ЦIияб хIукумат ва Владимир Путинил маялъул указ | Экспертасул пикраби | Киназего гIаммаб Россия\n© РИА Новости, М. Климентьев\nЦIияб хIукумат ва Владимир Путинил маялъул указ\nЩиб цIияб жо бугеб нилъер жанисеб политикаялъулъ ва щиб букIине бегьулеб анлъго соналда жаниб?\nЦIияб хIукумат гIуцIулаго, Владимир Путиница гIезегIан хиса-басиял гьарилин хьул букIана. Киналго балагьун чIун рукIана, тIокIаб жо гьечIониги, цIияв премьер телин, амма нилъеда цIидасан тахида вихьана кIиабилев чи — Дмитрий Медведев. Коммунистазда, социалистазда ва национал-патриотазда (лево-патриотикияб къуват) ккун букIана Путиница Павел Грудининие гьаракь кьуразул (15 процент) хьулазулги хIисаб гьабилин, амма гьабичIо. Рищиязда кIиго-лъабго процент гьаркьазул щварал либералазул хьул букIана Путиница премьерлъун Алексей Кудрин тIамилин, гьев вихьизавуна ХIисабалъул палатаялъул председательлъун. Гьале Кудриница живго гьеб хъулухъалде тIамиялъул хIакъалъулъ абурал рагIаби «статусалъухъ балагьун, тIоцевесев вице-премьерасул хъулухъалда бащадаб буго гьеб хъулухъ»(?!). ИчIго чи вице-премьер ва министр абурал цIараздаса махIрумлъана.\nГьелдаго цадахъ гьаб соналъул 7 маялда Путиница бахъана хIуригатиябин цIарчIвазе бегьулеб «2024 соналде щвезегIан Россиялъул миллиял мурадазул ва стратегиял масъалабазул хIакъалъулъ» абураб указ. Гьеб цIакъ кIвар бугеб указ буго, гьелъ нилъ киналго тIадруссинарулел руго СССРалда букIараб планалъулаб системаялде. Гьенир мухIканго хъван руго гIемер лъикIал «жал».\nГьединлъидал цIияб хIукуматалъул гIуцIиялъ ва гьелъул бетIерлъун Дмитрий Медведев вихьизавиялъ нилъ щакдаризе тIамизе кколаро. Нилъерго хIасилал нилъеца гьарила, маялъул указалда Путиница хъварал масъалабиги цIияб хIукуматалъул ресалги дандеккун.\nХIукуматалда руго цIиялги «цересел» гIадамал, масъалаби абуни бигьаял гьечIо\nХIукуматалъул цIияб гIуцIиялда гъорлъ гьечIо «цевесев» кIиго вице-премьеразул цIарал — Игорь Шуваловасулги Аркадий Дворковичасулги (либералазул лагералъул ва олигархазул кIвар бугел вакилзаби). Финансазул министр Антон Силуановасул статус цIикIкIинабуна, гьев тIамуна вице-премьерлъун. Алексей Кудрин, президентас ХIисабалъул палатаялъул председательлъун — цоги «рагIи билълъарав» чи тIамуна БакътIерхьул рахъалъул улкабазе «нилъерав».\nЩай цIидасан Дмитрий Медведев тIамурав?\nВ. Путиние циндаго кинабго хисун рехизе бокьун гьечIеблъи бихьулеб буго, гьелъ кидаго гуро лъикIалде рачунеб. Гьесда Д. Медведев цевегоялдаса лъала, гьесда божула, гьеб гуребги, гьев лъикI къабул гьавула БакътIерхьул улкабаздаги.\nХIукуматалъул членаз президентасухъе рачIунел баяназги докладазги церечIезарулел руго берцинал суратал. Гьезда гьез бицунеб буго маялъул (2012) указал тIуралел ругин (абулеб буго гьел тIуралел ругин хIалтIул бакIалги дагь гьарун ва гIемерисел хIалтIухъабиги бащдаб ставкаялде рачун); бицунеб буго рази гьечIел гIадамал къватIире рахъиналъул (митингал ва забастовкаби) хIужаби гьечIин (гьесда бицунеб гьечIо гьел байбихьудаго бакIалъул нухмалъулез гъоркь къинарулел рукIин); бицунеб гьечIо рищиязда Путиние гьаракь кьурал гIадамал 50 проценталдаса цIикIкIун рукIинчIеллъи. Сундуе гIолоха «саву кьавуялъухъ» хисилеб?— гьедин пикру гьабун батилаха улкаялъул президентасги. Гьесул аслияб масъала — СШАялъул санкциязул тIадецуялдаса ворчIи, щайин абуни санкцияз квешаб кьаби щвезабулеб буго улкаялдаги гьелъул корпорацияздаги. Амма СШАялда ракIалда гьечIо нахъе къазе, нахъе къазе кколел руго нилъ.\nХадубги, РФялъул цIияб хIукуматалда анцIгоялде щвезегIан цIикIкIана вице-премьеразул къадар. Гьениб цIияблъун ккола, гьез нухмалъи гьабулел министерствабазда «гьезул чагIи» гурел, лъай ва хIалбихьи бугел кадраби тей, ай\nгьанже вице-премьераз ратизе ккезе буго жидерго нухмалъиялда гъоркь ругел министразулгун гьоркьорлъаби гьаризе нухал. Гьедин, бюджеталде «кверал риччазе» рес гьечIеб куцалда гIуцIулел руго гьезул гьоркьорлъаби. «Вице-премьер — министр» хIалтIулел ругони «цадахъ рекъон», гIемер ккола улкаялъул буголъиялде «кверал риччарал» лъугьа-бахъинал. Гьединлъидал Путиница гьарулел хиса-басиял ричIчIизе захIмат гьечIо. Гьеб лъикIги буго.\nЛъикI буго гьединго улкаялъул президентас цIияб хIукумат 2024 соналде церелъурал бигьаял гурел масъалаби тIуразе «хIадурулеб» букIинги. Амма, росдал магIишаталъул ва бакIал раялъул министрал хутIизегIан, киналго «цересел» кадраби руго. Росдал магIишаталъул министрлъун тIамуна Россельхозбанкалъул Правлениялъул экс-президент Дмитрий Патрушев, гьев ккола ХIинкъигьечIолъиялъул советалъул секретарь Николай Патрушевасул вас. Виталий Мутко тIамуна бакIал раялъул министрлъун, цеве (2012-2016) гьев вукIана спорталъул министрлъун. Къокъ гьабун абуни, Мутко нилъер вуго «сундулго устар», гьевги Путинги жеги Собчакил командаялда хIалтIулел рукIана заместительзабилъун.\nГIелмуялъул ва тIадегIанаб цIалул министерство — гьелъул бетIерлъуда тана ГIелмиял гIуцIабазул федералияб агентствоялъул (ФАНО) нухмалъулевлъун вукIарав Михаил Катюков. Гьанибго абичIого гIоларо, Россиялъул гIелмияб академиялъул (РАН) гIалимзабазе цIакъ бокьуларо гьеб гIуцIиги гьев чиги, гIелмуялдехун бугеб гьезул коммерцияб бербалагьиялъухъ. ГIелмуялда хехаб ва бихьулеб хIасил батичIони, гьез къокъаб заманалда къотIинабула гьеб цебетIеялъе биччараб гIарац. Гьев чиясул хIалтIул нух бухьараб буго Красноярск краялъул финансазда («кIудияв гIуна» Хлопонинил бербалагьиялда гъоркь). ХIинкъи буго нилъер вузазда, Бакъбаккул улкабаздаса мисалги босун, гIезаризе ругин гIураб лъай щвечIел бакалаврал (ункъосонил лъайгун). Европаялъул гIемерисел улкабаз (мисалалъе, Финляндиялъ) ва Азиялъул (КНР) гIолеб гIел цIализабулеб буго церетIурал къагIидабазда. Нилъецайин абуни, «нахъетIураздаса» босулеб буго мисал.\nПутинил маялъул указалда рихьизарун руго гIелмуялда церечIарал гIемерал масъа-лаби, кIвеладайха «къваридаб» (дебит-кредиталъулаб) бербалагьигун гьел гIумруялде рахъинаризе?\nКинал масъалабиха гьел М. Катюковасда гIелмуялъулъ рорхизе ва тIуразе кIоларел? Рехсезин гьезул цо-цоял: РФялъул технологияб цебетIей хехлъизабизе, цIиял къагIидаби хIалтIизарулел организациял ругелдаса 50 проценталъ цIикIкIинаризе, НТРялъ (цIияб технологиязул революция) кIвар бугеллъун рикIкIунел гIелмиял хIалтIабазулъ рехсолеб щуго улкаялде гъорлъе ккезабизе Россия; нилъерго ва къватIисел улкабазул машгьурал гIалимзаби хIалтIизе рачIинедухъ шартIал гIуцIизе улкаялда; гьабсагIат бугеб экономикияб секторалъул кьучIалда 15-ялдаса дагь гьечIого гIелмиябгун лъайкьеялъул дунялалъулго даражаялъул централ ва гьезул кооперациялгун гIуцIизе ва гь.ц.\nРачIаха балагьилин, кинал масъалаби лъун ругел тIадехун рехсараб Указалда рекъон.\nАслияб мурад: дунялалъулго экономикаялда чIахIияллъун рикIкIунеб щуго улкаялъул кьерде Россия ккезаби; бугебги нахъе ккезе течIого, дунялъулъулго экономикаялде дандеккун, экономикияб цебетIей хехлъизаби. Гьеб масъалаялъе хъатчIваниги бегьила, щайин абуни жакъа Россия экономикаялъул рахъалъ дунялалда ичIабилеб бакIалда буго.\nГIисинаб ва гьоркьохъеб предпринимательство (МСП)\nУказалда буго: гIисинал ва гьоркьохъел предпринимателазул къадар 25 млн чиясде щвезегIан цIикIкIинабизе; къватIибе бичулеб къайиялъул къадар бахинабизе ВВП 20 проценталдаса дагь гьечIого.\nГьелъул хIакъалъулъ щиб абизе бегьулеб? Дида ракIалда буго анлъго-анкьго соналъ цебе гьадинаб масъала цебелъун букIана — 20 млн хIалтIул бакI чIезабизе МСПялъул кумекалдалъун. Гьел рагIабазулги хIасил ккечIо.\nГIарац ва кредитал кьеялъул политика\nМаялъул указалда гьелъул хIакъалъулъ щибго абун гьечIо. ГIарац ккола экономикаялде би кьабулеб мащу. Нилъер улкаялда гIолеб гьечIо гьеб, щайгурелъул Центробанкалъ улкаялъе хIажатаб къадаралда гьеб биччалеб гьечIо. Биччалеб буго гIарац улка цебетIезабие гIураб гуреб, чIегIернарт ва газ бичун щвараб долларазул къадаралда бащад. ЦБ нилъер улкаялъул нухмалъиялъе гуро мукIурлъулеб бугеб, Бакъ-\nтIерхьул улкабазул рихьизариязе. Гьединлъидал рукIине гьечIо экономика цебетIеялъе кьо-лел учузал ва «халатаб» заманалъулал кредитал. ЦБялъ кьуни, кьезе бегьула цере росарал рецIизе ункъо-щуго проценталде кредитал (рефинансирование). Гьелдаго цадахъ бизнесалъе ва фермерствоялъе бигьалъизе бегьула гIодобегIанасеб проценталде кредит босизе. Гьедин гьабуниги, гьелъул бицине буго кIудияб бергьенлъиялъул гIадин, цогидал улкабазда цере росарал бецIизе кьолеб кредиталъул букIуна цо-кIиго процент. Китаялда гьеб 0 проценталдеги бачун буго, производство рагьизе босулеб бугони кредит.\nГьаниб хисараб жо гIемер гьечIо. Киналго хиса-басиял гьарун руго 2017 соналдаго Налогазул кодексалда. Гьелда рекъон руго рихьизарун цIиял ставкаби. Масала, хасал экономикиял зонабазда (ОЭЗ) ругездаса налог дагьаб босизе буго. Гьезда гъорлъе ккола нилъер Каспийск ва Дагестанские огни.\nНилъер хIукуматалда ракIалда гьечIо налогал росулеб къагIида хисизабизе. 10 азарго гъуруш моцIие щолесухъаги 1 млн гъуруш щолесухъаги ккола 13 процент. Цогидал улкабазда гьедин гьечIо, гьениб цIикIкIун гIарац щолес налогги цIикIкIун кьола. Нилъер гьаниб гьелде кIварго кьоларо. Гьеб кIвар гьабизе ккараб хIужа буго, гьеб суал милат гьабичIого тани, рес буго жамгIияталда дагIба-рагIи цIикIкIине.\nД. Патрушев гьеб хъулухъалде тIамиялъ батIи-батIиял пикраби рачIунел руго ботIролъе. Гьес 10-ялдаса цIикIкIун соналъ нухмалъи гьабуна Россельхозбанкалъул отделениязе. Гьенирин абуни руго батIи-батIиял предприятиязул ва фермеразул налъухъ гъоркь ккурал кIуди-кIудиял «кескал». Гьанже Минсельхозалъ «жидеразего» инвестициял риччазе бегьула, гьез инкар гьабилищха щвараб ресалдаса пайда босизе, ай налъухъ ккурал ракьал росизе (бекьулеб ракь, производствоялъе бараб бакI букIа ва гь.ц..). ЛъикIаб бизнес гьечIищха?\nЦо мугIрузул районалъул фермерас абуна дида, Дагъистаналъул судалъул приставазул департаменталда риххарал магIишатазул мал-мулк банказе хайиралъе рахъеян кьурал фермеразул гIарзабазул кIудиял тургьби цIун ругилан.\nХIасил кинаб? ХIасил гьадинаб ккелаха, биххун унеб улкаги букIина, президентасе лъикIаб сипат-сурат бихьизабурал баяналги кьела. Амма кин гьел кьелелани дида бичIчIизе кIоларо. Дида кIвечIони щиб, гьединал баянал ралагьулезда нус-нус къагIида лъала жидерго хIалтIи «бихьизабизе». РитIухълъи? РитIухълъи кидаго гIадин сабуралда буцIцIун чIела.\nСоциалияб политика, лъайкьей ва гIумру\nГьеб рахъалда руго дагьалго хиса-басиял. ТIоцебе абуни, лъикI буго Лъайкьеялъул министерство батIа гьаби, гьеб гьанже хIалтIизе буго гIицIго лъайкьеялда тIад (школал, ссузал ва школалда цебесеб тарбиякьей). Лъайкьеялъул министр Ольга Васильевалъ бихьизабуна улкаялда лъайкьей цебетIеялде жиндир, американазул босараб либералияб гуреб, цIиялда тIаде «цебесеб» жубараб бербалагьи букIин. Гьеб битIунги буго, щайин абуни, мисалалъе босани, улкаялда гуманитарияб лъай батIи-батIияб куцалъ кьолеб букIина. Щибаб регионалъул «жиндирго» букIана тарих. Цояз — патриотикияб, цогидаз — либералазул (бакътIерхьул улкабазул), лъабабилез — коммунистазул «бераздалъун» хъвалеб букIана тарих, нилъер лъимал батIи-батIиял улкабазда гIумру гьабун ругел гIадин. Васильевалъ хIаракат бахъулеб буго «цебесеб» букIараб лъикIабщинаб лъайкьеялъул «цIиял» къагIидабазулъе бачине. Путинил маялъул указалда бихьизабун буго, 2024 соналде нилъер улка лъикIаб лъайкьолел 10 улкаялъул сияхIалде гъорлъе ккезе; рухIиябгун нравственнияб ва миллиябгун маданияб кьучIалда тарбия кьезе.\nРакIалде ккола О. Васильевалъ гьел масъалаби тIуразе кIвараб хIаракат бахъилин. Нилъеда кIвар кьезе тIадаб буго гьеб указалъул «миллиябгун маданияб» абураб бакIалде. Нилъер рахIат хвазабизе бегьула гьеб документалда «дунялалъуго диналъул тарих ва культура» абураб дарсида насранияб диналде цIикIкIун кIвар кьолеб букIиналъ. Кин букIаниги, нилъер улкаялда гIемерал миллаталги гIемерал диналги ругелъул. Дагъистаналда бусурбабазул 95 процент буго, нилъер регионалъе гьеб суалалъул гьединагIан къварилъи букIинаро. Амма къватIисел регионазда гIумру гьабун бугел дагъистаниязе гьеб кIвар бугеб суал ккола, щайин абуни дандчIвала хIужаби нилъер дагъистаниязул лъимал насранияб диналъул дарсазде хьвадизарулелги (?!).\nЦоги цIакъ кIвар бугеб суал ккола рахьдал мацIалъул дарсазул суал. Гьеб тIаде ккола аслияб къагIидаялда министерствоялде. Гьеб суалалъул иш роцIцIинабизе ккани, Пачали-\nхъияб Думаялъ законалда хиса-басиялги гьарун, тIадбуссинабизе ккола советияб практика, ай регионалияб компоненталъе федералияб бюджеталдаса гIарац биччаялъул къагIида. Гьеб хисизабун букIана Кудриница (финансазул министрлъун вугеб заманалда) 2000-абилел саназул бащалъудаго. ГIагараб ракьалъул мацIги, адабиятги, тарихги цIакъго къваригIарал регионаз жидецаго балагье гьелъие гIарацилан абулеб гIадин, гьел соназ гьеб «рехун» букIана регионалиял бюджетазде. Гьебги ккола либералазул ургъелгьечIолъи. Щибха гьабизе кколеб гIицIго дотацияз «хьихьун» ругел республикабаз? Гьелъул пикру гьабулев чи ккечIо. ЧIегIернарталъги газалъги бечедал регионазе бигьа буго, Дагъистаналъе захIмат буго.\nСахлъицIуни, захIматалъул ва социалияб политика, спорт\nГьенибги хисараб жо щибго гьечIо. Вероника Скворцова цеего гIадин сахлъицIуниялъул министр, Максим Топилин — захIматалъул ва социалияб цебетIеялъул министр, Павел Колобков — спорталъул министр. Гьелъул магIна ккола гьеб рахъалда хиса-баси букIине гьечIин абураб.\nСахлъицIуниялъул иш дагь-дагьккун коммерциялъул нухде бачина, гьединго киназго какулеб бугеб оптимизацияги хадубккунги «билълъанхъизабила», дагьлъила гIисинал больницабигун поликлиникаби. Гьелдаго цадахъ маялъул указалда бихьизабун буго: а) 2024 соналде гIадамазул гIумруялъул гьоркьохъеб халалъи 78 сониде щвезегIан гьабизе; б) сахаб гIумрудул халалъи бахинабизе 67 сониде, ва сахлъи цIуниялда хадуб халкколел гIадамазул къадар 55 проценталде бахинабизе; в) хIалтIизе бажарулеб ригьалъул гIадамазул хвел дагьлъизабизе (100 азарго чиясда гьоркьов 350 чи), бихьвадиялъул унтабаз унтарал (100 азарго чиясда гьоркьов 400 чи), ракалъ унтарал (100азарго чиясда гьоркьов 185 чи), лъимал (азарго гьабураб лъимада гьоркьоб 4,5 лъугьа-бахъин).\nДица рехсолел гьечIо цогидалги лъикIа-лъикIал масъалаби, гьелги гIелин тола. Кин гьел гIумруялде рахъинаризе ругелали бичIчIуларо, сахлъицIуниги тIубанго коммерциялде сверизабун. Страхованиялъги нилъее рес кьола бищунго дагьаб медицинаялъул хъулухъ щвезе, цогидаб кумек щвела гIарцухъ.\nДоход цIикIкIинаби ва мискинлъи дагь гьаби\nРехсараб указалда буго: а) гIадамазе щолеб доход цIикIкIинабизе, ва пенсиял инфляциялъул даражаялдаса цIикIкIинабизе; б) РФялда мискинлъи дагьлъизабизе кIиго нухалъ; в) лъагIалида жаниб 5 млн. чиясул мина-карталъул суал тIубазе.\nКин гьел масъалаби тIуралел?\n«ГIадамазе щолеб доход цIикIкIинаби….» — гьеб гьабизе рес букIинаан щибаб лъагIалица цIикIкIинарурал харжал ва пенсия инфляциялъ\n«кунел» рукIинчIелани. Инфляция нилъер бараб буго энергетикаялъул монополиязул тарифазда (газ, ток, чIегIернартил нигIматал). ЧIахIиял монополиязул аппетит цIикIкIараб букIунелъул, гьез жидедаго гьоркьор балъгоял къотIи-къаял гьарула багьаби рорхизаризе гIоло (бахчараб монополизм). Гьелда данде цIакъ кIвахIалго гурони хIалтIи гьабуларо нилъер улкаялда, гьединлъидал гьеб суал, хъвараб къагIидаялда рагIа-ракьанде щун, тIубаялда божизе бачIунеб гьечIо. Рихьдае харжалги пенсиялги цIикIкIинаруниги, жеги цIикIкIун эхеде бахине буго инфляция. 2014-2017 соназул харжазул хIисаб гьабуни, гIадамазе кодобе щолеб гIарцул хIакъикъияб къадар (официалияб гуребха) дагьлъана. Гьединго бича-хисиялъул ишги гIодобе ана. В.Путиница гIицIго рищиязда цебе бахинабуна гIумру гьабизе къваригIунеб гIарцул даражаялде бищун гIодобегIанасеб харж (МРОТ). Гьелъул хIасилалда 2018 соналъул 1 маялдаса байбихьун бищун гIодобегIанасеб харж бахана 11163 гъуршиде. Нилъер республикаги дотацияз «хьихьараб» республика бугелъул, нилъер гьаниб гьеб 11163 гъуршидаса цIикIкIунаро, нилъер рес гьечIелъул, цогидал бечедал регионазул гIадин, гьелде тIадежураял гьаризе. Пенсиязулги хисараб жо букIинаро, Дагъистаналда исана гьеб бахана 8680 гъуршиде (Россиялда — 8726 гъур). МРОТ цIикIкIинабунин абун, щибго хиси ккечIо пенсиязе.\n«Мискинсабазул къадар кIиго нухалъ дагь гьаби» абураб пунктги щакаблъун бихьулеб буго. Сунца борцунеб нилъер гьаниб мискинлъи ва гьардухъанлъиялде ккей. Гьоркьохъеб цебетIеялъул улкаби — Румыниялда ва Белоруссиялда мискиналлъун рикIкIуна гьоркьохъеб къагIидаялъ кваназе (гьан, ччугIа, гIанкIу, пихъгун овощал) ва ретIа-къазе рес бугел, амма кIудиял харжал гьаризе ва курортазде ине рес гьечIел гIадамал. Гьедин борцани, нилъер гьа-ниб Росстаталъул баяназда бихьизабураб 15 процент гуреб, 60 процент буго мискинзабазул. Гьединлъидал Минэкономикаялъул «кверщаликь» бугеб Росстаталъ масъала тIубанин кьезе буго рапорт. Мискинзабиги кагътида дагьлъизе руго.\n«Мина-карталъул суал» Гьеб масъала тIубазе бегьула гIицIго ипотекаялъе къарзал (кредитал) кьун. 2017 соналда Россиялда ипотекаялъул кумекалдалъун рукъ босана 1 млн. чияс — гьеб ккола гIага-шагарго кIиго-лъабго процент, Дагъистаналда — 0,7 процент гIадамаз. Дандекквеялъе: санайил Европаялда ипотекаялдаса пайда босула 10-ялдаса 25 проценталде щвезегIан чияс. БатIалъи бугищ? Нилъер гьаниб 2018 соналъул ахиралде кредиталъул процент микьгоялде бачине ургъулел руго, гIицIго 2022 соналда гурони «рес рекъолеб» гьечIо гьезул процент анлъго проценталде бачине. Гьаниб рес буго президентас церелъурал масъалаби тIуразе, гьелъие хIалтIизаризе бегьула цин-циял акциялгун скидкаби. Амма гьанибги щаклъи бугел бакIал гIемер руго.\nХадурагIиялъул бакIалда: Дида ккола, кигIан нилъее бокьаниги, социалиябгун экономикияб ахIвал-хIал гIемер хиси щакаб бугин. ГIицIго президент вищиялъул заман (2024) тIаде щварабго, рукIине бегьула лъикIаб рахъалде хиса-басиял, рорхизаризе бегьула харжал ва пенсиял, ва цогидалги социалиял рахъал. Гьеб гуребги, жеги цебе буго пенсиялъул гIуж цIикIкIинабиги, бихьиназе гьеб бахинин ккола 64-66 соналде, руччабазе — 60 соналде. Дица гьаниб бицунеб гьечIо ракIалдаго гьечIого ккезе бегьулел политикиял хиса-басиязул. ТIадеялдаса тIаде цIикIкIунел ругел санкциязул тIадецуялъ захIмалъизе руго указалда рихьизарурал масъалаби тIуразе. Гьеб гуребги, БакътIерхьул биржабазда багьаби кинал рукIинел абураб суалалъе жавабги лъаларо. Къокъ гьабун абуни, цIодорго рукIани, зарал дагьаб ккела.


