МухIамад ЛАБАЗАНОВ, Хунзахъ район, ГIорутIа росу\nЦIакъго квешаб асар гьабуна дие дагьаб цебе «ХIакъикъат» газеталдасан цIалараб (№7, 21 февраль) М. Халиловасул «ГанчIил ракIал ратила гьал тохтурзабазул» абураб макъалаялъ. Ахираб заманалда батIи-батIиял газетазул гьурмазда гIемер раккулел руго М. Халиловас хъвалелда магIна релълъарал макъалаби.\nДица ТIадегIанав Аллагьасе рецц гьабула гьединаб унтиялъул «вирус» дир гIагараб Хунзахъ районалъул тохтурзабаздаса ракьалдаса зобгIан рикIкIад букIиналъ ва кидаго хунздерил тохтурзаби махщалил рахъалъги унтараздехун хIалимаб бербалагьиялъул рахъалъги цебесеб кьерда рукIиналъ.\nДие цебего бокьун букIана нижерго Харахьи участковияб больницаялъулги, гьенир хIалтIулел сахлъи цIуниялъул махщалилазулги, гIадамазул баркалаялъеги реццалъеги мустахIикъаб хIалтIул газеталдасан бицине. М. Халиловасул макъала цIалидал, гьеб пикру жеги щулалъана ва ракIалде ккана гьеб макъалаялъул «героязулги» гьезда релълъарал цоги ратани, гьезулги рекIелъе дагьабниги яхI-намусалъулги иманалъулги асар бачIинародаян.\nХарахьи участковияб больница рагьана рагъдаса хадусел соназдаго. Гьелдаса нахъе гьенир, гьитIинабго больницаялда, гIемерал нухмалъулел хисана.\n1992 соналдаса нахъе больницаялъе нухмалъи гьабулеб буго Харахьи росулъа Хъайтмазов МухIамадица. 1982 соналда Дагъистаналъул мединститут лъугIарав МухIамад хIалтIизе витIана Белгород областалъул Б. Валуйск шагьаралъул больницаялде хирург-травматологлъун. 10 соналъ гьенивги хIалтIун, 1992 соналда тIад вуссана росулъе ва тIамуна участковияб больницаялъул нухмалъулевлъун. ХIалтIул тIоцересел къояздаго МухIамадида бихьана унтаразе больницаялда бакI цIакъго къварилъун букIин, палатаби, кабинетал, поликлиникаялъе рукъзал, бихьиназеги руччабазеги как балел бакIал ва гIемераб цогидабги хIажат букIин.\nНилъеда лъалаха 90-абилел ва хадусел соназул улкаялда букIараб хIапу-чапур. Гьеле гьеб заманалда ккана Хъайтмазов МухIамад больницаялде нухмалъи гьабизе. Заманалъул захIмалъабазухъ балагьичIого, МухIамад хIалтIуде гъорлъе лъугьана.\nГIемерав векерахъдизе ккана районалъул нухмалъулезухъеги, республикаялъул Сахлъи цIуниялъул министерствоялдеги, жеги тIадегIанал идарабаздеги хIалтIи гьабизе сурсатазда хадув. Гьеб рахъалдасан МухIамадие кинабгIаги кумек щвечIо. Жинца тIаде босараб хIалтIудехун гьесул бугеб цIикIкIараб жавабчилъи бихьичIого хутIичIо гьудул-гьалмагъзабазда, гIага-божаразда, дагьабниги ресалда ругел росуцоязда. Къокъабго заманалда жаниб больницаялъул хьибилалда эхетана цIияб, гIатIидаб, кIитIалаяб мина. ТIоцебесеб тIалаялда лъуна рентгенаппарат. Къваридалго рукъзабахъа гьенибего гочана лаборатория, физкабинет. КIиабилеб тIалаялда рагьана лъималазул отделение. Аслияб корпусалда эркенлъана чIахIиязе палатаби, тохтурзабазе кабинетал, лъималазеги чIахIиязеги батIа-батIаго поликлиникабазе рукъзал. Гьебго заманалда больницаялда цебе эхетана киналго рахъаз санагIалъаби ругеб, бокьараб мехалъ хинабги цIорорабги лъимгун, гIатIидаб ва берцинаб, бихьиназеги руччабазеги батIа-батIаго как базе рес бугеб как балеб рукъ. Как балеб рукъилан гьелда абуниги, гьеб буго унго-унгояб мажгит. АскIобго бана хIамамги.\nБольницаялъул нахъисеб рахъалда гIурабго гIатIилъиялда гIун бачIунеб буго пихъил ах. Гьенибго бана унтаразе хIухьбахъиялъе батIи-батIиял хIаял гьаризе бегьулеб, бокьарасе цIалдезе рес бугеб цIулал рукъ.\nГьеб кинабгоги, гьанир рехсечIел цогидалги гIемерал хIалтIаби МухIамадица гьаруна хIукуматалъул кумекалда божун чIечIого. Гьанже хIажат букIана жанисеб рахъалъе капиталияб ремонт гьабизеги тIохда ккураб басрияб шифер хисизеги. Гьел хIалтIабазе, цо талихIалъ, районалъул администрациялъул рахъалдасан кумек щвана ва къокъабго заманалда жаниб гьеб кIудияб хIалтIиги рагIалде бахъана.\nХъайтмазовас гьабурабщиналъул пикру гьабуни, ракIалде ккезе бегьула, магIишатияб хIалтIуде вуссун, жиндирго аслияб, гIадамазул сахлъи цIуниялъул ва хIалтIулаб коллективалъе нухмалъи гьабиялъул рахъалъ загIиплъиги квалквалги ккечIодаян.\nКкечIо. Жиндирго аслияб хIалтIиги гьес цо лахIзаталъги берзукьа борчIизе течIо. ТIоцебесеб иргаялда, жиндехунго тIалабчилъиги, жавабчилъиги, жигарчилъиги цIикIкIарав МухIамадица гьебго тIалаб гьабула коллективалдаса.\nБицинин цо дидаго бихьаралъулги. 2012 сон букIанин ккола, дун витIана унти мухIкан гьабизе МахIачхъалаялде, централияб поликлиникаялде. Гьенир щвалде щварал анализал гьаруна, батIи-батIиял аппаратазда лъуна ва ахиралда тохтуралъ хIасилияб кагъат дихъе кьуна.\nДихъ кодоб цIунун букIана Харахьи больницаялда лаборант ГIакъилова ПатIиматица гьарурал анализазулги тохтурзаби Хъайтмазов МухIамадицаги ХIакимов Ибрагьимицаги, дир унти чIезабун, дие рихьизарурал дарабазулги хъвараб кагъат. Гьеб дица гъой тохтуралда бихьунги букIинчIо. Хадуб балагьидал, гьел данде кколел ратана. Гьеб бихьарабго тохтуралъ, бетIерги кIибикIун, дида абуна: «Гьадинал тохтурзабиги лаборанталги ругеб бакIалдасаги нуж гьанире щвезегIан щай рачIунел?» -ян.\nГьелъги батила, гьитIинабго больницаялда хIалтIулев 8-ясда гьоркьоса щугояв ДРялъул мустахIикъав тохтур вукIана. Гьанже гьезул кIигояв нилъедаса ратIалъун (гьезул мунагьал чурун ратаги), цояв пенсиялде ун, кIигояв хутIун вуго. Живго МухIамадги ккола ДРялъул мустахIикъав тохтур.\nНилъер умумуздасанго бачIараб гIакъилаб аби буго, хIалтIи бокьулес кигIан захIматал шартIаздаги гьеб гьабизе ресал ралагьулин ва бокьуларес гьабичIого теялъе багьнал ралагьулин абураб.\nГьеб абиялъул ритIухълъи бихьула Хъайтмазовасул коллективалъул мисалалда. Гьениб щивасда бичIчIулеб буго унтарав чиясул рекIел тIеренлъиги, нервабазул загIиплъиги, гIамалалъул мазликълъиги. Гьединабго бербалагьи хасиятаб буго квен-тIехалъул ва рацIцIа-ракъалъиялъул бутIаялъул хIалтIухъабазеги. Больницаялъул минаялъуб киса-кибго чIезабун буго мисалияб рацIцIа-ракъалъи, унтаразе санагIалъи.\nАбичIого гIоларо чанго рагIи кванил устарзабазул хIакъалъулъги. Гьез унтаразе хIадурула данде кколеб тIагIамаб квен.\nДидаго гIемер рагIана чанго унтарас: «Гьадинаб квен кидаго жидер рокъобги букIунаро», -ян абулеб.\nАхираб заманалда больницаялъул нухмалъулесул разилъи гьечIолъи бугоан унтаразе хIукуматалъ биччалеб шагьи-пара соналдаса соналде мукъсанлъулеб букIиналда бан. Нилъеда бихьулеб буго «коронавирус» абулеб балагьаб унтиялъ дунялалдаго гьабулеб бугеб балагь. Цебе рехун рачIунел руго сахлъи цIуниялда хIукуматалъ риччарал гъалатIал. Хьул лъолеб буго гьанжениги Россиялъ сахлъи цIуниялде букIине кколеб кIвар кьелилан.\nГьеб балагьаб вирусалда хурхунги Харахьи больницаялъул коллективалъ цIикIкIараб жавабчилъиги жигарчилъиги бихьизабулеб буго, гьел руго унтиялде данде къеркьеялъул цебесеб кьерда. Гьоркьоса къотIичIого гьабулеб буго халкъалъе бичIчIи кьеялъул хIалтIи, кумек гьабулеб буго ишалъулал малъа-хъваяздалъун.\nХIасил гьабун абуни, Хъайтмазов МухIамадицаги гьесул коллективалъги гIумру гьабулеб буго жидерго халкъалъул унтуцаги унтун, роххалица рохизарун.\nРакьалда унеб бигьаяб гуреб гIумруялъулъ гьез жидехъа бажарарабщинаб гьабулеб буго гIадамазул гIумру сахаблъун букIиналъе.\nДругие материалы в этой категории: « ГIадамал хвасар гьариялъул мурадалда\tНилъ киналго руго -бат|и-бат|иял »\n11:36, 16 января 2022, 37


ГIелмияб конференция » Ассоциация учителей аварского языка\n15 мар 21:33Цолъиялъул хIалтIи / Тадбирал\nМахlачхъалаялда, 19 февралалда, Расул Хlамзатовасул цlаралда бугеб миллияб библиотекаялда тlобитlана гlелмияб А. А. Тахо-Годил цlаралда бугеб институталъулгун цадахъаб Рахьдал мацlалъул къоялде гьабулеб конференция. Гьениб гlахьаллъи гьабуна районаздаса рачlарал батlи-батlиял мацlазул учительзабаз. Конференция бачунеб букlана заманаялъ институталда директорасул бакlалда тарай профессор Меседу Идрисовнаялъ.\nЦин рагlи кьуна Махlачхъалаялъул 53 школалъул цlалдохъабазе. Гьез батlи-батlиял мацlазда рикlкlарал кучlдузги берцинаб кьурдиялъги тlаде рачlаразе лъикlаб асар гьабуна.\nМацlазул школазда бугеб ахlвал-хlалалъулги ФГОСалда рекъон цlиял рачlарал цlалул тlахьазулги бицана кlалъазе цере рахъарал рахьдал мацlазул Ассоциациялъул нухмалъулей\n11 гимназиялъул директор Зугьра Яхъяевналъги, ДГУялъул мацlазул кафедраялъул заведующий Муса Расуловичасги, Тахо-Годил цlаралда бугеб гlелмияб институталъул рахьадал мацlазул секторалъул заведующий Хlайбула Сулеймановичасги ва цогидал мацlазул мугlалимзабазги. Бихьулеб букlана учительзабазул ракl унтулеб букlин къо бахъанагlан мацl лъаларел лъимал школалда гlемерлъулел рукlиналъ, «Дагъистаналъул литература» предмет хисун «Гlурус рахьдал мацl» абураб предмет бачlиналъги. Гьединго учительзабаз кlудияб баркала кьуна ФГОСалда рекъон цlиял цlалул тlахьал къватlире риччарал, гьезда тlад хlалтlарал авторазеги.\nКонференциялъул хlасилалда рекъон, кватlичlого къватlибе биччазе буго учительзабазул докладал жанир ругеб мажмугlги.\nРЦДОДИ школалда рагьараб дарсида гьоболлъухъ Тадбирал Гlахьвахъ районалда « Рахьдал мацlазул лъагlалил учитель – 2018». Зарият ФатагIалиева. Тадбиразул разработкаби / Блогал Тахшагьаралда конференция тIобит1ана. Гулишат ГIабдусаламова. Тадбирал Доклад "Авар мацlалъул ва литератураялъул дарсазда цlиял технологиял хlалтlизари". ГIелмиял хIалтIаби / Докладал Рекъа-решон ва битIа-бишун ккана Блогал


"СТЕКЛЯШКА" КАФЕ, ГIАЛИБЕГ ВА "ГIАЩТIИЧАIГИ"\nМахIачхъалаялъул Родопалъул абун цIар щвараб ахикь букIана гIадамаца "Стекляшка" абун цIар кьураб цо ашбаз. Буйнакскиялъул къватIалда ва Хъвадарухъабазул Союзалда аскIоб букIиналъ советияб заманалда гьенир кидаго хъвадарухъаби гьекъолдулаан. БетIер къачIалелги, тIехь бахъаралги, тIехь бахъизе инкар гьабуралги, гонорар щваралги, щвечIелги киналго данделъулаан гьенир. Ай гьеб букIана къалмил агьлуялъ роххелги пашманлъиги бикьулеб бакIлъун.\nЧан гIакъилабги ахIмакъабги калам рагIун батилеб гьел къадазда ва цIурдузда? Гьенир гьунаралги рукIана чанги гьодораб каламги рагIана. Киса кибго гIадинха. Гьеле гьеб мискинаб сверун цIер ккураб ашбаз бестIалго хутIана СССР биххун хадуб.\nМех-мехалда рагьулаан гьеб. Цо кьер гьечIел котлеталги, "тIуригIан цIамгIалаб цIоро-гъорораб чурпаги" букIунаан гьениб. ГIезегIан заман букIана гьеб ашбаз къаралдаса. Хадуб "продается" абунги хъван цо телефонги букIана гьениб къватIиб чIван, тIаде бакIги сверун къан бугоан. ГIага-шагарго 3 соток гIадаб бакI ккун букIана.\nЦо къоялъ гьадинго багьа лъазе ахIигун 25 миллион багьа бугин абуна. Гьоркьоб заман индал гьеб территорияго сверун къана цо чIегIерккIуяб агьлуялъ бачIун. Жаниб хIалуцараб хIалтIи унеб букIана. Щибаб къоялъ рачIун сверун къараб бакIалда цере гаргадулел гIадамалги рукIана.\nЧан батIияб версия гьениб рехсараб балеб бакIалда хурхун. Нолъ къаси цойги къапилаги бачIун доб кIицIул кIодо гьабураб бакIалдаса цебехунги 3 метраялъ хIубаца сверун къана. Гьелъул магIна букIана "ниж гьанир щвезегIан руго"- ян абураб.\nКъаси социалиял сетазда лъуна цIияб ашбазалъе ккураб бакIалъул сурат ва республикаялъул бетIерасул кверщел кодосев вакил ГIалибе ГIалиевасухъе хитIаб гьелда хурхун. ХитIабалда рукIана гьадинал мухъал: "Гьаб шагьаралъул ахикь, берда цебе гьабулеб пасалъиги тун нахъойги ГIалибег мискинал ясли-ахазда ва больницабазда хьагил тIалъелал рорхулев ва гIадамазде гьужумал гьарулев вихьани гьесул адаб гьабизе гьечIо" - ян.\nГьеб фейсбукалда гьабураб хитIабалъул рахъ ккуна нус-нус гIадамаца ва гьебго хитIаб лъуна жидер страницаязда. Жакъа шагьаралъул ахикь бакъ щвелелде ГIалибег вачIун вуго ахIи-хъуялда цо рихха-хочарал гIадамалги цере къотIун. "Гьаб жо щиб жо?! Добги ккун буго, гьаб цоябги ккун буго, гьал гIадамал хьвадулеб бакIалде рахъизе лъица ихтияр кьураб нужее"?! - ян ГIалибегица хьвагIулел кверал маххул нухда тIаса тирун цо бетIер хIуларав чиновникасул гIадалъ щвезе дагьалъ хутIанин абулеб букIана цо паркалда шахматал хIалев чияс.\nТIаде живгоги валагьун бакъ щвелелде киналго хIубалги рахъизарун, хIубал чIезе рахъарал картIалги рацизе тIамун руго ГIалибегица. Гьеб буго цохIого цо вугев жамгIияталъул тIалабалда хIалтIулев хIакимас жинда кIвараб хIалалъ битIизабураб гъалатI.\nАмма жибго "Стекляшка" ашбаз ва сверухълъи жеги эркенлъичIо. Гьеб сверун къан буго ва жаниб дваргъа-гIанки рагIулеб буго. Гьелд хъат бараб хъумур цIакъ кIудияб бугин ккола. Гурони ГIалибегица гIатI ххине гьабихъе гьев ахIилаан.\nГьанже масъала буго гьеб хабар республикаялъул бетIерасухъе щвезаби. Гьесда лъалеб батуларо, нагагь лъалеб батаниги хIакъикъат кьуризабун кьун батула. Кьавуца кунеб гьитIинаб ашбаз бугин, гьеб хисун берцинаб ва санагIатаб бакI балеб бугин. Гьез абун батиларо парк бакьулъ лъабнусго квадраталъул метра ккун бугин.\nБалагьилаха щиб алъул кколебали. Сверухъ ругел чинаридул гъутIбуги пашманго шурщудулел ругин ккола кидадай гIащтIигун чи ваккилаян. ГIемер раккана гьел гIащтIичагIи ахирал соназда. Троллейбусалъул паркалдаса Севералъул посталде щвезегIан нухлул рагIал чIван рукIарал гъутIби къотIана.\nПаркал ва скверал тIагIинарула. Щибаб къоялъ унеб буго шагьаралъул паркал сверухъ рукъалъе, тукабазе, ашбазазе, будкабазе бакIал кколеб къеркьей. ЛъагIел сверун хисулел мэралги руго, гьелъул тIалаб гьабулел чагIиги гьечIо. Власталъул камилаб нухмалъи ва гIадлу гьечIеб мехалда ишазда гьоркьобе лъугьине кколеб буго жамгIият.\nПайда щиб гьеб жамгIияталъул гьаракь рагIулев чи тIалъиялда цохIо ГIаликолоса ГIалибег гурони хутIунги гьечIо. Гьевги цо-цо мехалда кIвар бугел суалалги тун гъуд-гIучIалгун вагъизе байбихьула.\nЦохIо нилъер гьаракь рагIулев гьев кьаллъиги лъикIаб жо гуро, жиндаса кIварабги, цо-цо кIоларебги гьабун векерахъдулев чи вугелъул. Гьесул къуват гIоларел бакIал ратарабго тIубанго тату холеб буго халкъалъул. Гьединаб гIадинаб ахIвал-хIал лъугьун буго жакъа Родопалъул бульваралда "Стекляшка" ашбазалда сверухъ.\nЦо анкьго кьер хьихьизе гIураб гIарац БИКЪАРАВ ламурасул хиял лъун буго гIадамаца хIухь бахъулеб ахикь гIащтIиги биччан цо дагьабги бакI жиндие кквезе. Лъица гьесда "ТОХТА" - ян абилеб? Гъоркь ругезда кIолеб гьечIо, тIад ругезе бокьун гьечIо. Хабар лъикIаб рагIайги.


