Потребность в кадрах в сфере информационной безопасности\tВНИИ труда Минтруда ...\t- 14 июль 2020\nВ Гумбетовском районе рассмотрены этапы реализации ...\tВ рамках реализации ...\t- 14 июль 2020\nПоменялись условия начисления пособий безработным\tВыплату повышенных ...\t- 14 июль 2020\nБолее 400 человек за 9 дней зарегистрировались в Дагестане ...\tЗа 9 дней в Республике ...\t- 13 июль 2020\nВ Махачкале строительство ледового дворца планируется ...\tСтроительство ледового ...\t- 13 июль 2020\nПонедельник, дек 16 2019\nР. МухIамадов, авар мацIалъулгун литератураялъул мугIалим, Каспийск шагьар\n13 декабрь – Сидрат Мажидова гьаюраб къо\nГьеб букIана 1972 сон. Доб мехалда дица гIумру гьабулеб букIана Шамхал посёлокалда. Шамхалалде гIемер бачIунаан Авар театр. ЗанкIун цIун букIунаан Культураялъул рукъалъул зал театралъухъ ралагьизе рачIарал шамхалалъулаз ва мадугьалихъ бугеб Богатыревка росдал гIадамаз.\nДоб сордоялъ Шамхалалде рачIун рукIана РСФСРалъул халкъияй артистка Сидрат Мажидова гъорлъ йигеб къокъаялъул артистал. ГIадат букIана спектакль лъугIун хадуб артистал лъица букIаниги кваназе, хIухьбахъизе рокъоре гьоболлъухъ рачунеб. Гьелин абуни, цо-цо мехалда разилъулаан, цо-цо нухалда гIедегIун ругилан, унаан.\nШамхалалда гIумру гьабун гъол соназ вукIана СалтIаса, мунагьал чураяв, Камил ва гьесул хъизан-лъимал. ЦIакъ кечI-бакъан хирияв чи вукIана гьев. Гьес, течIого рокъоре рачана артистал. Камил лъикIав гьудул-гьалмагъ вукIиналъ, дунги ккана гьениве.\nКамилил лъади Асиятица лъикIаб гьоболлъиги гьабуна артистазе. Ва кванан хадуб киназего бокьана Сидратица кечI ахIизе. Амма гьеб къокъаялда цадахъ Сидратие пандур хъвалев чи вукIинчIо.\n- ХъарамухIамадил гъове векереха, Камил, гьесул гъоба пандур буго, гьесги ГIабдулвахIидицаги кигIанги лъикI гурищ пандуралда бакънал рачунел, - ан абуна Асиятица росасда.\nКамил ун хадуб Асиятица бицана ХъарамухIамад вугин Гьарадирихъа Шамхалалда гIумру гьабун чIарав, МахIачхъалаялда институталда хIалтIулев гIелмабазул кандидат, ГIабдулвахIидги, росулъ микьго классги лъугIизабун, тIасиял классазда цIализе гьес жиндихъего вачарав, гьесул гьитIинав вацгIал вугилан.\nЗаманго иналде, ХъарамухIамад МахIачхъалаялдаса жеги вуссун ватичIилан, цадахъ ГIабдулвахIидги вачун, пандурги къвалакь ккун, вачIана Камил. Хадуб, гьабги-гьабги бакъан бачун бажарилищан Сидратица цо-цо сверел кочIол ахIун бахъиналде, гIолиласул килщал пандрида расандана ва Сидратица ахIулел кучIдузул хIасратал бакънал рокъор роржанхъана. Киназго гIажаиблъи гьабуна, жеги ичIабилеб классалда цIалулев гьитIинав гIолиласул пандрида бакънал рачине бугеб махщалида.\n– Гьале нилъее ХъахIав Мухтар хисизе чи, - ян махсара гьабуна артистаз ГIабдулвахIидие, МахIачхъалаялде щведал, гьоболлъухъ щвечIого вукIунгеянги гьарана гьез гьесда.\nХъахIав Мухтарин абуни вукIун вуго жинцаго кечIги ахIулев, Сидратица ахIулел кучIдузде данде пандурги хъвалев ЛъагIилухъа Мухтар СайгидхIусенов.\nУнкъо кечI ахIана Сидратица доб сордоялъ нижее, ГIабдулвахIидица пандурги хъван. Бищунго нижеца гIажаиблъи гьабураб жо - къойил Сидратида аскIорги рукIунел, гьелъул кучIдулги гIемер рагIулел театралъул артистазе, нижее, къанагIат радиоялдасан гурони гьел рагIуларездаса цIикIкIараб асар гьабулеб бугоан гьелъул кучIдуз. Гьедин махщалида пандур хъвалев чияс дуца кечIги ахIулеб батилилан тIаделъана ГIабдулвахIидиде артистал, амма ахIизе гьаракьги махщелги гьечIилан, гIолилас инкар гьабуна.\n…КIикъогогIан сон ана гьеб дандчIваялдаса хадуб. АскIосан йихьичIониги, сценаялдасан гIемер йихьулаан гьей. ГIабдулвахIидилгун, Шамхалалда I0 классги лъугIун гьев аралдаса, дандчIвай ккун букIинчIо, амма ракIалда чIун вукIана. Дунгоги чанго соналдасан Шамхалалдаса нахъе гочана.\n20I3 соналъ «Гьудуллъиялъул рукъалъул» фойеялда тIобитIулеб «Прессаялъул балалде» ккана дун. НуцIихъа жаниве лъугьаравго, берречIчIана «ХIакъикъат» газеталъул бокIоналда данделъарал ГIали Камаловасдаги, газеталъул цогидал хIалтIухъабаздаги. Гьенирго ругоан нилъер машгьурал музыканталги, театралъул артисталги. НуцIихъехун мугъги кьун чIарав чигун гара-чIварулей йигоан Сидратги. АскIове щведал лъана гьев ГIбдулвахIид вукIин. Гьесда дунги лъана. Сидратида дун ракIалда ватичIо. Дида ракIалдещвана доб Шамхалалда ккараб хабарги, ГIабдулвахIидги театралияб яги музыкалияб нухда хIалтIулев ватилин пикру гьабуна. Амма гьев политикаялде гъорлъе жуван вугоан.\nГьес лъугIизабуна тIадегIанаб партиялъулаб школа, СССР биххизегIан хIалтIана комсомолалъул гIуцIабазда, КПССалъул Гъизилюрт шагьаралъул комитеталда, гьабсагIатги хилиплъун гьечIо партиялъе ва хIалтIул вуго КПРФалъул Гъизилюрт шагьаралъул комитеталъул тIоцевесев секретарлъун ва шагьаралъул муниципалияб газеталъул бетIерав редакторлъун.\nГьайбатаб лъугьа-бахъин гIадин ракIалда букIана дида тIоцебе Сидрат йихьараб, гьелъул кечIги аскIосан рагIараб, Шамхалалда ккараб дандчIвай. Гьеб цIилъана кIиабилеб нухалда гьейги ГIабдулвахIидги рихьидал.\nГьеб ракIалдещвеялъул хIакъалъулъ «ХIакъикъат» газеталде хъвазе пикру ккана дир, мунагьал чураяй Сидрат Мажидовалъул гьаюраб къоги тIаде щун букIун.\nДица абилаан, гьелъул росдал школалъе, Хунзахъ Культураялъул кIалгIаялъе кьезе мустахIикъаб букIинин гьелъул цIарилан. МахIачхъалаялдаги бегьилаан даим гьабизе гIумруялъго лъималазул ролал хIарай ва халкъалъул рекIелъ лъимерлъун хутIарай Сидратил цIар. Масала, щай бегьилареб гьеб кьезе цониги ясли-ахалъе? Нилъеца къимат гьабичIони нилъерго адабияталъулги, маданияталъулги, тарихалъулги, цогидаз гьабиладай?\nРакIалде ккола, гьаб пикруялъул рахъкквелин театралъул коллективалъги, республикаялъул культураялъул министерствоялъги, Хунзахъ районалъул администрациялъги.\nДругие материалы в этой категории: « БукIинеселъул пикрабазда\tТалихIалъул рукъ цIеги »\n17:45, 14 июля 2020, 26\n13:24, 14 июля 2020, 62\nВ Гумбетовском районе рассмотрены этапы реализации комплекса проектов «Мой Дагестан»\n12:22, 14 июля 2020, 88\n17:16, 13 июля 2020, 135\nБолее 400 человек за 9 дней зарегистрировались в Дагестане как самозанятые\n17:15, 13 июля 2020, 125\nВ Махачкале строительство ледового дворца планируется начать в 2022 году\n17:14, 13 июля 2020, 133\nПредгорное интенсивное садоводство и виноградарство развивают в Табасаранском районе\n15:18, 13 июля 2020, 148\nБизнес и НКО смогут получить субсидию\n14:26, 13 июля 2020, 28\nАвтор Интернеталъул макъалабаздаса пайдаги босун, хIадурана Кавсарат СУЛЕЙМАНОВАЛЪ\n13:48, 13 июля 2020, 129\nГIедегIун кIетIана дур рекIел сагIат\nАвтор Ашахан Юсупов\n10:45, 13 июля 2020, 183\n10:29, 13 июля 2020, 40\nТанковое сражение под Прохоровкой - 1943


Надир-шагьил рагъаул хIакъалъулъ » MAARULAL.RU :: Аварский Культурно-Просветительский Портал\n» Надир-шагьил рагъаул хIакъалъулъ\n26 марта 2011 | История | добавил(а): isma78 | Просмотров: 5725\nДагъистаналде Надир-шагь вачIана Кураялъул рахъалдасан, Хайдакъ-Табасаранги кверде росун, гьезул халкъалда пасалъиги гьабун. Гьесдасан нахъе хутIарал рагъухъабиги рачIана магIаруллъиялде.\nНадир-шагьида данде вахъана Гъази-Гъумекиса Сурхайхан, амма гьесул аска-рал щущахъ риххизаруна, дандечIей гьабун бажаричIо. Надир-шагьил чIахIиял аскарал рукIана. Живго Сурхайханги ккун кверде восана. ГIемер кватIичIого Надир-шагьил аскарал Гъумекир щвана, Гъази-гъумекиб росдадаги кверщел гьабуна. Кинабго халкъги бакIарун, Надир-шагьица Сурхайханил чIужу ГIайшат гьесда ва халкъалда цее инжит гьаюна. Сурхайханил кIиявго вас МуртазагIали ва мухIамадхан магIарулазухъе лъутун рорчIана ва киса-кирего кумекалъулаб ахIи бан чапарзаби ритIана.\n«Надир-шагьил кверщел бергьани, нилъ киналго инжит гьаризе руго гьес, халкъалда пасалъиги рещтIинабизе буго. Гьезие мутIигIлъизегIан хвезего лъикI» -абун букIана ахIи бараб кагъаталда хъвалеб.\nНадир-щагьица жиндирго къокъа кIиго бутIаялде бикьана. КIудиябаб бутIа жиндаго цадахъги тун, цояб къокъа гьес битIана Сулебул кIкIалахъан аслияб къокъаялда цолъизе бачIине абун. Амма гьезие гьениб пасалъи гьабуна – цо чанго рагъухъан гурони лъутун ворчIичIо.\nГьеб заманалда дагъистаналда вукIана кIудияв гIалимчи Къелеса ГIали-афанди. Гьесул хобги зияратги буго КIусуралда. Гьевги вачIана магIарулазул аскар бакIарулеб бакIалде кумекалъе.\nЦоцги гIалимчи вукIана ХIадис абун, гьевги МачIадаса кола. ХIадис ана цадахъ кIиго мутагIилги вачун, борхатаб магIарде ва кIиго сордо-къоялъ Аллагьасде кумек гьарун дугIа гьабуна.\nНадир-шагьица рещтIен гьабуна ДурчIи магIарда. Гьесул аскаралги щвана МохIоб ва ГIунучI росбалъе. Гьезда дандритIун магIарда ракIарулел магIарулалги рукIана. Гьабизесеб ишалъул данделъи ахIана, гьениве ГIали Къелесиги ахIана. Гьесул пикру цIехедал, ГIали-афандияс бадиса бадибе данде рагъ гьабун бажари щакаб бугилан абуна. ЦIакъго кIудияб бо букIана Надир-шагьил.\n- Нилъ гьесдаса сихIру-гIакълуялдалъун гурони бергьунаро, - ян абунила ГIали-афандица. – РачIа нилъеца мутIигIлъи загьир гьабураб хIисабалда чапарзаби ритIила гьезухъе, дунгоги ина гьезда цдахъ ва бодул церехъаби гьобллъухъ ахIила. Цинги гьелги чIван, къаси тIаде кIанцIун кIварал Рагъухъаби гъурила ва радал хутIараздеги гьужум гьабила. Дида ракIалде ккола нухмалъи гьабизе це-рехъаби гьечIеб бо нилъей гIемерго захIмалъиларин гъуризе.\nЖеги-жеги кумекалъе рачIунезухъ балагьун чIечIого, гьабизе бугеб рагъул мухIканлъи баянги гьабун, магIарулаз рагъизе хIукму гьабуна. Чанго къоялъ гьабураб кутакаб рагъудаса рагъудаса хадур къажараз лъутизе байбихьана. Дер-бент хъалаялде щвезегIан кьаби щвезабуна гьезда магIарулаз.\nЦересел хъвай-хъвагIаязда рекъон, 100 соналъ цереги гьабго заманалда рачIун рукIун руго къажарал Дагъистаналде. Гьеб мехалъги гьел МочIохъ магIарда риххизарун рукIун руго.\nГIобохъ цо къали хьалеб хуриса 100 шигIиясул жаназа нахъе босун буго. Гье-зул чIваразул хIисабги лъачIо, гьел рукъунги бажаричIо. Гьеб ракьалда биялъ бухIун анкьго соналъ щибго хергицин бижичIо, лъабго-ункъго соналъго кве-шаб махIги лъугIичIо.\nКъажаразул дагъистаниязда кутакаб ццин букIана, амма магIарулаздаса хIинкъун щибго гьабизеги кIвечIо.\nГьаб хъвай-хъвагIай гьабуна, гьижраялъул къагIидаялъ 1145 соналъ гьавурав, гIалимчи МухIамад-афандица. Гьаб рагъ-кьал ккараб заманги гьесул заман кко-ла. Гьесул хъвай-хъвагIаяздасан босана Багинуса ШугIайб-афандица ва бицен гьабун буго «Накъшубандиял машаихзабазул рахас» («ТIавакъату Багини) абу-раб тIехьалда, 409 гьумералда. ТIехь цIи гьабун къватIиб биччан буго 1996 со-налъ Дамаскалда.\nАвторас гIараб мацIалдаса буссинабуралъухъ баркала кьолеб буго магIарул мацIалъул Ас-салам газеталъул редактор ГIабдулагь-хIажиясе.\nИсточник: Газета "Вацлъиялъул Калам", № 5, стр.1.\nЧIаралдаса ГIадалав Ибрагьим\nКамуна белоканияв «Азербайжаналъул халкъияв артист» Телман Адыгезалов.\nСеймур Ханаев. Чороклъиялъул эбел\nЦIоралдаса НухIиязул тухумалдаса НакIкIазул МухIамад\nХIамзатил Расул ва Турция: Адабиял Бухьенал\nЦIадаса ХIамзатилги, ХIамзатил Расулилги хIакъалъулъ цо-цо жеги гIатIидго л ...\nВторой Республиканский фестиваль аварского языка\n#1 написал(а): ruZZ (5 мая 2011 23:34)\nнаконец-то в истинной форме расказанна та история. а то из лакско-даргино прочих "источников" складывается впечатление буд-то авары в том числе (на равных среди прочих народов) принимали участие в изгнании Авшара, хотя на самом деле все, кто успел удрать от персов тогда готовы были бежать до Астрахани и если бы не авары, а в первую очередь вандалалы (раньше так называли андалялов), то так оно и было бы... Просьба со-брата И. Таймасханова перевести это дело на русский... что бы все видели и знали и историю и иснад(источник).А то каждый кому не лень пишут те далекие события так, будто мимо проходили в это время собирая грибы...\n#2 написал(а): Bobkat (5 июня 2011 01:31)\nУ современных горе-историков имеется привычка принижать роль аварцев в разгроме Надир-шаха, преподносить желаемое за действительное, но поиск исторических документов и их анализ помогут ещё подробнее осветить историю подвига нашего народа. Наверное не следует доверять наши исторические документы и летописи сотрудникам всевозможных махачкалинских музеев и институтов языка и литературы, именно там и стряпают лже-истории о разгроме Надир-шаха на турчидаге и именно там, на мой взгляд, и пропадают подлинные документы по нашей истории.\nMarla12P645 Nabil Kamil


Политковская чIваялъул ишалда сверун хIукму къотIизе буго гьа бараз\nДиванханаялда Рустам, Ибрагьим ва ДжабрагIил МахIмудовалги, гьезул имгIал Лом-ГIали Гайтукаевги, Москваялъул милициялда хIалтIулев вукIарав ХIажикъурбанов Сергейги. 04Июн2013\nЖурналист Анна Политковская чIваялъул такъсирияб ишалда сверун цIиядасан гIенеккиял унеб Москваялъул шагьаралъул диванханаялда гьа баразул коллегия бищизе буго 20 июналда. Жидее хIукму гьа бараз къотIеян гIарза кьун букIун буго диванаханаялда цеве эхетарав щуясго.\nГьел ккола-чачанал лъабго вац Рустам, Ибрагьим ва ДжабрагIил МахIмудовалги, гьезул имгIал Лом-ГIали Гайтукаевги, Москваялъул милициялда хIалтIулев вукIарав ХIажикъурбанов Сергейги. Гьезда гIунтIизабулеб буго «чи чIвай» ва «къануналде данде кколареб куцалда ярагъ цIуни» абурал гIайибал.\nГьебго заманаялда диванханаялъ нахъчIвана иш прокуратураялде тIадбуссинабеян абулеб адвокатазул гIарза. Адвокатазул пикруялда цIех-рехчагIаз гIемерал гъалатIал гьарун руго ва гьеб ишалда гьоркьор рукIарал гIемерал документал нахъе росун руго.\n20 июнь щвелалдего диванчи хисеян гIарза хъвазе ракIалда буго гIайиб гIунтIизабулезул цоясул адвокат Арсамерзаев СагIидахIамадида. Гьес рикIкIунеб буго диванчиясул жиндирго хасаб кIвар бугин гьеб ишалъулъин.\n«Новая газетаялъул» эксперт Анна Политковская чIван йикIана 2006 соналъул 7 октябралда Москваялда жиндирго рукъалда цее.


