20 соналъ Дагъистаналда... лагълъиялда\nРоман Развозжаев, 20 соналъ Дагъиcтаналда лагълъиялда вукIарав чи\nДагъистаналда лагълъудаса эркен гьавун вуго Волгоград шагьаралда гIумру гьабун вукIарав чи. ГIаммаб къагIидаялъ лагълъуда гьес бан буго къого гIанасеб сон. Гьев эркен гьавуна «Альернатива» абураб къукъаялъ.\nВолгоградалдаса Развозжаев Роман аслияб куцалда хIалтIулев вукIун вуго батIи-батIиял хъутабазда, гIи-боцIи хьихьулеб бакIалда. Цо заманаялъ кирпич къотIулеб заводалдаги вукIун вуго гьев. Гьес жиндицаго бицунелда рекъон гьеб къагIидаялда къого сон бан буго гьес лагълъуда Дагъистаналда. Гьал къоязда живго хIалтIулев вукIараб бакIалдаса лъутизе кIун буго гьесда. Гьанже «Альтернатива» къукъаялъ кумекги гьабун рокъове ине вуго гьев. Гьесул гIага-божарал ратун руго Тюмень икълималда бугеб Ноябрьск абулеб шагьаралда.\n«Альтернатива» абулеб къукъаялъ чанго чи хвасар гьавуна Дагъистаналда лагълъудаса. Гьедин араб соналда Лаваша мухъалда лагълъуда хIалтIулев ватун, эркен гьавурав Подмосковьеялдаса чи рокъоса аралдаса ункъо сон балеб букIун буго, 2010 соналдаса нахъе валагьулев вукIун вуго гьев гIагараз.\nГьединго 2014 соналъул январь моцIалдаги эркен гьавуна гьез Белоруссиялдаса чи, 2013 соналъги цIакъ гIемерав чи хвасар гьавун вуго гьез лагълъиялдаса. Кинабниги жакъа къоялъ лъагIан «Альтернатива» къукъаялъ Дагъистаналда лагълъудаса эркен гьавун вуго 200 гIанасев чи. Москваялда бугеб «Альтернатива» къукъаялъул хIалтIухъан Алексейица абулеб буго гьелдалъун дагьлъизе гьечIила хвасар гьарулел гIадамазул къадар:\nАлексей: «Лагълъуда гIадамал хIалтIизе тIамун ратиялъул хIужаби нижеца тIатинарула чанго батIиял регионазда. Хас гьабун Дагъистаналъул бицани гьенире лагъзал рачун рачIине руго гьале гьанже, ихдалил гIужалъ. Щайгурелъул кирпич къотIулел заводазда хIалтIи тIадбан байбихьизе буго гьанже. Мисалалъе, Москваялъул Повелецкий вокзалалда ватарав чи вачуна цояс хIалтIи бугиланги абун. Хадуб гьевго чияс гьединазул 15-20 чи цадахъ ричула цогидав чиясе. Гьес гьел рачуна кирпич къотIулел заводазде, лъикIаб гIарац кьезе бугилан божизеги гьарун. Амма гIарац гьезие кьолеб батуларо. Риидал хIамул гIадин хIалтIизеги тIамун, цояв квенги кьун гьенив заводалдаго тола хасало, цогидав гIи боцIи хьихьулел хъутабазде вичун ватула, лъабабилезе рокъоре ине изну кьола, амма копейкги кодоб гIарац гьечIев гьев пакъир добго къагIидаялъ нахъойги лагълъун цо кивениги вичун ватула»\nАслияб куцалда лагълъуда хIалтIизе тIамурал гIадамал ратулел руго кирпич къотIулел заводазда. МахIачхъалаялдагун Каспийскалда гьоркьоб буго гьединаб 70 завод. Гьезда гьоркьор цIакъго дагь ругин къануналда рекъон киналго ихтияралги цIунун хIалтIулел заводалилан бицана Дагъистаналда бугеб «Альтернатива» къукъаялъул вакил ИсмагIилов Закирица. ХутIаралщиназ гьабулеб жо гIадан бицун божулеб хIалалда гьечIила. Гьенив хIалтIизе вачарав чиясулгун гьез хъваларила кинабниги хIалтIул къотIи-къай, паспорталги нахъе ракIарун рогьаралдаса рукIкIинегIан хIалтIизе тIамулин гьез лагъзал.