Украинаялъулгун гIорхъода «Болъихъа» рагъухъаби ритIиялъул баянал руго\nБолъихъ. Рагъулаб база.\nРоссиялъулгун Украинаялъул гIорхъоде гьал къоязда ритIарал рагъулал къокъабазда гъорлъ Болъихъ рагъулаб бутIаялдасаги рагъухъаби ругин абурал баянал раккана прессаялда.\nРостов мухъалъул Новочеркассалде ритIанин абулел рагъухъаби ккола цо заманалда Чачаналда рагъулел рукIарал, цинги гьениб рагъ лъугIун хадуб Болъихъе гочинабун букIараб къокъа.\nЭР-ялъ бухьен гьабуна Болъихъа чиясулгун. Гьедин жидеда лъалеб жо гьечIин абуна юрист МухIамад ГIалиевас.\nМухIамад ГIалиев: «Гьединаб ахIвал-хIал гьениб бугин абизе лъалароха… Я жанир риччазе, яги къватIир риччазе квалквал букIинаанха гьениб. Дун, масала, гьабсагIаталда вачIана рагъулаб шагьаралъул школдаса. Дир лъимал руго гьенир цIалулел. Росдал лъималги цадахъ цIализарилин абураб къотIи букIана рагъулал хъулухъчагIаз гьабураб.\nЦерего рукIаралго чагIи (рагъулал хъулухъчагIи) ругоха гьенир гьанжеги. Гьединлъидал гьел тIаса унищ ругел, гурелищали абизе дида кIоларо. Цеве вукIана гIемер чи. Гьанже бащадал Майкопалде гочинчIищха гьезул».\nГьаниб ракIалде щвезабизе ккола чанго сонал цебе рагъулаб шагьарги бан Болъихъ чIана Чачаналдаса гочарал рагъухъаби. Гьез гьениб чIей гьабиялда данде рахъун митингаздалъунги цогидазалъунги жидерго разиллъи гьечIолъи бихьизабун букIана балъхъадерица.\nЩайин абуни мукъсанал гурони ракьал гьечIеб Болъихъ бищун лъикIал ракьул гектаралги ккун, бакIалъул гIадамазул кинабгIаги разилъиги гьечIого рагъулаб шагьар базе лъугьиндал гьел.\nГьедин гIадамазулгун рагъулал хъулухъчагIазул дагIба диваналдегицин щун букIана. Руго гьединго рагъулаб шагьаралъе объектал ралаго гьабураб хIалтIухъ гIарац щвечIел компаниялги.\nПалхIасил, гьеб кинабго ахIи-хIуралдаса хадуб рагъулаб шагьаралдаса бащадаб къокъа Адыгеялде рехана. ХIисаб гьабидал, гьел буго гьанже Украинаялъулгун гIорхъоде битIараб къокъаги.\nГьедин мугIрузда багъизе ругьун гьабураб мотострелковая абулеб гьеб къокъаялъ цIан битIараб авлахъалда, Новочеркасскалда, щибин гьабизе бугебин суал лъолеб буго интернеталда тIибитIизабураб «Аргументы недели» газеталда. Хас гьабун мугIрузда рагъизе гьел хIадуриялъе пачалихъалъ таманаб гIарацги замангилъидалин харж гьабун букIунеб. Гьединго советияб заманалдаса нахъего рукIинчIила гьенир лъелал аскарал.\nМугIрузда рагъизе ругьун гьарурал аскаразда бокьарал шартIазда рагъизе кIолин бицана ЭР-ялъе Дагъистаналда «афгъаналъулазул» багъа-бачариялъул нухмалъулев Шамил Хадулаевас.\nШамил Хадулаев: «Къо хIехьолел, къвакIарал гIолохъаби рукIуна гьел. Гьединлъидал суал гьедин лъезе кколаро. КIвар буссинабизе ккола щай гьел аскарал гьенире ритIулел ругелали. Россиялъулгун Украинаялъул гIорхъоде аскарал ритIулел ратани, Россиялда лъалеб батула жиндие гьеб рахъалдаса хIинкъи бачIине букIин.\nРоссиялдехун гьарулел бадирчIваял гIезегIан руго цогидал пачалихъазул. Амма гьезул аскариял Украинаялдеги рачIун, гьез балагь-базар гьабизегIан балагьун чIун жо ккелищха Россиялъулги? Гьединлъидал гьелда тIадаб буго жиндирго гIорхъи цIунизе. Бокьараб ккезе рес бугелъул».\nХадубги Шамил Хадулаевас тIаде жубана Новороссиялъул жаваб кьезе кIунгутIиялъ, къватIипачалихъаздаса аскарал цIалел ругин Украинаялъ тIадеялдаса тIаде гьенире.\nГьанибго ракIалде щвезабизе бегьула Украинаялъулгун рагъде ритIулел ругин контрактги хъван Россиялъул гIорхъи цIунулел рукIарал рагъухъабиян гъоркьисала прессаялдасан бахъун букIараб ахIи-хIурги. Россиялъул тIалъиялъ официалияб куцалда нахъчIван букIана гьеб.\nАмма гьел контракт хъван рагъулезул умумуз абулеб букIана Украинаялде гьел ритIулел рукIин яги балъго гьабизабулеб бугин рагъухъабазда, ялъуни гьел хIинкъизарулел ругин. Гьединго инсанасул ихтиярал цIуниялъул рахъалъ Россиялъул президентасда цебе гIуцIараб шураялъул вакил Элла Поляковалъ тIиритIизарун рукIана Украинаялда 250 аза-азар гъурщихъ рагъулел ругин дагъистаниял абурал баянал.\nГIолилал гьелде унел ругин гьеб регионалда бетIербахъиялъе тIокIаб батIияб рес гьечIолъиялъ.\nЦинги Элла Поляковалъ Россиялъул ЦIех-рехалъул комитеталде хитIабги гьабун букIана 27777 номер бугеб рагъулаб бутIаялъул 18 абилеб мотострелковая абулеб бригадаялдаса ичIго рагъухъан чIваялъул хIакъикъат лъазабеян. «Черновик» газеталъ рикIкIунеб букIана гьезул гIемерисел Дагъистаналъул Атланаул, Шагьада, Халимбекаулалдаса ругилан.\nИсана гьединал баянал гьечIо.\nУкраинаялъулгун гIорхъоде «Болъихъа» рагъухъаби ритIиялъул баянал руго


«Канун киназего цогояб букIине ккола»\nДагъистаналъул прокуратураялъ рокъов туснахъ гьавун вугев динияв хIаракатчи Медетов Надир, туснахъалда тIамеян тIалаб гьабиялъул халгьаби букIана 17 октябралда республикаялъул тIадегIанаб диванханаялда. Прокуратураялъ лъазабулеб букIана Медетов къватIив тани, гьес жиндирго такъсирияб пиша гьоркьоб къотIизе тезе гьечIила ва гьев республика тун лъутизе бегьулилан. Амма диванханаялъ цебехун диваналъ къотIун букIанаб хIукмуги хисизабичIого Медетов рокъов туснахъ гьавун тана.\nМахIачхъалаялъул Венгерских бойцов къотIноб бугеб мажгиталъул имам Медетов Надир изнугьечIого ярагъ цIуниялъул щаклъи букIиналда бан 8 октябралда къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз ккун рукIана.\nНадирил автомобилалъул хал-шал гьабулаго гьениб киналниги документал гьечIеб таманча батанин лъазабулеб букIана Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул вакилзабаз. Медетовасул гIагарлъиялъ рикIкIунеб буго гьеб таманча низамцIунулез ургъунго жидецго рехханин гьесул автомобилалъубейилан.\nЩиб багьана батунги гьев салафиязул динияв цевехъан жанив тIамизе къваригIун бугин гьезиейилан.\n10 октябралда МахIачхъалаялъул Кировский мухъалъул диванханаялъ цIех-рех лъугIизегIан кIиго моцIица Надир Медетов рокъов туснахъ гьавизе хIукму къотIана, амма прокуратураялъ гьелда тIасан гIарз хъван буго.\nГьелъул халгьаби тIобитIана рузман къоялъ Дагъистаналъул тIадегIанаб диванханаялда. Прокурорас лъазабуна жанив тIамичIого, рокъов туснахъ гьавун тани Медетов кивениги тIуризе яги гьев цIидасан жиндирго такъсирияб ишалде вазе бегьулилан.\nГьел рагIазабаздаса разигьечIолъи загьир гьабуна Надирил адвокатат Гададов Исрафилица.\nГададов Исрафил: «Прокуратураялъ щай гьеб цебехун диваналъ гьабураб хIукму мекъаблъун рикIкIунеб бугебали кьучIчIаб хIалалъ бичIчIизабичIо диваналда.\nГьез гьадингоял харбал рицана рокъов туснахъ гьавун тани Надир кивениги тIуризе бегьулили ва гьес жиндирго такъсирияб иш-пиша цIигьабизе бегьулин абураб. Дица диваналда лъазабуна кивениги тIуризе къваригIун букIарабани Надир некIого гьаниса тIагIун вукIунаанилан.\nГьесие кигIан бокьаниги заманги ресги букIанила гьелъие, амма гьев диваналде вачIараб мехалда лъазабунила жив кивениги ине гьечIилан.\nЖиндир хъизан-лъималги рукъги гьаниб бугила, тIаде жоялъе гьеб цIех-рехалъе кумек гьабизецин хIадур вугин живилан лъазабуна гьес. Гьев цIидасан такъсирияб пишаялде вуссине рес бугин абиги гьадингояб чIанда буго.\nЩай гурелъул гьесде жеги гIайибцин гIунтIизабун гьечIо. Цойгидав чиясул ишалда прокуратураялъ гьединаб лъазаби гьабун букIарабани киналго тIад релъулаан гьезда.\nАмма Надирил ишалда щиб гьабунги гьев жанив тIамизе нуха ралагьулел руго гьел. Къанун нилъер гьаниб чи вихьун хIалтIула, сахаб пачалихъалда гьеб киназего цого букIине ккола.\nПрокуратураялда яги живго прокурорасда ракIалде ккараб жоялъе гIоло диваналъ хIукму хисизабуларо. Гьедин ккезеги ккана жакъа тIадегIанаб диваналъ цебе кировский мухъалъул диванханаялъ къотIун букIараб хIукму хисизабичIого тана. Надирги цIех-рех лъугIизегIан кIиго моцIица рокъов туснахъ гьавун вуго».\nГьединго Исрафилица лъазабуна къватIиб бугеб видеокамераялъ бахъун бугила Надир Медетов ккураб куц. Гьел хасал тадбирал тIоритIулелъул низамцIунулез къанун хвезабун букIин бихьулеб бугила гьеб камераялъул записалда.\nГьелъул лъикIаб хIалалъ халги гьабун жидеца диваналде гIарза хъвазе бугила низамцIунулез къануналде данде кколареб хIалалъ ккун вугин Медетовилан абун.\nГьединго рузман къоялъ республикаялъул тIадегIанаб диванханаялда адвокат Елена Денисенкоца тIалаб гьабулеб букIана Гъизилюрт мухъалъул Кироваул росулъ хасаб операциялдаса хадуй ккурай Насибова ПатIимат рокъой туснахъ гьаюн тейилан абун.\nГьаб сагIат Насибова изнугьечIого яргъидгIуцIаразулгун хурхен букIиналъул гIайибги гIунтIизабун МахIачхъалаялда туснахъалда йиго.\nТIадегIанаб диванханаялъ нахъе бахъана Насибова туснахъ гьайейилан абун Советский диванханаялъ гьабураб хIукму. Гьеб ишалъул цIидахъан, цойгидав диванчияс Советский диванханаялда хал гьабизе хIукму къотIана тIадегIанаб диваналъ. Амма гьеб халгьаби лъугIизегIанги Насибова туснахъалдаго тезе хIукмуги гьабуна диваналъ I7 октябралда.\nНасибовалъул адвокат Елена Денисенкоца лъазабулеб буго цIех-рехалъ жиндие хIалтIизе квалквал гьабулеб бугила. Такъсиргьабиялъул ишалда хурхарал докуменатазул халагьибизецин рес кьолеб гьечIила гьез жиндие.\nГьеб рес кьейин абун жиндица хъвараб кагъатги, гьез кьучIгьечIел багьанабиги ратун нахъе битIун бачIанила. Щиб гьабуниг Насибовалъ жиндаса инкар гьабизе къваригIун бугила гьезие, гьелде тIадецуйги гьабулеб бугила цIех-рехалъул хIалтIухъабаз.\nГьединлъидал жиндица гIарагаб заманалда диваналде чанго гIарз хъвазе бугила гьел цIех-рехчагIаз къанун хвезабиялда ва жий хIалтIизе тунгутIиялда бан.\nГьединго адвокаталъ лъазабуна Насибовалъул хъизамалтIеги тIадецуй гьабулеб бугила низамцIунулез. Гьедин 17 октябралъул бакъанида жиндирго ишалъ Гъизилюрталде ине йикIарай Насибова ПатIиматил гьитIинай яц Сайгьанат ккун йиго низамцIунулез. Щиб-киналиги бичIчIизабичIого Гъизилюрталъул жанисел ишазул бутIаялде ячун йиго гьей. Гьелъул гIагарлъиялъ ахIи бахъинабизе байбихьараб мехалда, полициялъ йиччан йиго гьей.\nЩиб гьабизейин гьей ккун йикIарайилан цIехараб мехалдаги, Насибова ПатIиматил яц йикIиналъ, цIех-рех гьабизе ккун йикIанин лъазабун буго полициялъ.


Имамзабазде босараб иградулаб ишан\nАзарханаялда ругел ХъахIаб росулъа имамасул ралъадиги васги захIматаб хIалалда руго. Гьел кIиялго лъукъун рукIана 23 июналъул сардилъ гьезул рокъалде ай росдал имам МухIамад ГIалиевасул рукъалде тIадекIанцIи гьабураб мехалда. Гьеб мехалда чIван вукIана тIадекIанцIаразул цоявги. Имамасе зарал ккун букIинчIо. Щай гьанжеги ишаналде росун ругел имамзаби ва кинаб букIине кколеб гьезул цIуна-къай?\nГьатIан къоялъул сардилъ ХъахIаб росдал имамасул рокъоре тIаде кIанцIарал лъабгоязе гьев викъизе къваригIун вукIанин лъазабулеб буго къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз. Гьел тIаде кIанцIараздасан зарал ккун гьечIо МухIамад ГIалиевасе, амма гьесул 39 сон барай лъадиги 15 сон барав васги захIматал ругъналги щун азарханаялда рачун руго. Живго имамас, росуцоялгун цадахъ гьел чагIазде дандечIей гьабун буго, гьелъул хIасилалда такъсирчIагIазул цояв чIвана ва кIигояв тIурун ворчIана.\nКъуватазул идарабаз кьурал баяназда рекъон чIварав кколев вуо 28 сон барав Генуса МухIамадхIабиб ГIабдуллаев. Цеве-цеве киданиги полициялде ккун вукIинчIин гьевилан лъазабулеб буго хасал идарабаз. ТIурун рорчIарал кIигоялги жидер баяназда рекъон генусел рукIине кколин лъазабулеб буго полициялъ.\nГьабсагIат Шамильхъалаялъул азарханаялда руго имамасул лъади ва вас. Гьезие букIине кколеб кумекги гьабулеб буго, хIата МахIачхъалаялдасацин тохтурзаби рачIун рукIун руго гьезие кумек гьабизе, амма гьедин гьабуниги гьаб сагIат цIакъ захIматаб хIалалда ругин гьелин лъазабулеб буго тохтурзабаз.\nИсламиял цIех-рехалъул централъул нухмалъулев ва журналист Руслан Геревас рикIкIунеб буго диниял церехъаби цIунизе хасал къокъаби гIуцIиялъ лъикIлъиялде рачунарилан. Гьединго диниял хIаракатчагIазул ва тIолабго халкъалъул хIинкъигьечIолъи букIинаби пачалихъалъ тIаде босизе кколилан.\nРуслан Герев: «Кинав вугониги динияв хIаракатчиясде тIадекIанцIи гьабун хадуб тIолабго Дагъистаналдаго хIинкъигьечIолъи букIинабиялъул суал борхула. Нилъер гьаниб жегиги диниял хIаракатчагIи цIунун гьечIо, гьеб буго кIварбугеб суал. Гьел цIуниялъе хасал къокъаби гIуцIиялъ ва гьезухъе жидехъего ярагъ кьеялъги лъикIлъиялде рачунаро. ГIелмиял цIех-рех гьабулел чагIазул баяназда рекъон пачалихъалъул ва диниял гьоркьолъаби щулалъичIого гьеб масъала тIубаларо. Пачалихъалъ чIезабизе ккола хIинкъигьечIолъи.\nГьединго Гереевасул пикруялда рекъон киналго хIинкъигьечIолъиялъул суалал къуваталъул идарабазде рехун течIого, халкъалъги кIвараб гIахьаллъи гьабизе кколеб буго гьеб суал роцIцIинабиялъе.\nРуслан Гереев: «Жакъа кинабниги такъсириял ишал, радикалиял къокъабазул багъа-бачари, гьеб кинабго жо нилъеца къуваталъул идарабаздеги реххун тун нилъго нахъасан балагьун руго. Гьеб буго мекъаб иш. Гьединал тIадекIанцIиял гьарун хадуб щибаб нухалъ гьелъие къимат кьолеб, гьеб мекъаб иш бугин хъвараб щибго жо бихьуларо. Гьале гьаб нухалда динияв хIаракатчиясул тIубараб хъизаналъе зарал ккун буго. Гьел чагIи жалго хутIула жидерго къварилъигун. Гьезие гьабулеб гIарцулаб, яги психология кумек букIунаро. Хадуб-хадубги гьезул хIинкъигьечIолъи букIинабиялъе киналгIаги тадбирал гьарулел гьечIо.\nАнкьидасан гьесул рокъоре долго чагIи рачIинарин абураб ракIчIей киб бугеб. Гьеб буго бищунго аслияб суал. ГьанжелъагIан гьалгощинал инсанасул ихтиярал цIунулел, жамгIиял идараби рукIаниги жеги диниял ва миллиял лъикIал гьоркьолъаби рукIинале ва гьел щулалъиялъе щибго хIалтIи гьабулеб гьечIо. Гьел цохIо нилъер республикаялъ тIубазе кколеб суал гурелъул, пачалихъалда хIинкъигьечIолъи букIинабиялъул суал президентасул хасаб бербалагьиялда гъоркь букIине ккола»\n«Кавказский Узел» сайталъул баяназда рекъон исана Дагъистаналда чIван вуго цо динияв хIаракатчи гьев ккола Губден росдал мадрасалъул мугIалим МухIамад Биярсланов. Гъоркьисала чIван вуго щуго чи. Гьезда гьоркьов вукIана тIарикъаталъул устар ЧIикIаса СагIид Афанди ва цIар рагIарав гIалимчи Бакълъухъа ГIабдулгъафурил МухIамад.\nИмамзабазде босараб ишан\nХlажат бугищ имамазе аттестация?


