Х1УСЕН КАЗИЕВАС – 70 - СОН. - 26 Марта 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nВторник, 24.04.2018, 21:17 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2016 » Март » 26 » Х1УСЕН КАЗИЕВАС – 70 - СОН.\nХ1УСЕН КАЗИЕВАС – 70 - СОН.\nАвар миллиталъул ва т1олго Дагъистаналъул ч1ух1и ва рохел\n18 марталъ Авартеатралда цойги нухалъ жиндиеги живги хириял маг1арулазул ва цойгидал миллатазул вакилзабазул рак1ал рохизаруна авар халкъалъул бец1аб сардилъ кунч1араб ц1ваг1адаб гвангъараб махщалил инсан, Дагъистаналъул халкъияв артист, Россиялъул мустах1икъав артист, нилъер районалъул ч1ух1и Казиев Х1усен Х1усеновичас.\nГьеб сордоялъ Авартеатралда к1одо гьабуна Х1усен Казиевасул к1ийилаб юбилей – гьесул г1умруялъул 70- сон т1убай ва творчествоялъул 50 сон байги. Г1одобе г1еч бортизеяли киб гурин, т1ут1 ч1езе бак1цин бук1инч1о гьеб сордоялъ театралда, киг1анги т1адег1анаб реццалъеги адабалъеги мустах1икъав вук1аниги, ч1ух1а-къули гьеч1ев, г1адатияв маг1арулав к1одо гьавизе рач1арал г1адамазул г1емерлъиялъ. Гьаб залалъул къварилъиго щибан кколеб бук1ана дида рак1алде. Маг1арул мац1 бич1ч1улеб гьеч1ониги, Х1усен Х1усенович вихьизеги раг1изеги цойгидал миллитазул г1адамал рач1иналъги бихьулеб бук1ана г1адатияб халкъалъул бугеб адабалъулаб бербалагьиги рокьиги. Рарал саназги хъулухъ-пишаялъги бижизабуларо г1адатияб халкъалъул лъиде бук1аниги адаб-х1урматги рокьиги.\nГьединаб бербалагьиялъе г1адан мустах1икълъула сих1ирлъи гъорлъ гьеч1еб, г1адатияб, рак1 рагьараб г1амал-хасияталъги, г1адан хиралъиялъги, рак1 унтун, заманалъухъ балагьич1ого, к1вах1-свак тун гьабулеб рак1бац1ц1адаб х1алт1уцаги.\nКазиев Х1усен гьавуна 1945 соналъул 8 октябралда Г1ахьалч1и росулъ. 1964-69 соназ ц1алана Тбилиссиялъул театралияб институталда музыкалиял камедиязул факультеталда. Ц1алун лъуг1аралдаса нахъе жакъа къоялде щвезег1анги х1алт1улев вуго Авартеатралда. Х1усен Казиевас х1ана 100-са ц1ик1к1ун бат1и-бат1иял ролал: Ц1адаса Х1амзатил «Балагьалъул гъамасалда» - Г1алибулатил, «Айдемир ва Умайгьанатида» - Айдемерил, Мах1амад Г1абасиласул «Саба Меседода» - Баланурил, «Камалил Баширида» - Чангъиласул, З. Г1алихановасул «Муг1руздаса Г1алида» - Г1исал, Расул Х1амзатовасул «Маг1арулалда» - Шаг1ирасул, Г1абдулмажид Хачаловасул «Аманаталда» - Мирзал, Г. Зейнашевалъул «Ч1ужу яче, К1удада» - Гъапур-дадал, Бомаршел «Севильский цирюльникалда» - Бартолол, Гарсиа Лоркал «Бидулаб бертиналда» - инсул ва жеги чанги бат1и-бат1иял, кьер-кьерал. Х1усен Казиев ккола г1ат1идаб махщалил артист. Гьесухъа бажарула комедийниял гурелги, рак1 къваридал драмаялъулал, г1адамал пикру гьабизе, ургъизе т1амулел психологиял ва х1еренал, недегьал лирикиял ролал х1азеги.\nЖив Авартеатралъул аслияв (ведущий) актер вугин абун, жинцаго гьабураб х1алт1уда г1ей гьабун, цо бак1алда, цо х1алалда киданиги ч1еч1о Х1усен Казиев. Релълъараб х1алт1и-пиша бугониги сценаги, ай театр, киноги бат1и-бат1иял бак1ал ккола. Гьенир к1иялъурго ролал х1азе кканиги, х1алт1ул къаг1идабазул хаслъиялъ, киналго артистазухъа гуро т1адег1анаб махщалидаги реццалдаги к1иябго х1алт1и гьабун бажарулеб. Фильмалъул героясул раг1аби, гьесул рилълъин, бербалагьи, гьесул гьими аза-азар г1адамазул рак1азде к1оченаредухъ риун т1езе к1веялъ нуг1лъи гьабула Х1усен Казиевасул бажариялъеги, махщел-гьунарелъеги.\nГьединаллъун лъугьана «Рай под тенью сабель», «Талисман любви», «Салам Москва» фильмазда гьес х1арал ролал. Гьесул бергьараб махщалие нуг1лъун ккана 201. соналъ «Мой Дагестан. Исповедь» фильмалда Х1усен Казиевас х1араб Ц1адаса Х1амзатил роль. Гьеб роль х1азе дандеккарав артист валагьулаго, фильм бахъулел чаг1аз г1емерал цойгидалги театразул актеразда, артистазда гьоркьоса, лъихъа кин к1удияв шаг1ир вихьизавун бажарулебали балагьич1ого, бач1инахъего Х1амзатил роль х1азе Х1усен Казиевасде божилъи гьабула. Цо ц1ар раг1арав ракьцоясул сипат-сурат, г1амал-хасият, г1умру-яшав цойги ц1ар раг1арав ракьцояс бихьизабула.\n«Талантливый человек талантлив во всем» ан абула г1урусаз. Г1иц1га театралдаги фильмаздаги ролал х1аялдалъун лъуг1уларо Х1есен Х1усеновичасул махщел. Гьес хъвана Авартеатралъул сценаялда лъурал «Гьит1инав ц1огьор» («Воришка»), «Цер ва хан» лъималазул пьесаби, «Рокьул контора» абураб музыкалияб комедия. Х1усен Казиевасул махщел буго таржама гьабизеги. Гьес бат1и-бат1иял мац1аздаса маг1арул мац1алде руссинаруна И. Юзеевалъул «Соловьиная песня», Г. Гюнтекинил «Хюледжи», Г. Хугаевалъул «Всадники на ослах» абурал пьесаби. Х1усен Казиевасул кеч1 ах1изе бугеб гьунарги лъиениги балъголъи гуро. Авартеатралда хъулухъ гьабиялда цадахъго, Х1усен Х1сеновичас дарсал кьола Дагъистаналъул пачалихъияб университеталъул культураялъул факультеталъул студентазе.\nХ1усен Казиевасул гвангъараб гьунаралъе т1адег1анаб къимат кьуна пачалихъалъги. 1975 соналъ гьев восана театралиял х1аракатчаг1азул Союзалъул членлъун. 1985 соналъ Х1усен Казиевасе кьуна ДАССРалъул мустах1икъав артист абураб ц1ар. 1993 соналъ махщел камилав актер мустах1икълъана ДРялъул халкъияв артист абураб т1адег1анаб ц1аралъе.\n2005 соналъ Х1усен Казиев к1одо гьавуна РФялъул мустах1икъав артист абураб ц1аралдалъун. Гьединго к1одо гьавуна ДРялъул Х1укуматалъул дипломаздалъун ва х1урматиял грамотабаздалъун, ДРялъул Культураялъул министерствоялъул шапакъатаздалъун. Х1усен Казиевас мустах1икъаб бак1 ккола Авартеатралъул тарихалде арал ц1ар раг1арал артистазул кьерда – театралъул Меседилаб фондалда.\nАвартеатралъул директор Мух1амадрасул Мух1амадрасуловас Дагъистаналъул халкъияв артист Х1усен Казиевасда гьесул г1умрудул гьайбатал юбилеялги баркун, гьединаб махщел-гьунаралъул инсанасда цадахъ х1алт1изе щвеялдаса бугеб ч1ух1иги, рохелги, загьир гьабун, Х1усен Х1усеновичасе лъик1абщинабги гьарун, рагьана юбилеялъулаб сордо. Дагъистаналъул Бет1ер Рамазан Г1абдулат1иповасул, ДРялъул Х1укуматалъул рахъалдасан артистасда юбилеял баркана Дагъистаналъул Х1укуматалъул т1оцевесев председатель Анатолий Шамсутдинович Карибовас. Рахъи бугеб бечедаб зах1маталъулаб нухалъухъ А. Ш. Карибовас Х1усен Казиев к1одо гьавуна т1адег1анаб шапакъаталдалъун – «За заслуги перед республикой» орденалдалъун. Г1иц1го дагъистаназда гуребги, республика тун къват1ибги нилъер ракь цояв лъалев вук1иналъеги, гьев вокьулев вук1иналъеги, гьез гьесул адаб-х1урмат гьабулеб бук1иналъеги нуг1лъи гьабула нухалъухъ ва цогидалги квал-квалазухъ валагьич1ого, рик1к1адаб Абхазиялдаса гьезул халкъияв артист, ц1ар раг1арав Скандарбек Тулпаров Х1усен Казиевасда юбилей баркизе Мах1ачхъалаялде вач1иналъги. Гьоболас Мух1амадрасул Мух1амадрасуловасул ва Х1усен Казиевасул каранда рана шапакъаталги.\nХунзахъ районалъул т1алъиялъул, ракьцоязул рахъалдасан Х1. Казиевасда юбилей баркана районалъул культураялъул отделалъул нухмалъулей Ирайгьанат Мух1амадовалъ.\nБаркиялъулал к1алъаяздаса хадуб байбихьана творческияб бут1аялде. Гьеб бачана Авартеатаралъул артистка, культураялъул мустах1икъай х1алт1ухъан Рукъият Халидовнаялъ. Сценаялде вахана Дагъистаналъулго ч1ух1и – Х1усен Казиев. Жив к1одо гьавун театралде рач1аразе баркалаги кьун, Х1усен Х1усеновичас рак1алде щвезаруна авар адабияталъул классикал Хъах1абросулъа Мах1муд, гьесул гьудул ва учитель Бакьагьеч1иса Ч1анк1а, ах1ана Мах1мудил кеч1ги.\nХадусеб юбилейнияб программа г1уц1ун бук1ана ралагьулезда ч1алг1унаредухъ: Авартеатралъул артистаз рихьизаруна бат1и-бат1иял пьесабаздаса бут1аби ва щибаб сценкаялда хадуб цо-цо кеч1 ах1иялъги интересаблъун лъугьана вечер. Вечерги жиндир х1урматалда гьабулеб бугила, живги юбиляр вугила абун цо минуталъги г1одов вук1ун ч1еч1о Х1усен Казиев. Щибаб сценкаялда гьес х1ана ролал, ах1ана куч1дул. Гьеб сордоялъ сценаялдасан рихьизаруна «Нус гуро, месед йиго», «Ах1ун бахъинч1еб кеч1», «Аршин малалан», «Ч1ужу яче к1удада», «» Кавказалдаго берцинай , «К1одоласул ригьин» абурал театразул бут1аби. Х1усен Казиев к1одо гьавун куч1дул ах1ана Ч1арада районалъул хоралъ, нилъер районалдаса ДРялъул халкъияй артистка Г1айшат Тажудиновалъ, Авартеатралъул артистаз.\nХ1усен Казиевасда юбилей баркизе сценаялде рахана гьесул хъизан-лъимал. Х1. Казиевасул хъизанги гьесда дандеккарай йиго – Пат1иматги гьевго г1адин Авартеатралъул артистка ккола. Вечералъул ахиралда киналго артистаз ах1ана Дагъистаналъул гимн.\nХ1усен Казиевасул жан-жигаралъги, свак-к1вах1 гьеч1ого гъира-шавкъалда х1арал ролазги залалда рук1арал ургъелал, унта-щокълъи, къварилъи-зах1мат к1очон тезабун сах1 гьаруна гьеб сордоялъ. Бич1ч1улеб бук1ана дагьабги, лъик1 к1одо гьавизе Х1усен Казиев мустах1икъав вук1ин.\nКинабго лъик1 бук1аниги, дирго рак1алъги намусалъги къабул гьабич1еб, кинго дида бич1ч1улареб цо бак1ги ккана. Гьай-гьай Х1усен Казиевасул г1ага-боржарал, ракьцоял залалда рук1ун ратила, бук1аниги росуцояз сценаялде рахун цо-к1иго раг1и абизе кутакалда бегьилаан.\nХалкъиял артистал рукъ-рукъалъур гурелъул рук1унел!\nПросмотров: 288 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


От Сотилади в Галлаарал - OLX.uz\nOLX - доска объявлений Галлаарал - от сотилади\nГаллаарал Вчера 20:01\nГаллаарал Вчера 16:51\nMaskvich 1988 yil sotiladi\nГаллаарал Вчера 14:30\nГаллаарал Вчера 13:14\nГаллаарал 19 сент.\nГаллаарал 16 сент.\nГаллаарал 12 сент.\nГаллаарал 11 сент.\nГаллаарал 8 сент.\nГаллаарал 7 сент.\nГаллаарал 6 сент.\nГаллаарал 4 сент.\nГаллаарал 31 авг.\nГаллаарал 29 авг.


АсхIабзабигун дандчIварав | Ислам в Дагестане\n29 Март 2018 748\nТабигIуназул заманалда Киндаталда вукIана лъабго чи, гьенир ругел гIадамаздаса макъам тIадегIанал. Гьел рукIана къотIи гьабурал гIадин ритIухълъиялда ва Аллагьасеги, Гьесул расуласеги, муъминзабазеги мутIигIлъиялда чIарал. Гьел рукIана МухIаммад ибн Сирин - ГIиракъалда, Къасим бин МухIаммад бин Абу-Бакр - ХIижазалда ва Ражаъ ибн ХIайвагь - Шамалда.\nРажаъ ибн ХIайвагь гьавуна Палестинаялъул Бисан абураб бакIалда, ГIусман-асхIабасул халифалъиялъул ахиралда. МухIканго гьев гьавураб заман лъалеб гьечIо. Гьев вукIана гIарабазул Киндат тухумалдаса.\nРажаъ гьитIинго лъугьана гIелму тIалаб гьабизе. Гьес бищунго кIвар кьолеб букIана Хирияб Къуръан ва аварагасул ﷺ хIадисал лъазариялде.\nГьесие талихI ккана хириял асхIабзабигун дандчIваялдалъун. Гьездасан ккола Абу СагIид ал-Худри, Абу Дардаъ, Абу Умамат, ГIубадат бин Самит, МугIавият бин Абу Суфян, ГIабдуллагь бин ГIамр бин ГIас, Ан-Нувас бин СамгIан ва гьел гурел цогидалги. Гьел лъугьана Ражаие гьидаяталъул ва гIелмуялъул чирахъаллъун.\nРажаица абулаан: «Иманалдалъун къачIараб исламалдаса берцинаб жо щиб букIунеб! ГIелмуялдалъун къачIараб иманалдаса лъикIаб жо щиб букIунеб! ГIамалалдалъун къачIараб гIелмуялдаса лъикIаб жо щиб букIунеб! ХIелмуялдалъун къачIараб гIамалалдаса лъикIаб жо щиб букIунеб», - ян.\nРажаъ ибн ХIайвагь вазирлъун вукIана Бану Умайятазул чанго халифасул заманалда, ГIабдулмалик ибн Марванидаса байбихьун, ГIумар ибн ГIабдулгIазизиде щвезегIан. Амма Сулайман ибн ГIабдулмалик ва ГIумар ибн ГIабдулгIазизилгун гьесул букIана цогидазда дандеккун цIикIкIараб бухьен. Халифзабазул ракIал хурхун рукIунаан Раджаъ ибн ХIайвагьида, гьесул ракIбацIцIалъи, битIараб пикру, дунялалдехун щибго хурхен букIунгутIи ва бокьараб суалалъулъ битIараб нух тIаса бищизе лъаялъе гIоло.\nРажаъ бин ХIайвагьил халифзабаздехун хурхен букIин гьезие Аллагьасул рахъалъан кIудияб рахIмат букIана. Гьес гьел битIараб нухде рачунаан ва квешлъи гьабиялдаса нахъчIвалаан.\nРажаил ккана халифзабаздехун вукIине кколеб куц малъулеб лъугьа-бахъин. Гьелъул хIакъалъулъ гьес жинцаго бицунеб буго гьадин: «Цо къоялъ дун вукIана Сулайман бин ГIабдулмаликгун цадахъ. Нижеда сверухъ рукIана гIемер гIадамал. Цо заманалда дида вихьана гIадамазда гьоркьосан нижехъе вачIунев чи. ТIаде балагьун гьесул букIана лъикIав чиясул куц-мухъ. Дир щибго щаклъи букIинчIо гьев халифасухъе вачIунев вукIиналда. Дида аскIосан унаго гьев аскIове вачIана ва саламги кьун абуна: «Я, Ражаъ! ХIакълъунго, гьав чи дур хIалбихьи буго», - ян. Гьедин абулаго гьес ишара гьабуна халифасдехун. Цинги гьес абуна: «Гьесде гIагарлъун вукIиналъулъ буго гIемераб лъикIлъи ва гIемераб квешлъи. Гьединлъидал, дуца гьесдехун бугеб гIагарлъи гьабе дуего ва гIадамазе пайдалъун. Дудаги лъай я, Ражаъ, султIанасда аскIов вугев ва гьесде гIагарлъизе кIоларел чагIазул гьариял гьесде щвезарулев чиясе Аллагьас хIисаб-суал бигьа гьабула. Дуда кIочонге Аллагьас чиясе кумек гьабула, гьес жиндир вацасе, муъминчиясе кумек гьабулебгIан заманалъ. Дудаги лъай, Аллагьасе бищунго рокьулел гIамалаздасан ккола муъминчи вохизави», - ян. Цинги дун гьесул рагIабазул пикру гьабулев вукIаго, халифас ахIана. Дун гьесде аскIове ана.\nГьес дида цо суал гьикъана. Гьесие жавабги гьабун, дун вуссана дие насихIат гьабулев вукIарав чиясдехун, амма гьев гьенив вукIинчIо. КигIан валагьаниги дида гьев ватичIо».\nЧIарада район, Рулдаб росу


