Russia/Daghestan -- "Millat" newspapers page, undated\nМуниципалитетазул газетал республикаялъул аслияб «ХIакъикъат» газетагун цолъизабизе бокьун буго гьеб газеталъул бетIерав редактор Камалов ГIалие\nИсана февралалда Россиялда хIалтIизе байбихьула къватIиса пачалихъазул гIахьаллъигун улкаялда газет-журналал рахъиялъе гIорхъи чIвалеб къанун. Гьелъ 20 проценталъ дагьлъизе бегьулин гьеб продукция абурал прогнозал руго экспертазул.\nГьединго хIинкъи буго улкаялда лъугьараб финансазул кризисалъги квалквал гьабилин газет-журналал рахъиялъе.\nГьебги багьанадуй бачун, пачалихъалъул бюджеталъул гIарац пасат гьабунгутIиялъул мурадалда муниципалитетазул газетал республикаялъул аслияб «ХIакъикъат» газетагун цолъизабизе бокьун буго гьеб газеталъул бетIерав редактор Камалов ГIалие. Гьелда бан муниципалитетазул бутIрузухъе кагътал ритIун руго МугIрузул мухъалда Дагъистаналъул бетIерас тарав официалияв вакил ЗайнулгIабидов МухIамадхIажил цIаралдасан.\nГьеб проекталда рекъон муниципалитетазул газетал рахъизе бегьула «ХIакъикъаталда» жанирги лъун. Щибаб муниципалитеталъе кьезе буго кIи-кIи гьумер. Гьеб мехалда 13-15 магIарул муниципалитеталъе бакI кьезе ккола гьениб жаниб. Гьелъулъ муниципалитетазул щибалъ кьезе ккола 1 млн 500 азарго гъурущ.\nАмма гьеб проект рекIее гIолеб гьечIо жалго гьел мухъазул газетазул хIалтIухъабазе. Масала, ЭР-ялъе гьединаб пикру загьир гьабулеб буго Гумбет мухъалъул газеталъул бетIерав редактор ГIизудинов ХIамзатица.\nГIизудинов ХIамзат: «ГIали Камалов абурав, журналистикаялдаса рикIкIадав, рестораназул бизнесалда вугев чияс абулеб буго киналниги мухъазул газетазул бюджет жинца нухмалъи гьабулеб «ХIакъикъат» газеталде ккезабеян. Гьелдалъун жинца щибаб мухъалъе гьеб газеталда жаниб лъун кIи-кIи гьумер биччазе бугилан (гьел мухъазул харбазул бицараб). Амма гьеб кIи-кIи гьумер гIоларо нижее. Щайин абуни гIемер рукIуна рахъизе ккарал муниципалитеталъул хIалтIуда хурхарал документалги цогидабги. Камаловас абулеб буго жинца хIукумуталъул гIарцуе экономия гьабизе бугин. Амма хIукуматалъ журналистикаялъе биччараб гIарац цогидал пишабазе биччаралдаса дагьаб буго. Камалов абурав чиясул проект гIумруялде бахъинабуни, загIиплъизабизе, хьадарлъизабизе рес буго хIукуматалъул рахъалдасан халкъалдаса цебе бугеб хIисабкьейги хъулухъчагIазул бугеб рагьараб пикруги. Амма гьесул гьеб проект буго гIумруялде бахъинабизе санагIалъи гьечIеб ва релълъунареб. Цониги муниципалитеталъул нухмалъулев разилъизе гьчеIо 70-са соназул хIалбихьиги бугеб, гIемераб тарихги жанибе бачараб, жамгIияталда жаниб пуланаб мухъалъул брендлъун ва гIаламатлъун лъугьараб газета къазе. ХIакъикъаталдаги гьел газетал къаялде ахIараб проект ккола журналистазул цолъиялъул нухмалъулевин вугев Камаловас ургъараб жо. Гьелде щвезегIан литературияб журналги цолъизабизе боькну убкIана гьесие «ХIакъикъатгун». Амма релълъинчIо гьесул гьеб. Цогидабги релълъине гьечIо. Гьеб ккола цо фирмаялъ цогидал жиндирго кверщаликье рачун, гьел гъанкъизари гIадаб жо. Гьеб жо ккола Дагъистаналъул халкъалде данде гьабулеб хIалтIи».\nАмма гьединал проектазул хал гьабизе кколин монопллиялда данде чIараб комитеталъгиян рикIкIунеб ГIизудинов ХIамзатица. Гьеб проектги бугила хIакъикъаталдаги республикаялъул хIукуматалъул ихтияралда бугеб проект. Камаловас цебе лъолеб гьеб проекталда рекъон хIалтIизе ккани, жив хъван гIарзаги кьун хъулухъалдаса нахъе инин лъазабулеб буго Гумбет газеталъул бетIерав редактор ГIизудинов ХIамзатица.\nГIизудинов ХIамзатилго гIадаб пикру буго Хунзахъ мухъалъул «Росдал захIматчи» Фатима МухIамадовалъги.\nФатима МухIамадова: «Нилъее киназего балъгояб жо гуро газетазул гIумру халатаб гьечIолъи. ЦIиял технологиялги, интернет-технологиялги раккаралдаса гIадамал гьелде руссунел руго. Газетал цIалулев чи дагьлъулев вуго къо бахъанагIан. Амма дирго районалъул рахъги хIисабалде босани, годекIанир хабар-кIалалъе данделъарал 70 соналдаса тIаде ригь арал гIадамал ралагьун чIун рукIуна газета бачIиналъухъ. Нагагь гьеб кватIани, гьелъие бугеб гIилла цIехолел рукIуна киналго цадахъ. Гьединлъидал дун божарай пикру буго мухIканго ва дурусаб куцалда районалъулги, гьелъул росабазулги хIакъалъулъ хъван бажаризе гьечIечIо республикаялъул газеталъ кьолеб цо кIиго гьумералда. Нижер гьединаб дагьаб баян букIунаро щибаб анкьида кьолеб. Цо-цо мехалда нижеца анцIила анлъго гьумер бугеб бугеб газетацин хIадурула.\nГьеб проекталда бицунеб буго газеталъе биччалеб бюджеталъул гIарац тIокI гьабизе бугилан. ГьедигIан кIудияб бюджет бугеб цониги районалъул газетазул редакцияги дида лъаларо. Нижер гIадалцин шартIал гьечIо цогидал редакциязул, росабалъ хIалтIизе бакIал гьечIо».\n2016 соналда улкаялда гIарцуе экономия гьабиялъул мурадалда Россиялъул Пачалихъияб Думаялъ гьукъизе бугин муниципалиял газетазе гIарац кьезейин абурал харбал руго. Щайин абуни анкьи-анкьие риччалел газетаздаса щибниги пайда гьечIин, гьез анкьидасан кьолел харбал некIого интернеталдасан рагIун рукIунилан.\nДагъистаналъул информациялъул министр хисулев Зубайру Зубайруевасул пикруялда рекъон, гьабсагIаталда ругел шартIазухъ балагьун, цониги информалаталъе бигьа букIине гьечIо медиахолдингалдаса батIа тIун хIалтIизе. Щайин абуни гIарац тIокI гьабизе рес букIунила гьеб алаталъул. Амма дол муниципалитетаз гьанжелъагIан биччалеб букIараб гIанасеб гIарацги харж гьабун риччазе ратани гьелго газетал, гьелъул магIна бихьуларин жиндаянги тIаде жубана информациялъул министр хисулев Зубайру Зубайруевас. ГIали Камаловасул варианталда рекъон, гьедигIанасебго гIарац унеб буго медиахолдингалда гъорлъе рачун хадурги гьелго газетал риччазе – 1 млн 500 азарго гъурущ.\nГьеда бан гьадин тIаде жубалеб буго Зубайру Зубайруевас.\nЗубайру Зубайруев: «ГIарцуе экономияги гьабичIого гIумруялде бахъинабулеб идея гьеб батани, гьелъул кинабгIаги магIна гьечIо. Муниципалитеталъул бетIерас абиларищ дие батIалъи щибин, цо млн-гун хадуб гъурщиде дицагоги биччаларищин гьединабго газета? ТIадежоялъе жиндирго кверщаликьги букIина гьеб, жиндирго политика билълъинабулеб. ПалхIасил, дида бихьичIо гьеб холдингалъул проект. Гьединлъидал лъида тIад кинал ихтиярал, тIалабал рукIине ругелали бичIчIулеб гьечIо. Амма жибго гьединаб проект цебего гIумруялде бахъинабун буго. «Тат-медиа» абун киналго пачалихъиял газеталги гъорлъе рачун 15 сон буго гьел хIалтIулелдаса».\nГьединлъидал кида-къадги Дагъистанги гьебго пикруялде бачIине бугин тIаде жубана Зубайру Зубайруевас.\nЖивго проекталъул автор Камалов ГIалилгун бухьен гьабизе санагIалъи ккечIо.


Дагомыс шагьаралда унеб бугеб «Вся Россия» абураб журналистазул форумалда Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас лъазабуна, гьал гIагарал къоязда, Дербенталъул мэрлъун Малик Баглиев тезе вугилан.\nГьев ккола республикаялъул захIматалъул ва социалияб цебетIеялъул министр. Гьеб дандеруссиналда гьедин абун гурони, официалияб къагIидаялъ гьеб суалалда тIасан кинаб букIаниги лъазаби гьабичIо жеги гьес.\nГIабдулатIиповасул гьел рагIабаз гIемераб разигьечIолъи багъаризабуна гIадамазда гьоркьоб. Цо-цо экспертазги гьеб хъулухъалде кандидатура лъун букIарав Маир Пашаевасги гьеб лъазаби къанун хвезаби кколинцин рикIкIунеб буго. Гьединго гьес абулеб буго ГIабдулатIиповасул гьеб ургъичIого абурал, магIна гьечIел рагIаби Дербенталъул мажлисалъул депутатазде тIадецуй гьаби кколилан. Гьелда бан республикаялъул прокуратураялъ халгьаби тIобитIизегицин кколин ракIчIун буго гьесул.\nПашаевасулго гIадаб пикру буго, гьеб лъазабиялда хурхун, РИА Дербент информагетлъиялъул нухмалъулев Милрад Фатулаевасулги. ГIабдулатIиповас гьеб лъазаби гьабиялъ гьес къанунги, шагьаралъул уставги, депутаталги хIисабалде росулелго гьечIила ва гьезул къимат гьабулеб гьечIин рикIкIунеб буго журналистас. Гьес бицухъе Дербенталъул бетIерасул рищиял 30 октябралда тIоритIизе ругин абураб хIукму къотIун букIана шагьаралъул депутатазул мажлисалъ.\nГьел депутатаз вищизе ккола шагьаралъул бетIерги, Рамазан ГIабдулатIиповас яги цойги чияс тIамизе бегьуларила гьениве нухмалъулевин абуле буго Фатулаевас. Гьединго журналистас рикIкIунеб буго Малик Баглиев Дербент гIадаб захIматаб ахIвал-хIал бугеб шагьаралъул нухмалъулевлъун тIамиги гьебги цIодораб хIалтIи кколарилан. Гьеб ишалъе хIалбихьи гьечIев чилъун рикIкIунев вуго гьев Милрадица. Гьесул пикруялда рази гьечIо цойгидав журналист Альберт Эседов.\nАльберт Эседов: «Киналго муниципалиял хъулухъазда ругел чагIи гуро Дагъистаналда хIалбихьи бугел рукIунел. Жеги киданиги тIадегIанаб хъулухъалдаго рукIинчIел, гIадамалгун кIалъазецин лъаларел чагIиги,спортсменалги, хъаравулзабиги рукIине бегьулеб мехалда гьев щай бегьуларев. Гьес нухмалъи гьабулеб буго гIезегIан кIудияб, республикаяъе кIвар бугеб министерлъиялъе.\nГьелде щвезегIанги хIисабалъул палатаялъул нухмалъуда вугев мехалдаги лъикIаб рахъалъ вихьизавуна гьес живго, гьединго жанисел ишазул идарабазда хIалтIулеб мехалдаги лъай бугев, лъикIав хIалтIухъан хIисабалда лъалаан гьев. Цониги коррупциялъул скандалалда гьоркьове ккечIев чи вуго гьев. ХIалбихьи гьечIин гьесул шагьаралъе нухмалъи гьабизейин аби мекъи буго. Лезгиялги гьесул кандидатураялда тIад рекъон ругин абизе бегьула.\nДербенталъул Мажлисалъул хIукмуялда рекъон 29 абилеб сентябралдаса бахъараб 21 октябралде щвезегIан Дербенталъул мэрлъун вахъине ракIалда вугев бокьарав чияс документал кьезе ккола ва жиндирго кандидатура загьир гьабизе бегьула, гьел кандидатазул халгьабулеб хасаб коммиссиялде. ТIоцебе гьеб мэрлъиялде кандидатазул халгьаби комиссиялъ 15 сентябралда тIобитIизе кколаан, хадубги гьеб 22 сентябралде бахъун букIана. Гьеб мехалдаги цохIо экономист ва журналист Маир Пашаевас хутIун хутIарав анлъгояс жидерго кандидатураби нахъе росидал гьеб гьеб комиссиялъул халгьаби хIакъикъияб гуреблъун рикIкIана.\nГьеб мехалда Дербенталъул бетIерлъуде вачIине бегьулезда гьоркьов рехсолев вукIана Россиялъул пачалихъияб думаялъул депутат ХIажимет СафаргIалиевги. Гьев шагьаралъул бетIерлъун вахъиналда ракIчIун букIана гIемерисезул, амма гьесги гъоркь комиссиялъул халгьаби бугеб мехалда жиндирго документал нахъе росана, цIидасанги кьун гьечIо гьес документал. Гьаб сагIат комиссиялда жиндирго кандидатура лъазабурав чи вуго Маир Пашаев, цойги кандидатал ругищали жеги мухIканго лъалеб гьечIо. РакIчIун лъалеб буго Малик Баглиевасги жеги гьенире документал кьун гьечIеблъи.\nЦебеги харбал раккун рукIана гьев лезгиявги вугъелъул, Дербенталъул бетIерлъиги лезгиязул хъулухълъун рикIкIунелъул, респубилкаяъул нухмалъиялъеги дандекколев чи хIисабалда Дербенталъул бетIерлъуде гьев ккезе бегьулин абурал харбал, амма 19 сентябралда Дербенталъул 2000 сон тIубай кIодо гьабулеб мехалда, журналистазулгун гара-чIвариялда Баглиевас абун букIана жиндида гьеб хъулухъалде айилан абулев чи ккечIилан.\nГьаб сагIат гьес нухмалъи гьабун бугеб министерлъиялъул вакилзабазухъан «Эркенлъи» радиоялъухъе щварал баяназда рекъон октябралъул ахир щвезегIан ва комиссиялъул халгьаби лъугIизегIанго чIечIого тIамизе вуго гьев Дербенталъул мэрлъун. Гьесул бакIалда министрлъун вачIине къеркьелев вугила цевеги гьебго хъулухъалда вукIарав ИсмагIил Эфендиевилан бицана гьелго чагIаз. Гьаб сагIат Эфендиев Дагъистаналъул бетIерасул администрациялда хIалтIулев вуго.


