ХIажи Гъазимирзаев » Ассоциация учителей аварского языка\n15 апр 00:26Учителасе / Макъалаби\nНилъер улкаялда хъвадарухъан ккола г1уц1арухъан, ц1ияб г1умру бихьизаби гуребги, гьес г1ахьаллъи гьабула инсанасе тарбия кьеялъулъ, гьесул хасият-г1амал лъик1лъизабиялъулъ, куцаялъулъ. «Литература бахараб даражаялда, гьелъул къуваталда г1емерго бараб буго обществоялъул рух1ияб рахъ, моралияб сахлъи,»— ян абуна КПССалъул XXVII съездалда гьабураб ЦКялъул Политикияб докладалда. Ц1алдолел рази гьари, гьел рух1ияб рахъалъ бечед гьари, кант1изари ва лъик1алде гьесизари, квешал хьулаздаса «рац1цц1ад гьари», берцинлъи, гьайбатлъи бокьизе ругьун гьари, чороклъи-квешлъиялдаса рак1 гъанц1изаби — гьеб ккола хъвадарухъанасул масъала. Гьеб т1убазе ккани гьев живгоги гъваридав, рак1 бац1ц1адав инсан вук1ине ккола.\nНилъер адабияталъ жиндирго масъалаби г1умруялде рахъинаруна т1адег1анаб даражаялда. Нилъер талих1 буго халкъалъ адабирталъул къимат гьаби, гьелда адабияб раг1ул маг!на бич1ч1и, унго-унгояб асар ч1обогояб ч1андаялдаса бат1а гьабизе лъай. Халкъалъул къисматалдаса т1урав хъвадарухъан нилъер вук1инч1о ва гьеч1о. Раг1ул устарзаби х1алт1улел руго жидерго гьунаралда, махщалида рекъон.\nАваразул хъвадарухъабазда гьоркьоб хасаб бак1 ккола поэт Х1ажи Гъазимирзаевас. Гьанжелъизег1ан критикаялъ гьесул асаразул рахъалъ кинабг1аги к1алъа-басай гьабич1оииги, гьеб гьабизе гьев цевего мустах1икъав вук1ана. Дагъистаналъул т1ахьазул издательствабаз къват1ире риччана гьесул анц1ила к1игоялдасаги ц1ик1к1арал т1ахьал, поэт лъугьун вуго жиндирго халкъалъе кутакалда машгьуравлъун ва вокьулевлъун.\nЖиндир заманалда т1адег1анаб лъай щвезе ва босизе рее рекъеч1ониги Х1ажи Гъазимирзаев вуго жиндир жанисеб рух1ияб культура ц1ик1к1арав, лъик1аб тарбия щварав, адаб-хъатиралъул къимат гьабизе лъалев, маг1арулазул хасият-г1амал, г1умру бич1ч1улев, намус, ях1, г1адат ц1унарав чи. Гьев гьединав вук1ин нилъеда бихьула гьесул асараздасанги. Гьел гьес т!аса-масаго хъваларо, лъик1 ургъун, гъорлъе ваккун, щибаб раг1и къач1ан, бук1ине кколеб бак1алда рекъезабун, ц1иял сипатал ратизе жигар бахъун, сок1к1уна. Гьесул творчествоялъулъ нилъеда вихьула г1езег1ан зах1матаб нух нахъа тарав, г1емераб лъик1абги квешабги, ракъити-къварилъиги, аваданлъиги-рохелги, рокьиги-хиянатлъиги бихьарав инсан — лирикияв герой.\nКуч1дул гьаризе жеги г1олохъанлъудаго, 18 сон бараб мехалъ, байбихьаниги, Х1ажил т1оцебесеб т1ехьлъун рик1к1ине бегьулеб «Дир муг1рул» абураб куч1дузул цикл (26 шиг1ру жанибе бачараб, басмаялда бахъана «Лъаразул гаргар» абураб г1аммаб т1ехьалда 1965 соналда- Х1ажида лъалаан жинда цебе ч1араб масъала зах1матаб бук1ин — жиндир росулъа гьунар т1ок1ав поэт Ч1анк1а, мадугьалихъ росулъа Х1амзат, Расул, гьединалго Хундерил т1алъиялда г1урал Заид Х1ажиев, Фазу Палиева, Мух1амад Сулиманов г1адал раг1ул устарзабазда гьоркьове вач1ине хьул т1ами бигьаяб жо гуреблъи. Маг1арул пандрида к1иго ч1ва бук1уна, амма макънал бат1и-бат1иял рачине бегьула, авар мац1 цо буго, амма гьунаралда рекъон х1алт1изабизе бегьила, адабият-г1урхъи гьеч1еб х1икмат буго,— гьедин х1укму гьабула г1олохъанав поэтас. Х1ажида к1вана макъан батизе, жиндирго къисмат куч1дузулъ ах1изе, гьев мух1канго, ургъун вач1ана авар адабияталде. Гьесул хьул, нух, хаслъи ва къасдал рихьулел рук1ана т1ахьазда лъурал ц1аразулъ: «Дир муг1рул» «Чундузул сухъмахъ», «К1иго ч1ва», «Вехьасул макънал», «Вехьасул рокьи» г1адал.\nТ1оцебесеб т1ехь байбихьулеб буго «Дир муг1рул» абураб, ват1аналде рокьи загьир гьабулеб кеч1алдалъун. Муг1рузде нилъер поэтаз г1емерал куч1дул гьаруниги, Х1ажида ратун руго гьезие хасал сипатал; «Роржун унел ц1умал ц1вабзазда хъвалел, моц1рода даг1нил лълъар лъуранин кколел», гьенирго руго: «Г1анса гочунаго, чабах бортани, т1инде гъугьан унел гъваридал к1к1алал, чи т1аде вахани, чехь г1орда цулел, кварил гьулак г1адал гьелчолел кьерал».\nНилъеда бихьулеб буго байбихьудасанго Х1ажи къеркьолев вук1ин ч1обогояб, пасих1лъи гьеч!еб, сипат камураб калам жиндир кеч1алда гъорлъе биччангут1иялъе гloло. Т1ад калам гьеч1еб буго гьесул «Т1оцебесеб гали» абураб кеч1. Гьениб поэтас живго релълъинавулев вуго т1оцебе пархине палхан лъугьараб кьурулъ бусен лъураб ц1удул т1инч1алда, т1оцересел галабазулъ буго щакдари, ц1алдолезда божиги-\nДунги г1олохъанав маг1арул поэт\nРик1к1аде воржине х1инкъун вук1ана.\nХ1ал лъалареб барти лъалхъилин х1инкъун,\nХ1алихьатав гьудул велъилин абун,\nБокьулеб муг1рул халкъ, нужер боржелгун\nДун коч1ол ралъдалъе гъорлъе лъугьина.\nБайбихьараб иш раг1алде бахъинабизе Х1ажи к1вах1 тун, жигаралда, щавкъалда х1алт1ана, зах1малъаби нухда рук1аниги, борхалъуде вахине бугеб гъира гьесулъ свинч1о. 1984 соналъ тГехьалда бахъараб «Борхалъи» абураб кеч1алдасан нилъеда бихьула поэзия Гъазимирзаевас т1адег1анаб ишлъун рик1к1унеб бук1ин, росарал бергьенлъабаздаса гьев жеги рази гьеч1олъи.\nГьадаб кьурул борхалъи\nЛъана дида гьит1инго.\nГьанжеги х1инкъула дун\nДолъул раг1алде къазе.\nДида лъач1о жеги дур\nСардал рорч1ун, макьу тун-\nВуго т1аде харулев\nХ1ажи г1емерал соназ колхозалда вехьлъун х1алт1ана, вук1ана завфермалъунги. Гьесда лъана т1абиг1ат, муг1рул, гьезул мац1, г1орал, рохьал, гьезул балъголъаби, г1умруялъул маг1на, киналъго гьесда малъана кеч1, кибго бихьана гьайбатлъи, рек1ее асар гьабулебщинаб жо; гьес абуна: «Вугодай гьаб ракьалда дун г1адииав г1алимчи, г1орал данде к1алъалев, лъараз куч1дул ах1улев»,— ан.\nПоэтасул т1оцересел куч1дузулъ нилъеда бихьула т1адег1анаб романтика, амма гьел г1уц1арал рук1ана рит1ухъаб реализмалъул кьуч1алда:\nДир г1ангис буртинадул тириял куркьби руго,\nМуг1рул т1огьазде вахун, т1авап гьабун вуссуна.\nТ1илида рарал г1ужал г1умруялъул нухал дир,\nТ1агъиги хъах1аб хонжрол намусалъул налъи дир.\nГьедин сипат сипаталде жубан, берцинго чвахун бачинедухъ, рек1елъе бортиледухъ маг1наялда ва пасих1лъиялда г1уц1араб буго «Вехьасул кеч1 абураб гьитт1инабго лирикияб поэма. Бит1ахъе къечарасул к1ут1буз лъел къат1раби г1адин, къабул гьарула гьал раг1аби рак1алъ:\nБец1ал нак1к1алги къанц1ун,\nГьекъола ц1орораб лъим,\nЦ1орол г1унсбиги рухъун,\nБахъула г1ияй г1идра...\nДир партал чурун кьола\nЧвахун балеб ц1адаца,\nГьелда иту кьабула\nГьорол тамахал квераз-\nРаг1аби гурел, гьанир руго сипатал, суратал. Гьединаб т1адег1анаб даражаялде вехь, гьесул г1умру1 ва зах1мат коч1олъ бихьизабизе к1вей — гьеб гьунар ккола, гьит1инабго бугониги, гьеб буго вехьасе хъвараб гимн, ода, гьев к1одо гьави, гьесул зах1мат, рек1ел х1ал поэзиялде гъорлъе бачин.\nХ1ажил т1оцебесеб т1ехьалдаго нилъеда бихьула бат1и-бат1иял темаби рагьизе гьарулел къасдал, вехьасул зах1мат, рагъ ва рекъел, Ват1аналде бугеб рокьи, 6ax1apчилъи, гьудуллъи ва рокьи, тарих ва гьанжесеб къо, т1абиг1ат ва дунял, г1адамасул г1амал-хасият, лъик1ал ва квешал рахъал ва гь. ц. Гьел темаби шаг1ирас рик1к1уна аслияллъун, нахъеги гьезда т1ад к1вар кьун х1алт1ула. Х1ажил цо-цо куч1дул коч1охъабаз ах1улел халкъиял куч1дуллъун лъугьана. Гьединаблъун ккола «Гуржаниса яс», махсаро-хоч1, юмор гъорлъ бессизабун сок1к1араб гуржи ясалде гьабураб рокьул кеч1. Гьеб г1уц1араб буго васасул ва ясалъул диалогалда сверухъ. Гьезул халатаб гьеч1еб калам буго, амма нилъеда бихьула т1убараб драма: вас мук1урлъула гуржи ясалъе, амма гьей абун йик1уна вокьулев васасе, гьединлъидал жаваб кьола:\n— Дур рек1араб ц1аялъ Ц1ор бух1аниги,\nГьудул рехун тезе таваккал гьеч1о-\nКьог1аб туснахъалда дун к1век1аниги,\nК1веларо хисизе бицараб раг1и.\nНилъеда цебе ч1ола parlye хисуларей, хилиплъи биччаларей, г1амал щулияй ясалъул сипат—хасият. Амма шаг1ирасда абич1ого ч1езе к1оларо, цебе заманги гьанжесеб заманги данде ккун, бат1алъи бихьизелъун: «Дол арал векаца киса гьедин мун, Дида ч1орги реч1ч1ун йорч1илароан».\nРокьул х1акъалъулъ тема нилъер советияб литератураялъе зах1матаздасан цояблъун ккола. Мах1мудица ва Ч1аик1аца гьеб тема гъваридго, бугеб бечелъиялда рух1ияб г1умру бихьизабун, талих1 къараб, илагьи бегараб куцалда бихьизабуна. Советиял поэтаз рокьи бихьизабуна талих1 бугеблъун, анищ т1убараблъун. Х1ажи, куч1дузухъ балагьун, рокьулъ талих1 батарав шаг1ир гуро — талих1аб рокьиялъ куч1дул гьаризе инсан къанаг1атги т1амуларо — амма рокьул асар гьесул куч1дузуяъ гьайбатаб, аваданаб, рак1бац1ц1адаб буго. Рак1 къварилъула, хияналъи бихьун: «Квер бачун гьабураб къот1и биххизе, Цо дур къадарлъиян къварилъула рак1»- Амма рокьи хут1ула:\nГ1алам цебе ч1аниги, рокьи ккарав васасул\nРек1ел г1ищкъу унаро гьудулалде гурони.\nТ1оцебесеб т1ехьалда нилъеда ратула цо-цо г1оларел бак1алги, г1аммаб куцалда кьурал сипатал, цого тайпаялъул глаголал, ургъич1ого, т1ад х1алт1ич1ого риччарал мухъал: «Меседил хат1 хъвараб дур хабал зани», «Ват1ан ц1унулаго, ц1ар босун, хварав», «Месед т1ад бекьараб берцинаб г1анса»— гьел халатал эпитетал ц1иял гьеч1ел, нилъеда киралиго раг1арал руго. Цойги босани, гьадинаб мисал: нилъер авар мац1алда глаголал ва гьезул формаби ц1акъ бечедал руго, т1оцересел куч1дузулъ Х1ажица гьеб ресалдаса дагьго пайда босулеб бук1ана, берцинго хъвараб «Лермонтов» абураб коч1олъ rleмер х1алт1изарун руго цого глаголал, гьедин бук1ине бегьула, гьеб синтаксисалъул къаг1ида, ай такрарлъаби: эпифора, анафора ва гь. ц. шаг1ирзабаз х1алт1изеги гьарула, амма «вук1инч1о» абураб глаголияб форма, гьединго «мун» абураб раг1и ункъо нухалъ цо куплеталда такрарлъиялъ берцинго г1уц1араб коч1ол къуват хвезабулеб буго; гьениб рекъон ккараб антитеза бук1аниги:\nМун асир вук1инч1о дир Кавказалъул,\nМун тушман вук1инч1о нижер муг1рузул.\nМун тушман вук1аиа дов пачаясул,\nМун гьудул вук1ана нижер васазул.\nТакрарлъи биччазе бегьила, интонация бечед гьабизе, чорхол асар ц1акъго х1алуцараб мехалъ, амма шаг1ирасе баян гьабизе бокьараб пикру цебего нилъее якъинаб, щакльи гьеч1еб буго, гьединлъидал г1емер т1адч1ей гьабизе кколеб жо гуро. Гьелда хурхун рехсезе бегьула Англиялъул машгьурав хъвадарухъан Олдос Хакслица абураб жо, гьеб дарслъун бук1ине цойгидал поэтазеги: «Улбузе жидерго лъималги лъималазе улбулги рокьулеблъи якъинаб жо буго. Амма гьеб баянаб, к1удияб пикру гьедун коч1олъ ах1улеб бугони, ц1алдохъан божуларо, гьев щакдаризе т1амула».\nНилъер маг1арул поэтаз цо-цо мехалъ гьадинги лъалеб пикру, якъинаб жо гьедун, ах1ун бицуна, гъваридго, сипат бахъун гьабич1ого. Г1емераб гьа бала Дагъистан, муг1рул, маг1арулал, эбел, эмен, ват1ан, рижараб росу бокьулин.\nХ1ажил к1иабилеб т1ехь къват1ибе биччана 1968 соналъ, «Чундузул сухъмахъ» абун ц1арги лъун. Гьенибги нилъеда бихьула миллияб авар поззиялда живго «Къосунареб сухъмахъ рагьизе», «Х1алалаб нухдасан гали т1амизе» шаг!ирасул бугеб гъира. Гъира бук1ин гуребги, раг1иялда хадуб бач1унеб ч1ван къот1араб иш, х1асил, х!акъикъатги цебе ч1ола ц1иял куч1дуздасан. Цо къосарав г1арзачиясде вуссун, хит1абги гьабун, поэтас абулеб буго:\nДуца наг1ана кьун, г1арзал хъваниги,\nДица баркала кьун, куч1дул ах1ила-\nДир кеч1 т1алъиялда т1ибит1ун ина,\nДур кьуч1 гьеч1ел гьерсал гьородахъ ина.\n«Г1арзачи» абураб гьеб коч1олъ махщалида х1алт1изабун буго антитеза, сундасаго рази гьеч1ев мац1ихъан къват1ив ч1вазавун вуго бег1ераб раг1удалъун. ШагГирас нилъехъе кьолеб буго бакъалъул бицараб кеч1 гуреб, нилъеде рещт1инабулеб буго бакъ щун роц1араб къоялъ чорхое лъугьунеб г1адаб асар, х1акъикъатги, х1икматги жиндилъ бессараб. Гьале поэтас ах1улеб «Маг1аруласул кеч1»:\nХвалчен х1адураб буго,\nЧот1а тирияв вуго.\nГ1одой къулун х1елич1о...\nГьудуллъи, вацлъи ц1унун,\nЦ1адай ине къаларо-\nДун гьит1инав чийилан,\nЧармида зар кьабуге.\nХ1ажил г1емерисел куч1дузулъ нилъеда бихьула ват1аналдаса ч1ух1и, жиндир г1елалъул, наслуялъул ц1ар арал ишал к1одо гьарун, гьездаса бугеб разилъи: («Кавказ», «Дагъистан», «Сулахъ» г1адал куч1дузулъ) «Чундузул сухъмахъ» т1ехьалъул бакьулъ лъун буго шаг1ирасул гьунар загьир гьабулеб, гьес рек1ел кинабго х1асрат, чорхол къуват кьун щавкъалда хъвараб лирикияб поэма «Хасел ун их щвела, щобазул мокъокъ». Гьес гьениб х1албихьулеб буго Мах1мудил ирс кодобе босун, гьевгун къецалде лъугьун, гьесул творчествоялъул мотивал кьоч1ое росун, жиндирго пасих1лъи рагьун, сипатал ратун, художествоялъулаб асар-къасидат г1уц1изе. Гьеб гьесухъан бажарунги буго. Х1ажица г1уц1улел руго Мах1мудил ва гьесул йокьулей Муил образал, гьелъие поэтикияб интересаб къаг1ида батун, ч1агоял чаг1и г1адин гьел цере ч1езарун, рек1ел хьулал рагьун. Х1ажилъ балъгояб, раг1ун къват1ибе рехулареб анищ буго жиндирго кеч1 Мах1мудил коч1ол даражаялде бахинабизе, гьесул традиция ц1унизе. Гьеб тавакалаб къасд реццалъе мустах1икъаб бугин тола дица, рек1ее бокьухъе мурадал т1урач1ониги.\nПоэмаялда реалиялги, шарт1иялги г1аламатал ва ишараби цоцалъ журан кьун руго. Ч1агоял чаг1и г1адин, Мах1мудги Муиги рокьул гара-ч1вариялда, Хъах1аб росдал санул раг1алда цоцазе г1ищкъу рагьулел цере ч1ола нилъеда. Поэмаялъул буго лирикияб сюжет, гьеб цебе бачуна диалогалъул формаялда;\n— Муи, ресукълъиян, къадру-ассилан,\nДун восунгут1изе сабаб ккеладай?\nМискинав инсуца бух1араб т1орччол\n— Инсул къадруялда къвал балеб гьеч1ин,\nДир чара бух1изе х1алал рихьуге,\nМеседил гъонолъ лъун, дун хьихьаниги,\nДур т1армил бечелъи т1аса бищила.\nМах1мудил коч1ол г1адаб гучги чвахиги гьеч1ониги, Х1ажил куч1дузулъги тамашаяб гугьар, рак1 беэдулеб музыка, гъира базабулеб асар бихьула, нилъеда ккола живго Мах1мудил шиг1раби раг1улел руги|н. Муил ах1вал-х1ал, рее къот1араб куцалде ккараб сурат рагьула монологазулъ:\nБарщун бугеб кьибил, кьаллъараб росу,\nКьуралъуй ч1айилан, ч1ун вугев эмен,\nДуниял кьуниги, ц1ар т1амуларев,\nЦ1ар къанда хъвадида хъатикь йигей дун...\nВокьуларин, теян ах1и баниги,\nБоц1уда pyxl лъурав иях1 гьеч1ев рос.\nБоц1уда pyxl лъей сабабалъе ккун, данделъич1ого хут1ана нилъер маг1арул росабалъ чанги цоцазе рокьарал.\nХ1ажил к1иабилеб т1ехьалдаги руго цо-цо гьац1улъ xle, х1анилъ рас г1адин ратулел рек1ее г1оларел, г1аммал бак1ал: «Мун гьеч1они, дие г1умру к1варич!о, г1умру гьеч1еб дунял ч1обогояб т1анк1», «Мун дие бакъ йиго, къаси моц1 йиго», «Лугбал чергес», «берзул нур». Нилъер киназулго квешаб г1адат буго араб заманалъулъ,— историялъулъ, нек1сияб яшавалъулъ квешаб жо к1одо-к1одо гьабун бихьизаби, кеч1алда гъорлъе Мах1мудица, Ч1анк1аца, яги Х1амзатица, Расулица киданиги рачинч1о, масала, гьадинал мухъал: «Ц1оралъул ясазул халатал гъалал, ц1алай кьабун руго нек1о маг1арухъ». Гьединаб цш историялдаги бук1араб жо батиларо. Эрменияй Шуг1айнат.\nШамилица жиндирго йокьулей лъадилъун гьаюна, гьез цоцазул къадру ц1унана, рокьуе хилиплъич1о. Т1адеги квеш буго Х1ажил нилъеца рехсарал мухъал ругеб «Валета» кеч1 коч1охъабаз ах1улеб бук1инги.\n60. абилел соназда хъварал Х1ажил куч1дузулъе риторика бач1иналда х1инкъи бук1ана, «ч1ахъаги» «буго-вуго», «т1егьалеб» дагьаб ц1ик1к1ун абизе лъугьун рук1а1на шаг1ирал. Ц1акъ бигьаяб жолъун бихьизабулеб бук1ана ралъад лъугьин, rlop къай: «Жакъа совет чияе квер иебе ккуни, киг1ан гьалагабги rlop нахъ буссуна».\nЛъабкъоялда анц1абилел соназда нилъер поэзиялъулъ публицистикияб чвахи ц1ик1к1уна- Поэтаз нахъойги рак1алде щвезабула умумузул лъик1аб г1адат, хьвада-ч1вади, этика, мораль, г1умруялъул философия. Басряб наккдалъа ц1ияб буг1а бахъизе лъугьинч!ого, араб къоялдаги жакъасеб къоялдаги гьоркьоб бухьен балагьула, Шамильги Х1ажимурадги, Мах1мудги, Х1амзатги цох1ого тарих-история гуребги жакъасеб къоялъул бут1а кколеблъи бихьизабула. Гьединаб бук1ана Гъазимирзаевасул жиндирго пикру, берзул балагьи, поэзия.\n1974 соналъ Дагъистаналъул т1ахьазул издательствоялда бахъараб «К1иго ч1ва» абураб т1ехьалда аслияб тема буго история ва жакъасеб къо, маг1арулазул къисмат, Ленин ва партия, рагъ ва рекъел, социалистияб зах1мат. Гьел темабазда махщалида хъварал асараллъун ккола «Ленинил мавзолей», «Дир Дагъистан», «К1иго ч1ва», «Нуж рагъарал окопал», «Х1ажимурад», «Гьобол», «Кьерхараб сордо», «Ц1уне, маг1арулал», «Ясалъул макьу» ва гь. ц.\nЛенинил мавзолеялъухъе ургъелги рохелги бикьизе г1емерал поэтал, советиял\nг1адамал рач1уна, к1удияв вождасде бугеб рокьи загьир гьабун, куч1дулги гьарула.\nГьединал руго Х1амзатил, Расулил, Фазул, Пумар-Х1ажиясул. Х1ажицаги абулеб\nбуго жиндирго раг1и: \_\n' Цо дун гуро жакъа, бет1ерги къулун,\nДуе салам кьезе кьерд;а ч1ун ругел.\nГьаб ракьул шаралъул миллионазул\nАза-азар вакил вуго дир хьолбохъ.\nЩибав инсанасул анищги щавкъги —»\nДуниял мук1урав дуда берк1ут1и.\nИнсанасул зах1мат к1одо гьаби — гьеб ккола социалистияб реализмалъул литератураялда аслияб, бет1ераб тема. Амма нилъер Дагъистаналъул литератураялда гьеб тема жеги аслияблъун лъугьун гьечГин абизе бегьула. 3. Х1ажиевас, Ц1. Х!амзатица г1езег1ан хъвана зах1мат к1одо гьабурал асарал, хасго нилъеда рек1елъ ч1ола «Вехьасул къиса», гьеб тема бихьизабизе квербакъи гьабуна Расулица заманалъул xlaкъалъулъ куч1дузул циклалда, «Доярка», «Ралъдалъ шагьар» ва гь. ц. асаразулъ, Шахтамановас—«Ц1вабзазул аманат» т1ехьалда, зах1мат-бах1арчилъи Фазу Г1алиева-ъул аслияб тема буго.\nХ1ажи Гъазимирзаевасдаги батун буго зах1мат к1одо гьабизе жиндирго макъан ва поэтикияб къаг1ида. Зах1мат гьесие бухьараб буго бах1арчилъиялда, рохелалда, талих1алда ва гуманизмалда.\nГьанжесеб авар литератураялда Гъазимирзаевасгг1ан камилго зах1маталъул xlaкъалъулъ раг1и абурав поэт цониги гьеч1о. Гьесда зах1маталъул, х1алт1ул къимат лъана ва, образал г1уц1ун, гьеб жиндирго творчествоялда бихьизеги гьабуна. Вехьасул сипат бат1и-бат1иял ресал ратизарун, киналго рахъаздасан цебе ч1ола: зах1малъабакьа х1инкъуларев, рак1 аваданав, хияналъи чорхолъ гьеч1ев, ц1адакьги, гьоролъги, рохьаздаги, муг1руздаги, квачайги баг1ариги х1ехьон, бихьинчияб намус бац1ц1адго ц1унун, халкъалъе, улкаялъе хъулухъ гьабулев:\nРиччарал буртаби, рец1ц1улел т1аргъал,\nМахил хат1ихалда дализаруна.\nЦ1адут1е т1инк1араб т1ат1ул нахалъул\nТ1аг1амаб мах1 бахъун хъощниб бессана.\nТ1олго дунялалъул скульпторазда\nГьав вехьасул зах1мат бич1ч1улебани,\nКиндай рекъелаан, къвалакь т1илги ккун,\nМармарул сиялде т1аде вахун вехь.\nГъазимирзаевасул аслияб лъик1аб рахъ ва хаслъи буго гьес рек1елъ босич1еб жоялде кеч1 гьабунгут1и.\nГьесул кеч1 чвахун бач1уна, жибго лъарал чилчили г1адин, пикруги асарги гъорлъ жубан. Гьале «Вехьасул гьеди» кеч1алдасан росарал мухъал;\nТ1инк1ун бач1унеб моц1, ц1вабзазул кунч1и,\nКерен гьогьомулеб недегьаб гьури,\nЭбел бат1алъараб лъимадул г1адин,\nГъоба ахалъуда лъарал чилчили,\nЛъалхъе хералда т1ад, т1огьол къуч1бузухъ\nЦ1вабилъун кенч1елеб г1арац г1адаб щуб,\nГ1орц1ун бегараб г1и, paг1 балел дуг1би...\nГьанйб маг1арул коч1ол роцен, г1уц1иялъул закон, аллитерация, жанисеб рифма, интонация ц1уни гуребги маг1арул поэзия бечед гьарулел сипаталги руго, коч1ол мац1 буго т1ад раг1и абизе рее гьеч1еб, куч1дул херхун руго музыкалияб формаялда цо сипаталъ цойги, сипат цебе бачГинабун. «Керен гьогьомулеб недегьаб гьури», «ц1вабилъун кенч1олеб г1арац г1адаб щуб»— гьел руго маг1арухъ г1иял сага-базда рогьел рехулеб г1ужалъул г1аламатал. Нилъеда бихьулеб буго Х1ажи авар коч1ол къимат г1одобе ккезе теларин къеркьолев вук1ин.\nКоч1ол къимат гьабиялдаса байбихьулеб буго Х1ажил «Вехьасул бакънал» абу1раб 1981 соналъ бахъараб т1ехь:\nЧ1амуч1аб дур рек1ей асар гьабич1ищ,\nБихъун рехе дир кеч1, дун рази вуго.\nУнтулеб дур рек1ей дару гьабич1ищ,\nАбе дида раг1и, дун рази вуго-\nСоналдаса соналде жанразул ва темабазущ рахъалдасан бечелъун гуребги, гьесул куч1дул художестваялъулаб формаялъул рахъалъги камиллъана. Масала, лирикияб асаралъул аслияб г1аламатлъун ккола къокълъи-бицалъи, гьениб цо тохлъукьего бач1араб чорхол асар, рек1ел х1ал бихьизабун бук1уна, халатаб кеч1алъ ц1алдохъан сваказавун, гьелде интерес хвезабула. Х1ажил г1емерисел куч1дул rlyц1арал руго 5—6 куплеталдасан.\nЮмор адабияталда — кванда т1аг1ам бач1инабулеб ц1амул цо мискъал г1адаб жо ккола, Х1ажил ахирисел асаразулъ юморалъ ц1ик1к1араб бак1 кколеб буго. Цо-цо мехалъ юмор буссунеб буго кьварараб сатираялдецин. Бег1ераб сатира кидаго къуватаб ярагълъун бук1ана маг1арул шаг1ирзабазул. Ахириял соназ литератураялда гьелъул к1вар ц1ик1к1ин г1умруялда дандч1валел г1емерал г1унгут1абазда бараблъун лъугьана. «Вехьасул рокьи» абураб т1ехь Гъазимирзаевасул творчествоялда аслияблъун кколелъул, гьеб мустах1икъаб буго гъваридаб гара-ч1вариялъе ва гъорлъе раккун къимат кьеялъе. Х1ажица жигар бахъулеб буго г1умруялъул т1олго бечелъи, киналго кьерал ва рахъал поэзиялде гъорлъе рачине, рух1ияб г1умру къеркьеялъулъ бук1ин бихьизабизе. Хасаб бак1 кколеб буго рагъул темаялъ, пасих1го хъван руго «Г1урус ракь», «Мамаев Курган», «Дида ккола», «Нилъер гьужум» ва цойгидалги К1удияб Ват1анияб рагъул соназул бицарал куч1дул:\nДун гьаб г1ypyc ракьалда х1ет1е ч1езе х1инкъула,\nВацасул хобалда т1ад х1ет1е лъолеб батилин.\nПоэтасда бич1ч1улеб буго нилъер г1елалъул бук1инеселда цебе бугеб жавабчилъи, ц1одорго, рек1елъе бортиледухъ, хъвалебги буго гьелъул х1акъалъулъ. Т1адег1анал идеалал рихьизарун руго х1еренго хьварал «Лъалхъуге, дир барти», «Эбел», «Г1адатлъи», «Ханжар», «Брест», «Дицани абила» г!адал куч1дузулъ, философиял пикраби кьолел руго «Палугьан», «Ицц», «Сон т1ок1к1ун бук1араб лъар», «Гьалаглъуге, гьури...» «Хехаб раг1и», «Х1акъ» ва цойгидалги куч1дузулъ. Шаг1ирас инсанасе къимат кьола ишалъухъ, хьвада-ч1вадиялъухъ балагьун, намус, ях1 ц1уни гьес рик1к1уна инсанасе бищун аслияблъун.\nВит1арав, бах1арчияв ва инсанлъи бугевлъун вук1иналъе Х1ажие руго мисаллъун умумул, гьезул поэзия, гьунар. Гьелъ батила бищунго х1айранал мухъалги ц1ик1к1арав устарасе, учителасе сайгъат гьарурал ругел:\nРасул, дур г1адатлъиялъ,\nДухъа рахъулел ругел\nКъиматал саг1тал лъалшц?\n- Дун х1икмалъун вук1уна\nМун х1алт1улел саг1газда,\nГ1алам х1айранал мухъал\nДуца хъвалел минтазда-\nг1алам х1айранал мухъал... Гьединаб мурадалде вахин щивав шаг1ирасул анищ ккола. Нилъеда рак1ч1ун абизе к1ола, х1айранлъи ва недегьаб балъголъи жиделъ бугел мухъал Х1ажил ахирисеб т1ехьалдаги г1езег1ан ругин.\n«Поэзия ккола киназего г1аммаб ва гьебго заманалда хас гьабун щивасул пиша,— ян абуна РСФСРалъул Хъвадарухъабазул VIII съездалда гьабураб к1алъаялда Дагъистаналъул халкъияв Поэт Р. Х1амзатовас.— Гьениб щивасул бук1ине ккола цойгидал т1асан хьвадич1еб жиндирго сухъмахъ, нух, амма гьебго заманалда бук1ине ккола цо киназего.»\nГъазимирзаевги, рак1ч1ун абизе к1ола, жиндирго сухъмахъалдасан поэзиялъул г1ат1идаб нухде вач1унев вуго, вацлъиялъул, интернационалиял пикраби гьесул шиг1рабалъ т1адеялдаса т1аде ц1ик1унел руго, тематика бечелъулеб, коч1ол г1уц1и — композиция камиллъулеб буго.\nРак1ч1ола, Х1ажил поэзиялъул барти, лъалхъи гьеч1ого, цебе къокъине бук1иналда, гьесул поэзиялъул их кидаго г1урччинаб харица, хириял т1угьдуца берцин гьабиялда, маг1наги пасих1лъиги гьесул поэзиялда дагьабги цоцалъ гъункиялда.\nЩив? щий? щиб? щал? абурал суалазе жаваблъун рачIунел рагIаби. Авар мацI / Мисалиял дарсал / Учителасе ЦIАДАСА ХIАМЗАТИЛ «АЙДЕМИР ВА УМАЙГЬАНАТ» МАЛЪИЯЛЪУЛ КЪАГIИДА. Авар адабият / Мисалиял дарсал / Учителасе АВАРАЗУЛ РЕВОЛЮЦИЯЛДА ЦЕБЕСЕБ ХЪВАВУЛАБ ПОЭЗИЯ ГIелмиял хIалтIаби Хасал цIарал Авар мацI / Мисалиял дарсал / Учителасе «Эбел».Расул ХIамзатов.Такрар гьаби. Авар адабият / Мисалиял дарсал / Учителасе


