Временноеялъулал: "Ниж гъоркьлъалие росунищ ругел?"\nНизам цIунулез Временный росу сверун ккуралдаса чанго къо буго. Гьез гьенир чIухь балеб, ва щивав чи сияхIалде восулев вуго. Гьедин низам цIунулез хъвай-хъвагIай гьабизе ахIун арав МухIамадзагьидги, Султанги, МуртазагIалиги, ХIажиги ругеб бакI лъалеб гьечIо росдал гIадамазда. Цин рачун ун рукIун руго гьезул эбел-эмен, гьел риччан руго. БакIалъулал гIадамаз гIарз гьабулеб буго, жал хутIун ругин гъоркьлъалие росарал гIадинин.\nВременный росулъа гIадамаз ЭР-ялъе бицухъе, МухIамадзагьидги Султанги руго ислам-диналъул гIелмуялъе цIалун, чанго соналъ цере гIараб улкабаздаса тIадруссарал чагIи. Мажгиталда яги росулъ гьабулеб динияб ишалда хурхараб хIалтIуе кутакалда кумек букIунин жидее гьезулин бицана гIадамаз. ТIокIаб квешаб гIамал-хасият яги гIадамазе гьезул букIараб заралги жидеда лъаларила.\nГьелда тIасан ЭР-ялъе гьадин бицунеб буго Временный росулъа Идрис абурав чияс.\nИдрис: «Хъвай-хъвагIай гьабизе араб бакIалъа рачун ун, кир ругелали лъаларин абулеб бугоха гьел кIигоял. ГIалимзаби ккола гьел. Цоясул рокъоб чIухь балаго унитаз бекун бугин рагIанаха. ЛъабтIалаяб минаялъуб бугеб унитазалъуб щиб жо букIине кколеб бахчун? 13 къокъа бачIана дир бакIалдеги чIухь базе. Гьезул хIалтIудасан дида бичIчIана цо хасаб тIадкъайги кьун гъолъул командир витIулев вукIин. Гьеб тIубанин ракIалде ккарабго, гъос байбихьула ине. Гурони, ралагьулел, ургъулел ратилаха батIи-батIиял жал. ГIисинпихъ (малина) буго дир 4 кв. метралда чIараб. Гьениб жаниб щиб бугебали бихьизе чIораз борлъана, мерхьана гьеб бакI гьез. Я, вац, анкьида жаниб лъабго нухалда лъалъалеб жо бугин дица гьебин вуго дун чIухь балесда. «Ну и что» ян вуго абулев. Цо-цо бакIалин абуни рачун экскаватораз рухъун… Щиб жо балагьулеб бугебали бичIчIуларо. Ярагъищ, вахчарав чийищ…».\nЧIухь балаго рокъоб бугеб къайи-цIаги цIарагIги гъурулеб бугин бицана Идрисица.\nИдрис: «Хъирщулеб буго, хъирщулеб буго. Нагагь цо жидерго щаклъи бугел гIолохъабазулгун бухьен бугин ккарал чагIазул гъобаги цIакъго тIаде кIвар кьун хал гьабулеб буго. Телевизор бекулеб буго, унитаз бекулеб буго. Зарал гьабулеб буго. ГIисинал гIолохъабаз абулеб буго чвантинире патронал рехун, квешав чийин абураб цIар чIвазабилин дудагиян хIинкъизарулел ругила. Дунали 59 сон барав чи вуго, дие щибха эз гьабилеб».\nЭР: «Росу тIубанго сверун ккун, къватIиве чигойищ виччалев гьечIев?»\nИдрис: «Гьаб нухалда гьабураб хIукму тIубанго бичIчIичIо дида. Руччабиги лъималги гьанирги тун, бихьинал Генуре айин абулеб букIана гьез. Гьединаб жойищин букIунебан, дун рагьтIаса кивего инчIо».\nЭР: «Щай нуж гьенире ине кколин абураб доз?»\nИдрис: «Жидеда лъаларин абула нилъераз (аскарияз), гIурусаз жидеда лъазе толарила. ГIемерисеб жоялъе гьедин жаваб кьола.\nГьес бицунев кIигоясда – МухIамадзагьидидагун Султанида - тIадеги жеги кIигоязул къисматги лъалеб гьечIо. МуртазагIали ва ХIажи ккола гьел. Гьел кколин 60-лъе саналги рахарал тIарикъаталдаги ругел, дол церехун рехсарал МухIамадзагьидилгун Султанил динияб пикруялда нахъги рилълъунарел чагIиян бицана Временный росулъа гIадамаз.\nЭР-ялдасан жиндирго цIар бицине разилъичIев чияс абуна росулъ бугеб-гьечIеб жо къватIибе кьезе тарав цо чанго чи вугин кколеб бугин жидеда, гьезги жидеего къабулал гурел чагIазул цIарал рехсолел ругин низам цIунулезе.\nНизам цIунулезухъа щварал баяназда рекъон, гьез гьеб мухъалда, гендерида гIагарлъухъ ралагьулел руго жидер щаклъи ккарал гIадамал. Гьелъие гIоло гъоркьанкьидаго къана ункъазарго километралъул манзилалда бараб гендерил тоннельги. 25 сентябралда тIубачIо низам цIунулез гьеб рагьизе кьун букIараб рагIиги. Гьелъул кутакалда санагIалъи гьечIо гьенисан мугIрузул ичIго мухъалде хьвадулеб транспорталъеги.


ХIинкъигьечIолъиялъул федералияб хъулухъалъ лъазабуна араб соналда дандеккун исана Россиялда терактазул къадар гIодобе кканилан. Амма Халкъаздагьоркьосеб кризисалъулаб къокъаялъул лъазабиязда рекъон, терроралъулал такъсирал цIикIкIараб регионлъун Европаялда ккола Дагъистан.\nФСБялъул нухмалъулев Александр Бортниковас абулеб буго Россиялда исана 144 терроралъулаб такъсир букIанилан, гьел такъиразда гьоркьосан 120 лъугьа-бахъин ккун буго Дагъистаналда.\nБортниковас абухъе, хасал хъулухъазги къуваталъул идарабазги чанги теракталъе нух къана 2013 соналда. «Изну гьечIого яргъид гIуцIаразул чанги цевехъан чIвана, гьезул 456 блиндаж батана», - ян абуна Бортниковас гьал къоязда Сочиялда тIобитIараб Терроралде дандечIараб миллияб комитеталъул данделъиялда.\nАмма Бортниковас данделъиялд мухIкан гьабун бицичIо кинал такъсиразе нух къараб хасал хъулухъаз, чан чиясе зарал ккараб терроралъул лъугьа-бахъиназдаса, чан чи хварав, къуваталъул идарабазул чан хIалтIухъан хварав ва гь.ц.\nХалкъаздагьоркьосеб кризисалъулаб къокъаялъ лъазабухъе, 20I3 соналъул тIоцересел анлъго моцIида жаниб Шималияб Кавказалда терроралда хъинтIарал такъсиразда бищун дагь ватани 242 чи хвана, 253 лъукъана.\nЗулмуялъул статистикаялда рекъон, Шималияб Кавказалъ дуниялалдаго тIоцебесеб бак кввезехъин бугилан, хъвалеб буго BBC телекомпаниялъ. Информациялъул алаталъул лъазабиялда рекъон, гIарабазулги жугьутIазулги дандечIейги, Турциялда ва ГIиракъалда курдазул проблемаги, Пакистаналъулги Индиялъулги дандечIеги, Африкаялъул цо-цо улкабазул ахIвал-хIалги нахъе тезехъин руго Кавказалъул масъалабаз.\nКризисалъул къокъаялъул докладалда рекъон, зулмуялъул къадар бищун цIикIкIараб регионлъун ккола Дагъистан, хадуб Чачаназул респбулика, хадуб Гъалгъаязул республика.\nМисалалъе, «Кавказский узел» информагентствоялъул лъазабиязда рекъон, гьаб соналъул тIоцересел анлъго моцIида жаниб Дагъистаналда терроралъулал такъсиразда хвана 153 чи, 162 лъукъана.\n«ЛъикIал хIасилал рукIаниги, Шималияб Кавказалда ахIвал-хIал хехгьабун хисулеб гьечIо», - ян абун букIана цодагьаб мехалъ цебе Россиялъул президент Владмир Путиница.\nБортниковас Сочиялда абуна Олимпияда байбихьилалде ахIвал-хIал тIубанго хисизе бугин Кавказалъул республикабаздаилан.\n«Гьелъие гIоло Дагъистаналда цIигьарулел руго гIорхъиязда лъурал пунктал, гьединго гIорхъиязда ругел патрулал цIикIкIизарулел руго», - ян абуна ХIинкъигьечIолъиялъул федералияб хъулухъалъул нухмулъулес. Гьес гьединго тIаде жубана, Афгъанисталдаса, Пакистаналдаса ва Шамалдаса боевиказул къокъаби Дагъистаналде рачIине бегьулин абураб информация бугилан.\nХалкъаздагьоркьосеб кризисалъулаб къокъаялъул Россиялда бугеб офисалъул нухмалъулей Екатерина Сокирянскаялъ абуна «Эркенлъи» радиоялъе терроралде данде вахIшияб хIалалъ къеркьолел ругилан низам цIунулел.\nЕкатерина Сокирянская: «Нилъеда бихьулеб буго терроралде дандекъеркьеялъул рахъалдасан политика хисулеб букIин. МухIамадсалам МухIамадов президентлъун вукIараб мехалда салафияздехунги, рохьилазул гIагараздехунги бербалагьи букIана либералияблъун. Гьанже кинаб ахIвал-хIал бугеб? Мисалалъе, Генуб ва Буйнакскалда карал лъугьа-бахъинал ракIалде щвезаре. Рохьилазул гIагаразул минаби кьвагьизаруна рагъулаз, гьединго рохьилазул гIагаразухъа хIацIу бакIарулеб буго ДНК-картотека гьабиязеян. Салафиязул бицунаго Рамазан ГIабдулатIиповги хъачIго кIалъала».\nГьединго Сокирянскаялъ тIаде жубана, инсанасул ихтиярал цIунулезеги рахIат толеб гьечIилан низам цIунулез. Мисалалъун гьелъ бачана «Правозащита» гIуцIиялдехун низам цIунулез гьарурал гьужумал.\nРакIалде щвезабила, цодагьалъ цебе инсанасул ихтиярал цIунулеб «Мемориал» централде хасал хъулухъаз жидее рахIат толеб гьечIилан гIарзагун рачIана «Правозащита» гIуцIиялъул нухмалъулел Гульнара Рустамоваги ГIайша Селимхановаги.\nРустамовалъ бицаралда рекъон, ахирисел кIиго моцIида жаниб гьелъ гIумру гьабулеб минаялда хадуб халкколеб буго хасал хъулухъазул хIалтIухъабаз.\nМахIачхъалаялъул Ленин мухъалъул жанисел ишазул идараялъул хIалтIухъабаз чIухь бана Селимхановалъ гIумру гьабулеб рукъалда. Хадуб гьейги гьелъул росги жанисел ишазул идараялде рачана ва гьезда гьикъулеб букIана «Правозащита» гIуцIиялде рачIарал гIарзабазда тIад кинаб хIалтIи гьабулеб, кин росасулгун Селимхановалъул лъай-хъвай ккараб, Исламалъул кинаб гIаркьелалде гъорлъ гьел унел ва гь.ц.