Вакцинартту буллалаву кIилий анавар дурккун дур\nАпрельданул 20-нний Дагъусттаннал БакIчи Сергей Меликовлул дунни коронавирусрал инфекциялийн къаршисса Оператив штабрал батIаву.\nРеспубликалул каялувчинал дакIнийн бувтунни, Оперштаб эпидемиологиялул тагьарданул ялув бавцIуну бушиву. Сергей Меликовлул тIимунийну, Дагъусттаннай ттигу-шилагу къадагъа дирхьуну дуссар бялахъаврил давурттай, дезинфекциялул низам къадуркьун дур ттигу жяматийсса транспортрай, халкь чIявуну батIайсса кIанттурдай.\nМуницIунма Республикалул каялувчинал бувсунни инсантурал дукра дукайсса кIанттурду хьхьунил ссят 3 хьуннин зий бушиврийну къашавайми гьарза хъанай къабивкIшиву, муния буслай бур цифрардал. Миннул заллухъруннал, увкунни Меликовлул, бартдигьлай бивкIссар Роспотребнадзорданул тIалавшиннарду. «Амма банкетирттал заллал заллухъруннал ми тIалавшиннарду бартдигьлай бакъая. Къадагъа дирхьуну диркIнугу, банкетирттал заллаву хъатIив ва цаймигу шадлугъру дуллай бия»,– кунни Сергей Меликовлул\nДР-лул ЦIуллушиву дуруччаврил министерствалул ккаккиярттайн бувну, апрельданул 19-нний вакцинартту бувну бур 52 азара инсаннал. Ми хъанай бур дянивну, ца кьини ларсун, 1400 инсаннал баву. ХьхьичIмур Оператив штабрай ихтилат буссия ца кьини 638 инсаннал баврия вакцинартту. Учин бучIир вакцинартту буллалаву кIилий анавар дурккун дур куну.\nРеспубликалул каялувчинал бувсунни му масъалалух къулагъас ххи дуван аьркиншиву. ДР-лул ЦIуллушиву дуруччаврил министерствалийн тапшур бунни тагьарданул хъирив лаян, вакцинартту чанну буллалисса кIанттурдай буллали буван.\nРеспубликалул вице-премьер Анатолий Карибовлул тIимунийну, цIанасса ппурттуву Дагъусттаннайн бучIан бувну бур 72 азарунниха ливчусса дозарду вакциналул. Ми циняв бавчIуну бур медициналул идарарттайх.\nРеспубликалийсса эпидемиологиялул тагьардания ихтилат бунни Роспотребнадзорданул управлениялул каялувчи Николай Павловлул. Ванал тIимунийну, ца гьантлий къашавай хъанахъими бур 0,13% даражалий. ХьхьичIми нюжмардах бурувгун, къашавай хьуминнал аьдад чан хьуну дур.\nНиколай Павловлул муниципалитетирттал каялувчитурайн тапшур бунни мизитирттал имамтуращалсса даву дачин дуван маскарду дахIаврил ва дезинфекцияртту дуллалаврил низам дуручлачаврил хIакъираву.\nБатIаврий ихтилат бунни ДР-лул цIуллушиву дуруччаврил министр Татьяна Беляевал. Мунил тIимунийну, ковидрал къашайшалт хъин баву мурадрай дузал бувну бур 1103 койка, миннувату цIана илкинну бур 255. Махъсса шанна нюжмардий уттубишин бувсса ковидрал къашайшалт ца даражалий бур. Азарханардай хIакьину ур 848 къашайшала, реанимациялул отделениярттай ур 78 инсан, шава хъин хъанай ур 475 инсан.\nБатIаврий ххал бивгьунни Буттал кIанттул цIанийсса Хъунмасса дяъвилий ххув хьуну 76 шин шаврил шадлугъру даврил масъалагу. Муния ихтилат бунни ДР-лул ХIукуматрал Председательнал хъиривчу Муслим Телякавовлул. Мунал бувсунни цукунсса шадлугъру хьунтIиссарив республикалул шагьрурдай ва районнай.\nВ отношении техника ЭВМ возбуждено уголовное дело\nВ Новолакском районе продолжают прививаться от коронавируса\nСледующая публикация Пюрунт цIан бувсса машинартту ялун личин буллай бур\nПредыдущая публикация Сотрудники Комплексного центра социального обслуживания населения Новолакского района побывали в гостях и поздравили ветерана с Днём Рождения


"Гьабизе жо тIагIун батани гIомо борлъе" - ян абула магIарулаца щиб гьабилебали лъаларого гIадада тирулев чиясда. Дун гьитIинаб мехалда магIарухъ росдал годекIанир ракIарарал гIадамаца годекIанирги кIусун байбихьулаан бихьа-рагIарарлъул бицине. Гьезда гьоркьов вугев анцIгоясдаса кIиго-лъабго чиясниги кIичIвалеб носоца нухда батараб гIучI, цIулал къотIел цо щиб бугониги бус-буссунаан. ТIубараб къоялъ цIулада тIадеги къулун гьебгун квал-квадулел рукIунаан харбихъги гIенеккун.\nЦо нухалда геологоразведкаялда хIалтIулев цо гIурусав вачIун вуго нижер росулъе. ГодекIанир гIодор чIаразда аскIовги кIусун кIвар кьун валагьун вукIун вуго носоца цIул бус-буссунев цо гIолохъанчиясухъ, щибдай гьес гьабулеб бугеб лъаларого. Гьесда рагIун рукIун руго Россиялдаго бицунеб Дагъистаналъул цIулал ва месед-гIарацалъул устарзабазул, гьединаздаса цояс иргадулаб "шедевр" гьабулеб батилин ккун къулун вукIун вуго тIаде. Чанго сагIаталъ квал-квадизеги квал-квадун гIолохъанчияс бакьулъаги къотIун цо рахъалде реххун ун буго гIучI. "Тьфуу..." - ян гIодобе хIацIуги тун жиндир нухда ун вуго гIурусав, гьес хвезабураб кIиго сагIаталда ццинги бахъун. Дов "гIомо борлъулев - гIучI буцIулев" гьабизе жо тIагIарав чи вукIунаха. Гьеб буго заман чIваялъул ва цо жоялде машгъуллъиялъул мурадалда гьабулеб иш. Масала, магIарухъе йокьулейги ун шагьаралда пашманго хутIарав поэтас хъвалеб буго жиндир чорхол гIакъубаялъул ва ургъел чучизе ралагьулел нухазул:\n"Мун араб мехалда нахъойги дица,\nЦIазе байбихьана тараб хъалиян.\nВа рукъалъул кIалтIа гIодовги вукIун,\nКIичIвалеб носоца бус-буссана цIул..." - ин.\nГьаниб гьалъ чIвалеб заман, бачахъулеб буго пашманлъи. Амма кIвар кьезе гIурал жал гуро гьел - йокьулей магIарухъе ун шагьаралда хутIарав шагIирги, геологасе годекIаниб гIучI буссунев магIарулавги. Гьабизе жо тIагIарал чагIиха. Амма пачалихъалъ, хIукуматалъ, тIубараб миллиял ишазул министерствоялъ "гIомо борлъулеб мехалда" яги "цIул буссунеб" мехалда жамгIияталъ кIвар буссинабизе ккола гьелде.\nМиллиял гьоркьорлъабазул министрлъун йиго профессионалияб лъайги щварай, йихьизеги гьайбатай, кIалъазеги пасихIай саламатай гIадан - ДГУялда къадруялда йикIарай филолог Татьяна Гамалей. Гьей хъулухъалда теялъ гIемер реццалъе мустахIикъаб гуреб тIалъиялъул гьумер лъикIлъанинги абизе бегьула. Ратизе рес буго гьезул пайдаял программабигун ишалги, щвалде щвараб концепцияги миллиял гьоркьорлъабазул политикаялъул. Дица гьезул хал гьабичIо. Амма миллиял гьоркьорлъабазул министерствоялъул "тIагърида" гъоркь тIобитIулеб "День куначества в Гунибе" ва гь.ц абураб жо бихьарабго гIемерал суалал рижана.\nТIоцебе баян гьабила щив чи кколев "кунак" абураб суалал. Кавказалъул халкъаз цоцадехун ругел бухьеназул хIасилалда лъазабула цоцадехун гьоболлъи. Гьеб гьоболлъи цIуниялъул руго кагътида хъвачIел гIасрабаца цоцахъе кьолел хасал шартIалги. Гьобол - кунак гIадаталда рекъон вуго цIакъго тIадегIанав чи, гьев цIунизе ккола бидвиххун вачIарав вугониги рухIги жанги кьун. ГIемерисел гьалбал - кунакал кколаан некIо автомобилалъул нухги гьечIел, чода, хIамида рекIун, лъелго халатаб сапаралъ унел чагIи цо пуланаб росулъ лъалхъизе ккун. Гьелъул хIасилалда бижараб жо буго гьеб кунаклъиги. Жакъа чанго сагIаталда жаниб республика сверулел автомобилалги, самолеталги, мобильный бухьенги бугеб, цере тIурал технологиязул заманалда кколищ кунак кунакасде? Кколаро, ккезе ресги гьечIо, гьечIебгIан мехалъ гьадал джипаздаги рекIун, чухъабиги ретIун районазде ун гьарулел "кунакасул къоялги" гьелда харж гьабулеб гIарацги буго Исламалдаса борцани исрафчилъи.\nПачалихъалъул къануналъул тIалабаздалъун борцани - пайда кьолареб харж гьаби, гIадатияб халкъалъул, гIадамазул мацIалда борцани - "гIомо борлъи яги гIучI буссин". Щай гьедин букIунеб- гьудул, гьобол, кунак, халкъазда гьоркьоб вацлъи-ян абулеб батани, гьебги битIун буго. Амма гьелъие нусцIул пайда цIикIкIун букIина гIарац гьел рахъал цIуниялъул хIакъалъулъ бицунеб творчествоялде буссинабуни.\nМасала, лъикIал журналистазда кьун гIарацгун серия макъалабазул, телеочерказулгун передачабазул гьабизабуни, хъвадарухъабаца лъикIал тIахьал хъвани, театралъ спектакль лъуни гьеб гьоболлъи цIуниялъул темаялда лъикIал мисалалги рачун. Гьеб кинабго хутIула рухIияб ирсалъулъ нахъе наслабазе. Гьелъ тарбия кьола гIадамазе. ЦохIо нухалъ харж гьабураб гIарцул цIикIкIун пайдаги кколеб буго. Гъунир хамиз къоялъ кванарал хинкIалги, гьабураб кьурдиги, гьенире унаго бухIараб цIатариги цIияб къо бачIинелде тIагIуна. Ва гьелъул тIири пайда букIунаро цохIо гьеб къоялъе гурони. Гьабураб хIалтIиги релълъуна "гIомо борлъиялда". Кире ралагьаниги рихьулел руго "гIамал рорлъулел чагIи". ГIагараб заманалда бицине буго минторгалъ рорлъулел гIамазул.


«ГIакълудал ралъад» фестиваль » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nДАССРалъ бана нусго сон, Инхоса ГIали-хIажияс – 175, МухIамад АхIмадовас – 65\nДАССР гIуцIаралдаса 100 сон баялда, Инхоса ГIали-хIажи гьавун 175 сон баялда ва МухIамад АхIмадовасул 65 сон тIубаялда хурхун, Бакълъул районалда тIобитIана «ГIакълудал ралъад» абураб фестиваль. Гьеб байрам гIуцIана Гумбет районалъул нухмалъулев ХIажимурад МухIамадовасул бетIерлъиялда «Гумбет» медиагруппаялъ, Бакълъулазул гIолилазул, маданияталъул идарабаз. Фестивалалда Инхоса ГIали-хIажиясул цIаралда бугеб шапакъат кьуна Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул гIуцIиялъул нухмалъулев, халкъияв шагIир МухIамад АхIмадовасе.\nИнхоса ГIали-хIажиясул пикрияб дунял\nТадбирал байбихьана КIудияб ВатIанияб рагъда камурал рагъухъабазул памятникалда цере тIугьдул лъеялдалъун. Музеялда ва библиотекаялда гьабураб экскурсиялдаса хадуб фестивалалъул гIахьалчагIи ракIарана администациялъул дандеруссиназул залалда.\nАдабияталъул тадбир бачана «Гумбет» медиагруппаялъул бетIерав редактор, Россиялъул Хъвадарухъабазул гIуцIиялъул член ХIамзат ГIизудиновас. Гумбет районалъул нухмалъулев ХIажимурад МухIамадовасул цIаралдасан кIалъазе вахъана гьесул заместитель МухIамад Хъарагишиев.\n«ДАССР гIуцIаралдаса 100 сон тIубай нилъер тарихалда кIвар бугеб лъугьа-бахъин ккола. ДАССРалъ квербакъана Гитлерил аскарал щущахъ риххизаризе ва рагъул хадусел соназ бихьизабуна социалиябгун экономикияб цебетIей, рагьана больницаби, рана школал, заводал, ГЭСал. 1999 соналъул август-сентябралдаги дагъистанияз бахIарчиго нахъчIвана халкъазда гьоркьосел зулмучагIи.\nДагъистаналъул тарихалда, адабияталда жаниб, мугIрузул улкаялъул рухIияб ирсалда хасаб бакI ккола Инхоса ГIали-хIажияс. Классик, магIарул адабияталъе кьучI лъурав чи, динияв гIалим, философ, шагIир, жамгIияв хIаракатчи Инхоса ГIали-хIажи ккола халкъалъул хазина. Вохарав вуго гьалбал хирияб нижер Бакълъул ракьалда къабул гьавизе Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул гIуцIиялъул нухмалъулев, халкъияв шагIир, Бакълъулазул районалъул ХIурматияв гражданин МухIамад АхIмадов. МухIамад АхIмадовасул асаразе цIакъ кIудияб къимат кьуна Расул ХIамзатовас. Инхоса ГIали-хIажиясул асарал цIияб къагIидаялъ цIализе, гьесул асаразул кIвар гIадамазда бичIчIизабизе цIакъ хIаракат бахъана МухIамад АхIмадовас», – ан абуна МухIамад Хъарагишиевас.\nИнхоса ГIали-хIажиясул ва МухIамад АхIмадовасул асаразул бицана Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул цолъиялъул магIарул адабияталъул секциялъул нухмалъулев, филологиял гIелмабазул доктор, профессор МухIамад МухIамадовас, табасараназул секциялъул нухмалъулей Сувайнат Кюребековалъ, «Лачен» журналъул нухмалъулей, «Дагъистан» ГТРКялъул хIалтIухъан ГIайшат Малачиевалъ, лезгиязул адабияталъул секциялъул нухмалъулев Владик Батмановас, халкъияй шагIир Сабигат МухIамадовалъ, Россиялъул Хъвадарухъабазул гIуцIиялъул член ГIали-хIажи МухIамадовас, Инхоса ГIали-хIажиясул цIаралда бугеб Гумбет районалъул библиотекаялъул нухмалъулесул заместитель Сиядат ГIабдулмутIалибовалъ ва цогидазги.\n«ЦIумазул азбука – аваразул мацI»\nДагъистаналъул Хъвадарухъабазул гIуцIиялъул нухмалъулев, халкъияв шагIир, Бакълъулазул районалъул ХIурматияв гражданин МухIамад АхIмадовас ракIалде щвезабуна рахьдал мацI ва Дагъистаналъул маданият цIунизе кколеллъи.\n«Дагъистаналъул бечедаб ва къимат кIудияб тарих буго. Халкъалъ гьудуллъи кквезе ккола Дагъистаналъул классиказул асаразулгун, гьитIинго бижизабизе ккола лъималазулъ тIахьал цIалиялде рокьи. Дун вохарав вуго гьаб фестивалалда Бакълъулазул цIалдохъабаз рахьдал мацIалда кучIдул цIалиялдаса. Маданият ва рахьдал мацI халкъалъул рухIияб бечелъи ккола. Баркала загьир гьабула Гумбет районалъул нухмалъулезе, «ГIакълудал ралъад» фестиваль гIуцIаразе. Гьадинал тадбираз квербакъула рухIияб рахъ бацIцIалъизе ва бечелъизе, гIисинал гIелал куцазе», – ян абуна МухIамад АхIмадовас.\nХIамзат ГIизудиновас цIалана Россиялъул Хъвадарухъабазул цолъиялъул член, Дагъистаналъул мустахIикъав мугIалим ГIиса Шарапудиновасул баркиялъул кагъат. МухIамад АхIмадовасе Бакълъулазул районалъул нухмалъулев ХIажимурад МухIамадовасул цIаралдасан Инхоса ГIали-хIажиясул цIаралда бугеб премия кьуна МухIамад Хъарагишиевас. Юбилярасе гьединго сайгъатал кьуна «Гумбет» басмаялъул вакилзабаз, районалъул гIолилазул ва маданияталъул идарабаз.\nИнхоса ГIали-хIажиясул ва МухIамад АхIмадовасул асарал цIалана Инхоса ГIали-хIажиясул цIаралда бугеб ТIад Инхо гьоркьохъеб школалалъул, Чалаби МухIамадовасул цIаралда бугеб МелъелтIа гьокьохъеб школалъул ва Сахрат МухIамадовасул цIаралда бугеб МелъелтIа аслияб школалъул цIалдохъабаз. Тадбир берцин гьабуна маданияталъул хIалтIухъабазул художествиял церерахъиназ, юбилеязда хурхун ЦБСалъ хIадур гьабуна тIахьазул выставка. Фестивалалъул гIахьалчагIазе кьуна, грамотаби, тIахьал ва цогидал сайгъатал.\nкупить шары на день рождения ---- Тут можно купить шарики ---- новые промокоды казино Slots City Украина ---- Для всех доступно ---- займ на карту без отказа\nприложение Мостбет ---- Ставь и выигрывай ---- займ на карту без отказов мгновенно онлайн --- Вот так делается --- купить семена огурцов почтой\nМузей игровых автоматов «Funky Monkeys» в Санкт-Петербурге – это первый в России аттракцион в игровые автоматы вулкан бонус за регистрацию стиле ретро, выполненный с использованием последних новинок техники. Он будет интересен как детям, так и взрослым.


