БацIцIадаб лъим - ургьисалабазе дару\nИнсанасул чорхолъ киналъулъго гIахьаллъула ургьисалаби\nДунялалда вуго ургьисалабазул батIи-батIиял унтабаз унтарав 850 миллион чи. Ургьисалабазул халатбахъараб унтиялдалъун цо лъагIалида жанив дунялалда холев вуго 2,4 миллион чи.\nЖакъа Россиялъул халкъалъул анцIго процент, ай 14 млн (Дагъистаналда 4000) чи унтун вуго ургьисалабазул халатбахъараб унтиялъ. Гьелъул хIасилалда Россиялда щибаб соналъ 41,5 азарго чиясе инвалидлъи чIезабулеб буго.\nУргьисалабазул унти бигьагьабулеб хасаб терапия ва гемодиализ хIалтIизабиялъул рахъалъ Россия дунялалда ахирисеб бакIалда букIин ккола нечезе ккараб хIужа!\nИнсанасул сахлъиялъе ургьисалабазул бугеб кIваралъул, гьел унтиялъе ругел гIиллабазул ва цIунизе кколеб къагIидабазул, гьединго нилъер республикаялда гьел сахгьариялъе гIуцIун ругел ресазул хIакъалъулъ бицун, нижеца гара-чIвари гьабуна Республикаялъул клиникияб больницаялъул нефрологикияб отделениялъул заведующая, тIадегIанаб категориялъул тохтур, ДРялъул сахлъи цIуниялъул отличник Фатима ГIабдурахIмановалъулгун:\n- Инсанасда ургьисалабазул унти ккеялъе кинал гIиллаби ругел?\n- Гьелъие «квербакъулел» аслиял гIиллаби ккола: гьекъолди, хъалиян цIай, наркотикал хIалтIизари, халатбахъун ва низам гьечIого дараби хIалтIизари, лъел бакIалда чай, кофе гьекъей, черх хIалхьиялда тей, кьарияб ва цIамхIалаб квен, батIи-батIиял ва халатрахъарал рахунел унтаби, цIикIкIараб квач ва багIари…\nХIинкъи букIуна халатбахъараб (хронический) ургьисалабазул унтаби ругел чагIазул бидул тIадецуй, чакрил унти ва рекIелгун бидурихьазул унтаби тIатиналда.\n- Ургьисалабазул кинаб кIвар бугеб инсанасе?\n- Инсанасул чорхолъ ургьисалабаз киналъулъго гIахьаллъи гьабула. Гьез чорхолъа къватIире «гъола» къваригIунарел хутIелал ва заралияб чороклъи, бацIцIуна би, бацIцIуна тIокIаб цIамудаса ва лъедаса. Ургьисалабазда жаниб лъугьунеб ренин абулеб гормоналъ рекъезабула бидул тIадецуй. Гьелъул кумекалдалъун чорхолъ лъугьуна цIиял бидул клеткаби - эритроцитал. Ургьисалаби гIахьаллъула черхалъул цIа-кан рекъезабиялъулъги.\n- Кинаб унти рикIкIунеб бищунго хIинкъи бугеблъун? Регионалда бараб жо букIунищ гьел унтабазул?\n- Бищунго хIинкъи бугеллъун рикIкIуна кватIун, ай сахгьарун бажарулеб мехалъ гурони тIатунарел унтаби. Ургьисалабазда жанир ганчIал лъугьин, ракалъул ва диабеталъул хIинкъи букIин гIемерисезда лъала, амма ургьисалабазул артериалияб тIадецуй цIикIкIун букIин къанагIат гурони лъаларо. Жакъа Россиялда гьеб унти рикIкIуна бищунго хIинкъи цIикIкIараблъун. Гьеб ккола мекъаб гIумру гьабиялъул ва гIумру гьабун вугеб бакIалда ругел захIмалъабазул хIасилалда. Гьайгьай, битIун букIинаан Россиялда ургьисалаби унтарал киналго чагIазул регистр гIуцIани, гьелда рукIинаан унтаразул унтабазул баянал. Гьелдасан лъалаан гIумру гьабун ругеб бакIалда бараб жо ургьисалабазул унтабазул букIунищали. ГIемерисел пачалихъазда гьединал регистрал церего гIуцIун руго.\n- Ургьисалабазул унтабаздаса цIуни-къай кин гьабизе кколеб?\n- ЛъагIалида жаниб цо нухалъниги щивав чияс, ургьисалабазул ультразвукалъулаб хал-шал гьабулеб бугони ва бидулъ букIунеб креатининалъул къадар борцунеб бугони, гьединал унтаби цудунго тIатуна.\n- Ургьисалабазул унтаби сахгьариялъул нилъер гьанибги къватIисел пачалихъаздаги кIудияб батIалъи бугищ?