Узденал умумузул азарил сонил руссен » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nГьарадирихъ росдал тарих ва жакъасеб къо\n«Миллаталъул» цебесеб номералда бицен гьабун букIана Игьалибе ва гьарадирил росабалъе бухьараб сапаралъул. Игьали росдал тарихалъул ва гьанжесеб хIалалъул къокъабго баян кьуна араб номералда. Гьаб нухалда нилъ руссунел руго гьарадирил росабазул араб ва жакъасеб тарихалъул къисматалде.\nСси бугел наслабазул меседил кверзул расен\nГьанжесел Бакълъулазул, Хунзахъ ва Унсоколо мухъазул гIорхъоде ккола гьарадирил лъабабго росу. Инкъилаб ккаралдаса 1967 соналде щвезегIан гьарадирил росаби Хунзахъ районалда гъорлъ рукIана. 1967 соналдаса гьарал руго Бакълъул (Гумбет) районалда гъорлъ.\nРалъдал гьумералдаса 1700 - 1900 метралъ тIадегIан руго гьарадирил росаби, ТIохмугIрул расабалъазда, цIудул бусаби гIадин, рихьула гьел, Хунзахъ районалдасан ралагьани.\nАза-азар соназ цебего инсанас гIумру гьабулеб букIана гьарадирил ракьазда. 3-5-азарго соналъ цебе, мазгарул гIасрабазда, бараб хъалаялъул хутIелал ратана археологазда ТIохмугIрул рагIаллъуда. Гьединго Бакьулъ ва ТIаса Гьарадирихъ росабазда гьоркьоб, ЛъагIалила абураб гIатIилъуда руго тарихиял тIахьазде росарал, насраниязул ва бусурбан динал тIиритIилелде рукIарал хобал.\nЖакъа «Сельсовет “Арадирихский”» абураб муниципалияб гIуцIиялда гъорлъе уна Гъоркьа Гьарадирихъ, Бакьулъ Гьарадирихъ ва ТIаса Гьарадирихъ росаби, гьединго ижараялъе хъутабазда хIалтIизарулел ругел ракьал. Гьарадирил хъутаби руго Гъизилюрт (Кучкар) ва Хасавюрт (Шпренгель) мухъазда. «Комминтерн» абун цIар букIараб колхоз гьанже сверизабун буго «Гьудуллъи» СПКялде. Гьарадирил къадар азаридасаги цIикIкIун буго жакъа.\nЧIикIаб росдал тарихалъул тIехьалда баянал руго Гьарадирихъа Жанмирзаги вукIанин гьеб росдае кьучI лъуразда гъоркьов. ЧIикIасез росдаца азарго сон тIубай кIодо гьабуна. Гьарадирил тарих жеги некIсияб букIин бихьулеб буго. Гьоркьохъел къарнабазда Хунзахъ цо хIукму къотIараб кагъаталда гъоркь гъулбасарал къадизабазда гъорлъ буго гIалимчи Гьарадирихъа Закарикал цIарги (1699 сон). Гьедин хъвалеб буго Тимур Айтберовас «Хунзахъ ва хунз» абураб тIехьалда.\nШамил имамасул наиб НургIали ва муридзаби\nКIудияб Кавказалъул рагъда ва Имамат гIуцIиялъулъги жигараб гIахьаллъи гьабуна гьарадирица. Шамил имамасул кумекчи, гIалим ва тарихчи Къарахъа МухIамадтIагьирица хъвараб «Шамил имамасул цо-цо рагъазулъ дагъистаниязул хвалчабазул паркъи» абураб мажмугIалда АхIулгохIда шагьидлъаразда гьоркьор рехсон вуго Гьарадирихъа Уцав. Гьединго АхIулгохIил гъазизабазда гъорлъ тарихчияс бицен гьабун буго Гьарадирихъа рагъухъабазулги: «Шоботив Шамил имамасда цадахъ вукIана микьго мурид. Гьезда гъорлъ рукIана: имамасул божарав чи ЧIикIаса Юнус, гьесул кумекчи СалихI, лъукъарав Худанатил МухIамад, ГьоцIалъа Билал, ГьоцIалъа Гьимат, лъукъарав Гьарадирихъа НургIали, Гьарадирихъа МуртазагIали ва лъукъарав Балахьуниса Муса».\nХадубги Къарахъа МухIамадтIагьирица хъвалеб буго: «Шамил имамасул вагIза-насихIаталъухъ гIенеккизе рачIине лъугьана Шоботи росдал гIадамал. Гьениве вачIана Гьарадирихъа МухIуги. Цо росдае имамлъи гьабизе тIадкъана Шамил имамас гьесда».\nМагIарулазул хъвадарухъан МухIамад ХIамзаевас хъвараб «Имам Шамил» абураб тIехьалда «Шамил имамасул машгьурал наибзаби» абураб бутIаялда рехсон буго Гьарадирихъа НургIалил цIарги:\n«Гьарадирихъа НургIали. Гьев вукIана Шамилида цадахъ АхIулгохIдаса Чачаналъе аразда гъорлъ. БахIарчияв, ритIухъав ва гIадамазда гьоркьоб къимат бугев чи вукIана НургIали. Имамас гьев ТIадбуртиялъ, цинги Шоботив наиблъун тIамуна. Шамилие мутIигIав ва гьесие хирияв чи вукIана НургIали».\nГьенир авторас эпиграфалъе росун руго Игьалиса Чупаласул мухъал:\nНилъер нус-нус чиясул чухъа жидер багьаял\nЧанги багьадур чIвана, Дагъистан цIунулаго…\nЦIа гIадал шагьидазул шапагIат камугеги\nГьарадирил гIолохъабаз хадуб гIахьаллъи гьабуна япониязулгун ккараб рагъдаги, инкъилабалдаги, КIудияб ВатIанияб рагъдаги. Граждан рагъул заманалда гIемерисел гьарал большевиказда данде рагъулезда гъорлъ рукIана. Гьаб макъалаялъул авторлъун кколев дир кIудаэбелалъул эмен Инусил СагIадулагь вукъун вуго Гъоркьа Инхо росдал хабалалъ, гьев шагьидлъана (иншааллагь) исламияб диналъе гIоло. Гьединго ТIануси ккараб рагъда шагьидлъана (иншааллагь) дир эбелалъул инсул эмен, Гъоркьа Гьарадирихъа Тарихилазул МухIамад. Гьев вукъун вуго тIанусдерил кьурабалъ.\n«Бидулал» абураб асаралда гьадин хъван букIана дица:\nДир кIодол дада чIвана\nБидул кьерал хъачагъаз.\nДир кIодол даци чIвана\nДолго бидулал квераз.\nДир кIодо доб мехалда\nКIодо гуро йикIарай –\nУнкъо сон бараб рижи…\nЖакъа къисматалъ кьураб\nЩакъраххуна дир кIодо:\n«Дада, дада», - ян абун.\nБицуна жий йикIанин\nДадай бищун хирияй.\n«Мун лъил яс?» - ин цIехедал,\n«Дадал», - букIанин жаваб.\nБицуна, бидул кьераз\nБица ххуларав дацил\nМихъал хутIун рукъинчIин,\nЦцидалъ гIемер рукъиялъ.\nЭмен чIварай бесдалай,\nИмгIал чIварай ятимай.\nДир кIудадал дадаги\nДолго бидулаз чIвана,\nДоз, расги гурхIичIого,\nБесдал гьабуна лъимер.\nГьедин хвана умумул,\nИсламгун ватIан цIунун,\nЦIа гIадал шагьидазул\nГраждан рагъдаса хадуб гьарадирил росабалъги байбихьана коллективизация абураб жо. ГIадамазухъа жидер хIалалаб магIишат бахъана ва колхоз гIуцана. «Кулакал» абун, щибго гIайиб гьечIел гIадамазе гIакъуба кьуна.\nХIамзатил Расул Гьарадирихъ гьавуна\n1922-1923 соназда Гьарадирихъ дибирлъи гьабуна ЦIадаса ХIамзатица. Гьенив гьавуна Расул ХIамзатовги. 2008 соналда къватIибе биччараб ЦIадаса ХIамзатил асаразул анлъабилеб томалда гIатIидго хъван буго магIарулазул машгьураб гьеб хъизаналъул Бакьулъ Гьарадирихъ букIараб гIумру-яшавалъулъ хIакъалъулъ. ХIамзатил Расулицаги, ХIажиясги, гьезул хъизаналъул цогидазги тасдикъ гьабулаан Расул Бакьулъ Гьарадирихъ гьавиялъул хIужа. Гьеб тема цоги макъалабаздаги хъван букIиндал, жакъа халат гьабулеб гьечIо.\nКIудияб ВатIанияб рагъда гIахьаллъана 71 гьарадирихъев, гьезул 42 тIадвуссинчIо.\nДепортация ва росаби цIигьари\n1944 соналда Гъоркьа ва ТIаса Гьарадирихъ росабазул гIадамал Чачанлъиялде гочинаруна. Гьеб депортациялъул хIасилалда, батIи-батIиял унтабаз кIвекIун, къадаралде щвана гIемерал гьарал. Гьезда гъорлъ йиго гьаб макъалаялъул авторасул кIудияв инсул эбел Таибатги. Гьарал гочинаруна Саясан мухъалде, Бас-Гордали росулъе. Хадуб гьеб районалде ДАССРалъул Рилъаб мухъилан цIар хисана ва Бас-Гордали росдаде Гьарадирихъ абун цIар тана. Амма 1957 соналда нахъеги рукIел биххизабуна гьарадирил. Гьезул гIемерисел умумузул росабалъе гочана, чанги хъизанал гIатIиракьалда, шагьараздаги чIана.\nГьарадирихъ байбихьул школа рагьана 1927 соналда, 1979 соналда гьеб сверизабуна гьоркьохъеб школалде. ГIемерал соназ школалъе директорлъи гьабуна ХIасан Ибрагьимовас (1968-1979 сс.) ва ПатIимат МухIамаднабиевалъ (1991-2013 сс.). ГьабсагIат школалъул директор ккола ХIассан ГIалихIажиев.