Дунялалъул тIоцебесеб рагъ\n2012 соналъул 26 декабралда бахъараб «Россиялъул рагъулаб реццалъул ва ракIалдещвезаризе кколел заманабазул хIакъалъулъ» федералияб къануналда рекъон, 1 август лъазабуна ТIоцебесеб дунялалъул рагъулъ чIварал ракIалдещвезарулеб къолъун. 2013 соналъул 1 августалда Россиялда гьеб къо официалияб къагIидаялъ кIодоги гьабуна.\n1914 соналъул 28 июлалдаса 1918 соналъул 11 ноябралде щвезегIан халатбахъараб ТIоцебесеб дунялалъул рагъ рикIкIуна инсанияталъул тарихалда жанир ккарал бищунго чIахIиял рагъазул цояблъун. Рагъулъ гIахьаллъана Ункъоязул цолъи (Германия, Австро-Венгрия, ГIусманиязул империя, Болгария) ва Антанта (Россия, Франция, Великобритания). Антантаялъул рахъккуна къогоялдаса цIикIкIун пачалихъалъ, гьезда гьоркьор рукIана США, Япония, Сербия, Италия, Черногория, Бельгия, Египет, Греция, Бразилия, Китай. Гьеб гIасияб рагъул хIасилалда щущахъ биххана ункъо империя: Россиялъул, Австро-Венгриялъул, ГIусманиязул ва Германиялъул. Рижана цIиял пачалихъал: Австрия, Венгрия, Югославия, Польша, Чехословакия, Литва, Латвия, Эстония ва Финляндия.\nИсана нусго сон тIубала ТIоцебесеб дунялалъул рагъ байбихьаралдаса. 1914 соналъул 28 июлалда Югославиялъул Сараево шагьаралда анцIила ичIго сон барав сербав Гаврила Принципица Австриялъул эргерцог Франц Фердинанд чIваялъул хIужа, къокъаб заманалда жаниб сверана ункъо соналъ халат бахъараб дунялалъул питнаялде. Европаялъул, Азиялъул, Африкаялъул, Америкаялъул, Австралиялъул - киналго континентаздаса гIемерал пачалихъал, батIи-батIиял халкъал цIана гьелде гъорлъе. Гьелъул балагьаб сурат цебечIезабула гьадинал тарихаз: гьеб рагъулъ гIахьаллъарал пачалихъаздаса камуна I0 млн. чи солдатазул, I2 млн. гIанасев чи чIвана ракълил гIадамазул, 55 млн. гIанасев чи лъукъун вукIана.\nСовет хIукуматалъул заманалда ТIоцебесеб дунялалъул рагъул хIакъалъулъ бицине гIемер беццараб букIинчIо. Бицаниги, гьелъие кьолаан квешаб къимат. Щайгурелъул официалияб пикруялда рекъон, гьеб букIана империалистияб, хъачагълъиялъулаб рагълъун. Гьединлъидал гьечIо нилъер улкаялда гьеб рагъги, гьенир гIахьаллъаралги ракIалдещвезарулел памятникал, тарихал, байрамал. ГьечIо гьел Дагъистаналдаги. Амма Дагъистаналдаса гьеб рагъулъ, жидеего бокьун, гIахьаллъана гIемерав чи, аслияб куцалда гьел рукIана Дагъистаналъул полказул рекIараллъун.\nНусго соналъ цебе байбихьараб дунялалъул рагъул хIакъалъулъ жакъасеб гIелалда гIемераб жо лъачIониги, амма буго цо хIужа, жиб киназего баянаб: гьеб рагъда машгьурлъана ХъахIабросулъа МахIмудил цIарги шигIруги!\nКарпаталъул мугIрузда рижана гьесул ботIролъ бищунго пасихIал шигIриял асарал: «Хиянатай гьудул», «РекIел бухIиялъул хIакъикъат бицун», «Почтовой кагътиде керенги чучун», «Марям».\nТIубараб гIасру ана бицен гьабулеб рагъ байбихьаралдаса, амма, гIумруялъ бихьизабухъе, инсанияталъ цIалун гьечIо гьелъул дарсал, лъугьун гьечIо гьеб гIадамазе насихIатаб гIибратлъун. Жакъа цIидасан хIалуцунеб буго дунялалда ахIвал-хIал: цин гьанир, цин дора – батIи-батIиял бакIазда раккулел руго гIисиналги чIахIиялги рагъал, кьалал, тунка-гIусиял. Жакъа хIинкъи буго ГIиракъалда, Кавказалда, Ливиялда, Палестинаялда, Сириялда, Украинаялда ва цогидалги регионазда кколел ругел бидулал лъугьа-бахъинал тIолгодунялалъул питнаялде свериялде.


Нахъойги ГIабдулатIиповасул кортежалъул хIакъалъулъ\nГьал къоязда ютюбалда лъураб видеоялъе гIоло цIидасан байбихьана Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповасул цIар рехсезе.\nДагъистаналъул нухмалъулесул номералги ругел машинабазул читIиралъе цебехун ине квалквал гьабулеб букIун буго гIадатиял номерал лъураб кIиго машинаялъ. Цинги гьеб читIиралда букIараб Toyota Land Cruiser-лъуса къватIивеги ваккун цо полициялъулас тIил кьабун буго цере чIарал машинабазда. Гьедин рекун руго гьезул хьолбохъ лъурал матIаби.\nЮтюбалда лъураб гьеб видеоялъухъ балагьун, цояз абулеб буго тIоцебесеб нух гурин республикаялъул бетIерасул кортежалъ гIадлу хвезабулеб, гъол машинабазул бетIергьабазда бугеб гIайиб щибин кортеж бачIунеб мехалда нухда ратунилан, полициялъулал рукIаниги, гъозул хъулухъ щибин чи гIадамазул буголъи хвезабизе. Амма цогидаз рикIкIунеб буго республикаялъул бетIер ватаниги, улкаялъул президент ватаниги – тIадчи унеб нух эркенго букIине кколин, гьеб хIисабалде босизе кколаанин жидер машинабазул матIаби рекарал гIадамазги. ГIабдулатIиповасда церехун рукIарал нухмалъулездехун щайин гьел гIарзал рукIинчIел. Масала, МахIачхъалаялъул экс-мэр СагIид Амиров унеб М. ХIажиевасул къватI радалги бакъанидаги къалаанин, гьев цIунун цадахъго шагьаралъул полицияги букIунаанин. Гьебин абуни къануналда рекъон, мекъи букIанин.\nЭР-лъе гьебго пикру такрар гьабуна Дагъистаналъул бетIерасул официалияв вакил ГIалибег ГIалиевасги. Гьединго гьеб видеоги букIине бегьулила хIакъикъаталда республикаялъул бетIерасул кортеж гуреб, лъица бугониги ургъараб хIилла. Актерал гIемерлъун ругила жакъа.\nГIалибег ГIалиев: «ГIадамазда бичIчIизе ккола жакъа ГIабдулатIиповасе гIадин цогидал нухмалъулезе захIмат букIинчIолъи республика данде бачине. Щай? Щайгурелъул гьев вачIаралдаса нахъе жиндир цIар бахъараб мехалда гIадамал сородулев вукIарав чан хIакимчи нахъе рехарав? Экс-мэр Амировасдаса байбихьун гьел чагIи гьаниса нахъе гъуна. Бищунго амбициял гIемерал нухмалъулелгцн министралцин унел руго. Кидаго живги жиндир лъималги ханлъудал рукIине хьулал рукIарал чагIазда вачIун ГIабдулатIиповас тIил кьабураб мехалда гъоб лъиего бокьулеб гьечIо. Гьедин гьесда дандечIарал чагIи гIемерал руго Дагъистаналда. Гьел чагIаз гьабулебщинаб жоги буго гьев суризавизе къваригIун гьабулеб – гьел машинабазул суал батаниги, цогидаб батаниги. Актерал гIемерлъун руго гьанже. Хъулухъазда рукIаралги гьанже ругелги хIакимзаби – гъоздаса лъикIал актерал кирниги ратиларо нужеда. ГIодизе ккараб бакIала гIодула, къвал базе ккаралъуб къвалги бала, бегьулареб бакIалда мацIги гьабула. Дида киданиги ккелароан чи гьединан вукIунев ватилилан. Гьанже гьел чагIи – «актералги», полициялъулалги - кинго чIелищха гьединаб бакIалда гьоркьор гIахьаллъичIого?».\nКин батаниги, республикаялъул бетIерасул кортеж унеб мехалда нухда букIунеб гIадлуялъул рахъалъ мисал босизе бегьулин Чачан Республикаялдасайин бицунеб буго ЭР-ялъе МахIачхъалаялда гIумру гьабулей йигей Мадинаца. Машина бачунеб чанго сон буго гьелъул.\nМадина: «Рамзан Къадиров вачIунев вуго!» ян гьаракь кIодо гьабулеб алаталдасан лъазабула Чачаналъ. Цинги нухда ругелщинал чагIи ракьандегIан къала, Къадировги берцинги уна. Нилъер гьанибин абуни батIайисан буго. Гьал къоязда къаси мехалъ МахIачхъалаялъул Редукторный поселокалдасан ячIуней йикIана дун. Дагьалъ хутIана ГIабдулатIиповасул кортежалда гъоркье ккезе. Ахираб заманалда дир берзул канлъи дагьлъун буго. Доба рикIкIадасан, паркъезабулаго хъахIилал чирахъалгун бачIунеб кортеж бихьулеб гьечIони, дица щиб гьабизе кколеб? Гьединлъидал дица гIакълу кьелаан киназдаго рагIуледухъ, ахIун лъазабейин республикаялъул бетIерасе нух кьейилан лъазабеян. Гурони гьел паркъолел хъахIилал чирахъазул пайда гьечIони – цо-цо мехалда полициялъулазулги хехаб медицинаялъул кумекалъулги машинаби ратIа рахъизецин лъаларо».\nРоссиялъул хIукуматалъ 2013 соналда цIи гьабуна улкаялъул регионазул нухмалъулезул машинаби цIунун ГИБДД абулеб хъулухъалъул машинабиги цадахъ иналъул хIукму. Гьеб квеш бугин, щайин абуни хIакимзаби гIадатияб халкъалда релълъун, гьел гIадин цадахъ хъаравуллъиги гьечIого ине кколин, гьездаса рикIкIалъичIого рукIинеян абураб пикру загьир гьабун букIана гьеб хIукму цIи гьабураб заманалда «Синие ведерки» абураб жамгIияб гIуцIиялъул вакил Петр Шкуматовас. Гьанже Дагъистаналъул нухмалъулесул кортежалдаса полициялъулас гIадатияб кIиго машинаялъул матIаби рекиялда тIасанги загьир гьабулеб буго Шкуматовас информалатазе гьадинаб пикру. Гьев полициялъулас гьабураб пишаялда рекъон 15 сордо-къоялъ туснахъ гьавизе кколила гьев. Дагъистаналда гьеб хIужа ккун букIаниги, рес бугила, гьеб видео бихьарал чагIи гIемер рукIиналда бан, киназдаго бихьизабун полициялъуласе гIадлу гьабизегицин.\nБицен гьабулеб хIужаялда бан гьадинаб пикру загьир гьабуна Болъихъа адвокат МухIамаднаби МухIамадгIалиевас.\nМухIамаднаби МухIамадгIалиев: «Лъилниги ихтияр гьечIо чияр жо пасат гьабизе – тIоцебесеб иргаялда, полициялъуласулги гьечIо, ГIабдулатIиповаслги гьечIо, Чайкалги гьечIо, Путинилги гьечIо. Путинида гьеб бичIчIунгутIиялъ буго нилъехъ киса-кибго гIала-гъважа. Къанун хIалтIулеб гьечIо. Масала, рохьор чIун ругилан гIадамал басра гьаризе бегьуларо, диваналдеги рачун хIукму къотIизе ккола. Гьединго чиясул машина, мина букIа, хIама букIа – щибниги бека-биххизе ихтияр гьечIо. Нагагь гьединаб жо пачалихъалъ гьабун батани, пачалихъалъ бецIизеги ккола гьесие гьеб».\nРеспубликаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповасул кортежалда тIасан хабар гIемер рагIизе бегьула. Масала, Каспийскалдаса МахIачхъалаялде гьев щвезегIан бащдаб сагIаталъниги къан букIунин республикаялъул нухмалъиялъул минаялде щвезегIан бугеб нух, гьелъ санагIалъи гьечIолъи ккезабулеб радалги къасиги доре-нахъе унел чагIазе. Гьелда хурхараб суал телевидениялдасан халкъалъулгун чIагояб эфиралда вугеб мехалда ГIабдулатIиповасе кьун букIана цо гIадатияв чиясги. Республикаялъул бетIерас гьесие жаваб кьун букIана Каспийскалдаса жив хIалтIуде щвезе балила анкьго минут. ГьедигIанги сабру гьечIев чи кинавдила вукIунев. Гьединго жиндие цо къор гъезехъин букIиналъул хIакъалъулъ информацияги щун бугила жиндихъе. Гьелда тIад рекъоле гIадамалги руго. Масала, нухда бокьараб хIилла ургъизе рес бугила гьесие. Гьедин абулеб букIана цо-цо чагIаз гъоркьисала Каспийскалдаги МахIачхъалаялдаги гьоркьоб ккараб авариялда хурхунги. Рамазан ГIабдулатIиповасул кортеж бачIунеб мехалда гьеб нухда чIинтIана Саратовалдаса вачIун кирпич къотIулеб заводалда хIалтIулев вукIарав чи. ГIадамазул цо къадаралъ кортежалде гIайиб гьабулеб букIана, цебе бугеб жо бихьизе ккелароанищин республикаялъул бетIерасул хъаравуллъиялдаян. Цогидазин абуни рикIкIунеб букIана тIадбалагьун гьекъолдухъан гIадинав чиги вукIанин гьев, гьединлъидал лъицаниги ургъунго тункун рехун ватулин гьев нухде кортеж тIаде щолеб мехалъ.\nР. ГIабдулатIипов: «Нечезе кколез хъат чIвалеб буго»\nКьавуца кварал маршруткабиги депутатасул тахбакIил багьаги\nГI. ГъазимахIамадов: "20 соналъ цебе Дагъистаналъул парламент жакъаялдаса эркенаб букIана"


«Каспиялъги» къабул гьарила гьалбал | Спорт | Киназего гIаммаб Россия\n© С. Расулов - мл., ФК "Анжи"\n«Каспиялъги» къабул гьарила гьалбал\nЕвропаялъул чемпионаталде хIадурго руго\nДРялъул хIукуматалъул председателасул тIоцевесев заместитель Анатолий Карибовас тIобитIараб данделъиялда гIахьаллъана МВДялъулги, УГИББДялъулги, Росгвардиялъул Дагъистаналда бугеб управлениялъулги нухмалъулел. Гьениб бицана спортивияб гугариялъул рахъалъ Европаялъул чемпионаталде гьабулеб хIадурлъиялъул хIакъалъулъ.\nАслияб кIвар буссинабуна спортсменазе санагIатал шартIал гIуцIиялдеги, гьезие рега-рахъинеги, кваназеги, хIухьбахъизеги бакIал чIезариялдеги. Масала, гьоркьоса къотIичIого роржине руго Стамбулалдаги МахIачхъалаялдаги гьоркьор самолетал. Чемпионат тIобитIулел къоязда къазе руго Каспийскалъул цо-цо къватIал, ай транспорт хьвадизе биччазе гьечIо. «Каспий» санаторий хIадурго буго чемпионаталъул гIахьалчагIиги гьалбалги къабул гьаризе. Гьениб букIине буго тIадегIанаб хехлъиялъул Интернетги мобильнияб бухьенги.\nХадубги Анатолий Карибовас бицана гугариялъул рахъалъ чемпионат тIобитIулеб заманалда Дагъистаналде рачIине ругин гIемерал гьалбалги. «Россиялъул регионаздасаги къватIисел улкабаздасаги рачIунел гIадамазе чIезаризе ккола санагIатал шартIал. Аслияб масъала буго гIумруялъе хIинкъигьечIолъи букIинаби, хасаб кIваркьезе ккола рацIцIалъи цIуниялде», — ян абуна Карибовас.\nРФялъул МЧСалъул Дагъистаналда бугеб управлениялъул начальникасул заместитель Мартин Маммаевас рехсана цIа ккеялдаса цIуниялъул рахъалъ агъаз гьабичIого ратарал гостиницаби. «ЧIахIиял гIунгутIаби гьечIо гьенир, амма тIатинарурал тIагIинаризе хIаракат бахъизе ккола», — ян лъазабуна гьес.\n"ХIакъикъат" казияталдаса босараб


