ЦохIого бакIалда гIемерал батIи-батIиял миллатал хIебтIараб ва цоцалъ рекъон гIумру гьабулеб бакI хIисабалда лъала Дагъистан тIоцебесеб иргаялда. Гьеб батила цIакъ къанагIатаб, дагьазда гьорукьоса цояблъун рехсезе бегьулеб тIокIлъи нилъер республикаялъул.\nАбула киданиги тарихалда Дагъистаналда букIинчIин миллатазда гьоркьосеб кьал, тунка-гIуси ва рагъ абун. БукIана тухумазул, росабазул ва цогидал тунка - гIусиял, амма пуланаб миллат пуланаб миллаталде данде ин абураб жо букIинчIо. Советияб пачалихъалъ ва гьелъул идеологиялъ миллиял мацIалги, культураги, адабиятги лъикI хьихьулеб букIун батаниги, гIезавулев вукIана советияв инсан. Гьениб миллаталъул суал ине кколаан нахъисеб кьерде, диналъул суал тIубанго гьукъун букIана.\nСССР биххун хадуб, эркенлъи щварал хIабургъарал 90 абилезда политикияб аренаялда рачIана милиял рагъа-рачариял ва гьезул церехъаби. Лозунгал рукIана нижер миллат цIунизе ккола, гьеб къварид гьабун бугин, гьеб нижеца хIехьеларин абурал гIадал. ХIакъикъаталда цере рахъулел рукIана миллаталъул ургъелго гьечIел гIадамал жидерго интересалгун. Имам Шамилил фрон абун ХIажи МахIачев, Гъазигъумекдерил цевехъан МухIамад Хачилаев, лъарагIазул «Тенглик», лезгиязул «Садвал» ва цогидалги. ЦохIо милияб багъа-бачари букIинчIо даргиязул. Щай лъалищ? Щай гурелъул даргиял гьадингоги власталда рукIана, гьезие хIажалъи букIинчIо митингаздагун миллиял рагъа-рачарияздалъун жидее жо тIалаб гьабизе.\nГьелдаса бихьулеб буго кин ва щай рижарал жал рукIарал миллиял рагъа-рачариялали. ХIажалъи букIараз данде гьаруна яргъид гIуцIарал къокъабиги, тIалаб гьаруна хъулухъалги. Гьелъул хIасилалда щвана ХIажие нарт, Хачилаевасе ччугIа, хутIаразе жидерго ресалда ва сурсаталда рекъарал тахбакIал. ГIадамазда бичIчIана гьел жалго митингазда ахIдезе данде гьарурал церехъаби жидеда гурхIун къватIир рахъичIеллъи. Гьелдаса хадуб «милияб багъа-бачари» абураб жо, ялъуни «нилъер миллат, мацI, адабият, тарих» абун чи цеве вахъарабго сундуе хъвалеб накъирадай бугеб гьабин гIенеккун чIола гIадамал.\nДол 90 абилезда гIадин «Аллагьу акбар» ги ахIун цебе унеб гIантIикIаялда хадуб гIалам унаро. Гьеб букIана цо хасав чиясул гIаданибе бачIараб пикруялъ бижизабураб миллияб суал, тIасан гIуцIараб, гIураб жо щварабго тIад вугес реххунги тараб. Гьаб сагIаталда балагьарабго гъоркьан, хасал гIадамазда гъорлъ бижун бачIунеб буго миллияб суал, хасал миллитазде рокьукълъи. Гьеб якъинго бихьулеб буго социалиял сетаздаги, гIадатиял гIадамазул гара-чIвариялъулъги.\nДербенталда жидер кечI ахIизе течIин лезгиял, жидер хъулухъчагIиги инарун цохIо жиндие ритIухъаб тухум тана ГIабдулатIиповасин даргиял, ГIавухъ район, жидер ракьал, Хасаюрталда аваразул политикаялда рази гьечIел чачанал, гьел киналго суалал роцIцIаниги роцIцIунареб, роцIцIине ресго гьечIеб ракьул суалгун лъарагIал. Цониги къуваталъул структурабазда аварав тун гьечIо, Дагъистан гIуцIаралдаса нахъе букIинчIо гьаб хIалин аварал ва анцI-анцI цогидал суалалгун гIисинал миллатал. Къо бахъанагIан бегIерулел буго милияб суал, жибго халкъги, властги буго гьеб суалалъул гъоркьлъалида Дагъистаналда.\nПуланаб министерствоялда пуланав жидер миллаталъул чи цIогьодизе ва ришватал росизе виччалев гьечIин гIарзахъдиялдаса кIудияб ахIмакълъи щиб букIинеб цойги? Жинидир хьитал къачIазе, гIус бахъизе, дарс кьезе, унти чIезабизе, машинадул нах щай бухIулебали балагьизе, тIаждада рукъи базе лъицаниги валагьулев гьечIо я гIагарав, я росуцояв, я жиднир милаталъул чи. Гьел гIисинал суалазулъ киналго рекерулел руго махщелчи, иш лъалев чи валагьизе, папуас гьев вугониги батIалъи гьечIо.\nТIубараб республикаялъул министерство, район, шагьар, цо-цо мехалда республикаги кьезе хIадур руго бокьарав гIабдаласухъе жиндир гIагарав чи вугони гIелин. Гьениб бачIунеб буго доб миллияб суал. Цониги жидер миллаталъул чи географиялъул мугIалимлъун тун гьечIин дагIба балев чи дида рагIичIо.\nМинистрлъун течIин дагIба киназго балеб буго, география мекъи кьеялдаса азарго нухалъ лъавукъав министрас гьабулеб зарал цIикIкIун бугониги. Гьел Дербенталда авар кучIдул ахIанин гIарзахъдулел бахIарзаздеги чанцIул абураб нахъойги такрал гьабулеб буго. Гьениб миллиардгун бащдаб жакъаялде харж гьабун буго, жеги 20I8 абилеб соналде щвезегIан гьабизеги буго.\nГьелъухъ баркала кьолев чи цониги рагIичIо, ГIабдулатIиповасул рагIабазда ахIараб кочIодаса гIарз гьабулел гурони. Нижер ЛъаратIа районалда ва тIубараб мугIрузулаб Дагъистаналда гьеб кечI нужее гIадин милиардалцин кьечIого ахIулеб буго щибаб соналъ. Миллиардгун бащдаб гIарац магIарухъе биччани ниж рази руго щибаб радал ва бакъанида лезги кечIалъухъги, нужер гьеб сазгун чунгуралъухъги гIенеккизе.\nПайда щиб, ниж махIрум гьарун руго гьел нуж зигардулеб рахIматалдаса. Гьеб милияб суал борхизе гIураб масъала гуро. ГIадада гурелъул абун бугеб, бищунго милияб суал роцIцIиналъе битIараб нух бугин гьеб суал борхичIого тей абун. Хабар лъикIаб аргIайги.


Диагностикияб хlалтlи 9 класс » Ассоциация учителей аварского языка\nАУАЯ » Лай борцин » Диагностикияб хlалтlи 9 класс\nМакьилъ дун кидаго сапаразда вукlуна. Гумузда лъедола, поездазда рекlуна, самолётазда воржуна. Дида рихьула жеги рихьун рукlинчlел шагьарал, гlатlидал ралъадал ва гlурччинал авлахъал.\nАмма киве щваниги, щиб бихьаниги, цебе бачlуна дирго росу. Ворегиха, дуда дун кlочене гурин, абула гьелъ.\nЦо шагьаралъул къотlносан къокъунев вукlана дун макьилъ.Ракlалдаго гьечlого, цо цололъан цере рехун рачlана Шарапилазул рукъзал. Нижерго мадугьалихъ росулъ тарал гьел гьанир кир рукlарал? Рукъзалали кlваричlоан, кавудахъан баккун гьезул дегlен бихьичlебани. Чlахlиял лълъурдулги дидехун руссинарун , тlаде бортулеб бугоан гьеб. Гьеб дегlен багъизе гурилан хlинкъун , вигьана макьидаса.\n(М. Мухlамадовасулалдаса) (87 рагlи)\nТексталда жанир прилагательноял рате ва гъоркь мухъ цlай .\nКlирекъарал хlарпал ругел рагlаби тексталдаса къватlире росун хъвай.\nСкачать файл: diktant-9-kl.docx [18,14 Kb] (cкачиваний: 100)\nПосмотреть онлайн файл: diktant-9-kl.docx\nДобавлено: 3-05-2017, 12:52\nЛай борцин / Контролиял хIалтIаби / Учителасе


КIиго пачалихъ цолъизабулеб кьо\nДербент буго Россияги Азербайжанги цоцада бухьинабулеб шагьранухда\n«Каспий» Упрдор ФКУялъул баяналда рекъон, исана хаслихъе Самур гIоралда тIасан кьо бан ва «Кавказ» Р-217 шагьранухлул цо бутIа къачIан лъугIизабизе буго. 28 маялда гьел бакIазда гьарулел хIалтIабазухъ халгьабуна Росавтодоралъул бетIер Андрей Костюкицаги.\n«Кавказ» Р-217 федералияб нухлул халгьабизе байбихьана республикаялъул тахшагьаралдаса бахъараб Азербайжаналъул гIорхъоде щвезегIан. Планалда рекъон, 2024 соналде щвезегIан къачIан лъугIизе ккола гьенир гьарулел хIалтIаби.\nДербенталда «Каспий» Упрдор ФКУялъул начальник Сергей Улеевас Росавтодоралъул бетIерасда бицана шагьаралде рачIунел нухал къачIаялъул хIакъалъулъги. Дербент буго Россияги Азербайжанги цоцада бухьинабулеб шагьранухда. Гьенисан сордо-къоялда жаниб 23000 машина хьвадула. Гьенир цIиял нухал рахъиялъул проектал гьаризеги байбихьун руго. 2025 соналде Дербенталда сверун бугеб нух къачIаялъ рес кьезе буго шагьаралда жаниб транспорталъулаб хIалуцин дагь гьабизеги.\nСамуралда бараб кьоялъги цолъизабизе буго кIиго пачалихъ ва гьеб цIакъ санагIатаблъунги лъугьине буго.\nПрочитано 149 раз\tПоследнее изменение Пятница, 31 мая 2019 16:02\nДругие материалы в этой категории: « ЦIодорлъи гьабе\tБаракатаб тадбир »\n21:17, 09 августа 2020, 15


