Цоясда хадур – депутатал, цогидасда хадуб - халкъ\n1 октябралда халкъги гIахьаллъичIого МахIачхъалаялъул депутатазул гIуцIиялъул нухмалъиялде вищана «Единая Россиялъул» вакил Абулмуслим МуртазагIалиев. Гьебго заманалда Хасавюрталда халкъ къватIибе бахъун букIана чанго къоялъ цеве шагьаралъул бетIерлъиялдаса нахъе арав Сайгидпаша ГIумаханов нахъвуссаян абураб гьаригун.\nМахIачхъала шагьаралъул депутатазул гIуцIиялъул нухмалъулевлъун 1 октябралда вищана Абулмуслим МуртазагIалиев. Гьев ккола «Единая Россия» партиялъул вакил. МуртазагIалиевасда данде лъураб цогIаги кандидатураги букIинчIо. Гьедин гьесие гьаракь кьуна МахIачхъалаялда вугев 45 депутатасда гьоркьоса 39 чияс.\nАбулмуслим МуртазагIалиев гьениве вищизехъин вукIин цебеккунго якъинаб букIанин бицана ЭР-лъе ракI рагьараб гара-чIвариялда шагьаралъул администрациялда хIалтIулел чагIаз.\nРеспубликаялда Абулмуслим МуртазагIалиев рехсоларо цере кIанцIун политика гьабулел чагIазда гъорлъ. Гьев лъала чанго соналъ цеве ЖамгIияб Палатаялъул нухмалъиялда вукIарав чи хIисабалда. Гьенивеги гьев Дагъистаналъул Пачалихъияб университеталъул юридикияб факультеталъул деканлъиялдаса вачIун вукIана.\nМуртазагIалиевасул гIумрудул буго 63 сон. Гьев ккола Гъуниб мухъалъул Куллаб росулъа.\n«Единая Россиялъул» вакил вукIиналъ вищун ватилин Абулмуслим МуртазагIалиев МахIачхъалаялъул депутатазул гIуцIиялъул нухмалъиялдейин рикIкIунеб буго МахIачхъалаялда цо-цояз.\nАмма гьеб партиялда гъорлъ вукIин гуревги, гьаб нухалда тахшагьаралъул депутатазул гIуцIиялде рищарал чагIазда гъорлъ гьев вугин дагьавниги мадарав чиян тIадежубалеб буго цогидаз. Щайин абуни бацIцIун хIакимзабазул лъимал ругила гьенире рищун.\nГьенире рищарал депутатаздаго гIадин, гьезул цевехъанасда бараб жоги гIемер букIине буго, щайин абуни гьанже октябралда гьез вищизе вугелъул шагьаралъул мэр. Гьедин шагьаралде чара гьечIого «Единая Россиялъул» чи ккезавизе букIиналда щаклъи хутIулеб гьечIо гIемерисел махIачхъалаялъулазул.\n1 октябралда тахшагьаралъул депутатазул нухмалъулевлъун вищарав Абулмуслим МуртазагIалиев мэрлъун ккезе вукIиналда лъилниги божилъи гьечIо.\nАмма чанго къоялъ цеве Абулмуслим МуртазагIалиевго гIадин, Хасавюрт шагьаралъул депутатазул нухмалъиялде вищарав Сайгидпаша ГIумаханов цIидасан шагьаралъул бетIерлъун вачIаян абураб ахIи буго гьенир гIумру гьабулел чагIазул. Гьединаб мурадалъул данделъи тIобитIана гьез 30 сентябралда Хасавюрталда.\nИсана 23 сентябралда Сайгидпаша ГIумахановас жинцаго хIукму гьабуна шагьаралдаса нахъе ине. Гьебго къоялъ гьев вищана шагьаралъул депутатазул цевехъанлъунги. Гьел къоязда бицен букIана ГIумахановасе республикаялда цо министрасул хъулухъ кьолеб бугилан. Амма 30 сентябралда халкъ къватIибе бахъана тIадвуссаян абураб гьаригун.\nГьеб данделъиялда гIахьаллъана Хасавюрт шагьаралъул жамгIияб гIуцIиялъул вакил, гьединго адвокатазул коллегиялъул нухмалъулев Зайбодин ГIумаров. Гьадин бицана гьес ЭР-ялъе.\nЗайбодин ГIумаров: «Нахъе ине Сайгидпашаца гьабураб хIукмуялда цIакъ рекIекълъана ниж – нижеда гъорлъ батIи-батIияб миллаталъул гIадамал руго (магIарулал, чачанал, лъарагIал…). Нижее бокьун гьечIо гьаб шагьаралдаса гьев нахъе ине.\nХIукуматалъулги ГIабдулатIиповасулги политикаялда данде чIарал чагIи гуро ниж…\nГьабсагIаталда нижее хIажат вуго Сайгидпаша. Жибго болжалги (шагьаралъул бетIерасул) ахиралде щола 2018 соналда. Шагьаралда гIезегIан лъикIал хIасилалги ругеб мехалда щай гьев, гьединав политикияб къуват жинда нахъа бугев чи, нахъе ине кколев?\nЛъикIа-лъикIал проектал руго гьанир байбихьун – школал руго ралел, цогидаб буго – кьеха заман гьел ахиралде щвезаризе. Гьеб мехалда бегьула гьеб суалалде тIадруссине. Жибго гьаб шагьарги буго цIакъ захIматаб ахIвал-хIал бугеб. Жиндир бихьинаб гIамалалъги, гьесул къвакIиялъги данде бачана Сайгидпашаца гьаб 18 соналъ.\nШагьаралда ругел нижер пикруги хIисабалде босизе ккола гьев нахъе ине суал цебе лъолелъул. Масала, дун вуго Хасавюрт шагьаралъул жамгIияб гIуцIиялъул вакил, «Меценат» абураб фондалъулги адвокатазул коллегиялъулги нухмалъулев.\nДун хъулухъалдаса нахъе ани, лъиданиги бихьичIого, лъиениги асар гьабичIого хутIизе бегьула гьеб хIужаялъ. Додинав къуватав политик нахъе индалин абуни, нижеда хъинтIичIого, захIмалъичIого букIине рес гьечIо».\nЗайбодин ГIумаровас бицухъе, гьез юстициялъул министерлъиялде гIарза кьун буго Сайгидпаша ГIумахановасул рахъккун 6 октябралда Хасавюрталда митинг гьабизе изну гьарун.


Россиялъулги Азербайжаналъулги экономикаялъул министерствабаз къотIаби гьаруна\n27 сентябралда ДРялъул бетIерас гIахьаллъи гьабуна Азербайжаналда тIобитIараб Россиялъулгун Азербайжаналъул регионазда гьоркьосеб данделъиялда. Гьесда цадахъ гьенир рукIана Халкъияб Собраниялъул председатель Хизри ШихсагIидов, гьесул заместитель Елена Ельникова, ДРялъул экономикаялъулги территориалияб цебетIеялъулги министрасул ишал тIуралев ГIусман Хасбулатов, гьесул гIакълучи Игорь ГIубайдуллин, росдал магIишаталъулгун кванил нигIматазул министрасул ишал тIуралев ГIабдулмуслим ГIабдулмуслимов, транспорталъулгун нухлул магIишаталъул министрасул ишал тIуралев Ширухан ХIажимурадов, предпринимательствоялъулгун инвестициязул агентствоялъул нухмалъулесул ишал тIуралев ХIажи ХIасанов.\nБакуялъул бизнес-централда букIине буго Азербайжаналъулгун Россиялъулги Россиялъулгун Азербайжаналъулги ишазулал советазул данделъи. Гьелдаса хадуб ХIайдар ГIалиевасул цIаралда бугеб централда тIоритIизе руго дандеруссиналги. Гьениб бицине буго промышленносталъулги, туризмалъулгун бизнесалъулги, транспорталъулги рахъалъ бухьенал камил гьариялъул хIакъалъулъ.\nВладимир Васильев кIалъазе вахъана Бакуялъул Бизнес-Централда тIобитIараб «гургинаб столалда». Форумалъул гIуцIарухъабазе баркалаги кьун, гьес бицана Азарбайджаналдаги Россиялдаги гьоркьосел транспортиял бухьеназул хIакъалъулъ. «Дагъистаналъул ракьалдасан унеб маххул нухалъул кумекалдалъун, Россиялдаги Азарбайджаналдаги гьоркьосел дармил бухьенал щулалъулел руго. Гъоркьиса гьелъул къадар цIикIкIана 41 проценталъ ва бахана 566 азарго тоннаялде. 2018 соналъул тIоцебесеб бащалъиялда 68 проценталъ цIикIкIана Россиялдаги Ираналдаги гьоркьосеб дармил бухьен. Гьелъие ресал жеги гIемер руго», - ян абуна Дагъистаналъул бетIерас.\nХасаб кIварбуссинабуна гьес Самур гIоралда тIасан кьо баялъул масъалаялдеги. «Россиялъул 190 компаниялъ баччулеб буго гьеб кьодасан къайи. Гьезда гьоркьоса гIемерисел руго дагъистаниял. Гьелдаго цадахъ, гьенир хIалтIулел компаниязул бутIа дагьлъана 39 проценталде щвезегIан. Гьеб масъалаялде цIикIкIун кIваркьезе ккела. ХIисабалде росизе ккола Каспиялъул рагIаллъабазда ругел пачалихъазул бутIрузул дандчIваялда гьарурал хIукмабиги гьенирго церелъурал ва нилъер гIаммаб гIумруялъе лъикIал шартIал гIуцIиялъе квербакъулел проекталги», - ян абуна Васильевас.\nПрочитано 203 раз\tПоследнее изменение Вторник, 02 октября 2018 10:10\nДругие материалы в этой категории: « Такъсир ва тамихI\tСертификат тIалаб гьабе »


Жагьиллъи - Мои статьи - Каталог статей - Авар мац1алъул ва адабияталъул муг1алимзабазул сайт\nАстагъфируллагь абураб раг1иялдаса байбихьила. Щайгурелъул азарго мунагь гьабуна дицаго диего. Г1адамазде бахъараб ццидацаги, абураб раг1иялъги, гьабулеб пикруялъги.\nДун вук1ана ах1ун цо пуланаб рак1ариялде. Ругоха рак1арун т1ад балагьун ц1одорал чаг1иян кколеб халкъ. Т1аде щварабго дун цеве вахъайила к1алъай гьабизеян абуна. Дун вахъана. Бокьухъе ц1одораб(г1инт1амараз бицухъе) к1алъайги гьабуна. Щиб бицарабали бицинаро, рач1ине рук1ун руго нужги. Азарго раг1и абуна дица гьениб, цоялдаса цояб бит1араб. Амма азарго раг1иялда гъорлъ борч1ун батана цо раг1и, т1екъабин абизе т1екъабги гуреб, ц1акъго бокьарасда жиндилъ бат1ияб маг1наги балагьизе к1олеб тайпаялъул. Щибаб раг1и бук1ана дир г1абдаласдацин бит1ун бич1ч1иледухъ абураб, гьеб цо ун батанаха жинда бугеб г1акълуялда рекъон г1адамазда бич1ч1улеб г1адаб.\nСон гьабураб гьеб камилаб цевехъиналда щиб дос бицараб абун цояс гьикъидал, цо х1алч1ахъадица бицун батана г1иц1го гьадаб бокьурасда бокьухъе бич1ч1улеб раг1и. Хут1араб 999 раг1и гьасда раг1унцин батич1о.\nАллагьас ц1унеги г1акълу гьеч1еб бак1алде г1елму бач1ине. Гьелъул х1акъалъулъ дица цебелъги т1убараб т1ехь г1адаб макъала хъван бук1ана, гьебго жо нахъойги хъванин щибго хисиларо. Амма гьеб г1акълу гьеч1еб бак1алде г1елму т1унани, хасго исламияб, огьо-гьой гьел чаг1азул лъугьуна жибго "зомбиял", фанатизмалде буссуна гьезул киналго. Цинги г1уц1ула гьел зомби-фанатиказ армияби. Г1иял рехъен кинниги цояс "баг1" абидал , хадуб хут1араб армиялъги "баг1" такрар гьабула. Цояб зиян-заралалде хурибе к1анц1ани, хут1араб рехъенги баг1 бачунаго хадур к1анц1ула. Жидедаса бат1ияв , ай баг1илан абуларев, чи гьазда данде ккани... Чудказ балкан кваналеб куц бихьанищ? Батани нужеда бич1ч1ун батила.\nЩивав г1адан вук1уна бат1и-бат1ияв. Пикрабиги рук1уна кинасулго бат1и-бат1иял. Диргун пикру данде ккеч1огоян дица г1адамал ч1вазейищха кколел? Гьел зомби-фанатиказда гьедин кколеб буго рак1алде. Исламалъеги гьезул дида зарал гуреб бат1ияб жо бихьуларо. Гьез бицунел г1адалал жал, жидеего бицунг1аги толебаниха, раг1ула киназдаго. Цо-цо чи цинги, исламалдаса гуро, жамаг1аталдаса дагьав довег1ан ц1ан ч1ола. Гьединалги лъала г1емерал. Гьал зомби-фанатикал ч1ван мунагь бук1унадай? Щибго рак1 гурх1ич1ого дица байбихьилаан гьал ч1аразе. Цинги дида хадур рилълъунезулги гьезулго г1адаб армия г1елаан.\n"Г1адамас живго лъелъ гъанкъун хвезеян ният гьабуни, гьесие кумек гьабизе лъиданиги к1оларо" (с) В.В Путин.


