Шамил имам гьавуралдаса 220 сон тIубаялъул хIурматалда гIуцIараб дандеруссин | Эксклюзив | Киназего гIаммаб Россия\nШамил имам гьавуралдаса 220 сон тIубаялъул хIурматалда гIуцIараб дандеруссин\n«Кавказалъул рагъалде ва Шамил имамасул сипаталде гьанжезаманалъул бербалагьи» абураб темаялда тIобитIараб дандеруссин нухда бачана ДНЦялъул ИЯЛИялъул гIалимчи, филологиял гIелмабазул доктор АхIмад МуртазагIалиевас. Гьелда гIахьаллъана Кавказалъул рагъул тарихалъул цIех-рех гьабулел гIалимзаби-тарихчагIи Юсуп Дадаев, ХIажимурад Доногъо, Россиялъул халкъазул ассамблеялъул ДРОялъул председатель Зикрула Илясов, «АхIулгохI» жамгIияб гIуцIиялъул председатель Гъайирбег ГIабдулаев, жамгIиял хIаракатчагIи Шамсудин Сиражудинов, ГIабдула ХIажиев ва цогидалги.\n«Щибаб анкьалда редакциялда гIуцIизе руго нилъер республикаялъул тарихалда лъалкI тарал лъугьа-бахъиназул хIакъалъулъ бицунел дандеруссинал. Гьезда гIахьаллъизе дица ахIулел руго миллиял газетазул ва телевидениялъул миллиял редакциязул редакторалги журналисталги. ГIалимзабаз бицина жидерго пикру, гьеб букIине бегьула ритIухъаблъунги щаклъизе бакI бугеблъунги. Биччанте батIи-батIияб пикруялъул хIакъалъулъ халкъалдаги лъазе», — ян абуна данделъи рагьулаго ГIали Камаловас.\n«Нилъеца гьоркьоб лъезе босараб тема буго гIатIидаб, гIелмияб дандеруссиналъе хасиятаб. Исана 220 сон тIубала Шамил имам гьавуралдаса. Гьев бахIарчиясул хIакъалъулъ жеги тIиритIизарулел руго батIи-батIиял пикраби. Гьединлъидал, редакциялда битIараблъун бихьана Шамил имамасул къисматалъул ва доб заманалда ккарал лъугьа-бахъиназул гIелмияб цIех-рех гьабурал гIалимзабазул ритIухъаб пикруялъухъ гIенеккизеги гьеб халкъалъухъе щвезабизеги», — ян байбихьана данделъи АхIмад МуртазагIалиевас.\nСуал: 20 сон бана Шамил имам гьавуралдаса 200 сон тIубаялъул байрам тIобитIаралдаса. Гьелъул аслияб ва къадруяб бутIалъунги букIана Кремлялъул Колонный залалда тIобитIараб дандеруссин. Гьелдаса хадуб сихIкъотIи лъугьана. Цо-цо жамгIиял гIуцIабазда, хасал чагIазда гурони Шамил имамасул цIарги къисматги ракIалдещолеб гьечIо. Щай гьедин бугеб?\nХIажимурад Доногъо: Гьединаб хIал букIиналъ дир рахIатхвезабунго гьечIо. Щайгурелъул байрамалъулаб багъа-бачариялъул, дахIабазул кунчIиги сверун лъугьинабун вукIине рекъарав чи вукIинчIо Шамил имам. Гьев вукIана жеги нилъехъа лъазабун бажаричIеб гIамал-хасияталъул, гъваридаб гIакълу-лъаялъул инсанги, жамгIияв хIаракатчиги, политикги, бахIарчиги. Исламалъ къабул гьабулеб гьечIониги, чи гьавураб къо кIодо гьавун байрамал гIуцIи, дун вохарав вуго «ХIакъикъаталъул» редакциялъ гьев ракIалдещвезавулев вукIиналдасаги, гьесул хIакъалъулъ бицине дандеруссинал гIуцIулел рукIиналдасаги.\nСуал: Шамил имам гьавуралдаса 220 сон тIубай — гьеб байрамалъул кинаб кIвар букIине бегьулеб Дагъистаналъул жамгIияталъе?\nЗикрула Илясов: Гьеб буго нилъер тарих. Аралде таманча кьвагьани, букIинеселъ гIарада кьвагьулин абун буго. Тарихалде тIаса-масагояб бербалагьи букIине бегьуларо. Доб заманалда ккарал лъугьа-бахъиназе кьолеб ритIухъаб къиматалда бараб буго жакъасел гIемерисел масъалабазе жаваб батиялъул иш. Жакъа гьеб рагъул тарих буго нилъер халкъазул эркенлъиялъул ва жалго жидедаго чIараб гIумруялъул игIланлъун.\nСуал: Шамилил байрам кIодо гьабиялъул мурадалда кинаб хIалтIи гьабулеб бугеб «АхIулгохI» жамгIияб гIуцIиялъ?\nГъайирбег ГIабдулаев: Исана февраль моцIалда байбихьана нижеца гьеб хIалтIи. Республикаялъул бетIерасухъе хъвана кагъат. Бахъана байрам тIобитIиялъул хIакъалъулъ хасаб указ ва гьелда бан тIадкъаялги кьуна. Амма жакъа къоялъги гьеб указалъул къуватги гьечIо, гьеб хIалтIулебги гьечIо. Буго гIуцIиялъул комитетги — ДРялъул хIукуматалъул председатель ГIабдусамад ХIамидов вуго гьелъул нухмалъиялда. Амма гьелъул цониги данделъи тIобитIичIо.\nМахIачхъалаялда буго Шамил имамасул цIар лъураб къватI. Гьелъул авалалда буго гьитIинабго памятникги. Гьелда аскIоре къазе бажарулеб хIал гьечIо: бихъ-бихъун буго Шамилил рагIаби тIад хъвараб игIлан, гьелда тIад ручкаялъ батIи-батIиял хъвай-хъвагIаял гьарун руго; рек-рекун руго гIодор лъурал къанал, кьишниялъул цIун буго аскIоб бакI. Гьеб иш битIизабизе ккелин абун кагъат хъвана тахшагьаралъул мэр Муса Мусаевасухъе.\nЮсуп Дадаев: Дида ракIалде щола 1997 сон. БукIараб жигарчилъи доб заманалда нилъер гIалимзабазулги халкъалъулгоги! Расул МухIамадов, ХIажи ХIамзатов, ХIажагIали Даниялов, Владлен ХIажиев, Дибир МухIамадов, Халил Халилов ва цогидалги — киналго хIалтIулел рукIана цокIалго. Гьезул рукIана гIенекканагIан ракI тIаде цIалел кIалъаял. 1997 соналда республикаялъул шагьараздаги районаздаги тIоритIана гIелмиял дандеруссинал. Гьел гIуцIун рукIана Москваялда, Киевалда, Бакуялда, Турциялда. МухIамадгIали МухIамадовасул нухмалъиялда гъоркь гIуцIун букIана цIакъ пайдаяб хIалтIи, рахъана гIе-мерал тIахьал.\nШамил имам тIолабго дунялалда машгьурлъана гIалим, гIуцIарухъан, реформатор ва рагъулав цевехъан хIисабалда. Гьес нилъее тана цIакъ бечедаб ирс. БукIинчIо гьесул гIумруялъул ва хIаракаталъул бицинчIого тараб цониги рахъ. Ахирал соназда къватIире рахъана ХIажимурад Доногъолги дирги гIелмиял хIалтIаби. Амма цогидал гIалимзабазул сихIкъотIи буго. Гъорлъе вакканагIан, гъваридго бичIчIулеб буго гьев инсанасул кIодолъиги, къадруги, къисматалъул тIадегIанлъиги. Шамилие къваригIун гьечIо рецц-бакъ гьаби — гьесул гIумру гьелъие мустахIикъаб букIин киназдаго лъала. Амма бугеб тарихияб бечелъиялъул бицине тIадаб буго нилъеда.\nАхIмад МуртазагIалиев: Шамил имамасул кIварги къадруги кIоченабизе жигар бахъулел гIалимзабиги камуларо. Дица мисал бачина Виноградовас, Дигоевас, Сахаровас, Матвеевас, Мухановас ва цогидаз вузазул тарихалъул факультетазе хIадурараб цIалул тIехьалда хъван бугеб макъалаялдаса. Кавказалъул рагъул заманалъул тарих лъазабулел гIалимзабазул хасал школалцин лъугьун руго: Армавиралъулгун Грозныялъул (Виноградов), Санкт-Петербургалъул (Лапин), Москваялъул (Дигоев), Краснодаралъулгун Майкопалъул (Матвеев). Гьезул тIахьазда тIубанго батIияб къагIидаялъ бицунеб буго «миллияб эркенлъиялъе гIоло гьабураб рагъ», «колониялъулаб политикаялде дандечIей», «Кавказалда колониялъулаб политика тIобитIи» абурал калимабазул хIакъалъулъ, ай гьединал рагIаби тексталда хIалтIизего гьарулел гьечIо гьез. Кавказалда рагъ байбихьиялъе гIиллалъунги гьез рикIкIунеб буго «мугIрузул халкъазул гIалхулаб хъачагъазулаб тIабигIат-гIамал» ва абулеб буго «Россия хIажатаблъун кканин гьединаб гIамалалдаса жиб цIунизеян». Щай гьедин хисараб гIурус гIалимзабазул пикру?\nЮсуп Дадаев: Ярагъгун рачIаразде данде рахъана дагъистаниял. Гьел къеркьана эркенлъиялъе гIоло. Дагъистаниял, кавказалъулал вахIшиял чагIи рукIанин абураб пикруялъул рахъкквезе гьечIо гIакълу бугев чияс. Гьересиял хIужабазул кьучIалда тарих машгьурлъизабичIого букIиналъул мурадалда гIемер бицине ккола Шамилил къисматалъулги, гIумруялъулги, доб рагъулги хIакъалъулъ.\nДица дагьаб цебе къватIибе биччана «Шамил имамасул бахIарчияв наиб Дуба» абураб тIехь. Гьелда бицуна чачанасул къисматалъул хIакъалъулъ. Чачаназе гьеб лъугьана унго-унгояб байрамлъун. Жидер бахIарчиясул хIакъалъулъ гьединаб тIехь жеги лъицаниги хъвачIин абулеб букIана гьез. БатIи-батIиял миллатазул нус-нус бахIарчияв наиб, мурид вукIана доб заманалда. Гьезул хIакъалъулъ бицинеги хъвазеги ккола гIалимзабаз.\nАхIмад МуртазагIалиев: Цоги мисал бачина дица. Академик Андрей Сахаровасул редакторлъиялда гъоркь къватIибе бачIараб «Россиялъул тарих» абураб вузалъул цIалул тIехьалъул кIиабилеб томалда хъван буго: «Кавказалъул севериябгун бакъбаккул рахъалда гIумру гьабулеб букIана киналгIаги чияр законазе мукIурлъуларел мугIрузул къавмаз: черкесаз, чачаназ, ингушаз, лъарагIаз, магIарулаз. Гьезие хасиятаб букIана рагъуе тIасанборчIараб гъира, гьез хIалтIизабулеб букIинчIо ракь. Гьез гIасрабаз хьихьулаан боцIи ва хъачагълъи гьабулаан. Гьез гьарулаан вахIшиял чабхъенал Гьоркьохъеб Кавказалъулги Закавказиялъулги халкъазде. ХIХ гIасруялда гьениб тIибитIун букIана исламияб дин, хасго тIибитIун букIана рагъулаб мюридизм абураб гьелъул бутIа. Гьел къавмаз къабул гьабулароан хъахIав пачаясул власть ва Кавказалда гIурус пачаясул власть щулалъанагIан, гьесул рагъулал хъулбузде гьужумал гьарулаан гьез, росаби рухIулаан ва гьезул мулк хъамулаан; гIадамалин абуни, чIвалаан яги лагълъуде рачунаан. Гьайгьай, жиндир ракьалда жибго жиндаго чIараб ва лъиениги мукIурлъулареб рагъулаб къуват букIине цониги пачалихъалъе бокьиларо. Гьединаб бакI букIиналда рекъечIо Россияги».\nЗикрула Илясов: Тарих цIидасан хъваялъул хIужаби камулел гьечIо. Гьелъул кумекалдалъун жидеего гIарац балагьулелги руго. Масала, гьел тIахьазда кьурал баяназ улкаялъул тарих хисизабун бугин ва гьединал хIужабазе нух къазе кколин абураб магIнаялъул кагъат битIизе ккола министерствабаздеги ведомствабаздеги. Гьелда гъоркь гъолбасинеги ккола республикаялъул бетIерас яги гIелмияб идараялъул нухмалъулес. Дагьалъ цебе ДГУялда букIана философиялъулаб дандеруссин. Гьениб бицунеб букIана миллияб хаслъиялъулги. КъваригIун буго МахIачхъалаялда хасаб дандеруссин гIуцIизе ва гьенире Россиялъул гIелмиял центраздаса гIалимзабиги ахIун, Кавказалъул рагъуеги Шамил имамасеги ритIухъаб къимат кьезе.\nАхIмад МуртазагIалиев: Исана июналда «РИА-Дербент» газеталъе кьураб интервьюялда рагъулав журналист Иван Коноваловас хъвалеб буго: «Нижеца ХIХ гIасруялъул бащалъиялдасаго гьабулеб буго гьаб рагъ, щайгурелъул Россиялъул ракь букIин хIисабалдеги босун. Нилъеда лъала, Шамил имамас Россиялъул армиялде данде гьабураб доб рагъуе (Кавказалъул рагъ) кумек гьабулеб букIараблъи Англиялъул гIарцуца». ГIемерал соназ федералияб телеканалалда хIалтIулев вукIарав рагъулав корреспондент, публицист, хъвадарухъан Иван Коноваловас загьир гьабулеб буго официалияб пикру. Гьесие бокьун буго эркенлъиялъе гIоло кавказалъулаз гьабураб рагъул аслияб магIнагун мурад кьучIдасанго хисизабулеб пикру тIибитIизабизе.\nКинаб къимат кьолеб нужеца гьелъие?\nХIажимурад Доногъо: Академик Сахаровасда дица абилаан, Кавказалъул рагъул хIакъикъат лъазе бокьани, Лев Толстоясул «ХIажимурад» ва «Чабхъен», «Рохь къотIи» абурал гьитIиналго харбал цIалеян. Гьел асаразулъ мухIканго бихьизабун буго дагъистаниязулги чачаназулги рагъул магIнаги гIурус аскаралъул хьвада-чIвадиги. Шамилил нухмалъиялда гъоркь Кавказалъул рагъ байбихьараб заманалдаго гьев рикIкIунаан гIалхулавлъун, хъачагълъун, мутIигIлъуларевлъун. Амма гьоркьоб заман анагIан, гьесул хIакъалъулъ пикру хисана: гьев гIакъилав ва пикру камилав рагъул цевехъанги политикги вукIин бичIчIана.\nМахIачхъалаялда бугеб Шамилил памятникалда аскIоб рацIцIалъи гьечIолъиялъул гIайиб буго нилъеда.\nТарихиял школал гIуцIизе лъиениги гьукъун гьечIо, хасго гьелъул мурадалда гIарацги кьолеб бугони. Гьеб бакIалда ахIдон, рагъун хIасил ккеларо. МухIканал хIужабазул кьучIалда хъварал макъалабаздалъун, гIелмиял дандеруссиназдалъун, тIахьаздалъун жаваб кьезе ккола гьединал гIалимзабазул хIаракаталъе.\nСуал: Гъуниб магIарда Шамил асирлъуде анищ?\nХIажимурад Доногъо: Буго Горшельтица бахъараб «Шамил асир гьави» абураб сурат. ХIакъикъаталда, гьениб бихьизабун буго генерал Лазаревгун гара-чIвариялъул лахIзат. Шамил асирлъуде инчIо. Гьев ун вукIана къотIи-къай гьабиялъул мурадалда генерал Барятинскийгун дандчIвазе. Амма гьев махсараде ккуна. Гьесда цадахъ рукIарал муридзабазда, наибзабазда букIараб хIалги бичIчIун, бажаричIо Шамилида рагъ лъугIизабеян абизе. Гьез гьеб иш тIадкъана Шамилил вас ГъазимухIамадида.\nГIемер рагIула дида: Шамил асирлъуде ине бегьулароанин, Гъуниб магIарда хвезе кколаанин. Дир ццин бахъунаан гьеб рагIидал. Амма ракIчIун абила, Шамил рагъулъ хваравани, гьелго чагIи ахIдезе лъугьинаан, Шамил динияв фанатик вукIанин. 20-ялдаса цIикIкIун соналъ Кавказалда рагъулел рукIарал гIурус генералаздаги офицерзабаздаги тIоцебесеб нухалда бихьана Шамилил гьумер. Барятинскияс гьесда абуна, дур мурад тIубазабизе дихъа бажаруларин ва гьеб тIубазе Петербургалде пачаясухъе вилълъине кколилан. Щивасе къадар Аллагьас хъван букIуна. Бусада хвезе, кьалда чIвазе хъван букIарабаниги, гьелда щибго гьабун бажарулароан. Амма Шамил имам хвана 78 соналъул ригьалда ва вукъана БакъигIалда.\nСуал: Шамил имамас лъураб щуго шартIалда гьоркьоса кинаб тIубазабураб пачаяс? Кинаб шартI цIунун хутIун бугеб жакъа къоялдаги?\nХIажимурад Доногъо: 1. Дагъистаниял тIамулел рукIинчIо Россиялъул армиялда хъулухъ гьабизе. Советияб власть чIезабизегIан гьеб шартI цIунана, ай жидеего бокьун, яги къотIи-къаялда рекъон гурони, дагъистаниял армиялде рачунароан. Жидеего бокьун рагъде аразул гIуцIун букIана Дагъистаналъул рекIаразул полкги, жидеего бокьун гIахьаллъана гьел Россиялъ турказулгун, япониялъулалгун гьарурал рагъазулъги. 2. Тана исламияб дин гьабизе, гIадат-гIамал цIунизе рес кьуна. 3. Тана хисичIого хъвай-хъвагIай: гIараб мацIалда, гIажам алфавиталда. 4. ХисичIо судалъулаб производство. ЦIунана цогидал шартIалги. Амма миллияб рагIаллъи хIисабалда, цогидалго гIадин, Дагъистаналъеги чанги къварилъи гьабуна.\nЗикрула Илясов: Гара-чIвариялда доб заманалда букIараб психологияб ахIвал-хIалги жакъасел тарихчагIаз жидер тIахьазда хъвалел жалги дандекквезе ккола. Цо-цояз, масала, бицуна Дагъистан Турциялда, Персиялда ва гь.ц. гъорлъе ккарабаниян… Гьел жал Америкаялъул ва цогидал улкабазул тарихчагIаз хъвалел рукIараланиги, бичIчIизе бегьилаан. РакIунтизабулеб буго гьел гIахьучIал Россиялъул гIалимзабаз хъвалел рукIиналъ. Гьелъул мурад ккола цогояб улкаялда гIумру гьабулеб бугеб цогоял гражданаллъун кколеб халкъ дандбазаби.\n"ХIакъикъат" газеталда бахъун букIана Россиялъул генералиссимусазул хIакъалъулъ хъвараб макъала. 1875 соналда жиндие кьураб гьеб тIадегIанаб цIаралдеги гьелде рекъонкколеб ратIлил формаялдеги Шамилилги Сталинилги букIана цогояб бербалагьи.\nГIабдула ХIажиев: ГIурус шовинизмалъул ва гьелъул тIадецуялъул бицунеб мехалда гIалимзабазухъа ритIухълъи цIунун бажарулеб гьечIо. Цо рахъ гурони бихьизабулеб букIунаро гIурус гIалимзабазул хIалтIабазулъ. Гьебги хIисабалде босун, бичIчIикьеялъулаб хасаб хIалтIи гIуцIизе ккола школаздаги вузаздаги. Шамил имамасул гIаданлъи, батIияб диналъул вакилзабаздеги асирлъуде ккараздеги букIараб бербалагьи бихьизабизе ккола. Инсанияталъул пикруялъ кин къабул гьабизе кколеб рагъда чIварал нилъер муридзабазул, наибзабазул бутIрул Петербургалде ва цогидал шагьаразде ритIиялъул хIужаби? Гьелищ рецц-бакъалъе мустахIикъал ишал?\nРасул МухIамадовас ва цогидал гIалимзабаз бицинегIанго, ХIажи-ГIумар Булачица тIоцебе байбихьана Шамил имамасул хIакъалъулъ бицине — гьебги гIемер чиясда лъалеб гьечIо. Щибаб росулъ руго Шамилил цIар кьурал васал — гьебги ккола нилъеца гьесул адаб гьабиялъул хIужа.\nСуал: Кавказалъул халкъазда тIад михир бачарал генералазе — Ермоловасе, Барятинскиясе ва цогидазе церего лъун руго памятникал. Щай лъолеб гьечIеб Шамил имамасе памятник?\nЗикрула Илясов: Гьеб суал цебелъун букIана МухIамадгIали МухIамадов нухмалъиялда вугеб заманалда. ХIадурун букIана проект, эскиз, жибго памятник. Амма бергьана динияб пикру ва гьелдалъун хабар лъугIана. Гьанжеги борхулеб буго гьебго суал.\nГъайирбег ГIабдулаев: Дагъистаналда гьеб лъолеб бугони, лъезе ккола тахшагьаралъул аслияб майданалда.\nХIажимурад Доногъо: БатIи-батIияб букIуна памятник. Шамилие гьеб лъолеб бугони, чара гьечIого инсанасул сипаталда букIине кколаро. БукIине бегьула си, хъала ва гь.ц. Гьединаб памятникалда рази вукIина дун. БатIияб памятник лъолеб бугони, исламияб Дагъистаналда халкъалъул цо бутIа дандечIезе бегьула. ХIажат бугищ гьеб жакъа? Чода рекIарав имамасул памятникалъул эскизалъухъ валагьана дун — кинабгIаги асар гьелъ гьабичIо. Шамилил магIна, кIвар, къуват, гуч бихьизабулеб эскиз дида жеги бихьичIо.\nСуал: Нилъ Россиялъул гражданал рукIинги хIисабалде босун, гьанжезаманалъул жамгIияталъ щиб босизе бегьулеб Шамилил ирсалдаса ва щиб кIочон тезе бегьулеб?\nЗикрула Илясов: 1. Рекъел цIунизе кколеблъи бичIчIизе ккола. 2. Дагъистаналъул халкъазул цолъи цIуни. 3. ГIурус халкъалъулгун вацлъиялъул бухьен тIезе бегьунгутIи: АхIулгохIда цоцалъ жубанин гIурус Иванилги магIарул МухIумилги биян хъвана ХIамзатил Расулица. Улкаялъул цолъи цIунизе ккола нилъеца.\nГъайрбег ГIабдулаев: ЖамгIияталъул аслияб бутIа буго гIолилал. Гьел жакъа рукIуна Интернеталда, телефоназда. Гьенисан щолел баяназ куцалеб гIел буго гьеб. Гьединлъидал, гьел сурсатазда ритIухъал баянал рукIинариялда тIад хIалтIизе ккела.\nХIажимурад Доногъо: ЧIухIарал рагIаби абиларо. Гьеб рагъул баяназулъа дир бер тIаде цIалеблъун ккола инсанасул къисмат — Шамилил, наибзабазул, муридзабазул, руччабазул, лъималазул. Гьеб рагъулъ хвана лъикIаздаса лъикIал нилъер гIадамал. Ханжаргун рахъунеб заман ана — хIажат буго бахIарчиял — гамачI гIадал — умумузул мисалалда гIолилал куцазе. Щивас байбихьизе ккола жиндирго хъизамалдаса.\nШамилил кумекалдалъун щвана Барятинскиясе чиналги шапакъаталги. Гьес абуна «Киналго рахъазул хIисаб гьабуни, Шамил вуго дунявияв инсанилан». Шамилие хIажат букIинчIо бечелъиги, батIи-батIиял нигIматалги, сверухълъиялда цIар тIибитIиги — гьесие гIун букIана чедгун хIан, тIехь цIализе рес ва хъизамалъул адаб-хIурмат. Гьеле гьединаб мисалалда куцазе бегьула гIолилалги.\nХIадурана Кавсарат Сулеймановалъ


