Эркенлъи радиоялъул сайталда гимназда сверун унеб гьаркьалкьей\nДагъистаналъул парламенталъ 25 февралалда ахир лъезе буго чанго моцI цебе багъарараб республикаялъул гимналда хурхун ахIи-хIуралъе. РукIана цебесеб гимн, республикаялъул бетIер ГIабдулатIипов Рамазаница абухъе «чи вукъулеб бакIалда» бачунеб бакъаналда релъараб бугин рикIкIунелги, республикаялъул Пачалихъияб щураялъ къабул гьабураб гимн хисизе цо ГIабдулатIиповасул ихтияр гьечIин рикIкIунелги. Кин бугониги цIияб гимналъул проект парламенталде гIунтIун буго. Кида ва киб баккараб тIоцебесеб гимн?\nДагъистаналъул парламенталъ къабул гьабизе босун буго Расул ХIамзатовасул рагIабазда Мурад Кажлаевас хъвараб гимналъул проект. Цебесеб гимналъул автор Ширвани Чалаевас гьеб суалалда тIасан, ай гимн гьедигIан бигьаго хисулеб жо букIунарин абураб магIнаялъул, Россиялъул президент Владимир Путинихъе хъвараб абулеб кагъат кьун букIана социалиял сайтазда, амма гьелъие гьабураб жаваб гьениб бихьичIо. Гимналда хурхун щибав чиясул букIина жиндирго хасаб пикру. Гимналъ чиясулъ жиндир улкаялдаса чIухIи бижизабулин ва ВатIаналъе гIоло рухI кьезеги инсан къачIалин абураб пикру цIияб пикру гуро. Спортивиял къецазда, Олимпиадаязда бергьарал спортсменаз цо кIалдисан гIадин бицуна улкаялъул байрахъги борхулеб гимнги ахIулеб мехалда бадиб магIу кквезе кIунгутIиялъул ва чорхолъе рещтIунеб кIудияб чIухIиялъул.\nЖакъа гьаб программаялда нижеца цебе лъолеб гьечIо кинаб гимн Дагъистаналъул букIине кколеб абураб суал. Жакъа нижеца бицен гьабулеб буго гIаммгьабун гимн щиб жо кколеб ва щибизе гьеб къваригIараб абураб суалалда тIасан.\nДунялалдаго бищунго цебесеблъун рикIкIунеб буго Япониялъул гимн. Гьелъие рагIаби хъван рукIун руго араб къарнуялъул IX гIасруялда. Гьеб букIунги буго бищунго къокъаб гимн. Гьелда гIицIго лъабго рагIи гурони букIун гьечIо: Kimi Ga Yo («ТалихIалда ханлъи гьабе азарго соналъ»-абураб магIна буго гьезул). Гьел рагIабазе бакъанин абуни XIX гIасруялъул ахиралда гурони хъван гьечIо. Цере рукIарал рагIабазде тIаде цогиялги журан гьеб гимналъул халалъи буго кIигогIан минута.\nДунялалда бищунго халатаб гимн букIун буго Грециялъул. Дионисиос Соломиница хъвараб «Эркенлъиялъе одаялда» букIун буго 158 ункъгомухъ. 1865 соналда гьеб улкаялъул гимнлъун лъазабун буго Георг I - абулев къиралас. Даниялда гIурав гьесда (принц Кристиан-Вильгельм-Фердинанд-Адольф-Георг-Шлезвиг-Гольштейн-Зондербург-Глюксбургский) лъалареб букIун буго грек мацIалда цониги рагIи, гьеб халкъалъе живго вокьизелъун грек мацI рагIизе бокьулин жиндиейин абун къабул гьабун буго гьес гьеб хIукму. Гьеб ахIулеб букIун буго цо сагIат гIанасеб заманаялъ.\nАмма хадуб греказ хIукму гьабун буго гьеб кочIол цебесеб кIиго ункъгомухъалда гIей гьабизе. Грециялдаса ратIа тIурал кипралъулазги гьеб берцинаб гимн тун буго жидерго гимнлъун.\nРагIабиги бакъанги цадахъ ургъараб дунялалда бищунго цебесеблъун рикIкIунеб буго Нидерландазул гимн «Het Wilhelmus» (Вильгельмил кечI). ТIоцебе гьеб ахIун буго 1574 соналда ва гьелда веццулев вуго Испаниялде данде халкъ бахъинабурав Вильгельм ТIоцебесев. Гьесул наслабазул чагIи –Ораналъул династия - 1815 соналдаса нахъе жакъа къоялде щвезегIан руго Нидерландазул къираллъиялда.\n1745 соналда баккана Англиялъул «ТIадегIанав къирал цIуне» абулеб гимн. Гьелъул бакъанги, «ТIадегIанав къирал цIуне» абулел тIоцересел рагIабиги батIи-батIияб заманаялда хIалтIизарулел рукIана дунялалъул 30 улкаялъ гьездаго гьоркьоб Россиялъул империялъги.\n1770-соналда ургъун букIана Испаниялъул «Къираласул марш» ва 1795 соналда Франциялъул машгьураб «Марсельеза». Гимнал рукIуна халатал гурелги бидулалги. «Тушбабазул бидуца байрахъал релъиялде» ахIулеб буго Мексикаялъул гимналда. «Марсельезалда» ахIулеб буго «тушбабазул бидуца хурзал релъине биччай»,-абун.\nДаниялъул гимналда бицен гьабулеб буго гьезул бахIарчияв къирал Кристиан ТIоцевесес XV гIасруялда «шведазул хъалхъаналги бутIругли хъвалхьараб» куцалъул. Къираласул хъизамалъул чагIи ругеб бакIалда гурони гьеб гимн биччалареб буго.\nБищунго рохалилаб бугин абизе бегьула Словениялъул гимн. Гьелда ахIулеб буго: «Гьудулзаби! Рорхе лъарал. Биччанте гъабуялъ чIаголъи кьезе, би сандизе ва берал кунчIизе»,-ян. 1844 соналда хъвараб гьелда славяназул цолъиялъул бицунеб букIун буго бухIараб рагIиялдалъун ва гьеб гьукъун букIун буго Австриялъул цензураялъ. Жакъа словеназ гьелъул анкьабилеб строфа гурони ахIулеб гьечIо.\nГIемерал улкабазул гимназда гьечIо рагIаби, гьанжелъизегIан Дагъистаналъул гимналда гьечIел гIадин. Испаниялъул гимналъул гьечIо рагIаби жакъа.\nРагIаби гьечIо Босниялъулгун Герцоговинаялъул гимналдаги. Гьезул бусурбабигун христианазда кIолеб гьечIо гьелъул тексталда хурхун цо пикруялде рачIине. Сан-Мариноялъул гимналъулги гьечIо рагIаби.\nСихIтеялдалъун дандчIвай гьабулаан жидерго гимналъе цебесеб ГДРалъул гIадамазги. Йоханнеса Бехерица (Johannes Robert Becher) хъварал гьелъул мухъазда бицен гьабулеб букIана «цогояб Алманиялъул». Йозеф Гайдница 18 гIасруялъул ахиралда хъвараб «Кайзерил кечIалъул» бакъан хIалтIизабулеб букIана гьеб улкаялъул кинабго нухмалъиялъ. 1842 соналда гьеб бакъан берцин бихьарав поэт Август Генрих Гьофман фон Фаллерслебеница хъвала "Deutschland, Deutschland über alles» «Алмания сундасаго аслияб буго» абурал рагIабаздасан байбихьулеб текст. Гьеб хехго киназего рекIее гIола ва Дунялалъул ТIоцебесеб рагъдаса хадуб Веймаралъул республикаялъул гимнлъун къабул гьабула. Жакъа къоялде гьеб тексталъул лъабабилеб строфа гурони хутун гьечIо гимналда. Гьеб лъазабула лъималаз школалдаги. Амма богогьаналъ гьокоял гьарулев чиясе гьавурав вас Гайдница хъвараб бакъан чIаго ва гимн хIисабалда кIудияб хIурматалда буго.\nРоссиялда 18 гIасруялъул ахиралдаса хисун буго анкьго официалияб гимн.\nБакъаналда цадахъго хисулел рукIана рагIабиги. «Марсельезагун» «Интернационал» ахIулеб букIана 1917 соналдаса 1944 соналде щвезегIан.\nСССРалъул пачалихъияб гимн биххун ана улка биххараб мехалда ва гьелъул бакIалда 1990 соналдаса 2000 соналде щвезегIан бачунеб букIана патриотикияб кечIалъул бакъан. Гьанже ахIулеб буго СССРалъул гимналъеги рагIаби ургъарав Сергей Михалковас хъвараб Россиялъул гимн. Гьениб тун буго Совет Союзалъул букIараб Александр Александровас хъвараб гимналъул бакъан.\nЦо-цо улкабазул гимнал абуни ахIула чанго батIиял мацIазда. Масала Швейцариялъул гимн. Гьеб ахIула ункъго батIияб миллияб мацIалда. ЮАРалъул гимн буго щуго батIи-батIияб мацIалда хъвараб гибрид. Гьеб улкаялда кинабниги буго 11 пачалихъияб мацI. КIиго мацIалда ахIула Бельгиялъул, Канадаялъул, Швейцариялъул, Филиппиназул ва Камеруналъул гимнал.\nДагъистаналъул гимналде тIадруссани, Эркенлъи Радиоялъ жиндирго сайталда лъабгогIан анкьалъ тIобитIулеб буго республикаялъул цебесеб Чалаевасул гимналда ва Кажлаевасул гимналъул цIияб проекталда хурхун гьаркьалкьей. РукIана гьенир –цонигияб бокьиларо- ва- гимн хиси гуреб тIокIаб суал гьечIебищ Дагъистаналда?-абурал жавабалги. Гьеб гьаркьалкьеялъул хIасилалда бищунго цIикIкIун гьаркьал ай 45-гIан процент щун буго –цониги бокьиларо» абураб жавабалъе. 28 процентгун кIиабилеб бакIалда буго - гимн хиси гуреб тIокIаб суал гьечIебищ Дагъистаналда?-абураб жаваб. 17-гIан процент щун буго Ширвани Чалаевасул гимналъе ва 10 процент-цIияб гимналъул проценталъе.\nЭркенлъи Радиоялъул гьеб гьаркьалкьей Дагъистаналъул гимн къабул гьабулеб парламенталъ гIадахъ босизе букIиналдаги хьулцин гьечIо.\nКинаб гимн къваригIун бугеб Дагъистаналъе?\nДагъистаналъул гимналда сверухъ цIияб дагIба\nЦоцахъе кагътал хъвай…\nГимналъул проект парламенталде щвана


"Исламияб пачалихъалъул" рагъухъан ва шагIирлъун вахъине къасд гьабулев Абукъакъа Британи\nХалкъаздагьоркьосел гIуцIабаз ва гIемерал улкабаз террористияблъун рикIкIунеб Исламияб Пачалихъ абулеб багъа-бачариялъул идеологаз поэзия хIалтIизабулеб буго жидерго идеология хIисабалда.\nЧилиялъул цIар арав шагIир, Нобелил премиялъул лауреат Пабло Нерудаца жиндир заманалда абуна поэзия – гьеб бугин ракълилаб жигарилан. Амма гьес хисабалде босун букIинчIо шигIраби хъвазе экстремистазулги бугеб гьунар.\nХасго гьадинаб гьунар буго Исламияб пачалихъ абулеб багъа-бачариялъул цо-цо радикалазул. Дунялалъул прессалъ чIечIого такрар гьабулеб буго Исламияб пачалихъалъул идеологаз гIатIидго интернет хIалтIизабулеб бугин жидерго кьеразде Европаялъул улкабаздул гIолохъанал цIазелъун.\nАмма ахирисеб мехалда экстремизмалъул идеология тIибитIизабиялъул цIияб къагIидаялде ругьунлъун руго Исламияб пачалихъалъул хIаракатчагIи.\nЖинда Абукъакъа Британи ян абулев КIудияб Британиялдаса цо рагъухъанас Твиттералда ва цогидал социалиял сайтазда загьирарулел руго жиндирго асарал. Аслияб къагIидаялда гьел хурхарал руго жигьад бачиналде. Ингилиз мацIалъ хъварал жиндирго шигIрабазда Абукъакъаца абулеб буго жиндирго диниял вацал шагьидаллъун рукIине хIадурал ругин.\nЖиндирго цо асаралда гьев Абукъакъаца абулеб буго Цолъарал Штатазул авиациялъ Исламияб пачалихъалъул рагъухъабаз чIей гьабулел бакIазде гьавадул кьабиял гьарулел ругониги – Исламияб пачалихъ гьездаса гучаб бугин.\nБоржаробаздаса Аллагь вуго ТIад,\nШагьидзаби холаро – гIумру бичулел,\nАллагьасе рокьулел, алжан гъозие!\nКапурзабазейин жужахIалъул цIа.\nЦогидаб асаралда Абукъакъаца абулеб буго Исламияб пачалихъалъул рагъухъабаз тIаса бищанин Аллагьас бихьизабураб нухилан.\nЦохIого цо нух буго\nЦохIого цо чед буго –\nХвалченалъ дуе кьолеб.\nАллагьу Акбар ахIун.\nБританиялдаса Абукъакъа гуревги, руго Сириялда кучIдул хъвалел Шималияб Кавказалдасаги рачIарал рагъухъаби. Жидерго асарал гьез загьирарулел руго Россиялъул социалиял сайтазда. Жигьадалъул поэзиялъул аслиял темаби – шагьидлъи, капузабаздаса бусурбабазул руччаби цIуни ва гьединал цогидал.\nГьеб гуребги, гьединал асаразул автораз какулел руго жигьадалде гIедегIуларел амма Интернеталда кIалзул рагъ бачIунел гIолохъанал. Рокъосел рагъухъаби, ян абулеб буго гьезда цо дагъистанияс khilafa.org сайталда.\nЖигьадалъул поэзиялда гьанжего-гьанже баккараб жо гуро. Аль-КъагIидаялъе кьучI лъурав Усама бин Ладеницаги шигIраби хъвалаан. Гьесул асарал америкалъул аскариязда ратана 2001 соналда Кабулалда. Афгъанистан цIунизе гIаммал гьабуларел ГIараб улкабазул тIадтаразде Бин Ладеница гIунтIизабулеб буго хияналъи гьабиялъул гIайиб.\nКъватIул кIучдузда релъарал Абукъакъа Британил асаразде данде ккун Бин Ладенил асарал гIараб мацIалъ берцинго, классикияб къагIидаялъ хъварал шигIраби кколин, абулн буго New York Times газетаялда бахъараб цо макъалоялда.\nНижер радиоялъул мухбир Жоана ПАРАЩУКИЦА хъвараб макъало.