Соналъул байбихьудаса хъулухъчагIазул харжал цIикIкIун руго 4 проценталъ\nРосстаталъул баяназда рекъон, соналъул байбихьудаса федералиял хъулухъчагIазул харжал цIикIкIун руго ункъго проценталъ. Гьебги щиб 2015 соналда гьезул харжал 10 проценталъ дагьлъизариялъул хIукму гьабун букIиналде балагьичIого.\nГьелъул хIакъалъулъ хъвалеб буго «Коммерсант» газетаялъ.\nГьелдаго цадахъ Пачалихъияб Думаялъулги Федерациялъул Мажлисалъулги аппараталъул хIалтIухъабазул харжалъул даража тIаде ун буго лъабго бутIаялдаса цо бутIаялъ. РикIкIеналъул палатаялъул хIалтIухъабазул - 40 проценталъ.\nЖакъа федералиял пачалихъалъул хъулухъчагIазул гьоркьохъеб харж кколеб буго I00 азарго гъурущ.\nМарталда президентас бахъараб буюриялда рекъон, 2015 соналъул I маялдаса байбихьун президентасул администрациялъул, хIукуматалъул ва РикIкIеналъул палатаялъул пачалихъиял хъулухъчагIазе биччалеб гIарцил къадар дагьалъизабун букIана I0 проценталъ.\nГьеб гуребги, къануналъ бахъун, апрелалда пачалихъиял хъулухъчагIазул, рагъулазул ва диванчагIазул харжазул индексация гьабиялдаса инкар гьабун букIана.\nГьеб гуребги, цогидаб буюриялдалъун президентас харж дагьлъизабун букIана жиндиргоги, премьер-министрасулги, хIукуматалъул цогидал гIахьалчагIазулги.\nНухмалъиялъул хIукмабазулги харжазул статистикаялъулги дандеккунгутIи экспертаз хурхинабулеб буго къануназул хаслъиялда. Пачалихъиял хъулухъчагIазул харжал хисизе риччангутIи яги гьел гьитIинлъизари хъвалеб рагIула гIицIго гьезул харжазул кьучIияб бутIаялда (щолеб пайдаялдаса 25 проценталда). Гьелъин абуни ресал хутIизарулел руго харжалъул дагьлъизабураб бутIаялъе компенсация гьабизе пайдаялъул цогидаб бутIа жубаялъул къагIидаялда.


Жал полициялъ кколел ругин мугжул сабаблъунин гIарз гьабулеб буго салафияллъун рикIкIунел бусурбабаз. Гьезул рагIабазда, полициялъул бутIаялдеги рачун гьезие суалал кьолел руго гIагарлъиялъул хIакъалъулъ, рохьилазулгун рук1ине бегьулел бухеназул хIакъалъулъ ва суратал рахъун хадур нахъе ричалел руго.\nМугжул сабаблъун жал парахатго толел гьечIин полициялъулазилан гIарзагун инсанасул ихтиярал цIунулезухъе гьал къоязда рачIана Гъизилюрталдаса АсхIаб ГIалиев ва Камалудин ХIамидов. Гьел кIиялго ккола мадугьалзабилъун. «Дагъистаналъул улбул» абураб инсанасул ихтиярал цIунулеб гIуцIиялъул вакилазе гьез бицана, ахирисеб кIиго моцIида жаниб жал полициялъулаз ункъго нухалъ ккун рукIанин.\n«Араб соналъул байбихьуда кIицIун чIезавун вукIана къотIнов полициялъулаз. Документал рихьизаруна гьезда, амма паспорт гьезие гIечIо. Полициялъул идараялде вачана. Гьениб гьикъулеб букIана щал кколел дир гIагараллъун, рохьилазде гъорлъ ругищ гIагарлъиялдаса чагIи, кинал диниял бербалагьиял ругел дир. Гьел суалалги кьун, килщазул лъалкIалги рахъун, нахъе вичана. Декабралъул ахиралда гьебго жо такрарлъана ва цIидасанго килщазул лъалкIал рахъана. Гьал къояздаги гьебго жо такрарлъана, амма килщазда хъвачIо. ТIадежоялъе кIицун вачун ана полициялъул идараялде мадугьалгун цадахъ. Долго суалал кьуна досиеги, хадур нахъе ричана», - ян бицана ГIалиевас.\nХIамидовасул рагIабазда рекъон, полициялъул хIалтIухъабазда гьес гьикъана, щай бутIаялде ккун рачаралян. «Салафиял хIисабалде росеян Москваялдаса буюрухъ бугин абуна полициялъулаз. Ниж салафиял рукIин кин чIезабурабян гьикъиндал, щвана жаваб: «Нужер мугжул цIакъ халатал руго» илан. Амма полициялъулаз бицараб гьеб хабар битIараб бугищали лъаларо, щайгурелъул вацгIал Москваялда вуго хъизангун гIумру гьабулев ва гьев гьениве киданиги ккун вукIинчIо низам цIунулез», - ян бицана ХIамидовас.\n32 сон барав гьесги, 34 сон ГIалиевсги абуна инсанасул ихтиярал цIунулезе жал салафияллъун рикIкIине бегьулин, амма къануналда яги хIукуматалда данде рахъизеян киданиги ракIалдецин ккун букIичIин жидеда. «Дир ункъо лъимер буго, АсхIабил лъабго лъимер буго. Гьел хьихьи гурони тIокIал суалал щай нижее? Къануналъ гьукъараб дин гьечIо ва къануналде данде рахъизе бегьулел чагIилъунги ниж кколаро. Оперативияб хIалтIи гьабеян абе полициялъулаз, амма къотIнор бакьулъа гIадамазда цере кквезеги ккун ниж автомобилазда жанире къазари - гьединал ишал къануналъул тIалабаллъун рихьуларо», - ян абуна гьез.\nПолициялъул тIаса ккараб хIалтIуда тIаса гIарза хъвазехъин буго гьез прокуратураялдеги, Россиялъул президентасул администрациялдеги. Амма гьел кIиязул гурелги гIарзаби руго. Ахирисеб анкьалда жаниб инсанасул ихтиярал цIунулезухъе релълъарал гIарзабагин рачIана лъабгоял.\nМисалалъе, инсанасул ихтиярал цIунулеб «Мемориал» гIуцIиялъул Дагъистаналда бугеб офисалде гIарзагун вачIана МахIачхъалаялдаса Керим ХIайбулаев. Гьес бицухъе, 20I3 соналдаса байбихьун гьев чанги нухалда полициялъулаз ккуна мегеж сабаблъун.\nАхирисеб лъугьа-бахъин ккана МахIачхъалаялда бугеб Югалъулаб посталда. Нухалъул полициялъ чIезабун буго ХIайбулаевасул автомобиль ва гьелъул хал-шал гьабун хадуб машинадул хважаин МахIачхъалаялъул Совет мухъалъул полициялъул бутIаялде вачун вуго. «БутIаялда профилактиялъул сияхIазда бугин дир цIарян абуна полициялъулаз. Дир сурат бахъана гьез ва хадуб документ бихьизабуна. Гьеб документалда дир цIар, гьавурав къо ва дида хъинтIараб цогидаб информация рехсон букIана. Жибго документалда гъоркь кIудиял хIарпабаз «вагьабияв» илан хъван букIана», - ян бицана ХIайбулаевас.\nИнсанасул ихтиярал цIунулезда гьез бицухъе, гьев ккола салафиявлъун, амма къанунгун киданиги масъалаби гьесул рукIинчIо. «Мемориалъул» лъазабиязда рекъон, араб соналда гIуцIиялде чанги чи вачIана жал полициялъулаз мех-мехалдаса кколел ругин ва сураталги рахъун нахъе риччалел ругилан гIарзабигун. Гьез бицулеб букIана жидер цIарал полициялъ «чIегIерал сияхIазда» росун ругилан. 2014-леб соналъул октябралда гIуцIиялъ хасаб гIарза битIана Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялде. «ЧIегIерал сияхIал» щал жал ругел, кинал чагIи гьеб сияхIалде росулел, кинаб къануналда рекъон гьел сияхIал раккарал - гьел суалазе жаваб тIалаб гьабулеб букIана «Мемориалалъ» МВДялдаса. Амма инсанасул ихтиярал цIунулезе министерлъиялдаса жаваб щвечIо.\n«Мемориалъул» нухмалъулев Олег Орловасул рагIабазда рекъон, экстремизмалъул профилактика къваригIуна, амма жив-жив салафияв экстремистлъун вихьи мекъаб жо буго. Гьес «Эркенлъиялъе» абухъе, диниял цогидал бербалагьиял ругел чагIазда гьужумал байбихьана цIидасанго Дагъистаналда.\nОлег Орлов: «Дагъистаналда букIана цогида модель. Гьелда рекъон, бусурбабазул батIи-батIиял жамгIиятазда гьоркьоб диалог букIана, хасал операциял суалал хадуб раккуларедухъ гьарулел рукIана, амма гьеб кинабго тIагIана. ЦIидасаго тIадруссана къуваталъул нухда. Мисалалъе, Ингушетиялда ахIвал-хIал лъикIлъана, низам цIунулезул хIалтIуе Юнусбек Евкуровас къимат кьун хадуб. Республикаялда гIицIго къуваталъул механизм нахъе рехана. Амма Дагъистаналда щаялиго къуваталъул гурони цогидал нухал лъалел гьечIо. Гьединал механизмаз рачине бегьула Чачаналъ бугеб ахIвал-хIалалде. Гьенир рохьилазул гIагарлъиялдаса чагIазул минаби рухIулел руго, гIадамал гIумру гьабулеб бакIаздаса гочинарулел руго».\nОрловас абухъе, рохьилазул ишазухъ жаваб гIагарлъиялдаса тIалаб гьабизе бегьуларо. «ГIагарлъиялъул разилъиялдасайищ гьел рохьилазде гъорлъе арал? Гьединал механизмаз ахIвал-хIал жеги хIалуцинабула», - ян абуна инсанасул ихтиярал цIунулес.\nАхиралда тIаде жубала, араб соналда салафиязул гIемер гIарзаби рукIана жал полициялъ кколел ругин мугжул ва хIижабал сабаблъун. Экспертаз полициялъул ишал ричIчIизарулел рукIана Олимпадалъе гIоло гьарулел тадбираллъун, амма Сочиялда хIаял лъугьун хадурги салафиязул гIарзаби гьоркьоса къотIичIо.


Гъизилюрт мухъалда КТО лъазабун буго\nАрбагI къоялъул радал терроралде данде чIараб низам лъазабун букIана Дагъистаналъул Гъизилюрт мухъалъул ункъо росулъ. Гьел ккола СултIанянгъиюрт, Нечаевка, Кировавул ва Чонтаул росаби. Гьел сверун ккунги росабалъе жанире къватIире риччалел рукIинчIин гIадамалин бицун буго нугIзаз нижер мухбир Алдашева Алисае.\n25 февралалъ Терроралде данде чIараб режим лъазабун буго Дагъистаналъул Гъизилюрт мухъалда. КТО лъазабурал Султанянгиюрт ва Нечаевка росабалъе нух къан бугин абулеб буго бакIалъул гIадамаз.\nРадал, сагIат 7 тIубаралдаса Султанянгиюрт, Нечаевка, Кировавул, ва Чонтаул росаби сверун ккун руго рагъулаз. Гьенибе бакIарун буго рагъулаб техника. Росабалъ ва сверухълъиялда тIоритIулел ругила хал гьабиял. Гьединал баянал кьолел руго Миллияб терроралда данде чIараб комитеталъ.\n24 февралалъул къаси, низамцIунулезухъе щварал баяназда рекъон, Нечаевка росдада гIагар бугеб бакIалда гьенир хал-шал гьабулел рукIарал низамцIунулезда рихьун руго щаклъи ккарал гIадамал. 25 къоялъ радалалдаса тIоритIарал халгьабиязул хIасилалда Султанянгиюрт ва Нечаевка росабазда гIагар бугеб бакIалда тIаде ккун руго ракьулъ бухъун гьабураб баца-хьвараб бакIалде. МухIканал гурел баяназда рекъон, сверун ккун изну гьечIого яргъидгIуцIаразул 5 чи, гьел кколел руго Гъизилюрталъул бандкъокъаялъул изну гьечIого яргъидгIуцIарал.\nСагIат 9 тIубаралдаса байхьун рохьал, ахал ругеб рахъалдаса кьвагьи рагIулеб букIанин, амма гьабсагIат сас къотIун бугин лъазабулеб буго бакIалъул гIадамаз.\nТерроризмалде данде чIараб режим лъазабун бугин росулъ, амма кинабгIаги техника, яги рагъулал жеги росулъе рачIинчIин лъазабулеб буго Чонтаул росулъа АхIмаев Дибирица.\nАхIмаев Дибир: « Нечаевка, Чонтаул ва цоги росабазда гьоркьолъиялда бугеб бакIалда унеб буго хасаб операция. Гьеб буго рохьги хьуцIги бугеб бакI. Росулъе кьвагьа-гIанхъи рагIулеб букIун гурого, жибго росулъ сихIкъотIи буго. Рагъулалги рихьичIо. Амма абулеб букIана росулъе нух гьукъун бугин. Жибго росу сверун ккун гьечIо».\nГьеб хасаб операция унеб бакI бугин нухлуда гIагар бугеб бакI ва гIадамазе зарал ккезе рес букIиналъ къан бугин нух ва гьукъун бугин транспорталъе хьвадийин баян гьабулеб буго Нечаевка росулъа Байтемиров Баширица.\nБайтемиров Башир: « Гьеб хасаб тадбир тIобитIулеб буго Нечаевка ва Султанянгиюрт росабазул гIорхъода бугеб бакIалда. Гьеб ккола нухда гIагар бугеб бакI. Гьениб киса-кибего кьвагьа-гIанхъи букIиналъ, лъачIого речIчIараб жо щвезе рес бугилан къан буго нух. Жибго росулъ ахIвал-хIал гIодобе биччараб буго. ГьабсагIат гьениб гIодоцин буго, амма лъалеб жо чIваразул щибго гьечIо. Росдада тIад вертолетал сверулел рукIана, гьанже ахIвал-хIал гIодоцун буго».\nМухIканал гурел баяназда рекъон, изну гьечIого яргъидгIуцIаразул кIигоял чIван руго. Цебеккун, гьезие кверде рачIине рес кьун букIанин, амма гьез инкар гьабун бугин ва рагъулаздехун кьвагьун бугин баян гьабулеб буго Миллияб терроралда данде чIараб комитеталъул вакилас.