ЩайтIанги васги | Аварский сатирический интернет журнал\nЩайтIанги васги\tНайти:\nЦо пуланаб къоялъ бахъанила шайтlaн къватlибе цадахъ васги вачун. Сапарги бухьанила цо бецIаб рохьобехун, ниятги букIанила васасда рохьил жанаварал рихьизари ва гьезул гIамал-хасият бичIчIизаби. Анила гьел рохьосан цо-цо сваканщинахъе чай гьекъезеги лъалхъулаго.\nАнила дагьалги дорегlaн, бакканила рукlнисан къватlибе цер. «Гьале доб бищунго сихlираб жанавар», — илан абунила шайтlaналъ васасда. Дагьалъги дорегlaн рилълъанила.\nБугила къватIибе мацIги рехун цо цIахIилаб бац тира-сверулеб. «Гьале доб рохьобго бишун хъантlaраб жанавар», — илан абунила шайтlaналъ. Гьенисаги дорегlaн анила. Цо рацIцIалъуде щведал, кIийидеги рекъдилаго баккун бачlaнила ци. «Гьуйяя, воре, дир вас, гьаб жанавар бугин бищунго ццидалаб», -иланги абун, хъархъазулъе тIерхьанила шайтlaнги васги.\nЦо заманалдасан бахъанила рохьосан гloщтloл кIватIи. Гьаркьидехун ишанги босун анила гьал ралагьизе. Вихьанила гъветl къотlyлев цо чи. Гьевги вихьун, хlинкъадго абунила шайтlaналъ:\n“Гьале дир вас , гьаб жанаваралдаса цIакъ цIодорлъи гьабе дуца, гьаб буго бищунго гlaбдалабги, сихlирабги, хъантlарабги ва ццидалабги. Гьеб гIечIелъубе гьаб жанаваралъ жинцаго кIвараб квешлъиги гьабула ва цинги абула: «Пуй, нагlaна батараб шайтlaн! гьабун тараб жо бихьуларищ” абун.)))\nАвтор Хизри Дидойский


29 октябралда МахIачхъалаялъул шагьаралъул депутатаз щуго сонил болжалалъ вищана шагьаралъул бетIерлъун Муса Мусаев. Кинал ишаздаса гьес байбихьизе кколеб жиндир хIалтIи, кинал ругел тIоцере роцIцIине кколел шагьаралъул проблемаби, лъил ва сундул кумекалдалъун хIалтIизе кколев цIияв мэр абурал суалалал кьуна «Эркенлъи» радиоялъ батIи-батIиял экспертазе.\nМахIачхъалаялда цIияв мэр вищун хадув гьесда церечIарал цIакъ гIемер масъалаби ругилан рикIкIунеб буго «Эркенлъи» радиоялъ цIех-рех гьабурал экспертаз. Киназго гIадин бицана тIоцебесеб иргаялда къеркьезе кколин изну гьечIого бакIал раялда данде.\nИюялалдаса нахъе шагьаралъул мэрасул ишал тIуралевлъун вукIаниги, гьеб ишалъулъ хиса-баси ккечIин бицана «Эркенлъи» радиоялъе Дагъистаналъул жамгIияб палатаялъул член, журналист ГIабдулхIамидов Аликица.\nГьесул рагIабазда рекъон, шагьаралда цIакъго гIисиналцин ракьул бутIабазда тIад бакIал ралел руго, МахIачхъалаялда жеги тасдикъ гьабун гьечIо шагьаралъул генералияб план. Коммуналияб магIишаталда ва гьезухъ босулеб гIарцул гIадлу гьечIо.\nГьединго журналистас абуна, кинал ругониги кIвар бугел ишал Мусаевас гьариялда жив щакав вугин. «Гьев шагьаралъул бетIерлъун ккана республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасе данде кколев вукIун ва гьес кумекги гьабун.\nШагьаралъул нухмалъуда вукIагоги гьес республикаялъул тIалъиялъе бокьараб гьабизе буго. Амма гIемерисеб мехалъ тIалъиялъулгун шагьаралда гIумру гьабулезул интересал данде кколаро», - ян абуна ГIабдулхIамидов Аликица.\nКинаб бугеб Дагъистаналъул тахшагьаралъул аслияб гIунгутIи ва сундаса байбихьизе кколеб цIияв нухмалъулес абун цIехана «Эркенлъи» радиоялъ Россиялда машгьураб «Шагьаралъул проектал» абураб фонд гIуцIаразул цояв Максим Кацида. Гьес рикIкIунеб буго МахIачхъалаялда гIумру гьабизе захIмат бугин лъелго хьвадулел гIадамазе, инвалидазе ялъуни херал гIадамазе.\nАраб соналъ Максим Кац ва блогер Илья Варламов щун рукIана МахIачхъалаялде ва гьелъул къватIаздаса фоторепортаж гьабун букIана.\nМаксим Кац: «Дида гьениб бихьаралъул хIисаб гьабуни, тIоцебесеб иргаялда шагьаралъул нухмалъулес хIалтIи гьабизе ккола шагьар лъелго хьвадулел гIадамазе данде кколедухъ къачIазе. Ялъуни, херал чагIазе ва коляскаялгун хьвадулел инвалидазе бигьалъаби чIезаризе. Дун щварал щинал Россиялъул шагьаразда жаниб МахIачхъала буго бищунго машинаял гIемерал шагьаразул цояб.\nГIадамал гьезда рекIун бокьараб бакIалде уна, рукъалъул нуцIил кIалтIа тункун щвезегIан машинаби рукIуна. Бокьа-бокьараб бакIалда тола жидерго транспорт, тротуар букIа, ялъуни цоги бакI букIа. ЖагIияб транспорт тIалъиялъ тIубанго квер хьвагIун тун буго, гьечIо троллейбусал. Жиндирго машина гьечIел, лъелго хьвадулел ялъуни инвалидазе цIакъ захIмат буго гьеб шагьаралда гIумру гьабизе. МахIачхъала буго гIолохъанал ва лебалал чагIазул шагьар.\nАмма регионалъул тахшагьар гьединаб букIине кколаро, лъелазе, инвалидазе ва херазе шартIал чIезаризе ккола цIияв мэрас тIоцебесеб иргаялда, тротуараздаса машинаби рахъизаризе ккола, жамгIияб транспорт цебетIезабизе ккола, бегьуларелъуб машинат тарав чиясда тIад кIудияб гIакIа къотIизе ккола, ялъуни шагьаралъул централда гIарац кьун машина лъезе бегьулел парковкаби рагьизе ккола».\nЭкономист, «Эксперт-ЮГ» абураб журналалъул редактор хисулев Проценко Николайил пикруялда рекъон, тахшагьаралъул цIияв нухмалъулес киналго шагьаралъул проблемаял роцIцIиналде гIадамал ахIизе ккола.\nАй, цохIо хIакимзабаз гуреб, гIадамазги цадахъ щибалиго гьабизе бегьулеблъи бичIчIизабизе ккола, гьеб мехалда халкъалъ гьесул рахъ кквезе буго ва ишалъулъ кумек гьабизе буго. ГIуцIизе ккола батIи-батIиял акциял, гьениб гIахьаллъи гьабизе ахIизе ккола машгьурал чагIи.\nЦохIо нухмалъиялда бараб жо гьечIо МахIачхъала рукIалиде бачин, гьениб щивав шагьаралда гIумру гьабулес гъуждул гурун хIалтIи гьабичIони щибниги лъугьине гьечIин бицана журналистас.\nДагъистаналъул лъайкьей цебетIезабиялъул институталъул проректор, географиялъул гIелмабазул доктор ТIалхIатов Халилица рикIкIунеб буго, щибниги жо ккезе гьечIин цIияб мэрасул, гьес шагьаралъул нухмалъуда ахирисеб анцIго соналда рукIарал гIадамал хъулухъалдаса нахъе ритIичIони.\nРеволиционнияб къагIидаялъ хIалтIи гьабизе байбихьичIони ахIвал-хIал хисизабизе рес гьечIилан рикIкIунеб буго гьес. ТIоцебе квеш букIине буго шагьаралъул цо хасал чагIазда, амма хутIараб халкъалъ рахъ кквезе буго. Халил ТIалхIатовас бищунго цебе базарал шагьартун къватIире гочинаризе кколин рикIкIунеб буго.\nХадур гочинаризе ккола кIудиял ихтилат кепал гьабулел, бертаби гьарулел бакIал, цинги цIатари бичулел, машинаб чурулел ва гьел къачIалел бакIал шагьаралъул рагIаллъабазде гочине ккола. Гьединго батIи-батIиял пачалихъиял идараби цоги шагьаразда рагьизе кколаян рикIкIунеб буго гIалимчияс.


Кlкlуяда росдал тарих. 35 гьумер. 1925 сон. - Мои статьи - Каталог статей - Авар мац1алъул ва адабияталъул муг1алимзабазул сайт\nКlкlуяда росдал тарих. 35 гьумер. 1925 сон.\nКlкlуяда росдал тарих.\nЗангал Гlалилги Хъара Хъараевасулги гаргар букlана таржамачисядасан(переводчик). Хъараевасда магlарул мацlалда цо-цо рагlаби ричlчlулел ругоан, амма лъикl лъалеб гьечlоан. Г1алида гlурус мацl лъалеб букlинчlо, магlарулги гlарабги гурони. Гьединлъидал Хъараевас таржамачи тlалаб гьавун вукlана.\nХъараевас Гlали хlурматалда къабул гьавуна. Жамагlат росулъе нахъ бусине ихтияр кьуна. Амма Хъараевас тlалаб гьабулеб букlана гьадинаб шартl, Кlкlуяда росдал жамагlаталъ мактаб (школа) базе, ва жагьиллъи халкъалъухъа тlагlиналъул мурадалда гьениб гlелму малълъизе.\nЦо пуланав чиясул рокъоб гьабун букlанин абула школа. Ва киналго лъимал гьенире хьвадизе гьарулел рукlанин. Гьенир кьолел дарсалги, хъвай-хъвагlай гуребги, основы коммунизма абураб дарсги кьезе тlадаблъун гьабун букlун буго.\nГьалда рекъон, росулъе гlадамал нахъ руссиналъул аслияб шартlлъун букlана школа бай, ва гlелму малълъи. Росуги школаги буго цоцада бухьараб росдал тарихалъго. Гьал хlакимзабаз бицунеб бугеб бюджеталда гlарац гlезе классал къазе кколин школазда, ялъуни жалго школал къазе кколин. Бицунезда бичlчlизе ккола дагьабниги, кинаб бакl бугеб Кlкlуяда росуяли.\nЛъабго школа буго росулъ. Дица 9 класс Агъада лъугlана (доб мехалда Гlуралаги Агъадаги ll класс букlинчlо, ичlго гурони, ll класс букlана Кьогъоб школалда) ва l0 классалде ана Кьогъове. Вахъине кколаан радал 6- ялда. Макьу гlолароан, ругьунлъун вукlана нухда унелъув кьижизе. Цин цояб бер кьижулаан, цояб нухде балагьун, хадуб цоябаб. Гьедин школалъул рагьдухъе щолеб мехалда макьуги гlураб хlисаб кколаан.\nКиллометрагун бащдалъ гьениве вилълъине ккараб мехалде, школалде щвезеялъе, радал квараб кваница кколароан, цlидасан вакъулаан. Лъимал хехго ракъулел жал рукlунелъул. Цинги дарсил букlунароан пикру, кваназе ине кидадай щвелаян букlунаан. Доб заманги букlана гlелмуялъул къимат бугеб заман. Гьанже гьелъул гlемер къимат гьабулел чиги гьечlо, жалго хlакимзабаздасан байбихьун. Гьанже лъималаз доб заманалда нижеца гlадин къоцlаларо.\nГьединги росулъ дагьал хутlарал чи, хутlаралги шагьаралде къокъуна.\nДида лъалел гlемерисел чи руго, умумул, лъималаз школа лъугlарабго лъарагlлъиялде гочинеян бицунел. Гьезие бокьулеб гьечlо шагьаралда школазде лъимал ритlизе. Гьениб «квешал» лъималгун бухьен ккеларо, наркотикал, гьекъолел, цlалел ва цогидабги хlажат гьечlеб жоялде ругьунлъиларо. Ясазул умумузе гьел щай бокьулареб шагьаралъул школазде ритlизеяли бицине ккеларин ккола, нужедаго бичlчlулеб батила.\nМагlарулал росулъе гочине кколин ахlдолел цоял, росулъа шагьаралде гьел гочинаризе хlаракат бахъулел цогидал…\nКlкlуяда росу буго тахшагьаралдасацин кlудияб(гьелъ ккураб ракьалъухъ, ай манзилалъул х1исаб гьабун), 77 кули Кьили-мегlералдаса Гъуниб-мегlералде щвезегlан. 3000 цlараки буго росулъ. Амма гlемерисел минаби чlорого хутlун руго. Росулъа шагьаралде ун гурого, шагьаралдаса росулъе чи вуссунев гьечlо.\nГьеб росу гьениб хутlиялъулги аслияб шартl буго, росулъ ругел школал. Лъабго школаялъул цоябгlаги къани, цогидалдаса лъимал, чаналиго километра тун, цогидалде хьвадуларо. Гьеб захlмат гьанже заманалъул гlадамаз цlаларо.\nМугlрузул сонилан исана соналда цlар лъеялъул магlна дида бичlчlичlо.\nГьеб кколеб мугlруздаса чи лъугlизабулеб сонилан абулеб жойищ? Ялъуни магlарухълъи цlунизеян абулеб жойищ? Хlакимзабаз бицунелъулги гьабулелъулги хlисаб гьабидал, росабалъа чи лъугlизарулеб сон батичlониха гьаб.


