Сириялъул президент Башар Асадил низамалде данде рагъ бачине унел руго гIемерал сунитал. ГIицIго бусурбан улкабаздаса гурелги – хIатта Магърибалъул улкабаздасаги.\nГьале ахирсел хIужаби. Даниялъул гIага шагарго 80 чияс Сириялда унеб гражданияб рагъда гIахьаллъи гьабулеб буго оппозициялъул рахъ ккун.\nГьадин лъазабуна гьатIан къоялъ Associated Press агентлъиялъ Даниялъул хасал хъулухъазул баяназда мугъ чIвай гьабун.\nГьезул анкьгояв чIванги вугин ва 40 чи Даниялде тIад вуссанин, абулеб буго рехсараб лъазабиялда.\nДаниялъул хасаб хъулухъалъул бетIер Якоб Шарфица абулеб буго гьел гIадамаз «Аль-КъагIидаялъул» рахъ кколеб бугин. Ва тIаде жубалеб буго – гъозул гIемерисезул бухьенал ругин таксирчилъиялъул къукъабазда.\nГьадинабго баян кьолеб буго Норвегиялъул хасал хъулухъчагIазги. Гьеб улкаялдаса Сириялде 40 бусурбанчи анин.\nБашар Асадил низамалде данде чIаразе гьадинаб къимат кьей гIажаибаблъун бихьула, щай? Щай гурелъул Цолъарал Штатазги Магърибалъул улкабазги чIван къотIун какула президент Башар Асадил рахъ ккурал аскарияз гьарулел ишал. Мисалалъе – химикияб ярагъ хIалтIизаби.\nАммаила, абулеб буго Сириялдаса Прагаялде вачIарав жиндир цIар абизе бокьичIев цо студентас, гIажаиблъизе бакI гьечIин, щай гурелъул, жал гьенире мужагьидал хIисабалда рачIун, хадур жидерго ишал гьарулел ругин.\nКин бугониги, яргъид гIуцIарал суннитазул къадар Сириялда цIикIкIунеб буго. Руго гьеб улкаялда кавказиялги. Аслияб къагIидаялда чачаналги дагъистаниялги.\nГьалкъояз загьирабун буго Гуржиязул вукIарав аскарияв чачанав Тархан Батирашвилил хIакъалъулъ информация.\nЛъикIаб рагъулаб хIальбихьи бугев вьев Батирашвили кколин жигьад бачунел бусурбабазул къукъаялъул нусибетIерлъун ва гьесул рагъулаб тIокIцIар бугин ГIумар Шишани, ян хъвалеб буго The Wall Street Journal-алъ.\nСириялда ругел гIемерал гIадатиял гIадамал разиял гьечIо гьединал къеркьохъаназ гъозухъа цIикIкIараб магъало бахъиялдаса. Гьарулел ругин гьез вахIшиял ишалги. The Wall Street Journal-алъ мисалалъе бачунеб буго гьадинаб лъугьа-бахъин.\nДагьалъ цебе Сириялда вагъулев вукIарав цо дагъистанияз лъабго бакIалъулав чиясул бетIер къотIанин ва гьеб чIвай-хъвей интернеталда бихьизабунги букIанин.\nХадув гьев дагъистанияв Сириялдаса нахъе гъуна, ва араб анкьида Батирашвилил къукъаялъ тIаса лъугьин гьарана рехсараб такъсир гьабиялъухъ.\nСириялда халат бахъунеб гражданияб рагъалъ Цолъарал Штатазулгун Россиялъул геополитикияб къецги багъаризабун бугоан.\nРоссиялъ Магърибалде гIунтIизабулеб буго радикалиял бусурбабазе квер бакъи гьабулеб гIайиб, Сириялда гуребги – Шималияб Кавказалдаги, ян хъван буго Wall Street Journal-алда бахъараб макъалаялда.\nАмма масала рехсарав Тархан Батирашвилица лъазабуна жинца ва жидер рахъ ккураз американиялги рикIкIунел ругин Аллагьасул ва Ислам-диналъул тушбабилъун.\nТархан Батирашвилигун Гуржистаналъул армиялда аскарияб хъулухъ гьабулев вукIарав Малхаз Топурияца абулеб буго гъов гьедегIан диналде вуссарав чилъун вукIинчIин, аммаила гIемерал чачаназго гIадин гьесие цIакъ бокьулеб гьечIин Россиялъул тIалъи ва гьес Сириялда унеб рагъ Кремлалде данде гьабулеб ишлъун рикIкIунеб батилин.\nWall Street Journal-алъул макъалаялъ рачунел руго Кремлалъул тIадегIанаб хзъулухъчиясул рагIаби (гьесул цIар рехсон гьечIо) – «Сириялда бугеб террористазул интернационалалъ ахир-къад Россиялде тIад буссун, цIияб рагъ багъаризабизе бегьулин» абурал.\nГьел къеркъохъаназул къадар, Америкалъул хасал хъулухъчагIазул баяналда рекъон 17 000-ялде бахунеб буго. Гьезул аза-азаргояв кколин Шималияб Кавказалъул гIадамал, цоял – ватIаналдаса, цогидал Европаялдасан гьенире рачIарал.\nТархан Батирашвилица ва яргъид гIуцIарал бусурбабазул цогидал нусибутIруз тIолго дунялалда ругел гIолохъанал бусурбабазде ахIи балеб бугин халифат гIуцIи мурадалда Сириялде рачIиналде.\nГьадинал ахIиял батIи-батIиял сайтазда гIатIидго загьирарун руго ва гIемерал гIолохъанал бусурбаби цин Туркиялде, цинги дорасан Сириялде рачIунел ругин рагъда гIахьаллъи гьаби мурадалда.\nГьадин хъван буго Америкалъул Wall Street Journal-алда


ХIарачат бунал хьхьичI дуниялгу тIитIайссар |\nДуккаврих, кIулшивурттах гъира буманахун цичIавгу дахкъачай цала мурадирайн иян ва, ххуйсса пишакаргу хьуну, оьрмулул тIайласса ххуллу язи бугьан.\nХхарисса хавар бувкIунни Воронежрая Бархъаллал шяравасса ЯхIъяевхъал кулпатравунгу. Вайннал арс, ХIусайн, Тамбовуллал областьрайсса Мичуринскаллал паччахIлугърал аграр университетрал экономикалул факультетгу ЯтIул дипломрай къуртал бувну, утти диссертациягу дурурччуну, экономикалул элмурдал кандидат хьунни тIисса.\nХIусайннул хIазран бакъар, ва журалул дуккаврил идарагу язи бувгьуну, мивун дуклан ухханшиврул школалийва хIарачат буллай ивкIсса. Ва цувагу аьрщараха, ризкьи-кьинилуха зузисса нитти-буттал къушлий хъуна хьусса, захIматрал кьимат кIулсса жагьил ур. Хъунагу хьуну ур ХIусайн Бабаюртуллал райондалийсса Бархъаллал къутандалий. Ванал нитти-буттал – ХIусманнул ва Чапаевкалиясса Саригуллул сайки 30 шин хъанай дур, шикку миналулгу хьуну, зий-захIмат буллай.\nОьрчIал кIулшивурттал ялув бавцIусса нитти-буттал, цивппа яхъанахъисса кIанай школа бакъа тIий, ХIусайн Каспийскалийсса школа-интернатрайн дуклан тIайла увккун ур. ХIасил, ЯхIъяевхъал кулпатраву кIулшивуртту ласаврих хъуннасса къулагъас душиву чIалай бур вайннал душ Хамисатгу, ЯтIул дипломрай Дагъусттаннал медициналул университетгу къуртал бувну, цIана ординатуралий дуклай бушиврух бурувгун.\nХIусайн университетраву дуклакиссаксса хIаллайгу, вузрал каялувшиндарал тIайла уклай, гьуртту шайсса ивкIун ур студентътурал дянивсса олимпиадарттай ва конкурсирттайгу. ДуккаврицIун цува дуклакисса шагьрулул цачIундур командалущал футболданул ва куклумур атлетикалул бяст-ччаллавухгу гьурттушиву дайсса диркIун дур.\nУкун хIарачат бусса жагьилнахь вузрал хъуниминналгу, архIал дуклакиминналгу тавакъю бувну бур цачIавасса аспирантуралийн уххан. Шикку дуклай уна, ХIусайннухьхьун ихтияр дуллуну дур Мичуринскаллал аграр университетраву дарсру дихьлангу. Утти тIурча, экономикалул элмурдал кандидатгу хьуну, ванал хьхьичI ва элмулувунсса ххуллу-хха хъиннува гьарта хьушиврун хIисав бан бучIиссар.\nБарчаллагь ХIусайннул нитти-буттан, укунсса арс тарбия аврихлу ва тIайлабацIу хьуннав цан вания гихунмайсса оьрмулувугу.\nПредыдущая записьКкуллал райондалиясса хавардуСледующая записьУнчукатлинцы стали инициаторами акции «Аллея Славы»


ЛъикIаб жо букIун гьечIо мацIал гIемерлъи\nДур багIараб чоца накаби чIваяв, Накабийищ чIвалел чIухIарав дуе?\nКигIан гIемер политикаялъул бицаниги, экономикаялъул бицаниги, цояздаса цоял хIикматал лъугьа-бахъиназул бицаниги Дагъистаналда бищунго халкъалъул рахIат хвезабулеб ва актуалиблъун хутIулеб буго миллияб суал. Миллатал гIемерлъи Дагъистаналъул хаслъиги, тIокIлъиги, гIунгутIиги, санагIатгьечIолъиги ва гьединго цо хасаб гугьар ва берцинлъиги. Миллатал гIемерал рукIиналъул дида лъалеб тIокIлъи буго гьаб хутIараб дунялалдаса батIияб, хIикматаб, гIемер кьеразулаб, бакъназулаб, гIадатазулгун гIамалазул, ретIа-къаялъулгун яшав гьабиялъул, мацIазулгун тарихалъул пачалихъ лъугьунеб буго. ГIадада абураб гьечIо Дагъистаналъул рахъалъ "Дир Дагъистан" тIехьалда хъвавухъе гьудулзабаца гIемер тIугьдузул квацIиянги, тушбабаца гIемер бутIрул ругеб аздагьоянги, нухлулаз мугIрузул улка ва мацIазулгун халкъазул гохIиланги. Щивасда гьелъул тIокIлъиги гIунгутIиги бихьулеб букIана.\nГIумруялъулъги руго гьелго гIунгутIаби ва тIокIлъаби. МацIал гIемерлъиялъул ругел квал-квалазул ва санагIалъи гьечIолъиялъул бицине бокьун буго дие. Жакъа ахIи буго киса кибего гIисинал миллатазул мацIал холел ругин, тIагIунел ругин. Дагъистаналда официалияб къагIидаялъ титулаяб халкълъун рикIкIараб 14 миллат ва гьезул мацIалда буго пресса ва телевидение. КIигIан санагIатго ва берцингоха букIинаан 3 миллион халкъ бугеб Дагъистаналъул цохIо мацI букIарабани. Гьаб сагIаталда дун гIенеккана интеренеталда машгьурай тумазул кочIохъан Лариса ХIажиевалъгун МухIамад ГIабасовас авар мацIалда ахIулеб кочIохъ.\nХIикматго берцинго ахIулеб буго кечI Ларисаца, амма ракI чIун лъала тIаса-масаго таржама гьабун гурони гьелда гьеб кочIол берцинлъи ва тIокIлъи лъалеб батуларо. Гьединго буго гьениб битIахъе сири баледухъ Ларисаца некIсияб тумазул бакъаналда ахIулеб кечI. https://ok.ru/video/2445280644 Гьалъухъ гIенеккарабго пикрабазул рахсаца нилъ батIи-батIияб бакIалде цIала, цере рачIуна суратал, гIадамал, гIумру, лъугьа-бахъинал. Гьеб кинабго нилъер фантазиялъул пихъ, щибха лъалеб сундул рахъалъ жийго кочIохъаналъ ахIулеб бугебали. Лариса ХIажиева йиго хIикматаб гьунаралъул кочIохъан. РакIалде рачIна нилъер магIарулазул фальклоралдаса, халкъияб кIалзул гьунарлдаса керен гIекколел бакъанал ва кучIдул. Пайда щиб, гьей гьунар бугей кочIохъаналъул рес гьечIо гьеб асар бичIчIизе ва халкъалъухъе кьезе мацI батIияй йикIун. Гьелъ абулеб буго рагьун кьейин жиндихъе аваразул кочIол хазинаялдаса бищунго лъикIал кучIдул халкъиял бакъаназда ахIилин. АхIила гьелъ, пайда щиб, кигIан берцинаб гьаркьица ва махщалида гьаркьал гьаруниги жийго кочIохъаналъе асаралъ асар гьабураб гIадаб берцинлъи, гугьар букIунаро ва нилъер ракIазда квалуларо. КигIан берцинго букIинаан гьелъ некIисияб чагъанаялда гъоркь магIарул гIертIида къвалги бан иццухъ ахIани, рагIи рагIи ккун нилъехъе кьуни масала гьал рагIаби:\nДур багIараб чоца накаби чIваяв,\nНакабийищ чIвалел чIухIарав дуе?\nЧараб гормедоялъ габур бухьаяв,\nБичун рухIищ кьелеб дур кьибилалъе?\nАхIила гьел Ларисаца, кин нилъеца гьелда бичIчIизабилеб сундул бицунеб бугебали гьаб кочIолъ. Нужеца пикрабалъниги х1ал бихьея гьалъул таржама гьабизе. Кинаб таржамаялъ кьелеб "дур багIараб чодул накаби чIваяв" абураб авар кочIол асар? КиналъгIаги кьеларо, кьезе ресги гьечIо. Нилъеца таржамаялдалъун бичIчIизабизе кIола ПатIиматие МухIамад вокьулеб мехалда МухIамадие ПатIимат щай йокьуларей абураб пикру бугин гьениб абун, амма кочIол гугьар хутIила гьеб хъвараб мацIалда ва гIицIго гьеб мацIалда кIалъалеб халкъалъе, хутIаразе гуро. ЛъикIаб жобукIун гьечIогури мацIал гIемерлъи. Нужеда кин кколеб?\nЗабруялъул къо ва харж гIоларев "гIалимчи"