Москва. Гlурус нацистазул митинг, 2011\nРоссиялъул МиллатчагIаз Кавазалъе бищун гIемераб гIарац щолеб бугин абураб лъазаби щибниги кьучI гьечIел лъазабиял рукIин баян гьабулеб буго улкаялъулго финансистаз ва экспертаз. Россиялъул цогидал регионазе щолеб гIарац Кавказалъул республикабазе щолелдасаги гIемерго цIикIкIараб букIин баян гьабулеб тарихал лъун руго гьез интернеталда. Мисалалъе Россиялъул бюджеталдаса бищунго гIемераб бутIа щолеб буго улкаялъул бищунго рикIкIадал ругел регионазе. Гьел ккола Чукотка, Магадан, Ямало Ненецкоялъул автономияб округ, Приморский край, Ханты-Мансийск гIадал регионал.\nГьелад тIадеги 2012соназда Шималияб Кавказалъе дотациялъул регион хIисабалда биччалеб гIарацги лъикIаланго дагь гьабун буго. Мисалалъе босани кIиго батIияб заманалда рагъулал тунка-гIусиял жаниса араб Чачаназул республикаялъе бюджеталдаса дотациялъул щун буго I3миллиард гъурущ, гьебго заманалда Камчатка мухъалъе щун буго 22 миллиард, бищунго бечедабилан рикIкIунеб Якутиялъе щун буго 3I миллиард гъурущ дотациялъул.\nДотациялъул рахъалъ дагьаб къадар гурони гIарцул щоларел регионазда гъорлъ рехсолеб буго цохIо Чачаназул республика. Дагъистаналъул хас гьабун гьениб бицен гьабулеб гьечIо.\n«Эркенлъи» радиоялъ цIех-рех гьабуна хIакъикъаталдаги улкаялъул бюджеталдса кигIанасеб къадар гIарцул Дагъистаналъе щолебали лъазелъун. 2005 соналдаса байбихьун дагь гьабулеб бугин республикаялъе дотациялъул къадарилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе Дагъистаналъул Финансазул министерлъиялъул, цогояб бюджеталъул рахъалъ жавабияв нухмалъулев Каинбеков Олегица. БукIине кколеб куцалдацин дотациялъул къадаралда рекъон гIарац федралияб бюджеталдаса щолеб гьечIеб мехалъ кинин абизе гьаризе бегьулел Шималияб Кавказалъе бищун гIемераб гIарац щолилан кьучI гьечIел лъазабиял.\nКаинбековас бицаралда рекъон 2013 соналъ Дагъистаналъе улкаялъул бюджеталадса биччан буго 44 миллиардгун 270 миллион гъурущ, процентазул къадаралда реъкон гьеб ккоеб 65 процент дотациялъул. Гьедин соналдаса соналде дагьлъулеб бугин гьелъул къадарилан бицана экспертас:\nКаинбеков Олег: «Улкаялъул бюджеталъ Дагъистналъе биччалеб гьеб 44 миллирад гъурущ буго ралъдалъ цо къатIра гIанасеб жо. ТIолабго улкаялъул бюджеталде дандеккун хIисаб гьабуни гьелъул къадар цIакъго гьитIинаб жо ккола, нолалъул лъабго бутIа гьабун цо бутIа гIанаб жо».\nНижеца Каинбековасда гьикъана гьабсагIат республикаялъул экономикаялда бугеб ахIвал-хIалалда рекъон гьеб гIарац гIураб къадаралда гIолищ киналго масалаби тIуразе, ялъуни тIадеги хIажалъулищ республикаялъе гIарацилан, гьале гьес кьураб жаваб:\nКаинбеков Олег: «Исана маялда улкаялъул бетIер Путиница абуна врачазе, мугIалимзабазе, ва цогидалги социалиял хъулухъачагIазе моцIрол харж цIикIкIинабизе кколилан. Гьел киналго указал гIумруялде рахъинарнизе лъугьани Дагъистаналъе биччараб 46 миллиард гъурущ гIезего гIоларо. ТIадеги жеги 5 миллиард гъурущ гIарцул хIажалъула».\nФедералияб бюджеталдаса дотация щолел регионазда гьоркьор Шималияб Кавказалъул регионал рикIкIуна бищунго нахъе ккараллъун. Амма гьелда тIуванго рази гьечIо Дагъистаналъул Финансазул рахъалъ министерлъиялъул цогояб бюджеталъул бутIаялъул нухмалъулев. Каинбековасул рагIабазда рекъон республикабазда гIумру гьабун ругел гIадамазул моцIалъе щолеб харжги хIисабалде босун кьураб къимат кколин гьеб. Амма цохIо хIукуматалъул харжида бадивги валагьун чIарав чи гIемерав гьечIин Дагъистаналда. Цоял жидерго хасаб бизенесги рагьун ругин, цоял ралел бакIазад хIалтIун гъоркьан тIасан жидеего щагьи-кепек балагьичIого гьел чIоларин.\n«ГIела Кавказ кваназабурабилан» ахIи балел россиялъул миллатчагIазул хитIабалда тIасанги гьадинаб пикру загьир гьабуна гьес\nКаинбеков Олег: «Дагъистан кидаго букIана жибго жинхъаго хьихьун бажаризе кIолеб регионлъун. Советияб заманалда республикаял рукIарал батIи-батIиял магIишаталъул бутIабаз лъикIаб хайир кьолеб букIана республикаялъе. Совет хIукумат биххун хадуб хадуб араб 20 соналда жаниб чIунхутIи букIана гьелъул рахъалъ. Гьанже гьел цIигьаризе руго. Ракьулъа рахъулел магIданазул рахъалъ гуребги, Дагъистан бечедаб буго цIолбохъанлъиялъул, росдал магIишаталъул ва цогидабги рахъалъ. Гьел церетIезе руго, ИншаАллагь\n15 августалда Россиялъул президент Путинилгун букIараб дандчIваялда Дагъистаналъул нухмалъулев ГIабдулатIипов Рамазаница абуна жиндица гIарац гьаризе гьечIин хIукуматалъул хъулухъчагIазе харж цIикIкIинабизелъун, гIарац жакъа къаригIун бугин Дагъистан цебетIеялъул программа гIумруялде бахъинабизелъун. Гьедин жидеца хIадур гьабун бугин 10 соналъулаб программа. Гьеб хадур гьабун рагIалде бахъани анкьго-микьго соналда жаниб Дагъистан букIине бугин кризисалъулаб гуреб, лъикIаб нухмалъиялъул ва цебетIураб регионлъунилан.


Автор: ilchi · 20.03.2020\nМартрал 17-нний ДР-лул Халкьуннал Мажлисрал Председатель Хизри Шихсаэдовлул дунни МахIачкъала шагьрулул бартбигьин захIматсса масъаларттал хIакъиравусса батIаву.\nМуний гьуртту хьунни хъуншагьрулул бакIчи Салман Дадаев, ДР-лул ХIукуматрал Председательнал 1-ма хъиривчу ХIажимахIаммад ХIусайнов, ДР-лул Халкьуннал Мажлисрал Председательнал хъиривчу Камил Давдиев, парламентрал комитетирттал вакилтал, республикалул цаппара министерстварттал ва федерал ведомстварттал вакилтал, аьлимтал.\nХизри Шихсаэдовлул бувсунни, бувну бунувагу, амма зий бакъасса социал объектру бушиву – ми бур оьрчIал багъру, школарду, Республикалул онкологиялул центрдануцIунсса къатта. Мунал тIимунийну, кIива оьрчIал багъ 340 кIану бусса (ЦIусса Кяхулайрай ва ипподромрал райондалий) бувну бунагу, зун бюхълай бакъар министерстварттал, идарарттал ва МахIачкъала шагьрулул дянив бакьу-къабакьулийсса ишру сававну.\nАьркинни яла кутIасса чIумул мутталий ми оьрчIал багъру зузи буван, миннунсса тIалавшингу хIисавравун ларсун. Так ца МахIачкъалалив оьрчIал багъирдавун ирглий бавцIуну бур 18 азара оьрчI-бакI.\nКамил Давдиевлул бувсунни оьрчIал багъру зий бакъашиврул сававирттая. Мунал тIимунийну, МЧС-рал ва Роспотребнадзорданул ми объектирдан ккаккан дурсса диял дакъашивуртту духлаган къадурссаксса оьрчIал багъру зун къахъанай ливчIун бусса бур.\nХIажимахIаммад ХIусайновлул бувсунни, лахъи лаган къабивтун, лякъинтIий бушиву диял дакъашивуртту духлаган дувансса арцу ва оьрчIал багъру зий байбишинтIий бушиву.\nЯла Хизри Шихсаэдовлул гьаз бунни МахIачкъала шагьрулул каялувшиврул система ххуй-хъин даврил масъала. Мунал тIимунийну, шагьрулун аьркинни арцуйнусса кумаг буван мунил инфраструктура, социал объектру, ххуллурду ва цаймигу сооруженияртту даншиврул.\nСалман Дадаевлул бувсунни шагьрулул арцул дузалшиврул тагьардания ва захIматшивурттая.\nБатIаврий ихтилатру бунни цайминналгу.\nМабитару ятинтал ятинталну\nв селе Ингиши Гумбетовского района, отремонтирована центральная улица\nСледующая публикация Райондалул депутатътурал сессия\nПредыдущая публикация Роспотребнадзор разъясняет основные принципы карантина в домашних условиях