ГIолохъанал хъвадарухъабазул кIиабилеб форум\nДагъистаналъул адабияталда цIиял цIарал\n27-28 марталда республикаялъул шагьараздаса ва районаздаса шагIирзаби данделъун рукIана Поэзиялъул театралда\nШигIрабазул байрам байбихьана А. Пушкиние ва Р. ХIамзатовасе театралъул азбаралда рарал памятниказда цере тIугьдул лъеялдалъун. Дандеруссин рагьана ва нухда бачана Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул правлениялъул председатель МухIамад АхIмадовас.\n«Жакъа нилъ киналго данделъун руго Дагъистаналъул адабияталъул букIинеселъул хIакъалъулъ бицине. Дун цIакъ вохарав вуго гIолилазда гьоркьор рахьдал мацIалда хъвадарулезул къадар цIикIкIунеб букIиналдаса. Нилъер киналго гIелазул хъвадарухъабазул буго цо мурад: миллияб адабияталъул бакъул гвангъараб кунчIи хадусел наслабазеги цIуни. Нилъеца хъвалеб буго гIаммаб тIехь. Гьелда цIарги буго - Дагъистан. ТIохьол щибаб бутIа ккола Дагъистаналъул мацIазда хъварал асарал. ЦогIаги бутIа гьениса камуни, кинабгIаги тIагIамги букIунаро. Жакъа нужеда, гIолохъанал хъвадарухъабазда, цебе буго цIакъго жавабчилъи цIикIкIараб масъала - нуж ккола нужерго миллаталъул матIулъун ва нужехъе цIунизе кьолеб буго нилъер гIаммаб тIехь»,- ан абуна гьес, гIолилазде хитIаб гьабулелъул.\nГIолилазда шигIрабазул байрам баркана Хъвадарухъабазул союзалъул миллиял секциязул нухмалъулезги шагIирзабазги. Гьез гIолилазе цIалана жидерго кучIдулги. Хадуб хъвадарухъаби рикьана миллиял секциязде ва форумалъул хIалтIи тIобитIана Хъвадарухъабазул союзалда. Гьенирги шагIирзабаз цIалана жидерго асарал. ЧIахIияб гIелалъул хъвадарухъабаз гIолилазе гьаруна малъа-хъваял, насихIатал.\nФорумалъул кIиабилеб къоги байбихьана Хъвадарухъабазул союзалда. Жигараб хIалалда хIалтIана магIарул мацIалъул секцияги. Дандеруссиналда бищунго гIемер рукIана магIарул хъвадарухъаби. ГIолилаз цIалана жидерго шигIраби. Гьел ккола Хунзахъ районалдаса Индира Зубаирова ва Саида МухIумаева, Буйнакск районалъул ЧIикIаб росулъа Зайнаб ХIажиева, Рамазан Халидов, ХIамзат Сурхаев, Гъуниб районалъул ХIутниб росулъа Рамазан ГъазимухIамадов, Лаваша районалъул Урма росулъа НасихIат ГIабдурашидова, Шамил районалъул Зивури росулъа ПатIимат МухIамадова, ГIахьвахъ районалдаса Мадина Нуцалханова ва цогидалги.\n… ЦIидасанги данделъана Поэзиялъул театралда. Цо нухалда гIенеккана гIолохъанал шагIирзабазухъ. Гьенир кучIдул цIалана ва гIолилазе нухбитIиялъул рагIаби абуна халкъиял шагIирзаби МухIамад ХIамзаевас, Аминат ГIабдулманаповалъ, Бике Кулунчаковалъ. Гьединго форумалда кIалъана щибаб мацIалъул секциязул нухмалъулелги. Данделъиялъул ахиралда магIарул мацIалъул секциялъул нухмалъулев МухIамад ПатахIовас грамотаби кьуна гIолохъанал магIарул шагIирзабазе, МухIамад АхIмадовас дипломал ва тIахьал кьуна батIи-батиял миллатазул гIолохъанал хъвадарухъабазе.\nЩив чи кколев шагIир? Гьайгьай, гьев вукIине ккола лъиданиги релълъинчIев. Кинабго: гIамал-хасиятги, пикрабиги, рухIияб дунялги, сипат-суратги, партал-магIалги, сценаялда вукIа-вахъине лъайги - букIине ккола миллаталъул гIадатаздеги, гIамалаздеги, цIаралдеги дандекколеб. Гурони, гьел къабул гьаризе гьечIо гIагараб халкъалъ. Гьезул гьаракь рагIизе гьечIо рорхатал мугIрузда. ШагIирасул гьаракьин абуни рокьул дандерижилъун гъугъазе ккола мугIрузул тIогьазда. Бокьилаан форумалда гIахьаллъарал магIарул гIолохъанал шагIирзабаздаги заманалдасан жидерго бакI батизе гIагараб миллаталъул адабияталъул гъанситохъ. КIваги гьезда гьанжего гьанже кунчIун бачIунеб бугеб жидерго цIваялъе гвангъи кьезе.\nЦоги, форумалда гIахьаллъарал магIарулаз цIалана цохIо кучIдул. ЦIакъ бокьилаан гIолилазул прозаялъухъги гIенеккизе. Ратилагури гьезда гьоркьорги магIарул адабияталда лъалкI тарал Муса МухIамадовги, МухIамад Сулимановги, МухIамад Шамхаловги ва цогидалги прозаиказул ирсилалги.\nПрочитано 4252 раз\tПоследнее изменение Пятница, 06 апреля 2018 14:06\nДругие материалы в этой категории: « МагIарулай\tТIахьазул байрамалда »


Мандат нахъе ана, хъулухъал ва сурсат хутIана...\nЖакъасеб республикаялъул Халкъияб Собраниялъул сессиялда лъебергоялдасаги цIикIкIун суалал рукIана. Гьениб повесткаялда валагьарав чиясда цеде реххулеб, кIвар буссинабизесеб гIадаб кIиго суал букIана - ращдаздаса цIикIкIун суалазулъ церехун рахъарал хIукмаби хисизаризе рихьизари ва машгьурав спортсмен ва политикияв хIаркатчи Сайгид МуртазагIалиев депутатасул мандаталдаса махIрум гьави.\nТIоцебеселда хурхун чIван къотIараб баян гьечIо. Щай щибаб кIиабилеб суал повесткаялда букIараб " о внесении изменений" абун байбихьулеб? Федералиял законал хисунищ, ялъуни парламенталъул комитетаз щвалде щун законал лъазаричIого, ургъичIел хIукмаби гьарун хадур хисизе тIамунищ? Дир хIисабалда гьениб кIиябго рахъ батила, гурони 31 суалалдаса 15 суал "о внесении изменений" абун байбихьулароан.\nРачIина хадусеб суалалде - Сайгид МуртазагIалиев депутатасул мандаталдаса махIрум гьавиялде. Лъалеб букIахъе гьев араб соналъул августалдаса нахъе цIех-рехалъул идарабаз валагьулев вуго. Информациялъул алатазул баяназда рекъон Эмиратазда лъаларо, Украиналда лъаларо вахчун рагIула гьев.\nГьесда гIунтIизабулеб гIайибги буго гIадамал чIвай, терроризмаялъе квербакъи ва цогидал чIахIиял такъсирал. Официалияб къагIидаялъ парламенталъул мандатазул комиссиялъ махIрум гьавиялъе гIиллалъун бихьизабуна жиндир буголъиялъул декларация кьун гьечIин. Дида кколаро гIицIго парламенталъул хIукму бугин гьев мандаталдаса махIрум гьави абун.\nПолитикияб яги къуваталъулазул тIадецуй гьечIого гьеб хIукмуялде парламент бачIин щакаб жо буго. Щай гурелъул Сайгид МуртазагIалиев хIатта гьаб сагIаталдаги вуго цIакъго кIудияб политикияб рес ва сурсат республикаялда хутIарав чи.\nГьеб букIиналъе хIужалъун буго живго лъагIелгIан заманалъ къватIив вугониги жеги гьесул официалияб гуреб кверщалида гъоркь бугеб республикаялъул Пенсионный фонд, гьений жеги Сайгидил заместителлъун йикIарай гIадан йиго нухмалъулейлъун ва пенсия щвезабиялъул ва цогидал гIарцул чваххиял досухъего хутIун рагIула.\nГъизлар районалда ва шагьаралда жеги гьесул чагIи руго. Тарумовка районалъул бетIерлъуда йикIарай, уголовнияб иш гьабун хъулухъалдаса ятIа гьаюрай Марина Абрамкина дагьай цеегIан туризмаялъул министрасул заместителлъун тана.\nХасавюрт ва Бабавюрт районалъул бутIрул, ЦIумада районалда тарав бетIер, цо-цо парламенталъул депутатал гьесдехун бухьен тIечIел чагIи рагIула. БукIинисеб парламанталде ЦIумада районалдаса ине вугев ГIабдурахIман Камиловги вуго МуртазагIалиевасул вацгIал.\nГьеб киналъго бицунеб буго живго къватIиве аниги МуртазагIалиевас политикияб ва финансовияб сурсат Дагъистаналда цIунун букIиналъул. Гьеб ахIвал-хIалалда щайха гьев мандаталдаса махIрум гьавурав? Дир хIисабалда гьеб суал досгун рекъон гьабураб жо батула парламенталъ. ТIоцебесеб иргаялда буголъиялъул декларация кьун батиларо, тIаде жоялъе бичIчIизабун батила гьебгощинаб жо дуда хадуб цIунун букIаго чанго моцI хутIараб, дуе хIажатцин гьечIеб мандат нахъе кьуниги щиб дуе абун. Жибго парламентги къуваталъулазда цебе парламенталда релълъун бихьизе.\nГьединал пикраби рачIунел руго бугеб ахIвал-хIалалде балагьун. Живго Сайгид жанив ккаравго гьесул сверухълъиялъул тIоцебе хьул букIана Рамзан Къадировас гьев жанив виччаларин. Рамзаница социалиял сетаздаса жинца гьесул рахъ кколеб бугеб гIадаб жоги бицана, амма хвасар гьавичIо. Гьавизе кIвечIого лъаларо, яги цойги гIиллаялъ лъаларо. Гьелдаго релълъараб рагъа-рачари гьабун букIана генералияв прокурорасухъе хитIабги гьабун Сайгидил гьудул, думаялъул депутат Ризван Къурбановас.\nГьесулги жо ккечIо гьеб хIаракаталъулъ. Гьаб сагIаталда руго харбал Сайгидилгун Ризванил гьоркьоблъи хун бугин абуралги. Цогидал экспертазул пикруялда рес буго гьеб батизе инсценировка (ххвалие гьабулеб жо) ХъахIаб рукъги гуккун балъго Северияб Дагъистаналдаса думаялде Ризванги республикаялъул парламенталде Сайгидил чагIиги ккезаризе гьабулеб.\nГьелъул хIакъикъат гIемер кватIичIого лъала. Жакъа нилъеда лъалеб жо буго республикаялъул тIалъи - хIукумат, парламент, муниципалитетал жидеда нахъа къуватги, гIемераб гIарцул ва политикияб сурсатги бугел чагIаздаса бацIцIад гьабун букIин.\nГьеб кIудияб сценариялъул цо гьитIинаб бутIа букIанин абизе бегьула жакъа парламенталъ Сайгид МуртазагIалиевасухъа нахъе босараб мандатги. Гьеб лъикIищ, квешищали нилъеда бихьизабила заманаялъ. Хабар лъикIаб рагIайги.


Рокъосеб хIал гьабиялъул къурбаналлъун ккарал руччабазул гIицIго 12 проценалъ гIарз бахъулеб буго полициялде. Гьединал баянал кьолел руго Росстаталъ. Дагъистаналда рокъосеб хIал гьаби гIадатияб иш кколин, гIемерисеб мехалда гьеб къватIибе лъазеги толарин, квер борхиялъул лъакIал рахчун бажариялдаса арабго гуронийилан абулеб буго экспертаз. Гьез рокъосеб хIал гьаби Дагъистаналда тIибитIун букIиналъе гIиллалъун бачунеб буго дагъистаниязул менталитет.\nФатима МухIамадова росасдаса ятIалъун йиго гьев туснахъалда тIамураб мехалда. Росасда йигей кIиго соналда жаниб гьелда ятIалъизе бокьаниги кIолеб букIун гьечIо, хIинкъиялъ гьесукьа. ГьабсагIаталда гьей республика тун къватIий гIумру гьабун йиго. Радал йорчIаралдаса нахъе рекIелъ хIинкъигун йикIунаанин жий, сундухъ гьес кьабилебали, масала рас къунцIун, квен цIакъго бухIун, яги гIураб къагIидаялда бухIичIогон, цогидаб бокьараб жо сабаблъун кьабулаанила гьес. Гьелде тIадеги цогидаб тамихIги букIунаанила, масала цо хIатIида яхъун чIезе гьаюлаанила, къадада квер чIванани, йортун инчIого йикIине кьабулаанила. Цо къоялъ, гIолохъабигун ккараб кьал сабаблъун гьев жанив тIамун вуго, гьелдаса хадуб гурого кIун гьечIо чIужугIадагIаданалда нахъе тIуризе.\nРоссиялъул президентасда цебе бугеб инсанасул ихтияразул ва гражданияб жамгIият цебетIеялъул мажлисалъул вакил Анита Соболевалъ баян гьабухъе, Россиялда рокъосеб хIал гьабиялъул къурбанлъун кколей йиго щибай щуабилей чIужугIадан, гьебго заманалда гIицIго 12 проценалъ гурого хIал гьабиялъул лъазабулеб гьечIила полициялда. Низам цIунулел хIинкъулел ругин гьеб гIунгутIиялда гъорлъе лъугьине ва хъизаналда жаниб тIубалин гьеб ишилан толел ругин гьез гьединал тайпаялъул лъугьа-бахъиналилан абулеб буго Соболевалъ.\nДагъистаналда гьел тарихал жеги кIудиял ругин, жиндир заманаялъ анонимияб хIалалда руччабазда гъорлъ тIобитIараб цIех-рехалда 89 процент руччабазул мукIурлъанин, цо нухалданиги росасул рахъалъ хIал гьабиялъул къурбанлъун ккун рукIиналъейилан абулеб буго журналист Светлана Анохиналъ.\nХIал гьабиялда гъорлъе чIужуялде квер борхи гуребги, кинал ругонини эркенлъаби гьукъиги унел руго: чIужуялъе гIарац харж гьабизе гьукъи, гьелъие кийе йигониги ине гьукъи ва цогидаб. Журналисталъ бицана, жиндица бихьиназда гъорлъ тIобитIанила жамгIияб рагьараб цIех-рех, чIужуялде гьез квер борханищали цо нухалъниги. Жинда лъалев, чIужуялъ жинде борханиги, жинца киданиги квер борхичIев чиясгицин борханилан кьунила жаваб. Гьелдаса бихьулила, Дагъистаналъул жамгIияталда жаниб чIужугIаданалдехун кIудияб кIвар гьечIеб бербалагьи бугеблъи. Амма гьебго заманалда эбелалъул къимат гьабиги чIужугIаданалъул адаб гьабиялъул культги бугила.\nСветлана Анохина: «Рокъоб хIал гьаби лъиего балъгояб жо кколаро, киназдаго лъала хIал гьаби ругьунаб жо букIин ва гьеб цо кIварго кьечIогон тола. Росас чIужуялъе щибгIаги гьукъулеб букIинги ккола рокъосеб хIал гьаби, амма гьеб Дагъистаниязе ругьунаб менталитеталъул бутIа ккола. Масала, чIужуялъе гьикъичIогон къватIие ине гьукъараб букIин ва цогидаб. Дагъистаналъул жамгIияталъул гIуцIиялъулъ руго киналго кьучIал рокъосеб хIал гьаби тIибитIиялъе. Рагьун тIобитIараб цIех-рехалда, цогIаги нухалда чIужуялде квер борханищан, киназдаго чIужуялъукьа къалев вукIин лъалев чиясцин жаваб гьабун, букIанин гьединаб жойилан, цогидазул берзукь живго гIодобегIанисеб хIалалъ вукIинчIого вукIине. Бихьинчияс хъизамалда жиндирго чIужуялда бугеб кверщел бихьизабула, гьеб жалго руччабазги къабул гьабула».\nРокъосеб хIал гьабиялъул лъалин гьелъул масштабал цIакъго гIорхъолъа ун, хъахIиллъи ва кьабиялъул лъалкIал рахчизе кIвеялдаса арабго, амма гьеб заманалдаги иш гIагарлъиялда жанибго тIубалин баян гьабулеб буго психолог ГIалиасхIаб Мурзаевас. Психологасухъе рачIарал гIемерисел руччабаз, цогидал гIарзазда гъорлъ рехсолеб буго рокъосеб хIал гьабиги. Жанибго бахчун тун хIал гьаби тIагIунарин, амма низам цIунулезухъе ин ва цогидаб ничаблъун бихьулин менталитеталда рекъонин рикIкIунеб буго гьес.\nГIалиасхIаб Мурзаев: «Хъизамалда жаниб танканго гуро квер борхиялдаса иш байбихьулеб. БачIиндаго цин вербалияб хIалалда, рагIабаздалъун байбихьула, дагь-дагьккун гьеб бачIуна чIужуялде квер борхиялде. Гьеб проблема тIагIинабизе кканани цо рахъалъ хъизамалда жаниб букIине ккола компромисс, цогидаб рахъалъ, рокъоб агрессия загьир гьаби ккола бихьинчиясул жиндирго гIодобегIанисеб къимат букIин. Рокъоб бугеб хIал гьаби бахчун хутIула, лъаниги, гьеб гIагарлъиялда жаниб тIубан хутIула».\nРокъосеб хIал гьаби тIагIинабизе кканани жамгIияталъулго менталитет хисизабизе кколин, амма гьеб цо къоялда ва цо лъагIалида жаниб лъугьунеб процесс гурин тIаде жубана психологас.\nХIал гьабиялда данде чIараб «Анна» абураб миллияб централъул баяназда, щибаб соналъ Россиялда росасул квердаса 10 азарго чIужугIадан холей йиго. Гьединаб чIвай-хъвей кколеб буго щибаб сагIаталда. Дагъистаналда росасул квердаса хварал яги сакъатлъи щварал руччабазул статистика гьечIин, амма гьелъул хIакъикъат жеги хIинкъараб батизе рес бугин рикIкIунеб буго Анохиналъ.\nДагъистаниязул менталитет ва рукъусеб зулму


