Таксирчилъиялъул рахъалъ Хважалмахи цебесеб кьерда буго\n30 июналъул къаси Леваши мухъалъул Хважалмахи росдада аскIоб щалали лъаларел чагIи кьвагьдана Москваялда вугев Дагъистаналъул официалияв вакиласул кумекчи Артур Захарян рекIараб автомобилалде.\nКъуваталъул идарабазул баяназда рекъон автомобилалъул бетIергьан 33 сон барав Ростехнадзор абураб идараялъул хIалтIухъан ва гьесда цадахъ рукIаразе тунка-гIуси гуреб тIокIаб къварилъи ккун гьечIо.\nГьаб сагIаталда жаниб лъугьа-бахъиналъул цIех-рех унеб буго. Гьеб такъсир гьабиялде щаклъи букIун цо чи ккунги вуго Къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз.\nЦIех-рех лъугIизегIан гьесул хIакъалъулъ баянал жеги къватIире кьун бажаруларин лъазабулеб буго полициялъулаз.\nГьатIан къоялъул сардилъ гьебго Хаджалмахи росдада аскIоб бугеб фермаялда аскIор росулъ гIадлу-низам цIунун ругел гIолилазде ва полициялъул хIалтIухъабазе кьвагьдон руго щалали чIезарун бажаричIел чагIи.\nПолициялъулаз данде кьвагьаниги гьел чагIи тIурун рорчIун руго. Фермаялда аскIоб кIудияб гвандиниб батун буго квен-тIехги, рега-рахъине гьарурал санагIалъабиги, ярагъги. Полициялъ фермаялъул бетIергьан ккун вуго, гьеб ишалда хурхун цIех-рех унеб буго.\n1 июлалда полициялъ лъазабуна цебехун рехсараб Хаджалмахи росдада аскIоб ярагъ ва кьвагьулел алатал рахчун ратанилан. Гьениб батараб чанго гранатаги, 10 килограмм тротилалъул къуват бугеб кьвагьулеб алатги полициялъулаз гьенибго кьвагьизабун буго.\nГьединго итни къояъул радакь ЦIунтIа мухъалъул Мокъокъ росдада рикIкIад гьечIеб бакIалда щалали лъаларел чагIаз полициялъул хIалтIухъабазде кьвагьи бахъинабуна, тIадекIанцIиялъул хIасилалда къуваталъул идарабазул хIалтIухъабазе къварилъи ккун гьечIо.\nГьеб кьвагьи ккараб заманалдаго Буйнакск шагьаралда жиндирго рукъалда аскIов ункъго гуллаги речIчIун чIван вуго 1976 соналъ гьавурав ХIажи Асадулаев. Гьев чIваялъе гIилла жеги лъаларила, лъугьа-бахъиналда хурхун цIех-рех унеб бугилан лъазабулеб буго цIех-рехалъул идарабаз.\nКавказский Узел сайталъул баяназда рекъон ахираб анкьида жаниб рагъ-кьалалъул хIасилалда Шималияб Кавказалда 40 чиясе зарал ккун буго. Гьезул анцIгояв хунги вуго. Къадар щваразда гьоркьов щуго дагъистаниявги вукIун вуго, лъукъун вуго нилъер 8 чи.


Дагъистаналъул кардиологиялъул ва рекIелгун бидурихьазул централъул хIакъкалъулъ | ВатIаналдаса цIиял харбал | Киназего гIаммаб Россия\nДагъистаналъул кардиологиялъул ва рекIелгун бидурихьазул централъул хIакъкалъулъ\nЖакъа къоялде гьабун буго тIадегIанал технологиязул 229 операция, планалда буго\n600 гьединаб операция гьабизе.\nТIолгодунялалъул сахлъи цIуниялъул гIуцIиялъул (ВОЗ) баяназда рекъон, рекIел ва бидурихьазул унтаби сабаблъун холезул къадар цIакъго цIикIкIун буго. Гьебго заманалда Россия рикIкIуна рекIел ва бидурихьазул унтабазда данде къеркьеялъул рахъалъ лъикIал хIасилал рихьизарулел пачалихъазул цояблъун. ТIоцебесеб иргаялда, гьеб буго унтаби сахгьариялъе тIадегIанал технологияздаса пайда босулеб букIиналъул хIасил. Гьеб рахъалъ дагьаб цебегицин Дагъистаналда гьеб иш цIакъго нахъеккараб къагIидаялда букIана. Гьединал унтаби ругел сахгьаризе ритIулаан Россиялъул цогидал регионазде.\nГьеб хIал лъикIлъизабиялъул мурадалда, 2013 соналда Дагъистаналъул кардиологиялъул ва рекIелгун бидурихьазул централъул нухмалъулевлъун тIамуна А. Н. Бакулевасул цIаралда бугеб рекIелгун бидурихьазул хирургиялъул гIелмияб централъул профессор ГIусман МахIачев. Гьесул хIаракаталдалъун босана хIажатаб аппаратура, ралагьана лъайги махщелги бугел хирургал ва медсестраби. ПалхIасил, къокъаб заманалда жаниб бажарана гьениб ахIвал-хIал лъикIлъизабун, — ан хъвалеб буго "ХIакъикъат" казияталда Нури Нуриевас.\n2015 соналда рекIелгун бидурихьазул централда гьабун буго 1065 операция. Гьебго соналъ коронарография абулел гIадатиял гурел операциязул къадар 1717-ялде бахана. 2013 соналда 943 гурони гьединаб операция гьабун букIинчIо.\nРоссиялдаго цIар рагIараб центрлъун лъугьана гьеб. Гьелъие нугIлъи гьабула РАНалъул академик Лео Бокерияца централъул директор ГI. МахIачевасе "За заслуги перед научным центром сердечно-сосудистой хирургии имени А. Бакулева" абулеб медаль кьеялъги.\n2013 соналда ГI. МахIачевасул цIияб командаялъ хIалтIи байбихьана централъе къваригIунел шартIал гIуцIиялдаса: тIалаб гьабуна тIадегIанал технологиязул операциял гьариялъе къваригIунеб лицензия, низамалде бачана ток, лъим, газ чIезабиялъул ва канализациялъул хIалтIаби, рукIалиде ккезабуна стерилизациялъул отделениялъул хъулухъ.\nЖакъа централъул мина сверун чIун буго 1000-ялдаса цIикIкIун гъветI, гIурччинлъиялъ ва тIугьдуз къалъизарун руго гьенире рачIунел нухал.\n2013 соналде щвезегIан Дагъистаналда гьабулеб букIинчIо эндоваскулярияб операция. 2014 соналда гьабун буго 395, 2015 соналда — 1065 операция. Гьединго цIикIкIун буго коронарографиялъул операциязул къадарги: 2013 соналда — 943, 2014 соналда — 1243, 2015 соналда — 1717.\nУнкъо соналда жаниб хIалтIизарун бажарана рекIел ва бидурихьазул хирургиялъул цIиял къагIидаби.\nРеспубликаялда тIоцебе байбихьана стресс-эхокардиография ва чреспи-щеводалъулаб эхокардиография абулел захIматал операциял гьаризе. Жакъа гьениб камураб жо буго гьаб заманалъул алатаздалъун хьезабураб реанимациялъулаб блок. Гьелъие гIарац биччан буго ва хьул буго кватIичIого гьебги хIалтIизе байбихьилин абураб.\nГурхIел-рахIмуялъул фондалъул кумекалдалъун, эбелалъул чохьонисаго рекIел гIунгутIаби ругел лъималазе гъоркьиса централда гьабуна планалда букIинчIеб 129 операция. Цере гьединал лъимал улбулгун цадахъ ине кколаан Россиялъул медицинаялъул центразде.\nГъоркьиса централда, тIоцебе республикаялда, гьабуна рекIел бидурихьалда стентирование абулеб операция. Гьеб рикIкIуна унтарав хвалдаса хвасар гьавулеб тадбирлъун. Реанимациялъул блок хIалтIизе биччайдал, рес букIина гьединал операциязул къадар цIикIкIинабизе.\nГьоркьохъеб захIмалъиялъул унтаразе операция гьабула нилъерго хирургаз, цIакъго захIматаб унти бугел чагIазе операция гьабизе ахIула федералияб централдаса хирург.\nХIалтIуда рекъарал кьола централда харжалги. Гьоркьохъеб харж: тохтурзабазул — 43535 гъуруш (2013 соналде дандеккун гьеб 95 проценталъ цIикIкIун буго), гьоркьохъел медицинаялъул хIалтIухъабазул — 23871 гъуруш, гьитIинаб медперсоналалъул — 16760 гъуруш.\n2017 соналда централъул къуват буго 515 операция гьабизе. Жакъа къоялде гьабун буго тIадегIанаб технологиялъул 229 операция, планалда буго 600 операция гьабизе. ГурхIел-рахIмуялъул фондалъул кумекалдалъун гьезул къадар цIикIкIинеги бегьула.\nГъоркьиса гьабун букIана 129 операция. Исанаги гьединабго къадар гьабуни, тIадегIанал технологиязул операциязул къадар 700-ялде бахине буго. КъваригIунеб къадаралда гIарцудалъун центр хьезабулеб бугони, рес буго гьединал операциязул къадар 1000-ялде бахинабизе. Щайгурелъул централда хIалтIулел руго гьунар бугел хирургал, ДРялъул СахлъицIуниялъул министерствоялъ гьенир чIезарун руго гьаб заманалъул киналго къваригIунел алатал.\n2014 соналда ДГМУялъул гIелмияб советалъул хIукмуялдалъун, централъул базаялда гIуцIана рекIелгун бидурихьазул (ФПК ва ППС) рентгенэндоваскулярияб хирургиялъул кафедра. Гьелъул базаялда тIоритIула гIолохъанал тохтурзабазул лъай-махщел борхизабиялъул дарсал ва кардиоло-гиялда церечIарал масъалабазул гIелмиялгун цIех-рехазул программаби. Жакъа Дагъистаналъул кардиологиялъул ва рекIелгун бидурихьазул хирургиялъул центр ккола профессионалияб даражаялда бищунго захIматал рентгенэндоваскуляриял цIех-рехал ва операциял гьарулеб гьаб заманалъулаб клиника.\nСахгьарун централдаса унел унтараз гьарурал хъвай-хъвагIаязда цIакъ лъикIаб къимат кьолеб буго медперсоналалъул хIалтIуе ва гьенир чIезарун ругел шартIазе. Киназулго рахъалъ абураблъун рикIкIине бегьула 73 сон барав АхIмадов МухIамадица гьабураб калам: "Дие лъикIаб асар гьабуна централъул хирургазул махщелалъ, медсестрабазул гурхIел-рахIмуялъ ва тIадчIараб хъулухъалъ. Киса-кибго буго лъикIаб рацIцIалъи, парахалъи, отделениязда — гьаб заманалъул алатал ва къваригIунел дараби. Гьадинаб да-ражаялда гIадамал сахгьарулеб больница Дагъистаналда цониги гьечIо. Баркала киналъухъго".


Тема: Дагъистанальул Альпаби\nХъвараб къо: 2012-02-01 Автор: Ибрагим Ибрагимов Балагьана: 1346\nГьаб иш ккана 1972 соналъул риидал. Дун вукIана МахIачхъалаялда пединституталъул математикаялъул факультеталъул кIиабилеб курсалъул студент. Риидалил сессиялъул экзаменазул заман букIана гьеб. Ингилис мацIалъул экзамен кьолев вуго дун. Школалда цIалулеб заманалъго анищ букIана дир батIиял улкабазул мацIал лъазаризе. Ва гьале институталде цIализе лъугьарабго тIоцебесеб курсалдаго дир анищ тIубаялде бугеб гъираялъ, дица тIаса бищана ингилис мацI. Амма гIемерисел дир сихIирал курсцояз иностранный мацIалъул бакIалда тIаса бищана гIурус мацI.\nМацI лъазабиялда шавкъалда тIаделъана дун: босана гьеб мацI лъазабизе кумек гьабулел граммпластинкаби, проигрыватель, кинабго эркенаб заман лингвистикаялъе кьолаан дица. Ва гьеб хIалтIуца хIасилалги лъикIал кьуна. МацIалъул мугIалим лъикIай педагог ва психолог гурейги, хIеренаб каламалъул, хIикматго чиясул рекIелъе йортулей, гIажаибаб берцинлъиялъул гIадан йикIана, гIелалъги дир кьерилай йикIун ятила гьей Изиева Рауля Абдуллаевна. Дир мацI лъазабиялде бугеб гъира-шавкъ гьелда бихьана, гьелъ цIакъ веццулаан дун ва кидаго тIадегIанал къиматалги лъолаан дие. ГIумруялъул 25 сон барав дие лъади ячине замана щун букIана, лъадилъун ийкIиней гIадай гIадамалъул пикрабазда вугев дица гIемер хиял гьабулаан Раулял. Дир гьелъухъ рокьи ккун букIун батила. Амма гьелда хIал лъараб щибниги жо дица гьабичIо, гьелда дир рекIада бугеб хIал лъалеб букIарабищ букIинчIебищ дида лъаларо. Дир рекIел балъголъи дица лъиего рагьичIо. Раулял хIакъалъулъ дида лъалеб жоги дагьаб букIана. Гьей росасда йигищ гьечIищалигицин лъалароан дида.\nГьоркьо-гьоркьоб Рауля Абдуллаевна диде семулаан дица дунго школалда ингилис мацI малъичIеб къокъаялда гъорлъ хъвазавунин абун. Гьелда ракIалде кколеб букIун буго диего бигьалъи балагьулев дица школалдаго мацI малъарав чи вугониги цIи малъулезда гъорлъ хъвазавунин дунгоян. Гьеб букIана тIоцебесеб курсалдаго. ЦIали цебехун анагIан байбихьана захIматал гIелмаби лъазаризе, цояб гъваридго лъазегIан течIого тIаде дагьабги захIматаб бачIунаан: матанализ, высшая алгебра, аналитикияб геометрия-дун ингилис мацIалде регIизего течIо гьел дир махщалие цIакъго аслияллъун кколел гIелмабаз. Квеш-лъикI кIиго курс лъугIулеб буго, ингилис мацIги тIокIаб малъуларо, ва гьаб сессиялда щвараб къимат дипломалде уна. Экзаменазде дун кидаго лъикI хIадурулаан ва жанивеги тIоцеве унаан, амма гьаб экзаменалде дир хIадурлъи загIипаб букIана ва дун жаниве ана ахиралда. Свакарай мугIалималда дир рекIеда бугеб хIинкъиялъул асар бихьичIин ккола дида. Гьелъ ингилис мацIалда хъвараб цо гьитIинабго тIехь дида цебе хъурщана. Гьениса цо хабар дида бихьизабуна ва чIалгIараб гьаркьидалъун, дидехун берго реххичIого «транслейт»-ан абуна. Гьеб букIана Джон Голсоурсил «Чак-чак» абураб хабар, дида гIумруялъ кIоченаро гьеб. Дица словаралъул кумекалдалъун щибаб рагIи гIурусалдеги буссинабун предложение гIуцIцIизе хIал бихьана, амма кинго цоцада рухьинарун магIна рекъезабизе кIоларел рагIабазул гохI гуреб жо дир лъугьинчIо. Кибго сихIкъотIи… Боржунеб тIотIол гьаракь рагIулеб хIал …\nКиналго тIагIана. Коридоралъуб хIатIил сасго рагIулеб гьечIо. Классалдаго гIицIго Рауляги дарман тIагIарав студент-дунги гурони чи гьечIо. Ахирги гьеб балагьаб сихIкъотIи хIехьезе кIвечIев дица абуна: «Рауля Абдуллаевна! Изну кье дие гьаб тIехьги босун рокъове ине. Дун метералде хабарги гIурусалде буссинабун вачIина.» Гьей разилъана. Дун университеталде гIедегIана. Гьениб инфакалдаса цониги студентги валагьун кумек щвеялде хьул букIана дир. Амма гьел киналго помидор бакIаризе колхозазде ун ратана. Гьебго жо ккана дирго институталдаги. Щиб гьабилеб?!\nГьедин ана къо. Ургъалабазда рогьана рахIат гьечIеб сордо. Радал дида ракIалде щвана дир росуцояв ва школалда дунгун цо класалда цIалулев вукIарав ГIалисултанов Эсенбулат дол соназ хIалтIулев вукIана пединституталъул инфакалъул лингофонный кабинеталъул кIудияв лаборантлъун. Вилъана дун гьесухъе кумек гьарун ва бицана дирго хIажат. Эс дун вачана кабинеталъул заведующиясухъе ва гьесда гьарана дие кумек гьабеян. Кабинеталъул заведующий вукIана Яша абун жугьутIав, фамилия дида ракIалда гьечIо. Гьесги абуна инфакалъул киналго студентал ва преподавателал овощал ракIаризе колхозазде ун ругин ва дие кумек щвей щакаб жо бугин. Гъанкъулеб буго дир лъаялъул гама …\nИнгилис мацIалъе кIийилаб къиматги щун дун пединституталдаса нахъе реххи хIакъикъатлъун лъугьинехъин буго. ЦинтIаго Яша цо кинабалиго пикруялъ чIаголъун вачIана. Факультетазда гьоркьой хIалтIулей цо преподаватель йигин гьаниян абуна Яшаца, гьелъ дир переводги хIадурилебин абун босун ана тIехь. Гьелъухъ дица жиндиеги Эдикиеги коньякалъул шиша, преподавателалъе 2-3 къоно шоколадалъул босизе рекъараб букIинин абуна жугьутIас. Сессиялъул лъугIулеб ва росулъе тIадвуссине заман щолеб букIун дихъ гIарац дагьлъун букIана, амма чара щиб, сайгъат босичIого дун ворчIиларо. Дозухъ Изиевалъул тIехьги тун, дун тукаде векерана. Босана гьениса къваригIанщинаб, кьуна Яшахъе ва гьикъана перевод кин унеб бугебан. Ниж лингофонный кабинеталъул нахъа рокъор рукIана. Аз дида гьитIинаб гордухъан йихьизаюна нижеде мугъ кьун классалда гIодокIарай дир переводалда тIад хIалтIулей гIадан. Экзамен байбихьизе заман гIагарлъулеб букIана, дица Яшаде абуна перевод ахиралде щвезегIан дие заман гьечIин лъугIичIониги кIваричIин, гьабурабниги переводги тIехьги дихъе кьеян гьарейин гъой переводчицаялдаян. Берцинаб хатIалъ хъвараб тIамачги тIехьги босун вачIарав Яшаца гъойги йигин киеялиго гIедегIунин абуна дида.\nЯшаца кьураб жоги босун аудиториялде векерана дун ва дир рекIелъ цIа бакарай мугIалималъухъ балагьун чIана. КватIичIого тIаде щварай Рауля дие цо хIикматго гьимана ва дир ургьимес гьалдезе лъугьана.\nДица гьеб гьими тана дир рокьи бичIчIарай гьелъ дие кьолеб разилъилъун. Дица байбихьана цо тIехьалдасан, цо тIамчидасан предложениял цIалун перевод гьабизе. Гьеб куцалда дица 7-8 предложение цIаларабго Рауля Абдуллаевналъ цо сихIирго гьамулаго цIакъ лъикI бугин абуна, ва дида гьарана ахирисеб лъабго предложениялъул магIна гьабеян.\nВай БетIергьан Аллагь! Гьалде бицинеб щиб?! Дица байбихьана цо батIи-батIиял жал рицине… «Рауля Абдуллаевна! Дун рогьинегIан кьижичин абизе бегьула перевод гьабулев вукIун, амма кинго ахирадле щвезабизе кIвечIо …»\nДолъ абулеб буго: «Ибрагьим! Мун цIакъ хирияв студент вукIана дие. Дуде божи ва рокьи букIана дир дур хIаракат ва дир дарсиде бугеб рокьи бихьун.\nАмма дида киданиги ракIалде кколароан мун гьедин гьереси бицунев чи ватилин. Дир квералъ хъавараб жо диего цIалулев дуца бицунеб жо щиб?!\nВа цойги. Киданиги кколароан дида ракIалде мун жугьутIав ватилин! ЖугьутIазулги Ибрагьимин цIарищ букIунеб?!». Дица гьелда абулеб буго дун жугьутIав гурин, магIарулав вугин. Амма цо гьереси тIатарав дида гьей божилищ? Яшацаги гьелда абун букIараб куц буго цо жиндир гIагарав чиясе кумек гьабеян. Дида кинго кIвечIо дун жугьутIав вукIиналда ракI чIчIарай гьелъул пикру хисизабизе.\nГьей лъадилъун ячиналде букIараб дир анищ гьеб бакIалда хIорлъана.\nРокьи къиматалъухъ хисана дица. Рауляца дида абуна цебе букIараб хIаракатги, нижер цоцадехун букIараб хиралъиги, къимат дипломалде унеб букIинги хIисабалде босун дие «4» къимат лъолеб бугин.\nЛъикIаб къиматалъ воххизейищ гьавурав дун?\nЯги билараб рокьиялъ къварилъизейищ гьавурав?\nДида жакъаги гьелъие жаваб кьезе кIоларо …\nЖиндирго пикру хъварав (ай): Барият\nНеужели она не догадалась о Ваших чувствах?\nЖиндирго пикру хъварав (ай): муххамад\nя чикатинец и чирката мой край родной я горжусь этим