Дунял, Январь 01, 2016\n2015 соналъул хIасилал. Миграционияб кризис, Россиялъул популизм ва политика. Щибдай букIине бугеб Евроцолъиялда 2016 соналда?\nТуркия: ракетаялъ тIоцебе бортизабуна Су-24, хадуб - турбизнес...\nТуркиялъул ралъдал рагIаллъиялъул экономикиял перспективабазул оптимизмалъе багьанаби хутIулел гьечIин рикIкIунеб буго цо-цо экспертаз. Россиялъул рагъулаб аэроплан бортизабун хадуб, Россиялъул туризмалъул компанияз чIезабулеб буго жидерго бизнес гьеб улкаялда.\nРоссиялъул президент Владимир Путин ва Туркиялъул президент Ражап ТIайгип Эрдогьан цоцада релъарал руго авторитарияб миллатчиялъул рахъалъан балагьани. Ва гьеб сабаблъун кIиябго улкаялда гьоркьоб багъарараб дагIба рагIалде бахъинабизе захIматго буго.\nЭрменазе бокьун гьечIо Россиялъул расанкIабилъун рукIине\nТуркиялъулгун Россиялъул дагIба багъарун хадусала, цо-цо россиялъул политологаз ахIи-хIур багъаризабуна хасго 1915 соналда эрменазул кIудияб къадар чIваялъул проблемаялда бан. Гьеб тарихияб хIужа геноцидлъун рикIкIунарел жавабчилъиялде цIазе ккола ян, ахIи балеб буго гIемерал политологаз ва политиказ. Амма жибго эрменазул жамгIияталъ гьаб нухалъ цIодорго гIинтIамулеб буго рехсараб ахIиялъухъ, гьеб политикияб хIайлъун рикIкIулаго.\nШенгеналда жаниб "мини-Шенгеналъул" планал\nГолландиялъул хIукуматалъ улкаялда жаниб ва цо-цо улкабигун дандбан буго Шенгеналъул зонаялда ругел цо-цо улкабазул гIурхъабазда паспорталъул контроль цIикIкIинабиялъул суал. Гьелъул мурад буго мигрантазул ва жиде-жидер улкабаздаса лъутун рачIунезул къадаралъе контроль гьаби.


