МугIалимзаби жидерго харж гьариялде ккезарун руго\nДагъистаналъул Лаваша мухъалъул мугIалимзабазе щун буго чанго моцIалъ кьолеб букIинчIеб гIарац. Гьеб ккола гьезул аслияб харжалда тIаде кьолеб, пуланаб классалъе нухмалъи гьабуралъухъ кьолеб азарго гъурущ. Гьеб гIарац кьолеб гьечIилан Дагъистаналъул цогидал мухъазда ругел мугIалимзабзул цебеги букIана гIарз. ГьабсагIат кинаб ахIвал-хIал бугеб гьеб суалалда сверухъали лъазе гьабуна нижеца.\nКинабниги 1,7 миллион бащадаб гъурущ букIун буго Лаваша мухъалда ругел мугIалимзабазе кьезе кколеб налъул къадар. Гьеб ккола пуланаб классалъе нухмалъи гьабуралъухъ кьолеб гIарац, азарго гъурущ. Прокуратурялде гIарза хъван хадуб, гьез административияб ишги рагьун щун буго гьеб гIарац мугIалимзабазе.\nДагъистаналъул цогидал мухъаздаса мугIалимзабазул чанго моцIалъ цебе букIана гIарз жидее гьеб гIарац щолеб гьечIилан. ЦIияб сон байбихьаралдаса нахъе къотIизабун бугин гьеб гIарацилан бицун букIана доб мехалъ «Эркенлъиялъе» Амиродинов МухIамадица. Гьеб къотIизабиялъе гIиллаги рагIула гьадинаб; гьеб гIарац цебе федералияб бюджеталдаса бачIунеб букIун буго, хадуб гьеб регионалияб бюджеталде кьуралдаса къотIизабун буго Москваялъ. Налъул гIаммаб къадар букIун буго 51 милион гъурущ. Гьеб ккинабго гIарац Москваялдаса бачIинабун, гьал къоязда киналго мухъазде битIун анилан бицана Амиродиновас.\nГьабсагIаталда мугIалимзабазе кьечIого хутIараб гIарацул налъиги рагIула, гьеб ккола гьезие отпускаялда ругеб мехалъ кьезе кколеб гIарац\nАмиродинов МухIамад «Отпускалъул гIарац щун гьечIо Дербент шагьаралъул мугIалимзабазе, кIиго миллионги хадубги гъурущ. Гьединго Гъаякент мухъалдаги гьебго кIиго миллион гъурущ щун гьечIо. МагIарухъ гьединал гIунгутIаби рукIиналъул баянал гьечIо нижехъ»\nМагIарухъ ругел мугIалимазабазул гьединго гIарз буго гьезие коммуналиял бигьалъаби чIезаризелъун кьезе кколеб гIарац кватIизабулеб букIиналъул. Хасало тIурччи босизе кколеб гIарац кватIизабулоеб буго гьезие. Гьеб суал жеги рагIалде бахъун рагIуларо. Гьединазул 19 800 чи вугилан бицана мугIалимзабазул ихтиярал цIунулес.\nАмиродинов МухIамад «ТIурччи босанилан тасдикъ гьабураб кагъат бихьараб мехалъцин кьун гьечIо гIарац. Нижеца гьелъул баян щвезабуна республикаялъул прокуратураялде ва захIматалъул рахъалъ министерлъиялдеги. 386 миллиард гъурущ битIанин мугIламизабазеян абураб кагъат буго нижехъ, амма гьеб гIарац кинаб куцалъ бикьарабали захIматалъул министерлъиялдаса нижее жаваб щвечIо»\nЭркенлъи радиоялъ дагьаб цебегIан бицун букIана мугIалимзабазул цогидаб гIарацги кватIизабулеб бугилан. Гьеб ккола гьезул харжалда тIаде лъабго моцIида жаниб цо нухалъ кьолеб стимулирующая абулеб гIарац. Гьеб гIарац кьолеб гьечIин жидееян бицун букIана «Эркенлъиялъе», Гъуниб мухъалъул КIогьориб росулъа гIурус мацIалъул ва литератураялъул мугIалим Расулова Хадижатица. Гьеб гIарац дагьаб цIебегIан кьунин жидееян бицана гьелъ, амма тIубан кьечIин, 30 процент тIаса камизабун буго.


Абхазиялъул оппозициялъул лидер Рауль Хаджимба (квегlиса) республикаялъул президентасул ишал тIуразарулев Валерий Бганба Сухумиялда митингалда, 31 май, 2014\nЖив нахъе унев вукIиналъул гIиллалъун Анквабица рехсана улкаялда парахалъигун рекъел цIунизе ва цIиял рищиял гIадатияб куцалда тIоритIизе бокьи.\nЖибго жинцаго лъидаго бачIеблъун лъазабураб Абхазиялъул тахшагьар Сухумиялда президентасул администрациялъул минаялде цеве гьатIан къоялда вакIарун вукIана оппозициялъул рахъ кколев нус-нус чи.\nГьез разиго къабул гьабулеб букIана республикаялъул парламенталъ президентасул иградулал гурел рищиял 24 августалда тIоритIизе гьабураб ва Абхазиялъул бетIерасул ишал Халкъияб мажлисалъул спикер Валерий Бганбада тIадкъаялъул хIукму.\nАраб анкьалда Абхазиялъул оппозициялъ кверде босун букIана парламент ва гIуцIун букIана Заманалъулаб Халкъияб шура, гьебги республикаялда низам цIунизелъун. Абхазиялъул оппозициялъ тIалаб гьабулеб букIана, коррупциялда ва реформабазе саботаж гьабунин гьез рикIкIунеб, республикаялъул нухмалъи хIалхьиялде ин.\nЖиндир администрациялъе оппозициялъ гьужум гьабун хадуб Гудауталда бугеб Россиялъул рагъулаб базаялде лъутарав Анквабица жиндирго каламалда ракIалде щвезабулеб букIана республикаялда би гIодобе тIеялъул хIинкъи кIудияб букIин ва гьес абухъе, «тIалъиялъе гIоло къеркьолел ругел киналалиго къуватал жидерго амбициязе гIоло би гIодобе тIезеги, Абхазиялъул бищунго кIудияб бечелъи –эркенлъи-къурбанлъун гьабизеги нахъе къазе гьечIолъи».\nУлкаялда кколеб бугелде гьес абулеб букIана «Конституциялде данде кколаредухъ нухмалъи хисийин».\nАбхазиялъул президент хIисабалда Анквабал хIаракатчилъиялдехун цо ккураб бербалагьи гьечIо экспертазулги. «Чегемская правда» абулеб Сухумиялда къаватIибе бачIунеб газетаялъул бетIерав редактор Инал Хашигил пикруялда Анквабица ритIухъ гьабичIо гьесда букIараб божилъи.\nИнал Хашиг: «Анквабида цIакъго кIудияб хьул букIана. Хьул букIана гьес реформаби байбихьилин абун. Гьев лъалаан къануналъул мухъалдаса таруларев чи хIисабалда. Амма гьесул нухмалъиялъул заманаялда коррупция дагьабги тIегьана ва кинал рукIаниги реформаби гьаризе гьев лъугьинчIо. Дагьаб цебегIан гьес лъазабуна реформаби рукIине гьечIин, щайгурелъул жагIияталъе гьел цIакъго захIмалъизе ругин».\nГьедин Хашигица абун буго ВВСялъул гIурус хъулухъалъе. Гьебго информалаталъе жиндирго пикру загьир гьабун буго Мокваялдаса Абхазиялда сверун эксперт Ренат Карчаацаги.\nРенат Карчаа: «Цевесев президент Сергей Багъапшица, гьев кигIан дие рекIее гIолев вукIаниги абила, гIуцIун букIана бокьараб гьабизе бегьулин абулеб гIадинаб атмосфера. Гьес гIарац кида нахъе кьолебин ва кьезейин бугищин гьикъичIого бикьулеб букIана бокьарав чиясе-кредит, ссуда ва батIи-батIияб кумек хIисабалда. Гьединго бикьулеб букIана Россиялдаса бачIунеб гIарацги. Нахъе кьеялъул кинаб букIаниги гарантия цIехечIого.\nАнквабица абуни гьеб тIасанккеялъе гIурхъаби лъезе байбихьана. Бюджеталде гIарацги тIадбуссине байбихьана. Гьеб бокьилищха гIарац босун букIаразе?\nГьелде тIадеги оппозициялда вуго гьезул къануналъулгун ругел гьоркьорлъабазда бан суалал гIемерал гIадамалги. Гьениб криминалги буго. Гьел гIадамазулги букIинарищха процессазде жидерго бербалагьи ва гьезда гIахьаллъизе мурад. Экономикияб къуваталъул цо кверзукь бугеб концентрациялъ гьезулги рахIат хвезабулеб буго «политикиял барщаралин» абизе бегьулезулго гIадин».\nКарчааца бицухъе Россиялдаса бачIунебщинаб финансазул кумек гьениб унеб буго яги кванил-нигIматалгун ретIел-кун босиялъе, ялъуни ралел бакIазде. ХIакъикъияб экономикияб секторалде гьеб гIарац унеб гьечIин ва гьелъ халкъ ругьун къабун бугин гьардезе квер бит1изейин рикIкIунеб буго Качааца.\nГьеб суалги Анквабаего гIадин Россиялъул Федерациялъеги кьезе кколин, щайгурелъул гьеб бугин «кIиго автор вугеб асар» ва гьелъул жавабги кIияго кьезе кколин абулеб буго гьес.\nГьелде тIадеги гьанже баккун бугин оппозиция. Гьезул цIикIкIунисел ругин парламенталъул депутатал. Анквабада цадахъ нухмалъмиялда рукIарал нужеца республикаялда инвестиционияб климат хисизабизе щиб гьабурабин гьикъизе бегьулин гьезда. Гьикъаниги гьикъичIониги -Щибго гьабичIо!,-ян абураб жаваб цо букIине бугин рикIкIунеб буго Карчааца.\nРеспубликаялъул парламенталъ хIалхьиялде аян абулев вукIарав премьер Леонид Лакербаяца лъазабун букIана Анквабадаса мисал босун жинца гIараза хъвазе гьечIин.\nАмма итни къоялъул бакъанида лъана гьесги хъулухъалдаса ине гIарза хъван букIин. Гьедин лъазабуна республикаялъул президентасул ишал тIуразарулев Валерий Бганбаца.\nОппозициялъул лидер Рауль Хаджимбаца лъазабуна республиткаялъул рехарав лидерасе хIинкъигьечIолъи цIуниялъул гарантиял чIезаризе кколин ва гьеб суал парламенталда данбазе бугин.\nАнквабада гIарза хъвазабизе кинан кIварабин гьикъидал Хаджимбаца абуна «кIияздаго бичIчIулеб букIана тIокIал гьадин рукIине бегьулареблъи»,-ян.\nАнкваб Абхазиялъул президентлъун вищун вукIана 2011 соналда гьесда цеве 2005 соналдаса нахъе президент вукIарав Сергей Багъапш хун хадув.\nАбхазия Гуржиялдаса батIа тIун чIана 2008 соналда Россиялда ва Гуржиялда гьоркьоб букIараб къокъабго рагъдаса хадуб. Амма гьеб лъидаго бачIеб пачалихъ букIин дунялалъул цо чанго улкаялъ гурони малъулеб гьечIо.\nХутIилищ рагьун Крым Россиялде жанибе араб нуцIа?\nДеньга Халидов: «Абхазия нейтралияблъун букIарабани – лъикI букIинаан»\nГьанже Вануатуялъул хIукуматалъ Абхазия лъидаго бачIеблъун рикIкIунеб гьечIо


ТIагIарал, лъугIарал ва цIунун хутIурал\nУмумузухъан щварал гIадатал жакъасеб Дагъисаналда цо бутIа тIагIун, цо хисун ва цо жеги цIунун хутIурал ругин абулеб буго этнографаз. «Эркенлъи» радиогун гара-чIвари гьабурав тарихчи ва этнограф Владимир Бобровниковас рикIкIунеб буго гIадат хисулел ругебгIан заманалда жанир гьел чIаго рукIунилан.\nИнкъилаб бахъилалде цебесеб заманалдаса байбихьун Кавказалъул халкъазул ва хас гьабун Дагъистаналъул халкъазул гIадатазда тIасан гIемер хIалтIаби хъвалел рукIанила тарихчагIаз. Гьезул аслияб къадаралъ регион рикIкIунаанила цIакъго цебесеб заманалда букIараб жамгIияталъул хутIеллъун. Амма хадубккун гьеб гIелмияб пикру хисанин баян гьабулеб буго тарихчи, тарихиял гIелмабазул доктор Владимир Бобровниковас.\nЖиндир заманаялъ, цIар рагIарав 19 гIасруялъул социолог Максим Ковалевскияс кIвар кьун лъазабулеб букIанила Кавказалъул ихтияр ва гьес Кавказ ва Дагъистан релълъинаулеб букIанила цIакъго цебесеб заманалдаса бачIараб жамгIияталъул хутIелалда. Гьес хал гьарулел ва мисалалъе рачунел жамагIатал, Гьидерил, Анцухъдерил ва ГIандалазул боял нахъ ккарал гурел, гIаксалда цIакъго цебетIураб хасият бугел жамгIияталда релълъинарунила хадусел тарихчагIи Мамайхан Агъларовас ва Дзахуровалъ. Гьел жамгIиятазул гьоркьолъаби релълъинарунила Грециялда рукIарал шагьарал-полисазул жамгIиятазда.\nВладимир Бобровников: « Ковалевскияс некIсияб, цIакъго цебесеб заманалъул жамгIияталда релълъинаби какана Агъларовас. Гьес чIезабуна гIемерисел дандекквеяз, эркенал жамагIатазда рукIарал гьоркьолъаби релълъарал ругин Эллиназул цебесеб ГIециялда рукIарал полисазда. ХIакъикъаталдаги гIадатазда хурхун бицунеб бугонани, жамгIияалъул гIадатал, бидул рецIел боси ва цогидал ихтиряразда хурхарал гIадатал аслияб куцалда рикьакълъун тIагун руго.\nГIадатал рихьуларел куцалда хисулел рукIуна, гьел хисулелгIан мехалъ гьел ккола чIагояллъун. Руго тIуран тIагIарал гIадаталги. Хас гьабун Дагъисаналда рукIарал, амма жакъа тIагун ругел».\nГьеб гIадат букIанин гьелго эркенал жамгIиятазда. Масала, гьелго Анцухъдерил, Къаралазул, Гьидерил. Гьел жамгIиятазда жанир гIумру рекъезарулел шартIал чIезарулел рукIанила прецеденталъул аслуялда гьелда цIарги ишкIил букIанила. Хадубккун, шаригIат чIезабидал гьелъул шартIазда рекъезабун, хIата имамат гIуцIизегIан гьеб хIалтIизабулебги букIанила.\nВладимир Боровников: « Щибаб жамгIияталда букIана ихияр, гьеб гIуцIун букIана гIадаталда ва фикъгьалъул кьучIалда. Гьенир рукIана рихьизарун щибаб лъугьа-бахъиналда кинаб тамихI гьабилебали.\n15 гIасруялъго хъвай-хъвагIай гьабун бихьизабун буго масала, цо жамгIияалдаса чияс цогидаб жамгIиталдаса чиясухъа къарзалъ жо босун, нахъе кьоларго бугонани, гьеб нахъе кьоларго вугев чиясул ризкъ налъулас нахъе босулеб букIараб, жиндие щвезе кколеб жо щвезегIан нахъеги кьолеб букIинчIеб.\nГьеб кинабго гьабулеб букIана рагьун. ИшкIил тIубан тIагIана 18 гIасруялъул кIиабилеб бащалъиялда. Цин имамат чIезабун, хадубккунго Россиялъул кверщел бачIиналъги».\n20 гIасруялде щунги тIагIинабизе кIолеб букIинчIеб, гIемерал дандеги къеркьарал гIадат букIанила бидул рецIел боси. Советияб заманалъги камулел рукIинчIила гьеб гIадаталъул дандерижиял.\nИшкIилалъул бицанани, жакъа гьеб ишкIил бугин абун гьелда релълъинабулеб бугила рекетлъи, амма гьеб мекъаб бугилан баян гьабуна тарихчияс. Цогидаб рахъалъ гьеб ишкIилалда данде рагъ балеб букIанила исламалъ. Ама бугила цо лъугьа-бахъин, Йеменалдаса вачIарав цIар рагIарав исламалъул гIалимчи, Кумухалда вукъун вугев АхIмад аль Яманида хурхараб, гьесул чIужу ятIалъун, босун кинабго буголъигун нахъе индал, гьес хIаракат бахъун бугила ишкIил хIалтIизабун, гьелъ араб боцIи нахъе щвезе, амма гьеб бажарун гьечIила гьесда.\nТIагIинчIогон, хисун хутIун ругел гIадатазул бицанани мисалалъе бачине бегьулила ЦIад гьариялъул гIадат. ГьабсагIаталдаги Хунзахъ мухъалъул БуцIра росулъ буго цIад гьарулеб нохъо, цIакъго цебесеб заманалдаса бахъун, гIадамал гьеб нохъоде ун гьарулеб букIун буго цIад. Жакъа къоялъ цIад гьари как бан мажгиталда гьабулила, гьеб кколила гIадат хисун цIунун хутIиялъул мисал.\nБобровниковас гьединго бицана хвел-рахъиналъул, ригьнал гIадатазда хурхун цо мухIканаб къимат кьезе бегьуларин, щай гурелъул гьел гIадатал кидаго хисулел рукIунел руголъун, масала ригьин гьабиялъул 50 соналъ цере рукIаралги жакъа ругелги гьел тIуран батIи-батIиял кколила.\nЗияратазул гIадат гьединго бугила тIасан гIемрал бахIсал унел жалго бусурбабазда гъорлъ ва кидаго хисулел рукIунед. Цо зияратал Iагун цогидал рагьи ругьунаб иш бугила.\nВладимир Боборвников: «Дагъистаналда бищун цIар рагIараб зиярат – АхIулгохI, гьеб баккана шагьидазул хабал гIадин 1839 соналъ. Дагь-дагьккун гьеб кIвар бугеб зияраталде сверана. Цогидаб зиярат, Утамыш рсулъ бугеб 18 гIасруялдасан дата бугеб инкъилаб бахъигун рехун тун букIана, гьабсагIатгьеб бахъинабун буго. Гьеб буго мисал традицияби хисулеле рукIиналъул».\nИслам тIибитIигун гIемрисел гIадатал ва исламалъул гIадамазул бичIчIи хисулеб бугила. Масала 17 гIасруялда букIараб бербалагьиги , жакъасеб бербалагьиги тIубан батIи-батIияб букIин бихьулила тарихиял хIалтIаби гьарулаго.