123 кареты скорой помощи в Дагестан\tВ рамках «Программы ...\t- 21 апр 2021\nЦIияб соналда цебе нижеца гара-чIвари гьабуна республикаялъул политикиябги жамгIиябги гIумруялъулъ жигараб гIахьаллъи гьабурал, гьединго Дагъистан бахун къватIир ругел цо-цо миллатцоязулгун.\nКинаблъун нужеда ракIалда чIараб 2020 сон абураб суалалда тIасан ккана нижер хабарги.\nХизри Абакаров, ДРялъул Пачалихъияв секретарь:\n- Нилъее киназего 2020 сон кутакалда захIматаб, хIалуцараб букIана. Гьелдалъун нилъ ругьунлъана нилъго бетIергьанаб щибаб жоялъул къимат гьабизе - сахлъи батаниги, заман батаниги.\nАмма къварилъиялъ цолъизаруна, къвакIизаруна нилъ. Гьелдаго цадахъ пандемиялъ тIатинаруна лъикIаздаса лъикIаб гIамалалъул нилъер ракьцоял. Мисалалъе росилин волонтерал. Къо ккедал, больницабаздаги хIалтIана гьел, мискин-пакъирал, язихъал херазухъе, унта-щокъазухъе, лъимал гIемерал хъизамазухъе рокъо-рокъореги хьвадана гьел.\nБатIаго баркала кьезе бокьун буго рухIалда барахщичIого хIалтIарал медицинаялъул хIалтIухъабазе.\nГьединго рехсечIого кин телел кигIан захIматаб заманалдаги гIаданлъи чорхолъа тIагIинчIел, сахаватал, рахIмуял ракIазул нилъерго гIадатиял гIадамалги.\nЦIияб соналда Аллагьас рекъелги, парахалъиги, сабруги, сахлъиги кьеги щивасе. Хадубккунги нилъее бищун хIажатаблъун букIине ккола цоцаздехун бугеб божилъиги, рокьиги, цоцазул тIалаб гьабиги.\nГIалибег ГIалиев, ришватчилъиялде данде къеркьеялъул рахъалъ ДРялъул бетIерасда цебе гIуцIараб управлениялъул нухмалъулесул заместитель:\n- 2020 соналда дунялалдаго хIинкъи ккезабуна щибаб рокъобе гIадин бачIараб макруяб вирусалъ. Хабар-кIалалъе тIаде-гъоркье, бертабалъе зигараялъ ун, цоцазул кверал росизе бегьулареб бакIалде ккезаруна гьелъ нилъ.\nУнтана ва нилъедаса ратIалъана гIемерал чагIи. Гьанжеялдаса хадубги щиб ккелебали лъаларо. Аллагьас цIунаги.\nАмма щибаб жоялъул рукIунел ратила квешалги лъикIалги рахъал. Гьединлъидал гьеб вирусалъ цоги нухалда бихьизабуна нилъер халкъалъул рухIияб рахъ – балагь тIаде бачIиндал, гIадамал цоцазе хIалае рахъунеб куц. БитIараб бицани, хъулухъчагIазда, хIакимзабазда дандеккун, доб мехалда гьеб унтуда данде къеркьезе гIадатиял гIадамаз гьабураб хIалтIи цIикIкIараб букIана. Щайин абуни, вирус тIибитIунгутIиялъе хIукуматалъул рахъалдасан гьабулеб хIалтIи унго- унголъунги рагIа-ракьанде щвараб букIинчIо. Масала, рокъо-рокъоре щун, унта-щокъал чагIазул хал гьабиялде, жеги гьеб гIузру тIаде щвечIел чагIазе малъа-хъваял гьарун, гьел кантIизариялде кIвар кьечIолъиялъул ва цогидалъул бицунеб буго дица.\nПачалихъалъул гIарцуда лалги тIамун, цIогьодизе бокьулел ва цIогьодизе лъалел цо-цо хIакимзабаздасаги цIикIкIун кумек щвана республикаялдаги, Москваялдаги, цогидал шагьараздаги ругел ракьцоязул.\nГьелъие бищунго лъикIаб мисаллъун бачине бегьула Шангъодаса МГУялъул профессор МухIамад МухIамадовас гьабураб чIаголъи. Тохтурлъун хIалтIулаго гIумру арай эбелалъул гьариялда рекъон, улкаялдасаго тохтурзаби къабул гьаруна гьес живго бетIергьанаб «Къункъраби» комплексалда.\nМухIамадил тIолабго хъизан, гIага-божарал рахъун чIун рукIана гьеб акция ахиралде щвезегIан. ХIукуматалъул рахъалдаса дунги вукIана гьениве вакил гьавун. Гьединлъидал дида бихьана гьениб букIараб жо. Кинабго квен-тIехги дару-сабабги чIобого чIезабун, лъимал гIадин хьихьанин абизе бегьула МухIамадил комплексалде рачIанщинал. Россиялъул киналго регионаздаса медикал рукIана гьенир.\nГьениса нахъе унелъул, рохалил магIил цIун рукIунаан гьезул берал. Амма дица рагьун абулеб буго – хIукуматалда бичIчIичIеб акция ккана гьеб.\nДир кIудияб хьул буго республикаялъул цIияб хIукуматалъ гьединал гъалатIал такрар гьариларин абураб.\nРеспубликаялъул нухмалъулев Сергей Меликовасги, хIукуматалъул председатель ГIабдулпатахI ГIамирхановасги, пачалихъияв секретарь Хизри Абакаровасги байбихьарал халкъалъе пайдаял ишал нилъеда рихьулел руго. Мунагьал чураял вацал Набилгун ХIасанхIусенил эбел-эмен, МуртазагIалигун ПатIимат, къабул гьаригицин гIеларищ. Зама-заманалдасан МуртазагIали вихьулев вукIиндал дида аслияб майданалде вахъун.\nГьединго С. Меликов щвана сакъатал, гIажизал лъимал хьихьараб «Забота» интернаталдеги. Гьебги гIеларищ гьесул гIаданлъи бихьизабиялъул мисал рехсеялъе?\nЦересел нухмалъулезул яги хъулухъчагIазул щал гьел лъималазухъе арал? Гьелъул гIаксалда, гьезул цо- цояз жидерго дачабазда хIалтIизе тIамулел ратун, дица ахIи-хIур бахъинабун букIана «Заботаялда» сверухъ. Федералияб телеканалалдасанги бицана гьелъул хIакъалъулъ. Амма дида тIасан мацIал гьаризе ДРялъул бетIерасухъе хьвадулел рукIун руго цо-цо чиновникал. Жакъаги руго гьел Меликовасда сверухъ.\nНилъее хIажат буго бацIцIадаб хIукумат. Гьедин бугони, тIалъиялде халкъалъул божилъиги цIикIкIуна.\nЛъикIаб хъван батаги! Хваразул мунагьалги чураги, нахъе ругезе парахатаб гIумруги кьеги!\nХатимат Мирзоева, МахIачхъалаялъул 8-абилеб лицеялъул авар мацIалъул мугIалим:\n- Исана киназего гIадатияблъун букIинчIо гьаб сон. Дунялалдаго тIибитIараб коронавирусалъ халкъалъулго гIумруялъулъ гIемерал хиса-басиял ккезарун, хIалтIулъ, рукIа-рахъиналъулъ, ай сундулъго жиндирго лъалкI тана гьелъ.\nБигьаяб букIинчIо исанасеб сон нижее, мугIалимзабазеги. Школаги мугIалимзабиги гьелде хIадурго рукIинчIолъиялъги батила, захIматго букIана онлайн-низамалда лъималазе дарсал кьезе. Эбел-инсуеги букIана гьелъул гIураб захIмалъи. Хасго нилъер республикаялда, кIиго-лъабго лъимал гьечIеб хъизан къанагIат гурони гьечIеб мехалда, бигьаго букIинчIо дистанциялъулаб къагIидаялъ лъималазе дарсал кьезе.\nГьединлъидал абила бищунго мугIалимзабазе захIматаблъун букIанин исанасеб сонилан. Щиб гьабилеб, нилъеда бихьизе хъвараб чияда бихьуларелъул, нилъ кантIизе, аралъулги букIинеселъулги пикру гьабизе ругьунлъилародайин, Аллагьас бихьизабураб жо батила нилъеда гьаб.\nКъварилъиялдаса хадуб гIатIилъи камуларилан аби буго умумузул. Кидаго пашманлъиги рекIелъ ккун рукIинчIого, чIаго рукIиналде БетIергьанасе щукруги гьабун, дандчIвай гьабизе ккела киназго ЦIияб соналда.\nБалагьал гъорлъа камураб, рахIматгун нилъер щивасул рокъобе рещтIунеб батаги. ГIадамазул рекIелъа ургъелалги чорхолъа унтабиги лъугIаги.\nБаракатаб, рохалилаб батаги цIияб 2021 сон.\nУма ХIайбулаева, «Lezginka Dance Fazu» абураб, нилъер маданият машгьур гьабулеб ассоциация Парижалда гIуцIарай, ТIиндиса магIарулай:\n- Исана коронавирусалъ тIуран кIичIикье рачана киналго. Сон- церекъад вачIарав тохтур вукIана бицунев, Франциялда, гIадамазул 25 проценталъул депрессия бугилан. ГIемер рокъор чIеялъ цоцада рихун, гIезегIан руго ратIалъарал рос- лъадицин.\nНижги руго кирениги рахъине ресги гьечIого. Репетициял гьаризецин бажаруларо. Жидее кьурдизе бокьун бугилан зигардулел лъималги руго. Гьаниб, Франциялда, цIакъ кьварарал тIалабал руго гьеб рахъалъ. Маскаби ххечIого къватIире рахъани, кIудиял гIакIабиги къотIула.\nУмумузул кьурдаби рихьизаризелъун Европаялъул улкабазда тIоритIулел фестивалаздаги концертаздаги гIахьаллъулел рукIарал нижер лъималги дунги рокъор чIезаризе коронавирусалда гурони кIвечIо.\nХасго гьаниб, Европаялда, лезгинка кьурдул гьабулеб къимат бихьидалги цIакъго бокьула батIи-батIиял тадбиразда цере рахъине. Цогидаб мехалда залалда хъуй яги чIамучIлъи букIуна. Нижер лъимал цере рахъунелъул, боржунеб тIотIолцин сас рагIуларо.\nЕвропаялда ругел магIарулазул лъималазда авар мацI малъизе онлайн-дарсалги гIуцIун руго нижеца.\nКарантиналъул бицунаго, гьелъул цо лъикIаб рахъги рехсезе ккола. Ниж кидаго хIалтIуда, лъимал цIалуда рукIун, рагIа-ракьанде щун как балеб куц малъизе бажарулеб букIинчIо. ТалихIалъ, гьанже батана гьелъие заман. Ниж ругеб минаялъул тIоцебесеб тIалаялда гIумру гьабулей ятана мажгиталда хIалтIулей гIадан. Гьеле гьей сабаблъун лъималазда как базеги Къуръан цIализеги лъана. Гьелдаса рохун нижги руго.\nЗайнаб ГIалиева, ЦIумада районалъул Гъоркь-Гьаквари росулъа филологиял гIелмабазул кандидат, мацIалъул, адабияталъул ва искусствабазул институталъул бетIерай гIелмияй хIалтIухъан:\n- Дун ккола чIамалай, дир аслияб хIалтIи ккола хъвай-хъвагIай гьечIел мацIазул гIелмиял цIех-рехал гьари. КъватIибе бачIана «Словообразование в чамалинском языке» абулеб тIехьги. БачIунеб соналъ къватIибе бачIине буго чIамалазул мацIалъул фразеологияб словарь. Гьединго басмаялда бахъизе хIадурун руго «Описательный очерк грамматики чамалинского языка» абулеб тIехь, институталъул гIелмияб советалъ гьелъие лъикIаб къиматги кьуна.\n«Дагъистаналъул хъвай-хъвагIай гьечIел ва тIагIун унел ругел мацIал» абураб гIелмияб докладгун цее яхъана Турциялъул Ардахан шагьаралда тIобитIараб Халкъазда гьоркьосеб гIелмияб конференциялда. Жигараб гIахьаллъи гьабуна гьединалго темабазда тIасан Гуржиялда ва Северияб Кавказалъул республикабазда тIоритIарал гIелмиял конференциязда. Дица кIвараб жигар бахъулеб буго дирго гIагараб чIамалазул мацI цIунизе.\nРакIалда буго бачIунеб соналъ «ЧIамалазул мацIалъул лексика» абураб темаялда тIасан докторлъиялъулаб диссертация цIунизе.\nДагьабго хьул буго, бачIунеб соналъгIаги, тIадчагIаз гIадатиял гIадамазе лъикIлъи гьабилин, хIакимзаби халкъалъул къварилъиялде кваранаб бералдалъун балагьилин абураб.\nРакьалда лъикIлъи бекьизе тавпикъ кьеги киналго магIарулазе.\nИслам Нургьудаев, Буйнакск шагьаралъул мэр:\n- Исана сон батIаго квешаб букIинчIо. ГIемер хIалтIиги гьабуна шагьаралда. Цебе гIадаб ахIи-хIурги гьаниб гьечIо. Аллагьасе рецц, шагьаралда парахатаб хIал буго.\nЦоцаздехун разилъи гьечIолъи букIарал гIадамалги ракIарун, гIолел- гIоларел рахъалги дандран, бицана, бичIчIизабуна, маслихIат гьабуна.\nГьанже ниж киналго шагьаралъе, гIадамазе гIоло хIалтIулел руго.\nГьекъолеб лъел рахъалъ букIана масъала. Гьебги тIубалеб буго. КIиго миллиардалде гIагарун гъурщил багьаяб проекталъулабгун сметаялъул документация гьабуна. Гьелда рекъон, ЧIикIаб хIорихъа Буйнакскиялде лъезе буго лъел рогIоро.\nДАССРалъе автономия кьуралдаса нусго сон тIубаялъул байрамалдеги хIадурлъулел руго ниж. Гьелда хурхун 19 январалда Буйнакскиялда тIобитIизе буго кIудияб тадбир.\nАпсалудин АхIмадов, Томскиялда ругел ЦIоралъул магIарулазул диаспораялъул нухмалъулев:\n- Къисматалъ Азербайжаналъул ракьалда гIумру гьабурал чагIи ругониги, нижер ракIал Дагъистангун рукIуна. Гьединлъидал дицаги дир гьалмагъзабазги ратIа гьаруларо ЦIоралъулги Дагъистаналъулги магIарулал – би цо, бо цо бугелъул.\nНижер гIуцIиялъ гъорлъе рачуна 50 шагьаралда гIумру гьабун ругел магIарулал.\nЗакаталаялда, Белоканалда гIумру гьабун вуго 150 азаргоялдасаги цIикIкIун миллатцояв.\nГьезул гIемерисел рикь-рикьун руго Бакуялда, Россиялъул регионазда. Гьезда гъорлъ дагь гьечIо кумек хIажатал гIадамал. Гьедин, зама-заманалдасан нижеца бакIарула гьезул хIажалъаби тIуразе гIарац.\nМугIрузул Гъарабагъалда шагьидлъана гIезегIан нилъер (магIарул) солдаталги. ГьанжегIагар нижеца кумек хIисабалда нусазаргогIанасеб гъурущ битIана гьеб рагъда васал чIвараб 18 хъизамалъе. Лъукъарал солдатазеги гьабуна кIвараб кумек.\nИсана бищунго хIалуцараб моцIлъун декабрь букIана. Масала, 27 декабралда щуго тадбир тIобитIана - футболалъул къецал, лъималазул рукъалъе садакъа кьей, миллиял кьурдабазул, кучIдузул церерахъинал. ЛъагIалида жанир тIоритIана мавлидал, чотIахъабазул тадбирал, эбелалъул къо, садакъаби кьола бесдал хутIарал яги эбел-инсуца рехун тарал лъималазул рукъзабазе, ясли-ахазе.\nНижерго диаспораялъ гурелги, Томскиялда ругел цогидал жамгIиял гIуцIабаз гьарулел тадбиразулъги гIахьаллъула ниж.\nПалхIасил, нижеца киналго тадбирал гьарула Дагъистаналъул байрахъалда гъоркь, кинабго бухьинабула умумузул маданияталда, рукIа-рахъиналда.\nАмма анцIгогIан соналда жаниб Дагъистаналъул хIукуматалда нижергун хурхен гьабулев, нижер диаспораялде кIвар кьолев чи вахъинчIо. Гьелда бан цо-цо разилъи гьечIолъи загьир гьабулел чагIиги рукIуна.\nКин букIаниги, хIалтIи гьабичIого толаро. Хьул буго цIияб хIукуматалъ нижергун бухьен гьабилилан абурабги.\nКамал Салманов, агротуризмалъул рахъалъ эксперт, блогер:\n- ГIезегIан чагIазе экономикиялги, гIага-божаразул рахъалъги кIудиял камиял ккана 2020 соналда. Амма, Аллагьасул талихIалъ, нижер хъизан гьелдаса цIунун хутIана.\nКарантин букIиналъ, июналде щвезегIан нилъехъе туристал рачIунел рукIинчIо. Амма гьелдаса хадуб байбихьана туристазул сезон. Гьелъ нижее бецIана, чIун хутIиялдалъун ккараб, дагьа-макъабго заралги.\nЦересел соназда къватIисел улкабаздасаги рукIунаан туристал. Амма исана сон гьадинаб бачIиндал, саламатаб квалквал ккана. Гьанже, ай цIияб соналъул 1 январалдаса нахъе 54 улкаялъул гражданинасе рес буго нилъехъе онлайн-визаялдалъунги рачIине.\nРеспубликаялъул даражаялда босани, дие кутакалда асар гьабуна Сергей Меликовас МуртазагIали ХIасанхIусенов тIаде къабул гьавиялъ.\nКоронавирусалда данде къеркьолел медицинаялъул хIалтIухъаби камиги захIмалъана. Нилъер гIадаб гьитIинаб республикаялъе гIезегIан кIудияб балагь буго гьеб.\nРуслан ХIамзатов, Болъихъ районалъул нухмалъулев:\n- Дида гьаб лъагIел ракIалда чIана чIахIиял хиса-басиязулги хIалбихьиязулги сон хIисабалда.\nКутакалда асар гьабуна бищунго захIматаб заманалда цолъизе, кумекалъе рахъине нилъер гIадамазул бугеб гIамалалъ. Масала, коронавирусалъ загьирлъизабуна гьезулъ гьеб хасият. Дунялалда киса-кибго гIадин, нижер районалдаги гIунгутIи букIана дарабазулги медицинаялъул къайи-цIаялъулги рахъалъ.\nГьеб вирусалъ нижер гIезегIан чи унтана ва хвана.\nГьеб мехалда дица ракьцоязде хитIаб гьабуна захIматаб ахIвал- хIал бугилан. КIалдиса ккун бахъиналдего, анлъго миллионалде гIагарун гъурущ бакIарана районалда ва гьеб бахун къватIир гIумру гьабулел районцояз. Гьеб харж гьабуна рокъо-рокъор регарал унтарал сах гьариялъе. Гьелде тIадеги, жеги чанго тонна кванил нигIматазулги бакIарана.\nКумек гьабизе къваригIарал чагIи гIемер кIалъан, дир телефон чIараб заман букIинчIо доб мехалда.\nКутакалда лъикIаб гIамал буго дагъистаниязул гьеб – цоцалъ гъунки, чияр къварилъи жидерабголъун къабул гьаби.\nГьелдаго цадахъ абила, районалъул бетIерасул хъулухъалде дун тIамилин абураб пикру ракIалде ккунцин букIинчIо. Чанги ратила дидасаги гIезегIан бажари бугел чагIи... Ригьалъ гIолохъанав вукIаниги, бихьулеб буго дидехун гIадамазул божилъиги хьулалги рукIин. Гьединлъидал, районалъул бетIер хIисабалда, гьезул рукIа-рахъин, гIумру киндай лъикIлъизабилебин абурал пикрабазда вукIуна дун. ХIисаб гьабуни, гIезегIан кIудияб гьирги ккола гьеб.\nЦо-цояз абула, районалъул бетIерлъуде мун гIезегIан захIматаб заманалда кканилан. Дир хIисабалда, гьедин кутакалда лъикI ккана. Дирги цогидазулги хIалбихьулеб мехлъун тезе бегьула гьеб. Щайин абуни, унго-унголъунги жиндаса гIадамазде пайда бахине бокьарав чиясе щвараб рес гIадаб жо буго районалъул бетIерасул хъулухъ.\nТалихIалъ, гьанжелъизегIан гIадамаздаса дун нечараб жо ккечIо.\nЩивасул жиде-жидер бербалагьи букIуна лъугьа-бахъунелдехун. Гьединлъидал долъул-гьалъул хIисаб гьабичIого, нилъедаго тIадаб хIалтIи гьабизе ккола. Масъалабиги нижер районалда цогидал бакIаздаго гIадал руго, гьабин абун, цо хасаб суал гьечIо.\nДидаго сверухъ кIванагIан гIолохъанал махщелчагIи ракIаризеги ракIалда буго, Аллагьас хъван батани. Кин бугониги, гIолилазул рекIелъ цIа букIуна, хIалтIул къо кидадай лъугIилаян сагIтихъ балагьулеб гIамалги гьезул букIунаро.\nДругие материалы в этой категории: « ГурхIел-рахIмуялъулги гIорхъи букIуна\n14:51, 21 апреля 2021, 3\n14:51, 21 апреля 2021, 5\n14:49, 21 апреля 2021, 7\n14:11, 21 апреля 2021, 9\n13:57, 21 апреля 2021, 11\n13:55, 21 апреля 2021, 17\n13:41, 21 апреля 2021, 14\n13:10, 21 апреля 2021, 16\n13:10, 21 апреля 2021, 20\n13:01, 21 апреля 2021, 18\n12:48, 21 апреля 2021, 39\n12:44, 21 апреля 2021, 24


Цо-цо кIвар бугел Аварагасул (гIалайгьи ссалату ва саллам)хIадисал\n«Бусурманчи бусурманчиясул вац вуго, гьесда зулмуги гьабиларо, гьев гьересиги гьавиларо гьесда гьересиги бицинаро, гьесие хIилла-макроги гьабиларо, гьев басраги гьавиларо».\nЩиб жо кколеб как?\nЖиндир хасал шурутIалгун, цIализе рихьизарурал жал цIалун, гьаризе кколел жал гьарун, Аллагьу Акбаралдалъун байбихьун саламалдалъун лъугIел гьабулеб жо буго шаригIаталда как абураб рагIиялъул магIна.\nСиддикъ АбубакарасхIаб (разияллагьу тагIала гIангьу)\nХалифалъун вищарав сагIаталъ халкъалда цевеги вахъун гьес гьадин абуна: - Ле, гIадамал, дун нужеда тIад бетIерлъун тана. Нужедаса цIакъав вукIун гуро дун вищарав.\nГIуриса ХIусенил МухIаммад Афанди накълулъарабго гьесде ГIалил МухIаммад хIажияс гьабураб\nИман ва салат ссалам лъеяв Аварагасде рокьи\nХириял бусурбаби! ТIаде щолеб буго Аллагьас бижанщиналъул бищун хириявлъун ва къиматавлъун кколев, ракьалда авараглъиялъул вакиллъи тIадкъаразул ахирисевлъун кколев, Къурайшияб тухумалъул гIарабав, ГIабдуллагьил ва Аминатил васлъун кколев МухIаммад гьавураб къо.\nБусурбанчиясда лъазе тIадал цо-цоязда ричIуларел рагIабазе баян\nШаригIат - Аварагасдаса бачIараб бусурбазул нух, ай закон. ТIарикъат- Аллагьасде щвеялъул нухде лъугьарал гIадамазул хьвада-чIвади гьеб нухалъулъ манзилал къотIиялъулъниги, макъамазулъ эхеде рахиналъулъниги.\nДуда лъай, балугълъарав чиясе хвел гIемер рехсей кIвар цIикIкIарал суннатаздаса цояб букIин. Гьеб рехсезе ккола мацIалдалъунги, гьединго ракIалдалъунги, беразда цебеги чIезабун. Хвел гIемер рехсеялъ квербакъи гьабула ТIадегIанав Аллагьасул амраби тIуразаризе, Гьес гьукъарал жал рехун тезе.