МухIамад Дибирасулаев: «Кир ругониги кIочон тезе биччаге рахьдал мацI» | Интервью | Киназего гIаммаб Россия\nМухIамад Дибирасулаев: «Кир ругониги кIочон тезе биччаге рахьдал мацI»\n«Дибирасулаевасул буго кIинусгоялдаса цIикIкIун гIелмияб хIалтIи. Гьесие кьуна СССРалъул гIелмуялъул ва технологиязул пачалихъияб комитеталъулги Промышленносталъулгун гIелмуялъул министерствоялъулги, Россиялъул росдал магIишаталъулги, Россиялъул росдал магIишаталъул гIелмияб академиялъулги грамотабиги, «Москваялъул 850 сон тIубаялъул хIурматалда» медальги»\nВатIаналдаса рикIкIад вугониги, вижараб ракь хирияв Дибирасулаевасул ракI кидаго букIунила гIагараб халкъгун. Дун магIарулай йигин абураб мехалдаги, МухIамадица гара чIвари байбихьана рахьдал мацIалда. Москваялда ругел гIемерисел магIарулазул гIадат бугелъулха гIурус мацIалда кIалъалеб. Дун бахиллъун хутIана МухIамадица бицунеб рахьдал мацIалъул бечелъиялдаги берцинлъиялдаги, хасго 1969 соналдаса нахъе гьев Москваялда гIумру гьабулев вугеблъи лъараб мехалда. Гьесул лъадиги ккола Харахьиса, руго ясги васги ва гьезул лъималги. Лъималазги тIасабищана инсул нух — кIиялго ккола техникиял гIелмабазул кандидатал.\nМагомед Дибирасулаев: Уважайте старость, традиции и не забудьте свой язык, где бы вы не жили!\nРокъоб кидаго бицуна магIарул мацI.\nМухIамадица бицана Дагъистаналде щведал ккараб гьадинаб лъугьабахъиналъул хIакъалъулъ. «Санайил уна дун росулъе. МагIарухъе унаго, автобусалда цадахъ ккана класс-цояй. Гьелъулгун гара-чIварулаго, нижеца ракIалдещвезаруна лъимер-лъиялъул сонал. Дирго лъималазда дун магIарул мацIалда кIалъалев рагIидал, гьелъул бадиб магIу хулана. «Нужеца 50 соналъ гIумру гьабулеб буго Москваялда. Нужеда сверухъ руго батIи-батIияб миллаталъул гIадамал. Амма нужехъа бажарун буго рахьдал мацI цIунун. Дун нечон йиго жакъа, МахIачхъалаялда гIумру гьабулел дир лъималазда лъаларо магIарул мацI»,  ан абуна гьелъ.\n«Школалда цIалулеб заманалдаго бокьулаан физика. Никита Хрущевасул заманалда, цIалиялда цадахъго, студентал хIалтIизе кколаан заводалда яги цогидаб, тIасабищараб махщалида рекъонкколеб, бакIалда. БукIинесеб хIалтIулгун цебеккунго лъай-хъвай гьаби букIана гьеб къагIидаялъул аслияб мурад. ИчIабилеб классалдаса нахъе дир анищ букIана МГУялъул физикияб факультеталда цIализе ине. Меседил медалалда лъугIизабуна школа ва, цIализе ине хIадурлъулаго, дир гIагарав чияс, районалъул газета-лъул бетIерав редакторлъун вукIарав МухIамад Жамалудиновас абулеб букIана Дагъистаналдаго цIалеян. Чияр бакIалда захIмалъизе бугин, цIалиялда цадахъго хIалтIизеги ккезе вугин абулеб букIана гьес. Гьесул пикруялда тIадрекъана дунги. 1960 соналда цIализе лъугьана Дагъистаналъул пачалихъияб университеталъул химиялъулгун технологи-ялъул факультеталде. 1966 соналда, гьеб лъугIидал, витIана Ярослав областалъул Поречскалъул консервабазул заводалде хIалтIизе. Амма лъай камил гьабизе бугеб гъираялъ рахIат толеб букIинчIо ракIалъе. Бокьун букIана аспирантураялда цIализе ине. Гьеб бигьаяб ишги букIинчIо. Гьелъие хIажалъулаан Лъайкьеялъул министерствоялъул рахъалдаса кагътал. Дие икъбал ккана.\nДун цIализе лъугьана Холодильнияб промышленносталъул гIелмиял цIех рехазул тIолгосоюзалъул институ-талъул (ВНИХИ) аспирантураялде. Гьебги гьадин ккана. Институтал-де щвараб мехалда, гьенив ватана директорасул заместитель Дми-трий Рютов. Мурад бициндал, гьес столалда тIад бугеб календаралда хъвана дир цIар ва абуна, экзаме-назде хIадурлъеян. Экзаменал кьезе вачIаян ахIилин абун ракIалде ккунго букIинчIо. Дица я гIарза кьечIелъул, я анкета цIезабичIелъул. Дун цIакъ вохана, 1968 соналъул ноябралъул байбихьуда, экзаменазде вачIаян абураб кагъат дихъе бачIиндал. Гьединал рукIана доб заманалда гIелмиял хIалтIухъабиги препода-вателалги. ПалхIасил, 1973 соналда лъугIизабуна аспирантураги, цIунана техникиял гIелмабазул кандидатлъиялъе диссертацияги. Гьелъие квербакъараллъун дица рикIкIуна ни-жерго росдал школалъул директор ГIусман ГъазимухIамадовги, цIалдохъабазе лъайкьеялде кIварбуссинабулел рукIарал дир учительзабиги, дир гIелмияв нухмалъулев, техникиял гIелмабазул кандидат Алексей Ива-нович Пискаревги.\nАспирантура лъугIидал, хIалтIизе тана институталдаго. Гьенибго хIадурана гIелмабазул докторлъи-ялъе диссертацияги. Дир гIелмияб мухъалъул хIалтIабиги цIех-рехалги Дагъистаналъе кIвар бугел гьечIо, гьединлъидал хутIана дунги Россиялда. 1991 соналда цIунана доктор-лъиялъе диссертацияги»,  ян бицана МухIамадица.\nГIалимчияс дида бихьизабуна институт. Гьенир къадазда рарал стендазда ругоан холодильниказул гьанжезаманалъул алатазул суратал. Институталда щибаб къойил хIадурула ва тIоритIула батIибатIиял хIалбихьиялги цIехрехалги, кагътиде росула гьезул ккарал хIасилалги. Гьезул кумекалдалъун лъазарула холодильниказда кванил нигIматал халатаб заманалда цIунизе рес кьолел къагIидаби. Гьедин чIезабуна, масала, гьан цIуниялъул битIараб къагIида. Гьеб къагIидаялъ рес кьола 2,8 млрд гъуршил багьаяб 13,5 азарго тонна гьанал улкаялъе тIокIлъизабизе.\nИнституталъул лабораториялъул хIалтIухъабазул хIаракаталдалъун ургъана, ток ва цогидал сурсатал дагьаб къадаралдаги хIалтIизарун, кванил нигIматазул консерваби гьариялъул цIиял технологиял. Лаборатория хIалтIула Россиялда бищунго гучаблъун рикIкIунеб «Мясокомбинат «Клинский»» АОялъулгун ва гьанал нигIматал гьарулеб Черкизовский заводалъулгун къотIабиги гьарун. Дибирасулаевасул буго кIинусгоял даса цIикIкIун гIелмияб хIалтIи. Гьесие кьуна СССРалъул гIел муялъул ва технологиязул пачали хъияб комитеталъулги Промышленносталъулгун гIелмуялъул министерствоялъулги, Россиялъул росдал магIишаталъулги, Россиялъул росдал магIишаталъул гIелмияб академиялъулги грамотабиги, «Москваялъул 850 сон тIубаялъул хIурматалда» медальги.\nГара чIвариялъул ахиралда МухIамадица дагъистаниязе гьарана гIагараб ракьалъе ритIухъаллъун ху тIагиян, жидеца гIумру гьабулеб шагьаралъулги гьенир ругел гIадамазулги адаб гьабеян, кIудиязул хIур мат цIунеян ва умумузул гIадаталги, эбелинсул мацIги кIочон то геян. «Херлъиялъул адабги гьабу-лареб, рахьдал мацIги лъалареб, гIадаталги цIунулареб халкъалъул букIинесеб гьечIо. Кинаб хъулухъал-да нуж ратаниги, цIуне ритIухълъи. РакIбацIцIадаб хIалтIудалъун нуже-дехун ишцоязул божилъи бижиза-бе»,  ян малъана гьес.\nПатIимат РАСУЛОВА, Москва шагьар


Рокьи ккаразул къо\nУзбекистаналда Валентинил къоялде хlадурараб игlлан "Тlаса лъугьа, Валентинил къо дие кколаро, дун бусурманчи вуго",-ян хъван буго гьелда, Ташкент14Фев2014.\nДунялалъул гIемерал улкабазда 14 февралалда кIодо гьабула мунагьал гьечIев Валентинил яги киналго рокьи ккаразул абулеб къо. Гьеб хурхинабулеб буго лъабабилеб гIасруялъул ахиралда Рималъул империялда христианал хIалхьиялда толел рукIинчIеб мехалда рокьи ккаразда жидерго къагIидаялъ балъго магьари лъолев вукIарав кашиш Валентинил цIаралда. Левада централъул баяназда рекъон, Россиялда рокьи ккун рагIула щибав кIиабилев чиясул. Гьебго заманаялда Узбекистаналда студентазе гьукъун буго гьеб къо кIодо гьабизе. Кинаб бербалагьи бугеб гьеб къоялдехун Дагъистаналда?\n14 февралаль къоялъ гIолилазе рес щола цоцазухъе рокьул рисалатал ритIун, рекIелъ йосарай ясалда ялъуни васасда ракIалда бугеб бицун кIалъазе. Нижер мухбир Юсупов Ашаханица цIех-рех гьабуна Дагъистаналда гьеб къо кинаб къагIидаялъ гIолилаз кIодо гьабулеб бугеб абураб суалгун.\nМунагьал гьечIев Валентинил къо абун официалияб куцалъ гьеб байрам цебегоялдаса кIодо гьабулеб бугоаниги Россиялда гьелъие альтерантива хIисабалда цогидаб къо лъазабуна байрамлъун 2008 соналдаса нхъего Хъизаналъул къо абураб къо кIодо гьабизе байбихьана. Амма кин бугониги гIезегIан соназ кIодо гьабулеб байрам бугелъул Валентинил къоги баркулеб бугин гIадамаз цоцаздаян абураб баян къватIибе социалиял сетазда рузман къоялъ\n«Эркенлъиялъ» цIех-рех гьабуна Дагъистаналда гьеб къо кинан гIолилаз кIодо гьабулеб абураб суалалда тIасан. РикIкIуниш дуца Валентинил къо байрамлъун ва КIодо гьабизе кколищ гьеб къо Дагъистаналда? - гьеб кIиго суал кьуна нижеца гIолохъанаб гIелалъул гIадамазе\nЦIех-рех тIобитIана Каспийск ва МахIачхъала шагьаразда гьоркьоб.\nБачIинахъего абун тела киназулго жавабал рукIана цоцазда релълъарал ва цIех-рех тIобитIаразда гьоркьор дагьалго гурони рукIичIо Валентинил къо байрамалъун рикIкIунел гIадамал.\nНижеца тIасабищун нижеца кьоеб чанго чиясул пикру\nМухIамад, 25 сон «Дида щибниги магIна бихьуларо гьеб байрамалъул лъиениги батизеги бегьила гьелъул кIвар дие гьечIо, дие гьеб буго гIадатияб цогидалго гIадаб къо. Рокьи ккаразул къойлан абун цо цIекIал жал хIалел рукIуан гIадамал, дица гьелъул рахъ кколаро. Гьеб гуребги щай цоцазе сайгъатал кьезе кинаб бугониги хасаб къо тIасабищизе кколебалиги бичIчIуларо.\nМилана, мед кколледжалъул студентка, 19 сон «Бугоха гьединаб къо, рокьи ккаразул къойин абулаха, букIа абеха. Щай бегьулареб гьеб кIодо гьабизе. Щибниги гьелда дандечIараб жо гьечIо дир.\nДухъе рачIаниш исана рокьул кагътал?\nРачIана (елъулаго). Дицаги щибниги ракIхъублъи гьечIого къабул гьабуна гьел. Риччанте рикьизе. ЦохIо бусурбабазул байрам гурони нилъер гьанир ракIразиго кIодо гьарулароха гьединал къоял. Амма цоцазухъ рокьи ккарал гIадамазги, росгун чIужуялъги щай бегьулареб гьеб къо кIодо гьабизе?\nКаспийскалда гIумру гьабун йигей, насранияб диналдаса кколей Маринаца гьадинаб пикру загьир гьабуна «Эркенлъиялъе Валентинил» къоялда тIасан.\nМарина: «БитIараб бицани кIодо гьабуларо дица гьеб байрам, щайгурелъул гьеб нилъер байрамцин гуро, дагъистаниязулни кин гурин гьеб букIунеб, нижер насраниязцин гьеб рикIкIуна чияраб байрамлъун. Дора католиказул ракьалдаса бачIараб жо буго гьеб. Мунагьал гьечIев Валентинил къо абун бачIана гьеб къо тарихалде, амма гьединаб даража гьев чиясул букIиналдаги дун божуларо. Бахчиларо школалда цIалулеб мехалъ дихъеги дир гьудулзабехъеги ритIун рачIунаан валентинкаби абурал рокьул кагъатал, цоязда тIад елъун, цоял гIад-хочI гьарун гьабун толаан гьезие жавабги. Гьанже дун хъизан рукъалдеги юссана, росасги дида гьеб байрам баркуларо, баркун диеги хIажат гьечIо, гьелъул бакIалда дицаги росасги кIодо гьабула ниж кIиязулго лъай-хъвай ккараб къо -12 февраль».\nМурад 22 сон «Дир пикру буго гьадинаб, гьелъул рахъги кколаро, дандечIунги гьечIо гьеб кIодо гьабиялда. Гьоркьоб бакIалда вуго дун».\nРенат, 28 сон: «Я 23 февраль гуреб, я микьабилеб марталда релълъараб гуреб цо щакаб байрам бугоха гьеб, гьанибеги Италиязул ракьалдаса бачIараб, дида лъалеб бакIалдаса гIебеде жалго насраниязцин гьеб байрамалъул рахъкколеб гьечIо. ЧIванкъотIун гьеб кIодо гьабизе бегьулариланги абиларо дица. Студентазе интерес батила гьелъул, амма дун гьеб ригьалдаса анна».\nТIугьдул ричулеб тукада хIалтIулей йигей Джамиляда нижеца гьикъана Валентинил къоялъ тIугьдул ва гьеб къоялде хас гьабун къватIире риччарал, ясазе кьолел сайгъатал росизе рачIунел гIолилал цIикIкIун рукIанищан, жеги цогIаги чи вачIинчIилан мукIурлъана гьейги\nДжамиля, йичарухъан: «Цере рукIарал къояздаса батIияб букIинчIо гьаб къо дие йичарухъан хIисабалда. Гьале радалго яхъун батIи-батIиял кьеразул тIугьдузул квацIаби хIадур гьаруна гьаб къоялеянги абун. Гьединго рокьи ккун букIин загьир гIаламатал тIад ругел батIи-батIиял сайгъаталги руго кьералда сокIкIун дудаго рихьулел, амма гьале рогьаралдаса нахъе цо гIадан ваккичIо жеги къойин абуни бакъаниде гIагарлъулеб буго. КIодо гьабуларо нилъер гьаниб гьеб къо. Бусурбабазул байрам гурони халкъалъ цогидал байрамал рикIкIунел гьечIо».\nНижеца цIех рех гьабуразда гьоркьор дагьал ругониги рукIана Валентинил къоялъ тира-сверизе рахъарал гIолилал васаялги ясалги. Ясазул цо-цоязухъ тIогьал квацIиги бугоан. Амма Валентинил къоялда тIасан бугеб пикру бицинарищан ниж аскIоре гIагарлъидал лъикIаб къо бугилан нечараб гьимиги гьабун рикIкIалъизе гIамал гьабуна гьез.


Рагъул кьогIлъи бихьарав\nГIумруялъ батIи-батIийиса хIалбихьарав ва гIемераб гIакъуба-къварилъи хIехьезе ккарав чи вуго Калининаул росулъа Динаев Мухтар. БагIараб Армиялде рагъулаб хъулухъ гьабизе гьев ахIана 1940 соналда. ГIумрудул букIана 20 сон ВатIанияб рагъул бищун захIматал тIоцересел моцIал гьесие ва гьалмагъзабазе гIумруялъ ракIалдаса унареллъун рукIана. Божизе рекIкI гьабун тIаде кIанцIарал тушбабазда советиял солдатаз бихьизабуна бахIарчилъи ва къо хIехьей. БукIинесеб бергьенлъиялъе гIоло тIоцебе би тIуразул цоявлъун вукIана Алмахъалдаса гIолилав Мухтар Динаевги.\nРагъул авалалдаго захIматаб ругъун щварав Мухтар госпиталалде ккола ва тIубан сахлъилелде, хадубккунисеб рагъулаб хъулухъалъе ярагьуларевлъунги рикIкIун, рокъове витIула. Амма гьесие рагъ жеги лъугIун батичIо. Рокъове вачIунеб мехалда снухда цо хIалихьатав чияс документал рикъарав гьев заманалдасан кIиабизеги рагъулаб хъулухъалде ахIана. Рагъда лъукъун вукIиналъулги, гьелъул хIасилалда рагъулаб госпиталалдаса рокъове витIиялъулги, бициналъулги гьенибе цIех-рех гьабун кагъат битIизе кколилан гьас абиялъулги гъоб мехалда букIинаан гIицIго цо хIасил-сверун ругез пикру гьабизе букIана гьев рагъулаб хъулухъалдаса ворчIизе багьанаби ралагьулев вугилан. Гьединлъидал Мухтар Динаев калам тун кIиабизеги рагъде ана. Хъвараб бихьичIого хутIуларелъул, Динаевги гьесул гьалмагъзабиги командирзабазул гIайибалдалъун асирлъуде ккола. Кьонцлагералда рукIарал гьел советиял аскарза эркен гьаруна рагъул ахиралда. Асирлъуде ккеялъе кинабгIаги гIайибги батичIого, кинаб бугониги тамихIги гьабичIого, 1946 соналъ Мухтар рокъове витIула.\nГьесие инсудасан ирсалъе щвана цIулал устарлъи, бакIал ралев чиясул махщел. Росдал «Бергьенлъи» колхозалъул бакIал ралезул бригадаялда хIалтIулаго камилаб гьунар гIемералъуб загьирлъана. Гьесул гIахьаллъи гьечIого бараб бакI батуларо колхозалъул. Гьелдаго цадахъ устарас росдал гIадамазул тIалабалда рекъон гьарулаан нуцIби, гордал ва цогидабги.\nМухтарицаги гьесул чIужу Сукайнатицаги лъикIаб тарбия кьун гIезаруна 5 яс ва 3 вас. Гьанже гьел жиде-жидер рукъ-яшавалда руго. Исана Мухтарил гIумрудул тIубала 84 сон. Эбел-инсул херлъи берцин гьабун буго лъималазул ва гьезулги лъималазул тIалабалъ, рокьиялъ, росуцояз гьабулеб адаб-хIурматалъ.\nГазета »Чапар» 16.02.2004 с..\nПодготовил. Гаджимагомедов Г.Р.