ГIадамазги къисматалъги къварид гьарурал\nСакъатал лъималазул рокъор 10-15 сон барал ясал\nHuman Rights Watch (HRW) абулеб инсанасул ихтиярал цIуниялда сверун халкъаздагьоркьосеб идараялъ къватIибе биччараб докладалда абулеб буго Россиялда ругел киналго сакъатал лъималазул 30 проценталъ гIумру гьабулеб бугин пачалихъиял лъималазул рукъзабахъин. Гьенибин абуни гьел зулмугун, жидедехун рокьукълъигун, изоляциягун дандчIвалел ругин. Human Rights Watchалъ рикIкIунеб буго гIемерисел лъимал тохтурзабаз нужеда гьезие кколеб хъулухъ гьабизе бажаризе гьечIинги абун гIадада ратIа тIезарун ругин жидерго улбуздаса.\n1999 соналда Анастасия Даунисие гьаюна Даунил синдром бугей яс Даша.\nТохтурзабаз гьелда абун буго гьел ругин церетIоларел, хуриб бижараб чIахI гIадинан рукIунел лъимал. Абун буго гьей дур кодой хвезе рес бугин ва гьелъул бугин даимаб хъулухъ къваригIунеб унтийин. Анастасияда тохтурзабаз абун буго гьеб «бекараб расанкIо тукаде тIадбуссинабизе» рес бугин дурин.\n30 сон барай Анастасиядаги ккун буго гьей ясалъе букIине кколеб хъулухъ гьабизе жинда бажаризе гьечIин.\n«Гьедин Даша хутIана азарханаялдаго»,-ян угьун хIухьел бичIчIалеб буго Анастасияца.\n38 сон барай Людмила Кирилловалъ гIумру гьабулеб буго Москваялда гъоркьехун бугеб Мытищи шагьаралда. Гьелъ бицана 2006 соналда жиндие яс Ника гьаюраб мехалда гьей унтун йикIинго лъалеб букIинчIин.\n«Дида абуна гьелъул аномалияб хромосома бугин»,-ян бицана Кирилловалъ. Гьелда абун буго гьелъул ясалъул бищунго кIудияб икъбал букIине бугин, гьебги букIани-эбелин абизе лъайин.\nДоб мехалда Людмилае букIуна 30 сон.\nДаунисил, Кирилловалъул ва цоги гIемерал улбузул хIалбихьиялде балагьун Нью-Йоркалда аслияб офис бугеб Human Rights Watch идараялъ гьабураб цIех-рехалъ бихьизабун буго Россиялда ругел сакъатал лъималазул 30 процент жидерго улбузда азарханабазда тезарун ругин тохтурзабазин. Лъимал гьарулел азарханабаздасан гьел кьолел руго унтарал лъимал рукIунел хасал азарханабазде. Гьенибин абуни гьел лъималазе я кколеб хъулухъ щолареб буго я букIине кколеб квен щолареб буго. Гьелде тIадеги гьезие гьабулеб буго изоляция ва гьел зулмугун ва рокьукълъигун дандчIвалел руго гьенир.\nДокладалъул автор Андреа Маззариноца гьабула Европаялда ва Централияб Азиялда сверун цIех-рех. Гьелъул пикруялда, Россиялда унтараб лъимер жидее гьабурал эбел-инсуда тохтурзабаз гьеб азарханаялдаго тезабулеб буго, лъимадуе хъулухъ ва дару гьабизе гьезда бажаризе гьечIинги абун.\n93 гьумер цIураб гьеб докладалда абулеб буго россиялъул смистемаялда жаниб гьел сакъатал лъималазда дандчIвалеб вахIщилъиялъ гьел церетIезе толел гьечIин.\nГьенибго кIвар буссинабулеб буго Россиялъул хIукуматалъ лъимадул ихтиярал цIуниялда сверун гIуцIараб Миллияб стратегиялде, амма абулеб буго гьеб рахъалъ гьабизе хIалтIи гьабуралдаса гIемерго цIикIкIун бугин.\nДокладалда кьолел рекомендациязда рекъон, Россиялъ дагьлъизабизе кколеб буго гьединал азарханабазда лъималазул къадар ва кIудияб кIвар кьезе кколеб буго гьенир хIалтIулел гIадамазул сабруялъе.\nАндреа Маззарино: «Россиялъул хIукуматалъ дагьлъизабизе ккола гьединал хасал идарабазда ругел лъималазул къадар хадусан гьединал азарханабазе ахир лъезелъун. Гьебго заманаялда Россиялъул хIукуматалъул ракIчIун букIине ккола гьединал идарабазда хIалтIулел гIадамазда гьел унтарал, сакъатал лъималазул ихтиярал лъалел рукIиналда ва гьезул къадру цIунизе гьезда кIвезе букIиналда. Гьединал хIалтIулбакIазда гьитIинабги тIекълъи биччазе ва хIехьезе бегьуларо пачалихъалъ».\nДоклад хIадурилалде HRW идараялъул цIех-рехчагIи кIалъан руго 200 лъимергун, гьезул хъизабаздаса гIадамагун, адвокаталгун, сакъатал лъималазул азарханабазул хIалтIухъабигун. Гьел щун руго сакъатал лъимал ругеб пачалияхъияб 10 азарханаялде.\nГьезда тIатун буго гьеб 10 азарханаялъул микьгоялда лъимал жидеего гьитIинал бусабазда регун рукIин. Гьебги къойида жаниб 24 сагIаталъ ва анкьида жаниб анкьабго къоялъ. Гьениб паралич бугелги, Даунил синдром бугелги, шизофрения бугелги лъимал гьебги батIи-батIияб ригьалъул лъимал цого бакIалда цадахъ регизарун ратун руго. Гьел лъималазда щибниги бичIчIулареб буго, гьелгун щивниги васандуларев вуго ва гьел кIалтIе-къватIиреги лъицаго рачунел гьечIо.\nГьел лъимал кIвар кьечIого тун ругеб куц бихьараб мехалда гIодизе бачIанин абулеб буго Маззариноца.\nКIалъазе кIолел, лъай бугел лъималаз гьезие бицун буго жал рухулин азарханаялъул хIалтIухъабаз.\nНастя: «ГIаракъи гьекъечIеб мехалда гьел лъикIал руго, амма гьекъараб мехалда гьез дун юхула, рас цIан ехъерхъула».\nГьедин бицун буго Настяца. Гьелъие буго 19 сон ва гьей гIун йиго Псковалда бугеб лъималазул рокъой. Гьелъго бицун буго жал гIодоре ричIчIаразизе жидее даруги кьолин. «Докладная» щибали цIех-рехчагIазда бичIчIизабун буго гьебго рокъов гIурав Маратица. Гьесие буго 24 сон.\nМарат: «Докладная» гьеб буго квешаб хьвада-чIвади бугел лъималазда тIасан хъвалеб кагъат. Гьеб кьола тохтурасухъе. Гьел гIемерлъараб мехалда лъимал ритIула психиатрияб азарханаялде».\nРоссиялда сакъатал лъималазул азарханабазда ругел цIикIкIунисел лъималазул кIиялго ратичIони улбузул цоялгIаги чIаго ругин ва гьел бесдалал гурин абулеб буго Маззариноца. Гьел гIадатиял шартазда, гьел рокьулел гIадамазда аскIор кIудиял гIуни лъимал тIубанго сахлъичIониги, гьезул чорхол хIалгIаги лъикIаб букIине бугин ва гьел лъайги щварал улкаялъе пайдаял гIадамал рахъиналъе ресал цIикIкIунин рикIкIунеб буго Маззариноца.\nЖиндир яс Дашаде аскIое щварай Анастасияда бихьун буго гьел шартIазда йикIаниги гьелъул асалъул икъбалал. Эбелалъ рикIкIунеб буго яс жинда аскIой тарайани гьелъул ресал ва бергьенлъаби дагьалги гIемерал рукIине рукIанин.\nГьединлъидал Анастасияцаги Кириллова Людмилацаги жидерго лъимал азарханабаздаса нахъе рачун руго. Даша эбелалъухъе щун йиго лъагIел барабго, Людмилахъе Ника щун йиго 16 моцI бараб мехалда. Никае гьанже буго 8 сон ва гьей ругьунлъулей йиго хъвазеги цIализеги.\nЖамгIияталдаса бахчараб бесдал лъималазул проблема\nРоссиялда лъимал-инвалидазул къисмат\nНижеца гьеб лъимадуе рагIи кьун букIана гьесул эбел-эменлъун рукIине


ПРАГАЯЛДАСА ПОРТ – АРТУРАЛДЕ .\nКалининаулалдаса Жамалдин Шамсудинов Советияб Армиялде хъулухъ гьабизе ах1ана 1940 сонил июль моц1алъ. Гьес гьеб ракълилаб соналъ хъулухъ гьабизе ккана Мурманск шагьаралда.\nЦоялда хадуб цо гьарун унел рук1ана гьеб ракълил соназул моц1ал ва Жамалдинида кинго рак1алда бук1инч1о живго гьел рагъулал ц1аязда гьоркьосан тушманасде т1аде ине ккелин абун.\n1941 сонил 22 июналъ финазулгун гитлерилазул т1оцебесеб кьаби т1аде босана гьес хъулухъ гьабулеб 61 абилеб автомашинабазул полкалъ. Гьезда цебе масъала лъун бук1ана Мурманскиялдехун тушман ине кколеб 314 абилеб борхалъи щулаго кквезе. 14 нухалда цоцахъа бахъана гьеб борхалъи ва нилъер рагъухъаби цо галиялъцин нахъе къач1о. Гьеб рагъулъ лъукъана т1оцеве Шамсудинов.\nГоспиталалда ругъун сахлъизег1ан ч1еч1ого Жамалдин т1ад вуссуна фронталде ва 1942 соналъ гьев вахъана бухьеналъул 9 полкалда связистлъун. Зах1матаб буго рагъулъ бухьеналъул х1алт1и. Гьелда бараб буго командирасул амру жиндир заманалда т1аде щвей. Чанги сордоялъ ва къоялъ чахьалда хъурщизе ккана. Жамалдин бухьеналъул бомбабазги т1езарурал кварал рац1ине. Гьеб рагъухъанасул зах1матаб иш гьез рак1бац1адго т1убазабуна.\nРагъул хадусел соназ Жамалдинов бах1арчилъиялда вагъана 39 армиялъул 16 механизировать гьабураб полкалда Духовщина, Витбсек шагьарал эркен гьариялъе г1оло ва Тильзит, Кенигсберг тушманасухъа рахъизелъун.\nХадусан Жамалдин тушбабигун вагъана Румыния, Польша, Венгрия ва Чехословакиялъул шагьарал ва росаби эркен гьари мурадалда. Чехословакиялъул Бруно шагьар эркен гьабулеб рагъулъ гьев вук1ана пулеметчиклъун ва гьениб бихьизабураб бах1арчилъиялъе г1оло Шамсудинов мустах1икълъана «Рагъулал ишазе г1оло» медалалъе. Гитлерилаб Германиялде данде рьабулеб рагъ нилъер районцоясе лъуг1ула Прага шагьаралда. Амма Шамсудиница хъулухъ гьабулеб гьесул г1агараб 39 армиялъул рагъухъабазе жегиги рагъ лъуг1ун бук1инч1о. Июль моц1алъ гьеб армия рехана. Япониялъул милитаристазде данде багъизе.\nРагъалгун цевехун унаго Шамсудиновас хъулухъ гьабулеб 16 мехкорпусалъул рагъухъабаз эркен гьаруна Мукден, Дальний ва Порт-Артур шагьарал. Гьеб к1иабилеб рагъ Жамалдиние лъуг1ана Порт-Артуралда.\nГьанже гьесул каранда буго цо чанго рагъулал шапакъатал, гьезда гьоркьор руго Германиялда ва Япониялда т1ад бергьенлъаби Росиялъе г1оло кьуралги. Лъуг1ана рагъал. Гьев т1ад вуссана жиндирго г1агараб Калининаул росолъе. Х1алт1ана «Казбек колхозчи» газеталъул жавабияв секретарьлъун, росдал Культурияб Рукъалъул директорлъун.\nГьединав вуго рагъухъан ва рак1бац1адав х1алт1ухъан Жамалдин Шамсудинов.\nг."Коммунист", №55. 09.05.1974г.


23 февраль квачараб бачIана республикаялде. Радалго базе лъугьана гIазу. Хъат-хъат гIадал гIазул хIулабаз гьабугьин бахчана сверухълъи, шагьранухазда къана цIер. ГIодобкъо букIиналъги батила, масала, тахшагьаралъул къватIахъ гьедигIанго гIемер гIадамалги машинабиги рукIинчIо, амма бугониги… Бугониги, гIураб квекIен гьабуна гьава-бакъалъ гIадамазе.\nКаспийскиялдагун МахIачхъалаялда гьоркьоб бугеб цIияб шагьранухда къараб цIер сабаблъун, чанго машина цоцалъ речIчIана. Хушеталде сверулеб бакIалда, кьода цебе ккана цоги авария. Цоцада хадуб лъугьараб халатаб читIир сабаблъун, гIужда машина лъалхъизабун бажаричIого, гьоркьоб заман индал, данд тункана жеги чанго автомобильги.\nБуйнакскиялдагун МахIачхъалаялда гьоркьоб бугеб габурлъи накIкIуца бацун бугин, цIодорлъи гьабейин хъвалеб бугоан социалиял гьиназдаги. Гьурал сабаблъун машинаялде тIаде гъветI бегараб хIужа ккана МахIачхъалаялъул Редукторазул поселокалда.\nГьурал рахъун, мугIрузда ва гIодоблъиялда ругел чанго районалда ток свана. Канлъи къотIана МахIачхъалаялда аскIорго ругел поселоказдеги. Мисалалъе, Караманалда гIумру гьабун ругел гIадамазул гIарз буго гьадинги чанго къоялъ токги свинабун рукIарал жидее, 23 февралалда газги къотIизабунилан.\nГазалъул хъулухъалъ гьелъие гIилла баян гьабуна: «Чапаев» абураб, газ бикьа-къотIулеб станциялда реконструкция гьабулеб букIиналда бан, къотIизабунила жидеца гьеб, хадубккун газалъул тIадецуй цIикIкIинабиялъул мурадалда.\nцIикIкIинабиялъул мурадалда. «Ремонталъул хIалтIаби гьаризе батун бугеб заман. ГIадатияб къагIидаялъ гьединал хIалтIаби цере гьарулаан хасел тIаде щвелалде. Бищун квачараб гIужалъ кин бегьулел гIадамал хинлъи гьечIого тезе? Курткабиги ретIун руго ниж рокъор. Лъимал хинлъи чIезабизе кIвелародайин абун доре-гьанире рекерахъдулел руго», - ян жиндирго рази гьечIолъи загьир гьабуна Караманалда гIумру гьабун вугев ГIалиев МухIамадица. Караманалда гIумру гьабун ругез абула жал ругила салул авлахъалде бахъун рехараб хьит гIадин, киназдаго кIочон тарал чагIи. БакIалъухъ балагьун гьел унел уго Хъумторхъала районалде гъорлъе, амма административияб низамалда рекъон, гьел кколел руго МахIачхъалаялъул администрациялъул къайимлъиялде.\n23 февралалде гьава-бакъалъул хиса-басияздаса хадуб 168 000 чи хутIана канлъиги гьечIого.\nГьелда бан хехаб куцалда «Дагъэнергоялъ» хIалтIуде вахъинавуна жидерго 151 чиги, 52 техникаги. Гьедин 23 февралалъул сагIат лъабгоялдехун гьез лъазабуна ток гьечIого хутIун рукIарал гIадамазул гIемерисезул (70 процент) рокъобе канлъи кьунилан.\n24 февралалде нухазда ахIвалхIал жеги хIалуцанин абизе бегьула. Шагьранухазда чIвараб цIер битIахъе чини гIадин кенчIолеб букIана цо-цо бакIазда. Радал хIалтIуде унел гIадамазе кIудияб квалквалги ккана. Рес бугев чияс машина къватIибе бачинчIого тана. Амма жамгIияб транспорталъул рахъалъ гIураб хIалкъайги букIана.\nГъизилюрталдаса ЧIикIабе унеб шагьранухги заманаялъ къан бугин хъвалеб буго информациялъулал алатазда.\nГьеб киналдаго гьоркьоб таксиялъул бетIергьабаз щвараб ресалдаса пайда босичIогоги течIо. Цебесеб къоялъ цо рахъалдехун рекIаралъухъ босулеб букIараб, масала, 160 гъурщил бакIалда, гьанже 380 гъурущ тIалаб гьабулеб буго\nЧаракъосараб хIалалде ккарал хвасар гьарулеб хъулухъалъул идараби, 23 февралалдаса нахъе хIалтIулел руго цIакъго кьварараб низамалда. «Россети Северный Кавказ» гIуцIиялъул гьариялда рекъон, нилъее кумекалъе жидерго хIалтIухъаби республикаялде рачIана «Чеченэнерго» АОялъги.\nДругие материалы в этой категории: « «МацIал рижула, церетIола, унтула, хола»\tМахIмудил лирикаги ХIамзатил дарсалги »