«Бесдалал гьечIеб Дагъистан» абураб гурхIел-рахIмуялъулаб гIуцIиялъе Раисат ГIусмановалъ нухмалъи гьабулелдаса 12 сон буго. Гьелъулги гьелъ нухмалъи гьабулеб гIуцIиялъулги хIакъалъулъ нижеца цебеги гIемер бицана. Жеги бицинеги мустахIикъай йиго, эбел-эмен гьечIого хутIарал ва гIумруялъулъ захIмалъаби дандчIварал руччабазе кумек гьабулей бахIарчияй гьей гIадан. Гьелда гIезегIан лъикI лъала ятимал, ресукъал, социалияб рахъалъ цIуничIел гIадамазул ахIвал-хIалги, гьезие пачалихъалъул рахъалдаса щвезаризе бегьулел бигьалъабазулги хIакъалъулъ.\n«Бесдалал гьечIеб Дагъистан» жамгIияб гIуцIиялъул гурхIел-рахIмуялъул иш гIицIго бесдалазе квен, ретIел яги жанир чIезе бакI цIехеялдалъун лъугIуларо. Раисатица юридикияб рахъалъги кумек гьабула гьединал чагIазе.\n2011 соналда Раисат ГIусма-новалъул хIаракаталдалъун эбел яги эмен гьечIел ясазе кумекалъе рагьана социалияб гостиница. Чанго соналъ гьеб хIалтIулеб букIана сахаватчагIаз кьолеб гIарцул кумекалдалъун. Къисматалъ къварид гьарурал руччабазе ва лъималазе кумекалъе чанго проектги ургъана Раисатица. Гьелъул жигарчилъиги хIаракатги бихьичIого хутIичIо республикаялъул нухмалъулездаги.\nР. ГIусмановалъ гIуцIараб «ГIум-рудул школа» проекталъе 2019 соналда «Гражданияб жамгIият цебетIеялъе РФялъул президентас бихьизабураб грант» бергьана (30.01.2019 РФялъул президентасул №30 указ). Проекталъул мурадги буго къварилъиялде ккарал руччабазе кумек гьаби.\nСоциалияб гостиницаялда, «ГIумрудул школа» проекталда рекъон, руччабазе психологасул кумекги щола. Гьенире рачIуна гIумруялъ къварид гьарурал руччаби. Рехсараб проекталъул программаялда рекъон, лъималазул сахлъиялъул тIалаб гьабизе ва гIолохъанал улбузе малъа-хъваял гьаризе гостиницаялде ячIуна тохтур-педиатрги. ГIолохъанал ясазда малъула щияй чIужугIаданалда тIадаб рукъалъул хIалтIиги, компьютералъул ишги, гIумруялъулъ гIемер дандчIвалел суалазда тIаса юридикиял малъа-хъваялги гьарула.\n«Бесдалал гьечIеб Дагъистаналъул» кунчIи\nСоциалияб гостиницаялда гIумру гьабун ругел руччабазухъе гьоболлъухъ щвана нижги. Ахирисеб нухалда гьение щваралдаса гIезегIан хисун буго гостиницая-лъул хIалтIиги. Гьениб гIумру гьабун ругезда тIадаблъун ккола: рукъ бацIцIадго цIуни, гостиницаялде чияр чагIи рачунгутIи. 2019 соналдаса байбихьун ДРялъул ЗахIматалъул ва социалияб цебетIеялъул министерствоялъул субсидия ва ДРялъул бетIерасул грант бергьараб «Огонек» проекталда рекъон, «Бесдалал гьечIеб Дагъистан» гIуцIиялда хIалтIулеб буго къад заманалда хIалтIулеб ясли-ахги. Гьелъие дандекколел шартIалги гIуцIун руго социалияб гостиницаялда. Эбел-эмен гьечIел ва рес къотIиялде ккарал руччабазул лъимал чIорого хьихьула гьенир. Ясли-ахалде ритIарал жидерго ва цогидал лъималазе тарбия кьеялъул, богогьанлъиялъул ва цогидаб хIалтIуде лъугьине рес буго ятимал руччабазе. Проекталда рекъон, гьезие чIезабураб харжги буго.\nЛъабго лъимадул эбел, 38 сон барай Саният, гьекъолев ва кидаго гъалмагъиралда вукIунев росасдаса лъутаралдаса ункъо моцI буго. «Бесдалал гьечIеб Дагъистан» жамгIияб гIуцIиялде ячIинегIанги Саният гьединабго гIуцIиялда моцIалъ гIумру гьабун йикIана. Бищун гьитIинаб лъимерги гьений йикIаго гьабуна гьелъ. Гьениб кванил рахъалъ ва гьитIинаб лъимадуе ретIелги кьун кумек гьабуна Саниятие. Рес гьечIого къватIир хутIарал руччабазе кумекалъе ккураб квартираялда чанго чIужугIаданги йикIана гьелда цадахъ, амма гьениб рес букIинчIо я лъимер школалде битIизе яги гьабураб лъимадуе документал гьаризе. ГурхIарас бачIараб квенги кванан, жанир рукIине гьитIинабго бокIон бугониги гIелин абун, моцIгIанасеб заман бана Саниятица гьениб. ГIемераб мехалда тIубалареблъи бичIчIидал, гьей шагьаралда гIумру гьабун йигей гьалмагъалъул кумекалдалъун, «Бесдалал гьечIеб Дагъистан» гIуцIиялде ячIана.\nШагьарги, законги, бетIербахъия-лъе гIураб къагIидаялда гуреб гIурус мацIги лъаларей Саниятил лъимадуе документал гьаризеги школалдегун садикалде лъимал ритIизеги кумек гьабуна Р. ГIусмановалъ.\n- КIудияв вас балугълъиялде рахинчIел лъималазе республикаялъул социалиябгун реабилитациялъулаб централда вуго, гьенивго цIалудеги хьвадула. ГIодоркъояз яги рес щванщинахъе гьесухъеги хьвадула дун. Гьоркьохъев вас гьанивго, ясли-ахалда вукIуна. Дунги гьаний нянькалъун хIалтIулей йиго. Цадахъго гьитIинав хьихьизеги гьесие хъулухъ гьабизеги ресги щола, - ян бицана Саниятица.\nСаниятил канлъиги хашаб буго. Гьелъул беразул хал гьабизеги дару гьабизеги Каспийскиялда бугеб беразул клиникаялде ячана гьей Раисат ГIусмановалъ.\nЯтимал руччабазе кумек\nГьелдаго релълъараб къисмат буго хахулеб лъимергун цадахъ росасдаса лъутарай Алиналги. Гьей ккола дагъистаниялъ детдомалдаса хьихьизе ячарай гIурусай. Гьейги йиго ясли-ахалда богогьанлъун хIалтIулей. 20 сон барай Алинал хьул буго тIадегIанаб лъай щвезабизе цIализе лъугьинеги.\n«Бесдалал гьечIеб Дагъистан» гIуцIиялде Алина йитIана бакIалъулаб опекаялъул гIуцIиялъ. Социалияб гостиницаялда гьей ругьунлъулей йиго юкъаризе, компьютералда хIалтIизе.\n- Гьаниб нижееги лъималазеги гьуинаб квен гьабизе кванил нигIматалги чIезарун руго. Щибаб моцI байбихьигун «Зеленое яблоко» тукадаса кванил нигIматал росун рачIуна. Пихъги, овощалги, гьанги, гьуинлъиги камун хутIуларо ниж. Гьаниб гIумру гьабуралъухъги нижехъа гъурущцин босуларо. Нижеда тIадаб жо буго гIицго рацIцIалъи цIуни, намусалда рекъон хьвади, - ян бицана Алинаца.\n26 сон барай, ункъо лъимадул эбел Хадижат Раисат ГIусмановалъухъе ячIана заманаялъ жаний йикIине бакI къваригIун бугинги гьарун. Гьелъул бищун гьитIинаб лъимер захIматго унтун буго. Гьелъие дару гьабизе зама-заманалда росулъа МахIачхъалаялде ячIине ккола Хадижат. Гьаб нухалдаги Китаялдаса рачIарал тохтурзабазухъе 30 000 гъурщил багьаяб даруялъул курс гьабизе ячIун йиго гьей.\n- 11 классалда цIалулей йикIана дун, эбел-эмен хвараб мехалда. Раисат МухIамадовнаялъулгун лъай-хъвай ккун букIана дир университеталда цIализе лъугьараб заманалдаго. Гьелъ кумек гьабуна нижее бесдал лъималазе кьолел квартираби щвеялъе документал ракIаризе. Раисат МухIамадовнаялъул кумекалдалъун дунги вацги пачалихъалъ квартираби чIобого кьолезул сияхIалда руго.\nРес къотIидал «Бесдалал гьечIеб Дагъистан» гIуцIиялде щвана кумек гьарун. Унтараб лъимадуе дару гьабулей йикIун, квартираялъухъ кьезе гIарац гIолеб букIинчIо. Гьанибин абуни, клиникаялдаса ячIинегIан дир цояб лъимерги хьихьула, квенги чIобого букIуна, рукъалъухъги гIарац кьезе кколаро. КIудияб баркала буго Раисатие, - ян бицана Хадижатица.\n«Бесдалал гьечIеб Дагъистаналъул» аслияб масъалалъун ккола бесдалазе гьезул социалиял, ихтияралъулал, жамгIиял ва хасал суалал тIуразаризе квербакъи, гьезул захIмалъабаздехун пачалихъалъул кIвар буссинаби. Гьеб масъалаги тIадегIанаб даражаялда тIубалеб буго Раисат ГIусмановалъ.\nДругие материалы в этой категории: « Чара тIагIин


Игьел - КIудияб ВатIанияб рагъда\nИгьали росулъа 135 чияс гIахьаллъи гьабуна КIудияб ВатIанияб рагъда. Гьезул бищун гьитIинасул букIана 16 сон ва бищун кIудиясул - 47 сон. Рагъ байбихьилалде армиялда вукIана (1939-1940 сонал) 23 чи. ГIемериселги рукIана жеги хъизан гьабичIел чагIи. ГIемерисел хъизамаздаса рагъде ана кIи-кIи чи. ДарбищмухIамадил хъизамалдаса рагъда гIахьаллъи гьабуна лъабго чияс, гьезул бищун гьитIинав - Камил араб бакI лъачIого тIагIана. Зияратовазул хъизамалдасаги рагъде ана лъабгояв. Бищун кIудияв РахIматулаги, бищун гьитIинав ШагIбанги араб бакI лъачIого тIагIана, гьоркьохъев - МухIамад тIадвуссун вачIана. Эхоевазул хъизамалдасаги рагъда гIахьаллъи гьабуна лъабго чияс. Гьезулги гьоркьохъев вас МухIамад тIадвуссинчIо. 11 хъизамалъе камуна кIи-кIи вас, кIиго хъизамалъе –эменги васги.\nКIудияв вац ГIабдурахIим чIванин кагъат бачIиндал, жиндиего бокьун фронталде ана гьитIинав вац, 22 сон барав Ниязбег. Амма араб бакI лъачIого тIагIарав гьев вачIине, вихьизе, гьесул хIакъалъулъ щиб бугониги рагIизе, лъазе букIараб анищ-хьулгун ана ахираталъул рокъоре, жидер тIокIал лъимал рукIинчIел ГIисахIажиявги ПатIинаги. Росуцояз бицуна жалго хвезегIанги гьел мунагьал чурадаз сардилъ вас вачIине бегьулинги абун рахачIого толаанила каву ва свинабулароанила нартил чирахъ.\n62 игьалисев араб бакI лъачIого тIагIана рагъда. 32-ясул бачIана рагъдаса «чIегIераб кагъат». 1941 соналда ана рагъде АхIмад Жамалудинов. КватIичIого рокъобе бачIараб кагъат бихьидал, гьеб параялъго магIирукъ лъун буго гьезул азбар-къоноялда. Гьеб букIун буго сала-калам хъвараб кагъаталда цадахъ лъураб, чIегIераб горги, горалда бакьулъ 2-3 гьитIинаб каратIги бугеб кагъат. Гьеб мехалда щибго бичIчIичIел рокъосезе школалда мугIалимлъун хIалтIулев вукIарав ЛъагIилухъа Муса абулев чияс баян гьабун буго гьеб бугин кьвагьдохъабаз гIужда речIчIизе хIалтIизабулеб букIараб кагъат (мишень), гулла гIужда речIчIизе бугеб жиндирго махщел нужедаги бихьизе цадахъ лъун бачIарабилан. Гьебги букIун буго гьесул Гори шагьаралда кьвагьдезе ругьун гьавулеб заман.\nРагъда кIиявго вас (ГIабдулагьги МухIамадги) тIагIарай гьезул эбел Багистан жийго хвезегIанги йикIунаан, рагъидаса бихьулеб нухлул сверелалдеги балагьун, нагагь гьениса вачIунев чиясул сипат бихьани, гьев ватизе кколин жиндир цоявниги василан гаргадулей. Халатаб жо бугелъулха инсанасул хьул.\n1942 соналда, кIиго сон барай ясги рокъой тун, ана рагъде МухIамадов ГIабдурахIман. Амма кигIанго урхъараб анищ букIаниги, гьесда рагIичIо, лъачIо хадуб чанго моцIидасан вас гьавиялъул рохалилаб хабар. Гьебго соналъ рагъде арав Магьдиев Ибрагьим чIванилан хабарги бачIун, чIегIербан йикIарай лъади Ибрагьимова ПатIиматида кватIичIого тIаде бегана цоги къварилъи: вац - ГIартIиев ГIаращ рагъда тIагIанилан цоги кьогIаб хабар ва хадубккунисеб гIумруялъ гьей, мунагьал чурад, хутIана цохIо вугев гIажизав васгун.\n41 чи вуссана рагъдаса росулъе. Рогьалилъ цо-цо, кIи-кIиккун зодоса тIагIун, ссун унел цIваби кинниги, лъугIун ана вахIшияб рагъул кьогIлъи бихьарал рагъухъаби. Абулмуслимов ГIабдулагь гIахьаллъана тушманасдаса Ростов шагьар эркен гьабиялъулъ, Харьковалъул мухъалдехун рукIарал рагъазулъ. Гьениб цо росу эркен гьабулаго захIматго лъукъарав ГIабдулагь, сордо-къоялъ 42 градус квач бугеб бакIалда хутIула. Саратовалъул госпиталалде щвезеги бала 2 сордо-къо. 6 моцIалъ гьенивги вегун, кваранаб хIатIил тIогьиса килщалги къотIун, къвалакь гIунсбигун тIадвуссуна росулъе. Амма хIалхьиялда чIезе рес букIинчIо, хьвадизе кIваралдаса хIалтIана росдал советалъул, колхозалъул председательлъун ва цогидалги хIалтIабазда.\nИбрагьимов ГIиса рагъда вукIана минометчиклъун. 1944 соналъул январалда лъукъарав гьев, рагъуе ярагьунаревлъунги рикIкIун, рокъове витIун вачIана. 13 соналъ ГIисал чорхолъ бакI ккун букIана тушманасул гулла ва 1957 соналда бахъана гьеб къватIибе. ГIисаги хIалтIана колхозалъул бригадирлъунги, фермаялъул заведующийлъунги, гIемерал соназ Кьохъ заводалдаги, школалъул завхозлъунги.\nХIажимурадов Ражбадиница бицунаан цадахъ рукIарал росуцоял Чупалаев МухIамадилги ГIисахIажиев Ниязбегилги. КIигониги нухалъ лъукъарав гьев рокъове витIун вачIана ва хIалтIана колхозалъул председателасул заместительлъунги, учетчиклъунги, агрономлъунги, завскладлъунги.\nГIалимчилаев МухIамад, цин Грузиялда, хадув Ереваналда рагъуе ругьунги гьавун, витIана фронталде. «ГьитIинаб ракь» эркен гьабулаго, тушманас щулаго ккун букIана цо гохI. Чанго нухалъ гьарурал гьужумаз хIасил кьечIо, нилъеразеги чIахIиял камиял кколел рукIана. Къасиялдехун нижехъе вачIана генерал, ва гьес суал лъуна щиб гьабунги щулалъи бахъизе кколин абураб. ТIарадаса ахаде щвезегIан кьерда чIаразде берги щвезабун унаго, дида цеве щведал, гьев лъалхъана ва киса кколевилан гьикъана. Дагъистаналдаса кколин абидал, гьес абуна буюрухъ тIубазе кIвелищин абун. КIвелин дицаги абуна. Дида цадахъ витIана цо офицер-снайперги. Рогьине дагьабго заман хутIун букIана тушманас ккураб щулалъуде аскIоре ниж гIагарлъулеб мехалда, ва циндаго дица цо чанго граната бухьараб жо рехана тушманасул дзоталде, ва гохIда немцазул рихха-хочи лъугьана. Гьеб параялъго дица танказде рехулеб гранатаги ана балагьизабун. КватIичIого биччараб сигналалъулаб ракетаялдасан байбихьана цадахъаб гьужум ва щулалъи нилъеразухъе щвана», - ян бицунаан гьес. Гьеб рагъулаб операциялда МухIамадие щун буго «БагIараб цIва» орденги. Рагъдаса вуссун хадув хIалтIана колхозалъул председателасул заместительлъун, бригадирлъун, ревизкомалъул председательлъун ва цогидал хIалтIабазда.\nХъазанбиев ГIабдулмажид, 1939 соналда армиялде арав чи ккана рагъде. ГIахьаллъана Австриялда, Румыниялда рукIарал рагъазулъги, Дальний Востокалда Япониялъулгун рагъдаги. «Нижее тIадкъай кьун букIана тушманасул цонигияв кверде восизе. Цадахъ командиргун ва 5 солдатгун ниж ана разведкаялъ. ТIоцебесеб сордоялъ битIккечIо. Тушманасул землянкаялдаги нижедаги гьоркьоб букIана кIиго километралъул манзил. КIиабилеб къоялъул маркIачIуда нахъеги ана анкьавго чи гьениве. Дунги командирги жанире кIанцIана, цогидал къватIир тун рукIана. Столалда тIад таманчаги лъун, цояб квер бетIералда гъоркьги чIван, гIодов чIовухъе кьижун ватана немцазул офицер. Гьеб параялъ командирас кьабураб жоялъ гьев гIодов ккезавуна. Дун, щиб гьабилебали лъаларого, виххун хутIана. Гьедин, щибго ахIи-хIур бахъинчIого, вачун штабалде щвезавуна нижеца немцав. Гьеб тIадкъай тIубаралъухъ дие кьуна «БахIарчилъиялъе гIоло» медаль», - ян бицунаан ГIабдулмажидицаги.\nВатIан цIунулаго хваразул ва тIагIаразул цIарал рикIун руго росу бакьулъ бугеб КIудияб ВатIанияб рагъда хваразул хIурматалда эхетараб памятникалда щула гьарурал мармаралъул ганчIазда. Амма гьанжесеб гIелалда лъаларо рагъдаса тIадруссун, гьенир ккарал гIузрабаз сакъатлъарал ва нилъедаса ратIалъаразул цIарал. Гьезулги цIарал даим гьариялъе хIалтIи гьабизе тIадаб буго нилъеда.\n«Дир гIагараб Игьали» тIехьалдаса\nПрочитано 541 раз\tПоследнее изменение Среда, 15 мая 2019 14:12\nДругие материалы в этой категории: « Гьале, гьудулзаби, бачIана балагь\tРагъ хъинтIана щибаб хъизамалда »\n16:43, 29 сентября 2020, 60\n16:38, 29 сентября 2020, 60\n16:31, 29 сентября 2020, 60\n15:10, 29 сентября 2020, 68\n15:08, 29 сентября 2020, 69\n15:03, 29 сентября 2020, 75\n15:01, 29 сентября 2020, 62\n14:45, 29 сентября 2020, 61\n11:06, 29 сентября 2020, 63


