Гьеб иш инсанияталде данде гьабулеб такъсиразул бищун кIудиязул цояблъун кколин, гьеб тIубан тIагIинабизе кколин лъазабуна гьез ва гьел зулму-хIал гьабун тIагIарал ракIалде щвезариялъул къоги бихьизабуна. Гьебго гIуцIиялъул баяназда рекъон дунялалда щибаб санайил 10 азаргогIан чи викъулев вуго. Бищун гIемер гьединал такъсирал гьарулел руго рагъ-кьал бугел пачалихъазда ва рагъулаб ахIвал-хIал бугел регионазда.\nГьедин инсанасул ихтиярал цIунулел идарабазул батIи-батIиял баяназда рекъон ахирисеб 20-25 соналда жаниб Шималияб Кавказалда гIага-шагарго викъун вуго микьазаргогIан чи, гьезул гIемерисел чIаго нахъ руссинчIин абизе бегьулин лъазабулеб буго гьел гIуцIаабаз. Гьезухъ цойиде ккарал баянал гьечIо Дагъистаналда чан чи викъун аравали, амма гьез лъазабулеб буго гьел гIадамал рикъиялъул аслияб гIайибияллъун къуваталъул идарабаги кколилан.\nМасала, 2012 соналда Дагъистаналъул инсанасул ихтиярал цIунулез лъазабулеб букIана къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз дагьалдасан 50 чи викъун вугилан. 20I3 соналда гьезул къадар гIага-шагарго 60 чиясде баханилан абурал баянал кьуна гьезго.\nДагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул ва прокуратураялъул баяналда рекъон 2013 соналда 215 чи викъанин абун гIарза бачIун буго гьезухъе. Гьел рикъаразул 80 процент чIужулъун ячине йикIине яс хъамиялъул хIужаби кколел руго.\nГьел хасал идарабаз инсанасул ихтиярал цIунулез гIадамал рикъияллъул хIакъалъулъ кьураб баянал хIакъикъиял гьечIин рикIкIунеб буго, гьез рикъанин лъазабулел чагIазул гIемерисел батIи-батIиял такъсирал гьариялда щаклъи букIун низам цIунулез ккун руго.\nПолициялъ кквей гьев чи викъи кколарилан лъазабулеб буго гьез. Гъоркьисала ва исана гIадамал рикъиялъул рахъалъ чан гIарза гьел идарабазде бачIарабали лъазабизе кIвечIо «Эркенлъи» радиоялда.\nАхираб кIиго соналда жаниб низам цIунулез гIадамал рикъиялъул хIужаби цересел саназде дандеккун гIемерго дагьлъун ругин абурал баянал кьолел руго халкъазда гьоркьосеб инсанасул ихтиярал цIунулеб «Мемориал» гIуцIиялъул Дагъистаналда бугеб бутIаялъул нухмалъулев Дациев Сиражудициница «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда.\nДациев Сиражудин: «20I4 соналда чи викъиялда хурхун I2 чияс гIарза бачIана нижер гIуцIиялде. Гьезда гьоркьор хъамун арал ясал рукIинчIо, гьел киналго руго къуваталъул идарабаз рикъарал бихьинал. 20I5 соналъ гьединаб хIужаялда хурхун 5 гIарза бачIана нижехъе. Гьединал лъугьа-бахъинал дагьалги цIикIкIун ратизеги бегьула, киналго гуро инсанасул ихтиярал цIунулезухъе рачIунел.\nАмма ракIчIун абизе кIола цересел саназде дандеккун гьел гIадамал рикъи чанцIулго дагьлъун бугилан. Дица церехун рехсарал баянал руго цохIо рикъаразда хурхарал, тIагIарал хадур чIван ратарал чагIи дица рикIкIунел гьечIо».\nЦересел саназде дандеккун гьел низам цIунулез гIадамал рикъиялъул хIужаби дагьлъун рукIаниги Дагъистаналда гьеб проблема жеги гIезегIан кIварцIикIкIараблъун бугилан лъазабулеб буго инсанасул ихтиярал цIунулез.\nГьеб проблема республикаялда бищун кIвар бугеблъун бугин рикIкIунеб буго Хасавюрталдаса ГIалиева ГIайшатица. Гьелъул вас ГIалиев МухIамадхIажи къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз викъун вукIун вуго 2011 соналда. Низам цIунулез гIакъуба кьун хвезавунин жиндир василан абулеб буго гьесул эбел ГIайшатица.\nГьеб такъсир лъица гьабурабали лъалеб бугониги, жиндир васасда гIайиб гьечIолъи чIезабулел далилал рукIаниги, гьев чIварал ва викъарала чагIазе тамихI гьабизабизе кIвечIин жиндида жегийилан абулеб буго гьелъ.\nГIайшат ГIалиева: «Церего гIадин гьанжеги рикъулелги руго чIвалелги руго Дагъистаналда гIолохъаби. Къуваталъул идарабазул къурбанлъун ккана дир васги. Хасавюрталда мажгиталдаса къватIиве лъугьун вачIунев бакIалда щалали лъаларел кодоб ярагъги ккурал маскачагIаз викъун ана гьев.\nГьебгицин халкъалда цебе къадкъоялъ, полициялъ дир вас викъун анин абун дица хъвараб гIарза къабулцин гьабичIо. Чанго къоялъ гьев кив вугевали лъаларого букIана, хадуб дирго лъай-хъваяздасан лъана гьев МахIачхъалаялъул туснахъалде вачун вукIин.\nГьев тIагIун ункъго къоялдасан нижеда лъазабуна экстремистазулгун хурхен букIун ккун вугин гьев полициялъилан, амма чIаго вас вихьичIо дида. Анкьица гIазабги кьун хвезавуна гьев туснахъалъув. Дида вихьараб мехалда гьесул сипатго хвезабун букIана, къаркъалаялда чIагояб бакI букIинчIо, килщалцин рукIан тIу-тIун.\nДир вас чIваялда хурхун хIалицаго рагьана такъсиргьабиялъул иш, амма гьелъул хIасил ккечIо, гьел ишал рагIалде рахъунарин абуна дица къуваталъул идарабазда хIалтIулезги.Лъица гьеб кинабго иш гьабурабали лъала дида, дица гьеб ишалда хурхун хитIаб гьабичIеб, кагъат хъвачIеб бакI хутIичIо.\nКидаллъагIан гьел гIорхъолъа арал ишал нилъер гьанир халат рахъине ругел, кида лъагIан гьел низам цIунулез щибго гьечIел гIадамал чIвазе ругел?».


Дир Ихтиярал-Дир Эркенлъи, Январь 28, 2019\nИтни къо 28 Январь 2019\nПрессаялъул эркенлъи - инсанасул эркенлъи\n«ГIорхъаби лъаларел репортерал» абураб халкъаздагьоркьосеб хIукуматалъул гуреб гIуцIиялъ бахъана иргадулаб санайилаб «Прессаялъул эркенлъиялъул индекс» абураб доклад. Гьелда къимат кьолеб буго I80 улкаялда информалатазул эркенлъиялъул даражаялъе.\nКьвагьизе бегьулеб минаялда тIад...\nРоссиялъ Сириялдаса нахъе рачана рагъулазул цо бутIа. Улкаялъул бутIруз лъазабуна, цере лъун рукIарал масъалаби тIуразарунин. ГIемерисел экспертаз абулеб буго, гьеб кколарин Россиялъе, гьелдаго гъорлъ Шималияб Кавказалъул регионалъе «Исламияб пачалихъ» гIадал баянго террористиял гIуцIабаздаса хIинкъиял хутIичIин абурабин. Киналха ругел гьел хIинкъиял?\nГIададагосел хIинкъиял яги щай Къадировас чалиялда тIил бахъулеб?\n«Рамзан, унге мун нахъе!» Гьединаб ахIигун тIубараб акция тIобитIулеб букIана гьаб анкьалда интернет-гIатIилъиялда. Чачан республикаялда щибаб къойилго гIадин хъулухъчагIаз, жамгIиял ва диниял хIаракатчагIаз гьарулел рукIана лъазабиял, гьаруна батIи-батIиял тадбирал. Живго Къадировасни абулеб буго, жиндир болжал рагIалде бахъанин, жив хIадурав вугин нахъе ине ва гьединал «тIалабал» загьир гьаричIого тани, лъикI букIинаанин.  Амма цо-цо экспертаз абулеб буго, жакъа чачаналъ загьирлъулеб багъа-бачари кколин политикияб кIигьумерлъиялъул спектаклин.\nЭкскаваторалгун гьитIинаб бизнесалде данде...\nМосквалъул нухмалъиялъул хIукмуялда рекъон, тахшагьаралда биххизабулеб буго къануналде данде кколареб къагIидаялда, гьересиял документал хIалтIизарун бараблъун мэриялъ рикIкIараб нусгоялдасаги цIикIкIун объект.\nЯнварь 03, 2016\nКIалги къан чIараб прессаялъул суалал гIемер рукIунаро\nКиб ва кинаб букIунеб эркенаб пресса?\n«Дунялалда жужахI батани, дун гьенив вугоха» (2 бутIа)\n«Дица жужахIалдаса ахIулеб буго», - ян абуна сардикь дихъе телефоналдаса ахIарав чияс.\n«Дунялалда жужахI батани, дун гьенив вугоха» (1 бутIа)\n15 соналъ цебе рагIалде бахъана чачаназул кIиабилеб рагъ. Жакъа республикаялда ахIвал-хIал буго Рамзан Къадировасул администрациялъул тIолабго контролалда гъоркь. Рагъ лъугIана, амма Россиялъул туснахъазда хутIулел руго пачалихъиял къуватазде дандечIеялде кинаб гIаги яги битIахъеб хурхен гьечIел нус-нус чачанал. Туснахъазда гьезие чIезарурал шартIал жужахIалда гIадинал ругин, бицунеб буго жиндирго хасаб программаялда Эркенлъи радиоялъул журналист Амина ГIумаровалъ.\nДагьаб лъалеб гIан, макьу халатаб букIине батила...\n«Яхтабазулги виллабазулги хIакъалъулъ» абураб тIокцIар кьун буго информалатаз баккизе бегьулеб цIияб къануналъе. Дагьалъ цебе Федералияб хасаб хъулухъалъ загьир гьабуна цебелъей пачалихъиял хъулухъчагIазул малмулкалъул, яхтабазул, хасал аэропланазул ва цогидалъул балъголъи гьабизе рес кьолел къанун бахъизе къварагIелалда хурхараб.\nБайрам лъугIана: некIсияб Дербенталдаса жакъасеб Дербенталде\nДагъистаналъул талъиялъ ва жамгIияталъ унго-унгояб кIудияб байрамалде буссинабуна Дербенталъе 2000 сон тIубай. Интернеталда жидерго пикраби загьир гьарулез абулеб буго, гьеб республикаялъул имиджалъе цIакъ лъикIаб хIужжа кколин. Гьединаб пикруялда цо рахъалъан разилъулел рукIаниги, нижер радиоялъе комментариял гьарурал экспертаз кIвар буссинабулеб буго хасго республикаялъул хIакъимзабазеги бокьулел батIи-батIиял юбилеязул, байрамазул тадбиразул цогидаб рахъалда бугеб хIакъикъаталде.\nРГВК "Дагъистан": баянлъи гьечIеб "гьужум"\nМоцIалъул байбихьуда Дагъистаналда Жанисел ишазул министерлъиялъ жиндирго идарабазул цояб тIамуна РГВК «Дагъистан» телекомпаниялда хал-шал гьабизе. Гьеб хIужа хутIизе бегьулаанин кинабгIаги кIвар кьечIого, гьелдаса цебесеб къоялда гьелъул эфиралда Дагъистаналда гьеб министерлъиялъул системаялда хIалтIизарулел вахIшиял къагIидабазул бицун букIинчIебанийин хъвалеб буго интернет-гIатIилъиялда жидерго пикраби загьир гьабулезул цояз.\nПолициялъул ресал гIатIилъизариялдаса инсанасул ихтиярал мукъсанлъизариялде\nПачалихъияб Думаялъ къанунал хъачIлъизариялъул нух бищун букIиналде къвар буссинабулеб буго инсанасул ихтиярал цIунулел гIуцIабаз. Гьезул пикруялда, ахир-къадги гьедининаб хIаракатчилъи, цо рахъалъан босани, буссунеб буго низам цIунулеб системаялъул идарабазул ресал гIатIилъизариялде, цогидаб рахъалъан, гIагсалда, гIадатиял гражданазул кьучIиял ихтияраздацин гIорхъаби чIезариялде.


ГIарзал гIемерлъидал бахъараб ахIи\nДРялъул Лъай кьеялъул ва гIелмуялъул министерствоялда тIобитIараб данделъиялда бицана Басрияб Аргъвани росдал школалъул масъалабазул хIакъалъулъ.\nГумбет районалъул Басрияб Аргъвани росулъ исана къачIана школалъул мина ва кьучIдасанго хисизабуна гьелъул сипат. Гьелъие квербакъана, «100 школа» абураб проекталда рекъон, ресалда ругел росдал гIадамаз. Августалъул ахиралда бачIараб «ХIакъикъаталъул» номералда нижеца хъван букIана рехсараб школалъе учительзаби тIаса рищулел ругин абунги. Гьелъул мурадалда Дагъистаналъул лъай кьей цебетIезабиялъул институталъ (ДИРО) гIуцIана ва тIобитIана къецги.\nШкола цIигьабизе квербакъарал меценатазул букIана батIияб мурадги – росу чIунтизе тунгутIи. Гьединлъидал цIигьабураб школалда цIализе гьез ракIарана гIатIиракьалда гIумру гьабулел росуцоязул лъимал ва чIезаруна гьенир хIалтIизе разилъарал учительзабазе лъикIаб харжгун санагIатал шартIал. Проект лъикIаб бугин ва гьеб цогидазеги мисаллъун лъугьиналде хьул букIана нижерги.\nАмма дагьалъ цебе бахъана ахIи. Абулеб букIана, къецалъул хIасилалда меценатаз директорлъун тIамурав чиясул бакIалда гьениве витIун вугин анлъго класс гурони лъугIизабичIев (хутIараб заманалда исламиял цIалул идарабазда цIаларав) чиян абун. Гьелда разилъичIел меценатаз жидерго лъимал рачунел рукIана нахъе.\nГьал къоязда ДРялъул Лъай кьеялъул ва гIелмуялъул министерствоялда тIобитIана хасаб данделъи. Гьениб бицана Басрияб Аргъвани росдал школалъул ахIвал-хIалалъул хIакъалъулъ. ДРялъул хIукуматалъул вице-премьер – ДРялъул лъай кьеялъул ва гIелмуялъул министр Умупазил ГIумаровалъ данделъиялъул гIахьалчагIазда гьарана, рехсараб хIужа политикияб рахънибе ккезабизе хIаракат бахъугейилан. «Масъала тIубазе ккола законалъул тIалабалги цIунун ва цIалдохъабазе зарал ккеларедухъ», - ан абуна гьелъ.\n«Гьаб соналъул марталда администрациялде хитIаб гьабуна Аргъвани росдал жамагIатчагIаз. Гьез абулеб букIана, школа къаялъул хIинкъи букIиналда бан, школа-интернатги рагьун, гьенире шагьараздасаги мадугьалихъ росабалъаги лъимал рачани лъикIаб букIинаанин абун. Исана школа къачIана «100 школа» абураб проекталда рекъон. ТIубанго хисана тIох, чIабар, гордалгун нуцIби, бана котельная. Гьеб хIалтIи гьабун хадуб цIалдохъабазул къадар цIикIкIана – гьенив жакъа вуго 36 чи.\nАмма хадубккун загьирлъана, 50 чиясе бакI бугеб интернат (гьелъул гIаммаб гIатIилъи буго 674 квадратияб метр) спонсораз бан буго, жеги ракь бичун босилалдего ва официалияб ихтияр кьелалдего. Гьединлъидал, депутатазул собраниялъул хIукмуялъул кьучIалда, районалъул администрациялъ тасдикъ гьабуна хасаб хIукму: лъай кьеялъул идараялъул ракь интернаталъе бихьизабураб ракьалдаса батIагьабиялъул хIакъалъулъ. Гьелъул мурадги букIана рехсараб бакIалда интернат базе ихтияр кьолел документал гьариялъе квербакъи. Гьелда бан хIадурун руго аукционалъе документалги. Амма тIад мина бан бахъараб ракь аукционалда кин лъелеб?\nНижееги бокьун буго школаги букIине, росуги цIунизе. ХIажатаб кумекалъе рахъине хIадурги руго ниж», - ан бицана Гумбет районалъул бетIер ХIажимурад МухIамадовас.\nГьабсагIаталда школалъул гьечIо «школа-интернат» абураб статус. Гьелда бан, Аргъвани росдал школалда сордо-къоялъ 24 лъимер тезе ихтиярги букIунаро. Гьарун гьечIо хиса-басиял школалъул уставалдаги. Гьединго къабул гьарун гьечIо цогидалги нормативиял актал.\nДанделъиялда хIукму гьабуна муниципалитеталъул бетIерасда тIадкъазе рехсарал гIунгутIаби хехаб заманалда тIагIинариялъе нухал ратеян ва министерствоялъе баян кьеян абун. Гьелде тIадеги, гIуцIана хасаб комиссияги. Гьелъ халгьабизе буго нормативазде рекъонкколищали рехсараб объект. Комиссиялда гъорлъ руго ДРялъул Ралел бакIазулги, Лъай кьеялъулгун гIелмуялъулги ва Юстициялъулги министерствабазул вакилзаби.\nДругие материалы в этой категории: « Хъаме пенсионерал!\tЧIахIилъ къан хутIугеги анищазул хур »


