КЪИМАТ Т1АДЕГ1АНАБ ЗИЯРАТ- ХУНЗАХЪ. - 22 Августа 2015 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nПонедельник, 19.03.2018, 19:21 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2015 » Август » 22 » КЪИМАТ Т1АДЕГ1АНАБ ЗИЯРАТ- ХУНЗАХЪ.\nКЪИМАТ Т1АДЕГ1АНАБ ЗИЯРАТ- ХУНЗАХЪ.\nАллагьас дунялалда рижарал лъик1ал г1адамазда гьоркьов, х1атта, бищун ахирисев вук1аниги аварагзабазда гьоркьовцин, бищун т1адег1анавлъун ккола Мух1аммад (с.г1.в.) авараг. Диналъулъги г1умру-яшав гьабиялъулъги Аварагасдаса (с.г1.в.) мисал босизе ккола киналго бусурбабаз.\nАварагас(с.г1.в.) исламияб дин т1ибит1изабулеб зах1матаб, кинабго жо мукъсанаб заманалда бук1араб г1умру-яшав хадусел г1елазда бихьизелъун ва бич1ч1изелъун адабалда нахъе ц1унун руго Аварагасул (с.г1.в.) асарал, цогидалги диналъе г1оло г1умру кьурал г1адамазул т1аг1ел-алат, рет1ел-хьит. Гьанжесеб, церет1урал технологиязул, кинабго жо гьарзаяб заманалда г1адамазул г1умруялъе, гьезул дунялалдехун бугеб бербалагьиялъе кутакалда гъваридаб рух1ияб к1вар буго асаразул. Балагьеха нужго: гьанжесев инсанасе киг1ан бугог1ан маг1ишатги, бечелъиги г1олеб гьеч1о, Аллагьасе бищун хирияв, г1адамазда гьоркьов бищун вац1ц1адав, жив т1адег1анав Аварагасин (с.г1.в.) абуни г1ей гьабулев бук1ун бугеб дагьалде.\nАварагасул (с.г1.в.) къиматал асарал г1арабазул улкаялдаса Дагъистаналде рач1индал, гьел лъун рук1арал бак1алде зиярат гьабич1ев чи нилъер республикаялда къанаг1ат хут1ун ватиларо. Асарал нахъе росулелъул, гьел росун рач1арал г1арабаз чанго асар тана Дагъистаналъе. Гьел асарал г1адамазда рихьизе исана Кизляралде росун рук1ана. 7 августалъ Аварагасул (с.г1.в.) асарал рач1ана нилъер районалдеги. Ич1го къоялъ Хунзахъги бук1ун, 15 августалъул сардилъ нахъа - 16 августалъул радакь г1ужалъ наже ана баракатаб зиярат.\nРайоналде зиярат бач1иналде цебеккун хасаб х1адурлъи гьабун бук1ана районалъул, хасго хундерил жамаг1аталъ. Абумуслим- шайхасул зиярат бугеб ва райадминистрациялда т1адехун бугеб мажгитал ва нухал рац1ц1а – ракъалъи гьабун, зияраталда сверун бак1 къач1ан х1адурун бук1ана росу гьалбал къабул гьаризе. Жамаг1атги данделъун г1уц1ун рук1ана бихьиназулги руччабазулги къокъаби: зиярат лъураб залалда гьеб ц1унун ч1езе, зияраталъул к1алт1а, азбаралда г1адамазе г1адлу-низамалъе, къвариг1араб таралъе рук1ине ва квен гьабизе. Гьел кутакалда кири ц1ик1к1арал ишазулъ г1ахьаллъи гьабизе рес бук1ана бокьарав чиясе, гьедин зияраталда гьеб ц1унун яги азбаралъуб дежурствоялда рук1ана нилъер районалдаса гурелги, цойгидал районазул г1олохъабиги. Зияраталда х1алт1аби гьабулезул бук1ана хасаб рет1елги: киналго бихьиназда- хъах1ал гурдалги такъиялги, руччабазда- г1урччинал гурдалги хъах1ал шалалги.\nЗиярат бач1иналде, х1ажаталщинал квег1енлъаби гьарун х1адурун бук1ана гьеб бук1инесеб Р. Х1амзатовасул ц1аралда бугеб спорткомплекс. Жанибги къват1ибги х1адурун рук1ана каки чуризе бак1ал, г1одор т1анса-салмаг т1амун, какикьжал рач1ун х1адурун рук1ана как базе залал. Зиярат бач1унеб къоялът1угьдуздалъун къадазда хириял калимаби хъван, т1угьдул лъун, исламалъул байрахъал ран ц1акъ берцинго къач1ана спорткомплексалъул бищун к1удияб зал. Спорткомплексалда къват1ибги, гьеб бугеб къот1нобги ч1ван рук1ана «Нижее Мух1аммад (с.г1.в.) авараг вокьула» ян хъварал ва цогидалги баннерал.\nАварагасул (с.г1.в.) асарал районалде росизе Мах1ачхъалаялде рит1ун рук1ана бат1и-бат1иял иг1ланал т1ад ч1ван къач1арал 30- даса ц1ик1к1ун цоцазда релълъарал машинаби. Къимат т1ок1аб, баракатаб зияраталда дандч1вай гьабизе нухде рахъун рук1ана райцентралде щвезег1ан ратулел росабазул г1адамал. Гьединго зияраталда дандч1вай гьабун буго нилъер районалде щвезег1ан нухда ругел районазул г1адамазги. Исламалъул байрахъалгун райцентралъул аслияб къват1алъул цояб рахъалда бихьиназул цойгидаб рахъалда руччабазул кьерал гьарун дандч1вай гьабуна районалъул жамаг1аталъ асаразда. Гьел росун рач1ана, асарал районалде росиялъе гара-ч1вариял, киналго х1ажатал тадбирал гьарурал, муфтий ах1мад-х1ажил вас асарал ц1унулев чи Мух1аммад-х1ажи, ДРялъул бет1ер Рамазан Г1абдулат1иповасул вас….. районалъул бет1ер Саг1ид Юсупов, Абумуслим- шайхасул ц1аралда бугеб Хунзахъ динияб г1уц1иялъул (обществоялъул) вакилзаби, гьезда цадахъ рук1ана Хьаргаби, Унсоколо, Ч1арада, Г1ахьвахъ районазул бут1рул ва цогидалги гьалбал. Т1адег1анаб зиярат районалде бач1иналдаса жиндирго рохел загьир гьабун, гьелъие квербакъаразе баркала кьун к1алъана районалъул бет1ер Саг1ид Юсупов.\nГьабизе рак1алда бук1ахъе нахъисеб къоялъ, кьерхадухъги гьоркьо-гьоркьоб щенолеб ц1адахъги балагьич1ого, Г1алаг1арт майданалда асарал районалде росизе ихтияр кьурав Дагъистаналъул муфтий Ах1мад-х1ажи к1одо гьавун т1обит1ана чуял риччай. Чуял риччана 4 заездалда. Т1оцебесеб заездалда 3 сверут1а т1оцебе ч1алде бач1ана Хасавюрталъул мэр Сайгидпаша Г1умахановасул чу, к1иабилеб ч1ел босана Хунзахъа Саг1адула Саг1идовасул чуялъ ва лъабабилеб бач1ана Г1ахьвахъа Г1али Г1алиевасул чу.\nК1иабилеб заездалдаги чуял риччана гъобго 3 сверут1а. Гьанжеса цебе бач1ана Бакьагьеч1иса Мух1амад Абакаровасул чу. Гьелдаго хадур ч1алде рач1ана Чачаналдаса Расул Висинпаевасул ва Гумбеталдаса Абубакар Камаловасул чуял.\nЛъабабилеб заездалда щуго сверут1а бекерун цебе бач1ана Г1андиса Шамил Абакаровасул чу, к1иабилеб ч1алде бач1ана Буйнакскиялдаса Х1анапи Салих1овасул чу ва лъабабилеб ккана Казбек районалъул Дылымалдаса Х1ажимарад Г1усмановасул чу.\nБищун халатаб анкьго сверут1а бергьенлъи босана Чачан республикаялъул шатоялдаса Арслан Бучулаевасул чуялъ, к1иабилеб ч1алде бач1ана Хунзахъа Хъазами Хъазанбиевасул чу ва лъабабилеб бак1 щвана Буйнакск районалъул Гъазданушиса Жамбулат Дакаевасул чуялъе.\nТ1оцересел бак1ал росарал чуязул бет1ергьабазе «Сумма» группаялъ (гьезул вакил Загьид Хучбаровас) кьуна «Приора» машинаби, к1иабилеб бак1алъухъ- 50 азарго ва лъабабилеб бак1алде рач1аразе – 30 азарго гъурущги. Машина сайгъат гьабуна Хунзахъ мадрасаялъеги.\nЧуял риччалеб къоялъ зиярат г1уц1ун бугеб куцалъухъги хал-шал гьабизе, чуял риччаялъухъги ралагьизе районалде рач1ун рук1ана Дагъистаналъул муфтий Ах1мад- х1ажи, гьесул заместитель, нилъер ракьцояв Г1ободаса Мух1аммад Мангуев, Хасмух1аммад- х1ажи Абакаров, Инхелоса устар Мансурил Мух1аммадил дурцал, спортсменал Султ1ан Ибрагьимов, Мух1амад Маликов, Х1айдарбек Х1айдарбеков, Х1ажимурад Мух1амадов, Дагавтодоралъул нухмалъулев Загьид Хучбаров ва цогидалги. Т1аде рач1арал гьалбал щвана Аварагасул(с.г1.в.) асарал лъураб зияраталдеги, Абумуслим- шайхасул зияраталдеги. Районалъул жамаг1аталъул рахъалдасан ахалтекинский тайпаялъул чуял сайгъат гьаруна муфтий Ах1мад- х1ажие ва устар Мансурил Мух1аммад- х1ажие.\nЧуял риччалел рук1аниги, гьебго къоялъ байбихьана зияраталде г1адамал рач1ине. Зияраталде рач1унезухъ хал-шал гьабулеб бук1ана полициялъул х1алт1ухъабаз, хадуб к1алт1а ругел г1адамаз исламияб рет1ел бугищалиги хал-шал гьабун х1ажатазухъе гьебги кьун, малъа-хъваялги гьарун риччалел рук1ана зияраталде. Азбаралъубго ч1ван рук1ана зияраталда ругел асаразул хъвай-хъваг1аял гьарурал баннералги. Г1ажизал г1адамазухъе кьолел рук1ана коляскабиги.\nЗияраталда рук1ана цояздаса цоял х1икматал асарал: Абумуслим- шайхасул халг1ат ва г1анса, иман Раббанил хабада т1ад т1амураб жо (покрывало). Г1умар-асх1абасул (р.г1.) тухумалдаса вахъарав гьесда ц1ар бук1ун буго Ах1мад аль Фарук. Шуг1айб (г1.с.) аварагасул хабада т1ад т1амулеб жо. Хирияб Каг1ба рукъ лъухьулеб бук1араб ц1илиц1, гьеб бац1ц1араб лъим. Алжаналдасан бач1анилан рик1к1унеб Х1ажрул Асвад гамач1. Г1азухъах1аб бук1араб гьеб, мунапикъзабазул кверал хъваялъ ч1ег1ерлъун буго. Каг1ба рукъалъул к1улал. Каг1баялъул Г1усман-асх1абасул (р.г1.) заманалъул к1улал. Жиндир баракат нилъее щваяв Мух1аммад (с.г1.в.) аварагасул рас, Гьесул(с.г1.в.) сурк1а, Мух1аммад (с.г1.в.) аварагас яс Фат1иматие(р.г1.) кьун бук1араб ганч1ил гьобо. Аварагас (с.г1.в.) Маккаялде гьижра гьабураб т1оцебесеб соналъ как ах1арав Билал-асх1абасул (р.г1.) хъаба. Равзаялдаса гамач1 ва ракь. Г1абдукъадир Геланил(къ.с.) халг1ат. Аварагасул (с.г1.в.) мажгиталда т1амун рук1арал халичаби. Цебе заманаялъул Къуръан. Каг1ба рукъалъул нуц1ида т1ад т1амураб ххам- Кисва. Кисва гьабула ч1ег1ераб шелкалъул т1ад меседил куназ хириял хъвай-хъваг1аялги гьарун. 47 кесекалдасан г1уц1араб Кисва гьабизе къвариг1уна 670 килограмм шелкалъул ва 150 килограмм меседгун г1арцул. Ахирисел къоязда жеги т1аде росун рач1ана асарал: Равзаялъул лъабго ххам ва Каг1баялъул нуц1ида бук1араб ххам. Рук1ана цойгидал асаралги.\nКъойидаса къойиде ц1ик1к1унел рук1ана зияраталде рач1унел г1адамал. Радал хехго байбихьун сардилъ нахъалъаг1анги рук1ана зияраталде рач1унел. Г1емерисел чанго нухалъги рач1унел рук1ана зияраталде. Бищун ц1ик1к1ун г1адамал рач1араб сордо-къоялъ 15 азарго чиясде бахана зиярат гьабуразул къадар. Кинавниги зияраталде вач1ана 80 азаргог1ан чи.Зияраталде рач1аразе кьолеб бук1ана асаразул лъимги. Зияраталдаса къват1ире рач1унел г1емерисезда гьениб бихьаралъ гьабураб асаралъ маг1у кквезе к1олеб бук1инч1о. хунзах бук1араб зиярат дунялалда киса-кибего ай гьабсаг1ат унеб бугеб х1алалда онлайн-режималда, бихьулеб бук1ана. Г1арабазул пачалихъалда зияраталъухъ ралагьун руго 4 азарго чи, Америкаялда-5 азарго чи.\nГьаниб бицинч1ого г1оларо зиярат ц1унун ва к1алт1а-азбаралъуб дежурствоялда рук1аразеги т1аде рач1унел гьалбадериеги квен гьабулел рук1арал руччабазул. Радал саг1ат анлъгоялдаса байбихьун къаси анц1ила к1иго т1убазег1анги гьоркьоса къот1ич1ого, к1вах1- свак гьеч1ого, хис-хисун х1алт1ана руччабазул къокъаби. Квеназдасаги жидеего гьабураб хъулухъалдасаги киналго рази хут1ана.\nЗияраталъул къояз радиоялдсан гьоркьоса къот1ич1ого ах1улел мавлидал- нашидазги, ц1алулел аятазги, гьабулеб ваг1за- насих1аталъги, берцинаб исламияб рет1ел-хьиталда хьвадулел г1адамазухъ балагьунги рак1алде кколеб бук1ана нилъ унго-унголъунги исламияб пачалихъалда г1умру гьабун ругиланги ва щулалъулеб бук1ана нилъ исламияб диналда, Аллагьасе рецц, бусурбабилъун рижун рук1ин абураб пикруги. Г1ажаибаб берцинлъи лъугьун бук1ана росулъго. Гьевгощинав чи вак1арараб бак1алда ккеч1о лъилниги рак1бакъвараб иш. Гьудуллъи-вацлъиялда, рохалида берцинго ана зияраталъул къоял. Нилъерги мадугьалихъ ругел районазеги, т1олго Дагъистаналъего баракат щун батаги зияраталдасан. Гьединал Аллагьги разиял г1адамазе пайдаги ц1ик1к1арал мажлисал г1емерлъаги районалда.\nК1удияб баркала буго гьеб баракат ц1ик1к1араб зиярат районалде бач1аразе, гьенибе х1ажаталъе г1арац кьурал, зияраталда х1алт1аби гьарурал киналго г1адамазе. Щивасе аза-азар даражаялде бахараб кири батаги!\nПросмотров: 203 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 5.0/1


ЦIияблак мухъалдаса гочинаризе кколел тумазул росабазул вакилзабазул данделъи тIобитIана 2 февралалда. Гьеб тадбиралда гIадамаз иргадулаб нухалда бицана гочинариялда хурхун жидер ругел захIмалъабазул ва тIалабазул. Гьел тIалабал тIуран хадуб гурони ЦIияблак мухъалъул бакIалда ГIавухъ мухъ гьабизе жал разилъуларин лъазабуна гьеб тадбиралъул гIахьалчагIаз.\nЦIияблак мухъалда гочинариялъул суалазда хурхун гьабураб данделъиялда I00 гIан чияс гIахьаллъи гьабуна. Гьеб тадбир гIуцIараз бетIералдаго лъазабуна гьеб я митинг гIадин, яги гIемерав чи данде гьабизе гурила тIобитIулеб бугебилан. Жидеца гIадамазда ригьтIаго лъазабун букIанила гочинаризе кколеб щибаб росулъа жигарав 10-15 чи вакил гьавейин гьеб тадбиралдейилан абуна гьез, гьадин дагьав чиги вакIарунищила жамагIаталъул данделъи гьабулебин абун гаргазе лъугьарал цо-цо чагIаздаги.\nИргадулаб нухалда гьеб дандеруссин тIобитIиялъе гIиллалъун кканила дагьал церегIан къояз Дагъистаналъул бетIер ГIабдулатIипов Рамазаница ЦIияблак мухъалъул бетIер Айдиев ХIажида гьеб мухъалда цIар хисизе гIамал гьабейин лъазаби. ЦIияблак мухъалъул бакIалда гьениб цебего букIараб гIадин ГIавухъ мухъ гьабизе кколин лъазабун буго республикаялъул нухмалъулес.\nТумаз лъазабулеб буго жал разиял ругила мухъалда цIар хисиялдаги, росабазда цIар хисиялдаги, амма гьеб гьабилалда цебе цин жидер гочинариялъул масъалаги, гочинарулаго гьоркьоб араб магIишаталъухъ рецIалил гIарцул суалги тIубайин. Гьеб рахъ роцIцIинабичIого жидер цониги чияс ЦIияблак мухъалдаса кибениги гали бахъизе гьечIила, гьеб цIар хисизеги тезе гьечIила жидецайин лъазабуна «Эркенлъи» радиояъулгун букIараб гара-чIвариялда Тухчар росулъа жамагIатчи ва гьеб данделъи гIуцIаразул цояв Къурбанов Зурабица.\nКъурбанов Зураб: «ГьабсагIат гочинариялъул суал кин тIубалебали лъалареб хIалалде ккезабун буго, мухъалда цIар хисиялъул ишги хехлъизабизе къваригIун буго республикаялъул тIалъиялъе. Нижер пикруялда рекъон гьеб цIакъго хехго гьабулеб буго, гьел цIарал хисилалда цере цин нижер суалал щай тIураларел. Ниж батIаго Россиялъулги Дагъистаналъулги гражданал кколарищ? Ниж гочинариялъул суал 20 соналъ халатбахъинабулеб буго, гочун аразеги щибниги санагIалъи гьечIо гьениб.