Бице дида дур миллат щибали, дица бицина мун щивали...\n«ЖамгIиябгун-политикияб гIумруялда миллияб суал» абулеб цIех-рех гьабун букIана «Политех» абулеб социалиял технологиял лъазарулеб агентлъиялъ исана маялдаса июлалде щвезегIан. Гьанже гьел цIех-рехазул хIасилалда лъун руго ЖамгIияб палатаялда цере. Суалал кьун руго руго телефлналдасан Россиялъул 400 шагьаралда гIумру гьабулев 4070 чиясе. Гьел хIасилазде балагьун, Россиялда миллатазул гьоркьорлъиялъул «хьаг» гьалиялде гIагарлъулеб буго ва цIилъулеб буго паспортазда чиясул миллат бихьизабулеб мухъ тIадбуссинабиялъул суалги.\n«Политех» абулеб социалиял технологиял лъазарулеб агентлъиялъ гьабураб цIех-рехалъул хIасилаз баян гьабулеб буго миллиял гьоркьорлъаби хIалуциналъул бищунго кIудияб хIинкъи буго гIурусазда жидерго социалияб рахъ бихьулеб бугеб куцалдаса. Гьеб миллаталъул вакилзабазул 37 проценталда жал ругеб ахIвал-хIал бихьулеб буго жал хIакъир гьарилъун. ЦIикIкIун гьеб дискриминация бихьулеб буго Москва ва гьелъул икълималда, Санкт-Петербург ва гьелъул икълималда. Гьениб гьединазул къадар бахунеб буго 46 %. Гьебго заманаялда цIилъулеб буго паспортазда чиясул миллат бихьизабулеб мухъ тIадбуссинабиялъул суалги. Гьеб суал Пачалихъияб Думаялда цебе лъун буго Коммунист партиялъул рахъалдасан депутат Плетнева Тамараца.\nЩай къогоялдаса цlикlкlун соналъ цебе нахъе бахъун букIараб гьеб мухъ тIадбуссинаялъул суал баккулеб бугеб ва щиб гьелъ кьезе рес бугеб?\nРоссиялда титулияб ай аслияб миллат абураб жоялъул магIна ккола гьелъул культура кьочIое босун бугин абураб. Гьелъул кьучIалда гIуцIулапачалихъги жамгIиятги. Гьебго заманаялда, гьеб бичIчIиялда хадуб гьечIо кинаб букIаниги гражданияб ращалъунгутIи. Ихтияразул рахъалъ киналго гражданал ращадал руго,-гьедин рикIкIунеб буго Михаил Ремезовас. Гьев ккола Миллияб стратегиялъул институталъул президент. Гьесулго пикруялда, жакъа гIурусаз байбихьун буго жалго «казаказде», «сибиралъулазде» ва цоги бутIабазде рикьизе. ХIакъикъаталдаги гьеб киналъго гIурус миллат бечелъизабизе кколеб бакIалда, «гIуруслъи» гьез жидер къукъаяздаса нахъе къотIулеб буго.\nГьеб киналъего гIиллаги бугин пачалихъиял институтал загIиплъи ва цебетуркIи цоцалъ гъункарал социалиял корпорациязе щолеб букIин. Гьединаб къукъаялъул вакилзабазда жалго цIунараллъунги рихьулел ругин ва социалиял конфликтал раккараб мехалдаги гьелъул кIвар кIудияб букIунин рикIкIунеб буго Ремезовас.\nГьеб киналдего тIаде, диванаханабазул системаги хIалтIулареб, коррупциялъухъ къарал хъулухъчагIазул тIасанккейги бугеб, гIадамазул ихтиярал пачалихъалъ цIунулелги гьечIеб мехалда диаспорабазулги, миллиял къукъабазулги къуват цIикIкIунин ва этникиял къукъабазул вакилзабазда лъалин гьез жал цIунизе ругеблъиян абун буго Ремезовас «Свободная пресса» газетаялъе.\nАхирисеб 22 соналда жаниб миллияб хIалуцин чучлъизабизе кколеб бакIалда гьеб тIадеги хIалуцинабулеб букIанин нухмалъиялда бугеб элитаялъин рикIкIунеб буго миллиял суалазда сверун Пачалихъияб Думаялъул комитеталъул нухмалъулев хисулев Валерий Рашкиница.\nЧачаналъ букIараб рагъалъги, гьелдаса хадуб улкаялда гьарзалъарал терактазги гьеб унти дагьабги гъварилъизабунин ва гьелъул кьучIалда улкаялъул миграционияб политикаги хIалтIулеб бугин абун буго Рашкиница добго «Свободная прессаялъе». Гьесул пикруяда, улкаялде мигрантал рачин-гьеб буго гIурус халкъалде данде гьабулеб такъсир. «Миллат» абураб мухъ паспортаздаса нахъе бахъиги кIудияб гъалатIлъун бихьулеб буго гьесда. Гьелъул бищунго кIудияб зарал гIурусазе кканин ва гIурус культурагун гIадатал гьелъ мерхьанин рикIкIунеб буго депутатас.\nПаспортазда чиясул миллат бихьизабулеб мухъ тIадбуссинабиялъул суалалда хурхун кинабха бугеб титулияб гуреб ва гьитIинаб халкъ- дагъиcтаниязул пикрабидагъиcтаниязул пикраби.\nБихьулеб буго паспортазда чиясул миллат бихьизабулеб мухъ тIадбуссинабиялда сверун дагъистаниязул пикраби цоккурал гьечIолъи.\nБице дида дур «миллат» щибали, дица бицина мун щивали...


21 Май — Википедия\n21-абилеб Май — грегорианияб календаралда рекъон лъагIалил 141-абилеб къо (високоснияб соналъ — 142-абилеб). ЛъагIел сверизе хутIула 224 къо.\n2 РакӀалде щвеялъул къоял\nКосмосалъул международныяб къо\nХӀалти гьечӀолъиялдаса цӀуниялъул къо\nИндия, терроризмаялде дандечӀеялъул къо\nКанада, Виктория бика гьаюраб къо\nРоссия, Тихоокеанский военно-морской флот гӀуцӀцӀараб къо\nЧили, Военно-морской флоталъул къо\nРакӀалде щвеялъул къоялХисизабизе\nСПИДалдаса хварал ракӀалдещвеялъул къо.\n1091 — Русалда тӀоцебесеб хъвай-хъваялда бугеб бакъкквей.\n1499 — Эспаньолаялъул (гьединаб цӀар кьуна Христофор Колумбица жинцаго рагьараб Гаити чӀинкӀиллъиялъе) рагӀа-ракьан гьечӀел ихтияралгун бетӀерлъун адмираласул бакӀалда Франсиско Бовадилья (Francisco de Bobadilla) тана.\n1502 — Португалиязда тӀад хӀалтӀулев вугев, Испаниялъул мореплаватель Жуан да Новаца (João da Nova Castella) рагьана Африкаялдаса 1950 километраялъ бакътӀерхьудехун чӀун бугеб «Святая Елена» чӀинкӀиллъи. ЧӀинкӀиллъиялъ ккун буго 122 га ракьалъул.\n1541 — Северияб Америкаялъул бищун кӀудияб гӀор Миссисипиялде аскӀоре щварал европейцаллъун ккола Эрнандо Де Сотоясул (Hernando de Soto) бетӀерлъиялда гъоркь рукӀарал испаниял.\n1635 — Франция лъугьана Лъебергосонилаб рагъулъе (1618—1648 сс.)\n1712 — Пётр Iас Россиялъул тахшагьар Москваялдаса Петербургалде бахъана.\n1804 — Парижалда рагьана Пер-Лашез халбал.\n1840 — Новая Зеландия лъугьана Британиялъул колониялъун.\n1842 — Гоголил «Мёртвые душиялъул» тӀоцебесеб тӀехь къватӀибе биччана.\n1851 — Австралиялда батана тӀоцебесеб месед.\n1859 — Лондоналда Биг Бен сагӀат хӀалтӀизе биччана.\n1861 — Югалъулаб Каролинаялъ СШАялдаса батӀалъизе хӀукму гьабуна.\n1864 — Москваялда рагьана Россиялда тӀоцебесеб зоологикияб сад.\n1881 — Америкаялъул Красный Кресталъе кьуч лъуна.\n1892 — Киевалда биччана Россиялда тӀоцебесеб электрикияб трамвай.\n1900 — Россиялъ аннексировать гьабуна Манчжурия.\n1904 — Парижалда гуцӀцӀана ФИФА — футболалъул международнияб федерация.\n1916 — Великобританиялда, дунялалда тӀоцебесеб нухалъ хӀалтӀизабуна роол заман.\n1918 — Киевалда батӀи-батӀиял партиябазул вакилзабаз гӀуцӀцӀана Украинаялъул миллиябгун-пачалихъияб союз.\n1921 — Украинаялда гӀуцӀцӀана Г. Петровскиясул бетӀерлъиялда гъоркь лъайгьечӀолъи тӀагӀинабиялъул комиссия.\n1921 — РСФСРалдаги Грузиялъул ССРалдаги гьоркьоб хъвана союзалъулаб договор.\n1930 — Москваялда Югославиялъул коммунистазул партиялъул бутӀрул жанир тӀамуна.\n1930 — Москваялъулги Ленинградалъулги гӀадамаз карточкабаздалъун босулаан: хӀалтӀухъаби — 800 грамм чадил, 200 грамм гьанал (щибаб къоил), 3 килограмм крупаялъул, 600 грамм нахул, 1,5 килограмм чакаралъул, 10 хоно, 800 грамм селедкаялъул (щибаб моцӀалъ). Хъулухъчаги — 400 грамм чадил, 100 грамм гьанал (щибаб къоил), 1,5 килограмм крупаялъул, 300 грамм нахул, 1,5 килограмм чакаралъул, 10 хоно, 500 грамм селедкаялъул (щибаб моцӀалъ). Лъималазе чед, гьан, селедка ва крупа бихьизабун букӀинчӀо, гӀицӀго 400 грамм нахулги, 0,5 килограмм чакаралъулги ва 20 хоно щибаб моцӀалъ.\n1991 — Алла Пугачева яхъана кӀудияй эбеллъун. Лондоналда Кристина Орбакайтеца гьавуна вас Никита.\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=21_Май&oldid=70938»\nПоследний раз редактировалась 3 декабрь 2019 в 22:31\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабуна: 22:31, 3 декабрь 2019.


Украиналда хваразул хIакъалъулъ доклад бахъана ООНалъ\nУкраиналъул рагъулаздаги сепаратистаздаги гьоркьоб 5 сентябралда ракълилаб къотIи-къай гьабун хадубги, улкаялъул машрикъалъул рахъалда хун вуго бищун дагь босун 331 чи. Гьезда гъорлъан цо-цоял чIван ратизе бегьула 5 сентябрь щолелде, амма гьезул хвелалъул регистрация гьабун буго хаду.\nГьедин лъазабулеб буго Цолъарал миллатазул гIуцIиялъул Украиналда ситуациялъул мониторинг гьабулеб гIуцIиялъул докладалда. Тунка-гIусиязул анлъго моцIида жаниб, ай, апрелалъул бакьулъа 6 октябралде щвезегIан, Украиналъул машрикъалъул рахъалда хун рагIула бищун дагь босун 3600 чи, 9 азарго гIанав чи лъукъунги вуго.\nЦолъарал миллатазул гIуцIиялъул докладалда гьединго лъазабулеб буго тунка-гIусиязда гIахьаллъанин къватIисел пачалихъадаса гIадамалгиян, гьездаго гъорлъ Россиялъул гIадатиял гражданалги рагъулалги.\nДокладалда гьединго кIвар буссинабулеб буго, сепаратистаз областазда гIадамал чIвалел, рикъулел рукIаналде, гьезие гIазаб кьолеб букIиналде, рукъзал риххизарулел рукIиналде ва талавурлъи гьабулеб букIиналде.\nЦолъарал миллатазул гIуцIиялъул инсанасул ихтиярал цIунулеб идараялъул вакилзабаз лъазабулеб буго гьединго, Украиналъул жалго лъикIал лъугьун армиялъе кумек гьабулел гIуцIиязул вакильзабазги инсанасул ихтиярал хвезарулел ва такъсирал гьарулел ругин. Цолъарал миллатазул гIуцIиялъул хIисабалда, Украиналъул машрикъалъул рахъалда халат бахъунеб зулмуялдаса зарал ккун рагIула щуго миллионгIан чиясе.


Умумузул рукIа-рахъингун лъай-хъвай гьабизе бегьула ХIариколо\nДагъистаналда этнотуризм тIибитIиялъе ресал ругел мухъаллъун кколел руго Хунзахъ, Гъуниб, Табасаран, Дахадаев ва жеги чанго мухъ. 2015 соналъул байбихьуде цо-цо мухъазда рагьун руго гьединал туристал къабул гьаризе умумузе хасиятаб хIалалда къачIарал рукъзал.\nХунзахъ мухъалъул ХIариколо росулъ, тIолго магIарухъго гIадин, гIадамал магIарухъа гIодолъиялде гочун, 100 гIечIеб цIараки хутIун буго. Росдал бетIер СагIадула ХIайбулаевас бицухъе, ахираб анцIго соналда жаниб, араб соналъ бан буго ХIариколо цIияб мина. Аслияб куцалъ рехун тун, чIунтун, риххун инел ругила минаби. Гьединабго къисмат букIине букIана росу бакьулъ бугеб живго СагIадулайил умумузул букIараб минаялъулги, амма гьеб цIидасан гIумруялде тIадбуссинабун буго.\nЖал гьалбал къабул гьаризе гьабсагIатго хIадур ругин, рачIунел чагIи ругонанийин, баян гьабулеб буго СагIадулайица. Амма риидал росулъ хасаб берцинлъиги магIарул гьогьенги букIунила. Гьединго, ракIалда бугила росулъ лъималазул хIухьбахъи гьабулеб лагерь рагьизе, росулъа къватIире гочарал тIад руссун рачIун, риидаллниги магIарухъ заман тIамизе букIине.\nКъватIиса рачIарал туристал гьечIониги, жалго магIарулазе кIвар бугила жидерго умумзул рукIа-рахъингун лъай-хъвай гьабизе. МагIарул мацI кIочIон течIого, цIуниялъеги кIвар бугила гьединаб жанисеб этнотуризмалъул.\nКIитIалаяб, берцинго къачIараб минаялъул щибниги камураб жо гьечIо, махщелчилъиялъул алатаздаса бахъун, богогьандиялда квализарулел тIагIалабазде щун. Гьеб кинабго бакIаранин росдал жамагIаталъул чIаголъиялдайин баян гьабулеб буго ХIариколо росдал школалъул директор ПатIимат Хважаевалъ.\nХважаева ПатIимат: «Гьаб кинабго гIуцIиялъул аслияб гIилла дида бихьула лъималазда лъазаби, кин гIумру гьабун рукIарал нилъер умумулали. Гьезул жидерго гъира балеб буго, щивас рокъоса бачIунеб буго батараб некIсияб тIагIел. Масала, руго гьанир лулби, гьел лъималазда кин хIалтIулела рихьизаризецин ракIалде ккун буго нижеда».\nУмумузе хасиятаб къагIидаялда къачIараб минаялда жаниб щибаб тIагIелалъ тIубалеб хIажат, гьеб хIалтIизабулеб куц, кинабго лъазе рес бугила бокьарав чиясда. Буго гьениб берцинаб сверункквел гьабураб, цебе къанагIатав чиясул рокъоб букIунеб букIараб кIудияб, цебегосеб матIуги, гьеб бугила ХIариколо росулъ вукIарав Къадиргъа абурав чияс гьабураб, гьесухъе цIулал устарлъиялъул махщел щун буго ХХ гIасруялъул авалалда ХIариколов вачIун чIун вукIарав Педро абурав гIурусасухъа. Жибго матIу цебе заманаялъ гьабулеб букIун буго тIалъиялда БакьайчIи ва ГьоцIалъ росабалъ. Гьединабго тарих буго умумузул рокъоб щибаб тIагIелалъул.\nХIариколо рагьараб умумузул рукъ цо гуро кколеб Хунхахъ мухъалда. Гьединалго рукъзал жакъа къоялде рагьун руго Сивухъ ва Уздалросо росабалъ. ГIуцIцIун лъугIулеб бугила гьединаб рукъ ГьоцIалъ росулъгийин баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе Хунзахъ мухъалъул Культураялъул нухмалъиялъул бетIер Ирайгьанат МухIамадовалъ.\nИрайгьанат МухIамадова: « Дагъистаналъул президент Рамазан ГIабдулатIиповас лъазабураб «ГIадамасул капитал» абураб программаялда рекъон, гIумруялде бахъинабулеб буго гьеб проект. Гьеб гIумруялде бахъиналъе жигараб гIахьаллъи гьабулеб бугила живго р мухъалъул бетIер Юсупов СагIидицаги. Умумузул рукъзал абуниги, магIарулазул рукъ абуниги, гьоболасул рукъ абуниги, гьеб рагьиялъул тIоцобесеб мурад буго нилъер магIарулазул гIадат-гIамал цIуни, магIарулазе хасиятаб рукIа-рахъин гIолеб гIелалда бихьизаби, цIорода нахъа гуреб, квер квашун, кодоб ккун, умумузул квен кванан. Жакъа магIарулазе гIадатияб жолъун лъугьун буго нилъерабго нахъе рехун, чияраб гIагар гьаби. Гьеб ккола нилъерго культураялъул пропаганда гьабулеб гIечIолъи. Амма гьанжегIаги гьелъие ахир лъезе заман щун буго».\nДагъистан, тIолго Кавказго гIадин, квешаб рахъалъ гурого бихьизабулеб гьечIила информалатаз, Дагъистаналъул гIадамазул сахаватлъиги, гIаданлъиги лъазе рес бугила рачIарал туристазда.\nЦогидаб рахъалъ, жакъа киназдаго берцин бихьулеб бугила патриотизм абураб рагIи кIалзухъ бахъи, амма ВатIаналде рокьи чIобогояб бакIалдасан бижизе рес гьечIила, цогидаб культураялда нахърилълъунел рукIагойилан баян гьабуна нухмалъулелъ. ВатIаналде рокьи бижизе кканани, гьелъие букIине кколила кьучI. Гьединаб кьучIлъун кколила гIолеб гIелалъе жидерго умумузул рукIа-рахъингун лъай-хъвай гьабизе рес щвей.\nЭтникияб туризмалъ церетIезарун, гьеб гIатIидго тIибитIараллъун кколел руго Швейцария, Черногория гIадал улкаби, гьезул экономикаялъул яслияб бутIа кколеб буго этнотуризмалъ.\nУмузул рукIа-рахъингун лъай-хъвай гьабизе бегьула ХIариколо