БатIияб заман. ЦIиял ракIбакъваял - Наш Кавказ <!--if()-->- <!--endif--> - - Alazan-INFO\nАзербайжанлъул таможниялъ бачIинахъего багьана чIван буго гьазухъ кодохъ букIараб къайи-цIаялде. Автомномиялъул рахъалдаса росарал Динчи росдал жамагIаталъе росарал сайигъатазда гьоркьор рукIун руго магIарул мацIалъ хъварал тIахьал, гIарабалъ хъварал мавлидал, дискал, ансадерил устарзабаз гьарурал тIад накъищ кьабураб батIи-батIиял алаталги. Аваразул автономиялъул рахъалдаса абураб рагIиялда бер речIчIарабго карабиххун лъугьанин гьел. Кинаб автономияйин щиб гьабулеб гIуцIи гьебиланги абун нужехъ бугеб къайи-цIа къануналда рекъечIого гIорхъи бахун къватIибе босулеб къайи кколилан лъугьун руго таможниялъул хIалтIухъаби. Гьеб куцалда къоги унеб букIун ахирги Хачмасалда вугев Бадрудинил гIагарав чиясул дора рештIун урго гьел къаси. ХIасил-калам киналго документалги таможниялъул хIалтIухъабазухъ тун таксиялдаги рекIун ун руго Бадрудинги Мурадги Закаталаялде. Амма гьенирги цIиял ракIбакъваял рихьизе хъван букIун буго гьезда.\nМикагIилов Мурад: «Жибго цIадудасагIаги хIинкъулей руго гьенир магIарулал абураб рагIудаса. Къоло анлъабилеб къоялъ букIараб мажлисалдаса хадуб нахъисеб къоялъ шагьаралъул паркалда гьабизе ракIалда букIана кеп-ихтилаталъул байрам. Амма гIагарде къазе биччачIо гьеб, бокьун бугищила кечI-бакъаналъул церерахъин, Шакиялда ( Азербайжанлъул шагьар, авт:) жидецаги тIоритIизе ругила тадбирал, гьениб жидер мацIалда гьабейила, гурони биччаларилан чIана».\nШамил имам ракIалде щвезавиялъул хIурматалда 26-абилеб къоялъ Динчи росулъ тIобитIараб гIадаб даражаялъул мажлис жинда жеги бихьичIилан мукIурлъана Бадрудин Ибрагьимовги. МагIаруллъиялъул махIги, яхIги чорхолъ бугел, магIарул рагIул къиматги гьабулеб, миллатцоялги рекIее гIагараб халкъ бугин жакъа Азербайжанлъул Закатала ва Билкан мухъалда, амма гьелъие квал-квал гьабулеб бугин Азербайжанлъул тIалъиялъ, гьеб тIалъиялъул зулмуялъукьа хIинкъун биччачIин Динчи росдал бегавулас мажлиса тIобитIун хадусеб къоялъ ихтилат-кепгун кьурди-хъаталъул тадбир тIобитIизе.\n Ибрагьимов Бадрудин: «Дица кидаго абула гьитIинаб миллат къварид гьабулеб пачалихъалъул букIинесеб букIине гьечIилан. Гьебго жо гьабулеб буго жакъа Азербайжаналъги. Амма нилъ магIарулал руцIцIун чIезе бегьуларо, Аваразул миллиябгун маданияб автономия жакъа гIолохъанаб гIуцIи ккола, гьелъул хIалтIи цебетIезе кверчIвазе ккола нилъ киназго»\nМагIарулазул миллиябгун маданиб автономия Азербайжанда къабул гьабулеб бугин экстермистияб гIадин. Гьезул нухмалъиялда автономиялъул хIаракатчилъиялъулъ щибниги экстермиталъулаб кьучI гьечIеблъи бихьизабизелъун Дагъистан бахун къатIибехунги гьелъул хIалтIи гIатIид гьабизе кколилан абулеб буго Бадрудиница. ЦохIо регионалияб гуребги халкъазда гьоркьосеб гIуцIиялъул даражаялде бахинабизе кколин гьелъул хIаракатчилъи.\nИбрагьимов Бадрудин: «Чодаги рекIун чабхъад рахъунел магIарула цере рукIана. Гьанже заман батIияб буго. Жакъа хвалчадул бакIалда хIалтIизабизе ккола бегIераб рагIиги, гъваридаб лъайги. Дипломатияб «чабхъеналъе» кьезе ккола нух. Гьеб нухалда унаго гIемераб хIалтIи гьабулеб буго миллияб автономиялъги, аслияб хIалтIи жеги цебе буго. ХIажат буго жакъа дагьабги гIатIилъуде, къватIисел пачалихъаздаги нилъер калам рагIулеб даражаялде рахине».\nМагIарулазул миллиябгун маданияб автономиялъ хадусеб сапар биччас бичани бухьине буго ЦIоралде. Августалъул къоло цобилеб къоялъ Къварел мухъалъул Тиви росулъ тIобитIизе буго кIудияб байрам – росдал къо. Гьединго нахъисеб къоялъ гьеб росулъ базе бугеб мажгиталъе кьучIги лъезе буго, ИншаАллагь. Рес рекъарав чи гьеб рохалилаб табиралда гIахьалъи гьабизе гьоболъухъ ахIулел руго цIоралъул магIарулаз.\nКатегория: Наш Кавказ | Добавил: Alazan (02 Августа 2013)\nПросмотров: 1134 | Теги: Дагъистан, Азербайджан, МикагIилов, Ибрагьимов, Закатала, Динчи, Руоссия


Мубаракдирулрая, газетализи лукIанти, ил бучIанти - Статьи - Сетевое издание «По новому пути»\nМубаракдирулрая, газетализи лукIанти, ил бучIанти\n11.01.2019 17:18 Пятница\nЯнварь баз байрамтачил машгьурсири. ХIера, шалгIеббухъун Сагал дусла байрам, бусурмантала кьурбантала ва урусла динна байрамти. 10 бархIила-сера адамти акьули бамсриихъули калун.\nЯнварьла 13 – Россияла печатьла БархIи\nХIера, календарьла 12 кIапIи ругдяхъили гIергъи, январьла 13 — Россияла печатьла БархIи или белкIи саби. Демократунала хIукумат кабизурли гIергъи, нушани печатьла бархIи январьла 13-личиб дурабуркIулра. Ил бархIи кабизахъурси саби Россиялизиб 1708 ибил дуслизиб «Ведомости» или ура бедили, газета дурайули калнила хIурматлис. Илис гьалаб нушани печатьла БархIи майла 5-личиб дурабуркIуси 1912 ибил дуслизиб В.И. Ленинни акIахъубси «Правда» газета дурабулхънили хIурматлис.\nСагаси манзиллизиб дахъал цархIилти байрамти ва бурхIни кьяйдали печатьла БархIира барсбиуб. Или биалра, нушани — газетабала, журналтала хIянчизартани ил БархIи нушала байрам саблин дурабуркIулра. Ил байрам нушалацун ахIенну, газета бучIанталара газета бирнилизир бутIакьяндеш дирути шимала корреспондентуналара илди дурайути типографиябала хIянчизарталара саби.\nГазета ил, бучIутас гьар бархIи хIяжатси, бучIуси адам мурталра ил дурабулхъниличи, сагати сегъунти хабурти лерал, селичила лукIулил хIерси секIал саби. Иличи халкьла иштяхI халаси саби. Илис бикьридеш дирули саби 1708 ибил дусличирад гьанна бикайчи къябдердни агарли Россияла пачалихълизир газетаби дурадулхънилира. Гьанна газетабала кьадурти ва жураби дебали дахъдаибхIелира илдала багьначи хIерхIеили, марти бахъал гьалмагъунани газетаби къулбасдирули ва дучIули сари. Илдачи чедибси наслула адамтани чула иштяхI сезаманалра бетхIехъахъиб. Илдала иштяхI бетихъули ахIен, СенахIенну газетабазирти макьалабани хIукуматла декIар-декIарти манзилтазиб бархьдешцун чебиахъухIели. Газетабазир совет хIукумат кабилзухIелла гьалар-гьаларти анцIбукьуначила, колхозуни калзниличила, белкIес-белчIес хIебални агарбирниличила, адамтала, гIямру-яшавличила лукIутири. ЧебяхIси ВатIанна дявтала дусмазир советский бургъантала игитти баркьудлумачила, тыллизиб бузути адамтала гъабзадешличила лукIутири, халкь фашистуначи къаршили бяхIчиаэс патриотдешла макьалаби газетабала бяхIяназир мурталра камдирути ахIенри.\nДявтас гIергъити дусмазибра халкь даршудешла тяхIяр-кьяйда дузахъниличи, сагати фабрикаби заводуни тIашдалтухIели, мегьла гьундури дирухIели целинала ванзурби халкьлис пайдалатачи шурдалтухIели, комсомолтала-жагьилтала стройкаби жигарчердиубхIели газетабала пай дебали халасири. Илди анцIбукьуназир адамтас дегIлара дигути газетализир дурадулхъути бархьдеш бухIнабуцибти, патриотдеш тIинтIдирути, адамтала уркIбазир кьас-яхI хьурадирахъути материалти сарри.\nГьанна 94 дус районна халкьлис къуллукъличиб саби нушала газетара. Чедир гьандушибти лерил анцIбукьуназир илинира жигарла бутIакьяндеш дирусири. Чедибси наслула адамтани ил секIал гIяхIил бала. Гьалаб районна партийная организацияла орган саблин, илини хIукуматла духIнарти тяхIяр-кьяйда чедиахъусири, гьабкьяси ибси тIинтIбирусири, бузерила гьабкьябала баркьудлуми цархIилтази гIерасахъес къайгъи бирусири. Ил багьандан газеталичи хIякимталацунра ахIи, гIядатла адамталара халаси иштяхI бири, гьарил номер чебетаахъили бучIусири. Гьаннара районна гьуни чебиахъути хIянчизарталара, халкьлара гьалабси газетала мурад илгъунали кавлули саби. Сепайда, халкьла пикруми дарсдиубхIели, къайгъни имцIадиубхIели, кьасани дартхIерухIели газеталичи адамтала иштяхIра камбиубсигъуна саби. Ил секIайс гIяйиб я нушачиб ахIен, я цархIилтачиб ахIен. Заманали илдигъунти аги-кьяйда детаахъурли сари.\nАмма, сегъунтилра сабабтани районнизиб дурабулхъуси цайли-цаси газеталичи иштяхI агарбиахъес асухIебирар. СенахIенну, нуша-ургар кадиркути анцIбукьлуми, адамтала баркьудлуми, гIямрула тяхIяр-кьяйда далути газетализирадцун сари. Арзи-хIял далахъути цархIилти гъайла тяхIурти дакIудиубли диалра, вегIла хIулбани чебаили белчIи пикрибарибси статьялигъуна асар селилра барес хIебирар. Ил секIал аргъили, нушачил бархбас бузахъути шимала корреспондентуни, газета къулбасбиранти гIяхIцад леб. Илдас нуша баркаллара дикIулра.\nСепайда, районнизир дахъал предприятиеби, учреждениеби, организацияби лерли диалра, районна газеталис къулбасбирниличи лайикьси пикри бяхIчииули ахIен. Чис биалра гIягIниси статья газетализиб дурабухъунхIели, адамти ил баргес редакциялизи дуцIбикIули саби. ХIера, районна арадеш мяхIкамбирнила учреждениебала: райбольницала, участковая больницабала, ФАП-нала хIянчизартачи арадешла хIекьлизирти материалти делкIахъес чеббарибхIели, илди адамти макьалабачил редакциялизи башар. Илди дурадухъунхIели газета гаягу или дакIубирар. Газетаби диалли къулбасдарибтасцун хIисабдарили дурайути сари. Сен биалра, тиладиличил бакIибтала мурад бартаахъесра къайгъи дакIубирулра.\nАмма, илдани районна газеталис къулбасбарес сен пайда-хIебирусив? Илала багьакIун цархIилталайчи мешубуцибхIели дебали дургIели саби. Медицинала хIянчизарти кьяйдали, нушала гIяйибличи лайикьли саби районна духIнарти цархIилти учреждениебала, организациябала ва предприятиебала руководительтира.\nНушани газеталис къулбасбиранти, газета бучIанти, шимала корреспондентуни печатьла БархIиличил мубаракбирулра ва илдани районна газеталичилси бархбас гьатIира чIумабирахъниличи, илис хIяжатси кумек гIеббурцниличи дирхулра.


Жидерго бакIал тун лъутизе ккаразул къадар дунялада цIикIкIун буго 50 миллион чияс\nЦолъарал миллатазул гIуцIиялъул Жидерго бакIал тун лъутизе ккаразул идараялъ лъазабулеб буго, Дунялалъул кIиабилеб рагъалда хадуб тIоцебесеб нухалъ жидерго рукъзал тезе ккаразул къадар 50 миллион чиясул даражаялдаса тIаде анин конфликтазеги кризисазеги гIолойин.\n20 июналда ТIолабго дунялалъул лъутизе ккаразул къо ракIалде щвезабун гьеб гIуцIиялъ бахъараб докладалда абулеб буго, 2013 соналъул ахиралде жидерго бакIал тун (гьездаго гъорлъ улкабазда жанир) лъутизе ккаразул къадар баханин 51 миллионгун 200 азарго чиясде.\nСон цебеккун букIаралде дандеккун, гьеб къадар цIикIкIун буго анлъго миллион чияс.\nДокладалда кIвар буссинабулеб буго лъутизе ккаразул 86 процент церетIолел улкабазде кколел рукIиналде.\nСириялда гьединал гIадамазул къадар бахун буго 9 миллион чиясде.\nAmnesty International абураб инсанасул ихтиярал цIунулеб гIуцIиялъ гьеб къоялда хурхун гьабураб лъазабиялда какана Цолъарал миллатазул гIуцIиялъул ХIинкъигьечIолъиялъул мажлис, парахалъи ва хIинкъигьечIолъи цIунизе бажарулеб гьечIин абун.


Дагъистаналда къана ичIабилеб банк\nИтни къоялъ Россиялъул Централияб банкалъ лицензиялдаса махIрум гьабуна «Имбанк» абулеб банкалъул Дагъистаналда бугеб филиал. Нижехъе щварал баяназда рекъон банк къаялъе гIиллалъун ккун буго гьелда хадуб 20 миллион гъурщил налъи букIин. Щай Дагъистаналда цо-цоккун къалел ругел хасал бетIергьанлъиялъулал банкал, гьел гьечIого лъикIиш яги квешиш, гьел ва цогидал суалазда тIасан банкалъул эксперталгун гара-чIвари гьабуна нижеца.\nГIаммаб къагIидаялъ «Имбанкалда» хадуб бугеб налъул къадар бащалъулин кинабниги 90 миллион гъурщидаян хъвалеб буго Дагъистаналъул миллияб банкалъ ИТАР-ТАСС агентлъиялъе кьураб баяналда. Аслияб куцалда «Имбанк» хIалтIулеб букIун буго кредитал кьолеб гIуцIи хIисабалда. Центробанкалъе хIалтIул хIасилал кьолеб мехалда мухIкан гьаричIел баянал кьолел рукIанин гьелъилан тIаде жубалеб буго гьениб.\n2011 соналдаса байбихьун «Имбанк» ичIабилеб банк ккола Дагъистаналда къараб. Араб соналда республикаялда лицензиялдаса гьединго махIрум гьаруна «Нафта банк», «Бизнес банк», МахIачхъалалаялъул Муниципалияб банк, «Трестовыяб банк» ва цогидалги. Хасго кIудияб ахIи-хIур багъарун букIана 2013 соналъ январалда «Экспрессбанк» къан хадуб. Гьеб банкалъул клиенталлъун гIемерав чи вукIун вуго Дагъистаналда. ГIемерав чиясул гIарац хIурудалъ ана. «Экспрессалда» гIарац лъун букIарав чиясул 700 азарго гъурщиде щвезегIан къадар гIарцул гIадамазе бецIана Сбербанкалъ. ХутIарабщинаб щвечIо.\nГьеб банк къан хадуб къоялдаса къоялде цIикIкIунеб букIана хабар Дагъистаналда цохIо «Сбербанк» хутIун хутIаралщинал пачалихъалъул гурел банкал къазе рагIулин Центробанкалъилан. «Экспрессбанк» лицензиялдаса махIрум гьабун гьелъулго къисмат такрар гьабуна «Анджи» ва «Нафта» банказ.\nОфициалиял гурел баяназда рекъон абулеб букIана Россиялъул регионазда гьоркьоб бищунго гIемерал хасал бетIергьанлъиялъул банкал рагIулин Дагъистаналдаян.\nКинаб хIажалъи бугеб Дагъистаналъе гьедигIан гIемер хIукуматалъул гурел банказул ва цохIо «Сбербанк» хутIун хутIаралшинал къан лъикIиш квешиш? Гьел суалазда тIасан «Эркенлъи» радиоялъ гара-чIвари гьабуна «Банк Москвы» абураб банкалъул хIалтIухъан Дагъистаналдаса Эльдаров Чупанилгун. 2010 соналъ Чупан хIалтIулев вукIана МахIачхъалаялда бугеб «Эномбанк» абураб банкалдаги. ЦохIо сон гурони гьениб бачIого нахъойги тIадввуссун Москваялде ана гьев хIалтIизе. Дагъистаналъул банказда тIасан гьадинаб пикру загьир гьабуна гьес «Эркенлъи» радиоялъе.\nЭльдаров Чупан: «ГIемериселщинал банкал Дагъистналда руго цохIо гIарац щвезе гIололъун рагьарал. ГIадамазе пайда щолел банкалги жалго тун хутIаралщинал банкал къани лъикIилан рикIкIуна дица».\nЭ.Р «Дагъистаналда руго мисалалъе «Россельхозбанк», «Новый коммерческий банк, руго гIемерал цогидалги хIукуматалъул гурел банкал. Гьезул кинал къан, кинал хIалтIизе риччани лъикIаб букIинилан кколеб дуда, цохIо «Сбербанк» рикIкIинчIого?».\nЧупан Эльдаров: «Киналго банказул хIалтIиги, хIалтIи гьабулеб къагIидаги цоцадаса батIияб букIунелъул кинха абилеб гьезул кинал лъикIал кинал квешал кколелали. Гьеб суалалъе чIванкъотIраб жаваб гьечIо дир.\nЭ.Р «Жакъа «Сбербанкалъ» тIадеги офисал рагьулел руго республикаялда. Кин дуда кколеб ахиралда цIохIо гьеб банк хутIун киналго банкал къазе ругодай?».\nЧупан Эльдаров: «Киналго банкал къазе ратиларо. Щайгурелъул «Сбербанкалъ» гIемериселщинал операциял гьарулел руго автоматикаялъул къагIидаялда. Амма руго чанги гIадамал гьеб къагIида хIалтIизабун бажаруларел. Гьединлъидал жидего дандекколел банкал рукIона чангиязул. Киналго къан жо ккеларилан ккола дида, цо-кIигониги банк хутIизе батила».\n«Сбербанкалда» хадуб гIемерисел дагъистанияз пайда босулеб банклъун Дагъистаналда ккола «Россельхозбанк». Жакъа гьеб банк буго республикаялда хIукматалъул гурел банказда гьоркьоб киналго акциял хIукуматалда кодоб бугеб идара. Росдал магIишат цебетIезабизелъун ва гьеб бутIаялда жидерго магIишат гIуцIизе бокьарал бизнесчагIазе кредитал кьолеб банк ккола гьеб. Гьебги цогидабги хIисабалде босун хIукматалъулаблъун кколеб гьечIониги Россиялъул «Центробанкалъ» лицензиялдаса махIрум гьабизе рес гьечIин гьебилан пикру буго экспертазул ва экспертал гурел чагIазулги.