Цо сахаб хабар рагIуларо… » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nЦо сахаб хабар рагIуларо…\n«ЛъикIалдасан – лъикIлъи, квешалдасан – квешлъи»\nГьаб щиб заман ва щиб заманалъул гIадамал? Цо сахаб хабар рагIуларо!\nЩай нилъеда лъазе кколеб дунялалда бугебщинаб къварилъиги, чороклъиги, къваригIел гьечIеб щинабги? Сундуе гIоло гьеб кинабго нилъеде тIаде тIолеб бугеб? Нилъ рохизейищ, лъикIлъизейищ, лъикIал пикраби рижизейищ?\nДунялалда лъикIаб хабаргойищ гьечIеб?\nБадисан ваккана гьав Малаховги\nГьадав Малаховас гьедабгощинаб чороклъи къватIибе чIвазегIан дида гIурусалги «нармални» чагIи ругилан кколаан. Культураги бугел, тарбияги бугел, рацIа-ракъалъиги бугел, нилъедагицин хьвада-чIвадизе малъарал чагIи ругилан йикIунаан дун. Эдин малъун букIанаха гьитIинаб мехалъ. Лениндадаца ошколалги рагьун рукIинчIелани, гIурус учительницабаз лъайгун гIакълуги кьун букIинчIебани, нилъ хъвай-цIалиго лъаларел бецIал гIадамал рукIунаанилан.\nГьадаб передачаялъ кинавго чиясул гIурусаздехун пикру хисизабуна. КIудиял шагьаразда лъайги тарбияги щварал яги наслабиго цIодорал рукIарал интеллигенциялъул чагIи лъикIал ратаниги, нилъеда бихьулеб бугоха рикIкIадал росабалъ гIурусазул бугеб яшав. Чорклъиялъулъги, язихълъиялъулъги къан, гьекъолеб жоялъул гурони ургъел гьечIел, гIадамаздаго релълъинчIел чагIи… Мехтарал ригьинчIого, яс батIалъи гьечIого, яц батIалъи гьечIого, эбел батIалъи гьечIого бихьинал… Рос батIалъи гьечIого росу батIалъи гьечIого руччаби… Хадур лъилали лъаларел лъимал… Ригьарал лахIзатазда рачIарал щакдарабазе ДНКги хIалтIизабун жавабал ралагьулев Малахов… БитIараб бицани, дидани ккола нилъер боцIи-панзалъулго берцинаб яшав бугин гьел гIурусазулалдасайин.\nКиналго гьединал ратичIого букIинеги бегьула. Амма нилъеда жиб-жиб къойил бихьизабулеб бугелъул хIисаб гьабуни, гьеле цебе чIолеб сурат. Гьеб буго гIурусазе щвараб Малаховасул баракат.\nБице, гьудулзаби, щай нилъеда лъазе кколеб киялиго Сибиралда йигей Катяе лъидасан ккаравали лъаларев вас гьавун вукIин ва щаклъи букIин инсудаги, вацасдаги, ункъавго имгIаласдаги, щуявго инсул гьудуласдаги, анлъавго мадугьаласдаги, киналго классцояздаги??? Гьеб мехалда, гьей Катяги йиго, кIудияб бахIарчилъи жинца гьабураб гIадин, гьимгьимиялда йосун, ячIун студиялдегун ккараб-таралъул, цо-цо йигьараб мехалъ жинда ракIалда чIарал жал рицуней. БахIарчилъи гьабун букIинчIебани, дунялалда бищун кIудияб хIукуматалъул бищун аслияб тIоцебесеб каналалда бищун машгьурав Малаховасда аскIойищ ай йикIиней йикIарай? БахIарчилъи букIинчIебани, дунялалдаго йихьизеги гьаюн, Малаховас гьадигIан кIодойищ ай гьайилей йикIарай?\nГьадав Малаховас, дол гъосолъ къан ругел гIурусаздаги цойгидаздаги, мекъаб нухалъ унел чагIазда, берцинаб гIумру бихьизабулеб букIарабани (бечедаб гуроха – берцинаб) цо-цогIаги чи, гьебги берцин бихьун, битIараб нухде рачIиналде хьулгIаги букIинаан. Щиб мурадалда дос Россияго дунялалда суризабулеб бугебали Аллагьасда лъала.\nЩолеб-толеб жоялъул пикруго гьабичIого, гIумру лъималазе лъай ва тарбия кьолаго арал унго-унгоял учительзаби, гIадамазул гIумру хвассар гьабулел ругел врачал - гьадингоял чагIи, гIадамазул гIумру цебетIеялъе гIелмуялда тIад хIалтIулел гIалимзаби, гIадамал кваназе нигIматал гIезарулел рекьарухъаби, хурухъаби, агрономал, ахихъаби - чIанда, рукъзал ралел чагIи, гьецIо бахъулел, кирпич къотIулел, чабах баччулел чагIи - гIабдалзаби… Гьай Катяца гьабуралде бахунеб бахIарчилъи гьел цонигияз гьабичIо, гьединлъидал хIукуматалъги Катя гIадин кIодо гьаричIо.\nХIукуматалъ кIодо гьаризе ккани ва кинабго гIаламалъе мисаллъун рихьизаризе ккани, цIа рекIун бухIулеб лъимер жаниб бугеб краватги тун, мадугьалихъ гьекъолдилел рукIине ккола. Яги киналго лъималги жанир тIамун, гьекъолеб жоялда хадур ине ккола, рукъ бухIун бахъингун гурони руссунареб бакIалде. Яги дунялалда бугебщинаб рищни-къул бакIаризе ккола рокъобе, сверухъ авалго махIцинеги гьабун. Яги гIадамасул гIакълу хадуб гIунтIулареб гIадаб чороклъиги, чIунтиги букIине ккола рокъоб… ГIадатав чиясул гIакълу хадуб гIунтIулареб гIадаб инжилъиги, вахIшилъиги гьабуни, гьеб цIакъго беццараб буго. Гьеб мехалъ лъугьуна дур дунялалда цIаррагIарав бахIарчи. Гьеб мехалъ дунялалъул рагIалдеги вачIуна Малахов, хадур рехъерхъун микрафоналгун, автобус цIурал операторалги рачун ва гьаб «рохалилаб», кинавго чиясда лъачIого чара гьечIеб, хабар дунялалда рагIизабула ва бихьизабула.\nГьаб хадубквад телевизорни биччачIого тезе бегьилаан, чвантинибе бачIунги чIоларо квешаб хабар. Гьанже лъикIаб хабаралъул модаго гьечIо. Гьелъ инсанасе асарцин гьабуларо. Квешаб буго модаялда. Киб ккарабги, рагIарабги, бихьарабги, гьадабсагIаб телефоналдеги бахъун, чIинкIилан рехула нусго чиясухъе цадахъ, дол нусазгоги, цойги нус-нусазухъе цадахъ. Пирхараб пири гIадин тIибитIула квешаб хабар. Квешаб хабаралъ квешаб асар гьабула рекIее.\nНужецаго хIисаб гьабеха, жиб-жиб къойил, кIикъоялда анцIила щуго квешаб хабар хIенсолеб ракI квешлъулебищ букIунеб, лъикIлъулебищ, согIлъулебищ букIунеб тIеренлъулебищ?\nГьеб цо рахъ.\nКинабго нилъер гIайиб\nНилъ (чIахIиял чагIиха) квешаб-лъикIаб батIабахъизе лъалел чагIи рукIиналъ, нилъее цо кIудияб зарал гьабичIого букIинеги бегьула гьеб тIаде чваххулеб бугеб, ракI гъанцIулеб, чороклъигун вахIшилъи жубараб хабаралъ. Лъимал? Лъималазул ракIал? Дол щиб гьабулелдай ругел? Данде рагъилелдай ругел, ракIал ругъналъдай ругел яги рекIелъе гьебги биччан, киназго гьабулеб гьадингояб жо бугилан, дозда хадур ине хIадурундай ругел?\nКIудиял чагIаздагицин киназдаго гуро квешаб-лъикIаб батIабахъизе лъалеб. Лъималазда гIайиб щибха. Пачалихъалъ цIаррагIарал ва жидедаса мисал босизе кколел чагIи кинал рукIунелалиги бицунеб букIаго.\nБитIараб буго, кигIан гIодой биччарабги рохьдолъ цо гIачIиххараб хIайван камуларелъул, цо-цогIаги ракъ унтизабулеб жо ккечIого хутIуларо. Нужее талихI кьегийин, битIуге нужер хъизаналда, тухумалда, росулъ, районалда, шагьаралда, республикаялда ккараб ишалъул рокьукъаб хабар къватIибе! Жанибго битIизабе ва тIокIаб такрарлъулареб ва лъидаго рагIулареб хIалалъ лъугIизабе. Гьеб киназдаго лъазе кколеб ва цойгидаз мисал босизе кколеб жо гуро. Лъазе ккола мисал босизе бегьулеб лъугьа-бахъин. Гьеле гьеб тIибитIизабе ва бищун борхатаб магIардеги рахунцин ахIи бай, дол гIурусаздацин рагIилеб хIалалъ. Щиб лъалеб нилъер лъикIал мисалаздаса пайдаги босун, долгицин рачIине бегьула рекIеде.\nГIун бачIунеб гIел батIияб бугилан зигардула нилъ. ГIайибиял щал? Сунца лъалъан дол кIудиял гIолел ругел? Кинабго нилъер гIайиб! Лъица гьукъун бугеб нилъер телевидение, Малахов, жинца гьадинаб передача бихьизабизе бугилан телевизоралъул бокIнилъан ваккигун, валлагь вац ГIандрей, баркала дуе кIудияб, амма, гьеб къватIулъа жо лъидасан ккун батаниги нижее гьечIеб ургъелхайиланги абун, нилъерго мисалиял дагъистаниял рихьизаризе ва гьез гьарурал пайдаял ишал рихьизаризе? Дагъистаниялги рукIине ккеларо кидаго, бокьараб, дунялалда бугеб лъикIаб пайдаяб иш бихьизабеха. Бищунго цебе, телевизоралдасан щибниги жо бихьизабилалде, гьаб передачаялъул мурад щибдай ва сундуе гIоло бихьизабулеб жодайилан суалалъе жаваб букIине ккела.\nЦодагьаб цебегIан бихьана интернеталда, цо беццав ва цойги кверал гьечIев, кIиго китайцасила жиб-жиб къойил гъутIби чIолел ругила жидерго росдада сверун. Цойгидазул иш лъаларо, дун лъугьана хантIан пикрабалъ цо гъутIби чIезе бегьулеб гIадаб бакI балагьизе. Жеги батичIо. Гьеб гуро аслияб. Аслияб жо буго, дир ботIролъ гьединаб пикру бижи ва нагагь санагIалъи ккани, дицаги гъутIби, тIугьдул, хъархъал чIезе ва сверухълъи берцин гьабизе хIаракат бахъизе букIин.\nГьединго, кIудиязецин асар гьабулеб лъикIаб мисалалъ, лъималазе дагьабги кIудияб гьабула асар. ЛъикIаб бихьизабуни – лъикIалда тIад ургъула лъимал, квешаб бихьизабуни – квешалда тIад ургъула. Квешаб гуреб мисалго сверун гьечIони, лъикIал пикраби рижизего рес бугищ? Квешал пикрабаз цIураб ботIрол бетIергьанас лъикIаб иш гьабизе рес бугищ?\nЛъималазда расги гIайиб гьечIо! Нилъ руго гIайибалъул бутIрул!\n» ГьечIила учителасе бизнес гIадаб жо…\n» Барка, магIарулал, бачIунеб сонги…\n» Авлахъал тун, мугIрузде рахъунел магIарулал…\n» «Дир цояб бер бахъе, Аллагь...»\nГьелъие г1аибиял нилъго руго Баху,ралагьугеха эзухъ,лъица х1ал гьабун т1амулел?Г1адамазе бокьула чияраб бихьизе,хас гьабун гьесул квешаб,ничаб,цинги эбги къват1ахъ гьурщизе,гьале гьеб киналъулго балъголъи!)


Гьал къоязда МахIачхъалаялда хIалтIизе лъугьун буго шагьаралда сверулеб боцIцIуе гьабураб хасаб штрафстоянка. Тахшагьаралъул нухмалъиялъ лъазабулеб буго хважаин гьечIого сверулеб батараб боцIи ккун гьенибе щвезабизе бугин ва гьелъул бетIергьабаз гьезда тIад лъураб гIакIа кьечIого гьеб нахъе бачинеги биччазе гьечIилан. Жакъа къоялда боцIи МахIачхъалаялъул бокьараб бакIалда батула, хIатта аслияб майданалдагун шагьар бакьулъ ругел ахакьги камуларо гьел.\nМахIачхъалаялъул цIияв нухмалъулев Муса Мусаевас ва гьесул сверухълъиялъ бачIинахъего байбихьана шагьаралда гIадлу гьабизе ккеялъул бицине. Аслияб къагIидаялъ гьез кIвар буссинабулеб буго шагьар цIун бугеб бакIаричIеб, нахъе босичIеб кьищни-къулалдеги изнугьечIого ралел ругел бакIаздеги. Гьел суалазда гьоркьоб цойги МахIачхъалаялъе кIвар бугеб суалги борхана гьез.\nХIалтIуде тIамун кIиабилеб къоялде цIияв мэр хисулев ГIабдулмуъмин Ибрагьимовас шагьаралда гьабураб халгьабиялдаса хадуб бищун цебе лъазабуна МахIачхъалаялда ахIуд биччан, тIалаб гьечIого сверулеб бугеб боцIуеги гьелъул бетIергьабазеги гIадлу гьабизе кколилан.\nГьедин къватIахъ сверулеб батараб боцIи гьанже кквезеги ккун хасаб бакIалде щвезабизе бугин ва гьелъул бетIергьабазда тIад гIакIа къотIизе бугин бицана «Эркенлъи» радиоялъе МахIачхъалаялъул администрациялъул пресс-хъулухъалъул хIалтIухъан ГIалимирзаева Зайнабица.\nГIалимирзаева Зайнаб: «Шагьар кьищни-къулалъул гурониги, боцIулги цIун буго. ГIемерисеб нухалда кьищни балеб бакIазде тIаде руссун рукIунел руго гьел. Гьединлъидал шагьаралъул нухмалъиялъ хIукму гьабун буго къватIахъ батараб боцIи хасаб гьезие гьабураб штарфстоянкаялде щвезаризе.\nБетIергьабахъа гIакIа бахъун гурони гьел нахъеги риччазе гьечIо гьениса. Нагагь гьеб гIакIа кьеларилан чIарал чагIи ругони гьеб боцIи хъвезеги хъун бесдал лъималазе бикьизе буго. Гьедин гьабуни гурони гIадлу лъугьунеб хIал гьечIо шагьаралда».\nГьединго Зайнабица лъазабуна гьеб боцIул бетIергьабазда кигIан гIакIа къотIилебали жеги чIезабун гьечIила, мэриялъул юристал гьеб суалалда тIад хIалтIулел ругилан. Гьеб гIакIа гурониги боцIул бетIергьабахъа бахъизе бугилан бицана гьелъ боцIцIи кколаго гьарурал харжал ва гьел штарфстоянкаялда чIезарун ругебгIан мехалъ гьел кваназарулаго ва тIалаб гьабулаго арабщинаб гIарацги.\nШагьаралда тирулел рукIунел гIачиязда ццин гIадатиял гIадамазул гурониги тIубарал идарабазулги буго. Масала, гьеб боцIул бетIергьабазе кьварараб гIадлу гьабизе кколин лъазабуразда гьоркьор рукIана бищун цере МахIачхъалаяда\nгъветI-хералъул иш роцIцIинабулеб «Горзеленхоз» абулеб гIуцIиялъул хIалтIухъаби.\nГьез лъазабулеб буго гIемер къоги бихьун жидеца къачIарал шагьаралда ругел тIугьдул чIарал бакIалги, ахалги, газоналги хвезарун ратулила гьеб боцIуца. Гьенир чIарал, гIезегIан гIарацги кьун росарал гъутIби хъарсун рахъваялде ккезарун рукIунила гьелги. «Горзеленхозалда» цадахъ гьебго боцIул суал борхулеб буго МахIачхъалаялъул коммуналиял хъулухъазул бутIаялъги. Гьез чIезабизе ккола шагьаралда рацIа-рахъалъи. Гьез лъазабулеб буго кьищни-къул бугеб бакIалдаса дагьабниги гьеб нахъе босизе кватIани гIачияз гьеб сверухъ мухъалдаго щущазабун батулила гьеб.\nГьел цIун гьечIониги кьищни балел къалазда жаниб тIинда бугеб цо-кIиго къвачIагицин къватIибе бахъизе ругьунлъун ругила гьел, гьеб мехалдаги гIураб чороклъи букIунилан лъазабулеб буго гьез. Гьебго суалалъ рахIатхвезабуразда гьоркьоб буго нухазул полицияги. Гьезул пресс-секретарь ГIисамухIамад СултIановас лъазабулеб буго къватIахъ сверулел гьел гIачиязе гIоло чанги автоавариял кколилан.\nГьадингоги къваридал шагьаралъул нухазда, гIемерлъун бугила транспортги, гIадамазецин берцинго хьвадизе санагIалъи гьечIила, гьезда гьоркьор хьвадулеб боцIуцаги чанги квалквал гьабулилан.\nТохтурзабазги эпидемиологазги лъазабулеб буго гьеб шагьарсверун кьищниги кун бугеб боцIуца кьурал нигIматал кванаялъ гIадамазда унти ккезабизе рес бугилан. Дагъистаналъул медицинаялъул академиялъул рахунел унтабазул ва эпидемиологиялъул кафедраялда хIалтIулей тохтур ГIумариева Иринаца «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда абуна гьединаб боцIуца кьурал нигIматал ричулел чагIи туснахъ гьаризе кколилан.\nИрина ГIумариева: « Гьел кидаго кьищни-къул бараб бакIалда кваналел рукIуна. Кванил нигIматал гурониги гьениб батанщинаб жо чIамула гьез, кIалхъвачIеб чороклъиги толаро. Гьез хвезабулеб буго санитарияб рукIа-рахъин.\nГьеб гурониги шагьаралда жаниб ахикь яги нухлул рагIалда бугеб гIурччинлъи квананигицин гьеб боцIул нигIматал хIалтIизаризе бегьуларо гIадамаз. Щай гурелъул транспорталъул кIкIуйги, хIурги, гIемерал химикаталги рукIуна шагьаралда, гьеб кинабго тIадчIараб хер-чIахI кванараб боцIул рахьдалъаги гьаналъаги гьеб кибениги унаро.\nГьединал боцIул бетIергьабаз жидецагоги хIалтIизабуларелъул гьел нигIматал, аслияб къагIидаялъ гьез гьел ричула. Лъан гIадамасе зарал гьабулел нигIматал ричулел гьел чагIазе, дир пикруялда рекъон, уголовияб тамихI гьабизе ккола.\nНилъер гIадамазулги бичIчIигьечIолъи буго гьеб бакIалда. Гьезги ричун росулел руго гьезул нигIматал, гьезул бугеб зарал лъазе ккола щивав чиясда. Заралияб гуреб жо гьезда гъорлъ, кингIаги гьел хIалтIизарун бажарулеб».\nШагьаралъул администрациялъ лъазабухъе гьеб боцIуе гьарурал штарфстоянкабазда гьаб сагIат 40 бетIералъениги бакI буго. ХIажалъи бугони гIагараб заманалда дагьалги гьединалго бакIал рагьизе ругинги лъазабулеб буго мэриялъ.\nХириял Эркенлъи радиоялъул гьалмагъзаби, ниж хIадурал руго нужер шагьараздаги, росабалъги ругел гIорхъолъа рорчIарал гIунгутIиял рихьизарулел суратал ва видео нижер сайталда лъезе.\nКин гьеб нижехъе битIизе бегьулебали бихьизабун буго нижер сайталъул гьумералда "Нужее кумекалъе" абураб рубрикаялда.\n"Нужер суратал ва видео" абураб рубрикаялда материал лъезе ккани, нужеца хъвазе ккола цадахъго кидал, киб ва щай гьеб бахъарабали бицунеб къокъабго текстги.\nТахшагьаралъул боцIидул "мучIдул" батIи-батIиял руго\nМахIачхъалаялъул мэрасул тах жагъаллъун бугин ккола