Амма букIине бугищ гьелъул сценарийги живго аслияв геройги цодагьабгIаги хIакъикъаталда данде кколеб? Ялъуни гIурусаз гьеб тIаса бихьизабизелъунищ гьабизе бугеб? - гьединаб буго дагъистанияз гьеб фильмалда хурхун загьир гьабулеб аслияб щаклъи.\nДагъистаналъул интеллигенцияги данде гьабун, Имам Шамилил хIакъалъулъ бахъизесеб фильмалъул сценарий гьоркьоб лъуна гьал къоязда МахIачхъалаялда Москваялдаса рачIарал «Ленфильмалъул» вакилзабаз.\nГьел гьединго ун рукIана Унсоколо мухъалде, генерал Граббел нухмалъиялда гъоркь рагъулел гIурус аскаразда данде 70 сордо-къоялъ Шамилил муридзабаз дандечIей гьабураб АхIулгохIалъухъ балагьизеги. Дагъистаналда гьеб хIалтIи цебетIеялъе вакил гьавурав чи Унсоколо мухъалдаса ГIалихIажиев МухIамадица ЭР-ялъе бицана жибго фильм АхIулгохIда бахъизе гьечIила.\nЩайин абуни муридзабазул бидуца лъалъараб гьеб бакI цIакъго хириябги, гIадамаз хIетIе чIезе гъукъараб бакIлъунги рикIкIуна. Гьединлъидал балагьизе буго АхIулгохIалда релълъараб гохI. Фильмалъул аслиял сценабийин абуни рахъизе рагIула жибго доб кинокомпаниялъул павильоназда жанир.\nИмам Шамилил хIакъалъулъ фильм бахъиялда тIасан данделъараб бакIалда вукIана Авартеатралъул бетIерав режиссер ХIайбула ГIабдулгъапуровги. Амма гьесул ракI рекъон гьечIо гьеб хIалтIуда. Дагъистаналъул тарихги, маданиятги, гIамал-хасиятги лъалев чиги гъорлъе цIан хъвазе ккелароанищдила сценарий.\nЖибго гьеб суал гьоркьоб лъураб данделъиялдеги ахIун рукIанин аскIобе гIагарунгицин тарихалдаги искусствоялдаги гьечIел, дора-аниса гIадамалин абуна ХIайбула ГIабдулгъапуровас.\nХIайбула ГIабдулгъапуров: «Гъора руго (сценариялда – ЭР) Николайги, Курносовги, лъимал-жалги… Дагъистаналъул хIакъалъулъ фильм бахъулеб бугони, гьенив вижарав, гьелъул хIал-хIукму лъалел, гьелъул махI чIварав, гьенив кини кIибикIарав чи гIахьал гьавизе ккола. Амма гьанже лъугьун руго Шамилилги ХIажимурадилги хIакъалъулъ фильмал рахъизеян лъугьунел руго, миллияб суалги гIочIода чIван. Цебеккунго сценарий щай дандбазе кьолареб, гьеб иш лъалел чагIиги – филологалги, тарихчагIиги, журналисталги - ракIарун?\nЖули-гIаламги бакIарун, гьабунищ-гьабуна ян абизе къваригIунищ гьеб гьабулебали, гIабдалзабилъун гIадамалги хIан. Дун вукIана гьединан суал кьелин гъозиеян. Амма нахъойги тана – тIанчида хъван кьуна I3 суал. Лъаларо, щиб гъоз гъолда гьабурабали. Дида бичIчIухъе, цIакъ мукъсанабго жо буго гъоб (фильмалда тIад гьабулеб хIалтIи – ЭР)».\nГьеб мажлисалда рукIарал цо-цо чагIаз ЭР-ялъе бицана щаялиго Шапи Казиевас хъвараб сценарий къабул гьабичIин Москваялдаса кино бахъулел чагIаз. Гьез гьениб тасдикъ гьабунин Михаил Коновальчукил сценарий. Москваялда гIумру гьабулев Дагъистаналдаса хъвадарухъан, драматург Шапи Казиевасул буго Имам Шамилил хIакъалъулъ хъвараб тIехь. Гьелдалъун машгьурлъанин гьевинги рикIкIуна тIоцеве. Амма Шапи Казиевас ЭР-ялъе баян гьабуна иш батIайисан букIанилан.\nШапи Казиев: «Гуро, гьезие дир сценарий къабуллъичIин абураб жо букIинчIо гьениб. Шамилил хIакъалъулъ дица къиса хъван букIинги хIисабалде босун, гьез дида абулеб букIана сценарий хъвайилан. Амма дир руго цогидал гIезегIан проекталги контракталги. Гьединлъидал дие заман гIеларо гьеб фильмалда тIадги хIалтIизе».\n«Ленфильмалъ» бахъулеб фильмалда Шамиль имам асир гьавуниланищ гьеб фильмалда бихьизабизе бугеб, яги гукканиланищ абизе бугебали – гьеб бугин жиндие кIвар бугеб бакIин бицана ЭР-ялъе режиссер ХIайбула ГIабдулгъапуровас. Жакъа къоялде щвезегIанги чIванкъотIи гьечIеб суал бугин гьебилан рикIкIуна тарихчагIаз.\nХIайбула ГIабдулгъапуров: «Рекъел гьабизе вачIараб бакIалда гIурусаз гьев гукканиланищ бихьизабизе бугеб гъоз фильмалда? Вас Жамалудинги кьун рекъел гьабизейин хIукму ккун хадуб талавур гьабуна кIиябго росуги, чIвана руччаби-лъималги, гуккана имамги. Чан нухалда гьедин ккараб? Ахиралдаги гьединго гуккана гьев. Рекъел гьабизейин вачIараб бакIалдасан чIегIер-гъеду гIадин вачун ана Калугаялде. ГIемер тарихиял суалал руго гьенир.\nГьанже демократия букIунилан бокьа-бокьараб жо гьабизе бегьулебищ? ЦIадаса ХIамзатица битIун абуна гъоб: ихтияр щваниги щиб жо эбали жеги дур тIанчIазда бичIчIулеб гьечIин. ТIанчIазда гуро, гIиязда релълъун буго ахирисеб анцIго соналъ Дагъистаналъул литератураги искусствоги».\nБицен гьабулеб фильмалда тIад харж гьабизехъин буго 700 млн гъурущ. Гьеб бугин аслияб куцалда инвесторазул гIарацилан бицана «Ленфильмалъул» вакилзабаз.\nРоссиялда гьечIо Имам Шамилил хIакъалъулъ бахъараб рагIа-ракьанде щвараб фильм. Буго гIицIго жал режиссералин чIарав чанго чияс Дагъистаналда бахъараб фильм – «Рай под тенью сабель».\nИмам Шамилил хIакъалъулъ кино


Ракълилаб гIумруялъе ахир лъезе хиялгун | Дагъистаниял | Киназего гIаммаб Россия\nРакълилаб гIумруялъе ахир лъезе хиялгун\n19 декабралда Турциялъул тахшагьар Анкараялда тIобитIулеб букIана "Турказул бераздалъун Россия" абураб суратазул выставка.\nГьеб рагьиялъул тадбиралда гIахьаллъарав Россиялъул посол, 62 сон барав Андрей Карлов чIвана. Выставка рагьиялъул тадбир бахъулеб букIана журналистаз. Гьезул видео — ва фотоматериалаздасан мухIканго бихьулеб буго Андрей Карловасде кьвагьдарав чи гьесда нахъа эхетун вукIараблъи.\nРоссиялъул посол чIваялда бан, батIи-батIиял пикраби загьир гьаруна политиказ, журналистаз ва рагъулал экспертаз. Абулеб буго, гьев чIванин Сириялда унеб рагъулъ Россия гIахьаллъи сабаблъун. Кьвагьдолеб мехалда, чIвадарухъанас абурал рагIабиги рехсолел руго гьез. Масала, гьеб лъугьа-бахъиналъул гьадин бицун буго "Комсомольская правда" радиоялъул рагъулав мухбир Александр Коцица: "53 секундалъ террорист ахIделев вукIана. "Гьаб нужее Сириялъухъ! Гьаб нужее ХIалабалъухъ", — ан.\nБакъбаккул улкабазул гIелмиял цIех-рехал гьарулев гIалимчи СагIид Гъапуровасул пикруялда, посол чIвай ккола Турциялда ва Россиялда гьоркьоб бугеб бухьен тIезабиялъул мурадалда гIуцIараб такъсир. Гьединабго пикруялъул рахъкколеб буго Турциялъул журналист ФугIад ГIабасовасги. "Кьвагьи бахъана Россиялъул ва Турциялъул бухьеназул вакил кIалъазе байбихьидал. Гьеб ишги гьабуна нилъер улкаби цоцалъ рагъизариялъул мурадалда", — ян рикIкIунеб буго гьес.\nТурциялда вугев Гъиргъизистаналъул посол Ибрагьим Жунусовас ракIалдещвезабуна: "Дунги Узбекистаналъул ва Тажикистаналъул вакилзабиги выставкаялде ахIана Андрей Карловас. Гьев вукIана дир гьудул. СНГялъул вакилзаби кидаго цадахъ унаан батIи-батIиял тадбиразде. Кьвагьдарав гIолохъанчи байбихьудасаго вукIана гьенив. Гьесде кинабгIаги щаклъиги ккечIо. ЧIегIераб костюмги ретIарав, каранда цо кинабалиго гIаламатги барав чи вукIана гьев. Гьев Андрейида нахъа эхетараб мехалда пикру ккана хIинкъи гьечIолъи чIезабулеб къокъаялдаса чи ватилин. Хадуб бахъана кьвагьи. Гьес ахIарал рагIабаздасан дида бичIчIулеб букIана гIицIго "бетIер борхуге, чIвазе ругоян". Андрей Геннадьевич вукIана хIалимав чи…".\nАндрей Карлов вукъана Москваялда. Улкаялъул президент Владимир Путинил указалда рекъон, гьесие кьуна "Россиялъул БахIарчи" абураб цIар.


Вацапалъул мунагь | Ислам в Дагестане\n19 Июль 2017 800\nАмма кидаго кIочене бегьуларо нилъер кинабго хьвада-чIвади, щибаб рагIи щибго жо гьоркьоб толареб «камераялъ» бахъулеб букIин.\nХирияб Къуръаналда буго гьадинаб аят:\nمَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ سورة ق اية 81\nМагIна: «Абуларила чияс цониги рагIи Ракъиб ва ГIатид малаикзабаз хъван гуреб».\nКиниги цо жо халкъалда гьоркьоб машгьурлъараб заманалда гьелдаса гьукъун рикIкIад чIезе кигIан бокьаниги цIакъ захIмат букIуна. Жакъа интернеталдаса цIакъ санагIат буго хIалтIи гьабизеги, цебе дандчIван гурони тIураларел рукIарал суалал дунялалъул рагIалда вугес цогияб рагIалда вугесулгун тIубалеб буго. ХIатта хъизангицин интернеталъул кумекалдалъун гьабулеб буго. Интернетги, телефоналги, хутIарабги халкъалъе гьукъун бажаруларо, амма нилъеда тIадаб буго гьеб кинабго исламалъул нухдасан бачине. Нилъгоги нилъер хъизан-агьлуги квешалдаса цIунизе ва битIараб нух кквезе.\nЖакъа нилъер гIемерисезул телефонал кодоре росун жанире раккани, гIемерал мунагьазул цIун ратула. Дица абулеб гьечIо гьенир чорокал роликал ратулин, гьединалги камулел ратиларо. Амма нилъеца гIемерисез рекIелгъеялъе цогидал релъанхъизаризе цоцахъе ритIулел жал цIакъ кIудияб пашманлъиялъул Къиямасеб къоялъ нилъее балагьлъун ратизе бегьулел руго.\nЩал гьелин гьикъани, ваккеха щивав жиндирго телефоналъуве, щал суратал, щал роликал, щал харбал гьенир ругелали.\nГьал телефоналги камерабиги раккаралдаса цIакъ гIемер лъикIабги квешабги бахъана гIадамаз ва къватIиб цIезабуна. Цо пуланав чияс мунагь яги къабихIаб пиша гьабулеб бахъун букIуна ялъуни цо бихьинчи яги чIужугIадан санагIат гьечIеб хIалалда ругеб мехалъ бахъун батула цогияз, гIодов кколев, гьороца ретIел борхизабулеб, чи холев яги чIвалев, аза-зар батIи-батIиял лъугьа-бахъинал. Камераби кирго ругелъул, чиясе бокьаниги бокьичIони бахъун кколебги буго ва гьединго чияр гIадамазухъе щвезе ресги букIунеб буго.\nБищун машгьурал мунагьал ва гьезул кIодолъи\nГъибат, бугьтан, гIадамал инжит гьари, гьереси бицин, мацI гьаби, чияр гIажизлъи-хатIаялда тIад релъанхъи. Кепалъейин абун пуланаб ролик, сурат, хабар, кечI-бакъан яги цогидаб жо чияхъе битIилалде ургъизе ккола гьеб пишаялъулъ хIарамлъи бугищали. ЦIакъ кIвар гьабизе ккараблъун буго гьаб хадуб рехсараб пиша. Чиясда бищун гьитIинабин ккараб, амма халкъалда гьоркьоб жиб бессараб ва цIакъго кIудияб мунагьлъун ккола гъибат-бугьтан. Гъибат бугоха чиясул хIакъалъулъ гьесие бокьулареб жо аби, гьеб хIакъикъаталда бугониги - «дов сурукъав вуго, гIантав-тохав вуго, мегIер кIудияв, мискинав, загIипав, жагъалав, къокъав, чIегIерав-хъахIав, бохдул гьетIарал руго» - гьедин батIи-батIиял хIалал ва сипатал рехсон чиясда тIасан кIалъай, нахъасан абуниги бадибе абуниги. Пуланав чиясдасан кIалъалаго гIадамаз абула: «Дица бугеб жо абулеб буго, досда бадибеги абизе кIола», - ян. Кин абуниги гьеб буго гъибат, чи хIакъир гьави.\nГъибаталъул хIакъалъулъ абулеб буго гьеб лъеберго зина гьабиялдасаги мунагь цIикIкIараб бугин. Бугьтан – гьечIеб жо чиясде гIунтIизаби ва гъибаталдасаги кIудияб мунагь. Хирияб Къуръаналда ТIадегIанав Аллагьас I ва хIадисазда салат-салам лъеяв аварагас гIадамазда тIасан гьел инжит гьарун кIалъалел гIадамазул гьан кванайлъун бугин абун буго. Хварав вацасул гьан кванай нилъее кигIан къабихIаб пишалъул бугеб? Гьединаб, сурукъаздасаги сурукъаб иш кколеб буго цогидазул хIакъалъулъ квешаб рагIи аби.\nХирияв Аварагас e МугIазиде гьабураб хитIабалдаги руго гьадинал магIнаялъул рагIаби «… кIалалъ, мацIалъ абулел рагIабаздалъун дуца гIадамал тIутIун раге, гурони жужахIалъул гьабзаз мунги тIутIун вазе вуго» (Абу Наим, «аль Хулият» (40/10)).\nГьал муназул кIодолъи нилъеда лъаниги ва гьаниб хъвазе бигьаго бугониги, гIумруялда гьел гьаричIого тезе цIакъ захIматаб иш буго. Нилъедаго лъачIого ккезе рес букIуна. Тавбуялда даимлъи гурони хвасарлъиги гьечIо. Амма гъибат-бугьтаналдаса цин нилъеца хIакъир гьарурал тIаса лъугьинаризе ккола.\nМунагьал интернеталда аза-азариде рахуна\nЩивасул вацапалда рукIана цо чанго къукъа ва щибалдаги вукIуна анцI-анцI, нус-нус чи. Цо лахIзаталда гIаламалъухъего щола лъикIаб букIа гъоб яги къабихIаб букIа ролик, сурат. ХIадисалда буго цо квешаб иш гьабизе бащадаб рагIиялдалъунгицин кумек гьабурав мунагьалъулъ гIахьалчи вугилан. Масала, дур квералдалъун цо чиясул ккараб мунагь-хатIа яги гьев хIакъирав куцалда бугеб суратниги битIани интернеталдасан Ютюбалде ва цогидалги соцсетазде ва къукъабазде, гьеб къокъаб заманалде аза-азар чиясда бихьун батула. Гьел киналгоги ккола мунагьалъукье мун сабаблъун ва дур мунагьги гьелда бащадго кIодолъула. Гьеб ролик, сурат, кечI-бакъан халкъалда гьоркьоб сверулеб бугебгIан заманалда мунагьалги цIикIкIунел рукIуна. Къиямасеб къоялъ гьевщинав чи нугIлъунги чIола ва дуе жаваб кьезеги кутакалда захIмалъула.\nГьелъул гIаксалда, лъикIаб вагIза-насихIат, Къуръаналъул аятал, хIадисал, лъикIал малъа-хъваял тIиритIизаруни, гьеб щварав чиясул, гьелда нахъвилъун лъикIлъи гьабунщинасул кири дуеги щола.\nИнсан хун хадубги гьесул лъикIлъиялъул яги квешлъиялъул асар интернеталда бугебгIан заманалда гьеб пишаялда рекъараб кири яги мунагь хъвалеб букIуна.\nГIалимзаби, исламалъул дагIватчагIи ана дунялалдаса, амма гьезул вагIзабиги макъалаби руго интернеталда ва гьездасан халкъалъ пайдаги босулеб буго, счетчикалъ гIадин гьезие кири къойидаса къойиде бачIунебги къотIулареб. Гьединго руго чороклъи, питна, бидгIа интернеталдаги тун хварал гIадамалги, гьелъухъ мунагьалги гьезие тIаде рачIуне-рачIунел рукIинарищха.\nНилъеца абураб рагIиялъги, хъвараб жоялъги, бахъараб сурат-роликалъги чиясул гIумру хвеялдецин ккезе бегьула, цогидал халкъалдаго цере суризарула, чан батIияб балагь-питна букIунеб. ЦIунаги Аллагьас гьединаб питнаялде нилъ ккеялдасаги, нилъедасан чияе гьединаб зулму гьабиялдасаги.\nТелефон бацIцIад гьабе\nХIасилул-калам, телефоналда жанибги бугелъул, нилъер соцсетазда лъун бугебщиналъул хIисаб-суал гьабизе ккела ва гьениб дагьабниги щаклъи бугеб жо батани, гьебги нахъе гьабизе ккела. Телефоналда жанибгицин щибго къваригIел гьечIеб жо теларо, щайгурелъул, дудаго лъачIого чияхъе ккезе бегьула гьелда жаниб бугеб. Абула жасусиял программаби рукIунин нилъеда лъачIого суратги бахъулел, телефоналда бугеб къватIибеги кьолел, гьединлъидал цIодорлъи гьабизе ккола.\nКIвар гьабизе ккараб иш буго, нилъеца компьютералдасан, телефоналдасан гьабураб, балагьараб, бахъараб, хъвараб нилъехъа бажарула бацIцIине, амма нилъер гIамалал хъварал кагътаздаса бацIцIине ТIадегIанав Аллагьасда гурони кIоларо. Гьединлъидал гIакъиласул пиша буго гьабуралдаса тавбу гьаби, мунагьазде тIадвуссунгутIиги ва гьединго интернетги цогидал технологиялги квешлъиялъе гуреб, исламалъе пайдаялъе хIалтIизари. Аллагьас кумек гьабеги киназего нилъеда дандчIварабщинаб лъикIлъиялъе хIалтIизабизе.


