Пособиял ва бигьалъаби\nЧIваге дун, баба\nЭбелалъул тIалаб гьаби – демографиялъул масъала тIубаялъе хIажатаб шартI\nРФялъул Федералияб Собраниялде гьабураб ХитIабалда Владимир Путиница рехсана улкаялда демография лъикIлъизабиялъе квербакъулеб цо чанго социалияб тадбир.\n2024 соналде щвезегIан, улкаялда лъимал гьариялъул къадар цIикIкIинабиялъул мурадалда, президентасул пикруялда рекъон, гьаризе тIадал тадбирал ккола:\n- лъимал хьихьулел хъизамазе пособие цIикIкIинаби;\n- ипотекаялъул рахъалъан бигьалъаби гьари;\n- сакъатал лъималги тIоцебесеб группаялъул инвалидал-лъималги хьихьулел хъизамазе пособие кIицIул цIикIкIинаби.\nГьелде тIадеги, лъабго ва цIикIкIун лъимал ругел хъизамазе федералияб бюджеталдаса кьезе буго, ипотекаялъулаб кредит бецIиялъул мурадалда, 450 азарго гъуруш, эркен гьаризе руго ракьул анлъго сотихалъухъ кьолеб налогалдаса ва гь.ц. Гьайгьай, гьел тадбираз лъикIаб асар гьабила. Экспертазул пикруялда рекъон, демографиялъул политикаялде букIуна кIиго батIияб бербалагьи: социалияб, ай лъимал ругел хъизамазул гIумру бигьалъизабулеб ва демографиялъулаб, ай лъимал гьаризе гъирабазабулеб.\nУлкаялъул президентас рехсарал тадбиразда гьоркьоса бищунго лъикIаблъун дидаго бихьула ипотекаялъулаб кредит бецIиялъе кьолеб 450 азарго гъурушги мина базе ипотека кьейги. Мина баялъе кьолеб кредиталъул кIудияб кIвар букIина росабалъ гIумру гьабулел гIадамазе ва гъирабазабила кьолеб 450 азарго гъурушалъги.\nУлкаялдаго гIумру гьабулеб буго (2018 соналъул ахиралде) 68 млнгун 200 азарго бихьинчиясги 78 млнгун 700 азарго чIужугIаданалъги, ай 10 миллионгун щунусазарго чIужугIадан цIикIкIун йиго бихьиназдаса. Социалияб статусалъухъ балагьичIого, щияй чIужугIаданалъул анищ букIуна хъизан гIуцIизе, лъимал ва лъималазулги лъимал хьихьизе. Гьелда рагIи абизе бакIги гьечIо, рецц-бакъ гьабун гурони. Амма гIумруялъул руго жиндирго законал ва тIалабал. Гьел тIуразаричIони, инсанасул тIолабго гIумру кIалагъоркье чIвазе рес буго. Цо-цояз жигар бахъула цеве ватарав чиясулгун цадахъаб гIумру гьабизе, щиб лъалеб икъбал ккезе бегьулин абураб пикруялда. Гьеб цадахъаб гIумруялда «гражданияб ригьинилан» цIарги чIван, ай законияб къагIидаялда кагъат босичIого, ЗАГСалда хъвай-хъвагIай гьабичIого, гьарула лъимал. Гьезул тIалаб-агъаз гьаби тIалъуларо инсуда ва лъималгун улбулги жалго хутIула. Буго цоги цIакъ кIудияб ва захIматаб бакIлъилъун жамгIияталде тIаде бегарабги масъала – ургьибе ккараб лъимер чIвай (аборт гьаби). РухIчIагоябщинаб жоялда тIалъула жиндаго хадуб наслу тезе. Ургьибе ккараб лъимер чIвазе гьукъун буго диназги – гьеб рикIкIуна кIудияб мунагьлъун. Дунялалъул цивилизацияги медицинаги цебетIураб заманалда бигьалъизе кколаан абортазул масъала тIубайги. ЧIужугIаданалъе рес буго, бокьичIого ургьибе ккараб лъимер гьабизеги гьабун, больницаялдаго тезеги. Амма халкъалда гьоркьоб тIибитIараб пикруялъги, пачалихъалъ гьеб масъалаялъул тIалаб гьабунгутIиялъги квалквал гьабулеб буго гьелъие. Камулел гьечIо, гьабураб параялъго жиндир лъимер чIварал улбузда тIасан уголовнияб дело рагьиялъул хIужабиги. Масала, Б. Атакуловалъ жиндир лъимер рехана рощнол къолонибе – гьебги хасало! ГьитIинав гьелъул вас цIорон хвана. Судалда гьелъ бицана, жий эбел-инсукьа хIинкъанин ва жиндир ресги букIинчIин лъимер хьихьизеян абун. Волгоград областалдаса С. Деминалъул букIана, ригьнада гьечIого, гьабураб анкьго сон бараб лъимер. Гьабуна кIиабилебги ва, ведроялда жанибги лъун, гьеб гъанкъана. О. Пилипенко, лъимер гьабизе хIарачIван лъугьиндал, гIадамаздаса гьеб хIужа балъго гьабиялъул мурадалда, рекIуна Москваялдехун унеб поездалда. Вагоналъул хIажатханаялъуб гьабула лъимер. Гьебги рехула унитазалде жанибе. Гьединал мисалал цIакъго гIемер руго. Гьединлъидал, судалъул экспертаз гьабураб анализалда рекъон, эбелалъ жиндир лъимер чIваялъул аслиял гIиллаби кколел руго психологиябги материалиябги хIал. Гьеб хIалуцинабулеб аслияб шартIлъунги гьез рехсолеб буго гражданияб ригьин, ай гьединаб ригьнада ругел эбел-инсул жавабчилъи букIунгутIи.\nЭкспертаз абулеб буго, гIолохъанал улбузе материалиял шартIал гIуцIани, лъимал чIваялъул хIужаби лъалаго дагьлъизе ругин абун. Гьединал шартIаллъун рикIкIуна лъимаде йигей чIужугIаданалъе медицинаялъул кумек чIобого чIезаби (кинаб статусалда гьей ятаниги), декреталда йигеб заманалда гIумруялъе хIажатаб къадаралда пособие кьей ва цогидал социалиял бигьалъаби гьари.\nПрочитано 525 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 20 мая 2019 15:03\nДругие материалы в этой категории: « ЖамгIияб транспорт\tЦIияб соналде цIияб галигун »\n14:54, 25 октября 2020, 12\n14:49, 25 октября 2020, 14\n14:40, 25 октября 2020, 10\n14:18, 25 октября 2020, 13\n14:11, 25 октября 2020, 11\n14:02, 25 октября 2020, 12


ТIахьазул бакI телевизораз ккуна\n2015 сон тIолго Россиялдаго лъазабун буго ГIурус литератураялъул сонлъун. Дагъистаналда гIурус литератураялъул сон кIодо гьабун гьаризе руго гIемер тадбирал. Амма тIахьал цIалиялде гIолеб гIелалъул рокьи бижиялда хурхараб жо гьезул щибго гьечIо. Кинаб лъай-хъвай бугеб гIурус литературагун цIалдохъабазул, ругищ жакъа цIалдолел лъимал?\nЛитератураялъул сон лъазабиялъул аслияб мурад кколила тIахьал цIалиялде рокьи цIигьабийин баян гьабулеб буго библиофил, политолог Михаил Сеславинскияс. Киназго абулеб бугила 21 гIасруялда тIахьал цIали тун бугин. ЦIалуде рокьи цебегIадаб гьечIолъиялъе аслияб гIилла кколеб буго кинематограф цебетIун букIин. Цере аслияб асар тIахьаз гьабулеб букIун батани, гьабсагIат гьеб гьабулеб буго киноялъ. Амма кин бугониги литератураялъуллъун лъазабураб соналъул ахиралде щибаб хъизамалдаса байбихьун, тIубураб улкаялде щвезегIан адабияталде кIвар буссинабизе тIадаб бугила.\nХIакъикъаталдаги, 10-20 соналъ цере щибаб рокъор бищун бихьулел бакIалда сокIкIун тIахьал рукIунел рукIун ратани, жакъа гьел рищни гIадин къватIире ран, гьезул бакIал чIахIиял телевизораз ккунин баян гьабулеб буго МахIачхъалаялъул 7 гимназиялъул китабханаялъул хIалтIухъан Маринаца. Марина китабханаялда хIалтIулей йиго 20 соналдаса цIикIкIун мехалъ. 90 соназ цIалдохъаби «Алые паруса», «Остров сокровищ» ва цогидал тIахьазда хадур рачIунел рукIун ратани, гьанже гьел къанагIат гурого рокъобе цIализе тIехь босизе раккуларила Масала, цо анцIго соналъ цебецин- Толстой, Пушкин, Гоголь гIадал хъвадарухъабазул тIахьал росулаанила чIахIиял классаз сочинениязде хIадуризе цIализе, гьанже, ЕГЭ бачIаралдаса гьебги лъугIанила.\nКинаб лъай-хъвай бугеб гIурус адабияталдасан асаралгун ва хъвадарухъабигунали цIех-рех гьабуна «Эркенлъи» радиоялъ школлъималазда гъорлъ.\nШив кколев Онегин? - абураб суалалъе цIалдохъабаз жаваб гьабуна гьев хъвадарухъан кколин.\nНужер рокъор кинал тIахьал гурел? - абураб суалалъе баян гьабулаго, гIемерисез тIахьалго гьечIин рокъорин бицана. Цоязул рокъор чанго тIехь бугин абуна. Тимурица бицана жидер балконалда ругин т гIемер тIахьал, маргьабазул, энциклопедиял, азар-батIиял.\nКинал тIахал цIализе рокьулели бицунаго, аслияб куцалъ «Гарри Поттер» ва «Сумерки» абурал асарал рехсана цIалдохъабаз.\nКъватIир данде ккарал гIолилазе кьураб суал букIана: Щий кколей Анна Каренина?\nГIемерисез жаваб гьабуна гьей «Война и мир» асаралда йигилан.\n«Парус» абураб кечI хъварав чиги гьединго лъалеб батичIо цо-цоязда.\nСоветияб заманаялъ шагьаразда гуребги, щибаб росулъ школалъул китабхана гуребги рукIана гIуцIцIун росдал китабханаял. Гьенир дагъистаналъул, гIурус ва батIиял пачалъихъвазул хъвадарухъабазул асарарал рукIана. Жакъаги руго росабалъ китабханаял, амма гьений хIалтIулей чIужуялъ цебе гIадин гIарац босулеб букIин гурого, гьеб хутIаразда кIочон буго.


Гьаб соналъул май моцIалда официалиял гурел баяназда рекъон низамцIунулез 27 чи викъун вугин Дагъистаналдайилан ахIи балеб буго республикаялъул жамагIатчагIаз.\nХасал идарабазул гIорхъолъа арал ишазде кIвар буссинабизе кколин тIалъиялъ ва халкъ гьелде данде къеркьезе кколин лъазабулеб буго гьез. Гьединго жамагIатчагIазул рахIатхвезабун буго Дагъистаналда рикъарал, тIагIарал гIадамазул хIисаб-суал, ай статистика гьабулеб цониги официалияб идара гьечIолъиялъ.\nИтни къоялъ «Черновик» газеталъул редакциялда данделъун рукIана Дагъистаналъул жамгIиял идарабазул вакилзаби, чи жанив тIамурал бакIазул хал гьабулеб комиссиялъул гIахьалчагIи ва журналистал. Гьениб тIобитIана республикаялда хасал идарабаз гIадамал рикъиялде данде къеркьезе ккеялъул суалал гьоркьоб лъураб данделъи.\nГьеб тадбир рагьулаго жамагIатчи Абакаров Абакарица лъазабуна Дагъистаналда инсанасул ихтиярал цIуниялда хурхун лъикIаб рахъалдехун кинаб букIаниги хиса- баси лъугьунеб гьечIилан. Республикаялда гIодой биччай бугин ахираб заманалъилан кканиги, церего гIадин гIадамал рикъулелги ругила, расги гIайиб гьечIел чагIи туснахъги гьарулел ругила, жидеда ракIалде ккараб гьабулел къуваталъул идарабиги ругилан. Гьеб киналдего данде тIолгореспубликаялъул халкъ бахъичIони, гьеб гьоркьоса къотIизеги гьечIилан.\nЖамгIияв хIаракатчи ва юрист Расулов Русланица пресс-конферециялда лъазабуна Дагъистаналъул киналго къуваталъул идарабиги, диванги цадахъ рекъон хIалтIулила. Гьезие чиясда гIайиб бугищ гьечIищали ургъелго букIунарила, жидеего дандекковухъе гьабулила гьез цIех-рехги, дивангийилан. Гьезда тIасан гIарз хъван бажарулеб цохIониги идара хутIун гьечIила Дагъистаналда. Хасал идарабаз къанун хвезабиялда бан гIарза хъвани я къабул гьабуларила гьеб, яги къабул гьабуниги хъвай-хъвагIай гьабичIого тун батулила, цо-цо мехалда бадиреги ралагьун тIад релъизецин релъулила гьезул вакилзабийилан абуна гьес. Гьединго Расуловас лъазабуна Дагъистаналда цохIониги идараялда мухIканго лъалеб гьечIила чан чи викъун вугев, чан тIагIун вугевали. Гьезул хIисаб гьабизе къваригIун бугила чара гьечIогойилан.\nРасулов Руслан: «ЦохIо май моцIалда жаниб мухIканал гурел баяназда рекъон Дагъистаналда викъун вуго 27 чи, гьезул 9яв кив вугевалицин лъалеб гьечIо жеги. ХутIарал киналго руго туснахъалда. Нужецаго пикру гьабе цохIо моцIида жанив гьевщинав чи викъун вуго низам цIунулез. Гьединал хIужаби жеги чанги ратула. Чанги чи вуго нилъер гьанив гьединаб лъугьа-бахъиналдаса хадув жал кире ине кколел, гьел гIадамал кир ралагьизе кколелали лъаларел. Дагьабниги чIаголъи бугев чияс интернеталдасан гьанисан-добасан ахIи бахъинабулеб буго, хутIарал щиб гьабилебали лъаларого, полициялъулазе ва диванчагIазе кьезе гIарац балагьулел хутIулел руго. ГIадамал гьелде ругьунлъун руго, гьеб системаялъ жибго хьихьиялъе бокьараб ишги гьабула. ГIарац гурони гьезул ботIролъ тIокIаб жо гьечIеблъидал. Адвокатасул кумекалдалъун ритIухълъи балагьулеб букIаниги, яги жинцаго балагьулеб букIаниги гьеб батуларо нилъер гьаниб. Чияс жинда гIайиб гьечIолъи бихьизабулел далилал ракIарун бажарулареб хIалалъ гIуцIун буго кинабгIаги низамцIунулебин абулеб системаго».\nЖамагIатчи Абакаров Абакарица рикIкIунеб буго къуваталъул идараби тIасан ккеялъул гIайиб жамгIияталдаги бугилан. ГIемерисел гIадамаз жалго цо санагIалъи бахъараб ахIвал-хIалалде ккезегIан полициялъ гьабулеб бугеб гъалмагъиралъухъ гIинго тIамулеб гьечIилан. ГIадамазда жидерго ихтиярал лъазеги гьел цIунизеги тIадаб бугилан.\nАбакар Абакаров: «Жакъа Россиялда лъагIалие терроризмалде данде къеркьеялъейилан абун 50 млрд гъурущ биччалеб буго. Гьеб кинабго гIарац Шималияб Кавказалда хутIулин абизе бегьула. Россиялда гьениб гурони тIокIаб кибниги гьечIелъул терроризм. Гьеб гIарац гIадада тезе бегьилищха, гьеб хвезабиялъе нухал ралагьулел руго хасал идарабаз. Гьез жидецаго тIамулел руго гIадамал рохьахъе инеги, Сириялда рагъизе инеги. Гьезул гIорхъолъа арал ишал руго гьеб киналъего гIиллалъун. ГIадамал рагъаризе ккола гьезул гьеб чорокаб ишалде данде. Гьез жакъа гIадамал рикъиялъул, гьезде гьечIе-гьечIел гIайибал гIунтIиялъул тIубараб бизнес гьабун буго. Нилъер халкъги гьелда разилъун буго, руцIцIухIунги рукIун гьез тIалаб гьабураб гIарацги кьун суалги тIубан чIолел руго. Гьедин букIаго гьаниб ахIвал-хIал лъикIаб рахъалдехун хисуларо».\nАхиралдаги гьеб пресс-конферецинялъул гIахьалчагIаз лъазабуна къуваталъул идарабаз къанун хвезабиялъул хIужабигун дандчIварал гIадамазе кумекалъе хасаб call-центр гIуцIизе кколилан. ГIагараб заманалда жаниб гьелъие хIалтIи гьабизе бугилан. Гьединго жамагIатчагIазул гIемерисез лъазабуна цохIо гьанире доре-кагътал хъваялъ щибниги роцIцIинабулеб гьечIила. Риччаниги риччачIониги хасал идарабазул гIорхъолъа арал ишазде данде митингал тIоритIизе кколилан.\nДербенталда цойги чи тIагIун вуго\nЦойги жамгIияв хIаракатчи викъун вуго Дагъистаналда