В. Путин: «Россиялъул кинал рукIаниги рагъулал Украиналда гьечIо.»\nРоссиялъ Украиналъул машрикъалъул рахъалде киданиги жиндирго рагъулал ритIун рукIинчIин, лъазабуна Франциялъул информалатазе интервью кьолаго Россиялъул президент Владимир Путиница.\n«Кинал рукIаниги рагъулал, кинал рукIаниги Россиялъул инструкторал Украиналъул жанубиябгун машрикъалъул рахъалда гьечIо.» - ян лъазабуна Путиница Франциялде иналда цебе журналистазул суалалъе жаваб кьолаго. Гьев гьениве унев вуго Дунялалъул кIиабилеб рагъул заманалда Нормандиялда Цолъарал Штатазул, Канадаялъул ва Британиялъул рагуъал къуватал рештIун 70 сон тIубаялда бан тIобитIулеб тадбиралда гIахьаллъизе.\nЦолъарал Штатазул президент Барак Обамалгун гьоркьорлъабазул бицунаго, Путиница лъазабуна, жив хIадурав вугин гьесулгун диалог гIуцIизеян. Обамаги гIахьаллъизе вуго Франциялда тIобитIизесеб тадбиралда. Амма батIа чIараб гара-чIвари кIиявго президентасул планалда гьечIо. «Гьеб ккола гьесул, Обамал хIукму, дунни хIадурав вуго диалогалде». – ян абуна Путиница.\nГьелдаго цадахъ къватIисеб политикаялъул ареналда Вашингтоналъул гIуралъ агрессиявияб хьвада-чIвади бугин ва гьелъие гIоло тамашаго букIунин Цолъарал Штатаз Россиялъ киналалиго къанунал хвезарулел ругин гIайибал чIвалеб мехалдайин, жубана Россиялъул президентас.


БатIияб талихI Аллагьасдаги гьариларо\nМахIачхъалаялда гIумру гьабун руго Запир ва Гулжанат. Буго гьезул щуго лъимерги: ункъо яс ва цо вас.\nГулжанатица лъугIизабуна кооперативияб техникум, амма хIалтIизе рес ккечIо – цоцада хадуб гьабуна лъабго лъимер. Гьелго соназда лъугIизабуна ДГПИялъул технологиялъулгун экономикияб факультет.\nЗапирицаги лъугIизабуна ДГПИялъул математикаялъул факультет. Гьев хIалтIулев вуго ДРялъул МВДялъул транспорталъул отделениялда. ГIемерал соназ гьев вукIана кадрабазул отделалъул нухмалъулевлъун.\n- Щуабилеб лъимер гьабидал, нижее кьезе кколаан анцIазарго гъурущ. Гьебги цIакъго кватIун кьуна. ТIокIаб батIияб кумекги нижее гьабичIо. Нужер гIадинал хъизамал МахIачхъалаялда гIемер ругин абулаан кумек гьарун собесалде хитIаб гьабидал. Щоларо нижее лъималазул пособиеги – хъизамалъе гIураб хайир бугинги абун. Вас гьавураб мехалда щвана эбелалъул капиталги, - ян бицана Гулжанатица.\n2004 соналда босана гьез Семендералда ракь. Рес гIолеб букIинчIо хIалтIи-пишаго гьабизе. Лъималазе, рукъалъе хIажатаб къайиялда хадуй Гулжанат хьвадулаан Бакуялде. Кваниеги хутIаралъеги хIалтIизабулаан росасе щолеб харж. Амма гIолел лъималазе кколеб къварилъи бихьун, Гулжанат яхъана хIалтIизе. Ругьунлъана ретIел лъутIизе, букъизе. ХIалтIана юкъарухъанлъун, хадуб рагьана жинцаго ателье. Гьебги рагьун буго мухьдахъ ккураб бакIалда.\nКIудияй яс Аминатица лъугIизабуна Гуманитарияб педколледжги ДГПИялъул психологиялъул факультетги. Айзанатица лъугIизабуна Москваялда Финансазул университет. Фатима цIалулей йиго Дагъистаналъул росдал магIишаталъул университеталда, юридикияб факультеталда. МухIамадги РабигIатги цIалулел руго школалда.\nПачалихъалъул рахъалдаса щвезе кколеб кумек тIалаб гьабуларо Габоваховаз. «Коммуналиял хъулухъазухъ кинабгIаги бигьалъи гьабуларо нижее. ГьечIо гIемерал лъимал ругеб хъизамалъе кьолеб свидетельствоги. Кумек хIисабалда, пачалихъалъ рес кьолебани дие хIалтIизе. Масала, ижараялъе ккураб рокъоб гуреб, дунго бетIергьанаб бакIалда букIарабани дир ателье, щибаб моцIалъ 15 азарго гъурущ тIокIлъилаан хъизамалъе.\nШукру Аллагьасе, ракъун-къечон, ратIликъ хутIичIо. Лъимал кьурабго гIадин, кьуна ТIадегIанас гьел хьихьизе къуватги ресги. Нижедасаги ресукъго гIумру гьабулеб буго гIемерал хъизамаз. Аслияб жо буго – хъизамалда парахалъи букIин, лъималазул сахлъи. Аллагьасе рецц, захIматал унтабаздасаги, квешаб хасияталдасаги цIунана нижги нижер лъималги», - ян бицана гьелъ.\nНижер гара-чIвари гьоркьоб къотIизабуна школалдаса тIадруссарал МухIамадицаги РабигIатицаги. Гьезие цIакъ бокьун букIана школалда ккарал лъугьа-бахъиназул хIакъалъулъ эбелалда бицине. Гьел рачIиналдаса йохун, гьезда хурхун чIана гьитIинай Фирдасги – Аминатил яс.\nЦохIо вугев МухIамад дагьавго гогьдаризавулев вуго инсуцаянги бицана Гулжанатица. «Нижер лъималазда лъаларо барщун рукIине. Цоцалъ барщун ратараб мехалда, дица гьезие гIадлу гьабулаан: нуж яцал-вацал кколин, цоцазе кумекалъе хIадурго рукIине кколин, цоцазулъ къацандизе бегьуларин абун. Амма МухIамадил рукIуна цо-цо тIалабал. Масала, жиндир расанкIабазда цогидаз квер хъвазе бокьуларо гьесие, хасго чияр лъималаз. Жиндасаго чIахIиял ругониги, яцазул тIалабалдаги вукIуна гьев. Инсуца лъазабун буго гьесда: дун рокъов гьечIеб заманалда мун ккола рукъалъул кIудиявин абун», - ан бицана эбелалъ.\nКIудияб хъизамалъул баракатлъун Гулжанатица рикIкIуна цоцазул адаб гьабизе лъимал ругьунлъи, эбел-инсул бадире ралагьун гьел гIолел рукIин.\n- Дир цо берзул балагьи гIола ясазе. Диде данде жеги рагIи абичIо гьез. Гьединлъидал, къваригIелалъ магIарухъе аниги, къватIир сардал раниги, дир ракI парахатго букIуна. Дида лъала, лъималазухъа бажарула рукъ тIубанги, вачIарав чиясе гьоболъи гьабунги. БатIиябги талихI Аллагьасда гьаризе намуслъула», - ян абуна гьелъ.\nДругие материалы в этой категории: « «Мурад - гIолилал такъсиралдаса рикIкIалъи»\tХIужаби ва баянал »\n15:36, 03 апреля 2020, 35


1939 соналда байбихьараб ва 1945 соналъ лъугIараб рагъалда абула КIиабилеб дунялалъул рагъилан. Гьедин абиялъе гIиллаги ккола гьеб рагъда 72 улкаялъ гIахьаллъи гьаби ва 40 улкаялда рагъул кьаби щвей.\nГьеб халат бахъана 2194 сордо-къоялъ. Гьелда гIахьалъи гьабураллъун рикIкIуна рагъул кьаби жидеда щварал улкабазда гIумру гьабун рукIарал 1 миллиардгун 700 миллион чи. КIиабилеб дунялалъул рагъул хIасилалда хун вуго 60 миллионалдасаги цIикIкIун чи.\nЩал улкабазха КIиабилеб дунялалъул рагъда гIахьаллъи гьабураб? Гъоркьехун рехсолел руго рагъда гIахьаллъи гьабурал улкабазул цIарал.\nГIахьаллъи гьабураб заман: 1939 соналъул 3 сентябрь — 1945 соналъул 2 сентябрь (2191 сордо-къо).\nХалкъалъул къадар (1939 сон): 7,7 млн чи.\n1939 соналъул лъабабилеб сентябралда, Великобританиялъул гьудул хIисабалда букIараб Австралия, Великобританиялъ Германиялъулгун рагъ лъазабун хадуб хIажатаблъун ккана Германиялъулгун рагъ лъазабизе. 1940 соналъул январалдаса 1943 соналъул февралалде щвезегIан, австралиялъулаз гIахьаллъи гьабуна Северияб Африкаялда, Грециялда ва ГIагараб Бакъбаккуда унел рукIарал рагъазулъ.\nАвстралиялъул 450 летчикас гIахьаллъи гьабуна Британиялъул ВВСалда цадахъ Европа фашизмалдаса эркен гьабиялъулъ.\nГIахьаллъи гьабураб заман: 1945 соналъул 27 март — 1945 соналъул 2 сентябрь (160 сордо-къо).\nХалкъалъул къадар: 15,39 млн чи (1945 сон).\nРагъ байбихьилалде цебе Аргентинаялъул лъикIал гьоркьорлъаби рукIана Германиялъулгун. Гьеб улкаялда гIумру гьабун вукIана 200 азаргогIанасев немцав. Гьединлъидал, рагъ байбихьараб заманалда, ай 1939 соналъ гьеб улкаялъ лъазабуна жидеца лъил бугониги рахъ кколарин ва рагъда гIахьаллъуларин. Амма 1942 соналда, Америкаялъ тIадецуй гьабидал, Аргентина хIажатаблъун ккана СШАялъул гумузе пайда босизелъун жидерго портал рагьизе.\n1944 соналъин абуни, Аргентинаялъ Германиялъулгун ва Япониялъулгун дипломатиял гьоркьорлъаби хвезаруна, гьел къезехъин рукIин бичIчIидал рагъулъеги лъугьана.\nГьедин бугониги, Аргентинаялъ къабул гьарулел рукIана Германиялдаса лъутун рачIунел ва 1946-1950 соназда гьеб улкаялда гIумру гьабун вукIана 180-ялдаса цIикIкIун немцазул офицер. Гьезие рес кьун букIана Аргентинаялъул рагъулал къуватазда хъулухъ гьабизеги.\nДругие материалы в этой категории: « БахIарзазул цIарал цIунила рекIелъ\tСолдатасул къисмат »


Лъабкъоабилел соназда СССРалъул гIелмияб ва творческияб интеллигенциялда гъорлъ раккана "шестидесятники" абураб цо хасаб къокъа.\nГьел рукIана жалгоги интеллигенциялда гъорлъа рахъарал чагIи, гIемерисел 1920 абилел соназул лъимал. Гьел чагIи рукIинчIо рагьун партиялда данде рахъулел чагIи, амма жаниб жиделъ букIана режималдаса рази гьечIолъи ва бахчараб оппозиция. Хасго гьез рахъ кколеб букIанин абизе бегьула сталинизмги хисун Ленинил нухалъул аслуялде улка бачиналъул идеологиялъул.\nГьезда гъорлъ рукIанин абизе бегьула А. Вознесенскийгун Евгений Евтушенко, Булат Окуджавагун Юрий Трофимов ва цойгидалги. ХIасил калам гьел чагIаца хъвалел асарал рукIана системаялъул гIунгутIабиги рихьизарулел, Ленинил партиялъул аслуялдеги ахIарал. Расул ХIамзатовасда хIалбихьи бугев политик хIисабалда бачIинахъего бичIчIана улкаялда гьава-бакъ хисун букIин. "Шестидесятниказда" гъорлъ рехсолеб хIалалъ рагьун системаялда данде гьев инчIо, щай гурелъул живго вукIана системаялда гъорлъ. Амма щвараб "эркенлъиялдаса" ва "шестидесятниказул" заманалдаса пайда босана Расулица кидаго гIадин.\nДир инсуца бицуна жинда ракIалда бугила дол соназда Дагъистаналъул лъайкьеялъул министрасул заместительлъун вукIарав МухIамад ХIамзатовги, философиялъул доктор лезгияв Ахед Агаевги, цо гIалимзабазул къокъа багъарун букIанила Дагъистан гIемерал мацIал ругеб бакI букIиналъ нахъе ккун бугин. ХIажат бугин миллиял мацIаздаса инкарги гьабун гIаммаб, киназего гIахьалаб гIурус мацIалде рачIинеян. Гьелда тIаса унел рукIун руго гIемерал бахIсал. Авар мацIалда гурони кучIдулги хъваларев, гьезухъ гонорарги босулев Расул ХIамзатовасе гIемер бокьичIо гьеб пикру. Ва цIоб гьечIеб рагъ лъазабуна Расулица миллиял мацIазда къоно чIвазе рагъарарал чагIазда данде. Гьел соназда хъвараб буго машгьураб "Авар мацI" абураб кечI.\nГьел соназда хъвана "Дагъистаналъул цIва" абураб поэма. Гьенир гIаммаб мацI гьабизе рахъарал "гIалимзабазда" поэтас абулеб буго, ваккун вугила цIияв Мичурин, Дагъистаналъул ахикь бугеб нус-нус нигIматал, пихъалги тIагIизарун цохIо кIудияб гIеч гIолин бичIчIизабулел. Гьеб тайпаялъул нахърахъ мичIчIица бухIизе къаникьа умумул рахъизе ругин. ХIасил калам, гьеб къеркьеялъулъ Расул бергьана. МацIал цIунизе кIвана. 1962 абилеб соналъ гьесие щвана "ТIадегIанал цIваби" абураб тIехьалъул СССРалъул Ленинил премия. Гьеб букIана цIакъ кIудияб шапакъат. Амма кигIан улкаялъ партия беццарал кучIдузухъ кIодо гьавуниги, гьесда бичIчIулеб букIана жиндир халкъалъ къабул гьавичIони поэт холевлъи.\nЛъабкъоабилел соназул ахиралде хъвана "Дир Дагъистан" абураб тIехь дунялалда цониги гьечIеб гIадаб жанралъул, жинда жаниб прозаги, поэзияги, публицистикагун, драматургияги киналго жал журараб. Бицунаан гьеб тIехь аваралдаса гIурус мацIалде ГIумархIажи Шахтамановас буссинабурабго цIалулеб букIун буго Расулил кабинеталъуб. Гьоркьов ГIумархIажиги чIезавун Расулица байбихьун буго кабинет сверун тиризе ва абун буго: "Гьаб жо я хIикматаб асар буго цебехун букIинчIеб, я щибго гуреб чIанда буго, гIадатияб жо гьечIеблъи бихьулеб буго, цIале жеги...", - ян. Бицунаан Расулица гьеб тIехь бахъизе цензураялъ изну кьоларого бихьараб гIакъубаялъул: "Анастас Микоян вукIана дир гьудул. Гьесда гьарана дун Дагъистаналдаги Шамилидаги цеве гIайибияв вуго, кумек гьабе дир тIехь бахъизе биччазе" - ян. Микояница абуна идеологиялъул суал Сусловасухъе кколин ва рагIи кьуна кумек гьабизе. Кьурана гьесухъе ва абуна дун къабул гьаве ва кумек гьабеян.\nСуслов вукIана мукъсанав чи ва ракI бекарав консерватор. Гьес вачIинахъего абуна жакъа Дагъистаналъе имам Шамилидаса цIикIкIун ролъги, гьангун хIанги хIажат буго. Исана пятилеткалъул сон бугелъул гьеб темаялда хъвай техь" - ин. Нахъойги бахъичIого хутIана "Дир Дагъистан", ахирги цо иргадулаб къватIир улкабазде сапаралдаса хадув Брежневас къабул гьавула ва изну щола тIехь бахъизе. Брежневасул заманалда Расулил гьоко байбихьула нахъойги эхеде гиризе. 1977 абилеб соналъ Москваялда "Россия" гостиницаялда цIа ккун кIудияб зарал ккола ва гIадамал хола. КъватIир улкабазде Верховный Советалъул делегациягун уна Расул ХIамзатов.\nАэропорталда делегациялъул кIудиясда журналистаз гьикъула: "Кин нужеда кIвечIеб тахшагьар бакьулъ цо гостиницаялда рекIараб цIа свинабизе, гучаб державаялда?" - ян. ЦIа свинабулез гьабураб хIалтIи бицун нунудилев дов вугеб мехалда цевехунги вачIун Расулица абула: "Щиб жо кколеб цо гостиницаялда рекIараб цIа? СССРалъ 40 абилел соназда фашизмаялъул цIадудаса тIубараб континент Европаги, дунялги хвасар гьабуна. ЦIаял свинариялъул хIалбихьи нижехъгIан лъилниги гьечIо, нужеда бухIараб гостиница ракIалде щварабго доб кIудияб цIаги кIочон течIони беццараб букIина", - ян.\nХадусеб къоялъ кинабго къватIир улкабазул прессаялъул тIоцебесеб гьумералда вукIун вуго Расул ХIамзатовасул сурат ва гьес абураб: "СССР - пожарник ХХ века" абураб макъала. Гьелдаса хадуб хасаб адаб гьабизе байбихьун буго Брежневас Расулил. Ва гьелъул кумекалда дунялалъул 80 ялдасаги цIикIкIун мацIазде буссинабуна "Дир Дагъистан" тIехьги.