Шамат къоялъ Дагъистаналъул блогосфераялда киназго бицунеб букIана МахIачхъалаялъул мэр Саид Амиров цIех-рехалъул идарабазул хIалтIухъабаз ккун вачун ун вугилан. Блогераз бицухъе, МахIачхъалаялъул Ленинил цIаралда бугеб майданалда вертолетги рещтун вачун ун вуго шагьаралъул нухмалъулев.\nОфициалиял лъазабиял рачIинегIанго чанго сагIаталъ цебе блогераз цоязда хадуб цояз тасдикъ гьабулеб букIана информация. ГьабсагIаталда гьединго информация тасдикъ гьабуна «Черновик» газеталъ, «Лайфньюс» ва «Риа Новости» сайтаз. Интернет-сайтаз информация мухIкан гьабун хадуб блогеразул гIемерисез рикIкIунеб буго информация гьедин бугин. «Лайфньюс сайталъ хъван батани мухIканго абизе бегьула гьеб информация битIараб бугилан», - абун хъвалеб буго Зарема Бамматовалъ Фейсбукалда. Журналистка Зарема ХIасановалъ хъвалеб буго тIадегIанаб даражаялда операция тIобитIун бугин. Амма цо-цо блогераз рикIкIунеб буго гьадинго цIех-рех гьабизе вачун ун ватизе бегьулин, гьебго вертолеталъ восун нахъе лъезе рес бугин Саид Амиров. Блогосфераялда щибаб минуталъ цIияб информация баккулеб буго.\nЦойги темабазде. Гьаб анкьалъ Дагъистаналъул блогосфераялда бищунго гIемер гьоркьоб лъураб тема букIана цебесеб анкьалъ рукIарал терактал. Аслияб къагIидаялъ блогеразул дагIба букIана щай гьаб кьвагьа-гIанхъи къотIулеб гьечIеб абураб суалалда тIаса. 25 маялда МахIачхъалаялда Расул ХIамзатовасул къотIной кьвагьарай Мадина ГIалиева йикIана цееккун кIицул росасе йикIарай ва кIиябго нухалъ росал чIван хутIарай. Блогер АхIмад Мусаевасул пикруялда рекъон, гьединал руччабал хасаб сияхIалдеги росун, гьелгун психологал хIалтIизе ккола. «Дида лъаларо щай гьеб хIалтIи гьабулеб гьечIебали, кьвагьаралщинал руччаби гIемерисел рукIана чIварал яргъид гIуцIаразул чIужуяллъун», - абун хъвалеб буго гьес жиндирго блогалда. «Бищунго аслияб суал буго щай чIужугIадан жийго жинцаго чIваялде уней йигей. КигIан ругел гьединал чагIи ва сунца гьел гьеб такъсиралде тункулел? Гьеб суалалъе жаваб балагьичIого кьвагьулел гьоркьоса къотIизе гьечIо», - абун хъвалеб буго Аслудин Асадулаев абураб цIаралда гъоркь хъвадарулев блогерас. Хадижа МухIамадовалъ хъвалеб буго, терроризмалда данде къеркьеялъул мисал босизе кколин ИзрагIилалдасаян.\nЩиб гьабизе кколеб теракт гьабураб бакIалде ккани абураб суалги гьоркьоб лъолеб буго блогераз. Цереккун рукIарал такъсираз бихьизабухъе, цо гьитIинабго такъсиралдаса хадуб кколеб буго жеги кIудияб. Гьединлъидал кьвагьи ккараб бакIалдаса лъутизе кколин жиндир заманалдаян хъвалеб буго гIемерисез. «Нилъер гIадамал гьединаб бакIалдаса лъутичIого, гьелъул гIаксалда, гьенире рекерула. Цониги гражданияв чи хвезе вукIинчIо Орджоникидзе къотIноб ккараб кьвагьиялъул хIасилалда, жиндир заманалда гьел гьениса аралани», - абун хъвалеб буго Зарема ГIабдурахIимовалъ.\nЦойги блогераз кIвар кьураб суал ккана хамиз къоялъ букIараб Дагъистаналъул парламенталъул сессия. Гьениб къабул гьабуна Дагъистаналъул президент парламенталъ вищизе рес кьолеб къанун. Гьеб лъугьа-бахъиналда хурхун ахIи-хIур дагьаб гIодоцун букIаниги ахираб заманалда, нахъойги гьелъул хIакъалъулъ суал борхана блогераз сессиялдаса хадуб.\nФейсбукалда рехсараб къануналъул хIакъалъулъ гIемер хъвадарулев блогер МухIамад ЦIунтIински: «Дида ккола жакъа къоялъ республикаялда бугеб ахIвал-хIалалда рекъараб къанун къабул гьабун бугин Дагъистаналъул парламенталъ. Гьеб темаялда тIаса цIакъго гIемерал бахIсал ва тIасанкIалъаял рукIан интернеталда. ГIемерисез ургъунго ахIи-хIур бахъинабулеб букIана, гьеб къануналъ дагъистаниязул ихтиярал хвезарулел ругилан. Дир хIисабалда, гьел дагъистаниязул ургъел букIун кIалъалел чагIи гуро, гьел ккола хасал политикиял къуватазул интересазе гIоло къеркьолел чагIи. Гьеб темаялда хадур гьез рахчун руго батIиял гIиллаби. Интернеталда гIемер гьеб темаялда тIасан бахIсал гьарулев ва макъалаби хъвалев чи хIисабалда, дица хал ккола киналъулго ва божарав вуго гьабсагIаталда Дагъистаналда бугеб ахIвал-хIалалъ рес кьолеб гьечIин нилъее ритIухъал рацIадал рищиял тIоритIизе. Къокъго абуни, нилъер гьаниб демократия жеги цебетIун гьечIо нилъецаго регионалъул нухмалъулев вищизе рес кьолеб даражаялде щун. Киназдаго лъала кигIан гIисинал ругониги рищиял, рукIа абе гьел росдал бегавул вищулел, мухъалъул нухмалъулев ялъуни депутатал рищулел, гьениб кIиго политикияб къуват цоцалъ тункарабго, рищиял сверула кьвагьа-гIанхъиялде ва чIвай-хъвеялде».\nГьединал рук1ана гьаб анкьалъ Дагъистаналъул блогераз гьоркьор лъурал аслиял суалал.


Метер ккезе бугеб жакъа кинго кколаро, жакъа ккезе бугеб жакъа ккечIогоги хутIуларо. Нилъеца гIемер бицуна метер ккезе бегьулелъул хIакъалъулъ, ургъалилъ къан рукIуна ккелищ-ккеларищали, бачIинищ-бачIинарищали лъалареб метерисеб къоялъул пикрабиги гьарулаго. Гьединал ургъалабаз, пикрабаз бакIлъизабула бетIер, чорок гьарула пикраби, лъугьуна рахIатхун ва цо гьитIинабго бугониги галиялъ рикIкIад гьарула талихIалдаса. Ккеле-ккелареб, букIине-букIинареб лъалареб жо сабаблъун щай къварилъахъдизе кколел? Щай хIинкъулел нилъеда жеги бихьичIеб жоялдаса? Гьеб буго щайтIаналъул хIалтIи, ай гьелъие бищун бокьулеб къагIида: нилъ ургъалилъе ккезари ва нилъер ццим бахъинаби. ТIадегIанав Аллагьасул хирияб Каламалда буго: «ЩайтIаналъ рагIи кьола нуж мискин гьаризе…», - ян (2:268). ЩайтIаналъ нилъер ракIазулъе рехизабула нуж мискинлъизе, нужеде батIи- батIиял балагьал рачIине рес бугин абураб пикру ва гьелъул мурадлъунги букIуна нилъер ракIазул рахIатхвезаби, Аллагьасе гьабулеб гIибадат мукъсанлъизе букIине, мунагьал гьариялде нилъ цIазе. Амма, хIакъаб жо, гьеб малгIун мурадалде щвезе гьечIо. Аллагьасул хIалкIолъиялдалъун жакъа мун лъикI ватани, Ин ша Аллагь, метерги гьеб лъикIлъи дуда тIаса ине гьечIо. Хирияб Каламалда БетIергьанас абун бугелъулха: «Гьабураб лъикIлъи лъалеллъун ва рецц гьабулеллъун нуж ругони, Дица жеги цIикIкIинабила», - ян (14:7). Гьелъул магIна ккола нилъее кьураб нигIматалъухъ нилъ кидаго БетIергьанасе рецц гьабулеллъун, Гьесда гьарулеллъун, Гьесдаса кумек-квербакъи тIалаб гьабулеллъун рукIине кколин абураб. Нилъ божараллъунги рукIине ккола нилъер гьара-рахьи, дугIа БетIергьанас къабул гьабизе букIиналда.\nЩибаб къойилго гIадин цо гIиси- бикъинаб жо сабаблъунцин рахIатхун рукIуна нилъ. Гьедин рукIаго, гIемерисеб мехалда, нилъеда бихьулеб жоги букIана гIицIго сурукъаб ва квешаб рахъ. Дагьаб пикру гьабуни рахIатхвезе гIадаб жоги гьениб батуларо. Амма инсанас жинцаго балагьула рахIатхвеялъе багьана, хIатта гьава- бакъ рекъараб гьечIин абунги толаро жиндирго ракI рахIаталда. Щибаб къойил гьедин, ай нодоги букIкIинабун кьунсрулги хучизарун вугев чияс жиндирго гIумру жинцаго бачуна къваридаб, бецIаб нухде ва аскIобго гвангъараб шагьранух букIин бихьизего бокьуларо. Гьединаз пикруго гьабуларо Аллагьасул хIалкIолъабазул, Гьесул хIикматазул, гьединав чи гъапуллъун хутIула Къуръан цIалиялдаса, гIибадат гьабиялдаса. БетIергьанас бижанщиналъул, Гьесул тIадегIанлъиялъул ва хIалкIолъиялъул пикру гьабиги кколелъулха Аллагьасда божиялъул цо гIаркьел.\nЦо-цо чагIи рукIуна кидаго хвалил ургъалида, щивав чияс хвалил лълъар гьекъезе букIин хIакъаб бугониги. Гьелдаса щивго хвасарлъизеги гьечIо. Гьединлъидал, гьелъул ургъалида рукIинчIого, нилъее лъикIаб буго гьеб къо тIаде бачIинегIан гьелде хIадурлъи гьабулел рукIине. Гьеб мехалда рукIуна нилъ талихIаллъунги.\nДругие материалы в этой категории: « ХутIрахъ росдал гIалимзаби\tСагIаду-хIажиясул МухIамад-Афанди (къ.с) (1915-1995) »\n12:32, 14 августа 2020, 52\n12:24, 14 августа 2020, 55\n12:23, 14 августа 2020, 66


Нилъерабин абулеб щиб кколеб?..\nХIинкъигьечIолъиялъул рахъалдаса Россиялъул президентасул кумекчи Николай Патрушевасул вас лъазавун вуго «Соналъул банкирлъун». Щай гьеб хIужаялде кIвар буссинабулеб бугеб? Щайгурелъул Дмитрий Патрушевас нухмалъулеб банкалъул соналъул хIалтIул хIасилал гIуралъ пашманал рукIиналъ ва премиялъул авторлъун кколеб Россиялъул банказул ассоциацияялда гьеб хIужа лъалеб букиналъ.\n2000 соналда Россиялъул президент Владимир Путинил буюриялда рекъон улкаялъул агропромышленныяб комплексалъе гIарцил квербакъиялъул мурадалда рагьараб Росселхозбанкалъул талъиялъул бетIерлъун ккола Дмитрий Патрушев, цеве улкаялъул хIинкъигьечIолъиялъул идараялъул бетIерлъун вукIарав Николай Патрушевасул вас.\nРосселхозбанкалъул вэб-сайталда бахъараб лъазабиялда абулеб буго, миллияб экономика, хасго Россиялъул агропромышленнияб комплекс цебетIеялъе Дмитрий Патрушевас гьабураб кIудияб хIалтIиялъе жюриялъ кIудияб къимат кьолеб бугин. «Макроэкономикиял захIматал шартазде ва Цолъарал Штатаз, Европаялъ ва цогидал улкабаз лъазарурал санкциязде балагьичIого, банкалъ 2015 соналда гIуралъ цIикIкIинабуна росдал магIишаталъе гьабулеб квербакъи. Гьелдалъун гьелъ бихьизабуна кьурал ва кьолел циял кредитазул къадар улкаялда бугеб гьоркьохъеб дражаялдаса цIикIкIинабун букIин», – ян абулеб буго гьединго сайталъул лъазабиялда.\nИмпортозамещение, ай къватIисан бачIине кколеб букIараб квен-тIехх, къайи ва цогидалъул бакIалда жибго улкаялъул жанисел ресал хIалтIизари ккола Москваялъ Крымалъул аннексия гьабун хадуб загьирлъулеб халкъаздагьоркьосеб тIадецуйялъе жаваб хIисабалда Россиялъул хIукуматалъ гьабизе кколеб кьучIияб гали. Гьединал шартIазда улкаялъул бизнесалъе кумек гьабиялъул рахъалда кIудияб роль хIазе ккола финансазул институтаз.\nРоссельхозбанкалъул сайталда лъураб информациялда рекъон, Moody’s ва Fitch абурал Магърибалъул рейтингалъул агентлъабазда рекъон, гьеб банк рикIкIине кколеб буго спекулятивияб финансазул институтазул катеригориялда гъорлъ.\nДмитрий Патрушевасе хIурматияб цIар кьеялъул информация бахъана 23 декабралда. Амма гьеб хIужжаялде Россиялъул информалатаз гьанже гурони кIвар буссинабичIо.\nРоссиялъул банказул ассоциациялъ Патрушевасул хIалтIуе лъикIаб къимат кьолеб букIаниги, «Росбалт» гIадал информалатаз ва интернет-сурсатаз кIвар буссинабулеб буго Росселхозбанкалъул отчетазда бихьизабуралде. 2015 соналъул тIоцебесеб лъабго кварталда жаниб банкалъул букIун буго 68 миллард ганаб гъурщил, ай жакъасеб курсалда рекъон, 901 миллион долларалъул зарал.\nЖидеде данде халкъаздагьоркьосел санкцияби лъазарурал идарабазда гъорлъ букIиналъ, Россельхозбанкалъе нухал къан руго къватIисан фондал щвеялъе. 2015 соналъул марталда Россиялъул премьер-министр Дмитрий Медведевас лъазабун букIана, къватIисел сурсатазде нух къан букIиналда бан, кризис-менеджменталъул гIорхъабазда, хIукуматалъ Россельхозбанкалъе кьезе бугин 10 миллиард гъурущин. Ай доб заманалъул курсалда рекъон гьеб ккола 177 миллион доллар.\nДмитрий Патрушев Россельхохбанкалъул нухмалъиялъул бетIерасул хъулухъалде тIамун вукIана 2010 соналда, 33 соналъул гIел бугеб мехалда.\nФамилиялъе щвараб шапакъат\nВашингтоналъ, Сеулалъ ва Токиоялъ Пхеньяналъул "атомияб" галиялде данде цадахъаб реакция загьир гьабизе буго\nСириялде витIичIого теялъул багьа 5000 доллар


Автор: Гасан Адилов · 04.11.2021\nНоябрьданул 4-нний Аьрасатнаву кIицI дайссар Халкьуннал цашиврул кьини. Байран сакин дурссар 2004-ку шинал декабрьданий Аьрасатнал Президент Владимир Путиннул къулбас дурсса Федерал Закондалийн бувну.\nАьрасатнаву му цIусса байран цалчин кIицI дурну диркIссар 2005-ку шинал ноябрьданул 4-нний.\nХалкьуннал цашиврул кьини сакин дурссар 1612-ку шинал хьусса иширттан хасну.Та чIумал Кузьма Мининнул ва Дмитрий Пожарскийл каялувшиврий Москав тархъан бувну бивкIссар Польшанал чапхундалуцIа.\nТарихраву ва байран дархIуну дур 17-мур ттуршукулий Аьрасатнаву питнардал, аварарттал (смута) чIун къуртал шаврицIун.\n1611-ку шинал сентябрьданий Нижегородуллал земский староста Кузьма Минин лаивзссар шагьрулул ялапартуврайн, ополчение дузал дуванну тIий Москавуллал паччахIлугъран кумаг буван. Мининнул цIа рирщуну, ополчениялул хъунама бакIчину ивтссар 30 шинавусса Новгородуллал кIинияз Дмитрий Пожарский.\nПожарскийл ва Мининнул ттугъирдалу бавтIун бивкIссар та чIумух бурувгун хъунмасса аьрал – 10 азарунниха ливчусса инсантал, 3 азараксса къазахъ, 1000 –нниха ливчусса битулт ва чIявусса хъудугьулт, шяраваллал чиваркI. 1612-ку шинал ноябрьданул 4-нний Нижегородуллал ополчениялуща бювхъуну бур гьужум бувну ласун Китай-город ва дардагъил буван польшанал аьраллу Москавлия.\nМу куццуй, Халкьуннал цашиврул кьини цIусса байран дакъарча, ва хъанахъиссар хьхьичIарасса аьдатирттайн зана шаву.\nХхуллурду оьрмулул туннурдур\nХIал кIюласса кулпатирттан\nСледующая публикация Халкьуннал цашиврул кьинисса шадлугъру\nПредыдущая публикация Дербент в числе лидеров вакцинированных в республике