Мигрантал рукъарал хобал ратана Малайзиялда\nМалайзиялъул полициялъул бетIер Халид Абу Бакарица лъазабуна легалиял гурел мигрантал рукъараб анцI-анцI хоб батиялъул хIакъалъулъ. Гьесул рагIабазда рекъон, гьел ратун руго Малайзиялъул шималияб рахъалда Таиландалъул гIорхъода аскIоб. Гьениб маялъул бакьулъ тIобитIун буго хасаб операция. Полициялъул хIисабалда, гIорхъода аскIоб бугеб мухъалда букIун ратизе бегьула къануналде данде кколареб къагIидаялда гIуцIараб мигрантазул 30-гIанаб мархьи.\nБакIалъулаб прессаялда базабун Би-Би-Си агентлъиялъ лъазабулеб буго, ратарал хобазда жанир вукIун ватизе бегьулин анцI-анцI чи. Цогидал баяназда рекъон, гьенир вукIун ватизе бегьула кинавгIаги I40-гIанав чи. Гьелъ кколел рагIула Мьянмаялда гIумру гьабун ругел рохинджа абураб халкъалъул бусурбаби. Жидерго ватIаналда гьеб кколеб рагIула гьитIинабго къадаралъул халкълъун ва ватIаналда гьезде тIадецуй гьабулеб рагIула динияб кьучIалда.\nООНалъул хIисабалда, Мьянмаялда 2012 соналда рохинджа миллаталъулги халкъалъул аслияб къадар кколел буддистаздаги гьоркьоб тунка-гIусиял рагъарун хадуб, Таиландалдасахун Малайзиялде лъутун вуго 120 азаргоялдаса цIикIкIун рухинджа.


Сириялъул рагъдаса Россиялъул туснахъалде\n4 соналъул туснахъ бихьизабун буго диваналъ Сириялда изнугьечIого яргъидгIуцIаразул кьерулъ вагъулев вукIарав ЦIумадаса НурмухIамадов Шамилие. Къуваталъул идарабазул баяназда рекъон, жеги гьаб сагIат Шамалда вагъулев вуго 200 цIикIкIун дагъистанияв, республикаялъул тIалъиялъ лъазабулеб буго гьезул цониги чи Дагъистаналде тIадруссине риччазе бегьуларин.\nИсана соналда жаниб Шамалда изнугьечIого яргъидгIуцIаразул рахъалда вагъулев вукIарав щуабилеб дагъистаниясе тамихI гьабизе хIукму къотIана гьал къоязда Хасавюрт мухъалъул диваналъ. Гьаб нухалда диваналда цеве вахъун чIарав ЦIумадаса НурмухIамадов Шамиль 4 сонги кьун туснахъ гьавизе хIукму гьабуна.\n24 сон барав ЦIумада мухъалъул Гьигьалъ росулъа НурмухIамадов Шамиль Шамалда вагъилев вукIиналда щаклъиги ккун 20I3 соналъул декабрь моцIалда къуваталъул идарабаз ккун вукIана. Хасал идарабазул баяназда рекъон 2013 соналъул июль моцIалда жиндиего бокьун Россиялдаса Шамалде вагъизе ун вуго НурмухIамадов. Гьенив Атма шагьаралда бугеб «Каха» абураб рагъулаб лагералда хIадурлъиги щун "Джейш-аль-Мухаджиринваль-Ансар" абураб рагъулаб къокъаялъул гIахьалчилъун вахъун вуго гьев. Гьезда цадахъ 4 моцIицаги вагъун тIадвуссун Дагъистаналде вачIун вуго гьев.\nНурмухIамадовасул адвокатаз лъазабулеб буго жал гьеб диваналъул хIукмуялда разиял гьечIин гьединлъидал гьелда тIасан гIарзал хъвазе ругин жидецайилан. Гьезул пикруялда рекъон Шамиль НурмухIамадовас Шамалда рагъулъ гIахьаллъи гьабураблъи чIезарулел чIванкъотIарал далилал рукIун гьечIо къуваталъул идарабазул, гьедин букIаниги диваналъ гьезул рахъ ккунин абун разигьечIого руго адвокатал.\nИсана соналда жаниб, Шамалда рагъулъ гIахьаллъи гьабуралъухъ, тамихIалде цIан вуго кинавниги щуго Дагъистанияв. НурмухIамадовасда цере гьебг гIайибги гIунтIизабун диваналда цере чIун рукIана Унсоколо мухъалдаса ва Хасавюрт мухъалъул ЦIияб Сасикь росулъа гIолохъаби.\nИсана июль моцIалда Россиялъул Федералияб ХIинкъигьечIолъи букIинабиялъул идараялъул бетIер хисулев Игорь Смирновас лъазабуна жидер баяназда рекъон Шамалда 300-400 щвезегIан кавказалъулал рагъулел ругилан. Гьезул гIемерисел ругила чачанал, гъалгъаял ва дагъистаниял. Гьел лъабаздаго гьоркьобги бищун гIемер дагъистаниял ругила гьенирилан. Гьезул гIуцIун бугила хасаб рагъулаб къокъаги, гьелъие нухмалъиги гьабулеб бугила чачанав Абу-Омар аль Чеченица.\nСмирновас лъазабуна Шамалда изнул гьечIого яргъидгIуцIаразул рахъалда рагъулел ругел Россиялде тIад руссун рачIани гьезул кIудияб хIинкъи бугилан. Россиялъул къануналда рекъон гьезде къватIиб пачалихъалда рагъулел рукIанинги абун гIайиб гIунтIизабизе цIакъ захIмалъулила, гьелдаса пайдаги босун жидерго иш цебетIезабиялъе кIудияб хIаракат бахъизе бугила гьез. Гьанире тIадги руссун гьел лъугьунила Шамалде рагъде ине гIолохъаби хIадуризе.\nГьел Шамалда рагъулел рукIаразул кIудияб хIинкъи бугила Россиялъеги Дагъистаналъеги гьединлъидал гIурхъи бахун гьанирехун риччазе бегьуларин лъазабуна гьал къоязда букIараб республикаялъул терроризмалде дандечIараб комиссиялъул иргадулаб данделъиялда Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповасги.\nРамазан ГIабдулатIипов: «Гьел Шамалда рагъулел рукIарал Дагъистаниязул хIинкъи буго нилъее, щай гурелъул гьел халкъазда гьоркьосел террористазда цадахъ рагъулел рукIарал чагIи ругелъул. Щибги босун гьединал чагIи тIад руссинел гьанире? Гьезда щибниги сахаб жо ракIалда букIунаро, лъикIалъе гьел гьаниреги рачIунаро. Гьединлъидал Россиялде риччазе бегьуларо гьел, яги хасал идарабаз ккун рачине ккола, яги тIубан гьанире къалареб хIал гьабизе ккола. Гьел гIадаз хабарги бицун итизе гьарун гурищ нилъер чанги гIолилал Шамалдеги цойгидаб бакIалдеги рагъизе унел ругел. Гьезгойин гьаниб республикаялдаги ахIвал-хIал хвезабулеб бугеб. Бищун цебе кIвар кьезе ккола цIализейиланги абун Шамалдеги цойгидал гIарабазул хIукуматаздеги унел нилъер гIолилаздеги. ГIемерисеб нухалда гIелмуялда хадур ине ругинги абун рагъулъ гIахьаллъизе унел руго гьел.\nБокьарав чи вахъун ун бажаруларелъул гьел хIукуматазде лъай босизе. Гьенире ине гьезие цин разилъи кьезе ккола республикаялъул диниял идарабаз. Гьел идарабазда тIадаб буго лъай босизейилан унел гьел гIолохъаби щал-кинали мухIканго лъазабизе ва тIубан ракIчIарав чи гурони виччазеги бегьуларо гьениве. Гьедин щибаб идара кIвар кьун хIалтIани гурони нилъер республикаялда терроризмалъул суал тIагIинабун бажаруларо. ЦIакъго гьелде кIвар кьезе ккола бакIалъул нухмалъиялъги, гьезда лъидасаго лъикI лъалелъул гьезул росулъ ругел гIадамал щибгьабулел чагIийила».\nГьебго данделъиялда ГIабдулатIиповас абуна бищун гIемер Шамалда рагъизе арал гIолохъаби ругила Бабаюрт, Болъихъ, ЦIумада, ЦIунтIа ва Гъизляр мухъаздасайилан.


Зоб роцIун цIад банани, цIакъ бохула тIабигIат, ГIадамил ракI роцIунеб цIад хIажатаб ракьалда. (Инхоса ГIали-хIажи)\nЗарал ккун батила кочIохъабазе\nГIемерав чиясе чанги батIияб зарал ккараб сон бачIана исана. Культураялъулгун искусствоялъул гьунарчагIазул киндай бугеб ахIвал- хIалилан хIалтIана пикру. Гьезул цо-цо коллективал хIалтIуде хьвадулел ругоан, инчIого…\nЩуго соналъ цадахъ цIаларай, щуго соналъ цадахъ гIумру гьабун йикIарай Раисатил васасул берталъе МахIачхъалаялде ине къоял рикIкIуней йикIана Хамиз. Гьенир данделъизе къотIи гьабун букIана цогидал…\nЖамгIиял гьиназул гурони газеталъул милат гьабулев чи вукIунарин абураб пикру щулалъизабизе бокьун буго гьаб заманалъ гIемерав чиясе. Аммаха, гьудулзаби, нуж божа – камуларо «ХIакъикъат» казияталда…\nГьале исанаги рогьунеб буго их. Гьеб рещтIунеб буго нилъер щивасул рекIелъе рогьелги, рохелги, гьогьенги гьурщулаго. Дида чIвалеб буго магIаруллъиялъул махI. МугIрузда гIадаб берцинаб их кибго…\nМухIамад Дудуевасулгун дир лъай-хъвай кIиго соналъ цебе ккун букIана. Казбек районалъул Дилим росулъ тIобитIулеб букIана «ХIакъикъат» газеталъул къо. Байрамалде вачIарав гIолилас рикIкIараб Расул ХIамзатовасул…\nЧIарадисезул гьунар - миллаталъул бечелъи\nРеспубликаялъулго гьумер берцин гьабулеб буго нилъер маданияталъул гьунарчагIаз. ГIагараб ракьалда кьучIги лъун, гIатIилъухъе боржараб чIарадисезул хоралъ, чIагояб гьаракьалъ бакъан биччалел кочIохъабаз, фольклоралъул гIахьалчагIи церерахъиналъ бечед…


17 млн гъурщил гранталъе мустахIикълъана\nМухIамад Сулейманов гьавуна МахIачхъалаялда. ЦIалана Каспийскиялъул школа-интернаталда, лъугIизабуна кIигониги университет: ДГУялъул экономикияб факультетги Москваялъул пачалихъияб рагьараб университетги. ГьабсагIаталда гьев ккола ДГУялъул рехсараб факультеталъул финансазулгун кредиталъул кафедраялъул доцент, экономикиял гIелмабазул кандидат ва РФялъул хIукуматалда цебе бугеб Финансазул университеталъул докторант. МухIамад ккола МахIачхъала шагьаралъул ЖамгIияб палатаялъул членги «Россиялъул лидерал» абураб кадрабазул къецалъул бащдаб финалалъул гIахьалчиги.\n- МухIамад, дур гIелмиял цIех-рехазул аслияб тема щиб бугеб?\n- Дир гIелмиял цIех-рехазул аслияб масъала буго налогазул рахъалъ улкаялъ тIобитIулеб политикаялъулъ федерализм цIуни. Кин хьезарулел ругел муниципалитетазул, регионазул ва гIаммаб къагIидаялда федералияб бюджетал? Гьеб рахъалъ ритIухълъи цIунулеб бугищ? Федералияб политикаялъул хIасилалда регионазул цебетIеялъе ресалго хутIулищ? Гьел суалазе жавабал рати букIана гIелмияб цIех-рехалъул аслияб масъала.\nПачалихъалъул бюджеталда кIудияб бакI ккола халкъазухъа бакIарулеб налогалъги. Нилъер улкаялъул буго 85 субъект. Гьелда гьоркьоса 13-ялъухъа гурони бажаруларо жибго жинцаго хьезабун. ХутIарал хьихьун руго федералияб бюджеталъ. Гьединаб хIалалда гIарац букIуна добе-гьанибе «хьвадулеб». Муниципалитеталъ налогал ритIула республикаялде, республикаялъ – федералияб идараялде ва гьенисанги тIад руссинарула регионазухъе, регионаз – муниципалитетазухъе. Гьел гьоркьорлъабазул руго гIемерал масъалабиги.\n- Гьел масъалаби тIуразариялъе кинал пикраби загьир гьарун ругел дур диссертациялда?\n- Гьелъие буго цо чанго батIияб нух. ТIоцебесеб иргаялда, мухIканго лъазе ккола кинаб даражаялда налогалъул кинаб тайпа бищунго лъикI хIалтIулебали. КIиабизе бугони, цIикIкIинаризе ккола налогазе нухмалъи гьабиялъул рахъалъ ругел регионалъул ихтиярал. Гьеб мехалда регионалъул гъира базе буго рукIине кколел киналго налогал заманалда ракIаризе. Масала, 2004 соналдаса нахъе НДС уна федералияб бюджеталде, ай регионалъе гьелъул щибго хутIуларо. Гьеб рикIкIуна хадуб халкквеялъулги бакIариялъулги рахъалъ бищунго бигьаяб налоглъун, амма регионазул гъира букIунаро гьеб бакIаризе: жидер бюджеталъе капекцин хутIуларелъул. Мисалалъе, Дагъистаналъе гьабулеб финансазул кумек бахуна 75 проценталде. Гьелде тIадеги, республикаялъул бюджеталъул хайиралъулаб бутIа, аслияб къагIидаялда, гIуцIула федералияб бюджеталъул кьолеб гIарцухъ – гьеб ккола щивав чияс жиндие щолеб хайиралдаса кьолеб налогалъул яги бачIиналъухъ кьолеб налогалъул бутIа. Гьеле гьебги тIаде жубани, республикаялъул бюджет 90 проценталъ гIуцIула федералияб гIарцухъ. Муниципалитеталъул бюджетин абуни – дагьалъ цебе дица гьабуна гьединаб цIех-рех – гьеб 95 проценталъ бараб буго къватIиса щолеб гIарцул къадаралда, ай жидерго хайиралъул бутIаялъ ккола гIицIго ункъо процент. Гьеле гьелъулъ буго нилъер налогазул къагIидаялъул пайда гьечIолъиялъе кьучI.\n- Улкаялдаго кIвар бугеблъун рикIкIуна налогал ракIариялъул масъала. Гьеб бараб бугищ гIарац кьезе халкъалъул рес гьечIолъиялда?\n- Дир цIех-рехазул аслияб мурад буго налогал ракIаризе регионалъул гъирабазабулел нухал рати. Налогазул хIакъалъулъ законал тIуразарунгутIи буго гьел ракIаризе бажарунгутIиялъе аслияб гIиллалъун. Налогал кьечIого хутIиялъул мурадалда жидее щолеб хIакъикъияб хайир балъго теялъул рахъалъ церехъабазул кьерда руго Северияб Кавказалъул регионал. Гьелъие тIоцебесеб гIилла буго нилъер улкаялда налогазул хIакъ цIакъго гIемер букIин. Статистикиял баянал кьолеб мехалда абула, нилъер улкаялда налогал рекъонккезарун ругин дунялалъул улкабазда ругел налогаздеян абун. Амма нилъер улкаялда руго, жал налогаллъун кколарел, амма щибаб моцIалъ налог гIадин, гIадамазухъа гIарац бакIариялъул къагIидабиги. Масала, страховияб мухь бакIари – гьеб бакIарула хIалтIул идарабазухъаги, хIалтIухъабазухъаги, пенсионеразухъаги ва гь.ц. Гьединлъидал налогазул бутIа 35 проценталда чIоларо – гьеб бахуна 65 проценталде. Гьеб буго, налог тIад лъунгутIиялъул мурадалда, нилъер гIадамаз жидерго мулк балъго гьабиялъе аслияб гIиллаги.\nКIиабилеб гIилла – хIакимзабаз халкъалдаса балъго яги халкъалъул ихтияр цIехечIого гIарац хIалтIизаби. Масала, Россиялъ Сириялъе, нагагьаб балагь рещтIараб цогидаб пачалихъалъе яги Крымалъе кумек гьабизе пуланаб гIарац хIалтIизабилищан лъиданиги гьикъуларо.\nЛъабабилеб гIилла – рищватчилъи. ГIарцул мигьиралде тIаде ккарав чияс жиндиего бокьухъе хIалтIизабула гьеб.\nЦо-цо предпринимателазе, хасго Дагъистаналъул ишалъул гIадамазе, бизнес цIунун хутIиялъул аслияб шартIлъун лъугьуна налогал кьунгутIи. Бизнесменасухъа гIарац тIалаб гьабула гьал-дол идарабазулги гIуцIабазулги вакилзабаз, кьезе ккола налогал, пуланал чагIазе щвезабизе ккола «бутIа», ай Дагъистаналъул экономикаялъул буго гьединаб хаслъи ва иш цебетIезабиялъе ресалго хутIуларо. Ахираб заманалда гьеб рахъалъ лъикIал хIасилал руго республикаялдаги. Рамазан ГIабдулатIиповас байбихьана «Экономика хъахIлъизабиялъул» проект, гьеб хIалтIулеб буго жакъаги. Налогал кьезе байбихьана АЗСазул, рестораналгун кафеязул ва банкетазул залазул бетIергьабаз. ЧIахIияб бизнес нилъер гьаниб гьечIо. Советияб заманалда рукIарал заводалги хутIун гьечIо – гьезул ракьалда ран руго гIемертIалаял минаби. Пачалихъияб заказ гьечIони, заводал пайдаяллъун лъугьунаро. Цо нухалда гьабураб гIарцул кумекалъулги пайда букIунаро. Масала, Дагъдизелалъе цо нухалда кьун букIана лъабго миллиард гъурущ.\n- 10 соналъ вуго мун преподавательлъун хIалтIулев. Преподавателасул хIалтIуде гъирабазулеб къагIидаго бугищ гьанже?\n- Аслияблъун ккола грантазул къагIида. ХIалтIулебгIан заманалъ дун, масала, гIахьаллъана батIи-батIиял грантазул къецазулъ. 2000-2016 соназда РФялъул хIукуматалъухъа грант хIисабалда дие щвана гIаммаб къадаралда 17 млн гъурущ. Цо-цо хIалтIаби дицаго гьаруна, кIиабилезе нухмалъи гьабуна ва лъабабилел тIуразаруна къокъаялда гъорлъ. Ахирал соназда грантал кьеялъул иш кьун буго Россиялъул гIелмуялъул фондалъухъе. ЦIикIкIинабуна гранталъе кьолеб гIарцул роценги. Гьеб фондалъ чIезабула грантазе мустахIикъаллъун рикIкIунел цIех-рехазул сияхI. Гьеб сияхIалда рехсонго гьечIо экономика, финансал, налогал ва цогидалги гIелмиял рахъал. Гьез кIвар бугеллъун рикIкIунел руго физикаялъул, нанотехнологиязул, химиялъул, биотехнологиялъул цIех-рехал. Гьединлъидал 11 нухалъ гранталъе кьурал дир проектал нахъчIвана, батIи-батIиял комиссияз пайдаяблъун ва хIажатаблъун гьеб рикIкIаниги. Республикаялъул бетIерасул гранталъе кьурал документазухъаги бажарулеб гьечIо бергьенлъиялде «нух бахъун» - гьаниб хIалтIула батIияб къагIида (гьудуллъи, гIагарлъи ва гь.ц.).\nДругие материалы в этой категории: « Майин кьураб гIарац хIалтIизабизе лъалеб гьечIони…\tАбдулмуслим Абдулмуслимов принял участие в парламентских слушаниях комитета Государственной Думы по аграрным вопросам »\n16:32, 19 октября 2020, 274