25 ноябралда Украинаялъул лъабго рагъулаб гамица («Гюрза» абураб тайпаялъул «Бердянск» ва «Никополь» абураб кIиго гьитIинаб катерги «Яны Капу» абураб рейдалъулаб буксирги) хIалбихьана Керчалъул проливалдасан ине. Гьелъул мурадалда гьел хIажаталлъун ккана Россиялъул гIорхъи хвезабизе. Нилъерал ралагьун чIун рукIана, Украинаялъ лъазабилин нилъер гIорхъаби цIунулезда, пуланаб къоялъ нужер гIорхъи бахине кколеб бугин абун. Гьедин гьабун букIана 2018 соналъул сентябралдаги. Гьебмехалда дозул рагъулал гумузе кьуна лоцман (ралъдалъан гуми рачине бажари бугев, ай гьезие нух бихьизабулев чи), гьесги Украинаялъул гуми рачун рукIана проливалдасан.\nГьанжесала гьедин гьабичIо. 25 ноябралъул радал «Бердянскалъул» командирас Россиялъул хъаравулзабазул катералъул (ПСКА-302) командирасда лъазабуна, 2003 соналъул 24 декабралда Россиялдаги Украинаялдаги гьоркьоб гьабураб «Азов ралъадги Керчалъул проливги хIалтIизариялъулъ бухьенал гьариялъул хIакъалъулъ» абураб цадахъаб къотIиялда рекъон, Украинаялъул гумузул ихтияр бугин рехсараб бакIалдасан эркенго хьвадизеян. Бащдаб сагIаталдасан «ПСКА-302» катералъул командирас «Бердянскалъул» командирасе жаваб кьуна, Керчь-Еникалалъул каналалда лъедолаго, хIинкъигьечIолъи чIезабиялъул мурадалда хIалтIулеб бугин план-графикги ихтияр кьолеб хасаб къагIидаги ва, гьелда рекъон, 48-24 сагIтил заманалда хитIаб гьабизе кколин, гьеб хитIабалъе жавабги кьолин ункъо сагIаталда жанибин абун. Гьелдаса хадуб Украинаялъул гумузе нух гьукъана, хитIаб гьабиялъул шартIал тIуразарун гьечIинги абун. Гьеб нухкъаялъул хIисабги гьабичIого, цо гама ун буго жиндирго нухккун.\nЩибха гьабизе кколеб букIараб нилъер гIорхъаби цIунулез? Гьайгьай, нухмалъиялъул буюрухъ тIубазе ккола: гIорхъи хвезабурал чIезаре, хIажалъани, кьвагьде. Украинаялъулал данде кьвагьдечIо. Кьвагьдаралани, гьеб букIинаан «Украинаялъул ВМСалъ Россиялъул ракьалда питна гьабилъун». БакътIерхьул улкабаз гьединаб лъугьа-бахъиналда бан Украинаялъул рахъги кквелароан. Гьединаб пикруги кьочIое босун батила, украинаялъулал данде кьвагьдечIо, ай рагъ гьабичIого, асирлъуде рачIана. Украинаялъул лъабгойищ, анлъгойищали аскарияв лъукъун вугинги бицунеб буго. Дагьабго жагъаллъун буго гьезул буксирги.\nАмма… Порошенкоги гIабдал гуревха. Сунде хьул букIараб гьесул ва щибха гьесие щвараб? Шахматазда буго цо комбинация – гьелда абула «гамбит» абун: пешкаби яги цогидал гIисинал фигураби дандиясеги кьун, гьелъухъ щола бергьине рес кьолеб позиция. Порошенкоеги щвана гьединаб позиция (украинаялъулазулъ патриотизм «борчIана» ва иргадулаб нухалда Россиялде данде рахъана бакътIерхьул улкаби). Дзюдоист Путиниде данде «хIалев» вуго лъабго-ункъо гали цебе тIамун бажарулев шахматазул устар.\nТIоцебе абуни, Порошенкол буго юридикияб ихтияр, Керчалъул проливалдасан Украинаялъул гуми ине ругин абун Россиялда лъазабичIого чIезе. Цебеккун рехсараб 2003 соналъул къотIиялъул кIиабилеб статьяялда рекъон, Киевалдаги Москваялдаги, цогидал улкабазда гурони, тIадаб гьечIо рагъулал гуми хьвадиялъул хIакъалъулъ цоцада лъазабизе. КъотIиялъул кIиабилеб статьяялда хъван буго: «1. Коммерцияб гуреб мурадалда хIалтIулел дармил ва рагъулал, гьединго РФялъул яги Украинаялъул байрахъалда гъоркь ругел цогидал гуми Азов ралъдадаги Керчь проливалдаги хьвадула эркенго.\n2. БатIиял улкабазул байрахъазда гъоркь ругел цогидал дармил гумузе ихтияр буго Азов ралъдалъе лъугьинеги Керчь проливалдасан инеги, нагагьлъун гьел Россиялъул яги Украинаялъул порталде унелниги гьениса тIадруссунелниги ратани.\n3. Лъабабилел улкабазул рагъулал ва цогидал, коммерциялъе гурелъе хIалтIизарулел ругел пачалихъиял гумузе Азов ралъдалъе ва Керчь проливалдасан ине ихтияр кьола, цин гьел щвезе ккола цояб рахъалъул (Россиялъул яги Украинаялъул – ред.) порталде ва цогидаб рахъалъулгун дандги бан щвараб гьелъул ахIиялда яги гьез кьураб ихтияралда рекъон».\nЯ Украинаялъ, я бакътIерхьул пачалихъаз, хIатта ЕвАЭС ва ШОС-6 гIуцIабазулъ ругел нилъер партнеразгицин жеги къабул гьабун гьечIо Крым Россиялда гъорлъе лъугьин. Гьединлъидал рехсараб къотIиги рикIкIунеб буго жеги къуватаблъун. Кремлялъин абуни киназдаго ракIалдещвезабулеб буго Халкъазда гьоркьосеб ралъдал ихтияр, Крым Россиялъул ракь букIин кьочIоеги босун. Гьелдаго цадахъ рикIкIунеб буго Керчь проливги Россиялъул территория кколеблъи. Крым Россиялъул бугеблъи къабул гьабичIел къватIисел улкабазулги нилъерги батIи-батIияб бербалагьи буго Украинаялъул гумузулгун ккараб лъугьа-бахъиналдеги. СихIтун Путиница гуми проливалдасан риччан рукIаралани, гьесул къадру холаан дунялалъулго жамгIияталда цебе. РиччачIого тани, Киевалъегун Западалъе рес щола Россиялде гIайиб гIунтIизабизе ва Путинидегун гьес нухмалъулеб улкаялде иргадулаб гьужум гьабизе.\nКIиабизе, Петр Порошенко вуго цебеккунго хIилла-рекIкI ургъизе махщел бугев чи. Халкъазда гьоркьосеб ралъдал ихтияралдеги цебеккун рехсараб къотIиялдеги мугъги чIвалаго, гьес лъазабуна Россиялъул ВМСалъ Украинаялъул гумузде гьужум гьабунилан абун. Ва гьебсагIатго тIалаб гьабуна кIиго моцIалъ тIолабго улкаялда рагъулаб хIал лъазабеянги. Гьесие гьеб хIажат буго – 2019 соналъул 31 марталда рукIине ккола президентасул рищиял, гьел нахътIамиялъул мурадалда. Щайгурелъул гьесул расги лъикIаб хIал гьечIо гьабсагIаталда. ЦIех-рехазда рекъон, гьесдаса гIезегIанго цее ун йиго парламенталда бугеб «Батькивщина» абураб фракциялъул вакил Юлия Тимошенко. Рагъулаб хIал лъазабураб мехалда, президентасе щола гIорхъи гьечIел ихтиярал. Амма Порошенкол дандиязда бичIчIун батила жал махсараде кквезе бокьун бугеблъи, ва гьез къокълъизабуна рагъулаб хIалалъул болжал (28 ноябралдаса 25 декабралде щвезегIан), гьебги тIолабго Украинаялда гуреб, гIицIго Россиялъулги Украинаялъулгун Молдовалъул Приднестровьеялда ругел гIорхъабазда гIагарлъухъги ЧIегIерги Азовги ралъадазул рагIаллъабаздаги. Порошенкол рагIабазда рекъон, Украинаялъул хутIарал регионазда рагъулаб хIал лъазабизе бегьула, нагагьлъун Россиялъ ракъдадасанги гьужум гьабуни. Гьанивги Порошенко «чода рекIахъе» хутIана.\nЛъабабизе, БакътIерхьул улкабаз (НАТОялъги, Евросоюзалъги, цо-цо пачалихъазул бутIрузги) Киевалъул рахъккуна. Дональд Трампица нахъбахъана Аргентинаялда тIобитIараб саммиталда Владимир Путинилгун букIине кколеб букIараб дандчIвай. Байбихьана, иргадулал санкциял лъазаризе ругин абун, Россиялъе хIинкъаби кьезе, гьезда гьоркьор – ралъдал гуми хьвадиялъул рахъалъги. Дунялалда ругел проливазда гьоркьоса цо чангоялъул гурони жавабчилъи тIалъуларо Россиялъул гьудулзабилъун ругел улкаби (Турция – Босфор; Дания ва Швеция – Балтийское ралъдахъан Северное ралъдахъе унел проливал; Англия ва Франция – Ла-Манш ва гь.ц.), гьединлъидал рес буго гьединал санкцияз Россиялъе кIудияб зарал гьабизе.\nПрочитано 136 раз\tПоследнее изменение Среда, 12 декабря 2018 10:39\nДругие материалы в этой категории: « Форум\t12 росдае лъим щвезе рес буго »