\nИсмагIилов Закир: «Бокьараб кирпич къотIулеб завод босе, бищун дагьалдасан I5 чи гьечIони гьеб заводалъул мукагIалъи букIине гьечIо. Гьел гIадамал чара гьечIого къваригIарал гIадамал ккола заводалъе. Гьединал заводал МахIачхъалаялдагун Каспийскалда гьоркьор 70-ниги руго. ГIажаибаб жо, жалго хIалтIулел бакIазда гара-чIвари гьабулеб мехалъ кинабго бугеб къагIидаялъ бицунаро нижее. ХIалтIул бакIалъул нухмалъулесухъа хIинкъулев ватизе вуго гьев. Аслияб куцалда цIиял лагъзал Дагъистаналде рачIуна ихдалил гIужалъ».\nГьаниб дагьаб баян гьабизе ккола щай хас гьабун ихдал гьенир лагъзал цIикIкIунилан Закирица абураб рагIи. Хасало кирпич дагьаб гурони къотIулеб гьечIо, гIемерисеб заман гьезул хIухьбахъиялда унеб бугилан бицана гьес. Ихдал абуни хасало гьел хьихьизелъун гьезда тIад харж гьабураб гIарац кIиго бутIаялъ бецIизе кколеб буго гьес хважаинасе.\nАмма гьел гIадамал лагъзал гIадин хIалтIизе тIамун ругилан абураб жо лахIгIан чIегIераб гьереси бугилан абулеб буго цо-цо дагъистанияз. ГIемерисел гьел рукIунила щибниги хIалтIи гьечIого къватIал сверулел ратун, кванихъги, гIаракъидул шишихъги хIатIулел гIадамал. Мисалалъе, жиндир цIар рехсезе бокьичIев чияс бицана нижер программаялъе, жиндир гIагарав чиясул боцIи хьихьулеб фермаялда ругила гьедин хIалтIулел гIадамал. Рокъове щайин мун унарев, дур лъимал, хъизам-рукъ гьечIищилан жиндица цоясда гьикъидал, щибизе къваригIарал чагIийин жинде гьелилан агъаз гьечIеб гьечIеб жаваб кьунила гьев гIурусас.\n«ГанчIил лагъзал» эркен гьаруна\nДагъистаналда лагълъи жакъаги хутIулеб буго\n«Кирпичалъул» лагълъиялдаса полициялъул лагълъиялде ккарал\nЦоясеги лъагълъи лъугIана Дагъистаналда


Интернеталъул балагь, нилъго цIунизе сабаб\nДагъистаналда тIобитIана «Тарихазул дунялалда терроризмалде данде къеркьей» абураб гIелмиябгун практикияб дандеруссин. Исана гьеб гIуцIун букIана анлъабилеб нухалда ва тIобитIана ДРялъул Информатизациялъулгун бухьеналъул, гIаммал коммуникациязул министерствоялъги ДРялъул терроралде данде къеркьеялъул рахъалъ комиссиялъги.\nДандеруссиналъул аслияб мурадги букIана терроризмалъулги экстремизмалъулги идеологиялде данде къеркьеялъул рахъалъ бугеб халкъазда гьоркьосебгун Россия-лъул хIалбихьиялъул цIех-рех гьаби.\nДандеруссиналда гIахьаллъана СМИязул вакилзабиги, информациялъулаб политикаялъул хIалтIухъабиги, терроралде данде къеркьеялъул рахъалъ муниципалитетазул комиссиязул нухмалъулелги, социологалгун психологалги, политологалгун радикалиял къавмазулгун хIалтIи гьабиялъул рахъалъ хIалбихьи бугел хIаракатчагIиги.