"Куклоград" - ясикIабазул шагьар\nГьал къоязда МахIачхъалаялда байбихьана «Куклоград» абураб ясикIабазул экспозиция. Гьеб тадбиралъулъ гIахьаллъи гьабулеб буго Дагъистаналдаса 28 батIияв художникас. Экспозициялда рихьизарун ругел ясикIаби гьарулаго художниказ хъабхъидаса бахъараб маххуде щвезегIан батIи-батIиял сурсатал хIалтIизарун руго.\nМахIачхъалаялда бугеб миллияб маданияталъул централда тIобитIулеб бугеб ясикIабазул экспозициялда бихьизабун буго 40 гIан расанкIо. Гьел гьарулаго художниказ гIадатияб макъарги цIулги гуреб, махх, бетон, пихъ-мичI, чIахI, хIалтIизабун буго. ХIатта, гьенир руго гунзаридул гьарурал ясикIабигицин. Амма экспозициялде рачIаразул гIемерисезе цIакъ йокьун йигоан квасул кунал гьаюрай ясикIо. Жеги киданиги бихьичIила гьединаб къагIидаялъ гьабураб расанкIойилан абулеб букIана гIадамаз. Гьелъул бетIергьан дизайнер Екатерина Дидковскаялъ экспозиция рагьулаго бицана гьеб расанкIоялъул тарих.\nГьей йикIун йиго Екатерина гьитIинго йигеб меххалдаго кIодоэбелалъ жинцаго гьелъие гьаюн йикIарай ясикIо. Щибниги батIияб жоги гьоркьоб жубазабичIого цохIо кунаца жем-жемун, хьухьун гьаюн йиго гьей. Жинда жеги киданиги гьедин гьабураб тIагIел бихьун букIинчIила, гьеб гьабулеб къагIидаги лъалеб гьечIила, гьединлъадал цойгидаздаги гьеб бихьун букIине босанила экспозициялдейилан абуна Екатеринаца.\nМиллияб маданияталъул централъул нухмалъулей, искусство лъазабулей Манасова Мадинаца экспозициялде рачIаразе бицана Дагъистаналъул халкъазул ясикIабазул тарих. Кин ва сундул гьел гьарулел рукIаралали. Гьелъ бицана кутакалда махщалида гьарурал, рукIунаанила гьел цере-цере. Гьанже гIадал хIукуматалъул хIадурарал ва бокьараб ххамги, цойгидал сурсатал гьечIеб меххалда бугеб-бугеб жоялъул гьарулаанила гьел. Чанги гьел гIажаиблъи гьабизе ккарал гIадал рукIунанилан. Гьединлъидал халкъияб искусствоялъул гьеб рахъ кIоченчIого букIиналъе гIуцIанила жидеца гьаб тадбирилан бицана гьелъ.\nМаххул, ганчIил, цIулал бакIа-бакIал, чIахIиял дагьал хъачIал ва гьелдаго цадахъ кIарчамал хIалтIабаздалъун лъалев Дагъистаналъул художник ва дизайнер Закарьяев Закарьяца «Эркенлъи» радиоялъе бицана жиндица гьеб экспозициялъулъ гIахьаллъи гьабиялъе гIоло кIиго анкьица тIаса вахъинчIого гьабунила бетоналъул расанкIойилан. Жиндие щиб бугониги цо батIияб, лъиданиги релълъинчIеб расанкIо гьабизе бокьун букIанилан.\nЗакарья Закарьяев жиндирго расанкIо хIалбихьулейгун\nЗакарья Закарьяев: «Рихьизе берцинал, хIеренал гьайбатал ругин кканиги дагьал хъачIал лъугьана дир гьел расанкIаби. Амма битIараб бицани унго-унголъунги расанкIабазда релълъарал жал гьарулевин вукIаравха дун. Гьел гьарулелъул дун лъимадул бераздалъун валагьизе хIалбихьулеб букIана. Лъаларо бажаррабищали, цойгидал гIощтIоцаги, лълъиниялъги квартIицаги гьарулел дир хIалтIабазда гьоркьор гьел расанкIаби дагьал батIаго, гьайбатго руго. Амма кин букIаниги цо бихьинал, чахIиял чагIазе гIадал лъугьанин ккола дида гьел».\nЗакарьяца экспозициялда рихьизарун руго бетоналъул гьабураб таращги, бухун маххул гьабураб цидул тIинчIги, цIулал гьабураб гьанкIолеб цIулал чуги. Экспозициялда рукIарал киналго лъималазе рекIее гIун бугоан гьеб чу, гьелда рекIине ирга щоларого рукIана гьел.\nХудожник ва радиоведущая Полина Дибировалъ экспозициялда йихьизаюн йиго ботIродаса хIатIиде щвезегIан чIегIераб хIижабги ретIарай, « Тренд сезона» илан абун цIарги лъурай ясикIо. Гьелъул авторалъ абулеб буго жакъа къоялда гьеб гIолилазда гьоркьоб Дагъистаналда тIибитIулеб бугеб ретIа-къаялъул къагIидаялда сверун гIемерал бахIсал ругила, гьелъул рахъккуралги ругила, гьелде дандечIаралги ругила, амма гьелъул ругъел-сан гьабичIого лъицаниги толеб гьечIила. Гьединлъидал гIадамазул гьелде кинаб бербалагьи букIунебали бихьизе гьаюнила жиндица гьединай ясикIойилан бицана Дибирова Полинаца.\nПолина Дибирова ва гьелъул "Тренд"\nДибирова Полина: «Гьаб ясикIоялъулъги гьелъул партал руго гIемер дандеккунгутIаби. Гьалъул буго гIемер косметика бахун къачIараб куцги, хутIараб кинабго къаркъала бахчун буго исламияб къагIидаялъ. Гьеб парталги косметикаги дандекколареб жо бугелъул гьедин хьвадулел ясалги нилъер гIемер рукIунелъул гьелда сверун чанги чи вакIарун вукIана. Гьедин хьвадул ясал рихьараб меалда гьезул гордида гъоркь щиб бугебали балагьизе бокьун букIунин ккола дида гIадамазе. Гьединлъидал гьай дир ясикIоги гордеялда гъоркь щиб бугебали бихьизе йосилин ккола дида».\nЭкзспозициялда рихьазарун руго кагътил , ролълъул гьарурал жалго художниказ ургъун рахъун гьарурал ясикIабиги. Хъабхъида тIад рахъарал гIурусазул матрешкабиги, матрешкабазухъего гьарурал дагъистаналъул миллияб партал ретIерал Марьяшабийилан цIар лъуразухъ ва цойгидал ясикIабазухъ чIобого балагьизе ине бегьула бокьарав чи. Экспозиция халат бахъине буго 15 январалде щвезегIан.


Дербент мухъалъул бетIер Къурбан Къурбанов азарханаялдаса къватIивеги виччан, жиндирго хъулухъалде ун вуго.\nГьелдаго цадахъ раккун руго баянал Дербент мухъалъул нухмалъиялъ бюджеталъул гIарац кин бикьа-къотIун бугебали хал гьабизе Дагъистаналъул бетIерас ХIисаб кьеялъул палатаялъул вакилзаби ритIун ругин абуралги.\nАмма бицунеб буго гьез гьеб хал гьабун бахъинегIан Къурбанов хIухьбахъизе курорталде ине вугиланги. Гьелда бан ЭР-ялъе кинабгIаги баян кьечIо Дербент мухъалъул администрациялдасан.\nРекIел унти ккеялда хIинкъи бугилан, чанго къоялъ цеве Дербент азарханаялде хъамун вукIана Къурбан Къурбанов. Гьесие квеш лъугьун бугоан хъулухъалдаса нахъе аян гIарза хъвазе кколилан Дагъистаналъул хIукуматалдаса чияс лъазабун хадуб.\nБайбихьуда жив тIалъиялда данде инарилан лъазабун букIарав Къурбан Къурбанов, гьанже жинца халкъалъул мурадал цIунизе кколилан, гьединлъидал хъулухъалдаса ине гьечIин чIана хадусан гьев. Гьедин Дербенталда цин данделъун рукIана росабазул бегавулзабиги гIадатиял гIадамалги.\nГьединго 4 августалда ракIарун рукIана Дербент мухъалъул хIакимзабиги. Гьез бицунелда рекъон, Дербент мухъ цебетIеялъе Къурбановас гIезегIан хIалтIи гьабунин, гьединлъидал гьев хъулухъалдаса нахъе ине кколарин абураб пикру буго ракIараразул.\nАмма гьел ругин Къурбановас хъулухъалги кьун тарал чагIиги гьесул гIагарлъиги, гьединлъидал гьев цIуничIого рес гьечIин гьезулин абураб пикру буго бакIалъул гIадамазул цогидаб бутIаялъул. Масала, ЭР-ялъе гьединаб пикру загьир гьабуна Дербент мухъалда гIумру гьабулев Руслан МухIамадрахIимовас.\nРуслан МухIамадрахIимов: «Къурбанов кида-къадги ине вуго. Гьесул иш лъикI гьечIо, лъица щиб бицаниги. Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас гьабулеб гIемерисеб жоялда тIад рекъоларо дун. Амма гьев Къурбанов нахъе витIизе кколин гьес гьабураб хIукмуялда кутакалда рекъола.\nЦин бугони, 20-ялде гIунтIун соназ цого хъулухъалда чи кин тезе бегьулев. КIиабизе бугони, Дербент мухъалъул нухмалъулевинги абун, Азербайжаналъе агентлъи гьабулев вуго гьев балъгого.\nКиназдаго лъалеб жо буго гьесул мугъчIвалев чилъун президент Илгьам ГIалиев вукIин. Къурбанов гьенив вукIиналъе кьолел жал руго гьабсагIаталда Азербайжаналъ Дербент мухъалда реконструкциязе инвестициялги. Къурбанов нахъе ани, инвестициялги къотIине тезе руго Азербайжаналъ.\nТунги лъикI гьел, щайин абуни, жакъа Азербайжаналъул гьетIи Россиялдехун гьечIо, бакътIерхьул рахъалдехун буго. Гьедин Къурбановас Дербент мухъалда Азербайжаналъул политика билълъанхъизабулеб буго. Гьенив вугев бокьарав хIакимчиясул хIалтIул рокъоре раккани, нужеда рихьила Дагъистаналъулгун Россиялъул гуреб, Азербайжаналъул байрахъги президент Илгьам ГIалиевасул сураталги».\nПалхIасил, жив унтун вугин чIун вуго Дербент мухъалъул нухмалъиялъул Къурбанов. Гьединаб мехалда чи хIалтIудаса нахъе рехизе ихтияр букIунаро, къануналда рекъон. Гьединлъидал бугин Къурбанов нахъе рехизе цогиги нухилан рикIкIунеб буго цо-цояз.\nМасала, ХIисаб гьабиялъул палатаялъулги, прокуратураялъулги, цогиги идарабазулги хIалтIухъабаз халгьабиял тIоритIани, Дербент мухъалда гIезегIан гIунгутIаби тIатине рес бугила, ялъуни, МахIачхъалаялъул шагьаралъул мэр СагIид Амировасда хадуб гIадин вертолет битIизе бегьулила.\nБицен гьабулеб суалалда бан социалиял сетаздасан борхизе байбихьана цойги суалги. Масала, Дагъистаналда азербайжанал гIемерлъи. Гьелъие гIиллалъун ккун бугин советияб заманалда коммунистаз азербайжанал хасаб миллат хIисабалда рихьизарун рукIин.\nГьединаб миллат гьечIин рикIкIунеб буго интернеталдасан пайда босулел дагъистаниязул цо къокъаялъ. Персалги, туркалги, таталги кколила гьел.\nАзербайжан миллаталъул суал баккиялъе гIилла буго Дербент мухъалъул бетIер Къурбан Къурбанов гьеб миллаталъул чи вукIин. Гьесде щвезегIан къогогIан соналъ гьеб мухъалъе нухмалъи гьабуна Къурбановасул эмен СагIид Къурбановас. Гьесул цогидав вас вукIана Азербайжаналда Дагъистаналъул официалияв вакиллъунги.