Рабадановас ректорат мэриялъухъ хисана\n13 июналъ МахIачхъалаялъул администрациялда тIобитIана Дагъистаналъул тIалъиялъул вакилзабазул ва шагьаралъул муниципалиял хъулухъазул хIалтIухъабазул ва депутатазул дандчIвай. Гьеб данделъиялда цIияв тахшагьаралъул мэрасул ишалтIуралевлъун МуртазгIали Рабаданов тIамун вугинги бицана хIукуматалъул вакилзабаз.\nЦIияб хъулухъалде тIамизегIан МуртазгIали Рабаданов Дагъистаналъул Пачалихъияб Университеталъул ректорлъун вукIана. Гьесда цеве вукIарав мэрасул ишал т Iуралев БахIанд МухIамадов хIухьбахъиялде ун вуго. МухIамадов хисулевлъун тIамун вукIарав Рабадановги гьесул хъулухъалде ккун вуго.\nДагъистаналъул президентасул ишал тIуралев Рамазан ГIабдулатIиповас Инстаграм социалияб бухьеналлда жиндирго гьумералда хъван буго жив цIакъ гIемер ургъулев вукIанин щидай шагьаралъул бетIерлъун телаян.\nХадубги университеталъул ректор, европаялъулаб лъай щварав Рабаданов МуртазгIали тезе ракIалде кканилан. Гьелъ цойги нухалъ бихьизабулеб бугила Дагъистаналъул тIалъиялде лъай бугел, гьанжесеб пикруялъул гIадамал рачIине кколеллъи.\nЖиндица республикаялъул хIукуматалда ва хасгьабун чанго министрасда лъазабунила цIияв шагьаралъул мэрасул ишал тIуралевгун цадахъ МахIачхъалаялда гIадамазе гIумру гьабизе бигьалъиялъе ва санагIалъиялъе гьабизе кколебщиналъул план хIадурейилан.\nБищун цебе ЖКХ ялъул ва транспорталъул багьабазе гIадлу гьабеян. Кинабго рагьун , гIадамазда цадахъ гьабизе кколилан, МахIачхъалаялда бищунгоц цебетIураб ва хIасилал кьолеб нухмалъи букIине кколилан, абулеб буго Рамазан ГIабдулатIиповас Инстаграммалда гьабураб хъвай-хъвагIаялда.\nРабаданов цIияб хъулухъалда теялдаса роххел загьир гьабулел гIадамал гIемер руго, гьев мэрасул рищиязда гIахьаллъулев вугони жал гьесие гьаракь кьезе инчIого рукIинарин лъазабулеб буго социалиял бухьеназда батIи-батIиял чагIаз.\nМахIачхъалаялдаса юрист Сулейман Сулеймановасги цIияв мэрасул ишал тIуралев лъикIав гIуцIарухъанги бажари бугев хIалтIухъанги вугин рикIкIунеб буго.\nСулейман Сулейманов: "Шагьаралъул бетIерлъуда гьев чи теялъе гIилла буго гьев цеве вукIарав мэрасул къапилаялда гъорлъ вукIинчIев чи, кIиабизеги гьев ккола гIелмияв хIалтIухъан вукIин.\nЦIияв президент Рамазан ГIабдулатIиповасе живго гIадал гIелмиял чагIи гIагарал ратилаха. МуртазгIали Рабадановас хIалтIуде вачIун гIемераб заман бачIониги живго лъикIав ректор хIисабалда вихьизавуна.\nГьес бихьизабуна жиндирго бажариги, хIалтIизе гъираги. Додинаб кIудияб коллективалъе нухмалъиги гьабун бажаруелев, шагьарги лъалев чиясда бажарилеб батила МахIачхъалаялъе лъикIаб нухмлъи гьабун".\nЭР: - Дур пикруялда рекъон Рабаданов гьеб хъулухъалде тIамулелъул гьев дарги миллаталъул чи вукIин хIисабалде босанадай?\nСулейман Сулейманов: "БатIаго МахIачхъалаялда даргинав вукIине кколин абураб бакIги дида кибго бихьичIо. Гьел бищунго дагь руго МахIачхъалаялда, миллатазухъ балагьун толев вугони гьеб хъулухъалда магIарулав вукIине ккола.\nМагIарулал гIемер руго шагьаралда, амма гьеб рахъ хIисабалде босун батилин кколаро дида ракIалде. Гьединал хъулухъазда толаго миллат цIехон гуро толел. Миллаталъул тIалабал тIуразе гурев шагьаралъул тIалабал тIуразелъидал гьев гьенив толев вугев".\nМиллат цIехон гуро гьев ректорлъунги тIамун вукIарав. Чанго соналъ МуртазгIали Рабадановасда цадахъ хIалтIарав ХIусен Халилулаевас бицана гьев вугила бажари бугев нухмалъулев, гьев вачIун хадуб университет цIилъанин.\nГьесухъ шагьарги гьединго цIигьабун бажариялда ракI чIолила жиндир.\nХIусен Халилулаев: «Гьев вуго кутакалда жиндаго ракIалда бугеб иш рагIалде бахъинабулев, бажари бугев чи. Чаналиго батIияб миллаталъул вакилзаби ругеб кIудияб университеталъул коллективги нухда бачана гьес.\nБатIа бахъизе лъалареб хIалалъ цIигьабуна университетги, гьеб тIасан ва жанисан къачIана цIакъ берцинго. Гьеб гуребги гIелмияб рахъалъги цебе тIуна гьеб. Ахирал саназда жаниб чанцIулго Россиялъул лъикIал тIадегIанал цIалул идарабазул сияхIалда гьоркьобеги босана Дагъистаналъул Пачалихъияб Университет.\nГьединлъидал шагьаралъул захIмалъабиги, масъалабиги тIуранги бажарула гьесухъ. Дир пикруялда рекъон гьеб буго Рамазан ГIабдулатIиповасул цIакъ битIараб хIукму".\nМуртазгIали Рабаданов ккола физикиял –гIелмабазул доктор, профессор. Гьес Дагъистаналъул Пачалихъияб Университеталъе нухмалъи гьабуна 2007 соналдаса нахъе.


21 ФЕВРАЛЬ-РАХЬДАЛ МАЦ1АЛЪУЛ КЪО. ЩАЛХА НИЛЪ, МАГ1АРУЛАЛ? - 18 Февраля 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2017 » Февраль » 18 » 21 ФЕВРАЛЬ-РАХЬДАЛ МАЦ1АЛЪУЛ КЪО. ЩАЛХА НИЛЪ, МАГ1АРУЛАЛ?\n21 ФЕВРАЛЬ-РАХЬДАЛ МАЦ1АЛЪУЛ КЪО. ЩАЛХА НИЛЪ, МАГ1АРУЛАЛ?\nБокьанагIан лагъзал росизе кIола, амма гьезул дудехун адаб – кIоларо.\nМаг1арулазе маг1арулаллъун жалго рук1ин к1вар бугеб жо бугебдай? «Дун маг1арулав вуго» - йилан абураб жоялда жаниб кинаб бук1аниги маг1на лъолебдай маг1арулаз? Маг1арулав ватич1ого, татарав, узбекав, маврикияв ватун вук1аравани хисизе жо бук1анадай?\nБук1ун батуларо. Гьеч1о гьабсаг1ат, маг1арулав цойгидал миллатаздаса ват1а-вахъизе лъалеб, цебе умумул ч1ух1улел рук1араб я бах1арчилъи, я рук1а-ракъин, я хасият-г1амал, я рет1а-къай, я мац1.\nУнго-унгояв маг1аруласул бук1ине ккола миллаталде рокьи ва гьелдаса ч1ух1и. Бугищха нилъер гьеб? Гьеч1о. Гьеч1еблъиги нилъеда бихьула цо кинав вук1аниги маг1аруласул рахъ ккун, рищиязда г1ахьаллъизе къват1ире рахъине ккани. Гьенире унаго нухда, чанго маг1аруласда рак1алде ккола, «щай дун досул рахъ ккун, дов ц1акъав вук1иналъе нуг1лъи гьабизе ине кколев? Дунго вуго гурищ дун досдасаги ц1акъав» - илан. Гьеб бак1алда гьес нух хисула ва досда хадур инел рук1аразул цо бут1а т1езабун жиндирго рахъалде ц1ала… Цо гуревлъидал гьединав маг1арулав вук1унев. Гьедин рак1алде ккезе бегьула чанго маг1аруласда. Гьединлъидал рикь-рикьун маг1арулалги дагьлъула, дагьабго бук1араб дандиязул миллатги, цолъиялъ, г1емерлъун батула, гьезул вакилги вергьуна. Г1абдалзаби г1адин маг1арулалги хут1ула.\nМаг1арулав ч1ух1ула живго жиндасаго ва гьелъ гьесул бет1ер сверизабула. Гьеб буго нилъер г1амал. Гьабизе к1олеб жоги гьеч1о. К1везеги бегьилаан, цойгидазул г1акълуялъухъ г1енеккулеб г1амалниги бук1арабани маг1арулазул чорхолъ. Гьеч1елъул гьебги. Г!акълу малъулел чаг1иги т1убанго данде кколаро маг1арулазе. Киназдасаго ц1одорал чаг1азда г1акълу малъиги г1антлъи бук1инарищха.\nГьедиг1ан ц1одорал, ч1ух1арал, жидедасаго ц1акъал чаг1и дунялалдаго гьеч1иланги рак1алде ккун хьвадулел маг1арулал, г1иссинккун кьолел гъурщазги, сих1ираб политикаялъги гъоркье рехана г1урусаз. Дагь-дагьккун, г1арацго щибжояли лъалареб бук1араб маг1арул халкъ, г1арцуде ругьунлъана, харжила, пенсияйила, инвалидностилан т1аде чваххулеб жо камич1о. Щвана. Щварабг1ан бокьана. Бокьанаг1ан щвана. Нагагь щвеч1ого хут1ани, х1ехьезе к1оларого лъугьана. Дагь-дагьккун г1арцухъ бичана тарих, маданият, адабият, мац1, ях1-намус, г1адат-г1амал... Миллатго бичана. Учузго. Г1арцуда аск1об г1акълу х1алт1ич1о. Г1уруслъана. Хут1ана цох1о щибниги гъоркь, т1ад, жаниб гьеч1еб гьодораб, т1адагьаб ц1ар. Мун щивилан гьикъани, кутакаб пахрулъиялда, бац1ц1адаб маг1арул мац1алъ «аварец» - илан абула. Маг1арулалъ к1алъайилан абуни, «не знаю я» - иланги т1аде жубала. Гьеле нилъ рортарал к1к1алал гъварилъи.\nБерцинго, жидерго рорхатал муг1рузда рук1арал маг1арулал, гьанже руго к1к1алал т1иналда, т1ад къоноги ч1ван. Гьенир рук1аниги, расги жо лъугьинч1еб г1адин, дагьабги гъваридаб к1к1алахъе нух балагьулел руго, дагьабги г1емераб г1арац доба бати мурадалда. Я миллат къвариг1ун гьеч1о, я мац1 къвариг1ун гьеч1о, я гьелда хурхараб щибго къвариг1ун гьеч1о. Эбел-инсул ц1арцин к1очене х1адурал руго, гьелъухъ щолеб жо бугони.\nКиг1ан кутакалилан нилъедаго кканиги, гьеч1о нилъ гьедиг1ан кутакал чаг1и. Тамахал чаг1и руго. «Гьадаб г1ор бахарабго къвариг1унареб жо буго нужер гьеб маг1арул мац1, г1урус лъазабе, ингилис лъазабе, гьел мац1азе бот1рода жаниб бак1 бук1ине, рахьдал мац1ал малъуге лъималазда» - йилан абуни, гьедин гьабизеги гьабула. Г1емераб жо лъазабунаг1ан лъик1 х1алт1улеб жо бет1ер бук1унеблъицин лъаларо нилъеда. Бица-бицаралда божула. Г1урусал рач1инег1ан бец1ал, щибго жо лъаларел чаг1и рук1анин маг1арулалин абураб жоялдаги божула. Дол нилъер т1аг1инарурал аза-азар г1алимзаби американал рук1ун ратила. Жеги нахъе ц1унун ругел дозул бечедал библиотекаби, жалго жедедасаго рижун ратила.\nМаг1арул росабалъ эбел-эмен гаргадулел руго лъималазда г1урус мац1алъ. «Щай, вац, мун лъималазда г1урус мац1алъ к1алъалев» - илан гьикъани - г1урус лъазейилаха. Гьукъаниги лъач1ого хут1уларо гьанже г1урус мац1. Гьебг1ан г1емераб жо щибниги гьеч1о нилъеда сверу-хъверун. Г1урус мац1алъул лъеца росун инел руго нилъ. Цо-цоязул гъоркьа х1ат1алцин рихьулел гьеч1о.\nГьеб ах1вал-х1алалдаги, г1урус мац1 халкъалда лъазейилан ц1иял программабиги г1уц1ц1ун, 50 миллион Россиялдаса ах1арал г1урус учительзабазе кьезейила, 7, 5 миллион цойгидал тадбиразе кьезейилан бихьизабун буго Лъай-кьеялъул министерствоялъул сайталда. Квеш бук1инч1ого бук1ине батилаха, рахьдал мац1алги лъазаризе кколилан, г1емерал тадбираздасан г1уц1ц1араб программаги буго гьениб, цо беццаб капек г1арацги гьеч1о бихьизабун. Гьеле х1укуматалъулги миллатазде ва мац1азде бугеб бербалагьи. Жалго жидеего къвариг1унарел миллатал х1укуматалъе щай?\nКутакалилан нилъедагоги кколел, вахьнаби руго нилъ. Нилъ вахьнаби рук1ин цойгидаздаги бихьулеб буго.\nЦойги мисал: рахьдал мац1 лъаялде к1вар кьеялъул мурадалда, 9 класс лъуг1игун ц1алдохъабаз экзамен кьезе кколин лъазабуна эбел-инсуда. Рохаралищха гьел? Рохич1о. Гьез, рекерун, мац1 лъималазда лъач1ого бук1ине нухал ралагьана. Сентябрь т1аде щвейгун, гьел рекерана, лъимал г1урус мац1алда кьолеб «Дагестанская литератураялъул» дарсазде рит1ейилан г1арзаби хъвазе. Гьел дарсалги руго Дагъистанги рихарал, дагъистаналъул миллаталги рихарал, гьезда, киг1ан к1ваниги хехго, мац1 к1очон тей мурадги бугел чаг1аз ургъарал дарсал. Гуронани, дагъистаналда вугев чиясда, кинаб лъанги, дагъистаналъул миллатазул мац1 лъазе кколилан, теч1ого, щибизе ургъараб жо г1урус мац1алда кьолеб дагъистаналъул адабият. Лъараб жоялъул зарал бук1инилан х1инкъун ратилаха. Гьеле нилъер г1акълу.\nЦодагьабниги ях1алъул асар бугев чиясда квеш бук1инеб х1алалъ хъванин кколаха дица гьаб. Щай? Щайгурогоха, халкъалда гьоркьор рук1уна, гьеб бечелъиялъги, г1арцуцаги, хъант1иялъги, рецц-бакъалъги жидеде асар гьабич1ел, роц1ц1араб бет1ералъул цо-цог1аги миллаталъул вакилзаби. Гьел рук1уна ах1и балел, «Лееее, маг1арулал, дунялалда бук1уна бичун босулебги босуларебгиииии! Гьеб бичун босулелда хадур рекерахъдилаго, бичун босун бажарулареб т1аг1ине тогеееее!» - илан. «Ц1уне нилъерго миллат, ц1уне мац1» - илан ах1делел рук1уна гьел чаг1и. «Абг1аги щибизе къвариг1араб жо? Г1урусалъ бицани бич1ч1уларогойищ бугеб» - илан, г1инцин т1амуларо маг1арулаз. Ц1акъ бокьилаан пикру гьабуни, бицунелъухъ г1енеккани, лъалез малъараб гьабуни. Гьаб раг1изе кколел чаг1аз я казият ц1алуларо, я г1акълу щвезе бегьулел тадбиразде рач1унаро, рихьизецин рихьуларо. Г1емерисел гьединал руго.\nпедагогикиял г1елмабазул кандидат\nПросмотров: 203 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