\nДанделъи рагьана ДРялъул информатизациялъулгун бухьеналъул ва гIаммал коммуникациязул министр Сергей Снегиревас. Гьес къокъго бицана республикаялъул СМИяздасанги социалиял гьиназдасанги терроризмалде данде къеркьеялъул мурадалда гьабулеб бугеб хIалтIул хIакъалъулъ.\nМинистрас цо-цо журналистазе кьуна халкъазда гьоркьосел террористал щущахъ риххизаруралдаса 20 сон тIубаялъул хIурматалда къватIире риччарал медалалги. Гьелъие мустахIикълъана 1999 соналда, ай халкъазда гьоркьосел хъачагъаз Дагъистаналде гьужум гьабураб заманалда ккарал рагъулал лъугьа-бахъиназул хIакъалъулъ макъалаби хъварал ва республикаялъул халкъалъул гьеб лъугьа-ба-хъиналде букIараб бербалагьи гьезулъ загьир гьабурал журналистазе.\nМаданиялгун территориалиял ракьал церетIезариялъул фондалъул генералияв директор Леонид Савиница гьадин бицана дандеруссиналда:\n- ТIоцебесеб иргаялда, берзукь чIезабизе ккола интернет-гIатIилъи, тарихазулаб дунял. Цебеккун экстремисталгун террористал ралагьулаан пуланал бакIазул цIех-рехги гьабун. Гьедин букIана тIолабго Россиялдаго. Гьанже гьезул жигарчилъи цIикIкIун буго Интернеталдасан. Гьединлъидал рес буго, экстремизмалдегун терроризмалде гIадамал ахIулев чи дунялалъул бокьараб бакIалда вукIине. Информация щолеб буго гIисиназухъеги чIахIиязухъеги.\nНилъеда бичIчIизе ккола, бакътIерхьул улкабазда цебего байбихьана киберэкстремизмалде данде къеркьезе. Гьединлъидал гьезул буго гьеб рахъалъ гIураб хIалбихьиги. Гьезда якъинго бичIчIулеб буго киберэкстремизмалде данде чIванкъотIарал ишаздалъун жаваб кьезе кколеблъи. Гьединал ишаллъун рикIкIине бегьула Интернеталдаса кьолел баяназда хадуб халкквей, хIинкъи загьирлъулел контентал «цIалкIи», экстремистазул къокъабазул сайтазде кIулал рати ва гьел жавабчилъиялде цIай. Гьелдаго цадахъ Интернеталда лъезе ккола экстремистазул хIаракаталъул аслиял мурадал баян гьарулел макъалаби, суратал ва видеоматериалал. Интернеталдаса баянал ралагьулев чиясда лъазе ккола экстремизмалъул зарал, гьев цIазе ккола жамгIияталъе пайдаяб рахъниве, - ян.\nДандеруссиналда кIалъазе яхъа-на Кавказалъул геополитикияб клубалъул секретарь-координатор\nЯна Амелинаги. Гьелъ бицана гьанжезаманалда социалиял гьиназдасан радикалияб исламалъул идеология тIибитIизабиялъул мурадалда хIалтIизарулел къагIидабазул хIакъалъулъ.\nИнформациязул къагIидабазул академиялъул генералияв директор Андрей Масаловичас бицана тарихазулаб дунялалдасан законалде рекъонкколареб хIаракатчилъи тIатинабиялъул хIакъалъулъ.\nСтратегиял цIех-рехазулгун прогнозазул институталъул директор Дмитрий Егорченковас бицана Интернеталдаса экстремизмалъул идеология тIибитIизабулел къокъабазулгун гьабулеб хIалтIул хIакъалъулъ.