Биххун унеб рокъоса цIияб школалде\nЦlияблак росу, 11Фев2014\nЦlияблак, Шушия, Дучи ва цойгидалги гочинарурал тумазул росабалъа гIадамаз «Эркенлъи» радиоялъе бицана гьеб ЦIияблак росулъ бараб гIадаб жеги чанги школаги хIажат бугин гьеб мухъалда, ва чанги гьелда релълъарал школал разе биччараб гIарацги бикъанин хIакимзабазилан. Гьел гIадамаз гьединго кIудияб гIайиб гIунтIизабулеб буго бакIалъул нухмалъулезде ва Дагъистаналъул тIалъиялде, щайгурелъул жидер суалал тIуралел гьечIин гьел хIакимзабазилан рикIкIунеб буго гьез.\nГочинарурал тумазул бищун кIудияб захIмалъилъун буго хIукуматалъ гьезие ран лъугIизарун, къачIан кьезе кколел рукIарал рукъзал цIакъ квешаб хIалалда ран рукIин, яги разего рачIого хутIи. Ран лъугIаразулги гIемерисел цIакъ хашаб къагIидаялъ, жаниб гIадамаз гIумру гьабун бажаруларедухъ руго , чангиял риххун унел хIалалдацин руго. Гьел рукъзабахъ гIемерисеб бакIалда къадал кьватI-кьватIун руго, гIодоб тIибитIараб хъарщи турун, далун буго, кьучIчIалгицин риххулел хIалалъ руго гIемерисел рукъзал.\nГьединлъидал гIадамаз тIалаб гьабулеб буго жидее гьел рукъзал рукIине кколедухъ ран кьейин яги ругел къачIазе гIарац кьейилан. Жидер росабалъ спортивиял залал райин, гIолохъабазе хIухьбахъи гьабизе, гьел руссине бакIал райин, нухал къачIаянги тIалаб гьабулеб буго гочинарураз. Хасавюрталда аскIоса МахIачхъалаялде аскIоре гочинарурал ЦIияблак мухъалъул 9 росдал цонигиялъуб рагIа-ракьанде щун хъил гIодобе тIураб нух гьечIо, цого-цо хъил тIураб алияб къотIнобги гьеб тIу-тIун, бакI-бакIалъал бек-бекун, биххун ине буго. ХутIарал нухал руго хIарщун цIурал, санагIалъи бахъарал.\nЦерехун рехсарал росабазул гIадамазул цойги кIудияб захIмалъи буго рокъо-рокъобе лъим бачине рес гьечIолъиялъ, бачаразулги гьеб риидал тIагIунеб буго, щай гурелъул гьеб бакIалда аскIоб ралъдал рагIалда ругел хIухьбахъи гьабулел бакIазде кьабулеб буго гIемерисеб, тумазул росабалъе бачIине кколеб букIараб лъим. Жидерго росабалъа МахIачхъалаяде хьвадулеб транспорт гьечIолъиялъги кIудияб санагIалъи гьечIолъи бугин жидеейилан абулеб буго гьел чагIаз.\nКиназулго рокъобе бачун букIаниги газ гьелъ гIураб къагIидаялъ хинлъизарулел гьечIо рукъзал. Амма гьеб къоялъ Рамазан ГIабдулатIиповасда ва Игорь Слюняевасда гочинарурал тумазул проблемабазул ва гьезул къварилъабазул гIадамасги бицинчIо, гьезул рукIа-рахъинги бихьизабичIо. БакIалъул гIадамаз абулеб букIана кигIан лъикIила гьаб къо гьадинаб гIазу биунеб, нухда цIакъ гIемераб хIарщ бугеб къо букIин, тIалъиялдаса щиб бахчизе кIваниги гьел хIарщун нухалгIаги рахчизе кIвеларила жидер мухъалъул хIакимзабаздайилан.\n«Новостроялъул» нухмалъулес бицинчIо 30 млн гъурущ тIалаб гьабиялъул\nНоволак мухъалда пасалъи гьабун буго ракьул 250 гектаралъе


Россия бахилаб бергьенлъи щвана\nГьал къоязда рагIалде бахъараб эркенаб гугариялъул рахъалъ Россиялъул чемпионат тIобитIана Москва областалъул Наро-Фоминск шагьаралъул спортивияб кIалгIаялда. Къецазул тIоцебесеб къоялъ ургуялде\nрахъунезда гъорлъ бищунго гIемер рукIана нилъер ракьцоял. Цо-цо мехалъ, битIахъе, эркенаб гугариялъул рахъалъ Дагъистаналъул чемпионат унеб бугинцин кколеб букIана Наро-Фоминскалда.\nБищунго тIадагьаб цIайиялда (57 кг) бачIинахъего тIоцебесеб бакIги босана нилъер ракьцояс. Финалалда Заур Угуевас къезавуна Москва областалъул рахъалдасан цеве вахъарав Азамат Тускаев. Гьебго цIайиялда лъабабилеб бакIалъе мустахIикълъана дагъистанияв - АхIмад Идрисов.\n61 кг цIайиялдаги бергьенлъиги призалъулал бакIалги росана Дагъистаналдаса спортсменаз. ТIоцебесеб бакI щвана ГIабасхIажи МухIамадовасе, кIиабилеб бакI - Рамазан Ферзалиевасе ва лъабабилелда гIей гьабуна Ибрагьим ГIабдурахIмановас.\n65 кг цIайиялда меседил медаль республикаялде бачIиналда щаклъиго букIинчIо. Щайгурелъул гьеб категориялда Россиялъул тIаса бищараб командаялъул церехъабилъун рикIкIунелъул ХIажимурад Рашидовгун АхIмад Чакаев. Гьев кIиявго ворчIана финалалде, амма бергьенлъи босана ХIажимурад Рашидовас. Гьебго цIайиялда лъабабилеб бакIалъе мустахIикълъана цоги нилъер ракьцояв Загьир Шахиев.\nКIиабилеб къоялъ тIоцере ургуялде рахъана 70 кг цIайиялда гугарулел спортсменал. Хьул букIана гьеб категориялдаги гIолохъанав речIчIухъан Къурбан Шираевас данде вахъа-вахъарав къезавилин. Гьедин кколебги букIана Ханты-Мансийскиялъул тIаса бищараб командаялъул гугарухъан Давид Баевгун речIчIизегIан. Къурбан гьесукьа къуна 8:0 хIисабгун. Кин букIаниги, чемпионаталда мазгарул медалалъе мустахIикълъана гьев.\nХадур ургуялде рахъана 74 кг цIайиялда гугарулел спортсменал. Гьелъул бащдаб финалалда дагъистанияв МухIамад КъурбангIалиев данд чIвана Северияб Осетия-Алания республикаялдаса Хетиг Цаболовгун. Гьениб чIел босана асатIинас. Финалалда Цаболовасдаса рецIел босана нилъер ракьцояв Разамбек Жамаловас. 5:1 хIисабгун къезавуна нилъерас гьев.\n79 кг цIайиялдаги меседил медалалъе мустахIикълъана Дагъистаналдаса гугарухъан АхIмад ГIусманов. Финалалда гьес къезавуна Брянск областалъул рахъалъ цеве вахъунев ХIажимурад ГIалихIмаев. Гьебго цIайиялъул категориялда лъабабилел бакIал щвана нилъер речIчIухъаби ХIажи Набиевасегун Аманула ХIажимухIамадовасе.\n86 кг цIайиялдаги чIел босана ракьцояв Даурен Куруглиевас. Финалияб къеркьеялда гьес къезавуна Ханты-Мансийскиялъул командаялъул речIчIухъан Артур Найфонов. Гьебго цIайиялда лъабабилеб бакI ккуна дагъистанияв АрсенгIали МусалгIалиевас.\n92 кг цIайиялдаги тIоцебесебгун кIиабилеб бакIазе мустахIикълъана дагъистаниял ГIалихан ЖабрагIиловгун МухIамад Къурбанов.\n97 кг цIайиялда тIоцебесеб бакI ГIабдурашид Садулаевас кколеблъиялда щаклъиго букIинчIо. Финалалда гьес къезавуна Северияб Осетия-Аланиялдаса Асланбек Сотиев.\nБищунго бакIаб 125 кг цIайиялъул категориялда финал букIана кутакалда хIалуцараб. Гьелда дагъистанияв Шамил Шарипов данд чIвана Северияб Осетия-Алания республикаялдаса Алан Хугаевгун. Къеркьеялъул ахиралда Аланица прием гьабулелъул, контрприемги гьабун, Шамилие кьезе кколел рукIарал баллал судияз рикIкIинчIо, ва гьеб сабаблъун ахIи-хIур бахъана. Амма лъидаго кIвечIо судиял кантIизаризе ва гьезул кумекалдалъун Хугаев бергьана.\nНаро-Фоминскиялдаса Дагъистаналъул команда тIад буссана микьго меседил, щуго гIарцул ва микьго мазгарул медалалгун. Гьединал хIасилал цереккун Россиялъул чемпионаталда цониги регионалъул тIаса бищараб командаялъ рихьизарун рукIинчIо. 10 меседил медалалда гьоркьоса микьгояб нилъеразе щвей ккола, унго-унголъунги, цогидал командабазда тIад «михир» бачин. ГьанжелъизегIан рекорд букIана анкьго меседил медаль. Гьебги букIана Дагъистаналъул командаялъ чIезабураб.\nЧемпионаталде унелъул спортсменазда цебе лъураб масъала бищун дагьаб лъабго-ункъо меседил медаль боси букIанин бицана нижее республикаялъул тIаса бищараб командаялъул тренер ХIайдар ХIайдаровас.\n- Командаялда цере тренеразул штабалъ лъола тIуразаризе захIматал масъалаби. Спортсменазда лъала ва бичIчIула, жидеде бугеб божилъи цо нухалъ хвезабуни, кIиабизе гьеб тIад буссунареблъи. Олимпиялъул хIаял гIагарлъулел рукIиналда банги батила, кутакаб гъира-шавкъгун гугарана нилъер спортсменал, - ян бицана гьес.\n- Кинабго лъикI букIинаан чемпионаталъул ахиралда дагIба-къец ккечIебани. Шамил Шариповасдагун Алан Хугаевасда гьоркьоб букIараб къеркьеялдаса хадуб ахIи-хIур бахъана спортивияб кIалгIаялда. Щиб гьениб ккараб?\n- БитIараб бицани, нилъер командаялъе чемпионаталда щвезе кколаан, микьго гуреб, ичIго меседил медаль. 125 кг цIайиялда цеве вахъарав Шамил Шарипов Алан Хугаевасдаса бергьана. Осетинас прием гьабулелъул гьев мугъаб рахъалъ чIарбиде ккезавуна нилъерас. Амма судияз гьелъухъ Шамилие мустахIикъаб балл кьечIо. Нижеда цадахъ чемпионаталде вачIун вукIарав ДРялъул гугариялъул федерациялъул вице-президент, Олимпиялъул категориялъул судияв ГIубайдула ГIусмановас чIезабуна баллал мекъи кьун рукIин. Амма Хугаевасул квер борхун букIиналда бан, хIасил хисизабун бажаричIо.\n- Дагъистаналъул тIаса бищараб командаялъул мухъилъ кунчIана цIиял цIарал. Гьеб рахъалъ щиб абилеб?\n- Разамбек Жамалов, АхIмад ГIусманов, ГIалихан ЖабрагIилов, Шамил Шарипов - гьел спортсменазул цIарал гIемеразда рагIун рукIун ратиларо. Амма нижеда лъалеб ва бичIчIулеб букIана рехсарал гугарухъаби дагь-дагьккун жидерго цIайиязул категориязда цебесеб кьерда рукIине ругеблъи. ЛъикI гугарана 65 кг цIайиялда цеве вахъунев Загьир Шахиевги. Гьес финалалъул ункъил бутIаялда къезавуна Олимпиялъул чемпион Сослан Рамонов.\n- Ахираб чанго соналъ 86 кг цIайиялда абизегIанасел хIасилал рукIинчIо нилъер спортсменазул. Гьаб чемпионаталдайин абуни, гьеб цIайиялда цере рахъунел бищунго къуватал речIчIухъабиги къезарун, Даурен Куруглиев вахъана чемпионлъун. Гьесул гугариялъе кинаб къимат кьолеб?\n- Даурен вуго къуватав гугарухъан. Амма, ахираб заманалда, чIахIиял турниразда гьесда цебе эхетараб къедлъун вукIана Артур Найфонов. Гьаб нухалъ бажарана Куруглиевасухъа гьеб къед биххизабун. Физическияб рахъалъ лъикIго хIадурлъани, гьесде вахарав спортсмен 86 кг цIайиялда вукIине ресго гьечIо.\n- ГIабдурашид Садулаевасул рахъалъ щиб абилеб? Финалалда гугарулаго гьев дагьалъ сваканин кколеб букIана.\n- Финалалда ялъуни цогидаб къеркьеялда ГIабдурашид свакачIо. Гьев гугарулев вукIана цIуна-къайги гьабун, къеркьолаго сакъатал ккезе ресалги рукIунелъулха. Садулаев цеве вахъунелъул, гьев къезеги бегьулин абураб пикру ботIролъе бачIинего бачIунаро. Щайгурелъул гьев гугарула кинабгоги хIисабалде босун. Гьаб нухалдаги ГIабдурашидица бихьизабуна жив командаялъул унго-унгояв цевехъан вукIин.\n- Россиялъул чемпионаталда бергьарал киналго гугарухъаби гIахьаллъизе ругищ дунялалъул чемпионаталда?\n- Гьеб суалалъе жаваб кьезе кIоларо. Коронавирусалда сверухъ бугеб ахIвал-хIалалда бан гьеб тIобитIизе бугищалицин лъаларо. Амма киналго Россиялъул чемпионал гьенир цере рахъине мустахIикъал руго.\n- МухIамадрасул ГъазимухIамадовасулгун МухIамад КъурбангIалиевасул церерахъиназе кинаб къимат кьолеб дуца?\n- МухIамадрасул вуго физическияб рахъалъ къуватав спортсмен. Дагьав цеве гьев унтун вукIана ва, дир хIисабалда, гьесул черхол хIал жеги тIубан рукIалиде бачIун гьечIо. Гьеб букIана гьесул загIипаб цеве вахъиналъе гIиллаги.\nМухIамад КъурбангIалиев чемпионаталда гугарана лъикI. Финалалъул бащдаб бутIаялда Хетаг Цаболовасдаса гьев къеялъе гIиллалъун ккана судиязул гъалатIал. Лъабабилеб бакIалъе гIоло гъира-шавкъго гьечIого гугарана МухIамад ва къуна.\n- Къурбан Шираев гугарулев вукIана лъикI. Амма финалалъул ункъил бутIаялда Давид Баевгун къеркьана цIакъ загIипго…\n- Къурбан ккола гIолохъанав гугарухъан. Цо-цо турниразда бергьаниги, гьесул кIудияб хIалбихьи гьечIо. Гьелде тIадеги, Шираев цеве вахъана цIияб цIайиялъул категориялда. Гьеле, дир хIисабалда, хIалбихьи бугев Давид Баевасдаса гьев къеялъе гIилла. Амма ракIчIола хадурккун гьес бергьенлъаби росизе рукIиналда.\nДругие материалы в этой категории: « Нух битIун вуссаги, магIарул игит!\tБорхалъи цIунана къвекIаб ЦIудуца »\n14:56, 23 ноября 2020, 79\n14:55, 23 ноября 2020, 70\n14:54, 23 ноября 2020, 71\n10:53, 23 ноября 2020, 127\n10:48, 23 ноября 2020, 117\n10:36, 23 ноября 2020, 140\n10:20, 23 ноября 2020, 122\n09:54, 23 ноября 2020, 136


