нухмалъулесухъе чанги нухалда щун вукIана гьев ва гьесие полициялъул хIалтIудалъ ругел гIунгутIабазулги бицана. «Министр гIенеккулаан, абулаан гьес киналго хIужжаби хIисабалде росилин, хасаб цIех-рех гьабилин, амма щибго жо хисичIо. Министерлъиялъул хIалтIул кIудияб хал-шал гьабизе ккола», - ян рикIкIунеб буго Салиховас.\nПолковникас бицухъе, полициялъул системаялда руго лъикIал хIалтIухъабиги ва жидерго хIалтIи гьез къануназда рекъон гьабула. Амма гьезда кIолеб гьечIо жидерго ихтияразул бицине цере рахъизе. Пенсиязул суал, социалиял шартIазул масъалаби, компенсациял - гьел суалал рорхарал полициялъулал хIинкъизарулел руго, жидерго гIарзаби диваналдаса нахъе росизе тIамулел ругоян абуна СалихIовас.\n«Полициялъул хIалтIухъаби тунка-гIусиязда холел руго, щайгурелъул гьел букIине кколеб къагIидаялъ ругьун гьарулел гьечIо. Гьезда нормалияб хIалалъ малъулеб гьечIо кинал маневрал гьаризе кколел рохьалъул бутIаялда, сверухъ ккураб минаялда жанир ругелгун кин рагъизе кколел, автомат кин кодоб кквезе лъаларелцин ратулел руго», - ян бицана полковникас.\nСалихIовасул рагIабазда рекъон, гьелщинал масъалаби раккана МВДялда ришватчилъи бачIун хадуб. Министерлъиялда хъулухъал ричулел ругин, абун букIана чанги площадкаялда. Амма гьес рицарал хIужжабазда прокуратураялъ яги цIех-рехалъул идараялъ гIинтIамичIо.\n«Экстремизм ва ришватчилъи цоцазда рарал жал руго. Ришватчилъи гIемерлъиял цебетIолеб буго экстремизмги. Дагъистаналъул МВДялда бугеб коррупциялъул бицунеб чанги документ буго кодоб, амма низам цIунулезул кинабгIаги интерес гьечIо гьел документазул», - илан абуна СалихIовас. МВДялдаса ва прокуратураялдаса хIакимаз цоцазул рахъкколеб бугин, тIаде жубана полковникас.\nАмма гьанибго ракIалде щвезабила, гьал къоязда хасаб данделъиялда Дагъистаналъул прокурор Рамазан Шахновазовас абуна, такъсир гьабиялъул гIемерисел ишазда тIад хIалтIи букIине кколеб хIалалъ гьабулеб гьечIин низам цIунулез.\nХIалтIул план хъвазе лъунгутIи, оперативияб цIех-рех бачине ва цIех-рехалъул тадбирал гьаризе кIунгутIи - гьединал гIунгутIаби руго низам цIунулезул хIалтIудалъилан, рикIкIунеб буго Дагъистаналъул прокуратураялъ.\n«Низам цIунулел идарабазул хIалтIухъабазда цере лъурал мухIканал мурадал гьечIо. ХIалтIи гьабулеб бугин ракIалде ккезе цо щибалиго жо гьабулеб буго ва букIине кколеб хIалтIи формализмалде ва статистика цIезабиялде ккун буго», - ян абуна прокурорас.