Инсульт «гIолохъанлъун» буго\nЧетверг, нояб 05 2020\nАминат ТАЗАРТУКОВА, медицинаялъул гIелмабазул кандидат\nСтатистикиял баяназда рекъон, инсульт ккарал унтаразул 10-15 про-\nцент ккола 18-50 сонил ригьалъул гIадамал. Медицинаялъул цIех-рехал\nгьарулел гIалимзабазги абулеб буго, гьелъие гIилла бугин гIолохъанго\nхъалиян бухIулел, кьаралъарал, гипертониялъ ва чакрил диабеталъ ун-\nтарал гIадамал гIемерлъи. Хехал тадбирал гьаричIони, гIагараб зама-\nналда инсульт лъугьине бегьула хIалтIизе бажарулел, ай жеги жаналда\nругел гIадамазул ругьунал унтабазул цояблъунинги абулеб буго гьез.\nЩибаб соналда Россиялда инсульт ккола гIага-шагарго 150 азарго чиясул. 2008 соналдаса 2016 соналде щвезегIан унтаразул къадар цIикIкIана 25 проценталъ. Инсульт чIезабиялъул, гьеб ккарасул сахлъиялъе цIикIкIараб зарал ккунгутIиялъул ва гьесие хехаб кумек гьабиялъул мурадалда щивав инсанасда лъазе лъикIаб буго гьал хадусел тадбирал:\n- пуланав чиясул инсульт бугищали лъазе, гьесда гьаризе ккола гьимеян яги цаби рихьизареян абун. Инсульт бугев чиясухъа гьеб бажаруларо ва гьесул кIалалъул цояб рахъ далунги букIуна;\n- унтиялде щаклъи бугев чиясда гьарула кверал гIебеде ритIеян (90° бокIон лъугьунедухъ – гIодов чIун вугони ва 45° - вегун вугони). Инсульт бугев чиясул цояб квер далухъе хутIула;\n- гьаре гьесда цо щиб букIаниги абизе, дуда хадубниги такрар гьабизе – инсульт бугесухъа бажаруларо магIна бичIчIуледухъ предложение бицун;\n- ахIе хехаб кумек – 4-4,5 сагIаталда жанив тохтурзабазухъе щварав чиясул сахлъи цIунизе гIемерго бигьалъула. Инсульт ккараб мехалда аслияб зарал щола ботIрол гIадалнахуе, ай жагъаллъула гьенир ругел бидурихьазул хIалтIи. Гьелдаго цадахъ гIадалнахулъ лъугьуна «пенумбра» абураб зона – гIадалнахулъ хIалтIи цIилъизабизе рес кьолеб бакI. Гьебги гьабизе бигьалъула инсульт ккаралдаса хадусеб 4-4,5 сагIтил заманалда. Гьединлъидал бищунго лъикIаблъун рикIкIуна инсульт ккеялъул щаклъи бугев унтарав хехаб заманалда кардиологиялъул больницаялде щвезави.\nКин цIунилел инсульталъукьа?\nКиданиги инсульт ккечIелги ва цогIаги нухалда гьеб ккаралги гIадамазе гьабулеб кумек букIуна батIи-батIияб. Профилактикаялъул мурадалда цин чIезаризе ккола инсульт ккеялъул хIинкъи бугел хIужаби: чиясул жинс, ригь, хъизам- тухумалда инсульт ккарав чи вугищали, артериалияб гипертония, хъалиян бухIи, чакрил диабет, рекIел кьабиялъул ва липидазул обменалъул хиса-басиял, кIудиял бидурихьазул\n(сонная артерия) атеросклероз, кванил гIадлу хвезаби, кьаралъи (хасго абдоминалияб тайпа), цо бакIалдаса щуричIого хIалтIи. Рехсарал хIужаби жиндилъ тIатарав чи ине ккола тохтурасухъе ва халгьабизе\nккола бидулъ чакрилгун холестериналъул къадар хисун бугищали. Тохтурас малъизе буго кванил низамги гьекъезе кколел дарабиги. ЦIех-рехазул хIасилалдалъун, бищунго тIибитIараб ва кIвар цIикIкIараб хIинкъилъун ккола гипертония. Бидул тIадецуй цIикIкIарав чиясул инсульт ккеялъул хIинкъи гIемерлъула 2,5 нухалъ. ГIалимзабаз абулеб буго, профилактикаялъул тадбираздалъун гIадамазул 80 процент хвасарлъизе бегьулила инсульт ккеялдаса. Инсульт ккарал гIадамазул 10 процентниги бажарула тIубанго сахгьарун. Гьелъие гIоло къеркьезе ккола неврологалги, логопедалги, психологалги,\nэрготерапевталги ва цогидалги махщелчагIиги. КIудияб кIвар буго щивав унтарасе реабилитациялъул хасаб программа чIезабиялъулги. Хехго сахлъизави бараб букIуна гIадалнахул жагъаллъараб бутIаялъул\nроценалдаги, ригьалдаги, цогидал унтаби рати-ратунгутIиялдаги ва унтарасул рекIел хIалалдаги. Инсульт ккаралдаса лъагIелгIанасеб заманалда жигаралда цIилъула гьеб ккеялъул хIасилалда «риларал» аслиял функциял: кIалъазе бажари, кверал щуризаризе кIвей ва гь.ц.\nПрочитано 215 раз\tПоследнее изменение Четверг, 05 ноября 2020 10:31\nДругие материалы в этой категории: « Унтаразул ургъелаз берцин гьабураб къисмат\t«Коронавирусгун къеркьолел ругел медиказе тIадеги гIарац кьеялъул кинаб низам бугеб? Лъие ва кигIан гьеб кьолеб?» »


Сибиралъул ракьалда гIуцIун буго «Дагъистаналъул халкъалъул союз ва МагIарул маданият» | Интервью | Киназего гIаммаб Россия\n© А. Ахмедов\nСибиралъул ракьалда гIуцIун буго «Дагъистаналъул халкъалъул союз ва МагIарул маданият»\n2010 соналда Сибиралъул ракьалда гIуцIана\n«Дагъистаналъул халкъалъул союз ва МагIарул маданият» абураб жамагIат «Дагъистаналъул халкъазул союз» гIуцIи.\nСибиралъул рахъалда гIумру гьабун ругел нилъер гIадамазда гьоркьоб мацIги, маданиятги, динги цIуниялъул мурадалда 2010 соналъул тIоцебесеб августалда Томскалда гIумру гьабун ругел магIарулазул жигаралдалъун рагьана «Дагъистаналъул халкъазул союз ва МагIарул маданият» абураб жамгIияб гIуцIи. Гьелъие нухмалъи гьабулеб буго Апсалудин АхIмадовас.\nАнкьго соналъ цебе гьелъул хIалтIи нухда бачунеб букIана анлъго чияс, жакъайин абуни «Дагъистаналъул халкъазул союз ва МагIарул маданият» ккола азаргогIанасев чи данде гьавураб хъизан. Гьеб гIуцIиялъул чIухIилъун ккола «ВатIан» абураб кьурдул ансамбльги.\n«Дагъистаналъул халкъазул союз ва МагIарул маданият» машгьураб буго маданияб гIумруялдалъун гуребги, спорталде кьолеб кIваралдалъунги. Гьедин «Ас-Салам» футболалъул къокъа 2012-2013 соназда тIобитIараб мини-футболалда чемпионлъун бахъана.\nТомскалда Дагъистаналъул халкъазе умумузул маданиятги, гIадаталги, диниябгун рухIияб рахъги цIунизе квербакъаралъухъ Томск шагьаралъул батIи-батIиял идарабаз, баркалаялъул кагътал ва шапакъатал кьун, жамгIияб гIуцIиялъул хIаракат кIвар бугеблъун бихьизабула.\nАпсалудин гьавуна ва гIуна Азербайжаналъул Закатала районалда. Томскалде гьев гочана чанго соналъ цеве. Гьенир гIумру гьабун ругел магIарулазулгун бухьен кквезе ва гьел цолъизаризе хIаракат бахъана Апсалудиница.\n«Дагъистаналъул халкъазул союз ва МагIарул маданият» жамгIияб гIуцIиялъул хIакъалъулъ ва гьелъ гьабулеб хIалтIул, дандчIвалел захIмалъабазул хIакъалъулъ бицана нижеда А. АхIмадовас.\n- ЖамгIияб гIуцIи рагьиялъе гIилла кинаб букIараб, Томскалда ругел дагъистаниязда кинал захIмалъаби дандчIвалел ругел?\n— «Дагъистаналъул халкъазул союз ва МагIарул маданият» жамгIияб гIуцIи хIалтIизе байбихьараб заман букIана киса-кибего вагьабизмалъ кьалбал риччалеб мех. Нижехъа бажарана нилъерго гIолилал гьеб балагьалдаса цIунизе. Томскалъул киналго идарабигун цадахъ хIалтIула ниж. Гьениб лъабго вузалда терроризмалде данде лекциял цIалана нижеца. Гьеб ккола гIолилал балагьалдаса цIуниялъе кIвар бугеб хIалтIи.\n«Дагъистаналъул халкъазул союз ва МагIарул маданият» жамгIияб гIуцIиялда цебе рагьана «ВатIан» абулеб миллияб кьурдул ансамбльги. Аслияб къагIидаялъ гьенир кьурдулел руго бакIалъулал гIурус лъимал. Томскалъул гIолилазе цIакъ интерес букIуна магIарул кьурдабазулги маданияталъулги. Цо-цояз дие бадирчIваял гьарула кьурдаби хIарамал ругин, цин мажгиталда диниял данделъабиги тIоритIун, цинги кьурдабиги щайин рихьизарулелан. Амма киназдаго гуро бичIчIулеб нилъ рижараб ракьги, маданиятги, мацIги, гIамал-хасиятги кIоченчIого букIине гIоло кьурди-кечIалъ кумек гьабулеблъи.\n— Рахьдал мацI цIунун бажарулищ дагьаб къадар гурони магIарулазул гьечIеб бакIалда?\n— Нилъерго гIолохъаби ракIарараб бакIалда ниж магIарул мацIалда гурони кIалъаларо. Цо-цоял гIашикълъун рукIуна рахьдал мацIалъухъ, миллияб кванихъ, гIадатияб накъиталъухъ. Гьез киназдаго жидерго лъимерлъи, вижараб ракь, гIагарлъи ракIалдещвезабула. МагIарул мацI лъазабизе бокьаразе гIодоркъояз магIарул мацIалъул дарсиде ине рес буго. Дагьаб цебегIан, 30 чиги данде вакIарун, нижеца магIарул мацIалда мавлид ахIана. Умумуз абулаан мавлид ва туркиялъ куцалин рекIелъ яхIги, иманги, цIунизе кIолин мацIги.\nДиналде кIвар кьей\n- «Дагъистаналъул халкъазул союз ва МагIарул маданият» жамгIияб гIуцIиялъ кинаб хIалтIи гьабулеб батIияб культураялъул ва хьвада-чIвадиялъул гIадамазда гьоркьоре ккаразе кумекалъе?\n— Томскалда гIумру гьабулеб буго 500 магIарулас. Дагъистаналдаса яги батIи-батIиял бакIаздаса хIалтIизе рачIарал магIарулазе кумек гьабула нижеца. Томскалда гьечIо гурхIел-рахIмуялъул фондал. Цо-цоязда ракIалде ккола жамгIияб гIуцIиялъ гурхIел-рахIмуялъул хIалтIиги гьабизе кколин, амма гIарцудалъун кумек гьарун рачIаразе квербакъизе нижер рес букIунаро. ЖамгIияб гIуцIиялъ, фондаз гIадин, гIарац бакIаруларо. БатIи-батIиял тадбирал гIуцIулелъул, садакъаялъе гIарац кьола гIицIго магIарулаз. Гьанибе кьолеб гIарцул 99 процент гьез бачIараб букIуна.\nЖидерго гIагарлъиги вижараб ракьги тун, батIияб культураги хьвада-чIвадиги бугеб бакIалде гочарал гIадамазе ва гьезул лъималазе умумуздаса ирсалъе кьолеб букIараб кьварараб хасиятги яхI-намусги цIуниялде, гьезул рухIияб рахъалде кIвар кьола нижер гIуцIиялъ. Гьединлъидал аслияб къагIидаялда тIадчIола динияб рахъалда. Диналъул кумекалдалъун рухIияб рахъ цIунула, гьелъул багьана батун, умумузул лъикIал гIадаталги хьвада-чIвадиги ракIалдещвезарула. Нижеца гIемерисел данделъаби тIоритIула мажгиталда.\n- Гьенир ругел магIарулал сунде машгъулал ругел?\n— Томскалда гIумру гьабун руго аслияб къагIидаялъ жидерго бизнес бугел гIадамал. ГIемерисел руго мебель гьабулел ва бичулел. Гьанир гIумру гьабун руго Белокани ва Закатала районалдаса магIарулалги.\nНижер лъикIаб бухьен буго Россиялъул цогидал шагьаразда ругел магIарулазул церехъабазулгун, жамгIиял гIуцIабазулгун. Новосибирск, Барнаул, Омск, Кемерово ва гьел гурелги цогидалги шагьаразда ругел магIарулазулгун гьоркьорлъаби руго.\nТомск — интернационалияб шагьар\n- Кинал захIмалъаби дандчIвалел нужеда гьанир? Нилъер миллаталдехун рокьукълъи бихьизабулел хIужаби рукIунищ?\n— Россиялъул цогидал шагьаразде дандеккун, гьаниб жеги дандчIвачIо миллатчилъиялъул захIмалъи. ГIунгутIабазул ва захIмалъабазул бицани, дица абилаан нилъер студентал Томскалда цIалулел гьечIолъи бугин кIудияб гIунгутIи. Кинго бичIчIуларо, щай нилъер гIадамаз лъимал цIализе гьенире ритIуларелали. Цо-кIиго студент гурони гьечIо нилъер гьенив.\nТомскалда цогIаги чи хвани, дица шагьаралда ругелщинал магIарулазда ва имамасда лъазабула гьеб пашманаб хабар. Дир телефоналда руго Томскалда гIумру гьабун ругел магIарулазул 270 номер. Киназухъего лъазабиял ритIула пуланав чи хун вугин, мажгиталде рачIаян ва гьенибго хварав чиясул гIагарлъиялда зигара бала, хварасда хадуб зикру бачуна, садакъаби гьарула. Гьеб къагIидаялъ цIунула цолъиги вацлъиги. Ниж цолъизарула нилъерго халкъалде бугеб рокьиялъ.\nДир хIисабалда, нилъер, магIарулазул, буго цо кIудияб гIунгутIи: нилъеда гьоркьоб гьечIо цолъи, нилъ руго рикь-рикьун. Гьединлъидал, гьеб цолъи букIинабизе гIоло ругел аслиял шартIазул цояблъун дида бихьула Россиялда Федералияб магIарул миллиябгун-маданияб автономия гIуцIи.


Аваро-Кахетиялъул нух бахъизе ккеялъул хIакъалъулъ Дагъистаналъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповас абуралдаса нахъе ана кIиго сон.\nЛъагIелалъ цебе республикаялъул нухлул агентствоялъул нухмалъулев Хучбаров Загьидица нухлул проектцин бихьизабун букIана журналисталги ракIарун. Шамил мухъалда гьеб нухлида хIалтIизабизе хъил тIолеб заводцин биччан букIана. Проекталда рекъон нух ине кколаан Шамил мухъалдаса ЛъаратIа, БежтIа мухъазде ва гьениса Гуржиялъул гIорхъоде. Амма гьабсагIаталда гьеб нухлул хIакъалъулъ хабар къотIана. Я информалатазда, ялъуни хIукуматалъул документазда гьеб нухлул хIакъалъулъ щибниги бицунеб гьечIо.\nКинаб бугеб гьелъул къисмат, бугищ нух бахъулеб абун суалал кьуна «Эркенлъи» радиоялъ нухлул агентствоялъе. Гьенисан рачIарал баяназда рекъон, нух бахъиялъул планалдаса лъицаниги инкар гьабун гьечIо. Проект цIакъго багьа кIудияб буго, улкаялда экономикияб ахIвал-хIал лъикIаб гьечIебгIан мехалъ гьеб нух бахъиялъул суал заманаялъ нахъбахъун тезе рес бугоян абулеб буго нухлул агентствоялъул жавабалда.\nГьабсагIаталда абуни бахъулеб буго мугIрузул мухъазул центразде хъил тIураб нух щвезабиялъул программаялде рекъон цIияб нух. Гьелъул I2,5 км гьабсагIат бахъун лъугIун буго. Гьеб нух унеб буго тIадехун рехсараб Аваро-Кахетиялъул нухлуда жанибе. ГьабсагIаталда Аваро-Кахетиялъул нухлул проект тасдикъ гьабун гьечIо ва гьелъие бихьизабураб гIарац гьечIо. Жеги нухлул идараялда абуна, Гуржиялъул нухмалъулезгун гьеб нухлул хIакъалъулъ щибниги дандбан гьечIин, кIиго пачалихъалъул даражаялда роцIцIине кколеб суал бугин гьебилан.\nКинабха бугеб гьеб нухлудахун бербалагьи Кавказалъул бал бахъун доб рахъалда, ай Гуржиялъ абураб суал цIехана «Эркенлъи» радиоялъ Тифлисалда чIарав журналист Панфилов Олегида. Гьес абуна, Гуржиялъги нухлул хIакъалъулъ гIемер бицунеб гьечIин, амма ругин гьелъул рахъ кколелги, гьелдаса Гуржиялъе зарал, хIатта хIинкъицин бугин рикIкIунелги.\nПанфилов Олег: «Оппозициялда ругел, ай цеве вукIарав президент Михаил Саакашвилил рахъ кколел чагIаз абулеб буго, гьеб нух бахъиялъулъ жидеда Гуржиязул пачалихъалъе хIинкъи бихьулеб бугин. Россиялда Путинил тIалъи бугебгIан мехалъ гьелъул рахъ кколел чагIи Гуржиялъ дагьал рукIине руго, гьеб киназдаго бичIчIулеб ва лъалеб хIужа буго. Амма батIи-батIиял гIалимзабаз, кавказоведаз ва экономистаз рикIкIунеб буго, гьеб нухлуца кIудияб кумек гьабизе бугин Гуржиялъул экономикаялъе. Гьез абулеб буго Кавказ цогояб бугин, рукIине кколин щулиял экономикиял, культуриял бухьенал, Кавказ цогояб геополитикияб регион хIисабалда цебетIезе кколин. ХIакъикъаталда гьабсагIат Гуржиялъ унел руго батIи-батIиялъ лъугьа-бахъинал ва гьеб нух гIемерисезда кIочон буго. Гьеб нухлуда тIад хIалтIулел чагIиги гьечIо щалниги. Гьанжесеб Гуржиялъул хIукуматалъеги гьелъул кIвар гьечIо, дир хIисабалда, ахирал соназда бюджеталъул кризис буго».\nНух бахъизе кколилан хабар баккарабго гьеб ишалъе къимат гъоркьисаго кьун букIана Гуржиялъул хIукуматалъул вакилзабаз. Экономикаялъул министр Георгий Квирквиашвилица бицунеб букIана нух бахъи лъикIаб тадбир бугин, гьеб букIине бугин Шималияб Осетиялъулгун гIорхъода бугеб «Ларс» абураб контролалъул пункталъе альтернатива. Ларсалда цIакъго гIемер ккола гIазу бан нухал къаялъул хIужа, гьелъ бухьен къотIизабула кIиго пачалихъалъул ва бизнесалъе квал-квал гьабула. Нухал гIемер ругебгIан лъикI бугоян абун букIана гьес «Имеди» телеканалалъе. Амма къватIисел ишазул министр Майя Панджикидзеца абуна, гьеб суалалда тIад ургъизе кколин, Гуржиялъе Россиялъул рахъалъан нух бахъизе кколин лъицаниги абичIин.\nДагъистаналъул нухлул идараялъ гьабсагIаталда хIалтIаби гьарулел руго Шамил мухъалда. ЛъагIалил ахиралде гьел щвезе ккола ЛъаратIа мухъалде. Нух БежтIа мухъалде щун хадуб гурони Аваро-Кахетиялъул» нухлул хIакъалъулъ бицине цудунго бугилан лъазабуна нухлул агентствоялъул нухмалъулев Хучбаров Загьидица I6 октябралда РИА «Дагестан» агентствоялда букIараб пресс-конференциялде. БежтIаса Гуржиялъул гIорхъоде щвезегIан буго 22 км.