"Фазу - Дагъистаналъул поэзиялъул цIум" Дарс-конференция 7 класс » Ассоциация учителей аварского языка\nАУАЯ » Авар адабият » "Фазу - Дагъистаналъул поэзиялъул цIум" Дарс-конференция 7 класс\nТема: Фазу-Дагъистаналъул поэзиялъул цIум.\n1. Фазу ГIалиевалъул гIумруялъул ва творчествоялъул хIакъалъулъ баянал гIатIид гьари;\n2. Фазул асаразул аслияб тема рагьизе бажари;\n3. Фазул асараздехун лъималазул рокьи бижизаби;\n4. ГIадатаб анализалъул кумекалдалъул лъималазул гIакълу цIубазаби;\n5. ПасихIго ва чвахун цIалиялда тIад хIалтIи.\nХIажалъулеб алат: Фазул суратал, Фазул хъизаналъул суратал, тIахьазул выставка, къадал газета, игIланал, компьютер, проектор.\nЦIвалъун ккола, мун, Фазу!»\nДарсиде хIадурлъиялъул лахIзат.\nРокъобе кьураб тема такрар гьабизе суалал:\n- «Инсул гьалбал» абураб хабар лъица хъвараб?\n- Хабаралъул аслияв герой щив?\n- Кинаб гьоболлъи гьабураб АмирхIамзацаги чIужуялъги гьалбадерие?\n- Кинаб рохел лъараб АмирхIамзада?\n- Бариян-кIодол кинал рагIабаздалъун лъугIизабулеб бугеб авторас гьеб хабар?\n- Гьоболасул хIакъалъулъ кинал кицаби нужеда лъалел?\nЦевеккунго хIадурарав цIалдохъанас бицина «Умумузул гьобол» къабул гьавулеб букIараб гIадаталъул, гьитIинабго инсценировка хIисабалда.\nДарсил темаялда тIад хIалтIи.\n(Халкъияб бакъан биччала. МугIалим йикIуна Фазул образалда рекъон ретIа-къан)\nБакъгун ячIана дун дуниялалде.\nДилъ цониги къоялъ гьеб тIерхьун инчIо.\nХасалил рацIцIалъи, рогьалилаб бакъ,\nБикьизе гьаюрай Фазу йиго дун.\nАллагьас каранда бакъгун йижана,\nБакъул канлъи-хинлъи бикьула дица.\n- Кида гьаюрай Фазу ГIалиева?\n-ЦIалдохъан: Халкъияй поэтесса Фазу ГIалиева гьаюна 1932 соналъул декабрь моцIалъ Хунзахъ районалъул Гиничукь росулъ. Гьелъул эмен хвана жеги гIолохъанчи вугеб мехалдаго. Фазул тIалаб гьабуна ва тарбия кьуна, кIудияй гIезаюна эбелалъ-ГIапица. (Слайд№4)\nГьуй гIамал берцинай, ракI гIатIидай чIужугIадан районалдаго лъалаан, ГIараниб райбольницаялда унтаразе хъулухъ гьабизе хIалтIулей йикIиндал. Фазул поэзиялъулъ кIудияб бакI ккола эбелалъе сайгъат гьарурал бищунго лъикIал кучIдуз: «Дида бихьула», «Эбелалда гьикъе», «Эбел».\nДица гьитIинаб мехалъ\nДуде хъварал кучIдузулъ,\nКар гьарзаяб гъотIода\nРокьигун, тIалабгун мун\nГIоралда данде ккуна…\n- Сунда релълъинаюлей йигей Фазуца эбел?\n- Кинаб дандекквей хIалтIизабун бугеб?\nШагIир жийгоги ккола хIеренай, недегьай, талихIай ва гьединго ургъел гIемерай, ункъо васасул эбел. РекIее цIакъго хирияв цIикIкIарав вас ГIали, балагьаб хвалица гьелъухъа вахъана. (слайд№6)\nФазу гьитIинаб мехалдасаго ракI гIанчIай, гIумру ва гIадамал хирияй, гьайбатлъиялъул гIаламатал жиндир чорхолъ рессарай яс йикIана.\nЦIалдохъан: КучIдул гьаризе Фазуца ГIарани школалда цIалулеб мехалъго байбихьана. Хунзахъ тIалъиялдасан рихьулел ругел риидалаги гIаздаца тIогьал рацарал мугIрузги, маргьабалъ рукIунел гIадал Тобот гIор чвахулел свердерабазги, рорхатал чвахукь бакIазги, кIкIалазги, хъитIазги, кьалал тIад лъурал мугIрузги, рагIи бегIерал херал магIарулазул гIакъиллъиялъги, мугIрузул тIегь гIадин гIун ячIуней гIолил яс хIикмалъизаюна. Гьелъул рекIелъ кучIдул рижана, ва гьел гIор гIадин чвахана цIалдолезе.\nЦIалдохъан: кечI « Хасаб цIар»\nХъахIал бутIрулги къанцIцIун\nЦIорол гьодалги риун,\nМугIрул тIогьаз гьитIинаб\nЛъар битIана кIкIалахъе.\nУнев васасда хадув,\nЭмен гIадин божигун\nБалагьун руго щобал.\nРекIелъ хIинкъиги бахчун\nЭбел гIадинан чIухIун\nЧIун буго багIарбакъги.\n- Сундул хIакъалъулъ гьаб коч1олъ хъван бугеб?\n- Кинаб литературияб троп хIалтIизабун бугеб авторалъ гьаб кочIолъ?\n- Дандекквей – баян кье.\n- Чан гьижаялдаса гIуцIун бугеб гьаб кечI?\nЦIалдохъан: Дагьаб мехалъ МахIачхъалаялда руччабазул педагогияб институталдаги цIалун, Фазу уна Москваялде, гьениб тIубала гIумруялъул цо лъикIаб мурад – лъугIизабула Максим Горькил цIаралда бугеб Литературияб институт. (слайд№10)\nГьенир кIудиял гIалимзабаз, машгьурал хъвадарухъабаз кьурал дарсаз камил гьабуна кочIое бугеб гьунар, гъварид гьабуна гIакълу-лъай. Фазуе дарсал кьуна рекIелъ къвакIиги, чорхолъ гьунарги бугел Михаил Светлов, Владимир Луговский гIадал поэтаз. (слайд№11)\nМугIалим: ШигIруялъул нух бихьун хиралъула шагIирги. Нухал ва нухал. Гьезул байбихьи лъаниги, ахир лъаларо. Лъимерлъи, гIолохъанлъи, балугълъи, херлъи – их, рии, хаслихълъи, хасел. Гьез цоцазде лъурал кьояллъун рукIуна шагIирасе ракьалда кьурал къоял.\nФазул гIумруги кечIги цадахъ байбихьун буго. ТIоцебесеб кечI тIоцебесеб классалда цIалулаго гьабун буго Фазуца. Лъимерлъиялъул сухъмахъазги, кочIол мухъазги гьей дунялалъул гIатIидал нухазде ячана.\nЦIалдохъан: ЦIали лъугIун хадуб Фазу хIалтIана Дагъучпедгизалъул редакторлъун, «МагIарулай» журналалъул бетIерай редакторлъун, гьей йикIана ракълил машгьурай хIаракатчIужулъун. Кинабго жигарги, жанги, чорхол къуватги, рекIел хIасратги Фазуца кьула гIадамазул ракIал авадан рукIине, жахIда-хIусуд тIагIине, вацлъи, гьуинлъи щулалъизабизе.\nМугIалим: «Дихъего нух»\nДунго ялагьизе сверулей йиго\nСагIтаца, къояца, соназ чIечIого.\nСухъмахъал, шагьарал, мерхьуней йиго,\nДунго ятуларо кин тираниги.\nФазу ГIалиева йиго бергьараб гьунаралъул поэт ва прозаик.\n- Щиб жо кколеб поэзия?\n- Щиб жо кколеб проза? (слайд№12)\nЦIалдохъан: Фазуца кIикъоялдаса цIикIкIун тIехь къватIибе биччана. Щибаб тIехь – гьеб ккола рекIел цо кесек, гIумруялъул хIакъалъулъ гьарурал пикраби, анищал, ва хьулал рехсарал сипат-суратал. КIудияб рокьигун, адаб-хIурматгун хъвалеб буго Фазуца ВатIаналъул, магIарулазул, гьезул гIадатазул, гIамал-хасияталъул, тIабигIаталъул хIакъалъулъ.\nФазуца абулаан чияе бищизе бегьулареб жо лъабго бугилан: эбел-эменги, ВатIанги, миллатги. Гьел жиндирго рухI гIадин цIуни щибасул тIадаб налъи кколин. Гьеб налъи шагIиралда киданиги кIочене течIо.\nЩибав чиясул букIуна жиндирго гIураб рижараб ракь. ВатIан ккола Фазул аваразул цо хасаб тема. КIудияб ВатIан, гIагараб Дагъистан – гьеб тема рагьизе шагIиралда ратун руго батIи-батIиял къагIидаби, пасихIал рагIаби. Фазуца ВатIан кочIолъ ахIана, ВатIаналъ гьей каранде къана.\nЦIалдохъан: кечI «ХIажат гьечIо».\nДирго ВатIаналда бугеб гурони\nБатIияб цойги их кIваричIо дие.\nЗодихъ хIубал чIвараб мугIрул тIогьисан,\nБаккулеб бакъалъул хинлъи гIола дий.\nКиб бугеб, лъил бугеб дунялалда тIад,\nДир гIадин, кир ругел дунялалда тIад,\nЛъил ругел. Кир ругел дунялалда тIад,\nГьелъ куцарал гIадал чармил гIадамал.\nДирго ВатIаналда бугеб гурони,\nМугIалим: Дун гIуна гьитIинабго росулъ. Дун ккола Дагъистаналъул яс.\nЦIалдохъан: кечI «Дир росу». (слайд№14)\nГиничукь, Гиничукь – дун гIураб росу.\nДир кочIол байбихьи, тIоцебесеб мацI.\nДир тIинкIараб магIу, угьараб хIухьел,\nДир релъи, дир гьими, гьуинаб макьу.\nМугIалим: Гиничукь буго жибго гьитIинаб, амма кIудиял гIадамал жанир рахъараб росу. ГьитIинаб росу шагIиралъе ккана кIудияб дунялалде рагьараб гордолъун. (слайд №15)\nЦIалдохъан: Гьенир зобал рукIуна.\nЗирхун роцIун хъахIилал,\nГъветI букIуна пихъил цIун.\nБукIана дир рекIел рукъ\nГIадатаб ва бацIцIадаб.\nМугIалим: Жийго жаний гIураб росдае, рукъалъе, инсуе, эбелалъе, умумузе, гIадамазе, шагIир даим налъулай йиго. Росдаца кьурал дарсал, малъараб гIакълу, руччабазул гIадатлъи, сабурлъи Фазуца гIумруялъго цадахъ босана.\nНамус-яхI, иман-яхI, сабурлъи, гIадатлъи, берцинлъи, лъикIлъи, сахаватлъи, магIаруллъи, бихьинчилъи – гьел пикраби гъорлъ рехсараб буго Фазул тIолабго поэзия. Гьел ккола мугIрузул законазул гIаламатал.\nЦIалдохъан: МегIергIанаб къварилъи\nЧIимих гIадин къулчIулей,\nЦо тIинкIараб рохалил\nРалъад гIезе гьабулей.\nИяхI цIунизе ккани,\nЦIадай Хочбарлъун уней,\nМутIигIай яс йиго дун.\n- Кинаб магIнаялъул кечI гьаб кколеб?\n-Сунде нилъ ахIулел ругел Фазуца?\nМугIалим: Фазул кучIдул бечедал руго калам пасихI гьабулел рагIабаз: эпитетаз, дандекквеяз, сипатиял суратаз, метафорабаз.\nГьединлъидалги батила Фазул кучIдул пасихIал, хехго рекIелъе рортулел ругел.\nКкаралъуб букъараб зар,\nЗалимаб кьурул кесек,\nКкаралъуб бегьараб квер\nТIогьол тамахаб квацIи.\n- Лъил хIакъалъулъдай Фазуца гьединал берцинал раг1аби абулел ругел? (Бихьинчиясул).\n- Кинаб литературияб къагIида гьениб хIалтIизабун бугеб?(слайд№18)\n- КочIолъ аллитерация бате.\n- Щиб жо кколеб аллитерация?\nМугIалим: ЦIолбол тIагIам лъазе ккани, гьеб чIегь цIун кваназе кколаро, цохIо кIолкIон кванани гIола. ШагIирасул кочIол тIагIам, бакъан лъазе ккани, дагьалго мухъал цIаланиги гIола.Амма Фазул поэзия кигIан цIаланиги гIорцIуларо, тIадеялдаса тIаде шавкъ бачIуна, цIализе бокьула.\nЛъимал, жиндирго кочIолъ рокьи загьир гьабичIев, кочIолъ гьеб ахIичIев шагIир цониги ватиларо. Фазуда гIумруялъул талихI батана, жиндирго къисмат цолъизабуна лъикIав магIарулав, намус бацIцIадав, гьунар бугев хъвадарухъан Муса МухIамадовасулгун. (слайд№19)\nЦIалдохъан: Фазуе, ёкьулей лъадуе, сайгъат гьарурал кучIдузулъ гIемер хIикматал, бергьараб шавкъалъул шигIраби руго. (слайд № 20)\nДуе, рекIел гьудул, ракIги гIумруги,\nГIумруялъ ахIараб хIасратаб кечIги,\nКаранда боркьараб рокьиги ццинги,\nГьаб тIолабго дунял дуе гьимулеб.\nМугIалим: Фазул поэзиялъе халкъалъ кIудияб къимат кьуна:\nМагIарулазул шагIир Расул ХIамзатовас Фазу ГIалиевалъул хIакъалъулъ абула гьадин: «Фазу йиго Фазу, гьей лъидаго релълъарай гьечIо, цохIо жиндаго гурони». (слайд№21)\n- Сценка Фазуги нухлулайги.(МугIалимги цIалдохъанги).\nЛъикIал ишаздалъун жиндир цIар рагIарав, нилъер ракьцояв, Сугъралъ росулъа ХIамзат ХIамзатовас абуна «Фазу йиго нилъер миллияб хазина ва чIухIи». (слайд№22)\nНиколай Тихонов – поэт: «Фазу- Дагъистаналъул поэзиялъул цIум, гьелъул роржен буго цIакъго тIадегIанаб». (слайд№23)\nВасилий Федоров – поэт: «Миллион руччабазда гьоркьой дида Фазу йихьаниги, дица абилаан: Гьай йиго поэт, гьелъул рекIелъ бугеб кинабго берцинлъи, творчество гьелъул беразулъ цIализе бегьула». (слайд№ 24)\nЛюдмила Щипахина – поэтесса: «Фазу йиго хIурулгIин. Гьей хIурулгIин йиго гIадан хIисабалдаги, поэт хIисабалдаги».(слайд№25)\nВидео балагьила «Фазу ГIалиевалъе 80 сон». (слайд 26)\nДарсил хIасилал гьари:\nМугIалим: Фазул творчество кидаго цебетIураб букIана. Гьелъул творческияб гьунаралъе гIицIго халкъалъ гуребги хIукуматалъги бетIер къулана, тIадегIанаб къимат кьуна.\nЦIалдохъан: Фазуе щвана гIемерал шапакъатал: (слайд№27)\n«АнцIила микьабилеб их» абураб тIехьалъухъ щвана Сулейман Стальскиясул цIаралда бугеб республикаялъулаб премия.\nГьей мустахIикълъана «Дагъистаналъул халкъияй поэтесса » абураб цIаралъе.\nМугIалим: тарихалда гьечIо гьединаб тIадегIанаб цIар 33 сонил гIумруялдаго кьеялъул цоги хIужжа. Гьей йикIана Кавказалдаго тIоцеесей чIужугIадан халкъияй шагIир ва Совет Союзалъул к1иабилей.\nПатриотикияб тарбия кьеялъул темаялда хъварал кучIдузе гIоло мустахIикълъана СССРалъул Оборонаялъул министерствоялъул премиялъе.\nГьединго «Н. Островскиясул цIаралда бугеб «Огонек», «Советская женщина», «Крестьянка», «Работница»- журналазул ва цогидалги премиял».\nКавказалдаго тIоцебе бачIараб Россиялъул бищунго кIудияб шапакъат «Орден Андрея Первозванного»…\nМуг1алим: ГIемерал цогидалги шапакъатал щвана Фазуе.\nФазуца цIакъго бечед гьабуна нилъер адабият. Гьелъул стиль, мацI, хатI, буго реалистияб. Фазу йиго такрарлъи гьечIей, тIокIай жий гIадай гьечIей шагIир.\nВикторина Фазул гIумру ва творчество такрар гьабизе. (слайд№27)\nКида ва кий гьаюрай Фазу ГIалиева?\nФазул эбелалда цIар щиб?\nЧан лъимер букIараб Фазул?\nФазул асаразул аслияб тема щиб?\nЧанабилеб соналъ лъугIараб Фазуца М. Горькил цIаралда бугеб Литературияб институт?\nЧан сон букIараб Фазуе «Халкъияй поэтесса» абураб цIар щвараб мехалда?\nКинаб журналалъе бетIерлъи гьабулеб букIараб Фазуца?\nНужее Фазул асарал рокьулищ?\nСунцадай лъимал Фазул бетIералда макъу бахъун чIезабун букIараб?\nМугIалим: (слайд №28)\nДун нужгун хутIила хабалъ лъуниги,\nХер-тIегь тIаде баккун, гьеб бижаниги.\n-Лъимал нужее дарс бокьанищ?\n- Бокьараб батани багIараб байрахъ борхе, бокьичIеб батани цIахIилаб байрахъ борхе.\nИмам Шамилил ва гьесул рагъазул хIакъалъулъ къокъал баянал хъван рачIине.\nФазу Алиева Аварский язык Учитель аварского языка Аварский язык в школах\nДобавлено: 17-04-2017, 11:36


ГІиса МасихІил тІаса вищарав чапарлъун вукІине Аллагьасе жив бокьарав Павелил ва диналъул вац Сосфенил рахъалдасан\nКоринфалда ругел иман лъуразул агьлуялде – ГІиса МасихІидалъун рацІцІалъаразде, жиндирго халкълъун лъугьине Аллагьас тІаса рищаразде, цинги киса-кибего нилъерги гьезулги ТІадегІанав ГІиса МасихІие тІагІат-гІибадат гьабулелщиназдеги.\nНилъер Эмен – Аллагьасулги ТІадегІанав ГІиса МасихІилги цІоб ва салам лъеги нужеда.\nМасихІ ГІисадалъун гьес нужеде баркат рещтІинабуралъухъ дица кидаго Аллагьасе рецц гьабула.\nГьесдалъун Аллагьас нужер кинабго каламги бечелъизабуна, кинабго гІакъиллъиги цІикІкІинабуна,\nМасихІил хІакъалъулъ нижер нугІлъиги ритІухъ гьабуна.\nГІиса МасихІ вачІинегІан ралагьун чІун ругел нужелъ камураб гьунар хутІун гьечІо гьанже.\nНилъер ТІадегІанав ГІиса МасихІ рещтІараб къоялъ нуж рацІцІадго хутІизе гьесин ахиралде щвезегІан нужер ракІкъвакІизабилеб.\nЖиндирго Васгун – нилъер ТІадегІанав ГІиса МасихІгун – цолъизе нуж тІаса рищарав Аллагь ритІухъав вуго.\nНилъер ТІадегІанав ГІиса МасихІил цІар бахъун гьарула, вацал, дица нужеда, нуж киналго цоцалъ рекъа-решон рукІайилан. Рикьи ккезе биччаге – нужер пикруги гІакълуги цойиде буссинабе!\nХлоял рукъалъул агьлуялдасан дида рагІун бугелъулха, вацал, нужеда гьоркьоб рикьи ккун бугилан.\n«Дун Павелил рахъ ккуравилан», «дун Аполлосил рахъ ккуравилан», «дун Кефал рахъ ккуравилан», «дун МасихІил рахъ ккуравилан» – щивас батІа-батІаго абулеб рагІула нужеца.\nМасихІ викь-викьунищха вугев?! Павелищха нужее гІоло хъанчида ван хвезавурав? Павелиде иман лъезейищха нуж лъадалъ ччун рахъарал?\nАллагьасе рецц буго, Криспги Гайги хутІизегІан, нужер цогидал дица лъадалъ ччун рахъичІелъул.\nДиде иман лъезелъун дица лъадалъ ччун рахъанилан лъицаниги абиларо.\n(Стефанасги гьесул рукъалъул агьлуги лъадалъ ччун рахъана дица, цоги щал лъадалъ ччун рахъаралали ракІалда гьечІо.)\nГІадамал лъадалъ ччун рахъизе витІичІо дун МасихІица. Рохалил хабар бицине витІана. ГІакъилал ва пасихІал рагІабаздалъун бицунеб гьечІо дица гьеб Рохалил хабар, – МасихІ хъанчида ван хвей гІадада ккелаан гьебмехалъ.\nХвалде унезни чІобогояб чІандалъун рикІкІуна хъанчида ван хварасул хІакъалъулъ хабар. Нилъее – хвасарлъулезе – гьеб буго Аллагьасул къудрат.\nТІухьдузда хъван бугелъул: «ГІакъилазул гІакъиллъиги къинабилеб Дица, ЦІодоразул цІодорлъиги яризабилеб Дица».\nКив вугев дов гІакъил? Кив вугев дов гІалим? Кив вугев гьаб гІасруялъул дагІбачи-къацандухъан? Гьаб дуниялалъул гІакъиллъи гІантаб жо букІин загьир гьабичІищ Аллагьас?\nАллагьас жиндирго гІакъиллъиялдалъун гІаламалъе хІукму къотІана, дуниялалъул гІакъиллъиялдалъун гІаламалда Жив лъазе виччаларилан. Гьесие бокьана иман лъурал гІадамал Рохалил хабаралъул «гІантлъиялдалъун» хвасар гьаризе.\nЖугьутІаз мугІжизат-гІаламат тІалаб гьабулеб буго, греказги гІакъиллъи-гІалимлъи балагьулеб буго.\nНилъецайин абуни гІаламалда лъазабулеб буго хъанчида ван хвезавурав МасихІил хІакъалъулъ хабар. ЖугьутІазе гьеб буго гІасилъи, греказеги гьеб чІанда буго!\nАллагьас тІаса рищаразе – жугьутІазеги греказеги – гьеб буго МасихІидалъун загьирлъараб Аллагьасул къудратги Аллагьасул гІакъиллъиги!\nАллагьасдасан бугеб «гІантлъиги» гІадамазулалдаса гІакъилабин, Аллагьасдасан бугеб «загІиплъиги» гІадамазулалдаса къуватабин!\nАллагьас нуж жиндихъего ахІараб мехалъ нужго рукІараб куц ракІалде щвезабе. ГІакъилалин рикІкІунел гІадамал гІемерищ нужеда гъорлъ рукІарал? ГІемерищ рукІарал къадру-къимат бугелги къо-асс бугелги?\nГІакъилал инжитго къезаризейин Аллагьас гІаламалда гІантабилан кколеб жо тІаса бищараб. Къуватал инжитго къезаризейин гьес гІаламалда загІипабилан кколеб жо тІаса бищараб.\nКъадру гьечІебги ярагьунаребги, ай гьезего гьечІилан рикІкІунебаб тІаса бищана Аллагьас, гьаб гІаламалъ гІадахъ босун бугеб жо гьезего гьечІеблъун лъугьинабизе.\nГьединлъидал Аллагьасда цеве веццаруге щивниги.\nАллагьасин нуж нилъее гІакъиллъилъун лъугьарав МасихІ ГІисагун цолъизарурал. МасихІица нилъ ритІухълъизаруна, рацІцІалъизаруна, тархъанлъизаруна.\nГьединлъидал, ТІухьдузда хъван бугеб куцалъ: «Веццаризе бокьарас БетІергьан вецце!»


