Санал ран цIикIкIанагIан, цIакъго бокьулеб буго умумуз нилъее тараб кIалзулаб хазинаялъухъ гIенеккизе. Гьанже гурони, гьезул магIнаги тIубанго бичIчIулеб гьечIо. РагIараб гIакъилаб каламги къалмиде босизе бокьулеб буго. Руго нилъеда гьоркьорги гьединал гIадамал. Гьезул цоявлъунги ккола дир росуцояв, Россиялъул космонавтикаялъул академиялъул академик, дунялалдаго машгьурав гIалимчи Шамил ГIалиевги. Щвана гьесухъе цIалдохъаби рачунги, щола дунгоги.\nМахIачхъала шагьар. Ленинил майдан.\nГьениб эхетараб чIухIараб мина.\nАнлъабилеб тIала – гьале кабинет,\nКъаси нахъалъагIан бакараб чирахъ.\nМашгьурав гIалимчи хIалтIулев вуго,\nХIалкIолев БетIергьан, цIуне гьев нижей.\nГIелмуялъул ралъад гьелчолеб буго,\nГьелъул карачелал гучлъулел руго.\nГьасухъе гIадамал гIедегIун руго,\nЖакъаги кабинет кьабгIун цIун буго.\nГьасул гIумруялъул дарсахъ гIенеккун,\nГIисинал-чIахIиял паналъун руго.\nПикрабалъ цIидасан ТIанусив вуго,\nИнсул минаялъухъ хIасратлъун вуго,\nХуриса ГIалица гьаниб бицараб\nКъисматалъул къиса къалъулеб буго.\nДурго гIадатлъиялъ тIадегIанлъарав,\nТIадегIанлъаниги, гIадатлъарав мун.\nМун – гIагараб росдал къиматаб жавгьар,\nМун – инсул цIаралъул хIикматаб цо чIва.\nЗодоб цIваялдацин цIар лъурав Шамил,\nЦIвалъун хутIила мун росуцоязе.\nРосдал адаб ккурав, гIадат цIунарав,\nТIанусиса Шамил – мун нижер чIухIи.\nЦо нухалда росдал цIалдохъабиги рачун щвана гьесухъе. ЦIакъго лъикI къабул гьаруна гьес ниж. Гьабураб гIаданлъи рагIалде бахъинабизе гIадин, гьес ниж кваназе кафеялдеги рачана. Ниж гIорцIараб гIадаб мехалъ, гьимулаго, гьес нижеда гьикъана ТIануси росулъ рижулел хурдуздаги тIугьудуздаги цIарал магIарул мацIалда лъида лъалелилан. РагIа-ракьанде щун, жеги гьел цIарал лъазарун рахъинчIо дир. Амма кIудияв гIалимчиясул заман гIун буго гьединал гIиси- бикъинал жалазде кIвар буссинабизеги. Бокьула гьесул гIагараб росдахъ урхъараб хабаралъухъ гIенеккизеги. Гьанир гъоркьехун кьолел руго дица кицаби-абиязда релълъарал гIалимчиясул гIакълаби. Гьал къоязда гьес тIубала 77 сон. Бокьун буго, гьавураб къоги баркулаго, машгьурав гIалимчиясе гьаризе гIелмуялъул дагьалги чIахIиял рорхалъаби мутIигI гьаризе жан-жигар.\n1) Дие бокьун буго щивав чиясда бичIчIизе ва лъазе жиндие щай къваригIун бугеб жинцаго гьабулеб ишали. Бокьун буго нужедаги бичIчIизе, гьеб кинабго бичIчIун хадуб, рекIелъ рещтIунеб рохалил асар -дуцаго дуего кьолел суалал ва гьезие дудаго ратулел жавабал.\n2) Дуда цо щиб бугониги лъалеб ва дуца гьелъул хIакъалъулъ цогидазеги бицунеб бугони, гьезда гьебги бичIчIулеб бугони, гьелъул магIна ккола гьеб дудаги бичIчIулеб бугин абураб.\n3) ГIурус рагIабазул лъабго «в»-вера, воля, выбор. Гьел ккола нилъер рухIияб хIаракатчилъиялъул аслулъун.\n4) Ракьалда гIемерал санал ранагIан, дие рокьулел руго лъималги херал чагIиги. Гьанже цIикIкIун хараби рокьула.\n5) Инсан киданиги вукIунаро жиндиего бокьараб хIалалда талихIавлъунги жинцаго рикIкIунев гIадав талихIкъаравлъунги.\n6) Кибго, кидаго, бокьараб заманалда кинабго гьабизе лъазе ва бажаризе ккола.\n7) ГIелмуялъул тарихалда бищунго кIвар бугеблъун ккола пикраби церетIеялъул тарих. Пикрабазул гIелги заманги букIунаро.\n8) Студентазда, аспирантазда, ай гIелмуялда тIадчIаразда киданиги ракIалде ккезе бегьуларо кигIан кIудияб машгьурлъиялъул гIалимчиги жидедаса тIадегIанав вугилан.\n10) ЦIалдохъабигун, студенталгун дандчIвазе унелъул, дун рахIатхун лъугьуна. Сундасан байбихьилебали лъаларого хутIула. РакIчIун нилъеда лъаларел суалазе кинал жавабалха ратилел. Хасго бичIчIулебги гьечIони, щиб нилъее къваригIун бугебали.\nАмма цIакъго кIудияб асар гьабун букIана дие цо нухалда росуцоязде цеве вахъунелъул, гьес абурал рагIабаз:\n- Дунялалъул чанги пачалихъалъул трибунабаздасан кIалъана дун. КIалъазе кIолеб букIана эркенго.\nЧан нухалда росуцоязда цеве вахъунев вугониги, щибаб нухалда цо рахIатхун лъугьуна дун, черхалда гIетIги бала, жавабчилъиги цIикIкIуна. Щибаб рагIул жаваб.\nГьеб батизе буго гIалимчиясул гьитIинаб ватIаналде бугеб кIудияб рокьул къатIрабазул квацIи.\nДругие материалы в этой категории: « Къисматалъул сайгъат – нусго сонилаб гIумру\n00:21, 09 июля 2020, 49\n16:52, 08 июля 2020, 479\n16:23, 08 июля 2020, 111\n15:36, 08 июля 2020, 114\n15:27, 08 июля 2020, 122\n14:57, 08 июля 2020, 121\n14:51, 08 июля 2020, 110\n14:26, 08 июля 2020, 49\n14:04, 08 июля 2020, 121\n14:00, 08 июля 2020, 117\n13:28, 08 июля 2020, 121\n12:25, 08 июля 2020, 126


Дагъистаналда халат рахъунел руго республикаялъул пенсиязул фондалъул бетIер Сайгид МуртазгIалиевасда ва Гъизляр мухъалъул нухмалъулев Андрей Виноградовасда хурхун гьарулел хасал тадбирал.\nЧанго къоялъ гьезул рокъор ралел рукIана чIухьал, 30 июлалда чIухь бана Дагъистаналъул пенсиязул фондалдаги, Виноградовасул хIалтIулеб рокъобги. Гьел тадбиразул кинал хIасилал ругелали лъазабулеб гьечIо къуваталъул идарабаз. Экспертаз рикIкIунеб буго гьел хIакимзабаздего гIадин, цойги, чанги гьелгIадал дагъистаналъул нухмалъулездехунги суалал рукIине ругила къуваталъул идарабазулилан.\n30 июлалъ байбихьараб чIухь бай халат бахъунеб буго Дагъистаналъул Пенсиязул фондалда. Гьел хасал тадбирал гьеб фондалъул бетIер Сайгид МуртазгIалиевасул ишалда хурхун гьарулел ругин баян гьабулеб буго къуваталъул идарабаз.\nЦерегIан къояз гьесул рокъоб ва гIагарлъиялъул добаги бан букIана чIухь. Терроризмалъулъ гIахьаллъи гьабиялъул, гIадамал чIваялъул ва изну гьечIого ярагъ цIуниялъул щаклъи букIун халкъаздаса гьоркьосеб цIех-рехалде лъазавизе вугин гьев МуртазгIалиевилан лъазабуна гьал къоязда Россиялъул цIех-рехалъул комитеталъул вакилас.\nГьелго такъсиразулъ гIахьаллъи гьабиялда щаклъи букIун Сайгид МуртазгIалиевасул яцалъул бетIергьанчи, Гъизляралъул администрациялъул бетIер Андей Виноградов жанив тIамун вуго. Гьев хIалтIулеб бакIалдаги, рокъобги, хIатта гьес бараб спортивияб залалъуцин банин хасал идарабаз чIухьалан лъазабулеб буго гъизляралъулаз. МуртазгIалиевасул ва Виноградовасул рокъоб изнугьечIого цIунараб ярагъ батанин лъазаби гуреб, тIокIаб гьел чIухь баязул хIасилал баянлъун гьечIо жеги.\nМуртазгIалиевасул ва Виноградовасул рахъккураз байбихьун буго Россиялъул тIалъиялъухъе кагътал хъвазе. ЦохIо 30 абилеб июлалъ гьел хIакимзабазда гьечIеб гIайиб гIунтIизабулеб бугин, гьел хасал тадбирал къотIизе тейин абун тIалаб гьабун, 24 кагъат битIун буго Россияъул президентасухъе.\nДагъистаналъул пенсиязул фондалъул 200гIан чияс гъоркь гъулбасараб кагъатги букIана гьезда гьоркьоб. Гьединго МуртазгIалиевасда ва Виноградовасда нахъасан вахъун Россиялъул бетIерав прокурорасухъе кагъат хъван буго пачалихъияб Думаялъул депутат Ризван Къурбановасги.\nДепутатас гьениб хъвалеб буго бюджеталдаса гIемераб гIарацги хвезабун, терроризмалде дандечIараб низамги лъазабун, Виноградовасул ва МуртазгIалиевасул минабахъ хасал тадбирал тIоритIи гьеб гIадада гIарац хвезаби бугила.\nЦохIо гIадатияв мухъалъул бетIер кквезеялъе гIоло хасаб рагъулаб техникаги, цойгидал аскариязул сурсаталги хIалтIизарун, хасал тадбирал тIоритIи гьеб пачалихъалъул гIарац пасат гьаби бугилан. Гьев кквезе къвригIун вукIарав батани берцинго рокъоса вачине бегьулаанила, гьев кивниги вахчун вукIинчIилан.\nГьединго Къурбановас лъазабулеб буго жиндир ццин бахъун бугила дунялалдаго цIар рагIарав, чанги пачалихъиял шапакъатазе мустахIикъав, бажари бугев нухмалъулев Сайгид МуртазгIалиев захIматаб операцияги гьабун батIияб пачалихъалда вугевгIан мехалъ щайила гьесул рокъор хасал тадбирал тIоритIаралилан.\nГьединго депутатасул разигьечIолъи буго тIолгодунялалда рагIизабун гьел чагIазул террористазулгун хурхен бугин абурал баянал тIиритIизариялдаса. Киназдаго лъалила кин Виноградовги МуртазгIалиевги экстремизмгун къеркьелел рукIарал, гьелъие нугIлъи гьабулила интернеталдасан рохьилаз гьел чIвазе хIинкъалаби кьолел рукIиналъги.\nВиноградовасда ва МуртазгIалиевасда сверун хасал тадбирал байбихьун чанго къо аниги, Дагъистаналъул тIалъиялъ гьел лъугьа-бахъиназда хурхун жеги цониги баян кьун букIинчIо. 30 июлалда республикаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас Инстаграмм абулеб социалияб сайталда бугеб жиндирго гьумералда хъвана Сайгид МуртазгIалиевасул ва Андрей Виноградовасул хIалтIуда тIадкIалъазе бакI гьечIила жиндир, жиде-жидер бакIалда гьез лъикIал хIасилал рихьизарулел рукIанила.\nГьезде гIунтIизарулел ругел такъсиралги жив хъулухъалде вачIиналде цебего рукIун ругила, гьеб суалалда тIасан жинца кинабгIаги баян кьун бажаруларила, жиндир ракIчIолила къуваталъул идарабаз букIине кколеб къимат кьелин гьеб ишалъейилан.\nХалкъаздаса гьоркьосеб кризисалъул къокъаялъул эксперт Варвара Пахоменкоца «Экренлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда абуна Сайгид МуртазгIалиевасда ва Андрей Виноградовасда сверун хасал идарабаз гьел тадбирал тIоритIиялъе гIилла бугила Россиялъул тIалъиялъул сиясаталъе гьел дандеккунгутIи.\nВарвара Пахоменко: «Гьеб буго чанго соналъ цебе Кремлялъ жидеего данде кколарел чагIи Дагъистаналдаса тIагIинаризегIолон билълъинабулеб сиястат. Гьелъие байбихьи МахIачхъалаялъул мэрлъун вукIарав СагIид Амировасдасан лъун букIана. Москваялъе къваригIун гьечIо гьанир машгьурал, къо-асс бугел, халкъалде тIадецуй гьабун бажарулел, жидер тIалъиялде кинаб букIаниги дандечIей гьабун бажарулел чагIи гьанир рукIине. Гьезие къваригIун буго Дагъистан тIубан жидер кверщаликь букIине, гьединлъидал цо-цоккун тIагIинарулел руго гьединаб бажари бугел церехъаби.\nГьебго сияхIалде цойги Дагъистаналъул хIакимзаби ккелин кколаро дида. Амиров ккун хадуб гьезул гIемерисел рукIана жидерго вертолеталъухъ балагьун. ХIакимзабаздасаги кремлялъе данде кколарезда гьоркьоре гьев МуртазгIалиевги Амировги гIадал ресги, гIарацги бугел, жидеда хадур рахъине гIемерал гIадамалги ругел церехъаби ккелин ккола дида».\nМГИМОялъул Кавказалъул централъул эксперт АхIмад Ярлыкаповги Варвара Пахоменкол пикруялда разияв вуго. Гьес «Эркенлъи» радиоялъе кьураб баяналда лъазабуна жинда ракIчIун лъалила жеги чанги Дагъистаналъул церехъабазда хадуб бачIине бугила вертолетилан.\n«Дагъистаналъул жеги чанги цевехъан вачун ине вуго тирелоялъ»