Лъукъун чIаго хутIарал гIадатиял гIадамазул, гьединго рагъулаб хъулухъ тIубалезул чанго чи гIумруялъго сакъатавлъун хутIана.\n9 май Гитлерил фашизмаялда тIад Советияб пачалихъалъ бергьенлъи босараб къолъун гуребги Дагъистаналда гьеб къо хутIана чанго чиясул рекIелъ лъилъулареб ругъун лъураб къолъунги. 14 соналъ цебе 2002 соналъ 9 маялда Каспийскалда, Бергьенлъиялъул къоялъ рагъулаб Парад унеб лахIзаталда ккараб кьвагьиялъ циндаго гIумруялдаса ватIа гьавуна 43 чи.\nРагъулаб форма ретIарал гIадамазда цадахъ аслияб куцалда гьенир къадаралде щвана жеги санаде рахинчIел лъимал. Кьвагьиялъул хIасилалда гIумруялдаса ратIалъарал гIадамал рукIана рагъулаб оркестралъул гIахьалчагIи. Гьез бачунеб бакъаналдеги машгъуллъун цадахъ рачIунел рукIарал гIисинлъималги хвана гьенир.\nГьелдаса нахъе тIокIаб Каспийскалда 9 маялда бергьенлъиялъул къоялъ Парад тIобитIичIо. ГIадамал хIинкъун ругин бицана гьеб къоялъул балагь бералда бихьарай Каспийскалдаса жамгIияй хIаракатчIужу ХIамзатова Лейлаца ва гьеб хIинкъи гьезул ракIазулъа бачахъун инчIин 14 сон аниги.\nКин бугониги гьанжеялдаса анлъго соналъ цебеги Парад тIобитIизе хIалбихьидал нахъойги кканин балагьилан абуна гьелъ. Шагьаралъул Ленинил цIаралда бугеб къотIноб, рагъулаб хъулухъ тIубазабулел гIадамал жанир гIумру гьабун ругеб минаялда аскIоб батараб щакаб къвачIаялъул хал гьабулаго гьебги кьвагьун хвана цо кьвагьул алатал ралагьулеб хъулухъалъул хIалтIухъан.\n2002 соналъ 9 маялда рукIарал лъугьа-бахъиназдаса чанги жо ракIалде щвезабизе бегьулин абуна Лейла ХIамзатовалъ.\nЛейла ХIамзатова: «Гьеб балагьалъ нахъе тараб ирсалъул бицине бокьун буго дие. Доб къоялъ лъукъел ккун чIаго хутIарал лъимал гьанже гIолохъаби гIун руго, амма рохизе жо гьезул гIемераб гьечIо. Мисалалъе дида лъала цо вас доб къоялъ кьвагьун бачIараб жоялъул тIири бадиб щун цояб бер беццлъарав. Гьанже гьев гIумруялъего сакъатавлъун хутIана. Вугев цIодорав, ярагьунев вас щиб гьев, чанго бакIалде хIалтIизе байбихьун буго, амма сахлъи лъикIаб гьечIолъиялъ данде билъунеб гьечIо гьесда щибниги.\nГьединго дида цадахъ «Трудовой Каспийск» газеталда хIалтIулей йикIарай гьалмагъалъул эбелги хвана доб къоялъ гьений. Дир гьалмагъалъул ясалъул кверги ккун йикIарай гьелда чохьолъ щун буго кьвагьараб жоялъул кесек.\nУнтул гIассилъиялъ гIодой кIусун арай гьелде лъицаниги кIвар кьун гьечIо, киналго гIодилей, чIичIидилей йигей ясалде руссун руго. Гьей хвасар гьаюн хадур гурони рекIеда ратун гьечIо кIодоэбелаллде, амма гьей гьадаб гIодой йикIараб бакIалдаго хун ятун йиго».\n9 май такъсирчагIаз ургъунго тIасабищанин вахIшияб теракт гьабизеян абуна Лейла ХIамзатовалъ хадубги. Тарихалда бищунго гIассияб, дунялалъулго гIащтIичагIазда Советияб халкъалъ босараб бергьенлъи кIодо гьабулеб къоялъ, киналго гIадамал байрмалде машгъуллъун рукIаго рагIалде бахъинабун гьещ жидерго кутакалда вахIшияб къасд.\nКIиго соналдаса 2004 соналъ Грозныялда 9 май кIодо гьабулеб мехалъги гьабуна цоги теракт. Доб мехалъ чIвана Чачан республикаялъул нухмалъулев АхIмат-хIажи Къадиров.\n12 соналдаса, 2016 соналъул 9 маялда Грознылъул полициялъул минаялда аскIоб гьабураб теракталъул хIасилалда хвана цо полициялъул хIалтIухъан. Радал сагIат 6:30 бащдаб хIалтIарабго кIиго изну гьечIого яргъидгIуцIарав вачIун вуго жанире къватIире гIадамал риччалеб бакIалде. ТакъсирчагIазул цояс живго жинцаго кьвагьизавун вуго ва цадахъ Башкириялдаса Грозныялде витIун вачIарав цо полициялъул хIалтIухъан хун вуго.\nГьединго исана 9 маялда Дербенталда чIван цеве шагьаралъул вукIарав нухмалъулев ГъазиахIмадов Феликсил 82 сон барав эмен ГъазиахIамадов ХIажиахIамадги. Гьев чIван вуго жиндирго минаялъул азбаралда жанив. ЧIваялъе щиб гIилла букIарабали жеги къватIибе лъалеб баян гьечIо.


Бицарасул кIалдир ралагьун\nГIалибулат МухIамадов, Хъумторхъала район, Темиргъой росу\nБералда бихьараб – битIараб, гIиналда рагIараб – гьересиябин абухъе, федералияб шагьранухдаса Темиргъой росулъе сверулеб нух буго цIакъ къваридаб.\nЧан авария гьениб кканиги, чан машина чухIаниги, гьелъул хIисабго гьабуларо. Кибе хъваниги, нухлул магIишаталъул хIакимзабаз хиялго гьабичIо гьеб сверел гIатIид гьабизе яги къачIазе. Жал гIинкъалин нухазул хIалтIухъабиги, жал бецалин районалъул хIакимзабиги чIун руго.\nКIиго соналъ цебе рагIи кьун букIана районалъул нухазул магIишаталъул начальникас, гьеб сверел гIатIид гьабизе. Гьебги бихьараб макьу букIараб къагIида.\nЦониги росу гьечIо лъималазул ах гьечIеб. Буго Темиргъоялда лъималазул ах гIуцIизеян абун тIасабищараб ракь гьелъул ургъел гьабулев чиги гьечIо.\nРосулъ гьечIо аптека. Кире инел дараби росизе? Ине ккола ЦIияб ЧIикIаб росулъе щвезегIан, таксиги ккун. Гьеле гьедин, бицарасул кIалдир ралагьун, кIалъалесухъ гIенеккун, унеб буго темиргъоялъулазул гIумру.\nДагъистаналъул гIемерисел росабалъ цIигьарун къачIан руго хIухьбахъиялъе санагIатал бакIал. Гьенир гIуцIун руго росдал лъималазе расандизе санагIатал шартIал. Гьеб рахъалъги битIккечIо нижее. Гьаниб буго гIицIго цо Улубий Буйнакскиясе бараб памятник. Доб партиялъул заманалда гьенир чIарал гъутIбиги ракъван лъугIана. Щай бегьулареб гьениб цIидасан гъутIбиги чIезе, лъимги бачине? Темиргъоялъул зигара рагIулеб гьечIо Хъумторхъала районалъул хIакимзабазда.\nДругие материалы в этой категории: « Канлъи: къаси араб къад гурого бачIунаро\tРедакциялъул рахъалдаса »\n16:08, 19 января 2022, 8\n15:54, 19 января 2022, 14\n15:42, 19 января 2022, 27\n11:57, 19 января 2022, 66


Рехсараб къануналъул проект хIадур гьабуна декабралъул ахиралда «Справедливая Россия» фракциялъул гIахьалчи, ЖамгIиял гIуцIиязул комитеталъул нухмалъулев хисулев Александр Тарнавскиясги ЛДПР партиялъул гIахьалчи Антон Ищенкоцаги. Гьединаб къануналъул къварагIел гьез бихьизабулеб буго «Россиялде данде хIалел ругин цо-цо къватIисел улкабазул гIуцIиял ва гьезул асаралдаса Россиялъул Федерациялъул конституциялаб гIуцIи цIуниялъе галаби гьаризе кколин. Россиялъул кьучIиял хазинабазе хIинкъи жидедаса бугел къватIисел пачалихъазул гIуцIабазул хIаракатчилъиялъе ресал тIагIинаризе кколинги» абун.\n«Медуза» абураб сайталъул автораз рикIкIунеб буго гьединаб къанун Пачалихъияб Думаялъ къабул гьабунин къватIисел улкабазул гIуцIабаз кьер-кьераб революция Россиялда хIадуриялъе квербакъи гьабизе бегьиялде балагьунин.\nЩал ккезе бегьулел гьеб къануналда рекъон «данде кколарел» гIуцIиязул сияхIалде?\nГьебго «Медузаялъ» пикруялда, гьелда бан гьечIо кинаб гIаги мухIканлъи. «Къануналъул проект гьоркьоб лъолеб мехалдаго бихьулеб букIана депутатазул логика «къватIисел улкабазул агентазул» хIакъалъулъ къанун къабул гьабулеб мехалда букIараб логикаялда релъараб букIараблъи. КъватIисел улкабаздаса финансазул квербакъи бугел коммерциялъулал гурел гIуцIабаздаса букIине бегьулин Россиялъе хIинкъийин, рикIкIуна нилъер къанунал рахъулез. Ахирисезул логикаги теминологияги хIалтIизабун абуни, гьединал гIуцIаби, депутатазул пикруялда, хIалтIулел руго океан тун доб рахъалда ругел бетIергьабаз абу-абурабги гьабун», - ян хъвалеб буго сайталъул баяналда.\nЛъица чIезабизе бугеб доб яги гьаб гIуцIиялдаса Россиялъул Федерациялъул конституциялъулаб гIуцIиялъе, улка цIуниялъул яги пачалихъалъул хIинкъигьечIолъиялъул рахъалда хIинкъи букIин? Гьеб къануналда рекъон, генералияв прокуратурас ва гьев хисулез. Гьезго хIукму гьабизе рагIула рехсараб сияхIалде гьел росиялда банги.\nКъануналда рекъон, жиндирго хIукму Генпрокуратураялъ дандбазе кколеб буго КъватIисел ишазул министерлъиялъулгун, амма гьеб гьабулеб къагIида ва низам бихьизабун гьечIо. «Медуза» интернет-сурсаталъул пикруялда, гьеб букIине бегьула гIицIго идараялда лъазабиялъул къагIидаги. Гьелдаго цадахъ диваналъул гIахьаллъи букIине рагIуларо гьеб процессалда.\nКъанун хвезабиялъе гIоло лъезе бегьула 5-азаргоялдаса I00-азарго гъурщиде щун гIакъа. Къанун хвезаби такрарлъулеб бугони, диваналъ къотIизе бегьула анлъго соналде щун туснахъалъул тамихIги.\nГьеб сияхIалде росарал КъватIисел улкабазул яги халкъаздагьоркьосел гIуцIаби къазе Россиялъул нухмалъиялъул рес букIунаро. Амма Россиялда рагьарал гьезул бутIабазул хIалтIул ресал къотIизаризе бажарула. Рес буго гьединго цIиял бутIиби рагьизе гьукъизеги.\nИнформалатазда гIемерисел авторазги кIвар буссинабулеб буго цIияб къанун ахирисел соназ хIалтIулеб «КъватIисел пачалихъазул агентазул» хIакъалъулъин абулеб къануналда релъараб букIиналде.\nЖалго документалъул авторазги абулеб буго, террористиял, экстремистиял ва миллатчагIазул хIаракатчилъиялде данде чIезе рес кьолел инструментал пачалихъалъул ругин, гьеб къанун рикIкIинчIонигийин.\nЩайха, гьедин батани, бахъараб тIадеги къанун?\nДепутатал Александр Тарнавскиясул ва Антон Ищенкол пикруялда, гьединал механизмал гIолел гьечIо.\nHuman Rights Watch абураб инсанасул ихтиярал цIунулеб халкъаздагьоркьосеб гIуцIиялъул Россиялъул бутIаялъул нухмалъулей Татьяна Локшиналъ абулеб буго, къватIисел улкабазул гIуцIабазул заралияб асаралдаса пачалихъ цIуниялъе гIунги тIокIал механизмал ругин. Ахирисеб къануналъул мурадазул цояб кколин гражданияб жамгIияталъе зарал ккезабийин.\nТатьяна Локшина: «Нижер гIуцIиялъул бербалагьиялда, гьеб къануналъул мурад буго Россиялъул гражданияб жамгIияталда цойги нухалъ кIудияб къаби щвезаби. Щай гьединаб пикру бижараб?\nФормалияб къагIидаялда гьеб къануналъул мурад ккола Россиялъул Федерация пуланал къватIисел улкабазул яги халкъаздагьоркьосел гIуцIабаздаса рукIине бегьулел хIинкъияздаса цIуни.\nХIакъикъаталдани, Россиялъул территориялда ругел гьединал гIуцIиязул вакиллъиял къазе бокьани, гьезул вакильзабазе Россиялъул гIорхъи бахине гьукъизе бокьани, Россиялъе тIадеги къанун бахъиялъул кинабгIаги къварагIел букIинчIо. Гьеб гьабизе гьедингоги рес букIана кIудияб хIаракат бахъичIого, рукIарал къануналги хIалтIизарун.\nГьаб иргадулаб къануналъин абуни, къватIисел улкабазулги халкъаздагьоркьоселги гIуцIабазе гьединаб «статус» бихьизабун къазе гуребги, рес кьолеб буго гьел гIуцIиязда хIалтIулел яги гьезулгун гьоркьорлъаби ругел Россиялъул гражданазде данде санкцияби хIалтIизаризеги».\nИнсанасул ихтиярал цIунулелъул пикруялда, гьеб къанун рикIкIине бегьула «КъватIисел пачалихъазул агентазул» къануналъул халат бахъинабураб бутIалъун.\nТатьяна Локшина: «Дида ккола, гьеб къанун бугин "КъватIисел пачалихъазул агентазулин" абулеб къануналъул иргадулаб бутIайин. Ахирисеб къануналъул кумекалдалъун Россиялъул нухмалъиялъ «къватIисел улкабазул лагъзаби, чияр интересазе гIоло хIалтIулел гIуцIаби» хIисабалда бихьизабуна 60 гIанаб Россиялъул хIукуматалъул гуреб гIуцIи. Гьездаго гъорлъ руго бищунго машгьурал инснасул ихтиярал цIунулел гIуцIабиги.\nЦIияб къануналъулги буго гьединабго хасият. Гьелъул мурад ккола гражданиял гуцIиязде ва гражданиял хIаракатчагIазде гьабулеб тIадецуй дагьалъги къувалъизаби.\n«КъватIисел улкабазул агентазул» къануналъул бицен гьабулеб бугони, гьеб хурхараб буго гIицIго къватIисел улкабаздаса финансазул квербакъи щолел Россиялъул хIукуматалъул гурел гIуцIабазда. Гьел рихьизарулел руго къватIисел улкабазул агентал хIисабалда. ГIурус мацIалда, Россиялъул культурияб контексталда цебегосеб заманалдасаго гьеб терминалъул буго цIакъ сурукъаб магIна. Гьел рихьизарулел руго чияр улкалъе пайдагун, жидерго улкаялде данде хIалтIулел гуцIаби ва гIадамал хIисабалда. Гьезулгун гьоркьорлъаби, цадахъал ишал гьариялдаса инкар гьабулеб буго киналго пачалихъиял хъулухъчагIаз. Жалго гражданалцин хIинкъулел руго гьединал гIуцабазулгун, гьенир хIалтIулел гIадамазулгун лъай-хъвай букIиналдаса. «Щиб лъалеб, кинал проблемаби рукIине бегьулел гьединал «агентазулгун» бухьен бугониян!», кколеб буго гьезда».\nМоскваялда гIумру гьабун вугев тохтур, жамгIияв хIаракатчи ГIабдурашид СагIидовас рикIкIунеб буго Россиялъул жакъасеб парламенталъ рахъулел гIемерисел къануназул инициативазда нахъ бугин гIаммаб кьучIчIин.\nЛокшиналъги кIвар буссинабулеб буго къануналда цо-цо бакIазда мухIканлъи гьечIолъиялде. Гьелъ гьелъ бихьизабулеб буго гьеб къануналда рекъон загьирлъизе бегьулеб сценарий.\nТатьяна Локшина: «Россиялъул гIемерисел репрессивиял къануназдагогIадин, гьеб документалдаги гьечIо юридикияб мухIканлъи. Гьелда мухIканлъизабулеб гьечIо щиб гIицIго кколеб гьел гIуцIиязулгун ругел гьоркьорлъабияли.\nДида ккохъе, гьениб бицен гьабулеб батила Россиялъул пуланав гражданас доб яги гьаб данде кколареблъун лъазабураб къватIисел улкабазул яги халкъаздагьоркьосеб гIуцIиязул пуланал материалал, лъазабиял тIиритIизарулев яги гьединал гIуцIабазул хIалтIухъабигун дандчIвалев, гьединал гIуцIабазул тадбиразда гIахаллъулев Россиялъул пуланав гражданав хехаб къагIидаялда жавабчилъиялде цIаялъул.\nТIоцебесеб кIиго нухалда улкаялъул къануназул системаялъ гьединаб хIаракатчилъиялъе гIоло цIияб къануналда рекъон, ватIа чIарав чиясдаса бахъизе бегьула бихьизабураб гIакIа. Амма соналда жаниб кIиго яги цIикIкIун нухалъ гражданасде данде администартивияб тамихI хIалтIизабун хадуб гьабураб гьединабго галиялъ гьев гражданасда хурхун рагьизе бегьула такъсирияб иш. Гьединав чиясе къотIараб тамихI бахине бегьула туснахъалъул анлъго соналде.\nХIакъикъаталдаги гьаниб бицен гьабулеб буго бокьарав гражданасул, рехсарал сияхIалде росарал гIуцIабазде интерес загьир гьабулеб бугони, тамихI гьабизе бегьиялъе, нагагьлъун, мисалалъе, гьесул компьютералда жаниб гьединал гIуцIиязул пуланаб документ батани, гьес гьезул материалал цIалуле ратани, гьезул бицунеб бугони, мисалалъе, гьебго Фейсбукалда.\nГьеб унгоги ккола гражданияб жамгIият изоляциялде ккезабиялъе, Россиялъул активистал жидерго къватIисел улкабаздаса партнераздаса ратIа гьаризе, гьеб гражданияб жамгIият пайда гьечIеб атмосфераялде ккезабизе ва гьеб бихх-биххун унеб куцалда хадуб хал кквезе рес кьолеб цIакъ къуватаб механизм».