НекIсияб Журмуталда «гардан чIвай», гьенгеруял (рекъал) ва гвеш къачарал (хохорал) » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nНекIсияб Журмуталда «гардан чIвай», гьенгеруял (рекъал) ва гвеш къачарал (хохорал)\nЖурмуталда халатал хасалил сардаз гьабизе жо тIагIарал чагIаз рекIелгъелъе кеп-гIоркьалъе ургъарал цо-цо гIадатал рукIана. Гьединал гIадатаздасан цояблъун ккола «гвеш къачарал» (абуледухъ литературияб мацIалде буссинабуни – квеш къачIарал) – хохорал магIнаялда. Щибаб росулъ гьеб гIадаталъул жиде-жидер хаслъаби руго. Нижер росулъ хасалил сардаз рокъо-рокъоре рачIунел ратани, Къамилухъ ва Гъенеколоб гьез бертабалъ гIадамазе рекIелгъей гьабула. Гьурмада маскагун ва хасаб ретIелгун гьел бахIаразда цадахъ рахъуна кьурдул горсверуде. ЦIарги буго гьениб гьезда батIияб - «гьенгеруял» – рекъал абураб магIна батилин ккола.\n- Дида гьезул магIнаго батилин кколаро, гьадинго ракI гъоларел чагIаз ургъарал жал ратила…, - ян абуна дица инсуда, кинаб букIаниги хабар гьес бицинародаян.\n- Гьадинго щибниги букIунаро. ГIадатазул магIна букIинчIебани, наслабаз наслабахъе кьун, гьел нилъехъе щолароан. Батула гьениб цо нилъ хадур гIунтIулареб бахчараб магIна. Гьеб балагьи буго этнографазулги историказулги хIалтIи. Нилъер, гъоркьилял Журмуталъул росабалъги букIана гьеб гIадат, рахъунаан нилъер гвеш къачарал бахIаралгун кьурдизе. Нилъераз гьанже тун бугоха, Къамилухъ жеги цIунун буго, - ян абуна инсуца ва хадубго цун: - Мун Гъенеколоб яги Къамилухъ берталъ вукIанищ? - илан цIехана.\n- Къамилухъ вукIана цо нухалъ. Дида гьениб «гардан чIвай» (хонжроца гьанал кусок къотIулеб) гIадат бихьана, - ян жаваб кьуна дица. Ва гьеб ракIалдещвеязул сураталъ чанго гIасруялъул гъварилъуде, некIо заманалде вачун вукIана дун тIоцебе Къамилухъ гардан чIвай бихьарабго.\nЗурма-къолол гьаракь. БахIарасул рахъалдаса цо залимав чи вачIана цеве гъежда кIудияб куялъул къулагIиги лъун. Гьеб букIуна бахIаралъул рахъалдаса рачIарал чагIазе сайгъат. БахIаралъул рахъалдаса бищунго къуватав гIолохъанчияс цо кьабараб ханжаралъ гьеб къулагIиялъул лагъигьодидаса цебехун хутIараб габуралъул рахъ тIезабизе кколаан.\nГьеб кинабго унеб букIана гIадаталда рекъон бачунеб зурма-къолол бакъаналда гъоркь. ГIезегIан махщел, къуват ва сихIирлъи хIалтIизабизе ккола букIине кколеб къагIидаялъ гьеб габур тIезабизе ккани. ГьитIинабниги гъалатI къулагIи ккурав чиясул ккани къотIун уна габуралъул рахъалдаса гьан, гьеб буго бахIарасул рахъ къураб ва бахIаралъул рахъалдаса рачIараз тIалаб гьарурал шартIал тIуразе ккей, гьезие хIурмат гьабизе тIамулеб къагIида. КъулагIи кквезе ва ханжар кьабулев гуккизе махщел бугев чи бахIарасул рахъалдаса ккани тIубан къотIичIого хутIула. Гьеб буго бахIарсул рахъ бергьиналъул гIаламат. РекIелгъеялъе ва ихтилат-кепалъе ургъараб жо гьабулаго, мурадалде щвечIеб рахъалда щай гьеб гьедигIан цIакъ квеш букIунебали бицине къамилухъезда лъачIо. Кьабулесул масъала буго цо ханжар кьабун габур тIезаби, къулагIи ккурасул масъала буго, кьабулаго гIодобе биччан, кодобе босун, щиб гьабунги кьаби тамах гьабун, гьеб тIечIого хутIи.\nКъулагIидул габур бахIаралъул чагIаз тIезабуни, бахIарасул чагIазда гьеб кутакалда квеш букIуна ва гьезде рагIад рехула. БахIаралъул чагIазе гьез тIадегIанаб адаб-хIурматги гьабизе ккола ва бертин лъугIизегIан гьезул гогьдариги, мекъдариги, барщариги, назназдиги хIехьон, гьезие бокьанщинаб гьабизе ккола.\nДун вукIарав берталъ бахIарай ЛъаратIа, райцентралдаса ячун йикIана Къамилухъе. БахIаралъул чагIазда тIоцебе бихьулеб букIана гьеб гIадат ва гарбал тIезариялъул хIалбихьиги букIинчIо гьезул.\nБергьарал къамилухъел баччун къулагIигун кIанцIана горсверуде кьурдизе. Гьеб букIана балагьарал гIажаиблъизарулеб сурат. МоцIрол канлъухъе къалъараб сверухълъи, ракарал цIаял, жанибе тIубанго къулагIи рехулел, кIудиял лахIчIегIерал росдал хьагал, махщалида белъараб гьанаде цIам щвалев богогьан... ЦIаялгун хьагаздаса рикIкIада гьечIого къолохъан ва зурмихъан. Рорхатал васазулги чергесал ясазулги некIсияб, Журмуталда гуреб цойгидаб бакIалда лъиданиги бихьизе рес гьечIеб, умумузул кьурди...\nБасрияб росдал къваридал къватIал чIван сардилъ берталъа гьоболасул рокъове вачIунев вукIана дун. Гвангъараб моцIроца бакъуца гIадин къалъизабун букIана къватIазул цояб рахъ. РагIад рехараб рахъалда цIакъ бецIго букIана. Къамилухъ росу буго кIиго гIор жубалеб бакIалда. ГIурул сасалъги рикIкIадасан рагIулеб зурма-къолол гьаракьалъги тIабигIаталъул ва гIумрудул гIажаибаб орекстр лъугьинабун букIана. Гьеб цIакъ цоцалъ рекъон берцингоги букIана.\nДица гIемераб пикру гьабуна гьадаб «гардан чIвай» (габур тIезаби) гIадаталда тIад. Щиб магIна гьадалъул букIине кколеб? Лъица ва щиб мурадгун ургъараб? Къуразда щай доб додигIан квеш букIунеб? ГIемерал суалал хутIана…\n- ХIинкъи бугеб пишаха доб. Хасго гьекъонги ругони... ГIадлу гьечIеб гIадамазул руккел, бакьулъ кодоб ханжаргун чи. КъулагIи ккурасул квералда яги хIатIида ханжар щварал лъугьа-бахъиналги рукIана гIезегIан, - ин бицунеб букIана чанго соналъ гIолохъанаб мехалда Къамилухъ школалъул директорлъун хIалтIун вукIарав инсуца.\n- Щиб магIнаха гьелъул букIине кколеб? - илан гьикъана дица цо кинаб букIангиги жаваб щвелародаян.\n- РачIаха ургъизе. БахIарасул чагIаз бачIунеб буго цо кьабараб ханжаралъ кинго габур тIезабун бажаруларебгIан кIудияб куй. Гьелъ бахIаралъул чагIазда бицунеб буго бахIарасул рахъ рес бугел бечедал чагIи рукIин. БахIаралъул чагIаз гьеб габур тIезабуни – гьелъги абулеб буго, нижги гьадингоял чагIи гурин, бахIарай бахIарчилъи-къуват ва къадру-къимат бугеб тухумалъул яс йигин. Дида гьедин бичIчIулеб буго, батIияб магIнаги батизе бегьула - ян абулеб буго инсуца. Гьедин батизеги бегьула, батичIого букIине бегьулаян пикрабалъ вуго дунги.\nГвеш къачарал ва гьенгеруял\nРачIа гьанже нилъ тIадруссине дол «гвеш къачаразде» (хохоразде) яги «гьенгеруял» рекъазде.\nКинаб магIнаха гьезулги букIинеб. ГIицIго рекIелгIеялъе ургъараб жо букIин гурони. Журмуталъул гъоркьияб рахъалда хасало гьел «гвеш къачарал» изну цIехечIого гьоболлъухъ рачIине бегьула бокьарав чиясухъе. Гьурмада маскаги ххурал, тIад цо магъакь-кIачарги ретIарал бихьинчиги чIужугIаданги гьезда цадахъ гIолохъабазул къокъаги. Гьез рокъоре жаниреги рачIун байбихьула гIадамазул рекIелгъеялъе жал гьарире. Гьел лъугьуна кьурдизе, ишарабаздалъул цо киналалиго жал рихьизаризе, чIужу жуяла рос вухизе… МагIарулазе гьелъул цIакъ кеп букIуна. Гьанже заманаялъ, гьединаб жо гIумруялдаги букIине бегьулеб мехалъ, кеп щвечIого букIинеги бегьула. Амма доб мехалъ кеп щолеб букIана. Дол гаргадуларо, гьаркьидалъун маскаялда нахъа щал ругелали лъазе рес бугелъул. АхIичIого рачIарал гьалбал нухарегIизелъун, рукъалъул хважаинас гьезие бакъвараб гьан, гIаракъидул шиша ва цойги щиб букIанги жоги кьун къватIире лъугьинаризе хIаракат бахъула.\nХадусеб къоялъ рокъобги, къватибги, годекIанибги бицунеб букIуна гьел «гвеш къачаразул» ва киназего лъазе бокьун букIуна аслияб суалалъе жаваб – щал гьел рукIарал? Бищунго лъикIал махщалилал артисталлъун рикIкIуна щалали лъазе кIвачIел «гвеш къачарал».\nКъамилухъезул берталъ гьенгеруял (маска ххурал рекъал) раккун рачIуна бахIарал кьурдизе рахъинаригун. Лъицаниги дагьаб багьаялъул гъурущ бахIаралде рехани, гьеб рехарасул къарумлъиялда тIад релъизарула\nЦо рекъас гьеб гъурщил гIаг ккола ракьалдаго, добаса доб тIезабизе, кодобе босизе лъугьуна цогияв рекъав, кIоларо. Гьес ишанал гьарун жамагIат ахIулеб букIуна кумекалъе гьадигIан бакIаб цIайиялъул гъурущ кодобе босизе, живго гьеб бахIаралде рехаравги ахIула гьедигIан «бакIаб цIаялъул» гъурущ борхизе. Гьаниб гьаб гIадаталъул чIван-къотIараб магIна буго - къарумлъиялда тIад релъи ва гьеб къватIибе чIвазаби.\nГьеб киналъулго жеги цIех-рех гьабун гьечIо. Гьелдаго цадахъ, магIарухъ некIсиял росаби чIороголъулел руго, гIадамал бигьаяб гIумруялда хадуб гIатIиракьалде шагьаразде рахъунел руго. Щибаб росдал, щибаб жамагIаталъул хаслъабиги кIочон, киналго цоцазда релълъунел руго. ГIуна магIарулазул тIубараб гIел, рихьизеяли кисса гьединал гIадатал рихьулел, рагIизецин рагIичIел. КIиабилеб гIел гIун бачIунеб буго, жидерго эбел-инсудаги щибго бихьичIел.\nДунги эменги руго МахIачхъалаялда Каспий ралъдал рагIалдаги рукIун мугIрузухъги, росдахъги, росдал гIадамазухъги, гIадатазухъги чIалгIун. Гьединлъидал зама-заманалдасан харбазулъ ва ракIалдещвеязулъ ниж гьенире щола. Буссунареб чIалгIен, росдал гIумруялъул ва гIадамазул хIакъалъулъ харбал, дир лъимерлъиялъул ракIалдещвеял, инсул кинабго жиндирго гIумру доба тIамураб...\nЗама-заманалдасан нижер харбилъе жувала дир I2 сон барав васги, жинда ричIчIизаризе захIматал суалалгун. РичIчIизаруларо дицаги. Бицун бичIчIуларо. БичIчIунги щай гьебилан ккола цо-цо мехалда.\n» Умумуз цIунарал лъикIал гIадатал\n» «ГIакълу гьечIев гьавали гьаваялда хьвадула»\n» ЛъикIалъул бицинин ццин чучиялъе\n» МагIарул мацI


Бокьула дие Кавказ! » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nКъалам, дуца щуре щакъиялдехун\nХIамзат ГIизудинов гIахьаллъана Пятигорскалда Лермонтовасулаб фестивалалда\nХалкъазул цолъиялъул къоялъ, 4 ноябралда, «Гумбет» газеталъул бетIерав редактор, Россиялъул Хъвадарухъабазул союзалъул ва «Миллаталъул» редколлегиялъул член ХIамзат ГIизудиновас гIахьаллъи гьабуна Северияб Кавказалъул Федералияб округалъул тахшагьар Пятигорск шагьаралда тIоритIарал байрамалъулал тадбиразда. Пачалихъияб байрамалъул хIурматалда Пятигорскалда тIоритIана Россиялъул халкъазул миллиял литературабазул фестиваль ва лермонтовасул цIалиял.\nФестиваль рагьулаго, баркиялъулал кIалъаял гьаруна СКФОялда вугев Россиялъул президентасул вакиласул заместитель Андрей Галактионовас, Ставрополь краялъул хIукуматалъул нухмалъулесул заместитель Ирина Кувалдиналъ.\nДагъистаналъул делегациялда гъорлъ рукIана: Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул нухмалъулев, халкъияв шагIир МухIамад АхIмадов, хъвадарухъаби ва шагIирзаби Къасумбег Миграбов, ХIамзат ГIизудинов, Юлия Зачесова, поэзиялъул театралъул директор Елена Гарунова, ЦIадаса ХIамзатил цIаралда бугеб Аваразул театралъул актерал, Расул ХIамзатовасул цIаралда бугеб Дагъистаналъул миллияб библиотекаялъул директор ГIали ГIалиев ва цогидалги.\n«Жакъа Пятигорскалда тIобитIулеб буго кIиго байрам: халкъазул цолъиялъул къо ва Россиялъул халкъазул миллиял литературабазул фестиваль. Гьел байрамал кIодо гьарулел руго Россиялъул литератураялъул тахшагьаразул цояблъун кколеб ва лермонтовасулаб бакIлъун рикIкIунеб шагьаралда. Щивав кавказалъуласе рекIее къабулал руго классикасул «Дирго ВатIаналъул тIагIамаб кечI гIадин, бокьула дие Кавказ!» - абурал рагIаби», - ян абуна байрам рагьулеб тадбиралда ХIамзат ГIизудиновас. Фестивалалъул батIи-батIиял байдабазда гьас цIалана жиндирго кучIдулги.\nМихаил Лермонтовасул пачалихъияб музей-заповедникалда тIобитIана «Лермонтовский бенефис» тадбир, шагIирзабаз ва актераз цIалана Россиялъул халкъазул мацIазде руссинарурал классикасул асарал.\nФестивалалда гIуцIун рукIана тIахьазул ярмарка, выставкаби, тIоритIана литературияб марафон, пресс-конференция ва цогидалги тадбирал.


Ректорасде дандерахъараз абулеб буго гьесул ургъел гьечIеб нухмалъиялъ кватIичIого пашманаб хIасил кьезе бегьулин, Педагогикияб университетги къан гIемерав чи хIалтIи гьечIого хутIизе вугилан. ХIакъикъаталдаги гьединаб ахIвал-хIалиш Дагъистаналда бищунго цере рагьарал тIадегIанал цIалул идарабазул цоялъуб лъугьун бугебали цIех-рех гьабуна «Эркенлъиялъ».\nАслияб дагIба гьел киназулго буго университеталъул цIияв нухмалъулев МухIамад ГIабдулаевасул кIвар гьечIолъиялъул хIасилалда гьеб цIалул идараялъул хIалтIи нахъаса нахъе унеб бугилан. Ректорлъун вачIиналде гьев хIалтIулев вукIана Дагъистаналъул хIукуматалъул нухмалъулевлъун. Россиялъул лъай кьеялъул министерлъиялъ араб соналдаго хIадурун букIана улкаялда ругел пайда гьечIел цIалул идарабазул сияхI. Гьеб сияхIалда гьоркьобе унеб букIана Дагъистаналъул Пачалихъияб педагогикияб университетги. Араб соналда гьеб университеталъул цIияв ректорлъун ШагьгIабас Шагьов вачIиндал гьес университеталъул мугIалимзабазул хасаб къукъаги гIуцун тIадкъанин букIанин 2013 -2015 соналде щвезегIан пед.университет цIебетIезабиялъул программа. Гьеб программаялъул тIоцересел хIасилал загьир гьаризе кколаанин исана сентябралдаян бицана «Эркенлъи» радиоялъе ГIалиев Ширалица. Гьев ккола ГIабудлаев МухIамад ректорлъун вачIинегIан педуниверситеталъул вукIарав проректор.\nИсана февралалда ШагьгIабас Шагьовасул бакIалда ГIабдулаев МухIамад вачIаралдаса гьеб программа тIубанго чIун хутIанин, цIияв ректорасе абуни гьелъул ургъелцин гьечIин. Гьелъул хIасилин абуни цIакъго пашманаб букIине бугин, хIатта аза-азар чи жанив цIалулеб, исана жиб гIуцIаралдаса 70 сона балеб бугеб Дагъистаналъул бищун аслиял тIадегIанал цIалул идарабазул цояб тIуьанго къаялде бачIинехъан бугин ишилан рахIатхун буго Ширали ГIалиевасул.\nГIалиев Ширали гьединго рази гьечIо цIияв ректорасул хIалтIудехун бугеб бербалагьиялда. Гьес гIахьалъи гьабуларин университеталъул жамгIиябгун гIелмияб хIаракатчилъиялда жаниб, студентазул рукIа-рахъиналъул суалазулъ. Университеталъул тIолалаго мугIалимзабазе харж цIикIкIинабизецин гIолареб гIарцуде гьес ижараялъе босун бугин цIакъаго багьаяб автомобиль, гьебги жиндирго вацасухъа. ТIадеги рагьун ругин щибниги жидер хIажалъи гьечIел нухмалъиялъул бутIаби.\nГьеб киналдаго тIасан гара-чIвари гьабизе ГIабдулаев МухIамад щвечIо нижехъе гьев хIалтIул къваригIелалъ Москваялде ун ватана. Гьесул бакIалда жаваб кьезе разилъана цIалул рахъалъ проректор Дибиров Ибрагьим. Ректорасде чороклъи тIолел щинал чагIи ругин гьев вачIинегIан проректорасул хъулухъалда рукIарал, гьес хIалтIудасаги рахъарал гIадамалилан бицана гьес «Эркенлъи» радиоялъе. Лъай кьеялъул министерлъиялъ хIадур гьабураб мониторингалда хадуб гьелда тIад хIалтIи гьабун, рихьизарурал гъалатIалги ритIизарун Москваялде ун рукIанин нижер чагIи, гьелдасаги хадуб бачIанин цIияб сияхI пайда гьечIел цIалул идарабазул хIакъалъулъ, гьеб сияхIалда гьоркьоб Педагогокияб университет гьечIин бицана гьес.\nДибиров Ибрагьим, ДГПУлъул проректор\nДибиров Ибрагьим: «Абизе бегьула гIемераб жо, гIемераб гIайиб гIунтIизабизе бегьула чиясде, амма гьеб балагьизе лъугьани батулеб гьечIоха гьез бицнеб хIалалъ. Универститет кида рикIкIунеб камилаблъун ва пайда бугеблъун? РикIкIуна гьелъул азабар-къоно цIун цIализе рачIарал студентал ругони. Дица хIалбихьиялъе гьабураб анализ буго жакъа, цIализе рачIунел гIолилал руго унго-унголъунги лъай щвезелъун рачIарал гIадамал».\nЦIияв ректорас студентазул цIалул ва рукIа-рахъиналъул суалазул тIалаб гьабулеб гьечIин гьес тIадеги хIажат гьечIел нухмалъялъул бутIаби рагьунин ва гьел гурел цогидалги ГIабдулаевасде гIунтIизарулел гIайибаздаги разилъичIо Дибиров Ибрагьим.\nДибиров Ибрагьим: «Киналго студентазул бади-кIалдив къан вукIине кколаро университеталъул нухмалъулев, гьелъие гIоло проректораздаса бахъараб преподавательгун кураторазде щвезегIан гIемерал гIадамал руго гьел суалал тIуразе кколел, нагагь гьезухъа бажарулареб суал ккани гьелъие кумекалъе вачIуна гьев кидаго».\nПалхIасил проректорасдаса бахъараб приемный коммисиялда ятарай Ханум МухIамадовна абурай гIаданалде щун гара-чIвари гьабурал чагIаз вецца ветIун лъуна Медведевасул вукIарав однокурсник. Реторлъун вачIун араб лъабго моцIида жаниб ГIабудалев МухIамадица гIемераб хIалтIи гьабунин, гьесде гIунтIизаруле гIайибал щибниги кьучI гьечIел баянал ругин гьел киналго рази рукIана жидерго нухмалъулесдаса.\nАмма тIубанго батIияб пикру буго гьелда тIасан дов тIадехун бицен гьабурав ГIалиев Ширалил. Ректорасул хъулухъалде гьев тIамулелъул жидеда лъиданиги данбараб пикруцин букIинчIин, гьесул жиндирго мурадалда рекъон лъай кьеялъул министерлъиялъ тасдикъги гьавун вачIанин гьев гьеб хъулухъалде. Амма гьесдаса вохарав чиго лъаларин жидеда гьанив, хIалтIул къваригIелалъцин гьесухъе тIаде ине щоларого ругин гIемерал гIадамал. ХIукуматалъул нухмалъуда вукIагоги гьесул букIараб хIаракатчилъи кинаб букIарабали нилъеда бихьанилан ракIрелъун абуна Ширали ГIалиевас.\nГIалиев Ширали, ДГПУялъул вукIарав проректор\n ГIалиев Ширали: «Кинаб хIалтIиха гьес гьабураб хIукуматалъул нухмалъулев вукIаго? Дагъистаналъул цIияв нухмалъулев ГIабдулатIиповасул хIаракаталдалъун чанги мухъазул нухмалъулел хIалтIудаса арахъулел руго. ХIакимлъуда рукIаго гьез рикъарал миллионазул баянал щолел руго нилъехъе. Лъица гьел гьедин рикъаризе риччан тарал, хIукуматалъул нухмалъулесда тIадаб букIинчIищ гьезул хIалтIуда хадуб хъаравуллъи букIинабизе? Гьеле гьесул даража. Гьеб даража гьес дагь-дагьккун билълъанхъизабизехъан буго Педагогикияб универститеталдаги.\nЛъай кьеялъул хIалтIудаса тIавунго рикIкIадав гьес хIукуматалъул нухмалъулевлъун вукIаго цадахъго тIубазабулеб букIана пед.университеталъул кафедарялъул нухмалъулесул хъулухъги, цадахъго ДГУ-лъул кафедраялъул нухмалъулесул хъулухъги, амма хIисаб гаьеб гьеб жавабияб хъулухъалда вукIго гьес цIалун гьечIо цониги лекция, къватIибе биччан гьечIо цониги цIалул методикияб тIехь, амма расги нечечIого босулеб букIана гьел хъулухъазухъ гIарац. Гьеб экономикияб такъсир кколариш? Гьеб кинабго ккола хIиллачилъи батIияб гьелда лъезе цIар дида лъаларо».\nШиралил пикру гIахьал гьабуна гьесда аскIов вукIарав ректорасул кумекчилъун вугев Исрапов Исрапицаги, магIишаталъул суалазул рахъалъ хIалтIи гьабулеб бутIаялъул нухмалъулев ГIисаев МухIамадицаги. Хас гьабун ГIабдулаев МухIамад квешав чилъун гьави гьечIин мураб жидер, гIемерал соназ ниж хIалтIараб, чанги махщел токIав лъай кьеялъул хIалтIухъан къватIиве виччарав республикаялъул бищун кIудиял тIадегIанал цIалул идарабазул цоялъул ургъел гьабулел чагIи ругилан бичIчIизабуна.\nТIоцебесеб ноябралда 70 сон тIубалеб буго Дагъистаналъул пачалихъияб педагогикияб университеталъ. Амма гьеб байрам кIодо гьабиялъул бакIалда пайда гьечIеб цIалул идара хIисабалда гьебги къан къотIнор хутIизеги бегьулин дагъистаниялин абулеб буго ректорасул хIалтIудаса рази гьечIел мугIалимзабаз.\nЛъай кьеялъул къебелъиялда «жахIдаялъул кор» боркьизехъан буго…