Сон ва жакъа Хуштада росу\nДагъистаналъул тарихалда хасаб бакI ккола хуштадерица\nНакIкIирохьалъ сангар къараб, мугIрул каранда цоцазда тIад рарал минабиги умумузул тарихалъе нугIлъун хутIараб лъукъ-лъукъараб сиги, бугеб ЦIумада районалъул Хуштада росу рикIкIадасан балагьараб мехалда, релълъун бихьула цебегосеб хъалаялда. Амма росдал гьанжесеб гIелалъе къабуллъичIо къваридал къватIазул, лъухъал къадазул басриял минабахъ гIумру гьабизе. Гьез байбихьана росдада цере ругел хурзабахъ тIад шифер, махх ккурал гьанжесеб заманалъул минаби разе, ахал гIезаризе. Къокъаб заманалда гIун бачIана цIияб Хуштада ва аскIоб бана берцинаб мажгит. Жакъа цояз беццулеб, цогидаз какулеб гьаб захIматаб, амма диналъе эркенлъи щвараб заманалъ бокьун буго росдалги гьелъул тарихалъулги хIакъалъулъ дагьабго бицине.\nХуштада росулъ кидаго хIалтIулеб букIана мажгитги, гьенир киданиги гьоркьор къотIичIо халкъ вацлъиялде, шаргIияб нухде ахIулел вагIзаби-насихIаталги. Хуштадерил жамагIаталъулъ гьечIо рикьалаби, жахIда-хIусуд, киналниги руго вацал гIадин.\nДагъистаналъул тарихалда хасаб бакI ккола хуштадерица. Гьединаб букIиналъин Россиялъул гIелмабазул академиялъул гIалимзабаз цIех-рех гьабизе нижер росу тIасабищарабги, хадуб гIалимзабаз росдал бечедаб тарихалъулги къисматалъулги хIакъалъулъ таманал макъалаби рахъана ункъо батIияб мацIалда къватIибе биччалеб «Азия ва Африка» журналалда, гьединго басмаялда бахъана «Дагъистан-Хуштада» абураб тIехьги.\nХуштада мажгит бан буго 1587 соналда. Шамилил заманалдаги Хуштада букIун буго шаригIатги тIарикъатги ясбер гIадин цIунараб росу. Гьенив вукIаго, Гъазигъумекиса шайих Жамалудиница жиндирго яс Загьидат кьуна Шамил имамасе. Хуштадаса рахъарал машгьурал гIалимзабиги гIемерал руго. Бергьарав гIалимчи КIудияв Мусалав, Шамил имамасул наиб, гIалимчи ва багьадур Салимдибир. Гьев чIван вуго ЧIикIаб росдада аскIоб гIурусазулгун ккараб рагъда. ТIиндадерил, багвалазул ва лавашдерил наиблъун Шамилица тун вукIарав ЗакарияхIажи. Гьесул гьунаралдалъун ва бажариялдалъун гIемерисел хуштадиял мутIигIлъун руго Шамил имамасе. Сайид ГIободиясул ирсилал, накъшубандияб тIарикъаталъул устарзаби ПирмухIамадхIажи, СайидхIусейн ва ГIабдулагьдибир. Гьезул хабалазде зияраталъе гIемерал гIадамал рачIуна жакъаги. Мамадибир Рочиясул маъзум ГъазунхIажияв. Бицуна, гьев вукIанила хуштадиязда гьоркьов гIелмуялъул рахъалъ бищун цеветIурав. ХIежги борхун, рокъове вачIунев гьев хвана Осетиялъул Бурав магIарда. Гьеб бакIалда гьесул зияратги буго. ТIарикъаталъул устар ШапихIажияв. Гьесул хобги зияратги росулъ буго. Карамалъиялъул валиян жинда гIалимзабаз абулев ГIалихIажи (МугIрузул ГIали). Гьесул хIакъалъулъ гIемер бицуна гIадамаз. ПалхIасил, ХIХ гIасруялъул кIиабилеб бащалъиялда Хуштада росу лъугьана исламияб дагIваталъул бакIазул цояблъун.\nЦо нухалда Шамил имам богун рещтIуна Лъондода, амма живго сордо базе Хуштаде вачIана КIудияв Мусаласул хIужраялде. Мусалав гьеб мехалда чIаго вукIунаро, гьединлъидал Шамилица сордо рогьуна Мусаласул тIахьазухъ халгьабулаго. Радал унаго, Шамилица абун буго: «РагIун букIана Мусалав хIадис-гIелмуялъе бергьарав гIалим вугилан ва рагIарав гIадавги вукIун вуго», - ян.\nХуштадаса вахъана тIарикъаталъул ункъо устар. Гьезул тIоцевесев ккола ПирмухIамадхIажи. Цо нухалда гьесул вас ХIусеница хIужраялда вугев инсуда тIаде балъго кIулал рала ва, довегIанги ун, халккун чIола. КватIичIого гьесул беразда цере кIулал гIодоре рортун рачIуна. Гьимулаго, къватIиве лъугьун вачIарав инсуца абула: «Щиб, дир хIалбихьулевищ вукIарав», - ан. Хадуб тIарикъат билълъанхъизабизе изну щвана ХIусенихъеги. Гьевги вукIун вуго эменго гIадав кашпу-караматал ругев чи. Гьесухъе вирд босизе рикIкIадаса рачIунел цо гIолохъабаз, гьесул рагьде щведал, тамахьу балел тургьби къелъ рахчула ва, саламги кьун, устарасде тIаде уна. Вирдги босун, къватIире унаго, ХIусеница гьезда абула: «Дол къадалъ рахчарал тургьби росизе кIочонге», - ян. Цо нухалъ мунагьал чураяв дир эмен устаргун цадахъ ун вуго зияраталъ ГIахьвахъ районалде. Къаси гьел цо росдал хабал рагIалде щола ва гьенир лъалхъула. ХIусенида рагIула кутакаб хабал гIазаб. Гьес дир инсуда абула: «Дуда рагIизабилищ гьазие бугеб гIазаб»? – абун. Эмен разилъула. Гьезие бугеб гIазаб рагIидал, гьев лъавудаса уна. Вигьараб мехалда, гьес абула: «Гьаб хабалъ цогIаги чи вукIаравани лъабго суннатаб кIал ккурав, ТIадегIанав Аллагьас гьеб гIазаб нахъе босилаан», - абун. Чанги нухалда ХIусенихъе вачIун вуго ХIоцоса Нажмудинги. Нажмудиница ХIусенил хIакъалъулъ хъвараб назмуги букIун буго. Росу сверун руго гIалимзабазул, шайихзабазул хобал. Бицен буго, гьезул баракаталъ балагьаздаса цIунун бугин росуйиланги. Советияб хIукуматалъ кверщел гьабулел соназги хуштадисез борхатго ккуна исламалъул байрахъ. ЦIакъго захIматал соназги бажарана мажгит цIунун. Росдае имамлъи гьабуна Лъондодаса Гъазияв-дибирица ва Гьимерсоса Къурбан-дибирица. 30 соналъ дибирлъи гьабуна Хуштадаса Мусаев Сайпулагьица, гьесда хадуб 40 соналъ - Шарапудиницаги. Гьезда хадуб Хуштада росдае имамлъи гьабуна Дагъистаналдаго рагIарав гIалимчи Абакаров МухIамасайидхIажияс. Хадув гьев тIамуна Хасавюрт шагьаралъул кIудияб мажгиталъул имамлъун. Гьесул жигаралдалъун рагьана гьениб мадрасаги, кьучI лъуна АшгIариясул цIаралда бугеб университеталъеги.\nДоб советазул заманалда, киса-кибего гIадин, нижер росулъги бертаби тIоритIулаан, гьекъолел жалги хIалтIизарун. Чамалиго нухалъ вагIза-насихIат гьабуна МухIамадсагIидица, гьедин гьарулел бертаби теян. Амма гIадамаз гIадахъ босулеб букIинчIо гьесул амру. Цо бертадул заманалда Имамас, жамагIатги бачун, медалъул (гьекъолеб жо) цIурал бидонал гIодоре тIуна ва лъазабуна: «ТIокIаб гьекъолеб жо бахъани (мед) бахIаразе магьари лъезе гьечIо», - ян. Росдаца тана гьеб хIарамаб иш ва ригьнал тIоритIула, мавлидалги рачун. Росулъ къанагIатги гьечIо хъалиян бухIулев чиги. ЦIунун руго умумузул лъикIал гIадатал: маслихIатал гьари, цоцазе кумекалъе рачIин, садакъаби рикьи. Гьединго хIалтIулеб буго мадраса. Щибаб рамазан моцIалъул ахирисеб 10 къоялъ мажгиталъул столоваялда кваназабула тIолабго жамагIат ва гьел къоял тIамула, къватIире рахъинчIого, гIибадаталда. Нижер росулъ руго гIемерал апарагзабиги, гьездехунги букIуна вацлъиялъулаб бербалагьи.\nЖакъа хуштадерил вуго 20-ялдасаги цIикIкIун гIалимчи. Гьел имамзабилъун, мугIалимзабилъун хIалтIулел руго бакI-бакIазда. Масала, гIалимчи ПирмухIамадов СажидхIусен вуго районалъулго имам. Хасавюрталда исламияб университеталда мугIалимзабилъун хIалтIулел руго ГIабдулаев МухIамад, Абакаров Ризван, АсхIабов МухIамад ва цогидалги. Жакъа росдал имамлъун вуго Абакаров Абакар. ЦебегIанго Хасавюрталда тIобитIараб цо къецалда гьев мустахIикълъана тIоцебесеб бакIалъе ва «Приора» машина щвана. Гьес лъималазда малъула махражалда Къуръан цIализеги.\nХIеж борхарал хуштадисезул къадар 500 чиясде бахуна. Гьайгьай, гьаниб кинабго хъван хIалкIоларо, гьединлъидал хьул буго, умумузул лъикIал гIадатазе, гьайбатал ишазе, щулияб имангун ритIухъаллъун ва киназего мисалияллъун рукIинин ва хутIилин хушталин абун.\nЦIумада район, Хуштада росу\nДругие материалы в этой категории: « Сила Единства\tЖурналистазулгун дандчIвай »


Чин - Howling Pixel\nЧиналъул Халкъияб Жумгьурият (ЧХЖ) (чин. гІадат. 中華人民共和國, бигь. 中华人民共和国, пинйин: Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó, палл.: Чжунхуа Жэнмин Гунхэго), къокъго Чин (чин. гІадат. 中國, бигь. 中国, пинйин: Zhōngguó, палл.: Чжунго), (гьединго цебе магӀарулалъ халтӀихабулаан Хатай-Хутай абунги), — ккола Бакъбаккул Азиялда бугеб пачалихъ. Гьелъул гӀорхьода руго Монголия, Россия, Шималияб Корея, Хъазахъистан, Киргизия, ТІажикистан, Афгъанистан, Хиндистан, Непал, Бутан, Мьянма, Вьетнам, Лаос, Филиппинал ве Джнанубияльул Корея. ГӀадамазул кьадар - 1347374752 гӀадамал.\nТахшагьар - Пекин. Байрахь-багӀараб кьер, КӀудаб МоцӀ ве унку моцӀал. 9596960 км - Чинозу ракь. Юань-Чинозу хуруш. Чинозу ЖамагӀатозу ЖумхӀурият. Ху Цзиньтао - Чинозу президент.\nА́фрика — Евразиялдаса хадуб дунялалъул кІодолъиялъул рахъалъ кІиабилеб континент; хьундасеб рахъалъ Африка ккураб буго Ракьдагьоркьосеб ралъадалъ, БагІараб ралъадалъ — хьундасебгун бакъбаккул рахъалда, Атлантикияб ралъадалъа бакътІерхьудаса ва Гьиндустаналъул океаналъ бакъбаккудаса ва бакъда рахъалдасан. Африкаян гьединго абула дунялалъул бутІаялъул цоялде, жинде гъорлъе Африка метерикги ва гьелда аскІор ругел чІинкІиллъабиги унеб. ЧІинкІиллъаби рикІкІинчІого, Африкаялъул гІатІилъи буго 29,2 млн км², чІинкІиллъабигун цадахъ — 30,3 млн км²-ялде гІагарун; гьелдалъун, Африкаялъ ккола дунялалъул гІаммаб тІадрахъалъул 6 %-ги ва ракъдаллъиялъул тІадрахъалъул 20,4 %-ги. Африкаялда буго 55 пачалихъ.\nВьетнам (гӀурус мацӀ - Вьетнамская Народная Республика) - Азиялда бугеб хӀукумат. Вьетнам гӀорхьода руго Чин, Лаос. ГӀадамазул къадар - 90 000 000 гӀадамал. 331 221 км - Чинозу ракь.\nГIарабазул Цолъарал Имаратал\nГIарабазул Цолъарал Имаратал къокъго ГIЦИ — ккола Азиялда бугеб гӀарабазул пачалихъ.\nГӀиракъ (гӀар. العراق), официалияб куцалда — Респу́блика ГІира́къ (гӀар. جمهورية العراق, сорани کۆماری عێراق, арам. ܩܘܼܛܢܵܐ ܐܝܼܪܲܩ) - Азиялъул бакътІерхуьда бугеб пачалихъ.\nКъажар (Азарбижан) - Къажар Жумгьурият\nУлкаялъул ракьазул цІикІкІунисеб бутІа ккола Анатолиялъул бащадаб чІинкІиллъиялде ва Эрменистаналъул мугІрузул тІалъиялде, дагьаб — Балканалъул бащадаб чІинкІиллъиялде ЧІегІер ва Ракьдагьоркьосеб ралъадазда гьоркьоб.\nТурциялъ гІурхъи цо гьарула бакъбаккудасан Гуржиялъулгун, Эрменистаналъулгун, Азарбижаналъулугн ва Ираналъулгун; къиблаялдехун — ГІиракъалъулугн ва Сириялъулугун; бакътІерхьудахун — Грециялъулгун ва Болгариялъулгун. Улкаялъул рагІалда буго ункъго ралъад: ЧІегІер, Ракьдагьоркьосеб, Эгей ва Мармар ралъадал.\nТуркменистан (туркм. Türkmenistan) — Гьоркьохъеб Азиялда бугеб пачалихъ. ГІурхъи цояллъун ккола Афгъанистан ва Иран жанубияб рахъалда, Хъазахъистан ва Узбекистан шималияб рахъалда, ва Хазар ралъад гъарбияб рахъалда. Гьеб ккола ЦМГІ-ялда гъорлъе унеб пачалихълъун 1992 соналъул 2 марталдасан байбихьун. Тахшагьар — ГІашкъабад.\nХъазахъиста́н (хъаз. Қазақстан [qɑzɑqˈstɑn], официалияб куцалда Хъазахъиста́н Жумгьурият, хъаз. Қазақстан Республикасы) — Евразиялъул ракIбакьулъ бугеб пачалихъ, жиндир цIикIкIунисеб бутIа Азиялда ва дагьаб Европаялда бугеб. Гьеб ккола Каспиялда, Гъоркьа Волгаялъул рагІалалда, Уралалда, Сибиралда, Синаялда ва Гьоркьохъеб Азиялда гьоркьоб.\nХъизихъ (гурж. საქართველო) хIукумат буго Дагъистаналдаса бакътIерхьул рахъалда. Гьеб хIукуматалъул 70 азарго кв. км. ракьги ва 4,5 млн. гIадамазул къадарги буго. Аслияб хIалалда гьаниб гIумру гьабула хъузхъуз, цIамгIалаз, къажараз, гьирияз, падараз, буртияз ва магIарулаз.\nХъизихъалда гъорлъе уна ГIачIаристан, Бакъда Гьиристан ва Абхаз автономиял улкаби. ТIадежоялъе Кахет улкаялда гIумру гьабула магIарулаз. МагIарулазул росаби руго Алазан гIоралъул мекъаб рахъалда. Гьел ккола Гургинросу (Тиви), Росохъ (Чантлискуре) ва Хъаладухъ (Сарусо) росаби ва Лагадухъ шагьаралъул цо авал.\nЦIамухъ ялъуни Эрменистан (цІам. Հայաստան; гІур. Армения) — Кавказ мугIрияталда бугеб хIукумат. ГIадамазул къадар 3 миллионалде бахула. Гьезда гьоркьоса 99% ккола цIамгIалал. ХутIарал гьеб миллаталъул чагIи тIолабго дуниялалъул ракьазда тищ-тищун руго.


Инфоурок › Родной язык ›Презентации›Презентация на тему "Антонимы"\nДарсил мурадал: Антонимазе баян кьей; Калам г1уц1изе ругьун гьари ва ц1алдохъабазул г1акълу ц1убазаби; Рахьдал мац1алде, Ват1аналде рокьи куцай Дарсил алатал:интерактивияб хъарщи,компьютер,гъот1ол сурат.\nДарсил тайпа:ц1ияб лъай кьеялъул дарс. Аралда нилъеца туманк1 реч1ч1ани, Бач1унелъ нилъеда г1арада реч1ч1ула.\nДарсил план: Байбихьи. Раг1икъот1 ц1езаби. Цебеккун малъараб материал такрар гьаби. Ц1ияб дарс бицин. Дарс щула гьаби-суратаздалъун. Дарсил х1асил гьаби. Рокъобе х1алт1и кьей ва къиматал лей.\nРаг1икъот1 Мац1алда ругел киналго раг1аби. Хъваялъулъ жал бат1иял,маг1на г1агарал раг1аби. «Ганч1ил вас» асаралда вас вухизе буюрухъ кьуна. Абиялъулъ ва хъваялъулъ цогоял,амма маг1на бат1иял раг1аби. Ц1адаса Х1амзатил асарал «Гъалбац1ги…» К1иго яги ц1ик1к1ун чиясул к1алъай. Беццай устар. Предложениялъул член-мац1ихъан. Предложениялъул бет1ераб член,жинца иш гьабулеб ва жиндир х1акъалъулъ бицунеб.\nЦебеккун малъараб материал такрар гьабила. Омонимал хъвазе ва предложениял г1уц1изе.\nДарс щула гьаби. Т1адкъай.Антонимал хъвай Яс- Ракь- Рекъел- Вац- Лъик1ав- Сордо- Бакъ-\n2.Т1адкъай.Ц1адаса Х1амзатил асаралда жанир антонимал рате.\nРиидал бет1ер гьалич1езул Кьиндал хьагги гьалуларо, Кверда пинкьал рахъинч1еца Хъах1аб чедги кваналаро. Жакъа ихдалица халг1ат рет1индал, Хасалил муг1рузул маг1у чвахана. Хинаб гьаваялде каву рагьидал, Квачарал къояца къолъик1 гьабуна.\n3.Т1адкъай. Ч1ег1ер хъварал раг1аби антонимаздалъун хисе ва т1убараб синтаксисияб разбор гьабе\nНижее квешал г1адамал рокьуларо. Бана нилъеца рукъ.\nРокъбе х1алт1и …..\nНомер материала: ДБ-1586350