Херасул адаб тараб хlужа\nКIиго соналъ цебе Дагъистаналъул Гумбет мухъалда ккараб хIужаялъул хал гьабулеб буго гьабулеб буго республикаялъул прокуратураялъ. Гьеб хурхараб буго полициялъул капитанас кьвагьул алатги чанго гуллаги 80 сон барав чиясул рокъобе рехиялда.\nПолициялъул хIалтIухъанасда тIад рагьун буго лъабго статьялда рекъон такъсир гьабиялъул иш.\nРехсараб лъугьа-бахъин ккаралдаса кIигониги сон бан буго. Гумбет мухъалъул жанисел ишазул идараялъухъа кинал ругониги баянал щвечIо нижехъе. Гьел разилъизе гьечIин гьеб хIужаялъул хIакъалъулъ кинал ругониги комментариял кьезецинилан бицана нижеда гьенисаго чияс. Дагъистаналъул прокуратураялъ байбихьун буго гьелда сверухъ цIех-рех. Гьезул баяназда рекъон Гумбет мухъалъул жанисел ишазул идараялдаса полициялъул капитанас Гъоркьаинхоса 80 сон барав пенсионер ГIабдулгъаниев ХIамзатил рокъобе рехун батун буго ярагъги чанго кьвагьул алатги. Хадуб жиндицаго ахIи-хIурги бахъинабун буго гьев чиясул рокъоб ярагъ бахчун бугилан. Кин щибали цIех-рех гьабидал баяналъун буго пуланаб заманалда жаниб гьарурал такъсиразул рахъалъ хIисаб кьолеб мехалъ цIикIкIун хIалтIи гьабунин жинцаян абизе гIололъун ургъунго гьабун букIин полициялъул хIалтIухъанас гьеб такъсир.\nБицен гьабулев полициялъулав кIиго соналъ цеве жидер росулъ участкаялъул полициявлъун хIалтIулев вукIанилан бицана нижее Гъоркьаинхоса СайгидахIмадов ГIабдулатIипца. Гьеб лъугьа-бахъиналъул хIакъалъулъ жиндаго лъалеб жо нижее бицине разилъана гьев.\nСайгидахIмадов ГIабдулатIип: ЦIех-рех гьабизеян прокуратураялдеги ахIун вукIун вуго гьев сон. Дида битIараб бицанин лъаларо кинаб къагIидаялъ гьеб ярагъги жоги гьесул рокъобе полициялъулас рехун букIарабали, гьедин бицунеб рагIун гурони. Гьев Рашидбегида (бицен гьабулев полициялъулав) тIасан гIарзаги хъван бугин ХIамзатицаян абулеб буго».\nЭР: Прокуратураялде ахIун хадуб щибилан гьесда абун бугеб?\nГIабдулатIип: «Гьеб битIараб бицани лъаларо»\nГьеб цIех-рехалъул хIасил кинаб ккарабали гьикъизе полициялъулас жинде къор гъурав ГIабдулгъаниев ХIамзатилгун бухьен гьабизе рес щвечIо нижее. Гьев гьабсагIат росулъги рагIуларо.\nГьесие рекIкI гьабурав полициялъул хIалтIухъанасда тIад лъабго статьялда рекъон уголовияб иш рагьун буго: рекIкIаб куцалда хъулухъалдаса пайда боси, изну гьечIого чиясул рокъове жаниве лъугьун гьесие зарал гьаби ва къануналда рекъечIеб куцалъ ярагъ ва кьвагьул алаталдаса пайда боси.\nХъулухъалдаса пайдаги босун такъсир гьабулел полициялъул хIалтIухъабаздехун совет хIукуматалъул заманалда кьварараб бербалагьи букIанин ва гьезие гьабулеб тамихIги къвакIараб букIанилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе рехсараб лъугьа-бахъиналда тIасан пикру загьир гьабулаго хIалхьиялда вугев юрист ГIумаров ГIусманица. ГIемерал соназ республикаялъул прокуратураялда хIалтIарав хIалбихьи бугев юрист ккола гьев. ГIусманица рикIкIунеб буго полициялъул хIалтIухъанас такъсир гьабун букIин мухIканго чIезабизе кколин цин гьелдаса хадуб хал гьабизе кколин кинаб тамихI гьесие къотIилебали:\nГIумаров ГIусман: «Жакъа гьединал такъсирал гьабулел низам цIунулел хIалтIухъабазда хадуб кIудияб хъаравуллъи бугин нухмалъиялъул рахъалдасаян абизе нух гьечIо. ХIакъикъаталдаги гьедин буго иш. Амма гIамм гьабун киналго гьединал полициялъул ретIел ретIарал чагIи ругин жакъа хъачагълъудаян батизеги бегьуларо, гьеб гIантаб пикру букIина. Нилъ ругьунлъун руго жакъа низам цIунулезул рахъалдаса кинаб бугониги гъалатI бихьани гьел киналго такъсирчагIи ругилан гьезда мугьру чIвазе. Амма нилъ ралагьизе ккола цогидаб рахъалдасаги. Цогидаб рахъ буго хIужаби, чIванкъотIарал далилал. Гьел далилал гьечIого чиясде такъсирчи вугиланги абизе бегьуларо».\nГумбет мухъалда херав пенсионерасул рокъобе ярагъ рехун батиялъул темаялда тIад руссунаго гьаниб тIаде жубазе ккола херасе рекIкI гьабурав Гумбет мухъалдаса полициялъул капитан гьабсагIат республикаялъул кIудияб хъулухъалда вугев чиясул гIагарав чи кколев рагIулин гьев, гьединлъидал гьеб хIужа къватIибе бахъичIого хутIизе кIвараб хIаракат бахъулеб бугин гьев полициялъуласул гIагарав чиясилан буго бицунеб.


Бана гьудуллъиялъул кьо\nЧIагояб гьаракьги балагьарал пана гьарулел бакъналги\n12 ноябралда «ResPublik» медиа-централда тIобитIана гуржиязул кочIохъан Дато Кенчиашивилил ва «Мегобреби» къокъаялъул концерт.\nКонцерталъул гIуцIарухъанлъунги хIаракатчилъунги вукIана Дагъистаналъул машгьурав кочIохъан АхIмад Закариев.\nДатолги гьеб къокъаялъулги концерталъухъ гIашикълъараз цIун букIана гьеб сордоялъ зал.\nКонцерт байбихьана Дагъистаналъул халкъалдехун бугеб рокьиги хIурматги загьир гьабураб кочIодалъун. «Дагъистан лъугьун буго дие кIиабилеб ватIанлъун, гьаниб гIумру гьабулеб буго дир лъикIал гьудулзабаз. Дида лъала дагъистаниязе дир махщел бокьулеблъи ва гьеб рокьи гьезул гьурмада бихьула. Баркала нужее!»- ян абуна Датоца.\nКонцерталъул заманалда балагьаразул рес букIана кочIохъанасе суалал кьезеги гьевгун цадахъ суратал рахъизеги.\nМоцIалъ цебе ДРялъул культураялъул министралъул ишал тIуразарулей Зарема Бутаевалъ тIобитIана дандчIвай Т. Мурадовалъул цIаралда бугеб пачалихъияб филармониялъул эстрадаялъул кочIохъабигун. Гара-чIвариялъулъ гIахьаллъана Дагъистаналъул мустахIикъал ва халкъиял артисталги. Бицунеб букIана музыкалиял программабазул даража борхизабизе ккеялъул, репертуар цIигьабиялъул, цIиял, гьунар бугел цолъаби цIуниялъул ва церетIезариялъул хIакъалъулъ.\nГара-чIвариялъул байбихьуда Зарема Бутаевалъ баян гьаруна аслиял масъалаби: «Ахирал соназда лъугIулел руго Дагъистаналъул фольклоралъул хаслъаби, кечI-бакъаналдехун гьечIо цебе гIадаб бербалагьи. АхIулел руго цого кучIдул, рагIаби руго лъилали лъаларел ва магIна-гIин гьечIел».\nГуржияз цIунулеб ва цебетIезабулеб буго жидерго миллияб кочIол хаслъи. Гьединлъидал гьеб концертги букIана, гьанжего гьанже кечI-бакъаналде машгъуллъарал Дагъистаналъул гIолохъанал артистазе мисаллъун.\nГьеб сордоялъ лъазабуна ЦIияб соналдасан МахIачхъалаялда байбихьизе бугин, Дато Кенчиашвили авторлъун кколеб, «Кавказалъул гьаракь» абураб музыкалияб проект. Гьелъул гIуцIарухъабилъун ккола «Кавказалъул рукъ» маданияб центр. Проекталда гIахьаллъизе бегьула СКФОялъул киналго регионаздаса кечI-бакъан бокьулел, 16-35 сонал рарал гьунар бугел гIолилал. Гьеб ккола Дагъистаналъулги Гуржиялъулги цадахъаб проект, гьелъ квербакъила мадугьалзабазул гьоркьорлъаби дагьалги щулалъиялъе.\nПрочитано 324 раз\tПоследнее изменение Пятница, 17 ноября 2017 11:16\nДругие материалы в этой категории: « Сонал. Нухал. Анищал\tГIагараб театралъе кьураб гIумру »


Борис Немцов, Москваялда раллиялда, 24 ноябрь, 2007\nРоссиялъул батIи-батIиял хъулухъчагIаз ва информалатаз кьолел руго опоозиционияв политик Борис Немцов 27 февралалъул къаси чIваялда хурхун жидерго версиял, амма абизе ккола гьезул цонигиялъул Кремлалъ бицунеб гьечIин.\nТIоцебесеб версия: Гьеб буго Америкаялъул хIалтIи.\nРоссиялъул цIех-рехалъул комитеталъ ва цоги тIадегIанал хъулухъчагIаз Немцов чIваялъул гIайиб бугезул цIарал рехсолел рукIинчIо. Гьез абулеб букIана гьеб бугин «жидерго политикиял мурадал тIураялъе гIоло бокьараб жо гьабулел чагIазул ишин».\nГIемерисел россиялъулаздаги цIар рехсечIеб гьеб лъазаби жидеего бокьухъе бичIчIун буго, ва гIадатияб куцалда, гьединал ишал гьарулеблъун гьезда бихьула Америка.\nКремлалъ чанго нухалда гьабун букIана Евромайданал гIуцIиялъул, Украиналда нухмалъи рехиялъул ва гьебго Россиялда гьабизе къасд гьабиялъул гIайибал Америкаялда.\nИнтернеталда гьабураб формалияб гуреб цIех-рехалъ бихьизабун буго гьелда гIахьаллъаразул 45 проценталъ Немцов Америкалъ чIванин рикIкIунеб букIин.\n23% абуни рикIкIунеб буго протестал рижинаризелъун жидеразулго цояв чIвазеги разияб букIун батилин оппозицияйин.\nЧачан республикаялъул лидер Къадиров Рамзаница Instagramалда жиндирго\nгьумералда хъвалеб буго «кинаб букIаниги щакълъи гьечIин Немцов чIваялъул иш магърибалъул хасал хъулухъаз гIуцIун букIиналдайин. Гьел ругин щиб гьабунги Россиялда жаниб конфликт багъаризабизе хIадурал чагIийин».\n«Москва бакьулъ чIвана Борис Немцов. АхIвал-хIал хIалуцинабизе бокьарал чагIазул иш буго гьеб. Гьев чIварал чагIазул хьул букIун батула гьев чIваялъул гIайиб тIолабго дунялалъ Россиялъул тIалъиялда гьабизе букIиналда ва гьеб киналъго протестал рижинариялда. КинабгIаги щаклъи гьечIо, Россиялда жанисеб конфликт боркьизе къваригIарал, магърибалъул хасал-хъулухъаз Немцов чIваялъул иш гIуцIун букIиналда. Гьеб буго гьезул къагIида. Гьез чи жидедего гIагар гьавула, гьесие гьереси хьулал кьола, гьев Америкаялъул ва Европаялъул гьудул вугин абула, амма хадуб улкаялъул тIалъиялда гIайибал чIвазелъун гьесул гьавула къурбан. Гьединал ишал гIемерал руго. Гьебго мехалда кIочене бегьуларо Киевалъул Москваялдехун бугеб рокьукълъиги. Гьезул хасал хъулухъазул квераз гьабун батизеги рес буго гьеб. Амма Борис Немцов киданиги вукIинчIо Россиялъе тIалъи гьабизе рес бугев чилъун»,-ян хъвалеб буго Къадировасул гьеб гьумералда.\nГьелда жеги абулеб буго Немцовасде оппозиционер абун цIар букIаниги, хIакъикъаталдаги оппозицияйин абулеб жоялъул лидерлъунги гьев вукIинчIин.\nГьес жиндиего авторитет балагьулеб букIанин гIадамаз гIемер рехсолел политиказул цIаразда хурхун жал-жалги рицун. Гьесие киданиги рекIее гIолеб букIинчIин Чачанлъи цебетIезабизелъун жинца гьабулеб хIалтIи. Амма кин бугониги гьев вугин Россиялъул гражданин ва гьев чIварал чагIиги тамихIалде цIазе кколин хъвалеб буго гьениб. Гьенибго балеб буго Немцовасул эбелалда ва гIагаразда зигараги.\nКIиабилеб версия: Гьеб буго исламиял экстремистазул иш.\nРоссиялъул цIех-рехчагIаз абулеб буго Немцовасе рагьараб хIинкъи букIанин экстремистаздаса, щайгурелъул гьес рагьун какулеб букIанин Франциялъул\nCharlie Hebdo абулеб сатирияб даптаралде январалда гьабун букIараб тIадекIанцIийин.\nГьелда хурхинарулел руго Россиялъул информалатаз полициялде мугъчIвайгун гьарулел цо-цо лъазабиялги. Шималияб Кавказалъул Гъайгъай республикаялда регистарция бугеб хъахIаб Lada машина букIанин Немцов чIвараб бакIалдаса гIебеде бихьунин абулеб буго гьезда.\nЛъабабилеб версия: Гьеб буго украиназул иш\nНемцовас гIемер какулеб букIана Украиналъул машрикъалъул рахъалда бугеб конфликталда Россиялъул гIахьаллъи ва абулеб букIана улкаялда жаниб бугеб кризисалъе гIиллалъунги гьеб гIахьаллъи бугин.\nГьебго заманаялда Россиялъул ЦIех-рехалъул комитеталъул официалияв вакил Владимир Маркиница абуна гьев чIваялъул гIайиб Украиналда бугин. Гьес абуна конфликталъул кIиябго рахъалда ругин радикалиял пикрубазул гIадамал ва гьединлъидал гьеб гьабизе рес букIанин Украиналъул националистазго гIадин Россиялдехун цIайи цIикIкIарал сепаратистазги.\nЦо-цоязул пикруялда Немцов Киевалъул рахъ кколев вукIиналъ Россиялъул тушманлъун рикIкIунелги рукIана Путинил рахъ ккуразда гьоркьор.\nРоссиялъул улка цIуниялъул министерлъиялъул къайимлъиялда бугеб Звезда телеканалалъ лъазабулеб букIана Немцов чIваялъулъ Кремлалъул оппонентал-ультранационалист Дмитрий Корчинскиясул ва Украиналъул кваранаб секторалъул бетIер Дмитрий Ярошил гIахьаллъи букIине рес бугин.\n«Гьез дагьаб цебегIан лъазабулеб букIана Россиялда ва хасго Москваялда терактал гьаризе кколин. Гьанже бичIчIулеб буго гьеб Россиялда щвезабураб кьаби бугеблъи»-ян абулеб букIана Звезда каналалъ.\nУнкъабилеб версия: Хасаб гIумруялда бараб гIилла.\nНемцов чIван хадуб гIемераз интернетсайтаздасан бицунеб букIана гьев жиндир йокьулей жиндехунго юссинаюралъухъ Украиналдаса чияс чIван вугин.\nЧIвараб мехалда Немцовасда цадахъ йикIана Украиналдаса модель 23 сон барай Анна Дурицкая.\nГьеб къо щвелалде гьез лъабго соналъ цадахъ гIумру гьабулеб букIун буго.\nАнатолий Чубайс: "Нилъ киналго лъалхъизе ккола"