Баркалаялъе мустахIикъал » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Ваши письма - Нужер кагътал » Баркалаялъе мустахIикъал\nДобавил(а): istina от 15-02-2016, 13:28\nДаруялде черх ккогеги, чияр цIобалде рукъ ккогегиян абула магIарулаз\nИнсан вижун вуго загIипавлъун ва унтуларев чи вукIунаро. Хасго батIи-батIиял гIузраби гIемер рукIуна ригь арал, херал гIадамазул. Цогидазе гьарулел дарабазде тIадеги, гьезие хIажалъула хасаб хъулухъги, тIалаб-агъазги, букIине ккола рахIмуялъулаб бербалагьиги.\nХас гьабун рагъул ва захIматалъул ветераназе сах гьариялъулгун диагностикаялъулаб хъулухъ гьабулеб, Дагъистаналда цого-цо бугеб медицинаялъул гIуцIи ккола республикаялъул медицинаялъул централде гъорлъе унеб ветераназул госпиталь. Гьенире сах гьаризе рачIуна тIолабго республикаялдаса хараби. Гьаб заманалъул технологиязда рекъон, унтаразе тIадегIанаб даражаялда хъулухъ гьабизе госпиталалда руго хIажатал шартIал. Унтаразулгун гара-чIвари гьабулаго, киназго рехсолеб хIужа букIана ришватчилъи гьечIолъи. КигIанго гьедин букIине кколеб жо бугониги, хIажатав чиясда "нах бахун гурони" кибго хъулухъ тIубалареб гьаб заманалда гьебги гIадатияб гуреб ишлъун бихьулеб буго. Гьединаб куцалда госпиталалъул хIалтIи букIинаби бараб буго 1996 соналдаса нахъе гьелъие нухмалъи гьабулев РФялъул мустахIикъав тохтур Ибрагьим Ибрагьимовасул хIаракаталда. КиналгIаги техникиял цIилъабаз хисуларо унтарасдехун тохтурасул хIалимаб бербалагьи. Гьединал хIалтIухъабазда гьоркьор рикIкIине бегьула госпиталалъул урологиялъул отделениялъул заведующий Сиражудин СагIидов, тохтурзаби МухIамад Амаев ва Башир ГIабдулаев, медсестраби Умайгьанат, ГIайшат ва Луиза, сестра-хозяйка Гулжанат. Цо хъизан гIадаб гъункараб гьеб коллектив релълъуна найил тIалаялда, гьелъул нухмалъулев Сиражудинин абуни, лъикIав найихъанасда. Хасаб реццалъе мустахIикъав вуго тохтур-уролог Темирлан АхIмадов. Гьев вуго хIакъикъаталдаги тохтурлъиялъе вижарав инсан. Гьев жаниве лъугьарабго палатаялъубе батIияб нур рещтIунин, гьес рагIи абилелдего кигIан унтарасулги гьанта рекъолин ва унти кIочонин абула гьенир регун ругез. Госпиталалда жидерго хIалтIиги лъикI лъалел, унтаразул хIалги бичIчIулел, гьезие кумек гьабизеги кидаго хIадурал специалистал, унго-унгоял тохтурзаби хIалтIулел рукIин бихьула гьенире жидерго сахлъи щула гьабизе рачIарал унтаразул пикруялъухъ гIенеккидал. - ГIемерал бакIазда вегизе ккана дун, - ан бицана Хунзахъ районалъул ГIебутIаса МухIамад МухIамадовас, - амма гьадинаб бакI жеги дандчIван букIинчIо. РакIалде ккана дун къватIисеб пачалихъалдециндай кканаян. Ниж гIадал херал гIадамал дагьал захIматал рукIуна, кIодолъидал гIамал-хасият хисулелъул. Госпиталалъул хIалтIухъабазин абуни, гьелъухъ балагьичIого, эбел-инсул гIадаб тIалаб гьабула гьанир регаразул. Кутакалда рази вугоан госпиталалъул хIалтIухъабаздаса терапиялъул отделениялда вегун вукIарав Хасавюрт районалъул ИчичIалиса Гъайирбегов ГIалиги.\n- Араб соналъул ахиралда тIоцеве вегана дун ветераназул госпиталалда. Къокъабго заманалда лъалеб сахлъи чорхоеги лъугьун, дун кутакалда разилъун, тIадвуссана гьениса. Бокьун буго, тIоцебесеб иргаялда, Ибрагьим МухIамадовичасе, гьединго тIолабго коллективалъе ракI-ракIалъулаб баркала кьезе, - ян абуна гьес. Гьединабго пикру буго урологиялъул отделениялда регун рукIарал захIматалъул ветеранал Кьадалиса КъурамухIамадов Идрисил, Гъонохъа Ахкубегов МухIамадбегил, Табасаран районалдаса Саидов Жамалил ва гIемерал цогидазулги.\n"Тохтур тохтурлъун вукIунаро гьесулъ унтарасдехун рокьиги рекIелъ гурхIелги гьечIони. Госпиталалда гьеб буго ва унтаразги нужер хIалтIуе лъикIаб гурони къимат кьолеб гьечIо. Гьединаб хIал цIунизе нужехъа бажарана республикаялда тохтурзабазул къадру-къимат гIодобе кколеб заманалда ва гьелъ бицуна гьаниб хIалтIи гIуцIун бугеб куцалъул", - ан абуна Р. ГIабдулатIиповас госпиталалъул цIияб корпус рагьулеб тадбиралда. Гьеб ккола госпиталалъул коллективалъул гIемер соназул ракIбацIцIадаб хIалтIуе ва махщалие ритIухълъиялъе республикаялъул нухмалъулез кьолеб мустахIикъаб къимат.\nГьабуни хIалтIи лъугьуна\nШамил районалъул Могьохъ росдал бегавуллъун вугелдаса гIемераб заман гьечIо ГIумаров МухIамадил. Амма гьабураб хIалтIул хIасилал лъикIал руго. Масала, росулъ бана мадраса, кверкьолеб бакI, ФАПалъул пункт. Росдал щибаб авалалде бачана лъим, гьабуна канализация. БоцIи гьекъезе 17 раса гьабуна ва гьел лъуна хIажалъи бугел бакIазда. Чанго колоде рахъана нухал. Росулъе рачIунеб нух букIана квешаб хIалалда. Гьеб къачIана ва бана кьо. Росулъ гьабулеб буго футбол хIалеб майдан. Дица гьаниб гIиси-бикъинаб хIалтIи рехселаро, амма гьев вачIаралдаса росулъ лъугIана цIогь, рагъ-кьал, гьечIо наркотикал хIалтIизарулев чи.\nКIалбиччанкъоялъ росулъе щведал, дун гIажаиблъун хутIана. Росулъ бугеб берцинлъиги, хъил тIурал къватIалги, берцинго рарал минабиги рихьидал лъикIаб асар гьабуна. ГIолохъабиги ругоан спорталде руссун.\nБегавуласда ракIалда буго жамагIаталъе жеги-жеги хайир бугел хIалтIаби гьаризеги. О. Будунов\nАхираб кIиго-лъабго соналда жаниб гIемер бицунеб буго МахIачхъала шагьаралда буголъи бикъа-хъамиялъулги ракьал талавур гьариялъулги. Шагьаралъул администрациялъул ихтияразул управлениялъул начальник Айдемир ИсмагIиловасул баяназда рекъон, хIилла-рекIкIалъул документазул кьучIалда, законалъул тIалабалги хвезарун, хасал чагIазул ихтияралде кьурал сурсатал муниципалияб ихтияралде нахъруссинаризе рагIула. Гьес бицухъе, судалъул ва цIех-рехалъул идарабазда рагIула законги хвезабун кьурал 1300-гIанасеб ракьул участок, 3000 гьересихIукмаби гьарурал "зеленкаби". Амма, щаялиго, законал цIунулел гьеб иш гьабизе гIедегIулел гьечIо. Кинха гьелги МахIачхъалаялъул администрациялъул нухмалъулелги гьелде регIилел чIечIого гьарулел хиса-басиял ругони.\nАхираб лъабго соналда жаниб шагьаралъул администрациялъул лъабго-ункъо нухмалъулев хисана ва щакаб жо буго гьанжесесги гьениб гIемераб заман базе букIин. ХIисаб гьабидал, МахIачхъала хиса-басиязул хIалбихьиялъул майданлъун лъугьун гьечIодайин кколеб буго. МахIачхъала цогидал шагьаразда релълъинабизе бегьуларо. КIоченеги бегьиларо МахIачхъала республикаялъул тахшагьар гуребги, гьелъул гьумер кколеблъиги. Автор: ФИО или фамиГIиса ХIасанов, захIматалъул ветеран лия и инициалы автора\nДагъистаналда гриппалъул эпидемия гьечIоВетераназул госпиталь тIадеги гIатIилъанаВ Махачкале ко Дню Победы введут в эксплуатацию новый корпус госпиталя вете ...Бегавуллъи бигьаяб иш гуроБаркалаялъл кагъат


БахIарчиясул цIар цIунила рекIелъ\nСанайилго гIадин исанаги 12 марталда Хьаргаби районалъул ГIаймаки росдал Зубаиров Шамилил цIаралда бугеб гьоркьохъеб школалда тIобитIана милициялъул подполковник Шамил Зубаиров ракIалде щвезавиялъулаб тадбир.\nТерроризмалдегун экстремизмалде данде къеркьеялъулаб гьеб тадбиралда гIахьаллъи гьабуна Хьаргаби районалъул нухмалъулесул заместитель АсхIабали Маликовас, районалъул ОМВДялъул хIалтIухъабаз, районалъулгун росдал администрациялъул хIалтIухъабаз.\nМугIалимзаби Мадина Шарабудиновнаялъ ва Маймунат ХIабиевнаялъ хIадур гьарурал цIалдохъабаз бицана Ш. Зубаировасул гIумруялъул ва хIалтIулаб нухалъул хIакъалъулъ, рикIкIана гьесде гьарурал кучIдул, бихьизабуна видеоролик.\n1985 соналдаса нахъе ДРялъул Жанисел ишазул министерствоялда хIалтIана Шамил. Бихьизабураб бахIарчилъиялъухъ гьев мустахIикълъана гIемерал шапакъатазегун цIаразе. Ахирисеб гьесул шапакъат ккола Бихьинчилъиялъул орден – гьеб шапакъат Шамилие кьуна хун хадуб. Исана 15 сон тIубана Шамил гIумруялдаса ватIалъаралдаса.\nШколалъул цIалдохъабаздагун росуцоязда абадиялъ ракIалда хутIила Шамилил цIарги гьесул мисалияб гIумруги.\nДругие материалы в этой категории: « Саласпилс – бидул банк\tХIабщиса рагIул устар »\n09:38, 08 декабря 2021, 7


Освенцималъул ва Бзежинкаялъул бахIарчи\nИсана 27 январалда 74 сон тIубала фашистаз гIуцIун рукIарал Освенцим ва Бзежинка концлагерал советияб аскаралъ эркен гьаруралдаса\nМухIамад Танкаев гьавуна 1919 соналъул 25 октябралда Гъуниб округалъул ГIурада росулъ (гьанжесеб Шамил район). ЦIалана Буйнакскалъул рабфакалда, Гъуниб колхозазул гIолилазул школалда. Дагьаб заманалъ хIалтIана КъахIиб школалда учительлъун. 1939 соналда Дагъистаналъул росдал магIишаталъул институталда лъабабилеб курсалда цIалулев вукIарав чи, гIарзаги кьун, цIализе лъугьана Краснодаралъул рагъулабгун лъелазул училищеялде. 1941 соналъул 16 июналда училище лъугIун хадув аскаразда хъулухъ гьабизе лъугьана гIолохъанав офицер. Взводалъул командир М. Танкаев, училище лъугIун анкь иналде, КIудияб ВатIанияб рагъги байбихьун, фронталде ккана. Рагъул соназда гьес нухмалъи гьабуна взводалъе, ротаялъе, полкалъе.\nВатIанияб рагъ М. Танкаевасе лъугIана подполковникасул чиналда.\nРагъдаса хадуб 1948 соналда лъугIизабуна М. В. Фрунзел цIаралда бугеб, 1960 соналда СССРалъул рагъулал къуватазул Генералияб штабалъул академиял.\nВукIана полкалъул командирлъун, СССРалъул гьаваялъул десантазул аскаралъул командующиясул тIоцевесев заместительлъун, хадусел соназда – Белоруссиялъул рагъулаб округалъул командующиясул заместительлъун, Одессаялъул рагъулаб округалъул командующиясул тIоцевесев заместительлъун.\n1968-1973 соназда Польшаялда Северияб группаялъул аскаразул командующий ва Рагъулаб советалъул член.\n1973-1974 соназда - СССРалъул Оборонаялъул министерствоялъул киналго цIалул идарабазул БетIераб Управлениялъул начальник.\n1974-1978 соназда Варшавалъул къотIи-къаялъул цолъарал рагъулал къуватазул ГДРялъул армиялда вугев главнокомандущиясул вакил. 1978-1988 соназда Москваялда рагъулаб институталъул начальник. Гьесие кьун руго Ленинил, Октябралъул Революциялъул ункъо БагIараб Байрахъалъул, кIиго тIоцебесеб даражаялъул КIудияб ВатIаниб рагъул, БагIараб цIва орденал, гIемерал медалал. Гьединго генерал-полковник М. Танкаевасе кьун руго Польшаялъул, ГДРалъул, Болгариялъул ва Монголиялъул орденал. 1958 соналда гьесие кьуна генерал-майорасул, 1963 соналда генерал-лейтенантасул, 1969 соналда генерал-полковникасул чинал. МухIамад Танкаев хвана 1998 соналъул апрель моцIалда. Вукъун вуго ГIурада росулъ.\n1980 соналъул ихдал Польшаялъул Краков шагьаралда рагъулал ветераназул комитеталъ гIуцIун букIараб халкъазда гьоркьосеб манифестациялде ахIун букIана СССРалдасаги делегация. Гьелъие бетIерлъи гьабулеб букIана генерал-полковник МухIамад Танкаевас.\nГьенире рачIун рукIана Европаялдасаго немцазул лагеразда рукIарал асиралги. Гьениб кIалъазе рагIи кьуна 1945 соналъул 27 январалда гьеб лагерь эркен гьабураб 400-абилеб полкалъул командирлъун вукIарав Танкаевасеги. КIалъана гьенир Освенцималъул жужахIалдаса хвасарлъаралги. Гьеб къоялъ гьенир рукIарал туснахъазда, жал хвасар гьарураб полкалъул командир МухIамад Танкаев вукIараблъи лъайдал, гьев сверун ккуна парангазги, поляказги, гIурусазги, греказги, жугьутIазги ва гьенире рачIун рукIарал батIи-батIиял миллатазул вакилзабазги. Пашманал лъугьа-бахъинал ракIалдещвезариялъул гьеб дандчIваялда, биялъ чурарал къватIазухъги балагьун, цо херав гIурусас рикIкIараб кочIол куплеталъ гIажаибаб асар гьабула Танкаевасе.\nАмма аза-азар хвел бачIаниги,\nХвалил лагерь эркен гьабурал тIоцересел минутаздаго Танкаевасда аскIове вачIуна херлъиялъ тату хварав, букIкI-букIкIараб гьумералъул, хIалихъе хьвадулев цо гIурусав. ЦIех-рех гьабидал, гьев ватула Дагъистаналдаса Григорий Васильевич Сарафанов, жеги 39 сон тIубачIев гIолохъанчи. Хадуйго Танкаевасда аскIое ячIуна кIалдиб цониги ца хутIичIей, херлъиялъ къулараб мугъалъул, гIазухъахIаб ботIрол расалъул кIодо. Гьейги ятула, захIмат-гIакъубаялъ кIвекIаниги, жеги 19 сон гурони тIубачIей гIадан.\nЛъималазул блокалде щведал, гьений МухIамадида ятула Смоленскалдаса кIиго сон барай Галя Прохорова, Витебскалдаса 12 сон барав Гриша Жуков, Югославиялдаса Иосиф Броз Титол яцалъул вас Олег Миндач – гьевги Киевалдаса гIурусалъул васасул вас.\n1945 соналъул январь моцIалда Танкаевасухъе бачIуна командованиялъул буюрухъ: Освенцималда ва Бзежинкаялда хвалилал лагеразда ругел асирал эркен гьареян.\n«Нижехъе щварал баяназда рекъон, Освенцималъул туснахъазул цо бутIа бакътIерхьуде битIун, цогидал чIван ва газалъул камерабахъ гъанкъун, лагерь бугеб бакI лъаларедухъ ракьалдаса лъугIизабизехъин буго. Дуда тIадаб буго, 472-абилеб полкалъул командир Беспрозванийгун цадахъ, 27 январалдаса кватIичIого концлагералъул асирал эркен гьаризе. РакIалда чIезабе, нужер тавакалалда бараб буго чанго азарго чиясул гIумру».\nДивизиялъул командир Красавин\n- Цебелъураб суал букIана цIакъго захIматаб, - ан хъвалеб буго МухIамадица жиндирго ракIалдещвеязда.\n25 январалъул рогьалилъ байбихьула лагерь эркен гьабиялъул операция. Немцазги дандечIей гьабулеб букIана. Кин бугониги, полкалда кIола 27 январалъул сагIат 12 тIубараб мехалда Освенцим тIубанго эркен гьабизе.\n1975 соналъул 13 марталда «Советская Армия» газеталда бахъараб макъалаялда рагъулал гIелмабазул кандидат, полковник Дектяревас хъвалеб буго: «Освенцим эркен гьабулаго, бищун захIматаб заманалда тIаде щвана полкалъул командир, подполковник Танкаев», - ан. Нахъисеб къоялъ Танкаевасул полкалъ эркен гьабуна Бзежинкаялъул лагерьги. ХIисаб гьабураб мехалъ, гьеб лагералъул гIатIилъи батун буго 50 кв. км ва гьединго Освенцималдаса эркен гьавун вуго 17000-ялде гIагарун асир. Гьениб лагерь бикь-бикьун букIун буго 12 майданалде. Гьединго батун буго 32 цIулал барак, жиб-жибалда жанив 500 асир вукIараб. Освенцим эркен гьабураб къоялъ, лагералда батун буго хваразул, чIваразул, газалъ гъанкъараздаса бахъараб ратIлил цIураб 35 склад. Гьезда гьоркьоса анлъго складалда жаниб батун буго хвезаруразда тIаса бахъараб ратIлил 1 миллионгун 200 азарго комплект ва руччабазул ботIрол расалъул 7000 кг. Халкъалда гьоркьосел экспертаз чIезабухъе, цохIо Освенцималда фашистаз тIагIинавун вуго 4 миллионгIанасев асир.\nГьеб «ЧIагоязул жужахI» эркен гьабулаго бараб 54 сагIаталда жаниб, 460-абилеб полкалъе кIудияб ками ккана: 67 рагъухъан чIвана ва 119-яв лъукъана.\nСоветияб армиялъе гьениса щола рагъулаб давлаги: кванил ва къайи-цIаялъул цIураб 100 вагон, 50 автомашина, танкабазда данде кьвагьулеб ункъо гIарада, 11 миномет, цо чанго батIи-батIияб къайиялъул склад, тIорччол 60000 тонна, 17 паровоз.\nОсвенцим эркен гьабулаго бихьизабураб бахIарчилъиялъухъ Танкаев мустахIикълъана БагIараб Байрахъ орденалъе ва гьесул полкалъе кьуна Александр Невскиясул орден. Хадусеб БагIараб Байрахъ орден МухIамадие щвана Чехословакиялъул Опава шагьаралде гьабураб гьужумалъе гIоло. Гьелде щвелалдего, 1943 соналъул февралалда Сталинград тушманасдаса цIунулаго, МухIамад тIамуна 823-абилеб полкалъул командирлъун ва гьениб бихьизабураб гьунаралъе гIоло гьев кIодо гьавуна БагIараб Байрахъ орденалдалъун.\nМухIамад гIахьаллъана Смоленск ва Москва цIунулел рагъазулъги, Курскалъулаб горсвериялда, Доналда, Днепралда, Корсун-Шевченкоялда, Львов-Сандомиралъулал, Висла-Одералъулал рагъулал операциязулъги.\nТернополь шагьаралде гьужум гьабулаго бихьизабураб бахIарчилъиялъухъ Танкаевасе кьуна «ВатIанияб рагъул тIоцебесеб даражаялъул» орден. МухIамадил полк гьоркьобе унеб 100-абилеб дивизиялъ Воронежалдаса Прагаялде щвезегIан нахъа тана 1700 км рагъул нухлул ва эркен гьабуна 1500 шагьаргун росу.\n«Лъиениги вокьизелъун Танкаев киданиги гьимичIо ва лъиениги гьес бетIер къуличIо. Гьес бетIер къулана гIицIго ВатIаналда цебе. Солдатгун гьев вукIана солдатлъун, генералгун - генераллъунги. Дунялалда дир руго рикIкIен гIемерал гьудулзаби. Амма Танкаевасулгун дир гьудуллъи хасгьабун батIияб букIана. Гьев вукIана дие цIакъ хирияв инсан», - абун хъван буго гьесул хIакъалъулъ Расул ХIамзатовас.\nТанкаевасул цIаралда бугеб\nПрочитано 311 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 21 января 2019 13:15\nДругие материалы в этой категории: « Дагъистаналъул чIухIи\tГьалмагъасул хIакъалъулъ рагIи »


