ДРАМАТУРГИЯ ЛЪАЗАБИЯЛЪЕ ТIОБИТIУЛЕБ КЛАСС ТУН КЪВАТIИСЕБ ХIАЛТIИ » Ассоциация учителей аварского языка\n13 фев 14:32ГIелмиял хIалтIаби / Докладал\nДРАМАТУРГИЯ ЛЪАЗАБИЯЛЪЕ ТIОБИТIУЛЕБ КЛАСС ТУН КЪВАТIИСЕБ ХIАЛТIИ\nАдабияталда хурхун, школалда тIибитIулеб класс тун къватIисеб хIалтIул букIуна кIиго аслияб тайпа: адабиял байрамал (зама-заманалда тIоритIулел) ва адабиял: гIуцIаби (даим тIоритIулел).\nСардал, дандчIваял, къецал, олимпиадаби, концертал, карнавалал – гьел киналго ккола байрамал ва гьезие хасиятаблъун букIуна рохелги рекIел шавкъги.\nАдабиял байрамал тIоритIулеб мехалъ, хIалтIула батIи-батIиял секцияби: адабият гIелмуялъул, искусствоялъул, конкурсал ва хIалтIабазул выставкаби.\nШколазда гIадатаб къагIидаялда тIоритIула адабиял олимпиадаби цIикIкIун сочинениябазул къецалъул къагIидаялда, цо-цо пасихIаб цIалиялдасан, сценаялда асар лъеялда тIасан конкурсалги цIалдохъабаз сокIкIарал ва хъварал шигIрабазул, кучIдузул, маргьабазул, харбазул къецалги.\nШколазда адабиял байрамал гIуцIула батIи-батIиял тарихазда, юбилеязда хурхун. Гьеб гуребги гIемерисел магIарул школазда тIоритIула машгьурал гIадамазе сайгъат гьарурал байрамалги.\nБукIуна гьадинги. Классалъ, адабияталъул кружокалъ, гIуцIиялъ чIезабула жиидирго гIадатги; гьез кIодо гьарула рокьулел хъвадарухъабазул, шагIирзабазул, хъвадарухъаби – ракьцоязул юбилеял, машгьурал асарал, тIахьал хъварал къоял, тарихал.\nБайрамазул гIемерал батIи-батIиял формаби рукIин – гьеб буго лъикIаб хIужа, амма гьениб буго то хIинкьиги, Гьел тадбиразулъ гIемерал гIадамал гIахьаллъиялъ бижизабула хехльи, гьабулеб жоялдехун тIаса-масагояб бербалагьи. Гьелдаго цадахъ загIиплъула тарбияб асарги.\nЛъикIаб хIалбихьи бугел школазул класс тун къватIисеб хIалтIуца нутIлъи гьабула адабиял байрамал: жидеца лъикIаб хIасил кьолеб къагIидаялда тIоритIизе бегьулеллъиги.\nМагIарул адабияталда тIасан класс тун къватIир тIоритIулел батIи-батIиял тадбиразул бищун машгьураблъун ккола адабияб кружок (гьеб гIуцIула гIадатаб къагIидаялда гьоркьохъел классазул цIалдохъабазе) ва клуб (тIасиял. классазул цIалдохъабазе).\nГIадатаб адабияб кружокалде жанибе уна цо ригьалъул цIалдохъабазул кIудияб гьечIеб къокъа. Амма цо-цо школазда дандчIвала кIудиял кружокалги, батIи-батIияб ригьалъул цIалдохъаби жанире рачарал, батIи-батIиял суалазда тIад хIалтIулел.\nАдабияб кружокалъул тематика букIуна гIемерго гIатIидаб. МугIалимас, данде гьабураб хIалбихьиялъулги, цIалдохъабазул тIалабазулги, пикрабазулги хIисаб гьабун, жинцато гIуцIула гьелъул программа.\nАдабиял кружоказул рукIуна батIи-батIиял тайпаби: тIахьал цIалулезул, библиографиял, адабияб устарлъиялъул, гIолохъанал таржаманазул, журналистазул, прозаиказул, драматургазул, лекторазул ва критиказул, фольклориял ва гь. ц.\nКружокалъул программа букIуна гIатIидаб: лъималазул ригьалде данде кколел тIахьал цIали; тарихиял бакIазде сапар бухьи; биографияб жанралъул адабиятгун, хъвадарухъанаеул хIакъал,ъулъ ракIалдещвеялгун, гьесул адабияб ирсгун лъай-хъвай гьаби, сардал, байрамал тIоритIи; выставкаби, музеял гIуцIи.\nКлуб ккола кружокалдасаги жеги сокIкIалаб гIуцIи. Гьелъул хIалтIул гIатIилъиги гъварилъиги цIикIкIараб буго кружокалъул хIалтIудаса. Клубалъул членаллъун рукIине бегьула батIи-батIиял классазул цIалдохъаби. Цо коллективалда жанир батIи-батIияб ригьалъул цIалдохъаби гIахьаллъиялъ гьел жалго бечед гьарула клубалъул членал хIисабалда.\nАмма нилъер школазда клубалъул форма цIакъ дагь гурони хIалтIизабуларо. Аслияб куцалда гьениб хIалтIизабула кружокалъул форма.\nАдабиял кружокал гIуцIиялъулъ, гьезие нухмалъи гьабиялъулъ лъикIаб хIалбихьи буго ЦIумада районалъул Гъоркь Гьаквари, Шамил районалъул Гьандихъ, Унсоколо районалъул ХъахIабросулъ, Хьаргаби районалъул КIикIунн, Болъихъ районалъул Болъихъ, ЧIарада районалъул ЦIуриб ва цоги гьоркьохъел школазда, Ленинкент поселокалъул школалда.\nАдабиял кружоказул тIемарал тайпабазул цояблъун ккола драмкружок. Класс тун къватIисеб хIалтIул гьеб форма гIемер машгьураб буго нилъер школазда.\nЦогидал формабазго гIадин, драмкружокалъги жиндирго хIалтIи гIуцIизе ккола дарсилаб ва класс тун къватIисеб цIалул материалалда мугъчIвайги гьабулаго. Амма гIицIго цохIо гьеб материалалда мугъчIвай гьабун чIезе бегьуларо.\nДрамкружокалъул хIалтIул къиматаб рахълъун ккола гьелде хIадурлъи гьабулеб заман: сценаялда пьеса лъезе хIадурльулаго, цIалдохъабаз гъваридго текст цIали, гьеб бичIчIизе ва пасихIго цIализе ругьунлъи. ХIадурлъиялъулаб хIалтIул хIасиллъун букIина сценаялда лъураб спектакль, адабияб сордо тIобитIи ва гь. ц.\nСценаялда гIемерал пьесаби лъей – гьеб шартI кколаро, амма лъолел лъикI хIадуризе ккола.\nДрамкружокалъул хIалтIул аслияб суаллъун ккола репертуаралъул суал. Репертуар гIуцIулаго, гьенире тIоцебесеб иргаялда жанире рачине ккола программаялда кьун ругел драмиял асарал: ЦIадаса ХIамзатил «Айдемир ва Умайгьанат», «КIодоласул ригъин», «Балагьалъул гъамас», «Базалай», Багьадур Малачихановасул «МестIер», ГIабасил МахIамадил «Саба-Меседо», «Камалил Башир».\nГьеб гуребги драмкружокалъул репертуаралде гъорлъе росизе бегьула магIарул классикияб драматургиялдаса асаралти: Заирбег ГIалихановасул «МугIрузул ГIали», МухIамад Хуршиловасул «ЗахIматал къоял», ГIабдулмажид Хачаловасул «Аманат», Расул ХIамзатовасул «МагIарулай», ГIабасил МахIамадил «ХъахIабросулъа МахIмуд» ва цогидалги.\nГьединго школалъул сценаялда лъезе бегьула цо-цо харбаздаса, къисабаздаса романаздаса росарал, диалогалгун ругел эпизодалги. Масала, «ТIасалъугьа, гьалмагъ майор» (ГI. Хачалов), «Госпиталалъул вас» (М. ГIабдулхIалимов), «Манарша» (М. МухIамадов), «Кини» (Ф. ГIалиева) ва гь ц.\nЭпикиял асараздаса сценаялда лъезе бегьула «Хочбар», «Кьурулъ хутIарав ГIали», «МугIрузул ГIали» абурал халкъиял асаралги.\nЭпизодал, асаразул кескал сценаялда лъолаго, гьениве гъорлъе, авторасул рахъалдасан, вачине ккола хаба,р бицунев чиги. Гьесул масъалалъун ккола сценаялда лъолеб эпизод балагьаразе гIагар гьаби ялъуни, чанго эпизод бугони, гьел цоцазда рухьинари.\nИнсценировкаялде гъорлъе уна адабияб монтажги. Гьелъие гIоло тIаса бищула чанго эпизод, кечI, гIахьалаб темаялъ цолъизарурал. Эпизодал, бутIаби цоцалъ рухьинаризе гIоло хIажатаб букIуна аслияб сюжетги. Гьеб босула асаралдаса ялъуни ургъула жалго цIалдохъабаз.\nЦIадаса ХIамзатил «КIодоласул ригьин» абураб пьесаялъул анализ гьаби\nАнализалъул мурад букIина ЦIадаса ХIамзатил драматургиялъул хIакъалъулъ баян гъварид гьаби, пьесаялъул пикру ва тема цIалдохъабазда рагIа-ракьанде тун бичIчIизаби. Гьеб хIалтIи гьабила хадусеб тартибалда рекъон:\n«КIодоласул ригьин» абураб пьесаялъ кIвар бугеб бакI ккола ЦIадаса ХIамзатил драматургиялда жаниб гуребги тIолабго магIарул адабияталдаги миллияб театралъул тарихалда жанибги (гьениб бицина пьеса хъваялъулги гьеб сценаялда лъеялъул тарихалъулги).\nПьесаялда тIад хIалтIи гьаби.\nА. БатIа росарал цIикIкIун кIвар бугел сценаби цIали ва асаралъул хIасилалда тIасан гара-чIвари тIобитIи (пьеса цIалдохъабаз рокъоб тIубан цIалун букIуна).\nБ. Такрараб цIали, асаралдехун цIалдохъабазул бугеб бербалагьи баян гьаби, «КIодоласул ригьин» пьесаялъул хIакъалъулгь гIалимзабазул бугеб бербалагьиги цIалдохъабазул пикруги дандеккей ва дандеккунгутIи. (Гьелъ хасго борхизабила лъималазул жигарчилъи).\nГара-чIвари тIобитIулаго, мугъчIвай гьабила гьал суалазда: А. Пьесаяяда пардавалдаса пардавалде гIаммаб ахIвал-хIал кин хисулеб бугебали халквей. ТIоцебесеб пардавалдаги ахираб пардавалдаги гьоркьоб сундулъ бугеб батIалъи?\nБ. Нужер пикруялда рекъон, кинаб суалалъ бищун цIикIкIун рахIат хвезабулеб бугеб авторасул? (Жавабал тасдикъ гьарила тексталдаса росарал мисалаз).\nВ. Кинаб жанралда хъван бугеб пьеса? Щай нужер uьединаб пикру бижараб? (Жаваб тасдикъ гьабила мисалалдалъун).\nГ. Пьеса цIалун хадуб кинаб хIасилалде вачIунев гьеб цIаларав? Нужер хIисабалда, сундулъ бугеб пьесаялъул аслияб пикру?\nГьел суалазе жавабал кьолаго, цIалдохъабазда ракIалде щвезарила ЦIадаса ХIамзатил драматургиялъул хIакъалъулъ гьезда лъалел бая-нал, хасго 8 классалда гьез цIалараб «Айдемир ва Умайгьанат» абураб пьеса.\nГьелдаса хадуб, суалазе кьурал жавабазул кьучIалда гьабила пьесаялъул сипатазул анализ, бихьизабила багъадуразул хасиятазул; хаслъи ва гьезул хьвада-чIвади. ЦIалдохъабазе кьела кIудиял гьечIел цитатал-эпиграфал, жалго персонажазул рагIабилъун кколел ва пулланав багьадурасул хасият рагьизе жидеца гьабулел, масала, КIодолас гьадин буго абулеб жиндирго хIакъалгьулъ! «Гьабизе лъарасе квас, кваназе лъарасе нах буго гьаб дуниял».\nПьесаялъул цогидал персонажаз КIодоласул хIакъалъулъ абурал ратIабаз батIи- батIиял рахъаздасан баян гьабула гьесул гIамал-хасият. «Вай, талихIкъвад: гьасул йикIарай чIужу, течIоха ас гьелда канлъи бихьизе» (Гали), «Унго вукIун вугев тIадагьав чи!» (Нагьи).\nПуланав багьадурасул хасият баян гьабизе гIололъун, цIалдохъабаз гIатIидго пайда босила тексталдаса, гьесул каламалдаса, абурал рагIабаздаса.\nПьесаялда тIад гьабураб хIалтIул кьучIалда цIалдохъаби хIадурлъила гьелда тIасан бахIс гьабизе. Гьеб тIобитIила кружокалъул хадусеб данделъиялда.\nБахIс тIобитIизе бегьила хадусеб планалда рекъон:\nКIодолав. Гьесул гIумруялъул мурад ва магIна.\nЗагьи. ГIумруялдехун, рос-рукъалдехун гьелъул бугеб бербалагьи.\nНагьи, Загьидат, Асадула, ГIали. КIодолав къватIив чIвазавиялъулъ гьел сипатазул роль.\nГьел суалазда мугъчIвайги гьабун, бахIс тIобитIиялъ кумек гьабила цIалдохъабазе пьеса бичIчIизе, гьоркьор лъолел суалал программияб материалгун рухьинаризе. ЦIадаса ХIамзатил хъвадарухъанлъиялъул хIакъалъулъ лъималазул пикру щула гьабизе.\nСкачать файл: dramaturgiq_lazabiyale_tiobitiuleb_klass_tun_kqvat1iseb_h1alt1i.doc [60 Kb] (cкачиваний: 58)\nПосмотреть онлайн файл: dramaturgiq_lazabiyale_tiobitiuleb_klass_tun_kqvat1iseb_h1alt1i.doc\nЦIАДАСА ХIАМЗАТИЛ «АЙДЕМИР ВА УМАЙГЬАНАТ» МАЛЪИЯЛЪУЛ КЪАГIИДА. Авар адабият / Мисалиял дарсал / Учителасе АВАРАЗУЛ РЕВОЛЮЦИЯЛДА ЦЕБЕСЕБ ХЪВАВУЛАБ ПОЭЗИЯ ГIелмиял хIалтIаби «Хасалихълъиялъул байрам» «Меседил хасалихълъи» Тадбиразул разработкаби Хасал цIарал Авар мацI / Мисалиял дарсал / Учителасе 1 класс. МагIарул мацIалъул рагьараб дарс «МагIарул хIарпазул байрам». Авар мацI / Мисалиял дарсал / Учителасе


Диссидент ва намусалъул асир » MAARULAL.RU :: Аварский Культурно-Просветительский Портал\n» Диссидент ва намусалъул асир\n4 сентября 2011 | История | добавил(а): admin | Просмотров: 8158\nАби буго, хун цевеса ун гурони, чиясул къимат лъаларилан. Гьеб хIакъикъат диеги якъинлъана тIул бикьарав вацгIанги рекIее гIагарав дир гьудул, битIахъего ВатIаналъул, Дагъистаналъул рухIалица вухIанин абизе бегьулев гIалимчи – гIарабист ГIорутIаса МухIумаев МухIамадрасулидаса ватIалъун, дунго бестIалав гIадин хутIараб мехалъ. Щиб хIажалъи кканиги, кинаб бигъараб суал роцIцIинабизе къваригIаниги, жиндихъе вортидал кумекалъе вахъине хIадурго ватулев чи вукIана МухIамадрасул. Гьесул гIамал – хасият дида релълъун бихьулаан рии бакьулъ щвараб гьалагаб мугIрул иххалда. Гьелъги батула, хъитIахъан, кIкIалабахъан доба-гьаниб тенколаго унеб иххида гIемерал квекIенал ратулел гIадин, МухIамадрасулилги гIумруялъул къисмат гьелда релълъараб лъугьараб.\nМухIамадрасул Дагъистаналда машгьурав чи вукIана, амма киназдаго гуро лъалеб щиб сабаблъун гьев туснахъалде ккаравали, цо-цояз гьесул рахъалъ кьучI гьечIел къватIул харбалги рицуна. Гьединлъидал дие бокьун буго дагьалъниги хIакъикъат рагьизе.\nДоб советияб заманалда го Бухараялда машгьураб Духовное медресе "Мир-Араб" (хадуб гьелда цIар «Университет Исламских Наук имени Амира Абдель Кадера» абун лъун букIана) лъугIизабун, МухIамадрасул (гIолохъанав чи) хIалтIулев вукIана Шурагьив Дагъистаналъул динияб идараялъул муфтиясда хадусев чилъун. 1957 абилеб соналъ Москваялда тIобитIараб тIолгодунялалъул гIолилазул фестивалалде рачIунел рукIана киналгоязде гIагарун улкабазул вакилзаби. ГIараб улкабазул гIолилазе тилмачлъи гьабизе хIажат рукIана лъикIго гIараб мацI лъалел гIадамал. Гьеб ишалъе тIаса вищана МухIамадрасулги.\nМадраса лъугIизегIанги Дагъистана лъул рикIкIунел гIалимзабазда цеве цIаларав гьесда гIараб мацI камилго лъалаан.