ЦIиликь: лъадал гьобо ва комбайн » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nМагIарулазул росаби. «Миллаталъул» проект\nРосдал магIишаталда цIияб рухI речIчIиладай?\n«Миллат» басмаялъ чанго соналъ бачунеб буго «МагIарулазул росаби» абураб рубрика. Гьеб проекталда рекъон, нижеца хIаракат бахъула нилъер халкъалъул росабазул тарихалъул ва жакъасеб къоялъул сипат-сурат бахъизе, гIумру-яшав, рукIа-рахъин, демограпиял, жамгIиял, диниял, сиясиял, магIишатиял, маданиял ва цогидалги рахъал рихьизаризе. Араб анкьалда редакциялъул вакилзаби щвана Бакълъулазул мухъалъул ЦIиликь росулъе.\nБугIаги «Нива» комбайнги\nБакълъул районалда кIвар кьолеб буго росдал магIишат цебетIезабиялде, Дагъистан цебетIеялъул «Хайир бугеб агропромышленнияб комплекс» абураб проект гIумруялде бахъинабиялде. Гьеб программаги тIубазабулаго, районалъул росабалъ гьарулел руго росдал магIишаталъул нигIматал гIезариялъул, рекьулел ракьал цIикIкIинариялъул хIалтIаби.\n2017 соналъул 19 сентябралда Бакълъулазул районалъул администрациялъул вакилзаби щвана ЦIиликь росулъ хIалтIулел фермеразул магIишатазде, лъай-хъвай гьабуна росдал магIишаталъул нигIматал ракIариялъул, рагIи-хер хIадуриялъул ва хаслихълъиялъул цогидал хIалтIаби тIураялъул бугеб хIалалъулгун. Гьеб сапаралъул делегациялда гъорлъ рукIана районалъул экономикаялъул, росдал магIишаталъул ва буголъиялъул гьоркьорлъабазул гIуцIиялъул нухмалъулесул заместитель Ибрагьим Ибрагьимов, информациялъул «Гумбет» идараялъул вакилзаби ва цогидалги.\nЦIиликь росдал предпринимателаз, ишалъулал гIадамаз, базаргабаз гIураб росу цебетIеялъе лъикIаланго хIалтIи гьабулеб буго. Росуцоязул хIажалъаби тIуразе бизнесмен МухIамадхIажи МухIидиновас «Нива» комбайн босана ва магIарухъе бачIана. Механизмаялъулаб захIматалъул кумекалдалъун бачIин бакIари хехго лъугIизабуна. МухIамадхIажи МухIидиновас абуна комбайналъул хъулухъ росуцоязе чIобого букIине бугилан, магIарухъ гIумру гьабулезе пайдаялъе, хIалтIи бигьа гьабиялъе бачIараб техника кколин гьебилан. ГIицIго комбайн босиялда гIей гьабун гьечIо МухIидиновас. Гьес лъаралда аскIоб, росулъе рачIунеб бакIалда, гьабулеб буго ханжу, хьон (урба) хенезе лъадал гьобоги. МухIамадхIажи МухIидиновас исана жинцагоги бекьана бугIа ва хасалихъе гьелъул бачIин бакIарана. Цебе гIемерал гIадамаз бекьулеб букIараб гьеб тIоролаб культура гIезабеян хитIаб гьабулеб буго гьес цогидаздеги. ТIагIамал хинкIал гьаризе пайда босула гьеб бугIаялъул ханжуялдаса.\nЛамадурил 4 тонна ва ДТ трактор\n«Загидова» абураб ОООялъул нухмалъулев Мавлудин ГIусманхIажиев хIалтIулев вуго, хурухъанлъиялда гуревги, боцIухъанлъиялдаги. Гьес гьабсагIат хьихьун буго 30 чIегIерхIайван. ГIезарула багIаргьоло, картошка, ламадур, гьалилал культураби, бугIа, цIоросаролъ, бакъдебусс ва цогидалги нигIматал. ГIусманхIажиевасул магIишаталда буго ДТ трактор, хер бецулеб кверзул машина, юк баччулеб «Газель» ва цогидабги техника. Механизмабазул кумекалдалъун хIалтIи гIуцIиялъ, фермерасе рес кьолеб буго лъикIаб бачIин бакIаризе. Районалъул ракьалда гуребги, росдал магIишаталъул нигIматал гьес ричула район тун къватIирехунги. Араб соналъ 4 тонна ламадурил бичун буго Хасавюрталда. Цогидал нигIматазулги бачIин квешаб букIун гьечIо. Ракъдаллъани, хурзал лъалъазе цистернаги чIезабун бугоан гьес.\nГIусманхIажиев вуго анкьгьунарин абизе бегьулев махщалилав. Гьарула мини-станокал, ЦIиликь школалда лъимал ругьун гьарула технологиязе. Дарсал кьола Гумбеталъул лъималазул творческияб рокъор. Щвана республикаялъулал къецазда дипломал.\nЦIилкьал – кIиазаридасаги цIикIкIун\n«ЦIиликь росдал гIадамал руго захIмат бокьулел, росдал магIишат цебетIезабиялъулъ кIудияб бутIа лъолел. Гьеб муниципалитеталда цебетIей щун буго гIияхъанлъиялъе. Руго аза-азар гIиялъажал ругел рехъаби. Гьел рехъабазул бетIергьабазе щола Дагъистан Республикаялъул росдал магIишаталъул министерствоялдаса лемагал ругезе кьолеб субсидия», – ян абуна Бакълъул районалъул администрациялъул экономикаялъул, росдал магIишаталъул ва буголъиялъул гьоркьорлъабазул отделалъул нухмалъулесул заместитель Ибрагьим Ибрагьимовас.\nЦIиликь росулъ хIалтIулеб буго гьоркьохъеб школа, «Лачен» лъималазул ах, мажгит, СайидмухIаммад-хIажи Абубакаровасул цIаралда бугеб мадраса, спортзал, библиотека, маданиябгун хIухьбахъиялъул центр ва цогидал гIуцIаби.\n««Сельсовет “Цилитлинский”» росдал поселениялъул 2017 соналъул бюджет буго 2 481 азарго гъурущ. МагIарухъ росулъ гIумру гьабулеб буго 100 хъизаналъ, хъутаналда ЦIияб ЦIиликь 140 цIараки буго. МагIарухъ ракьалда тIадеги, цIилкьадерица ижараялъулаб къагIидаялда хIалтIизабула гочинабун гIи-боцIи хьихьулеб Бабаюрталъул зонаялда: ЦIияб ЦIиликь – 600 гектар, Шава-1 – 363 га, Шава-2 – 970 га, Нарышалда (роолил мучIдул) – 170 га. ЦIияб ЦIиликь росулъги буго гьоркьохъеб школа. Нижер сельсоветалда хъвай-хъвагIай гьабун буго 1570 чиясул. ЦIилкьадерица гIумру гьабулеб буго Хасавюрталда (325 хъизан), МахIачхъалаялда (30 хъизан), Гъизилюрталда (25 хъизан) ва цогидал бакIаздаги», – ян абуна «Сельсовет “Цилитлинский”» росдал бетIер ГIалихан ДавудхIажиевас. ГIаммго цIилкьадерил къадар кIиазаридасаги цIикIкIунилан бицана росдал бегавулас.\nБорхалъи – 3806 натI\nСахаватлъиялъулаб хIаракатчилъи бугел предпринимателазул, росдал, районалъул ва республикаялъул нухмалъулезул рахъкквеялдалъун, ралъдал гьумералдаса 1903 метралъул (3806 натIалъул) борхалъуда бугеб ЦIиликь росдал гьумер хисулеб буго, мугIрузда яшав гьабулезул социалияб рахъ цебетIолеб, гьезул захIмат бигьалъулеб буго ва росдал магIишаталъе цIияб цебетIей щолеб буго. Жакъасеб жигаралъул хIасил лъала дагьаб хадуб, сонал сверидал. Росаби чIунтани, МагIаруллъиялдаги зани чIвала. ХIамзатил Расулица хъван букIана:\nРачIа занал чIвазе къунел иццазе,\nБеццлъулел ракIазе магIарулазул, – абун. Росабазеги нилъер халкъалъеги занал чIвазе хъван батугеги.\n» Бакълъулазул росаби. ЦIиликь\n» Бакълъулазул росаби. ЛъаратIа\nСахлъи кьеги Цӏилкьадерие жидерго росу цебетӏезабизе!\nАмин. Цо-цо хIаракатчагIаз лъикIаб мисал бихьизабулеб буго, росаби чIунтичIого хутIиялъе, гъеж гурун, хIалтIаби гьарулел руго. Аллагьас гьезул жан-жигаралда баракат лъеги!\nHamzatavari,Щивав жиднрго росу бокьулес бахъизе ккола гьединаб жигар!