С.МухIамадова: «Релъизе гуреб жо гьечIо гьеб диваналда»\nСапият МухIамадова (кваранаб рахъ) "One World - 14" абулеб документалиял фильмабазул фестивалялда. 2014 соналъул март моцI.\nХасавюрталъул диванханаялда халат бахъунеб буго адвокат Сапият МухIамадовалъ Казбек мухъалъул полициялъул хIалтIухъабазул къадру хвезабулел лъазабиял гьарун ругин абун, Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъ гьелдасан хъвараб гIарзалъул халгьаби.\nИргадулаб диваналъул данделъиялда магIна гьечIел лъазабиял гьарунин къуваталъул идарабазул вакиласин, гьезул жиндиде данде щибниги кьучIчI бугеб жо гьечIила, гьеб жиндаса гIарза хъваялъго гьез жидецаго къанун хвезабулеб букIин бичIчIулеб гьечIила низамцIунулездайилан лъазабулеб буго адвокат МухIамадовалъ.\nАрбагI къоялъ Хасавюрталъул федералияб диваналда тIобитIараб Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъ адвокат Сапият МухIамадовалда тIасан хъвараб гIарзалъул халгьабиялда киналго рахъазул вакилзаби рачIун рукIун руго.\nЦин-циял гьел рачIинчIолъиялда бан цебеххун кIицIулниги нахъбахъун букIана диваналъул данделъи. Гьаб нухалда Шамиль Салатгереевцин вачIун вукIанин диваналде, гьесухъа суравги босанин гьенибилан бицана адвокат Сапият МухIамадовалъ.\nГьев Салатгереев Шамиль гъоркьисала Казбек мухъалъул полициялъул идараялде вачун вукIун вуго низамцIунулез. Гьесдаса полициялъулаз тIалаб гьабулеб букIун буго руччабазул шуба бикъиялъе ва цойгидал гIиси-бикъинал цIогьал гьариялъе мукIурлъейин абун.\nГьес жинца гьабичIеб такъсир тIаде босизе инкар гьабидал къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз вухун вуго гьев, гIазаб кьун буго, гьесухъа букIараб 40 азарго гъурущги бахъун буго.\nГьеб хIехьезе кIвечIого живго жинцаго чIвазе хIал бихьун буго гьев гIолохъанчияс, хIалихъе хвасар гьавизе кIванин гьевилан абурал баянал кьуна гьесул гIагарлъиялъ.\nГьеб киналъулго хIакъалъулъ Салатгереевасул адвокат МухIамадова Сапиятица «Кавказский узел» сайталъе кьун букIун буго баян. Гьеб баян гьересияб бугин, адвокаталъ Казбек мухъалъул полициялъул хIалтIухъаабазул къадру-къимат хвезабулеб бугин абун разигьечIолъи загьир гьабун Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъ кьун буго диваналде гIарза.\nГьеб гIарзалъул халгьаби байбихьаралдаса нахъего къуваталъул идарабазул вакилас тIадрелъилеб гIадаб гуреб жого гьабичIин диваналдайин абун бицана «Эркенлъи» радиоялъе адвокат МухIамадова Сапиятица.\nГьезда бичIчIулеб гьечIила къануналда рекъон адвокатас гьабураб лъазабиялъе гIоло гьев диваналде кьезе бегьулареблъиги, гьединаб гIарза къабул гьабицин къанун хвезаби букIинги. Гьедин гьаб нухалдаги бичIчIуларел гIантал жал рицине лъугьанила диваналда жанисел ишазул министерлъиялъул вакилилан абуна адвокаталъ.\nМухIамадова Сапият: «Гьев министерлъиялъул вакилас абуна диваналда жидеца гIарза МухIамадова Сапият АхIмадовалдаса тIасан хъван бугин, адвокат МухIамадова Сапиятида тIасан хъван гьечIилан. Гьеб жоялъул магIна щибин абураб мехалда вуцIцIун чIана гьев. Дица абуна гьесда гьедин батани дида бичIчIулеб гьечIин дун яги адвокат кколей ятиларин, яги МухIамадова Сапият ятиларин.\nГьединги абун низамцIунулезе къваригIун букIун батила адвокат диваналде кьолей гьечIин жидеца, гьеб къануналде данде кколарелъул, жидеца гIадатияв чи кьолев вугин диваналдейин абизе.\nАмма гьедин гьабизе лъугьиналъулги гIадаллъи букIунарищ, гьезие рекIее гIечIеб «Кавказский Узелалда» бахъараб макъалаялдаги киса кибего дун адвокат МухIамадова Сапиятин абун йихьизаюн йигелъул. Адвокат МухIамадовалъ кьурал баяназда ва гьарурал лъазабияздаса разигьечIоголъидал гьез гIарзаго хъван бугеб.\nДица гьедин абураб мехалда ва цадахъго дица цIунун вукIарав Салатгереев Шамилида тIасан щайин нужеца гIарза хъваларебин, гьес абураб жолъидалин жиндица къватIибе кьурабин абураб мехалдаги гьез ричIчIуларел жал рицана. Жидер гьесдаса кинабгIаги разигьечIолъи гьечIилан абуна. Гьедин релъизе гуреб жого гьечIо гьеб диваналда».\nГьединго адвокаталъ бицана жиндица диваналъухъе кьунила Салатгереев Шамиль Казбек мухъалъул полициялъул бутIаялда вухиялъул ва гьесие гIазаб кьеялъе нугIлъи гьабулел документал.\nГьезда гьоркьор МухIамадовалъ лъун буго вухун хадуб Шамилил хал-шал гьабун тохтурас гьабураб хъвай-хъвагIай, гьев живго жинцаго чIвазе хIал бихьун хадуб гьенибе ахIараб хехаб кумекалъул хIалтIухъабаз хъвараб хасаб кагъат ва цойгидалги гьединалго документал.\nГьезул халгьабун хадуб диванчиясда бичIчIизе кколила жиндица «Кавказский Узелалъе» кьураб баян битIараб букIин ва лъилниги къадру-къимат гIодобегIан гьабулеб яги, гьересияб баян гьениб букIинчIолъи.\nГьединго Сапиятица бицана жеги-жеги Казбек мухъалъул полициялъ Салатгереевазул хъизамалъе рахIат толеб гьечIила, гьезде тIадецуй гьабулеб бугилан. Гьеб чIалгIун Шамиль Салатгереев республика тун къватIиве ун вугилан.\nЯцгIал чIварасе диван гьабулеб буго\n«Релъизе гуреб жо гьечIо гьеб диваналда»


Автор: ilchi · 30.03.2018\nДепутатътурал ххал бивгьунни сайки 17 масъала. Миннувух бия ДР-лул МВД-лул давурттал жаваб (отчет) дулаврил ва ДР-лул Счетная палаталул давурттал хIакъиравусса масъалартту. Сессиялий ххал бивгьунни Дагъусттаннал инсаннал ихтиярдал вакил цIусса итаврил хIакъиравусса ва республикалул бюджетраву дахханашивуртту даврил хIакъиравусса масъаларттугу.\nМиннуяр ххишала, сессиялий ххал диргьунни «Дагъусттан Республикалул Кодексраву дахханашивуртту даврил хIакъираву» тIисса закондалул проект, «Дагъусттан Республикалий бюджетрал иширттал ва бюджетирттал дянивсса арардал хIакъираву» тIисса ДР-лул Закондалуву дахханашивуртту даврил проект.\nСессиялий ххал диргьунни цаймигу законнал проектру.\nНизам дуруччаврил кумагчитал\nСледующая публикация Владимир Васильев хьунаавкьунни Александр Карелиннущал


Мадугьалгун гьуинго лъикI\nДагъистаналъул вакилзаби щвана Чачан Республикаялде\nДанделъи байбихьулаго, кIиябго республикаялъул вакилзабаз гъолбасана парламентазул цадахъаб хIалтIул хIакъалъулъ къотIиялда. «Гьеб къотIиялъ жеги щулалъизабизе буго кIиябго парламенаталъул гьудуллъи», - ян абуна ДРялъул Халкъияб Собраниялъул председатель Хизри ШихсагIидовас.\n«Чачаналдаги Дагъистаналдаги гьоркьор киданиги рукIинчIо цоцазда ричIчIунгутIиялъул хIужаби. Буго чIезабураб болжал ва нилъеца тIубазе буго цебелъураб масъала», - ян абуна ЧРялъул парламенталъул председатель МухIамад Даудовас.\nЩуабилеб февралалда Грозныялде гьабураб дагъистаниязул сапаралъул аслияб мурад букIана Дагъистаналъулги Чачаналъулги гIорхъаби чIезариялъул масъала тIубай.\nГьенире ун рукIана ДРялъул Халкъияб Собраниялъул председателасул заместитель Камил Давдиевги, ДРялъул хIукуматалъул председателасул заместитель – ДРялъул ракьулгун мулкалъул гьоркьорлъабазул министр Екатерина Толстиковаги, ДРялъул тIабигIиял сурсатазулгун экологиялъул министр Набиюла Гъарачаевги, ДРялъул Халкъияб Собраниялъул аграрияб политикаялъулгун тIабигIаталдаса пайда босиялъул рахъалъ комитеталъул председателасул заместитель ГъазагIали Мисиевги, цо-цо районазул бутIрулги, Пачалихъияб регистрациялъулгун кадастралъул ва картографиялъул федералияб хъулухъалъул ДРялда бугеб управлениялъул вакилзабиги, ДРялъул коммерциязулал гурел гIуцIабазул советалъул председатель Шамил Хадулаевги. Гьезул бетIерлъуда вукIана ДРялъул Халкъияб Собраниялъул председатель Хизри ШихсагIидов.\nЧачан Республикаялъул парламенталъул председатель МухIамад Даудовас абуна гIорхъаби чIезариялъул комиссиялъ хIаракат бахъизе бугин Россиялъул президентас цебелъураб масъала тIубазабизе.\nДанделъи байбихьулаго, кIиябго республикаялъул вакилзабаз гъолбасана парламентазул цадахъаб хIалтIул хIакъалъулъ къотIиялда. «Гьеб къотIиялъ жеги щулалъизабизе буго кIиябго парламенталъул гьудуллъи», - ян абуна Хизри ШихсагIидовас.\nГьенибго тIобитIараб данделъиялда бицана ДРялъулги ЧРялъулги гIорхъаби мухIканго кагътиде росизе ккеялъул хIакъалъулъ. «Чачаналдаги Дагъистаналдаги гьоркьор киданиги рукIинчIо цоцазда ричIчIунгутIиялъул хIужаби. Буго чIезабураб болжал ва нилъеца тIубазе буго цебелъураб масъала», - ян абуна МухIамад Даудовас.\nХизри ШихсагIидовас кIварбуссинабуна гIорхъода ругел районазул бутIрузул жавабчилъиялде ва абуна, тIолабго гIорхъи мухIкан гьабулебгIан заманалъ, кIиябго республикаялъул районазул бутIрул цадахърекъон хIалтIизе кколин абун.\nДанделъиялъул гIахьалчагIаз халгьабуна гIорхъода ругел ракьазул интерактивияб картаялъул. Гьез мухIкан гьаруна цо-цо суалалги. Районазул администрациязул бутIруз абуна, мадугьалзабазулгун дандеккунгутIаби жидер гьечIилан. «Нилъеца чIезабулеб гьечIо цIияб гIорхъи – гьеб цебего чIезабун буго, 1950-абилел соназдаго. Цебе гIорхъи чIезабулаан пуланаб гохIдаса пуланаб гIурухъе щвезегIан абун. Гьанже руго цIиял къагIидаби ва гIорхъиялъул хъвай-хъвагIай гьабизе къваригIун буго. Нилъеда тIадаб буго гIицIго гьеб гIорхъи мухIкан гьабиги гьелъул мурадалда ва, гьабсагIаталда хIалтIулел законазда рекъон, цадахъаб хIалтIи гIуцIиги», - ян абуна ЧРялъул парламенталъул председателас.\nДанделъиялдаса хадур дагъистаниял къабул гьаруна ЧРялъул бетIер Рамзан Къадировас. Гьенибги бицана гIорхъабазул хIакъалъулъ. «Дагъистаналдаги Чачаналдаги гьоркьор гьечIо нилъехъа тIуран бажаруларел масъалаби. Жакъа нилъеца бицана цогояб пачалихъияб сияхIалда республикабазул гIорхъабазул хъвай-хъвагIай гьабиялъул хIакъалъулъ. Нилъеца къотIи гьабуна ракьулгун хIалтIаби гьарулаго, регионалияб даражаялда цоцазулгун щулияб бухьен гьабизе. Гьединалго тадбирал гIуцIун руго тIолабго улкаялда», - ян бицана Рамзан Къадировас.\nПрочитано 144 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 11 февраля 2019 10:23\nДругие материалы в этой категории: « Хиса-баси\tПачалихъияб Совет »


«Анонимкаги хIалае ккун чIухь базе бегьуларо»\nDagestan Map Magaramkent Магарамкентский район\nИтни къоялъ Дагъистаналда ришватчилъиялда ва коррупциялда щаклъи букIун лъабго хъулухъчи ккуна, гьезда гьоркьов вуго МухIарамкент мухъалъул бетIер АхIмадов Фаридги. Гьес лъазабулеб буго жинда щибниги гIайиб гьечIила, жив вокьуларел чагIаз жинда тIасан мацIалги гьарун, гIарзалги хъван тIаде тIамулел ругин къуваталъул идарабийилан.\nИтни къоялъул къалъуда МухIарамкент мухъалъул Гапцах ва Бутказмаляр росабазда гьоркьоб нухда Россиялъул федералияб хIинкъигьечIолъибукIинабиялъул идараялъул хIалтIухъабаз ккун вуго МухIарамкент мухъалъул бетIер АхIмадов Фарид рекIарав автомобиль.\nГьесда цадахъ рукIарал гьев цIунарал чагIи гьел хасал идарабазул хIалтIухъабазе дандечIей гьабизе лъугьун рукIиналъ, гьезда гьорькоб тунка-гIусиги ккун буго, амма лъиего зарал ккун гьечIо. Хасал идарабазул хIалтIухъабаз щиб киналиги бичIчIизабун ахIвал-хIал роцIцIинабун буго.\nГьев ккурав бакIалдаго нухда низамцIунулез бихьизабун буго гьесул хIалтIулеб бакIалда ва рокъоб чIухь базе рес кьолеб хасаб документги. Официалиял гурел баяназда рекъон АхIмадов кквеялъе ва гьесда сверун ахIи-хIур бахъинабиялъе гIиллалъун ккана гьев мухъалъул бюджеталдаса бикъиялъе ва коррупциялъе гIайибияв вукIиналда щаклъи букIин.\nКъуваталъул идарабазул вакилзабаз лъазабухъе гьел АхIмадовги вачун цин гьесул хIалтIулеб бакIалде, хадур рокъореги ун руго. Гьениб чIухь бан хадуб щибниги бегьулареб жо батичIого нахъе ун руго, АхIмадовги виччан тун вуго.\nГьеб чIухь бан бахъинегIан чанго сагIаталъ МухIарамкент мухъалъул администрациялъул хIалтIи чIезабун букIун буго буго, гьелъул хIалтIухъабазеги низамцIунулез цIех-рех гьабун буго.\nЖивго Фарид АхIмадовас бицун буго щивали лъаларев чияс гъоркь цIарги хъачIого жиндасан гIарза хъван бугила, гьеб кканила хасал тадбирал тIоритIиялъе гIиллайилан абунила жинда къуваталъул идарабазул хIалтIухъабазилан.\nЖинда щибго гIайиб гьечIин, гьел хасал идарабаз гъоркьцIар хъвачIеб гIарзаги хIалаеккун гьел тадбирал тIоритIи къанун хвезаби бугин рикIкIунеб буго АхIмадов Фаридица.\nЮрист ва жамгIияв хIаракатчи Рагимханов Русланицаги «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда абулеб абуна къануналда рекъон гъоркьцIар хъвачIеб гIарзаги хIалае ккун хасал тадбирал тIоритIизе бегьуларила къуваталъул идарабазилан.\nГьединго юристас рикIкIунеб буго МухIарамкент мухъалда тIад кверщел гьабизе къваригIараз ургъунго АхIмадовасе квешезе гIоло гьабулеб бугин гьесда сверун гьебщинаб багъа-бачарийилан.\nРуслан Рагимханов: «Къануналда рекъон гьеб гъоркьцIар хъвачIеб гIарзаялъул кьучIалда цониги хасал тадбирал тIоритIизе бегьуларо, хасго гIадама кквезе бегьулеб жоцин гуро. Гьелъие кьучIчIаб гIиллаги, тадсикъ гьабураб багьанаги букIине ккола.\nБокьарав чиясда тIасан хъвазе бегьулеб жо букIуна гьеб анонимка, щибаб гьеб гIарзаялъе гIоло ахIи-хIурищха бахъинабилеб. Дида гьеб гIарзаялда бараб жого батиларин ккола гьеб бакIалда, гьеб гьадинго гIадамал тIаса рихьизариялъе рицунел харбал руго.\nМухIарамкент мухъалда гьаб сагIат гьениб тIад кверщел гьабизе къваригIаразда гьоркьоб цIакъ кIудияб кьал буго. Гьединлъидал щивас бокьа-бокьарал ресалги ратун цоцазе квалквалалги гьарулелги руго.\nАмма цохIо гьел АхIмадов дандекколарез тIаде тIамун рачIарал чагIи ругин гьел хасал идарабазул хIалтIухъабийиланги абиларо дица, щай гурелъул дихъе щварал баяназда рекъон цебеги кIигониги нухалъ гьебго чIухьбайги цойгидаб балагь-базарги букIана Фаридида сверун, гьеб мехалдаги гьес гIарацги кьун тIаса рихьизарунин гьел къуваталъул идарабазул хIалтIухъабийин абулеб букIана.\nЦо кьураб мехалда цойгиги нухалъ рачIинарищха гьелги, гьездаги лъалелъул гIарац лъихъ бугебали. Нилъер республикаялда бокьарав хIакимчиясде гIунтIизабизе бегьула бюджет бикъиялъулги, коррупциялъулги гIайиб, гьеб кинабгоги бичIчIун хIакимзабазги низамцIунулезулгун лъикIаб гьоркьолъаби рукIинарула, гьелъие гIарцуца гIадин сунцаниги квербакъилищха.\nГьаб нухалдаги гьел цохIо гьесухъа гIарац бахъиялъе гIоло рачIун рукIанин кколеб буго дида. ГIарацги бахъун берцинго виччан тун вуго гьев».\nГьаб анкьица Дагъистаналда МухIарамкенталъул бетIер гуревги ккуна коррупциялъул гIайибги гIунтIизабун. 14 июлалда 100 азарго гъурущ рищват босулеб бакIалдаа федералияб хIинкъигьечIолъи букIинабулеб идараялъул хIалтIухъабаз тIад ккун вуго Тарумовский мухъалъул прокурорасул кумекчи Сергей Свиридович.\nГьесухъе такъсирияб иш къаялъе квербакъи гьабизе кумек гьабейинги абун гьебго мухъалъул чияс кьун букIун буго гьеб гIарац. Гьеб ишалъул цIех-рех лъугIизегIан Свиридович туснахъ гьавун вуго.\nГьебго къоялъ Федералияб хIинкъигьечIолъи букIинабулеб идараялъул хIалтIухъабаз ришват босиялъул щаклъи букIун ккун вуго Дагъистаналда бугеб Федералияб Миграциялъул хъулухъалъул мухъаздагьоркьосеб бутIаялъул нухмалъулев ХIажимурадов Альберт.\nЖанисел ишазул идарабазул хIалтIухъабаз кьурал баяназда рекъон ХIажимурадовасул хIалтIулеб бакIалда чIухь балеб буго, гьеб ишалда сверун цIех-рех лъугIичIого кинабгIаги мухIканаб баян кьун бажаруларин, цохIо ришват боси гуребги, гьев хIакимчияс хъулухъалдаса пайдаги босун цойги хIилла-рекIкI гьабиялъул хIужабиги тIатанилан лъазабулеб буго низамцIунулез.\nМухIарамкент мухъалъул бетIер ккун вугин рагIула