Гьури сабаблъун щвечIел компенсациял...\nМахIачхъалаялъул ГIахъущиясул къотIноб бугеб гIемертIалаяб минаялда цIа ккаралдаса хадуб моцI ана, амма зарал ккарал гIадамазе кинабгIаги кумек щун гьечIо пачалихъиял идарабазухъа.\nГьеб лъугьа-бахъиналда щивго хвечIо ва лъукъичIо, амма гIадамаз жаниб гIумру гьабун рукIарал анцIго рукъ тIубанго бухIана. Зарал ккана цогидал рукъзазул хважанизабазеги – лъим бачIунеб пластикадул трубал рухIана, газ бачIунеб система ххвана, токалъул кварал рухIана. Жакъа къоялда гIемертIалаяб минаялда лъицаниги гIумру гьабулеб гьечIо. Гьел рукъзабазда гIумру гьабун рукIарал гIагарлъиялъухъ руго.\nГьезул гIарзаби руго жидее шагьаралъул коммуналиял хъулухъаз кинабгIаги кумек гьабичIин. Зарал ккарал рукъзазул хважаизабини щиб, рухIарал рукъзазул хважаинзабазе компенсациял щвезехъин гьечIо. Шагьаралъул администрациялъ лъазабухъе, гIемертIалаяб минадул цохIо тIох къачIаялъе къваригIун буго 16 миллион гъурущ. Амма мэриялда гьединго абуна шагьаралъул бюджеталда гьеб гIарац гьечIин.\nМинаялда гIумру гьабун рукIарал гIадамазул къукъа гьал къоязда мэриялде рачIана. Амма гьелгун щалниги дандчIвачIо. Ленинил майданалда ракIарарал гIадамаз журналистазе бицана, цIа ккун хадуб минаялда сверухъ ва жаниб хутIараб рищни жидецаго бакIаранин ва тIох бацIиналъул хIалтIабиги жидецаго гьарунин. «Амма гьел хIалтIаби мэриялъул вакилаз рикIкIунел руго жидеца гьарураллъун. Кагътазе гьез жавабалги кьолел гьечIо», - ян гIарзаби ругоан гIадамазул.\nГьез гьединго бицана жал гостиницабазде щвезаризе кколел рукIанин Киров мухъалъул администрациялъ, амма гьел шартIалги жидее чIезаричIин.\nКиров мухъалъул администрациялда абулеб буго жидеца кумек гьабунин – рищни нахъбаччизе машинал рихьизарунин. Амма гIадамазул рагIабазда рекъон, гьел машинабазухъ гIарац минаялда гIумру гьабулез кьуна. Рищнидул цIураб 38 КамАЗ букIана ва жиб-жиб машинадухъ I500 гъурущ кьезе кканилан, бицана гIадамаз.\nГьединго гьезул рагIабазда рекъон, МЧСалда гьезда абун буго пачалихъиял компенсациял гьезие рихьизарун гьечIин. Къануналда рекъон, тIабигIияб стихиялдаса зарал ккаразе компенсациял кьеялъе рихьизарурал шартIал руго. Минаялда ккараб цIа гьороца тIибитIизабуралъун рикIкIунеб буго. ЦIа ккараб къоялда гьорол хехлъи секундаялда жаниб 28 метралъулаб букIана, амма компенсациял кьола секундаялда жаниб 30 метр хехлъи бугеб гьуриялдаса зарал ккаразе.\nШагьаралъул администрациялдаса вакилаз къабул гьаричIо гIадамал. Амма гьелгун дандчIвана Дагъистаналъул нухмалъулесул хасав вакил ГIалибег ГIалиев.\nГIадамазул масъалаялда тIаса МЧСалъул позиция жинда бичIчIулеб гьечIилан абуна ГIалиевас «Эркенлъиялъе».\nГIалибег ГIалиев: «Доб къоялда радалиса МЧСалъ ритIулел рукIана СМСал ураганалъулаб гьури букIине бугин. Гьуриялдаса гIадамазе кIудияб заралги ккана, шагьаралъул чанги бутIаялда канлъиги букIинчIо чанги къоялда. Вице-премьер Рамазан Жафаровгун дандчIвана гIадамал. Гьеб минаялде хасаб инспекция битIизе къотIи гьабуна. ГIадамазул киналго суалал тIуразегIан дица гьелгун бухьен кквезе буго».\nВице-премьергун дандчIараз бицухъе, Жафаровас абун рагIула МЧСалъул баянал гьересияллъун рукIине рес гьечIин ва гьелдалъун республикаялъул резервияб фондалдаса компенсациял гIадамазе кьезе ихтияр гьечIин. Амма хIакимас масъала тIубазе цогидал нухал ралагьизе ругин рагIи кьун буго.\nГIадамазул хьул буго кинаб букIаниги кумек жидее гьабилин хIукуматалъ. Гьеб минаялда жаниб гIумру гьабулеб буго гIемерисала гIолохъанал хъизаназ ва жидерго сурсатаздалъун ремонталъул хIалтIаби гьаризе гьезул рес гьечIо.\nБожилъи гьечIел минаби гIемер рана МахIачхъалаялда\nБасриял минаби ва цIиял масъалаби


Халат бахъунеб буго Россиялъул рагъулаб боржаро Туркиялъул авиациялъ бортизабиялда хурхараб скандал. КIиябго рахъалъ цоцаде гIунтIизабулеб буго провокация гьабиялъул гIайиб. Амма Туркиялъул тIадтаразде данде ккун, Россиялъул хIакимзабаз батIи-батIиял хIинкъаби кьолеб буго Туркиялъе.\nРоссиялъул премьер-министр Дмитрий Медведевас Туркиялъ гьабураб ишалда абуна, гьеб бугин гIакълу гьечIеб такъсирчилъи. Гьелъухъ Россиялъул къватIисел ишазул министерлъиялъ Туркиялъул илчи Умит Ярдым ахIун, гьесде чIван къотIараб протест лъазабуна.\nТуркиялъул улка цIуниялъул министерлъиялъул баяналда рекъон Россиялъул СУ-24 тайпаялъул рагъулаб боржаро Туркиялъул гьавадул гIурхъи бахана. Амма Россиялъул рагъулал тIадтараз абулеб буго, жиндир боржаро Сириялъул гьавадул гIатIилъиялда боржун унеб букIанин.\nМедведевасул рагIабазда рекъон Туркиялъ гьарулел ишаз мадугьаллихъ бугел кIиябго улкабазул гьоркьобакI квешлъизабулеб бугин. Ва гьеб сабаблъун Россиялъ цадахъал проектаздаса инкар гьабизе бегьулин, ва гьелдалъун Россиялъул территориялда хIалтIулел турказул компаниязе кIудияб заралги букIине бегьулин.\nЭкспертаз абулеб буго рехсараб хIужаялъ тIоцебесеб иргаялда асар гьабизе бегьулин «Туркиялъул чвахи» абулеб цадахъаб проекталъе.\nРоссиялъул премьер-министрас гьединго абуна, Туркиялъул тIадтараз бихьизабунин жидеца Исламияб пачалихъалъул экстремистал цIунулеб куц.\nБатIияб пикру загьирабулеб буго Туркиялъул тIадтараз. Гьеб улкаялъул президент Ражап ТIайгьип Эрдогьаница 25 ноябралда МугIалимзабазул къо кIодо гьабулаго абуна, Туркиялъ цониги улкаялде тушманлъиялъул бербалагьи бихьизабулеб гьечIин, аммаила киназдаго тIадаб буго Туркиялъул гIурхъаби цIуниялъул хIурмат гьабизе.\nГьадинаб калам турказул президентас гьабуна жиндирго кIалгIаялда букIараб данделъиялда.\nРажап ТIайгьип Эрдогьан: «Нилъ руцIун чIезе гьечIо нижерго гIурхъабазе хIинкъи щолеб мехалда. Нилъер тIубараб ихтияр буго нилъерго гIурхъаби цIунизе, амма гьеб ихтияр чIечIого хвезабулеб буго. Гьаб инциденталъул эскалация гьабизе нилъер хиял гьечIо. Туркиялъ гIицIго жиндирго хIинкъи гьечIолъи ва жиндирго вацазул ихтиярал цIунулеб буго».\nЭрдогьаница абуна хIужа ккараб бакIалда, ай туркменаз яшав гьабулеб Байырбуджак абулеб мухъалда Исламияб пачалихъалъул рагъухъаби гьечIин. Дора руго турказе гIагарал гIадамал, туркменал. Россиялъийн Исламияб пачалихъ багьанадуе босун, туркменазде гьужумал гьарулел ругин.\nТуркменаз гIамал гьабулеб бугин жидерго рукъзал ва ракьал цIунизе. Амма гьеб гIисинаб миллат жахIабго толеб гьечIо Башар Асадил низамалъ, гьезде чIечIого тIаде кIанцIиял гьарулаго. Гьалеха, абулеб буго Эрдогьаница, гьаб мухъалде Россиялъ гьужумал гьарулел руго Башар Асадил низам цIуни мурадалда.\nТуркиялъ кидаго квербакъи гьабулаан ва гьабизеги буго гьеб мухъалда гIумру гьабулел жидерго вацазеилан.\nТуркиялъул ТРТ-телеканалалъ гьабулеб буго гьадинаб баян: Байырбуджакалда ругел туркменазе щолеб буго чIвадариялъул хIинкъи. Гьезда Россиялъул авиациялъ чIечIого бомбаби ралел руго Аджису, Фырынлык, Кызылдаг ва Байырбуджук махъазда.\nГьеб гуребги, Сириялъул тIадтараз тирелобаздалъун дора жиндирго аскариял ритIула. Байбырджук абулеб мухъ ккола Латакиялда кIвар кIудияб стратегикияб бакI.\nХасго доба Башар Асадил хIукуматалъул аскариязде данде кIудияб къеркьей гьабулеб буго. Гьеб регион Асадил тIубараб контролалде гъоркье ккани, Ракьаздагьоркьосеб ралдал рагIаллъиялда ругел Сириялъул хIукуматалъул аскариязул позицияби щулалъила. Туркменаз жиндирго ракь цIунулеб буго рагъулал къукъаби гIуцIун.\nГьезде данде рагъ бачунеб буго Ираналъул ХIезболлагь багъа-бачариялъул къеркьохъаназ ва ГIиракъалдаса, Афгъанистаналдасаги, Пакистаналдасаги гьенире рачIарал шиитаз. Гьадинаб баян гьабуна Туркиялъул ТРТ, телеканалалъ.


Гьеб талавурчилъи Анжиялъул тренерлъун Гус Хидинг вачIараб мехалда лъугIизе танила, гьес жив лъиениги гIарац кьечIониги лъикIаб хIай бихьизабун хадуб гьадинго аслияб къокъаялде гъорлъе вачанилан.\nГьенив хIан жидеца кIиго бергьенлъи тIа-тIалаго босун хадуб, цIакъ лъикIаб гонорар щун букIанила жиндие. Гьеб щвараб 60 азарго евроялда тIасаги магъало бахъизейилан Агъаларов лъугьараб мехалда жиндица гьеб гIарац кьезе инкар гьабунила. Гьеб мехалда , бихьилан духъиланги абун кIал гьикъанила жиндида гьесилан лъазабулеб буго Шарифица.\nГьесул рагIабазда рекъон Хидингги нахъе ун гьесул бакIалда тренерлъун ХIажи ХIажиев вачIун хадуб гьев Агъаларовасул гьудул вукIиналъ Шарифидаса рецIел босизегIадин гьев Анжиялъул аслияб къокъаялдаса нахъе реххун вуго.\nСулейман Керимовасул мугъзада нахъа гьединал хIалихьатал жал гьарулел рукIиналъ ццин бахъун бугин жиндир, некIого гьесда кинабго жо бицинчIолъиялдаса ракI бухIун вугин абулеб буго анжиялъул экс-футболистас.\n«Эркенлъи» радиоялъухъе кIалъазе щвечIо Агъларов Руслан, амма гьес Матч.тв каналъе кьураб баяналда лъазабулеб буго Шарифихъа жиндиего гIарац киданиги босичIила жинцайилан. Гьесул рагIабазда рекъон гIолилазул командаялдаса цо чи Анжиялъул аслияб коммандаялъе къваригIани хIазе виччазе вукIине резервалда вукIине кколев вукIун вуго. Гьел резервалда ругезеги аслияб командаялда хIалезего гIадаб гIарацги щолеб букIун буго.\nГIолилазул командаялда лъикIаб хIай бихьизабурал футболистал иргаялда ритIулел рукIун руго гьенире. Гьединлъидал кутакаб бажариялдалъун гурел, иргадал аслияб коммандаялде хIазе унел ругелъул, гьезие щвараб гIарцул 30 процент гIолилазул коммандаялъул цойгидал футболистазеги гьезул массажистазеги, тохтурзабазеги кьезе къотIи гьабун букIун буго.\nГьезул цIакъго дагьал харжал рукIун руго доб мехалда. Жиндие гьел футболистаз щибниги гIарац кьолароанилан лъазабун буго Агъаларовас.\nСпортивияв журналист Айдемир Дагъановасул пикруялда рекъон гIолилазул командаялда ругел футболистазе кумекалъе босулеб букIун батани гьеб аслияб командаялъул резервалда ругел футболистазухъа гIарац гьеб бегьулареб иш гьечIо. Амма гьел футболистазул ургъелалдаса цIикIкIун жидерго ургъел гьабулеб букIун батилин гьев Агъаларовас ва ХIажиевасилан рикIкIунеб буго гьес.\nАйдемир Дагъанов: «Агъаларовги ХIажиевги лъалаго, хасго ХIажиев гьев Агъаларов цIунизе лъугьараб куцги хIисабалде босун абизе бегьула гьезие гьел футболистазухъан щолеб бутIа букIун бугилан. Хасго гьениб дагьаб гIарац гурелъул букIараб. Чанго анцI азарго евролъидал гьез кьезе кколеб букIун бугеб. Киназго абулеб буго Керимов киве валагьунила вугев, гьеб ишалде гьоркьове щайила гьев лъугьунаревилан.\nКеримов Анжиялдеги гьелъул ишаздеги гьаб сагIат регIун гьечIин абизе бегьула, хасго гьесул сахлъиялъул рахъги гIемер лъикI гьечIо, футболалдасаги кIварцIикIкIарал ишазда ватила гьев. Амма гьеб Шарифил лъазабиялъ гьадингоги хIалихъего биххичIого хутIун бугеб Анжиялъул имиджалда цIакъ кIудияб кьаби щвезабуна. Хасго Агъаларов гьанже Анжиялъул аслияв тренерги вугелъул.\nАнжиялда гурони цойгидал командабаздаги букIуна тренераз футболистазухъе гIарац бахъулеб къагIида, амма гьелъул хIакъалъулъ бицунев чи вахъунгутIи квеш ккун буго. Цо рахъалъ Шарифие баркала кьезе ккола. Агъаларовасе щибниги тамихI гьабилин кколаро дида.\nСахаб пачалихъ букIарабани нилъер гьеб ахIи-хIуралдаса хадуб халкъалъ бетIер тIаде босулареб хIал гьабулаан гьесул, хIалтIудаса нахъеги реххун тIад такъсиргьабиялъул ишги рагьулаан, амм нилъер сахаб пачалихъ гьечIелъулха».\nАнжиялъул фанатазул «Дикая Дивизия» багъа-бачариялъул бетIер Гъазиев Рамазаница рикIкIунеб буго гьаб сагIат Руслан Агъаларовасде данде гьеб иш гьев тренерлъиялдаса нахъе инавизе къваригIарал гIадамаз багъаризабун бугилан.\nГъазиев Рамазан: «МухIамад Шариф кидаго Анжиялъул аслияб командаялда хIазе гIадав кутакав футболист вукIинчIо. Гьединлъидал дида лъалеб бакIалдаса гIебеде тренерасдаги гьесдаги гIолилазул командаялдаги гьоркьоб къотIи гьабун букIана аслияб командаялде резервалда тезе гьев вихьизавилин, гьенив таралъухъ гьес гонорар бикьизе бугин цойгидал гIолохъанал футболистазда гьоркьобилан.\nМухIканго чан процент гьес кьолеб букIарабали дида лъаларо. Гьанже гьес кинабго Агъаларовасде реххулеб буго, амма живго гьев Шариф кеп-гIоркьалда вукIине бокьулев чи вукIана.\nХIаялдасаги ихтилаталъул ургъел букIунан гьесие. Агъаларовасе гIоло гуро гьев Анжиялъул аслияб командаялде хIазе вачинчIев, гьесул жиндирго бажари гIечIо. Шафир живго чанцIулго Сулейман Керимовгун дандчIвана. Гьедин гIарацги бихъун гьев къварид гьавулев вукIун ватани щайха гьес цониги нухалъ Керимовасда гьелъул бицинчIеб.\nГьанже Анжиялъул гьадингоги лъикIаб хIал гьечIеб мехалда, тренер гьел гьесде гьарулел ругел гьужумал нахъчIваялъул ургъалида вукIине кколев вуго, хIаялъул ургъел гьабизе заманго толеб гьечIо. Дир пикруялда рекъон Агъаларов тренерлъиялдаса вахъизе къваригIараз вагъазиавуна гьев Шарифги, хас гьабун Руслан гьеб хъулухъалдаса нахъе инабизелъун гьабураб иш буго гьеб».\nГьабсагIат «Анжи» россиялъул премьер-лигаялда ругел командабазул бищун нахъагIадин буго. Щуго матчалда тIа-тIала къуна гьел.