ХIасанов Заурил ишалда бан иргадулаб данделъи\n9 июлалъ Дагъистаналъул ТIадегIанаб диванханаялда тIобитIана кIиго полициялъул хIалтIухъан чIваялъул гIайиб гIунтIизабулев вугев Заур ХIасановасул ишалъул иргадулаб данделъи. Гьесул адвокатас рикIкIунеб прокурорги диванчиги рекъон гьеб иш къануналде данде кколареб хIалалъ гьабулеб бугилан.\nЦIех-рехалъул идарабаз Заур ХIасановасде гIунтIизабулеб буго 2011 соналъул августалда Избербаш шагьаралда кIиго полициялъул хIалтIухъан чIваялъул гIайиб. Гьезул баяназдf рекъон, Избербашалъул ахикь Заур ХIасановас ва гьесул гьалмагъ МухIамад ГIабдусаламовас гьезде аскIоре, халгьабизе документал кьейилан абун рачIарал кIиго полициялъулав чIван вуго. Гьел чIваялъе гIиллалъун букIанин ГIабдусаламов ва ХIасанов вагьабиязул кьерулъа чагIи рукIинилан рикIкIунеб буго цIех-рехалъул идараялъул вакилзабаз.\nХIасановасул адвокат Мурад МухIамадовасул рагIабазда рекъон гьеб чIвай-хъвей ккараб мехалда Заур МухIамадов Дагъистаналдацин вукIун гьечIо. Жиндирго инсуда ва вацасда цадахъ Ставрополалда бакIал раялъул хIалтIабазда вукIун вуго. Гьеб бакIалдаса квералъ хъвараб цо документги бихьизабун вачун ун вуго Заурги гьесул вацги. Нахъа Заурил вац Камильпаша вухизеги вухун цо рахъниве реххун тун вуго. Гьесул кIудияв вацги вухун вуго Ставрополалъул цIех-рехалъул идараялда. Гьелдаса хадуб МахIачхъалаялдаги Избербашалдаги туснахъалъуб гIазаб кьолеб букIун буго Заурие полициялъул хIалтIухъаби чIваялъе мукIурлъейилан абун. Гьедин бицана адвокатас.\nГьединго адвокат МухIамадовас «Эркенлъи» радиоялъе бицана Заур МухIамадов гьел полициялъул хIалтIухъаби чIвараб мехалда Дагъистаналдацин вукIинчIин абун нугIлъи гьабун бажарулел гIадамал диванханаялде риччалел гьечIин диванчиясилан. Гьеб гуребги, гIемерал къануналде данде кколарел, инсанасул ихтиярал хвезарулеб хIалалъ унеб бугин диваниланги абулеб буго адвокатас.\nМурад МухIамадов: «Нижер аслияв нугI ахIейин баянал кьезе диванханаялдейилан дица абидал прокурор гьелде данде чIана, диванчиясги гьесул рахъ ккуна. Гьеб кибниги букIине бегьулеб иш гуро. ЦIех-рехчагIаз гьев чи гIайиб гIунтIизабулеб бугеб рахъалъул нугI вугин хъван букIун буго. Гьезги къануналда рекъон, жидер ихтияр бугила жидер рахъалъан вукIарав бокьарав нугIасдаса инкар гьабизейиланги абун гьев чи диваналде ахIизе толев гьечIо. Гьев нугI вуго чIварал полициялъулазда аскIов вукIарав, гьезие кумек гьабулев вукIарав чи, амма цIех-рехчагIаз сурав босун гурони цониги нухалъ диванханаялде вачIинчIо гьев. Жакъаги диванханаялде рачIун рукIана батIи-батIиял нугIзал, гьезул суравги босана, амма дов аслияв нугI щиб гьабуниги виччалев гьечIоха гьез кIалъазе. Гьезие унго-унгояб хIакъикъат чIезабизе бокьун гьечIеблъидалха».\nМухIамадовасул рагIабазда рекъон, диванханаялда полициялъул хIалтIухъабаз балъго гьесул ва нугIзазул видео бахъулеб букIун буго, амма гьелъухъги щибго гIин тIамун гьечIо диванчияс.\nМурад МухIамадов: «Гьеб ккола къанун хвезаби. Гьезул ихтияр гьечIо дидаги абичIого дир яги цойги диваналъул гIахьалчагIазул видео бахъизе. Дидаги гьеб цойгидал чагIаз бихьизабуна. ЦIакъ бахча-хьван гьарулел рукIун руго гьез жидерго ишал. Гьеб къануналде данде кколареб иш бугин, гьез гьабулебги оперативиябгун цIех-рехалъул иш бугин дица абуниги диванчияс дихъ гIинго тIамичIо. Дун адвокат вукIинищ гьезда кIочон тун бугебали, дир ихтиярал хвезари ккола гьеб иш. ЦIех-рех гьабулаго риччарал жидерго гъалатIаздасаги ракI бухIун, дица дирго хIалтIи лъикI гьабиги захIмалъун, щибго гIайиб гьечIев гьев васасде тIаде раччун щиб гьабилебали лъаларого руго гьел. Дица гьеб гьедин тезе гьечIо, хадусеб диванханаялъул данделъиялда дица гьел дун видеоялде рахъулел рукIарал полициялъул хIалтIухъабиги гьез бахъараб дида бихьизабеян ва гьезие къануналда рекъон гIадлу гьабеян абун гIарз хъвазе буго. Дидаги щиб лъалеб сундуе, лъида бихьизе гьез гьеб видео бахъулеб бугебали. Бокьараб букIине бегьула. Гьединги дида цадахъ хIалтIулев кIиго адвокатги чIван вуго».\nДиваналда Заур ХIасановасул ишалъул хадусеб данделъиялда цIар бицине бокьичIев, балъгояв нугIасул сурав босизе буго. Гьенибги адвокат МухIамадовас рикIкIунеб буго гьев чи нугI гурилан, цIех-рехалъул идарабаз жидеего данде кколел баянал кьезе вачун вугин гьевилан.


2. Коринфянам 2:17\n2. Коринфянам 4:2\n2. Коринфянам 7:2\n2. Коринфянам 11:7\n2. Петра 1:16\nАллагьасул рагІабийилан гьерсалги рицун, цогидал гІемерисел гІадин гІиси-бикъинаб дармиде машгъуллъуларелъулха ниж! Аллагьасул чапарзаби ругелъул, Аллагьасда рагІулеб бугеб гІадин, МасихІидеги цолъун, ракІбацІцІадго бицуна нижеца Рохалил хабар. Нижеца рехун тана гІадамазда рихьизе, рагІизе нечарал ишал, хІилла-макруялдалъун щивниги гуккуларо, Аллагьасул рагІиялъул бакІалда гьерсал рекъезаруларо. Рагьун киназего хІакъабщиналъул бицунаго, ниж Аллагьасда цере чІола, ниж щалали ва кинал чагІияли халкъалда рихьизе. Нужерго ракІал рагье нижее. Нужер цониги чиясе квешлъи гьабичІо нижеца, цониги чиясул магІишат биххизабичІо, цонигиясдалъун нижгоги бечелъичІо. Аллагьасдасан Рохалил хабар нужеда гьоркьоб тІибитІизабулеб мехалъ, дунго хІакъир гьавун, нуж кІодо гьарун, нужехъа щибго босичІогойилан гІайиб чІвазеги бегьула нужеца! Нилъер ТІадегІанав ГІиса МасихІ жиндирго къудратгун тІадвуссине вукІиналъул хІакъалъулъ нужеда бицунаго, нижеца такрар гьаричІо лъицаялиго сихІирго ургъарал гьерсал.


ЗАМАНА - Мез гьаладяхI дикуси\nМез гьаладяхI дикуси\nАвтор А.ГIябдулманапова Дагъиста халкьла поэт\n17 мая, 2019. Пятница 09:50\nСагаси Вихърила школализи ну чуйнара рякьунсира. Иш гьакIлизирра «Замана» газетала хIянчизар, поэтесса-писатель ПатIимат Кьурбановара нура жидарира дарган мезла ва литературала учительница Зарипат МяхIяммадовнани.\nИл гьунибаъни дарган мезлис хасбарибсири. Балбуцличир школала учительтани ва директор Чупан ЗубайрухIяжиевичлира бутIакьяндеш дариб. Зарипат МяхIяммадовнани дарган мезличи дурхIнала диги акIахъес гIяхIцад пикруми дуриб.\nДила ва П.Кьурбановала биографиялис гIергъи, дурхIнази назмуртира делчIахъун. Историяла учитель Рустам МуртузагIялиевли сценкаби чедаахъиб. Бурес дигулра, ил гьунибаъни лебгIеб разиси шадлихъличи шуркабухъун. Ил шадлихъ жагали бузахъулри ХIясайни ГIяппаевли.\nНаб дигулра Зарипатли дарган мезличи дурхIнала иштяхI акIахъес дирути къайгъначила ва дарган мезла лебгIеб жагали гьарра балкьаахъурси кабинетличила бурес. Илар лерри черяхIкахъили даргала писательтала ва гIялимтала суратуни. Дарган мезла культураличила гъайдикIахIелли, палтар-кьяш гьаларла ва гьаннала, далуйтала дискани, дарган мезла пособиеби, даргала писательтала жузи, «Лачин», «Гьалмагъдеш», «Дагъиста хьунул адам» журналти ва «Замана» газетабала бекIа. Лерилра илди чедаэсли черяхIкахъилри. Кьасурбачир словарьти ва дахъал цархIилти журала, мез руркънила грамматикабала пособиебира лерри. Кабинетлизи ацIибси адам тамашахIейэс хIейрар. Гьалабван Къаякентла районна школабала ургар «ВегIла мезла кабинет» бикIуси конкурс дураберкIибсири. Илала бутIакьянчи сарри Зарипат МяхIяммадовнара. Гьайгьай ил жигарчерси учительницала къиян дугIли кахIелун. Илини илаб цаибил мер сархиб, ишди бурхIназиб МяхIячкъалала «Багьудила Министерстволира ГI.Тахо-Годила уличилси институтла хIянчизартанира «ВегIла мезла кабинет» бикIуси конкурс дураберкIиб. Илаб лебри шуцIалицад бутIакьянчи. Зарипат МяхIяммадовнала хIянчира ил конкурсличиб чихъли кьиматлабариб ва дипломличил шабагъатларариб. Нушала «Лачинна» гьалмагъ, лебилра районна школабалайчирра имцIали илди къулбасдируси Зарипат МяхIяммадовнас халаси баркалла багьахъес ва дарган мез руркънилизир гIуррара сархибдешуни диубли дигулра.\nИличила сецад гIяхIти дугьби дуралра, ил илдачи лайикьли сари. ГIурра гьарбизуни диаб хIед, хIела бамсри хIебалуси, дурхIнази нешла мез руркъяхъуси баркьудилизир ахIерси Зарипат эс дигулра наб.\nГьайгьайра нушала «Лачинна» шайзирадра илис «Баркалла» балахъуси грамота бедиб.\n15:38, 07 июля 2020, 9002\n00:43, 06 июля 2020, 7939\n17:41, 06 июля 2020, 5799\n14:03, 06 июля 2020, 5500\n17:49, 07 июля 2020, 5413