Гьалагал цIадаз «кеп» гьабуна магIарухъ\n24-25 маялда мугIрузул районазде гьалагал чвахунцIадал ран, гIемерал росабазе къварилъи ккана. Минабазул къадал риххун, нухал хвезарун, иххаз ахал-хурзал арал хIужабицин ккана.\nГьалагаб чвахунцIадалдаса хадуб рахъарал кIудиял иххаз гIураб зарал гьабуна 24 маялда Хунзахъ тIалъиялъе.\n25 маялда бараб цIадалъ биххизабуна ГьитIинаб ГьоцIалъ гIумру гьабун вугев чиясул мина. Иххица босун ана полициялъул участковыясул инспекторасул транспорт.\nЧвахунцIадаз кутакаб зарал гьабуна Уздалросу ва ТIагьада росабазе. Уздалросулъ бугеб школалъеги гьабун буго зарал. Хаслихъе гьединалго цIадал ран хадуб жанибе лъим кIанцIун, чIабар хисун букIана гьениб. Гьаб нухалдаги хвезабун буго чIарбида ккураб ламинат. АскIобго цун бугеб ТIагьада росулъ чанго мина биххун буго. 25 маялда гьенире щвана МЧСалъул вакилзаби.\n24-25 маялда чвахунцIадал рана Къорода ва Гьонода росабалъеги. Гьениб гIадамазул минабазе зарал ккечIо, амма иххал рахъун, нухазе гIураб къварилъи гьабуна.\nНижехъе щварал баяназда рекъон, гьалагал цIадал рана сверухъ ругел цогидал росабалъги.\nБОЛЪИХЪ ВА ГУМБЕТ\nГьалагал цIадал рана 25 маялда Болъихъ районалъул Кьохъеги, гьединго Гумбет районалъул росабалъги. Иххаз хвезабуна «БуйнакскЧIиркъатIа» шагьранухлул цо бутIа. 25 маялъул маркIачIуде МЧСалъ лъазабуна АхIулгохIде сверулеб бакIалда бугеб шагьранух заманаялъ къан бугилан.\n24-25 маялда рарал кутакал чвахунцIадазул хIасилазда бищунго зарал ккана Унсоколо, Хунзахъ, Гумбет ва Шамил районазе. ЦIадаца хвезарурал шагьранухазе ккараб зарал борцинелъун гьабсагIат гьенир хIалтIулел руго «Дагъавтодор» гIуцIиялъул хIалтIухъаби.\nДругие материалы в этой категории: « АнсалтIа чуял тIамуна\tМухIидин МухIамадов: «ГьитIинаб ватIан цIунулев кIудиялъеги хилиплъуларо» »\n08:33, 21 октября 2021, 8\n19:57, 20 октября 2021, 75\n17:02, 20 октября 2021, 91\n16:42, 20 октября 2021, 84\n16:33, 20 октября 2021, 92\n16:19, 20 октября 2021, 91\n16:14, 20 октября 2021, 139\n16:10, 20 октября 2021, 86\n15:50, 20 октября 2021, 96\n15:36, 20 октября 2021, 132\n15:28, 20 октября 2021, 129\n15:05, 20 октября 2021, 58\n14:14, 20 октября 2021, 58


Жухлура жанну дуллуминнал цIаний |\nЛавгсса бигьалагай гьантрай Гъумучиял спортзалдануву «СПОРТ – ПРОТИВ ТЕРРОРИЗМА!» тIисса акциялул лагрулий хьунни аьдатравун дагьсса районнал дянивсса лачIун буккаврил турнир, цувгу хас дурсса къуллугърал бурж биттур буллай ливтIусса райондалул полицалул зузалтрал аьпалун. Турнирданий гьуртту хьунни Лакрал, Ккуллал ва ЦIуссалакрал районнал командартту. Цинявппа – 90 чIава лачIунукку.\nРайондалул бакIчи Юсуп МахIаммадовлул цала ихтилатраву дакIнийн бивчунни къуллугърал бурж биттур буллай ливтIусса полицалул зузалт: Ниъматуллагь Жяъпаров, ХIусайни МахIаммадов, Идрис Булатов, Абакар ХIамзатов, Апанни Исмяилов, Рамазан МахIаммадов, Амсаруллагь Къунжуев, АьлихIусман Оьмаров, Мурад Щамххалов. КIицI лавгунни ми бивкIшиву хIакьсса ватандуруччулт. ДакIнийн увтунни нязаннив жуятува батIул хьусса Шарапуттин Ханов, цала даву хIат-хIисав дакъа ххирасса, чIаважагьилтурал спортшколалул директор, райондалул спорт хьхьичIуннай дан хъунмасса захIмат бивхьусса инсан.\n«Спортрал бяст-ччаллай бакъа ватандалул цIа дуручлан къабагьаваннав зун», — увкуна Юсуп МахIаммадовлул.\nМуния махъ Лакрал райондалул гимн щаллу дуруна райондалул Магьирлугърал къатлул зузалтрал. Аьрасатнал МВД-лул «Лакский» МО-лул каялувчи Юсуп Амировлул дакIнийн бивчуна къуллугърал бурж биттур буллай ливтIусса цала уртакьтал. Гайннал рухIирдая алхIам бувккуна Гъумучиял Хъун-мизитрал имамнал.\nБяст-ччал хьунни 11 кIушиврул категориялий, 20 килорая 52 килорайн бияннинсса лачIунбуккултрал дянив.\nЛачIунбуклакиминнан тIайлабацIу чIа увкуна Лакрал, Ккуллал, ЦIуссалакрал районнал чIаважагьилтурал спортшколарттал директортуралгу: Сагид Рамазановлул, Оьмари МахIаммадовлул, Анзор Абакаровлул. Икьрал дурунни гихунмайгу шанмагу спортшкола уртакьну зун.\nБяст-ччаллай ххув хьуминнан ва хьхьичIунсса кIанттурду бувгьуминнан турнирданул сакиншинначитурал чулуха буллунни дипломру ва арцуйнусса бахшишру.\nЦалчинмур кIану бувгьунни Лакрал райондалул командалул, кIилчинмур кIану – ЦIуссалакрал райондалул, шамилчинмур кIану – Ккуллал райондалул.\nПредыдущая записьПраздники объединяют, а культура сближаетСледующая записьДусшиврийсса аьрххилий


Хилиплъараб рокьиги чучаб гьудуллъиги » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nХилиплъараб рокьиги чучаб гьудуллъиги\n14 сонил ригьалда хилиплъараб рокьулги чучаб гьудуллъиялъулги цо хунзахъелъ хъвараб хабар.\nГIолилай гIодое йиччан, пашманго, жиндирго пикрабалъ къотIносан уней йикIана. Гьей къокъуней йикIана бетIер борхизе хIинкъун, цо бакIалде ялагьун. Цо къватIул гьой гьелде аскIобеги бачIун цIирцIидана. «Дуе кьезе щиб букIанигIаги букIарабаниха, гороч дихъ...».\nГьоялъул ракI гурхIилел гIадал, чIагоял берал кумекалде хьулгун ралагьана гIолилалъухъ, ва жиндиего щибниги вахIшияб рухIчIаголъи-Инсанасдасан щолареблъи лъан, хьвагIезабулаго рачIгун, аскIоса тIурун ана.\nЦиндаго ракI гъанцIизабулеб хIапигун цололъан тIурун бачIана берцинаб цIуяб гьой, гьелда хадуб лъугьун бугоан гьабзазул тIел. ГIолилалде аскIобе бачIун букIараб гьелгьел-гьоялъ ццидахун тIадги речIчIун чIидриххизаруна гьел киналго жиндирго «йокьулелда» аскIоса ва недегьго гьелдаги баун, хьибил цун бачун гьебгун ххазабуна гьеб гурхIел-рахIмуялъул асар гьечIеб бакIалдаса нахъе...\nРокьи... ГIажаибаб, недегьаб, хиянат гьечIеб... гьабзазулаб рокьи. ГIадамазул щиб? ГIадамазул кинабго гIаксалда буго.\nГIолилалъул сапар букIана жиндирго бищун лъикIай, цо гурого гьечIей гьудулалъухъе. Гьей уней йикIана жиндирго чорокаб ракI рагьизе ва тIаса лъугьаян гьелда гьаризе...\n-Вай, мунги йихьулей гIаданищ?! Дир хирияй яцако Зарема!-янги ахIун гьелда хурхана Заира, нуцIа къиридалго-Унго, дир дуде ракI щун букIараб куц! Щай мун пашманго йигей, ккараб-тараб бугищ? Жание ахIизегIан чIечIого Зарема бищун цебе батараб бакIида гIодой чIана.\n-Дун духъе кIвар бугеб ишалъ ячIун йиго...\n-Кинал ишалгIаги рукIунел гьабщинаб заманалъ цоцазда йихьичIей кIиго гьудулалъул?!\nИшазул цинги бицинин, бице дурго, щиб хIал бугеб дир йокьулей гьудулалъул? Росасе инехъин гьечIищ? Божилищ, кутакалда анищ буго дур берталъ кьурдизе!!! Щай юцIцIун чIарай... Заремал балагьи рещтIана рамкаялъубги лъун столалда эхетизабураб бахIаразул берцинаб сураталда.\n-Заира, рачIа гьасул бицине...\n-Гьеб щиб харбие гIажаибаб тема?\nЗаремаца бер тIаса босичIого хал гьабуна гьедигIан жиндиегоги жиндирго бищун лъикIай гьудулалъеги хирияб куцалъухъ, чIегIерал беразухъ, ияхI бугеб ва хъачIаб сипаталъухъ. Сураталдацин бихьулеб букIана гьесул рухIияб хъачIлъи...\n-Бице, Заира, мун талихIай йигищ бетIергьанчигун? Бугищ нужер хъизамалда талихI?\n-Лъаларо, щай дуца гьеб суал кIанцIун яхъун кьурабали... Амма дуда бицинчIого, лъидаха дица дирго рекIеда унтараб бицинеб?... Дида лъала ХIажимурадие дун йокьулареблъи, лъала нижер рокъоб талихI рещтIине рес гьечIеблъиги... Киналъего гIилла-дида лъимер гьабизе кIунгутIи. Зарема, дир лъимер букIине рес гьечIо-гьедин къотIана тохтурзабаз... Росасги дун хIехьон тун йиго гIагарлъиялъеги бечедав инсуеги гIолон. Гьадинаб талихIкъараблъун хутIизе буго нижер ригьин абадиялъ... -гьединги абун, Заираца магIу бацIцIана, ва, жиндиего хасиятаб къагIидаялъ, щибниги ккечIеб гIадин, щинкIун гьимизеги гьимун-Дурго щиб бугеб? Бицея, бицея, духъ рокьи ккарав иргадулав гIолиласул-ян гьудулалда къвал бана.\n-Йохъ. Дун ячIун йиго гьасул бицине,-ян сураталда кьварун килищ тункана Заремаца-жакъа бицинчIони, дида киданиги кIвезе гьечIо дуе ракI рагьизе...\n-Вай, гьабго щиб гIаламат?! Гьасул, гьасул... Рокьицин гурищ дур дир росасухъ ккараб?\n-Щибилая? БичIчIизабе дида. - Заремал берал кенчIана.\n-Дица бицина, кинабго бицина... Амма бокьун гьечIо гьесда дун гьаний ятизе.\n-Гьев сапаралъ ана. Дун гIенеккун йиго-ян цIорораб кIалъай гьабуна Заираца.\nРакIалда бугищ дур абурасулгун дуца дир лъай-хъвай гьабураб къо? Нилъ гIодор чIун рукIана кафеялда, ХIажимурадица цадахъ вачун вачIарав гьесул вацгIал ГIамир вачIун вукIана дун йихьизелъун ва нижер кIиязулго данде ккезабизелъун... Амма кинабго ккезе бегьулареб хIалалъ, мекъса ккана... Дур абурав... ХIажимурад гьеб къоялдаса нахъе дида хадув чIана. Гьес нух толеб букIинчIо дие: я хIалтIуде, я цониги къваригIелалъ къватIие яхъунелъул. Нужер бертин гьабилалде кIиго анкьалъ цебе... тIаса лъугьа... - Зарема юцIцIун чIана гьудулалъул кIаркьабазда кенчIолел магIил гарал рихьидал.\n-Гьес дун битIахъего абуни, гъоркье рехана рокьул гIемерго бициналъ, хадув чIеялъ... ХIажимурадица абуна мун цинги хадуй гIодой йиччалин ва бусурманчиясул кIиго чIужу йикIин гьукъараб пиша гурилан... Нижеца магьари лъуна... Дун разилъана нужер гIумруялда рагIадлъун, дуда чIалгIиндал рекIелгъеялъе гьев вуссунеб чIинкIиллъилъун йикIине... - гьаб нухалда Зарема лъугьана синкъиялда гIодизе- Дун тохтурасухъе ун йикIана...\n-Щибилая? Щай?! Мун ХIажимурадидасан лъимадейищ йигей?!\n-Дие кинабго гьадин ккезе бокьун букIинчIо... TIaca лъугьа дидаса, бегьулеб батани...\nЦеберокъосан бихьинчиясул гьаракь бахъиндал, макьидаса рорчIизарурал гIадин лъугьана кIияйго гьудул циндаго.\n-Дун вуссана, хирияй!\nХIажимурад жаниве лъугьана.\n-Ва, нужее ккараб щиб? ГIодиялъул рахъалъ къецалцин гурищ кIиялъго гьаб нухалда гIуцIарал? Нужее щиб?\n-Щибха букIинеб, дуца нижер кIиязулго гIумру хвезаби гурого, тIокIаб батIияб къварилъи гьечIо!- ян яхI гьабизе кIвечIо Заирада- Щиб, дир бищун лъикIай гьудулаллъулгун балъгояб магьариги лъун, ниж кIиялго «гурин, цо мун йокьулин»- дун, «хъизан йиччан телин яхI бахъеян»- Зарема махсароде кквезейищ дуда ракIалде букIараб, хIалихьат?!\n-Дур махсаройищ гьеб, чIужу?\n-Бице дида! Щиб бугеб дур дир гьудулалъулгун. Бице...\n-Дуе битIараб лъазе бокьун буго? Уйищ?\n-ГIенеккеха, гьедин батани! Дида гьудулзабаз цебего абулеб букIана гьай дур гьудулалдаса мун цIунеян. Квешаб гIамалалъул тIадагьаб хьвадиялъул гIадан йигин гьаян абулеб букIана дида божарал чагIаз... Гьанже бихьулищ, жахIдаялъ нилъер берцинаб хъизан биххизабизе ячIун йигей...\n-Гьас бицунеб щиб! Зарема, кье жаваб...\nЗаремада лъалеб букIана росасул ракIчIезабулеб хабаралда Заира божулейлъи... МагIица беркIалги чурулаго, гьезул рокъоса къватIие лъутизе гIамал гьабуна гьелъ. НуцIа данде бачунелъул, гьей балагьана ХIажимурадил бадие жание. «Дие мун йокьула»- ян абулеб лахIзаталъ гIадин недегьлъигун балагьун чIана гьев гьалъухъги. Гьел гьалъул къисмат бигъинабурал чIегIербераз гьаб нухалдаги аскIое цIалей, къосинаюлей йикIана гIолилай. Амма гьай тIуркIун, болъодаса гъоркье лъутана. «Цониги машинаялде гъоркье кIанцIе! Дуе хIажат гьечIо гьаб хиянатаб, я рокьи, я гьудуллъи гьечIеб гIумру»- ян пикраби женжедилел рукIана гьелъул ботIролъ... Тормозалъул къирщ-къирщи, машина бачунесул хIинкъиялъ чIваркьарал берал. Заремае щибго зарал ккечIо, дагьалъ йихха-хочи гурони. Хвелалъеги мустахIикъай гьечIо хиянатчIужу...».\nБащдаб лъагIалидасан Заремаца яс гьаюла. Операциялдаса хадуб лъимералъул эбел цIакъ захIматаб ахIвал-хIалалда йикIана. Тохтурзабаз гьелъие чIаго хутIизе гьитIинабниги божел кьолеб букIинчIо. Гьеб кинабго рагIарай Заремаца жиндир цо йикIарай гьудулалъухъе, хIалицаго гIадин мухъал херхуна:\n«Хирияй гьудул... Лъала, дур бадий дун йиго гьересияй хиянатчIужу... БукIаниги... Бищунго цIакъ дун хIинкъун йикIана нилъер гьудуллъи хвелилан... Эбелалда лъаларо я дир гьересимагьариялъул, я ясалъул хIакъалъулъ, тохтурзабазги бицунаро... ТIалаб гьабе дир ясалъул, гьарула... Дир тIокIаб кумек гьаризе бакI гьечIо. Бице гьелъие цо-цониги дир хIакъалъулъ, цIуне ХIажимурад... ТалихI кьеги нужее, къо-мех лъикI».\n... Зарема ахирисеб сапаралде нухда регIулел рукIана гIицIго дагьа-макъалго гIагарлъиялъул чагIи. Киналго ракI гурхIун рукIана гьеб бухIараб хвелалда, цо-цояз балъго цоцаздехун абулеб букIана: «Хвейго лъикI гьай пакъиралъе, гьеб рогьо-ничалда йикIинегIан»- илан. ГIицIго гIолохъанчIужуялъул эбел йикIана: «ГIумруялъ унтичIей дир яс тохтурзабаз чIвана. Щуго соналъ цебе жийго жиндаго чIун гIумру гьабизе ун йикIинчIеяни, дида хвасар гьайизе кIвезе йикIана дир тIогьол бахIарай!»- илан чIвадилей...\nОгьогьой,гьав Камиловналъулги рук1уна ха бит1ун рак1 кьват1изарулел г1адал асарал,18 февралалъ йихьанани,дагьал тамах гьареян абизе ккола Бичас Биччани!