Спорт » Страница 16 » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nТIадегIанаб даражаялъул турнир\nДобавил(а): Musa от 26-12-2012, 13:00\nКъуватал спортсменал Дагъистаналъул рингалда\n22 декабралда Каспийскиялда ГIали ГIалиевасул цIаралда бугеб спортивияб кIалгIаялда букIине буго журарал единоборствабазул рахъалъ "ЦIвабзазул рагъ" ("Битва звезд") абураб турнир.\nМиллионал гьенир хIажалъуларо\nДобавил(а): Musa от 15-12-2012, 01:48\nТренеразул штатал ругони, спортзалал цIикIкIина\nКIиго соналъ цебе "Единая энергетическая система Федералияб сетевая компания" ФСК ЕЭС ОАОялъул рахъкквеялдалъун Каспийскиялда гIуцIун букIана цIар рагIарав гугарухъан КъурамухIамад КъурамухIамадовасул цIаралда бугеб эркенаб гугариялъул школа. ГьабсагIат гьенире тренировкабазде хьвадула 300-гIан гIолилав. Гьеб хIалтIулеб буго МахIачхъалаялъул Олимпиялъул хIадурлъиялъул централъул базаялда. Гьелъул гьединго буго кIиго филиалги - Каспийскиялда ва ЧIарада районалъул ГIириб росулъ. ГьабсагIат Каспийскиялда бан лъугIулеб буго школалъе цIияб спорткомплексги, хIисабалде босун буго МахIачхъалаялдаги спорткомплекс базе. Школа гIуцIараб кIиго соналда жаниб гьелъ ФСК ЕЭСалъгун цадахъ гьениб тIобитIана республикаялъулаб ва тIолгороссиялъулаб кIиго турнирги. Кьолеб буго «Новое дело» газеталъул мухбир МухIамад ГIумархIажиевас Къ. КъурамухIамадовасулгун гьабураб гара-чIвари.\nДунялалъул кубок – магIарулалъе\nДобавил(а): Musa от 15-12-2012, 01:43\nДагъистаналъул командаялъе микьго меседил медаль\nГьал къоязда Стамбулалда тIоритIана дунялалъул кубокалъе гIоло карате-кекусинкаялъул рахъалъ гIолилазда гьоркьор къецал. Дагъистаналъул рахъалдасан гьенир гIахьаллъарал ХIусен Халикъов, Ахтубег Ахтубегов, МухIамад АхIмадов, Исрапил Ибрагьимов, ГIабдулатIип МухIамадов, Таймасхан Имагъазилов мустахIикълъана меседил медалазе.


Ахирал соназда Россиялъул экономика бараб букIана санкцияздаги цо хIалалда чIолареб коронавирус унтиялъул хIасилалда рилълъанхъизарулел къагIидабаздаги. Дагъистанги Россиялъул регион кколелъул, гьеб кинабго хъинтIула нилъедаги. Гьединлъидалин экономикаялда ва гьелда рекъон гьабулеб социалияб политикаялдаги кколел ишалги хIисабалде росун гIуцIун буго гьабулеб хIалтIиги.\nГьеб кинабго хIалтIуе гIатIидго нух рагьана, гьелъие ругел ресал чIванкъотIун рихьизаруна 2025 соналде щвезегIан Дагъистан социалиябгун экономикияб рахъалъ цебетIеялъул Стратегиялъул программабаз. ГIаммаб куцалда босани, хIасилал квешал гьечIо.\nМасала, исана соналъул бащдаб лъагIалил хIасилазухъ балагьани, промышленносталда цебетIей ккана 15 проценталъ, бакIал раялда - цо проценталъ, гIадамаз гIумру гьабулеб минаби рай цIикIкIана 2 нухалъ, даран-базар – 12,1 проценталъ, гIадамазул хъулухъал тIурай - 30 проценталъ.\nРосдал магIишаталъул нигIматал гIезари буго гIага- шагарго гъоркьисаго букIараб даражаялда (цIибил, пиринчI, пихъ ва цогидабги бакIарун лъугIидал, лъагIалил кIиабилеб бащалъиял да гьеб къадар дагьаб цIикIкIине ккола).\nМагIданал рахъулеб промышленносталда хIалтIул гIаммаб къадар гIодобе ккана 4,8 проценталъ. Гьеб буго нарт ва газ бахъи 7,6 проценталъ дагьлъиялъул хIасил. 2021 соналъул январь-июнь моцIазда республикаялда бахъана (ПАО «НК «Роснефть» - «Дагънефть» гIуцIиялъ) 58,9 азарго тонна нартил (гъоркьиса букIаралде дандеккун 7,5 проценталъ дагь) ва 53,9 млн куб. м. газалъул (8,7 проценталъ дагь).\nКванил нигIматал, къайи-цIа къачIалеб промышленносталъулги буго мадараб цебетIей. Компьютерал, электрониялгун оптикаялъулал тIагIелал къватIире риччай цIикIкIана 5,7 нухалъ («Завод точной механики» АО, «Волна» НИИ); кванил нигIматал хIадури – 1,5 нухалъ («Кизлярагрокомплекс» АО, «Махачкалинский мясокомбинат» ОАО, «Денеб» ОАО, «Дидо» ООО); кагъат ва гьелъул тIагIелал къватIире риччай – 1,5 нухалъ («Картонтара» ООО, Дербент ша гьар); тIом ва гьелъул алатал гьари 33,4 проценталъ («БОФФ» , «ДОК» ва «ДОФ» ОООял). ГIемерго цIикIкIана керамикаялъул плитка (13,8 нухалъ), цIер – 1,7 нухалъ, гIечул сок (11,3 нухалъ), цоги пихъазулгун овощазул сокал (3,7 нухалъ), хьитал (1,5 нухалъ) къватIире риччай. Гьебго заманалда гIодобе ккана цIатариялъул насосал (2 нухалъ), цIорол банкаби (22,3 проценталъ) ва цIорол шушби (4,8 проценталъ), гIачиязул нах (11,3 проценталъ) къватIире риччай.\nРехсараб заманалда жаниб МахIачхъалаялъул аэропорталъ къабул гьавуна 895,1 азарго пассажир (гъоркьиса соналде дандеккун 1,8 нухалъ цIикIкIун). Гьебго заманалда МахIачхъалаялъул ралъдал дармил порталдасан битIун ана ялъуни гьелъ къабул гьабуна 213,6 азарго тонна къайи- цIаялъул (гьелдаса 2052 азарго тонна ккола нарт ва гьелъул продукция).\nКоронавирусалда бан ккарал захIмалъабаз гIезегIан квекIенал гьаруниги, порталда кIвана даран- базаралъул рахъалъ къватIисел пачалихъазулгун ругел киналго къотIаби тIуразаризе, хIалтIул даража цIунизе. Росдал магIишаталда гIезарурал нигIматазул гIаммаб багьа бахана 29137,3 млн гъурщиде (гьеб ккола гIага-шагарго гъоркьиса соналъул даража). Росдал магIишаталъул цо- цо нигIматал гIезари ккана гIодобе, мисалалъе, гIи-боцIул ва гIанкIуязул гьан – 66,6 азарго тонна (99,8 процент), рахь – 434,2 азарго тонна (99,7 процент).\nДагьабго къадаралъ букIаниги цIикIкIана гIанкIабазул хоно - 99 млн (100,7 процент).\nДагьлъана чIегIербоцIул къадар - 989 азарго бетIер (4,5 проценталъ), гIи-цIцIаназул – 4906,9 азарго бетIер (5,6 проценталъ) ва гIанкIуязул – 4069,9 азарго бетIер (14,2 проценталъ) къадар. БоцIи хьихьиялъе республикаялда бана ва къачIана 15 ферма, Буйнакск районалда бан лъугIулеб буго 30 азарго гIанкIу хьихьизе рес кьолеб (лъагIалие 10 млн хоно) цех.\nДагъистаналда цIибил чIун буго 26,3 азарго гектаралда, ихдал тIадеги гьеб чIана 502,8 гектаралда (гьеб ккола исана соналда чIезе бугелъул 36 процент).\nИсана соналъул анлъго моцIида жаниб росдал магIишаталъул предприятияз босана 145 машина-агрегат (гьезда гьоркьоб 37 трактор ва 6 ролъ бакIарулеб комбайн). Гьеб техникаялъул гIаммаб багьа ккола 196,5 млн гъурущ (2020 соналда букIаралдаса 22 проценталъ дагь). Цо моцI хIисаб гьабун, кванил нигIматазул шартIияб наборалъул (бищун гIодобегIанаб, гьечIого тIубалареб) багьа июнь моцIалда кколаан 5042,8 гъурущ (тIолабго Россия рикIкIун - 5183.9 гъуруш, СКФОялда - 4942.3 гъурущ), лъагIел байбихьаралдаса гьеб цIикIкIана 13.1 проценталъ.\nГьоркьохъеб ва гьитIинаб бизнесалъе бигьалъаби, лъикIал шартIал чIезари ккола республикаялъул экономикияб политикаялъул аслиял суалазул цояблъун. Бизнесалъул гьеб бутIаялъе квербакъиялъул киналго тадбирал тIуралел ва хадубккун тIуразе руго «Экономическое развитие и инновационная экономика» абураб ДРялъул пачалихъияб программаялда рекъон (2021- 2023 сонал). Республикаялъул бюджеталдаса 2021 соналда гьелъие биччан буго 413,6 млн гъурущ. Жеги мухIканлъизе ру гел баяназда рекъон, январь-июнь моцIазда жаниб нилъер бюджеталъул доходал бащалъана 827755,5 млн гъурщида (гъоркьиса гьебго заманалде дандеккун гьеб ккола 111,5 процент). Федералияб бюджеталдаса щвана 56871,3 млн гъурущ (араб соналдаса 0,9 проценталъ цIикIкIун).\nРакIарулел налогазул къадар цIикIкIин, гьеб ишалъулъ низам чIезаби, предпринимателал «рацIцIадго» хIалтIи, гьезул хъвай-хъвагIай налоговиял идарабазда букIин мурадалда гьабулеб буго гIезегIан кIудияб хIалтIи. Хал гьабуна 9104 объекталъулгун предприятиялъул, гьелъул хIасилалда загьирлъана хъвай-хъвагIай гьечIого хIалтIулеб бугеб 4012 объект, гьездасан 860-яб лъуна налоговиял идарабазул хIисабалда. Гьеб болжалалда жаниб бюджеталдасан харж гьабуна 74712,8 млн гъурущ (гъоркьиса букIаралде дандеккун 119,6 процент). Гьеб гIарцул аслияб бутIа биччана лъай кьеялде – 28828,9 млн гъурущ (38,6 процент), социалияб политикаялде - 28981,2 млн гъурущ (38,8 процент) ва сахлъи цIуниялде – 4606,6 млн гъурущ (6,2 процент).\nХIалтIухъанасул гьоркьохъеб харж, 2020 соналда букIаралде дандеккун, цIикIкIана 7,6 проценталъ ва гьеб бахана 30245,9 гъурщиде. Амма гьеб 1,8 нухалъ дагь буго, гьоркьохъеб хIисабалда, тIолабго Россиялда бугелдаса (53729 гъу рущ) ва 5 проценталъ - СКФОялда бугелдаса (31852 гъурущ).\nХIалтIи гьечIезул къадар дагь гьабиялъе Дагъистаналда хIалтIулеб буго «Содействие занятости населения» абураб программа. Гьелъул тIалаб гьабулел идарабазда хъвайхъвагIай гьабун ругезул хIисаб гьабураб заманалда, 2021 соналъул 1 июлалда хIалтIи гьечIезул сияхIалда вукIана 59,6 азарго чи, гъоркьиса соналде дандеккун гьеб къадар цIикIкIана 22,3 проценталъ. ХIалтIи гьечIезул хъулухъ тIубалел идарабазде хIалтIи балагьизе 6 моцIида жанив вачIун вуго 47,1 азарго чи, гьездаса 27,4 азарго чиясе щун буго кумек.\nГьебго заманалда, официалиял органазул баяназда рекъон, республикаялда гIуцIун буго 8270 чиясе хIалтIизе бакI.\nПрочитано 92 раз\tПоследнее изменение Суббота, 09 октября 2021 11:20\nДругие материалы в этой категории: « Лъалелъ нуцIа рагьани, бугелъ каву рагьула Земля должна объединять народы, а не разъединять их »