РагIаллъабаздаги гIуцIизе ккола шартIал\nТатарстаналда тIобитIараб РФялъул Пачалихъияб Советалъул данделъи\nнухда бачана улкаялъул президент Владимир Путиница\nДРялъул бетIер Владимир Васильевасги гIахьаллъи гьабураб гьеб тадбир тIобитIана Татарстаналъул Иннаполис шагьаралда. Гьеб ккола гIолохъанаб шагьар, ай лъабго соналъ цебе бараб. Гьебги бан буго Сингапуралъул архитектор Лиу Тай Керил проекталда рекъон. Гьениб гIумру гьабулеб буго 3200 чияс.\nДанделъиялда кIалъалаго В. Путиница абуна шагьараздагун поселоказда гIадамаз гIумру гьабиялъе санагIатал шартIал гIуцIизе кколин ва ракIалдещвезабуна жагъаллъарал минабахъа гIадамал гочинариялъул мурадалда къабул гьабун букIараб программаги.\n«Шагьаразда ралел бакIал рукIине ккола гIумруялъе санагIатал шартIал ругел ва лъималазул ахаздасаги, школаздасаги, больницабаздасагун поликлиникабаздасаги рикIкIад гьечIел. ГьабсагIаталда гIадамазухъа гIарацги бакIарун ралел минабазул хIакъалъулъ миллионалдаса цIикIкIун къотIи буго – гьел киналго ран рахъинаризе ва гIадамал махсараде кквеялъе нух къазе ккола», - ян абуна В. Путиница.\nГьединго президентас бицана «Шагьаралъул санагIатаб сверухълъи» абураб программаялда рекъон, анлъго соналда жаниб къачIазе ва цIигьабизе бугин 30 азаргоялдаса цIикIкIун жамгIияб бакI – ахал, ралъадал яги гIурул рагIалал ва цогидабги. «Амма гьелдаго цадахъ кIочене бегьуларо шагьаразул рагIаллъабазда гIумру гьабун ругел гIадамалги. Гьенирги гIуцIизе ккола шартIал», - ан абуна улкаялъул президентас.\nПрочитано 122 раз\tПоследнее изменение Среда, 20 февраля 2019 14:51\nДругие материалы в этой категории: « Мадугьалгун гьуинго лъикI\tГIадамазе шартIал гIуцIи ва сахлъи цIуни - цебесеб бакIалда »


Петербургуллал форумрай цалчин ккаккан бунни Дагъусттаннал стенд\nИюньдалул 15-нний Санкт-Петербурглив байбивхьунни Петербургуллал Дунияллул халкьуннал дянивсса экономикалул форум «ЦIусса дуниял – цIусса бюхъурду». Дагъусттаннал делегациялул бакIчину ур республикалул каялувчи Сергей Меликов. Ва хъанай бур 25-мур юбилейрал форум.\nЦалчинмур кьини най дия тематикалийнусса дискуссияртту, ккаккан буллай бия стендру, миккура дуллай бия консультацияртту ва хьунабакьавуртту. Петербургуллал Дунияллул халкьуннал экономикалул форумрай цалчин ккаккан бунни Дагъусттаннал стенд. Мунил лишанну дур республикалул ца яла ккаккан ххуймур кIану – Дарбантуллал къала. Мукунна миккура ккаккан дурну дур Дагъусттаннал къюмайтIутIи бугьаврил ва импортран кIанттай мунил каширду. СтендрачIан халкь кIункIу буллай бур жула миллатирттал колоритралгу.\nФорумрал лагрулий Дагъусттаннал пландалий дур чичин хIала-гьурттуну зузаврил хIакъиравусса 15 журалул кьутIи. Ми дикIан тIий дур экологиялул, элмулул, финансирттал системалул, телекоммуникациярттал, ххуллул инфраструктуралул, культуралул, туризмалул.\nЖулла республикалул ният дур мукунма хIала-гьурттуну зун Коми ва Къалмукьнал республикарттащал.\nАьрасатнал усттартал Дагъусттаннай\nМоскавливсса жула чIава къавтIалтгу хьхьичIунминнавух\nСледующая публикация Дагестанский Благотворительный фонд взял на себя строительство 22 вольеров для собак\nПредыдущая публикация Туризмалун хас бувсса сессиялий


Путинил иргадулаб пресс-конференция\nРоссиялъул президент Владимир Путиница абуна жамгIияталда рокьукълъи цIикIкIунеб букIиналъул жавабчилъи жинда бугин кколарин жиндайин. Украиналда ва Крымалда яги улкаялъул жанисеб политикаялда Россиялъул нухмалъиялъ билъанхъизабулеб бугеб политикаялда разиял гьечIел гIадамазде официалиял идарабаз тIадецуй гьабулебги гьечIин.\nХамиз къоялда щибаб лъагIалилаб кIудияб пресс-конференция кьолаго Путиница лъазабуна Украиналда Россиялъул аскариял гьечIин. Жидеего бокьун Донбассалда рагъазулъ гIахьаллъулел Россиялдаса чагIиги гьенире мухьдахъ рагъизе арал гьечIин ва гьезие гIарацги лъицаго кьолеб гьечIин абуна Путиница. Гьесул рагIабазда рекъон, гьеб регионалда «карателазул операциял» гьарулел руго Украиналъул нухмалъиялъ.\nГъурущ хехго учузлъулеб букIиналда хурхун Путиница абуна экономика ругьунлъизе бугин цIатари учузлъулеб букIиналда ва бищунго кватIун кIиго соналдасан кинабго рукIалиде бачIине бугин. Центробанкалъ гьанже ругел шартIазда гьабулеб хIалтIуда аслияб куцалда гьев разияв вуго, амма гьеб хIалтIи жиндир заманалда гьаби-гьабунгутIиялда хурхун суалал хутIулел ругин абуна гьес.\nГьаб сагIат Россиялда бугеб ахIвал-хIалги Крымалъухъ къисас босилъун бихьулеб гьечIо Путинида.


БатIияб заман. ЦIиял ракIбакъваял » MAARULAL.RU :: Аварский Культурно-Просветительский Портал\n» БатIияб заман. ЦIиял ракIбакъваял\n3 августа 2013 | Общество | добавил(а): isma78 | Просмотров: 18823\nАзербайжанда гIумру гьабун ругел магIарулазул Закатала мухъалъул Динчи росулъ июналъул ахиралда тIобитIулеб букIана кIудияб тадбир - Шамил имам гьавуралдаса 215 сон тIубаялъул хIурматалда гIуцIараб мажлис.\nГьеб тадбиралда гIахьаллъи гьабизе ун рукIарал Аваразул миллиябгун маданияб автономиялъул вакилзабазе кIудияб квал-квал гьабуна Азербайжанлъул гIорхъода. Лъабго анкь гIанасеб заманги таможниялъул «асирлъуда» бан Дагъистанде нахъвуссун вачIана автономиялъул вакил МикагIилов Мурад.\nАзербайжанлъул таможниялъ бачIинахъего багьана чIван буго гьазухъ кодоб букIараб къайи-цIаялде. Автомномиялъул рахъалдаса Динчи росдал жамагIаталъе росарал сайигъатазда гьоркьор рукIун руго магIарул мацIалъ хъварал тIахьал, гIарабалъ хъварал мавлидал, дискал, ансадерил устарзабаз гьарурал тIад накъищ кьабураб батIи-батIиял алаталги. "Аваразул автономиялъул" рахъалдаса абураб рагIиялда бер речIчIарабго карабиххун лъугьанин гьел. Кинаб автономияйин щиб гьабулеб гIуцIи гьебиланги абун нужехъ бугеб къайи-цIа къануналда рекъечIого гIорхъи бахун къватIибе босулеб къайи кколилан лъугьун руго таможниялъул хIалтIухъаби. Гьеб куцалда къоги унеб букIун ахирги Хачмасалда вугев Бадрудинил гIагарав чиясул дора рештIун урго гьел къаси. ХIасил-калам киналго документалги таможниялъул хIалтIухъабазухъ тун таксиялдаги рекIун ун руго Бадрудинги Мурадги Закаталаялде. Амма гьенирги цIиял ракIбакъваял рихьизе хъван букIун буго гьезда.\nМикагIилов Мурад: «Жибго цIадудаса гIадин хIинкъулел руго гьенир магIарулал абураб рагIудаса. Къоло анлъабилеб къоялъ букIараб мажлисалдаса хадуб нахъисеб къоялъ шагьаралъул паркалда гьабизе ракIалда букIана кеп-ихтилаталъул байрам. Амма гIагарде къазе биччачIо гьеб, бокьун бугищила кечI-бакъаналъул церерахъин, Шакиялда ( Азербайжанлъул шагьар, авт:) жидецаги тIоритIизе ругила тадбирал, гьениб жидер мацIалда гьабейила, гурони биччаларилан чIана».\nШамил имам ракIалде щвезавиялъул хIурматалда 26-абилеб къоялъ Динчи росулъ тIобитIараб гIадаб даражаялъул мажлис жинда жеги бихьичIилан мукIурлъана Бадрудин Ибрагьимовги. МагIаруллъиялъул махIги, яхIги чорхолъ бугел, магIарул рагIул къиматги гьабулеб, миллатцоялги рекIее гIагараб халкъ бугин жакъа Азербайжанлъул Закатала ва Билкан мухъалда, амма гьелъие квал-квал гьабулеб бугин Азербайжанлъул тIалъиялъ, гьеб тIалъиялъул зулмуялъукьа хIинкъун биччачIин Динчи росдал бегавулас мажлис тIобитIун хадусеб къоялъ ихтилат-кепгун кьурди-хъаталъул тадбир тIобитIизе.\nИбрагьимов Бадрудин: «Дица кидаго абула гьитIинаб миллат къварид гьабулеб пачалихъалъул букIинесеб гьечIилан. Гьебго жо гьабулеб буго жакъа Азербайжаналъги. Амма нилъ магIарулал руцIцIун чIезе бегьуларо, Аваразул миллиябгун маданияб автономия жакъа гIолохъанаб гIуцIи ккола, гьелъул хIалтIи цебетIезе кверчIвазе ккола нилъ киназго»\nРусеталъул къватIисел ишазул Дагъистаналда вугев вакил ГIалиев Бадрудинцица кIудияб квер бакъи гьабунин гIорхъода ккун чIезавурав Мурадил документал нахъе щвеялъе, гьесулги Автономиялъулги кумек щун букIинчIебани чанго багьанаги батун жанив тIамизеги рес букIанин гьез Мурад.\nМагIарулазул миллиябгун маданиб автономия Азербайжанда къабул гьабулеб бугин экстермистияб гIадин. Гьезул нухмалъиялда автономиялъул хIаракатчилъиялъулъ щибниги экстермисталъулаб кьучI гьечIеблъи бихьизабизелъун Дагъистан бахун къатIибехунги гьелъул хIалтIи гIатIид гьабизе кколилан абулеб буго Бадрудиница. ЦохIо регионалияб гуребги халкъазда гьоркьосеб гIуцIиялъул даражаялде бахинабизе кколин гьелъул хIаракатчилъи.\nИбрагьимов Бадрудин: «Чодаги рекIун чабхъад рахъунел магIарулал цере рукIана. Гьанже заман батIияб буго. Жакъа хвалчадул бакIалда хIалтIизабизе ккола бегIераб рагIиги, гъваридаб лъайги. Дипломатияб «чабхъеналъе» кьезе ккола нух. Гьеб нухалда унаго гIемераб хIалтIи гьабулеб буго миллияб автономиялъги, аслияб хIалтIи жеги цебе буго. ХIажат буго жакъа дагьабги гIатIилъуде, къватIисел пачалихъаздаги нилъер калам рагIулеб даражаялде рахине».\nМагIарулазул миллиябгун маданияб автономиялъ хадусеб сапар биччас бичани бухьине буго ЦIоралде. Августалъул къоло цоабилеб къоялъ Къварели мухъалъул Тиви росулъ тIобитIизе буго кIудияб байрам – росдал къо. Гьединго нахъисеб къоялъ гьеб росулъ базе бугеб мажгиталъе кьучIги лъезе буго, ИншаАллагь. Рес рекъарав чи гьеб рохалилаб тадбиралда гIахьалъи гьабизе гьоболъухъ ахIулел руго цIоралъул магIарулаз.\nА.Юсупов // Эркенлъи Радио\nМугIалимасул захIмат – халкъалъул букIинесеб\nДинчи росулъ мажлис (видео)