«Дагъистаналъул узденал» Жириновскиясде данде\nШималияб Кавказ маххул хьуриялъ сверунги къазе ккола, гьелъул гIадамазе лъимал гьаризеги гьукъизе ккола.\n24 октябралда Россиялъул телевидениялдасан гьединаб пикру загьир гьабурав улкаялъул Пачалихъияб Думаялъул парламенталъул вице-спикер Владимир Жириновскиясда тIасан диваналде гIарза хъвалеб буго «Дагъистаналъул уздензабаз». Гьеб ккола жамгIияб гIуцIи. Гьелъул нухмалъулев Керимхан ГIумахановас гьединго тIалаб гьабизехъин буго депутатасда хъвазе бегьунгутIиялъул хIукмуялдаса Жириновский махIрум гьавеян гIарза хъвазеги.\nКеримхан ГIумаханов: «Жириновский гурев, Иванов вукIаниги батIалъи гьечIо дие… Дун балагьана «Поединок» абураб передачаялъухъ… Нахъисеб къоялъ дихъе ахIун бачIана киса-кисаго, нолъ жидеде макьу щвечIинги абун. Гьелъ жеги хIалуцинавуна дун. Гьеб мехалад дица бакIарана «Дагъистаналъул уздензабазул» мажлис…».\nЭР: «ГьанжелъагIанги рукIана гурищ гьесул гьединалго лъазабиял?»\nКеримхан ГIумаханов: «РукIана, амма гьадинаб куцалда гьес жеги абун букIинчIо. Ельцин нухмалъиялда вугеб мехищ букIарабали, гьеб мехалдаги абун букIана гурищ жидеца нилъ эбелалъул ургьир ругеб мехалдаго инжит гьаризе ругилан. Гьеле гьединаб жо гьабулеб буго гьанже. ЖамгIияб гIуцIиялъул рахъалдаса гуребги, хас гьабун дирго рахъалдаса диваналде гIарза хъваниги, витIарав вукIуна дун. Гьединги кIудияб сабру гьабуна дица гьеб гIарза хъвазе, провокациял гьарулел жалги нахъе рахъун».\n29 октябралда kavpolit.com сайталъе кьун буго Жириновскияс баян. Журналист Максим Шевченкоца жиндиего къваригIараб магIна гьаби гурони, жинца телевидениялдасан щибниги абичIила миллатчилъиялде яги фашизмалде ахIулеб жо. Жинца абунила гьадин – Кавказалъул хъизаназда букIунин анкьгоги, анцIгоги, анцIила щугоги лъимер. Гьединлъидал кIигоялдаса цIикIкIун лъимер гьабуларедухъ лъимал гIемер гьабиялда хадуб халкквей чIезабун гурони, террор къинабун бажаруларила. Кибдила бугеб гьеб бакIалда гъорлъ фашизм? Жириновскияс абулеб буго лъимал гIемер гьари бугин инсанияталъулго масъала. ГIакIабиги къотIун дагьлъизарунин гьел Китаялдаги. ПалхIасил, лъималги гIемер гьарун хIалтIи гьечIого хутIиялда бухьинабулеб буго вице-спикерас Россиялда бугеб терроралъул масъала.\nГьединго Россиялъул Пачалихъияб Думаялда кIалъалагоги гьадин абуна Владимир Жириновскияс.\nВладимир Жириновский: «Дица абун букIинчIо гIадамал маххул чалиялъ сверун къазе кколин, абун букIана сверун къазе кколин хъачагъал рахчун чIараб бакI. Мисалалъе, гьел уна рохьалъе. Гьел рохьил сухъмахъал сверун къайин абуна дица, гьенир блокпостал лъун бажаруларелъулин нужехъа».\nАмма Керимхан ГIумахановасул пикру гьадинаб буго.\nКеримхан ГIумаханов: «Абулареб кин гьес гьеб. Гьедин батани, буго гурищ видеоги, камераялде бахъараб кинабгоги. Телевидениялъул хIалтIухъабаздехунги руго дир бадирчIваял. Гьединав чи дов вукIинги лъалаго, аскIор юристал тезе кколаанха, гIадамал чIвалел рагIаби абураб мехалда росун кверазда маххул синжрал разе».\n24 октябралда Россиялъул телевидениялдасан Владимир Жириновскияс абурал рагIабазулъ экстремизмалъулъ бугищали чIезабизе Генералияб прокуратураялде гIарза хъвазе буго Пачалихъияб Думаялъ. Гьединго этикаялъул рахъалъ комиссиялде депутатаз кагъат хъвазе буго Жириновский Думаялда цеве вахъине бугеб изнуялдаса бащдаб лъагIалица махIрум гьавизе.\nРоссиялъул телевидениялдасан Думаялъул вице-спикерас гьарурал кIалъаяздаса хадуб Чачан Республикаялда бугеб ЛДПР партиялъ лъазабуна жидеца гьелъул хIалтIи чIезе толеб бугилан. Дагъистаналда ругел гьезул вакилзабаз гьабураб лъазаби гьечIо жеги. Гьезул сайталда лъураб бищун ахирисеб баян буго исана ихдалго лъураб.