\nГьарадирихъа рахъана машгьурал гIалимзабиги: лъелго хIеж борхарав КIудияв Инус-хIажи, КъурамухIамадил ГIизудин, ГIусманил Хъазами, ХIажимухIамадил Салман-хIажи ва цогидалги. Бакьулъ Гьарадирихъ бугеб, советияб заманалдаги цIунун хутIараб бекIкIараб ганчIил мажгит бана ГIумарил НурмухIамадица (Ханикалас) (1882-1960). Дагъистаналъул цоги росабалъги ран руго гьев устарас мажгитал.\nМашгьурал гьарадирида гъорлъ рехсезе бегьула: кочIохъаби Шигьабудин ХIасанов (1893-1974), МухIумагIали НургIалиев, Пайзуллагь ГъазимухIамадов (1915-1993), гамихъан ГIумардада ХIажидадаев (1932-1969), летчик МухIамад Хъазанбиев (1931), шагIирзаби ГIабдулпатахI Ибрагьимов (1924-1998), Юсуп МухIамадов (1934) ва гь.ц.\nЖакъа гьарадерил руго цоги магIарул росабазего хасиятал гIузраби: росабалъа къватIире гIумру гьабизе рахъунел гIадамал цIикIкIунел руго, хурзал чIунтулел ва минаби чIвадназде сверулел руго. Амма умумузул ракьалде рокьи бугел гIадамалги камулел гьечIо: гьез чIунтарал ригьзал цIигьарулел руго, росдае шагьаралъул низамалда щибаб минаялъубе лъим букIинабизе, хIавуз бана ва цоги хIалтIаби гьарулел руго. Аллагьас гьабураб, гьабулеб бугеб ва гьабизе ракIалде ккараб лъикIаб ишалда баракат лъеги. Амин.\n» Сагъри кьодухъ гьабураб Гьима гIурухъ батулеб\n» ЦIиликь: лъадал гьобо ва комбайн\n» 1967 соналда Гумбет районалда гъорлъе рачIана гьарадирил росаби\n» ХIарисан гIумрудул нух бахъи\n» Бакълъулазул росаби. Игьали


Болъихъ мухъ.1999 соналъул рагъдаса нахъе гьениб бараб Россиялъул рагъулаб база.\nИсана августалда Чачаналъанги рачIун Шамиль Басаевасул ва Хаттабил изнугьечIого яргъидгIуцIарал къокъаби Дагъистаналде тIадекIанцIаралдаса 15 сон сверула.\nГьелщинал санал аниги жеги гьеб ишалъул киналго гIахьалчагIи ккун гьечIо ва ккуразда тIад диван гьабун бахъун гьечIо. Гьедин дагьаб цебегIан Дагъистаналъул тIадегIанаб диваналъ Басаевасул къокъаялда цадахъ Болъихъ районалде тIадекIанцIи гьабиялда гIайибияв вугин рикIкIана Хасавюрталъул жамагIаталъул эмирилан абулев Бациев Ислам.\n2006 соналъго терроризм тIибитIизабиялъе гIайибияв вугинги рикIкIун диваналъ 17 сонги кьун туснахъалда вукIарв Бациевасе, Дагъистаналде тIадекIанцIиялъухъ ва хIукуматалде дандечIей багъаризабиялъухъги 17 сон кьуна диваналъ.\nЦIех-рехчагIазул баяназда рекъон I999 соналъул 7 августаалъул радакь 5 тIубараб мехалда Басаевасул ва Хаттабил нухмалъиялда гъоркь ругел изнугьечIого яргъидгIуцIаразул къокъа Болъихъ мухъалде тIадекIанцIун буго.\nГьезда ракIалда букIун буго Дагъистаналда бугеб пачалихъияб гIуцIиги хвезабун, Чачан республикаги Дагъистанги цолъизабун шаргIияб исламияб пачалихъ гIуцIизе. Гьеб бакIалда ккараб рагъулъ хун вуго 90 чи, лъукъун вуго 290 чи.\nХасал идарабаз кьурал баяназда рекъон Бациевасда гIайиб чIезабизе кумек гьабун буго гьев Басаевгун цадахъ Дагъистаналде тIадекIанцIиялъул гIахьалчи вукIин лъалел ва гьев вихьарал нугIзал рукIиналъ.\nГьеб тIадекIанцIиялъулъ Бациевас щиб гIахьаллъи гьабурабали мухIкан гьабулеб гьечIо цIех-рехчагIаз.\nАмма «Черновик» газеталъул редактор хисулев Агъаев Маирбегица жиндирго макъалаялда хъвалеб буго Ислам Бациевасда гIайиб гIунтIизабиялъе гIиллалъун ккун батизе бегьулила гьев тумазул Тухчар росдада аскIор асирлъуде росарал россиялъул аскариял вахIшиго чIвалеб видеозаписалда вукIин.\nГьеб видеозаписалдаса пайдаги босун изнугьечIогояргъид гIуцIаразул кьерулъ вукIарав цойги чанго чи диваналъ туснахъалда гьавун вуго, гьезул цо-цоялъ гIумруялъго туснахъ гьарунги руго.\nГъоркьисала ноябралда гьебго тIадекIанцIиялъулъ гIахьаллъи гьабиялъул гIайибги гIунтIизабун диваналъ 13 сонги кьун туснахъ гьавуна ГIабдула ГIабдулкеримовги. Гьев гIемерал саназ батIиял пачалихъазда вахчарилев вукIун вуго, амма 2004 соналда Азербайдажаналда кквезеги ккун, гьеб пачалихъалда гьарурал такъсиразе гIоло жанив тIамун вукIана гьев. 20I2 соналъ Азербайджаналъул тIалъиялъ Россиялде вачинеги тун гьаниб гьабуна ГIабдулкаримовасда тIад диван.\nРоссиялъул прокуратураялъ кьурал баяназда рекъон гьеб I999 соналъ букIараб тIадекIанцIиялъулъ гIахьаллъи гьабиялда щаклъи бугев 58 чи валагьулев вуго цIех-рехчагIаз.\n1999 соналдаса бахъараб гьел изнугьечIого яргъидгIуцIаразде данде къеркьолел руго Россиялъул ва Дагъистаналъул къуваталъул идараби, амма къойидаса-къойиде цIикIкIун гурони гьел «рохьилазул» къадар дагьлъулеб гьечIин рикIкIунеб буго экспертаз.\nГьезул къадар цIикIкIиналъе чанго батIияб гIилла бугин рикIкIунеб буго журналист ва политолог МухIамадов МухIамадицаги. Гьес «Эркенлъи» радиоялъулгун букIраб гара-чIвариялда экстермизмалъул суалазул, гьеб баккиялъул ва тIагIинабиялъул суалазул цого рахъалъ хал-шал гьабун тезе бегьуларилан.\nМухIамадов МухIамад: «Гьеб суалалъухъ цого рахъалъ балагьизе захIмалъула, гьениб цохIо динияб дандечIей бугин абизе бегьуларо, гьелдаго цадахъ бизнесалъул суалги батизе бегьула гьеб киналдего гьоркьобе жубан. Гьединго социалияб ахIвал-хIалалдаса разигьечIолъи букIине бегьула, гIиллаби гIезегIан руго.\nДир пикруялда рекъон бищунго цIакъ гьеб экстремизм тIибитIиялъе гIиллалъун буго социалияб бащалъи гьечIолъи. Коррупциялъги тухумчилъиялъги хвезабун буго кинабго.\nГьелде тIаде хIалтIизе лъаларел, бажарунарел цохIо къуваталъул къагIидабаз гурони щибниги гьабун бажаруларел низамцIунулел рукIиналъги кинабго хвезабун буго.\nГIадатияв чи вичIчIулев, гьесухъ гIенеккулев, гьесде регIарав чи ватулев гьечIо тIалъиялъулги. РитIухълъи балагьизейилан лъугьараздаги гьеб батулеб гьечIо, гьединлъидал халкъалъул разигьечIолъи динияб дандечIеялде буссунеб буго».\nГьединго МухIамадица къо бахъанагIан экстремистал гIемерлъиялъе, гьезде данде гьабулеб бугеб рагъуца пайда кьунгутIиялъе ругел гIиллабиги рехсана «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда.\nМухIамадов МухIамад: «Россиялда ва Шималияб Кавказалда букIине кколеб хIалалъ терроризмалъул суалазул халгьабун бажаруне экспертазул къокъа гьечIо.\nКигIан бокьаниги руго салафиязулги ихваназулги щиб батIалъи бугебали бицун бажарулел чагIи, амма гьеб экстремизм тIибитIиялъе кинал гIиллаби ругелали чIезарулел, кин гьелде данде къеркьезе кколебали лъалеб бицунев чи гьечIо.\nЦойги кIудияб гIиллалъун буго гIадамазул лъавукълъи, берцинго школацин лъугIизабичIев цояв рохьовехун унев вуго цойгидав полициялде лъугьунев вуго. Къуват хIалтIизабун гурони бажаруларел лъавукъал низамцIунулел, лъавукъал экстремистазде данде къеркьелел руго.\nЦойги эктремизм тIибитIиялъе гIилла буго пачалихъалъ рохьилазде данде къеркьезе цохIо къуваталъул идараби тун рукIин. Нужеца гурищила рохьор гьел чIвалел, нужецаго рекъезабейилаха гьел кин дагьлъизарилелали абураб суалгийилан тун руго гьел».\nГьедин МухIамадов МухIамадил пикруялда рекъон пачалихъалъ экстремизмалде данде къеркьезе лъай бугел, битIун бичIчIикьун бажарулел чагIиги риччачIони, гIакъилаб информационнияб политикаги гьабичIони чIванлъиялда экстремизм киданиги лъугIуларо.