дискуссия материал К-М. Рамазанова - РЕЛИГИЯ и статьи на аварском - статьи - Персональный сайт\nВоскресенье, 18.03.2018, 14:50Читайте, комментируйте, спрашивайте.\nДун гьаб макъала хъвазе тIамуна 26 июлалъ 2006 соналда "ХIакъикъат" газеталъул кIиабилеб гьумералда бачIараб "Диналъе рацIцIалъи - букIинеселъе дару-сабаб" абураб ГIабдурашид СагIидовас хъвараб макъалаялъ. Цин гьаб макъалаялъе жаваб хъвалелде "ХIакъикъат" газеталъул хIалтIухъабазда абизе бокьилаан гъибат-бугьтан гъорлъ рехсараб, хасго диналда хурхун мекъал макъалаби газеталдасан риччай лъикI гьечIилан. ХIадисалда буго: "Цо чияс муъминчи чIвазе рагIудалъунцин кумек гьабуни, Къиямасеб къоялъ гьев тIаде вахъине вуго, гьесул кIиябго бералда гьоркьобги хъван бугеб хIалалъ гьав чи Аллагьасул рахIматалдаса хьул къотIарав чи вугилан". (Гьаб хIадис Исфагъаниясги Ибну Мажагьицаги бицана, гьебго магIнаялда бачIараб Байгьакъияс бицараб цоги хIадисги буго, "Аттаргъиб ва т-таргъиб", том 3, гьум.230). Гьелдаго борцун кинабгIаги ишалъе квербакъи гьабурал гIадамазеги гьеб квешлъи гьабурасего гIадаб мунагьги, гIакъубаги букIунилан хъвалеб буго исламалъул машгьурал гIалимзабазги.\n"ХIакъикъат" газеталъул хIалтIухъаби ккола магIарулал, бусурбаби, нилъерго диналъул вацал. Гьезие хадусаги насихIатлъун букIине, мисалалъе ГIабдурашид СагIидовасул гьаб макъалаги босун абизе бокьун буго, гьаб макъалаялда жаниб бугебщинаб гьересиялъулги, гъибаталъулги ГIабдурашидие бугеб мунагьги хIакъги буго гьеб макъала набор гьабуразеги, газеталда бахъизе изну кьуралщинал жавабиял хIалтIухъабазеги, гьеб макъала "ХIакъикъаталъул" 12 азарго тиражалъул гьурмазда бахъизе кумек гьабуралшиназеги. Гьебгиха цо нухалъ гьабураб гъибаталъулги, лъураб бугьтаналъулги, бицараб гьересиялъулги гуреб, 12 азарго нухалъ гьабураб гъибат-бугьтан гьересиялъул мунагь букIуна гьезиеги, гьелъул авторасего гIадин. ТIадежоялъе гьеб газеталъул гьурмазда гьеб макъала бугебгIан заманалдаги гьелъул мунагьги гьоркьоса къотIичIого кIодолъулеб букIуна. Гьеб буго дир "ХIакъикъат" газеталъул хIалтIухъабазе гьабулеб ракIбацIцIадаб насихIат. Дида ккола Аллагьасдаги божуларел, ахират хIакъаб букIиналдаги ракIчIоларел гьезда гьоркьов цониги хIалтIухъан ватиларин. Гьединлъидал, дунялалъул дагьал къояз щолел гъурщахъги хъулухъалъухъги ахираталъул абадияб балагьги, гIазабги, гIакъубаги тIаде цIаге. Гьанже ГIабдурашидил хIакъалъулъ. Дир диналъул вац, ГIабдурашид! Дуца гьединаб жо хъвалилан дида кидаго ракIалде кколароан. Нилъ перестройка байбихьун хадуса гIемер цадахъ хIалтIана, мун Госдумалде депутатлъиялде унеб мехалъ дуе кумекалъе, хIатта лъарагIазул росабелъицин, дуда цадахъ нижги хьвадана. Къисмат букIун гьечIо, ворчIичIо! Гьелдаса хадубги, дида лъалеб букIалдаса нилъер гьоркьоблъи квеш букIинчIо, нилъеда гьоркьоб ккараб жоги букIинчIо. Гьеб жо газеталда хъвазегIан цебе мун нижехъе вачIине рекъараб букIана, гIакъулуялда гьикъаниги шаригIаталда борцаниги. Дуца абизе бегьула мун дихъе щвечIо, дун духъе виччачIоян. Гьеб дуца абулеб батани, мунгогIаги божилищ гьеб дуца абураб жоялда? Дир вац, ГIабдурашид, исламияб тIолабго умматалъ жив кIодо гьавун тIабигIиназул кIудияв ХIасанул Басрияс абулеб буго мунафикъас гIайибал цIехола, муъминчияс гIузраби цIехолилан. Дие мун мунафикълъун вукIине бокьун гьечIо, муъминчилъун вукIине бокьун буго. Мунафикъзаби жужахIалъул бищун гъоркьияб тIинда рукIине ругилан абураб магIнаялъул аят буго Къуръаналда (сура 4, аят 45).\nДир вац, ГIабдурашид, гьаб цIакъ гIажаибаб заман бачIун буго. Исламалъул тушбабаз (хасго сионистазги масониязги) жалго рахчун чIун цо-цо хъулухъ бокьарал яги гIарац къваригIарал, кIал-мацI пасихIал, дин тIеренал гIадамал тIамулел руго ислам хIабургъинабизе. Дир дуда васият буго гьезул квачIикье мун ккезе чIогеян. Дица гIажаиблъи гьабула, гьаб нус-нус партиябазги, квешалщинал рикьалабазги,\nМухIцаралщинал политиканазги цIураб Россиялда жаниб дуда гIицIго Дагъистаналъул идара какизе батиялда. Цо мискинчияс азарго гIиялъажо бугев бечедав чиясул рахъалъ цого-цо жиндир бугеб лемаг биччан буго, мугIрузда риидалил заманалда. Хасало гIи тIадбуссараб мехалъ бечедав чияс мискинчиясда абун буго, гьеб дур цо букIараб лемаг бацIица чIванилан. Щиб къодай гьеб пакъир бацIида бихьана дур азарабго лемагалда гьоркьоса дир цо бугеб лемаг балагьулаго, дун гьеб бацIалда гурхIанилан абунила дов мискинчияс. БитIахъе бицани, гьев мискинчи бацIида гIадин дун дудаги гурхIанаха, дир вац, ГIабдурашид! Дица абиларо ДУМДалъул гIунгутIаби, гъалатIал гьечIилан, батIайиса гьабуни дагьабги лъикI букIинароанилан. Амма дуцаги мун гIадиназги "Черновик", "ХIакъикъат" газеталъул гьурмаздаса лъолел бугьтаналдаса ДУМД, Юсуп аварагасул биялдаса бацIцIад буго. Дуда, лъазе ккола ДУМДалъул хIаракатчилъиялдалъун Дагъистаналъул батIи-батIиял миллатазул мацIазда, 45 азарго тиражалдаса цIикIкIараб исламияб газета "Ассалам", щибаб мацIалъ чанцIулго къватIибе биччалеб букIин. Цо процент гъалатIги кколеб батила, амма 99 процент гьелъул исламалъеги бусурбабазеги пайдаяб букIуна, букIунареб батани дурго хIужаби росун ДУМДалде вачIа, рикIкIадаги чIун "Черновик" гIадал газетаздасан кьвагьдечIого. Гьединго лъидаго инкар гьабизе кIоларо ДУМДалъул нухмалъиялда гъоркь исламиял институтазданиги, мадрасабазданиги 1500 гIанасел ясалги васалги исламияб тарбия-гIелмуги Къуръан-хIадисги лъазабулел рукIин. Якъинго лъала гьел васазулги ясазулги цо процентцин наркоманал, гьекъолдухъаби рахъине гьечIолъи ва гьезул гIемерисез росабиго лъикIаб нухалде ахIизе рукIин. Лъицаго гьечIилан абиларо ДУМДалъул хIаракатчилъиялдалъун нус-нус росабалъе цIалун практикаялъ яги дибирлъи гьабизе гIолохъаби ритIи ва гьел росабаз ДУМДалъе баркала кьолеб букIиналда. Я дуца, яги цогияс инкар гьабиларо ДУМДалъ щибаб анкьида жаниб кIи-кIи нухалъ телевизоралдасаги радиоялдасанги исламиял вагIзаби-насихIатал гьарулел рукIиналда. Лъицаниги гурилан абиларо ДУМДалъул хIалтIухъаби аварияби, чIвай-хъвей ккарал бакIазде бусурбабазда гьоркьоб маслихIаталъе хьвадулел ругилан абураб жо. Дуцаги абеха, ДУМДалъул хIаракаталдалъун щибаб моцIалъ батIи-батIиял районазда гIемераб халкъги данделъун гIелмиял мажлисал гьарулел гьечIилан. ХIежалъул кампаниялда сверухъги ДУМДалъул ратула гIайибалги гIунгутIабиги, амма цониги улкаялда гьечIо хIежалъул кампания ДУМДалъ гIадин захIмат бихьун, учузго, бацIцIадго тIибитIулеб. Гьал руго беразда цере ругел хIужаби, амма ДУМДалде гамчIал рехулезул гIемерисел рагIабийин абуни, доба гIанкI гьаниб цер бугилан абиялда релълъарал гьодорал рагIаби руго.\nДир вац, ГIабдурашид, дуца бихьазабулеб буго, дир тIехьалда гьадинал рагIаби хъван ругилан: "Устарасул азбаралъуб бугеб боцIиялъул къадруги къиматги бусурманчиясе тIадегIан букIине кколила, аскIов вугев диналъул вацасулалдаса", - абун. ЦIакъ бокьилаан щиб тIехьалъул, кинаб гьумералда дица гьеб хъван бугебали лъазе. Дица балагьаниги гьел дуца абурал рагIаби дида ратичIо. Амма дица тIоцебе хъвараб "Вагьабият, ислам тIарикъат" абураб тIехьалда руго дица хъварал гьадинал рагIаби: "Устарасул рокъоб бугебщинаб жоялъул, хIатта хIайваназулгицин дур рекIелъ хасаб асар букIа. Гьедин гьабулеб букIана асхIабзабазги Аварагасда аскIоб" - абун (гьум. 102). Гьанже данде кквела дуца хъварабги дица хъварабги кIиябго жо. Дуца абуралъул магIна ккола, устарасул хIайванал диналъул вацасдаги кIодого рихьизе кколилан абураб, дица хъваралъул магIна ккола устарасул агьлу-хъизаналдехун, лъималаздехун, рукъалъул хIайваназдехун, цогидазулалдехун бугелдаса хасаб бербалагьи букIине кколилан абураб. Цо чи рекIелъ кIодолъани, гьесда хурхарабщинаб жоги кIодолъула. Цо чи цIакъ вокьани, гьесда хурхарабщинаб жоги бокьулеб гIадат букIуна. Гьединаб рокьи Аварагасдехун букIиналъ гурищ асхIабзабазги табигIиназги исламалъул машгьурал гIалимзабазги историказги гьесул рагъул алатазул, рукъалъул хIайваназул щибалъул мухIканго, гIатIидго сияралъул тIахьазда хъван бугеб. Гьединлъидал гьеб дир ДУМДалдаго гIадин дидаги лъураб бугьтан ккола. Гьебги цо бугьтан кколаро, 12 азарго бугьтан ккола, "ХIакъикъаталъул" тиражги 12 азарго бугелъул. Дир вац, бугьтаналъул кинаб мунагь букIунеблъи дуда лъаларищ. Дур бусурманаб цIарги бугелъул мун Къиямасеб къоялдаги, Аллагьасдаги, Гьесул аварагасдаги божулев чиги вугелъул, дуда гьебги бицина, мун капурчи вукIаравани бицинароан.\nБерцинаб иснадалдалъун ТIарбанияс бицараб хIадисалда буго, цо чи гьечIеб жоги гIунтIизабун рехсани Аллагьас гьев рехсарав чи жужахIалде ккезе вуго, гьесул гьересияб жо битIун букIин чIезабизегIан абун. (Гьересияб жо битIун букIинги кидаха чIезабулеб). Гьесго бицараб хIадисалда буго гьечIеб жоги гIунтIизабун бусурманги суризавизе гIоло цо рагIи бицани, гьеб бицарав чи Аллагьас жужахIалъул цIадав жанив виинавизе вуго, гьесул гьереси хIакълъизегIан абун. ХIакимица бицараб кьучIаб хIадисалдаги абулеб буго цо муъминчиясулъ гьечIеб жоги бицун цоги чи кIалъани (батIалъи гьечIо - хъваниги), гьев чи "радгъатул хабал" абураб жужахIалъул агьлуялдаса чвахулебщинаб рецIцI-хьвердалъул хIоринив чIезавизе вугилан. ГьечIеб жо абун, бугьтан кколеб бугеб жо абун, диналъул вац какани, гьелда гъибат абула. Гъибатги хварав вацасул гьан кванаялда релълъинабун буго Къуръаналъ. Дир вац, ГIабдурашид, дуца дурго макъалаялда цIар тун буго "Диналъе рацIцIалъи - букIинеселъе дару-сабаб" абун. Гьабищ доб дуца абулеб диналъул рацIцIалъи? Гьединаб рацIцIалъи лъие къваригIун бугеб? Питнадулазе! Питнаялда ахIулеб гIадаб каламги буго дур макъалаялда жаниб. Кьижараб питна борчIизабурав чиясе Аллагьасул нагIана бугилан абураб хIадис буго. Дуца бицунеб физика, медицина, астрономия, гьел дунялалъул гIелмаби ккола. Диналъул гIалимзабазде данде дунялалъул гIалимзаби (интеллигенция) дагIбадизе рахъаян хъвалеб мехалъ дида ккола, мун цояб рокъовги гIодов чIун дуца дурго гIакълу цогидаб рокъоб тун букIун батилилан. Дурго загIиплъиги бихьун дуца интеллигенциялда ахIи балеб буго жаваб кьезе рахъаян. Мун Идараялде вачIани дудаса гIелму лъалев физикги вуго ДУМДалда, лъабгониги дур гIадаб мединституталъул дипломал кодор ругел хIалтIухъабтги руго Идараялда, анцIила цо соналъ Сириялда диниял гIелмабазул тIадегIанал цIалул заведениязда цIаларал гIадамалги руго, дудасаги лъикI гIелму бичIчIарав юристги вуго, дудасаги лъикI динияб гIелму бичIчIарав Идараялда вугевщинав халтIухъанги вуго. Диналъул вац, ГIадбурашид, дуе цIакъ данде ккун бихьуларо Идараялъул хIалтIухъанас гIалимчийилан дуего цIар кьечIолъи. Лъалеб жо буго гьес мун диналъул гIалимчи гурилан абураб магIна гьелъул букIараблъи, мун тохтурлъиялъул гIалимчи гурилан гьес дуда абичIеблъиги хIакъаб буго. Вугищха мун диналъул гIалимчи? Школалъул каникулаз нижеца кIиго моцIалда жаниб лъималазда малълъараб жо ва гьезда лъалеб бищун чара гьечIого бусурманчиясда лъазе кколел суалал дуда лъалел ратани, гьел дудаго лъалел рукIин бихьизабизе мун нижехъе вачIа, амма мун вачIунаревлъи, вачIаниги дуца гьел суалазе жаваб кьолареблъи нижеда якъинго лъала. Вац ГIабдурашид, мун лъаларевлъунги вукIун, гьеб дудаго лъай дуе гIемерго лъикIаб буго, лъаларевлъунги вукIун, дудаго мунго лъалевлъун вихьиядаса. Диналъул лъай бугев чи тохтурлъиялъул лъай бугев чигун, тохтурлъиялъул суалазулъ къацандизе бегьуларебго гIадин, тохтурлъиялъул лъай бугев чи диналъул суалазулъги къацандизе бегьуларо. Гьеб ккола гIакълуялъ тIалаб гьабулеб жо. Амма дуца кинабгожо цоцалъ жубазабулеб буго. Дида лъала мун лъикIав тохтур-специалист вукIиги, лъикIав оратор вукIинги, политик вукIинги, амма диналъулъ мун жагьилчи вуго, тохтурлъиялъулъ дун жагьилчи вугевго гIадин. Нилъ кIиялго гьелъие мукIуралги рукIине ккола. Гьединлъидал диниял ишазулъе мун лъугьинчIого чIани дуе лъикIаб буго. Диналъул ишазулъ мекъса ккарав чиясул абадияб тIалихI къола. Хьул буго вац ГIабдурашид, гьаб дица хъвараб жо дуца ракIбацIцIадго гьабураб насихIатлъун къабул гьабилилан.\n"ХIакъикъат" газеталъул хIалтIухъабаздаги гьари буго, гьалда гьаб калам къокълъизабеян. "ХIакъикъат" газеталъул тираж 12 азарго батани, ДУМДалъул газеталъул 45 азарго буго. Нилъ цоцалъ дагIбадиялъ халкъалъе зарал гуреб жо кколаро. Цо-цо редакциялъул рахъалдасан хъван бачIуна, гьаб макъалаялъул жаваб авторас кьолилан абурал рагIаби. БитIараб буго, дунялалда гьелъул жаваб кьечIого борчIизе бегьула редакция, амма ахираталда цере рахъун чIарал къояз щибаб рагIул редакциялъул хIалтIухъабаз жаваб кьезе ккезе буго.\nГъибат-бугьтан гъорлъ бугел макъалаби рахъаралъухъ редакциялъул щивав хIалтIухъанасе букIараб мунагь-хIакъалъул хIисаб-хIасилги гьабун, дуца бичIчIизабулеб буго «дунялалъул дагьал къояз щолел гъурщихъги хъулухъалъухъги, ахираталъул абадияб балагьги, гIазабги, гIакъубаги тIаде цIаге», - ян.\nМун божа, хIурматияв гIалим, гьел гъурщал ниже рухI хвасар гьабизе гIуралдаса тIокI щоларо. Цо хIужа: цохIо жавабияв секретарь вуго нижер ахираб къого соналда жаниб живго бетIергьанаб транспорт - велосипед босизе кIварав чи. Цогидал «тIокIлъабазул» бицинаро. Иншааллагь, нижеда бахиллъизе кколеб хIалалда ватугеги щивго, гьездаго гъорлъ нужги.\nГьединлъидал, кьучI гьечIеб жо буго, гъибат-бугьтан гъорлъ бугеб материал газеталда лъей, гIарац – хъулухъалда бухьинаби. БатIияб жо – хIужа-хIакъикъат нижеда лъачIолъиялъул ва лъазабизе рес гьечIого букIиналъул хIасилалда газеталда гъалатI ккей, мекъаб пикру загьир гьаби. Гьебги, лъалеб букIун гьереси бицинги, авторасул намусалъул иш буго. Мекъабги тIекъабги газеталдасан къватIиб чIвазабизеги чIезабизеги бокьарасе рагIи нижеца кьурабго буго. Гьелда гьеб хабар тана. Гьеб гуро аслияб жо.\nХирияв вац, КъурамухIамад: ДУМДАлъ гьарурал лъикIал ишазул бицун дуца хъвалеб буго, исламиял институтал-мадрасаби рагьун гIолилазе тарбия-гIелму кьеялъулги, вагIзаби-насихIаталгун теле-радио передачаби гьариялъулги, бусурбабазда гьоркьоб маслихIаталъе хьвадиялъулги, гIелмиял мажлисал тIоритIиялъулги. Гьеб лъикI буго. Амма гIадамазул пикруялъе асар гьабиялъул гучаб алат хIисабалда диналъул масъалабиги ресалги чIахIиял руго: тIоцебесеб иргаялда рухIиябги адабиябги пасикълъиялъул къвалакьа гIалам бахъизе, бацIцIалъиялде, божилъиялде, лъикIлъиялде нух бихьизабизе, миллатал – халкъал цолъизаризе, гьудуллъи цIунизе.\nГьелъие квербакъи гьабизе хIадураб гуреб газета дуда дандчIвазе гьечIо. «Бугьтанал» лъолебилан дуца рикIкIунеб «Черновикалдаса» байбихьун. Пикру гьабе, гьеб газета, жиб бижараб къоялдаса нахъе къеркьолеб буго гIорцIи гьечIеб, хъантIараб тIалъигун, халкъалъул би гьекъолел къохьолъалкIачалгун. КъватIир чIвазаруна нахъе балагьун гурони цогидаз жидер цIар бахъуларел тIадегIанал хъулухъчагIи, чиновникал цIогьал. Рорхана республикаялъе цIикIкIараб кIварги, пайда, хайирги бугел суалал. Гьебго заманалда рухIиялги рухIаниялги . Амма нужеда хъинтIанщинаб жо диналдего данде чIараблъун къабул гьабизе ва ДУМДалда хIалтIулев цо дур диналъул вацас нижехъе бачIараб макъалаялда гIадин, жиндирго пикру загьир гьабурав чи хIапдолеб гьойлъун рикIкIине бегьуларо.\nХIурматияв, КъурамухIамад-хIажи. БитIараб бицани, гьаб бахIс байбихьаралдаса дун ургъулев вукIана, ахираталда гIодовиччан цо маслихIатаб, сабураб, гIакъилаб калам гьабизе рагIиги духъе кьун, гьеб гьелда лъугIизе телин. Гьедин ккечIо кигIан ккезе бокьун букIаниги. Амма хьулги божиги буго, хадубккун хъвалебги бицинебги нилъер гьеб даражаялъул букIиналда.\nКатегория: РЕЛИГИЯ и статьи на аварском | Добавил: saidov-ak (23.12.2007) | Автор: Курамагомед Рамазанов\nПросмотров: 680 | Рейтинг: 1.0/8 | - Оценить -ОтличноХорошоНеплохоПлохоУжасно


