Царнаев Жовгьарил адвокатаз диванчиясда гьарулеб буго гьесие прокурораз тIалаб гьабулеб чIвазе хIукму къотIи Америкаялъул конституциялде данде кколареблъун лъазабейин. Царнаевасда гIунтIизабулеб буго 2013 соналда Бостоналда марафоналъул заманаялда кьвагьиял гьариялъул гIайиб.\nГьесул адвокатаз диваналъул кIвар буссинабулеб буго ахираб заманаялда улкаялда гIайиб гьечIел гIадамал диваналъул хIукмуялда рекъон чIваялъул хIужаби цIикIкIунел рукIиналде ва Огайогун Оклахома штатазда дагьаб цебегIан чIвалезе, техникиял гIиллабазда бан, физикияб гIакъубаги щун букIиналде.\nГьез гьединго кIвар буссинабулеб буго Царнаевасе хIукму къотIизе бугеб диван гIадамал чIвазе хIукму къотIизе гьукъараб Массачусетс штаталда гьабизе букIиналдеги.\nАмма прокурораз абулеб буго Царнаевасул иш штаталъул гуреб федералияб юрисдикциялда гъоркь бугин.\nГIайиб гIунтIизабулез рикIкIунеб буго Царнаев Жовгьарица ва полициялъ кколаго чIварав гьесул вац Тамерланица 2013 соналъул 15 апрелалда Бостоналда марафоналъул заманаялда бомба лъун букIанин. Гьеб мехалда хун вукIана лъабго ва лъукъун вукIана 280 чи.


Адвокат: "Гъамбулатовасул ихтиярал хвезарулел руго ."\nДагьал церегΙан къояз изнугьечΙого ярагъ цΙуниялда щаклъи букΙун полициялъ ккурав Малик Гъамбулатов, къуваталъул идарабаз къануналде данде кколаредухъ хΙалтΙиги гΙуцΙун, туснахъ гьавун вугин рикΙкΙунеб буго адвокат Исрапил Гададовас.\nАдвокат Исрапил Гададовасул рагΙабазда рекъон 12 сентябралда МахΙачхъалаялъул Советский мухъалъул диванханаялъ Малик Гъамбулатовасда изну гьечΙого ярагъ цΙуниялъул гΙайиб тΙад чΙезарулел гΙурал далилал гьечΙинги абун, гьев эркен гьавизе хΙукму къотΙун букΙун буго. Амма гΙайиб гΙунтΙизабулеб рахъалъул гьариялда рекъон Гъамбулатов туснахъалдаго тезе хΙукму къотΙун буго ахиралда диванханаялъ.\nИсрапил Гададов: «Цин гьесде Россиялъул такъсиралъухъ тамихΙ бихьизабиялъул кодексалъул 222 бутΙаялда рекъон гΙайиб гΙунтизабун букΙана. Гьеб ккола изну гьечΙого ярагъ босиялъухъ, бичиялъухъ, цΙуниялъухъ тамихΙ бихьизабулеб бутΙа. Амма диванчияс гьеб гΙайиб тΙадчΙезабулел далилал гьечΙин гΙураб къагΙидаялъинги абун Малик Гъамбулатов къватΙиве виччазе хΙукму къотΙаниги , гΙайиб гΙунтΙулес гьес къватΙиве виччани захΙматал такъсирал гьаризе рес бугин, гьединлъиядал Гъамбулатов туснахъ гьавунго тейилан абуна. Диванчиги гьесухъ гΙенеккана».\nАдвокатас бицухъе кΙиго къоялдасан къуваталъул идараб Малик Гъамбулатовасде изну гьечΙого яргъид гΙуцΙаразе кумек гьабулеб букΙанини абун гΙайиб гΙунтΙизабун буго. МахΙачхъалаялъул изнугьечΙого яргъид гΙуцΙаразул бетΙерлъун рикΙкΙунев гьесул вац АрслангΙали вукΙиналъ гьабулеб бугин гьесде гьеб гΙайиб рикΙкΙунеб буго Гададовас.\nИсрапил Гададов: «Диванханалдасанго вачун анна гьев МахΙачхъалаялъул Ленинский мухъалъул полицилде. Гьесухъе дунги виччачΙо, къватΙиве гьевги виччалищха. Гьелдаса нахъисеб къоялъ гьесде изну гьечΙого яргъид гΙуцΙаразе кумек гьабулеб букΙанин абун гΙайиб гΙунтΙизабуна. Диванханаялъги, гΙайиб гΙунтΙизабулезги хΙалтΙи къануналде данде кколаредухъ гьабулеб буго Щай гурелъул дица Гъамбулатовас такъсир гьабизе бегьулин абиялъул магΙна щибин, гьев жеги киданиги туснахъалда вукΙинчΙин, гьеб хΙинкъи букΙиналъе киналниги гΙиллаби гьечΙин абидал дие жаваб щвечΙо. Гьеб гуребги дун адвокат вукΙаниги дида вихьизе течΙо гьев, гьеб ккола инсанасул ихтиярал хвезаби. Гьанже диванханаялъул хΙукмуялда рекъон, гьесул ишалда сверун цΙех-рех лъугΙизегΙан моцΙица туснахъ гьавун вуго Маликъ Гъамбулатов. Гьеб моцΙ бугоха цΙех-рех чагΙазе гьесда гΙайиб чΙезабизеги дие гьев гΙайибияв гьечΙолъи бихьизабизеги.\nГададовас «Эркенлъи» радиоялъулгун букΙараб гара-чΙвариялда бицана жинда Гъамбулатовасул вац щивалицин лъаларила, гьесда гΙайиб букΙунилан абун гьесул гΙагарлъиялъе тамихΙ гьаби гьеб мекъаб иш бугин. Гьединго къуватазул идарабазе Малик Гъамбулатовасухъа жиндирго вацасда хурхун баянал щвезе къваригΙигΙун букΙиналъ ккун ватизе бегьулин гьевилаги рикΙкΙунеб буго адвокатас.\nГъамбулатовазул эбел Жувайриятица «Эркенлъи» радиоялъе бицана жидеда бичΙчΙулеб бугила Малик вацасе гΙоло туснахъ гьавун вукΙин.\nЖувайрият Гъамбулатова: «Дир гьитΙинав вас кив вугевалицин лъаларо дида. Гьев лъагΙалица вихьичΙо нижеда. Лъидаго щибгоги абичΙого тΙагΙана гьев рокъоса. ЧΙаго-вугищ гьечΙищалицин лъаларо нижеда гьев. Гьев изнугьечΙого ярггъидгΙуцΙаразул бетΙер вугин абулеб буго полициялъ, дида гьебги лъаларо. Амма ракΙчΙун абизе кΙола Маликиде гΙайибал гΙадада гΙунтΙихарулел рукΙин. Гьев жиндирго хΙалтΙуде вуссун гурев тΙокΙаб жоялде регΙарав чиги гуро. ГΙадамаздаги лъала гьеб, лъалеб букΙинчΙебани гьесулги нижерги рахъ ккун бащадаб росуйищ нижер митингалде рачΙинел рукΙарал. Гьениб полициялъ гьабуралдаса хадубги ракΙ буссана дир гьездаса. Гьебги гьелда релълъарал цойгидал ишазгиха халкъалда рихун бугеб полиция. Дир вас гьез абухъе рохьилазулъ ватани гьелъиеги цо гΙилла букΙун батила, жамгΙияталъулги гΙайиб буго гьелъулъ»\nРакΙалде щвезабилин полициялъ Малик Гъамбулатов ккун хадуб Ι2 сентябралда гьесул росуцоял ва гΙагарлъи республикаялъул прокуратураялда цере ракΙарун рукΙана. Гьеб митингалда полициялъулгун ккараб тунка-гΙусиялъул хΙасилалда 75 чи тамихΙалде цΙана. Гьезда гьоркьоса 4 ясда тΙад такъсиргьабиялъул иш гьабун буго 71 чи 10 гъурущ гΙакΙаги къотΙун тана.


Cпорт, Ноябрь 01, 2013\nМеседил «бачIин» гьарзаяб Универсиада (видео)\nГьал къоязда Татарстаналъул тахшагьар Казаналда рагIалде рахъунел руго тIолго студентазул спортивиял къецал, универсиадаялъул хIаял. Медалазул бачIиназул рахъалъ рахъалъ Россиялъ гьениб бихьизабуна кIудияб хIасил. ГIаммаб куцалда россиялъул спортсменазе гьениб щун буго 251 медаль, гьезда гьоркьоса 127 меседил.Универсиадаялда лъикIал хIасилал рихьизаруна дагъистаналъул спортсменазги.\nКурбанов Лечил бергьенлъи\nГрозныялъул «Динамо» стадионалда чачаназул каратист, чанго нухалда кёкушинкаялъул турниралда бергьарав Лечи Къурбанов данделъун вукΙана «Гигант» абураб тΙокΙцΙар жиндие щварав Жанубияб Африкаялдаса машгьурав спортсмен Ян Нортьегун. «Гигантасдаса» бергьун хадуб Лечи Къурбановас тана «кΙудияб спорт». Гьелъие багьаналъун гьес рехсана эбел унтун йикΙиналъ, гьелъие хъулухъ гьабизе рес къварагΙун букΙин. Муса Садулаевасул видео (Маршо Радио).\nМахIачхъалаялъул футболалъул «Анжи» клубалъул бетIерав тренер Гус Хиддинк гьеб хъулухъалдаса нахъе ине вукIиналъул хабар бачIана гьал къоязда къватIибе. Информалатаз тIибитIизабураб баяналда рекъон гьелъие гIиллалъун букIине бегьула ахирисел хIаязда «Анжиялъ» лъикIаб хIасил бихьизе гьабичIолъи.


Машгьурлъи цIехолезул цIекIлъи\nКинаб рахъалдасан балагьаниги, гьунарал гIемераб миллат буго нилъер. «Оцол багьаяб кечI» - гьадин абулаан умумуз магIна-гIин бугеб шигIру къватIибе бахъидал. Оцги гIезегIан захIмат бихьун бахъунелъул…\nУкраинаялда рагъул дандерижи\n24 февралалда республикаялъул нухмалъулев Сергей Меликовас дагъистаниязде хун хитIаб гьабуна Украинаялда ахIвал-хIал хIалуциналда бан сабруялда рукIайин. Рихха-хочиялъул асаралъ кверде росизе чIечIого, гIодоре риччан рукIине кколин…\nТIаде щолеб буго дир бабал байрам. Киналго улбузул гьайбатаб байрам. Гьелда цересел лахIзатаз бокьун буго лъимерлъиялде нахъ юссине, дагьайго гогьдаризе. Эбелалъул хIакъалъулъ хъвазе. Гьейгун гаргадизе.…\nТIад толел хIакимзаби хIалкIун лъикIал ралагье\nРагIад битIуларебин, ТIил гьетIараб бугони, - ТIад толел хIакимзаби ХIалкIун лъикIал ралагье» - ян хъвана магIарул адабияталъул классик ЦIадаса ХIамзатица 1921 соналдаго «Советазде щал рищизе…\nРекьичIого хурзал руго, къачIачIого ах буго, чIунтун умумузул кули буго. Заруца гьумер бухулеб, гугарулеб къебелъухъе хьвадизарун гIезарулел руго васал. Бищун лъикIаб ретIинеги кваназеги чIезабун, къо…\nГьале исанаги их рещтIунеб буго нилъер щивасул рекIелъе рогьелги, рохелги, гьогьенги гьурщулаго. Дида чIвалеб буго магIаруллъиялъул махI. МугIрузда гIадаб берцинаб ихги кибго букIунеб батиларо. Гьелдаго…\n"Дий доб мультикалда бугеб расанкIо босе!"\nГIорцIараб, цулъараб, пахруяб, жидерго умумузулцин гIумру лъазе тIалаб гьабулареб наслу бихьидал пашманлъула ракI.\nХиса-басиязул гьогьен Ассаламу гIалайкум, гIагараб, бокьулеб, бокьараб заманалда нужее божараб гьудул-гьалмагълъун букIине хIадураб «ХIакъикъаталъул» къадруял цIалдолел!


Цо хъизаналдаса - цо хIаким\nМугIалимзабазул махщел камил гьабулеб институталъул ректор Шагьрудин Шагьов хъулухъалдаса вахъун вуго. Гьесул вац ШагьгIабас Шагьов ккола лъай кьеялъул министр.\nГьединлъидал къануналъ изну кьоларо гьев нухмалъиялъул хъулухъалда вукIине. Амма прокуратураялъ гьеб хIужаялде кIвар буссинабунин гIицIго жидеца чанцIулго хитIаб гьабунин хадусаян бицана ЭР-ялъе «Новое Дело» газеталъул бетIерав редактор ХIажимурад Сагитовас.\nЛъай кьеялъул министрасул вацго гIадин къануналда данде кколареб куцалда жеги республикаялъул ветераназул госпиталазул нухмалъулев Ибрагьим Ибрагьимовги вугин хъван бугоан гьеб газеталъ прокуратураялде кIиабилебги гIарза. Щайин абуни гьесул вас Танка Ибрагьимов сахлъи цIуниялъул министрасул ккола. Гьелъул магIна ккола цо идараялда цо хъизаналдаса кIиго нухмалъулев вукIине бегьуларин абураб.\nГьедин гIезегIан мех бан буго сахлъи цIуниялъулги лъай кьеялъулги министрлъабаздаса журналистазе жаваб кьоларого.\nГьединаб бербалагьиялъе гьадинаб къимат кьолеб буго ХIажимурад Сагитовас ЭР-гун букIараб гара-чIвари.\nХIажимурад Сагитов: «Гьел министрлъабазул рахъалдасан хIалихьалъи ккола гьеб. Гьединго хIалтIизе лъангутIиги, газеталдехун (гьеб цIалулел чагIаздехун) адаб гьечIолъиги. Нижеени, газеталда хIалтIулев 25 чиясе, гьелъул – идарабаз жаваб кьунгутIиялъул - гьедигIан кIудияб кIвар букIинароан. Нижеца гIицIго абулеб букIана гьадал суалазе жавабал кьейин: бегьулищ дол кIиялго – Шагьовги Ибрагьимовги – хъулухъазда рукIине, бегьуларелищ? Бегьуларел ратичIони, сундуе гIоло бегьуларел?».\nГьелдалъун сахлъи цIуниялъулги лъай кьеялъулги министрлъабаз хвезабунин информация тIибитIизабулел алатазул хIакъалъулъ бахъараб федералияб къануниланги тIаде жубана «Новое Дело» газеталъул бетIерав редактор ХIажимурад Сагитовас, гьез жаваб кьезе бихьизабураб хасаб болжал букIунелъулила.\nПалхIасил, гьелдаса хадуб газеталъ гIарза республикаялъул прокуратураялде битIун буго. Гьеб мехалда гурони чIаголъи бихьизабун гьечIо гъол идарабаз. Гьедин гьебго къоялъ редакциялде жавабги бачIун буго. Сахлъи цIуниялъул министрлъиялдасан бачIараб жавабалда гIажаиблъи гьабулеб буго гьеб газеталъул журналистаз. Масала, гьениб хъвалеб буго республикаялъул ветераназул госпиталалъул нухмалъулев, гьединго сахлъи цIуниялъул министр Танка Ибрагьимовасул эмен Ибрагьим Ибрагьимов хъулухъалдаса вахъилищ, вахъиларищин абураб суал жидеца республикаялъул бетIерасухъе битIун бугин, гьенисан жаваб бачIинегIан балагьун чIун ругин жал.\nХIажимурад Сагитов: «Нухмалъулев хIисабалда Ибрагьимов лъикIавищ вугев, яги квешавищин абураб суал гьечIо гьениб. Гьесдехун гьеб рахъалъ лъицаниги тIадкIалъай гьабулеб гьечIо. Иш батIайисан буго. Къануналъ тIалаб гьабулеб буго цо идараялда нухмалъулеллъун цо хъизаналдаса чагIи рукIунгутIизе. Гьединлъидал гьеб идараялда гьединанго тани, цогидал бакIаздаги хадуббехъерхъун хутIизе буго. Щайин абуни сахлъи цIуниялъул министерлъи ккола республикаялда бищун кIудияб идара. Гьенисан бихьизабизе ккола мисал. Нухмалъулев хIисабалда живго гьев Ибрагьимовасул рахъалъ бицани, киназго абулаха гьев лъикIав нухмалъулев вугилан».\nМухIканлъи гьечIел баяназда рекъон, гьев, ай Ибрагьим Ибрагьимов, хъулухъалдаса нахъе унев вуго.\nГьанже жиндирго вас гIадин, советияб заманалда гьев живгоги вукIана республикаялъул сахлъи цIуниялъул министрлъун. Гьелде щвезегIан ЛъаратIа мухъалда азарханаялъул бетIерав тохтурлъунги вукIана. Гьенив Ибрагьимовасда цадахъ хIалтIулев вукIун вуго республикаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповги (медбратлъун). Гьединлъидал гьезул кIиязулго лъикIал гьоркьорлъаби ругин абула.\nМахIачхъалаялъул мэрасул тахбакIида сверун рагъа-рачариял\nДербенталъул мэрасул тахида сверун бахIсал рагъарана\n«Щай Дагъистаналда чи цеве ккейгун…»\nЦо митинг тIобитIичIо, цогидаб ракIалда буго...