Адвокат: «БетIерсверарав чи нугIлъун вукIине рес гьечIо»\nКубачи росдал къватI\nЖиндирго мадугьал чIваялъул гIайибги гIунтIизабун низам цIунулез ккун йигей МахIачхъалаялдаса 60 сон барай Зейнаб Миркиевалъе туснахъалда гIазаб кьолеб бугин лъазабулеб буго гьелъул адвокатас. ЦIех-рехчагIаз жидерго хIалтIи букIине кколедухъ гьабулеб гьечIин, щибго гIайиб гьечIей гьей, гIадаллъарав чиясул баяназул кьучIалда чIвадарухъан яхъинаюлей йигин лъазабулеб буго гьелъул гIагарлъиялъги. Гьезул щаклъи буго Миркиевалъухъа буголъи бахъиялъе гIоло гьабулеб бугин къуваталъул идарабаз гьеб ишилан.\nГьал къоязда диваналъ цойги моцIица туснахъ гьайизе хIукму къотIана МахIачхъалаялдаса Миркиева Зайнаб. ВахIшияб хIалалъ чи чIваялда щаклъи букIун 7 июналъ ккун йикIана гьей низам цIунулез. Гьезул баяназда рекъон Миркиевалъ буголъи бахъизелъун чIван йиго жиндирго мадугьал Дандамаева Миясат.\nЗайнабил гIагарлъиялъ баян гьабухъе, чIвайрайги гьейги рукIун руго гьалмагъзаби. Дандамаева ялгъузай гIадан йикIун йиго, вацал-яцазулгунги гIемерал саназ гьоркьоблъи букIун гьечIо гьелъул. Гьедин жийго хутIарай гьелъ жий унтаниги, цойги щиб букIаниги кканигиян абун Миркиевалъухъ тун рукIун руго рукъалъул кIулал.\nЖиндир тIалаб гьабичIого тогейилан гьардолей йикIун йиго гьей кидаго. Гьедин, чанго къоялъ гьей мадугьал йихьичIеб мехалда ва гьелъул телефоналъ жавабги кьечIого ричIун нуцIагун гьелъул гьение лъугьун йиго Зайнаб.\nГьениб рукъбакьулъ мадугьалалъул бидул цIураб жаназа батараб мехалда гьелъ ахIи бахъинабун буго, мадугьалзабиги полицияги ахIун буго. Гьелдаса хадуб цойгидал мадугьалзабиго гIадин кIиго моцIица сурав босизе ахIулей йикIун йиго Миркиева цIех-рехчагIаз.\nГьедин рукIаго Миясат Дандамаева чIваялъулъ гIахьаллъи гьабиялда щаклъи бугин дудайиланги абун 7 июналъ къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз ккун йиго Зайнаб.\nИчIго къоялъ гьей кий йигеялицин лъалеб букIун гьечIо. Хадуб гIагарлъиялда жидерго лъалел-хъвалездасан лъан буго гьей жаний тIамун йикIин. Гьей кквеялъе гIиллалъун ккун буго Дандамаева чIваялда щаклъи букIун ккурав АхIмадов Зайнудиница жинда цадахъ гьеб такъсир Зайнаб Миркиевалъги гьабунин лъазаби.\nЦохIо гьесул баяналги кьочIое росун чIвадарухъан яхъинаюлей йигин Зайнабилин абун лъазабулеб буго гьелъул адвокатас ва гIагарлъиялъ. Зайнабил рахъккун республикаялъул прокуратураялде кагъат хъван буго гьелъул мадугьалзабазги.\nГьезги гьелда щибго гIайиб гьечIин рикIкIунеб буго. Миркиевалъул ва Дандамаевалъул мадугьал ИсмагIилова Зояца «Эркенллъи» радиоялъе бицана Зайнаб киданиги щибниги такъсир гьабулей, квешлъи гьабулей гIадан гурилан. 60 сон барай гьей юкъарухъаналъухъа магIишат бахъизелъун ургъунго гьабураб иш бугин гьебилан.\nТуснахъалда Миркиевалъе гIазаб кьолеб бугин, цIех-рех лъугIизегIан гьей рокъой туснахъ гьаюн тейилан тIалаб гьабун букIун буго гьелъул адвокат МухIамадов МухIамадица диваналда. Амма гьеб тIалабги нахъчIванила, гьоркьоса къотIичIого тIадецуйги гьабулеб бугила гьелде туснахъалдайилан бицана гьес «Эркенлъи» радиоялъе.\nМухIамадов МухIамад: «Гьаб сагIат гьей йиго Каспийскалъул заманалъ гIадамал жанир тIамулеб туснахъалда. Гьеб иш бетIералдасанго къанунги хвезабун бачунеб буго хасал идарабз. Цин лъикI заманалъ гьей Зайнаб кий йигеялицин лъалеб букIинчIо.\nКъануналда рекъон чи ккун хадуб гьеб сагIаталдаго гьесул чагIазда лъазабизе ккола гьев ккун вугин абун. ГIагарлъиялъ жидецаго гьей йигей бакI лъазабун хадубги адвокат вукIаниги я дун я гIагарлъи биччалеб букIинчIо гьей йихьизе.\nГьелъие гIакъуба кьолеб букIиналъ гьелъ нижеде гIарзал гьарилин абун риччалел рукIун ратиларо гьелъухъе. Зайнабица бицана жий МахIачхъалаялъул Кировский мухъалъул полициялъул бутIаялдеги ячун юханилан, гьеб такъсир гьабиялъе мукIурлъейилан тIалаб гьабулеб букIанила гьез.\nГьанже туснахъалдаги гьеб тIадецуй лъугIулеб гьечIилан. Гьеб кинабгоги рехсон диваналде гIарзаги хъван букIана гьелъ, амма гьелъулги жеги щибго хIасил ккечIо».\nГьединго адвокатас лъазабун цIех-рехчагIаз цохIо чиясул баяназда рекъон рагьун бугила гьеб такъсиргьабиялъул иш. Гьел баяналги уял ругищали бихьизеги щибниги хIалтIи гьабулеб гьечIилан.\nМухIамадов МухIамад: «Гьелде гIайиб гIунтIизабулеб буго официалияб къагIидаялъ бетIерсвераравлъун рикIкIунев чиясул баяназда рекъон. Тохтурзабаз гьев АхIмадов гIадаллъарав чи вугин абун кьураб кагъатги буго.\nГьев цо заманалъ чIварай Дандамаевалъул дова ремонт гьабулев вукIун вуго. Гьелъул рокъоса бикъараб телефоналдасан ватун вуго гьев низам цIунулезда. Гьесда Дандамаева жийго хутIарай гIадан йикIинги Зайнабица гьелъул тIалаб гьабулеб букIинги лъалеб букIун буго. Жиндасаго гIайиб хъущтIизабизелъун гьес абулеб буго Миркиевалъ тIамунила жив гьей Дандамаева чIвазейилан.\nГьелда тIадеги гьес лъазабулеб буго жиндирги Зайнабилги рокьи букIанила, жал ахираб бащадаб лъагIалица цадахъ рукIанила, кидаго цоцаде кIалъелел дандчIвалел рукIунаанилан. Зайнаб йиго цIар рагIарав тохтурасул къоролай, херай эбелалъул тIалабги гьабун йигей цIикIкIараб ригьалъул чIужу.\nЩиб рокьи букIунеб гьелъул, хасго гьев тIуварав гьечIев чиясулгун. Амма щибниги хIисабалде босулеб гьечIо низам цIунулез. Гьес жал кидаго телефоналъ кIалъалел рукIунанилан абурал баяназул хал гьабизе гьесул телефоналъул билинггицин гьабулеб гьечIо».\nДагъистаналъул цIех-рехалъул идараялъул вакил Темирбегов Расулица «Эркенлъи» радиоялда лъазабуна цIех-рех лъугIизегIан Зайнаб Миркиевалъул ишалда хурхун жидеца кинаб букIаниги баян кьун бажаруларилан.\nГьединго Темирбековас лъазабуна Миркиевалъе туснахъалда гIакъуба кьолеб букIиналъул хIакъалъулъ жидехъе лъабгониги гIарза бачIун бугила, гьаб сагIат гьелда хурхун хасаб халгьаби тIобитIулеб бугилан. Зайнаб Миркиевалъул ишалда хурхун диваналъул иргадулаб халгьаби тIобитIизе ккола 10 августалда.


Нилъер заманалъул шагьидзаби » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nГьаб макъала буго Къурамух1аммад шагьидлъун лъаг1ел араб мехалда хъван бук1араб. Долдаса нахъе киг1ан сонал аниги гьал церехъаби нилъгун руго. Аллагьас киназего гьезул шапаг1ат щвезабеги.\nНилъер заманаялъул шагьидзаби\n2008 абилеб соналъул август моцIалда анцIго сон тIубалеб буго Дагъистаналъул муфтий СайидмухIаммад-хIажи нилъедаса ватIалъаралдаса. Гьесул гIумру букIана гвангъараб, пирхараб пири гIадаб хехаб ва сверухъ ругезе жиндаса пайда ва баракат гурони букIунареб. КIиго сон гIун букIинчIо гьев Дагъистаналъул бусурбабазул бетIерлъун вищун. Амма, гьеб заманги гIураб букIун буго динияв хIаракатчиясул цIар, имамзабазул, дибирзабазул къадру борхизабизе. Гьесда кIвана рухIияв чи абураб цIаралъе букIине кколеб хIалалъ къимат кьезабизе ва Дагъистана-лъул гIалимзабазул пикру тIолго Россиялда ва гьеб тун къватIибехун рагIизабизе...\nГьединго лъагIел бана бергьарав гIалим, исламалъул чIухIи КъурамухIаммад-хIажи ватIалъаралдаса.\nГьев кIиясулго дунялалдаса нахъе ин релълъараб ккана, кIиясдаго цадахъ къадаралде щвана вацалги, кIиявго рузман къоялъ (цояв рогьалилъ цояв бакъанида) рукъана.\nКIиявго цIакъ цоцазе хириял гьудулзабилъунги рукIана. ГIицIго цоясул гIумру ичIго соналъ халатаб батана. КIиясулго цIар рехсолаго нилъеца тIаде жубала рахIимагьуллагь абун. Нилъ киназулго нугIлъиги буго, гьев кIиявго гьайбатав инсан исламалъе гIоло гIумру кьурал шагьидзаби рукIиналъе.\nКъурамухIаммад-хIажи чIваялъул хабар гIажаибго вахIшияблъун рагIана бусурбабазда. ГIалим, хатIиб, имам, мугIалим – жиндир тIамулебщинаб гали, гьабулебщинаб калам, хъвалебщинаб хIарп исламалъе гIоло, гIелму цебетIеялъе гIоло бугев чи чIвазе квер борхараб халкъ кигIан талихI къараб къавмлъунха букIине кколеб?\nСайидмухIаммад-хIажиясда лъалеб букIана кинаб гIелму кодосев чи КъурамухIаммад-хIажи вугевали. Живго муфтийлъун тIамидал гьес гьев вачана динияб идараялде Къануназул отделалъул нухмалъулевлъун хIалтIизе. ХIукуматалдаса динги батIа гьабураб, жамгIиятги жагьилаб, анцI-анцI соназ диналъул бицинегицин толеб букIинчIеб пачалихъалда шаргIалъул хIукмаби кьезе бигьаяб иш гуреблъи лъала нилъеда. КIвараб хIалалъ гьеб иш цебе бачунаго гIемерал захIмалъаби дандчIвана кIиявго гьудуласда. КъурамухIаммадица аслияб кIвар буссинабуна исламияб лъай борхизабиялде, гIун бачIунеб гIелалъе, чIахIиязе, руччабазе гьелъул баян кьеялде. МутагIилзабазеги цо къоялъ дарс кьей гьоркьоб къотIизе течIо. Киб данделъи бугониги, щиб мажлис бугониги гьес хIаракат бахъана вагIза-насихIатгун цеве вахъине, гIелмуялъул хиралъи, гьелъул баракат баян гьабизе. Хасго кIудияб кIвар кьолаан газет-журналазда рахъулел макъалабазде, радио телевизораздасан цере рахъине ккеялде.\nГьединан кIвараб къо баччун хIалтIана КъурамухIаммад-хIажи, ва заманго инелде тIолго Дагъистаналда шаргIиял суалазул рахъалъ муфтиясул тIоцевесев кумекчилъун лъугьана. Гьеб хIалтIуе КъурамухIаммад-хIажияс кьуна анцIгоялдасаги цIикIкIун сон.\nДагъистаналда цониги росу батиларин абизе бегьила гьев дагIваталъе, маслихIаталъе жаниве щвечIеб. Киве щваниги гьес исламалъул нух малъулаан. Гьеб букIун бугоха исламалъул тушбабазе бищун кIудияб квалквал. Эзие щайха диналъулъги дунялалъулъги бичIчIи бугел гIадамал. Гьеб бичIчIи кьолел чагIи цереса рачун гъобго жагьилаб халкъ бугони, бигьа букIинарищха жидерго хъубал ишал тIуразаризе.\nКин бугониги, гьез дуниял тей Аллагьасул* хIукму-къадар буго. Бищунго багьа тIадегIанаб жо буго гьез умматалъе нахъе тараб ирс. Гьеб буго тIоцебесеб иргаялда гIалимзаби, щивав бусурманчиясе чара гьечIого хIажатал тIахьал, вагIзаби, жакъаги нилъеца пайда босулел, гьезул жигаралдалъун рагьарал мажгит, мадрасаби, нилъер ракIазулъ щула гьабураб диналъул вацасдехун букIине кколеб гьудуллъи…\nАнцIго сон. Доб августалда нилъеда кколаан бищун вахIшияб иш лъугьанин абун. Амма, жеги нахъа рукIун ругел вахIшилъабаз жеги-жеги гIажаиблъизаруна. Гъоб мехалъ нилъеда лъалароан АнсалтIа, РахатIа, Шодрода, ТIандо, Гъизляр, Каспийск, Буйнакск, Карамахьи ва гIемерал, цохIого цо цIарал ресханиги рагъги, балагьги, биги цере тIамулел бакIал. КигIан захIмалъабиха нилъеда цере рукIун ругел, кигIан биги магIуги гIодобе тIураб, чан эбелалъул ракI унтараб, угьи рагIараб гьал мугIрузда долдаса нахъе. Гьеб кинабго ккезе рес бугеблъи бихьун, гIалимзабаз ахIи балеб букIана тIадчагIазде, закон кодосезде, амма, пайда щибха, гьезда гIалимзабазул ахIи рагIичIо. Гьеб букIана СайидмухIаммад-хIажиясги бищунго жиндир хIалтIулъ кIвар буссинабураб рахъ. Гьес абулеб букIана къватIисел пачалихъаздасан Дагъистаналде гIелму бачIине гьечIин, питна гурого абун.\nМадугьалихъ ругел Чачаназулгун Азербайжаналъулгун лъикIал гьоркьорлъаби гьаруна, Югалъул Дагъистаналда дагIваталъе хIалтIана. Диниял хIаракатчагIаз бергьун кIудияб хIалтIи гьабуна, гьабсагIат гьабулебги буго ислам тIибитIизабиялда цадахъго рекъел, маслихIат букIинабизе, миллатазда, жамагIатазда гьоркьоб рагIидандеккунгутIи лъугIизабизе. Гьез хIукуматалъул хIалтIухъабаз гIадин гьанибго отчет гьабун толаро, добе битIула цебе-цебе, хIакъикъияб жаза хIадурун букIунеб бакIалде. Гьаниб гьелъухъ мухь, хъулухъ цIар тIалаб гьабуларо, гIицIго ТIадегIанав Аллагьасе гIоло хIалтIула. Гьеле гьединал гIалимзабаздалъун эхетун буго гьаб дуниялго.\nЦадахъ хIалтIарав, гIумру тIамурав чиясул хIакъалъулъ асар гьабиледухъ бицунеб мехалъ бичIчIула дов гьелъие мустахIикъав вукIаравлъи. Гьаниб гьереси ва рихьдае хIалел жалги рукIунаро. Ургъун рахъун щиб-щибниги бицине лъицаго тIамун гьечIелъул.\nКъурамухIаммад-хIажиясул ирсалъул бицунаго цохIого цо гьес хIадур гьарурал тIахьазул сияхIги гIела: «Авараг ва гьесул ункъо асхIаб», «Как – бусурманчиясул налъи», «Иман», «Ислам», «ИхIсан», «КIал кквей – исламалъул ункъабилеб рукну», «ХIеж-исламалъул щуабилеб рукну», «Суннатал каказул баян», «Къурбан ва гIакъикъат», «Агьлу суннаталдаги вагьабияздаги гьоркьоб бугеб батIалъи», «Бакъул анкьго чIор», «Адабал», «КъурамухIаммад-хIажиясул вагIзаби» кIиго бутIа ва цоги гIемерал гIисинал тIахьал. Гьел киналго къватIире риччан руго магIарул ва гIурус мацIазда, цо-цоял батIияб миллаталъул мацIаздеги руссинарун руго. ГIемерал соназ гьес гьоркьоса къотIизе течIого «Ассалам» газеталда жиндирго хасаб гьумер бачана. Гьаниб бахъулеб буго гьес хIадур гьабун букIараб «ЛъикIал ва квешал гIамалал» абураб кIудияб хIалтIи.\nКъватIире рахъинчIел хIалтIаби жеги цIикIкIун ратана: «Хвел-хобалда хурхарал хIукмаби», «Руччабазда хасал хIукмаби», «Лъалищ дуда мухIканго как базе», «КIудиял мунагьал», «ТIарикъат», «Къуръаналъул таржама гьабиялъул хIукму», «ВагIзаби». КIудияб кIвар кьолеб букIана гьес тIахьал риччаялде, газетазде. Гьаб кинавго чи магIишаталда тIадчIараб заманалда мадрасабазде ун цIализе щвечIезе гIураб гIелму хIадурана нилъер гIалимзабаз. ГьабичIого хутIараб нахъа бачIина, иншаАллагь. Гьал киналго тIахьал руго КъурамухIаммад-хIажияс рокъор яги гIодоркъояз хъварал. Кинаб бугониги мажлисалде унаго нухда цIализе, битIизабизе хъвай-хъвагIай цадахъ босулаан. Жинцаго хъвараб, щиб бугониги, Идараялъул экспертияб советалде кьолаан, ва жиндир абун течIого мухIкан гьабун цIалеян гьарулаан.\nЖиндие Аллагьас кьураб заманаялъул къимат цIакъ гьабулев чи вукIана гьев. Дица гьесул чанги тIехь гIурус мацIалде буссинабуна. Ва щибаб тIехь лъугIидал гьеб магIарулалда данде кквезе гIодор чIолаан. Гьелъиеги заман батулаан радал анкьго тIубаралдаса ичIгоялда бащдаб хIалтIизегIан, ай хIалтIуде инегIан. Щибаб хIукму, щибаб предложение тIадчIун борца-къотIун биччалаан гьес. Гьелъие гIиллаги букIана тукабазда цIакъ гIемер шаргIалдаса рикIкIадал чагIаз риччарал тIахьал рукIун, гьелъ гIадамазул ракIазулъ батIи-батIиял рикьалаби лъугьунел рукIун, бицунеб жо мухIкан гьабун бицине ккей. Гьеб гIунги тIокIаб мисал буго тIахьазда тIад хIалтIулезе.\nСайидмухIаммад-хIажиясулги КъурамухIаммад-хIажиясулги букIана унго-унгояб, Тlадегlанав Аллагьасе гIоло бугеб гьудуллъи. Гьел цоцазе рокьана жидее Аллагь вокьиялдалъун. Ислам тIибитIизабизе бугеб гъираги Аллагьасукьа хIинкъиги, хьулги цолъараб гIумру тIамуна гьез ва цояс цояв камил гьавулаан. Гьел руго нилъеда аскIор, нилъер заманалда рукIарал чагIи. Гьел руго унго-унгоял бахIарзал.\nСайидмухIаммад-хIажи накълулъаралдаса жеги цIикIкIун къуват кьун хIалтIана КъурамухIаммад-хIажи. Доб мехалде гьесие сордо, къо абурал рагIаби рукIун ратани, долдаса нахъе гьел рукIинчIо. АхIмад-хIажил кваранаб кверлъун лъугьун хIалтIана гьев. Щиб хIалтIи тIадкъаниги гьеб тIубалебги букIана.\nИслам тIибитIизабиялда цадахъ нилъер гIалимзабазда данчIвана цойги масъала, жинца жанисан ислам туризабулеб – вагьабият. ТIоцебе исламалъе эркенлъи щваралдаса нахъе бищунго гIемер гьеб унтул заралалъул бицунев чи ккана КъурамухIаммад-хIажи.\nДинияб идараялъул гIалимзаби цолъана ва муфтиясда нахърилълъун вагьабият щиб кколебали бичIчIизабизе цере рахъана. Бищунго хIалтIуе цебетIейги гьелъул баракатги тIадчиясда нахъвилълъиналъулъ ва гьесие мутIигIлъиялъулъ бугин абулаан гьес. Гьев тIадчи Аллагьас* ислам цебе бачине кьуравлъун ватиялъулъ кIудияб талихI буго. Гьединав ватана АхIмад-хIажиги.\nГIалимзабаз абухъе ислам цебетIолеб буго ва къо бахъанагIан къуватлъизеги буго имам Магьди вахъинегIан. Гьадинаб бугоха нилъер гIумру. Исламалъул тушбабазе къо бахъанагIан захIматаб гурого бигьаяб жо букIинаро иншаАллагь.\nАллагьасде хьулги буго шагьидзабазул шафагIат щолеллъунгIаги нилъ киналго гьарилилан ва Къиямасеб къоялъ Расуласул (г1.с.с.) байрахъалда гъоркь дандеги гьариялде.\nБаяналъул кьучI: Казият "Ассалам". МахIачхъала\n» Гьалдолеб август\n» Шагьидзабазул гьаракь, гIасраби тун, рагIулеб…\n» КIазищ чIвалеб, цIализейищ цIалилей?