Щуабилеб марталда 60 сон тIубала Советияб хIукуматалъул тIоцересел нухмалъулезул цояв Иосиф Сталин хваралдаса. Кинавлъун хутIарав гьев халкъалъул рекIелъ - кIудияб улкаялъул къадруяв цевехъанлъуниш, ялъуни аза-азар чиясул рокъобе къварилъи бачарав вахIшияв гIаштIичилъуниш?\nКIудияб ВатIанияб рагъда улкаялъ босараб бергьенлъиги, Совет хIукмуталдехун жидерго бугеб рокьукълъи бахчуларел хIукуматазул нухмалъулезцин жиндир адаб гьабулев нухмалъулев, Иосиф Сталин дунялалдаса араб къо цо-цояз чIегIер бараб къолъун кIодо гьабулеб букIаниги, Россиялда ругезул цIикIкIарасеб къадаралъ гьеб къо кIодо гьабула кIудияб балагь тIаса босараб къо гIадин. «Левада-Централъ» гьабураб цIех-рехалда рекъон гьединазул 55 % процент буго гьабсагIат улкаялда.\nМисалалъе Екатеринбург шагьаралда тIоритIулел руго репрессиялъул заманалда чIварал аза-зар чи ракIалде щвезавиялъул тадбирал. Уралалда Сталинил политикаялъул пашманаб хIасилалъул бицунел хитIабгун чанго автобус хьвадизе буго гьеб къоялъ шагьар къотIун.\nХитIабалда букIине буго гIицIго ункъо рагIи, гьез бицине буго кинабго. Мисалалъе 1937 -38 соналда Жанисел Ишазул Халкъияб комитеталъул «тройка» абун халкъалда жаниб машгьурлъараб лъабгоязул хIукмуялда рекъон чIвазе къотIун вуго 68 000 чи, хIатта гьезда гъорлъ рукIун руго санаде рахинчIел 12 сон барал лъималги. Югалъулаб Уралалда ракъулал 1933 ва 35 соналъ хун вуго росабалъ гIумру гьабун рукIарал чагIазул 30 процент. Гьеб кинабго жиндирго блогалда хъван буго талат къоялъ тIобитIараб акциялъул хIаракатчагIазул цояв Волков Леонидица.\nГьединал мисалал гIемер рачине бегьула гьанир.\nСталинил Репрессиялъул ва депортациялъул кIудияб кьаби гьединго щвана Кавказалъул республикабаздаги, хасго гьелъ кIудияб кьаби щвезабунин Чачаналда ва Дагъистаналдаян хъвалеб буго тарихчагIаз.\n«Мемориал» гIуцIиялъ гьабураб цIех-рехалда рекъон рагъул соназда Чачаналдасагун Ингушетиялдаса гочинарун руго 485 азарго чи, Гъабардагун-Балкаразул республикаялдаса 37 азарго чи, Калмыказул 101 азарго чи. СияхI жеги халат гьабизе бегьула.\nГьединго репрессиялъул къурбаналлъунги ккана доб соналъ чанго азарго чи. Гьезда гъорлъ рукIана Дагъистаналдаса чанги бергьарал диниял церехъаби, гIалимзаби ва гьел гурел цогидалги гIадатиял гIадамал.\nКавказалда хурхун Сталиница гьабураб политикаялъул аслияб рахъ релълъараб букIанин пача Николай II байбихьараб политикаян рикIкIунеб буго тарихчи Айтберов Тимурица Гьелда гъорлъ гьес рехсана 1920 соналъ соналъ Сталиница Дагъистаналъе автономия кьейги. Тарихчияс рикIкIунеб буго Сталиница гьабураб репрессиялъ авар миллаталъе кIудияб пайда кьунилан.\nАйтберов Тимур: «МагIарулазул тушбабиги, магIарул мацIги хвезабун гьелъул бакIалда къажаразул мацI билълъанхъизабизе бокьаралги лъугIизаруна Сталинил режималъ. Нужецаго хIисаб гьабе Совет хIукумат тIалъиялде бачIаралдасаго нахъе НКВД-ялъул нухмалъулевлъун вукIана щибниги я лъай, я хIалбихьи гьечIев къажарав Мамедбеков. ГьабсагIат цIар ракIалда гьечIо, доб мехалъ пуланаб бутIаялъул нухмалъуда вукIарав тумас турказул мац хIажат гьечIин Дагъистаналъеян абидал, жинда гьанир меньшевиказул махI бугел чагIи рихьулел ругилан лъугьун вуго гьев. ПалхIасил гьевги гьесда релълъараб къапилаги къеркьолел рукIана Дагъистан къажаразул миллаталде сверизабизе. Гьезда тIад Сталинил репрессиялъул михир гиризе биччай нилъее кIудияб икъбалъун букIана магIарулазе».\nБольшевиказ щибаб росулъ хъамалчилъи гьабиялъ хасго жакъасеб гIелмуялъе кIудияб пайда кканилан тIаде жубана тарихчияс хадубги. Гьедин доб мехалъ росабалъ, мажгитахъ ва диниял чагIазул рокъоб цIунун рукIарал чанги тарихиял тIахьал жакъа нилъехъе щвечIого хутIизеги бегьулаанин ва нилъги мадугьалихъ ругел Гъабардагун -Балкаразул ва Гъалгъаязул республика гIадин тарихги гьечIого хутIизе рукIанилан рикIкIунеб буго тарихчияс.\nЖиб-жиб тарихалъул рукIунин хъахIалги чIегIералги кьерал ва гьел камичIин Сталиница улкаялъе нухмалъи гьабулеб мехалъги, амма жакъа лъилниги ихтияр гьечIин гьеб тарихалда гьркьоса нахъе хъвагIазеян абуна «Эркенлъи» радиоялъе МухIамадов Рабаданица. Дагъистаналъул гIелмияб централъул тарихалъул ва археологиялъул рахъалъ гIелмияв хIалтIухъан ккола гьев.\nМухIамадов Рабадан: «ХIакъикъаталдаги кIочене бегьиларо нилъеда репрессиялъул къурбаналъун ккарал миллионал ракьцоял. Гьел рукъараб бакI лъазабизе тIадаб буго гьезул наслабаздаги. Нижер гIелмияб институталъ гьединаб лъабго тIехь къватIибе биччана. Киналго гьечIониги репрессиялъул кверщаликье ккун къанщарал гIемерав чиясул баян буго гьениб кьун. Гьеб гъарачиялъиялда жаниб Сталинил хатIа букIинчIилан дица абиларо, аза-азар чи чIвазе буюрухъ кьураб кагътида гъорь гьес гъулбасараб чанго хIужа тIатинабуна нижеца. Амма тIокIаб чIечIого цохIо гьелъул бицунги тIубаларо, Сталинил хIаракатчиялъиялъул лъикIал рахъалги рехсечIого тезе бегьуларо, кIиябго рахъ цIадирабаздаги лъун гьелъие рекъараб къимат кьезе тIадаб буго щивасда».\nДагъистаналъул чанго росабалъ жакъаги гIемер руго гIайиб гьечIого репрессиялъул тирулеб гьабикье ккарал нус-нус чиясул наслуялъул чагIи. 30-абилел соназда бечедав векьарухъан хIисабалда Гьоркьохъеб Азиялде гочинавуна Гьарадерихъа Шигьабудин. Гьесул васасул вас Будунов ГIалибулатица тIалаб гьабулеб букIана репрессиялда гъоркье ккаралъулъ кIудияв инсуе хIукуматалъ кьезе хIукму гьабураб рецIалил гIарац. Амма чанго батIи-батIияб идараялъухъе ун тIалаб гьабуниги гьеб гIарац тIубараб куцалда жакъа къоялъги щун гьечIо гьесухъе.\nСталин гьечIого 60 сон


