Гьигьалъа ХIажимухIамад ХIусейнияв\nГьилъалъа МухIамад ХIусейниясе\nХIакълъун швела алжан ирга гьечIого.\nАнцIила ичIабилеб гIасруялъул ахиралда, ва къоабилелъул авалалда МагIарулазда дин исламалъул балъголъаби мухIканго, камилго, гIатIидго лъазариялда, халкъалъе мустахIикъаб рухIаният ва жамгIиябгун напсияб тарбия кьеялда тIад машгъуллъун, ракI бацIцIадго, кIудияб пайдаяб хIасилалдалъун хIалтIулев вукIарав гIалимчи, динияв хIаракатчи, шагIир, таржумачи, катиб ккола Гьигьалъа ГъазимухIаммадил вас ХIажимухIаммад ХIусейнияв.\nЦо къарну гIумруялъул нахъа тана гьес 1835 соналъ гьавурав гьев хвана 1935 соналъ. Сверухъ ругел росабалъ гьев лъалаан МухIамаддибир абураб цIаралда гъоркь. Диниял ва шигIриял асаразда хадуб гьес хъван батула цин Гьигьалъа ГъазимухIаммадил вас МухIаммадин, цин Агъвалиса ХIусейнияв МухIаммадилан.\nГьелъин цо-цоязда гьел асарал хъварал чагIи батIи-батIиял ругиланги кколеб. МухIамад хIакъикъаталда гьавуна ва гIуна Гьигьалъ росулъ. Хьизан гьабун санал индал гьев жиндирго инсул букIараб ахикье Агъваливе вахъуна, гьениб минаги бан, магIишат гьабизе лъугьуна. Гьенив гьев хунги вуго, вукъунги вуго. Агъвали росдал авалалда буго гьесул хобалда тIад гьабураб, бусурбабаз зиярат гьабулеб хIужраги.\nЖиндирго цIаралда ХIусейинияв абун тIаде жубаялъе гIилла ккола, гьесие жив МухIаммад аварагасул (с.т.гI.в.) яс ФатIиматил вас ХIусейнил кьибилалъул вукIин загьир гьабизе бокьи, ай жив сайидазул вукIин. ХIакъикъаталда гьеб гьединги букIун буго. Гьигьалъ росулъа гIолохъанав гIелмияв хIалтIухъан Шамхалдибир ГIисаевасул баяназда рекъон, гьесин абуни кьочIчIое босун буго Шамил имамасул дурц ГIабдурахIманил вас Шамилица гIуцIараб жиндир тухумалъул силсилат. 1721 соналъ Гъазигъумекдерил хан квер гьечIев Сурхайица лезгиназул Курах росулъ къадилъун тIамун вуго Мазамма абурав чи. Гьесул вас, гъумекиса тIарикъаталъул устар Джамалудинил вацгIал, ГъазимухIаммад Гьигьалъе гочун вуго, анцIила микьабилеб гIасруялъул кIиабилеб бащалъиялда. МухIканал чIванкъотIарал сонал чIезариIзе захIмат буго. Гьелъие гъваридаб цIех-рех къваригIуна, гьеб жеги гьабун гьечIо. ГъазимухIаммад, Жамалудин устарго гIадин, кколев вуго ХIусейнил микьабилеб наслуялъул вакил. Гьеб сиясиялда чIезабун буго.\nШай ГъазимухIаммад жиндирго ватIаналде гочинчIого Гьигьалъе гочарав? Гьеб суалалъе жаваб кьезе захIмат буго. ГIелмуялда. хадув вачIун ватизеги бегьула, гьединал батIи-батIиял миллатазул гIадамал лъай босизе батIияб росулъе гочин доб заманалда тIибитIараб иш букIана. ЧIамалазул жамагIаталда жанир рукIана Хъварщиса Загъаласда цадахъ Дагъистаналда машгьурал гIалимзаби. Гьезухъе цIализе рачIунел рукIун руго, жидерго росулъ лъикIал мугIалимзаби, гIалимзаби ругониги, батIи-батIиял миллатазул вакилзаби.\nКин бугониги ГъазимухIамадил къисмат бухьараб буго Гьигьалъ росдада.\nГьенив гьесие гьавун вуго ункъо вас;\nКъарахъа МухIаммадтIагьирил баяназда рекъон 1870 соналъ Дагъистаналъул шаргIияб судалъ хIукму. Гьабун буго ГъазимухIамадги гьесул лъималги сайидзаби, ай Аварагасул (с.т.гI.в.) наслуялъул чагIи рукIиналда бан гьел кинаб бугониги тIад лъолеб хIакъалдаса эркен гьаризе ва гьезие вакъфуялъул МагIишаталдаса пай чIезабизе. ГъазимухIаммадица жинцагоги, чIамалазул гIалимзабазги гьесул лъималазе лъикIаб лъай кьола. Гьеб ишалъулъ хасго бажари бихьизабула МухIаммадица. Гьесул вахъуна Дагьистаналда цIар рагIарав гIалимчи ва шагIир, гьес борхула хIеж, гIемерал соназ хIалтIула дибирльун.\nДоб заманаялда Шуланиса ИсмагIил Дибирасда, ГъазимухIаммадида, ГIободаса Сиражудинида цадахъ, МухIаммаддибирас магIарулазул адабият маданият цебе тIезабиялъе гьабураб хIалтIи къимат кьезе бажаруларебгIанги цIикIкIараб буго. АнцI-анцI мажмугI гIуцIана гьезул щивас. Хасго МухIаммаддибирил буго цIакъ бечедаб гIелмиябгин шигIрияб ирс. Гьес хъвана батIи-батIияб тайпаялъул ва даражаялъул багьа тIадегIанал, къимат цIикIкIарал асарал. Гьел хъвазе гьесул букIана лъикIаб лъайги, кIудияб махщелги, гьелдаго цадахъ гьес магIарул мацIалде руссинаруна гIарабазул машгьурал гIалимзабазул асарал, басмаялда рахъизе хIадур гьаруна жиндиргоги ва жинда лъалел лъикIал гIадамазул тIахьалги. Маданияб кинабго рахъалде квер щвезабуна гьес.\n1913 соналъ Щураб къватIибе бахъараб жиндирго къиматаб "МигIраж аннажат" абураб тIехьалъул ахиралда лъураб назмуялда ХIажимухIаммадица хъвалеб буго:\nМунин абун, нуж абун, дица гIажамхъван тана,\nКинабгоги вагIза дир, дирго черхалъе буго.\nДунги гIемер факъирав, гIамалги цIакъго дагьав,\nВагIза фасихIав гурев, машгьурав гIажиз вуго.\nРощнол гъуниялда гъорлъ, цо-цо жавгьар батула,\nКодоб босизе чIухIун, жавгьар рощнода тоге!\nГIабдаласул мацIалъги, хIикматаб жаваб кьолин,\nЩиб гьесул рагIийилан, хал гьабичIого тоге!\nКигIанго жиндирго нафс гIодобегIан гьабун гьаб вагIзадулъ бугониги, ХIажимухIаммад хIакъикъаталда вукIана лъикIав гIалимчиги, гьунар бугев пасихIав шагIирги, гIакълу бугев малъарухъанги, махщел бугев мугIалимги, кIвахI лъаларев жамагIатчиги, халкъалда гьоркьоб гьесул букIана кIудияб къадру-къиматги адабги. Гьесул цIодораб, камилаб рагIухъ халкъ гIенеккулаан, гьесда хадур рилълъунаан. Гьелъие нугIлъи гьабула гьес хъварал гъваридал, камилал тIахьаз, гьес нилъее нахъе тараб гIелмиябги, адабиябги ирсалъ. Цо нухалъ басмаялда рахъун течIо гьел, машгьурал гIалимзабаз тIадегIанаб къимат кьурал цебе-рагIабигун гьел чанго нухалъ къватIире цIикIараб къадаралда риччана къватIире. Масала, 1905 соналъ Куласа МухIаммадмирзал вас ГIисал квералъ хъван бахъана гьесул камилаб тIехь "Мавлид ал-кабир" кIудияб мавлид. ХIажимухIаммадил мавлид ккола гIатIидаб, кIудияб Аварагасул (с.т.гI.в.) гIумру жиндилъ махщалида загьир гьабураб асар. Гьелъул кIудияб къиматги даражаги букIин хIисабалдеги босун бахъана гьеб 1908, 1914 соназ. Гьелдаго хадубго цун басмаялда ГIуриса МухIаммадгIалил вас ГъазимухIаммадил квералъ хъван бахъана гьесул кIиабилеб тIехь"Тухфат ал-мутаваржидин".\nТартиоалда сокIкIун, хадур-цере гьарун гьесул тIахьал цIалидал, нилъее баянлъула 1905-соналдаса байбихьун 1915 соналде щвезегIан гьес хъван хIадур гьарун, сон гьоркьоб течIого цо-цо тIехь басмаялда бахъулеб букIин. Гьеб кIудияб гьунарги, бажариги, жинца тIаса бищараб, жинца мустахIикъаблъун рикIкIараб хIалтIуде машгъулльиги, кIвахI гьечIолъиги ккола.\n1911 соналъ жиндирго квералъ хъван басмаялда бахъана цIакъ хIажатаб, диналъул балъголъаби рагьараб "ИмтихIан ассаликъин" абураб тIехь. Гьелъие гьесда батана хасаб къагIидаги, суалазулги жавабазулги, Аварагасул (с.т.гI.в.) амру, нагьюялъул кумекалдалъунги исламалъул шартIал гIадатиял гIабидазе баян гьарулеб нух.\nХадусеб соналъ гьединго жиндирго квералъги хъван ХIажимухIаммадица къватIибе биччана "Ал- манзумат ал-гIажамина" абураб тIехь. Гьелда жанире гьес рачун руго жинцаго хъварал вагIзаби, туркаби, малъиял, назмаби, ай кинабго жиндирго шигIрияб буголъи.\nЖиндирго кIудияб мавлидалда бицараб Аварагасул (с.т.гI.в.) хIакъикъаталда, гьесул гIумруялда тIадги вуссун, гьес гIатIид гьабун, камил гьабун, халифазул, Аварагасул (с.т.гI.в.) наслуялъул къисматги бицун, хириял дугIабиги гъорлъе рачун хъвана цIияб тIехь,"МигIрадж ан-наджат". Гьеб гьесул тIахьазул бищун кIудияблъун ккола.\nАхираб басмаялда бахъараб гьесул тIехь ккола "МаватIину ул-инсан"\nГьал нилъеца рехсарал тIахьал ккола басмаялда рахъарал, халкъалда гьоркьор машгьурал, гьанжелъизегIан беричго нахъе цIунун ругеллъун. КигIан бечедаб ХIажимухIаммадил гIелмиябгун шигIрияб ирс букIарабан мухIканго, якъинго абизе захIмат буго. Щай абуни, гьеб тIубанго данде гьабиялье хIалтIи гьабун гьечIелъул, гьеб сокIкIун, къачIан тартибалда ккезе гьабун гьечIелъул, гIелмияб къагIидаялда, гьелъул цIех-рех гьабиялъул ва гьеб лъазабиялъул дица бицинего бицинаро.\nЦогиги, гьев гIалимчиясул асарал цогидаз гIуцIарал, къватIи риччарал тIахьазда гьоркьореги рачун руго.\nЖинцаго ХIажимухIаммадицаги жиндирго тIахьазде магIна гъварилъиялъул даража цIикIкIинабизелъун гьоркьоре рачуна машгьурал гIалимзабазул асарал, биценал, абиял, хIужаби, гIумруялъул лъугьа-бахъинал, диниял малълъараби.\nТIахьал хъваялъулги гьел гIуцIиялъулги гьесул букIана хасаб нух. Жиндирго пикру, калам, мурад якъинго, киназдаго бичIчIуледухъ загьир гьабиялъе гIоло гьес мугъчIвай гьабулаан Къуръаналъул аятазде Аварагасул (с.т.гI.в.) хIадисазде, гъесул суннатазде, халикъаз, шайихаз, машгьурал диниял гIалимзабаз гьабураб пикруялде. Гьелда тIадеги жубалаан жиндирго бичIчIи, жиндирго бербалагьи загьир гьабураб вагIза, назму. Гьелъ гьесул асаразе цо ГIажаибаб тIадегIанлъиги, фасихIлъиги кьолаан, хехго рекIелъе рортун унаан. Хабар гьес бечед гьабулаан назмиял асараздалъун. Гьелъ гьесул тIахьалги релълъунаан роол кьер-кьерал тIугьдуз бахчараб харибакIалда.\nКигIан кIудияб тIехь бугониги, гьелъ цIалулаго сваказаруларо, гьеб чIалгIунаро, макъратIисалъ гIадин тIаде цIала, щай абуни, гьениб бугелъул ботIроеги рекIееги дару-дарман.\nХIАКЪИКЪАТ 1994 соналъул 30 июнь.\nБищана ва хIадурана Интернеталъе\nМухIаммад бину МухIаммад Агъвали.\n7 Октябрь 2004 сон.


Ахираб заманалда Шималияб Кавказалда унел батIи-батIиял политикиял ва социалиял хиса-басиязул ва рагъулаб дандечIеялъул хIасилалда жамгIияб пикруялда кIудияб лъалкI толеб буго. Цебеккун улка бокьиялъул, патриотизмалъул бицунеб букIун батани, гьабсагIаталда тIоцебесеб бакIалде динияб рахъ бачIун буго.\nДагъистаниязул гIумруялъулъ диналъ тIадеялдаса тIаде цIикIун бакI кквеялъе нугIлъи гьабулел хIужаби цIакъ гIемер дандчIвалел руго. «Эркенлъи» радиоялъ цIех-рех гьабуна батIи-батIияб миллаталъул, пишаялъул, батIи-батIияб ригьалъул ва жинсалъул гIадамазда гьоркьоб. Суал букIана гьадинаб: «Щаллъун нуж рикIкIунел нужецаго тIоцебесеб иргаялда – Россиялъул гражданаллъунищ, дагъистанияллъунищ, нужерго миллаталъул вакиллъунищ ялъуни диналъул вакиллъунищ?»- абураб. Гьезул гIемерисез рикIкIунеб буго жал тIоцебесеб иргаялда бусурбаби кколин.\nЖурналист Джалал Бутаевас «Эркенлъи» радиоялъе бицана Дагъистаналда бусурманлъи тIоцебесеб бакIалда лъолел чагIи цIикIкIиналда жинца гIажаиблъи гьабуларин, щайгурелъул исламалъ дагъистаниязул рукIа-рахъиналъулъ тIадеялдаса тIаде бакI кколеб бугин.\nДжалал Бутаев: «Дица дунго тIоцебесеб иргаялда рикIкIуна бусрубанчилъун. Дица дирго дин тIубанго къабул гьабулеб батани, батIияб пикру ботIролъе бачIинаро чиясул. Бусурбанчилъун вукIин гурони батIияб къагIидаялъ живго вихьизавизе бегьуларо дица диналда божарав вугони. ТIоцеве чи вукIуна бусурбанчилъун, хадув дагъистаниявлъун ялъуни Россиялъул гражданинлъун. Щай жал бусурбабилъун рикIкIунел чагIи гIемерлъулел ругилан цIехани, дир хIисабалда гьеб бараб буго ислам цебетIеялда, дагIват цIикIиналда. ГIадамал тIадруссунел руго жидерго диналде. Цебе дин киса-кибего букIинчIо, цо-цо диналда хурхарал гIадатазулъ гурони. Инсан вукъулаго, бертин гьабулаго, ялъуни лъимер гьабурабго бачIунаан ислам цебе, гьабсагIаталда абуни гIадамазда ислам гъваридго бичIчIулеб буго. БитIараб бицани дун гьелдаса разияв ва вохарав вуго, гьедин букIине ккола дир хIисабалъ».\nМахIачхъалаялдаса Ибрагьимова ГIайшатица рикIкIунеб буго жий тIоцее бусурбанчIужулъун рикIкIунин, батIияб къагIидаялъ букIине бегьуларин.\nИбрагьимова ГIайшат: «Дун тIоцебесеб иргаялда бусурманчIужу йиго, щайгурелъул дир хIисабалда тIоцебесеб буго бусурбабазе гьесул дин, Аллагьасда божи, миллатги, цогидабги кIиабилеб бакIалда лъола дица».\nЖурналистка МахIмудова ПатIиматицаги гьелда релълъараб пикру загьир гьабуна:\nМахIмудовам ПатIимат: «ТIоцебесеб иргаялда дица дунго рикIкIуна бусурбанчIужулъун, хадусеб иргаялда дица дунго рикIкIуна магIарулайлъун. Аварай гурей, магIарулайлъун, аварал абураб рагIи бокьуларо дие. Хадусеб иргаялда дун йиго дагъистанияй ва гьелда хадуйги россиялъулай».\nДагъистаналъул юридическияб академиялъул студент Ибрагьимов Эльдарица тIоцебесеб бакIалда лъолеб буго жиндирго миллат.\nИбрагьимов Эльдар: «Дица дунго тIоцебесеб иргаялда рикIкIуна магIарулавлъун, щайгурелъул, дагъистаниявин абизе кIоларо, гьединаб миллат букIинчIо киданиги. Гьеб буго советияб заманалда баккараб рагIи. Дагъистаниял рукIинчIо, рукIана Дагъистаналда гIумру гьабулел батIи-батIиял миллатал, гьел гьабсагIаталдаги руго.\nЮрист Куашев Тимурицаги рикIкIунеб буго жиндие аслияб кIвар бугеб хIужа кколин живго бусурбанчи вукIин.\nКуашев Тимур: «Дун бусурбанчилъун рикIкIуна дица, щайгурелъул дие гьелдаса кIудияб пайда буго кинаб рахъалдаса босаниги, гьеб битIарабги буго. Бусурбанлъи тIоцебесеб бакIалда лъолел гIадамал ахираб заманалда цIикIун руго хасго. Цере гьел хIинкъулел рукIана гьедин абизе, динияв чиясул щибниги цебетIей букIине рес букIинчIо, гьанже гьелде кIвар кьолеб гьечIо, гIадамазда бичIчIун буго динияб рахъ цебе гьабизе кколеблъи».\nМоскваялда гIумру гьабун вугев тохтур ГIабдурашид Саидовас бицунеб буго инсан тIоцебесеб иргаялда инсанлъун вукIине кколин, динияб яги миллияб рахъ тIоцебесеб бакIалда лъей мекъаб бугин.\nСаидов ГIабдурашид: Гьединаб кIудияб хиса-баси ккеялъе гIиллалъун дир хIисабалда буго лъикIал ишазе пропаганда гьабунгутIи. Пачалихъалъ загIипаб пропоганда гьабулеб буго, тарбия кьеялъул суалал гIодобегIанаб даражаялда руго. Дица кидаго магIарул миллатчиясе суал кьола, рикIкIейин дуца цохIо магIаруласе хасиятаб лъабго гIаламат. Дие гьездаса жаваб щоларо. Дир хIисабалда тIоцебесеб иргаялда инсан вукIине ккола инсанлъун, Аллагьас вижухъе, жиндирго роххелалгун, пашманлъабигун, гIунгутIаби ва тIокIлъабигун. БатIалъи гьечIо ГIисал диналъул вукIа, ялъуни Мусал диналъул вукIа. Хадусеб бакIалда букIине ккола дир хIисабалда миллат. Мисалалъе, медицинаялда босани, гьениб батIалъи букIунаро дур диналъул яги миллаталъул, гьениб аслияб жо буго бидул группа. Дуе бегьула африкаялъуласул ялъуни жугьутIасул би, амма магIаруласул биялъ мун чIвазе бегьула, дуе данде кколареб группа батани».\nНижеца гьарурал цIех-рехазул хIасилал тасдикъ гьарулел баянал кьуна Дагъистаналъул гIелмияб централъул социолог ГIабдулагатов Загьидица. «Эркенлъи» радиоялъе гьес рехсана гIелмияб централъ Дагъистаналъул гIолилазда гьоркьор гьарурал официалияб цIех-рехазул хIасилал.\nГIабдулагатов Загьид: «Гьеб цIех-рех нижеца гьабун букIана 1999 соналъги, 2011 соналъги. Суал букIана, щивлъун дуца мун рикIкIунев тIоцебесеб иргаялда абун. 1999 соналъ тарихал рукIана гьадинал: дун россиялъул гражданин – 36 гоялдаса цIикIкIун процент, дун дагъистанияв – 33 процент, дун дир миллаталъул вакил – 25 процент ва дун бусурбанчи вуго абураб жаваб – 22 го гун бащдаб процент. Бищун дагьаб къадаралъ тIоцебесеб бакIалда лъолеб буго динияб рахъ. 2011 соналъ гьеб хисана. Динияб рахъ бачIана тIоцебесеб бакIалде – 71 проценталъ рикIкIунеб буго жал тIоцебесеб иргаялда бусурбаби ругилан. ЦIех-рех гьабулеб букIана гIолохъанаб гIелалда гьоркьоб. Гьел тарихаз бицунеб буго Дагъистаналъул гIолилазул пикру кутакалда хисун бугин ахираб анцIго соналда жаниб. АнцIго соналъ цебе тIоцеве дун россиялъул гражданин вугилан рикIкIунеб букIун батани, гьанже бусурбанчилъи лъолеб буго цебесеб кьерда. Гьединабго ахIвал-хIал буго тIубанго Югалъулаб Россиялда. Гьелъие гIиллаги дица рикIкIуна гьаниб бугеб динияб дандечIей ва ахираб заманалда Россиялда цIикIкIунеб бугеб миллатчилъи».\nДагъистаналъул пачалихъияб университеталъул философиялъулгун социологиялъул кафедраялъул профессор Муслимов СалихIицаги тасдикъ гьарулел руго Загьид ГIабдулагатовасул тарихал. Амма гьес рикIкIунеб буго гьабсагIаталда бусурабанчилъи тIоцебесеб бакIалда лъолезул къадар араб соналде данде ккун жеги цIикIкIун бугин.\nГьикъа-бакъи: Дуда мунго щивлъун вихьулев?