ХIакимчиясул гIадал калошал\nПатIимат Лабазанова, Болъихъ районалъул МигIарсо росдал школалъул 9 классалъул цIалдохъан\nДагъистаналъул ракьалда тушманас хIетIе лъечIо, амма рагъул кьогIлъиги, гьелъул къварилъабиги къулчIизе ккана мугIрузул кинабго халкъалъ. Ракъиги, квачги, рагъалъ кIурулеб халкъги, руччабазул, херазул, захIматаб хIалтIиги хIехьезе ккана нилъер умумуз.\nПатIимат гьаюна Дагъистаналдаги тIолго дунялалдаги Расул ХIамзатовас цIар инабураб ЦIада росулъ. Эмен ПатIиматида лъазего лъалароан. Гьев хун вуго ясалъул кIиго сон бугеб мехалъ. Рагъ байбихьараб мехалда гьелъул букIана анцIго сон. Рехселин кьогIал рагъул соназул хIакъалъулъ ПатIиматил ракIалдещвеял:\n«22 июналда дунги эбелги ун рукIана хурире картошка чIаразе. Циндаго вихьана, хъамун чугун, росулъе унев чи. Гьесул хехлъи бихьун, эбелалъ абуна: «Валлагь, цо жо лъугьун буго, гурони гьаб хIалалъ чу хъамилароан гъос … Рохалил хабар босун вачIуневгIаги ватаги!» - ян.\nХабар батана бищун кьогIаб - рагъ байбихьанилан абураб. КватIичIого нижеда - гIисинал лъималазда - рихьана рагъул захIмалъаби. РетIел - гьеб букIана чIортоялда тIад чIортоги букъун, кинаб кьералъул ххам букIарабали лъалареб. ЛъагIалида жаниб нижеда цадахъ цIалулей райкомалъул секретарасул ясалъул бихьана цIияб горде. ЯцIцIадго ретIа-къан йикIунаан кидаго Фазуги (Фазу ГIалиева). Дир абуни, цого гурде букIана рокъобги школалдеги ретIунеб. Радал берцинго бакъван батичIониги, гьединго ретIунаан. Школалде щвезегIан гьеб бакъвалаан.\nРагъул заманалъул бицунаго, бищун цебе ракIалде щола ракъи. Школалде унаго, рачIунаго ихдал, риидал сверулаан хурире, гIурдатIе. РакIарулаан кваназе бегьулел хурдул, кьалбал, хIур-ракьги тIаса кIутIун, чIамулаго гьелгун, унаан нухдасан.\nЦо нухалда цадахъ цIалулей ясалъул эбел, захIматго унтун, лъуна ГIарани больницаялда. Гьей яс жиб-жиб къоялъ, дарсал лъугIигун, унаан эбелалъухъе яккизе. Эбелалъ жиндиего кьураб квен, бащад гьабун, тун батулеб букIун буго ясалъе. «Манный карщ» абурал рагIаби тIоцере гьелдаса рагIана дида. Я нижго, яги эбел унтулелани рукIунаан цадахъ цIалулел ясал, гъоб, гьалмагъалъ беццулеб, манный карщги, кинабалиго «борщги» кваназе щвезе бокьун.\nКIалбиччан къоялъ школалде кватIугеян лъазабулаан учителас. Рогьалилъго росуги сверун, хIанкъваязул къвалги цIезабун, учителасеги цо-цо батIаги гьабун, щолаан школалде. Гьев вагъичIого вукIине, къирараб нуцIихъа жанире регьулаан кинацаго хIанкъва кодор ккурал кверал.\nГIемер рачунаан школалдаса колхозалъе кумек гьабизе: руччабаз къалаан гулал, нижеца, лъималаз, гьел гьакида лъезе раччулаан, гъоркь хутIарал тIорал рищулаан; картошка бухъизе, бахъизе кумек гьабулаан. Гьединал къояз колхозалъул председателасул буюрухъалда рекъон, лъималазе кваназе бачIунаан чIегIераб чедги белъараб картошкаги. Гьеб квеналъул тIагIам кIочонаро дида гьабсагIатги. Чанги лъимал хIалтIизе рачIунаан гьеб квен щвезе гIоло».\nПатIиматие букIана гьалмагъзабаздасаги захIмат. Ясалъ кумек гьабизе кколаан унтарай эбелалъе. ГьитIинаб къоялдаса нахъе ПатIиматица цIакъ кумек гьабулаан эбелалъе: бакIаб хIалтIи гьабизе йиччалароан, кIанцIун, екерун хъулухъ тIубалаан. Рагъул заманалда цIакъго кьваризарун рукIана законал. ХIалтIуде кватIизе бегьулароан, колхозалъул хуриса босараб харил магь сабаблъун туснахъ гьарулаан, захIматкъоял тIуран гьечIони, хуриса бачIин, картошка колхозалъе бахъун унаан. Хадуб лъагIелалъ щиб кваналеб, кин яшав гьабилеб?! Рокъоб бугеб цагъуралъул цIеялдаги, бокьоб бугеб хIайваналъул къадаралдаги бараб букIана лъагIалил магIишат. Гьеб боцIиялъеги букIана чIезабураб къадар. Гьединлъидал ПатIиматица чанги къо биччазе кколаан, школалде инчIого, къалам - тетрадалъул бакIалда кодобе босизе кколаан харицел яги газа.\nЦин колхозалъул хIалтIи тIубалаан\nКIудияб гъираялда цIалулей йикIаниги, ПатIиматица школа лъугIизабичIо. Гьелъие ккана гьадинаб гIилла. Хаслихъе киналго колхозчагIи рахъинаруна картошка бахъизе. ПатIиматил эбелалъухъе ккана, кIикъого метралъул халалъи бугеб, картошкаялъул анкьго кьер бахъизе ва колхозалъул складалде щвезабизе. Цо-цо мехалъ хинкIал къазе кIоларого кверал унтулей эбелалъе кумек гьабичIого рес букIинчIо ПатIиматил. Жиде-жидер хIалтIудаса цоцазде регIараб хIалги букIунароан. КIвараб кумек гьабичIогоги толароан гIагарлъиялъги мадугьалзабазги.\nЛъица эбелалъеги ясалъеги кумек гьабилеб? Цин жидерго хIалтIи лъугIичIого, гьазухъ балагьулев чи вукIинчIо. ХIинкъи букIана цIадал ран, дунял хекко цIорозе бугилан. Гьединлъидал ПатIимат анцIго къоялъ школалде инчIо. БухIараб бакъукь хIалтIизе ккана анкьалъ. Рогьалилъго унаан хурире, кодоб лъел хъабаги, лъабго-ункъо хинкIги, хIаналъул хъуриги босун. Къаде, бакъ гьалаглъараб мехалъ, свак чучизе – кьижизе, рахчулаан эбелалъ гьабураб басрияб туруталъул чадиралъур. Рокъореги ун, кIиабизе хурире ине рухI букIунароан.\nХутIараб лъабго къоялъ пуна цIорораб гьури… Гьанжего гьанже гIун бачIунеб ПатIиматил черхалъе гьеб букIана гIезегIан захIматаб хIалтIи. ЦIунизе лъугьана мугъ, къасиялде гьоролел рукIана хIатIал, рихъ-рихъарал кверал бидулъ ран рукIунаан. Амма унтарай эбелалъухъ ялагьун, гIемер гIарзал рахъизе бокьулароан ясалъе. Къаси-къаси эбелалъ гьелъулги жиндиргоги кверал чурулаан хурдузул лъеца, тIад бахунаан бетарахь, тIорахь. Гьеб умумузул даруялъ цодагьаб бигьалъи гьабулаан.\nДунял цIоролалде кинабго картошка бахъун, гьакидаги лъун складалде баччун лъугIана. Гьакида гьеб сокIкIизеги, гъоркье бахъизеги цIакъ кумек гьабуна эбелалъул гьитIинав вацгIаласги хурир рукIарал мадугьалзабазги.\nХIалтIи лъугIун нахъисеб къоялъго ПатIимат гIедегIана школалде. Цо къоялъгIаги свак чучизе рокъой чIаян абурал эбелалъул рагIабазухъ гIинтIамичIого, радал яс ана хъаладухъе. Нухда гьей хIисаб гьабулей йикIана, цIакъго нахъе ккун йигодай жийгоян. Хадуй гъезе гIоло, жиндицаго цIали тIаде босизе бугеб хIалалъул пикрабазда йикIана ПатIимат.\nРокъоса къватIие яхъине лъугьараб мехалъ, имгIалас школалде ретIине рукъун рукIарал мачуязда жанире инчIо гьорорал хIатIал. Эбелалъ нахъа рокъоса росун рачIана, жинцаго цо кIудияб байрамалде гурони ретIунел рукIинчIел калошал. Гьел щун рукIана ПатIиматил эбел Марзигатие рагъ байбихьилалдего ликбезалъул цIалдохъабазда гьоркьоб цIализе-хъвазе тIоцебесеб бакI кквеялъ. КъанагIат гурони цере рахъулароан калошал Марзигатица. КIиго бахIаралъухъе кьун рукIана гьел ретIине, бертин лъугIарабго, нахъе щвезаризе къотIигун. Гьанже жиндицаго росун ясалда цере лъуна эбелалъ калошал. КIиго-лъабго размералъ кIудиял ругониги, ясалъул гьорорал хIатIазда гьел цIакъ данде ккана.\nНечон холаго, классалда жание лъугьана ПатIимат. Учителас киназдаго лъазабуна, тIаде рахъаян, нилъер министр ячIун йигилан, жиндиего бокьараб мехалда гурони, школалде яккуларей. «ХIатIиде балагье цо, унго-унгояв хIакимчиясул гIадинал калошал руго. Гьурмадеги балагье! БукIаниги, цодагьаб яхI-намусги хутIун буго гьалъул гьурмалъ, багIарлъун йигеб куцалде балагье» - ян «гIакълудал» рагIаби рехулев вукIана учитель.\nГьумер хIакъикъаталдаги букIана билбагIарлъун, бакъуца бухIун, гьороца хъачIлъизе гьабун. Гьеб цIакъ унтулеб, судулеб букIана.\nТIаде рахъун, гогьдаризе лъугьарал лъималазул релъиги, учителасул ургъичIого абурал рагIабиги рекIелъ хIунсарай ПатIимат, нуцIил кIалтIасаго нахъ юссун, речIчIизе нуцIаги гьабун, школалдаса нахъе ана. Хадуб учителас ахIараб жоги бичIчIичIо гьелда, данде ккун кIалъалезул рагIабиги эхере инчIо. МагIил цIун бералгун рокъое щварай ПатIиматица эбелалда лъазабуна жий токIалъ школалде ине гьечIилан абун.\nУчитель вачIун вукIана гьелда хадув рокъове, тIаса лъугьаян, школалде ячIине ккелилан гьарун. Амма доб бакIаб хIалтIуца бусаде ккезаюна эбел. Гьелъул тIалаб гьабизе аскIов тезе чи вукIинчIо. ПатIиматида кинго кIочене кIолеб букIинчIо учителасул рагIабиги, гIагIаялда релъулел рукIарал лъималазул гьаркьалги. Гьелъ тIокIалъ гIамал гьабичIо школалде ине…\nУнтарай эбелалъул тIалабги гьабун, гьелда цееса колхозалъул хIалтIуде яхъине лъугьана ПатIимат. Кие кканиги, щиб хIалтIи тIад къаниги, ракIбацIцIадго, рагIа-ракьанде щун гьабизе гIамал гьабулаан гьелъ. Лъица кумек гьараниги, екерун гьеб гьабизе хIадурун йикIунаан гьитIинай колхозчIужу. Колхозалъул председателас бригадирасда лъазабунги букIун буго, ПатIиматида цIакъго бакIаб хIалтIи малъугеян. Бигьаяб хIалтIи кисаха балагьилеб, кинабго квераз гьабулеб, машинаби къанагIатаб, техника дагьаб заманалда.\nРакIбацIцIадаб хIалтIухъ колхозалъул правлениялъги колхозчагIазул собраниялъги Биасланова ПатIимат йихьизаюна хIукуматалъул шапакъаталъе мустахIикъайлъун. 17 сонцин тIубан букIинчIо ПатIиматил, гьелъие 1948 соналда «За доблестный труд в Великой Отечественной войне» абураб медаль кьураб мехалда.\nДругие материалы в этой категории: « В Гергебильском районе почтили память кавалера ордена Мужества Шамиля Зубаирова\tУмумузул хабалги хадур ралагьун… »


ТIадчагIаз кIвекIун лъугIулареб Къакъашура\nКъакъашура росдал гIадамал.\n30 апрелалда Дагъистаналъул нухмалъиялъул минаялда цере ракIарун рукIана Гъарабудагъкент мухъалъул Къакъашура росдал гIадамал. Амма гьезие рес щвечIо республикаялъул нухмалъулелгун дандчIвазе. Чанго сон буго жидерго ихтиярал цIунун батIи-батIиял идарабазде гьел хьвадулел ругелдаса.\nКъакъашура росдал жамагIатчагIаз Дагъистаналъул ТIадегIанаб диванханаялъул кIалтIа тIоцебесеб данделъи. Гьезул росулъа МукагIил абурав гIолохъанчиясда тIад уголовнияб процесс тIобитIулеб букIиналъул гIилла тIалаб гьабулеб букIана гьез ТIадегIанаб диванханаялъул нухмалъулесдаса.\nГьев гIолиласде гIунтIизабулеб буго Къакъашура росдал гIадамазул ихтиярал цIунун батIи-батIиял тадбиразда гIахьаллъунилан гIайиб. Гьеб тIоцебесеб нух гуро Къакъашура росдал гIадамазул жидерго гIузрабазул рахъалъ республикаялъул тIалъиялде гIарз бахъулеб бугелдаса.\nГьез жидецаго бицухъе гьез гIарз бахъичIеб идара хутIун гьечIо республикаялда. Амма талат къоялъ МахIачхъалаялде рачIиналъе жидер цохIо гIилла бугин чIана гьеб росдал нухмалъулев Тимаев МухIамад.\nГьеб ккола гьезул росдал гIадамаз пайда босулеб букIараб ракь Насрудиновасул къукъаялъ жидеего буссинабун букIин. Насрудинов ккола Къакъашура росдал гIаммаб магIишаталъул бутIаялъул вукIарав нухмалъулев.\nГьелъул хIакъалъулъ гьез хъван букIана чанго соналъ цебе республикаялъул нухмалъулесухъе хъвараб рагьараб кагътидаги жидерго росуцоял Насрудиновазул лъабго гIелалъ жидер магIишаталда кверщел гьабун букIиналъул.\nКинабго байбихьанила лъагIалие 15-25 млн гъурщил хайир кьолеб букIараб гьезул гIанкIуязул ферма хасаб бетIергьанлъиялде кьеялдасан. Хадур гьез рехсолел руго колхозчагIазул бутIа жидее щвезе рес букIараб, амма гьанже гьездаса арал АЗС-ги МахIачхъалаялда ХIамидовасул къотIноб “Россельхозбанк” жаниб бугеб щутIалаяб минаги, рекьулел ракьалги.\nГьез мисалалъе рачунел руго чIванкъотIарал документалги, хIужабиги. 2006 соналъул 30 марталда гьезда лъан буго гьезул колхозалъул акционеразул общество гьабураблъиги. Гьеб хIукму унго-унгоял колхозчагIазда дандги бачIого гьабунин, документазда ругел гъулбасалги жидер гурилан абун росдал гIадамал гIемер. ГIарзахъдана цIех-рехалъул идарабазде, гьаруна митингал.\nЦо гьединаб митинг гьез 2009 соналъул 25 декабралдаги тIобитIана гIанкIуязул фермаялъул тIохда. Халкъалъ тIалаб гьабулеб букIанаарендаялъул заман лъугIиялда бан (10 сон) ферма росуцоязухъе тIадбуссинабизе. Амма гьеб бакIалда гIолохъабазда гьоркьоб ккана кутакаб кьвагьа- гIанхъи, – рагъ.\nГьенив чIван вуго 45 сон барав Пайзуев МухIамад-Шарип, лъукъун вуго 15 ниги чи. Амма унго-унгояв чIвадарухъанасул бакIалда, низам цIунулез цогидав лъун вуго жанив, туснахъалъул цохIо сонги кьун.\nГьабизе жо тIагIарал гIадамаз ганчIал речIчIулел рукIанин фермаги ккун чIарал чагIаздеян ракIалде щвезабулеб буго Къакъашура ва Къакъамахьи росабазул гIадамаз кагътида.\nГьединаб ахIвал-хIал бугелдаса ун буго къогониги сон. Гьеб суалалда тIасан президентгун дандчIвазе къваригIун букIана гьезие:\nТимаев МухIамад: «Нижер цохIо бугизего бугеб гьари буго ниж президентас тIаде къабул гьари. Нижер мурад гьечIо ниж сабалъун лъие букIаниги тамихI гьабизе кколин абураб, бокьун буго нижехъ гIинги тIамун Къакъашура гьабсагIат бугеб ахIвал-хIалалъул хIакъикъат президентасда бичIчIи. Амма гьеб иш лъугьунеб гьечIо жакъа».\nАмма президентасухъе ине тIаде щвечIо гьезие. Я гьев, я Халкъияб Мажлисалъул, я хIукуматалъул цонигиял нухмалъулел гьечIин жакъа хIалтIудаян бичIчIизабуна гьезда Пачалихъалъул минаялъул кIалтIа гIадамал къабул гьарулеб бакIалда йигей гIаданалъ.\nКIиго батIияб нухалъ президентасухъе хъвараб гIарза бугин жидер гьаниб, гьелъул хIакъалъулъ гьесда лъаIого букIине рес гьечIилан абулеб бугоан Къакъашура росдал нухмалъулес.\nПалхIасил байрам къояздаса хадуб президентгун дандчIвазе къотIигун нахъ ана гьел гьениса.