\nГьезие рарал рукъзалги руго гIанкIудал бокьала гIадал бакIал, цониги букIине кколедухъ бараб мина гьечIо гьениб. Гьединлъидал жанире рахъун лъагIел балалде гьезул къадал кьватIулел, мокърукьбакIал гъенолел, тIохдасан лъим чваххизе байбихьулеб. Гьеб гурониги цIияб бакIалда гьениб щибниги гIадамазе санагIалъи гьабун гьечIо. Я гьекъезе лъим гуро гьениб, я чорокаб лъим ине бакI гуро, цойгидалги гIадамазе хIажатал санагIалъаби гьечIо гьенир. Гьединлъидал нижер тIалабал тIурачIого мухъалда цIар хисиялъул иш цебетIезе биччазе гьечIо».\nДанделъиялде рачIаразул цIикIкIунисел къадар гIолохъаби рукIана. Гьез бищун цебе борхана цIияб бакIалде гочун хадуб гьенир хIалтIизе бакIал рукIинаризе ккеялъул суал. Гьезул рагIабазда рекъон гьаб сагIат гочинарурал гIадамазул гIемерисел я МахIачхъалаялде щвезегIан хIалтIизе ине кколел руго, яги хIалтIиго гьечIого рокъор рукIине кколел руго.\nГочинарурал тумаз гIумру гьабун бугеб МахIачхъалаялда аскIоб бугеб 8 росдада гьоркьоб 5 школаги, 2 медицинаялъулаб пунктги, росдал администрацияги, цо чияс жиндирго гIарцуде рагьараб хьитал рукъулеб цехги гурони гIадамазе хIалтIизе бакIал гьечIила, гьениреги гочун жал авлахъ мерхьунелищила рукIине кколелилан абун цIакъ ццин бахъун кIалъалел ругоан данделъиялда гIолилал.\nЦIияблак мухъалъул Гамияхъ росулъа Сулейманов Сурхайица кIвар буссинабуна цIияб бакIалда гIадамазе бизнес гьабизе ресал чIезаризе ккеялде. Гьес абуна гьаб сагIат цIияблак мухъалда ругел тумазул гIемерисезул бугила гIиси-бикъинаб бизнес, аслияб магIишатги гIадамазул гьеб бизнесалдасан бугила. Гочунеб мехалда гьебги реххун тезе ккезехъин бугила. Гьединлъидал пачалихъалдаса гьеб реххун тараб бизнесалъухъ рецIалил гIарацги тIалаб гьабизе кколила, цIияб бизнес гьабизе ресалги чIезарейин лъазабизе кколин тIалъиялдайин абуна гьес.\nГьес бицана 1944 соналъ чачаназул бакIалде жидер умумул гочинарун хадуб гьаниб сахаб магIишат букIинчIила, ганчIил рукъзалги реххун тун хIарщулгьарурал чачаназул минабахъе рахъине кканила гочинарурал тумал. Гьедин жидер гIадамазда гIакъубаги бихьун гьабунщинаб магIишат гьадинго чачаназе тезе ракIалда гьечIила жидедайилан лъазабуна Сулейманов Сурхайица.\nМагIишатиял суалал гурониги Сурхайица борхана тумазул рухIияб рахъалъул суалги. Гьес лъазабуна гочинарурал тумазул жидерго мухъ гьечIони рухъияб рахъ нахъе ккезе бугилан.\nСулейманов Сурхай: «ЦIияб бакIалде гочун хадуб нижер лъималазе рахьдал мацI лъазабизеги, гьеб цIунизеги ресал чIезаризе ккола. Нижер халкъалъул миллиял хаслъаби цIунизе ккола. Нижерго мухъ гьечIони кин гьеб кинабго цIунизе бугеб Хъумторхъала мухъалда гьоркьоре унел унел гочинарурал нижер росабалъ? Хъумторхъалаялъ гьеб цIунуларо, гьелде кIварги кьоларо. КIудияб баркала буго Хъумторхъала мухъалъе гьез гьединги гIемерал санагIалъаби гьаруна нижее, амма нижер суалал гьенир бищун ахиралда гурони тIуразе гьечIолъи гьеб хIакъаб жо буго. Гьединлъидал, гочинариялъул программа байбихьун хадуб нижее рагIи кьун букIахъе нижер букIине ккола нижерго мухъ».\nДанделъиялде цохIониги нухмалъулев вачIун вукIинчIо. Гьеб тадбир гIуцIараз абуна жидеца гьел хасгьабун ахIун рукIинчIила, гьезие халкъалъул ургъел букIарабани гьел жалго рачIинаанилан. ТIалъиялъулги цониги чи ваккичIелъул цIидасан мухъалъул нухмалъиги, Дагъистаналъул хIукуматалда гIуцIун бугеб тумал гочинариялъул суалалъул жавабкьолевги ахIун I4 февралалда цIидахъан данделъизе хIукму гьабуна жамагIаталъ. Гьеб данделъиялъул хIасил гьабулаго гIахьалчагIазул киназго лъазабуна гочинарулезул тIалабал тIурачIого гьез мухъалда цIар хисизеги тезе гьечIилан, гьениса нахъе рахъинеги гьечIилан.\n20 соналъ халатбахъараб тумазул «унтуе» жеги сабаб батулеб гьечIо


"Анжи" клубалъул фанатал\nЩуабилеб марталда хасалил гьоркьобкъотIиялдаса хадуб цIидасан байбихьизе буго Россиялъул ТIадегIанаб лигаялъул футболалъул сезон. ГьабсагIат турниралъул сияхIалда анцIила ункъабилеб бакIалда бугеб МахIачхъалаялъул Анжиялъе гьеб кколин цIакъ кIвар цIикIкIараб сезонин абулеб буго футбол бокьулел дагъистанияз.\nГьел ралагьун руго цIиял хIаял тIаде щвеялъухъ. ХутIизе бугиш «Анжи» Премьер-лигаялда ва кинал ругел гьелъие ресал? Гьеб суалалда тIасан «Эркенлъи» радиоялъ гара-чIвари гьабуна Дагъистаналъул футболалъул эксперталгун. Журналист ва футболалда хадуб халкколев Ильяс Тимиркъаевас гьадин загьир гьабуна жиндирго пикру гьелда тIасан.\nИльяс Тимиркъаев «Сезон цIидасан байбихьиялда хурхун чанго лахIзатал руго гьанир кIвар кьезе кколел. ТIоцебесеб иргаялда сезон байбихьулеб тренер хIисабалда команадаялда гъорлъ щулалъарав Руслан Агъаларовас.\nГьеб цIар кIвар бугеб хIужалъун рикIкIуна дица. Руслан Агъаларов цевеккун Анжиялъул вукIарав футболист ккола, гьелдаса хадуб гьес гIемерал дарсал росана тренерлъиялъул махщалие батIи-батIиял хIалбихьи бугел тренеразухъан.\nРакIалде ккола гьесухъа бажарилин клуб Премьер лигаялда цIунизеян. Амма гьаниб хIисабалде босизе ккола Анжиялда гIемер гIолохъанал, хIалбихьи гьечIел футболистал рукIинги. Цо рахъалъ балагьани гьелъулъ цо тIокIлъиги буго, гIолохъаналщиназда кIола ахIвал-хIал хисизабизе, гьезул гIураб хIалбихьи гьечIониги, гьединлъидал гьезде хьул гьабизе бегьула.\nВа лъабабизеги сезон цIигьабилеледе цебе букIараб гьоркьоб къотIиялда Анжиялъ пайда босана транфералъул дараналдаса. ЦIиял футболистал рачIана командаялде. Гьел киналго рахъалги хIисабалде росун абизе бегьула Анжиялъул квешал ресал гьечIин премьер лигаялда жидерго бакI щула гьабизе».\n2011 соналда «Анжиялъул цIияб тарих» абураб ахIиялда гъоркь клубалъ байбихьун букIана цIияб куцалда хIазе. Гьеб букIана олигарх Сулейман Керимовас клуб босараб заман. Амма 2013 соналда циндаго хиса-басиял ккана команаялда гъорлъ. Керимовас цIакъ кIудияб багьаги кьун командаялде росун рукIарал легионерал цо-цоккун командаялдаса нахъе ана. Доб мехалъ чангияз абулеб букIана гьанже «Анжиялъул» иш лъугIанилан.\nАмма легионерал гьечIониги кIвезе бугин командаялда жиндирго цIар машгьур гьабизе, нилъергоги ругин цIиял футболистал гIезаризе ресилан абулеб букIана экспертаз. Гьелдаса хадубги чанго хиса-басиял ккана Анжиялда. 2014 соналъул маялда гьеб махIрумалъун букIана Премьер лигялда хIазе. Гьоркьоб заман ун хадуб цIидасан гьенибе нахъбуссинеги кIвана гьелда\nГьединго чанго тренерги хисана Анжиялъ. Араб соналъул октябралда Анжиялъул вукIарав тренер Юрий Семин тренерасул хъулухъалдаса нахъе аравго цадахъго ракун рукIана харбалги, клубалъул хважаин, Дагъистаналдаса олигарх Сулейман Керимовас клуб дагь-дагьккун тезе рагIулилан. Амма гьел харбал хIакъикъатлъун лъугьинчIо.\nГьаниб гьединго ракIалде щвезабизе бегьула цоги гьадинаб хIужаги; 2013 соналъул августалда Анжиялъул тренеразулгун букIараб дандчIваялда Керимовас лъазабун букIана церчIарал захIмалъабазухъ ва ккарал хиса-басиязухъ балагьичIого бачIунеб щуго соналда жаниб МахIачхъалаялъул команда бищун цересел бакIазде бахъинабизе бугин жиндицаян.\nИсанасеб Премьер-лигаялъул цIияб сезоналда Анжиялъ тIоцебесеб хIай тIобитIизе буго 7 марталда, Капийскалъул Анжи-Аренаялда Пермь шагьаралъул Амкар абураб командагун.


РакI унтун, мугъ бекун… » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nЦебегIанго дица «Миллат» газеталда цIалун букIана ГъалбацIовасул «Гьабил хIакъалъулъ…» - илан абураб макъала. Гьениб ГъалбацIовас хъвалеб буго «Цо пуланаб росулъ руго гIадамал. ВачIун цо цIоробералги рарав гIакъилавин рикIкIунев чияс гIакIа ахIулеб буго, нуж цолъизе кколилан. Щиб гьеб росулъ ругел гIадамаз гьабизе кколеб? Кин гьезда бичIчIизе кколеб, «цолъи нуж» – ин абураб рагIи? КигIан кутакаб гьаракьги гьабун, щибаб къойил ахIданиги щиб гьадав гIакъилав чи «цолъе нуж» – илан, щиб гьабизе кколебали лъалеб гьечIони.\nАмма, гьебго росдада аскIоб лъар бугеб бакIалда цо гьобо базе кколин, рахъа къатIире – ян цохIо нухалда гIакIа ахIани, гIадан хутIичIого къватIиреги рахъуна ва гьеб гьобоги бала. ХIасил, гIадамал цолъизарула гIаммаб ишалъ. ГIадамал жалго цолъула цо щиб бугониги гьабизе. Цолъизеги цолъун магIарулаз щиб гьабизе кколебали малъулев чи гьечIого вуго нилъер. Щиб гьабизе гIоло цолъизе кколебали бицунев чи гьечIого вуго. Гьобо базе къватIире рахъаян абулев чи гьечIого руго. Гьобо базе кколебищ кколаребищалицин бичIчIулеб гьечIо» - илан.\nГьединаб ахIвал хIалалда рукIарал нилъеда Аллагь гурхIун, нилъер вахъун вуго цевехъан – Сайгидпаша ГIумаханов. Гьес нилъеда малъулебги буго сунда сверун ракIарилел, кинан щиб цIунилеб, «гьобо» киб ва щай балебали ва сундуе гIоло цолъилелали.\nГьединан, Сайгидпашал нухмалъиялда гъоркь Авар автономиялъги Авартеатралъги бараб «гьобо» бихьизейилан, яхъана дунги къватIие, Бичас биччани…\nГьаб ахираб заманаялъ Авартеатралъул хIалти цIакъ цебетIун буго. Анкьи-анкьие магIарулал театралдеги ахIулел руго, гьоркьоб заманаялъ мугIрул росабалъе щун, гьелги рохизарулел руго, цIиял гIолохъанал артисталги рачIун руго, гьезги, гъоркь рукIаразги цоцакьа къечIого кучIдулги ахIулел руго. Амма, гьадаб Хасавюрталда 6 маялъ «Бергьенлъиялъул ихх» илан цIарги лъун балеб букIараб «гьабил» щиб ккарабали дида тIубан бичIчIичIо. Дагьа-макъабниги жо бичIчIичIогоги букIинищха, тIубанго гIантайги гьечIелъул.\nДида бичIчIанихъе Авар автономиялъул нухмалъулес жиндирго мугъ чIвалев, ракI гъолевщинав чиги ахIун абун батула, гьалмагъзаби, тIаде щолеб буго нилъераз фашизмалда тIад бергьенлъи босаралдаса 70 сон тIубай. Гьелъул хIурматалда нилъеца гьабун лъикI гьадинаб тадбир. БахIарчиял рагъул гIахьалчагIиги ракIалде щун, ракълие гIоло гIумру кьуразул хIурматги гьабун, гьанже нилъеда аскIор хутIарал кIиго-лъабго рагъул гIахьалчагIиги кIодо гьарун, гьаб нилъер миллатги данде бакIарун, цо берцинаб горсвери. Гьеб гьабулаго унеб шагьи-параялъулги ургъел гьабугейин. Нилъер миллаталъул кIодолъиги, ахIаралъуре рортизе бугеб тирилъиги хIисабалде босун, гьеб горсвери щуазаргогIанасев чи жанив гьунеб Стадионалда гьабизеги ракIалде ккун батула. Кинавго чи ахIани гьинчIого рукIинегицин бегьулилан хIинкъицин букIун батула.\nКинабго Дагъистаналъулго бокIо-бокIоналде щвезабун бугелъул хабар, гьединаб берцинаб тадбиралде рачIайилан, гьаний бакьулъа гIебедего йигей дихъеги щвеларищха. Гьудул-гьалмагълъиги буго тIокIа чIчIечIого кIалъалел, кибалиго Газель бугила гIадамал рачун рилъунеб, кинабалиго машинаялда цо бакI бугила, добцояб машинаялда кIиго бакI букIине рес бугила, хутIарал машинаби могьол хьагал гIадин цIун ругила…\nВабабай, нилъ ругел цIакъал гIадамалила, рохизеги лъалел, гIодизеги лъалелилан кечI ахIизе лъугьана циндаго ракIги.\nКвеш-лъикI щвана Хасавюрталде. ЦIакъ чIухIун къачIан стадион буго, гIин тIуниги бетIер тIаде борхулареб хIалалъ сценариялде тIаде къулун тадбир бачунелги руго, кварал цоцалъ ралел цо саперал гIадинал чагIиги руго… кьеркьерал шарикалцин руго гьаваялде роржун инчIого рукIине рухьун чIезарун. Жанире рачIунелъуб къед цIун ран нилъер машгьурав художник ГIамирхан МухIамадовасул ралагьарал хIайран гьарулел сураталги руго. Бащадалдасаги эхеде ун цIун стадионги буго.\nЦереги рачIун, гьаб нилъер КIудияб ВатIанияб рагъги лъугIун, фашистазда тIад бергьенлъи босараб къоялдаса 70 сон тIубаялда хурхараб концерт байбихьулеб бугилан абуна нилъер магIарул халкъго чIухIарал МуртазгIали МухIамадовас ва Зайнаб ГIалимирзаевалъ. Кутакалда тIад рекъараб нилъерго умумузул ретIелалъги, цIакъ махщалида гьабураб кIалъаялъги гьез стадионгу кодобе босана. Авартеатралъ бихьизабураб ГIабдулмажид Хачаловасул «Аманат» спектаклялъул кесекалъги кIудияб асар гьабуна киназего. Гьелдаса хадуб байбихьана кечI-бакъанги.\nКонцерт байбихьигун дагь-дагьккун хIал хисулеб букIана дир. Нилъер концерт гIуцIулезда бичIчIулеб букIун гьечIо Авартеатралда гьабулебги стадионалда гьабулебги концерталъул батIалъи. Стадион цIурал чагIазул ракIазда квал-квадизе ккани, мугIрул росабазул клубазда бихьизабулеб репертуаралъул жо кколереблъиги, 8 марталда бихьизабулебги, бергьенлъиялъул къо баркун бихьизабулеб концертги батIи-батIияб жо букIинги. ЦIцIиризабун гьаракьгун мустахIикъай артисталъ кечI ахIизе байбихьарабго рахъун тIадегун къватIире ана цо къапила… Кьеркьерал гурдалги ретIун ункъайго мустахIикъай цее рахъаралго, ана цойги къапила, меседил гордеги ретIун цо гучаб кечI байбихьарабго сверу-хъверун рукIаралщиналги къватIире ун, нижер хутIана цо гьитIинаб чIинкIиллъи. Додинго дир хIалги букIана хисулеб… Щибжодайилан ургъараб мехалъ, нечон ятана.\nКидалго аваданал концерт бачунел МуртазгIалиги Зайнабгицин рукIана цIакъ пашманго. Рохелгун пашманлъи жубараб байрам бугелъул рукIун ратизеги бегьула… амма дунго гIадин нечонарун ругодайиланги гьабуна хIисаб.