\n- Дагъистаналъул нефрологазда лъикI лъала ва хIалтIизарун бажарула гьабзаманаялъулал унтаби тIатинариялъул ва сахгьариялъул киналго къагIидаби. Аслияб масъала ккола специалистал-нефрологал гIоларого рукIин ва мукъсанаб къадаралда гурони гьелъие гIарац биччаларого букIин.\n- Цере гIарзал рукIунаан унтарал чагIазул би бацIцIине гIурал аппаратал гьечIилан…\n- Гьеб масъала тIубараблъун рикIкIине бегьула. Жакъа республикаялда хIалтIулеб буго би бацIцIунеб (гемодиализный) ичIго центр, гьездасан лъабгояб МахIачхъалаялда.\n- Ургьисалаби кин цIунизе кколел?\n- ГIумру гьабизе ккола сах-саламатго, гьекъолди ва хъалиян цIай рикIкIуна ургьисалабазул бищунго кIудиял тушбабилъун. ГIемер хIалтIизе бегьуларо унти къинабулел дараби. ЛъагIалида жаниб цо нухалъниги халгьабизе ккола ургьисалабазул бугеб хIалалъул.\n- Ургьисалабазул унтаби кин тIатинарулел?\n- Ургьисалаби ккола цIакъ гIодобе биччараб лага. Гьезул унти кватIун гурони лъаларо. Гьединлъидал бидул тIадецуй цIикIкIарав чи чара гьечIого халгьабизе ине ккола нефрологасухъе, хасго 40 сониде вахиндал.\nИнсанасул кьаралъиги унтилъун рикIкIуна. Гьеб сахгьабизе ккола нефрологгун цадахъ.\nУргьисалабазул унти балъго цIикIкIунеб букIуна. Гьединлъидал, диспансеризация тIобитIулаго, чара гьечIого кьезе ккола кIващул гIаммаб анализ.\n- Ургьисалабазда жанир ганчIал ва сали сундасан лъугьине бегьулел?\n- Гьелъие гIиллалъун букIине бегьула гIемерал цIамал гъорлъ ругеб хъачIаб лъим, гьеб аслияб къагIидаялъ «ирсалъе» щола. Узухъда, бараб буго нилъеца гIумру гьабулеб куцалдаги - кIвахI, кванилъ гIадлу гьечIолъи «рекIее гIоларо» ургьисалабазе.\nАбизе ккола, ургьисалабаздаги ццидал къвачIидаги жанир лъугьунел ганчIазда гьоркьоб кинабгIаги бухьен гьечIилан, гьел лъугьуна батIи-батIиял гIиллабаздалъун.\n- Черх цIорозе биччани, ургьизалаби унтиялда хIинкъи букIунищ?\n- БукIуна, цIороялдалъун инфекция ккола бихьиназул жинсияб логода жанибе, гьениса кIващул къвачIинибе, хадуб ургьисалабазде. Ургьисалаби унтизе бегьула цогидаб инфекциялъул унти тIаде цIикIкIиналдалъунги, масала, ангина. Ккола бигун цадахъ инфекция ургьисалабазде жанире ккаралги лъугьа-бахъинал. Гьелдалъун ургьисалаби гьороялда хIинкъи букIуна.\n- Ургьисалаби цIуниялъе щиб лъикIаб бугеб, хурдузул кумек букIунищ?\n- Руго цо гьадинал рагIаби: «Стакан лъел гьекъе ва дурго ургьисалабазда барке». ЛъикIаб буго гIураб къадаралда лъим гьекъеялъул. ГIадамаз кIвар кьола кванде, амма черхалъе лъел пайда цIикIкIараб буго. Гьекъезе ккола гIадатияб бацIцIадаб лъим. Бегьула шушбузул яги рокъоб фильтралъ бацIцIараб лъимги. Гьелда гъорлъ къоркъотIамах, чIотIохер ва тIогьилхIет гIадал даруял чIахIал ругеб лъим хIалтIизабизе бегьула. Амма гьеб дару тохтурасулгун дандбазе ккола.\n- ТIад балагьун, лъазе кIолищ ургьисалаби унтарав чи?\n- ЛъикIав тохтурасда, бер кIутIарабго, лъала ургьисалаби унтарав чи. Гьесул тIомол кьер хисун букIуна, свакан, макьихун вукIуна гьев. Ургьисалаби унтун рукIиналъул бицунел гIаламатал ккола хIатIал ва кверал гьорой ва беразда гъоркь къучIби лъугьин.\n- Къокъго бицинарищ унтарал сахгьариялъе нужер отделениялда гIуцIун ругел ресазул…\n- Исана нижер отделение рагьаралдаса анцIго сон тIубала. Гьениб буго 52 койка-бакI. Ахирал соназда отделение лъикIал специалистаздалъун ва гьабзаманаялъулал алатаздалъун хьезабуна, чIезарун руго киналго къваригIунел дараби. Унти чIезабизе ва сахгьабизе жакъа нилъер унтарал, цере гIадин, республика тун къватIире ине кколаро. Нижеца унтарал къанагIат ритIула Москваялде яги Ростовалде нефробиопсия гьабизе. КватIичIого гьеб нижер отделениялдаго тIубазабизе планалда буго.\nПрочитано 256 раз\tПоследнее изменение Вторник, 09 апреля 2019 10:27\nДругие материалы в этой категории: « Тохтурасул малъа-хъвай\tРагIизе бокьани… »