«Бусурбабаз мавлидгицин ахIизе бегьула ГIиса Авараг гьавураб сордоялъ»\nПравославиял христианазул версиялда 7 январь ккола ГIиса-авараг гьавураб къо. Гьез гьеб къо кIодо гьабула бищунго кIудиял диниял байрамазул къоязул цояб хIисабалда.\n7 январалдехун гIемерисел дагъистаниязул бербалагьи буго ГIиса Авараг гьабураб къоялдехун гIадин. Гьединго абулеб буго гьеб кIодо гьабиялъул бегьунгутIи гьечIин батIаго, амма гьекъел-мехтелде сверизабулеб бугин цо-цо мехалда ГIиса Авараг гьавураб къойилан.\nМухIамад Авараг гьавураб къоялъго гIадин, ГIиса Авараг гьавураб къоялъги бусурбабаз мавлидал гьаризе бегьулин рикIкIунеб буго МахIачхъалаялда динияб институталда дарсал кьолев ГIабдурахIман МухIамадовас.\nГIабдурахIман МухIамадов: «БатIаго щибниги бегьунгутIи гьечIо ГIиса Авараг гьавураб къоялъ. Амма гьеб кIодо гьабулелинги абун гьекъолдун, хIарамал жал гьаризе бегьилищха. Масала, МухIамад Авараг Мадинаялде щведал, гьесда гьениб шамат къоялъ ягьудияз кIал кколеб батун буго. Гьелъул магIна щибин цIехедал, гьеб бугин Муса Авараг гьавураб къойин абун буго гъоз. Гьеб мехалда жал мустахIикъал ругин нужедаса цеве гьев кIодо гьавизеян абун буго МухIамад Аварагас. Гьединлъидал ГIиса Авараг кIодо гьавизе бегьуларин абураб жо гьечIо исламалда. Нилъеца Аварагзабазда гьоркьоб батIалъи гьабизеги бегьуларо. Жибго христианаз абулаха гъов Аллагьасул вас вугин, эмен гьечIого гьавурав вугелъул. Гъолъулги гьадинаб жо буго тIахьазда – эбел-эмен гьечIого Адам вижизавизе кIварав Аллагьасда, эмен гьечIого ГIисаги кIванилан.\nАмма христианаз гъосул дин гьабулеб гьечIоха. Гъов гьекъолаанила, лъарги кодобе босун. Инжилалдаги буго гьедин хъван. Амма хIакъикъаталда букIинчIеб жо ккола гьеб».\nБусурбабазе МухIамад Авараг гьавураб къо гIадаб байрам бугин христианазеги ГIиса Авараг гьавураб сордо, гьединлъидал миллатал гIемераб Россиялда цоцада гьебги баркун рукIани, щибниги къварилъи гьечIин рикIкIунеб буго Дагъистаналъул теологиялъулгун халкъазда гьоркьосел бухьеназул институталъул мугIалим ва журналист Муслимат Ражабовалъ.\nМуслимат ккола христианазул хъизаналда гьаюрай гIадан. Гьелъ ислам босаралдаса чанго сон буго. Жинца абиларин жидер хъизан гьедин цо кутакалда диниял гIадатал цIунулеб хъизан букIанилан абуна Муслиматица. ТIадежоялъе гьез гIумру гьабулеб бакIалда килисаги букIинчIо. Гьединлъидал ГIиса Авараг гьавураб къо киналго дандеги руссун, рокъоб кIодо гьабулеб букIун буго гьезул хъизаналъ.\nМуслимат Ражабова: «Жакъа къоялда бусурбаби рукIаниги, христианал ратаниги, батIалъи гьечIо – гIемерисез дин тIалаб гьабулеб буго. Россиялдаги килисабазде рачIунезул гIемерисел гIолохъанаб гIел буго. Телевидениялдасан бихьичIищ гьеб, ГIиса Авараг гьабураб сордоялъ. Жакъа къоялда дунял цIадулъ босун буго. Гьединлъидал чара гьечIого хIажат буго динги, гьелъул кумекалдалъун цоцалъ рекъелги чIезабизе. Жиндир заманалда МухIамад Аварагасги гIемер бицана гьелъул, жиндир умматалде васиятги гьабуна миллатазда, халкъазда гьоркьор гьуинго рукIайин. МухIамад Аварагасгицин гьедин гьуинлъи цIунулеб букIараб мехалда нилъер ихтияр бугищха дин батIиялгун кьалда рукIине? ГIусманиязул султан Сулейманицаги чияр ракьал рахъулеб мехалдацин цIунулел рукIун руго гьенир гIумру гьабулел гIадамазул ихтиярал, риххизарулел рукIун гьечIо килисабиги».\nГIиса Авараг гьавураб къоялъул бицунаго, цо-цо дагъистаниязда ракIалде щола жал кидаялиго христианаллъун рукIараблъиги. Гьеб заманалда рарал килисабазул нахъе хутIарал руго Шамил мухъалъул Датунаялда ва Дербенталда бараб эрмениязул килисаби. Руго жеги ганчIазда рикIарал хъвай-хъвагIаялги.\nГьелъул хIакъалъулъ ЭР-ялъе бицунеб буго Дагъистаналъул ГIелмияб Централъул археологиялъулгун тарихалъул институталъул директор МахIач Мусаевас.\nМахIач Мусаев: «ГьабсагIат балагьани, нилъер гьаниб, хасго магIарухъ, маслихIияб дин букIараблъи хIакъаб жо буго. Гьедин чIезабулеб буго тарихчагIаз. ГьанжелъагIан хутIарал артефактазда гъорлъ рехсезе бегьула Датунаялъул килиса, магIарухъ ратарал хъанчал. Руго хъвай-хъвагIаял. Масала, нижер Ругъжаб росулъ батана гуржи хIарпаз магIарул мацIалда ганчIида гьабураб хъвай-хъвагIай. Гьениб бикIун буго росу гIуцIараб сон – 1365 сон.\nГьединго гIезегIан магIарулазул хутIун руго христианазул цIаралги. Масала, ГIалисканди – Александр, Тидури – Теодор, КIушкIанди – Константин, ГьерекIлъи – Ираклий. ТIоцебе бачIараб монотеизм абулеб динги кколаха гьеб, Аллагь цо вукIин чIезабулеб. Гьанже нилъер бугеб диналдехун гIемер хурхенги буго гьелъул. ПалхIасил, нилъер диналъул бац гIадаб жо ккола гьеб.\nНилъер гьаниб Россиялда гIадин кIодо гьабулароха ГIиса Авараг гьавураб къоги. Гьабулел чагIи дагьал руго гьанир – гIурусал, эрмениял, гьириял. Нилъеда тIадаб жо буго гъозда гьеб къо барки. КIудиязги гьедин абулеб рагIана дида».\nХадубго МахIач Мусаевас тIаде жубана гьалщинал гIасрабаз Дагъистаналда рекъел цIунизе кIванин гIемермиллатазул, батIи-батIиял диназул гIадамал цоцаздехун адабалда рукIиналъ.\n«Бусурбабаз мавлидгицин ахIизе бегьула ГIиса Авараг гьабураб сордоялъ»\nДунялалъул католиказ кIодо гьабулеб буго ГIиса авараг гьави\nГIиса авараг гьавураб къо Дагъистаналда