Чадил кесек » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Детский уголок - БурутI » Чадил кесек\nХинаб бакъул къоялъ чадил тукадаса\nкъватIие ячIуней йикIана чIужугIадан. Гьелъул цояб квералъ ккун букIана сумка, цогидалъ - тIад гьитIинаб кесекги\nлъураб чадил буханка. НуцIил кIалтIа\nгьелда цояв тункана. Гьев, чIужугIаданалда тIаса лъугьаянги\nгьарун, тукаде жаниве лъугьана. Амма гьев тункараб мехалъ, буханкаялда тIад\nбукIараб чадил кесек бортун араблъи чIужугIаданалда лъачIо. Спичкадул къали гIадаб чадил кесек хутIана гIадамал\nхьвадулеб къотIноб. Дун гьеб чадил кесек бугеб бакIалдегIан\nунев вукIана. Дие бокьун букIана гьеб кодобе босизе. Амма дидасаги цеве цо гIолохъанчи ккана. Гьев вукIана\nтамашаяб ретIел ретIарав чи, гьев релълъунаан цIулал лъутIалда. КIигъуждулъа\nвукIана гьев цIакъго гIебав. Гьесда тIад букIана къваридаб тIажуги, гIебугIан\nхалатал туфлабиги. Гьесул бетIералда букIана гIемераб заманалда къунцIичIеб халатаб чIегIераб рас. Гьорораб гIадаб кIветIалда рукIана тIеренал\nмихъалги. Дие бокьун букIана, аскIовеги\nун, гьесда баизе, гьес чадил кесекалъе гьабураб хIурматалъе гIоло. Дун цин\nхIадур вукIана гьесул ратIлил формаялда\nтIаса лъугьине. ГIадамасул хIалимаб ва бацIцIадаб ракI гIемерго лъикIаб буго гьес тIад ретIараб ратIлидаса.\nАмма хадуб гьев гIолохъанчияс\nгьабураб нахъегIанаб ишалъ дир ракIгъанцIизабуна, дун ццидахинавуна. Гьес\nгIадамаз хIатIикь мерхьараб чадил кесек кодобе босана, гIодовеги къулун, гьелъ жиндирго "чIухIараб" хьитида\nхъвараб чороклъи бацIцIана. Чадил кесекалъ гьев хIалихьатица хьит бацIцIунаго, дида цере чIана херал\nДир хириял магIарулал! Нужеца бице\nгьев нахъегIанав хIалихьатида, ракъуца къулизаричIого рукIине, чехьалда\nкъоноги бухьун, нужго хIалтIараб куц. Теги: М. Сулиманов\nТIугьдузул квацIиСАДАКЪА КУТАКАБ ЖОЧехь бакъани, рукъидай бала?Чехь бакъани, рукъидай бала?Чадил багьа


ХIажимурадил гвангвара жаназагун цолъизе бегьула\nРоссиялъул культураялъул министерлъиялъ лъазабулеб буго, Санкт-Петербургалъул «Кунсткамераялда» хасаб комиссиялъ ХIажимурад наибасул гвангараялъул хIакъикъат чIезабун хадуб, гьеб Азербайджаналда жаназаялда цадахъ букъизе кьеялъул суал борхизабизе бугин.\nАмма рехсараб комиссиялде гъорлъ рагIуларо Дагъистаналдаса цогIаги чи. Гьенир рагIула Россиялъул жанисел ишазул министерлъиялъул, Федералияб хIинкъигьечIолъиялъул хъулухъалъул, Россиялъул къватIисел ишазул министерлъиялъул ва цогидал идарабазул вакильзаби.\nАнцI-анцI соназ Дагъистаналъул жамгIиял идарабазги тарихчагIазги гвангвара тIалаб гьабун кагътал хъваниги, улкаялъул тIалъиялде хитIабал гьаруниги, хIатта диваналдеги кьун гьеб музеялдаса нахъе босун черхгун букъизе кьейилан абуниги, гьеб хIаракаталъул хIасил ккун букIинчIо.\nГьеб ишалде гъорлъе Пачалихъияб Думаялъул депутаталлъун рукIарал Надыр Хачилаевги ХIажимурад ГIумаровгицин лъугьун рукIана, амма гьез гьабунщиналъулги хIасилго ккун букIинчIо. Гьелдаса хадуб гьанже рахъун Россиялъул культураялъул министерлъиялъ Хунзахъа ХIажимурадил гвангвара музеялдаса нахъекьеялъул суал кинин борхарабин абураб суал хутIулеб буго.\n«Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда гьеб «Кунсткамераялъул» кIудияй жамгIияй хIалтIухъан Екатерина Капустиналъ абуна гьеб суал роцIцIиналъулъ гIахьаллъи Россиялъул нухмалъиялъ гьабун бугин абун. Гьединго гIалимчIужуялъ баян гьабуна жидер музеялъ гьеб ХIажимурадил гвангвара нахъе кьоларого букIинчIилан.\nЕкатерина Капустина: «Дида лъалеб бакIалдаса гIебеде Дербенталъул 2000 сон тIубай гьабизе хIадурлъулеб мехалда Дагъистаналъул тIалъиялъ Россиялъул премьер-министр Дмитрий Медведевасда гьарун буго гьеб гвангвара нахъе кьейилан абун. Гьеб суал рагIалде бахъинабейилан абун буго Медведевасги. Унголъунги гьединищ букIараб цойги батIияб гIиллайищ ккарабали дида мухIканго абизе кIоларо, амма нижехъе гьединал баянал щванаха.\n«Кунсткамераялъ» ХIажимурадил гвангвара нахъе кьоларогоги букIинчIо. 20 соналъ церего хIадур рукIана ниж гьеб нахъе кьезе. Музеялъул экспонатазул сияхIалда гьоркьосаги гьеб некIого бахъун букIана, амма гьедин букIаниги нижер нухмалъуд бугеб Россиялъул культураялъул министерлъиялъги Россиялъул гIелмияб академиялъги хIукму къотIичIого гьеб кибениги кьезе нижер ихтияр букIунаро. Гьеб гвангвара цойгидал гьединалго экспонатал гIадин хасл гъутухъазда жанирги лъун цо рокъоре руссинарун рукIуна, гьеб лъиданиги бихьизе музеялда цебелъунги букIунаро».\nГьеб наибасул гвангвара тIадбуссинабиялъул суал борхиялъулъ Дагъистаналъул культураялъул министерлъиялъ кинаб гIахьаллъи гьабурабали, «Кунсткамера»-ялъ кьезехъин букIараб гьеб Россиялъул культураялъул министерлъиялъ щайин гьанжелъагIан кьезе течIебин абурал суалазе Дагъистаналъул культураялъул министерлъиялъухъан жаваб щвечIо «Эркенлъи» радиоялъе. Министр Зарема Бутаеваги хIалтIуда гьечIила, гьел суалазе жидеца жавабги кьун бажаруларин лъазабуна гьезул пресс-хъулухъалъ.\nХIажимурадил гвангвара музеялдаса нахъе босизе ккеялъул суалалдаса дагьаб кIвар гьечIеблъун рикIкIине бегьула кодобе щвани гьеб гвангвара кибин букъилебилан абураб суалги. Цояз абулеб буго жаназа букъаралъубго Азербайджаналъул Нухаялда букъизе кколилан. Цойгидал чIун руго букъаралъуса бахъун гьеб жаназаги гвангвараги цадахъ ХIажимурадил ватIаналда Хунзахъ букъизе кколин гьебилан.\nАзербайджаналдаса гьес хоб тезе бегьунгутIиялъул рахъккураз абулеб буго букIине кколеб адаб гьабулеб гьечIила гьениб гьеб хобалъулилан, зама-заманалдаса гьеб хабада букIараб зани бегизабун гьеб хоб бугеб бакI бихьизабун хъварал игIланал гъурун пасалъабиги гьарулел ругила гьенир падаразилан. МагIарулаз гIумру гьабун бугеб Азербайджаналъул Закаталаялдаса жамгIияв хIаракатчи Гогаев Айдиница «Эркенлъи» радиоялъе баян гьабуна ахираб заманалда гьеб хобалда хъвалев чи вукIинчIилан, гьенир цIоралда ругел магIарулаз къачIан берцинго бугин гьеб хобилан.\nПадаразда божун течIого гьеб ХIажимурадил хоб Хунзахъ букIине кколин, гвангвараги жаназаги цадахъ гьениб букъизе кколин абураб пикруялъул чи вуго Хунзахъа тарихчи Айтберов Тимурги. Гьес абулеб буго берцинго магIнаялда Азербайджаналъул рахъалъулгун гьеб ХIажимурадил хоб Хунзахъе бахъиялъул суал гьоркьоб лъуни гьез разилъи кьечIого теларилан.\nТимур Айтберов: «ХIажимурадил гвангвараги гьесул лугбалги Хунзахъ рукъани лъикI букIинин ккола дида. Гьеб Азербайджаналъул рахъ хIачIого абулеб жо гуро дир гьеб. Амма гьеб буго гIемер батIи-батIиял миллатаз гIумру гьабун бугеб пачалихъ, гьениб багъа-башари ккезабизе халкъазда гьоркьоб тунка-гIуси ккезабизе гьел рагъаризелъун, президентасе квешезеги гьеб хобалда бокьараб жо гьабизе бегьула.\nХунзахъ гьесул ватIанги бугелъул гьениб гьесул гIагарлъиги бугелъул, сиясатияб низам кинан хисаниги гьеб кибениги реххун бажаруларелъул букIине кколеб куцалда тIалабги гьабизе гьеб хоб гьесул росулъ лъикI. КъватIиб бугеб жоялъул тIалаб гьабуларо. Дагъистаналдаса Азербайджаналъул рахъгун кIалъазе бажарулел гIадамалги ритIун гьезда квеш букIинареб хIалалда бичIчIизабуни гьев наибасул хоб Хунзахъ букIине кколин абун, гьезул разилъунгутIи букIинарин ккола дида».\nЦебехун бицен гьабураб гьеб ХIажимурадил гвангвараялда хурхун хасаб гIелмияб цIех-рех гьабизе гIуцIараб комиссиялъул хIалтIи кида лъугIулеб ва кида гьеб музеялдаса нахъе босун хабалъ лъезе кьолебали мухIкан гьабулеб гьечIо Россиялъул культураялъул министерлъиялъ.\nХIажимурадил гвангвара жаназагун цолъизе букIиналъул хьулал раккана\nНаибасул гвангвара нахъе тIалаб гьабулеб буго\nМоскваялда бицине буго наиб ХIажимурадил хIакъалъулъ


Репрессиязул къурбанал: МухIаммад-Къади Дибиров » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nДагъистаналъул гIалимзабазул кьерда, имам Шамилил катиб, ай секретарь Къарахъа МухIаммад-ТIагьиридаго аскIоб бакI кколеб буго цогидав Къарахъа чияс — МухIамад-Къади Дибировас.\nГьел кIиялгоги рукIанила лъай бугел, гIакълу цIикIкIарал устарзабилъун шаргIиял суалазул рахъалъ, кIиялго гIумру гьабун рукIана бигьаяб гуреб, багъа-бачари бугеб заманалда.Амма гIумрудул ахир гьев кIиявго гIалимчиясул батIи-батIияб кканила.\nГьедин хъвалеб буго МухIаммад-Къади Дибировасул хIакъалъулъ тарихчи ХIажимурад Доногъоца. Дагъистаналъул тарихалда гIемер ругин бажарари цIикIкIарал дагъистаниял, цогIаги тарихчиясул бер тIаде щвечого хутIарал гьединазул цояв кколила Дибировги.\nИсана балеб буго 140 сон, ХХ гIасруялъул тIоцебесеб бащалъуда Дагъистаналда рукIарал цебетIураб пикру бугезул цояв, Къарахъа МухIаммад-Къади Дибиров гьавуралдаса.\nЖиндир заманалъул гIадамазда гъорлъ лъай цIикIкIаразул цояв, жамгIияталда гъорлъ къимат-къадру бугев МухIаммад-Къади тарихалда хутIун вуго жигарчи, свак лъаларев гIалим, хъвадарухъан ва чанго литературияб хIалтIи хъварав чи хIисабалда.\nМухIамад-Къади Дибиров гьавун вуго магIарул Гьочоб росулъ, гьес гIумру гьабулеб заман букIана Дагъистаналда гIемер хиса-басиял кколеб, кьер-кьерал жеги рукIинчIел лъугьа-бахъинал кколеб заман. Гьеб заманаялъ, киналгIаги жамгIиялгун политикиял ишал кколеб бакI букIана Темирхан-Шура. Гьениб гIумру гьабулеб букIана Дибировас чанги гьелчолел лъугьа-бахъинал кколеб заманалда.\nФевралалъул инкъилаб бахъун хадусеб, Советияб кверщел жеги щулалъичIеб заманаялъул хIакъалъулъ лъалеб жо гIемер гьечIин абулеб буго МухIаммад-Къади Дибировасул хIакъалъулъ тIехь хъварав тарихчи ва гьесул наслуялъул чи ДагьдухIажи Дагьдуевас.\nТIоцебе Дагъистаналда светияб гIелму ва лъай тIибитIизабураб МухIаммад-Къадил хIакъалъул чанги хIикматал жал баянлъанила цIех-рехалъ гьарулагойилан бицана гьес.\nДагьдухIажи Дагьдуев: « Дагъистаналъул тарихалъул халгьабидал, бихьула цIакъ дагьал гурого баянал гьечIолъи инкъилаб бахъун хадусеб, советияб кверщел жеги щулалъичIеб заманалда хурхун. Гьеб заманаялъ тIоцебе светияб гIелму ва лъай тIибитIизабулев вукIарав чик кола МухIаммад-Къади Дибиров.\n1901 соналъ Аксаялда рагьун букIана тIоцебесеб светияб школа. Гьеб заманалда Аксай букIана цIакъ динияб рахъалъ цебетIей бугеб бакI. Гьениб, мадрасаялда хIалтIулаго гьес лъезе байбихьун руго светиял дарсалги, къуран малъиялдаго цадахъ. Амма гIадамазе гьеб къабуллъун гьечIо ва гьениса нахъе ине ккун вуго».\nМухIаммад-къади Дибиров вукIанила гIелмуялдехун рокьи бугев ва махщел бугев чи. 18 сон байдал, МухIаммад-Къади Дибиров тун вугила Темирхан-шураялъул къадийлъун, 36 чиясда гъорлъ лъай тIокIав вукIиналъ. Амма динияб лъай щвалде щун лъалеб бугониги, хIакъиъкияб гьесул рокьи букIун буго тарбия кьеялде ва гIелму лъай цогидазухъе щвезабиялде.\nПедагогикияб хIалтIулъ ва гIелмиябгун лъай-кьеялъул жигарчилъиялъулъ загьирлъунги буго гьеб. Дибировас къватIибе биччан буго 20-ялдаса цIикIкIун тIехь.\nТIахьазул автор, тарихиял даптаразул гIуцIарухъан, цIалул мажмугIазулгун диниял хIалтIабазул автор, чанго мацI лъалев МухIаммад-Къади кидаго жамгIиябгун политикияб гIумрудул цебесеб кьерда хIажат вукIана тIалъиялъе.\n1917-1928 соназ Дибировасул хIалтIаби къватIире рачIана «Баянуль-хакаик», «Маариф ёлы», «Мусават» ва цогидал газетазда ва журналазда. I920 соналъ Дибировас редакторлъи гьабуна «Шура Дагъистан» абураб турказул журналалда.\nГьединго МухIаммад-Къадил макъалаби къватIире рачIана «Джаридатуль Дагъистан» абураб газеталдаги (I9I3-I9I8), гьезул кIудияб кIвар букIана Дагъистаналъул халкъалъул динияб пикру хисиялда жаниб.\nГьелъ халкъалъул пикруги гьезул бичIчIиги хIадур гьабуна цIиял идеяби къабул гьариялъе ва социалияб ритIухълъи бичIчIиялъейин абулеб буго тарихчияс.\nМухIаммад-Къади Дибиров гIарабист хIисбалда цеветIурав живго вукIаниги, гьес абулеб букIанила гIицIго исламиб лъай гуреб жо кIвар кьун лъазабулеб гьечIолъиялъ бусурбаби Европаялъул улкабазул халкъаздаса нахъа ккарал ругилан.\nДагьдухIажи Дагьдуев: «Техникияб прогресс бусурбабазул гьечIин, гьезул светияб лъай гьечIолъиялъин рукIкIунеб букIана гьес. Жинцаго гьеб ахIвал-хIал хисизабиялъе тIадчIейги гьабулеб букIана. Гьедин Дибировас гIуцIун буго тIоцебе Дагъистаналда хисизабураб гIараб алифалъул кьочIода бугеб алиф. Рагьарал хIарпал ГIараб мацIалда ругел хисизеги гьарун. Гьеб гуребги гьес буссинабун буго Лев Толстоясул асарал».\nЖиндирго гIелмияб хIаракатчилъиялъул заманалда Дибировас хъван буго 12 тIехь ва гIелмияб хIалтIи. Гьезда гьоркьор руго лъарагIазул букварь, магIарул кIиабилеб классалъул хрестоматия, мугIалимзабазе педагогикиялъул рахъалъ пособие ва цогидалги басмаби.\nМухIамад-Къади Дибировасул хIалтIуда жаниб аслияб бакI ккола гьес I9I7 соналдаса Советияб власть чIезегIан Дагъистаналда букIраб ахIвал-хIалалъул гьес гьарурал хъвай-хъвагIаял. Дибировас вукIанила цIилъиялъул рахъ ккурав, киналгIаги рагъ-муч, яги питна рихарав чи. Гьев вукIанила гIелмудал канлъи халкъалъухъе кьей бищун аслияб жиндирго масалалъун бищарав чи, амма хIукуматалда МухIаммад-Къадил тушман вахъинавунила.\n1929 соналда Дагъистаналда цIакъ ахIи-хIур бахъинабураб политикияб хIужалъун ккана «Дини-комитет» абураб динияб гIуцIиялъул вакилзабазде гIайиб гIунтIизаби. Цин жинцаго изнуги кьун гIуцIараб гьелда хадуб халкквей чIезабуна тIалъиялъ, цинги чанго соналдасан къан гьебгун, батиI-батIияб тамихIалде цIан руго комитеталъул вакилзаби. Цо-цоял чIвазегицин къотIула.\nДагъистаналъул областалъул хIукуматалъул цIуна-къаялъул хъулухъалъул хIалтIухъабаз туснахъ гьавула гьезул 75 чи. МухIамад-Къади Дибиров, гьеб гIуцIиялъул бищунго къадруяв вакил хIисабалда, чIвазе къотIула. Гьесулго гIадаб къисмат ккана жеги 20 чиясулги.\nТерроралъ тIад михир бачарал ракьцоял ракIалде щвезе щиб букIаниги ургъизе кколин. Масала, памятник лъун, музей рагьун. Амма жакъа къоялда гьезул цонигияб гьечIин нилъер республикаялдайилан абулеб буго ХIажимурад Доногъоца.\nМунагь гьечIого гIумруялдаса махIрум гьарурал гIадамал ритIухъ гьарун, гьезул цIарал чIаголъизаризе тIадаб бугила пачалихъалда.