ХIакъикъаталдаги учителасул букIунаро бокьичIого гьабулеб хIалтIи, гьесие щолеб харжалъухъ хал гьабидал. Ратизе бегьула гьезул кьеразулъги рес къотIун школалдаго хутIаралги. Амма, аслияб къагIидаялда босани, гьенир руго учителасул хIалтIухъ ккараб рокьуца школалда ккурал хIикматал гIадамал. РакI-ракIалъ бокьичIони, кинаб бугониги хIасил кьоларо учителасул хIалтIуца.\nРелъиги, гIодиги, квешлъиги, лъикIлъиги, хIалуцинги, сабруги, берцинлъиги, гьайбатлъиги, хинлъиги, цIоройги. Гьеб киналъулго тIогьиб - Рокьиги. Гьалеха учителасулги цIалдохъанасулги цоцазда жиб бараб ва бухьараб гIумру.\nЦебе бачIунеб буго 1984 сон. Институтги лъугIун, росдал хъутаналде хIалтIизе уней дир ботIролъе рачIунел рукIана кIвеладай дида цIалдохъабазул божилъи ритIухъ гьабизеян абурал хIинкъарал пикраби.\n- Дун йоржун уней йиго гьорол хехлъиялда, талихIалъул хIанчIил куркьбаздаги рекIун, дирго анищазде данде.\nГьале тIоцебесеб дарс. Дихъ ралагьарал чIегIерал, цIахIилал, хъахIилал, сурмиял берал… Гьале тIоцебесеб дарс.\n- РорчIами, лъимал…\nДолдаса нахъе ана 36 сон. ГьедигIанго сонал руго дир «Дун - учитель» абураб школалъулаб гIумруялъул хъвай-хъвагIаял гьарураб тетрадалъеги.\nЦIидасанги гIедегIулей йиго дирго анищазул гъасде, гьениб гьелегьун бугеб рокьул цIадул хинлъиялъ бачунеб гъургъуралъухъ гIенеккизе. Гьезул тIогьиб бугеб гучаб ва хIасратаб, гьелдаго цадахъ хIеренаб ва недегьаб рокьул щвалде щолей йигей дие жакъаги гIажаибаб асар гьабула, цIалдохъабазул бицине щведал.\nУнго-унгоги, гьез дир гIумруялъе кьунщинаб хIухьелги, рухIги, жанги. Диего хасаб гъасда бакизе дирго къисматалъул цIа щвечIей дие гьезул рокьиги, гьимиги, кIалъайги букIана цIалъунги, канлъунги, талихIлъунги.\nДоб тIоцебесеб къоялдаса нахъе дир хьолбохъа нахъе инчIо цIалдохъабаз дие кьолеб бугеб талихI. Гьезул кумекалдалъун дицаго ургъарал ТалихIалъул дарсал жакъаги ритIула, гьел цIияб гIумруялде нуха регIулаго, гьезда дандчIвай гьабизе. Цо цIалдохъанасегицин дир ТалихIалъул дарсаз кумек гьабун батани, дунги яхун ятила доб дирго анищалъул тIогьиб бугеб Рокьул тIараде. Гьелда къвалги бан ругел дирго анищаз цIидасанги гьогьомизабула дир гIумру.\nСонги, жакъаги, метерги - кидаго урхъун йикIуна дун дир гIумруялъул тIохьол тIанчазда цIалдохъабаз хъвараб бацIцIадаб къисаялъухъ. Цо гьелъул берцинлъи, тIадегIанлъи.\nДир бакъул чIоразда гьоркьорги руго гьезул чIорал. Чан кьерхарал къоял чIаго гьарурал гьез дие, чан къваридал дир сардазе кIиабилеб хIухьел кьураб гьез, чан нухалъ еэдарай, чан нухалъ баараб дир бакъалда.\nУчительги цIалдохъанги. Рокьукълъиялъе гьитIинабгицин бакI гьечIеб бакъулаб улка. Гьеб улкаялда гIумру гьабун ругел учителасулги цIалдохъабазулги гIумруялъул бидурихьал цоцазда рухьарал руго. Гьенисан хьвадулеб бидул тIадецуялда бараб буго гьеб улкаялда гIумру гьабун ругезул къисматги…\nЦIидасанги бегулеб буго дица дирго хIикматаб тетрадь. Ва цIидасанги гьеб тIехьалъул тIанчазда иргаялда дие гьимулел руго дирго цIалдохъабазул сипатал.\nГьезул щибалъ абулеб бугин кколеб буго:\n- ЙорчIами, учитель!...\n- РорчIами, лъимал!...\nВа цIидасанги байбихьулеб буго дир тетрадалъул иргадулаб бутIа…\nБаркула нужеда дунялалдаго бищунго гIаданлъи цIикIкIарал, цогидазул ракIазулъ лъикIлъиялъул мугьал рекьулел гIадамазул байрам. Нилъ руго бищунго талихIал гIадамал. Щайгурелъул нилъеца ракьалде хьалеб буго букIинесеб гIелалъул талихIалъул мугьал. Цогидазе талихI бикьи - гьеб гурищ нилъерго талихIги. КIиябго талихIги цолъун лъугьараб гIумруялъул магIнаги захIмалъиги цохIо нилъедаго гурони бичIчIуларо. Гьеле гьединаб тIадегIанаб багьа буго нилъер талихIалъул. Ругищ гьелдаса берцинаб цоги талихI бугел хъулухъазул гIадамал?!\nДругие материалы в этой категории: « ХIалуцин цIикIкIараб заман бачIана\n10:50, 30 ноября 2020, 412\n10:44, 30 ноября 2020, 420


Аргъваниб ва АхIулгохIда рагъал ккаралдаса – 180 сон » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nБакълъулазул жамагIат алжан босзе къачIана\nИсана риидал 180 сон тIубала Аргъванир ва АхIулгохIда дунялго хIикмат гьарурал рагъал ккаралдаса. Эркенлъиялъе гIоло, диналъе гIоло ва ВатIаналъе гIоло магIарулаз гьабураб ритIухъаб къеркьей букIана гьеб.\nГьанже тушбабаз росу, жаниб цIа лъун, бухIула,\nЖиндирго богун имам АхIулгохIде вуссуна\n«ТуманкIуе цIакъал бакълъулал рачун», «чотIасан рагъулел бакълъулал рачун», – гьединал сипатал гьарулел руго халкъиял назмабазулъ бакълъулазе (гьанжесеб Гумбет районалъул гIадамазе). «Шамил хун хадуб гьабураб» къасидаталда генерал Воронцовасул чабхъеналъул хIакъалъулъ ЧIикIаса МухIамадица хъвалеб буго: «Воронцовасул боял тIаде щвей якъинлъидал, Бакълъулазул жамагIат алжан босзе къачIана».\n«Имамасул бодаса тIаса вищун вачарав, Чанги мунапикъасда михир бачарав лачен МелъелтIаса Батирбег Табасараналъ хварав…НахъбакIалъа Гъайирбег, Аргъваниса Абакар, Аб дуниял тун индал, хараблъана дин-ислам…ИчичIалиса Къади, Къарахъа НурмухIамад, Къудукь МухIамад-хIажи хIажатал руго жакъа… Инхоса СагIид наиб, НурмухIамад-апанди, Ислам хараблъун бугин, хвалчаби къватIире цIай. Хайбар бахъулев ГIали, боял гъурулеб гъалбацI Балгъатив шагьидлъарав тулпар Данухъа ГьитIин. Гьелгощинал бахIарзал, бода цIар арал васал, Росабалъа камидал, капурлъи бергьинарищ? Балагьун тушман холел, туманкIуе лебалал, Анкьазарго чи вугин гьаниса дица цIалун» (Игьалиса Чупалав, «БахIарзабазде шигIру»).\n«Исламияб рукъалъул Рагьу щула гьабизе Шамил жиндир аскаргун Аргъваниве вортула. Тушбабаз бугеб гьури Гьениб буссинабула, Росу сверун цеп тIамун, ТIаде гIарада бала. Гьезда данде жаваб кьун, Жанисан рагъ гьабула, Жидерго намус цIунун, Росуги хIалай чIола. Гьанже ункъабго рахъалъ Къуват жаниб рехула, Мехтизе гьабун солдат Халкъалда тIаде гъола. Хвалчабигун лъугьун аз ЛъабцIул къватIир къотIула, КъвекIаб цIум гъорлъ речIчIидал Гъудул гIадин, хъамула… Гьанже тушбабаз росу, жаниб цIа лъун, бухIула, Жиндирго богун имам АхIулгохIде вуссуна» (ЦIадаса ХIамзат, «Шамил» поэма).\nТарихиял лъугьа-бахъиназул хIакъалъулъ баянал щвезе ккани, гIемерал батIи-батIиял къагIидаби хIалтIизарула. Бищунго мухIканал баяналлъун рикIкIуна археологиял хIужаби. Масала, щегIалдалъун чIезабун бажарула гьеб батараб чIелалъул ригь. ТарихчагIаз пайда босула хъвай-хъвагIаяздасанги. Рагъ-кьал ккарал улкаби ругони, кIиязго хIаракат бахъула жидер рахъ лъикIаб куцалда бихьизабизе. Гьединал «гIузаби» камичIо «тарихалъул эмен» Геродотилги, некIсиял румазул тарихчи Плутархилги, цогидазулги.\n«Гумбет» казияталда бахъулеб буго тIоцебе авар мацIалда къватIибе кьолеб 1842 соналда Имаматалда асирлъуда вукIарав гиназ Илико Орбелианил хабар.\nГиназ Илико Зура́бович Джамбакуриан-Орбелиа́ни (гIурус къагIидаялда – Илья́ Дми́триевич Орбелиани (гуржи – ილია დიმიტრის (ზურაბის) ძე ორბელიანი; 1818 –1853) – гIурус аскаралъул генерал-майор, чIвана Хъирималъул рагъда.\n1842 соналда Гъазигъумекив дагъистаниязда данде вагъулев вукIарав гьев асир гьавула ва, цогидал асиралгун цадахъ, Гъумекиса Даргъове вачуна. Жиндирого сапаралъул ва асирлъиялъул хIакъалъулъ хъвалаго, гьесухъа рорчIун руго дагъистанияздехун рокьукъал рагIабиги, хабаралда жанир руго тарихиял гъалатIалги, цоги данде кколарел бакIалги.\nАмма, гIаммго босани, «Гумбет» цIалулел, гIакъилал, пикру бугел магIарулазе гьаб ракIалдещвеялъ доб заман цебе чIезабизе кумек гьабилилан хьул буго. XIX гIасруялда Кавказалда нилъер халкъалъул букIараб къадруги, тушбаби нилъекьа хIинкъулел рукIараб куцги, гьезцин нилъер гьабулеб букIараб къиматги бихьараб мехалъ, гьанжесел магIарулал тIубанго батIиял рукIин бичIчIула. Рагъул заманалда къанунал кьварарал рукIуна. Росаби рухIизе ва гIадамал чIвазе рачIарал чияр аскариязе тамихI гьабичIого толеб гIадатги гьечIо дунялалъул тарихалда жаниб.\nКин бугониги, тарихалъул дарсал лъан рукIине, бахъулеб буго гьаб хабар. Гьаб цIалулаго, кIочене бегьуларо хабар Имаматалъул тушманас хъвараб букIин ва «Гумбеталъул» редколлегиялъул пикру гьелда жаниб гьечIолъи.\nШамил имамасул асирал\nИмаматалда асирлъуда моцIал рахъарав гиназ Илико Орбелианил хабар\nГъазигъумекир кверде роси\n…Нижер къайиялда аскIор хъаравулзабиги тун, гьез ниж рачана (Гъазигъумекир хъулухъ гьабулел рукIарал дунги, Апшероналъул лъелаб полкалъул цо подполконикги, цо прапорщикги) Шамилихъе. Гьев жанив чIараб минаялда цебе гIемераб халкъ бакIарун букIана. Ниж гIагарлъидал, гьеб руккелалъ кIудияб гьаракьалдалъун ахIана:\n– Насраниязул болъонал рачун рачIунел руго! – ян.\nГьел рагIабазда цадахъ нижеда хьамиги рагIулеб букIана. Гьедин къабул гьариялъул хIасил лъикIаб букIунареблъи якъинаб букIана. Ниж рачIиналъул баян Шамилихъе щвезабун хадуб ниж рокъоре рачана, гьениса къватIиве чIаго ворчIилилан хиялцин букIинчIо дир. Сверухъ валагьана дун: ахирисеб нухалда бакъуде ва дир кини кIикIарал рикIкIадал мугIрузде бер щвезабизе бокьун букIана.\nБурундук-хъалаялда лъалхъараб бакIалда диргун къо-мех лъикI гьабулаго, гьудулзабаз дида абун букIана:\n– Георгийил хъанч босичIого, тIадвуссунге,– ян.\nГьабсагIат гьел рагIаби ракIалде рачIана дида.\n«У, – абун пикру гьабуна дица, хъанч цоясул каранда бала, цогидасда хъанч хабада чIвала, дие гьезул цонигияб щвеларо!» – Ва лъачIого тIуркIана дун.\nШамилил муридзабаз цIураб гIезегIан кIудияб рокъоре рачана ниж; хадур рачана цогидаб рокъоре, гьенив гьев живгоги вугоан, жиндирго рагъухъабазда ва гъазигъумекдерил хIурматиял вакилзабазда гъорлъ. Гьесдаса кваранидехун ва квегIидехун гIодор чIун рукIана наибзаби: Къебед-МухIаммад, гIандадерил къади, Къарахъа ГIабдурахIман-Дибир ва хиянатчи ХIажи-агъа, гъазигъумекдерил кверщелчиясул вац (Шамил Гъазигъумекиве ахIана гьес). Шамилида нахъа, гьединго нуцIбузда аскIор ва цогидаб рокъор рахъун чIун рукIана гьесул муридзаби (150-гIан чи), киналго рокьукъал, жанаваразул гIадал гьурмалгун, лъалиниса рахъарал хвалчабигун ва хунжрулгун, тIасиялде гIанкIваби рахинарурал тунчулгун ва тункIалгун. Лезгинал берцинал чагIи гьечIо; гIалхулаб, хъачIаб гьумер сунцаниги тамах гьабуларо, гьелъ чиясул ракI тIаде цIаларо; гьединлъидалги жеги цебе рехун бихьулеб букIана гьезул цевехъанасул, Шамилил сипат. Гьайбатаб, къамартIаб, хъахIаб гьумер, гъваридаб гIакълу ва рухIияб къуват рихьизарулел хъахIилал яги цIахIилал (?) берал; хъахIал цаби цере рехулеб гьимиялъ гьесул рекIел лъикIлъиялъул бицунеб букIана, багIараб хинаялъ белъараб мегежги гьесда рекъон бугоан.\nГьоркьохъелдаса халатаб черхги букIана гьесул, гъункараб, гьайбатаб; гьединго гьесул букIана чIагояб ва бихьинчияб вагъа-вакари ва, гьесухъ ралагьидал, гьесул 35 сон бугилан кколеб букIана, хIакъикъаталдайин абуни гьев гIезегIан кIудияб ригьалъул чи кколаан. ТIоцеве дида гьев вихьарабго, гьесда букIана лъикIаб ретIел ва ярагъ, гьеб киналъго гьесул бихьинчияб къо-асс жеги борхизабулеб, тIадегIан гьабулеб букIана. Гьесул ботIрода букIана багIараб ххамил гьабураб ва хъахIаб чалма къараб чергес тIагъур. Гьединго гьесда ретIун букIана багIараб ххамил чухъа, чухъида рукIана гIарцул гьарурал патронал лъолел жал, гъажибетIералда бан букIана хвалчен, рачлихъ ран рукIана ханжар ва кIиго таманча. Гьединав вуго Шамил.\n– Гьале Имамул-АгIзам! – абун щурана нижеда муридзабаз, Шамилихъе нижги рачунаро. Гьев нижехъ валагьана хиси гьечIеб жиндирго гьимигун, амма цониги рагIи абулеб букIинчIо гьес. Халатаб руцIцIунчIеялъ ва сверун бакIарараб руккелалъул кинабго жо лъазе бокьарал бераз чIамучIлъизарурав дица абуна:\n– Шамил! Нижерго борч тIубалаго, ниж асирлъуде росана ва духъе ккана; гьанже ниж дур кверщаликь руго. Щиб дуе бокьун бугеб? Нижеда щиб гьабизе дуда ракIалда бугеб? Нижер къисматалъе хIукму къотIе, лъазабе нижеда щиб нижехъ балагьун чIун бугебали: хвел, асирлъи яги эркенлъи?\nГьединабго калам гьабуна прапорщикасги.\n– Болжал щварабго лъазе буго нужеда дир хIукму, – ян абуна Шамилица нижеда. – ГьабсагIат дир заман гьечIо,– йиланги абун, гьес квер хьвагIана ва ниж нахъе рачеян ва цогидаб рокъор тIамеян буюрана. ХIакъикъаталдаги, гьесухъе рачIине рукIана ГIахъушиса ва ЦIадахIариса балъгоял вакилзаби; гьелда тIадеги, гъоркьлъалие аманатал тIаса рищизе кколаан, гьединго цIияб ракьалда шаригIат ва тIарикъат тIиритIизаризе хIажатал амраби гьаризе кколаан гьес.\nТаржама гьабуна ГIизудинил ХIамзатица\n» Бакълъулазул тарихги Муса Расуловги