УФАСалъул бербалагьи жиндирго буго...\n11 октябралда монополиялда данде чIараб федералияб хъулухъалъул (УФАС) Дагъистаналда бугеб вакиллъиялъ лъазабуна Дагъистаналъул энергосбытовая абулеб компаниялъ Хасавюрталда лъим къатIинабизе бегьулароанилан.\nЩайин абуни лъехъ гIарац кьоларел гIадамазда цадахъго гьелъ лъедаса махIрум гьарун ругила гьоркьоса къотIичIого гьелъухъ гIарац кьолел гIадамалги. Гьединлъидал Дагъистаналъул энергосбытовая абулеб компаниялъ хIисаб гьабизе кколаанин лъехъ налъи гьечIел гIадамазулги, социалиял объектазулгиян бицана ЭР-ялъе монополиялда данде чIараб федералияб хъулухъалъул пресс-секретарь Наталья Шкандыбаца.\nНаталья Шкандыба: «Гьел объектал ккола школал, гIадамал сах гьарулел идараби, административиял минаби. Гьезда хадур налъи букIун батанигицин, къотIинабизе бегьулароан гьенибе лъимги канлъиги. Гьединаб дагIбаялъе хIукму къотIула диваналда. Дагъистаналъул энергосбытовая абулеб компаниялъ нижеца гьаб лъазаби гьабилалдего битIизабуна гьеб гъалатI. Гьединлъидал гьабсагIаталда гьелдехун дагIба базе бажаруларо нижехъа. Амма лъел станциялде электроэнергияги гьоркьоб къотIинабун Хасавюрт шагьар хадубккунги гьададинго лъедаса махIрум гьабун батани, гьеб энергосбытовая абулеб компаниялда хурхун монополиялда дандечIарал тадбирал тIоритIизе ругин лъазабулеб буго нижеца».\nМонополиялда данде чIараб федералияб хъулухъалъул пресс-секретарь Наталья Шкандыбаца бицана шагьаралда гьединаб хIал бугилан гIадамаз ялъуни цогидаб бакIалдасан жидехъе гIарз бачIинчIила. Гьеб бачIун гурони энергосбытовая компаниялда хурхун хIалтIи гьабизе жидерги рес букIунарила. Гьанже гьеб ахIвал-хIалалда тIасан прессаялда ахIи-хIур бахъун бугелъул гьабунила жидеца хасаб лъазабиги.\nЭР-ялъ цебеккун бицун букIана анкьица лъимги гьечIого хутIарал Хасавюрталъул гIадамал 9 октябралда митинг гьабизе рахъиналъул. Амма цо-цояз гьелъие батIияб магIнаги кьолеб букIана. Гьел ругин Хасавюрталъул мэр Сагидпаша ГIумахановасда дандечIун Чачаналъул нухмалъулев Рамзан Къадировасги Дагъистаналъул Пенсиязул фондалъул нухмалъулев Сагид МуртузагIалиевасги къватIире рахъинарулел ругел гIадамалилан лъазабиял кьолел рукIана интернеталдасан.\n«Энергосбыталда» цебе налъи буго киналго Дагъистаналъул цогидал шагьаразулги мухъазулги. Хасавюрт шагьаралъул гьеб налъи бахунеб буго 29 млн гъурщиде (цогидал баяназда рекъон гьеб 60 миллион гъурущ рагIула). Гьеб рахъалъ беццилеб хIал гьечIо МахIачхъалаялъулги. Абула энергосбыталда цебе гьелъул миллиард гъурщиде гIагарун налъи бугилан.\nКъануналда рекъон, «Энергосбыталъул» ихтияр гьечIо гIарац кьечIин абун тIубараб шагьар электроэнергиялдаса ва лъедаса махIрум гьабизе. Гьеб компаниялда тIадаб буго масала, сордо-къоялъе шагьаралде лъим кьабизе гIураб къадар электроэнергиялъул чIезабизе. Гьединго ихтияр буго гIарац кьечIеб электроэнергия гьоркьоб къотIинабизеги. Гьединлъидал гьеб бакIалда хIилла гьабулеб бугин «Энергосбыталъин» абураб пикру буго республикаялда цо-цоязул.\nМасала, рузман къоялъ къватIибе бачIараб «Миллат» газеталъ кьолеб буго гьелда тIасан гьадинаб баян. Лъим кьабулеб станиция хIалтIизе 5 сагIаталда жаниб электроэнергиялъул 1000 килловат хIажат батани, гьез гьеб электроэнергиялъул къуват кьолеб буго 25 сагIаталда жаниб. 24 сагIаталде бикьарабго электроэнергия дагь бачIунеб буго. Лъим кьабулеб станциялъе гьеб къуватги гIоларого чIолел руго лъим кьабулел алатал ва шагьар хутIулеб буго лъим гьечIого. Прокуратураялъ тIалаб гьабурабго бихьизабула къануналда рекъон кьезе кколеб, счетчиказдаса цо сордо-къоялъе кьураб 1000 киловатт. КигIан заманалда жаниб гьеб кьураб абураб жоялда хадуб кIолеб рагIула хъаравуллъи кквезе. Гьебго гьабун буго Хасавюрт шагьаралдаги, амма цохIо прокуратурагун къанун гуребги, дова Сайгидпашаги вугелъул, гьесда кIун буго гьеб ток биччазабизе ва лъим бачIинабизе.\nДагьавниги загIипав мэр вугони багьанаде лъим гьечIолъиги ккун, проблемаби гьаризе кIолаан рубильникалъул жаваб кьолез ва хасал политикиял къуватазин рикIкIунеб буго «Миллат» газеталъ. Сайгидпаша ГIумаханов гьелдаса ворчIана ва Хасавюрталда лъим буго гьабсагIаталда.\nХасавюрт шагьаралъ «Энергосбыталда» цебе бугеб налъи бецIизе ккола гьаб моцI ахиралде щвезегIан. Гурони рес буго гIадамал цIидасанги лъедаса махIрумлъизе.


ЦIорол Дадаги вачIун щиб рохел гьаниб бугеб?\nРеспубликаялда байбихьулеб буго «ЦIияб сон - щибаб рокъобе» абураб акция. Гьелъул хIакъалъулъ бицана 14 декабралда «Дагъистан» РИАялъул редакциялда тIобитIараб пресс-конференциялда ДРялъул гIолилазул рахъалъ ишазул министр Камил СагIидовас.\nЗахIматаб пандемиялъул заманалда ЦIияб соналъул байрамалда хурхун дандеруссиналги лъималазе байрамалги тIоритIизе рес гьечIолъиялда бан, ресукъал хъизамаздаса ва ковидалда данде къеркьолел ругел тохтурзабазул лъималазе сайгъатал рикьулеб къагIида ургъизе ракIалде ккун буго гьезда.\nЦохIо нилъер республикаялда гуребги, Россиялда киса-кибего тIобитIизе буго гьеб акция. ГIадамазул кумек гьечIого гьеб тадбир рагIалде бахъунарелъул, щибаб рокъоре хьвадизе хIадурал волонтерал данде гьарулел руго. 18 декабралде щвезегIан бокьарав чияс хъвай-хъвагIай гьабизе бегьула «DOBRO.RU» абураб сайталда.\n- 19 декабралдаса байбихьун хIалтIизе биччазе буго гьеб акция. Халат бахъине буго 31 декабралде щвезегIан. ЦIорол Дадал ва ГIазул ясалъул парталги ретIун, рокъо-рокъоре хьвадун, лъималазда ЦIияб сон баркизе буго гьез. Лъимал рохизари, хасго гьадинаб хIалкъараб заманалда, цIакъ кири кIудияб ишги гьечIищха. Кванил нигIматалги, гьединго ковидалде данде дарабиги рукIине руго сайгъатазда цадахъ, - илан бицана К. СагIидовас.\nАкция цохIо МахIачхъалаялда гуребги, республикаялъул киналго шагьаразда, гьединго районаздаги тIобитIизе буго. Гьелъие волонтеразулги кIудияб къокъа къваригIуна. ХIалтIи гIемераб бугелъул, хIакъикъаталдаги гIезегIан чи хIажалъулин гьелъиеян абуна министрас. РакIалда бугила гьеб акциялъе 2000-гIанасев волонтер данде гьавизе. Цереккунги жидеца гьарулел рукIарал тадбиразда гIахьаллъизе гьезул гIемерав чи вачIунев вукIиндал, жинда кколин гьаб нухалъги волонтеразул къварилъи букIинарин бицана К. СагIидовас.\n- ГьабсагIаталдаго хIадурун буго лъималазе кьезе 1500 сайгъат жаниб лъураб къвачIа. РакIалде ккола гьезул къадар жеги цIикIкIине батилин. Аслияб куцалда, акциялъе сайгъатал хIадуризе нижее кумек гьабуна «БацIцIадаб ракI» ва «Инсан» абурал гурхIел-рахIмуязул фондаз. Гьединго нижеда кидаго кверчIвала «Хъиргъу» ва «Зеленое яблоко» дармил рукъзабазги. Цоги кумек гьабизе бокьарав чи ккани, гьелдасаги инкар букIинаро, - ян бицана гьес.\nРоссиялдаго тIобитIизе бугеб гьеб акциялъул тIоцебе пикру загьир гьабуна Иванов областалдаса Володя Смирновас. 5 декабралда волонтеразулгун букIараб дандчIваялда Владимир Путиние загьир гьабуна гьес жиндирго пикру, ва президентасги гьелъул рахъ ккуна.\nДругие материалы в этой категории: « МагIарул найил гьоцIоги гIиял гьанги\t5 G тушманлъунги ккун »


