Цо чиясухъаги бажарула\nХъебалъ росулъ школа базе биччан буго 178 млн гъуруш\nРакIунтун гIодани, бецаб бадисаги магIу бачIунин абула магIарулаз. ЦIунтIа районалъул Хъебалъ росулъа МухIамадрамазан ГIабдулкаримовин абуни гIодичIо, амма хIаракат бахъана законазул тIалабалги цIунун, росдал школалъул масъала тIубазабун. 2011 соналдаса нахъе районалъулги республикаялъулги батIи-батIиял идарабазде хьвадиялъул хIасил ккечIеб мехалда, гьес балагьана батIияб нух - пикет. Гьес тIалаб гьабулеб букIана росдал школалъул мина къачIайин яги цIияб бакIалда байин. «Нижер росулъ школа бана 1965 соналда. Гьелдаса нахъе цониги нухалда гьеб къачIачIо. Школалда цIалулеб буго 80 лъимер. 2011 соналдаса нахъе дица чанцIулго хитIаб гьабуна райо-налъулги республикаялъулги пачалихъиял идарабазде, амма хIасил ккечIо», - ян бицана МухIамадрамазаница.\n2018 соналъул 18 апрелалда гьев вахъана РФялъул президентасул СКФОялда бугеб вакиллъиялъул минаялда цевеги добго пикетгун. Пятигорскалда гьабураб пикеталъул хIакъалъулъ гьадин бицана МухIамадрамазаница: «РФялъул президентасул СКФОялда бугеб вакиллъиялда цеве дун эхетун 10 минут балелдего дида аскIоре рачIана вакиллъиялъул\nхIалтIухъаби. Гьез дида абуна, мун жаниве ахIулев вугин абун. БитIараб бицани, дун инчIо. Дие бокьун букIана гIадамаздаги журналистаздаги гьелъул хIакъалъулъ лъазе. Жеги 15 минуталъ чIана дун. РачIунел рукIана гIадамалги, Россиялъул, СКФОялъул регионазул, масала, Чачан Республикаялъул журналисталги, доба гIумру гьабулел дагъистаниялги. Гьез кинабго ба-хъулеб букIана видеокамераялдеги. Дагъистанияз абулеб букIана, республикаялъул журналистал жидеда лъалин ва бахъараб материалги жидеца гьезухъе битIизе бугин абун. Ана жеги 15 минут. Вакиллъиялъул хIалтIухъан вачIана аскIове ва жаниве вилълъаян кIалъана дида. Гьебмехалдаги инчIо дун. Аслияб мурад букIана нижер школалда бугеб хIал гIадамазда лъазаби. РукIана цо-цо хIалбихьиял, дир пикет политикияб рахъалде цIазе хIаракат бахъаралги. Путиние гьаркьал кьогеян ва цогидал ахIиялгун кIалъазе журана бакIалъулал гIадамазул цо-цоял. Амма дица гьезухъ гIинтIамичIо. Лъабабилеб нухалда ахIидал, ана дун вакиллъиялъул минаялъуве. ЛъикI къабул гьавуна, хъвазабуна гIарза, жидерго телефонал кьуна дихъе. Дир хитIабалъул халгьабизе рагIиги кьуна, дунги нахъе ана».\n- ХIасил щибха ккараб?\n- Дихъе бачIана президентасул администрациялдаса жаваб. Гьеб бачIиналде дун кIицIулго гIахьаллъана президентасул администрациялъул управлениялъул хIалтIухъанасулгун букIараб видео-конференциялда. Гьенибего хитIаб гьабун букIун буго Мокъокъ росдал вакиласги – жидер школаги басра-лъун бугин, цIалдохъабазегун учительзабазул гIумруялъе хIинкъи бугин абун. Амма гьезул хитIабалъул хIасил ккечIо: жеги рес гьечIин ралел школазул сияхIалде гьоркьобе нужер школа босизеян абун жаваб кьуна гьезие. 2019 соналде гьеб сияхIалде босун руго ХутIрахъ росдал лъималазул ах бан бахъинабизеги Хъебалъ росулъ школа базеги.\nДРялъул Экономикаялъулгун территориалияб цебетIеялъул министерствоялдаса бачIараб жавабалда рекъон, нижер росулъ цIияб школа базе бихьизабун буго ракьул цо гектар. 2019 соналде школа баялъе биччан буго 66 млн ва 2020 соналде – 70 млн гъурушги. Школа баялъе гIаммаб къадаралда биччан буго 178 млн гъуруш. Дун ана рехсараб министерствоялде. Министрасги гьел баянал тасдикъ гьаруна. Гьенисан ана ДРялъул Ралел бакIазул министерствоялде. Малик Баглиевасги абуна, подрядчиказул гIуцIабазухъе хIалтIи кьеялъул мурадалда тендер лъазабун бугин.\n- Щай дуе гьеб, гIемерав чияс баркала гьечIеблъун рикIкIунеб хIалтIи?\n- Гьеб иш тIаде босизе дун гьесизавуна гьадинаб хIужаялъги. 2018 соналъул 23 июлалда дун ахIун вукIана ДРялъул хIукуматалъул данделъиялде. Гьенир рукIана ДРялъул лъайкьеялъул министр Уммупазил ГIумароваги, ДРялъул ралел бакIазул министр Малик Баглиевги, Экономикаялъул, Финансазул ва цогидалги министерствабазул вакилзабиги, доб заманалда ЦIунтIа районалъул бетIерлъун вукIарав Пахрудин МухIамадиновги. Гьез байбихьана, жидехъеги вачIинчIого, РФялъул президентасде щай хитIаб гьабурабин цIехезе. Уммупазил ГIумаровалъ гьикъана щай вуцIцIун чIун вукIаравин абун. Дица гьелда абуна: «2015 соналда, ДРялъул бетIерасда цее йигей инсанасул ихтиярал цIунулей вакиллъун мун йикIаго, дица духъе кьуна гьеб масъалаялъул бицараб хитIаб. Щайха дуца гьелъие кинабгIаги жаваб кьечIеб? Дуца щибха гьабураб лъималазул масъала тIубаялъе?» - ян. Школалда дарсал кьеялъе къварилъи гьечIин абун цо жал рицине гьоркьове лъугьана Пахрудинги. Дунги къезе чIечIо – районалъул школазул 90 процент жагъалал ругеблъи чIезабун бажарула дихъаян кIалъана. Цоцазухъ ралагьахъдана гьел, гьегьал жал рицине байбихьана ва гьелдалъун хабарги лъугIана. Республикаялъул нухмалъиялда гьединал хIакимзаби рукIаго, халкъалъул масъалаби тIуразе рес гьечIо.\nМоскваялде ахIи байдал...\n- Президентасул администрациялъищ мун ахIарав видеоконференциялде?\n- ГIемерисев чиясда лъаларо, гьеб идараялъулгун битIахъеяб бухьен гьабизе рес бугеблъи. Каспийскалда буго президентасул администрациялъул мобильнияб приемныялъул ункъо терминал. Цин гьениреги ун, хъвай-хъвагIай гьабизе ккола ва хадуб, чIезабураб къоялъ, гьенивеги вачIун, администрациялъул хIалтIухъанасулгун гара-чIвари гьабула. 27 июлалда букIана диргун видеоконференция. Дицаги бицана бугеб ахIвал-хIалалъул хIакъалъулъ. Гьелдаса хадуб президентасул администрациялъул бербалагьиялде гъоркье босана росулъ школа бая-лъул суалги.\nШкола балаго, гьелде биччалеб гIарцул хIисаб гьабулеб мехалда, федералияб законалда рекъон, цо цIалдохъанасе бихьизабула миллионгун 250 азарго гъуруш, гьеб росулъ яги шагьаралда балеб батаниги. Росдал школа баялъе цIикIкIунцин кьола, щайгурелъул салиги, цементги, цогидабги рикIкIадаса баччизе кколелъул. Нижер школалъе биччараб гIарцудаса цо капек добе-гьанибе кьуризе биччазе гьечIо дица.\nПрочитано 73 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 11 марта 2019 14:57\nДругие материалы в этой категории: « Огь руччаби, руччаби…\tГIалимчIужуялъул хIакъалъулъ »


ХIижаб: ШаргIалдаса модаялде\nДагъистаналда къойидаса къойиде гIемерлъулел руго хIижаб чIван, шаргIалда рекъон хьвадулел руччабазул ва гIолохъанал ясазул къадар. КъанагIат руго гьезда гъорлъ хIижаб чIван хадуб гьеб бахъаралги. Гьелъие ругел гIиллабазул цояблъун исламияб ретIа-къай модаялде сверун букIин бихьулеб буго психологазда.\nМарьям МахIачхъалаялде цIализе ячIаралдаса цогидал ясалго гIадин, къачIан, ретIа-къай берцин гьабун хьвадизе лъугьин щибго гIадлъуларо гьелъул гIагаразда. ЦIалул лъабабилеб соналъ Марьямил интернеталдаса лъай-хъвай ккола батIияб пачалихъалда чIей гьабун вугев гIолилавгун. Къо бахъанагIан жидер гьоркьолъи ва божилъи цIикIкIунеб букIанила, заманалдаса, гьес абураб гьабизе байбихьанила жинцайин ракIалде щвезабулеб буго гIолилалъ. Дагь-дагькун ясалъ ретIа-къай хисула, хисула гьелдехун сверухълъиялъул ва цадахъ цIалулезул бербалагьиги.\nРиидал росулъе тIад юссун ячIиндал, гIагарлъи данде чIола гьелъул чIегIер кьераб хIижабалда. МоцIидаса цIикIкIун заманаялъ питна букIанила жидер рокъобин ракIалде щвезабулеб буго Марьямица, гьеб заманалде жий рокъоса тIуризе къасдалда йикIанила, амма жий йорчIанила. Марьямида телевизоралдаса вихьула гьей кIалъалев гIолилав терроралъулаб гIуцIиялъул чагIазда гъорлъ рехсолев. ГIагаразда щибго гьеб жинца бицинчIила тIадеги гьел хIинкъилин, гьезухъа нечон хIижабги бахъанила.\n22 сон барай Саидаца хIижаб чIвала росасе ун хадуб. Гьесие жий диналда рекъон хьвадизе бокьидал, жинца абураб гьабунила, амма заманалдаса жив нечолин мунгун къватIиве вахъинейин лъазабунила гьес.\nСаида: « ЯчинегIан гьес дир ретIа-къаялде щибго абулароан, хадуб, заманалдасан гьев дагь-дагьккун хисана. ХIижаб чIваян гьес абидал, дица гьеб чIвана ва хьвада-чIвади хисана. Амма гьесул дидехун бербалагьиги хисана. Лъимер гьабун хадуб гьев рокъовецин вачIунароан, гьеб дир эбел-инсуда рагIидал, гьез дун рокъое ячана. КIиабилей чIужу ячун ятана гьес. Дица хIижаб бахъана, эбел-инсуца щибго абун гуро, дида гьелъ къваридал мехал ракIалде щвезарулел рукIиналъ. Дие кIочон тезе бокьун буго гьеб заман».\nМахIачхъалаялдаса МухIамадова ПатIимат цIалулей йиго Дагъистаналъул Педагогикияб университеталда. ХIижаб чIваралдаса 3 сон банила , жий пашманлъулила гIицIго цебего гьеб чIвачIолъиялдасайин абулеб буго гьелъ.\nМухIамадова ПатIимат: « Аллагьас хIижаб ретIин тIадаб гьабун букIин бичIчIидал дица гьеб ретIана.Эбел-эмен тIоцере хIинкъун рукIана, амма дир щибго квешаб рахъалде хисараб жо гьечIолъи бихьидал гIодоре риччана, эбелалъ рекъон бугинцин абула гьанже».\nЭбел-эмен ясаз хIижаб чIвайдал хIинкъулила гьел радикалияб чвахиялда гъорлъе ккелин абунин бицана гIолилалъ.\nХIижаб ретIиналде данде чIахIиял чIеялъе цо гIилла бугин хIижаб ретIун, рахча-хьван рукIин гьезда чияраб лъун бихьи, щай гурелъул кидагоги Дагъистаналда бетIер бахчун, кIаз чIван хьвадулел рукIиналъин рикIкIунеб буго психологиял гIелмабазул доктор ХIажимурадова Зояца.\nЦогидаб гIилла бугила школалда цIалулей ясадаса байбихьун, гIолилазул гъира букIин гьеб ретIине, амма гьеб бугила цогидаз гьабулелда хадур рилълъин, заманалдаса гьеб чIалгIунила. ХIижаб чияр бералдаса цIунун, рахчизе ретIунеб батани, жакъа гьеб гIаксалда кколила, тIад релъеналги рахун, бер тIаде цIалеб хIалалъ букIиналъ цо-цоязул. Цогидаб рахъалъ жакъа хIижаб чIварал руччаби социалияб рахъалъ цIунарал ругила рокъорги къватIирги. Модаялда хадур рилълъиналдаса дагь-дагьккуун гIадатияб ретIеллъунги лъугьунеб бугила.\nХIижаб хисун - чохтIо\nБусурманчIужуялъул ретIа-къай - лъугIел гьечIеб бахIс\nХIижаб ретIиналда «дандечIараб» Каспийск


"Вилаят Кавказ" жидеда абулел яргъид гIуцIаразул къукъа.\n17 марталда терроралда данде чIараб миллияб комитеталъ лъазабуна Хасавюрт мухъалъул Муцалаул росулъ жидеда яргъил кIудияб нахърателги батанин, Сириялда хIукуматалъул аскаразда данде рагъулел чагIаздехун хурхен бугел лъабгоялги ккунилан. Гьеб ярагъ гьез республикаялда кIудиял терактал гьаризе хIалтIизабизехъин букIанила.\nМуцалаулалдаса щварал баяназда рекъон, низам цIунулез сверун ккун букIун буго тIоцебесеб школалъул сверухълъи. Гьез чIухь бан буго гьениб аскIоб бугеб рехун тараб минаялъуб.\nГьедин бицана гьеб росулъа ГIайшатица.\nГIайшат: «Гьенир жанир лъабгоял ккун ругин, яргъил нахърателги батанин бицунеб бугоха. Гьениб аскIоб бугеб школаги сверун ккун букIун буго чиясе къварилъи ккеларедухъ. Доб мина абуни ккола эбел-эменги хун цояв вацасе щвараб мина. Гьев гьенив жанив вукIинчIо гIумру гьабун. Гьединлъидал жидерго мурадазе гIоло пайда босун буго гьеб минаялдаса».\n17 марталда Муцалауалалдаса рачун арал гIолохъабазул цоясул эбелалъулгун гара-чIвари гьабуна ЭР-ялъ. Ккун арав жиндир вас нахъвуссинегIан, жиндирги гьесулги цIарал рицинчIого теян гьарана гьелъ. Амма Сириялда рагъулездехун щибгIаги бухьен гьечIин гьесулиланги тIадежубана эбелалъ.\nЭбел: «Вас кив вугевали бицунеб гьечIо нижеда. ТIубараб къо ана жакъа гьев валагьулаго. Кивниги гьечIо – я Хасавюрталда, яги МахIачхъалаялда (туснахъалда – ЭР). Гьанже цIех-рехалде кьезе вуго нижеца гьев».\nЭР: «Интернеталда хъвалеб буго Сириялда рагъулездехун хурхен букIанин нужер васасулилан».\nЭбел: «Кинаб Сирияги, хурхенги букIунеб?! Гьадингосеб чIанда буго гьеб. Дир вас МахIачхъалаялда нартилгун газил гIелмуялъе цIалулев вуго, гьединго хьитал гьарулеб бакIалда хIалтIулевги вуго».\nСириялда рагъулел россиялъулазул къадар Дагъистаналдаса бугин рикIкIуна низам цIунулез. Руго дагъистаниял дораса тIадруссун рачIаралги. Масала, гьедин вачIунаго гъоркьисала Краснодаралъул аэропорталда ккуна ФСБ-ялъ Дагъистаналдаса ГIали Гъазиев. 16 марталда Шималияб Кавказалъул рагъулаб диваналъ туснахъалъул микьго сон къотIана гьесие.\n17 марталда Россиялъул Федерациялъул Шураялда букIана Сириялде рагъизе унезул бицунеб данделъи. Жанисел ишазул министерлъиялдаса вакил Владимир Макаровас абуна 3 417 чи ун вугин Россиялдаса Сириялдеги ГIиракъалдеги. Гьезда гьоркьов рагIула дагьалъ цеве ислам босарав 200 чиги.