Россия чIухIарал бахIарзал\nИсана 20 сон тIубала чачаназул ракьалдасаги рачIун,\nизну гьечIого яргъид гIуцIарал хъачагъал Дагъистаналде кIанцIаралдаса\nКидаго гIадин, нилъер халкъ бахъана къватIибе улка цIунизе. 1999 соналъул августалда Дагъистаналде кIанцIарал хъачагъазул къокъабазде данде гьабулеб рагъулъ бихьизабураб бихьинчилъиялъухъ ва бахIарчилъиялъухъ Дагъистаналъул лебалал васал мустахIикълъана Россиялъул БахIарчи абураб тIадегIанаб цIаралъеги.\nДаудов Закир (1980-2000) - Россиялъул БахIарчи. Гьавуна 1980 соналъул 25 марталда Калмыкиялъул Черноземельский районалда. 1997 соналда школа лъугIидал, армиялда хъулухъги гьабун, 1999 соналда витIана Чачаналде. Гьес гIахьаллъи гьабуна чанго тунка-гIусиялъулъ. 1999 соналъул 10 декабралда «Басрияб Атаги» росу цIунулаго ккараб рагъулъ гьес пулеметчик тIагIинавуна. 30 декабралда, Аргуналъул кIкIалахъ 50 чиясдаса гIуцIараб хъачагъазул къокъаялъ, бакI лъикIго лъалеб букIиналдаса пайдаги босун, солдатазде гулла базе байбихьана ва гьел нахъе къазе ккана. КIудияв сержант З. Даудовас, гьалмагъзаби нахъе инегIан, тIаде рачIунезул гьужум нахъчIвана ва къайицадахъазда хадувги гъун, нахъеги вагъизе лъугьана. Амма гьеб рагъулъ Закир захIматго лъукъана ва гьенивго къадаралде щвана. Гьесие Россиялъул БахIарчиясул цIар кьуна 2000 соналъул 19 апрелалда.\nЗагьидов Загьид – полковник, Россиялъул БахIарчиясул цIаралъе мустахIикълъана 1999 соналъул 5 октябралда. Гьавуна 1961 соналъул 25 маялда Гъуниб районалъул КIогьориб росулъ. Советияб армиялъул кьеразулъ хъулухъ гьабуна Афгъанистаналда. Милициялде хIалтIизе лъугьана 1981 соналъул ноябралда.\n1999 соналъул лъугьа-бахъиназда гIахьаллъизе Загьид Болъихъе вачIана 30 июлалда. 2 августалда милициялъул хасаб батальоналъул бетIерлъуда гьев гIахьаллъана ЦIумада ккарал рагъулал тунка-гIусиязулъ ва цебелъураб масъала ракIбацIцIадго тIубазабуна.\n25 августалда Загьидица нухмалъи гьабулеб рагъухъабазул къокъа рехана Гъадар мухъалде. Гьезда тIадкъан букIана Карамахьи ва Чабанмахьи росаби вагьабияздаса эркен гьари. ХIалуцараб рагъулъ гьес нухмалъи гьабулел рагъухъабаз тIадкъайги тIубазабуна.\nМухIамадов ДибирхIажи – доб заманалда милициялъул Болъихъ райотделалъул хIалтIухъан, Россиялъул БахIарчи. Гьавуна Болъихъ районалъул Гъодобери росулъ 1968 соналъул 23 марталда. Армиялда хъулухъ гьабун хадуб, 1994 соналда милициялде хIалтIизе лъугьана ва гьеб заманалде СОГалъул командирлъун вукIана. Россиялъул БахIарчиясул цIаралъе мустахIикълъана 2000 соналъул 29 маялда.\n1999 соналда яргъид гIуцIарал хъачагъазул 500 чи жаниве вачунеб къокъа Дагъистаналъул ракьалде кIанцIараб заманалда, ДибирхIажи гьелгун дандчIвана, Гъодобери росу цIунулаго. Гьесда кIвана ахIичIого рачIарал «гьалбадерил» кIиго бронетехника тIагIинабизе. Гьеб къоялъ Болъихъ районалъул милиционераз чIвана 13 хъачагъ.\n15 августалда тушман иргадулаб гьужумалде ана. Гьебмехалъ ДибирхIажида, гьезде нахъеги лъугьун, гьезул 2 минометги 22 чиги тIагIинаризе кIвана. Хъачагъаз гьесул бетIералъухъ 25 азарго доллар кьезе бихьизабун букIана. Радиоэфиралдасан гьез абулеб букIана ДибирхIажил бетIер къотIизе хасаб станок хIадурун бугилан. Гьезие жавабалъе ДибирхIажица, тушманги тохлъизавун, батIи-батIиял бакIаздаса ваккун, гьезие кIудияб зарал гьабулеб букIана.\nМугIрузул нохъабазда рахчун рукIарал хъачагъазул 40 чи, жанире магIу чвахизабулел алаталги рехун, къватIиве кIанцIизавуна ва гьенивго тIагIинавуна. Гъодобери росдада гIагарлъухъ ккараб рагъулъ, живго лъукъун вугониги, гьес захIматаб ругъун щварав гьалмагъ нахъе вачана.\nРагъдаса хадув ДибирхIажи МухIамадов Россиялъул МВДялъул академиялде цIализе лъугьана ва, гьебги лъугIизабун, 2008 соналдаса нахъе Москваялда гIумру гьабун вуго.\nГъазаналипов МуртузагIали (1964-1999) – Москваялъул метроялъул хIалтIухъан, Россиялъул БахIарчи. Гьавуна Болъихъ районалъул ГIанди росулъ 1964 соналъул 10 февралалда. Канлъи дагьаб бугилан армиялда хъулухъ гьабизе МуртузагIалие рес щвечIо. Москваялде цIализе арав гьесие битI ккечIо ва гьенивго хIалтIизе лъугьана. Дагъистаналде хъачагъал кIанцIун ругилан хабар рагIидал, гьев рокъове тIадвуссана ва ополчениялъул кьеразулъе лъугьана. 1999 соналъул 2 августалда гьев захIматго лъукъана ва къадаралде щвана.\n1999 соналъул 25 октябралда Гъазаналипов МуртузагIалие кьуна Россиялъул БахIарчиясул цIар.\nНурахIмаев ХIажимурад (1979-1999) – Россиялъул БахIарчи.\nГьавуна 1979 соналъул 3 декабралда Болъихъ районалъул АнсалтIа росулъ.\n1999 соналъул 11 августалда хъачагъал рачIана ХIажимурадил рокъоре. РачIун мехго балелде, гьелги тохлъизе гьарун, ХIажимурадица гьезул цоясухъ букIараб ярагъги босун, хъачагъазул ункъояв чIвана. Кьвагьиялъухъе тIаде щварал хъачагъаз гьевги чIвана.\nРоссиялъул президентасул указалда рекъон, гьеб бахIарчилъиялъухъ НурахIмаев ХIажимурадие кьуна Россиялъул БахIарчи абураб цIар.\nОрлов Андрей (1962-1999) – тIоцебесеб классалъул рагъулав летчик, Россиялъул БахIарчи.\nГьавуна 1962 соналъул 6 июналда МахIачхъалаялда. ЦIалана Витебскалда роржарухъабазул централда. 1993 соналда хъулухъ гьабизе вачIана Северияб Кавказалъул жанисел ишазул аскаразде.\n1999 соналъул июлалдаса байбихьун, гьеб регионалда рагъулал буюрухъал тIуралев вукIана.\n1999 соналъул 11 августалда, экипажгун цадахъ, аскаразул нухмалъулелги рачун, МИ-8 вертолеталда МахIачхъалаялдаса Агъвалире роржунаго, Болъихъе щолаго, хъачагъаз вертолеталде гьужум гьабуна ва гьеб бортизабуна. ЦIа рекIараб гьелда жаниса киналниги къватIире рахъинаризе, лъукъун вугониги, Андрейица хIаракат бахъулеб букIана. Амма гьеб лахIзаталда щвараб цогидаб ракетаялъ гIадамазе зарал гьабуна. Щварал ругъназул хIасилалда Андрей Орлов хвана.\nРоссиялъул президентасул указалда рекъон, гьесие кьуна Россиялъул БахIарчи абураб цIар.\nМурачуев Халид (1972-1999) – милициялъул взводалъул командир, Россиялъул БахIарчи. Гьеб цIар Халидие кьуна хун хадуб – 2001 соналъул 31 январалда.\nГьавуна 1972 соналъул 11 январалда Кули районалъул Кули росулъ. Школаги лъугIизабун, цIалана Ульянов шагьаралда, росдал магIишаталъул институталда. Армиялдаса хадув милициялде хIалтIизе лъугьана. ВукIана взводалъул командирлъун. 1999 соналъул августалда гьев витIана Новолак районалде хъачагъазде дандечIей гьабизе.\nНоволак ва Казбек районазул ракь бихьулеб «Телевышка» борхалъиялда милициялъул хIалтIухъабазул къокъагун цадахъ гьесда тIадкъан букIана пост цIунизе. 1999 соналъул 5 августалъул радал гьесда рихьана вышкаялде гIагарлъулел гIадамазул къокъа. Гьеб рагъулъ милициялъул хIалтIухъабазда кIвана гьезул гьужум нахъчIвазе. Басаев Шамилил къокъаялъ гьезде гIарада балеб букIана. Тушманас цоги нухалъ гьабуна гьужум, гьелда хадуб нахъеги. Сордо-къоялъ халатбахъараб рагъулъ гьитIинабго къокъаялъ яргъид гIуцIарал хъачагъазе цере ине рес кьечIо. Цоясда хадув цояв чIвана Халидил гьалмагъзабиги. Къасиялде чIаго хутIана кIигояв – Халид Мурачуев ва Мутей ГIисаев. Радал мех щвезегIан гьел кIиязго Басаевасул чукъбузе бокьараб гьабизе течIо, амма гьелги чIвана. Хадуб, гьениса хъачагъал нахъе хъамидал, кIиявго бахIарчиясул жаназаби кодоре щвечIо. Кверал, гъуждул рекарал, гIакъуба кьун хвезарурал гьезул жаназаби ратана лъагIалидасан.\nГIисаев Мутей (1964-1999) - милициялъул взводалъул командир, Россиялъул БахIарчи. Гьеб цIар гьесие кьуна хун хадуб – 2001 соналъул 31 январалда.\nГьавуна 1964 соналъул 5 маялда Новолак районалъул Новолакское росулъ. Школалдаса хадуб Каспийск шагьаралда СПТУги лъугIизабун, армиялда хъулухъ гьабуна. ХIалтIизе лъугьана милициялде.\nНоволак районалъул «Телевышка» борхалъи цIунизе тIадкъараб милициялъул хIалтIухъабазул къокъагун цадахъ Мутей гIахьаллъана гIасияб рагъулъ. 1999 соналъул 5 августалъул радал тушбабаз байбихьараб гьеб гьужум тIубараб сордо-къоялъ халатбахъана. Сордо рогьинегIан хъачагъазде дандечIейги гьабун, гьалмагъзабиги чIван нахъе хутIарал кIиялго – Мутей ГIисаев ва Халид Мурачуев радал тушбабазухъе щвана ва гьел, гIакъуба кьун, хвезаруна. БетIер къотIун, гвандиниве рехарав командирасул жаназаялде тIаде хъачагъаз лъукъ-лъукъун, амма жеги чIаго вугев Мутейги рехун, тIаде ракь хъвана. Гьезул жаназаби ратана гIицIго 2000 соналъул 15 сентябралда.\nГьединаб къисмат ккана 1999 соналъул август-сентябралда ккараб рагъда, гIумруялда барахщичIого рагъарал Дагъистаналъул бахIарзазул.\nАмма рагъ гьелдалъун лъугIичIо. Тушманасул квердаса хадусел соназдаги гIумруялдаса ратIалъана анцI-анцI бахIарзал. Гьезда гьоркьор руго ВатIаналъе гьабураб ракIбацIцIадаб хъулухъалъе ва бихьизабурб бихьинчилъиялъе гIоло Россиялъул БахIарзаллъун рахъарал дагъистаниял:\n1. Аскеров Аскер (1980-2005) - Буйнакск район, Халимбегаул росу.\n2. Илясов Арзулум, полковник (1953-2005) – Казбек район, Гуни росу.\n3. Къурбанов ГIабдулхаликъ (1978-2004) – ЦIунтIа район, БежтIа росу.\n4. ГIабдурахIимов МухIамадшамил (1980-2005) - МахIачхъала.\n5. ГIумаров МухIамад (1947-2005), генерал-майор – Лаваша район, Мекеги росу.\n6. ГIусманов МухIамад (1972-2007) – Сергохъала район, Гамри росу.\n7. МухIамадтIагьиров ГIадилгерей, генерал-майор (1956-2009) – Гъуниб район, Гьонода росу.\n8. МухIамадов ГIабдулмалик, майор (1960-2008) – Гъарабудагъкент район, Губден росу.\n9. МухIамадов АхIмад, полковник (1962-2010) – ЧIарада район, Рилъаб росу.\n10. Подвальный Сергей, кIудияв оперуполномоченный (1967-2005) – МахIачхъала.\n11. Сулейманов Мухтар, старшина (1980-2004) - ЦIунтIа район, БежтIа росу.\n12. Халикъов Радим, капитан (1970-2003) – Сулейман-СтIал район, ОртIа-стIал росу.\n13. ХIажиев Гъапал (1976-2010), подполковник – МахIачхъала.\n14. ХIажиев ХIайдархан, генерал-майор (1954-2001) – Хунзахъ район, Харахьи росу.\n1999 соналъул августалда чачаназул ракьалдаса Дагъистаналде хъачагъал кIанцIиялъул хIасилалда кIудияб зарал ккана ЦIумада, Болъихъ, Новолак, Буйнакск районазул 48266 чиясе, 32 росдае, чIвана 129 ва лъукъана 379 чи ва гьединго 45 милициялъул хIалтIухъангун 18 ополченец. 30 азаргоялдаса цIикIкIун дагъистанияв хIажатавлъун ккана, жидерго рукъзалги рехун тун, къватIире ине.\n1999 соналда республикаялъул 38 районалда ва 10 шагьаралда гIуцIун букIана, гIаммаб куцалда, 26124 чи гъорлъ вугеб, росабигун ва шагьарал цIуниялъул къокъаби.\nГьеб рагъул аслияб дарслъун нилъее кидаго буго Дагъистаналъул халкъазул тушманасде данде цолъи. Нилъер халкъалъ бихьизабуна ватIан бокьиялъул тIадегIанаб мисал. ГIолеб гIелалда гьеб бичIчIизаби буго жакъасеб къоялъул аслиял масъалабазул цоябги.\nПрочитано 69 раз\tПоследнее изменение Вторник, 13 августа 2019 14:55\nДругие материалы в этой категории: « Ругьалаби бечедаб чапар буго «ХIакъикъат»\tЦIумада районалъ - 90 сон »\n08:57, 14 декабря 2019, 22\n11:52, 13 декабря 2019, 67\nАбдулмуслим Абдулмуслимов участвовал в подготовке федерального закона о виноградарстве\n11:12, 13 декабря 2019, 59\nПроект Музея истории мировых культур и религий города Дербент «Нить времён» - победитель Евразийского конкурса\n10:51, 13 декабря 2019, 69\nПервый электромобиль в Дербенте\n10:46, 13 декабря 2019, 61\nДагестанцев приглашают к участию во Всероссийском фотоконкурсе «Мама и дети в национальных костюмах»\n08:14, 13 декабря 2019, 62


Ситуация с коронавирусом более чем тревожная. Штамм «омикрон» буквально захватил нашу республику.\nГIодоре риччан чIолеб хIал гьечIо\nТIадеялдаса тIаде цIикIкIунеб буго коронавирусалъ унтиялъул хIужаби. Гьедин бугониги, кинавго чи гуро кантIулев вугев вакцина гьабизе кколеблъиялде. Амма, заманалъул тIалабалги хIисабалде росун, инсанас жиндирго махщелцин…\nБищун ковид тIибитIаразда гъорлъ Дагъистанги\n25 октябралде ругел баяназда рекъон, ахираб кIиго анкьида жаниб СКФОялда коронавирусалъ унтун вуго тIадеги 17 азарго чи (6,3 процент). Унтул хъвай-хъвагIай гьабуразул гIаммаб къадар ккола…\nИтни къоялъ ДРялъул нухмалъулев Сергей Меликовасул нухмалъиялда гъоркь тIобитIана коронавирусалде данде къеркьолеб оперативияб штабалъул данделъи. Роспотребнадзоралъул ДРялда бугеб управлениялъул нухмалъулев Николай Павловас лъикIаблъун бихьизабуна цо-цо…\n18 октябралда ДРялъул нухмалъиялда тIобитIана коронавирус тIибитIунгутIиялда бан гIуцIараб оперативияб штабалъул данделъи. ДРялъул бетIерасул официалияб сайталда хъвавухъе, Сергей Меликовас бицана «Стопкоронавирус.рф» абураб сайталда араб анкьалъ…\nГьабсагIаталда халкъалъул 46 миллион чияс гурони вакцина гьабун гьечIо. Гьеб буго цIакъго дагьаб къадар. Гьединлъидал улкаялда коронавирусалде данде къеркьезе вакцина гьаби хIалуцинабизе ракIалда буго улкаялъул…\nДРялъул бетIерасул ишал тIуралев С. Меликовас тIобитIараб данделъиялда хIукму гьабуна 60-ялдаса цIикIкIун сон барал ва вакцина гьабурал гIадамал рази гьаризе. Гьелда бан ДРялъул Информациялъулгун печаталъул…\n70 проценталъ гьабуна вакцина\nЦIикIкIунеб буго коронавирусалъ унтарал гIадамазул къадар. Гьелда бан цо чанго регионалъ, гьезда гьоркьоб Дагъистаналъги, хIукму гьабуна хIалтIухъабазул 60-ниги проценталъе чара гьечIого вакцина гьабизе. Гьал къоязда…


Сугъралъ халкъиял низам цIунулезул къукъаби: лъикlищ, квешищ?\nИзну гьечIого яргъид гIуцIарал кквеялъе полициялъул хIалтIухъабазе кумекалъе халкъиял низам цIунулезул къукъа гIуцIизе ккеялъул суал лъун букIана дагьаб цебегIан Сугъралъ росулъ букIараб жамагIаталъул данделъиялда. Гьединаб пикруялде гьел рачIана дагьаб цебегIан Гъуниб мухъалда изну гьечIого яргъид гIуцIараз лъабго полициялъул хIалтIухъан чIван, анцIгониги чи лъукъун хадув. Амма гьел къукъаби гIуцIиялъ щибниги хIасил кьезе гьечIилан рикIкIунеб буго цо-цояз.\nХалкъиял низамцIунулезул къукъа гIуцIизе ккеялъул тIоцебе бицине байбихьун букIана 22 маялда Гъуниб мухъалъул Сугъралъ росулъ жамагIаталъ данделъи тIобитIун хадуб. 15 маялда Гъамсукь росдада аскIоб бугеб Ризванил гьабихъ абулеб бакIалда чIвана полициялъул лъабго хIалтIухъан анцIгониги лъукъана. Гьел рукIана рохьор рахчун ругел изну гьечIого яргъид гIуцIарал кквезе ритIарал полициялъулал. Абулеб буго гьел рохьор рахчарал гIадмал кколин Сугъулдерил абулеб изну гьечIого яргъид гIуцIаразул къукъаялъулин чагIи. Гьезда гьоркьор Сириялдаса гIарцухъ рагъизе рачIарал чагIи ругиланги абулеб буго, амма официалияб куцалда гьеб баян лъицаниги тасдикъ гьабулеб гьечIо.\nАхираб заманалда росулъ ахIвал-хIал квешаб бакIалде бачIун бугилан абулеб букIана Сугъулдерил жамагIаталъ данделъиялда. Гьедин цо-цояз тIалаб гьабулеб букIана росулъ ругел салафиялъулин абулеб кьералъул гIадамазда росу тезабизе кколин, гьездаса бачIараб гIала-гъважа кколин гьеб кинабго абун.\nЖамагIаталъул данделъиялда ахиралда хIукму гьабуна рохьор рахчун ругел изну гьечIого яргъид гIуцIарал кквезе ва гьел ругеб бакIа лъазабиялъул мурадалда полициялъул хIалтIухъабазе кумекалъе халкъиял низам цIунулезул къукъаби гIуцIизе кколилан.\nГьеб пикруялъул рахъккун рагIула Гъуниб мухъалъул нухмалъулев МухIамадов Пахрудиницаги. ЦохIо Сугъралъ гурелги гьединал къукъаби Хьиндахъ, Бухтиб ва Кудали росулъги гIуцIани лъикIаб букIинилан тIаде жубан рагIула мухъалъул нухмалъулес.\nАмма «Новоде Дело» газеталъул бетIерав редактор Сагитов ХIажимурадица абулеб буго гьел къукъаби гIуцIиялъул пайда букIине гьечIин тIадеги цIикIкIун зарал гьабун гурониян. Гьелъие мисалллъун гьес бачунеб буго гьединалго къукъаби гIуцIун рукIанин Хважалмахьи росулъги, амма кинаб хIасилин гьелъул ккараб, дагьалги цIикIкIун гIадамал чIванин гьенир. Полициялъулазе кумек гьабизе бокьани чиясе, гьев чара гьечIого халкъиял низам цIунулезул кьералдаса вукIине кколарин, гьес гьадингоги гьабизе бегьулин гьесие кумек.\nГIага-шагарго гьесулго гIадаб пикру баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе Гъуниб мухъалъул Гьонода росулъа Абакаров МухIамадгIарипицаги. 15 маялда Гъамсукь росада аскIор чIварал лъабго полициялзулазул цояв ГIалиев Карим кколаан Гьонодаса. Гьединго анкьго соналъ цебе 2007 соналъул сентябралда росулъе жанире рачIарал, изну гьечIого яргъид гIуцIараз чIвана гьениса ичIго гIолохъанчи, гьедин ахираб анкьго соналда 10 гIанасев чи хвана гьеб росулъ рохьилазул квердасан.\nГьел халкъиял низам цIунулезул къукъа гIуцIун щай гьелъул пайда букIине гьечIебали гьадин баян гьабуна МухIамадгIарипица «Эркенлъи» радиоялъе.\nАбакаров МухIамадгIарип: «Гьел къукъаби гIуцIизе бегьила жиб-жиб росулъ, гIолилазе хIалтIиги гIарацги букIина, амма изну гьечIого яргъид гIуцIаразде дандечIей гьабиялда жаниб гьезул хIасил букIинищали лъалароха, дир щаклъи буго гьениб\nЖамагIаталъ хIукму гьабунанин гьединал такъсир тIад бугел гIадамал росулъа къватIире ритIизе гьениб халкъиял низам цIунулезул хIажалъи бихьуларо дида, жамагIаталъул хIукмуялда цебе хIетIе лъолев чи вукIинарилан ккола дида, гьезги кьела гьевчи полициялъухъе, халкъалда гьоркьоса гIадлу-низам цIунизе рахъаразги кьела, батIалъи гьечIелъул гьениб».\nЖакъасеб ахIвал-хIалалда гьединал къукъаби гIуцIиялъ хIасил кьезе букIиналда щаклъи буго Гъуниб мухъалъул имам МухIамадов Каримуллагь-хIажилги, жамагIаталъ гьабураб хIукмуялъулги, гьез гьабураб хIалтIулги къуват цебе букIанин абулеб буго гьес.\nМухIамадов Каримула-хIажи: «ЖамагIаталъул гьединал гIадамаздехун рокьукъалъи бугони гьел я росу тун къватIире уна, яги тIагIуна. Цебе Сугъралъ букIана росулъ гIадлу-низам хвезабурав чиясухъе кьолеб гIарчI. Нахъа рахасги бараб цIулал хIехь гIадаб жо букIана гIарчIилан абун. Мехтун, вагъун гIадлу-низам хвезабурав чиясухъе рокъоре цадахъ чанго жамагIаталъул вакилги ун гьесул горбода балаан гьеб гIарчI, гьанже мун гьалъие мустIахIикълъанилан абун. Гьанже гьеб гIарчIги гьечIо, росулъ гIадлу-низамги хун буго, гьениб кинабго ишалъул гIоркь ккурал гIдамалги руго Сугъулдерил шагьаралда чIарал гIадамал, гьезул сиясат буго гьабсагIат росулъ билълъанхъизабулеб.\nГьел къукъабиги гIуцIизе бегьила, амма Дагъистаналда гьоболасда хадуб туманкIги кьвагьуларо, гьесие гъоркьчIелги гьабуларо, гьединаб къиматги букIаго кинаб хIасилха гьелъул ккелеб. Гьезие жидеего бокьичIони, гьез кваназеги гьаричIони лъол гIадамалги рохьахъ рукIиниш?».\nКин бугониги Сугъралъ росулъ гьел къукъаби гIуцIиялъул хIалтIи тIадбан унеб бугилан абулеб буго МугIрузул мухъазда вугев президентасул вакил хисулев МухIамаддадаев ГIамирханица. Советияб заманалда рукIаралго гIадада халкъиял низам цIунулезул гIадал масъалаби рукIине рагIула гьезулги, амма ярагъ гьезухъе кьезе рагIуларо.\nСугъралъ халкъиял низам цIунулезул къукъаби: лъикlиш, квешищ?\nГъуниб мухъалда полициялде гьужум\nДиванчиги хисана, хитIабалъе жавабги щвечIо