Мультимедиа, Январь 01, 2013\nАхирисеб кΙиго соналда жаниб Гъизильюрт мухъалъул Кироваул росулъа Насибова Хадижатил гΙагарлъиялда гъорлъан чΙвана вуго анлъго бихьинчи, гьездаго гъорлъ васги росги. Гьаб соналъул августалда жидер вас чΙваразе зигара базе МахΙачхъалаялде нухда, росу тарабго, маскаби хурав чанго чияс чΙезабун буго гьезул машина. Гьез хъачΙаб къагΙидаялда машинаялдаса къватΙиве вахъан вуго 58 сон барав Хадижатил рос Насибов СагΙидахΙмад ва гьебго бакΙалда щибниги абичΙого чΙван вуго. 2010 соналъул июлалда жиндирго вацгΙалгун цадахъ чΙван вукΙана гьелъул васги. Хадуб лъазабун буго, гьев гъалатΙалдалъун чΙванин. Гьедин букΙун батаниги, ЭРадиоялъе комментариял гьарулаго, Хадижатица абуна, рос чΙваялде хурхен бугила вас чΙваялъулин.\n2012 сон: 12 машгьурав инсанасул ихтиярал цΙунулев\n2012 соналда раккана рагъулал конфликтал. Цо-цо нухмалъияз гьужум гьабуна инсанасул ихтияразде ва демократиял багъа-башариязде. Къабул гьаруна репрессивиял къанунал. Гьеб киналдего данде дунялалда данде чΙун руго жидерго гΙумру эркенлъи цΙуниялъе кьолел гΙадамал.\nАнкьил тIаса рищарал суратал. Декабрь,15-21\nРасанкІабазул хІакъаб история яги гІадамаздаса анцІго гІетІ бахъулеб куц\nКитаялъ риччала дунялдаго бищунго гІемер расанкІаби - 75 процент. ГІемерисел заводазда хІалтІула 6 яги 7 къоялъ. Руччабазе кьола гІицІго лъимер гьабураб мехалда хІалхьи. РасанкІаби гьариялъул технология хурхараб буго чанго загьруял материалазда. Гьелъие гІоло профессионалияб унтиялъул даражаги цІакъ борхараб буго гьениб. Немцазул фотограф Михаэль Вольф щун вуго чанго гьединаб заводалде. Гьес абулеб буго гьел гІадамазул гІумру бугин жидецаго риччалел расанкІабазул гІумруялда релъарабин.\nСанкт-Петербургалъул лъималазул рукъазда\nСанкт-Петербургалда гІумру гьабун вугев фотограф Александр Беленкияс гІемер соназ рахъулел руго россиялъул лъималазул рукъазда гІумру гьабун ругезул суратал. Пачалихъияб Думаялъ къабул гьабулеб буго американиязе россиялъул бессдаллъимал жидерго хъизаназде рачине гьукъулеб къанун. Лъималазул ихтиярал цІунулез абулеб буго, дупутатаз аза-азар лъимер махІрум гьабулеб бугин хъизаназде ккеялъул шансаздасайин.\nРиччанте лъимал! Пачалихъияб Думаялда цере пикетал.\n19 декабралда Америкаялъул гражданазе россиялъул бесдаллъимал росизе гьукъулеб къануналде данде ратΙа чΙарал гΙадамазул пикетал тΙоритΙана Пачалихъияб Думаялъул минаялда цебе .\n15 декабралъул къаси МахIачхъалаялда базе байбихьараб гIазу итни къоялъул рогьалилъ гурони чIечIо. 80 сантиметр бицалъиялъул гΙаздал гъатΙалъ лъималазул ракΙ бохизабун батаниги, шагьаралъул гΙумру гьаругьинабунин абизе бегьула. Лъабго къоялъ къан хутΙана аэропорт. Транспорталъул хьвадиялъеги кΙудиял захΙмалъаби рукΙана. Гьарзаяб гьазуялда бажаричΙо тахшагьаралъул коммуниялиб магΙишаталъул гΙунгутΙиял рахчизаризе. ГΙагсалда гьелъ гьел тΙоцересел сагΙатаздаго къватΙир чΙвазаруна. Гьебги щиб, Россиялдаго г1умру гьабиялъул рахъалдаса бищунго санаг1атал шагьаразда гъорлъ чанго нухалъ т1оцересел бак1азда Мах1ачхъала лъазабун бук1аниги. Нижер мухбир ХΙажиева Зульфиял суратал.\nШималияб Кореялъ ракІалде щвезавуна цевесев лидер\nШималияб Кореялъул аза-азар чи гІахьаллъана улкаялъул вукІарав лидер Ким Чен Ир хун сон тІубаялда хурхараб тадбиралда. Жакъасев лидер Ким Чен Унил нухмалъиялда гъоркь цересел лидеразул жаназаби абадиялъего лъураб Кимсусан кІалгІаялда цебе сихІ къотІиялъул минутаялдалъун халкъалъ загьир гьабуна гьезул рухІалъе адаб.\n2012 соналда дунялалда ккарал аслиял лъугьа-бахъинал\n"Эркенлъи" радио гІенеккулел бакІаздаса суратал. 10-16 декабрь