Творчество Юсупа Магомедова из Арадериха | Сайт села Арадерих\nАвтор: admin, 04 Окт 2011 • 00:45 • 5228 просмотров Отзывов нет\n«Арадерихский поэт Юсуп Магомедов» на Яндекс.Фотках\nДир коч1ол мухъазул рехъалъ хъирщардун\nХъамун ун ратула цо-цо жугьаби…\nХерлъидал кант1арасул кеч1\nОгь маг1арулазул сог1аб махсаро,\nЧан дун г1адинавдай къосинавуна\n"Швелеб я швелареб лъалареб алжан,\nЩвараб кеп босун лъик1 г1умруялдаса "\nАнищ г1емераб кьун, г1акълу дагьаб кьун\nВижи г1айиб гурин г1адамасулан.\nГьава г1емер кьурас, ях1 дагьаб кьурас,\nБокьанщинаб гьаби мунагьищилан.\nГьекъезе багьана – г1емераз гьекъей,\nБикъизе багьана – г1емераз бикъи.\nГ1айиб гьелъухъ гьезде гьабулеб мехалъ\nГьоркьов хут1анани вохулев дие.\nДир иман-ях1алъул х1ал бихьулезе\nХ1акъаб жаваб кьезе чехьалъ биччач1о\n"К1иго рачелги къан" черх квегъизег1ан\nКвелъ бахъун биччан тей бигьаяблъидал.\nЖужах1алъур гъолел г1емерлъанаг1ан\nЦоцай бикьун бух1и дагьлъилеб г1адин\nБакъвараб ц1улаца ц1а кинигинан\nДир мунагьаца гьеб гьелегьиларин.\nДирго г1олохъанлъи г1арац-меседалъ\nДунялалда даим гьабилеб г1адин,\nГьал машинабазги модабацаги\nУнел сардал къоял къан кквелел г1адин.\nБицана ях1алъул – х1акъалъул дица\nЦо т1езабизе жо дийго швезег1ан\nЩун хадусалабги гьеб г1амал теч1о\nБикъулаго дунго къах1ан кквезег1ан.\nБихьуларелъубе гьеб т1ерхьарабго\nВихьулелъув дунго ч1езе бокьана\nТ1адго кквеч1ев г1адан ц1огьор гурилан\nЦ1одорго х1алт1ани х1акъ гьеч1еб г1адин.\nРугьунлъун ккезег1ан рогьо баччизе\nЧвантица х1ал кьолеб х1акъаб батана\nЯх1алъул нур рек1елъ свине гьабизе\nМашинадул гвангъи гучаб батана.\nХ1иллаялда ц1арги гъалат1илан лъун\nГъуршазде чан гьаби гьунарлъун ккана\nДида рах1ат х1алхьи бихьич1ел сонал\nЧ1ун хут1аралилан рехсола гьанже.\nБикъеялъе г1айиб гьакълиде гьабун\nГьакълий г1айибияб г1олохъанлъиян\nГ1адамазда к1алги рекъезе гьабун\nЦ1огьабазда х1алги рекъезе гьабун.\n"Дие", "Дуе" щаян г1адамаз тедал\nДунялалъул гуреб ургъел гьабич1о\n"Г1ак1а бахъизеян г1ел ваккич1елъул"\nКакил г1уж ц1ехезе рег1ун хут1ич1о.\nДунго гьелъий киг1ан кват1ананиги\nЛъач1ого хут1ич1о "Аллагь вугев бак1"\nБихьич1ого гьеч1о бет1ер лъолеб бак1.\nХарадуниб швараб бихьинчилъиялъ\nБихьиладай дида доб рокъоб рекъел?\nДора ц1адираби ц1акъго дурусал\nАнир дирал г1адин дол х1алт1иладай?\nГ1елаан чвантил х1ал х1еж борхизеги\nХ1алалаб гьеч1они къабуллъиладай?\n"Бет1ер х1алт1арасул" х1еренал кверал\nХ1ажул асвадалда кинандай хъвалел?\nГ1адада ккеларо Маккаялде ин\nБазарган вахъунги нахъ вусунелъул\nДун "гьоболасул рукъ къач1ан ругьунав"\nБегьула Аллагьас анив тезеги.\nВа амма киг1анго кутакавгицин\nБергьун анив тарав инсан ватич1о\nАллагьас гьаб калам кирилъун хъвайги\nИлбис къинабизе къуватги къейги.\nТамахаб агьлу буго: – Авар мац1 бак1лъун бугин…\nЛъараг1лъиялда ругел маг1арул росабалъги\nМаг1арул мац1алъ хъвараб ц1алуларел дандч1вана.\nМуг1рул лъарал цолъараб Сулахъ г1урул раг1алда\nМаг1арул мах1 цолъич1ел г1емерлъулел рихьула.\nМаг1арул ях1алдаса мах1румал гьеч1ониги\nРух1ияб тарбиялъулъ тохго хут1улел руго\nТохал ишал г1емерлъун г1адлу биххич1ониги\nГ1адаллъиялъул цо ч1ил камурал г1емер руго.\nРахьдал мац1алда хъвараб ц1ализе лъаларилан\nЦ1аруего г1адинан к1алги к1ич1ун к1алъала\nМег1ер бегараб мехалъ иман бегараб г1адин\nУмумузул ирсалъе хилиплъарал ратула.\nКьурабалъе харич1ел хуриб бет1ун т1ин квинч1ел\nТамахаб аьлу буго: -Авар мац1 бак1лъун бугин\nУлбуз жидей кинидахъ кеч1го ах1ич1еб г1адин\nРахьдал мац1алдехун гьез мугъ шайзедай рехулеб?\nМиллат ц1ехараб мехалъ Аваравин абизе\nАвар мац1 лъаларесул ихтиярго бугодай?\nАх1улгох1де балагьун берал риччуларесда\nУмумузул къох1ехьей къадруяблъун кколадай?\nБечелъи шун ч1ух1н чи чанги ватизе вуго\nЧорхолъ рит1и г1адинаб бут1адулъ ц1ик1к1ин бугищ?\nЛъай-махщел камилавги киг1анги ватилаан\nУмумузул ирс швеч1ев швалде шварав вук1унищ?\nУстарзабазул маг1дан маг1аруллъи бук1инч1ищ?\nРахьдал мац1 бокьич1есе ват1ан бокьи щакаб жо\nЭлъул адаб танани талих1дай насиблъулеб?\nМуг1рузул курмуздасан каркарун чвахун унел\nЧабхил иццазул гугьар буго нилъер мац1алъул\nГ1урччинаб ихалдаса рохарал х1анч1азулги\nХ1еренлъи-х1асрат жубан буго нилъер мац1алъулъ.\nНилъ ургьирго угьараб улбузул х1ухьеллъидал\nКинидаго раг1араб маг1арул каламлъидал\nРахьдал мац1илан абун ц1арги лъун бугеблъидал\nБегьилищ адаб рехун эб лъаларилан ч1езе?\nРахьдал мац1алъ ц1алдолеб мац1 берцинаб х1инч1алъе\nЦ1орол лъела кавуда пикру камилас бусен\nЦ1иял харбазул чапар чодаса рещт1унелъул\nЧурун квералгун ина кодой босизе данде.\nЦох1о Мах1муд х1алай г1ун г1ащикъ т1уваларелъул\nГ1алих1ажихъ, Х1амзатихъ г1енеккизеги ккола\nРокъобгин годек1аниб гаргаралъе гуребги\nМаданияталъеги ярагьуна нилъер мац1\nВат1ан тун къват1ир ккараз къадруялда ц1унараб\nЦ1уне вац маг1арулав маг1арул мац1ги ц1арги!\nМетер хвезе батани жакъа хвезе х1адурав\nХ1амзатил Расул мунгун гьеб мац1алъин к1алъалев.\nЩайдай г1едег1унеб г1адамасул рак1\nК1иго раг1ад буго нилъер г1умрудул\nК1иябго раг1алда к1иго ц1улал чу\nЧи гьоркьов теч1ого нилъ т1ад рек1унел\nЦоялдаса рещт1ун цогиялда т1ад\nРек1инег1ан гьале гьабсаг1аталъ нилъ\nК1иябго раг1алда к1иябго росу\nЦогиялде унеб нухда гьанже нилъ.\nЯ цевехун вугев я хадув вугев\nРигьалъухъ балагьун лъазе рес гьеч1еб\n– К1удияв г1езе ц1акъ кватулев вугин\nУргъел бук1арав дун г1ун ватарав хех.\nХасалил сардалги роол къоялги\nАнкьалин кколаан ун ратарал хех\nЛага к1удияб г1ей г1олебилан ккун\nГ1акълу швезе анищ гьабун батич1о\nУнел рач1унел жал къоялилан ккун\nКъимат гьезул кквезе кант1ун ватич1о\nКидалго хвезеги хиял лъоларо\nХвезе унго вук1ин рак1 ч1ун лъаниги\nХут1араб г1мрудуй маг1на кьоларо\nКъо анаг1ан гьелъухъ г1ащикълъаниги\nКиналго нилъ руго дуниял бакьулъ\nГ1умруялъул бакьулъ нилъ хут1иларо\nЛъаг1алил моц1алги анкьил къоялги\nТ1а-т1а росун шола нилъ русунаро\nДунял раг1алдеги сапаралъ унел\nАнин раг1илелде русун ратула\nРосо раг1алалде сапаралъ унел\nРосогоги бахъун нухда рег1ула\nСапаралъул нухал хехго танаг1ан\nГ1едег1улеб шайдай г1адамасул рак1\nГ1едег1араб лъарал кици лъаниги\nБалъаргъунеб шайдай цин кьураб г1умру\nХъил т1ураб нухдасан хъамун гурого\nГируларогодай машин бук1араб\nСухъмахъазда г1урал умумузул вас\nКъосараб шай дуда г1ат1идаб шагьра\nБух1леб рукъ бук1ун ах1удги гурев\nАх1араб бодулъе кват1улев гурев\nГ1едег1изавуна гьаб ракьалъул вас\nРакьулъан к1анц1ич1еб кьогьаб лъадаца\nЦ1акъ рек1к1аб жо буго черхалъул гьава\nЧабхил иццул гуреб лъингун рекъани\nБакъукье кенч1олеб ч1урканаб машин\nКуйдузул рагъги х1ан х1улх1улун лъураб\nХвалил ругънал лъезе рагъда рук1инч1ел\nРец1ел босзе нахъа тушман вук1инч1ел\nБахъулареб г1узру чорхолъ бук1инч1ел\nЧ1ег1ер ракьулъ лъуна бах1арал чурхдул\nТ1ок1алъ руссунареб сапар бухьине\nБихьараб г1акъуба г1елариланищ\nГ1орлъун гьезул рак1ал гьалдезаризе\nКьурулъ сухъмахъазда х1ет1е тарич1ел\nНапсалдаса цебе намус ц1унарал\nУмумузул лъимал шай г1едег1улел\nГ1еч1еб шагьраялъул дозда бицине.\nМаг1арулал руго г1ат1иракьалда\nМаг1арул мац1алда жал к1алъаларел\nМаг1арул иях1ги адабиятги\nАдаб кквеч1ониги ч1аго хут1илин.\nКьурулъан бахъараб сухъмахъ бихьич1ел\nК1алзул калам чарлъун кунеб квен чарлъун\nРат1лил мода гуреб мурад гьеч1ого.\nОгь, багъилаб г1амал маг1арул иях1\nМун гьеч1еб чорхолъ рух1 г1ададисеб жо\nДоб Ах1улгох1алде "Ахульгойилан"\nГаргалаго унеб наслу лъвинебдай.\nНилъер иях1алъул х1ал бихьулаго\nИргадал рахъулел хъулбиги ругин\nГ1урус мац1 лъалесе авар мац1 щаян\nАх1изе гьак1к1алел к1аалги ругин.\nНилъер иманалъул щулалъиялде\nЩайт1абазул гьужум къот1улеб гьеч1ин\nЧ1ужу ячарасе эбел щайилан\nЩурщур баккизеги кват1изе гьеч1ин.\nНилъер г1акълуялъул къадру-асалда\nГьереси-демократ тенколев вугин\nГъоркьан т1асан къот1ун къо бахъанаг1ан\nКъокълъулел ясазул гурдалги ругин.\nУмумуца кьурал бусурман ц1арал\nГ1уруслъизарулел лъималги ругин\nМага, Арсенилан, Алишкайилан\nГьел ралъаргъулезде рагъулел гьеч1ин.\nЯ дир диналъул вац, дир миллатцояв\nМаг1арулав ватун ч1ух1ун гьеч1ищ мун?\nБах1арчияб тарих маданияб ирс\nУмумуз тун батун вохун гьеч1ищ мун?\nЧохьол т1алаб гьабун тураладай нилъ?\nГ1акълу-лъай мукъсанаб наслу нахъе тун\nМохмохалъ жиндийго гьалмагълъиялъе\nГьолоч1ванг1ат1ал хинк1 г1адада квеч1о.\nГ1асияб кьурулъан шагьранух лъезе\nЛъараг1 авлахъ къот1ун канал бахъизе\nНилъер умумуца рахьдал мац1алда\nЦ1одорал асарал г1адада хъвач1о.\nГьал бахьикъосарал къоял рач1индал\nКъосинч1ого нилъер иман хут1изе.\nТоге маг1арулал миллат билизе.\nНилъер г1умруялъе гьаб г1урус калам\nКумекалъе бати нахъч1валев гуро\nМиллат бат1иязда гьоркьоб кьолъунги\nЛъай бокьаразухъе кьураб кверлъунги\nКкаралъуб бицине лъазабураб гьеб\nКкеч1елъуб бицунеб г1емер раг1ула\nГьадин халалъани хадусеб г1елалъ\nХабат1а бицунеб щибдай раг1ила.\nЧвантица, хъулухъалъ ц1аралъуре ун\nЦ1ар учузлъарал нилъ киредай щвела\nЧохьол эбелелъул каранзул х1ухьлал\nХ1урмат ц1унич1есда щибдай бихьила.\nГ1олел-г1олез ц1аруй чиярги бицун\nЧарлъана г1агараб маг1арул калам\nКалассал лъуг1арал курсал лъуг1арал\nГ1олеб бук1ун буго маг1арулазе.\n"Папа" абич1ого "Дада" абуни\nДанде вуссунарев инсул къадру щиб\n"Понедельник" лъалел "Итни" лъаларел\nЛъимал г1езарулев гьесул талих1 щиб.\nМаг1арул ях1 рек1елъ чучич1еб мехалъ\nЧияр мац1 бицунищ миллат цоясе\nУмумузул ц1ар-рецц ц1унулеб мехалъ\nЭзул ирсалъулищ адаб рехулеб.\nЧохьол эбелалъул каранзул рахьгун\nКинида рук1адго рек1елъ чапараб\nЧедгин ц1ам-пералъе "ц1акъалъухъ" хисун\nТоге маг1арулал миллат билизе!!!\nПер бахъизе унел маг1арулазде\nЦере-цере хъурщун хъирщардилаго\nБахъула маг1арул г1олохъабаз пер\nПинкьал рахъун руго огъохъатазда\nХ1улун т1ут1ун руго т1аждал накаби.\nМуг1рузул ц1умалин ц1ар лъурал васал\nЦ1ума-гъудухъего рик1арулел куц\nРосдал хурзал тохго толарел ясал\nДозул авлахъазда хъирщардулел куц.\nМаг1арулал нилъго учузги гьарун\nУч-тюбеялде нуж т1ок1алъ хьвадуге\nЧ1ах1ил бусеналда сардалги рогьун\nСаг1диял лугбузе г1азабал кьоге.\nРилъинин т1ад руссун т1ад маг1арухъе\nУмумузул магълъаз ах1улел ругин\nЩай бах1арчиясе бах1араб рух1-жан\nВижаралъуб ч1ахъен ч1унтизеги тун.\nКьурул кьват1елалъуй кьалбал риччараб\nКьер-мах1 хисулареб нак1к1ил гъвет1 доба\nЦересел г1елазул г1ет1алъ лъалъарал\nГ1урдаде руссарал хурзалги дора.\nВай дуда ц1ар ккаяб ц1и гьабун г1уц1и\nЦ1огьорасе гуреб дунял кьолареб\nГ1айнал малъалъ аяб демократия\nГьерсие гурого икъбал кколареб\nВай дуда ц1а ккаяб ц1и гьабун г1уц1и\nЧ1унтизе гурого хъвай бук1ун гьеч1еб\nБайтулман гьадинаб демократия\nГуккизе гурого гьунар г1олареб.\nВай мун г1оралъ аяб ц1и гьабун г1уц1и\nГ1алхул хъархъазулъги хъачагъ ватулеб\nНизам гьеч1еб гуреб базар лъугьинч1еб\nМун бегьулел чаг1и чанги ратана.\nГьанже зигардунин дун бергьинаро\nБач1араб гурелъул бачараблъидал\nИман-ях1 заг1ипал дагь рук1аницин\nБак1 гьезул г1амалалъ г1емераб ккуна.\nАллагьасул рокъой гьукъун гьеч1о дун\nКъинабун щайт1ангун щукру гьабила\nДун какде ах1улеб баркатаб гьаракь\nГ1арцул къваркъвариялъ бикъич1еб г1ела.\nДир рек1ел хиял.\nЖах1дадул къорикье ккун, къец бан дунял гьабулез\n"Гьа мун щай тох вугеван" толеб гьеч1о дий рах1ат.\nХварасул молол г1оркь ккун, хабат1е унелъуцин\nХвалил пикруялдаса ват1а гьавулев вуго.\nЦересан паркъун унел, ч1ух1арал машинабаз,\n"Ч1алг1аде щай биччалеб заманилан" ах1ула.\nДир ях1алде чан къарал чагъиргин тамахьоялъ\n"Бихьинчиясда кодор жал рекъолин" къец ккола.\nУнел гьал сардал къоял,сангарлъун ч1езарулес,\nЧ1ух1дае кепалъего квегъе абе дуниял.\nАнир г1адин дораги, рук1иналда рак1 ч1араз\nАнищ кканщинаб гьабун, щайт1ан ч1ух1изе гьабе.\nГ1израил малаикас , сайгъат босун жив толес\nТаманаб ххазе биччай дунялалъул хазина.\nЖужах1алъул коронив , кеп-г1оркьалда вук1унес,\nКеп босейилан абе аб дунялалдасаги.\nЖив вижарав Бет1ергьан бат1ияв вук1ин лъалес,\nБат1ияб х1илла ургъун х1улун рехе г1адамал.\nЖидер напс инжит гьабун, ругьунлъарал чаг1аца,\nЧилъи-ях1 бергьаразул, гурх1ел ц1ехоге абе.\n– Цере аразул лъица, аниб рогьел бач1араб\nАхираталда мунагь бегьуларилан абун.\nДуниялалъул рокъоб лъица якъин гьабураб\nНамус бац1ад бугони боц1и г1емер щолилан.\nЩайзедай гаргадулел дунял дагьаб жо бугин,\nГьелъул раг1алдеги щун щивг1аги нахъ вуссарав.\nБицардула ахират абадияб бугилан,\nЭнире щайха унел щибго кодоб гьеч1ого.\n-Дуниял хириязда хабар бицине лъала,\nХерлъун черх нахълъаниги, нахъе балагьуларо.\nДунялалъул хиялаз хадур ц1ан унел рук1ун,\nХабал лах1ту бихьизе заманго батуларо.\nЦ1огьорин рогьо бани квеш бук1унаресдайин,\nКидаго дунялалда жив вук1инилан кколеб.\nНамус бац1ц1ад ц1унарав ц1ук1айин кколесдайин,\nЦ1орол гьундух вугев жив, живго телилан кколеб.\nНамусалда х1инкъула Бичасдаса х1инкъарав,\nБиччараб гьорчо г1адин , г1адамалъ хьвадуларо.\n"Рек1индал Аллагь к1очон, рещт1арабго чу к1очон"\nРек1ей бокьараб гьабун ракьалда хьвадуларо.\nК1алдиб т1ок1г1ус г1адинан, г1адамалъ рук1унаро,\nГ1агарлъи ц1унулелъуб, г1аданлъи к1очонаро.\nАллагь цо вук1иналъул, намус цо бук1иналъул\nЛах1заталъцин каранда пикру гъапуллъуларо.\nКиг1ан ц1акъ ях1алдаса , рух1 цебе гьабуниги\nГьеб чорхолъ ц1унун ч1езе, гьунар кьурав щив вугев?\nХаликъас г1адамаллъун г1адада рижич1елъул,\nГьеб нилъелъго ц1унизе, нилъго щай к1арчанлъулел.\nКинида рущун цоял, молода рущун цоял,\nК1иязаго гьоркьор нилъ, ракьал сабаблъун кьалда.\nЧ1агоялъ хварал руго , хваралъ ч1агоял руго,\nГьелъие маг1на кьолел кьерилал дагьлъун руго.\nСоназул болъодул х1ок1- лъабкъого нахъа тана\nМетералде т1амун тун , таманаб гъоркь хут1ана.\nХерлъулев вугин дунан к1алалъ абич1ониги,\nК1анц1ун т1аде рахъунел г1олохъабаз бицуна.\nЦебе-цебе г1адинан компаниязде гурев,\nМавлидазде дун ах1ун , рач1араца бицуна.\nЧияда ях1ал гъезе, гъира ц1акъав дун пакъир,\nДидего къо ккарабго къват1ивг1аги ч1вач1они…\nХабалъ ч1аголъуларес, ч1унтизе те ахират,\nЧ1ух1дай ц1ар къвариг1арас къваркъвазаре туменал\nМетки: Аварский поэт, Поэт из Арадериха, Поэт Юсуп Магомедов, Сайт села Арадерих\nПредыдущая страницаСело Нижний Арадерих Следующая страницаСтихотворное наследие Арадерихского поэта Абдулпатаха Ибрагимова.