\nКIиго къоялъ халатбахъараб дандеруссиналда, гьелъул гIахьалчагIаз бицана социалиял гьиназдаса пайда босулелъул цIодорлъи гьабизе ккеялъул хIакъалъулъ ва лъикIабги квешабги батIабахъизе гIолеб гIел ругьун гьабизе тIадаб букIиналъул.\nДругие материалы в этой категории: « Минтруда Дагестана проводит мероприятия по трудоустройству лиц отказавшихся от участия в террористической деятельности\tКаранда ралел гIаламатазе гIоло гуро... »\n18:10, 30 ноября 2020, 44\n18:09, 30 ноября 2020, 44\n18:06, 30 ноября 2020, 44\n10:56, 30 ноября 2020, 380\n10:53, 30 ноября 2020, 391\n10:50, 30 ноября 2020, 385\n10:44, 30 ноября 2020, 393


Бечелъиялъул ва мискинлъиялъул хIакъалъулъ\nЩай аб хIалалъ какизе кколеб бечелъи, гьес мискинасе садакъаги кьолеб бугони, пачалихъалъе налогги кьуни, буголъиялдаса закагIатги бахъани?\nЦIакъ гIемераб гIасрабазул гIакъиллъиялдаса кицаби, биценал, абиял руго бечелъиялъулги мискинлъиялъулги хIакъалъулъ. Гьел киналго абиязулъ ва кицабалъ инсан ахIулев вуго щвараб жоялда гIей гьеабизе, кьун щиналда щукру ва щванщиналъе рецц гьабизе. ХъантIиялъ ва гIурхъи лъангутIиялъ чи къосиналде ва кIудиял балагьазде рачиналъул мисалал руго гIасрабаца такрар гьарулел. Цогидаб рахъ босани, щай аб хIалалъ какизе кколеб бечелъи, гьес мискинасе садакъаги кьолеб бугони, пачалихъалъе налогги кьуни, буголъиялдаса закагIатги бахъани? Гьелдаса кIудияб кириги даражаги щиб букIинеб? Киназдасаго загьидал (аскетал) рахъани хур лъица бекьилеб, бокь лъица бахъилеб, боцIи лъица хьихьилеб?\nСуалазда хадур суалал, рачIаха жавабал ралагьизе. МагIарулазул тарихалда гIемер бицунел ва бечедал абун машгьурал чагIи рукIана ХIоцоса Нажмудинги ЧIикIаса Парзулавги. Нажмудин большевикаца чIвана имам хIисабалдаги, бечедав чи хIисабалдаги. ТIубараб коммунист партиялда гъоркь улка бугеб лъабкъоялда анцIабго соналъ гьесде чороклъи тIолаго ва рогьрал ралаго аслияб рогьо гIадин рехсолаан гьесул бечелъи, боцIи гIемерлъи ва ракьазул кIодолъи. Гьединаб букIана пачалихъ ва идеология. Лъицаниги хIисаб гьабулароан гьес боцIи хьихьизе гIадамазе кьураб ресалъулги, бахъараб закагIаталъулги, хьихьарал бусурбабазулги. Рогьояб ишлъун рикIкIунаан бечелъи коммунистаца. ГIемерал биценал руго ЧIикIаса Парзуласулги.\nПарзуласда хурхарал биценал руго чи кантIизавулел, гIакъилал, цохIо бечелъиялъулъ гIумруялъул магIна гьечIолъи бихьизабулел, инсан кантIизавулел. Парзуласул заманаялдаги гьесие ва сверухъ ругезе букIана гьеб бечелъи ссиялда. Бицен буго гьанив гIодоблъиялда бечедавин цIар арав цо лъарагIас жиндир буголъи бихьизеян Парзулавги ахIун чIахIиял цIолбол ахал рихьизарун ругин. Гьезухъги валагьун Парзулас абун бугила, бугинха дур гIезегIан кIудияб ах, амма дур щибаб цIолбол гъветIалда гъоркь дида цо-цо чу бухьизе кIолинха. Гьебги буго бечелъи ссиялда букIин бихьизабулеб мисал. Амма бицен буго хварабго Парзулас жиндир кверал молодаса гъоркье далун риччай, чIового уневлъи бихьизеян васигат гьабунин.