Автор: ilchi · 01.06.2018\nРеспубликалул каялувчи Владимир Васильев бакIчисса Дагъусттаннал делегация гьуртту хьунни Петербургуллал дунияллул халкьуннал дянивсса 22-мур экономикалул форумрай.\nМикку республикалул чулуха вакилталну бия жула региондалул экономикалул ва территориярттал лябуккулул министр ХIусман ХIасбулатов, ДР-лул Ишбажаранчишиврул ва инвестициярттал агентствалул каялувчи Башир МахIаммадов, ДР-лул БакIчинал кIанайманал маслихIатчи Галина Емельянова ва цаймигу.\nВладимир Васильев гьуртту хьунни форумрал планер батIаврий. Муний махъ лавхъунни Аьрасатнал Президент Владимир Путиннул.\nХьунни цаппара мюнпатсса хьунабакьавуртту ва чирчуннихIала-гьурттуну зузаврил хIакъиравусса кьутIирду. «Объединенная авиастроительная корпорация» тIисса ПАО-лул президент Юрий Слегардущал ххал бивгьунни авиастроениялул бутIуву хIала-гьурттуну зузаврил хIакъиравусса масъалартту. Мукунна кьутIи чирчунни региондалул ва корпорациялул дянив уртакьну зунтIишиврул хIакъираву.\nДагъусттаннал делегация гьуртту хьуссар Аьрасатнал регионнайн инвестицияртту дучIан даврил тагьарданул Национал рейтинграл хIасиллал презентациялийгу.\nФорумрай чирчуну дур цаппара цаймигу республикалун мюнпатрансса кьутIирду.\nСледующая публикация Вас-ццахлил ва пахрулул бувцIусса асарду\nПредыдущая публикация ДР-лул парламентрал сессиялий


Как — Википедия\nКъагьиралда: как бала\nАфгъанистаналда муджагьидал кшкаак бала\nКак шка(гІар. صلاة) - ккола Исламалъул кӀиабилеб рукну (как бай).\nШагьадат тӀубан хадуб Исламалъул кӀиабилеб рукну буго как бай. Как абула рагӀабаздасаги, гӀамалаздасаги данде гьабураб, нияталдалъун байбихьулеб, салам кьеялдалъун лъугӀулеб Аллагьасе гьабулеб хассаб гӀибадаталда.\nНужеда лъай, нужедаги дидаги Аллагь гурхӀаял, как баялдаги, жамагӀат гьабиялдаги тӀад чӀей буго киналниги лъикӀлъабазе аслу, даража борхиялъеги, баракат гӀемерлъиялъеги нух, мунагьал чуриялъеги, балагьал рорхиялъиги сабаб.\nАллагьасдаса хӀинкъи (такъва) щола гьел каказда тӀад чӀей гьабиялдалъун ва гьеб такъваги дин камиллъиялъе аслу буго. Дин камиллъиялъ гьев чи нахъе чӀвала къабихӀал пишабаздаса ва мунагьал гьариялдаса.\nКак балеб агьлу ругеб бакӀалдаса балагьал нахъе чӀвала, гьеб как тарал чагӀазде балагьал рещтӀулеб гӀадин. Дуца абуге диналъул вац дица как балеб бугин, цогидазул дица кӀвар гьабиларин абун. Нагагь балагь рештӀани гьеб лъикӀасдаги квешасдаги гӀамлъула. Гьелъие гӀиллаги буго - лъикӀал гӀадамаз амру-нагью гьабичӀого тей ва Аллагьасе гӀоло квешлъи гьабулел гӀадамал рикӀкӀад гьарунгутӀи.\nГьанибе щвезегӀан какилги какичуриялъулги хӀакъалъулъ рехсараб жо ккола фаризаяб, тӀадаб цонигияб камуни как бегьулареб. Гьезул цониги жоги камизабун бараб как цӀидасан базе кколеб. Гьаб фаризаяб жоги тун суннатаб жоялде ирга щоларо. Гьелдаса хадуб какилги какие чуриялъулги гӀемерал суннаталги руго, адабалги руго, жал камуни как бегьулеб, амма какил камилаб кириги щоларел, МухІаммад аварагасул шапагӀатги щолареб алжаналъул тӀадегӀанал даражабиги щоларел. Ай гьесие гьал жал щоларо гьел суннатал жалги камизарун как банани. Парз тӀубан хадуса гьел суннаталги лъазаризе ккола, сордо къоялда жанир ралел суннатал какалги лъазаризе ккола. ХӀузуралда хушугӀалда Аллагьги ракӀалде щун, цӀалулеб жоялъул магӀнаги бичӀун как бай, гьебги ккола какил рухӀ.\n1 Какил бугеб кӀвар\n2 Какил шурутӀал\n2.1 ТӀоцебесеб шартӀ\n2.2 КӀиабилеб шартӀ\n2.3 Лъабабилеб шартӀ\n2.4 Ункъабилеб шартӀ\n2.5 Щуабилеб шартӀ\n4 Какил рукнаби\n5 Как батӀул гьабулел пишаби\n6 Какда абулел рагӀаби\nКакил бугеб кӀвар[хисизабизе | код хисизабизе]\nКак ккола исламияб диналъул хӀуби, къиямасеб къоялъги Аллагьас тӀоцебе какалъул хӀакъалъулъ гьикъизе буго. Рукну-шартӀ тӀубан как барав чиясе Аллагьас алжан кьезе къотӀи гьабуна, бачӀев чиясе къотӀи гьабичӀо. Как тезе ихтияр гьечӀо гӀакълуги, рухӀги чорхолъ бугев цониги бусурманачиясе, цохӀо хӀайз-нифасалда ругел руччабазе хутӀун. Как тей цо-цо гӀалимзабаз чи чӀваялдасаги кӀудияб мунагь кколилан абулеб буго. Анкьго сон баралдаса нахъе лъималазда как малъизе тӀадаб буго. Камилго как барав чи, гьелъ квешал, мункарал, къабихӀал ишаздаса цӀунула. Как бегьизе ккани цӀунизе ккола какил шурутӀалги, арканалги. Цониги гьелъул шартӀ, яги рукну камунани как малъуларо, цӀидасан базеги, бецӀизеги ккола.\nКакил шурутӀал[хисизабизе | код хисизабизе]\nКакил шурутӀал абула какилъе лъугьиналдего хӀадурунги рукӀине кколел, как лъугӀизегӀан даимлъизеги кколел ишазда. Гьелги щуго руго: ХӀадасалдаса рацӀцӀалъи, нажасалдаса рацӀцӀалъи, черх бахчи, какил гӀуж щвей, къиблаялде вуссин.\nТӀоцебесеб шартӀ[хисизабизе | код хисизабизе]\nТӀоцебесеб шартӀ – хӀадасалдаса вацӀцӀалъи. ХӀадас кӀиго батӀияб буго: гьитӀинаб хӀадас – какие чури биххи, кӀудияб хӀадас черх чуризе тӀалъи. Каки чуриялъулги ва черх чуриялъулги гьединго руго шурутӀал Каки чури ва гьединго черх чури бегьизе ккани цӀунизе ккола гьеб кӀиялъулго шурутӀалги. Цониги гьезул шартӀ камунани гьел малъуларо.\nКак баялъул къагӀида\n1. Бусурманав вукӀин. 2. БацӀцӀадаб лъим букӀин. 3. Чурулеб лагаялдаса (черхалдаса) лъим чвахи. 4. Чурулеб лягаялдаса (черхалдаса) тӀаде лъим биччалареб жо тӀаса инаби. 5. Каки чури (яги черх чури) тӀадаб букӀин лъай. 6. Каки чуриялъул (черх чуриялъул) тӀадал жал лъай. 7. ЧӀужугӀаданалъе – хӀайз-нифасалдаса яцӀцӀалъун йикӀин.\nКаки чури биххула ункъо ж оялдалъун: цебесеб яги нахъисеб рахъалдаса (ай гӀавраталдаса) щиб бугониги къватӀибе бачӀиналдалъун (мани хутӀун), махӀрамиял гурел бихьиназулги руччабазулги гьоркьоб пардав гьечӀого тӀом цоцазде хъваялдалъун, макьица ккуни, гӀакълу тӀаса ани, квералъул жаниса рахъ гӀавраталда хъванани. Гьел гьитӀинал хӀадасаздаса рацӀцӀалъула каки чуриялдалъун. Каки чуриялъул анлъго фарз буго. Цониги камуни каки чури малъуларо.\n1. Ният гьаби: «Дица ният гьабуна какие чуриялъул фаризаял жал тӀоритӀизе» – абун. Гьебги ракӀалъ гьабизе тӀадаб буго, мацӀалъ абизе суннатаб буго. Ният гьабиги гьумер чуризе байбихьиги цадахъ ккезабизе ккола. 2. Гьумер чури. 3. ГӀункӀрукьалгун цадахъ кӀиябго квер чури. 4. БетӀералда масхӀу гьаби. 5. ХӀатӀал чури хӀатӀихинкӀалгун цадахъ. 6. Рехсараб тартибалда гьаби.\nКакие чури биххарав чиясе хӀарамлъула: Къуръаналда квер хъвай; гьеб кодоб боси (амма Къуръан рекӀехъе цӀализе хӀарамлъуларо); как бай; КагӀба рукъалда сверун тӀаваф гьаби.\nЧерх чуризе т Ӏалъула бихьиназдаги руччабаздаги мани бачӀани, жинсияб хурхен гьабуни, хвани. Гьединго чӀужугӀаданалда черх чуризе тӀалъула хӀайзнифасалдаса яцӀцӀалъун хадусаги, лъимер гьабун хадусаги.\nКӀудияб хӀадасалдаса рацӀцӀалъула черх чуриялдалъун. Черх чуриялъул кӀиго фаризаяб жо буго: 1. Ният гьаби: «Дица ният гьабуна черх чуриялъул фарз тӀобитӀизе» – абун. Ният гьабиги черх чуризе байбихьиги цадахъ ккезабизе ккола. 2. Черхалъул рас, малъ, тӀом – кинабго бакӀалде лъимги щвезабун черх чуриги.\nМани бачӀун яги жинсияб хурхен гьабун черх чуризе тӀалъарав чиясда дж унуб абула. Джунубасе хӀарамлъула: Какие чури биххарав чиясе хӀарамлъулел жал; Къуръан цӀали (рекӀехъ бугониги); мажгиталъув чӀей.\nХӀайзалда яги нифасалда йигей чӀужугӀаданалъе хӀарамлъула джунубасе хӀарамлъулел щинал жалги ва гьединго кӀал кквейги, жинсияб хурхен гьабиги, цӀинуялдаса накабазде щвезегӀан черхалъул гьоркьоблъиялда росасда квер хъвазе тезеги, ва жинцаго гьесда черхалъул гьеб бакӀ хъвазабизеги тӀадаб черх чури гьабизегӀан. Амма хӀайз яги нифас къотӀаралдаса кӀал кквезе хӀарамлъуларо гьелъие черх чурун гьечӀониги.\nКӀиабилеб шартӀ[хисизабизе | код хисизабизе]\nЧачанав какги бан дугӀа гьабула\nКӀиабилеб шартӀ – нажасалдаса рацӀцӀалъи буго. Как балев чиясул черхги ретӀелги как балеб бакӀги нажасаб жоялдаса бацӀцӀад букӀине ккола. Нажасаб жолъун рикӀкӀуна кинабго хвараб хӀайван, инсанги, ччугӀаги, гарцӀги хутун. Ва гьединго болъон, гьой, сундул бугониги кӀуш, гъиз, би, лагӀараб жо, хьверд, рецӀ, гӀаракъи. Нажасаб жоялдаса рацӀцӀалъи гьабула гьеб нажасаб жоялъул махӀ, кьер, тӀагӀам тӀаса унедухъ бацӀцӀадаб лъеца чурани. Какие чури, черх чури, нажаслъи тӀаса инаби кинабго бацӀцӀадаб лъеца гьабула, лъим щвечӀони таяммум гьабула.\nЛъабабилеб шартӀ[хисизабизе | код хисизабизе]\nЛъабабилеб шартӀ – черх бахчи. Бихьинчиясул какилъ цӀинуялдаги накабаздаги гьоркьоб бугеб бакӀ бахчун букӀине ккола, къула ворхулаго цӀинуялдаса гъоркьехун яги накабаздаса тӀадехун бихьинчисул черхалъул щибниги бакӀ загьирлъулеб бугони как малъуларо. ЧӀужугӀаданалъул гьумерги квералги тун хутӀараб кинабго бахчун букӀине ккола, чӀужугӀаданалъул цониги рас, керен, габур, махӀаби, квералъул сагӀат къалеб бакӀ бихьулеб хӀалалъ бараб как малъуларо.\nУнкъабилеб шартӀ[хисизабизе | код хисизабизе]\nУнкъабилеб шартӀ – къиблаялдехун вуссин буго. Как байбихьаралдаса лъугӀизегӀан къиблаядехун как балев чиясул керен буссун букӀине ккола. Къиблаги мажгитазде ун лъалел чагӀазда цӀехон лъазабизе ккола.\nЩуабилеб шартӀ[хисизабизе | код хисизабизе]\nЩуабилеб шартӀ – какил гӀуж щвей. Щибаб къойил щуцӀул как базе тӀалъула. Рогьалилги, къалъулги, бакъанилги, маркӀачӀулги, боголилги. ГӀуж щвелалде цо лахӀзаталъ цебе бухьаниги как малъуларо. ГӀуж борчӀани как бецӀизе ккола. Щибаб какил гӀужазул авалги ахирги букӀуна гьелги рузнамабаздаса лъазаризе кӀола.\nКакал[хисизабизе | код хисизабизе]\nФаризаял каказул къокъаб баян\nФаджр صلاة الفجر Рогьалил как Радал сардилъан бакъ баккизегӀан. 2\nЗугьр صلاة الظهر Къалъул как Бакъ зобалъул бакьулъ щваралдаса бакъанил заман щвезегӀан. 4\nГӀаср صلاة العصر Бакъанил как Щиб бугониги жоялъул рагӀду жиндасан 2 нухалъ кӀодолъараб мехалдаса бакъ тӀерхьизегӀан. 4\nМагъриб صلاةالمغرب МаркӀачӀул как Бакъ терхьун богол как щвезегӀан. 3\nГӀиша صلاة العشاء Боголил как Бакъ тӀерхьун цо сагӀатги бащадабги заман аралдаса рогьизегӀан. 4\nРогьалил как (гІурус. утренний намаз)\nКъалъул как (гІурус. обеденный намаз)\nБакъанил как (гІурус. послеобеденный намаз)\nМаркӀачӀул как (гІурус. вечерний намаз)\nБоголил как (гІурус. ночной намаз)\nТарахӀалъул как (ТаравихӀ) (гІурус. таравих намаз)\nКакил рукнаби[хисизабизе | код хисизабизе]\nКакил рукнабилан абула гьелъул аслиял бутӀабазда, гьезул цониги камунани как малъуларо, гьелги анцӀила лъабго руго:\n1. Ният гьаби: ният ракӀалъ гьабизе тӀадаб, кӀалалъ гьабизе суннатаб буго. Масала ракӀалъ къасд гьабила: «Дица ният гьабуна къалъул фаризаяб как базе» – абун. Ният гьабиги как бухьиналъул «Аллагьу акбаргун» цадахъ ккезабила.\n2. Как бухьиналъул «Аллагьу акбар» аби. ЦӀараб цӀан, къараб къан хӀарф тӀаде цӀикӀкӀинабичӀого яги тӀаса камизабичӀого абизе ккола.\n3. Фаризаяб какилъ вахъун чӀей, гьедин бажарулеб гьечӀони яги кутакалда захӀмалъулеб бугони къулун, гьединги бажаричӀони гӀодов чӀун, гьединги бажаричӀони вегунги бала. ГӀузру бугев чияс гӀалимчиясда яги имамасда гьикъизе ккола.\n4. АлхӀам цӀали. ХӀарп камичӀого тӀаде цӀикӀкӀинабичӀого, хисизабичӀого, цӀараб къараб хӀарп камизабичӀого, битӀун хӀарпалги рахъун, лъалев чиясул кӀалдисаги босун лъазабизе ккола битӀун АлхӀам цӀализе.\n5. РукугІ – (какил къули) кверазул хъатал наказде гӀунтӀуледухъ, цоги жоялъе гӀоло гуреб гӀицӀго какие гӀоло къулизе ккола, къулараб бакӀалда лахӀзаталъгӀаги чӀезеги ккола.\n6. ИгӀтидаль – (рукугӀалдаса тӀаде ворхи) къулилелде цебеккун черх букӀараб хӀалалде щвезегӀан. Как гуреб жоялъе гӀоло ворхичӀого гӀицӀаб какие гӀоло ворхун, ворхун хадуса цо лахӀзаталъгӀаги чӀей.\n7. КӀиябго сужда гьаби, пардав гьечӀого нодо гӀодобги лъун, кверал, накаби, хӀатӀил килщазул гъоркьияб рахъал гӀодобги лъун, нодоялъул дагьабгӀаги бакӀлъи гӀодоб ракьалде щвеледухъ, как тун батӀияб жоялъе гӀологи гуреб. РохокъотӀиялъул бакӀ кӀигъуждудаса борхун букӀунедухъ, суждаялде ун хадуса цо лахӀзаталъгӀаги гьенив чӀейгун цадахъ.\n8. КӀиябго суждаялда гьоркьов гӀодов чӀей, мугъ битӀуледухъ, какие гӀоло гуреб цоги жоялъе гӀоло суждаялдаса ворхичӀого, гӀодов чӀараб бакӀалда лахӀзаталъниги чӀейгун цадахъ.\n9. Ахирисеб АттахӀият цӀализе гӀодов чӀей, мугъ битӀуледухъ, суждаялдаса батӀияб жоялъе гӀоло ворхичӀого, ва фаризаяб АттахӀият цӀалун лъугӀизегӀан гӀодов чӀун вукӀингун цадахъ.\n10. Ахирисеб ракагӀаталда фаризаяб къадар АттахӀиятуялъул цӀали, хӀарп камичӀого, хӀарп хисичӀого цӀараб цӀан къараб къан. АттахӀиятуги гьеб битӀун цӀалулев чиясул кӀалдиса босун лъазабизе ккола.\n11. Ахирисеб АттахӀиятуялда хадуб аварагасде салават битӀи.\n12. ЦоцӀул салам кьей: «Ассаламу гӀалайкум» – абун.\n13. Тартиб цӀуни, цереккун рехсарал 12го рукнаби цебесеб цебе, хадусеб хадуб тартибалда тӀурай.\nКак батӀул гьабулел пишаби[хисизабизе | код хисизабизе]\nКак батӀуллъула какил цере рехсарал цониги шартӀал яги рукнаби камуни; хӀацӀу гуреб батӀияб жо къулчӀани; Аллагь рехсей, Къуръан цӀали, дугӀа гьаби гуреб жоялдалъун кӀиго хӀарп загьирлъани, яги магӀна бугеб цо хӀарп загьирлъани; тӀатӀалаго лъабго кӀудияб багъари гьабуни (масала, лъабцӀул квер яги хӀетӀе багъаризабуни); какие чури биххани; гӀаврат загьирлъани; какил ният хисани яги гьелда шаклъи ккани; велъиялдалъун, гӀодиялдалъун яги угьдиялдалъун кӀиго хӀарп загьирлъани; къиблаялдехун мугъ сверани; купруялде ани.\nКакда абулел рагӀаби[хисизабизе | код хисизабизе]\n* Аллáгьу Áкбар *Аллагь ТӀадегӀанав вуго\n* АгӀузу биллягьи мина шшайтӀàни рраджѝм *Дица нагӀана батаяб шайтӀаналдаса Аллагьасда агӀузу гьабула\n* СубхӀа́на рáббия ль-гӀаз̌ым *ВацӀадав вуго ХӀалкӀолев Аллагь\n* СáмигӀа-ллáгьу лиман хӀáмидагь. Рáббанá ва лякяль-хӀáмд *Аллагьасе рагӀана Жиндие рецӀ гьабула рукӀарал. Нежер БетӀергьан, кинабго рецц дуе буго\n* СубхӀа́на рáббияль-áгӀля *ВацӀадав вуго ТӀадегӀанав Аллагь\n* Рáбби гъфѝрли БетӀергьан, дир мунагьал чуре\n* Ассаляму гӀаляйкум ва рáхӀмату-ллáгь *Салам нужее ва Аллагьасул рахӀмат\n↑ Салафу ссвалихlиназул нух кквезе бокьаразе сайгъат. Какил хиралъи ва гьеб тарасе бугеб хlинкъи\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=Как&oldid=75778»\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабураб заман: 03:12, 21 август 2021.


