СТАЛИНГРАДАЛЪУЛ РАГЪУЛ БАХ1АРЧИ.. БАРКАЛА, К1УДАДА, БЕРГЬЕНЛЪИЯЛЪУХЪ. - 8 Мая 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2017 » Май » 8 » СТАЛИНГРАДАЛЪУЛ РАГЪУЛ БАХ1АРЧИ.. БАРКАЛА, К1УДАДА, БЕРГЬЕНЛЪИЯЛЪУХЪ.\nСТАЛИНГРАДАЛЪУЛ РАГЪУЛ БАХ1АРЧИ.. БАРКАЛА, К1УДАДА, БЕРГЬЕНЛЪИЯЛЪУХЪ.\nДир к1удада Г1умар Г1умаров гьавуна Хунзахъ районалъул Т1ануси росулъ. 1941 соналда гьев х1алт1улев вук1ана росдал колхозалъул бухгалтерлъун. Рагъул ах1и бахъараб мехалъ, Г1умариеги рокъов ч1езе къабуллъич1ого, г1арзаги хъван, жиндиего бокьун фашистаздаса улка эркен гьабизе рагъде ана. Гьесда цадахъ рук1ун руго ц1ар раг1арав коч1охъан, Ч1алдаса Гъазимух1амад, Хунзахъа Малах1усенов Камил, Бакьагьеч1иса Мух1амадх1ажияв ва цоги маг1арул г1олохъаби.\nБайбихьуда гьел рагъизе х1адуризе лъабго моц1алъ гуржиязул Кутаиси шагьаралде рит1ун руго. Гьезул командир вук1ун вуго Жунгуталдаса Мух1амад.\nЖавабчилъиялде 12 солдатги кьун, Г1умар отделениялъул командирлъун т1амун вуго. Курсал лъуг1арабго, гьеб бук1ун буго т1оцебесеб марталъул къо, г1олохъанал рагъухъаби Украинаялъул фронталде рит1ула. Харьков шагьаралде аск1оре щварабго, рикь-рикьун, бат1и-бат1иял рагъулал частазде ккола. Г1умарида цадахъ вук1ана Унсоколоса Г1абдула. Микьабилеб марталда тушманасде гьужум гьабулаго ккараб г1асияб рагъда, бах1арчилъиялда вагъулаго ч1вала Г1абдула, лъукъула Г1умарил кверги бохги. Немцаз сверун кквеялда х1инкъи бугеб х1алалде ккарал нилъер солдатал, рагъ гьеч1еб рахъалдехун нахъекъалел рук1ана. Чуязул чанагъалдаги рек1инавун, Г1умар рагъул майданалдаса нахъе хъамула. Аск1об бук1инч1о я росу, я жанир ч1езе бак1. Авлахъалда щола гьесие т1оцебесеб медицинаялъулаб кумек, дару гьабуна ругъназе ва вит1ана Воронежалъул госпиталалде. Гьенив гьесда дандч1вала зах1матго квер лъукъарав рагъухъан Унсоколоса Х1амзатов Мух1амадг1али. Гьев, инвалидлъиги ч1езабун, рокъове вит1ана. Г1умарил ругънал Саратовалъул госпиталалда гурони сахгьаризе к1веч1о.\n1942 соналъул щуабилеб маялда аскаразул парад къабул гьабизе Саратовалде вач1ана Совет Союзалъул маршал К. Е. Ворошилов. Ч1агояв Ворошилов вихьи Г1умарие бук1ана к1удияб лъугьа-бахъин ва рохел.\nСахлъун хадув Г1умар вит1ана Смоленскалде, лъабабилеб Белоруссиялъул фронталде 58-абилеб кьвагьдохъабазул дивизиялъул 244-абилеб гlapaдабазул полкалъул г1арадаби ц1олев чилъун.\nГ1емераб заман бана Смоленск шагьаралъул вокзалалда аск1об оборона ккун, тушманасул гуллица цере риччаларого. Рагъуе бугеб гьунарги х1инкъи-къай гьеч1ого гьужумалъ цеве ине бугеб гъираги бихьун, Г1умар гьенив коммунист партиялъул мухъилъе восула. Жинде гьабураб божилъи лъугьана рагъухъанасе к1удияб рохеллъун.\n1943 соналда Г1умарил часталдаса 400 коммунист рехула Сталинградалъул ц1адулаб рагъулъе. Ич1го-анц1го къоялъ г1ахьаллъана гьев г1асиял гьужумазулъ, эркен гьабула Сталинград. Гьениса коммунистал нахъеги Смоленскалде рехула ва жиде-жидер частазде рит1ула. Г1умарил часталъе буюрухъ бач!ана "бакъ баккаралдаса сордо бащалъизег1ан лъалхъизе теч1ого, тушманасде г1арада бай, т1аде к1анц1изе теч1ого, нахъе хъаме" абун. Буюрухъ бергьенлъиялда т1убазабуралъухъ г1арадачаг1азул часталъе кьуна гвардиялъулаб абун х1урматияб ц1ар. Г1умар мустах1икълъана рагъулаб медалалъе.\nПуланаб росулъ ккараб цо рагъулъ г1ахьаллъула Г1умарги 70 гьесул рагъулав гьалмагъги. Сардилъ т1аде к1анц1ун, немцаз гьел киналго гъурула. Г1умарги часталъул командирги гьениса рорч1ула. Рогьалилъ реч1ч1ун бач1араб г1арададул гуллаялъ командирасул бет1ер т1аса босун уна. Бох лъукъун, г1одов ккарав Г1умариде аск1обе командирасул къаркъала гебегун бач1араб мехалъ, гьев рак1 тамахлъун лъугьуна. Гьениса лъабго сордо-къоялъ хъурщула гьев нилъерал ралагьулаго, щола цо росулъе ва росдал г1адамаз госпиталалде щвезавула.\n"Минск шагьаралде щолеб цо бак1алда ч1ун бук1ана нижер полк", - ан бицунаан Г1умарица. -Полкалъул командир Чурбин вач1ана немцазул рет1ел рет1арай г1аданги ячун. Данде ах1ун киналго командирзабигун, гьес бицана пуланаб росдал рукъзабахъ немцаз нилъер руччаби х1акъир гьарулел paг1улилан. Ункъ-ункъ чиясдасан къокъаби гьарун, гьеб росулъе рит1ана ниж.\nНемцал жанир ругеб бак1ги лъазабун, хъурщун щвана минаялде аск1оре. Цогидазе мисал бихьизабун, чолодасан азбаралъуве т1оцеве к1анц1ана Г1умар. Рагъухъабаз жиде-жидер бак1 ккуна. Г1умар горда гъоркь ч1ана. Командир Зайкиница мал бан нуц1а т1езабула ва рокъобе граната рехула. Бахъараб кьвагьиялъ виххизавурав немцазул офицер, гордухъан гъоркье к1анц1ун вач1уна, Г1умарица гьев бак1алдаго ч1вала. Гранатаялъ ч1ван ватана немцазул ункъо рагъухъан. Ккараб рагъда советиял рагъухъабаз г1емерал немцал ч1вала, хут1арал лъутун popч1ула, тушманасдаса росу эркен гьабула. Нилъеразе щола немцаз гъоркьго тараб мотоциклги, г1емераб ярагъги, квана-гьекъолеб жоги. Гьеб операциялда бихьизабураб бах1арчилъиялъухъ Г1умарие "За отвагу" абураб медаль кьуна.\nТушманасдаса росабиги шагьаралги эркен гьарулаго церехун унел рук1ана советиял рагъухъаби. Цо нухалда полкалъул командирасул заместитель Ростовалдаса Ушаковас, немцазул х1ал-х1укму ц1ехезе разведкаялъ вит1арав лъабго солдатасул цояв вук1ана Г1умар. Немцал ругеб бак1алда г1агарлъухъ гьез гъоркьч1ел гьабуна. Фашистал рохьосан рач1ине кколаан. Хъущт1ун г1одов кколев капитан вихьун, немцаз реч1ч1араб гуллица гьев лъукъула. Г1умарил автоматалъ немцазул к1игояв ч1вала ва цояв лъукъула. Гьес командирлъи жиндего т1аде босула. Цадахъ вук1арав к1иявго солдатги тушманасул х1ал-х1укму ц1ехезе вит1ун, лъукъарав капитанги асир гьавурав фашистги вачун, Г1умар жиндирго часталде т1адвуссуна. Гьеб бах1арчилъиялъе г1оло Г1умарие кьуна "Баг1араб ц1ва" орден.\nХъамулаго фашисталгун, советиял рагъухъаби щвана Украинаялъул ракьалде. Фашистаздаса эркен гьабуна Киев. Унел рук1ана г1асиял рагъал. Рагъ гьоркьоб къот1араб мехалъ, тира-сверизе арав Г1умарие, тохлъукьего ватарав лъукъарав немцав штабалде щвезавуралъухъ шапакъат щвана.\nВаршаваялдаса рик1к1ад гьеч1еб цо г1урул раг1алда нилъер солдатазда вихьула г1уруца восун унев чи. Х1инкъи-къай лъазе теч1ого г1урулъеги к1анц1ун, Г1умарица хвасар гьавурав чи г1урусав ватула. Хадуб, цоцазухъе кагътал хъван, хвезег1ан гьоркьоблъи хвезе теч1о гьез.\nЦерехун унаго, гьебго г1урул раг1алда, тушманасул гуллица лъукъула Г1умарил бох. Госпиталалда инвалидлъиги ч1езабун, каранда рагъулъ бихьизабураб бах1арчилъиялъе нуг1лъи гьабулеб медальги бан, 1944 соналда гьев г1агараб росулъе т1адвуссана ва байбихьана ракълилаб г1умру г1уц1изе. 1945 соналда Г1умар вищана г1агараб росдал советалъул председательлъун, щуго соналъ гьабуна колхозалъул председательлъи, х1алт1ана жавабиял хъулухъазда. Кинаб х1алт1уда вугониги, щиб т1ад-къай кьуниги, Г1умарица, рагъдаго г1адин, х1алт1улъги бихьизабуна коммунистасулаб рак1бац1ц1алъиги, х1алт1уде жавабчилъиги, г1адамаздехун бугеб т1алабги, сундулъго бажариги. Масала, 1971 соналда гьев х1алт1улев вук1ана колхозалъул минаби ралезул бригадирлъун. Гьесул бригадаялъ х1алт1ул план кидаго ц1ик1к1унги т1убазабулаан.\nГ1умар вук1ана унго-унгояв жамаг1атчи, жигараб г1ахьаллъи гьабулаан росдал г1умруялъулъ. Г1емер дандч1валаан школалъул ц1алдохъабигун, гъираялда бицунаан рагъул нухазда ккарал бах1арчиял лъугьа-бахъиназул х1акъалъулъ.\nНижер школалъул хасаб альбомалда руго рагъдаса т1адруссарал солдатазул х1акъалъулъ хъварал макъалаби. Дида т1адкъан бук1ана дир к1удада Г1умаров Г1умарил х1акъалъулъ хъвазе. Бит1ун бицани, дун нечана, гьесул х1акъалъулъ дида лъалеб жого батич1олъиялдаса. Гьесул шапакъаталги инсул имг1алас шагьаралде росун ун ратана. Лъазе к1вана Г1умар Смоленскалда ва Сталинградалда бах1арчилъиялда вагъулев вук1араблъи. Дица бадибч1вай гьабуна инсуеги к1удадаеги. Г1умар ч1аго вугеб заманалда, гьанже г1адин, видео бук1инч1о. Амма бегьулаан, дос бицанщинаб кагътидаги хъван, нижее нахъе ц1унизе. Дица щулияб раг1и кьолеб буго дир к1удада Г1умаров Г1умарил рагъул нухалъул х1акъалъулъ г1ат1идго лъазабизе ва гьелъул бицунеб ч1ух1араб альбом г1уц1изе. Дун ч1ух1ула дир инсул к1удияв эмен Г1умаров Г1умаридаса. Гьес к1удияб бут1а лъуна Ват1анияб рагъда Советияб халкъалъ босараб Бергьенлъиялъулъ.\nХ1урматиял рагъул бах1арзал! Г1одое къулун х1урмат гьабула дица нужер бах1арчилъиялъе ва къо х1ехьеялъе. Ахиралда дие бокьун буго, бах1арчияв к1удада рак1алдещвезавун, Бергьенлъиялъул къоялде хъварал гьал коч1ол раг1аби киналго рагъул г1ахьалчаг1азе сайгъат гьаризеги:\nЧ1ух1ула дудаса дун, к1удидада,\nГ1асияв тушмангун мун вагъаралъухъ.\nЭбел-Ват1аналъул эркенлъи ц1унун,\nГьеб бергьенлъиялъулъ бут1а лъуралъухъ.\nДур рагъул нухазул сурат цебеч1ун,\nЧвахула бадиса бух1араб маг1у.\nСталинградалъул рагъул бах1арчи,-\nЧанги къо бихьана, амма къуркьич1о.\nДоб вах1шияб рагъул нуг1зал-дур ругъназ,\nБицуна бук1инч1ин гьениб бигьаго.\nДур гьунарал руго нижей мисаллъун,\nБаркала, к1удада, Бергьенлъиялъухъ.\nПат1имат Г1умарова, Т1ануси росу.\nПросмотров: 130 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