\nАмма МухIамадрасул дол согIал коммунистияб низамалъул соназда цIакъ захIматаб ва хIинкъараб ишалъе ургъула. Гьес хIукму гьабула щвараб ресалдаса исламалъе квербакъиялъе пайда босизе. Москваялде сапаралъ инелде цебе гьес хIадур гьабула жаниса гьодораб ансадерил гIанса ва гьелда жаниб лъола жинцаго тIад чIун хъвараб гIарабиязул пачалихъазул бутIрузде гьабураб кIудияб хитIаб. Гьеб хитIабалда бицунеб букIана СССРалда дин гьабизе бугеб ихтияралдаса бусурбаби махIрум гьарун, мажгитал, мадрасаби къан, гьел клубазде сверизарулел ругилан. ГIемерал гIалимзаби цоял чIванин, цогидал Сибиралде туснахъ гьарунин, хIежалде нухги къан, дин – ислам маххул сангразда жанир туснахъ гьабун бугилан. Ахиралда гIарабиязул бутIрузде МухIамадрасулица ахIи балеб букIана дин – ислам хвасар гьабизе СССРалде данде чIараб компания багъаризабеян.\nГьединаб нигатгун Москваялде щварав МухIа мадрасулица тIоцебе сапар бухьуна гIарабиязул пачалихъазул посольствабазде, валагьула гIанса кодоб кьезе мустахIикъав гIадав чи. Гьесда лъала ГIиракъалъул посольствоялъул цо хIалтIухъан чанго къоялдасан Багъдадалде воржинехъин вукIин. Самолет боржунеб заманалда аэропорталде щварав МухIамадрасулица гьесухъе гIанса кьола ва гьарула жиндир мурад тIубазабеян.\nГьеле гьеб бакIалдаго МухIамадрасулил нигатги хIорлъула. ГIиракъалдаса гьев хIалтIухъан вукIун вуго КГБ ялъул жасус. Гьоркьоб къо иналде МухIамадрасул, кверазда маххалги ран, туснахъалъув реххула ва Москваялда гIедегIалихъе судги гьабун 7 сон туснахъ къотIула.\nАмма гьеб жинцаго гьабураб ишалдаса МухIамадрасул дагьавниги рекIекълъичIо. Туснахъалде ккун вукIинчIевани жинца гьеб бичунги босизе кколаанин, жанив ккеялъ гIемераб жо малъанин абулаан гьес. МухIамадрасул витIула Мордовиялъул бищунго гIасиял лагеразде, политикиял туснахъазда гьоркьове. Гьениб гьесул лъай-хъвай ккола машгьурал хъвадарухъабазулгун, культураялъул, искусствоялъул хIаракатчагIазулгун ва цебетIураб пикруялъул гIадамазулгун, ай улка зулмуялдаса эркен гьабизе бокьулел инсанасул ихтияразул къеркьохъабигун. Рес щола балъго гьезухъе бачIунеб дунялалъул ва туснахъазда жаниб бижараб литература цIализе. Къокъго абуни, МухIамадрасулица кIудияб дунялалде гIатIидго гордал рагьана. Гьаб макъала хъвалаго, дица масъала лъечIо МухIамадрасулил гIумруялъул гIелмиябгун жамгIияб хIаракат чилъиялъул бицараб очерк хъвазе. Гьеб дихъан бажаризеги букIинчIо, щайгурелъул гьев вукIана гъваридав, диниябги дунявиябги гIелму лъикIго лъалев чи. Дагъистаналъул тарих лъазаби гуреб инсанасул ихтиярал цIуниялъул рахъалъги гьаруна гьес хIалтIаби.\nМашгьурав гIалимчи – гIарабист ГьаракIуниса НурмухIамадил МухIамадида цадахъ гьес гIуцIана квералъ хъварал тIахьазул хасаб фонд.\nБищунго дун рухIдаллъизавулеб жо букIана МухIамадрасулида Кавказалъул тарих лъалеб букIараб куц. Гьесул бегIераб пагьму – гьунаралъ нахъе тана тарихиял лъугьа-бахъинал ккарал бакIазул мухIканал баянал. Имамзабазул, наибзабазул, хIакъалъулъ биценал, рагъул бахIарзазул анцIанцI цIарал.\nКиналъулго хIакъалъулъ гьес бицунаан шавкъалда, живго гьел лъугьабахъиназда гъорлъ вукIарав гIадин. МухIамадрасул гIахьаллъарал передачаби такрар гьареян гIемерал кагътал рачIунаан радиоялде. Гьаниб дие бокьун буго МухIамадрасулилгун рукIарал дандчIваязда гьес рицарал цо-цо тарихиял лъугьа-бахъинал цIалдолезеги гIахьал гьаризе.\nГьел рукIана руччабазул байрам, 8 абилеб марталда цересел къоял. МахIачхъалаялда Капиевасул къотIноб бугеб МухIамадрасулил рокъор, телевизоралъухъги ралагьун хабар – кIалалда рукIана ниж. ЦинтIаго цее ячIана КьилимегIер хъубухъун ботIрода лъурай, цо рихараб кIалъаялъул гIадан. Гьелъ бицунеб бугоан диналъулги басриял гIадатазулги кIичIикьа тархъанлъарай магIарул чIужугIаданалъе щварал ихтияразул, жийго яхараб борхалъиялъул ва цIияй магIарулалъул бугеб къадру – ассалъул. Гьоркьо–гьоркьор калам рекъезабизе цIалулел кочIол мухъалги ругоан. Цебехун гIемер гIиндамес бакъвазабураб гьеб гьодораб рецц-бакъалъ макьу речIчIизабун, дир берал данде рекIун унел рукIана. ЦинтIаго цо синкъулеб гIадаб гьаракь бахъун дун МухIамадрасулихъ валагьана. Гьесул бадиса магIил гарал гирун рачIунел ругоан. Щиб лъугьарабан гьикъидал, гьев цо лахIзаталъ сихI къотIун хутIана, цинги огъохъатица бераздаса магIуги бацIцIунаго, гьес шакърахун абуна:\n— Вабабайха, дир вац МухIамад, нилъер некIо рукIарал руччаби, гьезул хIакъалъулъ къотIараб кици – бицен, гьанже гьадаб тайпаялъухъе ккараб гьаб гIумру бихьуларищха, – ян. Цинги, телевизоралъул гIинги кьурун, гьес бицана ракI паналъулеб гIадаб хабар:\n— Шамилица АхIулгохI щула гьабулелъул, имамасе кумекалъе гьенибе гочана нижер ГIорутIа росулъа лъебергогIанасеб хъизан. Бицаде нагагьав чи нахъе хутIун ватаниги, гьел тIолалгоязе гIагарлъун шагьидлъана гьенир. Имамас цIакъго къадру-къимат гьабулеб хъизан букIана Тучалай абулей гIаданалъул (гьеб цIар мекъи ккун батизеги рес буго дихъа). ГохIда шагьидлъана гьелъул росги, вацги, гьанжего гьанже михъида хIур чIвалев васги. Гьей хутIана квер ккун цадахъ ячуней ясги, каранда хахулеб цогидаб лъимергун.\nГIортIасан чIалоги лъун Шамилги муридзабиги цояб рахъалде рахунеб мехалъ, имамас гьезде ахIи бала вореги Тучалай гъоркь тогейилан. Амма гIурусал хадур цун рачIуна ва гIурул рагIалде щун щвечIого йикIарай Тучалалда ракIалде ккола жий ургъунго гъоркь танилан. Гьелъ ботIродаса чохтIо бахъула, гIурул хоноги босун гьеб чахтIилъ жемула ва «Ма, ле бахIарзал, гьабги босе!» янги ахIун гIурул доб рахъалде реххун балагьизабула чохтIо. Тучалалъул гьаракь гIинда чIварал муридзабазул гьабизе кIолеб жоги гьечIого, бадиб магIу кенчIола. Тату хварай Тучалай гIурул рагIалда гIодой кIусула.\n— КIал-мацI бакъван бугин, цо дангъура цIураб лъим кье, дир месед, илан абула гьелъ ясалда.\nЛъим босизе гIодое къуларайго, эбелалъ малги бан гIурулъе рехула гьей ва цогидаб лъимергун хадуй жийгоги кIанцIула.\nХадубги бицана МухIамадрасулица:\n— Шамилида сверухъ рукIарал ва къадру – асс бугел рагъухъабазул цояв вукIана Сугъралъа Хурш –наиб. Имамасулгун гьесул букIана гIемерал соназда рагъулъ лъадарараб ва хIалбихьараб гьудуллъи – вацлъи. Амма чаранкьурулъеги кьватIел реххулин абухъего, ккараб жо Аллагьасда лъала, гьезде гьоркьобе щайтIан лъугьуна. Хурш-наиб жиндир хъизан-кулпатгун Ведено имамасда аскIоса, жиндирго Сугъралъе гочуна. Гьеб букIана аваразул къеркьеялъул рухI цIалеб заман. Имамасул къуват дагьлъана, гьудулзаби рикь-рикьана, цо тайпа чарлъун нахъе кIанцIун чIана, цогидал хилиплъун гIурусазул рахъалде ана ва хутIарал дагьал чагIигун имам ахирисеб ЩулалъулгохI ГъунимагIарда рещтIана. Гьеб хабар рагIарав наибХурш, ккараб – таралде тIаде ракьги хъван, ахиралде щвезегIан имамасда хьолбохъ чIезе ГъунимагIарде вахуна.\n1859 абилеб соналъул 25 абилеб августалда гиназ Барятинскиясул цебесеб къокъа рогьалилъ магIарде тIаде бахуна ва тIадгъуниб росу сверун ккола. Шамилица мажгиталда мажлис ахIула ва гъазаваталъул суал гьоркьоб лъола. Гьенир данделъарал наибзабазул ва муридзабазул пикраби кIийиде рикьула. Цояз бачIинахъего гъазаваталъе гъуждул гурула, цогидаз имамасда гьарула, росдал гIадамазул, хасго руччабазулгун лъималазул рухIалги цIунун гIурусазулгун рекъел гьабеян. Гьениб дагIба – рагIи халат бахъуна. ЦинтIаго мажгиталъул нуцIаги кIал – кIала чIван рагьун, жание ячIуна хварав муридасул чухъа-ярагъ борчарай Хурш – наибасул лъади ХIечурай ва кьварараб гьаркьидалъун абула:\n— Рагьдухъе гIурусги щун бугин, нуж щибулел гьанир гъазаваталде рахъичIого руччабазул хабар бицунел? – абун. Гьаб иш ккана 1877 соналъ, къокъаб шаригIаталъул заманалда. Лъалеб букIахъе, тIадеялдаса тIаде цIикIкIунеб букIараб гIурусазул зулмуялда данде гьеб соналъ къватIибе бахъана Дагъистаналъулги Чачаназулги 500ялде гIагарун росаби. Пачаясул яргъид гIуцIараб аскарги реххун гьеб къеркьей къезабуна ва гIемераб халкъ гъурана, росаби рухIана ва азаазар чи Сибиралде витIана. Гъуниб округалъул Салануб абураб майданалда гъанкъана гьеб къеркьеялъул 13 цевехъан ва гьезда гъорлъ ункъабилев имам Сугъралъа ГIабдурахIмахIажиясул вас МухIамадхIажияв. МагIарулазул рекIелъе хIинкъи бачIинабиялъул мурадалда, зулмуялъ гьеб майданалде къотIун букIана гIандалазул росабалъа гIемераб халкъ. ЦинтIаго майдан кверде босулеб гIадаб чIужугIаданалъул гьаракь бахъуна. «Цо дихъ гIенеккизе кIолев чигойищ, байтулман, гьаб сверуда гьечIев!» илан ахIун биччан тана гьелъ.\nГьей йикIана Сугъралъ росулъа Марям абурай мискинчIужу.\n— Гьикъе, щиб гъой гIаданалъе къваригIараб? – ян амру гьабуна главнокомандующий Меликовас.\n— Кварида ралезда гьоркьор руго дир васги, росги, вацги. ТIокIав чи дир хутIичIо, гъозул цоявниги виччазе бегьуларищ? ан гьарана гьелъ. Кинавха дуца тIаса вищилеван гьикъана Меликовас.\n— Васни индал цойги гьавила, росги чияр чи, тIулил вацасул рухьен кинха тIезабилеб? ан абун буго Марямица. МагIарул чIужугIаданалъул гIакъиллъиялъ тамашалъизавурав Меликовас гьезул лъабавго эркен гьавула.\n«Аваразул тарихалда руччабаз гьарурал бахIарчиял ва цIар рагIарал ишал дагьал гьечIо. Надиршагьасулгун рагъулъги, хадур гIурусалгун рагъда АхIул гохIдаги ва цогидал бакIаздаги гьез гьарурал гьунаразул гIемер биценал руго. Амма гьаб жакъаги гьезул гIемерисезул цIарал нилъеда лъаларо ва лъаразулги бицунаро», – ян абуна ахиралда МухIамадрасулица шакърахунаго.


Г1абдалзабазда гъорлъе ккедал г1акъиласги г1адалаб ххвел гьабизе ккола. (с) Гъ. Гъалбац1ов. - Мои статьи - Каталог статей - Авар мац1алъул ва адабияталъул муг1алимзабазул сайт\nСуббота/Шамат, 21.04.2018, 18:11\nГ1абдалзабазда гъорлъе ккедал г1акъиласги г1адалаб ххвел гьабизе ккола. (с) Гъ. Гъалбац1ов.\nДун вук1ана цо нухъалъ к1удияв х1акимлъун вищун жамаг1аталъ. Дида рак1алде бук1ана дица дунялго т1егьазабилин гьанже. Г1емер кумек гьабилин жамаг1аталъе.\nДица ч1езабуна цо къо, дихъе жамаг1ат бач1унеб, ЖАМАГ!АТАЛЪЕ х1ажалъаралъул бицине. Ракьг1ан г1емераб г1арац буго, ресал руго, гьаре дида щиб бокьаниги росдаего, районалъего, республикаялъего пайда будел жал. Валлагь гьабила нилъеца эл цинги, гьаб дирго чантинисаги кьела г1арац, бюджеталда бугеб г1еч1они. Дир девиз "Все для народа! Все ради народа!"\nТ1аде щвана гьеб къо. Рач1ана жамаг1ат.\nЦин Г1али виччана жаниве, гьас гьарулеб буго 10 метра сетка-куналъул х1ажат бугила, Г1умарил бачал жиндир хурире инч1ого рук1ине. Г1али, бегьуларищ гьеб раци заз бан, г1урдул рухьун гьабизе, цинги сетка босизе кьолеб г1арац цоги росдаего пайдаялъе х1алт1изабизе? Гьеб данде ккеч1о Г1алие. Ана кьун сетка босе г1арац.\nГ1умар вач1ана 100 метра шлангалъул х1ажат бугила, жиндирго рокъобе гох1даса лъим бачине. Г1умар, бегьуларищ гьеб дурго рокъобе гуреб, росулъего бачине? Киназего пайда-хайир бук1ине? Гьеб рек1ее г1еч1о Г1умарие. Ана кьун шланг босе г1арац.\nГьедин нахъса къот1ич1ого рач1унел чиги руго, гьарулебги буго цо г1иси-бикъинаб базар, щивас женулго мурад, жамаг1аталъего пайда щвелелда т1ад ургъулев чиго гьеч1о.\nДида рак1алда бук1ана хут1араб г1арцухъниги гьаб Мах1ачхъалаялда жанир ругел нухал асфальт т1ун къач1азе.\nГьелъие нухмалъизе восана х1алт1уде дирго вацг1ал. Х1алт1ухъанлъунги восана дирго мадугьал.\nЧидар чиги гурелъул гьезда боржел гьабизе бегьилин вук1ана.\nК1иябго нажасалъ бикъун лъуг1ун батана кинабго бюджет. Я гьудул, туснахъалдайищ ралел дирго чи? Цоги г1агарлъиялъ щибин абилеб дида? Дарман ваг1араб бак1алде ккана дун. Гьасдани боржел гьабизе бегьулин т1амурав ватула т1уванго кутакав ц1огьор. Гьеч1о я х1алт1улел, я х1алт1изе махщел бугел, я ях1-намус бугев чи хут1ун гьаб дир х1укуматалда.\nДирго г1агарал- божаразул чури бахчизе, дицаги бикъизе ккезехин буго. Г1абдалзабазда гъорлъе ккедал г1акъиласги г1адалаб ххвел гьабизе ккола.\nЦо дир к1алъалдасан к1иго маг1на бич1ч1улев,\nК1ал пасих1ав чиясе чан жавгьар дица тараб...\nМунагьал чураяв дирго рек1ел гьудул Рамазан рак1алде щвеялъе хъвараб...\nЦоги бот1ролъе бач1араб г1адалаб пикру:\nГьедин кколеб батич1ониян ккола дида Рамазанилги цадахъго муфтиясулги иш. Жалго рихьизеги квешал г1адал чиги гьеч1о. Амма жидецаго сверун бак1арараб х1ут1-х1апароялъ цин жидедаго х1анч1улеб буго. Нахъзаманаялъул пашманаб х1акъикъаталде балагьидал гьезда хадур х1акимлъун рач1унелги жеги пайда гьеч1ел рук1ине руго.\nКодоса газа-бел камиго гьеч1о, гьадиг1ан талих1 къараб халкъги доб хъуру-хъара кколеб буго)).\nГьеб кинабго хисизабизе к1велаан, гьагъаб сетка кье, шлангал кье бачунеб халкъ лъуг1ани. Жамг1ияб бербалагьи, ай гражданская сознательность халкъалъул бук1арабани. Щивас жинде- жинде гуреб, киназего пайда кколелъул ургъел гьабини. Амма, дир заманаялда дида гьеб бихьилин кколаро. Нуж дагьал г1олохъанал ругелъул нужеда бихьизеги бегьулаха))...