Унго, цо ток букIарабани… » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Общество - ЖамгIият » Унго, цо ток букIарабани…\nУнго, цо ток букIарабани…\nДобавил(а): istina от 26-10-2015, 11:58\nРосаби чIунтулел, гьениса гIадамал гIатIиракьалде гочунел рукIиналъул бицуна гIемер. Гьелъие гIиллабиги киназдаго лъала. Амма унго-унгояб къагIидаялда гьелъул ургъел бугев, гьеб рахъалъ ахIвал-хIал роцIинабизе къваригIарав чи ватулев гьечIо. ХIатта цо-цо мехалда ракIалде ккола рикIкIада росабалъ ругел гIадамал нухмалъиялдагицин кIочон тун ругин абун. Руго гIемерал программаби росаби церетIезариялъул мурадалда къабул гьарурал. Амма хIасил кколеб гьечIолъиялдалъун щаклъизе бачIунеб буго масъала тIубазабиялъе гIоло гурел гьел хIакимзабазул чванта биццалъизабиялъе ургъарал рукIиналда. Гьелъул хIакъалъулъ гIемераб бицине ва хъвазе бегьула. Амма нилъеца тIадчIей гьабила цо хIужаялда. Чанго сон буго Шамил районалъул Гьандихъ росдал Хъазар абулеб бакIалда МухIамад Макъсудовас ва МухIамад Мухтаровас фермерлъиялъул магIишат рагьаралдаса. ГIезегIан хIалтIи гьабун буго гьез магIишат цебетIезабизеги. Амма руго гIемерал гIунгутIабиги. Гьезул ва магIишаталда бугеб ахIвал-хIалалъул нижер мухбирасе бицана МухIамад Макъсудовас.\n- Колхоз биххаралдаса нахъего рехун тарал ракьал рукIана гьал. 2004 соналда дида ракIалде ккана гьанивеги вахъун фермерлъиялъул магIишат гIуцIизе. Гьединаб пикругун щвана росдал бегавул НурмухIамад ХIажиевасухъе. Гьес жамагIаталда дандги бан, дие нух рагьана. МагIишат гIуцIизе захIмалъизе букIин бичIчIулеб букIаниги, 49 соналъул болжалалда ижараялъ босана Хъазар абулеб ракь. 2004 соналда гьаниб киналгIаги шартIал ялъуни пайдаяб гъветI-хер букIинчIо. ГьабсагIаталдайин абуни нужеда бихьулеб буго гьаниб бугеб ахIвал-хIал. Куракул, гIечул, ахбазаналъул ва цоги-цоги пихъазул гъутIби руго, рохь гIун бачIана. Гьеб кинабго буго дицаги, Мухтаров МухIамадицаги, нижер хъизан-лъималазги гьабураб хIалтIи. Ах гIезабизе ккани, лъим къваригIуна, амма аскIосан гIор чвахулеб букIаниги гьаниб лъадал рахъалъ къварилъи букIана. Гьенисан насосалъ кьабизе бегьилаан лъим, амма ток гьечIолъиялъ ва кинго гьеб бачине ихтияр щунгутIиялъ малъкъосинабун буго. Гьедин бугеб заманалда, ах бакъвазе тезе бегьуларелъул, щибаб гъветI гIорцIизегIан лъим баччизе ккана гIурухъа. Ток бачинегIаги кумек гьабеян гьарун щвана районалъул администрациялде. Гьениб дир хабаралъул кIудияб кIварго гьабичIо. Росдал бегавулас кьолеб букIана къачIазе кколеб трансформатор. Амма, гьеб къачIазе дир рес букIинчIо. Дица гьелдаса инкар гьабуна. Токги лъимги бугони, гьаниб магIишат тIегьазабизе кIола. Рес буго тIадеги гъутIби чIезе, хур-хер гьабизе, наял хьихьизе… - Дуе пачалихъалъул рахъалдасан кумек щун гьечIо, амма налогал кьолел ратила...\n- Абула депутатаз законал рахъулин жидеего рекъонкколел ва мискинхалкъ гъанкъулел. Гьеб пикруялда разилъизе кколел руго. Щайгурелъул, фермерлъиялъул магIишат рагьун букIана дица ва гьелъухъ лъабго соналъул налогалинги абун тIад къотIун батана 100 азарго гъурущ. Гьеб гIарац киса кьелеб дун гIадинал фермераз. Цо соналъ бачIин лъикIаб щвани, нахъисеб соналъ гъутIбуз дагьаб гурого пихъ кьоларо. Гьединал хIужаби хIисабалде росизе ккеларищ закон тасдикъ гьабулеб заманалдаги. Пенсиялда тIаса ккола гьеб гIарац щибаб моцIалъ. Гьеб гIиллаялъе гIоло къана фермерлъиялъул магIишатги. ГьабсагIаталда гьаб ккола жибго жиндаго чIараб магIишат. - Гьаб буго тахшагьаралдаса райцентралде унеб шагьранухда ва гьанисан гIемерал хIакимзабиги хьвадулел ратила. Цеберехараб, бер речIчIулеб бакIалда бугелъул дур магIишат, щиб хIажат бугебин абун, магIишаталъул ахIвал-хIал цIехон цогIаги чи аскIове вачIанищ?\n- РачIана чанцIулго. Амма дие хIажаталъул гьикъизе гуребха, хIакимзабазул кортежал нухдасан иналде гъутIбузул рохтиял рохьейилан лъазабизе. - Рехун тараб ракьалдеги вачIун гьаниб магIишат цебетIезабиялдаса пайда бугищ? Бокьарав чиясухъа бажарулищ гьеб хIалтIи гьабун?\n- Кинаб пишаялде жуваниги, щиб гьабизе байбихьаниги, тIоцебесеб иргаялда, букIине ккола сабур. Гьеб бугони, бокьараб жо бажарула ва гьабуралдаса пайда-хайир ккечIогоги букIунаро. - БачIин гьарзаго щварал соназ пихъ бичиялъул къварилъи букIунищ?\n- Исана ахбазан-курак гIемер букIана. Амма пайда щиб, бакIалдаго бичун унаро. ГьечIелъул гьанир къанагIат гурого консервабазул заводалги, пихъил батIи-батIиял нигIматал гьарулел бакIалги. Шагьаразде ун бичизейилан лъугьани, гьенибги полициялъ тIагIам толаро. БукIаралъуб пихъги тун нахъе унеб хIалалде ккезарула гьезул хабаралъги тIалабазги. ПалхIасил, ахихъанасда цIакъ захIмалъула гIакъубаги бихьун гIезабураб пихъ чIобого кьезе ккараб заманалда. Амма биччанте гьеб садакъалъун букIине. Араб гIасруялъул 90-абилел соназдаги щун рукIана ниж Хъазар абулеб бакIалде. Доб мехалда тIубанго чIунтун букIараб бакIалда жакъа цIияб ахги бахчаги бихьидал, рекIее асар гьабуна. ХIалтIулев чиясул къимат гьабулареб заман гьаб бугелъул, жужахIалъул гIакъубаги бихьун магIишат гьабулел чагIазда хIукуматалъ кверчIвалебани, гьайгьай, росдал гIадамазе пайда букIинаан. ГIезегIан ресал руго гьениб магIишат гьабизе, хIатта ччугIа гIезабизецин. ЦохIо пихъ гIезабиялде гуребги, кIиявго МухIамадица гьениб бекьун бугоан помидор-охцерги, цогидал овощалги, хIатта цIибилгицин. Амма ток гьечIолъиялъ гьабизе бегьулебщиналъул бицунел хутIун руго. М. Макъсудовас бицана районалъул росдал магIишаталъул управлениялъ гIезегIан кумек гьабулин, чIезе гъутIби кьолин, аскIове ани кIвараб кумек гьабичIого толарин. ГIадатияв росдал чи, фермер пачалихъалъ гьарулел кумеказда хадув лъугьун вукIунарелъул, хадув лъугьине заманги букIунарелъул, иш лъалез гьеб рахъалъ бажарараб кумек гьединазе гьабуни, цо чанго хъизангIаги магIишаталде буссун хутIизехъин буго. Гьединлъидал хьул буго Хъазаралде ток бачиналъе ва гьениб гьитIинабго бугониги трансформатор лъеялъе районалъул идарабаз кумек гьабизе батилин. Автор: Темирхан ХIасанов\nГазета №: 41, от 23. 10. 2015 Месяц выхода номера газеты. Например января Год выхода номера газеты. Например 2012г.\nСПКялдаса ЛПХ лъикIБекьарас гурони лъилъулароАх гIезабиялъул цIияб къагIидаХIалтIун бечелъула, бихьун цIодорлъулаХIалтIун бечелъула, бихьун цIодорлъула


Хабзалалда аскIоб ракь ччукIана\nМахIачхъалаялда Сепараторазул посёлокалда бугеб хабзалалда аскIоб ракь ччукIун бачIана 17 марталда. Гьелдалъун хIинкъи буго гIадамал бетIергьанаб щуго мина биххун бачIиналда. Гьениб гIумру гьабулеб буго 26…\nЧIужугIадан хвалдаса хвасар гьаюна\nИнсанасул лага цIуниялъе гIоло республикалдаго тIоцебесеб, цIакъ захIматаб операция гьабуна гьал къоязда МахIачхъалаялда. Республикаялъул перинаталияб централде захIматаб хIалалда ячун ячIана лъимаде йигей гIадан. ГIагаразе бокьун…\nЛъим къотIани, гьаб шагьар…\n15 марталдаса байбихьун МахIачхъалаялда гIумру гьабун ругел гIемерисел гIадамал хутIана лъимги гьечIого. Миякьоса бачараб лъел мухъалда аварияги ккун, къотIана тахшагьаралде лъим. Авариялъул хIасилалда лъимги гьечIого…\nМеликовасги Титовасги бизнесалъул бицана\n16 марталда ДРялъул нухмалъулев Сергей Меликов дандчIвана предпринимателазул ихтиярал цIуниялъул рахъалъ РФялъул прези-дентасда цеве вугев вакил Борис Титовгун. Титовас бицана пандемиялъул заманалда улкаялъул бизнесменазе зарал…\nТумал гочинариялъул бицана\n9 марталда ДРялъул хIукуматалда тIобитIана Новолак районалъул гIадамал цIияб бакIалде гочинариялъул бицараб данделъи. ХIукуматалъул нухмалъулев ГIабдулпатахI ГIамирхановас абуна 30 соналда жаниб тIубан бахъунеб гьечIила гьеб…\nДАССР гIуцIаралдаса 100 сон тIубаялда хурхун ва ДРялъул бетIерасул ишал тIуралев С. Меликовасул «2021 сон - ДАССРалъ 100 сон тIубаялъул лъагIеллъун лъазабиялъул» хIакъалъулъ указалда рекъон,…\nСубсидиялги, ролъги, чед бежулезул харжги\nРоссиялъул регионазда гьоркьоб бищун учузаб чед батун буго нилъер республикаялда. Гьеб рагIула хIукуматалъ чед бежулел чагIазда кверчIвалеб букIиналъул хIасил. Гьедин бицана ДРялъул росдал магIишаталъул министрасул…\n08:33, 21 октября 2021, 6\n19:57, 20 октября 2021, 74\n17:02, 20 октября 2021, 90\n16:42, 20 октября 2021, 82\n16:33, 20 октября 2021, 90\n16:19, 20 октября 2021, 90\n16:14, 20 октября 2021, 136\n16:10, 20 октября 2021, 85\n15:50, 20 октября 2021, 95\n15:36, 20 октября 2021, 130\n15:28, 20 октября 2021, 128


Дараби ва багьаби | ВатIаналдаса цIиял харбал | Киназего гIаммаб Россия\nДараби ва багьаби\nДРялъул бетIерасул ишал тIуралев Владимир Васильев дандчIвана сахлъицIуниялъул рахъалъ надзоралъул федералияб хъулухъалъул вакил Михаил Мурашкогун.\nГьес бицана жив щванин республикаялъул медициная-лъул чанго идараялде. «Нижеца хасаб кIвар кьола регионалде. Гьанир тIоритIула батIи-батIиял тадбирал. Дагьа-макъабго хиса-баси гьабун бажарана, амма масъалаби жеги гIемер руго. Аслияб мурад буго улкаялъул президентасул указ пайдаялъе хIалтIизабулеб бугищали халкквей. Гьеб указалъул кIвар бугеб бутIа ккола онкологиялъул унтаби ругел гIадамазе кумек гьаби», — ян бицана гьес.\nДандчIваялда бицана цогидал масъалабазул хIакъалъулъги, масала, цо-цо дарабазухъги медицинаялъул алатазухъги, торгал тIоритIулаго, багьаби рахинариялъул. Владимир Васильевас абуна, гьел ва цогидал суалал сабаблъун Дагъистаналде рачIине ругила Россиялъул антимонополияб хъулухъа-лъул хIалтIухъабиян.


Киргызстаналъул мухъалда лъазабун буго гΙорхъолъа борчΙараб ахΙвал-хΙал\nРузман къоялъул ахиралда Киргызстаналъул Иссык-Куль регионалъул Джеты-Огуз мухъалда лъазабун буго гΙорхъолъа борчΙараб ахΙвал-хΙал. Гьелда цебе бачΙараб лъазабиялда рекъон, гьениб щуго чиясе зарал ккун буго демонстрация унеб мехалда низам хвезабиялъул акталъул хΙассилалда.\nНижер мухбиразул лъазабиязда рекъон, полициялъ демонстрантал риха-хочинариялъе хΙалтΙизабун буго магΙу бачΙинабулеб газ. Акциялда гΙахьаллъун вуго лъабазаргогΙанав чи. Гьез тΙалаб гьабулеб буго президентасулгун ва премьер-министрасулгун дандчΙвай. Лъазабулеб буго анцΙ-анцΙ чи кквеялъул хΙакъалъулъ.\nДжеты-Огуз мухъалда протесталъул акция байбихьун буго лъабго къоялъ цебе. Гьелъул гΙахьалчагΙаз нухмалъиялдаса тΙалаб гьабулеб буго Кумтор абураб месед бахъулеб бакΙалда Канадаялъул инвесторазулгун гьарурал къотΙи-къаязул денонсация лъазаби, экологиял нормаби тΙуразари ва социалиял бигьалъаби цΙикΙкΙинари.