БакIал ралезул данделъи\nГьез гьенир рорхизе руго МахIачхъалаялда ва гьелда сверухъ ралел бакIазда хурхарал суалал. Масала, аслияб букIине буго рарал бакIазул хъвай-хъвагIай гьабизе пачалихъиял хъулухъчагIаз гьездаса тIалаб гьабулел ришватазул суал.\nЖидеца цере лъолел тIалабазухъ гIенеккизе бакIал ралел чагIаз Авартеатралде ахIун руго Дагъистаналъул нухмалъиялдасаги МахIачхъалаялъул мэриялдасаги вакилзаби.\nГьанжегIагар жамгIияв хIаракатчи МахIмудов ХIажимухIамадица республикаялда гIуцIун буго чанго тIала бугел, гьитIинал минаби ралел компаниязул цолъи. Масала, лъагIалида жаниб шагьаралда гьез бан буго гIадамаз гIумру гьабулел минабазул 250 азарго квадрат.\nХIукуматалъе хIисаб кьолелъул тахшагьаралъул хъулухъчагIаз гьеб рехсолеб буго жидецаго гьабураб хIалтIуда гъорлъ. Амма гьелдаго цадахъ хъулухъчагIаз жидеда данде рагъги балеб бугин бицана МахIмудов ХIажимухIамадица Эркенлъи Радиоялъе.\nГьедин рарал минабахъе газ, канлъи, лъим бачунеб мехалда компаниязухъа ришватал тIалаб гьаризе, ялъуни букIине кколелдасаги цIикIкIун гIарац бахъизе лъугьунила гьел жидехъа.\nМахIмудов ХIажимухIамад: «Гьединлъидал нижее къваригIун буго гьаб жо нижеца Китиаялъе гьабулеб жойищ, ялъуни МахIачхъалаялъе гьабулебищан суал лъезе. ГIабдулатIиповасги абулеб бугелъул хIалтIи гьабулел чагIи къваригIун ругилан. Гьедин нижеца гьесда цебе суал лъезе буго хIалтIи гьабулелищ къваригIун ругел, яги гьеб гьукъулелищ абун».\nРеспубликаялда, хасго МахIачхъалаялда бакIал раялъулъ тартиб чIезабизе ккеялъул суал дагьалъ цебе республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасги борхун букIана. Амма гIадатиял гIадамазги гьелъул бицунелдаса гIезегIан заман буго.\nГьедин гьез абула МахIачхъала шагьаралда релълъун гьечIин, архитектураялъул хаслъиги гьечIин, бокьа-бокьаралъур рарал минабаз гIадамазе рилълъанхъизегицин бакIги хутIун гьечIин.\nГьедин Рамазан ГIабдулатIиповасги лъазабуна бечедал чагIаз кIалгIабиги ран, ралъдал рагIалде нух щолеб гьечIин гIадатиял гIадамазе.\nГьединлъидал МахIачхъалаялъул архитекторасеги депутатазеги, иш кодосел цогидазеги гьес тIадкъай кьун буго гIагараб заманалда жанир гьел риххизаризе. Амма гьеб суал тIубазе кIвеялда щаклъи буго гIадамазул.\nЩайин абуни бицен гьабулел кIалгIабазул бетIергьаби аслияб куцалда хIукуматалъул вакилзаби кколел рукIун.\nМахIмудов ХIажимухIамад: «МагIардейищ инел, яги Япониялда гIадин ралъдада тIадищ бакIал ралелани. Гурони батIияб нух гьечIоха хутIулеб. Цо генералияб плангIаги букIарабани – гьаб бакIалда росу балин, гьаниб щибалиго гьабилин бихьизабураб. Гьанже кIудияб питна-хIур кколеб жо бугоха гьеб – ракьал нахъе росун, минаби риххизарун жал гьаризе ккани. Кин гьеб гьабизе бугеб?».\nПалхIасил, гьелги цогидалги суалал рорхизе руго гьатIан къоялъ Авартеатралда. Амма рачIинадай гьенире хIакимзаби абураб суалги буго.\nГьанже МахIачхъалаялда мэрги хисун вугелъул, республикаялъул нухмалъулесги хIакимзаби хIалтIизе тIамулел ругелъул, рачIинин абураб хьул буго МахIмудов ХIажимухIамадил.


Сундулъго букIине ккола тартиб\nДРялъул бетIерас тIобитIараб данделъиялда бицана школазда цебесеб лъайкьеялда\nДанделъи байбихьана «Шереметьево» аэропорталда ккараб къварилъи ракIалдещвезабиялдалъун. Владимир Васильевас абуна, хваразда гьоркьов вугин цо дагъистаниявги – 1996 соналда Гъаякент районалда гьавурав Навруз Искандеров. «Гьес бан букIана гIицIго 23 сон. Гьев щун вукIана гIагарал чагIазухъе гьоболлъухъ. Гьес гьанжего гьанже байбихьун букIана букъарулеб гамида хъулухъ гьабизе. ВукIана флоталъул офицерлъун. Гьесул гьечIо эбел-эмен, гьединлъидал кумек гьабизе буго гьесул гIагарлъиялъе», - ян бицана гьес.\nЛъималазул ахазул масъалабазул хIакъалъулъ бицана ДРялъул лъайкьеялъул ва гIелмуялъул министралъул заместитель Альбина Аруховалъ. «РФялъул президентасул «Лъайкьеялъул ва гIелмуялъул рахъалъ пачалихъияб политика гIумруялде бахъинабиялъул мурадалда тадбирал гьариялъул хIакъалъулъ» абураб «маялъул» указалда рекъон, лъабгоялдаса анкьго сон барал киналго лъималазе чIезабизе ккола лъималазул ахикь бакI. Гьелда бан, 2013-2016 соназда Дагъистаналда хIалтIизе байбихьана 108 лъималазул ах ва гьениб гьабуна 35 азаргогIанасеб лъимадуе бакI. 2013-2018 соназда хIалтIизе байбихьана 136 лъималазул ах. Амма гьел тадбиразул хIасилалдаги бажаричIо президентасул «маялъул» указ тIубазабун: лъималазул ахикье хьвадулеб буго лъималазул 84 процент. Жеги 18 100 лъимадуе бакI гьабизе ккола гьениб», - ан бицана министралъул заместителалъ.\nГьабсагIаталда Дагъистаналда хIалтIулеб буго 836 лъималазул ах. Гьезда гьоркьоса 756 – муниципалияб, 22 – пачалихъияб ва 58 – хасал бетIергьабазул (гьезда гьоркьоб буго лъабго билдинг-ахги). Аруховалъул баяназда рекъон, захIматаб хIал буго Дагестанские Огни, Хасавюрт ва МахIачхъала шагьараздаги, Гъизилюрт, ГIахъуша, Хайдакъ ва Гъизляр районаздаги. Гьединлъидал, Лъайкьеялъул министерствоялъул пикруялда рекъон, тIоцебесеб иргаялда лъималазул ахал разе ккола гьел муниципалитетазда.\nЛъималазул ахал раялъе гьарулел харжазул хIакъалъулъ бицана ДРялъул экономикаялъулгун территориалияб цебетIеялъул министрасул ишал тIуралев ХIажи Султановас. «Киналго лъималазе ахикь бакI гьабизе ккани, хIажалъула 14 миллиардгун щунусго миллион гъуруш. «2018-2021 соназда РФялъул субъектазда лъималазул ахикье 3-7 сон барал лъималазе бакIал гьариялъул хIакъалъулъ» абураб пачалихъияб программаялда рекъон, базе буго 9100 лъималадуе бакI бугеб 57 лъималазул ах. 2019 соналда, хIалтIизе биччазе ккола 1950 лъимадуе бакI бугеб 20 лъималазул ах», - ан бицана гьес.\nДРялъул ралел бакIазулги ЖКХялъулги министр Малик Баглиевас бицана 2019 соналда Дагъистаналда базе бугин 20 лъимадул ахги (1950 бакI) 37 яслиги (7150); 2020 соналда – 35 ясли. Республикаялъул инвестициязулаб программаялда рекъон, Дербент ва ЦIунтIа районазда базе буго 60 лъимадуе бакI бугеб цо-цо лъималазул ах.\nПрочитано 140 раз\tПоследнее изменение Среда, 15 мая 2019 15:12\nДругие материалы в этой категории: « ДРялъул хIукуматалда\tЭнергетика »


Бадиб къалам къазабун цIунулеб къанун\nГIалиев МухIамад Ставрополалъул азарханаялда операциялдаса хадуб.\nТерроризмалъулъ гIахьаллъиялда щаклъи букIун, Москваялда къуваталъул идарабаз ккурав Дагъистаналдаса ГIалиев МухIамадил бадиб къазабураб щакъидул къалам тохтурзабаз нахъе бахъаниги гьев цIакъ захIматаб хIалалда вугин лъазабулеб буго гьесул гIагарлъиялъ. Кин ккараб сах-саламат вукIарав гIолиласул бадибе гьеб къалам?\nМоскваялда ккурав Дагъистаналдаса 22 сон барав ГIалиев МухIамадие гьал къоязда цIакъ захIматаб операция гьабун буго. Гьедин букIаниги гьев чIаго хутIилин абураб хьул лъугIулеб бугин жидерилан лъазабулеб буго гьесул гIагарлъиялъ. МухIамад терроризмалъулъ гIахьаллъи гьабиялда щаклъи букIун ккун вукIанин лъазабулеб буго къуваталъул идарабазги. Гьедин 21 ноябралда радал жий хIалтIулеб бакIалде инел рукIанила МухIамадги жийгийилан бицана «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда гьесул яц Аминатица.\nХIалтIулеб бакIалде цере щваралго МухIамадида тIад речIчIун вуго цо чи, щиб киналиги абичIого гьев вухизе лъугьун вуго. Гьесие кумек гьабизе лъугьарай Аминатги доегIан речIчIизаюн йиго. Гьеб ахIукье тIаде вачIарав цойги чанго чияс жал Федералияб ХIинкъигьечIолъи букIинабулеб идараялъул хIалтIухъаби ругинги абун ГIалиев МухIамад вачун ун вуго. Гьезул цо чангоял Аминатги ячун гьезул рокъоре ун руго чIухь базе. Гьебщинаб жо гьабулеб мехалда гьезул цонигияз щибниг документги бихьизабун гьечIо. Жал рокъоре щвелалде жиндица ахIарал полициялъул хIалтIухъабиги, адвокатги, жидир россги щун ратанила гьенире, гьединлъидал чIухь базе разилъи кьолеб документги гьечIого гьел чагIи рокъоре къазе риччачIила жидеца, амма жал гьенире лъугьинчIого чIоларин, хасал документал росизе унел ругин жалин абун хIинкъалабиги кьун ун руго гьел чагIи.\nГьединго Аминатица бицана МухIамад чанго къоялъ кив вугевали лъалеб букIинчIила жидеда, жинца гьев викъун анин абун къуваталъул идарабазде гIарзалги хъван рукIанила, амма гьелъул щибниги пайда ккечIилан. Гьедин 24 ноябралда лъанила жидеда МухIамад терроризмалъулъ гIахьаллъи гьабиялда щаклъиги букIун Ставрополалда туснахъалъув вукIин. Диваналъ цIех-рех лъугIизегIан кIиго моцIица туснахъ гьавизе хIукмуги къотIун букIун буго гьесие. Гьеб мехалдаго лъан буго гIагарлъиялда МухIамад гIемер вухиялъ ва гIакъуба кьеялъ реанимациялде ккун вукIинги.\nАминат ГIалиева: Гьесул бадиб къазабураб щакъидул къаламалъ гIадалнахалъецин зарал гьабун буго. Гьесул бекичIеб, бухичIеб хъахIиллъичIеб лага хутIун гьечIин абизе бегьула. Цониги зарал ккечIеб лага гьечIо гьесул ургъимесалъул. Жиндицаго хIухьелцин цIцIан бажарулеб хIалалда гьечIо гьев. Хасаб аппараталъул кумекалдалъун цIцIала гьес хIухьел, гьедин жеги чIагоги хутIун вуго гьев. Гьеб бадиб къазабураб щакъид ул къаламалъ гIадалнахуе гьабураб кIудияб заралалъ, тохтурзабаз абулеб буго гьев чIаго хутIаниги, кутакалдан сакъатав чи вукIине вугилан. 6 сагIаталъ халат бахъараб операция гьабуна гьеб къалам нахъе бахъизе, гьелда тIадеги цойги нухалъ гвангвараги хъухъан ботIрода жанире раккана тохтурзаби. Гьеб кIиабилеб операциялдаса хадуб лъазабуна гьез гIадалнахуе цIакъго кIудияб зарал гьабун бугила, гьеб бокьараб мехалда гьорозе яги гьениб рецIцIккезе бегьулила, ва гьелъ къадаралде щвезе бегьулин гьевилан лъазабуна тохтурзабаз».\nАминатица гьединго бицана жиндир вац динияв чи вукIанила, амма щибниги рекIедаса араб ишалъул щи вукIинчIила гьев. Жиндиего динги гьабун вукIунаанила, щибниги квешаб жоялда гьоркьовги вукIинчIила гьев вукIине ресги букIинчIила, гьев жиндирго цIалудаса сундениги регIулароанилан. Жидер хъизаналда киналго ругила рукIа-рахъинеги лъалел, лъикIаб лъайги щварал чагIи, жидер гIемерисел тохтурзаби ругин бицана гьелъ. Жидеда гьоркьовгицин бищунго цIалуда тIадчIарав, лъай бугев, гурхIел- рахIму бугев вукIанила гьевилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе ГIалиева Аминатица. Гьелъулго рагIабазда рекъон МухIамад жеги киданиги полициялде ккарав чиги вукIун гьечIо, цониги нухалъ кинаб букIаниги суалалъ низамцIунулез рахIат хвезабун букIун гьечIо гьезул хъизамалъул.\nГьелда тIадеги Аминатица бицана МухIамад гурони Ставрополалда цойги чанго бусурман чиги вугила гьеб терроризмалъулгун хурхен букIиналда щаклъи букIун ккун. Гьел киналго цо такъсиргьабиялъул ишалъул гIахьалчагIи ругин чIезабулел ругила низамцIунулез. Амма гьеб ишалда хурхун киналгIаги баяналги кьолел гьечIила къуваталъул идарабаз. Гьел киналго ругила жалго-жалго рукIунел туснахъалъул рукъзабахъ, цIех-рех чагIазе кинаб букIаниги баянал кьезе инкар гьабурав цохIо жидер вац тIамун вукIун вугила гIемерав чи вугев туснахърокъов, гьев чIвазелъун тун вукIун ватилин гьенивилан абураб щаклъи буго ГIалиевазул хъизамалъул. Жидеца ккурай адвокатгицин букIине кколедухъ хIалтIизе толей гьечIила къуваталъул идарабаз, гьеб ишалда хурхараб цониги документ яги баянал кьолел гьечIила гьелъухъейилан бицана Аминатица.\nСтаврополь мухъалъул цIех-рехалъул идарабазги Федералияб хIинкъи гьечIолъи букIинабиялъул идараялъги ГIалиев МухIамадил ишалда хурхун кинал рукIаниги баянал кьезе инкар гьабулеб буго. Жидеца вац вухиялдва ва гьесие гIазаб кьеялда хурхун гIарза хъванила Ставрополалъул прокуратураялде, амма жеги гьелъул щибниги хIасил ккечIин лъазабуна «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда ГIалиева Аминатица.