ЛъикIаб иш гьабиялдалъун инсанас жиндиего гуребги, жамгIияталъеги пайда гьабула | Экспертасул пикраби | Киназего гIаммаб Россия\nЛъикIаб иш гьабидал, разилъизеги бачIуна, ракIги бохула. Гьабураб лъикIлъи гIададаги холаро. Аллагьасдаги кIочон толаро лъикIлъи гьабулел. Ракьалда лъикIлъи бекьулев чи хIакъикъаталдаги талихIав чи вуго. Жакъа дунялалда щвечIониги метер ахираталданиги гьелъухъ шапакъатги щола. Хирияб Къуръаналда хъван буго (магIна): «Гьаб дунялалда лъикIлъи гьабурасе данде бецIизе буго гьединабго лъикIлъиялдалъун», — абун.\nЛъикIлъиялъухъ — лъикIлъи\nНилъеда гьоркьорги гIезегIан руго ракьалда лъикIлъи бекьулел гIадамал. Амма гьединал рихьуларо, рихьизелъун, цIар рагIизелъун яги жидеего цо щиб бугониги гьаб дунялалда щвезелъун, гьединаз хIалтIиги гьабуларо. Гьез лъикIлъи бекьула Аллагьасе гIоло, гьединазул лъалкIги ракьалдаса киданиги тIагIунаро. Цо гIакъилав чияс хъвалеб буго дуде тIаде бегараб ургъел батани, мун пашманго ватани, хIалбихьийин къварилъиялда вугесе кумек гьабизе, вакъарасе тIагIам кьезе. Духъаго бажарулебщинаб гьабейила ва дуда бихьилила рекIее лъугьунеб бигьалъи. ХIакъикъат гьединаб буго, пикру гьабуразда гурони гьелъул тIагIамги лъаларо. Мунагьазул бакIаб гьиргун ахираталде арай пуланай гIадан алжаналде арайила къечалъ холеб букIараб гьведуе лъим кьуралъухъ. Аллагьасе гIоло лъикIлъи гьабурав Аллагьасдаги кIочон толаро. Къуръаналда бугелъулха, БетIергьанасе лъикIлъи гьабулел рокьулин. ХIакъаб жо, захIмалъи-къварилъиялда хадуб гIатIилъи-бигьалъиги бачIуна. КигIанго цIакъ сордо халалъаниги, дунял рогьинчIого чIоларо. Рухьен къарабгIан, гьеб тIечIого хутIуларо. МагIу хисула гьимиялъ, пашманлъи — рохалица. Гьаб буго тирулеб, хисулеб дунял. Кида-къадги щибаб жо рукIалиде ккечIого хутIуларо, къваригIунеб жо буго, Аллагьасде мугъчIвайги гьабун, гIицIго сабуралда рукIин. Сабуралъул тIиналдайин батулеб тIогьол майдан.\nГIакълу бугев чиясухъа бажарула жиндиего ккараб зарал хайиралде буссинабунги. Маккаялдаса нахъе къотIидал, Мадинаялде гочарав МухIамад аварагасухъа бажарана гучаб пачалихъ гIуцIун. Аллагьасул хIукмуялдалъун гьесухъа бажарана квешлъи лъикIлъиялде буссинабун. ГIакъуба-гIазаб чIамизе ккаразул гIемерисел жидерго ишаздалъунги цIигьарияздалъунги машгьурлъана. Къварилъабазул цIураб лълъар гьекъарал шагIирзабазги хъвадарухъабазги хъвана гIаламалъего асар гьабурал асарал. Лъица бугониги лимон кьуни, чакарги бан тIаде лъим тIуни, гьелъул лъугьуна гьекъезе гъирабалеб гьайбатаб лъамалъи. Гьелъухъего, хIаракат бахъе, гIакълуялда квелъги бан, сабуралдаги чIун, тавакалалъул чодаги рекIун, квешлъи лъикIлъиялде буссинабизе. Роза тIегьалъул хIобода рукIуна зазал. Амма гьелъул тIарада батула ракI тIаде цIалеб берцинаб тIегь. ТIадегIанав Аллагьасул Каламалдаги бугелъулха (магIна): «Цо щиб бугониги батизе рес буго нужер ракIкъалеб, амма гьеб буго нужее пайдаяб ва лъикIаб», — абун (2:216). Аварагасул хIадисалдаги буго: «Ризкъиги гIатIилъизе гIумруги халалъизе бокьарав чияс жиндие квешлъи гьабуразеги лъикIлъи гьабе», — ян (Бухари).\nГIурусазул хъвадарухъан Антон Чеховасул цо хъвай-хъвагIаялда руго гьадинал мухъал: «Жиндирго рухI хвасарлъиялъул мурадалда, бусурбанчияс нахъе тола жинцаго бухъараб гъуй, бахъараб ицц. ЛъикIаб букIинаан щивав чиясги гьединабго ицц, школа ва цогидабги, ай халкъалъ абадиялъ пайда босулеб жо нахъе танани. Гьелъ бихьизеги гьабилаан гьаб ракьалда дуца гIадада гIумру тIамичIолъи», — ян.\nБугелда разилъи — хIакъикъияб талихI\nАмма цо-цо рукIуна, талихI бикьулелъул, жал гьоркьор тун ругин гаргадулелги. Гьоркьов щивго тун вукIунаро, гIумруялдехун гьабулеб бербалагьи букIуна щивасул батIи-батIияб. Гьедин хиял гьабиги ккола гьесул жиндирго гIайиб. Гьелъие гIайибияллъун цогидал гIадамал кколаро. Гьебги буго инсанас букIине кколедухъ гIумрудул къимат гьабунгутIи ва гьабизе лъангутIи. Гьединал чагIаз гIемер абула цо пуланаб жо щвани, дидаса талихIав чи вукIинего ватиларилан. Минаги бугони, машинаги босани, хIалтIиги щвани, машгьурлъиги бачIани, рикIкIине бегьилаха талихIавлъунин абулелги камуларо. Гьедин пикру гьабулел релълъинаризе бегьула, къечалъги холаго, салул авлахъалдасан унелъул мираж бихьидал, гьеб лъим бугиланги ккун, гьелда хадув унев сапарчиясда. Гьев уневго-унев вукIуна миражалда хадув ва ахиралда, иццухъеги щвечIого, къечонги хола. Гьединал чагIазда бичIчIуларо инсанасул анищазе гIурхъиго букIунареблъи. Мина базе, босизе анищ бугев мурадалде щвани, гьеб параялъ гьесулъ загьирлъула цогидаб анищ ва гьес живго рикIкIуна талихIалъ рехун таравлъун. Гьедин букIуна хвезегIан. Гьединал чагIазул талихIкъин буго бугелъул къимат гьабизе лъангутIиялъулъ. Гьел кидаго пикрабалъ рукIуна жидерго гьечIеб жо балагьулел. Гьединазда лъаларо БетIергьанас жидее кьуралдаса разиго рукIине, гьелдаса рохизе, гьелъул къимат гьабизе. Дагьабниги гIакълу бугев чияс киданиги абизе гьечIо цо пуланаб жо щвараб мехалда вукIине вугин дун талихIавлъунин. Бугелда разилъи, БетIергьанасе рецц гьаби — гьеле талихIав чиясул хасият. Шукру гьабуни, жеги цIикIкIинабулинги абун бугелъул, БетIергьанас цIикIкIинабула ва гьединав чи жеги талихIавлъунги лъугьуна. ТалихI буго щивав чиясул рекIелъ, амма киназдаго гуро гьеб бихьулеб ва кинавго чияс гуро гьеб балагьизе къасдги гьабулеб.


Википедия — эркенаб энциклопедия\nГьабсагІаталде щвезегІан Википедиялда хъван буго 2316 макъала авар мацІалда.\nТалат къо 3 Ражаб 1439 гь.\nГьаб къоялъ — 20 Март\nАвар Википедиялда жакъа къоялда жаниб буго 2316 макъала, гьединлъидал дуе хъвазе бокьараб махъала гьаниб жанибги батизе бегьула. Цин макъала хъвалалде цебе дуца гьеб хъирще гьаб формаялда. Гьеб батичIони, дуе хъвазе бокьун бугеб макъалаялъул цІар хъвай гьаб гъоркьехун бугеб мухъалда жаниб ва хІадуре макъала.\nКъамус ва мугІжам Викимактаб\nТІахьал ва нухмалъи ВикижамигI\nТІабигІат гІелмуялъул тайпаби\nВикимедиа проектазул хІакъалъулъ Вики Викибаян\nЦІиял мацІазул бутІаби\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=БетӀераб_гьумер&oldid=64962»\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабуна: 16:31, 10 Декабрь 2016.


К1УДИЯБ ОКТЯБРАЛЪУЛАБ РЕВОЛЮЦИЯЛЪ НУСГО СОН Т1УБАЯЛДЕ. - 20 Мая 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2017 » Май » 20 » К1УДИЯБ ОКТЯБРАЛЪУЛАБ РЕВОЛЮЦИЯЛЪ НУСГО СОН Т1УБАЯЛДЕ.\nК1УДИЯБ ОКТЯБРАЛЪУЛАБ РЕВОЛЮЦИЯЛЪ НУСГО СОН Т1УБАЯЛДЕ.\nИсана нусго сон т1убала дунялалъулго тарихалда гъваридаб лъалк1 тараб К1удияб Октябралъулаб революция ккаралдаса. Улкаялъул президент В. В. Путинил указалда рекъон к1одо гьабизе буго гьеб юбилей. Жакъа г1емерал бат1и-бат1иял пикраби руго халкъалда гьоркьор инкъилабалда хурхун. Руго гьеб какулелги беццулелги. Гьел к1иялго цо хасаб къадаралъ рит1арал ратила. Амма нилъер щивасда т1адаб буго нилъерго тарих лъазе ва гьелъул адаб гьабизе. Тарих лъазабиялъ рес кьола церехун риччарал гъалат1ал такрарлъич1ого рук1инеги. Гьединлъидал рак1алде ккана к1иябго рахъалдасан революциялда ва граждан рагъулъ г1ахьаллъарал нилъер машгьурал районцоязул кьуч1аб къаг1идаялда бицине. Гьаб номералда кьолеб буго Илъаса революционер Къураев Мух1амадил х1акъалъулъ макъала.\nКъураев Мух1амад гьавуна 1884 соналда Авар округалъул Илъа росулъ векьарухъанасул хъизамалда. 1912 соналда хола эмен, кват1ич1ого къадаралде щола эбелги.\n1896 соналдаса байбихьун, 12 сон барав чи х1алт1ула Хунзахъ хъалаялда бугеб аптекаялда.\n1908 соналъ х1алт1ана Абдулино станциялда маххул нухда, гьелдаса хадуб 1918 соналде щвезег1ан Самараялда шагьаралъул управлениялда хъаравуллъун. Улкаялда революциялъулаб багъа-бачари байбихьидал, 1918-1922 соназ Сибиралда «Дедушка» Нестор Каландаршивилил отрядалъул кьеразулъ Япониялъул интервенталгун къеркьана гьев, Япониялъулазул часталъул пулеметалъул гулбузул ц1адукьа лъукъарав командир хвасар гьавуралъухъ Мух1амадие щвана Рагъулаб Баг1араб Ц1ва орден. Командирас жиндирго рахъалдасан 1927 соналъ К1удияб Октябралъулаб революциялъ 10 сон т1убаялда хурхун гьесие сайгъат гьабуна хвалченги таманчаги, гьединго СИБВОялъул штабалъул рахъалдасанги кьуна 100 гъурущалъул г1арцулаб сайгъат. Гьеб тасдикъ гьабула Къураевасул рагъулав гьалмагъ Михаил Верденович Церетелил хъвай-хъваг1аязги. Гьадин хъвалеб буго гьес жиндирго рак1алдещвеязда: «1918 соналда дун лъугьана Дедушка Каландаришвилил отрядалде. Гьениб дир лъай-хъвай ккана Дагъистаналдаса маг1арулав Къурамух1амадгун (гьалмагъзабаз гьедин абулаан гьесда). Гьалмагъ. Къурамух1амад вук1ана бах1арчияб ва бихьинаб г1амалалъул къвак1арав инсан. Т1убараб кавалериялъул дивизиялъ адаб-х1урмат гьабулаан гьесул».\n1920 соналъул хасалихъе Нестор Каландаришвили ах1ун вук1уна В. И. Ленинихъе. Командирасда цадахъ вук1уна отрядалдаса чангоявги, гьезда гьоркьов Мух1амадги. Отрядалда гьесда абулаан «Маг1арул залимиланги».\nМоскваялда квачан бук1ана. Кват1араб г1ужалда Нестор Верденович ах1ула телефоналъ к1алъазе. Чанго минуталдасан гьев номералде т1адвуссун вач1уна. Бералги кенч1елаго гьес Къурамух1амадида абула: «Хирияв Къура, Ураян ах1е! Нилъ киналго Сибиралъул партизанал метер радал живго Владимир Ильич Лениница жиндихъего ах1улел руго! Бич1ч1улеб бугищ, живго Владимир Ильичица! Гьабсаг1атго х1адурлъизе байбихье вац».\nСордо нахъалъизег1ан командир гьалмагъзабигун хабар-к1алалда вук1ана. Бицунеб бук1ана метерисеб дандч1ваялъул, Ильичие кьезе ругел суалазул, ургъулел рук1ана Лениница сундул х1акъалъулъдай жидеда гьикъилебан ва кинандай гьесие жаваб кьелаян. Нахъисеб къоялъ бихьизабураб заманалдаса цере щвана Сибиралъул партизанал Спасская башня бугеб бак1алде. Кремлялде унел г1адамал г1ажаибго балагьулел рук1ана рагъулаб форма рет1аразул къукъаялъухъ. Бихьизабураб заманалда сибиряказухъе кьуна пропускал ва Совнарком жаниб бугеб минаялдехун ралагьун рилълъана гьел. Цо гьит1инаб рокъоре жанире лъугьуна, гьениб бугоан х1алт1улаб столги, к1иго тахбак1ги цо чанго бак1ги ва къадада бараб картаги. Г1емер заман балалде жаниве лъугьун вач1уна В. И. Ленинги. Киназулго квералги рачун-Рорч1ами, гьалмагъзаби сибирякал, дун ц1акъ вохарав вуго нужгун дандч1вазе щвеялдаса-ян абуна гьес. Ленинил кверги босун, гьесул саламги буссинабун, ворч1ами Владимир Ильичилан абуна киназго г1одобе биччараб гьаркьидалъун. Партизаназул боркьараб салам ва адаб-х1урмат дуе, гьалмагъ Ленинилан борхатаб гьаракьалдалъун Къураевас такрарлъун к1иц1улго кьураб саламалъ Владимир Ильич т1урк1изецин гьавула. Амма гьеб лах1заталдаго рек1едеги вач1ун, борхараб гьаркьидалъун «Салам, салам хирияв гьалмагъ! Мун Гьоркьохъеб Азиялдаса ватилаха?»,-ян жаваб кьола.\n-Гуро гьалмагъ Ильич, дир Ват1ан ккола Дагъистан. Рагъ лъуг1ун хадуб нижехъе Кавказалде вач1а. Бищун х1урматияв гьоболлъун гьавила мун,-ан абуна гьес.\nГьимулаго Лениница жаваб кьуна: «Дида лъала Кавказалда лъик1 гьалбал къабул гьаризе лъалеблъи. Ва дун вохарав вуго нужер гьоболлъун вук1ине щвеялдаса»,-ян. Гьединаб бук1ана Къурамух1амадил К1удияв Вождасулгун дандч1вай.\nрагъ лъуг1ун хадуб Къурамух1амад лъугьана улкаялда ц1ияб г1умруялъул жигарав г1уц1арухъанлъун, гьев х1алт1ана бат1и-бат1иял бут1абазда. 1922-1923 соназ х1алт1ана щуабилеб армия кванил ниг1матаздалъун хьезариялъул ихтиярал кодосевлъун. 1924-1925 соназда Иркутскалда бат1и-бат1иял бак1азда х1алт1ана. 1926-1929 соназ нухмалъи гьабуна Иркутскалъул боц1улгун маг1ишатияб заводалъе. Гьенибго Къурамух1амадица ячана пачаясул т1алъиялъ Сибиралде вит1арав лезгияв, Ахтыялдаса Х1ажимурадил яс Аминат. 1932 соналъ гьев лъугьана коммунист партиялде. Г1емерал бат1и-бат1иял хъулухъазда х1алт1ана Къурамух1амад Сибиралдаса т1адвуссун хадувги. Гьезда гьоркьор руго Ц1ада, Гиничукь, Илълъа ва Бакьагьеч1и росабазул колхозазе председательлъи гьаби ва цогидалги жавабиял г1уц1абазда х1алт1и. Кинаб хъулухъ т1ад къаниги гьес живго вихьизавуна х1алт1удехун жавабчилъи ц1ик1к1арав ва бажари бугев нухмалъулевлъун.\nЭменго гIадал церетIурал лъугьана гьесул лъималги. Гьесул вас Наби Къураевас гIемераб хIалтIи гьабуна Дагъистаналда медицина цебетIеялъе. ГIемерал соназ хIалтIана республикаялъул сахлъи цIуниялъул министрлъун.\nКура хвана 1974 соналда. Вукъун вуго МахIачхъалаялда.