Донецкалъул сепаратистазда сверун компромат\nУкраналъул ХIинкъигьечIолъи цIуниялъул хъулухъалъухъе щун руго улкаялъул машрикъалъул рахъалда «Донецкалъул халкъияб республика» гIуцIиялда сверун «референдум» къачIалеб букIиналъул мухIканал далилал. Гьебги хIасил цебеккунго лъалеб референдум гьабизе.\nГьеб хъулухъалъул пресс-централъ лъазабуна арбагI къоялда жидер далилал дагьалги мухIкан гьарулин «ГIурусазул цолъи» абулеб багъа-башариялъул лидер Александр Баркашовасулгун хъвай-хъвагIай гьабичIеб «Православный Донбасс» абулеб идараялъул бетIер Дмитрий Бойцовасул телефоналдасан букIараб гара-чIвариялъгийин.\nГьениб Бойцовас гIурусазул аскаразул кумек гьарулеб буго 11 маялда тIобитIизе бугеб «референдум» икъбалалда рагIалде бахъинабизе. Баркашовас гьесда абун буго «жал разиял ругин» абураб жавабалъул «100 проценталъул суратги бахъун» фальсификация гьабейин.\nУкраналъул ХIинкъигьечIолъи цIуниялъул хъулухъалъул лъазабиялда кьолел руго гIурус, ингилис ва немец мацIалде руссинарурал гьел аудиофайлалги.


Кебедов Дада, Муслим Атаев\nРасулов СагIитица бицараб\nДиеги гьеб хабар дир чIахIиял гьудулзаби Дадал Набицаги Гъазил ГiумарасхIабицаги бицана. Гьел цIакъ цоцазе хириял гьудулзаби кколаан ва гIемер дандчIвалаан. Жалго данделъараб мехалда, гьездаса гIезегIанго гьитIинав вукIаниги, гьез дунги данде гьавулаан.\nМуслим Атаевас Дилималде чапар витIун вугила рекIаразул полкгун жив гьениве вачIине вугин, 400 чодуласе квенги, гьезул чуязе кIалцIи-херги хIадур гьабейилан. РагIизе бокьараб жаваб гьенисаги щвечIого, Атаевасул партизаназ Дилималде къварилъи гьабун бугила гIадамал жанир тIамун, рукъзабахъ чIухьал ран.\nДилималдаса Алмахъалдеги добго хабар босун витIарав чапарасде Къебедил Дадаца жаваб гьабула гьалбал къабул гьаризе хIадур ругилан Муслимги Дадаги церегоялдаса цоцазда лъалел рукIанила Дадае Муслимица наган таманчацин кьун бугила. КIиго къоялъ Алмахъалда гьоболлъи бала Муслим Атаевасул къукъаялъ. Динияв гIалимчи ГIамиргIалихIажил ва гьесул хъизаналъул вац Гъанжабайил Жамалудинил рукъзалги рухIула. Гьез ХIоцоса Нажмудин валагьулев вукIуна Муслим Атаевас Къебедил Дадада гьикъула.\n- дада, дуда лъаларогонищ букIараб советияб власталъул тушман ХIоцоса Нажмудин Устархан-хIажил гьабил лавкикьги вахчун вукIараблъи.\n- Лъалаан, Муслим, - ан букIана Дадал жаваб.\n- Лъалеб букIун батани, щайха гьев кквезеги ккун хIукуматалъухъе кьечIев?\n- ГIемерал гIадамаз жидер цевехъанлъун лъазавурав бахIарчи алмахъаз къватIиве кьезе лъикI гьечIилан пикру гьабуна, Муслим Аман гьарун вачIарав чи цIунулеб гIадат буго лъиениги заралги гьечIин, виччантейин гьеб гьабил лавкикь чвертолеван тана.\nМуслимилазухъе баян щвана имам Чачаналдехун ун вугин чанго божарав чи цадахъгунилан Атаевасул къукъа Алмахъалдаса Чачаналдехун къватIибе бахъана.\nГьел ун хадуб Къебедил Дадахъе хабар щвана Чачаналъул рагIаллъабазда ругел рохьазда мадугьалихъ ругел росабазул гIемерал гIадамаз партизаназул къукъаялъе гъоркьчIел хIадур гьабун бугилан.\nКъебедил Дадаца хех чу кьолона. Алмахъазул ракьал лъугIулел гIурабазда гьев къукъаялда хадув гъана. Атаевасде аскIове щвана.\n- Муслим, нужее гъоркьчIел хIадур гьабун буго. ГIолохъабазул гIумру гIададе инабуге. Нажмудиниеги цо Аллагьас хъвараб къадар батила.\nКъебедил Дада пачалихъалдаса вахча-хьвазе байбихьараб заман букIана гьеб.\nИмам гъорлъа вахъана ва алмахъаз гьев цIуничIин абураб цIаралдаса наслаби цIунана.\nАлмахъазул ракьалдасан арал партизанал, жидеца гьабулелъул тIубараб магIна лъаларел миллатцоял ва мадугьалзаби чачанал диналъул вацазул битIеялде риччачIо.


Х1УРМАТАЛЪЕ МУСТАХ1ИКЪАВ. - 28 Сентября 2018 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2018 » Сентябрь » 28 » Х1УРМАТАЛЪЕ МУСТАХ1ИКЪАВ.\nДагьаб цебег1ан г1умруялъул 80 сон т1убана Дагъистан республикаялъул лъай кьеялъул мустах1икъав х1алт1ухъан, г1емерал соназ районалъул нухмалъиялъул жавабиял хъулухъазда х1алт1арав, мустах1икъаб х1алхьиялде аниги, районалъул херазул советалъул председательлъун х1алт1улаго щиб, гьеб х1алт1и тун хадубги, районалъул г1адамазул г1умру-яшав берзукьа биччач1ев Мух1амадинов Г1алиасх1аб Ах1мадовичас.\nРайоналъул нухмалъиялъул хъулухъазда х1алт1улелъул, гьев г1емер цеве вахъунаан «Росдал зах1матчи» газеталъул гьурмаздасан районалда цере ч1арал к1вар бугел суалазул, лъай кьеялда, культураялда, сахлъи ц1униялда, социалиял хъулухъазда данд ч1валел г1олел-г1оларел рахъазул масъалабазул бицун. Гьале жакъаги нижгун дандч1варав Г1алиасх1аб Ах1мадовичасдаги нижедаги гьоркьоб ккана гьадинаб гара-ч1вари.\n1953 соналда Хьиндахъ 7 сонил школаги лъуг1изабун ц1ализе лъугьана Г1алиасх1аб Буйнакскиялъул педучилищеялде. Бергьенлъиялда гьебги лъуг1изабун т1ад вуссарав Г1алиасх1аб Мух1амадинов х1алт1изе лъугьана Г1оч1ло байбихьул школалде учительлъун. Бач1инахъего байбихьула гьес к1удияб жигарчилъиялда х1алт1изе. Школалда дарсал кьеялда г1ей гьабун ч1еч1ого, г1ун бач1унеб г1ел г1агараб ракьалде рокьи бугеблъун, Ват1ан хирияблъун куцаялъе г1оло гьес г1емер т1орит1ула бат1и-бат1иял дандч1ваял, церерахъинал ва цоги-цогидалги тадбирал. Гьебги бихьун Г1алиасх1аб Ах1мадович вит1ула Тельманил ц1аралда бугеб колхозалъул комсомол организациялъул секретарьлъун. Гьенисан районалъул ВЛКСМалъул школазулгун х1алт1и гьабулеб отделалъул заведующийлъун. Кват1ич1ого вищула районалъул ВЛКСМалъул райкомалъул 2-лев секретарьлъун. Гьенибги Мух1амадиновасул х1алт1уде бугеб рокьиги, г1уц1арухъанлъиялъулаб бажариги бихьун, гьев вачуна республикаялъул ВЛКСМалъул обкомалъул г1уц1арухъанлъиялъулаб отделалъул инструкторлъун. Чанго соналъ гьеб хъулухъалдаги х1алт1ун, Г1алиасх1аб вачуна районалъул киносетазул директорлъун. Гьеб заманалда гьоркьоб Г1алиасх1абица лъуг1изабула Ростовалъул Т1адег1анаб партиялъулаб школаги.\nГ1. Мух1амадиновасул жигарчилъиялдалъун ва доб заманалда республикаялъул кинофикациялъул начальниклъун йик1арай Губаханова Изумруд Х1ажиевнаялъул кумекалдалъун районалда рагьула муг1рузул районазда гьоркьосеб кинопрокаталъул отделение. Микьго районалъул г1адамазе хъулухъ гьабулаан гьеб отделениялъ. Гьедин, Г1алиасх1аб Ах1мадовичасда к1ола 18 чиясе х1алт1и ва гьел г1одор ч1езе мина балагьизе, т1адеги бала 8 бокс, данделъаби т1орит1изе к1удияб зал. Гьел т1аде разе районалдего т1оцебесеб нухалда рач1инарула железобетониял плитаби. Кинопрокаталъе ралагьана 2 къайи баччулел ва 1 т1адагьаб автомашинаби.\nЛъиениги балъголъилъун батиларо, гъоб заманалда ч1ах1иялги, г1исиналги гъираялда хьвадулеб бук1араб кинотеатр «Ц1ум» Г1алиасх1абил жигарчилъиялдалъун Хунзахъ х1алт1улеб бук1иналъеги. Гьениб гурого неоналъулаб реклама гьабулеб бак1 муг1рузул районазда кибниги бук1инч1о. Г1алиасх1абица кинопрокаталде рач1инарулаан, г1иц1го республикаялдаса гурелги, СССРалъул тахшагьар-Москваялдасаги, Ленинградалдасаги, Новосибирскиялдасаги ва цоги-цогидалги шагьараздаса кинофильмал. Росабалъ рагьула киноаппараталъулал будкаби. 12 киноустановка гурого бук1инч1еб бак1алда, гьеб бахинабула лъебералда анкьгоялде. Гьеб х1алалда х1алт1улаго, 4 соналда жаниб районалда х1алт1улеб кинопрокат мустах1икълъула республикаялда хьвадулеб «Баг1араб байрахъалъе».\nГ1олиласул жигарчилъи, х1алт1и гьабизе ва гьеб бачине бугеб махщел, гьесул бажари ва гъваридаб лъай бихьун, Г1. Мух1амадинов гьенисанги вачуна райисполкомалъул председателасул заместительлъун. Гьесул жавабчилъиялде ккола районалъул культураялъул отдел, сахлъи ц1уни, лъай кьей, социалияб защита, коммуналияб маг1ишат. Гьебгощинаб г1уц1иялъул х1алт1уда хадуб бербалагьи бук1инабиялда цадахъго, гьесде бач1ана к1удияб жавабчилъиги. Гьелдасаги щибго х1инкъич1ого, къач1ого ц1идасанги жувана гьев х1алт1уда гъорлъе.\nГ1алиасх1аб г1емерав хьвадулаан росабазул школазде. Киб бугониги даг1ба-раг1и ккани маслиг1ат гьабулев чи гьев вук1унаан. Г1алиасх1аб г1емер дандч1валаан росабазул зах1матчаг1игун, школазул муг1алимзабигун, ц1алдохъабигун. Кибго раг1и билълъарав Г1алиасх1аб, киса-кибго гъираялда къабулги гьавулаан. Жиндирго махсаро-хоч1алдалъунги к1олаан гьесда г1адамазул рек1елъе нух батизе, г1олилазулгун данде ккезабизе, х1алт1и гьабизе нухал ратизе. Г1алиасх1аб райисполкомалда х1алт1улеб заманалда рарал руго Гьамущи, Г1орут1а, Хьиндахъ, Г1арани, Харахьи, Хунзахъ школал, Г1акаро маг1арда телевышка, райкомалъе мина, Хунзахъ росулъе бачараб лъим. Доб заманалда г1олохъаби ц1акъго жигарал рук1анилан бицана Г1алиасх1абица. Хунзахъ росулъ школалъе, райкомалъе мина балеб мехалда щибаб анкьалда г1олохъаби рахъунаанила субботник гьабизе. Г1акаро маг1арда бугеб телевышка, гьелдаго аск1обго бугеб мина балелъулги г1олохъабаз квер хъвач1еб гамач1 хут1ун батиларила. Доб заманалда босун буго телевышкаялде аппаратура, х1алт1изе биччан буго кьер бугеб телевидение. К1удияб х1алт1и гьабун буго, мунагьал чураяв Атал Х1ажица гьабураб х1оралъул проект г1умруялде бахъинабиялъе г1арац балагьиялъеги.\n20 соналъ райисполкомалъул х1алт1уда х1алт1улелъул, райкомалъул щиб, райисполкомалъул щиб нухмалъулезда цадахъ лъугьунги, жиндирго жигарчилъиялдалъунги районалъул г1адамазул г1умру ва яшав цебет1езабиялъе г1емерал пайдаял ишал гьаруна Г1алиасх1абица. Гьев г1емер унаан республикаялдасан т1уразе кколел ишал т1уразеги. Гьезул х1асил ккеч1ого т1адги вуссунароан.\nРайоналъул социалиябгун-экономикияб ва культурияб цебет1еялъе г1оло свак лъач1ого х1алт1арав Г1алиасх1аб к1одо гьавуна «Дагъистаналъул мустах1икъаб лъай кьеялъул х1алт1ухъан» абураб ц1аралдалъун. Гьединаб ц1ар кинав ватаниги чиясе кьолароанилан бицана гьес. Цебе мустах1икъазул к1удияб адаб-х1урматги гьабулаанилан, къиматги бук1унаанилан. Гьездаги т1убараб жамг1ияталдаги гьикъун, г1акълу данд бан гурого кинаб батаниги х1алт1иги гьабулароанилан. Гьанже к1очон тун гурого мустах1икъал рихьулелго гьеч1илан. Хадубги жиндирго пикру загьир гьабун гьес бицана: -Щибаб х1алт1ул г1уц1иялда ратула ишги лъалел, к1одо гьаризеги, ц1арал кьезеги мустах1икъал г1адамал. Щаялиго гьел рихьулел гьеч1о. Дагьалищ ругел росдал маг1ишаталда, ветеринариялда х1алт1улел мустах1икъал г1адамал. Гьезул гьаракь раг1улеб гьеч1о. Мустах1икъал г1адамал к1очон теч1ого рук1ине бегьилаан, мустах1икъазул суратал ч1ван стендал гьаризе, данделъаби т1орит1улелъул г1акълу гьикъизе, пикраби данд разе гьел ах1изе. Беццараблъун бук1инаан «Мустах1икъазул слет» ах1изе, г1умруялъул лъугьа-бахъинал, тадбирал гьезул г1акълу-пикраби х1исабалде росун т1уразаризе.\nКкана нижер гара-ч1вари гьанжесеб г1олохъанаб г1елалда хурхунги. Щибго ургъел гьеч1еб, сундулго пикру гьабулареб г1ун бач1унеб бугила гьанжесеб г1елилан бицана Мух1амадиновас. Бук1инареб кинха, мина базе кколеб гьеч1о, къайи-къоно эбел-инсуца яс т1уялелъул кьолеб буго. Г1уц1ун, къач1ан кьураб минаялъуре рахъарал лъималазда зах1маталъул къимат бич1улеб гьеч1о, телефоналги кодор ккун, к1алдибе борта баг1арг1ечилан ч1олел руго. Гьезул кинаб бук1аниги жавабчилъи, нич гьеч1о. Мисалалъе босани, цебе х1алт1уде кват1улев чи цог1аги вук1унароан. Нагагьлъун кват1улел ругониги, рихха-хочун рекерун рач1унел рук1унаан. Къаси саг1ат цо-к1игоялда командировкаялдаса руссаралцин, радал саг1ат микьгоялда х1алт1уда рук1ине кколаан. Гьанжейин абуни, киг1ан кват1улел рук1аниги, гьел-гьелиялда г1одоре риччан унел рук1уна.\nЦебе лъимал унаан жинди-жиндир болъодул х1ок1алдасан: октябратал, пионерал, комсомольцал, коммунистал. Гьезда лъалаан щивав вахине кколеб болъодул борхалъи. Октябренокасда лъалаан кинавлъун гьев вук1ине кколевали, гьединавлъун вук1ине гьес жигарги бахъулаан. Пионерасул ах1и «Кидаго х1адур вуго»,-ян абураб бук1ана. Комсомольцал куцалаан Ват1ан бокьиялъул, гьелъие рит1ухъаллъун рук1иналъул, зах1мат хирияллъун бах1арчилъиялъун рук1иналъул рух1алда. Гьанжейин абуни, кинабго г1арцуца борцунеб буго. Инсанлъиялъул, чилъиялъул халго гьабулеб гьеч1о.\nХабар ккана нижер гьанжесел рищиязда хурхунги, Г1алиасх1абил рах1ат хвезабун бугоан т1убараб 6 моц1алъ районалъул бет1ер вищун гьеч1олъиялъ. Г1адамаз общественныяб х1алт1уда къадараб гурони г1ахьаллъи гьабулеб гьеч1ила, гуребани, гьебгощинаб заманалда районалъул нухмалъулев гьеч1ого вук1унароанилан абуна гьес. Кинав бет1ер районалъе х1ажат вугев абураб суалалъе жаваблъун гьес рик1к1ана Дагъистаналъул халкъияв поэт Г1абасил Мах1амадил раг1аби:\nИнсанги хирияв, халкъги бокьулев,\nХан къвариг1ун вуго дир т1алъиялъе.\nЗаконги ц1унулев, ц1огьги рихарав\nТ1адчи вокьун вуго районалъеги.\nБокьилаан буго нилъ киналгоги гьеб пикруялда разилъизе. Ахиралдаги Г1алиасх1абида юбилейги баркулаго, гьарула гьесие чорхое щулияб сахлъи, къвин гьеч1еб г1умрудул къуват, жан-жигар. Виччанте гьев кидаго хут1изе лъималазда, лъималазул лъималазда ва нилъ киназдаго гьоркьов жиндирго г1акълугун, махсаро-хоч1гун гьесие рек1ее бокьарабг1ан заманалда. Юбилейгун!\nПросмотров: 67 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