Лъани зарал гьечIо\n1725 соналъул апрелалда шамхал ГIадил-Гирей Россиялде данде вахъана ва гIахъущгун цадахъ «Аграханский» абулеб хъалаялде тIаде кIанцIана.\n1803 соналъул апрелалда аваразул ханлъи Россиялъул кверщаликье ккана.\n1843 соналъул апрелалда Шамил-имамас, киналго наибзабиги, дибирзабиги, къадизабиги ракIарун, гьезул букIине кколеб мутIигIлъи гьечIилан бадибчIвайги гьабун, лъазабуна жинца имамлъиялдаса инкар гьабулеб бугилан.\n1846 соналъул апрелалда Шамил-имамас кIудияб чабхъен гьабуна Кабардаялде. Гьес цебе лъураб масъала букIана Кабардаги Чергесияги имаматалде гъорлъе рачин.\n1860 соналъул апрелалда Кавказалъул бетIерас «Дагъистан областалъе ва Закатала округалъе нухмалъи гьабулеб къагIида» тасдикъ гьабуна.\n1892 соналъул апрелалда гьанжесеб МахIачхъалаялда «Анжи-гор» абулеб борхалъиялда хIалтIизе биччана гумузе нух бихьизабулеб маяк.\n1900 соналъул 18 апрелалда Дербент шагьаралда гьавуна композитор, РСФСРалъул искусствоялъул мустахIикъав хIаракатчи, Сталинил цIаралда бугеб премиялъул кIицIул лауреат Готфрид (ЖабрагIил) ХIасанов.\n1910 соналъул 14 апрелалда Дарги округалъул ХIапшима росулъ гьавуна тарихчи, КIудияб ВатIанияб рагъул гIахьалчи, Дагъистаналъул халкъияб лъайкьеялъул вукIарав комиссар, ДАССРалъул Верховный Советалъул председателасул заместитель, Россиялъул мустахIикъав гIелмияв хIаракатчи Расул МухIамадович МухIамадов.\n1910 соналъул апрелалда Россиялъул армиялъул поручик ва тIоцересел летчиказул цояв Петр Нестеровас, Порт-Петровскалда (МахIачхъала), хъизамгун цадахъ хIухьбахъи гьабулеб заманалда, ургъана гьелде щвезегIан букIинчIеб самолет, ва лъабго соналдасан гьес Киевалъул зодоб гьеб самолеталда гьабуна «хвараб кIичI» (мертвая петля) абураб гьунар.\n1925 соналъул апрелалда МахIачхъалаялда тIобитIана ТIолгодагъистаналъул советазул V съезд.\n1927 соналъул 5 апрелалда ТIолгодагъистаналъул советазул VI съездалда къабул гьабуна Дагъистаналъул кIиабилеб Конституция.\n1932 соналъул 22 апрелалда Дахадаев районалъул Дибгаши росулъ гьавуна Дагъистаналъул халкъияв шагIир, драматург Сулейман Рабаданов.\n1932 соналъул 27 апрелалда МахIачхъалаялда, тIобитIана Дагъистаналда культурияб гIуцIиялъул суалгун культураялъул идарабазул хIалтIухъабазул тIоцебесеб съезд.\n1934 соналъул апрелалда ВКП(б) ялъул Дагъобкомалъул бюроялъ хIукму гьабуна 1934 соналъул 15 июналда советиял хъвадарухъабазул ТIолгодагъистаналъул съезд ахIизе.\n1936 соналъул апрелалда Дагъистаналда борлъана сордо-къоялда жаниб 250 тонна нартил бахъулеб буругъ.\n1938 соналъул 11 апрелалда Болъихъ районалъул Кьохъ росулъ гьавуна Дагъистаналъул халкъияв артист, республикаялъул С. Агъабабовасул цIаралда бугеб премиялъул лауреат, Дагъистаналъул искусствоялъул мустахIикъав хIаракатчи МухIамад Абакаров.\n1938 соналъул 22 апрелалда Буйнакск районалъул Гъоркьа Гъазданущив гьавуна Дагъистаналъул гIелмабазул миллияб академиялъул член, гIелмияв хIаракатчи, профессор ХIамид Бучаев.\n1940 соналъул 26 апрелалда гьавуна «Лезгинка» ансамбль гIуцIарав Россиялъул халкъияв артист Танхо Израилов.\n1942 соналъул 22 апрелалда Советский (Шамил) районалъул Ракьуб росулъ гьавуна Дагъистаналъул халкъияв артист, ЦIадаса ХIамзатил цIаралда бугеб магIарул музыкалиябгун драмаялъулаб театралъул художествияб нухмалъулев, Дагъистаналъул искусствоялъул мустахIикъав хIаракатчи ХIайбула ГIабдулгъапуров.\n1955 соналъул апрелалда Дагъистаналда гIуцIана «Къуватаб къокъа» абураб Северияб Кавказалда тIоцебесеб Композиторазул союз. Гьелде гъорлъе унаан ункъо композитор: Готфрид ХIасанов, Сергей Агъабабов, Наби Дагиров ва Мурад Кажлаев.\n1961 соналъул 23 апрелалда гьавуна 2007-2013 соназда Дагъистаналъул хIукуматалъул председателасул заместительлъун вукIарав, Россиялъул Северияб Кавказалъул ишазул министрасул гIакълучи Ризван ГъазимухIамадов.\n1961 соналъул 28 апрелалда Буйнакск шагьаралда гьавуна Дагъистаналда бугеб федералияб казначействоялъул нухмалъулев СайгидхIусен МухIамадов.\n1963 соналъул 21 апрелалда «Рорхатал цIваби» абураб тIехьалъухъ Расул ХIамзатовасе кьуна Ленинилаб премия.\n1991 соналъул 26 апрелалда къабул гьабуна «Репрессиялде ккарал халкъал ритIухъ гьариялъул хIакъалъулъ» РСФСРалъул закон.\n2005 соналъул 28 апрелалда МахIачхъалаялда тIобитIана Дагъистаналъул Журналистазул союзалъул XV съезд. Съездалда союзалъул председательлъун нахъеги вищана ГIали Камалов.\n2006 соналъул 28 апрелалда Дагъистаналъул президент МухIу ГIалиев Москваялда дандчIвана нилъер республикаялдаса бизнесменалгун.\n2006 соналъул 17 апрелалда Дагъистаналъул президент МухIу ГIалиевас гъолбасана республикаялда лъималазул ихтиярал цIунулев вакиласул хъулухъ букIинабиялъул хIакъалъулъ указалда гъоркь.\n2007 соналъул 30 апрелалда Санкт-Петербургалъул Смольниялда ДРялъул президент МухIу ГIалиевас ва гьеб шагьаралъул губернатор Валентина Матвиенкоца гъолбасана Дагъистан Республикаялда ва Санкт-Пертербургалда гьоркьоб 2007-2011 соназда экономикиябгун культурияб ва гIелмияб цадахърекъон иш гьабиялъул къотIи-къаялда гъоркь.\nХалкъазда гьоркьосеб календарь\n30 март - 7 апрель\nБищунго кIвар бугезул цояблъун кколеб жугьутIазул Пейсах байрам. Гьеб бухьараб буго Египеталъул лагълъиялдаса рорчIиялда. Гьел къояз кIодо гьабула жугьутIал хасаб халкълъун лъугьин.\nГIиса авараг, хIамидаги рекIун, Иерусалималде жаниве лъугьараб къо. ХIама кколаан ракълилаб гIаламатлъун. Гьеб ккола насраниязул Пасха байрамалда цебесеб анкьалъул къоги. ГIадамаз гьесда дандчIвай гьабуна рохалилаб ахIвал-хIалалда. Гьезул хьул букIана гьес ГIизраилалъул халкъалъул тушбабаздаса рецIел босилин. Амма ГIиса аварагас гьеб божилъи ритIухъ гьабичIеб мехалда, халкъ гьесде дандечIана.\nГIадаталда рекъон, насранияз гьеб къоялъ рицIцIигъотIол гIаркьалабазул квацIаби гьарула ва рокъор цIунун тола тIубараб лъагIалица.\nПасха (Григорианил календаралда рекъон)\nНасраниязул байрам. Гьеб къоялъ хъизамалъул киналго чагIи данделъула ва гIодор чIола байрамалде дандекколел тIагIамал тIад лъураб столалда нахъа. Щибаб улкаялъул жинди-жиндир гIадаталги руго. Масала, Германиялда гьеб байрамалъул гIаламатлъун ккола гIанкI ва ханал. Польшаялда байрам кIодо гьабула кIиго къоялъ: гьатIаналъги итниялъги. ГьатIаналда хадуб букIунеб «биччараб итниялъ» полякалъулаз цоцазде лъим тIола. Лъим - гьеб кколеб буго сахлъиялъул, икъбалалъул гIаламатлъун.\nРоссиялъулги Белоруссиялъулги халкъазул цолъиялъул къо.\n1996 соналъул гьеб къоялъ кIиябго пачалихъалъул бутIруз гъолбасана Белоруссиялъулги Россиялъулги союз гIуцIиялъул къотIи-къаялда.\nКIудияб Хамиз яги бацIцIадаб Хамиз.\nГьебги ккола насраниязул байрам - кIалкколеб моцIалъул ахирисеб анкь. Абула гьеб къоялдаса нахъе байбихьанила гьарурал мунагьазухъ Аллагьас гIадамазе тамихI гьабизе. Гьеб къоялъ ракIалдещвезабула Балъгояб дандеруссинги - жиндирго цIалдохъабигун цадахъ ГIиса авараг къасикванил заманалда Пасхаялъул тIоцебесеб къоялъ гIодов чIей. Гьебго сордоялъ Ягьудав хилиплъун вуго ГIиса аварагасе. Гьеб къоялъ ГIиса аварагас гIадамазда бихьизабун буго гьел мунагьаздаса цIунулеб битIараб нух. Гьединаб къолъун кколеб буго КIудияб Хамиз - Пасхаялда цебесеб къоялъ килисаялде уна насраниял ва жалго рацIцIад гьарула гьарурал мунагьаздаса.\nХансик (хварал умумул ракIалдещвезариялъул къо).\nГIадаталда рекъон, насраниял уна хабалазде, хобал рацIцIад гьурула, рищни-къул бакIарула, гьеб къоялъ ине рес ккечIел нахъисеб къоялъги уна. Цо-цояз гьелда «цIорораб кванил къойиланги» абула - цIаги бакун, квен гьабулеб гьечIо гьеб къоялъ.\nГъутIби чIолеб къо.\nКореялъул хIукуматалъ чIезабураб гьеб къоялъул магIна букIана рохьал цIигьари. Гьеб къоги Хансик байрамги цого къоялъ рукIиндал батила, хабалазда гъутIби чIолел гIадамал гIемер рукIуна.\nГьеб къоялъ насранияз ракIалдещвезарула ГIиса авараг Гефсиманалъул ахикь жанив тIами, Пилатил суд, ГIиса аварагасул гIумру ва хвел. Гьеб къоялъ насраниязул цо-цояз щибго кунаро ва гьекъоларо.\nПрочитано 2653 раз\tПоследнее изменение Пятница, 06 апреля 2018 12:05\nДругие материалы в этой категории: « Бакълъулазул тIоцевесев прокуро\tХIажи-Мурад ГIарацхан ва гьесул рагъулаб къисмат »


Цересел соназда данде ккун 2015 соналда Дагъистаналда дагьлъун руго цIиял рарал ва кIиабизе рича-хисулел рукъзабазул даран. Гьоркьохъеб куцалда, 2015 соналъул тIоцебесеб бащалъиялда мина-ракьалъул багьаби 10 проценталъ гIодоре ккун рукIун руго, амма лъагIалил кIиабилеб бащалъиялда багьаби нахъеги рахун руго. ЛъагIалил авалалда, санкциял сабаблъун ва гъурущ цо ккураб хIалалда букIинчIолъиялъ, кодоб гIарац бугел чагIаз гьеб гIарац буссинабунила рукъзабазде, гьеб мехалда лъикI цебе анила иш, амма хадусала сихIкъотIи бачIанин мина-рукъ бича-хисиялъул бизнесалдейн баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе Риэлторазул ассоциациялъул вакил ХIайдар Садрединовас.\nХIайдар Садрединов: «Кризисалъул заманалда гIарац буголъиялде, ай мина-рукъалде сверизаби бищун лъикIаб буго, гьединлъидал кризисалъул авалалда, цо гIадамал телевизорал ва цогидаб къайи босулел рукIарал гIадин, цо къадар гIадамаз рукъзалги росана. Амма гьабсагIаталда сихIкъотIи буго буголъи бича-хисиялда жаниб».\nЭкономист Эдуард Уразаевас баян гьабухъе, цакъго дагьлъун руго гIадамаз кредитал росун росарал мина-рукъзабазул къадарги. Гьадингоги ипотека гIемерал гIунгтIаби ругел ва чиясе бецIизе захIматаб букIанила. Гьанже гьеб жеги цIикIкIинабун бугила. Масала, цебесеб соналъ банказ ипотекаялда мина-рукъ босулаго чIезабураб проценталъул къадар 14 процент букIун батанани, гьабсагIаталда гьеб 17-18 процент бугила. Цадахъго, щолел харжал хIисабалде росун, дагъистаниязул цIакъ гIодорегIанисел ресал ругила буголъи ва мина-рукъзал росизе.\nЭдуард Уразаев: «Мина-рукъзал раялъул жигар, Дагъистаналда исана, 2014 соналда данде ккун, дагьлъун буго 14 проценталъ. Жакъа къоялде цо миллион кв.метраялдаса циIкIкараб къадар мина-рукъалъул хIалтIизе биччан буго республикаялда. ГIадамаз банказдаса кредитал росун рарал ва росарал мина-рукъалъул къада 32 проценталъ дагьлъун буго. ГIаммаб куцалда, бищун цIикIкIараб къадар мина-рукъалъул хIалтIизе биччараб бакIазул сияхIалда Дагъистан буго ахиралда, нилъедасаги гъоркьехун буго Чачан республика. Амма Дагъистаналда Чачан республикаялда данде ккун цIикIкIарал руго гIадамал. Дагъистаналда буголъиялъул рынокалда кризисалъул лъикIаб кьаби щун букIин бихьула гьелдасан. Лъалеб куцалда хиралъун гьечIо рукъзабазул багьа, амма инфляция хIисабалде босун харжал хутIун руго хисичIогон, гьелъ харжазда данде ккун хал гьабидал лъикIаб хIалалъ рахун руго гьезул багьаби. Гьеб гуребги, МахIачхъалаялда цо лъагIалида жаниб чанго нухмалъулев хисана, гьезул щивас къануналда рекъон ралел гьечIилан цо-цо бакIал къана, гьелъги батизе бегьула Дагъистаналда багьаби рахун рукIин, цогидал регионазда гьел гIодоре ккун ругеб мехалда».\nДагъистаналда цересел соназ аслияб куцалда минаби рай цебе тIолеб бакI МахIачхъала букIун батани, ахирал соназ гьелдаго бащалъун бачIун буго Каспийск шагьарги. Масала, цебе-цебе рукъзабазул багьа Каспийск шагьаралда МахIачхъалаялдаса гIодобегIанисеб букIун батани, гьанже гьеб цогогIадинаб бугин абулеб буго «Астория+» абураб мина-ракьалда сверун дармилъ гьоркьохъанлъи гьабулеб агентлъиялъул вакил МухIамад МухIамадовас. ЦIияб балеб бакIалда, масала кIиго рукъ бугеб квартираялъул багьа цебе 800 азарго гъурущ букIун батани, гьанже гьеб цо миллионалдеги бахунилан баян гьабуна гьес «Эркенлъи» радиоялъе. ГIаммаб куцалда, агентлъиязул хIалтIи цIакъ дагьлъанила 2015 соналда.\nМухIамад МухIамадов: «Араб соналде данде ккун цIакъ дагьаб къадар буго дараналъул. Нижер хIалтIи бикьула лъабго аслияб бутIаялде: ЦIиял ралеб бакIалда рукъзал, ай каркасал ричи, кIиаблеб нухалда бичулел рукъзабазул даран ва ижараялъ кьолел бакIал. ЦIиял ралел бакIалда рукъзал росиялъулцин мадар буго, амма жанир рукIа-рахъине бегьулел квартираби цIакъ къанагIат цIехолел руго. Бихьулеб буго гIадамазул рес гьечIолъи, яги рачIуна хиряб автомашинаялъухъ хисизе къваригIун, амма гьаб заманалда хирияб автомашинабиги росуларо. Араб соналда ричизе рихьизарун рукIарал рукъзабазул цо бутIа ричичIогон таралги ккана бетIергьаби, кризис бугеб мехалъ гьел ричиялдаса инкар гьабун. Ижараялъ росулел квартирабазул багьа абизегIана куцалъ рахинчIо, цересел соназде данде ккун, амма гьел цIакъ къанагIат гурого агентлъиялде рачIун кколел гьечIо».\nМухIамадовас баян гьабухъе, гьабсагIаталда МахIачъалаялда кIиго рукъ бугеб квартираялъул багьа кколеб буго гьоркьохъеб куцалда 2 миллион гъурущ. Багьа бараб букIунеб буго рукъзабазул даражаялда. Балеб бакIалда каркасалъул багьа 700 азарго гъурщидаса бахъун 1,5 миллионалде щвезегIан.\nГьанибго абизе ккола, МахIачхъалаялда ругел чанго рукIа-рахъиналъул комплексазул Элитаялъулалилан рикIкIунел. Гьединал минабахъ квартираялъул багьа 20-25 миллион гъурщидеги бахунеб буго.\nИпподромалъул ракь къваригIиндал ракIалде щварал санитариял тIалабал\nЩиб гьабизе кколеб МахIачхъалаялъул мэрас?