ГIодоб бугеб жогийищ азда бихьулеб?\nDagestan- The flowers in memory\nИргадулаб макъалаялъе араб анкьил лъугьа-бахъиназул хал-шал гьабулаго интернеталда батана цо гIажаибаб, цIаларав пикру гьабизе тIамулеб хъвай-хъвай.\nХъвалеб буго ишалъулаб командировкаялъ Германиялде арав дагъистанияв, ГIахьвахъ районалдаса Абакар Абакаровас: «БакътIерхьул Германиялда бугеб Марбург абураб шагьаралда цо чIедераб нухда унаго халлъана асфальталда жанир рекъезарурал тIад хъвай-хъвагIаял ругел маххул къотIелал. Гьезул цоялда тохлъукьего хIетIе бан гIодов ккезецин вахъана. Цадахъ вукIарав гьудулас абуна гьел хъвай-хъвагIаял ругел къотIелазда немцаз абулеб цIар буссинабизе бегьулин «квекIеналъе лъурал ганчIал» (камни, об которые спотыкаются) абун.\nГьел къотIелаздаги рикIун ругоан немцазул фашистаз ХХ абилеб гIасруялда чIварал жугьутIазул, миллатчилъиялъул къурбаназул цIарал. ГанчIаца нугIлъи гьабулеб буго немцазул халкъ ккараб гъалатIалъе мукIурлъиялъе, гьез наслаби ахIулел руго умумузул гъалатIал такрар гьарунгутIизе, гьездаса нечезе, гьел ракIалда щвезе. ХIатта гьеб кинабгоги кIочон борхун бетIергун унев чи мех-мехалда гьезда бохги бан гIодов ккезе, тIуркIизавизе. Аралъул хIасилги, букIинеселъул хIисабги гьабизе тIамизе.\nКигIан гIакъилаб гIадат, кигIан берцинаб мисал! Гьеб тавбуялъулъ ва рацIцIалъиялъулъ гьечIодай жакъасеб Германиялъул цебетIейги, тIадегIанаб даражаялъул гIумруги, араб гIасруялда анцI- анцI миллионаз халкъал гъураниги, тIубараб Европаялда рагъул кор боркьаниги, бидуца ракьал лъалъаниги хутIараб дунялалъ гьезул хIурмат гьаби ва дунялалда къадру.\nКинабго буго гьез босараб кьогIаб дарсилъ, гьез гьабураб тавбуялъулъ ва жакъа гьабулеб мустахIикъаб гIумруялъулъ.\n«Гитлерил гьодида гьобо тирараб» гучаб СССР биххана, цIадудаса континент хвасар гьабураздаса цояб - Россия жакъа дунялалъе рихун руго. ГIурусаца абухъе, изгой лъугьун буго, кигIан гучаб ва кIудияб пачалихъ бугониги. Щай? Щайгурелъул доб немцазул гIадаб гIакъиллъиги, рацIцIалъиги, гъалатIаздаса тIаса лъугьинаризе лъайги, тавбу гьабизе иманги г1ечIого.\nЖинца гьарурал такъсиразухъ, тIурал биязухъ, гъурарал халкъазухъ маххул къотIелал ва цIарал хъвазе Россия лъугьани, бащдаб дунял махх-мачIалъ цIелаанин ккола цо-цо мехалда.\nГали босизе рес букIинаро дунялалда. Киб бугеб бакI нилъер солдатас биял тIечIеб? ГIажаибаб хIалтIи, цониги такъсир, гъалатI, вахIшилъи, ахIмакълъи гъалатIлъун рикIкIинчIо жеги нилъер улкаялда. Гьелъул гIаксалда, тIурал биял бахIарчилъилъун бихьизабулеб буго. Пятигорскиялде Ермоловасе памятник лъолездаги, рагъда чIварал гIадатиял жугьутIазул цIарал жидер къватIазда рикIулел немцазулги хал гьабурабго бихьулеб буго кIиго халкъалда ва пачалихъалда гьоркьоб бугеб батIалъи.\nГьаб макъала дица хъвалаго рак1алде бач1ана президент В. Путинилгун бук1араб халкъалъул гара-чIвари. Гьалъул хIакъалъулъ бицине хIажалъи бихьуларо. Гьеб нужеда бихьана, рагIана, цIалана. Живго Путинил каламалъухъ гIенеккарабго ккола гьесдаса щулияб ва гIакъилаб бетIералъул нухмалъулев жакъа дунялалда дагь ватилин. ВатунгутIизеги рес буго.\nТамашаяб хIалтIи, дунялалъул микьил бутIа ракьул бугониги, гIорхъи тун гIемераб тIабигIияб бечелъи бугониги, хIикматаб тарих ва рухIияб къуват бугониги гьаб бичIчIизе захIматаб улкаялда кIвечIо мустахIикъаб гIумруги, инсанасул къиматги гьабизе. ГIумруялъул ва чиясул эркенлъиялъул къимат гьабизе.\nГьеле гьеб гIумру лъазе лъикI букIинаан фашистазда тIад бергьенлъи босун 70 сон тIубаялъул байрам т1обит1араб пачалихъалъе. ГIодор маххул къотIелал лъелаан гьарурал гъалатIазул ва тIурал биязул хIакъалъулъги хъван. Пайда щиб, гIодоргилъидал балагьулел гьечIо, кинабго зодосан буго.\nТавбуялъги, кантIиялъги, гIакълуялъги гурони, гIалам нухде бачунареблъи якъинаб жо буго. ГIодор ралагьулелани ал. Гъалбацовасул цо макъалаялъулъ лъаларо, харбилъ лъаларо, букIана цо гIажаибаб мисал гьабго темаялда хурхун.\nЛъицаялиго бекьечIдерил годекIаниб гIодоб батараб цIорол кесек малаца кьабун нахъе реххула, гьал жалги рукIунаха нухдаян. АскIов вугев кIудияв чияс гьев гIолохъанчиясда абула: «ГIодоб бугеб жогийищ бихьулеб нужеда?» — ян. Бихьани лъикIан киназдаго: улкаялдаги, халкъалдаги, щивав инсанасдаги, гьелъулъ букIинаан хвасарлъи.


ТIабигIияб балагьалъ 17 росдае зарал гьабуна » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nГучаб гьороца ва гьарзаяб гIазуялъ гьабураб къварилъи лъугIизабиялъул суал\nБакълъулазул районалъул нухмалъулезда цадахъ гIадамазги жигараб гIахьаллъи гьабулеб буго къуватаб гьуригун гIазу баялъ ккараб зарал рукIалиде ккезабиялъулъ. Районалъул администрациялъ жиндир заманалда хехал тадбирал гьаруна киналго идарабазда ва гIуцIабазда хIалтIи низамалде бачиналъе. Районалъул 17 росдае ккана зарал: гIадамал хутIана канлъи гьечIого, автотранспорталъул хьвади, бухьен гьоркьоб къотIун, анцI-анцI минабазул тIохал гьороца ана.\n2019 соналъул 20 февралалда Бакълъулазул районалъул администрациялда тIобитIана 17-19 февралалда гьури пун бараб гIазуялъул зарал рукIалиде ккезабиялъул суалалгун данделъи. Гьеб рагьана ва бачана «Гумбет район» муниципалияб районалъул бетIерасул заместитель МухIамад Хъарагишиевас.\nДанделъиялда гIахьаллъана районалъул администрациялъул бетIерасул заместитель, гIадатияб гуреб ахIвал-хIалалъул рахъалъ комиссиялъул председатель Малик Маликов, гIуцIабазул нухмалъулел, администрациялъул хIалтIухъаби ва цогидалги.\nМелъелтIа, ЛъаратIа, ЦIиликь, Сивухъ, Ингишо, ЦIунди, Щабдухъ, ИчичIали, Данухъ, Аргъвани, ЦIияб Аргъвани, ЧIикь, Гъадари, ЧIиркъатIа, Гъоркь Инхо, Килалъ, ТIад Инхо росабазе зиян ккана\n«Бакълъулазул районалда гIуцIун руго гьороца, гIазуялъ ккараб зарал рукIалиде ккезабиялъул комиссиял. Россиялъул МЧСалъул Дагъистаналда бугеб бетIераб управлениялъул баяназда рекъон, тIабигIияб балагьалъул хIасилалда Дагъистаналъул 7 районалъул 38 росулъ канлъи гьоркьоб къотIана. Гьездаго гьоркьоб букIана Бакълъулазул районалъул 17 росуги. ТIабигIияб балагьалъул хIасилалда къватIисеб дунялалдаса ратIа тIезарун рукIана МелъелтIа, ЛъаратIа, ЦIиликь, Сивухъ, Ингишо, ЦIунди, Щабдухъ, ИчичIали, Данухъ, Аргъвани, ЦIияб Аргъвани, ЧIикь росаби. «Гумбет район» муниципалияб районалъул бетIер ХIажимурад МухIамадовасул тIадкъаялда рекъон, Бакълъулазул районалъул нухмалъиялъ кинабго къуват буссинабуна тIабигIияб балагьалъул зарал рукIалиде ккезабиялде. 20 февралалде гIемерисел росабалъе канлъи бачIана, нухал гIазул гIансаздаса рацIцIад гьарулел руго», – ян абуна МухIамад Хъарагишиевас.\nБакълъулазул ракьалда гIорхъолъа борчIараб ахIвал-хIал лъазабун буго. ТIабигIияб балагьалъул кваркьи хъван буго 17 росдада. Гьел ккола МелъелтIа, ЛъаратIа, ЦIиликь, Сивухъ, Ингишо, ЦIунди, Щабдухъ, ИчичIали, Данухъ, Аргъвани, ЦIияб Аргъвани, ЧIикь, Гъадари, ЧIиркъатIа, Гъоркь Инхо, Килалъ, ТIад Инхо росаби. ГIазу бачIел хьиндаллъиялъул росабалъ гьороца гьабун буго зарал – тIохал рахъун, хIубал регизарун, токалъул кварал тIезарун.\nДанделъиялъул гIахьалчагIи гIенеккана ЕДДСалъул кIудияв диспетчер Гъайирби Хункарбиевас, гражданскияб оборонаялъул ва гIадатияб гуреб ахIвал-хIалалъул ишазул рахъалъ бетIерав специалист Мурадбег ХIажимурадовас кьурал баяназухъ.\nМухIамад Хъарагишиевас администрациялъул киналго хIалтIухъабазе, гIуцIабазул нухмалъулезе тIадкъаял кьуна киналго идарабазул хIалтIул хIаракатчилъи рукIалиде бачиналъулъ гIахьаллъизе, тIабигIияб балагьалъ зарал ккаразе компенсанция щвеялъе документал хIадуризе кумек гьабизе.\nЦереккунисел баяназда рекъон, районалъул росабалъ къуватаб гьури бахъиналъ минабазул ва социалиялгун маданиял ригьзазул, мажгитазул ва цоги рарал бакIазул тIохал ун руго. ХIалтIулал комиссияз халгьабулеб буго ккараб заралалъул, баянал ракIарулел руго.\nЧанго къоялъги хIалтIун, гIемерисел росабалъе канлъи кьуна\nБакълъулазул РЭСалъул бетIерав инженер Камалдин ГIалиевас абуна энергетикал канлъи росабалъ рукIалиде ккезабиялде, кIудияб къуват кьун, руссун ругилан ва гIемерисел росабалъе гьеб къачIан лъугIанилан.\n«Гьуригун гIазу бан Бакълъулазул районалда токалъул мухъал хвезаруна, МелъелтIа подстанциялдасан ток бачараб ичIго хIуби бекизабуна, райцентралъул цIиял авалазда 13 трансформаторалъул комплекталде ток гьоркьоб къотIана, МелъелтIа росулъ ункъго трансформаторалде, Аргъваниб кIиго трансформаторалде ток къотIана. Хадусел къоязде гьури дагьабги цIикIкIун бахъана, токил мухъал тIуна ва жеги тIадеги трансформаторазде ток къотIана. Канлъи гьечIого хутIана МелъелтIа, ЛъаратIа, Ингишо, ЦIиликь, Щабдухъ, Аргъвани, Данухъ, ГIаркьухъ, ЧIиркъатIа, Кунзахъ, Лъанлъари, ЧIикь росаби. Бакълъулазул РЭСалъул хIалтIухъабазул къуваталдалъун, МелъелтIа (кIиго трансформаторалдасан хутIизегIан), ЦIияб Аргъвани, ЧIиркъатIа, Кунзахъ, Лъанлъари ва цогидалги росабалъе электроэнергия бачIинабуна», – ян абуна Камалдин ГIалиевас.\nЭнергетиказ гьединго рукIалиде ккезаруна МелъелтIа подстанциялдасан ругел электрокварал. Амма энергетиказ кигIан хIаракат бахъаниги, ток гьечIого хутIана ЦIунди ва ГIаркьухъ росаби. Энергетикал хIалтIулел руго тIабигIияб балагьалъул хIасилал лъугIизариялда тIад.\nРайоналъул бетIерасул ва муниципалитеталъул администрациялъул рахъалдасан МухIамад Хъарагишиевас баркала кьуна махщалида электроэнергиялдалъун росаби хьезариялъе нухмалъи гьабурав Бакълъулазул РЭСалъул бетIерав инженер Камалдин ГIалиевасе. АхIвал-хIал рукIалиде ккезабиялъе хIаракат бахъарал энергетиказда гьоркьор рехсана РЭСалъул мастер ГIабдулхIамид Хайрулаев, электромонтерал Шамил РахIматулаев, МухIамадрасул Юсупов, ГIабдулхIамид МухIамадгIалиев, шоферал Мурад ГIалиев, МухтарахIмад ГIамирханов, электромонтер Къурбан СалихIов ва цогидалги.\nХIарисан нух гIазул гIансаз бацун буго\n«Гумбетовское ДЭП № 10» ОАОялъул хIалтIухъабиги, тIубараб сордо-къоялъго чIечIого, хIалтIулел руго автотранспорт хьвадулел нухал гIаздадаса рацIцIад гьариялда, хасго захIматал шартIазда ругел росабалъе транспорт гьоркьоб къотIичIого хьвадизе шартIал гIуцIиялда тIад.\n«Миллаталъул» номер басмаялде кьолеб заманалдаги жеги рагьун гьечIо ХIаригабурлъухъан бугеб машгьураб шагьранухги.\n«Гумбетовское ДЭП № 10» ОАОялъул нухмалъулев Малачи Сурхаевас бицана жидер махщалила, къаси, къад чIечIого, хIалтIулел ругилан.\n«ЦIиликье гIатIидаб нух бахъана 20 февралалда. ХIариб бугеб нухлул хIалтIухъабазул минаялда аскIоб хъаравуллъиялда букIунеб кIиго трактор, гIазуги хъвалаго, гьебго 20 февралалда Аргъванибехун бачIана, Аргъваниса гьезда дандеги биччана цо трактор. Цоги трактор Аргъваниса ЛъаратIехунги битIана. Щабдухъа ИчичIалибеги нух букIинчIо. Гьебги бахъана. 21 февралалда радал Данухъеги нух рагьана. Гьанже Бакълъулазул мухъалъул киналго росабалъе нух буго. Амма ХIаригабурлъухъан шагьра гIаздадаса эркен гьабизе жеги чанго къо хIажалъула. НахъбакIалъул (Казбек мухъалъул) гIорхъоде щвезегIан, ХIарисан ичIго километр нухлул гIазудаса бацIцIад гьабизе ккола нижеца. Буртунай росдадаса тIаде мадугьалзабазги жеги нух бахъун гьечIо. Буртунаялдаса бакълъулазул гIорхъодеги 12 километр нухлул буго. Гьенир чIахIиял гIансал къарал бакIал руго ва гIемераб гIазу данделъун буго. ЦIиликьа Болъихъ мухъалъул гIорхъоде щвезегIан нух рагьизеги метер рузманалдаса хадуб цоги трактор битIизе буго», – ян баян кьуна Малачи Сурхаевас.\nПуй-чIваялда гъорлъ, къадги, къасиги хIалтIарал, хIаракат бихьизабурал махщалилазда гьоркьор Сурхаевас рехсана бульдозеристал АхIмад Нуцалханов, МухIамад Сайгидов, мастер ХIажима Багьавудинов, бульдозерист Давудбег ГIабдулгIазизов, грейдерист МухIамаднур Юсупов, экскаваторщик Мурад МухIамадгIалиев, механик МухIамад Мусаев, ГIалиасхIаб Идрисов ва цогидалги.\nXIV гIасруялда Рекъав Тимурил аскаразул къокъаби цIорон гIунараб, цIар араб бакI ккола ХIариб мегIер. МагIарухъа гIатIиракьалде гIиял гочунеб габурлъиги буго гьеб. Гендерил тоннель рагьаниги, гьеб нухалъул Дагъистаналъе кIудияб кIвар буго. Исана гIазу бан хадуб гьенир гIансал тIеялъул хIужабиги руго. Гьедин тIураб гIансиялъ Данухъ росдал мактабалъул мина босун ун букIана цересел соназда. Гьенир гIазул асирлъуда хутIарал нухлулал вертолетаз рахъизе ккарал лъугьа-бахъинаги рукIана.\n» Горо-цIер бан хадуб…