Сириялдаса Сабри Куро Дагъистаналда жанив тIамун вугелдаса лъагIел сверулеб буго. Гьесда гIунтIизабулеб буго Россиялъул миграционияб къанун хвезабиялъул гIайиб. Суал тIубазе гьесдаса тIалаб гьабулеб букIараб рищват Сабрица кьечIолъиялъ иш гьелде ккун бугин рикIкIунеб гьесул адвокатас.\nИсана февралалда лъагIел сверула Сириялдаса Сабри Куро Дагъистаналъул миграциялъул хъулухъалъул хасаб туснахъалда жанив тIамуралдаса. Миграциялъул къанун хвезабун бугин гьес, гьединлъидал Россиялдаса къватIиве гъезе кколин гьевилан чIезабун буго миграциялъул хъулухъалъ. Дагъистаналда гьесул хъизан букIин ва гьес гьаниб щибниги такъсирчилъи гьабичIолъи, гьесул ватIаналда рагъ унеб букIинги гьез хIисабалде босулеб гьечIин лъазабулеб буго Курол адвокат МухIамадов Шамилица. Декабралъул ахиралда Москваялъул Басманный диваналъги миграциялъул хъулухъалъул рахъккун гьев Сабри Куро Россиялдаса нахъе къотIизе кколин абураб хIукму къотIун буго. Амма гьесул адвокатас гьеб хIукмуялдаса тIасанги цIидасан гIарза хъван буго Россиялъул тIадегIанаб диваналде.\nЦебехун «Эркенлъи» радиоялъ бицун букIахъе Сабри Куро Россиялде вачIун вуго 2011 соналда. Гьелдаса нахъе МахIачхъалаялда аскIоб бугеб Параул росулъ рукъарулеб цехалда хIалтIилев вукIун вуго гьев. Гьениб лъай-хъвай ккун буго гьесул цадахъ хIалтIилей йикIарай Камилла абулей дагъистанияйгун. Гьей ячине йигин жиндицайин абураб мехалда, Мустафайилан абурав, гьел хIалтIулел рукIараб цехалъул нухмалъулев,\nГIемераб къоги бихьун хIалицаго нахъе щун буго Сабрихъе паспорт, амма виза лъугIун гIезегIан заман ун букIун буго гьесул. Паспорт кодобе щун хадуб, ригьин гьабиялъул хъвай-хъвагIай гьабураб документги, ясалъул документалги росун Сабриги гьесул лъадиги чанцIулго ун руго миграциялъул идараялде, Сириялда рагъги байбихьун бугелъул, гьесие Россиялда тIурунвачIарав хIисабалда гIумру гьабизе рес кьейилан абун, амма чанцIул жал гьенире аниги гьелъул хIасил ккун гьечIо.\nБатIи-батIиял багьанабиги ратун миграциялъул хъулухъалъул гIадамаз нахъчIван руго гьел. Сабрил адвокат МухIамадов Шамилица рикIкIунеб буго гьезие рищват къваригIун букIун бугин, Сабридасан гьеб щолареблъи бичIчIараб мехалда гьесда тIаделъун ругин гьеб хъулухъалъул хIалтIухъабийилан.\nМухIамадов Шамиль: «Гьеб миграциялъул хъулухъалдаса гIебеде къватIиса пачалихъаздаса рачIарал гIадамазда сверун кидаго жен-жедилел рукIуна гьоркьохъаби. Миграциялъул хъулухъалъул хIалтIухъабаз рагьун абуларо, амма гьел гьоркьохъабаз тIалаб гьабула гьел гIадамаздаса ришват. Гьедин гьаздаги абун буго щуазарго доллар кьейилан, гьеб кьун бажаруларин Сабрица абун хадуб дур проблемаби рукIине ругин абун букIун буго гьев гьоркьохъанас. Гьедин миграциялъул хъулухъалъ гьасул иш данде билълъине толеб гьечIо. Гьес миграциялъул низам хвезабунин гьединлъидал Сириялда рагъ унеб букIаниги Россиялда гIумру гьабизе рес кьезе бегьуларин чIун руго гьел. Гьанир гьесул лъадиги ясги йикIинги хIисабалдего босичIо гьез. Сириялда рагъ бугин гьенисагицин гIадамал тIурулеб ругеб мехалда гьениве чи витIизе бегьуларин дица абураб мехалдаги гьеб хъулухъалъги диваналъги лъазабулеб буго хас гьабун Сабри Курое гьениб цойги сириялъулаздаса цIикIкIун хIинкъи бугин чIезарулел цониги далил гьечIилан».\nГьединго Шамилица бицана Сабрил паспорт нахъе кьоларого вукIарав туркас квербакъи гьабун бугила гьесде тIаде миграциялъул хъулухъалъул хIалтIухъаби тIамиялъе. Гьесул фабрикаялда букIараб хIалтIиги тун Сабри нахъе иналда ццин бахъун букIун бугин гьев туркав Мустафалилан.\nМухIамадов Шамиль: «СабрилгIадаб къисмат рагъ бугеб бакIалдаса лъутун рачIарал цойгидазулги букIуна. Нилъел хIукуматалда гIадатлъун лъугьараб жо буго гьел лъутун рачIарал лагъзал гIадин хIалтIизари. Гьедин Сабри хIалтIилев вукIарав гьев туркасул рукъарулеб цехалда ва мебель гьабулеб бакIалда гIемерисел тIурун рачIарал рукIун руго. Гьезда я россиялъул къанун я мацIги щибха лъалеб. Анкьида жаниб анлъго къоялъ радалдаса нахъе къасилъагIан хIалтIаралъухъ гьезие анкьазарго гъурущ гурони кьолеб букIун гьечIо. Гьеб чIалгIанарал хIалтIухъаби гьениса тIурун цоял Москваялде ун руго, цойгидал жидеего дагьаб санагIатаб бакI балагьизе рахъун руго. Сабри шаурма гьабулев чилъун хIалтIилев вукIун вуго. Жиндица малъарабги гьабичIо гьеб цехалдаса нахъе унин абун гьес жиндирго лагъзалин абизе бегьила гьел гIадамазда гьездаса рецIел босизелъун хъван буго миграциялъул хъулухъалде гIарза».\nАдвокатас цойги тIаде жубана гьев туркав Россиялъул хасал идарабазулгун хурхен бугев чи ватизе вугилан, гурони гьедин эркенго гьел мигрантазул захIматалдаса пайдаги босун, бокьахъи гьанив вукIине гьев телароанилан.


10 апрелалда бухIун буго Гъизляралъул аслияб мажгит. ГIорхъолъа арал ишазул министерлъиялъул баяназда рекъон цIа рекIиналъул хIасилалда лъилниги сахлъиялъе зарал ккун гьечIо.\nЦIаккеялъе гIиллаби жеги чIезарун гьечIо. Гьеб лъугьа-бахъиналда хурхун баян кьолеб буго нижер мухбир МахIмудова ПатIиматица.\nРузман къоялъул радал ичIго тIубалеб гIадаб мехалда Гъизляралъул Набережная къотIноб бугеб аслияб мажгиталда цIаккун буго. 1600 квадратный метралъул кIодолъиялда рекIараб цIадуца кIитIалаяб мажгиталъе кIудияб зарал гьабун буго. ЦIа ккараб бакIалде рачIарал гIорхъолъа арал ишазул министерлъиялъул хIалтIухъабаз ва гIадатиял гIадамаз сагIаталдасан цIа тIубан свинабунин бицана «Эркенлъи» радиоялъе ГIорхъолъа арал ишазул министерлъиялъул пресс-секретарь ГъазимухIамадова Тамилаца.\nГъазимухIамадова Тамила: «Жеги хехго буго гьеб цIа ккеялъе гIиллаялъул ва гьелъ гьабураб заралалъул бицине. Хасал нижер министерлъиялъул хIалтIухъабаз хал-шалги гьабун, хадуб лабораториязда цIех-рехалги тIадхIалтIабиги гьарун гурони гьеб суал роцIцIинабун бажаруларо. ГIилла бокьараб букIине бегьула. ГIемерисеб нухалда нилъер гьаниб цIа басриял, яги хашго рачарал токалъул квараздасан ккола. Гьаб нухалдаги гьедин ккун батизеги бегьула. Нижер хIалтIухъабазул баяналда рекъон мажгиталъул 80 процентниги бухIун буго, щибниги къайи гьениса къватIибе босун бажарулеб хIал букIинчIо. Бищун аслияб жо буго гьеб цIаккеялъул хIасилалда хварал чагIи гьечIолъи ва лъилниги сахлъиялъе зарал ккечIолъи».\nЦIа свинабулев вукIарав Гъизляралдаса МухIамадов МухIамадица «Эркенлъи» радиоялъе бицана гьеб мажгит бухIиялъ шагьаралъул гIадамазе кIудияб ками кканилан. Щай гурелъул шагьаралда рузман базе тIокIаб гьединаб кIудияб мажгитго рагIуларо. Гьединго гьес лъазабуна социалиял сайтазда гьеб ургъунго бухIун батизе бегьулин абун тIибитIизабун букIараб информация мекъи бугилан.\nМухIамадов МухIамад: «ТIубан бухIун бахъанин гьеб мажгитилан абизе бегьула. Гьебги жамагIаталъ гIарацги бакIарун, цо ЦIумадаса чияс ракьги кьун хIалихъего бараб мажгит букIана. БитIараб бицани цIакъ санагIат гьечIеб бакIалда шагьар бакьулъ банги букIана гьеб. Рузман къоялъ гIадамаз бата-батаралъуре рехун автомобилалги тун гьенисан хьвадизе квекIеналги гьарулел рукIана. Гьедин букIаниги лъицаниги ургъунго бухIун батилин гьебилан кколаро дида, гьединаб вахIшияб иш гьабизе лъида кIвелеб. Гьеб гурони тIокIаб кIудияб мажгитги гьечIо шагьаралда, гьанже цIияб I0 азарго чиясе бакI бугеб мажгит балеб буго, амма кьучIлъун букIин гурони, тIокIаб цебе тIураб хIалтIи гьечIо. Гьебги гIадамаз гIарацги бакIарун балеб буго, гьелъие кIудияб гIарац биччалев чи гьечIо».\nДагъистаналъул гIорхъолъа арал ишазул министерлъиялъул баяназда рекъон исана соналда жаниб республикаялда ккун буго 5 кIудияб цIаккей. Гьелъул хIасилалда щивниги хун гьечIо, 2 чиясул сахлъиялъе зарал ккун буго.\nДжума-мажгит шагьар тун бахъи хабарлъун хутIизе рес буго


Экстремисталлъун рикIкIун рукIаразда хадуб халкквезе бегьула\nТерроралъул ва экстремизмалъул такъсиразухъ туснахъазде тIамурал чагIи къватIир ричан хадур административияб халкквеязда гъорлъ ккезе бегьула. Административияб халкквеялъул къанун гIагараб заманалда Россиялъул хIукуматалъ къабул гьабизе бугилан хъвалеб буго «Коммерсант» газеталда.\nГьабсагIаталда гьеб къануналъул халгьабулеб буго батIи-батIиял идарабазда ва гьелъие экспертиза гьабулеб буго. Къанун гьединго хIалтIизабизехъин буго диванчагIи ва низам цIунулел идарабазул хIалтIухъаби чIваразда хурхунги.\nКъануналъул проекталда хъван буго терроризмалъухъ ва экстремизмалъухъ туснахъалда лъун рукIарал чагIазда хурхун, диваналъул хIукмуялда рекъон, административияб халкквей гуребги цогидал тадбиралги гьаризе ругин.\nМисалалъе, гьел тIамизе бегьула моцIида жаниб ункъо нухалъ полициялде рачIине, митингазда ва пикетазда ине гьезул ихтияр букIине рагIуларо, гьединго гьезие гьукъизе бегьула сардил мехалда рокъоса къватIире рахъине, гъукъизе рес буго гьединго шагьар ва регион тун кире-рукIаниги ине.\nЩивасда хъинтIун кинаб тадбир гьабизе бугеб ва кидалъизегIан гьеб халатбахъинебали диваналъ чIезабизе буго. ХIукму диваналъ къотIизе ккола анцIго къоялда жаниб.\n«Известия» газеталъ хъваралда рекъон, гьеб къанун ургъарал чагIаз жидерго хIукму бичIизабулеб буго экстремизмалъул ва терроризмалъул такъсирал гIемерлъиялъ. Гьезул пикруялда рекъон, гьединал такъсирал ахирисел соназда жанир Россиялда цIакъ гIемерлъана.\nГьединго гIемерлъана къуваталъул идарабазул хIалтIухъаби чIвай, диванчагIи чIвай. Мисалалъе, официалияб статистикаялда рекъон, 2009 соналда Россиялда терроризмалъул ва экстремизмалъул 1202 такъсир гьабун батани, 2010 соналда гьабун буго 1237 такъсир, 2011 соналда – 1244, 2012 соналда – 1233, 2013 соналда – 1557.\nЭкспертаз абухъе, гьединаб ахIвал-хIал буго щайгурелъул гьел такъсирал гьарурал чагIаз, туснахъаздаса эркен гьарун хадуб, цIидасанго гьелго такъсирал гьарулел руго. Гьабураб анализалъ бихьизабулеб буго экстремизмалъухъ туснахъалда лъун рукIарал ва къватIире рачIарал чагIазда гьоркьосан гIемерисел – 70% - цIидасанго экстремизмалъул тадбиразда гIахьаллъулел рукIин.\nХIукуматалъ къануналъул проект къабул гьабунани, кин къанун тIубалеб бугебали халгьабизе буго полициялъ. Полициялъул хIалтIухъабазул ихтияр букIине буго экстремистлъун яги террористлъун вукIарав чиясухъе бокьараб мехалда рокъоре рачIине, кинабгIаги ордер яги цогидаб документ гьечIого гьениб чIухьбазе.\nАмма полициялъул буго ихтияр административияб халкквеялдаса гIадамал рахъизе яги гьеб халкквей халатгьабизе. Къануналъул проекталда рекъон, административияб халкквеялда гъорлъ гIадамал рукIине руго бищун дагьаб босани микьго соналда. Халкквеялда пунктал хвезаруни гьел гIадамал гIумруялъго хутIинехъин руго полициялъул сияхIазда.\nКъанун Шималияб Кавказалда хIалтIизабизе ургъараблъун бугин рикIкIунеб буго эксперт Ирина Стародубровскаялъ. Гьей ккола Егор Гайдарил цIаралдалъун бугеб экономикияб политикаялъул Институталъул хIалтIухъан, гьениб гьелъ бачула «Политикияб экономия ва регионалияб цебетIей» абураб гIелмияб курс.\nГьелъул рагIабазда рекъон, терроризмалъул ва экстремизмалъул профилактикияб хIалтIи Шималияб Каказалда гьабизе ккола батIи-батIия нухалги хIалтIизарун. Гьелъ абухъе, радиякалияб исламалда гъорлъ ругел хIукуматалда рихьулел руго террористаллъун ва экстремисталлъун.\n«Салафитазда гъорлъ руго чанги батIиял чагIи. Гьез диниял тIалабал Россиялъул къануналги хвезаричIого тIуралел ратании, гьезда килищ хъвазе кколаро», - ян абуна гьелъ.\nСтародубровскаялъ цебе «Эркенлъи» радияолъе абуралда рекъон, изну гьечIого яргъид гIуцIаразде гъорлъе унел рикьине бегьула лъабиде: руго гьенире лъачIого ккарал, руго гьединго исламалъул жамгIияталъул тIалабал яргъица цIунизе кколин риккIкIунел, амма ярагъ гIодоб лъезе хIадурарал, руго рагъулаб гуреб нух бихьуларел.\nГьеб лъабго къокъаялъе батIи-батIияб политика букIине кколин абуна эксперталъ.\nИрина Стародубровская: «ТIоцебесеб къукъаялде гъорлъе унел рохьаздаса тIадруссинаризе ккола ва гьел тIадруссинариялъул программаялъе кинабгIаги квекIенги гьабизе кколаро. Лъабабилеб къукъаялъе гьабизе жо гьечIо: гьез ярагъалъул нух тIаса бищана ва гьелгун къуваталъул гурони мацI бицине кколаро.\nАмма кIиабилеб къукъагун щиб гьабилеб? Гьеб суал буго бищун захIматаб. Гьеб къукъагун суал тIубазабиялъе чанги механизм хIалтIизабизе ккола. Мисалалъе, гьез ярагъ гIодоб лъуна, амма тамихIалдаса гьел эркен гьарулел гьечIо, амма ритIулел руго гьел Дагъистаналда ругел яги Дагъистаналда гIагарда ругел туснахъазде.\nЯги гьел чагIазе амнистияйищ гьабизе кколеб? Дида кколеб буго, кIиабилеб къукъаялъул сулалда тIаса жамгIияталъул диалог букIине кколин ва гьениб бицине кколин кинал инструментал хIалтIизаризе бегьилел».\nАдминистративияб халкквеялъул къануналъул рахъкколелги руго, гьелда дандечIаралги руго. Мисалалъе экстремизмалда данде чIараб жанисел ишазул министерлъиялъул идараялда рикIкIунеб буго административияб халкквей Совет хIукуматалъул замандалги букIанин ва гьеб къанун эффективияб букIанин. Идараялъул экспертазул рагIабазда рекъон, гьеб къанун чара гьечIого къваригIараблъун ккола ва гьелъ лъикIаб профилактикияб хIалтIи гьабизе буго.\nИнсанасул ихтиярал цIунулеб «Сова» централъул эксперт Мария Кравченкол рагIабазда рекъон, гьеб къанун хIалтIизабизе бегьула хIукуматалъе рекIее гIечIел чагIазда хурхун.\n«Терроризмалъул такъсиразул рахъалъан кинабго бичIчIулеб буго, амма экстремизмалъул бицани абизе бегьула гьединал такъсиразухъ гIайиб чIвалезда гьоркьосан гIемерисел такъсирчагIилъун кколарин. Гьелдалъун хIинкъи буго хIукуматалъ гьеб къанун ургъун бугин пачалихъалъул бербалагьабзде дандечIаразда хурхун хIалтIизабиялъе», - илан абуна Кравченкоца журналистазе.