Дагъистаналъул Кули мухъалда цогояб пачалихъияб экзаменалъул 20 хIалтIи тIубанго кьезе кIвечIеблъун рикIкIана республикаялъул лъай кьеялъул министерлъиялъ. ЦIидасан гьеб экзамен кьезе лъимал тIамизе руго гьал гIагарал къоязда. 27 маялда ЕГЭялъул заманалда тIатинабуна 61 гъалмагъир. Гьединго Бабаюрт мухъалъул Татаюрталдаса кIиго цIалдохъанас жидерго хIалтIаби интернеталда лъун ратиялъ, хIалтIабазда тIасан хIуччги цIан, цогидал экзаменаздеги риччазехъин гьечIо гьел. Гьединго щвезехъин гьечIо школа лъугIиялъул аттестатги.\nГьел хIужаби тасдикъ гьаруна 29 маялда букIараб пресс-конферениялда Дагъистаналъул лъай кьеялъул министр Артур ТIалхIатовас. Гьединго хабар буго гьезул хал гьабизе бугин Дагъистаналъул прокуратураялъги. Амма прокуратураялъул официалияб сайталда гьелда тIасан гьабураб лъазаби букIинчIо 30 маялда.\n27 маялда республикаялъул школазда цогояб пачалихъияб экзамен кьуна гIурус мацIалъул рахъалъ.\nДагъистаналда гIадатлъун лъугьун буго МахIачхъалаялъул школаздаса цIалдохъаби ахиралда рахъун росабалъе гочин. Щайин абуни доба бигьа букIунеб буго экзамен кьезе. Халкквейги цIикIкIараб букIунеб гьечIо, ришватги дагьаб кьезе кколеб буго. Гьедин исана марталдаса байбихьун росабалъе гочун вуго 1 500 –са цIикIкIарав цIалдохъан. Лъай кьеялъул министрас бицухъе, аслияб куцалда гьел ун руго Гъарабудагъкент, Новолак, Табасаран, Дербент, Казбек, Лак, Кули, Хъумторхъала, Гъуниб, Шамил, Лаваша мухъазде.\nЦIияб соналдаса нахъе гIезегIан батIи-батIиял цIалдохъаби рихьанин жинда росулъин бицана ЭР-ялъе Гумбет мухъалдаса МухIамад Лабазановас.\nМухIамад Лабазанов: «Щайин абуни, шагьаралда хIалтIаби къватIир-жанир росизе хирагоги чIолилан абула. МагIарухъ кин букIаниги бигьа букIинарищха, киналго цоцада лъалеб бакIалда».\nМухIамадица кIвар буссинабуна 25 маялда школа лъугIун хадур МахIачхъалаялда тира-сверулел рукIарал цIалдохъабазул къадарги исана цIакъго дагьаб букIиналде. Цогидал соназда кIуди-кIудиял къокъаби рукIунаан гьезул.\nЦогояб пачалихъияб экзаменалъул бицунаго Россиялъул регионазда гьоркьоб Дагъистаналъул школазда рукIунел гIунгутIабазул гIемер рехсола. Амма бицунелдасаги квешаб бугин ахIвал-хIалин рикIкIунеб буго Заира ГIабдусаламовалъ. Чанго соналъ гIурус мацIалъул мугIалимлъун хIалтIана гьей Хъумторхъала мухъалда.\nЗаира ГIабдусаламова: «Дарсаздасан лъималазда лъалеб жоги, экзаменалда гьездасан тIалаб гьабулеб жоги тIубан батIи-батIияб жо буго. Живго мугIалимасухъагицин бажарулеб жо гуро гьеб. ЕГЭ бахъаралдаса нахъе лъималазулги тIубанго гъира гьечIо цIализе. Щайин абуни гьезда лъалеб буго эбел-инсуца гьеб бичун босизе букIин. КъватIибе бахъизе санагIалъи гьечIеб жо бугониги, руукIана хIужаби лъай кьеялъул бутIаялъул чагIаз гъоркьарокъорги тIамун мугIалимзабазда гьаризарулаан гьел. Цо-цо бакIазда гIарацги кьун гьабизабула, цогидал бакIазда мугIалимзабазе (хасго росабалъ рукIунезеха) гьекъезе лъингицин щун гьечIоан. ХIалтIудаса рахъилин хIинкъизарулел руго гьел. Гьедин экзаменги «кьун» къватIире арал чагIиги рихьулел ругоха нилъеда, гьезул цо-цоязда битIун жидерго фамилиягицин хъвазе кIоларо. Киназдаго лъалеб жо буго гьеб».\nЭР-ялдасан жидерго цIар бицине инкар гьабурав чияс абуна исана республикаялъул нухмалъиялде Рамазан ГIабдулатIиповги вачIун иш кьваризабулеб бугелъул абун, исана телефонал течIила цIалдохъабазухъ цо-цо бакIазда. Гьединлъидал телефонал кодор таралъухъ цебеккунго бакIарараб лъаб аза-азар гъурущ лъималазухъе нахъбуссинабунила цо-цо школазда.\nГьевго чияс ЭР-ялъе кьуна шагьаралда цогояб пачалихъияб экзамен кьолаго цо цIалдохъанасул эбел-инсуца харж гьабизе кколеб гIарцул баян. Масала, хадур халкквезе тарал низам цIунулезе кьола 20 азарго гъурущ. Гьелъухъ гьес къватIибе босизе ккола цIалдохъанасул хIалтIи. КъватIибеги босун гьеб кьола хIажатал баллал щоледухъ гьеб хъвазе кIолев чиясухъе. Гьелъухъ гьев чияс босула 40-50 азарго гъурущ. Амма гьебщинаб гIарцухъ 82 баллниги щвезе ккола. Цо-цо баяназда рекъон, хIалтIи хъвазе кIолев чиясулгун цогидал лъималазул эбел-инсуца къотIи-къаял гьарун рагIула 20I6 соналде щвезегIангицин.\n10 азарго гъурущ кьола бланкалъул щибаб клеткаялда жанир ишараби лъолев чиясе. Цониги клетка мекъи цIуни, хIалтIи рикIкIунаро. Гьединго 500 гъурущ бакIарула хадуб халкквезе витIарав чиясул тIадкIалъай букIинаредухъ.\nЦо-цоккун гьелщинал харжал гьаричIониги буго цойги къагIидаги. Масала, 120 азарго гъурущ кьуни байбихьудаса ахиралде щвезегIан цIалдохъанасе гIоло кинабго хIалтIи тIаде босулел чагIиги ратула.\nГьел хIужаби тасдикъ гьаруна ЭР-ялъ цIех-рех гьабурав 10 эбел-инсул микьгоясниги.\nЦIалдохъабазул эбел-инсуца гьединал къагIидаби хIалтIизаризе кколел ругин цогояб пачалихъияб экзамен хIаталдаса ун захIматаб букIиналъин абуна ЭР-ялъе цеехун бицен гьабурай Заира ГIабдусаламовалъ. Гьебго пикру тасдикъ гьабулеб буго Дагъистаналъул ГIелмияб Централъул хIалтIухъан ИсмагIил Таймасхановасги.\nИсмагIил Таймасханов: «ХIакъикъаталда ЕГЭ гIуцIараб куцалъухъ балагьани, бихьулеб буго гьеб гIадан хадув гIунтIулареб къагIидаялда гьеб ургъун букIин. Пачалихъиял хъулухъазде гIадамал лъугьунелъул гьезухъе тестал кьола цIезе. Цого суал лъабго батIияб куцалда кьун букIуна. Гьелде рачIарал руго ЕГЭялъул хIалтIабиги».\n30 маялда Дагъистаналъул школазда байбихьана биологиялъул экзамен кьезе. Иш лъалел гIадамазул бицухъе, гIурус мацIалъул экзаменалда гIемерго багьаяб буго гьеб.\nРосулъ учузаб, шагьаразда багьаяб...


Республикаялъул полициялъул хIалтIухъабазе цIиял машинаби кьуна гьал къоязда. МахIачхъалаялъул аслияб майданалда чIезабун букIана 184 машина. ХIалтIухъабазе цIиял машинаби рикьана полициялъул генерал-майор Дмитрий Гутыряца.\nНухазда тадбир гьечIо, гIолохъабиги гьаглъун руго\n24 ноябралда ДРялъул хIукуматалъул минаялъуб тIобитIараб данделъиялда бицун букIана республикаялъул шагьранухазда гьечIеб лъикIаб хIалалъул хIакъалъулъ. Масала, 10 моцIида жаниб 1145 авария ккун буго республикаялда. Хун…\nГазалъ талихIкъосиналде рачана\n22 ноябралда МахIачхъалаялда, Амет-Хан Султанил цIаралда бугеб къотIноб ккана пашманаб лъугьа-бахъин. ГIадамаз гIумру гьабулеб кIитIалаяб минаялъуб газалъул рогIороги кьвагьун цо чи къадаралде щвана, ункъоял лъукъана.…\nГIадамал хинлъи гьечIого тезе бегьуларо\nКинаб къагIидаялда тахшагьаралъул коммуналияб магIишаталъ хасалиде дандчIвай гьабулеб бугебали цIех-рех гьабизе ниж щвана МахIачхъалаялъул ЖКХялъул управлениялъул нухмалъу лев Шамил МухIамадовасухъе. Гьесул рагIабазда рекъон, централияб отоплени…\n17 ноябралда республикаялде вачIана РФялъул ЦIех-рехалъул комитеталъул нухмалъулев Александр Бастрыкин. СКРялъул Дагъистаналда бугеб управлениялъул хIалтIухъаби гIахьаллъараб данделъи тIобитIана гьес МахIачхъалаялда. Нижехъе щварал баяназда рекъон, экономикияб…\nРукъзал руго, гIарац гьечIо\nПачалихъалъ бесдалазе рукъзал росизе кьураб гIарац, гьелги росичIого, МахIачхъалаялдаса, Избербашалдаса, Хасавюрталдаса ва Хасавюрт районалдаса нахъбуссун республикаялъул бюджеталдего бачIине рес буго. Гьедин бицана гьал къоязда хIукуматалда…\n25 соналъ ссудулеб ругъун\n16 ноябралда Каспийскиялда ракIалде щвезаруна теракталъул хIасилалда гIумруялдаса ратIалъарал гIадамал. Официалиял кIалъаял гьенир рукIинчIо. Теракт ккараб бакIалда бан бугеб мармаралъул сиялда цебе, кьер-кьерал чирахъалги ракун,…\n17 ноябралда, ДРялъул хIукуматалъул нухмалъулев ГIабдулпатахI ГIамирхановасул нухмалъиялда гъоркь тIобитIана данделъи. Гьениб бицана 2021-2022 соназ хаслихълъиялдегун хасалиде ЖКХялъул объектазул бугеб хIадурлъиялъул хIакъалъулъ. Гьеб хIалтIи унеб…\nШколлъимал рикIкIадасан цIалулеб низам лъазабизе гьечIин абуна республикаялъул бетIер Сергей Меликовас. Коронавирусалда сверухъ бугеб ахIвал-хIалалъул хIакъалъулъ бицине, 10 ноябралда ахIараб Оперативияб штабалъул данделъиялда абуна гьес…\n21:07, 03 декабря 2021, 32\n21:03, 03 декабря 2021, 39\n20:59, 03 декабря 2021, 40\n18:46, 03 декабря 2021, 70\n18:44, 03 декабря 2021, 45\n17:58, 03 декабря 2021, 47\n17:51, 03 декабря 2021, 52\n17:37, 03 декабря 2021, 55\n17:36, 03 декабря 2021, 50\n17:33, 03 декабря 2021, 50


Абусупьян Хархаровасде хурхун унеб буго цIех-рехх\nДагъистаналъул вукIарав вице-премьер, гьединго МахIачхъалаялъул дармил порталъул вукIарав нухмалъулев Абусупьян Хархаровасда тIад кватIичIого диваналъул процесс байбихьизе бугилан абураб баян кьуна, Шималияб Кавказалда бугеб Россиялъул цIех-рехалъул комитеталъул бутIаялъ. Хархаровасде гIайиб гIунтIизабулеб буго МахIачхъалаялъул порталъул нухмалъулевлъун вукIаго гьес лъабго гама бикъун бугилан абураб гIайиб.\nАбусупьян Хархаровасда цадахъ гьединго гIайиб гIунтIизабулеб буго гьев хисулеллъун рукIарал Трифонова Ноннадеги, Эрцалов МухIамадидеги, Дагъистаналъул ракьазул ва мал-мулкалъул министр хисулевлъун хIалтIулев вукIарав ГIалиев Феликсидеги, гьединго бизнесчагIи ГIашурбек Амировасдеги ва Рызоглазов Игоридеги. ЦIех-рехалъ чIезабухъе 2006-2007 соназда Хархаровас тIадехун бицен гьабулел гIадамалги рекъезарун, къанунияб гуреб аукционги тIобитIун бикъун буго лъабго гама. Гьел ккола «Дагъистан», «ГIали ГIалиев» ва «Кама» абурал гуми. Гьелъул хIасилалда респбуликаялъул бюджеталъе 218 миллион гъурщил зарал гьабун бугин абулеб буго цIех-рехчагIазул баяналда.\nГьеб гуребги Абусупьян Хархаровасги ва гьев хисулел Трифонова Ноннацаги, Эрцалов МухIамадицаги 2006-2009 соназда бикъун бугин МахIачхъалаялъул дармил порталде кредиталъе бачIун букIараб 300 миллион гъурущгиян тIаде жубалеб буго гьениб. ЦIех-рехалъул комитеталъул пресс-хъулухъалъул кIудияв Владимир Маркиница абулеб буго гьеб хIужаялда хурхун гIемерал далилал ракIарун ругин ва гьелда тIад рагьараб такъсир гьабиялъул ишги диваналде битIун бугилан.\nАбусупьян Хархаровас МахIачхъаялъул дармил порталъе нухмалъи гьабулеб букIана Дагъистаналъул нухмалъуда МухIамадгIали МухIамадов вугеб заманалда. Абулеб букIана гьезул хъизамалъулгун лъикIаб гьоркьоблъиялда вугев чи кколин Хархаровилан. Амма МухIамадгIали МухIамадов хисун Дагъистаналъул нухмалъулевлъун МухIу ГIалиев тIамидал ва Абусупяница гьесул рахъкквезе байбихьидал бихханин гьезул букIараб гьудуллъи. Гьедин МухIу ГIалиев хисун МухIамадсалам МухIамадов вачIиндал дармил порталъул нухмалъиялдаса нахъе вахъана Абусупьян Хархаров ва республикаялда нахъе ун вукIана. ТIадвуссун гьев вачIана Рамазан ГIабдулатIипов вачIиндал, Хархаров тIамуна хIукуматалъул нухмалъулев хисулевлъун. СагIид Амиров вачун индал мэрасул тахбакIиде вугев кандидатазда гьоркьовги тIоцеве рехсолев вукIана гьев. Амма араб соналъул риидал вице-премьерасул хъулухъалдаса нахъе вахъана гьев ва нахъойги Дагъистан тун ана. Абулеб букIана гьев Москваялда бугеб живго бетIергьанаб «Сафинат» абураб бизнес гIуцIиялъе нухмалъи гьабулев вугилан.\nЦо-цо информалатаз кьураб баяналда хъвалеб буго Абусупьян Хархаровасда рагьараб такъсир гьабиялъул иш СагIид Амировасда тIад рагьараб ишалда хадуб кIиабилеб бакIалда букIине бугилан ва гьелъ гIемераб ахIи-хIурги бахъине бугилан. Эдуард Уразаевас гIахьал гьабулеб гьечIо гьеб пикру. Амировасда тIад рагьараб ишалда гъорлъ аслияб бутIа кколин терроралъулал такъсираз, гьанибин абуни бицен гьабулеб бугин экономикиял такъсиразул\nАбусупьян Хархаров кIибалев хIаким ккола Дагъистаналъул хIукуматалъул хIалтIухъабазда гьоркьов такъсир гьабиялъул иш тIад рагьарав. Гьедин исана апрелалда такъсир гьабиялъул иш рагьун букIана вице-премьер МухIамадхIусен Насрудиновасда тIадги.


Шиитазул лидер Мокътада ас-Садрил рахъ ккуразул парад тIобитIана Багъдадалда\nГIиракъалъул шиитазул лидер Моктада ас-Садрил рахъ ккурав аза-азар яргъид гIуцIарав чияс парад тIобитIана шамат къоялда Багъдадалъул къватIазда. Колоннаби унел рукIана Садр-сити абураб бакIалъул къватIазда.\nПарадалъул гIахьалчагIазухъ рукIана автоматал ва гранатометал. Ас-Садрил рахъ ккуразул къуват бихьизабиялъул акция тIобитIана ГIиракъалъул шималияб рахъалда кIудиял территорияби жидерго контролалде гъоркье росарал суннитазул къокъабазул гьужум халат бахъунеб фоналда.\nЖакъа информалатаз лъазабулеб букIана «ГIиракъалда ва Левантеялда исламияб пачалихъ» абураб радикалиял исламистазул гIуцIиялъ ГIиракъалдаги Сириялдаги гьоркьоб бугеб гIорхъаби цIунулезул пункт бахъанин.