Расул Х1амзатовасул г1умру ва творчество. Дарс-«Поле Чудес»(« - прочее, уроки\nРасул Х1амзатовасул г1умру ва творчество. Дарс-«Поле Чудес»(«\nРасул Х1амзатовасул г1умру ва творчество. Дарс-«Поле Чудес»(«Расул Х1амзатовасул г1умру ва творчество. Дарс-«Поле Чудес»(«Расул Х1амзатовасул г1умру ва творчество. Дарс-«Поле Чудес»(«Расул Х1амзатовасул г1умру ва творчество. Дарс-«Поле Чудес»(«Расул Х1амзатовасул г1умру ва творчество. Дарс-«Поле Чудес»(«\n«Расул Х1амзатовасул г1умру ва творчество. Дарс-«Поле Чудес»(«»\n«Р. Х1амзатовасул г1умру ва творчество. Дарс- «Поле чудес»»- 9кл.\n««Р. Х1амзатовасул г1умру ва творчество. Дарс- «Х1икмалъабазул байдан»- 9кл.\nДарсил тема: Расул Х1амзатовасул г1умру ва творчество. Дарс-«Поле Чудес»(«Х1икмалъабазул байдан»).\n- Расул Х1амзатовасул творчество щула гьаби. Гьесул раг1ул къуват, гьунаралъул к1одолъи бихьизаби. Гьес нахъа тун бугеб х1икматаб, зах1матаб, рух1ияб къуватги рек1ел къвак1иги къвариг1унеб нух бихьизаби.\n- Литератураялде рокьи бижизаби.\nДарсил алатал: т1ахьал, реферат, суратал, т1ахьазул выставкат1ад тарихал ва г1аламатал рахъараб гор- хъарщи, компьютер.\nЦ1ияб темаялъе баян кье:\nа) Х1икматав Расул ;\nб Расул Х1амзатовасул г1умру ва творчество;\nв) Расулил шапакъатал.\nДарс щула гьаби: «Х1икматаб байдан»(«Поле чудес».\nЖакъа нилъеца дарс байбихьила г1адатияб гуреб къаг1идаялъ. Нужедаго лъай лъил х1акъалъулъ жакъа бицине бугебали. Лъие сайгъат гьарурал раг1аби кколел гьал?\nа) Х1икматав Расул.\nБергьараб гьунаралъул, махщелаъул, бажариялъул, махщелалъул гвангъарав поэт вуго Расул. Гьесул ц1арги асаралги абадиялъго к1оченаро инсанияталда. Бищунго машгьурал поэтазул кьерда рехсела г1адамаз даимго Расулил ц1ар. Гьесул поэзиялъ гьавураб ракьалъул г1ураб улкаялъул г1орхъаби тана. Расулги гьесул асаралги лъалареб улка дунялалдаго батиларо. Цох1о «Къункъраби» абураб кеч1 буссинабун буго дунялалъул анц1- анц1 мац1азде.Гьесул шиг1руялъ дунялалдаго лъазабуна Дагъистан.\nГьесул бег1ераб, пасих1аб махщелалъ х1айран гьабуна т1олабго дунял,жиндирго г1адамаздехун, Ват1аналдехун, гьабулеб х1алт1удехун бугеб рокьиялъ мук1ур гьаруна гьес г1адамазул рак1ал. Бигьаяб бук1инч1о Расулил поэзиялъул нух. Гьесул г1умруялъухъ ва творчествоялъухъ нилъ балагьани, бихьула киг1ан зах1матаб, х1икматаб, рух1ияб къиматги рек1ел къвак1иги къвариг1унеб нух гьес нахъа тун бугебали. Зах1мат бук1уна, гьесул пагьмуялъе къимат кьолаго, мустах1икъал раг1аби ратизе, загьир гьабун бажарулареб пагьму кьун буго гьесие. Дагъистаниял ч1ух1арал руго Расулидаса. Гьев мустах1икъав вуго бищунго т1адег1анаб ц1ар-реццалъе. Гьев вахана к1удияб борхалъиялде. Г1ажаибго пасих1ал ва маг1на гъваридал асараз пана гьарула г1адамал. Цох1о асар буго гьесул прозаялдалъун хъвараб. Гьеб Расулил асар ц1ализе буго нилъеца хадусел дарсазда. Хъвараб къаг1идацин хасаб буго гьелъул. «Дир Дагъистан»- гьеб буго к1удияб даражаялъул асар. Гьеб ц1аларав чи х1икмалъула Расулил гьунаралда, гьесул пикруялда, г1акълуялда, жиндирго пикру рагьизе, бихьизабизе гьесда ратулел раг1абазда. Гьеб буго г1акъилаб т1ехь. Гьединалго маг1на гъваридал руго гьесул куч1дулги.\nРасул 2003 соналъ хвана 80 соналъул г1умруялъул ригьалда, хвел гьеч1ел асаралги халкъалъе тун.\nб) Расул Х1амзатовасул г1умру ва творчество;\nРасул ХIамзатов гьавуна 1923 соналъ Хунзахъ районалъул ЦIада росулъ.\nТIоцебесеб кечI гьабуна 11 сон барав васас.\nТIоцебесеб кечI басмаялда бахъана 7 классалда цIалулев вугеб мехалъ.\n10 класс лъугIизегIан цIалана ГIараниб школалда , цинги цIализе ана Буйнакск шагьаралда рагьараб педучилищиялде.\n1940 с. лъугIана педучилище, Расул вуссана росулъе, хIалтIана ГIаранив учительлъун.\nХIалбихьи гьабуна Авар театралда хIалтIизе( артист, режиссерасул кумекчи), хIалтIана газеталъул ва радиоялъул хIалтIухъанлъунги.\n1943 с.къватIибе биччана «ХIасратаб рокьиги боркьараб ццинги» абураб тIоцебесеб тIехь.\nК1икъоабилел соназ къват1ире риччана «Ц1адулал жугьаби», «Нижер муг1рузда», «Дир гьудул» абурал т1ахьал.\n1945 с.ана Москваялде М. Горькил цIаралда бугеб институталде цIализе.\nГьебго соналъ институталде лъугьарай Инна Гофица хъвавухъе, доб соналъ институталде гIарза кьун буго 500 чияс, восун вуго 17 чи. Гьел 17 гъорлъе Расулги ккун вуго.\n1950 с. лъугIана институт, вищана Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул председательлъун.\nСоналдаса соналде бечелъана махщел: хъвана проза, театраз лъуна «МагIарулай» драма, хъвана гIемер аласарал. Гьел рахъун руго 6 томалда (1973 с.), гьезда хадур рахъарал «Ахирияб бaгьа» (1976 с.), «КучIдул» (1979 с.), «МагIарулкъиса» (1982 с.), «ГIумруялъулгьоко» (1985 с.), «Концерт» (1988 с.), «Къобащалъукь щобда Дагъистаналда» (1990 с.), «Дир Дагъистан», «Г1ахьалаб чед», «Мулатка», «Т1адег1анал ц1ваби», «Ц1ваялда ц1ва буго к1алъай гьабулеб» «Соназул ч1умал», гьединго хадусел соназда къват1ире риччарал данде гьарурал асаразул жеги лъабго томалда ва цогидалги тIахьазда.(Къват1ибе биччан буго лъабкъогоялдаса ц1ик1к1ун т1ехь.\nРасул Х1амзатов мустах1икълъана:\nХ алкъалъ дие кьурал\nДица дир муг1рузул\n1952с. «Дун гьавураб сон» абурабпоэмаялъухъ\nПачалихъияб премиялъе (Сталинилабпремиялъе),\n1959с. Халкъияв поэтасул ц1аралъе,\n1963с. «Т1адег1анал ц1ваби» абураб т1ехьалъухъ\n1974с. Социалистияб Зах1маталъул Бах1арчи\n2003с. Андрей Первозванниясул орденалъе ,\n-------IIIдаражаялъул «Ват1аналда цере гьарурал хъулухъазе г1оло» орденалъе,\n------- РСФСРалъул ва СССРалъул Пачалихъиял премиязе,\n-------4 Ленинил орденалъе,\n-------Октябралъул революциялъул орденалъе,\n-------Зах1маталъул Баг1араб Байрахъалъул 3 орденалъе,\n-------Халкъазул гьудуллъиялъул орденалъе,\n------- Петр I орденалъе,\n-------Болгариялъул Кириллил ва Мефодиясул орденалъе,\n------Африкаялъул ва Азиялъул хъвадарухъабазул цолъиялъул премиялъе ,\n-------«Хиросимаялъул ц1умур», «Дуг1а» абурал асаразухъ «ХХ г1асруялъул поэзия» абураб конкурсалъул т1оцебесеб премиялъе,\n-------ХристоБотевасул ,Фирдоусил, Джавахарлал Нерул ц1аразда ругел, «Лотос» халкъазда гьоркьосел, М.А.Шолоховасул, Лермонтовасул,\nСтальскиясул, Фадеевасул, Мах1мудил, Батирайил, Ц1адаса Х1амзатил ва гь.ц. премиязеги .\nДарс щула гьаби;\n«Поле Чудес» («Х1икмалъабазул байдан»). Гьединаб передача бихьич1ев чи ватиларо. Нужеца свеизабизе ккола т1ад тарихалги ишарабиги лъураб гор- хъарщи. Гьеб сверизабизе ккола.\n15, 80, 45- х1арп абизе бегьула,\nБ- ирга цогидасде щола,\n+ - Бокьараб х1арп рагьизе бегьула,\n- бокьараб рек1елгъеялъулаб номер бихьизабизе.\nКласс бикьула лъабго группаялде, жиб- жиб группаялъе кьола ц0- цо суал. Бергьарав уна финалалде, гьенивги бергьарав уна суперфиналалде.\nЦ1адаса Х1амзат г1емерал соназ бат1и- бат1иял росабалъ дибирлъун. Х1акъикъаталдаги Расул гьавуна цогидаб росулъ. Кинаб росулъ гьавурав Р. Х1амзатов. (Гьарадерихъ);\nЛъил памятникалда цеве вахъун ч1ун вук1аго, Расулил пикру бижараб «Къункъраби» хъвазе? (Сасаки);\n«Улкаялда кибго буго гласность, дие бокьун буго дургун согласность». Лъие сайгъат гьабураб т1охьода хъван ругел гьединал раг1аби?\n«Къункъраби» абураб кеч1 г1урус мац1алде лъица буссинабураб?- финалалъул суал;\nЛитератураялде Х1амзатов вач1ана Расулил ц1аралда гъоркь. Гьавураб мехалъ эбел- инсуца гьесие цогидаб ц1ар кьун бук1ана.\nРасулил унго- унгояб ц1ар?- суперфиналалъул суал.\nРасулил х1акъалъулъ кеч1 хъвазе.\nНомер свидетельства: 530472


Райондалул депутатътурал сессия |\nГъази Оьмаров ва Шамил Рамазанов\nДекабрь зурул 28-нний Ккуллал райондалул Собраниялул депутатътурал сессия хьунни. Ва най бия райондалул актовый залдануву.\nСессиялий депутатътуращал гьуртту хъанай бия шяраваллал бакIчитал ва идарарттал каялувчитал. Сессиялий мукунма гьуртту хъанай бия райондалул бакIчи Рамазанов Шамил ва ванал хъиривма Давдиев Анатолий. Сессия бачин бувну ия райондалул депутатътурал Собраниялул председатель Оьмаров Гъази.\nХхал бигьлай бия 2019 шиналсса райондалул бюджет. Бюджетран хас бувсса доклад бувна райондалул финотделданул каялувчи Амучиев Кьурбаннул. Бюджетрая гьарта-гьарзасса бувчIин бавуртту дуруна Рамазанов Шамиллул. Ихтилатру бувна шяраваллал бакIчитурал ва цаппара идарарттал каялувчитурал.\nСессиялул ахирданий депутатътурал кару гьаз даврийну кьамул бувна 2019-ку шинайнсса райондалул бюджет.\nПредыдущая записьЯрмукIарттан зунсса шартIру хIасул дуллай бакъарСледующая записьДагестанец победил на всероссийском фотоконкурсе


«Анжиялъул» цIум | Аварский сатирический интернет журнал\n«Анжиялъул» цIум\tНайти:\nСвежие записи\tДугIа къабулай лъади\nСвежие комментарииСайгидахмед к записи «Маймун»Мурад к записи «Маймун»Сайгидах1мад к записи «Маймун»Сайгидах1мад к записи АссаламугIалайкум!Архивы\tИюль 2017\nЦо нухалда футболалъул гIащикъасухъе, гIурусалъ абуни, фанатасухъе, цIум кквезе щвана. ЧIагояб, кIудияб цIум батана гIамал мекъаб, ццидалаб, цебе ккаралда гозо кIутIизе хIадураб хIинчI. ЦIудул бетIергьанлъун вахъарас байбихьана гIанкIал, цурдул, цогидаб чан кквезе ва жинда аскIобе босун бачIине гьеб ругьун гьабизе. Амма гьесухъе кквезе щвараб «гьаваялъул хан» гьедин бигьа-бикъаго инсанасе мутIигIлъулеб тайпа батичIо. Кинго кIолеб букIинчIо гьелда чанахъанасул мурад бичIчIизабизе. Жиндихъе щвараб чанги гьелъ жинцаго тIутIун балаан, тIаде щварав жиндир бетIергьанасулги гьурмада ругънал лъезеги нахъе къалароан гьеб чIухIараб хIинчI. Гьединаб тунка-гIусиялдаса хадуб хIанчIидаса чанго хIули камулаан, гьелъул бетIергьанасул гьурмада гIурччинаб даруялъ лъугьинарурал чIахIиял тIанкIал цIикIкIунаан. Эркенлъи хирияб хIинчI бичизеги намусалъ къабул гьабулеб букIинчIо. Гьедин рекъел гьечIеб кьалда, гIазаб-гIакъубаялда унеб букIана гьел кIиязулго гIумpy.\nГьаниб ракIалде щвезабизе ккола спорт цебетIурал республикабазул гIемерисел гIолохъабиго гIадин, цIудул бетIергьанги футболалъул гIащикъ-\nфанат вукIаравлъи. Гьесул ботIролъе бачIана хIикматаб пикру — жинца цIум кьелин, команда щулалъиялъе вичун восарав цо футболистасе, гьеб букIинин сайигъат, цIияв хважаинасул рокъоб гьеб гьанта рекъон лъугьинин, жинда тIасаги инин гьеб ругьун гьабиялдасан бугеб гIакъуба. ХIукму ккана цIум футболистасе сайгъат гьабизе.\nЦо матч байбихьилелде цебе, зурмилги къололги бакъаналда гъоркь кьурдухъабаз чанго свери бахъана, гьеб цIакъго кIвар бугеб ва тарихиябин рикIкIине мустахIикъаб тадбир букIинги бихьизабун. Футболалъул фанатас цIум футболистасе сайгъат гьабуна, гьаб лахIзаталдаса хадуб гьеб бергьенлъиялъул гIаламатлъун — символлъун букIине биччантейиланги абун.\n«Символалъул» бетIергьанлъун вахъарав футболист гьелъукьа дагьавго хIинкъулев вукIиндал, кIиябго квералъ къан бохдулги ккун, эхедеги борхизабун, босулеб букIана стадионалдасан.\nГьедин цIудуе щвана цIияв хважаинги, цIияб хъулухъги, гьеб лъугьана\nчIагояб символлъун. Гьелдаса нахъе щибаб хIай байбихьилелде стадионалде данделъулаан фанатазул руккелал, гьезда цадахъ рукIунаан зурмихъабиги, къолохъабиги, кьурдухъабиги, байрахъчагIиги, шашликчагIиги, цIудуе квен босун рачIунел чагIиги. Вищун вукIана хасав цIудухъанги. Гьес чIагояб символ тIолабго халкъалда бихьуледухъ эхеде борхизе ва зурма-къолол бакъаналде дандекколедухъ хьвагIезабизе кколаан. ЦIудул букIараб рахIатаб гIумpy гIазабалъул цIураблъун лъугьана. Футболистазда цадахъ батIи-батIиял шагьаразде сапаралги, зурмил къвакъвайги, къолол дамдамиги, гьебги кодоб ккун кьурдулездасан бачIунеб букIараб квешаб махIги — кинабго гIадада унеб букIинчIо. Дагь-дагьккун загIиплъана цIум, гьеб цIакъ хIалакълъана, хIулаби дагьлъана, ццидахунеблъун лъугьана, сахаб къо гьелде бачIунеб букIинчIо.\nХIаялда къурал фанатал пашманго тIадруссунаан, твархолеб, кьаболеб бугеб цIум, бохдулги ккун, дализабун босун бачIунаан. Амма кигIан бахIарчияв футболистасдаги кIолароан цIудуда тIад велъанхъизе. Гьеб гьезие лъугьун букIана гьайкарлъун. Команда къолебго къолеб букIана. Ахирги гьеб бищун тIасияб лигаялдаса къватIибеги рехун, тIоцебесеб лигаялде ккараб мехалда, цIудуца цIудулаб гьабуна, гьелъ жибго жинцаго хвезабуна. Къеялъул рогьо хIехьезе кIун батиларо.\nФото-коллаж: Патимат Амаева\nОпубликовано: 20.10.2014 автор: admin\nразмещено в: Ургъун бахъараб