ГIавухъ мухъ гIуцIи тIалаб гьабулел гIавухъал, Хасавюрт, 2012 сон\nДагъистаналда цIидасан гIуцIулеб бугеб ГIавухъ мухъалде кинавниги 3500 гIан хъизан бахъинабизе бугин лъазабулеб буго Шималияб Кавкалъул ишазул ишазул министерлъиялъ. Амма гьеб гочинаиялъул программа рагIалде бахъинабизе гьаб сагIат гIураб гIарац гьечIила, гьеб иш роцIцIинабизе жеги 8 млрд гъурущ къваригIун бугин абулеб буго Дагъистаналъул тIалъиялъ. Пачалихъияб программа тIубазабулебинги абун жидер тIалаб гьабулев чи гьечIин абун рахIат хун руго цIидгIуцIулеб бугеб ГIавухъ мухъалдаса гочинаризе кколел тумал.\nГьал къоязда Шималияб Кавказалъул ишазул министерлъиялда тIобитIана цIидасан ГIавухъ мухъ гIуцIиялъул суалазда тIасан данделъи. Гьеб тадбиралда Дагъистаналъул экономикалъул ва цебетIеялъул министр хисулев ГIабдурахIман ГIабдурахIмановас лъазабуна гьеб ГIавухъ мухъ гIуцIизе букIине гьениса тумал Хъумторхъала мухъалде гочинарун рахъине жеги 664 мина базе кколилан. Гьединго цIидасан гIуцIарал тумазул ичIго росулъ жеги инфраструктураялъул суалги роцIцIинабизе кколилан. 2018 соналде щвезегIан гьеб гIадамал гочинариялъул программа рагIалде бахъинабизе кколила ва гьелъие жеги микьго миллиард гъурущги хIажат бугин лъазабуна ГIабдурахIмановас.\nГьебго данделъиялда Дагъистаналъул хIукуматалъул вакилзабаз лъазабуна ГIавухъ мухъалдаса чачаназе 1944 соналълъагIан гьезул рукIарал рукъзалги, ракьалги тIадруссинариялда тIад хIалтIи гьабулеб бугила гьеб суалал тIаде росарал республикаялъул идарабаз. Гьедин гIамаб къагIидаялъ чачаназе нахъбуссинабизе кколеб буго 2207 мина, ахирисел баяназда рекъон жакъа къоялде щвезегIан, ГIавухъ мухъалъул бакIалда гIуцIун букIараб ЦIияблак мухъалда бугеб 327 мина нахъбуссинабун буго чачаназе. Гьединго ГIавухъ мухъ цIидасан гIуцIун хадуб гьенибе 3500 гIан хъизан тIадбуссине бугин абурал баянал кьолел руго Дагъистаналъул экономикаялъул ва цебетIеялъул министерлъиялъ.\n25 соналъ халат бахъунеб буго Дагъистаналда гьеб ГIавухъ мухъ цIидасан гIуцIиялъулги, иргадулаб нухалда тумал гочинаризе ккеялъул проблема баккаралдаса нахъе. ГIемерал бахIсалги, рагъ-кьалги, хIатта би гIодобе тIурал хIужабигицн ккун рукIана жидер ракьалги буголъиги нахъбуссинабейин чIарал чачаназдаги, жидеего бокьун гурил жал нужер бакIазде гочарал, хIалицаго жал гочинарураб пачалихъалъ гьанже жидее цIияб бакIалда рукIине кколел шартIалги чIезарейин, гьоркьоб араб магIишаталъухъ рецIелги кьейин чIарал тумаздаги тумаздаги гьоркьоб. Чанги анцI-анцI митингал тIоритIун рукIана жидерго тIалабал загьир гьарун тумазги, жидерго суалал рорхун чачаназги. Кинго гьеб ГIавухъ мухъ цIидасан гIуцIизе разилъулеб букIинчIо халкъ. Амма гъоркьисала ЦIияблак мухъалъул бетIер Айдиев ХIажица лъазабуна жидер халкъалъул тIалабал тIурани, гьеб ГIавухъ мухъ гIуцIизе рази ругин жалилан.\nАхираб заманалда гIемерисел тумазул жамагIатчагIаз ва гьел гочинариялъул суалазда сверун ругел гIадамаз лъазабизе байбихьана чачаназе гьеб ГIавухъ мухъ гIуцIи магIарулазеги тумазеги квешезего гьабизе къваригIараб иш бугила. Щиб гьабунги гьез жидерин абулел ракьаздаса гIадамал гочинаризе къваригIун бугила гьезие. 70 соналъ жидеца гьарурал хурзалги, минабиги гьез чIунтизе тезе ругила. Гьебщинаб магIишатбугелъубго чIунтизеги тун, авлахъалда цIидасан минаби разеги, ран кьурал къачIазеги щайила жидеца кколелилан.\nГIавухъазул жамгIияв хIаракатчи Адам ХIамзатов «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда абуна гьел тумаз рицунел харбал ругила, жидер ракьал тIадруссинаричIого рукIиналъе ургъарал иргадулаб багьана. Гьанжеги гьел жалги рицун гьеб иш нахътIамуни жидер гIадамал гьабулеб жоялде рачIине гьечIилан.\nАдам ХIамзатов: «Гьанже тумазги магIарулазги гIумру гьабун ругел гьел рукъзал цере чачаназул рукIарал бакIал рукIин якъинго лъалеб жо буго. Гьел унго унгоял бетIергьабахъе тIадруссинарун хадуб киналгIаги гIадамал хъатам-масан гьенир гIумру гьабизе лъугьинин абизе бегьуларо, амма гьеб батIияб иш буго. Бокьани гIумру гьабизе бокьани чIунтизе тезе ниж бетIергьанаб магIишат нахъбуссинабизе биччан те. Ниж чияр жо тIалаб гьабулел чагIи гуро, гьел руго чияр бакIги ккун гьениса рахъинарин чIун. Чанги Дагъистан тун къватIир ругел гIавухъаз абулеб буго ракьал тIад руссинаруни жал рокъоре нахъруссине ругилан. Гьединго Хасавют мухъалда ругел гIавухъалги гьанир-гьудур кIусун хутIун ругелъул, гьезги байбихьилин ккола дида умумузул ракьалда цIияб магIишат. Гьаб сагIат гьел нахъруссинарун хадуб Гьурраги ахIулаго киналго гьенире инаро, амма дагьалдасан цере гьенир гIумру гьабун рукIаразаул 60 процент нахъбуссине буго».\nАмма гьеб ГIавухъ мухъ гIуцIулебин абун жидер ихтиярал гIунулев, тIалаб гьабулев чи гьечIин абун ццин бахъун руго гьениса гочинарурал тумал. Иргадулаб нухалда исана июлалъул ахиралда гьез 2 азарго чияс гъоркь гъулбасараб кагъат битIун буго Россиялъул президентасухъе. Тумаз тIалаб гьабулеб буго жидее букIине кколеб рецIадул гIарацги кьейила, цIиял росабалъ рукIине кколел шартIалги чIезарейилан абун.


Интернаталда бихьаралъ тамашалъизавун вуго пачалихъияв хъулухъчи\nГьал къоязда Дагъистаналда кIудияб ахIи бахъун буго МахIачхъалаялда бугеб гIакълудал рахъалъ нахъеккарал лъималазул интернаталда гьезие рукIине кколел шартIал чIезарулел гьечIин абурал баянал тIиритIун рукIиналъ.\nГьениб бугеб ахIвал-хIалалъул бицун цере гьеб интернаталда рукIараз гIарз хъван буго Дагъистаналъул бетIерасул вакил ГIалиев ГIалибегихъе. Гьев журналисталги рачун дандчIвана гIарза хъваралгун ва гьеб интернаталдеги щвана. Гьениб бугеб ракIгъанцIизабулеб гIадаб ахIвал-хIал бихьидал, социалиял ва жанисел ишазул идарабазде ахIиги бан, 21 марталда интернаталда хасаб комиссия хIалтIизе лъугьун буго. Унголъун гьел лъималазе кинал шартIал гьенир чIезарун ругел ва гIарзалда хъванщинаб уяб бугищали халгьабизе буго гьез.\nЖал рачIине ругинги абичIого интернаталда бугеб ахIвал-хIалалъухъ балагьизе арал ГIалиев ГIалибегги журналисталги гьениб бихьаралъ риххизарун руго. Цониги берцинго тIад ретIел ретIараб лъимер букIун гьечIо гьениб, цохIониги расанкIу букIун гьечIо гьезухъ. Квачараб рокъоре жаниреги гъун гьенир чIарбида тIад ратун руго лъимал. ГIодоб тIансаби щайин тIамуларелин цIехараб мехалдаги лъималаз рокъоб жанибги хIажат тIубалин, щибаб нухалда гьел тIансаби чурун бажаруларин абун буго интернаталъул хIалтIухъабаз. ЦIакъ чорокаб хIалалда букIун буго богорукъги.\n18 сон базегIан гьеб интернаталда вукIарав Чачаналъа Александр Буриченкоца журналистазулгун букIараб гара-чIвариялда гьадин бицана.\nАлександр Буриченко: «Лъимал чIарбида регизарун рукIуна, бусалъго тIубалила гьез хIажатиланги абун гьенир регизего гьаруларо гьел. Гьезда хадуб чороклъи бакIаризе бокьичIого тIеренаб жоги гъоркье реххун гIодорго тун рукIуна .\nГьенирго кванала, гьенирго кьижула, гьенирго лъурал ведрабазда жаниб хIажат тIубазеги тIамула. Радакь ункъго тIубараб мехалда рахъинарула тIаде лъимал, берцинго гIорцIизегIан кьижизе толаро гьел. ТолохIочун васалги ясалги цадахъ цIорораб рокъореги рачун цIорораб лъеца чвердезарула.\nГIицIго ругел гьел лъимал цIорораб кафелалда тIад регунги рукIуна чанги. Рухулаан ниж чанги гьенир, гIорцIизегIан кваназе квен кьоларо. Садакъаялъе гьенибе бачIанщинаб жоялда тIасаги бищун лъикIаб нахъеги босулаан интернаталъул хIалтIухъабаз жидеего. Интернаталда лъимал хвани гьел рукъизеги нижго ритIулаан.\nКидаго ниж хIалтIизе тIамулаан интернаталъул хIалтIухъабаз, хасго гьелъул нухмалъулелъ. Гьелъул рокъоса гIебеде хIалтIи гьабулел рукIунаан ниж. Кидаго хIалтIилел рукIун я хъвазе я цIализе лъаларо гIемерисезда. Нижеда гьеб кинабго бихьана, гьединлъидал гьанже гьенир ругел лъималаздаги гьебго къо чIезе бокьун гьечIо нижее».\nИнтернаталъул нухмалъи жидеде гIунтIизарулел ругел гIайибазе мукIурлъулел гьечIо. Гьез лъазабулеб буго гьел киналго лъимал гIакълудал рахъалъ тIубан нахъеккарал ругилан. Гьезда жидецаго гьабулеб жоги лъаларила. КигIан квананиги гIорцIиги лъаларила гьезда, хIажатханабазде унги гьезухъа бажаруларилан. Жидеца гьадинги цIакъ кIудияб хIалтIи гьабулеб бугила гьезие лъикIал шартIал чIезаризе.\nИнтернаталъул нухмалъулей ГIумаханова Зарипатил рагIабазда рекъон гьаб сагIат гьенив 101 лъимер рагIула. Гьезда гьоркьор тIубан щибниги бичIчIуларелги ругила, бусадаса рахъун бажаруларелги ругила, дагьабниги жо малъун бажарулезда жидеца хъвай-цIалиги малъулила, хIатта компьютералгицин лъун ругила гьезиейилан.\nГьединго ГIумахановалъ абуна Буриченкоги гьесда цадахъ ругелги гогьдаризарурал, яхIгьечIел лъимал ругилан. КIиабилеб сон бугила гьез мацIал гьарун, гIарзахун жидее рахIат толеб гьечIелдаса. Жидеца бажарарабщинаб лъикIлъиги гьабун интернаталдаса нахъе арал гьел гьанже жидеде дандечIчIун ругин абун ццин бахъун йиго гьей.\nГьеб комиссия интернаталда чанго къоялъ хIалтIизе бугила, гьел церехун рехсарал киналго хIужабазул халгьабизе бугила, гьеб иш лъугIизегIан ГIумахановалъул бакIалда цойги хIалтIухъан тун йигин бицана «Эркенлъи» радиоялъе Дагъистаналъул захIматалъул ва социалияб цебетIеялъул министерлъиялъул хIалтIухъан МухIамадов Рашидица. Гьеб комиссиялъул гIахьалчи вуго гьевги.\nМухIамадов Рашид: «Гьаб сагIат унеб бугеб комиссиялъул халгьабиялде тIаде прокуратураялъги, цIех-рехалъул идараялъги тIобитIизе буго жидерго халгьаби. Гьезул хIасилазухъ балагьун гьабизе буго интернаталъул нухмалъулелда хурхун хIукмуги. Гьеб интернаталда кинабго роц1ц1ун батулареблъи лъала, гьединго цойги гьабго гIадинал бакIаздагиха.\nАмма бицунеб бугеб хIалалъ кутакаб квешаб, лъималаздехун вахIшияб бербалагьи бугеб бак1 гьаб бугин абизе жо дида жеги бихьичIо. Гьел лъимал бук1ине кколедухъ куцалел гьеч1илан г1айибал ч1валел руго х1алт1ухъабазда. Хасал педагогалги, гьезул кумекчагIиги гьадинал бакIазда хIалтIизе кколеллъи киназдаго лъала, амма гьеб хIалтIи тIаде босизе бокьарав чиго ватулев гьечIо. 11 азарго гъурущ харжги босун гьадинал бакIазда хIалтIизе лъиениги бокьулеб гьечIо».\nГьеб иш жиндир бербалагьиялда гъоркь бук1ине бугин лъазабуна Россиялъул пачалихъияб Думаялъул депутат Къурбанов Ризваницаги. Гьеб цебехун бицен гьабураб интернаталда лъималаздехун вахIшияб бербалагьи бугин абурал баяназул хал гьабейилан Россиялъул Генералияв прокурор Юрий Чайкахъе кагъатги бит1ун буго гьес.\nТIокIал Дагъистаналде рачIинаро\nЦIунтIа мухъалда цоги мактаб бухIана