\nБитIараб гьереси лъаларо, бицен буго гьединаб. Гьаб киналдасаго нилъеда цебе бачIунеб буго кIвар бугеб суал. Бечелъи лъикIищ, квешищ абураб? ХIакъаб жо киназго абила, лъикI, хIалалаб боцIи гIезабулеб бугониян. Цогидаз абила чи материалияб рахъалъ бечелъанагIан бачIунин рухIияб хъарцинлъи, киналъего гIурхъи лъикIаб бугин. Гьеб суалалъе жакъасеб цебе тIураб дунялалъул тIалабазда рекъараб жаваб батана Уругвай пачалихъалъул президентлъун вукIарав Хосе Мухика абурав чиясул яшавалъул хIакъалъулъ цIаларабго. Аараб соналъ ана гIумруялъул 77 сон барав чи хъулхъалдаса нахъе. ЦохIо болжалалъ гурони вукIинеги вукIинчIо. Живго Мухика вукIана вегетарианец ва аскет. Президентлъун вукIаго гьес гIумру гьабулаан цо реххун тараб фермаялда къваридаб рокъоб. бачIанщинаб харжги кириялъухъ бикьулаан.\nУругваялъул гьоркьохъеб харж рагIула 775 доллар, гьедигIан гурони чIезабун гьечIо Мухикаца жиндиегоги. "Дида абулеб буго дунялалда бищунго мискинав президент абун. Щай дун мискинав вукIунев дир бугеб жоялдаса разияв чи.Мискинал руго буголъиялъул лагъзалги лъугьун гIумруялъ гьеб бакIарулел чагIи" - ян рикIкIунеб буго Мухикаца. Амма гьес бищунго дунял хIикмалъизабуна Рио ди Жанейроялда букIараб саммиталда пачалихъазул бутIрузда цебе лъураб суалалъ. Мухикаца лъуна чIван къотIараб суал: "Нужер киназго абулеб буго дунял бечелъизе кколин, бечелъиги нужер бичIчIиялда буго гIемер кванайги, багьаяб ретIинги, чи рикIкIун рекIине автомобиль букIинабиги. ХIисаб гьабеха, дунялалда вугев 7 миллиардалдасаги чияс нужеца гьабурабги гьабуни, мискинаб Африякаялъул пачалихъазгун индйцаз Америка, яги Германия гIадин автомобилаздаги рекIани, кигIан кислород хутIилеб планетаялда ва щиб лъугьинеб дунялалдаса?" - ян.\nГьеб суалалъе жаваб букIинчIо саммиталда. 2015 абилеб соналъул марталда Хосе Мухика президентасул хъулхъалдаса нахъе ана Конституциялда рекъон дунялалда вищунго мискинав ва вацIцIадав президент абураб цIарги босун. Гьев азарцIул талихIав вуго хутIараб гIаламалдаса. ГIадада абулеб жо букIун гьечIогури магIарулацаги захIматалъулъ бугин рахIат абун, ай бацIцIадаб яшавалъулъ абураб магIнаялда. Руго цойги тIарикъаталъул устарасул рагIабиги: " РахIатаб жо буго мискинлъи" абурал. Гьеле гьеб "мискинлъи" ва "бечелъи" абураб рагIи нилъер пачалихъалда цин гьунарлъун, цин рогьолъун рикIкIана батIи-батIияб заманалда. ГIурхъи цIунизе кколеб батула сундулъго, гьелъ къосине толаро инсан. Хабар лъикIаб рагIайги!\nТIарада - жагьиллъи, ахада - бецIлъи\nМиллиардазул багьаяй гьитIич\nЦо сураталъул ва бечедазулгун мискиназул хIакъалъулъ\n"Бечедал" чагIазул унти