ГЬАБУРАБ ВА ГЬАБИЗЕ РАК1АЛДА БУГЕБ Х1АЛТ1УЛ БИЦАНА. - 3 Февраля 2020 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nПятница, 03.04.2020, 10:14 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2020 » Февраль » 3 » ГЬАБУРАБ ВА ГЬАБИЗЕ РАК1АЛДА БУГЕБ Х1АЛТ1УЛ БИЦАНА.\nТадбир байбихьана районалъул нухмалъулев Нурмух1амад Задиевас дагьаб цебег1ан улкаялъул Президентас Федералияб Собраниялдехун гьабураб хит1абалъул аслиял рахъазул бициналдасан. Хадуб байбихьана х1исаб кьеялде. Щибаб бут1аялда хурхун гьабураб ва гьабизе рак1алда бугеб х1алт1ул г1ат1идго бицана гьес. Бищун рохизе ккараб х1ужа бугин 2018 соналъ муг1рузулаб территориалияб округалда социалиябгун экономикияб цебет1еялъул рахъалъ нилъер районалъе т1оцебесеб бак1 щвеян абуна гьес. Жеги лъик1ал рахъазда гьоркьоб рехсана районалда ч1ара-хьараб жамг1иябгун политикияб ах1вал-х1ал бук1ин. Гьединго т1адег1анаб даражаялда т1обит1ана районазул 90 сонилаб юбилейги.\nРосдал маг1ишат. Араб соналъ районалъул росдал маг1ишаталъул бут1аялда ккана лъик1ал х1асилал. Киналго маг1ишатаз 1500 гектаралда рекьун руго хасалил культураби, гьеб кколеб буго цебесеб соналде дандеккун к1иц1ул ц1ик1к1ун. Босун буго 100 тонна лъик1ал хьоназул ва 3 комбайн, гьезул цояб буго пиринч1 бак1арулеб. Пиринч1 бекьун буго 550 гектаралда. Х1алт1изе лъугьана жиндир продукция районалда бичулеб «Баркаман» СПОК. Энгельсил ц1аралда бугеб СПКялда 80 гектаралда гьабун буго корчевка, 135 гектаралда ралел руго пиринч1алъул чекал. Гьединалго х1алт1аби унел руго Ленинил ва «Баг1араб Партизан» СПКяздаги. Гьединго Ленинил ц1аралда бугеб СПКялда балеб буго 1000 бет1ер г1и-боц1ул жаниб х1ебт1улеб бокьги. Гъоркьисала пачалихъалъул рахъалдасан субсидия ва дотациял х1исабалда районалъул росдал маг1ишаталъе щун буго 50 млн. гъурущ, 15 х1алт1ухъан к1одо гьавун вуго республикаялъул росдал маг1ишаталъул министерствоялъул х1урматалъул грамотабаздалъун. Районалъул нухмалъиялъ къиматал сайгъатаздалъун к1одо гьарун руго 50 бищун лъик1ал механизаторал, г1ухьби, дояркаби ва цогидалги х1алт1ухъаби. Лъик1ал маг1ишатазда гьоркьор рехсана Т1ануси, Мущули, Гьац1алухъ ва Х1ариколо СПКял. Заг1ипазда гъорлъ руго Моч1охъ, Харахьи, Тельманил ва «Ц1ияб г1умру» маг1ишатал. Бук1ине кколедухъ пайда босулеб гьеч1о ракьалдаса, гьелде к1вар кьолеб гьеч1ила бегавулзабазги. Араб соналъ т1обит1ун буго чанго ярмаркаги. Г1аммаб къаг1идаялда районалда буго 141 маг1ишат, гьездасан 118 КФХ ва ИП, 7600 ЛПХ. Росдал маг1ишаталъул бут1аялда х1алт1улел руго 10208 чи, гьездасан СПКязда – 448, КФХязда – 120, ЛПКязда – 9550.\nЛъай кьей. Районалда х1алт1улеб буго 1736 бак1 бугеб 42 школалда цебесеб лъай кьеялъул учреждение, гьездасан 4 буго гъутабазда (203 бак1). Буго г1аммаб къаг1идаялъ 3596 ц1алдохъан вугеб 48 школа, гьезул гъутабазда руго 676 ц1алдохъанасе бак1 бугеб 8 школа. «150 школа» проекталда рекъон 4 школалда гьабуна капиталияб ремонт. Гьеб х1алт1улъ г1ахьаллъи гьабун Халкъияб Собраниялъул депутат Хучбар Хучбаровас кьун буго 1,5 млн. гъурущ, гьединго щибаб школа къач1алаго 600 азарго гъурущ биччана ремонталъул районалъул бюджеталдасанги. Исана гьеб программаялда г1ахьаллъи гьабизе буго Ц1ияб Буц1улдерил, Г1орот1а, Г1оч1ло, Уздалросдал ва Хунзахъ №1 школаз. Бак1алъулаб бюджеталдасан 957 азарго гъурущги харж гьабун 16 школалъе медицинаялъул кабинетазе босун буго оборудование, «2015-2023 соназда лъай кьей цебет1езаби» абураб ДРялъул пачалихъияб программаялда рекъон Хьини ва Сивухъ лъай кьеялъул учреждениязда гьарун руго хинал х1ажатханаби. Исана гьел гьаризе руго Г1арани, Хунзахъ, Гьоц1алъ ва Буц1ра школазда. «Гьаб заманалъул школа» абураб регионалияб проекталда рекъон Г1обода, Гьамущи ва школа-интернаталда рагьана гьабзаманалъул ц1алул комплексалдалъун хьезарурал к1и-к1и кабинетал. Шотода ва Лъаг1илухъ ран рахъун руго нус-нус лъималазе бак1ал ругел ц1иял школал, г1агараб заманалда рагьизе руго гьел. Исана райбюджеталдаса г1арацги биччан лъуг1изабизе буго районалда цох1о гурони гьеч1еб Г1урк1ач1и к1иго сменаялъул ц1али, гьединго капиталияб ремонтги гьабун къач1азе буго Нак1к1икь ясли-ахалъе бихьизабураб мина. Терроралдаса ц1униялъул мурадалда 68 лъай кьеялъул г1уц1иялда лъун руго видеокамераби ва ц1а ккеялдаса ц1униялъул сигнализациял.\nНурмух1амад Задиевас предложение кьуна дарсазул заманалда школазда лъималазухъ ва учительзабазухъ телефонал рук1ине гьукъизе х1укму гьабизеги. Директорзабазда лъазабуна Президентасул хит1абалда бицараб классалъул руководителазе харжиде т1адеги жеги 5 азарго гъурущ кьезе х1укму гьабунин абун гьел хъулухъал «ричизе» х1албихьугеян ва цебеккун классазе к1удияб г1арцулаб т1адежубай гьеч1ого нухмалъи гьабулел рук1арал муг1алимзаби жидерго бак1азда тейилан.\nСахлъи ц1уни. Районалда г1уц1улел руго г1адамазул т1алабазда рекъараб медицинаялъулаб кумек гьабизе х1ажатал шарт1ал. Х1алт1улеб буго сахлъи ц1униялъул 54 учреждение, гьездасан 160 бак1 бугел 3 больница, 4 амбулаториябгун поликлиникаялъул учреждение ва 50 фельдшерлъиялъулгун акушерлъиялъул пункт. Амма районалъул нухмалъулев рази гьеч1оан тохтурзабазул унтараздехун бугеб бербалагьиялдаса. Цоги цебе ч1араб суал буго кадрал г1унгут1и.\nТуризм. Социалиябгун экономикияб рахъалъ цебет1еялъул бицунаго, бищунго к1вар бугезул цояблъун ккола районалда туризм цебет1еялъе шарт1ал г1уц1и. 2019 соналда районалде рач1ун руго 30 азарго турист. Жакъа районалда х1алт1улеб буго 9 гьалбадерил рукъ, туристазулабхаб, 8 х1ухьбахъиялъул ва тадбирал т1орит1улеб площадка. Рак1алда буго Макьасда ва Тоботил раг1алдаги гьединал площадкаби гьаризе. Бищун г1емер туристал рач1унел руго Г1арани хъалаялде, Ц1олбокь раг1алде лъел чвахиязухъе, Ц1ада «Къункъраби» мемориалияб комплексалде, Ц1адаса Х1амзатил рукъ-музеялде, макьасде ва Моч1охъ х1орде.\nРалел бак1ал, нухал ва лъим. «Дир Дагъистан- Дир нухал» абураб проекталда рекъон 2,3 млн. гъурщиде Хунзахъ къач1ан буго к1иго къват1. Федералияб программаялда рекъон 114 мил. Гъурщиде 8 км. манзилалда реконструкция гьабуна Гьамишт1а- Моч1охъ нухлул.\n«Местная инициатива» регионалияб проекталда рекъон 1км. манзилалда къач1ана Г1орут1а ва Х1ариколо нухал. Гьединго хъил т1уна Г1араниса Хунзахъе унеб нухдеги. Байбихьун буго 148, 4 млн. гъурщиде 4,2 км манзилалда Гь. Гьоц1алъ- Хъах1ик1к1ал – Уздалросо нух къач1азе, гьел х1алт1аби исана раг1алде рахъинаризе рак1алда буго. Капиталияб ремонт гьабизе ва хъил т1езе рак1алда буго Макьас-Харахьи нухде – 18 км. гьединго къач1азе руго Харахьи – Лъаг1илухъ – 5 км, Моч1охъ –Г1оч1ло – Т1адколо – 10 км, Буц1ра – Г1урк1ач1и – 10 км, ва 15 км Хунзахъ – Заг1иб нухал.\nРайоналъул г1емерал росулъ руго гьекъолеб лъел г1унгут1аби, хасго гьел ц1ц1ик1к1уна хасалил заманалда. Гьабсаг1аталдаги чанго росу буго лъимги гьеч1ого хут1ун. Гьелъие г1илла буго г1азу-ц1ад дагьлъи ва лъел мухъал басралъи. Исана республикаялъул программабазда рекъон рак1алда буго Г1арани, Гьац1алухъе ва Хунзахъе ц1иял лъел мухъал рачине.\n2020-2021 аб. соналде ц1иял лъел мухъал рачине руго Бакьагьеч1ибе (18 км) ва Харахьибе (22 км), капиталиял ремонтал гьаризе руго Г1урк1ач1и, Гьамущи, Г1оч1ло ва Хунзахъ ругел лъел мухъазда. «Комфортная городская среда» программаялда гъорлъ г1ахьаллъиги гьабун Гьоц1алъ ва Бакьагьеч1иб рана паркал ва сквер.\nГазификация. Гъоркьисала газ бачана Г1обода, Гъоркьколо ва Гозолоколо росабалъе. 2020-2021 соназда рак1алда буго жеги 14 росулъе хъах1илаб ц1атари щвезе.\nМаданият. Районалъул буго бечедаб маданият ва культураялъул х1алт1ухъабаз бажарараб х1алт1и гьабулеб буго гьеб ц1унизе ва г1ун бач1унеб г1елалъухъе кьезе. Г1орут1а къач1ана культураялъул рукъ. Рак1алда буго Г1обода ва Шотода культураялъул рукъзабахъ гьарулел х1алт1аби лъуг1изаризе.\nСпорт. Районалъул спортивияб отделалъул аслияб масъала ккола г1адамал сахабгун спортивияб г1умруялде руссинари ва спортсменал куцай. Рай оналда аслиял спортивиял тайпаби ккола волейбол, эркенаб гугари, дзюдо, футбол, шахматал ва теннис. 840 лъимер хьвадулеб 8 спортивиял секциязде. Районалда буго 21 спортзал ва 10 футболалъулаб майдан. 2019 соналда т1обит1ун буго 23 турнир.\nГ1олилазул политика. Районалда т1орит1ула киналго г1олилазул байрамал, щибаб соналъ т1адег1анаб даражаялда г1уц1ула г1олилазул форум. Г1агараб заманалда х1алт1изе лъугьине буго г1олилазул фонд. Гьелъ квер ч1вазе буго районалдаса спорталъе ва ц1алуе гьунар бугел г1олилазда. Гьединал г1олилазе жанир ч1езе рукъ балагьиялде г1унт1унгицин бажарараб кумек гьабизе буго гьел вузазда ц1алун рахъинег1анги.\nФинансал. Районалъул бюджет ккола дотациялъулаб, ахирал соназда х1алт1аби гьарулел районалъул жидерго доходал ц1ик1к1инаризе. Районалда гьоркьохъеб харж – 24400 гъурущ (рагъулаб часталъул х1алт1ухъабиги малъун). Ахиралда Нурмух1амад Задиевас баркала кьуна киназего.


Гьарадирихъ Расул ХIамзатовасул юбилей » Региональная Национально-Культурная Автономия Аварцев Дагестана\nГлавная » Культура » Гьарадирихъ Расул ХIамзатовасул юбилей\nБацIцIадаб гьава цIазе,\nЦIорораб лъим гьекъезе,\nКидаго рагьун буго.\nГьел кочIол мухъаз бищунго мухIканго рагьула Гьарадирихъ росдал тIабигIат ва гIадамазул ракIазул гIатIилъи.\nГьарадирихъ буго Хунзахъ, Унсоколо ва Гумбет районазул гIорхъода, ТIохмегIералъул каранда бугеб, Гумбеталъул райцентралдаса бищун рикIкIадаб некIсияб магIарул росу. Гьеб гIуцIун буго лъабго росдадасан – Гъоркьа, Бакьулъ, ва ТIаса Гьарадирихъ.\nКъоабилел соназул авалалда Бакьулъ Гьарадирихъ дибирлъун хIалтIулев вукIана ЦIадаса ХIамзат. ГIумру гьабун хъизангун цадахъ гьев вукIана жиндирго гьобол, кIудияв гIалимчи Хъазамил рокъов. Гьенив 1923 соналъул 8 сентябралда гьавуна дунялалдаго Дагъистаналъул цIар рагIизабурав шагIир Расул.\nБайрамалда гIахьаллъи гьабуна Дагъистаналъул гIелмияб централъул хIалтIухъабаз, МагIарул миллиябгун маданияб автономиялъ, республикаялъул газетазул журналистаз ва жамгIиял хIаракатчагIаз.\nКIалъазе рахъана РАНалъул Дагъистаналъул гIелмияб централъул мацIазулгун адабияталъул ва искусствоялъул институталъул (ИЯЛИ) директор МухIамад МухIамадов, «Гьудуллъи» журналалъул редактор МухIамад ПатахIов, педуиниверситеталъул Дагъистаналъул мацIазул кафедраялъул нухмалъулев МухIамад НурмухIамадов, «ХIакъикъат» газеталъул мухбир Кавсарат Сулейманова, Дагъистаналъул гIелмияб централъул ИЯЛИялъул грамматикиял цIех-рехазул отделалъул нухмалъулев МухIамад МухIамадов, «Вацлъи» жамгIияб гIуцIиялъул правлениялъул член ИсмагIил Таймасханов, «Кизилюртовские вести» газеталъул бетIерав редактор ГIабдулвахIид Лабазанов, Гьарадирихъ гьоркьохъеб школалъул директорасул заместитель ПатIимат МухIамаднабиева, районалъул нухмалъулезул рахъалдасан баркиялъул кIалъай гьабуна «Гумбет» газеталъул редактор ХIамзат ГIизудиновас. Гьез бицана Расулил ва гьесул эмен ЦIадаса ХIамзатил гIумруялъул, цIалана Расулил кучIдул.\nЦIадаса ХIамзатил хъизаналъул ракIалдещвеязда хасаб бакI ккун буго гьарадирил жамагIаталъ, гьездехун бугеб берцинаб бербалагьиялъ. Жакъаги буго Гьарадирихъ ХIамзатил гьалбадерица цIунун гьес хIалтIизабураб цIарагI, тIагIел-гIучI.\nГьарадирихъ ХIамзатил хъизан унтула цIа-каналъул унтиялъ, гьеб заманалда гьитIинав Расул хахула СагIидат абулей гIаданалъ, гьелъул ясалъухъе - 90 сон барай Залмухъе, Расулил рахьдал яцалъухъе, щвана гьоболлъухъ тIаде рачIарал гьалбалгун мухбирзаби. Гьелъ бицана Расулгун Хунзахъ дандчIваялъул, гьес жиндиего гьабураб сайгъаталъул.\nБайрамалъул ахиралда росуцояз ва тIаде рачIарал гьалбадерица рагьана Расул жанив гьавураб рукъалъул къадада гьев ракIалдещвеялъул хъарщи. Гьеб рагьизе жамагIаталъ вакил гьаруна Дагъистаналъул гIелмияб централъул мацIазулгун адабияталъул ва искусствоялъул институталъул директор МухIамад МухIамадов ва росдал маданиябгун хIалхьиялъул централъул директор Багьавудин МухIамадов.\nАвтор: МухIамад Лабазанов\nОпубликовал(а): nkaa, 7-12-2013, 15:14. Просмотров: 2969