(МахIачхъалаялъул гIузрабазул ва юбилеязул хIакъалъулъ) Жакъа МахIачхъала шагьаралъ тIобитIулеб буго жибго гьабуралдаса 158 сон тIубаялъул байрам.\nАслиял тадбирал унел руго Авар театралда цебехун бугеб Родопалъул бульваралда. КъачIанги бугоан, берцинал рищни-къулалъул урнаби, цIиял ва санагIатал гъоркь чIолел бакIал, хъахIгьарурал бордюрал ва гъутIби, сверухълъиялда байрмалъулаб ахIвал-хIал.\nШагьаралъул къо гьабулеб тадбиралда аслияб къагIидаялда рукIине руго тахшагьаралъул тахбакI кодосел гIадамал ва администрациязул актив ва гьезул гIага-божарал. Кинабго халкъ шагьаралъул байрмалъе къватIибе бахъи щакаб жо буго. Гьелъие руго гIиллабиги.\nГIемераб цебехун хъвараб ва нахъойги такрар гьабулеб тема буго, шагьар шагьарлъунги, шагьаралъулал жидер бакIалъул жавабияллъунги лъугьизе ккани чара гьечIого хIажат бугин халкъалъ бищараб нухмалъи. Халкъгун власть цолъичIого киданиги шагьаралда гIадлу лъугьине гьечIо.\nПуланаб политикияб къуваталъул чи вукIун, данде кколеб миллит букIун, диплом экономистасул яги юристасул букIун, ялъуни лъикIав вас вукIун хъулухъалда тарав чияс гьаниб гIадлу гьабизе рес гьечIо. Гьев лъугьуна жакъа лъалареб, метер лъалареб жо буго хъулухъ, диеги букIине ккеларищан щвараб жо кIутIизе, ракьал ричизе, бакIазул приватизациял гьаризе.\nТIаде жоялъе ГIабдулатIиповас гьел бокьараб къоялъ рахъун реххулел руго, халкъалда цебе гьев мэрасулги кинабгIаги жавабчилъиги гьечIо. Гьеб бичIчIарав мэрас жиндир рукъалда цебе заправкаялъе ракь бичун бихьарав гражданинас инеги ун рукъалда нахъа жиндиего бакIги ккун гараж, тукен, склад, пивбар ва бокьараб сурараб бакI эхетула. Хадуб кьун ришватгун документалги гьарула. Гьелъул хIасилалда хвараб шагьар буго МахIачхъала. Коррупциялъ, ришватаз ва власталъулгун халкъалъул цоцадехун бухьен ва гIаммал масъалаби ва мурадал гьечIолъиялъ.\nЖакъа МахIачхъалаялда тIобитIулеб байрамалъе берцинго къачIан буго Родопалъул бульвар. Щай къачIараб лъалищ нужеда гьеб? Гьеб къачIана сон гьениве киндай хIадурлъи унеб бугищали балагьизе Рамазан ГIабдулатIипов вачIуневлъи лъан. Мэрасул халкъалда бараб жого гьечIо, гьев тана хъулухъалда республикаялъул бетIерас.\nГьес хъулухъ гьабизе буго гьесул бералдаги бихьулеб, гIиналдаги рагIулеб бакIалда, хутIараб бакI хутIизе буго халкъалъ абухъе Кишлакмахиялъул даражаялда. Кисакибего республикаялъул бетIерасул бер ва гIин щвезе рес гьечIо, гьес жинцаго абухъе, ГIалибег ГIалиевги цохIо гурони гьечIо.\nРодопалъул бульваралда мазгарул рищникъулалъул къалалги, къачIарал гъоркьчIолел бакIалги, «гIакъилал рагIаби рицунеб» беседкаги гьаз гьабулеб мехалда, шагьаралъул рагIалда ва бецIал, бер, гIин щоларел къватIазда унел руго анцI-анцI мекъал, законалда данде кколарел минабиги, тукабиги, ашбазалги рай.\nУчастковый инспекторасе пиво босун роцIцIунел суалал руго гьел бакI-бакIазда. Аслияб майдан ва республикаялъул бетIер тохлъукьего ваккун вачIине рес бугел бакIазда аз лажбарал рахъулеб лахIзаталъ балъго гъурулеб буго Эльтав заводалда сверухъ бугеб рохь. Гьенир цо-цо бечедаз котеджал ран рагIула, гьездаса къураб бакI жидер щиб бугебан мискиназги ракьал ккун рагIула. Гьеб вакханалиялъул хIасилалда гьадингоги хIалуцараб тахшагьаралъул цохIо хутIараб гIурччинлъиялда ва шагьаралъул «гьуърузде» гIащтIи борхун буго хъантIиялъ ва ахIмакълъиялъ.\nГьаб макъала цIаларал цо-цояз абила дица кинабго чIегIералъ белъулеб бугин, байрам къоялъ лъикIалъухъ ралагьизе кколин, иш гьедигIан квеш гьечIин абун. РитIаралги ратила гьел, амма хроникияб туберкулезалъ чIвалей кIодол кIутIби релъизе ва кьунсрул къачIазе лъугьаразда релълъун бихьулеб буго гIурччирнал сквералгун паркалги къотIизе риччан бульваралда мазгарул рищни-къулалъул ящикал лъолеб мэрия.\nЦее кIодо хвалдаса хвасар гьайизе ккеларищ? КIвар бугелдаса байбихьараб лъикIаб гьечIищ хIалтIи? ТIад вугес ришваталъухъ бичани, гъоркь вугес дозие квешезе жинцаго ккуни, щиб хутIилеб гьадингоги мукъсанаб нилъер тахшагьаралъул?\nБайрамалги юбилеялги лъикIал жал ругоан, пайда щибха, гIурусаз абухъе гьеб кколеб буго хварасде хинаб хIухьел гьухьараб гIадаб жо. Хабар лъикIаб рагIайги.


Табасаран мухъ. 2014 соналъул март моцIалда коррупциялде данде гIуцIараб митинг.\nИтни къоялъ Табасаран мухъалда лъазабун буго терроризмалде данде чIараб режим. Къуваталъул идарабазул баяналда рекъон гьениб рохьахъ изнугьечIого яргъидгIуцIараз чIей гьабураб бакI батун буго ва гьелдаса хадуб, хасал тадбирал тIоритIизе байбихьун буго гьениб.\nАнкьабилеб апрелалъул радакь Табасаран мухъалда терроризмалде дандечIараб низам лъазабунин абурал баянал тIоритIизаруна Дагъистаналъул къуваталъул идарабаз.\nГьез кьурал баяназда рекъон Табасараналъул ва Дербент мухъалъул гIорхъода ругел рохьазухъ изнугьечIого яргъидгIуцIаразул къокъаялъ чIей гьабураб бакI батун буго. АнцIгоялдасаниги цIикIкIун чи вахчизе бегьулеб ва гьезие къваригIанщинаб квенги, дару-сабабги, ярагъги бахчараб бакI батун буго гьезда.\nЖалго рохьилал ратун гьечIо гьенир. Гьел ралагьизе хасал тадбирал тIоритIулел ругин аби гурони, инти къоялъул къалъудаса хадубги тIокIал киналниги баянал кьечIо, «Эркенлъи» радиоялъе Дагъистаналъул къуваталъул идарабазул вакилзабаз.\nИсана соналда жаниб 4 нухалъ лъазабулеб буго Табасараналда гьеб терроризмалде дандечIараб низам. Жанубияб Дагъистаналда бищун гIемери изнугьечIого яргъидгIуцIаразулгун тунка-гIуси кколеб мухъ буго Табасаран, кIиабилеб бакIалда буго МухIарамкент мухъ.\nДагъистаналда ругел изнугьечIого яргъидгIуцIаразул къокъабазда гьоркьоб бищун къуватаблъун рикIкIунеб жанунияб Дагъистаналъул изнугьечIого яргъидгIуцIразул къокъаялъул 36 чи чIван вуго 2013 соналда жаниб.\nГьезда гьоркьорги гIемерисел табасаранал рукIанин, гьеб рохьилазул кьерулъги цIикIкIунисеб бутIа гьелго табасараназул бугин бицана «Эркенлъи» радиоялъе Табасаран мухъалъул коррупциялде дандечIараб жамгIияб идараялъул бетIер хисулев Къурбанов Гъазиханица.\nКъурбанов Гъазихан: «Дагъистаналда ругел изну гьечIого яргъидгIуцIаразул къокъабазда гьоркьоб бищунго кIудияб, къуватаб, къойидаса къойиде цIилъулеблъун буго Дагъистаналъул Жанубияб рахъалда бугеб рохьилазул къокъа.\nГьелда гъорлъги бищунго гIемер табасаранал руго, тIадеги гьезда гъорлъе унелги, чIвалел холелги нижерал руго. Къо бахъанагIан цIикIкIун гурони дагьлъизе ракIалдаго гьечIо гьел рохьилазда.\nКигIан чIваниги, кигIан терроризмалде данде низам кьваризабуниги, хасал тадбирал тIоритIаниги щиб, цо чIварасул бакIалде гьенире кIиго цIияв унев вугелъул.\nМугIалим хIисабалдаги гIадан хIисабалдаги битIахъе ракI унтун вуго дун нижер гIолохъабазда. ГIадада холел руго гьел. ГIемерисел гьел, кинабго системаялда ццин бахъиналъ кколел руго рохьилазде гъорлъе.\nТIалъиялда ругезу хIалихьалъиялде данде къеркьезе батIияб нух батичIого гьедин террористаллъун рахъунел руго гьел. Нижер мухъалъул тIалъиялъги, хас гьабун цеве вукIарав бетIер ШихмухIамадов НурмухIамадил къокъаялъ гьезие кумекцин гьабулеблъи лъала дида, гьелда хурхун гIарзалги хъван руго нижер гIуцIиялъ хасал идарабазде.\nДир пикруялда рекъон гьеб терроризм тIибитIиялъе бищун кIудияб гIилла буго хисулареб коррупция гъорлъ бессараб тIалъи. Гьеб хисиялдасан байбихьизе ккола гьелда данде къеркьей».\nРакIалде щвезабилин дагьаб цебегIан Дагъистаналъул Халкъияб мажлисалъул данделъиялда республикаялъул жанисел ишазул министрас лъазабуна Табасаран мухъалъул вукIарав бетIер ШихмухIамадов НурмухIамадил вас Сандро изнугьечIого яргъидгIуцIаразе кумек гьабиялда щаклъи букIун туснахъ гьавун вугин ва гIагараб заманалда гьесие диван гьабизе кколилан.\nСандроца Жанубияб Дагъистаналъул изнугьечIого яргъидгIуцIаразул къокъа яргъидалъун ккезабулеб букIанин абурал баяналги тIиритIизарун рукIана хасал идарабаз.\nГьединго, бюджеталъул гIарац бикъияъул гIайибги гIунтIизабун тIад такъсиргьабиялъул ишги рагьун вугев, цебе Табасаран мухъалъул вукIарав бетIер ШихмухIамадов НурмухIамадицаги гьел изнугьечIого яргъидгIуцIаразе гIарац кьолеб букIанин, хIатта гьел жинцаго дандецин гьарунин абун хъвале б букIара Кавказпресс сайталъги.\nЦехI-рехчагIаз бицуне ШихмухIамадов НурмухIамадиде гьеб рохьилазулгун бухьен букIиналъул рахъалъ жеги гIайиб гIутIизабун гьечIо. НизамцIунулел хадур лъугьун гьадуб вахчарилев вукIарав гьев гъоркьисала июль моцIалда Дагъистаналъул ва Азербайджаналъул гIорхъода ккуна ва цIех-рех лъугIизегIан рокъов туснахъ гьавун вуго.\nКавказский Узел сайталъул баяназда рекъон гъоркьисала гьадинаб мехалде данде исана Дагъистаналда кьвагьа-гIанхъиялгун, тунка-гIусиял дагьлъун руго ва гьезул хIасилалда зарал ккаразул къадаргIи гIезегIан дагьлъун руго.\nГьезул хIасилалда гъоркь анкьида жаниб лъабго чи чIван вуго Дагъистаналда, цониги тIокIав цониги чиясе зарал ккун гьечIо.\nьев лъабавгоги чIван вуго 2 апрелалда Буйнакскалда букIараб хасаб операциялъул хIасилалда. Къуваталъул идарабаз кьурал баяназда рекъон чIварал кколел руго Буйнакскалъул изунгьечIогояргъидгIуцIаразул къокъаялде гъорлъе унел рукIарал МухIамадгIисаев Руслан, ГIабдулхIалимов МухIамад ва Самадов ХIусен.\nГьебго «Кавказский Узел» сайталъул бетIерав редактор Григорий Шведовас Дагъистаналъул «Новое Дело» газеталда бахъараб гара-чIвариялда абулеб буго цересел саназде данде 2013 соналъ Дагъистаналъул тIалъиялъ цохIо къуваталъул рахъ бищанин рохьилалгун къеркьеялъейилан, гьелъ хIасилалги цIикIкIун кьолел ругила.\nАмма Шведовасул пикруялда рекъон гьеб битIараб къагIидалъун кколаро, гьелде тIадеги гьаб сагIат гьеб къагIидаялъ лъикIал хIасилал кьуниги хадубалде гьелъ регион рагъде бачине бегьула.\nТабасараналда терроризмалде данде чIараб низам