Сивсуну ккаккан бунни актершиврул гьунарду\nАвтор: Имара Саидова · 28.11.2020\nНоябрь зурул 24-нний МахIачкъалалив Къумукьнал театрдануву хьунни Оьруснал халкьуннал ва дагъусттаннал халкьуннал магьрал Республикалул V-мур фестиваль. Халкьуннал магьрал кьинилун хас дурсса байрандалий гьуртту хьунни республикалул шагьрурдая ва районнаясса 100-нния ливчусса коллективру. Жюрилул язи бувгьусса 10 хьхьичIунсса коллектив бусса сияхIравун бувххунни ЦIуссалакрал райондалул Гьамиящиял 1-мур школалул 2-мур классрал дуклаки оьрчIал постановка. Вайннан «За оригинальность театральной постановки» тIисса номинациялий диплом буллунни. Фестивальданий оьрчIал сивсуну ва магьирну ккаккан бунни цала гьунарду.\nОьрчIру барча бунни ДР-лул миллатирттал политикалул министрнал хъиривчу Гьарун Давыдовлул. Ванал кIицI лавгунни укунсса мероприятиярдайну дуклаки оьрчIан, дагъусттаннал ва оьруснал халкьуннал авадансса творчество лахьхьинсса сант ххишала шаврицIун, актершиврул гьунардугу лахьлахьишиву.\nМиллатирттал политикалул министерствалучIасса Оьрус мазрал ва культуралул центрданул директор Лариса Кукановал бувсунни гьашину ва журалул фестиваль ххюлчин дуршиву ва шиву гьуртту хъанахъимигу ялу-ялун чIяву хъанай бушиву.\nСледующая публикация Хъунбуттаевлущалсса дусшиву – му хъунмасса бахттир\nПредыдущая публикация ОьрчIал маданиятрал школарду яхьуншиврул


ГьанжелъагIан букIараб цIар цIакъго халатаб бугин, гьединлъидал гьелъ санагIалъи гьечIолъи лъугьинабулеб бугин хъвалебги бицунебги мехалъилан абурал пикраби загьир гьарулел руго гьеб улкаялъул тIадчагIаз. Гьедин исана риидал Чехазул Республикаялъул Олимпиялъул тIаса бищараб командаялъул ратIлида тIад хъвазе рагIула «Чехия» абун. Гьеб цIар хIалтIизабизе бугила туризмалъул бренд хIисабалдаги.\nЦIияб цIаралда данде чIарал чагIиги руго. Масала, гьез абулеб буго киса-кибго гьеб хисулаго гIемер гIарац харж гьабизе ккелила улкаялъ, ялъуни гIемер чи хадув гъезе гьечIила гьелда. Ругила гIадамал советияб заманалда гIадин, жеги-жеги Чехословакия абураб пачалихъ бугин рикIкIунелги.\nАмма гьеб цIар хисиялда дандечIеялъе буго цойги гIиллаги. Чехазул цо къадар хIинкъун рагIула жидер улка гьанже чачаназул улка гIадин бичIчIилилан. Щайин абуни цо-цо мацIазде буссинабуни, гьезда гьоркьоб кIудияб батIалъиги гьечIо. Масала, немец мацIалда гьадин абула: Tschetschenien (Чачан Республика) — Tschechien (Чехия). Гьединлъидал жидер улка Чачанлъийин ккезе бокьун гьечIилан Чехиялъул регионалияб цебетIеялъул министр Карла Слечтовалъ абурал рагIаби руго прессаялда.\nГьаниб ракIалде щвезабизе бегьула 2013 соналда Америкаялда теракт гьабурал вацал-чачанал – Тамерланги Жовгьарги Царнаевал – Чехиялдаса кколин хъвалеб букIана байбихьуда гIемерисел журналистаз.\nАмма чачаналги чехалги ратIа рахъизе лъангутIи кколин Америкаялъул школазда география лъикI малъунгутIиялъул гIайибилан рикIкIунеб бугоан Чачаналдаса тарихчи СагIид-ХIасан Абулмуслимовас.\nСагIид-ХIасан Абулмуслимов: «Хаду-хадурги гьединал хIужаби такрарлъиларедухъ цIалул идарабазда география малъиялъул иш камиллъизабейин малъа-хъвай гьабилаан дица америкаялъулазе. Гьелда бан дида ракIалде щолеб буго гIурусазул драматург Фонвизиница хъвараб «Недоросль» абураб асар. Гьокочиясе гIакъуба кьезе география щайин абулеб буго гьениб. Гьединал персонажал дагьал гьечIел къагIида Америкаялдаги».\nЧехиялда цIар хисиялдалъун кIиябго халкъалъе – чачаназеги чехазеги – лъикI ккелин рикIкIунеб буго Европаялда гIумру гьабулев дагъистанияв АсхIаб ГIумаровас.\nАсхIаб ГIумаров: «Дида ккола гъозие гъоб цIар къокълъизабизе бокьун бугин, щайин абуни спортивиял тадбираздаги цогидалъубги санагIалъи букIунаро гьеб рехсолелъул. Амма къокълъизабун хадуб ингилис мацIалда чачаназул улка гIадин бичIчIизехъинги бугоха гъоб».\nЭР: «Гьадинаб пикру рагIана дида. Масала, чачаназ Европаялда къваригIел гьечIеб жо гьабуни, чехал хIинкъун ругила гьелъул гIайиб гIайиб жидедего бачIинадайилан».\nАсхIаб ГIумаров: «Гьедин хIисаб гьабулеб бугони. Цо чиясулъцин букIуна квешабги лъикIабги гIамал. Амма тIолабго халкъалъул бицине ккани, цониги гьечIелъул лъикIал гIадаталги хасиятги камураб халкъ. Гьединго чара гьчеIого чачаназ квешлъи гьабилин щай чехазда ракIалде ккезе кколеб? Нагагьлъун гьал чехаз квешаб жо гьабуни, чачаназда мекъи бихьизе рес гьечIебищ гьеб? Гьеб цIар хисизе ракIалде ккарал чагIазда гIезегIан лъикI лъалеб батила гьелъул хIасил кинаб букIинебали.\nДир хIисабалда, кIиябго хIукуматалъе пайдагицин буго гьелъул. Щай? Щайгурелъул Чехиялъул буго Европаялда рикIкIунеб футболги хоккейги. Чачаназул буго гугариги боксги. Олимпиадаялъул яги цогидаб заманалда «гуглалдасан» балагьизе лъугьани, кIиябго бакIалъул цIар бачIинаребищ?».\nГьанибго ракIалде щвезабизе бегьула гьанжегIагар халкъалъул пикру лъазабиялъул рахъалъ Чехиялда бугеб централъ тIоритIарал гьикъа-бакъиязул хIасилги. Чачанал мадугьалихъ рукIине бокьилин жаваб кьун буго чехазул гIицIго 14 проценталъ. ГьедигIанасебго божилъи гьез гьабулеб буго цыганаздехунги.


«Дун дирго векалъул хIикмат вукIина, хIалихьалъиялда данде вагъулев»\nМикьабилеб сентябралда МахIачхъалялда кIодо гьабуна кIудияв шагIир, ХIамзатил Расул гьавуралдаса 92 сон тIубай. Юбилеялъул тадбиразда гIахьаллъи гьабизе Дагъистаналде рачIун руго Россиялъул батIи-батIиял шагьараздаса 25 чи.\nРасул ХIамзатов гьавураб къоялде дандеккезабун санайил Дагъистаналда гьеб къоялъ тIоритIула Расулил "ХъахIал къункърабазул къоял» абураб фестиваль. Гьелда бан чанго батIиял тадбирал тIоритIула Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул Цолъиялъ. Радалго Таргъу магIарда бугеб шагIирасул хабада тIугьдулги лъун киналго данделъана ГIурусазул Театралда аскIоб бугеб Расул ХIамзатовасул сиялда цере. Гьелдаса хадуб тадбир халат бахъана Ленинил комсомолазул цIар кьураб ахикь.\nСибиралдаса гIолохъанав поэт, Василий Попов исана тIоцеве щун вуго Дагъистаналде. Расул ХIамзатовасул хIурматалда тIоритIулел тадбираз жиндего гьабураб асаралъул хIакъалъулъ гьадин бицана гьес «Эркенлъи» радиоялъе\nВасилий Попов: «КIудияб асар гьабуна ХIамзатил Расулил «ХъахIал къункърабазул къоял» абун цIар кьураб тадбиралъги, гьединабго асар гьабуна жибго Дагъистаналъул ракьалъги. Ниж шагьаралдаса гIебеде тира-сверизе рачана, щибаб къотIноб гIадин чIван руго Расулил суратги, гъоркь гьесул кучIдулги хъварал игIланал. Цогидал шагьаразда рекламаялъул хъвай-хъваг1аяз ц1езарун рук1уна иг1ланал, гьаниб кинабго бат1айиса буго, гьеб киналъго асар гьабичIого хутIуларо. Гьале Расулица гIумру жаниб тIамулеб минаялъуве щведал тIоцебе рекIелъе бортун бачIана Кавказалъул гьава. Дида кколеб шагIирас ургъунго гьарун ратилин гьадинал рорхатал рукъзал, щивав жаниве вачIунев къватIиса гьоболасда Кавказалъул гьава гьесда гъорлъ бессизе букIине гIоло».\nШаг1ир жанив гIумру гьабун вукIараб, тахшагьар бакьулъ бугеб гьесул минаялъуреги щвана гьалбал. Расул ХIамзатовасул гьоркьохъей яс ПатIиматица «Эркенлъи» радиоялъе бицана «ХъахIал къункърабазул къоял» абураб тадбир тIобитIизе тIоцебе инсуца жинцаго байбихьи лъун букIанин гьелъиеян.\nРасулил ПатIимат: «Узухъда, рекIее кIудияб асар гьабула шигIрияб форумалде поэталги, инсул гьудулзабиги рачIунел рукIиналъ. Гьел гIицIго байрамалде гурелги, шигIрияб дандеруссиналдеги рачIунел чагIи ккола. Масала, цин гьез ракIалде щвезавула нижер эмен, хадур журала жиде-жидерго асарал цIализе. ЛъикI гьечIищха гьеб? Дие цIакъ рекIее гIола гьеб. Эмен гьавуралдаса 90 сон тIубайни кутакалда ахIи-хIуралда гьабуна. Амма исана дагьалъ гIодобиччай буго. БукIаниги, гьабизе кколелщинал тадбирал гьарулел руго. Дандеруссиназдаса хадур кидаго гIадин Гъуниреги, Хунзахъеги, Дербенталдеги ине руго гьалбал».\n«ХIамзатил Расулил ХIахIал къункърабазул къоял» абураб фестивалалда хурхун тадбирал жеги халат рахъине руго ичIабилеб сентябралдаги. Россиялдаса рачIарал Хъвадарухъабазул къукъагун, Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул цолъиялъул вакилзаби щвезе руго хунзахъегун Гъунире ва гьединго Дербент шагьаралдеги.\n«Нилъеда цевехун вихьичIев Расул фильмалъ загьир гьавичIо»\n«Литературияб Дагъистаналъул» къваридал къоязул сарин\n«Дий щибго кIваричIо гIагараб тIалъи, дуца лъураб тIагъур буго дида тIад».\nРасулил къоялъул, Путинил ва ГIирбанил ХIажиясул хIакъалъулъ…


«Яцал, ретIе хIижабал!» абун хъван буго ботIрода гIицIго сурат бахъарай гIолохъанай ясалъул сураталда гъоркь, цоги-тIогьилаб рас бугей яс йиго басрияб хъалаялъул чIвадазда гIодой чIун, цоги кIигояй хIижабалги ретIинчIого кьурдулел руго Каспий ралъдал рагIалда.\nЖидерго гьединал суратал лъолел руго Ираналъул анцI-анцI руччабаз Fasebookaлда дагьаб цебегIан рагьараб гьумералда.\n«Ираналъул руччабазул балъгояб эркенлъи» абулеб гьеб гьумер кинаб букIаниги политикияб багъа-башариялъул гьумер кколарин абулеб буго гьелъул администратораз. Гьелда гIицIго рихьизарулел ругин Ираналъул руччабазе чIезарун ругел ихтияразул ва жамгIияб рахъалъ гIурхъабийин.\nАдминистратораз бицухъе, гьеб гьумералда лъун рушелщинал суратал руго Ираналъул киналго бутIабаздаса ва рахъаздаса руччабаз жидецаго ритIун рачIунел суратал. 3 маялда хIалтIизе байбихьараб гьеб гьумер «лайкал» лъун жидее рекIее гIолеб букIиналъул гьанжеялде лъазабун буго 30 азаргогIан чияс.\n«Яс» абулеб Тегераналъул спортивияб клубалда дир сурат,- ян хъвалеб буго цоги ботIрода кIаз гьечIей ясалъул сураталда гъоркь.\nГьеб суратги бахъун буго хIижабал къазе кколин абураб ишараялда гъоркьги чIун. Исламалъул тIалабазда рекъон руччаби кин ретIа-къазе кколебали бихьизабурал гьединал ишараби Ираналда киса-кирего ругин абизе бегьула. Амма бицен гьабулеб сураталда гъоркь жегиги хъвалеб буго гьадин: «Гьел ишараби киса-кирего лъолеб нухмалъи кида-букIаниги ургъун букIанадай гьеб бихьарабго руччабаз кIаз ботIродаса бахъулин абураб пикруялда тIад?»-абун\nFasebookaлъул гьумералда лъураб ботIрода кIаз гьечIей ясалъул сураталда гъоркь хъван буго «Чанго лахIзаталъулаб эркенлъи» абун.\n1979 соналда букIана исламияб инкъилабалда ва Ираналъул исламияб пачалихъ гIуцIиялдаса хадуб улкаялда хIижаб ретIине тIадаб иш ккола киналго руччабазда. Инкъилабалдаса хадуб ана 30-ялдаса цIикIкIун сон. Жакъа Ираналда руго жидеего бокьун хIижаб ретIунелги, полициялъ тIечIого–жанир тIамиялдаса яги гIакIа тIад къотIиялдаса хIинкъун гьел ретIунелги.\nКиназдаго бихьизе рес бугеб гьумералде жидерго суратал лъуралъухъ гьел руччаби къанун хвезабунин абун жанир тIамизеги рес буго. Амма ракIалде кколеб буго гьезие гьелъул кIвар гьечIин. Эркенлъиялъул гьитIинал лахIзатаздаса ва мукIурлъунгутIиялдаса гьезие кеп щолеб бугин кколеб буго.\nЖий Исфахан шагьаралдаса йигин хъвалеб буго магIарда тIадги чIун гьорое парпадизе жиндирго мокьротIегьаб шал ккурай ясалъ. Гьелъ жеги хъвалеб буго цо-цо бихьинал балагьулеб куц хIижаб къан бугищали хал гьабулеб хасаб полициялъул балагьиялдаса квешаб букIунин.\n«Дица хIижаб къалеб гьечIин ва гьединлъидал дица улка тезе кколин рикIкIунезда дица абулеб буго хIижаб дица гьединги диего бокьун къан гьечIин. Дие бокьун буго дирго улкаялда эркенай йикIине»,-ян хъвалеб буго гьелъ.\nТебриз шагьаралдаса гIаданалъ сурат бахъун буго магIарда тIадги чIун гьоркьое расги гьурщун. Гьелъ хъвалеб буго гьури ботIрода хъвараб мехалда букIунеб лазаталъул.\n«Нижер хьул буго гьаб эркенлъи балъгояб гуреблъун лъугьине букIиналда»,-ян хъвалеб буго гьелъ жиндирго сураталда гъоркь.\nКъануналги руччабазул ихтияралги\nЛъудбузул агъида гъоркь...