Шамил имамасул къадруяб нух » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nШамил имамасул къадруяб нух\nКавказалъул тарихалда жанир руго гIемер хIикматал, гIажаибал, унго-унгояб гIаданлъи жидеца бищун захIматал заманазги цIунарал, наслабазул ракIазулъа жидер цIарал кидаго нахъе хъвагIаларел гIадамал.\nАмма бищунго халатаб, захIматаб ва хIалхьи толареб пикру Кавказалъул хIакъалъулъ тарихалъулъ ва культураялъулъ бижана ва хутIана, имам Шамилил заманалда хурхун. Гьесул къеркьей лъугьанин абизе бегьула роценлъун, гIисинал миллатазул гIунгутIаби тIатинарулел ва гьебго заманаялъ тIолго гIаламалде бугеб ахIилъун.\nЭркенлъиялъул пикруялде тIаде Россиялъул ва Европаялъул бичIчIиялъулъ Кавказалъул асар жубана.\n1834 соналда Шамил вищула имамлъун, амма гьес инкар гьабула имамлъиялдаса, гьелъул бугеб кIудияб жавабчилъи бичIчIун. Гьесда чанго нухалъ нахъеги гьарула имамлъи гьабейилан, иргадулаб гьединаб гьари ва хIукму, гIемер ургъелал ва пикру гьабун, гьес къабул гьабула ва Шамил имамлъун вахъуна. Гьелдаса байбихьана Кавказалъул кIудияб къиса.\nХалатбахъараб заманаялъ хъвадарухъабазул ва гIалимзабазул кIвар буссун букIана гIицIго гьелде ва архиваздасангун хасал даптараздаса къватIире рахъарал тарихиял документаз ва хъвай-хъвагIаяз бихьизабуна Шамилил цевехъанлъиялда гъоркь гьабураб Кавказалъул халкъазул бахIарчияб къеркьей, ва гьединго мугIрузул халкъазул жамагIаталда жанир кIвар бугел хиса-басиял лъугьун рукIинги.\nИмамасул гIумру бикьизе бегьула кIиго бутIаялде.\nТIоцебесеб бутIа, гьев рагъухъанлъун ва пачалихъияв хIаракатчилъун вихьизавулев, рагIалде бахъана 1859 соналъул августалда. Тарихалда гьеб хутIана талихI къараб ва бахIарчияб заман хIисабалда – гьелъул гьумерлъун имам Шамилги вуго.\nКIиабилеб бутIа байбихьана Гъуниб ва рагIалде бахъана ГIарабиялда. Гьеб буго гIицIго гьесул гIумру, букIараб, араб заманалъул, гIумрудал, хъизамалъул букIинеселъул, рухIелазул, ургъелазул ва пикрабазул цIураб. Гьеб заманалда гьесул аслияб мурад букIана хIежалде ин. Рехсараб заманалде Шамилил цIар дунялалъулго тарихалда хъван букIана.\nШамилил хIакъалъулъ тIаса-масаяб пикру бугел цо-цо данде чIараз тамашаяб куцалда тIадчIей гьабула имам Гъунив хвезе кколаанин.\nЩайха хвечIев Шамил Гъунив?\n1830 соналъул хасало, имам ГъазимухIаммадил аскаралъулъ вукIаго, Хунзахъе гьабураб чабхъадул заманаялъ, чанго гъазаватчагIигун цадахъ Шамил чанго сверун ккола. Гьеб букIана Кавказалъул хадусеб тарих тIубан батIайиса ккезе рес букIараб лахIзат – Шамилил гIумру зараялда бан хутIун букIараб. Амма Шамил чIаго хутIана.\nЩайха гьев хвечIев доб къоялъ?\n1832 соналъул хаслихъе Генуб къварилъухъ рагъ лъун бугеб заманалда, Шамил ГъазимухIаммад имамгун цадахъ къеркьелев вукIана гIурусазул аскаразда данде. Гьеб рагъулъ хвана имам, Шамилин абуни чIаго хутIана, хочоцаги ворлъун, бида вецIцIулев. ГIадамаз абулеб букIана, гьединаб ругъунгун чи чIаго хутIуларин, амма Шамил чIаго хутIана.\nЩай гьев гьеб къоялъ хвечIев?\n1839 соналъул риидал АхIулгохIда Шамилида ва муридзабазда бихьана сверун ккураб заманалъул киналго къварилъаби. Хвана гьесул чIужу ва гьитIинав вас, кIудияй яц, имгIал, ва гьес къурбанлъун гьавуна жиндир кIудияв вас Жамалудин, аманатлъун гIурусазухъе кьун, жиндир муридзаби хвасар гьариялъе гIоло.\nЖинда сверухъ бугеб, чи валагьизе хIинкъараб хIал бихьун, гьес жиндиегоги гьарулеб букIана гIажал: анкьго сон барав васгун цадахъ гулла-хер тIаде балеб бакIалда чIун вукIунаан гьев, цониги гулла жинда щвелародайин хьулалда.\nГIурусазул рагъулаб тIалъиялъ чанго нухалъ лъазабун букIана Шамилил бетIералъухъ багьа. Сардилъ тIаде кIанцIарав цо залимгун къеркьон, имам лъукъ-лъукъун вукIана ва гьес кIудияб захIматалда чIвана тIаде кIанцIарав тушман. Имам чIаго хутIана, захIматал ругъналги щун.\nГьеб къоялъ щай гьев хвечIев?\n1859 соналъул август моцIалъ сверун ккураб Гъуниб Шамил ва гьесул муридзаби хвалдаса чанго галул манзилалъ гурони рикIкIад рукIинчIо. ГIемерисел ахирисеб рагъ гьабизе хIадурал рукIана. Амма имам гьел къваридал лахIзатазги пикруялда вукIана жиндирго халкъалъул, гьелъул къисматалъул. Гара-чIвариязде гьев ана, ахIвал-хIал хисизаби мурадалда.\nЩай гьев хвечIев гьеб къоялъ?\nКавказалъул рагъ лъугIун, Калугаялда вугеб заманалда имам захIматго унтун вукIана, амма гьев, яхI гьабун, хIал лъазе толарого вукIана. Гьенир хвана гьесул хъизан-агьлуялъул чагIи, гIемерал унтун рукIана, живго Шамил херлъулев вукIана, хIежалде ине анищазда. Гьесул ботIролъа кидаго унеб букIинчIо лъедерлъараб жиндир хъизаналъул букIинесеб кин ккелебан абураб пикру.\nГьеб заманалда щай гьев хвечIев?\nШамил киданиги вахчичIо хвалдаса. Гьелъие нугIлъи гьабула гьесул кьалул гIумруялъ, черхалда рукIарал рикIкIен гIемерал ругъназ. Кьалул кор бокьарал рагъазулъ гьесда сверухъ холел рукIана гьесул муридзаби, наибзаби, гIагарал, амма хвалица живго Шамил восулев вукIинчIо.\nГьев релълъунев вукIана Халид бин Валидида, Аллагьасул нухда хвезе гъираялда, рагъул кор бакараб бакI бихьун, цеве кIанцIулев вукIарав ﷺ Аварагасул асхIабасда. Гьесул черхалда букIун гьечIо ругънал гIуж гьечIеб хъатгIанасебцин бакI. Амма Аллагьас гьесие хъван букIун буго, лъикьаго къечIого, жиндирго бусада хвезе. РикIкIен гIемерал ругъналгун бусада вегун вугев гьесда щвезе гIадамал рачIиндал, гьес гIарз бахъулеб букIун буго, нус-нус рагъулъ гIахьаллъарав жив гьанже бусада вегун холев вугилан.\nГьединго Шамил имамасе хъван букIун буго, боркьараб рагъда гуреб, хIурматаб бугониги чIамучIаб асирлъуда гуреб, кидаго анищ букIараб, щибав муъминчиясда тIадаб борчги тIубан, хирияб Мадинаялда, ﷺМухIаммад авараг вукъараб бакIалда жиндир тамашаяб гIумру рагIалде бахъинабизе.\nГьениб, Мадинаялда, бигьа гьабун къана нуцIа тIолго дунялалъул тарихалде мухIканго жиб босараб Шамилил къарнуялде. ГIадамаз тIовитIулев вукIана инсан, тIолго инсаният багъаризе гьабурав, наслабазе гвангъараб лъалкI нахъе тарав, хъвадарухъабазеги, философазеги, композиторазеги, политиказеги бечедаб хазина тарав. Гьелда тIад ургъун, гьесул гIумрудул нухалъул жакъа къоялъги хъвалеб буго гьез.\nРикIкIада Мадинаялда ахиралде щвана Кавказалъулго имам, кIудияв Шамилил заман. Гьев тIовитIана, гIадатияв чи кинигин, гIадатияб куцалда, хабада гIадатияб гамачIги лъун. Жиндирго тарихияб даптаралда Къарахъа МухIаммад-ТIагьирица гьелъул хIакъалъулъ хъвалеб буго: « Шамилие рахIат щвана», - абун.\nГьедин рагIалде бахъана магIаруласул хIикматаб гIумру, Генуб росулъ байбихьараб ва хирияб ракьалда, ГIарабиялда ахир щвараб.\nШамил чIагояв заманалдаго гьесул цIар сверун букIана биценазде. Гьесул гIумрудулъ рукIана гIемерал бергьенлъаби ва къеял, рорженал ва гъоркье рорти, рохалилал икъбалал ва талихI къарал камиял. Амма гьелда киналдаго цадахъ гьев чи кидаго ритIухъав вукIана жиндирго бербалагьиялъе, киналго захIмалъаби, хIалбихьиял гьес къадруялда къабул гьаруна. Гьев вукIана доб заманалда такрарлъи гьечIеб пачалихъияб гIуцIи Кавказалда гIуцIун бажарарав чи. Доб гIасруялда гьеб букIана гIемерго цебетIураб ва гIадамазе хIажатаб чIезабулеб пачалихъ, гьединаб улка гIуцIизе кигIан мукъсанал ресал рукIаниги. Унго-унголъунги гьев вукIана пачалихъияб пикру бугев чи, гьесул реформабаз халкъал цолъизарулел рукIана, тIолго Кавказалъулаб пикру бижизабулеб ва тартибалъулгун ихтияразул бичIчIи кьолеб букIана гIадамазе гьес. 1859 соналде щвезегIан бахIарчияб къварилъиялъул цIураб гьесул гIумру дагьабги къварилъана Гъуниб ккаралдаса хадуб.\nЦоязе Шамил вуго реццалъул кучIдул хъвазе бугеб рес, цогидазе - хIакъирал рагIаби абизе багьана. Тарихияб цIар кIудияб бугогIан гIемер рукIуна гьев чиясул рахъалъ харбал, гьев вичIчIизеги захIмалъула, захIмалъула ричIчIизе гьесул ишал, гIадатиял роценазда данде кколарел.\nШамилил кIвар ва къимат борцине бегьула, гIицIго тIолго дунялалъулал тарихиял цIадирабазда гуребги, иншаАллагь, Къиямасеб къоялъул цIадирабаздаги.\nАмма Шамил имамасе хIажат гьечIо рорхатал гIарасал, бищун лъикIаб ва кIудияб гьесул хIурмат гьабилъун букIинаан гьесул амрабазе мукIурлъи.\n«Гьесул рагъул махщалидаса къечIеб, хIикматаб къисматалъ жиндехунго цIалел рукIана культураялъул ва литератураялъул церетIурал пикраби. Дунялалдаго цIар рагIарав ва гьелда цадахъго инсанасул рес къотIиялъул кIкIалал ахаде щварав гьесул гIумруялъухъ ралагьулел рукIана, гIажаибал цIигьариязул рахасалъухъ кинигин.\nГьедин букIана АхIулгохIдаса хадубги, гьедин букIана Генуб къварилъухъ ккараб рагъдаса хадубги, гьедин букIана Гъуниб магIарда асирлъуде ун хадубги: кив-кивниги гурев, хирияб Мадинаялъул ракьалда хвана чIагояб биценлъун лъугьарав, жиндир таватур кибго тIибитIарав гьев инсан. Шамилил къеркьеялъ рижизарурал «нагIана батаял» суалал, гьесул замана тун, къватIире рачIана. Гьев къеркьезе тIамураб «тIадегIанаб магIна» кIудияб батана гьесул гIумруялъул нухалдаса, жибго XIX гIасруялдаса. Гьеб магIнаялъ цере лъолел руго миллиябгун рухIиял хиса-басиял, зулмуялда данде къеркьеялъул хIурият, битIун ричIчIарал халкъалъул пикраби, къасдал ва заманаялъ балеб ахIуда данде кьолеб жаваб. Халкъалдехун лъикIаб бербалагьи цIунизе Шамил имамасе кумек гьабуна гьесул гIамалалъ, гIумру цогидазе гIоло кьезе хIадурав вукIиналъ ва жиндирго хIажатал цогидазулаздаса цере ккезарунгутIиялъ»\nШамил имамас ва гьесул рагъухъабаз жидерго къеркьеялдалъун империялдаса тIалаб гьабуна тарихияб, жидее хасиятаб, гIадатияб магIарулазул рукIа-рахъин цIуни, гьелъул адаб гьаби. Гьелдалъун тIалъиялъ къабул гьабуна улкаялда хаслъи цIунизе ккей, халкъазул тарихияб хазина ва гIадатал рикIкIине ккеялъе мукIурлъана. РукIанадай жеги гьединал халкъал, империялда гъорлъе гьедин «ракълида» арал ва жидее гьединал ихтиярал щварал?\n«Тушбабазухъе асирлъуде ккарав Шамил имам Аллагьас цIунана гьезул рахъалдаса хIакъирлъиялдаса. Гьез хIурматалда, адаб гьабун, щвезавуна имам жидерго тахшагьар Петербургалде. Аллагьас хвасар гьаруна, имам гуревги, гьесул хъизанги…. Гьелда тIадеги, ТIадегIанас гьел гьесизаруна, рецIел тIалаб гьабичIого, имамасе пайдаялъе хIалтIизе – ахиралда гьез жидецаго щвезавуна Шамил хъизан-агьлугун цадахъ Маккаялде, гьенирейин абуни, кутакалда къо бихьун гурони, щвезе рес букIунаро гIадамазе».\n1859 соналда, Шамил ахIула Императорасул жамгIияб библиотека бихьизе. Гьенир гьесда рихьизарула 22 батIияб мацIалда гьесул хIакъалъулъ хъварал тIахьал, батIи-батIиял заманалда рахъарал, гIурус, ингилис, паранг ва гIемер батIиял мацIазда ругел.\nГьеб рекIее гIун батизе буго имамасе. Гьес гIезегIан заманалда халгьабула цо ингилис мацIалда хъвараб тIехьалда бахъараб жиндирго сураталъухъ. Унаго, Шамилида библиотекаялъул хIалтIухъанас цIехола, щибин гьесие бищунго бокьараб гьенибилан.\nЖиндир халгьаби цIакъ гIедегIараб букIанин, гьеб суалалъе жаваб гьабун, щиб гьениб берзуе гIураб жо букIарабали бицинейин абула имамас. Амма бищунго асар гьабунин жиндие цо бакIалда гьалгощинал тIахьал ракIаризе рес букIиналъ. Имамасда гьеб заманалда лъалароан гьесул хIакъалъулъ хъварал тIахьал жеги цIикIкIине рукIин.\n«Шамилил кинабго бахIарчилъиялъул бицин дун гIадинал загIипал гIадамазда гьабун бажарулеб жо гуро», - ян хъвалеб буго Гинчукьа ХIайдарбегица.\n«Гьесул киналго лъикIал гIамалал гъваридго лъазари ралъад къотIи гIадинаб жо буго, гьебин абуни цониги дир заманаялъул чиясда гьабун бажарулеб иш руго. ГьечIищха гьедин? Гьедун абизе кIола, ТIадегIанас къуват кьун, имам Шамилил киналго ишазул хъвазе ва гьел данде росизе лъугьани, гIезе руго тIахьазул гохIал».\nЖакъаги гIалимзабазул, шагIирзабазул, хъвадарухъабазул, политиказул пикру ккун буго Шамил имамас. Имам Шамилил хIакъалъулъ рагIи жеги цебе буго, гьединлъидал, бицаде жиндир гIумру сверав чиясул тарих жеги хъван рагIалде бахъун гьечIо.\nАвтор: ХIажи Мурад Доногъо\n» ХIажи-Мурадил киноялъе политикияб «суннат» гьабиладай?\n» ХIоцоса Нажмудин


"ХIусеница абичIеб жеги абизе буго"\nУнеб букIана 1999 абилеб соналъул квачараб хасел. Улкаялда квешаб хIал букIана кинабго рахъалъ. Даим гьекъарав къиралги, унеб рахъ лъалареб пачалихъги букIана.\nДун гIолохъанав магIарул газеталде хIалтIизе лъугьарав мухбир вачIунев вукIана Ярагъиясул къватI чIван тIадехун. Данде вачIунев вугоан машгьурав театралъул актер ХIусен Казиев. Кодоб цо буханкаги бугоан асул, цо газеталги ругоан. Бугеб таваккалги бакIарун данде ана.\n- ВагIалайкум салам...-ги абулаго, гьаб куц-бегI кибдай бихьараб дидаян абулев гIадин валагьун чIана ХIусен. Дица кумек гьабуна.\n-Дуда дун лъаларо, дун "ХIакъикъат" газеталъул цIияв мухбир вуго. Духъа интервью босизеха дие къварегIун букIараб.\n-Гьаниб кин босилеб? Кида?...\n-Дун отпускаялда вуго...\n- Отпускалда вугони кьезе бегьуларищ интервью?\n- Хъвай дир адресги телефонги: Ирчи Хъазакъил къватI... щибалиго рукъ. Метер радал вачIаха хIажат батани, гьенив вукIуна дун. Дун цIакъ разиго унев вукIана тохлъукьего ккараб дандчIваялдаса. 90 абилел соназда ниж унаан театралде. Залалда вукIунев вукIун ватула 10-20 чи.\nКинабго гIалам буссун букIана багIарал, гIурччинал пиджакалги, цо ричIчIулареб ретIелги ретIун концертазде. Бандитазги артистазги цIун букIана Дагъистан. Цо-цо мехалда гьел кIигояз цоцазул ролалцин хIалал гIумруялъулъ.\nДагьал чагIи рукIана театралда. Амма теаралда абурал кепал калимаби нижер гIумруялъулъ рукIунаан. Казиевги вукIана кумирлъун. Хадусеб къоялъ щвана ХIусеница кьураб адресалда. КIутIана нуцIида, сихIкъотIи... Нахъойги кIутIана, гьечIо гьаракь.\nДагьалъ эхетунги чIун цощинаб адрес мекъи хъванадай абун тIад вуссунаго рагьун бачIана нуцIа. Бугоха цо гIадан хIинкъилеб гьумер. Хичараб рас, цIацIарал берал, даларал къалал ва гъоркьа ратIлилъ кьижаралъуса вахъарав Казиев. БетIер хьвагIун ишара гьабуна жаниве лъугьаян. Дун залалда гIодов чIезавуна ва живго ана ваннаялде. Доваса ахIдон кIалъалев вуго:\n- ЧIужу ана Москваялде... ясалъухъе щвезе, дунго вуго... вабабай бугеб санагIат гьечIеб жо гьал чIужаби гьечIолъи, посуда буго гьадаба чуричIого...- янги абун цадахъго полотенцегун рукъ бакьулъе вачIана ХIусен.\nЦо лъимадухъего гьимана. - Гьаб сагIат нилъеца рекъезабиларищха, щай нилъее ал руччаби анир? Хех гьабун цо шишаги, закуска жоги рекъезабуна столалда ва байбихьана гара-чIвари. РакIалде бачIанщинаб жо бицунел рукIана. Ахиралда цойги щиб асда гьикъилеб лъаларого как балищ дуца абун гьикъана.\nКазиев Казиев вукIинароан гьенибги киназдаго релълъараб жаваб кьуни. - Балила дуе, херав чияс какищ балеб? Как базе ккола бохдузда рухI бугеб гIолохъанаб заманалда - ян велъана.\nКьуна дица редакциялъухъе цо санагIат гьечIеб, дора рукIаразда релълъинчIеб гара-чIвари "ХIусеница абичIеб жеги абизе буго" абураб цIаралда гъоркь. ЦIаларал кIариялда релъулаан, цохIо гара-чIвариялъ гурев живго ХIусен вуго гьедин кеп щвезабулев чи.\nХIусен Казиевас хIарал ролал ва театр нижерго гIумруялъулъе лъугьун букIанин абизе бегьула. Гьесул калам, ретIел, вуссинги свери, кIалъалеб къагIида гьабун релъулаан. Гьес хвасар гьабунин дармил ва бандитизмаялъул заманалда театрин абизе бегьула.\nГьев вуго хIикматаб гьунаралъул актер. Казиевасда гIадин цойги лъиданиги кIоларо цого махщалида ва тIадегIанаб даражаялда трагедияги комедияги, хIатта цохIого постановкаялда валагьарав велъизавизеги ва пашман гьавизеги.\nГьев ракI гIатIидав ва хIикматаб гьунаралъул инсанасе, лъикIав чиясе жакъа тIубан гIумруялъул лъабкъоялда анцIго сон. ЛъебергогIаги букIарабани, кигIан гьев нилъее хIажат вукIарав цIидаса ролал хIазеги нилъее образаздалъун тарбия кьезеги.\nГIемерисезда ккола театр бугин рекIелгъеялъе гIуцIараб бакIин. Театралъ ва Казиев гIадав актерас инсанасе кьола тарбия. Пайда щиб гьев цохIо гурони гьечIо, гьесул бугеб даражаялъул. Вугесул къиматги гьабун, лъикIабщинабги гьарун баркизинха юбилей.\nАллагьас сахлъиги гIумруги кьеги гьесие гьал бццал ракIалги, бецIаб гIаламги кантIизабизе ва канлъуде бачине. Хабаралги лъикIал рагIайги нилъер киназдаго.