МачIадаса ХIадис (хв. 1770 с.) » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nЖиндир баракат нилъее щваяв кIудияв шейх Багинуса ШугIайб-апандияс Дагъистаналда рахъарал жидеего щвараб гIелмуялда гIамалги гьабун цогиязда гьебги малъун БетIергьан Аллагьасукьа хIинкъун шаргIалъул нухда варагIалда жал хьвадиялдалъун Гьесде гIагарлъарал ва Гьесдехун рокьи-шавкъги цIикIкIарал гIалимзабазул цIарал рехсолаго цересел мухъазда кьолеб буго МачIадаса ХIадисил цIарги.\nГьесие сипат гьабулаго, ШугIайб-апандияс (къ.с.) гьадин абулеб буго: Гьезул (ай гIалимзабазул) бищун лъай бугев, бергьун кIудияв гIалим, камилав мударрис, цере тIурал гIалимзабазул цояв ХIадис ал-МачIади ал-Гьидали абун.\nХIакъикъаталдаги, ХIадисица исламияб гIелмуялъулъ тараб лъалкI цIехон, гьесул заманаялъ рукIаралги хадур рахъаралги Дагъистаналъул гIалимзабазда гьоркьоб гьесул къадру-къиматги бихьун, жакъа къоялъги гIаммаб халкъалъ ХIадисил гьабулеб адаб – хIурматалъулги хIисаб гьабун букIинчIебани ШIугIайб-апандияс гьесие гьадинаб къимат кьей щакаб жо буго.\nТIаде жоялъеги XVIII гIасру ккола тIолго дунялалдаги хас гьабун Дагъистаналдаги исламияб гIелмуги кутакалда цебе тIураб, гIемерал гIалимзабиги рахъараб заман.\nГьезда гьоркьосан цо хассал ХIадис гIадал гIалимзабазул халкъалъ гьабулеб биценалъги гьез нахъе тарал жакъа къоялъ цин кIвар цIикIкIарал гIелмиял асаразги нугIлъи гьабула гьединал гIалимзабазул гIелмуялъул букIараб тIадегIанаб даражаялъеги, рухIияб рацIцIалъиялъеги, кинабго халкъалъе пайдаяб хIаракаталъеги.\nЦо-цо баяназда рекъон МухIаммадил вас ХIадис гьавун вуго 1689 соналъ МачIада росулъ. ХIассайлал абулеб тухумалда. Гьев гьитIинго гIелму тIалабалъе лъугьун вуго. ГIелмуялъул тIоцересел галаби ХIадисица лъун руго доб заманаялъ магIаруллъиялдаго машгьурлъарав МачIада МугIаз абулев гIалимасде цеве. Хадубккун гIелму камил гьабизе цIалун вуго Дагъистаналъул батIи-батIиял росабалъ. Цо заманаялъ цIалун вуго жиндир заманаялъ Дагъистаналъул гуребги тIолго бакъбаккул бусурбабазул улкабазда жиндир гIелму-лъаялъе гIалимзаби мукIурав Къудукьа Мусаласухъ Ругъжаб росулъ. Гьевгун цадахъ гьениб цIалулел рукIун руго ЧIохъа МахIад абулев машгьурав гIалим ва живго Мусаласул вас Дибирги. Гьелъие нугIлъи гьабула живго ХIадисица гьабун батараб хъвай-хъвагIаялъги. Мусаласухъ гьес цIалун буго «хIарф» гIелмуги. Джамалуддин Гъумукъиясул (къ.с.) вас ва Шамил имамасул дурц Гъазигъумекиса ГIабдуррахIманица жиндирго «Тазкират» (РакIалдещвеял) абураб техьалда Дагъистаналда рахъарал гIалимзабазул бицен гьабулеб бакIалда абулеб буго: «Гьал хадур рехсезе ругел гIалимзаби ккола Дагъистаналъул диниял церехъаби ва чIахIиял фукъагьаал (ай гъваридго исламияб шаригIаталъул тIолалго рахъазулъ бичIчIи щварал чагIи), гьезул руго жинде мугъчIвай гьабулел гIелмиял хIалтIаби. Гьединаздасан ккола: Къудукьа Мусал вас МухIаммад, Убриса МухIаммад, ГIаймакиса Абубакар, МачIадаса ХIадис», – абун.\nХIадисил гъваридаб лъай букIун буго мантIикъ (логика), усул (основа мусульманского права), хасго фикъгьи гIелмабазулъ.\n«Жинда Aллагь разилъаяв ХIадис гIараб гIелмуялъулъги мантIикъ гIелмуялъулъ лебалав цогидал гIулумазулъги цеве ккарав вукIана, гьел малъизеги, гIалимзабаздехун бахIсалъеги, цогидал нахъ таравлъунги вукIана, шаргIиял масалаби тIокIкIинариялъулъ сардал рорчIулевлъунги вукIана, ричIчIуларел бакIал ричIчIизариялъеги машгьурав вукIана», – ян хъвалеб буго жегиги гьесул хIакъалъулъ ШугIайб-апандияс. Хасго лебалав вукIун вуго ХIадис ибн ХIажар ал-Гьайтамиясул «ТухIфат ал-мухIтаж» абураб тIехь тIалибзабазе бичIчIизабизе – ян хъвалеб буго жиндирго «Нузгьат ал-азгьан» абураб тIехьалда Назир Дургъелияс. Гьаб цебе рехсараб гIелмияб тIехь хъвана гьоркьохъел гIасрабаз вукIарав АхIмад ибн ХIажар ал-Гьайтами абулев бергьун кIудияв гIалимчияс. Гьесул гьеб тIехь рикIкIуна шафигIияб мазгьабалда рекъон шаргIиял масалабазе баян кьолел бищунго аслияб ва кьучI бугел хIалтIабаздасан цояблъун ва гьеб хасго Дагъистаналъул гIалимзабацаги хIукму къотIулеб мехалъ аслияб къагIидаялда мугъчIвай гьелде гьабулааан. Жибго гьеб тIехь цIакъго гIемерал масалаби гъорлъе рачараб, гъваридаб магIнаялъул ва цIакъго тIадегIанаб гIелмияб даражаялда хъвараб хIалтIи буго. ТIалибасдани киса гурин, тIадегIанаб гIелмияб даражаялде щварав гIалимчиясдаги ричIчIизе цIакъго захIмалъулел масалаби гIезегIан руго гьеб хIалтIуда жанир.\nХIадисица нахъе тарал гIезегIанго гIелмиял хIалтIаби ругилан нугIлъи гьабулеб буго Дургъелиса Назирицаги. Жакъа къоялде нилъер рукIарал гIалимзабазул тIахьазул хал гьабураб мехалъ къанагIатги батуларо ХIадисиде мугъчIвайги гьабун хъвачIеб.\nХIадисил букIун буго гIемер тIехь жанибе бачараб бечедаб библиотека, амма гьелъул дагьа-макъаб гурони бутIа нилъехъе щвечIо ва гьеб МачIада росулъ нахъе хутIун буго, амма гьелда тIад жегиги гIалимзабаца хIалтIи гьабун гьечIо.\nНахъе цIунун руго XVIII-абилеб гIасруялъ вукIарав КIкIаратIаса Титалав абулев гIалимчияс гIалимзабазе кьурал суалал. Гьенир ругоан хъизан-лъималазда, ирс бикьиялда, назру-вакъпу гьабиялда хурхарал, ракьал хIалтIизариялда тIасан, сверухъ ругел бусурбабазул гурел ракьазде (гуржимухъ, тушал ва гь.ц.) гъазават-чабхъенал гьариялда тIасан суалал. ПалхIасил, доб заманалъ хIалкъалда гьоркьор гIемер кколел ва кIвар бугел масалаби. РикIкIуна гьел суалал рорхун жаваб тIоцебе Дагъистаналда бищун машгьурал гIалимзабазул цоял ГIурадаса Ибрагьим-хIажияс ва Усишаялдаса Давудицаги кьун рукIун ругин. Гьезул щивас жиндир бичIчIиялда рекъон кьун руго жавабал. Амма дагьаб цебе нижехъе кодобе щвана гьелго суалазе ХIадисица кьурал жавабалги. ХIисаб гьабидал гьел суалал тIоцере гьесухъе рачIарал рукIун руго ва гьесги камилаб хIалалъ рорхун руго гьел суалазда тIаса ишкал (бичIчIунгутIи) кколаредухъ.\nГIагарал соназ гIалимзабазада батана араб гIасрялъул 40-абилел соназ репрессиябазде гъоркье ккун хварав машгьурав тарихчи ва гIалим Каяев ГIалил Дагъистаналъул гIалимзабазул таржамаби данде гьабураб мажмугI. Гьенирги руго кьолел руго ГIалица МачIадаса ХIадисил гIумруялъул ва гIелмияб хIаракатчилъиялъул хIакъалъулъ къиматал баянал. Гьесги нугIлъи гьабулеб буго ХIадисил гIемерал гIелмиял хIалтIби рукIиналъе. «Хасго гIемер рукIана гьесул (ай МачIадаса ХIадисил) шаргIиял «фатваби» ва гьезул гIемерисел халкъалъ къабул гьарун рукIана», – ян хвалеб буго ГIалица. Гьединал «фатвабазул» дихъе щваралдасан ккола ХIадисил гьаб хитIаб: «Ле бусурбаби, дир диналъул вацал нужеда лъан букIа! Нилъер хIурмат тIадегIанал шайхзаби Къудукьа Мусалав, Убриса МухIаммад, Кудалиса Салманилав (ибн Салман) ва гьел гурел цогидал цересел чIахIиял гIалимзаби (жидеда Аллагь гурхIаял) тIад рекъон абулеб букIана: «Жакъа къоялъ исламалда жанир ругел къосун ккарал (мекъаб рекIелчIеял) рикьалаби купурлъиялде рачине бегьуларо гьединаллъун гьел ратаниги. Ва гьеб имам ШафигIиясул кьучIаб рагIиги буго», – ян.\n(Халгьабе, гьаб хIукмуялъул жакъа къоялъги нилъее бугеб кIваралъул ва гьелъул свин гьечIолъиялъул, жакъасеб гIелалъе жинда нахъ рилълъине мустахIикълъиги).