Гьеб гIажаибаб, гьелдаго цадахъ цIех-рех гьабизе захIматаб темаялде кIвал кьола гIемерал тарихчагIаз. Мисалалъе, И.П. Петрушевскияс хъвалеб буго Надир-шагьас ЧIаралде гьарурал гIемерал чабхъеназул хIакъалъулъ ва рикIкIунеб буго гьезул хIасил магIарулаз бергьенлъи босараб букIанилан.\nГьесул пикруялда рекъон, 1730-абилел соназ магIарулаз гъурана «Надир-шагьас битIараб персазулгун-кахетиялъулазул данде гьабураб аскар. 1741 соналъ, доб заманалде шагьлъул вахъарав Надирица битIизе кколаан ЧIар асир гьабизе гуржиялгун персал цолъараб кIудияб рагъулаб аскар. Амма кинабгIаги кьаби щвезабизе гьезда кIвечIо ва XVIII гIасруялъул кIиабилеб бащалъуда ЧIар букIана Югалъулаб Кавказалда къуватал политикиял гIуцIабазул цояблъун.\nАмма гьеб лъугьа-бахъиналда хурхун суалал цIикIкIарал руго жавабаздасан. Кин бугониги, Дагъистаналъул ва персазул архиваздаса гIезегIан лъикI бихьулеб буго доб заманалъул тарих. Гьединго халлъулеб буго ЧIаралъул магIарулазул рагъулал церехъабазул – ГIадалав Ибрагьимил ва Талаялдаса Халилил дол лъугьа-бахъиназулъ букIараб кIудияб кIвар. Гьезул бетIерлъиялда гъорлъ чIаралъулазда кIвана 32-азарго чи гъорлъ вугеб персазул аскар 4 азарго хутIизегIан гъуризе.\nДоб чабхъеналда гIахьаллъи гьабурав Надир-шагьасул тарихчи МухIамад-Казимица бицен гьабулеб буго Ибрагьим-ханасул аскар гъуриялъулъ аслияб гIахьаллъи гьабурав кIигоясул: «ЧIаралъулазда гьоркьор рукIана кIиго рагъулав цевехъан, жидер бахIарчилъи Рустаб Дастанида релълъарал, жидер сахаватлъи Хатам Тайида релълъарал. Цоясда цIар букIана Ибрагьим Диване (Ибрагьим ГIадалав), цогидав – Халил».«Ибрагьим Диване» - ГIадалав Ибрагьим. Гьесул хIакъалъулъ нилъеда дагьаб жо гурони лъалеб гьечIо. Гьавуна гьев ЧIар росулъ гIага-шагарго 1700-1710 соназда гьоркьов, хвана 1741 соналъ. Халил – аскIоб бугеб аваразул Тала абураб росулъа.\nЧIаралде Надир-шагьасул чабхъенал\n1730-абилел соназ Персиялда баккана улка данде гьабулеб къуват – Тахмасп-кули-хан, хадубккун жинца жиндаго Надир-шагь абун цIар лъурав. Сверухъ ругел ракьаздаги кверщел гьабизе бокьарав Надирица, доб заманалда северияб Азербайджаналда кверщел гьабулев вукIарав Гъумекиязул шамхал Сурхайидаса тIалаб гьабуна жиндие мукIурлъи. Гьес инкар гьабурабго битIана чабхъадулаб аскар 1734 соналъ. Рагъда къурав Сурхай-хан мугIрузде нахъе къана, Надирил аскар гьесда хадуб ана.\nГьеб мехалъ, 1734 соналъул ноябралда Надир-шагь тIоцеве щвана ЧIаралъул республикаялда аскIоб бугеб азербайджаназул Биладжик абураб росулъе. ТIоцебесебго рагъулаб тунка-гIусиялда чIаралъулал нахъе къазе ккана. Хадуб, 1735 соналъул январалда Алазангун Аргри-чай абураб гIор цолъулеб бакIалда ккараб тунка-гIусиялда нахъойги персаз бергьенлъи босана.\nДагь-дагьккун, кватIичIого МухIамад-Кули-ханасул бетIерлъиялда гъоркь персал Тала абураб росдада аскIоре щвана. Рагъал ккана ЦIилбан росулъ ва жибго ЧIар росулъ.\nАваразул росабазул гIадамал мугIрузда рахчун рукIана, персал живго Надир-шагьасул бетIерлъиялда гъоркь ЧIаралдаги чIун аскIор ругел росабалъе гьужумал гьарулел рукIана. Амма гIадамал гьел росабалъ рукIинчIо, ва персаз рухIана, хъамал гьаруна ЧIар, Тала, КIатIихъ, Чардах ва гьел гурелги росаби. ЧIаралда гьез кверде босизе кIвечIеб бакI кана Жунгузул гьин абураб щулалъул хъала. Гьенир жанир чIун рагъулел рукIана 40 гIолохъанав чIаралъулав. 1735 соналъул марталда гъизилбашал гьенисан Карсалде ана.\nАмма гьебго соналъул ноябралда нахъойги живго Надир-шагьасул бетIерлъиялда песал ЧIаралде щвана. БакIалъулаб хъвай-хъагIаялда буго гьеб лъугьа-бахъиналъул хIакъалъулъ хъван: «Надир-шагь… ал-Хурасани щвана ЧIаралдегун Закаталаялде 1148 соналъ, Ражаб моцIалъул байбихьуда хамиз къоялъ(1735 соналъул 17 ноябрь».\n23 ноябралда гьес Тала ва ЧIар росабазда гьоркьоб Тала-гIоралда аскIор чадирал чIвана. Аваразул росабалъа гIадамал нахъойги мугIрузде жидер хъизамалги гочинарун руссана ЧIаралде. Гъолоде рахине къасд гьабурал гъизилбашазул къокъа гъурана ва гьелъул нухмалъулев Баба-хан чIвана. РукIана цоги тунка-гIусиялги. ХIасил, Надир-шагь жиндирго чабхъадул пайда гьечIеб бихьун рехун ЧIарги тун нахъе ана.\nИбрагьим-ханасул аскар гъури\nЧIаралде гъизилбашазул лъабабилебги чабхъадуй бетIерлъи гьабулеб букIана Надир-шагьасул вац, Югалъулаб Кавказалда персазул нухмалъулев Ибрагьим-ханас. Гьеб букIана 1738 сон.\nТIоцебе Ибрагьим-ханас хIалбихьана ракълилал гара-чIварияздалъун жиндие мукIурлъиялде цIазе чIаралъулал. Гьес лъазабуна ЧIар, Тала, Мухах росабазул вакилзаби ритIеян жиндихъе. Гара-чIвариязул хIасилалда чIаралъулаз жидее лъикIал шартIал тIалаб гьаруна. Ибрагьим-ханасда кIвечIо гьел рагIабаздалъун мукIур гьаризе. Ахирги гьес хIукму гьабуна рагъ гьабизе.\nПерсазул тарихчи МухIамад-Казимица хъвалеб буго: «Ак-бурдж абураб (Персазул мацIалдаса – хъахIаб хъала. БакIалъулазда гьеб бакI лъала «ХъахIазул гьин» абураб цIаралда гъоркь. ХъахIал ккола гьениб бугеб тухумалда цIар.) бакIалде щварабго Ибрагьим-ханас бана щулияб хъала, гьениб хъалаялъуб тана кинабго ярагъ ва бакIал гIарадаби. Жиндир аскаралъул бащдабги цадахъ бачун гьев мугIрузде ана».\nЧIаралъулазда бичIчIана Ибрагьим-ханасул ният ва гIедегIана жидерго хъизанал мугIрузда рахчизе. Гьебго заманалда гьез кагътал ритIана мугIрузулаб Дагъистаналде кумек гьарун. Кумекалъе щварал Хайдакъалъул ва Табасараналъул рагъулал къокъаби жидеда данде чIараб кIудияб къуват бихьун рехун чIаралъулалги тун нахъ руссана. Гьелгун хутIана Унсоколоса Малачил бетIерлъиялда гъоркь гьитIинабго къокъа.\n1738 соналъул 26 октябралда Ибрагьим-хан жиндирго аскаргун ана Тала-гIурухъ эхеде ва гьанжесеб Закатала шагьар бакьулъе щвараб бакIалда лъалхъана. Гьениб гьес цIияб хъала бана, хадубккун ЧIаралде ва Талаялде гьужумал гьариялъе кумекалъе. ЧIаралъул къади МуртазагIалица мугIрузулаб Аваристаналда цIалулев жиндирго вас МухIамадихъе кагъат хъалеб буго, «гъизилбашаз ЦIоралде щварабго ЧIаралдагун Талаялда гьоркьоб хъала бан буго» - ян. Гьеб хъалаялъул бицунеб букIун батизе ккола.\nТIоцебесеб рагъулаб тунка-гIуси ккана 26 октябралда ЦIилбан росдада аскIоб. Росулъе рахунаго борхалъиялдаса кутакаб кьвагьи лъун буго чIаралъулаз. Довго персазул тарихчияс хъвавухъе, гьенив хвана 40 персав ва кIиго чIаралъулав. Гьедин росулъе лъугьине рес гьечIолъиги бихьун, гъизилбашазул къокъаялъ цояб рахъалдасан жеги тIадегIан бугеб щобдеги рахъун тIасан гъоркье кьвагьи лъуна чIаралъулазде. Нахъе къазе ккарал гьез тана ЦIилбан росу.\nХадусеб къоялъ, 27 октябралда рагъ байбихьана ЧIар росулъ. Гьениб аслияб гъизилбашазул рагъулаб къуват букIана хорасаналъул кIиазарго кьвагьдохъан. Лъабго къоялъ халат бахъараб, хIалуцараб рагъул хIасилалда гьеб росуги босана персаз. ЧIар босун хадусеб къоялъ 10 азарго чиясдаса гIуцIараб гъизилбашазул аскар къокъана гьенисан тIаде мугIрузда бугеб Гъолоде. 28 октябралда, МухIамад-Казимил баяназда рекъон, «Ибрагьим-ханас I0 азарго азербайджаналъул бахIарчиясе буюурухъ кьуна чIаралъулазул рукъзабахъе кIанцIун гьел талавур гьареян ва жалго чIваян. Гьеб бакIалдасан 4 фарсахалъ (24 км. – М.Ш.) бихьана щула гьабураб хъала».\nКъади МуртазагIалица васасухъе хъвараб кагътида бицунеб буго Гъолода хъалаялъур ва жеги кIиго рокъор рагъизе къачан рукIанин I00 чIаралъулав. А.Н. Козловалъ хъвавухъе,«кверде росарал чIаралъулаздаса щварал баяназда рекъон, гъизилбашазда лъана Гъолода хъадухъ рахчун ругин Ибрагьим-диван ва Халил дагьабго къокъагун. Гьебмехалъ персаз гьенибе битIана кIиазарго чиясдаса гIуцIараб къокъа. Ирбагьим-диванас къокъаб заманалда дагьабго къокъагун гъурана гьеб аскар мугIрул тIогьире рахиналдего, хутIарал гьенисан лъутана». КIиябго рахъалдаса чIваразул къадар гьединабго букIин бихьулеб буго къади МуртазагIалил кагътидасаги.\nГьес хъвалеб буго васасухъе Гъолода чIванин гьесул эбел – ШагIбан хIажил чIужу, гьесул вацасул вас НурмухIамад ва анлъго цоги чиги. КIудияб къокъа гъуридал ццин бахъарав Ибрагьим-ханас жеги кIудиял къуватал реххизе къасд тIамуна. Амма гьев чIезавуна Хад-Джаница гьев божизавуна гьебго нухда гIадамал ритIани, нусазарго чи вугониги гьел гъуризе ругин, гьединлъидал батIияб нух балагьизе кколин. Батизеги батун буго гьезда цоги нух – Эрасул гъвел абураб бакIалдасан. Гьедин, босун буго Жунгузул гьин абураб, цебехун кIицIул Надир-шагьасда босизе кIвечIеб хъала, лъабго гIарадаялъул кумекалдалъун. Хъала щущазабурабго гьениб букIараб Унсоколоса Малачил къокъа Белаканалде ана.\nМухIамад-Казимил рагIабазда рекъон, ГIадалав Ибрагьимгун Халилица хIукму гьабуна рагъуе ахир лъолеб гьужум гьабизе. Ибрагьимица таваккалаб план цебе лъуна. Гьез къасд гьабуна Эрасул гъвел абураб бакIалдаса Гъолода хъаладухъе Ибрагьим-ханасул къокъа унаго гьезие гъоркьчIел гьабун чIезе.\nГьедин, 29 абилеб октябралда живго Ирбагьим-хангун цадахъаб къокъа Эрасул мегIарде рахунаго гъоркьчIел гьабун ругел чIаралъулаз гьитIинабго рохьил рацIцIалъуда гъурана гьезул къокъа ва Ибрагьим-хан кверде восана. «ЧIаралъул рагъазул тарихалда» хъвавухъе, Ибрагьим-хан гьез гъотIода вухьана ва сверун гьесул рагъухъабазул къаркъалабиги гохI гьабун лъун чIагого вухIана.\nМухIамад-Казимица гьеб ахирисеб рагъул хIакъалъулъ гьадин хъвалеб буго: «Доб къоялъ тIаса вищана анкьнусго цIар рагIарав кьвагьдохъан. Гьел кIийиде рикьана Ибрагьимил ва Халилил бетIерлъиялда гъоркь. Жидерго хъизамалгун, тухумалгун къолъикIги гьабун, доб бецIаб сордоялъ гьел кIудияб ишалъе къватIир рахъана. Ибрагьим-ханасул нухда ругел ризал рохьазда рахчана.\nГьеб рохьосан арал чанго батIиял къокъабазда гьел рихьичIо, хIатта нухда рахчун рукIана. Гьел къокъаби ун хадур гьениве щвана Ибрагьим-хан Хорасаналъул кьвагьдохъабигун ва чанго хангун рагъул церехъабигун. Гьел мегIер бакьулъе щварабго, кIиябго рахъалдасан байбихьана кьвагьи.\nХорасаналъул кьвагьдохъабазда щибниги бихьулеб букIинчIо ва кире кьвагьдезе кколел лъалеб букIинчIо. Рагъ байбихьана… Гьеб рагъул кор боркьарабго Ибрагьим-диванида (ГIадалав Ибрагьим) лъана Ибрагьим-хан ва гьесде кьвагьана.\nБичасул къадаралдалъун гьеб гулла щвана гьесул ботIролъ ва хан лъукъана. Цоидаб гулла щвана байрахъуласда. Гьеб мехалъ Гянжаялъул хан Огурлу-хан векерана Ибрагьимихъе ва гьесда аскIов щварабго цоги гуллица гьесулги керен борлъана. Гьеб мехалъ гьес ахIана жиндир вац ХIасан-ГIали-ханасде Ибрагьим-хан нахъе вачеян. Цоги гулла щвана ХIасан-ГIали-ханасдаги ва гьевги чIвана. Ибрагьим-ханасде гIагарлъарав щивасда гулла щолеб букIана».\nГьедин, ГIадалав Ибрагьимица ва цоги чIаралъулаз гъурана гъизилбашазул аскаралъул нухмалъулезул ращдаздаса цIикIкIарал. Ибрагьим-ханасул каранда щвана цойги гулла. Гьев гъотIоде щапана ва лъим гьарана. Гьебги щвечIого хвана Надир-шагьасул вац. Ханги чIван хутIарал нахъе лъутулел рукIана.\nГъизилбашазул аскаралъул хутIелал Ираналде руссун лъутулел рукIана.\nМухIамад-хан Афшарица хIалихъе ракIарана щущахъ рарал персазул къокъаби ва I738 соналъул 20 абилеб ноябралда Аракс гIурул рагIалде щвана. Гьедаса дербенталъулал ва ширваналъулал рокъо-рокъоре руссана. Чабхъадулъ гIахьаллъи гьабурал гуржиял, Вахушти Багратионица хъвавухъе, гIемерал камиял ккечIого рагъулаб авлахъалдаса руссана ва гьезухъе гъизилбашаз босараб давлацин букIана.\nГьединаб букIана Ибрагьим-ханасул ахир. АскIор ругел пачалихъазда сири базабулев, цIар арав Надир-шагьасул вац Дагъистаналде тIаде кIанцIун вукIана тIасан бищараб аскаргун. Амма гьаниб гьесда бергьенлъи босизе кIвечIо. Гьесда данд чIвана гIумруялдасаги эркенлъи хириял магIарулазул дандечIей ва гьесул аскар щущахъ биххана. Гьесел жиндирго къаркъалаги бухIана ва рохъо гьорохъ биччана.\nНадир-шагьасул рецIел: 1741 соналъул чабхъадул хIакъалъулъ\nПерсазул документазда рекъон, жиндир чIварав вацасухъ ракI бухIарав Надир-шагьасул«ракI букIана бида бецIцIулеб. Гьев къаси-къад пикру гьабулеб букIана кин рецIел босилеб абун».\n1740 соналъул маялда Кандагаралде щварабго Надир-шагьас тIалаб гьавуна жиндихъе Гани-хан. Гьев кколаан Герат шагьаралда сверухъ гIумру гьабулеб афгъаназул абдали абураб, рагъуе гьунар бугеб кьибилалдаса чи. Надирица кьуна гьесие къоазарго афганазул рагъухъан ва жеги къоазарго Азербайджаналдаса. Буюрухъ кьуна Джаралъулгун Талаялъул аварал ракьалдасан тIагIинареян.\nГани-хан гIедегIун ана Кавказалде ва Гяджаялда чIана. Гьениб гьес хал гьабуна жиндирго аскаразул. Надир-шагьас гьебго соналъул хасало Джар кверде босизе кколин буюрухъ кьуниги, мухIкалъи бокьулев афгъанас хIадурлъи гьабулеб букIана рагъулаб чабхъаде. Гьев къватIиве вахъана аскаргун 1741 соналъул марталда. ТIоцеве щвана гьев КIахъе ва гьениб хъала бана. Гьенисан аскаргун ана ЧIаралде.\nМухIамад-Казимил баяназда рекъон, «чIаралъулал дагьалгIаги хIинкъичIо Гани-ханил аскар бачIун бугилан рагIарабго, гьез жидерго хъизамалги мугIрузде ритIичIо. Гьез пикру гьабулеб букIана гьадин: «Нижеца живго Надирил вац Ибрагьимги чIвана, гьесул къокъаги гъурана, афгъанав Гани-хан гьесда данде щивниги кколаро» абун. Гьез гIажабибаб чIухIи биччана рекIелъе».\nЧIаралъулаз хIукму гьабуна цебехун хIалтIизабураб, рохьазда гъоркьчIелал гьарун рагъулеб къагIида хIалтIизабизе. ГIадалав Ибрагьимил планалда рекъон, азаралда щунусго лъикIав кьвагьдохъангун чIезе кколаан доб рохьор ва Гани-ханил аскар щварабго гьезие рагъ гьабизе кколаан. Гани-ханас Ибрагьим-ханасул аскаралъул гъалатIазул хIисабги гьабун, жиндир аскар бикьана чанго къокъаялде. Гьебго заманалда гьесул разведкаялъ тIатинабуна ГIадалав Ибрагьимил къокъа бахчараб бакI.\nГани-ханил къокъабаз сверун ккуна кинабго ГIадалав Ибрагьимил къокъа. Рищунго лъикIал рагъухъабилъун рикIкIунел 20 азарго афгъанасда данде чIун рукIана азаралда щунусго чIаралъул магIарулав. Жал сверун ккурал рихьарабго гьел мугIрузде нахъе къазе байбихьана. Амма рорхалъаби ккун рукIана I0 азарго лъикIав афгъаназул кьвагьдохъан. Ахирги, кIудиял камиялгун, ГIадалав Ибрагьимил нухмалъиялда гъоркь чIаралъулал сверун ккуралъуса рорчIана.\nГъолода хъаладухъ тIобитIараб данделъиялда хIукму гьабуна 10-15 азарго чиясдаса гIуцIараб аскар бакIаризе ЧIаралъул республикаялдаса ва мугIрузулал аваразул джамагIатаздаса (ЛъаратIа, ЧIарада, Рутул районаздаса) ва Гъолода афгъаназул аскаразда дандчIвай гьабизе. Гани-ханас Гъолода сверухъе ракIарана киналго жиндир рагъулал къуватал.\n«ЦIоралъул аваразул тарихалда» ругел баяназда рекъон, Гани-хан Гъолоде гIунтIана 16 марталда ва рагъ халат бахъана 3 къоялъ.\nРагъда хвана ГIадалав Ибрагьим ва гьединго Талануса Халил. Лъабго къоялъ халат бахъараб рагъул хIасилала тIубанго щущазабуна ва бухIана Гъолода росу ва гьениса рорчIарал рагъухъаби, бакI-бакIазда рахчарал руччаби, лъимал къокъана Авар-гIурул байбихьи – Джурмуталде, Самуралде, ай Джурмут, Рис гIор, КIусур ва Кьенсерухъе.\nГъолодаги щущазабун хадусеб къоялъ Гани-хан рещтIана КIатихъе ва гьенисан цоги бакIазде гьужумал гьаруна. Гьенир рагъал халат рахъана жеги 15 къоялъ. Хадув, 6 абилеб апрелалда гьев аскаргун щвана Тала росулъе ва гьенир гочинчIого хутIарал гIадамал гъурана. МугIрузде лъутулел аваразда хадур лъугьарал Гани-ханил 200 рагъухъан ва росу тун унел 50 Таладухъа аварал щвана 9 апрелалда КIусуралде. Гьениб кIудияб гIазуги бан, цIорой ккун хвана.\nГьелдаса хадуб Гани-ханасул къокъабаз лъабцIул тIадруссана росаби талавур гьаризе ва ахирисеб нухалъ гъурана чIаралъулазул киналго ахал. МухIамад-Казим ханас хъвалеб буго, Гани ханас къоазарго чи викьанин ункъо къокъаялде ва щибаб росулъе хьвадун гьенир хутIарал гIадамал ва хIайванал гъурулел рукIана. Гьесул буюрухъалда рекъон гIадамазул бутIрузул гохIал гьаруна ва хадур Ширваналде къокъана. Гьенив Гани-хан жиндир къокъагун цолъана Дагъистаналде чабхъад вачIунев Надир-шагьгун.