Сибиралъул язва тIадбуссана\nЭпидемия тIибитIиялде данде хIалтIи гьабулеб буго\n14 октябралда больницаялда регизаруна сибиралъул язва унтиялда щаклъи бугел лъабгоял. Гьезда гьоркьоса кIигоязул гьеб унти букIин чIезабуна, лъабабилесул хIакъалъулъ жеги мухIканлъи лъалеб гьечIо. Унтарал ккола ЦIияб Лак районалъул ЦIияб Кули росулъа. Гьезде унти бахун буго жидецаго хьихьун букIараб хъураб хIайваналдаса. Микьабилеб октябралда оц хъолелъул, гьелъул хважаинги, гьесие кумек гьабулел рукIарал кIигоялги республикаялъул ЦГБялъул рахунел унтабазул отделениялде ккана. Республикаялда тохлъукьего баккараб унти тIибитIиларедухъ хIажатал тадбирал тIоритIулел ругин бицана специалистаз ДРялъул бетIер Владимир Васильевасул нухмалъиялда гъоркь тIобитIараб данделъиялда.\nГьеб унтуде данде гьабулеб бугеб хIалтIул бицана сахлъицIуниялъул министрасул ишал тIуралей Раиса Шахсиновалъ ва ДРялда бугеб Роспотребнадзоралъул управлениялъул нухмалъулесул ишал тIуралей Лариса Пантиналъ.\nРоспотребнадзоралъул бихьизабиялда рекъон, Сибиралъул язва унтиялдаса цIуниялъе санитариял хIалтIаби гьарулел руго щивав чиясул азбаралда, хлоркагун билъараб гач речIчIизабулеб буго хIайван хъураб ва гьелъул гьан букIарал бакIазде.\nУнтараб хIайваналъул гьан гIицIго хважаинзабаз гуребги цогидал гIадамазги хIалтIизабун бугин бицана данделъиялда. Хважаинас гьан бикьун буго мадугьалзабазда гьоркьобги, Каспийскалда гIумру гьабун бугеб цо хъизамалъеги, гьединго Хасавюрталде бичизеги битIун букIун буго. Каспийскалда гьеб гьан хIалтIизабурал рос-лъадул кверазде тIадерахъин бан бугин абулеб буго. Сибиралъул язва бахун букIин лъазе ккани, микьгогIаги къо хIажалъулин, гьеб мехалда гурони гьеб мухIканго лъазабун бажаруларин бицана СахлъицIуниялъул министерствоялда.\nДРялъул СахлъицIуниялъул министерствоялъул баяназда рекъон, сибиралъул язва унти бахаразе гьабулеб буго хIажатаб дару, гьезул гIумруялъеги гьечIо кинабгIаги хIинкъи.\nКин лъугьунеб сибиралъул язва?\nГьеб унти бахине бегьула хIайваналдаса, гьелъул гьанада гIадамас хъарсараб яги лъукъараб квер хъвани. Аслияб къагIидаялда инсанасде гьеб унти бахуна чIегIербоцIудаса, чуяздаса, болъоназдаса. Унти бахуна сибиралъул язва бугеб боцIи хъолелъул, гьан батIа гьабулелъул, унтараб хIайваналъул гьан квани, тIомол гьабураб къайиялдасагицин.\nСибиралъул язваялъул бактериял хIинкъуларо цIикIкIараб температураялдасацин, гьел гIемерал соназ цIунун хутIула мегIер-гIалахалдаги боцIи кваналеб бакIалдаги.\n- Унти цIунун хутIизе рес буго ракьулъги, гьеб бахине рес буго лъедасанги гьаваялдасанги.\nХвезе рес бугищ?\nГIадамаздаса цоцаде гьеб бахунаро. Сибиралъул язваялъ инсанасул чорхолъе ккун хадуб къватIибе кьола гьеб баккараб бакI гьорозабулеб кутакаб загьру. ГIадамасул тIомода гьелъул гIаламаталлъун ккола: гIисинал ругънал (язва) лъугьин, лимфоузлаби гьорой, цIа-кан бахин. Бакьазда гьеб унти лъугьунеб къагIида релълъараб букIуна кваница чехь-бакь биххизабиялда лагIдеялда (отравление). Гьуърул унтулеб къагIидаялъул сибиралъул язва - пневмониялде буссунеб квачалъул унтуда релълъараб букIуна.\nСибиралъул язва унти сах гьабула антибиотиказдалъун. Гьелъ унтаразда гьоркьор 99 процент батула тIомол унти, хутIараб цо процент ккола гьуърузулаб ва бакьазулаб къагIидаялъул унти. Сибиралъул язва унтудаса холезул къадар цо процент буго.\nДРялда бугеб Роспотребнадзоралъул управлениялъ лъазабулеб буго, сибиралъул язва унти гIадамазда гьоркьоб тIибитIиларедухъ кIвар кьезе кколин инфекциялдаса цIуниялъул гьал хадур рехсарал къагIидабазде.\n- Ветеринариял документал гьечIеб боцIи босизе бегьуларо. БоцIи цогидаб бакIалде баччизе яги бачине бегьуларо республикаялъул ветеринарияб хъулухъалъулгун дандбан гурони.\n- Хьихьун бугеб кинабниги боцIул хъвай-хъвагIай гьабун букIине ккола ветеринарияб пачалихъияб идараялда.\n- БоцIул хважаинзабаз жидерго хIайванал унтабаздаса цIуниялъе ветеринариял тадбирал тIоритIизе ккола.\n- Ветеринараз халгьабун хадуб гурони боцIи хъвезе бегьуларо.\n- Унтараб, хвезехъин бугеб боцIи хъвеялъулъ яги гьеб ракьулъ букъиялъулъ гIахьаллъизе бегьуларо.\n- ХIайваналъул гьан яги цогидаб нигIмат гьелъие рихьизарурал хасал бакIаздаса гурони босизе бегьуларо. Бичун босулеб щибаб нигIматалъул ветеринарияб документ букIине ккола.\n- ХIайван унтани ветеринарияб хъулухъалда лъазабизе ккола.\n- Сибиралъул язва унтиялъул гIаламат тIатарав чи тохтурасухъе гIедегIизе ккола.\n- Сибиралъул язва бахине рес бугел бакIазда хIалтIулел гIадамазе, ай зооветеринариял хIалтIухъабазе, ветеринариял тохтурзабазе, боцIи хъвеялъулъ, гьелъул гьангун яги тIомгун хIалтIи гьабулел гIадамазе, унтараб хIайваналъул материалалъул халгьабулел лабораториязул хIалтIухъабазе сибиралъул язваялдаса цIуниялъе иммунизация гьабизе ккола.\n- Сибиралъул язва унтиялъул хIакъалъулъ суалал ругев чияс ахIизе бегьула Дагъистаналъул Роспотребнадзоралъул телефоналъул гьаб номералде: (8722) 69-19-52.\nПрочитано 294 раз\tПоследнее изменение Вторник, 22 октября 2019 14:07\nДругие материалы в этой категории: « Пал тIамичIого, гIилла балагье\tМакьу гIечIони, гIузраби камуларо »


Кинабго роцIцIуна дандбалеб мехалда...\n2016 соналъ Дагъистаналъул мугIрузул мухъал церетIезариялъе хIукуматалъ биччазе рагIула 4 млрд, 600 млн гъуруш гIарац. Гьедин лъазабуна республикаялъул экономикаялъул министерлъиялда. Гьеб гIарцудаса 2 млрдгун 800 миллион кьезе буго республикаялъул бюджеталдаса. Кинаб пайда букIине бугеб мугIрузе гьеб гIарцудаса, кин гьеб хIалтIизабизе кколеб абурал суалал кьуна экспертазе «Эркенлъи» радиоялъ.\nДагъистаналъул экономикаялъулгун территориалияб цебетIеялъул министр Раюдин Юсуфовас мугIрузул суалазда хурхараб данделъиялда абуна, исана мугIрул церетIеялъе бюджеталдаса биччазе бугин 4 млрд ва 600 миллион гъуруш гIарац. Гьелъул 2 млрдгун 800 миллион республикаялъул бюджеталъ кьезе буго ва жеги 1 млрд ва 700 млн гъуруш гIарац кьезе буго хасал инвестораз. Гьеб гIарац хIалтIизабизе буго нухал гьаризе, росдал магIишат цебетIезабиялъе, лъайкьеялда ва сахлъи цIуниялда. МугIрузе биччараб гIарац гIемераб буго, лъарагIлъиялда ругел дагъистаниязде республикаялъул нухмалъиялъ кIвар кьолеб гьечIоян бицунеб буго социалиял гьиназда ва информалатазул форумазда ругел гIадамаз. Бугищ гьеб гIарац гIемер ва кин гьеб батаниги эффективияб къагIидаялъ хIалтIизабизе кколеб, абураб суал кьуна «Эркенлъи» радиоялъ «Свободная республика» газеталъул экономикаялъул гьумер бачунев журналист Эдуард Уразаевасе.\nЭдуард Уразаев: «Дир пикруялда рекъон, гьеб гIарац кIудияб гьечIо. Щайгурелъул, бюджеталдаса кьолеб буго 2 млрдгун 300 млн гъуруш. ХутIараб гIарац инвестораз кьолеб буго. ГьедигIанго гIарац биччалеб букIана цересел, республикаялъул бюджеталъе лъикIал соназдаги. ЛъикIаб тадбир буго, бюджеталдаса гуреб, хасал инвесторазухъа гIарац тIалаб гьаби. Гьеб букIине бегьула мугIрузул территориял церетIезариялъе лъикIаб байбихьилъун. Кин гьеб гIарац эффективияб къагIидаялъ хIалтIизабизе кколеб абун цIехани, дир пикруялда, гьеб цIунизе ккола бикъа-хъамиялдаса, ришватчилъиялдаса. ГIарац хIалтIизабизе ккола ургъун. Мисалалъе, гьелъухъ социалиял объектал: школал, ясли-ахал ва азарханаял рачIого, гьезул бакIалда кинабалиго завод бани лъикI букIинаан. Гьелъ кьелаан бакIалъулаб бюджеталъе магъалоги, гIадамазе хIалтIизе бакIалги рукIинаан. Хадуб бюджеталде щвараб гIарцудаса пайдаги босун, гьеб хIалтIизабизе бегьула социалиял идараби разе».\nБюджеталъул кризис бугеб соналъ гьедигIанасеб гIарац гьечIо республикаялъул мугIрузул территориял церетIезаризе, гьеб буго кьучI гьечIеб лъазабиян рикIкIунеб буго Россиялъул гIелмабазул академиялъул хIалтIухъан, экономист Михаил Чернышовас.\nМихаил Чернышов: «Тасдикъ гьабураб исана соналъул республикаялъул бюджеталда гьеб гIарац гьечIо. Гьединлъидал, дида ккола гьеб гIарац мугIрузда бихьизе гьечIилан. Бокьарав чи балагьазе бегьула Халкъияб мажлисалъ тасдикъ гьабураб бюжеталда, гьениб мугIрузул мухъазе абун бихьизабураб гIарац гьечIо. Ахирисеб нухалда бюджет хисизабулеб мехалъги гьеб букIинчIо. Дун щакав вуго кризисалъул заманалда республикаялда гIарац батизе кIванин абураб жоялда. Гьелъул гIаксалда, харж гьабулеб гIарац дагь гьабеян ахIи буго. Гьединал лъазабиял гьарулел руго тIалъиялъ исана сон республикаялда «МугIрузул сон» лъазабун букIиналъ. Лъазабиял гьаричIого щибха тIокIаб гьабилеб, гIарацги гьечIеб мехалъ? БукIана «МугIрул» абураб хасаб федералияб программа. Амма гьелъул заман лъугIун буго исана».\nЛъалеб букIахъе, араб соналъул ахиралда республикаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас лъазабуна, 2016 сон лъазабун бугин мугIрузул сонлъун. Гьелъул аслияб мурад буго , мугIрузул мухъазда ругел проблемабазде кIвар буссинаби, гьел церетIезериялъе квербакъи гьабиян хъван буго хасаб буюрухъалда. Гьединго республикаялъул тIалъиялъ рикIкIунеб буго, гьеб тадбиралъ магIарулазул гIадатал ва культура цIуниялда тIад хIалтIизе тIамизе ругин мухъазул бутIрул, республикаялъул хIукумат ва цоги пачалихъиял идараби.