УхIли школалъул угьди » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nЦIех-рехчагIаз гIайибиял чIезарила\n2017 соналъул 24 маялда федералиял телеканалда бихьизабураб Лаваша мухъалъул УхIли росдал школалда хурхараб информациялда тIасан цIех-рехчагIаз халгьаби байбихьун буго. Цебеккун «Миллат» газеталъ хъван букIана УхIли росдал школалда бугеб хIалалъул. Гьелдаса хадуб цогидал сурсатазги борхана гьеб тема.\nЦIех-рехалъул комитеталъул вакил Расул Темирбековас баян гьабухъе, цIех-рех тIобитIизе буго лъималазда, мугIалимабазда, улбузда ва хIакимзабазда гъорлъ. Гьелъул хIасилалда гьабизе бугин процессуалияб хIукмуян лъазабуна Темирбековас. Абизе ккола, телеканалалъ бихьизабуралда рекъон, араб соналъ гьеб школалда цо цIалдохъан хвеялда хIинкъи букIун буго, информатикаялъул кабинеталда къед биххун бачIун. Цебеккун Роспотребнадзоралъ школалъул цо бутIа къан букIана, гьеб мина жанир рукIине хIинкъи бугеблъун чIезабун.\n» Ахирисеб цIумур чан школалъедай кьабила гьаб соналда?\n» Гьарадирихъев – дихъе космосан\n» АнцIабилеб класс, ахирисеб дарс…


ЗАМАНА - Рабазан базла дурхъадеш\n14 апреля, 2021. Среда 14:52\nАхIерти дарганти! ХIера, нуша сунечи дус хIерси, ЧевяхIси Аллагьли (с.т.) бархьибси дурхъаси Рабазан баз сабаъниличил мубаракдирулрая!\nРабазан – дуббуцарла баз гьарил бусурмайс дурхъаси саби. Ил базлизиб сабри нушачи Дурхъаси Кьуръан хьурабарибси. Ил уркIби умудируси, гIяхIти баркьудлуми, балга-дугIя, садакьа имцIадируси баз саби. Гьала хили ил базличи хIядурли виэс чебиркур: вегIли дарибти хатIабала ва бунагьунала черкад пашманвиубли, тавбадарили, илдачи гIур чархIевхъес чIумаси кьасбарили. Илкьяйдали, ил баз сабаайчи нуша мицIирли калниличи ва ил дурхъаси базла баракат нушаб кьадарбирниличи халаси шукрура барили диэс чебиркур.\nДуббуцарла мягIна саби – рухIла умудеш. Гьарил адам сунела рухI умударес, умутицун пикруми диахъес ва гIяхIдешуницун дирес гьуцIли вирес гIягIниси саби. СенкIун Рабазан базла бурхIни хасти сари, ил базлизир дарибтас ЧевяхIсини 70-йнали ва гьатIира имцIали лигIматуни лугути сари.\nДуббуцари – беркеси ва шин хIедужницун ахIенну, нушаб Кьудратла ВегIли лугуси, буресагарли халаси шабагъат касес имканбикIнира саби. Иш баз ЧевяхIси Аллагьла (с.т.) уркIецIила, разидешла, чевверхнила, жагьаннабла цIализибад сунела лугъри акьубалтнила баз саби. Рабазан базлизиб саби Лайлатул Кьадрила дуги лебси, сунезирра балга-дугIя кьабулдируси ва адамтала кьисматуни дарсдируси.\nНушала дурхъаси МяхIяммад Идбагла (с.гI.в.) хIядис хIясибли, Рабазан базла дурхъадеш багьандан, Гьалжанала къапу гьаргдирути сари, жагьаннабла биалли, кьяпIдирути сари. Бусурманти бархьси гьунчибад чебхIебалкIахъес ва илдас диргалахIедулхъахъес, шайтIунти рахажуначил дилгьути сари. ХIядислизиб бурули саби (мягIна): «Эгер халкьли Рабазан базла дурхъадешуначила ва гIяхIдешуначила иргъути биалри, илди ил даимлис бухъянбитIахъес хьулбикIи».\nЛебилра адамтас ил базлизиб имкан лугуси саби гIяхIсицун дакIубарахъес ва чеимцIабарахъес. Адаб-хIяя, уркIецIи-ряхIму дакIудирули, адамтачи сабурличил, дигиличил, цала цали уркIи иргъутили дирахъес багьандан.\nМяхIяммад Идбагли (с.гI.в.) бурибсири: «Рабазан базличив Аллагьла (с.т.) шабагъатуначи бирхаудиличил дубурцусилис, илала урла бунагьуни умудирар».\nГьарил бусурман адам ил базлизив гIяхIлашал варсиубли, умувиубли, сагавиубли, рухIлашал давлачеввиубли ва талихIчевли вирар. Рирхулра, Рабазан базлизирван гIяхIтили, сахаваттили, малхIямтили, уркIи гьаргтили мурталра калниличи.\nАллагьли (с.т.) ибсири (мягIна): «Гьарил Набчи Рабазан базличив дугьаизурси бусурма умуси уркIиличил барибси балга Нуни кьабулбирис».\nДаширая, ахIерти бусурманти, нушанира кьасбирехIе Кьуръан бучIули, гIяхIдешуницун, балга-дугIя, садакьа имцIадирули, таравихIуни дирули, дубдурцули ил дурхъаси баз беркIес. ЧевяхIси Кьудратла ВегIла уркIецIи-ряхIмуличи дирхули, нушаб ахърира гIибадат имцIабарахъес арадешра тиладидирехIе. Гьарилла хъалибарглизи талихI, баракат, арадеш ва цабалгундеш даимлис минадиаб.\nЧевяхIси Аллагьли (с.т.) дуббуцари кьабулдараб ва кIелра дунъялизиб талихIра баракатра кьадардараб! Амин!


Дарс-сапар "ВатIан хириязе хвел букIунаро" - прочее, уроки\nДарс-сапар "ВатIан хириязе хвел букIунаро"\nДарс- сапар "ВатIан хириязе хвел букIунаро".\n«Дарс-сапар "ВатIан хириязе хвел букIунаро"»\nГ1адатиял гурел дарсал кьолеб къаг1ида\nАвар адабияталъул дарсида ИКТ х1алт1изабиялъе мисалияб дарс кьолеб буго гьаб бет1ералда.\nТема: «Ват1ан хириязе хвел бук1унаро».\nАварадабияталда жаниб К1удияб Ват1анияб рагъул темаялъул к1вар;\nВат1аналдехун рокьи ва т1алаб борхизаби;\nРагъда хварал бах1арзал рак1алде щвезари;\nЛъималазул к1алзулаб калам цебет1езаби;\nДагъистаналъул адабияталде рокьи бижизаби.\nДарсил алатал:. К1удияб Ват1анияб рагъда хварал дагъистаниязул суратал, Р.Х1амзатовасул вацал. Ахилчилги Мух1амадилги суратал. Рагъул темаялда хъварал т1ахьазул выставка. Компьютер, интерактивияб доска.\nДоскаялда дарсил тема.\nЭпиграф: «Г1агараб Дагъистан, дур васазул ц1ар,\nЦ1алула Европалъ, лъала ракьалда».\nМуг1алим: Ассаламу г1алайкум, ц1алдохъаби! Жакъа нилъер буго г1адатияб гуреб дарс. Гьелда абила дарс-сапарилан. Кибеха бухьизе бугеб сапар? Сапар бухьила нилъеца дол г1асиял рагъул 1941-1945 соназде. Бокьилищ дунгун рилълъине?\nДарсил темалъун босун буго халкъияб кици «Ват1ан хириязе хвел бук1унаро». Нужеда жакъасеб дарсида раг1ила Дагъистаналъул ц1ар раг1арал шаг1ирзаби Р. Х1амзатовас, Ц1. Х1амзатица, Г1. Хачаловас ва цогидазги К1удияб Ват1анияб рагъул х1акъалъулъ хъварал к1ч1дул.\nЦин К1удияб Ват1анияб рагъул бициналде рак1алде щвезарилин гьелде щвезег1ан Дагъистаналда ккарал рагъазул. Рекъав Тимуридасан байбихьун (Гьев нилъеда дандч1вала «Ганч1ил вас абураб» абураб легендаялда), Надир-шагь (дунялалдаго кверщел гьабилин лъугьарав къажар), «Надир-шагь щущахъ виххизави» абураб кеч1алдасан, Шамилил заманалъул г1асиял, къуркьи гьеч1ел рагъал, 25 соналъ халат рахъарал, хадур революцияби, Т1оцебесеб Т1олгодунялалъул рагъал, цинги жакъа бицинесеб, нилъер историялда жаниб жиб ч1ах1ахат1алъ ч1ег1ерго хъвараб К1удияб Ват1анияб рагъ.\nКида байбихьараб К1удияб Ват1анияб рагъ?\nЦ1алдохъан: Гьалмагъ маг1арулав, раг1улищ дуда,\nНилъер Ват1аналда т1ад бугеб кьвагьи?\nТ1огьл квац1и г1адаб Кавказ мерхьунел\nГитлерил бандазул х1ат1азул т1вапи?\nМуг1алим: 1941 соналъ тушман, нахъасан рек1к1ги гьабун нилъер Ват1аналде т1аде к1анц1ана. Дол соназда г1умру гьабулев вук1аравщинав чи, (гьит1иналги ч1ах1иялги) рагъул г1ахьалчаг1илъун кколин, гьел кинацаго бергьенлъи г1агарлъиялъе к1варабщинабги гьабунин абила дица. Щайгурелъул, щивасул рукъалъе, хъизаналъе бук1ана х1инкъи, ва советияб халкъалъул багьадураб къеркьеялъе къуватги, жидерго эркенлъиги г1умруги ц1унизе кколеб бук1иналъ кьуна.\nГьел кьварарал рагъул соназда хъвадарухъабаздаги общественносталдаги цебе ч1ун бук1ана т1оцебесеб бег1ераб суал: рагъдайищ, тылалдайищ, кир рук1ине кколел? Хъвадарухъанас бит1ахъего рагъулъ г1ахьаллъи гьабизе кколищ? Рагъулъ ч1вазе, хвезабизе кколищ пагьмуги гьунарги?\nУлкаялъул х1укуматалъ г1емерисел раг1ул устарзаби рагъде рачунгеян лъазабун бук1ана. Амма маг1арулазул хъвадарухъаби – Урмаса Ражаб Динмух1амаев, Сугъралъа Г1абдулмажид Хачалов ва цогидалги гьелъкхъ балагьич1ого, жидеего бокьун г1арзаги кьун ана тушманасде данде, кодоб къалмида цадахъго ярагъги ккун.\nЦ1алдохъан: «Унеб буго рах1му гьеч1еб, киналг1аги цереккун рук1арал рагъаздаса рит1ухъаб рагъ,- ан хъвана доб мехалъ лаказул хъвадарухъан Эфенди Капиевас. – Гьаниб т1аса бищизе жо гьеч1о. Гьанив довег1ан къан ч1езе бегьуларо».\nМуг1алим: Дол г1асиял рагъул соназда цоял рагъана туманк1-ярагъгун, цогидалин абуни къалам-ручкагун.\nАдабияталъулъ гьел соназда рижарал куч1дузда гьоркьор бищунго цере рехун рихьула х1асратал публицистикиял куч1дул.\n- Кинаб гьеб кколеб публицистикияб къаг1ида?\nЦ1алдохъан: Публицистикияб къаг1ида гьеб ккола кагътазул, хит1абалъул бит1ахъего ах1иялъул къаг1идаялда хъварал асарал.\nМуг1алим: Гьеб къаг1ида хасиятаб буго бат1аго ц1акъ Дагъистаналъул халкъияв поэт Ц1. Х1амзатие.\nЦ1алдохъан: «Рагъде унев васасде»\nНилъер Ват1аналда т1ад к1к1уй бетанин,\nБай черхалда ярагъ, рагъул итарк1о.\nАваданаб г1умро кьалде буссанин,\nКьолой, Агъарах1им, эгъе хъах1аб чу….\nМуг1алим: Гьаб коч1олъ буго ах1и баялъул къаг1ида. Гьедин хъвалеб буго Х1амзатица 1941 соналда хъвараб гьаб коч1олъ. Эбелалъул к1алдисан авторас гьел раг1аби абулел руго армиялде унев васасда. Берцинал, пасих1ал, г1акъилал раг1аби руго гьел.\nЦ1алдохъан: «Рагъул заем»\nДуе Ват1аналъул бут1а батани,\nТушман нухда лъезе маххул квар бухье,\nИхтияр ц1унизе хиял батани.\nХабалъ гьев вукъизе дагьаб квер бакъе…\nМуг1алим: Кинаб къаг1идаялда хъвараб кеч1 гьаб?\nЦ1алдохъан: Гьаб буго Ц1. Х1амзатил хит1абалъул къаг1идаялда хъвараб кеч1. Халкъалъе ах1и балеб буго х1урматияб ракьалдаса тушман вачахъизе кумек гьабеян.\nМуг1алим: Хит1абалъул формаялда хъварал куч1дул Х1амзатил г1емерал руго: «Ц1унизин намус», «Г1емер лъадахъани- г1ерет1 бекула», «Гитлерил маргьаби», «Эменги васги-рух1ги Ват1анги», «Фронталдаса йокьулелде» ва\nЦ1алдохъан: (цебесеб формагун цеве вач1уна)\nВат1аналъе г1оло, халкъалъе г1оло,\nХвалчадул г1оркь ккурал ч1аго хут1айги,\nХирияб партия разилъиялъе\nРух1 бичараб агьлу эркенго таги.\nМуг1алим: Сундул х1акъалъулъ хъвараб кеч1 гьаб кколеб?\nЦ1алдохъан: Ват1аналда цебе бугеб советиял гражданазул налъиялъул тема рагьулеб буго. Гьеб бухьараб буго Баг1араб Армиялъ къабул гьабураб гьаялда.\nМуг1алим: Кинаб гьа бк1араб нилъер халкъалъул гьел соназда?\nЦ1алдохъан: «Халкъалъе, Ват1аналъе г1оло рух1 кьела барахщич1ого», - гьеб бук1ана гьа.\nРагъул заманалда туманк1 босана,\nТушманасул керен гулбуз босана.\nРакълил заманалда къалам босана,\nКъадруял васазе асарал хъвана….\nМуг1алим: Гьаб кеч1 буго рагъде арал хъвадарухъабазде гьабураб. 18 сон барав г1олохъанчи Г!. Хачаловги жиндиего бокьун ана фронталде, ва рагъ лъуг1изег1ан тушманасде данде вагъана. (Слайд бихьизабила).\nЦ1алдохъан: Гьудулзаби, заман гьеч1о ургъизе-\nИрга нилъедеги щун буго гьанже.\nГьабе г1агаразе, росдае къо лъик1,\nКъват1ире рахъине Ват1ан ц1унизе.\nМуг1алим: Г1абдулмажидил творчествоялъулъ аслияб бак1 ккола рагъул темаялъ. «Хваразул ц1аралдасан» - абун лъун буго Хачаловас жиндирго поэмаялда ц1ар. Поэмаялъе эпиграфлъун авторас росун руго хадур рехсарал раг1аби: «Бах1арчиги х1алихьатги цого хабалъ лъола. Халкъалъин абуни, цоясе наг1ана кьола, цоясе бет1ер къулула». Гьел бах21арзазул х1акъалъулъ, гьез рагъулъ гьабураб г1ахьаллъиялъулъ, гьезул Ват1аналдехун бук1араб ц1ик1к1араб рокьиялъул х1акъалъулъ хъвараб поэма буго гьеб. Гьединого гьеб ккола рагъда хваразул жакъасеб г1елалъе Ват1ан ясбер г1адин ц1унеян гьабураб Хачаловасул васигатги.\nЦ1алдохъан: «Хваразул ц1аралдасан»\nХвалил пикру гьабизе\nГьеч1о лъиего заман,\nГьалагаб ццидалъ руго\nМуг1алим: Гьеле гьедин къисас босана нилъер бах1арчиял васаз тушманасдаса.\nХ1акъирлъи баччич1о, рогьо баччич1о\nБет1ер къулун тушман къабул гьавич1о,\nБараб лълъар борхана, лъик1алъейилан,\nКкараб къо баччана, чи лъазейилан…\nГ1абдулмажид Хачалов рагъдаса т1ад вуссана бергьенлъиги босун.\nМуг1алим: Дун къалмил к1алдисан к1алъалей йиго\nДагъистаниясул къисмат бицине,\nДол балагьал соназ къуркьич1ев гьасул\nРак1алде щвеязулгъамас рагьизе.\nРаккизин цойги рагъухъан-хъвадарухъанасул къисматалъул гъансинире (слайд Ражаб Динмух1амаевасул сурат, коч1ол мухъал)\nКъо ккун буго т1аде, дир гьудулзаби,\nЧу-ярагъ къач1азе, къват1ир рахъ ине.\nРехизе гъуждузде ч1ег1ер буртина,\nПаркъезе гьабизе Шамилил хвалчен.\nЦ1алдохъан: Ражаб ккола Лаваша районалъул Урма росулъа. Гьев жиндиего бокьун ана рагъде 1943 соналъ. Ккана Украиналъулаб фронталде. Гьев кколаан капитан, батальоналъул комиссар, полкалъул агитатор. Гьев г1ашикъ вук1ана рагъул х1акъалъулъ асарал хъвазе. Рагъдаса рач1арал гьесул кагътал ц1алулаго нилъеда цебе ч1ола гьайбатав инсанасул, рагъухъанасул, патриотасул сипат.\nЦ1алдохъан: «Дица г1ахьаллъи гьабич1ого Граждан рагъги лъуг1ич1о, Ват1анияб рагъги лъуг1иларо. Немцазул г1ащт1ичаг1аздаса Ват1ан ц1унизе г1оло дуца щиб гьабурабан бук1инесеб г1елалъ дида гьикъараб мехалъ, гьелъие жаваб кьезе к1веялдаса дун вохарав вуго». (Р. Динмух1амаевас эбелалде хъвараб кагътидаса мухъал).\nМуг1алим: Ват1аналда т1аде зах1матаб къо бач1араб мехалъ, рух1алда барахщич1ого х1алт1изе ва рагъизе кколеблъи бихьизабула гьесул нилъее тарал «Т1улакьераб борохь», «Хиянатчи», «Гьа»- г1адал къисабаз.\nИнсценировка: (Лъималаз бихьизабила цо гьит1инаб бут1а «Т1улакьераб борохь» асаралдаса).\nЦ1алдохъан: Чехьалъул эбелалъ дун гьавилалде\nДунялалъул канлъи дида лъалелде,\nДир талих1 ц1унизе, ц1умаллъун рагъун,\nЦ1ар бугел умумуз би г1одоб т1уна.\nМуг1алим: Гьал коч1ол мухъазулъ мунагьал чураяв Расул Х1амзатовас рак1алде щвезарулел руго нилъер бах1арчиял умумул, бицунеб буго гьезул къо х1ехьеялъул, нилъер бук1инеселъе г1оло гьез баччараб зах1маталъул. Расулидаги хъинт1ана гьеб рагъул бух1и. Гьесул к1иго к1удияв вац Ахилчи ва Мух1амад хут1ана рагъул байданалда.\nГьел хвей хъизаналъе к1удияб камилъун букIаниги, Расулица гьездаса чIухIун вукIин бихьизабулеб буго гьал кочIол мухъазулъ:\nЦIалдохъан: Гьудул дунги дирго инсул васлъидал,\nИнсул ракь цIунизе цIумлъун вагъила,\nЦIикIкIарал вацаца рухIалги ричун,\nДие кьураб рахIат кьеларо лъийго.\nМугIалим: Расулил гьал кочIол мухъазулъ рагIи гуллида бащалъулеб буго.\nЛъугIана вахIщияб рагъ. Эркен гьабуна нилъер ВатIан тушманасдаса. Рагъул соназ чIунтун рукIарал росаби ва шагьарал дагь-дагьккун рукIалиде рачIана. Халкъалъ цIияб гIумру гIуцIана. Амма рагъда хутIарал нилъер бахIарзал кIочон теч1о ва тезеги гьечIо. Гьел рехсана, рехсола ва рехсезеги руго жидерго кучIдузулъ, харбазулъ, къисабазулъ гьанжесел поэтазгун хъвадарухъабазги.\nМугIалим: «ХъахIал къункъраби» кечI лъица хъвараб?\n- Гьеб кечIалъул аслияб магIна щиб?\n- Кинаб тема рагьулеб бугеб кечIалъулъ авторас?\n- Чанабилеб соналъ хъвараб гьаб кечI?\nКечI ахIила тIолабго классалъ рекъон.\nДида ккола рагъда камурал васал,\nКирго рукъун гьечIин къанабакь лъечIин,\nМугIрул тун рикIкIада хъахIил зобазда\nХъахIал къункърабазде руссун ратилин…\n(КечI ахIулаго бихьизабила презентация Р. ХIазатовасул кечI-магIуялъул кьучIалда батIи-батIиял шагьаразда ва росабалъ рарал памятникал).\n- Лъимал, бокьарабищ нужее жакъасеб сапар?\n- Щиб нужеда лъараб жакъасеб дарсида?\n- Дарсил щиб бакI бищунго нужее бокьараб?\n- «ВатIан хириязе хвел букIунаро» абураб темаялда тIасан сочинение хъвазе.\nНомер свидетельства: 521856