Салатавиялъул ракьалда сапарчагIазул ракI тIаде цIалел, бераз лазат босулел бакIазул цояблъун лъугьун буго Алмахъ росу. Гьеб гIемерго некIсияб ва кIудияб росу буго ралъдал гьумералдаса микьнусго метралъул борхалъуда, Ахъташ гIурул кваранаб рагIалда.\nБицен буго гьеб гIоралда «ХъахIаб гамачI» абураб магIнаялъул цIар Ахъташ хутIун бугин хазаразул заманалдасаго. Алмахъалъул югалъулаб рахъалдехун километргун бащдалъул халалъиялда руго батIи- батIияб тIегь-хер гьарзаял рорхатал мугIрул. Севералъулаб рахъалдехун ругел гIемер рорхатал гьечIел мугIруздасан байбихьун чвахула Ахъташ.\nРосдада сверухъ ругел мугIрузда ва рохьазда дандчIвала батIи-батIиял жанаварал, рухIчIаголъаби ва хIанчIи: циял, бацIал, чакъалал, гъапланал, хъабанал, гIалхул цIцIани, цIиркъал, гIондокьал, гвангваби.\nГIалимзабаз чIезабун буго Алмахъалъул сверухълъиялда лъагIалида жаниб 270 роцIараб къо букIунин, гьоркьохъеб къадаралда гьаваялъул хинлъи бахунин гIицIго анцIго градусалде. Хасалил моцIаздайин абуни гьеб 26 градусалдаса гъоркьеги кколарилан.\nГьенир гIемерал руго бацIцIадаб ва цIорораб лъадал иццал, Ахъташ гIурул лъадалъ рукIуна масакI тайпаялъул ччугIби.\nДун Алмахъалде щвана гьеб росулъа жамагIатчи ДРялъул ЖамгIияб палатаялъул член Айтемир Сатираевгун цадахъ.\nГIагараб росдаде рокьи рекIелъ бугев Айтемирил хIаракаталдалъун Алмахъалда ахирал соназда ккарал лъикIал хиса-басиязул бицунеб букIана гьесул росуцояз. Амма гьезул хIакъалъулъ дагьаб хадуб бицинеги тун, гьанир рехсезе бокьун буго Алмахъалъул тарихалдаса цо-цо баянал, нусго сон барав Насрула Мусаевас бицарабги кьочIое босун.\nТамерланица Дагъистаналде чабхъен гьабураб заманалда Алмахъ букIун буго ичIазарго цIараки жаниб бугеб шагьар. ГIурус пачаясул чияр ракьал рахъулезде данде Кавказалъул рагъ халат бахъана кIикъогогIан соналъ. Гьеб гъазаваталъе къоло щуго соналъ бетIерлъи гьабуна имам Шамилица. Халкъалъул эркенлъи ва чияда бараблъун гьечIеб Имамат цIунизе гьеб бахIарчияб къеркьеялъулъ гучаб гIахьаллъи гьабуна алмахъазги. Гьезул гIемерисел рукIана имам цIунизе гIуцIараб къокъаялда гьоркьор.\nКIудияб ВатIанияб рагъулъ гIахьаллъана 540 алмахъав, гьездаса 270 чи росулъе тIад вуссинчIо.\n1917 соналъул инкъилабалдаса хадуб цIикIкIараб хиса-баси ккана Алмахъалъул гIадамазул гIумруялъулъ. Росулъ рагьана цIияб школа, изба- читальня, рагIалде бахъана хъвазе- цIализе лъангутIи лъугIизаби.\nЦо гIи-боцIул фермаялъул багIараб бокIоналда дир бер речIчIана хIикматаб документалда. Гьелда хъван буго: «Дагъистан АССРалъул Казбек районалъул «25-абилеб Октябралъул цIаралда бугеб гIияхъанлъиялъул фермаялъе кIиго соналъ гьоркьохъеб къадаралда III,6 кьегIер щвана вюртембергалъулаб метис-тайпаялъул 100 чахъдадаса ва гIоркIкIеналдаса батIа гьабураб мехалъ. 1937 соналда букIун буго кинабниги 1569 чахъу, 1938 соналда - 2053 чахъу. Гьелъухъ гьеб ферма рикIкIана ТIолгосоюзалъул росдал магIишаталъул выставкаялда гIахьаллъараблъун ва босун буго ХIурматалъул ТIехьалде».\nДагъистаналдаго цIияб ишлъун лъугьана тIанкIал ругел ритIучIал Алмахъалда хьихьизе байбихьи. Гьелъул хIакъалъулъ гьадин бицана «Алмахъ» совхоз» ОООялъул нухмалъулей Зинат Лугуевалъ: «Нижер предприятиялъул директорлъун доб мехалда вукIарав Шихмирза Абуевасда рагIун буго тIанкIал ругел ритIучIал Кабардино-Балкариялъул «Майский» совхозалда хьихьулел ругилан. Гьес, гьенивеги ун, бичун босун бачIана 300 ритIучI. Гьезие бокьалги къваригIинчIо, нилъер гьава- бакъги рекъон ккана, хасалил квачги гьезда хIехьезе кIола, херги кванала, гъутIбузул гIисинал гIаркьалаби рукъизеги бокьула».\nГьебго ОООялъул кIудияй специалист Нажабат Сиражудиновалъги тIаде жубана: «ТIанкIал ругел ритIучIал хьихьиялъ цIикIкIараб хайир кьолеб буго магIишаталъе. Гьезул лълъурдул хIалтIизарула цIакъго къиматал дараби хIадуризе».\nГьаниб бицине ккола ритIучIазул рехьед хехго кIодолъулеб бугилан. АнцIгогIан соналда жаниб гьезул къадар азаралда щунусгоялде бахана. Гьединлъидал «Буртунай» совхозалдаги байбихьана тIанкIал ругел ритIучIал хьихьизе. ГIиял рехъаби цIикIкIинариялъеги гьезул щибго квалквал гьечIо.\nАмма, кигIанго бокьичIониги, Буртунаялдаги ва цогидал магIишатаздаги хьихьарал тIанкIал ругел ритIучIазул къадар соналдаса соналде дагьлъана, тIубанго тIагIине байбихьана.\nЦIикIкIараб хайир кьолел, хасго лълъурдул хираго ричун унел гьел ритIучIал тIуранго тIагIиналдаса хвасарлъиялъе квербакъана Айтемир Сатираевас. «ЧIикIабГЭСстрой» ОАОялъул генералияв директорасул заместительлъун вугел соназдаго гьес хIаракат бахъана ритIучIал хихьизе гьарурал бакIал жиндирго тIалабчилъиялде росизе ва акциял тIиритIизаризе.\nТIолгороссиялъул пантал тайпаялъул лълъурдул ругел ритIучIал гIезариялъул гIелмиябгун цIех- рехалъул институталъул директор, ветеринариял гIелмабазул доктор, профессор, РФялъул гIелмабазул мустахIикъав хIаракатчи В. Г. Луницыница хъвалеб буго: «Северияб Кавказалда «Алмахъ» совхоз» ООО ккола Казбек районалъул рорхатал мугIрузда тIанкIал ругел ритIучIал гIезариялъул цого-цо бугеб предприятие.\nТIанкIал ругел ритIучIал Дагъистаналда гIезариялъул бугеб захIматаб хIалалде кIвар буссинабизе, магIишат щулалъизабиялъе гIарацги биччазе ккола», - ян.\nДагьабго къокъ гьабун бахъараб гьеб кагъат битIун бачIун букIана нилъер тIоцевесев президент МухIу ГIалиевасухъе.\nГьелдаса хадуб кинаб хиса-басиха ккараб?\n«Алмахъ совхоз» ОООялъул коллективалъ, Казбек районалъул нухмалъулез, ДРялъул Росдал магIишаталъул ва кванил нигIматазул министерствоялъ кIудияб хьулгун къабул гьаруна ДРялъул президентлъун вукIарав Рамазан ГIабдулатIиповасул аслиял проектал, гьелдаго гьоркьоб АПКялда ритIучIал гIезариялъул масъалаги. Амма, магIарулаз абухъе, гьеб хьулги хIорго хутIана.\nДРялда ритIучIал гIезариялъул иш тIоцебе пайдаяблъун рикIкIарав ва гьелъул гIуцIарухъанлъун лъугьарав ГIабдулбасировас 1974 соналдаго абун букIана пантал тайпаялъул (ракьа гIадин къвакIуларел) лълъурдул ругел ритIучIал гIезариялъе ресал нилъер республикаялда гIемерал ругин, хасго мугIрузда цересел бакIазда. Гьес бихьизабулеб букIана, гьелъие харж гьабураб щибаб гъурщидаса щвезе бегьулеблъи лъабго ва цIикIкIун гъурущ хайиралъул. Алмахъаздаса мисал босун, тIанкIал ругел ритIучIал жидерго магIишатазда гIезаризе бокьаралги гIезегIан рукIинилан.\nАмма «Алмахъ совхоз» ОООялъул цIар хисизабун лъугьараб зверосовхозалда жакъа цIунун хутIун буго 1500-ялдаса цIикIкIун тIанкIал ругеб ритIучI.\nРакIчIун абизе кIола, гьеб зверосовхоз гIуцIаралдасаго гьелъул къисматалъул ургъел рекIелъе биччан, росуцоязе пайдаяб ишалде кIвар кьун, ракI-ракIалъ гьабураб кIудияб ва гьезда киданиги кIочене гьечIеб кумекалъул хIасил бугин гьебилан.\nДругие материалы в этой категории: « Огь, баркаман, нигIматазул цIакълъи!\tДагъистаналъул мелиорация: жакъа ва метер »