Зульфия ГIисахIажиева: «Прокурорас гьел моцIица туснахъалъур тIамизе тIалаб гьабулеб букIана, диванчиги гьесда тIад рекъана. Дица тIалаб гьабулеб букIана Къаранаев, Царитилов ва ГIумаров полициялъул хал-шалалда гъоркь рокъор рукIине риччаян, амма дир рагIи гIинзухъ босулев чиго ккечIо. Гьел рокъоре риччаян тIалаб гьабулеб букIана дица щайгурелъул гьезул кIигояв – Къаранаев ва Царитилов вуго сакъатлиялъул 2 группа бугев чи. Хасго Царитилов вуго ракIунтарав, кидаго бидул тIадецуялъул хиса-басиял рукIунев чи. Гьесие бокьараб мехалда хIажалъизе бегьула тохтурасул кумек».\nЦаритилов Асадула, Къаранаев Асадула ва ГIумаров СагIид 6 маялда полициялъулазда гьезул гьезул рокъоб чIухьбалаго кьвагьулел алатал ратун хадуб туснахъ гьаруна. Гьезде ярагъ ва кьвагьулел алатал гьариялъул ва цIуниялъул гIайиб гIунтIизабулеб буго, амма гьезул гIагарлъиялъул рагIабазда рекъон гьел кьвагьулел алатал къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз жидецаго реханин гьезул минабахъейилан.\nПатIимат ГIумарова: «Лъеберго соналъ кверхъвачIеб рукъалъул гIодобакIги бахъун лъун буго гьез нижер гьаниб гьеб кьвагьулеб алат. Цин гьаниб чIухь базе кколинги абун нижер рокъосел къватIире лъугьинаруна. Хадубги чIухьбалелъул нижер чи вукIине кколаревищин аскIовин дун гаргадидал гьез дида цебе байбихьана киса – кирего раккарун жидерго хIалтIи гьабизе. Гьелдаса хадур къватIире лъугьана гьел полициялъул хIалтIухъаби, щибго бегьулареб жоги батичIин абуна гьез жидерго цадахъ хIалтIулезда.\nВахI, кинила гьениб щибго жо батуларебилан, цIакъ ццинбахъун гIадинги лъугьун цо чи ана нижер дове, гьесда хадур жанир лъугьана мугъзада рюкзакалги 5-6яв. Къого минут арабгIадаб мехалда ахIана дун жание. Рукъ бакьулъ бахъ-бахъун гIодоса хъарщигун, гьелда гъоркь букIараб хIарщул гъатги хвезабун, гьелдаги гъоркьа бакIалда лъураб цо хъахIаб полопги тIад бугеб ведро бихьизабуна дида. Гьаб жо щибилан лъугьана гьел дида цIехезе. Нижер жо гурин гьеб, нужецаго лъунин гьениб гьебилан дица абидал хIатIида хьит ретIине течIого ехъерхъун полициялде ячана гьез дун».\nКьвагьизабураб лъабабго минаялъуб цоцада релълъараб къагIидаялъ ратун руго къуваталъул идарабазул хIалтIухъабазда кьвагьулел жал. Цин рачIун чIухь бан, хадур киналго рукъалъул бетIергьаби къватIире лъугьун хадуб, цойги нухалъ хал гьабизе унел рукIун руго мугъзада нахъа рюкзакал раччарал чагIи ва гьелдаса хадуб къагIидаялъ ратулел рукIун руго кьвагьулел алатал.\nРукъалъул бетIергьаби гIабдалзабийищила ругел, жидедаго аскIоб бокьараб мехалда кьвагьизе бегьулеб гьединал жал рокъор тезейила, гьеб кинабго ургъунго полициялъ гьабулеб жо бугилан рикIкIунеб буго, кьвагьараб цо минаялъул бетIергьан Царитилов Асадулагьил яц ПатIиматица.\nПатIимат Царитилова: «Дир вац вуго унтарав чи, кидаго рекIел унтул приступалги рачIун вукIун гьев. ГIумруялъ ракIбацIцIадго магIишат гьабуле вукIана гьев. Гьанже херлъараб къоялъ гьеб балагьищха гьасде бачIине кколеб букIараб. Журналистаз гьаниб – доба хъван буго 9 маялда кьвагьизаризе хIадурун рукIанин гьасул\nрокъор ратарал кьвагьулел жалилан. Гьеб буго лахIчIегIераб гьереси, гьазде гIайиб гIунтIизабиялъе гIоло жидеца лъун руго гьел кьвагьулел жал. Гьез абухъе нахъе росун бажаричIого гьеб бакIалдаго кьвагьизаризе кколел гIадал кьвагьулел жал киндайха гIадамаз 9 абилелъ хIалтIизаризе кколел рукIарал. Гьез бицунелда ва абулелда щибго магIна гьечIо. Хвараб магIишаталъулищ бицинеб дирго херав вацасул ургъалица чIвалел йиго дун».\nАдвокат Зульфия ГIисахIажиевалъ бицухъе туснахъалъур тIамураб бакIалда Къаранаев, ГIумаров ва Царитилов лъицаго рухун-кьабун яги инжит гьарун гьечIо, гьезде кинаб букIаниги тIадецуйги гьечIо, сахлъиялъул рахъаги лъикI буго. Гьел лъабазго жалго гIайибияллъун рикIкIунел гьечIо, 8 маялда Буйнакск шагьаралъул диванханаялъ гьезие къотIараб хIукмуги мекъаблъун рикIкIунеб буго. Гьединлъидал адвокаталъ гьеб хIукмуялда тIасан гьал гIагарал къоязда Дагъистаналъул ТIадегIанаб диванханаялде гIарза хъвазе буго.


ЦIиябгъаякент росдал имам ккун вуго хасал идарабаз\n25 октябралда къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз ккурав ЦIиябгъаякент росдал имам ГIиса Гъойтемиров вугев бакI жеги лъалеб гьечIо гьесул гIагарлъиялда.\nГьез бицухъе гьатIан къоялъул радал анлъго тIубараб мехалда гьесул рокъоре рачIун руго къуваталъул идарабазул хIалтIухъаби. Жал чIухь базе рачIун ругин лъазабун буго гьез, гьел хасал тадбирал тIоритIизе рес кьолел документалги рихьизарун руго гьез.\nЖалгоги гьел хасал хъулухъазул хIалтIухъаби Пятигорскалдаса рачIарал рукIанин абун буго имамасул гIагаразда гьеб росулъе жанире рачIунеб бакIалда бугеб полициялъул посталда рукIарал низам цIунулез.\nКиданиги Ставрополь мухъалъулгун кинаб букIаниги хурхен букIарав чи гурин жиндир вац, гьениса низам цIунулез щайин гьесул рокъоб чIухь базе кколебин абулеб буго гьесул вац ХIасаница.\nГьединго гьев ккурасул вацас бицухъе ГIиса Гъойтемировасул рокъор хасал тадбирал тIоритIизе дагьалдасан 50 гIан къуваталъул идарабазул хIалтIухъан вачIун вукIун вуго.\nХIасан Гъойтемиров: «Рокъоб чIухьги бан, низам цIунулез гьениса ккун вачун ана дир вац. Киве гьев вачунев вугевалиги абичIо гьез щибниги. Рокъоса кинавго чиги къватIиве витIун тIоритIана гьес гьенир хасал тадбирал.\nГьедин, дир вацасул рокъоб таманчаги, гранатаги цо шишаялда жаниб бугеб щибали лъалареб лъамалъиги батанилан лъазабуна гьез. Гьеб кинабго я ГIисадехун, я нижер хъизаналдехун хурхен бугеб жо гуро. Гьезие некIого къваригIун букIана дир вац кквезе багьана. Гьединлъидал жидецаго гьениб ярагъги реххун багьана щвана гьезие гьанже.\nГьез гьеб реххичIеб батани щай ха цониги нижер чи тун вукIинчIеб чIухь балаго нугIлъун. Къануналда рекъон гьедин гурищ гьабизе кколеб. Гьезулин абуни чIухь балел чагIиги нугIзалги жалго рукIана. Гьелда тIадеги киве гьев вачунев вугевали баян гьабичIо нижее. ТIубараб сордоялъ гьев валагьулев вукIана дун.\nЦин абуна гьев гьанивго нижер росулъго вугилан, хадубги лъазабуна гьев Буйнакскалде вачун вугилан. Буйнакскалде нахъе лъабцIул щвана дун, амма вац вихьичIо ва гьев вугев бакI лъачIо жеги. РогьинегIан республикаялъул прокуратураялъул гьединго жанисел ишазул министерлъиялъул дежурный частазде кIалъалев вукIана дун ГIиса вугев бакI лъазе, амма гьезги жеги кинаб букIаниги баян кьечIо».\nГьединго ХIасаница бицана жиндир вац 2014 соналдаса нахъе низам цIунулез вагьабияв вугинги абун хасал сияхIазде восун вукIанилан. Гьез зама-заманалдасан полициялъул бутIаялде ахIулаанила гьев килщазул лъалкIазул суратал рахъизе, гара-чIвариял гьаризе.\nЦебеккунги чанцIулго гьесул рокъоб чIухьги бан букIанила, амма гьеб мехалда щибниги бегьулареб жо батун букIинчIила низам цIунулездайилан бицана ХIасан Гъойтемировас «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда.\nКкурасул адвокат Владимир Корхалевас лъазабулеб буго ХIасан Гъойтемиров низам цIунулез ккун гьечIин гьев викъун вугилан. Щай гурелъул Россиялъул къануналда рекъон чи ккун хадуб лъабго сагIаталдасан къуваталъул идарабазда тIадаб бугила гьесул гIагарлъиялдда гьев вугев бакI лъазабизе.\nГьелдаса хадуб 48 сагIаталъ гьев кквезе протоколги гIуцIун гьесие хIукму къотIизе букIине хIажатал баяналги документалги диваналде ритIизе кколилан. Гьел киналго тадбиразул цохIонигияб гьабун гьечIила Гъойтемиров ккураз, гьеб къанун хвезаби бугин абун россиялъул прокуратураялдеги цIех-рехалъул идараялдеги гIарзал хъван руго гьес.\nГIиса Гъойтемировас ЦIиябгъаякент росдал имамлъи гьабизе байбихьаралдаса 4 сон ун буго. Гьев кколев вуго Дагъистаналъул миллияб сиясаталъул ва диниял суалазул министерлъиялъул бетIерлъун вукIарав Бекмурза Бекмурзаевасул яцалъул вас.\nДагъистаналъул жанисел ишазул пресс-хъулухъалъ ГIиса Гъойтемиров рокъоб изну гьечIого ярагъ цIуниялъухъ ккун вугилан аби гурони тIокIаб кинаб букIаниги баян кьолеб гьечIо.\nГьединго 22 сентябралда Хасавюрт мухъалъул ЦIиябкъуруш росулъа 4 чиги ккун вуго низам цIунулез изнугьечIого яргъидгIуцIаразулгун хурхен букIиналда щаклъи букIун ва рокъоб къануналде данде кколаредухъ кьвагьулел жалги, ярагъги батиялда бан.\nГьедин 17 октябралда ЦIиябкъурушалда хасаб операциялда чIварав Алхас Сардаровасул рокъоб батанаб кьвагьулеб алат нахъе босизе кIвечIого, гьенибго кьвагьизабунин лъазабулеб букIана хасал идарабаз.\nГьелъул къуват букIун буго тротилалъул 5-6 килограмм. БакIалъул гIадамаз рикIкIунеб буго низам цIунулез жидецаго ургъунго жаниб кьвагьулеб жоги лъун кьвагьизабунин Сардаровазул минайилан. Гьанже гьесул лъадиги кIиго гьитIинаб лъимерги къватIир хутIанилан.\nЦIибгъаякент росдал имам ккун вуго хасал идарабаз


Р. ГIабдулатIипов: «Хъулухъал ричулаго экстремизмалдаса бергьунаро… »\nКъуваталъул идарабазул хашаб хIалтIуцаги, гIадамазул ургъел гьечIолъиялъги квербакъи гьабулеб бугин республикаялда терроризм къойидаса-къойиде цIикIкIинейилан лъазабуна Дагъистаналъул бетIера Рамазан ГIабдулатIиповас иргадулаб терроризмалде данде гIуцIараб комиссиялъул данделъиялда. Республикаялда экстремизм дагьлъизабизе ккани жамагIатазулгун бичIчIикьеялъул хIалтIи цIикIкIун гьабизе кколинги лъазабуна президентас.\nЧанго соналъ цебе Дагъистаналда гIуцIараб терроризмалде дандечIараб комиссиялъул иргадулаб данделъи тIобитIана II октбяралъ. Гьелъие нухмалъи гьабуна Дагъистаналъул президент Рамазан ГIабдулатIиповас. Данделъиялда республикаялъул бетIерас лъазабуна терроризмалде данде къеркьеялъе букIине кколеб кIвар кьолеб гьечIин хасал идарабаз ва бакIалъулал хIакимзабаз. Гьесул рагIабазда рекъон цо-цо мухъазда изнугьечIого яргъидгIуцIаразде данде къеркьеялъул бакIалда гьезие кумек гьабиялъул хIужжаби чанго нух цIикIкIун руго.\nРамазан ГIабдулатIипов: Чанги мухъазда къвакIарал гIадамал руго хIалтIулел, гьезда цадахъго чанги мухъазда руго такъсирчагIазулгун рагIидандеккезабулел. Гьелде тIаде цо-цо мухъазул бутIруз изнугьечIого яргъидгIуцIаразе кумек гьабиялъул мисалалги рачине бегьула, гьел такъсирчагIазулгун цебесеб гIагарлъи бугел чагIигицин руго цо пуланаб мухъалъул нухмалъиялда. Гьеб киналдаго хадуб бищун цебе къуваталъул идарабаз халги кквезе ккола, данде рагъги базе ккола, амма гьел коррупциялдаса гьелде регIулел гьечIо. Дида чанги жо бичIчIула, амма цо низамцIунулес цойгидасе хъулухъ бичи дица бичIчIизе инкар гьабула. Гьелде руссинчIого букIине кколедухъ къуваталъул идарабаз хIалтIи гьабулеб бугонигицин, экстремизмалде данде гIадатиял гIадамалги къеркьезе ккола. Щай гурелъул росулъ киназдаго лъала щив кинав чи вугевали, гьев сунде вуссун вукIунев, щиб пишаялъул чи гьевали. Гьедин экстремистияб рахъалде цIайи бугел чагIи тIатинаризе къуваталъул идарабазеялдаса гьесул росуцоязеги гIагарлъиялъеги бигьалъула. Гьединлъидал жамагIаталъ жигараб хIалалъ гьеб ишалде данде къеркьеялъулъ гIахьаллъи гьабичIони эктремизм тIагIинабун бажаруларо».\nДанделъиялда Рамазан ГIабдулатIиповас цIакъго кIвар кьуна республикаялъул къуваталъул идарабазул хIатIиялде. Гьесул пикруялда рекъон хIалтIуде регIичIого жидеего давла бакIарулел руго гьезул гIемерисел. Гьелде тIадеги Дагъистаналъул бетIерас лъазабуна цо-цо къуваталъул идарабазул хIалтIухъаби хъулухъалдаса пайдаги босун жидеего данде кколарел чагIазде данде къеркьолаго, жидерго аслияб хIалтIуде регIулел гьечIо. Гьелъие мисаллъун бачана ГIабдулатIиповас Гъуниб мухъалъул бетIерасда тIад такъсиргьабиялъул иш гьаби.\nРамазан ГIабдулатIипов: « Гъуниб мухъалъул бетIерасда тIад такъсиргьабиялъул иш гьабиялъе багьана буго гьеб мухъалъул полициялъул бетIерги, прокурорги чанги соналъ мухъалъул нухмалъулев МухIамадов Пахрудиниде данде къеркьолел рукIин. Ахирги батун буго гьезда МухIамадовасда тIад иш гьабиялъе гIилла. Гьебгиха спортивияб зал балеб мехалда кагътазда бакI балеб бугин хъвачIого гьеб къачIалеб бугин хъвай. Бихьулищ цо гъалатIалъул кутак. Гьелдейищ регIун ругел къуваталъул идараби. Хасго спортвивияб залги бан буго, гьелда хвезабураб гIарцул кинабго хIисабги кьун буго, тIад кIалъай гьабизе бакIги гьечIо гьеб хIалтIуда. Гьединго дагьал церегIан къояз Россиялъул Пенсиязул Фондалъул Дагъистаналда бугеб бутIаялдаса документал рахъизе рачIун рукIана цо халкъ. Гьебщинаб церерахъин гьабичIого, берцинаб хIалалъ халгьабизе къваригIунел кагътал кьейин абун рачIун рукIаралани гьезде данде щив вахъунев вукIарав. Щивниги вахъунароан, гьанжеги вахъинчIо. ТIадежоялъе гьеб тIубараб рагъулаб операциялде буссинабураб тадбиралъул хIакъалъулъ Россиялъул ФСБялъул яги ЦIех-рехалъул идарабазун нухмалъиялда лъалебцин гьечIоан. Гьелъги бихьизабулеб буго цо-цоязул заказалда рекъон гьабун букIин гьеб чIухьбай. Гьедин хIалтIани нилъ киданиги цере унаро. ТIалъи бацIцIад гьабизе ккола бищун цебе, хадуб бакIалъул нухмалъиялдеги щвезе ккола. Дие гьеб бацIцIад гьабизе къваригIун буго, амма революциял гьаризе бокьун гьечIо».\nДанделъиялда кIалъазе рахъарал Хасавюрт, Дербент, Буйнакск мухъалъул бутIруз жидерго мухъалъулал терроризмалде дандечIараб комиссиялъ гьабураб хIалтIул хIисаб кьуна. Гьезул хIалтIуе лъикIаб къимат кьуна, ГIабдулатIиповас, амма тIаде жубана унго-унголъунги экстремизмалде ва терроризмалде данде рагъ балеб букIарабани гьеб некIого тIагIине заман щванин, ва гьелъул рахъалъ гьадинал халатал данделъаби тIоритIичIого Дагъистан цебетIезабиялда тIад цIикIкIун хIалтIизе бегьилаанин лъазабуна Дагъистаналъул бетIерас.


Ахӏмадкъади Ахтаев — Википедия\nАхӏмадкъади Ахтаев (1948 - 1998) гьавуна Кудалиб росулъ. Ахӏмадкъади вукӏана динияв гӏалимчи. Гьев вукӏана Ислам цӏилъи абулеб партиялъул цевехъан.\nГӏолохъанлъи[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]\nАхӏамадкъади гьавуна 1942 соналда Гъуниб мухъалъул Кудалиб росулъ. Гьесул эмен хвана рагъул заманаялда. Гьитӏинго вугев мехалдаса нахъе байбихьана динияб гӏелму лъазабизе. Цӏалана батӏи-батӏиял гӏалимзабазда цеве. Гьесда лъикӏго лъалеб букӏана гӏараб мацӏ. Гӏадамазда цеве вахъун кӏалъазе букӏана гьесул гьунар. 15 сон барабго хехаб къагӏидаялда меседил медалги щун лъугӏизабуна ушкул. Цинги Дагъистаналъул Гӏадамал сах гьаризе малълъулеб институталде жанив лъугьана. Цӏалун вахъаравго 20-ниги соналъ хӏалтӏана тохтурлъун батӏи-батӏиял бакӏазда.\nПища-ищ[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]\n1984 соналда Кавказалъул бусурбабазул данделъиялда Ахӏмадкъади вищана Кавказалъул бусурбабазул багъа-бачариялъул цевехъанлъун. 1990 соналда Астарханалда тӏобитӏараб Совет Хӏукуматалъул бусурбабазул данделъиялда Ахӏмадкъади вищула Ислам Цӏилъи абулеб партиялъул цевехъанлъун, жеги вищула гӏалимзабазул шураялъул цевехъанлъун. Совет Хӏукумат биххун хадуб Ахӏмадкъади вищула Исламия абулеб гӏуцӏиялъул цевехъанлъун. Гьес кумек гьабуна Россиялдаса гӏебеде 200-ниги мажгит рагьизе, гьединго кумек гьабуна мадрасаби рагьизе.\n1992 соналда Ахӏмадкъади вищула болвакиллъун Дагъистан Жумгьурияталъул Мажлисалде.\n1998 соналда Ахӏмадкъади хвана Кудалиб росулъ. Мунагьал чураги гьесул.\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=Ахӏмадкъади_Ахтаев&oldid=67942»\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабуна: 23:44, 22 октябрь 2018.


