Р.ГIабдулатIипов: «Кидаго гIарац гьаризе кколаро»\nГьал къоязда Россиялъул премьер-министр Дмитрий Медведев дандчIвана заманалъ Дагъистаналъул бетIерасул ишал тIуралев Рамазан ГIабдулатIиповгун. Гьеб тадбир кин арабали бицана ГIабдулатIиповас талат къоялъ кьураб пресс-конференциялда.\nМедведевасулгун букIараб дандчIваялда аслияб къагIидаялъ Дагъистан цебетIеялда хурхарал суалал рорханин бицана Рамазан ГIабдултIиповас 27 августалда тIобитIараб пресс-конференциялда.\nДагъистаналъул вакилзабаз республика цебетIеялъе хIадурарал киналгIаги проектазеги лъикIаб къимат кьунин премьер министрасиланги абуна гьес журналистазда.\nРамазан ГIабдулатIипов: «Гьес «Дагъистан цебетIеялъул корпорациялъулги» рахъ ккуна, гьединго ВнешЭкономБанкалъул гIарцул цо къадар нилъер республикаялде бусснабизе бегьилин дица абидал, гьелдеги щибго дандечIей гьабичIо Дмитрий Медведевас.\nКидаго тIалъиялда гIарац гьарулел рукIинчIого, Дагъистан цебетIеялъе хIалтIи гьабизе къваригIун буго, гьелъие нижеца бицен гьарурал гIемерисел проектал къабул гьаруна Россиялъул премьер-министрас»\nПресс-конференциялда ГIабдулатIиповас бицана Дагъистаналъ федералиял цолъарал программабазулъ дагьабги цIикIкIун гIахьаллъи гьабизе къваригIун бугиланги. Гьезулъ гIахьаллъи гьабизе Дагъистаналъул рес букIине санагIалъабиги гьарилин къотIи гьабун буго Медведевас ва ГIабдулатIиповас.\nРамазан ГIабдулатIипов: «Гьаб сагIат Дагъистаналъ 17-18 программаялъулъ гIахьаллъи гьабулеб батани, 2014 соналъ 24 программаялъулъ гьабизе ккола нилъеца гIахьаллъи. Дица гьеб лъикIаб хIасил бугилан рикIкIуна.\nДица гьеб суал Владмир Путингун дандчIвалеб мехалдаги борхун букIана, гьанже Медведевасдаги бицана гьелъул.\nГIемерисел цолъарал федералиял проргаммабазулъ гIахьаллъи гьабун бажарулеб гьечIо нилъер республикаялъ гIарац гьечIолъиялда бан.\nГьединлъидал Дмитрий Медведевасги дицаги къотIи гьабуна Дагъистаналъ гьел федералиял цолъарал программаби гIумруялде рахъинариялъе 10 процент гIарцул кьуниги гIелилан.\nДандекквеялъе бицинин, масала, цо-цо программаби гIумруялде рахъинаризе ккани гьелъул гIахьалчагIаз 50 процент гIарцул кьезе ккола»\nДмитрий Медведевасулгун букIараб гьеб дандчIваялда рорхарал суалазул бищунго кIвар бугезул цояблъун букIанин МахIачхъалаялъул аэропорт къачIаййиланги лъазабуна ГIабдулатIиповас.\nРамазан ГIабдулатIипов: «Аэропорт къачIалъул бицунаго абизе ккола Дагъистаналда бараб жо гьениб щибниги гьечIилан. Гьелъие хIажатаб гIарацги федералияб бюджеталдасан биччан буго, гьениб хIалтIи гьабиги федералиял министерлъабаз тIаде босун буго.\nРоссиялъул экономикаялъул министерлъиялда цебе бугеб хасаб экспертизаялъулаб комиссиялъ аэропорталда бугеб диспетчеразул рукъалъул гIунгутIабиги ратун хIалтIи байбихьулеб гьечIо.\nГьеб суалалъул халги гьабун аэпорталда хIалтIи байбихьизе гIамал гьабейилан лъазабуна Медведевас Россиялъул экономикаялъул ва транспорталъул министразда. Гьеб хIалтIи заманалда байбихьичIони аэропорт цIигьабиялъе биччараб цо миллиардгун 300 миллион нилъер гьоркьоб инеги бегьула»\nГьединго ГIабдулатIиповас бицана Каспийскалъул «Авиаагрегат» заводалда гьитIинал юк баччулел автомобилал риччаялъул проектги къабул гьабунин Дмитрий Медведевасиланги.\nДагъистаналъул нухмалъулесул рагIабазда рекъон гьел машинаби къватIире риччазе лъугьани Дагъистаналъул экономика цебетIезе буго.\nГьеб гурониги Дагъистаналъул росдал магIишат цебетIеялъулъги гьел автомобилаз кIудияб бакI кквезе буго Рамазан ГIабдулатIиповасул пикруялда рекъон.


ТIасияб Жунгуталдаса Аюб-къади (1783-1856) » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nХIХ гIасруялъул тIоцебесеб бащалъиялда Дагъистаналъул интеллигенциялда гьоркьов лъикIаланго машгьурав вукIана гIалимчи, жамгIияв хIаракатчи ва шагIир Аюб-къади ал-Жунгути. ГIелмиябгун популярияб адабияталда батIи-батIияб къагIидаялда кьун батула гьесул цIар: шайих Аюб ал-Жунгути ас-Сугъра, Ал-къади Аюб ал-Жунгути, Аюб Гъази Жунгути, Аюб Дагъистани ва гь. ц.\nАюб-къади гьавураб ва гIураб ТIасияб Жунгут росу сверухълъиялда машгьураб букIана жаниб лъикIаб гIелмияб гьава бугеб, гъваридаб лъаялъул гIалимзабаз гIумру гьабулеб, гIараб гIелмабаздасан камилаб лъай кьолеб мадраса хIалтIулеб бакI хIисабалда. Гьелъие нугIлъи гьабула, масала, гьеб мадрасаялда магIарул адабияталъул классик, шагIир Ругъжаса Элдарилав, машгьурав гIалимчи ва педагог гьидерил жамагIаталъул ТIидиб росулъа Хандиев МухIамад гIадал цIар рагIарал гIадамал гьенир цIалулел рукIиналъ.\nГьеб гуребги жунгутдерил жамагIаталда жаниса раккарал гIалимзабазул ва цIаларал чагIазул цо-цоязул нахъе хутIарал цIаразги гьезул ирсалъги бихьизабулеб буго гьениб букIараб гIелмиябгун динияб гIумруялъул даража. Жеги ХYIII гIасруялдаго гIелмияб агьлуялда гьоркьоб лъалеб букIана Жунгуталдаса ХIажимухIамадил Дайитбегил Сулейманил вас МалламухIамадил цIар (тIокIцIар Баги). Гьесул хIакъалъулъ нахъе хутIарал баянал цIакъго мукъсанал ругониги, амма тарихалда хутIун буго хIужа гьес I742 (II63) соналда машгьурав гIалимчи ал-Гъазалил «Мингьадж ал-ГIабидин» абураб тIехь цIидасан хъван букIараблъи.\nХIХ гIасруялда ТIасияб Жунгут росулъа рахъана гьал хадусел гIалимзабиги цIаларал чагIиги: Аюб-къади, ХIамзат-къади, МухIамадмирзал вас МухIамад-къади, Чичил МухIамал вас КIудияв Алдан-къади, Алданил вас Дада-къади, Щалай МухIамадил вас Албури-къади, Албурил вас Пайзула-къади, Пайзула-къадил вас Зайнудин-хIажияв.\nГьезул цоцоязул хIакъалъулъ баянал кьун руго Дургелиса Назирил «НузхIат ал-азхан фи тараджим гIуламагI Дагъистана» («Дагъистаналъул гIалимзабазул биографиябазулъ гIакълабазул лазат») ва ГIали Каяевасул «Тараджим-и гIулама-йи Дагъистан» («Дагъистаналъул гIалимзабазул биографияби») абурал машгьурал баянтIахьазда. Гьедин, Щалай МухIамадил вас Албурил-къадил хIакъалъулъ Дургелиса Назирица хъвалеб буго, гьев вукIанила ХIХ гIасруялъул тIоцебесеб бащалъиялда гIелмабазулъ махщел бугев, мустахIикъав гIалимчи. Гьесго МухIамадмирзал вас МухIамадил хIакъалъулъ хъвалеб буго, гьев вукIанила лъай бугев, цIарарав гIалимчи. Гьесда кутакалда лъикI лъалаанила исламалъул къануназул гIелму — фикъхIи. Гьев вукIанила жиндир заманалъул цIакъго къиматав гIалимчи ва гьунар бугев инсан. Гьесул хIакъалъулъ шайих ГIали ас-СалтIияс хвалеб букIахъе, гьев вукIун вуго жиндирго хIалтIабиги рукIарав хIакъав гIалимчи.\nХХ гIасруялъул авалалда ва совет хIукуматалъул заманалда жунгутдерил гIелмияб ва рухIияб агьлуялъул вакилзабилъун рукIана ХIажи-МухIамад-къади, ГьитIинав Алдан-къади, Бадрудин-къади, Бунямин-хIажияв, Дибир МухIамад, ГIабдулмуъминил Измудин (ЦIаларав) ва цогидалги.\nЖунгутдерил гIалимзабазда гьоркьоса Дагъистаналъул тарихалда жаниб гвангъараб лъалкI тарав, жиндир цIар машгьурлъарав гIалимчилъун ккола Аюб-къади. Гьесул гIумруялъул ва гIелмуялъул хIакъалъулъ мухIканал баянал хутIун гьечIо. Кодоре щварал хIужабазда ва биценазда рекъон, Аюб-къади гьавун вуго ХYIII гIасруялъул кIиабилеб бащалъиялда гъазигъумекдирил Къуркъли росулъа «тукку» абураб тухумалъул ТIасияб Жунгуталде гочарал вакилзабазул хъизамалда. ГьитIинго лъай-цIалиялде гъира букIарав гьесие гIараб гIелмабаздасан байбихьул лъай щун буго жиндирго росулъ рукIарал мугIалимзабаздаса, хадув цIалун вуго батIи-батIиял магIарул росабалъ, доб заманалда машгьурал гIалимзабазда цеве, гьезда гьоркьор ГьаракIуниса СагIидидаги ГIаймакиса МухIамад-Мирзадаги. ЛъикI лъалеб букIун буго гIараб, лъарагI, тюрк мацIал, бичIчIулеб букIун буго гIурусабги. Заманалдасан кьучIаб гIелмияб лъайги бажариги щварав Аюб-къадица, цин жиндирго росулъ, хадуб батIи-батIиял бакIазда гьабун буго дибирлъиги къадилъиги. Чанго соналъ гьев вукIун вуго Гъоркьияб Жунгуталда диванбеглъунги.\nЗаманалдасан жамагIаталда жанив Аюб-къади машгьурлъула гъваридаб лъай бугев факъихI, гIараб мацIалъул, мантIикъ гIелмуялъул устар, гьунар бугев адабиятчи хIисабалда. Гьесул букIун буго цIакъ берцинаб хатIги хъвай-хъвагIайги. Баянаб буго Аюб-къадица гIелмиял хIалтIаби хъвалел рукIараблъи. Аслияб куцалда гIалимчияс гьезулъ борхулеб суал букIана ислам диналде жанире рачIарал цIиял низамазул (бидгIабазул) тема. Аюб-къадил пикруялда рекъон, гьел бидгIабаз гьесул заманалъул тасавуф сверизабун букIана квешаб ишалдехун, исламалъул къануназде данде кколареб хIалалде. ГIалимчиясул гIелмиял асараздаса жакъа къоялде цохIого цо хIалтIи гурони щвечIо кодобе - «Ас-СавагIикъул илагьиййа ли ихIракъи агьли тIтIарикъатIи аш-шайтIаниййа» («ШайтIаналъул нух босарал рухIазе гIоло Аллагьасул пираби»). Гьениб гьес какулеб буго Шамилил имаматги, гьелъул цевехъанасул хIаракатги, магIарулаз гьабулеб гъазаватги. Гьединго баянаб буго 1845 соналда Аюб-къадица Ибн ал-ХIажарил «МинахI ал-Маккиййа фи шархI ал-ХIамзиййа» абураб тIехьги хъван букIараблъи.\nХъварал хIалтIабиги гьабураб хIаракатги сабаблъун заманалдасан Аюб-къадил къадру цIикIкIуна гIурусазда цебе ва къимат борхула гьезул рахъ ккуразда жаниб, ва гьев лъугьуна гIурусазул рахъалда ругел дагъистаниязда, гIелмиябгун динияб агьлуялда гьоркьов гIемерго божи бугев чилъун.\nАюб-къади гIадинал халкъалда жаниб рагIи билълъарал, къимат бугел гIалимзаби жиндирго рахъалде цIалаго, гIурус хIукуматалъул мурад букIана Дагъистаналъул гIадамал, гIалимзаби бакIалда гьабулеб политикаялда божизаризе, гьелъул рахъ кквезе гьел кантIизаризе. ГIурусаз хIаракат бахъулеб букIана жал ислам диналъул тушбаби гурилан абураб пикру гьезда гьоркьоб щула гьабизе, жидеца исламалъул лъайги культураги цIунизе хIаракат гьабулеб букIин, имам Шамилицаги гьесда хадур рилълъаразги абухъе, жал гьелъул тушбаби гурилан бичIчIизабизе.\n1815-1816 соназда пачаясул администрациялъ Дербенталда рагьана мадраса (мадраса гIилмия) ва лъазабуна, гьеб букIин гIурусазда хадур рилълъарал Дагъистаналъул бусурбабазул лъимал цIализаризе, гьезда исламалъул культура босизабизе ва гьезда гьоркьоб гIелмаби тIиритIизаризе рагьараб идаралъун. Бицен гьабулеб заманалда Аюб-къадил лъикIаб гьоркьоблъи лъугьуна Дагъистаналъул сардар генерал П.А. Ермоловасулгун. Гьесул гьариялдалъун, Гъоркьияб Жунгуталда диванбеглъиги тун, Аюб-къади разилъула Дербенталъул мадрасаялъе бетIерлъиги гьабизе ва гьенир дарсалги кьезе. Гьеб хъулухъалъухъ гIурус администрациялъ гьесие лъагIалие цо къадар гIарцул харжги чIезабун букIуна.\nЦIияб ишалде лъугьарав Аюб-къадица тIолабго лъайги къуватги кьола бакIалъул халкъалда гьоркьоб лъай, гIелму тIибитIизабиялъе, хасго гIолохъанаб гIел цIализабиялъе. Гьедин, гьес гIурусазда гъоркь рукIаралщинал росабазул бутIрузухъе, старшинабазухъе ва цогидалги гIадамазухъе ритIула кагътал, лъай босизе ва гIелмаби цIализе гьелги гьезул лъималги ахIун. Гьениб гьес бицунеб букIана гIелму-лъаялъул къиматалъул, гьелъул бугеб пайдаялъул, ахIулеб букIана жиндихъе лъимал ритIеян, гьезда ислам дин малъизе, гьелъул асаралда гъоркь гьезие тарбия кьезе, гIараб гIелмаби ва адабият цIализабизе. Жидехъе кагътал ритIаразда гьоркьоса гIемерисез жаваб кьола гьесул ахIиялъе ва гьесухъе ритIула жидерго лъимал. Гьедин заманалдасан Аюб-къадида сверухъ бакIарула гьезул кIудияб къадар. ГIалимчияс кагътал ритIаразда гьоркьов вукIана гъазигъумекдирил Агълар-ханги. Гьесги жаваб кьола гIалимчиясул ахIиялъе ва гьесухъе витIула жиндирго вас ЖахIбар.\nАюб-къадица гIумру гьабулеб букIана Кураласа гIалимчи, шайих МухIаммад-апанди ал-Ярагъияс Дагъистаналда накъшубандияб тIарикъат тIибитIизабизе байбихьараб заманалда. Гьеб мехалда, ай ХIХ гIасруялъул 20-абилел соназда гьев шайихасги гьесдаса тIарикъат босарав Жамалудин ал-Гъумукъиясги жигар бахъулеб букIана Дагъистаналда цIияб динияб чвахи тIибитIизабизе, гьелде гIадамал ахIизе, тIоцебесеб иргаялда заманалъул гIалимзабазда гьоркьоб гьеб тIибитIизабизе. Жунгуталдаса Аюб-къадиги вукIана Жамалудин ал-Гъумукъияс жидехъе кагътал хъварал машгьурал гIалимзабаздаса цояв. Амма гьес гьеб ахIиги къабул гьабуларо ва тIарикъатги босуларо.\nГьелдаса хадуб, ай ХIХ гIасруялъул 30-абилел соназда Дагъистаналда байбихьана гъазаватги загьирлъана гьелъул церехъабиги: Генуса ГъазимухIамад, ГьоцIалъа ХIамзат ва Генуса Шамил. Гьез абулеб букIана жал ругила шаригIаталъул имамзабийилан (ал-имам аш-шаргIиййа) ва байбихьула гIадамал ахIизе шаргIалъул тIалабазда рекъон гIумру гьабизе ва гIурусазде данде гъазаваталде рахъине. «Жидер ахIиялъе жаваб кьечIел гьез рикIкIунаан капурзабилъун ва гьелгун рагъулаан мунапикъзабигун гIадин, гьезул гIумруялдаги, мал-мулкалдаги ва руччабаздаги тIад жидер ихтияр бугеб гIадин» (Дургелиса Назир).\nДоб захIматаб, хIабургъараб заманалда Дагъистаналъул динияб агьлуялда жаниб гъазаваталъулги, гьелъул идеологиялъулги ва гьел гурел цогидалги суалазда тIасан ккола рекьел. МагIарулаз байбихьараб гъазаваталъул рахъ ккурал гIадин, гьелде данде чIаралги рукIана машгьурал гIалимзабиги диниял церехъабиги. Гьезда гьоркьор рукIана пачаясе хъулухъ гьабулел рукIаралги гьединго, пачаясул Россия бокьуларелги, амма Россиялде данде магIарулал рахъин гIакълу гьечIеб жолъун рикIкIунелги. Динияб агьлуялъул гьеб бутIаялъул бетIерал идеологаллъун церерахъана ГьаракIуниса СагIид, Яхсаялдаса Юсуп, Индиралдаса Мама-Киши, Ахтиялдаса Мирза-Гали, Дербенталдаса Мирза-ТIагьи. Гьезда гьоркьов вукIана ТIасияб Жунгуталдаса Аюб-къади.\nАюб-къади цевевахъана, имамзабазги гьезул устарзабазги, магIарул халкъалъул цIикIкIарасеб бутIаялъги жиндир рахъ ккураб, жал гIахьаллъараб гъазаваталде данде. Гьезул нухдасаги гьабулеб гъазаваталдасаги инкар гьабулаго, гьес гьеб кинабго нахъчIвалаан. Гъазаваталъул идеологалги церехъабиги гIалимчияс рикIкIунел рукIана дунялалда жалго кIодо гьаризе нигатгун церерахъарал, питна бекьулел мунапикъал гIадамаллъун. Гьес кутакалда бадибчIваял гьарулел рукIана гьезда, какулаан гьезул хIаракат: хIасил кколареб рагъ гьаби, бусурбаби чIвай, гьезул мал-мулкалда тIад кверлъей ва гьеб сабаблъун ццидахун гаргадулаан, хIинкъаби кьолаан гьезие.\nДинияб гIелмуялъул, философиялъул, мантIикъалъул, балагъаталъул рагIи билълъарав устарлъун гуревги гьунар бугев шагIирлъунги вукIана Аюб-къади. Гьес шигIраби хъвалаан гIараб мацIалда. Жакъа къоялде баянаб буго гьесул лъабго асар: «Нилъер БетIергьанасул рахIматазе лъугIелищ бугеб, я ахIмакъ...» абураб къасидаги, «Аллагьасе рецц гьабун, лъугIизе тана...» абураб ГIаймакиса Абубакар-хIажиясул «Ал-Гьамзия» абураб къасидаялъе шигIрияб рецензия хIисабалда хъвараб назмуги, «Гьал чурхдузде жив балагьидал...» абураб философияб назмуги.\nТIасияб Жунгуталдаса Аюб-къади вукIана ХIХ гIасруялъул тIоцебесеб бащалъиялда Дагъистаналъул тарихалда, жамг1ияб гIумруялда ва гIелмияб агьлуялда жанив загьирлъарав, жиндирго хасал пикрабигун, хIаракатгун ва гIелмиябгун динияб ирсгун машгьурав гIалимчи ва инсан.