Экономика "чIаголъиялъул" хьулал цIолбоде руго\nДагъистаналъул хIукуматалъ республикаялъул экономика цебетIезабиялъулъ кIвар бугеб рахълъун рикIкIунеб буго чагъир гьаби. Гьелъул мурадалда 2020 соналде щвезегIан республикаялда ункъазарго гектар цIияб тайпаялъул цIибил гIезабизе бугилан лъазабулеб буго официалиял информалатаз.\nГIаммаб къагIидаялъ республикаялда цIибил гIезабиялъул хIалтIи ахирисел соназда цIакъго нахъе ккун буго ва гьеб цIигьабизе заман щун бугилан бицана Дагъистаналъул нухмалъиялъ чанго батIи-батIиял данделъиязда. Республикаялъул экономика кризисалдаса борчIизабиялъе аслияб дару буго цебегоялдаса нахъе нилъер республикаялъе хасиятаб, чахир гьабиялъул хIалтIи цIигьабиян бицана ахирисеб парламенталъул сессиялда президент Рамазан ГIабдулатIиповас.\n1980-лел соназ гIаммаб къагIидаялъ республикаялда щибаб лъагIалие бакIарулеб букIун батани 350 азарго тонна цIолбол, 2013 соналъ 60 азарго гурони бакIарун гьечIо. Доб мехалъ 70 азарго гектаралда цIибил гIезабулеб букIун батани, гьабсагIаталда 16 азарго гектар гурони хутIун гьечIо. Гьелъие гIиллалъун специалистазда бихьулеб буго дагьал гурони цIолбол ахал гIезари гуреб, гьеб гIезабулел къагIидаби цIигьарун гутIи, технологияб рахъ нахъеккей.\nДагъистаналъул хIукуматалъул официалияб сайталда лъазабулеб буго, къабул гьабун бугин 2019 соналде щвезегIан республикаялда цIибил гIезабиялъул хасаб программа. Гьелда рекъон, ункъазарго гектар ракьуда цIияб тайпаялъул цIибил гIезабизе буго. Гьелъул 1,5 азарго гектаралда исана 20I4 соналъ чIезе буго цIияб, къватIисел пачалихъаздаса бачIараб тайпаялъул цIибил. Гьеб гуребги, гIуцIулеб буго гьанибго цIияб цIолбол тайпа гIезабулеб питомник. Гьединабго, цересел соназда къабул гьабураб программаялда рекъон гIарац биччан гьечIо 40 % гурони.\nГьеб гуреб, руго цоги цIибил гIезабиялъе квал-квал гьабулел хIужабиги. Мисалалъе, гьечIо цониги цIибил гIезабулел магIишатазда халатаб заманалъ гьеб цIунизе шартIал. Гъаякент мухъалдаса цIибил гIезабулеб магIишаталъул нухмалъулев ХIажиев ЯхIял рагIабазда рекъон, жиндир заманалда заводалдаса босизе чи щоларого гIемераб цIибил холеб буго. Чогърол заводазул нухмалъулез бицунеб буго чагъир гьабулаго дагь-дагьккун гурони цIибил босизе рес букIунарин.\nЦойги кIвар бугеб масъалалъун чагъир гIезабулел фермераз рикIкIунеб буго банкалдаса кредит босулаго кIудиял процентал рукIин. Гьезул рагIабазда рекъон, анцIгоялдаса цIикIкIун процент бугони кредиталъул, гьелдаса кинабгIаги пайда гьечIо. Дагъистаналда банказ 12-13 проценталдаса гъоркье кредит кьолеб гьечIо. Рехсолеб буго специалистаз цоги кIвар бугеб масъалаги.\nРеспубликаялда цIи-цIиял цIолбол ахал гIезариялъ, гьел гIатIид гьариялъ тIубанго масъала роцIцIине гьечIилан рикIкIунеб буго цо-цо росдал магIишаталъул специалистаз. «АгродагИталия» абураб идараялъул генералияв директор, росдал магIишаталъул мустахIикъав хIалтIухъан ХIажиев ХIажимурадица «Эркенлъи» радиоялъе бицана Дагъистаналда цIибил гIезабиялда хурхун жиндирго пикру.\nХIажиев ХIажимурад: «ЦIолбол ахал гIатIид гьариялъ кIудияб пайда кьезе гьечIо гьеб суалалъулъ, гьелдаго цадахъ цIиял технологиял хIалтIизарулел гьечIони, цIияб тайпаялъул цIибил гIезабулеб гьечIони. ГIемераб цIибил бакIариялда тIад гуро хIалтIизе кколел аслияб къагIидаялъ, ургъизе ккола цIибил гIезабулел чагIазе гьелдаса хайил букIинабиялда тIад. Хайир бугони гьеб гIезабизе рортизе руго киналго, гьебмехалъ цIолбол къадарги цIикIкIина. Дербенталда ва Гъизляралда цIибил гIезаби буго гIадатияб пиша, гьениб бигьаго букIинаан цIиял хIалбихьиял гьаризе. Кин бугониги, пачалихъалъ гIарац биччалеб бугелъул гIезегIан, хIасилал кьечIого рес гьечIо. Амма аслияб жо буго, цIибил гIезабулезулги, чагъир гьабулезулги бухьен чIезаби, гьел кIиялго рекъон хIалтIи. Чагъир гьабиялъул процессалда хадуб байбихьудаса ахиралде щвезегIан халкквей».\nЦIибил гIезабулел фермеразе дагьаб гурони хайир гьечIилан рикIкIунеб буго гьединго Дагъистаналъул экономикаялъул министерлъиялъул специалист Мудуев Шахмарданица. Гьесул рагIабазда рекъон, цIибил бичизе кIолеб гьечIо гьезда.\nМудуев Шахмардан: «Фермеразул аслияб масъала буго жидеца гIезабураб цIибил бичизе кIвей. Щайгурелъул, гьеб босулел чагIиги гIемер гьечIо, чогърол заводазги цIибил чIобогогIадин босулеб буго. ГIемер цIибил гIезабунгутIиялъеги гьебго гIилла буго. Балагьараб мехалда, бихьулеб буго гьеб бакIалда монополия букIин. Гьеб цIакъ лъикIаб гуреб хIужа буго нилъер республикаялъул экономикаялъе».\nЦIибил гIезабиялъе кIвар бугеб хIужалъун рикIкIунеб буго Дагъистаналъул хIукуматалда, гьенире инвестициял рачин. КъватIисан инвесторал рачизе захIмат букIиналда бан, цIолбол промышленносталде ивестициял рачиналъул цIияб къагIида ургъун бугилан лъазабулеб буго пачалихъиял информалатаз. Гьеб ккола цIибил гIезабиялъе кIудиял чогърол заводаз гIарац хIалтIизаби. Ай, жидецаго жидее цIибил гIезаби. Гьезухъ гIарацги буго, цIиял технологиял хIалтIизаризе ресалги руго, жидеего лъикIаб ва гIураб къадаралъ цIибил гIезабизе интересги буго. «Эркенлъи» радиоялъе гьеб тасдикъ гьабуна Дербенталъул чогърол заводалъул директор хисулев АммайхIажиев ХIамзатица.\nАммайхIажиев ХIамзат: «ЦIибил гIезабиялъе инвестициял риччана нижер заводалъги. Мисалалъе, Дербент мухъалда ижараялъе босана нижеца 700 гектар ракьул, Табасаран мухъалда босана 850 гектар ракьул 49 соналъ хIалтIизабизе. Гьединго жеги хIисабалде босун буго Дербент мухъалда жеги цIикIкун цIолбол ахал гIезаризе. ГIаммаб къагIидаялъ нижеца цIибил гIезабизе буго нижеего 2300 гектар ракьуда. Гьениб нижеца гIемер хIалтIи гьабулеб буго, херал цIолбол ахал рукIараб бакIалда цIиял гIезарулел руго, цебеккун Сербиялдаса босулеб букIараб тайпаялъул цIибил гIезабулеб буго, халкъазда гьоркьосел стандартазда рекъон хIалтIи гьабулеб буго. ГьабсагIаталда нижер заводалъ цIолбол ахал гIезариялъе риччарал инвестициязул къадар бахулеб буго 800 миллион гъуршиде».\nДагъистаналъул хIукуматалъул пресс-хъулухъалъ кьураб информациялда рекъон, цIибил гIезабиялъул хIалтIи цIигьабиялда тIад хIалтIулеб буго хасаб комиссия ва гьаб соналъул марталъул ахиралде щвезегIан гьелъул хIасилги гьабун 2019 соналде щвезегIан къабул гьабураб программаялда хиса-басиял гьаризе бегьула.


АХИХЪАНЛЪИ: ЖАКЪАСЕБ АХ1ВАЛ-Х1АЛ. - 14 Ноября 2015 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2015 » Ноябрь » 14 » АХИХЪАНЛЪИ: ЖАКЪАСЕБ АХ1ВАЛ-Х1АЛ.\nАХИХЪАНЛЪИ: ЖАКЪАСЕБ АХ1ВАЛ-Х1АЛ.\nГъут1би ч1аралги пихъ г1езабурабги г1оларо\nЦересел моц1аз дица, районалда ахихъанлъиялъул бугеб ах1вал-х1алалъул х1акъалъулъ, росдал маг1ишаталъул отделалъул специалист Ибрагьимов Ах1мадилгун гара-ч1вари гьабулаго, ихдал ч1арал гъут1бузул бицунаго, гьес абун бук1ана г1адамазда рак1алда бугин хаслихъеги гъут1би ч1езеян. Заман цебе унелъул, гьес абураб мехги т1аде щведал, рак1алде ккана Ах1мадида щиб ккарабин гъол гъут1бузулин ц1ехезе. Гъут1бузул бицун гуребги, А. Ибрагьимовас мух1канал жавабал кьуна цойгидал суалазеги.\n- Ах1мад, цебеккун нилъер бук1араб гара-ч1вариялда дуца бицун бук1ана нилъер районалъул г1адамазда рак1алда бугин хаслихъеги гъут1би ч1езейин абун. Щиб ккараб гьеб лъик1аб гъира-ц1аялъул?\n- Дагъистаналъул Росдал маг1ишаталъул министерствоялъ нилъер районалъе планалда бихьизабун бук1ана ихдал 10, хаслихъе 30 – кинабниги 40 гектаралда гъут1би ч1езе. Нилъеца ихдалго ч1ана 40 гектаралда гъут1би. Ихдал 23 гектаралда ч1ана пурч1ун бугел гъут1би, 17 гектаралда – хьон бугел гъут1би. Нилъер ракьалда ц1орораб гьава-бакъ бук1иналъ хаслихъе гьедиг1ан ц1акъ гъут1би ч1ун бажаруларо. Ахихъанлъиялъул план нилъер районалъ т1убазабун бук1аниги, планалде т1адеги гьанже, ай хасалихъе, хъутабазда «Лъаг1илухъ» ва Хизроевасул ц1аралда бугеб СПКязда рак1алда буго щибаб щу-щу гектаралда гъут1би ч1езе. Гьабсаг1ат гьез гьел жеги ч1ун гьеч1о.\n- Районалда ихдал ч1ун рук1арал гъут1би берцинго рек1анищ?\n- Уздалросулъ, Бакьагьеч1и, Ц1ада, г1емерисел хьиндаллъиялъул росабалъ ч1ун рук1ана СПКяз, КФХяз, ва жалго г1адамазги гъут1би. Бат1и-бат1иял идарабазул х1алт1ухъаби рахъун ч1ана Г1араниса Бакьагьеч1и унеб нухлул раг1аллъабаздасан, цойги бак1-бак1азда нак1к1ил ва махилгъут1би. Ч1арал гъут1бузул г1емерисел рек1ана, дагьа-макъал жал хут1изег1ан. Гьаб соналъ гъут1би ч1арал цо-цо г1адамазда рак1алда буго т1асияб соналъги гьел ч1езе. Исана рек1арал гъут1би гьабсаг1ат ц1унизе ккола г1и-ц1аназдаса, боц1удаса.\nХунзахъ, Ц1ада, Бакьагьеч1и, Г1обода росабазул администрациязул территориялда ч1арал г1исинал гъут1би ц1унизе чи теч1они, гъут1би ч1еялъул щиб х1асилха бук1инеб?\n- Исана республикаялда лъазабун бук1араб ахихъанлъиялъул сон лъуг1улеб буго. Кинаб кумек щвараб пачалихъалдаса ахихъанлъи цебет1езабизе?\n- 240 миллион гъурущ биччан бук1ана Дагъистаналъе ахихъанлъи цебе бачине. Ц1иял ахал г1езаруралъухъ, басриял ц1и гьаруралъухъ кьолел субсидиял гурони бат1ияб кумек пачалихъалдасан бук1инч1о.\n- Цебе бук1инч1еб, гьанже баккана интенсивнияб къаг1идаялъ гъут1би ч1ей. Гьелъ рес кьолеб буго къокъаб болжалалда пихъил лъик1аб бач1ин бак1аризе. Нилъер районалъ бегьуларищ гьеб къаг1идаялъул ахал г1езаризе?\n- 1600 гектаралда бихьизабун бук1ана Дагъистаналда гъут1би ч1езе. Интенсивнияб къаг1идаялъ гъут1би ч1еялъул план Дагъистаналда т1убазабуна 50 проценталъ. Муг1рузул районазда гьоркьоб интенсивнияб къаг1идаялъ гъут1би ч1ана г1иц1го Шамил районалъ. Бищун г1емер интенсивниял ахал ч1ана Хайдакъ районалда. Интенсивнияб къаг1идаялъ гъут1би маг1арухъ ч1ун бажаруларо, хъутабазда ахал г1езариялдаса могьолал культураби г1езариго хайир ц1ик1к1араб бук1ина, ц1ибил, ролъ, овощал г1езаруни гьелъулго пайда бук1ина. Щайгурелъул, гъут1би ч1аралги пихъ г1езабурабги г1оларелъул, гьеб ц1унизе хасал бак1ал, аск1обго гьелъул продукция гьабулеб цех, заводги бук1ине кколелъул.\nАхал г1езариялъул рахъалъ т1оцебесеб бак1алда буго Кабардино-Балкария. Гьезул руго пихъ ц1унулеб гьанжезаманаялъул техника бугеб хранилище, заводал.\n- Исана Гьоц1алъ пихъил заводалъ жанибе босанагурищ ахбазан, г1еч…\n- Гьоц1алъ пихъил завод г1езег1ан басралъун буго. Гьеб къач1азе бищун дагьалдаса къвариг1уна 3-4 миллион гъурущ. Бук1аниги, басрияб оборудование х1алт1изабун заводалъул директор Х1осенов Г1алих1осеница биччана помидоралъул, ахбазаналъул, г1ечул продукция: салатал, аджика, сокал ва гь.ц. Х1осеница гьабун буго, живго бет1ергьанаб гьит1инаб цехги. Гьесда рак1алда буго линияги лъун гьениб лимонад, ахбазаналъул нектар гьабизе. Х1осен вуго г1умруялъго гьеб заводалда х1алт1арав, бокьараб гьелда хурхараб х1алт1и бажарулев чи. Гьоц1алъ заводалде г1еч босана 5 гъурущ цо килоялъухъ гьабун.\nХарахьи 100 тонна босана пихъил г1адамал бет1ергьанаб цехалде. Гьениб цойги чиясул буго живго бет1ергьанаб цех, амма гьеб исана х1алт1ич1о. Хьаргаби районалъул К1ик1уни, Могьохъ, Гъуниб районалъул К1огьориб ва гь.ц. бак1азда руго пихъил цехал.\n- Гьаб заманаялъ (хаслихъе) кинал х1алт1аби лъик1ал рук1унел ахикь гьаризе?\n- Хаслихъе ахикь гьабизе кколеб бищун аслияб чара гьеч1ого х1ажатаб х1алт1и ккола лъалъ гьаби. Цо гектаралъе 1000-1200 кубаметр лъел къвариг1уна. Лъалъ щвеч1они гъут1буз бач1ин кьоларо. Хаслихъе лъалъ ккола хасалоялде гъут1бузе нахърател гьабилъун, гьелъ гъут1бузул кьалбал ц1ер ч1ваялдаса ц1унула. Ракъварал г1аркьалабиги бегьула нахъе къот1изе. Г1исинал гъут1би боц1удаса ц1унизелъун гьезда т1ад жоги жемула.\n- Кин ц1унилеб пихъ нахъалъаг1ан хвеч1ого хут1уледухъ?\n- Нолалдаса г1одобе ккеч1еб градус бук1ине ккола г1еч ц1унизе ккани. Г1адамаз хасалил г1еч заман щвелалдего бет1иялъ хехго хола, бук1ине кколеб заманаялъ гъот1ода тезе ккола г1еч.\nГ1еч гьурщич1ого берцинго квералъ бет1изе ккола. Г1уж лъураб г1еч хехго хола. Ц1унулеб г1ечалда г1оркьги тезе ккола. Зама-заманалдасан г1ечухъ хал гьабизе, холеб бугеб нахъе босизе ккола. Г1еч ц1унулеб къаг1ида бараб бук1уна сортазда: гьеб ц1унула ц1орораб рокъоб г1одоб т1ибит1ун, ящикахъ, тургьухъ.\nСергохъалаялда буго 1000 тонна пихъил ц1унулеб, холодильникал, бат1и-бат1иял устройстваби ругеб плодохранилище.\nАх1мадица рак1алде щвезабуна СССРалъул заманаялъ ахихъанлъиялде кьолеб бук1араб к1вар: «Совет х1укуматалъул заманаялъ г1урхъи гьеч1ого кьолаан г1арац ахал г1езаризе трубаби, х1ажатабщинаб ч1езабулаан. Киналго ахал, хурзал сверун къан рук1унаан. Совхозалъе учузаб багьаялде бук1ана ток. Гьедин къо бихьун гьабураб зах1мат биххизе, ч1унтизе тана. Гьанже гьеб кинабго бахъинабизе ккани г1езег1ан харжал х1ажалъула.»\n- Ах1мад, баркала гара-ч1вариялъухъ. Сах-саламатго таги мун, гьабулеб дандебилълъаги. Нилъер районалдаги Дагъистаналдаги ахал, хурзал ц1илъаги.\nГара-ч1вари гьабуна П. Гунашевалъ.\nПросмотров: 195 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 5.0/1