Европаялдаса рачIунел кванил нигIматазе лъазабураб гьукъа-къай жеги цо лъагIелалъги халат гьабизе хIукму гьабуна Россиялъ. Гьелда бан Дагъистаналъул ресал цIикIкIанин жиндирго экономикаги бечед гьабизе, кванил нигIматазул къадарги цIикIкIинабизеян абулеб буго Россиялъул хIукуматалъул нухмалъулес. Гьел ресал кидаго рукIанин Дагъистаналъул, амма хIукуматалъ кверчIвалеб гьечIин гьел цIеретIеялъеян абулеб буго росдал магIишаталъул церехъабаз.\nЕвроцолъиялъ Россиялда данде лъазарурал цIиял экномикиял санкциязе жаваблъун Россиялъги лъазабуна гьениса рачIунел кванил нигIматал жеги лъагIелалъги къабул гьаричIого тезе.\nГьелда бан Дагъистаналъул ресал цIикIкIанин жиндирго магIишат бечед гьабизеян абуна араб анкьил ахиралда республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасулгун букIараб дандчIваялда, Россиялъул премьер Дмитрий Медведевас.\n«Эркенлъи» радиоялъ цIех-рех тIобитIана гьеб суалалда тIасан цо-цо росдал магIишаталъул церехъабазулгун. Жидер мухъалда гIемераб хIалтIи гьабулеб бугин росдал магIишат цебетIеялъеян бицана нижер программаялъе Гумбет мухъалъул росдал магIишаталъул бутIаялъул нухмалъулев Мутаев ХIусеница.\nМисалалъе, исана Лъанлъари росулъ банин 60 чIегIерхIайван жаниб хьихьулеб ферма, гьединабго ферма банин цоги росулъги. 2500 гIанкIуялъе бакI бугеб гIанкIабазул ферма банин Аргъвани росулъ. Мутаев ХIусенил рагIабазда рекъон цохIо Дагъистан гуребги къватIисел шагьаразул базаралги хIебтIизе кIолеб пихъги гьанги рагIула жакъа Гумбет мухъалда.\nМутаев ХIусен: «ГьабсагIталда нижер анисан пихъ уна Воронежалде, Саратовалде, Москваялде ва цогидалги шагьаразде. Пихъил аслияб сезон жеги байбихьун гьечIо, гьебмехалъ Газелал цIун байбихьула гьеб къватIибе баччизе. Гьан нижер аниб аслияб куцалъ хасалихъе байбихьула бичизе. Бищунго гIемер нижер мухъалда букIунеб пихъ буго ахбазан, гIеч ва гени. ХъапустIан, картошка гIадал нигIматалги гIезарула».\nАмма Хасавюрт мухъалдаса Парзулаев АхIмадхан рази гьечIо росдал магIишаталъул нигIматал гIезариялде республикаялъ кьолеб кIваралде. Гьесул буго 1995 соналъго гIуцIараб фермерасул магIишат.\nИсана республикаялда ахихъанлъиялъул сонги лъазабун бугелъул, жиндир хьул букIанин цIиял ахал гIезаризе рукIине республикаялъ гIарцудалъун кумек гьабилилан, амма чанго нух росдал магIишаталъул министерлъиялде баниги жиндихъе копейк гIарцул щвечIин, дуцаго чIейин гъутIби, жидеца хадуб субсидиял кьелилан тIаса вихьизавунила гьез.\nЖиндирго кванил нигIматал гIезаризе ресал дагъистаналъул кидаго рукIанин, амма гьеб гIезабулел чагIаздаги хIукуматалъ кверчIвазе кколилан абулеб буго фермерас.\nПарзулаев АхIмадхан: «Ресал кигIан кIваниги гIемер руго, амма халкъ божулеб гьечIо тIадчагIазда. ГIабдулатIиповас Медведевасда аскIове ун цо бицун, халкъалда цогидаб бицун гьелъул хIасил бихьулеб гьечIо. Халкъ ракIхун буго гьесда, Москваяладса бачIунеб гIарцудаса инкар гьабун бугин гьесилан.\nНилъ дотациялъулаб регион ккола. Краснодар. Ставрополь ва Ростовалъул гIадал ракьал гьечIелъул Дагъистаналда, щай нилъеца гIарцудаса инкар гьабизе кколеб бичIчIуларо. Хурухъабиги ахихъабиги кидаго хIадур руго ракьги хIалтIизабизе, пихъги гIезабизе, амма хIукуматалъги гьезие квербакъи гьабизе ккелаха».\nУлкаялъулго экспертазул пикруялда рекъон, Россиялъул регионазда гьоркьоб Шималияб Кавказ хутIун бугин абизе бегьула росдал магIишаталъул нигIматаздалъун улка хьезабун бажарулеб субъектлъун.\nЖиндирго тIабигIиял ва рукIа-рахъиналъул хаслъиялъухъ балагьун гьабсагIат рикIкIине бегьулин Россиялъул аграрияб сектор цебетIезабиялъе аслияб бутIа лъолеб регионлъун. Гьедин Советияб зманалдаса нахъе жакъа къоялъги дунялалда машгьурал руго Дагъистаналда ругел цIолбол ахалги, гIиял рехъабиги.\nСанкциял сабаблъун бечелъизе кIвеладай Дагъистаналда