Дагъистаналъул ракьазе «аншлюс» гьабиладай? » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\n2018 соналъул хасалихъе кIудияб ахIи-хIур бахъун букIана Ингушетиялда ва Чачанлъиялда гьоркьоб бугеб гIорхъи чIезабиялъул суалалъ. Ингушетиялъул бетIер Юнусбег Евкуровасги Чачанлъиялъул нухмалъулев Рамзан Къадировасги къотIи хъвана, регионазул гIорхъода ругел ракьал рикьараб. Картографаз ва географаз абулеб буго, Чачанлъиялдаса Ингушетиялде кьурал ракьал Ингушетиялъ Чачанлъиялъе кьураздаса 20 нухалъ гьитIинал ругилан. Ноябралда хъуй бахъана Чачанлъиялъул тIалъиялъул сайтазда Дагъистаналъулгун гIорхъи гьез хвезабун бугилан абураб хабаралъ, ГIандадерил хIор тIубанго жидерго республикаялъулъе ккезабун бахъун букIиналъ ва цоги гьединалго хIужабаз. Гьелдаса хадуб, 25 ноябралда, Хасавюрталда тIобитIана гIавухъал-чачаназул съезд. Гьенив кIалъалаго, Дагъистаналъул рахъалъ Россиялъул Пачалихъияб Думаялъул депутатлъун вугев Бувайсар Сайтиевас абуна, гIавухъал-чачаназе хасаб (мононационалияб) район гIуцIейилан.\nМиллаталъул кIвар гьечIилан – цоял, миллатилан – цогидал\nРосабалъ ва шагьаразда гIумру гьабун руго чанги батIиял халкъазул вакилзаби. Гьединал гIадамалгийищ нахъе гъезе кколел, мононационалияб чачаназул район гIуцIизе? XXI гIасруялда гьединаб суал кин борхулеб? Миллат батIиялщинал чагIи гочинаризе, депортациялъукье ккезаризейищ цинги кколеб?\nДагъистаналде Владимир Васильев вачIарабго, гьес абуна миллаталъухъ ралагьун хъулухъалда чагIи тезе гьечIилан ва миллиял суалал рорхугеян. Бувайсар Сайтиев вуго чачаназе миллияб район гьабеян. Гьев Васильевасда данде хIалтIулев чийищ? Васильевас лъазабуна жинда цадахъ Дагъистаналде Россия бачIанилан. Гьанже гIадатиял дагъистаниял ургъалилъе ккун руго: – «Россияйищ гьанже Дагъистаналде бачIараб яги Чачанлъийищ?» – абун. Нилъеда киназдаго лъала 1999 соналъул дарсал. Доб соналда чанги дагъистанияз рухIал ричана, мадугьалихъа рачIарал хъачагъазе жаваб кьолаго. ТIубараб халкъалда гIайиб букIунаро, амма гьел хъачагъал 1999 соналда ярагъгун Дагъистаналде Марсалдаса гуро рачIарал. Гьебищ Москваялъ дагъистаниязе кьезехъин бугеб баркала? Заманаялъ бихьизабила гьаб шура-хъуриялъул щиб ккелебали. Амма Дагъистаналда ва Кавказалда сверухъ цIадулал хIаял гьоркьор къотIулел гьечIо.\nЧачанлъиялда дагъистаниязул районалищ гIуцIизе ккезе ругел?\nДагъистаналъулги Чачанлъиялъулги гIорхъода тIасан суал бижидал, нилъер республикаялъул пикру загьир гьабуна аслияб куцалда гIадатияб халкъалъ. Гьединго цере рахъана жамгIиял хIаракатчагIи, тарихчагIи, журналистал ва цоги жигарчагIи.\nЦIакъ кIудияб хIаракат бахъулеб буго МагIарулазул миллиябгун маданияб автономиялъул нухмалъулев, тарихиял гIелмабазул кандитат, публицист ва жамгIияв хIаракатчи ШагIбан ХIапизовас. Тарихияб кьучIалда гьес чIезабун буго Дагъистаналъул ракьалде гIавухъал рачIун чанго гIасру гурони гьечIолъиги гьанжесеб Чачанлъиялда Дагъистаналъул халкъазул лъугьарал гIемерал росаби рукIинги.\nДагъистаниял бесдал эбелалъулищ?\nМадугьалихъан гIемерал кьучI гьечIел, квешал макьабалъ рихьарал гIадал, риччалъ цере тIамурал, чIахI бухIулаго ботIронир загьирлъарал гIадал гIахьучIал рачIунел руго ахираб заманалда. Михаил Лермонтов чачанав вугилан «гIелмиял хIалтIаби» хъвалел руго, Беноялдаса Байсунгъур ГъунимагIарда вукIанилан хъирмал ччухIулел руго, кIудияв инсанасде - Шамил имамасде рогьрал ралел руго. Барон Мюнхгаузен вегуниса вахъулел гIадал маргьаби тIиритIизарулел руго мадугьалихъ бугеб халкъалъул цо-цо вакилзабаз. Гьай-гьай, тIубараб миллаталъул гьединаб пикру гьечIо. Гьеб халкъалъул цо-цояз багъаризабулеб буго жидеего, Кавказалъе ва улкаялъе заралияб питна.\nЧанго соналъ цебе гьал мухъазул авторас хъван букIана «Гъагъадерил мегIералъе “аншлюс” гьабиладай?» абураб макъала. Болъихъ мухъалда ругел ракьазда мадугьалихъа цо-цояз дагIба балебги бихьун, хIукуматалъул вакилзабазулгун гара-чIвариялги гьарун, басмаялда бахъараб макъала букIана гьеб. Гьанжеги добго хурив довго Муса вихьула.\nИосиф Сталин улкаялъул бетIерлъун вугел соназда, Грузиялъе ва Азербайжаналъе бокьухъе бикьа-къотIулеб букIана Кавказ. Гьанже Россиялъул бетIерлъуда чачаназул асар бихьулеб буго, Сталинил заманалда гуржиязул букIараб гIадаб. Политиказ гъалатIал гьарула, амма халкъазда данде гьабураб къеркьей гIадада ккола.\nШагь гIадаллъун ватани…\nДагъистаналъул ва Чачанлъиялъул гIорхъиялъул суал жеги тIубан гьечIо. Гьелъул кинаб хIасил ккелебали заманаялъ бицина. Амма гьаб гьури-мучалъул байбихьи лъикIаб гьечIо. Бавудасан гурин бугъил хIал лъалебилан абиги буго магIарулазул.\nГIандуникI нуцалас васигаталда\nДолдаса щунусго лъагIел сверана,\n– Хъудула, гIор гIадин, миллияб гьаракь.\nГIатIаца, гIарцуца ва хIелхIелалъ ццулъарал цо-цо гIадамазда ракIалде щвезабизе бокьун буго Надир-шагь щущахъ виххизавун хадуб Персиялда бижараб кици: «Шагь гIадаллъун ватани, Дагъистаналде чабхъад вахъаян абе».


- ГIумру, лахIзаталъ лъалхъе!\n- Дир заман гьечIо. Киназулго гьари тIубазе кIоларо.\n- Дуда рагIичIебищ гьаб хабар?\n- Цоги лъикIав инсанас тана дуниял. Камуна гьесул гьимиги, сабруги, гIакълуги сверухъ ругезе. Диеги бокьун буго гьесухъ угьдизе. Те дун цодагьалъги дирго пикрабазда. Бокьун буго цоги, ахирисеб нухалда гьесул хIакъалъулъ гIадамазе бицине.\nДиргун къо-лъикIги гьабун, ахирисеб сапаралде ана пагьму-гьунар бугев шагIир МухIамад ПатахIов. Гьев лъикI лъалаан магIарулазда гуревги. АскIор хIалтIулезда гьоркьоб гьесул букIараб къадруялъеги захIмалъун буго гьев ками. Гьебги гIодилеб буго дидаго цадахъ. Кидаялиго адабияталъул дунялалда гьелчелеб букIараб гьесул гIагараб Хунзахъ районги пашманго буго. Гьелъул адабияталъул гъотIол цоги гIаркьел бекана, додигIан, магIарул адабиятилан цIар бугеб шагIирзаби-хъвадарухъабаздалъун бечедаб улка бесдаллъулеб буго дагь-дагьккун.\nМухIамадица ахIулеб бугин кколеб буго:\n- Гуро, киданиги къине гьечIо магIарухъ адабияталъул ицц. ШагIирзаби-хъвадарухъаби холаро, гIицIго рухI уна гьезул, гьаб дунялги тун. Гьезул гьаракьалъе къин гьечIо. Абадияб дунялалде шагIирасдаго цадахъ унаро гьесул къалмикьа арал асарал. Гьес гьел ракьалдаго тола, гьале живги жиндир гьаракьиланги абун. Гьаниве щолаго, дидаги рагIулеб буго дирго ракьцоял шагIирзабазул шигIрабазул ахIи. Нужеда лъалебаниха, гIагараб росдал ракьул чохьониб дида щолеб бугеб лъикIаб макьу. Бугониги, гIащикълъун вуго гьениб, ракьалда букIаралъухъ. Цоги нухалда рикIкIинищ нужее дирго кечI. Лъала нужги, ракьалда тарал, дихъги урхъун ратулеллъи. Гьале гьадинаб букIана дир гIумру гьабулеб къагIида. Гьелъие къимат ракьалда тараз кьезе батила:\n- Ракьалъ реэдаралъ жахIда бижичIо,\nБичас тIокI гьарурахъ урхъи гIорцIичIо,\nРухIдаллъи гурони, хIалхъублъи лъачIо -\nЛъаларо, лъаларо, лъикIищ гьеб, квешищ?\nРокьи дида лъана, ракIалъ малъараб,\nРикъзи дие гIуна, дида батараб,\nНасиб алжанлъана, Аллагьас кьураб -\nГьалеха гьадин, дунялалда гьабуралда щибниги ракI бухIизе жо батичIо МухIамадида. ГIумруялъул гьединаб ахиралда бокьарав чи рухIдаллъизе бегьула унго-унголъунги.\nАскIор хIалтIулел рукIанщиназе хирияв, гьезул рекIелгъеялъе гIоло махсара гIемерав, тIекълъиялда рекъоларев, унтиледухъ лъиданиги рагIи абичIев, дунялалъул магIишаталда хадув хапдечIев, цIар-рецц къваригIинчIев, щваралда гIейги гьабун, сабуралда вукIарав, бищунго лъикIал гIадамазул цояв, къисматалъ кьуралда разияв, гьебгун къацандизе ракIалдецин ккечIев – гьеле гьединав вукIана ПатахIов. Гьедин гурищха нилъеца гьесда абулеб букIараб.\n- СихIкъотIун гIенеккун йиго дун, гIумруялъулъ бицунеб бугеб гьуинаб къисаялъухъ. Щай гьеб гьуинлъараб? Щайгурелъул гьелъулъ бессун букIана шагIирасул бацIцIадаб, роцIараб гIумру. Жакъа досул гIумруялъ рачунел пашманал сариназул гъасда кIусарай дихъе цIидасанги гьоболлъухъ рачIунел руго шагIирасул шигIраби. Ракьалда бугеб тIекълъи хIехьезе кIвечIев гьев лъутулев вуго лъимерлъиялъул улкаялде, рацIцIалъиялде ва роцIеналде:\n- Дунго дидасаго тIурулев вуго,\nТIад вуссун нахъеги лъимерлъиялде,\nРалъдал цIамхIалаб лъим къватIибе пунхъун,\nЦIорораб иццалда урхъун хIохьбазе…\nШагIирасул ахирисеб сапаралъ чIей гьабуна гIагараб Сивухъ росдал рагIалда. Гьеб сапаралъул ахирги жиб гIадаб берцинаб бугилан щурулеб буго гьесул гIумруялъ.\nХвалил рагIдукье ккечIо шагIирасул гIумру. Гьесул гIумруялъул бакъул чIораз къалъизабуна ахирисеб сапаралде нух.\nДругие материалы в этой категории: « Камуна миллаталъе шагIир\tРитIухълъиялъул генерал »