Азербайжаналъул консуллъи рагьизе рагIула Дагъистаналда\nДербент. Азербайджаназул драмтеатр\nДербенталда Азербайжаналъул консуллъи рагьизе бугилан лъазабуна гьал къоязда Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас гIорхъаби цIунулезулгун букIараб дандчIваялда. Гьелъ бигьалъи гьабизе бугин кIиябго рахъалде хьвадулел чагIазеян абуна гьес.\nАмма жеги бичIчIулеб гьечIо лъил бюджеталдасан гьеб консуллъиялъе гIарац биччазе бугебали, Азербайжаналъул консуллъийин цIар батани, доз биччазе кколин абуна ЭР-ялъе «Яблоко» партиялъул Дагъистаналда вугев вакил Альберт Эседовас.\nАзербайжаналда гIумру гьабулел дагъистаниязе къваригIараб гьединабго идара доба рагьизе щайин республикаялъул тIалъиялъ квербакъуларебин тIаде жубана Эседовас.\nАльберт Эседов: «Щиб, Дагъистан Россиялдаса батIа тIезабунищ бугеб гьаниб консуллъи рагьизе ккани? Буго гурищ къватIисел ишазул рахъалъ жиндирго гIуцIиги (МИД) вакиллъиги щибаб бакIалда? Гьеб буго Москваялдаги. Бакуялдаги буго. Кивехунго гьезул чиги вуго вакиллъун. Гьединисан босани, Дагъистаналъул гьечIо жидерго гIарзагун ине бегьулеб бакI. Гьа, щиб къваригIунха Дагъистаналдаги гьез вакиллъи рагьулеб бугеб, лъица гьел гьанир къварид гьарулел ругел? Къокъ гьабун абуни, лъиданиги магIна бичIчIулареб идара рагьизехъин буго гьес Дербенталда».\nЭР: «Дагъистанияздасаги азербайжаназе цIикIкIун пайда букIиниланищ рикIкIунеб дуца гьеб консуллъи рагьиялдаса?»\nАльберт Эседов: «Пайда гьелъул лъиениги букIине гьечIо. Гьеб буго гIадада гIарацги харж гьабун рагьулеб идара. Гьеб релълъунеб буго Дагъистаналъул ункъо мухъалда Дагъистаналъул нухмалъулес жиндирго вакилзаби теялда. Гьеб хIалтIуцIаги щибниги пайда кьечIо гури. Абулеб букIана гьел вакилзаби ругебгIан мехалъ цIикIкIун информация щвезе бугин мухъаздасаян. Буго гури информациялъул ва печаталъул рахъалъ тIабараб министерлъиги, миллиял ишазул рахъалъги министерлъиги, гьезул щибазда тIад лъурал масъалабиги. Гьелги рукIаго сундуеха гьел мухъазда вакилзаби къваригIун ругел? Гьебго жо абизе бегьула консуллъиялъул рахъалъги».\nАмма миллияб политикаялъул ва къватIисел ишазул министр хисулев Зикрула Илясовасул пикру гьадинаб буго.\nЗикрула Илясов: «Консуллъи кIиябго рахъалъе пайдаялъе хIалтIизабизе бегьула. Дида жеги мухIканго лъаларо гьелъул, амма Азербайжаналъ рагьулеб батани гьеб, гьезго кьезе ккола гьелъие гIарацги».\nБадрудин Ибрагьимов вуго ЦIоралда гьавурав, гIурав чи. Гьесда ричIчIуларел гIиллабазда бан ахираб заманалда гьев Гуржиялде виччалев гьечIо. Гьединаб ахIвал-хIалалде ккарал гIадамазе хIажалъизе бегьулин консуллъи гIадаб идарайин рикIкIунеб буго Бадрудиница.\nБадрудин Ибрагьимов: «Азербайжаналдаса гIебеде къваригIел бугев чи ихтияралда яги цогидалда хадур Москваялде щвезегIан инчIого чIезе рес букIина гьелъул. Гьединлъидал консуллъи рагьиялъулъ квешлъи яги зарал бихьулеб гьечIо дида. Масала, гьале дун Гуржиялде виччалев гьечIо. Щаяли мухIканги гьабулеб гьечIо доз. Гьелъие гIилла цIехон дун Москваялде Швейцариялъул посольство бугеб бакIалде щвезегIан ине кколев вуго, Гуржиялъ дие официалияб жаваб кьеян гьарун. Гьединалго суалал гIемер ратизе руго Азербайжаналда, Закаталаялда, гIемер ратула. Гьенир ругелъул нилъер чагIи – магIарулал, лезгиял».\nПалхIасил, дагъистаниязул цогидаб къокъаялъул пикру буго Азербайжаналъул консуллъи Дагъистаналда рагьани, жидерабго билълъинабизе лъугьинин азербайжаналъулал абун. Щайин абуни гьел церегоялдаса къеркьолел ругила щиб гьабунги Дербент жидедехунго буссинабизе. Гьединго махIачхъалаялъулаз ракIалде щвезабулеб буго чанго соналъ цебе азербайжаналъулаз гьабураб хIалбихьиги. Азербайжаналъул вакилзабазе бокьун букIун буго жидерго вакиллъи ГIазиз ГIалиевасул цIар лъураб къотIноб рагьизе. Советияб заманалда Азербайжаналъул ТIадегIанаб Шураялъул вукIарав нухмалъулев ккола гьев. Амма гьеб къватI къачIазе азербайжаналъулалги тIамун, МахIачхъалаялъул экс-мэр СагIид Амировас инкар гьабун бугила гьеб хIукмуялдаса.


ЧIагояб шагьаралъул гIурччинаб рагIад\nЦIияб Хушет поселокалда бугеб «Декоративные культуры» ЗАО ккола гьаб заманалда къанагIат гурони гьечIел магIишатазул цояб. Гьал къоязда гьелъул директор Халид Халидбегов вачIун вукIана редакциялде гьоболлъухъ ва гьесулгун гьабураб гара-чIвари бахъулеб буго гъоркьехун.\n- Халид, кида ва щиб мурадгун гIуцIараб дуца нухмалъи гьабулеб магIишат-питомник?\n- Декоративиял гъутIбузул, хъархъазул, тIугьдузул рекьулел материалал гIезариялъул мурадалда, 1977 соналдаго гIуцIун букIана гьеб.\n- Нужер мисалалда хIалтIулел магIишатал гIемер ругищ Дагъистаналда?\n- «Горзеленхоз» гIуцIиялъул букIана ва гьабсагIаталдаги буго жидерго питомник. Гьеб буго Дербент районалъул «Самур» лесхозалъулги. Амма наккугIанги гIемер руго цогидал регионаздаса, къватIисел пачалихъаздаса босун нилъер гьениб гьеб бичулел, батIи-батIиял цIаразда гъоркь хIалтIулел ругел «озеленителал – дизайнерал».\n- Жакъа къоялда щиб гьоркьобе бачунеб нужер питомникалъ, лъица босулеб хIадур гьабураб материал?\n- 50 гектар ракьалда гIезабула гьеб. ХIалтIухъабазул вуго къогогIанав чи. Нижер хIалтIи буго, аслияб куцалда, квераз гьабулеб. Гьединлъидал техникаги нижее гIемер хIажалъуларо. Гьеб босула нилъер шагьаразул предприятияз, организацияз, больницабаз, школаз, жалго гIадамаз.\n- Щиб заманалда гьеб бичулеб ва исана кигIан къадар гьелъул бичараб?\n- Бичула риидалил моцIаз ва октябралдаса байбихьун декабрь лъугIизегIан. Исана нижеца гьеб бичана цо млн гъурщиде.\n- ГIурччинлъиялъул рахъалъ МахIачхъалаялда бугеб ахIвал-хIал кинаблъун бихьулеб дуда?\n- Нормабазда рекъон, шагьаралда гIумру гьабун вугев цо чиясе букIине ккола гIурччинлъиялъул 20-25 кв метр. КIудияв специалист гьечIониги, бичIчIизе кIола хIажаталъул 30 процент гурони нилъер гьаниб гьечIеблъи.\n- Советияб заманалда тахшагьаралда букIана гIемераб гIурччин-лъи. Щиб гIиллаялдалъунха гьанже гьадин ккараб?\n- Доб заманалда кирго рукIана хIалтIи лъалел ва хIалтIулел специалисталги, гIадлу-низамалъул магIна бичIчIулел, жавабчилъи бугел хIакимзабиги. Дир пикруялда, гьаб заманалда пачалихъалъул идарабазда цIакъго дагьлъун руго лъугьун бугеб хIал бичIчIулел, гьеб хисизабизе бажари бугел хIалтIухъаби. БукIине кколеб хIалалда шагьар гIурччин гьабулеб букIарабани, нижер гIадинаб магIишат гьаниб къваригIунаан 10, ялъуни нижераб кIодо гьабизе кколаан 10 нухалда.\n- Тахшагьаралда гIемерлъулел руго жалго бетIергьанал предприятиял, батIи-батIиял кIалгIаби. ГIурччинлъиялъул тIалаб букIу-нищ гьединазул рахъалдасан?\n- ГIемерисезул букIунаро. ТIалаб бугезги, дизайнеразул кумекалда-лъун, гьеб бачIинабула къватIисел пачалихъаздаса. БачIараб мехалда гьеб букIуна берцинаб, чIухIараб, амма кIиго-лъабго лъагIалидасан лъугIула гьелъул иш. Масала, гIурус учительницаялъе бараб памятникалда аскIор чIун рукIана батIи-батIиял тайпабазул берцинал гъутIби. Гьанже кирха гьел ругел? Киналго ракъвана, нахъе рехана. Гьединал мисалал гIемер руго.\n- Мисалалъе, пуланав дагъистаниясе къваригIун буго декоративияб гъветI ялъуни хъарахъ босизе. Щиб гьес гьабизе кколеб?\n- Гьев вачIине ккола нижер питомникалде. Гьениб нижер специалистаз гьесда рихьизарула батIи-батIиял гъутIби, хъархъал, тIугьдул, кьола бокьараб баян, гьабула хIажатаб кумек. Баянал мухIкан гьаризе бегьула гьаб номералде 8.989-881-31-93 кIалъанги.\nДругие материалы в этой категории: « ГIемераздаги лъалареб, лъалезги жеги течIеб\t«ЧЕДалъ» гIезабураб гIи берцин бихьун »\n15:13, 26 мая 2020, 19\n15:08, 26 мая 2020, 14\n15:05, 26 мая 2020, 19\n14:56, 26 мая 2020, 16\n21:43, 25 мая 2020, 45\n21:24, 25 мая 2020, 58


Ц1ЕРДАСАН ХАРУЛЕЗУЛ КЪЕЦАЛ. - 22 Февраля 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Февраль » 22 » Ц1ЕРДАСАН ХАРУЛЕЗУЛ КЪЕЦАЛ.\nЦ1ЕРДАСАН ХАРУЛЕЗУЛ КЪЕЦАЛ.\nГьал къоязда нилъер районалда т1орит1ана ц1ер ч1варал лъел чвахияздасан хариялъул рахъалъ республикаялъул къецал. Гьел ккола, исана Дагъистаналда лъазабун бугеб муг1рузул соналда хурхун т1орит1улел тадбиразул цояб. Гьелда г1ахьаллъи гьабуна лъебергог1ан спортсменас.\nГ1ахьаллъаразда гьоркьор рук1ана г1адамал хвасар гьарулезул студентаздасан г1уц1араб отрядазул – ДГПУялъул, ДГУялъул, ДагГАУялъул, Россоюзспасалъул, «Наследники» клубалъул, Хунзахъ районалъул , МУСалъул, Каспийск шагьаралдаса к1иго дружинаялъул ва цогидалги командаби.\nХасало Дагъистаналъул муг1рузда г1исинал лъарал гурелги, х1атта к1удиял лъел чвахиялдаги ц1орола. Гьебги х1исабалде босун Макьасда ц1ер ч1варал лъел чвахиял ругел бак1азда т1орит1ана къецалги.\nУнкъо къоялъ халат рахъарал къецазул х1асилалда, бергьенлъи босана Мах1ачхъалаялдаса «Легион» командаялъ, к1иабилеб бак1 босана ДГУялъул командаялъ, лъабабилеб бак1алде бач1ана Каспийск шагьаралдаса спортсменазул команда.\nТадбир ана т1адег1анаб даражаялъул г1уц1иялда. «Первый», «НТВ», «5-й» федералиял телеканалазул журналистаз къецаздасан ч1агоял репортажал рахъиялъго нуг1лъи гьабула гьелъие. Гьадинаб тадбир Дагъистаналда т1оцебе т1обит1улеблъун ккола, хадубккунги рак1алда буго гьел зама-заманалдасан т1орит1изе.


Хурма (латиназул мацӀалда Diospyros kaki)\nХурма кваназе бокьуларел чагӀи къанагӀат ратила жакъа къоялъ, щайин абуни босизеги щолеб буго, бихьизе бер кколебги, квине гьуинабги букӀун. Гьеб гуребги гӀемераб даругин пайдаги буго гьелъул инсанасе. ГӀемерал берцинал цӀарал лъун руго гьелда гӀадамаз – «тӀогьилаб бакъ», «Китаялъул микьир»… Кин абуниги, гьелъул ватӀан ккола, аслияб къагӀидаялъ, Китайгун Япония. Нилъер гӀасруялде щвезегӀан цебеккунго гьеб Китаялдасагун Япониялдасан бачӀараб пихъ бугин рикӀкӀунаан. Европаялде гьеб бачӀун буго Ӏ760 соналда – тӀоцебе югалъулаб Франциялде. Хадубккун гьеб бекьун буго Италиялда, Алжиралда, Египеталда, СШАялда. Жакъа къоялда хурма бижула Узбекистаналдаги, Гуржиялъги, Крымалдаги, Азербайжаналдаги, Краснодаралъул ракьалдаги. Абула 500-ялде гӀагарун тайпа бугин гьелъулин. Гьел цоцаздаса ратӀа рахъула жидер кьералъухъ, тӀагӀамалъухъ, чӀахӀалъи-гӀисинлъиялъухъ балагьун.\nКинан тӀаса бищилеб лъикӀаб хурма? Барщараб хурма букӀине ккола лъикӀаланго тамахлъараб. Кьерги канчӀтӀогьилаб, багӀарсияб букӀине ккола, тӀанхалги – тӀулакьерал сурмиял. Гьелда тӀад чӀегӀерал тӀанкӀал лъун ругони, пихъ хвезе байбихьиялъул магӀна ккола. Кинаб пайдаха гьелъул бугеб? Хурмаялда гъорлъ рукӀуна гӀемерал черхалъе хӀажатал, пайдаял элементал, витаминал – глюкоза, сахароза, «А», «С», «Р» витаминал, махх, калий, кальций, медь, магний, марганец, йод. КӀалдиб бохьун чӀолеб тайпаялъулги буго жинда жаниб пектин букӀиналдалъун черхалъе пайда. Гьелъ кванирукъалъул, бакь-чехьалъул хӀалтӀи лъикӀлъизабула. Гьединго жиндилъ магний букӀиналда бан чорхолъ ганчӀал ккезе толаро. КъваригӀел гьечӀел цӀамал чорхолъа къватӀире рехула, черх бацӀцӀад гьабула, лъим къватӀибе кьабулеб гӀадат буго. Би дагьал чагӀазе кваназе лъикӀаб буго жинда жаниб гӀемераб махх букӀиналда бан. Йод гъорлъ букӀиндал хурма кваназе пайдаяб буго мукъулукъалъул цӀуцӀдузул (щитовидная железаялъул) унти бугел чагӀазе. Пектин гъорлъ бугелъул, кванирукъалъул хӀалтӀи лъикӀлъизабиялъеги кваназе лъикӀаб буго хурма. Гьороялъул (ракалъул) унтиялда данде чӀеялъе лъикӀаб буго витамин «А» гъорлъ букӀиндал. РекӀелги, рихьазулги хӀалтӀи лъикӀлъизабиялъеги пайдаяб буго хурма. Гьединго хӀалтӀизабизе лъикӀаб буго рихьал къварилъиялъ ракӀалда жо чӀоларел чагӀи сахлъиялъеги – склерозалъул унти бугез. Гьединго нерваби гӀодор къазеги, хӀалхьи кьеялъеги кваназе лъикӀаб буго. Абула кванде гъира базабулин хурмаялъин, нервабазе хӀалхьи кьолин, хӀалтӀуде гъира ккезабулин, свак лъазе толарин. Хасго лъикӀаб буго гьеб пихъ кидаго захӀматаб, хӀалуцараб, гӀемер нерваби холеб хӀалтӀуда рукӀунел чагӀазе. Хурма хӀалтӀизабула гьединго гьурмал куц берцинлъизабиялъеги – батӀи-батӀиял маскаби гьарун, гьурмал куц цӀвакизабизе, гвангъизабизе. Амма буго цо тайпа гӀадамазул кинго гьеб кваназе бегьуларел. Гьел ккола «сахарный диабет» унти бугел гӀадамал, кьаралъиялъул, гьороялъул унти бугел гӀадамал. Гьезие гьукъараб буго хурма кваназе. \nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=Хурма&oldid=57106»\nПоследний раз редактировалась 6 Сентябрь 2014 в 15:15\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабуна: 15:15, 6 Сентябрь 2014.