Адигазул цевехъан, аваразул бахIарчи » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nТарихалда лъалкI тарал магIарулал\nМухIамад-Амин Асиялав гьавуралдаса 200 сон тIубай кIодо гьабуна Гьонода\nГъуниб районалъул Гьонода росулъ 2018 соналъул 14 июлалда тIобитIана машгьурав пачалихъияв ва динияв хIаракатчи, хIапиз, гIалим, Шамил имамасул наиб, халкъалги цолъизарун, БакътIерхьул Кавказалда пачалихъ гIуцIарав МухIамад-Амин Асиялав ракIалде щвеялъул мажлис.\nХIапиз, наиб, гIадил, гIакъил, гIалим…\nМажлисалда кIалъазе вахъана машгьурав гIалим, республикаялъул гIемерал гIалимзабазулги мугIалим, районазда гьоркьосеб Гьонода бугеб исламияб централъул нухмалъулев ХIажи Ашаханов, Гъуниб районалъул имам МухIамад ГьитIинов, Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул нухмалъулев, халкъияв шагIир МухIамад АхIмадов, жамгIияв хIаракатчи, анцI-анцI документалиял тIахьазул автор Каримулла МухIамадов, МухIамад-Амин Асияласул цIаралда бугеб фондалъул нухмалъулев МухIамад Расулов ва цогидалги.\n…МухIамад-Амин Асиялав (1818-1901) ккола машгьурав, цеветIурав инсан, Кавказалъул халкъазул миллияв бахIарчи. Кавказалда ккарал тарихияб кIваралъул лъугьа-бахъиназулъ гьесул кIудияб бутIа буго. Лъимерлъудасаго мисал бихьизабун цIалулев, гIелмабазде машгъуллъарав чи вукIана МухIамад-Амин. ГIолохъанлъуде вахиндал, гьев ккана Шамил имамасул божарал чагIазул кьеразулъе. ТIоцеве МухIамад-Амин тIамуна ГьитIинаб Чачанлъиялда наиблъун. Гьеб заманалда Асияласулъ загьирлъана нухмалъи гьабиялъул, гIуцIарухъанлъиялъул ишазе бугеб бажари. Халкъалда гьоркьоб гьесул цIар тIибитIана ритIухъав наиб хIисабалда.\nЧанго соналъ Асиялас лъазаруна БакътIерхьул Кавказалъул халкъазул батIи-батIиял мацIал, гIадатал, гьезул яшав. Шамил имамас гьев хIадур гьавулев вукIана бакътIерхьул фронталда Кавказалъул халкъазул миллиябгун эркен гьариялъул къеркьеялде. 1848 соналда Асиялав ана Черкесиялде. Гьесда кIвана къокъаб болжалалда феодалиял зулмабазда рукIарал адыгазул халкъал цолъизаризе ва гучаб пачалихъ гIуцIизе. Гьеб пачалихъалда кIвана, би гIодобе тIураб рагъ дунялалъул бищун кIудияб улкаялъулгун бугониги, 11 соналъ жибго цIунизе.\nЦереккунги ритIун рукIана Черкесиялъе Шамил имамас жиндирго наибзаби. Адигазул миллатаз имамасда гьарулеб букIана жал гъункизаризе ва чияда рачIолъи цIунизе къеркьей гIуцIизе цевехъан витIеян. ХIажи-МухIамад (1842-1844) ва Сулайман-апанди (1844-1846) дагьаб мехалда гурони БакътIерхьул Кавказалда хутIичIо. Гьазда кIвечIо цоцазулъ дагIба-кьалалда ругел халкъал нухда рачине. МухIамад-Аминицайин абуни бачIинахъего таваккалго ва гIакъилго исламияб пачалихъ гIуцIиялъул иш билълъанхъизабизе байбихьана.\nАнцI-анцI мажгитал рана, нус-нус вагIзаби гьаруна…\n1849 соналъул авалалда МухIамад-Амин вагIза-насихIатгун абадзехазул ва адигазул халкъазда цеве кIалъазе вахъана. Гьес гIалам исламалде ва шаригIаталде ахIана. XIX гIасруялдаги ислам босичIел гIадамал гIемер рукIана Шималияб Кавказалда. БакътIерхьул Шималияб Кавказалда мажусиял, гъветI-хералъе, тIабигIаталъе лагълъи гьабулел чагIицин рукIана. Асиялас дагIваталъул хIалтIи гIумруялде бахъинабуна. Шамил имамас гIуцIараб, дунялалда тIад цоги букIинчIеб Имамат абураб пачалихъалъул мисалалда, гьелъул низамги кьочIое босун, улка данде гьабизе квер бана гьес.\nАбадзехиялда 12 махIкама гьабуна, щибаб махIкамаялда вищарав щуго чи толаан, гьезул кIудияс хIукмабиги къотIулаан. Гьедин 12 вилаят гIуцIана ва гIадлу-тартиб билълъанхъизабуна. Гражданиялги диниялги суалазул халгьабулаан гьел махIкамабаз.\nМухIамад аварагасул (с.т.гI.в.) асхIабзабаз кинигин, Аллагьасул (т.гI.ж.ж) калам гIаламалъухъе щвезабулеб букIана Асиялас ва гьесул муридзабаз, рахъкколез. АнцI-анцI мажгитал рана, нус-нус вагIзаби гьаруна, БакътIерхьул Кавказ бусурбан гьабуна.\nВаамма, хирияв Аварагасда (с.т.гI.в.) данде гьесулго кьибилалъул къурайшиял рахъарал гIадин, адигазул миллатазул чангиял МухIамад-Амин Асияласдаги дандеги рахъана. ХIатта гьев чIвазеян гъоркьчIелалцин гьаруна. Асияласул гIадлу-тадбир бокьичIел такъсирчагIазул чорокал ишал рукIана гьел.\nИсламалда киналго бусурбаби ращадал ругилан абун, гIемерал лагъзал тархъан гьаруна Асиялас. Гьеб сиясат рекIее гIечIо лагъзадерил хIалтIудасан пайда босун ругьунал гиназзабазе, уздензабазе ва цоги тIадчагIазе.\nКрымалъул рагъ, султIанасул рекIкI, ЧIегIерралъдал угьди\nКрымалъул рагъ (1853-1856) багъаридал, цо рахъалъ босани, гъазават цебетIезабизе лъикIал шартIал загьирлъана. Амма гьеб рагъ байбихьаралдаса ГIусманиязул империялъул султIанас МухIамад-Амин Асияласул нухмалъи жагъаллъизабизе лъугьана. БакътIерхьул Кавказалда султIанасул асар цIикIкIана ва гьесие бокьичIо Асияласухъ кинабго кверщел букIине. Натухаязул гиназ Сефер-бей Занги вукIана султIанас рахъккурав чи. Гьадин рикьи ккезабуна гьес адыгазул къеркьохъабазда гьоркьобе. Кин букIаниги, гьанжесеб Анапа, Сочи ва цогидалги шагьарал ругел бакIазде гIунтIараб, кIудияб пачалихъ гIуцIизе кIвана къокъаб заманалда жаниб МухIамад-Амин Асияласда.\nШамил имамасе кумек гьабизе 1855 соналъул августалда Асиялас боялгун сапар гьабуна Гъарачаялде. Имамасул анищ букIана Шималияб Кавказалдаго къеркьей багъаризаби ва киналго гъазаватчагIи цолъи. БакIалъулал халкъаз рахъкквечIолъиялъ, гьел мурадал тIурачIого хутIана.\nБатIи-батIиял тарихчагIаз, цIех-рехчагIаз батIи-батIияб куцалда хъвалеб буго МухIамад-Амин Асияласул хIаракаталъул хIакъалъулъ. Амма гIемерисез, хIатта тушбабазул генералзабазцин, мустахIикъаб къимат кьолеб буго гьесул гьунаразе, бажариялъе, гIакъиллъиялъе ва кIодолъиялъе. XIX гIасруялда Шималияб Кавказалда Шамил имамасда хадусев чи вукIанин гьевилан хъвалел авторалги руго. Къеркьей чIезе тун хадуб, 1859 соналдаса бахъараб, адигазул халкъал ГIусманиязул империялде гочине тIамуна, ЧIегIерралъдалъ гумиги гъанкъун, нус-нус чи хвана, цIияб бакIалда гьава-бакъ рекъечIогоги аза-азар чи хвана. Гьединаб пашманаб ва вахIшияб къисмат насиблъана БакътIерхьул Кавказалъе.\nБакътIерхьунеб гIуж буго…\nАдыгазул халкъазул рахъалде щведал, гьадинал мухъал херхун рукIана гьаб махъалаялъул авторас:\nБакътIерхьунеб гIуж буго.\nБиялъ белъараб гIадин,\nРалъад багIарлъун буго.\n«Хвасар гьаре!» - ян абун,\nАхIи рагIула нужер.\nЧеркесазул наслабаз –\nИнсул гьан квинарилан.\nГIурус ханас хъвехъарал,\nЧIегIераб ралъад, дуца –\nЗани чIвачIел, хоб гьечIел\nХъачIго хачалел руго\nГъалараб чIегIераб зоб –\nБихъ-бихъун рехана гьеб\nПанаяб гьури буго\nМагIу гьабулеб буго\nСагьвилаб гьаркьица гьелъ…\nКьабулеб буго къали\nКьурдулеб буго улка\nБидул махI тIагIинаро\nТIолго гIасрабаз гьаниб.\nРуго тIаде рахъунел:\n– ТIокIаб бакIищ батичIеб\nЧеркесазул АхIулгохI –\nБагIараб Тала гуреб?...»\nМугьажирзабазул къисмат гIахьал гьабуна\nЦо-цо тарихиял баяназда МухIамад-Амин рикIкIунев вуго Абхазиялъул ва Черкесиялъул имамлъун. Асиялав имам Шамилил цIаралдасан хIалтIулев вукIана, амма Имаматалдаса рикIкIад вукIиналъ, киналго хIукмаби жинцаго гьарулаан, бергьенлъаби щваниги, квалквалал кканиги, гьесда жиндаго тIаде бегун букIана нухмалъиялъул бакIаб борч. 1859 соналъул риидал имам Шамилица къеркьей гьоркьоб къотIизе тедал, МухIамад-Амин Асиялавас, гьесдасан мисалги босун, лъазабуна БакътIерхьул Кавказалда жиндирго хIаракатчилъи танилан. КIудияб Кавказалъул рагъдаса хадуб ГIусманилазулаб империялда рещтIарал адыгазул халкъазул мугьажиразда гьоркьов вукIана гьев. Хвана 1901 соналда, вукъун вуго гьанжесеб Турциялъул Армуткой росулъ.\n… МухIамад-Амин Асияласул наслуялъул чагIаз баркала кьуна мажлис гIуцIаразе ва киналго гьалбадерие. Гьонодисез мажлис тIобитIана тIадегIанаб даражаялда. Гьенир гIахьаллъана сверухъ ругел росабазул гIадамал, республикаялъул районаздаса ва шагьараздаса гьалбал. ЛъикIаб гьоболлъи, ракI рагьараб дандчIвай гьабуна гьонодисез. Аллагьас МухIамад-Амин Асияласул баракаталдаса махIрум гьаругеги нилъ. Амин.\nКрым гуро, Хъирим


АрбагΙ къоялда дагъистаналъул бетΙерасул ишал тΙуразарулев ГΙабдулатΙипов Рамазан дандчΙвана ираналъул кΙудиял хъулухъазул официалиял вакильзабигун, гьездаго гъорлъ Россиялда ираналъул вакил Сайед МахΙмуд Реза Саджадигун. Гьоркьор лъуна МахΙачхъалаялъул порталдасахун Россиялде Ираналъул экспорт цΙикΙкΙинабиялъул ва гьеб экспорталъе квербакъи гьабизе рес кьолеб эркенаб экономикияб зона Дагъистаналда гΙуцΙиялъул суалал.\nТΙоцебе балагьараб мехалда, гьел планал руго рационалиял ва кΙиябго рахъалъе пайда кьолел. Амма гьел гΙумруялде рахъинаруни, гьелъул негативияб асар букΙине бегьула Дагъистаналъул къилбаялъул рахъалъул мадугьал Азербайджаналъулгун гьоркьорлъабазде.\nАзербайджаналъулгун россиялъул гьоркьорлъаби квешлъана цебесеб соналда Азербайджаналъул централияб регионалда бугеб Габалаялъул Радиолокациялъул станция ижараялъе босиялъул къотΙи-къаялъул болжал халат бахъинабизе инкар гьабиялда хадуб. Гьел гьоркьорлъаби хΙалуциналъул къурбаназул цоявлъун вахъана Бакуялъул аэропорталда рештΙарав, амма хадув нахъе вуссине ккарав дагъистаналъул журналист Милрад Фатулаев.\nЦингиги азербайджаналъулгун ираналъул гьоркьорлъабаз проблемаби дагьалъги гъварилъазурулел руго. Тегеран щаклъигун балагьун буго гьелъул бищунго кΙудияб тушман Израилалъулгун Бакуялъ улка цΙуниялъул суалазда сверун гьоркьорлъаби гΙуцΙулел куцалде. Гьелъ Азербайджаналде гΙайиб гΙунтΙизабулеб буго, гьелъ Израилалъе ираналъул ядериялб программалда тΙад хΙалтΙулел гΙалимчагΙи чΙваялъе ва исламияб республикаялъул ядериял объектазде израилалъулгун америкаялъул рахъалдаса рукΙине бегьулел кьабиязе квербакъи гьабиялъул.\nЛиз Фуллер: «Азербайджаналъул хΙукуматалъ чΙван къотΙун нахъ чΙвалел руго гьел гΙайибал. Гьелдаго цадахъ гьелъ чанго нухалда лъазабуна, Ираналъул ядерияб программаялдаса хΙинкъи букΙаниги, жидер рахъалъ киданиги лъиениги рес кьезе гьечΙин жидерго территориялдаса Ираналде тΙаде кΙанциязеян. Гьелдаго цадахъ Азербайджаналда ккун вуго ва диваналда цеве чΙезавун вуго Тегераналъул буюралда рекъон, Азербайджаналда терактал гьаризе хΙадурлъулел рукΙанин абун ккураб чанго къокъаялъул гΙадамал.»\nЖибго бугеб бакΙ ракΙалде босун, жахΙдаялда бугеб кΙиябго рахъалъ цоцае квал-квал гьабизе байбихьани, гьелъул тΙоцебесеб къурбанлъун бахъине бегьула Дагъистан. Мисалалъе, Азербайджаналда бажаризе букΙана 20ΙΙ соналъул ноябралда ва 2012 соналъул апрелалда дагъистаналъул нухмалъиялъулгун гьоркьор лъун рукΙарал росдал магΙишаталъул, индустриялъул ва таранспорталъул цΙадахъал проектал гΙумруялде рахъинари чΙезаризе. Гьелъ захмалъизабизе бегьула азербайджаналъул рахъалда ругел аваразул ва лезгиязул гΙумру.\nКъокъго абуни, хадусел галаби гьарилелда цебе ГΙабдулатΙиповас цΙадирабазда лъезе ккезе руго жиндирго приоритетал.\nСунжа мухъ чачаназул территория букΙин бихьизабулеб къануназда хиса-баси гьабун кΙиго моцΙ аниги, Москваялъ рагьун кинабгΙаги реакция загьир гьабичΙо. Гьелъ Къадиров ва гьесул гΙагарисеб сверухълъи гьесизарулел руго Сунжа гъалгъазул цебегосеб ракь бугин лъазабулел гъалгъал какиялъул риторика халат бахъинабиялде. Гьелъ гьанже цΙиккинарулел руго гьеб полемикаялда гΙахьаллъулел политикал ва жамгΙиял хΙаракатчагΙи.\nЧачан республикаялъул парламенталъул спикер Дукваха ГΙабдурахΙмановас ракьазда сверун конфликталда хурхараб гъалгъазул оппозиционер Хазбиев МахΙамадил видеохитΙабалъе жаваб кьолаго, интернет сайталда жидерго комментариял толел гΙадамал ахΙана «вайнахазул ва тΙолабго инсанияталъул хазинабазде» данде кколарел лъазабиял гьаричΙого теялде. Гурони, жидеца гьединал чагΙи ралагьун, гьезие тамихΙ гьабизе бугин абун, лъазабун буго гьес. Амма гьединаб цогΙаги комментарий мисалалъе бачинчΙо ГΙабдурахΙмановас. Хаслихълъиялда жинцаго гъалгъал ва гьезул республикаялъул бетΙер Юнус-бек Евкуров какун гьабураб лъазаби гьес гьединаблъун риккΙинеб гьечΙо.\nГьаб анкьалда тΙобитΙараб Чачан халкъалъул ассамблеялъ чачаназул рахъалъ гъалгъазул жамгΙият ахΙана гΙорхъабазул суал борхизабулеб мехалда объективияллъун рукΙиналде ва лъазабуна, гьеб кколарила Къадировасул гΙайибин ва чачаназул бокьарав лидерас гьединабго гали гьабизе букΙанин.\nЛиз Фуллер: «Амма Гъалгъазул республикаялъул бетΙер Юнус-Бек Евкуровас жиндирго пикру хисизабулеб гьечΙо. Жиндаго тΙадаблъун рикΙкΙана гьес Сунжа мухъалда ралел объектазул хал гьаби. Гьеб гуребги Екуровас 20 апрелалда бакΙарулеб буго гъалгъазул халкъалъул съездги. Гьелда гьоркьоб лъезе ракΙалда буго гΙорхъабазул суалги. Гьеб тΙобитΙизе ракΙалда буго Сунжа мухъалъул Нестеровское абураб росулъ.»


ЛъикIал тIабигIатазул ахикь\nМуридзабазул ракIазулъ нурлъунги рещтIарав, чирахълъунги гвангъарав\n«Дица нуж киналго ахIула тавбуялде, вацлъи цIуниялде, цоцазде адабалдалъун ралагьизе, цоцазда тIасалъугьине. Гьеб кинабго гьабизе нилъее квалквал гьабула напсалъ. Амма нилъер бахIарчилъиги, къуватги, иманалъул къвакIиги гIезе ккола гьеб къезабизе. РачIа, цадахъ рекъон хIалтIизе, гIумру гьабизе, цо хъизамалъул чагIи гIадин рукIине. Нилъеца нилъерго мисалалдалъун бихьизабизе ккола исламалъул берцинлъи».\nДагъистаналъул муфти АхIмад-апанди\nСардил гIуж. Киса-кибего сихIкъотIи. Зодихъан гордухъе баккун бугеб шагьримоцIалъ реэдулел руго дир пикраби. МоцIрое хIалае лъугьун, хьолбохъ кенчIолел цIвабзазги кумек гьабун, битIахъего лъедолей йиго дун хIикматаб тIохьол гIишкъул карачелабазулъ.\nЛъикIал тIабигIатазул ах - гьадинаб хIикматаб цIар кьураб тIехь хъвана Дагъистаналъул муфтияс. ТIатIала юссун, чанго нухалда цIаланиги, цIидасанги ракI гьеб ахикье цIала. Лъималазеги, гIолилазеги, гьоркьохъеб ригьалъул гIадамазеги, гIумруялъул бакъ щинкIун унезеги - киназего гьеб тIехь ккола рекIеда кьаву чIвазе толареб рухIияб ирслъун. ТIоцебе гьеб цIалидал, дир рекIелъ рещтIараб асаралъул хIакъалъулъ бицине рагIабицин гIолел гьечIо. ГIумруялдехун букIараб бербалагьиги хисана, пикрабазул чвахиги хисана. ХIалбихьана дирго цо-цо гIамалал хисизаризеги. БитIарабги буго - лъикIлъи бекьани, гьелъ кьолеб бачIинги цIакъго бечедаб букIуна. Гьелъул хIасилалда гьулчун рачIуна лъикIлъиялъул карачелал. Гьез нилъер ракIазулъаги ракьалдасаги - киса-кибего хъамула квешлъи. Ва лъикIал тIабигIатазул ахикь бижараб пихъил букIуна гIажаибго берцинаб тIагIам. Санал аниги, инсанасул гIумру лъугIаниги, ракьалда хутIула лъикIал гIамалаздаса гьес гIезабураб ах. Гьенир хIухьбахъизе рещтIараз ракIалдещвезавизе вуго щибаб лахIзаталъ гьеб ахил бетIергьан.\nРакьалда лъикIлъиялъул лъалкIал тей - гьеле щивасул парзги суннатги. Дуцаго гьабураб лъикIлъиялъ цогидал талихIаллъун гьарулел ругони, гьелдаса кIудияб рохел щибха букIинеб!? Гьеб рохел букIине буго дур гIумруялъул сангарлъунги. Гьеб рохелалъ роцIинабураб гIумруги дуегоги лъугьине буго лъикIал тIабигIатазул ахлъун.\nГьеле гьединаб, цо-цоккун чIарал гъутIбузул лъугьараб гIажаибго хIикматаб ахикь гIумру гьабулеб буго рикIкIен гIемерал муридзабаз рухIияв эменлъун рикIкIунев Дагъистаналъул муфти, шайих АхIмад-апандица.\nИсана августалда 25 сон тIубана гьев муфтилъун таралдаса. Къоло щуябго соналъ гIезабулеб буго гьес жиндирго лъикIлъабазул ах. Къойидаса къойиде, соналдаса соналде тIегьалеб буго гьеб. Ва гьениб гьоболлъи балеб буго дицаги.\nГьаб гьитIинабго макъалаялда бицун бахъинаро АхIмад-апандиясул лъикIлъабазулги тIадегIанлъиялъулги хIакъалъулъ. РакIалдещвезаризе рокьун руго гIадамазе пайда кIудиял цо-цо ишал.\n1) «Инсан» - гурхIел-рахIмуялъул фонд.\nФондалъ хIалтIи байбихьана МахIачхъалаялъул аслияб мажгиталда. Гьелъул хIакъалъулъ дица цебеги хъван букIана газеталда. ГIумруялдехун билараб божилъи гIадамазухъе тIадбуссинаби - гьеле фондалъул аслияб хIалтIи: гурхIел-рахIмуялъул акциял, мискинзабазе кьолеб садакъа, бесдаллъималазул къисматалъе гьимараб бакъ, бакъулаб хинлъигун чиякъазухъе, чадикъазухъе, унтаразухъе рещтIараб нур. Фондалъ кумек гьабула цохIо дагъистаниязе гуребги. Масала, гъоркьиса 11,5 млн. гъуршиде росарал кванил нигIматаздалъун кумек гьабуна Сириялъе.\n2) 2003 соналда МахIачхъалаялда кьучIдасанго бухIана сакъатал лъималазул школа. Гьелъул хIасилалда хвана 31 лъимер. ГIемер заман ана школа букIараб бакIалда хутIараб чIобогояб ракьул дагIба-рагIиялда. Гьеб суал роцIинабуна муфтиясул квербакъиялдалъун. Гьесул жигаралдалъун гьениб бана лъимал ракIалдещвеялъул парк.\n3) Балеб буго унго-унголъунги халкъияблъун лъугьараб ГIиса аварагасул цIаралда бугеб рухIияб центр. Гьелъулги мурад - гIемермиллатазулаб Дагъистаналъул рухIиял, культуриял ва цогидалги миллиял бечелъабазул цолъи. Центр лъугьине буго дагъистаниязул рухIияб гъанситолъун.\n4) «Маидат» рестораналда рагьун буго сордо-къоялъул бокьараб заманалда ресукъал кваназе рес бугеб столовая. Гьелъие къваригIунаро я талон яги гIарза.\n1) Муфтиясул квербакъиялдалъун республикаялъул тахшагьаралда рагьана А. Юсуповасул цIаралда бугеб школа ва «Алжаналъул хIанчIи» абураб ясли-ах.\n2) 2006 соналда рагьараб гуманитарияб колледжалда лъай босула нус-нус гIолилаз.\n3) 2004 соналда рагьараб гуманитарияб институталда кьола дунявиябги диниябги лъай.\nКIудияб кIвар кьолеб буго АхIмад-апандияс теологал, лингвистал, экономистал, журналистал хIадур гьариялде.\n1) АхIмад-апандиясул жигаралдалъун 2011 соналда МахIачхъалаялда рагьана С. Башларовасул цIаралда бугеб медицинаялъул колледж.\n2) Исана МахIачхъалаялда рагьана 120 унтарасе бакI бугеб шагьаралъул №3 больница. Гьелъиеги квербакъана АхIмад-апандияс. Гьенир хIалтIулел руго лъикIазда лъикIал тохтурзаби. Медицинаялъул алаталги руго бищунго лъикIазул цоял. Гьенибго буго поликлиникаги.\nВа цогидалги ишал…\n1) 2001 соналда хIалтIизе лъугьана исламалъулаб дунялалъул бицунеб инфомациялъулаб «Ислам. Ру.» портал.\n2) 2002 соналда къватIибе бачIана «Ислам» журнал.\n3) 1994 соналда къватIибе бачIараб «Ас-салам» газеталъул тираж бахана 160 азаргоялде. Гьеб биччала Россиялъул халкъазул ичIго батIияб мацIалда. Редакциялъул советалде гьоркьове уна Дагъистаналъул муфти АхIмад-апандиги.\nБокьун гьечIо гьаб хIикматаб ахикьа нахъе ине.\nГьаниб бижараб щибаб гъотIол буго жиндирго къиса. Гьел къисабаз къалъизабулеб буго гIадамазул гIумру…\nРухIдаллъизе бачIуна гьесул гIумруялда, нус-нус муридас жидерго рухIияв эменлъун рикIкIунев инсанасда. Унго-унголъунгиха гьес бахъулеб хIаракат батIиял диназул гIадамазул ишалги ракIалги цолъизаризе. Киса-кивего- маслихIатазда, насихIатазда, гара-чIвариязда…\nРакьалде витIулелъул, ТIадегIанас гьесда тIадкъан букIун бугеб цIакъго кIудияб жавабчилъиялъул иш. Гьелъие ритIухъавлъун хутIарав, Дагъистаналъул рухIияб гъанситохъ гвангъун рекIараб цIалъун наслабазе хутIизе вугев гIажаибго хIайранаб къисматалъул инсан, Дагъистаналъул муфти, шайих АхIмад-апандиясе гьаризе бокьун буго гIадамазе пайдагун тIамулеб бугеб гIумруялъулъ гIицIго тIогьолаб шагьра…\nПрочитано 2498 раз\tПоследнее изменение Вторник, 18 сентября 2018 10:06\nДругие материалы в этой категории: « Исламалъул гIалимзаби ва лъавукъаб Европа\tЛъикIаб тадбир »\n12:32, 05 апреля 2020, 161\n12:28, 05 апреля 2020, 28\n12:20, 05 апреля 2020, 27