Выходит новая книга об алмакцах.\nДобавил(а) Administrator on 23 Декабрь 2012.\nВыходит новая книга об алмакцах\nВ канун Нового года хочу обрадовать всех алмакцев и почитателей таланта журналиста и\nписателя Алиасхаба Умарасхабова – подготовлена к печати и в самом начале 2013 года\nвыйдет в свет вторая часть книги «Жизнь моя, иль ты приснилась мне?». Известно, что важное\nместо в истории и культуре Алмака, безусловно, занимает первая часть такой книги под\nавторством У.Газиева – отца писателя, выпущенная ровно 10 лет назад - в 2002 году. Подготовил и\nвыпустил эту книгу Алиасхаб Умарасхабов, а спонсорскую помощь оказал З.Омаров.\nНе будет большой ошибкой, если скажем, что эта книга – энциклопедия Алмака. В ней приводятся\nвоспоминания, стихи, плачи, рассказы и повести 27 авторов-алмакцев. Это рассказ о жизни и быте\nодносельчан, о любви к малой родине, о колхозах и испытаниях военных лет и просто о\nчеловеческой любви, доброте, милосердии. В книге названо более 300 имен алмакцев, которые и\nявляются настоящими ее героями, для сравнения, в романе Л.Н.Толстого "Война и мир" около\n500 персонажей. Я знаю могих, которые держат эту книгу на видном месте, чтобы легче было найти,\nоткрыть и заглянуть в нее в свободное время. Приведу список тех алмакцев, чьи произведения вошли\nв этот сборник (на аварском языке):\n9.Х1алимат, Гъазил яс.\n10. Гъазил Ажабика.\n11. Гъазил Г1алиасх1аб.\n12.Гъазил Г1алиасх1абил Гъазимух1амад.\nНе собираюсь анализировать книгу, но скажу, что подготовленная вторая часть книги\nорганично продолжает главную тему первой части – жизнь и быт алмакцев в ХХ веке и до\nнаших дней - последние рассказы автора написаны несколько месяцев назад. Нас ожидает\nвстреча с известными в районе и республике людьми – Р.Идрисовым из Дылыма, М.Дадаевым\nиз Гертма, бывшим главой Дагестана Абдурахманом Данияловым, журналистами, писателями и\nпоэтами республиканского масштаба. Здесь несколько рассказов об отце писателя, которого\nхорошо знают в Казбековском районе и за пределами. Много юмористических произведений,\nнекоторые из них с участием известного «доктора Ватсона». Приведу названия нескольких глав:\n«Инкъилабалъул гьороца арал», «Рагъда г1азаб х1ехьарал, росулъ зах1мат х1ехьарал», «Заманалъул\nг1аламатал», «Дирго рек1ее рах1ат толарел пикраби». Читатель познакомится также с новыми\nавторами – З.Беркихановым, Х.Висаитовым и Н.Зияродиновой. Обрамляет книгу очень красочная\nцветная обложка – символ красоты Салатавии. В книге много интересных фотографий и\nиллюстраций, оживляющих и украшающих рассказ. Живой и богатый язык, яркие образы,\nмудрые мысли, рассуждения про себя и вслух – вот главное содержание этой книги.\nНеоценимую помощь в подготовке к выпуску второй книги оказал главный редактор аварской\nреспубликанской газеты «Истина», председатель Союза журналистов Дагестана и большой друг\nвсех алмакцев Али Камалов, который сдержал свое слово, данное в выступлении на\n1000-летнем юбилее Алмака в Гайли летом 2011 года.\nКнига выходит тиражом 1000 экземпляров, и думаю, исчезнет так же, как стал дефицитом\nпервый том. А те, кому книга достанется, в радости и удовлетворении останутся от сознания\nтого, что еще одна страница истории предков перед ним открылась благодаря удивительному\nчеловеку, писателю и большому патриоту Алмака Алиасхабу Умарасхабову.\nПриводим несколько отрывков из выходящей скоро в печати книги А.Умарасхабова «Жизнь\nмоя, иль ты приснилась мне?».\nИнсуда гьев лъалелщиназ Къиралилан абулаан. Гьеб т1ок1ц1ар т1оцебе гьесда яцг1алалъул вас Гъубаханица лъунилан абула. Гъубахан колхозалъул председательлъун х1алт1улаго, бат1и-бат1иял хъулухъазда вук1арав эмен, ахиралдаги г1ачиязул фермаялъул заведующийлъун т1амун, Бурсумалда вук1ана. Гьениб правлениялъул ва парткомалъул х1укмабаздаса т1адег1анаб бук1ана фермаялъул заведующиясул раг1и. Чиясе мут1иг1лъизе бокьуларев инсуда Къирал абураб ц1ар бач1инахъего рек1ана ва гьесул ц1арлъун лъугьана. "Къиралас абуна", "Къиралас фермаялде халгьабулел ри- ччач1о", "Къиралас гьалбал къабул гьарулел руго", - ян раг1улаан абулеб.\nПенсиялдеги ун гьев херлъун вугеб мехалда инсул х1акъалъулъ дие цо хабар бицана гьесул рагьулав гьудул Буртунаялдаса Г1исаев Идирисица. Гьев мунагьал чурад киназдаго лъалев Аптек-Зубайрил эмен вук1ана.\n- Гьев г1олохьанаб мехалдаго къирал вук1ана, - ян бицана Идирисица.\nРагьул цебесеб кьерда рук1аго цо офицерасулги гьесулги даг1ба ккана, дос малъараб гьас гьабич1ого. Рагьулал шарт1азда мут1иг1лъунгут1иялъе г1оло солдат ч1варав офицерасе кинабг1аги тамих1 гьабулароан. Офицерас таманча бахъизе гъубуралде квер бегьана. Гьес гъубур рагьилелде Г1умарасх1абица жваркь-миркьан щуц1ул кьвагьулеб туманк1 т1асиялде бахъана, х1ара досул карандаги цвизабун, маг1арул мац1аль абуна: "Дуца кьвагье, дица кьвагье!". Ниж, чанго ракьцояв, гьоркьореги лъугьун, гьев гьединавго чи вугилан абун, х1али-мадаралъ бажарана офицер маслиг1аталде вачине ва иш рагъулаб трибуналалде биччангут1изе.\nДирго гьит1инлъияльги (хьизанги гьабурав, республикаяльул газеталъул хасав мухбирлъун х1алт1улев вук1аниги), г1умру лъангут1иялъги батила, инсул гьудулас бицараб гьеб харбица дие цо ц1ар льезе льалареб санаг1атбахъи гьабуна.\nКин батаниги, Идирисил рагъулал рак1алдещвеял хъвазе хас гьабун арав дица доб инсул х1акьалъулъ гьес бицаралда т1асан цог1аги мух1канлъи мурадалъулаб суал кьеч1о. Инсухъан ккараб тохлъи лъач1ого бук1ине бокьун батизеги бегьула. Офицерас таманча г1адада бахьуларелъулха къват1ибе солдат ч1вазелъун.\nГьединал рук1ана г1адалав дир пикраби!\nХадуб кидаялиго дир рак1 бух1ана инсулги офицерасулги даг1баялъе щиб г1илла ккарабали Идирисида ц1ехеч1олъиялдаса. Амма кват1ун бук1ана. Идирисги гьесул гьудул дир эменги, бакьулаб дунялалъе къо-лъик1ги гьабун, ахираталде ун рук1ана.\nРак1алдаго гьеч1ого гьеб хабар дие ц1игьабуна дагьав цеве Дилималда дандч1варав Аптек-Зубайрица. Дун дандч1вайдал цадахъ вук1арав гьалмагъасе дир инсул х1акьальулъ велъулаго бицине льугьана гьев!\n- Офицерас живго ч1вазе танчиде квер бегьидал, досул каранда тунк1ил х1араги цвизабун: "Дуца кьвагье, дица кьвагье!" - ян абун буго гьес.\nЦинт1аго дир бот1рониб хьулалъулаб пикру кунч1ана. Щиб лъалеб, Идирисица васасеги чанц1улго бицун батизе бегьула гьеб хабар...\n- Зубайри, дов офицерас щиб г1иллаялъг1агидай инсуде таманча бахъизехъин бук1араб?\n- Ма, дуда гьеб лъаларебищ? - ан тамашалъун дихь валагьана Зубайри.\n- Лъаларо, валлагь, - ан вохун жаваб кьуна дица, гьеб Зубайрида лъалеб бук1инги бич1ч1ун.\n- Кутакал ц1ц1адалги ран, окопал-блиндажал ц1адал лъеца, лъамияб х1арщуца ц1ун рук1ун руго. Жиде-жидер окопал рац1ц1ад гьарун лъуг1арал солдатазе офицерас буюрухь кьун буго каскабаз жиндир блиндажалда жаниса хаву бац1ц1еян. Дуцаго бац1ц1еян жаваб кьунила инсуца, жив офицерзабазул блиндажал рац1ц1ине вач1ун гьеч1ин гьаниве, немцалгун вагъизе вач1ун вугин.\nБалагьараб мехалда дов офицерасда жинде данде раг1и абурав чи Къирал кколевлъи бич1ч1ун гьеч1еб бук1ун буго.\nГьудуласе ц1унараб чадил кесек\nИнсул рагъулал гьудулзабазда гьоркьов бищунго дагь к1алъалев чи вук1ана Шайихмух1амад. Амма нижеда, лъималазда, бихьулаан инсуца гьесул ц1акьго х1урмат гьабулеблъи. Бицунеб хабарцин гьес Шайихмух1амадидехун вуссун бицунаан кидаго.\nЛъималаз цоцазда бицунаан Шайихмух1амад рагъда снайпер вук1ун вугила, 87 фашист ч1ванилан хъвараб кагьат раг1улила гьесухъ. Гьанже нахъа районалъул тарихчи Расул Идрисовас "Чапар" газеталда бахъараб "Алмахъалдаса г1ужихъан" абураб макъалаялдасан баянлъана гьев рагъда х1акъикъаталдаги г1ужихъан вук1аравлъи, "Багьадурлъиялъе г1оло" медалалъе, К1удияб Ват1анияб рагъул к1иабилеб даражаялъул орденалъе мустах1икьлъаравлъи, фронталдаса хас гьабун Москваялдеги ах1ун, Баг1араб майданалда Монголиялъул цевехьан Чойбалсаница гьесие жидерго пачалихъалъул бищунго т1адег1анаб орден кьей.\n1943 соналда Орел шагьаралда г1агарда ккараб рагьулъ гьесул бох жагьал гьабула ва бот1рода лъураб ругьнаца цояб г1ин г1инкъльула. Халатаб заманалда отпускги кьун госпиталалдаса рокьове вит1арав Шайихмух1амад, сахлъи щулалъарабго, жив рагьде вит1еян военкоматалде уна. 1945 соналъул январалдаса байбихьун Венгриялдасан, Чехословакиялдасан Берлиналде щвезег1ан вагъана гьев. Фронталдаса т1адвуссун хадув х1алт1ана Ленинаул росдал Советальул председательлъун, финотделальул агентлъун, заготскоталъул управляющийлъун. Нижеда гьев ватана колхозалъул ц1олбол ахил хъаравуллъун.\nШайихмух1амад хун хадуб инсуца рагьда ккараб цо льугьа-бахъиналъул бицана. Разведротаялда гьорлъ цо т1адкъай т1убазе вит1арав живги Шайихмух1амадги лъабго сордо-къояль рат1алъанила. Жив т1адвуссараб мехалда гьес чвантиниса бахъанила хъах1аб ч1артилъ жемараб ч1ег1ерчадил гьит1инабго кесек. К1их1и бекун бащдаб жиндихъе бегьанила гьес, мун вач1инег1ан гьабги ц1унун вук1анин живан.\nК1удияб Ват1анияб рагъ рак1алде щвезабулаго, гьениб советияв солдатас бихьизабураб бихьинчилъиялъул, къо х1ехьеялъул, гьунаралъул х1акьалъулъ бицуна г1адат х1исабалда. Руго рагьулаб балагьалъул гъираго гьеч1ого рак1алде щвезарулел рахъалги. Г1емерал миллионазул г1умруялда т1асан гирараб гьелъул ц1адулаб гьакикье ккаразда гьоркьор рагъул корониса ч1аго рорч1аниги, хадуб г1емераб г1акъуба бихьана асирлъуде ккаразда. Официалияб пачалихьальулаб пропагандаялъ хиянатчаг1илъун лъазарурал гьезул г1умру ана гьеб къабих1аб ц1аралда гьоркь.\nГьелъулъ загьирльана дунялалъул т1олалго халкьал талих1аллъун гьаризеян т1аде босаразда цебе жидерго улкаялъул г1адамазул г1умруялъул киг1ан дагьабниги кьимат гьеч1олъи. Америкаялъул солдатасухье рагьде унелъул кьолеб кагьтида асирльуде кканиги, г1умру ц1унизе х1аракат бахъейин, мун Америкаялъе х1ажатав вугилан хъвалеб бук1араб батани, нилъер солдатазда офицерзабаз, политруказ, генералаз малъулеб бук1ана ахирисеб гулла дуего теян ва асирлъудаса хвел т1аса бищеян.\nАсирлъуде солдатал бат1а-бат1айиса ккана. Хиянатчаг1иги рук1ана, лъукьун лъавудаса аралги ккана.\nАсирлъуде ккана Алмахъалдаса Мусаев Насрулаги.\nЦогидал росабалъ кин бугебали лъаларо, алмахъал кутакалда пачалихъалъулаб политикаялъул рахъ кколел чаг1и руго. Г1иц1го гьеб г1иллаялъе г1оло батунгут1изеги бегьула асирлъуде ккараздехун гьезул хасаб балагьи бук1уна. Гьединазул лъималазда, ццим бахьараб мехалда, "предателал" абун рогьо бала.\nЛъиде щиб абуниги, алмахъаз Насруладе квешаб раг1и абуларо. Гьев лъалелщиназ Мусал Насрулада ях1 бащад гьабизе к1оларила, гьев лъик1ав бусурбанчи ва къвак1арав бихьинчи вугилан абула. Асирлъудейин абуни гьев ккана лъукьун гурев, жиндиего бокьун немцазул рахьалде ун.\nЩайха гьеб гьедин ккараб? Сунца т1амурав маг1арулав ничаб ишлъун рик1к1унеб асирлъуде ине? Кинаб кьисмат гьесул бук1араб?\nДагьаб цебег1ан райональул газеталда бахъун бук1ана жакъа ч1аго ругел К1удияб Ват1анияб рагьул г1ахъалчаг1азул сиях1. Алмахьалдаса к1иго чи вугоан гьеб сиях1алда. Дида лъалаан гьениса Мусаев Насрула рагъда г1ахьаллъаравлъи ва тамаша гьабуна гьесул ц1ар доб сиях1алда батич1еб мехалда. Цо дирго хъулухъалъ Алмахъалде щварав чияс х1укму гьабуна Насрулахъе гьоболлъухъ ине, хабар-к1ал гьабизе.\nРосдадаса дагьабго бат1ат1ураб, г1ажаибго т1абиг1ат берцинаб бак1алда, умумузул къаг1идаялъ г1адатго бараб рокъоб г1умру гьабулеб бугоан Насрулацаги гьесул лъади Нузайратицаги. Дун гьез адаб-х1урматалда, ц1акъ разиго къабул гьавуна. Квен гьабун льуг1изег1ан цин нижеего т1ураб т1аг1амаб чайги гьекьолаго, байбихьана гара-ч1вариялде.\nГ1умруяльул 93 сон баниги, жеги бахилаб къамарт1льиялда вугев херасул бицине жоги г1емер бугоан.\nНасрула рагъде ана 1941 соналъул кват1араб хасалихъе. Рокьор тана г1олохъанал лъадиги г1исинал лъималги. Цо дагьабго мехалъ Грузиялда рагьулаб х1адурлъиялъул лагералдаги куцан, гьалмагьлъигун цадахъ Керчь шагьаралда бук1араб рагъде ккана. Чорхолъ вит1арав ва къуватав Насрула пулеметчиклъун вук1ана. Гьесул кумекчилъун вук1ана Дилималдаса Атабаев Таймурад.\n- Кинабго байбихьана дир гьудуллъун вук1арав взводалъул командирги цо рагьулъ ч1ван, гьесул бак1алде цогидав вач1аралдаса, - ян рак1алде щвезабуна Насрулаца. - Т1оцевесев комвзвода кутакалда ях1 бугев, бихьинаб хасияталъул чи вук1ана. Киве унев вугониги, цадахь дун гьеч1ого унароан гьев. Амма гьев хисун вач1арав ц1акъ маг1на гьеч1ев чи ватана. Гьес т1оцебесеб къоялъго абуна, немцал жиндир тушбаби гурила, жиндир тушбаби ругила нацменал. Цоги нухалда хабар ккедал, дидаги росуцояв Гьоймирзаев Мах1мудидаги взводалъул командирас абуна, нуж ч1аго рокъоре ине гьеч1ин, немцаз ч1ван хвеч1они, жиндица г1акьуба-кьварилъи бихьизабун хвезаризе ругила нуж.\nГьел гьадинго абурал раг1аби гуреблъи бич1ч1изе г1емер заман х1ажалъич1о. Х1акьикьаталдаги байбихьун буго гали бахьа-бахъаралъуб гьел г1одорег1ан гьаризе, цогидаз гьабулареб гьабизе т1амизе. Щиб ургьунги, гьезие гьединги рагъда зах1матаб г1умру х1ехьезе к1олареблъун льугьинабулеб бук1ана. Взвод кваналеб г1ужалъ к1иявго дозоралда толаан. Дозоралдаса т1адруссиндалги, кваниде рег1изе теч1ого, цоги кинаб бук1аниги т1адкъай кьолаан.\nЦо къояль Мах1мудица гьудуласда абуна, гьадин жинда халат х1ехьезе к1везехъин гьеч1ин, жив штабалде г1арзалъ ине вугилан. Гьеб мехалда гьес гьудуласда абуна: "Гьас жинцаго т1оцебесеб кьоялъ кьураб раг1и щиб гьабунги т1убазабизе т1аде босун бихьула. Амма штабалде унилан нилъее кумек щвей щакаб жо буго. Чедги льимгиян гурони г1урусалъ абизе лъаларев дун, дидаг1анцин мац1 лъаларев мун, дора гьасда божила нилъеда божизег1ан. Кинаб бук1аниги маслих1ат ккезе бегьула, дагьаб ях1 гьабун льик1".\nГьеб т1олалъулго ахир, к1иявго гьудуласе бокьухъе гуреб, хъвавухъе ккана. Иргадулаб нухалда инжит гьави х1ехьезе к1веч1ев Мах1муд штабалде унев вугилан лъугьана. Ч1аян гьабураб комвзводасул буюрухъальухъ гьес г1инт1амич1о. Дос гьасда реч1ч1изе яргьиде квер бегьана. Щибго мунагь гьеч1ев росуцояв г1адада ч1валеб мехалда т1аде валагьун ч1езе Насрулал ях1алъ къабул гьабич1о. Кьвагьи бахъана. Офицер г1одов ккана.\n- Рук1к1инег1ан нилъераздаги немцаздаги вихьулареб хьонльи ккараб бак1алда кьерун вук1ана. Немцазул окопалде жаниве льугьиндал рогьалил г1уж бук1ана. Дунял рогьарабго цадахьго к1иго солдатгун дун окопал ругеб мухъалдаса тылалдехун валагьун вачана, чанго къо макьие берал данде рачинч1ого заман арав дун гьагъава г1одов ч1аян немцас абуралъув к1усаравго кьижун ккана, - ян рак1алде щвезабулеб бук1ана Насрулаца.\nРагъулал асиразул лагералде ккарав солдатас т1иналде щвезег1ан гьекъана чияр ихтияралда вук1инальул къабих1лъиялъул лълъар. Асирзаби ракъуца холел рук1уна.\nРакьиялдаса зах1матаб жо бук1унарилан абула Насрулаца. Гьелъ т1амуна гьевги цо чувашавги, лагерь ц1унун ругел немцазул кванил складалде жаниреги лъугьун, гьениса дагьамакьабго кванил сурсат бикъизе. Гьебин абуни бук1ана хвалил бадире ралагьун гьабураб иш. Ботинкаби рикъун ратунилан немцаз жидерго солдат ч1вараблъи лъалаан асиразда.\nХъаравулзаби хъалиян бух1изе складалде нахъехун лъугьараб заманги т1аса бищун, к1иявго складалъуве лъугьана. Бикьун щвараб кванил сурсат к1иясго салих1алаб ракьулъ бахчана ва гьел бак1азда т1ад жидеего регел ккуна. Кинго ц1огь т1атинч1ого хут1ич1о. Гьебги т1атана дов чувашас ургъич1ого цо чед лъиеялиго сундухьалиго хисун батун.\nРухьада бараб гьвегун рач1ун, гьесул сурсат бахчараб бак1 т1атана ва гьев вачун ана. Т1ок1ав чувашав т1адвуссинч1о.\nХадусеб кьоялъ Насрулада аск1ореги добго гьвегун рач1ана немцал. Батана бахчараб чедги.\nЦ1ех-рехалъе вачиндал немцазул полковникас гьесда гьикьана:\n- Рагьулъ г1ахьаллъаравищ? - ан.\n- Г1ахьаллъана, - ян гьесул бадивеги валагьун жаваб гьабуна асирас.\n- Щивлъун вук1арав? - ан бук1ана хадусеб суал.\n- Сундуе г1оло мун вагъулев вук1арав?\n- Нужер беццав Гитлерица буюрухь кьуна Совет Союз тала гьабейилан. Нижер михьал кьурарав Сталиница г1ачичахьал кьват1ире гьейилан льазабуна.\nНасрулаца пикру гьабулеб бук1ана, гьадинги додинги дос жив ч1вайилан буюрухъ кьелин. Амма немцазул офицер г1едег1улев вук1инч1о.\n- Нужер офицерзабазул солдатазулалдаса льик1аб квен бук1унин абураб бит1араб бугебищ? - ан гьикъана гьес.\n- Буго, - ян жаваб кьуна асирас.\nГьедин абулаго рак1алде щвана офицерзабазул столоваялде жаниве унилан гьазул ротаялдаса солдатасе гьабураб тамих1.\n- Рагьул бак1лъиги баччун вугев солдатасдаса т1ок1льи бугеб кваниде хиял льуни, чехь бихъизе ккола офицерасул,\n- ан жаваб кьуна немцас.\nАсирасул х1инкъи гьеч1олъи ва ч1ванкьот1арал жавабал рек1ее г1унищ яги гьадинги вакъуца хвезе вугев чи вугилан пикру гьабунищали, Насрула ч1вач1ого тана. Къо щун гьеч1еб бук1ун бугилан х1исаб гьабуна гьес къаси кенч1олел ц1вабзазухъ г1иц1аб ракьалда вегаралъусан халгьабулаго. Алмахьалдасан гьел ц1ваби берцинго рихьулеб куцха.\nЦо нухалда вач1ун офицерас Насрула вугеб бак1алда асирзаби кьерда ч1езаруна. Цинги щивасул халгьабула. Ахиралда Насруладе килищги бит1ун мухьилъа кьват1иве лъугьаян ишан гьабула. Гьев чед бежулеб бак1алде х1алт1изе вачана.\nЦо къояль чол гьакидаги лъун лагералде чед щвезабизе кколев солдат унтун, гьесул бак1алда Насрула вит1ана. Чанго къоялдасан цоги г1илла ккун к1иабизеги вит1ана немцаз гьев чол гьакида чедги льун. Ахиралдаги гьев живго гьокочилъун тана. Рет1инабуна рагъулаб рет1елги.\nЦо нухалда асирзабазул лагералде щварав Насрулада гьенив чанго маг1арулав ватана. Гьез бицана ракъуца рух1 т1аг1ун нужер росулъа льабгояв лазареталде росун анилан. Гьениве щварав Насрулада цогидазда гьорлъ Алмахъалдаса Г1алимух1амаев Г1алиги ватана. Дол ц1арал рехсарал к1игоял гьесда гьенир ратуларо. Гьезул иш льуг1ун бук1ана. Г1алилги к1алъазе к1олеб х1ал бук1инч1о. Къаркъала жеги хинго бук1ин гурони, ч1агояв чийин абизе зах1матаб х1алалда вук1ана гьев.\nНасрула лазареталъул тохтурзабазуъье уна ва гьезда гьарула кружка кьеян. Гьелда жаниб маргариналда гьорлъги буцун чадил кесек къулч1изабула гьес лъавуда гьеч1ев Г1алида. Гьедиг1анго льимги къулч1изабула. Дагьаб заманалдасан гьес берал рагьула. Жив хадув вач1инилан гьесдаги абун, къаданиб кодоб бук1араб кванил сурсат жемараб жоги льун, гьав уна. Лъабго къоялдасан рес ккана росуцоясде аск1ове кванил нахърателгун щвезе. Гьеб мехалде Г1али рух1 реч1ч1ун, саламатаб къаг1идаялда вук1ана. Гьесда аск1ор регун рук1аразул цонигияв гьенив вук1инч1о. Рук1ана бат1иял. Хвезе ирга щвезег1ан ч1арал.\nГ1али, черх щулалъараб мехалда, немцазул офицерзабазе ц1улал мущдук1ал гьарун, гьелдалъун чадил кесек балагьулев ватана Насрулада.\nРагьдаса хадув рокьове т1адвуссарав Г1алица т1оцебе гьикъун батана Мусал Насрула т1адвуссанищан.\nАсирлъияльул къисматалъ Мусал Насрула вачана рак1алдаго рук1инч1ел чияр ракьазде - Грециялде, Австриялде, Румыниялде, Польшаялде, Чехословакиялде. Рагъин абуни гьесие льуг1ана советиял аскаразда гьорлъ. Узухъда, гьесул рес бук1инч1о асирльуде ккараб къаг1идаги, доба немцазул рагьулаб рет1ел рет1ине ккейги рагьун бицине. Гьев кодобе ярагьги кьун ц1идасан немцалгун вагъизе кьерда льуна. Гьезул рагьулаб часть ахиралда х1адур гьабулеб бук1ана Япониялде данде багъизе бит1изе, амма къокъидго гьеб рагъги лъуг1ун, инч1ого хут1ана.\nРагьдаса т1адуссарав Насрула х1алт1изе лъугьана колхозалде. Г1адамаздаса балъго щибго жо хут1уларелъул, гьас кумек гьабураз рокъосезе бицун, гьез цогидазе бицун, росулъ льана асирльуде ккеялъул х1акъикьатги, доба немцазул рат1лилъ гьав вук1араблъиги. Амма Насрулаца гьабураб х1алихьатаб жо росуцоязда жеги бихьич1ельул, гьеб т1олалъулго х1акьальулъ рагьун бицунароан.\nГьеблъиялда г1умру инаан, т1епун вук1унеб хасияталъул чи Насрула вук1аравани. Ццин бахьараб мехалда маслих1ат лъаларев гьес, жиндиего тушбаби ралагьулаан. Цо нухалда Насрула гъутаналдаса цогидалгун т1адвуссунев вук1ана, оцазул гьокоги цебе къот1ун. Х1арщул нухдасан х1алица х1ат1ал рахьулел оцазда барахщун, гьелги рац1унаго, льелго вач1унев вук1аго, вач1ун цо хъулухьалда вугев росуцояв гьесул гьакиде вахана. Оцазе зах1мат бугин, живги лъелго унев вугин, гьакидаса рещт1аян абула Насрулаца досда. Дос хъач1аб жаваб кьола дурго оцал рац1ейила, жиндида лъалила лъелгойищ яги рек1унищ иневали. Т1аде гьесул асирлъияльул рогьоги бала. Бахъун ханжаргун вортарав Насруладаса х1инкъун дов хъулухъчи х1ориниве к1анц1изе ккана. Цадахъ рук1арал маслих1аталье гьоркьореги льугьун, даг1ба-раг1и льуг1ула.\nЦогидаб нухалда хуриса рокъове т1адвуссунев Насрулада росу раг1алда дандч1вала налогазулав инспектор. Гьесда цадахъ росулъа чиги вук1уна. Дуца налогалъе кколеб г1арац щай кьоларебан кьог1го к1алъала гьесда инспектор. Налогалъе кьезе бигьаго г1арац щолеб заман бук1инч1о доб. "Дихъе метер радал г1арац щвезе буго. Щварабго дица налогги т1аса ккезабила. Хуриса вач1унев дихъ г1арац гьеч1о, дун жакъа хабар гьабич1ого те", - ян абула Насрулаца. Гьав ц1акьго х1елулев вугилан ккун батилаха, дов жеги ц1акъ гьаракь борхун к1алъала: "Нилъер хирияв вождь ва эмен Сталиница абуна, чи ватараб бак1алдаса гьесухъа налог босеян".\n"Дица дурги, дур хирияв эмен Сталинилги эбел.", - илан къват1ибе бахьараб Насрулал ханжар налогал рак1арулев пахруяв инспекторасда т1огь хъван хут1ула.\nНасрула асирлъуда немцазул форма рет1арав чи вук1анин, вождасул ц1аралда гьес бегьуларел раг1аби абунилан хъварал г1арзабазул х1асилалда гьев жанив льуна. 9 моц1аль ц1ех-рех гьабуна Мах1ачхъалаялда. Судалъ 25 сонги кьун Сибиралде вит1ана Н. Мусаев. 8 соналдасан амнистиялде гьоркье ккун, нахьеги г1агараб росулъе т1адвуссана.\nГьит1инаб къоялдасаго зах1маталде ругьунав гьев х1алт1ана хурухьанльиялда, ралел бак1азда бригадирлъун, г1ачиязул фермаялъул заведующийлъун, рохьил маг1ишаталда.\nКивехун, щалгун х1алт1изе кканиги, цадахъ ругезулгун х1алги рекьезабун, льик1ав чиясул ц1ар бац1ц1адго ц1унана Насрулаца. Лъик1аб тарбия кьун г1езаруна льималги.\nМусал Насрулалгун гара-ч1вариялдаги вук1ун унев дида хадув, дун т1овит1изе вач1ана гьесул вас Наибсултан. Дагьалъ церег1ан инсухье щвезе, т1адмаг1арухьа гьесул гьудулзаби рач1ун рук1анилан бицана Наибсултаница. Гьел рук1анила асирлъуде ккараб мехалда гьесулгун льай-хьвай ккарал г1адамал. Дица х1исаб гьабуна, гьесулго ригьальул херал чаг1иги рук1ун ратилин гьел, рик1к1адаб сапарги гьабун, Алмахъалде Мусал Насрулахье гьоболлъухье рач1инароанин, ц1акъго гьесул адаб гьабулеб бук1инч1ебани.\nМаг1арулазул булбул - Марижатиде\nКазбек район кеч1алъ к1одо гьабурай,\nК1одо гьаеги мун дунялалдаго,\nДагьистан ракьальул щибаб бак1алда,\nЩивго ватиларо дур кеч1 раг1ич1ев.\nБерцинаб бакьаналъ дуца ах1улеб\nКеч1алъ х1айранлъич1ев чи ватуларо,\nБулбул х1анч1илалда гьаракь релъарай,\nРекъон йик1уней куц мун сценаялда.\nМун кеч1-бакьаналъул устар йигилан,\nДуе ч1вараб хъаталъ нуг1лъи гьабула.\nГьабураб г1елилан, ч1ух1и гьеч1олъи,\nБалагьараз кьола дуй льик1аб кьимат.\nСалатавиялъул ч1ух1и бугей яс\nЧ1ух1ула дудаса ниж - районцоял,\nРек1елъа ургьелал нижер росулей,\nЦебе босе гали, нижер Марижат.\nЩиб ц1ар дуй кьелеб?\nОгь, г1арац, огь, г1арац, дур пишабаца\nЩайт1аналъул хъублъи чорхой кьолеб куц.\nЯх1-намус т1аг1араз дуда къвал бани,\nКъосалил г1амалалъ гьел чекулеб куц.\nДур чунтби ц1уразда дин к1очон тола,\nК1иго кьибилалда гьоркьоб кьал лъола.\nКьолбол вацал цоцаль рахьине гьарун,\nРижикъал ишаца суризарула.\nХерлъидал г1адамал г1одизарулеб,\nГ1исин лъималазда мац1 лъазабулеб,\nГ1олохьабазеги жах1да бикьулеб,\nХалкьалъулго илбис буго мун, г1арац.\nДуе накуги ч1ван х1елун к1алъалел,\nХ1алихьатал чаг1и г1емерлъун руго.\nМун сабаблъун чорхол кьадру-кьимат тун,\nТирулел кьукьаби ризлъулел руго.\nГьекьелаль мехтарав хехго вигьуна,\nГьарула жиндаса т1аса лъугьаян.\nДуца мехтарав чи вигьунарого\nЧ1ег1ерал къасдазул гьудуллъун ч1ола.\nГьаха, бице, г1арац, щиб ц1ар дуй кьелеб?\nИнсан г1адаллъулеб гьунар духъ бугин?\nЗамана хисидал халкьальул г1умру\nГ1емерисеб дуца гьалаг гьабулин.\nИохъ, дий бокьиларо мун гьаб ракьалда\nХ1ехьезе к1оларел чаг1азухь ккезе,\nМун х1алалаб буго иман-исламгун\nХьвадизе лъалезе, къвариг1аралъе.