МухIканлъи - шартI, щулалъи - мурад\nв Махачкале прошел концерт, приуроченный к Международному ...\tВ Русском драматическом ...\t- 06 март 2021\nГьал къоязда ниж дандчIвана «Гильдия строителей СКФО» ассоциациялъул президент, ДРялъул «МустахIикъав бакIал ралев», РФялъул «ХIурматияв бакIал ралев», Болъихъ районалъул Шодрода росулъа ГIали ШагIбановгун. Гьесулгун букIараб гара-чIвариялда ГIалица гьадин бицана «Гильдия строителей СКФО» ассоциациялъул хIакъалъулъ:\n- Ралел бакIазул комплексалда хIалтIулел юридикиял организацияз 2009 соналда гIуцIараб ассоциация ккола коммерциялъулаб гуреб (саморегулируемая организация) цолъи. Гьелъул аслияб хъулухъ буго ассоциациялъул киналго членазул хIалтIи законалъул тIалабазда рекъон гIуцIи, цебетIезаби ва гьезул ихтиярал цIуни.\n- Кинал шартIазда предпринимателал (застройщикал) ассоциациялде лъугьунел? Нужер мухъ- илъ гьечIого хIалтIи гIуцIизе рес гьечIищ гьезул?\n- Законалда рекъон киналго за-стройщиказда тIадаблъун гьабун буго коммерциялъулаб гуреб цолъиялде гьоркьоре лъугьине, гурони гьезул ихтияр гьечIо хIалтIи гьабизе. Гьоркьоре росилалде цIунизе кколеб чанго тIалабги буго. Масала, гьезул рукIине ккола хIалбихьи бугел специалистал, хIажатаб техника. Объектал ралаго нагагьлъун гьезул гIайибалдалъун гIадамазе, мина-карталъе, тIабигIаталъе зарал ккани, гьеб бецIизелъун гIуцIараб хасаб фондалде (компенсационный фонд) гьез кьезе ккола чIезабураб къадар гIарцулги. Республикаялда букIана азаргоялдаса цIикIкIун ралел бакIазул организация. Гьанже гьезул хутIун буго 700-гIанасеб гIуцIи -генподрядчик. Ассоциациялда гьоркьоб буго 570-гIанасеб.\n- Ассоциация гIуцIаралдаса гьабизе кIвараб хIалтIи гIемер бугищ?\n- Цо заманалда бокьарав чиясул ихтияр букIана, предприятиялъул хъвай-хъвагIайги гьабун, минаби разе. Гьанже гьединаб къагIида гьечIо ва гьелъул хIасилалда гIемерго лъикIлъана ралел бакIазул даража. Дагъистаналда гIемер рукIана ралелги ранго лъугIуларелги объектал. Гьанже гьедин гьечIо. Цере хIалтIухъаби ракIарулаан бокьараб бакIалдаса, гьезул хъвай-хъвагIай гьабулароан, конверталда жанибги лъун харжги кьолаан. Гьеб суалалъулъги кIвана гIадлу гьабизе. Коронавирусалъул заманалдаги гьоркьоб къотIизе течIо ралел бакIазул хIалтIи. Гьеб мехалдаги нижеда кIвана Роспотребнодзоралъул киналго тIалабал цIунизе. ДРялъул хIукуматалъул, Ралел бакIазул министерствоялъул кумекалдалъун гурони нижедаги кIвезе букIинчIо гьеб гьабизе. ХIалтIулъ камун гьечIо гIунгутIабиги, гIезегIан ккана гъалатIалги. Гьелъул бицине буго март моцIалда тIобитIизе бугеб гIаммаб собраниялдаги.\n- Архитектурияб рахъалъ кинаб къимат дуца кьолеб МахIачхъалаялъе?\n- Кинабго буго беразда цебе. ТIаде вачIа-вачIарав нухмалъулес гъоркь вукIаравги какун, гъоркь вукIарасул гъалатIалги ритIизаризе хIаракат бахъичIого, гIемерал соназда жаниб нилъер тахшагьар ккана гьаб хIалалде. Жалго лъикIал лъугьун ралел бакIазул компаниязда кIоларо гьединал жал гьаризе, гьаб буго къанщун бералгун пачалихъалъул идарабаз гьезие изну кьеялъул хIасил.\n- Нужерги батилагури гьелъулъ цо бутIа?\n- Пуланаб ракьалда тIад мина кин базе бугеб, гьеб балаго цIунулел ругищ чIезарурал нормаби - гьелъул жаваб нижеца кьоларо. Жаваб кье- зе тун руго цогидал идараби. Нижер хIалтIи буго жидер заманалда, гIадамалги махсараде кквечIого, букIине кколеб даражаялда пуланаб бакI бай тIалаб гьаби. ЦIияб закон къабул гьабун хадуб нижеца гьарурал халгьабиязул хIасилалда ралел бакIазул гIемерал организациял къана. Гьелда рекъон хутIана ран лъугIичIел минабиги.\n- БитIараб бугищ МахIачхъалаялда бугеб 600-гIанасеб гIемертIалаяб мина, ай гIадамаз жаниб гIумру гьабулеб, амма законияб къагIидаялда жеги къабул гьабичIеб бугин аби. Батани, кинаб къисмат хадубккун гьезул букIине бугеб?\n- Цо-цояз абула ралел бакIазул комплекс «рагIдукь» бугин абун. Гьедин кин букIунеб, киназдаго цебе бугелъул гьабураб хIалтIи. Гьелъие изну кьеялдаса байбихьун, халгьабиялъул цIакъго гIемерал идарабазда кинабго лъалаго ва бихьулаго бана МахIачхъалаялда, дуца абулеб хIисабалъул, 400-гIанасеб мина (тIолабго Дагъистаналда 600-гIанасеб). Лъиениги балъголъи гуро аслияб гIилла ришватчилъи букIинги.\n- Гьанже щибха гьезда гьабизе кколеб?\n- ГIадамаз гIарацги кьун буго, гьел гуккун руго. ГIемерисел минаби ралел рукIарал кодоре щолел гьечIо. Мисалалъе, цо мина батула пуланай херай кIодода ялъуни инвалидасда тIад хъван. Гьединлъидал хIукуматалъ хIукму гьабуна гьединал минабазухъ мухIканго халгьабизе кколин абун. Гьелъие биччана 250 млн. гъурущги. Москваялдаса ахIана специалистазул хасаб къокъа. Гьез гьабуна кIудияб хIалтIи ва гьабураб акталда рекъон, цо гIемертIалаяб мина тIубанго биххизе кколеб буго, 200-гIанасеб мина щула гьабизе кколеб буго, хутIарал рикIкIана жаниб гIумру гьабизе бегьулеллъун. Нилъер пачалихъалда хIалтIулел руго «Ветхое жилье», «Аварийное жилье» абурал программаби, къабул гьабуна «О комплексном развитии территорий» абураб закон. Гьелъ ихтияр кьола хIажат гьечIеб бакIалда рарал, басриял минаби риххизе, цоги бакIазда гьел разе. Амма гьеб гIумруялде бахъинабиялъе къваригIуна эркенаб ракь, гIатIилъи, гьенире гьаризе ккола нухал, бачине ккола газ.\n- ГIемерал суалал рукIуна гIемертIалаял минаби ралел ракьазда сверухъ -гьезулъ гьечIеб юридикияб мухIканлъиялъул, гьелда рекъон хадур раккулел масъалабазул (цIунуларел нормативазул, мина-рукъалъул хъвайхъвагIай гьабизе кIунгутIиялъул). Гьелда бан щиб абилеб?\n- Ракьалда сверухъ низам гьечIолъиялъги хIакимзабазул хъантIи ялъги захIмалъизабулеб буго кинабго иш. Пачалихъалъе ялъуни гIадамазе къваригIараб объект базе бюджеталъ биччалеб буго гIарац, амма шагьаралда (росабалъ) гьечIо гьелъие хIажатаб ракь ва гIарац тIад буссинабизе кколеб буго. Социалиял объектал разе санагIатаб ракь батаниги, лъугьунеб буго масъала. Пачалихъалъул гIемерал, пайдаял программаби руго гьеб гIиллаялдалъун чIун хутIун. Кинабго ракь буго бетIергьабазда кодоб, щиб хIалтIи гьабизе кканиги, я гьез гьеб кьоларо, яги бичула цIакъго хираго. Гьединлъидал буго ракьул гIорхъаби лъазе кIолеб гьечIолъиги объектазул документал гьаризе рес гIоларого букIинги.\n- Цо-цояз абула МахIачхъала «хвараб шагьар» бугин. Гьеб цIи гьабизе, хисизабизе ресго гьечIин абун. Гьедин абулезда рази вугищ мун?\n- Гьедин абулеб батила МахIачхъала гьалде ккезабурал гIадамаз. ГьанжелъизегIан хвезабун батани, гьанжениги байбихьизе ккола гьеб цIи гьабизе. Нилъ лъицаниги гьукъун гьечIо хIажат гьечIел, нухал къварид гьарулел объектаздаса, басриял минабаздаса шагьар бацIцIад гьабизе, эркенлъараб ракь пайдаялъе хIалтIизабизе. Нилъеда цебе буго Москваялъул мисал, «Реновация» ва цогидал программабазда рекъон доба гьабураб хIалтIи. ХIакъикъаталдаги МахIачхъалаялда руго гIемерал масъалаби. Гьаниб гIумру гьабулеб буго шагьаралъул гIуцIиялъ хIехьолелдаса кIиго нухалъ цIикIкIун чияс. Нилъеда кинго кIоларо коммуналиял хъулухъазул хIалтIи дагьаб заманалда жаниб тIубанго хисизабизе. Амма Москваялда хIалтIулел программаби хIалтIизаризе кIола гьанирги. «Комплексное развитие территории» абун буго нилъее санагIатаб закон. Гьелда рекъон рес буго басриял минаби риххизеги, цIиял авалазда гьел разеги. Гьел программаби гIумруялде рахъинариялъе гIарацги биччала пачалихъалъ. КъваригIун буго гьеб хIалтIи байбихьизе.\n- Мина балесулги ва гьениб рукъ щвезе бокьарасулги киналго гьоркьорлъаби банкалдасан гьаризе тIамулеб цIияб къагIидаялдаса рази вугищ мун? Гьелъул хIасилалда цо-цояз толеб буго бакIал раялъул хIалтIи, ралезулги хиралъулеб буго багьа....\n- Цебе хIалтIулеб букIараб законалда рекъон, нилъер гьаниб букIана гьадинаб къагIида: базе бугеб (балеб бугеб) минаялда квартира щвезелъун дольщикас застройщикасухъе кьолаан гIарац, кIиясдаго гьоркьоб хъвараб къотIи-къаялда рекъон застройщикасги, гьес кьурабги жидерго гIарацги хIалтIизабун балаан мина. Нилъеда киназдаго бихьана ва лъала гьеб къагIида берцинаб хIалалда хIалтIичIеблъи, гIемерал застройщиказ гуккана гIадамал, гьезие кьечIо кьураб гIарцуда рекъарал квартираби, лъугIизаричIого минабигун, нахъе кьечIого гIарацгун цо-цоял тIуранго тIагIун чIана. Гьеб ккана цохIо нилъее гуребги тIолабго Россиялъего гIаммаб масъалалъун. Гьединлъидал хисизе ккана законги. ЦIияб законалда рекъон, застройщикасул ихтияр гьечIо гIадамазухъа гIарац къабул гьабизе (цебесеб къагIидаялда гIарацги бакIарун ралел рукIарал минаби ран лъугIизаризе изну буго), гьез гIарац кьезе ккола застройщикас хасаб счет рагьараб банкалде (гьезул сияхIги чIезабун буго пачалихъалъ). Банкалъ квер хъваларо гьеб гIарцуда, застройщикасе гьелъ кьола мина базе кредит, гьеб битIун хIалтIизабиялда, мина базе бихьизабураб заман хвезабичIого, гIадамал гуккичIого рукIиналда хадуб халги ккола. Мина бан лъугIидал, дуца кьураб гIарцуда рекъон банкалъ дуе гьениб босула квартира. Нагагьлъун мина бачIони ялъуни цоги гIилла ккани, банкалъ нахъ буссинабула дур гIарац. Гьединаб низам чIезабун буго дольщик гуккичIого вукIиналъул мурадалда.\n- Мисалалъе, пуланав чияс 100 кв. метр гIатIилъиялъул квартира щвезелъун банкалда лъуна млн гъурущ. Мина бан лъугIун хадуб, багьаби хиралъун яги цоги гIиллабаздалъун гьеб гIарцухъ щвезехъин буго 80 кв. метралъул квартира. Гьев къолев гьечIищ?\n- Банкалъул хъулухъалъги, гьелъул проценталъги, материалал ва цогидаб хIажатаб хиралъиялъги, хIакъаб жо, мина-карт хиралъизабула (багьаби рахунел руго гIага-шагарго 15- 20 проценталъ). Цо рахъалъ хIисаб гьабуни, дольщикасул ракIчIей буго квартира щвеялда, гьев махсараде кквезехъин гьечIо. КIиабилеб рахъ - хиралъизехъин буго. Гьединлъидал пачалихъалъ мухIкан гьабулеб буго гьеб закон, ралагьулел руго гIадатияв чи къечIого вукIиналъе ресал. Программаби руго гьесие кумек гьаби мурадалда, гIарцул камулеб доб бутIа субсидия хIисабалда банкалъе кьеялъул (гьелъ тIаса босула дольщикасул «гьир»), ипотека босарал дольщиказе гьелда тIаде бачIунеб процент дагь гьабуна ункъоялде щвезегIан.\nДие бокьун буго гьадинаб жоги абизе. Чиясухъа учузго квартира щвезехъин бугин, абун гIедегIуге цере ккарал застройщиказухъе гIарац кьезе. Балагьизе ккола застройщик Ралел бакIазул министерствоялъ минаби разе ихтияр кьуразул реестралда, коммерциялъулаб гуреб гIуцIиялда (СРО) гьоркьов вугищали. КIвахIаллъуге банкалде ине, гьелъулгун къотIи-къай гьабизе, Росимуществоялда, БТИялда гьелъ- ул хъвай-хъвагIай гьабизе. Бокьараб суал ккани, кIалъазе бегьула нижехъеги Ралел бакIазул министерствоялдеги.\nДругие материалы в этой категории: « Хушет: машинабазул бакIалда-хIамул\n19:49, 06 марта 2021, 12\nв Махачкале прошел концерт, приуроченный к Международному женскому дню\n15:37, 06 марта 2021, 42\n15:33, 06 марта 2021, 93\n13:26, 06 марта 2021, 51\n13:22, 06 марта 2021, 51\n13:19, 06 марта 2021, 48\n13:05, 06 марта 2021, 56\n10:32, 06 марта 2021, 104\n09:48, 06 марта 2021, 76\n17:35, 05 марта 2021, 265


Анкараялда 24 февралалда кIалъазе вахъарав Туркиялъул президент Ражаб ТIагьйип Эрдогьаница абуна Сириялъул курдазул «Демократикияб Цолъиялъул» яргъид гIуцIаразул къукъаги кколин террористикияб гIуцIи.\nГьединлъидал Америкалъул Цолъарал Штатаз ва Россиялъ гьабураб къотIи-къаялда «Исламияб пачалихъгун» цадахъ гьеб гIуцIиги рехсезе кколин ва гьелда маслихIаталъул къотIи базабизе бегьуларин.\nРажаб ТIагьйип Эрдогьан: «Киналго террористикиял гIуцIаби цо къагIидаялъ хIалтула, гьезул киназулго гIаммаб схема буго. Россиялъ ДАГIШ-алде данде рагъ бачунеб бугин абурал рагIаби махсараде релъунел руго. Россиялъ гурхIел гьечIеб куцалда бомбаби рехула Башар Асадиде данде чIараб оппозициялъул бакIазде».\nТуркиялъул президентас Америкалъул Цолъарал Штатазде, Евроцолъиялде, Россиялде ва Ираналде гIунтIизабуна таса-махIлъиялъул гIайиб. Гьелдалъун Сириялъул хIукуматалъул аскарияз гIемерал ракълилал гIадамал чIван ругилан.\nРажаб ТIагьйип Эрдогьан: «ТIолго дунялалда – Цолъарал Штатаздаги, Россиялдаги, Ираналдаги, Евроцолъиялдаги, Цолъарал Миллатазул ГIуцIиялдаги квечIо тIубараб инсанлъи бихьизабизе. ГIаксалда, жидерго интересазе гIоло гьез берал къанщана гIайиб гьечIев миллионгIанасев чи чIваялда. Гьединлъидал халкъаздагьоркьосеб жамагIаталъ бахъараб хIаракат хIасил гьечIого хутIана».\nГьеб гуребги, Туркиялъул президентасул пикруялда Америкалъ Россиялъулгун гьабураб къотIи-къаялъул шартIаз официалияб Дамаскалъе цIикIкIарал ресал кьола.\nРажаб ТIагьйип Эрдогьан: «Кьвагьдей ахиралде щвезабулеб планалъе нижеца квербакъи гьабулеб буго, сириялъул вацазе хIалае, амма абизе ккараб буго гьадинаб жоги: миллионнун щунусазарго чи чIваялъул гIайиб тIад бугеб Асадил режималъеги гьелъул рахъ ккуразеги гьеб планалъ бигьалъаби кьола, оппозициялъул къисматийн жеги якъинаб гьечIин»\nАнкараялда букIараб данделъиялда Туркиялъул президент Ражап ТIайгип Эрдогьаница гьединго бицен гьабуна Россиялъулгун Туркиялъул гьоркьобакI квешлъун букIиналъе ккараб хIужаялъулги.\nАй – гъоркьисала 24 ноябралда турказул рагъулаб авиациялъ Россиялъул рагъулаб боржаро бортизабун букIиналъул. Россиялъул тIадтараз абулеб буго, жиндир боржаро Туркиялъул гьавадул гIатIилъиялда гуреб – Сириялъул территориялда тIад унеб букIарабин. Гьелда разияв гьечIо Эрдогьан.\nРажаб ТIайгьип Эрдогьан: «Россиялъ нижер гьавадул гIатIилъиялде лъугьинчIебани ва нижер цереккунисел лъазабиязухъ гIинтIамурабани, гьединаб хIужаги букIинароан. Цо интерес бугеб суал кьола дица: нагагьлъун Россиялъул гьавадул гIурхъи нижеца бахъарабани, гьез гьадинабго ищ гьабилароандай?»\nЭрдогьан разияв гьечIо Обамалгун Путинил къотIиялда\nСтамбулалда халат рахъана протесталъул акция