dagestan / The women forum\nГьал къояз Дагъистаналда тIобитIараб Улбузул форумалда республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповас рорхарал суалазул цояблъун ккун буго культурияб тарбия гьечIолъи.\nУлбузул форум исана Дагъистаналда тIобитIана кIиабилеб нухалда. ТIоцебесеб улбузул форум 2013 соналда тIобитIулаго лъун рукIарал масъалаби ва улбузул тIадкъаял тIурараллъун рикIкIине бегьулин лъазабуна ракIараразда Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас. Гьедин, 2015 соналде республикаялда рагьанила ва цIигьарун къачIанила 50 школа, гьединабго къадар лъималазул ахазул. Гьеб заманалда жаниб Дагъистаналда чвахулеб бугила ракълилаб гIумру.\nГьединго лъималазул рукъзабахъа хъизамазде рачун ругила 48 лъимер. Гьеб лъикIаб хIасил кколин, кIиго соналда жаниб гьабизе бегьулеб хIалтIулин лъазабуна нухмалъулес. Амма хутIулел ругила жамгIияталда жанир ругел гIемер гIунгутIабиги. Гьедин, аслияб гIунгутIи кколила дагъистаниязул культурияб тарбия гьечIолъийилан лъазабуна Рамазан ГIабдулатIиповас.\nРамазан ГIабдулатIипов: «КIудияб кIвар кьола нилъеца культураялъе. Балагье, нилъеца юбилеял ва цогидал тадбирал тIоритIула, театразул юбилеял гьарула. Гьел театразда гIолохъанал, бажарарал актерал рукIине хIажат буго. Нилъее хIажат буго эстрадаялъул кочIохъаби бертадул столазда нахъаса сценалде рачине. Жакъа къоялъ сценаялда бугеб жо кколаро культура ва искусство. Сценаялда букIине ккола искусство.\nБертабалъ бугеб культура гьениб данде кколаро. Бертада ахIе бокьараб, культура гьабе бокьараб, гIарац кьураб жо гьабула гьениб. Сценаялда букIинабизе ккола культура. Гьеб культура бахъинаиялъе кIудияб кIвар буго музеязулги, гьел цIигьариялъеги кIвар кьолеб буго. Гьаб соналъул ахиралде гIуцIизе ракIалда буго аслияб, ГIагараб ракь лъазабиялъул музей Дагъистаналда».\nЦо жакъа бижараб гIунгутIи кколарин культурияб тарбия гьечIолъи, гьеб бугин умумузул нух, гIадат-гIамал гIун бачIунеб гIелалда бихьизабулеб гьечIолъиялъул хIасилин рикIкIунеб буго Хунзахъ мухъалъул Улбузул цолъиялъул вакил ПатIимат ХIамзатовалъ. Жакъасеб гIел умумузул, росдал гIадат-гIамалалъ гуреб, телевизораз тарбия кьун гIолеб бугин баян гьабуна гьелъ культурияб тарбия гьечIолъиялъул гIиллаби.\nПатIимат ХIамзатова: «Гъоб гьоркьоб биччан, умумуз гьабулеб бихьизабичIогон, кин гьабизе кколеб гIадат гIамалали ккана гьеб хIалалда иш. ЧIахIияз мисал бихьизабулеб гьечIо. Рехун тун буго кинабго. ЦIидасан бахъинабизе ккола кинабго. Росулъ рукIарал гIадатал, цогидаб. Росулъ босанани, цониги гIадат-гIамал хутIун гьеIо. Жакъа гIун рачIунел руго компьютералъ ва телевизоралъ кьолеб тарбия бугеб гIел. ГIадат-гIамал бахъинабун, мацIал цIунун байбихьизе ккола культурияб тарбия кьеялъул иш».