"Экс-патриотасда" тIад цIидасан рагьун буго такъсир гьабиялъул иш\nЭдуард Хидировасда тIад банказул системаялда хIилла-рекIкI гьабиялда бан такъсир гьабиялъул иш цIидахъан рагьун буго.\nГьал къоязда Дагъистаналъул тIадегIанаб диваналъ чIезабуна сиясатчи Эдуард Хидирвовасда тIад, гьес банказул системаялда хIилла-рекIкI гьабиялда шаклъи ккун рагьун букIараб такъсир гьабиялъул иш къазе кколин ва цебехун диваналъ къотIун букIараб хIукмумекъаб бугилан. Гьеб хIукмуялда разигьечIого гьелда тIасан гIарз хъван букIана тIадегIанаб диваналде республикаялъул прокуратураялъ. Хидировас лъазабулеб буго жинда тIад такъсир гьабиялъул ишал рагьиги, гьелда сверун гьабулеб ахIи-хIурги жив вокьуларез, жиндие квешезего гьабулеб бугилан.\n«Патриоты России» партиялъул Дагъистаналда бугеб бутIаялъул нухмалъулев Эдуард Хидировас банказул системаялда хIилла-рекIкI гьабиялда щаклъи ккун гьесда тIад гьабун букIараб такъсиргьабиялъул иш цIидахъан рагьизе кколин абураб хIукму къотIана гьал къоязда Дагъистаналъул ТIадегIанаб диваналъ. Исана августалда Хидировасда тIад рагьун букIараб гьеб такъсиргьабиялъул иш мекъи ккун гьабун бугин, гьеб къазе кколин абураб хIукму къотIун букIана декабралъул байбихьуда гьебго ТIадегIанаб диваналъ. Гьеб мехалдаго Дагъистаналъул цIех-рехалъул идараялъ ва республикаялъул прокуратураялъ лъазабун букIана жал гьеб хIукмуялда разиял гьечIилан.\nГьев сиясатчияс хIилла-рекIкI гьабун гIемераб гIарац бикъиялда бан, рагьун букIараб такъсиргьабиялъул ишги къазеяли киб гурин, дагьабги цIакъ гъорлъе лъугьун цIех-рех гьабизе кколин гьелъулилан. Гьедин гIарзалги хъван рукIана гьел къуваталъул идарабаз диваналде. 23 декабралда республикаялъул ТIадегIанаб диваналъ гьеб цебехун бицен гьабураб прокуратураялъул гIарзалъул халгьабиги тIобитIун, гьелъул рахъ ккун буго. Гьединго гьеб иш мекъийищ битIунищ рагьун бугебали чIезабизе кассациялъулаб диваналде кьун буго. Гьениб кида гьелъул халгьаби букIунебали жеги лъалеб гьечIо.\nЖивго халкъияб мажлисалъул депутат Эдуард Хидиров жинда тIад гьел такъсиргьабиялъул ишал рагьиялда разияв гьечIо. Гьес «Черновик» газеталъе телефоналдасан кьураб интервьюялда абулеб буго ургъунго жиндир сиясатияб къуват гIодобе ккезабизе, жиндие квешезе жив вокьуларез гьабуразул заказалда рекъон рагьарал ишал ругин гьелилан. Гьединазда гьоркьов Хидировас рехсолев вуго москваялда вугев бизнесмен Низами ГIабдулхIамидов. Хидировас рейдеразулаб къагIидалъ бахъанин абулеб букIараб «Нафта-банк»алъул аслиял акциял кодо ругезул цоявлъун вукIун вуго гьев. Сиясатчияс лъазабулеб буго гьеб банкалъулгун жиндир кинаб букIаниги хурхенгицин букIинчIилан, жив гьелъул ишазде гьоркьовеги къачIилан. Амма гьедин абуниги интервьюялда гьес цIакъ мухIканго бицунеб буго банк хIалтIулеб букIараб куцалъулги, гьениб кисан кибе гIарац арабалиги, нухмалъиялда кинал хис-басиял ккаралалиги.\nЦIех-рехчагIаз гьеб «Нафта-банк»алда лъураб гIадамазул гIарацги, гьеб къан хадуб рецIалие кьезе кколеб ва чи-чияда тIад хъван букIараб кредитазулаб гIарац, гIаммаб къагIидаялъ 500 гIан миллион гъурущ Хидировас бикъун букIиналда щаклъи бугин лъазабулеб буго. Гьединго Хидировас гьеб жинда сверун ахIи-хIур бахъинаби ургъунго гьабураб иш букIиналъе мисаллъун рачунел руго журналистал. Жеги щиб ккелебали лъалареб гьеб такъсиргьабиялъул иш рагьунин абун гьеб тIубараб дунялалдаго тIибитIизабунила гьез, жинда гурониги чанги кутакал чагIазда тIад рагьулила гьел ишал, амма гьелде гьедигIан кIвар буссинабичIин. ТIадеялъул рукIине ругел Халкъияб мажлисалъул депутатазул ва Пачалихъияб думаялъул депутатазул рищиязда хурхинабулеб буго гьеб иш Эдуард Хидировас. БитIун рищиязда цебе гьеб ахIи-хIурги бахъинабун гIадамазда жал квешаб рахъалъ рихьизариялъе гьеб иш гьабун букIиналда ракIчIун буго сиясатчиясул.\nЖурналистал гьеб Хидировасул ишалде кIвар буссинабизе ургъунго тIамун рукIиналда щаклъи гьечIо Дербенталдаса жамгIияв хIаракатчи ва адвокат Сардаров Сардарилги. «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда гьес лъазабуна гьеб Хидировасул ишалда сверун бахъараб ахIи-хIуралъ республикаялда 13 сентябралда муниципалиял рищиял тIоритIулелъул жанубияб Дагъистаналда «Патриоты России» партиялъул вакилзабазе щолел гьаркьал гIезегIан дагьлъанилан.\nСардаров Сардар: «Интернеталда ва батIи-батIиял информалатазда хъвалеб бугебщиналъги бихьизабулеб буго хас гьабун Хидировасде данде хIалтIулел чагIи рукIин. ГIезегIан гIарацги, бажариги, тIалъиги кодоб бугел чагIи руго гьел, гурони гьедин цIакъ гьеб ишалда сверун ахIи бахъинабизе кIолароан. Бищун квеш ккараб жо буго диваналда ва цIех-рехалда гьеб бихьунгутIи. Дир ракIчIола гьездеги тIадецуй гьабулеб букIиналда. Щай гурелъул, масала, Хидировасда тIад такъсиргьабиялъул иш рагьун буго 2011 соналдаго гьесда тIасан гIарзахинев вукIарав цо чияс бицарабги кьочIое босун.\nГьеб мехалдаго Хидировас диваналдеги кьун гьев чияс гьереси бицунеб букIин ва гьев бугьданчи вукIин чIезабун букIана. Гьанжеги гьев чиги гьес бицарабги цебе бахъиялъго бихьулеб буго Эдуардида данде хIалтIулез багъаризабун букIин гьеб иш. Хасго гьанже рищиязда цебеги. Хидировасде гьебщинаб чороклъиги тIаде тIун гьесул хIакъалъулъ халкъалъул квешаб пикру бижизабулеб буго гьез».\nГьевго сиясатчиясда тIад гьес такъсирияб къокъа гIуцIиялъул шаклъи букIун рагьун букIараб такъсиргьабиялъул ишалъул цIех-рехги халат бахъунеб буго. Гьелъул хIасилазул хIакъалъулъ жеги баянал кьолел гьечIо хасал идарабазул вакилзабаз.\nКив вугев Эдуард Хидиров?\nЭ.Хидировасда тIад рагьараб такъсиргьабиялъул иш къан буго


Лълъарни кквечIин, рачIчIгIаги ккве… » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nШамат къо… Хъах1лъи балеб заман… Т1урана макьу… Ч1ван лъуна пикрабаз…\nЖакъа Маг1арулазул миллиябгун маданияб автономиялъ рахьдал мац1алъул учительзаби данде гьарулел ругила, гьение яч1айилан ругьел бач1индал, гьабгощинаб жо сверана дир бет1ералда жаниб:\nБищунго квеш ккараб жо буго нилъеда нилъерго мац1аллъулги, гьеб мац1 лъималазда лъаялъулги к1вар бич1ч1унгут1и. Гьанже г1адамал хун ругила, нилъер рук1арал ц1акъал г1акъилал умумулилан бицунеб киназдаго раг1ун батила. Щай дол додинал рук1арал? Щай нилъ гьадинал ругел? Нилъер, маг1арулазул (бат1иязулги гьединго бук1ун батила, амма жакъа нилъеца нилъерго бицунеб буго), г1одосса т1адего батараб г1адат буго бихьинчияс жиндирго рукъалъулги, рокъор ругел хъизан-лъималазулги кинабго рахъалъ жаваб кьей, рукъ тун къват1ибехун гьабулеб щинаб х1алт1иги гьаби, гьеб рукъалъеги, рокъор ругезеги къвариг1араб щинабги ч1езаби. Гьев вук1ана гьеб рукъалъул хважаин, ва киналго гьесухъ г1енеккулаан ва кутакалда адабги гьабулаан. Ч1ужуг1аданалъ т1убалаан рокъо жаниб гьабулеб щинаб х1алт1иги, гьарулаан лъималги, кьолаан гьезие тарбияги. - Ле, гьаниве вач1ая цо, дица дуе тарбия кьезе буго гьабсаг1ат – иланги абун гуро тарбия кьолеб бук1араб. Эбелалъ малъулаан квешабги лъик1абги бат1а гьабизе, ч1ах1иязул адаб гьабизе, г1исиназе кумек гьабизе, х1алт1и бокьизе, Ват1ан бокьизе, мекълъи-т1екълъиялде данде ч1езе. Тарбия кьей бук1ана лъималазе гьавураб къоялдаса нахъе эбелалъ кинидахъ ах1араб кеч1, рицарал маргьаби, кицаби, бицанк1аби. Кидаго лъималазда т1ад кверги лъун аск1ой йик1ана эбел.\nГьанже, яхъун цо Цеткинилан абурай г1аданалъ ягъун-семун рахъун руго нилъее, руччабазе, бихьиназда ращадал ихтиярал… х1алт1изе. Г1адаллъи бихьуларищ цо г1аданалъул. «Нормальный» чиясухъа к1иго х1алт1и цого х1алалъ лъик1 гьабун бажаруларелъул, х1алт1и гьабич1ого «тунеядецлъун» Совет х1укуматалъги толарелъул, рукъалъул ишги, лъималги, гьезие тарбияги хъушт1ана к1одоэбелазде. Дир г1елалдаги, дагьал ч1ах1ияздаги лъимерлъи рак1алде щвезабуни, цох1о к1одоги к1удадаги гурони, эбел-эмен цере ч1оларо. Гьел рук1ана къасилъи гурого къадлъи гурого х1алт1илел. Цоцакьа къеч1ого. К1одоэбел йик1ана лъималазда аск1ой. Гьелъ ах1улаан ва ц1алулаан к1уч1дул, рицунаан маргьабиги, т1амулаан кицаби, кьолаан бицанк1аби. К1одоэбелалъ малъулаан адаб-хъатир кин гьабизе кколебали, гьелъ бицунаан киг1ан бах1арчиял чаг1и рук1арал нилъер умумулали, унго-унгояв бихьинчи кинав вук1ине кколевалиги, унго-унгояй ч1ужуг1адан кинай йик1ине кколеялиги. Гьанже дол к1одоэбелалги гьеч1о, херал чаг1иги гьеч1о, киналго руго хъулухъалда… Лъималазе тарбия кьезе, гьезулгун рак1 рагьун хабар бицине, гьезда рак1алда бугеб лъазе, гьезда аск1ов вук1ине рег1арав чиги нилъер гьеч1о. Маг1ишат гьабулел руго. Телефоналъ к1алъан «ты где?» «поел?» «делай уроки» - иланги абула, гьелдалъун тарбияги лъуг1ула. Гьеле нилъер нилъерго лъималазулгун гара-ч1вари.\nКир ругел нилъер лъимал? Лъица нилъер лъималазе тарибия кьолеб бугеб? Лъик1аб гьудул-гьалмагълъи ккани - лъик1ал лъугьинехъин руго нилъер лъимал, квешаб гьудул-гьалмагълъи ккани –квешал лъугьинехъин руго. Лъик1аб-квешаб бат1а бахъизе лъицаниги малъун гьеч1елъул, гьури пулеб къоялъ х1елкил рач1 г1адин, рача-рачаралъуй унел руго нилъер лъимал. Аллагьас ц1унагиха т1убанго къвариг1ел гьеч1ел чаг1азда гъорлъе гьел ккезе, гьеб мехалъ т1убанго г1адада лъималги хола… - вай!!! гьабилеб дарман!!! – бачунел нилъги хут1ула. Гьанже к1иябго квералъ къан бет1ерги ккун, лъугьуна улбул, доб къасилъи гьеч1ого къадлъи гьеч1ого гьабураб маг1ишатги ч1ван ч1обого бичун, вас яги яс хвассар гьаризе, г1адамазулъе рахъинаризе. Бажаруларо. Кватун ккола доб бекаяб бет1ер. Росулъ бищунго бечедал, рес бугел жалила, Дагъистаналдаго ц1ар раг1араб лъик1аб тухумила, Надир-Шагь щущахъ виххизавизе бищунго к1удияб квер бакъарал умумузул ирсилалила, к1иго «выщий абразование» бугев эменила, жиндаго машинацин бачине лъалей эбелила… кинила рес бугеб жедер гьадинаб рижи лъугьинейила…\nХ1урматиял улбул! Лъица бицараб нужер лъималазда нилъ щалали, киса рач1аралали, кинаб тухумалъул, кинаб тарихалъул чаг1ияли, кин гьеб тухумалъулги, росдалги, Дагъистаналъулги къадру ц1унизе кколебали? Лъица гьезда малъараб дун маг1арулав вугилан абураб т1адег1анаб ц1ар борхатго кин кквелебали? Лъица гьабулеб бихьун гьезда лъалеб рокъор кин хьвадизе кколел, къват1ир кин хьвадизе кколебали? Лъица гьезие ц1аларал кинидахъ куч1дул, маргьаби, бицарал Х1ожол Х1ожол, Ражбадинил, Хочбарил, Шамил имамасул, Х1ажимурадил… Лъалищ гьезда нилъер ц1ар раг1арал шаг1ирзабазул, хъвадарухъабазул, г1акъилал чаг1азул гъваридал пикраби?\nЛълъарни нилъеца кквеч1о, амма рач1ги борч1ун ани – хванаха нилъер х1алт1и. Гьеб рач1 буго гьанже нилъер рахьдал мац1алъул учительзабазухъ. Гьел руго гьанже дол нилъер к1одоэбелазул ирсилал, гьезде буго гьанже аманат. Аманат – нилъер лъимал. Гьел учительзабаз малъани, лъазехъин буго нилъер лъималазда г1адамаллъун рук1ине, гурони бук1инесеб нилъеда жиб-жиб къойил бихьулебги буго, раг1улебги буго. Нилъерго лъималазда рахьдал мац1алъ к1алъазецин рег1ун гьеч1о нилъ - лъик1аб-квешаб бицинеяли щиб гурин... Ц1одорал жал рук1аралани, нилъ к1иябго накуги цебе ч1ван гьардолаан рахьдал мац1алъул учителасда: «Аллагьасе г1оло, х1урматияв муг1алим, маг1арул мац1ги малъе, маг1арул г1адат-г1амалги малъе, г1аданлъун вук1инеги малъе гьаб дир рижиялда, к1вараб кумек дицаги гьабила, х1алт1и лъуг1арабго» – ян. Гьелъул бак1алда нилъер улбуз абулеб раг1ула, гьеб мац1али лъач1ониги к1варич1ин, гьадаб цо ЕГЭ кьезе математика русский лъаралдаса нахъе йилан…\nЦо пикруялъул гъварилъи. ЕГЭги кьун «престижный» вузалде ворч1аралдаса нахъе, добаги «гьав дир вас цодагьав г1антав вугилан дуца гьеб ведомосталда гъулбас гьабе, ма гьелъухъ дуего г1арацги» - йилан щуябго соналъ эменги хадув хьвадун, щвела диплом. Г1арцуда барахщич1они баг1арабгицин щвезе ресги бугелъул. Эбел-инсуда жужах1алъул г1акъубаги бихьун ЕГЭги кьун, институтги лъуг1ун, чвантиниб дипломги лъун диваналда вегун вугев «тухумалъул ч1ух1и» - ясда щиб гьабилеб? Гьанже х1алт1иги босизе ккеларищ бичун… цо килищ хъванги х1алт1изеги кколареб, к1удииииияб харжги щолеб. Кидаллъаг1анха ав телев вегун, хирияб диванги х1улизабун. Гьанже хадуб дица халат гьабиларо, гьелъул гвала-рахас нужеда дидасаги лъик1 лъалелъул. Гьадабгощинаб жо гьабич1ого, гьав маулх1аятасе бук1ине кколеб маг1аруласе кьезе кколеб тарбия кьун бук1арабани, дос кинабго жо жинцаго гьабулаан, бет1ерги саг1ат г1адин х1алт1улаан, эбел-менги х1алт1ич1ого хьихьулаан, курортаздеги жоги рит1ун, г1умруялъ жужах1алъул г1акъуба бихьун гьабураб маг1ишатги рокъоб хут1улаан.\nГьалмагъзаби, гьанже нилъее гъанкъулев чиясе гъанц1а-къич1 г1адинаб жо буго рахьдал мац1алъул учительзаби. Нилъеца гьезие ч1езаризе ккола киналго шарт1алги, гьабизе ккола к1вараб кумекги, гьезда цадахъ нилъеца нилъедагоги лъималаздаги бич1ч1изабизе ккола гьелъул бугеб к1варги, гьезда цадахъ лъугьун лъазабизе ккола мац1ги… рокъор лъималазда нилъерго мац1 бицунг1аги нилъехъаги бажарулелъул. Рокъор рихьулел гьеч1они, телефоналдасанг1агиха…\nГьединал пикрабаз кодое йосун, рак1алдаго гьеч1ого щун батана къват1ие яхъине заман. Тирщун т1адеги яхъун, хьваг1ун квергун ине рекъон бук1инарилан цо ич1го-анц1го т1анчида хъварал дирго пикрабиги росун, екерана Миллияб библиотекаялде. Дихъ ралагьун ч1ун рук1арал г1адин ратана киналго. Цо дагьа-макъал, дираздасаги г1емерал пикраби бот1ролъ сверулел чаг1и хут1изег1ан, киналго ругоан гьенир. Гьа, хадур хварал хадур рукъилиланги абун Маркъоца рагьана мажлис. Гьикъа-бакъарана учительзабизун, рак1алда ругел мурадал рицана… цо-цо дида цере ругел кагътазухъ берги бук1ана реч1ч1изабулеб. Циндаго вуго вахъунев, яхъайила Баху, бицейила щибги босун мун гьание йилъараяли... Рес щиб? Яхъанаха… Нечон холаго… Бицанаха… Ц1аланаха… Бицанаха… Ц1аланаха… Сваказег1ан.\nРак1 унтун бугелъул, бицинч1ого кин телеб? Учительзабазда бицараб щинаб жо дица гьаниб бицинищха… Нужей бицана, гьадаб макьуги щоларого йигей мехалъ гьарурал пикрабазул. Амма, цо гьит1инаб жог1аги бицинч1ого ч1езеги к1везехъин гьеч1о. Гьале гьеб:\n«…Бищунго х1ажат буго гьел учительзабазе х1алт1уе шарт1ал ч1езаризе, кабинетал, т1ахьал, дарсие кумекалъул алатал, харжалде т1адеги гьезул гъира базабизе цодагьабго г1арац (нилъер лъималазе тарбия кьуралъухъ гьеб киг1ан кьуниги бегьиларищ). Цойги к1удияб масъала рахьдал мац1алъул дарсил бугеб к1вар нухмалъулездаги бич1ч1изабизе, дагьалги т1адег1ан ругел органаздаги, х1ата бищунго т1ад вугевасдацин…»\nГ1емерав чи вахъана к1алъазе, ва г1ажаибго релъарал пикраби ратана киназулго. Гьабизе кколеб жоги лъалеб батана, гьабизе х1адурал чаг1иги ратана. Х1асил-калам, гьенибго г1уц1ана «Маг1арул муг1алимзабазул цолъи» ва хъата-масан гьелъул г1оркьги кьуна дихъе кквезе. Гьай г1емер гаргадилей йигин, х1алт1изе кинайдай йигейилан, дир х1ал бихьизе кьураб жоги батизе бегьула.\nАллагьас лъик1аб хъван батаги.