Дагъистаналъул сахлъи цIуниялъул Министерлъиялъ республикаялъул азарханабазда электронияб иргаялъул система хIалтIизе биччанин лъазабуралдаса кIиго соналдаса цIикIкIун заман бана, амма поликлиникабаздаса чIагоял иргаби лъугIулел гьечIо.\nПайда босулищ гIадамаз тохтурасухъе электронияб иргаялда хъваялдасаяли цIех-рех тIобитIана «Эркенлъи» радияолъ\nРадал, сагIат 8 тIубарабго щванин жий азарханаялде, амма талон босизе щвечIин, гьел лъугIун ратидалин абулеб буго МахIачхъалаялдаса Къураева Суанатица. Дагъистаналъул диагностикияб централде ирга кквезе гIадамал рачIунел руго рогьалидаго, гьенир талонал рукIунин рихьизарурал, цеве ккарасе гурого щоларин гьелин бицунеб буго Санатица.\nКъураева Суанат: «Радал микьгоялдаго щвана дун азарханаялде, амма хъвай-хъвагIай гьабулеб букIалда талонал лъугIун ратана. Дие хIажат букIараб кабинеталда цебе бугеб ирга лъугIизегIан чIанани, заман гIунани къабул гьаюлин абуна цо хIалтIухъаналъ, амма гьеб ирга бакъанида лъагIан лъугIицин щакаб буго. Хъвай-хъвагIай гьабулеб бакIалда буго хасаб горду, гьениб гIарац кьун, кагъат гьечIониги кьола талонал, амма гIарац кьун тохтурасухъе ине рес гьечIез щиб гьабизе кколебали лъаларо».\n2014 соналъ гьабураб хIалтIул бицунеб хитIабалда жеги анцI-анцI азарханаяздаго гIадин республикаялъулаб Диагностикаялъул централдаги хIалтIулеб бугин электронияб иргаялъул системайилан лъазабулеб буго сахлъи цIуниялъул Министерлъиялъул сайталда, амма гьелдаса пайда босизе рес гьечIо, азарханаялъул сайталда гьеб хIалтIулеб гьечIо. Централъул хIалтIухъабаз гьеб хIалтIунгутIиялъе гIилла жидеда лъаларин, гIицIго талон босизе рачIун гурого тохтурасухъе ине рес гьечIин абулеб буго. Щибав тохтурасухъе букIунила бихьизабураб къадар талоназул - квота, гьединлъидал гIадамал кIванагIан цудунго рачIунила гьеб босизе букIине.\n«Инсанасул капитал» абураб приоритет бугеб программаялда жаниб «Сахаб Дагъистан» абураб проект гIумруялде бахъинабулеб буго 2013 соналдаса байбихьун. Гьеб проекталда рекъон Республикаялъул азарханаязда хIалтIизе биччан буго электронияб иргаялъул система.\nГIаммаб куцалъ республикаялъул 116 азарханаялда хIалтIулеб бугин гьеб ва 2015 соналде щвезегIан 1, 7 млн. чи хъванин тохтурасухъе электронияб иргаялъул кумекалдалъунин лъазабулеб буго «РИА Дагъистан» сайталъ. Электронияб иргаялда хъвазе бегьула интернеталдаса гуребги азарханаялда бугеб инфоматазул кумеклдалъунги, амма гIемерисел бакIазда гьелги хIалтIулел гьечIо. Масала, МахIачхъалаялъул 7 поликлиникаялда инфомат лъуралдаса балеб буго 3 сон, гьедласа пайда босичIин жидецайин абулеб буго гьенире хьвадулел гIадамаз, цебего гIадин иргаялдаги чIун унила тохтурасухъе.\nЭлекториняб иргаялдаса пайда босанищали цIехIана «Эркенлъи» радиоялъ МахIачхъалаялъул къватIазда дандчIварал гIадамаздаги. Гьезул гIемерисезда гьединаб жоялъул хабарго рагIун гьечIо.\nПенсионер Галина: «Цее дун телефоналдаса кIалъан хъвалаан дирго тохтуралъухъе. Гьанже ине кколей йиго иргаялда чIезе, пенсионер йигониги рачIунаро рокъореги. Гьеб электронияб ирга дида бихьичIо, чIахIиял чагIазда гьелдаса пайда босизе лъайги щакаб жо буго. Бищун тохтурасухъе хьвадулел гIадамал кколел ругел пенсионерал, гьезие щиб пайдаха букIинеб гьелдаса. Гьединлъидал, квешиш гьеб лъикIищали дида абизе кIоларо».\nШофер ГIусман: «Диспансеризация гьабулаго чанго къо унеб буго дир киналго тохтуразухъе хьвадулаго. Гьеб электронияб иргадул жоги дида рагIичIо,поликлиникаялдаса медикияб халгьаби тIобитIизе ахIана дун. Неврапатологасухъе 4 сагIаталдаса цIикIкIун заманаялъ иргаялда чIана, гIицIго кIиго чи гурого къабул гьавичIо, иргаби руго кIудиял».\nАбакарова Майа: «Дица чанго нухалъ хIалбихьана электронияб иргаялдалъун азарханаялда тохтурасухъе хъвазе, амма интернеталдасан дида гьеб бажаричIо гьабун. ЧIагояб иргаялдаги чIун хьвадула тохтурасухъе, гIизагIан инеги ккола дун азарханаялде, ригь банагIан батIи-батIиял гIузради раккулел руго».\nЛъималазул азарханаялда халатал иргаби рукIунин, цо-цо процедураби гьаризе чанго моцIалъ цереккун хъвалин иргаялдайин абулеб буго ХIаштихова ГIайнаца. Республикаялъул лъималазул азарханаялда лъагIадида жаниб чанго нухалъ гьабизе кколила бох унтарай ясалъе физиотерапия, гьеб гьабизе кIиго-лъабго моцIалъ цее хъвалила терепавтелъ иргаялда, электронияб иргаялъ кин гьеб сал тIубалеб букIараби жинда лъаларила, амма азарханаби ва тохтурал гIемерлъиялъ мухIканго лъугIилаанила иргаби.\nДагъистаналъул сахлъи цIуниялъул Министерлъиялъул сайталдаги буго гIадамал электронияб иргаялда хъвазе рес кьолеб бутIа, амма гьеб чIобого буго. Щай гьеб х1алтIулеб гьечебали мухIканлъи тIалаб гьабун «Эркенлъи» радиоялъ бухьен гьабуна министерлъиялъигун, амма кинабгIаги жаваб гьезухъа щвечIо.


Автор: Имара Саидова · 01.12.2020\nМахIаммадхIажи Маккуев, Республикалул Ветерантурал-педагогтурал ва насихIатчитурал советрал председатель:\n– Ларгсса нюжмар ттун дакIний лирчIунни Республикалул Халкьуннал творчествалул къатлуву хьусса «Добрых рук творенье» тIисса, гьунар бусса художник, Ваччиял шяравасса Ибрагьим Ссунгъуровлул выставкалийну.\nТIайламур бусан, махъсса ппурттуву, коронавирусрацIун дархIусса тагьар сакин шаврийн бувну, буруккинттарай уссияв ванал выставкалун дайшишру къашайссания тIий. Ва ххуллух цукун-бунугу тIайлабацIу хьунни. Ссунгъуровлул творчество ххуйну кIулсса цинявппагу гьалмахтал хъунмасса хIаллай ялугьлай буссия ванал цала гьунар цайминнангу аьч буваннин.\nРеспубликалул Халкьуннал творчествалул къатлуву хьусса выставкалийгу на цалчинна хьусса. ДакIниву ливчIунни хъинну тIааьнсса асарду.\nИбрагьим Ссунгъуров ур, мяйжаннугу, ляличIисса гьунарданул заллу. Выставкалий дия Ибрагьимлул тIаннуя, мурхьирдал мархрая, кьяртая дурсса караматсса скульптурарду ва суратру. Ванал искусствалул хатI щихакIуй къалавхьхьусса бур. Ибрагьимлул кIунттила дурксса давурттайну исват хъанай бия ва мастергу, художникгу, строительгу ушиву.\nВыставкалийн бувкIсса бусравсса хъамаллуралгу лавайсса кьимат бивщунни ванал захIматран. ДакIнийхтуну барчаллагь тIий буру Ибрагьим Ссунгъуровлул выставка лавайсса даражалий сакин дурсса Республикалул Халкьуннал творчествалул къатлул директор Марита МухIадовахь.\n«Халкьуннан кумаг булланшиврулла медициналувун бувкǀсса»\nАртем Здунов ознакомился со строительством детского сада в селении Кафыр-Кумух\nСледующая публикация В Кулинском районе идет профилактическая операция «Защита»\nПредыдущая публикация Цамургу «цIуцIаву» ялун дирунни