Авар адабият — Википедия\nАвар адабият — аваразул миллияб адабият, авар мацӀалда хъварал асаразул гӀаммлъи. Авар адабият баккана аваразул бечедаб фольклоралдаса, жинда гъорлӀ ва рокьулги кьалулги, тарихиял халкъиял кучӀдул, маргьаби ва биценал гӀемераб. XV гӀасруялдаса байбихьана гӀараб графика хӀалтӀизабизе авар мацӀ хъваялъе; гьебго заманалъ раккана тӀоцересел адабиял асарал.\n1 Цебесеб адабият\n2 XIX гӀасру\n3 XX гӀасру\n4 Гьанжесеб авар адабият\nЦебесеб адабият[хисизабизе | код хисизабизе]\nАвар адабият гӀодосанго баккана халкъияб кӀалзул гьунаралъул формаялда. Цебесеб адабияталъул хасиятал руго маргьаби, биценал, кицаби ва бицанкӀаби эпикиял ва лирикиял кучӀдул. Ахирисез халкъалъул кӀалзул гьунаралдаги тӀолго адабияталдаги хасаб бакӀ ккола, гьезулӀ загьир гьарула халкъалъул тушманасде данде къеркьеялъул, рокьул тема, руго кучӀдул бодул церехъабазул ва чабхъад иналъул хӀакъалъулӀ. Гьел асарал, жал киналнги болмацӀалдаги ругел, кӀалзул формаялда цоцахъе кьун, тӀиритӀарал рукӀана аваразда гьоркьор. Гьез нугӀлъиги гьабула аваразул миллияб цолъи, бичӀчӀи, патриотизм букӀиналъе.\nГьунаралъулаб адабият баккиялъул периодлъун рикӀкӀине бегьула XVII гӀасру. Гьелде щвеладе цо-цо авторалги ва асаразул дагьабго къадарги букӀун батани, XVII гӀасруялда авар адабият лӀугьана мухӀканаб мухъги хасал сипаталги жиндир ругеблъун. Миллияб адабияталъул цересел гӀадамазул гьунарлъиялъ гъорлӀе бачуна гьеб период XIX гӀасруялъул тӀоцебесеб анцӀсониде щвезегӀан. Гьеб заманалда адабияб гьунар букӀана Къудукьа Мусаласул, ГӀаймакиса Абубакарил, Кудалиса КӀудияв ХӀасанил, Хунзахъа Дибир-къадил, ГьаракӀуниса СагӀидил.\nXIX гӀасру[хисизабизе | код хисизабизе]\nХIХ гӀасру, хасго гьелъул ахирисел анцӀсонал рикӀкӀине бегьула авар адабияталъул ренессанслъун, жинда жаниб авар поэзия цебетӀеялъе къуватаб импулс щвараб. Гьеб заманалъул гьунарчагӀи ккола авар поэзиялъул классикал: БакьайчӀиса ЧӀанкӀа, Инхоса ГӀалихӀажияв, Хьаргабиса МухӀамадбек, Этил ГӀали, ТӀелекьа ГӀамиргӀали ва МуртазгӀали, ГӀанхил Марин, Ругъжаса Элдарилав, ХъахӀабросулӀа МахӀмуд.\nXX гӀасру[хисизабизе | код хисизабизе]\nСовет литератураян абула революциялдаса хадуб, ай 1917 соналдасан байбихьун гӀуцӀараб адабияталда, Дагъистаналда Совет власть тӀубанго бергьараб сонлъун 1920 сон рикӀкӀаниги. Гьеб заманалдасан байбихьун магӀарулазул кинабго хӀаракат, захӀмат, литературияб иш хурхараб букӀана социализм гӀуцӀиялъул къеркьеялда.\n1917 соналъ пача рехараб инкъилаб ккана, халкъазе эркенлъи щвечӀониги, гьелъ гӀатӀидго нух рагьана къеркьезе. Пача рехиялдаса рохарал киналго Дагъистаналъул шагӀирзабаз кучӀдузулъ къватӀире кьуна мискин халкъалъул пикраби. Гьезул кучӀдузулъ букӀана жидерго напсалъул ургъел гьаби гуреб, тӀолго мискин халкъалъул къисматалъул ургъел гьаби. Рекъарухъаби ва хӀалтӀухъаби ахӀулел рукӀана инкъилаб цебе бачине, эркенлъи тӀалаб гьабун къеркьезе. Жиб бижараб къоялдаса нахъе Дагъистаналъул совет литератураялъ гӀумруялда ккарал кӀудиял лъугьа-бахъинал: цӀияв инсан вижи, гӀадамазда гьоркьор цӀиял гьоркьорлъаби, гьудуллъи, вацлъи, цоцазул адаб-хъатир гьаби, щулалъи, миллатазда гьоркьоб гьуинлъи, божилъи цебетӀей тӀадегӀанаб даражаялда бихьизабуна.\nРеволюциялъул тушбабазде, чияр гъийин цӀулел бечедазде ва гьединго чияр ракьал рахъулезде данде къеркьолаго Дагъистаналда бижун бачӀана батӀи-батӀиял миллатазул гьудуллъиялъул бухьен. Прогрессивияб поэзиялъ квербакъи гьабулеб букӀана инкъилабалъул къуватал гӀурус пролетариаталда сверун гъункиялъе. ХъахӀабросулъа МахӀмудица Февралалъул революциялде гьабураб кочӀолъ (1917 с.) кинабго мискин халкъалде хитӀаб гьабулеб букӀана цолъун къеркьезе рахъаян. Гьес кечӀ хъвана жиндирго миллат гуреб, тӀолго халкъалъул рахъ ккун, классияб мурадалда. Гьеб букӀана жеги поэт полкалда хъулухъ гьабулев вугеб мех, живго гӀадал батӀи-батӀиял халкъазул гӀолохъабазул пикраби революциялде руссунеб заман:\nГӀарабул аскарал кутакалилан\nКагътида бачӀуна битӀун энисан.\nАхӀиларо кочӀой, кквеларо хочӀий,\nЧӀалгӀаде соролев гьечӀо гьав салдар.\nРикъзи тӀеренав гъоркь, тӀимугъ керчав тӀад\nТӀекъаб гӀумруялда гӀадалъ жоги бан,\nЖал меседилаб бис, вуссина дунги\nДур нуралъ гвангъараб Дагъистаналде!\nФевралалда ккараб инкъилабалдаса хадуб нилъер улкаялъул киналго халкъал рагъа-рачарана. Киналго миллатаз байбихьана къеркьей.\nЗулмуялде данде къеркьезе, тушбабазде данде унго-унгояб кӀудияб ва законияб рагъ гьабизе тӀоцебе байбихьана гӀурус халкъалъ. Гьеб мустахӀикълъана реццалъе ва эркенлъи талихӀалъе. Инкъилабалъулъ гӀурус хӀалтӀухъабаз кколеб бакӀ бихьана аваразул шагӀир МахӀмудида, гьес кочӀолъ ахӀана:\nЗодисан рештӀараб аятцин гуриш,\nГурун ругин гъуждул мискинзабаца.\nМосква-Петербургалъ телдай бачӀана,\nТуманкӀ кодоб кквечӀев инсанго гьечӀин.\nЭркенлъиялъе гӀоло къеркьей багъарана тӀолго Дагъистаналда. Мискинхалкъалда гьоркьоб тарбия кьеялъул хӀалтӀи гьабулеб букӀана революционераз, большевиказ, церетӀурал хъвадарухъабаз, шагӀирзабаз. 1917 с. май моцӀалда гӀуцӀун букӀана ДПАБ – Дагъистаналъул лъай кьеялъулгин агитациялъул бюро. Гьелъул бутӀрул рукӀана Уллубий Буйнакский ва Гьарун СагӀидов. МахӀач Дахадаевас ва Дж. Къоркъмасовас гӀуцӀун букӀана Дагъистаналъул социалистияб къокъа. Гьез къватӀире риччалел рукӀана газетал, листовкаби. Гьел тӀиритӀизарулел рукӀана росабалъ. Май моцӀалъул ахиралда Унсоколо рекьарухъабаз восстание багъаризабуна, хӀукуматалъул ракьал мискинзабазда гьоркьор рикьеян тӀалаб гьабун. Щаклъи гьечӀеб жо буго, МахӀмудил кучӀдуз мискинзабазул къеркьеялъе гъира-шавкъ базабулеб букӀин. ГӀемерисел гьесул политикиял кучӀдул нилъехъе щун гьечӀо, амма щварал бергьун гъваридаб магӀнаялъул ва пассихӀал руго:\nГьаваялда бакъул хьвади хисундай,\nХъахӀлъи тӀамулеб рахъ батӀияб бугищ?\nБетӀергьанас росдай хурдай бачӀина,\nХасалил сардазда зобал гъугъанищ?\nГъорлъ-гъорлъ жеги пача чучун гьечӀилан,\nЧарал харбал руго хважаинасул.\nХвараб жаназадул чӀагояб рагӀад,\nДунни божуларо букӀинин абун.\nШагӀир божарав вуго тӀекъаб гӀумру тӀагӀиналда, ритӀухъаб, гьайбатаб гӀумру тӀаде бачӀиналда. Хважаинзабазул «чарал харбазда» гьес гӀадалъ жо бана. МахӀмудил пикруялда рекъон, инкъилаб тӀолго халкъалъул иш ккола, гьеб гучаб чвахи ва цебетӀей чӀезабизе кӀолев чи вукӀинаро, «щвараб гӀор гьукъулев чи ватиларо».\nИнкъилаб ккараб буго мискин халкъалъул мурадал цӀунун, гьезул гьудуллъи, вацлъи ва гӀаданлъи щулалъизабизе, «бачӀина бакъул къо дун тайпаялъе» - ян угьун хӀухьел биччалеб буго МахӀмудил гьалаглъараб кереналъ. Чан нухалъ гьев инжит гьавурав бечедаз, вухун, кьабун, тӀаде ццидалал гьаби гьусунги… Инкъилабалъул хӀакъалъулъ хъварал кучӀдуз нилъее нугӀлъи гьабула МахӀмудил битӀараб ва камилаб политикияб пикру букӀиналъе, гӀумруялъухъ гьев битӀун валагьулев вукӀиналъе.\n1917 соналъул 3 апрелалда М.Дахадаевас «Заман» абураб газеталда хъван букӀана: «ГӀемерал гӀасрабазул тарихалда жаниб тӀоцебе Россиялда гьелъул халкъаз эркенго хӀухьел цӀана, цо кьабиялдалъун инкъилабалъ зулмудукь рукӀарал батӀиял халкъал гӀурус халкъгун цолъизе толареб букӀараб квекӀен тӀагӀинабуна… Жалго жидедаго чӀезе инкарги гьабичӀого, щибаб халкъ гӀедегӀулеб буго Россиялъул демократиялъул кьералгун цолъизе, гьелъул лозунгаздаса нахъе ккунгутӀизе, гьелъ киналго зулму, лагълъиялдаса эркен гьаруна».\nАмма эркенлъиялде нух Дагъистаналъул шартӀазда цӀакъ захӀматаб букӀана. Революция цебетӀеялъе хасго квал-квал букӀана миллатал гӀемерлъиялъ, рухӀияб нахъеккеялъ, бечедал гӀадамаз.\nДагъистаналда дол соназ букӀараб ахӀвал-хӀалалъул сурат цебе чӀезабулаго, халкъияв поэт ЦӀадаса ХӀамзатица хъвалеб буго:\nБагӀараб цӀа бакана.\nХун бугиланги» абун\nХалкъ цоцазде гьусизе\nКӀвараб жигар бахъана.\nБечедаз жидерго бетӀерлъун вищун вукӀана ХӀоцоса Нажмудин. Гьес кӀудияб аскарги бакӀарун гъазават – «динияб рагъ» лъазабун букӀана большевиказда. Кавказалда капурзабиги нахъе гъун, бусубабазул хӀукумат гӀуцӀизе кколин абулеб букӀана. РухӀаниязул аслияв тушман вукӀана МахӀач Дахадаев.\nМ. Дахадаевасулгун МахӀмудил лъикӀаб гьоркьоблъи ва гьудуллъи букӀана. КӀудияв революционерасда лъалаан кочӀол рагӀул къуват, магӀарул халкъалда гьоркьоб МахӀмудил букӀараб къимт. Киназего баянаб жо буго 19Ӏ8 соналда МахӀмуд МахӀачил тӀадкъаял тӀуразе росабалъе хьвадулев вукӀин. Жиндирго кучӀдузулъги гьес баян гьабулеб букӀана ХӀоцоса Нажмудин щив чи кколевали. Гьев шагӀирасул жиндирго тушманги кколаан. Октябралъул революция ккун хадуб Дагъистаналда Совет власть лъазабуна. 19Ӏ8 с. марталда Нажмудин имам Петровскиялде тӀаде кӀанцӀана, гьениб жеги тӀубан щулалъичӀеб Советияб властги нахъе кьабгӀун, жиндирго режим чӀезабуна. Гьеб лъугьа-бахъин ккелалде цебе МахӀмудица кочӀолъ ахӀана:\nМискинаб халкъалда кьан бан хьвадарав\nХӀоцосев рагӀула жив имамилан.\nУнго божиладай гьаб язихъаб халкъ\nГӀумру нахулъ араб къоркъочехьалда.\nГӀурус пачаясул божараб бахӀри,\nГьанже хӀапдеялъе сабаб лъачӀого.\nМахӀач чӀвазе кколев капурчийилан\nКибго росабалъе ахӀи щай балеб?\nАллагьас тӀад тарав пача вугилан,\nНикӀалай веццарал щай нечоларел?!\nКӀудияв шагӀирасул политикиял кучӀдузул бергьун цӀикӀкӀараб кӀвар букӀана магӀарулазе революциялъулаб, интернационалияб тарбия кьеялъулъ.\nЦӀияб гӀумруялде бугеб магӀаралазул гӀищкъу кутакаб букӀана. Гьелъ батила мискинзабаз МахӀачилги, МухӀамадмирза Хизроевасулги, Муслим Атаевасулги ва цойгидал революционеразулги рахъ кколебги букӀараб. Граждан рагъул заманалдаго багӀарал партизаназул рахъги ккун, ЦӀадаса ХӀамзатица хъвана «Дунги нужеда гьоркьов» абураб кечӀ. Революциялъул рахъги ккун, ХъахӀаб росулъа МахӀмудицаги «РекӀелъ ияхӀ бугев аскӀовегӀан цӀай» абураб кочӀолъ рохел загьир гьабуна:\nРакьул бутӀа гьечӀел, бокьоб панз гьечӀел,\nГьаб бурангун лъугьа, дунял лъухьизе.\nЛитература цебетӀеялъе лъикӀаб квербакъи гьабуна Дагъистаналда кколел рукӀарал лъугьа-бахъиназ: къоабилел соназда рагьана чанго басмахана, къватӀире риччазе байбихьана газетал, журналал. 1922 соналъ басмаялда рахъана тӀоцересел букварал, цӀалул тӀахьал. Хадур къватӀире риччана батӀи-батӀиял тӀахьал, гьезда гьоркьор рукӀана художествиял асаралги: халкъиял кучӀдул, МахӀмудил къасидатал, поэмаби.\nСовет власталъул заманалда хӀадурана гӀемерал учительзаби, врачал, инженерал, рагьана лъабго институт, цо университет, Дагъистаналда рахъана гӀемерал машгьурал, гьунар бугел гӀалимзаби. Кин бугониги, революциялда цебе авар литература цӀикӀкӀун бухьараб букӀана гӀелмуялда. Хъвадарухъаби рукӀунаан гӀалимзабилъун. Гьединаб къагӀида дагьаб чучлъана Совет власть бергьун хадуб.\nГьеб рахъалъан мисал босизе бегьулевлъун, гӀелмуги гъакълуги кочӀолъ бессарав шагӀирлъун ккола ЦӀадаса ХӀамзат. Гьесул «ГӀадатазул жул» абун цӀарги лъун, тӀоцебесеб камилаб тӀехь къватӀибе биччана 1934 соналъ. ХӀамзатида цадахъго литературиял асарал хъвалел рукӀана Заид ХӀажиевас, Ражаб ДинмухӀамаевас, Асадула МухӀамаевас, МухӀамад Хуршиловас ва цогидазги. Гьез жигар бахъулеб букӀана кучӀдул, поэмаби гурелги, харбал, къисаби, романал, комедияби хъвазеги. Амма абизе ккола, прозаялъул асарал жеги загӀипал рукӀанин.\nРагъул соназда нилъер литература лъугьана халкъалъул пикру бихьизабулеб гучаб алатлъун. Аслияб тема букӀана тушманасде бугеб гьалагаб ццин, ватӀаналде бугеб рокьи, бахӀарчилъи ва гьединго хияналъи. Хъвадарухъабаз хӀалбихьула магӀарулазул тарих цӀи гьабун, гьенисан ватӀан цӀунун рагъарал багьадурзабазул образал рихьизаризе. ЦӀадаса ХӀамзатица хъвала тарихияб поэма «Шамил».\nГьениб поэтас битӀараб къимат кьун буго «ракӀазда чаран лъурал» багьадурзабазеги, гьезул бетӀер Шамилица гьабураб рагъуеги, ракӀчӀезабулеб буго Дагъистаналъул васал кидаго бахӀарзал рукӀиналда:\nЛъиего рокьи гьечӀел,\nКьалде ккун хӀал бихьарал\nКӀудияб ВатӀанияб рагъул соназда ХӀамзатица бихьизабуна жив унго-унгояв патриот вукӀин, гьесул ццидалаб ва хӀалуцараб гьаракь багъана Дагъистаналъул кьурабазда:\nЦадахъ ярагъ бухье, бихьинал-цӀуял, Бахьи гьечӀеб гӀумру гӀунтӀулеб бугин! –\nГьедин ахӀана халкъияв шагӀирас рагъ ккарал тӀоцересел къоязда радиоялдасан гьабураб хитӀабалъулъ. Рагъул заманалда гьев кӀвахӀ тун хӀалтӀула, басмаялда рахъула «ВатӀаналъе гӀоло» (1942), «Къисасалде!» (1944) абурал тӀахьал, «Базалай», «Рагъда дандчӀвай» абурал пьесаби.\n1943 соналъ Заид ХӀажиевас къватӀибе биччараб «Кьалул кучӀдул» абураб тӀехьалда магӀарул гӀолиласул рекӀее захӀмалъула гӀалхулал фашистаз улка мерхьунеб букӀин, рагъде унеб мехалъ вижараб тӀалъиялде вуссун, гьелъул гьайбалъиялдаса чӀухӀун, бергьенлъи босизе букӀиналда ракӀчӀун, гьес абула:\nКъо-мех лъикӀ, хирияб тӀадмагӀаруллъи,\nТӀогьода росарал дур расалъаби,\nХъахӀал тӀохал ругел дур рорхалъаби,\nЛъарал гъулгъудулел дур гъварилъаби.\nГьединал гьайбатал сипатал гьарун, рекӀелъе рортулел рагӀабаздалъун хъвараб буго Заид ХӀажиевасул «Къо-мех лъикӀ» абурабги ва цогидалги асарал.\nБерцинго хъвараб буго архивалда батараб Ражаб ДинмухӀамаевасул «Хиянатчи» къисаги. Рагъул соназда, кинабго совет халкъалъулго гӀадин, магӀарулазулги рухӀияб къуват щулалъана, адабият бечелъана, хъвадарухъабазда кӀвана гьайбатал образал гӀуцӀизе. Литератураялда гъорлъе лъугьана гӀолохъанаб гӀел: ХӀамзатил Расул, Мухтар Абакаров ва гь. ц.\nВатӀаналъе рухӀ кьун, рагъда хвана хъвадарухъаби ТӀагьиров Абакар, Ражаб ДинмухӀамаев, Мухтар Абакаров, лъукъун тӀад руссана Сулиманил МухӀамад, ГӀабдулмажид Хачалов.\nСовет Союзалде тӀаде кӀанцӀун вахӀшияб рагъ байбихьидал Гитлерида ракӀалда букӀана нилъер миллатазул гьудуллъи щулияб гьечӀин, гьеб цо чармил зар кьабурабго бихъун инин. Амма фашистазе бокьухъе гуреб, гьелъул гӀаксалда ккана. Рагъалъ гьудуллъи тӀадеги щула гьабуна. Гьеб гьудуллъи ва вацлъи щулалъиялъул бицун хъварал руго авар литератураялъул гӀемерисел асарал.\nСоветиял халкъазул биххи гьечӀеб цолъи цӀакъго гьайбатал сипатаздалъун бихьизабун буго 1947 соналъ хъвараб ЦӀ. ХӀамзатил «Кремлиялде» абураб кочӀолъ. Гьеб кечӀ магӀарулазул халкъияб кечӀлъун лъугьана, киназдаго рекӀехъе лъала ва ахӀула панаяб макъаналда. КечӀалъе хасиятаб буго недегьлъи, хӀеренлъи, чвахун бачӀин ва тӀадегӀанаб цокӀаллъи. Гьеб кечӀалъ музыкаялъухъ гӀенеккараб мехалъ гӀадаб асар гьабула рекӀее, беричал сипатаз гьениб бахчун буго гучаб пикру ва магӀна:\nДир рекӀел тел буго тахшагьаралде\nТари гьечӀеб хӀобол кварида бараб\nБерзул канлъи буго Кремлиялде,\nКунчӀи меседилаб цӀваялъ гвангъараб.\nДица квер бан буго маххул кварида,\nХалкъ тӀаделъаниги, тӀезе кӀолареб.\nМугъ буго дица чӀван кьурул сирталда,\nДунял тӀун аниги тӀуркӀизе гьечӀеб.\nНилъер ВатӀаналъул талихӀ бихьулищ\nТушбаби соролез сверухъе къараб?\nСовет улкаялда баркула рохел,\nБергьараб къуваталъ къолден ретӀараб.\nКочӀол магӀнаги куцги гьениб биххизабизе кӀолареб хӀалалъ цолъараб буго. ШагӀирас гъваридаб рекӀел тел битӀулеб буго тахшагьаралде, гьеб тел тари гьечӀеб куцалъ щвела гьенибе, шагӀирасул рекӀелаб бухьен буго кунчӀи меседилаб цӀваялъ гвангъараб Кремлялъулгун. Гьеб хурхен кидалго хвел гьечӀеб, кигӀан кӀудиябги къуваталда тӀезе кӀолареб буго. ШагӀирас мугъ чӀван буго дунял тӀун аниги, биххизе гьечӀеб кьуруялда.\nХӀамзатица гьудуллъи, совет халкъазул вацлъи релъинабулеб буго тӀолареб кьурул сирталда, гьесул ракӀ чӀараб буго гьудуллъи абадиялъ тӀуркӀизе гьечӀолъиялда. Нилъер ВатӀан талихӀаб буго, гьеб данде гьабураб, «сверухъе къараб» буго багьадурал халкъаз — «тушбаби соролез». Совет улкаялъ, кутакаб къуваталъул къолден ретӀун буго. Гьеб къуватаб къолден – кидалго биххилареб вацлъи ккола. Гьединаб магӀна бичӀчӀула ХӀамзатил кечӀалдасан.\nИнсул ирсги босун литератураялъул лъикӀал гӀадатал ва гьайбатал къагӀидаби цере тӀезаруна Расул ХӀамзатовас – чанго премия босарав халкъияв шагӀирас.\nГьесул кучӀдузулъ руго пикраби: Дагъистаналъул культура ва магӀишат цебе тӀуна, щайгурелъул магӀаруласул ватӀанлъун Советияб Россия лъугьиндал, шагьаразул, росабазул, тӀабигӀаталъул гьумер гуребги, магӀаруласул хасият хисана, цӀилъана, вацлъи цӀикӀкӀана.\nСовет власталъул заманалда магӀарулазул гӀумруялъулъ ккараб хиса-басиялъе къимат кьей, жакъасаб къоялъул тӀалабалда рекъон тарихиял лъугьа-бахъинал рихьизари гӀадал суалал аслияллъун лъугьуна Р. ХӀамзатовасул творчествоялда.\nЖиндирго миллат цӀунулев чилъун гурев, тӀолго миллатал кӀодо гьарун гьезда гьоркьоб гьудуллъи, вацлъи щула гьабизе гӀоло хӀалтӀана поэт. Жиндир росдаде ва Дагъистаналде бугеб гьесул рокьи кутаклъана гьел кӀудияб улкаялъул гьитӀинал бутӀаби ругин абураб пикру рекӀелъ щулалъиялъ.\n1955 с. къватӀибе биччараб «Дагъистаналъул их» абураб кучӀдузул тӀехь лъугьана шагӀирасул поэзиялда жаниб иххлъун, гьесул тӀадегӀанаб пагьмуялъе нугӀлъун. «Гьесул кучӀдузул бищунго къиматаб рахълъун ккола гьел гучал, къуватал рукӀин, гьез шавкъ бижизабула» — ян хъвана 1955 с. Михаил Светловас.\nРагъдаса хадусел соназда хъварал лъикӀал асаразда гьоркьор рехсезе бегьула ЦӀадаса ХӀамзатил «Вехьасул къиса», ХӀамзатил Расулил поэмаби, лирикиял асарал, Асадула МухӀамаевасул «МагӀарулай» къиса, Заид ХӀажиевасул сатириял кучӀдул ва гь. ц.\nКӀикъоялда анцӀабилел – лъабкъоабилел соназда авар литература цебе тӀезе лъикӀаб квербакъи гьабуна ХӀамзатил Расулил, Муса МухӀамадовасул, МахӀамад Сулимановасул, Машидат Гъайирбековалъул, ГӀумар-ХӀажи Шахтамановасул, ГӀадаллол, ХӀажи Гъазимирзоевасул, Фазу ГӀалиевалъул асараз. РакӀчӀола ХӀамзатил Расулил «ТӀадегӀанал цӀваби», «Дир Дагъистан», «МагӀарул къиса», «Къо бащалъукь щобда Дагъистаналда»; Муса МухӀамадовасул «Къисас», «Борч», «Горо-цӀер балелде цебе»; Фазу ГӀалиевалъул «МугӀрузул закон», «КӀиго микьир», «ХъахӀилаб цӀад»; МухӀамад Шамхаловасул «Дир эмен», «КӀкӀалахъ бахъараб кьвагьи», «Намус»; МухӀамад Сулимановасул «Огниялда», «Рагъул нухазда» ва гьел гурелги нилъерго хъвадарухъабазул тӀахьал магӀарулаз гъираялда цӀалулел рукӀиналда.\nГьанжесеб авар адабият[хисизабизе | код хисизабизе]\n↑ https://infourok.ru/adabiyat-avarazul-sovetiyab-zamanalul-literatura-klass-3529558.html Саидова Сиянат Тимуровна. Аваразул советияб литература\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=Авар_адабият&oldid=80638»\nАвар адабияталъул тарих\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабураб заман: 18:29, 12 июн 2022.