Тарих хисизабизе бегьуларо, ритIухълъи цIунизе ккола » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » История - Тарих » Тарих хисизабизе бегьуларо, ритIухълъи цIунизе ккола\nТарих хисизабизе бегьуларо, ритIухълъи цIунизе ккола\nДобавил(а): istina от 12-05-2017, 11:17\nИмам Шамилил ва гьесул бетIерлъиялда гъоркь ХIХ гIасруялда Северияб Кавказалъул халкъазул эркенлъиялъе ва чияда рачIолъиялъе гIоло унеб букIараб къеркьеялъул хIакъалъулъ рагъул гIахьалчагIаз, тарихчагIаз, хъвадарухъабаз хъвана гьебго гIасруялда, хъвана ХХ гIасруялда, хъвалеб буго ХХI гIасруялдаги. Гьеб бичIчIулеб жоги буго, щай абуни, дунялго хIайран гьабурав имам Шамилил, Кавказалдаго тIоцебе гьес гIуцIараб демократияб пачалихъ - Имаматалъул тарихалъул рагIа-ракьанде щун цIех-рех гьабун гьечIелъул. Жеги гIасрабазги хъвазе буго гьев кIудияв инсанасул нухмалъиялда гъоркь унеб букIараб къеркьеялъул хIакъалъулъ.\nКавказалъул магIарулазул къеркьеялда, живго имам Шамилида хурхун цо-цо хIужаби, лъугьа-бахъинал хIакъикъаталдаса мекъи сверизарулелги камулел гьечIо. Гьелъул хIакъалъулъ ва цIалдолезе интерес бугел цогидалги суалалгун нижеца гара-чIвари гьабуна имам Шамилил заманалъулги, гьесул бетIерлъиялда унеб букIараб къеркьеялъулги рахъалъ гIезегIан гIелмиял хIалтIаби хъварав, некIсиял умумузул араб тарихалде гIорхъи гьечIеб рокьи рекIелъ бессарав тарихиял гIелмабазул доктор ХIажимурад Доногъолгун.\n- ХIажимурад, пачаясул Россиялъул генералзабаз, тарихчагIаз ГъунимагIарда имам Шамил асир гьавунин хъвараб, абураб жо жакъа къоялъги гIемерисел тарихчагIаз такрар гьабулеб буго. Нилъер заманалдаги цо-цо "бахIарзаз" абулеб буго щайила гьединав багьадур асирлъуде аравилан. Гьеб рахъалъ дур пикру кинаб бугеб?\n- Асирлъуде уна хъахIаб байрахъги борхун, рорхун эхеде квералгун. Рагъги къотIизе тун, гара-чIвариялде А. Барятинскиясухъе вилълъаян ГъунимагIарда Шамилихъе щулалъи ккураб Гъуниб росулъе чанго нухалъ вачIана полковник Лазарев. Ахирги Шамил дандчIваялде ана. Шамилида ракIалда букIана ахиралде щвезегIан вагъизе. Хваликьа, жиндирго гIумруялдаса хIинкъарав чи къоло щуго соналъ вагъуларо. Килщидаса би кIанцIаниги, вай-бабаян ахIулел гьанжесел цо-цо "экспертал" руго я хIакъикъат лъаларел, я лъазе бокьуларел, ялъуни гьелъие гIураб гIакълу, камиллъи гьечIел. ТIасагъунир цадахъ нахъе хутIарал гьалмагъзабазулги руччаби-лъималазулги гьариги къабул гьабун, Шамил ана Барятинскиясухъе рагъ лъугIизе теялъул къотIи-къай гьабизе, ярагъги тIаса бахъичIого, рекIун чодагун. Лазаревас Шамилида абуна сардарас гьарулеб бугин рагъги лъугIизе тейин, рагIиги кьолеб бугин рагъухъабаздехун, муридзабаздехун хадубчIейги букIине гьечIин, дуего бокьухъе мунги хIежалде виччазе вугин. Барятинскийгун дандчIвайдал, гьес абула Шамилида дур суал жинда тIубазе кIоларин, гьеб пачаясул ихтияралда бугин. Шамилица гьеб бакIалдаго Лазаревасда хъачIго кIал гьикъула нилъер къотIи кинаб букIарабилан. Дун сардарасе мукIурав чи вугилан берал гIодоре руссинаруна гьес. Гьедин божуда рекIкI гьабун, гьереси бицун, рагъ лъугIизе теялъул къотIи-къай гьабизеян ахIарав чи ккуна Шамил. ЦIар-рецц хирияв Барятинскияс хехго Петербургалде лъазабуна рагъги лъугIанин, Шамилги асир гьавунин. Пачаясги Барятинскиясе империялдаго тIоцебе фельдмаршаласул чинги кьуна. Гьанибго абизе ккола, Шамил ккун хадуб, 1860 соналда Дагъистаналда область гIуцIана. ХIакъикъаталдаги, Шамилил рагъулъ гIахьаллъараздехун щибго дагIба гьабичIо, магIарулал тана жидерго дингун, гIараб хъвай-хъвагIайгун, магIишатгун, мацIгун шаргIалда рекъон гIумруги гьабун. БатIияб суал буго хадубккун Дагъистаналда пачаясул Россиялъ халкъалда тIад кверщел цIикIкIинаби ва гьелъул хIасиллъун букIана 1877 соналда букIараб багъа-бачари. 1860 соналдаса 1880 соналде щвезегIан Дагъистан областалъул бетIерлъун вукIарав Меликовас абулеб букIана Шамилил заманалъул чагIиги чIаго рукIаго, гIараб мацIги хIалтIулеб букIаго, Дагъистан тIубанго мутIигI гьабураблъун рикIкIине бегьуларилан.\n- Художник Горшельтица бахъараб сураталда гъоркь хъван буго гиназ Барятинскияс къабул гьавулев вугила асир гьавурав Шамилилан. Горшельт Гъуниб магIарда вукIаравищ? Сурат кида бахъараб? Цоги, Шамил вукIана къоло щуго соналъ Россиялде данде вагъарав, гIурусал жалгоги мукIурав мустахIикъав дандияв. КигIан кIудияв тушман жидер вугониги инсан, рагъухъан хIисабалда гьез гьев рикIкIунаан. Барятинский гIодов чIун, Шамил гьесда цеве эхетун чIун вихьизавун художникас ургъун бахъараб гьечIодай? - Дидагоги ккола художникас ургъунго бахъун бугин Барятинский кIодо гьавун гIадин гьеб сурат. Живго немцав, Теодор Горшельт гIурус аскаргун цадахъ ГъунимагIарда вукIана. Амма сурат гьес бахъун буго 1865 соналда, ай рагъ лъугIун анлъго соналдасан Александр Барятинскиясул вац Владимир Барятинскиясги гьарун. Гьелдасанги бичIчIулеб буго Барятинский кIодо гьавун вихьизави художникасул мурад букIараблъи. Кин букIараб батаниги, А. Барятинскияс живго гIадинав рагъул бетIер гIодов чIун къабул гьавизе вукIинчIо, гьеб букIинаан живго гIодовегIан гьавилъун. ХIакъаб жо, Шамил гьес вахъун чIун къабул гьавураблъи.\nХудожникас кин сурат бахъун батаниги, гьелъухъ балагьараб мехалда, бихьулеб буго аслияллъун Шамилги гьесда аскIов эхетарав ЧIикIаса Юнусги рукIин. Гьездехун асар, кIвар цIикIкIунеб буго сураталъухъ балагьараб мехалда.\n- Ахирисеб щулалъилъун имам Шамилица ГъунимегIер щайдай тIаса бищараб, рукIанагури ЦIумада, ЦIунтIа мухъазда, Чачаналда жеги щулиял, рорхатал мугIрулги ругел бакIал?\n- Ахиралде щвезегIан ГъунимагIарда имам Шамилгун вукIарав Гиничукьа Инквачилас бицанин абун Макъсуд ГIалихановас жиндирго тIехьалда хъвалеб буго, рагъул ахирисел къоязда имамас абунила къоргъун, гуккун вачун вугин жив гьанивеян. ХIисаб гьабураб мехалъ, гIурусаз рагъ гьабичIого, хадуса хадур рачIун "тIовитIулев" вукIана имам Шамил ГъунимагIарде щвезегIан. БичIчIизе ккола кIиябго рахъалдасан кутакалда хIалтIулеб букIана разведка ва контрразведка. Гьелъие биччалеб гIарцуда, меседалда гIурусал барахщулел рукIинчIо. Батизе бегьула гIурусаз ричун росарал цо-цо наибзабазул малъа-хъваязда, гIакълабазда хадув Шамил ун ватизеги. Аллагьасда лъала кин гьеб ккарабали.\n- "ХIакъикъат" газеталде рачIунел кагътазда, макъалабазда, цо-цо цIалдолез, тарихчагIаз Шамилица гIуцIараб пачалихъ Имаматалъул тахшагьарлъун букIанилан батIи-батIиял росаби рехсолел руго. Масала, гьединаллъун рехсолел руго Аргъвани, ЧIиркъатIа, ГIанди, ГIашилтIа ва цогидалги. Жалго тарихалъул гIалимзабазул хIалтIабазулъги батIи-батIиял росаби Имаматалъул тахшагьараллъун рихьизарун ратула. Киб букIараб Имаматалъул тахшагьар?\n- Къоло анкьго соналъ вагъулаго, (имам ГъазимухIамадил заманалдасаго) магIарухъги Чачанлъиялдаги имам Шамил щвечIеб росу къанагIатги хутIун батиларо. Гьев аскаргун рещтIанщинаб росу Имаматалъул тахшагьар букIунаро.\n1845 соналде щвезегIан Имаматалъул диванханаги цогидал административиял гIуцIабиги жанир ругеб, Шамилил халатбахъараб рещтIенги букIараб, ай Имаматалъул тахшагьарлъун букIана Даргъо. Гьелдаса хадуб, ай 1859 соналде щвезегIан Ведено. Тахшагьараллъун рукIинчIо АхIулгохIги Гъунибги.\n- Дагъистан гьанже буго Россиялъул тIей гьечIеб бутIалъун, цолъана къисмат. Жакъасеб къоялда дандеккун абулеб жойищ ялъуни унго-унголъун букIарабищ имам Шамилил васият пачаясул Россиягун ракълида, гьудуллъиялда рукIайин абураб?\n- Жакъасеб къоялъухъ, гьанжесеб заманалъухъ балагьун, къимат кьезе бегьуларо араб мехалъе. Лъугьараб лъугьана, букIараб букIана. Тарих хисизабизе бегьуларо, ритIухълъи цIунизе ккола. Имам Шамилил гьединаб васият букIинчIо, гьелъул хIакъалъулъ бицараб, хъвараб кибниги хIужа, далилги гьечIо. 1991 соналда имам Шамил хваралдаса 120 сон тIубаялъул ракIалдещвезавиялъул тадбир тIобитIулаго, Шамилил фондалъул нухмалъулевлъун вукIарав Дибир МухIамадовас Авар театралда мажлис тIобитIулелъул гьесго хъвараб театралияб постановкаялда артистас Шамилил цIаралдасан абуна гьел рагIаби. Гьелдаса хадуб кIалъай берцинлъиялъе, докладазул кIвар цIикIкIиналъе, гьел-гьал мурадазе гIоло цо-цо политиказцин гьел рехсезе лъугьана унго-унголъунги Шамилил васият букIараб гIадин.\n- Имам Шамилил битIахъегояб наслуялъул чагIи ругодай, ратани кир гьел ругел?\n- Шамилил вас ГъазимухIамадил яс йикIана ГIусманиязул империялъул ракьалда. Гьелъул лъимал, наслу батила Турциялда яги ГIарабалъ, гьезул лъалкI билана. Хадув пачаясул Россиялъул генераллъун вахъарав Шамилил вас МухIамадшапигIил чIужу йикIана татарай, гьелъие гьарурал кIиго ясги йикIана ПатIиматзагьра ва Написат. Написат ячун йикIана МахIач Дахадаевас. Гьезул лъимал рукIинчIо. МахIач чIван хадуб Написат Петербургалде ун гIумру гьабулей йикIана, хвана Ленинградалъул блокадаялда. ПатIиматзагьраца гIумру гьабулеб букIана Темир-Хан-Шураялда. Гьелъул букIана кIиго лъимер, гьезул хадусеб къисмат лъаларо.\nТатарай ячиналде цебе МухIамадшапигIица ячун йикIана Хъумторхъалаялдаса лъарагIай, Жарият. Гьелъие гьавурав вас вукIана МухIамадзагьид. Гьесулги вас вукIана ГъазимухIамад. ГъазимухIамадил вас вукIана ШапигI (Шафи). ШапигIил вас Темир гьабсагIаталда хъизангун гIумру гьабулев вуго Москваялда, хIалтIулев вуго банкалда. Темир вуго имам Шамилил бихьиназул рахъалъ наслуялъул цого-цо вугев чи.\n- Къоло щуго соналъ гьединаб кIудияб империялде дандечIей гьабизе, дур пикруялда, киндай кIвараб Шамилида?\n- Чадикъабги ратIликъабги заманалда умумузда рагъизеги бетIербахъи гьабизеги кIвей хIикмат буго. Доб мехалъ гIадамал рукIана рухIиябги физикиябги рахъалъ къохIехьолел, кьураби гIадин къвакIарал. ХIисаб гьабе, чIунтизарулел росаби, чIвалел гIадамал, рухIулел хурзал, харибакIал, кодоса бахъулеб гIи-боцIи… Эркенлъи хиралъиялъ къуват кьолеб букIанин абун гурого, гьеб гIажаиблъиялъе къимат кьун бажаруларо.\nАвтор: Пайзула Пайзулаевас.\nШамил багьадурасе бана кинацаго гьа...»Тарихияб гIелмуялъулъ цIияб рагIиКъватIисел улкабазда Шамилил наслуГьигьалъезул тарих бечедаб бугоКавказалъул гьалдолел къоял


Дербент шагьаралъул депутатазул гIуцIиялъул нухмалъулевлъун вищана цевеги гьенивго вукIарав Мовсун РахIимов. ЛъагIалил байбихьуда гьесги шагьаралъул нухмалъулев Имам Яралиевасги хисун рукIана цоцазул хъулухъал. Гьелдалъун Яралиевасда ракIалда букIана шагьаралда жиндирго божарав чиги тун, хадусеб болжалалдаги Дербенталъул мэрлъун вачIине. Амма гьел хьулал хIорлъана II августалда живго Яралиев хъулухъалдаса нахъеги ун. Гьелдаса хадувги Яралиевасул чи хъулухъалда хутIиялда бан батIи-батIиял пикраби руго бакIалъул гIадамазул.\n18 августалда Дербент шагьаралъул депутатаз жидерго нухмалъулевлъун цIидасан Мовсун РахIимов вищана. Амма гьениб ахIвал-хIал жеги хисизе рес буго, исана хаслихъе республикаялда киса-кирго рукIине руго рищиял. Гьеб мехалда батIияв чи вищизе бегьула депутатазул гIуцIиялъул нухмалъиялдеги.\nАзербайжаналъулгун гIорхъода бугеб Дербент шагьаралдехун буссун буго ахираб заманалад гIемерисезул кIвар. Гьеб шагьаралъ 2000 сон бай гуребги, политикияб хIалги буго гьениб къойилго хисулеб. Дербенталъул мэрлъун вукIине лъагIалица гьабураб Имам Яралиевасул къеркьей гIадада ккана гьанже, 11 августалда нахъе ине. Гьеб хIужаялъе гIоло вищарав чи вуго дов цевехун рехсарав Мовсун РахIимов шагьаралъул депутатазул гIуцIиялъул нухмалъиялдеги. ЛъагIалил байбихьуда гьесги шагьаралъул нухмалъулев Имам Яралиевасги хисун рукIана цоцазул хъулухъал. Гьелдалъун Яралиевасда ракIалда букIана шагьаралда жиндирго божарав чиги тун, хадусеб болжалалдаги Дербенталъул мэрлъун вачIине.\nГьанже Имам Яралиев жиндиего бокьун нахъе ун хадуб, рагьун бицинчIониги, лезгияздагун азербайжаназда гьоркьоб бугин къеркьейин бицуна бакIалъул гIадамаз. КIиязего къваигIун буго шагьар жидерабголъун букIине. Гьедин гъоркьанкьида раккана харбал шагьаралъул мэрлъун Москваялдаса Россияъул Пачалихъияб Думаялъул комитеталъул нухмалъулев ХIажимет СафаргIалиев вачIунев вугилан. Гьелдаго цадахъ цогидазул пикру буго Дербенталъул коньяк гьабулеб заводалъул директор Мурад ХIажиев вачIунев вугиланги. Амма лъабабилезул пикру буго живго Мурад ХIажиевасе къваригIун бугин Дербенталда СафаргIалиев вукIине.\nБатIияв чи мэрлъун ккезе Дербенталда гIемер ругел лезгиязе бокьуларин рикIкIунеб журналист ХанмухIамадов МухIамадица.\nХанмухIамадов МухIамад: «Нилъеца кверкьа биччанин Дербентилан гаргазе руго лезгиял, нагьаглъун гьениве даргияв Мурад ХIажиев вачIани. Жидер чи гьениве ккечIони, ахIи-хIур бахъинабизе буго лезгиязул журналистаз, жал къварид гьарулел ругин суал лъезе буго лезгиязул депутатазги».\nЖидеца батIаго чара гьечIого лезгияв гьенив вукIине кколин суал лъолеб гьечIин бицана ЭР-ялъе лезги миллаталъул жамгIияв х1аракатчи Ислам Кличхановас. Дербенталда гIумру гьабулел ругила лезгиялги азербайжаналги гурелги, табасараналги, эрмениялги, цогидалги. Амма гьезул бицунеб бакI гьечIила. Гьединго жидер миллаталъул чагIи къварид гьарулел рукIиналъул пикруялдаги тIадчIей гьабуна Кличхановас\nИслам Кличханов: «Ахираб 25 соналда жаниб нижер халкъ нахъе цун буго, кирниги хъулухъазда толел гьечIо гьел. Советияб заманалдаса нахъего билълъанхъизабулеб политика ккола лъицаялиго нилъер халкъал цоцаде гьусулел рукIин. Гьусулелги руго унго-угоял патриотал. Гьединго Азербайжаналда тIубанго хвезабун буго миллтазул хаслъи цIуниялъул пикру. Масала, дора гIумру гьабун ругел лезгиял, магIарулал, цогидал цере раккизе толел гьечIо. Гьале Дагъистаналдайин абуни азербайжаналъулазе гIезегIан эркенлъи кьолеб буго. Масала, доле Дербенталда нухмалъиялда Азади РахIимов. Юстициялъул министрлъун вугеб мехалдаго гIезегIан суалал рукIана халкъалъул гьесие\nкьезе. Гьединго гьале Мовсун РахIимовги. Абула гьев вугин Дербенталда цо хасаб къапилаялъул мурадал цIунизелъун хIалтIулев чи. Амма унголъунги халкъалъе къваригIараб суалалда тIасан цониги нухалда вихьичIо гьев чи кивниги цеве вахъун кIалъалев».\nБакIалъул гIадамазул цо къокъаялъул бугеб хIинкъи ккола Азербайжаналъ щиб гьабунги Дербенталда жидерго чагIиги хъулухъазда лъун, кида-къадги гьеб кодобе босизе ракIалде бугин абураб. Масала, Азербайжаналъул генерал Садикъовас бахъулеб бугила гьединаб хIаракат. Хасго дагьалъ цее Дербенталда лъай кьеялъул бутIаялъул нухмалъиялда азербайжан миллаталъул ва гьединабго фамилиялъул Садикъова абурай гIадан тедалги цIакъго унлъана гьел харбал. Амма живго азербайжан миллаталъул журналист ХанмухIамадов Мух1амадил пикру батIияб буго. Гьей гIадан гIицIго Садикъовасул яцалъул гьудул-гьалмагъ йигин баян гьабуна гьес.\nХанмухIамадов МухIамад: «Цо гIиси-бикъинал хъулухъал кквезеги бегьула гьел Садикъоваздехун хурхун бугел чагIаз. Амма кIудиял хъулухъазде ишан лъезе гьел нахъе къазеги рес буго. Щайин абуни гьадинги киназго кIалухъ рахъулел ругелъул гьел. Дида ккола Азербайжаналъул хIакимзабазда берцин рихьизелъун, Дагъистаналъул цо-цо хIакимзабаз жидецагогицин кьезе бегьула гьезул чагIазе хъулухъал. Масала, Дербенталда аслияб къватIалдаги Азербайжаналъул вукIарав нухмалъулев ХIайдар ГIалиевасул цIар кутакалда Дагъистаналъул халкъалъе къваригIун букIиналъ гурелъул кьураб. Дорасахун дагьа-макъал инвестициял рачIинин, яги цогидаб хайир бахинилан ракIалде ккун кьуна. Гурони Азербайжаналъ Дербенталда кверщел гьабулеб бугин абураб пикру гьадингосеб жо буго. ГIицIго Путиница щибин абуниги, гьес абураб жо букIуна».\nХанмухIамадов Мух1амадица абуралда бан мисалалъе бачине бегьула МахIачхъалаялда ккараб хIужаги. МахIачхъала мэриялдаса щварал баяназда рекъон, тахшагьаралъул экс-мэр Саг1ид Амировас рагIи кьун букIун буго МахIачхъалаялда Азербайжаналъул консуллъи рагьизе. Амма гьелъухъ къажараз къачIазе кколеб букIун буго ГIазиз ГIалиевасул цIар лъураб къватI. Гьев ккола 40 абилел соназда Дагъистаналъул вукIарав нухмалъулев. Къажараз къватI къачIан хадуб, экс-мэрас гьезие инкар гьабун буго консуллъи рагьизе.