7 сентябралда Буйнакскалдаса 45 гIан чи гIарзалъ щун вуго Москваялде Россиялъул тIалъиялъухъе гIарзалъ. Гьез тIалаб гьабулеб буго 8 сентябралда тIоритIизе ругел шагьаралъул мэрасул рищиял гьаризе риччагейин, гьеб къануналде данде кколареб иш бугин чIезабейилан.\nБуйнакскалъул мэр ХIамзатов ХIусеница цойги щуго соналъ гьеб хъулухъалдаго хутIизе вукIине, ригьтIаго шагьаралъул депутатазда вищизавизехъин вуго живго. Гьел депутатазул гIемерисел руго гьесул рахъкколел. 13 сентябралда цIидасан рищизе ккола гьел шагьаралъул мажлисалъул депутатал.\nБитIараб къагIидаялъ гьел цIирищарал депутатаз вищие кколаан шагьаралъул нухмалъулевги. Амма гьел депутатазда гьоркьор жиндир рахъкколезул къадар дагьбукIине бегьулеблъиги бичIчIун ХIамзатовас 8 сентябралдаго церего рукIарал депутатазда живго вищизавизехъин вугин лъазабулеб буго, гьеб киналдасаго разигьечIел Буйнакскалдаса гIадамаз.\nГьеб жидерго разигьечIолъи ва тIалабал загьир гьарун гьел гIадамаз цин Буйнакскалда тIобитIана чанго митинг, хадур МахIачхъалаялде рачIун гьенир республикаялъул прокуратураялъул кIалтIа тIобитIана акция, аслияб майданалда гьеб тIобитIизеги хIал бихьана, амма полициялъ квалквал гьабуна. Республикаялъул прокуратураялдеги, Дагъистаналъул рищиязул идараялъул нухмалъиялъухъеги, республикаялъул тIалъиялъухъеги кагъталги хъваниги хитIабал гьарун рукIана гьез.\nДагъистаналда кигIан митингалгун акциял тIоритIаниги, гIарзал хъваниги гьелъул щибго хIасил кколеб гьечIолъи бихьун анила жал Москваялде улкаялъул тIалъиялъухъейиалн бицана «Эркенлъи» радиоялъе Буйнакскалдаса ГIалиев МухIамадица.\nМухIамад ГIалиев: «Ниж ун рукIана Владимир Путинил администрациялде, «Единая Россия» партиялъул нухмалъиялъухъе гьанисан ниж ине руго Россиялъул бетIераб прокуратураялдеги. Киса-кирего ниж цIакъ лъикI къабул гьаруна, нижеца бицунебщиналъухъ гIинтIамуна. Кинавниги 45-50 гIан чи вукIана нижер, гьезде тIадеги Москваялда ругел Буйнакскалдаса гIадамалги рачIун гIезегIан кIудияб къокъа лъугьана, гьевго щинав чи къабулги гьавуна президентасул администрациялда. Нижер гIарзалги, цойгидал документалги къабулги гьаруна гьез, гьаб сагIатго нижер тIалабазул ва разигьечIолъиялъул хIакъалъулъ Шималияб Кавказалъул суалал тIуралев Россиялъул хIукуматалъул вице-премьер Александр Хлопонинидаги лъазабилин абун гьез. Дагъистаналда гьедин нижехъ гIинтIамулев чиго ккечIо.\nРеспубликаялъул прокуратураялдеги кIиго чи гурони виччачIо, аслияб майданалдасаги нахъе гъуна. Нижгун дандчIварал «Единая Россиялъул» нухмалъиялъул ва улкаялъул бетIерасул администрациялъул вакилзабаз лъазабуна Буйнакскалъул мэрасул рищиязда сверун гьарулел ругелщинал жал гьел гIорхъолъа арал ишал ругин, гьеб къануналде данде кколареб иш бугилан. Лъабго къоялда жаниб гьеб ишалъул халшал гьабизе бугин жидецайилан лъазабуна гьез нижеда».\nДагъистаналъул рищиязул идараялъул комиссиялъул гIахьалчи ГIабдулхаликъов Самирица «Эркенлъи» радиоялъе кьураб баяналда рекъон Буйнакскалъул мэр шагьаралъул мажлисалъул цIиял депутатал рищилалда цеве вищулев вукIиналъулъ щибго къанун хвезаби гьечIо.\nСамир ГIабдулхаликъов: «Шагьаралъул нухмалъулев халкъалъ гуро вищулев, гьев вищула шагьаралъул мажлисалъул депутатаз, амма хасаб комиссиялъ вихьизарун рукIине ккола кандидаталги. Гьел кандидаталги рукIине ккола шагьаралъул мажлисалъул депутаталлъун. Мэрасул болжал лъугIун ругони гьеб комиссиялъ лъазабула цIияв шагьаралъул бетIер вищизе вугилан. ЦIидасан депутатал рищун рахъинегIан гьел чIезе кколаро. 13 сентябралда ине ругел рищиязда бараб жо Буйнакскалъул бетIер вищиялъул гьечIо, гьел цоцада рухьинаризеги бегьуларо. Гьел цIидасан депутатал рищилалдего мэр вищизе вугин абун гьеб хасаб комиссиялъ лъазабун бугони гьениб щибгIаги къануналде данде кколареб иш гьечIо».\nГьеб рищиязда сверун бугеб ахIвал-хIалалда тIасан ва Буйнакскалъул бетIерасда гIадамаз чIвалел ругел гIайибазда хурхун кIинаб букIаниги баян кьолеб гьечIо Буйнакскалъул администрациялъ. Гьезул пресс-хъулухъалъул вакилзабазги «Эркенлъи» радиоялда лъазабуна жидехъе тIасан буюри бачIун бугила лъиениги кинаб букIаниги баян кьогейилан абун.\nАслияб къагIидаялъ Буйнакскалъул гIадамал разигьечIого руго шагьаралъул бищун лъикIал-лъикIал хъулухъазда ХIусен ХIамзатовас жидерго чагIи гурони толел гьечIилан, гьев нухмалъуда вукIараб 10 соналда жаниб шагьаралда цониги халкъалъе пайда бугеб бакI бачIила, шагьаралъул ракьал бизнесчагIазе бичун лъугIизабулеб бугилан. ХIусенов вачIиналде мэрлъун вукIарав ГIусманов ГIусманица гьабун букIахъин бугила шагьаралъул инфраструктураялъул иш, гьебги басралъун бугила цIияб гьабичIониги басрияб къачIазецин ХIамзатовас хIалтIи гьабулеб гьечIин абун ццин буго гIадамазул. Гьев цевехун рехсарав ГIусманов цIидасан шагьаралъул бетIерлъун вачIизе къваригIун бугин абун лъазабулел буйнакскалъулалги руго гIезегIанго.\nБуйнаксклъул бетIерасде данде ругел гIарзалъ Путинихъе щун руго


Рахъа дида хадур, дагъистаниял, Миллатал цIунизе заман щун бугин! БетIер хIалтIизабе, бихьинал-цIуял, Бахьи гьечIеб гIумру гIунтIулеб бугин! » Ассоциация учителей аварского языка\nАУАЯ » Цолъиялъул хIалтIи » Рахъа дида хадур, дагъистаниял, Миллатал цIунизе заман щун бугин! БетIер хIалтIизабе, бихьинал-цIуял, Бахьи гьечIеб гIумру гIунтIулеб бугин!\nРахъа дида хадур, дагъистаниял, Миллатал цIунизе заман щун бугин! БетIер хIалтIизабе, бихьинал-цIуял, Бахьи гьечIеб гIумру гIунтIулеб бугин!\nНилъ дунялалдаса тIагIинаризеян мурадгун, нилъеде тIадецуй гьабулеб бугони, гьелде нилъер дандечIчIей букIине ккола. ТIаде цунагIан тIупулел чагIи, гьел магIарулал гуро! ГIела! ГьанжелъагIан хIехьана, гьанжелъагIан тIупана.\nДагь-дагьккун кинабниги сверухълъиги гIурус мацIалъги ккун, дагъистаналъул пачалихъиял мацIазе бакIго теларилан лъугьана тIадчагIи. ГIурус мацI къваригIунеблъиги бичIчIун, дабгIа гьечIилан, школазда 2-3 дарсида рахьдал мацIалги малъун, сихIкъотIун чIана нилъги.\nГьабу-гьабуралъухъе рукIунел чагIи ругиланищ ккарабали, цин гьез хIалбихьана гьел дарсал бокьани гурони кьечIого тезе бегьулеб бакIалде ккезаризе, хадубги гьел лъугьана, эбел-инсул гIакълугьечIолъиялда мугъги чIван, дир васасда рахьдал мацI малъеян гIарза бачIарав чиясе гурони рахьдал мацIалъул дарс кьечIого тезе хIукмаби гьаризе. Гьелдаги гьез гIей гьабичIо.\nГьанже бачIана щибаб школалде тIон гIанасеб кагъат, Дагъистаналъул рахьдал мацIазул цIалул тIахьал федералияб сияхIалда гьечIиланги абун, цIер гIадин киналниги тIахьалги кодоса росун тейила цIалдохъабиги учительзабиги. Прокуратура бачIине бугила школазде. СияхIалда бугилан мугьру чIвачIеб тIехь батани цIалдохъанасухъ, нахъе кьурун гъуждулгун, вачун директор Сибиралде къотIизе вугила. Лъиеха гьеб къисмат бокьилеб. Цояз рахчана, цояз рухIана, цояз киданиги рукIинего рукIинчIилан абейилан малъана учительзабаздаги цIалдохъабаздаги. Нагагь цо лъаларев чияс рахьдал мацIалъул тIехь бихьанищилан гьикъани, бихьичIилан гьечIилан абейилан малъана цIалдохъабазда. Гьеле хIукумат! Гьеле тарбия! Гьеле гьедин малъула нилъеца гьерсал рицинеги, такъсирал гьаризеги, рищватал росизеги! ГьабсагIат яхI-намус бугев чиго гьечIилан гIажаиблъиги гьабула!\nГьеб сияхIалда тIахьал гьечIолъи учительзабазул яги цIалдохъабазул гIайибищ? Гьеб директорасул гIайибищ? ГIайибиязе щай тамихI гьабулареб, гьабичIого бегьулеб гьечIони? Гуро, гIайибиял гуро къваригIун ругел. КъваригIун буго, гьалеха, тIахьалги гьечIого дарсал кинха кьелебилан, эбел-инсуеги къваригIун гьечIилан багьанабиги ратун, тIадеялъулалде ЦIалул планалдаса рахьдал мацIал тIагIинаризе. Гьелъие гьабулеб хIалтIи буго кинабго!\nХIурмат тIадегIанал, миллатазе ракарал чирахъал,\nрахьдал мацIалъул учительзаби!\nТIахьал гьечIолъиялъул захIмалъи лъималазда лъаларедухъ, ругел тIахьаздаса, адабияталъул тIахьаздаса, газет-журналаздаса, сайтаздаса пайдаги босун, цере киданиги кьечIелгIанги лъикI кье рахьдал мацIалъул дарсал! Лъималазе рокьуледухъ ва кир ругел нижер рахьдал мацIалъул дарсалилан гьел чIоледухъ. Гьеле рахьдал мацIазул тушбабазе гьабсаг1ат нилъер жаваб!\nНилъ магIарулал руго бищун кIудияб миллат. Киналниги дагъистаналъул миллатал руго кIудияв вацасухъ гIадин нилъехъ ралагьун. Нилъеца гьаб гьадин танани, киналниги миллатазул хIакъги нилъеда тIад букIине буго. Рач1а киналниги жамг1ияталги данделъун к1удияб мажлис ах1изе ва х1акъаб раг1и абизе рищиязул рагьдухъе щун ругел х1укуматалъул нухмалъулезда. ЦIадаса ХIамзатихъего:\nРахъа дида хадур, дагъистаниял,\nМиллатал цIунизе заман щун бугин!\nБетIер хIалтIизабе, бихьинал-цIуял,\nБахьи гьечIеб гIумру гIунтIулеб бугин!\nАвар мац1алъул учительзабазул цолъиялъул нухмалъулей\nДобавлено: 22-12-2017, 14:23


МагIарулазде хитIаб » Ассоциация учителей аварского языка\nАУАЯ » Цолъиялъул хIалтIи » МагIарулазде хитIаб\nДагъистаналъул лъай кьеялъул ва гIелмабазул Министерствоялъул хIалтIухъабазде.\nРайоназул лъай кьеялъул нухмалъиялъул бутIрузде ва хIалтIухъабазде.\nШколазул директорзабазде ва мугIалимзабазде, хIалтIухъабазде, цIалдохъабазул умумузде, умумузул комитетазде, киналго магIарулазде.\nМагIарул аза-азар соназ умумуз цIунун нилъехъе щвараб рухIияб, гIамалияб, адабияб, маданияб, миллияб хазинаялъе, магIарул мацIалъе, тIагIиналъул хIинкъи букIиналда бан, гьел нилъер лъималазги , хассго лъималазул лъималазги бицунеб гьечIолъиялда бан, магIарул тIахьал, казиятал, журналал цIалулел, магIарул радиоялъухъ гIенеккулел дагьлъиялда бан, магIарул мацI хIажатал факультетазде лъугьунел дагьлъиялда бан, магIарул гIадатги, гIамалги, хIатта динги чучлъизе ва лъугIизе хIалтIи гьабулел балъгоял къуватал рукIинги хIисабалде босун, цIакъ кIудияб гьари буго, щуабилеб классазде щвезегIан киналго предметал магIарул мацIазда кьолел программабазде тIад руссин тIалаб гьабеян.\nЩивас жив вугеб бакIалда, дида бараб жоги щиб букIинебан чIечIого, кIван щинаб гьабе магIарул мацI лъималазда лъаялъе квербакъи гьабизе. МагIарул районазул школал, байбихьул классазда магIарул мацIазда цохIо дарс гурони кьоларел программабазде рачIин ккола кIудияб балагь. Гьелдаса рорчIизе кумек ва квербакъи гьабе щивас. МагIарул яхIги, махIги, бугев щинав магIарулав, жакъа хIажалъи ккараб мехалъ рахьдал мацIалъе кумекалъе ватулев гьечIони, мун ккола умумузул, хассго магIарул шагIиразул, гIалимзабазул, ай магIарул умумузул рухIал инжит гьарулев чи.\n"Ургъел гьечIолъи дуца чIвазе бегьула дунял" -абун ракI унтун хъвана Расул ХIамзатовас.\nНилъеца жакъа ургъел гьечIолъиялъ нилъерго мацI чIвалеб буго, хадуб дунял чIвазеги нахъе къаларо нилъ. Дир ахIи кинго кколаро гIурус мацIалдеги миллаталдеги данде чIараб ахIилъун. Гьелъул гIаксалда, магIарул мацI цин лъикI лъани, гIурус мацI лъазабизеги кумек букIуна. МагIарул мацIалъул гIалимзаби, хъвадарухъаби, шагIирал, мухбирал , журналистал, хъулухъчагIи, рачIа цадахъ цолъун къеркьезе! Гьаб гуро дир ахIи, гьаб буго киналго магIарул мацIги, цIарги, магIарулазул цебетIейги, нилъер хирияб ВатIан, Дагъистанги бокьулел щиназул ахIи! Бегьулеблъун батани, Аллагьасе гIоло ва нилъерго умумузул рухIазе гIоло жаваб гьабе, кIварас кIвараб гьабун рагIудалъун ишалдалъун, цадахъ рахъиналдалъун.\n"Надиршагь" нилъеде тIаде жакъа вачIун вуго!\nБихьизабе нилъерго яхIги, бахIарчилъиги. Кумек гьабе кьижарал, сундулго агъаз гьечIел умумул рорчIизаризе! Аллагьас нилъер ритIухъаб къеркьеялъе кумек гьабеги! Амин!\nГьабизе бегьулел, кIвар бугел тадбирал:\n1.ЦIалдохъабазул умумузда гьоркьоб бичIчIи кьеялъул хIалтIи гьаби\n2.Щивасда магIарул мацI тIагIиналъул хIинкъи букIин бичIизаби\n3. Умумуз жидерго данделъиги ахIун магIарул мацIалда дарсал кьей тIалаб гьабураб хIукму гьаби.\n4.Киналго байбихьул классазул учителзабаз директорасдаса ва райуноялъул нухмалъулездаса тIалаб гьабун , жалго гьезухъе ун ва кагътал хъван, программа хиси тIалаб гьаби.\n5.РуцIцIун чIей жакъа мацIалъе ва ватIаналъе хилиплъи кколилан абураб ахIи тIибитIизаби.\nДобавлено: 1-01-2018, 18:39