\nТалихIалъ цебе бачIана Хасавюрталъул «МугIрузул дандерижи» - йилан абураб кьурдул ансамбль. Гьез бихьизабунаха унго-унгояб, тIубараб рагIа-ракьанде щвараб спектаклялъцин бихьизабулареб гIадаб, кIудияб магIна жаниб бугеб, бичIчIулев чиясда кинабго бичIчIулеб кьурди. Кьижулел рукIаралги рорчIана, цо-цо къватIире аралцин тIад руссана. Гьез бихьизабуна рагъ щиб жоялиги, рекъел щибжоялиги, роххел щибжоялиги, къварилъи щибжоялиги, бахIарчилъи щибжоялиги, церехъаби щалалиги, бихьинчи кинав вукIинев кколевалиги, руччаби кинал чагIиялиги… Гьадаб кьурди бихьизабизе букIарабани гьал нилъер школлъималазда, лъагIалица кIуди-кIудиял гьаркьалги гьарун, бади-бадире килщалги регьун кьураб тарбиялдаса бергьинаанилан ккола. Цойгидал лъаларо, дун цо метраялъул манзилалъ ракьалдаса эххеде йосизаюна гьез нилъер миллаталдаса чIухIиялъ.\nГьений гьаваялдаса гIебеде йикIарай дун, чвархъан йортана гъоркье гьанжеги добго Авартеатралъул гIолохъанав, амма нилъер кIудияб хьул бугев артистас кечI ахIизе байбихьарабго. ГIолхъаналги, берциналги, гьунар бугелги, хьул бугелги артистал рокьуларей чIужу гуро дун. Районаздаги, росабалъги, хIатта Авартеатралъул сценаялдацин кигIанги лъикI ахIизеги ахIула, асарги гьабула гьез. Амма стадионалъе чарра гьечIого къваригIуна кутакалда махщелги бугел, жив-жив чиясул рекIеда квалквадизеги лъалел, халкъалъеги рокьулел артистал. Гьединаздасан гьенир рукIана Абакар ГIумархIажиев, Абакар Джамалудинов ва ГIабдула МухIамадмирзоев. Гьадинаб къоялъги аскIор гьечIел щай нилъее ал цIар рагIарал артистал. Щай йикIинчIей МухIамадтIамир Синдикъов, Хадижат Джамалудинова, АхIмад Закариев, Зайнаб Махаева, ХIажилав ХIажилаев… Гьез ахIула гурищ рагъулги, кьалулги, бахIарчилъиялъулги, ВатIан бокьиялъулги хIакъалъулъ кучIдул. Гьадинаб миллат данде гьабураб къоялъгIаги киналго гъункун цадахъ цере рахъине артистазеги бокьулеб гьечIони, гьезухъ гIенеккизеги, хваралги, чIагоялги, бахIарчиял умумул ракIалде щвезеги, цоцазда рихьун гьуинлъизеги данделъизе миллаталъеги бокьулеб гьечIони, аб, гьаниб гIанкIилан доба церилан… цолъейила, гъункейила, нилъерго мацI бицейила бицунел чагIи, ГъалбацIовас абухъе, жалго рихьизарулел чагIи рукIун руго гурищха. Гьеб миллат данделъараб бакIалда гьезулги букIинчIо рагIадцин. Рокъорги рукIун миллат данде гьабулеб хассаб къагIида ургъулел рукIун ратизеги бегьула. Гьаб байрам баркун Сайгидпашаца жидеего шапакъаталгун сайгъатал кьолелгицин ратичIо рачIун. Нечон хвана дун.\nАмма, рагъул гIахьалчагIи рукIана къарал букIдул гIадин гIодор чIун, абизе ккаралъул рагIиги абуна, гьаб кинабго нилъер тадбиралъул багьаяб. Кьурдизе рахъинарун рукIаралани, кьурдизеги кьурдилаан, лъикьаго къечIого.\nГьебгощинаб жоялъул тIалабалда дун йикIаго дагьабги чIобоголъун батана стадион. Гьанже хутIун ругоан гьаб тадбир гIуцIаразулги гьаб бачунезулги адаб гьабун, дунго гIадин нечарал чагIи.\nГьанже рахъана цере «МугIрузул гIолохъанлъи» - илан абураб кьурдул ансамбль. Гьезги гьабуна кутак. ГIандадерие щибха гьададигIан берцинал чахтIалги буртабиги ругелиланцин ккана дида ракIалде. ЦIакъ берцинго, рекIее асар гьабулеб кьурди гьабуна гьез. Гьеб тадбиралда рукIарал кьурдухъабазул ретIел бихьарав щивасда ккун батила, бухIизе лъикIан площадь бакьулъ цIаги гъун гьаб костюм-тIажуги, мини-юбкаги, ищляпагиян. Гьададинаб ретIелги ретIун бокьаниги бажариларо чиясухъа квешлъи гьабун. Чухъаги ретIарав ханжар-рачелги барав бихьинчиясухъа киданиги бажаруларо гIиссинлъун, хIалихьатаб иш гьабун, хъабалоги ретIарай берцинаб шалги чIварай чIужугIаданалъухъаги бажаруларо гьаракь борхун, адаб тун кIалъазеги, бихьинчигIадин лъугьинеги. Гьаб хIабургъараб дунялалда гьелъулги гурищ гьабизе кколеб бугеб ургъел.\nГьел кьурдухъабаз бахъинабуна кIалагъоркье чIван инеб букIараб концертги, хадур киналго цадахъ цере рахъун ахIараб нилъерго «Гуро гьитIинаб гьечIо, гьудулзаби, Дагъистан» - алъги, тIад ретIараб кутакалда берцинаб ретIелалъги, кьер-кьерал байрахъазги, кинабго лъикI анин абулеб букIана. Гьебги бихьичIого цудунго къватIире аразда ракIцин гурхIана дир.\nХIасил, нагагь «гьобо» базе кканиги жоги, ракIги гъезе, мугъги чIвазе чи гьечIого хутIугеги нилъ.


БАКЬАГЬЕЧ1ИСА Ч1АНК1А ГЬАВУРАЛДАСА – 150 СОН. - 26 Марта 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Март » 26 » БАКЬАГЬЕЧ1ИСА Ч1АНК1А ГЬАВУРАЛДАСА – 150 СОН.\nБАКЬАГЬЕЧ1ИСА Ч1АНК1А ГЬАВУРАЛДАСА – 150 СОН.\nМаг1арулал цоцазда рич1ч1изелъун болмац1алда к1алъалел рук1аниги, щибаб мухъалъул, х1атта цого бак1алда г1емер цоцаздаса рик1к1ад гьеч1ого ругел росабазулцин рук1уна г1иц1го жидедаго хасиятал г1адатал, рук1а-рахъиналъул къаг1идаби, бицунеб мац1алъул свери, хасият. Цо-цо росаби машгьурал руго умумулъанго бач1араб махщел-гьунаралдалъун. Бакьагьеч1и росдае хасиятаб буго бечедаб, пасих1аб, г1ужда щолеб ч1ор г1адаб, бег1ераб к1алзул гьунар. Гьезие гьеб умумулъанго ирсалъе щвараб буго. Бакьагьеч1иса рахъарал поэтазул, хъвадарухъабазул гуребги, творчествоялдехун рокьи, чвахун бач1унеб пасих1аб мац1 хасиятаб буго г1емерисел г1адатиял г1адамазеги. Абула гьенир рук1анин г1адамал абизе бокьараб жо коч1ол мухъаздалъун абулел ва дандисез гьезие жавабги гьединго коч1одалъун кьолел.\nГьал къоязда Россиялъул г1елмабазул академиялъул Дагъистаналъул г1елмияб централъул Мац1алъул ва адабияталъул институталда (ИЯЛИ) т1обит1ана авар адабияталъул классик, философ, 19 г1асруялъул машгьурав шаг1ир Бакьагьеч1иса Ч1анк1а (Тажудин) гьавуралдаса 150 сон баялда хурхун г1елмияб конференция. Поэт рак1алде щвезавизе данделъун рук1ана г1елмиял х1алт1ухъаби, хъвадарухъаби, поэтал, росуцоял ва цогидалги гьесул творчество бокьулел.\nШаг1ир рак1алде щвезавулеб конференция нухда бачана ИЯЛИялъул директор, филологиял г1елмабазул доктор, профессор Мух1амад Мух1амадовас. Ч1анк1ал творчествоялъе къимат кьолаго, М. Мух1амадовас абуна шаг1ирасул пагьму-гьунар т1убан лъазабун гьеч1ин, гьелдасан жеги чанги диссертация хъвазе бегьулин.\nКъокъабго г1умру нахъа таниги, Ч1анк1ал ирс лъазабиялъе гъваридго гьелде гъорлъе раккун г1емераб х1алт1и гьабуна Мух1идиновал – ДГИялъул доцент, журналист Шамилица ва Тахо-Годил ц1аралда бугеб педагогикаялъул институталъул к1удияй г1елмияй х1алт1ухъан Бахуца.\n«Доб заманаялъ маг1ишат – яшав гьабиялда цадахъго, г1адамаз гьит1инго т1алаб гьабулаан исламияб г1елму лъазабизе. Гьеб мурадалда мутаг1илзаби росулъа росулъе хьвадулаан г1араб г1елму лъалел г1алимзаби ц1ехон. Гьедин г1араб г1елму лъазабиялъе бугеб бажари-махщел ги бихьун, Ч1анк1ал муг1алим Исх1акъил Мух1амадица гьесда «Тажудин» абун хисана ц1ар. Ч1анк1аца г1елму лъазабиялда цадахъго, лъазарулаан к1уч1дулги, жинцагоги гьарулаан. Гьесда лъик1 лъалаан астрономия, математика г1елмаби, гьесул махщел бук1ана г1араб мац1алда куч1дул гьаризеги. Ч1анк1ада лъалеб бук1ана европаялъулаб культураги. Ч1анк1аца маг1арул мац1алде буссинабуна Шекспирил коч1ол куплет. Киве кканиги Ч1анк1аца г1умру гьабуна исламалъул къануназда рекъон. Ч1анк1аги Хъах1абросулъа Мах1мудги рук1ана кутакал гьудулзаби. Абула х1ежалде иналде цебе гьел г1емераб мехалъ цадахъ хабар-к1алалда рук1анилан ва Ч1анк1аца жиндирго куч1дул Махмудихъе кьунилан, амма гьеб мух1канаб баян гуро. Ч1анк1айищ Мах1мудищ лъик1авилан абураб пикру доб заманаялъ лъицаниги гьабулароан. Гьезул цояв цоясдаса лъик1ав вугин абизе бегьуларо. Гьел лъиданиги дандеккун бажаруларо» - ян бицана Ш. Мух1идиновас жиндирго цевевахъиналда.\n2006-2007 соназ къват1ибе бач1араб Ч1анк1ал т1охьода Дагъистаналъул хъвадарухъабазул союзалъул председатель Мух1амад Ах1мадовас хъвалеб буго: «Ц1адаса Х1амзатица гьадин хъванин – Ч1анк1а вук1ана, Мах1мудго г1адин, доб заманаялъ халкъалда жанив машгьурав коч1охъан… Ч1анк1ал бук1унароан, адабияталда жаниб кинаб темаялда т1асан кеч1 гьабуниги, гьуинлъи гъорлъ гьеч1еб цониги раг1и»,- абун. Гьединго, гьес бицана ДРялъул Бет1ер Р. Г1абдулат1иповас «Республикаялъул даражаялда Ч1анк1а гьавураб къо к1одо гьабиялъул х1акъалъулъ» Указ хъваниланги.\nЖиндирго цееяхъиналда Баху Мух1идиновалъ бицана Ч1анк1а къват1иб ракьалда вукъун вугониги, гьесул рукъ, гьес х1алт1изабулеб бук1араб т1агел-алат адабалда, гьев къват1иве ун т1ад вуссинев вугевг1адин ц1унун бугоан бекьеч1дерицаян.\nЧ1анк1ал г1умру-яшавалъе, г1амал-хасияталъе, творчествоялъе къимат кьуна ИЯЛИялъул г1елмиял х1алт1ухъаби Ах1мад Муртазаг1алиевас, Пат1имат Г1алибековалъ, Шанисат Х1ажиловалъ, ДГУялъул Дагъистаналъул халкъазул адабиятазул кафедраялъул доцент Маржанат Х1ажиах1мадовалъ, Бакьагьеч1и гьоркьохъеб школалъул директор Пат1имат Х1амзатовалъ.\nЦойгидазда релълъинч1ел, г1енеккаразе интересал к1алъаял рук1ана Авартеатралъул бет1ерав режиссер Х1айбула Г1абдулгъапуровасул ва районалъул централияб больницаялъул махщел камилав тохтур, цойги къалам бег1ерав бакьагьеч1исев – Гъайирбег Г1алиевасулги.\nШаг1ир рак1алде щвезавулеб г1елмияб конференция г1уц1ун бук1ана, г1иц1го к1алъаяздасан гуребги, г1ат1идаб къаг1идаялда. Ч1анк1а ва гьесул шиг1раби рокьулезе гуребги, гьесул адабият дагьго гурони лъаларезеги пайда кьоледухъ бахъун бугоан гьесул г1умру бич1ч1изе кумек гьабулеб документалияб фильм. Фильмалда бихьизабуна Бакьагьеч1и ц1унун бугеб Тажудинил рукъ-музей, гьесул бук1араб т1аг1ел-алат, гьесул нахъе хут1арал церегосел т1ахьал, лъелго х1ежалде унеб нухал рихьизарураб карта. Гьединго фильмалда Ч1анк1ал ирсилаз Бакьагьеч1и гьоркьохъеб школалъул директор П. Х1амзатовалъ, учительзабаз ва цогидазги бицана Ч1анк1а жанив вижараб Бакьагьеч1и росдал, живго Ч1анк1ал х1акъалъулъги.\nШаг1ир к1одо гьавизе ИЯЛИялде рач1ана г1елмиял х1алт1ухъаби гурелги культураялъул вакилзаби. Ч1анк1ал куч1дузул берцинлъи бихьизабуна Даку Асадулаевасул фондалъул директор, машгьурав палугьан, коч1охъан Асх1абг1али Х1асановас ва халкъияй артистка Г1айшат Тажудиновалъ ах1арал шаг1ирасул куч1дуз. Ч1анк1ал творчествоялдасан лъик1аб церерахъин бихьизабуна Бакьагьеч1и ва Г1арада гьоркьохъел школазул ц1алдохъабазги.\nРак1алде ккола, Ч1анк1а гьавуралдаса 150 сон т1убай г1ат1идаб х1алалда районалдаги гьабилилан.\nПросмотров: 534 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


«Хочбарил хIакъалъулъ биценал» абулеб киноялдаса босараб сурат. Хочбарил роль хIалеб буго актер Константин Бутевас, 1987 сон\nГьидалъа Хочбарил хIакъалъулъ халкъалда гьоркьоб тIибитIараб ва машгьураб кечI гIурус мацIалде буссинабуна, магIарул мацIалъул хIакъалъулъ тIехь хъварав гIалимчи Усларица ва гьеб бахъун букIана «МугIрузул халкъазул кIалзул гьунаралъул цо-цо асаразул хIакъалъулъ» абураб макъалаялъул ахиралда. Гьеб цIалидал, хъвадарухъан Толстояс абурабила Хочбарил хIакъалъулъ кечI цIакъ хIикматаб бугилан. Гьадин бицана тарихчи Гьиматил Камилица.\nГьиматил Камил: «Тарихалдасан баянаб буго тIолабго Кьурукьлъи, Гьид ва цогидалги жамагIатал хундерил ханасул рагIиятлъун букIараблъи. Ханзабазул зулмуялдаса хвасарлъиялъе гьел жамагIатаз гьабулеб букIараб къеркьеялъул нугIлъун ккола Хочбарил хIакъалъулъ бицен. Амма кидал гьеб къеркьеялъе Гьидалъа Хочбарица бетIерлъи гьабурабали чIезабизе захIмалъула. Хундерил нуцалзабазда гьоркьов батIи-батIияб заманалда чанго ГIумахан вукIиндал, кинав ГIумаханасул заманалда гьеб лъугьа-бахъин ккарабали чIезабизе кIолеб гьечIо. Амма цо-цо гIалимзабаз рикIкIунеб буго Хочбар вукIине кколин I7-абилеб гIасруялъул ахиралда».\nТарихчияс бицухъе, гIалимчи ГIалихIажи Ахлакъовас ва тарихиял гIелмабазул доктор, профессор ХIажимурад Хашаевас хъван букIун буго Хочбарил цIар рехсараб тарихияб документ батун гьечIилан, амма гьев Гьидалъа ва хас гьабун абуни ХIототIаса вукIиналъе нугIлъи гьабулел хIужаби гIезегIан ругилан. Гьединго, прфессор МухIамадов Расулицаги хъвалеб буго хIототIисез жинда бихьизабунин Хочбарил минаги сиги букIараб бакI. Авар гIурул рагIалда бугила «Хочбарил салу» абулеб бакIги.\nГьиматил Камил: «МагIарулазул бахIарчилъиялъул кучIдул ва балладаби» абураб мажмугIалда лъураб «Хочбар» кечIалъе кьураб баяналда Ахлакъовас хъвалеб буго гьадин: «Къарахъ жамагIаталда гьоркьоб тIибитIун буго Сохъ росулъа «Анлъкилищ» абун тIокIцIар щварав багьадурасул хIакъалъулъ биценал. Гьезулъ рехсон буго гьев Гьидалъа Хочбарил гьудул вукIаниланги. Цогидаб биценалъулъ буго гьел кIиялго цадахъ Хунзахъе иналъул ва гьезда хундерил хан гуккизе кIвеялъул баянги».\nХалкъияб кочIол кьучIалда Наталья Капиевалъ гIуцIула «Хучбар» абураб исцинировка ва магIарул мацIалда гьеб авартеатралъ бихьизабуна 1940-абилеб соналъ. 1980-абилеб соналдайин абуни, Расул ХIамзатовасул «Гъумекдерил ханги, Хундерил нуцалги, Гьидалъа Хочбарги, лъарагIазул шамхалги, гьесул васги» абураб шигIруялда рекъон ГIабдулхаликъил МахIмудица ва ГIабасил МахIамадица гIуцIула литературиябгун музыкалияб композиция. Гьелъул хIакъалъулъ гьадин хъвалеб буго режиссер ГIабдулгъапуров ХIайбулагьица. «Бищунго кIочонареблъун букIана Гьидерил свериялъул ахада, Хочбарил росулъун рикIкIунеб ХIототIа оцги хъун, гьидерил росабазул жамагIатги бакIарун бихьизабураб спектакль», - абун. Гьелъги нугIлъи гьабула хIототIисез Хочбар жидерго росуцоявлъун рикIкIунев вукIиналъе.