МухIамадов Рашидил эбел-эмен\nДагъистаналдаса Сириялде рагъизе унезул къокъаялда гъорлъ, цо-цо информалатазул баяназда рекъон, бищунго гIемер руго Дагъстаналъул Гъизилюрт мухъалдасаги гIадамал. Гьезда гьоркьорги Комсомольское росулъа 11 чи ун вугин рехсана гьанжегIагар низам цIунулез. Исана риидал чIван вуго ИГИЛалда вагъулев вукIарав гьеб росулъа МухIамадов Рашид. Гьесул инсуца рикIкIунеб буго жиндир вас Сириялде тIуризарурал чагIи жалго полициялъулал ругилан.\nЕгипеталде цIализейин арав Гъизилюрт мухъалъул Комсомольское росулъа Рашид МухIамадов Сириялда вагъулаго чIванин хабар бачIана исана риидал. Дагъистаналдаса къватIиве гьев унелъул, лъабабилеб лъимер гьабизе йикIун йиго гьесул хъизан. Операцияги гьабун азарханаялда захIматго вукIун вуго эмен Зайнудинги.\nБакIалъул полициялъулгун дандеккунгутIаби рукIаниги, Сириялде щвезегIан гьев инин ракIалде кколароанин жидедаян бицана ЭР-ялъе Рашид МухIамадовасул гIагарлъиялъ.\nСириялде рагъизе дагъистаниял иналъе цо ккураб гIилла гьечIо, гIадамаз бицунелъухъ гIенеккун. Масала, цо-цоял унел руго ИГИЛалъулаз интернеталдасан гьарулел вагIзаби берцин рихьун. Цогидал – гIарцухъ рагъизе бокьун. Лъабабилел, масала, ясал – ИГИЛалда рагъулел гIолохъабазухъ рокьи ккун (интернеталдасан лъай-хъвайги ккун).\nУнголъунги ИГИЛалде рагъизе гIадамал щай Дагъистаналдаса унелан гьикъидал, ЭР-ялъе гьадин жаваб кьуна дов цевехун рехсарав Сириялда чIварав Рашид МухIамадовасул эмен Зайнудин МухIамадовас.\nЗайнудин МухIамадов: «Дир вас щай аравали бицинищ дица дуда? Полициялъ течIого ана. БичIчIанищ? Гьез течIого! Радал хъахIлъи байдал гьанир рачIунаан гьел… Балеб минаги тун, рехун тун лъабабго лъимергун кинав чи унев дове? Вачун довегун (полициялде) токалда лъун, цогидаб гьабун кидалъагIан хIехьезе бугеб?».\nЭР: «Хас гьабун гьев щай полициялъ тIаса вищарав гIакъуба кьезе?»\nЗайнудин МухIамадов: «Вагьабияв вугила, гьав вугила, дов вугила. ГIайибияв ватани, вачинеги вачун жанив лъеха, къватIив щай гьединав чи тезе кколев?».\nГьедин зама-заманалдасан рачIун лъабцIулго хIалбихьанин къанун цIунулез жиндир васасде гIайиб гIунтIизабизеян бицана ЭР-ялъе гьесул инсуца. Лъабабго нухалда рагьун букIанила гьесда сверухъ такъсиралъул цIех-рех гьабиялъул ишги. Цо нухалда инсуца тIаде босун буго гьеб гIайиб.\nЗайнудин МухIамадов: «ТIоцере рачIиндал (полициялъулал), дун дова богорокъов вукIана. КъватиIре киналгоги рахъинарун, чIухь бана гъоз. Дица тIаса бахъараб костюмалъул чвантиниб букIана 2300 гъурущ. Гьеб жо ун батана гьез. Щиб жоха кколеб жакъа къоялда гьеб гIарац, бикъизе ккани? Дица полициялъул нухмалъулесдаги абуна гьедигIан нич бахъунищин нуж рукIине кколел абун. ТIубанго нух толеб букIинчIо гьез нижер васасе гьаниб Гьелъ аравги вуго дов дове, дагьалъниги эркенлъи щвелилан. Амма Сириялде кин гьев ккаравали бичIчIулеб гьечIо».\nКъанун цIунулез Рашид МухIмадовасде гIайиб гIунтIизабулеб букIун буго гьесухъ изну гьечIого хIалтIизабулеб ярагъ батанилан. Цо нухалда полициялъулаз зулму гьабун гьесул хъатиниб къазабулеб батанин гранатаян бицана ЭР-ялъе Рашидил вац ГIабдула МухIамадовас. Гьеб мехалда жинца гьардон-цIалун экспертизаги гьабизабун, тIаса рехизабунин гьеб гIайибилан абуна ГIабдулаца.\nРашид МухIамадовасул лъадуца бицана зама-заманалдасан рачIун полициялъ гьанже жидее толеб гьечIин рахIат. Полициялде рачун щибаб нухалда гьикъулила цого жо – кида дов дове арав, щай арав?...\nКомсомольскоеялдаса Сириялде арал гIадамазда гьоркьор рехсолел руго чанго соналъ цеве геьб рсдал администрациялъул бетIер хисулевлъун вукIарав чиги, цо гIолохъанчIужуги, лъималгун цадахъ арал эбел-эменги.\nГьединалго мисалал рехсана ЭР-ялъе Гъарабудагъкент мухъалъул Губден росдал гIадамазги. Масала, гьезул КIудияб мажгиталъул дибирасдаса хадусев чиясул васги рагIула дова. Гьеб лъайдал, жидеца гьев мажгиталда гьабулеб хIалтIудаса нахъе витIанин абуна гIадамаз. Гьединго 20 къоялъ цеве чIван вуго Сириялда Губденалда цо гIолохъанчиги. Гьев росулъ вукъанилангицин бицана гIадамаз. Амма Сириялдаса бахъараб Дагъистаналде щвезегIан гьесул жаназа кин босулебали бичIчIулеб гьечIо.\nТIу-тIу хъу-хъурал нухалги ругеб, гIадамазе хIалтIизе бакIалги гьечIеб, язихъаб Комсомольское росдада дандеккун, Губден буго чIухIарал минабиги ругеб, советияб заманалдагицин жидерго гIадатаздаса инкарги гьабичIеб кьучIаб росу. Гьединлъидал гьединаб росулъа чагIиги киндай Сириялде кколелали гIажаиблъи гьабулеб буго гIемерисез.\nГьанибго рехселин Унсоколо мухъалъул Генуб росуги. ТIокIалъ чIечIого къанун цIунулез хасал операциял тIоритIулеб жидер росулъа ИГИЛалда гъорлъе цониги генусев инчIин бицана гьез ЭР-ялъе.


Скачать книгу Диктанты по русскому языку, 7 класс, Влодавская Е.А., 2013 - fileskachat.com, быстрое и бесплатное скачивание.\nСкачать книгу Диктанты по русскому языку, 7 класс, Влодавская Е.А., 2013 - djvu - depositfiles.\nСкачать книгу Диктанты по русскому языку, 7 класс, Влодавская Е.А., 2013 - djvu - Яндекс.Диск.\nСкачать книгу Диктанты по русскому языку, 7 класс, Влодавская Е.А., 2013 - pdf - depositfiles.\nСкачать книгу Диктанты по русскому языку, 7 класс, Влодавская Е.А., 2013 - pdf - Яндекс.Диск.


Маданият, Январь 01, 2013\nГьал къоязда Дагъистаналда гьоболлъухъ рукIана Туркалъа магIарулал – Гюней росдал гIадамал. Хас гьабун гьел Дагъистаналде ахIун рукIана Хьаргаби мухъалъул КIикIуни росдал гIадамаз. Гьеб кIиябго росдаца вацлъи лъазабун буго. Эркенлъи радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда туркалъ ругел дагъистанияз бицунеб буго умумузул ватIаналъ жидее гьабураб асаралъулги, рахьдал мацI лъалел чагIи дора Туркалъ дагь хутIулел рукIинги, цогидалъулги.\nХIижаб ретIиналъулъ кинабгIаги сурукъаб яги бегьулареб жо бихьулеб гьечIо Россиялъул лъималазул ихтиярал цIуниялда сверун президентасул вакил Павел Астаховасда. Гьеб конфликт толерантияб рахъалдехун цIайи цIикIкIинабун лъугIизабизе кколин абуна гьес Ставрополалъул ракьалда цо росдал школалде хIижабал ретIунилан чанго яс цIализе риччалел гьечIин абун прокуратураялде хъвараб гIарзалъе комментарий кьолаго.\nКлараца чIахъадерида бихьизабураб мисал\n«Дица рикIкIуна дир хIанчилаб бусен гьаниб бугилан», - гьедин байбихьана ЭР-гун букIараб хабар Москваялдаса суратал рахъулей гIадан Власова Клараца. Гьелъ бицунеб бакI ккола Гъуниб мухалъул ЧIохъ росу. ГIодоркъоязда гьениб букIана Власовалъул суратазул экспозиция.\nШималияб Кавказалъул территориялда, хас гьабун Дагъистаналда ва Шималияб Осетиялда гIемерал гьечIониги цIунун хутIун руго арменазул тарихиял, кIвар бугел бакIал. Гьелги кколел руго 17-20 гIасрабазда ран рукIарал гьатIанал ай килисаби, хабал ва гIадамаз гIумру гьабулел цо-цо рукъзал. Гьедин лъазабулеб буго дагьаб цебегIан Шималияб Кавказалъул цо-цо республикабазде щварав Армениялъул Архитектура лъазабиялда сверун жамгIияб идараялъул нухмалъулев Самвел Карапетяница.\n«ЧIобогояб гьабихъе гьойдулаб хъети»\nГьал къоязда Дагъистаналъул ЧIохъ росдал кIиго вакил дандчIвана Чачан республикаялъул парламенталъул нухмалъулев ГIабдурахIманов Дукувахагун. Жал Россиялъул БахIарчи АхIмад Къадировасул цIар росдал цо къватIалда кьезе изну гьарун рачIун рукIанин бицун буго гьез. Жинца гьеб республикаялъул бетIерасде щвезабилин жаваб кьун буго чачаназул парламенталъул спикерасги.\nНаибасул гвангвара лъиданиги ракIалде щвечIо\n9 сентябралда гIурусазул хъвадарухъан Лев Толстой гьавуралдаса тIубана 184 сон. Гьелда дандеккезабун Дагъистаналда – Хунзахъги МахIачхъалаялдаги - кIиго монумент лъуна.\nУстIарчилъиялъул мисал камуни миллаталъул сипатги камила\nЧIохъ росу бугин рагьараб зодикь унго-унгояб музейилан абулеб буго гIадамаз. ГIалимзабазул хIисабалда гьеб росдал архитектураялъул азарго соналъулаб тарих буго. КъанагIатаб махшалида рарал чIахъадерил некIсиял рукъзал гьанже лъалкI течIого паналъизе бегьулин абураб ахIи-хIур багъаризабулеб буго журналистазги, гIалимзабазги.


Культура - Маданият » Страница 13 » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nБорхиладай гIодобе ккараб къимат?\nДобавил(а): Musa от 22-01-2013, 10:10\nМоскваялъулал асир гьаруна\nРоссиялъул цогидал бакIазда Дагъистаналъул рахъалъ лъикIал гурел пикраби рижизарулеблъун араб сон букIун батаниги, маданияталъул ва гьеб цебетIезабиялъул рахъалъ нилъ нахъеккун рукIинчIин абизе бегьула. "МугIрузул гIадамал" нич гьечIеллъун рихьизарулел рукIаниги, Дагъистаналда искусствоги, халкъияб творчествоги, пагьму бугел гIолилалги рукIин хIакъаб буго. Республика бахун къватIир тIоритIана "Дагъистаналъул къоял", Россиялъул батIи-батIиял шагьаразда бихьизабуна маданияталъул бечелъи.\n"Умумузул гъансито гIадаб бакI батичIо"\nДобавил(а): Musa от 15-01-2013, 15:18\nМагIарул росабазул суратазухъ - гIарцул медаль\nИскусствоялъул хIакъалъулъ гIемерал тIахьал хъван ругониги, гьел цIалулел ва искусствоялъул пикру гьабулел гIемер ратуларо. Жиде-жидер хIалтIудаса цогидаб жоялде регIулел гьечIо. Жакъа пайда-хайир бугеб жоялде гурони гIадамаз кIвар кьолеб гьечIо. Хъвадарухъанасул ва шагIирасул рагIул борхалъиги, тIагIелал гьарулел устарзабазул накъищазул берцинлъиги, гIалимчиясул хIалтIабазул пайдаги, художниказул суратазул гъварилъиги бичIчIизе захIмалъулеб буго гIицIго чорхое рахIатги рукъалъе бечелъиги балагьулезе. РухIияб бечелъи цIехолел къанагIалъун руго. Хасго гьанжесеб гIелалъул рухIияб рахъ нахъе кколеб букIин бичIчIана дагьал церегIан къоязда Художниказул союзалъул выставкабазул залалъул директор, Дагъистаналъул мустахIикъав художник ГIамирхан МухIамадовасулгун ккараб гара-чIвариялъул хIасил гьабидалги.\n"ЧIужу яче, кIудада!"\nДобавил(а): Musa от 15-01-2013, 15:12\nАвартеатралда – премьера\nЦIияб соналъул байрамалда магIарулазе кIудияб сайигъат гьабуна Авартеатралъул артистаз. Гульшат Зейнашевалъул сценариялда тIасан "ЧIужу яче, кIудада!" абураб спектаклялъул премьера хIадурун букIана гьез. Гьенир аслиял ролал хIана РФялъул мустахIикъав артист ХIусен Казиевас (Гъапур); ДРялъул мустахIикъал артистал: Амантула Къебедовалъ (Написат), Наира ХIайбулаевалъ (Марям), МухIамад ГIабдулатIиповас (Саттар); артистал Ариза МухIамадовалъ (Магьинур), ПатIимат ГIабасовалъ (Сафияханум) ва Салим Батировас (Рустам).\nБасрияб цIунана, цIияб лъазабуна\nДобавил(а): Musa от 29-12-2012, 16:12\nКагътида лъикI хIалтIулел культураялъул идараби\nМаданияталде ва искусствоялде абизегIанасеб кIвар кьолареб заман гьаб букIаниги, искусствоялде рокьи бугез гьеб рехун тун гьечIеблъи бихьулеб буго. Лъиего балъгояб жо гуро республикаялъул даражаялда гьабулеб хIалтIулъ гурони муниципалиял гIуцIабаздаги росабалъги культураялъул хIалтIи рехун тун букIин. ГIемерисезул хIалтIи кагътида букIин бахчуларо бакIалъулал нухмалъулезцин. Гьелъие гIиллалъунги рикIкIуна маданияталде кIвар кьолеб гьечIолъи. Амма унго-унгоги маданият цебетIеялъул ургъелги бугел, намус бацIцIадго хIалтIулел гьединал квекIеназухъ балагьуларо. Ахираб соналда кинал хиса-басиялха ккарал Дагъистаналъул маданияталъулъ?\nМузей къачIазе квербакъана\nДобавил(а): Musa от 26-12-2012, 10:43\n"Сумма" къокъаялъе кьучI лъурав Зиявудин МухIамадовас П.С. ХIамзатовалъул цIаралда бугеб Дагъистаналъул суратал рахъиялъул искусствоялъул пачалихъияб музей къачIазе кумек гьабуна. ТIасияб соналда музей гIуцIаралдаса 55 сон тIубала.\nКатегория: Новости - ЦIиял харбал, Культура - Маданият\nДобавил(а): Musa от 12-12-2012, 12:01\nФазуе — 80 сон 5 декабралда ГIурустеатралъул кIудияб залалда машгьурай шагIир Фазу ГIалиевалъул 80 сон тIубаялда хурхараб рохалилаб байрам тIобитIана.\n"Улка бикъарав - тахида, хоно бикъарав - наразда"\nДобавил(а): Musa от 11-12-2012, 14:12\nТеатралда ритIухълъи чIезабуна\n"Сардилъ цIогь". Гьединаб цIаралда гъоркь цIияб спектакль бихьизабуна Авартеатралъ. Пуланав чи (ГIабдухаликъ ГIабдухаликъовас роль хIалев герой) вуго кIудияб тукадул директорасул заместитель. Гьев щибаб сордойил рокъове кватIула - "хIалтIи гIемерлъиялъ". Рокъой хутIула гьесухъ урхъарай лъади - гIолохъанай, берцинай, сабурай. Божуда рекIкI гьабуларей, гьей росасда ракIгурхIун йикIуна: "Гьав - сардил макьу тун хIалтIулев, цогидалин абуни, кеп-гIоркьалда!" абун. Амма директорасул замасул тIубанго батIияб "хъулухъалъ" бикъулеб букIуна сардил рахIатаб макьу: цин тукадул кассиргун, цин берцинай Цицалгун рокьи-кьалалда вугев гьесда лъадухъе нух чанго нухалда кIочон батула.\nБасрияб цІунана, цІиябги гІуцІун\nДобавил(а): admin от 28-08-2012, 04:26\nМагІарулазул цагъур ва лулби Туризм цебетІеялъе ресал ралагьулаго\nАхираб заманалда республикаялъ кIвар кьолеб буго туризм цебетІеялде ва гьелде аслияб нухлъун тIаса бищун буго Дагъистаналъул гІемермиллатазулаб культура. ГІемерал харжалги тІад хвезарун ургъулел ва гIумруялде рахъинарулел руго туристал республикаялде цІаялъе батІи-батІиял проектал. Амма кІудияб гъираги гІемерал планалги рукІаниги, жакъа къоялде цогІаги проект гІумруялде бахъун гьечІин абизе бегьула.\nИскусствоялъул гIадамал. «БагIар мачуязда чилайги угьун…»\nДобавил(а): admin от 24-08-2012, 03:17\nГIайшат Тажудинова АхIулеб буго ГIайшат Тажудиновалъ\nЩал гьел рукIаниги, кочIохъанасул, ялъуни кочIохъаналъул цIар рехсолеб рагIарабго, нилъеда церечIола жалго гьел махщелчагIиги, хIисаб гьабула гьез гьаракь биччалеб куцалъулги бакъан тIамулеб къагIидаялъулги. Гьелдаго цадахъ рекIелъе лъугьуна, яги лъугьунаро гьезул церерахъиналъул асарги". "АхIулеб буго ГIайшат Тажудиновалъ", - ан абулеб рагIарабго, гьеб асар цин рекIелъеги лъугьун, цинги щибаб бидурихьалъулъеги ун, унго-унголъунги би гьалдезабула.\nЦIумур бан чилулеб бацIцIадаб, иццул гIадаб роцIараб гьаракьалда гьелъ "БагIар мачуязда чилайги угьун…" яги цогидал кучIдул ахIулел рагIараб мехалда, битIахъего черхалда гъаргъар базабула. Подробнее