Россиялъул миллияб гьоркьорлъабазул министр Бариновас Дагъистаналъул газетаз пачалихъалда данде чIараб политика гьабулеб бугин гьабураб хитIабалъ найил тIалаялда тIил кьабураб гIадаб жо лъугьанин абизе бегьула социалиял сетазда. Хасго гьеб суалалда тIаса хъвай-хъвагIаял гьарзалъана "гIайибияллъун" чIезарурал "Новое дело","Черновик" ва "Республика" газетазда. Кинаб хIисаб букIараб федералияв министрасул "пачалихъалда данде чIарал" абураб къимат газетазе кьолаго? Бугищ гьесухъе гьел газетаз хъварал макъалабазул анализ, тематика ва гьез пачалихъалъул рахъкквей, ялъуни ккунгутIи чIезабулел хIужаби? Лъица министрасул гIинде щурараб гьеб пикру ва лъие гьеб санагIатаб бугеб?\n"Черновик" газеталъул пикруялда рекъон, гьеб пикру министрасул Рамазан ГIабдулатIиповгун кIалъачIого бижараб рагIуларо. Амма кинго кIоларо бичIчIизе, щай ГIабдулатIиповасе гьеб пикру министрасухъе бугIи. Щиб гьелъ хисилеб живго ГIабдулатIиповасе ва гьесул политикаялъе?\nГьеб лъабабго газеталъул цадахъаб, хIакъикъияб анкьил тираж лъеберазаргоядецин бахунеб гьечIин абизе бегьула. Гьеб ккола лъабго миллион чи вугеб республикаялда цохIо процентцин тIубалареб аудитория. Гьел цохIо процентцин гьечIеб халкъалъ цIалулел гьел газетаца кинаб зарал гьабилеб ГIабдулатIиповасе? ТIаде жоялъе гьеб лъабгоялъулги кIигоялъ - "Новое дело" ва "Республика" газетаца абизе гIураб республикаялъул бетIерасда данде чIараб жо хъвалеб гьечIо.\n"Черновик" газета жибго гIуцIаралдаса нахъе хIалтIулеб къагIидаялда бахъулеб буго. Гьеб буго байбихьудасаго официалияб тIалъиялда данде чIарал политиказеги, цIалдолезеги, гьезул рахъ ккурал чагIазеги рагьаб площадка гIадин хIалтIулеб газета.\nЩибниги гIурхъичIвай гьечIо газеталъул рахъалдаса республикаялъул нухмалъулезул, ай живго Рамазан ГIабдулатIиповасул рахъ ккураб пикру загьир гьабулел чагIазеги. Масала, дица, пачалихъалъул журналалъул редакторас, чанги макъала кьуна гьезие ГIабдулатIиповасул рахъ ккураб. КинабгIаги гIурхъичIвай букIинчIо, гьечIеб мехалда, щай гьез жидер учредительги гуреб мехалда хIукуматалъул рахъ кквезе кколеб? Кин жалго жидедаго чIарал газетаз жалго хьихьилел, "Дагъправдаялъул" къагIидаялъ хъвадарун? Живго ГIабдулатIиповас рагьун абулеб буго жиндие эркенал газетал хIажат ругин, критика ва анализги къабул гьабулин, хIатта тIад резолюцияги лъун министразухъеги битIулин. Батани щайха цоцазе "пайдаял" чагIазда гьоркьоб кьал ккараб?\nДир хIисабалда гьаниб гIурусаца абухъе "медвежья услуга" гьабун буго республикаялъул бетIерасеги, федералияв министрасеги лъабабилеб къуваталъ. Жидерго информполитикаялъулъ ругел гъалатIалги, лъугьунареб хIалтIуеги сабаблъун эркенал газетал ва гьезул пропаганда бугеблъун бихьизабун. ГIайиб реххизе чагIи ралагьун. БатIияб гIилла гьаниб букIине ресго гьечIо. Дагъистан буго хутIарал Россиялъул субъектазда данде ккун жанир эркенал информациялъул алаталги, гIезегIан жавабияб гражданазул жамгIиятги бугеб бакI.\nГьеб лъиениги балъголъи гуро. Жалго гьел эркенал газетал риччалел ва гьенир хъвадарулел чагIиги руго жидерго хасаб бербалагьиги бугел, гIураб гьунар ва жавабчилъиги тIаде цIазе кIолел таваккалал гIадамал. Газетал риччан кIудияб хайир щолареблъиги хIакъаб жо буго. Гьеб рагIуе эркенлъи ва гражданазул ихтиярал цIуниялъул нухда гIезегIан гIолохъабиги чIвана республикаялда журналистазда гьоркьоса. Ахираб 15 соналда жанир чIваразул къадар къого чиясде гIагарун рагIула. Гьеб батила процентаздалъун къадар босани бищунго гIемер чIварал чагIи ругеб пиша, щай гурелъул журналистал жалгоги социалияб группа хIисабалда дагьал руго.\nГьеб ахIвал-хIалалда жакъасеб республикаялъул тIалъиялъ Дагъистаналда гражданазул жамгIиятги, ихтиярал цIунулеб пачалихъалъул нухмалъиг гIуцIизе ва цIунизе бокьун батани тIоцебесе иргаялда гьабизе ккола эркенал информациялъул алатазулгун диалог. Гьел газетазул журналистазулгун дандчIваял ва гара-чIвариял. Нилъеда мухIканго лъалеб жо буго эркенал информациялъул алатазда киданиги хIалтIуде росуларо гIураб лъайги, хъвадаризе махщелги, саламатаб анализ гьабулеб бетIерги гьечIел чагIи. Щай гурелъул метер гьез биччараб информациялъул продукт медиабазаралда бичизе ккола. ХIукуматалъул газет-журналазда хIебтIула гьунар гьечIелги чагIи, пачалихъалъ гьезие гьадингоги дотациял кьолел рукIун.\nДагъистан цебе тIеялъул нухда бахIсалги, дагIбаялги унел ратани, тIоцебесеб иргаялда тIалъиялъ роцIцIине ккола эркенал информациялъул алатазугун суалал. Гьезулгун гIаммаб мацIги батун, критикаги хIисабалде босичIого цебетIей ва камилаб нухмалъи гьабизе рес гьечIо. Гьедин букIана кинабго цебе тIураб дуниялалдаги.


Нухалги къачIазе руго, гIадлуги букIине буго | ВатIаналдаса цIиял харбал | Киназего гIаммаб Россия\nРеспубликаялъул хIукуматалдаВладимир Васильев гIенеккана улкаялъул президентасде хитIаб гьабурал дагъистаниязухъ. ДРялъул бетIерасул ишал тIуралев Владимир Васильевас къабул гьаруна дагъистаниял.\nХасавюрт районалъул Къуруш росдал жамагIаталъе лъим бачиналъул масъала борхана Эмирхан Эмировас. Гьеб масъала тIубаялъул хIакъалъулъ бицана ДРялъул вице-премьер Идрис ХIасановас. «ИчIго соналъ бан бахъунарого буго Хасавюрт ва Бабаюрт районазул 20 росулъе лъим бачунеб мухъ. 2018 соналъул ахиралде гьеб бан бахъине буго ва Къурушалдеги лъим щвезе буго», — ян бицана гьес.\nГьайбатулагь МанатIиловас гьикъана СтIал-Сулейман районалъул Эминхюр росулъ школа кида бан бахъине бугебилан. «БукIана 1966 соналда бараб школалъул мина. Гьеб биххана, лъималазе хIинкъи бугинги абун. Гьелъул бакIалда цIияб школа бан бахъинабуни, бокьилаан. Бокьилаан росулъ бугеб чIобогояб минаялда жаниб лъималазул ахги рагьани», — ян абуна гьес.