АНКЬЦ1УЛ БОРЦУН ЦИН КЪТ1УН ГУРОГО… - 30 Декабря 2018 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2018 » Декабрь » 30 » АНКЬЦ1УЛ БОРЦУН ЦИН КЪТ1УН ГУРОГО…\nАНКЬЦ1УЛ БОРЦУН ЦИН КЪТ1УН ГУРОГО…\nКинавго чиясул к1удияб анищ бук1уна, лъимер к1удияб г1езе, гьеб хъизан-рукъалде буссинабизе, гьеб г1адамалъе бахъинабизе. Киг1ан нилъее бокьаниги, бокьич1ониги, гьедин урхъун гьарурал ригьнал цо-цо мехалда риххула. Статистикаялда рекъон, 50 процентниги ригьнаде лъугьарал г1олилал гьоркьоб заман индал рат1алъула. Х1исаб гьабураб мехалда, ригьин биххи, инсанасе кутакалда зах1матаб иш буго. Т1оцебе босани, дуе бищунго хириявлъун вук1арав чиясулгун гьоркьорлъаби хвей, хасго лъималги гьоркьор ругони, гьеб к1иц1улго зах1малъилъун ккола. Эбел-инсуда гуребги, гьеб лъималаздаги ц1акъ рек1еда бала.\nГ1исинал лъималазе рух1г1ан рокьула жидерго эбелги, эменги. Гьел цоцаздаса рат1алъун хадуб киназда аск1ор рук1инел? Гьеб сабаблъун г1емерисезда гьоркьоб ккола даг1ба-къецги. Гьеб суал г1адамазда бич1ч1изабиялъул мурадалда жакъа нижеца хурхен ккуна Россиялъул МВДялъул нилъер районалда бугеб г1овул г1ужде рахинч1ел лъималазулгун, г1олилазулгун ва зах1матаб ах1вал-х1алалде ккарал хъизаназулгун бич1ч1и кьеялъулаб х1алт1и гьабулеб штабалъул начальник, жанисеб хъулухъалъул подполковник Зияудинов Зияудин Мух1амадовичасулгун. Гьесдаги нижедаги гьоркьоб ккана гьадинаб гара-ч1вари.\n-Зияудин Мух1амадович, бокьилаан лъазе эбел-эмен рат1алъарал лъималазул кинал ихтиярал рук1унелали?\n-Бищун цебе дица абилаан, ригьнал риххич1ого щулияллъун хут1ани г1емерго лъик1аб бук1инаанилан. Нагагьлъун риххани, эбел яги эмен лъугьуна лъимер жиде-жидер рахъалде ц1азе, хасго эбел. Гьедин ккани, лъазе ккола Россиялъул хъизаналъулаб кодексалда ва федералияб «Лъималазул ихтиярал ц1униялъул х1акъалъулъ» законалда рекъон эбел-инсуца цадахъ г1умру гьабуларел лъималазул кинал ихтиярал ругелалиги.\nТ1оцебесеб иргаялда, лъимадул бук1ине ккола живго бет1ергьанаб, жаниб ч1езе бак1, жинцаго гурого хайир босулареб къайи-къоно, т1аг1ел-г1уч1. Гьесул ихтияр бук1уна жиндирго пикру бицинеги.\nРигьин биххун хадуб къайи-къоно бикьулелъул ва лъимал лъида аск1ор рук1инелали лъазабулелъул лъик1аб бук1инаан эбел-эмен жалго разилъун, даг1ба-раг1иялде ккеч1ого т1убазабуни. Ракълида иш т1убазабулеб гьеч1они, гьеб ккола судалде. Судалъ лъимадул къайи-къоно, гьесул т1аг1ел-г1уч1 бикьуларо.\nЭбел-эмен рат1алъун ругониги, лъимадул т1алаб-агъаз гьабизе ккола умумузул к1иязго, кинабалиго г1иллаялдалъун умумузул цояв, эбел-инсулал ихтияраздаса мах1рум гьавун вугоницин. Лъимералъе кинал рук1аниги пенсиял яги пособиял щолел ругони, гьелъ 18 сон базег1ан, гьел кьола лъимер хьихьарав умумузул цоясухъе. Гьеб г1арац харж гьабизе бегьула г1иц1го лъимадул х1ажалъабазе. Лъимер лъида аск1об бук1инебали судалъ х1укму къот1ула.\nЛъимералъ 10 сон бан хадуб, эбел-эмен рат1алъун ругони, судалъ гьикъизе ккола гьелъул пикру, умумузул лъида цадахъ гьелъие бокьилебали. Гьелда гьикъаниги, гьелъие ахирисеб х1укму къот1ула судалъ. Судалъ х1исабалде босула лъимадул пикру умумузул цонигияс хисизабизе бегьулеблъи. Гьединлъидал лъимералъулгун чанго нухалъ гара-ч1вари гьабизе ккола специалистасги.\n-Ригьин биххун хадуб лъимер бесдал инсуда яги бесдал эбелалда аск1об бук1ине бегьулищ?\n-Эбел-эмен рат1алъун хадуб к1вар бугеб суаллъун ккола г1овул г1ужде бахинч1еб лъимер лъида аск1об телебилан абураб. Дагьабги зах1матаб суаллъун ккола эбел цойги чиясе россасе ун йигони яги инсуца цойги бат1ияй г1адан ячун йигони, лъимер киназда аск1об бук1унебилан абураб. Адвокатги ккун киналго х1ужжабиги кьоч1ое росун т1убазабуни, гьеб суал ц1акъго мух1канго т1убала.\nХьихьизе лъимер бачараб хъизан бугони, умумузул цояс ч1езабизе ккола дандиясул лъимералъе тарбия ва лъай кьезе рес гьеч1олъи.\nЛъимералъул эбел-инсуца гьелде к1вар кьолеб гьеч1они, такъсирчилъиялъул яги данде кколареб хьвада-ч1вадиялъул нух гьез т1аса бищун бугони, лъимералъе тарбия кьеялде к1вар кьолеб батич1они, психикиял яги зах1матал унтаби гьезул ратани, х1укму гьабизе бегьула г1овул г1ужде бахинч1еб лъимер цоги хьихьизе бачунеб бак1алде кьезе.\nБесдал инсуда яги эбелалда мух1канго лъалеб бугони, жиндирго лъимералъул эбелалда яги инсуда умумузда т1адал ишал т1уразаризе к1олеб гьеч1олъи ва лъимер к1удияб х1инкъиялда бук1ин, гьезда т1адаб буго пачалихъиял ООиПалда (лъималазе къайимчилъи ва гьезул т1алаб гьабулел пачалихъиял органал) лъазабизе. Мух1канаб хал гьабиялдаса хадуб кинал шарт1азда лъимералъ г1умру гьабулеб бугеб, кинаб тарбия кьеялъул къаг1идаби ругелали лъазабун хадуб ООиПалъ х1укму гьабула лъимералъе данде кколеб х1алалда, гьеб иш т1убазабизе.\nЛъимер хьихьизе кьеялъул ишалъухъ хал гьабулеб бугони, т1оцебесеб иргаялда балагьула гьеб хьихьизе бачараб хъизаналъул цоявниги умумузда, к1одоэбелалда яги к1удаимсуда, г1овул г1ужде рахарал яцазда яги вацазда аск1ов гьев теялъул суал. Хьихьизе вачарав умумузул цоясданиги аск1ов толев вугони, лъимер кьола-гьезул къайимчилъиялде. Г1овул г1ужде бахинч1еб лъимер кьезе бегьула хьихьизе бачунеб хъизаналъухъе, бесдал лъималазе рихьизарурал приютазде яги т1алаб гьабизе чи гьеч1ого хут1арал лъимал хьихьулел пачалихъиял учреждениязде.\nЭбел-эмен рат1алъун ругони, лъимералъул фамилия хисизе бегьулищ?\nЦо-цо мехалда эбелазе бокьула жиндирго фамилия хисулелъул лъимадулги хисизе, ай эбелалъеги лъимадуеги, т1оцебе росасе иналде бук1араб фамилия босизе. Т1оцебе, ц1акъго бигьаяб ишилан кканиги, гьеб г1езег1ан хадуб лъугьине кколеб иш буго. Бищунго бигьаго гьеб гьабизе к1ола, эмен умумузул ихтияраздаса мах1рум гьавун вугони: фамилия хисизе гьесул ихтияр х1ажалъуларо.\nЛъимадул эмен гьеб ихтияралдаса мах1рум гьавун гьеч1они, лъимералъ 14 сон базег1ан, гьесул ихтияр гьеч1ого гьеб гьабизе бегьуларо. 14 сон бан хадуб гьесул ихтияр х1ажалъуларо, бегьула лъимералъе бокьараб гьабизе.\nФамилия хисулелъул ине ккола ЗАГСалде ва гьениб г1ахьаллъи гьабизе ккола эбелалъги инсуцаги-к1иязго.\nЖиндиего бокьун, лъилго ихтияр гьеч1ого лъимералъ фамилия хисизе бегьула, гьелъ 18 сон бан хадуб.\n-Эбел-эмен рат1алъун хадуб лъимер гьоркьоб бикьулелъул кинал тартибал ц1унизе кколел?\n-Эбел-эмен рат1алъун хадуб лъимералъ г1умру гьабизе бегьула к1иялго умумул разилъун, гьезул цоязда аск1об. Гьезул разилъи кколеб гьеч1они кьезе ккола судалде. Судалде иш ккани, лъимералъ г1умру гьабулеб бак1 бихьизабулелъул х1исабалде босула жалго умумузе кин бокьун бугебали, хал гьабула умумузул буголъиялъухъ, жаниб ч1олеб бак1 бук1иналъухъ, лъимералде к1вар кьезе, гьелъие тарбия кьезе гьезул бугеб заманалъухъ. Ккола цо-цо мехалда гьадин: инсуе щолеб бук1уна ц1ик1к1ун г1арац, жаниб г1умру гьабулеб бак1ги гьесул лъик1аб бук1уна, амма лъимер кьола эбелалъухъе, щайгурелъул гьелъул лъимергун йик1ине заман ц1ик1к1ун бук1унелъул, кидалго х1алт1улев вук1унев инсудаса.\nГ1емерисеб мехалда судалда эбел бергьуна-гьелъухъ хут1ула лъимерги.\n-Ригьин биххун хадуб лъимералъулгун кинаб гьоркьоблъи гьабизе бегьулеб?\n-Лъимералъул ихтияр буго к1иялго умумулгун дандч1вазе, цонигияв умумузул ихтияралдаса мах1рум гьавун ватич1они.\nЛъимер умумузул цоясухъениги вит1улев вугони, к1очон тезе ккола цоцада гьоркьор ккарал рек1ел хвеял. Лъимер гьесде данде гьусизе бегьуларо, к1очон тезе бегьуларо дурго г1адал ихтиярал гьесулги рук1ин. Г1иси-бикъинаб жоялде к1варги кьун, лъимералъе щолеб рохел хвезабизе бегьуларо.\n-Лъимер эбелалъухъ бугони, инсуца кин гьелъие кумек гьабулеб?\n-Гьелъие г1оло инсухъа рахъула алиментал, судалъ ч1езабураб къадаралда рекъон, инсуе бач1унеб г1арацалъухъ хал гьабун. Алиментал хвезаризе ккола г1иц1го гьесда т1ад. Инсуца адвокатасул кумекалдалъун т1алаб гьабизе бегьула алиментазул къадар дагь гьабеянги, гьел лъимадуе гурого, бат1ияб рахъалде х1алт1изарулел рук1ин лъанани. Яги изну гьаризе бегьула, лъимер г1овул г1ужде вахараб мехалда гьес х1алт1изабизелъун гьелъул бащадаб къадар гьелъул счеталде рехизе.\n-Ахиралда щиб абизе бокьилеб бук1араб г1олохъанаб г1елалда?\n-Хъизан-гьеб буго нилъер г1умруялъул аслу. Лъималги руго нилъер бук1инисеб. Гьел лъималазе г1олонг1аги, г1иси-бикъинаб жо гъоркьан-т1асан биччан те, цоцада гьоркьоб рек1ел хвей кканиги, т1аса лъугьа. Дица абилаан хъата-масан ц1арал т1амизе г1едег1ич1ого анкьц1ул борцун, цин къот1ун, ургъун гурого иш гьабугеян. -Баркала гара-ч1вариялъухъ.\n-Дуеги баркала, нижехъе яч1аралъухъ.


Лъай кьеялъе сайгъат гьабураб гIумру\nМагомедов Ахмед Израилович.\nДида рагIун гурони лъалароан Лъондодаса АхIмад МухIамадов.\nГьалмагъзабаз бицун лъалаан гьев ДРялъул Халкъияб Собраниялда цо комитеталда ХIалтIулев ВукIин ва гьев, гIадатияв МагIарулав жиндир ГIумруялъул 42 сон гIун бачIунеб гIелалъе гъваридаб лъайги, ЛъикIаб, тарбияги кьеялъе сайгъат гьабураблъиги. Дагьал церегIан, къоязда къваригIелалъ редакциялде ВачIарав гьесулгун лъайхъвай ва гарачIвари гьабизе ЛъикIаб рес ккана дир,\nРукIуна ГIадамал жинца гIолиллъуда тIаса бищараб махщел ТIолабго ГIумруялъул ишлъун гьабулел, гьелъие хилиплъуларел, гьелде бугеб рокьи къисматалъул нухазда билизе толарел. Гьединав чи вуго АхIмад.\nДоб букIана КIудияб ВатIанияб рагъда хадусеб сон. РикIкIадаб ЦIумада районалъул Лъондода росулъ ИзрагIил МухIамадовасул ва Сайпудинова ПатIиматил хъизаналда гьавуна вас. Гьесие кьуна ГIараб мацIалдаса бачIараб, щуго васги щуго ясги бугеб хъизан. Гьединлъидал АхIмадил лъимерлъи гIурабхьараб кинабго рахъалъан рекъарещон ккараб букIинчIо. Школалда лъикI цIалулаан, гьенир кьурал жамгIиял тIадкъаял жигаралда тIуразарулаан. Анкьго класс лъугIулеб заманалъ АхIмадица щулияб КъотIи гьабуна учительлъун вахъине. Гьединаб ХIукму дица гьабиялъе гIиллалъун ВукIана Дагъистаналъул тIоцебесеб педагогикияб училищеялда преподовательлъун ХIалтIулев ВукIарав нижерго росулъа ЛъикIав инсан, авар мацIалъул унгоунгояв мугIалим ГIабдулаев МухIамадин бицана АхIмадица. Гьедин 14 сон барав магIарул гIолилав лъугьана гьеб училищеялде ЦIализе. МухIамадица КIудияб кумек гьабуна АхIмадие авар мацI лъазабиялъе, гьелъул грамматикаялде гъорлъе ккеялъе, учителасул махщел бокьиялъе, гIанчIаб гIолохъанлъиялда кколел гъалатIаздаса ЦIунун хутIиялъеги. ЛъикIал къиматазда педучилище ЛъугIарав, 18 сон барав АхIмад хIалтIизе ВитIана гIагараб районалде. Гьениб халкъияб лъай кьеялъул отделалъ гьев нухда регIана. Хуштада школалъул КIудияв пионерваожатыйлъун хIалтIизе. Гьедин байбихьана 30 соналъ халат бахъараб АхIмад МухIамадовасул педагогияб ХIалтIи. Каспийск шагьаралъул гьоркьохъел школазда. Заманалъул хIалтIабазухъги гIенеккун, ГIедегIун унеб заманалдаса нахъе КкечIого хутIизелъун. АхIмадица лъугIизабуна Дагъистаналъул пачалихъияб университеталъул филологияб факультет, гьелдаса ГIемер заман гьоркьоб иналдего заочно цIалун лъугIизабуна Москваялъул пачалихъияб педагогикияб университеталъул гъая бугел лъимал цIализариялъул факультетги. Каспийск шагьаралъул №4 ва №6 школазда хIалтIулелъул АхIмадил, гIун бачIунеб гIелалъе лъай кьезе бугеб махщелги, жамгIияб гIумруялъулъ гьес гьабулеб жигараб ГIахьаллъи™ бихьун гьев комсомолалъул шагьаралъул комитеталъ лъикIавлъун вихьизавуна республикаялдаго машгьураб тIоцебесеб професионалиябгун техникияб училищеялъул комсомолалъул комитеталъул секретарьлъун вищизе. Гьеб ХIалтIуда загьирлъана АхIмадил гIолилазда гьоркьоб ХIалтIи гьабиялъе бугеб бажари, гIуцIарухъанлъиялъулаб гьунар, педагогасулаб махщел. ТIоцебесеб ПТУялъ дол соназда Дагъистаналъул гьединалго цIалул идарабазда гьоркьоб лъай ва тарбия кьеялъул, спорталъул хIалтIул, гIадлунизам цIуниялъул рахъалъ кидаго цересел бакIал кколаан. Гьелда гьоркьоб бихьулеб бутIа лъолаан гIолилазул цевехъан А. МухIамадовас.\nДАССРалъул Халкъияб лъай кьеялъул министерствоялда бихьичIого хутIичIо Каспийскиялдаса, хIалтIул ЛъикIав гIуцIарухъанасул жигараб хIаракатчилъи ва АхIмад хIалтIизе вачана министерствоялде. Гьенив хIалтIулаго гьев щвана республикаялъул ГIемерал районазде, росабазул школазде. Гьес ишалъулаб кумек гьабуна бакIазда ругел цIалул идарабазул хIалтIухъабазе, хIаракат бахъана халкъияб лъай кьеялъул ХIалтIи камиллъизабиялъе.\nРакIбацIцIадаб, ГIемер соназулаб хIалтIухъ, жигараб жамгIияб хIара-катчилъиялъухъ АхIмад МухIамадовасе кьуна "Дагъистаналъул лъай кьеялъул мустахIикъав хIалтIухъан", "РСФСРалъул халкъияб лъай кьеялъул отличник" абурал хIурматиял цIарал, ХIурматалъул грамотаби, баркалаби.\nГьединаб букIана багвалазул ГIадатияб росулъа гIадатияв магIарулас нахъа тараб 45 сонилаб ГIумруялъул нух, советияб улкаялъ гьес гьабураб хъулухъалъухъ гьесие кьураб къимат.\nРакIалдаго ГьечIого биххана советияб гIуцIи ва дунялалдаго лъикIаблъун рикIкIунеб букIараб гьелъул лъай кьеялъул низам. Доб соналъ ай 1991 соналда АхIмад хIалтIизе вачана Дагъистаналъул Верховный Советалъул аппараталде. Гьеб къанунал ХIадур ва къабул гьарулеб ТIадегIанаб идараялдаги гьесда тIад къана республикаялда лъай кьеялъул бугеб ХIакъикъат лъазаби, гьеб лъикIлъизабиялъул рахъалъ рахъулел законазул проектал ХIадур гьариялда тIад ХIалтIи. АнцIила щуго соналъ ракIбацIцIадго, тIад чи кIалъалареб ХIалалда гьеб хъулухъги тIубазабулеб буго гьес. Гьелъие НугIлъи гьабула ДРялъул Халкъияб Собраниялъ гьесие ХIурматалъул грамота кьеялъги.\nГьанже ГIагар АхIмад МухIамадов консультантлъун ХIалтIулев ДРялъул Халкъияб Собраниялъул ГIелмуялъул, культураялъул ва лъай кьеялъул рахъалъ Комитеталъ республикаялъул парламенталда гьоркьоб лъезе ХIадур гьабуна "Лъай кьеялъул хIакъалъулъ" къануналъул проект. Гьеб Хiадур гьабиялъулъ жигараб ГIахьаллъи гьабуна АхIмадицаги. Халкъиял депутатаз гьеб закон гьоркьобги лъун кIиго нухапда цIалана. ГьабсагIаталда гьеб халкъияб информациялъул алатаздасан КъватIибе кьун халкъалъ гьоркьоб лъолеб буго, ГIадамазул тIадежураял, рихьизариялги хIисабалде росун ДРялъул Халкъияб Собраниялъул иргадулаб сессиялда лъабабилеб цIалиялда депутатаз гьеб къабул гьабизе ккола.\nЩвараб ресалдаса пайдаги босун, гьеб законалъул ва республикаялда лъай кьеялъул бугеб хIалалъул хIакъалъулъ нижеца цо чанго суал кьуна АхIмад МухIамадовасе.\n-АхIмад, гьеб цIияб законалъул цере рукIаразде дандеккун кинал цIилъаби ва хаслъаби ругел?\n-Гьеб Москваялъ битIун бачIараб, доба ХIадур гьабураб кколаро. Гьелда хIисабалде росун руго республикаялъул миллияб хаслъи. Гьединлъидал гьениб ЦIикIкIун кIвар кьолеб буго Дагъистаналъул халкъалъул тарих ва маданият лъазабиялде, гьеб школазда гъваридго малъиялде.\nЗаконалда хIисабалде босулеб буго республикаялъул школазда рахIдал мацI малъиялъул ва гьеб ТIадаблъун гьабиялъул суалги. МугIрузул районазда ГIемерал руго 2-3 цIалдохъан классазда ругел школал (малокомплектные), цIияб законалъ гьебги хIисабалде босулеб буго. Гьединал ГIисинал школал интернаталги рагьун цолъизаризе руго. ЦIикIкIараб кIвар кьезе буго бестIалал, эбел-инсул къайимлъи ГьечIого хутIарал лъимал цIализариялде, гIакълуялъулъ, церетIеялъулъ нахъе ккарал лъималазе дарсал учительзабаз кьезе руго гьезухъе рукъореги ун.\nЗаконалда ЦIикIкIун кIвар кьолеб буго школазул материалияб база щулалъизабиялде, лъималазе школазда хинаб квен кьеялде, тарбия ва лъай кьеялъул идарабазул санитариябгун гигиеналъулаб даража борхизабиялдеги.\n-Гьаб соналъул авалалдаса нахъе нилъер республикаялда хIалтIизабулеб буго цо цIалдохъанасул ХIисаб гьабун школазе ГIарац биччаялъул КъагIида. Гьелъ жибго ритIухъ гьабунищ? Щиб гьелъул хIакъалъулъ дуца абилеб?\n-Гьеб битIараб, ритIухъаб КъагIида буго. цIалулел школазда ругел цIалдохъабазул къадаралде балагьун кьола ГIарац. МугIрузул районазул школазе тIадеги коэфицентги чIезабун буго. Школазе гIёарац биччала республикаялъул Лъай кьеялъул министерствоялъ, ай гьеб ккола пачалихъалъул бюджеталъул ГIарац, 50 процент школазе ХIажатаб гIарцул кьола районазул муниципалиял гIуцIабаз (МО). Дицаго рикIкIуна, учителасе, хасго ЛъикIав учителасе моцIрое кьолеб харж цIикIкIинабизе ккола ва гьесдаса цIалдохъабазе ЛъикIаб лъай кьейги ТIалаб гьабизе ккола. Пачалихъалъулав ва муниципалияв хъулухъчиясе ГIадинаб мухь чIезабизе ккола учителасеги.\n-АхIмад, исана улкаялда ичIго моцIалъ гIумруялде бахъинабулеб буго кIвар бугеб "Лъай кьей",миллияб проект, гьелъул квербакъи ва кумек щолеб бугищ республикаялда лъай кьей цебетIезабиялъе?\n-Буго. Гьеб проекталъ цере лъурал масъалаби тIуразаризе КIванани нилъер анибги лъай кьеялъул ХIалтIи лъикI букIине ккола. ХIакъикъияв мисал бачун, хIужа рехсон бицани исана гьеб проекталда республикаялъул 104 школалъе щвана улкаялъул президентасул грант-миллион гъурущ, 346 учителасе кьуна нус азаазар гъурущ, 31 пагьмугьунар бугеб щибаб лъимералъе кьуна 30 азарго гъурущ.\n-АхIмад, 12 октябралда дур ГIумруялъул тIубала 60 сон. Гьеб юбилейги дуда баркулаго нижее бокьун буго дуе цо гьадинаб суалги кьезе. Рес букIарабани. дуцаго нахъа тараб ГIумруялъул нух ЦIидасан такрар гьабилаанищ дуца?\n-Бер къапичIого, КIудияб гъираялда дун гьебго нухдасан, ккарал гъалатIалги ритIизарун цеве инаан. Щайин абуни, киса-кирего ЦIумада районалда, Каспийск шагьаралда, лъай кьеялъул министерствоялда ва ахирияб 15 соналъ ДРялъул Халкъияб Собраниялъул комитеталда дир нухмалъулеллъун рукIана гъваридаб лъаялъул. ТIадегIанаб гIаданлъиялъулаб напсапъул ГIадамал. Гьезул баракат, шапагIат щвана дие. Гьезие дун кидаго налъулав вуго ва жакъа дие бокьун буго гьезие ракIракIалъулаб баркала кьезе.\nЦIУМАДИСЕЗУЛ ГЬАРАКЬ 2006 соналъул 23 ноябрь\nА. МухIамадовгун дандчIвана ва гара-чIвари гьабуна Шарапудин СултIановас.