МахIачхъалаялъул аслияб майданалда пикетги тIобитIун жив викъарал ва вухарал чагIи ралагьеян тIалаб гьабулеб буго блогер Вячеслав Стародубецица. Гьесул разигьечIолъи буго Дагъистаналъул жанисел ишазул идараби хIалтIулел ругеб куцалдаса, гьез жинде тIадекIанцIи гьабурал чагIи ралагьизе хIаракатго бахъулеб гьечIин лъазабулеб буго блогерас.\nТIоцебесеб июлалъ блогер Вячеслав Стародубецица МахIачхъалаялъул аслияб майданалда тIобитIулеб пикет кIиабилеб июлалъул къалъуда гьоркьоб къотIизе тана.\nМайданалдеги вахъун блогерас Дагъистаналъул жанисел ишазул идарабаздасан тIалаб гьабулеб букIана жив вухарал ва викъарал чагIи ралагьиялъе ва гьел тамихIалде цIаялъе букIине кколеб хIалтIи гьабеян.\n«Жемчужина Юга» ва «Мой Дербент» абулел Дербенталъул ва гьениб лъугьа-бахъунелъул хIакъалъулъ хъвалел сайтал гIуцIаразул цояв блогер Вячеслав Стародубец исана апрель моцIалда Дербенталда щалали лъаларел чагIаз автомобилалъув къазавун чи гьечIеб бакIалдеги вачун вухун вукIана.\nГьел сайтазда гIемер рукIуна Дербенталъул нухмалъиялъ гьарулел хIилла-рекIкIазулги, коррупциялъулги, шагьаралда бугеб квешаб ахIвал-хIалалъулги хIакъалъулъ макъалаби.\nБлогерас бицухъе, гьесде тIадекIанцIи гьабурал чагIазе лъазе къваригIун букIун буго гьел сайтал лъицIа гIуцIарал ва гьенир хъвадарулел чагIи щалали. Гьединго, дуца гьеб хIалтIи жибго течIони дуда ва дур гIага-божаразда лъикIаб къо бихьизе гьечIин абун хIинкъалабиги кьун рукIун руго.\nГьеб ишалда хурхун Стародубецица Дагъистаналъул цIех-рехалъул идараялде гIарзаги хъван букIана, гьелдаса хадуб гьел хасал идарабаз такъсиргьабиялъул ишги рагьун букIана.\nАмма чанго моцIидасанги гьеб такъсир рагьун гьечIин, гьеб рагьиялъе хIалтIиги гьабулеб гьечIин абун разигьечIого вуго блогер. Гьеб масъалаялде кIвар буссинабизелъун вахъанин жив пикеталдейилан бицана гьес «Эркенлъи» радиоялъе.\nВячеслав Стародубец: «Жакъа къоялде дир ишалда хурхун кинабгIаги цIех-рех унеб гьечIо. Лъабго моцI сверулеб буго диде тIадекIанцIи гьабуралдаса нахъе, гьебщинаб заманалъ цIех-рехчагIаз цохIо нухалъ диргун гара-чIвари гьабуна, тIокIаб кинабгIаги хIалтIи гьабулеб гьечIо.\nЦониги гьеб такъсиргьабиялда хурхун рагьараб ишалъул документ дихъе бихьизе кьолеб гьечIо гьез, къануналда рекъон гьеб гьукъизе ихтияр гьечIо гьезул.\nДица гьеб тIадекIанцIи хIадур батиялда щаклъи бугев чанго чи бицун вукIана, гьелги гара-чIвари гьабизецин ахIун гьечIо гьез. Россиялъул къануналъул чи викъаралъухъ ва тIадекIанцIи гьабуралъухъ тамихI бихьизабулел бутIабазда рекъон рагьун букIана цин гьеб такъсиргьабиялъул иш.\nГьанже гьез дун викъун вукIинчIинги абун гьеб бутIа нахъе бахъун буго. Дида гьел такъсирчагIазул цоясул гьурмадаса маска бахъизе кIун букIана. Гьесул фотороботги гIуцIун букIана, амма дихъе баянал щвана гьеб ишалда гьоркьоса фотороботги тIагIун бугилан».\nПикет байбихьун хадуб блогерас лъазабун букIана жиндир иш кибе щун бугеб, ва гьеб рагьиялъе щиб хIалтIи гьабулеб бугебали цIех-рехчагIаз баян кьезегIан, щибаб къоялъ МахIачхъалаялъул аслияб майданалда тIобитIулеб акция гьоркьоб къотIизе тезе гьечIилан.\n1 июлалъ цониги идараялдасан баян щун гьечIо гьесие, цохIо полициялъул хIалтIухъаби рачIун рукIу руго гьесда аскIоре МахIачхъалаялъул Советский мухъалъул полициялъул бетIерас ахIулев вугин мунилан абун. Гьезда цадахъ ине инкар гьабун буго гьес.\nТIокIаб гьеб пикет тIобитIизе квалквалал гьарулел чагIиги рукIун гьечIо гьесие. 2 июлалъ Дагъистаналъул бетIерасул администрациялъул вакилзабаз жидецаго дандчIваялде ахIун вуго гьев. Гьесул киналго суалазухъги, тIалабазухъги гIенеккун гьез лъазабун буго жидеца гьеб иш рагIалде бахъинабиялъе ва такъсирчIагIазе тамихI гьабиялъе кумек гьабизе бугилан.\nГьединго Дагъистаналъул бетIер ГIабдулатIипов Рамазанил бербалагьиялда гъоркьги букIине бугин гьебилан лъазабун буго гьез. Гьез рагIи кколищ ва гьеб дандчIваялъул хIасил кколищали бихьизегIан дагьаб мехалъ жиндица пикет гьоркьоб къотIизе танин бицана «Эркенлъи» радиоялъе Вячеслав Стародубецица.\nКъокъаб заманалда жаниб гьеб иш цебетIолебгьечIолъи бихьани жиндица акция цIидасан байбихьизе бугинги лъазабуна гьес. Гьединго блогерасул Дагъистаналъул цIех-рехалъул идарабазда божигьечIолъиялда бан, гьезухъа нахъеги босун с жиндир иш Шималияб Кавказалъул Федералияб округалъул цIех-рехчагIазухъе кьейиланги тIалаб гьабулеб буго гьес.\nСтародубециде тIадекIанцIи гьабиялъул ишалъул цIех-рех щайин гьабулеб гьечIебин абун цIехезе «Экренлъи» радиоялъ бухьен гьабуна Дагъистаналъул цIех-рехалъул идарагун. Гьезул вакил Темирбеков Расулил рагIабазда рекъон гьеб цебехун рехсараб иш гьез республикаялъул жанисел ишазул министерлъиялъухъе кьун буго. Киналго суалалги гьезизе кьейилан лъазабуна Темирбековас.\nЖанисел ишазул министерлъиялъул пресс-хъулухъалъул хIалтIухъабаз лъазабуна жидехъе гьеб кьураб мехалда гьеб цохIо Россиялъул къануналъул чи вухиялъухъ тамихI бихьизабураб бутIаяда рекъон гурони рагьун букIинчIилан ва гьев викъиялъухъ тамихI гьабиялъул бутIа гьениса нахъе щай бахъарабали ЦIех-рехалъул комитеталдаа цIехейилан.\nГьединго министерлъиялъул вакилзабаз лъазабуна Стародубецица абулеб бугеб фотороботги цойгидал документалги гьеб ишалда гьоркьоса кирениги тIагIун гьечIилан, гьеб ишалда хурхунги гьабсагIат цIех-рех унеб бугин, амма жеги хIасилал кколел гьечIин.\nГьеб бутIа гьоркьоб инабиялъе гIиллаби комитеталдаги рицинчIо. Гьедин къуваталъул идарабаз цоцаде гIайибги гьабун гьоркьоб хутIун бугеб гьев блогерасул ишалде гъорлъе, гьес пикет тIобитIун хадуб, республикаялъул прокуратураги жубана.\nГьезул пресс-секретарь Татьяна Голубовалъ «Эркенлъи» радиоялъе баян гьабуна Стародубецил гIарзаялда рекъон жидеца халгьаби байбихьун бугила. Гьеб кIвар цIикIкIараб иш букIиналъ чанго къоялда жаниб жидеца гьелъул хIасил лъазабилилан.


НИЛЪЕХЪ ГЬОБОЛЛЪУХЪ. ДЕРБЕНТАЛЪУЛ МУЗЕЙ – ВЫСТАВКА. - 28 Мая 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Май » 28 » НИЛЪЕХЪ ГЬОБОЛЛЪУХЪ. ДЕРБЕНТАЛЪУЛ МУЗЕЙ – ВЫСТАВКА.\nНИЛЪЕХЪ ГЬОБОЛЛЪУХЪ. ДЕРБЕНТАЛЪУЛ МУЗЕЙ – ВЫСТАВКА.\nКъойидаса – къойиде дунял хисулеб, пириг1ан хехго ц1и-ц1иял технологиял раккулеб заманалда нилъер халкъалъул тарих, г1адатал, г1амал-хасият ц1унараб бак1 ккола музей. Музеялде щвараб мехалъ гурони бич1ч1уларо, киг1ан заман чваханиги, г1елал цереса аниги, щибаб мехалъе, хасиятаб берцинлъи, махщел-гьунар нахъе хут1улеблъи, гьеб ц1иял наслабазе г1оло ц1унизеги кколеблъи.\nНилъер районалда буго чанго музей. Гьай-гьай бищун к1удияблъунги бечедаблъунги ккола Хунзахъ бугеб музей. Музеялде щварал г1ажаиблъун хут1ула гьениб къиматалда ц1унун ругел экспонатазул бечедаб коллекциялъ.\nГьал къояз музеялде рач1аразул рес буго, нилъер культураялъулгун гуребги, Дербенталда ва гьенир г1агарлъухъ ругел тарихиял памятниказулгунги лъай-хъвай гьабизе.\nДербент нилъехъ гьоболлъухъ\nУмумузул нахъе хут1араб т1аг1ел-г1уч1ги сок1к1ун, цого х1алалда, хиси гьеч1ого бук1унин музеян рак1алде ккезе бегьуларо. Ахирисеб 2-3 соналда жаниб музеялда т1адеги рагьана ц1иял залал, рач1ана цере рук1инч1ел экспонатал – гьанже гьезул къадар бахана 7000 т1аг1алиде.\nМузеялъул директор Г1алиев Шамил вуго музеялда рух1 лъурав, гьеб ч1аго гьабизе ц1и-ц1иял, къаг1идаби ургъулев вук1унев, гьелда рак1 унтарав чи.\nГьедин, к1удияб гъираялда къабул гьабуна гьес Дербенталъул дунялалъул культурабазул тарихалъул ва бат1и-бат1иял диназул музеялъул хьвадулеб выставка нилъер районалда г1уц1иялъул предложениеги. Выставка г1уц1изе Шамилица х1адурана музеялъул бищун к1удияб зал, гьел рач1иналъе х1алт1аби гьаризе чанго нухалъ ана Дербенталде. Дербенталъул музеялдаса выставкаялда лъун рук1ана гьенир ругел диниял бак1азул, зияратазул суратазул 60-г1анасеб картина.\nЛъиениги балъголъи гуро, исламияб дин бач1иналде, Дагъистаналдаги, цойгидал бак1аздаго г1адин, бат1и-бат1иял динал т1ирит1ун рук1араллъи, щибаб диналъе хасиятал, мажгиталги рук1араллъи. Г1емерисел бак1азда гьел рихизарун ратани, бищун ц1ик1к1ун цересел диниял бак1ал ц1унун руго Дербенталда. Гьел диниял бак1азулги халкъалда ц1ик1к1ун лъазе, цоцазул диназдехун адаб, сабру гьабизе кколеблъиги, миллатазухъ ралагьич1ого, цоцазда гьоркьоб гьудуллъи-вацлъиялда рук1ине кколеблъиги бич1ч1изабизелъун ва умумузул ирс ц1унизелъун рагьана Дербенталда музей ва гьебго мурад бук1ана выставка г1уц1иялъеги.\nДербенталъул музей ккола г1олохъанаб, Дагъистаналъул президент Рамазан Г1абдулат1иповасул бихьизабиялдалъун «Инсанасулаб капитал» проекталда жаниб 2014 соналъ рагьараб музей. Гьениб бак1арун буго г1иц1го 2000 экспонат.\n19 маялъ выставкаялъул бицине районалъул музеялде рач1ун рук1ана Дербенталъул музеялъул директоралъул заместитель Самиля Наджафова ва музеялъул г1елмияй х1алт1ухъан. Самиля Наджафовалъ выставкаялде рач1аразе бицана Дербенталъулги Хунзахъ росдалги бечедал тарихал ругилан, Дербенталда ругел нек1сиял мажгитазул, килисазул, зияратазул х1акъалъулъ, г1елмияй х1алт1ухъаналъ гьабуна экскурсияги. Нилъер музеялъги, гьенир ругел т1аг1алабазги к1удияб асар гьабунила жидееян абуна гьалбадерица. Планшетазда, телефоназда бугеб izi Travel предложениялда бугеб Дербенталъул музеялъул аудио-гидалъул кумекалдалъун лъазе бегьула гьеб музеялъул х1акъалъулъ. Музеял тарих ц1унулел бак1ал рук1инги бицун, Дербенталъул бечедаб тарих нилъеда бихьизабизе щвеялдаса, ьезул музеялъул х1алт1ухъабазе ,аркала кьун к1алъана музеялъул директор Шамил Г1алиев ва районалъул администрациялъул рахъалдасан Асият Мух1амадова.\nВыставка музеялда халат бахъана 10 къоялъ.\n18 маялъ Россиялда т1обит1ана «Музеялда сордо» абураб тадбир. Гьелда рекъон, бокьарав чиясул рес бук1ана сордоялъго ч1обого музеязде ине. Нилъер районалда «Музеялда сордо» т1обит1ана 22 маялъул сордоялъ. Музеялде рач1аразе экскурсияги гьабун, Россиялда исана киноялъул сон лъазабун бугелъул, музеялъул азбаралда бихьизабуна 1989 соналъ т1обит1араб Хунзахъ росдаца 2400 сон баялъул юбилеялъул бахъараб документалияб фильмги.\nГ1одоб къоялъул сордо бук1аниги, рук1ана музеялде хал гьабизе рач1арал г1адамалги. Хирияб моц1 бугелъул, г1емерав чиясда лъазабич1ого танилан бицана музеялъул директорас. Г1алиев Шамилида рак1алда буго т1асияб соналъ цебеккунго лъазабун, г1ат1идаб х1алалъ т1обит1изе «Музеялда сордо». Музеялде рач1аразе г1уц1ун бук1ана квен-т1ехалъул столги.\nМузеялъул х1алт1ухъабаз кидаго гъираялда, разиго къабул гьарула гьенире рач1арал.\nПросмотров: 133 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 5.0/1


Заира ГIалиевалъ мацIалде лъималазул рокьи бижизабуна | ВатIаналдаса цIиял харбал | Киназего гIаммаб Россия\nЗаира ГIалиевалъ мацIалде лъималазул рокьи бижизабуна\nДагъистаналъул пачалихъияб университетги лъугIизабун, Агъвали росдал гьоркьохъеб школалде хIалтIизе ячIана Заира. Гьелъул анищ букIана районалдаго адаб-хIурмат цIикIкIарай байбихьул классазул мугIалим, жиндирго эбел Салтанатил гIадинаб нух тIаса бищизе ва учительлъун хIалтIизе. Гьелъ тIаса бищана авар мацIалъулгун адабияталъул мугIалимасул махщел. Гьелъие букIана цоги гIилла: рахьдал мацIалъул мугIалим ПатIимат Мухтаровалъ магIарул мацIалде рокьи бижизаби, гьедин хъвалеб буго Зулфия Сажидовалъ, "ЦIумадисезул гьаракь" газеталъул мухбиралъ.\nЗаира ГIалиева хIалтIизе ячIаралдаса нахъе хисана Агъвали росдал школалъул цIалдохъабазул рахьдал мацIалде букIараб бербалагьиги ва ахир лъуна цоцада релълъарал чIамучIал дарсазе. Заираца жигар бахъана, батIи-батIиял методикиял къагIидабиги хIалтIизарун, мацIалде лъималазул рокьи бижизабизе. Къойидаса-къойиде цIикIкIана магIарул мацIалда тIоритIулел класстун къватIисел тадбиразулъ гIахьаллъулел цIалдохъабазул къадарги, районалъул ва республикаялъул даражаялда тIоритIарал къецазулъ ва олимпиадабазулъ лъималаз кколел цересел бакIалги. Гьеб кинабго букIана мугIалималъул захIматалъул, макьу гьечIел сардазул ва рахIат гьечIел къоязул хIасил. Заира, захIмалъабазе къуркьичIого, цеехун ана.\nГьелъул хIалтIул цебетIеялъул аслияб масъалалъун лъугьана лъималазулъ гIагараб ракьалде, гьелъул тарихалде ва маданияталде рокьи куцай. Гьеб кинабго гьелъ, биун тIолеб месед гIадин, магIарул мацIалъ бессулаан гьезул ракIазулъ. ГIадатиял гурел къагIидаби хIалтIизариялъ цIалдохъабазе хиралъана магIарул мацIалъул дарсалги. Гьелъ жигар бахъулаан щивасда бичIчIизабизе магIарул мацI цIуни ва умумузул тарихгун гIадатал лъазари щивав магIаруласул борч букIин. Камуларо магIарул мацI жидее хIажат гьечIин абулел лъималги умумулги, нилъер мацI цIуничIони, миллатги маданиятги тIагIунеблъи гьездаги бичIчIизабула.\nЗаира ГIалиевалъул захIмат гIадада хутIичIо: гьелъие нугIлъи гьабула щварал грамотабаз ва шапакъатаз. Чанго соналъ гIахьаллъана гьей районалъул мугIалимзабазул къецазда ва "МагIарул мацIалъул бищун лъикIав мугIалим-2009" республикаялъул конкурсалда тIоцебесеб бакIалъе мустахIикълъана ва "ДРялъул лъайкьеялъул отличник" цIаралдалъун кIодо гьаюна.\nМахщел тIокIай мугIалим гурейги, Заира ккола лъикIай шагIирги, ункъо лъимадул эбелги. Школалдаго хъвазе байбихьана гьелъ кучIдул, цинги, университеталда цIалулеб мехалъги, гIодоб течIо ва жакъаги, эркенаб заман щварабго, хъвала рекIел хIал загьир гьабурал ва мацIгун маданият цIунизе ахIарал кучIдул. Гьел рахъана "ЦIумадисезул гьаракь", "ХIакъикъат" газетаздагун журналазда ва "ЦIумадисезул шагIирзаби" тIехьалда. МагIарул мацIалъул гIолохъанал мугIалимзабазе кумекалъе "ХIакъикъат" газеталда рахъана гьелъул рагьарал дарсазул конспекталги.