Нилъер гIадамал » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Общество - ЖамгIият » Нилъер гIадамал\nДобавил(а): istina от 16-06-2017, 11:01\nГIезегIан лъикI лъалев чиясул хIакъалъулъ бицине ва хъвазе бигьагоги букIуна, гьебго заманалда захIматгоги букIуна. Гьединаб асаралъул асирлъуде ккана дун Сайгидпаша ГIумахановасулгун гара-чIвари гьабидал. Дагьабищха гьесул хIакъалъулъ хъвараб. Дирго къалмикьанги дагьал инчIо гьесул гIумруялъулги политикияб хIаракатчилъиялъулги хIакъалъулъ бицарал макъалаби.\nЦо-цо мехалъ журналистаз гьев релълъинавула афгъаназул бахIарчи АхIмадшагь-Масудида, шагIир МухIамад АхIмадовас гьев дандеккуна Робин Гудида, Россиялъул прессаялъ Дагъистаналъул политикаялда жанив бульдозералда релълъинавун вукIана. ХIакъикъаталда, гьес лъидаго релълъинелъун хIалтIи гьабуларо. Гьев гIицIго жиндаго релълъаравлъун вукIана ва хутIулевги вуго. Лъимерлъиялъул нухда дандчIваравги къисматалъ данде вачаравги гьес агъаз-сан гьабичIого рехун толаро. Росдае васлъунги вуго, улкаялъе чилъунги вуго. Гьеб кIиябго раччи гьесул кIигъуждузда, магIаруласул черхалда ханжар-рачел киниги, рекъонги буго. Сайгидпаша ГIумаханов гьавуна 1962 соналъул 3 апрелалда. 1997 соналдаса 2016 соналде щвезегIан бетIерлъи гьабуна Хасавюрт шагьаралъе. 1997-2003 соназда вищун вукIана ДРялъул Халкъияб Собраниялъул депутатлъун. Чанго соналъ бетIерлъи гьабуна халкъалда гьоркьосеб Шамил имамасул цIаралда бугеб фондалъе. Гьев ккола МСГУялъул хIурматияв профессор, Россиялъул мустахIикъав тренер. МустахIикълъана Олимпиялъул комитеталъул, Гьудуллъиялъул, ХIурматалъул, Мининил ва Пожарскиясул орденазе, Г. К. Жуковасул цIаралда бугеб "Кавказалда хъулухъ гьабиялъе гIоло", "Кавказалда терроризмалде данде операциял тIоритIиялъе гIоло" ва гIемерал цогидалги медалазе, Петр ТIоцевесесул цIаралда бугеб хIурматалъул гIаламаталъе. 2000 соналда РФялъул президент В. Путиница гьесие сайгъаталъе кьуна тIад цIар хъвараб сагIат, ФСБялъул бетIер Н. Патрушевас - гьединабго сагIатги хасаб ярагъги. 2008 соналда 29-абилеб Олимпиадаялде спортсменал хIадур гьариялъулъ лъураб бутIаялъе гIоло, РФялъул президент Д. Медведевас гьесие кьуна ХIурматалъул грамота, гьединго битIун бачIана баркалаялъул кагъат. Экономикиял гIелмабазул кандидат, юстициялъул полковник. Ахирал соназ С. ГIумахановасул бетIерлъиялда гъоркь терроризмалде данде гьабулеб хIалтIи ЮФОялдаго лъикIаблъун рикIкIана. Спорталъул, культураялъул, сахлъицIуниялъул, лъайкьеялъул ва коммуналияб бутIаялда республикаялда тIоцебесеб бакI ккола Хасавюрталъ. Жакъайин абуни, гьес нухмалъи гьабулеб Транспорталъул, энергетикаялъул ва бухьеналъул министерствоялъ кIудияб бакI ккола Дагъистаналъул экономика цебетIезабиялъулъ.\nСайгидпашалги лъимерлъи букIана лъилалдаго релълъинчIеб. КIудияб хъизан букIиналъ, балугълъиялде вахиналдего щвана гIумруялъул дарс. Цоги вацал-яцаздего гIадин, рукъалъул тIалаб-агъазалъул раччиги гьитIинго бегана Сайгидпашал кIигъуждузде. КIудияв инсуца малъана гIараб гIелму. ТIолалго лъималазулго гIадин, балугълъиялъул завалалда вугев ГIумахановасул къасд букIана гугарухъанлъун вахъине. РухIдаллъулаан чIахIиязул гугаризе бугеб махщалихъ балагьун. Школалда жанисел турниразда чIел босизе бугеб хIасраталъ вухIулев вукIунаан гьев. Гьедин, цо чанго нухалъ бергьун хадуб букIунеб лахIзаталъ веэдана Сайгидпашаги. ГIемер кватIичIого хьвадизе байбихьана "Спартакалда" цебе бугеб олимпиялъулаб резервабазул клубалде. - Дие битIккана гIумруялъул нухда, халатккараб лага-черхалъул, живго нартав гIадинав тренер МухIамад ХIусеновасда цеве ккеялъ. Гьединго къисматалъ сайгъат гьабун батана гьесул къайицадахъавлъун лъугьинеги, - ян ракIалдещвезабула Сайгидпашаца. Кибехун зоб гъугъаниги, Гъунибе цIад балин абухъе, цониги бакIалда ахIвал-хIал хIалуцани, гьеб тIоцебе хъинтIичIого хутIуларо хасавюрталъулазда. 1999 соналъул август моцIалъ тIубараб дунялалъго хадуб халккун букIана Чачаналъа рачIарал гъарачагIазда аскIоб хасавюрталъулаз щиб хIукму къотIулебали. Щайгурелъул, миллатал гIемераб бакI букIиналда бан, хъачагъаз тIасабищизе рес букIана гьеб шагьар. РукIана гьезул рахъалдасан харбал Хасавюрт исламалъул тахшагьарлъун лъазабизе бугиланцин. Амма къо ккаралъур цогояб халкъ киниги цолъулел шагьаралъулаз къокъаб заманалда хъалаялде буссинабуна Хасавюрт. ГIадада гуро, гьеб шагьар цIунун бугеб къагIида бихьун, хIикмалъарав генерал Виктор Казанцевас Хасавюрталъул администрациялъул бетIер Сайгидпаша ГIумахановасда абураб: "Цощинав мун профессионалияв рагъухъан гурищ?" - ан. ТIоцеве Салатавиялде щварав чи битIахъе хIикмалъизавула тIабигIаталъул берцинлъиялъ: гьенир руго гьарзаял мучIдул, бечедал рохьал ва гIатIидал хурзал. Умумузда гьоркьоб бицен буго, гьанжеялдаса чанго анцIго соналъ цере гьенире гьоболлъухъ рачIун рукIарал гIарабияз, нахъе унаго, нужер гIадаб гьайбатаб мегъ-ракь батиладаян абунилан.\nАмма, нилъер умумуз НахъбакI абун цIар кьураб ракь-мухъалъул бищунго кIудияб бечелъилъун ккола гьениб гIумру гьабун бугеб магIарул халкъалъул кIудияб бутIа - нахъбакIалъулал. Гьеле гьединаб гьайбатаб буго магIарул тарихалъулъ гIемерал бахIарчиял хъвай-хъвагIаял тараб Буртунай росуги. Буртабазул жамагIаталда гьоркьоб мустахIикъаб бакI ккола ГIумахановазул тухумалъги. Дарбищицаги гьесул лъади Забидатицаги лъикIаб тарбия-лъай кьун гIумруялде бахъинабуна ичIго лъимер: ункъо васги щуго ясги.\nСайгидпашал гIумруялъул байбихьийин абуни букIана киназулго гIадаб, гIадатияб: анкьго сон байдал цIализе лъугьана Хасавюрт шагьаралъул анцIила лъабабилеб школалде. Школалда цIалулаго, гьесул ракI тIадецIалел дарсаллъун рукIана математика, биология ва физкультура. ГьитIинго машгъуллъана Сайгидпаша эркенаб гугариялде. Доб заманалда киналго васазул гъира букIунаан Дагъистаналъул цIар рагIарал ГIали ГIалиев, Загъалав ГIабдулбегов, Суракъат Асиятилов, Юрий Шахмурадов гIадал багьадурзабазул нухдасан ине. Школалда цIалулаго, Сайгидпашае рес щвана тIолгосоюзалъул гIолилазул къецазда гIахьаллъизе, ва гьенив гIолохъанав гугарухъанасул тIадчIейги махщелги бихьарав Украинаялъул командаялъул тренерас Сайгидпаша ахIана Харьковалъул машинаби гьарулеб техникумалде цIализе ва жидерго командаялъул кьеразулъ гугаризе. ЦIали лъугIун хадубги Сайгидпашаца рехун течIо спорталъулгун бухьен, живго къецазда цевевахъиналъул гIумруялдаса араб мехалда гьев хIалтIана тренерлъун ва, абизе ккола, гьес цIанин эркенаб гугариялде гъорлъе жиндирго вацасул васал, Дагъистаналъул эркенаб гугариялъул тарихалъулъ мустахIикъаб бакI ккурал багьадурзаби: жидеда гъорлъа Дунялалъул, Европаялъул ва Олимпиялъул чемпионал рахъарал Багьавудин, Шамил ва Мурад ГIумахановал, кIицIулго Олимпиялъул хIаязул чемпион, яцалъул вас Мавлет Батиров.\nМахщелтIокIал гугарухъаби хIадур гьариялъулъ росарал бергьенлъабазе гIоло Сайгидпаша ГIумаханов 1994 соналда мустахIикълъана РФялъул ва Европаялъул бищунго лъикIав тренер абураб тIадегIанаб цIаралъе. Заманалдасан политикаялде гъорлъе лъугьиналъ, Сайгидпаша ГIумахановас тренерасул иш рехун тезе ккана, ва жакъа къоялдаги гIемерал гугарухъабаз гьев рикIкIуна жидерго насихIатчилъун. Сайгидпашаца унго-унгояб талихIлъун рикIкIунеб буго гIолохъабазул жиндехун бугеб мугъчIвай, гьез жиндирго гьабулеб адаб-хIурмат.\nБаянаб буго жакъа гIадатияб халкъалъул гIумру цIакъго захIмалъун букIин. РакIчIараб харж щолеб хIалтIи гьечIого хутIарал гIадамал шагьаралдаги, сверухъ ругел росабалъги ва тIолалго районаздаги дагьал гьечIо. Гьединал чагIазе бажарараб кумек гьаби, гьезул къварилъи-захIмалъи бигьалъизаби Сайгидпаша ГIумахановас рикIкIуна жиндирго гIумруялъул аслияб масъалалъун. Гьеб рахъалъ гьес бихьизабулеб сахаватлъиялъул хIакъалъулъ гIадамазда гьоркьор биценал тIиритIун руго. Гьале Сайгидпашал хIалтIул гьеб рахъ рагьулеб цо гьитIинаб мисал. Шагьаралъул администрациялъул бетIерлъун вищун гIемер мех иналде, гьесухъе вачIуна лъабго херав чи ва цIакъго загIипаб гIурус мацIалда бичIчIизабула жидер росулъ балеб мажгиталъе щуго кубометр хъарщи-цIулалъул камун бугин ва бокьилаанин гьеб рахъалъ кумек гьабизе. Гьалбалги тепсиялда нахъа гIодор чIезарун, Сайгидпашаца телефоналъ ахIула жиндирго божарав, бакIал раялъул материалазул дармида вугев базарганасухъе, ва гьарула хераз абулеб тайпаялъул хъорщолги цIун машина администрациялъул минаялде аскIобе битIеян. Хераз, жидее кумек гьабизе рагIиги кьун, рекIкI гьабурав чанго чиясул цIар рехсана, амма Сайгидпашаца гьелде кIвар кьечIо. ГIемер заман иналде, хабар лъана хъорщол цIураб КамАЗ къотIноб чIун бугилан ва чаялдаса хадуб гIетI бучIичIел херазул рохел бихьизе лъикIанха нужер къваригIел тIубан бугин ва гьанже сапаралъ рахъине бегьулин Сайгидпашаца абидал. Даим гIурччинаб накIкIигъветI кинниги, цо тIабигIат-гIамалалъеги миллаталъеги хисичIев Сайгидпашадехун лъикIаб гуреб бербалагьи букIана доб мехалъ Дагъистаналъул бетIерлъуда рукIаразул.\nЗарудаги яргъидаги закон бухьинабураб, копоего гIадин гIужие росун, диналъулги, гIелмуялъулги, политикаялъулалги мурадазе гIологи гIадамал чIвалеб мехалъ, жал дажалал ругин чIарал рекъалги гIинкъалги чагIазде данде гьумер битIун вагъулев вукIана Сайгидпаша. Гьеб зулму тIаса индал, гьанже хъабчилъбагьадурзаби гIемерлъун руго. ГIадада батиларо шагIирас абураб:\nКьурде рахун руго кьвагьи къотIигун,\nКьвагьулеб мехалда рахчун рукIарал.\nГъулгъудулел руго жал гъалбацIалин,\nЖакъа къо щвезегIан кутул рукIарал.\nДоб заманалъ Дагъистаналда букIараб кверщелалъул гIуцIиялда хурхун, гьадин абуна Сайгидпашаца: "Кутакаб хехлъиялда унаго машинаялдаса бортараб таргьа гIадин буго. Гьеб батарал чагIи руго рохелалъ унтун, гьеб биларал руго ццидаца унтун", - илан.\nДида гIемер рагIана ва ракIалде ккола цогидаздаги дагь рагIун ратиларин рагъ-кьал ккаразги, ригьин-рукъ гIуцIулезги, адабияталъул агьлуялъги, политикаялъул къавмалъги даим абулеб Сайгидпашаца тIубалин жидер ишин, гIицIго гьесде бугин жидер божилъиги хьулгийилан.\nГIажаиблъи гьабизе ккараб жо гьечIищха, тIубараб шагьаралъул ва гьанже кIудияб министерствоялъул бетIерасул ишазде тIадеги Дагъистаналъул ва цогидал регионазул, Турциялда ругел магIарулазде гIунтIун, гIадатиял гIадамазул ургъалабаз кверде восизе ккани, кигIан цIикIкIараб иманги ияхIги букIине кколеб. Гьеб батизе ккола лъеберго соналъ Буртунай росдае дибирлъи гьабурав гьесул кIудияв инсул, Лабазанил, баракат. Бицен буго гьевги гьобол-гьудуласе гъеж гурарав чи вукIанилан.\nАбизе ккола Сайгидпашал хъизамалъул рахъалъги битIккарав чи вугилан. Лъицаниги абиларо кIудияб ишалъулги цIаралъулги чиясул хъизан гIадатияй гIадан ятилин абун. Жиндир рос гуревги, миллаталъул пикруги къасдги жинда бухьарав чи хIисабалдаги гьабулин жинца гьесул къиматин йикIуна Бурлият. Хасго ракI бохизе бачIуна гьелъ жиндирго лъималаздаса рахьдал мацI цIуни тIалаб гьабулеб бихьараб мехалъ.\nАби буго гьунар бугев чи сундулъго гьунар кодосевлъун хутIулин. Нилъер улкаялде тIаде кисанго тIадецуй гьабулеб мехалъ, гьудуллъи-божилъиялъул кIвар цIикIкIараблъун хутIулеб буго. Гьелъ рес кьолелъулха рукIа-рахъиналъул ва магIишаталъул бутIаялда улка-ракь цебетIезабиялъе. Дипломатиялъул бутIаялдаги жиндиего хасиятаб хатI толеб буго Сайгидпаша ГIумахановас. Гьале цо чанго сон сверана Турциялъул Ялова ва Дагъистаналъул Хасавюрт шагьаразул гьудуллъи-вацлъи лъазабуралдаса. Гьелъ рес кьуна кIиябго шагьаралъул рухIиялгун экономикиял ишал церетIеялъе ва цоцаздехун гIагарлъи-божилъи лъазабиялъе. Гьелъул кIвар бихьарал нилъер машгьурал ракьцоял Шигьабудин Озденицаги МухIамад Эркеницаги гьев рикIкIунев вугоан жидергоги цевехъанлъун. Инсан вичIчIизе ккани, гьесул хIакъалъулъ халкъалъул пикру лъазабеян абун буго. Гьединлъидал, гьесул хIакъалъулъ батIи-батIиял гIадамазул пикру цIехон, нижеца цо дагьалго данде росана.\nТIоцебесеб иргаялда рехсезин ЧIикIаса кIудияв гIалим, жиндир баракат нилъее щваяв СагIид-апандияс (къ.с.) 1999 соналда абурал рагIаби:\nДица Хасавюрталъе кIиго орден кьелаан,\nКIиго нухалъ жиндирго гьумер бихьизабидал.\nБис гIадин бандитазда цеве эхетун чIедал. Гьединго Хасавюрт шагьаралъул бетIер Сайгидпаша ГIумахановасе "ХIурматалъул орден" кьолаго, РФялъул президент В. Путиница абуна:\n"Хирияв Сайгидпаша Дарбищевич, мун кидаго ватана бищунго захIматал бакIазда ва дуца Дагъистаналъе сайгъат гьабуна гьелъул букIинесеб. Дагъистан социалиябгун экономикияб рахъалъ цебетIезабиялъе, Россиялъул экономикияб ва хIукуматалъулаб гуч, гьединго Кавказалда рекъелгун чIара-хьараб гIумру щула гьабиялъе, халкъазда гьоркьосел бухьенал церетIезариялъе гIоло дуе, Хасавюрт МОялъул бетIерасе, кьолеб буго Россиялъул бищун кIудияб шапакъат - "ХIурматалъул орден", - илан.\n"Дагьаб гьечIо Сайгидпаша ГIумахановас Хасавюрт тIегьазабиялъе гIоло гьабураб хIалтIи. Дида гьев цевего ва цIакъ лъикI лъала машгьурав тренер ва спортсмен хIисабалда. РухIалда барахщичIого жиндирго сурсаталги хвезарун, гIемераб хIалтIи гьабуна гьес гIемерал соназ жиндица бетIерлъи гьабулеб Хасавюрт шагьаралда спорт цебетIезабиялъе. Хасавюрталъул гугарухъабазул школа буго гьунар кIудияб ицц. Гьениса лъим гьекъарав чи багьадурлъун вахъуна", - ян рехсана церегIан соназда гьанже ДРялъул бетIерлъун вугев Рамазан ГIабдулатIиповас.\n"Дун, Расул ХIамзатовасда аскIов гIодовги чIун, турниралъухъ балагьун вукIана. Гьенир рукIана цебесеб СССРалъул батIи-батIиял шагьараздаса рачIарал тIадегIанал вакилзаби. Турнир гIуцIун бугеб тIадегIанаб даражаялъул хIисабги гьабун, дида ракIалде ккана, Сайгидпаша ГIумаханов гIадал бутIруз нухмалъи гьабулеб бугебани гIагараб Дагъистаналъул цIар, къадру-къимат зобалазде бахун букIинаанилан", - илан бицана ДАССРалъул Верховный Советалъул президиумалъул председателлъун вукIарав Шагьрудин ШАМХАЛОВАС.\nГьеб сияхI лъугIулеб гьечIо. РакIалде ккола, гьел гIадамал халкъалъул хIурматалъе мустахIикъал чагIи ругин ва гьезул пикруялда хадур рилълъине бегьулин абун. ТIаде рагIи абизе бакI гьениб гьечIин ккола ва гьез кьолеб къиматалда гъоркь киналго дагъистанияз гъолбас гьабизе букIиналдаги ракIчIола.\nМугIрузул кавулъун, хъутабазул цагъурлъун жиб кколеб Хасавюрт гIадинаб шагьаралъе бетIерлъи гьаби тIубараб Дагъистаналъе бетIерлъи гьабиялдаса бигьаяб гьечIилан ккола дида. ГIадада гурелъул нилъер хIурматияв муфти АхIмад-хIажица рикIкIунеб, Хасавюрталда иш рекъани, регионалдаго парахалъи букIунилан.\nЛъеберидаса сонал щинкIарав чи вукIана Сайгидпаша шагьаралъул бетIерлъун вахъараб мехалда. Гьале гьесул рагьдухъе рещтIана гIумруялъул 55 сон. Абизе ккола, гьеб къиматалда рекъараб лъалкIги цIарги толеб бугин гьес наслабазеги тарихалъеги.\nМухIамадрасул ШейхмухIамадов Автор: МухIамадрасул ШейхмухIамадов\nОлимпиялъул чемпионасул призазе гIолоГIахьаллъизе руго СКФОялъул чемпионаталдаБицун лъугIулареб асарНахъеги рещтIана ЯловаялдаГьанже сапар – Софиялде


admin | Аварский сатирический интернет журнал\nArchives\t» admin\nОставить комментарий - Щиб цIакъ ццин бахъун вуго гурищ, лъица мун гьедигIанго «вахинавурав» МухIамадсултан?,иланги абулаго, саламги кьун аскIовго гIодов чIана сапаралдаса вусарав ХIажи. Гьесда лъалеб букIинчIо цебесеб къоялъ бокьалда цIаги рекIун МухIамадсултанил къайсвериялда\nОставить комментарий ЦЦИДАЛАБ МОЦI КIал кквезе цо чанго къо хутIараб мехалъ, Малла Насрудин ун вуго росдал дибирасухъе кIал кида кколеб,-ан гьикъизе. Дибирас абун буго: – Рамазан моцI щвараб мехалъ, ккола кIал,–ан. – Рамазан моцI бачIараблъи кин лъалеб?–ан гьикъун буго Малла Насрудиница. – ЦIияб моцI бихьараб мехалъ, дуца кIал кквезе бегьула,–ян абун буго дибирас. – Гьедин бугони, цIияб моцI бихьичIого, кIал кквезе кколароха?–ян гьикъун буго нахъеги Малла Насрудиница дибирасда.\nОпубликовано: 27.02.2015 автор: admin\nОставить комментарий Цо магIарул росдал школалъул педагогазул тIолабго коллектив, жидер квалификация кутакалда эхеде борхун букIин чIезабураб экзаменги тIадегIанаб даражаялда кьун, гьелдаса рохиялъул асаралъ керен-ракIги цIун, цIикIкIараб гьира-шавкъалда гIагараб росулъе тIадруссун рачIунел рукIана. Музыка, кечI — кинабго букIана.\nОпубликовано: 26.11.2014 автор: admin\nОставить комментарий Дун доб заманаялъ ( ридиги тlад бугеб, тlopaxьги гъоркье ккараб ) Башкиразул ракьалда хlалтlулев вукlана. Гьенив вукIадго дир лъай-хъвай ккана цо бечедай башкиразул къоролайгун. Чорхолъанги цlакъ узданай, лъабго чияс къвал бан къвал сверуларей гlаданги йикlана гьей. Рокьул гучги чорхолъа тlубанго лъугlун гьечIоан элъул. Кинабго рокьул гьоркьолъаби лъачlониги, цо-цо жал ракlалда чlун ругоан жеги элда. Гьелъухъе рокъовеги къойилгогIадин шолаан дун, гьоркьов цеве сордо банги чloлаан.\nОпубликовано: 21.10.2014 автор: admin\nОставить комментарий Рохьил рацIцIалъиялда лъугьараб гьитIинабго майданалда дандчIвана дида нижер росулъа чанахъанги цо къокъабго кваридаги бухьун гьес цадахъ бачун бачIунеб букIараб гьесул гьвеги. ЦIакъго хIалакълъун, битIахъе тIад тIом бакъвараб гIадин лъугьун бугоан гьеб. ТIубараб анкьица ургьибе квен ккечIеб гIадин, мугъзада рекIун бугоан чехь, хьабалухъагIучIал рукIана рикIкIине бажаруледухъ къватIире загьирлъун. ЦIакъго гурхIилеб хIалалъ балагьун букIана гьеб гIусазда гьоркьоб къараб гьан бикIун хадубги кIалдиб тун дица чIамулеб букIараб накIкIигъотIол гIаркьелалдаса бекараб тIеренабго гIучIалъухъ. Балагьидал, гьелъул беразулъ загьирлъулеб букIана гьеб пакъир ракъул гIазабалъул къорикь гIезегIан … →\nОставить комментарий Цо нухалда футболалъул гIащикъасухъе, гIурусалъ абуни, фанатасухъе, цIум кквезе щвана. ЧIагояб, кIудияб цIум батана гIамал мекъаб, ццидалаб, цебе ккаралда гозо кIутIизе хIадураб хIинчI. ЦIудул бетIергьанлъун вахъарас байбихьана гIанкIал, цурдул, цогидаб чан кквезе ва жинда аскIобе босун бачIине гьеб ругьун гьабизе. Амма гьесухъе кквезе щвараб «гьаваялъул хан» гьедин бигьа-бикъаго инсанасе мутIигIлъулеб тайпа батичIо. Кинго кIолеб букIинчIо гьелда чанахъанасул мурад бичIчIизабизе. Жиндихъе щвараб чанги гьелъ жинцаго тIутIун балаан, тIаде щварав жиндир бетIергьанасулги гьурмада ругънал лъезеги нахъе къалароан гьеб чIухIараб хIинчI. Гьединаб тунка-гIусиялдаса … →\nОпубликовано: 18.10.2014 автор: admin\nОставить комментарий Хелекьуриса, мунагьал чураяв, МухIамадтIагьир ГIабдулбасиров лъаларев чи цебесеб гIелалъул магIарулазул ватиларо. Гьес бицана: «Дагагропромалул» бетIерлъун хIалтIулел соназ, Хасавюрт мухъалъул Сивухъ росулъ гIачиязул комплекс балеб бакIалде, МахIачхъалаялдаса кIудияб комиссиягун щвараб цо риидалил къоялъ, гьелъул бугеб хIал бала-гъалагьун хадуб, къаде какги базе, кваназегиян рикьа-рихун колхозалъул хIакимзабаз рокъо-рокъоре рачанила. Бихьа-таралъул хIасил гьабизе нахъоги конторалде руссине къотIигун.\nОпубликовано: 14.10.2014 автор: admin\nОставить комментарий МагIарухъе нахъе гIадамал раччун бетIербахъи гьабулел шоперзабаз гIемерисеб хIухьбахъи Сагъи-кьотIа гьабула. Гьелъие багьаналъунги батила ихдалил къо гIадин къолощуцIол гьава-бакъ хисулеб ХIаригабурлъи бегизе ккейги, лъугIунго рахъунарел, чIамучIал ЛъаратIисезул свераби тейги, гьеб гIечIелъубе Садуса гъоркье КастIание бахъараб, Ралли-Даккар кIочараб нухдасан машина бачинги ва гьеб гуреб цойгидабги.ПалхIассил гIемерисел нухлулал как базе рукIа, кваназе рукIа, Сагъи-кьотIа лъалхъула.