Паркалда аргъан хъвалев пенсионер, Махlачхъала, 15Сен2012\nУнго-унгоял мискинзабазул къадар Россиялда 80% бугилан рикIкIунеб буго гIалимчияс. Мисалалъе гьес рачунел руго цIар рагIараб Калашниковасул автомат гьабулеб заводалъул хIалтIухъаби. Гьениб бащдаб соналъ хIалтIухъабазе харж кьолеб гьечIо. «Нилъер пачалихъ къватIибехун лъала гьеб автоматалъул ватIан хIисабалда. Гьеб кIвар бугеб бакIалда хIалтIулел гIадамазе харж кьунгутIиялдаса бихьула кигIан мискинаб пачалихъ нилъ бугебали»-ян бицунеб буго гIалимчияс.\n«РБК» сайталъул баяназда рекъон, гIадамал мискинлъиялъе букIине бегьула чанго гIилла. Гьезул аслиял: экономическиял (хIалтIи гьечIого хутIи, дагьаб харж) ва социалиял (ивалидлъи, херлъи, унтун хIалтIизе кIунгутIи).\nДагъистаналда гIадамал мискинлъиялъе аслияб гIиллалъун хIалтIи гьечIолъи бугилан рикIкIунеб буго Дагъистаналъул гIелмияб централда хIалтIулев социолог ГIабдулагьатов Заидица. Гьесул пикруялда рекъон мискинлъи дагьлъизабизе ккани пачалихъалъ тIоцебесеб иргаялда гIадамазе хIалтIи чIезабизе ккола.\nГIабдулагьатов Заид: «Улкаялда либерализация байбихьаралдаса нахъе хIалтIи дагьлъана гIадамазе, завод-фабрикал щущана ва цоги гIадамал хIалтIулел бакIал гIуцIун гьечIо, гьеб киназдаго лъалеб хIакъикъат буго. Росабазда рукIарал совхозазулги, колхозазулги бакIалде рачIарал кооперативазда унго-унго гIадамал хIалтIулел гьечIо, хIатта пачалихъалъ гьенир ругел гIадамал хIалтIи бугезда гъорлъе хъваниги. Халкъалда гьоркьосел къануназда рекъон гьел чагIи рикIкIуна хIалтIи гьечIеллъун.\nГIолохъанал гIадамазе хIалтIизе бакI гьечIо лъай кьеялъул, сахлъи цIуниялъул идарабзда, киназдаго гьениб хIалтIизе бакI батулеб гьечIо. Гьеб кинабго бараб буго пачалихъалъул экономикияб политикаялда. Пачалихъ гьеб проблемаялдаса рикIкIад чIун буго. Официалиял баяназда хIалтIи гьечIолъи гIодобе кколеб бугилан лъазабулеб буго. ХIалтIи гьечIезул къадар I миллион бугилан бицунеб букIана. Мискинлъиялъул бицани, гьеб борцизе цIакъ захIмат букIуна.\nОфициалиял баяназда гьелъул къадар кидаго дагь гьабун букIуна. Шималияб Кавказалда, цоги регионазда данде ккун буго бищунго гIодобегIанаб харж. Араб соналъ Дагъистаналда гьоркьохъеб харж букIана 12 азарго гъуруш. Мисалалъе, Ямало-Ненецкий округалда 50 азарго гъуруш. ГIадамаз жидецаго бетIербахъи гьабулеб буго, пачалихъалъ кумек гьабизегIан балагьун чIечIого. Республикаялда халкъалъул къадар цIикIкIунеб буго щибаб соналъ 30 азарго чияс. ГьедигIанасел хIалтIизе бакIал гIуцIулел гьечIелъул. Гьединлъидал, нилъер Шималияб Кавказалда пачалихъалъ гьеб проблемаялде гьабулеб хIалтIи дида жеги бихьулеб гьечIо».\nГIаммаб къагIидаялъ босун гIумру Дагъистаналда лъикI гьечIониги, тIубанго мискинлъарал, кваназе жо гьечIел гIадамал республикаялда цIакъ дагьал гурони гьечIилан рикIкIунеб буго МахIачхъалаялъул гIадамал социалияб рахъалъ цIуниялъул централъул хIалтIухъан Мамедова Анжелаца.\nГьелъул пикруялда рекъон, дагъистаниязул менталитеталъ къабул гьабулеб гьечIо жидерго гIагарав чи гьеб хIалалде ккезе виччазе, гьединазул кIвар гьабичIого толаро. «Нижер идараялда руго гьединал гIадамал кваназаризе гьарурал шартIал, гьезие хъулухъ гьабизе тIамурал гIадамалги руго харжги чIезебун, амма гIемерисеб мехалъ гьеб бакI чIобого букIуна. Дун Воронежалде вацасухъе гьоболлъухъ арабго гьединабго идараялда цере рахъун чIаразул халатаб читIир букIана, гьел рагъулел рукIана жал цере риччаян»-абун бицана Мамедова Анжелаца.\n«Кавказская политика» сайталда журналист Шахвелед Чабаноглуца хъвалеб буго Россиялда гуреб Азербайжаналдаги мискиназул къадар цIакъ гIемер бугин, амма гьанибго гIадин добаги мискинзабазул унго-унгояб къадар пачалихъалъ бахчун толин. Гьениб Илгьам ГIалиевас лъазабулеб буго 6,7 процент гурони мискинзаби гьечIилан. «Мисалалъе, Цолъарал штатазда, Британиялда ва Алманиялда гьединазул къадар буго 15%, Бельгиялда – 14, Голландиялда – 10»-абун президентас рехсарал тарихазда щаклъулев вуго журналист.\nДагъистаналда мискинзабазул къадар гIезегIан буго, гьединазул къадар тIолго республикаялъул халкъалъул ращдаздасаги цикIкIун ругилан бицана ЭР-ялъул мухбирасе Экономикаялъул ва политикаялъул институталъул ректор, политолог Дибиров ГIабдунасирица. Амма къанагIат гурони дагъистанияс абиларо жив мискинчи вугилан. Совет пачалихъалъул заманалда мискинлъиялдаса рецц букIун батани, гьебсагIаталда гьеб рогьоялде сверун буго. ЦIех-рехал гьаруниги гьеб мухIканго чIезабизе захIмалъизе бугилан бицана политологас.


Юк баччулел дандчIвана республикаялъул премьергун\n25 ноябралда Дагъистаналда Манас росдада аскIор, Хасавюрталда ва Гъизляралда хутIун руго «Платон» системаялдаса разигьечIолъи загьир гьабун тIоритIулел акциязул гIахьалчагIи. Бищунго гIемер автомобилал Гъизляралда ругин, цо-цо баяназда рекъон гьезул къадар 800 ялдегицин бахунеб буго.\nГьединго бищун гIемер автомобилал ракIарун рукIараб Гъаякенталда арбагI къоялда цониги автомобиль хутIун гьечIо. Гьел полициялъ нахъе гъун ругин гьенисайилан абурал баянал рукIана цин тIиритIизарун, амма гьел мекъал баянал ругин лъазабуна жалго гьел чIахIиял автомобилазул бетIергьабаз.\nГьанжеялдаса хадуб щиб гьабилебали дандбазегIан заманалъ гьоркьоб къотIизе танин жидеца Гъаякенталда акцияйилан абуна гьез «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда. Полициялъ жал нахъе гъезе яги жал рухизе жидеца щибниги къанун хвезабулеб букIинчIила, гIорхъолъа арал ишалги гьарулел рукIинчIилан бицана Гъаякенталда аскIоб букIараб забастовкаялъул гIахьалчи ГIалиев Мурадица.\nГIалиев Мурад: «Нухдаса рачIунел нижерго гIадал чIахIиял автомобилал чIезарулел рукIана нижеца. Акциялъулъ гIахьаллъи гьабейин нужецагийилан абулеб букIана гьезда нижеца, тIокIаб щибниги тIалабги гьабулеб букIинчIо. Полиция цохIо гьелде данде рахъана, гьез нижеца автомобилал чIезаризе толел рукIинчIо, чIезе гьезиеги толеб букIинчIо.\nТIокIаб кинаб букIаниги тунка-гIуси нижерги полициялъулги букIинчIо. Манасалда аскIор ругел акция чагIазул ццин бахъинабизе, гьел рагъаризаризе провокациял гьарулел рукIана низам цIунулез. Гьезул 12 чи ккунгицин ун вукIана, цо-цо сордо-къо жанибги бан къватIире риччана гьелги. Нижеца автомобилал хасал гьел чIезарулел бакIазде щвезаруна нижго Манасалде рачIана. Гьанисан ун рукIана жакъа Дагъистаналъул хIукуматалъул бетIер ГIабдусамад ХIамидовасулгун, пачалихъияб думаялъул депутаталгун ва Дагъистаналъул транспорталъул министерлъиялъул вакилзабигун данчIвазеги.\nГьез лъазабуна жидехъа гьел нужер тIалабал тIуран бажаруларила, гьеб иш федералияб нухмалъиялда бараб бугилан. Гьезни ниж ахIулел рукIана гьеб акция гьоркьоб къотIизе тейилан, амма нижеда жеги нахъе къазе ракIалда гьечIо. Москваялде инищ инарищали дандбалел руго ниж гьаб сагIат, гьенире рагъаризе хIукму къотIани дунги ине вуго гьезда цадахъ».\nМоскваялде ун доба нухал къан ахIи-хIур бахъинабуни гурони жидер суал тIубаларин абун ракIчIун буго гIемерисел акциячагIазул. Гьез абулеб буго пачалихъалъ жиндицаго тIамулел ругила жал нухал къазеги, цойгидал гIохъолъа арал ишал гьаризеги, щай гурелъул цониги каналалдасан жидер проблемаялъул бицинчIила цонииги журналистас, интернералда жидерго тIалабал загьир гьарун лъурал видеоялги рацIцIунел ругилан бицана гьез. БукIине кколедухъ жидер проблемаялде улкаялъул нухмалъиялъ заманалда кIвар кьун букIарабани гьел акциялги цойгидалги тIоритIизе кколароанилан.\nГьединго Мурадица бицана гьеб акциялъе гIоло жидер щивасе дагьалдасан 70 азарго гъурщил зарал кканилан, жидер чанги рейсал гьоркьор къотIанилан. Амма жидер бищун кIудияб хIинкъи бугила жал хIалтIигьечIого хутIизе рес букIиналъ. Гьедин жал нухда рахъинчIони жидеразул бакIалда цойгидал автомобилал кколила гIадамаз. Гьезие щибго ургъел букIунарила жидер проблемабазулги акциязулги. Гьезие лъица баччунги жидер къайи баччун заманалда букIине кколеллъубе щвезавулев чи къваригIунилан.\nГьедин клиенталги, рейсалги гьечIого жал хутIани тIокIаб кинаб букIани хIалтIиги жидее щолалиран абун рахIат хун вуго гьев. Гьесго бицана жиндица гIумру гьабулеб Гъаякент росулъ гIумру гьабун вугила 12 азарго чи, росулъ бугила къайи баччулеб кIудияб 1500 автомобиль, гьедин гъаякенталъулазул 80 процент бугила гьел автомобилаздасан магIишат гьабулел чагIи, гьединлъидал жидер росу цIакъго захIматаб хIалалде кколеб бугин абуна Мурадица. Амма гьеб цохIо жидер росдада ва чIахIиял автомобилал рачунезда хъинтIун хутIуларила, гьелъ тIолабго улкаялъулго экономикаялъе зарал гьабизе бугилан рикIкIунеб буго гьес.\nНугъаял цIидахъан ритIухълъи балагьун къватIире рахъана\nЩай миллиял багъа-башарияз талихIалде рачинчIел?\nБабаюрталъул ракьазда сверун дагIба багъаризехъин буго\nМитингазул регионалияб хаслъиялъул хIакъалъулъ


Президент Владимир Путин Москваялда килисаялъув, 10Сен2014\nТIадегIанав президент Владимир Путинида жанив вуго. ТIадегIанаб канлъи гьесул ургьибе лъугьун буго гьитIинав мехалда гьесда хъанч балаго. Нилъ мустахIикъал гьечIо гьединав президентасе.\nГьеле гьел руго Россиялъул радикалияв Ортодоксалияв активист Дмитрий Цорионовас 7 сентябралда бицунеб букIараб жоялъул чанго мухъ.\nИрониягун жубараб Путиние бетIеркъули гьабулеб букIана Москваялда машгьураб Китай-город абулеб бакIалда бугеб цо залалъуб. Гьениве вакIарун вукIана 60-гIан чи. Гьезул цо-цояз релъулаго, цогияз хъатал кьабун къабул гьабулеб букIана Цорионовас бицунеб жо ва цIикIкIунисез гьениб кколеб жидерго телефоназде бахъулеб букIана. Гьес бицен байбихьун букIана Путинил лъимерлъиялдаса ва балъго гьесда хъанч баялдаса.\nДмитрий Цорионов: «ХIакъикъаталдаги ТIадегIанав лъугьун вуго гьитIинав Владимир Путинил ургьиве. Гьеб буго кьучIаб далил!»\nГIисал диналда кьварараб жигарчилъи бихьизабиялъул рахъалъ машгьурлъарав Цориновас жиндиего босун буго «Enteo» абураб тIокIцIар. Гьес Путин вецIцIулаго гьесул лъикIал ишазда гьоркьор рехсолел рукIана протесталъул акциял хъамиги\nгьес къункъарабазда «роржине малъги»\nралъдал тIиндаса хъуби рахъиги\nПутин лъугьунев вуго чIагояв килисаялъун\nДмитрий Цорионов: «Путинида бичIчIун буго гьесул гIумрудул мурад ТIадегIанавгун цолъи букIин. Кашишасе дагIват гьабун хадуб ТIадегIанав лъугьана гьесде жаниве. Гьес лъикIал ишал гьарулеб мехалда, масала-опозициялъул митинг нахъе хъамулеб, пакъирал хIанкъвабазда хинал улкабазде роржине бахIарчияб куцалда малъулеб яги ралъдал тIиндаса некIсиял хъуби рахъулеб мехалдаги ТIадегIанас гьесулъ жиндирго асар цIикIкIинабула. Гьедин Владимир Путин лъугьунев вуго чIагояв килисаялъун».\nЦориновасда нахъа гьеб залалда бан букIараб кIудияб экраналда бихьизабулеб букIана Кремлалъул идеологлъун рикIкIунев Владислав Сурковас Путин Россиялъе ТIадегIанас витIун вачIарав чи вугин бицунеб 2011 соналда букIараб интервьюги.\nПутин къаси-къаси бадиб магIу ккун гьардола нилъер рахъалдасан ТIадегIанасде\nЦорионовас жеги абулеб букIана:\nДмитрий Цорионов: «Кин нужеда кколеб, Владимир Путин нилъер мунагьазда тIаса лъугьинийищ кколев яги ТIадегIанас цебеккун нилъее гьабураб сайгъатищ?\nГьалкьал: Гьеб кIиябго...\nДмитрий Цорионов: -Рорхе кверал нилъ Путиница нухмалъи гьабизе мустахIикъал гьечIин рикIкIунел гIадамаз.\nХIакъикъаталдаги, нилъеца зина гьабула, нилъеца анцI-анцI миллион нилъерго лъимал чIвала, нилъ лъудбузе хилиплъула, нилъ хьвадуларо килисаязде, нилъеца кIвар кьола щибали лъалареб изотерикияб чIандаялъе, бухIула габани, гашиш.\nВладимир Путин къаси-къаси бадиб магIу ккун гьардола нилъер рахъалдасан ТIадегIанасде. Узухъда, нилъ мустахIикъал гьечIо».\nГьес гьединал жал рицунеб мехалда ракIараразул гьелдехун бербалагьи кинаб бугебали чIезабизе кIолеб букIинчIо релъиги хъатал кьабиги жубалеб букIиналъ.\nСоциалиял сайтазда абуни, гьеб лъугьа-бахъиналда ва гьениб бицунелда тIад релъи ва гьелда сверухъ махсароял гьари гуреб жо букIинчIо.\nАнна Арутюнян ккола «ПачахI Путин» абулеб тIехьалъул автор. Гьелъ абулеб буго Цорионовас жиндирго лекциялда такрар гьарулел рукIанин Византиялъул империялъул теологияб пропагандаялъул аслияб бакIалин. Гьеб данделъиялда йикIарай Арутюняница бицана Цорионовас жинца бицунелъулъ кIиго магIнаялъулал жалги рицун цIодорлъиги гьабулеб букIанин.\nАнна Арутюнян: «Цорионовас хIаракат бахъулеб бугин ккола игIланазе тIуванго къуличIого чIезе. Гьеб ГIисал диналде данде кколарелъул. Дида кколаро Византиялъул динияб пропагандаялда ва тIубанго къосарал жал цоцаздаса ратIа гьарулеб тIеренаб балалдасан ине гIураб лъай гьесие щун бугинги».\nЦорионов машгьурлъун вукIана, гьесул пикруялда, ГIисал диналъул «тушбаби» къватIир чIвазариялдалъун, масала Pussy Riot къукъаялдаса ясазда тIад диваналъул процесс унаго.\nАмма Путинил бицунаго инжилалъул мацI хIалтIизабурав чилъун кколаро цого-цо Цорионов. Чанго къоялъ цебе Киевалъул патриархаталдаса Патриарх Филаретица абун букIана Путин вугин «илбисалъул асаралда гъоркьин». Гьес Россиялъул президентасда гьабулеб букIана Украиналда рагъ гьабиялъул гIайиб.\n«Тарихалда жанибги тIоцебе вацал цоцаца чIвалел рукIана Илбисалъул асаралда къоркь»,-ян абун букIана Филаретица Путинил хIакъалъулъ.\nЦорионовас гьединал каламазе кIвар кьолеб букIинчIо. Гьес абуна жиндир хадусеб лекциялъул тема букIине бугин «Даимго жужахIалъуве ине вугищ Алексей Навальный?» абурабин.\nЦIияб тIехь «Путин: Кремлалда вугев оперативник»\nПутингун Къадиров- эркенаб рагlул тушбабазул сияхlалда