"ГIасрудал чирахъал, пикрудал нартал..."\nРеспубликаялда лъугьа-бахъунелда хадуб хал ккурал чагIазе араб ва гьаб анкьил аслияб лъугьа-бахъинлъун букIанин абизе бегьула информациялъул политикаялда сверухъ лъугьун бугеб вала-рахас. Лъалеб букIахъе миллиял газетазул редакторазул лъагIелалъ цебе гьабун букIараб контаркаталъул болжал жакъа, 19 абилеб апрелалда лъугIана.\nГьел хисизе мех щун бугин абураб хIукмуги гьабун печаталъул министерствоялъ лъазабун букIана 21 абилеб апрелалда конкурс тIибитIизе. Масала, нилъер магIарул газеталъул редакторлъиялде документал кьурал кандидаталлъун рукIана гьал мухъал хъвалев дунги, ГIумахан ГIандийскийги, Шамсият СултIанбегова ва Камалов ГIали абурал гIелмабазул кандидаталги. Гьедин хъван бугоан доз кьурал кагътазда "к.ф.н" абун. Гьеб гIелмуялда хурхун баян кьезе хIажалъи бихьуларо. Рагъул заманалда самолеталдаса гъоркье кагъат ралел рукIун руго.\nРекерун гIадамал ралагьигун чIорого ратун руго. Гьалъул магIна щиб абун гьикъидал пилотас жаваб кьунила: " И так все ясно" (гьадинги лъалеб жо буго) ян. Гьезул гIелмуялъул бицунги щайха нилъее?\nБахчун щай, дица гьеб "ХIакъикъат" абураб газеталъул редакторлъун дун виччаян цебего абун букIана ГIабдулатIиповасда, дов разилъун вукIинчIо. Хадув дун тана "Дагъистан" абураб гIурус мацIалда биччалеб журналалъул редакторлъун ва гьенив хIалтIулев вуго жакъаги. Апрелалъул байбихьуда печаталъул министр Азнавур Аджиевас абуна дида "ХIакъикъаталъул" бетIерав редакторлъун хIалтIизе вачIаян.\nВачIина республикаялъул бетIерас изну кьуни, гурони гIадада документал кьеларин абуна. Гьедин абуна ГIандийскиясдаги, хутIарал гьудулзабаздаги. Дун гьеб хъулухъ балагьун векерахъдизе гьечIо, республикаялъул бетIерасгун министрас гьединаб хIукму гьабуни ина абун. Ахир щвана гьединаб изну министрасе ва документал кьуна. 21 абилеб къоялъ конкурс букIине кколаан.\nКандидатазда гьоркьоса дунги ГIумаханги кIиго "к.ф.н" ги гIахьаллъараб. Анкьил байбихьуда Р.ГIабдулатIиповас информациялъул политикаялъул иш кIала-гъоркье чIван бугин хъулухъалдаса нахъе витIана печаталъул министрги, сентябралде щвезегIан нахъе рахъана тIоритIизе кколел конкурсалги. Министрлъун тана "Дагъправда" газеталъул редактор Бурлият Токбулатова, республикаялъул бетIерасул информациялъулгун аналитикаялъул управлениялъул нухмалъуда Зубайру Зубайруев, РГВК директорлъун Къурбан абурав цо чи. Гьев щивали лъазе кIвечIо. Гьединал хиса-басиял ккана информполиткаялда.\nЩиб хIисаб бугеб гьал хиса-басиязда нахъаяли абизе дие захIмат буго. Живго ГIабдулатIипов лъица щиб абуниги цIакъ кIудияб политикияб ва нухмалъиялъул хIалбихьи бугев чи вуго. Батула цо хIисаб гьеб галуда нахъаги. Амма дида гьаниб хъулухъ балагьизе рахъун рукIарал "к.ф.н" аздаги, цо-цо хъулухъазда тIамурал бахIарзазулги санагIат гьечIеблъун бихьулеб буго цохIо рахъ. Гьезул цонигияз гьабураб гIадамаз цIалулеб макъала, къиса, хабар, балагьулеб телепередача, гIенеккизе бегьулеб радиопередача, бахъараб суратниги, хъвараб бакъанниги, хIатта ватсапалда битIараб сообщениягIанги щибниги жо лъаларого буго тату хун.\nГьагъадигIан кIалъазеги, хъвадаризеги лъалев ГIабдулатIиповас щиб хIисабалде босун гьел чIорогоял чагIи цоял рахъичIого тарал, цогидал тIамурал? Гъосул жиндир щибаб калам кицилъун, афоризмалъун унелъул, ал гьадигIан чIорогоял щай тIаса рищулел кинго бичIчIизе кIоларо.\nГьел хъулухъазда тIамулел чагIазул хIакъалъулъ хабар ккедалцин реххана гьес цо калима: "Дида цониги художник лъаларо цогидав художник веццулев" абун. Гьедин батизеги бегьула. Амма дида битIараблъун бихьулеб букIана адабалда ГIалиги мустахIикъаб хIалхьиялда витIун гьениб дица, ялъуни ГIумаханица нухмалъиги кодобе босун, гьениб кинабго аваразул гIелмияб ва творчествоялъул интеллигенцияги цолъизабун, хъвадарухъаби, актерал, гIалимзаби, журналистал ва цогидал киналго гIаммаб ишалда сверухъ цолъизе.\nГIалие хIажат руго ГБУял, уставал, ресторанал, интиригаби, мацIал, харбал ва цогидаб вала-рахас. Нужер цониги гьев лъалев чиясда рагIанищ адабияталъул, ялъуни творчествоялъул бицунев? РагIичIо, рагIизе ресги гьечIо. Гьеб гьасие хIажатги гьечIо. Бегьилаан ГIали цониги бакIалда министрлъун, яги депутатлъун витIизе, гьесде рачIарал гIадал чагIи рукIуна чиновникал.\nАмма жив редакторлъиялдаса вахъулев вугин херазул советалдаса вахъарав Москваялдеги къватIир улкабаздеги щвезегIан ахIтIей асие щай букIараб дида лъаларо. Гьесдаса нусцIул гьунар бугел чагIи, хIакъикъияв тарихиял гIелмабазул кандидат ва бегIерав журналист ХIажи ГIариповги, авар адабияталъул классик МухIамад Шамхаловги 60 соналде рахъарабго киназулгун къо лъикIги гьабун нахъе ана. Гьел ГIалил бичIчIиялда загIипал чагIи рукIун ругоха. ГIабдулатIиповас миллияб газетазул редакторалги сентябралде щвезегIан тун ругинги абун рагIула данделъиялда.\nСентябрь лъугIаралдасаги тани щиб гьел? Разе тукаби ратила, рагьизе ашбазал рукIина, дагьабищ хIалтIи гьабилеб гьез гьанжеялдаса миллияб культура цебе тIеялъе? Гьеле гьединал, поэтас абухъе "гIасрудал чирахъал, пикрудал нартал" рачIана ва хутIана хъулухъазда. Хабар лъикIаб рагIайги.\n"Министрасул хъулухъалде валагьулев вуго спортсмен, олимпияв чемпион вугони беццараб букIина..."\nЛъабго сон Дагъистаналъул бетIерасул тахида\nДагъистаналда «МугIрузул» вакил хисана


Туснахъазда гIакъуба кьей къанунияблъун букIинадай?\nЭлла Памфиловалъ абулеб буго гьадинаб къануналъ улкаялъул къимат хвезабизе бугин.\nРоссиялъул Федерациялда инсанасул ихтиярал цIуниялъул рахъалъан Президентесда цее йигей вакил Элла Памфиловалъ какана туснахъазул ва цIех-рех гьабулел изоляторазул хъулухъчагIазе цIикIкIарал ихтиярал кьеялда хурхараб юстициялъул Министерлъиялъул жигар. Памфиловалъ хасаб кагъат битIана премьер-министр Дмитрий Медведевасухъе. Гьелда гьелъ гьарулеб буго цIияб къануналъул проект Пачалихъияб Думаялда цебе лъогеян абун.\nРоссиялъул юстициялъул министерлъиялъ хIадур гьабураб къануналъ туснахъазул хъулухъчагIазе гIатIидал ресал кьелин жанире тIамуразе зулму гьабизе, ян абулеб буго Элла Памфиловалъ. Гьединлъидал гьадинаб къанун Пачалихъияб Думаялда цебе лъезе кколарин.\nРехсараб къануналъул проект гьалкъояз къабул гьабуна хIукуматалъул комиссиялъги. ГьабсагIат хIалтIулеб къануналде гъорлъе журазехъин ругел хиса-басияз туснахъазул хъулухъчагIазе ихтияр кьолеб буго жанир ругезде данде къуват хIалтIизабизе къуватал гурел къагIидаби хIалтIулел гьечIони.\nПалхIасил гьаб букIине бугин къанунияб къагIидаялда гIадамазе гIазаб-гIакъуба кьей. Юстициялъул министерлъиялъ гьединго ахIи балеб буго цIех-рехалъул изоляторазул хIалтIухъаназул хIинкъи гьечIолъи щулалъизабизе.\nМисалалъе хъаравуласе изну кьезе кколин жанив тIамурав речIчIун чIвазе нагагьлъул дов аскIове вачIанани яги гьесухъа ярагъ бахъизе къасд гьабулебани.\nИнсанасул ихтиярал цIунулез кутакаб куцалда какулеб буго гьеб проект. Россиялъул президентасда цебе бугеб инсанасул ихтиярал цIуниялъул Шураялъул вакилзабазул хIисабалда гьеб проекталъ хвезабулеб буго Россиялъул Конституциялъул 55-абилеб бутIа. Гьелда рекъон инсанасул ихтиярал хвезарулел ва эркенлъаби дагьлъизарулел къанунал къабул гьаризе гъукъун буго.\n"ГУЛАГу.нет" абулеб инсанасул ихтиярал цIунулеб проекталъул бетIер Владимир Осечкиница абулеб буго гьабсагIат хIалтIулеб къануналда рекъон туснахъалъул хIалтIухъан жавабчилъиялде цIазе бегьулин нагагьлъун гьес цIикIкIараб къуват хIалтIизабуни. Амма, рехсараб къануналъул проект къабул гьабуни, жанире ругел гIадамазе гIазаб-гIакъуба кьолев туснахъалъул хъулухъчи жавабчилъиялде цIазе захIматго букIина, ян абулеб буго Александр Осечкиница.\nРоссиялъул премьер-министр Дмитирий Медведевасухъе битIараб жиндирго кагътида Элла Памфиловалъ гьарулеб буго рехсараб документалъул мухIканаб цIех-рех гьабеян абун ва пикру гьабулеб буго – гьадинаб къануналъ улкаялъул къимат хвезабизе бугин.\nПремьер-министрасул пресс-хъулухъалъ журналистазе жегиги баян гьабичIо рехсараб суалалда тIаса. Амма юстициялъул министерлъиялъул вакилзабаз лъазабуна низам биххулел жанире тIамуразде данде къуват хIалтIизабизе изну кьолеб къанун некIо къабул гьабун бугин ва хиса-басияз гIицIго гьеб къанун щвалде щвараблъун гьабизе бегьулин.\nГьадинаб баян гьабулаго юстициялъул министерлъиялъ мисалалъе бачунеб буго Инсанасул ихтиярал ва аслиял эркенлъаби цIуниялъул Европаялъул Конвенция. Гьелда рекъон гьадинал шарIтазда чи чIвай такъсирлъун рикIкIине гьечIин, гьаб бугин тIокIаб чара гьечIого жиндирго гIумру цIуни мурадалда гьабураб ишилан.


Дагъистаналъул прокуратураялъ Шималияб Кавказалъул рагъулаб диваналде битIун буго МахIачхъалаялдаса Рустам Къурбановасул иш. Ургъун бахъараб цIаралда гъоркь гьес интернеталда лъун батанин «Джихад – столп Ислама и его вершина» абураб документилан рикIкIунеб буго цIех-рехалъулаз.\nМитингазул заманалдаги гьарулин дагъистанияз экстремизмалъул магIна бугел ахIиял. Амма гьанже гьел къанагIат гурони дандчIваларин бицана ЭР-лъе эфиралдасан жиндир цIар рехсезе бокьичIей хIакимчIужуялъ. Лингвистикаялъул экспертиза гьабулеб пачалихъияб идараялда хIалтIулей йиго гьей.\nГьелъул рагIабазда рекъон, гьанже ахираб заманалда гьукъарал ахIиял тIиритIизабулеб нух интернет буго. Гьел ахIиязул магIнаги жиндир заманалда рекъон букIунила, сундул кIвар гьеб заманалда бугебали балагьунин бицана эксперталъ.\nЭксперт: «ГьабсагIаталда кIвар бугел ахIиял ккола Дагъистан тун батIияб бакIалде гочинариялда хурхарал. Масала, Шамалде. Дагьалъ цеве вихьарав цо лъалев чияс бицана дида гIисин-лъималаздаса байбихьун кIуди-кIододе щвезегIан тIубараб тухум анин гьединан гочун. Гьедин гIадамазде ахIи балеб букIунаан къватIир къададазда седарал тIамчаздасан.\nГьанже гьеб рахъалъ церетIун руго. Интернеталдасан гьабулеб буго. Гьединго гьукъарал тIахьалги дискалги ратула цо-цо мехалда МахIачхъалаялда тукабазда эркенго ричулел. Исламияб тукаде вачIарав гIадатияв чиясда щиб лъалеб гьелъие къимат кьезе? Гьениб бичулеб жоялда тIадкIалъай гьабизе бегьуларин абураб пикру букIунелъул гIемерисезул?»\nЛитература кинаб магIнаялъул бугебали къимат кьезе гIуцIараб бутIа букIана Дагъистаналъул бусурбабазул идараялда. Амма жакъа къоялде гьеб къан буго. Цо-цо баянзда рекъон, гьенир хIалтIулел чагIи хIинкъизе лъугьун руго щаклъи ккараб литератураялъе гьукъа-къай лъезе, щайин абуни жал чIвазеги рес бугилан. Божизе бегьулеб бакIалдаса ЭР-ялъухъе щварал баяназда рекъон, чанго соналъ цебе Дагъистаналъул таможняялъ ккун буго республикаялде босун бачIунеб гIараб тIахьазул кIудияб къадар.\nГьел ругин гIараб хъвай-хъвагIаялъул, бакъ-моцIалъул, хIисаб гIелмуялъул тIахьалилан гьедарулел рукIун руго тIахьазул бетIергьабиги. Амма таржамачияс цIалидал, гьезулъ батун буго экстремизмалъул магIна. Гьезие тамихI кканани, экспертазул хIукму къваригIунеб букIун, ахIун руго доб гьанже къараб экспертизаялъул бутIаялдаса хIалтIухъаби. Амма, багьанабиги ратун, цонигияв вачIинавизе кIун гьечIо гьениве.\nРоссиялда буго экстремизмалъул материалазул федер сияхI. Гьедин руго цо-цо тIахьал Дагъистаналда гъукъаралги. Масала, цо заманалда «Сады праведных» абураб тIехь республикаялда гьукъунги букIун жинца интернеталдасан бигьаго Татарстаналдаса бачIинабунин бицана ЭР-лъе МахIачхъалаялдаса мугIалим Мариятица.\nГьелда тIад рекъолей йиго журналист ХIуризада Камаловаги. ХIакъикъаталда ислам бичIчIизе рес кьолел тIахьал ратуларила цо-цо мехалда МахIачхъалаялда.\nХIуризада Камалова: «Щибго гуреб жоялъул хIакъалъулъ рахъарал тIахьал ратула ричулел. Гьединго рукIуна тIахьал чIужугIадан хъизаналда кин йикIине кколейин, яги гIемер руччаби рачиналъул бугеб цIакълъиялъул бицарал, ялъуни нилъер имамазулги гIалимзабазулги бицарал».\nХIуризада Камаловалъ дарсал кьолел руго исламияб университеталдаги. Жакъасел гIолилазухъ балагьидал, бичIчIулеб бугин гьезда цоцазул диналги культураги лъалеб гьечIолъи. Гьелдалъун бижулеб бугин гьезул агрессиягийин абулеб буго гьелъ.\nГьелъ гьединго рехсана дагьалъ цебе дарсида ккараб цо хIужаги. Данте Алигьерил «Божественная комедия» абулеб асар цIалулаго кутакаб разилъи гьечIолъи бижун буго студентазул. ЖужахIалъул чанго сверелалъул бицунеб мехалда МухIамад Аварагасул цIар бахъидал лъугьун руго гьел гьедин. Папа Римский щайдайин гьев авторас гьенив жужахIалъув кIусизавичIевин ахIдезе лъугьанила студентал.\nЭкстремизмалда хурхун къанун цIунулез хIукму къотIарал дагъистаниязул бицани, рехсезе бегьула моцIалъ цее Шималияб Кавказалъул рагъулаб динавалъ 30 азарго гъурщил гIакIа жинда тIад къотIарай Новолак мухъалъул Новочуртах росулъа салафияй Саидат Дибирова. Экстремизмалде интернеталдасан рагьун ахIи балеб букIун буго гьелъ. Лъимаде йикIинчIеяни, 10 сонил туснахъ кьолеб букIун буго гьелъие.