Чуял тIами » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Новости - ЦIиял харбал » Чуял тIами\nДобавил(а): Musa от 13-05-2013, 13:25\nГIабдубасиров МухIамадтIагьир ракIалде щвеялъул хIурматалда\nмаялда Болъихъ районалъул АнсалтIа росулъ машгьурав жамгIиявгун политикияв хIаракатчи ГIабдулбасиров МухIамадтIагьир ракIалде щвезавиялъул хIурматалда чуял риччаялъул къецал тIоритIана. Гьелдаго цадахъ миллияб спорталъул къецалги гIуцIун рукIана.\nРекеризе риччан рукIана Дагъистаналдаса ва Чачаналдаса бищун цIакъалин рикIкIунел чуял. Гьелъухъ балагьизе вачIана азаргоялдаса цIикIкIун чи. Ихдалил байрам тIаде щвей ва къецал тIоритIи жамагIаталда баркулаго, районалъул нухмалъулес М. ГIабдулбасировасул гIумруялъул ва жамгIиябгун политикияб жигарчилъиялъул бицана. "Кьураб рагIи кколев, гIакъилав, захIмат бокьиялъ къадруяб цIар тIибитIарав чи вукIиналъ республикаялъул тIалъиялъго хIурмат гьабулаан МухIамадтIагьирил", - ан абуна М. ПатхIулаевас. Рекеризе риччалел чуял лъабго бутIаялде рикьун рукIана. ТIоцебесеб къокъаялда ругел чуяз нахъа тезе кколаан ичIго свери. Гьеб манзил тIоцебе бахана АнсалтIаса ГIубайдулаев Рамазанил чоца. КIиабилеб бакIалде бачIана Чачан республикаялъул Ножай-Юрт районалдаса Къадаев Рашидил чу. Къецазул кIиабилеб бутIаялда бахине кколаан анкьго свери. ТIоцебесеб бакI ккуна АнсалтIаса Мухтаров ХIажимурадил чоца. КIиабилеб бакIалъе мустахIикълъана Болъихъа Агъларов Шамилил чу. Гьебго манзилалда рекеризе риччарал чуязул кIиабилеб къокъаялда гьоркьоса тIоцебе чIел босана Гъагъалъ росулъа Гойтиханов СагIид тIад рекIараб чоца. КIиабилеб бакI щвана Шодродаса ШагIбанов Зайнудинил чуялъе.\nЛъабго свери бахиналъул къецазулъ бергьана АнсалтIаса ГIубайдулаев Рамазанил чу. Унсоколо районалдаса МухIамадов ГIабдулал чу кIиабилеб бакIалъе мустахIикълъана.\nЧуял тIамиялъул къецаздаса хадуб гамачI рехиялъулъ, бакIлъи борхиялъулъ, рекериялъулъ ва миллияб гугариялъулъ гIахьаллъана бихьиналгун руччаби.\n"Гьава-бакъ рекъараб рии бачIаги"Дагъистаниязе - микьго медальТIоцебесеб галиАсиятиловасул турниралъ данде гьарунаЛавашар гьаруна лъагIалил хIасилал


Россиялъул Даптар, Январь 01, 2019\nТалат къо 1 Январь 2019\nПолитикаги динги: киб бугеб гIорхъи?\nЦолъиялъул бакIалда рикьел гьабураб Дагъистаналъул гимн\nЖакъа гьаб программаялда нижеца цебе лъолеб гьечIо кинаб гимн Дагъистаналъул букIине кколеб абураб суал.\nЖамагIатаз Россиялъул туснахъал кверде росулел руго\nЭспертаз ва туснахъазда рукIарал гIадамаз кIвар буссинабулеб буго гIадамал жанир тIамурал бакIазда исламалъул кIвар цIикIкIунеб букIиналде ва гьелъ криминалиял элементазул ай «блатноязул» къанунал нахъе цулел рукIиналде.\nРоссиялде Сталинил «мацI» гуребги заманги тIадбуссине рес буго\nРоссиялде сталинизмал ай Сталинил заманаялъул лексикон тIадбуссунеб бугин рикIкIунеб буго журналист ва блогер Филипп Кацица. Гьелъул бицунеб жиндирго макъалаялда гьес кьолел буго улкаялъул доб заманаялъул ва гьанжесеб заманаялъул нухмалъиялъул лъазабиязул ва каламазул жинцаго гьабураб цIех-рехалъул хIасил ва гьесда гьениб батун буго гIемераб цоцазда релъараб бакIал. Сталинизмал тIадруссиналъ жибго сталинизм тIадбуссиналъул хIинкъи букIинеги рес бугин рикIкIунеб буро Россиялъул блогераз ва гьеб ахIвал-хIалалда хадуб хал кколез.\nКрым: лъикIищ гьеб квешищ?\nАраб лъагIалида жаниб Крымалда ханлъи гьабулеб буго хIинкъиялъ-активистал рикъулел руго, гьел рухулел руго, чIвалелгицин руго. Гьедин абулеб буго инсанасул ихтиярал цIуниялда сверун Amnesty International гIуцIиялъул 18 марталда къватIибе бачIараб докладалда.\nИсана 23 февралалда тIубала 71 сон чачаналгун гъалгъаязе депортация гьабуралдаса. Гьезда хадубго депортация гьабун букIана балкаразе, гъарачаязе, крымалъул татаразе ва цогидазе.\nНасибова: цониги гIайибалъе далил щай бачунареб?\nДагъистаналда къанун букIине кколеб куцалда гуреб букIине кколареб куцалда цIунун бугин рикIкIунеб буго Гъизилюрт мухъалъул Кироваул росулъа Насибова Хадижатица. Гьелъул яс ПатIимат туснахъалда йигелдаса гьал къоязда тIубана ункъго моцI.\nКъадиев: Сталин имам Шамилида бащад вокьула дагъистаниязе\nАраб анкьалда Россиялда ракIалде щвезарулел рукIана политикиял репрессиязул къурбанал. ЧIегIер баялъул тадбирал тIоритIулел рукIана улкаялъул анцI-анцI шагьаразда.\nКонфликтазде балагьун хисулел стандартал\nГьаб сагIатаялда дунялалъул информалатазул кIвар буссун буго аслияб куцалда кIиго рагъулаб конфликталде. Цояб буго «Исламияб пачалихъин» жинда абулеб экстремистияб къукъаялъ ГIиракъалда ва Сириялда гьабулеб рагъ, цогияб буго Украиналъул жанубиягун-машрикъалъул рахъалда рагъулаб конфликт. Цо-цо баяназда рекъон гьеб кIиябго конфликталда буго дагъистаниязул гIахьаллъи. Амма чияр улкабазда унел гьел конфликтазда гIахьаллъараздехун официалияб нухмалъиялъул бербалагьи буго батIи-батIияб.


14 азарго дагъистанияс борхана хIеж | Дагъистаниял | Киназего гIаммаб Россия\n© Благотворительный фонд С. Керимова\nИсана, квотаялда рекъон, хIеж борхана 9600 дагъистанияс. ГIаммаб къагIидаялда босани — 14 азарго чияс. ХIежалде гIадамал ине байбихьана 1 августалда, тIадруссун рачIана 8 сентябралда. Амма цо-цояз жидеего гьарулел захIмалъабазул хIакъалъулъги бицана гьез.\n— Масала, цIикIкIараб ригьалъул хараби унел руго хирияб ракьалда хвезейилан. Яги лъимаде ругел руччаби унел руго хирияб ракьалда лъимер гьабизейилан. Щай бичIчIулареб гьезда жидецаго жидеего гIакъуба кьолеб букIин, — ан абуна гьез.\n— ЛъикIаб букIинаан гьединазул хIакъалъулъ, хIежалде роржине заман щвараб мехалда гуреб, цо моцIалъгIаги цебе лъазабулебани, — ян абуна данделъиялъул гIахьалчагIаз.


Тегераналъулги Эр-Риядалъул гьоркьорлъаби хIалуцунел руго\nТегераналъ СагIудиязул ГIарабиялде гIайиб гIунтIизабулеб буго Йеменалъул тахшагьар Санаялда бугеб Ираналъул вакиллъиялда авиакьаби щвезабиялъул. Ираналъул пачалихъиял телеканалаз бицунхъе, ракетабазул кьабиязул хIасилалда лъукъун руго вакиллъиялъул хъаравулзаби.\nIRIB абураб Ираналъул телеканалалъ бачунеб буго Ираналъул КъватIисел ишазул министерлъиялъул вакил ХIосен Ансари Джаберил рагIаби. Гьес лъазабун буго, хъаравулзабазе ва вакиллъиялъул минаялъе ккараб заралъул жавабчилъи бугин СагIудиязул ГIарабиялдайин.\nReuters агентлъиялъе интервью кьолаго, СагIудиязул ГIарабиялъ нухмалъулеб рагъулаб коалициялъул Йеменалда вугев вакилас лъазабуна, Ираналъ гIунтIизарулел гIайибазул цIех-рехх гьабизе бугин.\nГьелда цебе Ираналъ СагIудиязул ГIарабиялда гIайиб гIунтIизабун букIана гьелъ, халкъаздагьоркьосел къотIи-къаязда рекъон, гьукъарал кассетабазул бомбаби хIалтIизариялъул.\nТегераналдаги Эр-Риядалдаги гьоркьор баянаб дандечIей баккана СагIудиязул Гарабиялъ шиитазул лидер ва гьесул рахъ кколезул кIикъого чи чIваялъе гIоло, Тегераналдаги Мешхедалдаги сагIудиязул вакиллъабазде гьарурал тIадекIанцIиязда хадуб.