Портал:Дин — Википедия\nЖавабчилъиялдасан инкар гьаби\nЦоги мацӀалда цӀализе\nБайбихьулезе · ЖамагӀат · Порталал · Шапакъатал · Проектал · Гьариял · Къиматкьей\nДин 1. (religio (лат.) абураб рагӀиялъул тӀоцебесеб магӀна – намуслъи, яхӀ-намус. religiōsē (лат.) абураб рагӀиялъул тӀоцебесеб магӀна – намусалда рекъон, яхӀ-намусгун).\n2. (лат. religare рагӀиялдаса — ТӀадегӀанавгун цадахъ вукӀине, religare — рекӀинабизе, Аллагьгун тӀун букӀараб бухьен цӀидасан гӀуцӀиялъул магӀнаялда) — гӀаламбиччиялъул хассаб система.\nБутӀаялда цӀияб: Къуръан\nРачӀе Как ва Къуръан абурал макъалаби жегиги лъикӀлъизаризе.\nТІад хІалтІи гьабиялъе кандидатал:\nМухІа́ммад (гІараб. محمد [mʊħɑmːæd] (i)), 571 соналъул 22 апрелалъ Маккаялда гьавурав ахирисев авараг. Аллагьас гьесухъе рещтІана вахІйалдалъун Къуръан. МухІаммад вукІана цеветІурав сиясатчилъунги, рагъул цевехъанлъунги ва гьединго тІоцебе бусурбабазул умма жинца гІуцІцІаравлъунги. Гьев чІаго вугев мехалда, тІолабго ГІарабазул бащадабчІинкІиллъи букІана исламалъул ракьлъун.\nИсламалъул кІудияв гІалим ва тарихчи Абу ЖагІфар МухІаммад атІ-ТІабарияс жиндирго «Тариху атІ-ТІабари» абураб тІехьалда хъван буго аварагасул сипаталъул хІакъалъулъ гьадин:\nГьев вукІана гьоркьохъеб лагаялъул: халатав гурев, къокъав гурев. Гьумералъул букІана гвангъараб кьер, цІакъго хъахІабги гуреб, тІогьилабги гуреб, берал — чІегІерал, расал — ризал, кунчІулел, цІакъ берцинал. Гьумер берцин гьбун букІана магжица. Халатал расал кІигъажаде щварал рукІана. Гьелъул кьер букІана чІегІераб… Гьесул рилълъин букІана тІадагьаб, гали тІамураб щинахъе кколаан гьев ракьалдаса ватІалъулев вугоян. Кинго гьесул рилълъиналъулъ букІинчІо чІухІи. Гьесул гьурмада букІана рокьи, хинлъи, лъикІлъи жиндаса бер босизе кІолареб. Ракъарал гІадамал гьесухъ ралагьидал гьезда гьебсагІатго квен кІочолаан. Гьесда аскІоре къварилъиялда ругел ккейдал, гьезда жодорго къварилъаби кІочонаан, гьесул тІабигІаталъул берцинлъиялъ ва каламалъул бигьалъиялъ хІайранги гьарун. Гьев вихьаралщинал якъинго рукІана, кидаго цебеги хадубги, гьесулгун гІадин кІалъай гьуинав чи жодода вихьичІоян. Гьесул мегІер букІана битІараб, цаби рукІана цоцадаса батІа тІурал, (берцинал). Зама-заманаялдасан гьесул ботІрол расал кІигъажаде риччан рачІунаан ва цо-цо мехалъ гьес гьел ругьунаан кІиго яги ункъго гъалги гьабун. 62 сонил гІумруялде вахиндал гьесул букІинчІо хъахІаб рас…\nБуддал статуя Камакураялда (Япония)\nАнтарктидаялдацин «ГӀазул гьатӀан»-абун килиса буго бан. (б. сур.)\nАлбания буго 90% халкъалъул бусурманал ругеб Европаялъул пачалихъ.\nИнгилис теологасул хъвай-хъвагӀаязул, гьев хун хадув 330 сон ун гурони расшифровка гьабизе лъачӀо.\nМухӀаммад аварагасул Марьям абурай чӀужу йикӀана Африкаялдасан, РайхӀанги Сафийяги рукӀана жугьутӀал.\nКатоликияб диниял минабазул иерархиялда гьоркьо Мукъадасав Пётрил килисаялъ кколаро - Латеранияб базиликаялъ ккола.\nТарихалда жаниб тӀоцебе тавхӀид пачалихъияб дин гӀадин босун буго XVIII династиялъул фараонзабаца.\nЖиндирго дин хисизе бокьичӀого, цо датав графас жанив тӀамиги бищана, пачаясул яс ячинеги инкар гьабуна.\nКин дуца кумек гьабилеб\nГьаб бутӀаялда Дуе кӀола диналда хурхарал макъалабазда тӀасан гьари тезе.\nЦӀиял макъалабазе гьариял: ЖамигӀул Исламия, Католицизм, Таврат, Хъанч, Ягьудия, ЦӀияб Завет, ТавхӀид, Оккультизм, Бахаи, Мифология, Ягьудиял, ГӀиса авараг, ШайтӀан.\nГӀурус мацӀалдаса макъалабазул таржама гьабизе гьариял: Православие[ru], Иисус Христос[ru]\nЦогидал мацӀаздаса макъалабазул таржама гьабизе гьариял: Ницше, Фридрих[ru], Юсуф авараг?!, Хадид Ясин[en], ХӀамза ибн ГӀабд Ал-МутӀтӀалиб[fr], Конфуций[de] Кант, Иммануил[de],\nКамарал макъалаби/ЦӀиял хъвазе: ЦӀиял хъваялъе/Дин, ЦӀиял хъваялъе/Христианлъи, ЦӀиял хъваялъе/Православие, ЦӀиял хъваялъе/Ислам, ЦӀиял хъваялъе/Ягьудия, ЦӀиял хъваялъе/Буддизм, ЦӀиял хъваялъе/Даосизм, ЦӀиял хъваялъе/Индиялъул динал, ЦӀиял хъваялъе/Оккультизм\nМакъалаби лъикӀлъизариялъе гьариял: Диналъул хӀакъалъулъ тӀурачӀел макъалаби, Шагьадат, Как, Къуръан, ХӀаж, Адам авараг, Мажгит, Инжил, ГӀумар ибн ал-ХатӀтӀаб, Такъва, ИхӀсан\nНужеца диналда хурхараб цо гӀанги макъала хъван батани, жубае гьеб цӀиял макъалабазул сияхӀалда.\nГьал диналда хурхарал макъалаби гьал цоялгун цолъизаризе ккола:\nДиниял хӀалтӀухъаби: Епископал — Румалъул папал — Аварагзаби — Диниял церехъаби — Мукъадасал — Богословал (теологал) — ГьатӀаналъул хӀалтӀухъаби\nПорталалъул цӀиял харбал\nРагьана цӀияб портал - Ислам\nИсламалъул хӀакъалъулъ макъалаби хъвай,\nгӀахьаллъи гьабе Ислам Порталалде\nХвалил килиса (МахІачхъала)\nАллагьасул берцинал цӀарал\nЧӀикӀаса СагӀид афанди\nВикигъамас Викикъамус Викимактаб Викицитата Викихарбал\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=Портал:Дин&oldid=70893»\nПоследний раз редактировалась 3 Декабрь 2019 в 21:50\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабуна: 21:50, 3 Декабрь 2019.


Храх-Убаялъул гIадамал: "Ниж пачалихъалъ гуккана..."\nХрах-Уба росдал жамагIаталъ хIаракатчагIи\nАзербайджаналъе кьурал Храх-Уба ва Урьян-Уба росабазул гIадамаз гIарз гьабулеб буго, пачалихъалъ кьураб рагIиялде балагьичIого, жал жакъаги хутIулел ругоин тIад тIох гьечIого, жал лъиениги къваригIун гьечIин, жидер божилъи хун бугин киналго хъулухъчагIаздайин. ГьанжелъезегIан жидер гражданлъилъул суалалцин рагIалде рахъинарун гьечIин.\nГьениб гIадамазе рукIа-рахъин гьабизе росу-рукъ базе ва квегIенлъаби гьаризе хIукму къотIана Россиялъул президент Владимир Путиница 2013 соналъ. 2014 соналъ, гьенир киналго хIалтIаби байбихьизе кколел рукIана. Гьел хIалтIабазе харж гьабизе хIажалъулин 908 млн. гъурущ ва гьеб гIарац Дагъистаналъе биччазеги бугин лъазабулеб букIана тIалъиялъ.\nАмма гьелдаса чанго сон аниги, жакъа къоялде щибго хисараб жо гьечIин, гIицIго жидер хьул тIагIин гуронийилан абулеб буго «Храх-уба» абураб жамгIияб гIуцIиялъул нухмалъулев Бахтияр Мамедовас. ТIалъиялде ва хIакимчагIазухъе хъварал кагътазул хIасил кколеб гьечIин, гьезул бицунеб цо бугин, гьабулеб цогидаб бугин баян гьабуна гьес «Эркенлъи» радиоялъе.\nМамедов Бахтияр: « ГьабсагIат сихIкъотIун чIун руго киналго. ЦогIаги идараялдаса жавабги щолеб гьечIо нижее. Жиндир заманаялъ, Дагъистаналъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповас къабул гьарураб мехалъ, нижее рагIи кьун букIана 86 гектар ракьул кьезе росдал магIишаталъул хIажалъалабазе. Кидаго ракьуда хIалтIун гIумру гьабулел чагIазе батIияб иш захIмалъула. Ракь хIалтIизабун ругьунал руго ниж гIасрабазго. Амма хадуб, нижеда абуна гIицIго мина базе щивасе 15 сотых гурого батIияб бакI бихьизабулеб гьечIин. ГIадамал разилъулел рукIинчIо, амма тIалъиялъул вакилзабаз гIадамазе рагIи кьуна, гьеб 15 сотых босизе разилъани, гьенир нухал гьарилин, газ, лъим, ток ва цогидал квегIенлъабиги чIезарилилан, цинги гIадамалги разилъана. Гьалеха, кIиго сон ана гьелдаса, гьабсагIат гьеб бакIалде кинабгIаги нухцин бахъун гьечIо. Нижее кьураб рагIи кквечIо, гуккана ниж. 150 хъизам буго гочинарурал гIадамазул гIагарлъиялъухъ, гьанир дора гIумру гьабун».\n«Новый аул» абураб бакIалда гIадамазе минаби ран кьезе кколел рукIун руго, гьеб мурадалда 908 млн. гъурущ гIарац харж гьабизе кколаанила. Амма гочинабулеб бугеб Новолак мухъалъулго гIадаб къисмат гьеб росу баялъулги ккезе рес букIиналъ, гIадамазе рукъзал жидецаго разе рукIине гIарац кодобе кьезе бокьун букIанила, амма гьеб гIарцулги хабарго лъугIанилан бицана Мамедовас.\nГочинарурал гIадамал рахъинариялъул суал тIубазе бихьизабун букIана хасаб программа, 2013 соналъ Россиялъул президентас гIадамал цIияб бакIалде рахъинаризе бахъараб хIукмуялда рекъон, гьеб программа гIумруялде бахъинабизе хIажалъулеб гIарац дотациязул хIисабалда биччазе федералияб централъ инкар гьабидал, хIукму ккун буго 2008-2013 соназда хIалтIулеб букIараб «Юг России» абураб федералияб программаялъул сурсатаздасан биччазе, амма гьениб харж гьабизе регIараб гIарац букIун гьечIо. ГьабсагIат, 2018 соналде щвезегIан хIалтIулеб бугеб «Юг России» абураб программаялда рекъонги гьеб мурадалда харж гьабизе бихьизабураб гIарац гьечIин баян гьабулеб буго Дагъистаналъул Экономакаялъул министерлъиялъул пресс-хъулухъалъ.\nФедералияб централъ ва Дагъистаналъул тIалъиялъ кIвар кьечIогон тун ругин гIадамалилан абураб жо мекъи букIинин абулеб буго Москваялда бугеб Дагъистаналъул вакиллъиялъул жамгIияталъулгун ва низам цIунулелгун рухьенал гьариялъул рахъалъ нухмалъулев ГIумар Ибрагьимовас. Жиндир заманаялъ, Россиялъул тIалъиялъ гIадамал тIад руссун Дагъистаналде рачIиналъул суал тIубанила, гьенир чIарал чагIиги кканила гIицIго 3 хъизамилан баян гьабуна гьес. ГьабсагIат тIубазе хутIун бугила социялияб рахъалъул суал.\nГIумар Ибрагьимов: « Гьеб суал тIубазе къабул гьабураб программа кибего тIагIун гьечIо. КиналгIаги Дагъистаналде гочинарурал гIадамал инфраструктураялъ ва социялиял шартIаз хьезариялъул суал тIубалеб буго. ГIадамазда жидедагоги бичIчIулеб буго гьеб иш цо къоялда ва цо моцIида жаниб тIубалеб жо гуреблъи. Россиялъул тIалъиялъги Дагъистаналъул тIалъиялъги гьел гIадамал рехун тун гьечIо, заманалдасан гьеб гIунгутIи тIубан лъугIизабизеги буго».\nГьабсагIаталда гIадамазул ругел паспортазда МухIарамкент мухъалъул Храх-убы ва Урьян-убы росулъ гьабураб хъвай-хъвагIай хутIун буго, гьезие документалги жеги хисулел гьечIо. Ясли-ахазда, школазда ва азарханаязда кколин гьелда бан лазатбахъиялин абулеб буго «Лезгияр» абураб жамгIияб гIуцIиялъул вакил Гереев Русланица. Ракьал Азербайджаналъе кьолаго, гьелда данде рукIарал гIадамазе гьукъун бугила Азербайджаналъ гIорхъи бахине, гьезие гочинчIого хутIарал жидер гIага-божаразухъе инецин рес гьечIила. Гьедин, Храх-убы росдал школалъул директор вугила жиндирго хъизамалъухъе тIадвуссун бажаруларого. Гьесул чIужу хванила дагьай цее ва гьей юкъизе ва хабатIе вахинецин виччачIила гьев жиндирго росулъе. Азербайджаналда гъорлъе жидер ракьал иналда данде рукIарал гIадамазул сияхIал гIуцIун ругила Азербайджаналъул рахъалъ.\nНахъойги Азебайджаналъе ракьал кьуна\nЕвропарламенталъул вакилзаби Храх-Уба росдал гIадамазухъги гIенеккана\nХрах-Уба гьанже Палыдлы кколеб буго\nЛъица лъазабураб тендер?


«Мурад - гIолилал такъсиралдаса рикIкIалъи»\nАхир заманалъул квешлъабаздаса гIолилал рикIкIад гьари, гьезулъ сабругун иман щулалъи - тIоцебесеб къоялдаса нахъего гьеб мурад буго «Шамил районалъул гIолилал» жамгIияб гIуцIиялъул. Киналго соназ гьабунщиналъул бицинчIого, гIицIго 2019 соналда «Шамил районалъул гIолилал» гIуцIиялъ гIахьаллъи гьабун буго 200-ялдасаги цIикIкIун исламиял, тарбия-лъай, бичIчIи кьеялъул, спорталъул ва цоги батIи-батIиял тадбиразда. Гьедин гIахьаллъун гуребги гIемерал тадбирал, къецал жидецаго тIоритIиги гIадатияб ишлъун буго тIолабго районалъул гIолилал цоцалъ гъункараб гьеб гIуцIиялъе. Санайилго гьел тадбиразда гIахьаллъулезул къадар 100 азаргоялдаса гIодобе кколаро.\n- Кин, кида бижараб гьеб гIуцIи ва сундуе гIоло цолъарал «Шамил районалъул гIолилал»?\n- Гьеб рагьулеб буго, кIудияб кIваралъул жамгIияб ишалъе байбихьи лъурав, Зивуриб росулъа ГIабдулхIамид ХIажиевасулгун гьабураб гара-чIвариялъ.\n- Цебеккун Дагъистаналда букIинчIеб гIолилазул гIуцIиялъе кьучI дуца лъуна. Кин гьеб пикруялде мун вачIарав?\n- Нилъеда ракIалда буго 2014 соналда Шамил районалда букIараб ахIвал-хIал. Дагъистаналда бищунго гIемерал такъсирал кколеб районлъун рехсолеб букIана гьеб. Доб мехалъ гьениб букIана чIвай-хъвей, терактал, рес букIана гIемерал гIолохъаби вагьабиязул рахъалде ине. Гьелъие аслияб малъилъунги букIана нилъер муфтий АхIмад-апандиясул ишара. Байбихьана щибаб росулъа бажари бугел гIолохъабиги ракIарун, бугеб масъала гьезулгун гьоркьоб лъеялдаса. Аллагьасе рецц буго бичIчIи бугел гIолохъаби, росу-ракь къиматал чагIи гIемер рукIин. Цогиги масъала босани, ракьцоязул бухьен букIинчIо цIакъ гIемерал ракьцоял росаби рахун къватIир гIумру гьабун рукIиналъ. Лъалеб букIинчIо кинаб ишалда, щиб чвахиялда гъорлъ бугеб къватIиб гIолеб нилъер наслу. Цо росулъа гIадамалгицин цоцазда лъалареб бакIалде ккун букIана иш. Мурад букIана районцоял цоцазде гIагар гьари, ккаралъур гъункун данделъулеб цо жамагIат лъугьинаби.\n- ГIабдулхIамид, сунда мугъчIвай гьабураб ва лъица квербакъараб байбихьуда?\n- Щибаб росдал имамзабазде, бегавулзабазде ва жамагIатчагIазде букIана ракIбай. Гьеб заманалъ районалъул имамлъун вукIана ГIасаса ХIасан-хIилми. Гьесиеги цIакъ къабуллъана нижеца байбихьараб иш. ГIемерисел тадбиразулъ живгоги гIахьалъун кумек гьабуна хIалтIи гIуцIиялъе. Районалъул бетIерлъуда дол соназ вукIарав МухIамад Асиятиловасги кутакалда рахъ ккуна нижер. Амма бищунго кIудияб мугъчIвайги божилъиги Дагъистаналъул Муфтиясда букIана.\n- Жакъа къоялъ чан чи гъорлъе вачунев «Шамил районалъул гIолилал» гIуцIиялъ?\n- Районалда буго 43 росу, гьел киналго росабазул руго жиде-жидер гIуцIаби, спорталъул командаби, гьезул рахъ кколел. ГIахьаллъи гьабичIого батIатIун чIарал гIолохъаби нагагьги ратиларо. Щибаб росулъ вищун вуго гIолилазул цевехъанги. Гьел кураторал данделъун цере лъола масъалаби, гIуцIула хIалтIи, гьабула хIукму.\n- Гьенир гIахьаллъизе гIолилазул гъира бижизабизе захIмат букIанищ?\n- ТIоцебе дагьаб божилъи гьечIолъиги букIун батизеги бегьула. Кинаб бугониги политикаялъе гIоло гIуцIараб иш батилин ракIалде ккезе рес букIаралъул. Амма нижер хIалтIи бихьидал, киназдаго бичIчIана ният бацIцIадаб букIин.\n- Санайил цIияв цевехъан хисиялъ щиб кьолеб?\n- Щивав чиясе хасиятаб буго цо бакIалда гIемераб заман бани, гьев гьелда ругьунлъи. Щуго соналда жанив нижеца хисана анлъго нухмалъулев. Гьел киналго жакъа лъикIаб нухмалъиялъул хIалбихьиги щварал, бокьараб даражаялда хIалтIи нухда бачине бажарулел гIолохъаби руго. Росабазул кураторазда гьоркьор лъикI хIалтIарал чагIазул цоясда цIар чIван вищула.\n- Тадбирал тIоритIулаго дандчIвалел захIмалъаби ругищ?\n- Гьаниб абизегIанасеб захIмалъи нижеда бихьичIо. Росабазул бутIрулги имамзабиги рекъон гьабулеб бугони хIалтIиялъул захIмалъиги батичIо.\n- Нужедаса мисал босун цогидал районаз гьабулеб бугищ гьединабго хIалтIи?\n- Дагъистаналда гIемерисел районазда гьединал гIуцIаби нижер мисалалдалъун гьаруна. Гьел киналго районазул гIуцIцIаби данделъун гьабуна жакъа киса-кибего машгьураб, «Ас-Патриоты» ассоциация. Гьеб буго Россиялъулго даражаялда гIолилазул пикру загьир гьабун цебе бахъунеб жамгIияб гIуцIи. Гьелъул нухмалъудаги вуго Унсоколоса ГIабдулхIажиев Шамил.\n- Щуго сонил хIалтIул хIасилаздаса рази вугищ?\n- Аллагьасе рецц, нижеца цебе лъун букIараб масъала гIемерисеб рахъалъ тIубана. Росабазулъ ва къватIир ругел жамагIатазда гьоркьоб гьабураб хIалтIул хIасил - диналъ ва законалъ гьукъараб такъсирияб нухде унев чи районалда гьечIолъи бугин абизе бегьила. Цере цоцазда лъаларел рукIарал гIолилал гъункун цо жамагIатлъун лъугьана. ГIицIго цо-кIиго чиясда гьабун бажарулеб хIалтIи гьеб гуро, лъикIалщинал гIолохъабиги гъорлъе журайдал, батIияб рухI лъун цебетIуна гьеб иш.\nДругие материалы в этой категории: « Занал руго цIикIкIун нухлул рагIалда\tБатIияб талихI Аллагьасдаги гьариларо »