Къуръаналда дагьал аятал гьечIо эбел-инсуе лъикIлъи гьабиялде нилъ ахIулел, хIатта капурал эбел-эмен ругонигицин гьезулгун дунялалда чIаго рукIаго берцинаб гьудуллъи гьабеян лъазабулеб буго хирияб Къуръаналъ. (Балагье сурат ГIанкабут, аят 8; сурат Лукъман, аят 19). Амма эбел-инсуца капурлъеян гIасилъеян абулеб бугони, гьенир эбел-инсуе мутIигIлъизе бегьуларо. Аллагьасдехун ширк гьабугеян абиялдаго цадахъ эбел-инсуе лъикIлъи гьабеянги амру гьабулеб буго Къуръаналъ. (Балагье сурат Аннисаъ, аят 36). Гьелдалъунги бичIчIула эбел-инсул хIурмат гьаби цIакъ кIудияб амру букIин.\nЭбел-эмен къварид гьари, гьезул ракI бекизаби, гьезул адаб тейин абуни, Бухариясги Муслимицаги цогидазги бицараб кьучIаб хIадисалда гьеб рикIкIун буго чIахIиял мунагьазулги бищун кIудияб мунагьлъун ва гьеб рехсон буго Аллагьасдехун ширк кквеялда цадахъги, чи чIваялда цадахъги. Эбел-эмен къварид гьарулев чиясде къиямасеб къоялъ Аллагь балагьуларо, гьесда алжаналъул махI чIваларо, гьесие алжан хIарам гьабураб буго, гьесул лъикIаб гIамал къабул гьабуларо, гьесде гIакъуба хехлъула, гьесие Аллагьас анкьабилеб зобалдасаго нагIана кьола, гьелъул баракат гьечIолъи гьесда дунялалдаго бихьула, гьесда рухI бахъулеб мехалъ шагьадат битIизе кIолароян бицун гIемерал хIадисал рачIана. Гьединлъидал Аллагьасдаги къиямасеб къоялдаги божулев чияс цIакъ яхI бахъизе ккела гьал хадур рехсарал адабал эбел-инсуда аскIор гьаризе:\n1. Инсанасда кидаго кIочене бегьуларо эбел-инсуца, хасго эбелалъ гьитIинаб къоялдаса жиндие гIоло баччараб захIматги рекIел бухIиги. Къуръаналда буго гьадинаб магIнаялъул аят: "Дица инсанасда васият гьабуна, ай тIад къана эбел-инсуе кинабго рахъалъ лъикIлъи гьабеян, эбелалъ гьев захIмат бихьун чохьонивги ваччана, захIмат баччун гьавизеги гьавуна". (Сурат АльахIакъат, аят 15).\n2. Эбел-инсуе кидаго лъикIаб дугIа гьабулевлъун вукIине ккела. Къуръаналда буго гьадинаб магIнаялъул аят: "Дуца гьаре, я дир БетIергьан Аллагь, гьитIинго вугев заманалда гьез дун хьихьун, тарбия кьун гIезавуравго гIадин, Дуца гьел кIиязего гурхIел гьабеян". (Сурат Альисраъ 24).\n3. Гьездаса ракI буссун букIин лъазабулеб щибниги жоги гьабиларо, яги абиларо, гьезде ахIтIезеги ахIтIеларо, гьездехун гьуинаб берцинаб каламги гьабила, гьезда цебе хIелун, гурхIалил кваркьи гIодобеги биччан чIела. Гьеб кинабго жоялъе нилъеда хирияб Къураналъ амру гьабуна.\n4. ХIарамаб, гIасилъулеб жоялдалъун амру гьабичIелдаса хадуб щиб эбел-инсуца абунаниги гьезие мутIигIлъила, гьезие мутIигIлъи гьел рокьиялъул гIаламатлъун ккола, гьез малъараб жо гьабунгутIи гьел къварид гьари ккола, гьел къварид гьариялъул бугеб мунагь авалалдаго рехсана. Салат салам лъеяв Аварагасда гьикъана: Бищун Аллагьасе бокьулеб гIамал щиб кколебан. ГIужда бараб как кколилан жаваб кьуна гьес. Хадуб щиб кколилан гьикъана гьесда. Эбел-инсуе мутIигIлъи, гьезие лъикIлъи гьаби бугилан жаваб кьуна гьес, гьелда хадуб гъазават бугиланги абуна. Гьаб хIадисалъ гъазаваталдаса цебе ккезабуна эбел-инсуе мутIигIлъи.\n5. Эбел-инсул гьаркьидаса гьаракь борхизе биччаларо, гьел чIалгIун рукIин лъазеги теларо, гьезул гIакълуги гIадахъ босила, нилъее гьезда абизе бокьараб жо гьезда бичIчIизабила берцинаб хIеренаб гьаркьидалъун, ццим бахъун гьезда бадиве валагьиларо. ХIадисалда буго: "Ццим бахъун эбел-инсуда бер речIчIизабурав чи гьезие мутIигIавлъун рикIкIунаро", - ян. (ДарукъутIунияс бицана).\n6. Эбел-эмен хун хадубги гьезие гьабулеб лъикIаб дугIа къотIизе теларо. ХIадисалда буго: "Эбел-инсуе къварилъи гьабулаго гIумру арав чиясул эбел хун хадуса гьес гьезие кидаго лъикIаб дугIа гьабунани, гьезул мунагьал чуреян гьарани, Аллагьас гьев эбел-инсуе мутIигIал гIадамазулъ хъвала", - ян.\n7. Жиндир буголъиялдаса щиб-щибниги жо кьун, боцIимал кьун, ретIел хьит босун гьелги рохизарила. Къуръаналъ гьезие лъикIлъи гьабеян ахIулеб аяталда гъорлъе уна, гьезие гьединаб кумек гьабиги.\n8. Эбел-эмен хун хадуса гьезул васигат-аманатги гIумруялде бахъизабизе ккела, гьезул гьудулзабилъун рукIарал гIадамазулгун гьудуллъи щула гьабизе ккела, гьезие рокьулел рукIарал рокьизе ккела. КьучIаб хIадисалда буго: "Эбел-инсуе гьабулеб лъикIлъиялъул бищунго лъикIаблъун рикIкIуна гьезие рокьулел рукIарал гIадамазулгун васас хурхен гьаби". (Муслимица бицараб).\n9. Эбел-инсуда цеве чIараб мехалъ адабалда чIезе ккола, бохдул цере рехи, гьезул бадиве гIек-гIекиялда велъанхъи, гIебеде вегун чIей, кечI ахIи, ратIлидаса гIицIлъи, гьезул бадиве кIанцIи гIадал адаб гьечIолъиялде тIоритIел гьабулел гIаламатаздаса рикIкIалъизе ккела. Гьел рокьун гьезул кверазда убач гьаби, гьел каранде къай адаб теялдаса кколаро.\n10. Эбел-инсуца гьабулеб хIалтIулъ, сундалъун бажараниги кумек гьабизе ккела, инсуда сумкаги баччизабун, живго кодоб жоги гьечIого цадахъ инаро. Рукъалъул тадбир, рацIа-ракъалъи, ретIел, партал, цIа-рагI чури, ясалъ эбелалде тIамун течIого жинцаго гьабила, эбел-инсуе гьабулеб кумекалдаса ккола, чIахIиял яц-вацаз гIисинал яц-вацазул тIалаб гьаби, гьезда лъикIаб квешаб малъи. Гьединго эбел-эмен рази гьари ккола школа-мадрасаялда лъикI цIалдей. Эбел-эмен рази гьариялда жаниб Аллагьасул разилъиги бугилан хIадис буго.\n11. Эбел-инсул къадру-къимат цIунулевлъунги вукIине ккела. Кинго бегьуларо гIадамаз эбел-инсуде гIайиб гIунтIизабулеб, гIадамал гьезде хьандезе тIамулеб жо гьабизе. ХIадисалда буго: "Бищун кIудиял мунагьал ккола цо чи жиндирго эбел инсуде хьандари" - абун. АсхIабзабаз гьикъана: "Я Аллагьасул расул, эбел-инсуде хьандолевги чийищ вукIунев" - абун. Гьес абуна: "ВукIуна, цо чи хьандола цогидасул эбел-инсуде, цинги дов цогидав хьандола гьесул эбел-инсуде" - ян.\n12. ШаригIаталъ адаб гьечIолъиялдаса рикIкIуна нухда унаго эбел-инсуда цеве-цеве ин, гьезде цеве гIодов чIей, гьезул хIакъикъияб цIарги бахъун гьезде ахIи.13. Сапаралда унев вугони цин эбел-инсудаги данд бан, гьелги разилъун хадуса гурони сапар гьабиларо. Цо чи вачIана салат салам лъеяв аварагасухъе. Гьес абуна: "Дун духъе вачIана гIодилаго эбел-эменги тун, гьижраялъе дуе къотIи гьабизеян" - абун. Салат салам лъеяв Аварагас гьесда абуна: "Мун нахъ вусса, гьел гIодизаруралго гIадин релъизеги гьаре", - ян (Абудавудица бицана).\n14. Суннатаблъун ккола цо чияс садакъа кьун гьелъул кири эбел-инсул рухIалъе кьезе. ХIадисалда буго: "Нужее квешабищ бугеб садакъаги кьун гьелъул щвараб кири эбел инсул рухIалъе кьунани" - абун.\n15. Гьединго суннатаблъун ккола щибаб рузман къоялъ эбел-инсул хабаде зиярат гьаби. ХIадисалда буго: "Щив чи вугониги жинца эбел-инсул яги гьезул цоясул хабада щибаб рузман къоялъ зиярат гьабулев, гьев чиясул мунагьалги чурула, эбел-инсуе мутIигIавлъунги гьев хъвала". (ТIарбанияс бицараб).\n16. Эбел-инсуца ахIараб мехалъ ахIарабго жаваб гьабизеги рекъараб буго.\n17. Эбел-инсул гьабурабго гIадаб адабги хIурматги гьабизе ккела кIудиял яцазулги вацазулги. ХIадисалда буго: "КIудияв вацасул хIакъ гьитIинасда тIад, инсул васасда тIад бугеб хIакъалда релъараб бугилан".\nКъокъго абуни: Эбел-инсул ракI бакъвазабурав чиясе байбихьуда рехсохъе кIудияб талихI къоси бугебго гIадин, гьал церехун рехсарал адабалги цIунун гьел рази гьарурав, гьезие лъикIлъи гьабурал чагIазеги буго дунял ахираталъул кIудияб талихI. ХIадисаз баян гьабухъе эбел-эмен рази гьарурав, гьезие мутIигIлъарав чиясе, хIаж-гIумру гьабурав чиясе щолеб кири щола, гъазаваталда гIахьаллъиялъул кири щола. Эбел-эмен рази гьари Аллагьасе бищун бокьулеб гIамалазул цояблъун ккола. Гьел рази гьариялъ Алжаналъул нигIматазде щвезарула, гIумру халат гьабула, ризкъи гIатIид гьабула, боцIуда баракат лъола, гьел рази гьарулел лъималазе тавфикъ щола, хIакъаб нухда тIоритIула, гьелъ ургъелал тIаса инарула, бигьалъи тIаде цIала, хвасарлъи тIад гьабула. Эбел-эмен рази гьари Аллагь рази гьавиялда хурхизабураб буго, эбел-инсул хIатIида гъоркь алжан бугилан хIадис буго.\nАллагьас тавфикъ кьейги эбел-эмен разилъулеб хIалалъ хьвадизе. Амин!


Федералияб Мажлисалде цеве вахъунаго Россиялъул президент Путиница бицана лъайкьеялъул система цIигьабизе кколин ва школа лъугIулел лъималаз цогояб пачалихъияб экзаменалда цадахъ хъвазе кколин ургъун бахъараб хабар, ай сочинение. Президентасул пикруялда рекъон гьелъ рес кьезе буго лъайкьеялъул даража борхинабизе ва школалда ришватчилъиялда данде къеркьезе бигьалъи букIине буго.\nАраб соналъ тIолго улкаялда цогоял пачалихъиял экзаменал кьолаго гIемерисел информалатаз бицунеб букIана бищунго гIемер гьеб экзамен кьолаго ришватчилъи бугин Шималияб Кавказалда. Цо-цо тIадегIанал цIалул идарабаз Дагъистаналдаса студентазе ургъунго балал гIодорегIанцин гьарулел рукIана. Гьединлъидал, лъайкьеялъул системаялда хиса-баси хас гьабун Шималияб Кавказалъе ургъараб бугилан рикIкIунеб буго МахIачхъалаялъул 42 абилеб школалъул гIурус мацIалъул мугIалим АхIмад Эфендиевас.\nГьесул рагIабазда рекъон, тIолабго Россиялда пикру билълъанхъун буго Кавказалда гурони ришват босуларилан, гьелъул бицана улкаялъул рищунго тIадегIанал цIалул идарабаздаян. Амма АхIмадил пикруялда рекъон, сочинение хъвазе тIамиялъ рес кьезе буго цIалдохъаби дагьал жалго ургъун хъвадарун ругьун гьаризе, гурони цебеккун цохIо экзаменалъе «у» ялъуни «гуро» абун жаваб кьей гурони жо букIинчIо. Амма ришватчилъи гьеб тадбиралъ дагьлъизе буго абураб жоялда мугIалим божулев гьечIо.\nБожулев гьечIо цIияб къагIидаялъ ришватчилъи дагьлъизабиялда Дагъистаналъул пачалихъияб университеталъул мугIалим РахIимов ГIабдулаги. Гьев чанго соналъ тIатIала вукIана цогояб пачалихъияб экзамен кьолелъув комиссиялда гьоркьов. Гьесул рагIабазда рекъон экзаменалда тIаде сочинение хъванилан гьелъ ришватал росиялъул къагIидаби хисизарулел гьечIо. «Эркенлъи» радиоялъе гьес гьадинаб баян кьуна.\nРахIимов ГIабдула: «Дир хIисабалда гьеб тадбиралъ кинабгIаги хIасил кьезе гьечIо, гIицIго экзаменазул багьа борхи гурони. Эбел-инсуе захIматго букIине буго экзаменал росизе. Нилъеда киназдаго мухIканго лъалелъул Дагъистаналдаги, хутIараб Россиялдаги цогоял пачалихъиял экзаменал ричун росулеллъи. Пачалихъалъ гьеб тадбир лъималазул лъай-гIакълу цIикIкIинабиялъе гIоло гьабулеб батизе бегьула, амма сочинение хъвазе тIами буго цогояб экзамен захIмалъизабилъун. Гьединлъидал, кигIанго экзамен захIматаб бугебгIан гьелъул багьаги цIикIкIине буго. Мисалалъе, цебеккун экзаменалъул багьа 50 азарго гъуруш букIун батани, гьанже 60-70 азарго букIине буго, щайгурелъул сочинение хъваялъулъ тIаде гIарас кьезе ккезе буго эбел-инсуца.\nСочинениялъ лъималазул лъай цIикIкIине бугин, гьелъ хъвадаризе ва пикру гьабизе гьел ругьун гьаризе руго абураб жо битIараб гьечIо. Путиница экзамен хисизаби гурони, гьеб кьолеб къагIида хисулеб гьечIелъул, ришватчилъиялъе нухал къалеб тадбир гьечIелъул гьес бицунеб жоялда жаниб. Дун гьел экзаменазул заманалда комиссиялда гъорлъ вукIана чанцIулго ва ракIчIун абизе бегьула цIиял тадбиразулъ ришватчилъиялда данде къеркьей дида бихьулеб гьечIо».\nЦогояб экзаменалъул хIасилал тIолго дунялалъул тIадегIанал цIалул идарабазда цIализе росулаго къабул гьариялда тIад хIалтIизе кколин ва цере Совет пачалихъалда жанир рукIарал пачалихъазда гьединалго экзаменал кьолеб къагIида гьабизе рес бугилан лъазабуна Владимир Путиница жиндирго хитIабалда. Амма цогояб экзаменалда тIаде сочинение хъвазе тIамиялъ гьеб экзамен захIматлъизаби гурони, лъималазул лъай борхизабиялъул ва ришватчилъи дагь гьабиялъул масъалаби тIуразе гьечIилан рикIкIунеб буго гIемерисел экспертаз.


Цойгиги к1удияв шаг1ир Расул Х1амзатовас г1емерал куч1дул сайгъат гьаруна Г1абасиласе, хъвана гьесул т1ахьазе цебераг1иял. Все классы Дошкольники 1 класс 2 класс 3 класс 4 класс 5 класс 6 класс 7 класс 8 класс 9 класс 10 класс 11 класс. Нилъер дарс нилъеца лъуг1изабила нилъерго Дагъистаналъул гимналдалъун. Muhamadrasul Omarov , Гьасда бихьана маг1арул мац1алъул бугеб бечелъи, гъварилъи. Гьалагаб г1орали сангаралъ къалин, Сунца ч1езарилел роржунел кърял?\nКосмонавт вуго дун Борхатаб маг1арде вахараб мехалъ Миг1ражашда зодихъе квер г1унт1илин ккана. Развитие художественно-эстетических качеств у дошкольников Оператор AND означает, что документ должен соответствовать всем элементам в группе: Росулъ школаги лъуг1изабун,гьев ц1ализе лъугьана Москваялда бугеб Максим Горькиясул ц1аралда бугеб институталде. Гьединал руго гьесул къисабазул, харбазул аслиял героялги. Лъимал берцинго ва чвахун ц1ализе ругьун гьари. Верхне-Сенная, 4, офис Найдите подходящий для Вас курс.\nАмма хеккого гьев, куч1дул хъвайги тун, хабариял асаразде вуссана. Куч1дул хъвазе байбихьана гьит1инаб къоялдаса нахъе. Гьелъги батила гьес кинаб бокьаниги т1ехь жанибе бак1арараб библиотека гьабураб жиндирго минаялда. Щай, дир магIаруллъи, магIарул чагIаз. Дарс байбихьила учителас кеч1 ц1алиялда Дагъистаналъул бакъан Маг1арулал руго Дагъистаналда Гъуниб миг1ражашда бугел Ах1ул гох1 бугел Ах1ула гьезул ц1ар ях1алъ ва рух1алъ Ч1ух1ула дун вугин маг1арулавин.\nС.у нухазда Дида цадахъ бук1ана. Шамхаловас къат1ибе биччана 20 т1ехь, 16 маг1арул мац1алда ва 4 г1урус мац1алда.\nДудасаги ц1акъ йокьула, г1адамазе дур Савдат. ГIицIго борхалъуда цIумал ахIдола. Мы рекомендуем загрузить первый результат Мух1амад Х1амзаев Гьабиларищ сапар Истанбулалде Стих на аварском размером 5. План как эффективный способ обучения математике класс. Шаг1ирас т1бана сон ,рач1аха жакъа шаг1ирасда юбилейги алллагьас, гьаризе жан-жигарги,рорхатал, т1адег1анал шиг1риял т1огьал мут1иг1 гьаризе къуватги. Лъималазе квал-квал ккезе гурилан Ккун руго хараби херазул рокъой Рокъове вуссиндал х1алихьатав вас Х1алхьиялда вуго лъадуда аск1ов.\nЭССЕ » Учитель — это не профессия, а призвание, образ жизни». Маг1арулал руго Дагъистаналда Маг1арул мац1 бугел, ц1ар т1адег1анал. Т1абиг1ат берцин щун воххун вугинищ Дир рагъиде бахун куч1дул ах1улел?\nГьалагаб г1орали мух1асад къалин, Сунца ч1езарилел роржунел кърял? Исрапилова Заграбика Раджабдибировна Справка о расширенном поиске. Районалъул бет1ер Х1ажияв Дарбишевас райадминистрациялъул, районалъул депутатазул рахъалдасан гьабуна поэтасда юбилей баркараб к1алъай. Дица гьудулалъул адрес кьелаан, Гьелъухъе боржине к1вах1аллъич1они. Я йокьулей гьечIо, я чIужу гьечIо. Курсы 22 курса дополнительного образования от 1 руб.\nЩай дие къваригIун бугеб Дагъистан, Дир гьаракь бахъани дир лъималахъа? Кьурда квер чIван унев, бида вецIцIун дун. Бищунго диналъе х1инкъи бугел соназ г1елму ц1унарал, щиб кканиги гьелъие хилиплъич1ел г1алимзаби къо банаг1аг1ан дагьлъулел руго.