Цолъиялде ва вацлъиялде ахIана\nМ-С. ЖахIпаров, МахIачхъала шагьар\n10 июналда МахIачхъалаялда букIана район тун къватIир гIумру гьабун ругел исламияб диналъул гIалимазул данделъи. Цебе къокъабго рагIудалъун гьеб рагьана районалъул бетIер М. Камиловас.\nВстреча алимов Цумадинского района\nБицен гьабулеб данделъиялда гIахьаллъи гьабуна Хасавюрт шагьаралъул мажгиталъул имам Я. ГIусмановас, Гъизляр шагьаралъул мажгиталъул имам С. АхIмадовас, Гъизилюрталда бугеб исламияб университеталъул ректор М. Давудулаевас, Хасавюрт шагьаралда бугеб исламияб университеталъул ректор М-Д. ГIумархIажиевас, Хасавюрт шагьаралъул мадрасалъул мугIалим Ш. ГъазимухIамадовас, Хасавюрталда бугеб исламияб университеталъул мугIалим З. МухIамадовас, «Агьлу-суннаялъул» нухмалъулев Г1. Къебедовас, Агъвали росдал мажгиталъул имам С. ПирмухIамадовас, ТIинди росдал мажгиталъул имам ХI. Халилулаевас, КIванада росдал мажгиталъул имам Гъ. Пахрудиновас, Гъизляр районалъул «Вперед» росдал мажгиталъул имам А. КъурамухIамадовас, КIванадаса М. Нажмудиновас ва М. ДибирмухIамадовас, Сасикь росулъа ХI. ХIусеновас, Астраханалда чIарал КIванада росулъа М. Шарапудиновас ва ХI. Халидовас, Хуштада росулъа М. ГIабдулаевас, Лъондода росулъа М. ГъазимухIамадовас, Хъварщи росулъа МухIамадица, Муцалаулалда чIарав Первомайскиялдаса ХIажияс, Гьимерсо росулъа А. ГIазизовас, Лъондода росдал бегавул М. Идрисовас, Эчеда росдал бегавул ГI. КъурамухIамадовас, райадминистрациялъул бетIер, М. ГIабдуразакъовас, райсобраниялъул председателасул заместитель А. Вечедовас, райадминистрациялъул бетIерасул заместитель, М. Гагиевас, райгазеталъул редактор М-С. ЖахIпаровас ва гь.ц.\n-Ассалам гIалайкум хириял диналъул вацал, жакъа нилъ цIидасан данделъиялъе гIиллалъун ккана районалда лъугьун бугеб лъикIаб гуреб ахIвал-хIал ва гIалимазда гьоркьоб бугеб рикьи гьоркьоб лъей, диналъул вацал цолъиялде, гъункиялде ва вацлъиялде ахIи,-ян байбихьана районалъул бетIерас жиндирго кIалъай. Россиялъул регионаздаго гIадин, нилъер гьанибги камун гьечIо исламияб диналда гьоркьор рикьалаби, бокьарас бокьараб дин тIаса бищун гьабизе изну кьун буго, гьелъул магIна кколаро тIарикъаталъул ялъуни салафиназул дин тIаса бищун тIолгояз гьеб гьабизе кколин абураб. Районалда руго батIи-батIиял мацIазда кIалъаял ругел росаби, гьезул щибалъул руго жидерго хаслъаби, гIадатал. Исламалда хурхун абуни, рикьалабазда цадахъго цояс цо бицун, цогидаз цоял какун, хIакъаб рагIи бадибе абулеб гьечIо, гьединаб хьвада-чIвади нилъее къабулаб гьечIо. Жакъа нилъ гьанире руссун гьечIо республикаялъул тIалъи какизеги, щивасул гIунгутIаби цIехезеги, бокьила гьаб мажлисалда ракI рагьараб, диналъул вацазул къимат гьабун адабалда районалъул исламияб жамгIияталда гьоркьоб цолъи ва вацлъи кин гIуцIилебали гьоркьоб лъезе. -Кин щиб бугониги гьечIо цолъи ва гъунки гIадаб къуват.\nДанделъи бачине тIад къарав районалъул бетIер М. Камиловас кIалъазе рагIи кьола Хасавюрт шагьаралъул мажгиталъул имам ЯхIя-хIажи ГIусмановасе.\n-Хириял диналъул вацал, тIадегIанав Аллагьас хирияб къуръаналда жани муъминзабазде хитIаб гьабулеб буго иманалъул агьлуялдаса нилъ рукIин, гьелдаса хирияб хитIаб къуръаналда жаниб гьечIо. Нилъ гьечIо цо-цоязул квер босуларел, нилъеда гьоркьоб бугеб загIиплъи ккола иман гьечIолъи, лъица щиб гьабулеб бугониги шаригIаталъул рамкабаздаса борчIараб пиша гьеб какараб буго, битIараб нухда рукIине хIаракат бахъе. Нилъер гьечIо щибго бикьизе жо, нилъее чара гьечIого кIвар бугеб суал буго районалда бугеб хIал, гьелъие кьезе ккола къимат, щай гьениб ахIвал-хIал хIалуцун бугеб, нилъеда бихьана гьеб макьу, гьеб букIана кьогIаб, жакъа цо-цоязе гьеб гьуинлъун буго. Лъида рагIичIеб диналъул вац чIвай гIалам чIваялде бащалъулин, кидалъизегIан рукIинел квешабщиналдаса мисалги босун, нилъеца хIаракат бахъизе ккола рохьахъ ругел нахъе ахIизе,-ян бицана жиндирго кIалъаялда Я. ГIусмановас.\nКIалъазе рагIи кьола «Агьлу сунна вал жамагIат» ассоциациялъул бетIер ГIабас Къебедовасе.\n-Хириял диналъул вацал, Ассаламу гIалайкум! жакъа нилъ лъугьун бугеб хIакъикъат бицине жанисан гьалулел руго, цебе букIаралдаса нилъ жеги квеш ккезе руго, жиб-жиб унтиялъе битIараб диагноз лъезе ккола, цебе арабги букIарабги бицине бокьун гьечIо, дие нуж киналго руго диналъул вацал, жакъа нужедаса гIелму ва гIакълу бугевилан абулеб мех гуро, батила БетIергьанас дие кьураб гIелмуги лъайги. Аллагьас нилъ цолъиялъеги, нилъеда гьоркьоб махIабат щулалъиялъеги тIамураб гали батаги жакъа гьаб нилъер данделъи. Районалъул бетIер веццун абулеб мех гуро, гьаб данделъи тIобитIиялъе лъикIаб нигат буго М.Камиловасул, гьалъ нилъ цолъизаризе ва гъункизаризе руго, исламалда жани рикьалаби рукIана, гьаб «Агьлу-сунна вал жамагIат» абураб рагIиялъ нилъ цоцаздаса ратIа гьарулел гьечIо, божа нуж гьеб гIуцIиялъул гьединаб мурадги гьечIо, нилъеда гьоркьоб тушманлъи бекьизе бокьарал къуватал руго. Нилъеца щивас БетIергьанасда цебе батIаго жаваб кьезе буго, нилъ кьучIал жавабал кьезе хIадурал рукIине ккола, нилъеца цоцаздехун бицараб рокьукъаб хабаралъулги жаваб кьезе ккола, гьеб кIочон тезе бегьуларо. Ниж ДРялъул президентас рохьазул рахъ ккуралин ккун ахIана жиндихъего, нилъер диналъул вацал руго жакъа рохьор, щай гьенир ругелан анализ гьабизе ккола, Агьлу-сунна абураб ассоциация гIуцIиялъул маслихIат гуреб, квешлъи щиб бугеб. Гьеб ассоциациялъ Москваялдаса бачIараб экспертнияб группаялда цере лъуна нижер тIалабал ва гьел тIурани Дагъистаналда би тIей гьоркьоб къотIизе бугилан лъазабуна, гьаб питна лъугIизабизе ккани лъабго нух буго-цо бугони рагъ гьабун, рагъалъ васал гьаруларо,гьаруралги чIвала кIиабилеб-мадугьалихъ бугеб чачаназул нух, гьеб нужеда лъикI лъала, чачаназул ракьги гьеб россиялъул гуро, гьенир россиялъул законалги хIалтIулел гьечIо, кIудиял гIарцалги харж гьарун гьениб эксперимент гьабулеб буго, гьеб нилъер гьаниб гьабизе данде кколаро, гьелъул гIумруги къокъаб букIуна. Лъабабилеб нух буго ракълида, цоцада ричIчIиялдалъун, кIиябго рахъалъе пайда бугеб къагIида. Нилъер улкаялъул аслияб закон ккола Конституция. гьеб цIунулеб бугищха? гьечIо. Гьеб аслияб законалда киналго ращад гьарун руго, хIакъикъаталда гьеб гьедин гьечIо, масала, паризаяб хIеж борхизе цоцоязе бигьалъаби гьарун, цогидал гьелдаса махIрум гьарун руго. Улкаялда гIадлу гьечIо, лъикIалде хьул лъун унел руго рохьазде, божа гьелъ масъала тIубаларо.\nМакъсуд (Теологияб институталъул ректор) чIвана, мунагьал чураги гьесул, гьев вукIана диниял экстремистазда хIакъаб рагIи абулев чи, гьев чIваялъулъ нижер гIуцIиялъул гIахьаллъи гьечIо ва букIинаро. Нилъ цIумадисезда бичIчIизе ккола жакъа бугеб хIал, рикьиял гьаризе гурел цолъизе щай хIаракат бахъулареб, дун цIумадисевлъун вукIунаро дида цIумадисев инжитлъун вихьани, цIумадисезда гьоркьоб гIадлу, рагIи данде ккезабизе нилъеда кIвани, божа нуж Дагъистаналда гьелде щолеб цоги къуват гьечIо. РачIа районалдаги, гьеб бахун къватIир ругездаги нилъер цолъи, гъунки ва вацлъи бихьизабизе, хилапиял масъалабиги къватIир рахъуге, рахъани гьелъул тушбабиги гIемер рукIине руго, дие бокьун гьечIо рохьов цониги чи вукIине ва дида божун гьенисан чи тIадвуссинавизе кIвеларо, республикаялда руго къуватал нилъер гьаниб ахIвал-хIал хIабургъинабизе бокьаралги,-ян лъугIизабуна жиндирго кIалъай «Агьлу-сунна вал ЖамагIат» гIуцIиялъул бетIер ГIабас Къебедовас.\nКIалъазе рагIи кьола Гъизилюрталъул исламияб университеталъул ректор, гIалим МухIамад Давудулаевасе.\n-Ассалам гIалайкум, хириял диналъул вацал. Жакъа районалъул бетIер М. Камиловас гьаб данделъиги ахIун данде гьаруна нилъ, гьелъул мурадги буго нилъ цолъи, гъунки ва исламияб вацлъиялда рукIин. районалъул бетIерас гуро гьеб суал цебе лъезе кколеб букIараб, гьединаб ахIиялда гъоркь нилъ цере рахъине кколел рукIана, гьелъухъ МухIамадие баркала. Гьанир кIалъазе рахъараз бихьизабуна ЦIумада цIикIкIарал гIалимал ругилан. Гьеб битIараб буго, гIалимал рукIин гIоларо, махIабат рекъараб гIамалги, шаригIаталда борцун гьарулел ишалги рукIине ккола, гIалимазда гьоркьоб исламияб вацлъиги адабалъул хьвада-чIвадиги букIине ккола, -ян байбихьана гьес жиндирго кIалъай. -Гьаб жакъа тIобитIулеб данделъиялъул байбихьи лъун буго цIумадисел цолъизе, гъункизе, рагIи данде ккун рикьалаби тIагIинарун хIакъаб исламияб дин гьабизе, БетIергьанас гьедин гьабизе тавпикъ кьеги нилъее киназего.\nДанделъиялда кIалъазе рахъарал гIемерисез борхана «Агьлу-сунна вал ЖамагIат» абун лъечIого гьеб ассоциациялда цIар цогидаб цIар лъун букIарабани лъикI букIинчIодаян. Гьеб ассоциациялъул бетIер ГIабас Къебедовас гьеб цIаралда бараб жо батани гьеб хисизеги бегьилилан рагIиги кьуна.\n-Дида ракIалде ккола бицен гьабулеб Ассоциация гIуцIулаго, гьадинаб гьечIониги мажлисги гьабун гьеб суал гIалимазда гьоркьоб лъун букIарабани гьал жакъа дандчIвалел рикьалаби рукIине рукIинчIо-ян байбихьана КIванада росдал дибир Гъ-М. Пахрудиновас жиндирго кIалъай. -Агьлу- сунна абураб рагIул магIна гьанжесел гIолохъабазда батIайиса бичIчIулеб буго, гьелъул хIасилалда рикьалабиги лъугьунел руго. Гьеб суалалда тIад нилъ цокIалго хIалтIун рукIарабани хIасил батIияб букIинаан. ХIисаб гьабеха нижер рукIа, яги цогидал росабалъа рукIа ахираб заманалда 12 чи чIван вуго. БачIунеб буго суал, щал гьел? Гьел руго нилъер щивасул диналъул вацал. Киб хъван батараб чи чIваян, гьечIо гьедин хъвараб бакI, гьел чIвайги дица нилъер, районалъул гIалимазул гIей гьечIеб хIалтIул хIасиллъун рикIкIуна. Иш гьедин ккечIого букIиналъе нилъеда гьоркьор рукIине бегьуларо рикьалаби, рачIа хIакъаб динул исламалда сверухъ цолъизе ва гъункизе, гьеб мехалъ нилъеда цере чIарал масъалабиги мурадалде щвела.\n-Ассаламу гIалайкум, хIурматиял диналъул вацал! Аслияб ва чара гьечIого хIажатаб хабар ккана гьаб мажлисалда, нилъеда лъала Авараг (с.т.гI.в.) ва гьесул сунатал, жугьутIаз 8 гурони асхIаб рикIкIунаро, хутIарал капурзаби ругилан чIола,-ян байбихьана «Агьлу сунаялъул» вакил Лъондода росулъа Шагьрурамазан ГъазимухIамадовас жиндирго кIалъай. -Цебехун букIаралде тIаде ракьги хъвагIан, нилъ тIаделъизе ккола жакъа цебе чIараб масъалаялде. МукIурлъун абизе ккола, дун вохарав вуго нилъер гьаб жакъасеб дандчIваялдаса ва мажлисалдаса, гьадинал дандчIваяз нилъ цолъизарула ва гъункизарула. ЯхIя-хIажица абухъего, нилъеца хIалтIи гIуцIизе ккола исламалъул кьучIал лъазариялдаса. Нилъее чара гьечIого хIажатаб буго гъункизе, исламалъ тIалаб гьабухъе цоцаздехун хIурмат цIунизе. Ислам буго ракълил ва хIеренлъиялъул дин. ХIакъикъаталдаги гIалимазда гьоркьор гьечIо цоцазулгун квер босуларел гIадамал. Аралъул хIисаб гьабизе ккола ва нилъ рачIине ккола гражданазулаб диалогалде (рагIи данде ккеялде). Мекъалда мекъабилан, битIаралда битIарабилан абизе ккола, киназго цо кIалдисан абулеб буго цIумадаса цIаларал гIадамалин, гIалималин, гьедин батани рачIаха жанире, мисалалъе гIуцIун буго Агьлу-сунна абураб ассоциация, гIемер бахIс буго гьелда тIаса, рачIа нилъеца гьеб суал гьоркьоб лъун данде кколеб, кколареб хал гьабизе, бегьулареб суалищ гьеб бугеб. Дида гьелъулъ бихьуларо рикьи гьабизе жо. Нилъ бусурбаби руго, гьелъ цолъун, цоцазул адабги рехун течIого, рикьалаби гьаричIого, ислам партиялде гъорлъеги цIачIого махIабатги щулалъизабун рукIине ккола. Агьлу суннаялъул гIемер бицунеб буго, дихъе рачIана гьелъул бицун, дунги щвана гьелъул бицун, дица хIатта абуна ГIабас политика гьабулев чи вугин, гьев гьенив гъорлъ ватани гьеб гIуцIиялде дун лъугьинарилан. Гьелъул хIакъикъат бицун дун щвана ЯхIя-хIажихъе, дица абулеб букIана ахIе гIалималги данде ва гьоркьоб лъе гьеб суалилан. ГьабсагIаталда лъабазаргоялдаса цIикIкIун лъимер буго Дагъистаналда бесдалаб, лъугьун бугеб хIалги хIисабалде босун гьелдаса рорчIиялъе лъабго нух буго-тIубан Дагъистанги тун къватIир ин, рохьоре ин ва чIара-хьараб берцинаб гIумру гIуцIи. Ахирисеб тIаса бищизе лъикIаб буго.\n-Ассалам гIалайкум! Дихъе бачIараб ругьелалда рекъон нилъ данде ракIарун руго вацлъи гьаризе, дир нужодехун рокьукълъиги гьечIо дие нужги диналъул вацал ккола, ян бицана Гъизляр шагьаралъул дибир СаидхIусен АхIмадовас. -Жакъа нилъеде тIаде щун буго балагь, цоял рохьилалилан, цогидал милициялъулилан чIвалел руго дагъистаниял, нилъер щивасул диналъул вацал. Жакъа нилъеца хIисаб гьабизе ккела цере ричарал гъалатIазул, гьезул хIисабги гьабун битIизабизе ккола хадубккун гьабизе бугеб хIалтIи. Жакъаги нилъ гьебго рикьиялда хIалтIани, гьелъ гьебго рикьи бекьизе буго, жакъа нилъер рохьахъ ругел чагIи кисан рачIарал нилъеда лъикI лъала, хIукуматалъул рикьи ккараб мехалъ цо-цо церехъабаз гIуцIана къукъаби, гьелдаса хадуб бижун бачIана гьаб питна, гьебги жибго бачIинчIо бекьун бачIана. ГьабсагIаталда рохьор ругел рукъзабахъ руссинаризе, нилъги цолъичIони, гьезулгун гIаммаб мацIги батизабичIони нилъеца гьел рукъзабахъе руссинаруларо. Нилъеда цебеккун бихьараб-тараб ракьги тIаде хъвагIан бахчизабун те, нилъеда бихьана рикьиязул хIасил, жакъа нилъ цолъизе, рикьалаби гьаричIого рукIине кколин Аллагьасулгун бухьен кквезе ккола ва рикьалаби гIуцIизе бегьуларо. (Гьедин абулеб буго Аллагьас.) Рикьиял рукIине ккечIого ккани цIакъ цIодорго рукIине ккола. Нилъ гьадин ругони цIоб гьечIеб балагьалде ккезе бегьула. Лъугьун бугеб ахIвал-хIал гIодобе бичазабизе ккани, нилъер букIине ккола цолъиги гъункиги. Дида бихьана росулъ рикьиялъул хIасил, гIагарлъиялъ кверги босулареб, саламги буссинабулареб. ГъалатI кколарев чи вукIунаро, ккараб гъалатIалъе мукIурлъизеги ккола, батIаго нилъеца месед цIалел цIадирабазда гъалатIалги цIалел гьечIелъул. Дие бокьила гIаммаб цIарги, гIаммаб хьвада-чIвадиги нилъеда гьоркьоб букIине. Нилъер букIине ккола гIакълуялде буссараб бусурбабазе батулеб гIамал-хасият. Цо-цоязда вагьабиялин, цо-цоязда салафиналин, цоцазда накъшубандиялин, цо-цоязда Агьлу-сунна жамагIат абун цIарал лъун рикьалаби гьарулел руго. ГIакъидат цолъичIони нилъер динги цолъуларо ва нилъги диналъул вацал рукIунаро. Дица абулеб буго нилъ киналго цо гIаммаб цIаралда ва гIаммаб хьвада-чIвадиялда имам ШафигIил масабалда рукIаян. Гьелъулъ буго нилъер цолъи ва вацлъи.\nРайоналъул гIалимазул данделъи ана цоцада ричIчIун, цолъун ва гъункун исламалда рикьалаби гьаричIого хIакъаб динул исламалда сверухъ исламияб вацлъиялда гъоркь.\nДанделъиялъул ахиралда бищана гIалимазул мажлис ахIиялъе, гьезда гьоркьоб хIалтIи гьабиялъе гIуцIиялъул комитет, гьединал данделъаби зама-заманалдаса тIоритIизе хIисабалдеги босана ва хадубккун гIалимазул хIалтIи лъикIлъизабиялде буссинабураб хIукмуги къабул гьабуна.\nХIасилалъулаб кIалъай гьабулаго, районалъул бетIерас гьаб данделъиялде рачIаралъухъ гIалимазе ва гь.ц. ракI-ракIалъулаб баркала -кири загьир гьабуна, щивасул ракIалда ругел мурадал, къасдал тIуразе бокьин загьир гьабуна ва гьадинал дандчIваялги данделъабиги алхинчIого тIоритIизе жив хIадурав вугин лъазабуна.\nРехсараб данделъи лъугIилелдего Москваялдаса тIад вуссун вачIарав вац ГIабдурахIмангун цадахъ жал диналъул вацалгун цадахъ рохелги пашманлъиги гIахьал гьабизе хIадурал ругилан бицана гьес.\nРайоналъул киналго гIадамал балагьаздаса, унта-шокълъиялдаса цIунун хутIагиян, диналъул вацаз щибаб къоялъ гьабулеб гIамал Аллагьасе гIололъун гьабизе тавпикъги кьеги нилъ киназегоян дугIаги гьабун гьеб мажлисалъе ахир лъуна гIалим М. Давудулаевас.