Сталинил низам ритIухъ гьабулел чагIи экстремисталлъун рикIкIине рес буго Россиялда, Пачалихъияб Думаялъ пуланаб къанун къабул гьабуни.\nРоссиялъул Федерациялъул Шураялъ хIадурараб проекталда рекъон, халкъалда рагIун гьеб низам беццулел гIадатиял чагIазда гIакIа къотIизехъин буго лъабазаридаса щуазариде щвезегIан гъурущ. БатIи-батIиял гIуцIаби яги идараби гьел ратани, 30-100 азарго гъурущ.\nТарихчагIазул баяназда рекъон, 1921-1953 соназда улкаялда Сталинил низамалдалъун туснахъалде къотIун вуго 4 млн-са цIикIкIун чи, гьединго чIвазе къотIун вуго 800 азаридаса цIикIкIун чи.\nРоссиялда официалияб куцалда какун къимат кьун бугин Сталинил низамалъе, гьединлъидал гьанже гьелда тIадги рахъун, гьеб низам битIараб бугин аби пачалихъалда данде гьабулеб такъсирлъун рикIкIинехъин буго гьеб къануналъул проекталда тIад хIалтIарал сенатораз.\nГьезул рахъ кколеб буго батIи-батIиял политиказги инсанасул ихтиярал цIунулезгицин. «Яблоко» партиялъул вакилзаби Григорий Явлинскиясгун Александр Кобринскиясги, Борис Вишневскиясги лъикIаблъун рикIкIунеб халкъ бакIарулел бакIазда Сталинил суратал лъунгутIизе, гIадамазда цеве Сталин веццунгутIизе, гIицIго музеялгун, кинотеатразда, некIсияб къайи бичулел тукабазда хъинтIизе бегьиларин абулеб буго «яблокоялъулаз».\nГьединго Россиялъул Федерациялъул Шураялъул вакил Константин Добрынинил пикруялда рекъон, гьукъизе ккола къватIазда, росабазда, шагьаразда, метроялъул станциязда Сталинилги гьесда цадахъ гьеб низам билълъанхъизабулел рукIарал чагIазулги цIарал кьезе.\nГьевго Добрынинил рахIатхун буго къойидаса къойиде Сталинил асар гIолилазда гьоркьоб цIикIкIунеб букIиналъги. Гьелъ кутакалда зарал гьабизе бугин улкаялъеян абулеб буго гьес.\nМахIачхъалаялдаса Иляс Темиркаевги ккола Сталин берцин вихьулел гIолилазул цояв. ГьабсагIаталда Россиялда коррупцияги цогидаб гIала-гъважаги гIемерлъун букIиналъги гIемерлъулел ругин Сталинил рахъкколел чагIиян бицана гьес ЭР-ялъе. Сталиница гIицIго жиндиего гIоло щибниги гьабичIила, улкаялъе гIоло гурони. Амма гьел (гьес гьарунин абулел такъсирал) гьаричIого тIуралел рукIун ратиларила. Щайин абуни рагъулаб заманалда бокьараб ахIвал-хIал букIине рес бугила. Иляс Темиркаевасул пикру буго ахираб 100 – 120 соналда жанив тарихалда хутIарав чи кIиго вугилан абураб – Сталинги Генрих Фордги.\nИляс Темиркаев: «Рагъ буго рагъ. Масала, Наполеонасул яги Цезарил хIакъалъулъ бицунеб мехалда нилъеца бицунаро гурищ гьез гьарурал такъсиразул. Гьелъул гIаксалда, гьезда бахиллъун дозул гьунаразул бицуна. Масала, Наполеонас Египет мукIур гьабизелъун, гъаримал гIарабал, нохъаздеги гъун рухIулаан, гьез гьекъолеб лъеда гъорлъе загьру балаан. Гьединго Сталинил бицун течIого, бицеха Ленинил БагIараб терроралъулги, Хрущевасулги, Брежневасулги».\nГьанже рахъун Сталинил низам ритIухъ гьабулел чагIи экстремисталин рикIкIунеб къанун бахъизе лъугьиналъ квешаб гурони хIасил кьоларин рикIкIунеб буго МухIамадсултанов Илясица. Гьев ккола Дагъистаналъул Пачалихъияб Университеталъул социалияб факультеталъул декан.\nИляс МухIамадсултанов: «Идеялгун къануназдалъун рагъун, яги букIараб жо хисизабизеян лъугьун кколеб жо букIунаро. Тарихалда букIараб жо къватIиб чIвазабизе лъугьине бегьуларо, бугеб куцалда тезе ккола. Цо нухалда дун Италиялде ун вукIана. Шагьар бакьулъ лъун бугоан Сталиние гьабураб памятник. Дица дозда гьикъана гьелъул магIна щибилан. Доз бицана фашизм тIагIинабизе Сталиница кIудияб кумек гьабунин жидее.\nГьединлъидал гьесул цIар лъураб къватIги бугила жидер, памятникги бугила. КигIан тIекъав вукIаниги, гьев чи какун къватIиреги рахъун, къанунал къабул гьарун жал хIазе рекъон гьечIо. ГьедигIанго битIараб ахIвал-хIал улкаялдаги гьечIелъул. Гьеб битIараб букIине ккани, ритIарал къануналги къабул гьаризе ккола. Дир гIагарлъиги буго Сталинил репрессиязда гъоркье ккараб. БукIани щибха гьабилеб? Араб жо хисихабизе кIоларо, араб аралъуб тезе ккола».\nЭР-ялъ гара-чIвари гьабуна Сталинил низам ритIухъ гьабулел чагIи экстремисталлъун рикIкIине рес кьолеб къануналъул рахъкколел дагъистаниязулгунги. Гьезул жеги-жеги ццим буго Сталинида, гьесул заманаялда жидер гIагарлъи Сибиралде ритIунилан, гьединго Гьоркьохъеб Азиялде ритIарал чачаназул ракьазде Дагъистаналъул 114 росу зулмуялдалъун гочинабунилан.\nИосиф Сталин камун вуго цо-цоязе 60 соналъ\n60 сон тΙубанаСталин хваралдаса\nСталин гьечIого 60 сон...\nСтудентазеги нух Сталиница бихьизабулеб буго...\nЦо-цоязе жакъаги хlажат вуго Сталин


РОСАБАЛЪЕ САПАР - 26 Марта 2020 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nВоскресенье, 07.03.2021, 03:02 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2020 » Март » 26 » РОСАБАЛЪЕ САПАР\nГьаб анкьалда байбихьуда районалъул бет1ер щвана Гьац1алухъ росулъе. Т1оцебе райадминистрациялъул жавабиял х1алт1ухъабигун сапар бухьана росдал школалде, хал гьабуна кинан гьениб х1алт1и г1уц1ун бугебали, кинаб х1адурлъи школалъул бугеб К1удияб Ват1анияб рагъда советияб халкъалъ бергьенлъи босаралдаса 75 сон т1убаялде, кинаб х1алт1и школалда гьабулеб бугеб г1ун бач1унеб г1елалъе.\nВат1ан бокьиялъулаб тарбия кьеялда хурхун гьабулеб х1алт1и. Хал гьабуна ремонт гьабун ц1идасан къач1араб лъималазул ахалъухъ.\nХадуб щвана, культураялъул к1алг1аялде. Гьенибго т1обит1ана росдал бегавул Муртазаг1али Х1ажимух1амадовасул араб соналда гьабураб х1алт1ул ва бач1унеб соналда гьаризе ругел х1алт1абазул бицунеб х1исабкьей.\nРосулъ г1умру гьабун буго 517 чияс. Буго гьениб районалъул церет1урал школазда гьоркьоб рехсолеб школа, лъималазул ах, фельдшерлъиялъулгин акушерлъиялъул пункт, спортзал, культураялъул рукъ, масжид, ц1ияб мадраса.\nМуртазаг1али Г1усмановичас г1езег1ан х1алт1аби гьарун руго гьелгощинал росдал г1адамазеги, рехсарал х1алт1ул г1уц1абазеги жиндасан бач1араб кумек гьабиялъе. Ц1акъго зах1матаб суаллъун росулъ буго хасалил заманалда лъим ч1езаби, басралъун руго анц1-анц1 соназ цебе Ч1ондокь росулъан лъим бачарал турбаби, цо бак1алдасан къач1ани, цойги бак1алдасан рихъун рач1уна. Кин бугониги, хварал турбаби хисун, к1удияб зах1маталъул х1асилалда, росулъ г1адамазе ва боц1уе лъим ч1езабуна. Зах1матаб суаллъун бук1ана росулъ ругел ва росулъе рач1унел нухал къач1ай. Нилъерго ракьцояв Дагъавтодоралъул начальниклъун вук1арав Загьид Хочбаровасул кумекалдалъун к1удияб техника х1алт1изабизе рес рекъеялъ ц1ияб нух гьабизе к1вана. 142 азарго гъурщил багьаяб кьо бана, буго жеги къач1азе бугебги. Росулъ ругел нухазде чабах бана. Амма х1ажат буго ц1ад бараб мехалда гьел чурун инч1ого рук1ине, нухлул хьибилалдасан лъим ине рахъал рахъизе.\nРосулъ хисана электрикалъул ток жанибе бач1унеб 26 х1уби. Гьенибго бугеб 4 трансформаторалдасан 3-лъе, автоматал лъун, оборудование хисун гьабуна ремонт.\nНалогал кьеялъул рахъалъ росдада бук1араб налъи бец1ана. Т1абиг1ат ц1илъараб, киса-кибего хинлъи бач1араб мехалда росдал хабзал рац1ц1ад гьарула, т1орит1ула субботникал, гьадинго росулъги магъакь-к1ачар, рищни-къул бараб бак1азул гох1ал гьеч1о.\nГ1адамазул рах1ат хвезабун бугоан росдал культураялъул рокъоб гьеч1еб хинлъиялъ, гьеб басралъун, гьанже гурого гьанже биххун унеб х1алалда бук1иналъ, киназулго анищлъун буго росулъе т1абиг1ияб газ бачин, г1и-боц1ул г1ухьби рук1аниги, чуял-хьванабазул гьеч1олъиялъ, росулъ гьел г1емерлъун рук1ин, росулъ рукъзал гьаризе бак1ал кьолел гьеч1олъи.\nСПКялъул нухмалъулев Мух1амад Абусупьян Мух1амадзагьидовичасги х1исаб кьуна росдал жамаг1аталда цебе. Гьесул рах1ат хвезабун бугоан СПКялда х1алт1изе г1олохъанаб г1ел щолеб гьеч1олъиялъ, трактористал, бригадирал щунгут1иялъ.\nКолхоз – гьеб ккола, ян абуна гьес, – г1емерал хважаинзаби ругеб бак1. Живго х1акъикье ккеч1ого вук1ине лъаг1алие 1 миллион гъурущ кьелила жинца росдал х1ажалъабазе, колхозалъул г1иял жиндихъе арендаялъе кьуни. Лъаларила гьез жиндие гьебгощинаб хайир кьелищ кьеларищалиги. Кин бугониги, жинца кьураб раг1и т1убазабилилан.\n11 марталда х1исаб кьуна г1абадерил бегавул Сидикъ Мух1амадовас. Гьесул отчеталдасанги бихьулеб бук1ана Сидикъица росулъ г1езег1ан х1алт1и гьабун бук1ин. Баччун буго росдал нухазде чабах, гьеб росдал администрациялде гьоркьобе унеб Гозолоколо росулъ лъун буго трансформатор, цогидал администрациялде гьоркьобе унел росабалъги трансформаторал ц1ик1к1инарун, гьел къач1ан, бух1араб токалъухъ г1арац дагь унел – светодиодныял чирахъал росун, росу ток гьеч1ого тун гьеч1о.\nГьеч1ого хут1араб мехалдаги иш рекъезабизе лъалев электрик восун, росаби – Ильичил чирахъаз гвангъизабуна, росулъе бачана газ.\nХадубккунги гьаризе ругел х1алт1абазда гъорлъ Сидикъ Мух1амадовас рехсана Гозолоколо росулъ чабах бараб бак1алдасан, ц1адал рараб мехалда лъим ине рахъал рахъи, т1адеги нухазде чабах баччи, Г1обода росулъ ц1ияб школа бай, росдал клуб хинлъизабизе ресал рати ва гьелда т1ад ремонталъулал х1алт1аби гьари.\nК1алъазе вахъарав Ленинил ц1аралда бугеб СПКялъул нухмалъулев Расулов Х1усеницаги х1исаб кьуна жамаг1аталда цебе. Гьесда к1ун буго араб соналда данде ккун г1и-боц1ул къадар ц1ик1к1инабизе, г1ачияздаса бахъулеб рахь 918 литраялдаса 1130 литраялде бахинабизе. 70 гектар хъархъиде сверун бук1араб ракьалъулги къач1ан бекьизе к1вана 120 гектаралда пиринч1. Рак1алда буго т1адеги гьединалго х1алт1аби гьаризе. Гьабураб х1алт1ул х1асилалда, гьеб маг1ишаталъе щун буго пачалихъалдасан 12 миллион гъурущ г1арац. Гьеб ккола къокъаб заманалда Х1усеница к1удияб зах1мат бихьун гьабураб рахъи ц1ик1к1араб х1алт1илъун. Х1усеница СПКалъул рахъалдасан росдал бокьарал х1ажалъабазе х1алт1изабизе бегавуласухъе кьуна 300 азарго гъурущ г1арацги.\nАдминистрациялъул жавабиял х1алт1ухъабазул къокъа щвана росдал школалдеги. Гьениб гьабураб хал гьабиялъул х1асилалда киназего ц1акъго интересаблъун бук1ана Г1обода гьоркьохъеб школалъул педагогаз Лъай кьеялъул гуманитарияб ва тарихазул профилалъул «Точка Роста» централде гьабураб экскурсия. Гьениб нижеда ц1алдохъабаз бихьизабуна центр х1алт1изе лъугьаралдаса жидедаго лъарабщинаб ц1ияб, лъик1аб пайда ц1ик1к1араб х1алт1и.\nГьебго къоялъ х1исаб кьуна Бакьагьеч1и росдал бегавуласги. Гьениб аслияб къаг1идаялда бегавулас к1вар буссинабуна росулъ лъим ч1езабиялде. Чанго соналъ цебе росулъе лъим бачун лъурал басриял трубабиги рихъун лъим къват1ибе к1анц1ун ц1оролел иццалги, г1адамазул г1арзалги т1убараб соналъго х1ехьезе ккун руго Артурица. Г1езаг1ан бак1алдасан хисун руго турбаби, цо-цо бак1азда ран руго латкаби. Руго росулъ чабах баччарал бак1алги. Т1адеги баччизе буго чабах, ч1езе руго росулъа К1удияб Ват1анияб рагъде ун т1ад руссинч1ел ва руссун хваразул х1урматалда гъут1би, гьабизе буго парк ва т1адеги г1емерал к1вар бугел х1алт1аби.\nРосдал СПКялъул нухмалъулев Баринов Будуницаги х1исаб кьуна росдал жамаг1аталда цебе.\nЛъаг1елг1ан заманалда жаниб, гьес бицухъе, г1унк1к1ал жаниб расандараб сейфал рук1араб, рагъда хадусел соназ г1адин ханжу жаниб бук1инч1еб, г1и-боц1ул къадар ц1акъго г1одобег1ан ккараб маг1ишаталда, гьабураб свак лъалареб х1алт1ул х1асилалда Б. Бариновасда к1вана маг1ишаталде жанибе бач1инабизе 700 миллионгун 200 азарго гъурущ г1арцул.\nАрендаялъе маг1ишаталъ кьун бук1араб г1и кинабго нахъе босана ва киналго контролалда лъуна.\nНусго гектаралда бекьана люцерна, росана хаслихълъиялъул культурабазул элитаялъулал сортал. 300 гектаралда гьабизе буго рекьи гьел хьоназулги. Босана комбайн, бач1ин бак1арулеб трактор. Щибаб моц1алъ х1алт1ухъабазе кьолеб буго мухь-харж. Маг1ишаталда гьабулеб бук1инч1о делопроизводство. Гьабсаг1аталда «Меркурий» системаялда лъун буго г1и-боц1и. Гъамбулаталда бугеб гъутаналде бач1инабуна лъим. Ракьал х1алт1изарулел руго мурадалде щолеб къаг1идаялда.\n12 марталъ х1исаб кьуна Буц1ра росдал бегавуласги. Росулъ буго 576 маг1ишат, 1750 чи, 1200 ч1ег1ерх1айван, 3 азарго г1и, 300 чу-хьвани. Росулъ буго 2 школа, 2 лъималазул ах, 1 библиотека, 100 километралъул манзилалъул нухал.\nРосулъ аслияб къаг1идаялда к1вар кьолеб буго нухал къач1аялде. Амма нухал ччук1ун рач1унел рук1иналда бан гьелъул кколеб х1асил дагьаб гурого гьеч1о.\nГ1адамаз рорхулел рук1ана суалал росулъ ракулел гьеч1ел чирахъазул, бак1арулареб мусоралъул, арендаялъе кьолел гьеч1ел ракьазул. Рорхана гьел гурел цогидалги суалалги.\nГьебго къоялъ бук1ана Г1урк1ач1и росдал бегавул Г1абдулмажидов Мух1амад Камиловичасул х1алт1ул х1исаб кьейги. Гьесул х1исаб кьеялдасан бихьулеб бук1ана нухазде чабах баччи г1адал, иццазде лъим бач1инаби г1адал х1алт1аби гьес гьарун рук1ин. Гьарун бажарич1ого хут1арал х1алт1абиги дагьал гьеч1олъи. Гьезда гьоркьор руго г1адамазе рукъзал гьаризе бак1ал кьей, налогал рак1ари г1адал ва цогидалги суалал. Г1адамазул разилъиялдалъун церехун рехсарал росабазул х1алт1иги бук1ине бегьулеблъун рик1к1ана.\nАхиралда к1алъазе вахъарав райадминистрациялъул нухмалъулев Нурмух1амад Задиевас росабазул жамаг1атазда бич1ч1изабуна киса-кибго налогал рак1ариялда сверухъ бугеб разилъи гьеч1олъи мекъаб бук1ин, щаян абуни, налогал рак1арун щвараб г1арац кинабго росдал х1ажалъабазе бач1унеблъи, нухалги къач1азе, лъимги бук1инабизе ва цогидал х1алт1абиги гьаризе ккани налог кьч1ого бегьулареблъи.\nГьединго рукъзал разе ракь кьеч1олъиялъул г1айиб бегавулзабазда гьеч1еблъи, щайгурелъул х1адур гьарулел рук1ана районалъулго росабазул генералиял планал. Гьал г1агарал къоязда гьел лъуг1изе руго ва г1адамазе рукъзал разе ракьалги кьезе руго.