Нус-нус авар мацIалъулгун адабияталъул мугIалимзабазда жакъа Гульжагьан Мадиева щийан гьикъани, гьез абизе буго шагьаралда, рикIкIада магIарул росабалъа лъай босизе рачIал гIолилазе, эбел хисарай мугIалим йигилан. 2014 соналъ нилъедаса ятIалъана машгьурай педагог ва гIалимчIужу ЧIохъ росулъа Мадиева Гульжагьан.\nЛъагIел данде щвана авар мацIалъе гIумру кьурай, ва мацI цебетIезабиялъе кIудияб хIалтIи гьабурай магIарулай хваралдаса, амма гьелъ нахъе тараб мацIалъул хазина жакъаги гIисиназ школалда, чIахIияз тIадегIанаб лъай кьеялъул идарабазда хIалтIизабулеб буго.\nГульжагьан гьаюна Темирхан-Шураялда 1917 соналъ. Гьелъул эбел-эмен рукIана Гъуниб округалъул ЧIохъ росулъа. Гульжагьан йикIана хъизамалда цо йигей лъимер. Гьелъул эмен ИсмагIил вукIана тIалъиялда хIалтIулев, бажари бугев чи.\nГIолилалъул анищ букIуна гьоркьохъеб школа лъугIун, медикияб институталде цIализе ине, амма 1936 соналъ, цогидал гIага-божаразда хадурго, халкъалъул тушбабазул цIар чIван, Сибиралде ритIун уна гьелъул эбел-эмен. Цо-цояз гьабсагIат ракIалде щвезабухъе, гьелъие гIилла ккола Гульжагьанил инсуца Германиялъул техника беццун абураб рагIи.\nДагъистаналда хиянатчагIазул ясалъе кирго каваби къан рукIин бичIчIидал, гIолилай уна Симферополалде, гьений Медикияб институталда цIализе лъугьине, амма халкъалъул тушманасул яс йикIин лъайдал, нахъе рехун, Дагъистаналде тIад юссуна.\nТIад юссун хадуй, гьей Дагъистаналъул медикияб институталде лъугьуна цIализе, жиндирго гIумруялъул анищ тIубазе, амма мацIихъабаз гьей щияли рагьун, гьенисаги нахъе рехула Гульжагьан.\nГьеб къваридаб заманаялъ гIолилалда дандчIвала жиндирго вукIинесев рос - Мадиев ХIасан. Гьев вукIуна Буйнакскалда букIараб тIоцебесеб авар педучилищеялъул нухмалъулевлъун.\n1938 соналъ Гульжагьан Мадиева цIализе лъугьуна Ленинградалда бугеб пачалихъияб Университеталъул филологияб факультеталда бугеб кавказалъул мацIазул бутIаялде, амма гьей лъабабилеб курсалда цIалулей мехалъ байбихьараб ВатIанияб рагъ гьоркьоб къотIула цIали.\nМоцIидаса цIикIкIун заманаялъ Гульжагьан хутIула блокадаялда, гьенисан къватIие йорчIизе лъабго моцIидаса цIикIкIун заман бан, гьей Дагъистаналде тIад юссиндал, ХIасан Мадиевасул божиго букIунаро гьей чIаго хутIун ятилилан.\n1944 соналде щвезегIан Гульжагьаница дарсал кьола Гъуниб букIараб педучилищеялъул цIалдохъабазе, хадуйго Тахо-Годил цIаралда бугеб институталъул гIелмияй хIалтIухъанлъунги яхъуна. 1948 соналъ Мадиева тIадюссуна Лениградалде, гьоркьоб къотIараб цIали лъугIизабизе.\nГьей йикIуна университеталда тIоцейесей Кавказалдаса гIолилай, Гульжагьанил мугIалимзабилъун рукIуна мацIалда тIад гIемер хIалтIи гьабурар А.Бокарев, гIалимчи И. Мещанинов ва цогидал.\nГIемер сонал ун хадубги, гьезул хIакъалъулъ кидаго бицунаанин Гульжагьан ИсмагIиловнаялъин ракIалде щвезабулеб буго жакъа Дагъистаналъул пачалихъияб Университеталда авар мацI малъулей йигей гьелъул цIалдохъан Магдилова Раисатица.\nХехго гIумруялдаса ватIалъанила ХIасан Мадиевги, лъималги гьезул рукIинчIила. Амма тIолго гьелъ дарс кьурал студентал рукIанила гьелъул лъималлъун. Мадиева Гульжагьан ккола гIелмабазул кандидатлъун яхъарай тIоцейесей чIужугIадан Дагъистаналда.\nГьелъ дарсал кьуна анцI-анцI машгьурал магIарулазе, киназдаго гьурмада гьимигун гурого ракIалде щоларо гьей.\nМагдилова Раисатица Мадиевалъул хIакъалъулъ ракIалде щвезабулаго абулеб буго гьей йикIанин цо мугIалим гурейги, лъимадулаб гIадаб рагьараб ракIалъул бокьараб ургъел бикьизе бегьулей гIадан, амма гIелмуялда жаниб гьабулеб хIалтIулъ бихьизабулаанин тIадчIей ва къвакIи.\nМадиевалъул хIакъалъулъ жакъаги ракIалде щолин, гьелъ кьурал дарсалги гIумруялъго ругин церейин абулеб буго цогидай гьелъул цIалдохъан ХIусейнова ГIайшатица.\nХIусейнова ГIайшат: «1978 -1983 соназ Филологияб факультеталда цIалана дун Пачалихъияб университеталъул. Гьениб магIарул мацIалъул дарсал кьолаан Гульжагьан ИсмагIиловнаялъ. Гьей йикIана кутакалда магIарул мацIалда тIад хIалтIизе гьунарги бугей, жинда лъалеб жо студентазда бичIчIизабизеги лъалей магIарулай.\nЦо цIалул гуребги, гьелъ нижее гьарулаан гIемер гIумруялда хIажалъулел малъа-хъваял. Гьелъ цIакъ гIемер бицунаан нижее жиндирго инсул, гьесул хIакъалхулъ Муса МухIамадовас хъварал кочIол мухъал гьанжеги ракIалда руго дида».\nГульжагьан Мадиева йикIанила унгояй аристократ, ратIлилъги, бицунеб каламалъулъги, тIолго сипаталъулъ букIанила гьелъул хаслъи. Кидаго сурмакьераб ретIелги, кверда бараб берцинаб сагIатги, квегIаб кверда хураб баргъичги букIунаанила гьелъул. Гьеб баргъич жиндие инсуца кьун букIанилан бицунаанила Гульжагьан Мадиевалъ.\nХIусейнова ГIайшат: « Дида кIочон толаро авар литература кьолей Испагьиева Башатида Мадиевалъ гьикъараб: « Паста гьечIищ, Бащат?», - илан, Башат Испагъиевалъ : «Стерженекищ?», - абун цIехедал, гьелъ абуна жинда стерженек-мерженек лъаларин паста кьейилан. Гьелъ авар мацI бацIадго, гIурус мацI жубазабичIогон бицин тIалаб гьабулаан.\nЦойги гьелъ гIемер бицунаан миллияб ратIлилги, гьеб щайин Европаялъул модаялъул бакIалда магIарул чохътIо бегьулареб ретIине абун».\nГIайшатица бицана, Гульжагьанил рокъоб букIанин кIудияб китабхана, нус-нус батIиял тIахьал ракIарараб. Студентазулъги классикияб литератураялде рокьи бижизабулаанила гьелъ.\nГIалимчIужу хIисабалда кьолеб къиматалдаса мугIалимасе тIоцебесеб иргаялда кIвар бугеб ккола жиндир рукIарал цIалдохъабазул рекIелъ бугеб сурат, ракIалдещвеял. Мадиевалъул хIакъалъулъ нус-нус гьелъул рукIарал студентазул руго гIицIго хинал ракIалдещвеял.\n1997 соналъ, жиндир гIумруялъул 80 сон бараб мехалъ, Г.Мадиева гIодой чIана. Жиндирго лъималазе бикьизе букIараб рекIел хинлъигун хIеренлъи ва эбелалъулаб рокьи гьелъ кьолаан магIарухъа цIализе рачIарал студентазе.\nРокъой чIун хадуги, рахьдал мацIазул къоялъ ва цогидал байрамаз гьей хIурматияй гьобол йикIана факультеталда. Амма хIалтIулъ букIана гьелъул гIумрудул магIна. 2014 соналъул ихдалил гIужалъ, Гульжагьан Мадиева нилъедаса ятIалъана, гьелъул букIана 97 сон.


Рилъа Парижалде къуват борцине\nДунялалъул чемпионат унеб буго Франциялда\nГугариялъул лъабго батIияб тайпаялъул рахъалъ дунялалъул чемпионат унеб буго Франциялъул тахшагьар Парижалда. «Классиказда» ва руччабазда гьоркьоб чемпионат рагIалде бахъана ва рузманкъоялъ рукIине ругел, дагъистаниязе бищунго хирияб, эркенаб гугариялъул рахъалъ къецазул хIакъалъулъ бицине буго газеталъул бачIунеб номералда.\nЭркенаб гугариялъул рахъалъин абуни дунялалъул чемпионаталда Россиялъул тIасабищараб командаялъул мухъилъ гIахьаллъизе вуго Дагъистаналдаса ункъо спортсмен - Завур Угуев (57 кг), ХIажимурад Рашидов (61 кг), МухIамадхIабиб КъадимухIамадов (70 кг) ва ГIабдурашид Садулаев (97 кг). Гьезда гьоркьов халкъазда гьоркьосел турниразда гIахьаллъун бищунго хIалбихьи щварав спортсмен ккола ГIабдурашид Садулаев.\nРио-де-Жанейроялда рукIарал Олимпиялъул хIаязул чемпион кIиго нухалъ гIахьаллъана дунялалъул чемпионатазда ва кIиябго нухалда бергьенлъигун тIадвуссана. ХIажимурад Рашидовгун Заур Угуев гугарана Европаялъул чемпионатазда ва, тIоцевесев гьелда бергьун ватани, кIиабилев гIарцулав призерлъун вахъана.\n25 августалда, ай рузманкъоялъ, къецал рукIине руго 57, 61, 86 ва 125 кг цIайиязда гугарулел спортсменазда гьоркьор. Нахъисеб къоялъ атлетаз къуват борцине буго 65, 70, 74 ва 97 кг цIайиязда.\nГьединго эркенаб гугариялъул рахъалъ дунялалъул чемпионаталде Россиялъул тIасабищараб командаялъул мухъилъ руго: Алан Гагаев (65 кг, Алания), Хетаг Цаболов (74 кг, Алания), Владислав Валиев (86 кг, Алания) ва Анзор Хизриев (125 кг, Санкт-Петербург).\nГьединго Франциялда дунялалъул чемпионат тIобитIарабго эркенаб гугариялъул халкъазда гьоркьосеб федерациялъ тIасабищизе буго рехсараб спорталъул тайпаялъул рахъалъ 2018 соналъ Европаялъул чемпионат тIобитIизе бугеб бакI. Гьеб букIине бегьулел пачалихъазул, республикабазул сияхIалда гъорлъ буго Дагъистанги. Гьеб рахъалъ жиндирго пикру гьадин загьир гьабуна Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас.\n«ТIоцебесеб иргаялда, дунялалъул чемпионаталда гIахьаллъулел Дагъистаналъул гугарухъабазе гьарула икъбал ва бергьенлъаби. РакIчIола гьел гьениса чанго медальгун тIадруссине рукIиналда. Дагъистан ккола эркенаб гугариялъул ватIан. Гьанир щибаб соналъ тIоритIула гьеб спортивияб тайпаялъул рахъалъ батIи-батIияб даражаялъул турнирал ва гьенир гIахьаллъизе рачIуна анцI-анцI пачалихъаздаса спортсменал. Нилъер гIадамаз жал къабул гьарулеб куцги, гьаниб букIунеб ахIвал-хIалги цIакъ кутакалда бокьула ва дандеккола гьезие. Тарихалда цогIаги нухалъ букIинчIо тIаса-масагояб турнир ва гьел лъикIаб даражаялда тIобитIиялъул рахъалъ цогидазда дандеккун цIикIкIараб хIалбихьи буго Дагъистаналъул. Гьединлъидал, хьул буго Парижалдаса лъикIаб хабар бачIиналде».\nДругие материалы в этой категории: « Поветкин: будем становиться сильнее, бой с Руденко был очень важен для меня\tСпорт гуро, шоу буго »