17 июналда МахIачхъалаялда тIобитIана Дагъистаналъул тIолалго фермеразул ассоциациялъул съезд. ЦохIо росдал магIишаталъул хIалтIухъаби гурелги, Дагъистаналъул хIукуматалъул вакилзабиги рачIун рукIана гьенире. Фермерал рази гьечIо хIукуматалъул рахъалдаса гьезие гьабулеб кумекалдаса.\nГьеб данделъиялде вачIун вукIана республикаялъул чанго мухъалдаса ва шагьаралдаса нусгогIанасевниги росдал магIишаталъул хIалтIухъан. Ахираб кIиго соналда жаниб фермеразул ассоциациялъ гьабураб хIалтIул бицине ва гIи-боцIихъанлъиялдагун, хур-хер гIезабиялда жанир лъикIал хIасилал рихьизарурал цо-цо фермеразе шапакъаталги кьезе данделъун рукIана гьенир. Республикаялъул тIалъиялъул рахъалдаса хIакимзабазги гIахьаллъи гьабуна гьениб. Росдал магIишат цебетIеялъе хIукуматалъ гIемер кумек гьабулин, мисалалъе араб 2014 соналда Федералияб бюджеталдаса Дагъистаналъе 636 миллион гъуруш биччан букIанилан абуна ХIукуматалъул нухмалъулев хисулев Шарип Шариповас. Амма жидеда гьеб гIарцул цо гъурущ бихьичIилан абулеб букIана залалъур гIодорчIарал фермераз. Мисалалъе Хасавюрт мухъалда гIумру гьабун вугев Парзулаев АхIмадханица вахъун тIадегун гIезегIан рагIа-ракьанде щун бичIчIизабуна гьеб хIукуматалъул вице-премьерасда. 1995 соналъ гIуцIараб, «Мажидхан» абураб фермеразул магIишат буго гьесул. Амма араб къого соналда жаниб хIукуматалъул рахъалдаса гьабураб кумекалъул цохIо копейкцин бихьун гьечIо гьесда.\nПарзулаев АхIмадхан: «ЦогIаги бихьичIо, къого соналъ букIинчIеб гьезул гIарац гьанжейиш букIунеб? Нижер мухъалдаги гьеб щварав чи гьечIо. Щун батаниги гьел руго хIакимзабазул гIага-божаралниги гьал дол чагIи. Дагъистаналда росдал магIишат бищун захIматаб пиша буго. Краснодаралде, Ставрополалде ва цогидал регионазде дандеккун магIишат гьабиялъе шартIал цIакъ захIматал руго нилъер гьанир. Исана лъазабун буго републикаялда ахихъанлъиялъул сон. ГъутIби росизе гIарац щвелародайин вукIана, дуцаго росейила гьел, хадуб жидец субсидиялзул гIарац кьелилан руго абулел. Дирго гIарац бугеб мехалда дицаго росилариш гъутIби, дие азул субсидиял щиб гьабизе? Росдал магIишаталъул министерлъиялъ гьабулеб кумекги гьечIо тIири. Къого соналъ цере рукIарал чагIи руго хисичIого гьенир. Щиб кумек гьез нижее гьабилеб. Нижецаго цоцада кверги чIван, бетIербахъун руго».\nАнцIила ичIабилеб гIасруялдаса байбихьун жакъа къоялде щвезегIан ракьазда хурхун чанго нухалъ гьабун бугин реформа, амма щибниги гьел реформабаздаса жидее росдал магIишаталъул хIалтIухъабазе щвараб хайир ккечIин цонигиянги тIадежубана гьес хадубги. КидаллъагIанин жал махсароде кквезе ругел, чIалгIине мех щванин гьаб кинабгоян гIемер хIалуцун абуна гьес. Регламент цIунейин, цогидалги кIалъазе кколилан гьесул кIалъай гьоркьоб къотIизабизе хIаракат бахъулеб букIана данделъи бачунес.\nГьеб данделъиялда цере лъурал суалазул цояб букIана, жидеда ракIалда ругелщинал мурадазул бицун республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасулгун дандчIвазе рес кьеян хIадур гьаббураб резолюция къабул гьаби. Амма гьеб куцалда резолюция жиндица бетIерасухъе кьезе гьечIилан инкар гьабуна гьесул гIакълучи Деньга Халидовас.\nРосдал магIишат цебетIеялъул программа Дагъистаналда буго, республика социалиябгун экономикияб рахъалъ цебетIеялъе хIадур гьарурал проектазул тIоцебесеб бакIалда. Нилъерго хурухъабазул ва гIи-боцIухъабазул нигIмат гIезабиялде кIвар кьезе бугин абула республикялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасги. Амма хIакъикъаталда щайха иш батIайиса бугеб ва кибе унеб бугеб росдал магIишат гIезабулезе абун хIукуматалъ биччалеб гIарац? Гьел суалал кьуна нижеца фермеразул ассоциациялъул цIивищарав президент ГIабдурахIман ГIабурикIовасе.\nГIабдурахIман ГIабурикIов: «Гьале фермераз жидецаго кьуна гьелъие жавабги. Дица гьеб кинабго ургъун бахъараб гIадин рукIунаан росдал магIишаталъул министерлъиялъул чагIи. КигIан гьезие рагIизе кьогIаб бугониги хIакъикъат гьединаб буго. Киналго цолъани гьазие лъиданиги къварилъи гьабизе кIоларо, цолъи хIажат буго гьазие».\nЭР: «Нужер «Ассоциация Фермеров» абураб гIуцIи цолъи гуребиш кколеб?».\nГIабдурахIман ГIабурикIов: «Гьебги цолъи ккола. Амма киналго гьечIо гьенир. Жакъа Росдал магIишаталъул министерлъиялъухъе рищваталги росун хьвадулелги ругони, цогидал хIукуматалъул минаялдеги рекерулел ругони гьелъул хIасил кколаро. Киналго гьанир цолъун ругони лъазе буго щив хIалтIулев, щив хIалтIулев гьечIевали. ХIалтIулев чиясе гурони хIукуматалъ гIарацги кьоларо».\nЭР: «Шарип Шариповас абулеб буго 636 миллион гъурущ биччан букIанин росдал магIишат гIезабулел чагIазеян, гьаз абулеб буго гьеб гIарац щвечIилан…?».\nГIабдурахIман ГIабурикIов: «Гьелъул магIна буго гьеб гIарац чанги гьеб мустIахIикълъичIел чагIазе щванин абураб. Расги хIалтIиги гьабичIого рукIрал чагIи руго гьанже грантал тIалаб гьабизеян лъугьун».\nЧияр улкабаздаса бачIунелъул бакIалда, нилъерго нигIматал гIезари абураб программаялъулги бицана гьеб съездалда. «Дагагро» абураб фермеразул магIишаталъул нухмалъулев ИсмагIилов СултIансагIидица абуна нигIматал гIезарулел ругин жидеца, амма жидер унтараб суаллъун хутIулеб бугин гIезабураб нигIмат бичизе захIмалъулеб букIин.


Главная » Горянка - МагIарулай » РакIалдещвей\nДобавил(а): istina от 3-03-2017, 10:40\nГIадамал херлъула, гIумру анагIан,\nМун гIолохъанлъулей гIаламат кинаб?\nРуччаби сун уна, сонал ранагIан,\nАй мун берцинлъулеб балъголъиго щиб?\nРещалъараб моцIгIан цIвакараб гьурмалъ,\nГьадабго дангъваги добго гьимиги.\nДуе заманацин мукIураб буго,\nДибирил мукIурлъи бицун щибизе…\nГьедин байбихьулеб букIана "ХIакъикъат" газеталъул бетIерай бухгалтер ХIажиева ПатIиматие жиндир хIал Алжаналъуб батаяв Дациев МухIамадрасулица сайгъат гьабураб кечI.\nАби буго, гIадамасул рекIел гIатIилъи гьесул гьурмада бугеб нуралъ борцунилан. ВитIарав вукIана Дациев. Унго-унголъунги гIакъилал умумузул гьел рагIаби ракIалде рачIунаан, ПатIиматида берчIварабго, гьей йихьарабго. Гьейгун гара-чIваридалин абуни, цо батIияб, ургъел тIаса босараб гIадаб асар лъугьунаан.\nАраб къарнуялъул ункъоялда анцIабилел соназул авалалда ячIана ХIажиева ПатIимат "ХIакъикъат" газеталъул редакциялде бетIерай бухгалтерлъун. Гьелдаса нахъе араб къоло хадуб соналъ нижее ПатIимат йикIана ригьалъ чIахIиязе яслъунги гIелцоязеги гIисиназеги яцлъунги. Гьел рагIаби гIадат хIисабалда абулел гуро. ХIакъикъаталдаги гьедин букIана.\nЛъиениги балъгояб жо гуро, бокьараб идараялда бухгалтерги бухгалтерияги, гьениб гьабулеб аслияб хIалтIудаса дагьал ратIатIун, жидерго тIадаб ишги тIубан, рукIунеллъи. Гьединлъидал киналго бухгалтерзабазда гуро бичIчIулеб гьенир ругезул хIалтIул хаслъиги гьезул хIажалъабиги. ХIажиевалдайин абуни гIемер лъикI лъалаан коллективалъул хIалтIул хаслъи, къимат гьабулаан гьезул захIматалъул. Сундехунго гьелъул букIунаан лъикIаб бербалагьи. ПатIиматил гIумруялъул мурадго букIанин абизе бегьула чиясе жиндаса бажарараб кумек гьаби, жинде хIажалъигун вачIарав чи рази гьави. Гьелъие БетIергьанас кьун букIана гьунар гIадан вичIчIизеги, гьесул ургъел-тIалаб рекIелъе биччазеги. Масала, харж щвезегIан, хIажалъи ккун, гIарац кьеян бухгалтериялде вачIарав чи, щиб рес батунги, гьелъ мурад тIубачIого, нахъчIвараб хIужа букIунароан. Гьедин киназго гуро гьабулеб. Гьеб гуребги, цадахъ хIалтIулезул рохел бугелъубги къварилъи ккаралъубги ПатIимат йикIунаан бищунго цеесей гIадан гIадин, гьезда хьолбохъ чIун. Редакциялъул хIалтIухъан яги гьесул цевесев гIага-божарав чи унта-щокълъани, гьеб тIалабги бетIерай бухгалтералъ жиндего тIаде босулаан. "Балагьилин Дибирица щиб абулебали", - янги абун, гьединаб суалалъ аскIове чи вачIаравго, телефоналъул трубка кодобе босулаан гьелъ… Гьединлъидалин нижеца ПатIиматил гIумруялъул гьудул Дибиридеги нилъерго Дибирилан абулеб букIараб. Гьесулги, нижерго жанисев чиясул гIадал ракIжубарал гьоркьорлъаби рукIана редакциялъул хIалтIухъабазулгун, гьанжеги гьединалго хутIунги руго.\nМагIарулазул аби буго, гIамал рекъон хъвалин къадарилан. Аллагьас цоцазе рижарал, цоял цоязда релълъарал, цого гIамал-тIабигIаталъул гIадамаллъун рихьулаан Дибирги ПатIиматги. Гьезул букIана жидедаса цогиязги мисал босизе рекъараб, кинабго рахъалъ рухIдаллъизе бачIунеб хъизан. Гьезул цоцазде букIараб рокьиялъулги адаб-хIурматалъулги хIакъалъулъ бицунеб, ПатIиматида гьаюраб къо баркун, Дибирица хъвараб кечIалдасан чанго жугьа ракIалдещвезабилин:\nДир гIумру, дир гIишкъу дуй бикьулаго,\nМун хиралъана дий, къо бахъанагIан.\nЖакъа гьаюраб къо кIодоги гьабун,\nКъочизе виччанте дун дур горбода.\nАминатгун Гъази, ХIажигун цадахъ\nБаркула нижеца, хIурулгIин, дуда.\nЗамана аниги, добго гьимигун\nГьадайго йиго мун, нижер ПатIимат.\nЩиб гьабилеб, Аллагьасул хIукмуялдаса рорчIизе бакI букIунарелъул…\nБухгалтериялъулги экономикаялъулги гIелмуялъул бицине гьел лъалел гIадамазухъа гурони бажариларо. Аммаха бихьараб, лъараб рехсезе бегьула. ГIемер рачIунаан ПатIиматихъе махщелцоял гьелъулгун гIакълу дандбазеги, гьабулеб-толеб гьикъизеги, хIисаб-суалалъул бицинеги. РачIинарелги кинха, гьелъ кигIанги лъикI лъугIизабидал ДГУялъул экономикияб факультетги, щун букIиндал хIалтIул гIезегIанго бечедаб хIалбихьиги. Гьеб гуребги, гьелда аскIор гIемер рихьулаан, цIалунги лъугIун, гьанжего гьанже махщалил нухде байбихьулел гIолохъанал бухгалтерал-экономисталги. Гьезиеги, эбелалъ лъималазе, учителас цIалдохъабазе гIадин, малъа-хъваял гьарулаан ХIажиевалъ. ПатIиматие "Дагъистан Республикаялъул мустахIикъай экономист" абураб цIар кьунин рагIидал, гьадин хъвалеб буго гьелъулго махщелцояв бухгалтер-экономист ЛъаратIа районалъул Колоб росулъа ГIабдулкаримов АсхIабхIажица:\nПатIимат, коллега, баркула дуда,\nМун кIодо гьаюраб тIадегIанаб цIар.\nХIалтIиги гIумруги берцин гьабураб,\nКьерилазда гьоркьоб щвараб бергьенлъи. Экономикаги культуриябги,\nКванилъе цIам гIадин, рекъезе гьабе.\nТалихIги, рохелги, аваданлъиги\nАллагь разилъулеб батаги дуе.\nУ, йикIана гьей Дагъистан Республикаялъул мустахIикъай экономистги экономикиял гIелмабазул кандидатги. Кьун рукIана ПатIиматие цогидал шапакъаталги сайгъаталги. Гьез бицуна ПатIимат жинца гIумруялъе тIасабищараб махщалил унго-унгояй устар йикIарайлъиги. ЛъагIел сверана ПатIимат абадияб рокъое аралдаса. Гьей йикIанин, гьечIин, анин абизе захIмат буго жакъа Дибириеги, лъималазеги, гьелъул гIага-божаразеги гIадин, нижееги, гьудул-гьалмагъзабазе ва цадахъ хIалтIаразе. Гьедин, хIакъикъаталда божизе кIоларого, кIваниги, бокьуларого букIуна нилъер ракIазулъ бакI ккурав, лъалкI тарав лъикIав чи нилъедаса ватIалъараб мехалъ. ПатIимат йикIана гьей лъалейщиназе рекIел хинлъи бикьарай, унго-унголъунги лъикIай инсан. Автор: МухIамад ПатахIов\nГазета №: 8, от 3. 03. 2017 Месяц выхода номера газеты. Например января Год выхода номера газеты. Например 2012г.\nСундулъго яхI рехуларей ПатIиматРакIалдещвеялАктерасул сценаялъулаб гIумру къокъаб букIуна. ГIолохъанаб мехалъ гьунар-ма ...Ургъел гьечIолъиялъ чIван лъураб гIумруАрхив гьечIолъи ПатIиматил гIайибищ?