Алжан буго эбелалъул хIатIакь (нахъраталидаса) » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nХIурматиял диналъул яцал, цIияб соналде жанире лъугьунаго, хIисаб гьабе нахъа тарал къояз нилъецаго гьарурал лъикIал-квешал гIамалазул. Тавбу гьабун, гьарде Аллагьасде мунагьазда тIаса лъугьаян. Щукругун рецц гьабе БетIергьанасе, лъикIабщинаб гьабизе нилъ рекIеда ратизаруралъухъ. Хирияб моцIалъул къояз тIагIамаб квен-тIех хIадурун, цоцазе сайгъатал, садакъа кьун, рази гьаре рокъосел, гIага-божарал, мадугьалзаби. Руччабазда бараб букIуна гIемерисеб мехалъ рокъобги гIагарлъиялдагун мадугьаллъиялда гьоркьобги ракълилаб, адаб-хIурматалъулаб ахIвал-хIал лъугьинаби. Гьезул гьурмада гьими, рекIелъ бацIцIадаб асар бугебгIан мехалъ, сверухълъиялдаго гьуинлъиги рохелги букIуна.\nКиналго диналъул яцазе гьарула тавпикъги, талихIги, икъбалги, иманги исламалъул кьучI лъалеб наслу гIезабизе къуватги.\nгIомо бичун хадуса,\nдуца чияр куналъищ\nдурго гIумру бессараб?..\nЛагълъиян гуреб цоги батIияб баян батизе захIмат буго Дагъистаналъул жакъасеб жамгIияталъул рукIа-рахъиналъе къимат кьолаго. ХIакъикъаталдаги нилъеца ургъун рахъарал гIадатазе лагълъи гьабулаго гIумруялъул магIна бичIчIулеб хIалалда хутIулеб гьечIо халкъ.\nГьаниб дие рагьизе ва бихьизабизе бокьун буго гьанжесеб ригьин гьабиялъул гIаммаб хIакъикъат.\nГIемер гIатIидго бицинчIониги къанагIат ватиларо жакъасел бертабазул ахIвал-хIал цебе чIезабун бажаруларев, гьел рихьичIев чи: гIатIидал залазда, бечедаб, гьекъел-мехтелалъул, нигIматал гьарзаяб тепси, чIухIарал гьалбал, гьаракь-бакъаналъе гьунар бугел кочIохъаби, кьер-кьераб бакътIерхьул улкабазул халкъазе хасиятаб къагIидаялъ реетIа-къарал руччаби-ясал, кинабго гвангъараб, берцинаб, тIаса бищараб. ГIажаиблъи гьечIищ, талихIаб гьимиялъ гвангъараб гьумер бугев чи гьенив къанагIатги вихьуларо. Хасго гьеб кIудияб тадбир тIобитIулел жалго рукIуна гьимиялъул гъалайги гьурмада бигъун, жанир ургъелаз хIалуцун. Гьезда рагIулелго гьечIин ккола баркиялъул докладал, тамадаяс риччалел рецц-бакъалъул харбал. ХIали-малица налъукье лъугьун, бертин гьабулезул пикру букIинарищха кигIандай гIадамаз бачIана, бугодай налъи бецIизе гIарац данделъун абун. (Гьаниб цIакъго бечедал чагIазул бицунеб гьечIолъи бичIчIулеб батила цIалдолездаги). Гьалбазулги рази-ракияв чи щивха вукIинев, гьелги гьечIелъуса рахъун гъурщалги данде кIутIун рачIунелъулха. РачIинчIого рес щиб, ахIун ругелъул. «Ригьин баракат бугеб батаги, бахIарал цадахъ херлъулел ратаги»,-ян унаан нилъер умумул цоцахъе бертин баркизе. Гьанже гьеб гьара-рахьиялъул бакIалда, милиционерал гIадин, кIалтIа стол лъун, жанире рачIунезул хъаравуллъуда чIаразда аскIоре щвезе ккола шагьи-парагун. Унго гьеб гIадаталъул сурукълъи! Цоцалъ къец бан рес бугесги гьечIесги гьарулел гьел бертаби ботIрол унтилъун лъугьаниги, гьездаса инкар цIакъ нагагь гурони дандги чIваларо.\nЛъала руччабаз дида гIайиб чIвазе букIинги, амма гьал киналго квешалщинал гIадатал ургъулел, гьел тIиритIизарулел ва рилъанхъизарулел чагIи нилъ руго. Рецц-бакъалъе, рихьдае гIамал гьаби гIемерисеб мехалъ руччабазул хасият гьечIищха. Гьединлъидал жамгIияталъул аслиял, РухIияб рахъ загIиплъизарулел гIузраби нилъедаса руго.\nНужго ургъун рихье, ясалъул яги васасул ригьин гьабилалде росас гIакълу дандбала чIужуялъулгун, гьелъие бокьичIеб, гьей разияб гуреб гали нагагьги бихьинчияс тIамуларо гьединаб ишалъулъ.\nГIемераб боцIиги хвезабун, гIадамазда цере налъукьеги ккун, гьекъел-мехтел бугеб сухIмат гьабичIого рачIа нилъеца цо сабураб, нилъерго яшавалда, шаргIалда рекъараб тадбир тIобитIизеян руччабаз абулеб бугони, иманги яхIги бугев бихьинчи гIенеккилин ккола жиндир чIужуялъ, эбелалъ, яцалъ бицунелъухъ. Амма нилъер иш гIемерисебго мехалъ гьелъул гIаксалда букIуна- руччабаз лъола шартIал гьабги добги букIине кколин, гьазулалдаса-дозулалдаса нилъер бертин къадараб букIине бегьуларин. Эбел-инсул гъира гьечIониги, жиндие кIудияб бертин гьабеян тIалаб гьабулел лъималги камулел ратиларо. Гьебги гьитIинаб къоялдаса нахъе букIине кколеб бичIчIи лъималазе кьечIолъиялъул гIаламат гьечIищха.\nГIемерал сонал руго Дагъистаналда Европаялъул къагIидаялъ реетIа-къан ясал ригьнаде кьолаго. Байбихьуда гьеб букIана хъахIаб халатаб гурде. Дагь-дагьккун къвалал къокълъун араб гьеб гурдил габур, кIугъуждул бахчулеб бутIацин бортун ана гьанже. Дагьаб цебе цо берталъ сверухъ кьурдулез хIетIе тIад чIун бахIаралъул гурде бортун хIатIаахаде ун буго (гурдеги букIинарищха гъуждуз кколеб чIалалцин гьечIеб, рагьараб). Гьеб бихьарав бахIарас, жинца халкъалда черх бихьарай гIадан ячунаринги абун, инкар гьабун рагIула бахIаралдаса.\nХириял диналъул яцал, хал гьабе жакъа тукабазда ричулел бахIаразул гурдазул, ругищ гьел нилъер гIадаталда, шаргIалда данде карал?! Щай гьел гордал цояздаса цоял рагьарал тIаса рищулел нилъер ясаз?! Гьебги гурищ эбелалъул иманалъул загIиплъи, гьелъул рагIул ясалъ адаб тей. БахIарас яги цогидал аскIосел бихьиназ тIалаб гьабуларо гурищ нужедасан гъеж-керен рагьарал гурдал ясазда реетIеян.\nЛъица ургъараб къагIида гьеб? Нилъеца руччабаз! МагIарулазул гIадат букIана бахIаралъул гъеж-кверни киса гурин, гьумерцин бахчулеб. Жакъаги гьеб цо-цо бакIалда цIунунги буго. Гьаниб мисалалъе букIине бицина, шагьаралдаса ячун васасе ячIуней бахIаралда росулъе щведал тIад хъахIаб кверлъин чIваян абун буго васасул эбелалъ. ЧIваларин тIирун чIун йиго жиндир эбелалъ хъахIаб гурдегун, тIад гьединабго шляпаги лъун рокъоса къватIие нуха регIарай бахIарай. МагIарул гIадаталда хIетIе чIарай, тIоцебесеб къоялъго нижер хIурмат гьабичIей, мун дир къавулъе лъугьинарин, дуе нух битIагиян бахIарасул эбелалъ гьей рокъое йиччан гьечIо. Гьедин гьабун бахъиналде биххана гьеб ригьин. Лъил гIайибалда? Руччабазул сабруги гIакълуги гьечIолъиялъ! БахIаралъул эбелалдаги лъазе кколаан жиндир яс магIарухъе уней йикIин, берцинаб хIеренаб рагIудалъун кIвелаан гьелда ясалда бичIчIизабизе росулъе щведалниги кIаз чIваян. Гьединго жиндирго согIлъиялъ ва чIухIиялъ гIолилазул ракI бекизабурай бахIарасул эбелги йитIарай йигищха. Щиялъ гьениб билъанхъизабуна жиндирго нафсалъул согIлъи.\nГьалъие данде кквеялъего бачина цоги мисал. Шагьаралда, машгьурав профессорасул хъизамалда гIурай яс йикIана магIарухъе росасе кьолей дагьал цере соназ. Жиндирго гIадатияб ратIлилъ яс нухда тIойитIулаго эбелалъ абуна: «ЧIахIияз малъухъе йикIа, дир яс, дуе квешаб, нилъер гIадат-гIамалалда данде кколареб гьез дудаса тIалаб гьабуларин». ТIадегIанаб цIалул идараялда бищун лъикIал студентазул мухъилъ йигей гIолилалъеги бокьичIого букIун батиларо хъахIаб гордеги фатаги. Амма гьелъ цо рагIудалъунгIаги хIал лъазе течIо гIадатлъун билълъухъе росулъ бахIаралда реетIунеб жиндирго ракьалъул миллияб ратIлилъ бахIарасул рокъобе гали тIамулаго.\nГьоркьор сонал индал, гьадинаб гара-чIвари ккана нижер гьай магIарулалъулгун. БитIун бице, дуца ракI-ракIалъ къабуллъун реетIанищ доб мехалъ умумузул миллияб форма.\nБалъго гьабун щай, цадахъ цIалулел ясазда бичIчIиларин гьелъул магIнаян гурони, цоги вас-васди букIинчIо. Гьелъул гIаксалда, дун жеги йохун, чIухIун йикIана миллияб ратIлидаса. ХъахIаб гурде реетIин-гьеб гьанже гIадатлъун билълъаниги, нилъее хасиятаб жо гуро. Хасго гьел гордал рукIуна прокаталъе кьолел, ай жакъа цоялъ, метер цогидалъ реетIун, анцI-анцI бахIаразухъе щварал. Нилъеда лъаларо гьеб гурде реетIун арай бахIарай талихIай йигищ гьечIищалиги. Дир ракI къалаан гьедин цогидаз реетIараб гурде реетIинеги. Дирин абуни букIана хас гьабун дие букъараб цIияб ретIел. Гьеб цIакъ къиматалда цIунунги буго нахъе.\nДур росасул кинаб бугеб бахIаралъул хъахIаб гордил рахъалъ пикру?\nГьевги вукIуна, къватIисан рачIарал жиндир гьудулзабазе кутакалда рекIее гIунилан жидер гIадат. Гьев дандечIарав гьечIо бахIаралъул хъахIаб ратIлидаги, амма гьеб гъеж-квер, ботIрол рас бахчараб букIине кколин рикIкIуна гьес. Дирго ясалъги гьединаб, нилъер миллияб хаслъи бугеб форма тIаса бищани бокьила. РакIалде ккола гьай кIудияй гIейгун нижехъ гIенеккилин…\nБахIаралъул ратIлил бищун кинаб нужеда берцин бихьулебан абураб суал кьун гIолилазда гьоркьоб цIех-рех гьабидал, васазулги ясазулги тIубанго батIияб пикру бугоан. Нагагьги чик кечIо гIолохъабазул жидеда гъеж-квер цебе лъураб бахIаралъул гурде берцин бихьулин абулел. ГIемерисез гьеб рикIкIунеб буго ясазул гогьлъилъун. Руччаби рачарал гIолохъабазе гьеб суал кьедал, цояс абуна берталъ жинда аскIой жиндие йокьун абурай ясго гурей елъа-ежун къачIарай ясикIо йихьидал, ракIго буссанила гьелдасаян. Ясалин абуни тIир-тIириялда чIун руго жидерго пикруги ккун, жал гьеб къоялъ бищунго берцинал рукIине кколила, гьединлъидал жидер изну бугила бокьараб ретIел ва косметика тIаса бищизе. ХIисаб гьабе, бищун гIадатияб гурде буго кIиазарго гъурщиде (цо къоялъ реетIунеб!) жеги эхедегIан ругезул бицун пайда гьечIо. Керен-гъеж рагьарабгIан берцинаблъун, чIухIараблъун рикIкIунебги буго.\n«ГьитIинго яс юхичIей эбелалъ, кIудияй гIейгун накаби рухизе ккола»,-ян аби буго магIарулазул. Чаги эбел йиго жакъа накаби рухулей хутIун, жинцаго ясалъе кьураб эркенлъи гьелъ бадибги кьабун.\nЦонигиялъе бокьуларо дуца хвезаюнин Ясин, росас гьабулеб бадибчIвай хIехьезе, кигIанго гьев витIарав вукIин лъалеб бугониги.\nБаба, дие тIажу босе, дозулги буго; эбел, дица кIаз чIваларо, гьеб лъицаго чIвалеб гьечIо; дун дискотекалде, киноялде, концертазде йиччай, цадахъ цIалулелги унел руго,-гьал ва цогидал ясазул гьариял-тIалабал тIуразаричIого, кьуру гIадин чIолел улбул гьечIолъиялъ гурищ нилъер Дагъистан чороклъун, гIадатал чамгIаллъун, иман загIиплъун бугеб.\nНижеца цебеги хъван букIана эбелалъул рагIи лъимадуе дугIалъун, аманатлъун букIине кколин. Гьединаб къуватгун гIакълу букIинищ гьаб бичIчIиги лъайги гьечIеб жамгIияталъул гIуцIиялда куцаразул. Институтал, академиял лъугIаниги щиб, исламалъул аслу лъаларел, шаргIалъул нухдаса рикIкIад ругони. Нечараб хIал букIуна, хасго риидал къватIахъ ясазул реетIа-къаялъухъ балагьизе. Саламатаб гIакълу-лъаялъул эбелалъги жийго цее лъугьун босула ясалъе ретIел, заман гьадинаб бугила, щибилаха гьабилеб,-гьале гьезул жаваб. Жеги жидер ясазде рагIаби реххун хIалхьи толарин, гьанжесел васал хIалихьатал ругинги рукIуна зигардилел.


Лъугьа-бахъараб | Аварский сатирический интернет журнал\ndgfdfgdfgdfg\tКIиго дурц\nОставить комментарий ГIажаибал сверелал ратула цо-цо бакIалда Аллагьасул къадаралъулги гIадамасул къисматалъулги. Гьедин цо магIарул росулъ, инсулги васасулги лъудби — кIиго яц рукIана. Цо пуланаб къоялъ гIиял ирга тIаде щварай якьад ячIуна дурцасухъе: — Я дир вас цIакъ чара тIагIун бугин цо жакъаселъ жиндаса ирга борхун гIияде инарищ абун. Якьадалъул гьари къабул гьабичIони чIужуялъул букIунеб зур-зури цебе чIарав гьавги разилъула вехьлъуде ине.\nРосдал гIиял къадар цIакъго дагьаб букIиналда бан,заманго инелде, тира-сверун цIидасанги гъобго ирга тIадеги бачIун ургъалилъе ккарай якьад къокъуна дурцасул рагьде. — Инарищ дир вас магIарде, гьанжеги ирга щун бугин тIаде гьагъал магIие гъурадазул абун.\nЛъикI гьелъухъги гIенеккун, щибго жавабги гьабичIого гьавги кIанцIун тIаде вахъуна. Читать далее\n3 комментарии Цо кIиго анкьалъ цеве Гъизилюрт шагьаралде ккана сапаралъ хъизангун цадахъ,межрайонный пенсионный фондалде гьитIинабго къваригIел тIубазе. ТIад руссуда маршруткаялда гIодор чIедал, нижеда церехун чIун ратана узбеказул лъаларо таджиказул лъаларо цо хъизан-лъимал. Гьезул лъимал ругоан лахIул къенталгIан чIегIерал амма цо роцIараб зобгIан цIикарал беразул лъимер букIана цоялда кодоб ккун,нахънахъги буссун нижей гьимулеб. Читать далее\nОставить комментарий Риидал гьабизе жоги гьечloго вугев Ханту, рагlaд бугеб бакlилан лъел парчиги аскloб лъун, рагьда гleчол гъотloда гъоркь бакlида гloдов чlyн вукlана. Цо заманаялъ гьасда йихьула ягъулаго, ахlдолаго ячlyней якьад. Хехго гьениб аскloб букlaраб басрияб хъабарчаялдасан батlaлъараб къвалги, беразда дурнаби гlaдин цвизарун зодовеги валагьун ахlдола «тle, тle, тle» — ян. Аскloe ячlарай якьад йиххун ялагьун хутlyла гьасухъ. Амма гьав цlaкъ гlaшикълъун гlала-гlaламатал жал гьарун валагьула зодове ва гьоркьо-гьоркьов кверги хьвагlyн «тle, тle» — янги ахlдола.\n-Щиб бихьулеб бугеб Ханту, — ян кlaлъала якьад.\n-Воре доегlaн къай, лаззат бахъинабичloго. Вахl ле, гьалъул берцинлъи щиб. Тle, тle, тle. Хlанчlaзул росу буго бихьулеб якьад.\n-Воре цо дидаги бихьизабе, — ян гьардола якьад.\n-Ячlaxa, ма бакlида гloдой чlyн ялагьеха. Читать далее\n« Previous 1 2 Найти:


МАКС-2017: хIасилал | Дагъистаниял | Киназего гIаммаб Россия\nДагъистаналъул самолетаз мустахIикъаб бакI кквела улкаялъул экономикаялда\n- МАКС-2017 ккола санайилго тIобитIулеб выставка. Мун гьениве кин ккарав?\n— Гьеб выставкаялъ исана тIубана 25 сон. Выставка гIуцIиялъеги гьелъул къадру цIубаялъеги кIудияб хIалтIи гьабуна нилъер ракьцояв, машгьурав летчик-испытатель, Россиялъул БахIарчи Сугъралъа МухIамад ТIолбоевас. Гьесул квербакъиялдалъунги батила, щибаб соналъ выставкаялде ахIула «Дагъистан» РИАги. Дунги гьелда гIахьаллъулев вуго 2013 соналдаса нахъе. Гьеб буго республикаялъе кIудияб кIвар бугеб выставка. Гьенир гьарула республикаялъул экономикаялъе пайдаял къотIиялги.\n- «Концерн КЭМЗ» ОАОялъ гьабураб самолет букIун буго гьениб цебелъун. Дуда гьеб бихьанищ?\n— МАКС-2017 выставкаялда киназулго берзукь букIанин абизе бегьула КЭМЗялъул самолет. МАИ-411 — гьединаб маркаялда гъоркь Дагъистаналъул заводалъ гьабун буго ункъо чиясе бакI бугеб цIакъго тIадагьаб самолет. Россиялда гьечIо гьелда релъараб самолет. Оборонаялъеги хасаб бизнесалъеги хIажати буго гьеб. Самолет боржуна 1500 километралъ, чIей гьечIого. Улкаялда дагьлъулел руго пачалихъиял авиакомпаниял. Гьелъул кьучIалда гIадамал раччиялъул иш тIаде босулеб буго хасал компанияз. Гьезие пайдаяблъун букIина Гъизляралъул самолетги: къватIисел улкабазул самолетаздаса гIемерго учузабги лъикIабги буго гьеб. Дагъистаналдаса гьениб букIана рагъулаб техникаялъе хIажатаб батIи-батIияб къайи.\nВыставкаялда бихьизабулеб букIана цIалулгун хIалбихьиялъул самолетги. Роржарухъаби хIадурулел вузазе цIакъ дандекколеб самолет буго гьеб. КъватIисел пачалихъаздаса росула гьединал самолетал нилъер улкаялъ, 32-35 млн. гъурушги кьун. Советияб заманалда Союзалда гьоркьоре унел батIи-батIиял республикабазда хIадурулаан самолетазе ва цогидаб техникаялъе хIажатал алатал. Биххана кIудияб улкаги, дагьлъана дармил бухьеналги. Нилъер КЭМЗялда гьарулел тIагIелаз хисула цебеккун Украинаялда гьарулел рукIарал. ГIиси-бикъинал жал ругониги, гьел тIагIелазухъ балагьун, самолет бакIаричIого, ай гьелъие рес ккечIого, хутIулаан Россиялъул заводал. КЭМЗалда бажарана гьел гьариялъул иш тIаде босизе.\n- Выставкаялъухъ балагьизе гIемер чи вачIуна. ВукIана гьенив нилъер республикаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповги. Гьес кинаб къимат кьураб выставкаялъе?\n— 18-19 июлалда выставкаялъухъ балагьизе туристалги цогидал гIадамалги риччачIо — гьел къоязда гьенире рачIун рукIана улкаялъул президент Владимир Путин, федералиял министрал, РФялъул субъектазул бутIрул, къватIисел улкабаздаса бизнесалъул ва пачалихъазул вакилзаби, бизнесменал, ишалъул гIадамал. Цогидал субъектазул бутIрул, церелъурал самолетазухъги, тIагIел-алатазухъги балагьун, тира-сверун, жидерго цогидал ишазде руссун рукIунаан. Дагъистаналъул бетIер хIалуцун хIалтIана выставкаялъул гьеб кIиябго къоялъ. Нилъер нухмалъулес жигар бахъана республикаялъул заводазда гьабулеб къайи предприятиязул бутIрузда, СКФОялъул нухмалъиялда, федералиял министразда ва цогидазда бихьизабизеги къотIи-къаял гьаризеги. Масала, РФялъул президентасул СКФОялда вугев вакил Олег Белавенцевасулгун гара-чIвариги гьабун, къотIи гьабуна, къокъаб заманалда жаниб КЭМЗялъул МАИ-411 самолетазул хIалги бихьун, гьезул производство байбихьизе. Рорженалъул, самолеталда рекIун иналъул хIинкъи гьечIолъиялъул ва цогидалъулги хIалбихьияздаса хадуб, кинабго битIа-бищун ккани, Олег Белавенцевас рагIи кьуна, гьел самолетал хасал бизнесменазе ва цогидазеги ричизе кумек гьабизе.\nВыставкаялда лъун рукIана роржунел аппаратазул халгьабулеб аппаратураги. Гьебги гьабула Дагъистаналда, КЭМЗалда. Къват1исел улкабазе самолетал ричун тIубаларо. Гьезул халги гьабизе ккола, ай сервисги букIинабизе ккола. МИГазул, СУязул ва цогидал самолетазул жагъаллъарал, басралъарал ва гьелъул хIасилалда пассажиразул гIумруялъе хIинкъи ккезе бегьулел рагъулалги гражданияб авиациялъулги самолетазул системабазул халгьабулеб аппаратура ккола гьеб.\n- КъватIисел улкабазул вакилзабазул интерес букIанищ нилъер выставкаялде?\n— Европаялдаса вакилзаби гIемер рукIинчIо дора. Амма гIезегIан чи вачIана Венесуэлалдаса, ГIарабазул Цолъарал Эмиратаздаса, Гьиндустаналдаса, Пакистаналдаса. Дида рихьана Бельгиялдаса, Испаниялдаса, Италиялдаса ва цогидалги Европаялъул улкабаздаса вакилзабиги. Санкциязухъ балагьичIого, бизнесменал гIахьаллъулел рукIана гьенир. БичIчIулеб букIана, политикиял хIаракатчагIазулги бизнесчагIазулги интересал батIи-батIиял рукIин.\nГара-чIвари гьабуна ПатIимат Сулеймановалъ.