Крымалъул татаразул лидеразе нухал къалел руго\nШамат къоялда Крымалде виччан гьечIо Крымалъул татаразул халкъалъул лидеразул цояв МустIапа Джемилев. Гьев дандчIвазе рачIарал Крымалъул татаразул нус-нус чияс гIорхъода гIуцIун буго протесталъул акция.\nГьелдаго цадахъ регионалъул прокуратураялъ Крымалъул халкъалъул мажлисалъул бетIер Рефат Чубаровасул кIвар буссинабун буго, гьесул «экстремистияб хIаракатчилъиялде» ва хIинкъиялд кьолел руго гьезул гIуцIиялъул хIалтIи гьукъиялъул.\nЖивго Джамилевас лъазабулеб буго Россиялъул нухмалъиялъ гьарулел ругин киналгIаги халкъазда гьоркьосел къануназде данде кколарел галабиян. Гьел лъугьа-бахъиназда хурхун гьанже багъарулеб буго «лъазабиязул рагъ».\nМустIапа Джемилев: «Крымалъул татаразул халкъалъул Мажлисалъул хIалтIи халат бахъине буго бащдабчIинкIиллъиялда, гьелъул хIаракатчилъи гьукъун, нухмалъулел аресталде гъоркье росаници.»\nГьединаб букIана Джемилевасул реакция Кремлалъ Крымалъул прокурорлъун тIамурай Наталья Поклонскаялъ Рефат Чубаровасе гьабураб лъазабиялде бан.\nМустIапа Джемилев: «Жинца жибго лъазабураб Крымалъул нухмалъилъ къазе бегьула Крымалъул татаразул халкъалъул мажлисалъул мина, гьелъ аресталде гъоркье росизе бегьула лидерал. Гьедин ккани, рищизе руго цIиял. Мажлисалъул офис къани, бакIалъулал мажлисаз жидерго хIалтIи халат бахъинабизе буго - балъго букIа, балъго гьечIого букIа.»\nЖидерго лидер Крымалъул территориялде виччалев гьечIеблъи бихьун, манифестация гIуцIарал гIадамаз бихизабун букIана Россиялъул спецназалъул кордон.\nКрымалъул татараз манифестация тIобитIараб Армянск шагьаралдеги вачIун шамат къоялда Россиялъул Жанисел ишазул министерлъиялъул Крымалда бугеб идараялъул бетIер Сергей Абисовас лъазабун букIун буго Джамилевасе Крымалде вачIине гьукъулеб бугин. КIиабилеб маялдаги россиялъул нухмалъиялъ МустIапа Джемилев виччан вукIун гьечIо Москваялдеги.\nДжемилев гIорхъода дандчIвазе шамат къоялда вачIана Крымалъул татаразул нус-нус чи. Жидерго миллияв лидеразул цоясе ватIаналде нух къаялда хурхун протест загьир гьабулаго, гьез къан букIана бащдабчIинкIиллъиялъул аслиял трассаби. Жиндиего Крымалде нух къаялда бан гьадин лъазабуна журналистазда Джемилевас.\nМустIапа Джемилев: «Гьеб ккола киналIгаги нормабазде хурхен гьечIеб къанунияб гуреб акт. Амма нижеца гIамал гьабуна нижее гIадатияблъун кколеб, демократияб, зулму гьечIеб къагIидаялда гьеб рагIалде бахъинабизе. Дун дандчIвазе гьанире рачIун руго нус-нус машинаби. Щай гурелъул, нужедаги лъалеб батила, кIалзул буюри кьун, дие гьукъун буго Крымалъул территориялде вачIине. Дица булеб буго кIалзул буюриян, щайгурелъул гьез дида я гьаниб, я Шереметьевоялда бихьизабичIо мугьраби яги гъулбасал ругеб кинабгIаги документ. Дун гьаниве щвана хас гьабун гьаниб къанунал хвезарулеб куц халкъазда гьоркьосеб жамгIияталда бихьизабиялъул мурадалда.»\nДжемилевас абулеб буго жидер халкъ цолъараб бугин, амма Россиялъул нухмалъиялъ жигIараб хIалтIи гьабулеб бугин Крымалъул татарал рикьизаризе ва гьелъул вакильзаби жидеего пайдагун хIалтIизаризе.\nМустIапа Джемилев: «Крымалъул татаразда гъорлъан жидеего кумек гьабулел гIадамал ратиялъул мурадалда унеб буго жигараб хIалтIи. Гьезие битI кколеб гьечIо. Цингиги гьез доре щвезарулел руго Казаналъул татарал. Крымалда Казаналъул аслияв татарав ккола автономиялъул вице-премьерлъун. Гьесда цIар буго Рустам ТемиргIалиев. Гьесул инсулги буго гьениб пуланаб хъулухъ. Къокъго абуни, Крымалъул татарал жидехъего руссинаризе кIолеб гьечIониги, гьез ниж рикьизариялъул хIалтIи халат бахъинабулеб буго."\nУкраиналъул къватIисел ишазул министерлъиялъ лъазабуна, гьеб кколин референдумалда ва Крымалъул аннексиялда хурхун компромисс гьечIеб позиция ккун букIиналда бан, Россиялъул нухмалъиялъ Джемилевасда бецIизабулеб букIиналъул ишарайин.\nЭркенлъи радиоялъул эксперт Игорь Семиволосица рикIкIунеб буго, гьеб лъугьа-бахъиналда хурхун конфликт халат бахъине бугин ва ахIвал-хIалги гьениб хIалуцине бегьулин. Гьединаб къагIидаялда Крымалъул нухъмалъиялъ бихьизабулеб бугин, жидеда гьанже Крымалъул татаразде тIадецуй гьабизеги бажарулеб букIинин. Гьел хIужжабиги кколин гьелъул баянаб демонстрацияйин.\nТуркиялъул къватIисел ишазул министр АхIмат Давутоглуда ракIалда рагIула Европаялъул Мажлисалъул министразул комитеталъул данделъиялда Россиялъ Крымалъул аннексия гьабун хадуб татаразде тIадецуй гьабулеб букIиналъул суал борхизабизе. Гьелъул хIакъалъулъ хъвалеб буго Туркиялъул «Гьюриет» газетьаялъ. Гьелда хасго кIвар буссинабизе рагIула Крымалъул татаразул лидер МустIапа Джемилевасе бащдабчIинкIиллъиялде нух къваялъул хIужжаялдеги.\nКрымалъул татаразул лидеразул нухал къалел руго\nРоссия гIатIилъана. Пайда кинаб букIинеб?\nООН: Дезинформациялде данде-ракIбацIадаб рагIи\nШ. ГIисаев: "Гьединал референдумаз рагъ багъаризабизеги бегьула."


2 июналда Москваялъул диванханаялъ МахIачхъалаялъул мэр СагIид Амиров кIиго моцIица туснахъ гьавизе хIукму къотIана. Гьев шамат къоялъ къуваталъул идарабаз ккун ана.\nРоссиялъул цIех-рехалъул комитеталъул вакилас лъазабухъе Амировасде 2011 соналда Дагъистаналъул цIех-рехалъул идараялъул цlех-рехчи Арсен ХIажибегов чIваялъул гIайиб гIунтIизабулеб буго. Гьесдаго цадахъ гьеб такъсиралъулъ гIахьаллъи гьабиялда щаклъи букIун 10 цIикIкIун чиги ккун вугилан лъазабулеб буго къуваталъул идарабазул вакилзабаз.\n1 июналъ къад жиндирго хIалтIулеб бакIалдаса ккун вачун ана СагIид ГIамиров, гьесда хадуб хасгьабун Москваялдаса ФСБялъул ми -8 рагъулаб вертолет бачIун букIана. МахIачхъалаялъул аслияб майданалда чIараб гьелдаги рекIинавун вачун ана гьев. Соналдаса нахъе Амировасул минаялъубги гьесул хIалтIулеб бакIалдаги чIухьбалеб буго. Гьес гIумру гьабун бугеб Пархоменко къватIги гьелда сверун ругел цойгидал къватIалги хасаб рагъулаб техникаялъ ва къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз къан руго, МахIачхъалаялъул администрациялъул минаги аслияб майданги гьединго полициялъул хIалтIухъабаз ва рагъулаб техникаялъ сверун ккун буго.\nГьез я суратал я видео бахъизеги толеб гьечIо лъугьа-бахъунелъул. СагIид Амиров кквелалде цебесеб къоялъ Каспийск шагьаралъул мэр хисулевлъун хIалтIилев вукIарав гьесул вацасул вас Юсуп Джапаровги ккуна къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз. Гьесдеги цIех-рехалъул идарабазул хIалтIухъан чIваялъул гIайиб гIунтIизабулеб буго. Гьев ккун хадуб Дагъистаналъул цIех-рехалъул комитеталда аскIор 200 гIан гьесул рахъ кколел ракIарун рукIун руго, амма кинабниги гъалмагъир гьабилалде гьел нахъе къотIун руго гьениса полициялъулаз.\nЖакъа радал СагIид Амировасул рахъ ккун къватIизе рахъаразул къадарги нусиде бахун бугин хъвалеб букIана социалиял бухьеназда, амма 12 тIубалелде МахIачхъалаялъул аслияб майданалда ва цогидал къватIазда гIадамазул дандеруссинал рукIинчIо.\nСон Рамазан ГIабдулатIиповас заманалъ тахшагьаралъул мэрасул ишал тIуралевлъун тарав БахIанд МухIамадовас «Эркенлъи» радиоялъе бицана аслияб майданалда жидеца щалниги ракIарун рукIинчIилан. 2 июналъ радал администрациялде ахIун рукIанила шагьаралъул батIи-батIиял идарабазул нухмалъулел, жамгIиял хIаракатчагIи ва шагьаралъул данделъиялъул депутатал, кинавниги 300 чи. Гьеб мухъ Киса-кибего сверун ккун букIиналъ майданалдасан анилан гьел гIадамалги. Гьебги кьочIое босун жидеца халкъ бакIарулеб бугилан харбал ракканила.\nБахIанд МухIамадов: «Жакъа радал данделъиялда нижеца лъазабуна кинабниги гIорхъолъа араб хIал лъугьун гьечIин шагьаралда, МахIачхъалаялъул администрация ва гьелда гьоркьоре унелщинал киналго идараби церего гIадин хIалтIизе ругилан. Гьел гIадамалги гьаниса рокъоре кин букIаниги ине кколелъул майданалдасан анаха, хутIараб киса-кибего полиция чIун бугелъул, админисрациялде жанире рачIунеб аслияб рахъги гьениб ремонт гьабулеб букIиналъ къан буго. Зодосанищха гIадамал инел. Нижеца майданалда халкъ бакIарулеб бугилан ахIи баялъе щибго кьучI букIинчIо.\nНижеца гIадамазда лъазабуна ахирал къояз ккарал лъугьа-бахъиназда хурхун киналниги тадбирал тIоритIизе гьечIилан, тIолго республикаялдаги абуле буго нижеца СагIид ГIамировасул рахъалъ щибниги абизе бокьун батани нужеца гьелъие интернетгун, телевидение хIалтIизабеян, къватIазде рахъан киналниги дандеруссинал тIоритIуйиланги».\nГьелда тIадеги БахIанд МухIамадовас журналистазда лъазабуна СагIид Амиров къануналде данде кколареб хIалалъ ккун вачун анилан.\nБахIанд МухIамадов: «Саид ГIамиров кквей кутакалда нахъегIанаб хIалалъ тIобитIана. Гьесде кинаб гIайиб гIунтIизабулеб бугебали бицине вачIарав подполковникас киналниги документал рихьизаричIо. Гьес кинабго бицун хадуб, цониги документги бихьизабичIого тIадецуйги гьабун цин машинаялъув гьелдаса хадуб вертолеталъувги рекIинавун кияли лъалареб мухъалде вачун ана гьев. Хадуб къаси гурони гьев Москваялде вачун аравлъицин лъачIо нижеда. Гьесул хIалтIулеб бакIалда ва рокъоб чIухьбазе лъугьана гьел чагIи щибниги докуметги бихьизабичIого. Чанго нухалъ нижеца санкция ва ордер киб бугебилан цIехедал хадуб кидаялиго рачIана гьел документал рихьизаризе. Дун дунго юрист вуго гьединлъидал ракIчIун абизе кIола къанунги, инсанасул ихтияралги хвезарун ккун ана СагIид Амиров».\n«Эркенлъи» радиоялъухъе щварал баяназда рекъон Амировасул рахъккун къватIире рахъине хIадурарал гIадамал рукIун руго шагьаралда, амма гьезда ва хас гьабун СагIид Амировасул ватIан Леваши мухъалъул гIадамазда къватIире рахъинчIони лъикI букIинилан бичIчIизабун буго хасал идарабазул хIалтIухъабаз. Гьединго щиб кканигиян абун гьеб мухъалда ва шагьаралда полициялъул хIалтIухъабиги тIадеги кIваркьун хIалтIилел руго.