Эбелалъ дир кинидахъ кучIдул ахIичIелани…\n24 ноябрь - улбузул къо\nГьале исанаги тIаде щвана ТIадегIанас инсанасул гIумру берцинлъиялъе ракьалде йиччарай хIурулгIин, бищунго хIикматай, гIажаибаб гугьаралъул берцинлъиялъ сверухълъиго асир гьабулей эбелалъул байрам. Нилъер щивасул гIумруялъул тIехьалда буго эбелалъул магIуялъги рохелалъги хъварал тIанчал. Щивас зама-заманалдасан регула гьел тIанчал нахъехун.\nДида гьикъани, масала, ВатIан сундасан байбихьулебилан абун, дица абилаан эбелалъул гьимиялдасанилан.\nГьеб гьимиялъ, кверги ккун, нухарегIула нилъ заз-хъарахъалъулги тIегь-хералъулги цIурал гIумруялъул сухъмахъазде ва шагьрабазде. Нагагьлъун гьел нухазда лъимер тарани, гьимиялъ кьер хисула, гьелда чIвала свараб нур. Лъимералъул бадисан баккараб талихIалъул бакъул чIораз хьухьараб гьими даимго белъанхъизе ккани, лъималазги гьеб гьимиялде данде рехизе ккола рокьул чIорбутIал. Цинги гьимиялъухъе тIадруссине руго рохалил кьерал. Гурони, гьел кьерал магIица релъине руго.\nОгьо-гьой! ТIухьигIан бакIабги, кваскасгIан тамахабги, гьоцIогIан гьуинабги, рикIкIгIан кьогIабги… БухIарабги, цIорорабги…\nДунялалъулго улбузул магIу цолъани, лъугьинаан ракьалда щуабилеб океанги. Киналго улбузе гIаммаб магIу жакъаг ахIделеб буго, гьарделеб буго улбузул цIаралдасан, жидехъа лъималазул талихI бахъугейилан.\nГIенекке цо лахIзаталъ – рагIулеб гьечIищ нужеда магIуялъул гьими? Лъалищ нужеда магIу кида гьимулебали? Гьай-гьай, лъимералъул талихIалдаса гIорцIулареб мехалда. Цинги ахIула гьелъ дунялалда бищунго хIайранаб кечI.\nРакьалде рещтIин тIоцебе лъимералда баркула эбелалъул кечIалъ. Унго-унголъунги гьелъулъ бугебщинаб къуват! ТIоцесеб иргаялда, гьеб къулула киниде. Цинги ахIула гьелъ кинида бущараб лъимералъе талихI гьарараб кечI. Лъимералдаго цадахъ кIудиябги гIола эбелалъул кечI. Зама-заманалдасан хIинкъунги лъугьуна гьеб, цо заманалдасан тIуркIизеги тIуркIула гьеб.\nГьеб кочIол куркьбаздаги рекIун, лъимерги эбелги щолелщинал бакIал. Раккула гьел анищазухъеги, кIетIола талихIалдаги, гьардола хьулаздаги, роржуна бакъухъеги, рещтIуна моцIродаги. Цинги жидерго цIваялда аскIоб рещтIенги гьабула. У. Эбелалъулги лъимералъулги цIваялда аскIоб. РоцIараб роол сордоялъ гьеб цIваялъул сариназухъ гIенекканищ нуж? Яги хасалил халатал сардаз гIаздаде данде кIарчамго цIикулел гьезул кечIалъ гъаргъар базабуларищ черхалда?\nВа цинги гьеб цIваялъ нах бахъула эбелалъул рекIелъе.\nЛъимералъул рекIел кIутIигун цолъидал, гьеб твархезе лъугьунеб куц! ХIалуцун кIетIолеб гьелъухъ гIенеккани, нилъеда цебе бачIуна эбелалъул хIасратаб сипат.\nХIалхьигьечIолъиялъ кIвекIараб, гIазабазда хIеккинабизе кIвечIеб, тIурараб макьуялъ гьурмада гIужал лъураб, лъимадуе абадияб талихI гьарулаго свакачIеб…\nДунялги цIола гьелъ, дангъуралъубги гьуна гьеб. Гьеб бараб буго лъималазда. Боржунебищ гьеб букIине бугеб, яги цо бокIнилъ тIепунищ.\nЭбелалъул квераз щулаго ккураб лъимер. Гьезул хIеренлъиялъ гьеб беэдун толеб куц!\nГьеб лахIзаталъ гьезда рухIдаллъула жибго гIумругицин. Берккелин хIинкъараб гьеб сураталъухъ балагьун пикрабалъе кколеб батила жибго къисматги. Гьел квераз гьабураб кванил тIагIамалъухъ урхъарал лъималазул кIутIби. Гьезда кIудияб рокьул мугьру чIвала, бабал квераз кIиябго кIаркьенги ккун, гьабулеб гIажаибго берцинаб махIалъул убачалъ. Унха. Бабал убачалъ. Лъималазе талихI гIуцIулел кверазда рахъун рукIунелщинал согIалги пулалги. Гьел квераз гурищ бакулеб лъимадул талихIалъул гъасда тIоцебесеб цIаги.\nЭбелалъул гъансито. Лъимер дунялалде бачIиналдего, гьелъие хIадурараб цIадул кунчIиялъ гвангъизабураб. Гьеб цIадул хинлъиялъ цIорой хъвазе толаро лъимералда. ГIумруялъул гIансигицин биинабулеб гьеб цIадул гваргвариялъ гьури хъвазе биччаларо лъимадул талихIалда.\nАмма цо-цояязда бичIчIуларо гьеб цIадул багьа. Даим бакахъе хутIизе бугеб гьелъул канлъи загIиплъула, кунчIи сун уна, гьеб цIадуде гъорлъе лъималазул цIаязул хIенхIалги журачIони.\nГIолохъанлъиялъ къо-лъикI гьабулелъулги, ботIрол расазда гIумруялъул савуялъ жиндирго лъалкIал толелъулги, нилъ нахъ ралагьула. Ва рикIкIадасанго нилъеда бихьула эбелалъ гъанситохъ нилъее бакун тараб цIадул кунчIи.\nЧIобогояб гъасда бакун хутIараб гьелъул чиякълъи. Чиякъаб гьелъул рукIунел чиякъал сариналги. Дирги ракI судизабула гьел сариназ. Гьел урхъун рукIуна лъималазул гьаркьихъ. Гъасда гьеб гьаракь къанагIалъанагIан, дагьлъулеб цIадул кунчIиялъги, кунчIи дагьлъанагIан беролеб цIадул хинлъиялъги васвасалъе ккезарула пикраби. Гьединал лахIзатаз нилъеда ракIалдещола, гьабизе ресги букIаго, улбузе гьабичIого хутIарабщинаб лъикIлъи. Цинги нилъ гIедегIула росдал рагIалда ругел хабзалахъе.\nГьалеха доб магIу гIодулеб къваридаб лахIзат – эбелалъул зонода къвалги бан, гьейгун гаргадулеб мех. Нилъеда ракIалдещола гьейгун цадахъ тIамураб талихIаб гIумруги, гьанжего гьанже бичIчIизе байбихьула гьелъул кинидахъ кочIол магIнаги, гьелъул цIадул махIалъ цIала гIагараб гъасде. Берда цере паркъезе лъугьуна гIумруялъул сухъмахъалги. Цинги беразул хIоринисан гирунго гирун рачIунел магIил гараз гьелъул заниялда баарабго, тIуркIула нилъ. Ва сородулел, бабал убачалъухъ нахъеги урхъарал кIутIбуз щурула: «ТIасалъугьа, эбел», - илан. КватIунцин гьечIодай нилъ? Ва цIидасанги цебе бачIуна рукIкIалабаз басбасараб эбелалъул сипат.\nУнго, нужер гъварилъи. Унго нужер хIеренлъи. Унго, нужер гьайбатлъи, гIумруялъул улбузда гьурмазда сокIкIарал рукIкIалабазул. Гьезул щибалъул буго жиндирго тарихги, къисаги, къисматги.\nГьале гьаб цояб, цIакъго гъваридаб рукIкIел батила дир эбелалъул гьурмадаса. Лъималазул талихIалъул гьогьеналъул тIагIам кинаб букIунебали лъазе, гьелъул рагIдукьги бакъукьги хIухьбахъизе щвечIеб эбелалъул гьурмада букIараб гьеб ракIалдещведал, пашманлъиялъ ханлъи гьабула пикрабазда.\nЦо лахIзаталъ ракIалдещвезаре нужерго улбузул сипатал. Лъалищ нужеда кинал кьеразул ругел гьезул магIуги, релъиги, рукIкIалабиги…!?\nДругие материалы в этой категории: « Рохьоса МухIамад\tМагIарулав – генералияв консул »


Дагъистаналъул наслабазул анищ - Россиялъул паспорт щвей - Статьи - Сетевой центр «Хебда-онлайн»\nДагъистаналъул наслабазул анищ - Россиялъул паспорт щвей\n02.11.2019 15:47 Суббота\nАвтор: Шагьабудин Озден\n«ДАГЪИСТАН» журналалъул хIалтIухъан\nТурциялъул маг1арулал Мах1ачхъалаялъул мэрасухъ. Шагьабудин Озден квараниса к1иабилев\nИсана сентябралъул ахиралда Мах1ачхъалаялда бук1ана, дунялалъул бат1и-бат1иял х1укуматазда г1умру гьабун ругел, Дагъистаналдаса умумузул наслаби данделъараб форум. Форум рагьулеб тадбиралда г1ахьаллъана Дагъистаналъул нухмалъулел, жамг1иял х1аракатчаг1и, 21 улкаялдаса рач1арал бат1и-бат1ияб Дагъистаналъул миллатазул 300 чи. Гьезда гьоркьов вук1ана Турциялдаса маг1арулав Шагьабудин Озден. Гьединалго тадбиразде цевеккунги щун вук1ана гьев Дагъистаналде. Х1урматияб ригьалде вахарав маг1аруласул анищлъун буго Турциялда г1олел Дагъистаналъул наслабазе Россиялъул паспорт щвей. Гьеб гьари, пикру гьес чанц1улго загьирги гьабуна ч1ах1иял данделъабазда. Исанасеб форумалда Шагьабудиница гьабураб к1алъай кьолеб буго жакъасеб номералда.\nГьебги лъолеб буго Турциялъул маг1арулаз жидерго умумузул мац1 ц1унараб хаслъиялда.(ред.)\nАссаламу гIалайкум, хириял дагъистаниял!\nТIоцебе, гьаб берцинаб дандилъи гIуцIаразе ва ниж гьанире ахIаразе баркала кьезе бокьун буго.\nХириял ракьцоял, 1992 соналда МахIачхъалаялда гьабураб конгрессалда Туркиялдасан рачIун нижги гIахьаллъун рукIана.\nГьеб конгрессалъул макъсат-мурад букIана, дуниялалде тIиритIун ругел Дагъистаниязде умумузул ВатIан Дагъистанги бихьизи ва гIагарлъиги балагьун гьудул – гьалмагълъиги шуллалъизи.\n1992 соналда конгрессалда, «ВАТIАН» гIуцIиялъ нижее Каспий ралъдал рагIалда мина базе бакIги Дагъистан – ГIурус паспортги кьези къотIи гьабун – рагIи кьун букIана. Амма гьел къотIаби рагIиялда хутIана.\nГьанжейин абуни эб мина балеб бакIго кIваричIин, нижее Дагъистан – ГIурус паспортал кьуни гIелаан, парахатго умумузул ВатIан Дагъистаналда рачIун – инзи.\nХъат гIанасеб Балгъария (Болгария) пачалихъалъцин Туркиялда гочун рачIаразе паспортги кьолеб буго ва Балгъариялъул чагIилъунги рикIкIунел руго. КIодихIияб ва гучаб Россиялъ щайдай кьолареб нижее паспорт?\nТуркиялда Дагъистаналъул культураялъул микьго Дернек ( ассоциация) буго: Ялова, Бурса, Баликесир, Анкара, Кахраманмараш, Измир, Сивас ва Баликесиралъул Чамлы росу. Гьал киналго дернеказ Туркиягун Дагъистаналда ва Россиялда гьоркьоб кьоги лъун хъулухъ гьабула.\nДумаялъул депутат проф. Сафаралиев Гаджимет Керимовичас цочан сон цебе (Sabah/ruvr.ru) румузгун гьабураб баяналда гьадин абун буго: «Рассия, Чарасул — Пачаясул заманалда Рассиялда рукIаразул лъималазе ва гьезул наслуялъе гIурус паспорт кьезе хIадурлъулеб буго» абураб гьаб баяналъул ва дир умумузул докуманалъул фотокопиги битIулеб буго.\nНижер тIалабал ва бербалагьи къокъго бицани гьадин буго. Вассалам.\nСаламгун ва хIурматгун\n«Туркия — Дагъистан Гьудуллъи Дернек» ва Яловаялда магIарул, турк мацIазда къватIибе биччалеб\n«ДАГЪИСТАН» журналалъул хIалтIухъан Шагьабудин Озден


БалугълъичIей яс ячине Къадировас изну кьуна херав чиясе\nНожай-Юрталъул РОВДялъул нухмалъулев 57 сон барав Нажуд Гучиговасе 17 сон барай цIалдохъан кIиабилей чIужулъун ячине изну кьуна Чечняялъул бетIер Рамзан Къадировас. «Новая газеталъ» хъван букIана, цIолдохъан Хеда Гойбалиевалъул эбел-инсухъе вачIун вукIанин Гучигов ва гьес абунин жиндие яс кьечIони, жинца гьезие рахIат тезе гьечIин. Ножай-Юрт свеурхъ ккун хъаравулзабиги лъун руго полициялъулас.\nЖивго Гучиговас «Новая газеталъул» журналисткаялъе телефоналдаса абун букIана жиндир чIужуги йигин, кIиабилей чIужу ячине къасдги букIинчIин.\nГазеталда гьеб информация бачIун хадуб, ахIи-хIур бахъана республикаялда. Къадировас хасаб данделъи гьабуна ва гьениб бицана жинца божарав чи витIанин росулъе ва гьес лъазабунин яс рази йигин Гучиговасул кIиабилей чIужулъун яхъинеян.\nГьеб данделъиялда Къадиров семана республикаялъул журналистазда ва абуна, гьез информация бакIаризе кколеб букIанин Ножай-Юрталдаги ун. Инорфмациялъул министр хIалтIудаса вахъана гьес.\nРакIалда щвезабила, цо-кIиго соналъ цебе Къадировас гьукъун букIана Чечняялда балугълъичIел ясал росасе кьезе. Кин-букIаниги, 57 сон барав Гучиговасул ва 17 сон барай ясалъул бертин 10 маялда тIобитIине рагIула. Гьенив Къадировги ахIун вугин, хъвалеб буго «Новая газеталъ».


Дагъистаналъул пачалихъияб педагогикияб университеталъул студентаз лъазабун буго разлъи гьечIолъиялъул тадбир. Сунца тIамун ругел студендал цIалиялдаса инкар гьабун гIодор чIун рукIине.\nДагъистаналъул пачалихъияб педагогикияб университеталъул кIинусгоялдаса цIикIкIун студентаз, 16 октябрялъ гIодор чIараб забастовка байбихьун буго. Гьеб байбихьиялъе гIиллалъун ккун буго университеталъул ректор хисулев ГIабдулаев МухIамадица тIоритIулел ругел хиса-басиял.\n22 сентябрялъ Роспотребнадзоралъ Дагъистаналъул пачалихъияб педагогикияб университеталъе, ай ДГПУялъе гьукъун букIана цIалуде студентал росизе, амма гьеб хIукму Роспотребнадзоралъ нахъе ахIун буго. ГIиллаги гьелъие ккун буго ДГПУялъул тIалъиялъе роцабазда рекъон кинабго букIинабизе заман кьун букIиналда бан.\nЦIияб цIалул сон байбихьигун байбихьанин университеталда батIи-батIиял хис-басалилан лъазабулеб буго жалго цIалулез ва цо-цо мугIалимзабаз. Гьеб байбихьун буго цо-цо факультетал жураялдаса, масала, гьедин жубан буго Физикаялъул факультет ва Математикаялъул факультет.\nАмма гьел жураниги щибкъо къварилъи кколарин, щай гурелъул гьезул релълъен-хъвай бугин гIелмабазул , амма цогидал жураял кинго данде кколарел ругин баян гьабулеб «Эркенлъи» радииоялъе ДГПУялъул 5 курсалъул студент, МухIамадова Асиятица. Гьелъул рагIабазда рекъон, чарагьечIолъиялъ тIамулел руго гьел забастовка тIобитIун, жидер тIалабал тIурай тIалаб гьабизе.\nМухIамадова Асият: « Студентаз жакъа ахIи бахъинабиялъе гIиллалъун ккана кIиго факультет цолъизабизехъен букIин. Инженериябгун-педагогикияб факультет ва Технолого –экономикияб факультетал цолъизаризехъен рагIула.\nТехнолого-экономикияб факультет ккола цIакъ нахъа ккараб факультет, гьезул лицензияги гьечIо, аккредитация гьабун бажаричIолъиялъ. Нижер Инжинериябгун-педагогикияб факультеталъ некIого гьабуна аккредитацияги ва буго лицензияги. ЖамгIиб хIаракатчилъиялъул ва гIелмиял батIи-батIиял къецазулъ бакIалги ккола нижер студентаз.\nГьезул руго цIакъ нахъа ккарал кафедрабиги. Нижеда абулеб буго нужее щибго къварилъи букIунарин гьелдаса, амма кин гьеб букIунареб, нижер батIи-батIиял гIелмиял направлениялго ругеб мехалъ. Диплом кинаб букIинебалеги лъаларо.\nГьелъул ургъел буго нижее. Киналго руго гьелде данде чIун. Нижер аккредитация букIиналъ, гьезул гьечIелъул гьеб буго гьез гъол рорчIизаризе журазехъен. Цолъараб факультет букIине бугила Лъайкьейгун-технологикияб».\nГьел хIаял ругин тIалъиялъ гьарулел, амма студентазе зарал гуреб жо гьечIин гьелъулилан рикIкIунеб буго 2 курсалъул студент Каримова Гуляцаги.\nГьелъул баяназда рекъон, гьез забастовка лъазабидал, гьенире цо-цо университеталъул тIалъиялъул чагIи рачIун данделъи гьабун бугго. Гьез тIалаб гьабун буго гьез забастовка лъугIизабун, цIали байбихьи. Амма жидеда ракIалда гьечIила забастовка рехун тезе.\nКаримова Гуля: «Нижер цо-цо мугIалимзаби руго хас гьабун нижер факультеталда дарс кьолел. Масала, психолого-педагогикияб кафедра. Гьединабго кафедра буго дозулги. Технолого-экономикияб факультеталда гьеб кафедраялъул бетIер вуго цIияв тарав декан.\nГьес нижер мугIалимзаби нахъе рехи хIакъаб буго. Жакъа нижехъе рачIун тIалаб гьабуна нижеца букIине кколеб хIалалъ цIали байбихьи, нижер тIалабазухъ гIинго тIамичIого. Нижеца абулеб буго, цолъизабейин, амма гьеб иш гьабейин тIаде соналдаса байбихьун росарал цIалулелгун. Нижее бокьун буго нижеца цIали байбихьараб факультет лъугIизе.\nГьезда гьеб бмичIчIизегIан забастовкаги гьабизе буго. Метер улбулги рачIине руго нижер. ТIалъиялъ нижеде кIвар кьечIони. Ниж прокуратураялде гIарзагун ине руго».\nСтудентаз забастовка гIицIго цIалул заманаялъ тIобитIулеб буго. Гьел заманаялда цIалуде рачIун гIодор чIолел руго. Амма кинабгIаги цIали гьабулеб гьечIо.\n«Эркенлъи» радиоялъ бухьен гьабуна ДГПУялъул пресс-хъулухъгун ва тIалъигун, гьезул баянал цIехон гьеб забастовкаялда хурхун, амма пресс-хъулухъалъул вакил ГIалиев Нариманица инкар гьабуна киналгIаги баянал кьезе.\nГьесул рагIабазда рекъон, университеталъул тIалъиялъ гьезие буюрухъ кьун буго руцIун рукIуне. Ректорасул ишал тIуралесул кумекчIужуялъ гьединго инкар гьабуна киналгIаги баянал кьезе.