Расулги, обкомги, "Африкаялъул инкъилабги"\nНилъеца араб гьатIаналъ бицун букIана Расул ХIамзатовасул "Дир Дагъистан" абураб тIехьалъул тарихалъул. "Дир Дагъистан" бахъана тIоцебе авар мацIалда. Аваралдаса гIурус мацIалде гьелъул рагIи ккун таржама гьабизе (подстрочный перевод) тIад къана ГIумархIажи Шахтамановасда.\nШахтаманов вукIана Расул ХIамзатовасул гьудул ва кутакалда лъикI адабият бичIчIулев, лъай бугев ва бегIерав чи. Живго Расулги лъикI лъалев вукIана гьесда. Гьесул пикру, рагIи, хатI, асар кинабго кучIдулъ ва гIумруялъулъ бихьун букIана Шахтамановасда.\nКутакалда лъикI ва камилго гIурус мацIги лъалаан Шахтамановасдаян бицуна гьев лъалев вукIарал чагIаца. Буссинабуна гьес гIурус мацIалде "Дир Дагъистан" абураб техь. Гьесул перевод кьуна Расулица подстрочник хIисабалда гIурусазул таржамачи Владимир Солоухинихъе.\nБицуна кIвар кьун Шахтамановасул хIалтIиги цIалун Солоухиница абун бугила, гьаниб дие гьабизе хIалтIиго тун гьечIо, гьаб жо подстрочник гуреб художествияб перевод бугин. Расулие бокьичIеб къагIида гьеб жаваб ва тIад чIун тIалаб гьабула Солоухинидаса "переводчиклъи".\nРасулида, хIалбихьи бугев политикасда бичIчIулеб букIана, жиндир тIехь гIурус мацIалде Шахтамановас буссинабунин тани, метер Дагъистаналда тIоцере дагьаб жо реххарал къаралаз, хадур хутIарал магIарулаз абизе рес буго: "Шахтаманов вукIинчIевани Расул гIурусазда лъалароан, гьес "Дир Дагъистан" буссинабун машгьурлъанин гьев къватIив" абун.\nСолоухиница гьабуни гьев ракIалдецин щоларо. ХIажат букIана гьеб пикру къаникь лъезе ва тIад чIун Солоухинида тIад къала "переводчиклъи". МухIамад АхIмадовас бицуна, ЦДЛалда лъаларо, Переделкинолда лъаларо тохлъукьего нухда дандчIварав Солоухиница гIайиб ккарав гIадин Шахтамановасда аскIовги вачIун абунила: "Омар, буссинабичIо дица "Дир Дагъистан", гьедин кканаха..."- ян.\nШахтамановас квер хьвагIанила гьеб бигьаяб жойин. Гьеле гьеб "гьедин кканаха" абурал рагIабазда нахъа щиб бугебали кIиясдаго бичIчIулеб букIун буго. Расул ХIамзатов тIараде унев вукIана. Гьесул асаралги руссинарулел рукIана дунялалъул мацIазде ва живгоги дунял тирулев вукIана. Кубаялде ун Кастрода буртина ретIун, Гьиндустаналде ун Индира Гандие тIугьудул кьун, Европагун Азия рагьун букIана шагIирасе, хутIараб дунялалъе гьукъун бугеб мехалда къватIире ин. 1974 абилеб соналъ гьесие кьуна СССРалъул бищунго тIадегIанаб ва къанагIатаб шапакъат - Социалистияб ЗахIматалъул БахIарчиясул цIва.\nКучIдул хъвалел рукIана, хъвалел рукIана лъикI, махщалида, пасихIго ва гъваридго. Къо бахъанагIан камиллъулев вукIана. Щвараб ресалъги, пачалихъалъ кьурал шапакъатазги поэзиялдаса гьев рикIкIалъичIо хIакъикъияв поэт вукIиналъ.\nГьесул букIана къанагIат гурони шагIирзабазул букIунареб жиндир творчествоялдаса разилъунгутIи. ГIадада хъварал мухъал рукIинчIо: "Каранда орденал гIемерлъанагIан, цIорона дир пикру гIазда хур гIадин", яги "Дун нухда гуккарал кинодул лентал, кочIой гудур гъурал гургинал реццал" абурал мухъал.\nДагъистаналъул бетIерлъуда МухIамадсалам ГIумаханов вугеб мехалда хъвадарухъабазул хасаб къокъа багъарула АхIмадхан Абубакарил нухмалъиялда гъоркь Расул тахбакIидаса реххизеян. Живго Расул ГIумахановгунги данде кколароан. Абубакарида аскIор рукIанин абула магIарулазул Фазу, Шахтаманов ва МухIамад АхIмадов.\nДол соназда АхIмадханица нухмалъи гьабулеб "Советский Дагестан" журналалда бахъун букIун буго Шахтамановасул "Амбиции и позиции в национальной литературе" абураб макъала, ГIадало ГIалиев, Расул ва Хъвадарухъабазул Союз какараб. Хъвадарухъабазул съезд лъугIун къватIив вахъарав Расулида журналисталъ гьеб макалаялъул гьикъидал гьес пахруго абун буго: "ГIемерал кIудиялги кIвар бугелги асарал хъвалел ва цIалулел хутIана, съездалде хIадурлъана, жеги гьеб "шедевралде" ирга щвечIо цIализе, цIалун хадуб жаваб кьела"- ян. ХIасил калам, гьеб къеркьеялъулъ оппозиция къунин абизе бегьула. Шахтманов киса-кивегоги ватIа гьавун хIалтIи гьечIого тана, АхIмадов ун вуго Москваялде гочун, Фазуги Абубакарги ГIумаханов нахъе инегIан обкомалде нахъе рортанхъулел хутIун руго.\nЖивго Расулица бицунаан цо къоялъ хIалтIудасаги ватIа гьавун вукIанила жив. "Москваялдаса дун щвезегIан руго бицунел Союзалъул председателлъун АхIмадхан вищун вугин. АхIана Союзалъул правление ва гьикъана лъица тIамун нужеца председатель вищаравин. Обкомалъ изну кьунила. Кьурана киназдаго цебе ГIумахановасухъе, дов лъугьана жал бергьенлъиялъул къоялъул парадалде къачIалел ругин, жинда лъалеб жо гьечIин.\nХъамуна киналго гьениса нахъе ва хIинкъизаруна жанир лъезе ругин. Хадусеб къоялъ площадалда парадалде вачIунев вуго М-С ГIумаханов обкомалъул тIоцевесев секретарь ва Шагьрудин Шамхалов Верховный Советалъул председатель. Данде щварабго дица велъулаго абуна: "Щиб ккараб нужер африканский перевороталъул?" - абун. ГIумахановас абун бахъараб жо ккечIо, Шагьрудин лъугьана гьедаризе жинда лъалеб жо букIинчIин.\nДица абуна, лъалареб батани сундулха гьаб сагIат дуца дие бицунеб бугебин. Лъалаан досда, хъулухъ цIунулев вукIана дов..." - ин лъугIизабуна Расулица. Расул лъугьана цIакъго кутакав чилъун Дагъистаналъе.\nХалкъалда гьоркьоб тIибитIана дол соназда гьев вахъеян Брежневасухъе арав ГIумахановасда генсекас абун бугила, мун хисизе дир къого чи вугин гьаб сагIат, Расул ХIамзатов гIадал чагIи гIасруялъ цо-цо кьолин. БукIараб букIинчIеб лъаларо, амма букIун батичIониги, цIакъ букIине рекъараб хIакъикъат букIун буго гьебги. Хабар лъикIаб рагIайги.\nСталинги, Заловги, Расул ХIамзатовги\nРасул, "Дир Дагъистан" ва Сусловгун "пятилетка"


Мухъазул бутlрузде гьужумал\nИюналъул тIоцебесеб къоялъ МахIачхъалаялъул нухмалъулев цIех-рехалъул идарабаз ккун ахIи-хIур гIодоциналде жеги кIиго районалъул нухмалъулев ккуна. Анлъабилеб июналда жиндирго кабинеталъул ккуна Гъаякент мухъалъул муниципалияб гIуцIиялъул бетIер ХIамзаев Ильмутдин. ЦIех-рехалъул идараялда лъазабухъе, гьесда гIунтIизабулеб буго бесдал лъималазе биччараб гIарац бикъиялъул гIайиб. ГьабсагIаталда официалияб къагIидаялъ гьесда гIайиб гIунтIизабун гьечIо, гьев вуго цIех-рехалъул изоляторалда. Уголовияб хIалтIи гьабун буго кIиго батIияб статьяялда рекъон. ЦIех-рехалъул идараялъул пресс-хъулухъалъул вакил Темирбеков Расулица лъазабухъе, И. ХIамзаевасда жеги цоги такъсиразул гIайибги гIунтIизабизе бегьула.\nГьабсагIаталда жеги лъалеб гьечIо кигIанаб болжалалъ гьев цIех-рехалъул изоляторалда чIезавизе вугев. Жакъа гьеб хIукму къотIизе кколаан МахIачхъалаялъул Советский мухъалъул диваналъ, амма «Эркенлъи» радиоялъе гьеним мухIканаб баян кьезе кIвечIо. Гьединго канцеляриялда лъалеб гьечIо кинав диванчияс гьеб хIукму къотIизе кколебали.\nГьединго цIех-рехалъул идарабаз ккун вуго жакъа Табасаран мухъалъул нухмалъулев НурмухIамад ШихахIмадов. Россиялъулгун Азербайджаналъул гIорхъи бахъулаго ккун вуго гьев ва гьабсагIаталда цIех-рехалъул изоляторалда вугилан лъазабулеб буго «Регнум» сайталъ. Цебеккун информалатаз лъазабухъе, гьев вахчарулев вукIана заманаялъ республикаялъул президентасул хъулухъал тIуралев Рамазан ГIабдулатIиповасдаса. Гьес жиндихъе вачIаян лъазабурабго Н. ШихахIмадов вачIун гьечIо.\nЩай гьабсагIаталда гьел мухъазул нухмалъулел кколел ругел, кинаб бугеб гьениб Москваялъул ялъуни Рамазан ГIабдулатIиповасул гIахьаллъи абураб суал нижеца кьуна журналист, Шималияб Кавказалъул проблемабазул рахъалъ специалист Соколов Денисие.\nСоколов Денис: «Дида ккола Саид Амиров кквеялъулъ Рамазан ГIабдулатIиповасул цIакъ дагьаб гурони гIахьаллъи гьечIин. Гьеб кинабго буго федералияб централъул хIалтIи. Гьанже гьесда хадур цоги мухъазул нухмалъулел жанир тIамуниги жеги мухIканго абизе кIоларо гьеб цIияв республикаялъул нухмалъулесул хIалтIи бугин. Саид Амиров МахIачхъалаялъул мэр гурев, гьев вукIана муниципалиял гIуцIабазул данделъиялъул нухмалъулевги, ва гIемерал мухъазул нухмалъулелги гьесул чагIи рукIана.\nГьабсагIаталда гьев жанив тIамурабго ва респубикаялъул нухмалъи хисарабго цере щулаго хъулухъазда рукIарал мухъазул нухмалъулел загIиплъана. Гьеб гуребги, Амиров гьечIеб мехалъ Дагъистаналъул президентас эркенго гьаризе бегьула хъулухъалъулал хиса-басиял бокьараб мухъалда. Бигьалъи букIине буго къуваталъул идарабазул хIалтIухъабазеги. ГьабсагIаталда хъулухъалдаса нахъе арал, ялъуни цIех-рехалъул идараби хадур лъугьарал чагIи унго-унгоги туснахъалъуре ккезе кIудияб рес буго».\nЩибаб хIужаялъул жиндирго кьалбал руго ва гьал мухъазул нухмалъулел нахъе ин цоцада рухьинаризе бегьуларилан рикIкIунеб буго цоги экспертаз.\nГъаякент мухъалда гIумру гьабулев ГIалиев Иманшапица бицухъе, гьеб кинабго буго кIиго соналъ цеве рищиязда И. Х1амзаевасдаса къурав Ильмиямин МухIамадовас гIуцIараб процесс. Гьев цевеккун хIалтIун вукIана Жанисел ишазул министерлъиялда батIи-батIиял хъулухъазда ва киса-кирего гьесул лъай-хъваял руго. И. ХIамзаев хъулухъалдаса нахъе реххизе гьес цебегоялдаса нахъе хIаракат бахъулеб букIана.\nЦоги экспертазул пикруялда рекъон, гьабсагIат бугеб жо ккола гIадатияб хъулухъазе гIоло гьабулеб къеркьей. Ильмутдин ХIамзаев гьез рикIкIунев вуго Саид Амировасда мугъчIвай гьабулев вукIарав чи, гьев нахъе араб сагIат хъулухъалдаса нахъе гьавулев вуго. Гьесул хъулухъалъе гIоло къеркьолев Ильмиямин МухIамадов рикIкIунев вуго Пенсионнияб фондалъул нухмалъулев Сагид МуртазагIаливасул чилъун. Цоял тIасан реххарабго цогидал къуватал щулалъулел руго.\nПолитолог МуртазагIалиев Шамилил пикруялда рекъон, Саид Амировасде гьужумал ва гьелдаса хадур унел рагъа-рашариял руго гIицIго политикиял къеркьеял. КинабгIаги Москваялъ гIадлу гьабизе кколилан цебе лъураб масъалаги гьечIо, гьанир ругел криминалиялгун политикиял къокъабаз цоцада данде гьабулеб рагъ гурони. Азербайджаналъулгун гIорхъода Табасаран мухъалъул нухмалъулев ккун вугилан абураб информацияги мекъаб буго, жакъа радал гьев республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасухъе ине къачIан вукIанилан бицана гьес.\nДагъистаналда хакеразул гьужумал\nМагIна бичIчIине захIматаб тадбир\nАмировасда ракIалда букIун гьечIо президентасул рищиязда гIахьаллъизе