Зани бокьиларо, памятникго лъикI! » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nКвеш букIинарищ, дунгилъидал, авар мацIги хIалай ккун, тIубараб моцIалъ хIалтIарайго, тIубараб анкьалъ квине чедги чайги щолей гIадан. Руго цойги чедги, нахги, гьанги, мохмохги, ччугIаги, цIурачадалги, тIад чIчIикIизиге урбаги, гьелдаги тIад икраги, тIадежоялъе ананасгин камитал столалдаса камуларелги. БисавгIалиевас хIисабалде босун гьечIо гьел мацIаздасан кваналел чагIи чанго батIияб тайпаялъул рукIин.\nГьел гIемер кваналез, жедецаго кваналеб жо, нилъеда хIалалаб бугилан ккезе, гьаризе кколел руго рикIкIен тун гIемерал тадбирал. Вабабаааай, кутак – илан ккезеха.\nЖедецагойищха ал гьарилел? Гьел гьаризе тIамула нижгIадинал, анкьие гIураб гурони квание жо щоларел, щвечIониги хIалтIулел чагIи. Щай ал хIалтIулел? Щайгурогоха, ракI унтун букIун! РакI унтун букIинчIебани, моцIрое гIурабгIаги чеб балагьизе инчIогоги чIолароан. Гьелго чагIи руго авар мацIалъул учительзабиги.\nАвар мацI лълъаранибе инеб бугилан ракI унтараб гIечIого, букIине кколеб хIалалда гIун бачIунеб гIелалда гьеб малъизе ва гьелъие шартIал чIезаризе тун ругищ ниж? ГьечIо. Рихьдае жо гьабизе тIамун руго. Гьаре конференциял, форумал, съездал, конкурсал… Щиб букIаниги гьабе!\nРагъа-рачаре! Гьелда тIадеги мониторингалила, лъабго моцIалъул отчетила, бащдаб лъагIалил отчетила, лъагIалил отчетила, командировкабазул отчетила, бихьараб-таралъул отчетила, ракIалда бугелъул отчетила, тIаде-ххариялъул гьабизе бугелъул отчетила… Кидалха аслияб хIалтIи гьабилеб? Кидал ва лъица? ГIемерав чийищ вачIунев гьел шартIазда хIалтIизе?\nКиналдаго тIадеги, гьадинги унтараб ракI унтизабизе, нуж букIине кколеб хIалалда хIалтIулел гьечIиланги абула… Нужеда жиндагIадин хIалтIул цIа рекIун гьечIин абизе бегьилищ, цойги тIадкъай кьолаго тIад вугес… 80 азарго гъурущ моцIрое щолев чиясдаги, 8 азарго щолесдаги цого цIа рекIинищ? Цо гьитIинаб ракул рекелги цIадаб лъун, кидаго сунареб цIа щай дуда рекIунаребилан лъугьине бегьилищ нухмалъулев, жиндирго рокъобе рогIрал лъун нартги чваххизабун. ЦIатари батIи-батIияб бугелъул.\nГьеле, МухIамад, дуе бугеб ахIвал-хIал. ТIад ругезе гIарацги, цIарги, цIаруе щолел шапакъаталги, кечI ахIулеб ракIги… ГIадатиял хIалтIухъабазе ва учительзабазе хIалтIиги, тадбиралги, тун-хун инеб бугеб мацIалда хадуб унтараб ракIги, лъугIиго гьечIел отчеталги, лъималазда мацI малъулеб гьечIилан бадире регьулел гIучIалги… рокъор ракъарал жиндирго лъималги. Гьеле мацIаздасан кваналел чIагIиги, гьезул тайпаязул батIалъиги.\nЦохIо хъизан хьихьиялъулги, гIарцулги гурони ургъел гьечIев чи рахьдал мацIалъул учительлъун яги гIелмияв хIалтIухъанлъун унаро. Хъизан хьихьизе гIураб жоги гьеб хIалтIухъ, гIемерисел гьенир хIалтIулел чагIазе, щоларо. Щолел, нухмалъуда ругел чагIазеги, щаялиго, ургъел гIарцул гурони букIунеб гьечIо. ГIемерисезеха. ГIарац гIемерлъанагIан, къиямасеб къо гьеб мацIалда чIаниги ургъел гьечIел цоял… гIарацго щоларел, ракI унтун мацIилан хIалтIулел цойгиял… Цо гIажаибаб математика буго гьениб. БетIер хIалтIизабуни, гIаксалда букIине кколаанха.\nЦо иргадулаб тадбиралдаса рокъое ячIунаго дирги бачIана пикру, киналго мацIалда хурхун гьарулел тадбиразда нилъеца данде гьарулин, нилъго гIадин гьел мацIазда тIад хIалтIулел, гьелда тIад ракI унтарал чагIи ва бицунин гьеб цIунизе кколин ва щиб гьелъие гьабун лъикIилан. Гьеб буго гурищ бицинчIониги гьенир ракIарун рукIунел чагIазда лъалеб жо. Лъаларезда, долде данде чIаразда, мацI лъаялъе ва цебетIеялъе квал-квал гьабулезда гурищ бицинеги бичIчIизабизеги кколеб рахьдал мацIалъул кIвар ва хIажалъи. Гьелъул хIасилалда, авар мацIалъул учительзабазул Ассоциациялъ Хасавюрталъул педколледжалда тIобитIараб семинаралда хIукму гьабуна, гьанже гьеб мацI нилъер лъималазе къваригIун гьечIин ахIделел ругел улбулги данде гьарун, гьезулгун гьабизе гара-чIвари. Ва гьединго, кигIан нилъ нечаниги, цо-цо школазда букIине кколеб къагIидаялъ авар мацI кьеялъе квал-квалалъе ратулел районазул ва шагьаразул лъайкьеялъул Управлениязул начальникалгун ва школазул директорзабигун дандчIвазе, рицине нилъерго унтабазул, гьезда гьабизе кIолеб ва гьез гьабизе кколеб дарудал… Хьул халатаб жо гьечIищха.\nБитIараб буго дур, БисавгIалиев, кьибилгун аслуги мацIги цIунизе нилъее бокьани, цIунизе ккола дингун гIадат-гIамал, лъазе ккола нилъерго тарих, адабият. Гьелъие квербакъизе ккола, диниял идарабаз, школаз, авар мацIалда рахъулел газет-журналаз, театралъ…\n«Ахиралда тIубанго миллияб культураги къаникь лъун, къаданиб зани чIвазейищ ал тун ругел абурабги буго суал интеллигенциялъул» - илан хъвалеб буго дуца. Гьебго суал ниж-гIадатияб интеллигенциялъулги буго дадил гIоркьги оцол лълъарги ккураб интеллигенциялъе…\nТIубанго кваначIого чIайилан чIейги, дур битIараб гьечIоха, МухIамад!


Россиялъул информалатаз къватIисеб политикаялде кIвар кьун бугеб гIанасеб заманаялда цебе гьез бицен гьабулел рукIарал проблемаби улкаялдасаго тIагIанин кколел руго. Масала гьечIо кавказофобиялъул, исламофобиялъул ва цоги гьезда релъалар фобиязул бицунеб. Гьединлъидал, цо-цоязул пикруялда, гьел жамгIияталда гъорлъ абизегIан гьечIел проблемаби информалатаз понцезарун рициналъ, гIадамазул гIумруго, хасго чIахиял шагьаразда, гьездасан гIуцIун бугин кколеб букIана.\nКсенофобиялъул кьучIалда гьарурал тадекIанцIиязул лъазабиязда цадахъго жалго гьединал хIужабиги дагьлъун руго улкаялда расизмалъулгун кcенофобиялъул мониторинг гьабулеб «Сова» абулеб информациониябгун аналитикияб Централъул баяназде балагьун.\nИсана ноябрь моцIалда букIун буго гIицIго цо гьединаб хIужа. Амма лъагIалида жаниб улкаялда расизмалъул тIадекIанцIиялъул къурбанлъун вахъун вуго 9 чи, лъукъунин абуни вуго 65. Гьел хIужабиги тIатун руго Россиялъул 17 регионалда.\nРасизмалъул гIайиб гIунтIизабун исана 42 чиясда тIад къотIун буго диваналъул 19 хIукму.\nАмма жидер гьудуласде тIадекIанцIи гьабурал ва гьев чIвазе къасд гьабурал «Русичи» абулеб националистазул багъа-бачариялдаса чагIазда хурхун хIукму къотIиялда щаклъи буго Москваялда аскIоб бугеб Дмитров шагьаралдаса Хибиев Тимурил гьудулзабазул. Гьел щалали лъалеб букIаниги гьезул цониги чи полициялъ жеги ккунцин гьечIин бицана Тимурил гьудул Артурица Эркенлъи Радиоялъе.\nГьеб шагьаралда ругел дагъистаниязда гьоркьов рагIи билъаравин рикIкIунев Хибиев Тимур чIвазе къасд гьабун букIун буго ноябралъул авалалда. Гьесде тункIаз кьвагьун буго лъабго-ункъго чияс, лъукъун буго бохги, Артурица бицухъе, мугъзал цIалкIу гIадинаб жо гьабиялъ борлърорлъун буго ургьи-месги. МоцIгун бащдалъ азарханаялдаги вукIун гьал къоязда гьев рокъове виччан вуго.\nАртурица бицухъе, иш букIун буго гьадин:\nЖив националистаз вуханин абун Тимуриде аскIове кумек гьарун вачIун вуго гьебго шагьаралда гIумру гьабулев вугев цоги дагъистанияв. Гьал ун руго гьес бицунел чагIи ракIарараб кафеялде.\nАртур: «Нижеда лъалеб букIана гьел щалали. Гьезул Дмитров шагьаралда буго «Русичи» абулеб, гьез абухъе, гIурусал гурезе «гIадлу гьабулеб» гIуцIи. Гьелъие кьучI лъун ва гIарац биччалеб букIана Россиялъул ДУМаялъул депутатлъун вукIарав Иван Чарышкин (партия «Справедливая Россия», цо-цо информалатаз хъвавухъе, Дмитровоялъул «крестный отец». ред) абулев чияс. Гьанже гьев хун вуго, гьеб гIуцIиги гьанже кагътазда рекъон, гьечIеблъун рикIкIуна, амма гьелъул гIахьалчагIийин жалго рикIкIунел шагьаралда руго».\nКафеялда рукIараз абун буго жал жакъа мехтун ругин, рачIайин метер чайги гьекъолаго гьеб суал нилъеца дандбалин. Гьелдалъун ратIалъунги руго.\nНахъисеб къоялъ доз бачIун буго Тимурихъе ахIун, пуланаб заманаялда пуланаб бакIалде вачIайин. Ункъго-щуго машина цIун жалги рагъаранин бицана Артурица, амма дандчIвай гIуцIаразде аскIове, жалги рикIкIад тун Тимур живго анин. Хадуб Артурица бицунеб буго Тимурил рагIабаздасан:\nАртур: «Гьес (Тимурица. ред) бицана жив аскIове вачIараб мехалда киназго ворчIами кьунин. Гьел киналго гьесда лъалелги рукIун руго. Гьезул цояв чIун вукIун вуго гIащтIигун кодоб. Щиб кканиги гьабунигиян Тимур гьесда аскIов вахъун чIун вуго гьес нагагь нахъасан кьабиларедухъ. Балагьараб мехалда цо гаражалъул нуцIаги рагьун гьесде тункIалги ритIун чIарав, гьурмазда маскабиги хурав, лъабго-ункъго чи ватун вуго Тимурида. Гьаб щиб жойин абиларищха Тимурицаги. Гьеб параялъго гьениса къватIире рекерунги рачIун гьез байбихьун буго кьвагьизе, цин бохалде кьвагьун буго. Гьениса ворчIизе къасд гьабурав Тимурида гъванщилъ хъунлагъги кьабун буго. Гьеб мехалдаги гьев гIодов речIчIичIеб мехалда гьусул мугъалде кьвагьун буго».\nКьвагьиял рагIун гьенире рортарал жидеда гьев ватанин ракьалда, гьев сверунги чIун жал рачIунеб бакIалде тункIалги ритIизарун гьелцоялги ругоанин бицана Артурица.\nГьелдаса нахъе моцI аниги, гьезул цониги чи полициялъ ккун гьечIо. Артурица бицана цIех-рех гьабулев чиясда гьел кквезе ракIалдаги гьечIин. Гьез цIех-рехчиясе бицун буго дагъистаниязухъ рукIанин тункIалин ва гьез жидеде къвагьулеб букIараб Тимурида щун бугин. Гьеб жоялда гIей гьабун цIех-рехчиги чIун вугин бицана Артурица. Гьесулго баяназда рекъон, гьеле гьев цIех-рехчияс, «гIурусасда» кьабунинги абун Артур туснахъалъув тIамун вукIун вуго ункъго сонги кьун. Гьеб бугин квеш бихьараб жо. Цо нухалда гьурмалъ кьабуралъухъ туснахъалъул ункъго сон кьолеб Россиялъул диванаханаялъул системаялъ чи чIвазе къасд гьабураб мехалда гьел чагIи ралагьулелцин гьечIин абуна гьес. Гьелъие бугеб гIиллаги Артурида гьадин бихьулеб буго:\nАртур : «Гьеб "Русичалда" гIемерал руго низам цIунулел идарабазда хIалтIулел чагIиги, тIадегIанал хъулухъчагIазул лъималги. Камурав чи гьечIо гьезда гьоркьов. Гьединлъидал гьеб ишалъул букIине кколеб цIех-рехги гьабулеб гьечIо. Гьаниб бугеб прокуратураги, диванчагIиги, цIех-рехчагIиги-гьел киналго цо къукъаялда ругел чагIи руго. Гьез жидергоял цIунулелги руго. Гьеб системаялде данде инеги гьаниб рес гьечIо».\nРоссиялда къанунал хIалтIулел гьечIел гIанасеб заманаялда гьединал хIужаби камизе гьечIин бицана Эркенлъи Радиоялъе Москваялда гIумру гьабулев тохтур ва жамгIияв хIаракатчи СагIидов ГIабдурашидица.\nСагIидов ГIабдурашид: «Инсанасул ихтиярал цIунараб, къанунал хIалтIулеб пачалихъ букIарабани, кинабгIаги хIинкъи букIинароан гьелъул. Миллатчилъи гурищ аслияб байрахълъун гьабураб жакъа вугев вице-премьер Дмитрий Рогозиница. Хъублъи бацIцIейин Москваялдасайин абулеб гьесул игъланалда "хъублъи" абураб жо букIана-таджикал, узбекал, кавазалъулал. Гьеб нухдасан гурого тIадехун ине рес гьечIеб пачалихъ буго нилъер балагь! Къанунал хIултIизарулел руго цоязда хурхун. Къанунал жидее хъвачIеб къукъа цогидаб буго».\nАртурица бицухъе, Дмитров шагьаралда гIемерал руго Дагъистаналдаса гIолилал. Гьезул гIемериселги гьениб бугеб халичаби гьарулеб фабрикаялда хIалтIулел рагIула. Тимур хIалтIулев вуго шагьаралъул цо клуб цIунулезул нухмалъулевлъун. Цо-цо баяназда рекъон, гьесда абулеб буго Дмитров шагьаралъул дагъистаниязул неформалияв лидерин. Гьелдеги Артурица абуна, лидерин абун цIар къваригIарав чи гьев гурин, кумек гьарун аскIове вачIарав чи гьес, бажарараб куцалда хIалае вахъун, нахъчIваларин.\nТимур лъукъарал къояздаго Эркенлъи Радиоялъ бухьен гьабун букIана Дмитров шагьаралъул полициягун. Ккараб бицине ихтияр гьечIин абун, гьез нижее киналгIаги баянал кьун рукIинчIо. Гьединго баян кьечIо Кавказалъул халкъазул Россиялъул Конгрессалъги. Хадуб ахIейинги абун телефоналъе жаваб кьечIо гьез чанцIул ахIаниги.