ДандчIвалел руго Саид Амиров кквеялдаса роххарал ва гьединго риххарал. Аслияб къагIидаялъ Фейсбукалда унеб буго гьеб лъугьа-бахъиналда хурхун бахIс. МухIамад Авар абураб цIаралда гъоркь хъвадарулев блогерас «Эркенлъи» радиоялъе загьир гьабуна жиндиго пикру.\nБлогер МухIамад Авар: «Гьеб хIужаялдаса дун рази вугилан, ялъуни пашманго вугилан дида абизе кIоларо. Дун пашманго вукIана нилъер магIарулазул машгьурал церехъаби цоязда хадур цоял чIвалеб мехалда. МухIамад Сулимановги, СайидмухIаммад-хIажиги, ГIадилгерейги тIокIал нахъруссинаро. Гьединлъидал, дир я разилъи я пашманлъи гьечIо. Президентасги гьедин абуна. Абизе рекъарабги буго гьедин. Гьесиеги вокьулев ялъуни вокьуларев чи вукIун ватиларо Амиров. Вокьизе гьев чIужугIаданги гурелъул. Гьесда гIунтIизарулел такъсиралги гьарун ратани, гIайибги батани гьезда рекъон жаваб кьезе кколаха щивас. ЦIех-рехалъ бихьизабила кинабго. Чанги чагIи руго гьеб хIужаялда хурхун ахIи-хIур бахъинабулел, гьеб аваразулгун даргиязул дандечIеялда сверизабулел. Гьеб цIакъ мекъи буго, миллаталда бараб жо щибниги гьечIо. Нилъер миллаталъул руго гIезегIан чагIи гьесда хадур доре ритIизе кколел».\nЩай Амиров ккурав, кинаб гьесда гIайиб гIунтIизабулеб бугеб, щиб хисизе бугеб гьанже МахIачхъалаялда ва республикаялда, щив вукIине бегьулев хадусев шагьаралъул нухмалъулев, кинал политикиял хиса-басиял рукIине бегьулел гьанже? Гьединал суалал гьоркьор лъолел руго аслияб къагIидаялъ гьабсагIат блогосфераялда. Цо-цоязул пикруялда рекъон, кIудияб политикияб къуват букIарав чи тIасан арабго гIемерисел хIакимзабазул къисмат пашманаб букIине буго. «ЦохIо Амиров кквеялдалъун лъугIизе гьечIо гьаб, гьесда хадур ятабалъ ритIизе кколезул читIир цIакъ халатаб буго», - абун хъвалеб буго Абу Саид абураб цIаралда гъоркь хъвадарулев блогерас.\nГьединаб читIирлъун бихьулеб буго цо-цоязда гьесул рахъ ккун ПутIиниде хитIаб гьабурал депутатал. Гьезда гъорлъ руго батIи-батIиял партиязул, батIи-батIиял миллатазул вакилзаби. Гьединабго хитIаб спортсменаз гьабун бугиланги информация баккана. Блогосфераялда рехсолел рукIана Олмпиялъул ва дунялалъул чемпиозанул цIарал. Гьезда гъорлъ рукIана Олимпиялъул чемпионал Мансур ГIисаев, Ширвани Мурадов, ХIайдарбег ХIайдарбегов, дунялалъул чемпион КъурамухIамад КъурамухIамадов ва гьел гурел цоги спортсменал. МухIамад АсхIабовас хъвалеб буго гьадин: «Дида кколаан Олимпиялъул чемпионал кинабго рахъалъ церетIурал чагIи ругин, гьанже дица гьездехун дир бугеб бербалагьи хисана», абун. Цогидас хъвалеб буго Саид Амировас гьезие гIарац кьолеб букIун бугин, гьелъухъ баркала загьир гьабулеб бугин гьеб хитIабалдалъун.\nДарго МухIамад абурав блогерас хъвалеб буго Саид Амиров ккуралдаса республикаялъул бюджет чанго нухалъ дагьлъизе бугин, щайгурелъул МахIачхъала букIанин бищунго гIемер магъало бакIарулеб шагьар, ва Саид Амиров гурев батIияв чиясда гьеб бакIарун бажаризе гьечIин. «Гьеб гуреб, МахIачхъалаялда цIакъ гIемер буго магъало кьолареб бизнес, гьелъул щай бицунареб? МахIачхъалаялда 80% процент бизнес гьединаб буго», - абун гьесие жавабалъе хъвалеб буго Оксана Камалова абурай блогералъ. Кин бугониги, тIубанго Саид Амиров хисулев, гьесда релъарав шагьаралъул бетIер тIокIав вукIине гьечIо, гьеб лъикI батаниги, квеш батаниги абун хъвалеб буго Фикрет Дагъистан абурав блогерас.\nЦойги блогосфераялда гьоркьоб лъураб тема ккана чIагояб эфиралда телевидениялдаса Дагъистаналъул президент цеве вахъин. Гьес дагъистаниязул суалазе жавабал кьолел рукIана. Блогосфераялда гIатIидго гьоркьоб лъолеб букIана гьеб тема. «Цере рукIарал кIалъаязда данде ккун гьаб нухалъ дагьаб гурони цIияб жо бицинчIо», - абун хъвалеб буго АхIмад Ахунд абурав блогерас «Livejournal.com» абураб сайталда. Гьесул пикруялда рекъон, гьелъие гIиллалъун ккола президент гIемер халкъгун дандчIвалев вукIин. «Киналго ралагьун чIун рукIана гьес Амиров кквеялда хурхун щиб абилебали, амма президентас цIодорго, гIорхъолъа вахъичIого мухIканаб жаваб кьуна», - абун хъвалеб буго Булат Булатовас.


Рейтингал - 2013: бечедал тIадеги бечелъана\n2013 соналда жаниб бищунго бечедал чагIи дагьлъги бечелъана. «Блумберг» агентлъиялъ 300 миллионерасдаса гIуцIараб рейтингалда рекъон, гьезул гIаммаб пайдаялъул къадар цIикIкун буго 500 миллиардалдасаги. Гьев лъабнусавго миллиардерасул гIаммаб бечелъи гьанже борцине бегьулеб буго лъабго триллионгун 700 млрд долларалъ.\n«Блумберг» агентлъиялъул экспертазул къиматалда, араб соналда бищунго кIудияб пайда кьолеб сфераби хурхарал рукIана тIадегIанал технологиязда.\nДунялалдаго бищунго бечедав чиясул статус хутIана Microsoft компания гIуцIарав ва гьелъул директорзабазул мажлисалъул нухмалъулев Билл Гейтс. Гьединаб статус гьес нахъ буссинабун букIана араб соналъул маялда. Гьесда бажарун буго жиндирго капитал 16-гIан млрд долларалъ цIикIкIинабизе. Гьелъие квербакъи гьабун буго корпорациялъул акциязул багьа цIикIиналъги. ИТАР-ТАСС агентлъиялъул лъазабиялда рекъон, Гейтсил цогидал активазул багьаги тIаде ун буго.\nРейтингалда кIиабилеб бакIалда буго мексикаялъул магнат Карлос Слим. Банказда гьесул рагIула 73 млрд доллар.\nЛъабабилеб бакIалда вуго Испаниялъул бищунго бечедав чи, Inditex абураб дармил империя гIуцIарав Амансио Ортега. Гьесул капитал борцунеб буго 66 миллиардалдаса цIиккIун долларалъ.\nЩал кколел Россиялъул бищунго бечедал чагIи?\nForbs журналалъул гIурус мацIалъул версиялъул рейтингалда рекъон, сияхIалъул тIоцебесеб бакIалда хутIулев вуго «Металлоинвест» холдингалъул, телекоммуникациязул ва интернет-компаниязул бетIергьан Алишер ГIусманов. Араб соналда жаниб гьесул капитал дагьалъ гурони хисичIо. Гьесул 17.6 миллионалде тIаде жубан буго гIицIго нусго миллион.\nРоссиялъул бищунго бечедал гIадамазул сияхIалда кIибалеб бакIалда вуго нартида, финансазда, телекоммуникациязда, дармида хурхараб бизнесалъул «Альфа-групп» компаниязул бетIергьан Михаил Фридман. Гьесул бечелъиялъул къадар борцунеб буго 26.5 млрд долларалъ. 2012 соналда гьелъул къадар букIун буго I3.4 млрд доллар.\nЛъабабилеб бакIалда вуго Леонид Михельсон. Гьев ккола «Новатэк» ва «Итера» компаниязул бетIергьан. Цебесеб соналда гьесул капитал гIунтIун буго 15. 4 млрд долларалде. 2012 соналда гьеб къадар гIагарлъун букIана 12 млрд долларалде.\nУнкъабилеб бакIалда вугев Виктор Вексельбергица жиндирго капитал цIикIкIинабун буго 12 ,4 млрд долларалдаса 15.1 млрд долларалде щвезегIан. Гьев кколев вуго «Ренова» компаниялъул ва «ТНК- БП» абураб нартил гиганталъул бетIергьан.\n«Лукойл» нартил компаниялъул бетIергьан Вагьид Алекперов вуго щуабилеб бакIалда Forbs-алъул рейтингалда. Гьесул бечелъи гIагарлъун буго 15 млрд долларалде.\nForbs-алъул рейтингалъул сияхIалда гьединго рехсолел руго миллиардерал Андрей Мельниченко, Владимир Потанин, Геннадий Тимченко, Владимир Лисин ва Михаил Прохоров.\nРейтингал - 2013: бечедал дагьлъги бечелъана


ГIадамазе шартIал гIуцIи ва сахлъи цIуни - цебесеб бакIалда\nРоссиялъул президентасул Федералияб Собраниялде хитIаб\n«Нилъеда цебечIараб масъала ккола социалиябгун экономикияб рахъалъ халкъ цебетIезаби. Гьединлъидал, коммунизм тIаде щвезегIан балагьун чIечIого, хIаракат бахъизе ккола гIадамазул гIумру лъикIлъизабизе. Гьебги гьабун бажарула улкаялъул хIукуматалъ къабул гьарурал проектал гIумруялде рахъинаруни», - янги абун, Владимир Путиница мухIканго рехсана церечIарал масъалаби.\nЛъимал ва хъизан\nГьезда гьоркьоса бищунго аслияллъун гьес рикIкIана хъизамалъул масъалаби. Гьел тIураялъул мурадалда гьаризе ругел тадбиралги рехсана президентас. 2020 соналъул тIоцебесеб январалдаса нахъе, кIиго ва цIикIкIун лъимер бугел хъизамазе щибаб моцIалъ щолеб пособие хIисабалда кьезе буго цо моцIалъ гIумру гьабизе гIолеб гIарцул кIиго бутIа. Сакъатал лъималазе тарбия кьолел улбузе гьабсагIаталда щолеб буго моцIрое 5500 гъуруш. Исана тIоцебесеб июлалдаса нахъе 10 азарго гъуруш кьезе бегьилин абуна президентас. ГIемерал лъимал хьихьулел хъизамазе налогазул бигьалъи гьабеянги абуна. Масала, гIумру гьабулеб минаялъухъ кьолеб налогалда гьоркьоса бахъизе буго щуго квадратияб метр ва гьелде тIадеги – щибаб лъимадухъ анкь-анкь квадратияб метрги. Мисалалъе, гьабсагIаталда налогалдаса эркен гьабун буго 20 квадратияб метр. Лъабго лъимер бугеб хъизан эркенлъула жеги 15 квадратияб метралъухъ налог кьеялдаса, ай гIаммаб къадаралда – 35 метралъухъ. Гьединабго бигьалъи гьабизе буго пенсионеразеги пенсиялде ине заман щварал гIадамазеги.\nДагьлъизабизе буго ипотекаялъухъ босулеб процентги. Президентас хIукуматалдаги Центробанкалдаги тIадкъана процент микьго-ичIгоялде щвезегIан гIодобе бачейин. Араб соналдаса нахъе кIиго лъимер бугеб хъизамалъе чIезабун буго анлъго процент. Гьелдаса тIаде араб процент бецIула пачалихъалъ. Гьеб бигьалъиялдаса пайда босана гIицIго 4500 хъизамалъ. Гьелъие гIиллалъун Путиница рехсана кредит бецIизе байбихьарабго, бигьалъиялъе кьолел процентал лъугIулел рукIин. Гьединлъидал, гьес абуна, бигьалъи хIалтIизе кколин кредиталъе бихьизабураб болжал лъугIизегIан. «Гьелъие 2019 соналда хIажалъизе буго 7 млрдгун 6 млн гъуруш, 2020 соналда – 21 млрдгун 7 млн гъуруш, 2021 соналда – 30 млрдгун 6 млн гъуруш. Амма программаялда гIахьаллъулел хъизамазул къадар цIикIкIине буго – 600 азарго хъизамалъе щвезе буго гьединаб рес. Гьелъие гIарацги буго нилъер», - ан бицана В. Путиница.\nХъизамалъе кумек хIисабалда, 2019 соналъул тIоцебесеб январалдаса нахъе, кIиго ва цIикIкIун лъимал ругеб хъизамалъул ипотекаялъул кредит бецIиялъул мурадалда, федералияб бюджеталдаса кьезе буго 450 азарго гъурушиланги абуна президентас. Эбелалъул капиталалда цадахъ, хъизамалъе щолеб пачалихъалъул кумек бахуна 900 азарго гъуршиде. Гьелъие хIажалъизе буго: 2019 соналда – 26 млрдгун 2 млн гъуруш, 2020 соналда – 28 млрдгун 6 млн гъуруш, 2021 соналда – 30 млрдгун 1 млн гъуруш. Гьеб кинабго балагьизе ккола, хIажалъани, бюджеталда хиса-басиял гьареянги лъазабуна улкаялъул бетIерас.\n2000 соналда язихълъиялда вукIана 40 миллионалдаса цIикIкIун чи. Жакъа вуго 19 млн чи. Мискинлъиялдаса рорчIиялъе пачалихъалъ кумек гьабулеб буго. Щуго соналда жаниб гьедин кумек гьабуна ичIго миллион чияс. Мискинлъиялде данде къеркьеялъе буго цоги нух – кредит бецIизе рес гьечIел гIадамазе гьеб бецIиялъе бихьизабураб заман нахъе бахъи.\nСахлъицIуни, экология, лъайкьей\n2019-2020 соназда базеги цIигьабизеги буго 1590 амбулаториягун ФАП. ЗахIматаб суал буго росабазул ФАПалгун больницаби тохтурзабаздалъун хьезари. Гьединлъидал, «Земский доктор» абураб программаялда рекъон, 50 соналде вахинчIев ва росулъе хIалтIизе ине разилъарав тохтурасе кьезе буго миллион гъуруш, фельдшерасе – 500 азарго.\nИсана рагьизе руго цIиял миллиял паркал: Дагъистан, Коми ва Саха (Якутия) республикабаздаги, Алтай краялдаги, Челябинск областалдаги.\n200 азаргогIанасев цIалдохъан цIалулев вуго хинлъиги, лъимги, канализацияги гьечIел школазда. 2021 соналъул ахиралде Россиялъул тIолалго школазда хIалтIизе ккола тIадегIанаб хехлъиялъул интернет. 2020 соналдаса байбихьизе буго «Земский учитель» абураб программа хIалтIизе ва миллион гъуруш кьезе буго росабазул школазде хIалтIизе унел учительзабазе.\nПрочитано 103 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 25 февраля 2019 10:05\nДругие материалы в этой категории: « Пачалихъияб Совет\t20 канал бихьила »


Росдал школазул проблемаби хутΙулел руго\nБиххун унеб Тисси росдал школа\nРоссиялъул гΙорхъолъа рорчΙарал ахΙвал-хΙалазул министерлъиялъул Дагъистаналда бугеб бутΙаялъ кΙвар буссинабун буго республикаялда хΙинкъи бугел хΙалалде ккарал росабазул школазде.\n1634 мактабалда гьоркьоса 229-яб буго гьанже гурони гьанже биххун иналда хΙинкъи бугел минабахъ. 246-ялдайин абуни чара гьечΙого къачΙаялъулал хΙалтΙаби гьаризе кколеб хΙал буго. Гьелъул магΙна ккола гьел мактабазда цΙали гьабизе хΙинкъараб хΙал бугин абураб.\nГьадин лъазабуна Россиялъул гΙорхъолъа рорчΙарал ахΙвал-хΙалазул министерлъиялъул Дагъистаналда бугеб бетΙераб идараялъ. Гьенисан щварал баяназда рекъон, 437 мактаб хΙебтΙун рагΙула мактабазейин абун ранго рукΙинчΙел минабахъ, 25-ябин абуни - ижараялъе ккурал рукъзабахъ.\n«ЦΙа ккеялдаса цΙуна-къай гьабичΙел мактабал руго ЦΙунтΙа, ЛъаратΙа, МухΙарамкент мухъазда. Гьединго, гΙемерисел мактабал хΙалтΙулел руго нижер малъа-хъваялги хΙисабалде росичΙого», - ян лъазабуна ГΙорхъалъа рорчΙарал ахΙвал-хΙалазул министерлъиялъул Дагъистаналда бугеб бетΙераб идараялда.\n«Гьединал мактабазул нухмалъулезин абуни, гΙайиб рехула мухъазул лъай кьеялъул идарабазде мактабал рукΙалиде рачиналъе гΙарац биччалеб гьечΙинги абун, жидерго иргаялда гьез гΙайибияблъун бихьизабула Лъай кьеялъул министерлъи. Гьеб идараялъин абуни гΙайиб рехула гΙарац гьечΙолъиялде. ПалхΙасил, мактабал жанир хΙебтΙарал минаби къачΙалел гьечΙолъиялъул гΙайиб бюджеталда батула», - ян бицана цΙар рехсезе бокьичΙеб мактабалъул нухмалъулес.\nАхираб заманалда республикаялда гΙезегΙан хΙужаби ккана хΙинкъараб хΙалалда мактабал рукΙиналда бан лъимал цΙализего ритΙичΙолъиялъулцин. Масала, Хасавюрт мухъалъул Теречное росулъ, Бабаюрт мухъалъул Уцмиюрталда ва цогидалги бакΙазда. Гьелъие гΙиллаги ккола гьел росабалъ ругел мактабал араб гΙасруялъул авалалдаго рарал рукΙин абун бицана журналист Сулейманова Кавсаратица.\nСулейманова Кавсарат: «ЦΙумада мухъалъул ТΙиссиб росдал мактаб буго чияр минаялъуб хΙебтΙун. Гьеб биххун букΙана цΙияб мактаб базелъун. Амма гьелдаса нахъе анлъго сон аниги мактаб бачΙо ва лъималазул цо бутΙаги цΙалулел руго гΙатΙиракьалде гочарав чиясул минаялъуб, цогидал - росдал администрациялъул минаялъуб гьабураб классалъуб. Гьедин, бакΙ-бакΙалде биххун буго гьеб мактаб».\nЖурналист Сулейманова Кавсаратица бицухъе, мисалалъе, цо гьеб росдал мактаб рехсаниги, гьединал мактабал гΙезегΙан рагΙула магΙарухълъиялда. Амма магΙарухъ гуребги хΙинкъи бугеб хΙалалда ругел мактабал руго гΙодоблъиялда ругел росабалъги.\nСулейманова Кавсарат: «Бабаюрт мухъалъул Уцмиюрт росдал мактаб буго биххиялде ккун ва гьелъул хΙасилалда къан. Гьеб мактаб буго Ι957 соналъго хΙащул кирпичалъул бан букΙараб. Гьелъул бакΙалда лъун буго заманаялъейин абураб мина-вагон. Амма гьелъул гьечΙо тΙох ва гьелда жаниса квешаб махΙ букΙиналда бан лъималазулги мугΙалимзабазулги бутΙрул унтулеб букΙиналда бан ахΙи бахъунги букΙана».\nГьеб росдал мактабалда бан баян кьолаго, Лъай кьеялъул министерлъиялда бицана гьениб цΙияб мактаб балеб бугилан. Амма кьучΙалги лъун гьебги зодобе кΙалги гьакΙкΙан хутΙун рагΙула.\nГьединабго ахΙи буго Теречное росдал жамагΙаталъулги. Хасавюрт мухъалъул Тухчар росулъин абуни цΙияб мактабалъе бараб мина кьуна ясли-ахалъе.\nСулейманова Кавсарат: «Гьениб цΙияб мактабги бан, гьеб хΙалтΙизе байбихьаралдаса кΙиго сон ун букΙана. Амма мактаб къана. Гьелъиеги гΙиллалъун ккана росдал жамагΙаталъулги мухъалъул администрациялъулги хабар дандеккечΙолъи. Директорлъун щив телевин абураб суал роцΙцΙинабизе кΙвечΙолъиялда бан мактаб къан буго».\nСулейманова Кавсаратица бицухъе, аслияб куцалда, магΙарухъ ругел гΙемерисел мактабал рагΙула чара гьечΙого кьучΙдасанго цΙиял разе кколедухъ, цо кинаб бугониги балагь ккани, цΙакъ хΙинкъи бугеб хΙалалда. Мухъазул администрациязги, Лъай кьеялъул министерлъиялъги гьединал мактабазул бицен гьабидал абулеб жо буго цо: гΙарац гьечΙоян. Кидал гьеб гΙарац букΙине бугебалиги Аллагьасда лъалеб батила.