Туснахъазе рагьараб интернет-тукен\nТуснахъазе къайи ва кванил нигIматал интернеталдаса рачIинаризе рес кьолеб интернет-тукан рагьун буго Дагъистаналда. Амма Дагъистаналъул цониги туснахъалда гьеб тIибитIулеб гьечIин абулеб буго туснахъазул нухмалъиялъ.\nТуснахъалда ругезул гIагараз гьезие хIажатаб къайи ва нигIматал туснахъазде ва колониязде интернет-тукадаса босун битIизе рес кьолеб бугин гьанжейин лъазабуна Дагъистаналда бугеб ТамихI тIубазабиялда хурхун федералияб хъулухъалъ.\nИнтернет-тукадаса босизе рес бугила кванил нигIматал, тIоцебесеб хIажалъиялъул къайи, ретIел-кун, ва цогидаб, чиясе хIажалъулеб жо. Гьеб кинабго къайиялъул багьабиги интернет-тукада цIикIкIараб гьечIила, цогидаб батIияб бакIалдасайин бицана «Эркенлъи» радиоялъе ТамихI тIубазабиялда хурхун федералияб хъулухъалъул пресс-хъулухъалъул нухмалъулев ГIамирхан ХIасановас.\nИнтернеталдаса къайи босизе рес кьолеб тукан бахъун буго «Нур» абураб гIуцIиялъ. Гьез туснахъалъул тIалъиялгун къотIи-къай гьабун буго, гьелда рекъон, гьеб тукадаса хIажатаб къайи-къоно босизе рес кьолеб буго туснахъазе.\nЖанир тIамун ругезул гIага-божаразул кидаго гурин рес букIунеб цо хIажатаб жо босун колониялде рачIине, масала. Интернеталдаса гьеб бокьараб лахIзаталда босизе бегьулин, гьелъул квегIенлъи бугин баян гьабуна ГIамирхан ХIасновас, амма жакъа къоялде интернет-тукадаса пайда босарал чагIи гьечIила цониги туснахъалда.\nГIамирхан ХIасанов: «Гьеб сайталда аслияб куцалда кванил нигIматал, хасаб квен, къайи-къоно, кинабго туснахъалда ругезе биччалеб щинаб жо буго гьениб. БатIи-батIиял туснахъазда передачаби кьолел рокъор чIван руго игIланал, интернеталдасаги бокьараб жо босизе рес бугилан абун, амма цо кIудиябго кIвар гьечIо гьеб интернет-тукадул. Лъаларо, гIагаразда лъаларогонищ гьеб бугеб, яги гьезие квегIенлъийищ гьелъул гьечIебали.\nАмма Дагъистаналъул туснахъазда руго гIураб къадар цогидал регионаздасдаса туснахъал, масала Гъабардаязулгун балкаразул республикаялдаса, Оренбургалдаса ва цогидал бакIаздаса. Гьединал чагIазухъе рачIине кIудияб захIмалъи ккола, моцIида жаниб бегьулеб цо нухалда гьезухъе рачIинги. Гьеб интернет-тукадаса къайи бачIинабуралъухъ абуни, гIицIго щунусго гъурущ туснахъалде курьерас щвезабуралъухъ тIаде кьезе ккола».\nТуснахъазе моцIие бихьизабураб бачIине бегьулеб къайиялъул цIайи кколеб буго 30 килограмм. Жанир тIамуразул гIагарал аслияб куцалда гьезухъе щвезе унел руго кIудияб къадаралда къайи ва нигIматал цIадахъ босун, мугIрул мухъаздаса ва цогидал бакIаздаса гIемер рачIине рес ккунгутIиялъ.\nПайдаяб бугищ интернеталдаса гьеб кинабго босизе рес кьолеб хъулухъали цIехана «Эркенлъи» радиоялъ МахIачхъалаялда бугеб туснахъалда жанив вугев Мусаев МухIамадица. Мусаев жанив тIамун вуго кодор наркотикал ратиялда бан. ГьабсагIат гьес тамихIалде цIаралдаса кIиабилеб сон балеб буго жаниб.\nГьесие бокьичIо жиндирго росу ракь рехсезе. МугIрул мухъалдаса моцIида жаниб кIиго нухалъ рачIунин жинда хадур, амма жидие гьелъулги нич букIунин эбел-инсуда цебейин абулеб буго Мусаевас.\nИнтернеталдаса хIажатаб жо бачIинабиялъул гьес бицана жалго дагъистаниязе гьеб хIалтIизабизе захIматаб бугин, гIемерисел бакIазда онлайн гIарац кьей ва банкоматал гьечIила, гьелъ, гьеб тIибитIиги щакаб бихьулила жинда.\nМусаев МухIамад: « МагIарухъа, цогидал рикIкIада бакIазда ругел гIагаразе гьелъул щибго квегIенлъи гьечIо. Щай гурелъул, дир руго, масала, херал эбел эмен, гьезда интернет-тукан щибжояли лъаларо. Херал гьечIониги, росабалъ, районазда ругел чагIазе квал-квал букIуна кIудияб банкоматал ралагьизе ва цогидаб щинаб гьабизе.\nГьеб интернет-тукадул квегIенлъи букIина Россиялъул цогидал регионаздаса туснахъазе. Гьединалги руго нилъер туснахъазда кIудияб къадар. Жалго дагъистаниязе гьел къабуллъи щакаб буго, дир хIисабалда».\n«Sizomag05» абураб интернет тукан гIадинаб, туснахъазе жо чIезабулел интернет-сурсатал жеги руго интернеталда, масала бищунго цIар тIибитIараб гьезда гъорлъ кколеб буго «Заказ передачи» абураб интрнет-портал. Гьелъ къайи щвезабулеб буго гьоркьохъеб Россиялъул чанго регионалде.


КВЕГ1ЕНАБ ВА БЕРЦИНАБ. - 3 Февраля 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2017 » Февраль » 3 » КВЕГ1ЕНАБ ВА БЕРЦИНАБ.\nКВЕГ1ЕНАБ ВА БЕРЦИНАБ.\nУнтарав сверун ккве рокьиялдалъунги, г1акъилаб рак1 батизабиялдалъунги, амма аслияб, гьесдаса балъго те унтиялъул бугеб х1инкъи.\nКиналго рахъаз квег1енаб, берцинаб поликлиника х1алт1изе кьуна араб соналъул ахиралда районалъул больницаялда. Гьенире щведал ккола, цо кинаб бук1аниги къват1исеб пачалихъалъул, цебет1ураб сахлъи ц1униялъул г1уц1иялде кканин нилъгоян: рац1ц1а-ракъалъи, г1адлу-низам, сундулъго тартиб.\nЖакъа къоялда поликлиникаялда бугеб ах1вал-х1алалъул ва х1алт1ул бицунеб буго 2аб. гьумералда лъураб репортажалда.\nЦ1ияб больницаялда ц1ияб гъира-шавкъалда\nНилъер районалъул поликлиника ва райбольницаялъул рахунел унтабазул отделение цогидал отделениялги ц1ибараб больницаялде рахъун ц1акъго санаг1алъи гьеч1ел шарт1азда басриябго минаялда хут1ун рук1ана. Гьале гьаб г1агараб заманалда гьелги рахъана ц1иял корпусазде. Жакъа нижеца гара-ч1вари гьабулеб буго ц1ияб поликлиникаялъул заведующая ДРялъул мустах1икъай врач Махулова Пат1имат Мух1амадовнаялъулгун.\n-Пат1имат Мух1амадовна, дагьаб цебег1ан районалъул централияб больницаялъул рахунел унтабазул отделение ва поликлиника гочана ц1ирарал корпусазде. Гьезул г1езег1ан квег1енлъи батила унтаразегун врачазе?\n-Узухъда, буго. Т1оцебе поликлиникаялде жаниве лъугьарасул рес буго гардеробалъуб т1асан рет1елги бахъун регистратураялде иналдаса, анализал кьеялдаса бахъараб, т1убанго унтиги загьир гьабун, дару-сабабги босун гурого, т1ок1ав къват1иве лъугьинч1ого кинабго цо бак1алда т1убазе рес ва санаг1алъи. Цебе ч1езабеха, цебе цояб корпусалдаса цогидаб корпусалде щвезег1ан унаго унтаразда бихьулеб бук1арабщинаб г1акъуба.\nРегистратура буго ч1ах1иязе ва г1исиназе бат1а-бат1аго. Гьениса медицинаялъул картаги босун унтарав ине бегьула жив къабул гьавиялъе киналго шарт1ал ч1езарурал, ц1ияб мебельги, аппаратураги, х1ажатабщинабги лъураб 60 кабинеталдасан жиндиего х1ажаталъуве. Поликлиникаялда киса-кибго буго берцинлъи, рац1ц1а-ракъалъи, г1уц1а-к1ут1и. Цебе цо гьит1инабго кабинеталъуб к1и-к1и врач, к1иго медсестра ва гьезухъе приемалъ рач1арал рук1унел рук1арал ратани, гьанже щивав врачасе жидеего кьун руго г1ат1идал, гвангъарал кабинетал.\nЦоги дун йохараб ишлъун ккола зах1матго унтарав, бахунеб унти бугев хасаб кабинеталдасан хехаб кумекалъул машинаги ах1ун кколеб отделениялде вит1изе рес щолеб бук1ин, цогидал, поликлиникаялда иргаялда ч1ун ругезда гъорлъе риччач1ого.\nПоликлиникаялда гуребги, рахунел унтабазул отделениялъул корпусалдаги руго г1емерал ц1иял, лъик1ал ишал гьарун. Гьениб унтаразе рихьизарурал щибаб палатаялда аск1ор руго, цебе г1адин къват1ире рахъине ккеч1ого, жаниб х1ажат т1убазе, чвердезе ванна, гьумер-квер чуризе раковина, унтаразе квен хинлъизабизе столовая, буфетчицаялъе хасаб рукъ.\nБихьулеб бук1ахъе, нужер буго ч1ах1иял шагьараздацин гьеч1елг1адал санаг1алъабиги, шарт1алги ругеб больницаги поликлиникаги. Рак1алде ккола х1алт1иги нужеца гьединабго даражаялда бачунеб батилилан.\n-Бит1араб бицани, гьабниги больницаялда г1айиб г1унт1изабизе бегьулеб бак1илан дида абизе к1оларо. Гьал шарт1азда жидер чорхолъ дагьабниги ях1-намус бугев чи рак1бац1ц1адго х1алт1ич1ого вук1ине рес гьеч1о. нижер х1алт1ухъабазул рахъалдасан дида цониги квешаб раг1и абизе к1оларо. Аслияб къаг1идаялда гьаб медицинаялъул учреждениязда х1алт1и унеб буго г1адамазул сахлъи ц1униялде щибаб къойилаб к1варги кьун, г1уц1араб къаг1идаялда, миллияб «Сахлъи» проекталъул кьуч1алда. Гьелда аслияб къаг1идаялда к1вар кьолеб буго г1адамазул диспансеризация гьабиялде.\nЩиб кколеб диспансеризация? Щай гьеб гьабич1ого г1олареб?\n-Диспансеризация-ккола нилъер чорхолъе ккарал, ккезе рес бугел унтаби цереккунго загьир гьари ва цадахъал тадбиразул кумекалдалъун г1адамазул сахлъи щула гьаби. Исана нилъер районалда диспансеризациялъе вихьизавун вук1ана 6891 чи, гьабуна 6547 чиясе, гьеб ккола планалда бихьизабуралъул 95,1 %. Рук1уна цо-цо унтаби, ц1акъго зах1матал республикаялде ун гурого сах гьаризе к1оларелги. Гьединал унтаби ратана 1634 чиясул, гьелги рит1ун ана республикаялъул клиникабазде хал гьабиялъе. Диспансеризациялъул х1асилазухъ хал гьабураб мехалда, районалда г1иц1го 19,9 процент гурого гьеч1о т1убанго сахал г1адамазул, 44 процент батана унтизе рес бугел г1адамазул, 36,1 процент буго хроническияб къаг1идаялъ унтаразул, 5,7 процент г1адамазул жидедаго рук1ин лъаларел унтаби чорхолъ загьирлъаразул, 3,1 чиясул батана сахарный диабет, 6 проценталъул глаукома, 22,6 проценталъулги ратана черхалъул лугбузда т1аде рижарал жал. Гьединал унтаби чорхолъ рук1ин киг1ан хехго г1адамазда лъаниги, гьедиг1ан хехго к1ола гьезда гьел сах гьаризеги, риччантарал унтаби сах гьаризе зах1малъула. Нилъерго сахлъи нилъехъго буго. Гьеб жив-жив чияс ц1унизе ккола. Гьеб х1алт1и гьабизе поликлиникаялда х1алт1улев вуго 58 сертификат бугев врач, гьездасан 19 т1адег1анаб категориялъул, 10 т1оцебесеб категориялъул, 3-«Дагъистаналъул мустах1икъав врач», 115-медсестра, киналго цадахъ росун 26 специалист. Поликлиникаялъул нухмалъиялде гъоркье уна районалъул 50 фельдшерлъиялъулгин акушерлъиялъул пунктги.\n-Г1арзал рук1уна диспансеризация гьабизе нужехъе рач1араб мехалда, киналго врачал х1алт1уда нахъа ратуларилан. Ругелги кабинеталъул к1алт1а к1удияб очередьги тун, добе-анибе ах1ун унилан.\n-Цебе гьединал лъугьа-бахъинал кколел рук1арал ратаниги, гьанже гьедин ккезе кинго рес гьеч1о, щайгурелъул кинабго берда цебе бугелъул, гьезда кирениги ине к1оларо.\nГьеб буго инсанасул ях1-намусалда, гурх1алида, рак1 бац1ц1алъиялда бараб иш. Т1оцебе дун медучилищеялде ц1ализе лъугьунелъул дида к1одоэбелалъ абуна: «Пат1имат, дир яс, дуда ккогейила тохтурлъун яхъин-гьеб г1иц1го хъах1аб халг1атги, т1асан хъах1аб колпакги лъей бугилан. Тохтурлъун яхъани дуда аск1оре рач1ине ругила, гьаб унтун бугин, доб унтун бугин абун къисматалъ рак1 бакъвазарурал унтарал, хадубги къасилъи-къадлъи бат1алъи гьеч1ого рач1ине ругила г1агарлъи, рокъосел. К1велищила дуда гьезулгун х1ал рекъезабизе. Гурх1алилаб рак1ги гьеч1они, унтаравги вокьулев гьеч1они, дур унго-унгояй тохтур яхъунарилан. Унтаравгун к1алъалелъул, гьесие дару-сабаб гьабулелъулги дида кидалго к1одоэбелалъул раг1аби цере рач1уна. Киг1ан унтарав мекъи вугоницин, бегьуларо гьесда хъач1го к1алъазе. Дида рак1алде ккола нижер больницаялда 99 процентниги саламатал врачазул бугилан. Нагагьав чи хъач1го к1алъан ун ватаниги.\nПат1имат Мух1амадовна, дица нужее гьарула ц1ияб больницаялда, поликлиникаялда ц1ияб гъира-шавкъалда х1алт1изе къуватги, сахлъиги. Нужер гьабулебщиналъе икъбал кьеги.\n-Пат1имат, бокьилаан кин Дуца х1алт1уде байбихьарабалиги бицани.\n-Хунзахъ гьоркьохъеб школа лъуг1ун хадуб дун ц1ализе лъугьана Мах1ачхъалаялъул медучилищеялде. Гьебги лъуг1изабун дун яч1ана Хунзахъ централияб больницаялъул терапиялъул отделениялде х1алт1изе. Цо сон гьенибги бан, ц1идасанги ц1ализе лъугьана Дагъистаналъул Пачалихъияб мединституталде. Гьеб лъуг1изабун хадуб х1алт1изе лъугьана Дагъистаналъул Пачалихъияб университеталъул здравпункталде терапевтлъун. Гьениб х1алт1улелъул дир бот1ролъе пикру бач1ана, Дагъистаналъул киналго студентазе цо поликлиника рагьани лъик1 бук1инародаян. Дица гьеб дандбана, гъоб мехалда Дагъистаналъул сахлъи ц1униялъул Министрлъун х1алт1улев вук1арав Наби Къураевасда. Гьес дир рахъги ккун, рагьана республикаялъул студентазулаб поликлиника ва гьелъул бет1ерай врачлъунги дун т1амуна. 35 соналъ гьабуна гьелъие нухмалъи. Хадуб г1умру гьабизе Хунзахъ росулъе яхъиналда бан, дица тана гьеб поликлиника ва х1алт1изе лъугьана Хунзахъ районалъулаб поликлиникаялъул заведующаялъун. Дир буго 2 специальность: терапевт ва врач-инфекционист. Пат1иматил кабинеталда дун г1одой ч1ун йигебг1ан заманалдаги бат1и-бат1иял къвариг1елаз медицинаялъул х1алт1ухъаби щиб, унтарал щиб, г1емерал г1адамал раккун рач1ана гьелъул кабинеталде. Дида бихьана щивасдехун гьелъул бугеб х1еренаб к1алъайги, недегьаб гьимиги. Бихьулеб бук1ана т1аде рач1аразги гьелъул гьабулеб бугеб адабги, къиматги. Дида бич1ч1ана жиндирго к1одоэбелалъул амру Пат1иматица мустах1икъаб къаг1идаялда т1убазабулеб бук1ин. Доб дунялалда йигониги, х1ал бохун батила гьей мунагьал чурадил.