Хасаб низамалъул хадубрагIи\nГенуб росулъ 10 октябралда Терроралда данде чIараб режим лъазабураб заманалда изну гьечIого яргъигIуцIаралгун бухьен букIиналда щаклъи букIун ккун ун руго лъабго чи. Ккуразул гIагараз лъазабухъе, ккун рачун арал рухун руго Жанисел ишазул бутIаялда.\nУнсоколо мухъалъул Генуб росулъа АрумухIамадов ПатахI, Шихамиров ХIусейн ва ХIапизов Гъайирбег ккун рачун анин 10 октябралда бакъанида, хасаб операция рагIалде бахъарабгойин лъазабулеб буго бакIалъул гIадамаз. Росулъ щуго – анлъго чиясул рукъзабахъ банила чIухь, гьезда гъорлъ ккуразул рукъзалги рукIанила. Киналго ккуразул минабахъ чанго патрон батанила бараб чIухьалъул хIасилалдайин лъазабулеб буго гьез.\nКкурал гIолилал Унсоколо мухъалъул Жанисел ишазул бутIаялда рукIин тасдикъ гьабулеб буго мухъалъул Жанисел ишазул бутIаялда. Хасаб операция байбихьилалде, сверун ккураб минаялда сверухъ ругел рукъзабахъе кIетIолел рукIанила низам цIунулел, гIадамал гьениса нахъе рачине.\nГьеб сверун ккураб минаялъул бетIергьан, рокъов гьечIелдаса кIиго лъагIел сверулеб бугила, гьев ГьоцIалъ ГЭС балеб бакIалда хIалтIулев вуголъун. Хасаб операция тIобитIулеб параялъги гьев хIалтIулеб бакIада вукIанила. Гьениса вачIингун гьевги цIех-рехазде ахIун, гIемерал лазатбахъиял ругила гьесие.\nГIолилал кквеялда хурхун ахIвал-хIал мухIкан гьабулаго, ккурав ХIапизов Гъайирбегил яцалъ бицана, гьезие диван гьабунин ва гьезухъе ретIел ва квен босун араз бицаралда рекъон, гьел рухунги ругилан.\n10 октябралда кьвагьа-гIанхъи байбихьидал гьенир цогидал къватIире рахъарал бихьиназдаго аскIов къватIив вукIанила Гъайирбегги, гьеб лъугIидал рокъове вачIунев вукIарав чи, бачIун автомашинаялда жанив къазавун вачун ун вугилв гьевин баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе Муъминат ХIапизовалъ.\nМуъминат ХIапизова: «Рачун унаго вихьанин гьевилан абуна гIадамаз, кьабун вугиланги абуна. Гьеб къоялъ, къулгIадухъ вукIана гьев, гьеб кьвагьа-гIанхъи букIараб бакIаласа рикIкIад гьечIеб бакIалда йиго дун гIумру гьабун, гьеб къоялъ къвагьа-гIанхъи бахъиндал школалде лъималги инчIо, гIадмалго къватIир рахъун рукIана, бихьинал хъватIире рахъинчIогон рукIинищха, цинги гьев ПатахIгун цадахъ рачIунел рукIарал чагIи, пенсия босулел гIадамалги ругел бакIалда хъирщун, ккун рачун ун руго «Приора» автомашинаялда рекIинарун.\nГьесда тIад букIана хирияб куртка, гьебги бахъун ун буго. Квачалев вугин абун ретIел босун индал, вухунги вугин бицана. Гьев ХIусейн абурав вас кIиго лъагIелалъцин росулъ гьечIогон хIалтIуда вукIана. Гьес балеб букIана гьениб цIияб мина.\nГьениб гъоркьбакIалда лъел хIор гьабизе гьабураб бакIаги букIана, бункерилан абулаха, амма нижер гьаниб лъел къварилъи букIиналъ, гьедин рухъун гьарула насосалъ лъим къватIибе кьабизе бакIал. ГьабсагIат, щибго гIайиб гьечIев, жиндиро нухда унев вукIарав чи ккун ун вуго дир вац».\nГъайирбег ХIапизов кколев вуго араб соналда, Временный росулъ хасаб операция тIобитIулеб заманалда, араб бакI лъачIогон тIагIарав ХIапизов Султабегил вац. Султанбег ХIапизов, цогидав бакIалъул чи, Камилов МухIамадзагьидида цадахъ «Урал» машинаялъул рекIинарун унел рихьун руго. Жакъа къоялдаги гьев вугеб бакI лъалеб гьечIин жидеда, Путинихъе щунги кагъталги хъванин абулеб буго Муъминатица.\nАмма жидерго чагIаздасан щвараб информациялда рекъон, жидер вац Шамильхъаялдаялда ккун чIезавун вугила.\nМуъминат ХIапизова: «Нижер гьев Султанбегил рахъалъан хъварал кагъталги рукIана, Москваялде щунги хъван рукIана. Ккурав адвокатги вуго, амма гьесдасанги лъалеб жоги гьечIо. Цоял чIаго вугин гаргадун, цояв хун вугин гаргадун хвечIогон хутIун эбелги йиго, амма нижерго чагIаз абухъе, Шамильхъалаялда ккун вуго гьев».\n11 октябралда низам цIунулез чIухь баялъул бицунаго, жиндир цIар рехсезе бокьичIей гIаданалъ баян гьабуна, щуго мина, рагъулал рачIун, гIадамал къватIире лъугьинарун чIороголъизе гьарунила, гьениб кьвагьулел алатал ратун ругин. Заманаялдасан, гIадамал рукъзабахъе тIадруссиндал, къайи-къоно тIагун батанила.\nКинабгIаги кьвагьулеб алатги цониги минаялъуб батичIилан тIаде жубана гьей гIаданалъ. Унсоколо мухъалъул Генуб росулъе жанире къватIине риччалаго чанго соналъ хIалтIулеб буго хасаб режим. Щибав росулъ гIумру гьабун вугесул бугила жиндирго номер.


26 июлалда къуваталъул идарабаз ккун вуго Гъизляр мухъалъул бетIер Андрей Виноградов. Гьев кквеялъе гIилла щибали официалияб къагIидаялъ къуваталъул идарабаз лъазабулеб гьечIо. «Экренлъи» радиоялъухъе щварал баяназда рекъон Виноградов ккун вуго такъсирчагIазул къокъаялъул бетIер хIисабалда.\nГьев хIакимчиясул ва гьесул сверухълъиядаса чагIазул рокъоб чIухь бан бугин абурал баяналги руго. 27 июлалъул радал хасал идарабаз чIухь базе лъугьун буго, гьединго, Дагъистаналъул пенсиязул фондалъул бетIер Сайгид МуртазгIалиевасул рокъобги.\nГьатIан къоялъул сардилъ къуваталъул идарабаз ккун вуго Гъизляр мухъалъул бетIер Андрей Виноградов. Дагъистаналдаса гурел къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз тIобитIун буго гьеб хасаб тадбир. Республикаялъул цониги къуваталъул идараялъ гьеб лъугьа-бахъиналда хурхун кинаб букIаниги баян кьолеб гьечIо.\nОфициалиял гурел баяназда рекъон Андрей Виноградов кквеялъе гIиллалъун лъугьун буго гьев, гIемерал такъсирал гьарураб, кIудияб такъсирияб къокъаялъул бетIерлъун вукIин. «Кавказская политика» сайталда жиндирго блогалда Константин Тимошкинилан абурав авторас гурони гьев Виноградовасда хурхун гьабураб хасаб операциялъул хIакъалъулъ мухIканлъиги лъицаниги кьолеб гьечIо.\nГьес блогалда хъвалеб буго хасаб рагъулаб техникаялдаги рекIун Моздокалдасан, Чачаналъан рачIун ругила Гъизляралде хасал идарабазул хIалтIухъаби. Гьез лъабго горсвери гьабун сверун ккун бугила Виноградовасул мина, гьел жанире къазе риччаларин лъугьун рукIун руго мухъалъул бетIер цIунаразул къокъа ва гьединго гьес ахIуд рахъинарун рачIарал полициялъул хIалтIухъаби.\nГьезул дандечIейги къинабун, киназухъаго ярагъги нахъе бахъун Виноградовасул минаялъуре лъугьун руго гьел хасал идарабазул хIалтIухъаби. Кколеб мехалда дандечIей гьабизе лъугьун вукIун вуго Андрей Виноградов, гьелъ чанго нухалъ кьабизе ккун буго гьесда. Вертолеталдаги рекIинавун Моздокалде вачун вуго гьев.\nГьединго гьел хIалтIухъабаз Гъизляр мухъалъул бетIерасул рокъоб чIухь бан хадуб батун гьениб батун буго номерал нахъе хъвагIараб чанго автомат, снайперазул туманкI, кьвагьулеб жо ва гьеб гьабизе хIажалъулебщинаб, гьединго 165 грамм марихуаннаялъулги. Андрей Виноградовасул сверухълъиялъул рокъо-рокъобги балеб бугин чIухьилан лъазабулеб буго гьеб цебехун рехсараб блогалда.\nГьез хъвавухъе цойги гьев хIакимчи кквеялъе гIиллалъун лъугьун буго 2012 соналъ Гъизляралъул базаралда Виноградов цIунарал чагIаз щуго чи чIвай. Гьел ккоалаан бизнесчагIи вацал ХIамзатовал ва гьезул яцалъул вас. Лъабго соналъ халат бахъараб гьеб ишалдаса хадуб диваналъ гьеб чIвай-хъвеялъулъ гIахьаллъи гьабиялда щаклъи букIун ккун рукIаразда гIайиб гьечIилан чIезабуна.\nЖивго Виноградовасги гьел чагIи жиндир хIалтIухъаби гурилан лъазабуниги, гьеб гьереси букIин баянаб букIана киназего. Гъизляралда киназдаго лъалеб букIана ХIамзатоваздаги Виноградовасдаги гьоркьоб кьал букIараблъи ва щибго жо гьечIеб бакIалда гьесул чагIаз питна ургъунго бухъараблъи. ХIамзатовал чIвазе багьана гьезие некIого къваригIун букIанин абулеб букIана.\nАндрей Виноградовас мухъалъе нухмалъи гьабулеб буго 2010 соналдаса нахъе. Цеве гьеб хъулухъалда вукIарав Сайгид МуртазгIалиев Дагъистаналъул пенсиязул фондалъул бетIерлъун араб мехалда гьес, жиндирго божарав чи хIисабалда, тун вукIана Виноградов гьеб хIалтIуда. Гьелде щвезегIан чанго соналъ МуртазгIалиев цIунулевчилъун хIалтIулев вукIараблъи лъала гьев.\nГьединго итни къоялъул къалъудалалда МахIачхъалаялда аскIоб Кривая Балкайилан абураб бакIалда бугеб Сайгид МуртазгIалиевасул минаги сверун ккун буго къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз. Виноградовасул дора тадбирал тIоритIулел рукIарал чагIи ругин гьелилан абурал баянала руго.\nМуртазгIалиев цIунарал чагIаз жанире риччалел гьечIила гьелин абун информация тIибитIизабун буго интернеталда. Дагъистаналъул пенсиязул фондалъул пресс-хъулухъалъ лъазабулеб буго гьеб лъугьа-бахъиналда хурхун ва Виноградов кквеялда бан Сайгид МуртазгIалиевас жеги кинаб букIаниги баян кьезе гьечIилан.\nГьес лъазабунила гьеб кинабго жинди-жиндир бакIалде ккезе тейила. Гьединго МуртазгIалиевас лъазабулеб буго лъил букIаниги заказалда рекъон тIоритIулел ругила гьел тадбиралилан\nСайгид МуртазгIалиевасе Дагъистаналъул бетIерлъун вачIине къваригIун бугин абурал харбал рукIана, гьелъул жо ккечIеб мехалда МахIачхъалаялъул мэрлъун вахъине ракIалда бугин гьесдайилан абурал баяналги рукIана цо-цояз.\nАмма республикаялъул тIалъиялъ щиб гьабунги мэрлъиялде виччазе бегьуларин гьевин лъазабун бугин, гьединлъидал тIоритIун ратизе бегьулин гьесда хурхун хасал табиралилан абулеб букIана. Амма гьеб мекъаб информация бугин рикIкIунеб буго «Новое Дело» газеталъул журналист МухIамад ГIабдурашидовас.\nМухIамад ГIабдурашидов: «Рамазан ГIабдулатIипов бетIерлъиялде вачIаралдаса цебе гIадин тIалъиялъул кверщаликь гьечIо республикаялъул къуваталъул идарабазул система. Гьединлъиялъ Дагъистаналъул тIалъиялъе тIамун, гьез Сайгид МуртазгIалиевасдаса рецIел босизелъун гьарулел ругин гьел хасал тадбиралин абизе бегьуларо.\nКъуваталъул идарабазул жидерго хIалтIул къагIидаби рукIуна. Гьезул цониги чиясде суал батани, гьелъул цIех-рех гьабизе хасал тадбирал тIоритIула киса-кирего. Гьел тIоритIунин абун чи кколин яги жанив тIамулин абизе бегьуларо. Гьеб буго хасал идарабазул гIадатияб хIалтIи».\nЖивго Сайгид МуртазгIалиев унтун вукIиналъ ахираб заманалъ хIалтIуда вукIун гьечIо, цо-цо баяназда рекъон Дубаялда вуго гьев.


Бухгалтерский учет в таблицах и схемах. Краткий курс начинающего бухгалтера, автор Андрей Гартвич\nКниги » Реестр » Бухгалтерский учет в таблицах и схемах. Краткий курс начинающего бухгалтера (Андрей Гартвич)\n«Бухгалтерский учет в таблицах и схемах. Краткий курс начинающего бухгалтера», Андрей Гартвич\nНазвание книги: Бухгалтерский учет в таблицах и схемах. Краткий курс начинающего бухгалтера\nАннотация к книге «Бухгалтерский учет в таблицах и схемах. Краткий курс начинающего бухгалтера»


Парк гьабизехъин букIараб бакIалда минаби ралел ругин гIарзагун Киров мухъалдаса махIачхъалаялъулал рачIун руго гьал къоязда «Дагъистаналъул улбул» абураб инсанасул ихтиярал цIунулеб гIуцIиялде.\nГIуцIиялъул нухмалъулей Светлана ГIисаевалъ бицана «Эркенлъиялъе», гIадамал шагьаралъул администрациялъ гуккун ругин, амма, къануналда рекъон, парк гьабизехъин букIараб бакIалда минаби разе ихтияр бугин. ТIадежоялъе, гьел минаби ралезулги руго гIарзаби цо-цо ракьул бутIаби батIи-батIиял чагIазе кьун ругин мэриялъ.\n«Эльтав» заводалда гIагарда бугеб рохьил зонаялда парк гьабеилан жидеца чанги нухалъ гIарза битIун букIанилан шагьаралъул мэриялдеилан бицана МахIачхъалаялъул Киров мухъалдаса ГIумар ХIамзатовас.\nГьесул рагIабазда рекъон, гьес гIумру гьабулеб буго рохьил зонаялда аскIоб бугеб гIемертIалаяб минаялда. Гьеб бакIалда ругел минабазда гIумру гьабулез гIурччинаб зонаялда паркилан абулаан ва жидецаго гьенир хьонбакIалги лъуна, лъималгун тира-сверизеги рахъуна, хIухьги бахъула гьенибе гьез.\nСаид Амиров мэрлъун вугев мехалда гьес рагIи кьун буго гIадамазе гьеб гIурччинаб зона парклъун гьабилин. Амма цодагьаб мех индал гьенир минаби разе байбихьун буго.\nХIамзатовас бицухъе, гIурччинаб зонаялда гIемер гъутIби къотIана ва гьенир минаби раялъул хIалтIаби унел руго. «Амировасухъеги хъвана нижеца къагътал, Рабадановасухъеги хъвана, Сулеймановасухъеги хъвана. Мэриялъул вакилалги рачIун рукIана нижехъе, нижер гIарзаби хIисабалде росаниланги абун гьел тIагIана, амма гъутIбиги къотIана минабиги ралел руго. ТIадежоялъе, минаби ралез нижеда «зеленкабиги» рихьизаруна ва абуна къанун жидеца хвезабулеб гьечIин», - ян бицана «Эркенлъиялъе» ХIамзатовас.\nКиров мухъалда бугеб гIурччинаб зонаялда балеб минабазда гьоркьосан цояб гIемертIалаяб мина ккола пачалихъияб проектлъун. Риххун ине хIадарулин рикIкIунел минабахъ гIумру гьабулел гочинаризе ккола гьенир. Ракьалъул кIиго гектаралда 16 тIалаялъул 11 мина базехъин буго пачалихъалъ. Гьенир минаби разе изну щун буго шагьаралъул мэриялдаса.\nГьанибго тIаде жубала, гьел минабазде гочинаризе кколел разиял гьечIо жидее чIезарулел ругел шартIаздаса. Шагьарбакьулъ гIумру гьабун ругел гьел гIадамаз жал гьеб мухъги тун МахIачхъалаялъул цо рагIалда гьезие базе бугеб хасаб микрорайоналде рахъинарин лъазабуна гьез чанги нухалда. Жидер рукъзал рукIараб бакIалдаго кьейила жидее рукъзалин чIун руго гьел.\nАмма гьезие минаби ралел руго Киров мухъалда, гьединго гIурччинаб зоналда ралел руго пачалихъиял проектал гурел минабиги.\nТIоцебе мэриялда ракIалда ккун букIун буго Киров мухъалда бугеб школа-интернаталда гIагарда бугеб ракь кьезе минаби разе, амма гьеб ракь республикаялъул балансалда унеблъун ккола.\nГьелдалъун администрациялъ мухъалда бугеб гIурччинаб зона бихьизабун буго минаби разе бегьулеб ракьлъун.\nАмма мэриялъул гьел изнукьеязда тIаса диваналъул данделъаби байбихьизе бегьула. Электроннияб кадастралъул картаялда рекъон, ракьалъул цо-цоял бутIаби батIи-батIиял чагIазе кьун руго.\nТIабигIиял сурсатазул министерлъиялъ Киров мухъалдаса махIачхъалаялъулазе жаваб кьун буго жидеда щибго гьабизе кIоларин гIемертIалаял минаби раялъул хIалтIаби чIезаризе.\nМинистерлъиялда абун буго ЖКХялъул идараялъе изну кьунилан жидеца 500 гъветI къотIизе, амма идараялъ шагьаралъул батIи-батIиял бакIазда I000 гъветI чIезабизе ккола. Къануналда рекъон, цо къотIараб гъотIол бакIалда кIиго гъветI чIезабула.\nГъутIби къотIизе изну кьей гурони, тIокIаб хIалтIи гьабун гьечIо министерлъиялъ. Гьениб бичIчIизабуна, каъуналда рекъон, экологияб экспертиза гьабизе жидер ихтияр гьечIин, щайгурелъул минаби разехъин ругел ракьазул документал ратанин гIадамазухъ кодор.\nТIадежоялъе гьел ракьал ккола муниципалияллъун ва тIабигIатцIуниялъул террориторияллъун кколаро.\nМухIамад Сулейманов мэрлъун вахъараб мехалда, гьес хасаб комиссия битIана гIадамазул гIарзаялда тIаса цIех-рех гьабизе. Гьеб комиссиялъ хIукму къотIана Киров мухъалда бугеб рохьил зонаялда минаби разе бегьуларин. Амма минаби раялъул хIалтIаби гьелдалъун чIезаричIо лъицаниги.\n«Черновик» газеталъ лъазабухъе, октябралда халкъияб мажлисалъул сессиялда депутат МахIмуд МахIмудовас борхана гIурччинаб зонаялъул суал ва абуна бичIчIулеб гьечIин тIабигIиял сурсатазул министерлъиялъ щай изну кьураб гъутIби къотIизе.\nМинистерлъиялъул нухмалъулев Набиюла Карачаевас жаваб кьуна гIурччинаб зонаялда минаби ралел ругин федералияб программаялда рекъон ва минаби раялъул хIалтIаби чIезаруни, республикаялъе федералияб бюджеталдаса гIарац щвезе гьечIин. Ахир-къад спикер Хизри Шихсаидовас абуна хIалтIаби чIезареян.\nШихсаидовасул тIадкъаяздаги лъицаниги гIинтIамичIо — хIалтIаби гьоркьоса къотIичIо. «Черновик» газеталъул вакил МухIамад МухIамадовас абуна «Эркенлъиялъе» шагьаралъул нухмалъиялда гьел хIалтIаби чIезаризе гьезие бокьаниги бокьичIониги кIолеб гьечIилан.\nМухIамад МухIамадов: «Черновик» газеталъ чанги нухалда хъван букIана шагьаралда батIи-батIиял азбаразда, батIи-батIиял территориязда къануналда рекъечIого минаби ралел ругин. Раккулел руго гIемертIалаял минаби, супермаркетал, гаражал. Гьел масъалабазул хIакъалъулъ чанги нухалъ гIарзабиги хъвана мэриялда.\nАбизе жо гьечIо, гьел гIарзаби гьенир хIисабалде росула, комиссиял гIуцIула ва комиссияз рапортал кьола минаби раялъул хIалтIаби чIезарунин, пуланал минаби риххизареян тIадкъаял кьунин ва гь.ц. Амма рапортал гьаруниги, минаби риххулел гьечIо, гьел раялъул хIалтIаби чIезарулел гьечIо.\nАмировасул иш жеги хун гьечIилан абулаан цо-цояз гьел минабазул хIакъалъулъ рагIараб мехалда. Цояб рахъалдаса, гьеб битIараб буго. Амма кинабго гIайиб мэрасул бугин абизе бегьуларо.\nМина баялъе изну щвезе ккани, чанги идараялдаса документ къваригIуна. Къануналда рекъон, гьел документал кьелалда цере, идарабаз халгьабизе ккола кибе мина базе бокьун бугеб изну тIалаб гьабулесе.\nАмма къануналъулхъ гIенеккулел рукIаралани Дагъистаналда. Бахчараб экономикаилан абизе бегьула гьел идарабазул хIалтIуда. ГIемерисала, ришваталги кьун щола гьел документал. Ахир-къад, гьел минаби къануналда рараллъун рахъуна цохIо гьел документал рукIиналъе гIоло».\nМухIамадовас гьединго тIаде жубана, документал ругел мехалъ изнуялъул буюрухъ гъулбасичIого чIезе мэрасда кIоларин. ЧIанани - диваналде гIарза кьола.\nДиваналъ хIукму къотIула документазда балагьун ва гьелдалъун изну тIалаб гьарулезе рес щола минаби раялъул хIалтIаби байбихьизе.