Камуна белоканияв «Азербайжаналъул халкъияв артист» Телман Адыгезалов. » MAARULAL.RU :: Аварский Культурно-Просветительский Портал\n» Камуна белоканияв «Азербайжаналъул халкъияв артист» Телман Адыгезалов.\n24 апреля 2010 | Общество | добавил(а): s_xanaev | Просмотров: 6064\nГьаб къваридаб хабар кьуна Азербайжаналъул киналго информациялъулал органаз. Гьесул букIана 57 сон. Гвангъарав ва махщел кIудияв актер – гIумруялъго гьес боххизабуна тIолго Азербайжаналъул халкъ. Гьес хIарал ролал рукIана батIияб цо хасияталъул, балагьарав чиясда ракIалда хутIулел, индивидуалиял. Гьев хIарав театралъул спекталаздаса абизе бегьула «Макбет», «Илбис», «Вагиф», «Огь, Париж, Париж..», «КечI хутIана магIарда», «Жеги абичIо «Вокьулин»»; телевизионныял спектаклаздаса «гIурччинал цIороберазул чи», «мадугьалзаби», «Орбан-бурдан». Гьединго Телман хIана телевизионныял фильмаздаги – гьел ккола «Насими», «Гьумер гьороде ккун», «Дун гьавуна ралъдал рагIаллъабазда», «Ункъго гьатIан», «Бокьун буго бичIчIизе».\n«Гьесул кIудияб гьунар букIана чиясул релъи бачIинабизе, вукIана цIакъ лъикIав, ракI тамахав ва махщел бугев чи. Гьединго вукIана лъикIав ва кидаго мугъ чIазе бегьулев гьудул» – абулеб буго халкъияв артист Яшар Нурица.\nТелман Аббасгулу оглы Адыгезалов гьавуна 1953 соналъул I7 июлалда Белокан районалда. 1975 соналъ гьес лъугIизабуна Азербайжаналъул Пачалихъияб Институталъул актерлъиялъул факультет. 1980 соналдаса гьев хIалтIана Академическияб миллияб драмалъул театралда. 2000 соналъ гьесие щвана «МустахIикъав артист» абун цIар, 2006 соналдсаги гьев ккола «Халкъияв артист».\nТеатралъул хIалтIухъабаца абухъе, гьев цебесеб тIубараб къоялъ вукIун вуго театралда. Къаси цо тIубалалде гьес жиндир ясалъухъе ахIун буго жив квеш вугилан. Амма бачIун щвараб «скорая помощалъул» тохтирзабазда гьев хвасар гьавизе кIун гьечIо. Абухъе, гьев хвана инфаркталдаса.\nТелман камулароан киналго Белоканалъул жамагIаталъул мажлисаздаса. Цо дагь цеве гьев вукIана Бакуялъул «МагIарул Миллияб Маданияталъул Централъ» дандбараб магIарул миллияб вечералда. Жиндир халат бахъун гьабураб хитIабалда гьес кIудияб къимат кьуна «МагIарул Миллияб Маданияталъул Центаралъе», ва гьелъул гьарулел ишазе. Гьединго гьес кIудияб къимат кьуна гьеб централъ жакъа Азербажаналъул жамгIияталъе гьарулел ишазе, гьеб жакъа цебесеб мухъида бугила, азербайжаназул киналго халкъал цо кколила…\n15 апрелалда камуна гьев халкъалъе, жиндир 57 соналда.\nМунагьал чураги, алжаналъул агьлуялдаса ватаги! Амин!\nТIаде щолеб буго Бергьенлъиялъул Къо – 9 май!


Ххвалиего гьабулеб буго\nХунзахъа МахIач МухIудадаев,\nЖакъа къоялда кIал бугевщинас абулебги кантIизарулелги руго щибаб миллаталъул хаслъилъун кколел рахьдал мацIал цIунизе кколилан.\nАмма чIорогоял харбал рициналдаса рикIкIаде ун рихьуларо жалго гьел вагIзачагIигицин. Дун гIолохъанаб мех гьединаб ишалде формализмаян абулаан. ТIоритIула данделъаби, слетал, хIатта съездалцин гьурра ахIун мацI цIунеян киназго хъат чIвалел церерахъиналги гьарула гIахьалчагIаз. Амма нахъисеб къоялдего дол киналго сихI тун чIола. Миллаталда гьоркьоб жидер рагIиги билълъарал, адабги гьабулел гIадамалха гьелги. Дица гIемер биччала мадугьалихъ бугеб Чачаналъул телевидение. Жидерго мацIалда, жидерго ретIа-къаялда бачуна гьениб щибаб передача. Бахиллъизецин бачIуна гьезда. Нужеца абизе бегьилаха Дагъистан гIемермиллатазулаб республика бугилан, гьелъ мадугьалзабаздаса мисал босизе ресги гьечIилан.\nВа амма нилъер республикаялъул буго гурищ, жидерго телевизионияб канал?! Жидеца щибаб анкьил къоялъ батIи-батIиял миллатазул передачаби къватIире кьолеб? Щай бегьулареб «ГIаданги, гIамалги, заманги» проекталъул 40 минуталъ бицун лъугIулеб тарих я тумазул, я аваразул, я лезгиязул гьечIолъиги хIисабалде босун, тIубараб къоялъ тIолабго эфир цо-цо миллаталъе сайгъат гьабун, гьезул рахьдал мацIалда биччазе. Щибаб росу-ракьалъул тарих, гIадатал, рукIа-рахъин бихьизабулеб бугони, гьелде рокьи бижиларищ гIолеб гIелалъулги? Чияр маданияталдаса росичIого, дагьалищ ругел нилъер умумузул кечI-бакъаналги, хIаялги, кьурди-хъатги?\nМагIна-гIинго гьечIел федералиял каналазул передачаби такрар гьарун къватIире кьей кколарищ нилъерабго тун чияр босулеб жо? Дагьал церегIан соназ дагъистаниязул мацIалда кIалъан рукIана нилъеда машгьурал советиял мультфильмал. Кинаб лазатха лъималазе абиларо дун, херав чиясецин букIараб гьезухъ балагьизе?! Щайха чIезе тараб додигIан лъикIаб байбихьи? Щай данделъабазда гаргадулез цо гьитIинаб хIакъикъияб иш гьабунгIаги хадур цIачIел жиде-жидер миллатцоял?\nГьабсагIат магIарухъ гIумру гьабун вугев гIадатав пенсионер, дида гьеб жо релълъун бахъунеб буго гIицIго «Гьоболасул хIама хIорде бачана-гьекъаниги гьекъечIониги ургъел гьечIо» кициялда. Ххвалие гьабулеб буго кинабго, ракI унтун гуро.\nГьабсагIат авар казияталъул редакторлъун вачIарав магIарул сатираялъул удаман ГIумахан ГIандийскиясдеги кIудияб хьул буго, цеве вукIарас гIадин рихьдае кIал гьамгьазабичIого, миллат цIунулеб къолденлъунги мацI машгьур гьабулеб матIулъунги «ХIакъикъат» цебе бачинилан.\nПрочитано 147 раз\tПоследнее изменение Воскресенье, 10 ноября 2019 14:30\nДругие материалы в этой категории: « Эменги помидоралги\tБоцIиги бокьун, гьелъул тIалаб гьабизеги бокьичIого »


Россиялда бищун гIисинал харжар ругел бакIлъун 2015 соналда ккун руго Шималияб Кавказалъул регионал. Гьездаги гъорлъ, бищун ахада буго Дагъистан. ГIисинал харжал ругеб заманалда хIакъикъияб тIаде щолеб мухь Дагъистаналда кIиго нухалъ цIикIкIараб бугин лъазабулеб буго экономистас.\nРоссиялъул цогидал регионазда гъорлъ, дагъистаниязе щолел руго бищунго дагьал харжал. Гьоркьохъеб харжил къадар республикаялда бащалъулеб буго 18819 гъурщида.\n85 регионазда гъорлъ Дагъистаналъ ахирисеб бакI кколеб буго Росстаталъул баяназда рекъон. АскIор ругел Чачан, Гъабардаязулгун балкариязул, Шималияб Осетиялъул республикаязда гьоркьохъеб харжил къадар 20 азарго гъурщидаса тIадехун бихьизабулеб буго статистикаялъ.\nСоциалиял гьиназда гIахьалчагIаз рикIкIунеб буго гьоркьохъеб харж Дагъисаналда 10 азарго, 15 азарго гъурущ бугин, 18 азаридаса цIикIкIун харж гьеб лъикIабилан рикIкIине бегьулин ва гьел баянал тIуранго мухIканал гьечIилан.\nГIаммаб куцалда Шималияб Кавказалъул округ кколеб буго Россиялъул цогидал округазда гъорлъ дагьал харжал щолеблъун. Бищун цIикIкIарал харжал щолеб бакIлъун кколеб буго Сахалиналъул икълим, гьениб гьоркьохъеб харжил къадар бащалъулеб буго 59900 гъурщида.\n2014 соналъул хIасилал гьарулаго, Дагъистаналъул Экономикаялъул министерлъиялъ лъазабун букIана, ахираб лъабго соналда жаниб Дагъистаналда харжал киналго сфераязда чанго нухалъ рахинарунилан. Амма ахирисеб, лъалеб куцалда харжал рахараб сон кколеб буго 2011 сон, гьелдаса хадуб, лъалеб хиси харжазул ккун гьечIо.\nБищун дагьаб гьоркьохъеб къадар харжил бугеб заманалда, Дагъистаналда гIадамазе тIаде хIакъикъияб мухь 30 азарго гъурщидаса цIикIкIун бугин, ва гьелдасан бихьулин сияхIалде росичIел мухьал ва рагIдукь бугеб экономика кIудияб букIинин бицана «Эркенлъи» радиоялъе экономист Халил Халиловас. ХIакъикъияб тIаде щолеб мухь хIисабалде босун хал гьабунани, Дагъистан тIоцебесеб анцIго регионалда гьоркьобе кколила.\nХалил Халилов: «Щолеб гьоркьохъеб харжил къадар босун, Дагъистан буго сияхIалъул бищун ахада. Ахирал соназда жанир харжал лъалеб хIалалда рахунги гьечIо. Амма гIадамазе тIаде щолеб хIакъикъияб мухьалул гьоркьохъеб къадар босанани, Дагъистаналда гьеб 30 азарго гъурщидаса цIикIкIараб буго. Гьеб ккола регионазул тIоцебесеб анцIилалда гьоркьобе унеб къадар. Щайха гьединаб сурат бугеб, харжал дагьал, амма мухь цIикIкIараб.\nГьеб ккола цо рахъалъ босанани, хIалтIи гьечIогон ругезул къадар цIикIкIараб букIиналъ, Дагъистаналда официалиял харжал хIаракат бахъулел руго рикь-рикьизаризе, ай ставкаби, бащдал ставкабазда гIадамазе хIалтIи кьезе, гьединаб гIаламатаб хIалтIи гьечIолъигун къеркьей кколеб буго.\nГьебго заманалда, официалияб къагIидаялда хъвай-хъвагIай гьабичIгон, росдал магIишаталдаса букIа, цогидаб ишалдаса букIа гIарац щолел гIадамазул къадар цIикIкIараб буго. Гьеб бищун гьитIинаб харжги букIаго, гьединаб хIакъикъияб тIаде щолеб мухь бугеб заманалда, ай гьединаб мухь, ккола Санкт-Петербург ва цогидал чIахIиял регионазда щолеб. Гьеб ккола республикаялда бугеб гIарцIул бащадаб бутIа официалияб гуреб кколилан абулеб жо, ай гьеб хIалтIулеб буго рагIдукь бугеб экономикаялда».\nДагъистаналъул ЗахIматалъул министерлъиялъ, гьеб ахIвал-хIал баян гьабулаго лъазабуна, Дагъистаналда, министерлиялъул статистикаялда рекъон, гьоркьохъеб харжил къадар 17 азарго гъурщидаса циIкIараб букIин, гIагараб заманалда жаниб харжал цIикIине рес гьечIила, 2016 соналъул бюджеталъул проекталда рекъонги, гьелъие ресал гьечIин тIаде жубана министерлъиялда.


Ришват босиялъухъ ккурав Дербенталъул администрациялъул юридикияб бутIаялъул нухмалъулев Андрей Константинов кида виччалевали жеги лъалеб гьечIо. ХIакимчияс ракьалъул бетIергьанчилъи чIезабулел документал хIадураралъухъ босулеб букIун буго 200 азарго гъурущ. Гьединго гьал къоязда Дербенталъул лъай кьеялъул идараялдаги экономикиял такъсиразде данде къеркьолеб жанисел ишазул идараялъул хIалтIухъабаз хал-шал гьабулеб буго, гьениса документал рахъун ун руго.\n24 декабралда къуваталъул идарабаз ришват босиялъухъ ккурав Дербенталъул администрациялъул юридикияб бутIаялъул нухмалъулев Андрей Константиновасде жеги гIайиб гIунтIизабун гьечIин, 25 декабралдаги гьев жеги кковухъего вугин абурал баянал щвана «Эркенлъи» радиоялъухъе. Гьес ракьалъул бетIергьанлъи чIезарулел документал гьаруралъухъ босулеб букIун буго гьеб 200 азарго гъурущ. КидаллъагIан гьев ккун тезе вугев ва кида гьесде гIайиб гIунтIизабизе бугебали лъалеб гьечIо, щай гурелъул Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъ лъазабулеб буго гьеб иш Москваялдаса рачIарал хасал идарабазул хIалтIухъабаз гьабураб хIалтIи бугила, гьединлъидал жидеца кинал рукIаниги баянал кьун бажаруларилан.\nГьев Константинов ккун вугин абураб иформация баккун хадуб гьеб гьересияблъун гьабизе лъугьун рукIана цо-цо дербенталъулал. Амма 25 декабралда Дербенталъул администрациялъул пресс-хъулухъалъул хIалтIухъан Ирина Шихшаевалъ «Эркенлъи» радиоялъе тадсикъ гьабуна гьев Константинов унголъунги хасал хъулухъазул вакилзабаз ккун вукIин.\nИрина Шихшаева : «Нижехъе гьеб лъугьа-бахъиналда хурхун кинаб букIаниги информация кьолеб гьечIо жеги. Амма гьев жеги кковухъе вукIин лъала дида, рузман къоялъул радал жеги гьев виччаялъул хабарги букIинчIо. ХIалтIулеб рукъги гьесул соналдаса нахъе кIалтIа хасаб кагъатги чIван низам цIунулез рахан буго. Гьенир сон хал-шал гьабулеб букIанин гьезилан абулеб букIана администрациялъул хIалтIухъабаз, дидани гьел рихьичIо. Кив гьев ккуравалиги мухIканго лъалеб гьечIо. Цояз абулеб буго гьев хIалтIулеб бакIалда ккунилан, цойгидаз абуна гьев рестораналда ришват босулеб мехалда тIад ккун вугилан. Жеги бичIчIулареб хIал буго гьеб ишалда сверун. Гьединлъидал нижехъеги жеги официалияб информацияго бачIинчIеб. Гьев хIалтIизе восунги гIемер мехго бан букIинчIо. Юридикияб бутIаялъул бетIерлъун щуго моцIица цеве тун вукIана гьев».\nГьединго «Эркенлъи» радиоялъухъе щварал баяназда рекъон Константинов кколев вуго заманалъ Дербенталъу мэрасул ишал тIуралев вукIарав Азади РахIимовасул гьудул. Гьес Волгоградалдаса вачун вукIун вуго гьев Дербенталъул мэриялде хIалтIизеги, амма гьев шагьаралъул бетIерлъиялдаса нахъе аниги гьев Константинов хъулухъалдаго хутIун вуго. Гьединго «Эркенлъи» радиоялъе дербенталдаса шагьаралъул нухмалъиялде гIагарал гIадамаз бицана Константинов кквелалда цеве жиндирго хIалтIулеб рокъов Дербенталдаса хIакимчигун вагъун вугилан. Гьес хIакимчиясухъа жинцаго гьабураб хIалтIухъ гIарац тIалаб гьабулеб букIун бугилан. Константиновасда ццин бахъарав гьев нухмалъулес гIарзаги хъван тIамун ругила хасал идарабазул хIалтIухъаби гьев кквезейилан.\nГьединго гьал ахирал къоязда Дербенталъул лъай кьеялъул идараялдаги Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул экономикиял такъсиразде данде къеркьолеб бутIаялъул хIалтIухъабаз хал-шал гьабулеб бугилан ва цо-цо хIалтIухъабазда сверун цIех-рех гьабулеб бугин абун бицана «Эркенлъи» радиоялъе гьеб лъайкьеялъул системаялда хIалтIулев чияс. Гьесул рагIабазда рекъон лъайкьеялъул идараялъул экономикаялъул бутIаялъе хутIизегIан цойгидазе лъабго моцIица харж щун гьечIо.\nГьезда лъан буго мэриялъул финансазул бутIаялъе ришватги кьун гьеб лъайкьеялъул идараялъул экономикаялъул бутIаялъул нухмалъулелъ жидеего харж кьезабун букIин. Гьеб кинабго лъарал лъайкьеялъул идараялъул цо чанго хIалтIухъанас прокуратураялде гIарза хъван букIун буго. Гьезда ццин бахъун лъайкьеялъул идараялъул нухмалъулей Эюбова Севилица лъазабун буго гьеб гIарза хъванщинав чи жиндица нахъе реххизе вугин абун. Гьел нахъе реххизе рукIине багьана щвезелъун гьелъ ахIун бугила гьеб экономикиял такъсиразде данде къеркьолеб низам цIунулезул къокъаги. Гьез цохIо гьеб гIарза хъваразул гурони тIокIав цониги хIалтIухъанасул хал гьабулеб гьечIилан бицана гьев чияс «Эркенлъи» радиоялъе.\nК.Кубасаев: «10 миллион гъурущ бюджеталдеги бакIарана, макручагIиги къватIир чIвазаруна».