Волгоградалъул теракталда дагъистаниязул "лъалкI" батана...\nЧанго къоялъ цебе Волградалда троллейбус кьвагьизаби Дагъистаналдаса Аскер Самедовасулгун МухIамад ГIисаевасул пиша бугин абураб щаклъи бижун буго низам цIунулезул. Гьединал баянал тIиритIун руго прессаялдаги. Амма гьелда бан гьабурал официалиял лъазабиял гьечIо жанисел ишазул министерлъиялъул яги хIинкъи гьечIолъиялъул миллияб комитеталъул сайтазда.\nЧанго къоялъ цебе Волгоградалда троллейбус кьвагьизаби Дагъистаналдаса Аскер Самедовасулгун МухIамад ГIисаевасул пиша бугин абураб щаклъи бижун буго низам цIунулезул.\nГьаниб бицен гьабулеб буго маххул нухлул вокзалалда гуреб, гьелдаса хадуб троллейбусалъуб ккараб кьвагьиялъул.\nПрессаялда раккарал цо-цо баяназда рекъон, низам цIунулезул щаклъи ккарал Аскер Самедовгун МухIамад ГIисаев федералияб цIех-рехалдаги рукIун гьечIо. Амма рукIун руго изну гьечIого яргъид гIуцIаразе кумек гьабулел чагIазул сияхIалда. Гьеб ишалда бан Самедовасул эбелалъул доба, Москваялда, чIухь бан буго. ГIагарал чагIазухъ МахIачхъалаялда васги тун, гьей цеегоялдаса нахъе тахшагьаралда йикIун йиго. Гьениса низам цIунулез росун ун руго компьютералги, микьго телефонги, гьезда лъолеб анлъго сим-картаги. ДНК-ялъул анализалъе гьелъухъа хIацIуги босун буго. Ахиралда сурав босизе полициялде ячун йиго.\nУнкъгIалалда аскIов МахIачхъалаялда вукIарав Аскер Самедов щибаб къойил гIадин эбелалъухъе кIалъалаанин, жинца ячине йигей ясалъулгун гьелъул лъай-хъвай гьабилинги вукIанин бицунеб буго журналистазе гьесул ункъгIалалъ. Амма гъоркьиса 30 маялда къватIиве арав гьев тIокIалъ рокъове вачIун гьечIо.\nАскеровасулги Самедовасулги рахъалъ интернеталда баянал тIиритIизаризе рес кьурав низам цIунулел идарабазул хIалтIухъанас бицунеб буго Волгоградалде рачIиналде гьел кIиялго Дагъистаналдаса цин Москваялде ун ругин. Хадур Волгоградалде рачIун, ахIвал-хIал лъазабизелъун дагьаб заманаялъ гьенир гIумру гьабунги чIун рукIун ругила.\nВолгоградалда гьарурал терактазулъ дагъистаниязул цIарал рехсезе лъугьаниги, жинда гьениб гIадамазулъ гьедигIан рокьукълъи бихьичIин дагъистанияздехунилан бицана ЭР-ялъе Галина Григорьевалъ. Дагьалъ цее МахIачхъалаялдаса Волгоградалде гочана гьей. ГIадамаз гIемер гьарулел ругила низам цIунулел хъулухъаздаса гIодор чIезе кколилан абурал лъазабиял.\nГалина Григорьева: «ГIадамал хIинкъулел руго троллейбусазда рекIине. Гьанибин абуни аслияб транспорт ккола гьеб. Гьединго ЦIияб соналъул байрам кIодо гьабулелъулги фейерверкал-жалги кьвагьун ругоан гIадамаз, щибго жо ккечIеб гIадин».\nМаххул нухлул вокзалалдаги троллейбусалдаги ккарал кьвагьиязулъ Волгоградалда гIумруялдаса ватIалъана 32 чи, къварилъи ккана 104-ясе.\nДагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялдаса щварал баяназда рекъон, гьеб иш ккун хадуб гьезул хIалтIухъабаз хал гьабун рагIула экстремисталин рикIкIине бегьулел гIадал ва гьезул рахъ кколел чагIазул. «Группа риска» ян абулеб буго гьезул сияхIалда. Гьенив кинавниги 40 чи вугила.\nЧанго соналъ цебе Россиялда щиб кканиги, чачаназул цIар рехсолаанин, гьанжейин абуни дагъистаниял гьарулел ругин киналъего гIайибиялин абулеб буго республикаялда цо-цояз. Гьаниб ракIалде щвезабизе бегьула Волгоградалда маххул нухлул вокзалалда кьвагьи бахъун хадуб рехсезе лъугьана Дагъистаналдаса Оксана Аслановалъул цIар. Гьеб уяб батичIо. Хадуб абуна гьеб бугин Марий Элалдаса ислам босарав гIурусав Павел Печенкинил пиша. Низам цIунулезул баяназда рекъон, бащдаб лъагIалица цеве гьев Буйнакскиялда ругел изну гьечIого яргъид гIуцIарал къокъабазда гъорлъе ун вуго.\nГьаниб мухIкан гьабизе ккола хIинкъи гьечIолъи чIезабиялъул рахъалъ гIуцIараб миллияб комитеталъул ва Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул сайтазда Аскеровасулги Самедовасулги хIакъалъулъ кинабгIаги лъазаби гьабун гьечIолъи. Гьезул рахъалъ абизе жо гьечIин жидер идараялъулин жаваб кьуна ЭР-ялъе гьеб министерлъиялъул пресс-хъулухъалъул нухмалъулей Фатина ГIубайдатовалъги.


Гьанже дунялалъул халкъазда гьоркьор бухьенал цIикIкIарал ва цоцазул культураял лъаялъе интернеталъ нухал рагьараб мехалда кIудияб машгьурлъи щун буго Google Translate абун лъалеб интернет-рагIибуссалъе. Дунялалъул цIикIкIунисел мацIазе гьелъ таржама гьабула. Амма цо-цо мехалда гьеб таржамаялда кколел руго «гIажаибал» политикаялъул асар бугел «гIалатIал».\nGoogle Translate абун лъалеб онлайн-рагIибуссалъ украиназул мацIалдаса гIурус мацIалде «Российская Федерация» (Російська Федерація) буссинабулеб буго «Мордор» абун. Гьеб буго Британиялъул хъвадарухъан Джон Толкиеница «Баргъичазул хважаин» ай «Властелин колец» абулеб романалда ургъун бахъараб цIар. Гьелда бицунелда рекъон, Мордор буго дунялалъул кинабго квешлъи жанибе бакIарараб «чIегIераб улка».\nРоссиялъул къватIисел ишазул министр Сергей Лавровасул цIар гьебго Google-рагIибуссалъ буссинабулеб буго –«пашманаб тайи» абун. Украиналъул информалатазул лъазабиязда рекъон, гьеб сервисалъ рагIаби гIурус мацIалдаса украин мацIалдеги руссинарулел руго. Масала «росіяни» («россияне») абулеб рагIуе гьабулеб буго «оккупантал» абураб таржама. Амма гьел лъазабиял кидаго ритIарал ратулел гьечIо.\nГьединаб хасияталъул тIоцересел «гъалатIал» гуро гьел. 2015 соналъул риидал украиназул  «революція гідності» («революция достоинства») абурал рагIабазе гIурус мацIалде гьабулеб букIана «политический кризис на Украине» ай (Украиналда политикияб кризис) абураб таржама. Украиналъул информалатаз гьелда абулеб букIана «Кремлалъул пропагандаялъул асар щвараб» таржамайин.\nГьелда цебеги 2010 соналда "USA is to blame, Russia is to blame, Obama is to blame, Medvedev is to blame" абун цого куцалда хъварал рагIабазе Google-алъ гьабулеб таржама батIи-батIияб букIана: «Америкаялда гIайиб гьечIо, Россиялда гIайиб буго, Обамада гIайиб гьечIо, Медведевасда гIайиб буго» абун.\nГьелдасаги лъагIелалъ цебе гьеб рагIибуссалъ Януковичил фамилия Ющенкоялде хисизабулеб букIана гIурус мацIалдаса китаязул мацIалде таржама гьабулаго. Доб мехалда компаниялъ гьеб бичIчIизабулеб букIана жинда гъоркь кинабгIаги политикияб кьучI гьечIеб техникияб гIалатIин абун.


Пункт 3 статьи 1 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nПодпункт "а" пункта 6 статьи 1 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nПункт 7 статьи 1 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nПункт 8 статьи 1 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nПункт 9 статьи 1 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nПункт 10 статьи 1 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nПункт 12 статьи 1 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nПункт 14 статьи 1 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nПункт 15 статьи 1 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nПункт 16 статьи 1 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nПункт 17 статьи 1 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nПункт 18 статьи 1 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nПункт 19 статьи 1 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nПункт 20 статьи 1 вступает в силу с 1 января 2016 года.\nФедеральный закон от 28.11.2015 N 326-ФЗ "О внесении изменений в часть вторую Налогового кодекса Российской Федерации" Статья 2


«Голос»: «Пачалихъ политикиял партиязда гъорлъе лъугьунеб буго»\nРоссиялда регионалиял администрациял лъугьунел ругин политикиял партиязул хIалтIуда гъорлъеян хъвалеб буго «Голос» абураб багъа-бачариялъул докладалда.\nХасго «Единая Россиялъе» праймеризалъе кандидатал тIаса рищулелъул. ТIадежоялъе гьел кандидатазулгун дандчIваязде ритIулел ругила цIалдохъабиги пачалихъалъул идарабазул хIалтIухъабиги. Гьединго пайда босулеб бугила пачалихъиял минабаздасаги транспорталдасаги.\n«Голос» абураб багъа-бачариялъухъе щварал баяназда рекъон, праймернзалде гIадамазул 10 проценталдаса дагь чи вачIине бегьуларин хъварал кагътал тIиритIизарун рагIула Башкириялда, Москва, Иркутск, Самара, Свердловск, Челябинск, Ярослав мухъазда.\n«Единая Россиялъин» абуни цебеккунисеб гьаркьал кьей тIобитIизе буго 22 маялда. Гьелъул хIасилазулъ балагьун гIуцIизе буго исана 18 сентябралда Пачалихъияб Думаялде рихьизаризесел кандидатазул сияхIги.