ООНалъ лъазабулеб буго, Афгъанистаналада гIемерлъулел ругин исламистазул рахъ кколел гIадамазул къадарин\nООНалъ хIадур гьабураб докладалда лъазабулеб буго Афгъанистаналда «Исламияб пачалихъ абураб радикалиял исламистазул гIуцIиялъе гьабулеб квербакъи улкаялда цIикIкIунеб букIиналъул хIакъалъулъ.\nООНалъул экспертазул хIисаблада, 34 провинциялда гъорлъан 25-ялда цIикIкIун буго «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялде гъорлъе лъугьине бокьарал яги гьезул идеологиялъул рахъ кколел гIадамазул къадар. Гьелъул хIакъалъулъ лъазабулеб буго France-Presse агентлъиялъ.\nДокладалда кIвар буссинабулеб буго араб соналда талибазул лидер Молла ГIумарил кумекчилъун вукIарав яргъид гIуцIаразде асар кIудияв ГIабдул Рауф Хадемица Гильменд ва Фарах провинциязда жиндирго къокъа гIуцIун букIиналде.\nЦо-цо баяназда рекъон, Хадемица Афгъанистаналда ракIарулел рагIула Сириялде «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялда гъорлъ рагъизе бокьарал гIадамал. Гьес рагIи кьолеб рагIула гьезие кIудияб гIарац кьезе бугин абун.


«Путин. Рагъ» абураб Борис Немцовасул докладалъул презентация тIобитIана Москваялда\nМоскваялда РПР-ПАРНАС партиялъул централияб офисалда тIобитIана «Путин. Рагъ» абураб Россиялъул рагъулал Донбассалда ругин бицунеб чIварав оппозицияв политик Борис Немцовас хIадур гьабулеб букIараб докладалъул презентация. Докладалда бицунеб буго Украиналъул машрикъалъул рахъалда Россиялъул рагъулазул камиязул ва Россиялъул доба рагъулаб операция тIобитIиялъе хвезабулеб гарцIил къадарлъул хIакъалъулъ.\nДокументалда, мисалалъе, абулеб буго, 20I5 соналда январалдаги февралалдаги Донецк регионалъул Дебальцево шагьаралда тIоритIарал тунка-гIусиязда Россиялъул 70 рагъулав хвеялъул хIакъалъулъ. Гьенибго бицунеб буго 20I4 соналъул августалда Иловайск шагьаралда аскIоб Украиналъул армиялъул гьужум чIезабулеб мехалда Россиялъул I50 рагъулав хвеялъул хIакъалъулъги. Хваразул гIагараз Борис Немцовасда лъазабун буго, Украиналде ритIиялда цебе гьел армиялъул хъулухъалдаса махIрум гьарулел рукIараблъиялъул ва гьединаб къагIидаялда гьел жидеего бокьун Донбассалде араллъун лъазарулел рукIараблъиялъул хIакъалъулъ.\nНемцовасул докладалда рекъон, Украиналда тIобитIараб операциялъе Россиялъ I0 моцIалда жаниб хвезабун буго 53 миллиард гъурущ. Гьединаб хIисаб докладалда бачунеб буго Немцовасда цадахъго докладалъул авторлъи бугев Экономикаялъул тIадегIанаб школаялъул макроэкономикиял цIех-реххазул рахъалъан директор Сергей Алексашенкоца.