ТIубараб гIасру ана долдаса нахъе\nИсана 100 сон тIубала РСФСРалда гьоркьоб Дагъистаналъ жибго жиндаго чIараб республика хIисабалда автономия лъазабуралдаса.\nРасул ХIамзатовас абулаан Дагъистаналъул гIемерисеб тарих хвалчабаз хъвараб бугилан. Жалго жидедаго чIарал шагьарал ракки, хадуб Кавказалъулаб Албания абураб пачалихъ гIуцIи, сасанидал, гуннал, гIарабал, туркал-сельджукал, монголал, иранал рачIин… дагьал рукIинчIо гьелъул гIумруялъулъ политикиял ва экономикиял хиса-свериял.\nРеспубликаялъ ракълилаб гIумру гIуцIиялде лъурал галабазул цояб ккола Советияб власть бергьун хадуб республикаялъе автономия лъазабиги.\nГьеб тарихияб тадбир лъазабизе 1920 соналъул 13 ноябралда Темир-Хан-Шура шагьаралда тIобитIана Дагъистаналъул халкъазул чезвычайнияб съезд.\nРСФСРалъул хIукумат (СНК) гIуцIана 1917 соналъул октябралда. Лъабго сон ун хадуб, республикаялда граждан рагъ унеб бугониги, 1920 соналда Дагъистаналда байбихьана рехсараб съездалде хIадурлъизе. Гьеб букIана Северияб Кавказалда Советияб пачалихъалъ миллиялгун пачалихъиял суалал гIумруялде рахъинаризе байбихьараб мех.\nХадуб, съездалъул хIукмуги кьочIое босун, 1921 соналъул 20 январалда бахъараб ВЦИКалъул декреталъ юридикияб нух рагьана РСФСРалда Дагъистаналъул Автономияб Советияб Социалистияб Республика (ДАССР) гIуцIиялъе. Гьеб лъугьа-бахъиналъул хIасилалда Дагъистан ккана бакъба-ккул халкъазул автономия кьурал республикабазул кIиабилеблъун. ТIоцебе гьединаб автономия щвана Азербайжаналъе.\nВКП(б)ялъул Централияб Комитеталъул ва Советияб пачалихъалъул цIаралдасан Дагъистаналъе Советияб автономия кьеялъул хIакъалъулъ Декларация цIалана РСФСРалъул миллиял ишазул рахъалъ Халкъияв комиссар И. В. Сталиница. Гьенибго кIудияб кIалъай гьабуна С. Орджоникидзецаги. Гьеб Декреталда бихьизабулеб буго Дагъистан АССР РСФСРалде гъорлъе унила кинабниги Дагъистан областалъул букIараб ракьгун, Терский областалъул Хасавюрт округ ва Каспий ралъдал рагIаллъиги тIаде жубанилан.\nХадусеб, 1921 соналъул 12 февралалда Дагъистаналъул делегация В. И. Лениница Кремлялда къабулги гьабуна. Ленинилгун букIараб данчIваялдаса хадуб щуго къо инелде мугIрузул улкаялъул захIматчагIазул бугеб ахIвал-хIалалъул хIакъалъулъ суал гьоркьоб лъуна Москваялда ВЦИКалъул данделъиялда. Гьеб халгьабиялдаса хадуб Дагъистаналде бачIана мануфактураялъул ва промышленнияб къайи, тIагIел-алат, станокал, хъарщи-цIул ва типографиялъул къайи-цIаги.\nЗаманалъул тIалабалги хIисабалде росун, республикаялъул суалал тIуразе Россиялъул тахшагьаралда хIажат букIана хасаб идара. Гьединлъидал 1921 соналъул 26 маялда РСФСРалъул миллиял ишазул Халкъияб Комиссариаталда (Наркомнац) цебе гIуцIана Дагъистаналъул вакиллъиги. Гьел тадбиразул хIасилалда гIицIго 1920-1923 соназда нилъер республикалъе Ленинил амруялдалъун 400 млн гъурущ щвана бакъараб халкъалъе кумек гьаби мурадалда ва цо млн гъурущ меседалдалъун - халкъияб магIишат цебетIезабиялъе хIалтIизабизеги.\nДагъистаналъе автономия кьея-лъул доб заманалда букIана цIакъго кIудияб кIварги. Республикаялъе рес щвана тIоцебесеб жиндирго Конституция къабул гьабизе. Автономия кьуралдаса хадуб, 1921 соналъул декабралда ахIараб Советазул Учредительнияб съездалда Дагъистаналъул гьеб Аслияб закон къабулги гьабуна. Гьелъул хIасилалда Дагъистаналда Советияб хIукумат законалъул кучIалда щула гьабуна. Конституциялда бихьизабуна республикаялъе нухмалъи гьабизе рукIине кколел гIуцIабазул къагIидаги, къабул гьаруна республикаялъул тIадегIанал идарабиги - ЦИК (централияб исполнительнияб комитет) ва СНК (совнарком).\nРеспубликаялда бищунго тIаде-гIанаб идаралъун бихьизабуна ТIол-годагъистаналъул Советазул съезд.\nГьелдаса хадуб ана тIубараб гIасру. Гьеб заманалда республикаялъул политикияб, социалиябгун экономикияб, жамгIияб ва культурияб гIумруялда жанир ккана чIахIиял хиса-басиял. Гьелги хIисабалде росун, Дагъистаналда 1927, 1994, 2006 соназда къабул гьаруна цIиял Конституциялги.\nПрочитано 59 раз\tПоследнее изменение Среда, 22 января 2020 10:28\nДругие материалы в этой категории: « Сагьада росу: тарихалъул цо-цо тIанчал\tДагъистан республикалъун лъазабуралдаса 100 сон »


КечI бижиялъе гIилла\nМарк Бернесил ахирисеб асар\nКъункърабазул читIиралда гьоркьоб мустахIикъаб бакI ккуна Расулицаги,\nЯницаги, Маркицаги, Наумицаги\nСеверияб Осетиялъул Дзуарикау росулъа Газдановазул хъизамалда вукIана анкьго вас. Цояв чIвана 1941 соналда, фашистаздаса Москва цIунулаго. Жеги кIигоял чIвана 1942 соналда Севастополалъе гIоло ккарал рагъазулъ. Лъабабилеб нухалдаги чIегIераб хабаргун кагъат бачIараб мехалда, хвана гьезул эбел. Хадусев лъабгояв хвана Новороссийскалда, Киевалда, Белоруссиялда. Ахирисев вас Берлиналъе гIоло ккараб рагъулъ хванилан бицун бачIараб кагъатги босун, Газдановасухъе ине инкар гьабун буго росдал почтальоналъ. Гьебмехалда гьезул рокъоре ун руго росдал хараби. Гьезда ватун вуго цохIо йигей васасул ясги кодой ккун, рукъалъул кIалтIа гIодов чIарав Газдановазул эмен. Жидехъе рачIунел хералги рихьун, гьез лъикIаб гуреб хабар бачIараблъиги лъан, эменги гьеб бакIалдаго хун вуго, ракIги кьвагьун...\n1963 соналда Дзуарикау росулъ эхетана обелиск: пашманлъиялъ къуларай эбелги зодобе боржунеб анкьго хIинчIги. Гьеб памятникалъухъе щвана Дагъистаналъул шагIир Расул ХIамзатовги. Памятник лъеялъе гIиллалъун ккараб къиса рагIидал, гьев цIакъ пашманлъун, къварилъун вуго. Гьес хъвана жакъа дунялалдаго машгьурлъараб «Къункъраби» абураб кечI. Гьеб хъвана магIарул мацIалда. Бакъбаккул халкъазул поэзия гIурус мацIалде буссинабиялъул рахъалъ махщел камилав устар Наум Гребневас гьабуна гьеб кечIалъул гIурус мацIалде таржама. Рагъдаса вуссарав Наумги Расулги цадахъ цIалана Москваялъул М. Горькиясул цIаралда бугеб Литературияб институталда. Гьелдаса нахъе гьезул букIана лъикIаб гьудуллъиги. Рагъул кьогIлъиги къохIехьейги бихьарав Наумил ракIалъе кIудияб асар гьабуна Расулил кечIалъ:\nКирго рукъун гьечIин, къанабакь лъечIин…\nГIурус мацIалда къватIибе бахъараб «Къункъраби» абураб кечI бихьун буго машгьурав кочIохъан Марк Бернесида. Гьесулги ракI лъукъун букIана рагъул согIлъиялъ. Гьес хитIаб гьабула композитор Ян Френкелиде, кечIалъе рекъонкколеб бакъан хъвайилан абун. Амма композиторасухъа циндаго гуро бажарараб бакъан ургъун.\nДзуарикау росулъ бараб памятникалда зодоре роржунел руго хъазал. Гьеб рагIуе рекъонкколеб рифмаги магIарул мацIалда батуларого, Расул ХIамзатовас хитIаб гьабуна Северияб Осетиялъул Культураялъул министерствоялде: гьес гьарана, жиндие ихтияр кьейин хъазазул бакIалда къункърабиян хъвазе. Кьуна гьесие гьединаб ихтиярги.\nКIиабизе абуни, гIурус мацIалде буссинабураб Расулил кочIолъ хъван букIана къункърабазде сверун ругин кколин рагъда чIварал игитал абун. Марк Бернесил гьариялда рекъон, Расулица гьеб рагIул бакIалда хъвана «солдаталилан».\nМарк Бернесица хIадурараб тексталда гьоркьоб биччан букIана Расулица хъвараб кочIол кIиго мухъги: гьезда бицунеб букIана, къункърабазул гьаркьазда релълъараб бугин магIарул мацIгиян абун. Гьединал хиса-басиязул хIасилалда лъугьана планетарияб магIнаялъул кечI.\nКомпозитор Ян Френкель гIахьаллъана КIиабилеб дунялалъул рагъда. 1941-1942 соназда гьев цIалана гIарадачагIазул училищеялда ва гьенисан ана рагъде. ЗахIматго лъукъунги вукIана гьев. Бернесил гьари тIубалаго, гIемераб заман бана Френкелица. КочIол байбихьиялъе бакъанги хъван, гьес жиндихъего ахIана Марк. Байбихьиялъухъ гIенеккулаго, Бернес гIек-гIекиялда гIодана. «Маркил бадиса бигьаго магIу тIинкIизабун бажарулароан. Гьев гIодизавулеб асаралъул хасаб къуват букIине кколаан», - ин ракIалдещвезабулаан Френкелица. Гьелдаса хадуб Расулил кочIое бакъан хъвазе гIедегIил гьабуна композиторасги.\nБукIана гьелъие хасаб гIиллаги. Марк Бернесил гьуърул унтун рукIана. Живго хвелалде, цIияб кечI ахIизе бокьун букIана гьесие. Гьебги букIине кколаан кечI ахIиялъул махщеллъиялъе ахирлъейлъун. ХIалихъего вилълъанхъулаан Марк. 1969 соналъул микьабилеб июлалда васас гьев щвезавуна кечI хъвалеб студиялде. Бернесица цоцIул ахIарабго, гьабуна кочIол записьги. МоцIидасан, ай 16 августалда Марк Бернес хвана.\nХъазазул бакIалда къункъраби\nЩай Расулица хъазазул бакIалда хIалтIизабураб къункърабазул сипат? Гьелъие буго гьадинаб баян: «ХъахIал къункъраби» хъвазе дир пикру ккана Япониялда вугеб мехалъ. Атомалъул бомба кьвагьараб доб гIасияб къоялъ унти ккарай ясалъ госпиталалда байбихьун буго кагътил къункъраби гьаризе. Гьедин гьабуни, жий хваликьа йорчIилин букIун буго гьелъул хиял. Азарго къункъра гIелалдего, яс хун йиго. ХъахIаб къункъра хъатикь ккурай ясалъул памятникалда цебе бакIарараб халкъалъул руккалилъ вахъун чIун вугев дир тохлъукьего берчIвана чIагоял къункърабазул тIелалда. Гьеб къоялъ дун къункърабаз асир гьавуна. Дица пикру гьабулеб букIана киналго рагъул къурбаназул. Гьедин бижана дилъ гьеб тIолго дунялалдаго машгьураб гьитIинабго шигIру», - ян бицунаан шагIирас.\nЯпониялдаса тIадвуссунаго, Расулихъе тел бачIана хирияй эбел къадаралде щванилан абун. Самолеталда рекIун вукIаго гьесул пикрабалъ рукIана кагътил къункърабаз хвасарлъиялде хьул букIарай гьитIинай Садако Сасакиги, жив тIаде щвелалде накълулъарай эбелги, рагъда чIварал вацалги, Северияб Осетиялдаса анкьавго вацги… Унеб букIинчIо берда цебеса Сасакилгун къолъикI гьабулаго, зодосан боржун араб къункъарабазул тIелги гьезул читIиралда халлъараб чIобогояб бакIги. Гьел пикрабазул хIасилалда бижана цIияб кечI.\nКъункърабазул тIелалда гьоркьоб букIараб бакI цебего ккуна Расул ХIамзатовасги, композитор Ян Френкелицаги, «Къункъраби» кечI тIоцебе ахIарав Марк Бернесицаги.\nКирго рукъун гьечIин, къанабакь лъечIин,\nГьел ихаз, хаселаз, халатал саназ\nПрочитано 780 раз\tПоследнее изменение Вторник, 15 мая 2018 10:27\nДругие материалы в этой категории: « Щивго кIочон гьечIо...\tУмумузул ирсалъе ритIухъаллъун хутIила »


ГIанхил Марин - Статьи - Сетевое издание «По новому пути»\n07.03.2019 18:24 Четверг\nРосдал харабаца абухъе, Марин йикIана бадиса бадиб рагIи абулей, квешалда квешабин, лъикIалда лъикIабин абулей гIадан. Гьеб захIмалъулеб букIана росдал ихтияр кодосел, жамагIаталъул боцIи – гIарац кванан гIумру тIамулел чагIазе. Мариница жиндир рагIи кIалаца аби ругеб, гьеб ахIиги цIакъ бакIлъулеб ва хечлъун къалеб букIана гьезда. Мариние гудур гъолаго чанги соназ гьединал чагIаца бугьтанал рехана гьелде, рогьоял хIехьезе ккана гьей. Амма гьей юцIцIичIо сунцаги. Ахирги гьелъ кучIдул гьаризе тезе гьечIеблъи лъарал росдал ихтияр кодосез гьелъул кIал букъана, росдал гIодосел хабзалалъ занидаги юхьун. Амма кьварарай, къвакIарай магIарул кочIохъаналъ ахIана жеги кечI, кIал букъун хадубги. Абуна гьелъ жиндир рагIи! Жиндир яхIалдалъун гьелъ баян гьабуна жий чIужугIадан йигониги гьединал чIужугIаданалда квер борхизе нахъе цIаларел бихьиназда цее къуркьуларин, хIинкъуларин. Амма балагьлъун ккана Мариние жиндир гIамал, абулеб рагIи – замана букIана гьединаб, чIужугIаданалъул ихтияр букIинчIо сундуеги. Марин росдал кверщел кIудиял чагIаца росулъа къватIие ахIана. ГIумруялъул лъабго сон шагIиралъ тIамуна Гьидалъ. Абухъе Марин Гьидалъ кидаго урхъун йикIуна гIагарлъиялъухъ, жий гIураб росдахъ, мадугьалзабазухъ. Гьеб кинабго гьелъ бихьизе гьабун буго Гьидалъ гьарурал кучIдузулъ. Амма гьелда башадго гIадин гьелъул кучIдузулъ цIикIкIуна зулмучагIаздехун рокьукълъи…