\nЦого-цо шаргIиял гIелмабазда тIад хIалтIи гуребги ХIадисица кIвар кьолеб букIун буго гIаммаб бусурбабазул ва гьелдаго цадахъ гIагараб ракьалъул халкъазулги тарих лъазабиялдеги. Мисалалъе, нахъе цIунун буго гьесул квералъ хъвараб Дагъистаналда Ислам тIибитIизабизе Аварагасул (с.гI.с.) имгIалзаби Аллагь разилъаял ГIаббасил ва ХIамзатил наслуялъул чагIазул бетIерлъиялда гъоркь ГIарабустаналдаса рахъун рачIарал гъазизибазул боязул хIакъалъулъ машгьураб тарихияб макъала. Ва гьелдаго ХIадисица батIи-батIиял росун данде гьабун ругоан Дагъистаналъул ракьалде исламалъул ахIи щвезабиялъул ва гьениб шагьидлъарал чагIазе бугеб хиралъиги ва тIадегIанаб даражаги баян гьарулел живго Аварагасдасан (Аллагьас салат салам лъеяв) рицарал хIадисал.\nГIелмияб гуребги жамгIияб хIаракатчилъи загьирлъана МачIадаса ХIадисил. Ираназул шагь Надирил хъамалачагIазда данде гьабулеб къеркьеялъулъ Ибрагьим-хIажи гIадал гIалимзабигун цадахъ гьес кIудияб жигар бахъана халкъ тушманасда данде цолъиялде ахIизе. Дагъистаналъул миллаталги данделъун къажаразул боязда кьаби льолел къояца, ХIадис цо чанго жиндирго мутагIилги вачун ун вуго Лъамилал абулеб къелдерил мугIрузда бугеб хирияб бакIалде. Гьениб цо чанго къоялъ гIемераб гIибадат гьабун Аллагьасда тушманасда тIад кверщел бати гьарун рукIун руго гьел. Бергьенлъи щванин тушманги инжилъанин абураб хабар лъачIого, тIадги руссун гьечIо. Жакъаги буго Лъамилазда ХIадисил гIириян абулеб тIад тарихги хвараб гамачI ва зиярат гьабун унеб бакI.\nМачIадаса ХIадис тасаввуф гIелмуялъул бутIа щварав чи вукIиналъеги далилал руго. Амма щиб тIарикъаталда гьев вукIаравали ва гIадамал тIоритIизе изну бугев вукIиналъе жеги кодоре щварал хIужжаби гьечIо.\nЖивго ХIадис кутакалда дуниял гьаби рехун тарав ахираталъул гурого ургъелги гьечIев цIакъго Аллагьасукьаги хIинкъун хьвадулев чи вукIун вуго. «Цо сордо-къоялъе гIураб гурони кваназе жо гьес данде гьабичIо, ретIелги берцинлъи-сурукълъи хал гьабичIого ретIунаан, Аллагьасе гIоло гьабулеб жоялъулъ гьев гIадамазул гIайбалдаса хIинкъулароан», – абун хъвалеб буго жеги гьесул хIакъалъулъ Багинияс.\nХIадисидасан загьирлъарал караматал гIемер бакIазда рехсон руго, халкъалъ цIунунги руго. Гьезул цояблъун ккола гьадинаб биценги: «ЦIакъго гIелму-тIагIаталдеги вуссун, дунялияб магIишат-яшавалъулги, ретIунеб ретIелалъулги агъаз гьабичIого, загьидасул гIумру тIамулев росасда ццим бахъун, гьев сасикь гьавичIого ийгей ХIадисил хъизаналъ, гьесда цо къоялъ абун буго: «Дур магIишат-яшав, ретIа-къайги хъарчигъаялъул гIадаб буго ва сипат-суратги гьединабго буго, – ян. – Гьеб лахIзаталъго жиндихъ балагьун чIарай хъизамалъе ХIадисил сипат, цIумалдеги сверун боржун ун, рокъоса бихьулеб цо гохIда тIад чIун буго. Хъаган хъутIарай хъизан дагьалъ лъавудаса ун йиго ва гьелдаса хъадуб росасул къадруги бичIчIун гьесул кутакалда адаб-хIурмат гьабизе лъугьун ийго».\nБицен буго хабалъе бегьулеб ХIадисил жаназаялъ абун бугила: «Гьаб буго дир дунялалъул ахирисеб, ахираталъул тIоцебесеб къо», – ян. Жиндирго гIелмияв устар ахираб сапаралъ нухда регIизе щварав Ибрагьим-хIажиги вукIун вуго гьенив. «Гьединал чIагIи гьедин рукIуна, жаназа хабалъе бегье», – ян абун буго гьес хIайранлъун хутIараб жамагIаталда.\nХIадисил МухIаммад абулев васги вукIун вуго. Гьевги инсул даражалде щвечIониги, лъикIго гIелму цIаларав чи вукIун вуго.\nДоб заманаялъ Гьидалъ тIад сверулеб букIун буго тIагIун (чума) унти. Гьелъие къурбанлъун руго гIемерал чIаги, хун руго гIемерал Ибрагьим хIажи, ГьентIаса Байбун, МачIадаса Багъужалав гIадал бергьарал гIалимзаби. Гьездаго гъорлъа ХIадисги тIагIуналъ чIван вуго. БатIи-батIиял баяназда рекъон гьеб кколеб буго 1184 гь./1770 сон. Гьел гIалимзаби хведал гьарурал марсияталъул рагIабаздасан ккола гьал мухъалги:\nХIадис-шайихасул вас МухIаммадица квералъ хъвараб ХIадисил васияталъулаб кагътил гьитIинабго бутIа нахъе цIунун батана: «Жинда Аллагь гурхIаяв МухIаммадил вас ХIадисица васият гьабулеб буго: Дица дир бугебщинаб тIехь дир наслуялъул гьелдаса пайда босулезе, гьединал рахъичIони, гьел васият гьарула инсул рахъалъан гIагарлъиялъул пайда босарасе, гьединал ратичIони, МачIада росдал жамагIаталъул гIелму цIаларасе, росулъги рахъичIони, гьидерил боялда жанире кьела. Амма бо бахъун къватIибехун кьеларо. Кьуниги гъоркьлъалие (юкалъе) жоги лъун, мухIканаб къотIи-къай гьечIого кьеларо.\nГьединго дир гIириялда накъишалги гьаруге цого-цо гьадинан хъвай: «Гьаб гIорол бетIергьан ккола жинда Аллагь гурхIаяв МухIаммадил вас ХIадис», – абун.\nГьесул васийат жамагIаталъ тIубана, гьев вукъун вуго росдал басриял хабалалъ. Зияратги гьенибго буго. «МачIадаса ХIадис вукIана дуниял рехун таразе мисаллъун, Аллагьасул лагъзадерий вагIзалъун, ахират тIалаб гьабулезе устарлъун, жиндир рагIудалъун гуреб гIамалалдалъун халкъалъе насихIат гьабулевлъун, гьаб дунялалдеги вачIана пакъиравлъ нахъеги ана пакъиравлъун», –ян хъвалеб буго ахиралдаги ШугIайб апандияс.\nГьадинал гIалимзабазулги вализабазулги адаб-хIурмат цIунараллъун, васият тIубараллъун нилъ рукIуна гьез малъухъе нилъ хьвадани, нилъее ТIадегIанав Аллагьас тавфикъ кьеги гьединаллъун рукIине. Амин!\nАвтор: МухIамад ШехмухIамадов


Кету » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nЩуго – анлъго соналъ цебе, гьабсагIат мухIканго чан сон арабали ракIалда гьечIо, дида бихьун букIана гIадамасул черхалдаса къотIун, далун чIараб гъанал кесек. Гьеб букIана дун, пединституталъул студент, практикаялда пионеразул лагералда вугеб заман. Цо анцIго–анцIила кIиго сон барав гIадав вас, жиндидаго цадахъ лагералда ругел лъималгун васандулаго, гортIе тIаде кIанцIана; цIералда ваччунищ вукIаравали, гьебги бекун ун, рамаялда къан хутIараб цIороде рехунги вачIун, гьев васасул кваранаб квералъул ччобори букIан гъваридго къотIун. Дун, гьеб лъугьа–бахъин кколеб мехалъ, къватIивехун вукIана, амма палатаялъур ругел лъималазул чIиргъи–хъуй циндаго тIагIингун, цадахъ вукIарав студентгун жаниве векерана. Нижедасаги цере гьенире щун ратана гьев гьитIинав васасул группаялъул вожатиял; гьез квер ккун вачун унев вугоан гьев медпункталде. Амма гьел кIиязулго цонигияв васасул къотIараб квералда acxlope къалел роукIинчIо, кIиялго чIун рукIана квегIараб рахъаллехун; цояв гIенекун, цойгидав, гIодилев гьечIониги, гьев васасул ракI–макI батизе хабар бицунев. Дун нахъасан валагьун вукIана васасул гIебеде битIараб кваранаб квералъухъ, квер гIодобе биччан букIурабани, къотIараб бакI кколаан къвалакье; гIебеде ритIараб квералдаса гIодобе далун, жиндирго ругънахъ валагьизе кIоларого вугев гьитIинав васас гали тIамурабщинахъе, гьанкIелеб букIана билбагIараб гьанал кесек. Дида доб мехалъ гьесда хадув валагьун чIезе кIвечIо, гьабсагIат гьал мухъал xъвалеб мехалъцин лъикI гъечIо дун.\nГьеб дида ракIалде щвезабуна гьадинаб лъугьа–бахъиналъ.