Школазда рахьдал мацI малъиялъул суал буго ахирал саназ бищун кIвар бугеблъун лъугьун гIалимзабазе. Гьеб суалалде кIвар кьей гьабизе ккеялъул Абуна Президент Рамазан ГIабдулатIиповас учительзабигун букIараб данделъиялда.\nДагъистаналда , лъайкьеялъул суалазда гъорлъ хасаб даража бугеб суал кколеб буго рахьдал мацI лъазаби. 2012 Соналъ Дагъистналда школазе тIаде кьуна цо сагIат рахIдал мацIал лъазаризе, амма цIияб бахъараб лъайкьеялъул къануналда рекъон, цIалдохъанасул ихтияр буго тIаса бищизе рахьдал мацI ялъуни батIияб бокьараб мацI гьелъул даражаялда лъазаби.\nГIадатал цIуниелъе, нилъерго рухIияб ирс цIуниялъе кIвар кьезеккеялъул бицана учительзабигун букIараб данделъиялда Рамазан ГIабдулатIиповасги.\nКинабгIаги рухIияб ирс букIине рес гьечIо инсанасда жиндирго рахьдал мацI кIочонеб бугони, жакъа жеги рахъунел руго гIадамал Дагъистаналъул школазда гIурус мацI рахьдал мацIалъул даражаялда лъазабизе ккелин абураб къанун бахъулел. Нилъер умумул хабалъ сверила гьединаб жо бугилан рагIани-ян бицана «Эркенлъи» радиоялъе рахьдал мацIазул дарсал кьун 40 соналъ школалда хIалтIарай Сулейманова ПатIиматица.\nКин жакъа мацI цIуниялда тIад хIалтIулел ругелали мисалцин бачине кколеб хIал гьечIо. Хасго шагьаралда буго гьеб суалалда жаниб квешаб ахIвал-хIал. МахIачхъалаялда бугеб 33 гимназиялда , хутIарал школаздаго гIадин, руго кьолел рахьдал мацIазул дарсал, амма кин гьел кьолел абураб суал буго батIияб суал. Чанго соналъ рахьдал мацIалъул дарсал кьун гьеб школалда хIалтIулей йикIарай Давудова Заираца бицана жинца гьениб 3 соналъ кьунила рахьдал мацIалъул дарсал. Гьел кьолаго гIемерал квекIенал дандчIванила. Жинца бицинарила гьелъухъ щолеб харжалъул. Аслиял квекIенал рукIанила гьеб дарсиде хIадури гьабизе къваригIунеб материалияб база гьечIолъи; тIахьал, батIи-батIиял хIажатал таблицаял ва цогидаб. Гьелдаго цадахъ, тIоцебесеб заманаялъ лъимал дарсидецин рачIунароанила. РачIаралги цоял кIалъазе гурого лъаларел, цогидал хIарпал хъвазе лъалел, лъабабилел- мацIцин лъаларел.\nЭкспертаз рикIкIунеб буго соналдаса соналде дагьлъулеб бугин цуцада рахьдал мацIалъ кIалъай. Гьелдаго цадахъ росабалъцин гIурус мацI бицин дандчIвалин. Гьеб берцин бихьулеб бугин гIун бачIунеб гIелалдаги.\nМахIачхъалаялъул школалда хIалтIулей МуIамадова Бариятица «Эркенлъи» радиоялъе бицана лъималада мацI лъангутIиялъул гIайиб эбел-инсуда бугин тIоцебесеб иргаялда. Гьелдаго цадахъ дарсал кьезе хIажатаб жо гьеIогонги буго.\nМухIамадова Барият: «ЦIакъ дагьал цIалдохъабазда лъалеб буго мацI, бицунеб бичIчIелелги дагь руго. Гьеб барабги буго рокъоб гьез гIурус мацI бицунеб букIиналда. Эбел-инсуца абулеб буго щайила гьеб жидер лъималазе, гьеб сундуего хIажалъуларила гьезие. Гьединго , гьез бокьани рахьдал мацI гIадин лъазабизе бегьула ингилис мацI яги цогияб пачалихъалъул мацI. Гьелдаго цадахъ гьечIо материалиябгун техникияб база. Нижеца квералъ рахъун хIадурула рахьдал мацIалъул дарсиде таблицаби, плакатал. ТIахьалги гьечIо. Цо-цо дарсил тIехь бугониги, хIухьбахъуда цIализе рахьдал мацIалъ хъварал Дагъистаналъул классиказул асарал ругел тIахьал дагь руго.»\nГьединго МухIамадовалъ бицана цо классалда ругел лъималазда щивасда жиндир мацIлъаялъул даражаялда рекъон малъизе кколин дарсилан. Амма аслияб хIинкъизе ккараб жо бугила жакъа эбел-инсуца рахьдал мацI ингилис мацIалда данде кквей. Ва гьелъул даражаялда лъазабун гурони мацI лъангутIи.\nМахIачхъалаялдаса ГIисаева ПатIиматица бицана жиндир кIиго яс йигин школалда цIалулел ва гьел кIиялгоги унин магIарул мацIалъул дарсиде. Цо бугеб къварилъи бугин тIахьал дагь гурого рукIунгутIи.\nГIисаева ПатIимат: «МацIги лъачIого дие щай лъимал, магIарул мацIги лъачIого цохIо гIурусалъ кIалъан тIураларо»\nПатIиматил эбел ХIусейнова Сариятица «Эркенлъи» радиоялъе бицана жинца гIумру тIамунин шагьаралда, 6 лъималги гьезул лъималазул лъималазулги цониги гьечIин гьезда гъорлъ мацI лъаларел чагIи . Рокъобги жидеца батIияб мацI кидаго бицинчIин ва бицинеги гьечIин «Кире кканиги нилъерго мацI лъазе ккола»,-ян абуна Сариятица.


22 декабралда Москваялда бугеб Дагъистаналъул вакиллъиялъул минаялда бихьизабуна Имам Шамилил хIакъалъулъ документалияб фильм. Гьеб бахъун буго эмен ва вас Шапи ва МухIамад Казиеваз. Гьеб хIалтIи байбихьулеб бугин абураб мехалда социалиял сайтаздасан цо-цояз лъазабулеб букIана Россиялда бихьизабизе рес щвезелъун автораз «имам Иванида» релъинавизе бегьиялда жидерго хIинкиялъул. Амма автораз абулеб буго гьединаб масъала жидеда цебе букIинчIин ва тарихалдаса жал таричIин.\nИмам Шамилил хIакъалъулъ бахъараб гьеб документалияб фильмалъухъ балагьизе живго президент Владмир Путин вачIине рагIулин абураб хабар биччан букIана цебесеб къоялъ. Социалиял гьиназда тIиритIизарурал макъалабазул бетIералда лъун рукIана «Имам Шамилил кино бихьизе гъира ккун рагIулин Владимир Путинил» абурал рагIаби. Амма 22 декабралда гьеб кино бихьизабизе чанго сагIат бугеб мехалъго лъана Путин гьениве вачIине гьечIевлъи. Москваялда бугеб Дагъистаналъул вакилъиялъ гьединаб баян кьун букIинчIилан абуна «Эркенлъи» радиоялъе, гьеб вакиллъиялъул жамгIияб гIуцIиялъул нухмалъулев ХIажимурад ХIажиевас. Президент вачIиналдаса жалги рохарал рукIинаанин, амма гьев вачIине вугилан абун чIванкъотIун кьураб баян баян букIинчIин, гьединлъидал гьев гIажаиблъана нужер сайталда гьедин хъван букIаниллан абидал.\nГьеб ккола эменги, васги Шапи ва МухIамад Казиеваз цадахъ хIадурараб документалияб фильм. Гьениб аслияб куалд бачун буго гIурусазухъе кверде ун хадуб 1859 соналдаса хадуб Имам Шамилил букIараб гIумруялъул заман. Режисер хIисабалда, МухIамад Казиевасул гьеб ккола тарихияб лъугьа-бахъиналъул хIакъалъулъ гьабураб тIоцебесеб хIалтIи. Асслияб куцалда фильмалда бихьизабун буго гIурусазухъе кверде ун хадуб 1859 соналдаса хадуб Шамилил букIараб гIумруялъул хIакъалъулъ. Хас гьабун щай гьеб заман тIасабищарабилан гьикъидал МухIамад Казиевас абуна имамлъун вугеб заманалда гъазаваталъе гIоло Шамилица гьарурал рагъазулги, гьесул гIумруялъулги хIакъалъулъ гIемераб хъван бугила тIахьазда ва гIадамаздаги гьеб чанго нухалъ рагIанила, кверде ун хадуб Шамилил букIараб гIумруялъул дагьго гурони хъван гьечIолъиги хIисабалде босун бахъанила жидеца гьеб заманалда рекъон кино. Тарихиял тIахьаздаса ва биценаздаса киназдаго лъалев къагIидаялъ вихьизавун вугиш Шамил гьенив, ялъуни гIурусазе дандекколеб къашIидаялъищин вихьизавун вугевин гьикъидал гьадин бицана МухIамад Казиевас.\nМухIамад Казиев: «ГIурусазе дандекколев къагIидаялъ Шамил вихьизавизе кколин абураб масъала букIинчIо нижеда цебе. Нижеца кино бахъана мухIканго, тарихиял хIужабазде мугъчIайги гьабун. Гьел киналго суалазе жавабал киноялъухъ балагьарав чиясе щвезе руго. Фильмалда нижеда ракIалда букIаралдасаги цIикIкIун гьабизе кIванин рикIкIуна нижеца, щайгурелъул, фильмалъе бихьизабураб заманалъул гIурхъи чIезабун букIиналда бан цо-цо жо тIаса къотIизецин ккана. Щай Шамилица кверде ине хIукму гьабураб, цогидаб хIукму гьабизе гьесул рес щай букIинчIебали кинабго гьениб бихьизабун буго».\nКъокъ гьабун абуни дагъистаниял чIухIизе бегьулеб хIалалъ вугин Шамил гьеб киноялдаян абуна Казиев МухIамадица. Жакъа Москваялда ругел гIадамазул кинаб гIелалъе бищунго Шамилил интерес батилин дуца кколебин гьикъидал гьес гьадин абуна.\nМухIамад Казиев: «Дун ругьунлъун вуго жакъасеб гIелалъе тарихги, гьелда хурхараб щиналъулги интерес гьечIолъиялде. БитIараб бицани диегоги гьеб фильмалда тIад хIалтIизе щвей гIадатияб гуреб жолъун букIана. Амма гьеб кино тIоцебе бихьизабураб мехалъ гIемерав чи вачIун вукIана гьелъухъ балагьизе, гьезда гъорлъ гIолохъанаб гIелалъулги гIемерав чи вукIана. Гьелдаса вохизеги вохана. Щайгурелъул, дурго цебесеб тарих дуда лъалеб гьечIони, букIинесеб кинаб букIинебали хIисаб гьабун бажаризе гьечIин духъаян абун бугелъул цо гIакъилав чиясги».\nГьеб фильмалда бихьизабун буго Шапи Казиевас 40 соналда жаниб имамасул хIакъалъулъ бакIарараб тарихияб материал. Жибго кино бахъизе анин кIиго сон гIечIеб заманилан абуна МухIамад Казиевас.\nГьединго Россиялъул «Ленфильм» абураб кинокомпаниялдаги ракIалда буго Имам Шамилил хIакъалъулъ кино бахъизе. Гьелда тIад харж гьабизе рагIула 700 миллион гъурущ гIарац. Гьелъул бицине исана сентябралда МахIачхъалаялде рачIун рукIана «Ленфильмалъул» вакилзаби.\n«Имам Иванида» релъинавиялъул масъала букIинчIо


Дербент мухъалъул бетIерасде кIвар буссинабуна прокуратураялъ\nДагъистаналъул прокуратураялъ байбихьана Дербент мухъалъул нухмалъулев Къурбан Къурбановасда сверухъ цIех-рехалъул хIалтIи. Низам цIунулезул щаклъи буго гьес жиндирго хъулухъалдаса цIикIкIун пайда босун букIин.\nДербент мухъалъул нухмалъулев Къурбан Къурбановасда сверухъ цIех-рехалъул хIалтIи байбихьиялъе гIиллалъун ккун буго пачалихъияб мал-мулкалъул министрас гьесда тIасан прокуратураялде кьураб кагъат. Гьениб дагIба балеб буго Дербент мухъалъул нухмалъулес 2009-2013 соназда гIадамазе рикьарал «Хазарский» абураб бегавуллъиялъул ракьазда. ГIаммаб куцалда гьел кколел руго 56-са цIикIкIун гектаралда ругел ракьал. Гьел республикаялъул кIваралъул ракьал кколин, гIадамазе жидерго пастIаби гьаризе кьезе бегьулароанин гьелин рикIкIунеб буго низам цIунулез.\nРеспубликаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас Къурбанов Дербент мухъалдаса нахъе витIулев вукIана исана риидалго. ТIоцебе гьес гьелъул хIакъалъулъ лъазабуна телевидениялдасан чIагояб эфиралдасан кIалъалаго. Амма Къурбановас гьединго телевидениялдасанги интернеталдасанги тIибитIизабуна жиндирго пикру. Жив вугин халкъалъ вищун тарав чи, болжал лъугIун хадув гурони жив нахъеги унарин, гьединго халкъалъ жиндир рахъги кколин абураб пикру букIана гьеб. Хадурго байбихьана Дербент мухъалда цоялда хадур цоял митингалги цогидал данделъабиги гьаризе, гьенире ракIарараз абулеб букIана жидее Къурбанов хIажат вугилан. Амма ракI рагьараб гара-чIвариялда гIадатиял гIадамаз журналистазда бицунеб букIана жидеда Къурбановал чIалгIун ругин, бакIалъул хIакимзабазе гурони, халкъалъе бугеб мунпагIат гIемераб гьечIин гьесдаса.\nГьал къоязда букIараб Дагъистаналъул парламенталъул данделъиялда гьанжеялдаса хадур муниципалиял гIуцIабазул нумалъулел депутатаз рищизе рукIиналъул къануналъул порект гьоркьоб лъураб мехалдаги ракIалде щвезавун вукIана Дербент мухъалъул нухмалъулев Къурбан Къурбанов. ГIумруялъго тахбакIазда гIодорчIун, щвалде щун хIалтIи гьабуларел бакIалъул хIакимзабазул бицунаго, гьадин абун букIана Дагъистаналъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповас Къурбановасул рахъалъ.\nРамазан ГIабдулатIипов: «10-15 соналъ вуго гьев чи цого бакIида, кинабго талавур гьабун, иш лъугIизабун буго гьес гьеб мухъалъул. Нахъе ине заман щванин дица гьесда лъазабидал, лъикI бугин, дуца абураб гьабилин тIадрекъана гьев. Амма дидехун мугъ сверарабго, жиндиего бокьухъе гьабизе лъугьун ватана. Гьанжеялдаса хадуб иш гьедин тезе гьечIо. Амма цересел соназда гIадин кодоса жоги бахъун чи толеб къагIидаялде руссинеги бокьун гьечIо. Нилъеца гьединги гIезегIан жо тIезабун буго Дагъистаналдаса».\nДоб цебехун бицухъе, прокуратураялъ Къурбановасда хурхун цIех-рех байбихьиялда бан, «Дербентские известия» абураб газеталъул бетIерав редактор МухIамад ХанмухIамадовас ЭР-ялъе бицана тIубараб моцIниги букIанин Дербент мухъалдеги рачIун Къурбан Къурбановасда тIасан щибниги тохаб жо балагьулел ругелдаса. Гьединги щибниги батизеги батичIин гьезда. Щайин абуни гьеб республикаялъул кIваралъул ракьал рикьа-къотIиялда бараб хIужа тIатун букIанила жеги лъабго моцIалъ цебего, хъулухъ тейин Къурбановасда лъазабилалде цебего.\nМухIамад ХанмухIамадов: «Гьел ракьазул Дербент мухъалдехун щибниги бухьен гьечIо. Карл Марксил цIаралда бугеб магIишаталъул ракьал ккола гьел. Гьеб магIишатин абуни буго пачалихъияб мал-мулкалъул министерлъиялъул къайимлъиялда. Гьединлъидал Дербент мухъалъул нухмалъулесда кIоларо гьел ракьал рикьизе, рикьизеги рикьуларо гьес гьел».\nХанмухIамадовас абулебгIан бигьаго батиларин ишилан кколеб буго лезгиязул миллияб багъа-бачариялъул цевехъан Альберт Эседовасда. Унголъунги Къурбан Къурбановас гьел ракьал ричун рукIинчIелани, тIубараб республикаялъул прокуратураялъ гьедин тохго цIех-рех байбихьилароанила жалго суризе.\nДагъистаналъул Къилбаялъул рахъалдаса Къурбановасда дандечIарал чагIи лезги миллаталъул чагIи ругин абизе бегьула, информалатаздасан гьез гьарулел лъазабиязухъ балагьун. Гьедин лезгиязул миллияб багъа-бачариялъул цевехъан Альберт Эседовас ЭР-лъе абуна жинда кколин гьаб болжал лъугIизегIан Къурбанов гьеб хъулухъалда хутIизе вугин. Щайин абуни цIакъго бокьун букIарабани, гIезегIан хIужа батизе бегьулаанила гьев нахъе витIизе, яги тамихI гьабизе. Гьедин батани, киназдаго рагIун республикаялъул бетIерас щайинха Къурбанов нахъе витIулев вугилан лъазабурабин гьикъидал, гьеб батилин республикаялда жив гуревги, жинда дандечIараб ва жиндие квалквал гьабулебги цойги къуват букIин бихьизабизе гьабураб лъазаби ГIабдулатIиповас добин рикIкIунеб буго Эседовас.\nРеспубликаялда бугеб биценалда рекъон, Дербент мухъалъул нухмалъулев Къурбан Къурбановасул лъикIаб бухьен буго Азербайжаналъул нухмалъулев Илгьам ГIалиевасулгун. Гьединлъидал Къурбанов гьесде мугъчIван ватизеги рес бугин абураб пикру гIемер рагIула Дагъистаналда.\nДербент мухъалъул нухмалъулесде кIвар буссинабуна прокуратураялъ


Венаялъул туснахъалъув хварав ГIалиев Рахатил бидулъ наркотикал ратун руго\nАвстриялъул прокурораз лъазабулеб буго гьезул туснахъалъув хварав ГIалиев Рахатил бидулъ наркотикал ратун ругин. Казахстаналъул президент НурсултIан Назарбаевасул вукIарав дурц ГIалиев ватун вукIана 24 февралалда Венаялъул туснахъалъув жанив тIамураб бакIалда кваридаги далун.\n52 сон букIарав гьесул бидулъ ратарал барбитуратал абулел наркотикал тIуранго гьукъун руго Австриялда дараби хIисабалда, гьединлъидал кIудияб щаклъи буго даруйин абун гьел гьесие тохтурас хъван ратиялда.\nПрокуратураялъ гьединго лъазабулеб буго экспертизаялъул мухIканал баянал гIагарол къоязда тIатинаризе ругин.\nГIалиев Австриялъул туснахъалда вукIана араб соналъул июналдаса нахъе. Казахстаналда гьесда гIунтIизабулеб букIана 2007 соналда кIиго банкир чIваялъул гIайиб. Австриялъ инкар гьабун букIана Казахстаналде гьесие экстрадиция гьабизе.