\nГIадатал цIуничIолъи гуребги, культурияб тарби гьечIолъиялъе гIилла кколин цо ккураб идеология гьечIолъи. ГьабсагIат нилъер жамгIияталда жаниб бугин кIиго идеология, динияб ва светияб, киналда хадур рилълъинелали лъаларого гIадамалги ругин рикIкIунеб буго учительница ХIасанова ГIайшатица.\nХIасанова ГIайшат: «Заманалъул проблема буго гьеб. КIиго идеология букIине рес гьечIо. Динияб ва светияб идеология буго гьабсагIаталда цадахъ унеб. ГIадамалги киналда хадур рилълъинелали лъаларогон руго. Цин аб рахъалде кIанцIун, цин доб рахъалде ун. Советияб заманаялъ букIана идеология. Цин мун вукIана октябренок, пионер, хадув комсомолец. Гьанже щиб бугеб? Динияб идеология букIинениги бегьилаан, гьелда жанибги гьечIо цолъи, цо росулъ гьабулелдаса батIияб батулеб буго цогидаб росулъ гьабулеб. Гьелъ буго гьединаб ахIвал-хIал жакъа».\nБугеб къагIидаялда жамгIият цебе унеб букIаго, рухIиял хазинаби ратичIогон гьеб иш гьедин хутIизеги бугин рикIкIунеб буго ГIайшатица. Жакъа цере рехулеб бугеб патриотизм ва гIадатал рахъинари рухIиял хазинабазде свериги щакаб бугила, щай гурелъул кинабго рихьдае гьабулеб букIиналъ.\n«Аллагьин кIалъалел кIалалги руго, кIвараб жо хачалел квералги руго»\nГъ. ГъалбацIов: «Маданият бечед гьабула чIагояб асаралъ.»\n«Аваразул рагъулаб тарих» кинаб гьеб бугеб?


Алиса Ганиевалъул цIияб романалда бихьизабун буго жакъасеб Дагъистан: диниял дандечIеял, низам цIунулезул такъсирал, ура-патриотазул политика ва гь.ц.\nГьал къоязда Москваялда Ганивалъул «БахIарав ва бахIарай» абураб цIияб тIехьалъул презентациял тIоритIана. ГIадатал ва дин, некIсияб ва жакъасеб, криминалияб политика ва хIалимал такъсирчагIи, салафиял ва суфиял – Ганиевалъул романалда гьеб рехсарабщинаб дандчIвазе бегьула. Ва гьеб кинабго жуба-гъубараб жамгIияталда гIумру гьабулеб буго чIужу ячине къачIарав гIолиласги росасе ине кватIарайин рикIкIуней ясалъги.\nКритиказе роман бокьанин абизе бегьула. Гьезул рагIабазда рекъон, тIехь гьезда бихьана интересаблъун, щайгурелъул гьенир рорхулел руго киназего гIаммал социалиял суалал. Гьединго роман этнографиялъулаблъун бугин абизе бегьула.\nЖийго Ганивалъ абухъе, романалда бицунебщинаб кколеб буго Каспий ралъадалда гIагарда бугеб поселокалда. Москваялдаса рокъове щварав васасе чIужу ячинехъин руго гьесул эбел-эмен. Банкетал гьарулеб кIалгIа ккун буго гьез, бертин букIинесеб къоги чIезабун буго, гьалбалги ахIун руго, амма бахIарай жеги ятун гьечIо.\nТIехьалъул редактор Александра Лесковаялъул рагIабазда рекъон, гIолилазул хIакъалъулъ хъвараб романлъун ккола «БахIарав ва бахIарай». «Россиялда гIемер романал риччала, амма гIолилазул хIакъалъулъ хъварал социалиял романал къанагIат гурони ратиларо», - ян абуна редакторалъ.\n«Дагъистан какулеб иргадулаб тIехь хъван бугин Ганиевалъ», - илан баянал цIализе бегьула цо-цо блогазда. Социалиял сайтаздаги бахIсал унел руго тIехьалда тIасаги, Ганиевалъул интервьюязда тIасаги.