\nМахIачхъалаялъул цо пуланаб къотIноб (бегьулебани дица гъелъул цIарги бицинаан) анкьабилеб классалде хьвадулев васасда тункана машина. Гьеб букIана нухлул рагIалда хъархъалги чIараб, свериги бугеб, гIемерал лъималги расандулеб бакI. Васандулаго циндаго нухде кIанцIун вачIарав васасда тункана свери босулеб букIараб «Жигули».\nЦин гьев вас, хъахIиллъунги вахъун, нух бакьулъ, мугъалда вегун чIун вукIана; хадуб циндаго, дунги батIиялги аскIоре щвелалде, вукIкIун арав гIадинги лъугъун, ворхун вачIана ва бугеб рухIалъ жиндирго гъванща асфальталда кьабезабизе лъугьана. Дие захIматаб асар гьабулеб букIана, торгIо гIадин, чIарбидаги тункун, васасул гьитIинаб бетIер нахъе кIанцIун бачIунеб мехалъ. Дагьаб мехалъ чIвар–чIвадилевги вукIун, гьев гIунана. Бихьун батила ракъдаде рехараб ччугIа. Машина нухлул рагIалда гIебса буссун чIана; гьелда жаниса къватIиве гIаданги вачIунев вукIинчIо, хадувги вачIаравищали лъаларо, дида вихьичIо.\nСверухъе рукIарал гIадамазда цадахъ дун васасде аскIове векерана, гьебсагIатго аскIове векериялдаса ракIги бухIана; гьев вукIана дир гIагарав вас, СагIид.\nЦIакъго цебегIанасеб гIагарлъиялъул вас гьев вукIинчIониги, дида гъевги гьесул эбел–эменги лъикI льалаан. Лъалан гьесул яцалги, рукъ бугеб бакIги, ай, нилъер заманалда гIагарльиялда лъазе кколебщинаб жо. Гьединльидалин дица хабар байбихьулеб мехалъ, къватIалъул цIар бицинчIеб: щибав чиясул батула цо–цо рекIее рахIат толареб мух1канлъи.\nДун щиб гьабизе кколсбали лъаларого хутIана. ЛъикIаб букIинаан гьенире ракIарарал ГАИялъул гIадамаздаги, милициялъул хIалтIухъабаздаги бицун букIарабани: гьади – гьадинав вас гьевги вугин, гьади–гьадинаб бакIалда гьезул рукъзалги ругин, ай гьезул ишалде гъорлъе дун лъугьун вукIаравани. Дида гьедин гьабизе кIвечIо.\nДица гьел пикрабазда гIемераб заман бан батизе ккола; жаназа «скорая помощалда» лъун нахъе босун ана, гIадамал, цацазда щурщудилаго, рикь–рикьун ине лъугьана. Асфальталда кинаб бугониги реччел хутIарабищали лъаларо, дун аскIовегIан къачIо.\nДица гьабуна, дир бакIалда вукIун, бищунго гIадалав чияс гьабилареб жо – ана гьев васасул, СагIидил эбел–инсухъе. Лъаларо щиб дида доб мехалъ ракIалда букIарабали – щибниги букIун батиларо. Гьеб букIана риидалил заман, август; кинабниги жоялъул рагIадал рукIана цIакъ гьитIинал ва чIегIерал, бецIал. Дун СагIидилъуве ана, таксиги ккун, цIакъаб иш гьабизе унев чи гIадин вукIун ватизе ккола, гуребани такси щибизе кквезе ккелеб букIараб.\nРокъор ратана СагIидил эбелги, яцги. Гьесул кIиго яц йикIана, кIиялго кIудиял. Рокъой йигоан бищунго кIудияй яц. Эбел ятана, диваналда гIодой чIун лъаларей, егун лъаларсй, къагIидаялда. ГIемерисеб мехалъ гьей диваналда яги егун, яги гIодой чIун ятулаан.\n– Дуе лъугьараб щиб? – илан гьикъана дида эбелалъ, йорхун ячIунаго. НуцIида кIетIон вачIун вукIаравани, гьей тIаде яхъун ятизеги бегьулаан, амма дун гьезухъе киданиги кIетIон вачIун вукIинчIо, нуцIа кидаго рагъун букIунаан, гьел дагьал церегIан рахъун рукIана шагьаралде, ва, рокъоре жанире лъугьарабго, нахъасан нуцIа рахалеб гIамалалде ругьунлъун рукIинчIо.\n– Щибниги ккечIо, – ян абуна дица, гьаракь сородилилан хIинкъун, хьитал рахъулеб мехалъ, гIодове къулизе кколелдаса цIакъ гIодовеги къулун.\n– ХIалакълъун вугев лъаларо, хисун вугоха...\nГьей йикIана йицатай, ретIарабщинаб ретIел цIакъ тIад къан бугилан ккезабулей гIадан. БакIида гIодой чIун йигеб мехалъ, кколаан гьей бакIидаса квегIабги кваранабги рахъалдасан гъоркье чвахулей йигилан. ТIом букIана гъелъул гIажаибго хъахIаб, цаби – киналго меседил. Щаяли лъаларо, кIалдир меседил цаби ругел чагIи дида бищунго дунялалда нич бахъарал чагIи ратилин ккола.\nСагIидил эбелин абуни гIумроялда жаний киданиги лъикьаниги нечон ятиларо. Гьелъул ракIчIун букIунаан киданиги жийго мекъи ккунгутIиялдаги, гъалъ гьабураб къагIидаялъ гурони, батIияз гIумру гьабизе бегьунгутIиялдаги; лъаларо дида гъедин кколеб батизеги бегьула.\n– Соналдаса жакъаялдейищ ав хIалакълъулев? – иланги гьикъулаго, кодоб ккун цIилицIгун, цойгидаб рокъосан яккун ячIана СагIидил яц. Гьей йикIана эбелалда релълъарай яс. Гьей йихьарайщинахъе дида ракIалде ккола жиндиего вокьулев васасе ине гьечIей гIадан ятизе йигин гьейилан; эбелги гьедин ун йикIана.\n– Ва, CaгIa, хIалтIизайизе кIун йиго нужеда, – ян махсара гьабизе лъугъана дун, СагIидил яцалъухъ цIилицI бихьарабго, амма гьеб релълъинчIо: гьаракь дие хилиплъана.\n– Дуе элъул щиб гьанже, – янги абун, CaгIa, тIад юссун, добго рукъ лъухьизе, тIерхьун ана. Гьелъие цIакъ бокьулаан «гьанже» – ян абизеги, «кIалъазе вахъун цо» – ян абизеги.\n– ВачIаха, гIодов чIа... Бицеха киб щиб бугебали, гIадамазда гъорлъ вугев чи вугин... Турач вихьаравищ?\nТурач вуго дирги гьелъулги гIагарав чи. Кидаго бищунго цеве гьев гьикъиялъе гIилалъун ккола Турач бечедав чи вукIин, айги, бечедай гIадан, – кIиялго цоцалъ жахIдаялда рукIин. Турачги вукIана цIогьор, алъулги буго гъебго иш. Дица спекулянтаздаги, ришватчагIаздаги, гьерсихъабаздаги цIогьалин абула.\n– ВихьичIо, – янги абун, дун столалда нахъа гIодов чIана.\nДиваналда цIакъго эркенго, дунялалда кинабго иш жиндица килищ битIиялда бараб бугилан абизе къваригIарав чиясул хасияталда гьей йицатай чIужугIадан йихьараб мехалда, бичIчIана дида, гъалда ккараб лъугьа–бахъиналъул бицун бажарулареблъи. – Турачилъ жахIдаялда йикIуна мун кидаго... некIого досдаса бечелъунги ятилин, дуе авгIаги щай ?...\n– Жакъаги дие тарбия кьезе вилълъарав лъаларо, – ян абуна СагIидил эбелалъ, доехун юссарай гIадин, бетIерги гьанкIезабун, цебе – цебеги нижер букIунеб букIараб дагIба–къец ракIалде щвезабизе бокьараб гIадин.\n– Нижер СагIид вихьичIевищ гьадава кIалтIа?...\nТалихIалъ, дие гьеб суалги кьун хадуб, гьей дихъ ялагьичIо, диваналдаса тIаде яхъуней йикIана, гуребани дир рахIатхвей бихьичIого хутIулароан гьелда.\n– Жив мороженое босизе виччаян вачIун вукIана, тIагIана киве аравали... Цо дие щвараб кофегIаги кьезе ккела дуе гьекъезе...\nГьей богорокъое ана; гьениб чайник печалда лъолеб гьаракь – мохъги бахъана.\n– Дир кухонный мебель бихьарабищ дуда! – ян жегиги гаргадилей йикIана гьей.\nДида лъалаан, гьелъие бищунго жиндицаго босарабщинаб жо вачIа–вачIарасда бихьизе бокьулеблъи. Гьелда кколаан жиндирго къайиялъухъ валагьун вугев чи жиндир бажариялда, цIодорлъиялда ва гIумру гьабизе лъаялда бахиллъун вукIунилан. Гьединал гIадамазда кинго бичIчIуларо, буголъиялъухъ балагьун цIодорав чияс лъиениги къимат кьунгутIи; дица цо нухалъ гьелда жиндидаго гьедин абунги букIана. «Дурго гьечIогоха... Дурго маг1ишат бук1арабани дуца гьеб хабар бицунароан» – ин абуна гьелъ дида.\n– ВачIая, вачIая... Дудаго цо бихьун букIине... Мун вукIуна добилан, абилан... гIарац гьадингояб жо бугила, гIаданлъийищалиго къваригIунила... ГIаданлъиялъухъ импортный мебельги, бразильский кофеги щолареблъи бичIчIулеб гьечIоха дуда.\nМебель хIакъикъаталдаги, берцинаб букIана, дида гьединаб кутакаб мебель киса гIарацги балагьун босизе къватIибе биччалебалицин бичIчуларо, хасго нилъер пачалихъалда.\n– Дуе гьаб щибизейила вукIуна мун... хабалъеги босилареб батани. Мун гIадин, тIаде вач1арав чисда цебе лъикIищ бук1унеб кофе, чай лъечIого?... Гьединаб бакIида гIодор чIезе лъикI гурищ, гьечIищ лъикIаб?