Администратораз бицухъе, гьеб гьумералда лъун рушелщинал суратал руго Ираналъул киналго бутIабаздаса ва рахъаздаса руччабаз жидецаго ритIун рачIенел суратал. 3 маялда хIалтIизе байбихьараб гьеб гьумер «лайкал» лъун жидее рекIее гIолеб букIиналъул гьанжеялде лъазабун буго 30 азаргогIан чияс.\nМасала, Тебриз шагьаралдаса гIаданалъ сурат бахъун буго магIарда тIадги чIун гьорое расги гьурщун. Гьелъ хъвалеб буго гьури ботIрода хъвараб мехалда букIунеб лазаталъул.\nИраналъул руччабаз хIижабалде данде жидерго протест гьадин лъазабулеб батани, исламалъул рихьизариял Ираналда гIадин пачалихъияб даражаялда цIунун гьечIеб Дагъистаналда цIикIкIунел руго, гьезул пикруялда, жал берцинлъизелъун пластикиял операциял гьарулел руччабазул къадар.\nДагъистаналда ахирисел анцI-анцI соназда жаниб лъикIго цIикIкIун буго мугIурузе операциял гьарулел гIадамазул къадар. Гьел цо берцинлъиялда хадур лъугьун гурониги медицинаялъул бихьизабиялда рекъонги гьарула гIадамаз ва гьеб гIадатияб иш буго республикаялда.\nДагъистаналда дуе жакъа лъикIав тохтурасухъеги ун пластикияб операция гьабизе, ай рукIкIалаби нахъе гьаризе яги даларал кIаркьаби дагьалго рорхизе яги гьелда релъараб цоги жо гьурмае гьабизе къваригIани дуде тохтурасул ирга кIиго лъагIалидасан гурони щоларин бицана тохтур ГIалиева Анжелаца.\nГIалиева Анжела: «Пластикияб хирургиялда хIалтIулел руго дида цадахъ цIалулел рукIарал цо-цоял. Гьезухъе абуни, кIиго лъагIел цебе гьабураб сияхIалда рекъон гурони ине рес щоларо. Пластикияб операция гьабизе бокьун батани лъикIав тохтурасухъ, кIиго лъагIалица чIезе ккола. Гьедин машгьурлъун ва цебетIун буго гьаниб гьеб кинабго».\nАнжелаца гьарулел гьечIо пластикиял операциял, амма гьелъ гьурмада гьарула ботоксалъул инъекциял ва батIи-батIиял маскаби.\nГIалиева Анжела: «Цо нухалда операция гьабурав чи цогиги вачIуна. Нодоялда, беразул рагIалда, кIал сверун раккулел рукIкIалаби лъиеха рокьилел? КIаркьаби далула заман анагIан. Гьеб кинабго кIванагIан букIухъе гьабизе бажарула нижеца гьарулел процедурабазда».\nДагъистаналда машгьурал пластикаялъул клиникаязул сайтазда кьолел руго гьез гьарулел процедурабазул багьаби. Гьоркьохъеб багьа буго 30 азаргоялдаса 50 азаргоялде щвезегIан гъурущ. Сайталда кьурал багьабазда рекъон, бищунго хирияб процедуралъун кколеб буго гьумер сверун ругел рукIкIалаби нахъе гьариялъул операция ва гьеб бахунеб буго 85 азарго гъурщиде. КигIанабха бугеб Анжелал процедурабазул багьа?\nГIалиева Анжела: «Багьа бараб буго даруялъул хиралъиялда. Масала, мезатерапиялъухъ кьола азарго гъурущ. Буго 7000 гъурщиде бахунебги дару. Хиралъиялда бараб букIуна процедураялъул эфектги. Москваялда, узухъда, гьеб кинабго гIемерго хираго буго Дагъистаналде дандеккун».\nСоциалиял сайтазда гIемер рихьула дагъистаналдаса ясаз лъурал жидерго суратал. Ахираб заманаялда гьезда гьоркьор лъалаго гIемерлъун руго понцIарал кIутIбиги, къалмица хъварал кьунсрулги, тIадеги рекIинарурал тIелхалги малъалги ругел ясазул суратал. Дагъистаниялъе хасиятаб гуреб гьеб сипат республикаялъул ясазда берцин бихьиялъе гIиллалъун тохтур Анжелаца рехсолеб буго жакъа информация дунялалдаго хехго тIибитIулеб букIинги къватIисел улкабазул даптаразда кьолел ва гьениб берцинаблъун рикIкIунеб сипат Дагъистаналдаги модаялде бачIунеб букIин.\nГIалиева Анжела: «Жакъа берцинлъиялъул эталонлъун рикIкIуна Голливудалъул актриса Анжелина Джоли. Гьединлъидал киназего бокьун буго гьелда релъараллъун рукIине. Дица рикIкIуна бихьиназдаги берцин рихьулин гьединал кIутIбийин. Дица бицунеб гьечIо гIурхъи тун понцIезарурал кIутIбузул. Комиксазда гIадин гуребха, цодагьалго жанир цIезаризе бегьула кIутIби, гьел гьадин гьарун рукIараблъи лъаларедухъ. Кинабго бараб букIуна дозаялда. Цо-цоязда бихьуларо гьеб берцинлъиялда ва сурукълъиялда гьоркьоб бугеб гIурхъи».\nАнжелаца бицана модаялъе улкабазул гIурхъаби гуребги ясазул ригьгицин мукIурлъулеб бугин.\nГIалиева Анжела: «15-16 сон барал гIисинал ясалцин рачIуна дихъе кIутIби гьаризейин абун. Узухъда, дица гьабилищха. Гьезул эбел-эмен разилъун рачIунел чагIи ратуларо гьел дихъе».\nГIемерищха рачIунел Анжелахъе руччаби?\nГIалиева Анжела: «Цо-цо мехалда тIубараб къоялъ гIодой чIезе щоларо дие гIадамазул гIемерлъиялъ. Дихъе рачIунел чагIазул къадар азариде бахунебги батула, бахинчIого букIинеги рес буго, щайгурелъул цого чагIи тIад-тIадруссун рачIунелъул».\nДагъистаналда гIолохъанаб гIелалда гьоркьоб цоги гIатIидго тIибитIараблъун кколеб буго «бомбитаби» абураб рагIи.\nГьел къватIир чIвазабураб магIнаялъул скетч бахъун букIана «Горцы от ума» абун лъалеб проекталдаги.\nГьений аслияб роль хIарай авар театралъул актриса Халидова Рукъиятица бицана хас гьабун гьеб скетч бахъиялъе букIараб гIиллаялъул.\nДагъистаналъул Пачалихъияб Университеталъул мугIалим МухIамадова Разиятидаги щибго квешаб жо бихьулеб гьечIо чIужугIаданалъ жийго берцинайлъун ва гIолохъанайлъун йикIине жиндиего хъулухъ гьабиялъулъ, амма гьелдаги бичIчIулеб гьечIо гIурхъаби тун, киналалиго сипатазда хадур лъугьун, ясаз ва руччабаз жидерго гьумер ва черх хисизабиялъе гIилла.\nБерцинлъи буго щибав чиясда жиндирго къагIидаялда бичIчIулеб жо. Гьелдаго цадахъ тарихалда букIуна щибаб гIелалъе берцинлъиялъул эталонгиян бицана нахъеги Разиятица. Цересел художниказ жанирцIурал руччабазул суратал рахъулел рукIун ратани, гьанже берцинлъиялъул эталоналда хIалакъал ругин ва жакъа модаялда бугеб метер сурун бихьулеб къагIида бугин, гьединлъидал метер тIадбуссунареб берцинлъи жакъа хвезаби битIараблъун бихьулеб гьечIо мугIалималда.\nБерцинлъиялда ва сурукълъиялда гьоркьоб гIурхъи\n«МагIарулалъул курхьен»- чехалъ Кубачиялда бахъараб фильм


Миллияб авиакомпаниялъ ракьцоял рази гьариладай?\n2011 соналъул декабралда "Росавиациялъ" рорженал гьаризе изну кьолеб лицензиялдаса махIрум гьабуна “Авиалини Дагестана” абураб компания ТУ-154 тайпаялъул гьелъул боржаро гIодобе ккун букIиналъухъ.\nКватIичIого Дагъистаналда букIине буго жибго жиндаго чIараб авиакомпания. Гьелъ рес кьезе буго регионалда жанисел гьединго магистралиял рорженал гьаризе. Гьелъ рес кьезе буго гIадамазе хIалтIулел бакIал чIезаризеги, гьаваялдасан роржаралъухъ босулеб гIарацги гьркьохъеб багьаялда чIезабизе. Дагъистаналъул аэропорт букIинеселде кинал галабиги тIамун унеб бугебали бицунеб букIана гьел къоязда гьеб идараялъ журналисталгун гьабураб дандчIваялда.\nДагъистаналъул аэропорталъул букIинсеб жакъа хурхараб бугин кIиго чиясда, инвесторазда ва дагъистаналъул нухмалъиялдаян абулеб буго "Дагъистаналъул Авиалинии" гIуцIиялъул нухмалъулев ГIумариев Мирзаца.\nГьеб инвесторлъун ккола Сулейман Керимовас нухмалъи гьабулеб “Нафта Москва” абураб гIуцIи.\nИсана сон байбихьаралдаса араб анлъго моцIида жаниб гьабураб хIалтIулги, бачIунеб соналда церечIарал масъалабазулги, аэропорталда реконструкция гьабулеб бугеб куцалъулги хIакъалъулъ бицне дандеракIарун рукIана гьез итни къоялъ журналистал.\nПресс-конференциялда борхараб тIоцебесеб суал букIана Дагъистаналъул Аэропорталъ жидерго хIалтIухъабазе кьезе букIараб налъул сал тIаса бихьанилан абураб.\nКиналго хIалтIухъабазе чанго моцIалъ кьечIого хутIун букIараб моцIрол харж кинабго кьун бахъанин. 2012 соналдаса нахъе гьеб налъул гIаммаб къадар бахун букIун буго 225 миллион гъурщиде.\nКинабго гьеб гIарац кьун бахъанилан бицана "Дагъистаналъул Авиалинии" гIуцIиялъул къватIисеб арбитражалъул нухмалъулъев Рамазанов Дуниямидинца:\nРамазанов Дуниямудин: «2013 соналъ нижеца щивниги хIалтIудаса нахъе витIичIо. Гьелъул гIаксалда гIлохъанал лъай бугел махщелчагIи хIажат руго аэропорталъе. ХIал гьабун чи нахъе витIизеян абураб масъала нижеца киданиги цебе лъечIо, лъезги гьечIо».\n2011 соналъул декабралда "Росавиация" абураб гIуцIиялъ рорженал гьаризе изну кьолеб лицензиялдаса махIрум гьаридал абулеб букIана Дагъистаналъул авиалинии компаниялдаса гIемерав чи хIалтIи гьечIого хутIизехъан вугилан.\nГьеб идараялъул нухмалъулев хисулев ГIангутIаев ГIабдулаца Эркенлъи радиоялъе кьун букIараб баян ккола гьеб.\nДоб мехалъ Аэропорталъул нухмалъулевулъун ГIумариев Мирза вукIинчIо, Жабир Абакаров вукIана. Жакъа ахIвал-хIал тIубанго хисун бугилан бицана журналистазе гьеб суалалъе жаваб кьолаго тIадехун рехсарав Дуниямудиница.\nГьеб жаваб журналистазе дагьабги камил гьабуна живго ГIумариев Мирзацаги. Жакъасеб Дагъистаналъул аэропорталъул гIуцIиялда ругел махщелчагIи жидее меседил къиматалда ругилан абулеб бугоан гьес.\nХIатта жидер хIалтIухъаби тIалаб гьабун республикаялъул жансиел ишазул министерлъиялдасацин рачIунел ругин чагIи.\nБищунго жакъа жинди рахIат хвезабураб хIужа кколин жив аэропорталъул нухмалъуде вачIаралдаса гьаваялдаса роржаралъухъ босулеб гIарац хиралъанилан тIиритIизарурал хабараз.\nАмма гьелдаго цадахъ жинде абизе бокьун бугин тIолго россиялда дандеккун балагьани Дагъистаналда ругездаги гьездаги гьоркьоб кIудияб батIалъи гьечIин.\nАвиакомпаниязул бицунелъул гьес бищунго тIадчIей гьабуна июль моцIалдаса байбихьун Дагъистналдаса рорженал гьаризе байбихьараб татаразул "АК-Барс –Аэро" абураб компаниялда.\nАслияб куцалад гьелъ рорженал гьарула Красондар, Сочи, Мин-Воды, Ростов гIадал шагьаразде.Татаразул авикомпания Дагъистаналде хIалтIизе бачIаралдаса гьеда щвезегIан гьеб шагьаралде аслияб куцалда автобусалда унел рукIарал гIадамал гьанже аэропланазда гочунел ругилан абуна ГIумариевас.\nГьелъие нугIлъи гьабулин жакъасел автобусазул бетIергьабазги. Бащдал чIорого хьвадулел ругин жал гьанже доре-нахъеян рахIат хварал кIалъаял рагIанин жинда гьезул.\nПресс-конференцилда журналистазе рагьараб цIияб хIужалъун кканин абизе бегьула кватIичIого дагъистналда лъидаго бачIеб "Дагъистан" абураб авиакомпания гIуцIизе букIин.\nАмма гьеб букIине бугин аэропорталда бачIеб, Дагъистаналъул хIукуматалъул нухмалъиялул къайимлъиялда гъоркье унеб, жибго жиндаго чIараб юридикияб гIуцIиян бицана ГIумариевас:\nГIумариев Мирза: «Дагъистанлъул авикомпания рагьун хадуб гьелъ рес кьезе буго гьабсагIаталъ ругел маршрутазда тIаде нижералгоги журан регионалда ажнисел рорженал гьаризе ва гьединго гьаваялдасан роржаралъухъ росулел багьабазда жанирги цогидал авикомпаниязулгун конкуренция гьабизе.\nЦояз хIехьела гьеб цогидал ахиралде швезегIан хIалтIила, амма бищунго кIудияб квегIенлъи гьелъул буго пассажиразе. Гьединго авиакомпания гIуцIун хадуб гьелъ рес кьезе буго 300-400 щвезегIан чиясе хIалтIи щвеялъеги».\nПресс-конферцниялда гьединго борхана аэропорталъул реконтструкциялъул суалги. Гьелда рекъон аэропланал роржунеб мухъ гIатIид гьабизе рагIула 4 км бащадаб манзилалда.\nАэропоталъул майдан сверун бугеб галанги нахъе гьабун гьоркьосан канлъи бихьулеб къед лъезе рагIула гьениб. Гьединго аэровокзалъул минаялда жанир лъезе хIисабалде росун руго цIиял терминалалги. КIиго аэроплан цояб гьаваялде бахъунеб цояб гIодоб чIолелъул квал-квалал загьирлъулел рукIун руго цере.\nРеконтсрукциялъул хIалтIаби лъугIун хадуб гьеб тайпаялъул кIвекIенал лъугIизе ругилан абулеб буго ГIумариевас.\nАэропорталда гьел киналго хIалтIаби гьаризелъун "Нафта-Москва" гIуцIиялъ гьенибе биччазе рагIула 500 миллион гъурущ, федералияб бюджеталдаса харж гьабизе рагIула кIиго миллиард гъурущ гIарцул.