Москва провинциялъул магIуялда божуларо...\nЦо-цо политологаз рикIкIунеб буго Бирюлевоялда гIадал лъугьа-бахъинал россиялъул рукIине бегьулин бокьараб кIудияб шагьаралдайин. Гьединал хIужжаби такрарлъунгутIиялъе киналгIаги гарантиябиги гьечIин. «Бирюлево: oппозициялъе дарсал ва миллатчилъиялъул багьанаби» абураб макъалаялда машгьурав блогер Валерий Морозовас хъвалеб буго хIакъикъаталдаги улкаялда бугеб ахIвал-хIал щвалде щун нухмалъиялъул контролалда гъоркь гьечIи. Москваялда бугин цо гIумру, провинциялда бугин цогидаб гIумру. Гьезул батIалъи бугин батIи-батIиял пачалихъазад гIадинабин, рикIкIунеб буго цо-цо политологазги.\nМорозовас хъвалеб буго, Бирюлевоялда ккаралде балагьун бихьулеб бугин, Россиялда ахираб къого сонида жаниб улкаялъул нухмалъиялъ гIуцIараб социалиябгун экономикияб системаялдаги Россиялъул халкъалдаги гьоркьоб кIудияб проблемаби рижун рукIин. Бирюлевоялда ккараб бугин гьединаб рагIирекъонгутIиялъул цо гьитIинабго элементин. Гьесул пикруялда, нухмалъиялъ котроль гьабулеб гьечIо халкъияб протесталъул ва гьелдаса гьеб цIакъ хIинкъун буго. Цогидаб бербалагьи буго гьеб ситуациялде журналсит ва политолог Дмитрий Орешкинил. Гьес рикIкIунеб буго, Бирюлевоялъулги, гьединалго цогидал лъугьа-бахъиназдаса талъиялъ гIагсалда пайда босулеб бугин. Гьесул щаклъи буго, цо-цо нухалда гьединал ситацияби ургъунго хIадурарал гIадамаз гIуцIулел рукIиналда.\nДмитрий Орешкин: "Лъабго къоялда жаниб цо-цо гIадамаз ургъунго боркьизабулеб букIана жамгIияб пикру. ХIадурулеб букIана гьез абухъего, «халкъияб мажлис». Интернеталда гьеб кинабго баянго бихьулеб буго. Баянаб жо: гьеб кколаро жиндаго жибго багъарараб акция. Руго хасал «гьамалгъазиби» лъицалиго тIадкъай гьабурал. Гурони, лъицаха гьенибе водка бачIунеб букIараб, лъицаха ахIиял гьарулел рукIарал.\nГьеб кинабго баянлъизаби захIматаб жо гуро, бокьун бугони. Дир пикруялда, полициялъул гьединаб, хIакъикъат баянлъизабиялъул гъира цинтIаго тагIуна, цогидаб идараялъул кабинеталдаса, нужеца гьеб лъугьа-бахъуналъул багьанаби ралагьулаго, гьедигIанго тIад чIун цIех-рех гьабугеян ахIун бачIани. Гьеб цIех-рех щвалде щун гьабуни, тIатине бегьула монтировкабигун «ватIан бокьизе» журналист Кашин ругьун гьарулел пачалихъалъул гIуцIи «цIунулел» гIадамал. Баянлъизе бегьула гьелго футболалъул фанатазде хурхен бугеллъун рикIкIунел кремлалъул администрациялъ балъго хьихьулел боевикал. Гьел гIолилал хас гьабун хIадур гьарулел рукIана ва ругьун гьарулел рукIана демократиял хиса-басиял риччангутIиялъе. Шагьаралдайин абуни, демократиял гIумруялде хьулал узухъда цIикIкIунел руго. Дида ккохъе цо-цо гьалмагъзабазда бихьулеб буго жидер кверзукьа котроль инехъин букIин. Гьезие къваригIун буго «гайкаби дугъдазариялъе» багьанаби.\nБолотная майданалда кинабго жо букIана легалияб къагIидаялда. ГIадамал унел рукIана къанунияб ракълилаб митингалде. Лъиданиги ракIалда букIинчIо автомобилал рухIи яги цIурдул гъуризари. Ахирисеб лъугьа-бахъиналдайин абуни, байбихьудаса ахириалде щвезегIан кинабго жо букIана легалияб гуреб.\nЩай гьеб "халкъияб мажлисалъ" лъабго къоялдаса гурони тIалаб гьабизе байбихьичIеб такъсир рагьи?! Щай гьел арал дармил центр ва базар талавур гьабизе?! Лъицалиго абунин гьенив такъсирчи вахчун вугин.\nПолициялъ цIех-рех гьабулеб буго. Полициялъул бутIрузда цебе буго захIматаб диллема. Гьезде гьанжеялдего тIасан лъазабун батизе бегьула гIиси-бикъинал хъулухъчагIазе тамихIги гьабун, цIех-рех гьабулаго, «гъварид бухъугеян» баун. Гьаниб буго низам тIалаб гьабизе кколеб полициялъул жавабчилъи яги гьел рарал руго чекистазда. Ахирисезин абуни, къварагIел бугеб мехалда тIалаб гьабула цIех-рех рагIалде бахъинабунгутIи."\nОрешкинилго гIаждаб пикру къого загьир гьабуна нижер программаялъе инсанасул ихтиярал цIунулей Светлана Ганнушкиналъ.\nСветлана Ганнушкина: «ГIадамал рази гьечIо лъугьа-бахъунелда хурхун, низам цIунулел идараби хIалтIулеб къагIидаялда. Гьезда бихьулеб гьечIо жал цIунун рукIин. Гьеб цо рахъалъан босани.\nЦогидаб рахъалдаса балагьани, нухмалъиялъ гьеб рази гьечIолъиялдаса пайда босулеб буго. Гьеб бихьулеб буго хасго москавялъул мэрасул рищияздацебесеб кампания ракIалде щвезабуни. Мэрасул хъулухъалде цогIаги кандидат хутIичIо миллатчилъиялъул картIа хIачIев».»\nПолитолог Станислав Белковский: «Бирюлевоялда ккаралда буго, дир пикруялда, чанго багьана. ТIоцебе босани, россиялъул жамгIияталда, хасго чIахIиял шагьаразда миллатчилъиялъул пикрабазул ва гьезул къварагIел букIиналъул даража цIикIкIунеб буго. КIиабилеб - миграциялъулаб политикаялда риччана кIудиял гъалатIал. Гьеб идара жиндиего мукIур гьабун бугин абизе бегьула россиялъул кIудияб капиталалъ. Гьелъулин абуни кIудияб интерес буго «лагъзабазул» хIалтIуде. Гьединлъидал гьелъ балъгояб миграциялъе стимуляция гьабулеб буго. Хадубги, талъиги унеб буго кIудияб капиталалъ бихьизабураб нухдаса. Гьенибго рехсезе ккола гьединго мигрантазул диаспорабазул жигарлъиги бакIалъулаб халкъалъул тохлъиги.»\nБлогер Валерий Морозовас кIвар буссинабулеб буго Москваялдаги хутIараб улкаялдаги гьоркьоб бугеб батIалъиялде. Пачалихъалъул капиталалъул аслияб бутIа буго Москваялда. Москваялда буго хIалтIиги, Москваялда руго ресалги. Амма гьеб кинабго камун буго регионазда. Гьединлъидал бищунго мискIинал регионаздаса гIадамаз сапар бухьунеб буго тахшагьаралде жидерго талихIалда худуб. Конфликт бижиналъул кьучIода гьединаб хIакъикъаталъул кIудияб бутIа бугин рикIкIунеб буго Морозовас.


Москваялда аслиял шагьрабазул цояб къана 4 декабралда КамАЗазул бетIергьабаз. Радалго букIана хабар полициялъ гьел гьениса нахъе гъун ругилан. Гьеб акциялда гIахьаллъун руго тIубараб Россиялдасаго камазчагIи. Гьел рази гьечIо нахъа тараб км рикIкIун лъабго гъурущ тIад лъезехъин букIиналда.\n4 декабралъул къалъуда баянлъана гьеб акция букIине кколеб куцалда тIобитIизе 6 декабралде щвезегIан нахъбахъулеб букIинги. Жеги тIаде щун гьечIин Дагъистаналдаса камазчагIиян лъазабуна прессаялъе Россиялъул автомобилистазул махщалил цолъиялъул нухмалъулев Александр Котовас.\nНухазда полициялъ квалквалал гьарулел рукIун Дагъистаналдаса камазчагIи Москваялде ун руго гьитIинал машинабазда. Гьединго камазчагIазул цо къокъаялъ вакил гьарун ритIун руго чанго чиги. Гьединан биц ЭР-ялъе КамАЗазул бетIергьан МухIамад ГIалиевас. 4 декабралда гьев Москваялдаса Дагъистаналде вачIунев нухда вукIана.\nМухIамад ГIалиев: «Нижеца киназго гIарацги бакIарун 9-10 чи вихьизавун вукIана эниве инеян. Нухда харжал къваригIинарищха гьезие».\nЭР: «Нухазда квекIенал гьарулел ругин камазчагIазейин рагIана…».\nМухIамад ГIалиев: «РукIана. МахIачхъалаялъулги Гъизляралъулги постазда чIезарун, тIадруссинарулел рукIана Москваялде унел чагIи. Хасго чIорого унел камазистал. Амма цIун унев вугониги, дихъеги кьун букIана кагъат нагагь Москваялда акциялда гIахьаллъани, I0 сордо-къоялъ жанив тIамизе вугилан абураб. Касумкенталдаса «Рычал-Су» лъимги баччун уна дун Москваялде. Гьедин гьелъул цIун унев дихъеги кьуна полициялъ гьединаб кагъат».\nЭР: «Киназухъего кьун ратила гьез гьел?»\nМухIамад ГIалиев: «У, Дагъистаналдасан унелщинал камазчагIазухъе кьолеб букIана гьез гьеб кагъат. Гьединго гьанире Москваялде щведалги байбихьана полициялъ цIехезе щай, кире унел чагIи нужилан. Ниж нижерго къайиги босун унел ругин, гьалейин нижер кагъатгиян абунаха. ПалхIасил, чIорого унел КамАЗал риччачIо. Техпаспорталги нахъе росун, гъора Гъизляралъул кIалтIа чIезаруна».\nЭР: «Ниж Манасалда букIараб акциялъул чагIигун кIалъана. Гъоз абулеб бугоан жидецани гьабулеб бугила гьаб акция, амма щакаб бугила гьадаб «Платоналдаса» инкар гьаби».\nМухIамад ГIалиев: «Дун кIалъана гьанир гIурус камазчагIигун. Гьез абулеб бугоанха жидеда кколеб бугила ахирги хвезабилин Россиялда гьеб система, гьелдаса инкар гьабилилан. Жидеца гьабсагIаталда кьолеб бугила тIад лъураб куцалда гьеб 3 гъурущ (цо км рикIкIун). Амма жидеда кколеб бугила халкъалъул хал бихьизе гIадин ургъараб жо батилин гьеб, камазчагIи разилъулищ гьелдаяли лъазе. Нагагьлъун гьеб билълъанхъизабизе кIванани, гIисинал машинабаздагицин лъезеги рес бугила гьединабго магъало».\nГьеб акциялъул гIахьалчи Тимур МухIамадовасги гьадин тIаде жубана ЭР-ялъе.\nТимур МухIамадов: «Нижее бокьун гьечIо гьаб суал хIаталдаса ун хIалуцинабизе, гьелда сверухъ цо-цо чагIаз политика хIазе. Нижее бокьун буго гIицIго нижеца бицунеб жо рагIизе. Гьединго бокьун буго гьеб «Платон» щибали бичIчIизабулев чи ватизе. Щай гьеб бакIлъи нижер горбода бухьарабали бичIчIизабулев чи ватизе. Гьеб «Платоналъ» ахир-къадги къоно чIвазе буго нижедаги нужедаги! ХIисаб гьабе гьелъул гьанжего! Гьелъул хIисаб щай гьадал тIадехун ругел идарабаз гьабулареб? Ниж руго кисандай кваназе чед балагьилайин къватIире рахъунел чагIи. Сундуе гIоло нижеда тIад гьеб михир бачунеб бугеб? Кумек гьабе нижее! Кумек гьабизе бажарулеб батичIони, квалквалгIаги гьабуге!\nКамазчагIаз нухал хвезарулел ругин гIайибал чIвала. Гьединлъидал нижеца хвезарурал нухал къачIазе бакIарулеб бугин «Платоналъ» гьеб гIарацилан харбал рицунел руго. Гьереси буго гьеб! ХIакимзабаз жидецаго тIокI гьабулеб буго нухал гьаризе пачалихъалъ биччараб гIарац! РукIине кколеб куцалда гьарулелани, тIетIелароан гурищ гьездаса хъил? Бокьун бугищ нижеда тIад тIадеги магъало лъезе? Гьедин батани, рукIалиде раче шагьранухал. Гьеб мехалъ нижееги лъикI букIина – тIутIу-хъу-хъурал нухаздасан дванкезабун машинагун инаро нижги. Гьел нухаздаса хадур кьолболъа рахъун, хвезе, нухдаго гъенезе лъугьуна нижер машинаби!».\n«Платон» системаялда данде чIей патриотизм кколарин лъазабуна ЭР-ялъе МахIачхъалаялда бугеб гьеб системаялъул вакилзабаз. Нуж киналгоги КамАЗазул бетIергьабазул рахъги ккун, жидеда данде хIалтIулел ругила. ПалхIасил, гьез инкар гьабуна жидерго нухмалъулев телефон кьезеги, гьев унтун вугила, итни къоялъ рачIайилан хабар къокъ гьабуна.\nДов цевехун бицен гьабурав Россиялъул автомобилистазул махщалилав цолъиялъул нухмалъулев Александр Котовас 4 декабралда лъазабуна жидеца хIадурун бугин «Платон» системаялдаса инкар гьабизе кколин, гурони гьелъ Россиялъул жамгIияталда хIалуцин лъугьине бугилан Пачалихъияб Думаялде хъвараб документ.\nМоскваялде гъоркьехун ракIарулел руго гьокочагIи (чIагояб эфир)