Пихъ бокьараз квина нилъераб, химия бокьараз - дозулаб\nСоциалиял гьиназдасан гьабураб даран\nСоциалиял гьиназдасан тIибитIизабураб рекламаялъул хIасилалда, республикаялдаги гьеб тун къватIибехунги гIемерисезда рагIана Гъизилюрт районалъул Миякьоса Салмановал ХIажимухIамадицаги гьесул вас Камалицаги жидецаго гIезабураб микьир бичиялъул хIакъалъулъ. Гьелдаса нахъе гIезегIан гIадамал щвана гьенире, гьездаго гьоркьов дунги. Гьезул буго 2 гектаралда гIезабураб ах. Гьениб бижулеб буго 30 тайпа цIолбол, 6 тайпа мокьрол, 3 тайпа куракул. Гьеб ахил бетIергьабазулгун ва гьабуна гьадинаб гара-чIвари.\n- ХIажимухIамад, дуца ижараялъе босулеб мехалда, щиб хIалалда букIараб гьаб ракь?\n- Росдал боцIуца мерхьараб, расги пайда букIинчIеб, чIобогояб ракь букIана. Дица ракь бегана, сверун къана, нух бахъана, лъим бачана. ГIурухъа (Сулахъ гIор) лъим бачинелъун, бана насосалъулаб станция, лъуна чIахIиял рогIрал. Нальчикалдеги ун, босана 407 цIулакьодул гъветI.\n- Хас гьабун ахихъанлъиялде машгъуллъиялъе щиб гIилла ккараб?\n- Нижер росдал гIадамаз кидаго гIезабулаан микьирги цIибилги. ЦIулакьо гIезабизе байбихьидал, бичIчIана нижер ракьалда гьеб лъикI бижулареблъи, ракъвана киналго гъутIби. Нижер умумуз гIезарурал цIолбол ва мокьрол ахал ккана ГЭСалъул лъеде гъоркье. Гьанже нижги тIаделъана умумуз гьабулеб батараб гьабизе.\n- Рехун тараб бакIалда гьадинаб гьайбатаб ах гIезабизе ккани, кигIан захIмат бихьараб?\n- Доб мехалъ дун вукIана 26 сон барав, ЧIикIаб ГЭСалда хIалтIун (скалолаз), моцIрое 500-600 гъуруш босулев чи. Кодобе щвараб кинабго гIарац дица биччана гьенибе. Бихьараб захIматалъул бицани, гьеб лъидаго, хасго жакъасеб гIелалда бичIчIуларо.\n- Ижараялъухъ кигIан кьолеб?\n- Цо гъуруш кьечIо, кьезе нигатги гьечIо, кьейин абун, чиги аскIове вачIинчIо.\n- Доб мехалъ нижеца гьабураб къотIи-къаялъул цониги пункт тIубачIо совхозалъ. Дида цадахъ нижер росулъа 27 чияс босун букIана ижараялъе ракь. Жакъа кIигояв вуго, дунго гIадин, ах гIезабулев, хутIараз къо хIехьечIо.\n- Пачалихъалъул рахъалдасан кумек щванищ дуе?\n- Гьабураб хIалтIи, ракьул гIатIилъи, чIараб гъветI рикIкIун, пачалихъалъ кьолеб дотация букIана. ТIоцересел соназда диеги щвана гьелъул 2,5 азаргогIанасеб гъуруш. Фермерлъиялъул магIишат гIуцIизеги тIаделъун вукIана. Хадуб биххана пачалихъ, ккана гIемерал лъугьа-бахъинал, ва, мунги щиб гьабулев вугевин гьикъун, гьаниве гIаданги ваккичIо. Чанго нухалъ ана районалъул росдал магIишаталъул управлениялде - дун гьадинав чи вугин, хIалтIи гьабизе гъираги ресги бугин, гьабулеб кумекгойищ букIунаребин цIехезе. Щибго хIасил ккечIо, ва дида бичIчIана дун, вихъун хваниги, кумек щолареблъи.\n- Кумек гьабулеб батичIони, квалквалгIаги гьабичIого толищ?\n- Я кумекалъе, я квалквалалъе гьаниве щивго вачIинчIо. Гьанже хIинкъун вуго гьалгощинал мухбирзаби рачIун хадуб, метер-сезе налогазул инспекторзаби рачIинадайин абун.\n- ЛъагIалие кигIан продукция гьоркьохъеб хIисабалда дуца бакIарулеб, ва мун разияб къагIидаялъ бачIунищ гьеб?\n- Гъоркьиса цIолбохъ дие цо гъуруш щвечIо, квине щун гурого, щибго хутIичIо, хвана. Куракул букIинчIо кваназецин жо. Мокьроца мадар гьабуна. Исана куракги микьирги бегьулеб хIалалда букIана. Жакъа къоялда цIибил гIезегIан берцинго, лъикI буго, хвечIого хутIани, бихьилаха хIасил. Разилъиялъул бицани, бугелда шукру гьабизе ккола.\n- Нилъер тукабазда, базаразда гьарзаго руго къватIисел улкабаздаса рачIунел нигIматал. Гьезда гъорлъ дур цIолбоегун мокьрое бакIго букIунищ?\n- БакI киб гурин щолеб, гьоркьове лъугьани, гIадалъ жо бала. Сахлъиги гъираги бугони, пихъ гIезабизе захIмалъуларо. ЗахIмалъи букIуна бичизе. ГIезабураб гIечIого, къасилъи-къадлъи гьечIого, ургъизе ккола киндай гьеб бичила абураб суалалда тIад. Базар дирин чIаразулгун дагIба-къец гьаби бигьаяб жо гуро.\n- Базаралда бугеб къватIиса бачIараб микьирги дур ахикь бижарабги дандеккуни, киналъул даража цIикIкIунеб?\n- 10 баллалъул даража босани, дие щвела 7, дозие - 3. БацIцIадаб, унго-унгояб микьир (гьединаб буго нижер) бакIарун хадуб 3-4 къоялдаса цIикIкIун цIунизе кIоларо. Хаслихъе добаса бачIараб микьир ихдалги туруларо, туризеги биччаларо хIалхьезегIан гъорлъе жубараб химиялъ. Пихъ бокьараз квинаха нилъераб, химия бокьараз - дозулаб…\n- Дур пикруялда, пачалихъалъ щиб кумек гьабизе кколеб дуе ва мун гIадиназе?\n- ГIезабураб бичизе квербакъулебани, гьелдаса цIакъаб кумек букIинароан. Тахидаги кIусун, мискинчиясда макьилъцин бихьичIеб гIарацги босун ругел гIадамал гIемерлъараб гьаб заманалда, гIезабуралда щиб гьабилебали лъаларого вугев пакъирасул, рехун тарал ахазул, рекьичIого ругел хурзабазул ургъел бугел хIакимзаби гIемер гьечIо. 750 гектаралда бекьараб цIибил букIана нижер «Сулахъ» совхозалъул. КIудияб пачалихъ биххун хадуб, щу-щу дипломги кодоб ккун ругел гьанжесел хIакимзабаз вабаъ рещтIинабуна гьелде.\nЧанго соналъ гIараб улкабаздаги хIалтIун, гьабсагIаталда Интернеталдасан бича-хисиялда вугев Камал, сезоналъул заманалда хъизамалъе кумек гьабизелъун, Гонконгалдаса вуссун вуго ватIаналде. Нилъер университеталъул къватIисел пачалихъазул мацIазул факультет лъугIарав Камалида лъикI лъалел руго магIарул, гIурус, ингилис, турк, гIараб мацIал. Гьес абухъе, хадубккун Гонконгалда гьабулеб хIалтIи гьанивго чIун тIубан букIинеги бегьула, Интернеталъ цойиде бачун бугелъул дунял. Гьесиеги кьуна дица чанго суал:\n- Камал, гьаб бакъукь, гIетI тIун гьабизе кколеб хIалтIудаса дуе бигьа букIинчIищ, Гонконгалъул лъикIал шартIаздаса пайдаги босун, доваго вукIине?\n- Сундулъго бигьаял нухал ралагьизе бегьуларелъул. Дунялго сверарав ХIамзатил Расулицаги абун гьечIищ гьаниб гIадин хIухьел цIазеги хIалхьи гьабизеги лъикIаб бакI жинда дандчIвачIин. Дидаги гIезегIан бихьана рахIатаб гIумруги лъикIал шартIалги, амма рокъобе ракI цIачIого букIунароан. КъватIисел пачалихъазда бихьараб росдал магIишаталъул цебетIейги, дора хIалтIизарулел цIиял къагIидабиги гьанир хIалтIизаризе ресал ралагьиялда тIадги бокьун буго ургъизе.\n- Доба бугеб цебетIейги бихьун, гьаниб бугеб ахIвал-хIалгун дандчIвайдал, ракIбуссиналъул асар бачIунарищ?\n- БитIараб бицани, радал щугоялда тIадеги рахъун, Хасавюрталъул базаралде щведал, дора, кIиабилеб гIасруялда гIадин, гьакаца ящикалги раччун, руччаби хIалтIулел рихьидал, ракIхунги хутIула. Нилъер гьаниб дагьабниги цебетIей букIине ккани, тIоцебесеб иргаялда лъазе ккола нилъго ругеб бакI, нилъер даража. ГьабсагIаталда нилъ цIакъго нахъа руго, къватIисел пачалихъазул хIакъалъулъ бицинарин, улкаялъул гIемерал регионаздасаго. Нахъеккараб нилъерго даража бичIчIун хадуб ургъула, гIадамал церетIезе ккани, гьабизе кколелда тIад. Жакъа нилъ руго умумузул тарихалдасаги, нилъго нилъедасагоги чIухIун, бугъби гIадин. КъватIире щведал гурони бичIчIуларо нилъ нахъеккун ругеб куц.\n- Социалиял гьиназдалъун тIибитIана дур цIар. Нужер хIалтIуе квербакъанищ гьез?\n- ГIезабурав чи эмен вугониги, цIар щвана дие. РакIалдаго гьечIого ккана кинабго. Гьаб ахикьа бакIарараб тIагIамаб микьир, гъотIодаса тIурабго, рес бугин нужееги щвезабизейин бахъараб ролик дица лъуна Интернеталда. Гьелъ гьабуна кIудияб дандерижи. ГIемерал гIадамал рачIана кIалъан, рачIун рукIана мухбирзабиги телевидениялъул хIалтIухъабиги. Кибего щвана информация, цIикIкIана рачIунел заказалги. Дагъистаналдаса (гьиназдалъун) рукIарал заказазда рекъон, нижеца микьир щвезабулаан рокъо-рокъобе (кило - 60 гъуруш), гьедин бичана тоннагун бащадабгIанасеб къадар. Ахикьаго босизе рачIаразе кьуна 50 гъуршиде кило гьабун. Россиялъул цоги регионаздаса (Сибиралдаса байбихьун, Архангельскалде щвезегIан) рачIарал гьединал заказал тIуразе нижер рес кколаро. Микьир буго хехго холеб нигIмат, нилъер регионазда гьоркьоб транспорталъулаб (я гIодосан, я гьаваялдасан) бухьен низам гьечIеб, цIакъго хашаб букIиналъ хвезабула гIемераб хIалтIи.\n- Гьеб цIияб къагIидаялъул букIинесеб кин бихьулеб дуда Дагъистаналда?\nГьеб электронияб бича-хиси дунялалдаго къойидаса къойиде цебетIолеб буго. Дида ккола ва хьул буго Дагъистанги гьеб рахъалъ нахъеккезе гьечIин ва бегьиларин, жакъа къоялъ гьадин нахъеккун ругониги.\nДун хIадурав вуго дидаго лъалебщинаб, гIемер махщел гьечIониги, бокьарав чиясда чIобого малъизе\nПрочитано 860 раз\tПоследнее изменение Пятница, 08 сентября 2017 10:46\nДругие материалы в этой категории: « «ХIакъикъаталде» хъвалеб буго...\tКвер цебе ккарасул цагъур »


Ставрополалъул Киров ва Предгорный мухъазда батун бугин ункъго ВАЗ автомашина ва гьезда жаниб хварав анлъго чиясул жаназабиги рукIанин лъазабулеб букIана дагьаб цебегIан информалатаз. Гьелде тIадеги лъабго автомашинаялда аскIоб кьвагьулеб алатги батанин, гьезулги цояб кьвагьун бугин лъазабулеб букIана. Низам цIунулез гьеб кинабго хурхинабулеб буго Сочиялда кватIичIого рагьизе бугеб хасалилаб Олимпиадаялъе изну гьечIого яргъидгIуцIараз квал-квалал гьариялда.\nАраб соналъул ахиралда Волгоградалда ккарал ва 34 чи чIварал теракталги малъун Олимпиадаялда цебесеб соналда Шималияб Кавказалъул Федералияб мухъалда ва Жанубияб Федералияб мухъалда гьабун буго кинабниги 32 кьвагьи. Гьел руго рагьарал информалатаз кьолел баянал.\n«Регионалда гьаруна терактал, гьебго заманаялда рагIулел руго диниял экстремистазул жеги терактал гьаризе кколин ахIиял. Экстремистиял сайтаз ва къукъабаз черкессазе гьабураб геноцидалъул тема босулеб буго жеги терактал гьариялъул ва информациониял гьужумал гьариялъул темалъун. Гьелда бан, нижеца, черкессазул миллиял гIуцIияз лъазабулеб буго кинал рукIаниги къануналде данде кколарел ишаздаса, гьездаго гьоркьоб терроризмалдаса ва экстремизмалдаса нижеца инкар гьабулеб бугин»,-гьедин хъвалеб буго Facebookалда лъураб гьезул хитIабалда.\nЛъазабиялъул автораз кIвар буссинабулеб буго черкессал ругел улкабазул къануназул гIурхъабалъ жидер миллат цIуни, цебетIей ва цолъи бугин жидер мурад букIиналде. Гьез жеги лъазабулеб буго черкессазул миллиял багъа-башарияз рахъ кколин диниял гурел принципазул ва демократиялъул, ругел проблемаби рагIалде рахъинариялъулъги гьанжесеб заманаялъул церетIурал къагIидаби тIаса рищулел рукIиналде.\nГьеб лъазаби гьабиялъе гIиллалъун ккун буго 13 декабралда черкессазул активистазул рукъзабахъ чIухь тIами. 11 активистасул рокъов валагьулев вукIун вуго, гьез абухъе, кинавалиго вагьабияв Чернышов. Жидер рукъзабахъа росун арал компьюторалги, телефоналги, къватIисел пачалихъазде унаго росулел паспорталги жеги жидер цIикIкIунисезухъе нахъеги кьечIин лъазабулеб буго активистаз.\nЧеркессазул «Хасэ» абулеб жамгIияб багъа-башариялъул лидер Ягъанов Ибрагьимил пикруялда гьеб кинабго бараб буго Сочиялъул Олимпиадаялда.\nЭркенлъи Радиоялъе кьураб интервьюялда гьес абуна низам цIунулез жидее гьабулеб тIадецуй ахираб заманаялда лъалаго цIикIкIунеб бугин къануналде данде кколареб жо жидеца гьабулеб гьечIонигиян.\nЯгъанов Ибрагьим: «Ахираб заманаялда гIемерго цIикIкIун буго хасал хъулухъазул хIалтIухъабаз черкессазул жамгIиял идарабалъул церехъабазде гьабулеб тIадецуй. Гьеб бараб буго гьел чагIазе ниж къануназул гIурхъабалъа нахъе цузе къваригIун букIиналда, гьебги хадусан исламияб балъгояб дандечIей гьабулелгун гIадин нижгун суал рагIалде бахъинабизе. Гьезие къваригIун буго ниж хIал гьабун «рохьореги» ритIун хадуб «бахIарчилъиялда» ниж чIван рехизе. Нижер жамгIиял идарарабазул гIахьалчагIи-гьел руго лъикIаб лъай щварал гIадамал. Гьезда гьоркьор руго профессоралги, тIадегIанал цIалул идарабазул мугIалималги.\nНижер кинабго багъа-башариги гIуцIун буго гIицIго къануназда рекъон. Лъаялъул рахъ загIипал хасал хъулухъазул хIалтIухъабазе цIакъ захIмалъулеб буго ниж гIадинал чагIигун хIалтIизе. Гьезда бажарулеб гьечIо нижгун гIадатияб куцалда кIалъазецин. Гьезда бажарулеб гьечIо нижеца къанунал хвезариялъул цониги далил бачине. Нижеца абуни гьел хвезеги гьаруларо. Гьединлъидал, нижеца чанго нухалда хитIабал гьаруни, я хасал хъулухъаз я тIалъиялъ нижеца бицунелде кIвар кьолеб гьечIо. Ахираб заманалдаги, Олимпиадаялда банги нижее гьабулеб тIадецуй цIикIкIунеб буго. Нижеца рикIкIуна гьезул гьеб хIаракатчилъи къануналде данде кколарин».\nСочиялда Олимпиадаялъул хIаял байбихьизе руго 7 февралалда.