САПАРАЛ, ДАНДЧ1ВАЯЛ, Г1АДАМАЛ. - 9 Июля 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nСуббота, 17.11.2018, 12:30 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2017 » Июль » 9 » САПАРАЛ, ДАНДЧ1ВАЯЛ, Г1АДАМАЛ.\nСАПАРАЛ, ДАНДЧ1ВАЯЛ, Г1АДАМАЛ.\nРайоналъул г1умруялда бат1и-бат1иял ишаздалъун бечедаб, г1адамазе пайдаяблъун бук1ана нилъеца нахъа тараб анкь. Гьеб байбихьана администрациялъул аппараталъул, х1алт1и т1адал идарабазул нухмалъулелгун цадахъ хъутабазе сапарги гьабун, гьенир ч1арал районцоязул г1умру-яшавалъе г1олел-г1оларел рахъалги ц1ехон Саг1ид Юсуповас г1адамал т1аде къабул гьариялдалъун. Гьеб ишалъулаб сапаргун районалъул бет1ерасул х1алт1улаб къокъа щвана гочинабун г1и-боц1и хьихьиялъул Хасавюрталъулги Бабаюрталъулги зонабазда ругел Т1ануси, Гьамишт1а ва Г1оч1ло росабазул хъутабазде.\nЦебеккунго гьабураб къот1иялда рекъон ц1араб заманалда к1алт1е щварал сапар цадахъал гьалмагъзаби-СМИязул пишацоялгун нухда рахъана ниж. Сордоялъ т1аде щубил къат1раго т1инк1ич1ого беч1ай рехараб г1урччин хералъги муг1рул, щобазда нахъасан гьанжего-гьанже т1алъиялда т1ирит1ун рач1унел бакъулч1ораз гвангъизабураб хъах1ил зобалъги, цудунаб рогьалил г1уж бук1аниги бицунеб бук1ана къо бакъулаб, баг1арараб бук1инеблъи. Операторал Х1амзатилгун Ах1мадилги, суратчи Мух1амадилги, мухбир диргоги махщелал бат1и-бат1иял рук1аниги, ункъасулго мурад цо-районалъул бет1ерасул х1алт1и г1адамазда бихьизаби, Сиражудинилин абуни, шофер х1исабалда нуха квал-квал ккеч1ого хъутаналде нахъе ниж щвезари бук1ана.\nРиидалил хур-хералъул х1алт1аби т1адрараб, «ц1вабурулъан» буц1улдерица абухъего цоцазде г1адан рег1ич1еб завал бугоан г1ат1иракьалда. Хурзабахъа хаслихъе культурабазул бач1ин бак1арулел комбайназулги хер бецулеб, бецун бакъвараб гьеб данде гьабун тюкал, рулонал къалеб, къараб раг1и-хер къавабазде баччулеб техникаялъул хъуй сордо-къоялъго гьоркьоб къот1улеб батиларо гьаниб сезон лъуг1изег1ан.\nТ1анусдерил хъутан бук1ана т1оцебе Саг1ид Камиловичасул къокъа т1ад решт1ине х1исабалде босараб, гьез г1адамал къабул гьаризе ругеб бак1. Контораялдеги ах1ун пиринч1алъул чеказда лъим дагьлъун бугин, коллекторалдасан гьеб ц1ик1к1инабизе х1аракат бахъеян, лъалъадухъабазул бригадирасе малъа-хъваял гьарулев вугоан колхозалъул председатель Мух1амадов Зиявудин ниж гьенире щвараб мехалъ. Гьалбадерида дандч1вазе х1адурлъизе рег1изего толев гьеч1ила, хуриве ани харибак1алда батулила цо г1унгут1и, гьенив кват1ани фермаялдасан щолила хабар щибалиго г1олеб гьеч1илан, х1ухьел ц1азе ч1езецин заман бук1унарила гьаниб сезоналдаян, гьурмадаса г1ет1ги бац1унаго нижер кверал росана председателас. Сон къоялъги баг1ариялъ х1алт1унго бажарич1ила, бакъанида баччанила фермаялде къараб хер, жакъаги бихьуларищха радалго боркьун бугеб куцан 35 градусалъул хинлъи бихьизабулеб къеда бан бугеб термометралъухъги балагьун хабаралде жувана гьенивго ватарав Г1ебут1а колхозалъул председатель Г1умаров Х1асанги. Киг1анго х1алт1аби рук1аниги т1обит1изе бугеб тадбиралда г1ахьаллъизе т1анусдерил хъутаналде рак1аризе лъугьана сверухъ ругел маг1ишатазул нухмалъулел, г1адатиял зах1матчаг1и. Щивасул бук1ана унтараб, районалъул бет1ерас т1убазе хьул бугеб суалги, гьесдехун бикьизе ургъелги.\nГьале т1аде щвана Саг1ид Камиловичги гьесул х1алт1улаб къокъаги. Байбихьана ишалъулаб данделъиялде. Районалъул бет1ерасулгун т1оцебесеб дандч1вай гьабуна т1анусдерил хъутаналъулаб школалъул директор Абулпазлуева Г1аишатица. Исана школалда ЕГЭ, ОГЭялъул ккарал х1асилазулги бицун, ц1ияб ц1алул сон байбихьилалде учительзабазулгун ц1алдохъабазул диспансеризация гьабиялъул суал борхана директоралъ районалъул нухмалъулесе. Гьебго суал жакъа чанц1улго борхизе бугила, гьелъие ч1ван-къот1араб х1укму гьабизе кколилан к1алъана лъай кьеялъул отделалъул нухмалъулев Г1умаров Залимхан. Х1алт1улаб къокъаялда гъорлъ райбольницаялъул бет1ерав тохтур гьеч1ониги, ц1алул сон байбихьилалде диспансеризация гьаби раг1алде бахъинабизе гьесда т1ад къалилан раг1и кьуна Г1аишатие Саг1ид Камиловичас. Лъик1аланго росу к1одолъун бук1иналъ т1оцебесеб к1варалъул суалал рорхана цогидал жамаг1атчаг1азги росдал бегавул Г1абдулаев Мух1амадицаги. Хъутаналде рач1унеб нух къач1азеги лъел артезиан бац1ад гьабизеги кумек гьарана Гъоркьколо колхозалъул председатель Г1абдулаев Г1абдулаца. Бук1ана гьадинаб суалги: Г1ебут1а колхоз жиндие налъукь бугилан гьелъул председатель судалде кьун вугоан колхозчи Нурмух1амадов Муртазаг1алица. Колхозалъул бак1алда ц1иг1уц1араб СПКялъул счеталда копек г1арацги бук1инч1ого Х1. Г1умаровасухъа кват1аралъухъ т1ад пеняги лъун, судалъ Муртазаг1алие хайралъе, бахъун буго лъик1аланго ц1ик1к1араб къадар г1арцул. Гьелда т1адеги Муртазаг1алие щун руго хухалги машина ц1ураб херги. Гьебги г1еч1ого хъвадаризе лъугьарав гьес, гьанжеса судалъги къун, СПКялъе т1адбуссинабизе кколеб буго цебеккун щун бук1анщинаб. Кьеларилан ав, кьеч1ого теларилан добцояб рахъ-жидер даг1баялъе ахир лъеян цоцат1асан хъварал г1арзабазги, судалъул х1укмабазги, бухгалтериялъул х1исаб-суалалъул документазги, бат1и-бат1иял идарабаздаса кагътазги понц1озарурал папкабазул къвал ц1урал гох1ал лъуна Саг1ид Камиловичасда цебе к1иябго рахъалъ. Рит1ухълъи бергьиндал республика тун къват1ивеги хъвадарич1ого даг1баялъе ахир лъеян лъазабуна Муртазаг1алида Юсуповас, мунги гьалда рекъон ч1аян Х1асанидаги абун, рукъ ц1урал нуг1задерида цебесан к1иязго квералги рачун рекъел гьабизе т1амуна даг1бадулал. Т1анусдерилги гьезда сверухъ ругел маг1ишатаздаса г1адамазулги суалал дагьалги рук1ана. Гьезие рекъарал жавабалги щвана, бак1алдаго т1уран бажарич1ел, ч1ван-къот1ун гьаб заманалде т1уралин раг1иги кьуна.\nГьанжеса ирга бук1ана Гьамишт1а хъутаналде. Къаде какдаса хадуб баг1ари х1ехьезе к1веч1ого рокъо-рокъоре арал г1адамал, громкоговорителалъ г1ак1аги ах1ун рач1инаруна данделъиялде. Баг1арийин абуни 41 градусалде бахун бук1ана гьениб. Ждановасул ц1аралда бугеб колхоз рух1-х1алалда бугеб советазул заманалъ районалда бечедал цогидал г1аммал маг1ишатаздаго г1адин к1удияб контораги дагьабги к1удияб клубги бана гьамишт1исезул хъутаналдаги колхозалъ. Жакъасеб гвангъараб бук1инеселъеян доб «рик1к1аде бихьулеб» политикаялда рекъон росабиги к1одолъилин, гьенир г1адамалги г1емерлъилин абураб пикру бук1ун батила гьеб киназулго. Бит1араб буго, росабиги к1одолъана г1ат1иракьалда, г1адамалги г1емерлъана гьенир, амма г1адамазул рух1ияб рахъ хъарцинлъана. Гьанже кинавго чиясул пикру г1арцуде буссиналъ, маданиятги адабиятги к1очон толеб буго г1емерисезда. Доб мехалъ росуго берцин гьабулеб бук1араб клубалъул ч1ух1араб мина, араб рак1алде щвеялъул пашманаб нуг1лъун хут1ун буго. Гьеле гьеб клуб спортзал гьабизе, колхозалъул контора ясли-ахалъе къач1азе кьеян гьари бук1ана гьамишт1исезул районалъул бет1ерасдехун. Цоги унтараб суаллъун гьезул бук1ана трассаялдаса хъутаналде рач1унеб нух х1акъикъаталдаги бакъул къоялъ х1уруца цебе бугеб жо бихьулареб, кьерхиндал х1арщуца хьвадизе толареб нух лъиеха къвариг1араб. Саг1ид Камиловичас Мах1ачхъалаялдаса автодоралъул вакилзабиги рачун гьезул мурад т1убазе раг1и кьуна. Школалъул директор Нурмух1амадова Умакусумицаги Т1анусибго г1адин диспансеризациялъул бицана, рук1ана г1адатияб г1умруялдасан рижарал суалалги. Бак1алдго кинабго раг1алде бахъунарелъул, ресалда рекъараб кумек гьабизе раг1и кьуна гьамишт1исезеги сверухъ ругел маг1ишатаздаса вакилзабазеги Саг1ид Камиловичас.\nкиназулго тату хун бук1ана ниж г1еч1ендерил хъутаналде щвараб къалъул г1ужалъ. Жалго г1еч1ен гурелги Харахьиса, Сивухъа, Лъаг1илухъа, Г1орут1аса вакилзабиги рук1ана районалъул нухмалъулевгун дандч1вазе, гьесулгун ургъел бикьизе бокьун рач1арал. Школалда директоралъул кабинеталъуб т1обит1ана дандч1вай. Ц1акъго церелъурал г1унгут1абазухъ бадибч1вайги гьабун т1оцебесеб иргаялда Юсуповас жиндихъего ах1ана школалъул директор Х1амзатова Сапият. Гьелъ Саг1ид Камиловичасда гьарана школалъул азбаралда къоно ч1езе, ц1алдохъабазе бат1и-бат1иял х1аязе площадка гьабизе кумек бук1инарищан, гьанибго рак1алде щвезабуна добго диспансеризацияги. Мун кколила районалда лъай кьеялъул иш кодосев Х1амзатовалъул гьариги хъутабазда диспансеризация гьабиги дуца т1убазе кколилан З. Г1умаровасе т1ад къай кьуна гьенибго. Росдал бегавул Г1абдурашидида цадахъ рук1арал жамаг1аталъул вакилзабазул мурад т1убазеги раг1и кьуна гьес. Каналалъул раг1ал ккун валалда т1асан хъутаналде рач1унеб нух къач1азеги школа сверун къаялъеги хурзалгун харибак1ал лъалъаялъеги кумек гьарун колхозалъул председатель Батирх1ажиев Дибирида цадахъ рач1арал сахъадерил вакилзабиги щвана мурадалде. Лъег1елдерил бегавул Х1асанх1осенов Халидгун жамаг1аталъул вакилзабазги гьарана росда ак1осан унеб газалъул трубаялде хурхинеги гьабун жидее «хъах1илаб ц1атари» щвеялъе, хъутаналда ФАП рагьиялъе ва артезиан бац1ад гьабиялъе кумек гьабеян. Т1оцебесеб суалалдасан Мах1ачхъалаялде т1адаб идараялъул х1акимасухъе телефоналдасанги к1алъан хъутаналда жанисан унеб газил трубаялде росу хурхинабизе х1алт1аби гьаризе к1удияб зах1мат унеб батич1они, гьенире специалистал рит1иялъул иш данд бана Саг1ид Камиловичас. ФАПалъеги артезиан бац1инеги смета гьабеян бегавуласдаги абуна. Районалъул бет1ерасда заман батана цогидал г1адамазулгун рак1 рагьараб хабаралъеги. Гьесул мурад бук1ана г1адатияб халкъалъул г1умру-яшав лъик1лъизабиялъе шарт1ал г1уц1изе пикру г1унт1ич1ел рахъал рагьи ва гьелъул х1асилалда г1адамазе бажарараб кумек гьабизе ресал рати. Г1умру бугелъуб ч1аголъиги бук1унин абухъе, ч1агояб ишалъулаб ах1вал-х1алалда ана хъутабазде гьабураб сапар.