ДРялъул бетIерасул грантал бергьаразда цIарал чIвана\nЦIиял технологиял хIалтIизарулел лъайкьеялъул идарабазул хIалтIу-хъабазе кумекалъе грантал щваразда гьоркьор руго: ДГУялъул кафедраялъул заведующий МухIамад ТIалхIатов – «ЕГЭялде хIадурлъулеб заманалда ДРялъул учительзабазе, цIалдохъабазе ва гьезул эбел-инсуе психологиябгун педагогияб кумек»; ДГУялъул профессор Анжела Дамадаева – «ДРялда сахлъиялъул рахъалъ гIунгутIаби ругел лъимал ФГОСазул къагIидаялде рачиналъулъ, учительзабазе, цIалдохъабазе ва гьезул эбел-инсуе коррекциялъулаб цIуна-къаялъул рахъалъ психологияб кумек гьаби»; Буйнакск шагьаралъул лъималазул ахалъул заведующая Аминат Керимова – «КIудияб дунялалде гьитIинал галабигун» проекталъухъ; пагьмуял лъималазул республикаялъулаб гIемеррахъазулаб лицей-интернаталъул цIалдохъан АхIмад Халикъов – «ДРялъул лъайкьеялъулъ физикиял алатал хIалтIизари» проекталъе; А. М. ГIабдурахIмановасул цIаралда бугеб Кубачи росдал искусствабазул школа – «Меседил рукъари» абураб халкъияб махщел цебетIезаби» проекталъе.\nГIелму ва техника\nДГТУялъул деканасул заместитель Ханзадай ЗайнулгIабидова – «МахIачхъалаялда ракьбагъариялъул рахъалъул регионалияб модель гIуцIи»; ЦIадаса ХIамзатил цIаралда бугеб ИЯЛИялъул «Расул ХIамзатов. Гьавуралдаса 95 сон тIубаялде - ракIалдещвеязул мажмугI» абураб проект; Тахо-Годил цIаралда бугеб ДНИИПалъул директорасул заместитель Мисиду Шурпаева – «Миллиябгун гIурус мацIазда кIалъалел лъимал ругел школазда байбихьул классазда гIурус мацI малъиялъул къагIида» абураб проекталъе.\nДРялъул творческиял проектазе квербакъиялъе ДРялъул бетIерасул грантал щвана Дагъистаналъул пачалихъияб ЛъарагI музыкалиябгун драматургияб театралъе, Дагъистаналъул пачалихъияб операялъул ва балеталъул театралъе спектаклал лъезе.\nДагъистаналъул миллияб маданият цебетIезабиялъулъ квербакъи-ялъе: ГI. Тахо-Годил цIаралда бугеб ДРялъул миллияб музеялъе; ПатIимат Шагьназаровалъул «Да-гъистаналъул музыкалияб фольклор лъазабиялъул центр» проекталъе.\nГIолилазул цIиял къагIидабазул культуриял проектазе квербакъиялъе бергьана Руслан Нукеровасул «Познание» СКФОялъул гIолохъанал гIалимзабазул регионазда гьоркьосеб цIияб къагIидаялъул форум» абураб проект.\nФизкультура цебетIе-забиялъулъ «Агитос» проекталъухъ грант щвана ХIасан ГIусмановасе.\nДРялъул халкъалъул социалияб рахъалъ хIаракат цIикIкIинаби ва жамгIияталъул рахъалъ проектал гIумруялде рахъинаруралъухъ: «Сакъатал гIолилал» абураб проекталъухъги щвана грант. Гьединго гьеб щвана «Земфира» СОШалъул «Амина» лъималазул рухIиябгун лъайкьеялъулаб журнал» проекталъе.\nДРялда коммерциялъулал гурел гурхIел-рахIмуялъулал гIуцIабазул социалияб кIваралъул проектал гIумруялде рахъинариялъе: Да-гъистаналъул руччабазул союз – «Гъансито цIунулей» социалиябгун психологияб кумекалъул центр» проекталъе; «Бесдалал гьечIеб Да-гъистан» гIуцIиялъул – «Огонек» проекталъе.\nРеспубликаялъулал СМИязул журналистазул миллиял мацIазда творческиял проектазе квербакъиялъе: «Калам» издательствоялъулгун лъайкьеялъул центр – «ГIагараб гъанситодул хинлъи» передачабазул цикл» проекталъе. Гьелъие нухмалъи гьабизе буго «ХIакъикъат» газеталъул бетIерав редакторасул заместитель Шамсият Султанбеговалъ.\nЦIияб къагIидаялъул тематикаялда творческиял проектазе кверба-къиялъе: ПатIимат МухIамадовалъул – «СМИязда цIиял къагIидаби хIалтIизари» проекталъухъ. «Да-гъистан» РИАялъул директор МухIамад МухIамадовасул – «360 форматалда рекъон цIиял харбазул контент гIуцIи» проекталъухъ.\n«Каспий медиа» регионалияб журналистика цебетIезабиялъул центр» - «Нилъер рагIуе кинаб жаваб щвелеб?» абураб проекталъухъ.\nСахлъиялъул рахъалъ гIунгутIаби ругел ва цогидалги социалияб рахъалъ загIипго цIунарал (бесдалал, пенсионерал, сакъатал гIадамал ва цогидалги) гIадамал хIалтIудалъун хьезариялъе гIуцIарал предпринимательлъиялъул проектазе квербакъиялъе: Наида МухIамадовалъул - «Silvermaster» проекталъухъ; Хадижат Сулеймановалъул – «Бокьараб махщел кодоб бугев» проекталъухъ.\nПрочитано 2321 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 14 января 2019 15:17\nДругие материалы в этой категории: « Лъималгун дандчIвай\tАнкьил хIасилал »


Шамил Имам ва наибал. НекIсияб гравюра\nГIемерал гIадамазда жидерго ватIаналъул тарих лъала умумузул биценалдаса. Гьеб буго киналго Кавказ миллатазул чIухIи. Ва гьеб чIухIи гIелалдаса гIелалде щвезабун, цIодорго цIунунула халкъалъ. Гьелъие лъикIаб мисаллъун рикIкIине бегьула Дагъистаналдаса цIар арав гIалимчи Доногъо ХIажимурадица гьабулеб хIалтIи.\nДагъистаналъул гIалимчи, тарихиял гIелмабазул доктор Доногъо ХIажи-Мурадица абулеб буго, жинда жиндирго кIудаинсул архивалда ратанин гIемерал къанагIатал документал ва жиндир хиял бугин гьел киналго кватIичIого загьираризе, тарихиял баянал гьарун.\nХIАЙДАР БАММАТИЛ ХIАКЪАЛЪУЛЪ БАЯН\nДунялалъул кIиабилеб рагъда асирлъуде ккарав гьесул кIудияв эмен Къоркъмасов Мурадил лъикIаб лъай-хъвагIай букIун буго Кавказалъул МугIрул Республикаялъул къватIисел ишазул министрлъун вукIарав ХIайдар Бамматгун.\nХ.-М.Доногъо: «Дагьалъ цебе нижеца Бакуялда къватIибе биччана «Лъалев ва лъаларев ХIайдар Баммат» абураб тIехь. Гьеб некIо хIадур гьабун букIана, амма Дагъистаналда дида кIвечIо спонсорал ратизе. Азербайжаналъул Тарихтияб ЖамгIияталъ кумек гьабуна, ва гьелъухъ дица гьелъул хIаракатчагIазе баркала кьола. Гьеб документалияб мажмугIалде гъорлъе жубан буго дир кIудаинсул 13 кагъат.\nХIайдар Бамматица дир кIудияв эмен немцазул лагералдаса хвасар гьавуна рагъул заманалда. Байбихьуда гъов вукIана Ставрополалда - оккупациялда. Хадув, немцаз гьев асир гьавун, Германиялде витIана. Лагералда вукIаго, гьесда рагIана Бусурбабазул Лигаялда дагъистанияв ХIайдар Баммат хIалтIулев вукIин ва гьес жиндир ракьцоязе кумек гьабулеб букIин. Хъвана гьес досухъе кагъат.\nАхир-къад ХIайдар Бамматида кIвана гьев эркен гьавизе. Гьелдаса нахъе дир кIудияв эмен ана цин Мисиралде, цингиги Туркиялде. ХвезегIан гIумру гьабулаан Бурса шагьаралда. Доя кIиабилеб нухалъ лъади ячун, гьесие яс гьаюна. ГIолохъанлъиялъул заманалда дица сапар бухьана Туркиялде. Ратана дир гIага-божарал. Гьез дие сайгъат гьабуна кIудаинсул библиотекаги архивги. Гьале гьаб архивалда ратарал ХIайдар Бамматил кагътал дица загьираруна, тIадехун рехсараб тIехьалъулъ журан.\nГьел ккола Америкалъул президент Вильсонихъе, Франциялъул премьер-министр Клемансохъе ва цогидал дунялалда цIар арал политиказдехун хурхун хъварал кагътал. Гьеб гуребги, кIудаинсул архивалда ратана дида ХIайдар Бамматил инсул дапрарги».\nШАМИЛ ИМАМАС ГIУРУС ПАЧАЯСЕ БАРАБ ГЬАЯЛДА ТIАСАН БАЯН\nХ.-М.Доногъо: «Дица кIудияб хIалтIи гьабуна - "Ахирисеб сапар. Гъуниса - Мадинаялде" - ян абураб тIехьалда тIад. КьучIое росун рукIана Рагъулабгун-Тарихияб архивалъул документал, дол соназда "Санкт-Петербургские ведомости", "Курские ведомости", "Калужские ведомости" абурал газетабазда рахъарал макъалаби. ИншаАллагь, къватIибе бахъизе буго Шамил Имамас ГIурус пачаясе бараб гьаялъул текст. ТIасан комментарийги гьабуна дица. Щайдай ва сундуе гIоло гьадинаб гьа гьес барабали мухIканго бичIчIизабулеб.\nЖакъасел дилетантаз гIиллаби хIисабалде росулел гьечIо. Цояз абулеб буго Шамил Имамас гIурусазе мукIурлъанин, цогидаз - гIаксалда, абулеб буго гьадинаб гьа Шамилица бан букIинчIин. Амма кIиябго рахъалъ мекъи ккун буго. Дир хIисабалда гьереси бицинегIан битIараб бицани лъикI. Гьересиялъ пайда кьоларо. Дида бихьана гьеб гьа, бихьана гьесул гъулбасги. Ва дида ккола гьеб букIинчIин Имамас живго суризавулеб хIужа.\nГIурус Пачаясе балеб гьаялъул текст\nГьесул кIудияб хIурмат гьабулаан жалго гIурусаз.\nГIажаибаб хIужа. Щайдай? Сундухъ? Гьевги гьесул гIага-божаралги пачаясул хазинаялъ хьихьулаан. Хварал гIагарал рукъулаан кIудияб хIурматгун, гIемераб гIарац хвезабун. Александр Пачаясги Барятинскиясги Шамил имамасул щибаб гьариялъухъ гIинтIамулаан ва гIадахъ босулаан. Кинха бегьулеб гьадинал хIужаби сан гьаричIого тезе?\nГIажаибаб хIужа гьечIищха - 25 соналда жаниб империялде данде рагъдолев тушманасул гьадинаб кIудияб хIурмат гьаби!\nАхир къад гьев гIурус дворянлъиялъеги мустахIикълъана. Архивалда дида батана Александр КIиабилесул амру - Шамил ва гьесул наслудул чагIи дворянлъиялъул даражаялде рахъинареян абураб. Доб мехалъ Шамил Истанбулалда вукIана. Довасан Маккаялде хIеж борхине хIадурлъи гьабулеб букIана гьес».\nДоногъо ХIажи Мурадица абулеб буго ГIурус пачаясул ва гьесул хъулухъчагIазул кагъталги ратун ругин.\nХ.- М.Доногъо: «Шамилиде хехго лъазабе гъов дворянлъиялъул даражаялде вахъинавун вуго, - ян буюри кьуна Пачаяс Туркиялда вугев Россиялъул илчиясе. Нилъеда бичIчIула - живго Шамилие гьеб дворянлъиялъул хIажалъи букIун гьечIолъи, амма кин бугониги, гьеб гьечIищ Шамил Имамасул хIурмат кIодо гьабиялъе далил?\nШамил Имамасги жаваб кьун букIана гIурусазе. Масала Барятинскиясухъе, жив херав, унтарав чи вугин абун. Жиндирго васал МухIамад-Шафиясухъеги Гъази-МухIамадихъеги гьадиналго кагътал ритIана гьес, жив Кудалиса Пирдузилав гIадин херлъун къуланин абун. Живги бустида вегун чIун вугин, Загьидатги унтун йигин.\nШамил Имамасул киналго гIага-божаразул хIал-хIукму квешлъана Калугаялъул гьава-1859 соналда ва анкьго сон ун хадуб рахъарал Шамил имамасул суратазухъ ралагьани, бихьулеб буго кигIан хехго гъов херлъанин.\nШамил Имамгун данделъарав гIурус хъвадарухъан Захарьинас жиндирго ракIалде щвеязда нугIлъи гьабулеб буго гьесул сахлъи къойидаса къойиде квешлъулеб букIиналъе. Шамил Имамасул къисматалда тIад ургъани, абизе ккараб буго гьадинаб жо.\nПолитика, гьеб буго гIицIго политика. Дида ккола пачаясул гурхIиялъ гурин - живго ТIадегIанасул рахIму-цIобалъ КIудияв Имамасе рес кьунин гьесул гIумрудул анищ тIубазабизе - хIеж борхизе».\nЭР: - Цо-цояз абулеб буго - бусурбабазул имамас тушбабазул пачаясе гьа бай - шаргIалде данде кколареб иш бугин. Амма гьениб ракIалде щвезабизе ккола гьадинаб хIужа: 1859 соналда гIурусазул кверде щварав Шамил Имамас хъващтIан гьа бачIо.\nТIокIаб чара гьечIого, гьес гьадинаб гьа бана санал ун хадуб, щайин абуни, Россия тун, къватIисеб улкаялде ине рес букIинчIо гьесул паспорт гьечIони. Гьадинаб гьа бан букIинечIебани, хIежги борхизе кIвелароан гьесда. Щиб дуца абилеб гьелда бан?\nХ.-М.Доногъо: «Дица бусурбабазул гIалимзабазулгун дандбан букIана гьеб суал. Дир хIисабалда Шамил Имамас шаргIалде данде кколареб иш киданиги гьабилароан, щай гурелъул гъов живгоги вукIана кIудияв гIалимлъун.\nХасавюрталда вугев цо гIалимасе кьуна дица гьеб суал, гьевги разилъана. Гьес дие бачана хIадис. Нагагьлъун инсанас цо мекъаб ялъуни квешаб гьа бан бугони, амма хадуб лъикIаб иш гьабуни, тавба гьаризе хIажалъи гьечIин. Гьалеха 1855 соналда Россиялда къабул гьабун букIана Пачаясе базе кколеб гьаялъул текст. 1862 соналда тасдикъ гьабун букIана бусурбабазе рекъолеб текст. Бусурбанчиясда тIадаб букIана рагIи кьезе , жив Пачаясе хъулухъ гьабизе хIадурав вугин абун.\nГьале, гьеб текст Шамилиде бихьизабураб мехалда, гьес Милютинасухъе кагъат битIун, абуна, жив херав чи вугин, ва жидеда кIоларин пачаясе хъулухъ гьабизе. Гьединлъидал жинца гьадинаб рагIиги кьезе гьечIин. Гьесул пикру хIисабалдеги босун, текст хисун букIана, хасго гьесие гIоло "Хъулухъ", абулеб рагIи нахъе рехун.\nГьаб хасаб текст гьанжеги батизе бегьула Россиялъул Рагъулабгун Тарихияб архивалда. Шамилида бичIана, жинца гьа базе гьечIони, жиндие паспортги кьезе гьечIо, хIежалдеги ине жинда кIвеларин. Гьеб букIана гьесул сихIирлъи».


Лефортовоялде жанире унеб бакI\nГъаякент мухъалъул ЦIияб Гъаякент росулъа Халикъова Саида 15 декабралда рокъоса ккун ячун ун йиго низамцIунулез. Цереккун лъалел баяназда рекъон, Саида МахIачхъалаялдаса Москваялде щвезаюн, гьениб «Лефортово» туснахъалда йиго. Гьедин лъазабулеб буго «Мемориал» абураб гIуцIиялъул вакил Сиражудин Дациевас.\nХаликъовалде гIайиб гIунтIизабиялъе гIиллалъун ккун буго Саидал гьалмагъзабазул цояй жиндир заманаялъ Туркиялъеги ун, гьенисан «Аль Къайида» гIуцIиялде гъорлъе ккун йикIин. Гьелъулгун Халиковалъул бухьенал букIиналда щаклъи бугила низамцIунулезул.\nДагъистаналдаса адвокат Мурад МухIамадовасул рагIабазда рекъон, гьеб кколеб буго Дагъистаналде жеги рагIичIеб статья гIайиб гIунтIизабиялъе, батIиял пачалихъазул террористиял гIуцIиялгун бухьен гьаби.\nМоскваялда Саидал изнуял цIунизе разилъарав адвокатас 150 азарго гъурущ гIарац тIалаб гьабун буго, амма гьелъул гIага-божаразул рес гьечIила гьединаб гIарац батизе.\nСаидал эбел Разиятица «Эркенлъи» радиогун букIараб гара-чIвариялда баян гьабуна жиндир ясалъ бусурбан чIужуялда тIадаб хIалалъ рас бахчаралдаса нахъе байбихьанила гьелъул гIумрудулъ захIмалъаби.\nГIисабегова Разият: « Дир яс цIалулей йикIана Астрахань шагьаралда медикияб академиялда. Щуабилеб курсалде щведал нахъе рехана гьей цIалудаса хIижаб сабаблъун. Дунго экзаменазда йикIинчIейани божилароан, амма гьений дунгоги йикIана. ГIарац кьун суал тIубалилан, гьеб кьезе дун лъугьиндал, дида абуна, щибго гьабизе кIолеб жо гьечIилан. ТIасан буюри бугила жидее кьураб хIижаб чIварал ясал нахъе рехейилан. Гьелда цадахъ чанго рукIана хIижаб чIварал ясал. Цо-цояз бахъана хIижаб. Саидаца хIижаб бахъичIо»\nРазиятил рагIабазда рекъон, Саидадехун низамцIунулезул киналгIаги суалал рукIун гьечIо, гьей гIицIго цо нухалъ нугIлъи гьабизе ахIун йикIун йиго диваналде. 15 Декабралъ рогьалида жидер мина сверун ккунила рагъулаз ва жийги ясги МахIачхъалаялде рачанила.\nГIисабегова Разият: « 15 къоялъ рогьалида нижер мина сверун ккуна. 70 чи вукIана низамцIунулезул. Гьезда цадахъ Москваялдаса цIех-рехчагIиги рукIана. Цин нижер минаялда чIухь бана гьез. Бегуниса бахъана къайи. Дир ясалъ сапун гьабун гьеб интернеталдаса бичулаан. Гьелъул ноутбук ва киналго бичараб къайиялъул кагътал ана росун. Ниж гьез МахIачхъалаялде жанисел ишазул бутIаялде рачана. Гьенир маркIачIуда лъагIан ккуна ниж. ЦIех-рех лъугIидал дида абуна рокъое ине бегьилилан. Саида кий йигейин дица цIехедал, гьей жидеца йччаларилан абуна гьез. Гьей Москваялде ячине кколила мухIканаб цIех-рех гьабизе. Дида яс йихьизецин течIо гьез. Киб гьаб дунялалда ритIухълъи бугеб?».\nГIисабеговалъул рагIабазда рекъон, гьабсагIат гьез валагьун вуго адвокат. Амма гьес тIалаб гьабулеб бугила 150 азарго гъурущ гIарац. Эменги гьечIого жинцаго яс гIезаюрай чIужуялъул гьеб гIарац гьечIо. Гьединго, 15 къоялдаса хадуб, Саидалгун бухьен гьабизе рес щун гьечIо гIага-божаразе.