"Тарих такрарлъула" абураб цо калима буго. Гьеб халкъалда гьоркьоб жибго тарихалъ бихьизабуна, гьеб пикру г1умруялъ тасдикъ гьабун щулалъараб бугин абизе бегьула. Гьеб такрарлъиялъе жибго жамгIияталда, пачалихъалда, геополитикаялда ва глобалияб дунялалда хасаб ахIвал-хIал лъугьунеб батула.\nГурони гьеб гIадатлъун лъугьинароан. Экономикаялъулги буго, бечелъи мискинлъиялъулги буго гьеб маятникалъул принцип. Цин цояб рахъалде гьетIун, хадуб - цогидалде. Бечелъиялда хадуб мискинлъи, къвакIарав нухмалъулесда хадув - тамахав. Гьеб букIана тарихалда. Масала, Горбачевасулгун Ельцинил нухмалъиялъул хIасилалда биххараб улкаги, тIатIала чIвараб экономикаги бугеб заманалда 1994 абилеб соналъ гьабураб цехI-рехалъ 30 проценталдасаги тIаде халкъалъе кумирлъун лъугьун вукIун вуго И.Сталин.\nРакIалде ратила басриял, СССРалдаса ирсалъе щаварал автомашинабазул цIорода чIварал И.Сталинил суратал. ГIадамаца рокъор къададе тIад руссинарун рукIана. Гьел сунца раккарал жал? Тохлъукьего бечелъаралги мискинлъаралги гIадамаз раккизарун. Станинил пачалихъ лъикIаб букIанин лъицаниги абиларо. Гьеб букIана вахIшияб заман.\nМацIазгун гIарзаз гIалимазабиги, гIакъилзабиги, гIуцIарухъабиги, дагьабниги гIаданиб нахги, каранлъ ракIги, эркенаб пикруги бугев щинав чи тIагIинавулеб мех. ТIад ретIине сахаб ретIел гуро, кваназе квен гуро, киналго киназдасаго хIинкъараб, бергьараз, тIалъи кодосез мискин халкъалда чIегIераб къо чIезабураб заман."Аллагь гьечIо!" (астагъфируллагь) ахIтIолел инкарчагIазул ва зулмучагIазул тIалъи. ГIажаибаб хIалтIи, жакъа киналъего эркенлъиги щвараб, динги биччараб, гIелмуги камилаб, бокьарас бокьараб гьабизе ресги кьураб заманалда къол щуго какги балев, Исламалъул рукнабиги тIуралев цо бусурманчи вахъула Сталин веццун кIалъазе ва гьев тIалаб гьавун къацандизе. Гьаб щиб хIикмат? Асие как гьукъиги, цIалаца вуххун захIматкъоял рикIкIун, магIу ххун хинкI кванан къоял тIамулеб заманги, къосараб уматги бокьунищ? Гуро. ГIаданиб нах бугев чиясе гьеб бокьизе рес гьечIо.\nЩайха ас Сталин тIалаб гьавулев? Гьес Сталин тIалаб гьавулев вуго жиндиего гурев, жиндир мадугьаласе, жиндаса бечедасе, лебаласе, жиндир жахIда ккарасе. МацIал гьаризе, туснахъалъув реххизе, Сибиралда витIизе. Гьезул мацIаз гьаруна репрессиял, гIуцIана сияхIал, чIвана, хвезаруна, Сибиралъул бецIал магIданахъ квачалъгун рагьлица туризавуна чанги лебалав бахIарчи. Гьединаб пикру бачIана чанго къоялъ цебе Россиялда цохIого эркенабин рикIкIунеб информациялъул алат "Эхо Москвы" радиостанциялъ тIобитIараб цIех-рехалда, 40 проценталъ Сталин ритIухъ гьавурабго.\nГьебги бищунго либералияблъун рикIкIунеб халкъалда гьоркьоса гьаркьал. Гьебги улкаялъул нухмалъуда КГБялдаса вачIарав, цевехун живгоги коммунист вукIарав В.Путин вукIаго. Цониги либералги гьес гьабураб хаосги бугони бичIчIилаан гьеб тIалаб. Жакъа кин гьеб бижараб? Суалал... суалал. РакIалде ккола социалияб ращаголъи гьечIолъиялъул гIаламат батилин.\nЖакъа пачалихъалъул информациялъул алатаз кигIан пропаганда гьабуниги кинабго хIакъикъат халкъалдаса бахчизе рес гьечIо лъилниги. Масала, Дагъистаналда моцIие 15 азарго гъурущ щолев мугIалимасухъеги, 8 азарго щолев пенсионерасухъеги социалиял гьиназдаса реххун бачIани Миллерилгун Сечинил къойил харж чамалиго миллион бугин, гьес гьебго лахIзаталъ тIалаб гьавизе вуго Сталин. Гьениб гIажаибаб жоги гьечIо.\nАмма гьебго халкъалъул 80 ялде гIагарараб проценталъ рахъ кколеб буго гьевго Миллер ва Сечин хъулухъалда тарав В.Путинил. Живго Путиница абуни 5 абилеб марталда Сталинил хабада тIугьдул лъуна. Гьеб гIадамазе бокьана. Путин нилъго вугин, гьадав цо Сечин ва Миллер абурал чагIазе гIадлу гьабизе СталингIаги вукIараваниян угьунги биччалаго. Сталин хIажат ватана Сечиниеги, сон джипги босун кIичIардулев мадугьаласеги, жиндие гуро. Хабар лъикIаб рагIайги.


Хамиз къоялъул къаси РГВК телеканалалда ГIабдурахIман Юнусовас тIобитIараб ток-шоу абураб жоялде ахIун вукIана дун. Нуж божа, дун учузаб реццги, цевекIанцIейги бокьулев чи гуро. Гьеб гьабулел чагIаздеги кидаго гъегъ бан гурони рахъги кквечIо. Амма журналистика абураб жоги гьабулев, нужер налогаздалъун хьихьулеб журналалъул бетIерав редактор абунги вугев чиясда намусалъул рахъалдаса тIадаблъун лъугьунеб буго дие кьолел суалазе жаваб кьезе. Гьеб рахъги хIисабалде босун ана дун телепередачаялде.\nТок-шоуялъул экспертал хIисабалда ахIун ругоан ниж доре – газетазул редакторал, печаталъул министерство, жамгIияталъул вакилзаби ва зал цIурал Дагъистаналъул батIи-батIиял ВУЗазаул студентал. Передачаялъул аслияб суал букIана «Гражданазулаб жамгIият гIуцIиялъулъ информациялъул алатазул бугеб кIвар» абураб. Нижеца телеведущияс лъурал батIи-батIиял суалазе жаваб кьун бахъарабго залалда ругел студентазда гьоркьоб лъолеб букIана гьебго суал, экспертаз загьир гьабураб пикруялъул рахъ кколищ, колирищ абураб.\nГIемерисел суалазулъ студентал нижеда тIад рекъолел рукIана, рукIана рекъоларел бакIалги, данде кколарел суалазулъ ведущияс рес кьолеб букIана гьезие пикру загьир гьабизеги. Амма кIиго сагIаталъ халат бахъарал бахIсазулъ дица кIвар буссинабуна кIиго рахъалде. ТIоцебесеб – жакъа Дагъистаналъул ВУЗазда цIалулел студентазул I проценталъ газетал ва журналал цIалулел гьечIолъи, гьел виртуалияб дунялалъулги, интернет-ресурзазулги рищни-къулалда жанир рукIин ва гьезда гьениса сахаб информация батIа гьабизе кIолеб гьечIолъи.\nКIиабилеб – цIияб заманалъгун цере тIурал технологияз тIубанго хIакъикъияб рагIул къимат хвезабун букIин. Лъил гIакълуялде ва нухмалъиялде ккезе рес бугеб Дагъистан абураб жо цебе тIамизе хIинкъараб хIал буго. Хъвараб жоялда, хIатта регистрацияги бугел, рагIул жавабчилъиги лъалел официалиял информациялъул алатаз кьолеб информациялдацин жакъасел гIолилал божулел гьечIеллъи. Иргадулаб голосованиялдаса хадуб ведущияс «щай нуж божуларел газетаз ва журналаз хъвараб жоялда?» абураб суалалъе батIи-батIиял рачIана жавабал залалдаса.\nЦо студентас кьуна гIажаибаб жаваб «щай божуларел?» абураб суалалъе. «Щай гурелъул хIукуматалъул гурел СМИяз жидее власталъ гIарац кьечIеб мехалда байбихьула гьезул гIунгутIаби ралагьизе»- ян. Ведущиясда лъачIо студентасда «гьел гIунгутIаби ралагьи» лъикIищ, квешищали абун суал кьезе. Кьураб жавабалде балагьун студентас абилаан «квеш бугин», амма хIисаб гьабурабго журналистаз власталъул гIунгутIаби ралагьун гурони кинха жавабияб властги, гражданазул жамгIиятги, ихтиярал цIунулеб пачалихъги букIинеб?\nСтудентас мекъса ккун кьураб жавабалъ гIемераб жо рагьана гьениб пикру гьабулел чагIазе. Щаялиго лъицаниги, я экспертаз, я ведущияс, я залалда ругез гьеб жавабалде кIвар кьечIо. Гьеб мурадалъ данделъи гьабизе ахIун ругониги. Информациялъул алатазда цебе букIине ккола аслияб масъалалъун власталъул гIунгутIаби рихьизари ва тIад ругездагун халкъалда гьоркьоб бухьен гьаби. БатIияб масъала цебе бугебгIан мехалъ пачалихъги букIине буго батIияб, хутIараб дунялалдаса нахъе ккараб, унеб нух лъалареб ва щолеб бакI бихьулареб. Киналго рекъон, кантIун, бичIчIун, нахъа таралъул хIасилги, цебе бугелъул хIисабги гьабун гIуцIун руго цере тIурал пачалихъал. БатIияб цойги нух гьезего гьечIо. Хабар лъикIаб рагIайги.


Америкаялда 10 июлалда байбихьула Царнаев Жовгьарида тIад диваналъул процесс. Гьесда гIунтIизабулеб буго Бостоналда марафоналъул заманаялда теракт гьабиялъул, пасалъи гьабулеб ярагъ хIалтIизабиялъул ва ункъго чи чIваялъул гIайиб. Гьев гIайиб бугевлъун лъазабуни, гьев чIвазе яги гIумруялъго жанив тIамизе хIукму къотIизе рес буго. Теракт гьабиялда щаклъи бугев Жовгьарил кIудияв вац Тамерлан чIван вукIана полициялъулгун ккараб кьвагьа-гIанхъиялда. Гьезул эбел-эмен гьабсаг1аталда Дагъистаналда, Мах1ачхъалаялда руго. Гьез инкар гьабун буго Америкаялде ине.\nАмерикаялъул къанун цIунулез лъазабун букIана Жовгьар Царнаев мукIурлъанин гьеб теракт жиндир вац Тамерланица гьабиялъе. Полициялъ кколеб мехалда тIурулев вукIун чIвана Тамерлан.\nЖовгьар Царнаевасе диваналъ къотIизе рес бугеб хIукмуялда тIасан ЭР-ялъ кьураб суалалъе гьесул эбел Зубейдат Царнаевалъ жаваб кьуна жиндир хьул бугин гIицIго ТIадегIанав Аллагьасде. Амма жибго диваналдаги Жовгьарида хурхун гьабураб цIех-рехалдаги тIасан радиоялдасан баян кьезе инкар гьабуна гьелъ.\nЗубейдат Царнаева: «Дица кутакалда гьарула нужеда тIаса лъугьайин. Амма интервью кьезе кIоларо. Щайин абуни Жовгьарида цадахъ хIалтIулел адвокатаз цIакь кьварун лъазабуна нижеда прессаялъулгун киналгIаги гара-чIвариял гьаругеян. Щайгурелъул гьелъ гIадамазда гьоркьор рижизаризе бегьулелъул нижее къабулал гурел батIи-батIиял пикрабиги харбалги. Нижеца кьураб баян журналистаз дагьа-макъаб тIаса къотIизе, яги мекъи къватIибе кьезе рес буго. Гьелъин абуни нижее, дир васасе зарал гьабизе рес буго».\n«Би Би Си» телекомпаниялъ тIибитIизабун букIана Жовгьар Царнаевасе диван гьабулеб мехалда гьесул эбелги ячIине йигин Америкаялде. Амма нахъисеб къоялъ ЭР-лъе кьураб баяналда Зубейдатица бицун букIана Жовгьарие квеш ккезе бегьулин абун, жинца инкар гьабизе кколеб бугин гьеб сапаралдаса. Гьеб мехалдаго гьелъ бицун букIана Жовгьарица гьарун туснахъалде Къуръан бачIун бугиланги.\nХас гьабун Царнаевазул ишалда хадуб халкколел гIадамал къанагIатги данчIваларо Дагъистаналда. Щайин абуни, цин бугони, батIияб пачалихъалъул жиндирго ишин толеб буго гьез гьеб. КIиабизе бугони, гьезул тIубан божилъи гIолеб гьечIо цIех-рехалда. Гьелда бан дагъистанияз ракIалде щвезарула республикаялда ва Россиялда гьединаб ахIвал-хIалалде ккарал гIадамазул ихтиярал хвезарулеб куц. Масала, террористал абун цIарги чIван, гIемерисел чIвала хасал операциязда. Низам цIунулез унголъунги террористаллъун рикIкIуна гьел. Амма гIагарлъиялъ абула террористалищ, гурелищали чIезабизе диван щайин гьединал чагIазе гьабулареб.\nПалхIасил, ЭР-гун гара-чIвари ккарав Дагъистаналда машгьурав цо адвокатасги гьединабго пикру загьир гьабуна. Гьес гьарана радиоялдасан жиндир цIар бицунгеян.\nАдвокат: «ГьабсагIаталда дунялда кколебщинаб жо буго аслияб куцалда кинаб букIаниги улкаялда ругел политикиял мурадалги хIисабалде росун кколеб. Гьедин гьанже терроризмалда сверухъ буго кинабго сверулеб. Цо лъие бугониги къваригIун буго гьеб терроралъул тема хас гьабун Америкаялъул Цолъарал Штатазда хурхинабизе. Царнаевазул суалалде руссани, дица гьелда хадуб халккун гьечIо. Дие гьелъул кинабгIаги кIвар гьечIо. Информация тIибитIизабулел алатаздаги тIири божуларо дун. Кинаб букIаниги суал баккидал, лъиедай гьеб къваригIун бугебин ракIалде ккезе ккола. Масала, Бостоналда гьабун буго теракт. Кавказиязда тIад чIезабулеб буго гьелуъл гIайиб. Гьелеха, лъие гьеб къваригIун бугеб? Цо нухалъ Чачан Республикаялъул нухмалъулев Рамзан Къадировас абулеб рагIун букIана дида Бостоналда ккараб гьеб теракталъул цIех-рех кинан гьабурабалиги халгьабизе кколин жеги. Дир хIисабалда, гьев витIарав вуго. Гьединаб акт кин доба ккезе рес бугеб? 11 сентябралда гьабураб терактго гIадинха. Цин абулеб букIана гьелъие гIайибияв Бен Ладен вугилан. Гьанже тIубан батIайисан бицунеб буго хабар - ЦРУгицин бугин гьелда гъорлъилан. Гьелдаса хадур щал гьезда божулел?»\nГьелдаго цадахъ цIакъго дагь руго Америка ритIухъ гьабун, вацал Царнаевазде гIайиб гьабун кIалъалел дагъистаниялги.\nИсана апрелалда Бостоналда гьабураб теракталда бан Жовгьар Царнаевасде гIунтIизабулеб буго 30 пункталда хурхун гIайиб. Гьезда гьоркьоса 17 буго чIвазе къотIиялда хурхараб гIайиб. Цебеккун Америкаялъул къанун цIунулез лъазабун букIана Жовгьар Царнаев мукIурлъанин гьеб теракт жиндир вац Тамерланица гьабиялъе.\nГьеб мехалда гIумруялдаса ватIалъана 3 чиги Царнаевал кколаго цо полициявги, лъукъана 264 чи.\nЦарнаевасда тlад диван байбихьизе буго 10 июлалда\nТамерлан Царнаевасул имгIал чIезавун вукIана гIорхъода