"Прилагательное" 6 классалъе рагьараб дарс ГIумарова Зумурат Гитиновна ЦIобокь-Миякьоб гьоркьохъеб школа » Ассоциация учителей аварского языка\n08 май 15:31Авар мацI / Мисалиял дарсал\n"Прилагательное" 6 классалъе рагьараб дарс ГIумарова Зумурат Гитиновна ЦIобокь-Миякьоб гьоркьохъеб школа\nДарсил мурад: Прилагательноялъул грамматикияб гIаламатал ракIалде\nщвезаризе; прилагательное лъугьунеб куц баян гьабизе: тексталда прилагательное ратизе; суффиксазул кумекалдалъун прилагательниял лъугьинаризе; хасалихълъиялъул хIакъалъулъ бицине, гьелъие кколел гIаламатал загьир гьабизе.\nАлатал: Таблицаби, компьютер, тIабигIаталъул суратал, карточкаби, тестал.\nДарс байбихьи .\nХириял лъимал! Жакъа буго нилъер рагьараб дарс. Дарсида гIахьаллъи гьабулеб буго тIаде рачIарал гьалбаз. Аби буго гьобол вачIунареб къо бачIунгегиян. Гьобол гIемерасул гIумру берцинаб бук1унилан абула. Нилъеца гьел киналгоял къабул гьарула. Жакъасеб дарсил тема ккола нилъер каламалъул бутIа прилагательноялда тIасан такрар гьабиялъул дарс. Нилъеца дарсида хал гьабила кинаб даражаялда нилъеда гьеб лъалебали.\nДарсида нилъеца жакъа прилагательноялъул грамматикиял г1аламатал чIезарила ва мисалал рачун бихьизабила.\n(3-го цIалдохъанасухъе карточкаби кьела)\n- Лъица бицинеб кинаб каламалъул бутIа кколеб прилагательное?\n- Щиб гьелъ бихьизабулеб?\n- Кинал суалазе жаваблъун бачIунеб?\nБаян гьаби: БитIун буго, лъимал. Прилагательноялъ загьир гьабула предметалъул хасият сипат. Кинаб? Кинав? Кинай? Кинал? абурал суалазе жаваблъунги бачIуна.\n-РачIа, лъимал, гьал прилагательноязе данде кколел предметиял цIарал ратизе.\nХIеренай , цебесеб , гIагараб , меседилаб , гьуинаб, инсулаб, чармилаб, тIагIамаб.\nГьал прилагательноял жинсгун формаялъулъ кинаб каламалъул бутIагун рекъон ккун бугеб?\nБ) ТIасабищул диктант.\nПрилагательноял ратIа росун хъвазе.\nГiат1идаб ва бечедаб ВIатан буго нилъер. Нилъер гьайбатаб ВатIаналда руго чIахIиял рохьал, рорхатал мугIрул. МугIруздасан чвахулел руго хехал гIорал. Гьенир рижула тIагIамал пихъал. Рорхатал мугIрузда кванала гIиял. Гьез нилъее кьола кьарияб гьан, беэнаб хIан, тамахаб квас, гьуинаб рахь. РакI пана гьабула нилъер ВатIаналъул тIабигIаталъ.\n-Лъимал, тексталда гIемерлъул формаялда ругел прилагательноял рате. (бицун)\nЧIахIиял рохьал, рорхатал мугIрул, хехал гIорал, тIагIамал пихъал.\n-Лъимал, цолъул формаялда ругел прилагательноял рате.\nГIатIидаб, бечедаб, гьайбатаб, кьарияб, беэнаб, тамахаб, гьуинаб. -Лъимал, щиб жо кколеб ВатIан?\nВатIан буго щивав чи гIураб ва вижараб бакI. - Нужер ВатIан щиб кколеб?\nНижер ВатIан ккола ЦIобокь-Миякьо, Дагъистан, Россия. - РачIа лъимал нилъеца гьаб кIиябго предметияб цIаралъе данде кколел прилагательноял хъвазин.\nЭбел- хIеренай, хIалимай йокьулей, разияй, берцинай, хирияй гIагарай,гурхIулей.\nВатIан- гIагараб, кIудияб, хирияб, берцинаб, бокьулеб, гьайбатаб, бечедаб, чIухIараб.\nБаян: Лъимал, эбелги ВатIанги ккола инсанасе бищунго гIагарал рагIаби. Гьел рагIабазе ургъарал прилагательноял цоцада релълъарал руго. Гьелъул магIна ккола эбел йокьуларесе ВатIанги бокьуларилан. Эбел цIуни ккола ВатIан цIуни, ялъуни ВатIан цIуни ккола эбел цIуни.\nВ). Предложениял гIуцIе гьал рагIабигун: эбел, ВатIан.\nХирияб ВатIан цIунизе ккола нилъеца. Дие гIумру кьурай гIадан ккола эбел\n- Кинал кицаби лъалел нужеда? (лъалел кицаби рицине)\nГ). Творчествияб халтIи. (ТIанкIазул бакIалда прилагательноял лъезе, хал гьабизе тексталъулъ ккараб хиса-басиялда)\n… роол къоял лъугIана. ТIаде щвана … хасалихълъи. Хасалихъе къоял къокълъула. ГIадамаз … ретIел ретIуна. Милъиршаби … улкабазде унел нухда ратила. ГъутIбуздаса ... , … , … тIанхал гъунел руго. РагIа- ракьан гьечIел гIатIилъабаздасан … гьури пулеб буго. ГIадамаз жидерго ахикьа … бачIин бакIарулеб буго.\nКинаб хиса-баси ккараб тексталда жаниб предметияб цIаргун прилагательное лъураб мехалъ?\n-МагIнаялъул рахъалъ текст цIубана.\nБIитун буго, лъимал, шагIирзабаз ва хъвадарухъабаз жидерго асарал хъвазе хIалтизарула эпитетал-прилагательноял.\n-Гьаб тексталда лъагIалил кинаб заманалъул бищунеб бугеб?\n-Хасалихълъиялъул моцIаллъун кинал моцIал колел?\n-Кинаб хиса-баси кколеб тIабигIаталъул?\nБитIун буго, лъимал. Гьале жеги нилъеда гьоболлъухъ буго хасалихълъи. Гьелда меседилабилан абула. Щай гурелъудал хасалихълъи ккола кьучIдасанго тIабигIаталъул сурат хисизабулеб лъагIалил заман. Дагьал церегIанцин руччун гIурччинго тIанхазул цIун рукIарал гъутIби тIаса тIанхалги гъенон, янгъизго, бесдаллъун хутулел руго. Сверухълъиялъул хал гьабураб мехалъ, месед гIодоб хьвараб гIадин, ракьго цIун буго гIажаибал тIанхаз. Аби буго, лъимал, хасалихъе ясал берцинлъулилан.\nГIалхул хIайваналги хасалоялде хIадурлъула хасалихълъиялъул моцIазда. Гьел жидерго рукIназухъ рахчула. Гьез жидеего нахърател гьабула, гIадамазго гIадин.\nД). Лъимал, хасалихълъиялде рахъарал кинал кучIдул лъалел нужеда?\n« Хасалихълъи » - Р.Хамзатов.\nГIурус поэтазул лъие бищунго бокьулеб букIараб хасалихълъи?\nСтих-е «Унылая пора»\nРачIа, лъимал, гьанже гьаб тексталъул ахирисеб предложениялъе тIубараб синтажисияб разбор гьабизе.\nГIадамаз жидерго ахакьа гьарзаяб бачIин бакIарулеб буго.\n(ГIадат, хабар предложениял, тIибитI, тIуб предложениял,бетI. членал: гIадамаз, бакIарулеб буго; бетI гурел членал: жидерго, ахакьа, гьарзаяб).\nЕ). Морфологияб разбор (бицун)\nБерцинаб – прилагательное, берцинаб, качест.,гь.ж, цолъул форма.\nМеседилаб – прилагатель., Меседилаб, гьоркь. прил. гь.ж, цолъул форма.\nПрилагательноял кина-кинал рукIунел? (бицун)\nКачествиял, бетергьанлъиялъулал, гьоркьоблъиялъулал.\nКачествиял Гьоркьосел Бетергьанлъиял\nЦIакъаб Жакъасеб къо Царалаб пакру\nХехав ГIарцулаб рачел Инсулаб тIалаб\nТIагIамаб Гъоркьисияб сон БацIилл гIамал\nГьарзаяб- 3сл, уд 2сл, рагь. гь [а], [а], [йа]\nРагьукъ- гь [гь] , [р] ,[у] , [к] 7х 8гь.\nЖ). Падежазде сверизе (бицун): тIогьилал тIанхал, кIудияв.\nПрилагательноял падежазде кин сверулел.\nПрилагательноял падежазде сверуларо.\nСверула предметияб цIаралъул бакIалда хIалтIизабулаго.\nПредметияб цIаргун цадахъ.\nПрилагательное кин лъугьунеб?\n-ая, -яб,- себ,- суффиксазул кумекалдалъун.\nХIалти 1 гьум 66\nХIалти 4 гьум 67\n--Гьал прилагательноязе синонимал ратизе. Кинал рагIабазде синонимал абулеб? (бицун,слайд)\nВатIан – улка.\nБечедаб – гьарзаяб, гIемераб.\nГьайбатаб – берцинаб.\nБагIарарал – бухIарал.\nЦIорораб – квачараб.\n--Антонимал кинал рагIаби кколел? (бицун,слайд)\nКъоял – сардал.\nХинал – квачарал.\nБечедаб – мискинаб.\nКIудияб – гьитIинаб.\nРорхатал – тIуцал, лъухъал.\nХехал – хIинцал.\nКьарияб – азараб.\nГьуинаб – цIекIаб.\n--РичIчIуларел рагIабазе баян.(слайд)\nХIалти 7 гьум. 60.\n--Гьоркьохъеб жинсалъул ахир бугеб прилагательноял хъван, цIезаре гьал къотIелаб.\n1 «Мини сочинение»\n2 ХIалтIи цIализе.\nВывод: Хириял, лъимал, художникас краскабазул кумекалдалъун жидерго сурат къачIалеб гIадин, къачIана нужеца прилагательноялъул кумекалдалъун нужерго хIалтIаби. Прилагательноял рукIинчIелани нилъер калам гьадинаб пасихIаб, берцинаб букIинароан. Р.Хамзатовас жиндирго мацIалде, эбелалде, ВатIаналде бугеб рокьи кин загьир гьабилеб букIараб «ГIагараб» абураб прилагательноял\n«ГIагараб авар мацI, дир кинабго бечелъи, кинабго хазина, дир дарман, дир гьаракь.»\n3. Дарсил ахир гьаби.\nЖакъасеб дарсида дида бичIчIана, лъимал, нужеда гьеб раздел бичIчIун букIин.\nБаркала нилъер гьалбазе, дарсиде рачIаралъухъ.\nБаркала нужееги дарсида гIахьаллъи гьабуралъухъ.\nРасул Х1амзатов "Милъиршаби" 9 классалъе рагьараб дарс Г1умарова Зумурат Гитиновна Ц1обокь-Миякьоб гьоркьохъеб школа Авар адабият / Мисалиял дарсал Прилагательное.Расулова Написат Магомедовна-ХПК Учителасе / Дарсазул разработкаби Рагьараб дарс. ЦIадаса ХIамзат "Гьудуллъи лъилгун кквелеб?" Мирзоева Хатиматица хIадурараб Авар адабият / Мисалиял дарсал / Учителасе "Прилагательное"-рагьараб дарс 6 класс Учителасе / Дарсазул разработкаби "Глагол"- 4 класс Авар мацI / Мисалиял дарсал / Учителасе