Образование - Лъай кьей, мактаб » Страница 9 » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nКъануназул къварилъи - махщелчилъиялъул гIатIилъи\nДобавил(а): Musa от 19-02-2013, 12:56\nКинав учитель къваригIун вугев? Исана РФялъул ЗахIматалъул кодексалда бугеб цIияб статьяялда хъван буго хIалтIухъанасул хIалтIул хIакъалъулъ. Щибаб бутIаялъул хIалтIухъабазул махщелчилъиялдехун ругел тIалабал 2015 соналде хIадурун рахъинариялъул планги тасдикъ гьабун буго. Гьелда рекъон ккезабизе рагIула хIалтIухъанасул моцIрол харж. Сундухъ халгьабизе бугеб учителасул махщалил бицунелъул? Подробнее\nГIисинккун тIинкIулебги лъим лъарахъе щолеб\nДобавил(а): Musa от 10-02-2013, 17:23\nНекIсияб тарихалъул цо гъаталъулъ батIи-батIиял гIалимзабазул хIаракаталъул бутIа букIуна\nМикьабилеб февраль ккола ТIолгороссиялъул гIелмуялъул къо. Гьелда бан нижеца хIукму гьабуна Дагъистаналъул цо-цо гIалимзабазулгун дандчIваял тIоритIизе ва жакъасеб ахIвал-хIалалда тIасан гара-чIвариял гьаризе. ГIалимзаби куцалеб къебелъи ккола РАНалда цебе бугеб Дагъистаналъул гIелмияб центр. Гьелъул нухмалъулев РАНалъул член-корр., тарихиял гIелмабазул доктор, профессор Хизри ГIамирханов вуго жакъа нижехъ гьоболлъухъ.\nЛъарагI мацI бицунилан, цIамухIор бетиларо\nДобавил(а): Musa от 10-02-2013, 17:18\nАвар мацIалъул анкь\nЛаваша районалъул ХахитIа росдал гьоркьохъеб школалда тIобитIана авар мацIалъул анкь. Авар мацIалъул учительзабазул рагIабазда рекъон, гьеб анкь тIобитIиялъул мурад ккола цIалдохъабазул кIалзулги хъвавулги калам цебетIезаби ва миллияб каламалъул къадру-къимат борхизаби.\nЛъай кьеялъул министерствоялъул комиксал\nДобавил(а): Musa от 10-02-2013, 17:14\nРФялда лъай кьеялъул хIакъалъулъ" закон бичIчIуларезе кумекалъе\nАраб соналъул ахиралда улкаялъул президент Владимир Путиница тасдикъ гьабураб лъай кьеялъул хIакъалъулъ цIияб федералияб законалъул бицун бахъунебго гьечIо. Лъай кьеялъул министерствоялда законалъул аслиял пикраби баян гьаризелъун хасал, суратаздалъун бичIчIи кьолел тIахьал басмаялде рахъизе ракIалда буго.\nЩолареб бокьуге, кьолареб гьаруге\nДобавил(а): Musa от 10-02-2013, 17:10\nЛъай кьеялъул реформаби: пикраби\nБалъгоял ишал гьаризе сардил гIуж балагьула. Гьединабго ахIвал-хIал бугин рикIкIуна экспертаз Россиялъул Лъай кьеялъул министерствоялдаги. Ахирал соназда гьеб идараялъ лъай кьей тIубанго кIалагъоркье чIвазабулеб бугилан абулеб буго гьез.\nЩай нилъеца инжит гьабулеб?\nДобавил(а): Musa от 2-02-2013, 15:34\n4 февралалда тIолабго дунялалда имам Шамил ракIалде щвезавиялъул къо кIодо гьабула. Кавказалъул хIалуцарал рагъал унеб заманалда магIарул гIалимзабиги данде гьарун, мактабал рагьиялъул ва гьенир пагьмуял лъимал цIализариялъул, гьединго, рахьдал мацI цIунизе ккеялъул суалал рорхарав чи ккола Шамил. Имамасул хIаракаталдалъун умумузухъа бажарана нилъее киназего гIаммаб болмацI дагьабги бечед гьабизе ва жакъасел наслабазе ирсалъе гьеб тезе. Бокьилаан, магIарул школазда гьеб къоялде хурхарал тадбирал тIоритIани ва гьезул хIакъалъулъ хъварал макъалаби учительзабаз яги цIалдохъабаз нижехъе ритIун рачIани.\nГIаданлъи гьечIелъуб гьудуллъи чIолареб\nДобавил(а): Musa от 2-02-2013, 15:26\n"Мун мугIрузда йижичIо - гьезул гIамал босана"\nГIурусазул аби буго: "Вижараб ракьалда гурони инсан хIажалъуларо", - ян абураб. Амма дие бицен гьабизе бокьун бугей "нилъер" ракьалда йижичIей, амма нилъерайлъун лъугьарай" Хорошевская Александра Павловнаялъе гьеб гIахьалаб гьечIо. Гьаюна гьей 70 соналъ цее рикIкIадаб Сыктывкаралда. ГIумруялъул гьелчолеб ралъдал карачелаз гьей ячана жеги гьелда картаялда гурони бихьичIеб, рагIичIеб мугIрул ракьалде - Дагъистаналде.\nСуриялдаса хвелго лъикI\nДобавил(а): Musa от 26-01-2013, 23:05\nЩивав студентасул, аспирантасул ва докторантасул гIелмияб хIалтIи Интернеталда ругел вузазул сайтазда лъезе тIалаб гьабулеб буго РФялъул Лъай кьеялъул министерствоялъ. Гьеб пикру хIадур гьабурал Стратегиялъулаб хIаракатчилъиялъул агентствоялъул (АСИ) хIалтIухъабазул баяназда рекъон, гьединаб бихьизаби вузалъул аккредитация гьабиялъул тIалабазда гьоркьоб хъвазехъин буго министерствоялъ.\n«Школалъул» бакIалда - «лъай кьеялъул гIуцIи»\nДобавил(а): Musa от 21-01-2013, 17:43\nГьоко мекъса гиругеги\n(Байбихьи цебесеб номералда)\nГIадатияб гуреб лъай кьей\n"Лицеял" ва "гимназиял" абурал цIарал гьоркьохъеб лъай кьеялъул идараялъул рукIине гьечIилан ва киналго цого къагIидаялъ хьезаризе ругилан абулеб букIана. ЦIияб законалда хъван буго гьел цIаралги гьезда рекъонкколел цIалул идарабиги цIунун хутIулилан ва гьезие дарсаздаса хадуб профилалда тIасан кколел дарсал кьезе ихтиярцин кьезе бугилан. Масала, биологиялъулгун химиялъул профиль бугеб гимназиялда цIалулел лъималазул рес букIинчIо гьенир малъулел аслиял предметазда тIаде жидее бокьарал цогидал предметал (масала, гIурус яги рахьдал мацI) гъваридго лъазаризе. Гьанже къалъудаса хадур гьединал дарсал тIоритIизе гимназиялъе рес кьолеб буго. Цо лъай кьеялъул идараялда гимназиялъулал, лицеялъулал ва гIадатиял классалги гIуцIизе бегьула. Цадахъго рукIине рес буго спорталъул яги сакъатал лъималазулги классал. Подробнее\nЯсалги риччай цIализе\nДобавил(а): Musa от 15-01-2013, 15:50\nЦо гали - цебе, кIиго – нахъе\nГIажаибго хиса-басулеб жо буго гьаб дуниял. Революция бергьун хадубги анцI-анцI сонал ана эбел-инсуца ясал цIализе ритIуларого. Ригьалдаго росасеги ун, лъималги гьарун, бажарараб хIалалда рукъ хIебтIани гIелилан толаан гьел доб заманалъ. ГIага-шагарго 1970-1990 соназ васаздасаги гIемер ясал цIализе ритIизе лъугьана эбел-инсуца. Сверун-тирун тIаде щвана добго заман - гIемерисел магIарухъ ругел росабалъа ясал цIализе ритIулел гьечIо. Хасго гьединал хIужаби дандчIвалел руго динияб рахъ щула ккурал росабалъ.\nДиналъ гьукъулищ ясазул


КъотIулеб бохалда педикюр\nМахIачхъалаялъул рагIаллъуда бугеб Эльтав заводалда сверухъ бугеб рохь цIунизе ккеялъул хIакъалъулъ ахIи-хъуйги, дагIба-рагIиги къотIун батиларо ахираб кIиго соналда жаниб. Хасго гьелда сверухъ дагIба цIикIкIана МахIачхъалаялъул цеве вукIарав мэр Саид Амировги нахъе ун "заманаялъ ишал тIуразарулел" бутIрул рачIарабго.\nГьелъул магIна кколаро Амиров шагьаралъул гъутIбузул кIудияв гьудул вукIанин абураб. Гьелъул гIаксалда гьес бетIерлъи гьабулеб анцIго соналда жаниб гIадин гIедерго гIащтIи ва хъухъадиро киданиги хIалтIун букIун батиларо МахIачхъалаялда. Гьел соназда цебехун гIурччинлъиялъулъ тIерхьараб, тIугьдулъ ва хурдулъ букIараб МахIачхъала сверана жакъа нилъеда бихьулеб бугеб шагьаралде.\nТIагIана киса-кирего шагьаралъул проспектазул рагIал ккун рукIарал гъутIбигун тIугьдул, гIурччинал сквералгун ахал, лъималазул площадкабигун, гIадамаз хьухь бахъулел бакIал. Амма Амировасул ракьал ричи, гъутIби къотIиялда цадахъго букIана шагьаралда тIад хъаравуллъи ва кьварараб нухмалъи.\nГIащтIиги хъухъадироги хважаинас изну кьун гурони бокьараб бакIалда хIалтIизе толароан. Гьев арабго тахшагьаралда байбихьана "партизанщина", заманаялъ ишал тIуразарулел лъугьана щвараб жо бухизе. Раккана цIакъ гIемерал гьересихIукмуял, мекъал постановлениялгун гьересипечатал, гьезда рекъон ралел минаби ва цогидал объектал.\nГъоркьгоги лъикI букIинчIеб МахIачхъала лъугьана лъарас лъалеб гьабулеб бакIлъун. Лъиениги балъголъи гуро гьаниб миллионалде гIагарараб шагьаралъе лъабго ункъго-парк цIакъго дагьаб жо букIин. Кибдай гьединаб санагIалъи гьабилин шагьаралъулал ругеб мехалда сардилъги къадги чIечIого гьересихIукмабазда рекъон шагьарлъул рагIалда бугеб Эльтав заводалъулин цIар щвараб рохь гъурулеб буго жуликIаз. Гьеб рикIкIуна гьадингоги унтараб шагьаралъул "гьуъруллъун", гIурччинлъи ва гъветI-хер букIун.\nГьениб ракьал ккун минаби ралел чагIазул буго цохIо мурад - кIванагIан хехго ракьги ккун, гъутIбиги къотIун минаби рай ва рукъзал ричи. Щибха гьабизе кколеб гьаб ахIвал-хIалалда шагьаралъулаз? Пачалихъалъул ва официалияб мэриялъул кверщел загIиплъигун жамгIияталда гьоркьоса загьирлъулел руго Эльтавалъул рохь цIунулел, Сепараторный поселокалда цIияб паркалъе бакI балагьулел гIадал рагъа-рачариял.\nГьелъул хIисаб гьабун абизе рес буго гьел чIобогояб бакIалда рижарал жал гурин. Гьелъул гIаксалда гьел руго "чIобогояб" бакIалда рижарал рагъа-рачариял. ЧIобогояб бакI буго пачалихъалъул нухмалъигун, кверщелги, хъаравуллъиги гьечIого лъарас лъараб гьабизе тараб бакI. Гьединаб бакIалде хIукумат хIалтIулареб мехалда къотIносан бачIуна нухмалъи.\nГьелъул буго кIиго рахъ - лъикIабги, квешабги. Квешаб буго загIипаб нухмалъиялъул, коррупциялъул, ришватчилъиялъул хIасилалда бижараб букIун. ЛъикIаб буго бокьараб халкъалъул гъоркьан тIаде бачIунеб пикру ва гьелда сверухъ ишал ва хIаркат буго гражданазул жамгIияталъул гIаламатаздаса. Гьеб буго жидер рокъоб, къотIноб, шагьаралда, республикаялда ва улкаялда лъугьа-бахъунелда хадуб халги ккураб, лъугьа-бахъунелъулъ жибгоги жавабияб жамгIият. Демократияб нухмалъиялъул гIаламат.\nГьелъул нухда гъоркьан тIаде бакIалъул нухмалъи гIуцIизе кIвани гьеб кутакалда лъикIаб ва пайдаяб иш буго пачалихъалъе ва халкъалъе. ЦохIо пачалихъалдаса хIажатаб жо буго гьениб киназего гIаммал, чIван къотIарал, хъулухъ ишалъухъ балагьичIого киназго тIуразарулел законалъул механизмаби чIезари. Гражданазул жамгIияталъ тIалаб гьабулеб жо буго ихтиярал цIунулеб пачалихъгун демократияб нухмалъи.\nГьеб лъабгоялдаса цоялъул гIаламатал раккана, хIажат буго камил гьабизе хутIараб кIигояб. ГьабсагIаталда халлъулеб буго къеркьеялъул байбихьи. Я власталъ кьварараб нухмалъиги гьабун, мекъи бакIал рарал, рохь къотIулел, гьерсихIукмаби ричарал ва росарал тамихIалдеги цIан гIадлу гьабизе ккола. Гьеб лъугьинчIони жамгIияталъул багъа-бачари къо бахъанагIан цIикIкIине буго, гьезул рахъ кколелги гIемерлъизе руго, ахир гьезул тIалабазда рекъон рес буго живго мэр нахъе иналде ккезеги.\nКIванагIан хехго тасдикъ гьабизе ккола шагьаралъул генералияб план ва чIезаризе ккола ралелщинал бакIал. Гурони лъалес лъалеб гьабун, бичун, хисун, гъутIби къотIун тахшагьар гIемер мехалъ хутIилин кколаро. ГIадамаца ва республикаялъул власталъ жидер рfхъ кквезе бакI- бакIазда чIарал тIогьилал тюльпанал гIелин кколаро.\nГьеб буго гангренаялъ чIегIерлъараб хIатIида малъал релъи гIадаб жо. Цебе жибго бох хвасар гьабизе ккола. Гьеб бичIчIун буго халкъалда, гьеб бичIчIун мэриялъул ишаздаса рази гьечIолъиялъул сигналал руго респубиликаялъул нухмалездасаги. БичIчIулеб бугищ гьеб жибго шагьаралъул администрациялда абураб суал хутIулеб буго рагьараблъун. Хабар лъикIаб рагIайги.\nБукIинесеб: гъутIбузул бакIалда - рукъзал, гьаваялъул бакIалда - газал...