Алмахъалдавса Г1алишайих. Г1абидат Г1абдуразакъова\nЖиндир даража т1адег1анлъаяв,\nГ1абдуразакъова Г1абидатил рак1алдещвеял)\nДида Г1алишайихасул х1акъалъулъ г1емер жо лъаларо, к1удияв вакьад вугониги. Жиндир мунагьал чуреяй дир ункъг1ал Райх1анатица бицана, дир бет1ергьанчи Ах1мадил эбелалъул эмен вук1анила Г1алишайих. Гьев г1ажаибав чи вук1анила. Ножее вас вижани, Г1алил ц1ар лъезе бугилан абулаан долъ. Гьесул к1иго вас вук1анила - цоясде ц1ар Г1умар, цояв рак1алда гьеч1ила. Гьеб к1иябго ц1ар нижеца васазде лъуна.\nРайх1анатица Г1алие кидаго рецц-бакъ гьабулаан «т1ала бикъарасе гьоц1о кьурав Г1али» янги абун. Гьелъул маг1на ккола гьадинаб. Г1алие Аллагьас кьураб пагьмо-кашмолъи рукъалъул агьлоялдагицин лъалареб бук1ун буго. Зама-заманалда Г1али рукъоса т1аг1унев вук1ун вуго. Досул вацаз абулеб бук1ун буго, мун щайила вас г1емер къвалакь г1ащдиги ккун рохьове унев? Цо нухалда Г1алица абун буго, нужорго как дурус гьабеян, чуязе руссналги чалалги гьарич1огон. Вацас вацасде абун буго, гьанже дир щаклъизе бач1анила гьагъасулъ кашмолъи батич1онихаян, жакъа къаде как балагон дида рак1алда бук1араб жо абуна гьагъас-ян. Цо-цо жоялдасан т1атине башлагьидал, Г1алица росоги тун къват1ивехун ине т1аса бищараб къаг1идаха.\nЖивго Г1али вук1ун вуго Г1алахъа, гьесул гъваридаб г1елмуялда бахиллъун алмахъаз жидерго росолъ ч1езавун. Гьес ч1ей гьабун буго Алмахъалдаги Зандакъалдехун кколеб тохабго бак1алда найи-хъан х1исабалда. Алмахъайги ячун, гьал жидерго рекъараб маг1ишатгун рук1ун руго. Гьесул г1елмуялъул гъварилъи дагь-дагь ккун г1адамазда лъалеб буго. Цо нухалъ г1олохъабаз бицун буго, рач1айила гьагъасда балъголъи лъалилан абулила, цо т1ала босун бахчизин. Радал г1олохъаби жидерго ишалъ нухгун ина рук1ун руго. Г1алица ах1ун вуго гъоб т1ала босарав гьезулъа. Гьанже гьабизе жо т1аг1ун инаго, дос гьалмагъзабаде абун буго, нуж ц1одор рук1аян, жив гьесухъа ворч1улев чи гурин. Хьвавудеги ун, г1инт1амиялда гьал рук1аго, г1одобе бет1ерги дализабун вач1ун вуго гьев гьалмагъ. Щиб ккарабан гьикъун буго. «Валлагь жакъа г1адин нечараб бак1алде г1умруялъ ккелароян абун бицине к1оларогон вук1анила дов. Щибха ккелеб, цо гъадаро гьоц1о цебеги лъун, абунила г1орц1изег1ан кванай, диналъул вац, хут1араб кодобги босе, рак1-рак1алъ дида т1асаги лъугьаян, квер босун нухав рег1анила». Киналго г1алимзаби г1адин, Г1алиги живго сабалъун мунагьалде чи ккелевин х1инкъулев вук1ун вуго.\nАлмахъазул росда т1адехун г1урус армия бач1ун ч1ун буго рагъуе х1адурго. Х1инкъараб х1ал бук1анила. Жамаг1аталъул цояс абуна, я вац Г1али, дур гьари Бет1ергьанас гьекко босилаха, цо дуг1а щай гьабулареб гьадал чаг1и т1аса росеян. Г1алица къокъаб жаваб гьабунила, абилебха нилъеца гьезде нахъе аян. Радалиде гьенив г1адан хут1ун ватич1ила.\nМунагьал чураяв Къурах1мал Айбикаца бицана, г1алимзаби цоцазде рак1алъ рачунел ратулила. Г1алиде т1аде г1емер чи вач1унаанила. Цо нухалъ гьалбал нухар лъезе къват1ире рахъа-нила. Эхеде рахунел гьалбазе нух бит1и гьабулаго, Г1али к1иго рокьобалъг1аги ракьалдаса гьаваялда вук1анила, цинги эркенго г1одовеги виччанила. Гьеб г1аламат жиндаго бихьанила.\nГ1алишайихасул яс Рах1матица бицунаан, мац1-марагаялъул чи вач1ине вугони, гьев квеш лъунаанила, сири бач1унаанила, жив гьеч1илан абейила гьикъарасдеянги абун, т1ад жалги ран вегу-лаанила, г1одове виччалароанила, унтулаанила. Бегьулев чи вач1ине вугони, гьоболасе хъулухъ гьабизе х1адурехаян абулаанила вохун разиго.\nЧегул Х1ажица бицана, цо буртинесес бицанила, х1ежалда цадахълъанила Г1алиги живги. Рокъоре рагъаризе заманги щвана, вац Г1али, кодоб копекги хут1ич1оян абунила жинца…\nНилъеца цо жо ургъилеб ян абунила Г1алица. Ургъун ккезе жо щиб вац бук1инебан жив жиндирго х1исабалъ вук1анила.\nКъо т1аде щведал абунила жинде Г1алица, дуца берал къанщейила, дица абизег1ан рагьугейила Балагьидал жив рокъов ватанила,. Гьелеха вац цо х1икмалъиян бицанила гьев буртинисес, жинда дов щайих вук1ин гьеб мехалъ т1атанила.\nРах1матил эбел Аминат цеего хун йиго, гьелъул вас ккола Шарабодин ва яс Г1айишат, гьезул мунагьал чурайги.\nПат1иматил рук1ана укъгоял: Мух1амадх1абиб, Меседо, Марзи, Халун, гьезулги мунагьал чурайги. Гьаб саг1аталъ ч1аго руго Аминатил вас Ах1мад ва яс Зайгьанат.\nРах1матил ц1ар Умалатил васасул ясалде буго.\nЦо нухалъ Г1алишайихасул агьло бач1айила рузман къоялъ Г1алахъазул машгидалдаян нижеде ругьел бач1ун, Хасавюрталде Г1алиги дунги ун рук1ана. К1удияб адаб-х1урматалда къабул гьаруна. Г1али, Г1умар, Пат1имат, Аминат ц1арал нижер лъималаздеги руго.\nПат1имат йик1ана жиндирго инсоде релъараб г1адаб г1ама-лалъул г1адан. Гьелда сверухъ рук1унаан ракъаралги, ругьа-ралги, гьит1инал-к1удиялги. Ракъараб заман бук1ана дун гьит1и-наб мех. Ниж мадугьалихъ рук1ана. Дирги эбел йик1инч1елъул, гьезухъе жуялаан. Халуница дие рукъосан кумекги гьабулаан. Пат1иматица гьаниса-добаса бакъвараб ч1ах1-къулги бак1арун корги бакун дагьаб бугониги ч1ер бахъулаан. Мич1ги ччутиги белъун, дагьабго ханжу гъоркье-т1адеги щван, нижее бащад бикьулаан, киназулго Аллагьас мунагьал чурайги\nНижер эмен Абук кверда махщел бугев чи вук1ун, авалалъул г1ачиязул рахь базе гьит1инайго йик1аниги диде т1аде ккана. Нах бахъизе дида лъалароан, нисо, т1орахь, рахь - дицаги дидаго лъараб жо гьабулеб бук1ана. Дие гьеб зах1мат бук1ин лъарав инсоца ч1ужу ячине х1аракат бахъана. Ц1акъаб жойилан ккун, дунги йоххун йик1ана. Цо анкь г1елелдего бич1ч1ана кинай гьей йик1уней. Эмен анкьаца рокъове вуссунареб, х1алт1ода т1адго ч1олеб къаг1ида бук1ана, ханлъи гьабуна эбелалъги ясалъги. Доб дицаги мадар гьабун бук1араб баракатги рукъоса т1аг1ана. Ниж лъабго лъимал, хъарчигъа бач1инаго г1анк1одал т1анч1и т1е-пулел г1адин, т1епухъе цо чанго соналъ хут1ана. Нижеда гурх1унарев чи сверухъ вук1инч1о. К1вараб кумек рецц-бакъ гьабун рак1-мак1 батизе г1амал гьабулеб бук1ана. Нижер эмен киг1ан лъик1ав вук1аниги, нижеда гьесул х1еренаб, г1акъилаб раг1и хадуб раг1инч1о, ниж цо къваридаб нахъа рукъор рук1ана, нуж гьаб ру-къорехун рач1аян абизе гъосдаги лъалароан, ялъуни к1олароан.\nКагъат къалам г1еларо кинабго бицине. Киналдаго т1аса лъвана. Дир бесдал эбелалъ нижее лъабго вац тана, дие гьел ц1акъ рокьула. Гьезул эбел дица садакъадулъги къулгьуялдаги кидаго гъорлъ рик1к1уна йиго, йик1инеги йиго дун ч1аго йигог1ан, дица гьелъие искъатги гьабуна. Аллагьас къабулги гьабеги.\n16 сон т1обан рукъалде ана, нижго бет1ергьанаб яшав гьабуна, боц1иги, хурзалги, х1укумат, х1алт1иги. Г1адамазул рукъзал рохьине росулаан, гьаб цадахъ лъун гьабуна хъизан- лъимал рук1алиде ккезег1ан. Лъик1аб сахлъиялда ниж к1иялго теялда къойил рецц гьабула Т1адег1анав Аллагьасе. Лъималги нижеца х1алт1ода гъорлъ жинда рекъараб рагъа-рачариялде бицуна-толагон х1айван хьихьи, хур гьаби, рукъ байи г1адал г1умруялъе х1ажатал ишазде ругьун гьаруна. Гьединлъидал г1адамазулг1ан бечедаб гьеч1ониги, нижер хъизаналъул рукъ-бак1 гьеч1ев чи гьеч1о.\nГ1абидат Г1абдуразакъова, Калининаул


НугIаздаса цIуниялъе цIодорлъи гьабизе тIадаб буго щивав чиясда\nИхдал ва риидал нилъеца гIемерисеб заман тIабигIаталда тIамулелъул, кIочене бегьуларо гьеб заманалда нугIазул хIаракатчилъи цIикIкIунеблъиги ва гьездаса инсанасе хIинкъи букIунеблъиги. ДРялъул Роспотребнадзоралъул баяназда рекъон, нугIалъ хIанчIиялъул хIакъалъулъ хъвай-хъвагIай гьабуразул къадар исана лъабнусго чиясде бахун буго. Тохтурзабаз абулеб буго нугIалъ хIанчIунилан бицине гIураб унти букIунарила, амма хIинкъи бугила крымалъул геморрагикияб гъаргъар (сири) абулеб унти ккезабулеб вирус инсанасул бидулъе ккеялъул. НугIаздаса инсанасе бугеб хIинкъиялъул, гьелъ хIанчIани, гьаризе кколел тадбиразул хIакъалъулъ бицун, нижеца гара-чIвари гьабуна республикаялъул рахунел унтабазул централъул эпидотделалъул заведующая ГIайшат ГIабдусаламовалъулгун.\n- ГIайшат, кинал районазда нугIал тIиритIун ругел, дандчIвалищ гьел мугIрузул районазда?\n- Дагъистаналда тIоцебе гьеб унти тIатараб 2000 соналда унтана 47 чи, ва гьезда гьоркьоса кIигояв хвана. 2016 соналда чи унтиялъул лъугьа-бахъин тIатинчIо. Исана нугIаз хIанчIун буго 279 чиясда, амма жеги цониги унтарав чи гьечIо. НугIал тIиритIун руго республикаялъул 24 муниципалитеталда. КъанагIат ругониги, нугIал дандчIвала мугIрузул районаздаги.\n- Аслияб къагIидаялъ кир гьел рукIунел?\n- НугIал рукIуна рохьахъе унел нухазда аскIор. Гьезие данде ккола чIахI-хералъ ккураб бакI, ай рохьил майданал, хIоразул, гIоразул ва лъаразул рагIаллъаби.\n- Шагьаразда букIунищ нугIалъ хIанчIиялда хIинкъи?\n- БукIуна, нугIал рукIине бегьула чIахIилъ. ТIаса къунцIарал газоназулъ гьел къанагIатги рукIунаро.\n- НугIалъ хIанчIиялдаса кин цIуна-къай гьабизе кколеб?\n- ТIабигIаталде ине къачIалаго, щивав чияс ретIине ккола халатал къвалал ругеб канаб кьералъул ретIел. Гьелъ нугIаздаса цIунула ва тIад бугеб нугIги хехго бихьула.\nКIусизе яги регизе бегьуларо нугIал ругеб ракьалда бугеб харда тIад. Чадир чIвазе ккола чIахI-хер гьечIеб бакIалда. Регилалде цебе, кIваркьун балагьила ратIлида, черхалда, расуда тIад нугI бугищали.\nРокъобе жанибе босизе бегьуларо гьанжего гьанже бетIараб чIахI, тIад букIараб ретIел, гьезда тIад нугI букIине бегьула. РетIине ккола ботинкаби яги чакмаял. Щибаб 15 минуталдасан халгьабила черхалда тIад нугI рещтIун бугищали. Халгьабизе ккола рукъа-\nлъул хIайваназулги, масала, тира-сверун рокъоре щведал балагьила гьведа, катида тIад нугI бугищали.\n- Черхалда тIад нугI батани, щиб гьабизе кколеб?\n- Черхалдаса нугI, гIучIаз гурони, квераз батIа гьабизе бегьуларо. Гьеб чIинтIизе бегьуларо, бухIизе ккола. Гьелъ хIанчIараб бакIалда тIад спирт, йод яги одеколонги бахун, сапнаца кверал чурила, гьеб бакIалда чIегIераб тIанкI хутIун батани (гьеб ккола тIомолъ хутIараб нугIил бетIер), тIад йод бахине ккола. Черхалда хIанчIараб нугI цIех-рех гьабизе лабораториялде щвезабизеги ккола.\n- Крымалъул геморрагикияб гъаргъар унтиялъул кинал гIаламатал рукIунел?\n- Черхалда сири бай, бетIер, мугъ ва ччорбал унти, 38-39 градусалде цIа-кан бахин, лагIдезари.\n- НугIаздасан гурони, гьеб унти цоги сундасан бугониги бахиналда хIинкъи бугищ?\n- Аслияб къагIидаялъ гьеб унти тIибитIизабулел рухIчIаголъаби ккола Hyalomma marginatus, Dermacentor marginatus, Ixodes ricinus тайпаялъул\nнугIал. Унтул аслу ккола гIисинал гIалхул хIайванал ва унтарав чи. Вирус чорхолъе ккезе бегьула унтараб хIайван хъолаго, гьелъул бидаса. Гьединлъидал гIемериселъ унтула гIухьби, гIакатохтурзаби ва къасабханаялда хIалтIулел чагIи.\n- Крымалъул геморрагикияб гъаргъаралъ унтарав чи сахгьавиялъе кинал ресал ругел, гьелъие хIажатал специалисталги гIурал дарабиги ругищ больницаялда?\n- Аслияб масъала ккола кватIилалде унти тIатинаби ва унтарав кIванагIан хехго больницаялде щвезави. КватIани, нугIалъул загьруялъ хвезабула бидурихьазул цолъи ва гьезул гьин гIадин лъугьарал хьалбаздаса къватIибе би бецIцIула, унтарав хвалдаса хвасар гьавизе захIмалъула. Гьединаб лъугьа-бахъин ккана цо пуланаб росдал хъутаналда. Лъабго лъимадул эбел, жиндир заманалда кумек щвечIолъиялъул хIасилалда, хвана. ЦIех-рех гьабидал баянлъана Казахстаналдаса бачIараб гIияда тIад букIараб нугIалъ хIанчIиялдалъун гьей хвараблъи. Больницаялда руго гьеб унтуде данде къеркьон бажарулел тохтурзаби. Амма дарабазул гьарзалъи гьечIо. ГIемерал чагIи цадахъ унтараб лъугьа-бахъин ккани, дарабазул къанагIалъи букIиналъ, ракIалдаго гьечIеб хIасилги ккезе бегьула.\nПрочитано 204 раз\tПоследнее изменение Пятница, 22 июня 2018 11:43\nДругие материалы в этой категории: « Чорокал квераздаса бахунеб унти\tЛъималазе гIоло »