Архимедги, Вальтер Скоттги, ГIабасилавги » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\n«…Гьеб заманаялда цIакъго вахIшияб гIадат букIана гIурусазги муридазги хIалтIизабулеб – чIварасул бетIер къотIулеб. БутIрул къотIизеян муридзаби лъугьиндал, биччачIо Ахъбердилас. Гьеб биччачIолъи гIечIелъубе, тIадкъайгун къвакIарал муридзабазул хассаб къукъа битIана гьеб гIагардегIан бугеб хъалаялде, квезеги ккун, балъго кашиш вачун рачIаян. РачIана гьел гьевги вухьун вачун, гьесул кIалдибе, ахIдечIого вукIине, кIудияб квербацIцIги бугIун.\nАхъбердилас гьесда тIасалъугьин гьарана, гьесда бихьизабураб къварилъиялъухъ. Кванагъаназеги гьавун, гьав кашишасда абуна, гIурусазул чIваралщинал, хиристиан диналда данде кколеб куцалъ рукъеян ва кумекги кьуна чамалиго чиясдасан. Гьеб тIубан бахъиндал, къого гъурущ гIарацги хIалтIухъ кьун, долго муридзабиги ритIун, гьев ватарабго бакIалде щвезавуна.\nГьеб иш ккаралдаса гIурус абицерзабазги гьукъана гьеб вахIшияб гIадат гьабизе, гьал муридзабазги тIокIаб гьабичIо. ЧIварал чагIи чIвавухъе рукъулел рукIана. Муридзабаз гьезие хассал хабзалцин чIезарулел рукIана».\nДагъистаналъул халкъияв шагIир ГIабасил МахIамадил «Хунзахъа Ахъбердилав» абураб тарихияб къисаялдаса мухъал ккола гьал. ГIабасиласул цIияб тIехь цIалидал, «Дагъистаналъул халкъияв хъвадарухъан» абураб цIаралъе гьев мустахIикъав вукIин якъинлъула. «Дагъистаналъул халкъияв драматург» абураб цIар жеги ургъун гьечIо. Гьебги цIакъ рекъелаан ГIабасиласда.\nАраб арбагI къоялъ, 2012 соналъул 11 июлалда, Хунзахъ ва ЛъагIилухъ кIодо гьабуна ГIабасил МахIамадица 80 сон тIубай. Гьеб байрам араб куц бицина газет-журналазда, бихьизабила телевидениялъ, къватIибе кьела радиоялъ. Бокьун буго гьаб колонкаялда ГIабасиласул асараз диего гьабураб асаралъул бакка-бахъи гьабизе.\nПушкинил хIакъалъулъ Твардовскияс абун буго гьев нилъер гIумрудулъе лъимерлъудаго вачIунин ва тIокIалъ гьес нилъ рехун толарилан. Гьадинаб буго кIудиял хъвадарухъабазул къисмат. Миллионал лъимал куцала Пушкинил маргьабаз, гьезул сюжетазда лъурал мультфильмаз. МагIаруласда ГIабасилавги лъимерлъудаго лъала. ГьабсагIатги ракIалда буго «Букваралда» бахъараб бацIил тIанчIил ва бисил тIанчIил бицараб МахIамадил кечI. ГIисинаб гIелалъе хъварал кучIдул, харбилаби гIезегIан руго ГIабасиласул. Гьезда рекъонги лъезе бегьула мультфильмал.\nГьаб колонка хъвалелде хъирщардана анцIилъа арал дирго дневниказул даптаразулъ. ГIабасиласулгун рукIарал дандчIваязул мухIканго хъван буго гьениб. Къого сон барав чи щун вуго дун тIоцеве гьесухъе – 2001 соналъул 13 январалда. Дирго хъвара-тараб жоги гьоркьоб лъуна доб къоялъ. ГIемерал дарсал кьуна ГIабасилас дие. Доб дандчIваялда ГIабасилас дие сайгъат гьабуна жиндирго бищунго машгьураб тIехь – «Рокьул таватурал».\nХIакъикъаталдаги хIикматал асарал руго гьел. Гьел асарал ккола тарихиялги, психологиялги, рукIа-рахъиналъулги, хъизан-рукъалъулги, рокьулги асарал. Литературоведениялъ цIех-рех гьабурал таманал жанрал жанире рачуна гьел трагедияз. МагIарул мацIги буго гьениб, гьекъон хIалхIолареб мугIрул ицц гIадаб.\nТарихиял романазе кьучI лъурав Вальтер Скоттица асарал хъвалаан англосаксазул некIсияб минаялъур. ГIабасиласдаги даим цадахъ букIана ва буго магIарул рухI, нилъер маданият. ЛъагIилухъ бугеб гьесул музеялде жанире руссун руго гIумруялъ хъвадарухъанас данде гьарурал магIаруллъиялъул нугIзалги, гIаламаталги, хазинабиги.\nЖакъа гIемер бицине кколеб буго нилъер халкъ бикь-бикьичIого, цолъун, гъункун, цили-буцур гIадин букIине хIажат бугилан. Гьеб масъала цебе лъей цо-цояз жидеего реклама гьабиялде сверизабулеб буго. Гьел рияъчагIазул пишабаздаса азарцIул цIикIкIун кIварги магIнаги буго ГIабасиласул ва гьесул асаразул нилъер халкъ цолъизабиялъеги. ЦIунтIаги, ЦIумадаги, Болъихъги сонал тIамуна ГIабасилас. Гьел жамагIатазул тарихги жакъасеб къоги буго МахIамадил асаразулъ. Гьел росабазул гIадамазе цIакъго хириявги вуго шагIир.\nМагIарухъе щвечIев чи магIарул хъвадарухъан вукIунаро. ГIабасилав вуго нусцIул халкъияв шагIир, халкъалда гъорлъ, магIарулазул батIи-батIиял росабалъ гIумру тIамиялъги гьелъул хIасилалда хъварал машгьурал асарал гьесул рукIиналъги. ШагIир жиндирго росулъе тIадвуссиналъулъги буго цо хIикмалъиги кIодолъиги. ГIабасиласул асаралги гIумруги сонал анагIан цIикIкIун ричIчIизе руго магIарулазда.\nНекIсияб Грециялъул гIалимчи Архимедица абун буго, квер базе бакI (дандечIей бугеб бакI) балагьейин, жиндица дунял тиризабизе бугилан. Архимедица цIехолеб букIараб жоялде магIарулаз абула мугъ чIвалеб кьуруйилан. Гьединаб бакI буго нилъее магIарул росу. Гьединал кьурабилъун руго нилъее ГIабасилавги гьесул асаралги.\n» Къокъаб шаригIат ва гьелъул хIасил\nАллагьас мунагьал чураги Г1абасиласул,гьунар бугев драматург вук1ана,гьес хъвараб лъабго пьесс хут1ила маг1арулазе абадиялъго!\nАмин. Драматург гуревги, шагIирги, прозаикги, редакторги кколаан ГIабасил МухIамад. Гьес квер бачIеб рахъги, жанрги, темаги къанагIат руго. ЦIакъ къиматаб адабияталъул ирс нахъе тана гьес.\nHamzatavari,Гьес къач1ач1еб т1ехьги батиларо цониги нилъер маг1арул шаг1ир-хъвадарахъанасул ,70 соназда байбихьун 2000 соназда щвезег1ан!\nЩвалде щун магIарул мацIги лъалев, гьалбалги хирияв, къанагIатаб гьунаралъул ва кIудияб даражаялъул хъвадарухъан вукIана мунагьал чурад.


Воскресенье, 27 мая 2012 03:00\nБаракатал сардал - гьел ккола исламалъ жидер къадру-къимат, хIурмат гьабулел сардал. Жиндирго лагъзадерида гурхIарав ТIадегIанав Аллагьас гьезул цо-цоял цIар чIван рихьизаруна ва лъазабуна гьезулъ гьабураб дугIа-алхIам, тавбу къабул гьабулеблъи. Гьел сардаз рогьинегIан дугIа-алхIам гьабизе, рачIого хутIарал какал рецIун разе, хирияб Къуръан цIализе, дугIа, тавбу гьабизе, садакъа кьезе, бусурбаби рохизаризе, лъикIалдалъун хварал ракIалде щвезаризе ккола. Гьел сардазул хIурмат гьабизе ккола. ХIурмат гьабилъун ккола мунагьал гьариялдаса цIунун чIейги.\nХирияб Ражаб моцIалъул тIоцебесеб Рузман сордоялда абула лайлатуль Рагьаиб (лъикIлъиялъул сордойилан), щаян абуни гьеб сордоялъ ТIадегIанав Аллагь валагьула лъикIлъи гьабизе бокьун, ва Жиндирго лъикIал лагъзадерида рештIинабула рахIмат. Гьеб сордоялъ гьабураб дугIа-алхIам Аллагьас нахъ чIваларо. Гьеб сордоялъ бараб какихъ, ккураб кIалалъухъ, кьураб садакъаялъухъ ва цогидабги Аллагьасе гьабураб тIагIаталъухъ цIикIкIараб баракат рештIуна ва кири хъвала.\nГьеб сардил хIурмат гьабулев, ракI-ракIалъ тавбу гьабурав чиясдаса Аллагь тIаса лъугьуна, гьесул мунагьал чурула. Ражабалъул щибаб сордо, щибаб рузман къо къиматаб буго. Амма кIийидахъан хирияблъун кколеб сордо, гьеб цIакъго къиматаб-хирияблъун лъугьуна.\nЦо нухалда нилъер хирияв Аварагас (с.т.гI.в.) бицана Ражаб моцIалда гьабураб тIагIат цIакъ къиматаб букIиналъул. Цо херав чияс рекIекълъун абуна тIолабго Ражаб моцIалъ кIал ккун бажарулеб гьечIилан, гьеб мехалъ Аварагас (с.т.гI.в.) гьесие жаваб кьолаго амру гьабуна: "Дуца кIал ккве Ражабалъул тIоцебесеб, анцIила щуабилеб ва ахирисеб къоялъ. Кири хъвазе буго тIолабго моцIалъ кIал ккуралъухъ хъвалеб гIанасеб. Щайгурелъул щибаб ккураб кIалалъухъ кири 10 нухалъ цIикIкIун хъвалелъул. Амма кIочене биччанге хирияб Ражабалъул тIоцебесеб рузман сордо".