ДГУялъул юридикияб факультеталъул кIудияв преподаватель, РФялъул ГIелмабазул академиялъул ДНЦялъул ЦIадаса ХIамзатил цIаралда бугеб МацIалъул, адабияталъул ва искусствоялъул институталъул гIелмияв хIалтIухъан.\nХIакъикъат №24 ((96-101) 17580-17585) май, июнь, июль 2009 сон.\nИсана 212 сон сверула Дагъистаналъул ва чачаназул имам Шамил гьавуралдаса. Гьесул хIакъалъулъ хъварал тарихиял тIахьазда ва макъалабазда гьев гьавураб соналъул рахъалъ цо чIараб пикру батуларо. Гьединго мухIканлъи гьечIел руго кIудияв имамасул инсул насабалъул рахъалъ баяналги.\nШамил гьавуралдаса кIиго гIасру аниги, гIалимзабиги тарих бокьулелги гьоркьоса къотIичIого дагIбадилел руго гьесул инсухълъи киса кколеб абураб суалалда тIасан. Гьезул щивас сунда мугъчIвай гьа-булеб бугебали бихьизабизе ккани, гIемераб жо хъвазе ккола. Гьединлъидал, дица гьанир къокъго рихьизарила гьеб суалалда тIасан ругел аслиял пикраби.\nТIоцебесеб пикру буго Шамилил аслу гуржиялъан бугин абураб. Гьеб загьир гьабун буго 1914 соналъ гуржи мацIалъ Тифлисалда къватIибе биччараб (Пронели А. МугIрузул цIум Шамил. Тифлис, 1914) тIехьалда. Гьес хъвалеб буго XVIII гIасруялъул ахиралда Дагъистаналда вахчун вукIарав Ираклий пачаясул вас Александрица цо магIарулалъулгун балъгояб рокьиги гьабун лъугьараб наслу кколин Шамилилан. Дида ккола ботIролъ гIакълу дагьав гуржияс хъвараб гьеб чIандаялъе жаваб кьезе тIубарав гIабдал гурони лъугьинарин абун.\nКIиабилеб пикру буго Шамилил умумул чачанал рукIанин абураб. Гьеб рахъалъ тIоцебе гьури пузе байбихьана XIX гIасруялда Тифлисалда къватIибе биччалеб букIараб «Кавказ» газеталда рахъарал цо-цо макъалабаздаса хадуб. Гьениб Шамилил бицунаго хъван батула кавычкабазда «Ичкерияв Шамил» абун. 1845 соналда Шамилица жиндиего тахшагьарлъун тIаса бищана Ичкериялда букIараб Даргъо росу. Гьелдаса нахъе хъвазе байбихьана Ичкерияв Шамилин абун. Гьеб кьочIоеги босун, цо-цо чачаназул тарихчагIаз байбихьана Шамил жидерго миллатцоявлъун вихьизавизе.\nЛъабабилеб пикру – Шамилил умумул лъарагIал рукIанин абураб. Гьедин рикIкIунеб букIана ДГУялъул юридикияб факультеталъул профессор М.А. Халиловас. Гьес мугъчIвай гьабулеб буго гIурус ге-нерал Чичаговасул лъади Марияца хъвараб тIехьалда имамасул умумузул хIакъалъулъ кьурал баяназда (Чичагова М.Н. «Шамиль на Кавказе и в России». СПб., 1889). Гьениб авторалъ хъвалеб буго: «Шамилил эмен Дэнгау-Магомед Генуса узден ГIалил вас; гьесулги умумузул чи Кумык-Амир-Хан Кавказалдаго цIар рагIарав чи вукIана», - ян. Гьединабго пикру буго А. МахIмутовасул. Гьес лъарагIазул газеталда бахъараб макъалаялда хъвалеб буго: «Шамилил инсул эмен ГIали Агъачаулалдаса вукIана Генуве арав. Гьениб гьесда Къумукъ ГIали абулебги букIана» (Ёлдаш 08.02. 2008). Гьес гьелъие кьочIое босун буго Булач ХIажиевас хъвараб бицен.\nУнкъабилеб пикру буго Шамилил анкьабилев эмен ГIали тумав вукIанин абураб. Гьеб баян рехсараб асаралда бихьизабун буго гьев эбелалъул рахъалъан вукIанин абун. Гьеб баян загьир гьабурав чи ккола шайих Жамалудин Гъумукъиясул вас ГIабдурахIман (Абдурахман из Газикумуха. «Книга воспомина-ний» / Пер. с арабск. М.-С. Саидова. Махачкала, 1997). Гьеб хIужалъунги босун, цо-цо тумазул цIех-рех гьа-булел чагIаз гьесул умумузул насаб бихьизабун буго тумалъа бачIарабилан абун. Амма нилъеда лъала щивав чиясул тухум инсул рахъалъан рикIкIунеблъи.\nЩуабилеб пикру - Шамилил эмен Гьидалъа вукIанин абураб. ТIоцебе гьединаб хабар баккана 1968 соналъ («БагIараб байрахъ». 1968, 31 декабрь) газеталда бахъараб ГьоцIалъа журналист ва хъва-дарухъан ХIусен ХIажиевасул макъалаялдаса хадуб. Гьес хъвалеб буго имамасул эмен Гьидалъа вукIун вугилан. Гьеб хIужаялъул хIакъикъат цIехон аскIове индал, ХIусеница абуна: «Гьигьалъаян абураб жо, дида Гьидалъин рагIун букIана», - ян. Гьесго гIадин Шамилил умумул Гьидалъе цIалел руго М.ГI. Дибировасги (Дибиров М.А. «Сильные и стойкие». Махачкала, 1973). Гьес мугъчIвай гьабулеб буго тIадехун рехсарав ХI. ХIажиевасул макъалаялда ва гьесда рагIараб биценалда. ТIадежоялъеги гьев авторас хъвалеб буго, Гьидалъ бугила, дагьа-макъал чагIазда гурони жиб лъалареб, «Денгасул нохъо» абулеб бакIгийин. Шамилил кIудияв эмен Денгал цIаралда пархен бугелщинал бакIазда кIудияв имамасул аслу хурхинабизе лъугьани, чанги батIияб бакIалде ккезе рес буго нилъ.\nДида ккола Шамилил умумул Гьидалъа рукIанин абураб хабар бакканин Шамилил рагIабаздалъун Хъварщиса шайих Загъалас гIарабалъ Лъахъ росдал жамагIаталде хъвараб кагътидасан. Жибго кагъат батун гьечIо, гьеб букIанилан бицунаан гIараб гIалимчи, мунагьал чураяв НурмухIамадил МухIамадицаги тарихчи Тимур Айтберовасги. Кагътил копиялда буго «ила икърабаиян». Гьелъул магIна буго «дир гIагарлъиялде» абураб. Лъалеб жо буго тIолго лъахъдерил жамагIат Шамилилгун гIагарлъиялда букIине рес гьечIолъи. Дир пикруялда, имамас гьедин хъваялъе букIине бегьула гьадинаб гIилла. Гьидерил гIадатазе хъвараб цеберагIиялда Лъахъ бихьизабун буго рагIиятазул росулъун. Хасго гьезие къварилъи гьабулеб букIун буго гьидерил ТIидиб ва ГIурада росабаз. Имам Шамил мискин-пакъирзабазул рахъ ккурав чи вукIиналъ, гьезул адаб-хъатир гьабун, гьеб жамагIат мадугьалихъ ругел кIудиял жамагIатаз хIакъир гьарунгутIизелъун ва лъахъдерил къадру борхизабизелъун хъван букIине бегьула имамас тIадехун рехсараб кагътида «дир гIагар-лъиялде» абун.\nИмамасул умумул Гьидалъа рукIанин абиялъе цойги гIилла букIине рес буго гьадинабги. Лъахъ вукIун вуго Денгал Давуд абурав шайих. Гьев вукIана халкъалда гьоркьов кутакалда машгьурав чи. Гьесул эменги Денга вукIун, Шамилил умумул Лъахъа рукIанин хабар баккана. Амма баянаб жо буго гьев шайих гьениве гьанжесеб ЧIарада районалдаса вачIарав чи вукIин.\nЦойги, 1834 соналъ Шамил имамлъун вищулелъул, Хъварщиса Загъалав шайихас фатихIа тIамун хадубги, гьев тезе бегьуларин кIалъан вуго гьидерил вакил Махху. Гьеб мехалъ Шамилица кьабураб хонжроца бетIер къотIун буго гьесул. АскIов вукIарав Загъалав-апандица Шамилида абун буго: «Вай, Аллагь, мун цIакъ гIедегIана!» - ян. Шамилица жаваб кьун буго: «Аралъубе ине чахъуги биччан, дуца гьабе вехьлъи, кIудияв», - илан. АскIор рукIаразда бичIчIун буго, доб сагIаталдаса нахъе додин къвакIун хIалтIи гьабичIебани, гьесул имамлъи лъугьине букIинчIолъи. Гьеб биценалъ гIемераб жоялъул пикру гьабизе тIамула. Харахьиб мажгиталъур данделъун рукIана Дагъистаналъул ва чачаназул гIемерисел жамагIатазул вакилзаби. Гьидерица гьеб мажлисалде вакил гьавун витIарав Маххуе щайдай (гьанжесел гьидерил пикруялда рекъон, гьениса умумузул вас) Шамил имамлъун вищизе бокьичIеб? Маххуца ва гьидерил жамагIатаз, Шамилил эмен ялъуни кIудияв эмен жидехъаго вукIаравани, гьесул рахъ кквелароандай?\nАнлъабилеб пикру – Шамилил эмен ДоногъомухIамадил кьалбал Хунзахъа рукIанин абун. ГIабдурахIманица хъвараб тIехьалъул мухъалги хвезарун, тIасан хъван буго Шамилил умумул Хунзахъа рукIанин абун. (Абдурахман из Газикумуха. «Книга воспоминаний»/ Пер.с арабск. М.-С. Саидова. Махачкала, 1997). Гьелъул хIакъалъулъ баян кьей дица тIокIаблъун рикIкIуна\nАнкьабилеб пикру буго Шамилил кьалбал Генуса рукIанин абураб. Гьеб нилъеда дандчIвала Генуса АхIмадил МухIамаднаби-хIажил («Шамил имам», МахIачхъала, 1997) тIехьалда. Авторас гьелъул хIакъалъулъ «ГIумруялъул авал» абураб бутIаялда гьадин хъвалеб буго: «…Шамилил эмен МухIамад ккола Генуса узденчи ГIалил вас. Гендерица МухIамадиде Денгав абураб тIокIцIар ахIулеб букIана, магIарулазда гьоркьовги гьев лъалаан Денгав хIисабалда… ГIурусазул документазда Шамилил инсул цIар хъвалеб букIана унго-унгояб цIарги тIокIцIарги цолъизабун, Денгау-Магома, ай Денгав-МухIамад абун».\nАхирал соназда, Денгав-МухIамадил цIар санагIалъиялда хъвалаго, газетаздаги цогидал хъвай-хъвагIаяздаги сверана Денгасул МухIамадиде. Гьедин, букIинчIеб бакIалда, гьанже заманалда бижараб буго Шамилил инсул эмен Денгав вукIанилан абураб бицен. ХIакъикъаталда, гьединав кIудияв эмен Шамилил вукIинчIо. Цоги нухалда такрар гьабизин, Денгав букIана Шамилил инсул тIокIцIар. Денгасул МухIамад абун, яги Денгасул вас МухIамад абун Шамилил эмен рехсараб цониги бакI нилъеда дандчIваларо цересел хъвай-хъвагIаязда. Гьедин хъвазе лъугьана гIицIго гьал ахирал соназда.\nГьединлъидал, Шамил имамасул кIудияв эмен Денгав Гьакварисаги, Гьигьалъаги, Гьидалъаги, цогидал гьездаго релълъарал бакIаздасаги вукIанилан вихьизавун цIакъго жигаралда хъвалел ругел макъалаби ккола кинабгIаги кьучI гьечIел, ургъун рахъарал маргьабилъун. Доб заманалда живго Шамилида гьеб суалалда хурхун цIех-рех гьабурал МухIамадгIали Казем-Бекицаги, Мария Чичаговалъги, цогидазги чIванкъотIун бихьизабулеб буго имамасул инсул эмен ГIали вукIин ва эмен Денгав-МухIамад вукIин…\nКисанха бижараб Денгасул цIаралда сверухъ гаргар? Гьеб бачIана… ГьаракIуниса НурмухIамадил МухIамадидасан. Денгав Гьаквариса вукIанин абизе кинаб хIужаха гьесухъ букIараб? БукIана Гьигьалъа Генубе бачIараб, «нижер гIагарав чи Денгасда салам бице»,- ян абурал рагIаби тIад хъвараб кагъат. ГIицIго гьел рагIаби ва тIокIаб хIужа букIинчIо. НурмухIамадил МухIамад гIедегIана гьел рагIабаздасан, Денгав Шамилил кIудияв эмен кколин ва гьев Гьигьалъа вукIанин абизе. Шамилил эмен Гьигьалъа вукIинчIевлъи хIакъго лъалеб букIиналъ батизе ккола гIалимчияс Денгав кIудияв эменлъун рикIкIарав.\n«Щиб абизе бегьулеб Гьигьалъа Генубе бачIараб кагътил хIакъалъулъ? Гьел рагIабазулъ буго гIицIго гьуинго, берцинго, хиралъиги загьир гьабун Денгасде салам битIи. Гьебги Шамилил кIудияв инсуде гуреб, гьесул инсуде… Генубги буго жеги басмаялда бахъичIеб цо кагъат… доб заманалдаго мугьажирлъиялде ккараб Шамилил гIагарлъиялъул наслуялъул чи Генуса МухIудиница Сириялдаса битIун бачIараб… Гьеб кагътида бихьизабулеб буго, жеги чIужу ячинчIев Денгав Генуса Гьигьалъеги цIумадисезул цогидал росабалъеги магIишат гьабизе ун вукIин ва гьениса гIагараб росулъе тIадвуссин…».\nТарихги лъалев, гьебги бичIчIулев чиясда бачIинахъего рихьула гьев авторасул хъвай-хъвагIаязулъ ругел гIемерал гIунгутIаби. Киналха гьел?\nТIоцебе босани, МухIамаднабица Шамилил инсул эменлъун вихьизавун вуго узденчи ГIали. Гьеб баян нилъеда я А. Руновскиясул, ялъуни ХIажи-ГIалил асаразда батуларо. Гьев кIиявго автор кколаан Шамил жидеда лъикI лъалел чагIи. Генуса авторас мугъчIвай гьабулей М. Чичаговалъин абуни жиндирго тIехь хъвана имам асирлъуде ккун 30 сон гьоркьоб индал.\nКIиабизе, имамасул инсул цIаралъул тIоцебесеб бутIа Денгав тIокIцIарлъун рикIкIинеги гьев авторасул кинабгIаги ихтияр гьечIо. МагIарул антропонимика лъалел чагIаз гьеб ритIухъ гьабила: Денгав, Денга – гьел руго авар-гIанди-цез мацIазда кIалъалел росабалъ гIемер дандчIвалеб бихьинчиясул некIсияб хасаб цIаралъул вариантал. Денгав абураб чIамалазул хаслъул падежалъул форма магIарулаз къабул гьабун буго аслияб падежалъул форма гIадин, цинги хаслъул падежалде гьеб сверизабулаго гьезул лъугьунеб буго Денгасул абураб форма. Масала, « Денгал вас » чIамалазул мацIалда « Денгав воша » ян абула. ЧIамалазул мацI лъаларев МухIамаднабида Денгав тIокIцIарлъун бихьиялдаги дица щибго гIажаиблъи гьабуларо. Щай гурелъул, магIарул росабалъ гIемерал МухIамадал цоцадаса ратIа рахъизе гьезда тIокIцIарал хурхинарула. Гьелги рукIуна прилагательноял ( Квешав МухIамад, Рекъав МухIамад ва гь.ц.), гьезул ахиралин абуни данде ккола чIамалазул хаслъул падежалъул гIаламаталда. Жеги, гьев авторас тIокIцIарлъун рикIкIунеб Денга абураб рагIул магIна щибха кколеб магIарул мацIалда гьес битIараб хъвалеб батани? ГIурусаз хъвай-хъвагIаязулъ хIалтIизабулеб Денгау форма бачIиналъеги гьадинаб гIилла буго. Дагъистаналъул мацIазул лак, лезги хутIизегIан в гьаракь буго кIутIби цIутIизарун бахъулеб, гьединлъидал гIурусазда гьеб релълъун рагIула жидерго у гьаракьалда. Гьединлъидалин гьезул тарихчагIаца Шамилил инсул цIар Денгау-Магома абунги хъвалеб.\nБаянаб жо буго, нилъер росабалъ МухIамад абураб цIар кутакалда тIибитIараб букIин. Гьединлъидал, гIадамаз гьеб цIаралда хурхинабула я тIокIцIар, ялъуни инсул цIар. Гьедин чIамалазул мацIалъ инсул цIарги жубан лъугьараб буго имам Шамилил инсул Денгав МухIамад абураб цIар. Амма МухIамаднабие гьеб кинго рекIее къабуллъулеб гьечIо. Гьес хадубги хъвалеб буго имамасул кIудияв эмен ГIали вукIин мухIканго чIезабун бугин М. Чичаговалъги Казем-Бекицагиян. Гьанже нужецаго пикру гьабеха, хириял магIарулал, М. Чичаговалъул гьал мухъазул: «…Отец его, Дэнгау-Магомед, был Аварский уздень (гражданин), Гимринский житель, сын Али; предок его был Кумык-Амир-Хан, человек известный на Кавказе…» (Чичагова М.Н. «Шамиль на Кавказе и в России». СПб., 1889). Дида ккола, гьединал «кьучIал» авторазда хадув вилълъани, МухIамаднаби цIакъго рикIкIаде щвелин.\nДенгасул цIаралда сверухъ гаргар киса баккарабали хал гьабулаго, МухIамаднабица рикIкIунеб буго гьеб, «Нижер гIагарав чи Денгасда салам бице» - ян хъвай гуреб, тIокIаб тIад хIужа гьечIеб Гьигьалъа Генубе бачIараб кагътидаса хадуб бакканилан. Гьел кагътил мухъалги цIалун, гIедегIун вугила НурмухIамадил МухIамад Шамилил кIудияв эмен Гьигьалъа вукIанин абизе . Гьев автор живго гIедегIун вугин ккола мунагьал чураяв НурмухIамадил МухIамадица хъвараб жоялъе къимат кьезе. Гьев энциклопедияб лъайги бугев, кьучIав гIалимчи вукIараблъи Дагъистан тун къватIибехунцин лъала.Гьелъ гуро НурмухIамадил МухIамадица Денгав Гьигьалъа вукIанин абун хъвараб. Дида ва дун гурездаги лъикI лъала НурмухIамадил МухIамад кинав гъваридаб лъаялъул гIалимчи вукIаравали. Дида лъалел гIалимзабазда гьоркьов Шамилил рагъазул тарих гьесда гIадин гъваридго лъалев чи вукIанин абизе кIоларо. Дида гьес чанцIулго бицана имамасул умумул чIамалал рукIанилан. Дица киса гьел баяналин абураб мехалъ, гьес бицана «ЖамгIул-жамавигI» абулеб тIехьалъул мужалатазда тIад хъварал тарихиял хъвай-хъвагIаял ругилан. Хадуб дица гьел баянал кьеян гьаридал, гьес дихъе бачIана гIарабалъ хъвараб Шамилил умумузул хIакъалъулъ хъвараб тIамач. Гьелъул дица Шамилил кьалбазул рахъалъ бугеб хадусеб пикруялда бицунеб буго .\nМикьабилеб пикру буго Шамилил кIудияв эмен Гьаквариса вукIанин абураб. Имамасул эмен Денгав МухIамадги гьесулги эмен Денгаги рехсараб росулъа рукIанин хъвалаан нилъеца цевехун рехсарав ГьаракIуниса НурмухIамадил МухIамадица. Киса гьеб баян босарабан цIехедал, гьес дихъе бачIана гьеб тасдикъ гьабулеб гIарабалъ хъвараб цо тIамач. Гьелда ругоан батIи-батIиял лъугьа-бахъиназул хIакъалъулъ баянал: Шамилил умумузул, Дагъистаналда ккараб багъа-бачариялъулъ гIахьаллъи гьабурал ва ккун арал цIумадисезул сияхI. Авторас Шамилил умумузул аслу Гьаквариса букIанин кьучI гьечIого бихьизабизе рес гьечIин ккола. ГIадамазда гьоркьоб гьеб пикру ургъунго билълъинабизе бокьун букIарабани, щайха гьес гьебго кагътил тIанчида цоги баяналги хъвазе кколел? Бихьулеб букIахъе, гьев чияс (дир пикруялда гьев вукIине бегьула гIалим ГIабдурахIманов Сажид) гьел баянал цо тIанчиде росун ратизе руго цоги тIахьаздаса жинцаго хадуб пайда босизелъун ялъуни наслабазе тезелъун. ПалхIасил, гьел тарихиял баяназда мугъчIвазе бегьулин ккола. Жеги мухIкан гьабуни, рехсараб кагътил тIанчида хъван буго Денгав МухIамадги гьесул эмен Денгаги Гьаквариса рукIанилан ва гьесул мугIалимги Гьаквариса ЧIирилав абулев чи вукIанин. Гьесда цеве цIалун лъугIараб мехалъ Денгаца мугIалимасда гьикъун буго хадувккунги цIализе кивехун ун лъикIилан. ЧIирилас абун буго хьиндалазул гендерил дибирасухъе айилан. Гьенив цIалулаго ячун йиго гьес чIужуги ва гьавун вуго васги. Гьесие цIарги кьун буго МухIамадин абун. Цо заманалдасан Денгав хун вуго. КIудияв гIедал, гьесул вас МухIамадица ячун йиго ГIашилтIаса яс. Гьелъ гьавурав васасда цIар лъун буго Шамилин абун. ТIадехун рех-сараб тIанчида хъван буго Шамил имамлъун вищулелъул гIемерисел гьаквариселги анин гьесул бодулъеян. Гьенир рехсон руго Гьаквариса МикагIил, КъалахIажияв, НакIкIилъ ХIажимухIамад, Карим ва МикIат. Гьениб МикагIилил рахъалъ хъван буго гьев рагъулъ гъалбацI гIадинав вукIанин. Унсоколо бахъулелъул МикагIилиде данде вахъун вугила гьеб росдал цевехъан Тотомилав. МикагIилица гьев чIван вуго ва живгоги лъукъун вуго ботIролъ ругъунги щун. Хадуб гьеб тIанчида хъван буго Шамил ккун хадур Сибиралде ритIарал ЦIумадаса чагIазул сияхIги. КIиабизеги Денгав МухIаммад Гьаквариса вукIиналъул хIакъалъулъ хъван буго кIудияв гIалим ГьаракIуниса СагIидил квералъ хъван батаралдасан Щуланиса гIалим ва шагIир Абу ИсхIакъ ИсмагIилдибирица. Гьев ккола ЧIохъа гIалим Абубакарил вас. Гьениб гьес хъвалеб буго Денгав МухIаммад ТIаса Гьаквари гьавунилан. Дагьаб заманаялъ Гьаквари гIумруги гьабун цинги гьес гьижра гьабунила Унсоколобе. ХутIмаялъеги цIакъав вукIанила. Маххулкъебелъиги гьабулаанила. ЧIужуги ячанила ГIашилтIа росулъа Баху-Меседо абун. Гьелъ гьесие 1798 соналъ Шамилги гьавунилан (Сулейманов Д.О. «Прошлое и настоящее верхнегакваринцев (XI- XX)». Махачкала, 2007).\nИчIабилеб пикру буго Шамилил умумул Гьигьалъа рукIанин абураб. Гьеб хабар дида рагIана жеги дун школалда цIалулаго росдал шофер ТашахIажил вас Канзуласдасан. Гьес бицана Шава хъута-налдаса рачIунел гIадамалгун жал рещтIанила Хасавюрталда лъилалиго петералда. Жидеего гьан босизе базаралде аралъур, цо гьан бичулев Гьидалъа чияс гьикъанила жидеда нуж киса кколелилан. Жидеца ЦIумада районалъул Гьигьалъа ругилан бициндал, гьес абунила нужохъа вукIун вугин Шамилин абун. Нижеца гьев жагьилав, щибго тарихалъул жо лъаларев чийинги ккун, релъулаго абунила, Шамил Генуса вукIанин. Жал релъараб мехалъ, гьесда квеш бихьанила. Ццин бахъарав гьес абунила нуж нахъе унгейин, дихъ рокъоб бугин гьев гьениса вукIанин хъвараб тIехьин. Жинца батIаго доб мехалъ кIвар кьечIин гьеб харбидейин бицана Канзулаца. Жидее доб мехалъ ургъел букIанила хехго росулъе щвеяллъулин бицунаан хадуб-хадубги мунагьал чураяс. Гьединго гьев Гьигьалъа вукIанин бицунаан КIуядаса Мустапацаги ва цоги росабалъа чагIазги, хасго гьигьалъдерил харабаца, гьедин бицунеб букIаниги, дица гьадингояб хабар батилин тун букIана гьеб бицен. Гьелдаса нахъе 10-12-ниги сон ана. Цо дагьал соназдасан ГIашилтIаса учитель Батулил МухIамадица (1996 соналъ) магIарул мацIалда хъвараб тIехьалда буго Шамилил инсул эмен Денгав Гьигьалъа вукIанин. Гьеб тIехь цIалун хадув дун кIицIулниги щвана ГIашилтIе гьесухъе. Дица гьесда цIехана дуда кисан лъалебин Денгав Гьигьалъа вукIин. Гьес бицана жиндаги гьеб инсуца - Айдемирил МухIамадица (1910-1990 сс.) бицанин. МухIамадица дида бицана битIун абуни жиндие инсудасан Гьидалъин рагIизе бокьун букIанин. Гьоркьоб сонал араб мехалъги жинца инсуда нахъойги чанго нухалъ цIеханин Шамилил умумул киса рукIаралин. Цо нухалъ гьедин цIехараб мехалъ инсуца жив вачанила ГIанди гIор бихьулеб бакIалде, ва абунила, гъоб гIурул квегIаб рахъалде рахун, гIурул чвахиялда данде араб мехалъ Болъихъе щолин. Гьенисаги гьебго мухъккун ЦIумаде унелъул ГIанди гIурул квегIаб рахъалдаса тIадехун рагIулин гьеб росуян бичIчIизабунин жиндаян бицана Батулил МухIамадица. Дие бокьун букIана киса Айдемирил МухIамадида гьеб хабар рагIарабали лъазе. Хадубги гьес бицана жиндир инсуда гьеб бицун бугин ГIашилтIаса Маликица. Гьев кколев вуго АхIул гохIда бищун бахIарчилъи бихьизабураздасан цояв ГIашилтIаса Даришиласул (хвана 1905 (?) соналда) ИсмагIилил вас. Гьев Даришиласул эмен вукIана Му-хIамад, гьесулги эмен вукIана КIудияв Даришилав – бидвиххун ГIанчихъа ГIашилтIе вачIарав. КIиабизе Айдемирил МухIамадида гьеб хабар бицун буго ГIашилтIаса ГIабдуллагьица, бергьарав гIалимчияс ( 1930 соназ къурбан гьавурав). ГIабдуллагь ккола КъурбангIалил вас. Гьев вукIана Дагъис-таналда цIар рагIарав гIалим, Шамилилги лъикIав гьудул, бахIарчияв рагъухъан, нилъехъе щвечIеб Шамилил рагъазул хIакъалъулъ хъвараб тарихияб асаралъулги автор.\nГIабдуллагьги Айдемирил МухIамадги рукIун руго къедцоял мадугьалзаби, бакъалда гIодорги чIун хабар-кIалалда рукIунел чагIи.\nГьаб нилъеда тIадехун рехсараб хабар бицарав Батулил МухIамадги ккола Шамилил эбелалъул яцалъул наслуялъул чи. МухIамадица дида бицана гьебго росулъ чIаго вугин Шамилил эбелалъул рахъалъ вацгIаласул васасул вас Шагьасул Шамил, 1903 соналъ гьавурав. Гьесул кIудияв эмен Пирбудагъ вукIун вуго Шамилил эбел Баху-Меседол вацгIал. Гьес дида бицана, гьесул кIудияв эмен Пирбудагъица бицухъе, Денгав МухIамад вачIанила цIализе ГIашилтIе Гьигьалъаян. Лъабго соналъ ГIашилтIаги цIалун хадув цIализе ун вуго Генуве. Гьенив цIалулаго цо дагIбаги ккун, гьев тIадвуссун вачIун вуго ГIашилтIе, гьаниве вачIине хъван букIун бугин жиндир къадарин абун. Гьений гьес ячун йиго Баху-Меседу. Эбел-эменги хун бесдал хутIарай гьей киданиги росасе инарин абун йикIун йиго. Гьезул гIагарлъиялъ, инчIого бегьуларин абун, хIалица кьун йиго гьей росасе. Генуб лъугьараб дагIба кIочараб мехалъ, Денгав МухIамад нахъеги вачIун вуго хъизангун гьениве. Гьенив Баху-Меседоца гьавун вуго васги, гьесие цIарги кьун буго Шамилин абун.\nНилъеда бихьухъе, тIадехун рехсарал пикрабазда гьоркьор кьучIаллъун рикIкIине бегьулеллъун ккола Гьакварисаги Гьигьалъаги вукIанин абурал. Г1араб хъвай-хъвагIаязда рекъон Шамилил умумул кколел руго Гьаквариса, Шамилил ирсилазги ва цогидазги бицухъе Гьигьалъа. Гьеб дандеккунгутIиялъе гIилла батилин ккола гьадинаб. Гъоркьа Гьакварисез ТIасияб Гьаквари росу рикIкIуна Гьигьалъдеридасан лъугьараблъун. Гьенир ругел тухумазда лъала жидер рижи Гьигьалъа букIин. КIиабизеги, цересел гIасрабазда тIадмагIарулазул росабалъ гIемерал гьигьалъдерил гIалимзаби рукIун руго дибирзабилъун хIалтIулел. Гьезул цо-цояз гьенисанго лъудби рачун рукIун руго. Масала: Гьигьалъа Муса вукIун вуго Гьаквари дибирлъун. Гьениса гьес ячарай чIужуялъ гьесие гьавун вуго вас ГIабдуллагь. Хадусалалъ гьев ГIабдуллагь хIалтIун вуго гьенивго дибирлъун. Гьев гьигьалъисез гуревги гьакварисезги рикIкIунев вукIана росуцоявлъун. Гьеди-набго къисмат батизеги бегьула Шамилил инсулги.\nКиназдаго лъалеб жо буго Шамилил инсуда цIар Денгав МухIамад (чIамалазул къагIида) букIараблъи. МагIарул мацIалда Денгал МухIамад. Денга абураб цIар гIатIидго тIибитIун букIана ГIанди гIурул тIалъиялда ругел жамагIатазда гьоркьоб. Гьигьалъ росдал мажгиталъул къадада буго 1760/61 соналъ гьабураб хъвай-хъвагIай. Гьелда цогидал цIаразда цадахъ Денга абураб цIарги буго.\nАбизе ккола чIамалазул мацIалда хаслъул падежалъул суффикс -в данде ккола авар мацIалъул -(у)л суффиксалда: чIамалазул Денга-в, магIарул - Денга-л. Генуб росулъ Шамилил инсуда цIар Денгав МухIамад букIун батани (Денгал МухIамад букIине мустахIикъаб бакIалда), гьелъ нилъ ургъизе тIамулел руго, гьеб цIаралъулъго гьечIодайин гьесул вижиялъул кIулин абураб.\nГьаб макъалаялда дица данде гьаруна Шамилил инсул рахъалъан умумузул хIакъалъулъ лъалелщинал пикраби. Гьелъие гIиллаги букIана гьезие гIелмияб къимат кьей. РакIчIун абизе кIола, умумузул аслу цIехон имам Шамилие суал кьун букIарабани, гьес гьелъие жаваб кьезе букIанин жив Кавказалъул вас вугин абун. Щибго щаклъи гьечIо, Шамил Генув гьавуравги гIуравги вукIиналда. Гьениб гьесие тарбия щун букIинчIебани, щиб лъалеб, вахъинаанищ гьесул машгьурав имам? Гьеб даражаялде вахине гьесие квербакъана тIоцебе эбел-инсуца, гендерил ва гIештIерил жамагIатаз. Гьелъухъ гьезие абадияб баркала. Шамил гIадал васал гьарун бохизабеги эбелаб Кавказ. Ахиралда абизе бокьун буго, киса вукIаниги гьес цолъизаруна нилъер миллаталги, абадиялъе машгьур гьабуна жиндирго цIарги тIолабго Кавказги.