ГьанжегIагар Дагъистаналъул ХIисаб гьабулеб палатаялъ тIатинабуна ижараялъе росарал ракьазухъ республикаялъул бюджеталде гIарац бачIунеб гьечIолъи. Гъоркьиса соналда жаниб кьечIеб ижараялъул гIарцул къадар 51, 2 млн гъурущ кколин лъазабулеб буго гьеб идараялъ.\nГьедин бищун гIемер налъи рагIула «Красный Октябрь» магIишаталда хадуб – 3,8 млн гъурущ, «Гаджиали Даниялов» абураб магIишаталъ кьезе кколеб буго – 3, 3 млн гъурущ , «Караман-К» абураб магIишаталъ – 1,7 млн гъурущ.\n27 млн-са цIикIкIун гъурщил налъи бахъизе 107 къотIи-къаялда рекъон гIарзаби ритIун руго гъоркьиса диваналде.\nИжараялъе росарал ракьазул гIемерисел ахал-хурзал ккола, хутIарал – рохьал.\nНалъи кьоларел ижарачагIи къануналда рекъон ритIарал рукIинегицин рес бугин абуна ЭР-ялъе чанго соналъ Хунзахъ мухъалъул Сивухъ росдал магIишаталъул нухмалъиялда вукIарав НурухIума МухIамадовас. Щайин абуни гIемерисел ракьазул гьечIила пуланаб бетIергьанлъиялда жал рукIин бихьизабулеб документ (гIадамаз гьелда абула «зеленка» ян), гьединлъидал гьезухъ гIарац кьезе кколарила.\nНурухIума МухIамадов: «Цин ракьал ижараялъе кьезе ккани, колхоз-совхозазул «зеленка» букIине ккола. Гъобги гьечIого абула гъоз ракь ижараялъе кьолеб бугин нужехъе. Жеги чанги шартIал руго гьенир хIисабалде росизе кколел. Масала, гIемерисел магIишатаз гьабун гьечIо «землестроительство». КъанагIатабги бакIалда цойиде ккезабун гьечIо гьеб ракьул суал. Масала, гьаб нижер Сивухъ росулъ. Черномырдинил (Россиялъул хIукуматалъул экс-премьер-министр – ЭР) заманалдаги кьолел рукIана ракьал ижараялъе. ГIемерисел магIишатаз хIалтIизаричIо гьел (хIукуматалъухъа гIарцалги росана гьел хIалтIизаризе кумекалъе абун). Гьединал магIишатазда цIар лъун букIана «асфальтные крестьянско-фермерские хозяйства» абун. Доб мехалдаго гIадин гьанжеги чанги чи лъугьун вуго миллионал росизеян».\nРакьалда сверухъ чанги хIилла ургъулеб бугин бицана НурухIума МухIамадовас жеги.\nНурухIума МухIамадов: «ЦIиял «къагIидаби» ургъулел руго. Ахал гьарунилан суратал рахъулел руго, кIиабилеб соналда хIалтIизеги гьабичIого гъодинго толеб буго ракь. Гьединго бакIалъул администрациялъ гьабулеб буго хIилла. Дунго бетIергьанаб фермеразул магIишат бугони, гIарацги жидеего босун, хIалтIи дида тIад хъвалеб буго».\nСоветияб пачалихъ биххулелъул къарзалъе босараб гIарац тIаса хъвагIараб гIадин, гьанже ижараялъе росарал ракьалги ахиралда жидее хутIизе бегьулин кколеб буго цо-цо гIадамазда.\nХIисаб гьабулеб палатаялъул вакилзабаз ЭР-лъе бицухъе, ракьал ижараялъе кьолелъул тартиб хвезабулеб буго пачалихъалъул мал-мулкалъул министерлъиялъги. Масала, тIоритIулел гьечIо аукционал. Ижараялъе ракь кьолеб мехалда чIезабулеб гьечIо гьелъул хIакъикъияб багьа, яги ижараялъе босараб ракь жиндир мурадалъе гIоло хIалтIизабулеб гьечIо. Гьединго пачалихъалъул мал-мулкалъул министерлъиялъ щибгIаги хIалтIи гьабулеб гьечIо ижарачагIазухъа гьеб налъи нахъе тIалаб гьабиялъе.\n51 млн гъурщил налъи буго Дагъистаналъул ижарачагIазул


«Дун хъулухъалда хадув лъугьунаро, гьелъ дун валагьула»\nХIажи Сайпуев «ХIакъикъат», I8 февраль 20I0, №6\nНилъер гIезегIан ракьцояз гIумру гьабулеб буго республика бахун къватIиб, Россиялъул батIи-батIиял регионазда. Гьединазул цояв ккола къогоялдасаги цIикIкIун соналъ Сахалин чIинкIиллъиялда гIумру гьабун вугев ЦIумада районалъул Агъвали росулъа МухIамад МухIамадов.\nЦIумада районалъул Агъвали росдал гьоркьохъеб школаги лъугIизабун, кIудияб гIумруялде галаби лъолаго МухIамадица хIукму гьабуна цин ВатIаналда цебе тIадаб налъи тIубазабизе. «Гьеб буго гIумрудул болъодул тIоцебесеб хIокI, гьелда божилъигун хIетIе лъеялда бараб букIина дир букIинесебги», - ян пикрабигун ана МухIамад армиялде. Рагъулаб хъулухъ гьабизе ккана Сахалин чIинкIиллъиялде.\nАрмиялдаса вачIиндал росулъ гIемераб заман бачIо МухIамадица. Эбел-инсуе бокьун букIана вас учительлъунги цIалун, эменго гIадин гIагараб росдал школалда хIалтIизе. Амма МухIамадил ракIцIалеб букIана Сахалиналде. Цо къоялъ МухIамадица эбел-инсуе жиндирго анищазул бицана.\nЭбел Узлипат росасул бадие ялагьун хутIана. Инсуца лъадиялъул мугъалда недегьго кверги лъун, «виччанте ине, нилъее аслияб жо буго гьесул талихI. Кив вугониги инсанасда кIочене бегьуларо жив киса, щив кколевали. Жив вижараб, гIураб росуракь, миллат кIочарав чи чилъун рикIкIунаро магIарулаз. Гьелдаса цIунагиян Аллагьасдаги гьарун, вас нухда лъе, Узлипат», - иланги абун эмен къватIивехун ана.\nМагомедов Магомед Алиевич.\n- Дир анищ букIана юристасул ва экономистасул лъай босизе, - ян абуна МухIамад МухIамадовас. - Амма киданиги ракIалда букIинчIо школа лъугIарабго тIадегIанаб цIалул заведениялде цIализе лъугьине. Юристасул лъайги щун прокурорлъун яги судьялъун вахъинеян пикруги гьабичIо. Дир анищги, мурадги, гьабулеб пикруги букIана щивлъун вахъаниги гIадамазе пайдаявлъун, гьезие кумек щолеб хъулухъалда хIалтIизе. ТIадегIанаб заведениялда цIализе инелде дица дирго хIалбихьана. Кинаб хIалтIи бажарулеб, рекIееги къабуллъулеб, черхалъги тIалаб гьабулебали лъазе хIалтIана батIи-батIиял хIалтIабазда. Сахалиналде вачIун лъабго соналдаса Дальний Востокалъул пачалихъалъулаб университеталъул юридикияб факультеталде цIализеги лъугьана.\nУниверситет лъугIун хадув МухIамад хIалтIизе лъугьана Корсаково шагьаралъул администрациялде. Анлъго сон бана гьес гьениб, МухIамадида бичIчIана жиндие гьениб бакI къваридаб букIин. Гьеб пикругун гьес байбихьана жиндирго хасаб ишалде, гIуцIана чIегIернартил ва газалъул трубаби лъеялъул ва къачIаялъул компания.\nКъокъабго заманалда цебетIуна МухIамад МухIамадовас нухмалъи гьабулеб «Сахалин Трубопроводстрой» компания ва гьеб Россиялдаго машгьурлъана Россиялъул ва къватIисел улкабазул чIахIиял компаниязда гьоркьоб Хабаровск краялда Виданово-Де-Кастри трубабазул мухъ лъезе тIобитIараб конкурсалда бергьараб мехалда.\nГьеб хъулухъалда вукIаго МухIамадица лъугIизабуна Россиялъул ХIукуматалда цебе бугеб Халкъияб магIишаталъул академиялъул экономикияб факультет: эркенго кIалъала ингилис мацIалда, гьелда гIей гьабичIого МухIамадида ракIалда буго гьеб мацIалъул хъваялъул рахъ борхизабизеги. «Гьелъие гIоло бокьун буго кватIичIого къватIисел пачалихъазул мацIал лъазаризе рес кьолеб цIалул идараялдеги лъугьине», ян бицана гьес.\nШколалда цIалулеб мехалъго бокьулаан МухIамадие спорт. Хьвадулев вукIана волейболалъул секциялде. ЦIумада районалъул гIолилазул волейболалъул командаялда гьоркьов гьев лъикIаздаса цоявлъун рикIкIунаан. Сахалиналдаги гьелде бугеб рокьи тIагIине течIо М. МухIамадовас. Эркенаб заман щварабго спортзалалде торгIо хIазе хьвадулаан. Гьединлъидалги батила, Сахалиналда спорт цебетIеялъе гьес гIемераб хIалтIи гьабуна. Гьесул компания «Сахалиналъул меседилаб хасалихълъи» ккола щибаб соналъ регионазда гьоркьоб тIобитIулеб волейболалъул турниралъул спонсорлъун. Лъабго соналъ цеве МухIамад вищана Сахалин областалъул волейболалъул федерациялъул президентлъунги.\nГьединабго кумек гьабула гьес ЦIумада районалъеги. Араб соналъул август моцIалда 300 азарго гъурущги харж гьабун Агъвалиб районазда гьоркьосеб волейболалъул турнир тIобитIана. Гьесда ракIалда буго исанаги гьединалго тадбирал тIоритIизе.\nАраб соналъул ахиралда къватIисеб пачалихъалъул компаниялъ чанго предложение бачIун букIана «Сахалин Трубопроводстрой» компаниялде кIудиял проектазда тIад хIалтIизе. Гьелда тIад ургъизе течIого, Сахалин областалъул нухмалъулез гьарана областалъул хIукуматалда цебе бугеб спорталъул цIияб гIуцIиялъе нухмалъи гьабеян.\n- Регионалъул нухмалъулелги гIахьал гьарун Казаналда букIараб ТIолгороссиялъул форумалда Россиялъул президент Д. Медведевас, комитетазул бакIазда агентствабиги гIуцIун, бакIазда спорт цебетIезабизе ккелин суал цебе лъурабго дида бичIчIана гьеб гIуцIиялъе нухмалъи гьабизе бажарулев, цIицIиял къагIидаби ратизарун, областалда спорт, туризм ва гIолохъабазда гьоркьоб гьабулеб хIалтIи цебетIезабизе кIолев гIуцIарухъан МухIамад МухIамадов вукIин. Дун гьесда тIадчIана ва бичIчIизабуна, гьелъие инкар гьабизе рес гьечIеблъи», ян бицана Сахалин областалъул губернатор А.В. Хорошавиница.\nНилъер ракьцояв гьаб соналъул тIоцебесеб январалдаса нахъе хIалтIулев вуго Сахалин областалъул спорталъул, туризмалъул ва гIолохъабазул политикаялъул агентствоялъул нухмалъулевлъун.\n- МухIамад, политикаялде гъорлъе лъугьинеги бизнес рехун тезеги ракIалда гьечIин абун букIана дуца 5-6 моцIалъ цебе. Щиб ккараб, щай рагIуе хисарав?\n- Дир планал батIиял рукIана. РакIалда букIана къватIисел улкабазул компаниялгун хIалтIизе, Оксфордалъул университеталде цIализе ине, цогидалги хIалтIаби гьаризе. Амма дица гьеб иш тIаде босизе кколинги абун, гIадамал аскIоре рачIараб мехалда, кигIанго бокьичIониги, инкар гьабизе кIвечIо.\nДица дирго планаздасаги инкар гьабун гьечIо, амма гьабсагIаталда диде гьабураб божилъиялъе ритIухълъиги цIунун хIалтIизе вуго.\n- Сахалиналда кин бугеб коррупциялъул иш? Дагъистаналда гIадин гьенирги хъулухъал ричунищ росулел?\n- Коррупциялъул рахъалъ хIалуцараб ахIвалхIал гьечIо. ХIалтIи бокьулел, захIматалдаса хIинкъуларел, бажари бугел гIолохъаби лъикIалъикIал хъулухъаздеги тIамун, гьезул къуваталдалъун цебетIезабулеб буго область. Мун божа, дицаги киданиги, кив хIалтIаниги хъулухъ бичун босичIо. Дун хъулухъалда хадув лъугьинчIо, дун хъулухъалъ валагьана. Дица гьебги, дирго къуват гуреб, Аллагьас хъвараб къисмат бугин рикIкIуна.\n- Дида рагIана дуца Москваялде «горду рагьун» бугилан. Пачалихъияб Думаялде рагьараб гордугIаги гуребищ гьеб?\n- Кинабго къуватги, гьунарги, бажариги кьун Москваялда федералияб даражаялъул чиновниклъун вахъинеян цебе лъураб масъала дир гьечIо. Гьединго, дун къеркьечIо Сахалиналъул областалъул нухмалъулезул кьеразулъе лъугьинеги. Гьединлъидал, Аллагьас хъван батани, Москваялдаги батизе рес буго дие рикъзи.\n- Политикаялде гъорлъе лъугьарав дур гьанже заман букIинаро цебе гIадин ракьцоязухъе щвезе, гьезие кумек гьабизе?\nАгвали в начале весны\n-Гьенир руго дир эбелэмен, гIагарлъи, дие лъайтарбия кьурал учительзаби, цадахъ цIалулел рукIарал гIолохъаби, дун гьавурав ва гIураб росу. Гьеб кинабго ккола дир ракIалъул гьениб хутIараб бащалъи. Гьединлъидал, дун ракIалъ гьениве цIачIого, вачинчIого толаро.\n- Доба рикIкIада, «дунялалъул рагIалда» ва жакъа дурго гIагараб росулъ гьарулел пикраби батIи-батIиял рукIунел ратила?\n- Ургъизе жо гIемераб буго. Амма добаги гьанибги данде кколеб ва дица цIикIкIун гьабулеб пикру буго гьабсагIаталда Дагъистаналда лъугьун бугеб ахIвалхIал. Ургъел буго гIун бачIунеб гIелалъул, гьезда кIочонел умумузул бахIарчиял ишазул, гьезул гIадамазулгун гIаданлъиялъул, гIарцуе гIоло гьез бичулеб яхIнамусалъул. Аллагьас нилъее къуват кьеги гьелдаса рорчIизе.\n- Лъималазда, магIарул абиларо, рахьдал мацI лъалебищ? Москваялда гIумру гьабулев, гIурусай ячарав цо магIаруласул лъималазул; цояс ислам, цогидас насранияб дин босун буго. Дуразул гьеб рахъ кин бугеб?\n- ШаргIалъ гьукъун гьечIо гIурусай лъадилъун ячине. Амма бихьизабулеб буго мунго бусурбанавлъун хутIизе къваригIун батани, лъимал исламияб диналда куцазе кколилан. Гьединлъидал, дица лъималазе кьолеб тарбия шаргIалдаса кьуричIеб буго. Васасда магIарул мацIги лъала, гьев мажгиталдеги хьвадула. Ясалъе магIарул мацI бицине захIмалъула, амма нижер агъвалисезул мацI бицуна. Дидасаги дир чIужуялъ цIикIкIун тIалаб гьабула гьездаса магIарул гIадатал цIуни ва гьезда рекъон хьвадизе.