ХIАМДУЛАГЬИЛ - АРХИМЕДИЛ КЪО\nХIАМДУЛАГЬИЛ "АРХИМЕДИЛ КЪО"\nГЬЕС КИНАБГО КОЛОДАСА БАЙБИХЬАНА\nМухIамадрасул МАГЬДИЕВ, ЦIумада район, Агъвали росу. 19 декабрь 2003 сон\nГьитIинабго колода ана ХIамдулагьил лъимерлъи. ГьитIинго бижана захIматалдехун рокьиги. Эбелэменгун цадахъ лъугьун гьарулаан аххуралъул хIалтIаби, хьихьулаан гIибоцIи. Гъоркьгьаквари росдал микьгосонилаб школалда цIалулаго, ХIамдулагь тIамуна колхозалъул хIисабчилъун. Дол рагъул соназда росулъ хутIун вукIинчIо гьеб хIалтIи гьабизе бажарулев чи.\nХадув ХIамдулагь цIалана ЦIумада районалъул центр Агъвали гьоркьохъеб школалда, гьеб лъугIигун лъугьана Дагъистаналъул кIигосонилаб учительлъиялъулаб институталде. Гьеб лъугIараб мехалда, эбелинсуе кумек гьаби мурадалда, росулъе гIедегIана гьев. Амма бергьана физикаялдеги математикаялдеги бугеб рокъи, лъугьана ункъосонилаб учительзабазул институталде цIализе. ХIаракатав, лъаялде рокьи бугев студент вищула тIадегIанаб цIалул заведениялъул комсомолалъул комитеталъул членлъун ва лъабабилеб курсалъул байбихьудаго вахъуна сталинилаб стипендиатлъун.\nЛъикIал къиматаздалъун институт лъугIизабурав ХIамдулагь хIалтIизе витIула Ведено гьоркьохъеб школалде физикаялъул учительлъун, амма гьенив гIемер мехалъ хутIичIо тIамуна ЦIумада районалъул халкъияб лъай кьеялъул отделалъул заведуюшийлъун.\nГIолохъанчиясе бигьаго букIинчIо гьениб хIалтIи гIуцIизе, лъелго ине кколаан райцентралдаса 70-90 километралъ рикIкIада ругел росабалъе. Школазда рукIинчIо цIалулгун методикиял алатал, тIахьал, тетрадал, ручкаби ва цогидабги. ХIажат букIана учительзабазе жанир чIезе рукъзал, бухIизе цIул ва цогидабги чIезабизе. Гьел масъалабиги бажарун тIуразаруна гIолохъанав районоялъул заведующияс.\nРайоналъул школазе цIакъго хIажат рукIана гIурус мацIалъул учительзаби. Республикаялъул Лъай кьеялъул министерствоялъ рахъккуна Россиялъул батIибатIиял шагьараздаса учительзаби районалде рачIинариялъе кумек гьабеян абураб гьесул гьариялъул. Дагъистаналде рачIана Москваялдаса, Свердловскиялдаса, Ярославлялдаса учительзаби ва гьелъул хIасилалда кIвана байбихьул школаздаги гIурус мацIалъул учительзаби рукIинаризе. Гьединго Дагъистаналде рачIана физикаялъул ва математикаялъул учительзабиги. Цогидал бакIаздаго гIадин, ЦIумада районалдаги лъалаго лъикIлъизе байбихьана гIун бачIунеб гIелалъе лъай кьеялъул хIаптIи.\nДоб заманалда (1956-58 сонал) ОНОялъул гIолохъанав заведующий районалда гIурус мацI малъиялъул хIалбихьиялъул бицун кIалъазе вахъана Дагъистаналъул Верховный Советалъул данделъиялда. Гьенибго ХIамдулагьица бицана гIисинал школалги данде гьарун интернатал рагьиялъул бугеб кIваралъулги. ХIукуматалъ гьелъул рахъккуна ва цIияб къагIидаялъ квербакъи гьабуна цIалдохъабазе тарбиялъай кьей лъикIлъизабиялъе.\nБайбихьана къваридго рукIарал школал цIидасан разе ва спорталъул майдаби гIатIид гьаризе. Агъвали гьоркьохъеб школаддайин абуни, республикаялдаго тIоцебесезда гъорлъ гIуцIана кумекалъулаб магIишат. Гьенир гIезарулаан гIибоцIи, найил гьоцIо, гIанкIуял ва цогидабги.