Дербенталда рагьана туристазул цIияб маршрут\nДагъистаналада туриз цебетIезабиялъе батIи-батIиял къагIидаби ургъулел руго Дербенталъул музей-заповедникалъул хIалтIухъабаз. Гьезул рагIабазда рекъон тIалъиялъ гьеб суал роцIцIинабиялъухъ балагьун чIечIого, гIадама жидецаго хIаракат бахъизе кколила туризм тIибитIиялъе. Гьеб рахъалъ дербенталъулаз цойгидазе мисалги бихьизабилъун ккана гьал къояз Дербенталда цIияб туристикияб маршрут рагьи.\nДагъистаналда туризм цебетIезабизе кколила, гьелъие кинал рокьаниги ресалги ругила гьанирилан абун бицунеб хабар гIемер рагIула, амма гьеб цебетIеялъе гьабулеб я хIалтIи, я гьелъул хIасил бихьуларо. Киса-кибего кутакаб ахIи-хIурги бахъинабун чанги миллионалги риччан базе бугинги абун Хунзахъ мухъалъул Макьасда гьабулеб букIараб лыжабаздасан хъещдолеб туристикияб базаги гьанже гьениб гIазу гьечIолъиялъ бан бажаруларин абун чIезе тун буго. Гьединал мисалалги гIезегIан ругелъул, цохIо пачалихъалъ туризм цебетIеялъе -гьабулелъухъ яги гьабизе ракIалда бугелъухъ балагьун чIечIого жидецаго кIвараб жо гьабилин ракIалде кканин бицана дагьал церегIан къояз Дербенталда цIияб туристикияб маршрут рагьулеб мехалда гьеб гIуцIарал дербенталъул музеялъул хIалтIухъабаз.\nСоветияб заманалъ гIадин гьаниса-дораса гIемерал чагIи рачIунел гьечIониги жидер некIсияб шагьаралде туристал гьанжеги рачIунин, амма гьезул къадар чанго нухалъ цIикIкIинабизе рес бугин бицана «Эркенлъи» радиоялъе музеялъул нухмалъулев Ибрагьимов ГIалица.\nГьес абулеб буго Дербент гIадаб некIсияб, бечедаб тарихги бугеб, гьелде тIаде цо рахъалъ ралъад бугеб, цойги рахъалъ мугIрулги рохьалги ругеб шагьар дунялалъул цойгидаб бакIалда букIарабани гьеб шагьаралъ цо гьитIинаб пачалихъ хьихьун букIунаанилан. Бугеб жоялъул къимат гьабизе лъалеб гьечIила нилъер гIадамаздайин абун ракIунтун бицунеб букIана ГIалица.\nДагъбарыялъул хутIараб фрагмент\nГьединлъидал жидеца шагьаралде гIадамал рачIине рукIине батIи-батIиял тадбирал ургъулила, гьединазул цояблъун букIанила цIияб туристикияб маршруталъул презентацияйилан абулеб буго музеялъул нухмалъулес.\nМаршруталъул халалъи буго 4 километр, гьеб унеб буго Нарын-хъалаялдаса бахъараб Жалгъан абураб росулъе щвезегIан. Цебе букIинчIеб гьеб цIияб маршрут бахъун буго 5 гIасруялда бан букIараб кIудияб кавказалъулилан абулеб къед букIараб бакIалдасан. ГIадамазда лъалареб гьеб къадал тарих лъазабизе ва тIибитIизабизе гIоло ургъун буго гьеб цIияб маршрут.\nГIали Ибрагьимов: «Дагъбарыйилан абулеб кIудияб кавказалъул къед лъиданиги лъаларин абизе бегьула, амма кIудияб китаялъул къадал хIакъалъулъ бокьарав чиясда лъала. Гьеб китаялъул къададаса къураб жо букIинчIо нилъер гьаб къадалги. Гьелъул халалъи букIана 42 километр, гьелъ цолъизарун рукIана 6I си. Азарго соналъниги гьеб къадаца Дербент тушбабаздаса цIунун букIана, гьеб щай биххарабали жеги чIезабун гьечIо гIалимзабаз. Гьеб къадал хутIарал кескалги, гьелъ цолъизарун рукIарал сиязул хутIелалги, Петр I Дербенталде вачIараб мехалда гьесие сурпа гIуцIун букIараб байданлъиги, гьес лъим гьекъолеб букIараб даруяб иццги гьеб кинабго бихьулеб хIалалъ гIуцIун буго нижеца маршрут. Цере цереги рукIана гьанир батIи-батIиял маршруталги гьенисан хьвадулел туристалги, амма гьаб ахираб 20 соналъ гьанире рачIунел чагIи лъугIанин абизе бегьула. ЦIидасан гьанире гIадамал рачIунеб хIал гьабизе, кIвараб хIалтIи гьабулеб буго нижеца, гьединлъидал гьаб цIияб маршруталъул презентацияги тIобитIараб».\nГьеб гуребги музейчагIаз цойги чанги батIиял маршруталгун экскурсиялги хIалтIизе риччан руго жибго Дербент шагьаралдаги. Гъоркьисала Дербенталде мухIканал гурел баяназда рекъон I200 гIан турист вачIун вуго. Гьезулги 80 процент жалго дагъистаниял рукIун руго. Исана гьел гIадамазул къадар кIигонухгIаги цIикIкIинабизе кIвани гьеб жидер хIалтIул лъикIаб хIасил кколин абулеб буго музеялъул хIалтIухъабаз.


Школалдаса тIагIунеб буго гIаданлъи\nЦIалдохъабазул эбел-инсуда бичIчIулеб гьечIо лъималаздехун учительзабазул бергьалагьи щай хисарабали\nМадугьалихъ ругел магIарулазул вас хьвадулев вуго анлъабилеб классалде. Дагьалъ цебе ккараб гара-чIвариялда гьесул эбелалъ дида абуна, цере гIадал учительзаби хутIунго гьечIин школалда. Лъавукъалищ ругел, сундулъ хиса-баси ккарабан гьикъидал, гьелъ гьадин бицана: «Чанго соналъ цебе школа лъугIана кIудияв васас. Гьесул учительзабазда аскIоре араб мехалда, гIагарал чагIигун дандчIварал кинигин, роха-хинлъун лъугьунаан ниж. Гьанжейин абуни, пуланаб дарс дида бичIчIичIин абун, цIалдохъан аскIове ани, гьез абула, дарсаздаса хадув хьвадеян жидеда аскIове, гьадигIан мухьги кьезе ккелин гьелъухъ. Нилъер лъималазухъа щвезе ругел гъуршазул гурони, хIисабго гьабулеб гьечIо жакъасел учительзабаз. «Гьев вуго нужер вас, школа лъугIизегIан, дица хIехьон вуго гьев. Гьесие лъикIал къиматал щвезе бокьун батани, нужецаго хIаракат гьабизе ккола», - ян абула учительзабаз нижеда».\nМелги доскаги –\nкамилаб лъай кьолеб технология\nНилъ ругьунлъун руго, заманалде гIайибазул гъегъ базе: заман хисун бугилан, цебе гьедин букIунароанилан бицаризе. Учительзаби хисиялъе щиб гIилла ккарабали цо мисалалдалъун халгьабилин. Лъебергоялдаса цIикIкIун соналъ МахIачхъалаялда хIалтIулей йиго Меседу. Гьей ккола байбихьул классазул учительница. ХIалтIул хIалбихьи гуребги, камилаб лъайги, лъималаздехун гьуинаб бербалагьиги бугей учительница йикIиналъ, гьелъухъе лъимал кьезе бокьарал умумул гIемерал рукIуна. Учителасул тIабигIат хисиялда бан, гьадинаб пикру загьир гьабуна гьелъ: «Советияб школалда учителасул къадру кинаб букIарабали такрар гьабизе ккеларо. Нижее рес букIана тIадаб ишалде машгъуллъизе, ай дарсазде хIадурлъизеги, музеязде, театразде, шагьаралъул берциналги тарихиялги бакIазде лъималгун сапарал гьаризеги заман гIолаан. Гьанже нижедаса щибаб моцIалъ, хIатта щибаб къоялъцин тIалаб гьарула батIи-батIиял кагътал. Абизе бегьула, хIалтIи тIубанго сверун бугин кагътал хIадуриялде. Балъго гьабун щай, гIемерал соназги хIалтIун, рекIехъе лъала дида щибаб дарсил тема, гьединлъидал, дарсил къокъаб план хъвалеб заманги букIана. Гьанже квералъ хъварал планазде гIей гьабун чIоларо – букIине ккола компьютералда рахъарал, кьер-кьерал суратаз берцин гьарурал. Школалдаса свакан тIадюссарай дир хIал букIунаро хъизамалде регIараб. Интернет хъирщизе ккола, иргадулаб дарсие «дахIаби» хIадурулаго, заман уна. Гьединал дарсазелъидал гьанже лъикIаб къимат кьолеб бугеб. Лъималазул лъаялъул даража борцунеб шартIлъун лъугьун буго технологиял хIалтIизари. Амма мелги доскаги гурони технологиял рукIинчIеб заманалда цIалдохъабазул лъай камилаб букIана», - ян.\nУчителасул гIаданлъи букIине кколин абун хъван гьечIо цониги нормативияб документалда. Педагогасул хъулухъалъул хIакъалъулъ хъварал кагътазда бихьизабун буго гьесул букIине кколин камилаб лъайги гьеб лъай цIалдохъанасухъе щвезабизе бажариги. Прессаялда гIемер хъвала, учительлъун хIалтIизе бажарулев чи вугин гIицIго гьелде рекIелъ рокьи цIикIкIарав чи. ГIурус мацIалъул учительница Светланаца гьадинаб жаваб кьуна гIаданлъи тIагIиналъул гьикъараб мехалда: «Учительги ккола чIагояв чи. АнцI-анцI соналъ ракIунтун, къасиги къадги хIалхьи гьечIого гьабулеб хIалтIи буго гьесул. Кинха гьев хисиларев? Гьединги хIалтIун, учителасе моцIрое щолеб харжалъул пикру гьабеха. ГIолохъанаб заманалда, лъималазде бугеб рокьуцаги бокьулеб пишаялде гъираялъги, батIияб жоялъул пикру гьабулароан, сардал рорчIунги хIаракат гьабулаан. Сонал цIикIкIанагIан, тIагIунеб буго гъираги – баркала гьечIеб, кири щолареб, жамгIияталдаги нижер хIалтIул кIвар бичIчIулареб иш гьабулеб бугилан пикру гIемерлъула. Нужеда вихьанищ цониги хъулухъчи, учительго гIадин, сардилъги жиндирго хIалтIуде машгъуллъарав? Гьебги ЗахIматалъул кодексалда чIезабураб заманалда гуреб, хIалтIудаса эркенаб мехалда. Гьединлъидал гIаданлъи цIунизе нижедаса тIалаб гьабуге. Гьединаб рагIи хъван гьечIо цониги нормативияб документалда».\nЦIалдохъабаздехун бербалагьи хисун буго ПатIиматилги (росдал школалъул учительница). Гьелъ бицана, цIалдохъанасеги гьесул эбел-инсуеги камилаб лъай бокьун гьечIони, гьеб кьун бажаруларила учителасухъаги. «Росабазул школазда хIалтIулел учительзабаз рекIелъ жахIдагун бицуна, шагьаралъул школазда ругел ишцоязе рес букIунила цIалдохъабазе мухьдахъ дарсал кьезеян. Росулъги рукIун, киналго гIага-божаралги ругеб мехалда, дарсаздаса хадуб щиб букIаниги малъаралъухъ гьадигIанасеб гIарац кьеян абизе дида кIоларо. Амма бербалагьи дирги хисана – бижана ургъел гьечIолъи, бокьани – лъазабе, бокьичIони – гьедин рукIаян пикру гьабулей ятула дунги. Щай? Щайгурелъул хIалгьабун дарс бичIчIизабизеги гьеб хIажалъулеблъи рекIелъ хъинтIизабизеги цIакъ захIмалъулеб буго. Дида бадибчIвай гьабиларедухъ хIалтIаниги бегьула жакъасеб школалда».\nЛъида бугеб гIайиб?\nДир пикруялда, учителасулъа гIаданлъи тIагIиналъе квербакъана цIалдохъабазул эбел-инсуца. Гьебги – ЕГЭ кьезе байбихьараб заманалда. Киназего хIажалъана жидер лъимал вузазде рорчIизаризе. ЕГЭялъухъ цIикIкIарал баллал лъеялъул мурадалда, байбихьана учителасе мухь кьезе. Киданиги божиларо, щибаб дарсида малъулеб жо ботIролъе биччаларев цIалдохъанас, дарсаздаса хадуб, анлъго сагIаталъ школалдаги вукIун, гьевго учителас мухьдахъ кьураб дарс гьесухъа лъазабун бажарулин абураб жоялда.\nЦоги гIилла. АнцIила хадуб соналъ учитель ругьун гьавуна, жив цIалдохъанасе хъулухъалъе тарав чи кколин абураб пикруялде. Гьединал тIалабал рукIана лъайкьеялъул «цIиял» хIакимзабаз ургъун. Гьезда рекъон, «учителас кумек гьабизе ккола цIалдохъанасе хIажатаб лъай балагьизе», «учитель ккола цIалдохъанасе лъайкьеялъул хъулухъ гьабулев чи». Ай, лъай кьезе гуреб, гьеб балагьизе тIамизе ккола живго цIалдохъан. Аслияб иш гьабулевлъун вукIарав учитель ккезавуна щибали лъалареб бакIалде. БичIчIизе ккола, хъулухъалъухъ гIарац кьезе кколеблъиги мухь кьечIев чиясе хъулухъги лъицаниги гьабулареблъиги.\nЛъабабизеги. ЦIалдохъабазул умумулги руго гьанжезаманалъул гIадамал, гьезда рагIула школалда цIиял технологиял рукIине кколинги дарсаздехун цIиял тIалабал рукIунинги абулеб. Гьез, гьелго тIалабал рукIине кколин, бадирчIваял гьарула учительзабазда. Учителасда гуро технологиязул хIакъалъулъ цIехезе кколеб – гьеб ккола лъайкьеялъул идараялда тIадаб иш. Кабинеталда лъезе къайи-алат кьолеб гьечIони, учителас кин чIезабилеб?\nУнкъабизе. ЦIалдохъабаздаги гьезул умумуздаги мухIканго лъала жидерго ихтиярал, амма, щаяли лъаларо, кIочон толел руго жидеда тIадал ишал. Гьел мухIканго хъван руго «Лъайкьеялъул хIакъалъулъ» №273 федералияб законалъул 44-абилеб статьяялда. Цониги эбелалъ абулеб рагIичIо, лъагIалида жаниб жиндирго лъимадул анцIгониги дарсида йикIанилан, умумузул ракIарияздеги гьел хьвадуларо, къанагIат гурони. Школалда букIунеб жидерго лъималазул хьвада-чIвадиги бихьуларо гьезда. Гьеб унти цIикIкIун буго шагьаралъул школазда. Росабалъги, нухда дандчIвараб мехалданиги, учителасда жиндир лъимадул цIалиялъул хIакъалъулъ цIех-рех гьабулев чиги дагьлъун вуго.\nГьединаб буго жакъасеб школалъул пашманаб къиса. Учитель хисизавулев вуго сверухълъиялъги рукIа-рахъиналъул масъалабазги. Дида ракIалде ккола, хIалтIухъ мустахIикъаб харжги кьолеб бугони, учителасда цадахърекъон умумулги хIалтIани, нилъер гIолеб гIелалъул сипат кьучIдасанго хисилин.\nПрочитано 768 раз\tПоследнее изменение Пятница, 22 декабря 2017 10:33\nДругие материалы в этой категории: « БукIинесеб бугодай росдал школалъул?\tШколалъул хIаракат »