"Санкциял - даран бикьизе бахъараб ахIи"\nМагърибалъул санкциязде данде Россиялъ лъазарурал санкциял тIадегIанал хъулухъчагIазе бокьухъе экономика бикьа-къотIизе ургъунго гьарурал жал ругин рикIкIунеб буго бизнесчи Дмитрий Потапенкоца. Гьес гьедин абуна гьал къоязда Москваялъул экономикияб форумалда. Кванил нигIматазе эмбарго лъазабиялдалъун ургъунго гъурущги капкиде ккезабунин ва ургъунго экономикаги биххулеб бугин тIалъиялъин рикIкIунеб буго гьес.\n«Пятерочка» абулел гипермаркетал гIуцIаразул цояв Management Development Group компаниялъул нухмалъиялдаса Дмитрий Потапенкоца Москваялъул экономикияб форумалда аргументаздалъун «нокауталде» витIанин абизе бегьула гьес бицаралда тIасан кIалъазе вахъарав депутат-единорос Владимир Гутенев. Потапенкол гьеб кIалъай интернеталда бищунго бихьулеблъун букIана гьал къоязда.\nГьеб хитIаб гьедигIанго машгьурлъиялъул гIиллалъун Потапенкода бихьулеб буго гIадамаз цоцалъ гIемер бицунеб жо тIоцебе рагьун, киназдаго рагIуледухъ бициналъулъ. Цебе бизнесчиясул гъванщаги ккун гьесда бичIчIизабулеб букIун батани ватIан бокьизе кколеб куцги гьев киназулго налъулав вукIинги, гьеб форумалда гьебго жо интеллигентияб куцалда, хIинкъабиги кьечIого, халгьабулел чагIи ритIилин тIадецуйги гьабичIого лъазабулеб букIанин абуна гьес.\nГьенив жинца бицаралда тIасан кIалъазе вахъарав депутат Владимир Гутеневги жинда гIумруялъ вихьарав чи вукIинчIин ва тIокIав вихьизеги хъван батугегин абуна гьес.\nГьеб видеоялда гъоркь кьолел комментариязда гIадамаз дуца бицаралъе гуреб гьеб кIалъаялъухъ дуе букIине бегьулеб тIадецуялъул гIемер хъвалеб букIанин гьел гIадамазде щибин дуца абилебин кьураб Эркенлъи Радиоялъул суалалъе Потапенкоца гьадинаб жаваб кьуна:\nДмитрий Потапенко: «ХIинкъи- буго бищунго лъикIаб лъагъ, амма цIакъ квешаб хважаин. "Ритейлер" абулеб басмаханаялъул форумалда анцIго сон цебе гьабураб дир каламалъул цIар букIана: «Дуда нух бихьизабизе буго гъеждакIичIал рарав гIоркьиласда дур бизнес берцин бихьани» ян. Дандекквезе бегьула доб мехалда рукIарал комментариялги гьанже ругелги. Дир къисматалда хIинкъарал ва гьелъул ургъел бугел гIадамазде дица абила «Баркала»-йин. Гьеб каламалъул гьедигIан кIудияб ахIи-хIур букIинин дида ккун букIинчIо, ракIалда бугеб жо аби гуреб, гьелъул ургъелцин букIинчIо дие. Вахъун чIун хвезе бокьила, нагабазда гIумру гьабизегIан».\nЭР: Щибха улкаялъул экономикаялда букIине бугеб гIагараб заманалда?\nДмитрий Потапенко: «Экономиялда щвезабун буго ункъго кьаби. ТIоцебесеб– кванил нигIматазе гьабураб эмбарго. Конкуренцияги гъанкъибазун, гьереси-бизнесчагIазухъе, битIун абуни хъулухъчагIазда гIагарал структуразухъе кьуна экономикаялъул гьеб гIаркьел.\nКIиабилеб-санкциониял кванил нигIматал тIагIинареян бахъараб къунун ва ургъунго гьабураб гъурщил девальвация.\nЛъабабилеб- кредит босизе ккани тIалаб гьабулел документал гIемер гьари ва кредиталъул процентал хIаттун цIикIкIинари.\nУнкъабилеб-Федералиял нухазда лъолеб «Ротенбергил магъало». Гьеб буго ботIроде кьвагьаб гIадинаб жо.\nЩибха гьелъул ккезе бугеб?\nГъурщил букIине буго дагьабги девальвация. 2016 соналда кIудиял хиса-басиял ккечIониги, аслиял проблемаби байбихьизе руго 2017 соналда, нахърателал лъугIараб мехалда. Кинабго жо лъалаго хиралъизе буго. ТIалъиялъ абуни щиб гьабунги балагьизе буго дунялалъул картаялда цоги рагъ гьабизе бегьулеб улка. Щайгурелъул гьез жал щалали улкаялда жаниб бихьизабун бугелъул, гьезие къваригIине буго къватIибги гьезул адаб гьабизе. Амма гьениб гьезие конкуренция букIине буго. ТIалъиялъул «кризалъул программайин» абулеб жоги буго «къо аги, сордо аги» абулеб гIадинаб жо.\nЭР: Дур хитIаб президентасда яги премьерасда рагIизе бокьилищ дуе?\nДмитрий Потапенко: «Гьезда гьеб цIакъ лъикI лъала! Дупататаз ва цогияз «оппозициялъул» бицунеб мехалда гьезда абизе ккола Кремлалда жаниб бугеб опозициялъул бицейин. Президентасда сверун ругел къукъаби цоцалъ къеркьолеб куц бихьун, гIуцIараб таскъирчилъиялъул къукъаби цоцалъ къеркьолеб куц-гьадингосеб жо. Гьезда аскIоб «Болотная майдан» щибго гуреб жо буго. ХIакъикъияб оппозиция буго Кремлалда жаниб ва аслияб лъугьа-бахъинал гьелда жанир рукIинеги руго. Думаялда гуреб, Федерациялъул Шураялда яги майданазда гуреб-Кремлалда жаниб».


Президент Владимир Путин Сочиялъул Олимпиадаялде хlадурараб Цlорол Кlалгlаялда. 07Фев2013\nОлимпиадаялда бергьарал спортсменазе медалал черкесазул миллияб ретIел хъабалаби ай полошаби ретIарал ясаз цере росун рачIани, Олимпиада рагьулаго ва къалаго улкабазул цIарал хъварал игIланал чухъаби ретIарал васаз росани ва гьеб кIиябго тадбиралда Олимпиада тIобитIулеб ракь черкесазул букIанин ракIалде щвезабуни ва гьелда релъарал цоги тадбирал гьаруни бокьилаанин жидеейин хъвараб кагъат битIун букIун буго Черкесазул ТIолгодунялалъул Ассоциациялъги черкесазул цоги жамгIиял идарабазги Олимпиада гIуцIулеб комитеталдеги, улкаялъул президентасухъеги, хIукуматалдеги. Жидер гьел церелъеял гIадахъ росилин абунин гьез, амма гьел киналго гьариял гьез тIуралин кколарин жиндаян бицана Эркенлъи Радиоялъе Гъарачайгун-Чергессиялъул «Хаса» абулеб жамгIияб идараялъул нухмалъулев Черкесов МухIамадица.\nЧеркесов МухIамад: «Нижеца кинабгIаги квал-квал гьабулеб гьечIо Олимпиада гьабиялъе. Нижеда лъала нижер разилъи разилъунгутIи цIехечIого гьез гьеб гьабизеги бугеблъи. Амма нижее бокьун буго, иш гьадиниса ккун бугелъул, гьаб ракьалда Олимпиада гьабулеб бугелъул-гьаб ракь лъил букIарабали ва гьеб халкъалъе щиб ккарабали бицунеб бутIа Олимпиада рагьиялъул ва къаялъул церемониялда букIине.\nНижеца нижерго церелъеял гьарун хадусан ЧIегIер ралъдал рагIалда ругел шапсугазул Адыгъа-Хасаялъул нухмалъулев восун вуго Олимпиада гIуцIулеб комитеталде. Гьелде тIадеги гьез абуна нижер мурадал гIадахъ росизе ругин, «Олимпиадаялъул росулъ» гьел хIаял унеб заманаялда черкесазул культуриябгун-этнографияб музейги рагьизе бугин абуна. Абунаха, амма дида кколаро нижер киналго церелъеял гьез тIуразаризе ругин, гьезул цо кинаб букIаниги бутIа программаялде босилин абунаха гьез».\nЧеркесов МухIамадица гьединго абуна жинда кколин гьенир Россиялъул киналго халкъал рихьизарун рукIине ругин, гьездаго гьорокьор черкесазул культуриял коллективалги, амма гьеб ракь лъил букIарабали тIадчIей гьабун гьез бихьизабичIони, хутIаралъул жиндие кIвар букIине гьечIин.\nЧеркесов МухIамад: «Черкесазул ракь букIанин гьебин абичIого, гIицIго гьенир черкесазул кьурдухъабигун кочIохъаби цере рахъиналъул ва Олимпиада рагьиялъулгун къаялъул церемониялда гьел гIахьаллъиялъул дие кIвар гьечIо. Дир ракIалъ, черкесазул ракIалъ гьеб къабул гьабуларо. Дица рикIкIуна гьениб абизе кколин ва кIвар буссинабизе кколин Олимпиада черкесазул ракьалда унеб букIиналде ва гьенир гIайиб гьечIого чIварал гIадамал ракIалде щвезаризелъун сихI къотIиялъул минутагIаги лъазабизеги кколин. Гурони, цоги жоялъул дие кIвар гьечIо».\nГiадатлъун лъугьун буго дунялалда киналго Олимпиадаби рагьиялъул церемониялда гьеб унеб ракьалъул ва гьенир гIумру гьабулел рукIарал халкъазул тарих гьениб рагьиялъул церемониялда бихьизаби.\nСочиялъул Олимпиада рагьиялъул ва къаялъул церемониялда Кубаналъул казаказул хор гIахьаллъизе бугин лъазабулеб буго. Цоги киса артистал гьенир рукIине ругелали жеги балъго гьабулеб буго рехсараб церемония хIадурулез.\nЧеркесов МухIамад: «Батила гьез абизе гьеб ракь казаказул бугин, казаказул ракьал Дон гIор бахун квагIисеб рахъалда рукIинчIолъи гьезда цIакъ лъикI лъалеб бугониги. Гьанже гьелгун къацандун дун бергьунаро, къацандизе дие бокьунги гьечIо.\nЩай черкесаз жидерголъун рикIкIунеб ракьалде цо-цо казаказги абулеб казказул умумузул ракьилан. Кидаха казакал рачIарал Кубаналде?\nЧIегIер ралъдал казаказул аскар гIуцIун букIана туркалгун-гIурусазул рагъул заманаялда 1787 соналда, гьебги хIукуматалъул аскараз гъурун хутIараб Запарожьеялъул Сечалъул аскараздасан. Цо лъагIалидасан цIияб аскаралда вукIун вуго 12 азарго чи. Жидее бихьизабураб бакIал гIолел гьечIел казаказ хасаб къукъа битIула Петербургалде Екатерина II-билелъухъе Россиялъе щварал цIиял ракьазда жидее бутIа гьаризе. Гьедин байбихьула казаказ 1864 соналде щвезегIан Кубаналда кьалбал ричIчIазе.