ГIумрудул борхатаб си\nХашаев ХIажимурад гьавуралдаса 110 сон тIубай кIодо гьабуна\nШамил райадминистрациялда тIобитIараб данделъиялда гIахьаллъана районалъул нухмалъулелги, росабазул бегавулзабиги, школазул директорзабиги, ХIажимурдил ракьцоялги. Тарихиял гIелмабазул доктор, профессор, юстициялъул генерал Хашаевасул гIумруялъул хIакъалъулъ гьадин бицана райадминистрациялъул бетIерасул тIоцевесев заместитель МахIач МахIачевас: «10 сон бан букIана ХIажимурадица, Чачаналде хIалтIизе араб мехалда. Гьенив вукIаго гьалмагъас, лъачIого таманчаги речIчIун, лъукъула ХIажимурад. КъотIизе ккола бох. Гьениб щвана гьесие «хаш», ай чачан мацIалда гьобол абураб цIаралъул магIна бугеб фамилияги. Гьенив лъугьуна ХIажимурад ВКП(б)ялъул кьеразулъе. Ликбезалъул курсалги лъугIизарун, цIализе лъугьуна педтехникумалде. 20 сон барав чи тIамуна КъахIиб районалъул халкъияв судиявлъун. 1932 соналда Москваялда юридикиял курсал лъугIизарурав гьев хIалтIана Дагъистаналъул Верховный судалъул членлъун, КъахIиб райкомалъул тIоцевесев секретарьлъун, Дагъистаналъул ЦИКалъул жавабияв секретарьлъун. Цинги ХIажимурадица лъугIизабуна Москваялъул багIараб профессураялъул институт. 28 сонил ригьалда лъугIизабуна институт ва хIалтIана ДАССРалъул прокурорасул ишал тIуралев чилъун, Дагъистаналъул юстициялъул наркомлъун, Дагъистаналъул прокурорлъун, РСФСРалъул прокуратураялъул уголовнияб отделалъул прокурорлъун, РСФСРалъул Министрзабазул советалда цебе бугеб ДАССРалъул Министрзабазул советалъул кидагосев вакиллъун. Зулмаби гIемераб 1937-абилеб ва хадуселги соназ захIматаб асар гьабуна Хашаевасе. НКВДялъул хIалтIухъан Тучиница республикаялъул церетIурал хIалтIухъабазде гIунтIизарулел рукIана мекъал гIайибал. Гьеб рекIее гIечIев ХIажимурадица хитIаб гьабуна партиялъул обкомалде, амма гьениб гьесул рахъкквечIо. ХIажимурадил дагIба ккана Ломоносовасулгун ва ГIабдурахIман Данияловасда гьес абуна гIайиб гьечIел гIадамал чIвазе «тройкаялъ» къотIулел хIукмабазда гъоркь гъолбасине жинда кIоларин. ХIакъикъаталдаги гьев хIалтIудаса нахъе ана ва Москваялде цIализе лъугьана.\n1950 соналдаса нахъе Хашаевас жиндирго гIумру бухьинабуна гIелмуялда. ГIемерал соназ бетIерлъи гьабуна Дагъистаналъул «Знание» обществоялъул отделениялъе. ЧанцIулго вищана Дагъистаналъул ЦИКалъул президиумалъул членлъун, РСФСРалъул ВЦИКалъул членлъун, ДАССРалъул Верховный Советалъул депутатлъун. ХIажимурад мустахIикълъана Октябралъул революциялъул, ЗахIматалъул БагIараб байрахъалъул, «ХIурматалъул гIаламат» орденазе ва гIемерал медалазе.\nШамил районалъул Ветераназул советалъул председатель МухIамадрасул АсхIабовас абуна жинца ХIажимурадил хIакъалъулъ тIехь хъвалеб бугин ва чанго мисал рехсана Хашаев кинав чи вукIаравали цебечIезабулеб. «Гьев вукIана унго-унгояв маслихIатчи. Рекъел гьабизе хьвадулаан республика бахун къватIивецин. КигIан кIудияб къварилъи тIаде бачIаразги абулаан ХIажимурадихъе инарищин. Гьедин рачIараз цIун букIунаан гьесул кабинетги. Гьезул къваригIелал тIуралев, гIунтIун гIансагун батIи-батIиял идарабазде хьвадулев, телефоналъ ахIдолев вукIунаан гьевги. ХIажимурадил бухьен букIана Лъахъа ХIамзат-апандиясулгунги КъахIиса МухIамадгIарип-апандиясулгунги. Районалде ХIажимурад вачIун вугин рагIидал, гьесда дандчIвазе вачIунаан ХIамзат-апанди. МахIачхъалаялда гIумру гьабун вугев КъахIиса МухIамадгIарип-апандиги вачун Талгиялде, щибаб рузманкъоялъ, машина кьолаан ХIажимурадица рузман базе ине.\nРагъул соназ Болъихъ районалъул цо росдал колхозалъул председателас цIакъго ресукъазе цIоросаролъ бикьун буго. МацIихъабаз мацIги гьабун председатель жанив тIамизе вачун ун вуго. Гьесул гьитIинав вацасда рагIун буго Хашаевасул хIакъалъулъ бицунеб. Ун вуго гьесухъе. Мурад бициндал, ХIажимурадица гьесда абула мун эхеде айин, вац дудаса цеве лъове щун ватизе вугилан. Гьедин ватунги вуго», - ян бицана М.-Р. АсхIабовас.\nТарихиял гIелмабазул доктор Давудов ГIумарица бицана: «Дица ХIажимурадил хIакъалъулъ хъвана щугониги очерк. Гьелъулъ гуро иш бугеб. Дица гIажаиблъи гьабула къокъаб заманалда жаниб гIелму-лъайго гьечIев вехьасул машгьурав гIалимчи вахъиналда. Гьев вукIана Аллагьасго кьураб къанагIатаб лъаялъулги бажариялъулги инсан. 1969 соналда захIматго унтарав гьев уна Типлисалде, докторасулаб диссертация цIунизе. Гьенибги бихьулеб буго жиндирго сахлъиялдаса къиматаб букIин гьесие гIелму. ХIажимурадил цIар кьун буго росдал школалъе, шагьаралъул цо къватIалъе, гьес гIумру гьабулеб букIараб минаялъул ва хIалтIулев вукIараб ДНЦялъул къадазда чIван руго ракIалдещвеялъул хъарщал».\nРугъелда росдал школалъул директор МухIамад ТIайгибовас бицана, гьесул гIумруялъулги хIаракатчилъиялъулги цIех-рех гьабулаго, кIудияб асар гьабунин лъабго жоялъ: тIоцебесеб, ГIабдурахIман Данияловасул ракIалдещвеяз. Гьес хъван буго ХIажимурад жиндие вукIанин гIамал-хасияталъулги хьвада-чIвадиялъулги рахъалъ мисаллъун. КIиабилеб, рекIее кутакаб асар гьабуна гьес васасухъе хъварал кагътаз: «ГIолиллъиялдаса пайда босизе ккола гIелмуялъулъ лъадарун, гIадамазе пайдаял рукIинелъун, гIун рачIунел гIелазе лъикIаб тарбия кьезелъун. Улкаялъул культурияб даражаялъул тIогьире рахине хIаракат бахъинчIони, лъиего хIажат гьечIеллъун хутIизеги бегьула. Лъие пайдаявлъунха вукIинев гIумруялдаса нахъе хутIарав, лъавукъав ва жиндирго хасаб махщел гьечIев чи. Гьединлъидал чара гьечIого цIализе ва улкаялъул гуребги, тIолго дунялалъулго культурияб цебетIеялда хадур гIунтIун рукIине ккола...». Лъабабилеб, гьесул щулияб бухьен букIана къелдерилгун», - ан.\nКIудияб рохелгун вачIана дун гьаб данделъиялдейилан абуна гIемерал соназ районалъе нухмалъи гьабурав МухIамад МухIамадзагьидовас ва рехсана Хашаевасул гIумруялдаса цо лъугьа-бахъин: «ГIелмабазул академиялда хIалтIулаго, гьев щун вуго ГIураде. Гьениб хIакимзабазул дагIба ккун буго гьев жидехъего вачине бокьун. Амма Хашаев ун вуго жидерго умумузул гьоболасухъе, гьесухъа изнуги гьарун гурони ун гьечIо дол хIакимзабазухъеги».\nДанделъиялда кIалъана техникияб университеталъул проректор ХIажи Азаев, районалъул прокурорасул заместитель ХIусен ГIонжолов, юбилярасде гьарурал жидерго кучIдул цIалана С. ГьитIинамухIамадовас, М. Зиявудиновас, Ш. МаламухIамадовас.\nАхиралда данделъаразе ва тадбир гIуцIаразе баркала кьун кIалъана ХIажимурадил вас Руслан Хашаев, ясалъул вас, профессор Наби ГIумаров, Москваялда гIумру гьабулев васасул вас ХIажимурад Хашаев.\nДагъистаналъул тарих, Дагъистаналъул талихI,\nХабалъе бетIер щвечIев Хунзахъа ХIажимурад.\nДагъистаналъул талихI, Дагъистаналъул тарих,\nГIелмудул борхатаб си - Могьохъа ХIажимурад.\nНуж кIиябго канаб цIва, камилаб дир халкъалъул,\nЦояв Шамилил наиб, цояв гIелмудул наиб.\nГIумру, гIасру батIиял, амма ритIухълъи тIокIал,\nГIаданлъиги чилъиги чорхолъ рухIлъун бессарал.\nПрочитано 116 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 01 июля 2019 13:45\nДругие материалы в этой категории: « Районаздаса харбал\tАхIи базе ккараб хIал »


Дагъистаналъул прокуратураялъ хал гьабизе буго ЦIунтIа мухъалда ругел нухазул хIинкъи гьечIолъиялъул. Дагьал церегIан къояз рагъулаб Урал автомобильги гебегун кIиго чи хун вуго. Мухъалъул нухазул идараялъул нухмалъиялъ абулеб буго, киналго нухал къачIазе гIураб гIарац кьолеб гьечIин жидее хIукуматалъилан.\nДагьал церегIан къоязда рагъулаб «Урал» автомобилалъ авария гьабиялъул гIайиб нухал хашал рукIин гурин букIараб, гьелъие гIилла кканин автомбилалъул техникияб гъалатIилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе ЦIунтIаса Къурбанов МухIамадица. Гьев ккола мухъалъул нухазул рахъалъ идараялъул нухмалъулев.\nПрокуратураялъ гьабураб халгьабиялда рекъон хIинкъи гьечIеб нухлъун рикIкIине ккани гьелъие щвезе кколин щуабилеб категория. Гьеб категория щвезе кканани нухал рагIа-ракьанде щун къачIазе кколин. Гьел къачIазе абуни гIарац щолеб гьечIин жидееян абулеб буго гьес.\nМухIамад Къурбанов: «Щибаб соналъе нижее кьолеб жо буго 6 миллион гъурущ. Гьеб гIарцуде нижеца хIалтIухъабазе харжги кьезе, ккола, техникаги къачIазе ккола, хIажатаб сурсатги босизе ккола. ХIукуматалъул бихьизабиялда рекъон щуабилеб категориялъул цо километр нух гьабизе ккани 480 азарго гъурущ къваригIунилан. Нижее абуни щола республикаялъул нухазе 70 азарго гъуруш, бакIалъул нухазе 25 азарго гъурущ. КIиабизе босани тIокIал чIечIого тIолел гIансиял рукIуна нухазде.\nРеспубликаялъул ГИБДД-ялъул хIалтIухъабазул гIарз букIуна нухазда хасал игIланал чIваларогойилан. Мисалалъе, пуланаб бакIалде квешаб свери бугин, квешаб эхедерай бугин ва гь. ц. Гьел игIаланални чIвазе бегьила, гьезул миллат гьабулиш автомобиль бачунез. Гьелъул бицун чанги цеве вахъана дун, амма гьелъухъ гIинтIамулеб гьечIо. Республикаялъул бюджеталда гIарац гьечIо, нухазул фондалда гIарац гьечIо, гIарац гьечIо, гьечIо абун гурони, батIияб калам рагIуларо».\nI990 соназде дандеккун мухъалда жаниб автомобилазул къадар цIикIкIинги хIисабалде босизе кколилан абулеб буго МухIамад Къурбановас. Автомобилал цIикIкIанагIан автоавариялги цIикIкIунел ругин, амма нух къачIазе гIарац шолеб гьечIин. Жакъа Лаваши, Гъуниб, Хьаргаби, Шамил ва цогидал мухъазде данде рачинецин бегьуларин цIунтIадерил мухъал, гьенир нухазда хъилгIаги тIолеб бугин, шагьранухалги гIатIид гьарулел ругин, жидер нухал лъиданиги ракIалдецин щоларин.\nЦIунтIа мухъалъулго гIадин квешаб хIалалда ругеллъун рикIкIун ЛъебелатIе унел нухалги, амма Рамазан ГIабдулатIипов Дагъистаналъул нухмалъулевлъун вачIаралдаса гьезул нухал къачIазе байбихьанин, жидер гьададинго хутIанилан абулеб буго МухIамад Къурбановас.\nГьес нухмалъи гьабулеб идараялда гъорлъе унел руго II7 километралъул манзилалда ругел нухал. Киналго шартIалги тIуран гьел нухазул цо километр къачIазе ккани, хIажалъулин чанго миллион гъурущилан абулеб буго МухIамад Къурбановас.\nМухIамад Къурбанов: «БукIине кколеб къагIидаялъ, лъим гъорлъан ине турбабиги лъун, рагIалда блокалги лъун нухлул цо километр къачIазе ккани 20-25 миллионниги къваригIуна».\n20I4-20I5 соназда автоавариялъул хIасилалда гIемерав чи хвана ЦIунтIадерил нухазда.\nНухалги, мехалги, гьечIеб гIарацги


Бищунго, бищунго, бищунго...\n4 000 000 долларалъул багьаяб номер\nБищун багьаяб реклама\nДухи Chanel N. 5 рикIкIуна дунялалда бищунго машгьураб махI бугеблъун. Гьелда рекъараб къваригIинарищха рекламаги. Гьединлъидал гьелъул хIакъалъулъ ункъо минуталъ бахъараб рекламаялъулаб фильм бищун хираго чIараблъунги рикIкIуна. Гьеб бахана 44 миллион долларалде, ай клипалъул щибаб минуталъул багьа бащалъана 11 миллион долларалда. Духиялъе реклама гьабурай актриса Николь Кидмание гонорар хIисабалда кьуна ункъо миллион доллар.\nБищун чIахIиял гIундул\nБищун чIахIиял гIундул ругеблъун рикIкIуна Африкаялъул пил. Гьелъул гIундузул халалъи 1,5 метралда бащалъула. Амма гьеб ккола гьелъул чорхол ункъил бутIа. Гьениб чемпионлъун рикIкIуна гIундул халатаб тушканчик. Гьелъул гIундузул халалъи бащалъула жиндирго черхалда.\nБищун къокъав баскетболист\nНБАялда хIалел гIемерисел баскетболистал борхатаб черхалъул рукIуна. ХIикмалъилъун рикIкIуна гьезда гъорлъе гьоркьохъеб ва къокъаб черхалъул чи ккей. Гьедин, 80-90-абилел соназда хIаязда гIахьаллъулаан 160 см борхалъиялъул бугев Маггси Богз. Жакъа къоялда дунялалда бищун къокъав профессионалияв баскетболист ккола Эрл Бойкинс. Гьев хIала «Вашингтон Уизардз» командаялда ва гьесул чорхол борхалъи буго 165 см.\nБищун халатаб рагIи\nГиннессил рекордазул тIехьалде ракIарун руго батIи-батIиял мацIазда абулел бищунго халатал рагIаби. 1993 соналда гьенибе босараб бищун халатаб рагIилъун рикIкIунаан «рентгеноэлектрокардиографического» абулеб гIурус рагIи. Гьеб гIуцIун буго 33 хIарпалдаса. 2003 соналда гьеб хисана «превысокомногорассмотрительствующий» абулеб, 35 хIарпалдасан гIуцIараб рагIиялъ.\nЛъаларо кинал тIалабаздалъун гьел рагIаби Гиннессил тIехьалде росаралали, гIурус мацIалъул тIалабазда рекъон, гIуцIизе бегьула бокьараб халалъиялъул рагIаби. Масала, химикиял цолъабазул цIарал: никотинамидадениндинуклеотидфосфатгидрин (40 хIарп) ва тетрагидропиранилциклопентилтетрагидропиридопиридиновый (55 хIарп) яги кIодолъи-гьитIинлъиялъул бицунеб - тысяча девятьсот восьмидесяти девятимиллиметровый (46 хIарп).\nБищун хирияб хIан\nДунялалда бищунго хирияблъун рикIкIуна сербазул Zasavica абулеб компаниялъул хIан. Гьеб гьабула хIамил рахьдал ва гьелъул цо килодул багьа ккола 1000 евро. ХIанил цо кило гьабизе хIажалъула хIамил 25 литр рахьдал, гьедигIанасеб рахь хIамидаса бечIчIула тIубараб лъагIалида жаниб. ХIамил рахь рикIкIуна инсанасул тIом берцин гьабулеблъун. Аби буго, Египеталъул хан Клеопатраца хIамил рахь жиндиего ваннаби гьаризе хIалтIизабулеб букIанинги.\nБищун багьаяб номер\nГIараб Эмиратазда тIоритIула машинабазул чIухIарал номерал ричиялъул аукционал. 2007 соналда гьеб аукционалда щун букIана 136 миллион доллар. Бищунго багьаяб номер «1» бичун буго Абу-Даби шагьаралдаса СагIид ГIабдул Гъаффар Хоерие 14 000 000 долларалде.\nБищун чIедераб мина\nПольшаялъул архитектор Якуб Щесныл цо нухалъ бер речIчIана гIемертIалаяб кIиго минаялда гьоркьоб бугеб къваридаб бакIалда. Гьесул пикру ккана гьениб рукъ баялъе проект бахъизе. Дунялалда бищунго чIедераб мина бана 2012 соналда, гьелъул гIеблъи ккола 1,5 метр. Гьениб буго гьалбадерил рукъ, регулеб рукъ, богорукъ ва хIамам.\nДандегьаруна Нури Нуриевас\nПрочитано 156 раз\tПоследнее изменение Четверг, 05 июля 2018 11:13\nДругие материалы в этой категории: « МацIалъул устаралъ нусго сон балаан исана...\tПикрабазул карачел »