Федералиял министраз МахIачхъалаялда тIобитIана данделъи\n31 маялда республикаялде рачIун рукIана РФялъул МЧСалъул министр Евгений Зиничевги РФялъул тIабигIиял сурсатазулгун экологиялъул министр Дмитрий Кобылкинги. Гьезул гIахьаллъигун тIобитIараб данделъиялда бицана тIабигIиял балагьаздасаги, цIа ккеялдасаги, цогидал къварилъабаздасаги гIадамал цIуниялъул мурадалда гьаризе тIадал тадбиразул хIакъалъулъ.\nДанделъиялда гIахьаллъана РФялъул президентасул СКФОялда вугев вакиласул заместитель Максим Владимировги, РФялъул Лъел сурсатазул федералияб агентствоялъул нухмалъулев Дмитрий Кирилловги, ДРялъул бетIер Владимир Васильевги, ДРялъул хIукуматалъул председатель Артём Здуновги, РФялъул МЧСалъул ДРялда бугеб бетIераб управлениялъул начальник Нариман КазимухIамадовги, ДРялъул тIабигIиял сурсатазулгун экологиялъул министр Набиюла Гъарачаевги.\n«2018 соналде дандеккун, 2019 соналда дагьлъана термоточкаби (спутникалъул кумекалдалъун цIакъго цIикIкIараб температура бугел ракьул бутIаби): 2018 соналда букIана 194, исана хутIун буго 189. ЦIа ккунгутIиялъул мурадалда тадбирал гьариялъе харж гьабураб щибаб гъурушалъ экономикаялъе кьолеб буго 12 гъуршил хайир», - ан бицана Евгений Зиничевас.\nДмитрий Кобылкиница бицана цIадул ва лъел балагьаздаса Дагъистаналъул росабигун шагьарал цIуниялъул мурадалда гIуцIулел ругел тадбиразул хIакъалъулъ. «2019 соналда гьелде биччан буго 187 миллионалдаса цIикIкIун гъуруш. «Экология» абураб миллияб проекталда рекъон, цIигьабизе буго рохьоб цIа свинабулеб техникаялъул парк. Федералияб гIарцухъ босизе буго 38 машина. Дагъистаналда буго 10 азаргоялдаса цIикIкIун лъел объект, гьезул гIаммаб халалъи бахуна 50 азарго километралде. Терек гIоралъул кIудияб кIвар буго Северияб Кавказалъул щуго республикаялъул экономикаялъе. Гьеб гIор цIакъго бахунеб заман буго июнь-июль моцIал. Гьединлъидал хIажат буго, сордо-къоялъ гьоркьоса къотIичIого, гьелда хадуб халкквезе», – ян бицана гьес.\nВладимир Васильевас абуна МЧСалъе щвараб цIияб вертолеталъ кумек гьабулеб бугин къварилъи ккараб бакIалде заманалда щвезе. Республикаялъул аслияб «унтилъун» гьес рехсана магIарухъ минаби цIакъго аскIор ран ругеблъи – гьелъ МЧСалъул техникаялъе рес кьоларо бухIулеб минаялде гIагарлъизе. Ихдал гIорал щолеб заманалде, лъел балагьалдаса цIунизелъун, гьезул тIину гъварид гьабизе кколинги бицана гьес. «ГIурул рагIалда ракьул гъунал гьариялъул хIасил кколеб гьечIо ва лъим чвахулеб буго рекьарал хурзабахъеги минабахъеги. ГIурул тIину гъварид гьабизе рес щвани, гьел балагьал дагьлъилаан, дир пикруялда рекъон», - ан абуна регионалъул нухмалъулес.\nДанделъиялъул ахиралда СКФОялъул субъектазул спасателазе шапакъаталги кьуна.\nДРялъул бетIерасулги хIукуматалъулги администрациялъул пресс-хъулухъ\nПрочитано 136 раз\tПоследнее изменение Вторник, 11 июня 2019 14:00\nДругие материалы в этой категории: « 1 июнь – Халкъазда гьоркьосеб лъималал цIуниялъул къо\tКватIараб кантIи »\n12:32, 05 апреля 2020, 158


Унсоколо мухъалъул ГIашилтIа росулъ бухIун буго ГIамирханов МухIамадил мина. Гьедин гьенисан цIа ун буго аскIобго цун бугеб Шамилов МухIамадил добеги. Чиясе ккараб къварилъи гьечIо.\nРукъалъул бетIергьанги хун хутIараб мина букIана ГIамирханов МухIамадил. Цеве гьев вукIана Унсоколо мухъалъул лъай кьеялъул бутIаялъул нухмалъиялда. Гьесул цояв вас МухIамадгIали Лефортовоялда туснахъ гьавун. Гьесде гIунтIизабулеб буго 2012 соналъул августалда ЧIикIаса тIарикъаталъул устар чIваялъул гIайиб. Гьеб хIужа ккун нахъисел къоязго низам цIунулез тIоритIарал хасал тадбираздалъун Шамилхъалаялдаги, ГIашилтIаги, ЧIиркъатIаги ккуна гьав бицен гьабулев МухIамадгIали ГIамирхановги, Шихмирза Лабазановги, МухIамад ХIажиевги. ЦIех-рехалъ чIезабуна живго Устар кьвагьизавунин ислам босарай гIурусай, Алла Сапрыкиналъ. Амма гьеб бакIалде щвезегIан гьей хIадурарайги ячарайги чагIи гьел гIадамал кколила.\nЧIикIаса Устар чIван гьоркьоб заман иналде гIурул рагIалда батун букIана МухIамад ГIамирхановасул вац ГIамирханил жаназаги.\nГьедин гьезул инсул мина бухIиялда бан гьадин бицана ЭР-ялъе ГIашилтIаса ГIумарица.\nГIумар: «Радакье кканаха гьеб. АскIоб букIараб минаги бухIана. Гьелъул цIех-рех гьабулеб буго. ГIадамазе къварилъи ккечIо. ГIадамал къватIире рорчIана. Амма минабиги жаниб букIараб кинабгоги бухIанаха. Гьел чагIазе кумек гьабейин росдал бегавуласухъеги ун рукIана ниж. Щибаб рукъалъе 25 аза-азар кьелин абунаха. ХIукуматалдеги хъвалила кумек гьарун».\nЭР: «ГIамирхановасул минаялуълр щалниги рукIинчIо гурищ?»\nГIумар: «РукIана. Дов туснахъ гьавун вугев васасул хъизанги гьесул эбелги рукIана».\nПалхIасил, ГIашилтIа ккараб цIаялъе гIилла лъалеб гьечIо - токалъул кваразул жагъаллъийищ, рецIел босийищали.\nГьаниб ракIалде щвезабизе бегьула чанго соналъ цере рухIун рукIарал ГIамирхановазул тукабиги. Гьел руго ГIашилтIа росдада гъоркь, АхIулгохIде унеб бакIалда. Гьелъул гIайиб «Робин Гудал» абун баккараб цо къокъаялде рехулеб букIана гIадамаз. Гьез тIаде босулеб букIана экстремистазде ва гьезул гIагарлъиялде гьужумал гьаризе.


«Дун хIинкъун йикIана Фазул роль хIазе» » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nГьанжегIагар МахIачхъалаялда Поэзиялъул Театралда «йихьизаюна» Фазу.\nЧанго батIияб театралдаса актералги гIахьаллъун, гIурус мацIалда лъураб спектакль бугоан гьеб – «Я родилась зимою». ДРялъул искусствабазул мустахIикъай хIаракатчIужу Ариза Батировалъ хъван, режиссерал Изумруд ГIалиевалъгун Карен Мкртычаница сценаялда лъун буго гьеб.\nУнкъоял Авартеатралдасаги рукIана гьенир – Фазул роль хIарай ДРялъул мустахIикъай артистка Майсарат ГIабдулмажидоваги, гьелъул эбеллъун «тун йикIарай» ДРялъул мустахIикъай артистка Сайгибат АхIмадоваги, магIарухъ гьезул йикIарай мадугьалалъул роль хIарай ДРялъул халкъияй артистка Наира ХIабибулаеваги, Фазулгун лъай-хъвай ккун хадуб гIумруялдехун бербалагьи лъикIаб рахъалдехун хисарав гIолохъанчиясул роль хIарав Ибрагьим МуртазагIалиевги.\nБитIараб бицани, гьезул щивасухъ балагьун кколеб букIана гIумруялъ гьеб сценаялда гIурус мацIалда ролал хIарал артистал ругин гьелилан. Щивасда цIакъ рекъонги букIана жинди-жиндир роль.\nГьезул щивасухъ балагьун, рекIелъе бачIунеб цо батIияб пахрулъиги букIана – гьалейинха, нижер Авартеатралъул актеразул даража, бокьараб бакIалда хIазе бажарулел абун.\nАктерал гурелги, гримершаги Авартеатралдаса йикIанин бицана гьез – Джаннет Умалатова. Гьедин цо-цояз Майсаратие комплименталги гьарулел рукIана, цIакъ лъикIаб грим бугин, кьунсрузда аскIор ругел рукIкIалабицин Фазулалда релълъинарун рихьулел ругилан.\nАслияб роль Майсаратихъ букIараблъиги хIисабалде босун, ракIалде ккана гьелъулгун гара-чIвари гьабизе (хутIаразда квеш букIинареб батила).\n- Фазул роль хIазе дун чанго соналъ цеего хIадуризе байбихьараб гIадаб жо ккана расги лъачIого. Цо соналъ телевидениялда рукIана нижеца, актераз, кучIдул цIалулел. Дие Фазул кечI ккана гьениб рикIкIине. Хадуб МахIачхъалаялда Поэзиялъул Театр букIана рагьулеб. Гьеб мехалдаги дица гьелъулго кечI рикIкIана. Гьелда хадуб цо тадбиралда Дербенталдаги гьебго рикIкIана.\nГьале гьанже дуца Фазул рольги хIазе кколилан чIана дида Поэзиялъул Театралъул директор Елена Гьарунова. Эбгиха гIурус мацIалда. Вуйгь, ан жаваб кьуна дица, киданиги бажариларин дихъа гьеб жо, тIадежоялъе батIияб мацIалда.\n- Гьеб гуребги, жийго Фазу йикIинчIищха (мунагьал чурад) цо батIияб дунялалдаса гIадай – сундулъго берцинлъиги жиндирго хаслъиги бугей - гIадан. Гьединлъидал бокьарай актриса хIинкъила гьеб роль тIаде босизе…\n- Унха! Ургъун яхъарай героиня йихьизайийищ бигьа бугеб, дунялалда цIар рагIарай, лъиданиги релълъен-хъвай гьечIей Фазу йихьизайизейищ? Сон-церекъадгицин нилъеда гьоркьой йикIарай гьей… Гьелъул лъималги, лъималазул лъималги, цадахъ хIалтIулел рукIаралги, цогидалги – киналго жеги чIаго ругелъул. Унголъунги Фазул букIараб хасияталда данде кквелин гьез сценаялда дир хIайилан рахIатхун йикIана дун. Гьелдаса хIинкъунги йикIана. Гьединлъидал дица гIемер ургъана гьеб образалда тIад. Ариза Батировалъ дихъе дискалги рачIун рукIана Фазу яхъарал. Гьенисан гьелъул гьаркьихъ гIенеккун, хIатIил росиялъухъ, квер кколеб къагIидаялъухъ балагьун – киналго хал босулей йикIунаан дун. Гьелъ хIасил кьраб къагIидаха, спектаклялдаса хадур гIезегIан чи вачIана дида аскIове баркала кьезе, жидер расул кьалбал эхетун рукIанила Фазуги цее чIун.\n- Авартеатралда магIарул мацIалда ролал хIан ругьунлъарай дуе гIурусалъ хIазе захIмат букIинчIищ?\n- Гьадинаб жо буго гьениб. Масала, Авартеатралда дида текст къосани, хъата-масан бокьараб магIарул рагIи ургъизе кIолелъул дида, зрителал хадур гъелалде. Гьанибин абуни, гьелъие рес букIинчIо. Щайин абуни, цин сценарий букIана цIакъго кутакалда гIакъилал гIурус рагIабаз тункун цIураб. Гьелда гьоркьоса цониги рагIи къосани, цебетIураб гIурус мацIалъул цо данде кколеб рагIи ургъулейищ йикIиней сценаялда? Дицани Ариза Батировалда абунги букIана дуца Фазул кIалдир лъолел ругин цIакъго щвалде щварал, гIелмиял гIадал рагIаби. ХIакъикъияб гIумрудулъ гьей гьедин кIалъароан гурищилан. КигIан кутакаб махщел букIаниги, магIарухъ гIурал нилъер чагIазул гIурус мацI батIияб даражаялъул букIунелъул.\nГьелда тIадеги гIезегIан кучIдулги лъазаризе ккана дица гIурус мацIалда.\n- Дуца абухъе, Фазуца рокъобги-къватIибги бицунеб гIурус мацI Ариза Батировалъ спектаклялда хъвараб гIадаб букIун батичIониги, гъой йихьизаюлей гIадан Фазу йикIиндал, гьениб батIияб мацI букIинеги бегьулароанин ккола дида.\n- БитIарабха! Масала, гьей рекъай йикIараянигицин, спектаклялда гьелъул рекълъи бихьизабизе ихтияр букIинароан. Щайгурелъул Фазулъидал гъой йикIарай! Гьей чара гьечIого берцинги тIадегIанаб даражаялдаги йихьизайизе ккола.\n- Дие бищун бокьараб бакI букIана Муса телефоналъ Фазуде кIалъалеб мех. Хваралъуса вахъун вачIанин кколеб букIана гьев. Хасго доб советияб заманалъул телефонги… Цин дида ккана унголъунги живго Мусал гьаракь батилин доб, кидаялиго магнитофоналда букIун, гьоркьосан къотIарабилан… ГIалисултан (ГIалисултан Батиров – Авартеатралъул режиссер) гурищ гъов вукIарав?\n- У. Гьев вукIана. Амма Мусалалда цIакъ релълъараб бугин гьезул вас МахIачил гьаракьилан, цин гьесда гьарулеб букIана гьеб роль хIаян (хIалтIуда йигей Фазухъе телефоналъ ахIун бачIунеб Мусал гьаракь). Амма МахIач разилъичIо, жиндир ракI бакъвалеб бугилан.\nДиеги бигьаго букIана гьеб бакIалдасан роль хIазе. Щаяли лъаларо. Кутакалда гIодойиччан, йоххуца холаго жаваб кьуна дица гьесие. БитIараб бицани, доб цо Аризаца бачIун букIараб дискалъги кумек гьабуна. Фазухъа интервью босун бугоан гьениб, монтажги гьабичIеб, кинабго гара-чIвариги тIад хъвараб диск буго гьеб. Цинги цо заманалдасан, интервью босулаго, гьоркьов кIалъан вачIуна Муса. Берцинго, цо батIияб лугъаталда кIалъалей йигоан гьей росгун магIарул мацIалда. Гьеб мехалда Мусадехун Фазулъ букIанщинаб недегьлъи бихьизе лъикIан нужеда! Гьеле гьенисанги босана дица доб сценаялъе цо-цо жо.\nКIиго моцIалъ хIалтIана ниж гьеб спектаклялда тIад. Ахиралда дунгоцин (елъулаго) разилъана гьелъул хIасилалда. Дир хIисабалда, Россиялъул бокьараб регионалда бихьизабуниги намуслъулареб гIадаб спектакль лъугьана гьелъул.\n* Суратал росана Поэзиялъул Театралъул Фейсбукалда бугеб гьумералдаса.\n» Цогицин щвечIев МахIмудие кIиго Муи