БАХlАРЧИЯВ РАГЪУХЪАНГИ ЛЪИКlАВ ИНСАНГИ - 8 Декабря 2021 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nЧетверг, 19.05.2022, 21:59 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2021 » Декабрь » 8 » БАХlАРЧИЯВ РАГЪУХЪАНГИ ЛЪИКlАВ ИНСАНГИ\n1943 соналъ каранда ругъунги щун гьев рагъулаб госпиталалда вегизавула. Гьениб гьабулеб дару-сабаб лъугIарабго, рокъове витIулев вукIун вуго нухмалъиялъ. Амма дахIададаца инкар гьабун буго ва цIидасан нахъ вуссун рагъде ун вуго. Вагъун вуго гьев 2-абилеб Украинаялъул фронталдаги. Танказулал аскаразда, разведкаялъул взводалдалъул командирлъунги вукIун вуго гьев.\nГьес рицунел рукӀарал фронталъул харбаздасан цо гьитIинабго лъугьа-бахъин буго ракIалда чIун. Цо сордоялъ 8 чиясдасан гIуцIараб гьазул къокъа битIун буго тушманасул кьеразда гьоркьоса жиндасан хасаб информация щвезе кколев пуланав чи кверде восизеян (захват языка). БачIинахъего, замполитас киназухъаго кодоб батараб ярагъ-нусал ракIарун нахъе ун руго.\nДахIададаца кодоб букIараб гьитӀинабго ханжар кьун гьечIо, бахчун буго чакмаялда жаниб. ТӀадкъай тӀубазабизе унаго, гьал тIаде ккун руго немцазул отрядалде. Гьелги рукIун руго нилъерал ругеб бакӀги лъан рачIунел разведчикал. Разведкаялда рукIиналъ, щибго гьаракь бахъине изну букIинчIелъидал, байбихьанила кверзул рагъалде. Эбги ракьалда регахъего. ТӀаде рахъун жалго загьирлъизеги бегьулароанила. Жинда тIаделъанила кӀудияб лагаялъул залимав немцав. Гьевгун къеркьелаго, рухI дагьлъулеб букIанила жиндир. Цинги квер бегьизе щванила чакмаялда жаниб къазабураб гъоб гьитӀинабго ханжаралде. Гьебги бахъун, дов фашистги чIван, хъурщунги ун, жиндирго цадахъ рукIарал гьалмагъзабазеги кумек гьабун бажаранила. Гьазул къокъаялъ доб сордоялъ немцазул полковникги асир гьавун вуго, жидеего лъиениги заралги ккун гьечIо. Хадуб рикIкIиндал, гьазде данде рагъилел рукӀарал немцазул къокъаялда батун буго 15 жаназа. Ибрагьимовасул нус букӀинчӀебани, гьаб къуват бащад гьечӀеб къеркьеялъулъ нилъер къокъаялъул цонигияв чӀаго хутӀулароаниланги абун, хадуб командирас киназдаго цебе баркалаги кьунила жиндие.\n1944 соналъ пулеметалъул гуллаялъ хӀетӀеги тӀезабун, кӀудияв сержантасул цӀаралда, армиялдаса нахъеги ахӀун, гьев вуссине ккун вуго гIагараб росулъе. Гьеб ругъун сабаблъун кӀудадае гӀумруялъего рекълъи щвана ва хасаб заказ гьабун рачӏинаризе кколаан жиндиего хьиталги. Мадар лъугьун хадуб, гьев хIалтIун вуго школалда физкультураялъул учительлъун, завхозлъун, гIезегIан соназ гьабун буго росдал советалда секретарьлъи, чанго соналъ жамагIаталъ божилъиги гьабун вищун вуго советалъул председательлъунги.\nГьесул руго гIемерал орденалгун медалал. Гьесул шапакъатазда гъорлъ буго СССРалъул Верховный Советалъул Указалдалъун кьураб ВатӀанияб рагъул тӀоцебесеб даражаялъул орденги. РукIана гьесухъе рачIунел рагъулал гьудул - гьалмагъзабиги, гьес рехсолел рукIарал киналго нижеда ракIалда гьечӀо -ХIариколоса Насрулаев МухIамад, ЦIелмесалъуса Ислам(фамилия лъаларо) ва гь. ц. ГьитIинай дие, гьеб рагъул бичIчIи гьечIониги, цIакъ рекIее асар гьабулаан гьез рицунел рукIарал рагъулал лъугьа-бахъиназ. ДахӀадада вукIана рагIи билълъарав, гIакълу гъваридав, хIалихьалъи гъорлъ гьечIев, гьелдаго цадахъ махсаро-хочӀги гIемерав лъикIав муъминчи. Рагъдаса хадубги Москваялде юбилеялъулал парадазда гӀахьаллъи гьабизеги ун вукӀана гьев. КӀудияв эмен къадаралде щвана I993 соналъ. Аллагьасда цевеги лъикIавлъун ватайги. Гьес жиндирго хъизан ва нижер кIудияй эбел ТIавусгун цадахъ лъикIаб тарбия-лъай кьун гIезаруна анлъго лъимал. Ниж, гьесул нахъе ругел ирсилал чIухIарал руго нижер дахIададасан. Нилъ киназего роцIараб зобги, ракълилаб дунялги букIиналъе гIоло рагъарал гьел бахIарзал даим кIоченаро нилъеда!\nЭЛЬМИРА ШАЙХОВА, Харахьи росу.\nПросмотров: 100 | Добавил: zaxrosdal | Рейтинг: 0.0/0


Работа над сайтом | Сайт села Арадерих\nАвтор admin, 28 Ноя 2011 • 06:42 • 1112 просмотров Ваш отзыв\nАссаламугIалайкум хIурматиял росуцоял !\nГIажаибаб заман бачIун буго,кинавго чи магIишат-яшавалъул ургъалида векерулаго, нахъ балагьизе регIун гьечIо.Кин бугониги цо щуго минуталъ гIодорги чIун цо гьадинаб жоялъул пикру гьабе. Нилъеда данде ккун нилъер эбел-инсуда кигIаналъ цIикIкIун лъалеб букIараб росдал тарих,умумузул биценал ва абиял,тухум-кьибилазул рачIинал? Гьединго пикру гьабе рахьдал мацIалда гъветI-рохьалде, хер-хуралде ва рухIчIаголъабазде цIарал кигIанасеб къадаралъ гьезда лъалел рукIарал. Гьанжеги пикру гьабе гьезда данде ккун нилъер гIелалда кигIанасеб жо лъалеб бугебали. Нахъойги пикру гьабе нилъер лъималазда лъалелъул къадар щиб бакIалде ккун бугебали ва гьезулги лъималазухъе кодобе босизе щиб жо хутIизе бугебали.\nГьабунищ пикру ???\nГьабураб батани гьаб сайталъе квербакъи гьабе. Гьаб буго нилъер лъабабго росдал тарихги, адабиятгун маданиятги жаниб хъвазе бугеб тIехь. Лъалес лъалеб битIе, щварас щвараб битIе. Гьаб буго тIолго жамагIаталъ хъвазе кколеб тIехь. Цоги кьери цебеса анани гьаб хIалтIи кватIун ккола ! Аллагь гурхIаги киназдаго.\nДихъе хъвазе бегьула гьаб адресалда\nmuhamedavar@yandex.ru ялъуни muhamedavar@inbox.ru\nБухьен гьабизе бегьула гьаб номералда 89285276001


МахIачхъалаялда бугеб лъимал гьарулеб кIиабилеб рукъалъул ай роддомалъул тохтуразул гъалатI сабаблъун жиндир лъимер хванин ва чIужу квешаб хIалалде кканин лъазабулеб буго Къурбан ИсхIакъовас. Гьесул рагIабазда рекъон, чIужу Наида Коселева гьес лъимал гьарулеб рокъой щвезаилелда цебе, тохтураз хал-шал гьабун букIун буго гьелъуги лъимерадулги ва тохтураз лъикIаб къимат кьун буго гьезул хIалалъе.\n«УЗИялъ бихьизабун букIана лъимер цодагьго кIудияб букIин ва гьелдалъун тохтур Татьяна Мусаевалъда нижеца лъазабуна кесаревасул операция гьабиялде ккезе бегьулин чIужу. Гьей Мусаева йикIана гьеб къоялда дежурнияй тохтурлъун. ЧIужу лъимал гьарулеб рокъое щвезаидал, бихьулеб букIана гьелъул хIал хисулеб букIин, квешлъулеб букIин. Амма Мусаевалъ абуна, гьелъул хIал нормалияб бугин ва лъимер гьабизе гьелда жиндаго кIвелин, кесаревасул операция къваригIине гьечIилан», - ян бицана ИсхIакъовас.\nГьес абухъе, микьабилеб январалда къадеялда нахъе Мусаева хисана цогидай тохтуралъ - Таибат Юсуповалъ. Росгун лъадиялъ ахIун йиго гьей ва абун буго хехго операция гьабеян, щай абуни чIужу хIадурай йигин лъимер гьабизе ва операция гьабичIони, лъимер гъанкъизе бегьулин. Рос чIужуялъухъе виччан гьечIо тохтураз.\n«Жиб-жиб бащдаб сагIат индал, ахIулеб букIана тохтур Юсуповалъухъе ва акушеразухъе. Гьез гьерсал рицулел рукIана, абулеб букIана чIужу лъимер гьабулеб блокалде йигин, хадуб абулеб букIана лъимер гьабулеб залалде ячанин. ТIоцере гьезда божулел рукIана ниж. Сардил кватIараб мехалда тохтураз лъазабуна лъимер хванилан», - ян бицана ИсхIакъовас.\nЧIужу йихьараб мехалда, ИсхIакъовас гьикъун буго гьелда щиб ккарабали. Гьелъул рагIабазда рекъон, сагIат цо тIубалеб мехалда гьелъул палатаялде рачIун руго тохтурал - кIиго акушер ва тохтур Юсупова. «Акушераз долъул кверал ва бетIер ккун руго, тохтур Юсуповалъ чех цулеб букIун буго. Ахир къад, чIужуялъ хвараб лъимер гьабуна», - ян бицана ИсхIакъовас.\nГьесул рагIабазда рекъон, нахъисеб къоялда тохтураз хисун буго чIужялъул карта ва гьенибе хъван буго лъимер сахаб букIинчIилан. «Тохтуразе гьеб гъалмагъир къватIибе биччазе бокьун гьечIо, амма экспертизаялъ бихьизабила гьезул гIаийб», - илан абулеб буго Къурбановас.\nТIоцебего гьабураб экспертизаялъ бихьизабун буго, лъимер хванин кислородги гIечIого. ИсхIакъовасни цIех-рехалъул идаралдеги ун гIарза хъван буго. Идараялда бицана, ИсхIакъовасул гIарзаялда рехсарал хIужжабазул халгьабулеб бугин ва хадуб хIукму къотIилин рагьиладай такъсир гьабиялъул иш. Живго ИсхIакъовас абулеб буго, жиндир лъимер хвараб къоялда лъимал гьарулеб кIиабилеб рукъалда хванин жеги лъабго лъимер.\nКъурбан ИсхIакъов: «Лъимал гьарулеб рукъазда бугеб ахIвал-хIалалъул хIакъалъулъ киназдаго лъала. ГIарац кьун гурони тохтурал рачIунаро аскIоре. ЧIужуялъухъе щиб букIаниги кьезе ккани, гьенир хIалтIулезе чвантиниб 50-100 гъурущ лъезе кколеб буго. Дир гIадаб ахIвал-хIалалде ккараз гIарзаби хъвазе ккола кисса-кирего, ахIи-хIур бахъинабизе ккола. Щай руцIухIун чIун ругел? Гьеб бичIчIулеб гьечIо. Жалго гIадамаз ругьун гьаруна гьел тохтурал. Гьеб ахIвал-хIалалъе рагьун къимат кьезе тIамизе ккола хIакималги, гIадамалги».\nЛъимал гьарулеб кIиабилеб рукъалда баянал кьечIо «Эркенлъиялъе». Дежурнияс телефоналдаса абуна ИсхIакъовасул гIарзаялда тIаса роддомалда цIех-рех гьабулеб бугин ва тохтураз абулеб бугин, жидеца жидеда кIвараб жо гьабунин, амма лъимер сахаб букIинчIин.\nРакIалде щвезабила, лъимал гьарулеб кIиабилеб рукъалда сверун цереги чанги гъалмагъирал ккун рукIана. Мисалалъе, цо-кIиго соналъ цебе гьений тохтуразул кумекги щвечIого хвана Елена Ибрагьимова, лъимерги хвасар гьабизе кIун гьечIо. ГIайибиял тамихIалде ахIана, амма ахIвал-хIал хисичIин абизе бегьула. Щайгурелъул лъимал гьарулеб гьебго рокъоб Сакинат Расуловалъул лъимер хвана хадуб. Улбуз гIайиб гIунтIизабулеб буго тохтурзабазде, амма тохтурзаби чIун руго гьеб хварабго гьабун букIанилан.\nАхиралде тIаде жубала, Дагъистаналъул сахлъи цIуниялъул министерлъиялъул баяназда рекъон, араб соналда республикаялда кинабниги 49567 лъимер гьабун буго, гъоркь соналде данде ккун гьеб 2064 лъимералъ цIикIкIун буго. Гьелдаго цадахъ хварал лъималазул къадар буго 15 лъимер.


Ахирисел баяназда рекъон «Москва -МахIачахъала» маршруталда унеб букIараб автобусалъ гьабураб авариялъул хIасилалда хун вуго кинавниги щуго чи. ГIорхъолъа рорчIарал ахIвал- хIалазул рахъалъ Дагъистаналда бугеб бутIаялъ бицунелда рекъон авария ккун буго арбагI къоялъ радалиса сагIат 7 тIубараб гIужалъ, Ставрополь икълималъул Ипатово шагьаралда аскIоб.\nДагъистаналдаса гьеб автобус къватIибехун бахъун буго талат къоялъ къаси сагIат 7 тIубараб гIужалда. ГIорхъолъа рорчIарал ахIвал хIалазул рахъалъ министерлъиялъул пресс-хъулухъалъул хIалтIухъан ГъазимухIамадова Тамилаца гьадинан бицана:\nТамила ГъазимухIамадова: «Лъугъа бахъин ккун буго жакъа радал Ставрополалда аскIосан унеб «Тахта-Ипатово» абулеб шагьранухда аскIоб. МахIачхъалаялдаса Москваялде бачIунеб букIараб автобус дандречIун буго12 маркаялъул ВАЗ автомобилалда. Нижехъе шварал ахирисел баяназда рекъон авариялде ккарал гIадамазул 5 чи хун вуго 43 лъукъун вуго.\nГьезда гьоркьоса лъабгоял ккола 12 маркаялъул автомобилалда, 2 чIужугIадан МахIачхъалаялдаса бачIунеб автобусалда жанир рукIарал гIадамал. Лъукъарал ва хваразул гIагарлъи Ставрополалде щун руго».\nРоссиялъул шагьаразде автобусал хьвадулеб чанго парк буго Дагъистаналда. Талат къоялъ Москваялде гIадамалги рачун автобус чIолеб паркалде швана гьелъул хIакъалъулъ баян швезе. Амма автопаркалъул нухмалъиялдаса байбихьун цонигиязе рекIее гIечIо жидее кьолел суалал, щибниги бицинарин чIана. ХIатта гьаниса нахъе айиланцин лъугьана гьезул цо- цоял.\nОфициалияб къагIидаялъ хIалтIулеб МахIачахъалаялъул автовокзалалъул нухмалъулев хисулев ХIусенов ХIусеница бицана «Эркенлъи» радиоялъе бицен гьабулеб автопаркалда ругел гIемерисел автобус бачунел гIадамал гIолохъанаб ригьалъул гIолилал ругин.\nНижер программаялъе жиндирго кIалъай бахъизе разилъичIо гьев, амма абуна жинда ракIчIун лъалин бицен гьабулеб автопаркалда хIалтIулел гIемерисел гIолилал кколин агъаз гьечIого жидерго хIалтIи гьабулел гIадамал.\nГьеб баян дагьабги тасдикъ гьабуна гьеб автовокзалалда хIалтIулев хIалтIухъан СагIидицаги. Мисалалъе гьесда чанги рагIун бугоан гьез цоцазда абулеб МахIачхъалаялдаса Москваялде дун дудасаги хекко щвезе вугилан гьоркьоб къец балеб. Гьединал тIасан ккарал мурадалгун рахъунин гьел сапаралъ, тIад рекIарал гIадамазул ургъелцин букIунарин гьезиеян абуна СагIидица.\nМахIачхъалялъул автовокзалалъул хIалтIухъабаз гьединго бицана тахашагьаралъул ЦIумадисезул базаралда аскIоб бугин гьел автобусал чIолеб бакI. Гьединаб къваридаб бакIалда чIахIиял автобусал рукIине бегьулареблъи киназдаго лъалин, амма автопаркалда хIалтIулезе гьелъул ургъелцин гьечIин, щайгурелъул гьезие мугъчIвай гьабулеб бугин цо хасал чагIазул къуваталъ.