ЦIидасан «машгьур» гьабураб Утамыш\nУтамышалда Плотниковасул хоб\nТамерлан Царнаевасул лъалкI цIехезе Дагъистаналде рачIарал журналистал гьанже МахIачхъалаялде гурелги, Утамыш росулъеги унел руго. Гьеб буго Гъаякент мухъалда.\nАмма росдал гIадамал, хасго администрациялъул бетIер ГIалиев Жамалги мажгиталъул дибир Арслангерейги, гьелдаса рази гьечIо. Цебе жидер хIакъалъулъ лъалаанила гIурусазул император Петр ТIоцевесесе мукIурлъичIеб росдал хIисабалда. Гьединго Дагъистаналдасаги Россиялдасаги гIадамал рачIунила жидехъе Утамышалда вукъарав 17 шайихасул хабаде зияраталъ. Гьанжейин абуни рачIунел ругила гъоркьисала хасаб операциялда чIварав Вильям Плотниковасул хоб бихьизе. Гьеб къваригIарал чагIиги аслияб куцалда журналистал ккола.\nЦебе анкьида прессаялда баккана гьеб росу рехсараб макъала. ЭР-ялъухъе щварал баяназда рекъон, Россиялда машгьурай журналист Ирина Гордиенкохъе скайпалдасан кIалъан вуго жив Дагъистаналдаса терроризмалда данде къеркьолеб централдаса кколин абурав чи. Гьес бицун буго Канадаялъул гражданин Вильям Плотниковги Тамерлан Царнаевги цоцада лъалел рукIун ругин. Плотников ккола Россиялдаса Канадаялде гочарал чагIазул вас. Тюменалда гIумру гьабулеб мехалда бокс хIалеб букIун буго гьес. ГIезегIан хIасилалги рукIун руго. Амма Плотниковасе гьелъ рекIее асар гьабулеб букIун гьечIо. Цо заманалда гьесул гьудуллъи ккун буго Тюменалда хIалтIулел рукIарал Дагъистаналъул Утамышалдаса гIолохъабазулгун. Гьезда цадахъ гьеб росулъе щварав Вильямие бокьун буго гьеб мухъги гьезул динги. Гьедин Вильям Плотниковас ислам босун буго. Абулеб буго гьесул эбел бусурбанай татарай йигилан.\nВильям Плотников Дагъистаналде вачIун вукIанин 2010 соналдайин бицун буго Ирина Гордиенкое экстремизмалда данде къеркьолеб централъул хIалтIухъанас. Гьеб мехалда вас Дагъистаналде аравлъи эбел-инсуда лъалеб букIун гьечIо. Банкалдаса лъабазарго долларги бахъун, жив Франциялде унев вугилан хъван кагъатги тун ун вуго гьев рокъоса къватIиве.\nГьедин изну гьечIого яргъидгIуцIаразулгун бухьен бугев чи хIисабалда 2010 соналъул декабралда Дагъистаналъул Избербаш шагьаралда аскIов ккунги вукIун вуго. Гьеб мехалда гьесухъ батун букIун буго интернеталдасан гьес бухьен кколел Шималияб Кавказалдаса гIадамазул сияхIги. Гьениб букIун буго Тамерлан Царнаевасул цIарги. Гьелдаса хадуб Плотников виччан тун вуго Дагъистаналъул низам цIунулез. Щайин абуни гьесда хадуб кинабгIаги такъсир яги гIунгутIи батичIого. Гьедин Вильям Плотников Избербашалда гIагарлъухъ бугеб Утамыш росулъ гIумру гьабулев вукIун вуго бащдаб лъагIалица. Гьедин бицун буго дов экстремизмалда данде къеркьолеб Дагъистаналъул централъул хIалтIухъанас журналисталъе.\nАмма росулъ гьев вихьулев вукIун гьечIо.\nУтамыш росдал мажгиталъул имам Арслангерей:\n«Росулъа васгун цадахъ как базе кIиго нухалъ мажгиталде вачIун вихьана дида гьев, тIокIалъ вихьичIо. Росулъ гIумру гьабун, яги мажгиталде хьвадулев вукIинчIо гьев, гуревани нижеда вихьичIого хутIилаанищ гьев къойилго?»\nПлотниковги жеги анлъго гIолохъанчиги чIвараб хасаб операция Утамышалда гъоркьисала I2 июлалда тIобитIана. Гьеб хIужа ккана росдадаса кIиго километралъ рикIкIад бугеб фермаялда гIагарлъухъ.\nГIуру къараб, лъицаниги тIалаб гьабичIого рехун тараб ракьги ижараялъе босун, анцIго соналъ цебе гьеб хIалтIизабизе лъугьана Арслангереевазул хъизан. Бана чанго рукъ бугеб минаги аскIобго кIудияб гьорги, гьабуна саламатаб ахги. Арслангерейил васаз гьенир гьарулаан гIурусаз хIамамалде цадахъ росулел миккигъотIол тIанхазул цIилцIалги. Гьелдалъун бетIербахъи гьабулаан.\nЦIилцIал гьаризе миккигъотIол тIанхазда хадур рохьоре ингун, цо къоялъ гьел васал блиндажалде тIаде ккола. Гьенир рахчун ратула росулъа гIолохъабиги дов Канадаялдаса Вильям Плотниковги. Утамышалдаса гIадамаз ЭР-ялъе бицухъе, къаси-къаси гIадамазде тIадекIанцIиял гьарун, жидеего бетIербахъи гьабулеб букIун буго гьез. Гьединго Арслангерейил фермаялдеги раккулаанила къваригIараб-тараб жо ккани. Чанго нухалда гьез Арслангерейил вас Зайнудин тIамун вуго автомобилалда жал цо бакIалде рачине.\nХасаб хъулухъалъул хIалтIухъабаз лъагIалица халккун букIун буго гьезда хадуб. Гьедин жидер хъизан гьел рохьор рахчарал гIадамазда тIадрекъолел гьечIолъиги бичIчIун, жидер васал чIвачIого танин аскарияз хасаб операция гьабулеб заманалдаян бицана ЭР-ялъе фермаялъул бетIергьан Арслангерейица. Амма хIалтIул алаталги цогидаб къайи-цIаги цIунараб гьезул гьоралда лал тIамун бугоан аскарияз. Гьединго гулбузул гIужал руго фермаялда бараб гьезул минаялда. Хасаб операция лъугIун чанго къоялдасан инсуца вас витIун вуго тIаса лъугьин гьарун полициялде.\nЭмен Арслангерей: «Гьесда тIад би гьечIо. Гуребани гьесие туснахъалъул 15-20 сон кьолаан».\nХъачагъазе кумек гьабулев ватунилан Арслангерейил вас Зайнудиние туснахъалъул ункъо сон кьуна. Дагъистаналъул полициялъ сурав босулелъул гьадин бичIчIизабулеб буго гьес жиндир хьвада-чIвади.\nЗайнудин Арслангереев: «Дица абулаан гьезда нужее кумек гьабиялъул хIинкъи бугин диеги дир хъизаналъеги. Амма доз жаваб кьуна гьедин хIисаб гьабуни, чиясе хIинкъи кинабго рахъалъан букIине рес бугилан. Бищунго Аллагьасукьа хIинкъизе кколила».\nАмма гьеб суравалда Зайнудиница рехсолел изну гьечIого яргъид гIуцIаразда гъорлъ гьечIоан Вильям Плотниковасул цIар. Ислам дин босун хадуб Вильямица цIар хисун батилин тезе бегьилаан. Амма Утамышалъул хабалалъ лъураб гьесул зонодаги хъван буго 1989 соналда гьавурав Виталийил вас Вильям абун.\nГьениб гьесул хоб цогидаздаса батIаго буго. Росуцоял байбихьуда Канадаялдаса гIурусав жидер хабалалъ вукъиялда дандечIун рукIун руго. Амма бусурбан динги босун букIиндалин гьесул инсуца гьаридал, разилъи кьун буго.


Данухъ росу: лъималаз тараб свери » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\n1877 соналда гьеб росу бухIана ва данхъал ятабалъ ритIана\n2017-2018 цIалул сон Данухъ гьоркьохъеб школалда тIобитIулеб гьечIо. ЧIорогоял рукъзал, кабинетал руго, цIалдохъабазухъ ва мугIалимзабазухъ урхъун. ЦIалулел тIахьазде, гьарулел хIисаб гIелмуялъул масъалабазде, лъималазул релъи-хъуялде, мугIалимзабазул дарсазде ругьунал мактабалъул минаялъул къадал, рукъзал, жанахIал бесдалго, чIорого, къваридго, янгъизго, гIицIлъиялъги кверде росун руго. Данухъ гьоркьохъеб школа тIокIаб гьечIо. Гьелъул хIалтIи чIезе тун буго. Щай? ЦIалдохъаби гьечIого. Данхъадерил гIолохъанаб гIел гIатIиракьалде гочун.\nХIариб мегIералъул щобда\nЗахIматал шартIазда магIарухъ чIечIого, чанги миллатцоял гIатIилъуде гочунел руго. Гьедин гьез гьабунилан, гIайиб чIвазе ихтияр бугев чи ватиги щакаб буго. ЦIакъго согIаб тIабигIияб ахIвал-хIалалда росу цIунизе захIмалъулеб буго гьанже. Данухъ росу ккола эхедегIан бугеб, хасало чIечIого гIазул гIансал тIолеб ХIариб мегIералъул щобда эхетараб росу.\nДанхъадерица бихьизабула цо кIк\_аламухъ – гьаниб букIанин цебесеб шкалалъул мина, тIун бачIараб гIазул гIансиялъ гьеб босун анилан. Гьанже школалъе мина бан буго цIияб, гIансал рачIунареб бакIалда. Амма гьале 2017 соналъул сентябралдаса гьеб идара къана, лъимал гьечIолъиялъ.\nГьадинабго къисмат кколеб буго чанги магIарул росабазул ва школазул. Данухъ школалъул вукIарав директор МухIамад Сайпилаев гьанже Аргъвани гьоркьохъеб школалда методистлъун хIалтIулев вуго. КигIан паналъундай гьесул ракI бугеб, рехун школги тун, цоги росулъ хIалтIизе ккарав.\nДунялалда «глобализация», «урбанизация» абурал ишал лъугьунел руго. Нилъер магIарул халкъалъул тарихалда жаниб гIураб лъалкI тарал росабиги лъугIун, тIагIун унел руго. ЗагIиплъулеб мацIалда цадахъ загIиплъулел руго миллияб рухIги, магIарулазул ватIанги, цIумаз тIад свери бахъулел кьурабалъ гьарурал росабиги.\n«Миллат» газеталъ гIумруялде бахъинабулеб буго «МагIарул росаби» абураб хIалтIи, проект. Гьелда рекъон, нилъер росабазул арабги гьанжесебги гIумру бихьизабулел чанги макъалаби рахъана казияталъул гьурмазда. Бокьун буго данхъадерил тарихалдеги дагьабго горду къиризе.\nКьурул гIусалда бараб щулалъи\nДанухъ ккола некIсияб магIарул росу. Кьурул гIусалда тIад бараб гьеб релълъуна цIудул бусеналда. Унго-унгояб тIабигIияб щулалъи ккола гьеб. ГьабсагIат гьениб гIумру гьабулеб буго 40-гIан хъизаналъ. Гьелги гIемерисел хараби руго. Амма букIана заман… БукIана заман, гьаб росулъ гIумру гьалдолеб. Гьаб росдаца жиндир цIар хъвана аваразул ва тIолабго Кавказалъул бахIарчилъиялъул тарихалда. Гьаниса вахъана Шамил имамасе цIакъ хирияв, жиндир гьунаразул цIар арав наиб Данухъа ГьитIин.\n1877 соналда гьаб росу данде бахъана дунялалда кверщел гьабураб, къуват кIудияб Россиялъул империялда. Къокъаб гъазаваталдаса хадуб империялъул аскараз Данухъ росу бухIана ва, рухI гьоркьоб течIого, киналго данхъал гочинаруна Новгородалъул губерниялъул Тихвин абураб шагьаралде. 217 чиясе депортация гьабуна 1877 соналда. Кодор кколел лъималги, руччабиги, харабиги – щивниги течIого, ритIана ятабалъ. Сверухъ ругел росабалъ Данухъа чи вахчун ватани, гьев вахчарав гьоболги тамихIалде цIан вуго. Гьединаб къваридаб къисмат насиблъана данхъадерие. ЦIорораб, гьава-бакъ рекъолареб севералъул ракьалда гьеб росдал жамагIаталъул чанги чи къадаралде щвана. КIудияб къо бихьана халкъалда. Амма захIмалъабаз данхъал къуркьизаричIо.\nАнлъго сон Тихвиналдаги бан, данхъадерие тIадруссине изну кьуна. Гьеб анлъго соналда жаниб росу биххун, чIвадназде сверун батана гьезда. Гьезул мугIрулги ракьги, ЧIикIаса Пазулас ва Аргъваниса Шамхалица тIалаб гьабун, гьезул боцIиги хьихьун букIана гьел соназда.\nЩущараб росу цIидасан базе ккана жамагIаталъ. Дагь-дагьккун цIилъун бачIана некIсияб аваразул свери. БахIарчиял, къвакIарал, нахъе къай гьечIел данхъадерица гIахьаллъи гьабичIеб улкаялъул рагъ хутIичIо. Гьез къо баччана япониязулгун гьабулеб рагъдаги, ТIоцебесеб дунялалъул рагъдаги, КIудияб ВатIанияб рагъдаги.\nЦIияб Данухъ росдал суалал\nГьабсагIат Данухъ гIага-шагарго нусгогIан чияс гIумру гьабулеб буго (40 цIараки). Гьеб росдал жамагIаталъ хъутаналъул ракьалда, Хасавюрт шагьаралда аскIоб бана ЦIияб Данухъ росу. Гьениб гIумру гьабулеб буго 170 хъизаналъ, 600-гIан чияс. Гьениб бугеб ракь данхъадерие хъутаналъе кьун буго 1939 соналдаго. ЦIияб Данухъ росдал буго 170 гектар ракьул. Гьеб буго кIудияб гуреб къадар. БоцIи хьихьизе мегIер гIоларого рукIуна гьенир гIадамал. 156 бетIер чIегIерхIайваналъул буго ЦIияб Данухъ. Гьединго ракь хIалтIизабула, нигIматал гIезарула. «Данухский» СПКялъул къайимлъиялда Бабаюрталъул рахъалда, Львовское-8 абураб бакIалда, данхъадерил Ахтачихъан хъутанги буго. Гьениб 900 гектар ракьул буго. Амма гIумру тIамун гьениб чIараб лъабго гурони хъизан гьечIо.\n«Данухский» СПКялъул бетIер ккола Якъубдибир Аминтазаев. Исана данхъадерил хъутаналда пиринчI бекьизе гIураб къадаралда лъим чIезабизе бугилан рагIи кьун буго Дагъистаналъул лъалъадиялъул рахъалъ министерствоялъ.\nЦIияб Данухъ буго гьоркьохъеб школаги. Гьанив цIалулев вуго 80 цIалдохъан. Амма кабинетал къваридал рукIиналъ ва лъимал гIемерлъиялъ, кIиго нухалъ батIа-батIаго цIализе кколел руго – къаделъизегIанги къаденахъеги (кIиго сменаялда).\nДанухъ росдал бегавул МухIамад КъурбангIалиевас щибаб данделъиялда ва даимго борхулеб суал буго ЦIияб Данухъ лъималазул ах ва спорталъул кIалгIа баялъул масъала. Гьес гьеб гIузруялъул бицун буго районалъул нухмалъулездаги, депутатаздаги, цоги идарабаздаги. Улкаялда санкциязул кьаби щварал захIматал сонал ругилан, гьел суалал жеги тIуран гьечIо. Лъималазул ахикье битIизе бегьулеб 60 лъимер буго росулъ. ТIоцебесеб классалде рачIунел лъималазул къадарги къойилъе бахунеб буго.\nЦIияб Данухъ школалъул директор ГIисахIажи Юнусовасги цебе лъолеб буго мактабалъе гIатIидаб мина баялъул масъала. Амма хIукумат жеги гьел суалазде регIун гьечIо. Лъабго смена бугел школал лъугIизариялда тIаделъун руго Дагъистаналъул нухмалъулел.\nХасавюрт шагьар аскIоб букIиналъ, гIолохъаби бетIербахъи гьабизе гьенире хьвадулилан бицана ЦIияб Данухъ гьоркьохъеб школалъул директорасул тарбия кьеялъул рахъалъ заместитель, авар мацIалъул мугIалим СагIидбег Ахъаевас. Хасавюрталъул маххул базаралда ва цогидалги бакIазда хIалтIулел руго данхъадерил гIолилал.\nДанухъ росдал бегавуласул заместитель Халил ГIабдурашидовасул баяназда рекъон, дунялалда тIад ругел данхъадерил къадар гIага-шагарго азариде бахунеб буго.\nХасавюрт шагьаралда буго данхъадерил 157 хъизан. Гьединго гьеб росдал вакилзабаз гIумру гьабулеб буго МахIачхъалаялда, Стальскиялда, Бавтугъаялда, Тюбеялда ва цогидалги бакIазда.\nУмумузул хабазда хурдузул сас кIочонге…\nМагIарухъ бугеб тарихияб Данухъ росулъа къогогIан цIараки 1944 соналда Чачанлъиялдеги гочинабуна. Авар мацIалъул мугIалим СагIидбег Ахъаев гьавун вуго Ножай-Юрт мухъалъул Татахиб росулъ. Гьал хъизаназе гьениса тIадруссине рес щвана гIицIго 1957 соналда.\nГьабсагIат Данухъ буго администрациялъул мина, библиотека ва клуб.\nДанухъ росу тезе ракIалда гьечIев жамагIатчи, херав ГIабдулпатахI Салатгереевас МелъелтIе вачIанщинахъе дида абула: «Данхъал кин ругищали бихьизе, нижехъе вачIа», - ян. Аллагьас хъван батани, жеги чанги щвела гьеб машгьураб, бахIарчияб, кьурул гIусалда тIад эхетараб магIарул щулалъуде, тарихалда лъалкI тараб аваразул росулъе.\n«Умумузул хабазда хурдузул сас кIочонге», - абун хъвана гIакъилас. Гьеб сасги кIочани, магIарул росабиги кIочани, мацIги кIочани, кинал магIарулал нилъ кколел?\n» МелъелтIа росу, Бакълъул мухъ