Нилъер Авараг Маккаялдаса ТIаифалде ин - Статьи - Сетевое издание «По новому пути»\nНилъер Авараг Маккаялдаса ТIаифалде ин\n15.11.2019 18:41 Пятница\nАвараглъи кьун анцIабилеб соналъ Хириясул имгIал АбутIалиб ва чIужу Хадижат Аллагьасул къадаралде щвана. Салат-салам лъеяв Аварагасе гьезул букIараб кумек-квербакъиги къурайшиязул капурзабаздаса цIуниги бицине кIоларебгIанги кIудияб букIана. Гьединлъидал гьеб соналда Хирияс пашманлъиялъул сонин цIар тана.\nАбутIалиб хун хадуб Къурашияз Хириясе гьев чIаго вугеб мехалъ гьезда ракIалдецин кколареб гIадинаб гIакъуба кьуна. ХIатта, гьезул цо гIабдалас гьесие нух ккуна ва гьесул ботIроде ракь бана.\nЦинги Къурайшиязул зарал гIорхъолъа индал, исламалде рачIине гьезул хьул гьечIолъиги бихьарав салат-салам лъеяв Авараг Сакъиф абураб къапилаялдаса кумек тIалаб гьабун, гьел исламалде рачIинин абураб хьулалда, ТIаифалъул рахъалде валагьун, къватIиве вахъана. ТIаиф шагьар Маккаялдаса гIага-шагарго лъабкъоялда анцIго километраялъ рикIк1ада ккола. ТIаифалде щведал, Хирияв Сакъифазул бади-кIалдисел чагIаздехун вуссана ва аскIов гIодовги чIун, гьел Аллагьасул нухалде ахIана. Амма гьез гьесул ахIи квешаб къагIидаялъ нахъчIвана, тIад релъун, хIакъирги гьавуна. Гьеб гIечIелъубе жидерго гIабдалзабиги лагъзалги гьесизаруна гьесде семун ахIдезе ва гамачI-къоно тIаде базе.\nКъварилъиялъ тату хвезабурав Хирияв цо чамасдакIил гъотIокь гIодов чIана. Ширкалъул агьлуялъул рахъалдасан рихьарал заралазул бищун кIудияб зарал Хириясда ТIаифалъул агьлуялдасан бихьана. Гьесул нухда кIиго мухъ гьабунги чIун ТIаифалъулаз гьесул хIатIал, ганчIил цIад базабун, бидухъ разаруна.\nСалат-салам лъеяв Аварагасухъе гьеб мехалда Аллагьасул рахъалдасан Жабраил малаик вачIана. Гьес салат-салам лъеясдаса тIалаб гьабулеб букIана ТIаифалъул кIиябго рахъалда ругел мугIрул гьезда тIаде тIезаризе изну. Гьезул мугъзал гьодилъан Аллагьасде иманги лъолел ширкги гьабуларел наслаби лъугьинин жиндир хьул бугинги абун, Хирияс гьесие изну кьечIо.\nБагинуса ШугIайб Афандияс жиндирго «Къалаидулжавагьир» абураб гIажам тIехьалда хъвалеб буго гьадин: «Аллагьас мугIрузда тIад тарав малаикас гIодилаго салат-салам лъеясда абунила гьанже хIакълъанила жиндие Мун умматалда гурхIел цIикIкIарав, гьезие рахIмат бокьулев абун, сифат гьабурав Авараг вукIин».\nТIаифалда вукIаго, гьединаб хIалалда салат-салам лъеяв Авараг вихьарал РабигIатил лъимал ГIутбатидаги Шайбатидаги яхI-намусалъ кверщел гьабуна. Гьез жидерго насранияб диналда вукIарав лагъ ГIаддасида абуна тIотIодаги лъун, цIолбол гъабу кванайин абун. Дов Чиясе кьезе айин абун. ГIаддас малъухъе амру тIубазабизе ана ва Хирияс бицунелдеги гьесул тIабигIатаздасан бихьаралдеги балагьун, бусурманлъана.\nТIаифалъул агьлуялдаса хьул къотIарав салат-салам лъеяв Авараг Маккаялде нахъвуссана. Гьесул къавмги дагьабги кутакалда гьев хIакъир гьавулел, тIад релъулел ва гьесдехун тушманлъи гьабулел рукIана.\nХириял бусурбаби, балагье, чан мисалги, чан дарсги нилъее бугеб салат-салам лъеяв Аварагасул гIумруялда жаниб?\nИмамзабазе диниял церехъабазе гIадамазул, гIаммаб халкъалъул хасго росуцоязул гIагарлъиялъул кьибил-тухумалъул хъачIлъи, чIухIи, гIамал-кIодолъи хIехьеялде ахIулеб мисал буго гьаб Хириясул ТIаифалде гьабураб сапаралда жаниб. Гьединго пикру гьабизе ккараб мисал буго данде зарал гьабизе кIолеб букIингун, цадахъ заралги гьабичIого, тIаса лъугьун тейги. Жегиги пикру гьабизе ккараб мисал буго Хирияс рагъ гьабичIого кIалзул дагIват гьабунщинаб заман.


Dagestan. Russian teacher monumen\nМахIачхъалаялда бугеб ГIурусазул мугIалималъе лъураб монумент къачIаялъе тахшагьаралъул нухмалъиялъ харж гьабизе буго кIиго миллионги хадубги гъурущ. ЦохIо гьеб монумент гуребги гьединго гьелда сверухъ бугеб бакIги къачIазе рагIула гьеб гIарцуде. Амма гьеб ганчIил сиялда хадуб хъулухъ гьабизе гIарац биччаялда дандечIун руго цо-цо гIадамал. Щай гьезул гьединаб пикру бугебали бицунеб буго гъоркьехун.\nМахIачхъалаялда бугеб гьеб гIурусазул мугIалим ракIалде щвезабиялъе лъураб ганчIил сиялда гъоркь буго гьединго тахшагьаралъул тарихалъул музейги. Музеялъул жаниса рахъги, гьединго монументалда аскIоб бугеб гIатIилъиги къачIазе рагIула гьеб кIиго миллионги хадубги гъурщиде. Амма мугIалималъул монумент къачIазейищ гьеб гIарцул цIикIкIарасеб къадар ине бугеб, яги музеялъул минаги, сверухъе бакIгийищали жеги лъалеб гьечIо. «Эркенлъиялъул» мухбир дандчIвана гьеб мемориалияб комплексалъул нухмалъулев ХIажиев Багьавудингун. Гьеб кIиго миллион музеялъул минаялда жаниб киналго хIалтIаби гьаризе гIоларилан абулеб буго гьес\nХIажиев Багьавудин: «Чара гьечIого гьаризе кколел хIалтIабазе гьеб гIарац гIела, амма кинабго бакIалги къачIазе ккани гIоларо. ГIурус мугIалималъул монументалда сверухъе эхетарал маххул конструкциялги къачIазе ккани, жанибе регьел баккун кьватI-кьватIун ругел къадалги къачIазе ккани, цогидал гIунгутIаби лъугIизарище ккани гьеб кIиго миллионаладсаги цIикIкIараб гIарац къваригIуна. Нилъерго тахшагьаралда бугеб мемориалияб комплекс къачIалеб букIун тун рагIа-ракьанде щун, тIаде рачIарал гьалбадеридаса нечоларедухъ гьабизе ккеларищха хIалтIи».\nХIакъикъаталдаги музеялъул жаниса рахъалъ къадал ругоан чIегIерлъун, тIаса гачги ун бакI-бакIалда тIогьалаб кьерги бугоан рехун. Щуго соналда жаниб гьениб кинабгIаги хIалтIи гьабичIилан абуна Багьавудин ХIажиевас. Гьединго гIурус мугIалималъул монументалда сверухъ берцинлъиялъе лъурал маххул къотIелалги, гьури бахъанщинахъе хьвагIолел ругин. Амма бищунго хираго гьениб чIезе бугин музеялъул къватIиса къадаздаги, гьединго монументалда сверухъ ккун бугеб мраморалъул гамачI хисиялъул хIалтIийилан абуна Багьавудин ХIажиевас.\nГьеб монумент ккола Совет хIукумат гIуцIун хадуб мугIрузул мухъазда лъай кьеялъул иша роцIцIинабиялъул мурадалда, Россиялдаса Дагъистаналде рачIарал гIурусазул мугIалимзаби ракIалде щвезариялъул хIурматалда гьабураб си. Гьел мугIалимзабазул хIаракаталъул хIасилалда аза-азар дагъистаниял ругьунлъана хъвазе ва цIализе, магIарухъ рагьана гIемерал мактабал. Жакъаги гьел баркалагун ракIалде щвезарула цIикIкIараб ригьалъул чагIаз. Амма гьел мугIалимзабазе лъураб ганчIи си къачIазе биччачIого, гьез дарсал кьуралдаса нахъе тIокIаб килищ хъвачIого риххун иналде ккарал школа къачIазе щайин хIукуматалъ гьеб гIарац биччаларебилан абулеб буго цо-цо дагъистанияз. Гьединазул цояй ккола блоггер ва журналист Светлана Анохинаги.\nСветлана Анохина: «ТIоцебесеб иргаялда абуни, дие жибго гьеб монумент рекIее гIоларо. ЦIакъго сурукъго бихьула дида гьеб. Гьединлъидал дица абила гьелда тIад хвезабулеб гIарацги, гьелда гъоркь бугеб музеялъе биччан, гьеб монумент тIубанго нахъе рехизе кколилан. Монументал къачIаялъул рахъ ккола дица, амма МахIачхъалаялъул майданалда бугеб Ленинил сиги, гьеб гIурус мугIалималъул монументги рихьизецин рокьуларо гьезул суриялъ. СагIид Амировас Москваялда живго берцин вихьизе гIоло къазе гьабуна гьеб гIаламат тахшагьар бакьулъ, амма гIурус мугIалималъул сипат гьелъ рагьулеб гьечIо дие. Гьеб цо. КIиабизе бугони, щай киназго гIочIол тIогьиб чIван бугеб гьеб гIурусазул мугIалимал абураб калима? РикIкIадаб Россиялдаса магIарухъ росабалъ лъай кьезе рачIарал, 18 сон барал гIолохъанал ясазда гъорлъ цохIо гIурусал гурелги рукIинчIелищ? Дир кIодоэбелги йикIана гIурус миллаталъул мугIалим. Амма цохIо гIурус абураб рагIуде щай гьениб тIадецуй гьабулебали бичIчIуларо.\nГьедин дицаги рахъккола гьел монументаздаса цебе цин риххун инехъин ругел, рикIкIадал магIарул росабалъ ругел школал къачIазе кколилан. Чанго соналъ цее дун щун йикIана БежтIа мухъалда бугеб НахIада росдал школалде. Гьениб бихьараб сураталъ дун гьалгъазаюн йикIана, тIубан тIатIала иналде ккун букIан гьеб гIемер басралъиялъ. Гьединал школал абуни гIемер руго магIарухъ. Гьел къачIаян абе цин, хIажат гьечIел ганчIил сиялги яризаризеян абе».\nГьединго марталъул ахиралда къватIибе бачIараб баяналда абулеб букIана МахIачхъалаялъул тахшагьаралъул къватIал, сквералгун, бульварал ва монументал къачIаялъе 121 миллионгун 658 680 гъурущ биччазе бугилан. Тахшагьаралъул майданалда бугеб Ленинил монументалда хадуб хъулухъ гьабуралъухъ бащдаб миллионалдасаги цIикIкIараб гIарац биччазе бугин лъарабго киназго гIад-хочI гьабулеб букIана гьеб хIукму.


«Маскаби хураз» рачун арал туснахъалда ратун руго\nЦIунтIа мухъалдаса араб анкьалда гьурмазда маскаби хурал чагIаз рачун арал гIолилал кир ругелали лъалеб букIун гьечIо гьезул гIагаразда чанго къоялъ. Ахирги гьел ратун руго МахIачхъалаялъул батIи-батIиял туснахъазда. Гьезул цоязда тIад диван гьабун, туснахъ гьарун руго, цогидал жеги заманалъул изоляторалда руго. Низам цIунулез лъазабухъе, киналго ккуразда буго изну гьечIого яргъидгIуцIаразулгун бухьен букIиналда щаклъи. МухIканлъи лъазабулеб букIана Алдашева Алисаца.\nЦIунтIа мухъалъул Гениялъ росулъа ГIабдурахIманов ГIабдурахIман кив вугевали гIага-божаразда лъалеб букIинчIо 4 къоялъ. 11 декабралда гьесул гIага-божараз гIарза хъван буго араб бакI лъачIого чи тIагIиналда хурхун. Гьебго къоялъ, бакъаниде рокъоса ккун вачун арав ватун вуго МахIачхъалаялда туснахъ гьавун. 12 декабрялъ, гьесда тIад гьабун буго диван ва кIиго моцIил болжалалъ туснахъ гьавизе бихьизабун буго.\nГIабдурахIманов гуревги ЦIунтIа мухъалдаса чанго гIолилал ун руго гьедин ккун рачун гьумер бахчарал чагIаз: Къурачев Мурад, КъурамухIмадов МухIамад, ХIамзатов ХIабиб, Ибрагьимов Ибрагьим, ГIалиев Асад. Гьел гьединго ругеб бакI лъаларого рукIун руго. Социалиял гьиназда ихтиярал цIунулез лъазабулеб букIана Дагъистаналда гIадамал рикъи нахъеги байбихьун бугилан.\nГьел киналго ругеб бакI лъалеб букIинчIин 3-4 къоялъ ва гIицIго I2 декабрялъ лъагIан хабар лъачIин баян гьабуна ГIабдурахIманов ГIабдурахIманил вацгIал Камалудин МухIамадовас.\nМухIамадовасул рагIабазда рекъон, киназдего гIайиб гIунтIизабулеб буго изну гьечIого цIунараб ярагъ батиялда бан. ГьабсагIат гьел цоял туснахъалда, цоял заманалъул туснахъалда ккун ругин , ункъоязе диванги гьабун кIиго моцIалъ туснахъ гьарун ругила. Туснахъ гьаруразда гъорлъ ГIабдурахIвановги вугила. Диван тIобитIулаго, жал гьенире жанирего риччачIила, кинаб хIал бугебали ГIабдурахIмановги вихьичIила гIага-божараздайин баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе МухIамадов Камалудиница.\nМухIамадов Камалудин: «Такъсир гьабиялъул кодексалъул 202 бутIуялда рекъон, изну гьечIого цIунараб ярагъ батиялда хурхун гIайиб гIунтIизабулеб буго гьесде. ГIайиб гIунтIизабизе дивван гьабулеб мехалъ гьенире жанире риччачIо ниж, амма риччазе кколел рукIанин абуна ихтиярал цIунулез. 8 декабрялдаса нахъе хабар лъалеб букIинчIо нижеда гьесул. Чанго гIарза хъван хадуб якъинлъана гьев вугеб бакI. Диваналъ кIиго моцIил болжалалъ туснахъ гьавун вуго гьев. Цогидазулги, Къурачев Мурадил ва ГIалиев Асадил гьебго буго. Гьезде гIайиб гIунтIизабулеб буго изну гьечIого цIунараб ярагъ батиялда бан».\nЩаклъи ккун, щибго гIайиб гьечIого ккун рачун ун ругила гьел гIолилал, цоял рокъоса, цоял хIалтIудасайин баян гьабуна ХIазатов ХIабибил гIагара чи АхIмадов Садрудиница. Киназулго рокъоб бугила хъизаби, гьез кверчIван гурого цогидазул кумек гьечIел, гьединго, КъурамухIамадовасул цо эбел йигила гьес тIалаб гьабуле йикIарай. Садрудинил рагIабазда рекъон, ХIамзатов гьабсагIат вуго заманалъул туснахъалда, гьесдаго цадахъ вугила КъурамухIамадовги. Садрудинил рагIабазда рекъон, изну гIечIого яргъид гIуцIцIаразе квербакъи гьабиялъулъ щаклъи бугила гьезда. Гьел гьединго гIага-божаразда рихьизеги тун гьечIо. гьал къояз гьезда тIад гьединго тIобитIизе бугила диван, амма гьезул адвокатцин жидеда жеги вихьичIила.\nХIасил калам, киналниги ккуразда хIал-зулму гьабиялъул лъалкIал ругин, ва гьеб гIайиб гIунтIизабиги кьучI гьечIеб бугин баян гьабулеб бугогьезул гIага-божараз. Инсанасул ихтиярал цIунулеб «Мемориал» гIуцIиялъул вакил ГIайша Селимхановалъул рагIабазда рекъон, гьедин гIолилал ккун рачунел рукIиналъул хIужаби гIемерлъулел руго Дагъистаналда.\n«Маскаби хураз» рачун арал туснахъ гьарун руго\nЯ чIагоязулъ, я хваразулъ гурел\nНасибовалъул иш халат бахъунеб буго\nТуснахъазе гIазаб кьолеб букIиналде кIвар буссинабулеб буго депутатаз\nГулиев Камиль туснахъ гьавун вуго