ЦIияб тIехьалъул хIакъалъулъ\nДир меседил кини, чиллайдул гьулак…\nЦIумазул тарихалъ куцана дир рухI...\nДун тIад кIибикIараб меседил кини,\nКерен цIун буго дир дур берцинлъиялъ.\nЛъимерлъи гьелчараб чиллайдул гьулак,\nЧорхолъ буго жеги дуца лъураб жан.\nГьале жакъаги бегулеб халкъияй шагIиралъул иргадулаб тIохьол иргадулал тIанчал. ЦIаланагIан цIализе рокьулел гьелъул шигIрабаздаса чIвалеб буго росдал махI - киниги, кечIги, росуги, мугIрулги, магIаруллъиги…\n«Асарал» абураб цIаралда гъоркь гьанжегIагар къватIибе бачIараб тIехьалда руго шагIиралъул цIиял асаралги, нилъеда церехун рагIун рукIаралги, руго поэмабиги. БатIи-батIияб тематика. Дие бицен гьабизе бокьун буго росдал пикрабазулъ тIегьан рачIарал шагIиралъул шигIрабазул.\nРосдал сариназ асир гьаюрай дида цебе бачIунеб буго хунздерил тIалъи:\nДир жавгьарул хъала, хъахIганчIил росу,\nСсияб тарихалъул къисабазул тIехь.\nСверухъе дуниял пасалъаниги,\nПасалъизе чIечIел чIухIарал васал.\nНамус тун, бечелъи черхалъ цIехечIел\nЦIумазул тарихалъ куцана дир рухI,\nЦциналъ хIалуцине хIухьел гьабуни,\nДозул сабруялъ дун кьурана гIодой…\nДур мугIрухъ, дур гIорахъ, дур кIкIалабазухъ\nДанде цIан месед кье – кьезе гьечIеб мун\nТIокIкIарал иццазул узданал лъарахъ\nГьекъелареб барти дур тушбабаца…\n(«Дир меседил кини…»)\nГIагараб росуги, росдал гIадамалги, гIадамазул гIаданлъиги гIадатлъиги, гIумру тIад бижараб магIарул киниги, кинидахъ ахIулел хIасратал кучIдулги - гьеле шагIиралъул тIехьалда дие гIагараблъун лъугьараб тема. Дица хIаракат бахъула щивав шагIирасе гIагараблъун лъугьараб сипаталде кIвар кьезе. Масала, церехун цIаларал Залмул асаразулъ бугеб гIанса хIанчIил сипаталъ асир гьаюн йиикIана дун. Гьаб нухалдайин абуни, цебесаго унеб гьечIо гIагараб тIалъиялъул сипатги жинда жаниб магIарул гIумру гьелчолеб бугеб киниги.\nЦо лахIзаталъ цебечIезабе магIарул сардил хIикмалъи:\nГогьал чвахелабаз зикруги бачун,\nКьижараб сордогIан берцинаб жо щиб?\nГьелдасаги берцин бихьула дида:\nЭбелалъ гьуинаб бакъанги бачун,\nКинида кьижараб гьитIинаб лъимер.\nГьелъул надалдасан карун гирулеб\nЖавгьаргIан бацIцIадаб цо гIетIул горо.\nУнго-унголъунги магIаруллъиялда гIумру киниялдасан байбихьулебги батила.\nКиниги, эбелги, лъимерги – нилъер щивасул къисматалъул кунчIи, гIажаибаб берцинлъи:\nДуца шигIру хъвазе поэт тIамуна,\nДуца гьунаразе васал куцана.\nАзарго берцинаб цIар дуда буго:\nЭбел!. ЧIужугIадан! Меседил горо…\nЭбел, ЧIужугIадан йикIинчIейани,\nБерцинлъи хвелаан дуниялалъул.\nБергьенлъи, Эркенлъи, ГIакъиллъи гIадал\nРагIаби ракьалда рижилароан.\nКIудияб байбихьи берцинлъиялъул,\nРакI биунеб рокьи эбеллъиялъул,\nЛъимаде, росасде, дуниялалде\nДуе, ЧIужугIадан, Аллагьас кьуна.\nЖиб-жиб галиялда меседги бекьун,\nГьеб рокьиялъ дур цIар цIунун хутIана.\nГьеб рокьиялъ течIо мун дунялалда,\nАллагьасе гуреб, бетIер къулизе.\nШагIиралъ рекIелъ кIудияб чIухIигун ахIулеб буго росулъа ясалъул сариназе даимго хилиплъизе гьечIилан:\nДун йиго инсуца чIараб гъотIол яс,\nДов гьечIонаниги, гьелъий чучулей.\nРакI-ракIалъ гьелъие хъулухъ гьабулей,\nХъачIаб рохтиялда хурхун къвал балей.\nДун йиго эбелалъ квераз бессараб\nГьанже басралъараб салмагалъул яс,\nДида долъул квераз лъураб накъищалъ\nДолъул пикрабазул канлъи бихьула.\nДун йиго борхатаб кьурулъ бижараб\nКIудияб гъветIалъул гьитIинаб гIаркьел.\nГьезда рещтIун хIанчIаз ахIулел кучIдул\nДарманлъун кьун руго дие гIумруялъ…\nЦIаланагIан цIализе рокьулел, гIумруялъулги гIаданлъиялъулги аслулъунцин рикIкIине бегьулел шагIиралъул асаразухъ цоги нухалда гIинтIамулеб буго. МагIарул мацIги, мугIрул чIужугIаданалъул тIадегIанаб цIарги, гIумру берцинлъиялъе гвангъараб къисматалъул бакъги, бакъуе гьимарал шагIиралъул анищалги, анищазда хIур хъвазе течIел пикрабазул цIурмалги, гьезул гьаркьазухъе мугIрул кьурабазда рокьул дандерижилъун ахIдолеб намусалъул гьаракьги:\nДун хирияб ракьалда гучаб гъветI гIадин гIуна,\nМугIрул гьаваги босун, ракьул нигIматги бихьун.\nДун бакъуца хинлъана, гьеб хинлъи дие гIуна\nДун хасало цIорона, цIорол гIанси лъугьинчIо.\nГIадатги гIаданлъиги умумузул цIунана,\nКкараб тохлъи батани, тIасалъугьа, гIадамал.\nДун бертабалъ йохана, магIирокъой гIодана,\nДие лъилниги магIу чияраблъун букIинчIо.\nМагIарулайлъун хвела, хирияб мацI нужей тун.\nГьеб кIочене биччарал дир зонохъе рачIунге.\nУмумузул нух цIунун, магIарулайлъун юкъе,\nМагIарул ганчIил зани васаз къаданибги чIван…\nЗалму Батировалъул асаразулъ хасаб бакI ккола гьимиялъги рокьиялъги. Гьез чIаго гьарула гIадамазул чIунтарал ракIалги, речIарал пикрабиги, хьулазул хьухьаз хьухьазабураб гIумруги. Рокьуе къуличIеб къисматги цониги батиларо ракьалда:\nГьимиялъул берцинлъи рагIабаз кин бицинеб?\nГьеб кунчIулеб лахIзаталъ рухIалъе щолеб лазат!\nГьитIинабгин кIудияб кIиго рохел жубала,\nКIудияб талихIалъул борхалъуде рахуна.\nГьиме, бищун захIматаб хIал рекIелъ бугеб мехалъ,\nДжоконда кинигин каранда магIнаги лъун.\nРелъе, ракI-ракIалъ релъе,\nбилъе цIам цIорораб лъелъ,\nБиччай чурун чороклъи чвахиялъ хъамун ине…\nГIемер хъвана Залмуца чIужугIадан кIодо гьаюрал кучIдул. Гьелъ бетIер къулана къварилъиялда къуркьизаризе кIвечIел гьезие. Гьезул захIмалъабазда цее накалдаги чIана гьей. ШагIиралъ, ахIун биччан гьаракьгун, дунялалъего бицана Шамилил ШугIайнатилги, АхIулгохIалъул бахIарчиял руччабазулги, талихIаб гIумруялде данде гьелчолел къисматазул гIадатиял магIарул руччабазул хIакъалъулъги. Гьелъул шигIрабазул улкаялда гвангъана Дагъистаналъул руччабазул батIи-батIиял сипатал:\nКигIан захIматаб къо тIаде кканиги,\nГьез хIухьел угьичIо, хIал лъалеб куцалъ.\nБаччизе гIумрудул бакIлъи кканиги,\nАллагьасул хъваян гьабуна сабру.\nГьикъе гьезул гIумру гьадал мугIрузда,\nУнкъабго къедалда гьезул рукъалъул.\nГьезул гъасда бакун бугеб цIаялда,\nЦIадуде тIинкIулел магIил гаразда.\nГьезул сабруялъе, гьезул яхIалъе\nБан гьечIо лъицаго жеги памятник.\nГьезул бажариги, гьезул намусги\nБихьичIеб ххвел гьабун, тоге, бихьинал!\nБихьулеб буго шагIиралъул рахIатхвейги. Гьелъ гьикъулеб буго нилъедаги ва цадахъго жиндагоги. Даим жаваб гьечIеб даимаб суал:\nЩай намусгьечIолъи тIегьалеб бугеб\nТIегьдаса буссунги, пихъ балеб бугеб?\nРухIалдаса буго горде бахъулеб,\nЯхIалдаса буго тIажу бахъулеб.\nНамус хIатIикь буго, яхI къотIноб буго.\nКъиралзаби гIадин хьвадулел руго.\nМунагьазул гьирал гьодидаги тун,\nРацIцIадаллъун хIазе хIадурун руго…\nНилъер щивасул гIумруялъул рукIуна хаселги, ихги, рииги, хаслихълъиги. Хасалил гIазу-цIералъги цIорозаричIо шагIиралъул шигIрабазул гьаракь, ихдал тIегь балелъул, къиматалъеги гьимана гьел, роол бухIигун цIалдолезул ракIазулъеги лъугьана гьел. Жакъа шагIиралъул цо-цо шигIрабазда чIвалеб буго хасалихълъиялъул махIги:\nЦебе-цебе гIумру, хаду-хадуй дун,\nНиж къисматалдаса руго тIурулел.\nГьаб тIабигIаталъул гьурмада цебе\nЦо талихIаб шагьра буго цIехолеб.\nКьо гьечIел гIоралги керчал рохьалги.\nБихьуда-тIерхьуда бугебщинаб жо.\nЗазил сухъмахъалги, хъирул къаналги,\nКъоял рахъанагIан руго гIемерлъун…\nПашманал пикрабаз кодой йосарай шагIиралъ баччун бугеб ургъалабазул цIураб таргьа гьурщулеб буго цIалдолезе. Цадахъго гьелги тIамулел руго ургъизе:\nАнагури, гьудул, цогиги рии.\nБачIараб лъалалде гьалъул гIедегIи.\nНилъ кир унел ругел гьадин гIедегIун,\nЛъугIулареб хелдей гьал хиялазул.\nУргъелазул гьобо хенолеб буго,\nХиялазул гьирал понцIолел руго,\nДоб гьабизе бугин, гьаб бокьун бугин,\nХIалхьи лъалареб ракI хелделеб буго.\nРачIа, гIодорги чIун, каранде къазе\nБожилъидал цIурал арал лахIзатал.\nЛъугIи гьечIеб хIалтIуй мутIигIлъичIого,\nРухIияб рокъойги къиризе нуцIа…\nВа макъалаялъул ахиралдаги шагIиралъул цIаралдасан бицине бокьун буго, хIурматиял цIалдолел, нужее магIаруллъиялъул берцинлъиялъул хIакъалъулъ. ГIенекке цо лахIзаталъ. РагIулеб гьечIищ гьелъул лъарал-гIоразул нилъехъ гIашикълъараб хъуди:\nЗобал хъвалхьун хьвадулел хьухьазул читIир гьечIо,\nЧIалгIун гIинда далараб шагьаралъул хъуй гьечIо.\nБацIцIадаб, роцIараб зоб, зодихъ кенчIолел цIваби,\nЦIалеб хIухьлал бацIцIалъи -\nцо магIарухъ бугеб лъикI.\nЛугбал чIурканал ясал, чIван ругел гормендаби,\nДанде ккарав чиясе батулеб бугеб салам.\nРокьи берцинаб буго, намусалъулъ жемараб,\nМакьу гьуинаб буго, сихIкъотIиялъ квал бараб.\nКъаси букIа, къад букIа – цо магIарухъ бугеб лъикI.\nРагьда ахIулеб какил камилаб бакъан рокъоб,\nВагIзаялъул гIакъиллъи, лъикIалде чи вачунеб.\nГIаданлъиялъул дару, унти хехго сахлъулеб,\nСабаб гьудуллъиялъул, ургъел хехго бигьунеб.\nКинаса бицаниги – цо магIарухъ бугеб лъикI!\n(«Цо магIарухъ бугеб лъикI»)\nХIурматиял магIарулал! Дагъистаналъул халкъияй шагIир Залму Батировалъул цIияб тIехьалда нужеда ратила нужер ракIазе жеги чанго батIияб асар гьабулел асарал. Гьенир руго ункъо поэмаги, къокъал кучIдулги, сонетал-балладабиги, магIарул мацIалде шагIиралъ руссинарурал М. Лермонтовасул, Н. Некрасовасул ва Г. Гейнил кучIдулги. ТIехьалъе цеберагIи хъван буго профессор М. И. МухIамадовас.\nПрочитано 345 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 01 июля 2019 13:43\nДругие материалы в этой категории: « Искусство\tТеатралъул ватIаналда »


ЗАМАНА - Халкь гIеббуциб\n10 декабря, 2020. Четверг 10:33\nДунъяличиб кахси, чейхъуси изала дакIубухъунхIели, нушала гIямру гIяхIцадла дарсдиуб. Коронавирус — халкьличи чебакIибси балагь саби. Илини улкализир дахъал къияндешуни акIахъуб: гIяхIцад адамти хIянчи агарли калун, экономика усалбикиб. Лебтасалра къиянси манзил, гIямру хIясибли декIар-декIарти адамти цалабикили, хIяжатсилис кумек гIеббаахъиб. Ибкьти аги-кьяйдализиб бегIлара мягIничебси саби цалис цали кумекбирни, адамдеш дакIударни.\n«Дагъистан» РИА-лизиб илала хIекьлизиб балбуц бетерхур. ДР-ла бузерила ва социальный бяхIчибизлизиб гьалабяхI башнила шайчивси министрла заместитель Зураб БяхIяммадов ва министрла насихIятчи ЖабрагIил Дайзиев журналистуначил гьунибаиб ва коронавирусла чейхъуси изала тIинтIбикIуси манзил дураберкIибси хIянчиличила буриб.\n«Лебил дунъяличи кьяйда, нушала республикаличира коронавирусла чейхъуси изай хIекьли халаси асарбариб. Гьаланачи илини бекIахъудила гIяхIдешуни гIердурцути кьялиличи асарбариб. Буралли, коронавирусла чейхъуси изала тIинтIхIебиахъес багьандан, тяхIяр-кьяйда далдуцибтири.\nПандемияла манзил хIянчи агарли кабиибти адамти, 3 дусличибад 7 дусличи бикайчити гIямрула дурхIни лебти хъалибаргуни гIеббуцес чеимцIати арц декIардариб. Дагъистайзир 90 процентла кьадарлизир дурхIнас арц дедибти сари. Илкьяйдали хIянчи агарти адамтира арцличил гIеббуциб. БусягIятла манзил хIянчи агарти адамтала лугIи гIяхIцадла камбиубли саби», — викIи З.БяхIяммадов.\nЖ.Дайзиевли буриливан, коронавирусла чейхъуси изала тIинтIбиубси манзил халкьлис халаси кумек гIеббаахъилри. Илала гъай хIясибли, колл-центр бузесаиб, суненира 40 азир адамла зянкъ кьабулдарибси, «Керамогранит Дагестан» АО хьулчили буцили, логистический центр ва гIямру-яшавла шуртIри усалти адамти хIисаблизи касибси организация акIахъуб. ЦахIнабси сияхI цалабирхънилизиб «Умуси уркIи», «Инсан», «Надежда» фондани икьаладиуб. Фонданачил барх организациялис 230 азир адам берк-бержла масаначил гIеббуцес имканбакIилри. Илдала дурабад, бизнесментанира меценатунанира халкьлис кумек гIеббаахъилри.\nБалбуцличиб, илкьяйдали, ДР-ла бузерила ва социальный бяхIчибизлизиб гьалабяхI башнила шайчибси Министерствола 4,3 азир хIянчизар, ДР-ла жагьилтала къуллукъунала шайчибси Министерствола 1,5 азир кумекчи, жамигIятла организациябала, кумекла фонданала вакилти гIяхIбаркьла баркьудилизи ахъниличила буриб. Бурес чебиркур, #МыВместе бикIуси лебил Россияла хIяракатла дазурбазиб кумекчибани, чичилра бархбасуни кахIедизахъурли, хъулиб калунти адамтас хIяжатси кумек гIеббиахънила шайчиб халаси хIянчи дураберкIиб.\n08:24, 20 января 2021, 712


Посоветуйте хорошие книги\t8 года 11 мес. назад\t#178\nПосоветуйте хорошие книги\t8 года 11 мес. назад\t#179\nПосоветуйте хорошие книги\t8 года 11 мес. назад\t#180\nПосоветуйте хорошие книги\t8 года 11 мес. назад\t#181\nПосоветуйте хорошие книги\t8 года 11 мес. назад\t#182\nПосоветуйте хорошие книги\t8 года 11 мес. назад\t#183\nПосоветуйте хорошие книги\t8 года 11 мес. назад\t#184\nПосоветуйте хорошие книги\t8 года 11 мес. назад\t#185\nПосоветуйте хорошие книги\t8 года 11 мес. назад\t#186\nПосоветуйте хорошие книги\t8 года 11 мес. назад\t#188


Инфоурок › Другое › Конспекты › Урок "Путешествие в страну Фонетика"\nДарсил мурад: цIалдохъабазда авар алфавит; гьелъул\nхIарпал; ва алфавиталда жаниб хIарпазул\nДарсил алатал: авар алфавит,суратал,\nДарсил план: I орг. момент.\nУчитель: Ассаламу гIалайкум , хириял цIалдохъаби! Жакъа нилъ данделъун руго нилъерго лъай ,гьунар, цIалуде бугеб гъира ,авар мацIалде бугеб рокьи ,бихьизабизе.\nЖакъа нилъер дарс гIадатияб гьечо. Гьеб букIине буго дарс –сапар. Сапаралъ нилъ щвезе руго гIажаибаб улкаялде – Фонетикаялде.\nСунда абула Фонетика?\n( ЦIалдохъабазул жавабал).\nЛъай –хъвай гьабизе буго гьелъул батIи-батIиял шагьаралгун, гьенир гIумру гьабулел хIарпалгун ва гьаркьалгун .Жиб-жиб шагьаралда нужеда ратизе руго нужее къачарал батIи-батIиял тIадкъаял, хIаял ,расандаби ва гь.ц.\n- Балагье, гьале гьеб улка. Сунда гьеб релълъараб бугеб?\n-Салул авлахъалда (пустыня).\nЩиб гьениб бижулеб?\n(ЦIалдохъабазул жавабал ).\nАмма нилъер гьаб улка Фонетика гIажаибаб ва хIикматаб буго.Гьениб рижулел руго хер-чахI гуреб, хIарпал ва гIумру гьабулеб буго рухIчIаголъабаз гуреб, батIи-батIиял гьаркьаз.\nНилъ гьеб улкаялда щвезе руго кIудияб гамида тад. ЦIарги гьелда буго «Щуабилеб класс». ЦебечIезабе ,хириял цIалдохъаби ,гьеб гамида тIад нуж ругилан ва Фонетика улкаялде къокъунел ругилан.\nФизминутка: Лъедон, лъедон а ,гама,\nГучаб ралъдал раг!алде,\nБит!ун цебе нух босе.\n-Гьале нилъ щвана тIоцебесеб шагьаралде. ЦIар буго гьелда «Каламалъул гьаркьал».\nСуалал: 1.Сунда абула каламалъул гьаркьал?\n2.Кинал каламалъул лугбазул кумекалдалъун лъугьуна гьаркьал?\nГьале гьал шагьаралъулаз нужее кьолеб тIадкъай ,лъараз квер борхе ва бице. Лъаразе- гама. Гьал руго бицанкIаби-гьеле гьел каламалъул лугбазда тIасан:\n1.БагIараб мокъида хъахIал гIанкIаби.(цаби).\n2.КIалъанаган свакалареб, квананагIан гIорцIулареб.(мацI ).\n3.Цо минаялда жанив лъебералда кIиго вац,\nХIалтIи букIа ,хIалхьи букIа цадахъ лъугьун гьабулел.( цаби).\nГьале нилъеца къо-мех лъикI гьабуна «Каламалъул гьаркьал» шагьаргун. Нилъ церехун унел руго.\nГьале нилъ щвана иргадулаб шагьаралде. ЦIар гьелда буго «Рагьарал ва рагьукъал гьаркьал».\nСуалал:1.Кинал гьаркьазда абула рагьарал гьаркьал?\n2.Гьел чан ругел?Лъица рикIкIилел?\n3.Кинал гьаркьазда абула рагьукъал гьаркьал?\n( Рокъобе хIалтуIл хал гьаби).\nГьал шагьаралъулаз нужее гьадинаб расанди хIадурун буго: дицо торгIо рехараз хеккого бицине ккола дица абураб гьаракь кинаб (рагьараб, рагьукъаб)бугебали. (ХIасил бачин).\nКъо-мех лъикI гьабизе заман щвана гьаб шагьаргунги. Нилъ церехун къокъонел руго.\nХириял цIалдохъаби! Гьале нилъ щвана «Алфавит» абураб Фонетикаялъул цоги шагьаралде. Гьеб шагьаралде нуж жеги щун рукIинчо.Гьеб ккола нилъер жакъасеб цIияб дарс.\nУчителасул баян: ЦIакъго цебе заманалда гIадамазда хъвай- цIали лъалеб букIун гьечо.Гьединлъидал жидерго мурадал цоцазда ричIчIизаризе гьез пайда босулеб букIун буго гIицго кIалзул каламалдаса. Цинги хадуб дагь-дагьккун хъвай-хъвагIайги баккун буго ва гьеб халкъалда гьоркьоб тIибитIун буго.\nНилъер кIалзул каламалъулъ рагIаби гIуцIарал рукIуна гьаркьаздасан , хъвавул каламалъулъ ругел рагIабиян абуни- хIарпаздасан. Гьел хIарпаз рихьизарула нилъер каламалъул гьаркьал.\nХIарпазул буго цо чIванкъотараб , къабул гьабураб тартиб. Гьединаб тартибалда сокIкIарал хIарпазда абула АЛФАВИТИЛАН.\nАвар алфавиталда руго 46 хIарп, гьездаса 34 хIарп рагьукъаб ,10 хIарп рагьараб ва кIиго хIарп Ь,Ъ жидер данд рекъараб гьаракь гьечIеб.\nГьаб шагьаралъулаз нужее гьадинаб тIадкъай кьолеб буго.\n1.Цебе цо хIарпги лъун, батIи-батIиял предметиял цIарал лъугьинаризе:\n…ер , …ер, …ер, …ер, …ер, …ер, …ер, ..ер,\n2.Техьгун халти: халти 265,гьум 95.\n3.Гьал харпаздасан халатаб раги лъугьинабе:\nБ ,А ,С ,Д ,КЪ , Е , Б , С , У.\n-Хириял цIалдохъаби! Гьале нилъер дарс-сапар ахиралде щолеб буго. Амма лъай- сапар гьалдалъун лъугьунаро. Халатаб ва интересаб букIуна лъаялда хадуб бухьараб сапар. Нуж жеги батIи-батIиял шагьаразде щвела..\nГьабсагIат дие бокьун буго жакъа нужеда лъараб жоялъул хIасил бачине:\n1.Бокьанищ нужее жакъасеб дарс?\n2.Щиб цIияб жо жакъа дарсида нужода лъараб?\n3.Сунда абула алфавитилан?\n4.Кинаб батIалъи бугеб гьаркьилги хIарпалъулги?\n5.Авар мацIалда чан рагьараб ,чан рагьукъаб харп бугеб?\n( ХIасил бачин ).\nРокъобе тIадкъай: Алфавит ,халти 260\nГьанже балагье щивасухъ чан гама бугеб? Рахъе ралъдал рагалде гамиде рекине вагуми лъелъе риччазе.\n-Лъедон ,лъедон а ,гама…..\nНомер материала: ДВ-299423