\nХIамдулагь МухIамадов 1960 соналда цIализе лъугьана Дагъуниверситеталъул аспирантураялде. Материалиябрахъ загIипаб батиялъ, къваригIараб литература гьечIолъиялъ гьев лъугьуна СССРалъул ГIелмабазул Академиялда цебе бугеб Кристаллографиялъул институталде, хъвана ва цIунана диссертация, вахъана районалдаго тIоцевесев физикаялъул ва математикаялъул гIелмабазул кандидатлъун. ХIамдулагь тола физикаялъул институталда гIелмияв хIалтIухъанлъун ва гьенирги цере лъурал масъалаби ракIбацIцIадго тIуразарула гьес.\nДагъистаналъул университеталъул ректор А. Абиловас ва парткомалъул секретарь Ш. ГIисаевас ХIамдулагь вачуна физикаялъул факультеталъул деканлъун хIалтIизе ва 27 соналъ гьес ракIбацIцIадго тIубазабула гьеб хъулухъ. Гьесул жигаралдалъун тIубанго цIилъана физикаялъул факультеталъул хIалтIи. Вузазда гьоркьоб тIоцебе гьениб чIезабуна лабораториязда хIисабалъулаб техника ва компьютерал. Гьесухъа бажарана университеталда физикаялъулгун математикаялъул гIелмабазул кандидатазул диссертациязе совет гIуцIизе ва гьелъул тIоцевесев председательлъунги тIамуна ХIамдулагь.\nУниверситеталъул факультетазда гьоркьоб гIуцIараб къецалъулъ микьго нухалъ тIоцебесеб бакI ккуна физикаялъул факультеталъ ва микьабго нухалъ ХIамдулагьие кьуна "Социалистияб къецалда бергьарав" абураб каранда балеб гIаламат. Гьес нухмалъи гьабулеб факультеталъул студентал 14 нухалъ бергьана университеталда гIуцIараб къецалда. Университеталда тIоритIулел киналго тадбиразда гьоркьоб гвангъараб цIвалъун букIана ХIамдулагьица бачунеб "Архимедил къо". "Гьеб букIана киналго вузазда тIобитIулеб бищунго лъикIаб байрамлъун", илан ракIалде щвезабула профессор ХIамдулагьица.\nФизикаялъул факультеталъул деканлъун хIалтIулаго, профессорас чIезабуна батIибатIиял предприятиязулгун, тIадегIанал цIалул заведениязулгун, школазулгун цIалулгун методикиял кумекалъулал бухьенал, факультеталъул художествоялъулаб хIаракатчилъиялъул коллективгун цадахъ гIемер щолаан рикIкIадал районазул школазе кумек гьабизе. Гьединал пайдаял ишазе гIоло 1983 соналда гьев мустахIикълъана "ДАССРалъул школазул мустахIикъав учитель" абураб цIаралъе. Студентазда ва преподавателазда гьоркьоб борхтаб къадру\nХIамдулагьица факультеталда кьучI лъуна физикаялъул полупроводниказул цIияб гIелмуялъе ва гьелъие нухмалъиги гьабуна. Лабораториязда гьелда тIад хIалтIулев вукIана 11 гIелмияв хIалтIухъан. ХIамдулагь ккола печаталда бахъараб 100 гIелмияб хIалтIул автор. Гьел рахъана Германиялда, Япониялда, СШАялда, Чехословакиялда, гьесие кьуна авторлъиялъул анлъго свидетельство, гьесул нухмалъиялда гъоркь къватIире риччарал алатал хIалтIулел руго халкъияб магIишаталда. Гьелъие гIоло ХIамдулагьие кьуна "СССРалъул мустахIикъав цIияб жо ургъулев чи" абураб хIурматияб цIар.\nХIамдулагьил цIикIкIарал хурхенал рукIана ва гьанжеги руго Россиялъул церетIурал гIелмиял центразулгун, гьенир хIалтIулел машгьурал академиказулгун. Гьев гIемер цеве вахъана тIолгосоюзалъул, халкъазда гьоркьосел конференциязда ва симпозиумазда.\n1994 соналдаса нахъе ХIамдулагь ккола ДГУялъул гIаммаб физикаялъул кафедраялъул заведующийлъун. 1997 соналда гьев вахъана физикаялъул рахъалъ республикаялъулаб премиялъул лауреатлъун, 1998 соналда гьесие бергьана Соросил тIолгодунялалъулго грант, гьеб щола тIадегIанаб школалъул къанагIатал гIалимзабазе. Гьаб соналдайин абуни гьесие кьуна "РФялъул тIадегIанаб школачъул мустахIикъав хIалтIухъан" абураб цIар. Гьединго гIалимчи мустахIикълъана гIемерал цогидалги шапакъатазе.