Дагъистаналъул тарихалда январь моцI - Статьи - Сетевое издание «По новому пути»\nДагъистаналъул тарихалда январь моцI\n17.01.2020 18:54 Пятница\nВыпуск 02 от 17.01.2020 г.\n1262 соналъул 13 январалда Терек гIурул рагIалда Хулагидазул ва Меседил Ордаялъул ханзабазул аскаразда гьоркьоб рагъ ккана.\n1742 соналъул январалда Табасараналде ва Ахтиялде данде Ираналъул аскараз рагъ байбихьана.\n1804 соналъул январалда ЦIоралде ана генерал Василий Гуляковасул бетIерлъиялда гъоркь рагъулаб экспедиция. Гьенив Закатала округалда 15 январалда генерал В.С. Гуляков чIвана.\n1811 соналъул январалда Табасараналда байбихьана восстание.\n1829 соналъул январалда Дагъистаналъул ханзаби Сурхайие ва Абу-СултIан-Нуцалие чIезабуна гIарцулаб харж. 1830 соналъул январалда имам ГъазиМухIамадица гIандисезда шаригIат босизабуна.\n1833 соналъул январалда ГьоцIалъ ахIараб гIалимазул данделъиялда ХIамзат-бег лъазавуна имамлъун.\n1841 соналъул 1 январалда гIуцIана Каспиялъулаб область.\n1878 соналъул январалда «Тушманасулгун гьарулел ишазулъ тIокIлъиялъе гIоло» гIурус Императорасул армиялъул генерал-лейтенант Балакиши Араблинскиясе (Али-бек) (1828-1902) кьуна ГIазизай Аннал 2-абилеб даражаялъул орден.\n1897 соналъул 1 январалда Ереваналда гьавуна Дагъистаналъул политикияв хIаракатчи, 1942-1948 соназда КПССалъул Дагъобкомалъул тIоцевесев секретарьлъун хIалтIарав ГIазиз ГIалиев.\n1910 соналъул 17 январалда гьавуна Дагъистаналъул политикияв ва жамгIияв хIаракатчи ХIажагIали Даниялов.\n1914 соналъул 3 январалда гьаюна РСФСРалъул ва Дагъистаналъул халкъияй артистка Барият Мурадова.\n1914 соналъул 6 январалда гьавуна Дагъистаналъул хъвадарухъан Анвар Аджиев.\n1916 соналъул 14 январалда гьавуна Дагъистаналъул хъвадарухъан Хизгил Авшалумов.\n1918 соналъул январалда Темир-Хан-Шураб тIобитIараб мугIрузул халкъазул III съездалда ХIоцоса Нажмудин цIидасан вищана тIолгодагъистаналъулго имамлъун.\n1921 соналъул 20 январалда, 1920 соналъул ноябралда Темир-Хан-Шураб тIобитIараб съездалдаса хадуб, ВЦИКалъул Декреталда рекъон, гIуцIана Дагъистаналъул Советияб Социалистияб Республика.\n1926 соналъул 7 январалда гьавуна Дагъистаналъул росдал магIишаталъул институталъул ректорлъун гIемерал соназ хIалтIарав профессор МухIамад Жамбулатов.\n1931 соналъул 14 январалда Москваялъул Кремлялда «10 соналда жаниб Дагъистаналъул цебетIеялъул хIакъалъулъ» абураб докладгун цеве вахъана Дагъсовнаркомалъул председатель Жалалудин Къоркъмасов.\n1934 соналъул январалда хъвадарухъан, кавказовед А. Аршарунил бетIерлъиялда гъоркь Дагъистаналде бачIун букIана СССРалъул Хъвадарухъабазул союзалъул къокъа.\n1935 соналъул январалда ДагъЦИКалъул членаллъун рищана хъвадарухъаби С. Стальский, ХI. ЦIадаса, А. МухIамадов, Р. Нуров ва Б. Астемиров.\n1938 соналъул 30 январалда гьавуна 1987-1997 соназда Дагъистаналъул хIукуматалъул вукIарав председатель, политикияв хIаракатчи ГIабдуразакъ Мирзабегов.\n1939 соналъул январалда СССРалъул Верховный Советалъул Президиумалъул хIукмуялдалъун ЦIадаса ХIамзатие кьуна «ЗахIматалъул БагIараб Байрахъ» орден.\n1943 соналъул 25 январалда ДАССРалъул СНК ва ВКП(б)ялъул обкомалъул бюроялъул хIукмуялдалъун республикаялъул МТСалдаса Ставрополь краялъе кумекалъе механизаторалгун цадахъ битIана 300 трактор.\n1944 соналъул январалда, Сталинград цIунулаго, бахIарчиго рагъана ва нус-нус фашистал гъурана дагъистаниял — Совет Союзалъул БахIарзал, летчик Амет-Хан Султаницаги пулеметчи Ханпаша Нурадиловасги.\n1947 соналъул 27 январалда гьавуна Дагъистаналъул Халкъияв БахIарчи, сахлъицIуниялъул ва жамгIияв хIаракатчи АхIмад Саламов.\n1951 соналъул 4 январалда Шамил районалъул КъахIиб росулъ гьавуна СССРалъул Художниказул союзалъул член, Ленинилаб Комсомолалъул премиялъул лауреат, Дагъистаналда рагъулаб искусствоялъул школалъе кьучI лъурав ХIусейн МухIамаев.\n1951 соналъул январалда СССРалъул Министрзабазул советалъ, гьоркьоб лъун, халгьабуна «ДАССРалъул росдал магIишат цебетIезабиялъул хIакъалъулъ» суалалъул.\n1951 соналъул январалда Швейцариялда хвана Тарковский шамхалазул ахирисев вакил – НухIбег Тарковский. 1951 соналъул 19 январалда Гъуниб районалъул Сугъралъ росулъ гьавуна Россиялъул БахIарчи, Дагъистаналъул жамгIияв хIаракатчи, космонавт МухIамад ТIолбоев.\n1954 соналъул 1 январалда гьавуна Дагъистаналъул халкъияв артист, Музыкантазул союзалъул председатель Хан Баширов.\n1955 соналъул 26 январалда гьавуна Дагъистаналъул рохьил магIишаталъул Комитеталъул председатель ГIалибег ХIажиев.\n1962 соналъул 5 январалда гьавуна Дагъистаналъул Халкъияб Собраниялъул депутат МухIамад Асиятилов.\n1962 соналъул 14 январалда гьавуна гIелмияв хIаракатчи, Дагъистаналъул университеталъул ректор МуртазгIали Рабаданов.\n1976 соналъул 10 январалда сардилъ Дагъистаналда 5 баллалде бахараб гучалда ракьбагъарана.\n1976 соналъул 14 январалда гьавуна Хунзахъ районалъул бетIер СагIид Юсупов.\n1990 соналъул январалда ахIана Дагъистаналъул бусурбабазул тIоцебесеб съезд. Гьенибго гIуцIана бусурбабазул динияб идара (ДУМД) ва вищана муфтий.\n1991 соналъул 29 январалда СССРалъул гIелмияб Академиялъул Президиумалъ хIукму гьабуна СССРалъул гIелмияб Академиялъул Дагъистаналъул филиал СССРалъул гIелмияб Академиялъул Дагъистаналъул гIелмияб Централде сверизабизе ва гьелъул Президиумалъул председательлъун ХIажи ХIамзатов тасдикъ гьавизе.\n1992 соналъул 24 январалда Россиялъул хIукуматалъ къабул гьабуна «Репрессиялде ккарал Дагъистан АССРалъул халкъазул ихтиярал цIуниялда бан гьаризе кколел цебесеб кIваралъул тадбирал» абураб хасаб хIукму.\n1996 соналъул 9 январалда радал сагIат 6-ялде бащдаб хIалтIараб заманалда С. Радуевасул ва Х. Исрапиловасул бетIерлъиялда гъоркь яргъид гIуцIараб хъачагъазул къокъа Гъизляр шагьаралде тIаде кIанцIана.\n2003 соналъул 22 январалда Москваялда Дагъистаналъул Пачалихъияб Советалъул председатель МухIамадгIали МухIамадовасе кьуна Халкъазда гьоркьосеб Академиялъул «ХIурматияв академик» абураб цIар ва диплом.\n2007 соналъул 22 январалда Дагъистаналъул хIукуматалъ, мухIкан гьабун, къабул гьабуна «ЦIияб Лак» районалдаса цIигIуцIулеб районалде гочине кколев 10662 чиясдасан гIуцIараб сияхI (2 982 хъизан).\nХIуригат бахъун хадуб Советияб хIукумат щвана Кавказалдеги. 1920 соналъул ноябралда Темир-Хан-Шураб тIобитIараб съездалдаса хадуб, ай 1921 соналъул 20 январалда ВЦИКалъул Декреталда рекъон, гIуцIана Дагъистаналъул Советияб Социалистияб Республика. СССРалъул заманалда гьеб кколаан РСФСРалъул цо бутIалъун.


ГIадилгерей чIваралъухъ Резановасе кьун буго 15 сон\nДагъистаналъул жанисел ишазул министрлъун вукIарав МухIамадтIагьиров ГIадилгерей чIваралъухъ туснахъалъул 15 сон кьун буго Андрей Резановасе. Гьединаб хIукму къотIана талат къоялда Шималияб Кавказалъул икълималъул рагъулаб диванханаялъ. Гьединго гьев махIрум гьавун вуго «лейтенант» абураб цIаралдасаги. Гьеб хIукму къотIилалде цебе Резанов мукIурлъун вукIана такъсир гьабиялъе.\nГьеб такъсир гьесда тадкъан букIун буго ХIажидадаев Ибрагьимица нухмалъи гьабулеб букIараб такъсирчагIазул гIуцIараб къукъаялъ.Гьез Резановасе такъсир гьабуралъухъ цо миллионгун 500 азарго гъурущ кьезеги бицун букIун буго.\n2009 соналъул 5 июналда Болъихъ чIей гьабураб аскаразул ракетазулгун-артиллериялъул бутIаялъул нухмалъулесул кумекчилъун вукIарав Резановас МухIамадтIагьиров ва цадахъ рукIарал чIван руго гьеб бутIаялдаса босараб хасаб тункIица.\nДагьаб цебе гьесул кумекчилъун вукIарав прапорщик Дмитрий Долгихие кьун букIана туснахъалъул анлъго сон.


14 маялъул сардилъ Дагъистаналъул ва Чачан республикаялъул гIорхъода ракь багьарана. 2016-2017 соназда Шималияб Кавказалда къуват цIикIкIарал ракь багьариял рукIинин лъазаби буго сейсмологазул. Гьелъул хIасилал кутакалда квешал ккезе рес бугин Дагъистаналъул шагьаразда, хасго МахIачхъалаялдайин рикIкIунеб буго экспертаз. Гьелда тIадеги, ракь багъариялдаса минаби цIунизе бугеб программаялда рекъон биччалеб гIарац цогидал мурадазда харж гьабун батулеб бугила.\n2016-2017 соназда жаниб Шималияб Кавказалда къуват цIикIкIарал ракь багьариял рукIине ругин лъазариял раккана информсурсатазда цересеб моцIаз. Дагъистаналда ракь багъари щибжо кколебали лъикI лъала кIудияб гIелалда. 1970 соналъул 14 маялда ккараб ракь багьариялъ кIудияб зарал ккезабун букIана республикаялъе. Амма гьелдаса хадубги, 1999 соналъги ккун букIанин ракь багъари, гьелъ кIудияб зарал ккезабунин Ахакь росдаейин абулеб буго гьениса мугIалим ПатIиматица.\n14 маялъул рогьалидехун Чачаназул ва Дагъистаналъул гIорхъода ккараб 4,5 баллалъул къуват бугеб ракь багьари лъана Дагъистаналъул тIолго мухъазда ва шагьаразда.\nГIалимзабаз лъазабулеб гIадинаб къуватаб ракь багьари кканани, кIудияб хIинкъи бугин МахIачхъала шагьаралда гIумру гьабун ругезейин лъазабулеб буго экспетаз. МахIачхъалаялда рукъзал ва коммерциялъул хIажатазе ралел минаби ругила минаби раялъул шартIал хвезарун рарал, гьелда тIадеги, цIуна-къаялъул шартIазда рекъон бан гьечIила шагьаралда бугеб цониги цIараки тIолеб станция.\nРакь багъариялдаса цIуна-къаялъул программаялда рекъон, минаби ва социалияб кIваралъул бакIал щула гьаризе бихьизабураб гIарац бикъун батун буго БакIал раялъул министерлъиялда, гьедин бицана «Эркенлъи» радиоялъе республикаялъул ХIисаб кьеялъул палатаялъул вукIарав вакил Муслим Гъазибеговас. 2014 соналда идараялъ тIобитIараб халгьабиялъ тIатинабун букIанила хал гьабураб 24 миллион гъурщида гьоркьоса 14 миллион гъурущ рихьизарурал гурел хIажатазе харж гьабун букIин. Гьелда бан ккун вукIанила гьеб заманаялда вукIарав БакIал раялъул министрги.\nЖакъа МахIачхъалаялда ракь багъари кканани, хIинкъи гьечIеб, гIадамал ракIаризе бегьулеб бакI гIицIго хабалахъ гурого гьечIилан бицана гьелда бан Шималияб Кавказалъул бакIал ралел чагIазул гильдиялъул нухмалъулев ГIали ШагIбановас. БакIал ралаго кIиго минаялда гьоркьоб букIине кколила гьеб кIиго мина гIанасеб бакI, амма гьединал шартIал кирго чIезарулел гьечIила. ГIадамаз гIарац кьун хвел бичун босулеб бугила.\nГIали ШагIбанов: «8-9 сон буго балеб Россиялда ракь багъариялдаса бакIал цIуниялъул программа хIалтIулеб бугелдаса. Гьаб соналда нилъер республика гьелда гъорлъ гIахьаллъулеб гьечIо, пачалихалъ биччалелде тIаде республикаялъул бюджеталдаса 10 процент гIарцул биччазе рес гьечIилан абун.\nЖакъа МахIачхъалаялда ракь багъари кканани, гIадамал ракIаризе цо бакI тIаде биххун бачIиналъул хIинкъи гьечIеб бакI гьечIо шагьаралда. Батизе бегьула, хабалахъ. Газалъул рогIразда тIад бан буго мина, гьезул шиб ккелеб ракь багъарани? Жакъа ракь багъарани, щиб гьабизе кколебали хIалбихьиял гьаризе ккола гIадамазе. Калининил, ГIахъушиясул къватIазда гьечIо кIиабилеб кIваралъул нухал, гьел ричун руго, ракь багъари кканани, гьенибе техника кин ине бугебали лъаларо».\nДагъистаналъул премьер-министрасул гIакълучи, цевеккун ЧIикIаб ГЭС баялъуул вукIарав хIалтIухъан, ХIажи ХIажиевас бицана МахIачхъалаялъе бугелдаса кIудияб хIинкъи бугила республикаялда ругел ГЭСазул, ракь багъари кканани.\nХIажи ХIажиев: «Шагьаразе бугелдаса кIудияб хIинкъи буго росабазе. МугIрул ччукIун, 90 соназ 120 росу-кулиялъе зарал ккун букIана. ЧIикIаб бугеб ГЭСалъул 60 километралдаса цIикIкIараб бакI буго щула гьабун,кьурабалъе магIал кьурун. Ракь багъари кканани, шагьаралда ккезе бугеб зарал бигьаяб жо буго, сангаралъе зарал кканани букIине бугеб балагьалда данде ккун. Шуго сон балеб буго дица Дагъистаналде тIад вуссун, щибаб соналъ рачIуна гьанире лъазариял, хIинкъи бугин ракь багъариялъул. ГIалимзабазулги гъалатIал ккола цо-кIиго соналъ, амма гидроэлектростанциязе жагъаллъи кканани, гьелъул кIудияб хIинкъи буго».\nШагьараздаго цадахъ, мухъал ва росабазда ракь багъариялдаса цIуна-къаялъул хIалтIаби гьариялъул суал борхизе кколила жакъа републикаялдаса Халкъияб мажлисалдеги, Пачалихъияб Думаялде унел депутатазгийин тIаде жубана ХIажиевас.\n14 маялъул рогьалида ккараб ракь багъариялда хадуб, интернеталда тIиритIана харбал гьел такрарлъизе ругин нахъиял къоязги. Амма гьел харбал хIакъикъаталда данде кколарел ругин лъазабуна официалиял информсурсатаз.\nЯпониялда ракь багъарун, 32 чи чIван вуго