Малайзиялъул "Боинг" бортараб бакIалде экспертазул къокъа щун гьечIо\nУкраиналъул нухмалъиялъ лъазабуна, хIукуматалъул къуватазда бажаранин Малайзиялъул «Боинг» бортараб бакIалда аскIоб бугеб территориялъул бутIа жидерго контролалде гъоркье босизеян. Гьедин букIаниги гьанжеги ресал раккун гьечIо халкъазда гьоркьосеб цIех-рехчагIазул къокъа гьенибе щвезе. Радал гьенире къокъун рукIана Нидерландазул экспертал. Амма гьенир тунка-гIусиял цилъун хадуб, экспертал нахъе руссине ккун руго.\n«ЧIегIерал ящикIаз» бихьизабуралъ тасдикъ гьабун буго, Индонезиялъул лайнер ракета кьвагьиялъул хIасилалда бортун бугин абураб информация.\nЦолъарал миллатазул гIуцIиялъул хIисабалда рекъон, Украиналъул хIукуматалъул къуватаздаги сепаратистазул гIуцIабаздаги гьоркьоб лъабго моцIалъ унел тунка-гIусиязда гIаммаб къагIидаялда хун вуго II00-ялдасаги цIикIкIун чи.\nЦолъарал миллатазул гIуцIиялъул инсанасул ихтиярал цIунелеб идараялъул бетIер Нави Пиллэйица лъазабуна, Донецк ва Луганск областазда тунка-гIусиязул хIалуцин цIикIкIунеб букIиналъ тIадеги ургъел ккезабулеб бугин ва I7 июлалда гражданияб аэроплан бортизаби унго-унгояб «рагъулаб такъсир» кколин.


Унтарал - мусруги жемун, хабалалъе » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nХIалтIуде кватIичIого йикIинеян заман лъазелъун биччараб телекъолохъан цо цIодораб бетIер бугоан гаргадилеб радалго. Россия гурого дунялалдаго сахлъи цIуни чIобого бугеб бакIги гьечIила, гьелъухъ баркала кьезе лъаларел «инсул ригь бичун» Германиялде инеги ккагийиля квешаб-лъикIаб бихьизе.\nОгь, дур керен турад, 3,2 трлн. гъурущ гьебги добги гьабизе гурого, щибизедай лъагIа-лъагIалие сахлъи цIуниялъе биччалеб бугеб? Удмуртиялъул цо больницаялъул бетIерав тохтурас гIадин, I6 заместитель восизейищ? ЛъагIалида жаниб ункъго нухалдаса цIикIкIун (хIинцалде сверараб!) «хехаб кумек» ахIани, мухь тIалаб гьабиги микьго нухалдаса терапевтасухъе сапар цIикIкIине течIолъиги бугила сахлъи цIуниялъе гьабулеб софинансирование. Уха, хIисабалъе кIийиллъидал дол унтаразул букIараб, дур пикруялда. 3,2 трлн. гъурщил 500 млрд. унеб буго тохтурзабазе харжие, 700 млрд-гьоркьохъеб ва техникияб персоналалъе. Теха дарабазеги цо бутIа. ХутIараб кибедай? Гьел сурсатал батIаял чунтбузухъе иналъ гуребдай 70 % россиялъулазул сахлъи цIуниялъул хIалтIухъабаздехун рекIелъ божилъи гьечIолъиялъул асар бижараб?\nКъатIинабун гIемерго ва чIалгIаде «гаргадулеб бетIергун», къокъана хIалтIуде, доб хьамулаго нилъ ритIулеб Германиялъул медицинаялъул интернеталдасан хал гьабизе. Отто ван Бисмаркица I880 соналъго гIуцIараб къагIида хIалтIилеб батана немцазул сахлъи цIуниялда: щивас босизе кколеб буго кьун гIарацгун медицинаялъул полис, гьелде унеб буго моцIрол харжидаса I5%. Гьелъулги бащдаб бецIулеб буго хIалтIулеб бакIалъ. Рес гьечIезе страховка босун кьолеб буго хIукуматалъ. Бихьанищха, «квешаб» система? Гьединаб ракIбацIцIадаб, мухь кьолеб къагIидаго къабуллъилаан диеги, унтарасдехун лъикIаб бербалагьи букIинабизелъун, гIетI барал квералгун, бадиб цIа-кангун халгIатазул чунтбузухъе гIурччинаб-багIараб кагъат ялъуни хIалбихьи гьечIолъиялъ мугъзада нахъа ккун къвачIа борчIизабулей йикIинегIан. РухIдаллъизе бачIана испаниязул сахлъи цIуниялдаги-гьаниб врачас хъвараб рецепталдаса рекъон, дараби 40% -хIалтIулезе, 60%-хIалтIуларезе учуз ричулел руго, 65 сонил ригьалдаса тIадехун аразейин абуни, гьел тIубанго чIорого кьолел руго. Цере рачIана пенсиялъул маххул гъурщазухъ лъикIал дарабиги щоларого, аптекабазда цоялъе дарулъаниги, цойгиялъе загьрулъулел учузал препаратал росулел кIудаби… ЧIобогояб сахлъи цIунийиля… Доб цо абундачалда гIадабха:\n-Унтарав, дур гьодилъ къараб магI бахъиялъул операция гьабизе хIажалъула анцIазарго гъурущ.\n- Уъ, дир полис буго гури.\n-Полисалда рекъон, гIицIго жанибехун кIичIизабизе кIола, дуе квалквал гьабичIого букIине.\nГьале гьадинаб сахлъи цIуни.\nДица кидаго гьарула мискинчи унтугегиян. Дир росуцояй гIаданалъул иргадулаб, хIисабалъул кагъат роцIинабулеб диспансеризация тIобитIулаго, загьирлъун букIун буго рак унти, амма гьей пуланалда батараб гIузруялъул бицунаро кIиго(!)лъагIелалъ. Долда гурхIун гуребха , ургъел гьабичIого, кIочон теялъ! КIал гурев, хъулухъ гурев мискинчи сан гьавичIого теялъ унти сверун батула захIматаб стадиялде. Сахлъи цIуни лъикI бугилан абулел рахъунгеги азарханабаздаса нахъе. ГьечIо гьениб щибниги лъикI! Дун ккаралщинал сахлъи цIуниязул гIуцIабазда гьоркьоса гIицIго республикаялъул ЧIегIерал ганчIазда бугеб кардиологиялъул централда батана дида унтараздехун гурхIел-рахIмуялъулаб бербалагьиги рахъи кьолеб сахгьариги. Амма гьенир регизе ирга щвезегIан зодоса цIва бахъизегиха бигьаяб! Дозги щибилеб, тIубараб республикаялъе хъулухъ гьабулеб централда I50 унтарасе гурого бакI гьечIеб мех! Кардиологиялъул отделениялъул заведующий Насрула ХIажиевасулгун ккараб гара-чIвариялда ракI унтун бицунеб букIана дос, чара холила сахгьаризе регизе ирга щванин телефоналъ ахIидал, гIоло-гIолохъанал къадаралде щун ратидал. ХIинкъула дун гьеб гIуцIи гIемерго беццизе, амма ракI бугезе балъголъи рагьула мадар лъугьине бокьани МахIачевасухъе айилан. Щай хIинкъулеяли лъалищ? ГIемерго кицаби лъаялъха. ХIамида аскIоб гIемер мех бани, бачилги…щиб доб лъугьунеб? Лъугьунгеги бачил кьакьачги, лъугIугеги мисал босизе рекъарал цо-цогIаги тохтурзабиги. Амин. ЧIобогояб медицинайиля пударилеб доб «гаргадулеб бетIер» инчIо къоялъ цебеса. Черхалъул унтизе бегьулебщинаб лага белъанхъизе бачIана гьадинаб «бигьалъиялда».Нагагьлъун унтани, мусруги жемун хабалалъе хъурщизе рекъараб, цIакъаб,гурхIелалъулаб чIобогояб медицина.\nАвтор: Хунзахъа Камилилай


Миллияб прессаялъул букIинесеб\n13-16 сентябралда Элистаялда тIобитIана халкъазда гьоркьосеб журналистазул форум\nРФялъул президентас кватIичIого гъолбасине буго рахьдал мацIалъе кумек гьабиялъул рахъалъ федералияб фонд гIуцIиялъул хIакъалъулъ указалда гъоркь. Масала, калмык мацI. ЦIалул тIахьазул федералияб сияхIалда гьабсагIаталда гьечIо калмык мацIалъулги адабияталъулги цIалул тIехь. ХIасил, гьеб букIинабизе регионалъе кумек гьабизе ккола», - ян бицана ГIилмутдиновас.\nСЖР ккола Журналистазул халкъазда гьоркьосеб федерациялъул (МФЖ) бутIа. Гьебин абуни ккола дунялалдаго бищун кIудияб журналистазул гIуцIи. Гьелда гьоркьобе уна журналистазул 186 миллияб гIуцIи. Гъоркьиса хасалихъе хисизабуна МФЖалъул членасул документ кьолеб къагIида. Гьеб документалъ кьола гIемерал бигьалъаби – батIи-батIияб транспорталда учузго рекIине, чIобого ва иргаялда чIечIого дунялалъул музеязде ине. 20 сентябралда нижеца къотIи гьабизе буго Россиялъул Музеязул союзалъулгун – халкъазда гьоркьосеб федерациялъул членлъун вугев журналистасе улкаялъул тIолалго музеязде эркенго ине рес кьеялъул хIакъалъулъ.\nБигьалъаби руго СЖРалъул членлъун вугев журналистасеги. Масала, гьабсагIаталда ЧIегIерралъдал рагIалда 29 санаториялда ругел нилъер журналистазухъа босула риидал 14 проценталъ ва хутIараб заманалда 20 проценталъ дагьаб гIарац. КъотIи гьабун буго автосервисалдаги «Летуаль» тукабаздаги багьаби учуз гьариялъул хIакъалъулъги», - ян бицана Соловьевас.\nПрочитано 305 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 01 октября 2018 15:40\nДругие материалы в этой категории: « «Тарки-Тау - 2018»\tЦIияб тIехь Дагъистаналъул тIабигIат »