«РИА-Рейтинг» абулеб агентлъиялъул сияхIалда тIоцересел бакIазда руго Москва, Санкт-Петербург, Ханты-Мансиязул автономияб икълим, Москва икълим ва Татарстан. Ахирисел бакIал кколел руго Тываялъ, ЖугьутIазул автономияб икълималъ, Алтай Республика, Калмыкиялъ, Гъалгъастаналъ, Гъарачайгун-Чергессиялъ, Шималияб Гьиристаналъ, Гъабардагун Балкариялъ, Адыгеялъ ва Чачан республикаялъ. Дагъистаналъ гьеб сияхIалда кколеб буго 55 бакI.\n«РИА-Рейтинг» абулеб агентлъиялъ гIадахъ босун буго гIемерал гIиллаби – щай гьаб ялъуни доб субъект араб соналъул рейтингалде данде ккун тIаде, яги гъоркье ун бугебали лъазаби мурадалда.\nМисалалъе босани 2014 соналъул рейтингалда ахирисеб анцIилабалда букIараб Чукотка икълим гьанже тIаде ана сияхIалда. Гьедин ккун буго регионалда месед бати цIикIкIинабун букIиналъ. ГIаммаб къадаралда рейтингалда буго 83 субъект.\nРейтинг гIуцIун бугоан Россиялъул статистикалъул идараялъул, Финансабазул министерлъиялъул ва Федералияб хазинаялъул рихьизариязда бан. Гьел киналго рихьизариял рехсарал идарабазул официалиял сайтазда загьирарун руго.\nЦебетIеялъул лидераллъун рихьизарун руго лъабго регион: микьго позициялъ жиндирго ахIвал-хIал лъикIлъизабуна Саха-Якъутиялъ, Рязань икълималъ ва Тамбов икълималъ.\nЖеги лъабго регионалъ жиндирго ахIвал-хIал лъикIлъизабуна анлъго позициялъ. Гьел ккола Сахалин икълим, Тула икълим ва Пенза икълим. Рейтингалда тIаде ана жеги 29 регион. 15 регион хутIана араб соналда жидеца ккун рукIарал бакIаздаго.\nРейтингалда гIодобе аразда гъорлъ руго микьго позиция камурал Астрахань ва Амур икълимал, гьединго анкьго позиция камураб Удмуртия, анлъго позиция камураб Мурманск икълим, ва щуго позиция камурал Архангельск икълим, Ростов икълим, ва Бурятия.\nШималияб Кавказалъул республикабазул бицани, экономикияб ахIвал-хIал лъикIлъун буго масала Гъалгъастаналда. Амма гьеб рьеб республикаялъ 79 бакI кколеб буго. Гьединго тIаде ана Гъабардагун-Балкария ва Шималияб Гьиристан тIаде цо позиция ккун. Адегыялъул ва Гъарачайгун Чергессиялъулийн бицани – гъоркьиял бакIал ккуна гьел республикабаз араб соналде данде ккун.\nСияхIалда 55 бакI ккураб Дагъистаналъул экономикияб ахIвал-хIалалъул хIакъалъулъ гьалкъояз бицен гьабулаго, республикаялъул бетIер ГIабдулатIипов Рамазаница журналистазде абуна, бищун кIвар цIикIкIараб сфералъун кколин росдал магIишаталъул сфера.\nГьеб рахъалъан Дагъистан тIоцебесеб бакI кколеб бугин. Гьединго приоритетлъун кколин рукъзал раялъул сфера.\nАммаила гьениб инвестораз кIудиял проблемаби гьарун руго - коммуникациял хIадур гьариялъул, инфраструктура гIуцIиялъул ва санитариял нормаби цIуниялъул рахъалъан, ва гьел киналго масъалаби кватIичIого тIуразаризе ккола, ян абуна ГIабдулатIиповас. Гурони, щибаб чIайхIияб мина байялъул балагьаб хIасил букIине рес бугин.\nГьес гьединго абуна, статистикаялда рекъон Дагъистан цониги рахъалъан тIоцебесеб бакIалде гьечIин, рехсараб росдал магIишаталъул рахъалъ гурони.