\n– Буго... Амма дуе гьаб щибизеяли лъалароха дида – ян абуна дица, бакIида гIодов чIолаго. «Дуе гьаб щибизе» – ян абулеб бакIалда, дие бокьун букIана «дуе гьабсагIат гьаб щибизе» – ян гьикъизе; кIвечIо, хIинкъана.\nНижеда хадуй богорокъое жание ячIана CaгIa.\n– Дир гIарацги босун, ун ватилаха СагIид, – илан абуна гьелъ, ва дихъги ялагьун, тIадеги жубана: – АллагьасхIаги батIияв чи лъугьун вуго дур...\nДун гIодове къулана.\n– ГьечIо валлагь... щиб дир хисилеб?\n– Кинаб гIарацилая? – ян гьикъана эбелалъ, жиндирго мебелалда кверги бахъулаго.\n– Дица данде бакIарулеб букIарабха... гьанже...\n– Жо бицуней йигоха мун...\n– Унха, алъул СагIидида хъвазе бегьилищха...\nГьей гьоркьохъей, анцIила щуго сон барай ясалъ абулебги эбелалъ абулебги битIараб букIана. СагIидида хъвазе бегьулароан. Гьев вукIана василан эбел–эмен угьдулаго, кIияйго ясалда тIаде гьавурав дару–дарман.\n– О, кIалъазе яхъун цо... ЧIаха цо вачIине гурищ дов рокъове гьанже... – янги абун яс къватIиехун ана.\n– Гогьдаризе гьавичIониха нужеца гьадав вас, – илан абуна дица.\nКъохьол гьумер букIинчIебани, гьадаб абизе кIвелароан: гьаб рокъов вукIинецин кIвелароан дида.\n– Гьавилаха... ГогьлъичIого вукIине дир васасе щиб бугеб? Гьал рукъзалги гьесие хутIила, данде гьабурабщинаб шагьи–квараги гьесул буго... Эсие гIоло гурони, лъие гIолоха анир рахъун чIун ругел?\n– Мун жакъа хIалтIуде инчIого кин хутIарай? – илан гьикъана дица. Дие батIияб жоялъул бицине бокьун букIана.\n– Жакъа къоядаса нахъе отпуск! – илан ахIараб гIадин абуна гьелъ.\n– Рос кивеха арав дур? – Дида лъалаан гьев хIалтIуда ватулевлъи. Дица гIемерисеб мехалъ, цIар абичIого, «Рос» – илан абулаан гьесда.\n– ХIалтIуда вуго, гьабсагIат кваназе вачIине ккола, – ян абуна гьелъ сагIтихъги ялагьун. – Мун кофе гьекъолев вукIа, гьалараб мехалъ, дуцаго тIе, яги ясалда абе, дун гьабсагIат ячIина. Цо вас вихьуларищалиги ялагьун, мадугьалихъеги щун, дие кьезе кколеб гIарац букIана мадугьалалъ...\nЦо чанго саг1аталдасан, гьаб чIухIараб мебелалда гьоркьоб, гьаб, гIемераб къоги бихьун щун, гьаниб лъун бугеб паркеталда тIад бегизе буго жаназа. Гьаб кIитIалаяб мина цIезе буго, мадугьалалъ кьезе бугеб гIарцуда хадуй арай чIужугIаданалъул ч1чIич1чIидулеб гьаркьил. Рукъ бакьулъ лъун, хвараб жиндирго хьул, аниш ва кинабго букIинесеб батараб мехалъ, гьелда кIочон тезе буго мебельги, паркетги, кьезе букIараб гIарацги, Югославиялъул гъоркьан ретIелги. Гьай чIужугIаданалъулги, гъалъул росасулги кверзул рагъари, кинабниги хъантIун данде гьабураб, бицунеб, дандбалеб ва киналниги ургьелал – кинабго, къотIнове рехун чIвар–чIвадилев вукIарав СагIидида хурхараб букIана. Гьазул гIумрояльул магIнаялъин дагьаб цебегIан жиндирго гьванща асфальталда кьабезабулеб букIараб.\nДида кIоларого буго ккараб лъугъа–бахъиналъул захIмалъиги вахIшилъиги букIине кколеб къагIидаялъ бичIчIизабизе; дида гIадинан, СагIидил эбел–эмен лъангутIиялъ кIоларого буго гьезда бачIараб балагьалъул гьварилъи бихьизабизе.\nЖакъа гьаниве рокъове жаниве лъугьиналде дида кколеб букIана къадазул кьер хисун, бецIлъун букIинин, дида гIагарал чаг1азул рукъ батIа бахъизего лъаларин. Додинго эхетун столги букIана, додинго диваналда бегун халичаги букIана, жиндирго хъантIиялъул бицуней СагIидил эбелги йикIана.\nСагIидил эбелалъ тIад юссине гIемераб заман бачIо.\n– Дуца кофе щайха гьекъолареб? Аллагьacxlaги, дида мун батIаго вихьулев вуго жакъа, – янги абулаго жаниеги ячIун, печалда гьалделеб букIараб чайникги (дида гьеб бихьулеб букIинчIо) нахъе босун, аскIой г1одой чIана. – Цо анцIила кIиго гъурущ букIана дие кьезе, кинго кьун бахъунароха... Дида гьадалдаса нахъегIанай чIужу лъаларо. Гьанже, къавулъ анцIила кIиго гъурущ гьечIогонищха ратилел? Вабабай, гIадамал инжилъун ругеб куц!..\nГьелъухъги гIенеккун дица пикру гьабулеб букIана, пикруцин гуро, г1ажаиблъи гьабулеб букIана СагIидил эбелалда ккараб лъугьа–бахъин лъангутIиялда, гьеб бичIчIунгутIиялда, жиндирго гIумруялда лъугьараб гIасияб хиса–баси гьелда бихьулеб гьечIолъиялда, гьелъул бецлъиялда.\n– Мадугьалихъ руго гьадал чагIи... Росги хIалтIулев вуго, чIужуги хIалтIулей йиго... анцIила кIиго гъурущ нахъе кьезе кIолеб гьечIо...\nЦиндаго гьей, тIадеги яхъун, рагьун букIараб форточкаги къан, тIад юссун ячIун, йикIарабго бакIалда гIодой чIана. Дида бичIчIичIо щай гьелъие форточка букIарабали.\nЗаманаялдасан чIужугIадан, дагьайго йорхунги ячIун, дир гъажалдасан дида нахъе ялагьана. Нахъа букIана ниж ругеб рокъобе лъураб нуцIа. Дица кIудияб кIварго кьелароан гьелъул рагъа–рашариялде, – бокьарав чи валагьизе бегьула нуцIихъ; амма гьелъул гьумер гIажаибго хисана, гьелъул нодо букIкIун ана ва дида гьеб гьурмадаса цо батIияб квач чIвалеб букIана. Ялагъизеги гьей хьибалалдехун къуларай гIадин ялагьана. Дун, хехлъи гьабун, нахъ валагьана: нуцIихъан жанибе бач1унеб бук1ана цояб бералда тIад чIегIераб тIанкIги бугеб хъахIаб кету. Ниж ралагьун рукIиналъ лъаларо, гьеб лъалхъана, дагьаб мехалъ багъаричIогоги чIун, сверухъ балагьана. Амма заманго балелде, тохлъукьего гIадин, гьеб СагIидил эбелалъул гIицIал хIатIазда аскIобе бекерунги бачIун, гъоркьан эхеде гьелъухъги балагьун, ч1чIи–ч1чIидизе лъугьана. ЧIужугIадан, бан малгун кетуги добегIан рехун, ясалде ахIдезе лъугьана. Жание, кодоб цIилицIги гьечIого яккун ячIана СагIа.\n– Жание–къватIие йилълъунеб мехалъ, нуцIа къазе лъаларебищ? Гьаб щиб гьаб?! – ЧIужугIаданалъ, жеги–жеги мимидилеб бугеб катиде килищ битIана.\n– Ва! Щиб ккун бугеб эб хIалалда, – ян цIазабун абуна ясалъ.\n– Щиб жойилая!\n– Оъ, – янги абун, гъоркьияб, гьадинги бицатаб кIветIги къватIибехун буризабун, яс катида acкloe ана ва гьеб кквезе лъугьана.\nКету, ясалъукьа тIурунги борчIун, бекерун СагIидил эбелалде аскIобеги бачIун, додинго гьелде ахIдезе лъугьана. Гьаракь гьелъул заг1ипаб букIаниги, гьаб рукъ цIолеб, батIияб, бак1аб бугин кколеб гIадаб букIана. Лъаларо, гIицIго дида гьедин кколеб букIун батизеги бегьула. ЧIужугIаданалъ гьелда гьанжеги мал бана. Ясалье гьеб бокьичIо; катида ракI гурхIун гуро – кквезе квал–квал кколеб букIун.\nЯс, чорокаб чIорто г1адин, ккун кетуги босун, къватIиехун арайго, эбелалъ абуна:\n– СагIидица бачIун букIана гьадаб цо жо... гьанже къватIибе гъезе кIоларого буго... Машиннаялде рехун рикIкIаде щвезабун букIана; всеравно, бачIуна тIадбуссун. Дица эб бухарабщинабгиха...\nДие, щаяли лъаларо, цIакъ рекIее гIечIо гьеб СагIидица бачIараб бугин аби, амма гьеб бачIиналъ гьабураб асар бахчизе бокьун букIун батила, дица гьикъана:\n– Бухизег1аги бегьилищ, хIакъ батилагури?\n– ХIакъилая? Гьа, гьеб батаниги кIваричIо. ЖужахIалъул бакьулъе кканиги кIваричIо... Гьавгущинав, сверухъ вугевщинав чи вукIине бегьулев жужахIалъув, дунищ бегьуларей... Ерунда..! Дуца цониги хIалихьатав, инжитав, хъантIарав, яхI гьечIев гурони чи вихьизаве... Ваче вихьизе... ХIакъила... БукIаниги кIваричIо...