ДакIнийн увтунни ХIавинахъал Саэд\nАвтор: Зулейхат Тахакаева · 26.01.2021\nГъумучиял паркраву Саэд Габиевлул гьаттачIа хьунни ДАССР хIасул хьуния шиннай 100 шин шаврин хас дурсса батIаву. Цувгу дайдирхьунни революционер, паччахIлугърал, политикалул, жяматрал хьхьичIунсса ишккакку Саэд Габиевлул гьайкаданучIа тIутIал шалкка бишаврийну.\nЛакрал райондалул бакIчи Юсуп МахIаммадовлул кIицI лавгунни республикалул тарих чивчуминнал дянив агьамсса ххуллу-ххуттай душиву лакрал миллатрава бувксса аьлимтурал, маданиятрал ва магьирлугърал хьхьичIунсса ишккаккултрал, шяраваллил хозяйствалул зузалтрал цIардугу.\n— Жунма хъамабитан къабучIиссар республикалий Совет паччахIлугъ дишавриву мукъуйну ва иширттайну гьурттушинна дурсса инсантал.\nДагъусттаннал тарихраву ца яла хьхьичIунсса паччахIлугърал ишккаккуну хъанахъиссар Саэд Габиев, Дагъусттаннал паччахIлугъ сакин даврил пикри цанна кIулши хьуния тинмайсса оьрмулуву ятIулсса ххуттай чивчуну, зунттал билаятрал цIансса халкь чаннайн буккан баврихлу талай ивкIсса жагьилсса революционер, -увкунни Юсуп МахIаммадовлул ва кутIану бувсунни ванал оьрмулия.\nРеволюциялул ххуллу Саэд Габиевлул байбивхьуну бур 1905 шинал, Петербургуллал университетраву дуклакисса чIумал шагьрулул зузалтрал суккушиндардай чялишсса гьурттушинна дуллай, Москавлив, Къиримнаву, Ростоврай, Бакуй, Нальчикрай, Щурагь ва цаймигу шагьрурдай.\n1912-1914 шиннардий Петербурглив Саэд кьюлтIну итабакьлай айивхьуну ур «Заря Дагестана» ва «Мусульманская газета» тIисса, халкьуннаву кIулши чантI чин дуллалисса кказитру.\n1919 шинал май зуруй Габиевлул каялувшиндаралусса революциялул кьюкьа дурххун дур кIяла гвардейцынал лавсъсса Дагъусттаннайн.\nЮсуп МахIаммадовлул ххи бунни, Республикалул БакIчи Сергей Меликовлул Указрайн бувну, 2021 шин Дагъусттаннай баян бувну душиву ДАССР-данун 100 шин шаврил шинну, му агьамсса иширан хас дурсса мероприятияртту райондалийгу хIадур дуллай бушиву.\nВанал гьалмахтал инсаншивугу, интеллигентшивугур\nПредыдущая публикация Ттул азгъунсса Дагъусттан


НекIсияб Шура – гьанжесеб Буйнакск\nГлава Дагестана и замминистра обороны России проверили ход ...\tВ Республику Дагестан ...\t- 06 июнь 2020\nРепортаж Ольги Курлаевой «Врачи в цвете хаки» покажут на ...\tСпециальный репортаж ...\t- 06 июнь 2020\nМинприроды Республики Дагестан разъяснило ситуацию со ...\tМинприроды РД ...\t- 06 июнь 2020\nДагестанцев приглашают для участия во Всероссийском ...\tДагестанцев в возрасте ...\t- 05 июнь 2020\nГIисинккун гIазуги балеб, лъикIаланго цIоройги бугеб къоялъул бакъанида щвана ниж Буйнакск шагьаралде.\nСапаралъул кIиго мурадги букIана - шагьаралъул къо кIодо гьабиялъулгун «Комфортная городская среда» абураб программаялда рекъон бараб фонтан рагьиялъул рохалилал тадбиразда гIахьаллъи гьаби ва шагьаралъул бетIерасулгун дандчIвай тIобитIи.\nГьава-бакъалъул согIал шар-тIазухъ балагьичIого, гIемераб халкъ бакIарун бугоан шагьара-лъул аслияб майданалде.\nАваданаб чIиргъи-хъуялъ кодоб босун бугоан тIолабго сверухълъи. Рахъ-рахъалда чIван ругоан Дагъистаналъул тIоцебесеб тахшагьар Темир-Хан-Шураялъул, ай гьанжесеб Буйнакскалъул гIумрудул, гIемерсоназулаб тарихалъул хIа-къалъулъ бицунел батIи-батIиял тIагIелаздалъун, хIалтIул алатаздалъун, суратаздалъун ва экспонатаздалъун бечед гьарурал чадирал.\nЛъим гIадин гIагараб шагьара-лъул тарих лъалей ва бицуней цо берцинай гIаданалъги кьолеб букIана ракIазе хинлъи.