П. СултIанмухIамадова, (пайда босана «Бакъул анкьго чIор» ва «МажмугIатул фаваид» тIахьаздаса)\nИсламалда рекъон, чIужугIадан ккола росасул, гьесул магIишата-лъул, ай рокъоб бугебщиналъул жавабияй гIадан. ЛъикIаб ахираталъе ва гIадамазда гьоркьоб къадру-къиматалъе мустахIикълъизе ккани, рос-рукъги данде бачун, лъималазе тарбияги кьун йигебги гIолеб буго гьелъие.\nДунялалъул яги ахираталъул ургъел гьечIел хIалихьатал росазулгун къадар хъварал руччабаз щибха гьабилеб? Гьеб гIузру кидаго букIана гIадамазда гьоркьоб.\nГьелъул хIакъалъулъ «Мажму-гIатуль фаваид» тIехьалда ЧIикIаса шайих СагIид афандияс (къ.с.) хъвалеб буго: «…ПиргIавние хъулухъ гьабун, гьесие мутIигIлъун, гьесул лъади Асиятие щвараб даража хал гьабизе лъикI буго руччабазе, росасде данде къацандиялдаса. Гьекъолев-мехтулев вукIиналдалъун гьевгун дагIбадиялъ гьелъие гьабизе бегьулеб «хайир» – рукъ биххиги, лъимал бесдаллъиги буго. Гьесие гьабулеб хъулухъги чIужуялъ, гьесул гьекъолдиялдаса йохун я разилъун гьабиларо. Гьадинаб нияталда гьабила, гьелъ Аллагьасдехун ахIила: «Я БетIергьан, Дуда вихьулаха гьавги, гьасул хьвадиги, гьасдаса разилъун гуроха, БетIергьан, дица гьасие хъулухъ гьабулеб бугеб, Дур амруялда нахъйилълъун, дида тIад росасе бугеб хIакъ тIубазе кколеб букIиналдалъун буго», - абун. ПиргIание Асиятицаги хъулухъ гьединин гьабулеб букIараб. Гьединаб ният-къасдалда росасе гьей мутIигIлъиялъул баракаталъ гьев битIараб нухде вуссинеги бегьила.\nТIад ханго гьечIев хIаким гIадин, бокьухъе хьвадизе росги бегьуларо. Гьесги цIунизе ккела жиндирго гIорхъи. Жиндие рес буголъиялдаса пайдаги босун, руччаби инжит гьаризе бегьуларо. ШаргIалда рекъон рос-лъадиялъе цоцада тIад бугеб хIакъ бицани, гIемераб жо хъвазе ккела, гьеб хIакъ цоцае тIубазеги хасго гьанже заманалда кIоларо. КIолеб, гьабизе ресги бугеб, жегиги тIадабилан абизегицин бегьулеб жо буго цоцада тIаса лъугьун, тавбу гьаби. Гьадин гурого, гьекъолев, мехтулев вугин абун, росасдаса ятIалъеян чIужуялде абулев чи вукIунаро. Бегьулебги гьечIони, хIехьезеги кIвечIони, жийго ятIалъеян абеха гьелда, дагIба гIадамасул гьечIелъул».\nЖидедаса мисал босизе мустахIикъал гIемерал руччаби руго исламалда. Бицен буго, цо нухалда МухIамад аварагас (с.т.гI.в.) салуда ункъо мухъги бахъун асхIабзабазда гьикъанила гьазул магIна щибали лъалищилан. Лъаларилан жаваб кьун буго гьез. Гьеб мехалда Аварагас (с.т.гI.в.) рехсон руго исламалъул бищунго тIадегIанал руччабазул ункъоял: Хадижат, ФатIимат, Асият ва Мариям.\nПиргIавнил чIужу Асият\nНекIсияб Египеталъул хан ПиргIавнил чIужу Музахимил Асият йикIана цIакъ Аллагьасдаса хIинкъарай, динияй гIадан. Дунялалда бищунго къосарав чиясул чIужулъун йикIаниги, росасдаса балъго жиндирго динги гьабун йикIана Асият. Гьелъ хьихьизе вачана лъарал рагIалда ватарав Мусаги. Къосарав ПиргIавница кигIан гIакъуба кьуниги, гьей Аллагьасул диналдаса юссинчIо. Дунялалдаго алжан бихьизабурай гIаданлъунги ккола гьей.\nГIиса аварагасул эбел Мариям\nКъуръаналда 33 нухалда рехсон буго ва 19-абилеб сураялда лъун буго Имранил яс Мариямил цIар. ГIадамаз кигIан захIматал бугьтанал лъуниги, гьелъ кинабго хIехьана Аллагьасе гIоло. Гьелъул сабуралъухъги, яцIцIалъиялъухъги, Аллагьасдаса хIинкъиялъухъги ГIиса аварагасул эбел Мариям цогидал руччабаздаса кIодо гьаюна БетIергьанас.\nАллагь разилъаяй Хадижат йикIана Макка шагьаралда бищун къадру-къимат бугей, берцинай, яцIцIадай, бечедай, цIакъ бажари бугей, лъикIаб тухумалъул гIадан.\nМухIамадие (с.т.гI.в.) Авараглъи кьун хадуб гьей сундаго барахщичIого, Аварагасе кумекалъе яхъун чIана. Гьелъ боцIиги, къиматги, къадруги, гIагарлъиги, бечелъиги, гIакълуги, бажариги – кинабго исламалъе хIалтIизабуна. ЦIакъго къварилъи-захIмалъи цIикIкIараб мехалъги Хириясе (с.т.гI.в.) гьей ракI чучулей гьудуллъунги, гIакълу дандбалей вазирлъунги, захIмалъи тIаса босулей кумекчIужулъунги йикIана.\nИсламалъе гьелъул букIараб кIудияб кумекги бихьун, гьей хвараб соналда Аллагьасул Расулас пашманаб сонилан цIар тана. Хадижатица гьесие Ибрагьим хутIизегIан киналго лъималги гьаруна. Гьей хун хадуб Аварагас (с.т.гI.в.) исламалъе гьелъ гьабураб иш киданиги кIочене течIо. Хадижатил рукIарал гьудулзаби-руччабазеги Аварагас сайгъатал ритIулаан.\nХIадисалда буго: «ЖабрагIил малаик вачIанила Хирияв Аварагасухъе ва абунила: «Я, Аллагьасул Расул, гьай Хадижат ячIуней йиго кодоб цIарагIгун, дандежоги босун, квана-гьекъезе жогун. Гьей дуда аскIое щвараб мехалъ, дуца гьелда БетIергьан Аллагьасдасанги дир рахъалдасанги салам бице, гьелъие алжаналда жинда жаниб ахIтIей-хъуйги гьечIеб, захIмалъиги гьечIеб меседил муцIцIидал рукъ бан бугиланги абе», - абун.\nАварагас Хадижатида Жабра-гIилас абураб бициндал, гьелъ абуна: «Аллагь вацIцIадав вуго, Гьесда саламги буго, ЖабрагIилида саламги лъеги», - ян абун. Хирияв Аварагас (с.т.гI.в.) цоги нухалъ гьелда абуна: «Мун алжаналъул руччабазул кIудияй йикIине йиго», - иланги. Гьелъ гьикъана: «ГIисал эбел Мариям, ПиргIавнил Асият щалха кколел?» - абун. Хирияс жаваб кьуна: «Асият – жиндир заманалъул руччабазул кIудияй ккола, Мариям – жиндирго заманалъул руччабазул кIудияй ккола, мун – дурго заманалъул руччабазул кIудияй ккола», - абун.\nФатIимат Аварагасе (с.т.гI.в.) цIакъ йокьулаан ва кIодоги гьаюлаан. Хирияс гьей кьуна Аллагь разилъаяв ГIали асхIабасе. Гьелъ ГIалие щуго лъимерги гьабуна: ХIасанги, ХIусенги, МухIсинги (гьев гьитIинго хвана), Уммукулсумги, Зайнабги.\nФатIимат йикIана Аллагьасе гIибадат гьабулей, дунялалъул захIмалъи-къварилъи хIехьолей, хирияв Аварагасул кIодолъи лъикI лъалей, камилай гIадан. Аллагь разилъаяй ГIаишатица абуна ФатIиматидаса калам битIарай гIадан жинда йихьичIилан.\nХирияв Аварагас абулаан: «ФатIимат – дир чорхол цо кесек йиго, гьелъул ццим бахъинабурав чи, дирги ццим бахъинабурав чи ккола», - ян. (Бухари ). Хирияв Аварагасе капурзабаз гьабулеб къварилъи гIемер бихьулеб букIана гьелда. Гьелъ жинцагоги капурзабазул къварилъи гIемераб хIехьана. КагIбаялда аскIов суждаялда вукIаго Аллагьасул Расуласул габуралде тIаде ГIукъбат абурав къосарав чияс хъураб вараниялъул чорокаб ургьимес рехана. Цинги, ФатIиматица инсул габуралдаса гьеб чороклъи чурана.\nАллагьасул Расулас ФатIиматида цо жо бицана ва гьей гIодана. Хадубго цоги жоги бицана – гьей йохана. ГIаишат гIажаиблъана, цого бакIалда гIодиги релъиги кин букIунеб жоян. Хирияв Авараг чIаго вукIаго гьелъ гьеб лъидаго бицинчIо. Гьев хун хадуб ГIаишатида бицана гьелъ, тIоцебе Аварагас жинда живго хвезехъин вукIин бицанила, жийги гIоданила. Жинда хадуй жиндир агьлуялъул тIоцее мун хвезе йигилан ва алжаналъул руччабазул кIудияй мун йикIине йигиланги абунила. Жийги йоханила.\nХирияв Авараг хун хадуб анлъго моцIидасан хвана ФатIимат. Холеб къоялъ гьелъул гIумруялъул 28 сон букIана. Хириясул наслуги, гьелдаса гурого, нахъе хутIичIо.\nЛъаладай гIодизе гьанже беразда?\nГьитIинаб мехалда, ракIалда буго\nБабаго-бабаян гIодулев дунго,\nЭбелги херлъана, дунги цIикIкIана,\nЛъазеги бегьула, багьана ккани,\nКерен бухIараб къо къавулъе щвани,\nКъисматалъ дидаса эбел яхъани,\nИнарилан ккарай уней йихьани.\nЧIаго мун йикIаго гIодизе анищ\nГIумрудул нух тарай,\nЭбелалъе кьола кинабгIаги рецц,\nГIалам бижарасда гьарулеб мехалъ.\nКIикъого соналъул ригь бачIинегIан,\nБичIчIулеб батичIо тараб лъимерлъи.\nЛъилго ургъел ккечIеб\nГIадан херлъиялъул гьабичIо хIисаб.\nтIаса лъугьа Мун,\nМун кIочараб сагIат сверун батани,\nЯги эбелалъул ургъел гьабичIеб,\nГьодораб цо лахIзат хутIун батани.\nДругие материалы в этой категории: « Къуръаналъул хIикматал гIасрабазги рагьун лъугIиларо\tЦо-цо бугьун цIун бичулаан ханжу »


Ункъо магIарулас гьабизехъин бугеб ункъо батIияб съездалъул бицун букIана нижеца цебеккун. Гьел ккола МухIамад Чагучиев, Денга Халидов, Юсупбег Юсупов ва Шамил Хадулаев.\nЧагучиевгун Халидов хутIизегIан, Юсуповги Хадулаевги рази руго цолъун, цо съезд гьабизе. Амма гьезул цонигияс жеги къо-моцI чIезабун гьечIо гьелъие.\nЩивас батIа-батIаго данделъун щай республикаялъул гIузрабазул бицине кколеб? Щай гьел цойиде ракIаруларел? КъваригIунго бугодай гьеб съезд яги гьелъул бакIалда форумищ тIобитIизе кколеб?\nГьел суалал дандрана 17 марталда МахIачхъалаялда Профсоюзазул минаялъуб букIараб данделъиялда.\nГьелда гIахьаллъана Юсупбег Юсуповги Шамил Хадулаевги. Амма Чагучиевасул яги Халидовасул рахъалдаса рачIарал чагIи рукIинчIо.\nГьенир халлъулел рукIана республикаялда рагIи билълъарал экономисталги, жамгIиял церехъабиги, гIалимзабиги, цере лъикIал хъулухъазда рукIарал дагъистаниялги.\nТIолго дагъистаниязул съезд щай къваригIарабали бицунаго, гьез ракIалде щвезарулел ругоан исана республикаялда районазул ва шагьаразул собраниязде тIоритIизесел рищиял (тIадеялъул гьел РФялъул Пачалихъияб Думаялдегун ДРялъул Халкъияб Собраниялдеги тIоритIизе руго).\nБакIал ралезул гильдиялъул вице-президент ХIажи ХIажиевасул рагIабазда рекъон, ахираб микьго соналда жаниб анкьго завод заказал гьечIолъиялъ тIубараб хIалалъ хIалтIичIо.\nХIакъикъаталдаги, 2018 соналда дандеккун, 2019 соналда 50 проценталъ дагьлъун руго гьел заказал. Гьелъие гIилла кколин Совет СоюзалдагIанасеб къадаралда гьанже рагъулалгун гражданиял гумиги къватIире риччангутIиян баян гьабуна гьеб хIужа М. ХIажиевасул цIаралда бугеб заводалъул генералияв директор ГIабдулвагьаб Папалашевас.\nРегионалъул экономика гьеб экономикаялда хIалтIулел гьоркьохъеб классалъул чагIазда бараб букIунин абуна ХIажи ХIажиевас. Гьединлъидал экономикаялде кIвар кьезе кколила.\nГурони, ХIажи ХIажиевасул пикруялда рекъон, рынокалдаса нахъе уне-унел рукIине руго нилъер предприятиял. Масала, гьедин нахъе ун буго бакIал ралеб 250 гIуцIи – къан яги республика тун къватIибе гочун.\nХIажиевас кIвар буссинабуна мугIрузул росаби цIунун хутIиялъе квербакъиялдеги:\n«Хъата-масан мугIрузул районал церетIезариялъе программаги хIадурун, тIалъиялъ гьелъие биччана 500 млн гъурущ. Гьеб гIарац щуго соналде бикьани, нус-нус млн гъурущ кколеб буго. Гьеб нусго миллионги бикье мугIрузул 28 районалда гьоркьоб, ккола – лъабго миллионалдаса цIикIкIараб гъурущ. Гьеб мехалда кинаб цебетIеялъул бицунел нилъ ругел?\nАхираб 15 соналда жаниб магIарухъа гIодоблъиялде гочана 300 азарго чи. Гъоркьиса маялда Нальчикалда букIараб Северияб Кавказалъул форумалда борхана нижеца гьеб суал. Гьеб мехалда президентасул администрациялдаса референтас босун ана дихъа мугIрул церетIезариялъул, энергетикаялъул ва лъел хIакъалъулъ хъвараб лъабабго докладги».\nСъезд гьабизе кколин рикIкIунезул цояв вуго юридикиял гIелмабазул кандидат Шамхал-Дибир ГIисаевги.\nЖал республикаялъул тIалъиялда дандечIарал чагIи гурин абуна гьес, гIицIго бокьараб жо бугила республика кризисалдаса борчIизаби. Хасго гьев рекIекълъун вугоан «ахираб кIиго соналда жаниб республикаялда хIалтIизабизе бажаричIого, Москваялде 24 млрд гъурущ нахъбуссинабиялдаса».\n«Дагестан Единый» абулеб жамгIияб гIуцIиялъул нухмалъулев Юсупбег Юсуповасул рахIат хвезабулеб буго гьадинал хIужабаз:\nГIиси-бикъинаб даран-базаралъул чагIазе квалквалал гьарулел руго. 200-гIан росуги буго жеги жидер даража чIезабичIеб, налогал лъечIого, хIисабалде росичIого тарал севералдагун югалъул рахъалда ругел ракьазулни бицинего ккелищха.\nХIалтIи гьечIого хутIарал гIолохъабазул 100-150 чи уна къойилго республика тун къватIиве. Кутакалда ракIбакъвазабулеб хIужа буго гьеб».\nНилъер гIадамазул кутакалда гIайиб-гъвел буго ахирал соназда нилъехъе нухмалъулел къватIиса рачIунел рукIунилан.\nГьелда бан кIалъана М. ХIажиевасул цIаралда бугеб заводалъул генералияв директор ГIабдулвагьаб Папалашев:\n«Нилъехъе ДРялъул бетIерлъун Владимир Васильевги хIукуматалъул нухмалъулевлъун Артем Здуновги рачIин нилъерго гIайиб ккола. Нилъеца гьабуралъухъ балагьунин Владимир Путиница гьел гьанире ритIарал, гьез Дагъистан рукIалиде бачинилан хьулалда.\nДида ккола Васильев гьаниве кинаб букIаниги шапакъаталде яги цIаралде хьулги лъун гурин вачIун вугев. Гьединав чи гуро гьев. БатIаго цо бугеб хIакъикъат бицани, гьелда божичIогого, гьелъул сан гьабичIого вукIинаро гьев. ХIукуматалдаги гIезегIан ритIухъал чагIи хIалтIулел руго. Амма кинабго бажарулеб батиларо».\nГьебго тема халат бахъинабуна НКОязул координациялъул советалъул нухмалъулев Шамил Хадулаевасги:\n«ГIадамазул ццим бахъунеб буго щибаб нухалда Татарстаналдаса, Москваялдаса чи хъулухъалде тIамуни. Гьеб лъил гIайиб? Аллагьас цIунаги, цониги дагъистанияв хъулухъалда толев вугилан хабар баккани, сагIат гIола нилъер чагIазе, гIолел-гIоларел рахъалги лъазарун, гьев чи рощногохIилъ къазавизе. ГурхIундай гьеб мехалда Васильевас къватIиса чи теларев? Нилъго нилъеца кIкIунел руго. Цоцада нахъасан къватIул харбал тIиритIизарулел хутIун руго нилъ. Советияб ва гьелда цебесеб заманалда гIадин тамихI гьабун яги саламцин кьечIого толелани гьединал чагIи, иш гьалде ккелароан. Гьедин гьабулеб бугони гурони, нилъер Дагъистан унго-унголъунги цолъуларо».\nХадуб Хадулаев вачIана съезд ахIиялъул хабаралдеги. Жив чанцIулго гара-чIваранила МухIамад Чагучиевгун ва Денга Халидовгун.\n«Гьезда гьоркьоб дандеккунгутIи буго. Республикаялъул букIинеселъе гIоло гьабулеб ишалде хIажалъи ккедал, хасал мурадал нахъе цузе бегьуларогойищ?\nЮсупбегидехунги дудехунги кинабгIаги берчIегIерлъи гьечIин жиндирин абулеб буго Чагучиевас. Гьебго жо Халидовасги абулеб буго. Амма цолъизе ракIалда гьечIо.\nДенга Халидовас экономистазде мугъчIвай гьабизехъин буго. Амма гьедин иш релълъунаро. Нижгун цолъани, гьезие халкъалъулги цере тIалъиялда рукIарал чагIазулги кумек щвезе буго», - ян бицана Шамил Хадулаевас.\nГьеб данделъиялда вукIана цебе ДРялъул пенсиязул фондалъе нухмалъи гьабурав Амучи Амутиновги.\nЖив гьединал съездазул киназдаго гIахьаллъанин ракIалде щвезабуна гьес, ай МухIамадсалам МухIамадовасул, Рамазан ГIабдулатIиповасул заманалда гьарулал съездазда.\n«ГьабсагIаталда нилъее чара гьечIого хIажатаб жо буго цолъи. Цо штабалда хIадурунищ киналго ругелали – Денга, Чагучиев, Юсупбег, цогидал (Хадулаев – авт.) – киналго руго, цоцазе квешезе гIадин, съездал гьаризе лъугьун. Щивас абизе буго жиндир съезд бугин бищунго хIакъикъиябилан.\nТIаде балагьун, релъизе бачIунеб буго гьелда, рекъон гьечIо гьеб. Дир хIисабалда, гьел киналго цолъизе ккола. Яги нилъ ургъизе ккола гьел кин данде гьарилелин абураб суалалда тIад», - ан кIалъана Амутинов.\nДанделъиялъул ахиралда хIукму гьабуна рагIи билълъарал чагIиги гъорлъе рачун, моцIрол ахиралдехун форум гьабизе. Цинги гьелъ бицина кинаб цIаралда гъоркь съезд ахIилебалиги. «Чрезвычайный» абун цIар лъеялъулги магIна бихьуларин абуна Юсупбег Юсуповас.\nДругие материалы в этой категории: « Конституциялда хиса-басиязул гьогьен\tРеферендумалда хадуб хал кколел ЖамгIияб палатаялъ рищизе руго »\n17:02, 05 июня 2020, 101


ХАЛКЪАЗУЛ ЦОЛЪИЛЪУЛ КЪО – 4 НОЯБРЬ. - 14 Ноября 2015 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2015 » Ноябрь » 14 » ХАЛКЪАЗУЛ ЦОЛЪИЛЪУЛ КЪО – 4 НОЯБРЬ.\nХАЛКЪАЗУЛ ЦОЛЪИЛЪУЛ КЪО – 4 НОЯБРЬ.\n3 ноябралъ районалъул культураялъул к1алг1аялда Халкъазул цолъиялъул къо к1одо гьабун т1обит1ана байрамалъулаб данделъи. Митингалда г1ахьаллъизе рач1ун рук1ана районалъул бет1ер С. Юсупов, райсобраниялъул председатель Х. Хваджаев, райадминистрациялъул аппараталъул х1алт1ухъаби, районалъул идарабазул нухмалъулелгун х1алт1ухъаби, интеллигенциялъул вакилзаби. Митингги рагьун данделъаразда т1аде щолеб бугеб байрам баркараб 1алъай гьабуна культураялъул отделалъул нухмалъулей Мух1амадова Ирайгьанатица.\nУлкаялда цолъи гьеч1они бокьарав тушманасдаса къезе рес бугила гьелъие мисалалги г1емерал ругила, доб нек1сияб 612 соналъги халкъалъул цолъиялъ к1ванила г1урус халкъалда чияр ракьал рахъулел полякалги нахъе рачахъун улкаялда ч1ара-хьараб ах1вал-х1ал букинабизе, К1удияб Ват1анияб рагъул соназги халкъалъул тушманасде бугеб рокьукълъиялъ ц1унана улка фашизмалъул лагълъиялдаса, Надир-шагьги халкъалъул цолъилъ щущахъ виххизавуна. Кибго бук1ине кколила цолъиги раг1и данде ккейги – ян к1алъана Саг1ид Камилович.\nГьединабго маг1наялъул к1алъаял рук1ана Хваджаев Хважал, Хъазанбиев Г1алибегил ва цогидал цере рахъаразулги.\nМитингалъул к1иабилеб бут1аялде районалъул культураялъул х1аракатчаг1аз г1ат1идаб программаялъул концерт х1адур гьабун бук1аниги нагагьаб балагьалдалъун лъабгог1ун г1олохъанчи г1умруялдаса ват1алъун вук1иналда бан гьеб нахъ бахъизе ккана.