МагIарухъ. Кинидахъ кечI. БацIида кIалдиса цIигьан бахъарав » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nНусазарго сонги бан, цоги бай магIарулаз!\nБацIида кIалдиса цIигьан бахъарав…\nМагIаруласул хасияталъул хIакъалъулъ пикраби\nАссаламу гIалайкум, магIарулал!\nДунялалда цIакъго машгьуралъана БакътIерхьул рахъалъул маданият. Гьелъие ккарал сабабаздаса ва гIиллабаздаса цоял ккола доба хъвадариялде, киноялде, газет-журналазде, маданияталъулги адабияталъулги бутIаялде цIикIкIун кIвар кьей. «Голливудалъ» БакътIерхьул рахъалъул тарихалъул ва маданияталъул нагагьабги хIужа тун гьечIо, дунялалдаго тIибитIизабун, гьелъул хIакъалъулъ фильм бахъичIеб. Гьеб буго мисал босизе бегьулеб хIаракат.\nГьединаб куцалда кибго машгьурлъана некIсиял греказул маданиятги. НекIсияб Спарта абураб шагьаралъул халкъалъул рукIа-рахъин, къо хIехьей, кьвари, бахIарчилъи рагIичIев чи къанагIат ватила. Гьел киналго хасиятазул ва цоги гьунаразул рахъалъ гьездаса нахъе ккарал гьечIо магIарул халкъ ва авар тарих.\nГьадинал кинидахъ кучIдуз куцалаан магIарул чи:\nЧол нух бахъарав,\nГьединал бахIарчиял мисалазда, «тIаде бачIараб къо лъимлъун къулчIулел» наслаби гIезарулел, лъадарулел рукIана магIарулаз. МагIарул халкъиял асаразулъ, фольклоралда, эпосалда гIемерал батIи-батIиял, ракI тIаде цIалел, кIочон толарел, миллаталъул рухI загьир гьабулел сипатал гьарун руго магIарулазе. Цо асаралда «тушбабазда речIчIулеб чIорлъун вахъагиян» ахIулеб буго кинидахъ кочIолъ.\nГьале цоги жугьаби:\nКIанцIун чоде вахарав,\nЧIухIун ярагъ борчарав,\nБехе унеб хехаб гIор,\nЖанив кIанцIун, бахарав;\nХарилъ бугеб аздагьо,\nКIихIи къотIун, рехарав,\nЛъабнухида хъала бан,\nМагIарулазул хъвадарухъаби, шагIирзаби, цогидал маданиял хIаракатчагIи асир гьаруна халкъалъул фольклоралъ. БатIайиса ккезе ресги букIинчIо. Фольклор ккола миллияб хазина. Расул ХIамзатовасе цIакъ хириял рукIана « Ва хIатуту, хIатуту», «Дингир-дангарчу» ва цогидалги магIарул халкъиял асарал. ХIакъикъаталдаги жидеда жаниб кIудияб магIнаги бугел, тарихияб хIужалъун кколел асарал руго гьел. Гьедин букIинчIебани, нус-нус наслабазул ракIазулъан, жакъа XXI гIасруялда ругел нилъехъе щвелароан гьел назмаби. Кинидахъ ахIулеб «Ва хIатуту, хIатуту» абураб асар лъугIулеб буго гьал рагIабаздалъун:\n…Зодор ругел цIцIаназе,\nХIорде рачун, цIам кьурав,\nЦIорор ругел ритIучIал,\nЧагъана хъван, кьурдарав,\nЧол кьолонив кьурдарав,\nКьибилалда нур барав,\n…БогIол цагъур кIудияв,\nЧIалда мохмох биццатав…\nХалкъалъул фольклоралда ва эпосалда тIасан гIелмиял хIалтIаби хъвала. Гьанир херхарал мухъал ккола нилъ, магIарулал, нилъедаго щалали кIоченчIого букIине (нагагь гьединаб гIузру баккун батани), ракIалде щвезарулел рагIаби. Гьанир рехсарал гIадал халкъиял асарал XXI къарнуялъул магIарулазул кинидахъ, нагагь гурони, ахIулел гьечIо. Гьеб буго квешаб хIакъикъат. Аза-азар соназ анкьумумуз нилъехъе кьураб рухIияб бечелъи тIагIине, билизе тани, гьелдаса кIудияб ничги, рогьоги, нахъегIанлъиги кинаб букIинеб.\nХалкъиял асаразул нухдасан, магIарул рухIияб дунялалъул гIорхъабиги гIатIид гьарулаго, церехун галаби росана батIи-батIиял гIасрабазда рахъарал магIарул рагIул устарзабаз. XIX къарнуялда загьирлъарав гIакъил, шагIир, гIалим, философ, авар адабияталъул классик Инхоса ГIали-хIажияс гIадада гуро хъвараб:\nЧан пайдаяб иш бугеб, жиндаса чи тIурулеб,\nЧан заралаб жо бугеб, жиб тун, чи вукIунареб, - абун.\nХалкъалъе пайдаяб ккун, заралаб рехун тун, нилъерго хаслъиги хатIги цIунун, гIумру гьабизе магIарулазе рес буго, нилъго нилъецаго загIиплъизаричIони, нилъеца нилъеего зиян гьабичIони.\nМагIарул миллияб хасият бихьизабулел асарал руго гьунар бугевщинав магIарул хъвадарухъанасул. «Нилъ бараб ахIулъги ахIараб болъги бахIарчилъиялда хIалтIизе ккола», - абун хъвана ЦIадаса ХIамзатица. МагIарул чиясул ритIухъаб ва гIажаибго щвалде щвараб сипат гьабун буго Расул ХIамзатовас «МагIарулал» абураб машгьураб кочIолъ:\nРелъи-хъуй гьечIого, рохизе лъалел,\nМагIу чвахичIого, гIодизе лъалел…\nБакIал къваридалъур ракIал гIатIидал,\nРукъ мискинлъаниги, намус бечедал…\nТIаде бачIараб къо лъимлъун къулчIулел…\nКъваригIаралъуб рухI «майилан» кьолел…\nГIурда тIегь бижизе чорхол би тIолел…\nМагIарул миллияб маданияб автономиялъ гIуцIараб МагIарулазул басмабазул цолъиялъул сайталъе кинидахъ кечIалда релълъараб цеберагIи хъвазе хIалбихьулеб макъала буго гьаб.\nРакIалде ккола магIарул миллаталъул милат гьабулевщинав магIарулас нилъер Маданияб автономиялъул ва МагIарул басмабазул цолъиялъул хIаракаталъе квербакъи гьабилилан. Гьединго божарав вуго нилъер гьаб цIияб «МагIарухъ» сайталъе нух битIиялда, щайгурелъул, гьалда цадахъ нухлулаллъун, къайицадахъаллъун, ракьцояллъун ва ракIцояллъун къватIире рахъунел руго нилъ – магIарул мацIги цIарги, рухIги яхIги хириял миллатцоял.\nНилъее нухал ритIаги!\nБаркала Х1амзат лъик1аб цебераг1и хъваралъухъ,жигар бахъилаха цадахъ х1алт1и гьабизе!\nБатIияб мацI гъорлъ жубачIеб, бацIцIадаб магIарул мацIалда хIалтIулеб сайт буго гьаб.\nГьединабго сайт буго «Эркенлъи» радиоялъулги. Гьеб информациялъул алат къайги лъикIаб хабар гуро. Радио тIокIаб хIалтIулеб гьечIониги, гьелъул сайт цIунун буго. ГьебгIаги мадар буго. Гьай-гьай, цо-цо загIипго гурони мацI лъаларел модератораз гIезегIан гъалатIалги риччан руго гьеб алаталда. Амма, гIаммго босани, пайдаяб годикIан букIана.\n«МагIарухъ» сайт буго нилъецаго гIуцIараб, квегIанаб, халкъалъул масъалаби, тарих, гIумруялъул тIолалго рахъал рихьизаризе рес бугеб, саламатаб къебелъи. «МагIарухъ» сайт цIализе ва цебетIезабизе тавпикъ кьеги нилъее.


Разработка урока по аварской литературе на тему: "Волк, лиса, медведь"\nИнфоурок › Математика ›Конспекты›Разработка урока по аварской литературе на тему: "Волк, лиса, медведь"\nПо родной литературе (аварского языка)\n«Волк, лиса, медведь»\nДарс : Бац1ги , церги , циги.\nДарсил мурад: 1. Лъималазул калам цебет1езабила,\nараб дарсил х1асил гьабила.\nк1удияб к1вар кьела ва калам\nц1ализе т1амила киналго\nлъимал дарсида х1алт1изе\nДарсил алатал: указка, т1ехь, словарикал, г1алхул х1айванал ва рукъалъул х1айванал рахъарал суратал, хъаба, гамач1, хадиро.\nЛъимал дарсиде х1адур гьари.\nАраб даре гьикъила.\nЦ1ияб дарсил цебераг1и.\n9.\tДарсил х1асил.\n10.\tКъиматал лъела.\n1.\tЛъимал дарсиде х1адур гьари.\nЛъимал г1одорч1езе гьарила ва дарсиде х1адуризе т1амила.\n-\tЖакъа нужое даре кьезе буго дица, дада ц1ар буго Алжанат Х1ажиевна.\n2.\tАраб дарс гьикъила.\n-\tЛъимал нужеца араб дарсида сундул х1акъалъулъ бицунеб бук1араб?\n( кицаби ва бицанк1аби)\n-\tЛъицаха бицинеб щиб кколеб кици?\n( кици гьеб кола абиял)\n-\tЛъимал, кицабаздаса г1адамазе щиб пайда бугеб?\n( гьел руго цере заманалда рук1арал ч1ах1иял г1адамаца ургъарал абиял)\n-\tЩиб гьелъ нилъеда малъулеб?\n-\tЛъимал гъол ч1ах1иял г1адамазда г1умруги бихьун нилъее кицабалдалъун\nг1акълу малъулеб буго.\nМасала: «Гьит1инго бихьараб ц1али ганч1ида бик1араб накъищ».\nГьаб кицаялда абулеб буго лъимал цере заманалда г1адамаца гамч1ида хъвараб жо гьанжелъезег1анги г1умруялъги гамч1ида хут1улила. Гьединлъидал гьит1инго щвараб лъай буго гамч1ида бик1араб накъищ.\nНакъищ кола лъимал хъвай-хъваг1ай (бихьизабила сураталда).\nЛъик1 буго лъимал, нужода киназдаго лъалеб буго щиб кколеб кици.\nГьанже щибха кколеб бицанк1о?\nЦо гьадинаб х1ай гьабила нилъеца.\nКласс бикьила к1иго командаялде.\nДица ц1алила бицанк1о, жаваб бицине квер борхе.\nБит1араб жаваб кьуразе дица сайгъат кьела, гьеб кола гьадинаб берцинаб ц1ва.\nАхиралда балагьила кинаб командаялъ г1емерал ц1ваби ругел.\nГьел рук1ине руго бергьараллъун.\nКиналго г1инт1аме дихъ.\n1.\tГьаракь к1удияб к1их1ат1илаб саг1ат?\n2.\tК1иго гьакида гьоркьоб\nКьилиги ч1ван рек1унеб\nХ1алт1улеб жо щиб кколеб?\n3. Билъинч1ого, бет1ич1ого Ч1аго квине кеп бук1унеб, Бец1аб ракьулъ кьаралъулеб, Кьер баг1араб баркаман?\n4. Жаниб гьава Буг1иялъ Бихъиледухъ понц1ураб,\nБух1изелъун гьабураб Гьаб басанк1о щиб кколеб?\n5. Падалъ инсанги к1усун, Ургьиб жужах1ги боркьун, Щиб унеб космосалде Кутакаб хехлъиялда?\n6. Бет1ер катил, Керен х1анч!ил, Х1ули г1ансил Пинда ц1одор.\nЛъик1 буго лъимал, киналго ц1акъ лъик1 х1алт1ана, амма 2-леб командаялъе г1емер щвана сайгъат.\n3. Щияб дарсил цебераг1и.\n-\tЛъимал нужеда лъана бат1и-бат1иял кицабиги ва бицанк1аби, амма жеги\nнилъеда г1умру гьабизе ва г1акълу гьабизе малъулел руго маргьаби.\nГьелги нужее ц1акъ рокьулел ратила.\n-Лъицаха дида бицинеб щиб кколеб маргьа? (гьеб кола сказка)\n-\tКиналго г1енекке дихъ маргьа лъимал ургъараб жо буго нилъ ва нилъер\nэбел-эмен рук1иналда цере заманалда рук1арал г1адамаз.\nГъоб заманалда бук1инч1о лъимал гьанжег1адин бат1и-бат1иял игрушкаби\nгьединлидал лъимал гъоз ургъулел рук1ана кицаби, абиял, бицанк1аби ва\nМаргьаялде гьорлъе ккола лъимал гара-ч1вари хабар, г1адамазул ва бат1и-\nбат1иял рухМаголъиялъул х1акъалъулъ бук1уна. Гьединан цоцазде щущан\nГьедин баккараб бук1ана лъимал маргьа.\nНужеда лъала лъимал щиб кколеб маргьа.\nЛъидаха лъалел рух1ч1аголъиялъул х1акъалъулъ маргьаби?\n(меседил ччуг1а, ц1ц1ани ва буртГал)\nЛъик1 буго лъимал ц1акъ г1емер жо рак1алда буго нужода. Жегиха лъимал нужеда лъаларел г1емер маргьаби руго. Гьединлъидал киналго балагье доскаялде гьенир руго г1емер т1ахьал гьазда хъван руго маргьаби ва суратал рихьизарила. Т1ахъазул х1акъалъулъ бицина. Хириял лъимал, лъица бицинеб кина-кинал г1алхул х1айванал нужеда лъалел?\nДоскаялда жура-гъуран ч1ван рук1ина суратал г1алхулги, рукъалъулги лъималаз рат1а гьаризе ккола.\n4.\tЩияб даре.\n-\tЖакъа лъимал нилъ рилъине руго маргьабазул улкаялде.\n-Нужода кин бичМулеб улка абураб раг1и? (улка-страна)\n5. Словарияб х1алт1и.\n-\tГьанже г1инт1аме\n« Бац1ги, церги, циги» абураб маргьаялъухъ.\n-\tЛъимал гьеб маргьаялда руго нужода ричМизе зах1матал раг1аби.\nХъаба- кувшин старинный, (бицина хъабил х1акъалъулъ)\nГьеб ккола лъимал гьоб заманалъ нилъер к1удиэбелалъ лъеде босулеб.\n-Лъица бихьизабилеб кин гьеб кквелеб?\nЛълъилъарулел- ролъ бецулеб жо.\nЛъида бихьараб гьадинаб хадиро?\nКинаб х1алт1и гьебгун гьабулеб? (хер бецула)\nЛъик1 буго лъимал, киналго х1алт1улел руго.\nК1анц1е, к1анц1е, дир к1анц1ур, Дунги цадахъ к1анц1ила, Тире,тире дир торг1о, Дунги цадахъ тирила.\n6.\tЩияб дарс.\nДоскаялда бугеб цДияб дарсил сураталъул бицина. Улкаялде рилъина.\n7.\tУчителасул ц1али.\nНилъеца гьадинаб х1алт1и гьабизе буго лъимал. Лъие бокьун бугеб церлъун бук1ине, цилъун, бац1лъун.\nДица суалияб предложение ц1алила нужехъ рук1ине руго карточкаби жавабал хъварал раг1абигун. Дица суал ц1алила нужеца жаваб ц1алила.\n8.\tЛъималазул ц1али.\nГ1едег1ич1ого гьалат1 биччач1ого, берцинго ц1алила учителас хал гьабила,\n-Лъимал нужее маргьа бокьанищ?\nСундул х1акъалъулъ бугеб маргьа?\nЦараца бац1ги циги кин гуккарал лъица бицинеб?\nЛъимал, лъица бицинеб царал х1илла ургьараб маргьа нужеда лъалеб?\nЛъимал царал г1амал г1адамазда релълъинаризе бегьилищ?\nРук1унищ г1адамал царада релъарал?\nЦо-цо г1адамалги рук1уна царал сих1ирлъи бугел.\n10.\tРокъобе х1алт1и. (къиматал лъела)\n2. Маргьаялъул х1акъалъулъ\n3. Жалго-жидедаго ч1ун\n1. Лъимал дарсиде х1адур гьари.\n2. Араб даре гьикъила.\n3. Ц1ияб дарсил цебераг1и.\n4. Словарияб х1алт1и.\n6. Ц1ияб даре.\n7. Учителасул ц1али.\n8. Лъималазул ц1али.\n9. Дарсил х1асил.\n10. Къиматал лъела.\nНомер материала: 307880


Оланд: Парижалда ккараб террористияб акт букIана\nПарижалда, ахирисел баяназда рекъон, 12 чи чIван ва жеги 20яв лъукъун вуго Франциялъул Charlie Hebdo («Шарли Эбдо») абулеб сатирияб даптаралде щалали лъаларел яргъидгIуцIарал гIадамаз тIадекIанцIи гьабиялъул хIасилалда. ЧIваразда гьоркьор руго гьеб даптаралъул редакторги кIиго полициявги. Лъукъаразул ункъгояв вуго захIматаб хIалалда.\nЦересел баяназда рекъон, тIадекIанцIи гьабун буго кIигояс ва гьезул цояс ахIун буго: «Нижеца аварагасухъ къисас босана!»-ян.\nГьел ралагьулел руго. Батун буго гьез рехун тараб автомашина.\nГьениб ккаралъул нугIасул рагIабазда рекъон, редакция жаниб букIараб рокъоре жаниреги лъугьун, чIегIерал капюшонал лъурав чанго бихьинчияс байбихьун буго Калашниковасул автоматаз кьвагьизе. Гьелдаса хадуб къватIире лъутизе байбихьун буго гьенир рукIарал гIадамазги.\nГьеб бакIалде щварав Франциялъул президент Франсуа Оландица лъазабуна гьениб ккараб, щаклъи гьечIого, террористияб акт букIанин.\nУлкаялда лъазабун буго террористияб хIинкъиялъул тIадегIанаб даражаялъул режим.\n«Шарли Эбдоялъ» чанцIулго кьун рукIана бусурбабазул лидеразде рахъарал карикатураби.\n2011 соналъул ноябралда "Шарли Эбдоялъул" редакциялде рехун рукIана жаниб кьвагьулеб лъамалъи букIарал шушби. Гьеб хIужа ккун букIана гьеб даптаралъул жилдалда МухIамад аварагасул карикатураби кьун хадуб.