Расул ХIамзатов гьавуралдаса - 95 сон\nДида бихьула цIа дир инсул гъасда...\nСапаразде руссун руго дир сонал.\nСверулев вуго дун гьаб дунялалда.\nАмма кив кканиги, кидаго даим\nДида бихьула цIа дир инсул гъасда.\nРугъун щвараб керен кколебщинахъе-\nДида бихьула цIа дир инсул гъасда,\nГьеб цIа сун хадуса свине вуго дун,\nДир сапар лъугIила, кучIдул къотIила…\nШагIирасул рекIел даимаб ахIи\nАмма свинчIо гьеб. Дагьабги гьелегьана шагIирасул инсул гъасда цIа. Жакъаги сапаразда вуго халкъияв шагIир. Гьелъие нугIлъи гьабула санайил гьесухъе гьоболлъухъ щолел хъахIал къункърабаз.\nШагьаралдаса магIарухъе унелъул, дун цо лахIзаталъ лъалхъана жиндирго цIар кьураб къотIноб шагIирасе бараб памятникалда цее. Бокьула дие гьение щвезе ва хвелгьечIел асаразе чIаголъи кьурав шагIиргун гаргадизе. Гьаб нухалда шагIирас бицунеб букIана вижараб росдалги, росулъ бугеб инсул минаялъулги, гьениб гъанситохъ бакун тараб цIадулги:\nЦIорорал мугIрузде вахунев вуго -\nРалъдал полопалъухъ балагьун вуго -\nНакIкIал, хьухьал хъвалхьун, воржунев вуго -\nЩибаб магIил горо гиранщинахъе -\nДида бихьула цIа дир инсул гъасда…\nДирги ракIцIана ЦIадабе, шагIирасул асараз тIоцебесеб роржен гьабураб ЦIадастаналде.\nШагIирасул гьаракь рагIулеб буго\nДир гIагараб ТIануси росдал рагIалдасан бихьула жиндего тIаде бегараб кьурул ахалъуда рещтIун бугеб ЦIада росу. Нижер росаби цолъизарун руго мугIрул сухъмахъаз. Ва борхалъудасан сухъмахъазде галаби тIамулагоги, рагIулеб бугин ккола инсул гъасда бакараб цIадухъ даим урхъарав шагIирасул гьаракь:\nРугъун щвараб керен кколебщинахъе -\nЖакъа къацандана, къварилъахъдана-\nГIедегIулей йиго гьеб цIадухъе, цIидасанги шагIирасул асараз хинлъизайиялде хьулгун.\nСухъмахънухалккун уней йиго шагIирасе шагьарлъун хутIараб гьитIинабго ЦIада росулъе. Гьале Расулил ЦIадастан. Гьанже гурел гьанже тIаде рортун рачIинин ккарал росдада тIад цурал гьадал кьурабалъан чанги хархадун ватила гьитIинав Расул. Гьел кьурабазул тIогьив гIодовги чIун, чанги хIикмалъун ватила гьев, хунздерил тIалъиялъул берцинлъи бихьун. Гьеле гьеб мехалда рещтIунеб букIун батила гIолохъанав шагIирасул пикрабазулъе шавкъги. Щиб лъалеб, гьенисан, дунялалда рагIиледухъ ахIун батила гьес цин Дагъан, цингиги Дагъистанилан.\nРосу бакьулъ буго лъабго памятник - цояб инсуе, ЦIадаса ХIамзатие, кIигояб - вацал Расулиеги ХIажиясеги. ГьитIинабго росдал лъабго кIудияб цIар, цIва, тIадегIанлъи, борхалъи, чIухIи.\nГьале Расулил лъимерлъи жаниб араб мина. Гьелда берчIвайдал, черхго цIунцIрахинабуна. Гьале гьаб минаялъул кавудахъан лъуна шагIирас дунялалъул адабияталде тIоцересел галаби. Гьаниб инсул гъасда бакараб цIадуца цIумазул борхалъуда лъуна гьев. Гьеб цIагун цадахъ ана гьев сапаразде, гьебгун вуссана сапараздаса. Гьеб цIадухъ гIодовги кIусун, гьикъана гьес гIагараб ватIаналда:\n- Бице, эбел ВатIан, бице, Дагъистан,\nМустахIикъав вугищ дун дур цIаралъе, - йилан.\nГьаб берцинлъиялъул хIакъалъулъ гурищ Расулица ахIараб:\n- Киналго лъаразул бусаби гьанир-\nГьекъела, ганчIазда наку чIван, иццал,\nБитIахъе ботIрода тIад цIваби гьанир-\nЦIавуцIун квер бегье, кквезецин щвела…,\nГьанир дур гъуждузда цIумал рещтIуна,\nДуца чагъана хъван, чундул кьурдула…\nГьанир хIелхIедула гIицIго хIанчIазе,\nХIилла гьабуларо чундузегицин…,- илан.\nГьаниб бижана шагIирасул тIоцебесеб кечI\nГьале минаялъул тIоцебесеб тIала. Гьале гьаниб бакараб цIаялъ гвангъизарун ратула Расулил шигIрабазул нухал. Гьеб цIаялъ веэдана, гьелъ къвалакье вачана, гIумруялъул бецIал кьеразе кунчIи кьуна, кунчIарал цIунана хIилла-рекIкIалдаса.\nГьанже гьеб мина ккола ЦIадаса ХIамзатилги ХIамзатил Расулилги гIумруялъул ва махщелчилъиялъул хIакъалъулъ бицунеб музей-миналъун, адабияталъул рукълъун. Гьеб гIуцIаралдасаги исана тIубана 45 сон. Гьелгощинал соназ чан батIияв гьоболдай рещтIарав гьеб минаялъув. Гьеб киналъулго хIакъалъулъ дие бицана гIемерал соназ музеялъул директорлъун хIалтIулей йигей, Дагъистаналъул культураялъул мустахIикъай хIалтIухъан\nГIайшат ПатахIовалъ. Гьединго ГIайшат хIалтIулей йиго ГIарани росдал гьоркьохъеб школалда учительлъунги. Дунги гьейги чанго соналъ цадахъ хIалтIана ТIануси гьоркьохъеб школалда. Доб мехалдаго загьирлъун букIана дие гьелъулъ бугеб махщел - гIенеккаразул ракI тIадецIаледухъ лъалаан гьелда хабар бицине. Абуларищха физикал лирикал ругилан. ГIайшатида рекIехъе лъала цохIо Расулил гурелги кучIдул. Гьелдасан лъана дида шагIирасул хIакъалъулъ цIияб хабарги. Лъаларо, хIурматиял цIалдолел, нужеда рагIун букIарабищали, амма дида тIоцебе гьале гьанже ГIайшатидаса рагIулеб буго гьаб:\n- ХIамзатил минаялъул кIиабилеб тIала балел рукIун руго КIахъ росулъа ГIабдусаламил лъимал. Живго ГIабдусаламица бан буго ЦIада росулъ мажгитги. Гьезда сверун лъугьун вукIарав щуго сон барав Расулица абун руго гьал рагIаби:\n- ГIабдусаламил лъимал,\nЛъай бугел устарзаби,\nДун гьавураб сон хъвараб\nХъарщи хвезе гьабуге, - йилан.\nГьеб къо ккола Расулил кечI бижараб къоги. Гьеб букIана халатаб нухлул байбихьи. 90 соналъ бижараб гьеб кочIол каналъ кунчIараб магIарул адабияталда жанибги жиндирго улка рагьана шагIирас. Гьеб цIа жакъаги бакахъе буго Расулил лъимерлъиялъул лъалкIазул цIураб музеялда.\nГьале музеялъул кIиабилеб тIала. Ункъабго бокIнилъан гьалбадерихъ ралагьун ругел эменги васги. Ва гьезул пагьмуялъе бутIрул къулулел цIалдолел. Музеялъул ва гьелъул директор ГIайшатил хIакъалъулъ гьенире рачIараз хъвараб цIалидал, рохелги пашманлъиги цадахъ гьулчун рачIунел рукIана рекIелъа къватIире.\nМузеялъулгун къолъикI гьабулеб буго\nДун нухарегIулей йикIанин кколеб букIана ХIамзатил Расулил хIайранал сариназ:\n- Дун вачIунеб мехалъ кьурул свераби\nКьурун руссинадай, диде мугъ рехун?\nАмма кьурабаз бутIрул къулана кIудияв шагIирасда цере, жидер хIакъалъулъ дунялалъего бицаралъухъ. ТIануси росу рагIалде щведал, дун цIидасанги нахъюссана… Ва дие цIидасанги асар гьабуна дунялалъул адабияталъе Расул сайгъат гьавураб, тIад цураб кьуруялъ жиндирго кваркьидакье бачун цIунун бугеб, шагIирасул гIумруялъул къунареб иццлъун хутIараб, гьесул лъимерлъиялъ рокьул мугьру чIвараб, гьалбал хирияб мина…\nБице, эбел ВатIан, бице, Дагъистан,\nДилъ эбелалъ лъураб ракI хутIун бугищ?\nХирияб магIарул гIамал-хасият,\nНухда бортичIого, дилъ батарабищ?...\nПрочитано 368 раз\tПоследнее изменение Пятница, 31 августа 2018 14:17\nДругие материалы в этой категории: « ШагIир гьавуралдаса 95 сон тIубаялде\tЛъазаби! »


«ГIедегIун кIетIана дур рекIел сагIат…»\nАдалло ГIалиев "Миллат" газетаялъул редакциялда\nАхираб кIиго сон аваразул адабияталъе кIудиял камиял ккарал соналлъун рикIкIине бегьула. Нилъедаса ватIалъана Дагъистаналъул халкъияв поэт, авар адабияталъул тарихалда бищунго лъикIав драматург ГIабасил МухIамад. Нилъедаса ватIалъана хIикматаб гьунаралъул, бегIераб пикруялъул, пасихIаб мацIалъул, лъиданиги релълъинчIев хъвадарухъан ва публицист ГъазимухIамад ГъалбацIов.\nНилъедаса ватIалъана лъикIав шагIир ва гIакъилав инсан МухIамад Хириясулаев. Нилъедаса ватIалъана чIаго вукIаго къимат кьечIев, гьалдолеб ракIалъул, пасихIаб мацIалъул, хIикматаб гьунаралъул шагIир ЖабрагIил ХIасанов. Гьел камияз бестIаллъараб аваразул адабияталъе ва шигIру – кечIалъе цIияб ва лъицаниги хисизе гьечIеб камилъун ккана Адалло ГIалиев нилъедаса ватIалъи.\nАдалло ГIалиев вокьизеги бегьила, рихаралги камун рукIун ратиларо, амма лъилниги щаклъи гьечIеб ва киналго мукIураб хIужа буго гьев Аллагьас кIудияб гьунар кьурав шагIир вукIин. ГIурусазул классикас абураб «ШагIирасул карьера букIунаро, шагIирасул къисмат букIуна» абураб калам тIубанго данде ккола Адаллое.\nГьесул къисматги, шигIруги, гIамалги, хьвада-чIвадиги кинабго букIана шагIирасул. Адалло ГIалиевасулгун лъай-хъвай ккана гьес Расул ХIамзатовасе критика гьабун кьураб интервьюялъе дица «ГIиссинал пикраби гIиссиназе те» абураб жаваб газеталда бахъун хадуб.\nГьеб макъала хъвазегIан ниж цоцада лъалароан. Ругел бачIана Адаллоца жиндихъе ахIулев вугин. Дида гьев ватана ветераназул госпиталалда цохIо живго вугеб палатаялда столалда рагьун дир макъала бугеб газетаги цебе лъун.\n- Дица тамашалъи гьабуна цохIо жоялъул… - ин байбихьана Адаллоца дидехун, цевего лъалев вукIарав чиясдехун гIадин. Гьаб дие критика гьабураб макъалаялъулъ дуца мисалалъе рачун буго дир батIи-батIияб заманалда хъвараб анлъго кочIодаса мухъал.\nМун вихьула лъикI дир творчество лъалев чи, гьеб къанагIатаб жо буго нилъер заманалда ракIалдаса поэзия лъалев чи вати. Бихьулеб буго дуца гьал тIахьазулъ хъирщадун рачарал мухъал гьечIеллъи.\nГIажаиблъи гьабизе бачIуна, гьеб хIалалъ гIадамалги, хъвай-хъвагIайги бичIчIулев чи, кин мун ккарав Расул ХIамзатовасул гудракье. Дуда бичIчIунгутIизе рес гьечIо гьев щив чи вукIаравали. Бер къачIого бокьарал жал хъвалев чиги вихьула, щай дуца гьеб Расулица адабияталде тIураб загьру бахчулеб? – ин байбихьана Адаллоца.\nДица абуна дида гьесул гIумруялъулъ рукIарал ишал лъаларин, гьес хъвараб жо гурони. Гьеб бугин дие аслияб хазина. Гьедин босани Лермонтовги хIалихьат вукIанин хъвалеб буго, Пушкин налъабалъги тIерхьун, гIадамазе кколеб гIарацги тун кагътал хIан къоял чIвалеб хIара букIанин абула, ХъахIабросулъа МахIмудги муъминчи вукIинчIин рагIана. Дие гьеб щай цIалдолев хIисабалда, дица къимат кьола асаразе. ХутIарал жал руго гьездагун Аллагьасда гьоркьор ругел суалал.\nКIиго сагIаталъ халат бахъараб гара-чIвари ва бахIсалдаса хадув госпитаталъул медсестраялъ дун къватIиве тIовитIана. Гьелдаса хадув дунги Адаллоги лъугьана лъикIал гьудулзабилъун, анкьида жанив лъабго-ункъго нухалъниги кIалъалаан.\nГIемер щвана ралъдахъе балагьараб Синявиналда бугеб гьесул рокъовеги. ЦIакъ лъикIай, рекIелъ босулеб, сабураб гIамалалъул гIодой йиччарай чIужуги йиго гьесул Хадижат абун. Дие бокьана гьесул рокъо бугеб ахIвал-хIал, гьениб букIана унго-унгояб магIаруллъи – гIадатги, динги, тарбияги, рукъалъул хважаинасул властги жаниб бугеб.\nГьеб къанагIат букIуна шагьаралда, нилъер заманалъул «цере тIурал» хъизимазул рукъзабахъ. Бихьинал щал, цIуял щал лъалареб ахIвал-хIал букIуна цо-цоязул. РукIана нижер гIемерал бахIсалги дагIбаялги. Пикрабиги кидаго гуро данде кколел рукIарал, амма цоцазухъ урхъулаан ва рихьизе бокьулаан.\nЦIияб жо хъварабго цIализе ахIулаан дос дун. Дица гьесие «Миллат» газеталдаги «Дагъистан» журналалдаги эркенго бакIги кьолеб букIана. Гьеб сабаблъун цо-цо жидер къалаздаса рикIкIаде дунял бихьулареб жагьилаб къапилаялъ гIезегIан гъегъги бана диде ва газеталде, вагьабиязул басма бугин тIокIцIарал лъун.\nАмма цо гара-чIвариялъулъ нахъойги Расулида тенкон ватун дица редакторасул колонкаялда цIалдолезда тIаса лъугьаян гьарана Адаллол макъалаялъухъ ва гьес хъвараб хIакъикъаталда данде кколарин баян кьуна.\nГьеб кьечIого ресги букIинчIо. ТIоцебесеб иргаялда Адаллоца гьеб темаялъулъ дагьабго зани бегун букIана, кIиабизе – дида рекъон букIинчIо Расул чIагояб мехалъ гьесул ва хъизамалъул гьудуллъунги вукIун, гьесде гъегъ балеб жо журналалдаса биччазе.\nГьеб букIана гIаданлъиялъул нухдаса тарараб гIадаб жо. Гьеб макъала сабаблъун барщана Адалло дунгун. ХIасил калам, ниж Расулица «дандеги рачана» ва Расулица «ратIаги гьаруна». Амма дица киданиги гьев какичIо ва гьесул шигIрияб гьунаралде щаклъиги загьир гьабичIо. Гьев вукIана жиндиего хасиятаб гIамалалъул, кIудияб гьунаралъул, гIураб бихьинчилъиялъул инсанги, шагIирги. Гьеб буго щаклъизе бакIго гьечIел рахъал.\nАдалло батIи-батIияв вукIана гIумруялъулъ, амма гIаданиб нах бугев чиясда бичIчIизе ккола гьев ватIан бокьулев чи вукIаравлъи. Жибго гьеб ватIан жиндирго къагIидаялъ бихьи, бичIчIи ва гьелде бугеб асар хутIараздаса батIаго загьир гьабун гурони.\nГьесул асарал гIемерисел лъугьана халкъияллъун. Къоабилеб гIасруялда гьесдаса лъикIав лирик вукIинчIо аваразул поэзиялдаян абизе бегьула. Миллияб кьучI, ватIан бокьи, бахIарчилъиги гIураб букIана гьесул, гьеб анцI-анцI асаразулъ загьирги гьабуна, гьелде ахIана гьес аваразул цIалдолелги:\n«ГIагараб, Дагъистан, дур жан, лебаллъи,\nИнсанасулъ бечIан, чIван буго дир ракI.\nВа дур чIухIиялъул хIуби букъулеб\nХIапароялъ вуго дунги кваналев…»\n- ян хъвана гьес кочIолъ. Адалло вукIана миллат бахIарчилъиялде ва милияб аслуялде ахIулев шагIирлъун. Гьединавлъун хутIизеги вуго гьев Дагъистаналъул ва адабияталъул тарихалда. Аллагьас алжаналде тIовитIун ватайги.