РакIал журараб дандчIвай - Районные новости - Новости - Сетевой центр «Хебда-онлайн»\nРакIал журараб дандчIвай\n20.08.2019 11:07 Вторник\nПачалихъалъ чIезабураб харабазул къо 1 октябралда бараб букIунаро магIарухъ ригь арал гIадамаздехун бугеб адаб загьир гьабизе. Хасго гьеб рахъалъ къелдерил жамагIаталъ жигарги бахъула. Щибаб санайил, хасалил сардаз цIикIкIарал чагIазухъе сапар бухьун, культураялъул гьунарчагIиги цадахъ рачун гьезие цIадахъруссен гIуцIула къелдерил росабазул администрациялъ. Гьединго гIадатлъун лъугьун буго щибаб щуго соналда жаниб анлъабго росдал захIматалъул ветеранал тIабигIаталда хIухьбахъиги гIуцIун гьенире рачине.\nИсана 8 августалъул къоялъги, Ругъелда администрациялъул бегавул ГьитIиномухIамад ГьитIинамухIамадовас ва гьесул заместитель ГIалиасхIаб МухIамадовас нахъойги къелдерил хараби данде гьаруна.\nКъелдерил тIолабго жаниблъи цебелъураб байданалда хIадурун букIана тепси-сурпаялъе, хIухьбахъиялъе къваригIарабщинаб. Исанасеб гьеб тадбиралде вачIун вукIана хIурматияб ригьалде вахарав 20 чи. Гьезие баркалаялъул калам, хIурмат, хъулухъ гьабизе рачIун рукIана райсобраниялъул, росдал советалъул депутатал, магIарухъ ва шагьаразда батIи-батIиял хъулухъазда ругел гIолохъаби, анлъабго росдал культураялъул хIалтIухъаби. Тадбиралъул байбихьуда дугIа-альхIамги гьабун, ракIалде щвезаруна цереса арал умумул, бацIцIадаб, хIалалаб пишаялда араб гьезул захIматаб яшав. Исанасеб гьеб тадбиралда гIахьаллъана рагъда хадусел соназ хIалихъе Чачаналде гочинарурал, гьанже Гъизилюрт районалъул Стальское росулъ яшав гьабун ругел къелдерил харабазул вакил Зубаир.\nГьел тадбиразул пайда бугеб рахълъун буго батIи-батIиял пачалихъалъул идарабазда хIалтIарал къелдерил росабалъ ругел гIадамал цолъизари, гьез нахъа тараб захIматалъул бицун бачIунеб гIелалъе тарбия щвей.\n-ГIажаибго ракI жубараб, асар гьабулеб дандчIвай лъугьана исанаги,- ян абуна гьеб тадбиралъул бицунаго къелдерил бегавул Гь. ГьитIиномухIамадовас,- Сон арабгIан цIикIкIун бичIчIулеб буго нилъеда магIарухъ захIматаб бетIербахъиялда гIумру тIамурал харабазул къимат. КIудияб разилъи букIана жалго харабазулги. Баркала буго «Ругъелда» СПКялъул нухмалъулезе, гьез цIияб гьанадалъун хьезаруна. Гьединго жигараб гIахьаллъи гьабуна магIарухъго ругел ва эхесан рачIарал нижерго гIолохъабазги.\n-Гьединал байрамал тIоритIи кидаго гъираяб хIалтIилъун букIана нижее. Гьединал тадбиразе биччалеб гIарцулаб къадар тIадеялдаса тIаде дагьлъулеб бугониги, росдал администрациялъул сурсатаздалъун харабазул ракI разияб, баракатаб хIухьбахъи лъугьуна щибаб нухалъ. ГIемерги захIматал гIумрудул сонал нахъе тана нилъер цIикIкIараз. Гьел ккола росдал тарих лъалел, гьелъулъ жидер жигараб гIахьаллъи гьабурал, ракIал рагьараб ва аваданаб заманалъул нугIзал,- ян абуна харабазулгун дандчIвалеб къоялъул бугеб кIваралъул бицунаго, къелдерил росабазул бетIерасул заместитель ГIалиасхIаб МухIамадовас.\n«Хараби ккола жидер баракатги гIемерал,бокьараб ишалъулъ хIалбихьиги, гIакълуги бугел адаб-хIурмат цIикIкIараб гIел. Гьезда бихьана гIумру, захIмат. Лъималазе тарбия кьолаго, гьезие хIажатаб гьабулаго ун батана гIумру. Гьезул захIматалъулъ тIегьан бачIараб ккола нилъер эркенлъиги. Харабазул адаб гьабизе тIадаб буго нилъер щивасда»-ян абуна кIалъазе рахъараз. ЦохIо кванил нигIматазул хIалбихьун рукIинчIо къелдерил хараби. Росабазул культураялъул рукъалъул хIалтIухъабаз хIадурун букIана умумузул заман ракIалде щвезабулеб кечI-бакъаналъул, бечедаб программа.\nДанделъиялда хIукму гьабуна гьединал тадбирал цIикIкIинаризе. Росдал харабиги гьенир гIахьаллъаралги тадбиралдаса разиго хутIана.


Дайдирхьунни республикалул конкурс «Шинал учитель – 2021»\nАпрельданул 5-нний МахIачкъалаллал 30-мур школа-лицейраву хьунни «Шинал учитель – 2021» тIисса, щалва Аьрасатнал конкурсрал республикалул даражалийсса ятIап тIитIлатIисса шадлугъ. Ванил сакиншинна дурну дия ДР-лул КIулшивуртту дулаврил ва элмулул министерствалул.\nКонкурс дайдишин хьхьичI 30-мур лицейрал дуклаки оьрчIал хъамаллуран ва гьурттучитуран ккаккан дуруна хъун дакъасса ва тIайлабацIулунсса концертрал программа. Цала даврил уртакьтуран тIайлабацIу ва ххувшаву чIа учин шиккун бавтIун бия хьхьичIми шиннардий конкурсирттай ххув хьусса учительталгу, дахьва ва пишалухух лаглагисса жагьилсса учительталгу.\nГьарца шинах дувайсса ва конкурсрал мураднугу хъанахъиссар гьунар бусса, итххявхсса, цIушиннарду ишла дурну дарсру дишин хIарачат буллалисса ва учительнал пиша машгьур буллалисса педагогтал язи бугьаву.\nКонкурс республикалул хъуншагьрулий нантIиссар апрельданул 5-9-ннин. Шиккун бувкIсса циняв учительтал зонардай ва муниципалитетирттай хьусса конкурсрал цалчинмур ятIапрай ххув хьусса гьурттучитал хъанахъиссар. МахIачкъалалив ххув хьума учитель гьуртту хьунтIиссар билаятрал даражалийсса конкурсрай.\nГьашинусса конкурсрай гьурттуну ур республикалул шагьрурдаясса ва районнаясса 26 учитель. Конкурсрал цалчинми тIалавшиннарду биттур дурну махъ 26 учительнава язи угьантIиссар 10. Ми 10 учитель цIанава хъанахъиссар конкурсрал лауреатътал.\nХъиривмур ятIапрай язи бувгьуминнал ккаккан бантIиссар мастер-классру ва гьуртту хьунтIиссар цала пишалул бюхъу-хIарачатру ккаккан бансса цайми мероприятиярттайгу. ТIалавшиннарду биттур даврих бурувгун яла язи угьантIиссар махъра-махъсса ятIапрайнсса 5 учитель. Аьрасатнал учительтурал конкурсрайнгу тIайла уккантIиссар вайннава 1 учитель.\nСледующая публикация ЦIан лаган бувсса пюрунтрал хIасул дуллалиссар нигьачIисса тагьар\nПредыдущая публикация ЦачIу балай учаврил фестиваль


Итни къоялда «Россия-I» телеканалда Дмитрий Киселевас бихьизабуна «Операция «Дрожь» абураб журналист Евгений Поповасул фильмалъул хIакъалъулъ сюжет. ТIубанго гьеб фильм бихьизабизе рагIула арбагI къоялда. Гьелда Кремлалъе рихарав Алексей Навальный вихьизавулев рагIула цебе Россиялде инвестицияби гьарулев вукIарав ва гьанже Путин какулев Уильям Браудерица вичун восарав Британиялъул хасаб хъулухъалъе пайдагун хIалтIулев агент хIисабалда.\nЖивго Навальныясги гьесул рахъ кколезги абулеб буго, гьел рагIаби «бацIцIадаб фантазия» кколин ва жиде гьеб гьедин тезеги гьечIин.\nФильмалъул фрагменталда авторас абулелъе «далилал» хIисабалда рачунел документаз, аудиохъвай-хъвагIаяз, нугIлъияз интернет-гIатIилъиялда бижинабуна кIудияб реакция. Аслияб кIагIидаялда комментариял толел релъанхъулел руго авторасулги живго Киселевасулги хIалтIул къагIидабазда тIад.\nThe Insider абураб сайталъ кIвар буссинабулеб буго Поповас жиндирго фильмалда рачунел «Америкаялъулги Британиялъулги хасал хъулухъазул хIалтIухъабаз къватIире кьурал документазул» копиязде. Гьезде балагьун кколеб буго гьел «жасусазда» жидерго рахьдал мацI лъалебцин гьечIин.\nДокументалъул автораз гъалатIал риччай гуребги, хъвалебги буго инглис мацIалда жинца абураб бичIчIине захIматаб Виталий Муткол къагIидаялда. Гьелда тIад релъанхъулаго, сайталъул автораз макъалаялъул бутIалъул бетIералъе цIар кьун буго «Евгений Попов спикс фром хиз харт» абураб.\nГьезул щаклъи буго гьединго Евгений Попов фильмалъул автор вукIиналдаги. Журналист гIемер заманалъ хIалтIулев вукIун вуго Цолъарал Штатазда. Цо заманалда гьев Нью-Йоркалъул бюроялъул бетIерлъунцин вукIун вуго.\nФильмалда документалин абун рихьизарурал кагътазда риччанщинал грамматикиял гъалатIазде балагьун, гьез абулеб буго, жидеда кколин фильмалъул хIакъал автораз пайда босун бугин «Google-translate» абураб текст буссинабулеб сурсаталдасайин.\nЖалго документазда ругел грамматикиял гъалатIазул бицнчIониги, гьезда руго гIемер хIужжабазулги датабазулги дандеккунгутIиялги. Гьанже информалатаз лъазабулеб буго, программаялъул тIоцебесеб версиялда баянго рихьулел датабазул гъалатIал кIиабилеб версиялда хисизарун ругин.\nЦогидал критиказ кIвар буссинабулеб буго фильмалда хIалтIазарулел аудиоязде. Гьезда баянго бихьулеб буго гьел гьаркьал кIалъалезул гьаркьазде данде кколел гьечIеллъи. Мисалалъе, бихьизабулеб буго Навальныясулги Пачалихъияб Думаялда оппозицияв депутатлъун вукIарав, гьанже улка тун къватIив вугев Илья Пономаревасулги диалог. Баянго бихьулеб буго гьел гьезул гьаркьал гьечIеллъи. Фильмалда тIад хIалтIараз киннниги бицунеб гьечIо, кин гьел кIиязулго Skype’алдасахун кIалъайин абун бихьизабураб жо гьезухъе щварабали.\nФильмалда абулеб рагIула Британиялъул МИ-6 абураб хасаб хъулухъалъ Навальныясе гIарац Москваялъул Хельсинкиялъул группаялдасахун битIулеб бугин. Цебегоялдаса нахъе улкаялда хIалтIулеб халкъаздагьоркьосеб инсанасул ихтиярал цIунулеб гIуцIиялъул нухмалъулей Людмила Алексеевалъ чIван къотIун нахъе чIвалел руго гьезул рагIаби, я жинца Навальныясе яги Навальныяс жиндие киданиги гIарац битIун букIинчIинги абун. Алексеевалъ абулеб буго Браудерихъаги жидер гIуцIиялъе гIарац киданиги бачIун букIинчIин. Жидеца гIарац Навальныясени щиб, киданиги лъиениги битIун букIинчIин.\nЖивго Навальныясги абулеб буго МИ-6 гIуцIиялъулгун жиндир хурхен букIин абураб кколин фантастикаяйин.\nИнтернеталда комментариял тараз гьединго кIвар буссинабулеб буго фильмалда рехсолел агентазде. Щаялиго гьез жидерго документал цIунулел рагIула Украиналда ругел серверазда. Щайялиги, фильмалда кинниги баянлъизабулеб гьечIо.\n«Нижеца гьеб фильм хIалтIизабулеб буго телепропагандистаз битIараб цо рагIицин бицунарин абун цойги нухалда бихьизабиялъе. У, дир фамилия Навальный буго – хIакъикъаталде данде чIезе кIоларо. Амма хутIанщинаб гIадатияб гьересини щиб, унго-унгояб бугьтан ккола. ГIицIго гьединлъидал нижеца хIукму гьабуна диваналде гIарза кьезе», - ян лъазабуна живго Навальныяс, гьеб фильмалда хурхун комментариял гьарулаго.\nДмитрий Киселевас жиндирго рахъалдаса лъазабун буго, Навальныясул ихтияр бугин диваналде хитIаб гьабизе, амма жидеца гьесул хIаракатчилъиялда хурхараб цIех-рехх халат бахъинабизе бугин.\nПропаганда "цIoрораб рекъелалъул" хъулухъалда