МахIачхъала. Полициялъулаз сверун ккураб салафиязул мажгит.\nРехсараб цIаралда гърокь загьирабураб макъалаялда авторас абулеб буго тIалъиялъ салафитазде тIадецуй гьабизе байбихьанин гъозул политикияб асар дагьлъараб мехалда. БитIарабищ гьеб? Гьаб суалазе жаваб балагьизегIан, рачIезин 1990 соназул ахIвал-хIалал ракIалде щвезабизе.\nКигIан захIматал сонал гьел рукIаниги, доб заманалда унгоги салафитал рагьараб къагIидаялда жидерго хIаракатчилъи гьабулаан. ГIуцIун рукIана гIемерал данделъаби кIиябго рахъалъул. Ай – жалго салафитазул ва тарикъатчагIазул. Гьоркьор лъун рукIана Ислам диналъул кIвар цIикIкIарал суалал. Байбихьуда гьел дандралел рукIана гIодобе биччараб куцалда. Амма дагь-дагь ккун паракъалъи лъугIана.\n«Россиялъул бусурбабазул цолъиялъул» бетIерлъун вукIарав Хачилаев Надирица къасд гьабуна гьоркьохъанлъун вахъун, байбихьулеб питна рагIалде бахъинабизе. Амма доб данделъиялда бахъараб дагIба-къец гьесда хIалица кIвана лъугIинабизе.\nКIиябго рахъалъ цоцаде бакIал гIайибал гIунтIизарулаан. Салафитаз абулаан Аллагьасда ва бусурбабазда гъорлъ шайихасул гьоркьохъанлъи къваригIун гьечIин, хварал шайихаздаса кумек гьаризе бегьуларин, гьеб унго-унгояб ширк бугин, ва цогидал.\nЖиндир иргаялда тарикъатчагIаз абулеб буго вагьабия гьеб бугин ингилизазул жасусаз ургъараб малълъи бусурбаби бикьун, гьел цоцазде гьуссинари мурадалда тIибитIизабураб.\nРехсараб макъалаялъул авторас абулеб буго Республикаялда бидулаб дандечIей багъарун букIанин, салафитаз официалияб тIалъиялде ва Динияб идараялде данде къеркьей байбихьун хадусала. РакIалде щвезаризин цогидал лъугьа-бахъинал.\n1998 соналда ахIвал-хIал лъазаби мурадалда Россиялъул премьер-министр Сергей Степашиница сапар бухьана Дагъистаналде. Карамахи росулъ доб соналда салафитаз шаргI тIад чIезабуна. Росдал гIадамаз Степашинил кIудияб хIурмат гьабуна ва сайгьаталъе буртина кьуна. Сергей Степашиница хадуб журналистазде абуна, вагьабиял – лъикIал, гIадатиял гIадамал ругин.\nКинабго хисана 1999 соналда Басаевасул ва Хаттабасул къукъаби Дагъистаналде тIаде кIанцIараб мехалда. Довго Степашиница телевидениялдаса баян гьабун, абуна жив хIинкъулев вугин Дагъистан камизе бегьулеблъиялдаса.\nСтепашин хисун, премьер-министрлъун вахъарав Владимир Путиница, Дагъистаналде хващтIан сапар бухьун, гIаксаб пикру загьирабуна: «Дагъистан букIана ва букIине буго Россиялъул Федерациялъул субъектлъун».\nДоб къокъаб рагъ лъугIун хадуб, Дагъистаналъул парламенталъ къабул гьабуна «Вагьабия ва цогидаб экстремистикияб хIаракатчилъи» гьукъулеб къанун. Гьелда релъараб къанун гьанжелъагIан гьечIо Россиялъул цониги субъекталда.\nГьелде данде чIун рукIана инсанасул ихтиярал цIунулел хIаракатчагIи ругелги – Россиялъул официалияб Динияб идараялъул цо-цо рухIаниялги. Масала Россиялъул муфтиязул Шураялъул бетIер Равиль Гьайнудин.\nГьеб къанунги, салафиязда хадуб гьабулеб хал кквейги гьес какана дол соназда «Независимая газетаялъе» кьураб интервьюялда. Амма тIадтаразул батIияб пикру букIана ва гьел гьеб пикру гьанжелъагIан гьез хисичIо.\nГьединлъидал салафиязул тарихияб шанс букIана, ян бегьулищ абизе? Бегьуларо, букIинчIо гьадинаб шанс, ян абуна нижер радиоялъе цо гIолохъанав бусурбанчияс.\nАмма кIудияб шанс кьун бугоан низам-цIунулезе, бусурбабазде чан гьабизе рес кьолеб къанун къабул гьабун хадуб. Гьелъие далил хIисабалда гьолохъанав бусурбанчияс бачана жиндирго хIукму – жиндир гьаракьги эфиралде кьоге, цIарги абуге. Щайин абуни, республикаялда хIатта ракълилал салафитаздецин унго-унгояб чан гьабулеб бугин низам цIунулез.


Имам Шамилил вас (Туркиялъул армиялъул генерал) ГъазимухIамадица жиндирго вац (Россиялъул армиялъул генерал) МухIамадшафигIихъе хъвараб кагъат » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nГьаб гъоркьехун кьолеб кагъат ккола шагIир МухIамад ХIамзаевас данде гьарурал Шамил имамасул лъималазул кагътаздасан цояб. Гьедин гьез цоцахъе хъвараб нусидаса цIикIкIараб кагъат жанибе бачараб цо тIехь бахъизе ракIалда буго ХIамзаевасда. Чияр ракьалда ва батIи-батIияб рахъалда рукIаниги, цIакъ цоцазулгун бухьен бугел васал рукIун ругин гьелилан абуна МухIамадица.\nЖакъа нижеца бахъулеб кагъат ХIамзаевас цIалун букIана дагьалъ цебе МахIачхъалаялъул Миллияб библиотекаялда, Туркиялъул армиялъул генерал, ЧIохъа Давудил МухIамад-Пазил-пашал бицунеб данделъиялда. Щайин абуни гьаб кагътида рехсолеб буго, Туркиялда рукIаго, гьев МухIамад-Пазилидаги Шамилил вас ГъазимухIамадидаги сверухъ черкесазул мугьажираз гьарурал хIалихьатал ишазул. Гьезда квеш букIунаанила Туркиялъул султанас гьев кIиявго машгьурав магIарулав жидедасаги цеве гьавулев вукIин. Гьединлъидал гьез мацIги гьабун, турказ гьел кIиялго – ГъазимухIамадги МухIамад-Пазилги - хвезегIан дандчIвазе гьукъун буго. Ахирги цояв Мадинаялда, цогидав Багъдадалда хунги вуго.\nГъазимухIамадил лъади ХIабибат кколаан МухIамад-Пазилил яцги.\nТарихчIужу ПатIимат ТахIнаевалъ хъвалеб буго Шималияб Кавказалъул вакилги гъорлъе вачун гIуцIараб жамгIияб комиссия букIанила доб мехалда. Цинги Султан ГIабдулхIамид КIиабилесде мацI гьабун бугила дуе къор гъолеб бугин гьелъул вакилзабаз абун. Гьедин гьеб комиссиялдаса щивав чи рахъ-рахъалде витIун вуго Султанас: ГъазимухIамад – Мадинаялде, МухIамад-Пазил – Сириялъул ХIалебалде. Амма къватIиве витIаниги, МухIамад-Пазилие генераласул цIарги кьола, щуазарго меседил гъурущги кьола (гьес гьеб садакъадуй бикьула). ХIалебалде витIарав МухIамад-Пазил Багъдадалъул армиялъул нухмалъулевлъун тIамула.\nМухIамад-Пазилица кутакалда гьарулеб букIуна жив хIежалде виччаян. Амма дова гьев ГъазимухIамадгун цолъилилан ккун, изну кьолеб букIунаро турказ. Гьедин уна I7 сон… Цинги ГъазимухIамад Мадинаялда хванин, гьесдаго хадуй лъабго моцIидасан ХIабибатги хванилан рагIидал гурони изну щоларо МухIамад-Пазилие. Амма гьанже жиндие гьениве ун хIажат гьечIилан жаваб кьола гьес.\nГъазимухIамадги МухIамад-Пазилги цIакъ цоцазе хириял гьудулзаби рукIуна. Гьединго вацасухъ чIалгIун йикIуна ГъазимухIамадил яц ХIабибатги. Мун вихьичIого хвелин хIинкъараб хIинкъи бугин хъвала гьелъ вацасде.\nИмам Шамилил вас (Туркиялъул армиялъул генерал) ГъазимухIамадица жиндирго вац (Россиялъул армиялъул генерал) МухIамадшафигIихъе хъвараб кагъат.\nХирияв вацасде, МухIаммадшафигIиде, ассалам гIалайкум, цинги дур кIиго кагъатги бачIана, нужер гьениб бугеб хIал хIукму хъван. Гьенирги гIемерал бунтал рагъарун рукIанин букIана дур кагъаталда. Эниб бугеб мухтасар буго гьаниб бугелде данде ккун, мингьаж гьаниб буго элъул бетIерги дун вуго, Аллагьас нахъа лъикIаб гьабеги, аминь.\nГьанже дудаго бицинин дагьаб, дудаго гIемер бичIчIа, гьаб мухIаррам моцIалъул ичIабилеб талат сордоялъ Фуад-паша вачIана нижер дове сагIат ункъоялда, цинги эс дида кIалъай гьабуна. Гьаб нилъер давлат хола бугила, гьаб гьадин тезе бегьуларила нилъецайилан абуна эс. Эс абуна нижеца гьабулеб бугеб жоялъе тадарик (план) къачIан бугила. Щиб эб нужер тадарикилан гьикъана дица эсда. Цинги эс щибаб жо баян гьабун бицана, дида гьав кIудиявги (ай ГIабдулхIамид) султIан ГIабдулгIазизие гьабураб жоги гьабун досда хадув витIилила. Асул бакIалдаги ав тезегIан вукIарав гIадалав вац (Мурад) телила, гьанже эв лъикIлъун вугевила. ГIемерал вазирзабиги рекъон ругила, кинабго агьалиги рекъон ругила, рекъечIел вазирзабиги чIвалила. Рекъарал вазирзабиги бицана, чIвалел вазирзабиги цIар-цIар ккун бицана. Эб жо гьабизе къачIараб аскарги жодеца Йилдизалде гьужум гьабулеб куцги бицана, цинги нижер дудаса (ай дидаса) мурадила Дагъистан полкалъ жодеде гьужум гьабизе биччагейила. МухIаммад-пашаги рекъезе гьавейила, лъабабилеб къоялде жодеца алъул къваригIел лъугIизе гьабилила. Метер МухIаммад-пашаясул жаваб лъазе гьабейила жиндайилан абун ана эв. Эс дие цIакъ кIудияб къотIиги гьабуна жодеца эб гьабун хадуб дидаса кIудияв чи вукIинаревила пачаясда аскIовилан абун, ана эв рокъове сагIат анкьгоялда.\nЦинги дун радал вахъун ана МухIаммад-пашаясухъе дица эв хункарасухъе витIана Фуад-пашаяс бицанщинаб жоги баян гьабун, цинги хункарас МухIаммад-паша эсухъе витIана эсул хIал бихьизе. Эсда тIадеги цIакъ бицун бачIана эс. Нахъияб къоялъ Сафар-бегги витIана хункарас Фуад пашаясухъе, эсда тIадеги цIакъ нижеда бицинчIебги гIемераб жо бицун бачIана эс. Цинги хункарас эв ахIизе витIана хункарасул жиндирго ХIарамлихалдеги рачун, цо-цо ккун кIалъазе гьаруна ниж эсдасан. Дий эс инкар ккуна гьереси бугилан абун, цинги нижее Шайхуль Исламги ахIун гьабуна нижеца бицараб жо битIараб бугилан абун, ай эсул кIалдисан нижеда рагIанилан абун дидаги Фуад-пашаясдаги анир сараялда чIайилан абуна. Цинги лъабабилеб къоялъ нилъер Дагъистан полк рокъобе битIана (биххизабуна), цинги нахъойги дагьаб мехалдаса анире рачIиниланги абун. Чи рикIкIун къо-къо меседги кьуна, хъизанал анир рукIаразе кIикъоялда анцIила щу-щу меседги кьун ритIун ана. ЗабитIзабиги (офицерзаби) анир руго, дунги анив вуго. ГьанжелъегIан Нафисатги Ханумги элги анире рачун дида аскIор руго. Нижееги щиб гьабилебали лъаларо, Фуад-пашаги рокъове виччан вугилан абуна нижедаго тIаде ккараб жо, ай нижерго ритIи нижеца бихьизе гьабуна. Азги жодерго хияналъи нижеда тIаде рехизе къасд гьабулеб буго. Аллагьас лъикIаб хъван батаги. Ниж Сараялда чIезе гьарун руго, тIаде къватIиса чиги виччаларо, гIолохъаби къватIире ритIараб къоялдаса нахъе бухьун къайгун МухIаммад-пашаги чIун вуго, ретIун ретIелгун нижги чIун руго. Дунги кидадай туснахъалде айилан амру бачIинилан балагьун вуго. Аллагьас лъикIаб хъван батаги.\nДица аб хабар бицун битIараб мехалъ цIакъ хункар разилъун вугилан вачIана паша хункарас витIун. Жиндир эмен вугин дун, вацасдаса эмен хирияв вукIунин, дицаги жив эменлъун гьавунилан абун бачIун букIана эс дида. ГIолохъаби къватIире ритIизегIан цебесеб сордоялъ шунусго меседги битIун бачIана дие бахшишилан абун. Гьанжеялдаса нахъе нусго меседги жиндирго рахъалдаса ужра хъваниланги бачIана. Гьанжеялдаса нахъе, жинда гурони, лъидаго дир къваригIел абугейиланги абун бачIана хункарас. МухIаммад-паша дихъе витIун вачIана азаралда лъабнусго месед хIавалаги букIана дир, ай дир росичIого хутIарал ужрабиги, элги гьаб сагIаталъ кьезе гьабилилан абун бачIун букIана, гьанже щибдай лъугьинаяли лъаларо. Гьабулеб жоялъухъ балагьидал, рагIи дагьаб гIаксалде ккараб гIадин буго. Щибаб жо нижеда тIаде рехулеб буго, Аллагьас витIарав бергьине гьавеги, тIекъав къезе гьавеги.\nНагагь ниж туснахъалде ритIани, гьебмехалъ хъвала аз гIемерал харбал. Дирги жакъа моцI гIуна Йилдизалда чIаралдаса, ахир щибда аз гьабилаяли лъаларо, Аллагьас лъикIаб хъван батаги. Нилъеда гIурусазул туснахъги бихьидал, цо азул туснахъ бихьиялъулги зарар букIинаро, кинабдай лъикIаб бугеяли лъазе.\nДуда нижер ургъел ккоге. Аллагьас хъвараб гурони, нижеде бачIинаребин, щиб аз гьабуниги, аниб лъугьараб жоялда ниж рази ругел. Гьенир, гIурусалъ, гьечIелъул. Мунгоги аниве хекко вачIине тIалаб гьабе, нижеда бихьараб дудаги бихьизе, гьениб бихьараб лъикIлъиялдаса гьаниб бихьараб квешлъиялда ниж разиял, мунги Аллагьас нижер гIадин ракIги гьабун, гьаниве хекко вачаги, дудаго Исламалъул лаззат лъазе бихьизе. Гьениса гIурус казиятал рачIуна Сафар-бегасухъе, эзда Фуад-пашалги нижерги дагьа-дагьал хабаралги хъван руго. Эв сундуе гIоло истинтIакъ гьавулев вугевалиги лъаларин букIана эзул казиятазда. Гьазул казиятазда хъвазе биччаларо, гьанжелъагIан щибго жо хъвачIо, кидадал хъвазе лъугьинаяли лъаларо. Нагагь ниж туснахъалде ритIани, гьебмехалъ хъвала аз гIемерал харбал. Дирги жакъа моцI гIуна Йилдизалда чIаралдаса, ахир щибда аз гьабилаяли лъаларо, Аллагьас лъикIаб хъван батаги. Нилъеда гIурусазул туснахъги бихьидал, цо азул туснахъ бихьиялъулги зарар букIинаро, кинабдай лъикIаб бугеяли лъазе. МухIаммад-пашаясги Сапар-бегасги истифгIалги лъуна хункарасухъе, ай жал аскаралдаса рахъун Анадулалде ритIейилан абун, жеги жаваб бачIинчIо эзие.\nГьаб гIела дуе хабар гьанже гьаниве яварлъун (адъютантлъун) лъугьиналъул кIудияб зарарго бахъинчIелъул жиндиейилан вуго МухIаммад паша. Ункъазарго месед бахшишги щванила айлихъалдаса батIа, пашалъиги щванила, нишаналги шванила. Гьанже гьаниса кивениги витIизе ккани, бищун дагьаб лъабазарго месед гIаги кьечIого жив хункарас витIиларилан вуго эв. дунги дийго кьураб щунусго месед бахъичIого витIаниги рази вуго дун. КъватIиса рачIунел казиятал цин хункарасда рихьичIого нижехъе кьоларо. Амма нижее кинилан абуни, жиндирго хункарасул матIбахалда гьабун бачIуна. Эб квен бачIанщинахъе нижеда мун ракIалде щола, амма мун вугев анишилан абун аб кваназе. Хункарасул сараялда туснахълъи цIакъаб лаззат бугеб жо букIун буго, амма ахир кинаб букIунаяли.\nЗагьидги (МухIамадшафигIил вас) лъикI цIалделев вугилан абуна. Ниж рокъор гьечIелъул мактабалдаса рокъовеги вачIинчIого вуго. Эв Мансурги эсул замирлъиги квешаб жо гьабун гуро киналго гIадамазе живго вокьизе гьави буго. Вихьаравщинав чиясда нижеца эсухъе гьафталихъги босун жив витIун вукIана. Гьанже нижер тIолго элде регIараб хIал гьечIо. Киназулго салам буго дуде, хасго Нафисатилги буго. Кагъаталда ругел жал дуца лъидаго рицунге. ЦIакъ балъго бугеб жойин эб хабар. Ниж туснахъалде анилан рагIизегIан, гьебмехалъ дуего бокьараб гьабе.\nВассалам, сапар моцIалъул 9 къо, хамискъо. 1886 соналъул 9 декабрь.\nДунги пакъирав, янгъизго хутIарав ГъазимухIаммад.\nЦояв Г1усманияб империялда,цогидав Россиялда вук1аниги,ваццал ваццалъун хут1ана,к1иязулго мунагьал рахчаги!