Цин къан, нахъеги рагьараб такъсир гьабиялъул иш\nЛъимер хвеялда бан рагьараб такъсир гьабиялъул иш\nМахIачхъалаялда бугеб лъимал гьарулеб кIиабилеб рокъоб, араб соналъул январалда лъимер хвеялда бан рагьараб такъсир гьабиялъул иш къазе хIукму гьабун букIана цIех-рехчагIаз. Хвараб лъимадул улбуз лъимер тохтуразул гъалатIалда хванин рикIкIунеб буго. Гьез Россиялъул президентасухъе кагъат хъван хадуб, Дагъистаналъул цIех-рехчагIаз ишалъухъ цIидасан халгьаби байбихьун буго.\nЦебеккун, 2015 соналъул 30 декабрялда, Дагъистаналъул ЦIех-рехалъул идараялда лъазабун букIана цIех-рехалъул такъсир чIезабиялъе гIурал хIужаби гьечIолъиялда бан Наида КIоселовалъул МахIачхъалаялъул КIиабилеб лъимал гьарулеб рокъоб лъимер хвеялда бан рагьараб такъсир гьабиялъул ишалда хурхун цIех-рех къалеб бугин.\nТакъсирияб ишалъул материалазда бихьизабухъе, 2015 соналъул 8 январалда унтун лъугьун Наида Коселова ячун ячIун йиго МахIачхъалаялда бугеб кIиабилеб лъимал гьарулеб рокъое. Цереккун гьарурал халгьабияз ва УЗИялъ бихьизабун буго кинабго лъикI бугин ва лъимер гьабизе заман тIаде щун букIин, нахъияб къоялъ, 9 январалъул къаси гьелъие хвараб лъимер гьабун буго.\nТохтур Татьяна Мусаевалъ лъазабун буго кесаревасул операция гьабиялде ккезе бегьулин. Гьей Мусаева йикIун йиго гьеб къоялда дежурнияй тохтурлъун. ЧIужу лъимал гьарулеб рокъое щвезайидал, бихьулеб букIанала гьелъул хIал хисулеб букIин, квешлъулеб букIин. Амма Мусаевалъ абунила, гьелъул хIал ликIаб бугин ва лъимер гьабизе гьелда жиндаго кIвелин, кесаревасул операция къваригIине гьечIилан ракIалде щвезабулеб буго хвараб лъимадул эмен Къурбан ИсхIакъовас.\nДагъистаналда цебеккун гьабун букIинчIеб лъимадул къаркъала ссузе разилъун вуго. Гьес абулеб букIана жинца гьеб иш рагIалде бахъинабизе бугин, цогидал улбузде гьединаб къварилъи бачIинчIого букIине, амма гьесда гIемерал квекIенал дандчIан руго. Гьеб такъсиралъул иш цин гIицIго моцI лъимер хун байдал гурогон рагьичIин ЦIех-рехалъул идараялъ, лъимер хвеялъул хIужа батизе кIолеб гьечIин абун гIилла бачунеб букIанила гьезин баян гьабуна ИсхIакъов Къурбаница «Эркенлъи» радиоялъе.\nКъурбан ИсхIакъов: « ТIубараб моцIалъ цIех-рехчагIаз балагьулеб букIана лъимер хун букIиналъул хIужа, амма гьелдаса цебе гьелго цIех-рехчагIаз направление кьун битIун букIана лъимадул жаназа ссузе, экспертиза тIобитIизе. МоцI араб мехалъги гьез иш рагьулеб букIинчIого адвокатги ккун гьеб рагьизабуна.\nТIоцебего гьабураб экспертизаялъ бихьизабуна лъимер кислород гIечIогон хун букIин, хадубго Дагъистаналъул экспертазул къокъаялъ гьабураб экспертизаялъ чIезабуна тохтуралзда щибго гIайиб гьечIин, гьезул гIайибалда хвараб кколарин лъимер.\nГьелдаса хадуб Росздравнадзоралъ гьараб экспертизаялъ бихьизабуна тохтуразул ишал ритIарал рукIинчIолъи, гьеб ахIвал-хIалалда ва гьезда цо буIта гIайидалъу букIин. Гьеб хIасилалда дун рази вукIинчIо. Гьелдаса хадубги дица тIалаб гьабуна Ростовалда экспертиза гьаби, амма гьезул жаваб бачIунарогон бана бащдаб лъагIалидаса цIикIкIун заман.\nГьанже гьенисан бачIана жаваб, тIубанго Дагъистаналда гьабураб халгьабиялъул хIасилазда релълъараб, тохтуразда щибго гIайиб гьечIилан абун».\nКъурбан ИсхIакъовас баян гьабуна, жиндир сурсатал ва рес гьечIин хадубккун гьеб системаялде данде къеркьезе. Амма ритIухълъи чIезабичIого тезе рес букIинчIила, гьединлъидал, Улкаялъул цIех-рехалъул нухмалъиялде ва Россиялъул президентасул цIаралда хъванила кагътал. Гьезул хIассилги кканила. Гьедин, гьаб соналъул январь моцIалъул ахиралда Дагъистаналъул ЦIех-рехалъул идараялъ цIидасан байбихьун буго гьеб ишалъул халгьаби. Ишалъухъ халгьабулеб бугила МахIачхъалаялъул Киров мухъалъул ЦIех-рехалъул бутIаялда.\nЦебеккун, Росздравнадзоралъ гьабураб халгьабиялъ бихьизабун букIараб тохтуразул гъалатI букIин гьел гIайибияллъун ругин абулеб жо кколарин рикIкIунеб буго Дагъистаналъул цIех-рехалъул идараялда. Гьеб заманаялда, ИсхIакъовасул лъади, тохтураз кколеб куцалда дару-сабаб гьабичIогон нахъе йитIун йикIиналъ азарханаялдаса, гIемераб дару-сабаб гьабизе ккун буго Дагъистан тун къватIиб.\nКъурбан ИсхIакъов: «Дир чIужу, гьеб азарханаялдаса йиччараго жеги унтун йикIана ва ниж ине ккана Ростовалде гьелъие дару-сабаб гьабизе, гьелда тIадеги, тIубараб къоялъ лъимер гьабизе кIоларогон йикIиндал, гьелъул беразде хIалккун, канлъукълъи лъугьана гьелъул ва Уфа шагьаралде ун, гьениб чанго беразе операция гьабизеги ккана.\nГьеб заманалда, гьеб киналъего гIайибиял тохтуразе шибго тамихI гьабичIо, гIицIго цо тохтур цогидаб хIалтIуде ячун йиго, Мусаева абуни шагьаралда ругел хIукуматалъул гурел поликлиникабазда хIалтIулей йигин рагIана дида».\nГьанибго абизе ккола, Дагъистаналда цереги рагьун рукIана лъимер хвеялда бан такъсир гьабиялъул ишал, амма гьел рагIалде рахъун гьечIо.


Дагъистаналъул мугIалимзабазда гIурус мацI лъалищали хал гьабизе буго\nШималияб Кавказалда ругел гIурус мацIалъул ва литератураялъул мугIалимзабазда гьоркьоб халгьаби тIобитIизе буго кватIичIого Москваялъул институталъ.\nГьеб тадбир гьабиялъул мурад бугин жидерго махщел рагIа-ракьанде щун лъалел мугIалимзаби загьир гьарийилан абулеб буго гьелъул гIуцIарухъабаз. Кинаб къагIидаялъ гьеб халгьаби тIобитIизе бугеб ва гьелъул хIажалъи бугищ абураб суалалда тIасан экспертазда гьикъа-бакъи гьабуна нижеца.\nДагъистаналъул мугIалимзабазда гIурус мацI лъалищали хал гьабулеб буго\nГьеб тадбир бикьун буго кIиго бутIаялде. ТIоцере хал гьабизе рагIула байбихьул классалъул, гьездаса хадур гIурус мацIалъул ва адабияталъул мугIалимзабазул. Халгьаби тIобитIизе буго Дагъистаналъул, Гъалгъаязул республикаялъул, Гъабардагун Балкариялъул, Черкесиязул ва Чачан республикабазул мугIалимзабазда гьоркьоб. Россиялъул регионазул цохIо Тыва республика гурони гьениб гьечIо.\nГьеб тадбиралдалъун рес бугин полиэтникиял ва гIемер миллатал ругеб школалда гIурус мацI кьун бажарулеб дараяжаялъул мугIалимзаби куцайилан булеб буго гьеб тадбир тIобитIизе бугеб Москваялъул Пушкинил институталъ. Амма цохIо гьеб мурад гуребги гьелъие гIиллалъун кканин тIадехун бицен гьабулел республикабазда гIурус мацIалъул пачалихъалъул цогояб экзаменалъул бищун хашал хIасилал рукIинилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе ХIасанов Исрапилица. МахIачхъалаялда бугеб лъай кьеялъе къимат кьолеб республикаялъул централъул нухмалъулев ккола гьев.\nДагъистаналдаса гIурус мацIалъул ва хIисабалъул мугIалимзабазда гьоркьоб гьединабго халгьаби араб соналда гьезул централъги тIобитIун букIун буго, амма гьаб нухалъ Москваялдаса Пушкинил институталъ федералияб даражаялда тIобитIулеб гьеб халгьаби жидеца гьабун букIараб тадбиралдаса гIемерго батIияб бугин абулеб буго гьес. Кин гьеб халгьаби тIобитIизе бугебали гьадин бицунеб буго гьес.\nХIасанов Исрапил: «Гьеб кинабго хIалтIи гьабизе буго чIобого. Киналго мухъазда ругел мугIалимзабазда лъазабун буго гьеб тадбиралъул. Гьезул щивас интернеталда жиндирго хасаб кабинетги рагьун гьенире ритIизе руго суалал. Щибаб суалалъе гьес кьураб жавабалда рекъон къиматги кьун, гьесие щвезе буго хасаб сертификатги. Москваялдаса рачIунел хIалтIабазда кинаб тIадкъай букIине бугебали жеги лъаларо».\nЭР: «Цо течIого гIурус мацIалъул мугIалимзабазулищ гьедин халгьабизе бугеб?»\nХIасанов Исрапил: «ЦIакъго цIикIкIараб ригьалъул, пенсиялде арал мугIалимзабазул гьабичIого хутIизеги бегьула. Амма гьеб халгьаби сабаблъун цониги мугIалим хIалтIудаса вахъизе гьечIо. Щибниги гьезда ургъел чIвазе жо гьечIо».\nХIакъикъаталдаги гьединаб халгьаби тIобитIизе караб хIалалъ, цIакъго хашаб даражялде ккунищха бугеб Дагъистаналда ругел мугIалимзабазул хIалтIиян гьикъидал гьадин абуна Исрапил ХIасановас.\nХIасанов Исрапил: «МугIалимзабиги батIи-батIиял рукIунелъул. Амма цо гьедигIан къадараб, нахъе ккараб хIал гьезул батиларилан ккола дида. Гьанже лъай кьеялда жанир чанго хиса-басиялги ругелъул. ГIемерал батIи-батIиял программаби руго раккун, киналго мугIалимзабазда гуро гьел гIадахъ росизе кIолел. Гьединго цогидал гIиллабиги рукIине бегьула гьелъие. Мисалалъе, жинцаго мугIалимас школаги, хадуб институтги кин лъугIараб абун. 11-абилеб классалъул цIалдохъанасухъа бажаричIеб ЕГЭ кьун бажаруларел мугIалимзабиги рукIине бегьула. Гьел ратизе бегьула, цебегосеб программаялда рекъон хIалтIун ругьунал, 70соналдаса тIаде ригь арал херал мугIалимзаби».\nЭР: «Санайил махщел камил гьабизе нужер институталдеги рачIуна мугIалимзаби. Гьениб хал гьабулищ нужеца гьелго гIурус мацIалъул мугIалимзабазул?».\nХIасанов Исрапил: «Нижер институталда гьединаб курсги лъугIун къватIире унел мугIалимзабаз ахирисеб къоялъ кьола экзамен. Гьеб кьезе кIвечIел мугIалимзаби ккун рукIинчIоха. Гьединлъидал нилъер гьединаб гIодобегIанаб даражаялъул мугIалимзаби ругилан абизе дие бокьиларо».\n2015 соналъул октябралда МахIачхъалаялда тIобитIун букIана гIурус мацIгун литература цIуниялда тIасан ТIолгороссиялъулаб форум. Аслияб куцалда гьениб бицунеб букIана Россиялъул школазда гIурус мацI малъиялъул ругел кIвекIеназул. Масала, Дагъистаналда ругел кIвекIеназул бицунаго МахIачхъалаялъул Тахо-Годил цIаралда бугеб, гIелмиябгун цIех-рехалъул институталъул нухмалъулев МухIамадов ХIамидулагьица абулеб букIана Москваялда ругел школазе хIадурараб тIехьалдасан кьолеб бугин Дагъистаналъул рикIкIадал, магIарухъ ругел школаздаги гIурус мацIалъул дарсал.\nГьебин абуни кколин захIматаб цIалул программа Гьедин рикIкIунеб буго Гумбет мухъалъул Бакьулъ Гьарадерихъ росулъ гIемерал соназ гIурус мацIалъул ва литератураялъул мугIалимлъун хIалтIарав МухIамадов ГIабидицаги. Мисалалъе цере ункъабилеб классалдаса байбихьун чIахIиял классазе хIалтIизарулел рукIарал программаби ругила гьанже байбихьул классазе риччарал гIурус мацIалъул тIахьазда кьун.