Шималияб Кавказ, Ноябрь 15, 2012\nХамиз къо 15 Ноябрь 2012\n«Эбел, дида тIаса лъугьа, дун жакъа чIвазе ватила!..»\nАхирал къоязда Дагъистаналъул ва Россиялъул цо-цо информалатаз лъазабулеб букIана «рохьове» араб жидерго вас ГIалибегов Ибрагьим тIадвуссинелъун гьесул эбел-инсуца ракъи лъазабун букIиналъул. Эркенлъи Радиоялъе Ибрагьимил эмен Зайнудица абун букIана васасе гIоло лъазабураб жидер жигьадалда щаклъизе бакI гьечIин. Ракьи лъазабиялдалъун эбел-инсуе къваригIун буго вас кантIизавизе ва жиндирго хъизаналде тIаде рокъове гьев вачIине.\nЦолъарал штатазда профессионалиялгурел киноматографаз МахΙамад-аварагасул хΙакъалъулъ бахъараб «Бусурбабазул гΙайиб гьечΙолъи» фильмалъ дунялалда багъаризабуна цΙакъ кΙудияб резонанс. Бусурбабазул улкабазда тΙоритΙана гΙемер гΙадамал гΙахьаллъарал протесталъул акцияби. Чанги улкабазда ккана полициялъулгун тунка-гΙусиял. Гьелъул хΙассилалда гΙаммаб къагΙидаялда хун вуго 50-гΙанав чи.