Америкаялъе Россиялъул жаваб\nРоссиялъул къватIисел ишазул министрелъиялъ жиндирго сайталда кьун буго ХъахIаб Рукъалъул пресс-секретарь Джош Эрнстил лъазабиялъе жиндирго комментарий. Гьелда гьез кьварун какулеб буго Вашингтоналъул позиция.\nРоссиялъул къватIисел ишазул министрелъиялъ рикIкIунеб буго Америкаялъул нухмалъиялъ тIобитIулеб бугин «Россиялда багьтанал лъеялъул рахъалъ свак лъалареб кампанияйин».\nРоссиялъул къватIисеб политикаялъул идараялъ рикIкIунеб буго Вашингтоналъе къваригIун гьечIин цоги рахъалъул аргументал рагIизецин ва жидерго ишазулъ гьелъ мугIчIвай гьабулеб бугин «интернеталдаса ракIарарал Россиялде данде ругел гIахьучIаздасайин».\nКомментариязда абулеб буго президент Барак Обамал администрациялда бугин Украиналда бугеб конфликталъул ва гьелъул «захIматал хIасилазул» жавабчилъиялъул бутIайинги.\nГьелдаса цебе ХъахIаб Рухъалъул пресс-секретарь Джош Эрнестица лъазабун букIана Украиналда тIад Малайзиялъул лайнер Россиялъул рахъккурал сепаратистал ругеб территориялдасан ракета биччан кьвагьизабун букIанин.\nГьелда бан, Вашингтоналъ президент Владимир Путинида гьабулеб букIана лайнералъе катастрофа ккеялъул гIайиб.\nГьелда тIад вукIана 298 чи. Reuters агентлъиялъ кIвар буссинабулеб буго Украиналда кризис ккаралдаса ХъахIаб Рукъалъ Кремлалъул рахъалъ жеги цониги нухалда гьедигIан кьварараб лъазаби гьабун букIинчIолъиялде.


1 ЧIваялъул гIумруялде рахъинарурал диваналъул хIукмуязул къадар 2015 соналда цIикIкIун буго 2014 соналде дандеккун 54 проценталъ. Гьеб кколеб буго 1634. Гьеб къадаралдаса 90 процент хурхараб рагIула лъабго пачалихъалда – Иран, Пакистан ва СагIудиязул ГIарабиялда. Китаялда гьединал хIужабазул статистика кколеб буго пачалихъалъул балъголъилъун. Amnesty International\n2 2015 соналда рагъулал масъалабазе гIаммаб къагIидаялда киналго пачалихъаз хвезабураб гIарцил къадар 2014 соналде дандеккун цIикIкIун буго 1 проценталъ ва гьеб кколеб буго 1,67 миллиард доллар. Гьеб цIикIкIине байбихьун буго 2011 соналда. Гьеб рахъалдаса лидераллъун кколел руго США, Китай, СагIудиязул ГIарабия ва Россия.\n3 КIиго миллиард доллар – гьединаб гIарцил къадар балъго «бахчизабун» буго офшоралда президент Владимир Путинил сверухълъиялъ. Халкъаздагьоркьосеб журналистазул цIех-реххазул консорциум\n4 641 миллион – яги дунялалъул щибав микьабилев – чиясул проблемаби руго кьаралъиялъул рахъалда. Гьеб буго 2014 соналъул хIакъикъат. Гьеб цифра кIигоялдасаги цIикIкIун нухалъ кIодолъун буго 1975 соналъул статистикаялде дандеккун.\n2015 соналъул аслиял хIужаби\n«Гьаб дур кето гурищ?»\nХIадурал ругищ дагъистаниял кризис хIехьезе?\nТохтурзабазул иргадулаб гъатIалде данде митинг\nТуркмения делает зарядку\nГъизляралъул аслияб мажгит бухIун буго\nКъадировасул вацасул васасул бертадул кортеж\nГъизляралда кьвагьана АЗС\nДагъистаналъул гимналъухъ гIенеккараб парламент


«Гьорол эбелалдаса» хадуб – «Бертадул кечI»\nЧанго батIияб халкъалъул бакъанги жубазабун, нилъер цо-цо кочIохъаби цого бакI мерхьунел ругебгIан мехалда, Мордовиялдасаги ячIун, эрзяназул миллаталъул кочIохъан Ежевика Спиркиналъ\nкIиабилебги магIарул кечI лъазабуна ахIизе.\nГьебги ккола умумузул «Бертадул кечI». ЧIунтараб Гъамсукь «Гьорол эбелалъул» хIакъалъулъ бахъараб гье лъул клипалъ гIезегIан ахIи-хIур гьабун букIана гъоркьиса. Цоязе къваригIун букIана гьелъ гьениб магIарул миллияб ретIел ретIине. Цогидаз гIайиб чIвана, гьанжесеб къагIидаялде буссинабулаго, гьелъ умумузул бакъан хвезабун бугин абун.\nКин батаниги, нилъер росу-ракьги маданиятги бокьарал гIадамазда сверухъ рикIарди рекъараб гьечIо. Аслияб куцалда гьелъ машгьур гьарулел руго нилъер бакъналги, рукIа-рахъинги, цогидабги.\nЧанго сон буго Ежевика Дагъистаналде ячIунелдаса. Хасго Фейсбукалда гIемер рихьула Гумбет районалде гьелъ гьарурал сапараздаса видеоял. ГьанжегIагарги бугоан гьеб районалъул культураялъул управлениялъул нухмалъулев МухIамад ГIумардибировас пандурги хъван, Ежевикаца магIарул кечI ахIулеб бахъараб видео. Гьединго, республикаялда гIезе гIан музыкантазулгун, журналистазулгун, художниказулгун лъай-хъвай ги буго гьелъул. Гьей ккола «Ойме» абураб музыкалияб къокъаялъул солистка. Гьел аслияб куцалда некIсиял, халкъиял кучIдузда тIад хIалтIула. Ежевикаца бицана гьанже жинца тумазулгун даргиязул кучIдулги лъазаризе ругилан.\n«Гьорол эбелалъулги» «Бертадул кечIалъулги» хIакъалъулъ «ХIакъикъаталъе» гьадин бицана гьелъ.\n- Ежевика, нижерго гьаниса кочIохъаби машгъуллъун руго гIицIго поп-музыкаялде, цого коцонир чIварал гIадал учузал кучIдул ахIиялде. Лъаларо этномузыка гьезда нахъе ккараблъун, бецIаблъунищ бихьулеб бугебали...\n- БакътIерхьул улкабаздаса рок-музыкантазги цогидазги гIемер хIалтIизарула халкъиял кучIдул, церегосел кьурдаби. Гьедин гьезие къваригIун букIуна жал цогидаздаса батIиял рукIин бихьизабизе. Киназго цоцада релълъун ахIулеб бугони, халкъалда чIалгIинарищ?\n- «Бертадул кочIол» запись киб гьабураб?\n- Цин дирго гьаракь хъвана ТIалхIат Кантуловасул студиялда. Цинги умумузул бакъанги цогидабги гъорлъе бачун, къачIа-кIатIан, аранжировка Москваялдаги гьабуна. Масала, Авартеатралдаса зурмихъанги гIахьал гьавуна нижеца бакъан хъвалеб мехалда. Амма гьанжесеб къагIидаялда хIалтIизе гьесие захIмалъулеб букIанин ккана. Гьебго жо букIуна нижер дора гIурусазул халкъиял кучIдул ахIулел кIудабазулги. ГьанжелъагIан ругьунлъараб куцалда гурони, дагьабниги хисизабун, жакъасеб къагIидаялда данде ккезабун кечI ахIизе, бакънал рачунел алатал хIалтIизаризе гьезие захIмалъулеб буго.\n- Социалиял гьиназда цояз хъвалеб буго дур «Бертадул кечI» гIараб, гIурус ва магIарул бакъналги журазарун ахIулеб бугилан.\n- Дагъистаниязул хасият гьединаб буго - цо чи цо жоялда тIад рекъани, чара гьечIого цогидав гьелда данде чIолеб.\nГIараб бакъан аскIобе гIагарунгицин гьечIо гьениб. Буго I990-абилел соназда Латиналъул Америкаялда баккараб, гьанже дунялалдаго машгьураб реггетон абулеб ахIул ва кьурдул къагIида. Гьеб кечIалъе кутакалда данде ккана гьеб. Пандрил бакъаналда дандеги ккола гьеб.\nЖибго гьаб «Бертадул кечI» «Гьорол эбелалдаса» гIемерго батIиябги буго. АхIизе бачIунеб букIин гуребги, гьелда гъоркь кьурдизеги бегьула.\n- Гьеб лъица дуда ракIалде щвезабураб?\n- Цо бакIалда рагIун букIана, кибали чIванкъотIун лъаларо. Амма гьеб гIезегIан машгьураб кечI бугин абуна дида. Кутакалда асар гьабуна гьелъ дие. Дагъистаниязул кучIдул, аслияб куцалда, рокьул хIакъалъулъ ругин тана дица. Масала, Мордовиялда, гьезего гьечIин абизе бегьула гьел. Ниж, эрзянал (Мордовиялда гIумру гьабулеб халкъ – ред.), дагъистаниялго гIадин, гьоболги хириял, ракI жубарал чагIиги руго. Амма рокьул хIакъалъулъ кучIдул нижер рукIунаро. Руго, масала, тарихалъул ва батIи-батIияб заманалда нижер рукIарал церехъабазул бицунел кучIдул.\n- «Гьорол эбел» ахIун хадуб дуде балеб «гъегъги» камичIо. Масала, лугбал гъорлъан рихьулеб парталгун, чIунтараб Гъамсукь росдада цееги эхетун кечI ахIулей йикIанилан.\n- БукIана. Миллияб ретIел ретIине кколаанин рукIана цо-цоял. Амма гьебги ретIун цее яхъарайаниги абилаан, миллияб ретIел ретIине хъулухъ щибин дир букIарабилан. Гьел чагIазул цонигиясин абуни дида гьикъичIо Гъамсукь росдада цееги чIун, щиб дие къваригIун букIарабали. Дица абуни гьениб магIарулалъул роль гуро хIалеб букIараб, «гьорол эбелалъул» (биценазулъ, маргьабазулъ магIарулаз рехсолеб персонаж – ред.) роль хIалеб букIана.\nРакIалда гьечIого дир дандчIвай ккана диде гIайиб-гъвел гьабун хъвадарулел рукIарал чагIазулгун. Амма гьезул цонигияс такрар гьаричIо дол гIайибал. РакI-ракIалъ Дагъистаналде дица загьир гьабулеб букIараб рокьи бихьидал, гьел руцIцIун чIана.\n- «Бертадул кечIалъе» мужалат хIисабалда бахъараб унго-унгояй магIарул бахIаралъул гIадаб суратги бугоан дур.\n- Дица гьеб МахIачхъалаялда этноцентралда бахъана. Амма жибго сураталда дир балагьи цIакъго сихIираб бугин, магIарул чIужугIаданалъ берал дагьалъ нечадго гIодоре руссинарулин, яги цо рахъалдехун балагьулин гьейилан, малъа-хъваялги гьарулел рукIана цо-цояз. Амма дир балагьиялъулъги кIудияб бегьунгутIи гьечIо. Гьеб гуребги, жалго дагъистаниязги абула дида Дагъистан батIияб рахъалдасан бихьизабеян.\nЖалго магIарул руччабиги нижер эрзянкабазда (Мордовиялдаса руччаби – ред.) релълъарал руго – гьез цин хIехьола иш ахиралде щвезегIан, цинги абула ракIалда бугебщинаб жо.\n- Бищунго щиб лъазабизе дуе захIмалъараб: рагIабийищ яги бакъанищ?\n- Узухъда, дир халкъалъулаздаса тIубан батIияб свери-хъвериялъул бакънал руго магIарулазул. Гьединлъидал дун цин гIемер мехалъ гIенеккана архивазда ругел магIарул халкъиял кучIдузухъ. Масала, Муи ХIасановалъухъ. Гьеб рахъалъ дие ТIалхIатицаги (Кантуловас – ред.) квербакъана. Кутакалда бигьа букIана гьевгун цадахъ хIалтIизе.\nМагIарул хIарпал рахъизеги цIакъ захIмалъана дие. Хасго «х», «г» хIарпазда хурхарал гьаркьал.\n- Гьеб кIиябго кечIалъул магIна бичIчIулищ дуда?\n- БичIчIичIони, дихъа гьел ахIун бажарилароан. Дир продюсерасги гьикъула кидаго сундул бицунебин бугеб пуланаб мацIалда (масала, эрзяназул) ахIулеб кочIолъилан.\n- КIиябго кечIалъул кинаб ахIизе дуе захIмалъараб?\n- «Гьорол эбел». ТIоцебе ахIулеб кечIги букIиндалха.\n- МагIарулго гIадин, тумазул ва даргиязул кучIдулги ахIизе ругин бицана дуца.\n- Гьел рукIина къокъал ва тIубан батIияб темаялда тIасан. Масала, тумазул мацIалда – хIалтIул кечI, дарги мацIалда – цIад гьариялъул хIакъалъулъ кечI.\nДругие материалы в этой категории: « ЛъагIилухъе сапар\tГьаваялда бижараб гьунар »