Басриял школалги, 50 миллиардги\n2016 соналда Россиялда цIиял школал ва ясли ахал разе 50 млрд. гъурущ биччазе буго Россиялъул хIукуматалъ.\n2016 соналда Россиялда цIиял школал ва ясли ахал разе 50 млрд. гъурущ биччазе буго Россиялъул хIукуматалъ. Гьедин лъазабуна премьер Дмитрий Медведевас. ЦIиял школал хIажатал регионазда гьоркьобе уна Дагъистанги. Жакъа гьенир руго риххун иналде ккарал, басриял школал.\nДагъистаналъе гьеб гIарцуда гьоркьоса чан гъурущ биччазе бугебали жеги лъалеб гьечIо. Амма республикаялъе цIакъ хIажат ругин цIиял школалги гьединго ясли-ахалгиян абуна «Эркенлъи» радиоялъе Дагъистаналъул лъай кьеялъул министерлъиялда.\nГьабсагIаталда Дагъистаналда ругин 1489 школа, амма цогидал регионазда дандеккун лъимал гьариялъул рахъалъ цебесеб кьерда бугеб бакI хIисабалда гьенир гIемер школал ругин жеги разе кколелилан абуна Лъай кьеялъул министерлъиялъул хIалтIухъаналъ «Эркенлъи» радиоялъе.\nЛъай кьеялъул министерлъиялъул хIалтIухъан: «Киналго цIалдохъаби цо ригьалъулал дарсал кьолеб къагIидаялде рачине ккани цохIо МахIачхъаялда базе ккола къогониги школа»\nДагъистаналда ругел 1489 школалда гьоркьоса 119 рагIула биххун ине къачIараб. «Эркенлъи» радиоялъ цебеги чанго нухалда бицун букIана гьединал школазул хIакъалъулъ. Мисалалъе ЦIунтIа мухъалъул ХIибиялъ абураб росулъ бугеб школа буго бокьараб заманалда биххун ине хIадураб куцалда.\nБокьараб лахIзаталда гьелда гъоркьеги ккун чи хвезе бегьулеблъиги хIисабалде босун араб соналъул ноябрь моцIалда прокуратураялъ тIалаб гьабулеб букIана гьеб школа къазе. Амма жакъаги гьеб школалда лъимал цIалулел руго.\nГьеб школа къани киналго школалги къазе кколин рикIкIунеб буго ЦIунтIа мухъалдаса жамгIияв хIаракатчи МухIамад Цезица, щайин абуни цогидал школалги гьединалго риххун ине къачIараб хIалалда ругин жидер мухъалда.\nГьединго ЦIумада мухъалъул ТIиси росулъги буго 1930-абилел соналдаго бан букIараб басрияб школа. Гьелъул бакIалда цIияб школа базе рагIи кьун букIун буго мухъалъул нухмалъиялъ, амма гьале микьабго сон бугин гьеб рагIи тIубазабуларелдасаян бицана школалъул директор МухIамадов Заурбегица.\nЗаурбег МухIамадов: «Гьеб школалда жакъа гьечIо киналниги шартIал. Дарсал кьолел рукъзал руго цIакъго гIисинал, компьтералъул классал гьенир гьечIо, «рагьарал» дарсал кьезе гьениб рес гьечIо».\nЦIумада мухъалда гьединалго квачIакъаб къагIидаялъ рагIула Гьаквари ва КIванада росулъ ругел школалги.\nЦересел соназда дандеккунани, чанги цIияб школа банин республикаялда ахираб лъабго-ункъо соналда жанибилан рикIкIунеб буго Дагъистаналда биччалеб «Московский Комсомолец» газеталъул редактор ХIапизов Юсупица.\nАмма лъиениги балъгояб жо гурин бокьараб социалияб объект базе биччараб гIарац чанго чиясул чвантинибе унеблъи. Гьединлъидал бикъичIого хутIани Россиялъул хIукуматалъ Дагъистаналъе биччазехъин бугеб гIарцудеги чанги цIияб школа базе бегьулин абулеб буго гьес.\nХъазал риччалеб лъайкьей ва «цеесей квешай йиго»\nУнтараб социализм ва гIалхулаб капитализм\nДотациялъулаб Дагъистаналъе биччалеб гIарац гIолеб гьечIо\nГьересихIисабал ва Хебалъ школалда тIаделъараб пачалихъ


РЕКlЕЛЪ ЩУЛИЯБ ИМАНГУН - 8 Декабря 2021 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nЧетверг, 19.05.2022, 21:39 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2021 » Декабрь » 8 » РЕКlЕЛЪ ЩУЛИЯБ ИМАНГУН\nМахIмуд-апандие тарбия щвана динияв цевехъан, бакIалъулаб тарих, гIараб ва авар литература лъикI лъалев, халкъияв хурдузул устар, гьесул кIудияв эмен МустIафал ГIумарил бербалагьиялда гъоркь. ГIолохъанаб заманалда кIудияв эменгун цадахъ МахIмуд-апанди гIемерав хьвадулаан Дагъистаналъул тарихиял бакIазде. ГIолохъанаб жан-жигаралъ ва ракIалда жо чIеялъ, цIи-цIияб лъазе бугеб гъираялъ, цIодорлъиялъ, гьесул чорхолъ рессана гIемерал цересел харбалги, бице-киценалги. Гьез кIудияб кумек гьабуна гьесул хадусеб гIумруялъеги. Гьоркьохъеб школа МахIмуд-апандица лъугIизабуна ГIарани школа-интернаталда. Гьеб лъугIун хадуб МахIмуд-апандица хъулухъ гьабуна Советияб Армиялда. Гьенисан, 1974 соналда комсомолалъулаб путевкаялда рекъон ана Сулахъ гIорда гидроэлектростанциялъул Каскад балеб бакIалде. Цадахъго гьес лъугIизабуна Куйбышевалъул энергостроительныяб техникумалъул Дубкиноялъул отделениеги. Гидростроителазда гьоркьоб гьесул бугеб махщел бихьун, Дагъистаналъул ралел бакIазул махщелчагIазда гьоркьоб гьесие рес щвана, киналго бакIазул махщалилазда гьоркьоб Дагъистанги бихьизабизе, лъабго соналъ ГIиракъалде теплоэлектростанция базе ине.\nЛитератураялде рокьи, кучIдул хъвазе гъира гьесул букIана жеги школалда цIалулеб заманалдаго. МахIмуд-апандил тIоцересел асарал къватIире рачIана «Росдал захIматчи», «БагIараб байрахъ» газетаздасан, «Гьудуллъи» литературияб журналалдасан.\nБатIи-батIиял творческиял конкурсазда гIахьаллъи гьабун, МахIмуд-апандие щвана гIемерал шапакъатал. Гьедин, гьев вахъана ХъахIабросолъа МахIмудил, Инхоса ГIалихIажиевасул ва АхIмад-хIажи Къадыровасул премиязул лауреатлъун. 2003 соналдасан байбихьун ккола Россиялъул хъвадарухъабазул Союзалъул членлъун.\nМахIмуд-апанди МухIамадов ккола гIицIго цIалдолез гуребги, литератураведаз, педагогаз тIадегIанаб къимат кьурал 30-гIан тIехьалъул автор. Гьесул творчествалъе хасиятаблъун ккола гIумрудул бокьараб ахIвал-хIалалда хурхун философияб бербалагьи, рокьи, образазул кунчIи. Гьединаллъун ккола гьесул «Рокьул ирс», «УнкъбокIонал чIимхал», «Херехь-бахIарзал», «Дир росуцоял» ва цогидалги асарал.\nМашгьурав шагIирлъун вахъун хадуб гьес жиндиего босана МахIмуд-апанди абураб литературияб псевдоним.\nАхираб заманалда МахIмуд-апандил творчествалда ккана лъалеб цебетIей. Гьев лъугьана бищунго машгьурал исламиял шагIирзабаздасан цоявлъун. РекIелъ щулияб иманги бугев, ахираталъул пикрабаз кодове восарав шагIирасул диниял асараз халкъалъул ракIазухъе нух бахъана. Гьединаллъун ккола гьесул «Дир ЧIикIаса КIудияв», «Азаралда цо жаваб», «ХIадисазул квацIи», «ХIежги, дугIабиги, суал-жавабги».\nШагIирасул хIакъалъулъ цо-цо пикраби\nВагIалайкум салам, МахIмуд-апанди,\nДунял ухраялъул рохел гIемераб.\nХадубги дир мурад-дур анищазул\nАхикь бижулеб пихъ пайдаяб букIин.\nМахIмуд-Апандил гIумруялдасаги, гIамал-тIабигIаталдасаги, гьабулеб-толелдасаги, хасго гьес къватIире риччарал тIахьаздасаги гIалимзабиги, динияб идараги рази руго. Халкъалъе унго-унголъунги пайдаяллъун, мунпагIалъи бугеллъун, хIажалъи цIикIкIараллъун руго гьесул асарал. ЛъикIаб босизеги, квешаб тезеги гIадан кантIизави гуребги, гьел мажмугIал цIаларасул рекIелъ иман щулалъизе, исламияб диналде рокьи цIикIкIине букIиналда щаклъи гьечIо.\nАХIМАД-АПАНДИ, Дагъистаналъул муфтий\nШагIирас жиндирго рекIел бокIназдаги викIарун ралагьулел руго хIайранал рагIаби ва махщалида сокIкIарал гьезул лъугьунеб буго цIалдолесе асар гьабулеб кечI.\nМахIмуд-апанди ккола гьунар цIубарав, жиндирго хасаб хатI бугев шагIир. Гьесул асаразулъ нилъеда батула пикрабазул гъварилъи, рагIул пасихIлъи, мацIалъул берцинлъи, кучIдузул цо гIажаибаб гугьар ва нур кьолеб къуват.\nфилологиял гIелмабазул доктор, профессор\nПросмотров: 65 | Добавил: zaxrosdal | Рейтинг: 0.0/0


Д. Медведев: "Нилъ хIадурал рукIине ккола захIматаб заманалде"\nГьаб анкьалда Москваялда «ХIайдарил экономикияб форумалда» Россиялъул премьер-министр Дмитрий Медведевас россиялъулал ахIана захIмалъиязде хIадурун рукIиналде ва ресазда балагьун гIумру гьабиялде.\nДмитрий Медведев: «Нартил багьа хадубги гъоркье унеб бугони, бюджеталъул параметраби мухIканлъизаризе ккезе руго. ХIадурлъизе ккола бищунго квешаб сценариялде, цогидал улкабаздаго гIадин».\nБюджеталъул минимум 10 проценталъул сиквесторалъул хIукму гьабуна хIукуматалъ дагьалъ цебе.\nПремьерас гьединго гIадамал ахIана кризисалъул заманалда ресазда рекъон гIумру гьабиялде. Медведевасул рагIабазда, рукъа-рахъиналъул сфераялда гуребги, гьеб хъвалеб буго бюджеталдаса хвезабизе ракIалда букIараб гIарцил къадар дагьлъизабиялдаги, пачалихъиял активазул бутIаялъул приватизация гьабиялдаги.\nРоссиялъул хIукуматалъул «2016 соналъул приватизациялъул амбицияби кIудиял план» букIиналъул хIакъалъулъ форумалъул кулуаразда тасдикъ гьабун буго гьединго вице-премьер Игорь Шуваловасги.\nЭкспертаз кIвар буссинабулеб буго, Россиялъул тIалъиялъ экономия гьабиялде халкъ тIоцебесеб нухалда ахIулеб букIиналде. Гьелда цебе, довго Медведевасги президент Путиницаги гIадамазде ракI чIун абулеб букIана, улкаялда ахIвал-хIал кватIичIого рукIалиде буссине бугин.\nМоскваялъулги тIолабго Русалъулги Патриарх Кириллицацин дагьалъ цебе россиялъулал ахIулел рукIана экономикияб захIмалъабазе гIоло ракI къварид гьарун рукIунгутIиялде ва лъазабуна, улкаялда кинаб гIаги трагедия загьирлъулеб гьечIин.\nАмма Россиялъул президент Владимир Путинил ахирисел каламазде гIенеккун патриархасул рагIабаз оптимизм абизегIанго бижинабулеб гьечIо.\nВладимир Путин: «Бокьун буго кIвар буссинабизе базаралда хисулеб ахIвал-хIалалде. Дида лъала хIукмуаталъ гьанже гьеб хIалалъул анализ гьабизе байбихьун букIин. КIвар буссинабулеб буго гьеб суал цIакъ кIвар кIудияб букIиналде. Нилъ хIадурал рукIине ккола ахIвал-хIалалъул бокьараб вариянталде. Гьеб кколаро нилъеца кинабго жо цинтIаго хисизабизе кколин абураб. Амма такрар гьабулеб буго, нилъ хIадурал рукIине ккола ахIвал-хIалалъул бокьараб сценариялде».\nМедведевас гьединго абуна, «бищунго аслияб ва бищунго нилъее кIвар кIудияб жо кколин гIадамазе щолеб пайдаялъул даража гIодобе кколеб букIинин». Гьеб темаялдаги улкаялъул нухмалъи цебе хъвалеб букIинчIо.\nМедведев мукIурлъана гражданал мискIинлъулел рукIиналъе, гьоркьохъеб классалъе зарал кколеб букIиналъе ва цебесеб соналъ щвезабураб экономикияб кьабиялдаса бищунго квешаб хIасил букIиналъе.\nЭкономикияб форумалда «Гражданиял инициативабазул комитеталъул» бетIер Алексей Кудриницаги лъазабуна, Россиялда мискIиназул къадар бихьулеб къагIидаялда цIикIкIунеб бугин.\nАлексей Кудрин: «Нилъеда бихьулеб буго мискIиназул къадар цIикIкIунеб букIин. Гьебги щиб цIакъ хехаб къагIидаялда цIикIкIунеб букIин. Гьединаб жо букIинчIо 2008-2009 соназул кризисалъул заманалда».\nПремьер-министрас рагIи кьуна экономика цIебетIезабиялъул ва гIадамазул гIумрудул даража гIодобе ккеялъул тенденция гIагсаб рахъалде буссинабиялъе тадбирал тIоритIизе.\nДмитрий Медведев: «Амма гьоркьохъеб классалъе гьаниб гьечIо хьулал лъезе щибниги: кумек гьабизе буго гIицIго бищунго социалияб рахъалдаса цIуничIел, пачалихъалъул квербакъи гурони жидее хутIичIел гIадамазе».\nРоссиялъул финансазул министр Антон Силуановас кIвар буссинабуна, бюджеталда хиса-басиял гьарунгутIиялъул хIинкъиязул хIакъалъулъ.\nАнтон Силуанов: «Нилъер гьанжесеб масъала ккола бюджет хIакъикъаталде данде кколеб къагIидаялде бачин. Гьеб нилъеца гьабичIони, лъугьине буго 1998-1999 соназда ккараб. ЦIиял реалиязде балагьун бюджеталда хиса-басиял гьаричIого тани, загьирлъулеб инфлияциялъухъ, халкъалъ кьезе ккезе буго жидерго гIарац».


Масани дурала улкнази дихни гIеббурцуси центрли бизнесментази барх бузахъес маслигIятбирули саби.\n26 марта, 2020. Четверг 10:17\nДагъиста урибси журналист ва даргала машгьурси писатель Набигуллагь Кьурбанович Сулайбанов ириъ майла 21-личив 80 дус виубсири. Нушаб гьанбикибсири, 80 дусла юбилейлис, сай акIубси ва\nИш жумягIлизиб Ахъушала районна администрацияла бекIла заместитель Эльвира ХIясанхIусейновала бекIдешлиуб умудеш гIеббурцнила ва чейхъути излумас къаршидеш дирнила комиссияла заседание бетерхур.\n19 марта, 2020. Четверг 10:31\nИшди бурхIназиб, «Мубаракла открытка» бикIуси балбуцла дазурбазиб Мажалисла культурала Центрла, «Ветерантала Совет» районна организацияла хIянчизартачил ва «Сагаси наслу» проектла бутIакьянчибачил «Кайтаги» центрла хIянчизарти ЧебяхIси\n19 марта, 2020. Четверг 10:30\nГьарил адамлис чараагарси\nАрадеш – адамла гIямрулизиб бегIлара дурхъаси, я асес, я бицес хIейруси ва гьарил инсайс чараагарли гIягIниси секIал саби.\nАвтор: МяхIяммад Тахсурманов, РФ-ла журналистунала Союзла член\n19 марта, 2020. Четверг 10:29\nАдамла арадеш — Аллагьли (гI.т.) нушаб савгъатдарибти ахирагарти лигIматуназибад ца саби, илис нушани арадешличи хIеруди бузахъес ва ил мяхIкамли бихIес чебси саби. МяхIяммад Идбагли\nНу, мухбир сайливан, дахъал масъултачил дяхI-дяхIли вяхIигес чевкъули бирар. Дила санигIятлизиб бекIлибиубсигъуна саби, лерилра багьахънибазирад адамтас пайдалати декIардарес ва илдазирад дархьти белгидарес.\n19 марта, 2020. Четверг 10:25\nАдамдешра ламусра «уркIбази картIибти»\nГIергъити дусмазиб февральличир даргала районтала ва Дагъиста миллатла мугIяллимтани школаби-ургарти, районти-ургарти олимпиадаби, конкурсуни ва дахъал цархIилти далдуцуни дурадуркIули дирар.\nАвтор: Мухтар Айбатиров, Ирагъи\n19 марта, 2020. Четверг 09:46\nУргарти дусмала адамли сунела гIямрулизир 70-цад литр нургъбала кертIули сай. ДукелцIили адамла кьаркьайс бируси гIяхIдешличила нушани балулра, амма нургъбалара гIяхIси асарличила бахъли-декIар хIебала. Биалра,\nАвтор: ХIядурбарибси — Динара НурбяхIяммадова\nНушаб гIямрула гIибрат\nИш белкIлизиб дила гIязиз неш, Марият ЯхIъяевна, акIубси бархIиличил мубаракрарес ва ил сегъуна адам сарил бурес дигулра.\n19 марта, 2020. Четверг 09:43\nКультурала Юрт абхьиб\n«Культура» ибси Федеральный миллатла проектла дазурбазиб, Дахадаевла районна Кубачила шилизиб ишбархIила тIалабуначи балбикахъили барибси культурала Юрт ибхьнила шадлихъ дураберкIиб. Ил 300 адам кабиахъес хасдарибти\n13 марта, 2020. Пятница 11:56\nИлдани заралцун биху\nГьалабван Интернетлизир видеоби тIинтIдиуб супIдирути кампетунани бубкIахъути дурхIначила. Илгъуна сагаси изала багьарбиубли саби нушала улкала шагьуртазиб. Пачалихъли бахъал адамти цалабиркуси мерличиб, гьаргалаб, хъулразиб папрус\n13 марта, 2020. Пятница 11:55\n13:53, 21 января 2021, 664\n15:30, 19 января 2021, 433