«ДИЕ ХИРИЯЛ Ц1АРАЗУЛ ДИЦА КИДАНИГИ УЧУЧУ ГЬАБИЧ1О» - 19 Мая 2011 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nСуббота, 18.01.2020, 17:18 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2011 » Май » 19 » «ДИЕ ХИРИЯЛ Ц1АРАЗУЛ ДИЦА КИДАНИГИ УЧУЧУ ГЬАБИЧ1О»\n«ДИЕ ХИРИЯЛ Ц1АРАЗУЛ ДИЦА КИДАНИГИ УЧУЧУ ГЬАБИЧ1О»\nИсана 5 маялда 85 сон т1убана Х1ажи Х1амзатов гьавуралдаса. Г1езег1ан г1ат1идго, байрамалъул даражаялда к1одо гьабуна гьесул юбилей нилъер республикаялдаги Москваялдаги. Г1ахьаллъана гьенир Россиялъулги къват1исел улкабазулги машгьурал г1алимзабиги хъвадарухъабиги политикиялгун жамг1иял х1аракатчаг1иги. Гьеб лъалеб жоги буго. Х1ажи Х1амзатов-Северияб Кавказалдаса Россиялъул Г1елмабазул Академиялъул т1оцевесев академик, анц1гог1ан соналъ Дагъистаналъул Г1елмияб Централъеги, лъебергоялдасаги ц1ик1к1арал соназ Тарихалъул, мац1алъул ва адабияталъул институталъеги нухмалъи гьабурав нилъер улка тун къват1ивехунги лъалев к1удияб г1алимчи ва г1уц1арухъан, Россиялъулги къват1исел пачалихъазулги къадруял г1елмиял премиязул лауреат, г1елмиялги жамг1иялги ц1ар раг1арал бат1и-бат1иял г1уц1абазул член… кинабго рехсон бажариларо, гьеб сиях1 г1езег1ан к1удияб буго. Гьелъул бицине г1езег1ан заман х1ажалъила.Гьеб киналъулго г1ат1идго, мух1канго бицина Х1ажи Х1амзатовасул юбилей к1одо гьабулел дандеруссиназдаги, газеталдагун журналазда ва цогидалги басмабазда рахъарал г1алимчиясул х1алт1уе мустах1икъаб къимат кьурал макъалабаздаги. Х1ажиясулгун нижер гара-ч1вари байбихьана гьесул лъимерлъиялъул биценаздасан, Дагъистан х1айран гьабурав шаг1ирги, г1акъилги Ц1адаса Х1амзатил вас ва дунялалда раг1арав поэт Расул Х1амзатовасул гьит1инав вац х1исабалда гьесул рак1алде щвеяздасан.\n- Х1амзат машгьурав поэт вук1инги, гьесухъ г1адамаз г1инт1амулеб бук1инги, халкъалъ гьесул х1урмат гьабулеб бук1инги, гьесда жиндаго гьеб бич1ч1улеб бук1инги-гьеб пикру ц1акъ нахъа щвана дихъе. Дица гьелъул х1исаб гьабулароан,- ян абуна Х1амзатил Х1ажияс. - Нижер хъизамалда жанив бищун гьит1инав вук1ана дун. Жеги школалде инелдего дун инсуца кверги ккун годек1аниве вачунаан. Гьесул т1ингъилъ, аск1ов г1одов ч1ун вук1унаан дун. Инсуе дун вокьулевлъиги лъалаан дида. Гьес веэдун г1уна дун.\nДида к1очон толаро, щуго-анлъго сон бараб мехалъ т1имугъ гьабуна гьес дие. Гьебги рет1ун лъималазда цадахъ мажгиталде унаан дун какал разе. Мажгит нижер рукъалда аск1об бук1ана. Как базе инсуца малъун бук1ана, эбелалъ ц1ик1к1ун малъун бук1ун батизеги бегьула. Гьанже т1убан рак1алда гьеч1о.\nЦоги дида рак1алда буго, мажгиталда цере гамч1азда г1одор ч1ун рук1унаан г1адамал радал-бакъанида хабар-к1алалда. Гьеб бук1ун батилин ккола лъебералда анкьабилеб-микьабилеб соназда. Бицен ккана, гъанхъадерил росдал т1арадаса лъимги бачун ц1егьулдерил росдал лъадал масъала т1убазабиялъул. Абулеб бук1ана г1адамаз, добаса г1одобе рог1рахъан гьеб лъим Тобтихъе щвезег1ан инила, гъобасан Ц1адабе кинила гьеб бахинебилан. К1иго-лъабго бал г1адинаб бак1алдасан эхеде бахине кколаан лъим. Гьеб мехалъ инсуца дун вит1ана рокъове, лъадал ц1ураб хъабаги, ч1обогояб гулгунги босейилан. Гьел дица рач1индал, гьес хъабаялъуса гулгуналъубе т1ураб лъим гулгуналъул моц1уялъусан къват1ибе бачана. Гьале гьединаб къаг1идаялъ бач1унила гьаб лъимилан, цогидазул щакдари къот1изабуна инсуца. Хадуб школалда ц1алулеб мехалъ «Закон о сообшающих сосудах» малъулелъул дида рак1алде щвана гьеб лъугьа-бахъин. Гьединаб философия бук1унаан инсул кинаб суал бижаниги, гьелъие жаваб батизе, мух1кан гьабизе.\n- Инсухъе 1933 соналда Тихоновги, Луговскойги, Павленковги рач1араб мех рак1алда бугищ дуда. Гьелъ кинаб асар нужее-Х1амзатил лъималазе гьабун бук1араб?\n- Гьалбал инсухъе г1емер рач1унаан. Гьезде ниж-Х1амзатил лъимал ц1акъго гьит1инго ругьунлъана. Доб къоялъ гьалбал рач1араб мехалъ, рак1алда буго, Расулилги дирги даг1ба ккана лъица кинаб чу х1орде гьекъезе бачинебали. Лъил кинаб чуяли нижеда щибха лъалеб. Амма дол г1адамалги доб къоги дида рак1алдаса инч1о.\n- Хадусеб, 1934 соналда Мах1ачхъалаялдеги ах1ун, Х1амзатие Дагъистаналъул халкъияв поэт абураб ц1арги кьуна, гьесул куч1дузул «Г1адатазул жул» абураб т1ехьги къват1ибе биччана, Хъвадарухъабазул т1оцебесеб съездалдаги г1ахьаллъана гьев. Гьеб сапаралдаса т1адвуссиндал кинаб дандч1вай росуцояз инсуда гьабураб?\n- Эмен гьеб сапаралдаса вуссараб мех дида рак1алда буго. Амма рак1алда гьеч1о щиб даражаялда дов доб мехалда вук1аравали. Сапаралдаса чи вуссин росулъ лъугьа-бахъинлъун бук1унаан. Гьедин, Х1амзат вуссун раг1улилан гьесул квер босизе, гьикъа-бакъаризе рач1ана доб къоялъги нижерго росдал г1адамал. Лъаларо, инсуе сайгъат гьабурабищ яги бичун босарабищ гьеб бук1арабали, патефон бач1ана инсуца гьеб сапаралдаса. Пластинкаги лъун К1огьориса Пат1иматил кеч1 бук1ана ах1улеб. Т1оцебе патефон бихьулел г1адамал г1ажаиблъун рук1ана гьелда. Цо-цоял гъоркье т1аде балагьун, кеч1 ах1улей г1адан ялагьулелцин рук1ана.\nИнсуца бицунеб бук1ана гьел къоязда бихьа-раг1аралъул. Гьес ц1акъ г1ажаиблъи гьабулеб бук1ана коч1олги литератураялъулги пачалихъалъ гьабулеб т1алаб-агъазалда. Рек1ехъе рик1к1ана Мах1ачхъалаялда жинцаго ц1аларал, «Г1адатазул жулалда» рахъарал куч1дулги.\n- Нужерго росулъги сверухъ ругел росабалъги, цоги бак1аздаги инсул къадру-къимат бихьулеб бук1ун батила дуда. Х1амзатил васин абураб т1ок1лъи, рек1ел ч1ух1и бук1унаанищ дур доб мехалда?\n- Инсуда цадахъ ккедал, гьав дур васищилан г1адамаз бот1рода квер бахъидал разилъи гурони, цоги лъималазда гьоркьоб т1ок1ворч1и дир бук1унароан, рак1алдецин кколароан гьединаб жо. Дир гуребги, нижер цонигиязул, Х1амзатил лъималазул бук1инч1о гьединаб хасият. Бук1ана цого цо дун вохулеб жо, т1оцебесеб классалдасанго байбихьун дун лъик1 ц1алулаан. Гьелъухъ учительзабаз инсуе баркалаги кьолаан, дие рецц-бакъги гьабулаан. Гьедин дун лъик1 ц1алулев вук1иналъ, эменги дидаса рази вук1унаан.\n- Расул кинав чи вук1арав гьит1инаб мехалъ?\n- Расул гьит1инаб мехалъго ч1агояб г1амал-хасияталъул чи вук1ана. Гьесул жиндирго агьлу бук1унаан. Г1елцоял васалгун г1емерисеб мехалъ къват1ахъ вук1унаан гьев.\nГ1ажаибаб рак1ц1одорлъи бук1ана Расулил. Инсулги цогидазулги куч1дулги газеталги годек1анир г1адамазе ц1алулаан гьес. Дидаса лъабго соналъ гурони к1удияв вук1инч1о гьев. Расулида рич1ч1улел рук1ун ратила инсул куч1дулги гьел г1адамазе рокьулел куцги, гьесул гьабулеб адаб-х1урматги. Гьес жинцагоги гьит1инго байбихьана куч1дул гьаризе.\nДоб мехалда нижер к1удиял вацал Мух1амадги Ахилчиги ц1алулел рук1ана педучилищеялда. Байбихьуда гьеб бук1ана Г1арани-хъаладухъ, хадуб Буйнакскиялде гочана. Расулицаги лъуг1изабуна гьеб педучилище, к1иго соналъ дунги ц1алана гьенив. Рагъ байбихьараб мехалда, эбел-инсул т1алаб-агъазалъе чи вук1инч1ого, рехун тезе ккана. Гьеб педучилищеялде ц1ализе щвей анищлъун бук1унаан киназулго. Ц1акъ лъик1аб лъай кьолеб, лъик1а-лъик1ал учительзаби ругеб бак1 бук1ана гьеб.\n- Лъай кьеялъул, лъай щвеялъул бицен ккун бугелъул, цо гьадинаб суал бач1унеб буго. Х1амзатица маг1наялъулги мац1алъулги-кинабго рахъалъ т1ок1борч1ун лъик1, живго Пушкиница маг1арул мац1алъ хъваралг1анги махщалида руссинарун руго гьесул куч1дулги, хасго «Руслан ва Людмила» абураб поэмаги. Х1амзатида бицинег1ан лъик1 г1урус мац1ги лъалеб бук1инч1елъул, бич1ч1улеб буго Пушкинил гъварилъуде гьев ваккизе к1оледухъ подстрочникал гьарун рук1араллъи. Гьедин бечедго доб мехалъго г1урус мац1 дуда, маг1арухъ г1урав чиясда лъалеб бук1араблъи г1ажаиблъи гьабизе ккараб жо гьеч1ищ?\n- Гьанжесел г1адамазда бич1ч1уларо, бич1ч1изе ресги гьеч1о, доб заманалда ц1акъаб школа бук1ана. Т1оцебесеб иргаялда рук1ана лъик1ал учительзаби. Гьелги рук1ана Россиялдаса рит1ун рач1арал г1урусал. Г1урус мац1 лъазеги бич1ч1изеги гьез кумек гьабулаан. Хасго к1удияб к1вар кьолаан г1урус литератураялде. Дида рак1алда буго, Г1арани школалда к1иабилеб т1алаялда рук1ана ниж ц1алулел. Къадазда седон рук1унаан г1урусазулги Бакът1ерхьул улкабазулги литературиял героязул суратал. Гьединго ч1ах1иял, ц1ар раг1арал г1урусазул хъвадарухъаби Пушкинил Лермонтовасул, Толстоясул, Некрасовасул ва цогидазулги юбилеял к1одо гьарулаан, гьезул х1акъалъулъ хъварал т1анчал нижецаго гьенир ц1алулаан.\nДида рак1алдаса унаро, нижер вук1ана т1адег1анаб лъайги бугев, ц1акъ лъик1ав учитель Бакьагьеч1иса Мух1амадов Бадави. Хадуб гьес литератураялда т1асан т1оцебе г1елмабазул кандидатлъиялъул диссертация ц1унана. Рагъ ккараб мехалда рач1ана нилъеразде дандеккунги бажариги лъайги бугел учительзаби Ростовалдаса, Харьковалдаса, Воронежалдаса, Волгоградалдаса, Астраханалдаса, ва цогидалги бак1аздаса. Гьез малъараб жо дида кинабг1аги рак1алда буго. Цинги, Буйнакскиялъул педучилищеги бук1ана ц1акъ лъик1аб лъай щолеб бак1.\nГ1емерал куч1дул рек1ехъе лъалаан дида, хасго Пушкинил. Сценаялде вахъунги ц1алулаан дица гьел. Гьедин ругьунлъана дун.Пушкинил «Руслан ва Людмила» поэмаялъул подстрочник гьабуна дица к1икъоялда анкьабилеб-микьабилеб соназда. Гьеб гьабилелде жибго поэмаялъул гъварилъи, маг1на бич1ч1изе х1аракат бахъи гуребги, дица ц1алана «Руслан ва Людмилаялъул» х1акъалъулъ хъварал т1ахьалги. Цо-цо мухъалда жанир маг1на инабизе к1веч1ел бак1азда к1и-к1и мухъал гьаризе ккарал бак1алги рук1ана. Гьелъул х1акъалъулъ хъвараб хасаб макъалаги буго дир.\nПодстрочник гьабулаго зах1матал, рич1ч1уларел г1адал раг1абазе баяналги кьолаан дица. Дир гьит1инаб машинкаги бук1ана инсуца босараб. Дос. дица гьарурал подстрочникал жиндиего г1ажам хат1алъ хъвалаан, т1аде балагьарабго рич1ч1изе бигьаго рук1унин жиндиеян. Дир архивалда нахъе ц1унун руго гьел.\n-Эмен-эмен вуго, х1алт1и-х1алт1и буго. Мун Х1амзатил литературияв секретарьлъун вук1ана. Гьеб рахъалъ дудехун т1алабчилъи кинаб бук1араб гьесул ?\n-Дун инсул литературияв секретарьлъун вук1ана 1939 соналдаса байбихьун, гьев хвезег1ан. Дов вук1ана кинабго жоялъулъ тартиб,тадбир, мухканлъи бокьулев чи. Гьебго т1алаб гьабулаан гьес дидасаги.\nПодстрочникал гьарулаго, досда г1урусазул образал т1убанго рич1ч1иларин ккун, дица т1аде предложениял журан цо-цо пикраби халат гьарулан. Дос абулаан, гьедиг1ан халат гьарич1ониги дида гьел рич1ч1улилан. Шагьрудин Шамхаловас, кеч1алъе Х1ажиясул гьунар бугищан гьикъараб мехалъ инсуца абун буго, кеч1алъе гьесул гьунар гьеч1ин, хабаралъе мадар гьабулилан.\nДос абулаан кеч1алъе рик1к1ине кколел гурони, цониги х1ажат гьеч1еб раг1и бегьуларилан. Дир пикру буго дол подстрочникал басмаялде рахъизе. Гьезие гьадинги гьадинги кканилан баяналги кьезе.\nХ1амзатида Пушкинил «Руслан ва Людмилаялъулги» Инхоса Г1алих1ажиясул «Макка бахъиялъулги» релълъарал бак1ал ратана. Нижехъе рач1арал литератураялде хурхен бугел г1адамазе гьес ц1алулаан, к1иябго поэма дандеккун, гьединал бак1ал.\nХ1амзат литература бич1ч1улев, гьелъул агьлуялъул чи вук1ана. Халидин абун вук1ана Ливаналдаса г1алимчи, литературовед. Гьесул бук1ана Европаялъул литератураялъул х1акъалъулъ г1арабалъ хъвараб т1ехь. Гьеб т1ехь щун бук1ана инсухъе ц1ализе дагьаб мехалъ Мух1амадсаг1ид Саг1идовасухъан. Мух1амадсаг1ид хвараб мехалъ т1аг1ана гьеб, лъихъе ккарабали лъаларо. Европаялъул романтизмалъул х1акъалъулъ ц1акъ лъик1 хъван бук1ана гьелда. Гюгол, Байронил, Вольтерил ва цогидалги гьединалго хъвадарухъабазул х1акъалъулъ ругел бак1ал жиндиего гьеб т1ехьалда т1асан хъван рук1ана инсуца. Гьел гьесул архивалда ц1унунги руго.\nХ1амзатица г1араб мац1алъ хъван бук1ана Европаялъул литератураялъул х1акъалъулъ очерк. Баг1арал жилдалги ругеб чвантиниб лъолеб гьит1инаб книжка бук1ана гьеб. Ц1ализе кьураб чияс нахъе щвезе теч1о гьеб очерк.\n- Бицуна Г1абдурах1ман Данияловги цоги-цоги ч1ах1иял г1адамалги рач1унаанила Х1амзатихъе диналъулги цогидалги суалал дандразе. Гьединал г1адамазулгун кинал гьоркьорлъаби рук1арал инсул?\n- Дица дирго макъалаялдаги хъван бук1ана, Даниялов вук1ана г1умруги динги литератураги кинабго бич1ч1улев, ярагьунев чи. Анкьалда жаниб цо-к1иго нухалъниги вач1унаан гьев инсухъе. Эмен унтараб мехалда щибаб къойил г1адин вач1унаан.\nДанияловго г1адин, хъулухъ-ишазда ругелги, динияб г1елму ц1аларалги чаг1и г1емер рач1унаан инсухъе. Х1амзат Дагъистаналдаго рик1к1унев чи вук1ана фикъгьиялъул г1елму лъик1 лъалев чи х1исабалда. Шариг1аталъул судалъул председательлъунги вук1ана гьев. Г1адамал жалго гурелги, г1емерал кагъталги рач1унаан инсухъе диниял суалазда т1асан. Гьес фатвабиги кьолаан. Гьел данде рак1арун дихъ рук1ана. Цоги т1аде щварал жиндихъги ругилан Гьарак1униса Нурмух1амадил Мух1амадица ун рук1ана гьел, хасаб т1ехь гьабизе кколиланги абун. Г1емер мехго гьелдаса инелде Мух1амадги хвана, т1адруссун дихъе гьел фатвабиги щвеч1о. Лъаларо кире ккаралали.\n- Дур х1акъалъулъ бицен ккедал, Расулица абулаан, Х1ажияв вугила дир к1удияв вац г1адав гьит1инав вацилан. Дуца щиб абилебан?\n- Расулилги дирги рук1ана вацасул г1адал гьоркьорлъаби. Гьесул творчествоялда т1асан нижер г1емер хабар кколароан. Цо-цо мехалда гьесул диего ц1акъго рокьарал асаразул бициндал, Расул дир пикруялда разилъулаан. Г1аммаб къаг1идаялъ абуни, Расулидасаги гьесул гьунаралдасаги дун ч1ух1улаан, вохулаан. Маг1арухъ дун Х1амзатил вас х1исабалда лъалев ватани, Москваялда дун Расулил вац г1адин лъала.\nХхвелал гьаризе дида лъаларо. Инсулги вацасулги ц1араздасаги даражаялдасаги ч1ух1ич1еб къо дир бук1инч1о. Амма бищун дие хирияб гьеб к1иябго ц1аралъул дица киданиги, кибниги учучу гьабич1о ва гьебги дах1аялъе ккун, лъиданиги цеве я ч1унч1удич1о, я ч1ух1дарич1о, я гогьдарич1о. Цо мисал рехсон телин: Дун вук1ана Дагъистаналдаса т1оцевесев Россиялъул Г1елмабазул Академиялъул член-корреспондент. Нижер, академик-секретарь вук1ана ц1ар раг1арав г1алимчи Храпченко. Гьес абунилан бицана дида живги Расулги Ленинил премиялъул комитеталда аск1ор г1одор ч1ун рук1унин кидаго, гьесда лъалаанила Х1ажияв жиндир нухмалъиялда гъоркь х1алт1улев вук1ин. Цо нухалъг1аги Расулица абич1ила жиндир вацасул т1алаб гьабейилан, гьесие кумек гьабейилан. Х1ажиясул, вацасдасагицин жиндир х1алт1уда гьоркьоб кумек т1алаб гьабулареб хасияталда г1ажаиблъанила живан бицун буго гьес.Храпченкоца кьуна дие киналъего нух. Дир т1оцебесеб т1ехь бихьарабго абуна гьес, гьаб т1ехьалъ рагьулила дуе нухилан.\n- Дуца лъуг1изабун бук1ана Дагъпедуниверситеталъул физикаялъулгун математикаялъул факультет. Филологиялъул, адабияталъул г1елмуялде вач1иналъе г1илла кинаб ккараб?\n- Баг1араб дипломалда гьеб факультетги лъуг1изабун, гьебго г1елмуялде вуссине нигатгун дун, конкурсалда г1ахьаллъана аспирантураялде лъугьине. Дагъистаналдаса цо дун бергьана гьеб конкурсалда. Лъабго лъик1а-лъик1ав математикги вук1ана гьебго конкурсалда г1ахьаллъулев. Москваялъул Стекловасул ц1аралда бугеб институталъул аспирантураялде ц1ализе дие щвана Дагъистаналъе бихьизабураб цого цо бак1. Дун вит1улев вук1ана гьеб институталъул Ленинградалда бугеб отделениялде. Добб мехалда аспирантураялде лъугьин бигьаяб иш бук1инч1о. СССралъул Г1елмабазул Академиялъул президентасул гъулбас бук1ине кколилан гьеб х1укму тасдикъ гьабураб. Москваялда Литературияб институталда Расул ц1алулеб заманги бук1ана гьеб. Гьес абуна, живги гьанив вугила, Москваялдаго хут1изавун лъик1 бук1инила дун. Доб мехалда Москваялда вук1арав Дагъистаналъул вакил Хашаев Х1ажимурадил кумекалдалъун Москваялда аспирантураялда хут1изавун вук1ана дун. Гьебго соналъ, эменги унтун вук1ун, гьесул т1алаб-агъаз гьабизе, академическияб отпускги босун, дун Мах1ачхъалаялде т1ад вуссана.\nГьаниве щведал Шигьабудин Микаг1иловасги Мух1амадсаг1ид Саг1идовасги дида абуна дуе математика щайилан, жидеца институталде х1алт1изеги восилилан, инсуе х1ажатаб кумекги гьабун гьанивго ч1айилан. Гьедин, экстерно экзаменалги кьун, филологиялъул лъайцин гьеч1ев дун лъугьана х1алт1изе Тарихалъул, мац1алъул ва адабияталъул институталде к1удияв лаборантлъун. Ц1арал цогиязул рук1аниги, къаси-къад ч1еч1ого х1алт1ун дица х1адур гьабураб буго т1оцебе къват1ибе биччараб г1урус-авар словарь.\nХадуб анив лъугьана филологиялъул аспирантураялде фольклоралъул темаги босун. КПССалъул ЦКялда цебе бук1араб Марксизм-Ленинизмалъул институталъул филиал Мах1ачхъалаялда рагьараб мехалда, гьениве к1удияв г1елмияв х1алт1ухъанлъун вачана дун. Гьениб Дагъистаналъул щибаб миллаталъул вакилзабаз жиде-жидер мац1азде руссинаризе кколаан партиялъул бицарал х1алт1аби, т1ахьал. Г1емер кколаребщинаб жоялъул таржама гьабуна нижеца. Амма гьеб рахъалъ лъик1аб х1албихьи щвана.\nХадуб дун вук1ана «Маг1арул большевик» газеталъул редакторасул заместительлъун. Газеталъул дубляж хвезабиялъе Мух1амад Шамхаловас х1аракат бахъулеб заманалда дунги вук1ана гьеб ишалъул активист.\nВПШ лъуг1ун т1адвуссиндал т1амуна Мах1ачхъалаялъул телевидениялъул директорлъун. Гьеб дица рагьана, т1оцебесеб передачаги дицаго гьабуна. Хадув вук1ана республикаялъул радиоялъулгун телевидениялъул комитеталъул председательлъун. Чанго соналъ х1алт1ана Дагъистаналъул культураялъул министрлъунги. Министрлъун т1амулеб мехалъ партиялъул обкомалъул т1оцевесев секретарьлъун вук1арав Г1умахановасда дица абуна, дие цоги кинабгоги тун г1елмуялде т1адвуссине бокьун бугилан. Гьес раг1и кьуна санаг1алъи ккарабго дир гьеб мурад т1убазе. 1972 соналда т1амуна СССРалъул Г1елмабазул Академиялъул Дагъистаналъул филиалалъул Тарихалъул, мац1алъул ва адабияталъул институталъул директорлъун. Директорлъун вук1унилан, дица дирго г1елмияб х1алт1уе квалквал ккезе теч1о. Цоги ишалдаса, рек1елгъеялъул жалаздасаги, хут1анщиналдасаги инкар гьабун х1алт1ана г1елмуялда т1ад. Гьелъул дунго разияб х1асилги ккана.\n- Математикаялъул г1елмуялде ун вук1аравани, филологиялда г1адин цогиялги разиял ч1ах1иял х1асилал ккелаандай дур?\n- Ккелароан, рук1инароан. Математикаялъул г1елмуялда академиклъун дун вахъинаанин абиларо дица. Математика ц1акъ г1ажаибаб, зах1матаб г1елму буго.\n- Цоги жоялъул бицинч1ониги, Ц1адаса Х1амзатил творчествоялъул киналго рахъалниги рагьана дуца. Гьабуна гьеб киналъулго г1елмияб анализги. Гьеб кинабго ц1акъго лъик1 бихьулеб буго Х1амзатилги гьес руссинарурал асаразулги щуябго томалдасан гуребги, хасго анлъабилеб томалдасанги баяназул т1ехьалдасанги…\n- Бищунго г1ажаиблъи гьабизе ккараб жо, бат1ияв чи гьоркьове къач1ого дир квералъ гьабуна гьеб кинабго. Чанго нухалъ хъвана бат1и-бат1иял вариантал дандеккун. Т1убараб г1елмияб х1алт1и гьабизе ккезе буго Х1амзатил творчество лъазабиялда, гьелъул анализ гьабиялда ва баянал кьеялда т1ад дун кин х1алт1аравали лъазе.\n- Г1езег1ан бечедаб, гъваридаб, г1ат1идаб буго дур г1елмияб ирс. Гьеб киналъулго бицине рес рекъеларо. Рекъанигицин, нилъер ц1алдолезда бич1ч1улеб къаг1идаялъ гьелъул бицун бажариларо. Гьединлъидал, дуца г1елмуялда гьабураб аслияб, бищунго к1вар бугеб х1алт1илъун щиб дуца рик1к1унеб?\n- Дун г1елмуялде вач1араб мех бук1ана, Совет х1укумат ккезег1ан Дагъистаналда щибг1аги культура бук1инч1ин абулеб мех. Гьединаб бук1ана доб идеологиялъул бихьизаби. Инсул т1ахьаздасанги, инсул архивалдасанги дида бихьана щиб нилъер бук1арабали. Инсул творчествоялда т1асан филологиял г1елмабазул кандидатлъиялъе дица диссертация ц1унана 1970 соналда.\nКодобе босизе литератураги гьеч1ого, халкъалъул цебесеб г1умру, рух1ияб рахъ лъазабизе дица х1албихьана бат1и-бат1иял г1адамазда ц1ехон. Дие лъик1аб кумек щвана Гьарак1униса Нурмух1амадил Мух1амадидасанги цоги-цоги нилъер умумузул тарихги культураги, литератураги лъалел г1адамаздасанги. Хадуб дица ц1алана ц1акъ ч1ах1и-ч1ах1иял г1адамазул т1ахьал, тарихалъулги литератураялъулги, культураялъулги х1акъалъулъ. Къаси-къад ч1еч1ого х1алт1ана. Гьедин дида ч1езабизе к1вана Дагъистаналда к1удияб литератураги культураги, к1уди-к1удияб гьунаралъул г1адамалги рук1араблъи ва гьединго щиб заманалда щиб ва щал рук1аралали.\nАнлъго соналъ т1адги х1алт1ун хъвана дица гьеб киналъулго мух1канго бицараб т1ехь. Гьеб бук1ана дир докторлъиялъе диссертацияги. Гьеб х1алт1и къват1ибе бач1арабго Северияб Кавказалъул республикабаздаса дихъе рач1ана ц1акъ г1емерал кагътал. Гьезул г1алимзабаз абулеб бук1ана, гьанже жидееги рес щванила жидерго халкъазул культураялъулги литератураялъулги тарих лъазабизе ва гьелъул рагьун бицине.\nДица ч1езабуна нилъер гьанибе хъвай-хъваг1ай бач1анин анц1абилеб г1асруялдаго. Гьеб бук1ана г1араб ва парс мац1азда. Г1арабалъ хъван бук1аниги, гьеб бук1ана Дагъистаналъул литература. Гьеб бук1ана Дагъистаналъул, Дагъистаналъул г1умруялъул х1акъалъулъ, Дагъистаналъул г1адамаз хъвараб литература. Хадуб нилъерго мац1алда хъвай-хъваг1ай,т1оцересел ишараби раккана ХVII-ХVIII г1асрабазда. Лъабнусго сон буго маг1арул мац1алда литература баккаралдаса. Гьеб лъицаниги къабул гьабулеб жо бук1инч1о. Гьабсаг1аб гьеб нахъч1валев чиги щивниги гьеч1о.\nРоссиялда хъвай-хъваг1айги анц1абилеб г1асруялда баккараблъун рик1к1уна, литератураги Россиялда лъабнусго соналъ цебе бижараблъун тола. Россиялъул хъвай-хъваг1аялъулги литератураялъулги даража, г1ат1илъи, к1одолъи нилъералде данде кквезе бегьуларо. Ч1езабуна дица нилъер гьанибги Возрождение Ренесанс бук1араблъиги. Гьеб рик1к1уна дирго х1алт1ул аслияб х1асиллъун.\n- Гьадинаб мехалъ, хасго нахъа тараб нухлул т1адруссун балагьулеб, юбилей к1одо гьабулеб заманалда кьолеб, киназего ругьунаб суалги кьелин ахиралда. Дуца мунго г1умруялда бит1ккарав, талих1ав чилъун рик1к1унищ?\n- Дирго агьлуялъулги дирго сверухълъиялъулги къимат лъаларев чи дун гуро. Дир эменги щив вук1арав, вац Расулги щив вук1арав, рагъда т1аг1арав к1иявго вацги, эбелги, цо йик1арай к1удияй яцги щал рук1аралали дида лъик1 лъала. Дица гьезул х1урматги гьабула, къиматги гьабула, гьел к1очонги толаро, дидаго жанисан рехсезеги рехсола гьел. Цоги, лъицаниги абуларо дун инсуца гогьдаризавун, гьес т1амун, гьес лъугьинавурав чи вугилан. Эбел-инсул кумек гьеч1ого лъимал лъугьунаро. Расулги вук1ана Дагъистанги бохарав, дунги вохарав, дидасаги вохарав дир к1удияв вац. Гьесулги дие баракат щвеч1ин абураб, г1антаб пикру дир бот1ролъе киданиги бач1инч1о. Дун гьезие наку ч1ван баркалаялда вуго. Дир лъималги гьебго къаг1идаялъ, гьебго мурадалда г1ун рач1унел руго.\nДие гьеб щайин, юбилей къвариг1ун гьеч1ин гаргадулел чаг1и рук1уна. Дица гьедин абиларо. Гьереси щай, бокьула лъик1ал г1адамаз дир х1акъалъулъ лъик1аб раг1и абулеб мехалъ. Амма дун вохуларо яги ч1ух1уларо дилъ гьеч1еб гьунар бугилан бицун чи к1алъалев мехалъ. Бугеб жоги г1ун буго дие г1адамазде гьоркьобе вахъине. Гьеб киналъухъгоги, 85 сон базег1ан ч1аго-г1ат1го, г1одов ккеч1ого, г1акълуялдаса ват1алъич1ого дун таралъухъги дица к1удияб рецц гьабула Бет1ергьанасе.\nДир мурад буго маг1арулазе сахлъи. Маг1арулал дие кутакалда хириял руго. Дун маг1арулав вук1иналъ гуро гьедин абулеб бугеб. Маг1арулал руго ц1акъ сабурал, г1одоре риччарал, к1удияб бах1арчилъи чорхолъ бессарал г1адамал. Цогидал миллатал квешал ругин абулеб мех гуро, амма маг1арулазулъ буго ц1акъ берцинаб г1амал-т1абиг1ат. Гьездаса дун ч1ух1ула.\nГара-ч1вари гьабуна М. Патах1овас.\nПросмотров: 2035 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 5.0/1