Самигуллин Камиль, 17Aпр2013\nТатарстаналъул бусурбабазул иргадулаб гуреб VI-билеб съездалъул делегаратз Казаналда арбагI къоялда вищана республикаялъул муфтий. Гьев вуго 28 сон барав Самигуллин Камиль. Гьесие гьаракь кьун буго гьевнив вукIаравщинав 257 делегатас. Хъулухъалда муфтиясул болжал буго ункъго сон.\nСамигуллин Камилица муфтиясул хъулухъалда хисана Илдус Файзов. Гьес татаразул бусурбабазул рухIияб идараялъе нухмалъи гьабулеб букIана 2011 соналдаса нахъе, амма араб риидал Казаналда гьев чIвазе къасд гьабулаго щварал ругъназдаса жеги сахлъичIого гьев хъулухъалдаса нахъе ун вуго жиндиего бокьун.\nМуфтиясул хъулухъалде букIун буго кинабниги лъабго кандидатура.\nКазаналъул «Хатер» абулеб мажгиталъул имам 85 сон барав КIудияб ВатIанияб рагъул ветеран ва милициялъул полковниклъун вукIарав Харис Салихзяновги, Россиялъул исламияб цолъиялъул ассоциациялъул гIалимазул Щураялъул нухмалъулев 43-сон барав Фарид Салманги, Казаналъул «Тынычлык» мажгиталъул имамлъун вукIарав 28-сон барав Самигуллин Камилги.\nКамиль муфтийлъун вищиялъул кIудияб резонанс букIанин республикаялдайин бицана Эркенлъи Радиоялъе Казаналдаса тарихчи ва ислам лъазабулев Хабутдинов Айдарица.\nХабутдинов Айдар: «Татарстан буго 1000ялдаса цIикIкIун мажгитги бугеб ахирисеб 25 соналда жаниб динги гIезегIанго цIилъараб республика. Гьанже бугеб хIалалде республика бачIунеб букIана ахирисеб 25 соналъ. Гьел хиса-басиялги, гIадаталги, динамикаги лъаларел чагIи рачIунел руго гьанже нухмалъиялде. ЦIияв футиясе бугеб 28 соналда гьоркьосан гьитIинаб мехалда лъабго сонги гьанже щуго сонги гурони гьес бан букIинчIо Татарстаналда. Гьесда лъаларо республика. Гьелде тIадеги гьесие гьанжего гьанже щвана, гьебги щибаб къойил дарсиде хьвадун гуреб, исламияб тIадегIанаб лъай. ГIагалигун абизе кколеб буго, кинаб букIаниги динияб гуреб лъайги гьесул гьечIин».\nЭР: Гьеб кинабго лъалеб букIаниги съездалде вакIараравщинав 257 делегатас гьев тIаса вищун вугоха.\nХабутдинов Айдар: «Гьениб гьечIо щибго гIажаиблъизе ккараб жо. Аслияв вищарухъан нижер вуго республикаялъул президент Минниханов Рустам. Цеве вукIарав президент Минтимер Шаймиевасде дандеккун тIолгохалкъалъул рищиязда гьев живго гIалъаллъун вукIинчIо. Гьев вуго президент Владимир Путиница кандидатура бихьизабун республикаялъул Пачалихъияб Щураялъ тасдихъ гьавурав чи. Гьеле гьебго къагIида хIалтIизабуна муфтий вищулагоги».\nЭР: Россиялда аслияб дин исламлъун кколел киналго республикабазда бусурбабазул рухIияб идара официалияб нухмалъиялдаса гIемерго рикIкIад гьечIин абизе бегьула. Гьедин вищарав муфтий вугеб рухIияб идара тIубанго официалияб нухмалъиялъул кверщаликье ккеялъул хIинкъи гьечIищ?\nХабутдинов Айдар: «Татарстаналда халкъалъул лъабго бутIаги гьабун кIиго бутIаялъ гIумру гьабулеб буго шагьаразда. ГIолилал киналго ругин абизе бегьула шагьаразда. Гьезул лъикIаб академияб лъайги бугин абизе бегьула. Гьел ругьунлъун руго жидецаго хIукму гьабун. Самигуллинил бицани, гьесул кандидатура букIана консервативияб реакция. Гьес абулеб буго ЦIияб сон бачIиналъул байрам кIодо гьабизе кколарин, шахматал хIазе кколарин. Гьеб киналъго гIадамалги гIажаиблъизе гьариларищха. Магърибалдехун цIайи цIикIкIараб жамгIияталъе гIураб куцалда консервативияб альтернатива хIисабалда лъурав чиясда релъунев вуго гьев».\nТIадехун рехсараб съезд лъугIарабго Камилица жавабал кьолел рукIана журналистазул суалазе. Исламалъул радикалияб гIаркьелалъул рахъ кколел имамал ругел мажгитазда гьел хисизе ругищан гьикъидал гьес абуна гьел ругел бакIаздеги щун хIакъикъияб ахIвал-хIал лъазабизе бугин жинца ва хадуб гьабизе бугин хIукмуйин.\nЖакъа республикаялъул бусурбабазул рухIияб идараялъул нухмалъиялде гIолилал рачIунел рукIиналъ гIолеб гIелалъе тарбия кьезе бигьалъизе бугищан гьикъидал гьес абун буго тарбия цIаладалъун гуребги лъикIаб мацIалдалъунги кьезе кколин.\nЖиндир цIиял проектазул бицунаго Самигуллиница бицана татар, гIурус ва гIараб мацI малъиялъул мурадалда «онлайн-мадраса» рагьизе бугин ва интернеталъулгун бухьен цIикIкIинабизе бугин.\n2003 соналда Самигуллин цIалулев вукIана МахIачхъалаялда бугеб Шималияб Кавказалъул исламияб университеталда. 2004 соналдаса 2007 соналде щвезегIан гьев цIалун вуго Стамбулалда мадрасалда. Гьедин гьесие щола шаригIаталъул дарсал кьезе изну. 2013 соналда гьес лъугIизабула Казаналда бугеб Россиялъул исламияб университеталъул исламиял гIелмабазул факультет.\nГьесда лъала турк ва гIараб мацIал. Гьесул руго лъадиги лъабго лъимерги.\nТатарстан: протесталъул пикру щулалъулеб буго


АхIмад Чинарил адабияб нух » MAARULAL.RU :: Аварский Культурно-Просветительский Портал\n6 мая 2010 | Стихи, Поэзия и Рассказы | добавил(а): s_xanaev | Просмотров: 12312\nЖакъасеб магIарул мугьажирлъиялъул адабияталда кIвар бугеб бакI ккола АхIмад Чинарил хъвадарухъанлъиялъ. Гьев гьавуна Турциялда, Кахраман-Мараш вилаяталъул Киреч абураб магIарулазул росулъ. ГIусманиязул империялде гьесул умумул гочана Дагъистаналдаса, МелъелтIа росулъа 1890-абилел соназда.\nБайбихьул школа АхIмадица лъугIизабуна росулъ, гьоркьохъеб школаги индустриалияб лицейги Кахраман-Марашалда. I983-I987 соназда цIалана Истамбул университеталъул социалиялгун политикиял гIелмабазул факультеталда. Гьениб гьесие щвана юристасул махщел. 1993-1994 соназда стажировкаялда вукIана Англиялда.\nI995 соналдаса I997 соналде щвезегIан АхIмад хIалтIана Анталия вилаяталъул Ирадия районалъул бетIерлъун. 1997-2004 соназда гьев вукIана Мардин вилаяталъул Даргечит шагьаралъул бетIерлъун. 2005-2008 соназда АхIмад вукIана Истамбул шагьаралъул администрациялъул культураялъул ва туризмалъул комитеталъул нухмалъулевлъун. 2008 соналдаса нахъе гьев хIалтIулев вуго Анкараялда, премьер-министрасул администрациялда.\nСтудентлъун вугеб мехалдаго босана АхIмадица кодобе къалам. Гьесул макъалаби рахъана Турциялъул батIи-батIиял газетазда, журналазда, гьездаго гьоркьоб Ялова шагьаралъул Дагъистаниязул культурияб жамагIаталъул орган «Дагъистан» журналалдаги.\nАхIмадил адабияб гьунар загьирлъана прозаялда, поэзиялда, драматургиялда, мемуаристикиялда ва публицистикаялда. Гьесул асаразул аслияб темалъун ккола Кавказ, Дагъистан, гIагараб халкъалъул балагьаб тарихги жакъасеб гIумруги ва гь. ц. Турциялдаги гьениб бугеб магIарул мугьажирлъиялдаги АхIмад Чинар лъала гьунаралда хъварал асараздасан. Бищун цIикIкIун гьесие цIар щвезабуна «МугIрул дир рекIелъ» абураб романалъги (1999), «Дица кинабго хъвачIо» абураб мемуарияб тIехьалъги (2005, 2007).\nАхIмадида эркенго лъала рахьдал, турк ва ингилис мацIал. 1997 соналда гьев щвана Дагъистаналде, имам Шамилил юбилеялъулал тадбиразул хIурматияв гьобол хIисабалда.\nАдабияталъул батIи-батIиял рахъазда жиндирго къалмил хIалбихьаниги, гьарзаяб куцалда АхIмад хIалтIулев вуго прозаялда. ТIадехун рехсараб романалда цадахъ гьес хъвана чанго хабарги. Гьезул цояблъун ккола магIарул мугьажирзабазул кьогIаб тарихалъул темаялдасан хъвараб «Меседо» абураб хабарги.\nТурциялда ругел жакъасел мугьажирзаби-хъвадарухъаби киниги, АхIмад Чинарги хъвадарула турк мацIалда. Гьай-гьай гьесул хъвадарухъанлъиялъе кIудияб асар гьабулеб буго турк культураялъ, адабияталъ ва эстетикаялъ. Амма гьелдго цадахъ гьесда лъикI лъала магIарул миллияб тарихги, кIалзул гьунарги, халкъияб адабиятги. Ва хъвадарухъанасул асарал цIалараб мехалъ, нилъеда бихьулеб буго гьеб кIиябго эстетикияб системаялъ гьезулъ хасаб, такрарлъи гьечIеб хаслъи бижизабулеб букIин.


Кавказалъул ишазул министр Лев Кузнецов Дагъистаналъул нухмалъиялъул вакизабигун Дербенталъул Дунялалъул культурабазул тарихалъул музеялда. 2014 соналъул 23 декабрь.\nШималияб Кавказалъу ишазул министерлъи гIуцIизе хIажат букIиналъул тIоцебе бицана Россиялъул тIалъиялъул нухмалъулев Дмитрий Медведевас. КиналгIаги Шималияб Кавказалъул регионазда тIибитIун бугеб ришватчилъи ва цогидал гIунгутIаби тIагIинаризе хасав чи хIажат вугин лъазабуна гьес. 2014 соналъул 12 маялъ, Россиялъул президентасул хIукмуялда рекъон гIуцIана Шималияб Кавказалъул ишазул министерлъи. Гьелдехун бугеб аслияб тIалаб бугин икълималлда социалиябгун экономикияб ахIвал-хIал лъикIлъизаби ва федералиял программаби гIумруялде рахъиналда хадуб хал кквейилан лъалъазабуна Владимир Путиница.\nГьеб идара гIуцIун лъагIел тIубайдал абизе кIолин регионазул нухмалъиязе гьелъул бугеб кумекалъул. Хас гьабун Дагъистналъул абунани, республикаялда социалиялгун экономикиял проектал гIумруялде рахъинариялъе квербакъи гьабулеб бугин министерлъиялъин хъвалеб буго Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас Фейсбукалда жиндирго гьумералда.\nЦо лъагIел цIакъ дагьаб заман бугин бокьараб идараялъул гьабулеб хIалтIулъ лъалеб хиси ккезе. Амма гьеб министерлъиялъул регионал церетIеялъе гьабизе бугеб кинабгIаги хIалтIи нахъбахъун бугин 2017 соналде щвезегIан. Гьеб заманаялъ лъагIан рагIалде бахъинабулеб бугин федералиял программаби гIумруялде рахъинарийин баян гьабуна хас гьабун «Эркенлъи» радиолялъе «Кавказский узел» сайталъул бетIерав редактор Григорий Шведовас. Гьесул пикруялда араб соналда жаниб лъидагIаги гьеб министерлъи гIуцIиялдалъун ккараб хиса-баси бихьун бати щакаб буго.\nГригорий Шведов: « Шималияб Кавказ цебетIеялъе министерлъиял гьабизе бугеб кинабгIаги хIалтIи 2017 соналдаса гурго байбихьизе гьечIо. ГьабсагIат регионазда федералиял программабазда рекъон ралел ругел азарханаял рукIаниги, школаби рукIаниги ран рахъинарулел руго. Гьел проектал министерлъи гIуцIиялде гIумруялде рахъинаризе байбихьарал рукIиналъ. Гьелдаго цадахъ, 2017 соналдаса байбихьун икълималда «Юг России» абураб федералияб программа гIумрулде бахъинабизе биччалеб гIарац чанго нухалъ цIикIкIинабизе буго. 2014 соналъ программаялда харж гьабизе бихьизабун букIана 5 млрд. гъурущ, 2017 соналъ гьеб 35 млрд. гъурщиде бахинабизе ракIалда буго. КинабгIаги бицине бегьулеб хIасил гьеб идара гIуцIаралдаса жакъа къоялде бугин абизе кIоларо».\nАслияб ккараб хиси бугила Шималияб Кавказалда президентасул ишал кодосесда ва Шималияб кавказалъул министерлъиялда гьоркьор гьаризе тIадал ишал рикьи. Президентасул ишал кодосесухъ цебеккун социалиялгун экономикаялъул суалалги полотикиял суалаги рукIун ратани, жакъа гьесухъ гIицIго политикиял суалал ругила. ХутIарал суалазул жавабияб кколила министерлъи. Амма цуцада цере гьабураб хIалтIул хитIабал гьари бугила тIибитIун бугеб гIунгутIи.\n« Нилъеда бихьула президентасул ишал кодосесул Дербент юбилеялде хIадуриялъулъ бугеб кIваралъул. ХIатта, жиндирго халкквеялда гъоркье босунцин буго гьеб суал. Шагьаралъул тIалъиялда Дербенталда лъим бачиналъул суал цойиде ккезабизе кIвечIогон, гьеб суал тIубалеб буго Меликовас. Гьелдасан бихьула жакъа хIакимчиясул бугеб кIваралъул киналгIаги сфераязда жаниб ва гьелдаго цадахъ идарабаз гьабулеб хIалтIул цуцада цере хитIабал гьари».\nДагъистаналда ГьоцIдерил ГЭС бай лъугIизаби, батIи-батIиял мухъазда нухал къачIай ва азарханаби ралел рукIиналъул хъвалеб буго Министеръиялъ 2014 соналда жаниб гьабураб хIалтIул хIасилазул бицунаго жидерго хитIабалда. Амма гьел киналгох Iасилал гIицIго кагътида хутIулел ругин гIемериселин баян гьабулеб буго журналист Тамерлан МухIамадовас « REGNUM» сайталъе. Министерлъи букIин лъалел чагIи кколин гIицго тIалъиялъул вакилзаби ва журналистал, гьелдасан бичIчIулин гьеб идараялъул жамгIияталда гъорлъ кIвар гьечIолъийин бая гьабулеб буго гьес.\nСон цебеккун гIуцIана Шималияб Кавказалъул ишазул Министерлъи