Хасал хъулухъазул зулмуялда дандечIараб митинг тIобитIана 28 июлалда МахIачхъалаялда. Гьеб тадбиралда гIахьаллъана 6 июналда рикъарал Шамил ГIабдулаевасул ва Шамил Кадырагаевасул гIагарлъи. Гьез рикIунеб буго хасал хъулухъазул хIалтIухъабаз рикъанин ГIабдулаевги Къадырагаевги.\nАвар театралда цебе тIобитIараб митингалда нусго чи вачIана. «Нижер вацал нахъе риччай!», «Кир ругел нижер васал?», «ГIабдулатIипов, щай халкъалдехун вуссунарев?» - гьединал суалал лъурал плакаталги кодор ккун рукIана тадбиралде рачIарал.\nКъадырагаевасул эбел Султанат МухIамадовалъ бицана «Эркенлъи» радиоялъе жиндир васги ГIабдуллаевги къотIносан унел рукIанин, гьезда аскIоб чаналиго автомобиль чIезабураб мехалда. Гьурмазда маскабиги ххурал, кодор автоматалги ругел чагIи рахъун рач1анин автомобилаздасайилан бицун буго нугIзаз хадуб васазул гIагарлъиялда. Гьез бицаралда рекъон, ГIабдулаевги Къадырагаевги лъутизе лъугьун руго дол чагIазухъа, амма автоматалдаса кьвагьун буго гьезул рахъалдехун маскаби ххураз. КIиязулго хIатIазда щванин гуллбиян бицун буго нугIзаз. ГIабдулаевги Къадырагаевги автомобилалда жанир рехун, маскаби ххурал тIурун руго лъугьа-бахъин ккараб бакIалдаса.\nМахIачхъала. Авар театралда цебе митинг унеб мехалда.\nКъадырагаевасул эбел Султанатица абуралда рекъон, жиндир вас лъица вачун аравали лъазелъун гьелъ гIарзаби хъван руго Дагъистаналъул хIукуматалдеги, прокуратураялдеги, Жанисел ишазул министерлъиялдеги.\nСултанат МухIамадова: «Киса-кирего гIарзаби хъвана, амма жаваб щвечIо. Дир васасул сундулъниги гIайиб батани – гьабе гьесие тамихI, гьелда дандечIарай гIадан дун гIуро. Викъулев щай вугев? Щиб сабаблъун? Нижеда лъалеб гьечIо гьев вугев бакI. Гьале кIиго моцI инехъин буго, амма нижеда васасул хIакъалъулъ лъалеб жо щибго гьечIо. Нижеца тIалаб гьабулеб гьечIо нижер васал ругеб бакI нижеда абеян, нижеца гьарулеб буго, Аллагьасул цIаралдалъун гьарулеб буго».\nГIабдулаевасул эбел ПатIимат ГIабдулкъадыровалъги абуна жинцаги чанги гIарза хъванин батIи-батIиял бакIазда, амма жаваб щвечIин.\nПатIимат ГIабдулкъадырова 1\nПатIиматица гьединго абуна Дагъистаналъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасухъе ун йикIанин жийилан, амма жание гьесухъе йичачIин.\nПатIимат ГIабдулкъадырова 2\nГьединго ПатIиматица бицана жиндир васги Къадырагаевги цере хIалтIулел рукIанин Унсоколо мухъалъул мажлисалъул депутат МухIамадхIабиб МухIамадгIалиевасул хъаравуллъиялда. РакIалде щвезабилин, 20 марталда Семендералда гьабураб операциялда гьев депутат чIвана. Гьевгун цадахъ чIвана изну гьечIого яргъид гIуцIаразул анлъгоявги. Гьезда гьоркьов вукIана Ибрагьим ХIажидадаевги.\nМухIамадгIалиев чIван хадуб васасул ургъалида йикIанин жийилан абуна ПатIиматица. Жинда гIайиб гьечIилан Къуръаналда кверги лъун гьедизе тIамунин жинца василан бицана ПатIиматица «Эркенлъиялъе».\nПатIимат ГIабдулкъадырова 3\nМитингалда жидеца ГIабдулатIиповги, Жанисел ишазул министерлъиялъул нухмалъулевги, Дагъистаналъул прокурорги ахIун рукIанин абуна тадбиралда гIахьаллъараз.\nГIабдулаевасулги Къадырагаевасулги гIагарлъиялъ митингалъул ахиралда абуна жидер васал ругел бакI лъазабичIони, иргадулаб митинг жидеца Ленинил майданалда бугеб ХъахIаб рукъалда цебе гьабилин.\nЖавабал щоларел суалал


БатIи-батIиял къиматазда рекъон, Дагъистаналда кирпич къотIулеб кIинусиялда хадуб завод рагIула. Гьел заводаз зарал ккезабулеб буго тIабигIатгун гIадамазе гуребги, экономикаялъеги. Щай гьел заводал къалел гьечIел ва кинан гьел хIалтIулел ругел?\nТIабигIиял сурсатазул ва экологиялъул министерлъиялул информациялда рекъон, исана гьез Дагъистаналда заманаялъ къана кирпич къотIулеб 76 завод. Гьеб идараялъ лъазабухъе, жакъа къоялда республикаялда кирпич гьабулеб 80 завод буго.\nМинистерлъиялъ заводал къана апрель щвезегIан, гьелдаса заводазе зарал кканилан абизе кIоларо, щайгурелъул заводал хIалтIизе байбихьулаан ихдалил заманалда. Жакъа къоялда киналго заводал хIалтIулел ругин, бицана «Эркенлъиялъе» жамгIиял гIуцIиязул вакилаз. Министерлъиялдани абуна заводазул хIалтIуда тIаса цIех-рех байбихьанин.\nГьеб идараялъ лъазабухъе, Дагъистаналда нормалияб къагIидаялъ, техникагун хIалтIулеб буго микьго завод, хутIаралщиназда хIалтIулел руго гIадамал. ТIадежоялъе гьел гIадамазе чIезарун ругел хIалтIул шартIазда тIаса чанги нухалда гIарзадун рукIана инсанасул ихтиярал цIунулел. Гьез абулаан кирпич къотIулел заводазда гIадамал лагъзал хIисабалда хIалтIизарулел ругин.\nГIемерисел заводал ратизе бегьула Каспийскалда гIагарда, Гъизилюрталда, Гъарабудахкент мухъалда ва Уйташ аэрпорталъул районалда аскIор. Мисалалъе, аэропорталда аскIор ругел заводаз экологиял такъсирал гьарулел ругин, хъван буго тIабигIат цIуниялъул прокуратураялъул пресс-релизалда. Прокуратураялъ гьеб мухъалда бугеб гьаваялъул хал-шал гьабуна. «Гьел мухъазда гIумру гьабулезул сахлъиялъе хIинкъи буго - гьава цIакъ хъубаб буго, раккизе бегьула батIи-батIиял унтаби», - илан бичIчIизабуна прокуратураялъ.\n«Черновик» газеталъ хъвавухъе, кигIан завод Дагъистаналда бугебали мухIканлъи гьечIо. ТIабигIат цIуниялъул министерлъиялъул сияхIалда киналго заводал рехсон гьечIин, рикIкIунеб буго журналистаз. БатIи-батIиял къиматазда рекъон, республикаялда кирпич къотIулеб кIинусиялда хадуб завод рагIула.\nГьел заводаздаса зарал тIабигIатгун гIадамазе гуребги экономикаялъеги буго. Мисалалъе, республикаялда официалияб сияхIалда къого гурони завод батуларо, гьезда гъорлъан, юстициялъул министерлъиялъул информациялда рекъон, I4 заводалъ гурони магъало бюджеталде кьоларо.\nТIадежоялъе, экономист Михаил Чернышевас абухъе, гьел киналго заводал хIалтIула газалда ва гьеб газалъухъ гьез гIарацги кьоларо. ГIемерисел заводаздени газ бачIуна заводазул хважаинзабаз къануналда рекъечIого лъурал трубабаздаса.\nТIабигIат цIуниялъул министерлъиялда гьел хIужжабазул хIакъалъулъ жидеда лъалин абуна. Идараялъул вакил ГIумар ГIалиасхIабовасул рагIабазда рекъон, заводал тIуранго къазе министерлъиялъул ихтияр гьечIо, цо-кIиго моцIалъ къазе гурони. Амма гьеб министерлъиялъ заводал рагьиялъе лицензиял кьола. Ахирисел соназда жаниб кигIан лицензиял кьуралали министерлъиялда бицизе кIвечIо.\nЗаводазда ругел хIалтIул шартIазул гIемер бицунаан инсанасул ихтиярал цIунулез. «Альтернатива» багъа-бачариялъ чанги нухалда заводаздаса хвасар гьаруна хIалтIул лагълъиялда ругел гIадамал. Гьеб багъа-бачариялъул вакил Закир ИсмагIиловас бицухъе, гьезул информациялда рекъон, Дагъистаналда батизе бегьула кирпич къотIулеб щунусгоялдаса цIикIкIун завод.\nЗакир ИсмагIилов: «МахIачхъалаялъул, Каспийскалъул ва Гъарабудахкенталъул зонаялда къануназда рекъон хIалтIулеб буго гIицIго кIиго завод. ГIаммаб къагIидаялъ Дагъистаналда щунусго завод бугин абизе бегьула. Гьенир ругел хIалтIул шартIазул чанги нухалда бицун букIана. ХIалтIизе рачIарал гIадамалгун заводазул хважаинзабаз контрактал гьарулел руго. Гьез рекъон, гIарац хIалтIухъабазе щвезе рагIула хIалтIул сезон лъугьун хадуб. Апрель-май моцIаздаса байбихьараб хIалтIул сезон октябралъул ахир щвезегIан халатбахъунаан. Сезон хIехьезе кIолел чагIи къанагIат гурони ратуларо, амма цо-кIиго моцIалъ хIалтIарал чагIазе харж кьоларо заводазул хважаинзабаз, контракталда гьедин хъван букIичIиланги абун. Жалго контрактални къануназда рекъон гьарурал гьечIо, амма жидерго ихтиярал цIунизе хIадурарал гIадамалги ратуларо. Гьезда бихьулеб буго полициялъулалгун бухьенал ругеблъи заводазул хважаинзабазул, гьелдалъун гьел хIинкъулел руго полициялде ине. ХIалтIизе бокьичIезда хважаинзабаз абулеб буго бокьараб ункъго рахъалде айин, лъицаниги ккун гьечIин. Лагълъиялда гьел хIалтIухъаби ругин абизе мекъи буго, амма гьел хIалтIул лъаглъиялда руго».\nСанаидаса санаиде информалатаз хъвалаан батIи-батIиял низам цIунулел идарабазул вакилаз кирпич къотIулел заводазул хIалтIул хал гьабунин, жалго заводазде рейдалгун анин. Цо-цо мехалда заводазул хважаинзаби жавабалде цIала, амма гьезие административиял гIакIкIаби гурони рихьизаруларо, гьелги - гьитIинал. ТIабигIат цIуниялъул прокуратураялъул буго изну пуланаб завод тIубанго къазе, амма тIубанго къараб цониги заводалъул хIакъалъулъ информация батичIо.\nИхтиярал камурал хIалтухъаби