Имам Магьди вахъиндалгIаги цолъизе кколелъул….\nАхирисел лъугьа-бахъиназдаса хадуб Дагъистаналда радикалиял бусурбабаздаги, тIарикъаталъул церехъабаздаги гьоркьор ракълилал къотIи-къаял гьариялъул тадбир жеги лъикIаланго мехалъ чIун хутIизе бугилан рикIкIунеб буго цо-цо экспертаз.\nРес бугиш Дагъистаналда бусурбаби цо пикруялде рачIине ва кинаб политика билъанхъизабизе кколеб Дагъистаналъул цIияв нухмалъулес диниял суалазда сверун?\nГьаб анкьалда Дагъистаналъул информалатаз кIвар кьурал хIужабилъун ккана Лаваша мухъалъул ХважалмархьутIаги, Унсоколо мухъалъул ГIашилтIа росулъги ккарал чIвай- хъвеял. ХважалмархьутIа цере хадур гIадин чIван ратана гьенир гIумру гьабун рукIарал лъабго чи. Абулеб букIана гьел вагьабязул рахъккурал чагIи рукIанилан.\nГIашилтIа росулъ чIварав гIолохъанчи ккола араб соналъ августалъул 28-б къоялъ ЧIикIаса СагIид-Афанди чIваялда щаклъи букIун декабрь моцIалда ккун вукIарав МухIамадгIали ГIамирхановасул вац.\nМухIкан гьаричIел баяназда рекъон гьеб кIиябго такъсир гьабурал чагIи рукIине бегьула къватIиса регионаздаса гьанире рачIарал ва республикаялда гIумру гьабун рукIаралги низам цIунулел хIалтIухъаби. Жидедаго цадахъ хIалтIулел рукIарал батIи –батIияб заманалда хасал операциязда чIварал жидерго гьалмагъзабазе гIоло босараб рецIел букIине бегьулин гьезул гьеб ва гьелдалъун тIарикъаталъул бусурбабазде салафиязул щаклъи ккезабизе ургъунго гьабураб хIалтIигиян рикIкIунелги руго.\nЦо-цо экспертаз рикIкIунеб буго рехсарал чIвай-хъвеяздаса хадур салафияздаги суфияздаги гьоркьор ракълилал къотIи-къаял гьариялъе гьабулеб хIалтIуе кIудияб квал-квал ккезе бугилан.\n2012 соналъул маялда дагъистаналъул аслияб мажгиталда данделъун рукIана кIиябго рахъалдаса вакилзаби цоцада гьоркьор ругел рагIи дандеккунгутIиял лъугIизариялъул мурадалда. Амма цохIо гьеб дандчIваялдалъун лъугIана гьеб диалогалъул бицен. Августалда тIарикъаталъул устар СагIид-Афанди чIван хадуб киназго абулеб букIана гьеб диалогалъул хIалтIи чIун хутIизе бугилан. РухIияб идараялъулъги Дагъистаналъул аслияб мажгиталъул нухмалъулесги абулеб букIана лъугIичIин диалогалъ жиндирго хIалтIи цIигьабизе бугилан.\nСалафияздаги суфияздаги гьоркьоб ракълилал къотIи-къаял гьариялъе Дагъистаналъул динияб идараялъ гьабулеб хIалтIи гIей гьечIеблъун бихьулеб буго Гереев Русланида. Гьес мисалалъе бачана мадугьалихъ бугеб Гъалгъаязул республикаялда гьелда хурхун тIалъиялъ гьабулеб хIалтIи. Диналда хурхун гьабулеб кинабго политика гьезул юстициялъул министерлъиялъул бербалагьиялда гъоркь бугилан бицана Русланица. Гьелъул хIасилалда Гъалгъаязул дора цоял салафиялин цогиял суфиялин ратIа тIурал бусурбаби гьечIин, жакъа киналго цоцалъ рекъон хIалтIулел ругин. Нилъер гьанибин абуни рухIиял церехъабаз гьабулеб хIалтIи бугин цохIо тIарикъаталъул кьучIалда куцараб, республикаялъул гIемериселщинал бакIазда имамзабазул щвалде щвараб лъай гьечIолъиялъ дагъистаналъул гIолохъабазул цIикIкIарасеб бутIаялъ тIасабищулеб буго салафиязул нух, щайгурелъул гьезул церехъабазул кIалъазе махщел кIудияб букIиналъ\nДагъистаналъул цIияв нухмалъулев ГIабдулатIипов Рамазаница динияб политикаялда хурхун гьабизе кколеб хIалтIуда тIасан гьадинаб пикру буго Русланил:\nГереев Руслан: «ТIоцебесеб иргаялда жиндаго сверухъ гьес гIуцIизе ккола диниял суалазда сверун халтIи гьабун бажарулел чагIаздасан гIуцIараб аппарат. КIиабизе босани абизе ккола жакъа хIукуматалъул жавабиял хъулухъазда руго гIицIго тIарикъаталъул церехъаби. Гьеб гIуцIи буго хисизабизе къваригIун. Щайин абуни гьел чагIазухъа цохIо тIарикъаталда хурхарал гурони суалал тIуран бажаруларо. ХIукуматалда рукIине ккола кинабго диналъул вакилзаби: бусурбабиги, насраниялги жугьутIалги ва хIатта протестанталги. ХIисаб гьабе республикаялда буго 28 батIияб динияб гIуцIи. Гьелда сверухъ хIалтIийин абуни лъицагIаги гьабулеб гьечIо»\nГъизилюрт мухъалъул Комсомольское росулъа Шапиев Рустам ккола тIарикъаталъул рахъкколев гIолилав. Гьесул тIулбикьарав вац вуго салафиязул рахъалда. Амма гьелъ кинабгIаги квал-квал гьабуларин жидее цоцалъ рекъон рукIинеян бицана гьес «Эркенлъи» радиоялъе. Ахираб заманалда жидер мажгиталъул имамзабаца гьарурал вагIазабазда хадур цо гьитIинабго букIаниги хиса-баси лъугьанин кIиябго рахъалда. Жидер мажгиталде гьелаги рачIунин гьезул мажгиталде нижги унин.\nКIиябго рахъалдаса вакилзабиги цадахъ гIдорги чIун цо пикруялде рачIине къасд гьабураб нужецаян гьикъидал гьадин бицана Рустамица.\nШапиев Рустам: «Чанги церетIурал гIалимзабаца цебго гьабураб къасд буго гьеб, нижер гьитIинаб росуги данделъун гьеб хисизабизе лъугьин гIададисеб жо бихьула дида. Нижер дибирзабацани абулеб буго гьезда тейила гьаб чIвей-хъвейги, гIала-гъважаги абун. Имам Магьди вахъун кингоги цолъизе кколел чIагIи ругила нилъ, гьев вахъун хадуб гьесда цебе нечезе ккараб пишаялда ругила нуж гьабсагIатилан.\nШапиев Рустам: «Нижер гьанир цо къотIнор гIумру гььабун руго къороллъарай кIиго чIужугIадан. Цоялъул рос вукIана вагьабияв, цогиялъул рос полициялъулав. Цере хадур гIадин чIвана гьел. Гьа щибха кьураб гьеб рикьиялъ гIадамазе, магIуги цинги, къороллъарал руччабиги. Бесдалзаби цIикIкIун гурони тIокIаб гьелдасан бугеб мунпагIат гьечIо».\nЖакъа дур рес букIарабани диалог цIигьабизе сундасайин дуца тIоцебе байбихьилебан гьикъана нижеца хадубги Рустамида:\nРустам: «Ракълилаб къотIи-къаялдаса байбихьилаан дица тIоцебесеб иргаялда. Жиндир баракат щваяв муфтияс байбихьунги букIана гьеб. Амма гьеб рагIалде бахъине толеб гьечIо. Иламалъул тарихалде балагье я ГIумарасхIабас, я ГIалиасхIабас чIвачIо цониги насранияв, цониги гьезул килиса биххизабичIо гьез. Жакъа гьаз гьабулеб бугелъухъ балагье, Лаилагьа Илаллагь МухIаммад Расулуллагьиланги ахIун чIвалел руго бусурбаби. Щив чи гьев ватаниги гьев вуго тIоцебесеб иргаялда Аллагьасул лагъ. Гьес къотIизе биччай гьесие тамихIги. Нилъер ихтияр гьечIо гури гьелъие»\nКин букIаниги фейсбукалдаги цогидал социалиял сетаздаги салафиязул рахъалдаса тIарикъаталъул бусурбабде тIолеб чорклъи цIикIкIунеб буго жиб-жиб къоялъ. Гьединалги цогидалги мисалал жакъа кигIан бокьаниги рукIаго диалог цIигьиялъул хабар жеги гIемераб мехалъ нахъетIамун хутIилилан рикIкIунеб буго Каспийскалда бугеб мажгиталъул имам МухIамадов ГIабдулалцаги. Кинабго бараб бугин рухIияб идарялъ гьабулtб хIалтIудаги, цоцалъ рекъон рукIине цояб рахъалда ругел чагIаз бахъулеб хIаракаталдаги.\n«Диналъул вацал чIвазе ритIулел руго диналда гьечIев тушманас...»\nБусурбабазда гьоркьоб питна бекьулеб «лъабабилеб» къуват буго Дагъистаналда\n«Нижеца вагIзаби мугжул теян гьаризе ккола»\nБусурбабазул «ягьудиял гьаризе» ихтияр гьечIо Шимил\nПровокациязде данде сабруялъул къуват\nШамиль: «Рохьоре унезда абизе жо батуларо…»\nДагъистаналдаса вас бергьана дунялалъулго хIафисазул къецалда\nНационалист Демушкинил кодекс кавказалъулазе?\nДагъистаналъул христианаз кΙодо гьабуна ГΙиса-авараг гьавураб къо\nДуда мунго щивлъун вихьулев?


Республикаялда ришватчилъиялда данде къеркьезе гIадатияб халкъ ахIизе ракIалде ккана республикаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповасул. Гьедин лъазабуна гьес ришватчилъиялда дандечIун гьанжегIагар МахIачхъалаялда тIобитIараб форумалда.\nРамазан ГIабдулатIипов: «Дица тIадкъай кьолеб буго щибаб идараялда, щибаб муниципалияб гIуцIиялда ришватчилъиялда дандечIей гьабизе комиссар теян. Гьелги тIатун рищизе ккола. Нилъее ришватчилъиялда данде къеркьезе щибаб идараялда цо-цо гурев, нус-нус ГIалибег къваригIун вуго».\nКоррупциялде данде форумалда\nГьев ГIалибег ккола ришватчилъиялда данде къеркьезелъун республикаялъул тIалъиялда цебе гIуцIараб БутIаялъул вакил.\nКомиссарал тейни лъикIаб пикру бугоанин, амма гьезда жидедаго божилъи гьчеIелъулин бицана ЭР-ялъе Болъихъ мухъалда культураялъул бутIаялда хIалтIулев МухIамадрасул ГъазимухIамадовас.\nМухIамадрасул ГъазимухIамадов: «Гъозулги (комиссаразул) гъолго ришватчагIи рахъани, щибилеб? Нилъеда чанха бихьараб, рази гьечIев хъулухъалде тIамуравго, лълъараниве аравгIанги вуцIцIун чIола, гIодовиччала. Гьанже гъол комиссаралги таниги, гъобго жо ккеларищин кколеб бугоха… Екатеринал (гIурусазул хан) заманалдасаго нухал ралагьиялъул магIна батилаха гъоб. Гьедин къоялдаса къоялде цIикIкIунеб буго ришватчилъи. Лъаларо, нилъеца малаикзабийищха гьенир тезе ругел? РацIцIад хIалтIуллъи лъанани, щай тезе бегьуларел? Амма нилъ ине ругеб бакI бихьулеб бугоха. ГохIдасан эхебе биччараб чангъида тIад гIадин гIедегIун гIодорехун унел руго нилъ ахираб заманалда».\nМухIамадрасул ГъазимухIамадовасулго гIадаб пикру буго Хунзахъ мухъалъул МочIохъ росдал мугIалим МухIамадхIабиб Халилбеговасулги.\nМухIамадхIабиб Халилбегов: «Гьел комиссарал теялъ ришватчагIазул къокъа цIикIкIинабула. ГIабдулатIиповасда кIолеб гьечIо ришватчилъи лъугIизабизе. Амма гъосие бокьун буго гъоб лъугIизабизе».\nГьаниб МухIамадхIабиб Халилбеговас рехсана ришватчилъиялъул хIужаги. Цо министерлъиялъ ракIарулел ругила киналго школаздаса нухмалълуелги ахIун, киналалилго документал. Амма гьез тIалаб гьарулел документал кутакалда гIемерал жал ругила. Гьединлъидал ришватги кьун тIаса бихьизабулеб бугила гьеб суал.\nМухIамадхIабиб Халилбегов: «50 азарго гъурущ босулеб буго гъоб министрелъиялъул нухмалъулес школалъул директорасухъа гъол документазул бакIалда. ГьанжелъагIан букIараб жо гуро гъоб, ГIабдулатIипов вачIинегIан. ЦIикIкIунеб, цIикIкунеб буго. Дир вацасул ясалъ исана школа лъугIана. Медуичлищеялде лъугьине бокьун буго гьелъие. Биологиялъе щвараб 70, гIурус мацIалъе щвараб 58 баллги буго. Амма гьелъул инсуда абун бачIана дур ясалъул баллал къваригIун гьечIила жидее, гIарац кьейила – 200 азарго гъурущ. Гьа, гьеле гьедин гIарац кьурал чагIи росизехъин руго училищеялде, баллал щварал чагIи хутIизехъин руго бакъалда. Лъицаниги хал гьабулеб гьечIо гьелъул. Щай бегьулареб, масала, гьеб медучилищеялде документал кьуразулги гъоз цIализе къабул гьаруразулги документазул хал гьабизе. Гьединаб ревизия гьабулеб гьечIо.\nДир хIисабалда, Рамазан ГIабдулатIипов вачIаралдаса, республикаялда ришватчилъи цIикIкIун гурони, дагьлъичIо. Рамазан ГIабдулатIиповасе бокьун буго ришватчилъи лъугIизабизе. Гьединлъидал ришватчагIазги гьелъул къадар цIикIкIинабулеб буго, нагагь жал тIад ккунани, гьеб ришваталда тIаса жоги кьун жал тамихIалдаса рорчIизе рукIинеян.\nГьел комиссаралги – вачIина, масала, цо комиссар цIех-рехалъ. Диеги кье давлайин абила гьес гъол хIакимзабазда. Комиссаразул чванта биццалъизе ургъараб жо буго гьеб. Гьелъул жо кколаро».\nАмма доб цебехун бицен гьабураб форумалда республикаялъул бетIерас абулеб бугоан ришватчилъи тIагIинабизе исана-гъоркьисала ДагъистаналадгIан гIемер хIалтIи улкаялъул цониги регионалда гьабичIин.