Материалы за 17.04.2017 » Ассоциация учителей аварского языка\nАУАЯ » Материалы за 17.04.2017\n21 февраль- мацIазул къо. Иргадулаб нухалъги кIодо гьабуна мацIазул байрам Хасавюрт шагьаралъул №3 гимназиялда. Байрам берцин гьабуна т1аде рач1арал гьалбазги, кьурдухъабазулгун коч1охъабазул церерахъиназги, х1урматиял гьалбазул к1алъаязги, Хасавюрт шагьаралъул бет1ер З. Охъмазовас кьурал шапакъатазги, гьалбазе г1уц1араб бечедаб тепсиялъги.\n«ЦIад къотIана, бакI-бакIазда накIкIазда гьоркьосан хъахIилаб зоб бихьизе лъугьана. Горо-цIадалдаса хадуб магIарухъ зоб хъахIилаб гуреб, цIахIилаб букIуна. Гьеб ккола лъарагIлъийилан. Рикь-рикьун, риххун, тIагIун уна накIкIал, жинда щибго жо хъвачIеб гIадаб бацIцIадаб зоб хутIула букIараб бакIалдаго».\nРакI-ракIалъ баркула нилъеда гьаб Авар мацIалъул учительзабазул цолъиялъул сайт рагьи. ГIемераб хIалтIи гьабизе ккана нилъеца, нилъерго бугебщинаб хIалбихьи, цере рук1араз нилъее тараб ирс, адабият, маданият, гIелму, гIакълу, цIиял методал, словарал, гIемерал тадбирал, берци-берцинал суратал, рагьарал дарсал, лъималазе, умумузе, учительзабазе ва\nХьаргаби авар мац1алъул байрам\nРосдал фольклор ва поэзия\nЮнескоялъул нухмалъиялда гъоркь х1алт1изе лъугьаралдаса Казбек районалъул Гуни росдал гьоркьохъеб школалъул (гьанже -"Дунялалъул маданият гимназия") бат1ияб г1умру байбихьана. Гьаруна г1емерал хиса-басиял, хисана пикраби, х1алт1ул къаг1идаби. Г1адатиял гурел дарсаздалъунги бечелъана школалъул ц1алул план. Г1исинал классазе "Сказкотерапия",\nСалатавиялъул диалекталъулъ турказулгун лъарагI рагIаби\nКазбек районалъ (Салатавиялъ) к1вар бугеб бак1 ккола Северияб Дагъистаналда, щай гурелъул гьеб буго т1адмаг1аруллъиялдаги, лъараг1лъиялдаги, чачаназул ракьалдаги гьоркьоб, гьезул миллатаца цоцазулгун бухьен гьабулеб нухда. Лъалеб бук1ахъе, аслияб куцалда нилъер районцоял руго т1адмаг1арухъа гочун рач1арал маг1арулазул наслаби, гьезул\nАвар мац1алъул таблицаби\nБакьайчIиса ЧIанкIа. МагIарул адабияталъул классик. Анкьго батIияб кьер бугеб бацIцIадаб рокьи гIадамазе гьурщарав шагIир. Гьесул щибаб кечI бухIараб магIулъун яги гвангъараб бакълъун щвана магIарулазухъе. Хунздерил тIалъуда гьеб бакъ кунчIаралдаса ана 150 сон.\nМуса МухIамадов "Манарша"-9 классалъул адабияталдаса\nМуса МухIамадовасул "Манарша" абураб асаралда т1асан тIадкъаял- карточкаби. Малъазда жанир кьурал тарихаз бет1ер ва бут1а кинабали бицуна.\n8 классалъул авар адабият-тестал\n8 классалъул авар адабияталъул тIехьалдасан гIуцIарал тестал


РЕСПУБЛИКАЯЛЪУЛ БЕТ1ЕРАСУЛ ПРОЕКТАЛ-Г1УМРУЯЛДЕ! - 31 Октября 2015 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2015 » Октябрь » 31 » РЕСПУБЛИКАЯЛЪУЛ БЕТ1ЕРАСУЛ ПРОЕКТАЛ-Г1УМРУЯЛДЕ!\nРЕСПУБЛИКАЯЛЪУЛ БЕТ1ЕРАСУЛ ПРОЕКТАЛ-Г1УМРУЯЛДЕ!\nДагъистан Республика цебет1езабиялъе приоритеталъулаб проект «Инсанасулаб капитал»\nПодпроект «Культура ва культурияб политика»\nКультурияб политика-гьеб ккола г1умру гьабиялъул къаг1ида, г1адамаз жидерго росу кин г1уц1улеб, къач1алеб бугебали лъазаби. Гьал ахирал соназда нилъеца Дагъистаналда г1уц1ана, жинца бандитизм, ц1огь ва хут1арабги квешабщинаб къезабулеб культурияб сверухълъи. Нилъеда щибго гьабизе к1оларо гьеб сверухълъи хисизабич1они. Анц1-анц1 культураялъул рукъзабазе финансал риччалел руго, ама гьел х1алт1улел гьеч1о. Дагъистаналъул киналго культураялъул рукъзабазе щвезе ккола Россиялъул халкъазул г1адатазул культураялъул централъул статус, жинцаги г1иц1го художественнияб х1аракатчилъи гуребги, халкъазул рук1а-рахъин, г1адатал рихьизарулеб. Рук1ине ккола пишачаг1и, жидеца умумузул т1аг1ел-г1уч1, къайи-къоно ц1и гьабулел.\nДагъистан цебет1езабиялъе, гьелъул г1адамазул г1умру-яшав берцин гьабиялъе, экономика, социалияб бут1а, культура, лъай кьей кризисалъулаб ах1вал-х1алалдаса борч1изабиялъе ургъарал приоритеталъулал проектазда гьоркьоб хасаб бак1 кколеб «Инсанасулаб капитал» проекталда к1вар бугеб бут1а лъола культураялъги. Гьелъул к1вар буго нилъер г1олохъаби наркоманиялдаса, къвариг1ел гьеч1ел пишабаздаса, г1умру гьабиялъул маг1на билиялдаса рорч1изариялъе. Нилъ ккола г1алимазул, поэтазул ва махщелчаг1азул улка. Х1ажат буго цадахъаб х1алт1иялъул х1асилалда, Дагъистан цебехун бачине. Жакъа нижеца гара-ч1вари гьабулеб буго районалъул культураялъул отделалъул начальник Мух1амадова Ирайгьанат Халиловнаялъулгун.\n-Дагъистан цебет1езабиялъе ургъарал приоритеталъулал проектазда ц1ик1к1араб к1вар кьолеб буго Россиялъул халкъазул культураялъул ва г1адатазул централ г1уц1иялде. Кинаб х1алт1и унеб бугеб нилъер районалда гьел г1уц1иялда сверухъ?\n-Киса-кибго г1адин, нилъер районалдаги г1уц1улел руго халкъазул культураялъул ва г1адатазул централ. Дагъистаналдаго т1оцебе г1адин, цин районалда г1уц1ана культураялъул центр, хадуб росабазул 18 филиалалдаги г1уц1ун руго цебесеб умумузул къаг1идаялда къач1арал, сордо бангицин жанир рук1ине бегьулел централ.\nХасго бецциледухъ х1алт1и г1уц1ун буго Х1ариколо, Сивухъ, Бакьагьеч1и, Уздалросулъ г1уц1арал центразда. Гьениб туристаз т1аг1ам босизе бегьула аваразул богогьанлъиялъул ниг1матаздаса. Гьезго экскурсиял г1уц1ула районалъул к1вар бугел бак1аллъун рик1к1арал Г1арани хъалаялде, Тобот лъарахъе, Гьоц1алъ г1арцул т1аг1алаби гьарулеб комбинаталде, Хунзахъ тарихиябгун край лъазабулезул музеялде, Ц1ада Хъах1ал къункърабазул мемориалияб комплексалде ва цогидалги г1адамазул бер т1аде ц1алел бак1азде.\n-Культураялъул рукъзабахъ х1алт1улел г1адамазе мухь-харж кьей гурони, гьез гьениб кинаб бук1аниги х1алт1и гьабулеб гьеч1илан абулеб буго. Нилъер районалда хурхун Дуца щибилан абилеб?\n-Нилъер районалъул культураялъул рукъзабазда хурхун дида гьедин абизе к1веларо. Гьел къеркьолел руго г1адамаз жидерго эркенаб заман пайдаяб куцалда т1обит1иялъе щибго к1вах1-свак лъач1ого. Г1ун бач1унеб г1ел халкъияб культураялде ва умумузул г1адатазде ругьун гьариялъул мурадалда нилъер районалъул культураялъул х1алт1ухъаби г1емерал г1ахьаллъула районалъул ва республикаялъул к1вар бугел тадбиразда. Гьедин, «Г1акаро» ансамбль г1ахьаллъана республикаялъул «Новруз Байрамалда», «Каспий гьудуллъиялъул г1орхъаби», «Дир Дагъистан», «Цамаури», «Хъах1ал къункърабазул къоял», «Масленница», «Слава казачья», республикаялъул фестивалазда, «Поэзия народного костюма» конкурсалда.\nК1удияб Бергьенлъиялъ 70 сон т1убаялъул х1урматалда киналго г1адин культуриял рукъзабахъ т1орит1ана К1удияб Ват1анияб рагъул ветераназулгун дандч1ваял, «Рагъда г1ахьаллъаразул бераздалъун» абурал дандеруссинал, бихьинчилъиялъул дарсал, «Рак1алде щвеялъул нух» абураб автопробег, «Бет1ер г1одой къулун х1урмат гьабула», «Ват1аналъул бах1арчиял васал» ва г1емерал цогидалги тадбирал.\nИсанисеб литератураялъул соналъул х1урматалда г1уц1ун бук1ана «Киналго заманазул шаг1ир» абураб Р. Х1амзатов рак1алде щвезавиялъул, Г1абасил Мах1амад, Басир Инусилаев, «Кавказалъул вас» абураб М. Лермонтовасул творчествоялъе сайгъат гьабурал вечерал.\nГьединго лъималазул искусствалъул школазда т1орит1ана х1исаб кьеялъул концертал. Лъик1аздаса лъик1ал коллективал рит1ана республикаялъулал хал гьабиязде. Гьенисаги гьел цересел бак1алги ккун т1ад руссана.\nК1удияб ч1аголъиялда ана Ленинил орденалъул кавалер, Социалистияб зах1маталъул Бах1арчи Мух1амад Махуловасул г1асруялъулаб юбилей. Культураялъул к1алг1аялда гьарун рук1ана хасал стендал, альбомал юбилеялъулаб г1умруялъул ва зах1маталъулаб нухалъул бицунел. Аваразул нек1сияб музыкаялда гъоркь гьалбалгун цадахъ залалде вач1арав Мух1амад Махуловичас хал гьабуна киналго стендазухъ ва балагьаразул хъатил гучаб гъугъаялда гъоркь лезгинкаги кьурдун, гьев г1одов ч1ана жиндирго х1акъалъулъ бахъараб кинофильмалъухъ балагьизе.\nГьединго балагьаразул рак1азе к1удияб асар гьабулеблъун бук1ана Дагъистаналъул т1оцевесев Президент, ц1ар раг1арав жамг1ияв ва политикияв х1аракатчи Мух1у Г1алиевичасул 75-сонилаб юбилей к1одо гьабиги.\nРайоналъул г1адамазе лъик1аб х1ухьбахъилъун лъугьана Дагъистаналъул халкъияв поэт, нилъер ракьцояв Ц1адаса Х1амзатил ц1аралда бугеб Пачалихъияб аваразул музыкалиябгин драмаялъул театралъ 80 сон т1убай к1одо гьабиги. Нилъер район кколелъул авартеатралъе кьуч1 лъураб, т1оцебе гьеб г1уц1араб бак1лъун, г1ун бач1унеб г1елалъе гьеб бук1ана нилъер культуриял г1адатал лъазарилъун, гьел церет1езарилъун.\nГьебго мурадалда г1уц1араллъун рук1ана районалда т1орит1арал республикаялъул фольклорияб «Матлас», «Дир росдал куч1дул ва кьурдаби» фестивалал, балагьараз гъираялда къабул гьарурал аваразул эстрадаялъул ц1ваби Мадина Манаповалъул, Расул Г1умаровасул, Шамил Х1амзатовасул, Насрула Мух1амадовасул, Эльдар Гьит1иновасул, Г1абдула Мух1амадчиевасул концертал.\n-Приоритеталъул проектазда ц1ик1к1араб бак1 кьолеб буго халкъиял художественныял промыслал церет1езариялде.\n-Росабазул СДКязда цебе г1уц1арал г1адатазулаб культураялъул централда рагьун буго чанго филиал: миллияб рет1ел-кун гьабиялъул; миллиял инструментал х1адур гьариялъул (пандур), т1аде квас бахъич1ел т1ансаби-салмагал рессиялъул, Гьоц1алъ буго г1арцул т1аг1алаби гьарулеб цех.\n-Гьел центразда г1ураб материалиябгун техникияб база бугищ?\n-Культураялъул централ хьезарулел руго х1ажатаб къайи-къоноялдалъун, т1аг1ел-г1уч1алдалъун. Гьедин, Хунзахъ бугеб г1адатазул культураялъул централъе босун буго милияб рет1ел-кун букъиялъе рукъарулеб машина.\nИрайгьанат, баркала гара-ч1вариялъухъ. Нужер рак1алда ругел мурадал т1урайги. Гьабулебщиналъе бит1 ккаги.\nПросмотров: 212 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 5.0/1