ГЬУНАРАЛ. МАРАТ Х1АСАНОВ: - 21 Апреля 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2017 » Апрель » 21 » ГЬУНАРАЛ. МАРАТ Х1АСАНОВ:\nГЬУНАРАЛ. МАРАТ Х1АСАНОВ:\nЛъил бугониги г1умрудул талих1аб лах1зат г1ахьал гьабизе щвеялдаса вохула дун\nКоч1ое жиделъ унго-унгояб махщел бугел г1олилазда гьоркьоб нилъер районалъул Т1агьада росулъа Марат Х1асановасул ц1ар рехсани, дида т1ад рекъолел гурого, Хунзахъа чаг1и рук1унареблъи лъала дида. Гьелда т1адеги Марат ккола инсанасул г1умруялда бищун к1вар бугеб, рохалил тадбир-бертин нухда бачунев профессионалияв тамадаги. Гьит1инаб къоялдасанго загьирлъана г1олиласулъ кеч1-бакъаналде, сценическияб махщалиде рокьи-гьеб г1ажаиблъизе кколеб х1ужаги гуро-районалъго адабалда жидер ц1ар рехсолел Маратил эбел-инсулъги буго кеч1-бакъаналъе махщел-гьунар. Рах1матулагьги Сиядатги рачун лъималгун хьвадулел рук1ун руго гъутабазде, росабалъе концертал кьезе. Г1иц1го «щуйил» къиматазда Г1араниб гьоркьохъеб школаги лъуг1изабун, ц1ализе лъугьана гьев ДГУялъул культураялъул факультеталде. Лъик1ал х1асилалгун гьебги лъуг1изабун гали т1амуна к1удияб сценаялде. Маратица хъвала жинцаго ах1улел куч1дузе бакънал, раг1аби. Гьев ккола Дагъистан республикаялъул культураялъул мустах1икъав х1алт1ухъанги. Г1емерго ах1ула Х1асанов г1олилазда гьоркьор т1орит1улел конкурсазул жюриялъул г1ахьалчилъун. Х1алт1ана Авартеатралда, Кизилюрталъул культураялъул управлениялда. Гьабсаг1ат гьес нухмалъи гьабулеб буго г1емер ц1ар бугел коч1охъабаздасан г1уц1араб «Волна» ансамблялъе.\n-Марат, кеч1 ах1улев, сценаялда хурхараб г1умруялъул чилъун цеве ч1олаанищ лъимерлъуда мунго?\nГьит1инаб мехалъ дие ц1акъ бокьулаан ц1алдезе, т1ахьазде «жаниве лъугьун» вук1ине. Нижер ахикь бук1ана карудал гъвет1, гьелда т1ад рекъезабун щула гьабун бук1ана бак1. Гъот1одеги вахун лазаталда ц1алдеялдаса бокьулеб щибго бук1инч1о. Анлъабилеб классалда вук1аго ц1алун лъуг1изабуна «Граф Монте-Кристол» к1иго том. Гьеб бук1ана дир т1оцебесеб «ч1ах1иязул» т1ехь. Анищалъ дунго цеве ч1олаан дуниял тирулев г1алимчилъун, хъвадарухъанлъун.\n-К1удияб сценаялде т1оцебесеб цевевахъин рак1алда бугищ, бук1анищ х1инкъиялъул асар?\n-«Г1олилазул гьунар» илан (Дар молодых) ц1ар бугеб проект бук1ана цо заманаялъ модаялда. 2002-абилеб соналъ «Дом дружбы» к1алг1аялда цеве вахъана дун т1оцеве. Университеталда ц1алулагоги, гьит1инаб къоялдаса нахъе рокъовги аваданлъиялда, ихтилат-кепалда гьоркьов вук1иналъ батила, цо к1удияб х1инкъиялъул, рах1атхвеялъул асар бук1инч1о дилъ к1удияб публикаялда цеве вахъунелъул. Г1енеккаразги гъираялда къабул гьавуна.\n-Авар адабият бокьулей г1адан йигелъул, дица т1адег1анаб къимат кьола дур куч1дузул репертуаралъе. Щиб маг1наялда дуца т1аса рищулел ах1улел куч1дузе раг1аби?\n-Рух1ияб рахъалъ диего г1агарал рук1иналъги батила, дица репертуаралъе кидаго хунздерил шаг1ирзабазул куч1дул рищулаан. Бакьагьеч1иса Ч1анк1ал, Расул Х1амзатовасул, Х1ажи Гъазимирзоевасул, гьанже ругезда гъорлъа-Мущулиса Мух1амад Х1усеновасул. Нилъер ракьцоязул г1адаб пасих1лъи ва бакъаналда раг1абазул рекъонккей дида нагагь гурого цойгидазул авторазул бихьуларо. Рагъулав хъулухъчияс тушманасдаса ват1ан ц1унун, рукъ балес-кьуч1ал щула гьарун, жидедаго т1адал ишал дурус гьарулел киниги, дицаги х1аракат бахъула дица ах1улеб коч1ол маг1на-г1инги, цо кинаб бук1аниги рахъалъ инсанасе пайда-хайирги, лъик1алде гьесизариги бук1инабизе. Кьалбаз ккола гъвет1, гьединлъидал киданиги к1очон тезе бегьуларо нилъго рижараб росу-ракь, ват1ан. Миллияб маданиятги адабиятги шагьаралда ругезухъе щвезаби, гьеб хадусел г1елазухъе кьун ц1уни буго дир мурад.\n-Марат, щиб рик1к1унеб г1умруялда дурго бергьенлъилъун пишацояздаса т1ок1лъилъун?\nЦебехун инсан лъик1абщиналде ах1улеб кеч1алъцин гьесизавизе ккеялъул, маг1арул хаслъи ц1унизе ккеялъул бицунев маг1аруласда рекъеладай жинцаго жиндиего учузаб рецц гьаби, пудари?! (велъулаго) Узухъда, рекъеларо. Дица рик1к1унаро дунго бергьун к1удияб гьунаралъул чилъун, кутакав артистлъун. Дие къимат биччанте маг1арулаз кьезе.\n-Жакъа къоялда мун лъала г1иц1го кеч1 ах1улев х1исабалда гурев, бертаби, рохалил мажлисал рачунев лъик1ав тамада х1исабалдаги. Бокьулищ дуе гьеб х1алт1и? Ялъуни гьеб заманаялъ ц1ехолеб, шагьи-пара щолеб иш бук1иналъищ т1аде босараб?\n-Гуро. Дун вохарав вуго, лъил бугониги г1умруялда талих1аб лазат г1ахьал гьабизе диеги рес щвеялда. Кутакалда асар гьабула маг1арулазул хаслъи, г1адатал ц1унун т1орит1улел бертабаз. Ункъго-щуго бат1ияб сценарий бук1уна дир щибаб тадбиралъе х1адурун, амма ц1ик1к1униселъ тадбир уна цебеккун хъвараб куцалда гуреб, рак1алдаго бук1инч1еб, жеги аваданаб ва рак1ал рохараб х1алалъ. Щивав чиясда, щибаб бат1ияб компаниялда рекъезабизе ккола тамадаяс, гурони дур махщалил багьа щуго капекцин бук1унаро. Ц1акъ бокьилаан Дагъистаналда гьекъолеб жо гьеч1ел бертаби ц1ик1к1ине. Кеп г1иц1го ургьибе т1ураб жаялъ гурелъулха гьабулеб?!\n-Хас гьабун г1олилазе биччалеб газеталъе кьолеб гара-ч1вариги бугелъул, бокьилаан дурго хасаб г1умруялъулги дуца гьезие бицани…\n-«Г1ищкъу рек1араб ц1а бахъизе лъалел» ан гурищ доб нилъер х1акъалъулъ Ц1адаса Расулица абун бугеб? Дица рик1к1уна хасаб г1умру хасаблъунги нилъго бет1ергьанаблъунги рик1к1унин чияр бердаса балъгояблъун жиб бук1инеян. Западалъулазда релълъун, бугебщинаб къват1ибе гьурщулеллъунги, цоцазул «чорокаб рет1ел чурулелъунги» дагъистаниял рук1ине сурараб иш буго.\n-Районалъул г1олилаздехун кинаб хит1аб гьабилеб дуца, «Росдал зах1матчи» гьоркьоб ккун?\n-Бищун цебе дица гьарила гьезда кинаб хъулухъ-пишаялда, щиб бак1алда рук1аниги, умумул нечезарулареллъун, рижараб росу-ракь жидедаса ч1ух1араллъун рук1аян. Диего бокьулеб, дицаго ах1араб коч1олъа Расулил раг1абаздалъунги абила гьадин:\nМуг1рул тун авлахъалде рахъунел маг1арулал,\nМаг1арул мах1ги ях1ги гьарула цадахъ босе….\nК1очонге нилъ маг1арулал рук1ин. Ах1улеб коч1олъ, хьвада-ч1вадиялъулъ, т1амулеб г1умруялъулъ. Лъица бук1аниги нилъедаса мисал босулеллъун рук1ине х1аракат бахъе кидаго. Нилъ руго хунз, бат1ияб нилъеда рекъоларо.\n-Марат, баркала дуе гара-ч1вариялъухъ. Творчествалъулал бергьенлъабиги, гьедин, маг1арул хаслъи ц1унун цеве вахъине сахлъиги кьеги дуе.\n-Нужееги баркала, дун г1адав, гьит1инаб махщалил чиясде к1вар кьуралъухъ. Рохун таги дир ракьцоял кидаго!\nГьале гьединав вуго нилъер районалъул ц1ар къадруго коч1олаб дунялалде босарав, маг1аруллъи хирияв г1олилав Марат Х1асанов. Дов гара-ч1вариялъул байбихьуда гьес рехсарав, жах1дачаг1аз теч1ого, туснахъалде ккарав Дюмал герой Монте-Кристого г1адав асилав, рижиберцинав инсан вугин тана дица гьунарал г1емерав, гьаракь берцинав, г1адамаз бокьараб амплуаялда гъираялда къабул гьабулев Хунзахъ районалъул Т1агьадаса гьев г1олохъанчи. Творческияб цебет1ейги, рак1 разияб г1умруги, районалъул ц1ар гьедин борхатго кквезе тавфикъги дуе, районцояв!\nГара-ч1вари гьабуна Ф. Мух1амадовалъ


Афгъаналъул ругънал, рагъуца кьурал дарсал - Статьи - Сетевой центр «Хебда-онлайн»\n15.02.2020 10:19 Суббота\nАза-азархъизаназулрекIелъссудулелругъналги тун,тарихалдеанаСоветияласкаразАфгъанистаналдагьабурабинтернационналиябрагъ. ГьениргIахьаллъарал 600 азаргогIанаселСоветиялрагъухъабаздагьоркьоввукIаналъабазаргоялдаса цIикIкIундагъистаниявги. Гьездагьоркьоса141 дагъистаниясгIумрукьуна, щунусгоялдегIагарунчилъукъанаАфгъанистаналъулхалкъалъулэркенлъицIунулаго. КIигоязекьунаБахIарчиясулцIар, 769 ясещванабатIи-батIиялпачалихъалъулшапакъатал. НилъеррайоналдасагьебрагъдагIахьаллъана38гIолилав, рагъдасатIадвуссинчIолъабгояв.ГъоркьаБакълъухъаШапиевМаламухIамад, ГьентIасаХIасановГIумар, ТIелекьаМухIамадовМухIамадхIажи.\n15 февралалда 31сон бала Афгъанистаналдасаахирисев солдат тIадвуссаралдаса. ХIажатгьечIелкамиялгун, чангиэбелалъулракIбекунхалатбахъанагьебтунка-гIусиялъ.АммакидагонилъергIолохъабазбихьизабунабахIарчилъиги, къохIехьейги. Гьезулбагьадурлъиги, бихьинчилъигиВатIаналдерокьикуцаялъулмисаллъун хутIанахадуселгIелазе.ТIолабгоулкаялда, 15 февралалдаАфгъанистаналъулрагъулгIахьалчагIазулкъоялъулхIурматалдатIоритIуларагъухъаби — интернационалистазулгундандчIваял. Нилъеррайоналдасанайил1-2 маялъАфгъаналъулбахIарзалракIалдещвеялъетIобитIулагIолилаздагьоркьобволейболалъул турнир.КидагокIочонарелвакидагоракIалдаругелрагъулгIахьалчагIазе памятник лъунбугоХIебдаросулъ.\nP.S.ЖакъаэркенабгIумруялданилърукIаниги, кIоченебегьуларогьебрагъулгIахьалчагIи.ЖидерцIаралгIадамаздалъаларел, цебеккунцонигинухалъжидер хIакъалъулъгазеталдахъвачIел бахIарзалгIемералругонилъер. РедакциялъулхIалтIухъабазеросабалъе инересгьечIолъиялъ, кигIанбокьаниги, мустахIикъалгIадамазулхIакъалъулъхъвачIогохутIулеббуго.


Хив мухъалда хасаб операция тIобитIана\nДагъистан. Табасаран мухъ.2013 соналда гьениб букIараб теракталъул хIасил.\n27 июналда Дагъистаналъул Хив мухъалда тIобитIараб хасаб операциялъул хIасилалда чIван вуго Жанубияб Дагъистаналъул изнугьечIого яргъидгIуцIаразаул къокъаялъул гIахьалчи. Цеве-цевеги батIи-батIиял такъсиразулъ гIахьаллъи гьабиялда щаклъи букIун гьев тIолгороссиялъул цIех-рехалде лъазавун вукIун вуго.\nРузман къоялъул радакь 4 тIубараб мехалда Хив мухъалъул Захит абулеб росулъ изнугьечIого яргъидгIуцIаразул къокъаялъул гIахьалчи валагьулев вугин, гьединлъидал рослуъ терроризмалде дандечIараб низам лъазабун бугин абурал баянал тIоритIизаруна къуваталъул идарабазул вакилзабаз.\nГьебго къоялъул радал 10 тIубараб гIадаб мехалда гьев вахчараб рукъ сверун ккун буго къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз. Кверде вачIайилан абун гьевгун гара-чIвариял тIоритIун хадуб вахчараб бакIалдасан низамцIунулезде кьвагьдон вуго гьев, рокъо жаниса щивниги къватIивеги вачIун гьечIин.\nЦо дагьабги заманалдасан цо-цоккун гьеб сверун ккураб минаялъуса къватIире лъугьун рачIун руго руччаби ва лъимал, кинавниги 9 чи, гьезул 4 рукIун руго лъимал. ИзнугьечIого яргъидгIуцIарас къватIиве вачIине инкар гьабун буго ва цIидасан низам цIунулезде кьвагьдон вуго, данде кьвагьаб жоялъ чIван вуго гьев чи. ТIокIаб лъиениги кинаб букIаниги заралги ккун гьечIо.\nРоссиялъул терроризмалде дандечIараб идараялъ кьурал баяназда рекъон гьев чIварав чи кколев вуго Жанубияб Дагъистаналъул изнугьечIого яргъидгIуцIаразул къокъаялъул гIахьалчи, 1969 соналъ гьавурав Хив мухъалдаса Велиханов Сиражудин.\nГьеб цебехун рехсараб къокъаялъул нухмалъулев «Абу-Ясирилан» жинда абулев ГIабдуллаев ХIасанил вацгIалги кколев вукIун вуго гьев чIварав Сиражудин Велиханов. ИзнугьечIого ярагъ бичиялда, гьеб хIалтIизабиялда ва изнугьечIого яргъидгIуцIаразул къокъаялъулъ гIахьаллъи гьабиялъул щаклъиги букIун лъагIелгIан мехалъ федералияб цIех-рехалда лъазавунги вукIун вуго гьев чIварав.\nЦохIо исана соналда жаниб Табасаран мухъалда тIобитIана 4 хасаб операция, 6 нухалда лъазабун букIана терроризмалде дандечIараб режим. Табасаран мухъалдаса жамгIияв хIаракатчи Къурбанов Гъазиханил пикруялда рекъон гьеб мухъалда экстремизм тIибитIииялъе бищун кIудияб гIиллалъун буго хисулареб тIалъиги, коррупцияги.\nКъурбанов Гъазихан: «Табасаран мухъалда бугеб инугьечIого яргъидгIуцIаразул къокъа тIолабго Жанубияб Дагъистаналдаго бищунго къуватаб буго.\nГьеб Жанубияб Дагъистаналъул къокъаялъе бетIерлъиги табасараназ гьабула, жибго къокъаялъулъги гIемерисел табасаранал руго. Гьелъие аслияб гIиллалъун буго нижер рахъалда бугеб тIалъиялъ гьабулебщинаб хъублъи. Хивалдаги нижер Табасаран мухъалдаги чаналиго саназ хисулареб цого тIалъи букIана.\nГьез жидеего бокьа-бокьараб гьабун кверде босун рукIана тIубаарал мухъал. Гьезда ццин бахъун рохьоре унел гIолохъабазулги гIураб къадар буго.\nГьедин гуребги жидеего бокьун изнугьечIого яргъидгIуцIаразул кьерулъе лъугьаразу къадарлъи къойидаса къойиде цIикIкIун гурони дагьлъулеб гьечIо.\nКин гьел дагьлъилел, гьезие кинал рокьаниги ресал чIезарун ругелъул, ай табасараназул хIакимзабазги, къуваталъул идарабазул хIалтIухъабазги гIарацги, шартIалги цойгидаб щиб бокьаниги чIезабулеб бугелъул гьезие.\nГьел тIалъиялда ругезул гIемерисезул гIагарлъиги буго гьеб рохьоб бугеб къапилаялда гьоркьоб.\nГьелъин нижеца республикаялъул цIияб нухмалъиялда гьеб нижер тIалъи хисейилан гьарулеб букIараб».\nГьедин Гъазихан Къурбанов гьоркьове унев Табасаран мухъалъул коррупциялде дандечIараб гIуцIиялъ гIемерал митингалги, цойгидал акциялги тIоритIана мухъалъул бетIерлъун вукIарав ШихмухIамадов НурмухIамадги гьесул къокъаги хисейилан абун, амма гъоркьисала июнь моцIалда гурони гьев хIакимчисда хъулухъ тезабичIо.\nГьесде бюджеталъул гIарац бикъиялъул гIайиб гIунтIизабуна, гьесул вас ШихмухIамадов Сандроги изнугьечIого яргъидгIуцIаразул кьерулъ вукIиналъул ва изнугьечIого ярагъ бичиялъул, хIалтIизабиялъул гIайибалги гIунтIизавун лъагIелгIан мехалъ туснахъалда вуго.\nГьесул ишалда сверун жеги цIех-рех лъугIун гьечIо. МухIканал гурел баяназда рекъон гьев Сандроца Жанубияб Дагъистаналъул изнугьечIого яргъидгIуцIаразул къокъа яргъидалъун хьезабулеб букIанин абурал баяналги руго цIех-рехчагIазухъ.