«Лъалхъизе ракIалда гьечIо…»\nГъизилюрт район гIуцIана 1944 соналда. Гьелъул ракьалъул гIатIилъи буго 524 кв. км. Гьениб гIумру гьабулеб буго 72 азарго чияс: 83,5 процент ккола магIарулал, 10,5 процент - лъарагIал, 2,5 процент - чачанал, 1,5 процент - тумал ва цогидалги.\nРайоналда гьоркьобе уна 13 муниципалияб гIуцIи (16 росу), гьелъул центр ккола Гъизилюрт шагьар. 2013 соналдаса нахъе районалъул бетIерлъун вукIана Шамил районалъул ТIелекь росулъа МухIамад Шабанов. 11 ноябралда, 57 сонил ригьалда гьев къадаралде щвана. МухIамадица гIемераб хIалтIи гьабуна районалъул гIадамазул гIумру-яшав лъикIлъизабиялъул мурадалда, рана гIемерал социалиял объектал. Нижер газеталъулгунги лъикIаб гьоркьоблъиги букIана гьесул. Щолаан цоцазухъе гъоркье-тIадеги. РакIалда букIана Гъизилюрт районалъе сайгъат гьабураб газеталда жаниб газета гьабизегицин. Амма Аллагьасул хъвай-хIукму батIияб букIун бугоха. Ахирисеб нухалда гьев мунагьал чурадихъе щведал, нижеца гьабун букIана гьесулгун гара-чIвариги. Амма гьеб газеталда бахъизе дагьалъ кватIана, коронавирусалъул пандемия сабаблъун ракIалда букIараб проект гIумруялде бахъинабиялъе квалквал ккана.\nКин батаниги, кигIан кватIун бугониги гьев лъикIав инсан, унго-унгояв гIуцIарухъан цоги нухалда ракIалде щвезавиялъул мурадалда, кватIун бугониги, нижер хIукму ккана гьесулгун гьабун букIараб гара-чIвари гьаб номералда бахъизе.\n- МухIамад, радал хIалтIуде вачIунев духъ балагьун администрациялъул азбаралда вугеб заманалда дида ккун букIана мун вачIинин чанго машинагун, гIолохъабаз сверунги ккун. Амма мун вачIана щибго ахIи-хIур гьечIого, гIадатияв чи хIисабалда.\n- Дидаго сверухъ ахIи-хIур гьаби цIакъ бокьуларо, гьеб дие хIажатаб жоги гуро. Пачалихъалъул хIалтIуде вачIаралдаса дир киданиги букIинчIо «охрана». ЦIикIкIараб хIинкъи бугеб, хIалихьалъи гIемераб заманалдацин дида цадахъ вукIунаан кIиго гIолохъанчи, дирго гIагарал васал. Дун лъелгоги вачIуна хIалтIуде, лъиданиги цIехечIого радал-къаси щола цо-цо росабалъеги.\n- Гъизилюрт район буго Да-гъистаналъул бищун кIудиязул цояблъун кколеб, цебетIураб росдал магIишаталъул муниципалитет. Кинал хIасилалгун бачIунеб бугеб район лъагIалил ахиралде?\n- ТIадаб хIалтIи районалъул киналго идарабаз гьабуна букIине кколеб хIалалда. Гьединлъидал хIасилалги рукIана лъикIал. Социалиябгун экономикияб цебетIеялъул рахъалъ гIодоблъиялда ругел районазда гьоркьоб нижеца ккуна кIиабилеб бакI. Инвестициязул рахъалъ районалъ республикаялда ккуна (МахIачхъалаялдаса хадуб) кIиабилеб бакI, гьезул къадарги бахана 5 млрд гъурщиде. КIиго лъагIалида жаниб нижеца бакIарана транспорталъулаб налогалъул 52 млн гъурущ, цо гъурущ камичIого гьеб гIарацги тIад буссун бачIана районалъул нухал къачIаялъе. Дун бетIерлъуде вачIиналде, ай ахираб 40 соналда жаниб районалда бан буго цо ясли-ах. Гьанже нижеца балеб буго анкьабилеб ясли-ах. Я федералияб яги республикаялъул бюджеталдаса гъурущ гIарацги хIалтIизабичIого, росабалъ бана 2 ясли-ах, футбола-лъул 13 майдан.\n- Сундухъ гьеб кинабго гьабураб?\n- Рес гьечIин аби буго бищун бигьаяб къагIида. Балагьани, рес батула. ГIадамазда бицине, бичIчIизабизе ккола гьез кьураб налог унеб бакI. Дун гIемер дандчIвала хъвай- хъвагIай гьабичIого хIалтIулел предпринимателалгун, ахIула гьел низамалде, ругел тIалабазда рекъон хIалтIи гIуцIиялде. ГIемерал руго районалъул гIумруялда жаниб жигараб гIахьаллъи гьабулел бизнесчагIи. Мисалалъе, Нечаевка росулъ балеб буго кIудияб теплица - парниказул магIишат. Гьеб базе 600-700 млн гъурущ биччана районалдаса цо бизнесчияс. Дагьал гьечIо гьединал мисалал, гьез гьабула кIудияб кумекги.\n- Кинал ругел бачIунеб соналъул планал?\n- Лъалхъизе ракIалда гьечIо. Нижеца гIахьаллъи гьабула «Мой Дагестан - моя вода», «Мой Дагестан - мои дороги», «Мой Дагестан - комфортная городская среда» программабазда. Гьезда рекъон гьабуна гIемераб хIалтIи, хIасилалги ккана цIакъго лъикIал, гьеб киналъего гIадамазги кьуна къиматги. Росабалъ ругел рогIрал басралъун рукIиналъ, лъел рахъалъ росаби хьезариялъулъ буго кIудияб масъала. Гьединлъидал, «Мой Дагестан - моя вода» программаялда гьоркьореги лъугьун, нижеда кIвезехъин буго кIиго росулъ (Султанянгъиюртгун Стальское) гьеб суал щвалде щун тIубазабизе (кIиго соналда жаниб гьеб хIалтIи гьабизе бачIине буго 360 млн гъурущ). КIиабилеб программаялда рекъон, нижеца къачIана 11 къватI, ай 20 км нухазул (гьелда гьоркьоре унаро доб транспорталъулаб налогазул 52 млн гъурщиде къачIазе ругел). Гьарана ХIабиб НурмухIамадовасда ва Калининаул росдал 4-5 къватIалде гьесул тIалабалдалъун тIуна хъил, гьебго къадар хIалтIул гьабизе тIаде босана дицаги. Лъабабилеб программаялъул хIисабалда рекъон, гъоркьиса 3 росулъ гьабуна кIудияб хIалтIи (жеги цебесеб соналъ лъикIаб хIалтIи гьабун букIана цо росулъ). Гьелдаго цадахъ, «Местная инициатива» хIаракаталъул тадбиралъги рес кьуна 5 росулъ гIемераб хIалтIи гьабизе.\nБасрияб Миякьоб росулъ бухIараб школалъул суалгун ун вукIана ДРялъул бетIерасухъе. 200 млн гъурущ тIалаб гьабизе кIвана ва гьале, банги лъугIун, хIалтIизе биччазе буго гьебги. Нечаевка росулъ балеб ясли-ахалъул суалгунги щвана. Гьабуна кумек. ГIезегIан руго гьединал мисалал.\n- Мун вуго хIалбихьи бугев, хIакимлъиялъул «тIагIам» лъарав политик, ишалъулав чи. Цо районалъул гIорхъабазда жанив къан вукIине «къваридго» гьечIищ дуе?\n- ГIабдулатIиповасги кьолел рукIана дие министрасулги, вице- премьерасулги хъулухъал, дица гьел къабул гьаричIо. Гьанжесеб тIалъиялъеги бокьун букIана дун МахIачхъалаялде вачине, дун разилъичIо. Дица дидаго абулаан 60 сон тIубан хадуб тIокIав хIалтIизе гьечIин абун. Хадуб щиб ккелебали лъаларо, дуца рехсараб гъоб «тIагIамалъ» нахъе виччачIогоги вукIине бегьула. Амма бокьун буго хутIараб 2 соналъ хIалтIиги гьабун, парахатго хIалхьиялде ине.\n- Дур шапакъатазул, щварал цIаразул, орденалгун медалазул сияхI халатаб буго. Гьезда гьоркьоб дуе бищун хирияб щиб кколеб?\n- Доб мехалда (2008 сон) дун хIалтIулев вукIана МахIачхъалаялда, гIумру гьабулаан Гъизилюрталда. Доб балагьаб сордоялъ дица гIумру гьабулеб гIемертIалаяб минаялъул цо подъезд букIана боевиказ ккун. Къаси сагIат кIиго тIубараб заманалда дихъе кIалъан вачIана жанисел ишазул министрлъун вукIарав ГIадилгерей МухIамадтIагьиров ва ниж ана гьенире. Гьениб байбихьараб хасаб операциялдаса хадуб бухIизе лъугьана подъезд, сверухъ букIана кутакаб кьвагьа-гIанхъи, бахъана ахIи. Дихъе кIалъан рачIана киналгоги нахъе рачун, цо секциялда хутIун бугин 5-6 лъимер бугеб кIудияб хъизамилан абун. Полициялъул участковыйгун дун ана жаниве ва нижеда кIвана, лъиениги ками ккечIого, хъизамалъул чагIи эркен гьаризе. Гьеб ишалъухъ щвараб «За отвагу» медаль (дов участковыясе щвана «Мужество» орден) дица рикIкIуна бищун къиматаблъун.\n- Мун вукIана «Правое дело» партиялъул мухъилъ. ГьабсагIаталда вуго «Партия роста» гIуцIаразда гьоркьов. БитIун бугищ «Цогояб Россия» бербалагьи гьабичIого тей?\n- Гьеб рахъалъ дие аслияблъун буго гIадамазе кIолеб кумек гьаби. Дир батIияб мурад ялъуни политикиял хIаязул хIасил гьеб гуро. ГьабсагIаталда дун ккола гьеб партиялъул федералияб политсоветалъул член. Кив ва щиб хIалтIуда вугониги, дица киданиги гьабуларо магIарул гIадат-гIамалалдаги нилъер хасияталдаги данде кколареб жо.\n- Гъизилюрт буго гIемерисел магIарулаз гIумру гьабулеб район ва шагьар. КIиязулго бутIрулги руго магIарулал. Щиб дуца абилеб гьеб рахъалъ?\n- Шагьаралъул бетIер Малик ПатахIов вуго дидаса дагьав гьитIинав, амма гIемерал соназ шагьаралъул администрациялда хIалтIарав, хIалбихьи бугев, гIадамазулгун гIаммаб мацI батизе кIолев, хIалтIи лъалев чи. Бокьарав бихьинчиясе, щиб хъулухъалда гьев вукIаниги, къимат кьола гьесул рагIудалъун ва ишалдалъун. Малик вуго кьучIаб рагIул ва чIванкъотIараб ишалъул чи. Гьеб хъулухъалда дагьаб заманалда хIалтIулев вугониги, гьес бихьизабуна лъикIаб хIалтIи. Нижер буго щулияб божилъия-\nлъулаб гьоркьоблъи ва хIалтIиги\nгьабула цадахъ рекъон.\n- Хъвалищ ва цIалулищ дуца «ХIакъикъат» газета, букIинищ гьебги гьоркьоб ккун магIарулазда абизе бокьараб жо?\n- Хъванги буго, цIализеги цIалула. ЦохIо дица цIалун гуреб, дирго лъималги тIамула цIализе. Жакъа гьелда жаниб буго магIарул мацIги, тарихги, гIамал-хасиятги.\nМагIарулазда бокьилаан абизе - кире кканиги хвезе тоге гIадат-гIамал, яхI-намус. РитIухълъи тIекълъиялде сверизабизе лъугьарав чиясда киданиги сахаб къо бихьуларо. Нилъеца гьабураб, ахир-къадги, нилъехъего тIад буссунги бачIуна.\nДругие материалы в этой категории: « ЛъикIал лъалкIал тун арал кIочон толаро\tЖакъа мун гьаюраб къо буго, гьудул... »\n09:38, 08 декабря 2021, 28


Культуралул хаварду – кутIану |\nДахадаевуллал райондалий УрчIарахъиял (Уркарах) шяраву, Республикалул Халкьуннал творчествалул къатлул сакиншиндарай, хьунни зюннавчитурал фестиваль – «Бища зюннав» тIисса цIанилу.\nЗюннавчитурал байран хьунни дунияллул халкьуннал дянивсса «Играй, душа!» тIисса фестивальдануцIун дархIуну.\nШиккура хьунни халкьуннал аслийсса канил пишардал выставкагу. Муний гьуртту хьунни Дагъусттаннай увагу усса ца муххал усттар-хъамитайпа (кузнец), Хъярващиял (Харбук) шяравасса Жавгьар МахIаммадкьадировагу.\nКъизлардал райондалий Аверьяновка шяраву хьунни «Играй, балалайка» цIанилусса фестиваль.\nФольклорданул ва аслийсса культуралул республикалул «Ирс» («Наследие») фестивальданул лагрулий Къаяккантуллал райондалий ЦIуссакъаяккант шяраву «Шатлыкъ» тIисса цIанилу хьунни зоналулмур фестиваль.\nБущихъиял райондалий хьунни миллатрал янна-калул «Зунтталчу ва зунттал душ» тIисса ккаккия-конкурс.\nМахIачкъалалив ДР-лул Художниктурал союзрал къатраву хьунни М. Жамаллул цIанийсса Дагъусттаннал художествалул училищалул муаьллимтурал ва студентътурал давурттал выставка.\nВладикавказрай хьусса халкьуннал къавтIавурттал Аьрасатнал чемпионатрай «Халкьуннал стилизация» тIисса номинациялий Ухссавнил Ккавкказуллал федерал округрал кубок бувххунни Дагъусттаннал культуралул ва искусствалул колледжрачIасса «Зунттал жагьилшиву» тIисса ансамбльданул. Му коллективрал каялувчи – жулва лакку душ Наргиз ТIалхIатовал цIа тIурча, кIицI дунни язимур балетмейстр хIисаврай. Культуралул ва искусствалул аралувусса педагогикалул зузалтрал щалагу Аьрасатнал форумрай ванин дуллунни Грант.\nБюхттулсса Ххувшаврил кьинилун хасну МахIачкъалалив Аьрали славалул музейраву тIиртIунни «ОьрчIру ва дяъви» тIисса выставка. Му тIитIлатIисса шадлугърай гьуртту хьунни Хъун дяъвилул ветеранталгу.\nДР-лул Художниктурал союзрал выставкартту дай залдануву тIиртIунни Дагъусттаннал цIанихсса скульптор, Аьрасатнал ва Дагъусттаннал лайкь хьусса художник Аьли-ХIажи Сайгидовлул оьрмулул 70 шинан хас дурсса выставка.\nПоэзиялул театрдануву «Искусствалул хьхьунил» лагрулий хьунни «Киномай» акция. Микку ккаккан дурунни документал ва художествалул фильмру.\nДагъусттаннал опералул ва балетрал театрданул художествалул каялувчи ва хъунмур хормейстер Наталья Макеева лайкь хьунни Ростов-на-Дону шагьрулий хьусса щалагу Аьрасатнал В. Ходошлул цIанийсса жагьилсса композитортурал ва хорданул дирижертурал цалчинсса конкурсрал лауреатнал цIанин.\nПредыдущая записьЦуппагу ссурухIи кунма бияСледующая записьОьмунил ххуллу – оьмуничIан


Бадиб магIу хулараб рохалил байрам - Статьи - Сетевое издание «По новому пути»\nБадиб магIу хулараб рохалил байрам\n10.05.2019 16:05 Пятница\nЦIуне ниж гьерсаздаса, цIуне ниж мацIаздаса,\nЦIуне ниж яргъидаса, цIуне ниж рагъалдаса.\nКье нижей бацIадаб зоб, кье роцIараб дуниял,\nКье хъахIилал ралъадал, кье тIадегIанаб гIумру.\nБергьенлъиялъе 74 сон\nИргадулаб, щибаб лъагIалида тIолабго улкаялъ кIодо гьабулеб, КIудияб Бергьенлъиялъул къо кIодо гьабиялъул байрам тIобитIана Лавашабги. Щибаб лъагIалидаса цIикIкIунеб буго гьеб кIудияб къо баркиялъе гьабулеб тIалаб, кIвар. Гьелъул хIасилги буго нилъеда бихьулеб. Гъоркьисеб соналда данде ккун исана цIикIкIун жавабчилъиялда ва борхатаб даражаялда тIобитIана Бергьенлъиялъул байрам. ТIолабго Совет хIукуматалдасаго гIадин нилъер гIагараб Лаваша районалдасаги ана рагъде гIолохъаби, эбел-инсул лъимал, лъудбузул росал, лъималазул умумул. Дуниял бижаралдаса нахъе тарихалда жаниб, бищунго вахIшияб, бищунго гIемер биял гIодоре тIураб ва камиял ккараб рагълъун рикIкIуна КIудияб ВатIанияб рагъ. Нилъер пачалихъалъул 27 млн чи къаникье ана ракълилаб ва рохалилаб гIумру нилъее щвеялъе гIоло. Хвана гьезда гъорлъ нилъер гIагараб Лавашаб районалдаса гIолохъабиги. Рагъул корониса руссаразул кьералги соналдаса соналде дагьлъун, гьабсагIаталда лъабго чи гурони хутIун гьечIо районалда.\nИсана ичIабилеб маялда, Совет хIукуматалъ фашистазда тIад бергьенлъи босаралдаса сверана 74сон.\nТIолго дунялалъе гIахьалаб КIудияб Бергьенлъиялъул къо кIодо гьабуна Россиялда киса-кибего. ВатIаналъе гIоло рухI кьурал бахIарзал кIодо гьарулел рукIана 9 маялда Лавашаб районалдаги. Радал сагIат анцIго тIубарабго, администрациялъул минаялда аскIоса байбихьун тIобитIана парад. Исана парадалде районалъул ункъазариде гIагарун чи вакIарана.\nРайоналъул, цогидал гIуцIабазул нухмалъулел, интеллигенция, тIолго захIматчагIи, школлъимал райадминистрациялда цебе исанаги рохалилаб ахIвал-хIалалда дандчIвана кIудияб байрам тIобитIизе. Районалъул бищунго кIудияб, аслияб къватI чIван, бергьенлъиялъул кIучIдузда гъорлъ унел гIадамазул берцинаб читIир бихьарабго, рекIее кIудияб асар гьабуна. Кидаго гурелъул гьадигIан берцинго ва тIадегIанаб даражаялда гIуцIизе бажарулеб праздник. Кодор тIугьдузул квацIаби-горалгун, байрахъалгун байрамалъулаб колонна къокъана Лавашаб рагъдаса руссинчIел районцоязе бараб памятникалда цере. Соналдаса соналде мигьлъулел руго ВатIаналде къо ккедал гьелъие гIоло рухIалдаги барахщиларилан кьалул майданалде рахъарал бахIарзазул кьерал. Соназул кIодолъиялъги рагъда щвараб ругъун-сакъатлъиялъги, унта-щокълъиялъ районалда хутIарав кIиго ветеранасул цонигиясда кIвечIо исана тадбиралда гIахьаллъизе. Рохалилаб митинг рагьана ва бачана районалъул администрациялъул бетIерасул 1 заместитель ГIабдусалам Дибировас, дол соназ жакъасеб нилъер гвангъараб букIинеселъе гIоло рухIалда барахщичIого къеркьарал багьадурзабазе баркалаги кьуна, тIокIаб гьединаб вахIшилъи лъидаго бихьизе хъван батунгутIи нилъер мурад букIинги загьир гьабуна. КIалъазе, праздник баркизе, цеве вахъана районалъул бетIер Шамиль Дабишев. Гьес гIезегIан магIна бугеб кIалъай гьабуна. ТIоцебе баркана районцоязда Бергьенлъиялъул къо, хасго нилъер районалда хутIарал кIиго рагъул гIахьалчагIазда. «Жакъа нилъеца кIодо гьабулеб буго нилъер халкъалъе бищунго хирияб байрам – 9 май. Гьеб байрам гIасрабаз кIодо гьабизе буго нилъер наслабаз. ГIицIго нилъер ВатIаналъ гуребги, инсанияталъго кIодо гьабизе буго гьеб. 74 соналъ цебе БагIараб Армиялъул солдатас Бергьенлъиялъул Байрахъ чIвана рейхстагалда. Советияв солдатас эркен гьабуна гIицIго нилъер улка гуребги тIолабго Европа. Нилъ налъулал руго нилъер эркенлъиялъе гIоло гIумру кьурал умумузда цере. Нилъеда лъазе ккола, нилъ чIухIизе ккола гьездаса. Гьеб вахIшияб рагъда тIагIана 28 миллион чи. Лаваша районалдаса гьеб рагъда камуна азаралда хадув чи. Жакъасеб къоялъул бицунаго, абизе бокьун буго бергьенлъидул бахIарзазул наслабаз рагъулаб хъулухъ гьабулеб буго Россиялъул Армиялъул мухъилъ. Жакъа дунялалъул бокьараб бакIалда иш роцIинабизе бажарулеб борхалъиялда буго Россиялъул Армия. Нилъер ВатIаналъул гIорхъи щулияб армиялъул, бахIарчиял умумузул наслабазул цIуниялда гъоркь буго. Цоги нухалъ ракI-ракIалъ баркула нужеда ракьцоязда ва гьалбадерида Совет халкъалъ босараб КIудияб Бергьенлъи. Гьарула ракълилаб зоб ва гIумрудулъ битIккей»,- илан лъугIизабуна Ш. Дабишевас жиндирго калам.\nПраздникалъулаб митингалда кIалъана районалъул рагъулав комиссар МухIамад МухIамадов. «Бергьенлъиялъул къоялъул праздник нилъер щивасе хирияб буго, гьеб къварилъи щивасда хъатIун букIиндал ва щибаб рокъобе гьелъ захIматал къварилъаби рачIун рукIиндал. Бергьенлъи нилъее бахъаразе ракI-ракIалъ налъулал руго нилъ. Кидаго кIоченаро рагъул ва тылалъул гIахьалчагIи!» — ян калам гьабуна гьес\nРохалилаб митинг лъугIана праздникалъулаб салюталдалъун.\nАхиралда, кидаго гIадин рагIи кьуна районалъул культураялъул хIалтIухъабазе. РакIал хIайран гьарулел кечIдуз роххизаруна гьез киналго.