Кверде рачIарал яргъидгIуцIаразе цIияб диван\nИзну гьечIого яргъид гIуцIарал ракълилаб гIумруялда ругьун гьарулеб хасаб комиссиялъул гарантизда гъоркь кверде рачIарал гIолилазе диваналъ къотIараб хIукму тамахаблъун рикIкIунеб буго Дагъистаналъул прокуратураялъ. Гьелда бан гIарза кьун буго Дагъистаналъул тIадегIанаб диваналде. Щай гарантиязда гъоркь кверде рачIарал чиязе тамихI кьваризабулеб, кинал рукIине бегьулел гьединал тадбиразул хIасилал?\nДагъистаналъул прокуратура рази гьечIо дагьалъ цебе республикаялъул тIадегIанаб диваналъ изну гьечIого яргъид гIуцIаразул анкьго гIолиласе къотIараб хIукмуялда. Адвокат Къадиев Расулил рагIабазда рекъон, прокуратураялъ рикIкIунеб буго гьеб тамихI тIубан тамахаб бугилан ва гьелда бан тIадегIанаб диваналде гIарза кьун бугилан. I4 маялда Дагъистаналъул тIадегIанаб диваналъ хIукму къотIана изну гьечIого яргъид гIуцIарал ракълилаб гIумруялда ругьун гьарулеб хасаб комиссиялъул гарантиязда гъоркь кверде вачIарав анкьго чиясе. Гьел ккола Тахмезов Фахрудин, Амиров Темирлан, ГIисаев Арсен, МирзамухIамадов Нариман, МахIмудов Заур, Агъаширинов Замир ва ХIажимусаев Тельман. Диваналъ хIукму гьабун букIана гьезие лъабго соналдаса бахъараб, 15 соналде щвезегIан туснахъ къотIизе. Яргъид гIуцIаразда гIунтIизарулел гIайибал рукIана батIи-батIиял: ярагъ бичи, гIарац бахъи, полициялъул хIалтIухъаби чIвай ва гь. ц.\nТамихI къотIулаго диваналъ хIисабалде босун буго гьел чагIи жидеего бокьун, хасаб комиссиялдаги божун кверде рачIун рукIин. Гьелда бан къотIун букIун буго тамихIги. Амма прокуратураялъ гьабураб гIарзаялъ кьучIдаса босун хисизабулеб буго кинабго. Изну гьечIого яргъид гIуцIарал ракълилаб гIумруялда ругьун гьарулеб комиссиялъул хIалтIи пайда гьечIеблъун гьабулеб буго гьезие къотIулеб тамихI хисизабуни. Рехсараб комиссиялда тIаса ва гьелъул хIалтIул бугеб пайдаялъул хIакъалъулъ "Эркенлъи" радиоялъе бицана жамгIияв хIаракатчи, философиял гIелмабазул кандидат Зухумов Зухумица.\nЗухумов Зухум: "Байбихьудаса нахъего гьеб комиссия гIуцIиялъул пикру букIана щакаб. Лъалеб букIинчIо гьеб лъил пикру, кинал масъалаби гьезда цере ругел, кинал хIасилал рукIине бегьулел. ТIалъиялъ гьеб тадбир зама-заманалдаса буссинабула жидецаго жидее гьабулеб реццалда. Гьелъул хIалтIул бицани, гьелъул хIасил кколаро гьеб комиссиялда гъорлъ къуваталъул идарабазул хIалтIухъаби ругебгIан мехалъ. МагIнаго гьечIо гьеб хIалтIиялъул. Ахираб соналда жаниб дида жеги рагIичIоха гьеб комиссиялъ кинабалиго данделъи тIобитIанин, масъалаби гьоркьор лъунилан ва лъие бугониги кумек гьабунилан. Гьаб ахирисеб хIужаялда балагьун бихьулеб буго, комиссия бугин гудринибе бараб тIатIи гIадаб жо. Гьездаги божун гIадамал рохьоса къватIире рачIунел руго, гьаниб абуни гьезие унго-унгояб тамихI къотIизехъин буго. Гьеб мехалъ комиссиялъул хIалтIул магIнаго кколеб гьечIо".\nПрокуратураялъул гIарзаялда рекъон рехсарал гIолилазе тамихI кьваризабуни, изну гьечIого яргъид гIуцIаразул комиссиялдаса, къуваталъул идарабаздаса ва тIубанго пачалихъалдасаго божилъи хвезе буго рохьилазул. Гьеб мехалъ щивниги чиясе бокьизе гьечIо ярагъ гIодоб лъезеян рикIкIунеб буго МахIачхъалаялдаса адвокат НурмухIамадов Мурадица. Гьелдаго цадахъ, адвокатас рикIкIунеб буго, Россиялъул къануназда рекъон хIукму къотIани, гьел гIолилазе къотIизе ккола гIезегIан кьварараб тамихIилан бицана гьес. Амма, кIочене бегьуларин гьел жидеего бокьун ярагъги гIодоб лъун ракълилаб гIумруялда руссун рукIин. Цо-цо мехалда хадусеб букIиниселъул ва ракълиде гIадамал рачиналъул мурадалда къанунал тамах гьаризе бегьулаян тIадеги жубана гьес.\nИзну гьечIого яргъид гIуцIарал ракълилаб гIумруялде руссинариялъул комиссия гIуцIун букIана 20I0 соналъул ноябралда, доб мехалъ вукIарав республикаялъул нухмалъулев МухIамадов МухIамадсаламил буюрухъалда рекъон. Гьениб гIахьаллъи гьабизе ахIун рукIана батIи-батIиял жамгIиял, диниял хIаракатчагIи. Жиб гIуцIаралдаса нахъе гьеб комиссиялъул хIалтIуда тIаса унел руго гIемерал бахIсал. Пачалихъияб думаялъулъул депутат Ризван Къурбановасул рагIабазда рекъон, комиссия хIалтIулаго тIоцебесеб соналъго гьенире рачIана ярагъ гIодоб лъезе бокьаразул нусгоялдаса цIикIкIун гIарза. Ахираб заманалда гьеб комиссиялъул хIалтIи дагьлъун буго.\nШевченко: Дагъистаниязда жидедаго бажаризе буго республикаялда парахалъи чlезабизе


РукIана, рукIана, рукIана чагIи... » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nЮбилеязул анкь букIана. Республикаялда лъугьа - рахъунел кIудиялги, гьитIиналги, кIвар бугелги, гIемерго гьечIелги ишал рагIдукье ккезаруна нилъер авар миллаталда гьоркьр загьирлъарал машгьурал гIадамазул цоял гьаруралдаса, цогидал хваралдаса тIурарал гургинал тарихаз. Гьаб анкьалъ ракIалде щвезавуна, гьавуралдаса 140 сон тIубарав, бищунго магIарулазе халкъияв шагIир ЦIадаса ХIамзат. РакIалде щвезавуна ХХ гIасруялда рукIаразда гъоркь бищунго машгьуразаса цоялъун рикIкIунев, жиндир гIелмуялъги, гIакълуялъги, бихьинчилъиялъги Дагъистан гIуцIарав ва цIунарав Ругъжаса ГIабдурахIман Даниялов. РакIалде щвезавуна шагьидлъаралдаса 20 сон сверулев Дагъистаналъул муфтий СайгидмахIамад-хIажи Абубакаров.\n"Цо бихьинаб гIамал, бахьинаб гьумер\nБихьуларищ тIокIалъ, СайидмухIамад,\nГIужилда речIчIунеб чIор гIадаб рагIи,\nРагIуларищ гьудул, гьанжеялдаса? - ян хъван букIана гьесде Бакълухъа МухIамад ХIамзаевас.\nСайидмухIамадил вагIзаги, каламги, ишалги нахъе руго. ХIакъикъиял бусурбаби жинда бахиллъулеб хвел насиб гьабуна гьесие ТIадегIанав Аллагьас - мажгитул кIалтIа, рузман къоялъ, кигIан берцинаб ахир бусурманчиясе? Гьесул гьурмада букIана шагьидасул дангъва, каламалъулъ, ишазулъ, хьвада-чIвадиялъулъ. Дида СайидмухIамад Абубакаров унтун бусада холев цеве тIамизе кIолароан. РукIуна гьединал гIадамал.РакIалда буго доб тIубараб Дагъистаналъулго ракI гъанцIизабураб кьвагьи, I998 абилеб соналъул багIарараб август. Сентябралъул байбихьуда тIубанго республикаялъ тIобитIизе тIаде босараб Расул ХIамзатовасул гIумруялъул 75 сон шагIирас нахъе бахъизабуна. "Это будет выглядеть как пир во время чумы" - ян абуна Расулица. Живго муфтий чIван чIегIер бараб миллаталъе гьавагIан хIажатал, гIемераз жакъаги такрар гьарулел рагIабиги рукIана хъван:\n"Дун нилъер саназухъ валагьун вуго,\nСаву кьун босараб кьавудахъ гIадин.\nХал гьабун вуго дун Дагъистаналъухъ\nДирищ гьаб, чиярищ лъазе кIоларо.\nМун дир батанани мажгитул кIалтIа,\nМуфтий шагьидлъизе щай тарав дица?\nОгь СайидмухIамад, огь АхIмадхIажи,\nНуж кватIараб рузман буго каранлъ къан.\nКверал бидул цIурал чIвадарухъабаз,\nЧIегIер барал ххвелал руго гьарулел.\nГIахъущдерил щобде щвараб багIарбакъ\nШамилил ракьалде кин баккулареб?".\nГьаниб цо баян кьезе ккола. Доб хаслихъе хъварал гьал мухъал хадур Расулица лъун рукIана "ЧIегIераб ящик" абураб поэмаялда жанир. "ХIакъикъат" газеталда бахъизеян поэма кьураб мехалда гьадал "Бидул кверал цIурал чIвадарухъабаз, чIегIер барал ххвелал руго гьарулел" абурал мухъал нахъе реххана газеталъ. Щиб хIисаб гьаниб букIараб лъаларо, газеталдасани реххила, лъица гьел нахъе реххилел жакъа шагIирас хъвавухъе нужее гьал рикIкIунев дихъа ва гьал мухъал цIалулел ва такрар гьарулел нужехъа? ШагIирас абухъе:\n"кигIан гIемерал гъегъ гIурде баниги,\nгIурччинлъи ганчIалъа гъорлъан баккула,\nгьедин лирикагун чан дуэль ккараб,\nкочIохъаби чIвала, кучIдул хутIула".\nХутIана гьал мухъалги, гьал цIализе ва наслабахъе кьезе магIарулалги. Аллагьас Къиямасеб къо чIезегIан цIунизеги ратила, ин ша Аллагь. Иргадулаб номералъе тIадкъай кьолаго редактор Зайнаб ГIалимирзаевалъ дида абуна: "Дуца, Бисав, ЦIадаса ХIамзатил, Данияловасул ва СайидмухIмадхIажил хъвай, гьезул цIар, ишал, тарихалда тараб лъалкI ва гь.ц". (Гьединаб г1адат буго редакциялъул, цере ккун темаби гьоркьор лъолеб, бач1анщинаб къват1иб кьезе ниж бюджеталъ хьихьун гьеч1о). Данияловасул ишал чIаго руго, биография нужеда лъала, дица рагьизе цониги балъголъи хутIичIо, ХIамзатил хIакъалъулъ живго ХIамзатидаса лъикI дунялалда цониги чияс бицине рес гьечIо. Рагье тIехь ва къуле гьесул гIужилаб сатираялъулги, щибаб хIарпилъ бугеб ирониялъулги, рагIуца рагIи батулеб, гьаркьица гьаракь такрар гьабулеб пасихIаб, лъиданиги релълъинчIеб хIикматаб шигIаразул дуниялалде. Гьениб дица нужее квал-квал гьабизе буго, нужго кIалъай ХIамзатгун. Щивха хутIарав? ХутIун букIана бицинчIого СайидмухIамадил ахиралъул, гьесде хъвараб назмудул балъголъи ва дунго нугIлъун рукIарал лъугьа-бахъинал. Аллагьас гьев лъабавго магIарулав алжаналде тIоритIун ратайги. Гьезул пикрабиги, ишалги, гIамалги, гьунарги такрар гьабулел васал камугеги нилъер тIалъуда.\nХабаралги лъикIал рагIаги.\n» «Миллат» миллаталда кIалъалеб буго\nРукӏун пайда щиб,чи хун гурони,гьесул къимат гьабизе нилъеда лъаларо,"Гӏадам чӏагого вецце,чӏагого каке",гӏадада хъвараб жо гуро


Дагъистаналда - Кострома областалъул къоял\nЭкономикаялъе ва маданияталъе пайдаяб\n22 октябралда ДРялъул хIукуматалъул председатель Артем Здунов дандчIвана Дагъистаналде сапаралъ вачIарав Кострома областалъул губернатор Сергей Ситниковгун.\nГьес бицана Кострома областалдаса рачIарал вакилзабазул сапаралъул мурад гIицIго экономикияб рахъалъул гуребги, культурияб программа гъорлъ бугеб букIиналъулги.\n«Нижеца Дагъистаналде рачун руго творческиял коллективалги», - ян абуна губернаторас. Гьес бицана Дагъистан риидал хIухьбахъиялъе лъикIаб бакIлъун бихьизабулин жидеца Кострома областалда гIумру гьабун ругезда.\n«Дун дандчIвана республикаялъул цо пуланаб гостиницаялъул бетIергьангун ва туризмалъул къокъаби хисун цоцахъе ритIиялъул къотIи-къайги гьабуна. Дагъистаналда хIухьбахъи гьабулезе рекъарал багьабиги руго. Нижер область рикIкIуна рохьал гIезариялъул ва гьелъул хIалтIи гьабиялъул рахъалъ цебетIураб бакIлъун. Дагъистаналда минаби раялъул рахъ цебетIолеб букIин хIисабалдеги босун, нужееги нижееги лъикIаб пайда ккелаан гьеб рахъалъ хIалтIи цадахъ гьабулеб бугони», - ян абуна Сергей Ситниковас.\nКостромаялъул творческиял коллективаз ГIурустеатралда бихьизабуна «Кинабго лъикIабщинаб нужее» абураб концерт, Тахо-Годил цIаралда бугеб миллияб музеялда тIобитIана «Костромаялъул ракьалъул искусство» абураб выставкаги.\nПрочитано 163 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 29 октября 2018 10:41\nДругие материалы в этой категории: « Сессия\tХасаб пикру »


Пенсиялъул реформаялъул рахъкквезе ахIана\nРФялъул президент Владимир Путиница халкъалде хитIаб гьабуна\nУлкаялъул президентас халкъалде хитIаб байбихьана Россиялъул пенсионерал цIикIкIунел рукIиналъулги, гьеб рахъалъ хиса-басиял гьаризе цебего заман щвеялъулги, реформа гьабичIого тани, ккезе бегьулеб хIалкъаялъулги ва цогидалги масъалабазул бициналдаса. Реформа чарагьечIеб иш букIиналъе далилалги рачана гьес. Гьелдаса хадуб Владимир Путиница загьир гьаруна пенсиялъул реформаялъул хIакъалъулъ гьадинал пикраби.\n1. Законалъул проекталда абулеб буго, пенсиялде уней чIужугIаданалъул букIине кколин 63 сон, ай гьеб ригь микьго соналъ цIикIкIинабулеб буго. Узухъда, гьедин бегьуларо. Гьеб мекъаб пикру буго. Нилъер улкаялда буго руччабазде хасаб бербалагьи. Гьел хIалтIула ва цадахъго гьез тIубала рукъалъул магIишат, тIалаб гьабула хъизамалъул, тарбия кьола лъималазе, хьихьула лъималазул лъимал. Гьединлъидал 60 сон барал руччабазе ихтияр букIине ккола пенсиялде ине.\nХадубги. Нилъеца рес кьезе ккола гIемер лъимал гьарурал улбузе ригь щвелалдего пенсиялде ине. Масала, лъабго лъимадул эбел пенсиялде ина лъабго соналъ цее, ункъо лъимадул – ункъо соналъ цее ва щугоги цIикIкIунги лъимал ругей – 50 сон бараб мехалда.\n2. Пенсиялъул ригь цIикIкIинабизе буго дагь-дагьккун, соналдаса соналде. Гьединлъидал гIагараб кIиго соналда жанир пенсиялде унел гIадамазе ихтияр кьела цIияб законалда бихьизабуралдаса анлъго моцIалъ цебеккун пенсия чIезабизе. Масала, пуланав чи пенсиялде ине ккола 2020 соналъул январалда, гьесие ихтияр кьела 2019 соналъул июлалдаго пенсиялде ине.\n3. Сункьа хIинкъулел ругел пенсиялъул ригьалде рахунел гIадамал? ХIалтIудаса махIрумлъиялдаса, ай моцIрол харжги пенсияги гьечIого хутIиялдаса. ХIакъикъаталдаги, 50 сон барав чиясе хIалтIи батизе захIматаб иш буго. Гьединлъидал пенсиялде ине щуго сон хутIарал гIадамал хIалтIудаса нахъе ритIизе гьукъизе буго. Гьедин гьабурав яги ригьалъухъ балагьун хIалтIизе чи восичIев идараялъул нухмалъулесул рахъалъ административияб яги уголовнияб жавабчилъи чIезабила. Гьелда бан хиса-басиял гьаризе ккела законалдаги.\nРигь арал гIадамал рукIуна гIадлуги, лъайги, гIумрудулгун хIалтIул хIалбихьиги бугел махщелчагIи. Гьездаса кIудияб хайир бахуна предприятиязеги компаниязеги. Гьединлъидал къваригIун буго, гьанжезаманалда рекъонкколедухъ, гьезул лъай камилгьабиялда тIад ургъизе. Дица хIукуматалда тIадкъалеб буго пенсиялда цебесеб ригьалъул гIадамазул лъай камилгьабиялъул хасаб программа хIадуреян. Гьелъие харжалги гьаризе руго федералияб бюджеталдаса.\nНагагьлъун пенсиялда цебесеб ригьалъул чи жиндиего бокьун хIалтIудаса нахъе ани, хIалтIи гьечIолъиялда бан, гьесие кьолеб пособие цIикIкIинабизе ккела. ГьабсагIаталда буго 4900 гъуруш, 2019 соналъул январалдаса нахъе букIине ккела 11280 гъуруш.\nЦоги: пенсиялда цебесеб ригьалъул хIалтIухъанасе кьезе ккела, моцIрол харжги цIунун, чIобого диспансеризация гьабиялъе кIиго къо.\n4. Хиса-басиял гьарулеб мехалда, хIисабалде росизе ккола гIадамазул гIумруялъулги захIматалъулги шартIал. Нижеца хIисабалде росун руго шахтеразеги, багIари цIикIкIарал цехазулгун химияб производствоялъул хIалтIухъабазеги, чернобылалъулазеги, цогидазеги бигьалъаби (льготаби) цIуни.\nБигьалъаби цIунизе ккола Севералъул къадар дагьал халкъазеги, росабалъ гIумру гьабулезеги. Масала, бахIсал рукIана, 30 соналдаса цIикIкIун росдал магIишаталдаги хIалтIарал, росулъ гIумру гьабулел ва кирниги хIалтIуларел пенсионеразе цо чIараб страховияб пенсияги гьелде тIаде 25 процентги кьезе кколин абураб суалалда тIасан. Гьедин гьабизе ракIалда буго 2019 соналъул тIоцебесеб январалдаса нахъе.\n5. Дир пикруялда, гьитIинго, гIолохъанго хIалтIизе байбихьарав чиясе, захIматалъул стажалъул хIисабги гьабун, рес кьезе ккола хехго пенсиялде ине. ЦIияб законалда рекъон, 40 соналъ хIалтIарай чIужугIаданалъулги 45 соналъ хIалтIарав бихьинчиясулги ихтияр буго, пенсиялъул ригьалде рахинчIониги, пенсиялде ине. Дица абулеб буго, гьединаб ихтияр кьезе кколин 37 соналъ хIалтIарал руччабазеги 42 соналъ хIалтIарал бихьиназеги.\n6. ЦIияб низамалда рекъон пенсиялде унел соназда цIунизе руго 2018 соналъул 31 декабралде щвезегIан хIалтIулел ругел киналго федералиял льготаби (мулкалъухъгун ракьухъ налог кьеялъул рахъалъ).\nХитIабалъул ахиралда В. Путиница абуна рехсарал хиса-басиял жинца ритIизе ругин Пачалихъияб Думаялдеян.\nПрочитано 236 раз\tПоследнее изменение Вторник, 11 сентября 2018 10:04\nДругие материалы в этой категории: « РакIалдещвеялъул къо\tТерроризмалде данде цадахъаб къеркьей »\n17:05, 05 июня 2020, 25\n17:03, 05 июня 2020, 21\n17:02, 05 июня 2020, 18\n17:02, 05 июня 2020, 165\n16:53, 05 июня 2020, 16\n14:32, 05 июня 2020, 28