Жив вухарав ва хIакъир гьавурав полициялъулазе тамихI тIалаб гьабулеб буго МахIачхъалаялдаса Арслан Хайруллиница.\nГьесул рагIабазда рекъон, гьев хIалтIудаса рокъове унев вукIана ва гьесие нух къана полициялъулас. 19 сон барав Харуллинил адрес, хIалтIи-пиша щибали гьикъун буго низам цIунулес. «Наркотикал ругищ цадахъ?» - ила гьикъун буго гьес гIолиласда. Гьесул чвантиниб квер биччан буго низам цIунулез ва щибго батичIеб мехалда абун буго живгун цадахъ ине кколин Хайруллин. Гьесухъа лъутизе хIалбихьана Арсланица, амма гьенире рачIарал полициялъул цойги лъабго хIалтIухъанас ккун вуго гьев. «Гьез хъахIаб «Приораялде» жаниве къазавуна, телефон бахъана ва вачун ана квартираялде», - ян бицана Хайруллиница.\nКвартираялда гьев вухун вуго, гьесие хIинкъаби кьун руго. Гьел полициялъулазул фамилиял Арсланида лъалел гьечIо, амма цIарал ракIалде чIун руго. «Формаялда кIиго полициялъулав вукIана ва гьезул цIарал руго ГIали ва Руслан. Гражданияб ретIел ретIарасул цIар букIана Арсен», - илан бицана Арсланица.\nГьесул рагIабазда рекъон, полициялъулаз гьесда абуна гьев жидеца нахъе виччазе вугин, амма гьес жидеца абураб гьабизе кколин. ТIоцебе гьез абун буго цо чиясда тIаса гIарза хъваян. Гьелдаса инкар гьабидал, Арсланида чанги нухалъ кьабун буго полициялъулаз.\nАрсланица бицухъе, тапанча битIун буго гьесул рахъалдехун Арсен цIар бугев полициялъулас ва абун буго жинца абурабщинаб гьабичIони, гьесда речIчIизе бугин. «Нахъе виччаян гьарулеб букIана гьезда, амма гьариязда жаваб кьолеб букIинчIо гьез, вухулев вукIана», - ян бицана Арсланица.\nАхир-къад, гьесда абун буго гьесул рес бугин жинда гIунтIизабизе бугеб гIайиб тIаса бищизеян. «Кинав такъсирчилъун вукIине бокьун бугебали гьикъана гьез ва лъабго вариантги рехсана: вагьабия, педофил, наркоман. Квешго хIинкъун вукIана ва разилъана наркоманлъун вукIине», - ян бицана Арсланица.\nГьес абухъе, Руслан цIар бугев полициялъулас хадуб чвантиниса гьитIинаб къвачIа бахъун буго, гьениб жаниб букIараб гIурччинаб кьералъул порошокалъул гьитIинабго бутIа гIарцул купюраялде бан буго ва купюра сокIкIун буго. «Гьаб жогун мун нижеца полициялъул бутIаялде щвезавизе вуго. Гьениб кIиго-лъабго къо бала, цIех-рех рагьила, хадув рокъове виччазе вуго», - ян абун буго низам цIунулез Арсланида.\nПолициялъулаз хадуб видеоялда вахъун вуго Арслан. Гьес бицухъе, гьез гьев хIинкъаби кьун тIамуна камераялда абизе жив педофил вугин. Гьесда бичIчIизабун буго, жидеца абураб жо гьабичIони, гьеб видео тIибитIизабизе бугин.\nХадув Арслан гIарза хъвазе тIамун вуго. Гьес хъван буго жив спайсгун цадахъ ккунилан полициялъулаз. МахIачхъалаялъул Совет мухъалъул полициялъул идараялде щвезавуна гьез хадув Арслан. «Гьенив камераялда цо къо бана. Квенни щиб, гьекъезе лъим кьечIо гьениб. Эбел-инсухъе ахIизе телефон кьуна гьенив хъаравуллъиялда вугев полициялъулас», - илан бицана Арсланица.\nГьесда хадур рачIарал гIагарлъиялдаса чагIаз гьев нахъе вачун вуго. Арсланида хурхун рагьун буго такъсир гьабиялъул иш – гьебги «къануналда рекъечIого наркотикал цIуни» илан абураб къануналдалъун.\nНахъисеб къоялда гьесул телефоналде ахIун буго дол полициялъулаз. «Дов Арсенихъа бачIана СМС, гьес дандчIвазе ахIулев вукIана. ИнчIеб мехалда, гьез байбихьана телефоналде ахIизе ва хIинкъаби кьолел рукIана. Цодагьаб заман индал гьудуласухъа воцапалдаса хъван бачIана «мун педофил вугеблъи лъан букIинчIин». Полициялъулаз доб видео тIибитIизабун буго воцапалдаса ва гьединго интернеталда лъун буго», - ян бицана Арсланица.\nГьеб проблемагун Арслан инсанасул ихтиярал цIунулезухъе вачIана. «Дагъистаналъул улбул» гIуцIиялъ гьесие адвокат вихьизавуна. Адвокатасул кумекалдалъун Арсланица полициялъулазда тIаса гIарза хъвана. Гьес абулеб буго, цIех-рех чагIаз низам цIунулезда хурхун такъсир гьабиялъул иш ургъунго рагьулеб гьечIин. Живго Арсланида хурхунни цIех-рех унеб буго: гьев лъабцIун ахIана РОВДялде гьикъа-бакъи гьабизе.\nЖив вухарав ва хIакъир гьавурав полициялъулзда тIаса цIех-рех рагьулеб гьечIин гIарзаби ритIана Арсланица прокуратураялде ва ФСБялда, амма гьениса жавабал гьесие щвечIо.\nИнсанасул ихтиярал цIунулеб «Мемориал» гIуцIиялъул нухмалъулев Олег Орловасул абухъе, гьединал ишазда тIаса къанагIат гурони байбихьуларо цIех-рех.\nОлег Орлов: «Хьулни букIуна кидаго, гьел такъсирал гьарурал къануналда цебе жаваб кьезе цIазе кIвелин, амма гьединал хIужжаби гIемер ратизе бегьуларо. Низам цIунулезул системаялъе бокьуларо гьеб системаялда гъорлъ ругезе тамихI гьабизе. Гьелдалъун гьел гIадинал гIемерисел ишазда тIаса цIех-рех гьабичIого тана».\nМахIачхъалаялъул Совет мухъалъул РОВДялда киналгIаги баянал кьечIо Арсланил рагIабазда тIаса. РОВДялъул цIех-рехалъул бутIаялда абухъе, Хайруллинил гIарзадул хал-шал гьабун хадуб балагьила рагьизе бугищ яги гьечIищ уголовияб иш.\nМахIачхъалаялда викъана ГIашилтIаса Камилов АхIмад


Иман лъуразул агьлуялъул бетІерасдасан – хІакълъунго дие вокьулев дир хирияв Гайиде.\nДица Аллагьасда гьарулеб буго, дир хирияв, дур рухІ лъикІ бугеб гІадин, сундулъго мун лъикІ тагийилан ва дуе сахлъи кьегийилан.\nХІакъабщиналъе мун ритІухъго чІун вугилан ва хІакъабщинабгун хьвадулевги вугилан гьанире рачІарал вацаз бициндал, дун цІакъ вохана.\nДир лъимал хІакъабщинабгун хьвадулел ругилан рагІиялдаса кІудияб рохел гьечІо дие.\nВацазе ва хасго нухлулазе дуца квербакъулеб букІиналъулъ буго, дир хирияв, дур ритІухълъи.\nИман лъуразул агьлуялъе гьез нугІлъи гьабуна жалги дуе рокьулилан. Аллагь разилъулеб хІалалда дуца гьел нухда регІани, дур лъикІаб иш букІина гьеб.\nИман лъечІезухъа щибниги босичІого, МасихІил цІаралъе гІоло нухда рахъун ругелъулха гьел.\nГьединлъидал гьединал гІадамазда квер чІвазе ккола нилъеца, гьелгун цадахъ лъугьун хІакъабщиналъе гІоло хІалтІизе.\nДица иман лъуразул агьлуялъухъе хъван букІана гьелъул хІакъалъулъ, амма гьениб цевехъанлъи бокьулев Диотрефица ниж рикІкІунел гьечІо.\nГьединлъидал, дун гьениве вачІани, дица загьир гьабила нижеда гьес лъун букІараб бугьтан. Ва гьеб гІечІелъубе, гьес жинцагоги инкар гьабулеб буго нухда ругел вацал къабул гьаризе, къабул гьаризе бокьараздаги биччалеб гьечІо ва иман лъуразул агьлуялда гьоркьоса гьел нахъе гъолел руго.\nДир хирияв, квешлъиялдаса гуреб, лъикІлъиялдаса босе мисал. ЛъикІлъи гьабулевав ккола Аллагьасдасан лъугьарав, квешлъи гьабурасдаги Аллагь вихьичІо.\nДеметрийил хІакъалъулъ киназго нугІлъи гьабуна, хІакъабщиналъгицин гьабуна гьесул хІакъалъулъ нугІлъи. Нижецаги гьабулеб буго гьеб нугІлъи, дудаго лъалаха нижер нугІлъи ритІухъаб букІунеблъи.\nДухъе хъвазе жони гІемер бугоан, амма щакъи-къаламалъ хъваралда гІей гьабизе бокьун гьечІо.\nДир хьул буго кватІичІого мун вихьизе ва, цоцазул кІал бихьун, кІалъа-ралъазе.  Вассалам. ЦІар-цІарккун рехсечІониги, гьудулзабазулги буго дуде салам.


ГИППОКРАТИЛ ГЬАЯЛЪЕ РИТ1УХЪАЛ. - 6 Июня 2020 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nВоскресенье, 07.03.2021, 03:41 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2020 » Июнь » 6 » ГИППОКРАТИЛ ГЬАЯЛЪЕ РИТ1УХЪАЛ.\nАхираб заманалда бат1и-бат1иял газетазул гьурмазда г1емер раккулел руго М. Халиловас хъвалелда маг1на релълъарал макъалаби.\nДица Т1адег1анав Аллагьасе рецц гьабула гьединаб унтиялъул «вирус» дир г1агараб Хунзахъ районалъул тохтурзбаздаса ракьалдаса зобг1ан рик1к1ад бук1иналъ ва кидаго хундерил тохтурзаби махщалил рахъалъги унтараздехун х1алимаб бербалагьиялъул рахъалъги цебесеб кьерда рук1иналъ.\nДие цебего бокьун бук1ана нижерго Харахьи участковияб больницаялъулги, гьенир х1алт1улел сахлъи ц1униялъул махщалилазулги, г1адамазул баркалаялъеги реццалъеги мустах1икъаб, х1алт1ул газеталдасан бицине. М. Халиловасул ц1алидал, гьеб пикру жеги щулалъана ва рак1алде ккана гьеб макъалаялъул «героязулги» гьезда релълъарал цойги ратании, гьезулги рек1елъе дагьабниги ях1-намусалъулги иманалъулги асар бач1инародаян.\nХарахьи участковияб больница рагьана рагъдаса хадусел соназдаго. Гьелдаса нахъе гьенир, гьит1инабго больницаялда, г1емерал нухмалъулел хисана.\n1992 аб соналдаса нахъе больницаялъе нухмалъи гаьбулеб буго Харахьи росулъа Хъайтмазов Мух1амадица. 1982 аб соналъ бергьенлъиялда Дагъистаналъул мединститут лъуг1арав Мух1амад х1алт1изе вит1ана Белгород областалъул Б. Валуйск шагьаралъул больницаялде хирург-травмотологлъун. Гьенив, т1ад ругезулги, жив х1алт1улеб больницаялъул коллективалъулги, унтаразулги, т1олабго шагьаралъул г1адамазул рецццалъеги баркалаялъеги мустах1икъаб къаг1идаялъ 10 соналъги х1алт1ун 1992 соналъ т1ад вуссана г1агараб Харахьи росулъе ва вач1инахъего т1амуна участковияб больницаялъул нухмалъулевлъун. Х1алт1ул т1оцересел къояздаго Мух1амадида бихьана унтаразе больницаялда бак1 ц1акъго къварилъун бук1ин, палатаби, врачазе кабинетал, поликлиникаялъе рукъзал, бихьиназеги руччабазеги как балел бак1ал ва г1емераб цойгидабги х1ажатаб бук1ин.\nНилъеда лъалаха 90 абилел ва хадусел соназул улкаялда бук1араб х1апу-чапур. Фабрикал-заводазулги цогидал пачалихъалъул кверщаликь рук1арал предприятулги х1алт1и ч1аго гьабизелъун х1алт1улел пачалихъалъул т1адег1анал, гьоркьохъел ва г1одорег1анал идарабазул цох1ониги х1акимчи хут1ун вук1инч1о. Гьелъул г1аксалда киналго жиде-жидер хъулухъаз рес кьолеб даражаялда рекъон пачалихъалъул буголъи бикъа-хъамиялдеги бикьа-къот1иялдеги машгъуллъун рук1ана.\nГьеле гьеб заманаялъ ккана Хъайтмазов Мух1амад больницаялде нухмалъи гьабизе. Заманалъул зах1малъабазухъ балагьич1ого, Мух1амад х1алт1уде гъорлъе лъугьана.\nГ1емерав векерахъдизе ккана районалъул нухмалъулезухъеги, нилъерго республикаялъул сахлъи ц1униялъул министерлъиялдеги, жеги т1адег1анал идарабаздеги х1алт1и гьабизе сурсатазда хадув. Гьеб рахъалдасан Мух1амадие кинабг1аги кумек щвеч1о. Жинца т1аде босараб х1алт1удехун гьесул бугеб ц1ик1араб жавабчилъи бихьич1ого хут1ич1о гьудул-гьалмагъзабазда, г1ага-божаразда, дагьабниги ресалда ругел росуцоязда. Цо-цо аслиял х1алт1абазе г1урал сурсатал данделъарабго, Мух1амадица гъуждул гурана.\nКъокъабго заманалда больницаялъул хьибилалда эхетана ц1ияб, г1ат1идаб, к1ит1алаяб мина. Т1оцебесеб т1алаялда лъуна рентгенаппарат. Къваридалго рукъзабахъа гьенибего гочана лаборатория, физкабинет, жиндирго кабинетгун к1удияй медсестра. К1иабилеб т1алаялда рагьана лъималазул отделение. Аслияб корпусалда эркенлъана ч1ах1иязе палатаби, врачазе кабинетал, лъималазеги ч1ах1иязеги бат1а-бат1аго поликлиникабазе рукъзал. Гьебго заманалда больницаялда цебе эхетана киналго рахъаз санаг1алъаби ругеб, бокьараб мехалъ хинабги ц1орорабги лъимгун, г1ат1идаб ва берцинаб, бихьиназеги руччабазеги бат1а-бат1аго как базе рес бугеб как балеб рукъ. Как балеб рукъилан гьелда абуниги, гьеб буго унго-унгояб масжид. Гьеб бихьанщинас абула гьединаб масжид муг1рузул районазул цониги ч1ах1иял больницабаздацин гьеч1илан. Аск1обго бана ва х1алт1изе биччана бух1арабги ц1орорабги лъимгун баня.\nБокьарав унтарасе рес буго бокьараб мехалъ банялда чвердезе.\nБольницаялъул нахъисеб рахъалда г1урабго г1ат1илъиялда г1ун бач1унеб буго пихъил ах. Гьенибго бана унтаразе х1ухьбахъиялъе бат1и-бат1иял х1аял гьаризе бегьулеб, бокьарасе ц1алдезе рес бугеб Индиязул формаялъул г1ажаибго берцинаб ц1улал рукъ.\nАвалалдасаго ц1улал щитазул гьабун бук1араб больницаялъул мина, киса-кибго, берцинаб кирпичалъул облицовка гьабун къач1ана.\nГьеб кинабгоги, гьаниб рехсеч1ел цойгидалги г1емерал х1алт1аби Мух1амадица гьаруна х1укуматалъул кумекалде божун ч1еч1ого. Гьанже х1ажат бук1ана жаниб рахъалъе капиталияб ремонт гьабизеги т1охда ккураб басрияб шифер хисизеги. Гьел х1алт1абазе, цо талих1алъ, районалъул администрациялъул рахъалъан кумек щвана ва къокъабго заманалда гьеб к1удияб х1алт1иги раг1алде бахъана, больницаялъул жанисебги къват1исебги гьумер т1убанго хисана. Хъайтмазовас гьабурабщиналъул пикру гьабуни, рак1алде ккезе бегьула, маг1ишатияб х1алт1уде вуссун, жиндирго аслияб, г1адамазул сахлъи ц1униялъул ва больницаялъулаб х1алт1улаб коллективалъе нухмалъи гьабиялъул рахъалъ заг1иплъиги квал-квалги ккеч1одаян.\nКкеч1о гьедин. Жиндирго аслияб х1алт1иги гьес цо лах1заталъги берзукьа борч1изе теч1о. Т1оцебесеб иргаялда жиндехунго т1алабчилъиги, жавабчилъиги, жигарчилъиги ц1ик1к1арав Мух1амадица гьебго т1алаб гьабула санитаркабаздаса врачазде г1унт1ун щибав коллективалъул членасдаса.\nКъокъидасанго х1алт1ухъабаздаги бич1ч1ана жидер нухмалъулесе т1аса-масагояб, тасамах1аб х1алт1и ва х1алт1улъ к1арчанлъи бегьулареблъи, г1емер мехалъ гьединав гьесда цадахъ х1алт1ун бажарулареблъи. Ц1ияв нухмалъулев х1алт1уде лъугьун г1емер заман иналде, г1аммаб къадар больницаялъул регаразул 35 чиясе гурони бак1 гьеч1еб, гьит1инабго больницаялъул ц1ар халкъалда гьоркьоб т1ибит1ана. Гьенире дару-сабабалда хадур рач1ине байбихьана бат1иял районаздасацин унтарал. Гьелъие аслияб г1иллаги ккола гьенир х1алт1улел тохтурзаби жидерго махщалилаб лъаялъулги, унтараздехун х1алимаб, х1еренаб ва г1аданлъиялъулаб бербалагьиялъул рахъалъ кидаго т1адег1анаб даражаялда рук1ин.