Лагъалъ бахIарчи куцаларо\nКавказалъул чIужугIадан! БетIер къулула дур тIадегIанлъиялда цебе\nГьаб макъалаялда дие бицен гьабизе бокьун буго Марям ВахIидовалъул хIакъалъулъ. Щийха кколей гьей? Гьаюна Казахстаналда. 13 соналъ гIумру гьабуна Москваялда. ГьабсагIаталда гIумру гьабулеб буго Чачаналда. Оксфордалъул университеталъул философиялъул доктор, журналистикаялда ва адабияталда гранд-доктор, Тажикистаналъул художествияб академиялъул хIурматияй член. Дарсал кьола Гудермесалда бугеб «Мансур» абураб жалго бетIергьанаб школалда. ГIурус хъвадару-хъабазул махщелчилъиялъул цIех-рехазда йигей гIалимчIужу.\n- Марям, гьаб нухалда дие бокьун буго Кавказалъул руччабазул хIакъалъулъ дургун гара-чIвари гьабизе.\n- Кавказалъул руччаби, тIоцебесеб иргаялда, руго батIи-батIиял: диналъул рахъалъги маданияталъулгун гIадатазул рахъазги. Амма ниж цолъизарула цо аслияб гIаммаб гIамалалъ - бихьинчиясдехун бугеб бербалагьиялъ. Жинда божизе бегьулев бихьинчи хьолбохъ вугони, хутIараб кинабго жинцаго гьабула гьелъ, талихI жинцаго балагьула.\n- Абула Кавказалъул чIужугIаданалъул ихтиярал гьечIилан. Бугищ гьедин?\n- Дица бицина чачаназул чIужугIаданалъул хIакъалъулъ. Цогидазул бицине дир ихтияр гьечIо. Дие бокьун буго цо гьадинаб мисал бачине. Дица гIахьаллъи гьабуна Москваялда тIобитIараб цо гIелмияб конференциялда. Гьениб гьоркьоб лъезе букIана Л. Н. Толстоясул хIакъалъулъ\nхъвараб дир докладги. Данделъи байбихьилалде цебе, дида аскIое ячIана цо журналист ва гьикъана:\n- Дуца хъвалеб буго хъвадарухъанасул «Анна Каренина» романалъул хIакъалъулъ. Гьей эркенай чIужугIадан йикIиналъищ дуца тIасабищараб гьеб роман? - илан.\n- Лъица дуда абураб Анна эркенай йикIанилан? - ан цIехана дица ва тIадеги жубана, Аннада макьилъцин бихьичIин чачаналъул бугеб гIадаб эркенлъиян.\nЖурналисталда ракIалде ккун букIун батиларо дица гьединаб жаваб кьелилан. Амма эркенай чIужугIаданалъ гурони бахIарчи куцаларо. Халкъ мутIигI гьабизе бокьун батани, мутIигI гьае чIужугIадан.\nЖакъа бихьиназ пайда босулеб буго жидеего ТIадегIанас кьун бугеб ихтияралдаса - рачунел руго ункъоялде щвезегIан лъудби. Амма пикру гьабулеб гьечIо кин гьел хьихьилелали...\n- «КIиго чIужуялъул рос, заманалдасан, сверула чIужугIаданалде», - ян абураб аби буго. Щайгурелъул щибаб къоялъ гьев гIахьаллъулелъулха гьезул дагIба-къецалъулъ.\n- Кинай чIужуялъухъе бихьинчи аниги, гьев гьенив ккола гьобол. Рос вукIине ккола рукъалъул бетIергьанлъун. Гьеле гьелдаса махIрумлъулев вуго бихьинчи, кIиабилей, лъабабилей… чIужу ячиндал. Рукъалъул бетIергьанилан абураб цIарги цохIо тIоцеесей чIужуялъул букIунеб буго. ХутIарал руччабазул номерал - кIиабилей, лъабабилей...\n- Чачаналда кIолищ бихьинчиясда данде кIалъазе? Кавказалъул гIемерал бихьиналги талихIал руго гIурус руччабазда цадахъ. Щиб лъазе кколеб чIужугIаданалда, батIияб миллаталъул бихьиналгун цадахъ хъизан гIуцIулелъул?\n- Чачаналда кIола, росасул пикру мекъи бугони, гьелда данде яхъине, щайгурелъул чIужугIаданалъ, тIоцебесеб иргаялда, пикру гьабула хадуб ккезе бугелъул. Амма гьеб кинабго гьабизе ккола, ахIи-хIуралда гуреб, гIакъилго, гIодое йиччан, росасда квеш букIинаредухъ.\nБатIи-батIиял миллатаздаса гIуцIараб хъизамалдаса дие бокьила цохIо миллат цолъун гIуцIараб хъизан. Щайгурелъул гьезул кинабго гIаммаб букIуна: гIадаталги, гIамалалги, маданиятги. Дие бокьила Иванги Марияги, Абазги Курбикаги, Жетписбайги Карлыгашги цадахъ рукIине ва гьезул жиде-жидер хъизанги букIине, ай цохIо миллаталъул хъизамал гIемерлъизе.\n- Кавказалъул чIужугIадан къанагIат гурони гIодуларо гIумруялда дандчIвалел захIмалъаби сабаблъун. ГIицIго гIага-божаразул хвелалда кIола гьелъул бадиса магIу баккизабизе. Чачаналъул магIу кида баккулеб?\n- Чачаназул магIирокъор киданиги рукIунаро магIихъаби. Гьез хвелги сабурго къабул гьабула. Кверкьовуда ругел бихьиназда рагIуларо гьезул магIил гьаракь. Кверкьей абуни, букIуна цохIо азбаралъуб магIирукъгун цадахъ. Масала, чачаназул шагIир Бану Гайтукаева гIолохъанго ятIалъана гIумруялдаса. ГIумруялъул ахирисел лахIзатаз гьелъ укол гьабизе биччачIо, жиндие Аллагьасухъе ине квалквал гьабугейиланги абун. Гьелъул эбелалъги, гьурмада гIажаибго берцинаб гьимигун, къабул гьарулел рукIана зигара гьабизе рачIарал. Гьеб гурищ чIужугIаданалъул сабру.\n- Абула, Кавказалда бугин гьадинаб гIадат: чIужугIаданалъ ботIродасаги бахъун кIаз гьоркьобе рехани, бихьиназ рагъ къотIизабулила. Гьеб гIадамаз ургъараб маргьацин гуребдай? Дида жеги рагIичIоха гьединаб лъугьа-бахъин.\n- Гьеб маргьа гуро. Унго-унгоги буго гьединаб гIадат Кавказалъул халкъалъул. Амма бокьарай чIужугIаданалъул гуребха букIунеб ихтияр кIаз рехизеги. Гьейги йикIине ккола киназго адаб-хIурмат гьабулей, рагIи билълъарай гIадан.\nРакIалдещвезарила араб гIасруялъул 90-абилел сонал. Чанги чачанай яхъана бихьиназда цадахъ рагъул авлахъалде. ГIурус офицерзабаз доб мехалда абуна Чачаналда гIадал къвакIарал руччаби жидеда кирго ратичIилан.\n- РакIалда буго цо гьадинаб хIужаги. Нижер росулъ вукIана цо чи, кидаго чIужу юхулев. Росдадаго рихун вукIана гьев. Жакъа ругодай гьединал бихьинал?\n- Чачаналъги гьединал бихьиназул адаб гьабуларо. Дир росасда унтун вегун вугев цо херас абун буго жив некIого холаанила,\nгьадинай чIужу жиндир йикIинчIейани. Пайда щибха, кватIун бичIчIана дида гьеб. Рес бугебани, доб араб заман нахъбуссинабизе, дица батIияб куцалда гьабилаан гьелъул адабилан тIадеги жубан буго. ГIумруялда жаниб дур бищун лъикIав гьудул ккола дур лъади. Гьелъулъ буго талихIаб хъизамалъул балъголъигиян абун буго гьес нахъеги.\n- Дагъистаналда гIемер руго бесдалал. Эбел-инсуца рехун таралги руго. Дирги дир гьалмагъзабазулги жигаралдалъун гьениб рагьана «Бесдалал гьечIеб Дагъистан» абураб гIуцIи. Чачаналда гьеб рахъалъ иш кин бугеб? Ругищ лъималазул рукъзал? РагIана чиновниказгицин рачунин хьихьизе лъималилан.\n- Гьеб лъиениги балъголъи гуро. Чачаналъул бетIерас хьихьизе вачун вукIана гIурус вас. Гьайгьай, Дагъистаналда гьеб суал дагьаб захIматаб буго Чачаналдасаги. Нужер халкъалги гIемерал руго. Амма гьеб киналъулго балагьлъун ккола чIужугIаданалъул билараб намус. Цо нухалда телевизоралдасан килисаялда хIалтIулев вугев чияс абуна къиямасеб къо чIолила цохIо тIабигIиял балагьаздалъун гуребги. Гьеб чIолила чIужугIаданалъул намус лъугIараб бакIалдаги. Чачаналда тIадагьаб хьвада-\nчIвадиялъул хIасилалдалъун рехун тараб лъимералъухъ нагIана чIужугIаданалъе гуреб, бихьинчиясе кьола.\n- Дагъистаналда министраллъунги гьезул заместителаллъунги руго руччабиги. Гьединалго хъулухъазда руччаби руго Гуржиялда, Азербайжаналда. Чачаналъул яги Дагъистаналъул бетIерлъун чIужугIадан ккезе рес бугищ? Щайдай Кавказалъул руччаби ахIуларел Россиялъул федералиял хъулухъазде?\n- Руго гьединал руччаби Дагъистаналдаги Чачаналдаги. Амма дица абилароан гьел хIукуматалъул тIалаб-агъазалдаги политикаялдаги гьоркьор рукIине кколилан. Гьединал руччабазулъа лъугIула хIеренлъи, недегьлъи, сабру. Гьел гIамалалин абуни, чара гьечIого хIажат рукIуна чIужугIаданалъул талихIалъе.\n- Чачаналда гIолилалъул ихтияр бугищ гIолилав тIасавищизе?\n- Чачанай кидаго ана ва уна росасе жиндиего вокьарав чиясе. Нагагь гьелъие жив вокьулев гьечIони, бихьинчияс гьеб живго хIакъир гьавилъун рикIкIуна. Амма жакъасел цо-цо гIолилазул буго цIар лъазе лъалареб рокьи. Интернеталдаса гьабула лъай-\nхъвай. ГIолилалъулги анцI-анцI сурат букIуна интернеталда. Цебе бихьинчияс чIужугIаданалъул къадру цIакъ цIунулаан. Гьанжейин абуни, гIолохъаби барщулел руго, ясаз жидехъе адрес кьечIони яги дандчIвазе инкар гьабуни. Гьеб киналъего «гIайибияблъун» заманги рикIкIунеб буго - гьаб бугин XXI гIасруйилан, кIичIардизе лъугьунел руго.\n- Дагъистаналдаги Чачаналдаги буго бахIарай йикъулеб гIадатги. Ясалъеги бокьичIого йикъулел хIужабиги камулел гьечIо. Гьеб ккола ясги, гьелъул тухумги, эбел-эменги хIакъир гьари.\n- Цо талихIалъ, Чачаналда гьеб такъсиралъухъ, законалда рекъон, тамихI гьабула. Кидаялиго гьеб букIана гIадатлъун. Амма гьеб такъсиралде сверизабуна, хасго 90-абилел соназда. Гьелъухъ гьабулеб тамихIги букIине ккола.\n- Кавказалда буго цоги гьадинаб гIадат. Масала, хъизан хвани, бихьинчияс ячуна гьелъул яц, лъималазда бесдал эбел йихьизе теларилан.\n- Чачаналда гьединаб гIадат киданиги букIинчIо, букIине ресги гьечIо. Нижер гьаниб, эмен чIаго вугони, лъимер бесдаллъуларо. Лъимал хьихьула кIодоэбелалъ. Инсул вацасул ихтияр букIунаро инсул бакIалда вукIине. Гьесул рес буго вацасул лъималазе кумек гьабизе.\n- Дурго эбелалъулги кIодоэбелалъулги хIакъалъулъ щай бицунареб.\n- КIодоэбелги малъун, хъизамалда вукIана 11 чи. КIодоэбелалъ кьуна нижее гIумруялъул дарсалги. Кинай йикIине кколей чачанай-гIолилай? Гьей, гьаракь биччан, елъизеги бегьуларо, рукъалъул тIалаб-агъазги гьабизе ккола, магIишат бачинеги ругьунлъизе ккола, цIикIкIаразул бадиеги ялагьизе бегьуларо, гIодое йиччан кIалъазе ккола, кIалъалелъулги, гIодое къулун йикIине ккола ва цогидабги… Гьелъ малъана нижеда хъвазеги цIализеги. Рокъорги рахьдал мацIалда кIалъалаан ниж.\nЭбелалда цIар букIана Бика. Гьей йикIана хIеренайги кьварарайги. Жиндирго эбелалъул гIадаб, чармил, маххул гIамалалъул гIадан йикIана гьей. Цогидаз ясазе цIали-къали къваригIунарилан рикIкIунеб мехалда, эбелалъ нижее цIализе ва лъай босизе гьукъичIо.\n- Щиб дуца гьарилеб букIараб цIияб гIумруялъул рагьдухъ ругел гIолилазе?\n- Жакъа киналго гIедегIулел руго киреялиго. Гьениб талихI бугин кколеб буго\nгьезда жидехъ балагьун чIун. Амма ракIчIун лъайха нужеда - талихIги, рохелги, икъбалги нужеда батизе буго рокъоб, ватIаналда - Дагъистаналдаги, Чачаналдаги, Кавказалдаги. Гьениб дуда лъицаниги гьикъизе гьечIо щиб гьабизе вачIаравилан, тIалаб гьариларо документал. Кинабго нужее гIагараб. Нужехъ урхъараб. Нужеда божараб. Лъаялда хадур ине бегьула Америкаялде щвезегIанги. Амма чияр ракьалда нуж киданиги рукIине гьечIо тIоцереселлъун.\n- Щай, масала, бусурманчIужуялъ жиндиего вокьарав миллат батIияв яги дин батIияв чи тIасавищизе бегьуларев? Гьелъулъ гурищ бугеб инсанасул къокъабго гIумруялъул талихIги. Яги гьелъул ихтиярищ гьечIеб талихIайлъун йикIине?\n- Дуца дир пикру цIехолеб бугелъул, жаваб кьолеб буго - гьечIо гьелъул гьединаб ихтияр. ТалихI халатбахъараблъун киданиги букIунаро. Гьелъул цо-цо лахIзатал сабаблъун щай гьелъ жиндирго гIумру захI-мат гьабизе кколеб?!\nБатIияб дин яги миллат - гьел ккола батIиял гIадаталги, гIамалалги, тIалабалги. Гьелде тIадеги, лъималазеги захIмалъула гьединаб гIумру. ЗахIмалъабазукьа лъутизе бегьуларо, гьезул тIалабал тIуразаризе ккола. Гьеле гьелъул пикру гьабизе ккола чIужугIаданалъ бищун цебе. Цо гьадинаб мисалги бачина. СССРалъул чIужугIадан. ТIоцеесей летчица ва парашютистка, авиациялъулаб спорталъул рахъалъ СССРалъул спорталъул мустахIикъай мастер Ляля Насуханова. 1964 соналда гьей тIамун йикIана авиациялъулаб звеноялъул командирлъунги. Гьелъул росги вукIана летчик-инструктор, асатIинав Аслан Батиров. Парашюталдаса кIанцIиялъул рахъалъ дунялалъул чемпионаталдаги гIахьаллъун, жийго маш-гьур гьайизе рес букIана гьелъул, амма лъимаде йигей гьелъ лъимер тIасабищана. Гьедин букIана кидаго. Цо нухалда дие рес ккана гьелъулгун гара-чIвари гьабизе. Ниж кIиялго данделъана гьелъул кабинеталда - Грозныялда. Ляля хIалтIулей йикIана Чачаналъул Культураялъул министерствоялъул профсоюзалъул обкомалда. Гьелъулгун букIараб гара-чIвариялдаса хадуб дида бичIчIизе кIвечIо, чIужугIадан хIисабалда, гьей талихIай йикIарайищалицин.\nТIадегIанас халкъал гIемерал рижун руго. Дир хIисабалда, цолъизе гуребха, цоцазул тIабигIат-гIамалги, гIадаталги, культураги лъазабизе. Эбел-эмен батIиял миллатазул ругони, лъималазулъги куцала цояб миллаталъул гIамал-хасият. Рес гьечIо кIиябго миллаталда цадахъго гьел релълъарал рукIинеги. Масала, эбел казахай, эмен чачанав вугони, лъималазулъги гьезул лъималазулъги щулалъула азиатазул гIамал-хасият, гьезул тIабигIатги гьединабго букIуна. ГIаксалда букIараб мисал дида жеги рагIичIо. Гьаб буго гIицIго дир пикру.\nПрочитано 93 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 04 марта 2019 14:08\nДругие материалы в этой категории: « Инсуца бекьараб васас лъилъула\tОгь руччаби, руччаби… »