ГурхIел-рахIму » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Культура - Маданият » ГурхIел-рахIму\nДобавил(а): istina от 9-06-2017, 09:54\nЯтимго хутIарал лъимал яхI бугел, хIал бугел, букIинеселде нигат щулиял рукIунин абула. Цо-цоял жидее кьураб къисматалдаса барщун рукIуна, цогидал хIаракат бахъулел рукIуна гIумруялъго жидеего щвечIеб щвезабизе гIоло. Амма нахъасан лъилго кверчIвай гьечIел пагьмуял бесдалазул анищазул ва гьунаралъул цIа ссвинеги бегьула. Ятимазда кверчIвазе ва гьезул пагьму цебетIезабизе хIаракат бахъулеб буго "Бесдалал гьечIеб Дагъистан" жамгIияб гIуцIиялъ. Къисмат ва анищал\n«Бесдалал гьечIеб Дагъистан» гурхIел-рахIмуялъул жамгIияб гIуцIиялъ 1-6 июналда ДРялъул Художниказул союзалъул выставкабазул залалда гIуцIана эбел-эмен гьечIел ва аутизмалъ унтарал пагьмуял лъималазул суратазул ва кверзул махщалил тIагIелазул «Дир дунял» абураб иргадулаб выставка. Исана гьеб тIобитIун букIана Лъимал цIуниялъул халкъазда гьоркьосеб къоялъул хIурматалда. Гьелъул мурад букIана бесдалал ва унтарал лъималазул махщел халкъалда бихьизаби, гьезул пагьму цIубазабиялъе квербакъи ва лъималазе гIарцудалъун кумек гьабизелъун гьезул хIалтIаби ричи.\nВыставкаялда рукIана гьитIинал устарзабазул цIулал тIагIелалги, расанкIабиги, сураталги. Гьезухъ ралагьарал рачунел рукIана батIияб дунялалде ва гьеб букIана бесдалазул ва аутизмалъ унтарал лъималазул жидерго хасаб дунял. "Дир талихIаб хъизан", "Ургъел гьечIеб лъимерлъи", "Дир цIияб хъизан" абурал суратаздасан бихьулеб букIана талихIкъараб лъимерлъиги тIуразе захIматал анищалги. Рихьдае гIоло гьабуларо\nВыставкаялде рачIун рукIана ДРялъул гIолилазул ишазул министр Арсен ХIажиев, ДРялъул руччабазул союзалъул председатель Интизар Мамутаева, ДРялъул Художниказул союзалъул председатель КъурбангIали МухIамадов, Избербаш шагьаралдаса жамгIиял хIаракатчагIи, цо-цо хIалтIабазул авторал ва цогидалги. ДРялъул гIолилазул ишазул министр Арсен ХIажиевас лъималазда баркана байрам ва абуна жамгIияб гIуцIиялъ гьабулеб хIалтIуе бажарараб квербакъи гьабилин. 2014 соналда тIоцебесеб нухалда гIуцIун букIараб выставкаялде вачIун вукIана ДРялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповги. Гьес абун букIана бесдал лъималаз рахъарал суратал ричун росизе тIадаб бугин щивав чиясда. Амма исана къанагIат гурони рукIинчIо суратал росулел. Республикаялъул бетIерасда берцин рихьизе гурони бесдал лъималазе кумек гьабизе къуват гьечIогойищ ругелали, бичIчIичIо. Выставка тIобитIараб щуго къоялда жаниб 292 хIалтIуда гьоркьоса 32-яб гурони бичун инчIин бицана "Бесдалал гьечIеб Дагъистан" жамгIияб гIуцIиялъул нухмалъулей Раисат ГIусмановалъ. ХIалтIабазухъ щун буго 13200 гъуруш. Щибаб сураталда яги къайи-алаталда нахъа хъван буго авторасул телефоналъул номерги цIарги. Выставкаялдаса сурат босарав чиясул рес бугоан жидеца гьабураб кумек, авторазухъе щун бугищали халгьабизе. "Бакъул лъимал"\nЖидерго батIияб дунялалда гIумру гьабун ругел, гIемерисезда ричIчIуларел лъималазулъ батула къанагIатаб пагьмуги лъайги. КIалъазе гьунар кьечIел ва гIакълуялъул рахъалъ дагьаб хиси бугел лъималазулъ дандчIвала цогидал гIадамазулъ гьечIеб пагьму-гьунар. "Дир бакъулаб дунял" гурхIел-рахIмуялъул фондалъул бетIер, сахлъиялъул рахъалъ захIмалъаби ругел лъималазул эбел-инсул ассоциациялъул нухмалъулей Бегум БахIандовалъги хIаракат бахъулеб буго аутизм ва цогидал унтаби ругел гьитIичазда гьоркьор пагьму бугел ралагьизе. Аутизм унти бугев, ункъо сон барав Мансур Вагьабовги вукIана жинцаго рахъарал суратал эбелалда рихьизарулев. Гьесул эбел Светлана Болдыревалъ бицунеб букIана суратал рахъизе гьесул букIунеб гъираялъул хIакъалъулъ. Гьелъул щуго лъимада гьоркьоса цохIо Мансурил гурони гьечIо аутизм унти. "Дир бакъулаб дунял" абураб гурхIел-рахIмуялъул фондалъ кумек гьабула аутизм, Даунил синдром, ДЦП унти бугел лъималазе. Гьел унтаби ругел лъимал гIадамазда ричIчIуларо, гьединал лъимал тарбия щвечIеллъун ва гIакълуялъ нахъе ккараллъун тола ва гIадатиял школазде гьел цIализе росуларо. Рагъ хIажат гьечIо\nГъуниб, Унсоколо, Хунзахъ ва цогидалги районаздаса, Избербаш ва Южно-Сухокумск шагьараздаса батIи-батIияб ригьалъул ва гьунаралъул лъималазул хIалтIаби ракIарун рукIана выставкаялде.\nЖидерго цIалдохъаналъул хIалтIабазухъ ралагьизе рачIун рукIана Хунзахъ районалъул ГIарада школалъул учительзабиги цIалдохъабиги. 15 сон барай Хадижат МухIамадовалъ рахъарал суратазул хIакъалъулъ бицана ГIарада школалъул педагог Нуцалай Хъазанбиевалъ. ГьитIинай художник жийго ругьунлъана суратал рахъизе. БатIи-батIиял машгьурал гIадамазул суратал лъун ругоан гьелъул выставкаялда. Суратал рахъизе гуребги, кьурдуеги махщел бугин Хадижатилин бицана гьелъул учительзабаз ва эбелалъ. Дагьал церегIан къоязда гьей ва гьелъул гьалмагъзаби ана Москваялда тIобитIулеб тадбиралда гIахьаллъизе.\nВыставкаялде рачIаразе асар гьабуна Сириялде арал эбел-инсул лъималаз рахъарал суратазги. Гьездасан бихьулеб букIана лъималазе рагъ хIажат гьечIеблъи, гьезие кидаго роцIараб зоб къваригIун букIин. Гьеб масъала борхун бугоан Раисат ГIусмановалъ лъималазул хIалтIабазда гьоркьоб цо бокIоналда гIуцIараб, Сириялда ругел гIадатиял гIадамазе гурхIел-рахIмуялъулаб кумек гьабиялъул фото-выставкаялда. "Бесдалал гьечIеб Дагъистан" жамгIияб гIуцIиялъул нухмалъулей ун йикIана Сириялда ругел ракълилал гIадамазе гурхIел-рахIмуялъулаб кумек гьабизеги. Россиялъул инсанасул ихтияр цIуниялъул ва гурхIел-рахIмуялъул гIуцIабазул церехъабигун цадахъ Сириялда кIодо гьабулеб эбелалъул къоялде гуманитарияб кумек щвезабизе Раисат ГIусманова щвана ХIалабалдеги ва гьенир Дагъистаналъул рахъалдаса сайгъаталги кьуна. ГурхIел-рахIмуялъул хIалтIи гьабизе ккани, батIи-батIиял гIадамазул кумек гьечIого гIоларо. Раисат ГIусмановагун цадахъ лъималазул суратазул выставка хIадуризе хIалтIана ДГУялъул социалияб ва юридикияб факультетазул студентал, "Благосфера" абураб гурхIел-рахIмуялъул фондалъул волонтерал. Гьединал выставкаби тIоритIулаго, кумек гьабула ДРялъул Художниказул союзалъул Выставкабазул залалъул директор ГIамирхан МухIамадовасги. Лъималазе кумек гьабун, суратал росизе бокьараз ахIизе бегьула Раисат ГIусмановалъул телефоналъул номералде: 89882935064.\nАвтор: ПатIимат СултIанмухIамадова\nГIаданлъиГIолилазул лъикIал къасдалТIабигIаталде бугеб рокьиЛъималазухъа эбел-эмен рахъугеТалихIаб хъизан гIуцIизе хьулгун


Ингушетиялда, Гъабардаязулгун Балкариязул республикаялда, Ставорополь икълималда, Чачаналъ, Дагъистаналда гIадамал къватIире рахъун руго 28 июналъ, аптекаяздасан тIиритIулел наркотиказда данде лъазабурал тадбиразде.\n«Кавказский узел» сурсаталъ лъазабухъе, батIи-батIиял регионазда гьеб акциялда гIахьаллъулезул къадар букIун буго азарго чиясде щун. Гьедин, Чачан республикаялда азаридаса цIикIкIун гIадамал рахъун руго къватIире, аптекаялдасан эркенго наркотикал ричи къотIизаби тIалаб гьабун.\n«Залдиар», «Тропикамид» ва «Лирика» абурал наркотикияб асар чиясе гьабулел дараби ричизе гьукъун гьечIо аптекаязда. Гьеб дару аптекаяздасан рецепт гьечIогон бичиялъухъ тамихI гьабизе кколин яги гьеб бичизе гьукъизе кколин аптекаяздайилан абун гIемер нухалъ рахъун рукIанин тIолго Шималияб Кавказалъул жамгIиял хIаракатчагIи, амма жакъа къоялдеги гьеб иш цо мухъде ккезабун гьечIин абулеб буго Дагъистаналдаса жамгIияб хIаракатчи МухIамад Шамиловас.\nАптекаялдасан ричун росизе рес щолел наркотиказада данде рагъ базе кканани, тIоцебесеб иргаялда тIобитIизе кколила мониторинг, кигIан гIадамал ругел гьел дараби дару-сабаб гьабизе хIажатал тIолго улкаялда, цинги щибаб регионалде хас гьабун хIажатаб къадар гурого биччазеги бегьуларила гьезулин абулеб буго жамгIияв хIаракатчияс.\nДагъистаналда гьеб тадбиралда гIахьаллъи гьабуни гIемер гIолилаз ва жамгIиял хIаракатчагIазилан абулеб буго «Я Помощник Президента» абураб гIуцIиялъул вакил Наргиз Исрафиловалъ.\nГьелда тIадеги, жидеца Наркотиказда данде къеркьолеб идарагун цадахъ тIоритIулила аптекабазде рейдал, амма гьенир «Лирика» тайпаялъул дараби эркенго ричулел ратаниги гьезие гIакIа бахъи гуреб жо гьабуларила, гьединлъидал гьеб бича-хисиялда данде рагъ базе сурсатал гьечIила рахъун хIукуматалъ.\nАраб соналъ, Наркотиказда данде къеркьолеб идараялъ ракIарун рукIана аптекабазул хважаинал, Лирика бича-хисиялда хадуб халкквей тIалаб гьабун ва гIолилал гьелъул заралияб асаралда цIуниялде ахIун. Амма жакъа къоялъги чанги аптекаязда ратулин гьел ричулелилан абулеб буго ЯППялъул вакил Наргиз Исрафиловалъ.\nНаргиз Исрафилова: «Аптекабзде рейдал гьарула нижеца Наркотиказда данде къеркьолел идарабазул хIалтIухъабигун цадахъ. Гьел халгьабиязул мурад ккола лицензия гьечIогон хIалтIулел ва эркенго наркотикал ричулел гIуцIаби тIатинари. Гьел ричулел ратани, гьезухъа гIакIа бахъула, гьелдалъун лъугIизеги лъугIула, щай гурелъул гьабсагIаталда гьезие кьварараб тамихI гьабизе сурсатал гьечIогон къануналъул.\nАхираб заманаялъ Наркотиказда данде къеркьолеб идараялъул хIалтIухъаби гьечIогон тIоритIулел руго нижеца рейдал. МахIачхъалаялда цIакъго тIибитIун бугин абизе бегьуларо гьеб рагьун бича-хиси, амма балъго бичулел ратизе рес буго. ГьабсагIаталда бищун квешаб хIал буго Дербент шагьаралда.\nГьениб щибаб кIиабилеб аптекаялда рагьун ричулел руго наркотикал. Ниж гьенире ун, гьеб лъугIизаби тIалаб гьабун, къватIиб чIвазабулеб рукIаго, камуларо хIинкъабиги, гIемерисел гьел аптекаязул бетIергьаби ратулел руго яги Жанисел ишазул хIалтIухъаби яги цогидал хIакимал. Гьеб хIалалда буго гьабсагIат иш».\nДагъистаналъул Наркодиспансералъул хIалтIухъан Шамиль ГIабдулхIалимовасул рагIабазда рекъон, «Лирика» тайпаялъул наркотикал хIалтIизарулел чагIи наркоманаллъун рикIкIунел гьечIо, гьел кколел руго токсикоманал, гьединлъидал гьезул агъаз гьабичIогонги толеб буго.\nАмма жакъа къояде официялиял хъвай-хъвагIаязда наркодиспансералъул сияхIазда 6 000 наркоманал ратанани, лирика ва цогидал гьеб тайпаялъул наркотикал хIалтIизабулезул къадар лъидаго лъалеб гьечIо, амма гьел жеги цIикIкIун ратизе рес бугила.