В. Васильев: "ГIадада хвезабизе гIарац гьечIо"\n15 октябралда тIобитIана пачалихъиял ва муниципалиял гIуцIабазул нухмалъулезул данделъи\nДРялъул бетIер Владимир Васильевасул нухмалъиялда гъоркь тIобитIараб данделъиялда бицана федералиял ва республикаялъулал программабазда рекъон, регионалда ралел ругел социалиял ва коммуналиял бакIал раялъе гьабулеб бугеб хIалтIул хIакъалъулъ.\nДРялъул экономикаялъул ва бакIалъулаб цебетIеялъул министр ХIажи СултIановас бицана 2019 соналда гIарац биччан бугин социалияб ва коммуналияб 261 бакI баялъе. Гьезда гьоркьоб 75 бакI букIана цебеккунго балеб букIараб ва гIарац гьечIолъиялъ чIезе тараб. 2019 соналда бан лъугIизабизе буго 161 объект.\n«2018 соналде дандеккун исана федералияб бюджеталдаса республикаялъе биччан буго 3,5 нухалъ цIикIкIун гIарац. Гьединлъидал ралел бакIалги гьабулеб хIалтIиги букIине ккола кьучIаб ва заманалда гьабулеблъун. ХIалтIи гьабун бажарулареб бакI бугони, гьениб гIададисеб квалквадиги букIине гьечIо. ГIадада гIарац хвезабизе биччазе бегьуларо нилъеца», - ян лъазабуна данделъиялда ДРялъул бетIерас.\nРосабалъегун шагьаразде газ бачиналъул хIакъалъулъги бицана данделъиялда. Масала, промышленносталъул ва энергетикаялъул министрасул ишал тIуразарулев Арслан Арслановас бицухъе, республикаялъул инвестициязулаб программаялда рекъон, 2019 соналда Дагъистаналда 280 миллион гъурщиде хIалтIаби гьаризе руго газ бачинелъун. 13 районалда ва кIиго шагьаралда гIумру гьабун вугев 8700 чиясе рес щвезе буго тIабигIияб газалдаса пайда босизе.\n«Жакъа къоялде щвезегIан 19 объекталда хIалтIи гьабиялъе къецал тIоритIун лъугIана ва пачалихъиял къотIабиги хъван хIалтIи гьабизе байбихьана. ХутIараб ункъо бакIалде газ бачиналъул хIалтIаби гьаризе къотIаби гьарун лъугIизе ккола моцIрол ахиралде», - ян бицана министрасул ишал тIуралес.\nГьеб хIалтIи тIубазабулелъул 10 миллион гъурущ тIокI гьабунги бажарана ва гьеб гIарцухъ Нугъай районалъул кIиго росулъе (2100 чи) газ бачине рес щвана.\n«Дир Дагъистан – дир нухал» абураб проекталъул жамгIияв нухмалъулев МухIамад Рашидовас бицана кIиго моцI бугин гьеб проекталда рекъон жамгIияб халкквей гьабулеб бугелдаса. Программаялда рекъон, муниципалиял гIуцIабазул 179 къватI къачIазе 771 миллион гъурущ биччан буго. Районазда ва шагьаразда къачIалел ругел нухазул халалъи буго 154 километр.\n«Нухал къачIаялъул хIалтIи лъикI унеб буго, гьеб жиндир заманалда лъугIизабизеги ккола. Ниж щвана 30 муниципалияб гIуцIиялде, нухазул цо бутIа къачIан рагIалде бахъунеб буго. Дицагоги халгьабула хIажатаб къадаралда хIалтIи гьабун бугищали», - абун бицана МухIамад Рашидовас.\nДагъистаналъул бетIерас абуна гьеб рахъалда хIалтIи ракIбацIцIадго гьабулеб букIин бихьулеб бугин.\n2019 соналда федералияб бюджеталдаса Дагъистаналъе жамгIиял ва минабазда аскIор бакIал къачIаялъе биччан буго субсидиялъул миллиард гъурущ. Гьеб гIарац бихьизабун буго минабазул гьумераб рахъ, минабазда сверухъ бакIал, къватIал, гIадамаз нух бахунел бакIал къачIазе ва къватIазда канлъи гьабизе, майданал, хIухьбахъиялъул ахал, ралъдал рагIаллъаби къачIазе. Шагьаралда санагIатаб гIумру гIуцIиялъул программаялда рекъон, 49 муниципалитеталда 145 проект гIумруялде бахъинабулеб буго. Гьел хIалтIаби 2019 соналъул 20 декабралде лъугIизаризеги ракIалда буго.\nДанделъиялда борхана республикаялда «Единая Россия» ВППялъул «Городская среда» проект гIумруялде бахъинабиялъул хIакъалъулъ суалги. Гьеб хIалтIизабулеб буго Дагъистаналъул 10 шагьаралда ва 29 муниципалияб районалда. Проекталда рекъон къачIалеб буго 221 бакI.\nДРялъул бетIерас абуна гьел къачIалел куцалда хадуб жамгIияталъул халкквей букIине ккелинги.\n«Масала, гьабулеб буго нух, гьенибин абуни чIван буго гьеб хIалтIи гьабураб гIуцIиялъул хIакъалъулъ хъвараб хъарщи. Гьениб кинабгIаги гъалатI ккун батани, гIадамазе рес буго гьеб хIалтIи гьабулездаса жаваб тIалаб гьабизе. Властьги жамагIатги цадахъ хIалтIиялъ лъикIал хIасилал кьезе руго», - ян бицана Владимир Васильевас.\nСоциалиял суалазда гьоркьоб рехсана «Росабазул бакIал церетIезари» абураб подпрограммаялъул тадбиралги. Росдал магIишаталъул ва продовольствиялъул министр Абзагьир ХIусеновас бицана росабалъ 52 объект базе 838,99 миллион гъурущ биччан бугин. Гьезда гьоркьоб ункъо школа, анкьго ФАП, анлъго спортивияб бакI балеб, 11 бакIалде лъим, 23 бакIалде газ бачунеб буго ва цо комплексалъулаб бакIги балеб буго.\nАбзагьир ХIусеновас бицана гьел объектазда хIалтIи гьабизе биччан букIараб 838 миллион гъурщил 16 миллион тIокI гьабизе кIванин, къецал тIоритIиялъул хIасилалда.\n«Рекьулел ракьал къачIаялъул (мелиорация) рахъалъги нижеца росдал магIишаталъул нигIматал гьарулезулгун хIалтIи гьабуна. Щибаб объекталде уна дунго ва гьеб бакI пайда кьолареблъун батани, нижеца къала», - ян бицана министрас.\nРосдал магIишаталъул бицунаго, Владимир Васильевас борхана къватIисел пачалихъазе нигIматал ричиялъул хIакъалъулъ суалги.\n«Нилъерго жанисеб рынокалъе зарал кколаредухъ ва хадур багьаби хиралъуларедухъ ричизе ккола къватIисел улкабазде росдал магIишаталъул нигIматал. Нилъеда бичIчIизе ккола дагъистаниязе хIажатаб къадаралда кванил нигIматал рукIине кколеблъиги», - ян абун кIалъана ДРялъул бетIер.\nДругие материалы в этой категории: « Такъсир ва тамихI\tХалгьабиял тIоритIулел руго »


Спортсменал политикаялдегун нухмалъиялъул хΙалтΙуда гъорлъе лъугьиналъул гΙаламатал Дагъистаналда раккана араб гΙасруялъул 90 абилел соназда. ГьанжегΙагарги хъулухъалда тарав машгьурав спортсмен ккола Хьаргаби мухъалъул ГΙаймакиса профессионалияв рагъухъан, рагъулаб самбоялъул рахъалъ дунялалъул кубок босарав МухΙамад Маликов. Хасго гьев машгьурлъана 2011 соналда вагъизе байбихьун 23 секунд арабго Александр Емельяненко нокауталде витΙун хадув.\nМаликов ккола гΙолилазул рахъалъ министр хисулев. Гьес гьеб идараялда тΙуразе рагΙула гΙун бачΙунеб гΙел рухΙияб рахъалъ куцаялъул мисал. Гьев батΙаго квешав вас ватиларин, амма щивас жинди-жиндир махщалида рекъон гьабизе кколин гьанжениги хΙалтΙиян абулеб буго ЭР-ялъ гара-чΙвари гьабурал цо-цо дагъистанияз.\nЗаман щванила гΙундул рекаралги «кьураралги» хъулухъазда теялъе ахир лъезе. Хасго гьелда бан гьез ракΙалде щвезабулеб буго гьал къоязда Калмыкиялда Дагъистаналдаса гугарухъанас республика къватΙиб чΙвазабураб хΙужаги.\nБуддал монументалда малги щвезабун, хадубго гьезул какал ралеб рокъоб хΙажатги тΙубан, вихьичΙесда живго вихьизавизе перископалдасан къватΙибеги кьуна гугарухъанас жиндирго пиша. Гьединаб гурони даража гьечΙел спортсменал хадурккун хъулухъазде лъугьунел рукΙиналъ дагьаб ракΙ буссинабулеб буго жибго спорталдехун лъикΙаб бербалагьи бугел дагъистаниязулгицин.\nЧан нухалъ Олимпиялъул чемпионлъун вахъаниги щибин, пуланав чи жинда тΙад къараб махщалие хΙадурав ватичΙониян абуна ЭР-ялъе Дагъистаналъул нухмалъулесул гΙакълучи Камиль Ландаца.\nКамиль Ланда: «Щуго нухалъ Олимпиялъул чемпион вукΙаниги щив чи, хΙалтΙизе махщел батичΙони. Ришватги кьун пуланаб хъулухъалде лъугьунев ватани, чан балагь гьес халкъалъе гьабизе бугеб, жиндаго хΙалтΙизе лъазегΙан? 5-6 сонниги инарищха гьев гьенив ругьунлъизе.\nЖибго гьев Маликов гьеб хъулухъалда теялъе ругел гΙиллабазул батΙаго хал гьбаизе ккела. Щиб лъалеб, гьелъие гΙурал тΙалабал ратила гьесул. Дида мухΙканго гьеб суал лъаларо.\nАмма дица кидаго абулаха щивас, жинди-жиндир махщел сундуе батаниги, гьеб иш гьабизе кколилан. Спортсмен гьев вугони, тренерлъун ине бегьула (спортсменазул карьера хеккого лъугΙулелъул). Гурони, тΙадегΙанаб лъайги батичΙони, цевеккун пачалихъалъул хΙалтΙудаги хΙалтΙун ватичΙони, кинаб хъулухъха гьес гьабулеб?».\nЭР: «Гьанже хасго Элистаялда гьадаб хΙужаги ккечΙищха, нилъ суризабураб?»\nКамиль Ланда: «Кканаха. Гьединал спортсменаз нилъер къимат хвезабулеб буго. Гьев гΙолохъанчияс гьединаб пиша гьаби бараб буго гьесда сверухъ ругел чагΙазул лъавукълъиялда. Рамазан ХΙажимурадовичас (Дагъистаналъул бетΙер – ЭР) битΙараб гьабуна – спорталъул министрасе кьварараб бадибчΙвай гьабуна, тренерги нахъе вахъана.\nБичΙчΙи кьеялъул хΙалтΙи гьабизе ккелароанищ гьез спортсменазе? Гьеб кин гьабилеб, гьединаб лъай гьечΙел чагΙи хъулухъалда ругони? Нилъер мадугьалзаби – калмыказда – цебе кутакалда къимат хвезабуна гьеб хΙужаялъ».\nГΙемерисел спортсменаз хъулухъал спорт гΙадин къабул гьабулел ругин, добаги чΙел босун ругьунлъун, чара гьечΙого жал гьанирги цере, бетΙералда рукΙине кколин абураб пикру лъугьун бугин гьезулъин рикΙкΙунеб буго ЭР-ялъ гара-чΙвари гьабурав жамгΙияв хΙаракатчи ва шагΙир Садрудин Башировас.\nСадрудин Баширов: «Авлахъалда цо чахъу цояб рахъалдасан цогидалде кΙанцΙани, тΙубараб рехъенго уна гьелда хадуб. Гьединго батизе бегьула гьаб нухалдаги гьабун – цо-кΙигояв гьазул-дозул кумекалдасан ворчΙидал, вахΙ, жив кΙудияб хъулухъалъе мустахΙикъав чи вугин ракΙалде кколеб батила цо-цоязда.\nТΙадежоялъе спорталъулъ чΙелги босун бугелъулин жидеца. Байбихьудаго риччан рукΙинчΙелани гъол цониги хъулухъалде – пачалихъияб хΙалтΙуда хΙалтΙун хΙалбихьи гьечΙел чагΙи. Кьун гΙарацгун балагьулеб бугоха гьез рес щиб гьабунги цониги хΙалтΙуда хурхине. Гьезул хΙалтΙийин абуни гьезул замаз (кумекчагΙаз) гьабулеб буго. Гьал нухмалъулелин абуни цΙаралъе ругел чагΙи ккола гьенир.\nГΙадатияб суалалъегицин жаваб кьезе бажаруларо гьезухъа. Масала, ХΙебда ц очи вукΙана бегавуллъун. Гьениса нахъе рехарав чи восун школалъул директорлъун тана. Щибниги хΙалбихьи гьечΙев чи. 20-30 соналъ хΙалтΙун ругьунал мугΙалимзабазе щибиландай гъос бицинеб? Гьединаб хъулахъалде 10-15 соналъул стаж гьечΙев чи ваккизе виччазе бегьуларо».\nРамазан ГΙабдулатΙипов Дагъистаналде нухмалъиялде вачΙиндал, гьес абулеб букΙана хъулухъал кьеян рачΙунел ругин жиндихъе гΙезегΙан чагΙи, амма лъикΙаб хъулухъ тΙадкъазе ккани, чиясул букΙине кколин чанго соналъ пачалихъияб хъулухъалда гьитΙинабго бутΙаялъул нухмалъулевлъунгΙаги хΙалтΙараб хΙалбихьи. Байбихьуда бицен гьабурав МухΙамад Маликов цевехун гьединаб хъулухъалда вукΙинчΙо.\nСагид МуртазагIалиев хисизе чи валагьулев вуго\nТахбакI биларав БатIал ва цIиял тIалабал\nХисулел руго мэрал, хисулеб гьечIо тахшагьар...\nХъулухъчагIазул штатал дагьлъизаризе ругин бицунебни буго тIалъиялъ...\nЛъие ва сундуе балеб халкъалъ как?


Азкары утром и вечером с переводом — зикр после намаза по сунне\nКатегория: Фикх Создано 05.02.2013 04:24 ЗайнуДдин аль-Малибари\nМагIарул халкъияб кIалзул хазинадул бищун къиматазда гьоркьоса цояблъун ккола машгьурав бодул цевехъан Рекъав Ражбадинил хIакъалъулъ гьабураб кечI, гьебги чанго батIияб къагIида бугеб. Гьеб кечI ккола магIарул поэзиялда жаниб жидеца хасаб бакI кколел, «церехъабазул кучIдул» абураб цIаралда гъоркь халкъалда гьоркьор машгьурлъарал шигIриял асаразул бищун машгьураблъун. Церехъабазул кучIдузул аслияб темалъун ккола ХVI гIасруялдаса байбихьун XIX гIасруялъул кIиабилеб бащалъиялде щвезегIан магIарулаз батIи-батIиял ракьазде, хасго ЦIоралде, гьарулел рукIарал рагъулал сапаралги чабхъеналги. Гьел кучIдул сокIкIараб заманги гьезул авторалги тарихалъ цIуничIо. Гьединлъидал гьел лъугьун руго халкъияллъун. Церехъабазул кучIдулин гьезда абиялъе гIилла буго гьезул гIемерисел сайигъат гьарурал рукIин халкъалда жанир жидер цIаралги ишалги машгьурлъарал пуланал бодул бутIрузе.\nЖеги XIX-б гIасруялдаго мацIал лъазабулев гIалимчи ва генерал Петр Усларица Ражбаданил хIакъалъулъ кечI гIурус таржамагун басмаялда бахъана, жиндир «МагIарул мацI» абураб тIехьалда. Гьелъги батила гьеб кечIги живго Рекъав Ражбадинги машгьуралъизавун. Амма гьелдаго цадахъ гьанжелъизегIан магIарулазда щибго жо лъалеб букIинчIо гьев Ражбадинил хIакъалъулъ, гьев ХарайчIи росуъа вукIин гурони. Живго Усларицаги хъвалеб буго, гьеб хIужа гурони гьесда тIасан цониги баян жиндихъе щвечIин абун. Гьеб суалалда тIаса чанго соналъ хIалтIана дунги, гуржиязул тарихиял иццалгун, асаралги цIалун ва гьелдаго цадахъ гьаниб, Дагъистаналда цIех-рех гьабун. Гьеб масъала дида бихьулаан цIакъ кIвар бугеб, гьев чи берцин вихьун гурев, яги гьесул гIумру нилъее мисалияблъун чIезабизе гуреб, цогиги магIарул тарихалда жаниб бугеб «хъахIаб тIанкI» бацIине мурадалда. Гьелда хадуб, дие бокьилаан, дихъе кодоре щварал баянал цIалулезда цере лъезе, гьез жидецаго гьелъие къимат кьезе.\nТIоцебе абизе ккола, нилъеда лъаларого букIараб гьесул гIумруялъул сонал, хIатта гьев чанабилеб гIасруялда вукIарав чи цинги лъалеб букIинчIин ракI чIчIун, щай гурелъул цояз XVII цогидаз XVIII-б гIасруялда гьев вукIанин абун чIезабулеб букIараблъидал.