ГьатIан къоялъ 13 сентябралда Дагъистаналда гIемерисел муниципалиял гIуцIабазда тIоритIизе руго рищиял. Гьезда жаниса къого муниципалиябазда рищизе руго бутIрул. Аслияб къагIидаялъ къеркьей ине буго МахIачхъала, Буйнакск, Дагогни, шагьаразда. Кинаб бугеб республикаялда рищиязда цебе ахIвал-хIал ва кинал хIасилал гьезул рукIине бегьулел абурал суалазда хурхун цIех-рех гьабулеб буго нижер мухбир Абакаров Рамазаница.\nГьатIан къоялъ муниципалиял рищиял тIоритIизе руго 27 мухъалда. Рищизе руго росабазул ва шагьаразул депутатал. Амма республикаялда гьечIо рищиязда цебе букIунеб багъа-башари. Экспертазул баяназда рекъон, гьелъие гIиллалъун буго рищиял кинабгIаги къеркьей гьечIого унел рукIин. Рищиязда цебе республикаялда бугеб ахIвал-хIалалда хурхун «Эркенлъи» радиоялъе къокъаб баян кьуна жамгIияв хIаракатчи Расулов Руслан.\nРасулов Руслан: «ХIакъикъаталда, рищиял ругилан кколеб гьечIо республикаялда. ГьечIо букIине кколеб къеркьей рищиязулъ, гьечIо жидерго программагун цере рахъулел кандидатал, гьечIо дебатал. Цониги тIалъиялде унев чияс гьабулеб гьечIо анализ, щай Дагъистаналда гьадинаб ахIвал-хIал бугеб ва щиб гъос гьабизе бугебали. Жакъа къоялъ киналго партиял лъугьун руго тIалъиялъ рахъ кколеб «Цолъараб Россия» партиялъул филиалаллъун.\nКъеркьей гьечIолъиялъ бихьизабулеб буго гьеб. Бугониги къеркьей букIине бегьула гIицIго МахIачхъалаялда, щайгурелъул халкъ гIемераб буго ва жидерго интересал ругел чагIи цIикIкIун руго. Кин бугониги, дир хIисабалда рищиял гIодориччан ине руго, щайгурелъул гьечIо цониги тIалъиялъул партиялъе мукIурлъичIого живго унев кандидат».\nБищун кIудияб къеркьей букIине буго Буйнакскиялдаян хъвалеб буго рузман къоялъ къватIибе бачIараб республикаялъул прессаялда. Лъалеб букIахъе, 4 сентябралъ гьенисан чанго чи ун рукIана республикаялъул прокуратураялде гIарзагун, болжал щвелалдего шагьаралъул бетIер вищулел рищиял нахъе рахъеян. 8 абилеб сентябралъ Буйнакскиялда нахъойги бетIерлъун вищана ХIусен ХIамзатов.\nГьеб къоялъ ракIарун рукIана оппозиялъул хIаракатчагIи агрегаталъул заводалда аскIоре ва гьениб тIобитIана «руцIцIунчIеялъул акция». Данделъаразул пикруялда рекъон, гьеб букIана тIалъиялъ жидеде кIвар буссинабизе гIуцIараб акция. 9 сентябралъ оппозициялъ рищиязул хIасилаздаса рази гьечIилан шагьаралъул диваналде гIарза кьуна. Кинаб бугеб ХIамзатов вищиялъул къанун хвезабиялъул хIужаяли «Эркенлъи» радиоялъе бицана оппозициялъ кандидат ГIусманов ГIуманил кумекчи МухIамадов Нурудиница.\nМухIамадов Нурудин: «ГIарзаги кьун нахъе муниципалияб гIуцIиялъул бетIер нахъе унеб мехалда гьес иналъе гIилла бичIчIизабизе ккола. Гьедин бокьараб мехалъ рачIун, ун бегьуларелъул. Къануналда мухIканго хъван буго, жиндиего бокьун нахъе арав, ялъуни депутатлъун вищун, ялъуни республикаялъул бетIерас нахъе витIун арав бетIер, гьеб гIилла сабаблъун цIидасан лъазарурал рищиязда гIахьаллъизе бегьуларо. Гьединлъидал, нижеда батун буго къанун хвезабиялъул хIужа ва диваналда гьеб чIезабизе буго».\nРищиязда къеркьей букIине буго Дагогни шагьаралдаги. Гьениб аслияб къеркьей унеб буго Халкъияб Собраниялъул депутат Изилов АхIмадил ва гъоркь вукIарав районалъул бетIер Галимов Галимил командаязда гьоркьоб. КIиявго вуго «Цолъараб Россия» партиялъулал, амма кIиясго партиялда къазарулел руго жидерго рахъ кколел чагIи. Буйнакскиялдаго гIадин, гьенивго шагьаралъул бетIер вищулеб вукIана цевеккун.\nРищиял тIоритIизе кколан жакъа, амма сон киналго кандидатаз жидерго документал нахъе росана ва рищиязда гIахьаллъизе инкар гьабуна. БакIалъулаб муниципалияб газеталъул бетIерав редактор ХанмухIамадов МухIамадил рагIабазда рекъон, рищиял нахъе рахъиялъе гIиллалъун ккана гьезул цонигияв республикаялъул тIалъиялъе дандеккунгутIи. Июналъул ахиралда ХъахIаб рукъалъ шагьаралъул бетIерлъун ккезавуна Изилов АхIмад, августалда гьевги нахъе вачун гьесул заместитель Халилов Алахверди ккезавуна, хадуб абулеб букIана Дербенталда бугеб Ростелеком абураб компаниялъул нухмалъулев Гашимов Зейдулла ккезавулев вугилан бицунеб буго журналистас.\nРищиял жакъа нахъе рахъана Дербент шагьаралдаги. Гьенив I6 сентябралда вищизе кколев вукIана шагьаралъул бетIер. БакIалъулаб администрациялъул пресс-хъулухъалда «Эркенлъи» радиоялъе бицана, рищиял нахъе рахъизе хIукму гьабунин шагьаралъул депутатазул данделъиялъ тIаде гIунтIулеб 2000-сонил юбилей сабаблъун.\nРищиязда гIахьаллъизе конкурсалъулаб комиссиялде документал кьун руго Пачалихъияб думаялъул депутат СафаргIалиев ХIажиметица, медикияб колледжалъул нухмалъулей ХIамзатова Светланаца ва экономист Пашаев Маирица. Гьезги тасдикъ гьабуна рищиял нахъе рахъиялъе гIилла шагьаралъул юбилей бугилан. Кин шагьаралъул депутатаз цо къоялъ бетIер вищиялъ юбилеялъе квал-квал гьабизе бегьулебали жаваб кьечIо я шагьаралъул администрациялда, ялъуни депутатазул данделъиялда.\nМахIачхъалаялда тIоцере рищизе руго шагьаралд жанисел мухъазул депутатал, хадуб гьездасан гIуцIизе буго шагьаралъул парламент. Гьеб парламенталъул депутатаз вищизе вуго шагьаралъул бетIер. ГьабсагIаталда бетIерасул хъулухъ тIублев Мусаев Мусае республикаялъул бетIерасул кумек щвараб къагIида. 9 сентябралда халкъалъулгун гьабулеб чIагояб эфиралда Рамазан ГIабдулатIиповас абуна жинца тIокIав тахшагьаралъул бетIер хисизе гьечIин.\nХутIарал муниципалиял гIуцIабазда гьечIо кинабгIаги къеркьей, киса-кирего бергьизе руго «Цолъараб Россия» партиялъул депутатал абун хъвалеб буго республикаялъул прессаялда.\nЯралиев аниги хутIулел гьесул чагIи\nБуйнакскалъулал: "МахIачхъалаялда ниж рихьулелцин гьечIо, Москваялда - руго..."\nР. ГIабдулатIипов: «Исана рищиял чIорого тIоритIизе руго»


Дагъусттаннал БакIчи гьуртту хьунни «БивкIу бакъасса полкравух»\nМайрал 9-нний МахIачкъалалив хьунни «Аьрасатнал БивкIу бакъасса полкрал» заназаву. Ванивух гьуртту хьунни Дагъусттаннал БакIчи Сергей Меликов, ДР-лул Халкьуннал Мажлисрал Председатель Заур Аскандаров, республикалул министерстварттал, гужирдал идарарттал, жяматийсса сакиншиннардал вакилтал.\nМероприятиялул хьхьичI хьунни журналистътурансса брифинг. Ваний Сергей Меликовлул журналистътурахь барчаллагь кунни Хъун дяъвилул ва Минобороналул Украиннай буллалисса спецоперациялул иширттая тIайлану чичлай ва буслай бушиврухлу.\nАзарахъул инсантал гьурттусса акциялул кьюкьа сукку хьун хьхьичI макьан дурцунни аьралуннал оркестрданул. Муния махъ инсантурал кьюкьа дарчунни цалва ттаттахъал, буттахъал, уссурваврал ва арсваврал суратирттащал Лениннул майдандалия ХIамзатовлул проспектрайх. Яла кьюкьа кIидарчIунни, миннувасса ца ларгунни Родопский бульварданийх.\n«Ва жула яла умуд бивхьумур акцияр, пандемия сававну 2 шинай заназаву хьуссия онлайн журалий, хIакьину жува най буру жула аьдатравун багьсса журалий. ЦIана захIматри хIисав-ккал дуван циксса инсантал гьурттуну буссарив акциялувух, ухьунссар сайки 30 азара инсан», – кунни региондалул «Аьрасатнал БивкIу бакъасса полкрал» акциялул каялувчи Мухтар Амировлул.\nДР-лул жагьилтурал министр Камил Сяидовлул тIимунийну, гьурттучитурал аьдадрал ккал гьашину цалчинни дуллалисса.\n«ХIакьину на ларсун най ура ттула ватанлув, Аьрасатнал Виричу НурмахIаммад ХIажимахIаммадовлул сурат. ЧIявусса инсантурал кIунттиву дур жулва чIумул инсантурал – хасъсса аьрали операциялул гьурттучитурал суратру. Мунил бусласиссар агьалинал кабакьу буллалишиву билаятрал каялувчинацIун ва ганал нацизмалул хIакъиравусса политикалуцIун», – кунни Камил Сяидовлул.\nКьюкьлул бакIчину ия Дагъусттаннал БакIчи Сергей Меликов – цала ттаттал, НурмахIаммад Меликовлул, суратращал.\nГужирдал идарарттал зузалт ва кадетътал най бия кьюкьлул ахирданий. Миннал хъирив най бия Ххувшаврил волонтертал, миннахь бия Ххувшаврил Ттугълил копия.\nСледующая публикация Нясив хьунни гьаттайн биян\nПредыдущая публикация НурмахIаммадлул цIанийсса куча МахIачкъалалив


Штайнмайерица абуна «гIарадаби чIун хадуб гурони» кIалъа-ралъаязул гьаракь рагIунарин\nАлманиялъул къватIисел ишазул министрас абуна Украиналда кризис рагIалде бахъине рес гьечIин гьениб кьвагьи чIезабичIогойин. 2 июлалда Берлиналда Франциялдаса, Россиялдаса ва Украиналдаса жиндиргун пиша цоязда цеве кIалъалаго Франк-Вальтер Штайнмайерица абуна «гIарадаби чIун хадуб гурони» кIалъа-ралъаязул гьаракь рагIунарин.\nУкраиналда сепаратистаз талат къоялдаса арбагI къоялъул сардилъ 19 нухалда гьужум гьабун буго украиналъул армиялъул бакIазде. ЧIван вуго лъабго аскарияв, жеги анцIгояв лъукъун вуго. Гьедин лъазабуна Укриналъул улка цIуниялъул ва миллияб хIинкъигьечIолъи цIуниялъул Шураялъул вакил Андрей Лысенкоца.\nГьесул рагIабазда рекъон, сепаратистазул батIи-батIиял къукъабаз хIаракат бахъулеб буго сверун ккураб бакIалдаса рорчIизе, гьедин, Миллияб гвардиялъ Славянскалда ва Карачун магIарда аскIоб нахъчIван буго чанго гьединаб гьужум.\nГьединго нахъчIван руго Луганск икълималъул Меловое росдада аскIор гьарулел рукIарал гьужумалги.\nУкраиналъул хIинкъигьечIолъи цIуниялъул хъулухъалъ тIобитIулеб антитеррористияб операциялъул гIурхъабалъ кквезеги ккун Киевалде щвезавун вуго сепаратистазул координаторазул цояв Горловка шагьаралъул мэрлъун живго лъазавурав Владимир Колоснюк. Гьедин лъазабулеб буго УНИАНалъ.\nКолоснюкида тIад рагьун рагIула «террористияб идара гIуцIи» абураб гIайибги гIунтIизабун такъсир гьабиялъул иш.


Туркиялда Эрдогъанил оппонентазде данде диванханаялъул процесс\nТуркиялъул президент Ражаб Эрдогъаница рикIкIунеб буго жиндир оппонентазде данде гьабулеб диванханаялъул процесс къануналъул гIурхъабалъ гьабулеб бугин. Гьес гьедин абуна шамат къоялда Стамбулалда ва тIадеги жубана гьеб процессалда хабуд жинца кIвар кьун хал кколеб бугин.\nГьебго къоялъ дагьаб цебе Стамбулалъул диваналъ ордер кьун букIана Америкаялда гIумру гьабун вугев оппозиционер Феталлах Гюлен жанив тIамизе. Гьесда Эрдогъаница гIунтIизабулеб буго «нухмалъиялъул параллелиял структураби» гIуцIиялъул гIайиб.\nАраб анкьалъул ахиралда Туркиялда ккун вукIана Гюленил рахъ кколезул 30 чи, гьезда гьоркьор руго- журналистал, сценаристал ва полициялъул хIалтIухъаби. Евроцолъиялъ какулел руго Туркиялъул нухмалъиялъул гьел галаби.


Добавил(а) Administrator on 24 Май 2011.\n(Батилмирза Г1исах1ажиевасул х1акъалда)\nК1удияб Ват1анияб рагъ байбихьизе г1езег1ан моц1ал рук1аго 1939 соналъул октябралдаго армиялде ах1ана Калининаулалдаса Батимирза Г1исах1ажиев. Т1оцересел къоясдаго гьев ккана Япониялъулгун г1орхъоде, рик1к1адаб Востокалде. 1941 соналъул 5 марталде щвезег1ан гьенив хут1ана. Хадуб гьев гъорлъ вук1араб кьвагьдохъабазул полк Литваялъул г1орхъоде рехана.\nНилъер ракьцояс хадуб ккунисеб хъулухъ гьабулеб бук1ана гьениб. Фашистал тохлъукье аскарал нилъер ракьалде рехараб 22 июналъул радакье, саг1ат 4 ялда Батимирза вук1ана посида ч1ун. Лъугьунеб бугеб ах1вал-х1алалъе г1емер тохго рук1инч1ониги церехун иналъе нух къот1ана тушманасул самолетаз рехарал рик1ен г1емерал бомбабаз. Нухал къана х1атта нахъ руссинецин.\nБатимирза бищунго кьог1ал рагъазулъе г1ахьал лъизе ккана 1942 соналъул октябралда. Байбихьуда тушманасул къуват ц1ик1к1араб бук1ана. Хадуб нилъеразги гьаваялдасан самолетазул, г1одосан абуни танкабазул къадар ц1ик1к1инабуна ва байбихьана гучал т1адецуял ва гьужумал гьаризе. Гьелдаса хадуб дагьабго г1одоре риччай бук1ана. Гьеле гьеб мехалда Б.Г1исах1ажиев гьалмагъзабигун сверун куна ва бащалъи гьеч1еб рагъ гьабизе ккана. Гьенир хут1ана гьев ва командир. Гьесул квег1аб бералда т1аса бет1ер ва кваранаб бохги зах1матго лъукъана, живго лъавуде вач1иналде санчасталда ватана.\nБатимирзае зах1матаб операция гьабуна ва гьелдаса хадув цин Рязаналъул ва хадув Казаналъул госпиталалда сах гьавуна. 1943 соналда абуни инвалид х1исабалда рукъове вит1ана. Т1адвуссаралдаса х1алт1ана тукадул ва складалъул заведующийлъун, школалъул завхозлъун. Гьебго заманалда т1убана общественниябгун тарбия кьеялъулаб х1алт1и.\n1991 соналда абуни гьес сапар бухьана х1ежалде ва гьеб т1убана. Аллагьас къубул гьабураб батайгийин Батимирза-Х1ажил гьеб.\nГ. "Коммунист" №46 от 09.05.92\nЦIунана октябралъул бергьенлъаби\nКIудияб Октябралъулаб социалистияб революция бергьаралдаса КIудияб ВатIанияб рагъ байбихьиялде араб заман тарихалда гIемераб заман гуро гьединлъидал дунялалъул кIиабилеб рагъда цого-цо ВатIан тушманасдаса эркен гьаби гуребги, хIакъикъаталда цIунулеб букIана Октябралъ советияб халкъалъе кьураб эркенлъи. Гьедин букIиналъ нижеда тIадаблъун гьабуна гитлерилал хъамалчагIи кIванагIан хех улкаялдаса нахъе гъезе.\nРагъулаб хъулухъалде дун ахIана 1939 соналъул октябралдаго. Дунгун цадахъ рукIана Дилималдаса У. Султанбегов, ГI.-ХI. Байханов, М. Биясланов ва цогидалги. Байбихьуда ниж ккана Дальный Востокалде, хадуб 1941 соналъул марталда нижер кьвагьдохъабазул 904 полк гочана прибалтикаялде, Литвиялде.\nРагъ байбихьана 1941 соналъул 22 июналда дун вукIана Литвиялъул Гаври шагьаралда чIараб полкалъул посталда ва цоязда хадур цогидал гьарун рехарал тушманасул бомбаби нижер щулалъиялда щвана. Гьенив дун цоги нухалда нугIлъун лъугьана советияб солдатасул чармилаб ракI букIиналъе. ГIумруялъухъ, миллаталъухъ балагьичIого нижеца цоцае гьабулеб букIана рухI кьеялде гIунтIараб кумек, кодор рукIарал партронал лъугIулеб заманалда щивас жинди-жиндие толеб букIана ахирисеб патрон.\nНижер полкалъ чанго нухалда гIахьаллъи гьабуна тушманасул горсвериялде карал советиял рагъухъаби эркен гьариялъулъе. Гьеб рахъалъ нижер кумек щвана Псковалда, Староруссиялда ва цогидалги бакIазда рагъулел частазе. Амма бищунго ракIалдаса унареблъун букIана Калининалъул сверухълъиялдаса Ленинградалдехунунев тушманасе нух къазелъун гьарурал рагъал. Гьеб хасел цIакъго квачараб букIаниги къуркьулел, нахъе къалел рукIинчIо нилъер рагъухъаби.\n1942 соналъул ахиралда дун тIоцебесеб нухалда лъукъана, гьоркьоб дагьабго заман инелдего кIиабизеги ругънал щвана бетIералда ва гьел цIакъго захIматал рукIана. Щуго моцIалъ сах гьавуна госпиталазда ва ахирги 1943 соналъул ахиралда комиссоват гьавун, кIиабилеб группаялъул инвалид хIисабалда рукъове витIана.\nГьелдаса хадув, хIухьбахъиялде инегIан дун хIалтIана колхозалда, школалда ва цогидал бакIазда. Гьанжеги ватIа тIун чIоларо общественнияб хIалтIудаса, росдал гIумруялдаса. Ризго дандчIвала росдал гIолилалгун, школалъул цIалдохъабигун, гьезие бицуна рагъул кьогIлъиялъул, гьелъ кьолбе заралалъул. ГIолилазе интернационалиябгун ВатIан бокьиялъул рухIалда тарбия кьей-гьеб буго нижер, рагъул в ахIалтIул ветераназул аслияб масъала. Гьеб тIубалеб букIиналдаса чIухIарав вуго дун.\nБатимирза Г1исах1ажиев, К1удияб Ват1анияб рагъул г1ахьалчи, Калининаул. г.Коммунист\nЗа неделю 45