Нуж богIолабазукьа хIинкъулищ? » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nАраб гIасруялъул 70-лел соназ гIагараб БуцIра росдал тарихалде, фольклоралде рокьи дилъ «Бакъбаккул литература» изданиялда къватIире риччарал тIахьаз бижизабуна. Росдал тарихалъул баянал дие кьуна гьеб бокьулел, лъалел ИсмагIилил Ибрагьимицаги (хвана 94 сонги бан), Ибрагьимил МухIамадицаги (хвана 96 сонги бан).\nДол соназ БуцIра школалъул директорлъунги вукIун, фольклор бакIаризе дие кумек гьабуна чIахIиял классазул лъималаз. БакIарараб фольклоралъул асаразда гъоркь гIемер такрарлъун руго ЗулхIижатил, СагIадатил, Хамизил, Зубайдал (ГIумарил), Маржанатил, Хажал, СултIанзадал, ГIалил ПатIиматил, цевехун рехсарав Ибрагьимил МухIамадил, Халатов ГIалил, гьесул яс ПатIиматил (гьанже чIаго йиго) ва гь. цогидазулги.\nДица гьезул цIарал гьанир рехсана гьал мухъал цIалараз Аллагьас гьезул мунагьал чурагиян гьариялде хьулалда.\nБакIарараб материалалдаса цо гьитIинаб бутIаялъул бицине бокьун буго дие.\nСапаралда гIанкIица нух къотIани, «цер, цер»,-ан ахIула, Борохь бихьани, «Аллагьасул тушманан»-абун, хIаракат бахъула чIвазе. Божула чIегIераб катица нух къотIани, нуж битIунгутIиялда. Гьединаб божи жидеда гьабулел жал гIемерал руго магIарулазул.\nМасала, цогидал магIарулазго гIадин, цIакъго цебеялдаса буцIулдерицаги иман лъун, сужда гьабун, Аллагьлъун рикIкIуна «Бечедги». Цебего гIадин кIудияб божилъи-хьулгун гьесда гьарула, мурад тIубай «Бучедасда» (Бичасда) хурхинабула. «Баги, Бечед, чвахун цIад», «Бичас биччани», (Бичас хъван батаниян абуларо), «Бичасул авараг» ва гь.ц. нугIлъи гьабула цересел умумуз Бечед Аллагьасул даражаялде вахинавулев вукIин.\nБакъ-моцIалъе сужда гьабизеги буго цIакъго цебеялдаса дунялалъул цересел къавмазда гьоркьоб гIатIидго тIибитIун букIараб гIадат. Гьанжеги нилъ гьедула «БакъалхIа», «ЗобалхIа», абун. Берцинлъиялъулги бищун тIадегIанаб даражалъун рикIкIуна бакъ-моцI, хIасил нилъер некIсиял умумул бакъалъе, моцIалъе хIелулел рукIун руго. «БагIар бакъ гIадай», «Бакъул нур гIадай», «ЦIураб моцI гIадай» ва гь.ц. калимаби нилъеда дандчIвала кучIдузулъ гуреб, гара-чIвариялъулъги. Квешав чияс лъикIаб жо гьабуни абулеб «Бакъ щолареб бакIалда гIуж гьабе». Амма гьеб калима кин бижарабали лъазе кIвечIо. Их, рии, хасел чIей гIадал замана хисидал гьарулел рукIарал рохалил тадбиралги бакъ-моцIалда хурхинарулел рукIун ругин абун тола.\nБакъги щун, цIад балеб бугони, царай чIужу ячуней йигилан абула. ЦIадаса ХIамзатил цо баснялъулги руго гьадинал мухъал:\nБухIараб бакъул къоялъ,\nХIеренго балеб цIадакь,\nЦарай чIужу ячунеб\nГор-цIер балеб мехалъ зодобе туманкI кьвагьулеб гIадат кин ва кида бижарабали лъазе кIвечIо. ХIакъаб жо гьеб тIабигIияб балагь бачун бачIунеб квешаб къуват хIинкъизабизе гьабулеб букIин. Горо-цIер балаго, как ахIулеб букIана, дида лъалеб мехалъги.\nГоро-цIер баялдаса хIинкъун, чIахIияз нижее, гIисинлъималазе, эхеде торгIо, тIаргъал ва цогидаб рехизе гьукъулаан. ЧIахIиял гурел гIисиналги божулаан, эхеде щиб бугониги рехани, горо баялда.\nБожулаан «ЦIадалхIама» гьабуни, гъветI-херго гIадин, гIадамалги гIащикъаб цIад баялда. ГIурччинаб «ратIлилъ» тIерхьинабураб «ЦIадалхIамида» росу сверизабулаан. Щибаб минаялъул бетIергьабаз «ЦIадалхIамида» тIаде лъим тIолаан ва мугь базе хIалухъен кьолаан. «ЦIадалхIамагун» хьвадулез ахIулаан:\nБаги Бечед, чвахун цIад,\nЧвахуда хер бижизе.\nЧвахаги, Аллагь, гонгал,\nГьел мухъазги бихьизабулеб буго жагьил заманалъул (гIемерлагъзабазул заманалъул) Бечед гьанжеги иман лъолеб, хIажатаб жо жинда гьарулеб къуватлъун хутIун букIин.\nЦIадал разе кватIараб мехалъ тIад гордеги ретIун, хIорилъе къверкъ биччани, цIад балин рикIкIунеб букIана буцIулдерица. Цо-цо росулъ мохрода чIетI бухьани, балин цIадан рикIкIуна. Кьерхен халалъани, дунял роцIцIине иццухъе лъим чвахулеб рогIороялда нацI-чIетI бухьунел росабиги рукIун руго.\nГоро-цIералдаса хур-хер цIунизе, щагIил хъаба гъурарал кескал магъилъ ракьулъ рукъулел, чIегIераб гIиялъажоялда мегъ сверизабулеб букIун буго. ЦIадаса ХIамзатица гьеб гIадаталда рагIабазул чIорал речIчIун руго:\nНагагьал балагьал тIаде щвелалде,\nШагIил хъаба бекун кин букъулареб?\nТIощалил гороялъ габур чIвалелде\nЧIегIераб жо сверун садакъаде кье.\nБуцIулдерица бацIил кIал бухьине бажариялда божулел ругониги, къасиялде гIи-боцIи рукъалде буссинабизе гIамал гьабула. Гьвел кIал бухьине лъалезеги гьведе тIаде ине бокьуларо. Цо буцIрасес рахсида бугеб гьведегицин гамачI речIчIулеб букIун буго, борчIун бачIани, жинда гьвел кIал бухьине лъаларинги абун.\nРекьабазе болъоница цIакъ зарал гьабулел дагьал церегIан саназ цо дагьа-макъабго цIайи бугев буцIрасес лъазабун буго нуж рокъор кьижун рукIине бегьулин, жинца болъоназул кIалал рухьун ругилан. Лъаларо, чан чи хур цIунизе инчIого, рокъорго чIаралали. Амма лъала гьесул жиндирго картошкадул хур болъоназ гьеб сордоялъ гьобогьун бан бати.\nКъверкъ къварид гьабуни, хьандон, гьелъ нилъее зарал гьабулин рикIкIуна. Гьединго зарал гьабизе бегьулареблъун рикIкIуна кетоги. Борохь картIиниса бахъунги чIвачIого тезе бегьулареб тушманлъун рикIкIунеб бугониги, ригьни букIунин рикIкIунеб кьочIоборхьие зарал гьабуни, рукъалдаса баракат бахъулин, хъизан биххулин, балагьал рачIунилан рикIкIуна. ХIасил, кьочIоборохь хъизан квешлъабаздаса цIунулеб, зарал гьабизе бегьулареб рухIчIаголъилъун рикIкIуна.\nКьочIоборохьго гIадин ригьни букIунеб рухIачIаголъилъун рикIкIуна хъегIелоги. Амма гьеб чиясе заралалъе бижун буго. Кьижарав чи хъегIелоялъ, тIад бегун, вагъаризе виччаларин, хIохьел къотIизабун, гъанкъизе вахъинавулин рикIкIуна.\nХъегIелоялда 99 квер букIунила, I00 букIарабани хъегIелоялда гъоркьа рорчIизе кIолароанила. МагIарзухъе I гурого каратIги букIунарила, кIиябго букIарабани, хъегIелоялъ нилъ гъанкъизарулаанила. ХъегIелоялъ жибго бихьизе толареб тIагъур къанил картIиниб бахчулила. (Къанил каратI-рукъ рахазе умумуз ургъун букIараб санагIалъи). Гьелъул тIагъур бикъизе щвани, мажгиталде лъутизе кколила. Гьеб тIоргъол бетIергьанлъун вахъаравги вихьуларевлъун лъугьунила.\nБуцIра вукIун вуго хъегIелоялъ толарев Сулейман абулев чи. ХъегIелоялъул лъугIи гьечIел махсараби чIалгIарав Сулейманица хIукму гьабун буго хъегIело гуккизе. КолотIа Сулейман вегулев вукIун вуго гьогьмуда рукъалда цебе бугеб тIокъодул тIохда. Гьеб сордоялъ Сулейманица жиндирго босноб михир бегизабун буго. «Сулеймандай, михирдаян» бачунаго, бачIун буго хъегIело. Хадуб ккаралъул бицен рагIичIо. Живго Сулейман хIакъикъияв чи вукIаниги, мохролги хъегIелоялъул ккараб-тараб хIакъикъиябин абун дун къацандизе лъугьинаро, щай гурелъул мохролги хъегIелоялъулги гьелго лъугьа-бахъинал БуцIра гурелги кканилан бицунеб рагIидал.\nХъегIелоялдаго гIадин магIарулал божулеб жо буго богIологи. «Кьижа, эбелхвад, кьижа, нилъго богIолоялъ хъамулин»,- ян абула эбелалъ лъимералда. Щибха кколеб богIоло? Лъалев чи ватичIо. БогIолоялъ хъамурал лъималги чIахIиялги рагIичIо БуцIра. Щиб лъалеб, тIадчагIаз нилъ гуккизе ургъараб гьезего гьечIеб демократия гIадаб гIисинлъимал гуккизе ургъараб жо батизе бегьула гурищ богIологи.\nБогIоло гIадин гуреб щайтIаби рихьарал, гьелгун гьоркьорлъабазда рукIарал гIадамал гIемер дандчIвала. ГIадамазулазда релъарал гIемерал хасиятал руго гьезул: гIумру гьабула жамагIатазда, букIуна гIумру гьабулеб бакI (гIемерисеб кIкIал-хъитI), лъади ячуна, лъимал гьарула. Дида гьитIинго лъана щайтIабазул гурулъе ккун, гьезул сухIмат-кепалъулъ рогьинегIан кьурдизеги гьавун, радакь хъахIаб чодаги рекIинавурав нижер гьобол. ГIадамазулалда релъараб гIемераб жо бугониги, гьеб гьезул гIаксалда букIуна: нилъер хасел-дозие рии, нилъер гIарац-месед-дозул хIамикIучIал, дозул кIал тIаса гъоркье ва гь.ц. ЩайтIабазулги борхьилги биценазе Азаралда цо сордоялдаса маргьабазегIанги ахир букIунарелъул гьезул бицен гьаб бакIалда къокъ гьабилин.\nЖидер бицен гIемерал, амма рихьарав чи дандчIвачIел жал руго будалаалги. Гьезул чIей букIунеб рагIула мугIрузда, чундул рукIунеб бакIалда. Чундузул тIалаб-агъазалдаги рукIунила гьел будалаалги, нилъго гIадин, квана-гьекъолелги рагIула. Амма гьез хъунин абун, чундузе ками кколарила. Будалааз гьан тIаса квараб ракьа камизе течIого, хъураб чанидаса бахъараб цIакида жанибе балеб буго, чан чIаголъун, жиндирго рехъалъе унеб буго. Нух къотIун мугIрузда хутIарал нухлулазе, чанахъабазе будалаал кумекалъе рачIунила. Гьез гьоболлъухъ вачарав цо чанахъанас жинцаго квараб цIцIел махIу бахчарабила. ЦIцIе чIаголъун буго, амма махIу камураб букIун буго.\nБуцIулдерил ГIалъада буго «Будалаазул бакIан» цIар бугеб цо кинабалиго тIабигIияб балагьалъ цоцаздаса батIа гьабураб кIиго кьуру. Гьениве вахарав чи будалааз кьурса гъоркье рехулила. Бицен буго цо буцIрасес, цIулал кьо гIадаб тIасан рилълъине санагIалъиги гьабун, кьуртIе кваназе рахинарурал буртIал, хьуризарун гъоркьеги ран, чIваралилан.\nДандерижиялъул ахIиялъе жаваб кьун, «Ия!»-ян ахIарав чи холила, «ЖужахIалъул цIа!»-ян ахIизе кколила.\nБацIида цадахъ къинлъи ккарай чIужуялъ анкьго соналъ лъимер гьабуларебила.\nРокъоса къватIиве унев чиясда хадуб рукъ лъухьизе бегьуларебила-нух битIуларила.\nБичараб хIайваналда, гIала-хьваниялда цадахъ гьеб бухьун букIараб квар, чIолохъжо, кьили кьезе бегьуларо-баракат бахъула.\nКьунсрул рукарани, вокьулев чи вихьула.\nОгъохъат букарани, гIарац щолила.\nБертадул къоялъ бахIаралда хадуб рохъдол хъаба чIехьани, ригьин хехго биххулебила.\nЧIобогояб кини кIибикIани, лъимадул бетIер унтулебила.\nХабалъе цIад тIинкIани, кьерхен халалъулебила.\nРокъобехун балагьун хIелеко гIегIедани, гьобол вачIунила.\nТIад ретIухъе гордида маргъал балеб бугони, кIалдиб кун кквезе кколила.\nМадугьалалъухъе кьолеб цIалкIуялда жанибе тIорччол гIерекъ рехизе лъикIаб бугила, рокъоса цIалкIугун цадахъ баракатги инчIого букIине.\nСапаралде унев чиясда данде чIобогояб гIеретIгун чIужугIадан дандеккани, нух битIуларила, цIураб гIеретIгун ккани, нух битIулила.\nСапаралде унев чиясда кивеян абизе бегьуларила Бичас биччаниян абизе кколила.\n» Шайих Шамилил къиса бицинин нужеего\n» Кьохъа Салман – машгьурав гIалим\n» Кьохъа гIалим АхIмад-хIажи (хв. 1944 с.)\n» Анищазул хурзал, хиялазул ах…


МахIмуд ва Зугьра ГIабдулхаликъовал сценаялда\n1941 соналда Хунзахъ мухъалъул ГIарани росдал школаги лъугIизабун ГIабдулхаликъов МахIмуд лъугьуна Авар театралде хIалтIизе. Гьениб къокъабго заманаялда жаниб гьев лъугьуна машгьурав артистлъун.\nМахIмудил махсаро гьабизе бугеб махщелги, гьесул махсароязулцин гъварилъиги, жинца сценаялда рихьизарулел гIадамазул сипатал хIалел рукIин гIадамазда лъаларедухъ, унго-унгоги театралияв персонаж живго сценаялда вугев гIадин ролал хIазе махщел букIиналъги, импровизация гьабиязе лъаялъ МахIмудил жиндирго хасаб къагIида бижизабунин рикIкIуна театр бокьулез.\nГIабдулхаликъов МахIмуд боцманил роль хIалев (пьеса-МухIамад ХIажиев)\nАвар театралда МахIмудица хIана 100-гIан батIи-батIияб роль.\n1978 соналдаса 1982 соналде щвезегIан МахIмудица бетIерлъи гьабулеб букIана ЦIадаса ХIамзатил цIаралда бугеб Авар театралъе.\nГьес живго вихьизавуна махщел тIокIав актерлъунги, драматурглъунги, режиссерлъунги, хъвадарухъанлъунги, гIуцIарухъанлъун ва жамгIияв хIаракатчилъун.\nГIабдулхаликъов МахIмуд Ленинил роль хIалев\nГьес хIана Ленинидаса байбихьун Фигароде щвезегIан ролал. Рихьизаруна Островскиясул «Пиригун цIад» абураб пьесаялда Тихонил ролалдаса халкъиял маргьуязул герой Малла-Насрудинил ролалде щвезегIан цоцаздаса гIемерго батIи-батIиял сипатал.\nРСФСРалъул ва Дагъистаналъул халкъияв артист ГIабдулхаликъов МахIмуд мустахIикълъун вукIана ЦIадаса ХIамзатил цIаралда букIараб Республиканияб премиялъеги, ЗахIматалъул БагIараб Байрахъ орденалъеги цоги пачалихъиял шапакъатазеги.\nМахIмуд гIумруялдаса ватIалъана 2007 соналда. Гьесие букIана 81 сон.\nМахIмуд сценаялда кинав вукIаравали гIадамазда лъалев вукIин хIисабалдеги босун гьев гIадатияб гIумруялда кинав вукIаравали бицейин нижеца гьарана гьесул йикIарай лъади ва рекIел гьудул, жакъаги Авар театралда хIалтIулей йигей актриса ГIабдулхаликъова Зугьрада.\nГьей йикIана ГIабдулхаликъова Зугьра. Гьанже нижеца эфиралде кьолеб буго живго МахIмудица Эркенлъи Радиоялъе рицун рукIарал кепал харбазул цояб.\nХунзахъ мухъалъул Харахьи росулъ ккараб...\nГьаб лъугьа-бахъин ккана нижер артистаз магIарухъ риидалил гастролал гьарулеб мехалъ Харахьи росулъ. Хунзахъ районалъул Харахьи росулъ "Малла-Насрудин" театр бихьизабулеб букIана нижеца. Гьеб бихьизабилалде цебе цо гIодобе биччараб тайпаялъул, сценаялде бахинабизе кIолеб, хIама балагьизе кколаан нижеца росулъ. Гьеб чIагояб хIама балагьейин Малла-Насрудиние сценаялде бачинейин, халкъалъеги гьелъул кутакалда ихтилат-кеп букIинин абун росдал лъималазда гьарана нижеца гьеб балагьейин. Гьез абуна чIорого спектакль бихьизе жал жанире риччани жидеца гьеб бачун бачIинин. Бачейин абун гьезул щуго лъимерги жанибе биччана, гьез бачун хIамаги бачIана...\nХIама хIаллихъе сценаялде лъугьинабун хIадур гьабун букIана пардав рагьилалде Малла-Насрудин тIад рекIине. Пардав рагьана, цIулал магьги бачIчIун хIамидаги рекIун вачIунев Малла-Насрудин гьелдаса гъоркьеги рещтIун, магьги гIодобе рехун, хIамие харбал рицине лъугьана.\nМалла-Насрудинил роль хIалеб букIана дицаго. Гьеб пьеса магIарул мацIалдеги буссинабун букIана дицаго, гьеб сценаялдаги лъун букIана дицаго. Кинабго дицаго гьабураб букIиндал дица цIакъ лъикI рекIехъе лъалеб букIана гьеб.\nГьеб хIамие лъикIаб хабарги бицун, гьеб цодагьаб добегIан бачинейин лъугьана дун. Кьуруларо хIама кибениги. Щиб гьабуниги, балааагьун заладеги чIун хIама, рекIарал прожекторазукьаги хIинкъун, залалда ругел гIадамазукьаги хIинкъун, гъуцIизарун гIундулгун, балагьун чIун букIана. Гьанже гьелда нахъасан тIил къабгIун, тункун, хIунсун гьеб цебехун билъинабизе кIоларого дунги вукIана. Цо заманаялъ борхизабун рачIчIгун хIамица жиндирго кIучIал хьазе байбиьана...\nВагъан белъулеб халкъги...\nДица хехгьабун,дидаго тIадретIун букIараб гужгаталъул квенчIел ккуна хIамил кIачIазда гъоркье. Дир гужгаталъул квенчIел кьабгIун цIезабуна хIамица жиндирго кIачIазул. Хехгьабун дун тIадвуссун вачIинегIан дуца тIокIал кIучIал хьагейин хIамитIеги хьанделаго, дун вукерана къватIиве квенчIел чIехьезе. ХIама гьагъабго къагIидаялъ чIун батана букIаралъубго. ГIуцIизарун гIундулгун, залалдеги балагьун... Залалдаги сценаялдаги гьоркьоб букIана щибго лъечIеб, рацIцIалъи бугеб бакI. Гьенибго квегIаб рахъалдехун, риидалил заман бугеблъидал, кIал-кIалчIван рагьун букIана клубалъул кIияго нуцIаги. Цо заманаялъ гъуцIизарун гIундулгун хIама гьагIана. гьанжеги чIехь унтун хвана залалъуб букIараб халкъ.\nЦинги, гьабизе жо тIагIарав дун тIад рекIинехъин букIараб хIама, сценаялдаса кIанцIун ана залалде жанибе. Гьанибги чIечIого доб рагьун рукIарал нуцIбухъан къватIибе лъутун ана.\nГьелда хадуб:"Къощ, къощ, къощ!"-илан ахIделаго хадув векерун дунги кIанцIана рагьдухъан къватIиве. Дихъе кквезе хIама кисаха щвелеб?! КъватIибе борчIарабго хIамаги тIурун ана тIадвуссун дунги вилъана. Дица цинги абуна белъун холеб бугеб халкъалда: "Гьалеха, гьудулзаби, нилъее бечелъиги кьун хIамица нух босана. Гьанже хIамаги гьечIого хIалин Малла-Насрудин нужеда цеве сценаялда,"-ян. Гьедин хIамаги гьечIого хIана цинги тIубараб кIиго сагIатгун бащадаялъ унеб спектакль гьеб сордоялъ. Гьеб лъугьа-бахъиналдаса хадуб херехьдерил гIадамаз цIар лъун батана доб хIамила Малла-Насрудинил хIамайин абун. Хурибе яги гьабихъе хIама бачине къваригIараб мехалда гьелъул бетIергьабахъеги рачIунел рукIун руго Малла-Насрудиница абун букIанин нужехъе кьун бугин жиндица хIама къваригIаралъубе бачейин. бегьулеб батани, изну кьейин гьеб хIама бачинейин абун.\nМалла-Насрудинил цIаралдасан унел рукIун руго бетIергьабахъе гьеб гьаризеги".\nГьев вукIана ГIабдулхаликъов МахIмуд Эркенлъи Радиоялъе рицун рукIарал кепал лъугьа-бахъиназул цоябгун. МахIмудил биценал абураб рубрикаялда нижеца кьезе руго гьесул биценазул аудио ва цадахъго кагътиде босараб текст.