\nРекъав Ражбадин асир гьави\nНижехъе щварал баяназда рекъон Рекъав Ражбадин тарихиял документазда рехсон вуго цохIого цо нухалъ. Гьебги ккола гьев асир гьавиялъул баян. Гьеб ккун буго 1774-б соналъул певрал моцIалда. ГIурус аскаралда цадахъ Гуржистаналде щварав капитан Львовас хъвалеб буго граф Панинихъе 1774-б соналъул 28 певралалъ кагаъат. Гьелда жаниб гъос лъазабулеб буго Ахискаялъул (Ахалцихе) пашаяс Имарат (Имерети) улкаялъул парчахI Соломоние, гьев ГьерекIли II-вгун (1744-1798 соназда Гуржистаналъул ханлъун вукIарав) жинда тIад кIанцIаралъухъ бецIизе бокьун ритIун руго гьесда данде 2700 магIарулав («лезгияв») ва 1000 туркав. Гьеб аскаралъулгун Соломонил 6 певралалда ккун буго рагъ. ГIурус баяназда рекъон, Соломоница жинда данде битIараб аскаралъул 1000 чи чIван ва 600 чи асир гьавун вуго. Хвасарлъун Ахискаялде руссун руго 700 чи. Гьелдаго цадахъ Имарати улкаялъул аскаралъул бодулъ чIван ругила 50 чи ва лъукъанила 100 чи. Гьел рехсолел къадаразда божизе захIматаб бугониги, якъинаблъун бихьула гьениб Соломоница бергьенлъи боси. Хасго рехсолеб буго Львовас Соломоница чIаго асир гьавунила машгьурав магIарул цевехъан Ражбадин. Гьес чанго соналъ жиндир чабхъеназ талавур гьабулеб букIараб Гуржистан ва гьеб сабаблъун ГьерекIли II-с чанго нухалъ гьев чIвазе хIаракат бахъулеб букIун буго («знаменитого лезгинского предводителя Раджабу, который много лет Грузию разорял, Соломон послал живого в подарок Ираклию «как такого злодея, которого его светлость (Ираклий) многократно истребить домогался”» ).\nГьеб кагътида рекъон магIарулазулгун турказул бо унеб букIун буго Вахани хъаладухъе (гьеб 1785-б соналда КIудияв ГIуммаханица биххизабуна). Гьеб хъаладул бетIергьаби гиназал ГIабашидзаби (гьезул яс Дарижа ячуна хадуй ГIуммаханица) лъугьун руго Ахискаялъул пашабазул рахъалде ва ахIун буго гьесул аскар Соломонида данде рахъизе. Гьезул хьул букIун буго Мегралазул гиназалги Имаратиялде данде рахъилин, амма гьел ГьерекIлица чIезарун руго ва гьесухъе кумекалъе аскар битIун буго кIи азарго чиясдасан гIуцIараб. Амма гьеб щун буго Соломонихъе рагъ лъугIун лъабабилеб къоялде.\nЖибго рагъилан абуни, лъугьун буго къваридаб кIкIалахъ. 5-б певралалъул сардилъ магIарулазулгун турказухъ асирлъуд рукIарал чанго Имаратиялдаса гуржиязе рес щун буго лъутизе ва гьез лъазабун буго магIарулазул аскар нахъе буссинехъин бугин абун. Гьеб лъазабиялъ Соломоние кумек гьабуна магIарул аскаралъе гъоркьчIел гьабизе къваридаб кIкIалахъ. Соломонил аскаралъ ккуна биххараб хъаладул чIвадназда. МагIарул аскар ине кколеб нух гьеб хъалада гъоркьисан унеб букIун буго. Гьениб 6-б певралалда рогьалил гIужалда Ахискаялде нахъе буссунеб магIарул аскаралда туманкIаздаса цадахъго речIчIун буго гуржияз. Гьелдаго цадахъ живго Соломон нахъисан рекIаразул аскаргун магIарулазда тIад речIчIун вуго. Гьеб рагъ лъугьун буго гьабсагIат бугеб Вахани росулъа тIадегIан, гьебго (Вахани) цIаралда гъоркь бугеб гIор ккун чанго километралъ тIадегIан бугеб кIкIалахъ. Гьелъул хIасилал тIадегIан рехсон руго. Гьебго рагъулъ Соломоние 1800-гIан чу, туманкIал, хвалчаби ва гь.ц. ЧIваразда гьоркьо чанго машгьурал бодул церехъаби ратанин ва асир гьаруразда гьоркьо живго магIарул цевехъан Ражбадинги («Раджаба») ватанин хъвалеб буго капитан Львовас. Соломоница кьварараб буюрухъ кьун буго киналго асир гьарурал магIарулал чIвайилан абун ва гIицIго Ражбадин чIагого ГьерекIли ханасухъе сайгъат хIисабалда витIанила .\nРажбадинил нахъисеб къисматалъул кагътилъ бицунеб гьечIо, амма щаклъи гьечIин абизе бегьула ГьерекIлица гьев добго 1774-б соналъул певрал моцIалда чIваялда. Гьединан лъугьана кочIолъ машгьуралъарав магIарул цевехъанасул къисмат. Гьелдаса нилъеца хIасиллъун босизе бегьула, Ражбадани гIага-шагарго 1730-л соназда гьавун вукIин ва 1774 соналда хваравлъи.\nРажбадин гуржиязул кочIолъ\nТIолабго магIаруллъиялда гьоркьор машгьурлъун руго Рекъав Ражбадинил хIакъалъулъ гьарурал кучIдул, яги цо кечIалъул батIи-батIиял къагIидаби. Амма нилъеда лъаларогон букIараб гуржиязул халкъияб шигIруги букIин гьесие гьабураб ва Туплисалда халкъияб поэзиялъул кIиабилеб томалда бахъараб. Гьаниб дица кьолеб буго гьелъул магIарул мацIалде таржама:\nГьерекIли-хан ва Ражаба\n«Шагьарги сверун ккун\nНуж ракъуца хвезарила дица»\nГьеб рагIарав ГьерекIли велъанила:\n«Дур ГьерекIли хвайгийила\nМун лъутизавун, кьвагьизавичIони,\nВекерун ина мун гIодулаго».\nАбухъего, рагъулъ къинавун, лъутана гьев\nПуч тIад бахарав гIадин хекко.\n«Лъалхъе Ражаба, чедгIаги кванай,\nВакъуца хвезеги гурин мун!»\n— «Чед кваназе бокьун гьечIо,\nЧехь унтана, гIемер векерун».\nРажбадин кин рекълъарав\nГьал гъоркьехун кьолел ругел баянал, дихъе кодоре щвана Дагъистаналъул пачалихъияб университеталъул пилологияб пакултеталъул архивалда. Гьениб батараб цо-чанго даптар 1972-б соналда магIарул хъвадарухъан ХIажиев Багъатарица, жив студентлъун вукIадго, бакIарараб полклор жаниб бугеб. Гьездаго хъван батана Рекъав Ражбадинил хIакъалъул гьесие Къорода росулъа жинда 72 сон барав Мусаев ХIажилас, рицарал харбалги .\nГьес бакIарараб материалалда рекъон, чабхъеназул бетIерлъун вукIун вуго XVIII-б гIасруялда гьанжесеб Унсоколо районалъул ХарачIи абулеб росулъа Рекъав Ражбадин абулев бодул цевехъан. Гьев вукIун вуго цIакъ бахIарчияв, хIинкъи-къай лъаларев, тушманасе рагIи кьезегIан жив хвезе хIадурав багьадур. Ражбадинида кIолеб буго кигIан квешаб хIалалде ккараб мехалъцин тушманасдасан бергьине, ворчIизе.\nГьаб лъугьа-бахъин ккун буго цебе заманалда ХVIII гIасруялъул байбихьуда. Ражбадинида цадахъ магIарулазул гьитIинаб къукъа ун букIуна ЦIоралде (Гуржиялъе) чабхъад. Гьениб чабхъад аралъуб дагьа-макъабго гурого давлаги щвеIого тIад руссуни рукIуна Ражбадинги гьудул-гьалмагъзабиги. Цо магъилъан унаго гьезда ратула хурир чIарадулел гIадамал – гуржиял ва хурул ракьанда рагIдукь бихьула 4-5 сон бараб гIадаб гьитIинаб лъимер, агъаз гьечIого рехун тараб эбелалъ. Ражбадинил гьалмагъзабаз хIаракат бахъула гьеб лъимер хъамизе жидеего.\nВа хъамизеги хъамула чода нахъаги лъун. Гьей ясги хъамун Ражбадинги гьалмагъзабиги щола жидерго гIагараб Дагъистаналъул ракьалде, гIагараб росулъе. Ражбадиница яс ячуна жиндирго росулъе хьихьизе ва гьелъие инсуца гIадинаб адаб хъулухъ гьабула . Росулъ ясги тун Ражбадин чанги нухалъ уна чабхъад , ясалдаги Р ажбадиница ГIайшат абун цIар лъола. Яс кIудияй гIун ячIуней йикIуна заман анагIан . Амма гьей ясалда лъаларо жиндир эбел-эмен щал чагIи ругелали , кир ругелали, жийго гуржияй йикIаниги гьелда лъикIго лъала магIарул мацI.\nЯс гIолохъан чIужу гIола. Гьелъул букIуна 16-17 сон, амма гьелда лъала магIарул ракь, гьезул гIадатал жиндир гIадатал гьечIолъи, жиндир ракь гьечIолъи ва эбел-эменги жиндир гьанир гьанир Дагъистаналда гьечIолъи. ГIадамаз бицун лъала гьелда жий хъамун ячарай яс йикIин эбел-эмсудаса махIрумги гьарун. Гьеб мехалъ гьелъул ракI цIала гIагараб Гуржиялъе, эбел- имсухъе, гIагарлъиялъухъе ва гь.ц.\nЦо пуланаб къоялъ Ражбадинги рузман базе мажгиталде ун ГIайшатица хивал гьабула тIуризе. ТIурилелде цебе гьелъ Ражбадинида гьарун букIуна жий эбел-имсухъе йиччаян абун, амма гьес гьей йиччан йикIунаро гьелъул гьариги нахъ чIван , гьединлъидал гьелъ тIуризе къасдги гьабураб гIагараб ракьалде эбел- имсухъе\nРажбадин рузман базе инаго ГIайшатица гьесул азбаралда букIураб чода кьилиги лъун, гьесул рокъоб къеда бан букIараб ретIел-ярагъ босун гьей тIурула рокъосан къватIие. Гьей рокъосан тIурун уней йикIин цохIо мадугьалалда гурого йихьуларо, амма гьелъги гьей Ражбадин ватилилан тола чабхъад унев.\nГуржияй тIурула Ражбадинил рокъосан. Ражбадин рузманалдасан рукъове вачIуна, гьесда азбаралъуб жиндирго чу батуларо, рокъоб къеда бараб ретIел батуларо. Ражбадин дове вортула, гьаниве вортула, мадугьалалда гьикъидал гурого гьесда лъаларо гуржияй тIурарай рокъосан къватIие. Ражбадин хеханавго росдал бегавуласухъе кIанцIула, гьес гьесда гьарула жиндие кьоло-гъолораб чуги ярагъги кьеян абун. Гьесухъа чуги, ярагъги босун жиндиего гIезе квен-тIехги босун Ражбадиница нухда хIетIе лъола гуржиялда хадуб. Гуржияй Ражбадинидаса гIезегIан рикIкIад йикIуна, амма Ражбадиница хIаракат бахъула кин бугониги гьелда хадув гъезе. Ражбадинида гуржияй йихьула Алазан гIорги бахун добаб рагIалда. Ражбадин жиндаго хадув вачIунев вугев лъараб мехалъ ГIайишатица Ражбадиниде абула: «ВачIунге Ражбадин дида хадув мунилан» абун. ГIайшатица Ражбадиниде лъабго нухалъ абула вачIунге жинда хадувилан абун. Ражбадиница гьелъие жаваб кьола вачIинчIого чIолевищ Ражбадин дуда хадувилан абун, амма гьев гIенеккичIев мехалъ гьелъ гьесда речIула туманкI. Ражбадин чодаса гъоркье вортула, чуги чIвала гьесул.\nРажбадинил мачIчI бекула ва гьеб лъугьа-бахъиналдаса хадуб Ражбадин рекълъула. Гуржияйги гьениса тIурун уна гIурул рагIалде лъукъарав Ражбадинги рехун тун, гьелъ гьев чIваравлъун тун вукIуна. Ражбадин таманабго заманаялъ гьенив нухда хутIула тIаде чиги ккечIогон, ахирги гьесде тIаде ккола гьокоги бачун вачIунев гуржияв. Гуржияс гьев жиндирго рокъове вачуна, цинги Ражбадиница гьесда бицуна тIолабго ккараб щинаб жоялъул хIакъалъулъ. Ражбадин сах гьавизе тIаделъула гуржияв, гуржияй абуни гьеб заманаялъ парахат, жиндирго эбел-инсудаги гIагарлъиялдаги аскIой рахIаталда йикIуна.\nЦо-кIиго моцIидасан Ражбадин сахлъула. Гьев гуржияв ватула гьей ясалъул росдада аскIоб бугеб росулъа чи. Ражбадиница тIадкъала гуржиясда гьеб росулъе цIех-рехалъ ине, гьей яс ячIун йигищ росулъе. Гуржияв гьенисан хабарги босун вачIуна росулъе, гьес Ражбадинида бицуна гуржияй росасе ине хIадурулей йикIиналъул хIакъалъулъ. Ражбадиница хIаракат бахъула гьей хъамизе жиндирго росулъе.\nГуржиясулгун жиндирго гIакълуги дандбан, Ражбадин гьевгун цадахъ вахъуна къватIиве. Кьологъолон чуялги рачун, хулжалги ран. БитIун бертин бугеб мехалъ щола гьел ясалъул росулъе. Чуял гьез тола росу рагIалда рухьун, жалгойин абуни берталъе рилълъуна, гьел щал чагIи ругелали гьезухъ валагьулев чиго вахъунаро, берталъ киналго мехтун рукIуна. Гьебги хIисабалде босун, Ражбадиница нух бахъула бахIаравги бахIарайги регизе ругеб рокъобе. Гуржияв абуни гордухъ чIола гьесул иб кколебали.\nХIурмат-кепги биххун, бахIаравги бахIарайги регизе рачIуна рокъоре. Ражбадин ригъарал жалазда нахъа вахчун вукIуна гьел рачIинегIан чIун. Ахирги жанире рачIуна бахIаравги бахIарайги, гьел кIиялго бусадул рагIалдаги гIодор рукIун дагIбадула цин регилалде цере. БахIарав лъугьуна гьелде мун хъамун, йикъун арай гIадан йикIанилан. Эбел-инсуцацин, вацазцин рикIкIинчIин мунилан абун. БахIарав лъугьуна гьелде жиндихъе вукIарав анищан Ражбадин, жинца гьев хIама гIадин чIваланин абун. ГIайшатица абула гьесде, мун гIадинав хIалихьатица чIвалев чи вукIинчIин Ражбадинилан. Гьелда гьев хванилан ккун букIуна, гьелъ гьесда гьеб рагIидал, Ражбадин бахъун ханжаргун чIун вукIуна шаршавуйалда нахъа, цойги гьесул хIалихьатаб жо рагIанани кIанцIун тIадего, гьев чIвазе. Гьесги гьев хIакъир гьавизе лъугьиндал Ражбадин харцIан бахъун ханжаргун гьесда тIаде кIанцIула, ва гьесул бетIер къотIула, гьес ГIайшатги чIвале йикIуна, гьелъ Аллагьасул цIар бахъиялдалъун тола. Ражбадиницаги гуржиясги хулжал цIезе гьарула гьезул рокъосан сахабщинаб жоялъул. Гуржиясги Ражбадиницаги гьесул къотIараб бетIерги босула нахъе, цадахъ ГIайшатги ячун гьез рогьиналде росу тола: цояб чода гуржияв, цояб чода ГIайшатгун Ражбадинги рекIун гьел щола гуржиясул росуги тун нилъер магIарулазул гIорхъолъе. Гуржияс Ражбадинги ГIайшатги кIудияб хIурматгун нухда регIула гIагараб Дагъистаналде. Гуржиявги Ражбадинги лъикIал гьудулзабиги лъугьуна. Ражбадиница Гайшатги ячуна росулъе щведал, ва гьелъ гьесие кватIичIого васги гьавулев вуго.\nХалкъияб шигIрудул жавгьарал\nГьанир нижеца кьолел руго Рекъав Ражбадинил хIакъалъул гьабураб кочIолъ лъабго батIияб къагIида. Гьел цебесеб, 2014-б соналда гIалимчи АхIмад МуртазагIалиевас данде гьабураб ва МагIарул миллиябгун маданияб автономиялъ басмаялда бахъараб «Церехъабазул кучIдул» абураб тIехьалдаса росана. Гьеб лъабабго къагIида жеги 1929-б соналдаго Аргъваниса Шамхалил ГIабдулатIипица гIажам алипбаялда басмаялде рахъун рукIана.\nХАРАЧIИСА РЕКЪАВ РАЖБАДИН\nГодикIанир рукIун, ЦIоралъул бицун,\nЦIороре щвечIого, давлаги бикьун,\nЧIалгIун руго дида гьал гIолохъаби,\nРихун руго дида росдал бахIарзал!\nКIалцIуца цулъарал багIарал чуял,\nЦIоралде балагьун, хIихIилел руго.\nАзнавурзабада ругьунал хулчби,\nЛъалинирго хутIун, пашманго руго.\nРахъа, гIолохъаби, доре Гъолоде,\nХъахIилаб Алазан багIар гьабизе.\nКъачIай, гьудулзаби, Нахъа ЦIоралде,\nКапураб Гуржистан бида белъине,\nЦIоралъул мусудул гIарцухъ хисизе!\nХъван кагъат анила доб НахъбакIалде,\nРузманалда нахъа рахъайин абун.\nЧи витIун анила гъове Хьиндаде,\nЦIараб болжалалде камугейинан.\nЖал лъикIал бахIарзал дол нахъбакIаца,\nХъат кьабун, кьолона бидаял чуял.\nРекIелъ чаран бугел гъол хьиндалаца,\nЧергесаб логода ярагъ борчана.\nМажгиталда цебе къотIиги гьабун,\nКъебелъухъе лъугьун, гуллабиги тIун,\nТIад салават хъвараб мисриги борчун,\nРоц хъахIилаб хъирим хъатикьеги къан,\nЯ капурлъи гъурун, я гъаза тIубан,\nЦояб гьабичIого вуссинарилан,\nРажбадин къокъана Нахъа ЦIоралде.