40 соналъул тарих суратаздалъун\nГьал къоязда Дагъистаналда рагьана «Энергия Наследия» абураб ЧIикIаб ГЭСалъ 40 сон баялда хурхун тIобитIулеб выставка. Гьенир рихьизарун руго гьеб ГЭС балеб мехалда рахъарал суратал, гьанжесеб ГЭС бихьизабулеб видео.\nЧIикIаб ГЭСалъул юбилеялде жеги киданиги кибниги гьабичIебгIадаб проект ургъун буго дагъистаналъул художниказ. Муса Гайворонскияс, ПатIимат ХIусеновалъ, МухIамад Дибировас ва Тимур Мусаев-Каганица Дагъистаналъе хасиятал батIи-батIиял суратал ва накъищал рахъун руго гьеб ГЭСалъул къадазда ва сангаралда. Гьеб проекталъул ва Каспийскалда бугеб ТIоцебесеб Галереялъул нухмалъулей Дагирова Джамиляца бицухъе Дагъистаналъул. бечедаб тарих ва маданият бихьизабулеб буго ГЭСалда рахъарал суратаз. Гьединаблъун лъугьинеги къваригIун букIанин жидее гьебилан бицана гьелъ выставка рагьулаго.\nДагирова Джамиля: «Нилъер халкъияб маданияталъулъ буго нилъер къуват. Гьеб цIуниялъе хIаракат бахъи щивав чиясда тIадаблъун букIинеги ккола. Гьединлъидал РусГидро Компаниялъ ЧIикIаб ГЭСалъ 40 сон баялда хурхун цо кинаб букIаниги проект ургъейин абураб мехалда нижеда ракIалде ккана гьелъул къадал къачIазе. ГIемерисел чагIазда бихьулареб бакI бугониги гьеб ГЭСалде рачIун гIемерал гьалбал, бокьун букIана гьезда ГЭСалъул къадаздаги нилъер маданияталъул кескал рихьизе. ЦIикIкIунисел гьел руго нилъер республикаялда тарихчагIазда ратарал некIсиял тIагIалабазул, тIанса-салмагазда рессулел рукIарал накъищазул, гIарцул тIагIалаби гьарулелъул гьезда тIад рахъулел рукIарал накъищазул суратал. Бокьарав чиясе гьел рихьизе рес гьечIолъиялда бан нижеца гьениб гьабураб кинабго хIалтIул суратал рахъана. Гьезул лъабкъого сурат буго жакъа выставкаялда бихьизабулеб».\nГьединго выставкаялда рихьизабулел руго ГЭС балеб мехалда кидаго гьелъул хъвалев вукIарав, гьединго суратал рахъулев вукIарав журналист Олег Санаевасул сураталги. 30 сураталда бихьулеб буго кин гьеб ЧIикIаб ГЭС балеб букIарабали. ГамачI-цIул баччулел чагIаздаса бахъараб чанго нус-нус метралъул борхалъулда бугеб ГЭСалъул сангар балел чагIазде гIунтIун бахъун буго Санаевас.\nЧIикIаб ГЭС гьоркьобе унеб Русгидро Компаниялъул пресс-службаялъул бетIер ХIайбулаева ПатIиматица выставкаялда кIалъалаго абуна гьеб проекталъ ГЭСалда цIияб гIумру лъунин абизе бегьулилан. Гьеб бугила цадахъго тарихияби гьанжесеб заманалъулги проект. Гьелъ гIадамал жидерго тарих ракIалде щвезабизе тIамулила, маданияталдехунги гьезул бербалагьи хисизабулила. Жеги кибниги цониги ГЭСалда гьабун букIинчIила гьединаб къачIа-кIатIай, амма гьелдаса хадуб Дагъистаналъул цойгидал ГЭСаздаги гьединабго яги цойги батIияб къагIидаялъ къачIазе бокьун бугин жидеейилан бицана ХIайбулаева ПатIиматица.\nВыставкаялде ячIарай искусстволъазабулей Шамадаева Вагидатица абуна ГЭСалъул къадазда рахъарал гIадал суратал шагьаразул къадаздагун нухаздаги рахъани лъикI букIинаанила. Чорокал, махIцарал, къачIачIел шагьаралъул беркIал чурарабгIадаб жо лъугьинаанила гьелъул къадаздагун минабазда гьел суратал рахъанийилан бицана Вагидатица.\nВагидат Шамадаева: «Гьел суратал рихьаралго дун йиххун хутIана. Гьеб буго кутакаб проект. Гьелъул кIваралъул бицун бахъинаро жакъа. Цо-цоязда кколеб батила гьебгIаги щибизе къваригIараб жойин, лъиданиги бихьулареб бакIалда рахъарал суратаз щибин кьезе бугебилан. Гьезха унго-унгояб лъикIаб хIасил кьезе бугеб. ГЭСалде рачIунел чагIи гIемерисел рукIуна батIиял бакIаздаса гIадамал, нилъер гьалбал. Гьезда бихьизе буго нилъер гIадамал къватIабакьун кьурдизе гурониги цойгидаб иш-пишаялъе гьунар бугел гIадамал рукIин. Гьезда гьединго бихьизе буго нилъер бугеб некIсияб тарих, нилъер бугеб бечедаб, батIи-батIияб, лъиданиги релълъинчIеб маданият. Кинаб рес щваниги, гьебги хIалтIизабун киса-кибего нилъер халкъалъул лъикIал рахъал рихьизаризе ккола дида. Гьединлъидал гьеб проект гьелдалъун лъугIизе тезеги бегьуларо. Дицани гьал художниказе пикру кьелаан гьединал суратал шагьаразул къватIаздаги рахъейин абун. Гьез шагьар цIигьабизе буго».\nГЭСалда суратал рахъулелъул нахъе хутIарал релъалаби гIадада течIего цойги щиб бугониги шагьаралдаги гьабизе бокьун букIанин жидее художниказ. Гьединлъидал гьезул пикру ккун буго Каспийскалъул ахикь тIоцIебесеб галереялда цебе гIодоб тIанса бахъизе. I4 художникги т Iаделъун цо къоялда жаниб лъугIизабун буго гьеб 300 квадратный метр бугеб сурат. ТIадебалагьун букIунебго дагъистаналъул тIансаялда релълъун лъугьунги буго гьеб.\nВыставка халат бахъине буго 10 ноябралдалъагIан.


2015 (кІиазаралда анцІила щуабилеб) сон — григорианияб календаралъул хамиз къоялъ байбихьараб сон. Гьеб ккола нилъер рикIкIеналъул 2015 сон, лъабабилеб азарсоналъул 15 сон, XXI гІасруялъул 15 сон, XXI гІасруялъул кІиабилеб анцІсоналъул 5-леб сон.\n20-абилеб июл — грегорианияб календаралда рекъон лъагIалил 201-абилеб къо (високоснияб соналъ — 202-абилеб). ЛъагIел сверизе хутIула 164 къо.\n24-абилеб июл — грегорианияб календаралда рекъон лъагIалил 205-абилеб къо (високоснияб соналъ — 206-абилеб). ЛъагIел сверизе хутIула 160 къо.\nCharlie Hebdo (абула: [ʃaʁli ɛbdo], Шарли́ Эбдо́, гІур. «Еженедельник Чарли») — франсиялъул сатирияб анкьил журнал, щибаб арбагІ къоялъ бачІунеб. Гьеб журналалъ рахъула карикатураби, репортажал, бахІсал ва анекдотал.\nCitroën (МФА (фр.): [si.tʁo.ɛn]; [Ситроэн]) — франсиялъул автомобилал гьарулеб компания, Андре Ситроеница 1919 соналъ рагьараб. Гьелъул штаб-квартира буго Парижалъул Fructidor къотІноб.\n«Аль-Къа́гІида» (гӀар. القاعدة, al-qāʿidah,IPA: /ælˈqɑːʕɪdɐ/, «аслу», «кьучІ») — дунялалда бищун кІудияблъун ва жиндасан бищун цІикІкІун хІинкъи кьей бугеблъун рикІкІунеб мужагьидзабазул гІуцІцІи. Гьеб ккола тІолабго дунялалда гьукъараб гІуцІцІилъун.\nАлекса́ндр Македо́нияв (Александр III ТӀадегӀанав, н.-грек Ἀλέξανδρος Γ' ὁ Μέγας, лат. Alexander III Magnus, бусурбабазул Искъандер Зулькъарнайн, гӀага-шагарго гь. 20 июлалъ н.р.ц. 356 соналъ — хвана 10 июналъ н.р.ц. 323 соналъ) — н.р.ц. 336 соналдаса нахъе Аргеадазул династиялдасан Македониялъул хан, рагъул цевехъан, жив хун хадуб биххараб гӀаламалъул пачалъихъ гӀуцӀарав чи. Магърибияб тарихалда гӀемериса Алекса́ндр ТӀадегӀанав-илан абула гьесда. НекӀсиял заманабаздасанго гьев машгьурав вуго кӀудияв бищунго къуватав рагъул цевехъан гӀадин.\nЕвропаялъул централияб банк — евро зонаялъул централияб банк. ГІуцІана 1 июналъ 1998 соналъул. Штаб-квартира буго алманиялъул шагьар Франкфурталда. Гьелъул нухмалъиялъул органазда гъорлъе уна киналниги ЕЦялъул гІахьалчагІи-пачалихъазул вактлзаби. Банк тІубанго жибго жиндаго чІараб ва бачІеблъун буго ЕЦялъул хутІарал органазда.\nЖоан Энрик Вивес-и-Сисилия (кат. Joan Enric Vives i Sicília, гь. 1949 соналъул 24 июлалъ, Барселона, Испания) — испаниялъул гьатІанхъулухъчи, Уржелалъул архиепископ. Андорра пачалихъалъул кІиго бетІеразул цояв (Франсияялъул президентгун).\n7,62-мм Калашниковасул автомат (АК) — СССРалъул яргъидгІуцІарал Къуватаз 1949 соналъ хІалтІизабизе байбихьараб рагъул автомат; индекс ГРАУ — 56-А-212. Гьеб ургъана 1947 соналъ М.Т. Калашниковас.\nПари́ж (фр. Paris [paˈʁi] /пари́/) — шагьар, Франсиялъул тахшагьар; Иль-де-Франс икълималъул административияб центр.\nСинаялъул бащдаб чІинкІиллъи\nСинаялъул бащдаб чІинкІиллъи, Сина́й (гӀар. شبه جزيرة سيناء — БагІар ралъдалъ бугеб бащдаб чІинкІиллъи, Азиялъулги Африкаялъулги гӀурхъабазда гьоркьоб кколеб, Египеталъул ракьалъул цо бутӀа. Ракьалъул рахъалъ гьеб рикӀкӀуна Азиялда гъорлъ.\nСинаялъул бащдаб чІинкІиллъиялда тІад А321-ялъул катастрофа — ккола, 2015 соналъул щамат къо 31 октябралъ Синаялъул бащдаб чІинкІиллъиялъул централияб бутӀаялда ккараб дунялалъул авиациялъул тарихалда жаниб бищун чӀахӀиял катастрофабазул цояблъун ккараб авиациялъул катастрофа. Россиялъул «Когалымавиа» (Metrojet марка) авиакомпаниялъул авиалайнер Airbus A321 букӀана туризмаялъул Brisco операторалъ ижараялъе босун иргадулал гурел рорженал гьабизе биччан Шарам аш-Шайх — Санкт-Петербург мухъалда. Ракьалдаса батӀалъун 23 минут араб заманаялда экипажалъулгун бухьен къотӀана ва жибго лайнер радараздаса тӀагӀана. Египеталъул хӀукуматалъул хъирщиялъул къокъабазда самолёталъул хутӀарал кускул ратана Нехел (ингл.)авар. шагьаралда аскӀоб.\nТакби́р (гӀар. تكبير — кІодо гьави) — исламалда: ТІадегІанав Аллагь кІодо гьавула «Аллагьу акбар» - абурал рагІабаздалъун (гӀар. ﷲ اكبر). ГІараб мацІалдасан таржама гьабидал гьелъул магІна ккола: «Аллагь — КІудияв» яги «Аллагь — ТІадегІанав абураб». Гьеб хІалтІизабула рохел загьир гьабун ва гьединго щибав бусурманав чиясда тIадал какал ралеб мехалдаги, как ахIулеб мехалъги. Гьединго такбир бачуна КъурбангІидалъги, кІалбиччанкъоялъги. «Аллагьу Акбар» абурал рагІаби хъван руго цо чанго пачалихъалъул байрахъаздаги.\nХалкъаздагьоркьосеб валюталъул фонд, ХВФ (ингл. International Monetary Fund, IMF, гІур. Международный валютный фонд, МВФ) — дунялалъулго органицазия, киналниги жалго жододаго чІарал пачалихъал жинда гъорлъ гІахьаллъулеб ва ЦМГІ-ялъул хасаб махщалилаб идара, АЦШялъул Вашингтоналда жиндир штаб-квартира бугеб организация.