Школа лъугIараз кьезе кколеб цогояб пачалихъияб экзаменлда сверун ахIи-хIур лъугIулеб гьечIо Дагъистаналда.\nГьал къоязда лъана бищунго аслиязул цояблъун кколеб гIурус мацIалъул экзаменалъул къиматал. Чангияз гьел ургъунго гIодорегIан гьарун ругин рикIкIунеб буго. Гьезул пикруялда рекъон нилъер республикаялда экзаменал рича-хисиялъул ва гьел лъикIал къиматазда кьезе ккани эбел-инсуцаги лъималазги сверун гьарулелщинал ишал рихьун, Россиялда гьеб киналъулго гIемер бицунеб буго.\nГьедин Дагъистаналъул тIалъиялъе гIемерал бадирчIваял гьарулел рукIиналъ ургъунго дагь гьарулел руго гьел экзаменазул балал.\nДагьав цевегIан тарав Дагъистаналъул лъайкьеялъул министр Артур ТIалхIатовас хIалтIуде лъугьун хадуб цIакъ кьварун лъазабун букIана ЕГЭ-ялъул «дармиде» данде жив гIемер къеркьезе вугилан.\nГурони нилъер республикаги, гьанир школа лъугIаралги, гьезие дарсал кьуралги Россиялда сурулел ругила. Гьаниб гIарацги кьун экзаменалъул бищун тIадегIанаб балги босун Россиялде цIализе арал гьезда гьоркьор гIисинал классазул лъималазда лъалебцин лъаларелги чанги ратулел ругила.\nТIоцебесеб цогояб экзамен кьун хадуб Артур ТIалхIатовас лъазабун букIана гьеб кьолелъул гъалатIал риччаялъ 20 хIалтIи унгояблъун рикIкIине гьечIилан.\nИтни къоялъ букIараб пресс-конференциялда гьес бицана цохIо Лаваши мухъалдаса 75 цIалдохъанас экзамен цIидасан кьезе кколе бугила, щай гурелъул букIине кколеб хIалалда тIобитIун гьечIо гьеб лавашдерица. Гьединлъидал гьеб мухъалъул лъайкьеялъул бетIер хIалтIуда тун бажаруларин лъазабуна министрас.\nАртур ТIалхIатов: «ЕГЭ тIобитIулелъул ругел гIунгутIабазул абидал гьев чи нижер хIалтIухъабазде ахIдезе, гьезие хIинкъаби кьезе лъугьана гьев. Гьединал чагIи хъулухъалда тун бажаруларо. Гьесдаса гурониги цогидал мухъазул лъайкьелъул идараялъул бутIруздасаги рази гьечIо ниж, гьездехунги руго гIезегIан суалал.\nЦогояб экзамен тIобитIулаго гьелъул къагIидаби цIакъго хвезарун буго Дербент шагьаралда, гьебго мухъалда ва Шамиль, Табасаран, Агъул мухъазда. Гьединлъидал нижеца чанго мухъалъул бетIерасухъе гьел лъайкьеялъул бутIрул хъулухъалдаса рахъиялъе хIалтIи гьабеян хъвазе буго»\nГьединго ТIалхIатовас бицана исана цониги ЕГЭ ялъе 100 балл щвараб хIалтIи гьечIилан. Абизе ккола цересел саназ гьединал хIалтIаби гIемер рукIунаан нилъер цIалдохъабазул.\nШагьараздаса росабалъе ун экзаменал кьолезул хIакъалъулъ министрас бицана экзаменал кьелалде цере школа хисаразул лъикIал къиматал щвеялде хьул лъогеян. Гьезул хIалтIабазул цIакъго-цIакъ кIвар кьун халгьабизе бугилан.\nЕГЭ ялда хурхун Эркенлъи радиоялъул суалазе жавабал кьуна гIемерал саназ лъайкьеялъул идарабазда хIалтIарай Зайнаб ГIалимирзаевалъ.\nГьелъул пикруялда рекъон ЕГЭ-ялъул балал ургъунго гIодорегIан гьари Россиялъул ТIалъиялда берцин рихьиялъе гьабулеб иш бугила ва гьелъ лъикI цIалулел лъималазе гIемераб квал-квалги кколеб бугилан.


СССР-алда гъорлъ ЦIоралъул магIарул республика: тIурачIел анищал » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nХIайдар ГIалиевас, тIоцебесеб нухалда Азербайжаналъе нухалъи гьабулел соназдаги (1969-1982), бикъа-хъамиялда (коррупциялда) данде къеркьолев вугилан хIиллаги ургъун, ЦIоралъул магIарулазе репрессиял гьаруна. Билкан ва Закатала мухъазда нухмалъулел хъулухъазда рукIарал аварал туснахъазде рехана, чIвазе къотIаралги ккана.\nТуснахъалъур тIамизе ХIайдар ГIалиевас сияхIалде росарал нухмалъулезул цо чангояв гурони хвасарлъичIо. Гьезда гьоркьов вукIана КГБялъул Закаталаялъул отделалъул (гьелъие мутIигIлъулаан лъабго район) начальник Тажудин Дибиров. Репрессиял байбихьараб соналда Билканалъул горкомалъул нухмалъулевлъун вукIана гьев. Кин бугониги, 1973 соналда ГIалиевасда кIвана Дибировги хъулухъалдаса вахъизе. Амма Дибировасул рахъккуна рагъда гьесулгун гьудуллъи ккарав СССРалъул Компартиялъул ЦКялъул членлъиялде кандидатлъун вукIарав Михаил Георгадзеца.\nЦIоралъул магIарулазе ва гьезул церехъабазе бокьун букIана, аваразул лъабабго районги цолъизабун (Закатала, Билкан, КIахъ), гьениб авар автономия гIуцIизе. Гьеб суал борхулел хIаракатчагIазул бетIер кколаан Тажудин Дибиров. Гьесги цоги магIарул нухмалъулезги СССРалъул Компартиялъул ЦКялде кагътал хъвалел рукIана рехсарал районазул Авар Автономияб Республика (ААР) гьабеян. Гьеб Республикаялъул ихтияралги АзССРалъул Нахичеваналъул Автономияб Республикаялъулазда ращад гьареян. ААРялъул тахшагьарлъун Закатала гьабизе ракIалда букIана. Автономия магIарулаз тIалаб гьаби гIиллалъун ккана 1970-абилел соназда ХIайдар ГIалиевас аваразда данде репрессиял гьариялъе.\nГьелдаса хадуб магIарулаз Москваялдаса тIалаб гьабизе байбихьана, АзССРалда гъорлъ авар автономия гIуцIи гуреб, РСФСРалъул ДагъАССалда гъорлъе ЦIор бачин ялъуни гьениб хасаб автономияб округ гьаби. 1972-1973 соназда Билкан ва Закатала районаздаса СССРалъул Компартиялъул ЦКялде гьеб пикру загьир гьабурал хитIабалги вакилзабиги щвана. ХIайдар ГIалиевасул зулмуялъе гьединаб жаваб гьабуна ЦIоралъул авараз. Цинги ГIалиевас репрессиял жеги кутаклъизаруна – Закатала, Билкан, КIахъ районазда нухмалъиялъул хъулухъазда къанагIатги магIарулав хутIичIо. СССРалъул Компартиялъул ЦК гьоркьобккун жалго цIунизе кIварав чанго чи гурони хвасарлъичIо. 1970-абилел соназда (аслияб къагIидаялда 1971-1973 с.с.) 170 магIарулав туснахъалъуве рехана. Гьезул 15 чиясе «бищун цIикIкIараб тамихI» гьабуна – чIвазе къотIана ялъуни туснахъалъур хвезаруна.\nХIайдар ГIалиевас жанир тIамуна Билкан районалъул нухмалъулел хъулухъазда рукIарал киналго магIарулал. Билканалъул райкомалъул тIоцевесев секретарь Темраз ГIабдурахIмановасе (гьев кколаан Шеки районалдаса падарав) 15 сон туснахъалъул бихьизабуна. Андрей Карауловасулгун гара-чIвариялда ХI. ГIалиевас гьесул хIакъалъулъ гьадин абуна: «Бикъа-хъамиялъул хIужаби тIатана Белокан районалдаги, партиялъул райкомалъул тIоцевесев секретарьги гьелъулъ гIахьаллъун вукIин чIезабуна», - йилан.\nБилкан районалъул рагIи билълъарал магIарулазулин абуни къисмат пашманаб ккана – 26 чи тамихIалде цIана, гьезул кIигояв чIвазе къотIана, хутIаразе кьуна 15 ва жеги цIикIкIун сон туснахъалъул. 15-ялдаса дагьаб сон кьуна гIицIго пихъил консервабазул заводалъул шоферасе, гъалатI ккун восун вуго гьев ГIалиевасда рихарал аваразул церехъабазул сияхIалде, гьесие микьго сон бихьизабуна.\nГьеб делоялъул аслияв гIайибиявлъун лъазавуна Билканалъул пихъил консервабазул заводалъул директор Рамазан КъантIаев. Къабахчоли росулъа кколаан гьев. Цин хъулухъалдаса вахъана, цинги чIвана. Бакуялда биччалеб «МатIу» казияталда (№ 504, «ГIащтIичиясулгун гара-чIвари») бахъун букIана АзССРалъул МВДялъул УА-38/1 УИТУ гIуцIиялъул нухмалъулев Халид Юнусовасулгун накъит, чанго соналъ Азербайжаналда «бищун цIикIкIараб тамихI» («вмн») къотIарал чагIи чIвалев вукIана гьев. «ЧIвазе къотIарал гIадамазда мун гурхIиялъул хIужаби рукIанищ?» - абун мухбирас кьураб суалалъе гьадинаб жаваб гьабулеб буго Юнусовас: «Белоканалъул сокгун лимонад гьабулеб заводалъул директор вукIана. Гьесул заводалдаса лимонад съездаздацин букIунаан. Амма хадуб цо щибалиго ккана, «бикъа-хъамиялъул» гIайиб гIунтIизабуна гьесде, гIемер заман бана гьес туснахъалъуб, цIакъ дин ккурав ва ритIухъав чи вукIана. Как базе изну кьуна гьесие, гьитIинаб какикьжоги кьуна. Къол щуябго как балаан. Старшинаясда гьес абулаан (гьезул лъикIал гьоркьорлъаби рукIана): «Дида лъала, дун чIвазе вуго», - ян. ЧIвазе вачун унелъул, гьесул кверазда маххцин бан букIинчIо». ГIаммго босани, гьеб гара-чIвариялдасан бихьулеб буго цониги чIвазе къотIарасда гурхIичIев ХIайдар ГIалиевасул гIащтIичи магIарулав КъантIаевасда гурхIи, гьединав лъикIав чиясе гьеб тамихI кин къотIарабилан гIажаиблъулев вуго Юнусов. Щивав чIвазе къотIарасул дело цIалулеб букIун буго Юнусовас, «хадуб яхIалъ гIакъуба кьечIого букIине». Гьебго интервьюялда гьес мухIканго бицунеб буго щивав чIвазе вихьизавурасул такъсиразул хIакъалъулъ. КъантIаевасул къисматалъул рахъалъин абуни: «Амма хадуб цо щибалиго ккана», - ян рехсон толеб буго. Щибха ккараб? 1970-1971 соназда ХIайдар ГIалиевас гIемерал халгьабулел чагIи ритIана КъантIаевасухъе - гьев инжит-хIакъир гьавун, хIинкъаби кьун, кинги данде вазавуна гьел «ревизораз», ва гьелдалъун хадуб судалъул хIукму къвакIизабизе ресги щвана.\nКъантIаевасда цадахъ чIвазе къотIана Билканалъул консервабазул заводалъул цехалъул нухмалъулев МухIамад Къараев (Къаразул МухIамад). Росдал магIишаталъул гIелмабазул кандидат ХIамзат Дибиров туснахъалъув хвезавуна. Гьунар бугев гIалимчи ва гIуцIарухъан вукIиналъ, Билкан райкомалъул тIоцевесев секретарьлъун ккезе рес букIана гьесул. Жанив тIамураб мехалъ Билканалъул танхьил фабрикаялъул нухмалъулевлъун вукIана Дибиров. Гьев кквезе къваригIун анцIидаса цIикIкIун ревизия битIана ХIайдар ГIалиевас фабрикаялде. Ахиркъадги, ургъун бахъараб «гIайибги» гIунтIизабун, гьересиял «нугIзалги» ралагьун, жанив тIамуна, ревизиялъул халгьабиялъул документалго гьечIого. Цинги Дибиров, дандечIей загьир гьабун, вакъун чIана, 18-абилеб къоялде гьев хванилан хабар бачIана. Гьеб хвелги ХIайдарил гIащтIичагIазул хIалтIи букIиналда щивниги щаклъичIо. ГIицIго 1971 соналда Билкан районалда «тамихIалде цIана» 39 магIарулав, гьезул ункъояв гьебго соналъ туснахъалъув чIвана ялъуни цоги къагIидаялъ хвезавуна.\nГьебго заманалда, Закатала райкомалъул тIоцевесев секретарьлъун вукIарав падарав Назим АхIмадов, «мекъаб куцалда хъулухъалдаса пайда босаралъухъ» ХI. ГIалиевас чанцIунго какун вукIаниги, 1973 соналда Апшерон райкомалъул тIоцевесев секретарьлъун тIамуна. Гьедин, миллаталъухъ балагьун, репрессиял гьаруна ЦIоралда «багIарав» гъизилбаш ХIайдар ГIалиевас. МагIарулал загIиплъизаризе нигатгун билълъанхъизабураб зулму букIана гьеб.\n1981-1982 соназда ХI. ГIалиевасул репрессиязда гъоркье ккана Закатала районалъул Тала росу. Хъулухъазда рукIаралщинал ялъуни лъай бугел талаялъулал туснахъ гьаруна. Гьеб росу букIана XIX – XX гIасрабазул гIорхъода Кавказалдаго бищун кIудияб аваразул росу. 1981-1982 соназдайин абуни гьеб росдал колхозалъул 11 бригадир туснахъалде рехана, суд къотIана Сабирал цIар кьураб гьеб гIаммаб магIишаталъул нухмалъулев ГIисаев Ражаб ХIажимурадовичасеги, бетIерав бухгалтерасеги, агрономасеги. Кинавниги къого магIарулав ккун вачун ана. ГIисаев лъагIалидасан туснахъалъув хвана. Гьеб хвелги «балъголъилъун» хутIана. Гьесулго гIадаб къисмат насиблъана Талаялдаса цогидал магIарулазеги. Гьез нухмалъи гьабулел рукIарал бакIазде тIамуна къажарал ва къажарлъарал аварал.\nСоветиял соназда ХI. ГIалиевасул ахирисев къурбанлъун лъугьарав магIарулав ккола Закатала райисполкомалъул нухмалъулевлъун вукIарав ГIабид Улуханов (ГIолохъаназул ГIабид). 1982 соналда прокурорасул кабинеталъув чIвана гьев.\nЦебе Закатала округ букIараб ЦIоралъул магIарулазул ракьалда гуребги, кибго Азербайжаналда хъулухъалда аварав течIо ХI. ГIалиевас. АзССРалъул Компартиялъул ЦКялъул росдал магIишаталъул отделалъул нухмалъулев Кейсеровский (Кьенсерухъа) Шамил хIалтIудаса вахъана гьес. АзССРалъул нухмалъулезул анцIил кьерда вукIана Кейсеровский. ГIалиевасда цеве вукIарав бетIер Имам МустIапаевасул заманалда цеветIун вукIана гьев. Кейсеровский Шамилги «мухIканлъичIел ахIвал-хIалазда» 1972 соналда хвана. Азербайжаналда гъорлъ бараб нусго гIечIеб соналда жаниб ХI. ГIалиев бетIерлъуда вугел сонал рукIана магIарулазе бищун захIматаллъун. 1990-абилел соназул байбихьуда прессаялъ хъвалеб букIана «кьолболал закаталаялъулазе ХIайдар ГIалиевас гIакъуба кьолеб бугин ва гьелъул хIасилалда районалда тIад политикиябги экономикиябги кверщел Нахичеваналъул мафиялъ гьабунилан». Гьанже Закаталаялда ва тIолабго ЦIоралда ХIайдар ГIалиевасе памятникал ралел руго ва магIарулал гьезие къулизе тIамулел руго, «Азербайжаналъул инсул» сурат гьечIеб росуги «террористазул рукIунлъун» рикIкIунеб буго.\nАвтор: ХIетав Дибиразул\nБаяналъул кьучI: 2014 сон\nГ1ажаиблъи бугоха,кидаго рук1уна ал коммунистал абулел чаг1и,Сссралда алжан г1адаб г1умру бук1анилан,нилъее керенги бухун бицулел,бук1ун бат1илаха жакъаселда данде ккун,амма гьаб макъала ц1аларав чияс щиб абилеб?Гьеб гьаниб рехсолеб жо кида лъугьун бук1араб бищун ракълилал 60-70 соназда гурищ,т1олабго улка коммунизм г1уц1улеб заманалда?\nКъокъ абуни жакъа къоялъ,нилъеца доб ссралъул хуралда бекьаралъул бач1ин бак1арулеб буго,жакъаги!