МагIаруллъи – гьаниб, хьиндаллъи – гьаниб » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nЦебе кIодолъиялъул цIар букIарал, гьанже, жаниса гIадамалги дагьлъун, чIвадназде сверун ругел росаби дагьал гьечIо МагIарухъ. Руго гьединал некIсияб тарихалъул гIунарал нугIзал Хунзахъ районалдаги. Гъорлъе раккун ралагьани, улкаялъулго кIваралъул масъалалъун лъугьун буго жакъа гьеб суал. Щибха ккараб, гIасрабаз умумуз гIуцIунги кьун, гьанже рахъун ирсилаз рижараб росу-ракь рехун теялъе гIилла щибдай? Гьеб суалалъе жаваб батизеян къватIиве вахъарав дун Сивухъе щун ватана.\nГIажаиблъизе бачIана, цебегоялдаса бульдозерцин бихьичIеб гьеб нухдасан лага шуричIогоян абухъе щун ратана росулъе. Макьасдаса гьенибе щвезегIан цIигьабун къачIан бугоан Сивухъе рачIунеб шагьра. (РикIкIада ругел росабалъе нухал гьариялъул Федералияб программаялде гъорлъе бачине кIванила, гьедин МахIачхъалаялдаса «Салам» фирма бугила Автодоралъул заказалда рекъон росулъе нух гьабулеб, лъикIаб хIалтIи лъугьун гьечIищха,-ян жиндирго разилъи загьир гьабуна хадубккун букIараб гара-чIвариялда бегавулас. Ред.)\nГIадат буго щивав махщалилав жиндирго пишацоясухъе цIалеб. Лъалареб цIехезеги, данд базеги, гьадинго бицине хабарги дагьабиш гьезул букIунеб. Гьедин батила, захIматалъулаб гIумру росдал магIишаталда хIалтIулаго аниги поэзиялъул карачалабалъ восарав, лъабгогIаги тIехьалъул автор ПатахIов КъурбангIалиде дирги ракI цIараб ва бачIинахъего гьев вихьизе гъираги лъураб. Соназ кIудияв вукIаниги, кIудияб божи-рокьиялда гIел бащадав гьалмагъгIадин ракI биччан вукIунев КъурбангIалилги рохалие гIорхъи букIинчIо кавуги рагьун азбаралде дун лъугьунаго. ГIадамаздаса рикIкIад кIвер тIуралъур рукIиналъ, цIияб-тIокIаб хабар лъазе бокьун, росулъе цIияв чи вачIиналъухъ урхъун рукIунилан абуна КъурбангIалица дир саламги буссинабун накъиталде жувалаго.\nГьанже дир вас кинавго чи шагьаралде цIалев гьечIищха, бигьаяб, къо бихьичIого гьабулеб ва гIемераб гIарац щолеб хIалтIи къваригIун буго гIолохъанаб гIелалъе,-ян байбихьана ункъойилъа сонал арав гIумруялъул бечедаб хIалбихьи бугев кIудияс дир сапаралъул мурадги бичIчIун. -I300-I400 абилел соназго жиндие кьучI лъураб, тIалъиялдаго некIсиязул цояб ккола Сивухъ росу. I300 гектар буго нижер гьабсагIатги пайда босизе бегьулеб, 200 гектаралда руго рохьал, росдадаса гъоркьехун ЧIадатIа абулеб бакIалда руго ахалги. Бицен буго умумузул заманалда цIибилгицин барщулаанин гьанибилан. МегIар-гIалах, ах-хур гьарзаяб бакI букIиналъ сахъал лъикIаб ресалдаги рукIун руго. Сверухълъиялдасаго гIадамалги рачIунел рукIун руго гьанире даран-базаралъе бича-хисизе жоги босун.\nГьабсагIатги цIар буго сахъадерил батIи-батIиял кверзул махщелазул устарзабазул. Гьанже нахъзаманалдагицин рукIана гьединал лъикIаланго гIадамал. Дида лъалеб заманалъги хIалтIулаан буртаби гьарулеб артель. Хунзахъ тIалъиялда гуребги, сверухълъиялдаго цIар арал буртинадул хьиталги гьарулаан гьанир. Светиябги диниябги лъай бугел гIадамалги гIемерал рахъана Сивухъ. ЦIаларал чагIи гIемер рукIиналъ, гIалимзабазул ВатIаниланги абулеб букIун буго гьалде. БатIи-батIияб заманалда Сивухъ вахъун вуго 60-гIан динияв гIалимчи. Цого заманалда батIи-батIиял бакIазда дибирлъи гьабун буго 26 сивухъес.\nЧIахIиял магIишатазде данде ккун кIудияб букIинчIониги, гIи-боцIухъанлъиялъул ва хурухъанлъиялъул нигIматал гIезариялъул рахъалъ кидаго районалда цебесеб кьерда букIана нижер Сивухъ росдал гIаммаб магIишат-«ЦIияб гIумру» колхоз. Жиндир заманалда гьеб босун букIана республикаялъул ХIурматалъул хъорщоде. Дол соназ 200 гектаралда рекьарал хаслихъе культурабазул щибалдаса бакIарулаан 40-42 центнер тIорщалил, щибаб гIакдадаса бечIулаан 3000-3200 килограмм рахьдал. Гьединалго лъикIал хIасилал рукIана магIишаталъул гIияхъанлъиялдаги.\nРосдал магIишат цебетIезабиялъе кIвахI-свак тун хIалтIулел гIадамазул букIана кIудияб къадру-къимат. Пачалихъалъ щивав захIматчи кIодо гьавулаан гьесул хIаракаталъухъ балагьун. Дол соназ колхозалъе нухмалъи гьабурав мунагьал чураяв МухIамадов Нурудиние щвана кIиго орден. Гьединго орденал щвана хурухъанлъиялъул бригадир МухIамадгъазиев ХIажие, механизаторал ХIусейнов МухIамадие ва ПатахIов КъурбангIалие, дояркаби ГIабдулхабирова Шумайсатие, гIиял фермаялъул заведующий Шагьрудинов МухIамадие. Къокъ гьабун абуни захIматалъулав чи кидаго къадруялда вукIана нилъер улкаялдаго. Гьанже гIадин вижараб росу-ракьги рехун тун цоги бакIалде гочунев чиги къанагIатги вукIинчIо, гьелде хIажалъиги букIинчIо.\n2010 соналдаса гьабулеб бугила жиндица сахъадерие бегавуллъи, - ян нижер накъиталъулъе жувана росдал администрациялъул бетIер СайгидахIмадов МухIамад. Бищунго унтараб суаллъун гьеб заманалда дида батана росулъ гIолохъанаб гIелалъе чIара-хьараб хIалтIи гьечIолъи. Ахираб анкьго соналъ анкьго хъизан бахъана администрациялъул учеталдаса ва гIатIидракьалда, шагьаралда хIалтIи щолеб бугилан эхебе гочун ана, руго жеги росу тезе хIадурлъулелги. Школалда учительги, ФАПалда медсестраги, садикалда воспитательги – гьеле гIемерисел росабалъ хъулухъ чагIи. Школалъул ишги махIги лъикI гьечIо, «тIеренаб кунаде бан», хIалицаго цIунун хутIун буго росулъ лъай кьеялъул гъансито. Лъимал гьечIони лъие дарсал кьезеха гьеб рагьун букIинебги.\n170 ялдаса цIикIкIун цIараки буго жакъа сахъадерил МахIачхъалаялда, 100-ялдасаги цIикIкIун хъизамаз магIишат гьабулеб буго хъутаналда, нус-нус гIаги ратила Буйнакскиялда, Каспийскиялдагун Кизилюрталда ва цогидал бакIаздаги, росулъин абуни 60 ялдаса гIемерго цIикIкIун гьечIо. (Бегавулас гьедин бихьизабуниги, тарих жеги гьитIинаб бугилан абулелги сахъал данд чIвана гьеб къоялъ. Ред.)\nРакь гIатIидаб, мегIер-гIалах кIудияб росу буго нижер. Бокьарав чиясе хур бекьизеги, гIи-боцIи хьихьизеги кигIанги ресалги руго. Амма гьелда тIад унел харжал данде росани, хайир мукъсанаб кколеб буго. ЧIидатIа ахал гIезариялъул суал чанцIулго борханиги гьу-гьаян гьениб хIалтIи гьабизе гъира бахъунев чиги кколев гьечIо. ЧIван-къотIун гьаб хIалтIи гьабизе нуж эхеде рахъаян абизеги кIолеб гьечIо, рачIун рахъиналде хайир кьолеб хIалтIи я росулъ яги райцентралда гьечIолъиялъ. Гьанибго абила, хасало бетIер бахъиялъе цIакъго захIматаб бакIалда буго нижер росу. Октябрь, ноябрь моцIазго бала гIазу, маялдехун гурого бигьунаро тIабигIат. Июналъул авалалдаги жеги картошка чIолел руго сахъал, цогидазул бухъизегицин заман щведал. Нижер магIардаса ицазул лъим уна 4-5 росдае хIажалъабазе, нижгойин абуни араб гIасруялъул лъабкъоабилел саназго «сороковка» трубаялъусан бачараб лъеде гIейги гьабун руго, щуго иццухъе бикьула гьебги, хасало цIорочIого букIиналъе санагIалъабиги гьарун. Токалъул мухъалги руго басралъун, хасало 140-160 вольт гурого букIинеги букIунаро токалъул. Росулъ гIадамал чIеялъул биценго кинаб букIинеб гьединал гурого гIумру гьабиялъе шартIал гьечIеб бакIалда.\nБищунго нижер хьул лъезе, мугъ чIвазе бегьулеб бакIлъун буго Макьасда базе байбихьи лъураб туристазул кластер. Гьениб хIадурлъиялъулал хIалтIабазде байбихьулаго гIезегIанго росуцояз гIарзаби кьуна жидее минаби разе планал кьеян, руго бекьулеб ракь-хур щвезе бокьаралги. Гьаниб гIезабураб картошка, капуста, гIи-боцIул нигIматал турбазаялъе кьун бетIербахъи гьабизе бокьаралги дагьал гьечIо. Амма турбаза баялъул суал жеги бицалъ хутIун буго, иншаАллагь, букIина заман нижер анищ тIубарабги.\nАвтор: Расул ХIамзатов, Хунзахъ райгазеталъул мухбир\n» Щиб гIоларого нилъ ругел?\nРасулица хъвана :Арарат,армяназул пашманлъи,аваразул пашманлъи,аварц мац1 лъаларел лъимал абун,дица т1аде жубалаан,ч1унт1улел росабиги


Турциялде Путинил сапар\nЩиб загьирлъараб дунялалъул халкъазе\nва букIине бугищ кIудияб рагъ?\n3-4 апрелалда РФялъул президент Владимир Путинил Турциялде гьабураб сапар пайдаяблъун букIана. Гьесги Турциялъул президент Ражаб Эрдоганицаги гамачI лъуна Турциялъул тарихалда тIоцебесеб нухалда базе байхьараб «Аккую» абураб атомалъулаб электростанциялъул кьучIалда. Гьез къотIи гьабуна дармил бухьенал цIикIкIинаризеги, «С-400» абураб гьанжезаманалъул ракетазде дандечIолеб Россиялъул системаялдалъун Турция хьезабизеги.\nАбизе ккола, цониги къватIисеб улкаялъул нухмалъулесе Путиние гIадинаб дандчIвай гьабичIин Турциялда. Дагьалъ цебе хIаракат бахъулеб букIана кIиябго улка дандбазабизе. Гьеб бажаричIеб мехалда, къватIисел тушбабаз хIалбихьана Эрдоган нухмалъиялдаса рехизе.\nПутинил сапаралъул кIиабилеб аслияб мурад букIана, Ираналъулги, Турциялъулги, Россиялъулги бутIрулги данделъун, Сириялъул къисматалъул масъалабазул хIакъалъулъ бицин. Рехсарал улкабазул щибалъул буго Сириялда бан жидерго хасаб пикру, амма Путинихъа бажарана лъабалго цогояб пикруялде рачIинаризе. КъотIи гьабуна лъабабго улкаялъ кумек гьабизе Сирия цIигьабиялъеги, пачалихъ цIуниялъеги, ООНалъул нухмалъиялда гъоркь Сириялда демократиял рищиял тIоритIиялъе квербакъизеги. Рищиязул хIакъалъулъ къотIи гьабун букIана 30 январалда Сочиялда тIобитIараб Сириялъул миллияб конгрессалъул данделъиялда. Гьенибго гIуцIана Сириялъул рахъалъ Конституциялъулаб комиссияги, гьелъул хIукмуги битIана ООНалъул ХIинкъигьечIолъи цIуниялъул советалде.\nРехсараб советалъул хIукму рекIее гIолеб гьечIо Сириялъул президент Башар Асадие. Гьев вуго алавитазул вакил – гьезул къадар Сириялда бахуна 10 проценталде. Динияб рахъалъ гьел шигIиязде гIагарал ккола, шигIиязулги къадар бахуна 2-3 проценталде. Парангазул колонизаторал Сириялдаса нахъе унеб мехалда гьез алавитазда «тIадкъана» улкаялъул нухмалъи. Британиялъул колонизаторазул (парангазул «учительзаби») мацIалда гьелда абула букIинеселде гьабураб «кьвагьизе къачIараб сайгъатилан». Гьединаб «сайгъаталъ» кумек гьабула улка къватIисеб нухмалъиялъул «кварида базе» ва «рикь-рикьизеги гьарун, нухмалъе» абураб принципалде рекъон ккола. Сириялда рагъ халалъиялъе гIиллалъунги ккола Башар Асадихъа бажарунгутIи, алавитазул «тухумалъул» тIалабазда тIасан галиги бегьун, сунниязул церехъабазулгун (гьел ккола улкаялъул цIикIкIарасеб халкъ – 80 проценталдасаги цIикIкIун) къотIи гьабизе. Суннияз 2011 соналде щвезегIан тIоритIулел рукIана ракълилал, амма дандечIей загьир гьабиялъул митингал. Гьелдаса хадуб байбихьана яргъидалъун дандечIей ва гьеб хIал хисизабизе къеркьолел руго Россияги, Турцияги, Иранги.\nКъватIиб загьирлъизе толареб…\nСундулъ пикру цойиде ккараб Владимир Путинилги, ХIасан РухIанилги, Ражаб Эрдоганилги? Ва сундул хIакъалъулъ гьезие бокьулареб къватIиб бицине? БукIине бегьуларо «жибго жиндаго чIараб Сириялъул Курдистан» – мадугьалзабазе ГIизраил гIадинаб пачалихъ. Сириялъул Курдистаналда руго Америкаялъул рагъулал базаби. Гьел гьенир рещтIана Сириялъул бакъбаккул рахъалдаса (Евфрат гIурул квегIаб рагIалдаса) ИГИЛ (Россиялда гьукъараб террористазул къокъа) къватIибе бачахъун хадуб. Нахъе инеги ракIалда гьечIо гьезда. СШАялъул президент Трампицаги гьеб рахъалъ чIванкъотIараб рагIи абулеб гьечIо. Лъабабго улкаялъул нухмалъулес америкаялъулазда бичIчIизабулеб буго: нуж рачIиналъухъ балагьун чIарав чиги гьанив вукIинчIо, нужеца хвезарулел руго ихтияралъул халкъазда гьоркьосеб нормабиги принципалги. Асадица гьел ахIун рукIаралани, иш батIайиса ккелаан…\nКинаб масъалаялъул рахъалъ Турциялъулги Ираналъулги пикру рекъонкколареб, амма БакътIерхьул улкабазулги Путинилги тIадецуялъ гьел рекъезе тIамулел? Турциялъе бокьулеб гьечIо Ираналъул бербалагьи Сириялда къабул гьабулеб букIин. КIочене бегьуларо, Сириялъе кумекалъе бахъараб аслияб къуватлъун букIараблъи Ираналдаса Исламалъул революциялъул хъаравулзабиги Ливаналдаса «ХIизбулла» абураб шигIиязул рагъулаб къокъаги. Эрдоган рехизеги Турциялда хиса-баси гьабизеги хIалбихьизегIан, Анкараялда ракIалда букIана Сириялда нухмалъи хисизе, ай сунниязул оппозиция нухмалъиялде бачIинабизе.\nТурциялдаго хиса-баси гьабун бажаричIелдаса нахъе Анкараялъ хIисабалде босизе кколеб буго Россиялъул пикруги. Гьеб цIикIкIарасеб рахъалъ рекъонкколеб буго Ираналъул пикругунги: геополитикаялъулги, оборонаялъулги, «газалъул рогIороялъул» экономикаялъулги. Экспертазул пикруялда рекъон, Сириялда «гIараб их» чIезабизе хIаракат гьабиялъул аслияб гIиллалъун ккола Сириялъул ракьалдасан Катаралдаса Европаялде газ бачиналъул проект. Кремлялъухъа бажарана гьеб проект нахъчIвазабизе, Дамаскалъул рахъги ккун, Катаралъулгун гьудуллъиги рекъезабун. Гьелъ кьаби щвезабуна СШАялъул интересазда.\nЭрдоган, бухъардулеб ракI бугониги, хIажатавлъун ккана РФялъги, Сириялъги, Ираналъги ХIалабаялдаги Бакъбаккул Гутаялдаги гьарулел операциязда тIадрекъезе. Гьелъухъ «сайгъатлъун» Турциялъе ихтияр щвана Сириялъул севериял районазда ругел курдазул аскариязда кьаби щвезабизе. Турциялъе къваригIун гьечIо жиндирго гIорхъода курдазул автономия букIине. Курдаз анцI-анцI соназ бетIер унтизабулеб буго Анкараялъул. Гьеб рахъалъ Тегераналъулги, Дамаскалъулги, Москваялъулги ва Багъдадалъулги пикру цойиде ккана, «жибго жиндаго чIараб Курдистан» абураб байрахъалда гъоркь, рагъулаб къуват гIуцIизе кигIан хIаракат гьабулеб букIаниги Америкаялъги ГIизраилалъги.\nБакъбаккул Гута – кIудияб рагъул ахирисеб гIорхъи\nНилъер пропагандаялъ гIадамал къосинарулел руго. КIицIул лъазабуна Сириялда нилъер аскариязул иш рагIалде бахъанин ва аскарги гьениса нахъе бачанин. Гьелдаго цадахъ гьоркьоса къотIичIого бицунеб буго Сириялда нилъер аскарияз гьарулел ишазул хIакъалъулъги. Гьелъие гIилла ккола официалияб прессаялъги телевидениялъги мухIканго бицунгутIи. Бакъбаккул Гута ккола Дамаскалда гIагарлъухъ бугеб кIудияб район. Гьениб щулаго чIун буго сунниязул оппозиция – хъизамалгун цадахъ. Гьезда цин абула террористалин, цинги – боевикалин, хадубги – оппозиционералин. Аслияб хIужа буго гьадинаб: 2011 соналдаса нахъе гьез рахъккуна сунниязул церехъабаз Асадиде данде гьабулеб къеркьеялъул. Ва гьезул гьечIо кинабгIаги бухьен ИГИЛалъулгун яги «Жабхат ан-Нусрагун» (РФялда гьукъарал террористазул гIуцIаби). Гьединлъидал Россиялъул ракълилал къокъабаз гьезие рес кьолеб буго Бакъбаккул Гутаялдаса нахъе ине. Гьелги хъизамалгун цадахъ унел руго Иорданиялъул рахъалдехун. Гьезул гIумруялъе хIинкъи гьечIолъи цIунулеб буго нилъер аскарияз. Амма гьабсагIаталда бугеб хIалалда рекъоларел гIезегIан руго. Гьеб ккола лъикIаб гьечIеб хIужа.\nСириялъул хIиллаби -\nкIудияб рагъде лъолел галаби\nСШАялъги Британиялъги хIаракат бахъулеб буго Бакъбаккул Гутаялда ругезул дандечIей кIудияб рагъ байбихьиялъе шартIлъун гьаббизе. Щайгурелъул цо чанго соналъ БакътIерхьул улкабаз жигар бахъулеб буго Россия квешаб рахъалдаса машгьурлъизабизе. Гьелъие гIоло хIалтIизаруна спортсменазул бидулъ допингал ратиги, Сочиялъул олимпиадаялде рачIине инкар гьабиги, Сириялда химиялъулаб ярагъ хIалтIизабиялъул гIахьучIалги (гьединаб ярагъ Сириялда гьечIеблъи чанцIулго тасдикъ гьабуна Дамаскалъги Москваялъги). Россиялъ ва цогидал улкабаз, ООНалъул халкколезул берзукь рукIаго, чанго соналъ цебе тIагIинабуна Сириялда букIараб химиялъулаб яргъил хутIелал. Гьеб хIужа тасдикъ гьабуна халкъазда гьоркьосел халкколезги. Россиялде данде хIалтIизабулеб буго Британиялда Скрипалял – эменги ясги – загьру кьун хвезариги. МухIканаб цIех-рех гьабеян Россиялъ тIалаб гьабиялде кIварго кьоларо. РакIалдещвезабизе бегьула Украинаялда тIад Малайзиялъул самолет бортизабиги.\nРоссиялде данде къеркьеялъул хIужаби гIезегIан руго. 20 соналъ цебе накалде ккун букIараб Россия цебетIолеб букIиналъ рахIатхвезабун буго дунялалъул щибаб картIинибги жидер нухмалъи букIинабизе къеркьолел рукIарал улкабазул. Гьанже Россия кьучIдасанго хисун буго, гьелъул нухмалъулевги вуго кьварарав, улкаялъул интересал цIунизе бажари гIурав. ХIасил ккечIо Россиялде данде лъазарурал санкциязулги, информациялъулал гьужумазулги, россиялъулазул счетал «туснахъ гьариялъулги». Иш хIалуцинабулеб буго долларалъул ва бакътIерхьул экономикаялъул кризисалъги. БакътIерхьул улкабазул хIукуматазул чIахIиял налъаби руго дунялалъул олигархазда цере. Гьединаб хIалалдаса рорчIизе нух батизе хIалбихьилъун рикIкIине ккола Гибралтаралдасан Средиземное ралъдал бакъбаккул рагIаллъабазде Америкаялъул рагъулал гуми рачинги. Америкаялъги гьелъул чукъбилъун ругел Европаялъул улкабазги БагIараб, Средиземное (КIудияб) ралъадаздаги Индиялъул океаналдаги ракIарана рагъулал къуватал. «Дица тIасалъугьун тола киназулго налъи ва дирги тIасалъугьун те» - гьедин абулеб заман буго рагъ байбихьулеб мех. Гьеб байбихьизеги бегьула Сириялде гьужумал гьариялдалъун. Гьеб рахъалъ жаваб кьечIого толарин абуна Россиялъги, хасго нилъер цогIаги аскариясе гьелдалъун зарал ккани.\nДие хIалуцинабизе бокьун гьечIо, амма дир пикру бичIчIила МухIамад аварагасул хIадисал лъикI лъалев чиясда. Гьезда Шам (Сирия) рехсолеб буго «ахирисеб рагъ» букIунеб бакIлъун, гьелдаса байбихьизе бугин ахирзаманин. Кида гьеб букIине бугеб – нилъеда лъаларо. Амма шаклъи гьечIо Сириялдаса, Бакъбаккул улкабаздаса байбихьизе букIиналда. Гьениб рагъги жеги унеб буго. 2012 соналдаго Генри Киссинджерица абулеб букIана 10 соналдасан, ай 2022 соналде ГIизраил букIине гьечIин. Кире ритIизе ругел гIизраилалъулал? Гьезие хIадурулел руго Украинаялъул югалъул, Новороссиялъул ракьал. Дун мекъи ватизе бокьилаан. Амма унго-унгоял политологал-гIалимзаби киданиги щаклъулароан, бакътIерхьул империализмалда рагъал гьечIого рукIун бажаруларин абураб пикруялда. Дунялалъул олигархазеги рагъал хIажат руго кризисалдаса рорчIиялъул мурадалда. Аллагьас лъикIаб хъван батаги!\nДГУялда цебе бугеб Геополитикаялъулги тарихиялгун политикиял цIех-рехазул НИИялъул директор, Геополитикиял масъалабазул академиялъул президиумалъул член\nПрочитано 226 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 16 апреля 2018 08:56\nДругие материалы в этой категории: « Хасаб операция: лъида данде ва щиб мурадалда?\t«Туризм ккола экономикаялъул аслиял бутIабазул цояб» »