\nБисмиллагьи абун, чоде вахиндал,\nХIурулгIинзабаца хIотIочIел ккурав,\nСалаватги битIун, чода цIал бадал,\nСверухъел росаби хадур рахъарав,\nКьеги дуе талихI, Рекъав багьадур!\nАлазанги къотIун, Къарбиги бахун,\nКоралъул рагIалде жал щвараб мехалъ,\nЦо гьари гьабуна Ражбадиница:\nЗирарие гIадаб талихI кьейинан!\nБеччун жа гьекъолел жал капурзаби,\nГуллий хъван ратаги, я Расулаллагь.\nБолъонил гьан кунел хIамул гуржиял,\nХвалчай насиблъаги, къудратав Аллагь!\nНижер квер щваралъуб магIу бахъана,\nНижер хIетI чIарарлъуб цIа тIибитIана.\nКвер-бер берцин бихьун, ясал рачана,\nКьер-мухъ бацIцIад бихьун, васал ккоккана.\nТуплисалда нахъа хъузхъулги гъурун,\nЦIоралда цIар арай эзул меседу,\nЦIор бакьулъе кIанцIун, эйги ячана.\nКамилаб давлагун жал рачIинаго,\nБагIараб гохIги тун, Ширакги къотIун,\nАлазан рагIалде щолел рукIаго,\nАллагь, мун бухIаяб, нух ккун батана!\nНух ккунму ратана хIамул гуржиял,\nЦере-цере руго азнавурзаби,\nГьерекIли ханасул байрахъ бихьула,\nБайрахъ сверун руго тушгунмо мосок.\n– Нижее нух биччай, хIамул гуржиял,\nНиж эбел-инсуе цо-цойин ругел.\nРила нуж цереса, азнавурзаби,\nРачарал лъудбузе ниж хириялин!\n– Нуж эбел-инсуе цого ратани,\nХвалчаца кIикъотIун, кIи-кIи гьарила,\nРачарал лъудбузе хирияллъидал,\nЛугби гьанир тела, бутIрул ритIила!\nАхIдезе лъугьана мацI лъалев хъазахъ:\n– Нуж, цодагьал чагIи, щиб бакIалдаса,\nКъокъадул цевехъан щиб мухъалдаса?\n– Ниж цодагьал чагIи хьиндгун нахъбакIал,\nКъокъадул цевехъан Рекъав Ражбадин.\n– Ракьулъе лъугьине нуж гIункIкIал гурин,\nГьанже кир лъугьинел нуж, магIарулал?\nЗодихъе роржине хIанчIалги гурин,\nГьанже кив воржинев, бодул цевехъан?\n– Ракьулъе лъугьине гIункIкIал гурелдай\nКьабун чучуларел чаран хвалчаби?\nЗодихъе роржине хIанчIал гурелдай,\nРечIчIун гIуж толарел дурусал хъирмал?\nДагьав цевегIан къай, чIваяв ГьерекIли,\nЧIалгIаде гуллил хIал лъазе бокьани.\nЧанги къо хIехьараб Ражбадиница,\nЖакъаги хIехьелеб, бичас биччани.\nГьари гьабуниги нилъ риччаларо,\nТIагърал рахъаниги, тIоритIиларо,\nЖакъайинмо лъалев, лъияв бахIарчи,\nЖакъа хварасулни цIар хвеларибин.\nГьа, гьа, гIолохъаби, жея, бахIарзал,\nХонжроца гIуру ссун, сангаралги къай,\nСангар гIечIелъубе хъвехъун чуял рай,\nВакъун, хIал бергьарас чол гьанги кванай,\nКъечон, хIал бергьарас чол биги гьекъей,\nРугънал хIал бергьарав сонгроеги лъе,\nГъоркь буртаби тIаме, тIаде херги бай,\nГIемерги кьвагьуге, ишан ккун речIчIе,\nЖакъа чучарасда чурун кIаз къаги,\nЧучун кьабурасул йокьулей хваги.\nКьвагье, гIолохъаби, халатал хъирмал,\nХъирмазул кIалада кIкIуй бетизегIан.\nКьабе, гьудулзаби, чаран хвалчаби,\nХвалчаби кIирекун, гIоркь хутIизегIан!\nКьвагь-кьвагьаралъул речIчIиги лъайдал,\nКьабу-кьабуралъул кьаби бихьидал,\n– ВачIа ле, Ражбадин, рекъел гьабизин,\nГIарац бокьанани, сахIица кьела,\nМесед бокьанани, хъатица кьела,\nЯсал рокьанани, мусудул кьела,\nВасал рокьанани, нуцаби кьела.\n– Дуца дие кьолеб гIарацгун месед –\nХведал дие кьолеб пирдавус алжан.\nДуца дие кьолел ясалгун васал –\nХведал дие кьолел хIурулгIинзаби!\nНужерги нижерги цоцазул рекъел –\nЦоцада кьабулел халатал хулчби,\nУмумулъ батараб цоцалъ гьуинлъи –\nЦоцае хисулел тIухьидул гулби.\nА мун, гьитIинав вац, дове Гъолоде,\nГьикъариян абе, саламан абе.\nСверун хъузхъуца ккун ниж танин бице,\nМетер къадиялде тIаде щвайинан,\nКъади нахъеялде камугейинан.\nГулла-хер тIагIанин, хулчби реканин,\nХIал гьабула бугин гьудулзабада.\nГьерекIли ханасул байрахъ бихьидал,\nКуркьби данде къараб къвекIаб цIум гIадин,\nГъорлъе вил’ун ана КIатIихъа ШагIман.\nХIамул гуржиязул гури бихьидал,\nГIиял къаябаде бацIал гIадинан,\nГъорлъе рортун ана гьал гъолодисел!\nХасалихъе тIамах гьороца гIадин,\nХъамуна гуржилъи тIаса гIодобе.\nБацIцIадабго гIарцул ГьерекIлил байрахъ\nЧол малакь мерхьана магIарулаца!\nМугIруда тIупулеб накIкIго жо гуро,\nЧIана кIкIуйдул пача тIад Ширакалда.\nИхдаде чваххулеб цIадго гьереси,\nАна бидул лъарал Алазаналде.\nТуплисалде гIунтIун хвалченги кьабун,\nХъахIилаб Алазан багIарги гьабун,\nЦIоралъул мусудул гIарцухъги хисун,\nНахъруссун рачIана гьал гIолохъаби.\nГьединал гьареги эбелалъ васал!\nРАЖБАДИНИЛ ХIАКЪАЛЪУЛЪ КЕЧI\nРекIелъ чаран бугев чанги нахъбакIав,\nЧархида хвалчен ккун, къачIан рагIула.\nЧорхолъ ияхI бугев ГIинкъав ХIажияс\nАлжаналъе рачел борчун рагIула.\nБетIералде тIагърал бахIаралги лъун,\nТIогърода чалмаби гIурччиналги къан,\nКьабун рихьун хунжрул бакьулъги рорчун,\nЦIан рихьун хвалчаби хьолбодаги ран,\nКьвагьун рихьун хъирмал мугъалдаги ран,\nКъокъана Ражбадин жаниб ЦIоралде.\nЦIоралъул гIурхъуде жив щвараб мехалъ,\nЦо гьари гьабуна Ражбадиница.\nЗирарие гIадаб талихI кьегиян.\nХадубго гьарана гIолохъабаца\nГьадал нахъа ругел гуржи мусудул,\nГьелги насиблъаги, гьардарав Аллагь.\nЛълъарада натI бугел хъвезехъил оцал,\nГьелги хъун ратаги ТIадегIанасе.\nГуржи ЦIорой кIанцIун, давлаги гьабун,\nДоб ТIурисиналда мусудулги ккун,\nЛълъарада натI бугел Хъизихъил оцал\nЦIалаца кьабгIана гIолохъабаца.\nГьединаб хIалалда, лъикIаб куцалда,\nКамилаб давлагун жал рачIинагун,\nМакьилъ бихьанила цевехъанасда\nЖидер чараб хвалчен бидул хIориниб.\nХадубги бихьана гIолохъабада\nХунжрул гунгинисан биял гьекъолел.\nЩибдай, киндайилан тIуркIун ворчIана,\nАллагь, мун бухIаяб, нух ккун батана.\nНиж эбел-инсуе цо-цо ругелъул.\nРачарал лъудбузе ниж хириял жал!\n– Нуж эбел-инсуе цо-цо ратани,\nБакьулъа къотIила, кIи-кIи гьарила.\nРачарал лъудбузе хирал ратании,\nЛугби гьанир тела, бутIрул ритIила.\nЗобалде роржине куркьбиги гурел,\nЖакъа лъалагури лъияв цевехъан.\nРакьулъе лъугьине гузбиги гурин,\nГьат, бихьилагури гьитIинаб къокъа.\n– Зодоре роржине куркьби гурелдай,\nКьабгIун чучуларел чарал хвалчаби.\nРакьулъе лъугьине гузби гурелдай,\nКьвагьун алхунарел роц хъахIал хъирмал.\nГьая, гIолохъаби, рахъая тIаде,\nГохI борхатаб бихьун къая сангарал!\nХунжруца гIуру ссун, сангарал къана,\nСангарал гIечIелъуб хъвехъун оцал ран,\nКъвал базе рачарал гуржи мусудул,\nКъотI-къотIун рехана сонгрол къададе.\n– Кьвагье, гIолохъаби, роц хъахIал хъирмал,\nХьвагIе, гIолохъаби, чарал хвалчаби!\nЖакъа чучаравги дир чукъа гуро,\nЧучун вагъаравги лъадул цIар ккайги.\nНахъе хутIаразул цIарги кIудияб.\nКьвагьа-кьвагьаралъул речIчIи бихьидал,\nКьабгIараб хвалчадул къотIи бихьидал,\nАхIдезе лъугьана чIваяв камандир,\nНуж гьитIинаб къокъа кисаян абун.\nНиж, гьитIинаб къокъа нахъахьиндалал,\nГьаб къокъадул бетIер Рекъав Ражбадин.\n– ВачIа, ле, Ражбадин, рекъел гьабизе,\nГIарац бокьанани хъатица кьелин.\nМесед бокьанани, рагIица кьелин,\nЯсал рокьанани, чергесал кьела,\nВасал рокьанани, васалги кьела\nЧакмабада жаниб эгъе борхатал.\nДурги дирги инсул рекъел батичIо,\nРекъела нилъеда пирхи хвалчадул.\nКIиязулго инсул хиси батичIо,\nХис-хисун тIамила мазгарул гулла.\nНижей дуца кьолел ясаладаса\nНижей бичас кьела хIурулгIинзаби.\nДуца нижей кьолел васаладаса\nБичас нижей кьела пирдавус алжан.\nДуца нижей кьолеб гIарацгун месед\nБичас нижей кьела хIалалаб давла.\nКIал гьикъараб рагIи данде бициндал,\nХъван кагъат битIана Гумур ханасде.\nВачIа, ле, Гумур-хан, Кор къварилъухъе,\nТуманкI речIчIунилан, би баккуларо,\nХвалчен кьабунилан, гьан къотIуларо,\nЦо гIаламат буго Кор къварилъухъе,\nКвер базе кIоларо магIарулазда.\nХъатица гIарац кьун, гIурусги бачун,\nГIурдаде хер гIадин, салдат бакIарун,\nВачIана Гумур-хан гор къварилъухъе.\nГIодов вукIанани, ракь багъарулев,\nТIаде вахъанани, зоб гьебегьулев.\n– Вахъа, ле, мун тIаде, дир гьитIинав вац,\nРекIа мун дир чода, а мун Гъолоде!\nГьениса Гъолоде щуго къойил нух,\nКъалъилалде щвела щанкIлал хъахIаб чу.\nГьикъариял абе, саламал абе,\nСверун гуржияз ккун, къанилан абе!\nВацасул чу рекIун Гъолоде щвана:\n– Ассалам гIалайкум, гъолодисисел!\n– Ва гIалайкум салам, цо магIарулав!\nГуллайищ абхараб, херищ регьараб,\nХвалченищ чучараб, чуйищ свакараб?\nГулла алхинаро, хер регьиларо,\nХвалчен чучиларо, чу свакаларо,\nСверун гIурусаз ккун тана багьадур.\nРохали кьвагьулеб румаб гIарада\nГIурдаде кьвагьана, бо бакIарана.\nРадал-къалъизегIан тикъва-магI чIвана,\nКъалъудаса нахъе чуял лълъулълъана.\nГьакълица мехтарал гьал гIолохъаби,\nГуржиял рихьидал, кIоларо чIезе.\nКIалцIуца ццулъарал гванзал бартаби,\nРугъун тIун рахъана гор къварилъухъе.\nМиндарулъ хъат кьабун, чуялги кьолон,\nКъалъудаса нахъе чабхъен гьабуна.\nГIодор накаби чIван дун вагъулелъул,\nЦо гъугъай бахъана гъалил ракьанда.\nЩибдай-киндайилан тIаде ворхидал,\nТIаде щолев вуго дир гьитIинав вац,\nГьороца хъамураб тIамах гIадинан.\n– Асалам гIалайкум, нуж магIарулал!\n– Ва гIалайкум салам, нуж гъолодисел!\nХвашкIалди хъизанан гьикъардилаго,\nЧодул къалал къана гIолохъабаца.\nЭрмени ханасул халгIадул чадир,\nЧол малакь мерхьана гьитIинав вацас.\nЧадиралда жанир хIамул гуржиял\nХунжруца хъвехъана гIолохъабаца.\nГIалибегиласул чол бох бекана,\nГIалихIажиясул ччукIел бахъана.\nРекъав Ражбадинил наку гъурана,\nГьаб жо гьересиян лъачIез абуна.\nГьанал махIу чIвачIищ Бидияралда,\nБидул гIор бетичIищ Кор къварилъухъе\nБутIрузул си бачIищ доб Баждабада,\nЭмен, вас хутIичIищ ал гъаримазул!\nЦЕВЕХЪАН РАЖБАДИНИЛ КЕЧI\nНугъаялда рищун, чуялги рекIун,\nЧергесалда рищун, тIад кьалалги лъун,\nГъабарти буртаби нахъаги рухьун,\nЦIан рихьун хвалчаби чархидаги ккун,\nКьвагьун рихьун хъирмал хъатикьеги ккун,\nКьабун рихьун хунжрул рачлихъги рорчун,\nЦо магIарулазул гьитIинаб къокъа\nКъачIана ЦIоралде, Гуржистаналде.\nГуржиязул боцIул давла гьабизе,\nТавати мусудул асир гьаризе.\nКъокъадул бетIерги Рекъав Ражбадин,\nРохьазда хьвадулеб гъалбацI гIадинав.\nЖаниб ЦIоралде щун щуго къоялде\nЦIор бакьулъе кIанцIун, давлаги босун,\nБутIрул меседилаб килиса бухIун,\nКапур гуржиязул рукъзалги тIутIун,\nЛълъурдузда натI бугел оцалги рачун,\nГъалал меседилал ясалги хъамун,\nМихъазда хIур чIварал васалги чIвачIван,\nКамилаб давлагин, дагьаб къокъагун,\nКъваридал нухазде нахъруссун щведал,\nНухал ккун ратана хъаравулзаби.\n– Ниж эбел-инсуе цо-цойин ругел,\nСухъмахъал рехун те, азнавурзаби!\nРачарал лъудбузе цоги гьечIилан.\nБакьулъаги къотIун, кIи-кIи гьарила.\nРачарал лъудбузе цоги ратчIони,\nБутIрул тIаса къотIун, къаркъала битIла.\nГьеб кIиябго рагIи кIалалъги абун,\nКьвагьедезе рекIана хIамул гуржиял.\nХунжруца гIуру ссун, сангарал гьарун,\nРагъда байбихьана магIарулаца.\nХайбар хъалаялда ГIали киниги,\nРажбадинги чIана сангаралда нахъ.\nГъалбацIида цадахъ рузил тIинчI гIадав\nЖиндирго вацасде амру гьабуна,\nРекIаян дир чода, а мун Гъолоде.\nЧIахIиял щиназда гьикъари гьабе,\nГIисинал щиназда дир салам бице,\nДунги танин абе агьаб хIалалда,\nХIалае нуж щвани, щукру бугилан.\nЛъабго къойил нухалъ жаниб ЦIоралде,\nКъалъилалде щвана щинкIил хъахIаб чу.\n– Ассалам гIалайкум, жан гьолодисел!\n– Ва гIалайкум салам, Ражбадиил вац!\nГулла абхунарев, хер регьаларев,\nХвалчен чучуларев, чу свакаларев,\nХвалченищ чучараб, чуйищ свакараб,\nХехаб ахIуд щвезе щиб нужей ккараб?\nГуллаги абхинчIо, херги регьачIо,\nХвалченги чучичIо, чуги свакачIо,\nСверухъ хъазахъ лъугьун тана Ражбадин,\nМетер къалъилалде къокъа щвайилан,\nЩварав дун нужехъе, жан гъолодисел.\nМажгит тIохде вахун чавуш ахIдана,\nАхIи бан росулъе васал тирана.\nЧу-ярагъ лъикIал чи, лъудби цIакъал чи\nГьеб къоялъ къалъуда къватIир рахъана.\nМетер радалиса бакъ-цIа боркьизе\nРагъда щвелин абун, ниятги гьабун.\nГIурда керенги ццун, квералъ хъирим ккун,\nТуманкIул кIалазда кIкIуй-цIаги бетун,\nРагъулел рукIана Ражбадин къокъа.\nКиндай, щибдайилан ворхун балагьдай,\nБачIула бихьула щинкIил хъахIаб чу,\nГьороца хъамураб тIамах киниги,\nТIад рекIарав вуго дирго тIинав вац.\nГьалакаб цIад байдал щвараб гIор гIадин,\nТIаде щолеб буго бачIунеб ахIи!\n– Ассалам гIалайкум, Рекъав Ражбадин,\nКъваридищ гьарурал гьал гуржияз нуж?\nРештIин гьабичIого, свак чучичIого,\nЧарамал хвалчаби къватIире цIана.\nКъокъал туманкIазул кьвагьи бахъана,\nГIиялъе кIанцIулел бацIал киниги,\nГъорлъе журан ана гьел гъолодисел.\nГьерекIли ханасул хъахIилаб чадир\nЧадиралда жанир гуржи хъазахъал\nХвалчаца гъурана гъолодисеца.\nТIаде щвараб ахIул кутак бихьидал,\nГьел гъолодисезул гьунар бихьидал,\nЯрагъ гIодоб рехун, ретIел гIодоб бан,\nЛъутизе рекIана тушазул къокъа,\nГIодизе рекIана гуржиязул бо.\nГьел азнавурзабаз аман гьарана,\nТавати ханзабаз хвалчаби кьуна,\nХвасар теян абун гьаб нухалда ниж.\nДавла гIечIелъубе тIаде рехизе\nТIаса бахъун ретIел цадахъ босана.\nКумек къварегIани, хIалае чIезе\nХIама гуржиялги цере къотIана.\nБерцинаб цIар босун, лъикIаб давла щун,\nДол гъолодиселги нахъ руссун ана.\nБичасул талихIалъ тушбабиги къун,\nБер гIорцIараб давла цадахъги босун,\nМагIарул къокъаги рокъоб буссана,\nРекъав Ражбадинги ракI бохун щвана!\nГьеди-гьединалги тIагIиндал гурищ\nТIагIаяб гьаб гIурус гIемерлъун ккараб.\nКIуди-кIудиялги хун индал гурищ\nГьаб Дагъистаналда кверщел батараб.\nКIал гьикъун рагъулел лъугIидал гурищ\nГъуниб мегIералда хъала сокIкIараб?\nВ статье дана транскрипция арабских звуков с использованием знаков транскрипции, принятых в востоковедении, кроме четырех букв: هه обозначена знаком «h»; ض обозначена знаком «з»; و обозначена знаком «в»; ء обозначена знаком «ъ»\nТекст дуа после намаза с переводом на русский язык: «Прошу Аллаха о прощении, прошу Аллаха о прощении, прошу Аллаха о прощении. О Аллах! Ты — Совершенный, и от Тебя избавление , благословен Ты, о Обладатель величия и щедрости!»\nИрина Медведева ноги