Дагъистан (маданиябгун-лъай кьеялъул центр) — Википедия\n59°56′43″ с. ш. 30°14′31″ в. д.GЯO\nДагъистан (маданиябгун-лъай кьеялъул центр)\n(«Маданияб-Адабияб центр Дагъистан» гьумералдасан гьаниб битӀана)\nПачалихъ Россия Россия\nАдрес Беринга 23, корпус 3\nБДИ, мухтасибат Дагъистаналъул БДИ\nМажгиталъул тайпа Районалъул мажгит (Жаниб рузмар балеб)\nБазе гІарац кьурал Петербургалда ругел Дагъистаниял\nАхирисев имам ХӀамзатов ЗайнуллагьХӀажи\nГІадамазул къадар 500\nБугеб хІал хІалтІулеб\nСайт Расмияб сайт\n[[:commons:Category:Mosques in Saint-Petersburg|КПЦД]] Викискладалда\nМаданиябгун-Лъай кьеялъул Центр Дагъистан , къокъ. МЛЪЦД — ккола икълималъулаб жамгӀияб гӀуцӀи, Санкт-Петербургалда дагъистаниязул цолъи, Василевасул чІинкІиллъиялда бищун кӀудияб как балеб рукъ.\nТарих[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]\nСанкт-Петербургалда руго 40-70 азарго дагъистанияв. 2000 соналъул байбихьуда дагъистанияз Санкт-Петербургалда рагьана цо чанго как балеб рукъ. Хадубккун, дингун-лъай кьеялда гІадамал данде гьаризе, Санкт-Петербугалъул бусурбабазе цо бакІалда, цадахъ рухІияб лъай щвезе ва авар мацӀги маданиятги цӀунизе кканани цо бакІ чара гьечІого къваригІунеблъун букІиндал, центр рагьизе ккана. Гьелъул хІасилалда рагьана Дагъистан абун цІар бугеб Маданиябгун-Лъай кьеялъул Центр, гьел цере рехсарал пикраби тІоразаризелъун.\nМина[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]\nЛъикӀаб берцинаб лъабтӀалаяб мина бан буго.\nТӀоцебесеб этажалда буго как балеб рукъ. Гьениб щибаб къойил рала фаризаял какал, Рузман, ТаравихӀ, гьединго РабигІул-Аввал моцӀалъ гьарула мавлидал. Гьениб 500 чиясе бакӀ буго.\n2-абилеб этаж буго руччабазе (гьенибе нух буго аслияб залалъуса, ва къватӀноса). Рузман къо ва Байрам къо - бихьинаца как базе буго. Гьединго гьениб буго лъималазул рукъ, 20 чиясе кинотеатр.\n3-абилеб этажалда малъула мацӀал: ГІурус мацІ, Ингилис мацІ, ГІараб мацІ, ва Дагъистаналъул халкъиял мацӀал. Гьединго гьениб малъула республикаялъул тарихги, маданиятги, лъималада малъула кулинарияб маххщел, рукъалъул магӀишат бачине, ва диналъул гӀадаталги.\nКак балеб рокъое нух азбаралъуса буго.\nЦентралда буго кинотеатр, библиотека, классал.\nХӀаракатчилъи[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]\nЦентралда Дарсал кьола:\nЦентралда Онлайн Къамус гьабун буго http://avar.me/\nДагъистаналъул ГӀолохъабазул Содружествоялъ гӀемер гьарула лекциял, конкурсал, ва Санкт-Петербургалъул гӀолохъабазул данделъиялги.\nКак балеб рокъоб рала киналго фаризаял ва суннатал какал. Щибаб лъагӀелалъ, РабигІул-Аввал моцалъ гьарула мавлидал. Рамазан моцалъ рогьалил как ахӀилалде кванала (Сухур), ва маркӀачӀул как ахӀун хадуб кӀал бичӀчӀала (Ифтар), гьединго ТаравихӀ какалги рала.\nЦентралъул руччабазул данделъиялъ гьарула гӀемерал дандчӀваял, мавлидал, лъайгун хис-бас гьабула.\nКак балеб рукъалъул имамас лъола магьари, ва гьарула цойги-цойги гӀадаталги. Билълъинабула адабияб хъулухъчилъи, гӀадамазда захӀматал суалал ричӀчӀизарула.\nСанкт-Петербургалда «Ассалам» газета тӀобитӀула централъул кумекалдалъун.\nИмам[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]\nХӀамзатов Зайнуллагь Шариповасул (2012 — н.в.) — гьавуна 1972 соналъ Хьаргаби мухъалъул Хьаргаби росулъ. Школалдаса хадуб Алихаджи аль-Аймакиясдассанги ва Ахмадхаджиев Мухаммадасдассанги цӀали босун букӀана. 1990-1992 соназда армиялда хъулухъ гьабулев вукӀана. 1992-Ӏ993 соназда ИдрисХӀажидассан цӀали босана. 1993-1999 соназда цӀалулев вукӀана Сириялъул Фатх аль-Ислами абураб университеталда, гьелда цадахъ цӀалана Дамаскалъул университеталъул ШаригӀаталъул филиалалда. Гьединго университеталда цӀалулеб мехалъ Низал Раши Хасанкаридассан цӀали босана. 1999 соналъ тӀад вуссана Дагъистаналде, гьелдаса нахъе хӀалтӀулев вуго Исламалъул гӀелмабазул мугӀалимлъун. 1999-2003 соназда хӀалтӀулев вукӀана Хьаргаби Мадрасаялда. 2004-2012 хӀалтӀулев вукӀана Дагъистаналъул Исламияб Университеталда. Гьединго 2006-2012 соназда гьев вукӀана Канонический отделалъул Дагъистаналъул Исламалъул Агьлуялъул РухӀияб Управлениялъул хӀалтӀухъанлъун.\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=Дагъистан_(маданиябгун-лъай_кьеялъул_центр)&oldid=65973»\nАлфавиталда рекъон мажгитал\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабуна: 12:26, 16 Май 2017.


Daghestan -- Malik Akhmedilov, a leading correspondent for the daily newspaper "Hakikat" (The Truth), undated\n«ХIакъикъат» газеталъул жавабияв секретарь ва «Сугъралъ» газеталъул бетIерав редактор ГIабдулмалик АхIмадилов чIваялда тIаса унеб диваналъул данделъи къараблъун гьабизе хIукму къотIана 28 апрелалда.\nРакIалде щвезабила, цIех-рехалъул баяназда рекъон, 2009 соналъул августалда АхIмадилов чIвана Мурад ШугIайбовас. Такъсир гьабураб бакIалде ШугIайбов вачун вуго ГIиса ГIабдурахIмановас.\nГьел кIиязго абулеб буго жидеца гьеб такъсир гьабичIин. Гьезул ихтиярал цIунелезги журналистазда чанги нухалда лъазабун букIана цIех-рех къанунги цIунун бачунеб гьечIилан. Такъсир гьабиялъул ишалъул халгьабулеб буго МахIачхъалаялъул Ленин мухъалъул диваналда.\n28 апрелалда диваналъул данделъи байбихьана прокурорасул кIалъаялдасан. ГIайиб гIунтIизабулезул гIагарлъиялъул чагIазул къасд буго диваналда гъалмагъир гьабизеилан абуна прокурорас. Гьес цIалана Ленин мухъалъул полициялъул бутIаялдаса бачIараб кагъат.\n«Гьаб кагътида полициялъ хъвалеб буго жидехъе оперативияб информация щванин ШугIайбовасул ва ГIабдурахIмановасул гIагарлъи провокациял гьаризезхъин ругин. Гьединал ишаз гьезие бокьун буго диванчи, прокурор, нугIзал хIинкъизарирзе», - илан бицана пачалихъияв вакилас.\nДиванчи МухIамад Онжоловасда прокурорас абуна диваналъул процессал гьоркьоса къотIичIого рукIиналъе гIологи, данделъиялда гIахьаллъулезе хIинкъигьечIолъи чIезабиялъе гIологи диван гьабизе кколин къараб режималдалъунилан.\nГьесул гьариялда разилъичIо гIайиб гIунтIизабулев ШунгIайбовасул адвокат ГIадилгерей ГIумаров.\n«Данделъи къараблъун гьабизе ккани щибго гIилла гьечIо. Гьел полициялъул лъазабиялги гьадингосел жал руго. Чанги данделъи букIана ва ШугIабовасул яги ГIабдурахIмановасул гIагарлъиялъул чагIазул рахъалдасан сихIцин букIинчIо диваналда. Данделъи рагьараблъун тезе ккола», - ян абуна адвокат ГIумаровас.\nПалхIасил диванчи Онжоловас прокурорасул рахъ ккуна ва къабул гьабуна гьесул гьари. Хадуб диваналда сурав босана кIиго нугIасухъа. Гьезул цоявлъун вукIана Дагъистаналъул журналистизул Цолъиялъул нухмалъулев, «ХIакъикъат» газеталъул бетIерав редактор ГIали Камалов.\nГьес диваналда щиб бицарабали мухIканго лъазабизе кIвечIо, амма Ленин мухъалъул диваналда хIалтIулев цо чияс аноним хIисабалда абуна Камаловас бицулеб букIанин Сугъралъ росдал гIумруялъулъ чIварас кинаб гIахьаллъи гьабулеб букIарабали ва лъилгун гьесул хабар данде кколаребали.\nАхIмадиловазул адвокатасухъа баян «Эркенлъи» радиоялъе щвечIо – гьес телефон борхичIо. ШугIайбовасул адвокат ГIадилгерей ГIумаровасни абуна гьеб диваналъул данделъи къануназдалъун бачунеб гьечIин, амма мухIканал баянал телефоналдаса гьес кьечIо.\nГIадилгерей ГIумаров: «Нужее информация кьезе бокьун гьечIилан абулеб гьечIо, телефоналдасан кьезе бокьун гьечIо. Дирги, нужерги телефоналъухъ гIенеккун руго лъабабилел, гьелдалъун хвезарулел ругелщинал къануназул бицина дандчIвараб мехалда. Гьабулеб диваналда тIаса гIаммаб баян кьуни, абизе бегьула гьениб бугеб ахIвал-хIал лъикIаб гьечIин».\nРакIалде щвезабила, цебе ГIумаровас абун букIана «Эркенлъиялъе» жинда кколеб бугин цIех-рех гьабулеб мехалдаго гьарулел рукIарал гIадал хIаял гьаризе байбихьулеб бугин диваналда. Такъсир гьабиялъул ишалда тIаса иргадулаб данделъи тIобитIине буго 14 маялда.\nГьанибго тIаде жубала, журналистал чIварал тамихI гьабичIого теялъул рахъалъ араб соналда Россиялъ ккун буго 10-билеб бакIилан лъазабулеб буго журналистал цIуниялъул рахъалъ Комитеталъ. Гьезул докладалда рехсолел руго Дагъистаналда, Гъабардагун-Балкариялда, Чачаналда ва Ставрополалда журналистал чIваялъул хIужабиги.\n«Новое дела» газеталъул бетIерав редактор ХIажимурад СагIитовасул пикруялда рекъон цIех-рехчагIазул щибго интерес гьечIо журналистазул чIваял рагьизе.\nХIажимурад СагIитов: «Дагъистаналда цIех-рех низам цIунулез профессионалияб гуреб къагIидаялъ гьабулеблъун бихьула. ГIемерисеб гьезул хIалтIи букIине кколеб къагIидаялъ гьабураблъун букIунаро. ЦIех-рех гьабизе жидерго хIаракат букIиниги, гьеб гьезда бачине кIолеб гьечIо. ГIиллабиги гьелъие руго профессионалияб лъайгьечIолъи, материалиябгун-техникияб база гьечIолъи ва гь.ц.»\nАхиралда «Новое делоялъул» редакторас тIаде жубана журналист чIваялъухъ жаваб диваналда кьурав чи жинда цониги лъаларин.\nЖурналист чIваразда тIад къараб диван гьабизе буго


Бесдалас хвасар гьабуна инсаният » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nРагIалде щвана 1433 соналъул рабигIул авал, тIаде гIунтIана рабигIул ахир. Нилъеда тIаса араб хирияб моцIги ракIалде щвезабун, цоги нухалъ хIисаб гьабилин МухIаммад аварагасул (с.т.гI.в.) сираялъул ва жакъасеб къоялъул.\nИслам цIунун, гъазаваталъул рагъда шагьидлъана бищун сахал ва бахIарчиял бусурбаби.\nГьединлъидал МухIаммад аварагасул (с.т.гI.в.) умматалда гIемер рукIана гьитIинго бесдал хутIарал лъимал. Аллагьасул диналъ бесдалал цIакъ тIадегIан гьарун руго. Гьедин букIинчIебани, халкъул-гIаламалъулго расул – МухIаммад авараг (с.т.гI.в.) бесдалавлъун вукIинароан.\n«МухIаммад авараг» абураб тIехьалда МухIамад ХIамзаевас хъвалеб буго: «ГIабдулмутIалибица, санаде вахингун, ГIабдуллагьие ячана къурайшиязул руччабазда гьоркьой насабалъул ва намусалъул рахъалъ бищунго лъикIай яс – ГIабдулманафил Вагьбил Аминат. Гьелъул эмен вукIана, къурайшиязда гьоркьоб къиматги бугев, Бану Зугьра кьибилалъул бетIерлъун. Лъимаде Аминат йикIаго, сапаралъ арав ГIабдуллагь, гIумруялъул къоло щуго сон барав чи, Ясрибалда къадаралде щвана».\nАвараг (с.т.гI.в.) гьавилелде эмен камуна гьесие. Анлъго сонил гIумруялде МухIаммад (с.т.гI.в.) вахиндал, гьесул эбелалъги тана панадуниял: «…Анлъго сон базегIан, МухIаммад (с.т.гI.в.) жиндирго эбелалда аскIов вукIана. Цинги Аминатил къасд ккана росасул хабаде щвезе Ясрибалде ине. Цадахъ васги вачун, Уммуайман абулей гъаравашгун гьел Ясрибалде къватIире рахъана. Гьезда цадахъ Аминатие къайимлъи гьабулев ГIабдулмутIалибги вукIана. МоцIги Ясрибалда бан, Маккаялде тIадруссун рачIунаго, Абваъ абулеб бакIалде щвейгун, Аминат къадаралде щвана» ( «МухIаммад авараг», М. ХIамзаев).\nХIикмалъаби гIемераб гьоболлъул рукъ буго аб дунял. Киналали лъаларел гьураз жидер бутIрузулъе росун рачIарал сихIрабазда мугъги чIван, гьезда рекъон дунял-гIаламалъего хIукму къотIизе лъугьуна цо-цоял. Гьел сихIрабаздаса гIемерго кIудиябги, гъваридабги, гIатIидабги, бечедабги, азаркьерабги махлукъат букIин бихьизе бокьуларо гьезие. Заман бараб хIанилъ хIапаро гIадин, гIадалнахулъ женкIолел гьел хIиллабаздаса рорчIизе гIамалго гьабуларо чангияз. Гьанжесеб гIелмуялъ гьединал «хIупрузда» фобиялилан абула, ай жидеда бичIчIулареб, лъалареб хIакъикъаталдасаа хIинкъи, гьеб рихин. Ахирал соназда цо-цо къавмаз дунялалда тIибитIизабулеб буго исламофобия. Гьеб унти кутаклъизаби мурадалда бакътIерхьул улкабазул информациялъул алатаз ургъулел руго таманал маргьаби. Гьеб гьерсил къецалда цебехъанлъи бихьизабулеб буго ГIизраилалъ ва гьелъул торгIо кколел чагIаз.\nЦIакъго гIажаиблъизавуна бесдалаздехун фобия бугел, гьел рихарал чагIиги ратиялъ. Рагъазги унтабазги кIвекIулеб бугеб дунялалда бесдалал камилищ? Кьурулъа гъоркье ран, тIагIинейищха гьелги гьарилел? Гьеди-гьединал «хIупрузда» цо экономистас «хъарцинаб философия» абун цIар лъун букIана.\nГьанир рехсезе бегьилаан инсанияталъул тарихалда жидер цIар рагIарал гIемерал бесдалал. Гьел хIужаби лъазе бокьараз жидецаго тIалаб гьабила гьезул. ЗахIмалъабазулъ лъадарарал, къо хIехьолел, квешлъабазе къуркьуларел гIадамаллъун куцала гIумруялъ бесдалал. Гьезул гуро жамгIияталъе кIудияб хIинкъи бугеб, эбел-инсуца гогьдаризарурал тIанчIазулин. Гьел «папенькины сынки» абулел чагIаз бикъа-хъамун, гражданияб рагъ багъариялде ккезабун буго Дагъистан. Бесдалав Данияловасин абуни хвасар гьабун букIана нилъер МугIрузул улка.\nБесдалал какулезда кIочене бегьуларо инсаният жинца хвасар гьабурав МухIаммад аварагги жидеца какулев вукIин. «Напсилан» ахIичIого, «умматилан» ахIана Аллагьасул Расулас. Амма бусурбабазда гьоркьор жакъаги гIемер дандчIвала «напсилан» ахIдолел. Аллагьас тавпикъ кьеги нилъее исламалъул дарсал росизе. Амин.\n» Репрессиязул къурбанал: МухIаммад-Къади Дибиров\n» Аргъваниса Къурбан ГIали (Гьущули) (хв. 1931с.)\nГ1ажаибаб дуниял киналго т1ахьазда ,ай инджил,таурат,ва къуръаналда хъван буго бесталазул,гъаримзабазул,ятимзабазул,т1алаб гьабизе кколин,г1аксалда гьабулел нилъ кинал?..(