Тиви. Гуржиязул миллатчагIи мурадалде щвечIо\nГуржиялъ аваразул росдал рагIаллъи\nГьал къоязда Гуржиялъа тIадруссана Дагъистаналдаса вакилзаби - аваразул миллиябгун культурияб автономиялъул нухмалъулев Маркъо ШагIбановги, Гуржиялъа Дагъистаналде гочарал магIарулазул цевехъан Бадрудин Ибрагьимовги, филологиял гIелмабазул доктор АхIмад МуртазагIалиевги.\nГьеб сапаралъе аслияб гIиллалъун ккана дагьалъ цебе гуржиязул цо-цо миллатчагIаз Тиви росулъ маххул гьабураб хъанч чIвайги, Мтисубани абун Тивиялда цIар хисизе хIалбихьиял гьариги. Гьелда бан жидер разилъи гьечIолъи загьир гьабуна аваразул вакилзабаз гуржиязулазе. Хас гьабун гьел суалазде кIвар кьезе жидеца март моцIалдасан байбихьилин рагIи кьуна гуржияз магIарулазе.\nБицунеб буго жамгIияв хIаракатчи Бадрудин Ибрагьимовас.\nБадрудин Ибрагьимов: "Ниж къабул гьаруна реинтеграциялъул министр Паата Закареишвилица. Цадахъ вукIана "Кавказ" фондалъул вице-президент Гела Хмаладзеги, Соломон абурав политологги. Гьединго ниж дандчIвана нижер мухъалдаса Гуржиялъул парламенталде йищарай Малика Верулашвилигун, гьединго нижер мухъалъул нухмалъулев Давид Кевхишвилигун (дзюдоялъул федерациялъул нухмалъулев ккола гьев). Росулъа жеги 15 чиги вукIана цадахъ. Кинабго лъикI анаха, мажгит базеги рагIи кьуна".\nГуржи мацIалда Тиви росдада жидецаго хисараб цIар хъвараб хъарщи чIвазе къваригIун буго гьенир гIумру гьабулеб цо-цо чагIазе. Аслияб куцалда гьел кколел руго 1988 соналда Гуржиялъул вукIарав нухмалъулев Звиад Гамсахурдиаца Тивиялде гочинарурал гIачIаразул чагIи. Росулъе жанире рачIунеб нухда гьез жидерго мацIалда «Мтисубани» абун росдада цIар хъвараб гIаламат лъун батун букIана. Гьениса гьеб нахъе рехун букIана Бадрудин Ибрагьимовас. Мтисубани ккола Аджариялда букIараб гьезул росдал цIар.\nТIабигIияб балагьги ккун Мтисубаниялдаса гочинарурал гIачIаразде тIаде жеги чанго хъизан 1990 соналда Ахалсопелиялдасаги гочинабун букIун буго Гамсахурдиаца Тивиялде.\nТивиялъул гIадамаз течIо жидерго росдал цIар хисизе\nЦIияб бакIалде ругьунлъичIого гIачIаразул цо-цоял нахъе ун руго гьениса. Аниги, гьел ракьал магIарулазе кьун хIукуматалъ. ТIаде гIолел цIиял хъизаназе минаби разе кьеян гьарулеб букIаниги. Гьел кьун руго Ахалсопелиялдаса гочинарун рачIарал гуржиязе. Гьеб мехалдаго жидеда данде чIун рукIарал "звиадистазул" чагIи гьабсагIаталдаги гьадалго пишаби гьарулел ругилан бицана ЭР-ялъе Бадрудин Ибрагьимовас.\nБадрудин Ибрагьимов: "Звиадистазул" хутIарал чагIи руго гъора. Мухъалъул нухмалъулесухъе рачIун рукIун руго Тиви росдада Мтисубани абун цIар хисизе къваригIун бугилан. Гьеб жинца тIубалеб суал гурин, парламенталъги президентасги гьабулеб хIукму бугилан нахъе ритIун ругоха гьесги гьел".\nДагьалъ цебегIан ЭР-лгун букIараб гара-чIвариялда Бадрудиница бицун букIана Михаил Саакашвилил заманалда гуржиязул миллатчагIи лъугьун рукIанин росулъ хъанч лъезе. Амма КГБялъул (хасал хъулухъазул) чагIиги рачIун нахъе бахъизабунин. Гьеб мехалда миллияб политика сабураб букIанила, гьанже Бидзини Иванишвилица Гуржиялъ аслияб динлъун христианство лъазабидал, киса-кирго хъанчал лъезе хIалбихьулеб бугин миллатчагIаз.\nГьанже дандчIвай ккун хадуб гьеб мухъалъул нухмалъулес рагIи кьун буго хъанчал гIицIго гуржияз гIумру гьабулел авалазда гурони чIвангутIизе.\nИбрагьимов Бадрудин, жамгIияв хIаракатчи\nБадрудин Ибрагьимов: "Нижер росулъги камуларо цо-цо ургъел гьечIел чагIи. Гъоба хъанч лъун бугин-жоян хабар ккедал, букIаниги щибан жаваб кьола гьез. Хадуб букIинеселъул ургъел гьечIел чагIи руго гьел. Жакъа хъанч лъуни, метер ракьги ккола гьез (гIадамаз гIумру гьабулеб, хIайванал хьихьулеб ракь). Гьелъул пикру гьабулеб гьечIо цо-цо чагIаз".\nВакъфуялъе бахъараб ракьалда жидее мажгит базе биччаян бакIалъул хIакимзабазда гьарулелдаса гIезегIан мех буго Тиви росдал магIарулазул. Гьелъиеги разилъи кьун буго гуржиязул нухмалъулез. Жибго мажгит базе аслияб кумек гьабизехъин буго Туркиялъаги Дагъистаналдасаги вакилзабаз.\nБадрудин Ибрагьимов: "Школалда аскIоб буго гьеб ракь. АскIобго буго хIукуматалъул ракьги. Мажгит базе ракь босун букIана нижеца. Гьедин гьеб цоябги доб хIукуматалъулги ракь, тракторги бачун, битIа-бишизабуна нижеца. Гьанже изну щварабго гьениб хIалтIи байбихьизе букIиналъул хабар ккун буго Туркиялдаса вакилзабазулги Маркъолгун АхIмадилги. Жидеца балин Тивиялда мажгитилан турказ абулелдаса лъабабилебниги сон буго. Нижералгоги руго гьелъие хIадурун (Москваялда, Нижневартовскалда, Луганскалда ругел бечедал чагIи). Дицагоги буго гьеб бакIалъе кьезе ният гьабураб жо. гьединго магIарул миллаталъул чагIиги руго квербакъизе хIадурун - Хасавюрталъул мэр Сайгидпаша ГIумаханов, ЛъаратIа мухъалъул нухмалъулев МухIамад ГIалихановги".\nБадрудин Ибрагьимовасги, Маркъо ШагIбановасги, АхIмад МуртазагIалиевасги Гуржиялъе гьабураб сапаралда хабар ккун буго гуржиязул тарихчагIигун филологазулгунги.\nТиви: гуржиязул миллатчагIи мурадазде щвечIо


Ясли-ахикь кидаго аваданго букIуна » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nХунзахъ районалда цIикIкIараб кIвар кьолеб буго лъай кьеялъул даража борхизабиялде. ЦIиял ралел ва капиталиял ремонтал гьарун къачIалел руго лъай кьеялъул гIуцIаби, квер чIвалеб буго цIалуе гьунар бугел лъималазда. Гьедин, гьал къоязда КIахъ ва ЦIелмес росабалъ капиталияб ремонталдаса хадуб хIалтIизе кьуна цIи гьарун къачIарал лъималазул ахал.\nКIахъ ясли-ах рагьиялъул тадбиралда гIахьаллъана районалъул бетIер СагIид Юсупов, гьесул заместитель Шамил ГIаммаев, лъай кьеялъул отделалъул начальник Залимхан ГIумаров, администрациялъул лъай кьеялъул ва гIуцIабазул вакилзаби ва росдал жамагIат. Жиндирго кIалъаялда районалъул нухмалъулес баркала кьуна ясли-ах къачIарал хIалтIухъабазе ва бицана районалда лъай кьеялъул бутIаялде кидаго цIикIкIараб кIвар кьезе бугилан. Гьеб ясли-ахалда буго 20 лъимералъе бакI. Хисун руго нуцIби ва чIабар, лъун руго пластикалъул стеклопакетал, ай гьаб заманалда рекъарал шартIал гIуцIун руго.\nГьенисан районалъул нухмалъи щвана гьединго цIигьабун къачIараб ЦIелмеселъуб ясли-ах рагьулеб тадбиралдеги.


Нилъеца араб гьатIан къоялъ бицун букIана ЧIанкIаца ва ХъахIабросулъа МахIмудица рагьараб шигIрияб нухалъул, школалъул, хутIарал шагIирзабазда тIад гьев кIигояс гьабураб асарарлъул хIакъалъулъ. Гьез бокъараб нухдаса ана анцI-анцI гьунар тIокIал шагIирзаби. Цебехун абухъе кочIол къагIида, лугъат, хатI, чIваххи ва пикру загьир гьабулеб къагIида букIана ЧIанкIалгун МахIмудил.\nГIуна МахIмудил школалъул гьунар тIокIал шагIирал. Гьеб ахIвал-хIалалда шигIру - кечI букIаго ХIунзахъ тIалъиялъул росабалъ машгьурлъана цо чи. ЦIадаса Юсупил МухIамил вас, ХIамзат абун жинда цIарги бугев. Гьев вукIинчIо цевехун магIарулазда цере тIамулел шагIирзаби гIадав лоти. ТIохазда тIамур хъвалев, гьекъолдулев, жиндир керен ракI бухIулеб бугин ахIтIолев чи. ЦIаларав гIолохъанчи вукIана гьев.\nДибирлъиги гьабулев, хурги бекьулев, бокьги бахъулев гIадатияв магIарул мискинчи. Амма гьес цIакъ гIужилго рагIи реххулеб букIун буго. ГIадамазул загIипал, мукъсанал, кепал бакIал рихьизарун пасихIал кучIдул хъвалел ва жинцаго рек1ехъе цIалулелги рукIун руго гьес. Гьел тIиритIун руго тIалъиялъул росабалъ. Гьев чи цохIо Юсупил МухIамил васлъун гурев ЦIадаса ХIамзатлъун вахъун вуго.\nГьеб букIана халкъалъ кьураб тIадегIанаб цIар. Машгьурлъиялъул гIаламат. БукIараб букIинчIеб лъаларо, ХIамзатил хIакъалъулъ ракIалдещвеязда хъварабги бихьичIо, амма гьесул вас Расулица дидехун бицун букIана цо гIажаибаб дандчIваялъул: "МахIмудида рагIун буго тIалъиялда цо вас машгьурлъун вугин шагIир хIисабалда, хундерица гьесда аскIор цогидал жойидего гьарулел гьечIин. Гьеб рагIарав МахIмуд цо цIад балеб хасалихълъиялъул къоялъ вачIун вуго ЦIада инсухъе щвезе. ДандчIван руго. МахIмудица абун буго мун рагIулинха тIалъиялда бищунго машгьурав шагIир, ахIе цо кечI абун.\nИнсуца абун буго жинда ахIизе лъаларин ва ахIулел гIадал кучIдул гьечIин, гьадинго кепалъе хъварал жал гурониян. ТIад чIун цIализабун буго МахIмудица. ЦIалун буго кечI "Дибирги гIанхвараги". КIвар кьун ахиралде щвезегIан гIенеккизеги гIенеккун МахIмудица абун буго: "Хъвазени лъалеб бихьула дуда, амма гьел гIункIкIаздегун гIунхрузде хъвалел кучIдул дида ричIчIуларо" - янги абун бухъизабун бугила нахъе МахIмудица" - ян бицунаан Расулица.\nЖивго ЦIадаса ХIамзатица гьеб дандчIваялъул я кочIолъ, я харбилъ бицараб рагIичIо. ГIицIго МахIмудица кечI ахIулеб мехалда нахъе хъамулел лъималазда гъорлъ вукIана дун абун хъвараб гурони. Гьенибги цо суал бачIунеб буго. ХIамзатидагун МахIмудида гьоркьоб гIумруялъул 4 сон гурони гьечIо. Нахъе хъамулезда гъорлъ ХIамзат вукIине ккани МахIмуд гьесда вихьизе кколев вуго 18 сон баравниги чи кечI ахIулев, ХIамзатие биччайха 14 сон.\nГьелдаса тIаде ригь арав чи саламатав чи вукIуна магIарухъ, хасго доб заманалда. Гьев хъамуларо, хъамуниги нахъеги унаро. Гьеб буго жеги хIурият бергьичIеб ва щивав магIаруласул рачлихъ ханжарги бугеб, къварегIаралъуб гьебги къватIибе цIалеб заман. 18 сон барав МахIмуд машгьурлъиги щакаб жо буго, машгьурлъаниги гьесухъ гIенеккулищ гIадамал, вачIунищ гьев Хунзахъ щвезегIан кечI ахIизе? Нилъеда лъалеб бакIалдаса МахIмуд Муихъ рокьи ккун "гьаглъизегIан" (лъикIаб магIнаялда) цевеги руччабиги рокьулев, тIармидаги кIутIулев, кечI ахIулев чи вукIун вуго. Гьесул цее ЦIатIанихъа Жамилат абурай берцинай чIужу йикIанинги бицуна. БатIаго жиндир чIужуялъухъ ккараб рокьул бицун хъвараб кечI ахIизе гьев Хунзахъги кинха инев?\nЖамилатгун ватIалъун хадув къогоялдаса лъеберго соналде гIагарараб ригьалда гьев вугеб мехалда ХIамзат вукIине ккола кIудияв чи ва лъицаниги гьев нахъе къотIизе рес гьечIо. РачIаха хIисаб гьабизе щиб букIине рес бугеб гьанибали. Дир пикруялда "дун нахъ къотIулезда гъорлъ вукIана" абураб жо ХIамзатица абун буго хIакъикъияб МахIмудилгун букIараб данделъи ва гьелъул хIасил бицине бокьичIого.\nРасги кIал лъикIав гурев МахIмудица гьел дур гIункIкIазухъ ккараб "рокьи" дида бичIчIуларин цониги хъатIулеб рагIи реххун букIун батила. ШагIирзаби гьединал чагIи рукIунелъул цохIо жалго гурони хутIарал хIаларел. Гьеб нилъеда лъала нилъер заманалъул нилъедаго лъалел шагIирзабазул гIамалалъухъ балагьун. ХIамзатида бичIчIун батула ЧIанкIалгун МахIмудил нухда ун жив гIаммаб хоралъулъ вилулевлъи. Гьесул керен бухIараб, хIехьезе кIолареб рокьиги букIун батуларо. Живгоги бегIерав, лъикI гIадамазул психология ва загIипал бакIал лъалев чияс сверухъ киназго Дагъистаналда бичIчIулеб болмацI бицунеб тIалъиялда сатира, махсаро, гIадамазул гIузраби рихьизарулел кучIдул ва цIияб нух батула.\n1919 соналъ чIвала МахIмуд. Реххун бачIуна хIурият ва цIияб заман. Гьеб заманалъе хIажалъула живгоги мискинлъиялдаса вахъарав, халкъалдаги лъалев бегIерав агитатор, шагIир. Гьеб ролалъе "хьимал бусада хварав", къелъ хъазан речIчIарав мискинчи Юсупил МухIамил васасдаса рекъарав чи цойги щивха вукIинев советазе? Гьедин хъвалеб буго живго ХIамзатицаги. МахIмуд? МахIмудги мискинчи, цIияб заман беццун кечIги ахIарав, "гIурус пачаясул божараб бахIри" - ян Нажмудиднидаги абурав кIодо гьавиларищха цIияб заманалъ? Гьеб мехалда жидер букIараб гIемер хинаб гуреб гьоркьоблъиги бахчун, партиялъул тIалабалда рекъон зодове вахъун веццизеги веццана, "дидаго лъикI лъалароан, дун нахъе къотIулезда гъорлъ вукIана" - янги абун гьоркьоблъиги бахчана.\nХъизаналда гьоркьоб балъголъи букIунарелъул, гьев кIиявго хун 50-70 сон арабго Расулица цо рагIал баккана хIакъикъаталъул, гьесги тIубан рагьичIо ва къаникье ана букIанщинаб.Мах1мудилгун Х1амзатил дандч1ваялъул ва гьоркьоблъиялъул х1акъиъкат хут1ана балъголъилъун. Авар адабияталде вачIана цIияв рагIул устар - ЦIадаса ХIамзат. Гьесул поэзиялъул х1акъалъулъ бицина иргадулаб макъалаялда.