Шамалъул мугьажирзабазул ирсилазул ахIи » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nАсадил аскараз щущазабураб кавказиязул Деерпул росдал жамагIаталъул хитIаб\nШамалда гражданияб рагъ багъараралдаса кIиго чанго лъагIел сверулеб буго. Гьеб заманалда жаниб улкаялъул президент Башар Асадил аскаразда ва дандечIаразул боязда гьоркьор гIемерал рагъал ккана, кIиябго рахъалдасан анцIаза-азар чи чIвана.\nСириялда лъугьун бугеб ахIвал-хIалалда тIасан Цолъарал халкъазул гIуцIиялъ (ООН) чанго нухалъ данделъи тIобитIана. Амма Россиялъги Китаялъги Башар Асадил рахъккуна ва санкциял къабул гьаричIого хутIана.\nАсадил аскарияз самолетаздасан топал рана XIX гIасруялда Шамалде гочине ккарал кавказиязул Деерпул росдадеги. Хвана анцI-анцI чи, риххана гIемерал минаби.\nГьеб росдал вакил, Бакълъулазул мухъалъул МелъелтIа росулъа наслуялъул чи, медикиял гIелмабазул кандидат МухIамаднур Нидалица гьабсагIат Дагъистаналъул нухмалъулезда гьарулеб буго Сириялда гражданияб рагъ лъугIизегIанниги жал тIаде къабул гьарейилан, гочине ккаразул статус кьейилан.\nДагъистаналъул Халкъияб Мажлисалъул депутаталги, ХIукуматалъул вакилзабиги, вузазул ректоралги гIахьаллъараб бакълъулазул студентазул ва интеллигенциялъул дандеруссиналда 30 ноябралда гьадинаб кIалъай гьабуна Нидалица: «Ассаламу гIалайкум, хIурматияб жамагIат! Дун цIакъ вохарав вуго жакъа нужеда, бакълъулазда, гьоркьов вукIиналдаса. Бакълъулазул МелъелтIа росулъа ккола дун. Нижер умумул Дагъистаналдаса гочана гIага-шагарго 115 соналъ цере, имам Шамилил къеркьей лъугIун хадуб. Цин Турциялде ана гьел, хадуб гьенисан Шамалде гочана. ГIемераб гIакъуба-къварилъи бихьана нижер умумузда батIиял ракьазда. Шамалда, Турциялда, Иорданиялда ва цогидалги ГIагараб Бакъбаккул улкабазда риххана магIарулал».\nКавказалдаса мугьажирзабазул ирсилаз гIумру гьабулеб Деерпул росдаде Башар Асадил аскарияз аэропланаздасан топал рана исана ноябралда.\nМухIамаднур Нидаль: «Киназдаго лъала ахирал соназда Шамалда рагъ унеб букIин. ГIадатиял шамалъулазе къваригIараб жо гуро гьеб биял тIей. Дица рикIкIуна гьелдалъун бусурбабазда, хасго гIарабазда, данде макру гьабулеб бугилан. Сириялда ругел дагъистаниязе кIудиял камиял кколел руго, гьеб рагъул кьогIлъи хъинтIана нижедаги. Мугьажирзабазул наслабазул гIезегIаназ абуна жидее хъизаналгун цадахъ Дагъистаналде гочине бокьун бугилан. Деерпул росу буго мугьажирзабазул ирсилаз гIумру гьабулеб бакI. Пашманаб хIужа ккола, дагьаб цебегIан Асадил рагъулал аэропланаз топал рехана гьеб росдада тIадеги. Гьелдаса хадуб гIемерал гIадамаз росу тана, батIи-батIиял шагьаразде гочине ккана гьел».\nДагъистаниязда ва республикаялъул нухмалъулезда Нидалица гьарулеб буго Шамалда гражданияб рагъ гьоркьоб къотIизегIан жидее Дагъистаналде гочине изну кьеян.\nНидаль: «Гьаниб бакIарун буго Бакълъулазул мухъалъул жамагIат. Гьездаги тIолалго дагъистанияздаги дица гьарулеб буго нижее къварилъи ккун гочинаруразул статус кьезе квербакъеян ва рагъ сасинегIан Дагъистаналда гьоболлъухъ рукIинегIаги изну кьеян. Нижеца гIарцул рахъалъ кумек гьарулеб гьечIо. Гьаб дандеруссиналда кIуди-кIудиял хъулухъчагIи гIодор чIун руго. Хьул буго Шамалдаса мугьажирзабазул гьаб хитIаб нужеца кIвар кьечIого теларилан».\nБалагьизинха нилъер халкъалъ ва тIадчагIаз мугьажирзабазул ирсилазул гьариялъе кинаб жаваб гьабулебали.\n» Макьу кинан щолеб апараглъуда…\n» ТIабигIияб газихъ гIащикъал росаби\nБук1аралъуб хут1ана гьел гъаримзабазул ах1иги,щиб кинаб къисмат дозул ккараб?Гьеб г1иц1го т1адег1анав Аллагьасда лъала,Аллагь гурх1аги,г1ажаиблъи нилъер мадугьалихъ ругел адигазцин жидерго миллатцоязе кумек гьабула жидерго ракьалда нахъ руссине,нилъецаин абуни квер хьваг1ун тола(\nДагъистанияз квербакъи гьабичIо гьезие.\nHamzatavari,Г1ажаиблъи гуро)Унголъунги г1одизе ккараб х1ужа буго!\nМагIарул классиказ рехсараб Шамалъул гьури гьанже балагьаб бакъаналда пулеб буго…\nHamzatavari,Уха пулеб гьуриги буго,ч1еч1ого холел г1адамалги руго Шамалда(


30 абилеб маялъул радалалдаса нахъе Гъуниб мухъалда полициялъулаздаги изнугьечIого яргъидгIуцIаразул къокъаялда гьоркьобги кьавагьа-гIанхъи унеб бугин лъазабулеб буго бакIалъул гIадамаз. Гьезул рагIабазда рекъон низам цIунелезул чанго чи лъукъунги вуго. Жанисел ишазул идарабаз гьеб лъугьа-бахъиналъул хIакъалъулъ киналгIаги баянал кьолел гьечIо.\nРузман къоялъул радал Гъуниб мухъалъул ГIунтIиб ва Сугъралъ росабазул гIорхъода бугеб магIарда изнугьечIого яргъидгIуцIараздаги низамцIунулездаги гьоркьоб тунка-гIуси кканилан лъазабулеб буго бакIалъул гIадамаз. Гьез бицухъе 30 маялъул радалалдаса нахъе гьеб бакIалда тIад гьоркьоса къотIичIого тIавап гьабулеб буго рагъулаб вертолет, рагIулеб буго кьвагьа-гIанхъи. ГIунтIиб росдал гIадамаз бицухъе гьеб рагъулаб вертолеталъ кваридаги бан жаназа босун ине бихьун буго гьезда, гьеб лъил жаназаяли лъалеб гьечIо. Гьелго гIадамаз кьурал баяназда рекъон гьеб тунка-гIусиялъул хIасилалда къуваталъул идарабзул хIалтIухъабазда гьоркьор лъукъаралги руго.\nГьеб къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаздаги изнугьечIогояргъидгIуцIараздаги гьоркьоб ккараб тунка-гIусиялъул хIакъалъулъ кинал ругониги официалиял баянал кьолел гьечIо. МухIканлъи цIехезе республикаялъул жанисел ишазул пресс-хъулухъалде ахIараб мехалда гьезул хIалтIухъабаз Гъуниб мухъалда хасал тадбирал унел рукIин тадсикъ гьабуна, амма жидеца тIокIал киналниги баянал кьун бажаруларилан лъазабуна гьез. Щай гурелъул гьел хасал тадбирал ФСБялъул хIалтIухъабаз тIоритIулила, гьединлъидал Россиялъул Миллияб терроризмалде дандечIараб комитеталъ гурони гьел тадбиразул хIакъалъулъ баянал кьоларилан. Амма гьеб комитеталъги жеги киналгIаги баянал кьолел гьечIо, Гъуниб мухъалда лъугьа-бахъунеб бугелда тIасан.\nГъуниб мухъалъул администрациялдаги «Эркенлъи» радиоялда лъазабуна, гьениб хасаб операция ине букIин, амма жидеда гьелъул хIакъалъулъ киналгIаги мухIканлъаби лъаларин чIана гьелги.\nГьеб хасаб тадбиразул хIасилалда лъукъарал ругин абулеб букIиндал, гьезул цониги чи Гъуниб азарханаялде вачIун вугищали цIехараб мехалдаги, гьеб идараялъул хIалтIухъабаз абуна жидехъе цониги лъукъарав чи вачIинчIилан.\nИсана май моцIалда жаниб гьеб буго Гъуниб мухъалда тIобитIулеб бугеб кIиабилеб хасаб операция. I5 маялда гьениб изнугьечIогояргъидгIуцIарал ралагьулел рукIарал полициялъул хIалтIухъабазде кьвагьдана гьел изнугьечIого яргъидгIуцIарал. Гьелъул хIасилалда чIвана 3 Гъуниб мухъалъул полициялъул хIалтIухъан, ва 7 чи лъукъизеги лъукъана. Амма низамцIунулез гьенив цониги изнугьечIого яргъидгIуцIарав кквечIо. Гьеб къоялдаса нахъе Гъуниб мухъалда терроризмалде данде чIараб низамги лъазабун, хасал тадбирал тIоритIулеб букIана полиция.\nГьедин 16 маялда росуго сверунги ккун Сугъралъ росдал гIадамазул рокъоб чIухь базе лъугьана полициялъулал. Гьез лъазабулеб букIана изнугьечIогояргъидгIуцIаразулгун бухьен бугел ва гьезие кумек гьабиялда щаклъи бугел чагIазул доба балеб бугила жидеца чIухьилан. Гьедин рокъоб ярагъ батанин абун Сугъулдерил 5 чи ккуна полициялъ. Жалго гьеб росдал гIадамаз кутакалда разигьечIолъи загьир гьабулеб букIана низамцIунулездасан ва гьезул хIалтIудасан. Гьез щибго гIайиб гьечIел гIадамал ккунилан лъазабулеб букIана сугъулдерица.\nСугъралъ росулъа «Новое Дело» газеталъул редактор Сагидов ХIажимурадил пикруялда рекъон I5 маялда полициялъулазе гьединаб кIудияб ками ккеялъул гIайиб жалго къуваталъул идарабазул нухмалъиялда буго. Гьединго низамцIунулез Сугъралъ хъачIаб къагIидаялъ хасал тадбирал тIоритIизе лъугьиналъги, низамцIунулездехун дагьабги рокьукъаб бербалагьи лъугьунеб буго гIадамазул.\nСагидов ХIажимурад: «Бищун кIудияб минус лъола дица Жанисел ишазул идарабазе. Щай гьел росабалъ рукIунел гIиси-бикъинал такъсирал рагьиялда тIад хIалтIулел, щибниги хасаб хIадури гьечIел хIалтIухъаби гIодоса-тIараде щвезегIан яргъилъанги раккарал, рагъизеги ругьун гьарурал гIадамазда данде рагъизе ритIулел? Гьеб буго гIадалаб жо, гIададе гIадамал чIвазе ритIилъун ккола гьеб. Щай жанисел ишазул нухмалъиялда гьеб бичIчIулареб? Дагьалищ ругел гьединал изнугьечIого яргъидгIуцIаразде данде къеркьон бажарулел, цохIо гьеб гурони тIокIаб хIалтIи гьабуларел полициялъулги, федералияб хIинкъигьечIолъи идараялъулги хасал хIалтIухъабазул къокъаби.\nГьелдаса хадурги сверун росуги ккун, Сугъралъ чIухь базейилан лъугьана гьел. Гьебги букIана циркалда релълъараб жо. Щай гурелъул гIадамазда бердаги бихьун жидецаго ярагъги реххун рокъоб ярагъ батанилан гIайибги гIунтIизабун чанго чи ккуна гьез. Гьезда гьоркьов вуго лъукъарал полициялъулазе кумек гьабулев вукIарав чигицин. Росдадаго лъала гьесул рокъобеги низамцIунулез жидецаго ярагъ реххараблъи. Гьелдаса хадуб кинаб бербалагьи букIинеб гIадамазул гьездехун? Гьез данде рагъ балел ругел чагIазги гьединал хIужаби къуваталъул идарабазде данде хIалтIизариларищ».\nАхираб заманалда Гъуниб мухъалда изнугьечIого яргъидгIуцIарал гIемерлъиялъе гIилла щибин, щайин гьезул гIемерисел сугъулдерил вакилзаби ругелин, росулъ гьездехун кинаб бербалагьийин бугебилан абурал суалалги кьуна «Эркенлъи» радиоялъул мухбирас Сагидов ХIажимурадие, амма экспертас гьел суалазе жаваб кьечIо.


ГучучгIалиевасул иш: прокуроразул рагIула 127 нугI\n«Шамилхъалаялъул секторин» «рохьилаз» абулеб мухъалъул амирлъун рикIкIунев вукIарав Сиражудин ГучучгIалиевасда чанги гIайиб чIвалеб буго: «рохьилазул» къукъа гIуцIи, полициялъул хIалтIухъаби чIвай, диванчи чIвай ва цогидал вахIшиял такъсирал.\nГучучгIалиевасул адвокат МухIамад Лабазандибировас бицана ахирисел къоязда тIоритIарал процессазда цIех-рехалъул материалал цIалулел рукIанин.\n«Анкьида жаниб диваналъул лъабго-ункъго данделъи букIуна. Араб анкьалдаса байбихьун ГучучгIалиевасул гIайиб чIезабулел документал цIалулел руго. Байбихьудаго диванчияс абун букIана, тIоцере нугIзазухъа соравал росине ругин, хадуб материалазул хал-шал гьабилин. Амма нугIзал диваналде щаялиго рачIунел гьечIо, гьелдалъун, заман цIачIого букIинеилан, диванчияс процессалъул план хисана», - ян бичIчIизабуна адвокатас.\nЛабазандибировасул рагIабазда рекъон, гIайиб гIунтIизабулеб рахъалъ ай прокурораз лъазабуна гьезул 127 нугI вугин. Анкьго нугIазухъа гурони сорав босичIо. Гьел анкьалго ккола Дагъистаналъул тIадегIанаб диванханаялда хIалтIулел чагIилъун.\nГучучгIалиевас чIваравлъун низам цIунулез рикIкIунев диванчи МухIамад МухIамадовасе хIинкъаби рачIунел рукIанин бицана гьевгун цадахъ хIалтIулел рукIараз. Гьесие хъаравулзабиги рихьизарун рукIун руго. 2013 соналъул 15 сентябралда жиндирго минаялъул азбаралда гьев чIвана лъабгояз. КъотIнор ругел видеокамераз бахъана гьеб лъугьа-бахъин. НугIзазда гьеб видео бихьизабуна, амма гьезда чIвадарухъаби лъачIо.\n«Диванчи МухIамадовасул коллегабаз абуна гьесие хIинкъаби рачIунел рукIанин, амма гьезда кIвечIо мухIкан гьабун бицине лъица гьесие хIинкъаби кьолел рукIарал ва щиб сабаблъун гьев хIинкъизавулев вукIарав», - илан бицана Лабазандибировас.\nАдвокатас абухъе, ГучучгIалиевасе операция гьабизе ккола. «Низам цIунулез гьев кколев мехалда, гьесда гуллби щвана. Кваранаб квералъе операция гьабун букIана, амма МахIачхъалаялда бугеб цIех-рехалъул изоляторалда гьесие букIине кколеб медикияб кумек гьабичIо хадуб. ТIадежоялъе, гьесие гьениб гIакъубаби кьолел рукIана.\nГьелдалъун квералда лъун букIараб маххул пластина рукьби ругел бакIалдаса хъищтIун буго. Гьесул квер хIалтIулеб гьечIо, дал-дализабун квергун вуго гьев. Гьеб квер квешго унтулеб бугин, гIарзаби ругоан ГучугIалиевасул. Диваналъул жиб-жиб данделъиялда гьесие операция гьабизе кколин абулаан адвокатаз, амма диванчияс къабул гьабичIо жеги гьари. Операция гьесие гьабичIони, гIагараб заманалда квералъе ампутация гьабизе ккела», - ян бицана адвокатас.\nГучучгIалиевасул кIиабилев адвокат Константин Мудуновасул рагIабазда рекъон, жинде гIайиб гIунтIизабулесе операция гьабеян гIарза хъван букIана я Ставрополалъул УФСИНалдеги, я Дагъистаналъул УФСИНалдеги. «Щвана жавабал, иргаялда лъун вугин хъван буго кагътазда. Гьесул цояб хIетIе хIалтIулеб гьечIо, гьеб къотIизе кколин абулеб буго тохтураз. Кверги гьебго хIалалде ккезе буго гьедин тани. ЦIех-рех чагIаз гIакъуба кьун букIинчIебани, кинабгIаги операция къваригIине букIинчIо», - илан абуна Мудуновас.\nКонстантин Мудунов: «ГIакъуба гIадатияб ишлъун рикIкIунеб буго гьанже. Гьел кьолел ругин абулеб жоялдаса жакъа къоялда гIажаиблъулев чи ватизе гьечIо. ГIунтIизабулел гIаийбазе мукIурлъизе тIамулев вукIана ГучучгIалиев гIакъуба кьун, хIинкъизавун. ТIадежоялъе диванчияс гьесул ихтиярал хвезарулел руго. Диваналъул процессазда уколал гьарулел руго ГучучгIалиевасе - гьесда унти хIехьезе кIолеб гьечIо. Диванчиясда гьеб бихьулеб буго, амма нижер гIарзаби щаялиго нахъчIвалел руго, абулеб буго гьел хIужжаби уяллъун ратичIин».\nСтаврополь икълималъул диванханаялда баянал щвечIо «Эркенлъиялъе». Канцеляриялда абуна процесс рагьараблъун кколарин ва гьелдалъун гьелда тIаса баянал кьезе диванханаялъул вакилазул ихтиярал гьечIин.