МагIарул кучIдузул чвахи\nХадижат Жамалудиновалъул хIасратал сариназухъ гIенеккулелъул…\n- ГIела хабар бицараб. Гьанже цо дихъги гIенекке. ГьабсагIаталда нужехъе гьоболлъухъ ячIине йиго кочIохъан Манарша Дибирова. ХIадурлъе концерталъухъ гIенеккизе. Белталги учузаб багьаялде ричизе руго дица.\nГьедин байбихьулаан гьитIинай Хадижатица гьоболлъухъ рачIаразеги, гIага-божаразеги, хъизамалъеги кучIдул ахIизе. Кодоб тIилил гьабураб «микрофонги» ккун, жий Манарша йигиланги абун, ахIулаан гьелъ кучIдул. Зама-заманалдаса мадугьалзабиги щолаан гьезухъе, Манаршахъ гIенеккизе рилълъаниланги абун. Гьедин тIамуна Хадижатица магIарул кочIолаб дунялалде тIоцересел галаби. Долдаса нахъе ана гIемерал сонал…\nМагIарул кечIги Хадижатги\nЛъугIана гIагараб росдал школа. Хадижат цIализе лъугьана МахIачхъалаялде, музыкалияб училищеялде. Гьениб байбихьана кочIохъаналъул пагьму тIегьазе. Гьенисан рагIана магIарулазда гIолохъанай кочIохъан Хадижат Жамалудиновалъул гьаракь - магIарул шагIир Залпа МухIамадрасуловалъул рагIабазда гьелъ ахIана «Дица мун дихъего ахIизе гьечIо» абураб кечI.\nЖиндир пагьму-гьунар тIатиналъе кумек гьабунин композитор АхIмад ГIамирхановасилан бицана Хадижатица. КечI ахIизе гIолилалъул бугеб гьунаралъул бицунев рагIарав гьев щола училищеялда ва лъай-хъвай гьабула кочIохъаналъулгун. Цинги лъагIалидасан лъай-хъвай ккана Залпалгунги. Училищеялда цIалулеб заманалда, чанги цее яхъана Хадижат жиндирго кечIгун. МагIарул музыкалияб маданияталде жиндирго тарихгун, хаслъигун, цIаргун, цIвагун, магIарул кочIолъ инкъилабги гьабулаго, ячIана Хадижат.\nВатIаналъухъ ккараб гIищкъудал цIадухъ\nИнсанасе къисматалъ хIадур гьарун ратула жиндирго хасал сайгъаталги. МутIигIлъана гьелъие Хадижатги. ГIолилалъ къо-мех лъикI гьабуна гIагарал мугIрузулгунги, хIасратаб Дагъистаналъулгунги,\nжиндир кочIохъ рокьи ккарал магIарулазулгунги. Иорданиялда бараб микьго соналъ гьелъул рекIелъ гьелегьана ватIаналде бугеб гIищкъул цIа. Гьеб цIаялъ бицунаан гьелъие гIагарал мугIрузул къиса, гьеб цIагун цадахъ ахIана гьелъ нусабго лага сорозабулел магIарул кучIдул. Гьеб цIадул цIураб каранлъ тIегьана ватIаналъул саринал. ВатIаналдаса рикIкIад йикIаниги, гьелъул анищал роржунаан магIарухъе. Пашманлъиялъул пикрабаз угьарал сариназул салам битIулаан гьелъ жиндирго лъимерлъи араб гIагараб росулъеги, МахIачхъалаялъул музыкалияб училищеялдеги, гьудул-гьалмагъзабаздеги, гIага-божараздеги. Доб гIищкъудал цIадул куркьбазда сордойил щолаан гьей гIагараб Дагъистаналде. РикIкIалъанагIан, хиралъулел рукIана магIарулазе Хадижатги гьелъул кечIги…\nВа цIидасанги Дагъистаналда рагIана Хадижат Жамалудиновалъул гьаракь. Гьеб рокьул дандерижилъун боржана магIаруллъиялда тIад. Гьенир бищунго рорхатал мугIрузул тIогьазда тIавапги гьабулаго, гьелъ рещтIен гьабуна магIарулазул ракIазулъ. КочIохъаналъ гьезие бицана магIарул бахIарчияб тарихалъулги, гьеб тарих бидуца хъварал бахIарчиял васазулги, ясазулги, ахIана гьелъ мугIрул намусалъулги, гьелда тIанкI лъезегIан, хвел тIаса бищарал гIолилазулги. Хадижатица рокьул ахIулелъул, гьеб асаралъул асирлъуда ругезул ракIазулъ биги гьелегьуна, рокьуца ругъун лъуразда цебе цIидасан рещтIуна хIайранаб сипатги, гьелъ талихI сайгъат гьабуразул ракIазулъ цоги нухалда гьулчула гIищкъул карачелги, цо-цояз цIидасанги хIалбихьула цоги нухалда гьелде данде лъедезе. ХIасратай кочIохъаналъ жиндирго цIар хъвала нилъер щивасул къисматалда. Ва нилъ цIидасанги тIадруссуна Хадижат Жамалудиновалъул сариназул гъасде. Гьенирги нилъ дандчIвала нилъерго къисматгун. Цоязе гьеб гьимула, цогиязе угьдула, лъабабилезе белъула, ункъабилел рихьун, гIодула. Миллат бичаразда ццинги гьелъул, гьелъул тIадегIанлъи цIунарал тIадегIанлъиялдеги рачуна гьелъул сариназ. Гьеле гьединаб буго хIасратай кочIохъаналъул пагьму- гьунаралъул балъгояб къуват. Гьелъул «Рокьул хIанчIил» куркьбаздаги рекIун, чанги гIолилас сапар бухьун батила жиндирго рокьул хIикматаб улкаялде. Гьенире, Хадижатил кочIол кьолонирги рекIун, сапар бухьуна ботIрода саву ккарал херазги. Гьел цо лахIзаталъ сихIкъотIун гIенеккун чIола жидерго ракIазул кIутIиялъухъ. РекIел тIиндасан, гьелъул гъварилъудасан угьдилаго-гIодулаго, яги талихIалъул цIадлъун щенолаго, тIадбуссуна рокьи. Рокьуца гуккаралги, гьелъ къисматалда талихI угьаралги, жеги гьелъ асирлъуде росаралги данделъула Хадижатицаги ХIамзаласги Залму Батировалъул рагIабазда ахIулеб «Мун рокьуда ватанищ?» абураб кочIол горсверуда.\nМиллияб маданияталъул чIухIи\nХадижатил щибаб концерт байбихьула магIарул халкъиял кучIдуздаса. КIутIулаго жергъенгун, гьей цее ячIиндал, гIажаибаб сихIкъотIи лъугьуна залалда. Гьел лахIзатаз гIенеккаразда цебе рещтIунеб батила магIаруллъиялъул берцинаб сипат-сурат - щибаб росуги, росдал годекIанги, годекIабахъ гIодор чIарал, «институтал цIалун лъугIичIониги, цIвабзазул мацI лъалел» харабиги, гьезул гIумруялъул дарсазухъ гIенеккарал гIолилалги. Имам Шамилги, ХIажимурадги, жакъасеб заманалда миллаталъул чIухIилъун кколел бахIарчиял, мугIрузул тIогьазда цIарал хъварал тIадегIанал васалги - гьеб киналъулго хIакъалъулъ бицуна нилъее Хадижатил кечIалъ. КочIохъаналъул щибаб концертги лъугIула МухIамад ХIамзаевасул «ЦIуне, Аллагь, Дагъистан» абураб кочIодалъун. ТIадегIанасде хитIабги гьабулаго, гьелъ дагъистаниял ахIулел руго гIагараб ракьалъул рацIцIалъиги, борхалъиги, тIадегIанлъиги цIунизе, гьеб кинабго, нилъехъе умумуз кьурабго гIадин, нилъецаги хадусел наслабазухъе цIунизе кьезе.\nХадижатил кучIдузулъ Расулил асаразул кунчIи\nИсана кIудияв шагIир гьавуралдаса 95 сон тIубаялъул юбилеялда цебе, бокьун буго Хадижатил кучIдузе гьесул асараз кьураб цIаялъул хIакъалъулъги цо-кIиго рагIи абизе.\nРекIее хIикматаб асар гьабула «ПатIиматил камиллъи, как балей йигеб мехалъ» абураб кечIалъ. Амма гьеб рохел циндаго хисула шагIирас гIумруялъулгун къо-мех лъикI гьабулеб лахIзаталъ. ГIенеккаразул черхалда сири балеб хIасратаб гьаракьалъ халкъияй кочIохъаналъ «Дида тIасалъугьа, тIерхьун унеб бакъ», - илан ахIулелъул, цеве вачIуна херлъарав шагIир. Гьес Аллагьасдаги гIагараб миллаталдаги гьарулеб буго илбис гьоркьобе лъугьун хъварал цо-цо асараздаса тIасалъугьайилан. Хадижатил кучIдузулъ даим чIаго вукIине вуго машгьурав шагIир. Гьесул рукIана хас гьарун Хадижатие хъварал кучIдулги. Гьев живгоги хутIана гьелъул кучIдузул асирлъун. Расул ХIамзатовасул рагIабазда Хадижат Жамалудиновалъ ахIулел кучIдуз хасаб бечелъи кьун буго магIарул адабияталъеги маданияталъеги. Расулил рагIабазда гьелъ кечI ахIулелъул, цогидал миллатазул гIадамазги магIу бацIцIуна. РагIаби ричIчIичIониги, гьезда шагIирасул рекIел хIалалъул бицуна кочIохъаналъ. Гьелъулъ гурищ бугеб кочIол къуватги- инсанасул рекIеда кIутIун бажари.\nГьале дида цере Дагъистаналъул халкъияй кочIохъан, магIарул кочIол дунялалде жиндирго хаслъигун ячIарай Хадижат Жамалудиновалъул церегосел концертазул кассетаби ва дискал. Дида цее йиго халатаб гъалалъул гIолилай. Гьале магIаруллъи. ТIогьол цIураб расалъиялда, тIолабго магIаруллъи машгъуллъулеб хIалалда гьаракьги биччан, гьанжего гьанже кочIол дунялалде галаби тIамулей магIарулалда лъалеб букIун батиларо магIарул жакъасеб кечI-бакъаналъул къираллъун жий яхъине йикIин. Умумузул аби гьечIищха цо пагьму бугесул пагьму-гьунар сундулъго букIунилан. Гьединай йиго нилъер Хадижатги. МагIарул театралъул сценаялдасанги бихьизабуна гьелъ жиндирго гьунар. Киноялда ролалги хIана гьелъ. Масала, Расул ХIамзатовасул гIумруялъул хIакъалъулъ бицунеб «Исповедь» киноялда гьелъ хIана шагIирасул эбел Хъандулалъул роль. ГьабсагIаталда Москваялъул кинокомпаниялъ бахъулеб бугеб «АхIулгохI» киноялда гьелъ хIалеб буго ГIуммаханасул яцалъул роль. Хадижатица лъугIизабуна Москваялда ГИТИСАлъул режиссерасул факультетги.\nНекIогоялдаса бокьун букIана кочIохъаналъулгун лъай-хъвай гьабизе. Амма рекIелъе лъугьунеб цIар лъезего лъалареб хIинкъиялъ квалквал гьабулеб букIана - киндай дун, гIадатияй гIадан, халкъияй кочIохъаналъ къабул гьайилейилан абураб пикруялъ рахIат толеб букIинчIо. Дун мекъи кколей ятана. Гьей ятана цIакъго гIадатияй. Каламги гIадатияб букIана гьелъул. Хадижатил пикругицин батичIо жий лъидаса йигониги т1окIай йигин абураб.\n- Дун йиго халкъалъул кочIохъан, ва дица хъулухъуги гьабулеб буго гIагараб миллаталъе, - йилан абулеб магIнаги букIана гьелъул гара-чIвариялъул. Халкъияй кочIохъаналъулго букIараб дандчIваялдаса хадуб, дихъе цIидасанги тIадюссана Хадижат. Ва дида цIидасанги рагIулеб буго «АхIулеб буго Хадижат Жамалудиновалъ», - илан абулеб лъазаби.\nПрочитано 2497 раз\tПоследнее изменение Вторник, 10 июля 2018 14:02\nДругие материалы в этой категории: « Вацлъиялъул кьо\tШигIрабазул дунял »


Хадижат ИсмагIилова ккола RFE/RL- радиостанциялъул Азербайжан сервисалъул («Азадлык» радиоялъул) мухбир. ТIадтаразе бокьилаан гьелде гIунтIизабизе ватIаналъе хияналъи гьабиялъул гIайиб. Гьеб гуребги, Хадижат гIайибияйлъун рикIкIула магъало кьунгутIиялда, бугьтан гьабиялда ва къануналде данде кколареб къагIидаялда бизнес бачиналда бан.\nГьале 7 моцI тIубалеб буго Хадижат ИсмагIилдова туснахъалде тIамуралдаса. Гьелъ абулеб буго жинде гIунтIизарулел щинал гIайибазул политикияб кьучI бугин.\nИсмагIилова какулеб буго живго Азербайжаналъул президент ГIалиев ИльхIам ва гьесул гIага-божарал. Гьелъул хIакъалъулъ гьелъ хъварал макъалаби «Азадлык» радиоялъул эфиралде риччан рукIана. Гьединго гьел загьирарун руго интернет-сайталдаги.\nАслияб къагIидаялъ бицен унеб буго хъулухъал гьарулел батIи-батIиял пачалихъиял идарабазул приватизациялъул. Масала AZAL абулеб пачалихъияблъун букIараб авиакомпаниялъул. Гьеб иш гьабун бугин пачалихъияб мул-малкалъул Комитеталъул конкурс тIобитIичIого, ян тIатинабун букIана Хадижатица.\nКоррупциялъул гIемерал хIужаби Хадижатица тIатинаруна рукъзал баялъул, телекоммуникациялъул сферабздаги. Гьелъул цIех-рех гьабун буго Радио Радио Эркенаб Европа-Радио Либертиялъул мухбирзабазги Цебеккунго ургъун гIуцIараб криминалалъул ва коррупциялъул цIех-рех гьабулеб къукъаялъги (OCCRP).\nГьелъул редактор Дрю Салливаница гьадинаб абулеб буго Хадижат ИсмагIиловалъул хIаракатчилъиялъе.\nДрю Салливан: «Гьей яхъана тIоцеесей журналистлъун ГIалиевасул хъизам-кулпаталъул ишазул хIакъалъулъ бицен гьабурай. ХIукуматалъ нахъ чIвалеб буго гьелъ рехсараб щинаб хIужа. Амма гьелъ чIван къотIарал далилал рачана.\nВа дида ккола гьеб кIвар кIудияб иш бугин. Щайин абуни гьелъ маргьабазда релъараб хIукуматалъул пропаганда биххизабуна. ХIадижатил хIаракатчилъиялъул эффект якъинго бихьула хIукуматалъул реакциялде балагьулаго».\nСалливаница абулеб буго ХIадижатида байбихьудасанго лъалаан кигIан кIудияб хIинкъи букIине рес бугин, амма гьелда балагьичIого гьелъ бихьизабуна жиндирго бахIарчилъи ва журналистикияб тавакаллъи.\nДрю Салливан: «Гьелда лъалаан Азербайжаналъул хIукумат хIалтIулеб куц. Ва гьелда лъалаан цебеккунго ургъун гIуцIараб такъсирчилъи гьабулеб гьел гIадамазул гIамал-хасият.\nГьел руго ццидалал гIадамал, жидерго нухда ругел квалквалал хIехьоларел. БукIа гьеб политикияб оппозиционияб партия, букIа цогидаб. ПалхIасил, ХIадижатида цебеккунго лъалаан жий жание тIамизе бегьулеблъи. Ва гьеб буго унго-унгояб бахIарчилъи».\n2012 соналъул март моцIалда Хадижатихъе анонимияб кагъат щвана. Конверталда жаниб сурат лъун букIана гьелъул напсияб гIумрудул цо-цо хIужаби рихьизарулеб. Кагътида гьадинаб тIалаб букIун буго - дуца дур иш течIони, гьал суратал интернеталда загьираризе руго.\nАмма Хадижатица гьеб шантажалде балагьичIого хIалтIул халат бахъулаан. Цо сон ун хадуб цIиял суратал загьирарун рукIана интернеталда. Гьелъулги хIасил ккечIо. Ахир-къад Хадижатиде гIунтIизабун букIана пачалихъияб балъголъи Америкалъул Цолъарал Штатазул пайдаялъе рагьиялъул гIайиб. 2014 соналъул 5 декабрялда гьей туснахъалде тIамун йигоан.


Москваялда тIобитIана «Антимайдан» абураб марш-митинг\nКиевалда тIоритIарал бидулал протестазул сон тIубаялда хурхинабун «Антимайдан» абураб митинг тIобитIана Москваялда. Гьеб гIуцIаразул рагIабазда, гьеб акциялда гIахьаллъана 50 азарго гIанав чи, Жанисел ишазул министерлъиялъул лъазабиялда рекъон – 35 азарго чи.\nМитингалъул гIахьалчагIаз ахIана Россиялда «курак тIогилаб революция» биччангутIиялде. Акциялда гIахьаллъаразда гъорлъ вукIана гьединго «Новороссияйин» абулеб гIуцIиялъул парламенталъул бетIер Олег Царев.\n«Коммерсант» газетаялъул корреспондент Григорий Тумановас Твиттералдасахун лъазабуна, митингалда гIадамал ахIулаго рагIи кьолеб букIанин 300 гъурущ кьезейин. Журналистасул рагIабазда, акциялде гIахьаллъиялъухъ гIарац щвезе чIаразул гIицIго цо читIиралда вукIана 200-ялдасаги цIикIкIун чи.\nЦадахъ лъугьун «Антимайдан» гIуцIана 2015 соналъул январалда «Рагъулаб вацлъи» абураб гуцIиялъ ва «Сардил бацIал» абурал байкеразул клубалъ.\nЦебесеб къоялда Москваялда тIобитIун букIана гьединго Киевалъул аслияб майданалда сон цебеккун хварал ракIалда щвезарун акцияги. Гьеб унеб мехалда полициялъ чанго чи ккуна, щугояв рогьинегIан полициялъул бутIаялда чIезавуна.