Жакъа 9 сентябралда Хасавюрт мухъалъул ЦIияб Къуруш росулъ щалали лъаларел яргъид гIуцIараз чIвана росдал имам МухIамад Хидиров. ЦIех-рехалъул идарабаз такъсиралъе аслияб гIиллалъун рикIкIунеб буго имамасул пиша. Гьев вукIун вуго Дагъистаналъул динияб идараялъул хIалтIухъан. Экспертазул пикруялда рекъон, Дагъистаналда ва тIолабго Кавказалда рухIаниял чIваялъе аслияб гIиллалъун буго пачалихъалъул ургъичIеб рухIияб политика.\nЦIияб Къуруш росдал имам чIвана радал сагIат ункъоялда росдал мажгиталъуве унаго. Дагъистаналъул цIех-рехалъул идараялъул баяназда рекъон, щалали лъаларел маскаби ххурал кIигояв кьвагьдон вуго как базе унев гьесде. 34 сон барав МухIамад Хидиров гьеб бакIалда хун вуго, такъсирчагIазда рахчизе кIвана. Такъсиралда хурхун уголовияб хIалтIи рагьун буго. ЦIех-рехалъул комитеталъул пресс-хъулухъалъул нухмалъулев Расул Темирбековас «Эркенлъи» радиоялъе бицана цIех-рехчагIаз имам чIваялъе аслияб гIиллалъун гьесул пиша рикIкIунеб бугилан.\nРасул Темирбеков: ГьабсагIаталда аслияб гIиллалъун рикIкIунеб буго гьесул динияб хIалтIи, жеги цIех-рехалъул процесс унеб буго, гIагарлъиялъул, нугIзазул ва цоги бакIалъулазул баяназда рекъон жеги мухIканго лъазабулеб буго. Официалияб къагIидаялда жеги чIезабун гьечIо, амма цо-цо харбазда рекъон гьесул бакIалъулал салафиязулгун рагIи дандеккунгутIи букIанилан абулеб буго. Кинабго мухIканго лъазе буго цIех-рех лъугIун хадуб.\nЧIварав имам вукIана Дагъистаналъул динияб идараялъулгун бухьенги бугев, батIи-батIиял гIелмиял данделъиязулъ гIахьаллъи гьабулев жигарав жамгIиятчи. Росулъ гьесулгун дагIба лъилниги букIинчIилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе Шималияб Кавказалъул исламиял цIех-рехазул централъул нухмалъулев Гереев Русланица.\nГереев Руслан: «МухIамад дида лъалаан, гьев вукIана жиндихъ тIарикъатги бугев, росулъ ва динияб идараялда рагIи билълъарав, лъикIаб исламияб лъай щварав чи. Гьесда лъалаан чанго мацI ва диниял суалалгун рачIарал гIадамазе гIакълу кьезе, фатва гьабизе. Живгоги тIадбалагьун вихьизе бокьулеб сипаталъул ва гIамалалъул чи вукIун, гIолилазда гьоркьоб гьесул къадру букIана. ГIелмияб хIалтиги гIемер гьабулаан гьес, динияб идараялъ тIоритIулел батIи-батIиял гIелмиял, теоретикиял конференциязда ва форумазда жигараб гIахьаллъи гьабулаан МухIамад Хидировас. Гьелдаго цадахъ, гьев вукIана рекъел бокьулев, гIадамазулгун дагIба-рагIи гьечIев чи. Дида абизе кIоларо гьев чIваялъе гIиллалъун динияб хIалтIи гуреб, кинабалиго батIияб конфликт букIанилан».\nЩай Дагъистаналда имамзаби ва цоги диниял церехъаби чIвалел ва кин гьелда дандечIчIезе кколел абураб суал кьуна «Эркенлъи» радиоялъ Халкъазда гьоркьосеб кризисалъулаб группа абураб инсанасул ихтиярал цIуниялда хадуб хал кколеб жамгIияб гIуцIиялъул вакил Пахоменко Варварада. Гьелъул пикруялда рекъон, диниял церехъаби чIваялъе аслияб гIилла буго кIиго исламияб рикьиялда гьоркьоб унеб идеологияб дандечIеялде гьоркьоре пачалихъгун къуваталъул идараби журай.\nПахоменко Варвара: ТIоцебесеб иргаялда пачалихъалъ гIадамазе кьезе ккола къанунал ва инсанасул ихтияр цIуниялъул, гIадлу чIезабиялъул гарантия. Гьелдаго цадахъ гарантия кьезе ккола инсанасе жиндие бокьараб дин гьабиялъе бугеб ихтияралъул. Ай, жинца цониги къануналда данде кколареб иш гьабуларев, кьвагьа-гIанхъиялда гъорлъе жувачIев чиясе жиндирго дин гьабизе гьукъизе бегьуларо, гьедин хъван буго Конституциялдаги. ГьабсагIаталда тIадеялдаса тIаде цIикIкIунеб буго радикалияб исламалъул асар. Гьеб бихьулеб буго Исламияб пачалихъалъул рахъ кколел чагIи цIикIкIунел рихьарабго. Гьез хIинкъаби кьолел руго гIицIго пачалихъалъул рахъ кколел диниял жигарчагIазе гуреб, киналго жалгун рази гьечIел чагIазе. Гьеб буго цIияб хIинкъи.\nПачалихъ цохIо къуваталдалъун хIалтIани, гьелъ рикIкIад гьаризе руго ва радикализмалде тункизе руго киналго диниял церехъаби. Гьединлъидал, цохIо къуват хIалтIизабизе бегьуларо. Диниял церехъаби чIвай буго иделогияб конфликталда гьоркьобеги жубан, пачалихъалъ цоязул рахъги ккун, цогидазде тIадецуй гьабиялъул хIасил. Гьелъул гIаксалда, гьабсагIаталда хIукуматалъ рахъ кквезе ккола суфияв ва салафияв балагьичIого, ракълиде ахIулел диниял жигарчагIи. Хадубги, пачалихъалда къанунал хIалтIизе ккола, гьелдаса ракIги буссун бусурбаби Исламияб пачалихъалде унгутIизе. Полициялъул хIалтIухъабаз гьел такъсиразда дандечIей гьабизе кколеб бакIалда такъсирчагIиги хIан бизнесчагIазухъа гIараз бахъулеб бугони, хадусеб бицун щай? Гьелъ унел руго радикализмалъул асаралда гъоркье.\nАхираб щуго соналда жаниб Шималияб Кавказалда чIван вуго 4I динияв цевехъан. Гьезда гъорлъ – шайих ЧIикIаса СагIид Афанди. Гьединал баянал кьолел руго «Кавказ узел» сайталъ. Такъсиразул 3I-яб гьабун буго Дагъистаналда.\nЦIидаса чIвана имам\nИмам чIвана, мажгит бухIана\nИльяс-хIажи Ильясов лъица ва щай чIварав?\nГьанжеги ишан Дагъистаналъул имамзабазде босун буго


Нахъеги Эльтавалъул рохь къотIулеб буго\nРохьор ралел минаби\nМахIачхъалаялъул «Эльтав» заводалда нахъа бугеб рохь нахъеги къотIулеб бугин щалали лъаларез, гьенир изну гьечIого бакIал рай халатбахъунеб бугин лъазабулеб буго МахIачхъалаялдаса хIаракатчагIаз.\nЦебеккун, гьебго рохь къотIун тIагIинабулеб букIиналда бан хитIаб гьабун букIана гIадамаз Дагъистаналъул бетIерасухъе ва Россиялъул президентасухъе. Амма жакъа къоялдеги щибго хисараб жо гьечIин абулеб буго гIадамаз. Лъие хIажат бугеб рохь тIагIинаби.\nЭльтавалъул рохь нахъеги къотIулеб бугин, къасиса радалиде щалали лъаларез къотIун ратулел ругин цIиял гъутIбийин лъазабулеб буго гьенир гIагар гIумру гьабун ругел гIадамаз.\nАраб соналъул июль моцIалда, чанго изну гьечIого ралел бакIал тIатинарун, гьенир хIалтIби чIезаризе хIукму къотIун букIана МахIачхъалаялъул прокуратураялъ, амма жакъа къоялдаги гьенир хIалтIаби халатрахъунел ругин, гьелда тIадеги, гъутIби къотIун, цIиял ракьул бутIаби эркен гьарулел ругин бицана Керимова къватIалда гIумру гьабун вугев НургIали МухIумаевас.\nНургIали МухIумаев: «Нижеца гIарзаби хъвана полициялдеги прокуратураялдеги, амма гьезул рахъалъ кинаб букIаниги кверагъари букIинчIо. Эльтавалъул рохьалъе хасаб тIабигIияб объекталъул даража кьезе бугилан букIана бицунеб, амма бихьухъе, цIиял кьучIал тIолел руго, гъутIби къотIуле руго.\nАмировасул заманалда гьаб рохьобе нухцин букIинчIо автомашина хьвадизе, хасаб,гъваридаб рахъ букIана, гьеби бацана, гьале чанго соналда жаниб гьанир нухалги гьарун къотIун ралел руго гъутIби. Чанги рагъалги ккана гIадамазда гьоркьор гьанир. Гьаб рохь хвасар гьабизе ккола, гурого цо-кIиго соналдаса рохь букIанилан гIицIго ракIалдещвей хутIизе буго».\nАраб соналда Дагъистаналъул ТIабигIаталъулгун экологиялъул министерлъиялъ лъазабун букIана, гьеб рохьалъе тIабигIияб паркалъул статус кьезе бугин, амма жакъа къоялдеги гьеб гIицIго хабарлъун хутIун бугин абулеб буго НургIалица.\n2013 соналдаса байбихьун къотIун гъутIбигун къануналда рекъечIогон рарал лъабго гIемертIалаяб мина эхетун буго рохьоб, араб соналъ гьеб бакIалда шагьаралъул администрациялъ риххун инел минабазухъа гIадамал рахъинаризе рохьил рагIалда ракьул бутIа бихьизабунила минаби раялъе, амма гьез рихьизарурал гIорхъабалъа унги къотIулел ругин гъутьби ва рухъулел ругила кьучIалин абулеб буго гьеб мухъалда гIумру гьабулев Шамсудин ГъазимухIамадовас.\nШамсудин ГъазимухIамадов: «Ниж свакан руго гьел къануналда рекъечIогон минаби ралел, рохьал къотIулел чагIигун къеркьон, нижерго къуваталдалъун щиб гьабун бажарилеб. 2013 соналдаса бахъун къотIулеб буго гьеб рохь. Гьелдаса нахъе чанго балеб бакI цин диваназдасан чIезабун, нахъеги бан халат бахъунеб буго.\nЯ диваназде, я жамгIияб палатаялде, я Дагъистаналъул бетIерасухъе кагътал хъвана, амма гьабилин, чIезарилин абун гурого хIасил ккечIо. ВачIун вукIана ТIабигIиял сурсатазулгун экологиялъул министрги, амма гьесги гьеб рохьил гIорхъаби чIезарилин цинги цIунилин абуна, пал хIасил цебего гIадин къотIулел руго гъутIби».\nШагьаралъул администрациялъ рахъинарулел гIадамазе минаби разе бихьизабураб бутIаялъул гIорхъаби тун, рохьор чанго бакIалда ругин рухъарал бакIал, гьелда бан гьеб рохьалъе хасаб цIакъго цIунулеб территориялъул даража кьезе кагътал хIадурулел ругин баян гьабуна ТIабигIиял сурсатазулгун экологиялъул министр хисулев Артур Шариповас.\nШагьаралда лъикIаб гьава букIине кканани гьениб 65 процент букIине кколила гIурччинлъи бугел бакIал, МахIачхъалаялъул жакъа къоялде гIурччинлъи бугеб кколеб бугила гIицIго 40 процент бакIазул.\n4 соналъ цебеги «Эльтав» заводалда нахъа ругел рохьазул къазар букIанила 75 га ракьазул, жакъаялде гьел рохьал 20 гаялъ дагьлъун ругин абулеб буго эколог Нурсултан ГIалиевас.\nАхирал соназда жанир, бакIал раялъул мурадалда шагьаралда бугеб гIурччинлъиялъул 30 процент тIагIинабун бугила. Ахираб 20 соналда жаниб босани, МахIачхъалаялъул гIурчччинлъиялъул 60 процент тIагIнабун бугила жакъа къоялде.


ЩУГЪРИ-ХЪАЛА ВА ГЬЕЛЪУЛ КЪИСМАТ\nДалее Мунагьал чураяв дир эмен ГIумарил МухIамадица бицунаан жиндир эбел-эменги хун, инсул вацгIаласда аскIоб ТIисси банин жинца къогоялдасаги цIикIкIун сон абун. Дагъистаналде исламияб дин бачIун хадубги, щугърисез ислам къабул гьабун букIун гьечIо.\nРосдада гъоркьехун бугеб «Асахола» абулеб бакIалда Щугъриса Шамхал-ханасул помидор, ламадур ва цогидабги хIалухъин бекьулел хурзал рукIун руго. Шамхалил хъала букIун буго кьурда тIад бугеб борхатаб гохIда.\nИслам дин тIибитIизабизе тIоцере багвалазул ва тIиндадерил ракьалде рачIун рукIана гьидалъел (гьанжесеб Шамиль район),-ан хъвалеб буго жиндирго «Дагъистаналъул росабалъе сапарал» абураб тIехьалъул 2 гьумералда профессор Расул МухIамадовас. Цогидал росабаз ислам къабул гьабун хадубги, щугърисел мукIур гьаризе кIоларого ругел гьидалъез гьезие ургъун буго хIила. Щугъри дандбитIун бугеб «Синдука» рохьоб гьидерица гъоркьчIел гьабун буго ва ханасул помидоралъул ва ламадуралъул хурзабахъе цидул цIоко ретIарав цо бодулав витIун вуго.\nВалагьарав Шамхалида бихьун буго «ци». Гьес росуцоязда ахIи бан буго ци бачахъизе рахъаян. Росулъ ругелщинал бихьинал ахIуд рахъун руго. «Ци» Синдукабехун балагьун лъутун буго. Лъутараб гьелда хадуб арал щугърисел гъоркьчIел гьабураз цо чи ворчIизе течIого гъурун руго, хадур росу бахъизеги ун руго. Гьел рачIунел рихьарав Шамхалица руччабазде буюрун буго тушман росулъе виччагеян. Данде рагъизе ярагъ кодоб гьечIел руччабазда росу цIунизе кIун гьечIо. Ахирги росуги бахъун буго. Шамхал жиндирго хъизан-лъималгун, бакIарун хазинагун гIагарлъиги баччун Хуштада лъутун вуго. Росулъа къватIире рорчIаразул цо къокъа ТIиндибехун тIурун буго, цогидал гьабсагIат ТIисси росдадае балагьараб рохьоб бугеб «ИсигьецIала» кьурда тIад щулалъиги ккун, нохъода рахчун чIун руго.\nЩугъри кверде босун хадуб, гьидерица бухIун буго. Росу бухIиялъе нугIзаллъун руго росу букIараб бакIалда гьабсагIаталъги ратулел цIадуца роркьизарурал багIарал ганчIал. Шамхал-хан Хуштада иналъул нугIлъун ккола гьабсагIат Хуштада бугеб «Шамхалил» тухум. «Шамхал гъай» авалалда ругезда хуштадерица Щугъриса рачIаралин абула. Гьел Хуштада рачIун руго гьез ислам къабул гьабун хадуб. Гьидалъел нахъе индал «ИсигьецIала» нохъода рахчун рукIарал щугърисел «МилъичIи» Шамхал- ханасул букIараб колода рещтIун руго. Гьенир рещтIарал щугърисез ханасул кули букIараб рохьил хъарахъги къотIун бала ТIисси росу.


НИЖЕДА ФАЗУ К1ОЧЕНЕ ГЬЕЧ1О. - 11 Декабря 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Декабрь » 11 » НИЖЕДА ФАЗУ К1ОЧЕНЕ ГЬЕЧ1О.\nНИЖЕДА ФАЗУ К1ОЧЕНЕ ГЬЕЧ1О.\nНилъер гьайбатаб ракь раг1араб буго унго-унгояб берцинаб т1абиг1аталъул рорхатал муг1руздалъунги, г1ат1идал лъараздалъунги гуребги, ц1ар раг1арал шаг1ирзабаздалъунги. Гьезда гьоркьой йиго дунялалда ц1ар раг1арай, жиндир поэзия хвел гьеч1еб реццалъеги, ц1аралъеги мустах1икълъарай Дагъистаналъул халкъияй поэтесса жиндир мунагьал чураяй Фазу Г1алиева.\n«Дие бокьилаан даим г1умруялъ, нужеда йихьизе дилъ дой маг1арул яс»-абураб темаялда Фазу Г1алиева гьаюраб къоялда хурхун Х1ариколо культураялъул ва библиотекаялъул х1алт1ухъабаз г1исинал классазул лъималазе т1обит1ана тематикияб вечер. Гьеб вечер рагьана ва лъуг1изег1ан нухда бачана культураялъул рукъалъул директор Г1абдурах1манова Хадижатица. Гьелъ цин лъималазе бицана Фазул биография. Гьелдаго цадахъ Хадижатица лъималазда бицана кинаб хурхен Фазулги х1арисезулги бук1арабали. Фазул эмен Г1алиги, Х1ариколоса Набиги рук1ана лъик1ал гьудулзаби. Гьедин Фазул эмен хваравго, Набица т1аде босула гьесул хъизан лъималазе кумек гьабизе. Наби-даци вук1ана ц1аларав, кутакалда иман-иях1 бугев чи, гьес гьезул хъизаналъе жиндасан бач1арабщинаб кумекги гьабулаан. Риидалил каникулал кьуралго гьит1ичай Фазуги гьес Х1ариколое ячунаан. Гьедин жинда бихьаралъулги бицун, пикруги загьир гьабун хъвараб буго Фазул нилъет1е гьабураб «Х1ариколо»-абураб кеч1ги. Гьеб кеч1 ц1алидал лъималазул кутакаб интерес ккана гьелъул поэзиялде ва гьезда бич1ч1ана Фазул т1оцересел, жеги школалда ц1алулел соназго хъварал куч1дузулъ гьеб бук1ин.\nФазуца к1удияб х1алт1и гьабуна рекъел ц1униялъулъги, руччаби квер г1унт1уларел борхалъиялде рахинариялъулъги, г1адамазе жиндасан бач1араб бажарараб кумек, квербакъи гьабиялъеги. Фазул асараз халкъалъул рак1азулъе лъугьинабула г1ажаибаб хинлъи цо кинабалиго канлъи. Гьелъ жиндирго асаразулъ загьир гьабулаан Ват1аналде бугеб г1орхъи гьеч1еб рокьи, г1агараб росдаде бугеб урхъи, миллаталде бугеб хинлъи. Фазул бицине ккани нилъее г1емераб заман х1ажалъилаанилан абуна Хадижатица жиндирго к1алъаялъул ахиралда.\nФазу нилъее кидаго хирияй йик1ана, гьелъул адаб-х1урматги гьабулаан. Лъик1аб рахъалъ гурони нижеда гьей кидаго рак1алдего щоларо ва рек1елъаги унароян абулеб бук1ана гьенире рак1арараз.\nФазу кидаго хут1ила районцоязул рак1азухъ ч1аго йигей г1адин. К1оченаро нилъеда гьелъул поэзиялъул борхалъи, гьелъ нахъа тараб гьайбатаб г1умруялъул нух, лъалк1 ва г1агараб район цебет1еялъе гьелъ лъураб кьуч1.\nАхиралдаги абизе ккола вечер анин ц1алдохъабазе ва гьенире рач1аразе пайдаяб ах1вал-х1алалдаян.