Дагестанские теннисисты ...\tСборная Дагестана завоевала 7 медалей по настольному ...\t- 21 янв 2019\nЛъугьа-бахъин\tКвандайищ «гIайиб», лъедайищ?\t- 21 янв 2019\nМВДялъул коллегиялда\tТIадбуссинабуна миллиардгун анлъго миллион гъуруш\t- 21 янв 2019\nКвар халатаб, хабар магIнаяб букIана\n«Бищун кIудиял» абураб программа бачуна Максим Галкиница. Гьесда АсхIабгIали лъалаан: гъоркьиса гьев щун вукIана, жинцаго ругьун гьарулел палугьабазул къокъаги бачун, Галкиница бачунеб лъималазул шоуялда гIахьаллъизе. Лъималазул гьунаралъ пана гьаруна залалда гIодор чIаразул ракIал. Максимица АсхIабгIалида дандчIвай гьабуна «Дагъистаналъул легендаянги» абулаго. Гьес жеги абуна: «Цо-цоязухъа лъимерлъуда билана тIагъур, цогидазухъа – квердаххелал. АсхIабгIалил билана хIинкъи», - ян. Миллияб парталги ретIун цеве вачIарав АсхIабгIали гIолохъанго вихьулин тIадеги жубана. КъамартIав, къартIав дагъистаниясул гIолохъанлъи цIуниялъе бугеб балъголъи рагьизелъун, Галкиница АсхIабгIалие кьуна чанго суалги. «Инсанасул гIумруялъул аслулъун ккола рокьи. РекIелъ рокьи гьечIев чиясул бер тIаде цIала квешлъиялъ, гьес жиндаго сверухъги бекьула рокьукълъи, ццин», - ан абуна ХIасановас.\n1972 соналда байбихьана АсхIабгIали ХIасановас кварида гьунарал гьаризе. «Цо нухалда, щуго метралъул борхалъудаса цIолбол гъабу къачIалаго, дун гIодове вортана ва мугъзагьодалъе къварилъи ккана. ТIокIалъ квариде вахине бажариларин абун, гьеб иш тана ва лъимал куцаялде вуссана. Амма дица цебелъуна масъала: «Бищун чIахIиял» абураб программаялда гIахьаллъизе кколин абураб. Гьебмехалда дагь-дагьккун байбихьана кварида гьунарал гьаризе. Ва дида бичIчIана: инсанасухъа кинабго бажарула, гьабулеб ишалде рокьиги яхIгун къвакIиги цIунун бугони», - ян бицана гьес.\nПрочитано 430 раз\tПоследнее изменение Пятница, 02 февраля 2018 10:56\nДругие материалы в этой категории: « Машидат Гъайирбегова гьаюралдаса - 90 сон\tМугIруз салам кьолеб сариназул гъанситухъ »\nДагестанские теннисисты завоевали 7 медалей на чемпионате СКФО января 21, 2019


Ставрополалъул бутIрузда ракIалда буго Дагъистаналде нух бахъизе\nСтаврополь икълималалдаса Дагъистаналде цIияб нух базе квер баялъул хIакъалъулъ лъазабуна гьал къояз Ставрополь икълималъул губернатор Владимир Владимировас. Гьеб баялъе аслияб гIилла Каспий ралъдал портазде нух бигьалъи бугин лъазабуна гьес. Дагъистаналъеги хайир букIинин, порталде логистикияб кIвар бугеб маршрут рагьиялдасайилан рикIкIунеб буго экономистаз.\nЦIияб нух бан лъугIизе ракIалда бугин 2015 соналъул ахиралде, гьелъул гIаммаб халалъиги 12 км. букIине бугин лъазабулеб буго «Кавказский узел» сайталъ. Нухлул киналгIаги проектал рахъун гьабсагIаталде тIоритIулел ругила экспертизаби. ЦIияб нух баялъул хIалтIаби Ставрополалъул Нухлул магIишаталъул фондалъ тIаде босун бугин, хIалтIаби гьариялъулъ Дагъистаналъул рахъалъул кинабгIаги гIахьаллъи букIине гьечIин хъвалеб буго гьениб.\nДагъистаналдаса Азербайджаналъулгун гIорхъотIе ва Каспий ралъдатIе фермеразе ва предпринимателазе нух бигьалъи бугила гьеб баялъул аслияб гIилла, тIорщел ва цогидал нигIматал гIезарун, гьел экспорт гьариялъул рахъалъ Ставрополь икълималъ аслиял бакIал кколел рукIиналъ тIолго Россиялъул росдал магIишаталда жаниб. Хас гьабун Дагъистаналъул экономикаялъе гьелъ щиб кьелебали жеги абизе кIоларин рикIкIунеб буго экспертаз.\nЦIияб нух бахъи кидагоги лъикIаб иш кколин, экономикияб цебетIеялъул тIоцебесеб гIаламат кколин лъикIаб нухлул инфраструктура букIинин рикIкIунеб буго экономикиял гIелмабазул доктор, Россиялъул ГIелмияб фондалъул эксперт Сергей Дохоляница. МухIканаб хIалалъ кигIан хайир хас гьабун гьеб нухлудаса Дагъистаналъе букIинебали абизе жеги цудунго бугила, амма порталде логистикияб кIвар бугеб маршрут рагьиялдаса Дагъистаналъул порталъул къайидул оборот цIикIкIанагIан гьеб цебетIезе рес бугила.\nЧанго соналъ цебе Дагъистаналдаса Ставрополь Икълималде Нугъай мухъалдасан нух бахъиялъул харбал рукIанила, амма гьел ишалде руссинчIила. Ставрополалдаса Дагъистаналде нух бахъиялъул рагIидал, цин жинда кканила гьеб проект цIигьабулеб бугин баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе, экономист ва журналист Эдуард Уразаевас.\nЭдуард Уразаев: «Нугъай мухъалъул Терекли-Мектеб ва цогидал росаби руго цIакъ гIагар Нефтекумск мухъалда, гьенисан кумекалъулаб нух бахъиялъул харбал рукIана чанго соналъ цере. Гьеб нилъеца бицунеб нух бахъиялъул аслияб мураб буго Каспий ралъдал порталде нух рагьи. Гьелъ магIишатчагIазул ресал гIатIид гьаризе руго, дагьлъизе руго нухлул харжал. Амма гьаниб абизе ккола жеги мухIканаб информация гьечIин гьеб нух гIарац кьезе кколебищ букIинеб яги чIобогоябищ букIинебали. ГIицIго регионалияб бюджеталдаса гIарац харж гьабун бараб гьеб нух гIарац кьолеблъун букIине рес буго. Цоги суал ккола, Каспий ралъдахъе рагьараб нух хIалтIизабиялъулхъ кигIан гIарац гьез предпринимателаздаса тIалаб гьабилебали».\nГьабсагIат Дагъистаналдаса Ставрополалде бугеб нух ккола Кавказ федералияб нухлул бутIа, гьелъул халалъи бащалъулеб буго 728 км. Нухда балеб буго 11 сагIат ва гьеб унеб буго Чачан республикаялдасан. 12 км нухлул - гьеб цIакъго лъикIаб ва бигьаяб манзиил бугин рикIкIунеб буго гIадамазги. Ставрополь икълималда руго гIемер дагъистаниял, гьениб хIалтIизабизе ракь босун, тIорщел, цIоросаролъ ва цогидал нигIматал гIезарун ва цогидал росдал магIишаталъул секторазда жигараб гIахьалчилъи гьабулел ругел. 2010 соналъ тIобитIараб гIадамазул къадар рикIкIиялда рекъон Ставрополь икълималда гIумру гьабун руго 73162 дагъистаниял.\nАбизе ккола, рагIалде рахъунел ругин Дагъистаналъул ва Ставрополалъул гIорхъода балеб бугеб кIамури баялъул хIалтIаби, гьединго рес бугила 2015 соналда жаниб Дагъистаналда Ставрополь икълималъул вакиллъи рагьизеги, кIиябго Кавказулъ субъектазда гъорлъ рекъел ва гьоркьолъаби щулагьариялъул мурадалда.\nКутакаб гьороца "КАМАЗ" машинабицин регизаруна