Щив кколев ГIумар аль Шишани?\nГIиракъалъул ва Сириялъул территориялда аргъид гIуцIарал бусурбабаз исламияб пачалихъ лъазабун хадуб, Магърибалъул гIемерал информалатаз бицен гьабизе байбихьана гьеб цIибараб халифаталъул ва гьелъул бетIерлъун вахъарав Аба-Бакар Багъдадил хIакъалъулъ гуребги, гьез абухъего «Исламияб пачалихъалъул баккулеб цIва» ГIумар аль-Шишанил хIакъалъулъги. Щивха гьев кколев ва сундухъ гьединаб интерес бакканин гьесда бан?\nГIумар аль-Шишани ккола Гуржистаналдаса чачанав. Гьес ва гьесдаго цадахъ Совет Союзалъул рукIарал республикабаздаса Сириялде вачIарав 500-гIан чияс жигараб гIахьаллъи гьабулеб буго гьеб улкаялъул президент Башар Асадил хIукуматалъул аскариязде данде.\nAssociated Press агентлъиялъул баяналда рекъон июнь моцIалда Сириялда цо-цо асар кIудиял рагъулал церехъаби чIван хадусала Аль Шишани вахъине бегьула яргъид гIуцIарал бусурбабазул цIияв рагъулав цевехъанлъун.\nСириялда гIемерал чачанал рукIин гьедегIан гIажаибаб хIужа гурин, абулеб буго «Washington Post» газетаялда гьалкъояз къватIибе бахъараб цо макъалоялда. Чачан халкъалда лъикIалан лъалин щиб кколебали зулму. Къокъ гьабун рехсараб макъалоялда бицен гьабун буго 1991 соналдаса байбихьун гьениб багъарараб кIиго рагъалъул хIакъалъулъ.\nЩайха жакъа гьел чачаназ жидерго рагъулаб хIаракатчилъи халат бахъунеб бугеб къватIисеб улкаялда, ян абураб суалалъе жаваб кьолаго «Washington Post» газетаялъул авторас абулеб буго, аслияб гIиллалъун ккун бугин глобалияб жигьадалде жидерго хурхен бугеблъи бихьизаби, гьелъулъ гIахьаллъи гьабун.\nГIемерисел гьединал чачанал Россиялъ халкхъаздагьоркьосеб цIех-рехалде лъазабун бугин, ялъуни къватIисел улкабазда гIумру гьабулеб бугин виза гьечIого.\nГьалеха рагъда гIахьаллъи гьабиялъ гъозие рес кьолеб бугин гьединаб хIинкъиялъукьа рорчIизе. Гъозул бугин лъикIаб рагъулаб хIалбихьи, ва гьеб хIалбихьи хIажалъизе бегьулин Сириялда бугеб дандечIеялда.\nСириялъул къеркьохъаназул коалициялъул Фронталъул пресс-секретарь ХIусен Насрица Associated Press агентлъиялъе интервью кьолаго абуна, чачанал ругин лъикIал рагъухъаби, ва гьениб гьезул кIудияб хIурмат гьабулеб бугин.\nРоссиялъул суалазул рахъалъан Гьарвард университеталъул эксперт Симон Сараджяница XIX гIасруялда Кавказалда букIараб рагъ ракIалде щвезабулаго, абулеб буго хIатта гIурус пачаяс къабул гьабунин Шималияб Кавказалъул бусурбабазул таваккаллъи ва бахIарчилъи. Гьеб гуребги – рехсолел руго Дунялалъул ТIоцебесеб рагъда Россиялъул армиялде гъорлъе унеб букIараб «ГIалхьулаб Дивизиялъул» рагъухъабазул гьунаралги.\nРадикалиял бусурбабазул цо сайтазда дагьалъ цебе къватIибе биччана ГIумар аль-Шишанигун гьабураб гара-чIвари. Гьес абулеб буго живги жинда цадахъ ругелги жиндир заманалда Сириялде рачIанин Имарат Кавказалъул бетIер ГIумаров Доккул буюриялдалъун. Ва гьес хIатта гIарцул кумек гьабулаан дагьаб мехалъ.\nАммаила гьабсагIат жидеца гьа банин ГIиракъалъул ва Сириялъул территориялда лъазабураб халифаталъул бетIер Абу-Бакр Аль Багъдадие. Ва жидеца жигьад бачине бугин бусурбабазул киналго тушбабазде данде.\nИсламияб пачалихъ щвалде щвараб къагIидаялъ гIуцIун хадусала жидеца киналго бусурбабаздаса тIалаб гьабизехъин бугин - щайдай нужеца нижгун цадахъ Исламияб пачалихъ базе хIаракат бахъичIебин гьикъун. Гьеб киналго бусурбабазул анищ гурищ?- ян абулеб буго ГIумар аль-Шишаница.


Дагъистаналда ругел рикIкIен гIемерал, амма жидедаса щибниги пайда гьечIел маданияталъул рукъзал къазе кколилан лъазабуна республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповас. Республикаялъул маданияталъул министерлъиялъги гьеб пикру гIахьал гьабулеб буго, цин киналго маданияталъул рукъзал кин хIалтIулел ругелалли халги гьабун хадуб къотIизе бугин гьезда хурхун хIукмуян абулеб буго гьез. Щибилан абулеб бугеб гьелда тIасан мухъазда ругел маданияталъул бутIаялъул нухмалъулез?\nРеспубликаялда ругин азаргоялдасаги цIикIкIун маданияталъул рукъзал, амма гьезул гIемерисезул щибниги пайда гьечIин, гьел хIалтIулел гьечIин, гьединлъидал киназулго мухIканаб анализги гьабун хIалтIулел гьечIел гьел къазе кколилан лъазабуна Рамазан ГIабдулатIиповас, 27 январалда лъай кьеялъулгун, маданияталъул ва гIолохъанлъиялъгун спорталъул суалазда тIасан тIобитIараб данделъиялда. Гьелдалъун рес бугин республикаялъул бюджеталъул гIарац тIокI гьабизе.\nРеспубликаялда ругел киналго маданияталъул идарабазул инвентаризация гьабизе жеги августалдаго кьураб тIадкъай букIун буго Рамазан ГIабдулатIиповас, Дагъистаналъул маданияталъул министерлъиялъе. Гьанже маданияталъул рукъзабазда хурхун гьесул тIадкъай жидехъе официалияб куцалъ жеги бачIинчIилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе маданияталъул министр хисулев Мурад ХIажиевас. Гьес бицунелда рекъон жакъа республикаялда рагIула 2000 ниги маданияталъул идара, гьезда гьоркьоса цохIо маданияталъул рукъ рагIула 1030, гьел киназулго хал гьабизе ккани бищун дагьалдаса цо лъагIелниги хIажалъулеб буго.\nЖидеца киналго мухъазул росабалъ ругел маданияталъул рукъазабазул халги гьабизе бугин, гьелдаса хадуб абизе бегьулин кинал къазе бегьулел ва кинал лъикI хIалтIулел ругелалиян бицана Мурад ХIажиевас «Эркенлъи» радиоялъе.\nМурад ХIажиев: «Нижеда лъала чанги гьединал пайда гьечIел маданияталъул рукъзал рукIин, ва гьединалго щибниги пайда гьечIел гьелъул нухмалъулелги рукIин. ХIукуматалъул кисиниса харжги бачIунев хъулухъчи вугони гьесда бараб буго гьес бетIерлъи гьабулеб идараялъул мукагIалъиги. РукIуна хъулухъачагIи творчествоялъул кьучIалда хIалтIи бачIунел, гIемер интересал пикрабиги, хIалтIизе гъираги бугел. Руго къо аги, сордо агиян щибниги хIалтIи гьабичIого жив гIодов чIараб бакI хинлъизабулелги. Гьединго маданияталъул идараялъе нухмалъи гьабулев чиясда бараб буго гьелъ кьолеб пайдаги. РукIуна гIадамал жаниб ихтилатаб тадбир тIобитIизе рукъ гьечIониги, гьелъие ярагьунеб бокьараб рукъги балагьун гьениб жаниб хIалтIи гьабун бажарулелги. Гьединлъидал гьаниб цохIо маданияталъул рукъзал къаялдалъун гIарац тIокI гьабиялъул гуребги кадровияб потенциалалъул суалги буго бачIунеб цебе. Цо-цоязе гIун буго щибниги байрам яги ихтилат жаниб тIобитIичIониги маданияталъул рукъ бугиш бугоян аби ва кагътазда гьелъие цо лъица бугониги нухмалъиги гьабулеб букIин. КIиабилесе гIун буго цо кинаб вугониги концерталъулаб программагун жив бакI-бакIалда цевевахъунев вукIин. Лъабабилес абуни хIаракт бахъула цохIо маданияталъул рукъалъе нухмалъи гьаби гуребги, гIун бачIунеб гIелалъе рухIияб тарбия кьезеги. Гьеб кинабго рахъги хIисабалде босун хIалтIи гьабулеб буго нижеца маданияталъул рукъзабазда хурхун ва хадуб гьеб киназулго хIасилги гьабизе буго».\nГьедин маданияталъул рахъалъ бищунго лъикI хIалтIулел мухъазда гъорлъ Мурад ХIажиевас рехсана Хунзахъ, Хьаргаби, ГIахъуша Леваши мухъал.\nМаданияталъул рукъзал гурин къазе кколел хъулухъалдаса рахъизе кколин хIалтIи гьабун бажаруларел гьел нухмалъулелилан абуна «Эркенлъи» радиоялъе Шамил «Центр традиционной культуры» абураб идараялъул нухмалъулев ХирамухIамадов ХирасулмухIамадица. Жакъа Шамил мухъалда рагIула 34 маданияталъул рукъ гьезул цIикIкIарасез жидерго хIалтIи 90 проценталде гIагаруниги тIубалеб бугилан абулеб буго гьес.\nХирамухIамадов ХирасулмухIамад: «Маданияталъул рукъзал къазе бигьаяб жо буго, амма щиб хадуб гьабизе бугеб жамагIаталъ. ЛъикIалъеги квшалъеги гIадамал данделъулеб букIараб, жаниб ихтилат тIобитIулеб букIараб рукъ гьелъие нухмалъи гьабизе гьунар гьечIев чи сабаблъун къан хутIизехъин буго. ЖамагIаталда бугеб гIайиб щиб? Бокьараб росу босани, мисалалъе, Гьоор росдал буго жидерго миллияб гIадатги, миллияб ретIелги, кьурдиги, кечI-бакъанги. Гьединал росабалъ ругел маданияталъул рукъзал цо чи сабаблъун къазе бегьиларо. Гьел къачIого гьенив чи хIалтIизе тIамизе ккела, гьесухъа бажаричIони бажарулев чи тIамизе ккела.\nГьеб суал борхизе мустIахIикъаб буго, къазе кколел бакIалги ратила республикаялда чанги. Мисалалъе ратизе бегьула жамагIатал жидде маданияталъул рукъазал хIажат гьечIо, зурма-къали къваригIун гьечIо, гьеб къаниги ургъел гьечIилан абулел. Гьединан абулел росаби ратани къазе ккелаха хIакъикъаталдаги маданияталъул рукъзал, тIокIаб щибха гьезда гьабилеб?»\nГьаниб хIисабалде босизе кколеб жо буго цоги, Шамил мухъалдаса Хирасулов МухIамадица абухъе цIакъго динияб рахъалда тIадчIей гьабулеб жамагIат бугеб росабаз хIакъикъаталдаги инкар гьабизе бегьулеблъи маданияталъул рукъалдаса. Кьурдиги, кечI ахIиги ва гьелда релъараб ихтилат-кеп исламалдаги беццараб гьечIелъул, жидее маданияталъул рукъалдасаги мажгитго бокьилин абулелги росаби рукIине бегьулин абуна «Эркенлъи» радиоялъе цо-цо гIадамазги. Гьединго тIатIалго кIудияб къварилъи ккаралдаса росулъ ихтилат гьабуларел бакIалги руго жакъа магIарухъ. Мисалалъе Гъуниб мухъалъул Гьонода росулъ, 2007 соналъул сентябралда изну гьечIого яргъидгIуцIараз ичIго гIолохъанчи чIваралдаса чанго соналъ тIатIалаго сухIмат-кечI гъорлъ бугеб тадбир тIобитIун букIинчIо.\nКиназдаго лъалеб ва лъицаниги хIисаб гьабичIеб "цIияб хабар"


КIудияб хIалтIуе лъураб кьучI\nРоссиялъул президент дандчIвана регионазул цIирищарал бутIрулгун\nИчIабилеб сентябралда улкаялъул регионазда, гьездаго гьоркьоб Дагъистаналдаги, тIоритIана рищиял. ДРялъул Халкъияб Собраниялъул данделъиялда республикаялъул бетIерлъун вищана Владимир Васильев. Президентасулгун букIараб дандчIваялда гIахьаллъана гьевги.\nРФялъул президентас гьадин абуна гьеб дандчIваялда:\n«Жакъа гьанире ракIарун руго хIалбихьи бугелги гьанжелъизегIан федерациялъул субъектазул нухмалъулезул ишал тIуралел рукIаралги цIирищаралги нухмалъулел. Бокьун буго нужеда киназдаго баркизе рищиязда щвараб бергьенлъи. Дида ракIалде ккола, нужеда цIакъ лъикI бичIчIулеб бугин гьеб бергьенлъи кIудияб хIалтIуе лъураб кьучI кколеблъи. Гьарула, бажаранагIан хехго хIалтIизе байбихье. Нужер цоял хIалтIулел рукIана гьебго хъулухъалда, гьединлъидал хIалтIуде гъорлъе лъугьине нужее хIажалъиларо гIемераб заман. Нужеда церечIун руго гIаммал масъалаби. Гьел цогояллъун руго политикиял партиязеги, гьелги хIадурго руго нилъер улкаялъул, ватIаналъул цебетIеялъул мурадалда нужгун цадахърекъон хIалтIизе.\nАслиял масъалабилъун ккола халкъалъул къадар, гьезие щолеб хайир цIикIкIинаби, мискинлъи дагьлъизаби. Гьел мурадал тIуразе ккани, щивав чиясе хIалтIи букIинабизе ккола ва гьелъухъ лъикIаб харж щолеб хIалги гьабизе ккола. ЧIахIиялги гIисиналги шагьаразда, росабалъ гIуцIизе ккола гIумруялъе санагIатал шартIал: лъималазул ахал, школал, поликлиникаби, лъикIал нухал, берцинал къватIал ва ахалгун хIухьбахъиялъул бакIал. Гьел киналго масъалаби тIурала мухIканаб хIалтIи бугони, ай нужеда бараб буго гьелъул гIемерисеб. ГIаммал мурадал тIураялъулъ кIудияб бутIа буго губернаторазул хIаракаталъул, хIакъикъаталдаги хIалтIулев чиясул лъикIал хIасилалги рукIуна, гьединазе кумек гьабизе нижги хIадур руго.\nБокьун буго аслияб мурадалде нужер пикру буссинабизе: гIадамаз пуланав кандидат гуро тIасавищарав, гьез бихьизабуна, щиб жидее рекIее гIоларебали, власталъул кинал ишал жидее къваригIун ругелали. Федерациялъул субъектазул бутIруллъун рищарал нужеда гьеб рагIизе ккола, нуж хIалтIизе ккола ругел масъалабигун ва нужер рахъккуразулги жеги цIикIкIун – батIиял кандидатазул рахъалда рукIаразулги суалазе жаваб кьун бажарулеб куцалда. Нуж ратIа кIанцIун чIоге нужералдаса батIияб пикру загьир гьабулездаса – гьел хIалтIизаре цадахъал ишазулъ. Щулияб бухьен гьабизе ккола бакIалъулаб самоуправлениялъулгун. ГIуцIе «Россиялъул церехъаби» гIадал социалиял лифтал – гьеб къагIида лъикIаб бугеблъи бихьизабуна, гьарула, гьелда рекъон хIалтIе нужги. Ахирисел рищиязда бихьана, халкъалъ рахъкколеблъи цIигьариязул. Нужги хIалтIизе ккола, партиялъул ишал церетIезариялъул мурадалда гурел, гIаммал жамгIиял мурадазе гIоло. Нужер къокъабазулъеги раче жигарал, махщел камилал, ракIбацIцIадал, регионалъул цебетIеялъе пайдаял гIадамал. Гьарула нужее икъбал», - ан.\nПрочитано 230 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 24 сентября 2018 13:11\nДругие материалы в этой категории: « Республикаялъул гIумру\tСессия »