\nБицинин цо дидаго бихьараб. 2012 сон бук1анин ккола, дун вит1ана унти мух1кан гьабизе Мах1ачхъалаялде Централияб поликлиникаялде. Гьениб щвалде щварал анализал гьаруна, бат1и-бат1иял аппаратазда лъуна ва ахиралда дирго врачалъ х1асилалъул кагъат дихъе кьуна.\nДихъ кодоб ц1унун бук1ана Харахьи больницаялда лаборант Г1акъилова Пат1иматица гьарурал анализазулги тохтурзаби Хъайтмазов Мух1амадицаги Х1акимов Ибрагьимицаги, дир унти ч1езабун, дие рихьизарурал дарабазулги хъвараб кагъат. Гьеб дица гъой дирго врачалда бихьунги бук1инч1о. Врачалда ц1ар бук1ана Фарида Сапиюлаевна (фамилия рак1алда гьеч1о). Балагьараб мехалъ Харахьи больницаялда гьарурал анализалги, дир унтиги, унтуе рихьизарурал дарабиги нижерго больницаялъулалги Мах1ачхъалаялда гьаруралги 100% данде колел ругоан. Гьеб бихьарабго гъой врачалъ, бет1ерги к1ибик1ун, дида абуна: Гьадинал врачалги лаборанталги ругеб бак1алдасаги нуж гьанире щвезег1ан щай рач1унел чаг1и?» - ян.\nГьелъго батила гьеб гьит1инаб больницаялда 8 врачасда гьоркьов щугояв Дагъистан республикаялъул мустах1икъав врач вук1ана. Гьанже гьезул к1игояв нилъедаса рат1алъун (гьезул мунагьал чурун ратаги), цояв пенсиялде ун, к1игояв хут1ун вуго. Живго Мух1амадги ккола «ДР-ялъул мустах1икъав врач» ва т1адег1анаб категориялъул махщалилав.\nХ1айранлъизе т1амула унтаралги т1аде рач1аралги медицинаялъул сестрабазул г1аданлъиялъги адабалъги. Больницаялда г1уц1ун буго лъик1аб лъаялъулги бажариялъулги гъункараб коллектив.\nДагьабниги пикру гьабулев чиясда бихьич1ого хут1уларо коллективалъул щибав членасул ц1ик1к1араб рух1ияб бечелъиги, т1адег1анаб культураги, унтараздехун к1удияб т1алабгун ва адабгун х1еренабги х1алимабги бербалагьи бук1ин.\nНилъер умумуздасанго бач1араб г1акъилаб аби буго х1алт1и бокьулес киг1ан зах1матал шарт1аздаги гьеб гьабизе ресал ралагьулин ва бокьуларес гьабич1ого теялъе багьнал ралагьулилан.\nГьеб абиялъул рит1ухълъи бихьула Хъайтмазовасул коллективалъул мисалалда. Гьениб щивасда бич1ч1улеб буго унтарав чиясул рек1ел т1еренлъиги, нервабазул заг1иплъиги, г1амалалъул мазликълъиги. Гьединабго бербалагьи хасиятаб буго квен-т1ехалъул ва рац1а-ракъалъиялъул бут1аялъул х1алт1ухъабазеги. Больницаялъул минаялъул киса- кибго ч1езабун буго мисалияб рац1а-ракъалъи, унтаразе санаг1алъи.\nАбич1ого г1оларо чанго раг1и кванил устарзабазул х1акъалъулъги. Гьез унтаразе х1адурула данде кколеб т1аг1амаб квен.\nДидаго г1емер раг1ана чанго унтарас: «Гьадинаб квен кидаго жидер рокъобги бук1унаро»-ян абулеб. Макъала хъвалаго дун г1емер ургъана мисалиял врачазул, медсестрабазул яги цойгидал х1алт1ухъабазул цо-цониги ц1арал рехсезе. Амма гьеб батана ц1акъ зах1матаб масъала. Больницаялда киналго х1алт1ула цадахъ рекъон, цо хъизамалъул ва цо мурадалъул чаг1и г1адин. Коллектив буго гъункараб, бокьараб мехалъ цоцазе кумекалъе рахъине г1едерал, цоясул рохелги пашманлъиги жинди-жиндир г1адин киназего г1ахьалаб.\nАхираб заманалда больницаялъул нухмалъулесул разилъи гьеч1олъи бугоан унтаразе х1укуматалъ биччалеб шагьи-пара соналдаса соналде мукъсанлъулеб бук1иналда бан. Балагьараб мехалда гьеб буго т1олабго улкаялдаго бугеб унти.\nДунялалъул киналго пачалихъазде данде ккуни, г1аммаб пачалихъалъул бюджеталдаса сахлъи ц1униялъе биччалеб г1арац бищунго дагьаб буго Россиялда. Х1исаб гьабеха, церет1урал пачалихъал рик1к1инч1ого, бищунго нахъе ккаралин абулел пачалихъаздацин ВВП-ялъул 6-7% биччалеб мех, Россиялъ кьолеб буго 3,5%, к1иго нухалъ дагь. Нилъер х1укуматалъ жойидего гьабулареб Украиналдацин халкъалъул сахлъи ц1униялъе биччалеб буго 6,7% (Аргументы и факты №9, 2020 сон).\nНилъеда бихьулеб буго «коронавирус» абулеб балагьаб унтиялъ дунялалдаго гьабулеб бугеб баллагь. Цебе рехун рач1унел руго сахлъи ц1униялда х1укуматалъ риччарал гъалат1ал. Хьул лъолеб буго гьанжениги Россиялъ сахлъи ц1униялде бук1ине кколеб к1вар кьелилан. Заман щванин ккола (кват1унцин батугеги) гьанжениги нартил ва газалъул рог1раздаса рещт1ине.\nГьеб балагьаб вирусалда хурхунги Харахьи больницаялъул коллективалъ ц1ик1к1араб жавабчилъиги жигарчилъиги бихьизабулеб буго, гьел руго унтиялде данде къеркьеялъул цебесеб кьерда. Гьоркьоб къот1ич1ого гьабулеб буго халкъалъе бич1ч1и кьеялъул х1алт1и, кумек гьабулеб буго ишалъулал малъа-хъваяздалъун.\nХ1асил гьабун абуни, Хъайтмазов Мух1амадицаги гьесул х1алт1улаб коллективалъги г1умру гьабулеб буго жидерго халкъалъул унтуцаги унтун, роххалица рохизарун.\nРакьалда унеб бигьаяб гуреб г1умруялъулъ гьез жидехъа бажарарабщинаб гьабулеб буго г1адамазул г1умру сахаблъун бук1иналъе.\nЛабазанов Мух1амад, Хунзахъ районалъул Г1орут1а росу.\n(сайгъат гьабула киналго медиказе)\nБищунго къиматаб бищун хирияб\nТохтур, дур г1адинаб х1алт1и лъил цойги бугеб\nУнтараз шурулеб щокъаз рехсолеб\nГиппократ гьаялъе чучич1ел врачал.\nНуж героял руго гьаб заманадул,\nУнтаралщиназул хьулазул нуг1зал\nНуж къвак1арал руго чаран г1адинал\nРах1атги х1алхьиги чорхолъ ц1унич1ел.\nУнтарасул къаданир къойил к1усулел,\nНужей сахлъи кьеги, нижер хъах1маккал.\nКъасилъи лъаларел, къадлъи лъаларел.\nЗаман бач1ун бугин зах1матаб т1аде.\nУнтарал г1емерал, нуж дагьал руго\nНужехъ балагьарал г1ащикъал берал\nНужер цо гьимиги гьуинаб калам-\nГьеб гуребищ дару дур унтарасе?\nХъизан-рукъ реххун тун, кинабго к1очон\nСардал рорч1ун х1алт1ун посталда ч1арал,\nРагъда солдаталлъун рихьула дида\nНужер х1алхьи гьеч1еб х1урматаб х1алт1и.\nЦ1ар лъезе лъалареб коронавирус\nКодой ярагъ босун нужгун къеркьолеб,\nНужей сахлъи кьеян гьарулел нижги,\nЦ1унайги Аллагьас хьулазул нуг1зал.\nКкараб къо х1ехьолел, х1алай ратулел\nСахлъи кьеги нужей бищун къиматаб,\nУнтаби дагьлъаги, г1узру т1аг1аги,\nБергьенлъи кидаго нужехъе щваги.\nБаркала, хириял нижер хъах1маккал,\nЗах1малъаби т1аг1ун, рохун хут1аги.\nЩулияб сахлъиги сахаб г1умруги\nЦойгиги нухалда гьарула нужей\nПат1имат Мух1амадова, Харахьи росу.\nПросмотров: 159 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


Тарихазул технологиязул заман\nДанделъиялда гIахьаллъана азаргоялдаса цIикIкIун чи\nтазул VI халкъазда гьоркьосеб форум тIобитIана 5-6 декабралда Грозныялда. Гьелда гIахьаллъана РФялъул президентасул СКФОялда вугев вакиласул заместитель Сергей Стариковги, Северияб Кавказалъул регионазул нухмалъиялъул вакилзабиги, журналисталгун блогералги.\nФорумалъул гIахьалчагIазде хитIаб гьабулаго, Сергей Стариковас гьадин абуна: «Нилъер форум кIодолъулеб буго соналдаса соналде. Гьеб лъугьана журналистикаялъул цIикIкIараб кIваралъул суалазул хIакъалъулъ бицунеб бакIлъун. Цо-цо гIадамазда ракIалде кколеб буго, журналистал гьечIониги тIубалин абун, щайгурелъул жакъа информация щола батIи-батIиял интернет-сурсатаздаса. Амма гIицIго журналистасухъа гурони бажаруларо, пуланаб пикру яги баян мухIкан гьабун, гьелъул ритIухълъи цIехон. Баркала буго Чачан Республикаялъе форум гIуцIаралъухъ ва лъикIаб гьоболлъи гьабуралъухъ», - ан.\nЧачан Республикаялъул хIукуматалъул председатель Муслим Хучиевас цIалана Рамзан Къадировас гьалбадериде битIараб саламалъул хитIаб. «Чачан Республикаялъухъа бажарана халкъазда гьоркьосеб терроризмалъукьа бергьун. Соналдаса соналде лъикIлъулеб буго гIадамазул гIумру. ЦебетIолеб буго промышленность, росдал магIишат, медицина, туризм. Гьеб пайдаяб ишалъе кIудияб квербакъи гьабула СМИязги. Журналистазул кумекалдалъун нилъехъа бажарула Кавказалъулги гьелъул халкъазулги хIакъалъулъ бугеб пикру хисизабизе», - ян абуна гьес.\nКIиго къоялда жаниб форумалъул гIахьалчагIаз бицана журналистикаялъе кIвар бугел масъалабазул хIакъалъулъ. Форумалъул аслияб мурад кинаб бугебан абураб суалалъе жаваб кьолаго, «Северияб Кавказ» абураб МЦОИялъул (регионазда гьоркьосеб жамгIиял пикрабазул центр) генералияв директор Кантемир Давидовас абуна: «Нижеда бичIчIизе ккола, щибжо кколебали тарих ва тарихазул технологиязул заманалда, кинал нухал ратизе кколелали печатиял СМИял чIаго хутIиялъе. Нижеда лъала жакъа газетал холел ругеблъи, гьединлъидал бицине буго гьел цIуниялъулги гьанжезаманалде рекъонкколеллъун гьел лъугьинариялъулги хIакъалъулъ», - ан.\nСеверияб Кавказалъулги Россиялъул цогидал регионаздаса рачIаралги журналистазе форумалда рес щвана ишцоязул хIалбихьиялъулгун лъай-хъвай гьабизе. Гьенир гIуцIун рукIана мастер-классалги, бахIсалги, лекциялги.\nМасала, Росгвардиялъул киностудиялъул начальник Виктор Болтковас бицана документалияб кино бахъиялъул хаслъиялъул хIакъалъулъ. «Жакъа документалияб кино бахъизе хIажалъула хIалтIул мухIканаб планги, цIакъго хирияб багьаялъул гуреб аппаратураги, тIасабищараб темаги, хIалтIизе гъираги», - ян абуна гьес.\nДандеккунгутIиял, кьал ва дагIба ккараб бакIалда хIалтIулаго, ритIухълъи цIунизе ккеялъул хIакъалъулъ бицана «Постскриптум» абураб информациялъулгун аналитикаялъул программа бачунев Роман Перевезенцевас тIобитIараб мастер-классалда. «Гьединаб бакIалде гьабураб сапаралдаса рокъове тIадвуссине бокьани, дур букIине ккола сабурлъи, бугеб хIалалъе къимат кьолаго, цIунизе ккола ритIухълъи, сундулго кьочIоде ваккизе ккола – гьеб бигьаяб масъала гуро, амма ритIухъаб пикру загьир гьабулев журналистасухъа гьеб бажаризе ккола. Масала, сапаралда дандчIвазе бегьулал ццидалав чигун. Бажаризе ккола гьединасулгунги гIаммаб мацI батизе, цоцаздехун адабалда кIалъазе», - ян бицана гьес.\nПродюсер, журналист ва телеведущая Тина Канделакица тIобитIана Чачаналъул пачалихъияб университеталъул студентазе мастер-класс. «Инсанасул пикруялдаса хирияб жо щибниги гьечIо. Нужеда гьеб бичIчIизе ккола. Кинаб макъала нужеца хIадурулеб бугониги, нужеца чанцIулго халгьабизе ккола баяназул. Биччанте кинабго кьучI бугеблъун, мухIкан гьабураблъун ва ритIухъаблъун букIине. Гьелъул мурадалда лъабго батIияб бакIалдаса баян тIалаб гьабизе ккола. Гьебмехалда нужеда божизе руго цIалдолел. Божилъи гьабизе бегьулел журналистал рокьула халкъалъе», - ян бицана Тинаца.\nРоссиялда буго кIиазаргоялдаса цIикIкIун рахьдал мацIалда хIалтIулеб СМИ. Гьезул ругел масъалабазул хIакъалъулъ бицана «Миллияб СМИ. Масъалаби ва цебетIей» абураб данделъиялда. Гьеб нухда бачана Миллатазда гьоркьосеб журналистикаялъул гильдиялъул президент Маргарита Лянгеца. Гьениб бицана пачалихъияб кумек хIажалъун букIиналъулги, кадраби гIунгутIиялъулги, подписка дагьлъулеб букIиналъулги хIакъалъулъ.\nМаргарита Лянгел пикруялда рекъон, цогидал регионазде дандеккун, Кавказалда СМИязул хIал чIара-хьараб буго. «Кавказалда мацIал цIунун хутIун руго, хIалтIулел руго миллиял редакциялги. Цогидал регионазда гьел къалел руго, ва гьелъул кIвар гьабулев чиги гьечIо. Нижее бокьун буго къадар дагьал миллатазул редакциязе кадраби хIадуризе. Гьезие лъайги кьун, ритIила хIалтIизе. Бокьун буго гьел газетал хвасар гьаризе ва хадурккун церетIезаризе», - ян бицана Лянгеца. Миллиял газетал чарагьечIого хIажат ругинги абуна гьелъ.\nГьеб данделъиялда гIахьаллъана ДРялъул информатизациялъулги, бухьеналъулги, массовиял коммуникациязулги министр Сергей Снегирев. Гьес бицана, жакъа къоялъул аслияб масъала бугин лъикIаб даражаялъул ва цогидазул гьечIеб гIадаб контент гIуцIи ва лъимерлъудасаго гьелде ругьун гьари (масала, газеталъул интернет-сайталда батIи-батIиял хIаял, къецал ва гь.ц. тIоритIиялдалъун). Гьедин куцан гIурав цIалдолев кидаго вукIине вуго «гIагараб редакциялъулгун бухьеналда, ай хутIизе вуго гьелъул цIалдолевлъун» абулеб букIана министрас.\n«Миллиял СМИязул хIалтIи камиллъизабулеб хасаб рецепт гьечIо, амма руго киназего гIаммал къагIидаби, мустахIикъаб финансирование, пагьмуяб хIалтIи, хIажатал кадраби хIадури ва вукIинесев цIалдолев ватизе жигар бахъи. ЛъикIаблъун ккола социалиял гьиназда миллиял газетазул гьурмал рагьи, мобильниял алатазе приложениял ургъи ва лъимерлъудасаго рахьдал мацIалде рокьи куцай», - абураб пикруялда разилъана данделъиялъул гIахьалчагIи.\nVI-абилеб Форумалъул кIиабилеб къоялда тIобитIана «Тарихазул медиа: цIияб хIакъикъат ва цебетIеялъул нухал» абураб данделъи. Гьелда гIахьаллъана РФялъул президентасул СКФОялда вугев вакил Александр Матовников, РФялъул Северияб Кавказалъул ишазул рахъалъ министр Сергей Чеботарев, Чачан Республикаялъул бетIер Рамзан Къадиров, ДРялъул бетIер Владимир Васильев, Северная Осетия-Аланиялъул бетIер Вячеслав Битаров, Ингушетиялъул бетIер Юнус-Бег Евкуров, Кабардино-Балкариялъул бетIерасул ишал тIуралев Казбек Коков, Гъарачай-Чергесиялъул бетIер Рашид Темрезов, Ставрополь краялъул губернатор Владимир Владимиров ва федералиял идарабазулги медиажамгIияталъулги вакилзаби.\nДРялъул бетIер Владимир Васильев, РФялъул президентасул СКФОялда вугев вакил Александр Матовниковгун ва республикабазул бутIрулгун цадахъ щвана выставкабазухъ балагьизе.\nДагъистаналъул павильон бикьун букIана анлъго тематикияб стендалде. Гьенир церелъун рукIана республикаялда ругел батIи-батIиял тайпабазул СМИял: электрониял, печатиял, телевидение ва тIахьал. Арт-майданалъ баян кьолеб букIана 40-ялдаса цIикIкIун газеталъулгун журналалъулги регионалияб телевидениялъулги тарихалъул хIакъалъулъ. Стендалда рекъезабураб лъабго экраналдасан рихьизарулел рукIана «Дагъистан» ГТРКялъги, «Дагъистан» РГВКялъги, «Нилъер миллияб телевидениялъги (ННТ)» рахъарал видеороликал. «Дагъистаналъул тIахьал» абураб стендалда церелъун рукIана гIурус ва миллиял мацIазда рахъарал тIахьал. «Тарихазулаб Дагъистан» абураб стендалда букIана лъабго экран ва гьенисан гIуцIун рукIана рагьарал эфирал.\nПрочитано 152 раз\tПоследнее изменение Среда, 12 декабря 2018 10:37\nДругие материалы в этой категории: « Дербенталде кIваркьезе буго\tДанделъи »