Цересезул ахирисев » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nБищунго диналъе х1инкъи бугел соназ г1елму ц1унарал, щиб кканиги гьелъие хилиплъич1ел г1алимзаби къо банаг1аг1ан дагьлъулел руго. Гьале 11 октябралда къадаралде щвана Дагъистаналда ва Россиялъул бусурбабазда гьоркьов машгьурав г1алим, муг1алим, жамг1ияв х1аракатчи Гумбет районалъул Г1аркьухъа Дарбишев Мух1амад-х1ажи. Гьесда Абав абун абулаан, жинца ц1ализарурал лъараг1 лъималаз «эмен» абун ругьунлъун ва гьединаб ц1ар т1ибит1ун. Абав г1умур гьабун Хасавюрталда ч1ана ва жиндаго лъалебщинаб г1елму, рокъоре рачун, балъго лъимал ц1ализаризе лъугьана. Киг1ан г1емер КГБ-ялъ хадуб хъаравуллъи ккуниги, жасусал рит1ун т1ад тезаризе лъугьаниги Аллагьасул х1икматалъ гьесие зарал гьабизе к1веч1о. Гьесухъ ц1алана гьабсаг1атги Дагъистаналда Ислам т1ибит1забиялъе х1алт1улел киналго г1адин г1алимзаби. Гьезда гьоркьор рук1ана Дагъистаналъул Муфтий, шайих Ах1мад-афанди, гьесул наибзаби: Ах1мад Мух1амадов ва Х1абиб Маматханов, Г1аймакиса Сидикъил Г1али, Г1аркьухъа Дарбиш, Бакълъухъа Г1абдулгъапурил Гьит1иномухамад-х1ажи (р. гь.) ва г1емерал г1алимзаби. Гьал г1алимзабазул ислам т1ибит1изабизе бугеб гъира бихьарабго лъазехъин буго муг1алимасулги бук1араб гъира. Къокъго абуни, дин биччараб мехалда загьирлъун рач1ана Дагъистаналда Х1уригат бахъилелде бук1араб г1елму нахъе ц1унарал г1алимзаби.\n1991 соналъ Северияб Кавказалъул бусурбабазул динияб идара бихана ва щибаб республикаялъ жиде-жидер идара рагьана. Дагъистаналда г1уцана Г1алимзабазул совет (Шура). Гьелда гьоркьове т1оцеве ах1ана Абавги. Кин бугониги диналъе щвараб ихтияр жидерго мурадазда х1алт1изаризе лъугьана мекъаб г1акъидаялъул вакилзаби. Гьеб ишалда данде т1оцере рахъана Абав ва гьесул мутаг1илзаби. Гьез Идара бит1араб нухдаса къуркьуларел г1алимзабазул кверзукье ккезабуна. Кинниги г1емераб ах1и-х1ур ва миллатазда гьоркьоб раг1и данде ккеч1ого лъараг1аз, серх1аз ва тумаз жидеего рагьана идара. Маг1арулазул абун ц1ар ч1вана гьез гьанже бугеб Динияб идараялдаги. 1993 соналъ Мух1амад Дарбищев вищула Дагъистаналъул Муфтилъун. Къокъаб заманалда гьесда к1вана т1олалго дол миллиял идарабиги къан цогояб Идараялде киналго г1алимзаби данде гьаризе. Гьеб бук1ана унго-унгоги миллатазухъ балагьун диналъеги гьединал рикьалаби гьаризе лъугьарал чаг1азда т1ад босараб бищун к1удияб бергьенлъи. Гьебго занаманялъ Дагъистаналде рач1ине лъугьана Г1араб пачалихъаздаса «даг1ватчаг1и» жидерго балъгояб мурад вагьабият т1ибит1изаби бугел. Гьелъие г1оло гьез г1арацги х1алт1изабулеб бук1ана. Гьел «даг1ватчаг1азда» данде ч1ун т1оцере цере рахъана Дагъистаналъул г1алимзаби – Абавил мутаг1илзаби. Гьез ц1акъ к1удияб ва бах1арчияб х1алт1и гьабуна, х1атта жидерго г1умруялда барахщич1ого, бит1аралда бит1араб абун, халкъ мекъаб нухде ва рагъулъе биччач1о. Гьезул х1алт1иялъул х1асил нилъеда гьанжего-гьанже бихьулеб буго.\nДарбишев Мух1амад муфтилъун вугеб заманалда Мах1ачхъалаялда кьуч1 т1амуна К1удияб мажгит баялъе. Гьелъие кумек гьабизе Турциялдаса г1адамал лъугьана, амма гьеб базе ракьги х1укуматалъухъа ц1акъ зах1матго гурони щвеч1о. Ахирал соназда Мух1амад вук1ана киве ине кканиги маслих1атазде ун жиндирго бугеб г1елму цогидазда малъун г1умруялъ гьабураб ишалда. Абавил г1умруялъул бук1ана 82 сон. Гьев вукъана Т1аса Гъазданущив хабалалъ.\nРедакциялъ гъваридаб пашманлъиялъулаб зигара балеб буго гьесул киналго г1ага-божаразда ва мутаг1илзабазда. Аллагьас Ахират лъик1аб кьун батаги. Амин.\n» Гъуранщинал чагIи…\n» Щуго сон, цо къо гIадаб\nАбавил х1акъалъулъ нужерго пикраби загьир гьаруни бокьилаан.\nГьев мунагьал чурадилгун телевидениялъе ва басмаялъе гара-чIвари гьабун букIана дица чанго соналъ цебе. Щив гIалимчияcда цIеханиги, МухIамад-хIажи Дарбишев лъаларев ва гьес гьабураб тIалабалъухъ гьесие баркала кьоларев, лъикIаб рагIиялдалъун ва дугIадулъ гьев рехсоларев чи дандчIвачIо. Дагъистаналда ислам цIигьабиялъе бахъараб гьесул кIудияб хIаракаталъухъ Аллагьас кIодо гьавила гьев, иншаАллагь. Ахират лъикIаб кьун батаги гьесие.


Москваялда унеб буго коммунистазул съезд\nРоссиялъул комунист партиялъул лидер Геннадий Зюгановас Москваялда шамат къоялда тIобитIараб партиялъул 15 съездалда какана улкаялъул нухмалъи улка цIунизе тадбирал тIоритIулел гьечIилан. Съезд тIобитIун букIана Россиялда улка цIунулезул къолъун лъазабураб 23 февралалда.\nЖакъаги 23 февраль гIемерисез рикIкIунеб буго бихьиназул къолъун. Россиялда гьеб байрам кIодо гьабизе бугин лъазабун буго 80% цIехрехалда гIахьаллъараз. Байрамги баркун бихьиназе сайигъатал кьезеги ракIалда буго киналго руччабазда.\nКъоло лъабабилеб февралалда Москваялда тIоритIана чанго официалиял тадбиралги, мисалалъе «ЦIар лъаларев аскариясул» хабада тIугьдул лъуна официалиял тIадтараз, президент Владимир Путиница, Федерациялъул Шураялъул гIахьалчагIаз, депутатаз, рагъул гIахьалчагIазги. ТIоритIана байрам кIодо гьабун чанго рохалилал тадбиралги гьединго батIи батIиял акциялги.\nКоммунистазул партиялъ (КПРФ) тIобитIана акция 2000 гIанасев чиги гIахьаллъарав. Москваялда Пушкинил майданалдаса бахъараб Театралъул майданалде щвезегIан хьвадулаго. Акциялда гIахьаллъараз ахIулел рукIана капитализмалде данде чIарал лозунгал.\nКоммунистаз капитализмалде данде чIарал лозунгал церелъолел рукIана жидерго иргадулаб 15(юбилеялъулаб) съездалдаги.\nКоммунистаз съезд байбихьана Москваялда 23 февралалда.\nГеннадий Зюганов:«Гьале щугогIанасеб сон. Цолъарал Штатазул экономикияб кризисалъ сорозарулел руго Евросоюзалъулги цогидалги улкабазулги экономика. Россиялъул экономикаялде гьоркьобе хIал гьабун жубазабун бугеб».\nКоммунистазул партиялъул лидерасул съездалса калам гIатIидго тIибитIизабулеб буго информациялъул алатаз.\nКоммунистазул лидер Геннадий Зюгановас жиндирго каламалда гьединго гIайиб гIунтIизабулеб букIана Россиялъул тIадтараз тIобитIулеб политикияб курсалдеги.\nКоммунистаз цебе лъолеб буго жидерго программа, улка политикиябгун социалияб кризисалдаса борчIизабизе кIолеб. Геннадий Зюгановас абулеб буго политикияб системаги демократияблъун гьабизе кколин, парламенталъе гIатIидал ресалги кьезе кколин, пачалихъиял тIадтаразул аппаратги лъедер гьабизе кколин, экономикиял суалалзулъ пачалихъалъул гIахьаллъиги цIикIкIинабизе кколин.\nСъездалъул хIалтIи халат бахъине буго 2 къоялъ.\nСъездалда коммунистаз тIаса вищизе вуго цIияв лидерги.\nЭкспертаз абулеб бугохъин Геннадий Зюганов хутIизе буго жиндирго хъулухъалда.


Баркалаев Гlабдулхlажи, 21Oкт2013\nТIоцебе дзюдоялъе ругьун гьарулеб спортивияб къокъа данде гьабуна МахIачхъалаялда 1975 соналъ. Доб мехалъ улкаялда цо чанго шагьаралда гурони букIинчIо гьединаб бакI. Гьелъие кьучI лъуравги вукIана ЛъаратIа мухъалъул ЧIадаколоб росулъа гIолохъанав гугарухъан Совет Союзалъул чемпион Баркалаев ГIабдулхIажи.\nЖивго ГIабдулхIажицаги гьеб мехалъ байбихьана кIудиял къецазде ун гугаризе. Хадувккун гьев вахъана Европаялъул гIарцулав призер, дунялалда машгьураб Тбилисиялда тIобитIулеб турниралъул чемпион ва социалистическиял пачалихъазул спортсменазда гьоркьоб тIобитIулеб Спартакиадаялъул чемпионлъун. Доб мехалда щуцIул дунялалъул чемпион ГIали ГIалиевасул бергьенлъабаздаса хадуб республикаялда аслияб спортлъун лъугьун букIана эркенаб гугари. Амма дагь-дагьккун цебе тIолеб букIана улкаялда лъачIониги, дунялалда киса-кибего машгьурлъараб япониязул гугари – дзюдо.\nЖивго ГIабдулхIажил рагIабазда рекъон, гьесда дзюдо лъана Гуржиялъ. Гьесул эбел-эмен гочун рукIана Гуржиялъ бугеб магIарулазул Тиви абураб росулъе. Гуржиязул «чидаоба» абураб гугари буго цIакъго дзюдоялда релълъараб, гьелъ кьучI лъуна ГIабдулхIажил дзюдоялъе, ва хадуб гьесул хIаракаталдалъун Дагъистаналдаго дзюдо цебетIезабиялъе. ГIабдулхIажица бицуна тIоцере гьеб гугариялде хьвадизе байбихьанин жиндаго лъалел, дора ЦIоралдаса рачIарал росуцоял, хадур цогидалги.\nБаркалаев ГIабдулхIажи: «Дица тIоцере рачана гьеб дзюдоялъул группаялде дидаго цадахъ рукIарал Гуржиялъа магIарулал. Гъезда гуржи гугари лъалаан, гьединлъадал бигьа букIана дзюдо гьезда малъизе. Хадур дагь-дагьккун шагьаралдаса лъимал хьвадизе байбихьана дзюдоялде. Доб мехалда аслияб къагIидаялъ самбо букIана машгьураб спорт. РакIалда буго, Суракъат Асиятилов вукIана самбоялъул рахъалъ Совет Союзалъул чемпион. Амма хадуб гIемерисезда бичIчIана дзюдо Олимпиялъул хIаязда букIунеб спорт бугеблъи, гьединлъидал гьеб спорталде интерес бижана.\nРаккана Совет Союзалъул чемпионал. ТIоцеве дун вахъун вукIана, хадур дица ругьун гьарурал гIолилал ана дунялалъул батIи-батIиял къецазде ва къо бахъанагIан лъикIал хIасилал рихьизаризе байбихьана. Дида цадахъ Гуржиялъа щварав Алхазов Асланбег вукIана спорталъул мастер ва дида цадахъ хIалтIулев чи. ТIоцебе захIмат букIана хIалтIи гьабизе. Кин бугониги хадуб дагьаб заманалда жаниб гIезегIан гIатIид гьабуна гьеб кинабго.\nДзюдо Дагъистаналда цебетIеялъе Баркалаев ГIабдулхIажица гьабураб кIудияб хIалтIул бицунеб буго киназдего гIагарун спортсменаз. Гьес кьучI лъураб ва лъеберго соналъ нухмалъи гьабураб «Спартак» абураб спортклубалда ругьун гьарулел руго машгьурал спортсменал. Гьезда гъорлъ – кIицIул Европаялъул чемпион МухIамадов Сиражудин, ушу-саньдаялъул рахъалъ щуцIул дунялалъул чемпион, живго цеве вукIарав дзюдоист Рамазан Рамазанов,\nПараолимпиадаялда лъабабилеб бакI босарав Къурбанов ШагIбан, тIоцеве Дагъистаналдаса дзюдоялъул рахъалъ Олимпиадаялда арав ГIалиев МухIамадбег ва гьел гурел цоги спортсменал. Цо-цоял руго гIолохъанаб гIелалда жидерго махщел малъулел.\nДагъистаналъул дзюдо рикIкIуна Россиялда бищунго цебетIураблъунги. Гьелъие нугIлъи гьабула Россиялъул тIасабищараб командаялда щибалде гIагарун цIайиялда цересел номеразда руго дагъистаниял. Ахирисел Олимпиялъул хIаязда Дагъистаналдаса спортсменаз – Мансур ГIисаевас ва ТIагьир ХIайбулаевас босана меседил шапакъат. Кидаго Дагъистаналъул спортин рикIкIунеб эркенаб гугариялъе цIохIо медаль гурони щвечIо.\nРоссиялъул регионазда жаниб Дагъистан бищунго цебетIураб дзюдо бугеб регион бугилан бицана дагьалъ цебе информалатазе Россиялъул тIасабищараб командаялъул бетIерав тренер Эцио Гамбацаги. «Бищунго дзюдо цебетIураб бакIлъун дица рикIкIуна Дагъистан ва Челябинск. ХIатта Челябинскиялда ругел спортсменалги гIемерисел Дагъистаналдаса рачIарал руго», - ян абулеб буго гьес Россиялъул дзюдоялъул федерациялъул официалияб сайталда. Гьеб киналъего кьучI лъуравлъун ккола Баркалаев ГIабдулхIажи абураб пикру загьир гьабуна киназдего гIагарун нижеца цIех-рех гьабурал спортсменаз.\nДагъистаналда дзюдоялъе кьучI лъурав Баркалаев\nДзюдоялъе кьучl лъурав (Баркалаев Гl.)


Сулеймановас лъазабуна жив нахъе унев гьечIилан\n30 июналда МахIачхъалаялъул мэрасул ишал тIуразарулев МухIамад Сулеймановас твиттералдасанги фейсбукалдасанги хитIаб гьабуна махIачхъалаялъулаздехун жив хъулухъалдаса кивениги унев гьечIин, цевего гIадин хIалтIизе ракIалдаги бугилан.\nГьедин шагьаралда рищни-къул бакIариялъул иш кутакалда квешаб хIалалда бугилан 30 июналда радалго Сулеймановас данделъиги тIобитIана. Сулеймановас лъазабуна МахIачхъала шагьаралъ хвезабулеб бугин ЭКО-М компаниялъулгун букIараб къотIи-къай. Сулейманов МахIачхъалаялде тIамуралдаса тахшагьаралдаса рищни бакIаризе гIицIго гьеб компаниялъул букIана ихтияр.\nАмма Сулеймановас разилъи гьечIолъи загьир гьабуна гьелъул хIалтIудаса. Бищун гIемер бадирчIваял шагьар рощнол цIун бугин абун гьарула мэрасул ишал тIуралесе.\nГьединго 30 июналда шагьаралда батIи-батIияб бакIалда свинабун бугин канлъи, къотIинабун бугин лъимгиян абурал гIарзалги рукIана гIадамазул. Хасго интернеталдасан загьир гьабулеб буго гьез гьеб. Гьедин фейсбукалда Мадина Ражабова абураб цIаралдалъун хъвадарулелъ рикIкIунеб бугоан МухIамад Сулейманов мэрлъиялдаса нахъе унарогойин абун, тIалъиялдасан ургъулел хIиллаби рукIине бегьулин гьел.\nМухIамад Сулеймановасда данде гьабулеб хIалтIийищ гьеб, гуребищали чIванкъотIун чIезабизе кIоларин жидеда гьеб, амма хIакъикъат гьединаб бугин шагьаралдаян бицунеб буго ЭР-лъе МахIачхъалаялъул администрациялъул Информациялъул БутIаялъул вакил Зайнаб ГIалимирзаевалъ.\nЗайнаб ГIалимирзаева: «МухIканго абизе кIоларо, тIадккурав чиги гьечIелъул. Амма ниж «Горэлектросети» гIуцIиялде кIалъана. Гьез абуна канлъи къотIун бугила цо бакIалда авария ккеялъ. Киб гьеб ккун бугеб, щиб гьелъие гIоло гьабулеб бугебалиги лъалеб гьечIо гьезда. Гьединго лъимги буго къун.\nНижер хIалтIудагицин гьечIо лъим. Абулеб буго гIачи рачун рачIунел ругила шагьаралъул ахикье. Сон администрациялда аскIорцин рукIана гьел сверулел».\n29 июналда МахIачхъалаялъул депутатаз загьир гьабизе кколаан тахшагьаралъул мэрасул ишал тIуразарулев МухIамад Сулеймановасдехун божилъи хвей. Амма гьез гьеб гьабичIо.\nЩаяли официалияб куцалда гьелъие рехсараб гIиллаги гьечIо я сайталда, яги цогидаб бакIалда. ЭР-лъе мэриялдаса щварал баяназда рекъон, шагьаралъул депутатазул данделъи нахъбахъун буго. Амма болжал чIезабун гьечIо.\nЛъалеб букIахъе, МухIамад Сулейманов МахIачхъалаялъул мэрлъун вукIине гIураб даражаялде вахун гьечIин лъазабуна араб анкьалда тIобитIараб Халкъияб Мажлисалъул сессиялда республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасги спикер Хизри ШихсагIидовасги.\nГьелда бан батIи-батIиял харбал руго республикаялда. Депутатлъун вахъинавизе бокьун, МухIамад Сулеймановас «Единая Россиялъул» сияхIалде жиндирго вас вихьизавун вукIун вугила, гьелда тIадкIалъай гьабун бугила спикер Хизри ШихсагIидовас.\nРеспубликаялъул тIалъиялдаса щварал баяназда рекъон, гьелдаса хадуб кIудияб кIалъай ккун буго кIияздаго гьоркьоб. ПалхIасил, хъулухъалдаса нахъе аян гIарза хъвазе тIалаб гьабун букIун бугила МахIачхъалаялъул мэрасул ишал тIуразарулесдаса. Гьев разилъичIеб мехалда шагьаралъул депутатазул гIуцIиялдасан гьабизе лъугьун бугила гьеб.\nГьединлъидал гIемерисезе кIвар букIана 29 июналда МахIачхъалаялъул депутатаз щиб гьабулебали бихьизе. Цо-цо баяназда рекъон, къануналъ тIалаб гьабулеб гIанасеб къадар депутатазул данде гьабизе кIун гьечIо.\nЖивго МухIамад Сулеймановасулги буго исана октябралде щвезегIан республикаялъул тIалъиялъулгун хъвараб къотIи. ХIакъикъаталда гьев хъулухъалде восун вуго МахIачхъалаялъул мэр хисулев чи хIисабалда.\nГьебго заманалда рищиял тIаде щвезегIан гьес тIуразарулел руго мэрасул ишалги. Гьединлъидал юридикияб рахъалъ босани, шагьаралъул депутатаз Сулеймановасдехун божилъи хвей загьир гьабиялъул магIна гьечIо.\nСулеймановасде гьужумал гьариялъулъ Рамазан ГIабдулатIиповасе Дагъистаналда тухумчилъиялъе (клан) ахир лъезе къваригIун букIин бихьулеб буго цо-цоязда. Масала, Сулеймановасулгун премьер-министр ГIабдусамад ХIамидовасул МикIахIи росдал тухум рикIкIуна гьабсагIаталда республикаялда бищун кIудияблъун.