\n"Жених и невеста", Ганиевалъул цIияб тIехь\nЦо-цо дагъистаниязе рекIее гIечIо Ганивалъул пикраби ва дагъистаниязул рукIа-рахъиналъул хIакъалъулъ гьелъ загьир гьабураб пикру. ГIагараб ракь бокьуларей, манкуртай, Москваялда жий машгьурлъизе бокьун чIанда бицуней – хъвадарухъаналъул рахъалде рехичIел рагIаби течIо. Амма гьелъул рахъ кколелги камичIо. Гьезул пикруязда рекъон, Ганиевалъ хъвалеб жо ккола жакъа къоялъул хIакъикъатлъун ва гьелъ интервьюязда бицунебщинабалъе ратизе бегьула далилал.\nГаниевагун гара-чIвариялъулъ «Эркенлъи» радиоялъ рорхана гьелги гьел гурел цогидалги суалал.\nАлиса Ганиевагун гара-чIвари\nГIагараб ракьалда тIаса пикраби рукIине кколин хъвадарухъанасулилан абуна Дагъистаназул хъвадарухъабазул цолъиялъул нухмалъулев МухIамад АхIмадовас. Ганиевалъул хъвадарухъанлъиялда тIаса ва гьелъул асаразда тIаса «Эркенлъиялъ» гара-чIвари гьабуна АхIмадовгун.\nМухIамад АхIмадовгун гара-чIвари\nГаниевалъул романалда сверухъ бахIсал гьоркьор къотIиларо бачIунеб заманалда. Жибго тIехь машгьурал премиязул сияхIазде ккана. «Русский букер» ва «Большая книга» премиязул лонглистазда ай халатал сияхIазда рехсон буго Ганиевалъул тIехь.


Гуржиязул чанахъабазул лъалкIал Дагъистаналда рилун руго\nАнкьалъ цере Дагъистаналъул мугIрузда тIагIарал Гуржиялдаса чанахъаби ратун гьечIо жеги.\nГьев щуявго чанахъан кколев вуго Гуржиялъул Лагадухъ мухъалда гIумру гьабун рукIарал чагIи. Гьел тIагIун руго 28 декабралда. Гьелдаса нахъе гьезулгун бухьенги къотIун буго. Лагадухъ мухъ буго Дагъистаналъул гIорхъода бугеб бакI. Гьенир гIумру гьабун руго гIемерал дагъистаниялги, гьезда гьоркьор гIемер руго магIарулалги. Амма «Эркенлъи» радиоялъухъе щварал баяназда рекъон гьев щуявго чанахъанасда гьоркьор цониги дагъистанияв рагIуларо, гьел киналго кколин гуржиялин бицана Лагадухъ мухъалда имамлъун хIалтIулев дагъистанияв ШагIбаница.\nШагIбан: «Дица ункъо щугониги къо бан букIана Лагадухъ, чанго чияс мавлидалде ахIун вукIана. Гьениб бицунеб букIана тIагIун рагIулин гьел чанахъабиян, дица гьелде цо кIудияб кIварги кьун букIинчIо. Амма дида лъала гьел тIоцебесеб гIазу бараб къоялъго чанаре ун нухги къосун дагъистаналъул рахъалде ккараллъи. Гьел киналго гуржиял рукIана, магIарулал гьезда гъорлъ гьечIо. Гьаваялдасан ва гьединго гIодосанги гьезда хадур ахIуд рахъун гьел ралагьулелги рукIана гIадамаз».\nАнкьабилеб январалда социалиял гьиназда хъвалеб букIана Дагъистаналъул гIурхъаби цIунулеб идараялъул хIалтIухъабаз ккун рагIулин гьел чанахъабиян. Амма гьез гьеб баян тасдикъ гьабичIо ва чанахъаби жеги-харги ралагьулел руго.\nГъизилюрт мухъалъул рохьихъан тIагIун вуго\nХираев НурмухIамад мукIурлъана жинца чанахъаби чIваялъе