Дир эбелалъул вукIана лъабго вац. Жиндирго лъимерлъиялъул хIакъалъулъ бицунеб мехалда, гьелъ киданиги рехсоларо бищун кIудияв вац МухIамадил цIар. Гьей гьаюна вац рагъда вугеб заманалда. «Нижгун кидаго цадахъ вукIунаан гьитIинав вац МухIамадхIажи. МухIамад эмен вугин кколаан дида. Эменго гIадав вукIиналъги, инсул хIеренлъиги лъикIлъиги дида лъачIелъулги батила. Инсулаб тIалаб гьабулаан гьес нижер кIудияб хъизамалъул. Хъизан гьабурав гьев вукIунаан жиндирго минаялда, нижедаса батIаго. Гьесда аскIое инецин хIинкъулаан дун. Рукъалъул ва магIишаталъул гIиси-бикъинал масъалабазулги гьесда бицинеги нечолаан дун. Дица бицинчIониги, лъан ратулаан гьесда гьел ва кидаго ватулаан кумекалъе. Амма гьев вукIана цIакъав маслихIатчи, росдал гIолилазе гIакъилчи. ЦIакъ адаб гьабулаан гьесул тухумалъ ва росдалго бихьиназ. Гьесие бокьулароан гIемераб хабар бицине. ГIощтIоца къотIараб гIадин гьабулаан хIукмуги. Цо рагIи гIолаан гьесул! Жакъасеб гIелалъ гIадахъцин босуларо чIахIиязул пикру, амма дир вацас абуралдаса кьурулароан цониги чи», - ян бицана эбелалъ.\nИмгIал МухIамад рагъде ана 1942 соналда. Гьев ккана фашистаздаса Кавказ цIуниялъе гIоло къеркьолеб 137-абилеб кьвагьдохъабазул дивизиялде. Кавказалъул чIегIернартиде хьул лъурав Гитлерил амру тIубалаго, фашистаз гьенибе рехун букIана кIудияб къуват. Хизриев гIахьаллъана тушманасдаса Моздок шагьар эркен гьабиялъулъ. Унел рукIана кьварарал рагъал ва гьезул цоязда МухIамад захIматго лъукъана. Гьев витIана госпиталалде. Ругънал сахлъаралго, гьев цIидасан лъугьана тушмангун къеркьолезул кьеразулъе.\nМухIамадил дивизия щун буго Югалъулаб Украинаялде. ИмгIал вагъана Таганрог ва Керчь шагьарал эркен гьариялъул рагъазулъ. КIудияб ВатIанияб рагъул тарихалда даим хутIана Керчь шагьар тушманасдаса бацIцIад гьабиялъул мурадалда гIумруялда барахщичIого рагъарал аскариязул бахIарчилъи. Керчалъе кьуна БахIарчи-шагьарилан абураб цIарги. Гьел рагъазулъ къвакIигун бихьинчилъи загьир гьабуна имгIаласги. Къуркьи гьечIеб рагъулъ гьев нахъеги захIматго лъукъана. Госпиталалда бана гIемераб заман. Сахлъараб мехалда, МухIамадица нахъеги гIарза кьуна цIидасан рагъде витIеянги гьарун. Амма рагъулабгун медицинаялъул комиссиялъ гьесие инкар гьабуна. 1944 соналда, рагъуе ярагьунаревлъунги рикIкIун, имгIал витIана рокъове.\nРосулъе тIадвуссарав имгIалас байбихьана гIагараб колхозалда хIалтIизе. МухIамад Хизриев мустахIикълъана «1941-1945 соназул КIудияб ВатIанияб рагъда гьабураб бахIарчияб захIматалъухъ» абураб медалалъе.\nКьуна гьесие шапакъатал рагъда гIахьаллъаралъухъги. Рагъулаб хIаракаталъухъ гьев мустахIикълъана хIакъалъулъ Жуковасул медалалъе, КIудияб ВатIанияб рагъул тIоцебесеб даражаялъул орденалъеги ва гIемерал медалазеги.\n1958 соналда ригьин гьабуна имгIалас. Гьесги лъади Зугьратицаги гIезабуна микьго лъимер – щуго васги лъабго ясги. Гьеб кIудияб хъизан хьихьизе хIаракат гьабизе кколаан. Гьес бана росулъго берцинаб ва кIудияб мина. Гьелда цебе букIараб ракьул бутIаялда гIезабуна гIечул ах – дол соназда БежтIа росулъ къанагIат гурони букIинчIо пихъил ахго. МагIарухъ чарагьечIого хIажалъулеб векьарухъанасул захIматалъул балъголъи гьесие щун букIана инсухъа, ва гьесги гьеб малъана жиндирго васазда. Ирсалъе хутIана гьезие инсул минаги гIечул ахги.\nМухIамад Хизриев хIалтIана батIи-батIиял хъулухъазда. Росулъ рагьана цин почалъул ва хадубккун нухазул магIишаталъул отделениял ва гьезие нухмалъи гьабизе тIадкъана Хизриевасда. Гьедин гьес байбихьи лъуна росулъ рагьарабщинаб цIияб идараялъе нухмалъиялъе: рохьил магIишаталъулги, ОКХялъулги, маслопромалъулги, районалъул киносеталъулги. МухIамад Хизриевас хIалтIи течIо хIурматияб хIухьбахъиялде витIизегIан. Гьебмехалдаги захIматалдаса инкар гьабичIо гьес.\nХизрилазул тухумалъул буго Ашкуваъ абураб кули. Бусаде ккезегIан, гьенив вукIунаан имгIал. Нижее, лъималазе, гьес рицунаан батIи-батIиял лъугьа-бахъиназул хIакъалъулъ харбал. Амма киданиги бицунароан рагъулги гьениб хIехьезе ккараб гIакъубаялъулги хIакъалъулъ. ИчIабилеб маялъул байрамкъоялде гьевги цогидал ветераналги чарагьечIого ахIулаан школалде. Гьениб, рагъул нухазул бицунаго, гьезул бадиб хулулаан магIу, сородизе байбихьулаан гьезул гьаракьги. Бихьинчи гIодуларин абун куцарал нижеца гIажаиблъи гьабулаан гьелда. Нижее, лъималазе, гьев вукIана хIинкъи-къай лъаларев чанахъан. Росулъ тIибитIун буго гьадинаб бицен. Нагагь, рохьов вукIаго, ци яги цогидаб жанавар дандчIвани, ахIизе ккола «Воре, довасан Ибрагьимилав, гьанисан Хизрилав!» абун. Гьеб мехалда жанавар, хIинкъун, тIуризе буго, инсанасе заралги гьабичIого. Гьедин абиялъе гIилла букIана Хизрилавги гьесул яцалъул бетIергьанчи Ибрагьимилавги гIужилал чанахъаби рукIин. БежтIадерил боцIуе бацIазги циязги хIалхьи толарого букIунаан. Гьебмехалда кIиявго гIагарав чи вахъунаан чанаве. Дида киданиги рагIичIо имгIалас ритIучI яги кьурул бис чIванилан абун. Аслияб къагIидаялда чан гьабулаан цияздегун бацIазде.\nГьанже бичIчIула дида дол ветераназул, хасго кидаго согIавлъун, кьвараравлъун нижеда лъалев имгIаласул бадиса гирулел рукIарал магIил гаразул магIна.\nИмгIал хвана 1997 соналда. Ихдалил бакъуца жеги тIубанго хинлъизабун бахъинчIеб, амма гIагараб умумузул ракьулъ парахалъана бахIарчияв солдатасулги кIвахI лъаларев захIматчиясулги жаназа. Ракьалда хутIана гьесул баракаталъул лъалкIал – инсул ирсалъе мустахIикъал лебалал васалги гьесул адаб цIунун гIумру гьабулел хIалимал ясалги. Щибаб соналъул ичIабилеб маялда Хизриев МухIамадил лъималазул лъималги чIола «ХвелгьечIеб полкалъул» кьеразда. Рахъуна кIудияв инсул суратги кодоб ккун.\nПрочитано 342 раз\tПоследнее изменение Среда, 15 мая 2019 14:14\nДругие материалы в этой категории: « Дол рукIана бахIарзал\tРагъалъ тана бидулал лъалкIал »


Кин лъазе бугеб чи ИГИЛалда вагъаравищали?\nУнсоколо мухъалъул ХарачIиса МухIамадов ХIажи туснахъ гьавун вуго Шамалда ИГИЛалъул рахъалда вагъулев вукIанилан. Ункъо моцIалъ цеве гьев ккуна Москваялъул аэропорталда.\nУнсоколо мухъин абун гурони, туснахъ гьавурасул цIарги росуги бихьизабун гьечIо цIех-рехалъул комитеталъул сайталда. Гьеб идараялъул пресс-секретарь Расул Темирбековас абуна цIех-рех рагIалде бахъинчIого жидеца гьединал баянал къватIире кьоларилан. ЭР-ялъе гьес баян гьаруна гIицIго гьадинал хIужаби.\nРасул Темирбеков: «Шамалдаса воржун вачIунаго Москваялда ккуна гьев. Дове инегIанги низам цIунулез валагьулев вукIана гьев изну гьечIого яргъид гIуцIаразе кумек гьабулев ватун. Гьев живго мукIурлъулевги вуго гьелъие».\nЭР: «Мех-мехалда букIунарищха доре цIализе яги дарам гьабизе ун рукIун, тIадруссун рачIунел гIадамал жанир тIамиялъул хIужаби. Гьединаб гIилла букIине рес бугодай гьесулги?»\nРасул Темирбеков: «Гуро, дица абулеб гьечIищха гьев къватIиве иналде гьанивго вукIаго валагьулев вукIанин низам цIунулез. Гьеб рахъалъ кинабгIаги гъалатI гьечIо низам цIунулезул».\nТемирбековасул рагIабазда рекъон, ИГИЛалъул рахъалда вагъулев вукIун Москваялда ккурав Унсоколо мухъалдаса чи жанив тIамун Дагъистаналда вуго.\nУнсоколо мухъалъул гIадамазулгун гара-чIвари гьабидал, гIемерисезда рагIун гьечIоан гьев чиясул хIакъалъулъ. Амма цояс абуна гьев ХарачIиса вукIине кколин, гьитIинаб мехалда жинда вихьидал, гIезегIан гIодовиччарав вас вукIанила.\nГьев кколин ХарачIиса МухIамадов ХIажиян бицана ЭР-ялъе туснахъ гьавурасул адвокат МухIамадов НурмухIамадица. Гьале гьеб хIужаялда хурхун гьесул пикру.\nМухIамадов НурмухIамад: «Гьев вас вукIинчIо гьенив вагъулев. Низам цIунулезда кIолеб гьечIо гьесда гьеб гIайиб тIадчIезабизеги. Гьев вас вуго Египеталда цIалулевги вукIун, паспорталъул заманги лъугIун, доз аниве нахъвуссун витIарав чи. КинабгIаги Шамалдаги рагъдаги гьоркьов вукIарав вас гуро гьев».\nЭР: «Дун кIалъана цIех-рехалъул комитеталъул пресс-секретарьгун. Гьес абуна гIорхъи тун къватIиве иналдего цIех-рехалде кьун вукIанин гьевилан».\nМухIамадов НурмухIамад: «ВукIинчIо. Гендерил чанго гIолохъанчи викъун индал, Временный росдада аскIоб нух къан букIана. Гьеб бакIалда гIахьаллъун вукIана гьев. Гуребани, гьездаго хадур цоги-цогидалги тIагIине рес букIана.\nДица нусцIул хъвана рахъ-рахъалде хитIабал гьев чи Шамалда вукIинчIилан. Гьеб лъазабизе захIматаб жойищ? Жив Каиралдаса Стамбулалде рекIанилан зулмуялдалъун кьезабун буго гьесда баян. ХIакъикъаталдаги щал-щал роржунел рукIарал аэропланалдаяли лъазе, гьезул сияхIалъул документ тIалаб гьабеха Каиралъул аэропорталдаса! ГьанжелъагIан гьеб ишалъул цIех-рех гьабулеб букIана республикаялъул жанисел ишазул министерлъиялъ, гьанже цIех-рехалъул комитеталде кьун бугоха. КьечIеб гIакъубаги тун гьечIоан гьев васасе.\nКисан гьев Москваялде воржаравали лъазе я Каиралъул, яги Стамбулалъул нухмалъиялдаса кагъат тIалаб гьабуни гIолеб жо буго гьеб».\nМухIамадов ХIажи гIицIго гендерил тоннель къаялъулъ гIахьаллъанилан МухIамадов НурмухIамадица бицаралъул мухIканлъи гьадинаб буго. 2012 соналъул ноябралда гендерил 500 гIолохъанчи вахъун вукIана гьеб тоннель къазе. Гьеб гьабун букIана Туркиялдаса рачIунел гендерил гIолохъаби МахIачхъалаялъул аэропорталдасанго туснахъ гьаризе рачун иналда дандечIун.\nАнсадерил гIадамазухъа щварал баяназда рекъон, Шамалда рагъулаго Балахьуниса кIигоял чIван руго дора. Лъабго-ункъо соналъ церего Мисралде цIализе ун рукIун руго гьел.\nРоссиялъул къватIисел ишазул министерлъиялъ моцIалъ цебе тIибитIизабураб информациялда рекъон, ИГИЛалъул рахъалда рагъулел россиялъулазул къадар 800 чи ккола. Руго гьединго гIемер чачаналги, къватIиса пачалихъазул гражданаллъун рахъарал. Масала, Гуржиялда рахчун рукIарал.\n«Спутник»: Магъриб хIинкъизе ккола 5 жоялъукьа