Мармар-гьецIоялда хъван руго цIарал\nГIахьвахъ районалда бихьизабуна «ИчIго бахIарчи» абураб документалияб фильм. Гьелда бицунеб буго КIудияб ВатIанияб рагъда фашистазде данде бахIарчиго вагъарав МухIамадзагьид ГIабдулманаповасулги гьесда цадахъ вукIарав жеги микьго солдатасулги хIакъалъулъ.\nДанделъиялда фильмалъул хIакъалъулъ бицана гьелъул режиссер, «Звезда» телеканалалъул продюсер Владимир Шуванниковас. ДРялъул мустахIикъав энергетик МухIамад Атуевасги РФялъул МИДалъул Дипломатияб академиялъул преподаватель, фильмалъул продюсер Елена Шуванниковалъги бицана гIолеб гIелалъе тарбия кьеялъе фильмалъул бугеб кIваралъул хIакъалъулъ.\nКIаратIа росдал бегавул Х. ХIайбулаевас В. Шуванниковасе сайгъат гьабуна дипломги, КIаратIа росдал хIурматияв гражданинасул свидетельствоги, «КIаратIа: аралдаса букIинеселде» абураб энциклопедияги.\nДанделъиялде вачIун вукIарав ДРялъул Краеведениялъулгун туризмалъул централъул нухмалъулев Арсен ХIайбулаевас В. Шуванниковасеги, Денга Махиевасеги, МухIамадзагьид ГIабдулманаповасеги (Совет Союзалъул БахIарчиясул ирсилав) сайгъат гьаруна республикаялъулаб ТОКСалъул юбилеялъулал медалал.\n21 маялда «Звезда» телеканалалда бихьизабизе буго «ИчIго бахIарчи» абураб документалияб фильм.\nГIахьвахъ райадминистрациялъул пресс-хъулухъ\nДругие материалы в этой категории: « ХъахIилаб экраналдасан гIухьбузул яшав\tДида ккола рагъда камурал васал Кирго рукъун гьечIин, къанабакь лъечIин »


Автор: ilchi · 25.10.2021\nЦIуминалийсса ЦIуссаккуллал шяраву бакьин буллантIий бур ххуллурду.\nХхуллурду бакьин баврил проектрал хIакъиравусса совещание рартIунни «Дирекция Новострой» ГКУ-лул директор Аьли Аьлиевлул. Шикку гьуртту хьунни «СЕРВИС ПРОЕКТ ПЛЮС» ООО-лул хъунама инженер М.В. Денисов, проектрал хъунама инженер Е.В. Наумов, ЦIуссаккуллал шяраваллил бакIчи Б.Н. МахIаммадов, мукунма ЦIуссаккуллал жяматрал вакилтал. Совещаниялул лагрулий ххал бивгьунни проектраха зуннин щаллу бан аьркинсса цаппара масъалартту. Масала, щинал бургъурду бакьин баву, къуйлува ххуллийн дияннин канализация даву, гъарал щин дачинсса канализация даву ва м.ц. Вай давуртту дурну махъ циняв ххуллурдайх асфальт бакьинтIиссар. Проектно-сметная документациягу щаллу дурну, заключение ласунтIиссар 2022 шинал.\nСледующая публикация Яхъя Бучаев: « Детей нужно воспитывать на действиях, а не наставлениями»\nПредыдущая публикация Аьрххи-ххуллурдайсса асарду


Нилъеца араб гьатIан къоялъ бицун вукIана авар адабияталде вачIарав цIияв чиясул. Гьесда цо дагьаб лъалхъиги гьабун гIатIидго бицине ккезе буго поэзиялде вачIиналъул, машгьурлъиялъул ва гьес хисизабураб шигIру-кечIалъул. Цебеххун абухъе гIолев вукIана кIудияб амбициязул ва паччахIаб пикруялъул шагIир.\nГьелъ бицунеб букIана "хадуб гьев чияс хъуй гьабизе" букIин. РукIинчIо гьесие киналгIаги авторитетал адабияталда. Гьев роцIцIарал бераз валагьулев вукIана дунялалъухъ. Гьедин валагьулев вукIиналъе цо мисал. Лъеберабилел соназда Москваялда Хъвадарухъабазул съездалде арав Сулейман Стальскиясда Максим Горькийица "Гьав вуго ХХ гIасруялъул Гомер" абиялъ Сулейман лъугьун вукIана Дагъистаналда бищунго машгьуравги, аслиявги шагIирлъун.\nКонъюктураялда рекъон бакъан бачунел соназда киназго веццизе кколаан гьев, веццулевги вукIана, хIатта гьесда цадахъ съездалде арав ЦIадаса ХIамзатицаги веццана. Кинабха букIараб хIакъикъат? ВукIанищха Сулейман Стальский гьесул машгьурлъиялда рекъараб гьунаралъул, халкъ асир гьабурав шагIир? СССРалъул Хъвадарухъабазул Союзалъул председателдъун вугев Горькийида вихьизавула цо кIудияб тIагъурги лъурав, батIиял чарухъалги ретIарав чи гьав вугин Дагъистаналдаса вачIарав шагIир СтIал Сулейман абун.\nТIаде жоялъе абун буго асда хъвай-цIалиги лъаларин. Гьеле гьеб "лъавукълъиялъ" щвараб буго Стальскиясе машгьурлъи хIакъиъкталда бугеб жо бугеб хIалалъ абизе ккун батани. Горькиясухъе гьесул кучIдул ва гьезул таржама щвечIо. Щвезе гьел рукIинецин рукIун ратиларо доб заманалда кагътида хъварал. Горькийий хIажат букIана халкъалда бихьизабизе хIурият бергьиналде цебе букIараб гIалхулаб, бецIаб заманалда данде ккун советазул пачалихъалъ шагIир кIодо гьавулев вугин. Гьале хIикматаб гьунар бугев чи тун вугин хъвай-цIали лъачIого, цIияб улкаялъ ворхулев вугин абизе.\nГьелъ реххарал рукIана жакъаги киназго такрар гьарулел ва киса-кирего хъварал "Стальский - ХХ гIасруялъул Гомер" абурал рагIабиги. Гомер беццав вукIанин, ав хъвай-цIали лъаларев вугин, хIасил кIиябго цохIого жо бугин абураб пикруялда. РукIанищха гьел шигIрияб гьунаралъул рахъалъ цого чагIи? РукIинчIеблъи хIакъаб жо буго.\nЧунгуралда Сулейманица падар мацIалда ахIулел рукIарал жал лезгиялдеги руссинарун, гьениса гIурус ва магIарул мацIалдеги руссинарун щвана нилъехъе. ТIад руссинин Расулиде. Гьев кIудияв гIолев вукIана гIадамазе инсул кучIдулги цIалун, цо-цо жиндиралги хъван. БичIчIулеб букIана гьесда гьев киса-кивего понцIозавулев Стальский кучIдухъ балагьарабго гьедигIан кутакав поэт гьечIевлъи.\nГьелда цадахъго съездалде арав жиндир эмен ЦIадаса ХIамзат хасаб рецц гьабичIого вуссана, Стальский машгьурлъана, гьелъги рахIат толеб букIун батуларо гьесие. ХIамзат досда данде гIелмуги лъалев, цIакъ гIакъилавги, пасихIавги чи вукIана. Гьебги бичIчIун гIолохъанав Расулица кIал кьабуна Стальскиясда:\n"Гьамгьалеб кIал бихьун Максим Горькияс,\nГомерин абуна гьав ахIмакъасда.\nГьацIул бицунилан кIал гьуинлъулищ\nДов беццасда гьасул гьуртIи релълъинчIо..." - ян.\nХадув улкаялъ жиндасаго "Стальскийги гьавураб" конъюктураги цIунизе ккараб мехалда гучав чи вукIанин веццана. Гьесда лъалаан щиб рорженалъул хIинчI Стальский вукIаравали. Гьедин гIолев вукIана Расул кIудияв. Аваразул аслияв ва бищунго халкъалъ къабул гьавурав шагIир вукIана ЦIадаса ХIамзат. Амма гьесда мех-мехалда рагIулеб букIана гIадамаздаса: "КигIан СССРалъ машгьур гьавуниги веццаниги ХIамзат ХъахIабросулъе МахIмудиде вахунарин" - абурал пикрабиги.\nЛъалеб жо буго гьедин шагIирзабазул гьунар борцине бегьулареблъи ва гьев кIиявго батIи-батIияб нухлул, хатIалъул, хъвалеб къагIидаялъул шагIирзаби рукIин. Амма кигIанго кин бугониги бокьилищха гIолохъанав васасе жиндир инсудаса щивалиго тIокIав вугин абулеб рагIизе? Гьелъул хIасилалде щун букIанин ккола цIал Стальскиясда.\nГьединго критика гьабуна МахIмудиеги. Бицунелъул ХIоцоса Нажмудиница аварагасде (жинда салам лъеяв) назму щай гьабуларебин абидал МахIмудица абун бугила: "Аварагасухъ ккечIогоха дир рокьи Бекьилъа Муихъ ккун букIун" абун вухизавунила МахIмудин. Гьеб соцреализмалъул пропаганда букIун батизеги бегьула Нажмудин квеш вихьизавизе тIибитIизабураб, амма абулаан гьедин. Цойги абула Нажмудилинил куйдул рикъун вуххизавунин гьеван. ХIакъикъат Аллагьасда лъала. Гьеб рагIарав, гъоркьгоги инсудаса гъосул гьунар бугин халкъалъ аби къабулъичIев Расулица хъвана МахIмудиде гьал рагIаби:\nМеседил гIадалнах, гIарцул гвангвара,\nГIадада кидаго хвелароан дур.\nЧияхъе буххизе мугъ реххичIого\nДурго тушбабигун вагъаравани" - ян.\nХадув кIудиявги гIураб, гIаламги бихьараб, гIакълуги щвараб мехалда бичIчIана досда жиндие МахIмудидаса кIодолъи къун бергьун гурони щвезе гьечIеблъи: "Хъах1абросулъа МахIмуд - мун тIохда тIамур хъвалев, дун ахада чIун вуго, чIчIваби рекъоларого" - ян хъвана гьесде хадусел соназда. Ахада чIечIо Расул, гьев ана жеги цевехун цониги шагIир вахичIеб борхалъиялде. Гьелъул бицина иргадулаб гьатIанкъоялъ. Хабар лъикIаб рагIайги.


РЦДОДИ школалда рагьараб дарсида гьоболлъухъ » Ассоциация учителей аварского языка\nАУАЯ » Цолъиялъул хIалтIи » Тадбирал » РЦДОДИ школалда рагьараб дарсида гьоболлъухъ\nРЦДОДИ школалда рагьараб дарсида гьоболлъухъ\n14 февралалъ, Рахьдал мацlазул къо кlодо гьабун, Махlачхъалаялъул 8 лицеялъул лъимал ахlун рукlана РЦДОДИ школалде. Гьезул буго цlакъ лъикlаб учительзабазул коллектив. Директор Усманилаев Хlажимурадил жавабчилъиялда гъоркь гьез тlоритlула гlемерал тадбирал.\nАвар мацlалъул учитель Хирамухlамадова Гlайшат Саидовналъ бихьизабуна класстун къватlисеб рагьараб дарс «Малъе, эбел, рахьдал мацl». Дарсиде лъикlаб хlадурлъи гьабун бугоан. Лъималаздаги жиндагоги ретlун букlана магlарулазул миллияб ретlел. Умумузул берцинаб къачlараб рокъоре ккараб гlадаб асар гьабулеб букlана тlаде рачlаразеги. Гlайшатица бицана рахьдал мацlазул бугеб кlваралъул, гьел цlунизе ккеялъул. Гьелъул лъималаз Гъазиева Патlиматица, Алхасов Гъазимухlамадица, Жандарова Патlиматица, Хlасанов Гъазица ва Къурамух1амадова Рукъиятица рикlкlана мацlалда хурхарал кучlдул, бихьизабуна берцинаб кьурди. Кучlдул рикlкlине рагlи кьуна тlаде рачlарал 8 школалъул лъималазеги. Киналго тlаде рачlаразул рекlелъ лъикlаб асар хутlана гьеб дарсидаса хадуб.\nГlайшат йиго гlаданлъиги бугей, гlамалги берцинай, аваданай, лъималги хирияй унго-унгояй магlарул мацlалъул учитель. Гьелъ гьабулебщинаб жоялда батlияб нур букlуна. Цадахъ хlалтlулезги гьелъие кlудияб къимат кьола, абула гьей кlвахl-свак гьечlей, ракl бацlцlадго жиндирго хlалтlи гьабулей яс йигилан. Гlайшатица магlарулазе хъвала батlи-батlиял темабазда кучlдулги. Дида гlемер данд чlвана гьайбатал ясал – учительзаби. Гьезда гьоркьой Гlайшатилгун лъай-хъвай ккеялдасаги дун цlакъ йохарай йиго. Гlумру кьеги гьелъие магlарул мацl цlунун гьединал тадбирал рачине.\nДобавлено: 17-02-2019, 22:32\nГlахьвахъ районалда « Рахьдал мацlазул лъагlалил учитель – 2018». Зарият ФатагIалиева.