Шималияб Кавказ "сахлъизабиялъе" дарабини ругоан...\n«Шималияб Кавказалъул яргъид гIуцIаразул къокъаби ва Сирия» абураб доклад загьир гьабуна арбагI къоялда Халкъаздагьоркьосеб кризисалъул къокъаялъ. Гьелда регионалда бугеб ахIвал-хIалалда ва гьенисан Сириялде рагъалде унезда хурхун бугеб ситуация бихьизабун, Россиялъул нухмалъиялъе рекоменадцияби кьолел руго хакIаб дерадикализациялъе гьаризе кколел галабазда хурхун. БатIа чIун рекомендацияби кьолел руго гьединго Дагъистаналъул нухмалъиялъеги.\nДокладалъул автораз кIвар буссинабулеб буго ахирисеб кIиго сонида жаниб Шималияб Кавказалъул республикабазда бихьулеб къагIидаялда зулмуялъул даража гIодобе ккун букIиналде. Гьезги гьеб рикIкIунеб буго регионалдаса радикалиял гIуцIиязул гIахьалчагIи рагъизе Сириялдеги ГIиракъалдеги ун рукIиналда.\nГьедин букIаниги Дагъистаналдаги Гъабардагун Балкариялдаги хутIулел рагIула гIисинал къокъаби «Исламияб пачалихъ» абураб Россиялда гьукъараб гIуцIиялъул идеяби къабул гьаруларел, Гьел хутIулел руго Россиялда гьукъараб Имарат Кавказ гIуцIиялъул хIаракатчагIи хIисабалда. Гьединал къокъабазул квербакъи гьанже регионалда ккун буго минимумалдейин, хъвалеб буго докладалда.\nБукIине бегьулищ докладалда бихьизабураб ахIвал-хIалалде ва тенденциязде асар ахирисел хIужжабазул, ай, Россиялъ Сириялдаса рагъулазул контингенталъул бутIа нахъе бачунеб букIиналдаса? Гьадинаб суал нижеца кьуна Шималияб Кавказалъул рахъалдаса эксперт Варвара Пахоменкое.\nВарвара Пахоменко: «Кинаб хIасил гьелъ кьезе бугебали, абизе захIматго буго гьабсагIат. Россиялъул пачалихъиял хъулухъчагIаз гьанже абулеб буго, гьеб операциялъул масъала букIанин террористияб гIуцIабаздаса бергьинин. Гьеб хIалкIолеб жого гуро. ХIакъикъаталдаги, гьедин абулеб букIана цебе экспертазги.\nГьелго пачалихъиял хъулухъчагIазул рагIабазда, Россиялъул мурад букIана, Россиялда гьукъараб Исламияб пачалихъ ва ДжабхIат ан-Нусра гIадал гIуцIабазе Сирия биххизабизе биччангутIи.\nЛъица щиб абулеб букIанинги, жигьдистаздаса гьениб бугеб хIинкъи гьанжеги хутIулеб буго. Гьездаса хIинкъи Россиялъеги хутIулеб буго.\nСириялда гIемер чагIи рагъулел руго Шималияб Кавказалдаса рачIарал. Гьай-гьай гьаниб хутIулеб буго хIинкъи гьел Шималияб Кавказалде нахъе руссиналъул. Гьезул цоял цолъизе бегьула экстремистиял яргъид гIуцIаразул къокъабигун. Гьединал мисалал гьанжеялдего руго. Гьединлъидал абизе бегьула. кIудияб хIинкъи гьелдаса букIине бугин».\nДокладалъул автораз хъвалеб буго, Россиялдаги цогидал пачалихъаздаги гьукъараб «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъе квербакъи Шималияб Кавказалъул республикабаздаса талхизабизе ккани, Россиялъ гIуцIизе кколин дерадикализациялъул стратегияйин. Гьелъие къваригIунин батIи-батIиял темабазул ва гIелмабазул интеллектуалиял сурсатал цолъизари. Гьездаго гъорлъ рукIине кколин регионалда сверун эксперталги, къуватиял структурабаздаса, лъай кьеялъул идарабаздаса, диниял гIуцIабаздаса ракIбацIадал, жидерго сфераялда кIудияб даражаялъул махшелги божилъиги бугел вакильзабигийин.\nГIолиллъиялде кIудияб асар букIине бегьулин къануналъул адаб гьабулел фундаменталистазул лидеразулин ва гьезулгунги контактал гIуцIизе кколин.\nХалкъаздагьоркьосеб кризисалъул къокъаялъ радикализациялъул багьанаби тIагIинариялъул мурадалда Россиялъул хIукуматалъе гьарулел рекомендациязда абулеб буго, тIоцебего къабул гьаризе кколин рагIалде рахъинаричIел конфликтал, рагIирекъонгутIиял ва регионал церетIеялъул ресал къотIизари радикализациялъе багьанаби рукIин хIисабалдайин.\nРадикализация халат бахъине биччангутIиялъул мурадалда Россиялъул хIукуматалъ къувалъизабизе кколин ГIагараб Машрикъалдаса нахъе руссунел жигьадистазде данде гьабулеб къеркьейин. Гьелъиейин абуни, щулалъизабизе кколин цIех-реххалъул идарабазул ритухъаб ва къануналде данде кколеб хIалтIул къагиIдабазул бажари.\nГьел идарабаз гьединго гьединал гIадамал гьесизаризе кколин жидеего бокьун ракълилаб гIумруялде руссиналъе гьарулел галабазде ва антиэкстремистияб пропагандаялда гIахьаллъхиялде.\nХасаб къагIидаялда Дагъистаналъул Жанисел ишазул министерлъиялъе гьарурал рекомендациязда абулеб буго, гьелъ инкар габизе кколин къанунал къабул гьарулел салафитазда хурхун билъанхъизабулеб дискриминациялъул практикаялдасайин. Гьелдаго цадахъ инкар гьабизе кколин профилактикаялъул сияхIал гIуцIиялдаса ва цогидал къануназдеги конституциялдеги данде кколарел къагIидабаздасайин.\nРоссиялъул аскариял тIад руссунел руго Сириялдаса


CCCP/Чачанлъи--Чачаназул депортация, 1944 сон\nСталин заманалда депортация гьабун букlана анцl-анцl халкъазе. Гьезда гьорькор руго Совет Союзалда гlумру гьабун рукlарал немцалги, грекалги, месхетал туркалги, крымалъул татарал ва кавказалъул цо-цо халкъал. Исана 23 февралалда тlубана 63 сон чачаналгун гъалгъаязе депортация гьабуралдаса.\nЦо сордо-къоялда жаниб гочинабула цебе Чечено-Ингушетия республикаялда гlумру гьабун рукlарал чачаназул ва гъалгъаязул халкъазул цlикlкlунисеб бутlа. Жеги цо-кlиго къо уна республикаялъул мугlрул росабалъа гlадамал гочинарулагоги. Гьел киназего депортация гьабула Гьоркьохъеб Азиялде.\nХапизе щвараб гурони кодоб течlеб гьеб халкъалъул гlемерав чи хола нухдаги, ритlараб бакlалде щун хадуб ракъунги, гьава-бакъ рекъечlогоги.\nГьел кьоязул Эркенлъи Радиоялъе бицана 1944 соналъ чачаназе депортация гьабураб мехалда 10 сон букlарав Гъазиханов Мухlамадица.\nГъазиханов Мухlамад: «Ниж гочинаризе рачlарал солдатаз, гочинарулеб къо тlаде щвезегlан абулеб букlана жал хlухьбахъизе рачlарал ругин абун. Гьез гьарун, нижеца гьезие ханал, ханжу, риди кьолеб букlана.\nАмма ниж гочинаризе нижер рокъоре рачlараб мехалда, ниж лъалареб ххвел гьабуна гьез. Дир кlудияв вац унтун бусада вукlана. Солдатазда гьеб лъалебги букlана, гьез гьесие дару бачlунаан. Амма гьеб къоялъ гьез гьесда абуна: «Тlаде вахъа! Дуца ххвелал гьарулел руго»-ян.\nДида течlо хьитал ретlине. Балеб гlаздакь, хlатlида гlицlго вачана дун. Дида хадув вилълъунев вукlарав солдатас тункlил тlогьиб къазабураб нус хlенчlезабулеб букlана дир мугъалда: «Тушманасул куц, чlезабе гlоди!»-абун.\nПоездазда рекlинарураб мехалда лъимал, руччаби, бихьинал цоцалъ гъункун гlодорчlун рукlана вагоназда жанир. Шартlал гьенир рукlана хlайваназе гlадал. Сордо-къоялда жаниб цо нухалда толеб букlана тlагlарталъе ине. Лъимги кьолеб букlана цо нухалда. Гlун-гlечlого гьебги букlунаан. Нухда хварал росун лъолел рукlана гlаздада тlад ва гьанир толел рукlана».\nГьоркьохъеб Азиялде депортация гьабун чачанал рачlунеб заман ракlалде щвезабуна Эркенлъи Радиоялъе Хъиргъизиялъул Талас мухъалъул Пенсионеразул Щураялъул нухмалъулев Мамбеталиев Мунурица\nМамбеталиев Мунур: «Гьел ккана кьварарал шартlазде. Гьезухъ букlинчlо хинаб ретlел, юргъаби.\nЧачанлъи – Депортация гьабурал ва Дунялалъул Кlиабилеб рагъул Кlудияб Терроралъул къурбаназе гьабураб мемориал россиялъул рахъ кколеб т1алъиялъ гочинабиялалде цебе, Грозный\n1944 соналъул хасел букlана цlакъ цlорораб ва гlазу гlемераб. Лъималги чlахlиялги рукlана гьезул унтун. Гьезул гlемерисел хвана гочун дагьаб заман иналдего. Амма абизе ккола бакlалъул гlадамаз гьезие кlудияб кумек гьабунин.\nРукlана гьезие гlака, бечlчlулеб цlцlе кьурал гlадамалги. Нижер гlадамазул кумекалдалъун ва жидерго жигаралдалъун гьезул гlумру тlасияб их щвелалде лъикlлъана. Хlалтlи бокьулел рукlиналъ, гьезул гlумрудул шартlал лъикlлъана хадусеб 5-6 соналда жанибги».\nЧачанал гочун хутlарал ракьазде витlула Дагъистаналъул мугlрул мухъаздаса аза-азар чи. Гlодилаго, умумузул хабалги, жидерго рукъзалги тун ине ккола гьеб халкъ чияр ракьалде.\nЧачаналде гочинарураб мехалда 25 сон букlун буго Цlумада мухъалда гьаюрай Иманова Кипаятие.\nИманова Кипаят: «Къоло щуго соналъулай йикlана дун гьение араб мехалда. Дие чlунтараб рукъ щвана гьениб. Чlорогоял рукъзал рукlана гьенир. Халкъ букlинчlо. Годилаго ана дун гьение. Магlарухъ лъикlаб гlумру букlана дир. Росги рагъде вачун ун бесдалайгlадин хутlана дун гьеб чияр рокъой. Хlалица ритlана ниж гьенире.\nИнчlони, магlарухъ рукъзал рухlулел рукlана нижер. Магlарухъ лъикlаб яшавалда рукlарал нижер Чачаналъе гочинарун хадусала бащдаб халкъ хвана бакl рекъечlого, кваназе жо щвечlого. Дир яс хвараб къоялъ, ниж рукlараб бакlалда жеги ункъго хвел ккун букlана цо къоялъ. Гьедин гlакъуба-къварилъиялда рукlана ниж гьенир. Колхозалъ хур бекьараб мехалда, тlощел бакlарун хутlараб мугь бищун бетlер-бахъи гьабулеб букlана нижеца.\nГьеб бищизецин риччалел рукlинчlо ниж бригадирас. Хур-хер бекьизе лъалеб букlинчlо. Чlахlги кванан чанги къо бахъана. Гениги бакъвазабун, гьелъул тlехх гьабун кваналеб букlана. Гьанже цониги чи хутlун гьечlо дир. Дунго цохlо хутlун йиго. Киналго хвана. Цохlо хутlун, гlабдал гlадин йиго дун. Мадугьалзабаз кумек гьабула дие, тlокlаб кумек гьабизе чиги гьечlого йиго дун».\nЖакъа Кипаятица гlумру гьабулеб буго Дагъистаналъул Гъизляр шагьаралъул сверухълъиялда бугеб мархьиялда, хьорол рукъалда жаниб.\nГьеб буго Чачаназул Шелковской мухъалъул Бороздиновская росулъа 2005 соналъ лъутизе ккарал гlадамаз ине бакlги гьечlого лъураб мархьи.\nГьеб 2005 соналъул ункъабилеб июналда гьеб росулъе рачlарал жал щалали бицинчlел гьурмазда маскаби хурал чагlаз чlвала гьенив цо чи, бухlула чанго рукъ ва гьеб къоялъ росулъа виларав 11 чиясул хабар жакъаги лъалеб гьечlо.\nГьелда рази гьечlел гlадамаз росу тун ккураб мархьиялъул нухмалъулев Мухlамадов Мухlамадица нижее бицахъе 1944 соналъ чачаналъе гочинарурал магlарулазул гlемерисел тlад руссун руго 50-билел соназул ахиралда чачаназе реабилитация гьабун, гьел жидерго Ватlаналде тlадруссине лъугьараб мехалда.\nХадуб 1990-билел соназ чачаналъа гlурусал нахъе гочине байбихьараб мехалда, гьез учузго ричулел рукlарал рукъзалги росун цlунтlисел ва цlумадисел гочун руго жидерго ракьцоял рукlарал росабалъе. Гьедин Бороздиновская абулеб гlурус цlар бугеб росулъ гlумру гьабулеб букlун буго магlарулаз.\nУмумузул росабалъе тlад руссине бокьун гьечlо гlодоблъиялда гlурал гьезие, амма гlодоблъиялда росу кквезе ракь гьезие кьолеб гьечlо Дагъистан республикалъул нухмалъиялъ, республикалда ракь гьединги дагьаб бугин абун.\nГьез материалияб ва моралияб зарал бецlизелъун Россиялъул диваназде хъварал гlарзабиги кlиго нухалда нахъ чlвана Москваялъул диваназ ахирал моцlазда жаниб.\nЖидерго Ватlаналде тlад руссине рес щварал 50-билел соназул ахиралдаса байбихьун цlидасан гlуцlизе ккола чачаназ жидерго магlишат.\nДагъистаналда жидер букlараб Гъавухъазул мухъ цlи гьабун гlуцlизе бокьун буго республикаялда ругел чачаназеги. Гьелда бан республикаялъул нухмалъиялде гьез хитlабал гьарулеб бугелдаса буго 15-16 сон.\nГьедин бицана нижее цебе Гlавухъ мухъалде кколеб букlараб гьанже Казбек мухъалъул Калининаул росулъа жамгlияв хlаракатчи Гилимов Султlаница.\nГилимов Султlан: «Гlавухъ мухъ гlуцlун букlана 1944 соналъ. Ниж гочинаризе анлъго моцl хутlун букlараб заманалда. Гьениса гочинарун рукlарал гlадамаз жакъа гlумру гьабулеб буго Хасавюрт, Бабаюрт, Цlияб лак, Казбек, Гъизилюрт ва цоги мухъазда. 15-16 сон унеб буго нижер хасаб мухъ гьабеян ва бакlазде цере рукlарал гlавухъазул цlарал кьеян республикаялъул нухмалъиялде нижеца хитlабал гьарулел ругелдаса. Амма Гlавухъазул мухъ жакъаги гьечlо».\nЧачаназул рукlарал ракьазда гlумру гьабичlого жидеего рукlине бакl республикалъул нухмалъиялда гьарулеб букlана ва буго гьенире гочинарурал тумазги магlарулазги.\nКазбек мухъалъул Алмахъ росулъа гlадамал гочинарун рукlана чачаназул Ахъташгlавухъ ва Юртгlавухъ росабалъе ва гьезул цlаралги Ленинаул ва Калининаул абун хисизарун рукlана.\nГьеб хlужжаялъул нижее бицана Калининаул росулъа 76 сон барав Басиров Насирица.\nБасиров Насир: «Москваялде, ЦКаялде, Верховный Советалде, Министразул Советалде хасал гlадамазул гъулбасалги гьарун ритlун рукlана хитlабал нижее гьаб ракьалда рукlине бокьунги гьечlо, гьаб пуланаб бакlалде гочине нижер росдае ракь кьеян абун.\n1989 соналда Верховный Советалъул бетlерлъун Махlамадов Мухlамадгlали вукlараб мехалда нижер росулъа вакилзаби ун рукlана гьесухъе гьеб суалалда тlасан, нижее кумек гьарун.\nМухlамадгlалица рагlиги кьун букlана нижеца бицен гьабулел ракьазул цlех-рех гьабизе, даимго колхозазда хадур щула гьаруралдай руго, кинал ракьалдай руго абун. Цинги гьес ахlараб мехалда, хlасил ккечlого ниж нахъеги ритlана, цинги пачалихъги биххана».\nКалининаул росулъе гочинарураб мехалда Насирил букlун буго l4 сон. Гьеб заман гьесда лъикl ракlалда чlун буго.\nБасиров Насир: «Алмахъазул росу букlана чlахlиял кулабазда гlумру гьабулеб росу. Гьениб букlана ункъго колхоз. Щибаб колхозалда букlана l00-ll0 цlараки. Рагъул заманалда гъачагъаз халкъалъулги, цолъарал магlишатазулги гlи-боцlиги, тlощелги бикъун течlого 1942-1943 соназ дол кулаби киналго гочинаруна ракьулъ рухъун гьарурал блиндажал-хиндакъазде жанире.\nРосулъа 400 ялдаса цlикlкlун чи рагъде унги вукlана гьеб мехалда. 1944 соналъул март моцlалда хlалалда гочинаруна цинги нижер лъабго колхоз Чачаназул рукlарал Ахъдаш-гlавухъ ва Юрт-гlавухъ росабалъе. Аслияб къагlидаялда гьеб халкъги букlана руччаби, лъимал, херал, унтарал.\nГьанире гочараб заманалда бакъул унтуца унтун цlакъ гlемерав чи хвезеги хвана. рукъизе эрга щвечlого нахъисеб къоялде хутlулелги рукlана рукъизе. Захlматаб, ракъараб, рагъул заманги букlана гьеб.\nТlад руссине лъиениги ихтиярги букlинчlо. Лъиеха бокьилеб умумузул ракьги тун чияр ракьалде ине. Дида жеги ракlалда руго, росалги гьечlел, лъабго-ункъго лъимергун кодоб гьанире гочарал гlодулел руччаби.\nРосабалъги нижеда ратана печалги риххарал, чlорогоял рукъзал. Кинаб букlаниги къайи гьениб жаниб тун букlинчlо. Чачанал гьениса гочинарун хадуб росулъе бачlараб армиялъ гьениб букlараб кинабго нахъе босун букlана. Солдатаца печалги риххун рукlана, росулъ хутlараб рухlчlаголъиги букlинчlо. Гьанире щведал хlукуматалъ колхозазе цодагьабго кумек гьабуна тlощалидасан. Щибаб хъизамалъе кьуна анлъ-анлъ пуд цlоросаролъил».\nГьедин цере рукlарал хисун цlияб бакlазда магlишат дагь-дагьккун буццинабулел рукlарал гlадамазул гlумруялда жаниб цlидасан хиса-басиял ккола. Жидерго Ватlаналде тlадруссине бокьарал чачаназе гьединаб рес доб мехалда улкаялъе нухмалъи гьабулев вукlарав Иосиф Сталин хведал щваниги, жидерго рукъзабахъе лъугьине рес щварал гlемерал рукlинчlо.\nБасиров Насир: «1950 соназда тlадруссун гlавухъал рачlараб мехалда республикалъул нухмалъиялда вукlарав Даниялов Гlабдурахlман живгоги вачlун, нижеда абуна нужеца тlаде босизе кколин 25 цlараки абун. Цогияз тlаса бищун бугила Хасавюрт мухъалда ругел ракьал абун. Нижеца гьел гlадамал росана цинги тlаде».\nЖал тlаде росарал гlадамал цо-цо росуцоязе рекlее гlолел рукlинчlин рикlкlунеб буго Гилимов Султlаница. Жал къабул гьавурав жидер умумузул гьобол чанго нухалда сельсоветалде ахlун, гьевгун жал нахъе ритlеян хабар гьабун букlун бугин бицана гьес.\nШималияб Казахстаналде гьезул хъизам гочинабураб мехалда гьесие букlун буго кlиго сон. Гьеб заман щвелалде рагъда тlагlарал абун кагътал щун рукlун руго гьезухъе Султlанил инсул ва имгlаласул хlакъалъулъ.\nГилимов Султlан: «Ниж Дагъистаналде тlадруссана 1957 соналъул ноябрь моцlалда. Ниж рукlана Дагъистаналде тlадруссарал чачаназул тlоцересезда гьоркьор. Калининаул росулъе ниж рачlине бокьун букlинчlо гьенир рукlарал цо-цо гlадамазе.\nНиж къабул гьарураздеги гlемераб абулеб букlана гьез. Ниж къабул гьаруна гьеб росулъ рукlарал нижер умумузул гьалбал-магlарулаз. Гьев гьобол чанго нухалда ахlун вукlана сельсоветалде гьеб мехалда ниж нахъе ритlичlони, дуда жидеца гlакlа лъезе бугин абун.\nАмма гьев вукlана унго-унгояв бихьинчи. Жив гьениве ахlулев вугин цониги рагlи абичlо гьес нижеда. Жиндир ахирал къоял щвезегlанги, доб мехалда жинца битlараб гьабунин абураб пикругун вукlана гьев».\nЖидерго рукlарал росабалъе тlад руссине рес щвечlелги дагьал рукlинчlин чачаназда гьоркьор, гьел жидерго рукlарал минаби рихьизегицин риччалел рукlинчlин бицунеб буго Султlаница.\nГилимов Султlан: «Казахстаналда, Хъиргъизстаналда рукlарал чачанал Дагъистаналде рачун рукlана хlалтlухъаби хlисабалда. Гьезие рукlине бакlалги бихьизабуна Хасавюрт мухъалда.\nЖидерго гlагарал росабалъе жидерго рукъзаде аскlорегицин риччалел рукlинчlо гьел. Кинаб хlалалда жидер рукъзал ругелали рихьизегицин риччалел рукlинчlо росу тун 15-16 сон унеб букlаниги».\nАмма кин бугониги, гьанже цо росулъ гlумру гьабун ругел Султlанил ва Насирил рагlабазда рекъон, чачаназда ва магlарулазда гьоркьоб рагьараб рокьукълъи гьечlониги «би жубай» гьечlо.\nГилимов Султlан: «Нижер росулъ букlунаро цоцаздехун рокьукълъи загьир гьаби. Цоцалъ лъикlги рукlуна, цоцазе кумекги гьабула. Амма абизе бегьула гьан жубаниги тlубараб «би жубай» букlунарин.\n...абизе бегьула гьан жубаниги тlубараб «би жубай» букlунарин\nЦоцазда гьоркьор ригьналги цере цlакъ къанагlат гурони гьарулел рукlинчlо. Гьанже дагьал цlикlкlунел руго гьединал ригьнал, амма гlемерал ругин абизе бегьуларо».\nЧачаназе депортация гьабун хадуб Цlияблак мухъалде гочинарурал тумазе Махlачхъалаялда аскlобегlан росу кквезе бакl бихьизабун букlаниги, гьелда хурхун хlукуматалъул программа бугониги, гочине бокьарал тумазул гьединаб рес гьечlо. Кинабго буссунеб буго гlарац гьечlолъиялде яги бюджеталдаса гьеб программалъе биччараб гlарац гlолеб гьечlолъиялде. Гьедин бицуна гьеб программалдехун хурхен бугел хъулухъчагlазги жалго тумазги.\nГьаб программа Эркенлъи Радиоялъул эфиралда букlана 2007 соналъул февраль моцlалда.\nЧачаназул депортация, 1944 соналъул февраль