НакIкIазухъ росдал тарихалъул тIанчал » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nГьаб къокъаб тарих хъвана ГIабдуллагьил МахIамадица, жив 1913 соналъ НакIкIазухъ росулъ гьавурав ва 1992 соналъ хварав. Нижехъе гьеб щвана кириллалъ цо даптаралда жаниб хъван, копи бахъараб къагIидаялъ.\nНилъ кколаСугъралъ росдал тIел. НакIкIазухъ росу гIуцIизе байбихьана 1798 соналъ. Минабиразе байбихьана. Ракьги ккола сугъулдерил росдал. Нилъ ккола сугъул. Ракьалъул чIарал бетIергьаби рукIун гьечIо (байтулмалалъул ракь абун цIар лъун буго).Гьелъул магIнаги буго бетIергьан гьечIеб.\nЛъицаха гьеб хIалтIизабулеб букIараб 1798 соналде щвезегIан?\nКъоло ункъосоналъ гIурус пачаясде данде вагъарав цевехъан, Шамил имамасул чуязе херхъвалеб бакI, роол заманалдаса хадуб сугъулдерил гIи-боцIи бугел чагIазул, ай хIакимзабаз мунпагIат босулеб букIун буго. МучIдузде къотIулеб букIун буго хасало ва ихдал.\n1885 соналдаса байбихьун щиб ккараб хиса-баси?\nСугъулдерил жамагIаталъ хIукму гьабун буго росулъ мискинал гIадамал 10 соналъ НакIкIазухъ росулъе ритIизе. Зукъудухъ рагIал тун тIадехун кьолеб букIун буго гьел чагIазе ракь - мунпагIат босизелъун, айцодагьал бечелъизе рукIине. ЖамагIаталъ гьединго хIукму гьабун буго 10 сон ун хадур гьел чагIи нахъе, Сугъралъе, рачине, мискиназул кIиабилеб къокъа добе битIизе.\nНакIкIазухъе ритIизе ккани, лъидасан ритIулел рукIарал?\nСугъулдерил росулъ нилъгун цадахъ лъабго батIияб тIел буго. Гьелда абула тухумилан.\nГьезда жанирги руго рикьалаби: ХIажил рукъ, Шанхаби, МаламахIанлал, ГIабадишал,ГIабдулагьабал, БакъисгIалал, Къурма Мусалал ва гь.ц. Гьел тухумаздасан цо-цоялдасан лъабго-ункъо рукъ, жиб-жибалдасан мискинал рищун ритIулел рукIунруго (заман - 10 сон) НакIкIазухъе.\nГьел тухумал кисан рачIарал?\n1. Шанхаби абулеб тухумалъул байбихьи-рачIин Гулаб-Хуслиб [гьанжесел тумазул росаби – Кулива Хъусрахьиб] абулеб бакIалдаса буго.\n2. Падарал абулеб тухумалъул рачIин - ЦIоралдаса (гьанжесеб Азарбижаналъул магIарул росаби).\n3. Къелдерги кIиго батIияб тухум буго: цо тайпа Къелеса, цогиял бусурманлъарал гуржиял:Гергилал (Георгиял).\nТIоцере сугъулдерил ракьалда щал рукIарал?\nГIабдугьабал ваМалла-МахIанлал. ГIабдугьабал рукIун руго Чина хъитIава КIудаб нохъо абулеб бакIалда, НакIкIазухъ гIорда. Мала МахIандилал – Идибабулеб бакIалда. Гьеб кIиябго тIел кисан бачIараб абураб суалалъе жаваб: цояз Хунзахъанин, цояз ЦIекIосанин абулеб буго.\nГецIер рукIунруго лъабго вац:\n1. Баича.Гьесдаса БацIада – СагIдулал.\n2. Ича.Гьесдаса Сугъралъ – Загьралал.\n3. Чагу.Гьесдаса Рилъаб – ТIинамухIамадилал.\n1890–1892соназда тIоцере НакIкIазухъе ритIарал чагIазул рукъзалги риххизарун рачун ругогьел Сугъралъе. Цо чи толев вукIун вуго вехе вачIинчIого, гIадлу гьабизе таравкIудияв хIисабалда. КIудиял рукъзал разе, цIорол гордал лъезе бегьулеб букIунгьечIо, щай абуни эхеве вачIине ккани, данде чIелин абун.\n1918 соналъул17 октябралда НакIкIазухъа бехе бачун буго кIиабилеб къокъаялъул 34 цIараки (хъизан-цIа). Ицум живго тун вуго, хъизан унтун букIун буго. Киналго рарал бакIал (эхетарабщинаб мина-рукъ) щущазарун, киналго бихьинал рачун ун, ахIун Сугъралъегин, жанир тIамун руго. ГIагарас гIагарасул рукъ биххулеб букIун буго. Гьеб дида дагьго лъала. Гьелъие бетIерлъи гьабулел чагIи рукIана ГIабдулагьхIисул МахIама ва ИсмагIил АхIма.\nРосуги минабиги риххун ругел гIадамаз кинаб яшав гьабулеббукIараб, кир гьел рукIарал?\nСугъралъ минабугел гIадамал жиде-жидерго минабазде ана, гьечIел чагIи нохъабазда, къаралазулкуллабахъе, Щуланире, БацIаде, Гъунире, Салануб абулеб ругъеждерил бакIалде,рахъ-рахъалъ щущан рукIана. КIиго соналъ я бекьараб хур гуро, тIубан боцIигилъугIун, къавуда унти щун гIемерисел гIадамазул ретIел букIана хизимтуруталдасан букъараб. Унти букIана гьумер кваналеб, хъасдей-хъирис букIана тIаса унареб.\nЦерехун рехсанщинал захIмалъаби чIамурал росуцоязе гIумругьабизе гIилла щиб ккараб?\nТIоцебесеб дунялалъул рагъ лъугIун хадуб 1917 соналъ ГIурус пачалихъалда бергьана Октябралъул хIуригат. ТIаса рехана пача. Ракьал росдал гIадамазе (рекьарухъабазе), фабрикал хIалтIухъабазе (захIматчагIазе) хIалтIизе щвана. Нилъ дагь-дагьккун ракIарана росулъе.1920-1921 соназда рагъги лъугIун букIинчIо, росу гIуцIизе байбихьана.\nНахъеги кинал захIмалъаби рукIарал сугъулдерил бечедазнилъее гьарулел?\nРакьал хIалтIизариялъе Октябралъул инкъилабалъ кьурал ихтиярал хвезариялъе кIудияб кIиго дандечIей гьабуна. Масала: Зукъудухъ рагIал тун тIадехун гурого нужер ихтияр гьечIин абун гIи-боцIи биччалаан, гьелдаги тIубачIо нилъер мурад. Щибха ккараб?\nБайбихьана судалдасан иш тIокIкIинабизе. Ракьазул идара букIана гIуцIун МахIачхъалаялда. Гьенире ун кIиго нухалда комиссия бачIана Болъикь гохIил рагIалде. Гьелъие цебехъанлъи гьабизе ва диваналде хьвадизе хасал чагIи тана 39 цIаракиялда гьоркьоса:\n2. ГIумала МухIамадил ГIабдуллагь.\n3. Сагитасул МухIамад.\n4. ГIабдуразакъил ГIали.\n5. АхIмадил Хадижа.\nЦерехун рехсарал чагIи унаан хIукуматалъул идарабазде гъорлъе. 39 цIаракиялдаса 0,4 (400) килограмм нахул бакIарулаан. ГIарзахъваралъухъги гьеб нахудасан кьолаан, нухда эхеде росиялъулги, нухда харжгигьелдалъун тIубазе кколаан. Кваназе гьечIеб квен, ретIизе гьечIеб ретIел,мискинаб хIукумат, бекьичIеб хур - боцIи гьечIеб росдал агьлуялда гIемер къобихьана.\nДиваналъуллъабабилеб хIукму гьабуна НакIкIазухъ росдае гIурхъи чIвазе росдал магIардасан чвахулеб гIоралъ, ай Шугинуб кIалтIу тун. Гьелъие кIудияб кумек гьабуначIохъдол росдал хъулухъчагIаз. Гьел рукIана хIукуматалъул хъулухъазда МахIачхъалаялда, Гъунир ва цоги бакIазда. БоцIдол ва маградерил хасал гIадамазги гьабулеб букIана нугIлъи НакIкIазухъ росу нижеда росулъун батанинабун. РукIана нилъерго НакIкIазухъа гIадамазда гьоркьорги Сугъралъа хIакимзабазе чарлъулелги, ай гъозул рахъ ккурал, гьел чагIи хвачIо гьанир.\nСамурский вачIана Болъикь гохIде цадахъ ЧIохъаса ГIабдулбари абулев таржамачиги вачун. Нилъер рахъалдасан вукIана ГIабдуразакъил ГIали, сугъулдерил вакил ГIабдухIалим. ЛъугIел ккана судалъул хIукмуялдалъун 18 цIараки тIадеги битIизе НакIкIазухъе. Цо соналъ хурги бекьун гьел нахъруссун Сугъралъе ана. Вагьабил ГIали абулев чияс бокьги рукъги бан букIана.\nТухумазул хIакъалъулъ цоги баян\nСугъралъ росулъжанибго лъабго тIел буго:\nГьеб лъабабго тухумалда жанир цоял гIемерал, цогидал дагьал рукIун, цоцаде тIаде журан руго (бащадго рукIине гIадин).\n1. Къелдерилал жидедаго жалго руго, амма кIиго батIиял руго:гуржиял, бусурманлъун, тIаде журан руго къелдерида. Гвергилал, ай нахъабусурманлъарал гуржиял.\n2. ТIадехунел абулаан ХIажирукъ абулел чагIазда. Гьезде тIадежуран руго Шанхаби ва Малла-МахIандилал, ГIабадишал. ТIадехунезулва Шанхаби жураразул тIел ГIунтIибги буго.\n3. Падарал – гьезде тIадеги журан руго ГIабдугьабал,ЧакалгIалилал, ва гь.ц. Нахъа тIаде рачIаралги, масала, Агъалал, Ягъанлал вагь. ц. Гьезул цо тIел Шитлибги буго.\nЩайха кIудиял тухумазде тIаде гьитIинал тухумал журалел рукIарал? Щай абуни цебехун букIунбуго шаргIияб, ай динияб гIадат. КIиго тухумалда жаниб «би» «цIа» гIадаб иш кканани, Къуръан кьучIалде лъун, босун гьедулел рукIана. Гьедизе ккани, 50 чи къваригIунев вукIун вуго. Чи чIвани, цIогь гьабуни ва руччаби чагIигун гьоркьоб ишалъе цоги цогидалги лъугьа-бахинал кканиги, 18 соналдаса тIадехун гIумру бугел 50 чиясдаса дагьго чи бегьуларелъул, гьелъие гIоло цо-цоязда тIаде журанчи гIезе къваригIун.\nЩайха Сугъралъ нилъгун цадахъ лъабго тухум гьабураб? КIиго тухумалда гьоркьоб кьал ккани, лъабабилеб тухум маслихIат, ай, рекъел ккезабизе гьоркьор лъугьизе цIаралъ.Дибир, ай росдал гIалимлъун толев вукIун вуго цIикIкIараб лъай бугев чи (къади).Гьесул ихтияралда цо къадар ракьалъулги букIунеб буго мажгиталъе. Цо-цо тухумалдасан цо-цо чи ккезавулев вукIун вуго мухIканлъуде, ай диван гьабизе ккани. Цо чи росдал катиблъунги толев вукIун вуго, ай секретарлъун, хIукмухъвазе.\nЩал чи рукIарал гъунисел Шамилил заманалда?\nГъунисел абулеб букIун буго гъунисезда, щайгурелъул сверун кисанго рагьараб кьурул гъунибукIун. Гьанже Гъунибан тола. 1859 соналъул 25 августалда Шамил кверде восана Гъуниб магIарда Барятинский абулев НикIалайил рагъул бетIерас. Гьев кверде восун вуго пачаясул рагъухъабазда Гъуниб магIарде рахине нух бихьизабун. Гьелъухъ хиянатчагIазе (жасусзабазе) гIемераб гIарац-меседкьуна. Гуребани гьедигIан хехго Шамилил рагъухъабаз биччан тезе рес букIунгьечIо Гъуниб. Машгьурав магIарулазул цевехъан Шамил вагъун вуго 24 сонги 5 моцIалъги пачаясул хIукуматалде данде. Щай абуни Дагъистан лъиданиги бараб гьечIеблъун букIине. ЦIар рагIарав рагъул цевехъан хIисабалда Шамилил цIаррагIун букIун буго хасго Аврупаялдаги.\nШамил асиргьавун хадуб, гьанжесеб Гъуниб районалъул ракьалда гIурус пачаясул буюрухъалда рекъон, цIикIкIараб гIарацги хвезабун гьаруна щулалъаби, хъалаби, рахъана шагьранухал. Ай, солдатаз гIоразда тIад кьоял рана, щулалъаби, сангаралгьаруна, щулиял къедал рана, кIиго каву лъуна: цо - Гъунире жанире лъугьунеб,цо – магIарде унеб бакIалда.\nГьелъие гIиллалъун букIана Шамил асир гьавун хадубги пачаясул хIукуматалъе дагъистанияздаса хIинкъи тIагIун букIинчIолъи.\nБахIарчиял магIарулаз гьоркьосан къотIичIого гьарулел рукIун руго пачаясул аскаразде данде гьужумал. Гьелъие гIоло Гъуниб районалдаги жидерго рагъул аскарал, рикьиял, постал лъун рукIана Гъуниб, Сулдерил почалда, Къородисезул кьотIа.\n1862 соналдаса байбихьана ЧIегIераб ралъдадаса 4920 футалъ (1435 метралъ) борхалъиялда бугеб Гъуниб килиса базе. Килисаялда аскIоб лъуна гIарас. Гьелда аскIор лъун руго Шамилил рукIарал гIарадаби. 17483 гъурущ тIад харжги гьабун лъугIизабун буго офицерзабазе 4 рукъ (плигелал).\n1860-1862 соназ проект бахъун лъугIизабуна жидер халалъи 113 верст, ялъуни 120 км., бугебШурагьиб–Гъуниб шагьранух. ТIубан Гъуниб щулалъиялде нух бахъун лъугIизабунбуго 1879-1898 соназда. Доб заманалда Гъуниб хъалаялда букIана тIадегIанав император ва кIудияв князь Владимир Александревичасул цIаралда бугеб 83-аб. Лъелазул Самурски полкалъул цо батальонва Дагъистаналъул хъалаязул гIарадачагIазул цо рота, чотIахъабазул кIи-кIи къокъа, гьединго жидерго ихтияралда ругел 6 чотIахъабазул почалъулги телеграпалъулги рикьиял.\nШамил асиргьавуна 1859 соналъул 25 августалда. Хадуб пачаяс гъунисел Дагъистаналда тIиритIизаруна: Манасалде, ГьаркIасунире, Рохьоб хъалаялде. миллатги хисана. Гьениб батIа гьабун бихьизабун буго 516 десятин ракьул, ялъуни 563,5 га цебеккараб, хIалтIизабичIеб, къачIачIеб ракьул.\nСулдерилщулалъи гIурусаз бан рагIалде бахъинабуна. Гьелда цIарги доб заманалда букIанакьода аскIоб бугеб Гергил (Георгиевский) хъала абун. Цоялдаса цогидалде инебегьулеб, нухалги ругеб бакI букIана гьеб. Гарнизоналъулазе кваранабрахъалдасан гIурухъе лъел цIезе ине хIинкъи гьечIеб бакI букIана гьеб. Гьебщулалъи цIунун букIун буго 6-абилеб Кубаналъул пластун баталионалъул цонусилазул гарнизон. ГIорда тIасан бараб кьо, гIурусазул аскаразде тIадекIанцIизелъун, 1844 соналъ Шамилица биххизабун букIун буго. Гьенир рукIун ругопочалъул рукъзалги. Гьеб гьитIинабго росу (слободка) 1879 соналде щвезегIан хунбукIун гьечIо.\n1937 соналдаса байбихьун нилъер росдае гIоло гьабурабхIалтIи\n1937 соналдаихдал байбихьана росулъе шагьранух бахъизе. Гьеб ишалъе кумек гьабуна Гъунибнухал гьарулезул бетIерлъун вукIарав Къулдуев Имам-Мусаабулев чияс. Гьеб заманалде, ай 1932-33 соназде щвезегIан хIалтIизе кколаан 6къоялъ (трудповинность). Гьеб захIматкъо тIадаб букIана кинасдаго –хIукуматалъул нухда хIалтIизе ине ГIанаде, Гьордалъе ине кколаан. 1954-1955соназда Мусаев ХIажил кумекалдалъун Сугъралъан ток бачана НакIкIазухъе,кормосовхоз Сугъулдерилгун данде гьабуралдасан.\nАвтор: ГIабдуллагьил МахIамад\n» Сугъулдерил тухум-кьибил ва кули-мархьи\nИмам Шамилил заманаялда рук1арал гъунисезул щиб мац1 бук1араб? Гъуниб ругел росабазул щиб росдал мац1алда релълъараб бук1араб?\norosib,Кьолбол гъунисел гьанже маг1арухъ хут1ун гьеч1ин абизе бегьула,Жибго Гъуниб росдада доб мехалъги,гьанжеги абула "Х!убикь"ан жалго кьолбол гъунисел Имам Шамиль асир гьавун хадуб ,гочизарун руго,лъараг1лълъиялде,ва жакъа эзул наслабаз г1умру гьабула Буйнакск мухъалъул ,Гьарк1ас,ва Манасул росабалъ,ва гьединго,Нахъбак1 мухъалъул Дилим росулъ,эзул мац1ги релъараб буго Гъуниб мухъалъул Ругъжаб росдал мац1алъул сверелалда!