Нилъерго ракьалде гьалдолеб рокьи\nЖанисеб туризмалъул бачIинахъего лълъар ккурав чи вуго Хунзахъ районалъул Харахьиса Шамил Шангереев. Турфирма гIуцIарав чи хIисабалда гуревги, Шангереев машгьурлъана нилъер мугIрузул улкаялъул берциналщинал бакIал, миллияб хаслъи цIунарал гьайбаталщинал гIадамазул жинцаго рахъарал суратазул выставкаби тIоритIиялъги. Живго гьев гIуна Дубки поселокалда, гьесул лъимерлъудаго эбел-эмен рачIана ЧIикIаб ГЭС балеб бакIалда хIалтIизе. Советияб заманалъго рукIарал батIи-батIиял заводазда хIалтIун гуреб цебеккун творчествоялъулгун щибго бухьен гьечIев чи вукIана гьев. Соназул завалалде вахигун квербараб иш гьанжесел тIалабазда рекъон нухда бачинелъун, Шамилица цIалун лъазабуна «менеджмент по туризму» абураб махщел.\n«ХIакъикъат» газеталде гьоболлъухъ щварав Шангереевасулгун букIараб гара-чIвари кьолеб буго гьаниб гъоркьехун.\n- Турфирма рагьулев чиясда тIоцебе жиндаго лъазе кколеб батила тIабигIаталъул тIокIаб берцинлъиялъул, тарихиял ва цебесеб архитектураялъул хаслъи цIунарал бакIал. Дуца сундаса байбихьараб?\n- «Одноклассникал» абулеб жамгIиял гьиназул бутIаялда батана кIиго гIолиласул къец, цояв дагъистанияв, цогидав эрменияв. Дагъистан Армениялдаса цIакъаб бугин жиндирабго чIезабулев нилъерасда эрмениясе гьикъулеб бугоан нужер дунялалдаго машгьурал бакIал, гIадамал рехсеян. Нилъерасул сихI къотIана. Гьезул харбида гьоркьовеги жувачIого дунгоги ургъана, гьеб суалалъе жаваб кьезегIанасеб жо дидагоги лъалеб батичIолъиялдаса намуслъана. Гьелдаса нахъе тIадчIун байбихьана лъазабизе нилъерго ракь, тарих. Интернеталда хъирщардилаго тIаде ккана Камил Чутуевас церего рахъарал Дагъистаналъул берцинлъи рагьулел суратазде, гъира бижана гьел бакIазде щвезе. Цо гIадатияб фотоаппаратги босун къватIиве вахъана. ЛъикI лъугьарал суратал жамгIиял гьиназда лъуна. Гьел рихьидал, жидееги бокьилин гьел бакIал рихьизеян абулелги камичIо. Газель машинаги ижараялъе бачун байбихьана нилъерго республикаялдаса 7-8 чи вачун хьвадизе. Басриял маршруткаби санагIат гьечIел ругин абулев чи кколароан, сапаралде бугеб гъираялъ разиго рукIана тIоцересел туристал.\n- Дагъистаналъул рахъалъ чанги батIияб пикруялъул чи вукIунев ватила къватIиса рачIарал туристазда гьоркьов..\n- КIиго-лъабго соналъ цебе букIараб туристазул къокъа ракIалдаса унаро. Нилъер гьаниб букIана Москваялъул «Спартак» ва нилъер «Анжиялъул» футболалъул хIай. Гьеб байбихьилалде чанго къоялъ цере кIалъан рачIана "Спартакалъул" болельщикал, мачт байбихьилалде жидее Дагъистаналда экскурсия гьабиларищан. ТIаде балагьун согIаб рагъа-рашариялъул, 9-10 гIолохъанчи вукIана. Спорталъул фанаталги батIи-батIиял чагIи рукIунелъул, гьел цо кIалъазаризе дица нилъерго къагIидаялъул махсара гьабулеб букIана. Гьеб бичIчIулел гIадал чагIи гьечIилан тана. Дагъистаналда рукIарал кьвагьа-гIанхъиязул, чIвай-хъвеязул суалал рукIана гьез кьолел. Гьезда бихьана тIубан батIияб Дагъистан, халкъалъул гIаданлъи, миллияб хаслъи. Балхаралда оцбаялъул байрамалде щвана байбихьуда гьелгун. КIудияб хIурмат гьабуна щванщинаб бакIалда гьезул.\nКIиго-лъабго къоги гьаниб бан тIадруссунелъул, Дагъистаналъул рахъалъ тIубан батIияб пикругун, къвалал ралаго церего лъалел гьудулзабазулгун гIадаб букIана къо-лъикI гьаби. Гьединал мисалал чанги ккана...\nДагъистан бихьарал чагIазул нилъер рахъалъ квешаб пикру букIине рес гьечIо.\n- Байбихьизе захIмат букIанищ? ХIалтIухъабазе харжалги кьезе, цIиял, машинабиги росизе ккани, гIезегIан харжал гьаризе кколел ратила. ХIакъикъаталдаги хайир кьолеб иш бугищ гьеб..?\n- Коммерциялъулаб иш цебетIезе гIарацги гьечIого гIелищха. Дир пикру кидаго буссун букIуна фирмаялъул хIалтIул даража лъикIлъизабиялде. Нилъер ракьалъул, гIадамазул рахъалъ лъикIаб пикругун тIадруссун унел туристал рихьидал ракI бохула, жеги лъикI хIалтIи гIуцIизе гъира бала. Дагъистаналде унго-унгоги рокьи бугев, нилъерго ракьалъул хIурмат гьабулев чиясдаса гьоболги разиго хутIула. ГIицIго щолеб хайиралде ургъун гьеб рахъ цебетIоларо. Дир хIисабалда, нилъерго ракьалде гьалдолеб рокьи букIине ккола.\n- Нуж сапаргун рачIараб бакIалъе щиб хайир бугеб туризмалъул?\n- ХIалтIи гIуцIизе лъарал бакIазда хайирги буго. Туристаздаса жидеего пайда щолеб хIал гьабизе рес буго щибаб районалда.\nГьелда ургъуларо нилъер гIадамал. ТIоцебесеб иргаялда дица налогал кьолел руго, хадубги 15 чиясе хIалтIи буго, ниж щванщинаб бакIалда туристаз жидеего хIажатабщинаб босун даран гьабулеб буго, кафеязда кваналел руго. Гьеб гурищ хайир?\nМадугьалзаби - чачаназ ва цогидал ниж щварал республикабазда, хIукуматазда кутакалда лъикI гIуцIун буго гьеб иш. Нилъер гьаниб гьединаб даражаялде туризмалъул иш бахин анищазулъ хутIулеб буго жеги. Гьелъ республикаялъего кьезе бугеб пайдаялъул тIубараб бичIчIи щун гьечIо гIадамазухъе.\n- Шамил, гьеб ишалъул анищазулъ цойги щиб бугеб дур?\n- Къасд буго гьалбадерил рукъ базе. Гьебги нилъер магIарул цебесеб архитектураялъул къагIидаги цIунун. Киб гьеб балебали жеги цойиде ккараб пикруги гьечIо.\n- Сунца вохизавулев бищунго? Сапаралъ араб мехалъ сурукъ щиб бихьулеб?\n- Вохула, чIухIула нилъер халкъалъул гIаданлъиялдаса, гIадатлъиялдаса. Туризм, бизнесинги абун, гIадамазулъа гьеб гьобол хиралъи, ракIазул сахаватлъи билун инин хIинкъун вукIуна.\nПашманлъула гьайбатаб тIабигIаталда тIибитIараб чороклъи, росабазул рагIалда ратулел рищниялъул гохIал рихьун. Сапаразда хIухьбахъулеб бакI нижецаго бацIцIад гьабула. БакIалъулал хIакимзаби, ран галстукалгун, хъахIал гурдалги ретIун рукIуна балагьун, къватIиса рачIарал дир туристазин абуни гьезул сверухълъи бакIарула. Гьедин лъазарурал акциязда гIахьаллъи гьабизе бокьанщинал туристал рачун хIалкIоларо. Рищниялъе къандалъабиги, квердахелалги дицаго росула, гьеб сапарги къадеквенги чIобого букIуна туристазе. «РацIцIалъи цIуне» абун гьел бакIазда нижеца чIван тарал игIланал рухIун ратула, нахъеги щвелалде гъобго чороклъи гьабун батула. Гьеб гьечIищ нилъ намуслъизе ккараб жо...\nДругие материалы в этой категории: « РакIалдещвеязул щенон балеб цIад\tМакьидаса рорчIизе заман щвечIодай? »


Унго, магIарулал, нилъер берцинлъи!\nМагIарул мацIалъул анлъабилеб фестиваль ва гьелъул хIасилал\nКиса-кибего – гIагараб калам. Унго, цо гьелъул берцинлъи! Даимлъиялъул гьогьенгун цIумазухъе цIабуцIунеб бугеб магIарул каламалъ куркьбал гъурай дунин абуни гIедегIулей йиго МагIарул театралде, рахьдал мацIалъул фестивалалда гIахьаллъи гьабизе. Дидаго цадахъ исана анлъабилеб нухалда тIобитIулеб бугеб гьеб тадбиралде рачIунел рукIана магIарулалги. 11-ялда гурони фестиваль байбихьизе букIинчIониги, театралъул жанахI радалго кьабун цIун букIана гIадамаз.\nЗурма-къолол гьаркьихъе кьурдулел, миллияб ратIлилъ байрамалде рачIарал киналго миллатазул дагъистаниял рихьидал, каранда рекIел кIетIейцин хIалуцана, цо свери бахъичIого чIезеги кIвечIо.\nДагъистаналъул киналго миллатазе гIаммаблъун лъугьараб байрам магIарулазда баркизе рачIун рукIана Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул миллиял секциязул нухмалъулелги. Гьез жидерго мацIазда цIалана кучIдулги. Фестиваль магIарулазда баркана Дагъистаналъул миллиял ва диниял ишазул рахъалъ министр Татьяна Гамалейицаги.\nБайрамалъ цолъизаруна дагъистаниял\nФестивалалъул тIоцебесеб къо сайгъат гьабун букIана республикаялъул киналго районазул школазул учительзабазе ва цIалдохъабазе. Гьез бихьизабуна кьурдизе, кучIдул ахIизе ва рикIкIине жидерго бугеб махщел. Церерахъин байбихьана МагIарул театралъул артистазул хоралдасан. Цинги – ГIандадерил ралъдал рагIалда тIобитIун букIараб магIарул мацIалъул фестивалалда тIоцебесеб бакI ккураб Хунзахъ районалъул, кIиабилеб бакI босараб Шамил районалъул, лъабабилеб бакIалъе мустахIикълъараб хъутабазул школазул учительзабазул церерахъиназ цоги нухалда ракIалдещвезаруна магIарул гIадаталги маданиятги.\nГьел учительзабигун цадахъ байрамалъул гьалбал щвана магIарул берталъеги, йихьана кинай бахIарай магIарухъ цее йикIараяли, васасе цIар кьолеб сухIматалъулъе ккана, бакIиде рахъиналъул ихтилаталдаги гIахьаллъана.\nГьеб тадбир нухда бачана магIарул мацIалъул учительзабазул ассоциациялъул председатель Баху МухIидиновалъ ва Дагъистаналъул мустахIикъай учитель Сарат МухIумаевалъ.\nКонцерталъул ахиралда грамотаби ва шапакъатал щвана гьенир гIахьаллъаралщинал учительзабазегун цIалдохъабазеги. Гьединго дипломазе ва баркалаялъул кагътазе мустахIикълъана школазда рахьдал мацIазул сагIтал цIунарал директорзабиги «Авар-учитель» сайталде дарсил ва тадбиразул планал ритIарал магIарул мацIалъул учительзабиги.\nЦIуне, магIарулал, миллаталъул мацI\nФестивалалъул кIиабилеб къо байбихьана рес-публикаялъул ва районазул газетазул выставкаялдасан. Театралъул жанахIалъуб гIуцIун букIана щибаб газеталъул майдан ва газетазул тарихалъул хIакъалъулъ бицунел суратал, цогидал материалалги.\nМиллияб байрам магIарулазда баркана Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул правлениялъул председатель МухIамад АхIмадовас, магIарул секциялъул нухмалъулев МухIамад ПатахIовас, шагIирзаби Залму Батировалъ ва ТубхIат Зургьаловалъ, магIарул мацIалда къватIире риччалел газетазул вакилзабаз.\nГьез бицана бачIунеб гIелалъе магIарул мацI цIуниялъе гIоло гьабулеб бугеб хIалтIул хIакъалъулъ.\nАмма щивасул кIалъаялъулъ букIана унго-унгоги тIагIинадай мацIилан абураб хIинкъиги. Гьелъие гIиллабиги ругелъулха: хъвалел гьечIо магIарул мацIалда къватIире рачIунел журналал-газетал. Цинги кинха гьел цIалулел, миллиял бахIарзал, маданияталъул ва адабияталъул гвангъарал цIвабилъун кколел магIарулазул цIарал лъималазда лъаялъе гьабулеб гьечIеб хIалтIи, мацI цIунизе кколин ахIдолаго, нилъецаго\nгъанкъизехъин бугеб рахьдал мацIги. Гьединал, магIуялъ хуларал дир хиялал цIидасан нахъе хъамуна зурмал-къолохъе кьурдизе рахъараз.\nУнго-унгоги, букIинадай гьаб берцинлъи нилъехъа бахъизе кIолеб къуват?! Гьелъие жаваб кьела бачIунеб заманалъ.\nБакъанида театралъул залалда цIидасанги данделъана, цоги нухалда районазул гьунарчагIазул церерахъиналъухъ халгьабизе. Абизе ккола байрамалъул бищунго жигарал гIахьалчагIилъун рукIанин ГIахьвахъ, Шамил ва Лаваша районазул художествияб хIаракатчилъиялъул коллективалилан.\nГьенир рукIараз кIудияб гъираялда къабул гьавуна гIолохъанав, амма магIарулазда гьоркьов машгьурлъарав кочIохъан ХIусен ГIамирхановги.\nФестивалалъул ахиралда гьаруна лъагIалил хIасилалги. Миллаталъул маданияталда адабияталда, жамгIияб хIаракатчилъиялда машгьурлъарал магIарулазе кьуна шапакъаталги. Гьезда гьоркьор рукIана магIарул шагIирзаби МухIамад АхIмадов, ТубхIат Зургьалова, Манарша ГIисаева. Гьединго шапакъатал кьуна магIарул газетазул мухбирзабазеги. МагIарул миллияб автономиялъул «Миллаталъул чIухIи» абураб медалалъе мустахIикълъана Дагъистаналъул халкъияв шагIир МухIамад ХIамзаев, «Миллат» газета гIуцIарав, «Дагъистан» журналалъул бетIерав редактор МухIамад БисавгIалиев ва КЭМЗалъул директор Ибрагьим АхIматIов.\nПрочитано 314 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 04 марта 2019 14:10\nДругие материалы в этой категории: « МагIарул Отелло\tГIабдулал кочIол тIогьал »


Нижер лъазабиял АхIе-бахъизе рачIина — Аварский видео портал\nГлавная → Объявления → АварТВялъул лъазабиял → Нижер лъазабиял АхIе-бахъизе рачIина\n19 февраля 2013 1697 Махачкала Администратор Объявление просрочено\nХ1урматиял маг1арулал! АварТВ студиялъ къабул гьарула маг1арул мац1алда передачаби рахъизе заявкаби. Нужер х1исабалда маг1арулазда гьоркьоб машгьур гьабизе кколеб, ялъуни машгьур гьавизе кколев,яги машгьур гьаризе кколел бак1ал,ишал яги г1адамал ратани нижехъе хъвай. Ниж бахъизе рач1ина. Заявка хъвазе бегьула гьаб адресалде support@avartv.ru Х1адурараб видео материал батани гьебги бит1изе бегьула. АварТВ ялъул аслияб бер балагьи бук1ине буго: маг1арул тарих,мацI,адабият,маданият,г1алимзаби,г1адатиял маг1арулал,махщелчаг1и,гьунарчаг1и, жамг1иял х1алт1аби, миллиял- г1аммал масъалаби ва г1унгут1аби,церехъаби ва гьел гурел цойгидалги темабазде.\nМух1амад # 19 февраля 2013 в 12:09 0\nНужеца ц1ехе, Инхоса Г1алих1ажиясул юбилей маг1арул театралда бук1араб.\nГьениб буго, бац1адаб маг1арул мац1алъ, нилъер устар, Дагъистаналъул Муфтий Ах1мад Х1ажиясул к1алъай, маг1арул адабияталдаги тарихалдаги хурхараб.\nАдминистратор # 19 февраля 2013 в 16:32 0\nИншаАллагь цIехела. Амма гьаб бакIалда цо гьадинаб хитIаб гьабизе бокьун буго.Ниж ай АварТВ ялъул хIалтIи цебе бачунел, руго нужго гIадал гIадатиял магIарулал. Нижер щивасул буго цойгидаб аслияб хIалтIиги,тIалаб гьабизе кколеб хъизан лъималги ва гь.ц Гьабин абуни буго нижер гIицIго мухь гьечIеб жамгIияб хIаракат,гьедин бугелъул кинабго нижеде борхичIого цо-цо бажарулеб гIаги нужецаги гьабе.Мисал гьеб дуца абулеб муфтиясул кIалъай бахъараб диск гIадинаб бугониги цойгидаб бугониги видео материал балагьун нижехъе битIизе ресал ратизарун гIаммаб ишалъе кумек гьабе. Бухьен: support@avartv.ru Махачкала шагьар Данияловасул къватI 12. "Дагестан" банкалъул мина 4 тIала студия Авар ТВ\nАдминистратор # 20 февраля 2013 в 14:31 +1\nЦойги абизе бокьун буго, гьаб лъазабиялъул бетIералда бугеб "АхIе - бахъизе рачIина" ян хъвараб каламалъул магIна нужеда мекъи бичIизе гурин. Нижеца лихъаниги щибниги бахъуларо,нижеца бахъула гIицIго видео ва суратал\n0 # 20 февраля 2013 в 22:30 +1\nАбумуслим # 31 мая 2013 в 13:43 0\nКибе хъвалеб лъач1о, гьанибе хъвалеб буго.\nДида бич1ана гьаб сайт г1уц1арал маг1арул автономиялде гъорлъе кколел чаг1и рук1ин? Гьедин батани цо суал-гьари буго дир. Нужер автономиялдаг1аги к1оларищ доб Х1ажимурадил гвангара нахъе бахъизе? Кидалъизег1ан рук1ине ругел нилъ гьаб позорги т1ад баччун? Гьадинищ нелъеца нелъерго бах1арзазул адаб гьабулеб? Ц1оралда гьесул хобги бичча-бихъан тун бугин раг1ана... Лъицаха гьелъул т1алаб гьабилеб нелъеца гьабич1они...\nРес батани нужер автономия гьеб суалалда т1ад ч1ани лъик1 бук1инин ккола дида.\nГьединго бокьилаан гьеб темаялда т1асан нужеца передача бахъизе.\nНужее к1удияб баркала буго гьаб х1алт1и гьабулелъухъ!\nАдминистратор # 31 мая 2013 в 23:24 +1\nВаг1алайкум салам Абумуслим! Сайталда регистрацияг1аги щайха гьабич1еб? Баяналъего, гьаб сайт г1уц1арал ккола ДРОО "Наше братство-Вацлъи" абулеб жамг1ият. Дуца абухъего Авар автономиялъул кумекалдалъун г1уц1араб буго Авар ТВ интернет телевиденияги. "Вацлъиялъ" г1емер борхана гьеб Х1ажимурадил гвангвара нахъ бусинабиялъул суал. Нижеца гуребги борхана гьеб. Амма гьеб раг1алде бахъинабизе к1олеб гьеч1оха жакъадги. Гьеб темаялдасан передача бахъиги лъик1аб пикру буго, амма кинабго рахъалъ ц1убараб передача гьелъул лъугьине ккани ниж ине ккола съёмкабаз Питералдеги Ц1оралдеги.Гьединал сапаразе нижер жеги сурсатал гьеч1оха. Нижеда к1ола Авар ТВялъул студиялда гьеб суалалда т1асан гарач1вариялъулаб передача бахъизе. Гьединго дуе рес буго Авар автономиялдехун хит1аб гьабизе гьезул сайталдеги ваккун гьезде кагъат хъваялдалъун http://nkaa.ru/index.php?do=feedbackhttp://nkaa.ru/index.php?do=feedback\nАбумуслим # 1 июня 2013 в 00:00 0\nрегистрацияги гьабизе ккела) пока цо г1емер активний гьеч1о нужер гьаб. доб maarulal.ru г1фдин сун инада нужер гьаб? бугониги гьалъухъги баркала.\nАдминистратор, щиб сабаблъун доз доб гвангвара рахъе кьола гьеч1еб лъаларищ дуда? "мы отказались от империалистического прошлого" ян гурищ гьаз абула бугеб? дида бич1уларо гьеб кьеч1огун теялъул г1ила!\nАдминистратор # 2 июня 2013 в 00:24 0\nЛъаларо сунищ инеб яги бакухъейищ ч1елебали. Сайталде х1ал гьабун г1адамал кинха ц1алел, гьанире раккаразе интересалъе к1вараб х1алт1и гьабун гурони.Гьеб черепалъулги г1иц1го политикаялда хурхараб суал бук1ин якъинлъана нижее.\nАдминистратор # 2 июня 2013 в 03:53 0\nКинаб бугониги научный интерес гьеб черепалъул жидее гьеч1илан абулеб буго музеялъул х1алт1ухъабазги. Цинги гьеб политика гурого щибха бук1инеб. http://youtu.be/TFJ7vzIUcQg