Пункт 1 статьи 3 вступает в силу с 1 января 2017 года.\nАбзацы первый - двадцатый пункта 5 статьи 3 вступили в силу с 1 января 2017 года.\nАбзац двадцать первый пункта 5 статьи 3 вступает в силу с 1 января 2018 года.\nАбзац двадцать второй пункта 5 статьи 3 вступил в силу с 1 января 2017 года.\nАбзац двадцать третий пункта 5 статьи 3 вступил в силу с 1 января 2017 года.\nАбзац двадцать четвертый пункта 5 статьи 3 вступил в силу с 1 января 2017 года.


Автор: ilchi · 15.03.2021\nДагъусттаннал медициналул тарихраву цал цIа ца яла хьхьичIунмур ххуттай чирчусса инсаннан, ххаллилсса чув-адаминан, ЦIаххуйл арс Наби ЦIаххуевлун вай гьантрай хъанахъиссар ниттил увну 95 шин. Цаннияр ца хьхьичIунсса давурттугу бартдиргьуну, Наби лавгун ур дунияллия 1985-кусса шинал, оьрмулул дурагу 59 шинаву.\nУвну ур Наби ЦIаххуев 1926-ку шинал Хьурттал шяраву. 1942 шинал, МахIачкъалаллал Фельдшертал шайсса школагу бувккуну, лавгун ур армиялийн, къуллугъ буллай ивкIун ур эвакуациялул госпитальданий. Хъун дяъвилул гьурттучи хIисаврай ванал хIалал дурну дур ряхра медаль.\nМуния махъ, Дагъусттаннал медициналул институтгу къуртал бувну, Наби ххюра шинал мутталий зий ивкIун ур хирургну ва хъунама хIакинну Ккуллал райондалул азарханалий.\n1952 шинал увххун ур Ленинградуллал НИИП-рал аспирантуралувун ва дурурччуну дур кандидатнал диссертация. Муния шинмайсса цала щала оьрму ванал хас бувну бур Дагъусттаннал медициналун. ЛичIи-личIисса шиннардий Наби ЦIаххуев зий ивкIссар: аьмсса хирургиялул кафедралул каялувчину, ортопедиялул ва травматологиялул кафедралул каялувчину, цанма маччасса медициналул институтрал проректорну.\nЦIаххуевлул каялувшиву дуллалисса аьмсса хирургиялул клиникалий гьарца шинах байсса бивкIун бур 500-ннийн бивсса операцияртту. 1968-кусса шинал ванал ххаллилну дурурччуссар докторнал диссертациягу. Мура шинал институтраву Наби ЦIаххуевлул сакин бувссар ортопедиялул, травматологиялул ва авлахърайсса аьраяллил хирургиялул цIусса кафедра. Мунил бакI дургьунугу ивкIссар цува оьрмулул махъра-махъсса шинайн ияннин.\nЦIаххуйл арс Наби ЦIаххуев хъанахъиссар 100-нния лирчусса элмийсса давурттал ва кIира монографиялул авторну. Дуссар ванал паччахIлугърал чулухасса диялсса наградарттугу. Ванал цIа дирзун дуссар Дагъусттаннал Республикалул ца яла хьхьичIунсса Травматологиялул центрданун.\nНаби ЦIаххуевлул 95 шинал юбилейрацIунгу, Дагъусттаннал автономиялул 100 шинал таварихрацIунгу бавхIуну, жун пикри хьунни «Илчи» кказитрай бищун, Набинал буттал ЦIаххуй ЦIаххуевлул оьрмулия жула цIанихсса аьлимчу Эса Аьбдуллаевлул чивчусса очеркгу. Шиккува кIицI банну ЦIаххуй Эса Аьбдуллаевлул кулпатрал Асиятлул ппу ушивугу.\nДагъусттаннал стандартизациялул юбилей\nСледующая публикация Жагьилтурал творчествалул конкурс\nПредыдущая публикация Хъювхъиял шяраву


Цо рахъалъан балагьани, Израилалъул аэропортал, хасго Тель-Авивалъул Бен-Гурион, рикIкIуна хIинкъигьечIолъиялъул рахъалдаса эталонлъун. Амма аэропорталъул хъулухъаз рилъанхъизарулел къагIидаби какулелги дагьал рукIунарин, цогидаб рахъалдасайин, абулеб буго Израилалъул КъватIисел ишазул министерлъиялъул пресс-секретарь Эммануэль Нахшоница. Гьесул рагIабазда, гIадамазул разигьечIолъи бижинабула, аэропорталда гIиси-бикIкIинаб жоялде щун контроль гьабулеб букIиналъ.\nЦо-цоязда гьелда нахъ бихьулеб буго я расизмги, я дискриминацияги, я инсанасул ихтиярал хвезариги. Аммайин, жубалеб буго Нашхоница, хIинкъигьечIолъи гьечIони, гьединаб контроль гьечIони, киналго цогидазда гъорлъ, гьелго гIадамазулги, ай, гьедин рикIкIунезул гIумруялъе кIудияб хIинкъи букIине рес бугин улкаялда.\nТель-Авивалъул аэропорталдаса пайда босулеб буго сонида жаниб 16 миллион чияс. 1970-лел соназда гьеб аэропорталда гьарурал батIи-батIиял тIадекIанцIияз ва терактаз, Израиль гьесизабуна къвакIарал ва ракI чIараб хIасил кьолел тадбиразде. Гьенир хIалтIизаризаризе байбихьарал къагIидабазул ва электрониял системазул аслияб мурад ккола щибав пассажирасул гIумруги хIинкъигьечIоголъиги жибго аэропорталде щвелелдегоцин цIунизе байбихьи.\nБен-Гурионалъул кинабго территориялда сверун буго кьед. Гьелда киса-кирего лъун руго кинабго сверухълъи бихьизабулел видеокамераби.\nКотролалъул тIоцебесеб контакт байбихьулеб буго автотранспорт аэропорталъул территориялде жанибе бачIарабго.\nКIудияб махшелалъул хIалтIухъабаз хал гьабулеб буго. Гьоркьоса рищIун цо-цо автомобилазда жаниб чIухь балеб буго. Гьеб къагIидаялда хал гьабулеб буго цо-цо пассажуразулги рулалда нахъа ругезулги.\nБен-Гурион аэропорталъул хIинкъигьечIолъиялъул рахъалдаса вукIарав директор Пини Шифица абуна, Брюсселалда гьабураб тIадекIанцIиялъ бихьизабунин Бельгиялъул хIинкъигьечIолъиялъул ва балъгояб контроль гьабиялъул системабазда гIемер гIунгутIиял рукIинин. Тель-Авивалъул аэропорталда гьел гIадамал чIезаризе рукIанин Бен-Гурионил майданалде щваралгойин, ай жибго аэропорталде щвелелде 11километралъул манзилдалдайин.\nПини Шиф: «Нижеца гьаниб, Израилалда хIалтIизарулел къагIидаби Европаялда такрар гьариялъ пайда кьоларо, пассажиразул къадар доба кIудияб букIиналде балагьун. Дора хIалтIизаризе ккола цогидал къагIидаби».\nБрюсселалда тIадекIанцIиял гьаризе захIматаб жо букIинчIо, Шифил пикруялда.\nРоссиялдаги гьединал къагIидаби хIалтIизаризе бегьуларин. ХIалкIолеб жо гурин мисалалъе, Домодедово аэропорталде рачIунел киналго автомобилазул хал гьабизейин, абулеб буго гьес.\nДомодедовоялъул система буго гьадинаб: машина бачIунеб буго, талон босарабго, шлагбаум борхулеб буго, гьебго заманалда дуца бахунеб буго аэропорталъул гIорхъаби ва кинабгIаги хал-шал гьабичIого, дур рес буго аэропорталъул минаялде аскIобе машина бачине яги минаялде жаниве ине. Гьединаб къагIидаялъ бокьарасул рес буго автомобил кьвагьизабизе яги жанивеги ун жиндихъго бугеб бомба кьвагьизабизе. Гьелъие мисалалги рукIана.\nБен-Гурион аэропорталда пассажиразул чанго нухалда хал гьабула. Россиялъул паспорталъул контроль букIунеб батани, Израилалда гьелдаго цадахъ гьабула тIубараб гьикъа-бакъи. Гьединаб къагIидаялда хIинкъигьечIолъиялъул системаялъул хIалтIухъабаз баянлъизабула сапаралъул мурад, чияр юк бугищ-гьечIищ, лъица гьеб юк бакIарарабали. Гьукъараб жо багажалда гъорлъ батиялъул мурадалда щвалде щун хIалтIизарула техникиял ресал.\nРоссиялъул аэропортаздайин абуни, гьединаб къагIидабаз рижинаризе рес буго цIакъ кIудиял читIирал.\nБен-Гурионил аэропорталда пассажиразул хьвада-чIвадиялъул визуалияб контроль гьабулеб буго гьединго гражданияб ретIел ретIарал психологаз. Аэропоталъул минаялда жаниб хIалтIулеб рагIула гIадамазул кIудияб къадаралъул гIадамазда лъачIого хал гьабулеб хасаб сканерги. Гьелдалъун баянлъизабизе бегьулеб буго лъихъ ярагъ яги батIияб гьукъарал жал ругелали.\nГьединал ва балъголъилъун хутIулел цогидал къагIидаби хIалтIизарун, Израилалъул аэропоратзда бигьаго ватизе бажарулеб буго террорист, хвалде унев. Гьединал чагIи кколел руго аслияб къагIидаялда лъиданиги лъазе биччачIого, пуланаб бакIги бищун.\nИзраилалъул аэропортазул администрациялъул пресс-секретарь Офер Лефлерица абулеб буго, аэропортазда хIалтIизарулел къагIидабазда хурхун гIемер гIарзал ругин.\nОфер Лефлер: «Нижеца гьаниб гьабулеб щибаб галиялъул мурад ккола щивав пассажирасулги, щибаб аэропланалъулги хIинкъигьечIолъи цIуни. Нижеца киназего гьабула цокIалаб хал, динияб букIа, тIомалъул кьералъул букIа, расаялъул яги жинсалъул букIа батIалъиялде балагьичIого».\nЖиндирго рагIаби тасдикъ гьарулаго Лефлерица абулеб буго, бищунго гIемерал гIарзал гIарабаздасаги европаялъулаздасаги гурин, гьединал гIарзал аслияб къагIидаялда рукIунин жибго Израилалъул гражданаздасайин.\n«Домодедовоялда» кьвагьи гьабиялъул ишалда сверун процесс\n«Домодедовоялда» теракт гьабуразе диван гьабун буго


ЦIияб соналда хурхарал тадбирал тIоритIизе ва гьеб байрам школазда ва цогидал бакIазда тIолго Россиялдаго гIадин, Дагъистаналдаги кIодо гьабизе кколин лъазабуна Рамазан ГIабдулатIипас араб анкьалъ Дагъистаналъул хIинкъи гьечIолъиялъул шураялъул хIалтIухъабигун букIараб данделъиялда. Гьелдаго цадахъ хал кквезе кколила байрамазул къоялъ киналгIаги такъсираздаса гIадамал цIуниялда хадуб ва кIваркь кьезе кколилан лъазабуна президентас.\nГIабдулатIиповасул амру тIубан, шагьаразда, мухъазул центразда ва цо-цо чIахIиял росабалъ лъун руго елкаби. Гьедин, Хунзахъ мухъалъул бетIерас жиндирго инстаграммалда лъун буго сурат Хъаладухъ ва администрациялъул минаялда цебе лъураб елкаялъул суратгун.\nАмма ахирал соназ Дагъистаналда цIияб сон кIодогьабиялде бербалагьи хисун буго. Гьелъие гIилла кколеб буго диниял хIаракатчагIаз гьеб байрам кIодогьабиялда данде гьабулеб хIалтIи. Гьедин масала, араб соналъ цо-цо мухъазда росабазул дибирзаби росдал гIолилалгун тирун цIияб соналъул сордоялъ хал кколеб букIун буго гIадамазда хадуб, байрам гьабулел ратаразе вагIза насихIат гьабун.\nГьелдаго цадахъ, цо-цо бакIазда цIияб соналда хурхарал тадбиразда гIахьаллъи тIадаблъун гьабулеб буго гIадамазда. Гьедин, МухIамадов Ибрагьимихъе школалдаса битIун бачIун буго кагъат. Гьелда хъваралда рекъон, цIияб соналъул тадбиралде лъимал рачIунел гьечIони, гьез хъвазе кколеб буго мухIканаб гIилла гьенире рачIинчIолъиялъе. Ибрагьимица абулеб буго жив бусурбанчи вугин ва гьеб къо жинда байрамлъун бихьуларин.\nМухIамадов Ибрагьим: « Школалда мугIалималъ тадбиралде рачIунел рачIунарел чагIи цIехедал, дир лъималаз рачIунарин абун буго. Школалъул тIалъиялъ лъазабун бугила щибаб классалъул нухмалъулезда цогIаги чи гьеб тадбиралдаса камичIого рукIине. Нагагь камуни гьел хIалтIудаса махIрумлъизецин рес бугила. Гьединлъидал гьез цереккунго ритIун рачIана рокъоре цIезе кагътал щай гьеб тадбиралде лъимал рачIунарелали. Абулелеб буго рачIинчIезул цIарал полицилде кьезе ругилан. Дида бичIчIуларо, 800 чи цIалулеб школалда бищун кканани 20 чи вачIинчIолъиялъ щиб ккезе бугебали».\nБусурбабазул гIалимзабаз ахирас саназ цIияб сон гьаби тезе ккелин балеб ахIи мекъи бугин, гьелдаго цадахъ, гIадамазда хIал гьабун байрам гьабизабиги мекъаб бугин баян гьабуна философиял гIелмабазул кандидат Садикъов Саидица. Цияб сон кIодо гьаби диналда хурхинабиги мекъаб бугила.\nСадикъов Саид: « Жакъа нилъеца гIумру гьабун буго светияб хIукуматалда. Рахъун цIияб сон бусурбабазул байрам гурин абизе бегьуларо гIалимзабаз. Нилъ динияб пачалихъалда гуреллъидал ругел. ЦIияб сон ккола светияб байрам, цояб сон лъугIун цогияб сон бачIин кIодо гьабулеб. Гьеб диналда хурхинабиги мекъаб буго. Гьедин босани, жакъа цIияб сон ширкалъул гIадамазул байрам бугин абулеб батани, киналгоги байрамал руго цере рукIарал диназдаса рачIарал. Киназулго букIуна аслу. Гьелдаго цадахъ тIалъиялъ букIа, лъица букIа, бокьичIев чиясда байрам кIодо гьабизабиги мекъаб буго. Щибав инсанасул ихтиярал ва эркенлъи гьукъи ккола гьеб. Светияб хIукуматалда рукIун киналго хIукуматалъул байрамал тIоритIизе ккола. Амма хIал гьабизе бегьуларо».\nЦIияб сон кIодо гьабулел ва гьеб байрамлъун рикIкIунарезда гьоркьоб тIоцебесеб сон гуро бахIсал унел ругел интернеталдаги. Гьел бахIсазда гIахьаллъулезул щивасул бугин жиндирго хIакъикъат, амма цогидазда байрам гьабизе гьукъи, яги гьеб тIадаблъун гьаби мекъи бугин рикIкIунеб буго тарихчи ХIажимурад Доногъоца. Живго ХIажимурадица цIияб сон байрамлъун рикIкIунеб гьечIо, амма гьелдаго цадахъ, цогидал гIадамазе гьеб байрам рохалида тIобитIи гьарулила жинца.