Якутскиялъул мэралъул бажари\nРакIбухIун гIодани, беццаб бадисаги магIу бачIуна\nЯкутск шагьаралъул мэр Сардана Авксентьевалъ хIалтIи гIуцIулеб бугеб къагIидаялъул хIакъалъулъ ахираб заманалда, гIемер бицунеб ва хъвалеб буго. Щибха гьелъ гьабулеб бугеб? Гъоркьиса сентябралда Якутск шагьаралъул мэрлъун йищарай гьелъул тIоцебесеб галилъун букIана жамгIияб транспорталда рекIаралъухъ босулеб багьа дагь гьаби. Хадубго цун, аукционги лъазабун, мэриялъул хириял машинаби (Toyota Land Cruiser, Nissan Patrol) ричана ва шагьаралъул бюджеталъе щвараб анкьго миллион гъуруш социалияб такси гIуцIиялъул мурадалда хIалтIизабуна. Гьединго муниципалиял хIакимзабаздаги тIадаблъун гьабуна чIухIарал машинаби ричи ва гьезда лъазабуна мэриялъул балансалда ругел «УАЗиказда» рекIайилан. Дагьаб цебе цIияб соналъулаб корпоративалъул бакIалда, мэриялъул хIалтIухъабаз гурхIел-рахIмуялъулаб акция тIобитIиги ккола гьелъул хIаракат.\nОктябралъул авалалда Интернеталда лъун букIана гIаздал цIураб шагьранухде хъил тIолеб видео. Гьелдаса хадуб Авксентьевалъ подрядчикасулгун гьабураб къотIи-къай хвезабуна ва гьесие гIарац кьечIо. ЦIияй мэралъ гIадлу-низам гьабизе байбихьана шагьаралъул цогидал рахъаздаги. Масала, гьелъ инкар гьабуна бюджеталъул гIарацги хвезабун, «Хасел бачIуна Якутиялдаса» абулеб фестивалалде модельер Ирина Крутикова ахIиялдаса. Цересел соназда гьеб тадбир тIобитIулаго, мэриялъ Крутиковалъе кьолаан 800 азарго гъуруш. Авксентьевалъ гьеб гIарцухъ росана школазда лъезе гьава бацIцIад гьабулел алатал. Мэралъ инкар гьабуна Якутскиялда «Корсар» абураб балет бихьизабиялдасаги. Гьелда тIадги харж гьабулаан 1,5 миллион гъуруш. Гьелъ лъазабуна шагьар бакIаризе унеб 40 миллион гъуруш кин харж гьабулебали. Гьеб гIарцуде муниципалитеталъ хIалтIуде восизе кколаан 100-ялдаса дагь гьечIев\nкъватI-къоно бакIарулев чи. Гьедин бугониги, гIадамазул гIарз букIана къватIал ракIарулел гьечIин абун. Шагьаралъул бетIералъ цIех-рех гьабидал баянлъана, масала, цо округалъул управаялда 15-ясул бакIалда кIиго гурони чи хIалтIулев гьечIевлъи, гьелги, гIемерисеб мехалда, ратана мехтун. Управаялъул бетIер хъулухъалдаса вахъана. Азбар бакIарулел чагIи жакъа якутскиялъулал разияб къагIидаялъ хIалтIулел руго.\nАвксентьевалъ тIад хIучч цIана шагьаралъул МКУялъул ишазул управлениялда цIияб сонил банкет тIобитIизе къачIалеб букIараб тендералда. Гьеб тадбиралъул комиссиялъул председатель Максим Артемьев «жиндиего бокьун» хIалтIудаса ине ккана. Банкеталда хвезабизе бихьизабун букIараб 795 азарго гъуруш тIокI гьабуна.\nЖакъа Сардана Авксентьева лъугьун йиго Россиялдаго машгьурай мэрлъун. Хадуб щиб ккелебали лъаларо, амма жакъа бихьулеб буго гьелъ хIалтIул низам тIубанго хисизабулеб букIин.\nРачIаха Якутскиялъул мэралъул хIалтIи дандекквезе нилъер шагьаразул мэразул «хIалтIуда». БатIаго дандеккунги щиб гьабилеб, нилъеразул хIалтIи берда цебе бугеб мехалда. Нечезе ккараб хIужаго гьечIищ лъабго соналда жаниб республикаялъул тахшагьаралъул ункъо мэр туснахъ гьави. МахIачхъалаялъул мэраз жидеего ракьалда алжан гIуцIулеб букIин бихьулел цогидал шагьаразул ва районазул бутIрулги хIанчIи гурелъул, гьезги мисал босана тахшагьаралъул мэраздаса.\nГьаб макъала хъваялъул аслияб мурад ккола жеги рекIелъ иман ва яхI-намус хутIарал шагьаразул, районазул ва росабазул бутIруз Якутскиялъул мэралъ гьабулеб хIалтIудаса мисал босилин абураб хьул загьир гьаби. ХIалтIи гьабизе гIарац гьечIин абун, лъугIиго гьечIеб гIарз букIуна районазул ва росабазул цо-цо бегавулзабазул. «РакIбухIун гIодани, беццаб бадисаги магIу бачIуна», - ян абула магIарулаз. Амма Якутск шагьаралъул мэралъе гIадин, лъиего бокьулеб гьечIо «гIодизе».\nЦебе заманалда ГьентIа росдал бегавуллъун вукIун вуго КIудияв ГIалибег абулев чи. ЖамагIаталда гьес лъазабун буго, мегъ къайдал хIайванал магъилъе риччани, гIадлу гьабизе бугилан. Амма хIайванал магъилъа камулел рукIун гьечIо. Цо пуланаб къоялъ бегавулас, речIчIун таманчагун, кварида бухьараб жиндирго хIама чIван буго. «Кварида бухьараб хIама щай чIвараб?» - абун гIадамаз цIехедал, гьес абун буго: «Кваридаса борчIарабго ролъул хурибе ине хьулалда букIанин гьеб хъурумсахъ», - илан. Гьелдаса нахъе, ГIалибегица чIвалин хIинкъун, гIадамаз цониги хIайван хурзабахъеги биччан гьечIо.\nГьандихъ росдал бегавуллъун хIалтIулев МутагIилов ГIабдурахIманхIажияс жиндирго харж жамагIаталъе пайдаял ишазда тIад хвезабула. Гьелда рекъон, гьес росдае гьарулел хIалтIабазул бицен республикаялдаго тIибитIунги буго. Гьал мисалал рукIине ккела халкъалъе хъулухъ гьабизе ният бугел бегавулзабазе пайдаял дарсаллъун.\nПрочитано 1731 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 28 января 2019 09:43\nДругие материалы в этой категории: « Хасаб пикру\tАнкьил хIасилалХалкъияб магIишат »


ГЬАЛДОЛЕБ Г1УМРУЯЛЪУЛ БАКЬУЛЪ. - 6 Августа 2015 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2015 » Август » 6 » ГЬАЛДОЛЕБ Г1УМРУЯЛЪУЛ БАКЬУЛЪ.\nГЬАЛДОЛЕБ Г1УМРУЯЛЪУЛ БАКЬУЛЪ.\nМашгьурав политик Мух1у Г1алиевасул 75-сонилаб юбилеялде газеталъе материал бак1арулаго, т1аде ккана 15 соналъ цебего гьесул х1акъалъулъ шаг1ир Мух1амад Г1исаевас хъван бук1араб ц1акъ интересаб макъалаялде. Нижеда мустах1икъаблъун бихьана гьеб жакъасеб газеталдаги лъезе.\nЩибаб лъар байбихьула иццаздаса. Лъарал цолъун лъугьуна гьалагал г1орал. Г1ораз нух бахъула ралъдалъе. Амма рук1уна цо- цоял я г1урулъе яги ралъдалъе щвеч1ого къунел. Бакъулаб дунялалда щибалъул буго жиндирго бакI, налъи, т1асан бихьизаби. Инсанасул г1умруги буго гьединабго жо. Дица гьеб басрияб, цебего лъалеб, балъголъи гуреб т1абиг1аталъулги инсанасулги г1умруялъул иналъул пикру гьабулеб буго Myxly Г1алиевасул 60 сон т1убаялда хурхун. Гьев бат1аго маг1арулазе жиндир х1акъалъулъ бицине ккарав, яги гьезда лъаларев чи гуро. Гьесие жиндиего бокьаниги бокьич1ониги гьединаб буго пачалихъалъул т1адег1анав хъулухъчиясул, политикасул г1умру. Кинабго бук1уна г1адамазул берда цебе, борцуна щибаб гали, ц1алула щибаб раг1и, дагьаб бук1уна кьолеб баркала, бак1аб бук1уна реч1ч1улеб гамачI.\nMyxly Г1алиевасул г1умруялдаги дагьаб бук1инч1о, яги бук1инаро гьедин.\nБук1аниги, рач1а т1адруссинин лъарал бет1ералде, гьесул г1умруялъул байбихьуде. Хунзахъ районалъул Т1анусиса Хуриса Г1али лъаларев чи т1алъиялдаго вук1инч1илан абуни мекъи ккеларо. Гьев вук1ана к1удияб хъизаналъул бет1ер. Микьго лъимер г1уна гьесул хъизаналда ва жакъа гьезул щивас мустах1икъаб бак1 ккола г1умруялда. Г1али живгоги вук1ана г1умруялъул кинабго къварилъи-г1ат1илъи рек1елъан биччарав, К1удияб Ват1анияб рагъул киналго зах1малъабиги раччарав, граждан рагъалъул х1апу-чапуралъулъе лъимерлъиги ккарав чи. Цо чанго соналъ цеве г1умруялдаса ват1алъана гьев.\nДида г1емер дандч1вач1о гьесдаса бег1ераб пикруялъул, махсаро лъалев, г1умру, гьелъул маг1на бич1ч1улев чи. Кици т1амун, мисал бачун гурони калам гьабуларев гьев релълъунаан маг1арулазул ч1агояб энциклопедиялда. Хвалда цебе Т1анусире Г1алиде раккизе щвана дунги академик Гъайирбег Г1абдурах1мановги. Г1акълуги пикруги добго бук1аниги, бихьулеб бук1ана черх заг1ипго бук1ин. Г1емераб хабар ккана. Гьесда ургьел ч1ван бук1ана киналъулго. Хасго, к1удияб раччи т1аде бегарав, жиндирго бищун к1удияв васасул.\nИнсул рукъалъул гъаситоялдасан байбихьула инсанасул сапар. Гьелде руссарал, рухьарал рук1уна хадусел гьесул ишалги пикрабиги. Гъаситоялъул хинлъи босула цадахъ. Ахир-къадги, гьелъул хинлъиги цогидазе тун, уна г1умруялдаса.\nАбизе бокьун буго г1умруялъул щибаб лъалк1алда гьесул мугъ ч1валеб бак1лъун инсул гъасито бук1анилан ва гьеб тун бат1ияб г1умруялъул байбихьуда гьесие кумекги щвеч1илан.\nХадуб? Хадусеб г1умруялъ нух жинцаго бахъула, малъула. Myxly Г1алиевасул лъимерлъи ккана бит1ахъего Ват1анияб рагъул соназда данде. Жеги лъаг1ел т1убан бук1инч1о гьес, хиянатав тушманас г1урхъи баханилан хабар т1ибит1араб мехалъ. Маг1арухъ г1олохъабаз чуял кьололел рук1ана рагъде ине. Завалалда вугев г1олохъанчи Мух1ул эменги ана рагъде. Г1ажаибаб къисмат буго дол соназул лъималазулги. Гьезда лъана рагъул бух1иги, ракъиги, маг1уги, рагъдаса къанаг1ат т1адруссаразул роххелги. Гьелъ батизеги бегьула дол соназ гьарурал г1адамазулъ г1ажаибаб къох1ехьей, ишалъе рит1ухълъи, цебе лъураб масъала т1убазабун бажариги бугеб.\n1954 соналда Т1ануси росулъ анкьго классги лъуг1изабун Myxly Г1алиев ц1ализе Избербашалъул школа-интернаталде вит1ула. Г1олилав ккола жиндирго г1агараб росуги тун, живго г1адинал бат1и-бат1иял миллатазул лъимал ц1алулеб, шагьаралъул сверуде. Гьенибги васасул, щай жив гьенив вугевали лъик1аб бич1ч1и бук1ун буго. Гуребани маг1арухъ ц1аларав чиясе бигьаго бук1ун батиларо г1арцул медалалда анц1го класс лъуг1изабизеги. Щаяли лъаларо, Myxly Г1алиевас т1аса бищун буго ДГУялъул филологиялъул факультет. Балагьараб мехалъ, гьев мекъиги ккун гьеч1о. Доб заманалда гьевгун ц1алулел рук1арал студентал жакъа ккола г1алимзаби, пачалихъиял х1аракатчаг1и, насих1атчаг1и. Гьездасан цояв, Россиялъул г1елмуялъул мустах1икъав х1аракатчи профессор Сиражудин Х1айбулаевас, доб заман рак1алде щвезабулаго, бицуна гьесул лъай босизе бук1араб к1удияб гъираялъул ва къвалакь чадил буханкаги ккун, т1ут1ун гьебги кунаго унел рук1арал бах1сазул.\n1962 соналда университетги лъуг1изабун гьев х1алт1изе Ц1умада районалъул TIaca Гьаквари росулъе уна. Баг1араб дипломгун ц1али лъуг1арав чиясе рес бук1унаан бокьараб бак1алда х1алт1и т1аса бищизе. Бицуна доб мехалъ учительлъун х1алт1изе бак1 жибго росулъги бук1анилан.\nMyxly Г1алиев TIaca Гьаквари гьоркьохъеб школалда х1алт1ула учительлъун, завучлъун, директорлъун. Гьенив х1алт1улаго данделъула г1умруялъул гьудул Зайнабги. Щиб лъалеб, Ц1умада х1алт1изе т1аса бищиялъе г1иллаги гьей йик1арайищалиги...\nАмма лъаялъул ралъдалъ чвердезе шавкъ бугев г1олиласда учителасул х1алт1и гьит1ин бихьулеб бук1ун батизеги бегьула. Гьев ц1ализе лъугьуна ДГУялъул аспирантураялде. Амма ц1ализе лъугьаниги, диссертациялда т1ад х1алт1изе рес щоларо. Гьесда ректорасги парткомалъул секретарасги абула университеталъе комсомолалъул цевехъан къвариг1ун вугилан.\nЛъабго соналъ ДГУялъул ВЛКСМалъул комитеталъе бет1ерлъиги гьабун, т1адвуссуна гьев аспирантураялде ва 1966-1969 соназда ц1унула философиял г1елмабазул кандидатасул диссертация. Жиндиего щвараб аслияб махщел филологиялда данде кколареб г1елмуялда диссертация ц1униялъги нуг1лъи гьабула гьесул гъваридаб лъаялъе.\nАспирантураялдаса хадубги гьесул нух, г1елмуялде гуреб, хъулухъалъул болъабазде бук1уна. Гьелдаса хадуб Myxly Г1алиев вищула Мах1ачхъала шагьаралъул ВЛКСМалъул комитеталъул т1оцевесев секретарлъун. Бицуна гьел соназ хасго якъинлъанин Myxly Г1алиевасул г1уц1арухъанлъиялъе бажарийилан. Доб заманалда, кин бук1аниги, гьабулеб х1алт1иги бихьулаан, гьелъие къиматги кьолаан.\n1972 соналда, 32 сон барав чи гьев вищула Мах1ачхъала шагьаралъул КПССалъул Советский райкомалъул т1оцевесев секретарьлъун. Гьеб бук1уна к1удияб божилъи. Доб заманалда балеб, г1ат1ид гьабулеб бук1ана, Дагъистаналдаго к1удияздасан цояб, оборонаялъул к1варалъул сепараторазул завод. Гьесул х1алт1ул заманалда Советский районалда бана гьединабго радиозаводги. Гьанже гьел Кировский районалде ккола. Анц1ила лъабго соналъ гьабуна Myxly Г1алиевас гьеб районалъе нухмалъи. Мекъи ккеларо гьел сонал рук1анин бищунго ц1убарал, ишалъул ц1ypaл, маг1нa бугелин абуниги. Республикаялда бищунго г1олохъаназдасан цояв райкомалъул секретарь вук1ана унго-унгояб гьелегьараб г1умруялъул бакьулъ, т1олабго республикаялъул нухмалъиялъулги г1адамазулги берда цеве. Абизе ккаралъуб раг1иги абулев, ишги т1алаб гьабулев, кьураб раг1иги кколев - гьединаб бук1ана доб мехалъ гьесие кьолеб къимат. К1олаан гьесда ц1унизе ккарав ц1унизеги.