Открытый урок : К1удияб Ват1анияб рагъда хъвадарухъаби ва шаг1ирзаби. 8 класс - прочее, уроки\nОткрытый урок : К1удияб Ват1анияб рагъда хъвадарухъаби ва шаг1ирзаби. 8 класс\nТема : К1удияб Ват1анияб рагъда хъвадарухъаби ва шаг1ирзаби.\n1.Ват1ан хиралъиялъул ва гьеб ц1унизе рух1 кьун рагъарал умумузул ирс ц1унизе ккей ц1алдохъабазда бич1ч1изаби.\n2.Гьудулъи - вацлъиялде г1ун бач1унеб г1ел ругьун гьаби.\n3.Рагъулъ ва тылалда Дагъистаналъул хъвадарухъабаз тушманасда т1ад бергьенлъи босиялъулъ гьабураб г1ахьаллъи лъималазда бич1ч1изаби.\n4.К1удиял асаразул къокъго х1асил бицинеги ц1аларалъул анализ гьабизеги ц1алдохъабазул бугеб бажари цебет1езаби.\n5.Ват1аналъе рит1ухъаллъун, зах1мат бокьулеллъун рук1ине кколеблъиялъул асар ц1алдохъабазулъ бижизаби.\nДарсил алат: компьютер, проектор,экран, видео, шаг1ирзабазул т1ахьал,\nДарс байбихьила «Къункъраби» абураб кеч1 лъималаз ах1улаго.\n- Рорч1ами,лъимал, гьале нилъ данделъана авар адабияталъул г1адатияб гуреб дарсиде дарсиде.\nЖакъа нилъер буго г1адатияб гуреб класстун къват1ибехун ц1алиялъул дарс.\nДарсил темаги буго К1удияб Ват1анияб рагъда хъвадарухъаби ва шаг1ирзаби.\nКинабха, лъимал нилъер дарсил мурад бугеб?(мурадал рицина)\nРагъда ва тылалда Дагъистаналъул хъвадарухъабазул К1удияб Ват1анияб рагъ. Гьаб рагъул х1акъалъулъ нужеда лъик1го лъалеб батила тарихалъул дарсаздаги. Нилъецагьеб цодагьабго рак1алде щвезабизеги рач1аха, лъимал.\n1941 соналъул гьат1ан къоялъ саг1ат 4 ялда нилъер пачалихъалде Гитлерил армиялъ г1арада базе байбихьана. Ват1ан ц1унизе, гьезие г1оло рух1 кьезе х1адураб бук1ана Совет Союзалъул т1олабго халкъ. Гьеб К1удияб Ват1анияб рагъда г1ахьаллъи гьабуна г1исиназги ч1ах1иязги. Г1уц1ун бук1ана жидеего бокьун рагъде унезул штабал. Щивасул мурад бук1ана гитлерилаб фашизмаялда т1ад бергьенлъи боси.\nЭбелаб Ват1аналъул 20 миллион чиясул г1умру къурбанлъараб Ват1анияб рагъ нилъер халкъалъе бук1ана бищунго зах1матал х1албихьиязул цояблъун.1418 сордо – коялъ халат бахъана инсанияталъул тарихалда жаниб жинда данде лъезе мисал цоги гьеч1еб, советияб халкъалъул къвак1иялъулги, багьадурлъиялъулги бах1арчилъиялъулги х1албихьараб К1удияб Ват1анияб рагъ.\nРагъул т1оцересел къоязго Ват1ан ц1унизе къокъана Дагъистаналъул г1олохъабиги. Гьез такрар гьарулел рук1ана Дагъистаналъул халкъияв шаг1ирасул к1оч1ол раг1аби:\n«Открытый урок : К1удияб Ват1анияб рагъда хъвадарухъаби ва шаг1ирзаби. 8 класс»\nМинистерство образования и науки РФ и РД\nМКОУ "НОВОЧИРКЕЙСКАЯ СРЕДНЯЯ ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНАЯ ШКОЛА №1 "\n5.Ват1аналъе рит1ухъаллъун , зах1мат бокьулеллъун рук1ине кколеблъиялъул асар ц1алдохъабазулъ бижизаби.\nКинабха , лъимал нилъер дарсил мурад бугеб?(мурадал рицина)\nРагъда ва тылалда Дагъистаналъул хъвадарухъабазул К1удияб Ват1анияб рагъ. Гьаб рагъул х1акъалъулъ нужеда лъик1го лъалеб батила тарихалъул дарсаздаги. Нилъецагьеб цодагьабго рак1алде щвезабизеги рач1аха , лъимал.\n1941 соналъул гьат1ан къоялъ саг1ат 4 ялда нилъер пачалихъалде Гитлерил армиялъ г1арада базе байбихьана. Ват1ан ц1унизе, гьезие г1оло рух1 кьезе х1адураб бук1ана Совет Союзалъул т1олабго халкъ. Гьеб К1удияб Ват1анияб рагъда г1ахьаллъи гьабуна г1исиназги ч1ах1иязги . Г1уц1ун бук1ана жидеего бокьун рагъде унезул штабал. Щивасул мурад бук1ана гитлерилаб фашизмаялда т1ад бергьенлъи боси.\nТ1адаб налъи щиб нилъер? –\n- Бергьенлъи, ялъуни хвел!\nФронталдаги тылалдаги г1адамаз бихьизабуна к1удияб бах1арчилъи. Г1емераб къварилъиги бихьун щвана бергьенлъи. Гьеб г1асияб рагъда нилъер 57 Дагъистанлъул г1олиласе щвана Совет Союзалъул бах1арчиясул ц1ар. Рек1елъ к1удияб ч1ух1игун рехсола нилъеца нилъер гьайбатал бах1арзал:\n3.Саг1аду Мусай (жиндирго черхалъ дзот бахчарав).\n4.Ахмед-хан султан _ к1иц1олго бах1арчи.\n5. Валентин Эмиров.\n«Рекъел биххилалде хвалчен бахъарав» бидулав тушманасдаса Ват1ан ц1унулезул бищунго цересел кьеразда рук1ана советиял хъвадарухъабиги шаг1ирзабиги . Тушманасде данде гьел рагъана коч1одалъунги хочодалъунги.Гьеб рагъулъ г1ахьаллъи гьабуна к1икъогоялдаса ц1ик1к1арал нилъер шаг1ирзабаз ва хъвадарухъабазги. Дица нужее гьезул щивасда т1асан реферат хъвазеги кьун бук1ана. Лъимал т1амила къокъго гьениб хъвараб ц1ализе яги. бицине\n1 Абакар Т1агьиров.\n2. Мут1алиб Митаров\n3. Багьавудин Митаров\n5. Мух1амад Сулиманов.\n6. Г1абдулмажид Хачалов.\n7. Эфенди Капиев – рагъул корреспондент………..\nДагъистаналда гьеб рагъ бук1инч1ониги нилъер щивасда хъинт1ана гьеб рагъ. Дагъистаналдаса 190 азарго чияс г1ахьаллъи гьабуна гьеб рагъулъ, т1ад вуссинч1о 80 азарго чи.\n_ Нилъер районалдаса чан чиха арав рагъде ? (1194)\n_ К1олищ рицине?\n_ Чан чи вуссинч1ев рагъдаса? (800)\nМуг1алим: Ват1аналде бугеб рокьиялъги тушманасде бугеб цциналъги бергьана нилъ гьеб рагъда.\nРач1аха нилъ балагьизе цо гьит1инаб рагъул бут1аялъухъ\nАллагьас хъван батугейги, лъимал, нилъеда гьеб бихьизе, амма гьаб рагъул х1акъалъулъ лъазе ккола нилъер щивав ц1алдохъанасда. Гьеб буго нилъер тарих _ история.\nРагъде инч1ого хут1араз жидерго къуватги бажариги буссинабуна тушманасде данде халкъ бахъинабиялде. Гьездаса цоял ккола нилъер ч1ах1иял г1елазул шаг1ирзаби: Ц1адаса Х1амзат, Загьид Х1ажиев ва г1ун вач1унев Расулги. Гьезул куч1дуз к1удияб кумек гьабуна Ват1ан ц1унизе г1олилазде ах1и баялъ. Гьеб къаг1ида бат1аго хасиятаб буго Дагъистаналъул шаг1ир Ц1адаса Х1амзатие. Х1амзат гьеб гьунаргун цеве вахъана Гитлерилаб фашизмагун рагъ ккараб т1оцебесеб къоялъго.\n_ Лъицаха бицинеб , лъимал, Ц1.Х1амзатил г1умруялъул ва адабияб х1аракаталъул х1акъалъулъ?\n_ Лъимал, дица нужее рокъоре лъазаризе кьун рук1ана Ц1адаса Х1амзатил рагъул х1акъалъулъ хъварал куч1дул.\nЦ1алдохъабаз куч1дул рицина.\nМуг1алим: гьединго ах1и барал куч1дул хъвана З х1ажиевас.\nЛъица гьесул х1акъалъулъ бицинеб ва куч1дул рик1к1инел?\n« Кьолой маг1арулал баг1арал чуял,\nЧакъал т1аделъанин т1огьол магъилъе.\nТ1аде рахъа вацал Ват1ан хириял\nГ1мру нухда лъезин фашизмаялъе\nШамилил лъималаз, Шорсил т1анч1аца\nБидул г1ор биччалин г1алхул хъурмазул\nЗодосан бомбаби, г1одосан гулбуз\nГурх1ел тун ч1вач1вазин ч1ег1ерал борхьал»\nГьединго К1удияб Ват1анияб рагъде, жиндиего бокьун г1арзаги кьун, ана Г1абдулмажид Хачалов.\n_ Лъицаха Гьесул г1умруялъул бицинеб?\n_ Кинаб кеч1ха нужеца гьесул лъазабураб?(лъималаз рицина)\nМуг1алим. Мух1амад Сулиманов гьавуна Хунзахъ росулъ, ц1алана Хунзахъ школалда.\nАрмиялде анна жиндиего бокьун ,г1арзаги кьун, гьит1инав вугилан чанц1улго нахъ ч1ваниги.\n_ Кеч1 дицагоги ( муг1алималъ) ц1алила. Ц1алдохъабазги рицина С1улимановасул творчество, куч1дузул кескал.\nРагъул куч1дул хъвана г1ун вач1унев Расулицаги (къокъаб х1асил бицина «Россиялъул солдатал»)\n3. Крымалда гьабулеб рагъулъ тушманасул ах1вал _ х1ал ц1ехезе рит1ана нилъер бах1арзал.Гьелда т1ад вук1ана нилъер ракьцояв Мух1амадзагьид Г1абдулманаповги…….\nВах1шияб къаг1идаялъ байбихьана сурав (допрос)босизе. Киг1ан г1азаб кьуниги фашистазда к1веч1о советиял рагъухъаби къуркьизаризе. Гьезул х1акъалъулъ хъвараб буго расул Х1амзатовасул «Россиялъул солдатал»\nСценка «Россиялъул солдатал» (кесек)\n_ Муг1алим.Цойги кинал шаг1ирзабаз хъварал Г1абдулманаповасул х1акъалъулъ куч1дул?\n1. Бахумеседо Расуловалъ.. (ц1алдохъабаз рек1ехъе кесек бицина)\n2.Машидат Гъайирбековалъ. (ц1алдохъабаз рек1ехъе кесек бицина)\n3. Г1абдула Дагановас. (ц1алдохъабаз рек1ехъе кесек бицина)\nМуг1алималъ бицина «Ц1адулал ц1арал» Г1. Даганов. Гьум. 14-15 .\nТ1ерхьарал ц1вабзазул ц1ар к1оченаро.\nХ1акъикъаталдаги к1очон гьеч1о гьезул ц1арал. Гьел къойидаса къойиде кунч1ун рач1унел руго хъах1илаб зодихъ. Гьезул х1акъалъулъ хъван руго къисаби, гьарун руго памятникал. Гьел руссун руго къункърабазул т1елалде.\nРасулил къункърабаз дунял сверана. Гьеб коч1оца рек1ее асар гьабич1ого хут1уларо.\nЧ1варал васазда хадуб\nХерлъарал улбуз т1олеб\nМаг1ил г1ор бакъван гьеч1о.\nГ1адамал, т1аде рахъа\nТ1аг1ине гьабе ярагъ.\nУлбузда к1очон толел рук1инч1о вассал, кидадай гьел рач1ина абун нухде ралагьун рук1ана улбул.\nСверана чанго сон вас аралдаса\nЭбел йиго жеги гьасухъ ялагьун.\nЩай гьав вуссунарев инсул росулъе\nЩай гьасда к1очарай гьаюрай эбел?\nГьав т1ад вуссинаан инсул росулъе\nВат1аналън г1оло рух1 кьеч1ебани,\nК1очон телароан гьаюрай эбел,\nГьинал рак1 гуллица борлъич1ебани,\nГьай маг1арулалъул цо вук1арав вас\nКиевалъул рагъда ругъун щун хвана.\nАмма эбелалда вас к1очон гьеч1о,\nГьев вач1иналъухъ гьев балагьун йиго.\nМуг1алим. Г1урус ва авар мац1алда кинал кицаби лъалел нужеда Ват1аналъул ва бах1арзазул х1акъалъулъ?\nГерой рождается для жизни,\nа умирает за Родину.\nГерой за Родину горой…..\n1. Ват1ан хириясе хвел бук1унаро.\n2.Ват1ан гьеч1ев чи, чи гьеч1еб таргьа.\n3. Бах1арчиясул ц1ар ц1вабзаздеги г1унт1ула.\n4.Тушманасе наку ч1вазег1ан,къадани зани ч1вай лъик1…..\nГ1урусазул кинал хъвадарухъабиха нужеда лъалел рагъул х1акъалъулъ куч1дул хъвалел ругел?\nФадеев «Молодая гвардия», «А зори здесь тихие»\nКонстантин Симонов «Убиты под Москвой»\nМуг1алим. Гьале ахиралде щолеб буго дарс. Нужеца рик1к1ана бат1и – бат1иял хъвадарухъабазул куч1дул.\nЛитературияб дарс щулаги гьелъул х1асил гьабич1ого бегьуларо. Рач1а , лъимал,нилъецаги гьабизе.\n_ Рагъ абураб раг1иялъ нужее кинаб асар гьабулеб бугеб, кинал раг1абаздалъун гьеб нужеца къват1ибе кьелеб?\n_ Балагь, хвел, вах1шилъи, къварилъи, зулму, хъвант1и, маг1у, г1оди, ц1орой, бух1и, пасалъи, хиянатлъи.\nБук1ана гьеб рагъ нужеца бицунеблъун, нилъеда гьеб бихьич1о, бихьизе хъванги батуге.\n_ Нилъ бергьана гьеб рагъда. Сунца, кин?\n_ Кин к1вараб гьеб рагъда нилъеда бергьенлъи босизе. Кинал раг1абаздалъун нужеца гьеб абилеб?\n_ Ват1аналде бугеб рокьиялъ.\n_ бах1арчилъиялъ, цолъиялъ, рух1алда барахщич1олъиялъ.\n_ Зах1маталъ, къо х1ехьеялъ.\n_ Къуваталъ, тушманасде бугеб цциналъ.\n_ Вацлъиялъ. Гьудуллъиялъ.\n_ Эркенлъи бокьиялъ.\n_ Махщелалъ, къуркьи гьеч1олъиялъ.\n_ Сабруялъ, божилъиялъ.\n_ Г1умруялде бугеб г1ищкъуялъ.\n_ Аллагьас квер бакъиялъ.\nМуг1алим. Гьеб кинабго бихьизабуна нилъер халкъалъ, ай рагъухъабаз, зах1матчаг1аз, г1исиназ, ч1ах1ияз.Гьел кидаго рук1анаВат1аналъе рит1ухъал. Гьединаллъун рук1ана жидер къисмат къокъаб кканиги\nнилъеца бицен гьабурал Э.Капиевги,Б. Митаровги,Мусаиб Стальскийги,Манувах Дадашевги…..\nГьединаллъун хут1ана Ват1аналъе г1оло г1умру кьурал Дагъистаналъул рек1аразул эскадроналъул разведчик «Маг1арулазул Корчагин» , гьунар бугев поэт Мухтар Абакаровги, аваразул советияб прозаялъе кьуч1 лъуразул цояв Р. Динмух1амаевги.хъвадарухъан ва журналист А. Т1агьировги, драматург Алимпаша Салаватовги ва гьел гурел цогидалги…\nМуг1алим. Нилъ налъулал руго нилъер умумузда цере, нилъее рух1ги кьурал, Ват1анги ц1унарал.\n«Щивго к1очон гьеч1о, щибго к1очон гьеч1о» абурал раг1абиги рит1ухъ гьаризе сундалъун бихьизабилеб нилъеца нилъ гьезул ирсилал рук1ин.\n1. Ват1аналде бугеб рокьиялдалъун.\n2.Эбел – инсул адаб гьабиялдалъун.\n3. Лъик1аб ц1алиялдалъун.\n4. Гьезул тарих лъазабиялдалъун.\n5. Нилъерго бац1ц1адаб мац1, маданият лъазабиялдалъун.\n6.Миллатазда гьоркьоб рекъел ц1униялдалъун.\n7. Бергьенлъиялда хурхарал байрамал т1орит1иялдалъун.\nМуг1алим. Х1алч1ахъаги , лъимал, нужер, тавпикъ кьейги нужее, гьел мурадал т1уразе.\nЛъимал, кин бук1аниги дунялалда рагъал лъуг1ун гьеч1о. Къойилго нилъеда бихьула телевизоралдаса Сириялда , Украиналда бугеб х1ал.\nКинал пикрабиха нужер ругел гьениб бугеб ах1вал – х1алалъул?\n1. Холел руго расги г1айиб гьеч1ел г1адамал.\n2. Дирни рак1 гурхула гьенир г1одулел г1адамал рихьидал.\n3.Босани нилъерго Дагъистан- дагьаб цебег1ан расги багьана, г1айиб гьеч1ев милиционер ч1вана даргияв Мух1аммад Нурбагандов.\nМуг1алим: Щибха нужеца гьезие гьарилеб?\n2. Рохел, хехго рагъ лъуг1и.\n3. Жидерго рукъзабахъе т1адруссин.\n_ Бит1ун буго, лъимал, ц1унаги нилъ гьеб рагъалдаса.\nБаркала , лъимал. Жакъан нужеца нужго рихьизаруна маг1арул адабият ва гьелъул тарих бокьулел лъимал рук1ин.\nРахъе кинацаго дневникал, лъе нужеего 5 къимат.\nРокъобе х1алт1иги хъвай: Сочинение «Щивго к1очон гьеч1о, щибго к1очон гьеч1о»\n«Щивго кIочон гьечо,\nЩибго кIочон гьечIо»\nАвтор: Батаалиева Зухра Ибрагимовна\nНомер свидетельства: 530736


Википедия:Википедиялъул хІакъалъулъ — Википедия\nВикипедия (ингл. Wikipedia, абула [ˌwɪkɨˈpiːdiə] яги [ˌwɪkiˈpiːdiə]) — эркенаб, щивасул жинде изну бугеб, гІемерал мацІазда хъвараб интернет-энциклопедия, жиб хІалтІизе биччараб Викиялъул асасазда рекъон. Гьеб буго гьаб интернет-сайталда: http://www.wikipedia.org/.\nEditing tutorial for Wikipedia using classic wiki markup.\nВидео-Гид #2: Кин Википедия гӀуцӀун бугеб жиб-жиясе хиса-баси гьабизе кӀвезе кканани?\n1 Гьединго балагье\n2 Википедия цойги мацIазда\n3 ГІагарал проектал\n5 КъватӀисал линкал\nГьединго балагье[вики-текст хисизабизе]\nКиналго Википедиязул сияхІ\nКъватӀисал линкал[вики-текст хисизабизе]\nMission statement— Викимедиа Фонд\nIn a nutshell, what is Wikipedia? And what is the Wikimedia Foundation?—The Wikimedia Foundation\nWikimedia founding principles—Principles generally supported by all of the Wikimedia communities\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=Википедия:Википедиялъул_хІакъалъулъ&oldid=60188»\nВикипедиялъул аслиял баянал\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабуна: 08:42, 5 Август 2015.