Инфоурок / Другое / Тесты / Тема: Йирчи Гъазахъ "Сибиралдаса кагъат"\nЙирчи Гъазахъил г1умру. Кеч1 «Сибиралдаса кагъат»\n1.Й.Гъ. чанабилеб саналъ гьавурав?\n2.Й.Гъ. лъил шаг1ир кколев?\n3. гьавурав Й.Гъ.?Щиб росулъ\n4.Лъица гьев жиндихъего рокъов ах1ун вук1арав?\nА) росдал дибирас\n5.Гьесул гьудуласда ц1ар щиб бук1араб?\n6.Щиб сабаблъун Й.Гъ сибирь къот1ун вит1арав?\nА) г1арац-месед бикъун\nБ) яс хъамизе кумек гьабун\nВ) оц бикъун\n7.Гъараваш абураб раг1ул маг1на щиб?\n8.Щай ханас Й.Гъ жиндихъего ах1ун вук1арав?\nА) живго ц1унизе\nБ) живго веццун к1уч1дул гьаризе\n9.Кинаб хъизамалда гьавурав Й.Гъ.?\n10.Чанабилеб соналъ хванин абулев Й.Гъазахъ?\nНомер материала: ДВ-303467


Адвокат: «Сабри Куро тIадвуссун Сириялде витIи гьев хвезе витIи ккола»\nDagestan--Sabri Kuro, Syrian refugee\nСириялъул гражданин Сабри Куро бизнес-визаялда рекъон Россиялде вачIун вуго 2011 соналда. Гьелдаса нахъе МахIачхъалаялда аскIоб бугеб Параул росулъ рукъарулеб цехалда хIалтIилев вукIун вуго гьев.\nГьениб лъай-хъвай ккун буго гьесул цадахъ хIалтIилей йикIарай Камилла абулей дагъистанияйгун. Гьей ячине йигин жиндицайин абураб мехалда, Мустафайилан абурав, гьел хIалтIулел рукIараб цехалъул нухмалъулев,\nСириялдаса туркас Сабрида лъазабун буго дуца чIужу ячунгейин, ячани дур проблемаби рукIине ругилан. Щай гьел проблемаби рукIине кколел рукIаралалиги баян гьабун гьечIо гьес. Гьедин абуниги Сабрица Камилла ячун йиго ва ясги гьаюн йиго гьезие, амма Мустафаца гьесул паспорт нахъе кьолеб букIун гьечIо.\nГIемераб къоги бихьун хIалицаго нахъе щун буго Сабрихъе паспорт, амма виза лъугIун гIезегIан заман ун букIун буго гьесул. Паспорт кодобе щун хадуб, ригьин гьабиялъул хъвай-хъвагIай гьабураб документги, ясалъул документалги росун Сабриги гьесул лъадиги чанцIулго ун руго миграциялъул идараялде, Сириялда рагъги байбихьун бугелъул, гьесие Россиялда тIурунвачIарав хIисабалда гIумру гьабизе рес кьейилан абун, амма чанцIул жал гьенире аниги гьелъул хIасил ккечIин бицунеб буго «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда Сабрил лъади Камилла Кароца.\nГьелъул рагIабазда рекъон паспорталъул ва визаялъул низам хвезабиялъухъ исана 25 февралалда полициялъ ккун вуго Сабри. Гьелъ бицухъе цебесеб къоялъ Сабри хIалтIулев вукIараб шаурма гьабулеб бакIалде кваназе рачIун руго кIиго полициялъулав. Гьезул цояв кверал чуризейин абун гьенир хIалтIулезул къайи-цIа бугеб рокъове лъугьунги вукIун вуго.\nГьелдаса хадуб къаси рокъове щвараб мехалда, пиджакалъул чвантиниб, кидаго кодоб букIунеб паспорт гьесда жиндирго паспорт тIагIун батун буго. Нахъисеб къоялъул радал добго кафеялде рачIун рукIарал полициялъулав вачIун вуго гьазул рокъоре Сабрил паспорт бихьейилан абун.\nДокументалъул копия бихьаниги гьев ккун вуго гьез. Гьелдаса нахъе микьабго моцIалъ мигрантал жанир тIамулеб хасаб изоляторалъув тIамун вуго гьев. Гьесул ишалда хурхун диван лъугIарабго витIулин гьев тIадвуссунин абулеб буго миграциялъул хъулухъаз. Гьев изоляторалъув тIамураб бакIалдаги Сабридехун квешаб бербалагьи букIунила, жий гьевгун дандчIвазе кидаго гурила йиччалейин бицана гьесул лъади Камиллаца.\nКамилла Каро: «Цо-цо мехалда гьез дун йиччаларо росасухъе. Щай йиччаларейин абураб мехалда кьучIаб жавабги кьоларо. Хадур дун гIарзал хъвазе жуярай мехалда гьел дун тIаса йихьизайизе жал рицине лъугьуна, жидеда мун адвокат йигин кканилан абун. Щайинха гьесухъе адвокатал риччаларебин абураб мехалдаги руцIцIун чIола гьел. Расги лъикIал шартIал гьечIо гьеб изоляторалдаги, щибаб къойил гIадин гьев кIалъан вачIуна дихъе.\nКъода жаниб цо нухалда къватIире тира-сверизе риччараб мехалда кIалъазе рес кьола гьезие, хутIараб рахъалъ кинабго квеш буго. Цо нухалъ Сабрихъе гьеб изоляторалъул хIалтIухъанас квералъ хъвараб кагъат бачIун буго гьелда гъулбасейиланги абун. Гьеб щиб кагъатин, жиндие гьениб хъвараб жо буссинабейин абураб мехалда гьев чи ццидахун лъугьун вуго. Сабридаги гьесдаги гьоркьоб кIалъай ккун буго, гьес дир рос вухун вуго.\nХадуб нижеда лъана гьеб кагъат букIун буго Сабрица Россиялда тIурун вачIарав хIисабалда гIумру гьабизе рес кьейин хъвараб гIарзаялдаса инкар гьабулеб бугин абураб документ. Гьедин гIемер хIалихьатал жал гьаруна нижее миграциялъул хъулухъалъ.\nДун гьезухъе нижер ригьин гьабиялъул документги, ясалъул документалги росун Сабри Россиялда тейин гьарун араб мехалдаги, жидер гьаниб рахIму-цIобалъул центр гуринги абун къватIие йитIана. Нужеца мекъаб жо гьабулеб бугин, къануналда рекъон гьедин бегьуларин дица абураб мехалда жидеда малъаризе ячIинчIого дуцаго партал ретIун бугеб куцалъухъ балагьейин абун гIадхочI гьаюна дун.\nДиваналдаги гьез гьерсал рицана нижеца гьезухъе ригьин гьабиялъул ва ясалъул документал кьечIин абун. Гьел документал диваналда рихьизаричIо гьез ва диванчияс нижер ригьин гьабиялъулги ясалъулги документал ругелищин цIехараб мехалда, кинал рукIаниги документал гьечIин гьезулин лъазабуна миграциялъул хъулухъалъул хIалтIухъабаз».\nРагъккараб бакIалдаса чияс гьениса тIурун вачIун Россиялда гIумру гьабизе рес кьейин гьарулеб бугони, гьес визаялъул низам хвезабун бугонигицин, россиялъул къануналда рекъон гьесие гьеб рес кьезе кколин, инкар гьабизе гьукъун бугилан баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе Сабрил адвокат МухIамадов Шамилица.\nШамиль МухIамадов: «Россиялъул ва Дагъистаналъул миграциялъул хъулухъаз нахъчIвана Сабрица нилъер гьаниб гIумру гьабизе рес кьейилан гьабураб тIалаб. Россияъул къанунги инсанасул ихтиярал хвезабиги ккола гьеб. Гьаб сагIат диваналда гьел хъулухъал мекъи рукIин чIезабулел руго ниж.\nИргадулаб диваналъул данделъи гьал гIагарал къоязда букIине ккола. Жидецаго къанун хвезабиялъе мукIурлъизе бокьун гьечIо гьел миграциялъул хъулухъалъул вакилзабазе. Дица Сабрил документал диваналда рихьизабураб мехалда, гьезул хIалтIухъаби лъугьана гьесдила ригьнал хъвай-хъвагIан Россиялдаса нахъе къотIизехъин вукIин лъараб мехалда гьабунин абун, гурелщинал жал рицине. Гьел документазул хIисабцин гьабулеб гьечIо гьез».\nАдвокатас абулеб буго гьаб сагIат Сабри Каро Россиялдаса Сириялде витIи гьеб кколила гьев чи хвезе витIи гIадаб жо. Щай гурелъул гьев вугила курд миллаталъул чи гьезие ИГИЛАлъги Сириялъул хIукуматалъги берцинго гIумру гьабизе толеб гьечIилан.


Табасаран мухъалъул Гасик росулъ жийго жинцаго чIван йиго 15 сон барай яс. Гьеб иш гьабиялъе гIилла чIезабун гьечIо цIех-рех чагIаз. ГIагарлъиялъ ва гьей цIалулеб школалъул мугIалимзабаз абулеб буго гьединаб иш гьабилей гIадай яс йикIинчIила гьей. ЦIех-рехалъул идарабаз гьеб ишалда хурхун хасал тадбирал тIоритIизе байбихьун буго.\nТабасаран мухъалъул Гасик росдал гьоркьохъеб школалъул I0 классалъул цIалдохъан жийго жинцаго чIваялда хурхун цIех-рех гьабулеб буго республикаялъул хасал идарабаз. Гьезул баяназда рекъон 17 марталда хун йиго гьей яс. ТIаде балагьун щибниги къварилъи бугей гIадай яс йикIинчIила гьей, киданиги гьединаб иш гьабилин ккелароанила гьелъилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе Гасик росдал школалъул нухмалъулев Ярахмедов Шигьица.\nШигь Ярахмедов: «Жиндирго рокъой гIанкъун ятана гьей яс. Сунца гьей жийго жинцаго чIвазе тIамурабалиги жеги лъалеб гьечIо. Щиб гьабилебали лъаларого рихха-хочун эбел эменги руго. ЛъикIаб хъизанги буго гьезул. Щибго батIияб жо гьечIеб гIадатияб хъизан букIана, жеги цониги нухалъ къватIиб ахIи бахъарал чагIиги рукIинчIо гьел. Хур-хералдасан, боцIи-панзалдасан магIишат гьабулел чагIи руго гьел. Гьей яс гурони цойги кIиго кIудияв васги вуго гьезул. Цояв вац Астраханалда ралъдахъанлъун цIалулев вуго, цойгидав вац росулъа гIебеде вукIуна, цо-цо заманалъ батIияб бакIалде хIалтIизе ун гIарац гьабулев вукIуна гьев. Гьей ясги лъикIай гIодое йиччарай яс йикIана, школалдаги лъикI цIалулаан. Щиб гьелъие ккарабали бичIчIулеб гьечIо нижеда. Эбел-инсуда жиндие нуж цIакъ рокьулин абун гьей ясалъ хъван тараб кагъатги батун буго».\nДагъистаналъул цIех-рехалъул идараялъ лъазабулеб буго гьеб хIужаялда хурхун гьаб сагIат хасал тадбирал унел ругила, гьел рагIалде рахъун хадуб гурони такъсиргьабиялъул иш рагьилищ рагьиларищали хIукму къотIуларин.\nДагъистаналдаса психолог Идрисова Замираца «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда абуна ахирал саназ Дагъистаналда лъималаз жалго жидецаго чIваялъул ва чIвазе хIал бихьиялъул хIужаби цIакъ гIемерлъун ругилан. БитIахъе хIинкъилеб хIал бугила гьаб сагIат республикаялда. Гьелъие гIиллалъун психологалда бихьулеб буго гьанжезаманалъул умумул жидерго лъималазде регIунгутIи.\nИдрисова Замира: «Кутакалда гIемерлъун руго лъималаз жалго жидецаго чIвазе хIалбихьиял, хвасар гьаризе кIвечIого хваралги руго чанго. ЦохIо ахирал саназда жаниб гьедин 5-6ниги лъимер хвараблъи лъала дида. Лъаларелги ратила чанги, чангияз гьеб бахчизеги бахчула. Гьеб киналъулго бицун свакан йиго дун, ахIи бачIеб бакI хутIичIо дица. Щибаб къойил гIадин рачIуна дихъе рачун гьел жалго жидецаго чIвазе хIал бихьарал лъимал. Гьезда гьоркьор бищун гIемер рукIуна 14-15 сон барал лъимал. Къойидаса къойиде гьединал хIужаби гIемерлъулел руго, букIинеселъе хIинкъи бугеб хIал бугинцин абизе кIола дида».\nГьедин лъималазул психика хвеялъе гIиллаби рицунаго Замираца абуна бищун кIудияб гIайиб гьезул эбел инсуда бугила, гьез лъималазе бокьухъе тун ругила гьел, гьел куцазе регIарав чи гьечIила щивниги.\nЗамира Идрисова: «Бищун кIудияб захIмалъи буго лъимал жалго жидедего руссун тун рукIин. Жакъа гьезде регIарав чи гьечIо. Цебе советияб заманалда лъималазе тарбия кьеялда тIад тIубарал институтал хIалтIулаан. Гьел куцалаан жамгIиял идарабаз, пионерияйилан комсомолила абун гьезие бичIчIикьолел идараби рукIана. ПалхIалсил лъимал реххун тун рукIинчIо, гьел цо сунде бугониги руссинарун рукIунаан, квешаб –лъикIаб малъулаан. Гьанже гьеб щибниги гьечIо, я лъимал куцай гуро, я лъикIаб пропаганда гуро, компьютералдеги телефоналдеги руссун тIокIаб жоялде гъираго гьечIого руго лъимал. Интернеталдасан къваригIел гьечIебщинаб информация щолеб буго гьезухъе, бакIаб психикаялде тIадецуй гьабулеб музыкаялъухъ гIенеккулел, гьединалго фильмазухъ ралагьулел руго гьел. Гьединлъидал эбел-инсуца лъимал гIемер мехалда компьютералда цере рукIине теялъги гьезул психика хвезабулеб буго.\nЭбел-эмен лъималазде регIунгутIиялъги, гьез лъималазде кIвар кьунгутIиялъги хвезарулел ругила гьелилан абуна психологалъ. Гьезда жидеца лъималазе хириял телефоналги, расанкIабиги, парталги росани гIолин кколеб бугила ракIалде, лъималазе тарбия кьеялъул суалалда тIад гьел ургъулелго гьечIила.\nЗамира Идрисова:«Гьез лъимал тIаса рихьизаризелъун росулел руго эбел-инсуца гьезие хирияй айфонал. Гьединго цойги лъималазе хIажабщинаб жоги босун тIокIаб жо жидеда тIадаб гьечIеб гIадин рукIуна эбел – эмен. Гьез лъималазулгун букIине кколедухъ кIалъа-бацай гьабуларо. Гьезул хIакъалъулъ гIемерисеб жо лъазего лъаларо эбел-инсуда, лъазе тIалабги гьабулеб гьечIо гьез. Балугълъуде рахунел лъималазул чорхолъги ботIролъги гIемер батIи-батIиял хиса-басиял лъугьуна, гьединаб мехалда гьел ричIчIизе ккола гьезие мугъчIвай гьабизе рес кьезе ккола. Гьезда жалго рокьулел рукIин, гьел къваригIун рукIин бихьизабизеги бичIчIизабизеги ккола, гьезие малъа-хъваял гьаризе ккола. Амма гьанже гьел суалазде регIун рукIунаро улбул, гьелги жидерго росабазул смсазда хадур халккун рукIуна, яги социалиял сайтазда къан рукIуна».\nПсихологалъул рагIабазда рекъон гьедин жибго жиндаго тараб лъимада жив лъиениги къваригIун гьечIин, жив живго цохIо хутIун вугин ракIалде кколеб буго. Гьеб мехалда жиндидего кIвар буссинабиялъе гIолонги гьарулел руго гьез жалго жидецаго чIвазе хIалбихьиял гIадал ишал.\nГьединго Идрисова Замираца бицана ахираб заманалда цIакъго гIемерлъун ругила хъизаналда жаниб лъималазулгун жинсияб гьоркьоблъи гьабиялъул хIужаби. Гьелъие гIиллалъунги психологалда бихьулеб буго лъимал жалго тун рукIин, гьезул тIалабги ургъелги гьабунгутIи.\nЗамира Идрисова: «ЦIакъ гIемерлъун руго ахираб заманалда хъизамазда жаниб лъималаздехун жинсияб гьоркьоблъи гьабиялъул хIужаби. Цере цере лъагIалида жаниб гьединаб суалгун дихъе цо чи вачIунев вукIарав ватани гьанже щибаб моцIалъ рачIуна гьединал ясал дихъе. Дагьаб цебегIан дихъе жийго ячIана цо яс. Гьей гIадалъулей йигин абизе бегьула, рокъоб вацас жинсияб гьоркьоблъи гьабун бетIер сверулеб буго гьелъул. Психологасул кумекалъ хвасар гьаюлей хIал букIинчIо гьелъул, дица психотерапевтасухъе ячана гьей. Гьей тIубараб къоялъ жийго цохIо рокъой йикIун йиго,эбелалъе гьелъул ургъелго букIун гьечIо, гьей жиндирго гIумруялдаса тIокIаб жоялде регIулей гьечIо».\nПсихологалъ рикIкIунеб буго лъималазул ругел гьел захIмалъаби рахчулел ругелгIан меххалъ гьел дагьлъуларила. Гьединал захIмалъабазулги, масъалабазулги киса-кибего бицине кколила. Эбел-инсуда гьеб мехалдагIаги дагьабниги жо бичIчIилин абураб хьул бугила. Лъималаздаги лъазабизе кколила гьезие кумек гьабулел хасал централ ругеллъи.\nПсихолог: "Жакъа смартфоназдеги руссун, лъималазде регIун ратиларо улбул..."