Ракъиги бихьана, захIмалъиги хIехьана\nВ Гумбетовском районе идет ремонт дороги Мехельта – Шабдух\tВ Гумбетовском районе ...\t- 22 окт 2020\nДагестанцев приглашают принять участия в конкурсе проектов ...\tМинистерство экономики и ...\t- 22 окт 2020\nДиктант на языках Дагестана написали в Махачкале\tВ Дагестане провели ...\t- 22 окт 2020\nМежрегиональная выставка «Даг-Агро 2020» идет в Дагестане\tМинистерство сельского ...\t- 22 окт 2020\nВ поселке Ленинкент построят поликлинику\tВопрос строительства ...\t- 22 окт 2020\n88 сон барай Аминат ГIабдулмуслимовалъул ракIалдещвеял\nРагъул заман букIана, кутакаб ракъиги букIинарищха. Калининау-лалде гочинарилелде цебе, ракIалда буго, ниж рачун рукIана хьарал хьонал рахчизаризе. Нижеца гьел рахчизарулаго, цониги мугь кIалдиб лъеладаян, хадуб халкквейги чIезабун букIунаан...\nОтаралда, Чуричуризоялда ру-кIана инсул яцал. Рагъул заманалда гьезухъе унаго загьруяб харилъ баккараб лъабго мичIчI щвана дие кваназе. Ракъуца холел гIадамаз бакIарун, кванан, сверухълъиялда букIинчIо хутIун щибго кваназе бегьулеб гIурччинлъи...\n…Дун цIакъ хIалтIулей чIужу йикIана. Руго медалал лъикI хIалтIаралъухъ щварал. Дун кколаан захIматалъул цеехъан, росдал депутат, колхозалъул правлениялъул член...\nГъеж бекун букIана дир. Гьединаб гъежгун диргоги, эбел (якьад – авт.) Зулайбатилги хурзал гьарулаан дица. Гьеб гуребги, хIалтIун цере лъугIарал рачунаан, мобилизация абун, гьаричIого хутIарал цогиязул хурзал гьаризе.\nДир эбел Салдат йитIана Терекалде щулалъиялъул канал бухъизе. Гьениса килищ унтун, гьебги би-гъун, ячIана нахъе.\n13 сон барай чIужу ана дун росасе, Зияводиние. Гьелде щвезегIан дун цоги чиясе абун йикIана. Цо нухалъ берталъ дида гьев дун абурав вас вихьана кьурдулей цоялъе хъат чIвалев. Гьеб квеш бихьун, дида ракIалде ккана дунги чIужулъун ячIун мун воххиларилан. Берталъ, чIужу ячунаго, чода рекIарас кьилиги лъун, чу лъугьинабулаан жанибе, гьелда бухьунаан кIаз. Гьедин Зияводиница чу жанибе лъугьинабидал, дун абун вугев васас абуна диде Зияводиниде цо квешаб кечI гьабейилан. КечI гьабизе, гьеб ахIизе махщел букIана дир. Дица гьев васасе квешезего Зияводиниде бахъана лъикIаб кечI:\nМун веххе хьвадулел\nДудаги дидаги гьоркьоб щоб буго,\nГьедин дов чиги живго тун, дун Зияводиние ана. Доб мехалъ бахIарай гьакида, ялъуни чангъида рекIун ячунаан. Гьес дунги чангъида рекIинаюн ячана. Дун Зияводингун данделъараб мехалъ магьари лъураб гурони, ЗАГС гьабичIо, 13 сон барай дун рукъалде ине гьитIинго йигилан. Армиялде инелде ЗАГС гьаби хIажалъун, Зияводиница Дилималдеги ун, гьений хIалтIулей йикIарай Жарият абурай чIужуги рекъезаюн, хъвезе жоги кьун, гьабуна нижер ЗАГС...\nНиж данделъун хадув Зияводин армиялде ана. Шиябодин гьавураб мех букIана. Ункъо сон армиялдаги бан, вачIана Зияводинги...