ХIамзатовал лъица чIварал?\nГъизляр шагьаралъул халкъияб мажлисалъул депутат МухIамад ХIамзатов, гьесул лъабго вац ва вацасул вас чIваялда тIаса диваналъул иргадулаб данделъи тIобитIана гьал къоязда Дагъистаналъул ТIадегIанаб диванханаялда.\nМухIамад ХIамзатов, гьесул вацал ГIусман, Юсуп, Гъаздибир ва вацасул вас МухIамад ГIумаров чIвана гъоркьисала март моцIалда Гъизляралда ккараб кьабгIей-рагъалда. Гьеб лъугьа-бахъин ккун хадуб нахъисеб къоялда чIваразул гIагарлъиялъ «Ростов-Баку» федералияб нух къана. Гъизляр мухъалъул нухмалъулев Андрей Виноградов хъулухъалдаса вахъи тIалаб гьабулеб букIана нух къараз. Гьез абулеб букIаралда рекъон, Виноградовасул хъаравулзабаз чIвана ХIамзатовал ва гьезул вацасул вас.\nХъаравулзабигун ХIамзатовазул рагъ ккун буго автомобилал чIезарулел бакI сабаблъун. Ахир къад, Виноградовасаул хъаравулзаби ккуна полициялъ ва гьезие хIукму къотIизе буго гьабаразул диваналъ.\nДиванханаялда тамихI къотIизе буго Заирхан МухIамадгIалиевасе, Залимхан МухIамадгIалиевасе, МухIамадхIабиб МухIамадовасе, Шамил МухIамадовасе, Садык МухIамадовасе ва Юсуп Шариповасе.\nДиваналъул иргадулаб данделъи тIобитIана 8 ноябралда. Гьеб данделъи байбихьана гъалмагъиралдаса. ХIамзатовазул гIагарлъиялъе рекIее гIечIо гIайиб гIунтIизабулезул гIагараллъиялул чагIи диваналде рачIин. КIиябго рахъалъул чагIазда гьоркьоб дагIба-рагIи ккана. Гьел гIодор ричазаризе бащдаб сагIат ана диваналда низам цIунулезул. Ахирги гIайиб гIунтIизабулезул гIагарлъи диван гьабулеб рукъалдаса къватIире гъуна.\nГьеб лъугьа-бахъиналда тIаса диванчи Закир Исрафиловас низам цIунулездаса тIалаб гьабуна хасаб рапорт. Диваналда рачIаразда гьес лъазабуна жеги гьединаб льугьа-бахъин кканани, диваналъул данделъи къан бачине бугилан. Гьеб лъазабиялда хадур диван гьабулеб рукъалде тIадруссинаруна гIайиб гIунтIизабулезул гIагарлъиялъул чагIи.\n8-леб ноябралда тIобитараб данделъиялда диваналда гьикъа-бакъи гьабуна лъабго нугIасе. Диванчияс тIоцее ахIана Марьям ХIамзатова. Гьелъ бицана жий хIалтIулей йикIанин имгIал МухIамад ХIамзатовасул офисалда. ЧIваял ккараб къоялда ай 2012 соналъул 18 марталда радал хIалтIуда ячIунаго гьелда рихьун руго имгIал Гъазидибирги цо чиги.\n«Гьезда гьоркьоб кинаб хабар унеб букIарабали лъикI рагIулеб букIинчIо, амма цо-цо рагIараб жоялдаса бичIана гьезда гьоркьоб дагIба-рагIи ккун букIин», - ян бицана ХIамзатовалъ.\nГьелъул рагIабазда рекъон, Виноградовасул хъаравулчиясда Гъазидибирица абун буго жидер автостоянкаялдаса автомобиль нахъе бачаян, амма гьесул рагIабазда дов цояс гIинтIамун гьечIо. Хъаравулчияс Гъазидибир гIодове ккезавуна ботIрода тапанчаги кьабунилан бицана ХIамзатовалъ.\nДиванчияс гьикъана гьелда, ракIалда вугищали тапанча кьабурав чи. «Вуго», - илан жавабги кьун нугIалъ килищ битIана гIайиб гIунтIизабулезда гьоркьов вугев МухIамадхIабиб МухIамадовасда.\nГьелъ гьединго бицана, доб къоялда хъаравулзаби ункъо нухалъ щванилан ХIамазатовазул «Планета-люкс» тукеналъул мина бугеб ракьалде. «ТIоцере гьел тукеналда гIагарда рукIана Гъазидибиргун дагIба-рагIи ккараб мехалда, кIиабилеб нухалъ рачIараб мехалдаги щибалиго жо сабаблъун рачIана, лъабабизе Виноградовгун рачIана, ункъабилеб мехалда ХIамзатовал чIвазе рачIана», - ян бицана нугIалъ.\nХIамзатовазул гIагарлъиялъул адвокат Сапият МухIамадовалъ гьикъана гьелда ункъабилеб нухалда вачIаравищали Виноградов. Гьев вукIинчIила, гьесда релъарав чи вукIанилан абуна нугIалъ.\nКIиабилей нугI Мадина ХIамзатовалъ Гьей кколаан Гъазидибирил яслъун бицана лъугьа-бахъин ккараб бакIалда жий эбелгун ячIанилан.. Диваналда гьелъ бицана, гьелда рихьанилан тукеналде жанире унел хъаравулзаби. «Тукеналъул цогидал рукъазда жанире рукIана руччаби. РагIана кьвагьдеял, гьеб мехалда чIвалел рукIун руго хъаравузабаз эменги вацалги», - ян бицана нугIалъ.\nХIамзатовазул вацгIал Курав Кураевас диваналда бицана, лъугьа-бахъин ккараб бакIалде щванилан ХIамзатовал чIван хадуб. Лъица гьел чIварал жинда бихьичIилан абуна Кураевас. Диваналъул гьеб данделъиялда цIех-рех гьабурав ахирисев нугIлъун вукIана Кураев.\nМухIамад ХIамзатовасул чIужу Гульминат ГIумаровалъ бицана «Эркенлъиялъе» диваналде рачIарал гIайиб гIунтIизаьулезул гIагарлъиялъул чагIи жидеда тIаде релъанхъулел рукIанин.\nГульминат ГIумарова: «Гьезул чагIи рачIунел руго гьенире ва нижеда тIаде релъанхъулел руго гьел. Гьедин гьез бихьизабулеб буго диванги жоги гьезул рахъалда букIин. Нижедани гьез бадиб жо абулеб гьечIо, хIинкъалаби кьолел гьечIо, амма дида кколеб буго гьез нижеда хадуб халккун букIин»\nДиваналъул иргадулаб данделъи тIобитIизе кколан I2 ноябралда. Гьеб къоялда цIех-рех гьабизе ккола Гъизляр мухъалъул нухмалъулев Виноградовасе.


МагIарул тарих цIараздалъун, Январь 01, 2014\nГъагъалъа ГIалибег – гIандадерил шамхал\nХVII гIасруялда аваразул нуцалаз дагь-дагьккун Чачаналъуб жидерго кверщел цIикIкIинабулеб букIана. Гьеб рекIее гIолеб букIинчIо бакIалъулазе ва гьединго гIурусазул армиялъул церехъабазе.\nМусал ГIадалав – ХVIIIабилеб гIасруялъул «наиб ХIажимурад»\nТарихияб гIелмуялъул ва гIадамазул пикрабалъ бищунго бахIсал ва дагIбаял гьарзаяб хIужалъун рикIкIине бегьула нилъер умумуз мадугьалихъ ругел халкъазе гьарулел рукIарал чабхъенал. Гьеб тарихалъул рахъалъ цо хасаб мухъалъул, бакIалъул лъазабизе нилъ лъугьани бищунго чабхъадулал гIемераб бакI батулеб буго Хиндаллъи. ХVIII абилеб гIасруялда гьез Гуржи-ЦIоралъул ва Азербажаназул гIезегIан ракьазде гьужумалгун чабхъенал гьарун ругоан.\nКъелеса ГIали. Рагъухъан, политик ва гIалимчи\nХVII гIасруялъул бащалъуда ГьитIинаб Кьенсерухъ (гьанжесеб Рутул районалда ругел аваразул росаби) гIадамазе исламияб бичIчIи кьеялъул, гьезул рухIияб рахъ цебетIезабиялъул масъала букIана цебечIун. Гьелъул гIаксияб масъала букIана доб заманаялъ Кавказалда кIудияб асар гьабулеб букIараб Сефевидазул (азербайжанал-шиитал) пачалихъалда цебе. Гьез дагь-дагьккун дагъистаниял шиитазде руссинариялъул масъала рикIкIунеб букIана аслияблъун. Гьедин хъвалеб буго XVII гIасруялъул турказул автораз.\nЖидецаго гIумруялда жаниб гьабичIеб жо сабаблъун тарихалда хутIарал чагIи гIемер ратиларо. Гьедин къанагIатав ва гIажаибаб биографиялъул, гьелдасаги гIажаибго гьелъ литератураялда лъалкI тарав чи вуго Илисуялдаса ХIажиагъа.\nXVIII абилеб гIасруялъ персазул рагъулал чабхъеназда дандечIей гьабулаго дагъистанияз босараб бищунго кIвар бугеб бергьенлъилъун рикIкIине бегьула Надир-шагьасул вац Ибрагьим-ханасул рагъулаб аскар щущахъ биххизаби.\nПагьму цIакъго битIарав Рочиса Хъазахъилав...\nГIемерисезда Хъазахъилав хIисабалда лъалев Рочиса МухIамадамин ккола хIакъикъиял гIелмабазде кIвар кьолеб гIелмияб школалъе Дагъистаналда кьучI лъурав гIалимчи.\nГъенеколоса МахIал Давуд\nГуржиязулгун гIорхъода гIумру гьабулел магIарулазул кидаго щулияб культурияб, политикияб, магIишатияб бухьен букIана гьезулгун. ГIорхъода ругел районазул рукIа-рахъиналъул хал гьабурабго бигьаго букIуна гьел цере рукIарал бухьенал ричIчIизе ва церечIезаризе. Гьеб рахъалъ киназулго интерес бугеб бакIлъун ккола АваргIурул байбихьи – Джурмут гIоралда сверухъ ругел ракьал. Гьел ракьазе цIакъго кIвар бугеб хIужалъун ккана ХV-ХVII гIасрабаз гьениб ислам тIибитIи ва гьелда хадур Гуржиялъулгун хисарал гьоркьорлъаби. БатIияб дин бачIарабго, гьоркьорлъабиги батIиял лъугьана. Замана хисигун гьелдаго цадахъ раккана цIиял бахIарзалги. Гьезул цояв – Гъенеколоса МахIал Давудил хIакъалъулъ бицине буго гьаб макъалаялда.\nШаргIиял масъалаби токIкIинарулев МачIадаса ХIадис (1689-1770/71)\nЖиндир баракат нилъее щваяв кIудияв шейх Багинуса ШугIайб-апандияс Дагъистаналда рахъарал жидеего щвараб гIелмуялда гIамалги гьабун цойгиязда гьебги малъун БетIергьан Аллагьасукьа хIинкъун шаргIалъул нухда варагIалда жал хьвадиялдалъун Гьесде гIагарлъарал ва Гьесдехъун рокьи–шавкъги цIикIарал гIалимзабазул цIарал рехсолаго цересел мухъазда кьолеб буго МачIадаса ХIадисил цIарги.\nГьаркIасуниса Асилдар шайих\nXIV гIасруялъул динияв ва жамгIияв хIаракатчи. Буйнакск районалда бугеб магIарулазул ГьаркIасуни росдада тIадехун, ЦебемугIрул цояб хьибилалда Гъоркьиябхъала абураб некIсияб шагьаралъул хутIелал руго. Гьелдаса тIадегIан руго цоги шагьаралъул жеги щулиял галаназул ва сангаразул чIваднал. Гьеб кIиабилеб шагьаралде бакIалъул гIадамаз ТIасиябхъалайилан абула. Рекъав Тимурил таманал боязда данде рагъулаго, Гъоркьиябхъалаялъ щуго къоялъ дандечIей гьабун бугилан бицуна гьаниса харабаз.\nКIаратIаса МухIамад Титалав – жиндир заманалъул гIалим ва гIарабист\nЦересел гIасрабазул гIалимзабазе къимат кьолаго кIочон тезе бегьуларо, гIадамаз гьезие къимат кьолеб букIин гьезул гIелмуялъул гъварилъуде раккун гуреб, жиндир заманалда гьеб гIелмуялъ халкъалъул гIумруялда, гьезул ракIазулъ ва пикрабалъ тараб лъалкIалъухъ балагьун. Цо-цо мехалъ гIалимчиясе къимат кьола гьесул киналго хIалтIабазухъ балагьичIого, цохIо бищунго кIвар бугеб хIалтIухъ балагьун.\nАваразул халкъияб фольклоралъулъ гьесул таватур тIибитIана «Гету-ШагIбан», «Ших-ШагIбан» абун, ХVIII гIасруялъул авалалда Турциялъул жасусас гьесде абулеб буго «Бидулав ШагIбанилан» («Канлы-ШагIбан»), Персиялъул ханзабазул тарихчи МухIамад-Казимица гьесул хIакъалъулъ хъвалеб буго «ХIажи ШагIбан», «Мулла ШагIбан» абун, ХVIII къарнуялъул ЧIарлъиялъул къади МуртазагIалицаги гьесул цIар рехсолеб буго «ХIажи ШагIбан» илан.