Шималияб Кавказ, Май 02, 2014\nРузман къо 2 Май 2014\nШималияб Кавказ социалиял сайтазда\nКавказалъул регионазда гьоркьоб бищунго гIемер интернеталдаса пайда босулел руго Чачанлъиялда, Гъалгъаялда ва Дагъистаналда. Гьеб лъабго республикаялдаса руго бищунго гIемер диналъул хъвалел блогералги. Интернеталда жидерго миллаталдаса бищунго чIухIулел руго-чергесал. Гьединаб ккун буго «Кавказ» абулеб Кавказалъул гьанжесеб политикаялъул Централъ гьабураб цIех-рехалъул хIасил.\nРакьазул суал кин тIубалеб Дагъистаналда?\nХIинкъигьечIолъиялъул суалгун цадахъ ракьул суалал рикIкIуна Дагъистаналда чара гьечIого тIуразе кколел масъалабилъун. Амма эксперт Константин Казениница бицаралда рекъон, ракьул масъала жибго тIагIуна республикаялда политикиябгун экономикияб ахIвал-хIал хисани.\nФСБ мукlурлъун буго Гlумаров чlван вукlиналъе\nРоссиялъул ХIинкъигьечIолъи цIуниялъул Федералияб хъулухъалъул ай ФСБялъул директор Александр Бортниковас талат къоялда уяблъун гьабуна Шималияб Кавказалда изну гьечIого яргъидгIуцIаразул лидер Доку ГIумаров чIван вукIин. Гьелде щвелалде жалго яргъидгIуцIараз лъазабулеб букIана ГIумаров хвеялъул ва гьесул бакIалде цоги чи вищиялъул, амма гьелда сверун ФСБялъ баян гьанже гурони гьабичIо.\nКремлалъул цIияб бербалагьи ва Дагъистан\nШималияб Кавказалъул республикабаздехун Кремлалъул цIияб бербалагьи бугин рикIкIунеб буго цо-цо экспертаз. Гьезул пикруялда рекъон, хас гьабун Дагъистаналда 90-лел соназдаса политикиял церехъаби Москваялъе къваригIун гьечIо, къваригIун гьечIо цIикIкIараб авторитет бугел политикал ва къуват бугел хIакимал. Цогидал экспертазин абуни рикIкIунеб буго щибго хисизе гьечIин. ТIадежоялъе Крымалда сверухъ бугеб ахIвал-хIалалъ Кавказалъул республикабазул масъалаби кIиабилеб планалде ккезарунин хъвалеб буго информ-алатаз.\n23 февралалда къалел руго Сочиялъул хасалил Олимпиял хIаял. Экспертазул жидерго бербалагьи буго гьеб болжалалде. Гьезул цояз абулеб буго Олимпиадаялда хадусеб къоялъ батичIониги, гьелда хадусеб къокъабго заманалда Россиялъул нухмалъиялъ хисизабизе бегьулин Шималияб Кавказалда билъанхъизабулеб политикайин. Гьенир гIуралъ кIвар бугел хиса-басиял гьаризе бегьулин.\nЖакъа Россиялда халкъазда ва миллатазда гьоркьор конфликтал цIикIкIун ругин цо-цо жавабиял хIалтIахъабазул пуланал миллатаздехун гIемерго бичIчIулареб бербалагьи букIиналъин рикIкIунеб буго Чачанлъиялъул бетIер Къадиров Рамазаница. Гьес рикIкIунеб буго улкаялъе терроризмалдасаги цIикIкIараб бугин национализмалдаса хIинкъийин. Руго гьесулгун гьеб пикру гIахьал гьабуларелги.


Исламофобия дагьлъичIо, гьеб «кьижун» буго\n9 ноябрь ккола тIолгодунялалда фашизмалде ва антисемитизмалде данде къеркьолеб къолъун. Амма ахирал соназ дандчIвазе бегьула фашизм бергьараб улкаялда фашизм тIегьалеб бугин абураб пикру. Гьелъие гIиллалъунги кколел руго Россиялда тIоритIулел “ГIурусазул маршалги” гьезул гIахьалчагIазул къадар гIолохъанлъулеб ва гIемерлъулеб букIинги. Россиялда исламофобиялъул хасаб тарих бугин, исламофобияйин абигицин мекъаб бугин рикIкIунеб буго “Новое дело” газетаялъул редактор СагIитовас.\nРоссиялда 2013 соналде данде ккун, 2015 соналда ксенофобиялъул хIалуцин дагьлъанин лъазабулеб буго август моцIалда тIобитIараб цIех-рехалда «Левада» централъ. Гьебго заманалда, социологаз хадуб хал кколеб буго «Россия гIицIго гIурусазе» абураб лозугалъул рахъ кколезул. 1992 соналда гьедин рикIкIунезул къадар цIех-рех тIобитIаразда гъорлъ 30 процент букIунеб букIун батани, 2015 соналде гьедин рикIкIунезул къадар 51 проценталде бахун бугила.\nЦерегIан къояз Санкт-Петербург шагьаралда Таджикистаналдаса мигрантазул 5 моцI бараб лъимер низам цIунулез эбелалъухъа бахъун ун, хадуб гьеб хун батун буго. 5 моцI барав ГIумаргIали Назаров хвеялъул гIилла лъазабуна гьал къояз диваналъул медикияб экспертизаялъ, амма гьелда тIубан божулел гьечIо я эбел-эмен, я гьезул адвокат.\n2000 соназдаса бахъун Россиялда ксенофобиялъул къурбаналлъун лъугьана Кавказалъул миллаталги.\n«Левада» централъул эксперт Карина Пипиял пикруялда, Кавказалъул регионазда рукIарал рагъулал тунка-гIусиязда хурхун халат бахъараб заманаялъ кавказияздехун негативияб бербалагьи букIун буго цIех-рехаз бихьизабулеб, гьелъулго хIасилалда баккун буго исламофобияги.\n2013 соналде щвезегIан исламофобия букIанин гIаммаб, гьукъулеб букIанин школалда хIижаб чIвай, Москваялда ва цогидал шагьаразда мажгитал рай букIанин проблемалъун, амма гьеб хIал хисанин, политика хисидал, гьединлъидал исламофобия ва ксенофобия кколин тIалъиялъе данде кковухъе рижулел жалин рикIкIунеб буго Иорданиялда цIалулев вугев Дагъистаналдаса ГIали МухIамадовас. ЦIакъго мекъаб букIинила, бусурбабазул гIайиб бугин исламалде рокьукълъи букIинин абунани.\nГIали МухIамадов: «Халкъ, гIадамал гIайибиял гьечIо, хIукумат ва гьелъул политика ккола гIайибияб. Исламофобия лъица бижизабулеб ва лъица гьеб цIадулъе цIул балебин гьикъани, дир пикруялда гьел руго гьересиял экспертал, лъай гьечIел ва проблемаялъул бичIчIи гьечIел чагIи, жидер пикру цIехолел. Цогидаб рахъалъ, цIакъ мекъаб политика ккола бусурбаби къокъабазде рикьун, цоязда тIад квер бахъун, цогидазда хъат бай. Гьелъги цIикIкIинабула исламалде бугеб рокьукълъи. Кин? ХIукуматалъ жинца рахъ кколезухъе жидерги рахъ кквезе кьола ихтиярал ва ресал, гьез пайда босун, битIун ва мекъи байбихьула жидерабго цебе цун, хутIараб чIегIер гьабизе. Масала, жакъа Дагъистаналда салафиял ва суфиял рикьи, хIукуматалъ рахъ ккола хIанапиязул, Имам ШафигIил насабалъул чагIи къабулал гьечIо, амма гьезухъе кIиязухъего кодобе ярагъ щун рагъ байбихьанани, щал гIайибиял рукIине ругел? ГIайибаб ккола гьединаб хIал лъугьинабураб хIукумат. Телевизораздасан ва цо-цо информалатаздасан унеб буго бусурбаби цуцаде гьуси. Гьеб рахъалъ битIараб политика тIобитIулеб буго гьаниб. Иорданиялда изну буго дуе бокьараб дин гьабизе. Гьукъараб буго гIицIго би тIезе ва тIалъиялде данде рахъине. Сверухъ ругел улкабазда рагъул кор бугеб заманалда гьаниб буго гIодобе биччай».\nИсламофобия абураб цIар мекъаб бугин, гьелда гъоркь бахчун бугин экстремизмалде бугеб рокьукъли, амма информалатаз тIобитIулеб мекъаб политикаялъул хIасилалда хисулеб бугин бичIчIийин рикIкIунеб буго «Новое дело» газеталъул бетIерав редактор ХIажимурад СагIитовас. Жакъа, батIи-батIиял гIиллабазул хIасилалда, ксенофобия даглъун бугила.\nХIажимурад СагIитов: « ГIаммаб куцалда кавказафобиялъул хIалуцин гIодоцана Россиялда, гьеб хурхараб буго батIи-батIиял гIиллабазда: цо рахъалъ информсурсатаз рейингазда хадур лъугьун кьолеб букIана информация хал гьабичIебгицин. Гьеб заманалда хIажатал рукIана рокьукълъиялъул, кавказияздехун лъикIаб гьечIеб бербалагьи бугеб информациялъул. Украинаялда багъа-бачари байбихьидал, Россиялда жаниб кIварбуссана къватIисел проблемабазде. КIвар кьезе байбихьана патриотизм бижизабиялде, гьелдасан хIалуцинги дагьлъана. Исламги экстремизмги бащад гьабизе бегьуларо. Руго гIунгутIаби бусурбабазул Россиялда, амма жив исламофоб вугин абурав чиясда цIехезе ккола, гьесул рокьукълъи экстремизмалдехунищ бугеб, яги ислам диналдехунищали. Цин гьеб бичIчIи мухIкан гьабизе ккола. Жакъа Россиялда бугеб къагIидаялда исламофобиялъе къимат кьезе захIмалъула».\nИслафобиялъул хIалуцин ва миллатазда гьоркьосеб рокьукълъи бихьулаго дагьлъун бугониги, гьеб тIубан тIагIун гьечIин рикIкIунеб буго социологаз, гьеб гIицIго «кьижун» бугила.


Рекламаищ гьукъулеб, рагIуе эркенлъиищ гъанкъулеб?\nАраб рузман къоялъ Россиялъул Пачалихъияб Думаялъ къабул гьабурал къануназул цояблъун ккола кабелиял телеканалазда реклама гьукъулеб къанун. Депутатазул хIисабалда чIобогоял телеканалазулги гIарцухъ хIалтIулел каналазулги ресал ращадал гьечIин. Гьеб къанун хIалтIизе буго тIаде бачунеб соналдаса байбихьун. Кинаб хIасил гьелъ гьабизе бугеб кабелиял телеканалазе?\nГIемерал экспертазул дагIба ккун буго рехсараб къануналда бан. Гьезул хIисабалда анцI-анцI гьединаб лъидаго бачIеб каналалъул хIалтIи гьоркьоса къотIизе бегьула ва гьелдалъун жамгIияб пикруялъе аслияб къагIидаялда пачалихъалъул контролалда гъоркь хIалтIулел каналаз гьабизе бугин.\nКъанунал тасдикъ гьабулез абулеб буго гьаб цIияб къабул гьабун бугин телевизиониял программабазул базаралда ритIухъаб гуреб конкуренциялъе ахир лъей мурадалдаин.\nГьанжелъагIан гIарцухъ хIалтIулел каналазе кIирахъалъул пайда щолеб букIанин – абонентаздаса ва реклама кьолездаса.\nАмма батIияб пикру буго гьел эркенал телеканалазул тIалаб-агъаз гьабулел хIаракатчагIазул ва жалго гьел каналазул вакилзабазул.\nМасала 15 гьединав чияс Россиялъул хIукуматалде хасаб рагьараб кагъат битIун буго. Гьелда гьез абулеб буго рехсараб къануналъ чIезабизе бугин Россиялда ругел щинал кабелиял ва сателлитазул каналазул бащдаб къадаралъул хIалтIи.\nТIокIаб чара гьечIого гьединал телеканалазул бетIергьабаз абонентияб мухь цIикIкIинабизе бегьулин. Ва гьелдалъун хъващтIан клиентазул разилъи гьечIолъи баккизе буго, ян абулеб буго рехсараб кагътида.\nГьебни щиб, реклама кьолезеги зарал щвезе бегьулин. Аслияб къагIидаялда гьеб хурхараб бугин гIисинаб ва гьоркьохъеб бизнесалда. ЧIахIиял компаниязул рекламаби рихьизарулел руго федералиял телеканалаз.\nЭкспертазул пикруялда заман щвана гIарцухъ хIалтIулел каналазул хIалтIи къанунияб къагIидаялъ щвалде щварабщун гьабизе. Ахирисеб анцIго моцIалда жаниб гьезул къадар хехго цIикIкIана.\nАмма пайдаяб хIукму гьабизелъун реклама гьукъизе гIолеб гьечIо, ян абулеб буго «Комсомольская правда» газетаялъул телевизионияв критик Александр Мелманица.\nАлександр Мелман: «ГIарцухъ хIалтIулел каналазда бараб цолъараб система гьечIо, гьединлъидал гьадинаб щвалде щвараб система гIуцIизе ккола, цо рахъалъан балагьани. Амма дида бичIчIуларо коммерциялъулаб рекламалъул суал щай борхизабурабали.\nНижер гьаниб базаралъулаб экономика гечIищ? Бугони - гьел телеканалаздаги кIола хIалтIизе гьединаб къагIидаялда. Гьеб гIадатияб ищ бугин дида ккола».\nРоссиялъул коммуникациялъул агентлъабазул Ассоциациялъул баяналда рекъон чIобого хIалтIулел телеканалазул къадар 97 проценталде бахунеб буго. Гъоркьиса реклама кьоледухъ гъозие щун буго ункъго бащадгун миллиард долларалде бахунеб хайир.\nРоссиялъул Пачалихъияб Думаялъ гьаб тIадехун рехсараб къанун къабул гьабиялъ жиндир рахIат хвезабулеб буго, ян лъазабуна Европаялда ХIинкъи гьечIолъи цIуниялъул ва рекъон хIалтIи гьабиялъул гIуцIиялъ.\nРагIуе эркенлъиялъул рахъалъ гьеб гIуцIиялъул вакил Дунья Миятовичица 7 июлялда абуна, гьеб къануналъ прессалда бугеб плюрализм дагьлъизабизе бугин ва информациялъул эркенаб чвахиялъе квалквал гьабизе бегьулин.\nОБСЕ-ялъ Россиялъул президент Владимир Путиниде ахIи бана рехсараб къануналда вето лъей ян абун.