\nКинаб чадиралде аскIоре аниги, адабалда, рохалида ва рекIелъ цо гьуинлъигун къабул гьарулел рукIана буйнакскиялъулаз хIукуматалъул вакил, коррупциялъул тушман ГIалибег ГIалиевги гIадатияв журналист - дунги. Ахирисеб чадир бищунго бокьана нижее, щай абуни гьеб букIиндал кванил батIи-батIиял нигIматаз цIун. ГIемераб заманалъ хIалбихьичIеб мугьалдаса байбихьун, хIанчIил рахь хутIизегIан, бокьараб нигIмат букIана гьениб.\nГъираялдакиналготIагIамазул хIалги бихьун, гьаругьинан рачIана шагьаралъул чIухIилъун лъугьине рес бугеб фонтаналде аскIоре.\nЛъабго берцинаб хъабаялда жаниса чвахунги бачIун, хадуб аза-азар тIирабаздеги сверун эхеде гьаваялде унеб бугоан лъим. Кутакаб асар гьабуна, жинда тIад чанго миллионги хвезабун гIуцIараб, жиб рагIабаздалъун бицинеги борцинеги рес гьечIеб, гьайбатаб, берцинаб проекталъ.\nГьале бищунго рохалилаб лахIзат - гьитIичаз къотIана фонтан рагьиялъул чIоло.\nБайбихьана ихтилат-кеп, кечI-бакъан. Киса-кибго букIана байрамалъулаб ахIвал-хIал, хIеренаб калам, кутакаб чIаголъи.\nХадуб цо чIурканаб кафеялда кIодо гьабуна гIемерал моцIаз гьабураб кIудияб хIалтIи.\nГьенив камурав чиги чиновниказул вукIинчIо - Дагъистаналъул бетIерасул полпред ГIабидин Хъарчигъаевасдаса байбихьун шагьаралъул лъай кьеялъул управлениялъул гIолохъанай начальникалде щвезегIан.\nМагIнаял кIалъаял, ракI-ракIалъулал баркиял, берцинаб гIодорчIей. Бахиллъана дун гьеб сордоялъ Буйнакскиялъул чиновниказул гъункиялда, цоцадехун бугеб адабалда.\nГIагараб шагьаралъул гьайбатаб букIинеселъухъ ракIунтун ва гъираялда бицунеб букIана хабар лъарагIасги, магIаруласги, даргиясги, лезгиясги, тумасги, нугъаясги, гIурусасги.\nГьаниб цолъун буго тIубараб Дагъистан, лъицаго гьикъулеб гьечIо лъилго миллат, мацI, цIар.\nГьал киналго руго некIсияб Шура шагьаралъул тарихги лъалел, гьанжесеб Буйнакск цебетIезабизе гъираги бугел, гьелъул гIумруялъулъ жидерго лъалкIги тезе бокьарал гIадамал.\nГьанир, тIул бикьарав кIиго вац гIадин, аскIор гIодор чIун руго шагьаралъул ва районалъул бутIрул. Гьезда сверухъ буго гъункараб, захIмалъабазда цебе бетIер къулулареб, къуватаб команда.\nГьаб шагьаралда ана иманги, гIадлуги, гIаданлъиги бугев инсан, машгьурав спортсмен, ЛъаратIа районалдаса магIарулав Исламудин Нургьудаевасул лъимерлъи ва гIолохъанлъи.\nАхирал соназда МахIачхъалаялда рахIатаб гIумру гьабулев вукIарав Исламудинида гьудул-гьалмагъзабаз, гIемерал лъале-хъвалез гьарана гIагараб шагьаралде тIадвуссаян ва гьелъие нухмалъи гьабеян. Исламудин вуссана, гьесда гIадамаз божилъи гьабуна шагьаралъулги жидергоги къисмат. Ва мекъи ккечIо халкъ...\n- ХIарщул цIураб, хIалалъ гIадамал тIасан хьвадулеб, дунгоги гIемер хьвадараб лъимерлъиялъул нухде хъил тIезе рагIи кьун букIана дица диего, - ян бицунеб буго И. Нургьудаевас данделъаразда. - Аллагьасулги, нужерги, хIукуматалъулги кумекалдалъун дида кIвана гьеб къватIалъул тIубанго сурат хисизабизе. Жакъа гьенисан рохалида хьвадулел дир яцаз ракI-ракIалъ, къвалги бан, дие баркала кьола. Гьелдаса кIудияб рохелги шапакъатги щибха букIинеб чиясе?!\nГьединги абун, шагьарцоязда байрамги баркун, гьезие икъбалги, рекъелги, рокъоб баракатги гьарун, лълъар борхана Исламудин Нургьудаевас.\nГIемерал лъикIа-лъикIал пикрабиги къасдалги руго гIолохъанав мэрасул.\nСпорталдаго гIадин, политикиябгун жамгIияб гIумруялъулъги бергьенлъаби росизе ва цIи-цIиял гIорхъаби рахине хиялгун цеве унев вуго гьев.\nНух битIаги дуе, магIарул яхI бугев бихьинчи!