Стрептодермия – тIомол гIузру\nЛъимер сахлъизегIан лъедаса цIунизе ккола\nРиидалил заманалда рахунел цо-цо инфекцияз, хаслихъеги тIагIам бахъи гьабичIого толаро. Риидал ралъдахъа, чорокаб бакIалдаса, яги хIутIаз хIанчIун, стрептодермия бахаразул къадар цIикIкIун букIана шагьаразда. ЦIуна-къай гьабичIони, риидал унтун рукIараздецин цIидасанги бахине рес буго гьебго унти. Стрептодермия ккола тIомол унти, гьеб бахуна бокьарав чиясде. Амма гIемерисеб мехалда лъимал унтула. МахIачхъалаялъул лъималазул щуабилеб поликлиникаялъул педиатр ПатIимат МухIамадовалъ бицана стрептодермия жеги тIагIун гьечIин. Хасго лъимал школалде ва ясли-ахазде хьвадизе байбихьаралдаса нахъе, гьеб унти бугезул къадар цIидасан цIикIкIине лъугьанилан.\nНилъ сабаблъун чияр лъималазде унти бахине тоге\nЦо-цо улбуз стрептодермия унтудаса сахлъанинги ккун, лъимал школалде ритIула. Амма, эбел-инсул кIвар гьечIолъи сабаблъун, цо-кIиго анкьидасан цогидал лъималаздеги бахунеб буго гьебго унти. Гьединлъидал, эбел-инсуца жидерго лъимал школалде ритIулелъул, чияр лъималазулги пикру гьабизе ккола. Нилъерго лъимал сабаблъун чияр лъималги унтизарун, гьезул цIали хвезабизе бегьуларо. Лъимадул тIомодаса стрептодермиялъул чанхъ нахъе ун батаниги, гьеб бахунеб унтул инкубациялъулаб заман букIуна 21 къо. Гьеб заман инегIан, унтул хутIел чорхолъго букIуна. Гьединлъидал тохтурзабазул изну гьечIого ва инкубациялъулаб заман лъугIидал гурони лъимер школалде битIизе бегьуларо.\nСтрептодермия лъималазде хехго бахуна. Гьединлъидал дунял багIарараб заманалда лъимадул лъикI халгьабизе ккола, гьелъул тIомода гьитIинабгIаги гIуж яги ругъун лъугьун батани, гьелда тIад зеленка ва инфекциял чIвалеб цогидаб дарман бахине ккола. ТIомода лъугьараб бокьараб ругънадаса яги кIкIараялъ хIанчIараб бакIалдаса стрептодермия яги цогидаб тIомол унти хехго бахуна лъималазде.\nСтрептодермия бахунеб къагIида:\n* унтаравгун цадахъ ругони;\n* унтарав чиясухъ букIараб тIагIелалда квер хъвани;\n* инфекция бахине бегьула хIурудалъунги;\n* кIкIарабазгун цогидал рухIчIаголъабаз хIанчIани;\n* рацIцIалъи цIунулеб гьечIони;\n* тункун яги хъарсун, тIомода гIужал лъугьун ругони;\n* чакрил унти яги кьаралъи бугони;\n* бидул пулазда хурхараб унти бугони;\n* сунда букIаниги ракIбакъван, нерваби хун ругони;\n* чорхолъ витаминал гIолел гьечIони;\n* иммунитет загIиплъун бугони;\n* тIомол цогидаб унти бугони;\n* черх лъикI багIаризабун, хадуб цIорозе гьабулеб бугони;\n* хъалиян цIалеб, наркотикал яги гIаракъи хIалтIизабулеб бугони.\nЩайха риидал лъугьунеб?\nГIадамазда бищунго цIикIкIун гIетI балеб заман ккола рии. ГIемер гIетI балев чиясул потница (гIетIул унти) лъугьине бегьула, тIомоде тIаде бараб жоялъул гIисинаб чанхъги лъугьуна. Гьел гIисинал гIужазде стрептококкалъул бактерия ккани, гIетIгун жубан, стрептодермия унти хехго лъугьуна.\nСтрептодермия унти бахарав чиясул тIом бакъвараб гIадин лъугьуна. Цо-цоккун раккула багIарал гургинал тIанкIал. Цо яги чанго кIудиял къучIби лъугьинеги бегьула. Гьелдаса хадуб гьел рукарула ва унтула, цIа-кан бахуна. ТIомода лъугьарал гьорорал къучIбузда аскIор лимфоузлаби кIодолъизе бегьула.\nСтрептодермия байбихьудаго ветрянкаялда релълъараб букIине бегьула. Ветрянка бугони, тIомода лъугьарал къучIбузулъ хьверд букIуна, ва гьел, квер хъваницин, бигьаго рихъун уна. Стрептодермия бугони, тIомода лъугьарал къучIби къвакIарал рукIуна.\nСтрептодермиялъул бактерияз лъугьинаризе бегьула бронхит, ангина, пневмония, менингит, скарлатина ва цогидалги унтаби.\nГIемерисел тIомол унтаби стрептококкалъул бактерияздалъун лъугьарал рукIуна.\nСтатистикаялъул баяназда рекъон, щибаб 50-абилеб лъимер стрептодермиялъ унтула.\nСтрептодермия лъугьине бегьула кIиго батIияб къагIидаялдалъун: тIоцебесеб къагIидаялъул стрептодермия лъугьуна тIомода лъураб гIужалда тIаде стрептококкалъул бактерия ккун. КIиабилеб къагIидаялъул стрептодермия лъугьуна ветрянка, экзема, герпесалъул вирус ва цогидалги тIомол рахунел унтаби ругони.\nСтрептодермиялъе цIакъ бокьула лъим. Гьединлъидал риидал, гIадамазда гIетI балеб заманалда, гьеб унти хехго тIибитIула. ГIемерисеб мехалда унти лъималазде бахуна, щайгурелъул гьезул иммунитет загIипаб букIунелъул. ГьитIинал лъималазул гьурмада, ай кIалалда сверун ва мегIералда гъоркь лъугьуна стрептококкалъул къучIби. Дагь-дагьккун гьел къучIби рукIараб бакIалда тIогьилаб чанхъги чIвала. КIал ва мегIер чвахулел лъималазул гьеб унти сахгьабизе захIмалъула. Стрептодермия тIибитIичIого букIинелъун тIомода лъим хъвазе бегьуларо, гьединлъидал ахирисеб чанхъ бортизегIан лъимер чвердезабизе гьукъула тохтурзабаз. Чороклъун бугони, полотенцаялъ бацIцIине ккола. Стрептодермия цIакъ букаризабулеб унти буго. Букарараб бакI хъасани, стрептококкалъул бактериял цереса цере уна.\nПрочитано 644 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 25 сентября 2017 11:28\nДругие материалы в этой категории: « 100 къо: ресал ва хIасилал\tСахал цаби – берцинаб гьими »


Данделъиязул, манифестациязул, митингазул ва демонстрациязул эркенлъиялъе Россиялъул халкъалъул лъабго проценталъ гурони кIвар кьолеб гьечIин, лъазабуна Россиялъул омбудсмен, ай, инсанасул ихтиярал цIуниялъул тIадкъаял ругей Элла Памфиловалъ.\nГьелъул рагIабазда, ЖамгIияб пикру баянлъизабиялъул фондалъулгун цадахъ гьабураб цIех-рехаз бихьизабулеб буго, гьикъа-бакъи гьабурал россиялъулазул 70 проценталъ тIоцебесеб проблемалъун чIобогояб медицинаялъул ихтияр рикIкIунеб букIин.\nХIалтIул ихтияр ва хIалтIухъ дандекколеб мухьалъул проблема актуалияблъун рикIкIунеб бугин респондентазул бащдаб къадаралъин. Гьелда хадуб унеб рагIула хасаб эркенлъи, къануналда цебе ращалъи, ритIухъаб диван гьабиялъул ихтияр, чIобогосеб лъай щвей ва социалияб квербакъи.\nПамфиловалъул рагIабазда, гьеб статистикаялъ ургъел ккезабулеб буго инсанасул ихтиярал цIунулезул. Щайгурелъулин, жубалеб буго омбудсменалъ, гIадамаз букIине кколеб къагIидаялда кIвар кьолеб гьечIин жидерго ихтияразе ва гьел хIадурал гьечIин улкаялда лъугьаб бахъунелъул жавабчилъи тIаде босизеян.


ГьабсагІаталде щвезегІан Википедиялда хъван буго 2470 макъала авар мацІалда.\nЖакъа буго ГьатIан къо, 2021 соналъул 31 Январь, 15:06 UTC | ГьатIан къо 17 Жумада ас-сани 1442 гь.\nАвар Википедиялда жакъа къоялда жаниб буго 2470 макъала, гьединлъидал дуе хъвазе бокьараб махъала гьаниб жанибги батизе бегьула. Цин макъала хъвалалде цебе дуца гьеб хъирще гьаб формаялда. Гьеб батичIони, дуе хъвазе бокьун бугеб макъалаялъул цІар хъвай гьаб гъоркьехун бугеб мухъалда жаниб ва хІадуре макъала.\nГьаб къоялъ — 31 Январь


Буйнахъскаялъул полициялъул бетIер\n5 февралалда Буйнахъскалда тIобитIана азаргоялдаса цIикIкIун чи гIахьаллъараб митинг\n5 февралалда Буйнахъскалда тIобитIана азаргоялдаса цIикIкIун чи гIахьаллъараб гьеб шагьаралъул экс-мэр ва бакIалъул рищиязда бергьараб россиялъул ветераназул партиялъул кандидат ГIусман ГIусмановасул рахъккуразул митинг. АкциячагIаз тIалаб гьабулеб букIана шагьаралъул мэрасул ишал тIуралевлъун тун вугев ГIамиров Закарьяги нахъе вахъун ГIусманов тейин гьесул бакIалдайилан.\nМитинг шагьаралъул аслияб майданалда тIобитIизе кколаан, гьениб гьеб гьабизе разилъи кьейилан тIалаб гьабун анцIго къоялъ цебего Буйнахъскалъул администрациялде кагъатги битIун букIун буго гьез. Сонгицин гьеб митинг гьабизе жидее гьукъун букIинчIин, жакъа гьеб къануналде дандекколареб акция бугин лъазабунила жидедайилан бицана митингчагIаз. Радалалдаса нахъе шагьаралъул аслияб майдан рагъулаб техникаялъги, полициялъул хIалтIухъабазги аскариязги сверун ккун букIана. Жидерго чи гурони гьениве цониги чи къазеги толел рукIинчIо гьез. Майданалде рачунел киналго нухалгицин чанго бакIалъан къан рукIана.\nГьедин букIаниги гIадамал майдан сверун ракIарана. Гьениб аскIоб бугеб ахикь тIобитIана митинг, полициялъулгун тунка-гIусиги букIинчIо гьениса халкъ нахъе къотIизейиланги лъугьинчIо гьел, амма гьеб къануналде данде кколареб акция бугила лъугIизабейилан абун зама-заманалдасан митингалда кIалъазе рахъаразде тIаделъизе вачIунев вукIана шагьаралъул полициялъул бутIаялъул нухмалъулев ИсмагIилов ИсмагIил. Кин букIаниги митингалда кIалъазе рукIарал аслиял чагIи кIалъан рахъинчIого гьеб тадбир лъугIизе течIо гьез.\nМитинггIуцIаразул цояв жамгIияв хIаракатчи Зайнудинов ГIалибегица «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда, гьеб митинг гьабиялъе ругел гIиллабиги, жидерго тIалабалги загьир гьаруна.\nЗайнудинов ГIалибег:«Нижее хиянатлъиги гьабун ГIамировасул рахъалде арал депутатал гьеб депутатлъиялдаса рахъейин тIалаб гьабулеб буго нижеца. ГIусманов ГIусманидехун гIадамазул бугеб адабалъ, гьесие гIоло гьаркьалги кьун бергьун рукIана гьел депутатал, гьезин абуни кутакалда хIалихьатаб жо гьабуна тIалъиялъе данде кколарев ГIусмановасул рахъалдаса гьезие данде кколев ГIамировасул рахъалде ин. Гьединго нижеца лъазабулеб буго гьев ГIамиров Закарья къанунги хвезабун тIамун вугин мэрасул ишал тIуралевлъунилан. Нижее къваригIун буго гьеб бакIалда ГIусманов ГIусман вукIине. Киналго нижер гьел тIалабалги загьир гьарун, Буйнахъскалда бугеб захIматаб сиясатияб ахIвал-хIалалъулги бицун Россиялъул президентасухъеги республикаялъул бетIерасухъеги хитIабги гьабуна нижеца. Гьелда тIадеги нижее къваригIун буго гIагараб заманалда тIолгодагъистаналъул халкъалъул мажлис ахIизе. Республикаялда бугеб санагIалъи гьечIеб ахIвал-хIалги, гьеб хисизабиялъе ва демократиягун къанун букIине кколедухъ гьаниб хIалтIиялъе щиб гьабизе кколебали дандбазе къваригIун буго гьеб мажлисалда».\nМитингалда гIахьаллъизе цохIо гIолохъаби гурониги, цIикIкIараб гIелалъул гIемерав чиги вукIана. Гьел киназго ГIусманов кутакалда веццулев вукIана, гьев мэрлъун вугеб мехалда гIадин шагьаралда гIадамазе шартIалги, рацIцIалъиги, берцинлъиги букIинчIилан. Гьеб акциялда хIахьаллъарай ГIалиева Хадижатица Дагъистаналъул бетIер ГIабдулатIипов Рамазаниде ГIусмановасул рахъккун гьабураб хитIабалда гьадин абуна :\nГIалиева Хадижат: «Халкъалъ жидеего бокьарав чи вищун вуго, нилъер гьаниб конституцияги, къанунги, демократияги бугеб батани нужеца гьабулеб жо щиб? Щай гIадамазе мэрлъун вукIине бокьун бугев ГIусманов ГIусман гьенив толарев. ТIалъиялъ гьанире мэраллъун ритIарал чагIи нижее рихьизецин бокьун гьечIо. ГIела, ниж свакан руго, нижеда чIалгIун буго гьаб кинабго, нижеца вищарав мэрги, гьесул депутаталги те гьел рукIине кколелъур. ГьесгIадин хIалтIи гьаб шагьаралда лъицаниги гьабичIо. Киданиги лъим букIинчIелъубе лъимги бачIинабуна гьес, шагьаралда ругелщинал гIемертIалаял минабазул чваххулел рукIарал, рагьарал тIохалги тIаджоги ккун къачIана гьес. Нижеца бегьулареб жо щибниги тIалаб гьабулеб гьечIо. Гьел тIалабал тIуразегIан ниж нахъеги къазе гьечIо. Нижеца абурав чи течIого батIияв чи гьанив нухмалъуда тани ниж гьесде дандеги рахъине руго, цо гьес малъарабги гьабизе гьечIо. ТIалъиялъ инжит, хIакъир гьаризеги ниж рукIунаро, къанун хвезабизеги тезе гьечIо нижеца».\nМитингалъул ахиралда гьеб гIуцIараз лъазабуна гIагараб заманалда жидер тIалабал тIуразаричIони гьединал акциял жидеца жеги чанги тIоритIизе ругин ва шагьаралъул депутатазул мажлисалъул киналго депутаталги нахъе къотIун цIидахъан рищиял тIоритIейилан лъазабизе бугилан.