Чармил хIукумат » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nНилъеда лъала, 2003 соналъ тасдикъ гьабураб Дагъистаналъул Конституциялда рекъон, Дагъистаналда пачалихъиял цIалул мацIаллъун гIурус ва рахьдал мацIал рикIкIунеллъи. Гьеб Конституциялда рекъон нилъее изну буго гIурус мацIги рахьдал мацIалги нилъее бокьухъе церетIезаризе. Нилъер ихтияр буго нилъерго мацIалда къватIазда, тукабазда цIарал лъезе, документал нилъерго мацIалда хъвазе, хIатта судалдагицин нилъерго мацIалда гурони рагIи абичIого рукIине.\nАмма нилъеца гьеб ихтияр хIалтIизабуларо.\nНилъеда ккола тукадул кIалтIа гIурусалъ цIар хъвараб кIудияб игIлан чIвани, дармил кутак букIинилан, ингилисалъ чIвани – дармилали бицинего бицунге, тукадул бетIергьанги кутакав чи лъугьунев рагIула…\nКисан бахараб унтидай нилъеде, гьаб нилъерабго рихун чияраб бокьи? Бокьизе ккола, лъазеги ккола гIурусги, ингилисги, гIарабги… тIаде китаязул мацIги лъани дагьабги лъикIаб букIуна. Амма бищунго нилъго рокьизе ккола, нилъерго мацIги бокьизе ккола ва нилъерабго, киназдасаго лъикI, лъазеги ккола. Нилъеего къваригIун гьечIел нилъги, нилъер мацIги, нилъер миллатги, лъиеха къваригIун рукIинел?\nДунялалда нилъер миллат «риидалил багIарараб къоялъ гIодобе тIинкIараб къатIра гIадин» тIагIинчIого букIине ккани, бищунго цебе, щивав магIарулас, «къваригIун бугищ дие авар мацI?» - илан абураб суалалъе, расги нечечIого, битIараб жаваб кьезе ккола. Авар мацI цIунизе кколилан миллаталде ахIи базе рахъунел гIемерисел церехъабазда лъаларо гьеб суалалъе жаваб. Лъалебани гьез жедецагоги бицинаан, лъималаздаги малъилаан, щай лъазе кколебалиги бичIчIизабилаан. ЦIакъ дагьав чиясда гурони бичIчIуларо, миллаталъул аслу мацIалъулъ букIин.\nЭбел-инсудаги учительзабаздаги бищун цебе чIараб масъала буго, магIаруласда магIарулавилан абураб цIаралъе мустахIикъав вукIине кколеблъи бичIчIизабизе. МагIарулазда авар мацIги, адабиятги, маданиятги, тарихги лъазе кколеблъи. МагIарулазда магIарул гIадат-гIамалги, рукIа-рахъинги лъазе кколеблъи, гIамал-хасиятги магIаруласда релълъараб букIине кколеблъи. Жиндирго умумуз бицунеб букIараб мацI лъаларев чиги жив магIарулав вугин абизе нечезе кколеблъи.\nГьеле гьеб суал, миллияб бичIчIи (национальное самосознание) жив-жив чиясул гIадал нахулъе тIинкIизабизе, гьеб берцин бихьизабизе, гьеб чара гьечIого гьедин букIине кколеблъиялда магIарул чи божизавизе гурищ кколев авар мацIалда рахъулелщинал газетаз ва журналаз. ГIададайищ нилъее гьадабгощинаб рухIияб бечелъи нахъе тараб дунялалдаго цIар рагIарал нилъер шагIирзабаз, хъвадарухъабаз?\nАссимиляция нилъеда бараб жо гурила, чара гьечIого тIагIине ругила нилъер мацIалилан кIалъалел чагIиги камуларо. МацI лъачIониги щибила, нилъерго миллияб тIокIлъи, кьалбал цIунизе кколилан абулелги руго. Ассимиляция, ай нилъ дагьалги къуватаб мацIалъул миллаталда гъорлъ рилъи, нилъерго кьалбалги цIунун, букIунареб жо буго! Кинал кьалбал? Гьанжего руго нилъер гIемерав чи кьалбаздасаги тIун, гьороца босун унеб заз-хъарахъ гIадин, гирун инев.\nЦойги кIудияб проблема: авар мацI бицунеб сверухълъи (языковая среда) гьечIолъи. Гьеб букIине ккани щиб гьабизе кколеб? Гьелъулги нилъеца гIемер бицана. Рокъор кIалъай, садиказда, школазда мацI малъи, мультфильмал, компьютералда хIаял ва гьел гуреб гIемерал цойгидалги.\nНилъее мацI малъизеги лъазабизеги хIукуматалъул щибго квал-квал гьечIо. Кумекги гьечIо. Амма, бищунго аслияб жо бугоха гьелъие гIоло гIалимчагIиги, хъвадарухъабиги, журналисталги, учительзабиги, эбел-эменги, лъималги цадахъ рекъон хIалтIи ва хIукуматалда кумек гьари.\nМиллатго бахъун кумек гьарараб мехалъ, гьари тIубачIого тезе, гьеб хIукуматги чармил гурелъулха.


АДАБИЯТАЛЪУЛ НУХ БОРХАТГО ККУРАЙ - 8 Декабря 2021 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nЧетверг, 19.05.2022, 21:56 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2021 » Декабрь » 8 » АДАБИЯТАЛЪУЛ НУХ БОРХАТГО ККУРАЙ\n-Залму МухIамадовна, бокьилаан Дуца цӀалдолезе кин мун хъвадарухъанлъун яхъараяли бицани.\nДун йиго рагъул заманалъул лъимер. Дида гьитӀ инго бихьана рагъда васал тӀагӀарал улбузул къваридал ракIаз гъваридго угьун биччалеб хӀухьелги, эбелалъул бадисан гирулел рухӀарал магIил гаралги, бесдаллъун хутӀарал лъималазул къварилъи- пуланлъиги. Гьеб киналъго дир ракӀалъеги асар гьабичӀого хутIичIо. Гьедин дица кучIдул хъвалаан жеги школалда цIалулеб заманалдаго. Дир тӀоцебесеб кечӀ печаталде бачIана 1959 соналда. ТIехьалда рахъана 1963-64 соназда. Гьел рукӀана магӀарул ва гlypyc мацӀазда гӀолохъанал поэтазул асарал данде росараб «ГӀолохъанал гьаркьал» сборникал.\nИнститут лъугӀун хадуб-хӀалтӀи, хъизан-рукъ, лъимал-творчествалде кӀвар кьезе заманго букӀинчӀо. Расул ХӀамзатовас, Фазу ГӀалиевалъ дир вакьадасе, росасе бадибчӀвай гьабулеб букӀана щай Залму юцӀцӀун чӀарай, щиб гьез дие гьабурабилан. Гьеб дир гӀайиб батизеги бегьула, гӀумруялда жаниб творчество тӀоцебесеб бакӀалда лъечӀого тей. Амма дир рекӀелъа гьеб киданиги ун букӀинчӀо. Дица доб мехалъ хъвана:\nЧӀужугӀаданлъун те дун дагьаб\nЦIакъ согӀлъунги йигин, сваканги\nXIасралъарал лъимал рохун\nДир бетӀергьанчи СагӀитие ва гьесул эмен Зайирбег ГӀалихановасеги цӀакъ бокьулаан литература. Зайирбегица данде гьабун букӀана 10 азаргоялдасаги цӀикӀкӀун кицаби ва абиял жанире росараб тӀехь, хъвалаан пьесаби. Гьесда магӀарул, гlypyc мацӀал гурелги, лъалаан гIараб, перс ва лъарагI мацIалги. Гьединго цIакъ лъикӀ лъалаан магӀарулазул тарихги. Гьедин рукъосан киназулго кумек гурого, квал-квал букӀинчӀо дие. Дица хъварал тарихиял асарал гьесул архивалъул кумекалдалъун хъварал руго.\n-Аслияб къагӀидаялда Дуе сундул хӀакъалъулъ хъвазе бокьулеб?\n-Дица киналъулго хӀакъалъулъ хъвала. Дие гӀагараб буго КӀудияб ВатӀанияб рагъул, ВатӀаналде рокьиялъул, халкъалде рокьиялъул, гӀадамасде рокьиялъул тема, хъвала намус - яхӀалъул, нич гьечӀел пишабазул, чIужугIаданалъул, тарихалъул хIакъалъулъ...\nЗамана хисун буго, хисун руго гӀадамалги. Доб советияб заманаялъ тарбия щун букӀиндал дие, гьанжесеб заманалда кинго рекъезе кӀоларо. Доб мехалъ букӀараб пикру хисизабизе захIмалъулеб буго. Maгly гурого paгIи къватӀибе бачӀунареб замана тIаде щун буго гьанже, чIвай- хъвей гӀемерлъун буго, бикъа- хъами гьарзалъун буго. Гьеб кинабго рекIее захӀмалъарай дир рекӀелъе рижун рачӀана гьанже заманалъе къимат кьолел цо-цо гьадинал кочӀол мухъалги:\nРилъа, рилъа, гьудул,\nГьаб чилъиги тун,\nГьал цӀогьалги тун.\nКак базеги ун,\nКунеб буго жакъа\nКвер цӀураб садакъа\nЦӀулеб буго гьаниб\nОгь гьарзаяб боцӀ и,\nНич гьечӀеб боцӀи\nЦӀар гурони цӀали\n-Залму МухIамадовна, дур асаразул бахIарзаллъун щал кколел?\nДие цIакъ бокьула нилъер росу-ракь, гIагараб район. Дир асаразул бахIарзаллъунги гьел ккола. ТIоцебе гьез тIирщизабуна дир поэзиялде рокьи. Нилъер умумузул бахIарчилъиялъулги, хвелги гьечIел гьунаразулги, гIамал-хасияталъулги, гIаданлъи-нухалъулги, магIарул яхI-намусалъулги, гIадатазулги хIакъалъулъ хъванщинаб дица гьездасан босараб буго.\n-Залму Myxlамадовна, мун кидал кучIдул хъвазе гӀодой чӀолей?\n-Цо нухалда нижер министр Къурбанов Сайгид ГӀисалмухӀамадо-вичас, жиндихъегоги ахӀун, дида кьварун абуна: «Залму, дуца кучIдул хъвалел рагӀула гури»,-ян. Дица гьеб битӀараб бугилан жаваб кьуна. Хадубги гьес дида гьикъана, дуца гьел хIалтIудагийищ хъвалелан. Дица жаваб кьуна, кучӀдул ругин лъималго гӀадинал жал. Лъимералъул рижи лъиданиги чӀезабизе кӀоларин, заман щвараб мехалъ гьеб къватӀибе бачӀинчӀогоги чӀоларин, гьеб Аллагьасул хIалкIолъи бугилан. Дицаги рес рекъон рижараб бакӀалда хъвазе хӀаракат бахъулин кучӀдулилан.\nАслияб хӀалтӀуе дица киданиги квал-квал гьабичӀо. Хъвала хӀалтӀудаса хадубги, хеккого радакь яхъунги. БотӀролъе пикраби рачӀуна нухда унагоги, квен гьабулагоги, черолагоги, рукъ бакIарулагоги. Дица гьел дирго тӀехьалде росула, хадуб заман батизегӀан.\n-Дие бергьун кIудияб асар гьабуна дуца эбелалъул хIакъалъулъ хъвараб «Меседил щуб кколеб кар меседил гъветI абураб асар цIалидал. Дида ракIалде ккана дур пикраби гьел дирги рекIелъан росарал ругилан. Дидаги цее чIана дирго эбел, жаниб чи гьечIого чIобоголъун хутIараб дир инсул мина. Дун битIахъего, гIажаиблъизаюна дур щибаб мухъалъ, куплеталъ… Долдаса нахъе гIемерал сонал ана. Дур рекIел хIал кин бугеб?\nЗамана аниги щиб, дир эбел кидаго дунгун йикIуна. Дида цебеса унаро соназ накъишал хъвараб гьелъул гьумер, гIумруялъул кинабго лъикIаб-квешаб бичIчIарал гьелъул берал, дир гIинзуниб кидалго букIуна кинабго иш цокIалго гьабейилан малъулеб гьелъул мугIалималъулаб гьаракь, бачунеб зикру.\nДида лъала къадар щварал къанщулеблъи, ирга щварал аниб толареблъиги. Гьеб лъачIого гуро дир магIил гарал гирулел ругеб.\nГIенеккун гIорцIичIеб гIакъилаб\nГьеб камидал буго керен ссудулеб,\nСоназ къартI биххичIеб камилаб\nГьеб къваригIун йиго\n-Дуда чӀужугӀаданалъулъ щиб берцин бихьулеб?\n-Узданлъи, яцӀцIа-якъалъи, ракӀ бацӀцӀалъи, гӀадамазул адаб цӀуни.\n-Мун кидаго цӀакъго берцинго ретӀа-къан йикӀуна. Дур рокъобги кидаго мухӀканлъи берцинлъи букӀунин абула. КингӀаги дуда заман батулеб гьеб киналъего?\n-Дилъ кинаб букӀаниги лъикӀлъи, берцинлъи батани, гьеб буго нилъер магӀарул руччабаздасан, гьезул берцинаб хьвада-чIвадиялдасан гьезул гIамалалдасан босараб…\nБукIана замана, дун кIиго сменаялда хӀалтӀулейги. БитӀараб бицани, бигьаго букӀинчӀо хӀалтӀизеги, хъизанги, рукъги цадахъ бачинеги. Къаси кьижичӀогоги гьабулаан хӀалтӀи. Нилъер улбуз баччухъе баччана дицаги. Гьеб цохӀо дие хасиятаб жо гуро. Дие кумек букӀунаан дирго бетӀергьанчи Caгlитилги якьад-вакьадасулги. 35 соналъ цадахъ йикӀана дун гьелгун. Цониги къоялъ ракӀ хвечӀо, ццим бахъинчIо. Дуниял кIочон тараб ахиратги кьун батаги гьезие.\n-Залму МухӀамадовна, Дур асарал цӀалараб мехалда бихьулеб буго Дуе магӀарухъ цӀакъго бокьулеб букӀин...\n-Дуца бицунеб щиб? Росулъе щвараб мехалъ цIакъго батӀияб асар лъугьуна черхалъе. Цебе самолетал роржунеб мехалда, «ГӀалагӀарт» майданалда гьеб рештӀарабго, битӀ ахъе йохиялъ бадиса гирун рачӀунаан магӀ ил гарал. Дунго эхеехун йигониги, дир ракӀ кидалго росдал гӀадамалгун букӀуна. МагӀарул гӀадаталги, гьезул намус-яхӀги дида киданиги кIоченчIо.\n-Дун цо-цо гӀолилалгун дандчӀва-раб мехалда, гьез кьолеб суал буго рокьи гьабизе бегьулищилан. Дуда кин кколеб?\n-Рокьи...лъил гьеб ккечIеб? Авараг-забазулги ккана, асхӀабзабазулги ккана, балагье нуж хӀутӀ-хъумуралъухъ, балагье макказухъ. Гьеб щивав сахав чиясул рекIелъе бачIунеб асар буго. Дица къимат гьабула гьаб жакъа гӀадаб гьелгьел рокьиялъул гуреб, бацӀцӀадаб рокьиялъул. Дида берцин бихьула цо чиясе цойги чи вокьи. ЛъикӀав чи гурого вокьизе рес гьечӀо. Амма сурун бихьула чидар росасухъ рокьи гьабулей чӀужугӀаданги, чидар руччабазухъ ралагьулел бихьиналги.\nМуилги MaxIмудилги гIадаб бацIцIадаб рокьи ккезе бегьула. Муил рокьиялда аскIоб намус букӀана. Рокьи гьабулелъул гьелъ намус тӀоцебесеб бакӀалда лъуна, рокьиялдаса гьелъул ияхӀ бергьана. Гьеб бергьинчӀебани, цӀалдолезе гьей Муилъун хутӀулароан. Гьей некӀого кIочон тун йикIинаан.\nЗалму МухIамадовна, дида лъала дуе гIагараб росу-ракь, гIадамал рокьулеблъи. Щиб дуца гьезда абилеб, гьарилеб букIараб?\nУнтун буго Дагъистан. Гьеб буго нилъ рижараб, гIураб ракь. Дица тIоцебесеб иргаялда гIолилазда гьарилаан гьеб унтараб сахлъизе, свакараб чучизе, хирияй эбелалда гIадин, къвал байин Дагъистаналда. Гьелда жибго бокьулеблъи лъазе, хурзал рекьун, ахал гIезарун, гIи-боцIи хьихьун бечед гьабейин гьеб. Дица гьезда гьарилаан нилъер гIагараб ВатIан цIунейилан. Нагагьлъун нухда квешлъи батани, щущазабе малаца. Нуж гIолохъаби ругелъул гьеб нужехъа бажарила. Гьарула дица гьезие бажариги, жигарги, гIолохъанал квераца, дунял кодобе босиги. Киназего гьарула щулияб сахлъи, гьабулеб ишалъулъ икъвал, роцIараб зобги, даимаб талихIги.\nЗалму Батировалъулгун букIараб дандчIваялдаса хадуб ва гьелъул асарал цIалидал, дун унго-унголъунги чӀухӀизе ячIана гьединай гьунар тIокIай, гӀадатияй магӀарулай нилъер Хунзахъ росулъа йикIиналдаса. Гьей ккола цохӀо гьелъул хъизаналъул рохел, талихIлъун гурейги, нилъер киназулго талихIлъун.\nПросмотров: 68 | Добавил: zaxrosdal | Рейтинг: 0.0/0