\nПрочитано 457 раз\tПоследнее изменение Среда, 18 декабря 2019 16:54\nДругие материалы в этой категории: « ГьоцIалъ: токги дагь буго, нухалги гIайналмалъун руго\tЦоцада пикраби лълъурлъузе гьарун, гьелдаса пирхараб канлъухъе рилълъа! »\n11:44, 06 июня 2020,\n11:04, 06 июня 2020, 6\nРепортаж Ольги Курлаевой «Врачи в цвете хаки» покажут на телеканале Россия-24\n11:01, 06 июня 2020, 11\nМинприроды Республики Дагестан разъяснило ситуацию со скоплением мусора на Гоцатлинской ГЭС\n22:08, 05 июня 2020, 18\n21:59, 05 июня 2020, 16\n21:52, 05 июня 2020, 21\n21:45, 05 июня 2020, 19\n21:35, 05 июня 2020, 18\n21:18, 05 июня 2020, 19\n20:46, 05 июня 2020, 19\n19:52, 05 июня 2020, 27\n19:38, 05 июня 2020, 95\n18:47, 05 июня 2020, 12\nДагестанцев приглашают для участия во Всероссийском конкурсе #ВместеЯрче


Инсанасул ихтиярал цIунулез квешаб къимат кьуна Нажуд Гочиговасулги Луиза Гойлабиевалъулги ригьиналъе\nРоссиялъул инсанасул ихтиярал цIунулез квешаб къимат кьуна Ножаюрт мухъалъул полициялъул бетIер, батIи-батIия информациялда рекъон, 46 яги 57 сон барав Нажуд Гочиговасулги 17 сон барай Луиза (Хеда) Гойлабиевалъулги ригьиналъе.\n«Интерфакс» агентлъиялъе комментариял гьарулаго, «Гражданское содействие» абураб инснасул ихтиярал цIунулеб комитеталъул бетIер Светлана Ганнушкиналъ абун буго, жиндани 2I гIасруялда Европаялда гьединаб жо букIиналъул хIужаго кколин гIажаибаб жойин.\nГаннушкиналъул рагIабазда, бахIарасул лъадиги лъимерги бугин абураб информациялъул хал гьабизе ккола. Россиялъул къануназда рекъон, гьукъараб буго кIиго яги цIикIкIун лъади ячине. Цингигийин, жубалеб буго гьелъ, балугълъиялде яхинчIей ясалъулгун ригьинги гьединго данде кколарин къануназдейин.\n«Инсаназул ихтияразухъ» абураб багъа-башариялъул лидер Лев Пономаревас загьир гьабураб пикруялда рекъон, балугълъиялде яхинчIей яс россасе кьеялда нахъ букIине бегьула гьелдеги гьелъул эбел-инсудеги тIадецуй гьабулеб букIиналъул хIасил.\nЧачан республикаялъул бетIер Рамзан Къадировас рузман къоялда «Инстаграммалда» хъвана, Гучиговасулги Гойлабиевалъулги ригьиналъул официалияб регистрация тIобитIизе бугин 16 маялдайин.


Шималияб Кавказалъул цогидал регионазда гъорлъ Дагъистан ва Чачан республика кколел руго энергетикияб рахъалъ жагъалал бакIаллъун. Щай кIудияб къадар ГЭСазул бугеб Дагъистаналда энергетикиял квекIенал дандчIвалелал? Гьелъие чанго гIилла бугила.\nГьал къоязда Ессентуки шагьаралда тIобитIун буго Шималияб Кавказалъул энергетикияб данделъи. Данделъиялда рорхарал суалазда гъорлъ аслияллъун рукIун руго Шималияб Кавказалъул республикаби хасалиде хIадуриялъул ва регионазда энергетикиял блэкаутал, ай авариял ккеялдаса цIуниялъе шартIал чIезариялъул суалал.\nРоссиялъул Энергетикаялъул министерлъиялъул вакил Евгений Грачакица баян гьабухъе, Шималияб Кавказалда энергетикияб рахъалъ хIинкъи бугеллъун хутIулел ругила Дагъистан ва Чачан республикаби. Хасалиде хIадурлъиялъул рахъалъги гьел регионал ругила бищун нахъа.\nДагъистан бищун кIудияб къадар электростанциязул бугеб гуребги, кколеб бугила бищун кIудияб къадар электрикиял гьиназда авариял кколел регионлъунгийин баян гьабулеб буго «Эксперт.ру» абураб сурсаталъе энергетикияб сфераялъул эксперт Александр Вихринскияс.\nДагъистаналда цо кIудияб гIунгутIи кколила коррупциялъул фактор, гьеб байбихьулила гIадатияв контролерасдаса, гIагаразе, лъале-хъвалезе токалъул счетчиказда макраби гьарулел ва лъугIулила тIадегIанал хIакимзабазда. Ток бикъияъул суал бищун аслияблъун кколеб, цадахъ энергетикияб инфрасируктура басрияб букIинги бугин проблемайилан рикIкIунеб буго экспертас.