Россиялъул ГIелмабазул Академиялъул академик ХIажи ХIамзатович ХIамзатов: ЦIоралде "чабхъен" » MAARULAL.RU :: Аварский Культурно-Просветительский Портал\nВлагу у корня растений, купить сварочные электроды.\nСпособны дольше удерживать влагу у корня растений, купить сварочные электроды.\nИсана дица дирго отпуск ЦIоралда тIобитIана. Профсоюзалдаса путевка тIалаб гьабичIо, вахун машинаялдегун ЦIоралде хазабуна. Мурад цо букIана - халкъалъул кIалухъ гьедигIан цIакъ рехсолеб, кици - биценалъулъ гIемераб, некIсиял сариназулъ гьарзаяб ЦIор дирго берда бихьизе ва гьелъул гIадамазул къан квер бачине. Щиб ракь ЦIор ва щал гьелъул гIадамалали лъазе.\nОрджоникидзе шагьарги нахъа тун, цIар рагIараб Военно-грузинский нухги къотIун, нижеца регана Кавказалъул кIудиял мугIрузул сиртал ва кватIичого Грузиялъул гьайбатаб тахшагьаралде щвана. КIиго - лъабго сордо-къо гьенибги бан, нижерго церегосел гьалбадерица ниж нухда регIана бечедаб гьайбатаб Кахетиялде, Алазаналъул гьарзаял расалъабазде.\n- Цо нухалъ чабхъад рачIарал "лекIияз" (магIаралуз) хъамун ун буго гьеб.\n"ЛекIиязул" наслуялъул чIагIи ругоха нижги, амма нижеда гьеб хвалчен Дагъистаналда бихьичIилан гьабураб нижер махсараялъе гьез ракI-ракIалъулго релъиялдалъун жаваб гьабуна. Цинги рачIун къададa бараб цо кIудияб сураталда цере эхетизаруна. Сураталда бихьизабун бугоан, лебалал чуяздаги рекIун, кьолода цере ккун гуржиязул ясалги хъамун, пири гIадин нух босун унел магIарулазул чабхъен.\nЗакаталаялда цониги вукIинчо я дун лъалев, я дида лъалев чи. "Лъихъе инев, щивгун кIалъалев, кив рещтIинев?" - абурал суалазги букIана дагьаб рахIат хвезабун. Амма гьениве щвараб мехалъ гьеб ургъалил гъуни цинтIаго тIаса рехун ана. ТIoцеве нижгун дандчIварав Сиражудин абулев гьалмагъ ватана гъорлъ восарав, аваданав ва гьелдаго цадахъ халтIуда тIад вигъарав магIарулав - шагьаралдаса гIемер рикIкIад гьечIеб МакIув абулеб чанго росдадаса данде кIутIараб магIарулазул кIудияб колхозалъул председатель. Колхозалде щведал нижеда сверухъ бакIарана гIисиналги чIахIиялги магIарулазул руккел. Дагъистаналдаса рачIарал нижгун гьикъа-бикъарулел ва гара-чIварулел гьезул рохалиеги разилъиялъеги гIорхъиго гьечIилан кколаан.\nЗакаталаялда нижеца бана кIиго анкьгIанасеб заман. Нижеда дандчIвана гIемерал батIи - батIиял гIадамал. Ниж щвана гIемерал магIарул росабалъе - ЧIарихъе, Лъебелобаялде, КIатIехире, МецIихире, Даначиялде, Къабахчеялде ва гь.ц. Нижеда бицана гIицIго Закаталаялъулги Белоканалъулги - кIиябго районалда 45 азариде гIунтIун авар халкъ бугилан. Гьеб дагьаб халкъ гуро.\nМагIишаталъул рахъалъ ЦIоралъул магIарулазул иш цIакъ лъикI буго. Гьенир руго бечедал, гучал колхозал. Гьезулги руго гIажаибго берцинабги гьайбатабги тIабигIаталъул цIурал ракьал. Алазаналъул цIанбитIараб расалъиги ЧIарихъан байбихьун зодихъе эхетарал мугIрулги тIуран рацун руго даимго гIурччинаб гъвет - рохьалъ, ахаз ва пастIабаз. Колхозалъул магIишаталда жаниб аслияб бакI кколеб буго ахихъанлъиялъ ва техникиял культурабаз, цо-цо магIишатазда - гIи-боцIухъанлъиялъги. Абизин, гьерин руго балагьун бер щоларелгIан чIахIиял цIулакьодал ва миккил рохьал, чайдул ва гIинтIидул тIогьол плантацияби, генул ва гечул ахал, гьединго тушгIиял чIахIиял рехъаби ва ганщазул рехъедал. Колхозазе бажарун нухмалъи гьабулеб буго тIадегIанаб лъай бугел, гьунар токIал магIaрул специалистаз.\nРукIа-рахъиналъул рахъ босани, ЦIоралъул магIарулазул кIудияб культура ва рацIцIa-ракъалъи буго. ГIадамал жанир чIолел минаби гIемерисел кIитIалаял руго. Гьездаса 50-гIан метралъ рикIкIад руго бокьал. Киналниги минаби руго ганчIил гьарурал ва тIад щегI ккурал. Жиб-жиб азбаралъуб буго чвахун унеб токIкIараб мугIрузул лъим, гьезда сверухъ руго чIахIиял ахил участкаби. ГIемерисезул рокъор руго радиоприемникал, патефонал, телевизорал. Гьел балагьула Москваялъухъ, Бакуялъухъ, Тифлисалъухъ, Ереваналъухъ. Хъизамалги гьезул нилъер гьаниралдаса чIахIиял руго. ГIемерисезул лъимал щугоялдаса дагь гьечIо, гIемер руго микьго - ичIго лъимер бугелги. Дицаго кIвар буссинабураб жо ккола Шамилил цIар лъурал лъимал рукъ-рукъалъур ратулел рукIин. Гьебги жидерго тарихалдехун бугеб адаб-хIурматалъул гIаламатлъун тана нижеца. БукIаниги, бищун тамашалъун бихьараб жо лъугьана 45 азарго магIарулав мугIрул регун гъоркьехун рати. Гьал кин гьанире ккарал? Чияр улкаги гурелъул, квер гIунтIулареб рикIкIалъудаги гьечIелъул, щай нижеда гьазул хIакъалъулъ гьадигIан дагь гурони лъалеб букIинчIеб?\nДунго цIакъ санагIат гьечIого лъугьана школалде хьвадулел дир лъималазадаса лъикI авар мацI бицунел гIисин лъимал гьенир ратараб мехалъ. Гьобол - гьудул хиралъи ва лъималаз эбел - инсул ва цIикIкIаразул хIурмат гьаби гьаниб кьури гьечIеб закон буго. Аваразул халкъияб творчествоялдехунги музыкаялдехунги гьезул бугеб рокьиялда битIахъе урхъизе бачIуна. МагIарулазул тарихалъул тIамчал, хасго Шамилил ва ХIажимурадил бахIарчиял рагъазда хурхарал къисабигин кучIдул гьезул жив-живасул рокъорги рекIелъги кIудияб къадруялда цIунарал руго. Ункъойилъе вахарав ЧIарихъа Ражабица нижее рекIехъе цIалана некIсиял магIарул кучIдуз ниж асир гьаруна ва колхозалъул председатель Ибрагьимил чIужу ХIуриял кIалдисан аваданго чвахун унел халкъиял кочIол макъназ ниж хIайран гьаруна. Чанго жо ракIалде щвезабуна нижеда кIиябго бер бецав АхIмадица чагъанаялда рачунел гьайбатал макъназ ва имамасул тарихалъул бицунев Камилил хIасратал харбаз.\nГьеб кинабго бихьараб мехалъ ракIалде ккана гьедигIан жидерго умумузул мацIги, литератураги, тарихги хириял гIадамал жидерго мацIалда школа, хъвай-хъвагIай гьечIого хутIизе гIайиб гурищилан. Гьеб киназдехунго ЦIоралъул магIарулазул бугеб рокьиялъе нугIлъун чIоларищ гьениб аза-азар гIадамаз нилъер "БагIараб байрахъ" газеталъеги, "Гьудуллъи" альманахалъеги, "МагIарулай" журналалъеги, "Советияб Дагъистан" журналалъеги подписка гьабун букIин, щибаб къоялъ МахIачхъалаялдасан кьолел радиоялъул харбазухъги кучIдузухъги гIенеккизе гьез жигар бахъулеб букIин?\nГьеб киналъухъго балагьун пикру гьабидал, гIажаибго хадур гIунтизе кIолареб ишлъун бихьула Дагъистаналдаги, школазул программабазда жаниб рахьдал мацIазеги литературабазеги соналдаса соналде нух къварид гьабулеб бугеб республикаялъул Лъай кьеялъул министерствоялъул хIалтIи. Росабалъ рахьдал мацI ва литература предмет хIисабалда хIутIун батаниги, (бицанихъе гьебги киса-кибего бугеб жо рагIуларо), шагьараздайин абуни лъималазда гьеб малъизе бокьарал эбел-эмен чара къосараб хIалалде кколел руго.\nКъваригIелалъ дихъе вачIарав Хунзахъ районалдаса цо мугIалимасда дица итни къоялъ вачIаян абидал, гьес гьикъана гьеб щиб къо кколебан - вторникищ, понедельникищ абун. ТокIаб рагIи нилъее щай. Аза-азар соназда жаниб тIубарал халкъазул жанги, ракIги, гIакълуги тIад кьун гIуцарал, гIурал ва камиллъарал рахьдал мацIал ккола къимат кьун хал кIоларебгIан кIудияб хазина ва гьездехун гIамал кIудияб ва адаб гьечIеб бербалагьи гьабулел чагIазда лъолеб цIарго щиб кколеб?\nБугониги ракI бохизабулеб жолъун буго ахириял соназда ЦIоралъул магIарулазулгун Дагъистаналъул хурхен цIикIкIунеб ва щулалъулеб букIин. Гьенире чанго нухалъ щун руго Авартеатралъул коллектив, филармониялъул ва радиоялъул артистал, "БагIараб байрахъ" газеталъул хIалтIухъаби. Дагъистаналдаса гьалбадеридехун гъораса магIарулаз гьабулеб ракI батараб, берцинаб, рохараб балагьиялъ нилъеда тIадаблъун гьабула гьеб хурхен жеги цIикIкIун щула гьабизе. Хасго гьез лъазабуна жидее цIакъ бокьун бугила магIарул хъвадарухъаби рихьизе ва гьезухъ гIенеккизе абун.


ДАГIШалъул чагIазул хъизабазул нус-нус чи ва цо-цо лъукъарал нахъе рачунел руго Дамаскалдаса\nБританиялда ругел Сириялъул инсанасул ихтиярал цIунулезда мугъчIвайги гьабулаго Ройтерсалъ лъазабулеб буго Россиялда гьукъараб ДАГIШ экстремистияб къукъаялъул чагIазул хъизабазул нус-нус чи ва цо-цо лъукъарал нахъе рачунел ругин Сириялда ахIвал-хIал рукIалиде бачIинабиялъул мурадалда Цолъарал Миллатазул ГIуцIиялъул планалъул гIурхъабалъин.\nДамаскалъул рагIалда бугеб Палестиналдаса лъутаразул мархьиялдасан ва мадугьалихъ бугеб Хаджар-аль-Асвад абулеб росулъан Сириялъул шималияб рахъалда бугеб Ракка шагьаралде ва цоги мухъазде рагьун буго «гуманитарияб коридор». Ракка ДАГIШалъул контролалда бугелдаса чанго моцI буго.\nЦолъарал Миллатазул ГIуцIиялъул вакилас Нью-Йоркалда журналистазда лъазабуна жидер идараялъ гьеб ишалъул гIицIго тохаллъи гьабулеб бугин ва гуманитарияб операциялда гIахьаллъулеб гьечIин.\nГIагарал къоязда Сириялда гьабун букIана кьвагьи чIезабиялда ва «гуманитарияб коридор» рагьиялда хурхун локалияб хасият бугеб чанго къотIи. Цо-цо мехалда гьел кIалъа-ралъаязда хIукуматалда ва рагъулаб оппозициялда гьоркьоб Туркиялъ ва Ираналъ гьабула гьоркьохъанлъи.


Открытый урок по родному языку и литературе - русский язык и литература, презентации\nОткрытый урок по родному языку по теме "Глагол" Подготовила Магомедгаджиева М. Г МКОУ СОШ №16 г. Хасавюрт\nГлагол 5 класс Подготовила учитель родного (аварского) языка Магмедгаджиева М. Г\nДарсил мурадал: Глаголалъул х1акъалъулъ баян гIатIид гьаби; Тексталъулъ глаголал ратизе бажари; Глаголалгун предложениял гIуцIизе бажари.\nМалъараб материал такрар гьаби: Предметияб цIар сунда абулеб? Кинал суалазе жаваблъун бачIунеб предметияб цIар? Чан жинсияб класс бугеб предметияб цIаралъул? Кинал формаби ругел предметияб цIаралъул? Эбел рагIи падежасде сверизабе бицун.\nЦIияб тема. Предметалъул иш, яги гьеб бугеб хIал бичIчIизабулеб каламалъул бутIа глагол ккола. Щиб гьабураб? Щиб лъугьараб? Щиб х1алалда бугеб? – абурал суалазул цоялъе жаваблъунги бачIуна.\nНа тIогьоде уна. (Щиб гьабулеб?) ГIазу биунеб буго. (Щиб лъугьунеб?) Дир гьитIинав вац вегун вуго. (Щиб хIалалда вугев?)\nМагIнаялъул рахъалъ рекъон кколел глаголалги лъун хъвай. Циялъ хасалоялде гiураб жо … Хасало гьеб рахIатаб бусада … СихIираб цараца хасалоялде хъвехъари... Бакъараб гIанкIица гъутIбузул г1аркьалаби … Кумекалъе рагIаби: бегула, кьижула, гьабула, кванала.\nГлаголалъул форма. Глаголалъул буголъиялъулги гьечIолъиялъулги форма букIуна. Иш гьаби яги лъугьин бихьизабулеб формаялда буголъиялъул форма абула. Иш гьабунгутIи, ялъуни лъугьунгутIи бихьизабулеб формаялда гьечIолъиялъул форма абула. Масала: Нижее рекъел бокьула, рагъ бокьуларо.\nТIасабищул диктант. Буголъиялъул формаялда ругел глаголал ратIа росун, хъвай, дандбитIун гьечIолъиялъул формаги хъвай. ЦIунцIра лъарахъе лъим гьекъезе ана. Лъадал карачелалъ гьеб лъаралъе ккезабуна ва гъанкъулеб букIана. Микки гъотIода букIана. Гьелда цIунцIра гъанкъулеб бихьана. Миккиялъ гьелъие кумекалъе тIамах рехана. ЦIунцIра тIанхиде бахана ва къватIибе борчIана.\nАна – инчIо Ккезабуна – ккезабичIо Гъанкъулеб букIана – гъанкъулеб букIинчIо. БукIана - букIинчIо Гъанкъулеб бихьана – гъанкъулеб бихьичIо Рехана – рехичIо Бахана – бахичIо БорчIана – борчIичIо\nГлаголалъул заманаби Араб заман – ана БачIунеб заман – ина ГIахьалаб заман – уна Гьанже заман – унеб буго\nГлаголазул заман бице: ГIурччинлъана дунял. Раккила тIугьдул. ТIегьалел руго гъутIби. Щвела хаслихълъи, бакIарила пихъ. Бана цIад, роцIана дунял. Харил кьалбал цIилъана.\nГлаголал жинсиялги жинсиял гурелги рукуна. яс гьаюна Эбелалъ - вас гьавуна гурде гьабуна\nЖинсиял глагола ратIа росун хъвай. Бекерана, гебегана, цIавуцIана, гьабуна, бачIинчIо, цIалана, инчIо, йитIана, екерана.\nГьал суалазе жаваблъун кколел глаголал хъвай. Дуе ВатIан бокьулищ? ВатIаналъе гIоло рухI кьезе хIадурав вугищ? Рокъобе кьураб т1адкъай тIубанищ? Метер экскурсиялде вачIинищ?\nГьал предложения предложениялъул членазде риххе. Гвангва букIана гъотIода. Гвангваялъ тIорщел, пихъ кванала. Гвангваялъ квен квачIаз босула. Предложениялда жаниб глагол сказуемоелъун букIуна.\nДарсил хIасилал гьари. Глагол сунда абулеб? Глаголалъул кинал грамматикиял гIаламатал ругел?\nРокъобе хIалтIи. П. 59. ХIалтIи № 474, 480