Жириновский миллионалдаса махIрумлъана\nМоскваялъул Пресненский диваналъ инкар гьабуна политик Владимир Жириновскиясул гIарзабазе. Гьел ккола Дагъистаналдаса юрист Шамиль Шайховасдаги "Московский комсомолец" газеталдаги хурхун гьес хъварал гIарзаби. Масала, Дагъистаналдаса юрист рази гьечIо Жириновскияс Кавказалъул халкъал хIакъир гьарун абулел кIалъаяздаса.\n«МК» газеталъ хъвараб макъалаялдалъун жиндир къадру гIодобегIанлъулеб бугин, гьединлъидал жиндир ракIбакъвазабуралъухъ жиндие млн гъурущги кьейин, гьеб макъалаялда рехсарал хIужаби мекъи ругилан прессаялдасан жавабги кьейин абураб тIалаб букIана Жириновскияс диваналдаса. «Государственная Дума в деньгах» абураб гьеб макъалаялда гьелъул автор Александр Минкиница рехсолеб буго Дагъистаналдаса юрист Шайхов Шамилица Жириновскиясда тIасан диваналде гIарза хъван букIинги. ГьечIин гьединаб гIарзайилан абун буго Жириновскиясул рахъалъ диваналде вачIарав вакилас.\nЖинца гьединаб гIарза жинда тIасан хъвараблъи лъачIого букIине рес гьечIин Жириновскиясдайин бицана ЭР-ялъе Шайхов Шамилица, щайин абуни гьелъул хIакъалъулъ интернеталдасан цIакъ гIемер бицун букIанила доб мехалъ. Гьединлъидал ххвелал гьарулев чи вугила гьев. Гьединго Москваялъул диваналъги жаваб кьуна Жириновскиясе хIакъикъаталдаги бугин Дагъистаналдаса юристас гьесда тIасан хъвараб гIарза.\nГьеб кьун буго Москваялъул Никулинский абулеб диваналде. Пресненский диваналъ гьединго рикIкIана Минкинил макъалаялдалъун политик Жириновскиясул кигIан дагьабгицин къадруги хвезабулеб гьечIилан. Гьеб макъалаялдаса разилъи гьечIолъи бихьизабун Жириновскияс гIарза кьун букIин лъалебцин букIун гьечIо Шайхов Шамилида.\nЭР-гун букIараб гара-чIвариялда гьес бицана гIезегIан моцIаз цебего Жириновскияда тIасан Никулинский диваналде кьураб жиндир гIарзаялъул жегиги хал гьабулебго гьечIилан. Шайховас гьеб гIарза хъваялъе гIиллалъун ккун бугоан маххул хьуриялъ сверун кквезе кколин Кавказги, гьезул руччабазе лъимал гьаризе гьукъизеги кколин Россиялъул телевидениялдасан Жириновскияс гьабураб кIалъай.\nГьеб квеш букIун Никулинский диваналде кьураб гIарзаялъул хал гьаби цIакъ цIацIазабулеб бугилан бицана Шайхов Шамилица ЭР-ялъе.\nШамиль Шайхов: «Гьаб гьечIин, доб цояб гьечIилан, багьанаби ратулаан диваналъул ваиклзабаз щибаб нухалда. Цинги кинабго гьез абунщинаб жо данде бакIаридал, щибниги жавабги гьабичIого чIана гьел. Гьеб мехалда щиб кинали гьикъизе дунго ана Москваялде. Гьез абуна Жириновскияс кавказиял хIакъир гьарулел рукIиналъе нугIлъи гьабизе гIурал хIужаби гьечIин материалалда жанир. Цинги дица гьезухъе кьуна линвистикаялъул анализ. ГIолищин гьанржеян гьикъана, гIолин жаваб кьуна доз. Гьеб мехалда дун МахIачхъалаялде тIадвуссана. Гьелдаса хадубги ана гьоркьоб мех. ЦIидасан щвана Москваялде. Щай нужеца дир гIарзаялъул хал гьабуларебин цIехана дица. Гьеб мехалда дие жаваб кьолеб буго дуца гьеб гIарза жиндир заманалда босун бачIинчIин, гьелъул хал гьабулеб болжал лъугIанинги абун, дихъего тIадбуссинабуна гьеб».\nАмма гьелдаги гIей гьабун чIечIого, Шайховас аппелциялде кьун гьебугн, цIидасан гIарза хъван, цIидасан босизабун буго гьеб даптар диваналде. Амма гьанжеги гIиллабиги рачун, халатбахъинабулеб буго гьелъул хал гьаби.\nЖириновскиясул суал гьал къоязда Дагъистаналъул парламенталда КПРФалъул депутат МухIамад МухIамадовасги борхана.\nМухIамад МухIамадов: «Кавказалда, гьединго Россиялда гьев лъала кавказияздаги бусурбабаздаги дандечIарав чи хIисабалда. Гьанжейин абуни гьев вуго Украинаялъулгун гьабулеб рагъул цебесеб кьерда».\nШайхов Шамилица Владимир Жириновскиясда тIасан кьураб гIарзаялде тIадруссани, гьелда бан живго Жириновскияс Шайховасе кьураб жаваб гьечIо. ГIицIго телевидениялдасан абуна гьес жиндир рагIаби мекъи ричIчIун ругин. Маххул хьуриялъ сверун кквейин абичIила жинца Кавказ, абунила гьенир низам цIунулезул постал лъезе кколин.\nЖириновскиясул "артистасул" махшелалъе негативияб къимат кьуна диваналъ


Инсан ва тIабигIат » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Общество - ЖамгIият » Инсан ва тIабигIат\nДобавил(а): istina от 16-06-2017, 10:47\nАзиялъул гъаплан, гьелда абула Кавказалъул цIиркъиланги, цебе гIемер бихьизе рес букIана. Гьанжейин абуни гьелъул къадар цIакъго дагьлъун буго. Нилъер мугIрузда гьеб къанагIат гурони дандчIваларо. Ахираб нухалда гьеб бихьун буго ЛъаратIа районалда.\nКавказалда гъаплан цIидасан гIезабизе бугин абураб суал цебего гьоркьоб лъун букIана гIалимзабаз. Северияб Кавказалда Азиялъул гъапланазул къадар цIикIкIинабизелъун А. Н. Северцовасул цIаралда бугеб экологиялъул ва эволюциялъул захIмалъабазул институталъул РАНалъул ва Россиялъул WWFялъул (гIалхул тIабигIаталъул тIолгодунялалъул фонд) ва ТIабигIиял сурсатазул министерствоялъул кумекалдалъун гIуцIун букIана сверун къан цIунараб бакIалда жанаварал хьихьи ва гьел, кIудиялги гIезарун, тIабигIаталде риччаялъул программа. Гьелда рекъон, Кавказалъул заповедникалда хьихьун, кIудиял гIурал жанаварал тIабигIаталде риччана 2016 соналда Краснодар краялда. Щиб бакIалда ругелали хадуб халкколел алаталги гарбида ран, къватIибе биччан букIана лъабго гъаплан. Кавказалда хIалтIулел гIалимзабазул къокъаялъ халгьабулеб букIана жанаварал кире унелали, гIалхулаб тIабигIаталъул шартIазда гIумру гьабизе гьезухъа бажарулеб бугищали. 2016 соналда гьеб программаялде гъорлъе лъугьана ДРялъул ТIабигIиял сурсатазул ва экологиялъул министерствоги "Дагъистаналъулаб" заповедникги. Бакъбаккул Кавказалъул гъаплан цIуниялъе шартIал гIуцIизе Россиялъул WWFялъул квербакъиялдалъун унеб буго лъаратIисезул заказник гIатIид гьабиялъул хIалтIи. Гьелъул хIасилалда Дагъистаналда букIине буго Кавказалдаго бищун кIудияб заказник. ГIалхулаб тIабигIаталде риччазе гъапланал гIезари, катитIанчIи гIезари гуро, гьеб цIакъ захIматаб хIалтIи буго. Гъаплан тIабигIаталда гIумру гьабизе хIадураблъун рикIкIуна жинцаго квен балагьизе ва гIадамасдаса лъутизе гьеб ругьунлъун бугони.\nГъапланал гIезарулеб централъул гIалимзабаз цIикIкIун кIвар кьола гьел ругьун гьариялде. ГIолохъанал гъапланал гIадамаздаса хIинкъиялде ва гьезда гIадан квенлъун вихьунгутIиялде куцала. ГIалхуде биччалелде цебе щибаб жанаваралъ, гIалхул хIайванал гIезарулеб централъул ва РАНалъул ИПЭЭялъул специалистазда цебе цин кьезе ккола захIматаб "экзамен". Кавказалъул заповедникалъул тIабигIаталде гъаплан биччалеб мехалда, цо-цо бакIалъулал гIадамал хIинкъулел руго, гьеб инсанасе хIинкъи бугеблъун батилин ва жидер боцIуе зарал гьабилин абун. БакътIерхьул Кавказалда спутникалъул кумекалдалъун гьабураб халкквеялдаса хадуб чIезабуна гъапланалъул рахъалдасан гьединаб хIинкъи гьечIолъи. Амма гъаплан инсанасе щибго хIинкъи гьечIеб бугин абизе бегьуларо, щайгурелъул гьеб буго вахIшияб жанавар. Гьебго заманалда кIочене бегьуларо, гъапланго гIадин хIинкъи бугеллъун рукIине бегьула циги, бацIги, гIалхул кетуги (рысь), цогидал жанаваралги. Гъоркьиса гIалимзабазда батун букIана Кавказалъул заповедникалда гIезабураб ва хадуб гIалхуде биччараб гъаплан. ГохIдеги рахун, гьелда хадуб халккурал гIалимзабазда бихьана, жидецаго хьихьун гIезабураб гъаплан, гIадан вихьидал, бахчараб куц. Гьеб букIана гIалимзабаз гьабулеб "авлахъалъул экзамен" гIадаб жо. Гьеб лъугьа-бахъиналдаса бичIчIула, жанир тIамун, гIалхуде риччачIого, хьихьарал гъапланал, цогидал гIалхул жанаваралго гIадин, инсангун дандчIваялдаса лъутулеллъи. Гьединго, цIех-рех гьабулаго, чан гьабулеб букIараб гъапланалъ 200-300 метралъ рикIкIад ругел гIадамазда жибго бугеб бакI лъазе течIо. МахIчIван гIадамал аскIорегIан рукIин бичIчIаниги, гьеб бахчун чIун буго. ГIадан вихьигун яги махIчIвайгун, гъаплан, рехун тун жиндирго чангун, бахчизе уна. Хадуб, гIадамал нахъе араб мехалда гурони жинцаго чIвараб чаналда аскIобе бачIунаро. Дагъистаналда цо-цо гIадамал хIинкъулел руго "ЛъаратIа" заказник гIатIид гьабиялъ ва гьеб ракьалда гъапланал гIезариялъ мугIрузул росабазул социалиябгун экономикияб рахъ цебетIеялъе квалквал гьабизе бугин. Гьеб гIададисеб хIинкъи буго. КIудияб заказник гIуцIулаго, экспертаз хIисабалде босулеб буго гьеб мухъалда гIумру гьабун ругел гIадамазе кваквал гьечIеб къагIидаялъ хIалтIи гьаби. "ЛъаратIа" заказникалде гьоркьобе унеб КIособ, Къелеб ва бежтIадерил заказникалде гъорлъе рачинчIо магIишат гьабиялъе дандекколел лъикIал ракьал. Заказник хIалтIизабулеб букIаниги, росабалъ гIумру гьабун ругел гIадамазе боцIи хьихьизе ва рагIи-хер гьабиялъе бакIал цIунизе хIаракат бахъулеб буго. "ЛъаратIа" заказник гIатIид гьабиялъул хIасилалда гьеб цIунулезул штатал цIикIкIине руго, гьединго экологиялъул отделалъул гIелмиял хIалтIухъабазулги къадар гIемерлъила. Гьединго гъапланал цере рукIахъе гIезариялъул проекталъ квербакъила Дагъистаналъул мугIрузул районазда экологияб туризм цебетIеялъеги. Нагагь рохьоб гъаплан дандчIвани…\nНуж цоцазда рихьун хадуб, гIодориччан рукIине ккела, гьелъул магIна ккола жанавар тIад речIчIизехъин гьечIолъи. Гьелъ бихьизабула жибго цIунизе хIадур букIин. Жанаваралде мугъ рехичIого, гьелъие зарал гьабизе гьечIолъи бихьизабун, гIодобиччараб гьаркьидалъун кIалъалаго, нахъегIан къазе ккола. Нужеда сверухъ лъарал рагIаллъи, нух, гIурдаллъи бугони, гьенире ине ккола. Жанаваразе бокьуларо гIатIидаб, рагьараб бакI. Гъапланалъул бадире ралагьизе бегьуларо, гьелда гьеб бичIчIула рагъизе хIадурал ругин абураб магIнаялда, гьебмехалда тIадречIчIизе бегьула гьеб. Лъутуге! Бокьараб вахIшияб жанаваралъул чанахъанлъиялъулаб хасият буго - лъутулезда хадуб борти. КIочонге - гъапланалъул тIанчIазда аскIоре къалелги гьелъухъа чан бахъулебги гьечIони, лъукъичIеб жанаваралъ нужее зарал гьабуларо.\nГIемерисел вахIшиял жанаваразда цIакъ лъикI рагIула, гьединлъидал нахъекъотIизе гьаракь гьабуницин гьеб нахъе уна. ТуманкI речIчIуге! Ругъун бугоницин гьезул къуват дагьлъуларо, жегиги тIадеги вахIшилъун гурони. Бегьуларо гьелъул сурат бахъизеги, нахъе унеб жанаваралда хадур лъугьинеги. Жанавар бихьараб бакI ракIалда чIезабе ва Дагъистаналъул заповедникалде ахIе: 8 (8722) 62-85-07 Азиялъул гъаплан РФялъул БагIараб тIехьалде босараб жанавар букIиналда бан, РФялъул законалда рекъон, гьеб чIварав чиясдаса миллион гъуруш бахъула. А. К. Темботовасул цIаралда бугеб РАНалъул мугIрузул ракьазул экологиялъул институталъул хIалтIухъаби, гIалимзаби А. Б. Пхитиков, С. А. Трепет, Г. С. Жамирзоев\nУнтаби рахчизе бегьулароМугIрул ва гIатIиракьал: кинал лъикIал?Жидераздаго гьоркьор чияралБацIги циги багъулди…БацIги циги багъулди…


ГЬИТ1ИЧАЛ К1ОДО ГЬАРУН. - 28 Ноября 2015 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2015 » Ноябрь » 28 » ГЬИТ1ИЧАЛ К1ОДО ГЬАРУН.\nГЬИТ1ИЧАЛ К1ОДО ГЬАРУН.\nЛъимал-нилъер бук1инесеб, лъимал-нилъер талих1 ва рохел, лъимал нилъер ва Ват1аналъул къисмат, къуват. Хъизамалда лъимер гьаби гьеб ккола к1удияб ва рохалилаб лъугьа-бахъин. Лъималазе шарт1ал ч1езариялда ва гьеб бит1араб тарбия кьун куцаялда бараб буго улкаялъул бук1инесеб.\nЛъимералъул къоялъул х1урматалда гьал г1агарал къояз нилъер районалъул лъималазул библиотекаялда т1обит1ана гьит1инабго тадбир. Гьеб байрам берцинго нухда бачана библиотекаялъул заведующая Къебедова Написатица. Лъималазул къоги к1одо гьабун гьеб байрам гьабизе гьенире т1аде ах1ун рач1ун ругоан Хунзахъ №1 школалъул гьит1ичал, ай 2 «А» классалъул лъималгун учительзаби.\nЦ1акъго рек1ее асар гьабулеблъун ккана т1аде рач1аразе жалго лъималаз рик1к1арал ва ах1арал берцинал коч1ол мухъал.\nБайрамалъул ахиралда Къебедова Написатица лъималазе кьуна бицанк1аби ва сайгъаталъе цо-цо ручка. Киназго цадахъ лъималаз баркала кьолеб бугоан жидее гьеб байрам г1уц1арал библиотекаялъул х1алт1ухъабазе. Гьеле гьединаб пайдаяб ах1вал-х1алалда ана Хунзахъ лъималазул библиотекаялъ г1уц1араб лъималазул къоялде гьабураб байрам.