Вашингтоналъги Исламабадалъги диалог гΙуцΙулеб буго\nХΙинкъигьечΙолъиялъул суалазда хурхараб «стратегияб диалог» цΙилъизабулеб буго Вашингтоналъ Пакистаналъулгун.\nГьединаб лъазаби гьабуна гьеб улкаялъул къватΙиселд ишазда сверун хъулухъчи Сартадж ГΙазизилгун цадахъаб Исламабадалда тΙобитΙараб пресс-конференциялда Цолъарал штатазул пачалихъияв секретарь Джон Керрица. Гьес кΙвар буссинабуна америкаялъулги пакистаналъулги нухмалъиязе кΙиябго рахъалъулал гьоркьорлъаби лъикΙлъизаризе рокьун рукΙиналде.\nГьелда цебе Джон Керрица кΙалъа-басаял тΙоритΙана гьанжелъезегΙан пакистаналъул хΙукмуаталъул нухмалъи гьабулев вукΙарав Наваз Шарифильгун. Вашингтоналъулги Исламабадалъулги гьоркьолъаби бихьулеб къагΙидаялда хΙалуцана 2011 соналда Цолъарал штатаз пакистаналъул территориялда «Аль Каидаялъул» бетΙер Усама бин Ладен чΙваялъул операция тΙобитΙун хадуб.\nИсламабад гьединго данде буго америкаялъул пилот гьечΙого роржунел аппаратаз жидерго териториязда Афгъанистаналъул гΙорхъабазда аскΙорехун ругел талибазул объектазда кьабиял щвезариялдеги. Гьез гьединаб гали рикΙкΙунеб буго жидерго улкаялъул суверинитет хвезабулеб букΙинлъун.


Гьанже ирга тIелкьадеридеги щвана\nХамизкъоялъул радал Шамиль мухъалъул ТIелекь росулъ изнугьечIого яргъиддгIуцIаразул кьерулъ рукIиналда щаклъи бугезулгун ккараб тунка-гIусиялъул хIасилалда гьеб мухъалъул полициялъул нухмалъулев лъукъун вуго. НизамцIунулезде дандечIей гьабуразул кIигояв ккун вугин лъазабулеб буго Дагъистаналъул хасал идарабазул вакилзабаз.\n21 ноябралъ Дагъистаналда Шамиль мухъалдаги, МахIачхъалаялъул Ленинский мухъалдаги терроризмалде дандечIараб низам лъазабун буго. Шамиль мухъалъул ТIелекь росулъ буго . «Эркенлъи» радиоялъухъе щварал баяназда рекъон бахчараб ярагъ балагьулел рукIун руго Шамиль мухъалъул къуватазул идараби. Гьел хасал тадбирал тIоритIулаго низамцIунулезде кьвагьдон руго щалали чIезаризе кIвечIел чагIи. Гьеб тIадекIанцIиялъул хIасилалда Шамиль мухъалъул жанисел ишазул бутIаялъул нухмалъулев ХIажи ГIалимухIамадов лъукъун вуго. Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул пресс-хъулухъалъул вакилзабаз лъазабуна гьесул гъажаллъ щун бугин гуллайин ва гьесул гIумруялъе хIинкъи гьечIилан.\nХасал тадбир унеб бугеб куцалъул хIакъалъулъ къуваталъул идарабазги бакIалъул гIадамазги батIи-батIиял баянал кьолел руго.\nДагъистаналъул жанисел ишазул вакилзабаз кьурал баяназда рекъон ТIелекь 2 чи ккун вугин цойги кIигояв валагьулевги вугин хъвалеб буго цо-цо информалатаз. «Эркенлъи» радиоялъухъ гьел баянал мухIкан гьарун бажаринчIо, чанцIул ахIаниги низамцIунулезул пресс-хъулухъалъ жаваб кьечIо.\nТIелкьадерил жамагIаталъул вакилзабаз бицухъе кIиго чи ккун вуго полициялъулаз, цояв тIурунги ворчIун вуго. Гьев ккурав кIигоясул цояс таманча речIчIун лъукъун вуго Шамиль мухъалъул полициялъул нухмалъулевги. Гьез бицухъе ккурав гьев кIиявго гIолохъанчи кколев вукIун вуго изнугьечIогояргъидгIуцIараз Кавказалъул Имараталъул къадийилан жинда абулев ТIелекьа Гебеков МухIамадил гIагарал чагIи. Исана март моцIалда Семендералда хасаб операциялъул хIасилалда чIварав Дагъистаналъул изнугьечIого яргъидгIуцIаразул бетIер Генуса Ибрагьим ХIажидадаевасул цIакъ божарав чиги вукIун вуго гьев Гебеков.\nМахIамад МахIамадов: « Гьаб гьениб мухIканго щиб лъугьунеб бугебали лъалеб гьечIо, щай гурелъул ахIизе щолеб гьечIо росулъе. Дихъе щварал баяназда рекъон гьел ккурав кIигояв ккола Гебековасул вацгIалзаби, гьев цоявги гьезулго гIагарав чи вуго. Живго Гебековги росулъцин гьечIо гьев некIого тIагIана гьениса. Гьел цояздаги кIиго анкьалъ цебе росдаца лъазабун букIана жидерго хъизан-агьлуги бачун росу тейилан, гьениса ине моцIкьун букIана гьезие».\nГьединго къуваталъул идарабаз лъазабухъе полициялъ сверун ккун букIараб кIиго минаялъуб батун буго ярагъ. Къад ункъго тIубараб мехалдаги гьеб мухъалда терроризмалде дандечIараб низам жеги халат бахъунеб буго. Къуваталъул идарабаз тIурун ворчIарав валагьулев вуго.\nГьебго къоялъ МахIачхъалаялъул тероризмалде дандечIараб низам лъазабураб Ленинский мухъалда полициялъ ярагъги, Хасавюрталъул изнугьечIого яргъидгIуцIаразул къокъаялде гьоркьоре унел кIигоявги валагьулев бугин лъазабун букIана жанисел ишазул хIалтIухъабаз. НизамцIунулезул баяназда рекъон Хасавюрталдаса лъутун МахIачхъалаялда рахчун руго гьел. Гьебго къокъаялъул кIигояв ва гьезул лъудби чIвана 20 ноябралъ ЦIиябсасикь тIобитIараб хасал тадбиразул хIасилалда. ЧIварал 26 сон барав МухIамад АхIмаднабиевас 24 сон барав Ислам АхIмадовасги кверде рачIине инкар гьабун буго, гьелдаса хадуб низамцIунулез гьужумги гьабун чIван руго гьел.


Дагъистаналдаса гIемер лъимал ругел хъизабазул рес буго рукIа-рахъин лъикI гьабизе ракьул бутIа щвезе. Амма бугеб ракь бикьулеб бугониги, гIицIго лъабил бутIаялъе гурони рес гьечIила гьеб щвезе. Щай?\nГъизилюрталдаса Гашимова Наргизица цадахъ гьабун буго лъабго лъимер. Хъизам гьабуралдаса ккураб рукъалда жанир гIумру гьабун ругел гьезие мина базе ракь кьезе бугин абидал, шагьаралъул администрациялъул бакIал раялъул бутIаялде ун, гьенир кколел документал гьарун руго. Лъабабго лъимаца кIиго сон балеб бугила, амма гьезул гIумру гьабун бугеб бакIалъул ккараб хиси щибго гьечIо. Администрациялде ун цIехедал, гьенисан жиндихъе кьунила кагъат, иргаялда жий 6433 бакIалда йигин абураб.\nНаргиз Гашимова: «БачIараб лъазабиялда рекъон, дун иргаялда йиго 6433 бакIалда. Иргаялда чIечIогон гьеб батIаго щвезе рес гьечIин абуна администрациялда, гьабсагIат гIумру гьабун цо рукъалъул бакIалда ниж хIебтIаниги, хадуб щиб гьабилеб. Ракьул бутIа щванани, ракь босе ккечIелдаса мина базе рес рекъелаан, амма гурого ракьги босун, минаги базе кин гьаб заманаялъ рес рекъолеб. ГьабсагIат гьеб ирга щвеялда хьулгун руго, амма кида гьеб щвелебали лъалеб гьечIо».\nДагъистаналда гIемер лъимал ругел хъизабазе ракьул бутIа щвезе рес ккаралдаса балеб буго лъабго сон, гьедин 2012 соналдаса байбихьун, президентасул лъазабиялда рекъон, лъабго лъимал, яги тIаде ругел хъизабазе бихьизабун буго гьадинго кьолеб ракьул бутIа. Амма Дагъистаналда гьеб ракь щвезе хIакъикъияб рес буго гIицIго щибаб лъабабилеб гIемер лъимал ругел хъизабазул, цо-цо мухъазда гьеб ракь щвезе ресго гьечIо, ракь гьечIолъиялда бан.\nБакIал раялъул министерлъиялъул вакил ГIабдулахIад Юсуповас баян гьабухъе, жакъа къоялде, ракьул бутIа щвезе иргаялда чIун руго 24193 хъизам. Гьезда гьоркьосан 2014 соналде щвезегIан ракьул бутIа щун буго гIицIго 8044 гIемер лъимал ругел хъизабазе.\nЦогидаб, ракьал рикьиялъул суал захIмат гьабулеб гIилла бугила, гьединал ракьул бутIаби, газ, ток лъим бачарал рукIине кколел рукIин. Гьеб мурадалда 2018 соналде щвезегIан харж гьабизе бихьизабун бугила 47 млрд. гъурущ. ГIемер лъимал ругел хъизабазе ракь кьезе рес гьечIеллъун кколеб буго МахIачхъала, Избербаш, Каспийск шагьарал ва чанго мухъал, гьеб суал тIубаялъе пикру ккун букIанила компенсацияби гьарун 764 азар гъурущ кьезе, амма гьеб мехалъ хIажалъулила 5 млрд. гъурщидаса цIикIкIараб гIарац, амма гьеб бюджеталдаса бахъизе кинабгIаги рес гьечIилан баян гьабуна Юсуповас.\nКаспийск шагьаралдаса Аюбова РахIматил руго ункъо лъимал, жий администрациялде ун, кагътал гьарунила, амма 10 соналдаса гурого рес гьечIин гьеб суалалъул хал гьабизейин бачIанила жаваб.\nАюбова РахIмат: «Заявление хъвана нижеца, гьеб ракь кьолеб букIин лъайдал, амма рес гьечIин абун тIаса рихьизарулел руго. Каспийк – МахIачхъала шагьаразда гьоркьор руго авлахъал, гьенир щай бегьуларел ракьал кьезеяли лъаларо, кинабгIаги ракьул гьениб щибго бараб бакI гьечIониги бетIергьан ватулев вуго. Ахиралда, цIияб соналда цееги ана дун ракьул суал мухIкан гьабизе, амма кинабгIаги жаваб щвечIо гьезухъа».\nЩибаб регионалда жидецаго бихьизабулеб буго кигIан ракьул къадар бугеб бутIа гьединал хъизабазе буголъиялде кьелебали, Дагъистаналда гьеб кколеб буго анлъгоялдаса анцIила щуго сотыхалде щун. Ракьалда хадур играялда чIарал хъизабазул 57 процент кколеб буго мискинго ругел, кинабгIаги тIаде бачIунеб жо гьечIел, квешал санитариял ва социалиял шартIал ругел бакIазда гIумру гьабун ругеллъун.


Исана 11 нухалда тIобитIулеб рагьараб журналистазулгун пресс-конференциялда ракIарун руго бищунго цIикIкIараб къадар журналистазул, 1400 чи.\nЧIагояб эфиралда тIасан пикру цIехарал цо бутIа экспертаз баян гьабуна гьелъухъ ралагьичIин, гьениб цIияб жо рагIунгутIилъалеб букIиналъ, гьедин жамгIияв хIаракатчи ГIабдурашид СагIидовас бицана гьеб чIагояб эфиралда кьураб цониги суалалъе кьучIаб жаваб кьоларелъе мухIканаб иш бугин.\nКидаго рикIкIунин гьеб данделъиялда кьезе ругел суалал цереккун лъалел рукIунин, амма гьаб нухалда тIобитIараб чIагояб эфирлда кьурал суалазулъ цензура бихьичIин жиндайин баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе аналитик Ханжан Къурбановас. Аслияб жо гьениб кканила нухазда ва магъалабазда хурхараб суал тIубанго мухIканлъичIолъи.\nХанжан Къурбанов: «Живго Навальныясцин хъвана жиндирго социалияб гьиналда бугеб гьумералда, Чайкада хурхараб суал гьениб борхилин ракIалдецин ккун букIинчIилан. Гьединлъидал, аслияб къагIидаялда журналистаз кьолел суалазулъ букIинчIо цензура. Аслияб кIвар кьун гьелъухъ гIенеккун рукIана рикIкIада манзилалда юк баччулел гьокочагIи, амма тIубараб къагIидаялда гьеб суал мухIканлъичIо. ГIицIго баян гьабуна гьеб бакIарараб магъало регионазул бюджетазде ине букIин.\nЦогидаб рахъалъ, гьес тIубан жаваб гьабичIо цо-цо суалазе, масала гьелдго Ротенбергазда хурхараб. Гьединго цIияб хабарлъун ккана гьел гьокьочагIаз босизе кколеб букIараб хасаб аппаратура чIобого кьезе кколеб букIин, гьокочагIаз гIарз гьабулеб букIана гьелъухъ гIемерго гIарац унеб бугилан. Гьедино гьеб «Платон» гIуцIиялъул чагIазе щолел харжалги цогидал гIадамазе щолел харжащдаса тIокIрорчIарал рукIине бегьиларо. Гьединаб асар гьабуна гьеб чIагояб эфиралъ».\nПутиние кьолел суалазулъ букIана цо бутIа жамгIият багъаризабурал суалазул: Чайкада, Ротенбергида, президентасул ясазда хурхараб. Президентас гьел суалазе жавабал тIуран мухIкан гьаричIо, гьединго кIалъана Россиялъул Спорталъул министр Виталий Муткол рахъ ккун, гьесда ингилис мацI лъангутIи министрасул гIайиб гурилан абун.\nГьеб пресс-конференциялда гIахьаллъи гьабунин Дагъистаналдсаса журналистазги. Масала, РИА «Дагестан» суртасалъул бетIерав редакторас ва цогидаз, амма цониги Шималияб Кавказалъул журналистазул рахъалъ суал букIинчIин, суал кьезе хIаракатги бахъичIин баян гьабуна блогер МахIач МухIамадовас. Гьесул пикруялда лъикIаб гьечIеб хIалалда бугеб республикаялъул гIунгутIаби цIан битIун президентасда рагIизаризе лъикIаб рес букIана гьеб чIагояб эфир.\nМахIач МухIамадов: «ГIемерго суалал, федералияб прессаялда рахъичIел, блогосфераяда ва бакIалъул СМИязда рукIарал рагIана гьенир, масала, гьевго курсантасул, яс чIинтIун, сакъатай лъугьинаюниги, автотранспорт бачине изну кьолел документалцин нахъе росичIел.\nГьединал суалал рагIизаризе лъикIаб рес букIана гьеб нилъер республикаялъул журналистазеги, амма цо-цо журналистал кодор ккун игIланалгун, рорхун квералгун ругеб мехалъ, нилъерал гIодор рукIун рукIана сихI тун Нилъер гьанир гьечIогон гьечIогури гIунгутIаби. ЛъикIаб гьечIеб хIал буго республикаялда, гьел гIунгутIабазул рагIизабизе рес букIана гьениб, амма дунялалъул гIарацги хвезабун, гьениреги ун нахъе рачIин гурого щиб пайда гьениб ккараб».\nСоциалиял гьиназда цо тайпа Россиялъул президентасул кIалъай кици-биценалде сверизабулеб буго, цогидаб гьелъухъ балагьунго гьечIо. Амма цересел саназда данде ккун, гьаб соналъ журналистаз кьолел суалазулъ унгоги жамгIияталалъе кIвар бугел суалаги рагIанин, гьезие жаваб щвечIогон хутIанигийин рикIкIунеб буго социалиял гьиназул гIахьалчагIаз.