Къисматалдаса рорч1изе бак1 бук1унаро\nПубликация (На аварском языке)\nОпубликовано в республиканской газете "Хакикат"\nАнц1ила лъабабилеб г1асруялдасан байбихьун къолоцоабилелде щвезег1ан балагьал лъугьа-бахъиназул цонигиялъ гьоркьоб теч1о Дагъистан. Мекъи ккеларо гьезул бищунго бух1и кьварараб бакьулъ бак1алда маг1арулал рук1унаанин абуни. Гьезулги гьезул росабазулги къисматалъул х1акъалъулъ кинабго хъвазе зах1мат буго, амма жиндирг росдал таварихалъ гьеб щивасда цебе ч1езабула. Щиб гьабилеб, инсанияталъул таварих буго бет1ерлъиги, бечелъиги, ц1арги къвариг1аразул мурадазе г1оло щибго г1айиб гьеч1ел г1адамаз т1ураб биялъ хъвалеб жо. Гьелъие нуг1лъи гьабула ахирал соназ ккарал лъугьа-бахъиназги. Масала, церегосел маг1арул росабазул цояб - Алмахъ бук1ана ракьазул рахъалъ бечедаб, т1абиг1аталъул рахъалъ берцинаб, т1ощел г1езабиялъе ва г1и-боц1и хьихиьиялъе лъик1ал ресал ругеб росу. Рорхатал муг1рул-щобаз сверун ккураб жаниблъиялдабук1иналъ гьенир къуватал гьуралги рук1унаро, къанаг1атги ракъдаллъи ккун хур-херги бакъваларо.\nХарач1исел, чунгурисел, к1огьорисел, г1аркьхъал абурал тухумазул ц1араз нуг1лъи гьабула цебегоялдаса гьениб бат1и-бат1иял росабалъа яшав-маг1ишаталъе г1ат1идаб бак1 х1исабалда гочун рач1арал г1адамаз цадахъ г1умру гьабулеб бук1иналъе. Лъабго бат1ияб милаталъул г1орхъода рук1иналъ, алмахъазул мац1ги жидеего хасиятал сверелал ругеб буго.\nАлмахъ кколаан нек1сиял маг1арул росабазул бищун ч1ах1иязул цояб, гьелъул ракьалъул г1ат1илъи анц1ила щуазарго гектаралдасаги т1аде унаан. Гьенир руго Ислам т1ибит1илелдего рук1арал бек1к1араб гамач1алъул жанисан къед гьабурал хобал. Т1аде бараб ракь борхат гьеч1ониги гьел гьарун руго т1ад лъурал ч1ах1иял къаназ жанибе ц1ад биччалареб къаг1идаялда. Цо хобалъур рукъун руго чангоял. Гьел рук1ине бегьула жиб-жиб хъизаналъул хварал г1адамал, къаналги рорхун цересезда аск1ор лъолеб бук1араб заманаялъул хобал.\nГ1арабазул цевегосев таварихчиясул баяназда рекъон, анц1ила ункъабилеб г1асруялъул ахиралда Алмахъ бук1ун буго микьазаргоялде г1агарун ц1араки бугеб щулалъи - хъала. Жеги ц1унун буго "Хъалаялде унеб нух" абулеб бак1алъул ц1ар. Рекъав Тимурил рагъазул заманаялда гьенир рук1арал г1адамал Сулахъ г1урул раг1алде гочинарун руго. Алмахъаз жигараб г1ахьаллъ гьабун буго Шамилил бет1ерлъиялда гьарурал рагъазулъ. Гьединазул цояв, Шамил асирлъуде ккезег1ан анц1ила щугоялдаса ц1ик1к1ун соназ г1урусазул аскаразде данде вагъарав Таймасханил Пирах1ма абулев чи хун вуго нусгоялдаса ц1ик1к1ун соналги ран. Гьев лъалел г1адамаз бицунаан Пирах1мал бохалдаги гъежалдаги рук1арал гулби какие чурулаго хъалалдаги рукьбуздаги гьоркьоб гиргидулел рук1унаанилан. Гьесул ункъо васасулги, ункъо ясалъулги рук1араллъималазул къадар лъабкъогоялде бахунаанилан. Ахираб анц1го соналда жанир, щивас 100-110 сонги бан хвана Пирах1мал васазул лъималазул ункъоял. Гьесул цояв вас Г1умахан Турциялда хвана. Г1емер заман инч1о 110-115 сонги бан гьесул к1иго яс хваралдаса. Пирах1мал лъабабилеб наслуялъул г1емерал ч1аго руго.\nСимсиралдаса Г1алибег-х1ажил багъа-бачариялъул соназда росу бух1ун алмахъал Хубаралде гочинарун руго. Гьеб лъугьа-бахъиналда хурхун доб заманалда вук1арав пасих1а раг1ул устар Солтанил Саримирзаца хъвараб кеч1 г1емер рик1к1унаан гьесул васасул яс Солтанатица. Рак1алда буго гьелъул гьадинал мухъал:\nЧаргъудул къинлъаги Къудул чалахъе\nГьанже челхинибе югъут т1еч1они,\nГ1унк1к1ал къинлъараги Каймесеялде\nГьанже г1олохъаби г1одор ч1еч1они.\nБоц1и кванадулеб Ц1ант1а ракьанда\nЯсаз г1ерт1ал ц1олел рахъил бут1рузул\nГъудал рахъалъ черма т1аде бахъила.\nК1иго нухалда росу биххиялдалъун г1емерго дагьлъун буго гьениб гьабулел рук1аразул къадар.\nМаг1арул росабалъ къанаг1атги рук1ун ратиларо Алмахъалда гьобол-гьудул гьеч1ел. Гьенире г1емер рач1унаан т1ощалихъ г1и-боц1и, пихъ, дабагъ-лакай ва цогидабги хисизе къвараг1арал г1адамал. Рук1ана Узунх1ажи, Нажмудин, Мах1муд, Ц1адаса Х1амзат лъик1го лъалелги. Мадугьалихъ ругел чачаназул росабалъги г1емер рук1ана алмахъазул гьалбалги, гьудул-гьалмагъзабиги, цоцазулгун ригьин гьабун ккараб г1агарлъиги.Росулъ бук1ана лъабго мажгит. Гьенире унел рук1аразул ч1аго ругез бицуна т1оцебесеб к1иго ирга х1ажизабазул бук1унаанила, гьезул къадарги лъабкъоялда анц1го чиясде бахунеб бук1ун буго. Кулазда г1умру гьабулел херал г1адамалги гьенире 6-7 километралъ рилъанхъун рач1унаанила.\nРосулъ бук1ана Г1алисолтанил Сулайман бет1ергьанаб минабазда балеб щег1 бежулеб завод. Гьединабго заводги лъеца х1алт1изабулеб хъарщи-ц1ул хъухъалеб пилорамаги колхозал г1уц1ун хадуб бана. 1937 соналда Ахташ абулеб лъаралда бана росдае г1ураб къуваталъул электростанция. Аслияб къаг1идаялъ алмахъаз г1умру гьабулаан кулабазда. Гьениб г1уц1ун бук1ана ункъо колхоз. К1удияб Ват1анияб рагъде ана ункънусгоялдаса ц1ик1к1ун чи. Дагьал рук1инч1о анц1ила микьго сон т1убалелде жидеего бокьун аралги. рагъде аразул г1емерисел нахъ русинч1о. Рук1ана к1иго-лъабго вас рагъда ч1варалги. Рагъалъ кьижаралъуса рорч1изаруна хъачагъазул къокъаби. Хасго гьезул "х1аракатчилъи" ц1ик1к1ана Кавказалде рагъ г1агарлъидал. Байбихьана колхозазул ва г1адамазул г1и-боц1и, т1ощел, рукъалъул къайи бикъа-хъамизе. Рагъде васаалги россалги ун хут1арал руччабазе зах1мат бук1ана лъик1го яргъид г1уц1арал, 10-15 чиясдасан данделъарал хъачагъазул къокъабаздасан рик1к1ен г1емерал кулабазда г1умру гьабулел г1адамазул гьединго колхозазул маг1ишатал ц1унизе. Кулабазда г1умру гьабулел г1адамалги г1и-боц1иги гочинабуна колхозазул конторабазде аск1оре. Гьеб бук1ана Дагъистаналъул г1орхъоде рагъ щвараб заман. Самолётаз бомбаби рехиялда х1инкъун къаси кинаб бугониги канлъи баккизеги толароан. Жеги г1ундузда жанир ругилан ккола къаси т1асан роржунаго гьезул рук1унел рук1арал г1асиял гьаркьал.\nБел-раххан кодоб кквезе к1олел бихьиналги лъимал гьеч1ел руччабиги рит1ун рук1ана Терек г1урул раг1алде хандакъал рухъизе ва цогидал щулалъаби гьаризе. Кулабаздейин абуни г1аммаб буголъи ц1унизе рагъдаса т1ад руссарал, гьединго рагъулаб хъулухъалдаса хвасар гьарурал гьарурал г1адамаздасан г1уц1арал партизаназул къокъаби толаан. Гьедин лъабабилеб нухалдаги биххизабуна цебегосел росабазул цояб - Алмахъ. Г1умру гьабизе ккана руччабаз ракьулъ рухъун гьарурал хандакъал г1адал хъорщазда жаниб.\nГ1емер заман иналде Гьоркьохъеб Азиялде гочинаруна Кавказалъул цо-цо миллатал. Лъицаго бит1араблъун рик1к1инаро г1айиб гьеч1ел г1адамал х1ал-зулму гьабун чияр ракьалде гочинари. Г1адада гурелъул рекъаб чахъуялъ нусго г1ияе лъин х1абургъинабулебилан абулеб. Цогидал маг1арулалго г1адин, лъабго колхозалде гьоркьоре унел рук1арал кулабаздаса г1адамал гочинаруна чачаназ г1умру гьабула бук1араб к1иго росулъе. Гьедин ункъабилеб нухалдаги биххана аза-азар соназ умумуз г1умру гьабураб росу. Жеги рак1алда буго эмен гьеч1еб ункъо гьит1инаб лъимерги хьихьун хут1арай эбелалъ биххараб печалда цееги г1одойч1ун г1одилаго рогьараб сордо. Гьей г1адал дагьал рук1ун ратиларо чияр ракьалде гочинарурал маг1арулазул. Минабиги доб заманаялда рук1арал х1акимзабаз чи вихьун, чин бихьун рикьун ругоан. Риххана кулазда рук1арал минаби, лъиего изну бук1инч1о рит1аралъуса т1адруссине, х1алт1изаризе кколаан ч1орого хут1арал ракьал.\nГьава-бакъалъул шарт1ал данде ккеч1огун т1ибит1араб бакъул унтиялъ сордо-къоялъ к1иго-лъабго чи хвараб заманги кколаан. Хобал рухъизе к1олел бихьинал рук1инч1ого, нахъисеб къоялъ рукъаралги кколаан, т1убанго т1аг1арал хъизамалги рук1ана. Къокъаб заманалда росабалъ рагьана больницаби, районазда - бест1ал хут1арал лъимал хьихьулел рукъзал. Байбихьана рет1ел-куналъул, ниг1матазул рахъалъ ц1акъго язихъазе кумек гьабизе. Пачалихъалъул гьединаб т1алабалъ дагьабго лъик1лъизабуна рук1а-рахъиналъул даража. Гьеб бук1ана рагъ лъуг1изе жеги лъаг1елги хадубги бугеб заман. Лъаларо гьанже г1адаб низам пачалихъалъул бук1арабани кинаб къисмат нижерги ниж г1адазулги ккезе бук1арабали. Гьелдаса нахъе ана лъабкъоялда цо сон. Бет1ергьабазда минаби рук1араб бак1 лъалареб даражаялде ккана ч1унтизе тарал кулал. Киг1ан заман аниги сахлъун рахъунел гьеч1о дол соназ лъурал зах1матал ругънал. Гьанжесел политиказул ц1одорлъи гьеч1олъиялъ гьел сахлъизеги толел гьеч1о, зама-заманаялда судизеги гьарулел руго. Бокьун гьеч1о росдалги гьелъул г1адамазулги къисматалъул г1айиб доб заманалда рук1арал пачалихъалъулги республикаялъул бут1рузде г1унт1изабизе. Нилъеда рихьула "демократиялъги" "эркенлъиялъги" ч1унтизарулел росабиги, кулалги, криминалиял тунка-г1усиязул х1асилалда ч1валел, араб бак1 лъач1огун т1аг1унел г1адамалги, пачалихъалъ г1адатияб халкъалъул гьабулеб "т1алаб-агъазги". Рак1алде ккола щибго лъик1аб бихьич1ого цебесеб какиялъ гуродай нилъ г1адлу-низамги, рит1ухълъиги, инсанасул къиматги гьеч1еб, росу тун къват1ирехун ине х1инкъараб чорокаб заманги бач1ун хут1арал абун.\nРосдалги гъелъул г1адамазулги къисматалъул х1акъалъулъ раг1а-ракьанде щун хъвач1ониги бегьилаан, т1убан х1акъикъат лъаларел цо-цо г1адамаз алмахъал рик1к1унел руго зулмуялда чияр росабиги ракьалги ккун ч1арал г1адамаллъун, камулел гьеч1о гьел "х1арам" гьабулел цо-цо "г1алимзабиги".\nКъисматалъул нухдасан ани гурони гьелдаса бергьинеги рорч1изеги лъиданиги к1олеб гьеч1о. Цоязе гьеб нух бук1унеб буго бит1араб, ц1вакараб, цогидазейин абуни - к1ич1 к1ич1араб, хъач1аб. Аллагьас к1иабилелдаса нилъ киналго ц1унун таги.


ЗАМАНА - Бахълис чебаэс дигуси\n«Дагъистан» РИА-лизиб «Бизнес-Тур в Дагестан» бикIуси проектла чебкадси конференция бетерхур. Иличир Хабаровскла крайлизивадси ДР-ла Правительствола вакил Б.ГIисаевли, миллатла политикала ва динанала къуллукъунала шайчивси министрла заместитель А.МяхIмудовли, илкьяйдали СМИ-бала вакилтанира бутIакьяндеш дариб.\nБалбуц ибхьули, ведомство Россияла регионтазиб бузути ДР-ла Правительствола вакилтачил жигарчебли барх бузниличила, илди гьарил бехIбихьудлизиб гIеббурцниличила буриб А.МяхIмудовли. Б.ГIисаевла сипта хIясибли, СМИ-бала вакилтазибад ва туристунала агентствобала руководительтазибад цалабикибси кьукьяли Дагъистаннизи архIя дураберкIиб. ГIяхIли Дербентлизи, Сулахъла къярдличи, Хунзахла районнизи бякьун. Илкьяйдали илди ДР-ла туризмла, ДР-ла миллатла политикала ва динанала къуллукъунала, ДР-ла вачарла ва промышленностьла шайчирти министерствобала руководительтачилра гьунибаиб.\n«Буралли, илдигъунти архIябани регионти-ургарти бархбасуни дебадирахъу, Дагъистан гьалабяхI башахъу. Иличибли гIяхIлас нушала республикала культураличил ва гIядатуначил тянишбиэсра имканбикIур. Миллатла политика гьалабяхI арбукес къайгъи дакIубирули, хасси Министерстволи этнотуризм гьалабяхI башахъниличи пикри бяхIчииули саби. Социальный сетаназирти пикруми хIясибли, гIяхIлас Дагъистан дебали гIяхIбилзули саби ва илдас нушачи гIуррара башес дигули саби», — викIи А.МяхIмудов.\n«Игьдибар ва гьалмагъдеш агарли гIергъи, туризм гьалабяхI арбукес хIейрар. Дебали мягIничебси саби Дальний Востоклизибад нушала республикализи башути туристунала «варачан» белгиси тяхIярличи бикахъни. Республикализи бакIибси нушала кьукьяли регионна имкантала даража ахъли кьиматлабариб. Этнотуризм ва берклумала шайчибси туризм гIяхIцадла гьаладяхI аркьниличи вирхулра. Нуни бални хIясибли, бахълис Дагъистаннизи бакIес дигули саби. Ил багьандан, Хабаровск — МяхIячкъала, МяхIячкъала — Хабаровск халкьани-ургарти гьундури ибхьниличи пикри бяхIчииулра.\nДальний Востокличила гъайикIалли, дирхаирая, илабси тIабигIят дебали жагаси саби. Нушала Дагъистаннизибван, илабра уркIи гьаргти, гIяхIти гIяхIялдеш диранти халкь хIушаб гьунибиур», — викIи Б.ГIисаев.\nГьайгьайрагу, республикализи бакIибти гIяхIли разити хIяланани бицIили, нушала жагати мер-мусаличи хIяйранбиубли, уркIила ахъси гьавличил хъули чарбулхъули саби.


Липецкалиясса хъамал Дарбантливгу бивунни\nЦIуссалакрал райондалул бакIчи МахIаммад-ХIажи Айдиевлул оьвкуну Дагъусттаннайн бувкIсса Аьрасатнал Виричув Андрей Тепериклул нину-ппу ва гъан-маччами Дарбант шагьрулийнгу бивунни.\nЦIуссалакрал райондалий вай гьуртту хьунни 1999 шинал сентябрь зуруй ЦIуссалакрал аьрщарай хьусса дяъвилул иширттаву жанну дуллусса вирттавран хас дурсса мероприятиярттай. Ххал бунни боевиктурайн данди авцIуну Тепериклул жан дуллусса спортзал, бивунни къизгъинсса талатавуртту най диркIсса Телевышкалийнгу. МахIаммад-ХIажи Айдиевлул сипталий шикку бувну буссар аьрали музей, дацIан дурну дуссар лахъазанттул цIанийсса талатавурттаву жан дуллусса милицанал зузалтран ва аьралитуран гьайкал.\nВышкалул ялув бивщуну буссар Аьрасатнал ттугъ.\nХъирив кьини райондалул каялувчинал хъиривчу ХIажи ХIажиев бакIчисса администрациялул делегация ва Липецкаллал областьраясса хъамал лавгунни Дарбантлив.\nВайннал ххал бунни Нарын-Къала, Аьрасатнаву яла хьхьичIвамур мизитран ккаллисса Жумяъ-Мизит, музейрал комплекс.\nЦалчин Дарбант ккаклакисса Липецкалиясса хъамаллуран хъинну ххуй бивзунни тарихрацIун бавхIусса шагьрулул цIанихсса кIанттурду. Ххуй дирзунни нахIура-нахIусса дагъусттаннал дукрардугу\nЛуттирду ххирану тарбия буллай\nСледующая публикация Манзилданул низамрайгу зий бивкIру\nПредыдущая публикация Парснал макьанну