Блогал: MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи » Страница 3\nMaгIарухъ » Блогал » Страница 3\nКьватI-кьватIарал, тIох чвахун, х1арул мохъал рахъал къадал, бакI-бакIалдаса турун, хъарщи бортараб ч1абар, фанера кьабун рацарал гордал - гьеб гуро гIадамал нахъе рахъун чIунтараб мина, гьеб буго Лаваша мухъалъул УхIли росдал школалъул жакъасеб\nРеспубликаялъул Пенсиязул фондалъул нухмалъулев хисана. Гьенив тана Дагъистаналъул туризмалъул министрлъун вукIарав Хунзахъ районалъул ТIагьада росулъа МухIамад ГIисаев. Машгьурав речIчIухъан, Олимпиялъул чемпион Сагид МуртазагIалиев улка тун\nКверда рекIун хIурги хIалтIулъ къан чиги хутIуларо\nРагIад битIуларебинТIил гьетIараб бугони ТIад толел хIакимзаби ХIалкIун лъикIал ралагье. ХIалихьатав гIел ккани ГIадлу бажаруларин, ЖамагIаталъе бутIрул, ТIад квер чIван чIагоял те. (ЦI. ХIамзат «Советазде щал рищилел» I921 сон.)\nТIоцебе чахъма таманча бихьарабго имам ГъазимухIаммадица абун бугиланбицуна: «Гьанже бихьинчилъи лъугIана» - йилан. Гьединго таманчаги ургъунжиндирго цIар гьелда лъурав Кольтица васият гьабун зонода хъван бугила: «Дица гIадамалращад гьаруна» -абун.\nМаг1арул чиясе жакъа бищун зах1матаб жо буго умумузул тарихалда хъат1улеб, рекъеч1еб иш-пиша лъугьин. Нилъ киналго ч1ух1ула умумуздаса, амма щаялиго нилъго гьезда релълъине ях1 бахъуларо. Щиб жо бугеб нилъее тарих? Т1оцебесеб иргаялда имамзабазул\nРоссиялда тIоцебе бахъизехъин буго наиб ХIажимурадил хIакъалъулъ кино. Режиссер Вадим Дубовицкияс исана ноябралда байбихьизе буго гьелда тIад хIалтIизе. Фильм бахъизе буго Кавказалъул рагъул бищунго гIадатияв гурев героясул хIакъалъулъ


Гъуниб мухъалда иргадулаб нухалда хасаб низам лъазабун буго\nDagestan / "Tasiyab Gunib" - natural park\nТалат къоялъул радакь анлъгоялдаса нахъе Гъуниб мухъалда терроризмалде дандечIараб низам лъазабун буго хасал идарабаз. Гьез лъазабулеб буго Сугъралъ ва Бухтиб росабазул ракьазда изну гьечIого яргъидгIуцIарал рахчун ратизе бегьулин абурал баянал щун ругин жидехъе, гьелъул цIех-рех гьабизе ва экстремистал ралагьиялъе хасал тадбирал тIоритIизе чIезабун бугин гьеб низамилан.\n15 сентябралъул къад щуго тIубараб мехалдаги Гъуниб мухъалда тIоритIарал хасал тадбиразул хIакъалъулъ кинаб букIаниги хIасил къватIибе кьечIо къуваталъул идарабаз.\nБакIалъул гIадамаз бицухъе рагIулеб бакIалдаса гIебеде кибниги кьвагьиги букIун гьечIо гьеб мухъалда, ккурав чиги рагIичIин абулеб буго гьез. Сугъралъ, ЧIохъ росабазул гIорхъода цохIо хасаб рагъулаб техникаги къуваталъул идарабазул гIемерал хIалтIухъабиги ракIарун ругин лъазабулеб буго гьез.\nГьединго Дагъистаналда 15 сентябралда кIодо гьабулеб цолъиялъул къоялъул хIурматалда Сугъулдерил ракьалда Надир-шагь щущахъ виххизавиялъул хIурматалда бараб мемориалияб комплексалда тIоритIулел байрамалъулал тадбиразеги гьеб хасаб низам лъазабун букIиналъ щибго квалквал гьабун гьечIо, гьенирехунги бокьарал чагIиги, автотраспортги биччалебги букIун буго.\nГьединго Дагъистаналъул жанисел ишазул министрелъиялъ лъазабулеб буго итни къоялъул сардилъ анцIго тIубалеб гIадаб мехалда Унсоколо мухъалъул Майданское росдала аскIоб щалали лъаларел чагIаз полициялъул хIалтIухъан лъукъун вугилан. Гьезул баяназда рекъон мухъалъулаб полициялде кIалъан рачIун руго Майданскоялда аскIоб кьвагьи бахъанилан.\nГьенире хал-шал гьабизе арал полициялъул хIалтIухъабазда кьвагьи бахъараб бакI батун гьечIо Майданскоялда аскIоб, гьенибго росу рагIалда чIезабун букIараб автомобилалъув рекIарасда документал рихьейилан низам цIунулез абураб мехалда полициялъуласда нусги кьабун тIурун ун вуго гьев чи.\nГьев къуваталъул идарабазул хIалтIухъан гьаб сагIат азарханаялда вугин, гьесул гIумруялъе хIинкъи гьечIин лъазабулеб буго хасал идарабаз.\nГьеб такъсир гьабурав чи валагьизе Унсоколо мухъалдаги гьенир аскIор ругел мухъаздаги хасал тадбирал тIоритIулел ругин лъазабулеб буго жанисел ишазул министерлъиялъги. Гьеб Майданское росдал гIадамаз «Эркенлъи» радиоялъе кьурал баяназда рекъон росулъа гIебеде харбал тIиритIун рагIула унголъунги итни къоялъул сардилъ кьвагьи бахъанин ва гьенив цо чи хун вугин абун.\nГьесул жаназа тIу-тIун букIиналъ гьев чи жеги щивали чIезавун бажарун гьечIин абун. Гьеб информациялда тIасан къуваталъул идарабаз жеги официалияб баян кьолеб гьечIо.\nГьебго итни къоялъул сардилъ Дербент мухъалъул Рубас росулъ цо чIужугIаданги кIиго бихьинчиги чIван руго щалали лъаларел чагIаз. Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул баяназда рекъон чIварай йикIун йиго палтIамулей чIужу, гьелдаго цадахъ чIван вуго гьелъул росги, гьоболлъухъ вачIун вукIарав гIагарав чиги.\nНизам цIунулезул щаклъи буго гьей гIадан палихъан йикIиналъ, изну гьечIого яргъидгIуцIараз гьабун батилин гьеб такъсирилан абун. Гьезул баяназда рекъон цебе-цебеги чанцIулго гьей чIваралъе хIинкъалаби кьолел рукIун руго рохьилаз.\n«Эркенлъи» радиоялъухъе щварал мухIканал гурел баяназда рекъон гьелъул минаялда цIа гъезеги хIал бихьун букIун буго гьелго изну гьечIого яргъидгIуцIараз. Гьелдаса хадуб чанго моцIица росулъа нахъе ун йикIун йиго гьей, хадуб тIад юссараб мехалдаги цIидасан жиндирго пишаялде юссун йиго гьей, амма гьеб кинабго иш балъго гьабулеб букIун буго.\nХасал идарабазул баяназда рекъон гьеб тIадекIанцIиялъулъ лъабго чияс гIахьаллъи гьабун буго ва чIваразул автомобильги бачун тIурун руго гьел. Гьел кквезелъул Дербент мухъалдаги,МухIарамкент мухъалдагун, Табасараналдаги хасал цIех-рехалъулал тадбирал унел ругин лъазабулеб буго низам цIунулез. Ахирисеб нухалда палихъан Дагъистаналда чIван йикIана 2013 соналда Хасавюрталда.\nГъуниб мухъалда иргадулаб нухалъ хасаб низам лъазабун буго


«Художникас нахъе тола рахъарал суратал, хъвадарухъанас – къисса-\nби, романал, поэтас – кучIдул. Юристас щибха нахъе толеб? Юристасе ас-\nлияб жо буго гьес гIадамазе гьезие захIматаб заманалда гьабураб кумек,\nгьел ритIараб нухде ккезари.\nЗакон цIунулезул гIумруялъул хIасиллъун\nкиданиги батуларо я гIарац, я тIадегIанал хъулухъал. РитIухълъи\nцIунаралъухъ халкъалъ гьабулеб къимат – гьеб буго юристасул унго-ун-\nгояб бечелъи, нахъе тараб давла!» - гьедин хъвана хвалда цебе къватIибе\nбиччараб магIнаялда хъвараб ракIалдещвеязул «ЗахIматалъ лъадарана\nдун» абураб тIехьалъул цеберагIиялда Дагъистаналъул мустахIикъав\nюрист Гунащ Набиевас.\nРеспубликаялъул прокуратураялъул ва судалъул идарабазда гIемерал соназ хIалтIарав, гьитIинаб Гъозтала росулъ вижарав кIудияв инсан – гьев дагьал церегIан къояз нилъедаса ватIалъана. Гунащ гьавуна 1936 соналъул 5 ноябралда. ЦIалана Дилим росдал школа-интернаталда. Хасавюрталда педучилищеги лъугIизабун, захIматалъулаб нух гьес байбихьана гIагараб росдал школалда учительлъун хIалтIулаго. Гьал къоязда Гунащил тIубалаан 84 сон. Гьесул гIумру букIана гIажаибго берцинаб. ЗахIмалъаби дандчIвачIеб, роцIараб букIун гуреб, гьелъул гIаксалда, гьел къезарулаго, ритIухълъи цIунулаго ва гIадамазе кIвараб пайда гьабулаго араб. Гьелдаго цадахъ Гунащил гIумру ана кутакалда захIматго, щайгурелъул мискинлъиялъ къвал бараб рокъоса республикаялдаго цIар рагIарав судиявлъун вахъине ккани, бигьаяб гуреб заманалда нахъа тезе ккана бакъараб гIолохъанлъиги захIматаб гIумруги. Гьел рукIана рагъда цересел, рагъул ва рагъдаса хадусел сонал. Жиндирго ракIалдещвеязда Гунащица хъвалеб буго: «Дида ракIалда гьечIо лъимерлъуда гIорцIизегIан кваназе жо щвараб мех. Дир анищ букIунаан жаниб мурапа бугел «къандалъо конфетазде». Дир ретIел, тIад рарал рукъабаз кинаб кьералъул ххамил букъарабали батIа бахъизе лъалароан. Недегьав, хIеренав колхозалъул гIиял вехь инсуцаги, хъачIай эбелалъги кин бугониги хIаракат бахъулаан лъималазе захIматалъулаб тарбия кьезе», - ян.\nРостовалда юридикияб институтги лъугIизабун, Гунащ хIалтIизе ана «Ростсельмаш» заводалде. Ростовалда цIалулаго, гьес, хъизамалда кIудияв хIисабалда ургъел гьабулаан рокъор хутIарал вацазул ва яцалъул. Яц Умукусумие кумек гьабуна Буйнакскиялъул педучилище лъугIун хадуб Ростовалъул университеталде лъугьине. Гьелъ гьенибго аспирантура лъугIизабуна ва гIелмабазул кандидатлъун ва докторлъун яхъана. Вац ГIалиасхIабие квербакъана Доналъул росдал магIишаталъул институталъул ветеринарияб факультет лъугIизабизе.\nЗаводалда хIалтIун хадув гIолохъанав юрист витIана Коми АССРалъул Сыктывкар шагьаралде, Воркутаялъул прокуратураялде ва гьениб мисалияб къагIидаялда хъулухъ гьабуна.\n1970 соназда республикаялде тIад вуссун хадуб 12 соналъ хIалтIана Дагъистаналъул прокуратураялда, амма гьениб хIалтIулъ тIад ругезе бокьухъе «делаби гьаризе» данде чIеялъ Гунащ гьениса нахъе ине ккана, ва 1977 соналда гьев тIамуна Дагъистаналъул Верховный Судалъул членлъун. ГIайиб гьечIев чи тамихIалде цIазе виччангутIи букIана гьесул хIалтIул аслияб рахълъун. ГIемерал рукIана Гунащица тIоцебесеб судалъ риччарал гьединал гъалатIал ритIизариялъул мисалал. Гьединаб, гIадамазул гIумру хвезабулел пишацояздехун гьесул гурхIел гьечIеб бербалагьиялъе букIана гIиллаги – жиндир заманалда школалда цIалулев гIолохъанчи, цо хасал жидерго мурадазе гIоло гьев туснахъалде ккезавун вукIана, амма хадусан, гьел мекъи рукIинги бихьизабун, Гунащида тIаса гIайиб бахъана ва гьев эркен гьавуна. Гьединлъидал Гунащил хIакъалъулъ гIемер бицуна гьев лъалев вукIарал, гьесда гIумруялда цо нухалданиги дандчIварал гьалмагъзабаз. Амма цонигияв дандчIвачIо гьес къадараб жо гьабунилан абулев чи.\nГунащица гIаданлъи цIунулаан, кинаб захIматаб ахIвал-хIалалде кканиги. ГIадамасул напсалъул хисардиялъул, цо-цоязул хъулухъалдаса чIухIиялъул бицунаго, жиндирго тIехьалда, ракI белъун, хъвалеб буго, цадахъ хIалтIулаго, квана-гьекъон вукIунев вукIарав гьалмагъас гьев Верховный Судалъул председательлъун тун хадуса кабинеталде жаниве лъугьарав жинда «Мун щай гьикъичIого вачIунев? Кида дуда лъазе бугеб дун Верховный Судалъул председатель вукIин?» – ан абиялъул хIакъалъулъ. Гьелдаса хадув тIокIав киданиги жив гьесул кабинеталде жиндие бокьун инчIилан ракIалде щвезабулеб буго Г. Набиевас.\nГьединав, тIекъаб жоялда тIад рекъоларев, жиндир профессионалияб ишалъе ритIухъав, гIадатиял гIадамазе хIалае ватулев, гIадатияб гуреб къисматалъул бетIергьан вукIана юстициялъул генерал Гунащ Набиев. Гьединавлъун хутIизе вуго гьев дагъистаниязул рекIелъги.\nДругие материалы в этой категории: « Заназда цIализе цIарал гурони, ЦIар ахIизе гьечIехъ унтула керен\tЛъикIал лъалкIал тун арал кIочон толаро »\n15:54, 19 января 2022, 10\n15:42, 19 января 2022, 24\n12:37, 19 января 2022, 37


Дагъистаналда тIатинабуна 154 азарго гъурщил налъи\nДагъистаниязе хIалтIухъ мухь жиндир заманалда щунгутIиялъул, заманалда гьеб кьунгутIи низам цIунулел идарабаздаса балъго гьабулеб букIиналъул ва хIалтIухъабазе кьечIого хутIараб 95 млн гъурущ балъго гьабун батун букIиналъул бицунеб букIана 27 маялда Дагъистаналъул прокуратураялда букIараб данделъиялда. Гьеб гIарацги аслияб куцалда рагIула хIалтIи гьечIого хутIарал гIадамазе заманаялъ пачалихъалъ биччалеб гIарац, гьединго сакъатал чагIазе чIезабураб пенсия, школазул мугIалимзабазул харжал ва цогидаб.\nДунялалда лъугьараб финансазул кризисалъ асар гьабичIого хутIичIин Россиялъулги Дагъистаналъулги экономикаялъеян бицана гьениб. Гьедин пачалихъиял идарабазда хIалтIулев гIезегIан чи хутIанила заманалда харжал щвечIого. ГIезегIан тIатунел ругила харжал щунгутIи низам цIунулездаса балъго гьариялъул хIужабиги.\nИсана 1 маялде щварал баяназда рекъон, республикаялда харжал щун гьечIо 154 азарго гъурщил къадаралда. Гьанже прокуратураялъул квербакъиялдалъун 121 млн гъурущ хутIизегIан бецIизабун буго гьеб. ТIатинабун буго 95 млн гъурщил къадаралда харжал кьечIолъи балъго гьабиги. Гъоркьисалаги букIун буго гьединабго ахIвал-хIал.\n48 млн гъурущ хIалтIухъабазе кьечIолъи балъго гьабун батун буго «Даггаз» абураб акцияагIазул гIуцIиялъ.\nПрокуратураялъул хIалтIухъабаз разилъи гьечIолъи загьир гьабуна жидехъе баянал кьолел пачалихъияб статистикаялъул хъулухъалдаса. Гьелъул баяназда щаклъизе бачIун буго гьезие. Статистикаялъул хъулухъалдеги харжазул хIакъалъулъ баянал мекъи кьолел ругила батIи-батIиял гIуцIабазул нухмалъулез.\nПачалихъияб гIарац бикъа-хъамиялъул бицунаго гьениб рехсана Буйнакск, Бабаюрт, Хъумторхъала, Хайдакъ мухъазул ва Каспийск, МахIачхъала шагьаразул централ. Гьел ккола хIалтIи гьечIого хутIарал чагIазе пачалихъалъ заманаялъ гIарац биччалел централ. Официалиял документал гьересияб куцалда гьарун ратун, Буйнакск мухъалда бугеб централъул нухмалъулесда тIад цIех-рех гьабулеб рагIула. Бабаюрталъул централдаса тIагIун батун буго 2 млн-са цIикIкIараб гъурущ. ХутIарал центразул нухмалъулезин абуни гьереси къотIи-къаял гьарун ратун руго бизнесменазулгун. Сакъатал гIадамазе жидеца хIалтIи балагьанин гьел бизнесменазул добайинги абун.\nБицен гьабулел хIужаби гIемер тIатинаруна Казбек мухъалда жамгIиял хIаракатчагIаз. Гьезул цояв ккола Гъайирбиев Гъайирби. ЭР-гун букIараб гара-чIвариялда гьес абуна прокуратураялуъл агъаз гьечIолъ кколел ругин гьел хIужаби республикаялда.\nГъайирбиев Гъайирби: «Лъалебги буго гъоб, прокуратураялъ халкквей чIезабунгутIиялъ, гьезул тамахлъиялъ буго гьаб система гъагъадин. БакIалъул администрациялъул бетIерас бикъа-хъамулеб буго, батIи-батIиял гъалмагъиралги гьарулел руго. Гьелъул цIех-рех гьабизе лъугьаниги, иш диваналде унаро. Аниги, тамихIги гьабуларо. БукIине кколедухъ гIадлу гьабизе кIолеб гьечIони, щиб цIар лъолеб гьбе идараялда?».\nЖидее харжал кьунгутIиялда, яги гьел кватIизариялда бан зама-заманалдасан гIарзал рукIуна школазул мугIалимзабазул. ГьабсагIаталда гьеб рахъалъ цIакъго квешаб хIал бугин Казбек ва Дахадаев мухъаздайин бицана ЭР-ялъе Амиродинов МухIамадица. Гьев ккола мугIалимзабазул махщалилаб цолъиялъул нухмалъулев. Гьес гьединго бицана Шамил мухъалда лъай кьеялъул идарабазда тIатинабураб гIунгутIиялъулги.\nАмиродинов МухIамад: «Гъоркьисала октябралда байбихьун мугIалимзабазе харжал цIикIкIинабичIого хутIараб мухъ Дагъистаналда цохIо Шамил мухъ буго. Щиб гьелъие гIиллаялиги бичIчIулеб гьечIо. Шамил мухъалъул лъай кьеялъул идараялдаса дихъе бачIана цоцалъа бахъизе лъалареб жаваб. Гьанже нижее къваригIун буго лъай кьеялда лъугьарал суалал кватIичIого республикаялъул нухмалъулесулгун нижер букIинесеб данделъиялда бицине. Гьеб суалги гьоркьоб лъезе буго гьениб».\nХаржазул 70 млн гъурущ кьечIого тей балъго гьабун букIун буго гъоркьисала республикаялда. Прокуратураялъ кIвар кьедал, 50 млн-са цIикIкIун гъурущ бецIун буго.