Политика » Страница 9 » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nЦIиял башмакъазул къуцIи берцинаб\nДобавил(а): Musa от 19-02-2013, 14:24\nишал тIуралев Рамазан ГIабдулатIиповасул указалда рекъон:\nХIукуматалъул нухмалъулесул тIоцевесев заместителасул ишал тIуралевлъун тIамуна Анатолий КАРИБОВ\nБацIги циги багъулди…\nДобавил(а): Musa от 10-02-2013, 17:07\nГIеларищ Кавказ кваназабураб?\nДекабралда Россиялъул хIукуматалъ тасдикъ гьабуна "Северияб Кавказ цебетIезаби" абураб хасаб программа. Гьелда рекъон, 2025 соналде щвезегIан регионалъе щвезе ккола 2,5 трлн гъурущ. Гьелда гьоркьоса 10 процент ккола пачалихъияб бюджеталдаса кьолеб. Гьедин, щибаб соналъ улкаялъул казнаялъуса Кавказалде унел руго нус-нус миллиардал.\nРитIухълъиялъул нух гIатIидаб\nДобавил(а): Musa от 10-02-2013, 17:04\nАдминистрациялъул ва хIукуматалъул хIалтIудаса рази гьечIо Рамазан ГIабдулатIипов\nУнкъабилеб февралалда президентасул ишал тIуралев Рамазан ГIабдулатIиповас тIобитIана иргадулаб данделъи. Гьоркьор лъун рукIана социалиялгун экономикиял ва жамгIиялгун политикиял суалал. Данделъиялда гIахьаллъи гьабуна ДРялъул пачалихъияй секретарь Такибат МахIмудовалъ, хIинкъи гьечIолъи цIуниялъул советалъул нухмалъулев МухIамад БагIачиловас ва цогидазги. Подробнее\nДобавил(а): Musa от 10-02-2013, 17:02\nХиса-басиял гьарун хадуб\nДРялъул президентасул ишал тIуралев Рамазан ГIабдулатIиповасул указалда рекъон:\nДобавил(а): Musa от 10-02-2013, 03:20\nИргадулаб гуреб сессия\nАнкьабилеб февралалда Дагъистаналъул Халкъияб Собраниялда тIобитIана иргадулаб гуреб, 20-абилеб сессия. Гьоркьоб лъун букIана цо суал - Халкъияб Собраниялъул нухмалъулев хиси ва гьеб хъулухъалде Хири ШихсагIидов тIами. ГIемераб хабар бицана сессиялда Хизри ШихсагIидовасул хIакъалъулъ. Кьварараб кIалъай гьабуна президентасул ишал тIуралев Рамазан ГIабдулатIиповасги.\nРакьалъул миллат букIунаро\nДобавил(а): Musa от 10-02-2013, 03:15\nГIодоблъиялъул районазда гьоболлъухъ\nАнлъабилеб февралалда ДРялъул президентасул ишал тIуралев Рамазан ГIабдулатIипов щвана республикаялъул цо-цо районаздегун шагьаразде. Гьесда цадахъ сапар бухьаразда гьоркьор рукIана ДРялъул хIукуматалъул нухмалъулесул заместителал Ризван ГъазимухIамадов, Абусупян Хархаров, цо-цо министрал ва районазул нухмалъулел.\nКъоркъмасхъала: завод, инвестпроектал\n"Алжан гIуцIизе гуреб, жужахI бихьичIого букIинелъун"\nДобавил(а): Musa от 2-02-2013, 16:04\nДагъистаниязул гIумру цIилъизабулел нухал\n30 январалда СКФОялда вугев РФялъул президентасул вакил Александр Хлопониница Дагъистаналъул парламенталда тIобитIараб данделъиялда бицана ДРялъул президентасул ишал тIуралевлъун Рамазан ГIабдулатIипов тIамиялъул хIакъалъулъ. Гьеб данделъиялда гIахьаллъана РФялъул президентасул администрациялъул нухмалъулесул заместитель МухIамадсалам МухIамадов, ДРялъул Халкъияб Собраниялъул председатель МухIамад-СултIан МухIамадов, ДРялъул хIукуматалъул председатель МухIамад ГIабдулаев, ДРялъул пачалихъияй секретарь Такибат МахIмудова, ДРялъул хIукуматалъул членал ва РФялъул Пачалихъияб Думаялъулги ДРялъул Халкъияб Собраниялъулги депутатал, шагьаразулгун районазул бутIрул.\nКъалмица хъвараб гIощтIоца къотIуларо\nДобавил(а): Musa от 2-02-2013, 15:56\nЦIияв премьер вищана, гьабизесеб хIалтIул бицана\n31 январалда ДРялъул Халкъияб Собраниялда тIобитIараб иргадулаб сессия дагьаб батIияб, цебе букIинчIеб гIадаб букIанин абуни мекъи ккеларо. "Парламент ккола тIалъиялдаги халкъалдаги гьоркьоб лъураб кьо. Гьединлъидал, дир нужеде кIудияб хьулги буго", - ян байбихьана жиндирго кIалъай Рамазан ГIабдулатIиповас. Депутатазул рахъалдасан гьесие хIалтIулъ бергьенлъаби гьарана спикер МухIамад-Султан МухIамадовасги. Подробнее\n"Кавказ гуреб, Кавказалда ругел чиновникал руго кваназарулел"\nДобавил(а): Musa от 21-01-2013, 17:27\nГьал ахирал соназда Северияб Кавказалда ва хасго Дагъистаналда лъикIаб гуреб ахIвал-хIал букIин якъинаб буго. Масала, "Кавказский узел" сайталда рехсарал баяназда рекъон, 2012 соналда кьвагьа-гIанхъиялъул ва терактазул хIасилалда гIумруялдаса ватIалъун вуго 400-гIанасев чи ва лъукъа-къотIун вуго 300-гIанасев чи. Гьединаб баяналъул кьучIалда парахатаб хIал бугилан кинха абилеб. Гьеб гуребги, регионазул социалиябгун политикияб ахIвал-хIалалъул хIасил гьабулеб "Петербургалъул политика" ва "Регнум" фондазул экспертаз рикIкIунеб буго улкаялда ругел регионазда гьоркьоб бищунго хIалуцараблъун Дагъистан кколин. Гьебгиха, 2011 соналде дандеккун 2012 соналда чIвай-хъвеязул ва кьвагьа-гIанхъиязул къадар республикаялда гIемерго дагьлъун бугониги. Подробнее\nГIолареб гIарацги тIураларел суалалги\nДобавил(а): Musa от 29-12-2012, 17:07\nКъабул гьабичIеб законалъул проект хутIичIо\nДРялъул Халкъияб Собраниялъ исана ахирисеб сессия тIобитIана 26 декабралда. Гьоркьоб лъун букIана 21 суал. Гьезда гьоркьор рукIана республикаялъе кIвар бугел цIиял законазул проекталги, хиса-басиял гьаризе кколел, цереккун къабул гьабун рукIарал цо-цо законалги. Парламенталъул спикер МухIамадсултан МухIамадовас тIолалго суалал сессиялда цересел къоязда тIоритIулел комитетазул данделъабазда роцIинареян лъазабун букIаниги, цо-цо масъалабазда бан бахIсал ккечIого хутIичIо. Сессиялда рорхарал суалазул кIвар бугезул цояллъун ккола "2013 ва 2014-2015 соназда ДРялъул республикаялъулаб бюджеталъул хIакъалъулъ" ва "Гъизилюрт район" муниципалияб гIуцIиялъул депутатазул собрание хIакъикъияб гуреблъун рикIкIиналъул" законалъул проектал. Гьаб кIиабилеб суал республикаялъул тIолабго халкъалда хъинтIулеб масъала гьечIониги, гьеб ккана Дагъистаналъул тарихалда жеги киданиги букIинчIеб лъугьа-бахъинлъун. Лъабго моцIалъ бакIалъулал депутатаз данделъиял тIоритIичIого тей ккана президентас гьеб суал парламенталда гьоркьоб лъеялъе гIиллалъун.


- ЦIалиялъул кьибил - кьогIаб, пихъ - гьуинаб букIунин хъван буго Аристотелица. Гьединлъидал дунги цIалула жавабчилъиги бичIчIун. Къойилаб низамги дир цIакъ хIалуцараб буго. Масала, радал сагIат микьгоялдаса кIиго тIубазегIан институталда вукIуна. Цинги, къаси кIиго тIубазегIан кафеялдаги хIалтIула. Дир кьижулеб заман буго ункъо сагIат. Дирго гIумруялъул хIалбихьиялдаса пайдаги босун, гIолилазда, хасго студентазда абила: «Эбел-эменги росу-ракьги тун, цIализе рачIарал нилъер, лъабил къиматазда цIали ккола нилъго нилъецаго махсараде кквей. Щивасда тIадаб буго гIолохъанго букIинеселда тIад ургъизе ва гIумруялъе хIажалъизе бегьулеб гьунар-махщалие ругьунлъизе», - ян.\nМусакъадил эмен МухIамад ккола шофер, эбел Музират – медсестра. Амма эбел-инсул кумекалде ккечIого тIувазе бокьиялъ гьев кафеялда официантлъунги хIалтIулев вуго.\nДГУялде лъугьиналде цебе Мусакъадица лъикIал къиматазда лъугIизабуна ДГПУялда цебе бугеб юридикияб колледжги. Гьесие бокьун букIана ДГУялъул юридикияб факультеталде лъугьине, къисматалъ вачана экологиялъул институталде. Гьелдаго цадахъ Мусакъади заочно цIалулев вуго ДГУялъул юридикияб факультеталъул «таможенное дело» отделениялдаги.\nДГУялъул экологиялъул институталъул методист Муслимат Абакаровалъ бицана: «Бищун лъикIал студентазда гьоркьоб цIар рехсола Мусакъадилги. Гьев вуго сабураб гIамал-хасияталъул, гIатIидаб ракIалъул, ай кинабго рахъ камилав гIолохъанчи. Гьес гъираялда кумек гьабула цадахъ цIалулезеги», - ян.\n- Дун талихIав чилъун рикIкIуна дицаго. Эбел-эменги преподавательзабиги дир цIалудаса рази руго. Гьеб кколарищ талихI? Квеш ккараб жо буго самбоялъул, гугариялъул яги грэпплингалъул рахъалъ тренировкабазде хьвадизе дие заман гIоларого букIин», - ан бицана М. МухIамадовас.\nДругие материалы в этой категории: « ХIалтIулъ батана талихI\tКагътилалъул бакIалда электроннияб »