\nНижер сверуда цояз кьураб цо гIанкIу гурони, рокъоб щибго букIинчIо. МагIишат, яшав гьабизе бугеб гъираялъ дица гьеб гIанкIу хъвечIого, цIунана. ГIабасил МухIамадил чIужу Жубайзат дир яц йикIана. Дир эбелалъ абун бачIана МухIамадил гIака бичун босейила (Гертмаялде учительлъун унев вукIун, гьесул гIака букIана бичулеб). Дица абуна, щибги кьун дица гьезул гIака босилебилан. Хадуй дир эбел ячIана Алмахъалдаса дихъе щвезе. Булахъалъул рагIалда гIадамазе рикьарал хурзал рукIана. Гьениб цIоросаролъ бекьараб хур бихьун бугоан щвезе ячIуней дир эбелалда.\nГьелъ дихъе щведал, нахъеги абуна доб МухIамадил гIака босе-йилан, багIарлъун азаликун баккун хIажинкIа (цIоросаролъ – ред.) бугин дур бижулеб, бижидал гьеб кьезе доб гIака босейила.\nГьедин босана дица гIака. Гьезги гIедегIизабичIого, нижее гIарац щведал кьезе тана налъи. Гьеб гIакдадасан, жеги цо гIачIар тIадеги босун, нижер рокъоб гIуна щуго чIегIерхIайван...\nЦIакъ хех хIалтIулей чIужу йикIана дун. Цо нухалъ чIарадилаго Забит (Дадич) вачIана диде аскIове. ДоегIанисан хIалтIулей йихьун, гьеб хIалалда газа хьвагIулей щийдаян лъазе вачIун вукIанилан абуна гьес. Дица щибха гьабилеб, Аллагьас гьедин хех хIалтIизе йижарай йикIанаха дун. Передовица абун, колхозалдаса щибаб соналъ сайгъатал кьолаан дие. Гьедин кьун ругьунлъун, цо-цояз гьикъулаан исана щиб дуе кьурабилан...\nЦебе заманалда ракъиги бихьана, захIмалъиги хIехьана, амма метерисеб къоялде божилъи букIунаан.\nДругие материалы в этой категории: « Салатавиялъул бахIарзал – ВатIанияб рагъда\tБачIин кьолареб оцбай »\n20:11, 22 октября 2020, 14\nВ Гумбетовском районе идет ремонт дороги Мехельта – Шабдух\n19:57, 22 октября 2020, 19\nДагестанцев приглашают принять участия в конкурсе проектов на гранты Главы РД в области экономики\n19:52, 22 октября 2020, 24\nДиктант на языках Дагестана написали в Махачкале\n19:48, 22 октября 2020, 28\nМежрегиональная выставка «Даг-Агро 2020» идет в Дагестане\n19:43, 22 октября 2020, 24\nВ поселке Ленинкент построят поликлинику\n19:21, 22 октября 2020, 25\nСоциально-экономическое развитие Республики Дагестан на 2021 год и плановый период до 2023 года рассмотрели в Правительстве\n19:13, 22 октября 2020, 36\nСергей Меликов пригрозил главам муниципалитетов увольнением за лоббирование незаконных схем\n16:14, 22 октября 2020, 57\nИнформация оперативного штаба по недопущению распространения вируса COVID–19\n15:53, 22 октября 2020, 182\n13:45, 22 октября 2020, 77\nПолучение государственных услуг онлайн в период пандемии вируса COVID–19\n10:33, 22 октября 2020, 297\nМеры экономической поддержки граждан и предпринимательского сообщества в период пандемии вируса COVID-19\n09:43, 22 октября 2020, 47\n09:22, 22 октября 2020, 31\n22 октября в 21.45 в эфир выйдет очередной выпуск телепередачи «Общественный интерес»