4 февраль - имам Шамиль ракIалде щвезавиялъул къо - Статьи - Сетевое издание «По новому пути»\n4 февраль - имам Шамиль ракIалде щвезавиялъул къо\n07.02.2020 16:33 Пятница\nКнязь Барятинскиясухъе Гъуниб магIарда кверде ун хадуб, Шамиль пачаясухъе Петербургалде вачана. Гьениб гьесул хIурматалда пачаяс тIаде къабул гьариги гьоболлъиги гIуцIун букIана. ГIемерал рагъулал гIадамал рукIана гьенир. Хъанчазги медалазги керен цIурав цо генераласе берзуе гIечIо Шамиль ва гьагъав чигунищ 25 соналъ пача вагъилев вукIарав абун имам гIадхочI гьавун кIалъалев вукIана гьев. Тилмач вуцIцIун чIун вукIана.\n4 февраль — имам Шамиль ракIалде щвезавиялъул къо\nИмам — асирлъуда\nАмма Шамилида бичIчIулеб букIана генераласул тIад велъи. Тирщун тIадеги вахъун гьес тилмачасда абуна: — Гьагъав чиясда абе, дир рахъалдасан буюре, тIаса горде бахъейилан. Гьенире ракIарарал лъугьунеб бугеб жо лъаларого хутIун рукIана. Шамилица тилмачасдехун жеги кьварун абуна: — Дица гурищ дуда абулеб бугеб!? Цинги тилмачас Шамилил амру генераласда бицана. Бокьуларого лъугьун вукIана гьев. Амма Шамилил балагьиялъ гьес, жиндаго лъачIого, гьеб бахъулеб букIана. Тимар гьабун къачIараб, бокьа-бокьараб кун кьаралъараб генераласул гIазухъахIаб черх цебелъун букIана. Горде бахъана Шамилицаги. ТIабигIаталъ кIвекIун лъадарараб гьесул черхалда жеги сахлъичIеб чамалиго ругъун букIана, сахлъаралги малъун гьел къоло микьго рукIана. БитIухъего гьалгъан хутIун рукIана гьенире ракIарарал.\n- Гьал ругъназ бицуна дир рагъухъанлъиялъул, -ян абуна Шамилица, -шапакъатаз керен цIурав дуда цониги гьечIогури ругъун. Цинги сундухъгIагидай пачаяс гьеб хIалалъ мун кIодо гьавурав? Абизе жо лъаларого гIодове къулухъе хутIун вукIана генерал. Пачаяс Шамиль жиндаго аскIове ахIана ва гьесда къвал бана. Генерал абуни гьеб данделъиялдаса нечон нахъе ине ккана.\nКIудияб хъизам — кIудияб бечелъи Халкъияб гIакълу\nШамиль имамасул букIана кIудияб, гIемермиллатазулаб хъизан. Имамас кинайниги ячана микьго чIужу. Гьез дандекъан Шамилие гьаруна I0 лъимер: 5 вас ва 5 яс. Шамилил тIоцеесей чIужу — Генуса ХIурия, гIицIго лъабго къоялъ гурони гьесулъ ригьнада йикIинчIо. ШаргIиял къанунал цIунун гьабураб жиндирго тIоцебесеб ригьин Шамилица халат кквечIо. Шамилил кIиабилей чIужу — ГIабдулгIазизил яс ПатIимат, гьаюна I8I0 соналда. ПатIиматил эмен ГIабдулгIазиз вукIана Унсоколо росулъ чIарав машгьурав тIабиб. Шамилил эмен Денгасул МухIамадилгун гьесул букIана лъугIулеб бугеб гIагарлъи. Денгав гьеб ригьнадаса цIакъ вохарав вукIана.\nЖиндирго гьабихъе рачIарал гIадамазда гьес гьикъулаан: «Росулъ хабар щиб бугеб?» — абун. Щибго гьечIилан жаваб гьабидал, гьев гIажаиблъулаанила: «ВахI! Шамилие ПатIимат абун йигиланги бицунеб гьечIищха?»- ян. ПатIимат йикIана унго-унгояб куцалда, жиндиегоги эбел-инсуеги йокьун ячарай чIужу. Шамилие гьей цIакъ хирияй йикIана. Гьелъ Шамилие щуго лъимер сайгъат гьабуна. Хвана ПатIимат Чачаналъ, 1845 соналда. Шамилил лъабабилей чIужу — Генуса ЖагIпарил Жавгьарат, гьаюна 1814 соналда. Гьей йикIана цIакъ берцинай гIадан, Шамилие кутакалда йокьулей чIужу. Шамилица Жавгьарат ячана, рос МаллахIусенги чIван къороллъуда хутIарай гIадан. ТIоцевесев росасдасан гьелъул вукIана вас, инсул цIар лъурав. Жавгьаратица Шамилие гьавуна цо вас. Имамасул чIужу, бахIарчияй магIарулай Жавгьарат шагьидлъана АхIулгохIда.\nШамилил ункъбилей чIужу йикIана эрменияй ШугIайнат. Гьей гьаюна 1825 соналда. Ахъбердил МухIамадица 1840 соналда Моздокалде гьабураб чабхъеналъул хIасилалда асирлъуде ккарай Анна Ивановна Улусова Шамилил гIумрудул гьудуллъун хутIана. Гьей испагьияй эрменайги бахIарчияв имамги, тIоцере цоцада рихьаралго, цоцазе рокьана ва бижана цIияб ригьин. Гьелъ Шамилие гьаюна цо яс. Хвана ШугIайнат 1876 соналда Истамбулалда. Шамилил щуабилей чIужу — Гъазигъумекиса Жамалудинил яс Загьидат гьаюна 1828 соналда. Имамас гьей ячана 14 сон барай гIадан. Гьеб ригьин букIана, цо къадаралда, сиясатияблъунги. Загьидат йикIана цIакъ гIакъилай чIужугIадан. Гьелъ Шамилие гьабуна лъабго лъимер. Загьидат хвана Мадинаялда 1870 соналда. Шамилил анлъабилей чIужу — Генуса ГIадушил МухIамадил ПатIимат йикIана ригь арай гIадан. Гьей ячун йикIана рукъалъул ва магIишаталъул тIалаб гьабизе. ПатIиматил лъимер букIинчIо. Шамилил анкьабилей чIужу — Гъазигъумекиса наиб ГIабдулагьил Цакхарил яс Аминат гьаюна 1835 соналда. Гьебги букIана сиясатияб мурадалда гьабураб ригьин. Загьидатил мурад гьабун, Шамиль 1858 соналда гьелдаса ватIалъана. Гьезул лъимер букIинчIо. Шамилил микьабилей чIужу йикIана чачанай Зайнаб. Гьей ячун йикIана баракаталъе. Ячараб къоялъго Шамилица гьей йиччанги тана.\nШамилилги ПатIиматилги тIоцевесев вас – Жамалудин гьавуна 1831 соналда Генуб росулъ. Микьго сон барав Жамалудин АхIулгохIда гIурусазухъе аманаталъе кьуна. Гьев гIуна Россиялда, вахъана гIурус армиялъул офицерлъун. Рокъове Жамалудин тIад вуссана 1855 соналда. Гьес ячун йикIана чачанай, наиб ТалхIикIил яс. Жамалудин хвана ва вукъана 1858 соналда КIкIаратIа. Шамилилги ПатIиматилги кIиабилев вас – ГъазимухIмад гьавуна 1833 соналда Генуб росулъ. ГьитIинго гьев гIахьаллъана рагъазулъ, 18 сон байдал тIамуна КIкIаратIа наиблъун. Наиблъи гьес бажаризабуна. Рагъул ахиралдехун гьев лъугьана имамасул аслияв кумекчилъун. ГъазимухIамадица ячун йикIана Илисуялъул султан Даниялбекил яс Калимат. Гьей Калугаялда хвейдал, ГъазимухIамадица ячана ЧIохъа Давудиласул яс Хъистаман-ХIабибат.\nЭмен хун хадуб, ГъазимухIамад гочана Турциялде ва гьениб рагъулаб хъулухъ гьабулаго, вахана маршаласул даражаялде. ГIумруялъул ахир, инсуцаго гIадин, гьесги Мадинаялда тIобитIана ва гьенив хвана 1902 соналда. Шамилил лъабалилев вас – Юсуп гьавуна Жавгьаратие 1837 соналда Генуб росулъ. Гьесда тIоцебе Юсуп абурабги хисун, лъун букIана цIияб, СагIид абураб цIар. Гьеб цIар кьун букIана машгьурав гIалимчи, лъабавго имамасул аслияв мугIалим ГьаракIуниса СагIидил хIурматалда. СагIид эбелгун цадахъ шагьидлъана 1839 соналда АхIулгохIда.\nШамилил ункъабилев вас МухIамадшапигI гьа вуна ПатIиматие 1839 соналда Чачаналда. ГьитIинго гьев гIахьаллъана рагъазулъ ва балугълъиялда тIамуна Гъуниб наиблъун. МухIамадшапица ячун йикIана ЧIохъа ГIинкъав-ХIажиясул яс Аминат. Гьей хвана Калугаялда. МухIамадшапигIил кIиабилей чIужу йикIана татарай Мариямханум. Гьес хъулухъ гьабуна гIурус армиялда ва вахъана генерал-майорлъун. МухIамадшапигI хвана 1905 соналда Пятигорск шагьаралда. Шамилил щуабилев вас – МухIамадкамил гьавуна Загьидатие 1861 соналда Калугаялда. Гьев ГъазимухIамадида цадахъ ккана Турциялде. Турциялъул армиялда хъулухъ гьабулаго гьев вахана генераллъиялде. Гьесул чIужу йикIана дагъистанияй Набигьа. МухIамадкамил хвана 1951 соналда Истамбулалда.\nШамилилги ПатIиматилги тIоцеесей яс – Написат гьаюна 1842 сонада Чачаналъ. Гьей йикIана ПатIиматил эбелалъул цIар кьурай яс. Гьей росасе кьун йикIана Гъазигъумекиса Жамалудинил вас ГIабдурахIмание. Написат хвана 1866 соналда Калугаялда, юкъана Генуб росулъ. Шамилилги ПатIиматилги кIиабилей яс – ПатIимат гьаюна 1843 соналда Чачаналда. Гьей йикIана АхIулгохIда шагьидлъарай Шамилил яцалъул цIар кьурай яс. Гьей росасе кьун йикIана Гъазигъумекиса Жамалудинил вас ГIабдурахIмание. Шамилил лъабабилей яс Нажават гьаюна Загьидатие 1846 соналда Чачаналда. Нажават йикIана кIиябго бохалда рекъай яс. Калугаялда тохтур Корженевскияс гьелъул бохдул ритIизару на. Гьей росасе ун йикIана МухIамад-Аминил васасе. Хвана 1874 соналда Истамбулалда. Шамилил ункъабилей яс – Сапият гьаюна ЩугIайнатие I850 соналда Чачаналда. Хвана Сапият Мадинаялда 187I соналда. Шамилил щуабилей яс – Бахумеседо гьаюна Загьидатие 1856 соналда Чачаналда. Гьей йикIана Шамилил эбелалъул цIар кьурай яс. Хвана Бахумеседо 1876 соналда Истамбулалда. БатIи-батIияб куцалда ккана Шамиль имамасул лъималазулги гIагарлъиялъулги къисмат. Гьезул ирсилал руго дунялалъул батIи-батIиял улкабазда гIумру ва магIишат гьабулел. Жакъа Шамилил тухум лъугьун буго халкъазда гьоркьосеб, кIудияб, гIемермиллатазулаб тухумлъун. Квешаб тадбир букIинароан умумазул ВатIаналда Шамил имамасул гIагарлъиялъул данделъи тIобитIани.\nМаккаялде щун хадуб Шамилида гьенив дандчIван вуго хIежалде вачIарав цо магIарулав. Киса щивилан гьикъигун КъахIиса вугин абун буго гьес. Ва бицун буго кодоб букIараб гIарацги лъугIун ватIаналде тIад вуссун ине ресги гьечIого вугин живан. Шамилица гьев жиндаго цадахъ чIезавун вуго ва цо къоялъ гьел кIиялго МухIамад аварагасул (с. т. гI. в.) хабаде ун руго. -Ассаламу гIалайкум, тIадегIанав Бичасул авараг,-ян абун буго Шамилица хабаде щваравго. — ВагIалайкум салам, Аллагьасул ритIухъав лагъ, -ян рагIилеб рагIилареб хIалалъги абун хабалъан къватIибе баккун бачIун буго квер.\nШамилида цадахъ вукIарав дов чи тамахлъун гIодов ккун вуго ва рекIеде вачIиналде гьесул надалда тIад кверал рахъулев ватун вуго Шамиль. Гьеб хIикматалъул хIакъалъулъ имамасдехун бицен гьабизего кIун гьечIо гьесда. Гьелдаса заман ун хадуб, нухда гIарацги кодобе кьун, Шамилица гьев чи Дагъистаналде тIовитIулев вукIун вуго. Цинги имамас гьесда абун буго дун хвараб къоялъ зобал багIарлъизе ругин, гьеб къоялъ дуца мажгиталъувеги ун гIадамазда бицейин жакъа имам хвараб къо бугилан. — Даража тIадегIанлъаяв имам, кин росулъги вукIун гьединал жал рицингун дида гIадамал божилел, гIантав чи вугилан гIад-хочI гьавила дун гьез,-ян абун буго къахIисес. — БитIараб буго, дуда божичIого рукIинеги бегьула. Гьеб къоялъ дуца гьел зодихъе ралагьизе гьаре.\nИмамас абураб къо букIун буго рузман къо. Рузманалдаса рахъунаго, росулъ дов чияс абун буго жакъа имам хвараб къо бугилан. Абухъего божун гьечIо гIадамал. Гьев чи гIантлъун вугин, ав нолъ досда аскIове ун вукIараб куц бугилан лъугьун руго гьел. Цинги гьес гIадамазда абун буго къватIиреги рахъун зодихъе балагьейин, гьеб багIарлъун букIине кколин, жинда имамас гьедин абун букIанин. Ва киса-кирего гьеб къоялъ зобал багIарлъун рукIана.


КIиго къоялда жаниб анкьго чи тIагIун вуго\nАхирисел кIиго къоялда жаниб полициялде анкьго гIарза щун буго жидер риларал гIагарал ратеян. Дагъистаналъул жанисел ишазул пресс-хъулулхъалда абуна «Эркенлъи» радиоялъе гIарзабазда рехсарал тIагIарал рокъоса ун хадур кIиго-лъабго анкь бан бугин ва гьезул гIагарлъиялда лъалел гьечIин кире гьел ине бегьулелали.\nТIагIарал ккола Дагъистаналъул батIи-батIиял бакIаздаса: ункъояв ккола МахIачхъалаялдаса, цояв ккола Семендералдаса, цогидав ккола Сергохъалаялдаса, вуго Хунзахъ мухъалда тIагIаравги.\nРиларазда гъорлъ руго 31 сон барав Исрапил Калянов, 20 сон барай Аминат Керимова, 35 сон барав ДжабрагIил Сайпулаев, 38 сон барав ГIумар Валибагандов, 42 сон барай Наида ГIалиева, 19 сон барай Зарема Искандерова ва 18 сон барай Фатима Юсупова.\nЖанисел ишазул пресс-хъулухъалда лъазабуна цере рехсарал чагIи цIехолел ругин.\nГьединго пресс-хъулухъалда абуна риларазул цо-цоял гIагараз рикIунеб бугин тIагIарал рикъун ратизе бегьулин.\nГьезул пикруялда рекъон, Дагъистаналда гIемер гIадамал рикъулел руго, гьелдалъун гьезул гIагаралги гьедин тIагIинарун ратизе рес буго.\nТIагIаразул гIагарлъиялъул ургъел жинда бичIулин абуна МахIачхъалаялдаса Зоя ГIабдулаевалъ.\nГъоркьисала 7-леб марталда тIагIана гьелъул кIиго вас. "Радал гьел кIиялго пляжалде ана ва тIокIал гьел рихьичIоилан" бицана Зояца.\nГьелъул рагIабазда рекъон, жиндир васал ратеян гIарзабигун гьей щвечIеб бакI хутIичIо. Я жанисел ишазул министерлъиялдаги щвана, я федералияб хасаб хъулухъалдеги щвана.\nЩвана прокуратураялде ва цIех-рехалъул комитеталде. ГIарзаби ритIана республикаялъул нухмалъулесухъе, Россиялъул президентасухъе.\nАмма сунцаниги жеги кумек гьабичIо. Киса кирего жавабал щвана васал ралагьулел ругин, амма васал кире тIагIарал лъалеб гьечIо лъиданигиилан" абуна Зояца.\nГьелъ бицаралда рекъон, гьей чанги митингалдеги яхъана, амма гьезги хIасилал кьечIо. Гьей щвараб ахирисеб митинг тIобитIана МахIачхъалаялда 22 августалда. Гьенир гIахьаллъана Дагъистаналда рикъаразул гIагарал.\nЗоягун цадахъ митингалде ячIана Семендералдаса Жанна ИсмагIиловаги. 8-леб маялда рикъана гьелъул кIиго вас – ИсмагIилов Рашид ва Арсен.\nГьезул цояв квешго вухизеги вухун нахъе вичана. ГIагараз рикIунеб буго рикъиялъулъ низам цIунулел гIаийбал ругин. Рашид викъана радал. Гьев викъана ярагъ кодоб бугеб камуфляж ретIарал анцIгояс.\nГьебго къоялда, къадеялда нахъе, викъана Рашидил вац – 35 сон барав ИсмагIилов Арсен. Жаннаца бицана Арсен гьебго къоялда кватIун рокъове щванин ва тIаде балагьарабго бичIулеб букIанин гьев квешго вухун вукIин.\nАрсеница бицун буго жив хIалтIудаса къатIиве вахъунев мехалда жинда аскIобе кIиго автомобиль чIезабунин.\nГьениса къватIире кIанцIун вуго анлъго чи. Гьезда тIад гIадатияб ретIел букIанин бицана Арсеница.\nГьев кквезеги ккун, пакетги бетIералда ретIинабун, цояб автомобилалде жаниве къазавуна. МахIачхъала тун къватIиве вачун вуго гьев.\nЦояб минаялда жанивги вачун Арсение гIакъубаби кьун руго гьез. Вухун, кьабун, ток бичан гьесда абулеб букIун буго бицейилан 3 маялда МахIачхъалаялда теракт лъица гьабурабали.\nТеракт гьабурал чагIи жинда лъаларилан чIун вуго Арсенги. Ахир-къадги гьев нахъе виччан вуго.\nАрсеница бицаралда рекъон, гьев МахIачхъалаялъул пляжалда бугеб «Волна» рестораналда аскIов рехана автомобилалдаса. Рашид кив вугевали жеги лъалеб гьечIо.\n22 августалда тIобитIараб митингалде ячIана Рузмай СалихIоваги. Гьелъул вас Сахраб АбакархIажиев тIагIун вуго 20-леб маялда.\n12 июлалда чIварав адвокат МухIамад Гучучалиевасул шоферлъун вукIун вуго гьев. Рузмаица бицаралда рекъон, адвокатасул вацас абун буго Сахрабил инсуда гьесул вас чIаго вугин.\n22 августалда митингалда гIахьаллъараз Дагъистаналъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасухъе гIарзаби хъвана.\nГьебго къоялда ГIабдулатIиповас дагъистаниязул суалазе жавабал кьолел рукIана телевидениялдаса. ТIагIаразул гIагаразул гIарзаби ГIабдулатIиповасухъе щвезаруна Эркенлъи радиоялъул мухбирас. Президентас абуна жинца гьел гIарзабазул халгьабилин.