\nГьей тIаде яхъана ва, рагьун форточкагун, тIадюссун ячIун, йикIарабго бакIалда, дида данде йитIун гIодой чIана. Гьелъ гьанжеги байбихьулеб букIана жужахIалъулги хIалихьалъиялъулги бицине, амма рукъалъул кIалтIасан бахъараб ясалъул ч1чIи–чIч1иялъ ниж кIиялго гIунун хутIизаруна.\n– Гьениб ккараб щиб? – илан, эбел тIаде яхъана, гьелда цадахъ дунги вахъана.\nНиж кIиялго рагьумахIуялдаго чIун хутIана: жанибе бачIинеб данде ккана СагIидил хъахIаб кету. Дида лъаларо, ниж катихъ ралагьун, гьадинан чIун хутIизе кколел рукIаралищали, амма ниж кIиялго лъикI заманаялъ катихъ ралагьун чIана. Кету гьанжеги бекерун чIужугIаданалъул махIабазда лъурлъудизеги бачIун, гъоркьа эхеде гьелде ахIдезе, ч1чIи–ч1чIидизе лъугьана. Дида катил гьаракь хисун, бугилан ккана.\nЖиндирго квегIаб квералъул тIаса хъатидеги пударилаго, жание ячIана ясги. Бихьулеб букIана гьелда квачIги бан, кверги хъарсун, тIурун бачIун букIин гьаб кету.\n– Дица щибха гьабилеб? – илан байбихьана ясалъ, жиндидего семизе къачIан эбел йикIинги лъан, гьелдаса цее ккезе. – Дидаги хъарсун анаха тIурун, жиндицаго нуцIаги рагьана.\nЦIакъ бокьулеб букIинчIо дие гьеб кету СагIидил букIин. Гьелъул гьаракьги...\n– Гьалъул ахIиго щиб? – илан чIужугIадзналъ катида гьанжеги мал бана, талихIалъ, гьей хIатIида гIицIго йикIана...\nЯс катида хадуй йортана.\n– Дун ина гьанже – ян абуна дица. – Цо щвезе кколеб бакIги буго.\nЭбелалъ дие жаваб кьечIо. Гьей рукъ къотIун форточка къазе ана. Жегиги рукъ цIун букIана катил гьаркьил.\n– ГIедегIун вугоха мун... – илан абуна гьелъ, мунги киве гIедегIизе кколев чиян абулеб гIадин. Кетуги босун, яс къватIиехун ана. Рокъор жанир рукIине дагьабго бигьалъана.\n– Ине ккола дун...\nБокьун букIинчIо, гьелъул рос вачIинегIан, гьанив хутIизе. ГьабсагIатги, кидадай къватIиве кIанцIизе санагIалъи ккеладаян вукIарав дун, рос вачIани, гьаб рокъоб хIехьезего кIвелароан. Дида гьадинги лъалароан, гьанивего щибизе вилълъун вукIаравали. Лъаларо хаду–хадувги кин гьаниве вачIиневали.\n– ЧIезе лъаларев щибха дуда гьабилеб... СагIид вихьуларищ гьенив кIалтIаса г1ебедеяли хал гъабе... Хехлъи гьабун рокъове ахIулев вугин мамаца, – ян абе...\nДун хехлъи гьабун къватIиве кIанцIана. КъватIиб додинго багIарун бугоан. Гьеб букIана июналъул багIари бугеб август. КIалтIа дида ятана яц, добехун, къотIнобехун чIун бугеб катида, бакI–бакIалъа ралагьун, чIинхал речIчIулей.\nГьей дихъги ялагьун йиххун хутIана. Дица гьелда тIокIаб цониги paгIи абичIо.\nДун гьезул рукъалда цевесан батIияб къотIновехун сверана. Амма гIемерабго нух телалде дун цо жо доба хутIараб гIадин, цо абизе кколеб букIараб paгIи абичIого хутIараб гIадин лъугьана. Лъалхъана. БичIчIана щиб дие бокьун бугебали. ТIад вуссана ва, рикIкIадегIанги чIун дунго жанив вукIараб рукъалъул гордухъ валагьана: форточка бугоан рагьун...\nГъваридаб макъала буго,гьелда жаниб к1удияб пикруги буго,мунагьал чурадил!


«Рокомнадзоралъ» Twitter къазе гьечIо\n«Рокомнадзоралъул» нухмалъулев хисулев Максим Ксензовас нахъ чIван буго, жидер идараялда ракIалда бугин Twitter къазейин абун жинцаго гьабун букIараб лъазаби. Гьес загьир гьабуна социалияб сурсаталъ «къваригIараб хIалтIи» гьабизе букIиналъул хьул.\nРузман къоялда «Известия» газетьалъ бахъараб интервьюялда гьес лъазабун буго, жидер идараялда «чанго минуталда жаниб бажарулин Twitter яги Facebook гIадал сурсатал Россиялда къазейин. Гьесда гьеб къаялда киналгIаги проблемаби рихьулел гьечIо.\n«Роскомнадзоралъ» лъазабулеб буго Twitter-ералъул нухмалъиялъ ккун бугин «конструктивияб гуреб позицияйин». Гьелъ чIван къотIун инкар гьабулеб бугин къануналде данде кколареб информация нахъе бахъизейян.\nХъулухъчиясул лъазабиялъ бижинабуна улкаялъул премьер-министр Дмитрий Медведевасул хъачIаб критика. Гьес гьесде абун буго Россиялда гьединаб гали гьабиялда цебе «тIоцебе бетIер хIалтIизе биччазе кколин».


Месед унти Россиялде щвеялдаги хIинкъи буго\nПрививкабазул пайдаги заралги цIадирабазда лъолеб мех\nРоспотребнадзоралъул бетIер Анна Поповалъ лъазабуна, прививкаби гьаризе кколеб ригьалъул лъималазда гьоркьоб Россиялда прививкабаздаса инкар гьабуразул къадар щуго процент бугин. РФялъул президентасулгун букIараб дандчIваялда бицана гьелъул хIакъалъулъ Роспотребнадзоралъул бетIералъ.\nГьелъул рагIабазда рекъон, Европаялъул улкабазда прививкабаздаса инкар гьабулел гIадамазда гьоркьоб, месед ва риххалил унтуца унтаразул къадар цIикIкIун буго, Россия абуни гьединал унтаби тIиритIиялдаса цIунараб буго. Поповалъ рикIкIунеб буго Европаялъул улкабазда гьединаб ахIвал-хIал букIин бараб бугин гьез прививкабаздаса инкар гьабиялда ва гьенире гочун рачIунел гIадамазул къадар цIикIкIиналда.\nПрезидентас цIехана нилъер улкаялдаги прививкабаздаса инкар гьаби ссиялдайищ бугебан. Роспотребнадзоралъул бетIералъ бицана Россиялдаги Интернеталдасан риччалел цо-цо видео-роликал сабаблъун прививкабаздаса инкар гьабулезул къадар дагь-дагьккун цIикIкIунеб бугин. Амма прививкаби гьаризе кколезул щуго проценталъ гурого инкар гьабулеб гьечIелъул халкъалъе кIудияб хIинкъи гьечIин, амма гьеб щуябго процентин абуни рахунел унтабаздаса цIунараблъун гьечIин рикIкIунеб буго гьелъ.\nГьеб унтул эпидемия цIикIкIиналъул хIинкъи бугезда гьоркьоб рехсолеб буго нилъер улкаги. Россиялда месед унтаразул 170 чи гурони гьечIониги, араб соналде дандеккун кIиго нухалъ цIикIкIун ругин меседалъ унтаралин лъазабулеб буго инфекционистаз. Европаялъул улкабаздаса Россиялде рачIараздасаги гьеб унти бахине рес бугин лъазабулеб буго Роспотребнадзоралъ.\nГьединал хIужабаз гIадамазда ургъелчIвазабулеб буго ва рахунел унтабаздаса кин цIунилел абураб суалал рачIунел руго. Нилъер республикаялда ругищ гьединал унтаби рахиналъул хIужабияли цIех-рех гьабуна нижеца. Ва гьел унтаби хехго рахунел гьитIинал лъималазда гьоркьоб кинаб ахIвал-хIал бугебин цIехана МахIачхъалаялъул лъималазул щуабилеб поликлиникаялъул специалистазда.\nЛъималазул щуабилеб поликлиникаялъул нухмалъулей ПатIимат Омочевалъ бицана, талихIалъ, исана жидер поликлиникаялде кколел лъимал месед унтуца унтичIин.\n«2016 соналда месед унти букIана 14 лъимадул. Амма цIикIкIунел руго паротит (свинка) унтиялъ унтарал, исана нижер поликлиникаялде хьвадулезда гьоркьоб 34 лъимер унтана паротиталъ. Гьел киналго ккола паротиталде данде прививка гьабизе инкар гьабурал. Буго жеги гьебго прививкаялдаса инкар гьабурал 30 лъимерги, гьездеги паротит бахинин абун хIинкъун руго. Гьединго кIигоял руго коклюшалъ унтаралги».\nПаротит унтул ва гьелъ сахлъиялъе кьолеб захIмалъиялъул хIакъалъулъ нижеца цебеги бицун букIана. Амма гIемерисезда кIочон тараб месед яги сус унтуца лъималазул сахлъиялъе гьабулеб заралалъул хIакъалъулъ ва гьелдаса кин цIунилелали цIехон нижеца гара-чIвари гьабуна МахIачхъалаялъул лъималазул щуабилеб поликлиникаялъул педиатр Анжела ГIумаровалъулгун.\n- Лъималазде гьел захIматал инфекциял рахиналъе гIиллалъун щиб нужеца рикIкIунеб?