\nБицуна цо гьадинаб лъугьа-бахъин, Москваялдаса Дагъистаналде вач1ун вук1ана КПССалъул ЦКялъул член, Дагъистаналдасан СССРалъул Верховный Советалде депутат, СССРалъул радиопромышленносталъул министр Подорожный. Гьев рази вук1унаро Советский районалда бугеб цо заводалъул директорасул х1алт1удаса ва борхула гьев эркен гьавиялъул суал. Хехаб къаг1идаялда Myxly Г1алиев ах1ула КПССалъул обкомалъул бюроялде. Гьеб данделъун бук1уна доб мехалъ КПССалъул Дагъистаналъул обкомалъул т1оцевесев секретарь Мух1амад-Салам Г1умахановасул дачаялда.\n- Кинаб пикру райкомалъул секретарасул бугеб? - ан ц1ехараб мехалъ Myxly Г1алиевас ч1ванкъот1ун бихьизабула заводалъул директор вахъизе бегьулареблъи. Гьобол ццидахуна, амма Г1умахановасе рек1ее г1ола г1олохъанав секретарасул раг1аби ва абула:\n- Нилъеца, КПССалъул ЦКялъул членаз, рахъ кквезе ккеларищ бищунго г1олохъанав ва х1алт1улев секретарасул?- абун.\nЛъалеб жо буго хабар бат1айиса лъугьине бегьулеб бук1араблъиги. Амма тавакал бергьана.\nБицуна х1акъикъаталдаги Myxly Г1алиевас ц1унарав чи вук1анила лъик1ав г1уц1арухъан ва гьес г1емераб х1алт1и гьабунила нилъер республика цебет1еялъеги.\n1985 соналда гьесда т1адкъана КПССалъул обкомалъул бищунго жавабияб - г1уц1иялъул отделалъе нухмалъи гьабизе.\nГьениб гьабураб х1алт1улги цоги цогидалъулги г1емер бицине бегьулаан. Амма 1990 соналда республикаялъул т1алъиялда хиса-басиял ккана ва КПССалъул обкомалъул т1оцевесев секретарьлъун Myxly Г1алиев вищана. Гьеб мехалъ гьесул бук1ана г1умруялъул 50 сон. К1алт1а бук1ана ц1ияб замана. Жагъаллъун бук1ана СССРалъулги КПССалъулги кьуч1. Жегиги партиялъухъа т1убанго ихтиярал ун рук1инч1о, амма иналъе щибго щаклъиги хут1ун бук1инч1о. Myxly Г1алиевасул рес бук1ана Дагъистаналъул Верховный Советалъул председательлъун вищизе. Гьедин гьабулеб бук1ана киса-кибего. Амма гьев партиялъе, коммунистаз жиндаго гьабураб божилъиялъе рит1ухъавлъун хут1ана.\nГ1емерал суалалги харбалги рижизаруна гьес гьабураб т1асабищиялъ.\nЖакъаги гьел лъуг1унги гьеч1о. Амма рик1к1уна к1удияв, вац1ц1адав, республикаялъул ургъел бугев нухмалъулев ва политик х1исабалда гьесул нух гьеб галиялдасан байбихьанилан.\nТ1адехун рехсаралдаса хадуб, гьайгьай, г1емерисезулгун нухал рикьана. Коммунистасул билет «демократиялъухъ» хисаразе гьеб рек1ее гьеч1о. Гурони кинха бич1ч1илеб КПССалъул обкомалъул вук1арав т1оцевесев секретарь цо къоялъги х1алт1иги гьеч1ого хут1и. Гьесие нух къалеб бук1ана Верховный Советалъул председателасул заместительлъун вищизегицин. Г1емерисезда рак1алда батила гьеб. Х1инкъи бук1ана\nреспубликаялда х1алуцин лъугьиналъулгицин...\nЧанго соналъ заместительлъунги х1алт1ун, вищула Верховный Советалъул председательлъун. Гьелъулги къоял дагьлъун рук1уна. Ц1ияб заманаялъе х1ажалъула ц1ияб парламент, ай Халкъияб Собрание. Т1убанго хисула цере ч1арал масъалаби, х1ажалъула заманалда рекъарал законал. Дагъистаналъул тарихалда жаниб 1995 соналда байбихьана нилъер гьаниб унго-унгояб парламент х1алт1изе.\nГьелдаса араб заманалда жаниб къабул гьаруна г1умруялъе к1вар бугел анц1-анц1 къанунал. Гьезда гьоркьор руго республикаялъе ц1акъго к1удияб к1варалъул, миллияб цок1аллъи, ращалъи бук1инабиялде руссаралги.\nГьединаздасан цояб х1исабалда рехсезе бокьун буго жеги Верховный Советалдасаго Халкъияб Собраниялъе ирсалъе щвараб, г1емераб даг1ба- раг1игун къабул гьабураб гочинабун г1и-боц1и хьихьиялда хурхараб закон. Гьеб х1адурана Myxly Г1алиевасул хасаб бербалагьиялда гъоркь. Абизе бегьула гьелъ ахир лъунин гьутабазул ракьазда гочинабун г1и хьихьулел сагабазда, гьел гочунел нухазда сверун даг1ба-раг1иялъе. Лъалеб бук1ахъе, г1ат1иракьалде гочине ккарал маг1арулаз къач1ана, рекьана, хьуц1аздаса рац1ц1ад гьаруна ракьал. Амма гьезул ихтиярал, гьеб закон къабул гъабизег1ан, сунцаниги ц1унулел рук1инч1о. Цо-цо миллатчаг1азин абуни гьеб х1алт1изабуна жидерго мурадалда, г1адамазда гьоркьобе кьалул ракьа рехиялъе.\nДагъистаналъул жамаг1аталъ лъик1 къабул гьаруна диналда, намусалда, диниял рикьалабазда, вагьабиязда хурхун къабул гьарурал къануналги.\nХалкъияб Собраниялъул х1алт1уда цадахъ, гьелъул председатель, парламенталъул г1уц1арухъан-политик х1исабалда к1удияв г1уна живго Myxly Г1алиевги.\nЛъица щиб бицаниги, кин борцаниги, ахираб анлъго соналда жаниб ч1агояб раг1и раг1улеб, бугелда бугеб абулеб, жамаг1аталда бугеб ах1вал-х1ал мат1уялъусан г1адин бихьулеб бак1 бук1ана Халкъияб Собрание. Гьенисан дагъистаниязда раг1ана ц1огьаздаги, хъамалчаг1аздаги абулеб раг1иги, гьелъие парламентарияз кьолеб къиматги.\nАраб соналъул август-сентябрь лъугьана Дагъистаналъул халкъалъул цолъиялъул ва гьелъул т1алъиялъул халкъалда цебе жидерго налъиялъул х1албихьулеблъун. Дагъистаналъул халкъалъ умумузул аманаталъе рит1ухълъи бихьизабуна. Амма рекъел ц1уни жидерго г1акъиллъилъун рик1к1унеб бук1араб т1алъи биххана, гьезда жаваб кьезе к1веч1о щай гьедин ккарабали. Кинабго бак1лъи бач1инахъего т1аде ккана маг1арулазде. Гьеб мехалъги Халкъияб Собраниеги гьелъул председательги рук1ана халкъалъе бит1араб бицунеб, бугелда бугеб абулеб, гьезул хьулал рухьараб бак1лъун. Myxly Г1алиевасул к1алъаязда, ишазулъ раг1улебги бихьулебги бук1ана жидерго бугеб ургъелги унтиги.\nГьес жиндирго аслияб ишлъун рик1к1унеб бук1араб Дагъистаналда рекъел ц1униялъул анищ т1убач1о. Рагъ лъуг1ун хадуб гьев щвана Ансалт1е, Рахат1е, Болъихъе. Рак1алде щола къадалъ гамач1цин бух1арал росаби, къват1ир хут1арал г1адамал ва гьезул хьулазул ц1урал берал.\nДир пикруялда политик вук1ине ккола рац1ц1адал кверазул, роц1ц1арал къасдазул чи. Жакъа гьеб г1емерисеб мехалъ бат1айиса кколеб буго. Myxly Г1алиевас политик х1исабалдаги бихьизабуна цебе лъураб масъалаялъе рит1ухълъи, бицунебги гьабулебги дандеккей, жиндиргоялдаса миллаталъул ургъел цебе гьаби.\nТ1адехун рехсаралъе мисалалги г1емер руго. Рак1алде щвезабуниги г1ела дол «Конституциялъул данде ккунгут1иялин» цlap тарал къоял. Хадубги, цого миллаталъул чияс чанго нухалда Пачалихъалъул Советалъул бет1ерасул хъулухъ гьабизе бегьуларилан абураб Конституциялъул бихьизаби хисизабулеб заман. Гьезда данде вахъана Myxly Г1алиев. Кинал х1асилал гьелъул ккаралали бицине ккеларо, гьеб к1оченег1ан заман инч1о.\nКиналго гьел лъугьа-бахъиназда гьесул раг1и хисич1о, ахиралде щвезег1ан республикаялъул Конституция ц1унана. Живго вихьизавуна вичун восуларев, т1адецуялъукьа х1инкъуларев чилъун.\nБат1аго бицен гьабизе мустах1икъаб буго Россиялъул Федеративияб Советалъул член х1исабалда гьес гьабураб х1алт1иги. Гьаб гьит1инаб макъалаялда бицен гьабизе рес гьеч1олъиялда бан гьеб г1иц1го рехсон тезе кколеб буго. Myxly Г1алиев ккола Т1асияб Палатаялъул Халкъазда гьоркьосел бухьеназул комитеталъул председателасул заместитель. Дагъистаналъул вакил х1исабалда вуго СНГялъул Парламентазда гьоркьосеб Ассамблеялъул, Ч1ег1ераб ралъдал ва Тихий океаналъул Парламентазул союзалъул, Европарламенталъул член. Гьес г1ахьаллъи гьабуна Россиялъул, Европаялъул, Азиялъул, Востокалъул пачалихъазда гьоркьор гьарулел бат1и-бат1иял къот1иязда, гара-ч1вариязда, маслих1атазда. Икъбал бугев политик-парламентарий вугин абула гьев цадахъ х1алт1улез. Дагъистаниязда г1емераб мехалъ рак1алда ч1ела Чачаналда бугеб ах1вал- х1алалда хурхун ва Дагъистаналъул бицун Европарламенталда гьес гьабураб к1алъайги.\n- Myxlye г1ола ц1вакараб столги, Москваялде унаго командировочноеги бугони, - ян абуна цо гьесде г1агарав чияс, Мух1ул бицен ккедал, гьесде г1айиб г1унт1изабулеб г1адинан.\nДосие кинаб маг1на гьел раг1абазулъ бук1арабали лъаларо. Дие гьелъ рагьана гьесул г1умру гьабиялъул къаг1ида, рац1ц1алъи.\nАбула к1удияб гъот1ода ганч1ал г1емер щолилан. Камуларо гьев маг1арулазе кумек гьабуларев, гьел кколарев чи вугилан абулелги. Г1емерисеб мехалъ гьеб батула цо лъиеялиго кьеч1еб хъулухъ, щвеч1еб кредит, яги цоги мурад. Гьеч1о гьесулъ миллатчилъи, маг1арулав вугин чи ват1а гьави. Гьелъги борцуна чиясул хасият.\nДие рес ккана г1емерал росабалъе, маг1арул районазде гьевгун сапаралда г1ахьаллъизе. К1велаан анц1-анц1 росабазул т1урарал къвариг1елазулги гьаниб бицине.\nMyxly Г1алиев чанго рищиялда депутатлъун вищулеб вуго Хунзахъ районалъул Харахьи участкаялдасан. Гьесулгун сапаралдасаги вуссун, округалъул росабалъ депутатасул кверч1ваялдалъун т1урарал ишазул бициндал, редакциялъул х1алт1ухъанас дида абуна.\n- Myxly Г1алиев депутатлъун гьеч1ел росабаз щибха гьабизе кколеб? -абун.\nКинав чиха вугев гьев г1адатияб г1умруялда, кабинетги тараб, галстукги бахъараб мехалъ? Г1адамазда гьоркьов, тепсиялда сверухъ? Хъизангун, лъималгун, г1агарлъигун?\nРуго гьал суалазулъ жаваб кьезе к1олелги к1оларелги бак1ал. Бит1ун бицани, Myxly Г1алиевасул г1адинаб хъулухъалъул чаг1и г1адатияб к1аг1идаялда цере ч1езаризе зах1мат бук1уна. Кидаго х1алт1и, дандч1ваял нахъойги х1алт1и, гьадинаб бук1уна гьезул г1умру.\nБук1аниги х1албихьизе бокьун буго бат1ияв Myxly Г1алиевасул дагьабго бицине.\nГьев вуго г1ажаибго г1адатияв г1адамасда хабар рекъезабизе лъалев гьит1инасухъги к1удиясухъги г1енеккулев, сабурав чи. Ц1акъ ургъун гурони къимат кьоларо чиясе, гьесул ишазе. Саг1таз бицун бажарула дандч1варал, цадахъ х1алт1арал г1адамазул х1акъалъулъ.\nMyxly Г1алиевасе бокьула поэзия, г1емерал куч1дул лъала, рек1ехъе ц1алула Мах1мудидаса - г1олохъанал поэтазде щвезег1ан.\nГьесул г1умруялда к1удияб бак1 ккола маг1арул коч1оца. Саг1таз, рес бугони сордо-къоязги г1енеккилаан гьев гьезухъ. Цо кеч1 рек1ее г1уни, чанго нухалъ такрар гьабизе бокьула. Хасго гьесие к1удияб асар гьабула хунздерил булбул Г1айшат Тажудиновалъ ах1улеб «Баг1арал мачуял» абулеб кеч1алъ. Амма цо коч1одаги коч1охъаналдаги гьесул ц1ар бухьинаби бит1ун бук1инаро. Гьесие хирияб буго маг1арулазул адабиятги маданиятги, г1ахьаллъи гьабула бат1и-бат1иял концертазда, вечеразда. Гьединлъидал батизеги бегьула творчествоялъул чаг1и щиб кканиги гьесухъе унелги ва кверч1вай щолебги .\nБуго Myxly Г1алиевасул г1умру берцин гьабулеб цойги гьайбатлъи - гьесул ч1ужу Зайнаб. Г1амал берцинай, раг1и кьуч1ай, маг1на бугей гьелда абизе бегьула рукъалъул унго-унгояб х1уби йигилан. Жийгоги жавабияб х1алт1уда йигониги, гьей ккола Пачалихъалъул Советалъул шапакъатазул секторалъул нухмалъулей, гьелда заман батула гьалбал къабул гьаризеги гьел т1орит1изеги. Гьез г1езаруна васги ясги. Гьезулги жидерго хъизанал руго. Инсудаса ват1алъун хадуб, Myxly Г1алиев хут1ана Хуриса Г1алил к1удияб хъизаналъул бет1ерлъун. Дир пикруялда, гьеб ц1акъ к1удияб жавабчилъи ккола.\nГьесул бищунго лъик1аб г1амал-хасияталъул рахълъун дида бихьула жинда аск1ов вугев бищун гьит1инавги чи к1одо гьави.\nКвешаб? Гьеб гьавураб къоялъ бицунеб хабар гуро. Ратила гьелги, гьеч1ев чи вук1унаро.\nЖиндирго лъабкъого сон т1убаялде Myxly Г1алиев - Халкъияб Собраниялъул председатель, депутат, политик, жамг1ияв х1аракатчи, профессор вач1ун вуго бечедаб г1умруялъул нухги нахъа тун.\nГьабсаг1аталдаги гьев вуго гьалдолеб г1умруялъул бакьулъ ва бук1инесеб буго цебе.\nПросмотров: 218 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0