Шималияб Кавказалда унеб рагъулаб конфликт жакъа къоялда Европаялдаго кколеб буго бищунго бидулаблъун. 2012 соналда гьелъул къурбанлъун лъугьана бищун дагь босун 1225 чи. Гьезда гъорлъан чIвана 700, лъукъана 525 чи. 20I3 соналъул бащдаб соналда жаниб чIвана минимум 242, лъукъана 253 чи. Зулмуялъул бищунго борхараб даража буго Дагъистаналда, хадуб чачаналъ ва Гъалгъазул республикаялда. Гьединаб статистика загьир гьабулеб буго Халкъазда гьоркьосеб кризисалъул группаялъ.\nДокладалъул автораз цIех-рехалъе къваригIараб материал бакIарун буго Шималияб Кавказалъул щибаб республикаялда сонгун бащдаб гIанаб заманалъ. Автораз абулеб буго, регионалда рагъулаб конфликт букIун 20 соналдаса хадуб баянго бихьулеб бугин, гIицIго къуватиял къагIидаби хIалтIизарун республикабазда загьирлъулеб дандечIеялъе ахир лъезе бажаруларебелъиян. Авторазул ракΙ чIараб буго, Кавказалъул конфликталъул аслияб багьана гIицIго экстремизм ва терроризм гуреб, диниял, политикиял, экономикиял проблемаби рагIалде рахъинарун гьечIолъи букIиналда. Гьеб кинабгоян, абулеб буго гьез, битIахъего бараб бугин федералияб централъул жигарлъиялдайин.\n«Мемориал» абураб инсанасул ихтиярал цIунулеб гIуцIиялъул нухмалъулезул цояв Александр Черкасовас абулеб буго, докладалъул авторазул цоял Екатерина Сокирянскаялъ ва Варвара Пахоменкоца гьабунин цIакъ кIудияб хIалтIи.\nАлександр Черкасов, инсанасул ихтиярал цIунулев\nАлександр Черкасов: «Шималияб Кавказалда бугеб ахIвал-хIал бихьизабулеб проекталъул лъабго доклад биччана гьанжеялде. Гьезда бицунеб буго конфликт бижинабулел батIи-батIиял факторазул.\nТIоцебесеб кIиго бутIаялда бицен гьабулеб буго этникиябгун динияб факторалъул. Гьеб доклад цебего бахъун букIана. Гьанже биччараб бутIаялда бицунеб буго пачалихъиял институтазул. Талъиялъул вертикалалъул яги гьеб гьечIолъиялъул, рищиязул ва къануназул тIадегIанлъиялъул. ХутIулеб буго цойги бутIа. Гьеб цIакъ кIудияб кIвар ва интерес бугеб доклад букIине ккола. Щайгурелъул гьелда букIине буго гIемер бакIалъулаб хаслъи, бицен гьабизе буго Шималияб Кавказалъул социалиябгун экономикияб структураялъул.»\nРегионалъул республикабазул нухмалъи гьабиялъул моделалъул кризисалъе къимат кьолаго, къокъаялъул цIех-рехчагIаз абулеб буго, гьеб модель Шималияб Кавказалда буссун бугин бакIалъулал гIадамаз абухъего «неоколонизмалдейин».\nДокладалдаса: «Территориязул нухмалъи гьабулеб буго хIакъикъаталдаги рищарал гурел, тIасан рихьизарун тарал бутIруз. Гьезул жавабчилъиги рищарухъабазда цебе гуреб, жалго хъулухъалда лъурал инстанциялда цебе буго. Гьез регионалъул централъе мукIурлъи цIунула ва гьелъие къкваригIараб гьаркьазул къадарги чIезабула. Цингиги гьез гарантиягун ресал чIезарула, къуватиял струтурабазе квал-квал гьечIого хасал операцияби тIоритIиялъеги.»\nФедерализмалъул рахъалъан экспертас нахъ чIвалеб буго Шималияб Кавказалда колиниалияб къагIида билъанхъизабулеб бугин абураб пикру, колониялдаса бечелъи бакIарулин, гьеб регионалдейин абуни, гIагсалда гIемер гIарац битIулинги абун.\nЧеркасовас абулеб буго Шималияб Кавказалъул регионалъул тIолабго улкаялде дандеккун бугин жиндирго хаслъи. Амма гьенир ругел проблемаби релъарал ругин тIолабго улкаялда ругел проблемабаздайин. Докладалдаги гьел гьединабго къагIидаялда рихьизарунги ругин.\nАлександр Черкасов: «Доклаладалъул гьанже биччараб бутIаялдаги бицунеб буго улкаялда кисса-кирего рукIунел хIужжабазул хIакъалъулъ. Рищиял? Кинал рищиял?! БакIалъулаб халкъияб нухмалъи? Халкъияб? Кинаб халкъияб?! Кинаб нухмалъи букIунеб? Бюджеталъул централизациялъул даража буго зодобе щвараб. Регионазул аслияб пайда тIоцебе централде бакIарулеб буго. Хадуб гьелъул бутIа трасфертал хIисабалда нахъ буссинабулеб буго. Кавказалда гьеб рахъалъан ахIвал-хIал дагьалъ батIияб бугин ккола. Кавказалде ритIулел дотацияби, цогидал бакIазде ритIулездаса кIудиял руго. Амма абизегIанго кIудияб гуро.\nРищиял ва гьезул фальсификация. Ахирисеб кIиго соналда жаниб гIадамаз гьаркьал кьолеб куцалъул интерес дагьалъ цIикIкIун буго. Гьеб процессалда хадуб хал гьабизе байбихьун букIиналда бан, халкъалда лъикI лъалеб буго гьанже гьел рищиял рищиял гуреллъи. Гьел хIакъикъаталдаги ккола кагътида рихьизарурал гьаркьал кьей, рищиял.\nШималияб Кавказ гьеб рахъалдасанги дагьалъ батIияб батизеги бегьула. Гьаркьал кьолеб бакIалде цо-кIиго чи вачIун, хадуб гьениб рищарухъабазул нусго процент бачIун букIанин бихьизабула. Гьеб Россиялдаса вачIарав тохалчиясда бихьулеб буго, тIоцебе жиндирго бадиб къараб гуреб, чияр бадиб къараб гьучI бихьулеб къагIидаялда. Москваялъул рагIаллъабаздехун шва нуж, гьенирги рукIуна гьединалго хIужаби.»\nДокладалда хасаб кIвар буссинабун буго къануназул тIадегIанлъиялдеги. Черкасовасул пикруялда, гьеб принцип регионалдани щиб улкаялда тIубазабуларин. Гурони, пачалихъалда гIемерисел проблемаби ракIкIизецин рукIинчIин. Гьеб мисалги гьес бачунеб буго, Шималияб Кавказалда ругел проблемаби гIуралъ Россиялдаго ругел проблемабазда релъарал рукIиналъе иллюстрация халат бахъинабулаго.\nАлександр Черкасов: Къануназул тIадегIанлъи. Диваназда хIакъикъат батизе рес гьечIеблъи ракIалде босун, Россия тIубанго цокIалаб бугин абизе бегьула. Докладалъул гьеб бутIаялда бихьизабураб аслияб къагIидаялда загьирлъулеб буго тIолабго улкаялдаго, гIицIго Шималияб Кавказалда гуреб, тIолабго улкаялда. БатIа босун Шималияб Кавказалда лъугьа-бахъунелъ гуреб нилъ рачунел руго улка биххун иналде, гьелде нилъ рачунел руго тIолабго улкаялда загьирлъулел хIужжабаз. ХIакъикъаталдаги добго, Томскалда яги Жанубияб Сахилинскалда ахIдезе байбихьизе бегьула цо заманалда "ГIела Москва хьихьарабин!» Цо-цоязни гьедин абулебги буго, Москваялда гIорхъолъан рорчIарал гIадамаз "ГIела Кавказ хьихарабин!» ахIухъего.\nГIаммаб къагIидаялда абуни, доклад кIудияб буго. Доба гIемер буго интерес бугел хаслъиял. Гьелда гIемер жо бугеб Кавказалъул къисматалъул интерес бугезе гуребги, тIолабго россиялъул къисмат лъазе бокьаразеги. Гьенир рорхизарун руго тIолабго россиялъул проблемабиги. МугIрузул территориязда кидаго букIуна жиндирго специфика. Нилъер мисалалда Кавказ лъугьун буго тIолабго россилъул проблемабазда тIад ккураб линза гIадаб жо. Гьелъ кIодо гьабун бихьизабулеб буго улкаялда жанир ругел проблемаби. Гьенир, Шималияб Кавказалда загьирлъулел проблемаби хурхарал руго Россиялъул цоги мухъаздаги.»\nХалкъазда гьоркосеб кризисалъул группаялъул докладалда цо-цо экпертазул пикруялда гIуралъ гIакъилал ва цIодорал рекоменадцияби гьарулел руго россиялъул хIукуматалъе, Пачалихъияб Думаялъе, регионалиял лидеразе ва цогидазе. Кин дуда кколеб, гIенекизе ругищ гьел гьел рекомендациязухъ? БукIине бугищ Кремлалъул букIа, ХъахIаб рукъалъул букIа кинаб букIаниги реакция?\nАлександр Черкасов: «Цересел докладазда рукIарал темабазул рекомендациябиги руго гьелда. Бицен гьабулеб буго конфликтал рижинарулел ахIвал-хIалазда этникиябгун динияб аспектазда хурхарал рекомендациябазул. Мисалалъе, контртеррористиял операцияби тIоритIулеб мехалда хIалтIизарулел къагIидабазда хурхарал. Халкъазда гьорокьосеб кризисалъул къокъаялъ абулеб буго, инкар гьабизе кколин хъачIаб къуват хIалтIизабиялдаса. Руссине кколин тамахаб къуват хIалтIизабиялъул къагIидаялдейин. Гьелъ рес кьезе букIанин теророризмалде данде къеркьолаянги абун, тIурарал диниял жамгIиятазде данде репрессиял гьаричIого хутIизеян. ЗахIматал такъсирал гьаричIел гIадамазе гьелъ ресал кьезе рукIанин рохьал, мугрIул тун, ракълилаб гIумруялде нахъ руссине. Гьелъ цадахъго дагьлъизаризе рукIанин рохьоре унезул къадаргиян, рикIкIунеб буго гьеб гIуцIиялъ.\nГьел рекомендацияби рихьизе бегьула анищал хIисабалда. Амма ахирисел соназда Дагъситаналда, Гъалгъазул республикаялда гIаги нилъеда бихьана, гьединаб къагIидабазул хIалбихьи. Дагъистаналда хIалтIулеб букIана «рохьилал» ракълилаб гIумруялде нахъе руссинариялъул хасаб комиссия. Гьанжени гьеб бихьизабун буго. Гъалгъазул республикаялдаги букIана гьединаб гIуцIи.\nАвгусталда ГIабдулатипов Рамазаница бакIарараб суфиязулги салафиязулги къадру цIиккIарал вакилзабазул данделъиялда диалог баккизабуна цIидаса. Гьелъ цIияб хьул бижинабулеб буго конфессиялда жаниб рекъел чIезабизе бегьиялъул. Гьединлъидал ГIабдулатIиповас рехсараб комиссияги къан, салафиязулгун диалог чIезабунин абураб, дида бихьухъе, абизе багьана гьанжеги гьечIо.\nУзухъда, гьанже Сочиялъул Олимпиада тIаде щолеб мехалда гъоркьасан хIукуматалде данде къеркьолел къуватазде данде къеркьеялъул ишалда низам цIунулездаса тIалаб гьабулеб буго хехаб хIассил. ТIалаб гьабулеб буго гьезде данде хъачIаб къуват хIалтIизабиялъул. Гьединаб хIакъикъаталде балагьун, иш квеш бугин абизе бегьулаан. Амма добго Дагъистаналдаги Гъалгъазул республикаялдаги тамахаб къуват хIалтIизабиялъул рахъ кколел гIадамала ратизе бегьула. Гьеб къагIида халат бахъунеб бугони, гьелъ лъикIал хIасилал кьола. Гьелъ биххизабула бигьа-гьабун яргъид гIуцIарал «рохьизалул» мобилизациялъулаб база.\n20I2 соналда ригIидал Москваялда президентасда цебе бугеб инсанасул ихтиярал цIунулеб комитеталда Шималияб Кавказалъул республикабазул нухмалъулезул, адаптациялъул комисисялъул, федералиял къватиял идарабазул вакильзаби гIахьаллъараб данделъи. Гьез цойиде буссинабулеб букIана пачалихъалде данде гъоркьасан дандечIолел къуватазде данде къеркьеялъул къагIидаби ва гьоркьоб лъолеб букIана гьел къагIидаби цогидал регионазда хIалтIизариялъул рес. Доба дида ккола Россиялъул федералияб хасаб хъулухъ ва Антитеррористияб миллияб комитет хIадурал рукIанин гьединал рекомендацияби гIадахъ росун, гьединаб, ай, тамахаб къуват хIалтIизабиялъул къагIидабаздаса пайда босизе. Дир пикруялда, хьулал къотIиялъе багьана гьечIо. Дир хьул буго, гьел рагIун рукIиналде.\nГьединабго оптимизм загьир гьабулеб гьечIо «Настоящее время» газеталъул бетIерав редактор Мидрад Фатулаевас. Гьесул рагIабазда, гьеб докладалда загьир гьарулел руго гIуралъ лъикIал пикраби ва рекомендацияби. Амма гьелде рагьараб интерес букIине гьечIо Россиялъул талъиялъул. Гьелъул хал гьабизе буго гьелъ, амма гьитIинаб Кремлаллде гIагарлъи бугеб къокъаялда жаниб.\nМилрад Фатулаев, "Настоящее время" газеталъул бетIерав редактор\nМилрад Фатулаев: "2006 соналдаса Кремлалъ губенаторал жинцаго битIахъего тезе байбихьаралдаса, гьанжени гьеб къагIида дагьалъ хисизабун буго, пуланал регионазе бутIрул рищизе ресалги рагьун, хIакъикъаталдаги Болотная ва Сахаровасул майданазда ккаралда хадуб цо-цо къанунал хъачIлъизари гурони, улкаяда кинабгIаги хиса-баси ккечIо. ХисичIо щибниги я федералияб централъул политикаялда, я Россиялда гьелдаго гъорлъ, Шималдияб Кавказалда бугеб ахIвал хIал бихьизабулеб докладазда бицунелда. Гьединал докладазда, дир пикруялда щибниги цIияб жо букIине ресги гьечIо, щайгурелъул гьезда ургъараб хIакъикат гурелъул бихьизабулеб, гьелда бихьизабула объективияб ситуация.\nДица рикIкIуна нухмалъиялъул кинабгIаги реакция букIине гьечIин докладалда рихьизарурал хIужжабазда хурхун. Гьенир кьурал рекомендациябиги гьез гIадахъ росуларо. Гьелъие тIоцебесеб багьана ккола россиялда уникалияб политикияб система букIин. Дица бицен гьабулеб буго нухмалъиялъул вертикалалъул. Гьеб ккола демократиябин рикIкIине бегьулеб гIатIилъиялда гIуцIараб авторитарияб нухмалъи. Гьеб авторитарияб вертикалалъ хъачIаб къагIидаялда нухмалъи гьабулеб буго регионазулги.\nКIиабизеги, нилъер буго коррупциялъул цIакъ борхараб даража, дицани абила коррупция нилъер улкаялда бугин нухмалъи гьабиялъул элементинцин. Дида ккола щибниги хисизабизе гьеб рахъалдаги бажаруларин, нилъер улкаялъ коррупциялде данде къеркьеялъул Европаялъул хартиялъул ратификацияцин гьабун гьечIо, гьеб суал гьоркьобцин лъечIо гьанжелъезегIан. Гьединлъидал дир пикруялда гьеб докладалда хурхун кинабагIаги баянаб реакция букIине гьечIо. Узухъда экспертазул къокъабазда, президентасул администрациялда гьелъул хал гьабизе буго. Ракцияги букIине буго, амма гIицIго нухмалъиялъул сфераялда жаниб, Кремалада жаниб. "\nЖиндирго пикру халат бахъинабулаго Фатулаевас абулеб буго, гIаммаб къагIидаялда балагьани, гьединал докладал хIадур гьарулин Кремлалъе гуреб Европаялъул жамгIияталъеян.\nМилрад Фатулаев: «Дица рикIкIуна гьеб ва гьединал докладал Россиялъул нухмалъиялдехун яги россиялъул жамгIияталдехун буссараб гьечIин битIахъего. Гьелъ кинаб букIаниги хIукму гьабизелъун. Гьединал докладал аслияб къагIидаялда хIадур гьарула яги европаялъул мииллатазда тIасан гIуцIарал институтазе яги европаялъул жамгIияталъе, лъиданиги бачIеб гIуцIиялъул цIех-рехалдалъун бихьизабизе доб яги гьаб проблемаялда сверун доб яги гьаб регионалда бугеб ахIвал-хIал бихьизабиялъе. Нилъер хIакъикъаталда Россиялда, хасго Шималияб Кавказалда.\nГьелъги бихьзабулеб буго, щай Россиялда нухъмалъиялъул кинабгIаги реакция букIинчIеб гьенжелъезегIанги ва хабдубги букIине гьечIеб гьединал докладазда хурхун."