Гъансито, Январь 01, 2013\nФазу ГIалиева: Гьаб бигъараб гIомо дир гIумру буго...\nГьал къоязда Дагъистаналда унел руго халкъияй шагIир, хъвадарухъан ва публицист Фазу ГIалиевалъе 80 сон тIубаялда бан гIелмиял конференциял ва данделъиял. Кинабха бугеб Фазу ГIалиевалъул хъвадарухъанлъиялъул ва гIумрудул нух?\nЖакъа дида лъалеб гьечIо Дагъистан кинаб бугебали бицине\nЖамгIияталда кколел хиса-басиязул магърибалдехунищ цIайи цIикIкIунеб бугеб машрикъалдехунищали руччабазул ретIа-къаялдасан бихьулин рикIкIуна цоцояз. Жакъа Дагъистаналъул руччабазул ретIа-къаялде яги хьвада-чIвадиялде кIудияб кIвар кьезе ахIула мажгитазул имамазги. Гьезул асаралдалъун букIаниги, жалго кантIун рукIаниги, кин батаниги ахирал соназда жаниб руспубликаялъул руччабазул ретIа-къай хисун буго. ГIемерлъулел руго хIижабал ретIарал, гьебго заманалда руго дагъистаниязе хасиятаб гуреб куцалда чехр рагьараб ретIел ретIаралги. Гьел кIиялго цоцае дандеги кколел гьечIо.\nГIагаразда гьоркьоб ригьин\nКавказалъул цоги регионазде дандеккун Дагъистаналда киданиги гIадаб ишлъун букIинчIо вацгIал-яцгIалалда гьоркьоб ригьин гьаби. Цо-цо гIалимзабазул пикруялда рекъон гьелъие гIиллалъун кколеб букIун буго рикIкIадал мугIрузда гьитIинал росабалъ гIумру гьабун ругел гIадамал цоцалъ хехго гIагарлъулел рукIин ва миграция дагьаб цебесеб заманалда гьеб гIадатияб ишлъун ккей. Амма гьанже миграциялъе ва гIолилаз лъай-хъвай гьабизе ресал цIикIкIараб мехалдаги гьел цересел гIадатал цIунун хутIулел руго ва гьезулъ цо-цоязда лъикIал рахъалги рихьулел руго.


Дагъистаналда 1800 цIикIкIун хIалтIи кьолел гIадамаз жидерго хIалтIухъабазе бищун гIодобегIанаблъун рикIкIаралдасаги дагьаб мухь чIезабун буго. Гьедин лъазабулеб буго Социалияб страхование гьабиялъул фондалъул Дагъистаналда бугеб бутIаялъ. 2015 соналда Россиялда бищун дагьаб къадаралда бугеб мухь кколеб буго 5965 гъурущ.\nГьелдаса гъоркьехун мухь щолев хIалтIухъан жакъа Дагъистаналда нусазаргоялдаса цIикIкIун ругин абулеб буго экспертаз. 2015 соналъул тIоцебесеб бащалъиялда тIоритIарал халгьабиязул хIасилазда тIатинарунила гьел 1858 хIалтIи кьолел чагIи, жидеца бищун дагьаблъун бихьизабуралдаса гIодобегIан бугеб харж хIалтIухъабазе кьолел, амма гьединал гIуцIаби жеги ратизе ругилан лъазабулеб буго фондалъул пресс-хъулухъалъ.\nДагьал харжал хъвай-хъвагIаялда тун, хутIараб официалия гуреб хIалалда кьеялдалъун хIалтIи кьолел чагIаз хIаракат бахъулила магъалабакьа рорчIизе, амма гьелъул квешлъи хIалтIухъанасеги бугила, щай гурелъул гьединаб харж босизе разилъулаго гьес живго социалиял гарантияздаса махIрум гьавулев вукIиналъ.\nЦо бутIа конверталъуб лъун, яги цIакъго дагьаб харжихъ хIалтIизе унин тIокIаб батIияб хIалтIи гьечIолъиялъин аблеб буго Юсуп Мейрамовас. ЗахIматаб операцияласа хадуб сахлъиялъул рахъалъ гIунгутIаби рукIиналъ гьев нахъе вилълъун вуго цевеккун хIалтIулев вукIараб бакIалдаса.\nЦебе жинда кколаанила Дагъистаналда хIалтIи щвезе захIмат бугин абураб жо гьадингояб хабар бугилан, амма жиндаго дандчIвайдал бичIчIанила кигIан кIудияб захIмалъи гьеб бугебали. ГЬабсагIат гьев хIалIтулев вуго таксиялда. Официалияб куцалда гьесул харж кколеб буго 5000 гъурущ, амма хIакъикъаталда жиндие гIемер щолин абулеб буго гьес.\nЩибаб соналъ цIикIкIинабулин Россиялда бищун гIодобегIанисеблъун рикIкIунеб харжил къадар, 2005 соналъ гьеб 700 гъурущ букIун батанани, анцIго соналдасан гьеб 6000 гъурщиде баханин, амма жакъа гьеб гIарцудеги щибин бсизе щолебилан абулеб буго МахIачхъалаялдаса Лариса Расуловалъ.\nМинималияблъун рикIкIараб анлъазарго гъурщиде гIицIго кваназе квенцин щоларила цо моцIица. ГьабсагIат Лариса йиго рокъой чIун ретIел букъулей. Гьелдаса цее гьей хIалтIулей йикIун йиго Гъаякент мухъалъул почтаялъул бутIаялда.\nЛариса Расулова: «ЦIакъ дагьал харжал руго, цадахъго хиралъулеб кинабгоги буго. Бищун дагьаблъун рикIкIунеб харж щолеб бугониги, гьелда тIаса магъалоги анани щиб гьениб хутIулеб. Лъица гьеб хIисаб гьабун чIезабулеб, пуланаб къадар бищун дагьаб гIадин. Масала, 6000 гъурущалде щиб босун бажарулеб, амма щибго гьечIогон рукIинегIан гьебги гьечIищха гIарац».\nЖакъа аслияб куцалъ рукъ ккун, росабалъа рачIунин гIадамал шагьаралде хIалтIи балагьун, гьединал гIадамал рукIиналдаса пайда босун хIалтIи кьолел чагIазги цIакъго дагьал харжал чIезарулин, цо анани гьесул бакIалда рачIине хIадурал рукIиналъ цогидалин, баян гьабуна Ларисаца .\nЦогидаб рахъ кколеб буго къотIи-къаялда рекъон гуреб, конвертахъ лъун харжал кьоле чагIи. Гьеб цIакъго тIибитIун буго чIахIиял гурел бизнесалъул гIуцIабазда. Кафе-рестораназда, машинаби къачIалел ва чурулел бакIазда, гьуинлъи, чед бежулел бакIазда ва цогидал гIуцIабазда.\nГьениб гьабураб хIалтIуда рекъон, кодобе кьолеб буго гIарац. ХIалтIухъабазда цIехедал, щайин гьединал шартIазда разилъулелин, аслияб куцалда жаваб гьабулеб буго метерисеб къо кинаб букIинебали лъаларин ва гьедин кьолеб бугониги гIарац щолеб бугелдаса нахъе къварилъи кколарилан.\nМукъсанал бугониги щиб харж - бугелдаса нахъе


Машгьуралги машгьурлъиялъе мустахIикъалги… » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nЦIалана «ХIакъикъат» газеталда «I00 ва цIикIкIун машгьурал магIарулал» абураб сияхI. ЦIалунго букIинчIебани. Цо машгьурасда тIад кIиго машгьурав гьечIевги къан кьураб гIадаб сияхI буго гьаб.\nГьадин гьабулеб бугони, гьаб сияхIалда цIар букIине ккола, «ГIалил, ГIумарил яги Къурмангъизил хIисабалда, гьав 100 чи вуго машгьурав магIарулав» - илан. Амма, Бахул, ХIамидил яги ХIуризадал хIисабалда гьел рукIине бегьула тIубанго батIиял чагIи.\nГьедин ккечIого букIине, цин кьезе ккола чIван-къотIараб баян, щив кколев машгьурав магIарулав. ЦIар рагIаравго бокьарав чиясда лъалевищ яги улкаялъе пайдаял ишал гьаруравищ, яги тарихалда лъалкI таравищ? Заралиял ишал гьаруралги бегьула гурищ машгьурлъизе. Пайдаго гьечIелги рукIине бегьула машгьурал. Кутакалда пайда бугел гIемерисел, жедерго намусаб гIамалалъ, гIадамаздаго рагIичIогоги уна гьоркьор.\nЧан магIаруласда лъалев Хандиев МухIамад, кигIан кутакав гIалимчи вукIарав ватаниги? Хандиев МухIамад лъалел чагIазда МухIамадов МухIамадги лъала, цойги МухIамадов МухIамадги лъала, МуртазгIалиев АхIмадги лъала, Вакилов ХIайбулаги лъала… «ВахI, ал щайха гьечIел» - илан кьучIчIаб суалги бачIуна. Цо машгьурал, цо машгьурал гьечIелищ гIалимзаби рукIунел? Цо лъалев чиясда, киналго лъала, машгьуралги рукIуна.\nГьикъеха магIарулазда щив Пакъалов ГIумарилан… яги ХIажимухIамадов Салманилан… Лъаларо. ХъазангIалипов МуртазгIалиги лъаларо. Лъалелги рукIина, гIемерисезда лъаларо. ЛъангутIи кутакалда квешги буго.\nИсламов Ислам машгьурав чи вугищ? Щивха гьев? Гьев вуго пайдаял ишаздалъун тарихалда лъалкI тарав ЧIохъ росдал колхозалъул пирсидател. Машгьурав чи гуроха. Гьединал председателал гIемер рукIана нилъер. Раджабов Дударгицин гIемерав чиясда лъалев ватилин ккола дида Исламидаса. Дударие пачалихъалъ орден Ленина, орден Трудового Красного знамени, орден Трудовой славы шапакъатал кьуна, СССРалъул Верховный Советалъул депутатлъунги вищана. Вугищха гьабсагIат гьев машгьурав? ГьечIо. Гьедин ватилаха сияхIалдаги гьечIев.\nНилъер руго кигIан бокьаниги республикаялъеги улкаялъеги пайдаял ишал гьарулал, тарихалда лъалкIги тарал, пачалихъалъул шапакъаталги щварал, амма машгьурал гурел гIадамал.\nНилъер руго кигIан бокьаниги республикаялъеги улкаялъеги пайдаял ишал гьарулал амма лъиданиги лъаларел, лъазаризе нахъа чагIи рукIинчIел магIарулалги.\nУлкаялъ шапакъатаздалъун гогьдаризаричIел, амма тарихалда кIудияб лъалкI тарал машгьурал магIарулалги руго.\nКиназул сияхI гьабали, макьу тун, квен тун ургъаниги, дида лъачIо. Гьаб буго дов гьардухъанасул гIатI гIадаб сияхI, чемпионастIе щайихги жуван, тIадеги шагIирги рехун, тIаса председательгун партизанги вахъун.\nНуж машгьурал гIадамазул сияхI гьабулел ругел ратани: Баху-Меседу Расулова ХIажи Гъазимирзаевасдаса машгьурай йигин абураб жоялда дун божуларо. ГIабдулмажид Хачалов Салимханов Юрийидаса машгьурав вукIин дида ракI чIчIун лъала. Балакиши ГIалибег лъаларел чагIаздацин лъалев ватула ХIажи. ГъалбацIов ГъазимухIамад лъаларев чи магIарулазда гьоркьов ватизе захIматаб жо буго. Гьевги унев ватичIони машгьурал магIарулазул сияхIалде гъорлъе… Дида лъалароха.\nГьабулеб бугони гьадинаб хIалтIи гьабизе ккола рагIа-ракьанде щун, чи тIад кIалъалареб хIалалъ. Дун гIадинал гIадатиял магIарулаздацин, тIасан кIалъазе гуреб бакI батулареб жойищ букIунеб машгьурал магIарулазул сияхI.\nМахIач ДахIадаевги ХIоцоса Нажмудинги цого сияхIалда рукIунел кинаб гIаламат?\nКIиго гурони Устар вукIинчIищ нилъер? ХIасан Устар гьечIищ машгьурав магIарулав?\nДир хIисабалда машгьурал чагIазул сияхI гьабулеб бугони, гьеб букIине ккола цIакъго машгьурал чагIазул, киналго магIарулазда лъалел чагIазул. Нусго чиги гьенив гIоларо. Жинда-жинда лъалел рукIина, амма киназдаго лъалеб машгьурлъиялъул чагIи гIемер рукIунаро.\nМашгьурал чагIазул сияхIалда, битIун гьеб гьабулеб бугони, рукIуна гIемерисел политикал, кочIохъаби ва артистал. Телевизоралдасан рихьизарулел, школалда лъималазда малъулел, цо-цогIаги юбилеял гьарун кIодо гьарулел шагIирзаби, хъвадарухъаби. ТIокIав чи нилъер машгьурав гьечIо. Бицеха лъалел ратани машгьурал гIалимзаби, учительзаби, врачал, къадахъаби, гIухьби,\nРеспубликаялъеги улкаялъеги пайдаял ишал гьарулал, тарихалда лъалкIги тарал магIарулазул сияхI гьабулеб бугони, гьеб букIине ккела батIа-батIаго гьабураб. ГIалимзаби батIаго, жамгIиял хIаракатчагIи батIаго, политикал батIаго, диниял гIалимзаби устарзаби батIаго, колхозалъул председателал батIаго, кавказалъул рагъул бахIарзал батIаго, профессорал батIаго, спортсменал батIаго… ХIасил калам: партизанал батIаго - бандал батIаго.\nКутакалда лъикIаб хIалтIи буго, лъикI гьабунани. Дагьабги кутакаб жавабчилъиги буго. Гьелдасаги кутакаб, кIудияб хIалтIиги буго. Гьеб гьабулеб комиссиялда гъорлъе жиб-жиб росдал тарихги машгьурал гIадамал лъалел чагIиги рачине ккела. Киналго росабазул бажарулеб гьечIони, районалъулгIагиха. «Ле, бахIарчи, гьав нилъер ЛъикIасул Къурбан щай, вац, гьаб сияхIалда гьечIев», - илан гьикъизе чигIаги вукIинеха.\nАмма, магIарулазда цIакъ лъикI лъала Муса МухIамадов Дагъистаналъул халкъияв шагIир гурев хъвадарухъан вукIин.\nЛъикIаб нигатгун Баху МухIидинова\n» Цо сахаб хабар рагIуларо…


Советияб заманалда Дагъистаналде хIалтIизе ритIун рачIарал гIурус учительзабаз кIудияб бакI ккола нилъер тарихалда. Дагьаб мехалъ хIалтIизеян рачIарал гIолохъанал учительзабазул чангиязе нилъер гIаздалал мугIрул лъугьана гIагараллъун,…\nТарбия кьеялде – кIвар\n«Гьанже заманалъул лъай кьеялда тарбия кьей: аслиял масъалабаздаса цIиял программабаде» - гьединаб темаялда гIуцIараб семинар тIобитIана педагогиял хIалтIухъабазул санайил букIунеб хIасилияб конференциялда. Данделъи букIана Республикаялъулаб…\nЦIале, цIале, дир цIодор… Сентябрь щолелъул, улбузде бегулеб ургъалил бакIлъи\nХириял «ХIакъикъат» газета цIалулел. ТIаде щолеб буго цIияб цIалул сон. 1 сентябралде нужерго лъимал къачIалел, рекерахъдилел ратила гьабсагIат нужеда гъорлъги гIезегIан чагIи. Партаялда нахъа тIоцебесеб…\nМугIалимзабазе кепкал цIикIкIина\n1 сентябралдаса байбихьун нилъер республикаялъул школазда хIалтIулел мугIалимзабазул харж цIикIкIинабизе буго 23 проценталъ. Гьеб ккола гIага-шагарго 3000-гIанасеб гъурущ. ДРялъул ХIукуматалъ гьабун буго гьединаб хIукму. Мисалалъе,…\nДРялъул хIукуматалъул председатель ГIабдулпатахI ГIамирхановас тIобитIараб данделъиялда бицана «Демография» ва «Лъай кьей» абурал миллиял проектазда рекъон, республикаялда ран ругел бакIазе лицензия кьеялъул хIакъалъулъ. ГI. ГIамирхановас…\nТIоцебесеб июналда РФялъул Пачалихъияб Думаялда цебе лъуна педагогиял хIалтIухъабазул харжал цIикIкIинариялъул хIакъалъулъ законалъул проект. Гьелъул автор ккола ЛДПРалъул депутат Максим Зайцев. Кинал хиса-басиял гьаризе кколин…\nДРялъул Лъай кьеялъул ва гIелмуялъул министерствоялда «Шаг в будущее» абураб ТIолгороссиялъул гIолилазул гIелмияб форумалда бергьаралгун дандчIвай тIобитIана. Исана форумалъул финалалда нилъер республикаялдаса 11 цIалдохъанас гIахьаллъи…\nХIАСИЛ ЛЪИКIАБ БУГО\nДРялъул Лъай кьеялъул ва гIелмуялъул министерствоялда тIобитIулеб буго бищун лъикIал учительзабазул ТIолгороссиялъул къецалъул регионалияб бутIа. Гьелда чIел босарал педагогазе кьезе буго 200 азарго гъурущ премия.…