\n- Унтулел руго гьел унтабазде данде прививкаби гьаричIел лъимал. Прививкаби гьарураб лъимералде къанагIат гурони гьел унтаби рахунаро. Эбел-инсуца жидерго лъималазул сахлъи хвезабулеб буго, Интернеталдаса рагIарал цо-цо харбаздаги божун. Цогидал лъималаздеги бахунеб буго гьездаса унти. Гъоркьиса месед унтиялъ, паротиталъ, краснухаялъ унтаразул къадар цIикIкIиндал, исана школалде риччалел рукIинчIо гьел инфекциязде данде прививкаби гьарурал лъимал гурони.\n- Дурго лъималазе гьарулищ дуца прививкаби?\n- Дирго лъималазе гьитIинго гьаризе кколелщинал прививкаби гьаруна дица.\n- Гьел прививкабаз лъимал унтизарулищ, захIмалъулищ гьезие гьабураб вакцина?\n- Гьел прививкабаздаса хадур унтараб цогIаги лъимер бачIинчIо дихъе. Амма лъимадуе месед унтуда данде прививка гьабун хадуб цо-цо мехалда кIиго-лъабго къоялъ 38 градусалде цIа-кан бахинеги бегьула, укол гьабураб бакI гьорозеги рес буго. Прививка гьабун щуго къоялдаса тIаде гIисинал тIанкIалги разе бегьула, ухIуди баккизе бегьула, амма гьел гIаламатал раккаралго гIадин хехго тIагIуна. Ва гьел гIисинал гIаламатал цIакъ бигьаял рукIуна, меседалъ унтун хадуб сахлъиялъе кколеб заралалде дандеккун.\n- Лъимадул кинаб гIузру бугони, прививкаби гьаризе бегьуларел?\n- Лъимер квачалъ унтун бугони, астма яги цогидал унтаби хIалуцун ругони, прививкаби гьаруларо лъимер сахлъизегIан. Аллергия кьеларедухъ, прививка гьабилалде цебе яги хадуб супрастин гьабула лъимадуе. Прививка гьабилалде цебе цин лъимер хIадур гьабула гьелде, киналго анализал кьола, сахаб лъимадуе гурони прививкаги гьабуларо. Прививка гьабизе бегьуларо гIанкIудал ханазде, антибиотиказде аллергия бугел ва цогидаб вакцинаялде аллергия кьурал лъималазе.\n- Месед унти чIахIиязде бахине рес бугищ?\n- Месед унти ккола захIматаб инфекциялъулаб вирусалъулаб унти. Гьеб бахине бегьула унтарав чиясда аскIор ругони, гьаваялдасан. Месед унти бахаразул мегIерччин ва щекъер-мукъулукъ хъарсулеб гIадаб, гьвеялъул хIапдеялда релълъараб квешаб хъегIи букIуна, 38-39 градусалде цIа-кан бахуна. Берал унтун конъюктивит лъугьуна. Лъабабилеб-ункъабилеб къоялъ дагь-дагьаккун черх цIезегIан тIадерахъин бала. ТIадерахъин лъабго-ункъо къоялдасан тIагIуна.\nУнтарав вукIине ккола тохтурасул бербалагьиялда гъоркь. ХIажалъи ккани, инфекциялъулаб больницаялда вегизеги гьавула.\nГьеб инфекциялъ гIемерисеб мехалда лъимал унтула. Амма ахирал соназда чIахIияздеги бахунеб буго гьеб. ЧIахIиязде гьеб унти бахиналъе гIиллалъун рикIкIине бегьула, араб гIасруялъул 80-абилел соназда гIемерисел эбел-инсуца жидерго лъималазе прививка гьабизе биччачIолъи.\n- ГьитIинаб мехалда прививка гьабун букIаразде бахинчIого букIине рес бугищ унти? Вакцинаялъ кумек гьабиялъе цIараб заман букIунищ?\n- Прививка гьабун хадуб иммунитет щулаго чIола 15-20 соналъ. Поликлиникаялда лъималазе месед унтуде данде прививкаби гьарула лъагIел ва анкьго сон байдал. Амма месед унти бугеб лъимадаса унти бахинаредухъ чIахIиязеги прививка гьабизе ккола унтарасда аскIове щваралдаса лъабго къо иналде.\n- Цо нухалда унтараб лъимер заманалдасан унтизе рес бугищ?\n- Цо нухалъ унтараб лъимадул гIумруялъго иммунитет лъугьуна месед унтуде данде.\nПрочитано 610 раз\tПоследнее изменение Пятница, 17 ноября 2017 11:04\nДругие материалы в этой категории: « Гьава-бакъ хисидал, рагъарулел гIузраби\tГьоцIо даруйищ яги… »\n11:36, 16 января 2022, 33


"Кибер-Беркуталъ" Киев "босун" букIана\nУкраиналъул парламенталъул рищиязда цебесеб къоялъ хакеразда бажарун буго Киевалъул къватIазда ругел чIахIиял экранал жидерго контролалде гъоркье росун, гьезда сепаратистазде данде Украиналъул рагъулаз операция тIобитIулел территориязда гражданияб халкъалда хурхун вахIшилъи бугин абураб магIнаялъул суратал рихьизаризе.\n«Кибер-беркут» абураб хакеразул къокъаялъ гьабуралъул хIакъалъулъ бицана гьединго ТIоцебесеб каналъул эфиралдаги. Гьениб абулеб букIана улкаялда информалатаз рихьизаричIого толел суратал рихьизаризе бажаранин гьеб «Кибер-беркуталдайин», Киевалъул экраналда рихьизарурал ракI гъанцIизабулел суратал рахъун рукIанин Донецк ва Луганск областазда Украиналъул армиялъ антитеррористияб операция тIобитIулеб мехалдайин.\nАмма гьениб бихьизабураб бищун дагь босун цо сурат бахъун букIун буго къогогIан соналъ цебе. Сураталъул оригиналда бихьизабун буго бахъараб рахъалда жаниб гражданиял гIадамазул жаназабазул халатаб мухъ. Гьелде балагьун рахъалъул рагIалда вуго солдат.\nБицен гьабулеб буго Чачаналъ рагъ унеб мехалда чIварал гIадамазул жаназабазул эксгумация гьабун рагьараб гIаммаб хобалъул бахъараб сураталъул. Сурат бахъун букIун буго I995 соналъул 3I марталда Грозныялъул православияб хабзалалъ «Франс-пресс» агентлъиялъул мухбир Александр Неменовас. (Сурат батIун буго AFPялъул архивалда).\n25 октябралда Киевалда хакеразул атака гьабулеб мехалда гьеб сурат бихьизабун буго жаназабазде балагьарав солдатги нахъеги къотун. Ай рихьизарун руго халатаб гвендалда жанир ругел жаназаби.\nШагьаралъул биллбордазде гьабураб атакаялъул жавабчилъи жиндего тIаде босун буго «Кибер-беркуталъ».\nУкраиналъул рагьулаб конфликталда Украиналъул рагъулазул жанаварлъи бихьизабиялъул марадалда Россиялъул информалатаз тIоцебесеб нухалда гуреб хIалтIизарулел ругел Шималияб Кавказалда рахъарал зулмуялъул сценаби рихьизарулел материалал.\nМаялда «Россия-I» телеканалалъ бихьизабуна I8 моцалъ цебе Гъабардагун Балкариялда хасаб операция унеб мехалда рахъарал кадрал. Гьел кьолаго лъазабун буго Киевалъул къуватаз Донецк областалда гражданияб халкъ хIинкъизабиялъе зулмуялъул гьединал къагIидаби хIалтIизарулел ругинги абун.\nКремлалъ телеканалалъул нухмалъиялде тIамурав Дмитрий Киселевас хадуб лъазабуна, гьеб букIанин гъалатIин. Гьениб кинабгIаги манипуляция букIинчIин. Гьеб видео кьеялъул гIайиб букIанин гIолохъанал божилъ бугеб махшел гьечIел видеотехниказулин.\nХакераз жидерго атака гьабулеб мехалда Украиналъул тахшагьаралъул къватIазул экраназда рихьизаруна монтаж гьабураб материал. Украиналъул лидерал рихьизарун, гьезул щивасул сураталда тIад лъолеб буго «рагъулав такъсирчи» абурал титрал-мугьру. Гьезул суртазда гьоркьор рихьизарулел рукIана ботIролъ таманчIа речIун гIадамал чIвалеб куц. ГIемер «бидулал» суратал.\nЦолъарал миллатазул гIуцIиялъ ва Amnesty International абураб халкъазда гьоркьосеб инсанасул ихтиярал цIунулеб гIуцIиялъ Украиналъул конфликталъул кIиябго рахъалда гIайиб гIунтIизабуна, гьез диван гьабичIолго гIадамал чIваялъул, гьезие гIазаб кьеялъул ва цогидал къануназде данде кколарел къагIидаби хIалтIизариялъул.\nАраб анкьалда Amnesty International гуцIиялъул Европаялъул ва Централияб Азиялъул офисалъул директор Джон Далгьюсеница лъазабуна, Россиялъул информалатаз кIодо-кIодо гьабун бицунеб бугин Украиналъул рагъулазул «вахIшиялъиялъул» хакъалъулъин.\nЩиб жо кколеб «Кибер Беркут»? Хакеразул къокъаялъ жиндиего цIар босун рагIула Киевалда Майдан унеб мехалда I00 демонстрант чIваялъул гIайиб гIунтIизабун хадуб бихизабураб «Беркут» абураб милициялъул хасаб къокъаялъул. Гьебго «Кибер-беркуталъ» жиндего тIаде босун буго соналъул байбихьуда НАТОялъул сайтазде гьабураб хакер-атакаялъулги.\nРоссиялъул пропагандаялъул гьерсал