\nДагъистаналда гIемерал ГЭСал ругин, ток щайин букIунаребин абураб суал щибав чиясул букIунеб батилин, амма гIадамазда гьелда жанир ругел рынокалъул гьоркьолъаби ричIчIуларин абулеб буго «Дагъэнергосеталъул» пресс-секретарь ХIуризада Камаловалъ. Дагъистаналда гьабулебщинаб ток цин унила гIаммаб энергетикияб базаралде. Цинги нилъер республикаялъ хIажатаб къадар электроэнергиялъул босулила гьебго бакIалдаса. Хадубго гьеб электроэнергия бикьи букIунила жидер гIуцIиялда тIадин баян гьабуна гьелъ «Эркенлъи» радиоялъе.\nХIуризада Камалова: « БичIчIизе ккола, нижехъе ГЭСаздаса танкан электроэнергия бачIунареблъи. Цин гьеб уна гIаммаб базаралде, гьениса нилъер республикаялъ босуда цинги гьеб, хадуб «Дагъэнегргосеталъ» гьеб бикьула . ГьабсагIаталда кIудияб къадар налъул буго компаниялда тIад. Цинги гьеб налъиги цо гуреб, чанго соналъ гIураб буго. Нижер масъала буго гIураб къадаралда электроэнергия чIезаби, гьеб масъала тIубазе хIаракатги бахъула нижеца.\nАмма руго гIунгутIаби. ТIоцебесеб инфрастуктура, кинабго оборудование буго араб гIасруялъул 60-70 соназдаго лъураб ва хIажат буго реконструкция яги тIубанго хиси. Цадахъго, 20 соналъ цебе букIарабги, гьабсагIаталда бугеб хIалуцинги электросетазде кколеб кутакалда батIи-батIияб буго. ХIал кколеб буго бугеб оборудованиялде. Хасго лъалаха мухъазда бугеб хIал.\nАраб соналда чанго авариял ккун рукIана электросетазда, амма исаналде гьел дагьал рукIине руго, щай гурелъул тIаде хIалтIаби гьарун исана хасалиде хIадур ругин абураб паспортги щун буго. КвекIенал ва гIунгутIаби руго, амма хасалиде хIадарал руго ниж».\nЦияб оборудование хисизе кканани харж гьабулеб мухIканаб къадар электроэнергиялъул чIезабизе кколила, гьеб чIезабзе цIиял счетчикал лъолел ругила гIадамазе. ГьабсагIат 60 процент гьеб оборудованиялъул бугила цогояб сияхIалде босун, аммма гьеб 95 процентниги букIине кколила, цинги киналго хIисабалги гьарин, хIажатаб къадаралда чIезабулила гьебилан тIаде жубана «Дагъэнергосети» компаниялъул пресс-секретаралъ.\nСетевой компаниялдаги энергопоставщиклъун кколеб гIуцIиялдаги харж гьабураб электроэнергиялъул дандеккунгутIаби тIагIине рес бугила автоматизация тIубараб къуваталда хIалтIарабго.\nЩай энергетикиял гIунгутIаби ругел Дагъистаналда\nЛъеда гъоркье араб гIарац\nГЭС балезе хIалтIухъ мухь тIалаб гьабулеб буго\nГьоцIдерил ГЭС хIалтIизе биччачIого хутIана


Чанги гIасрабаз нилъер умумул гуржиялде хьвадулаан лъебелазулги, цIунтIадерилги мухъалдасан гуржиялъехун бугеб нухдасан. Гьенисан унаго Дагъистаналъул мугIрул нахъа тун хадуб доб рахъалде гуржиязул Кахетиялдехун щола, гьенирго гIорхъода буго магIарулаз гIумру гьабун бугеб гуржиязул Къварели мухъалъул чанго росуги. Совет хIукуматалъул заманалъги гIемерго лъикIаб гьечIеб гьеб нухдасан гIорхъода ругел гIадамал цоцахъе хьвадулаан. Лъебелазгун цIунтIадерица абула жидее МахIачхъалаялде рачIинегIан Тифлисалде инего гIагардаги бигьаяги букIанилан. Совет хIукумат биххун хадуб Россиялдаги Гуржиязддаги гьоркьоб гIурхъиги лъун гьел гIадама доре-гьанирехун хьвадизе захIмалъана. ГIурхъи бахун гурони цоцада рихьун бажарулареб бакIалда ккана Дагъистаналда ругелги Къварели мухъалда хутIарал магIарулал. Гуржиялъ ругел магIарулал ккола цIунтIа мухъалдаса ва лъебелазул росабалъа гIадамал.\n2008 соналда Жанубияб Осетиялдаги, Гуржияздаги гьоркьоб кьал ккун хадуб, гьеб багъа-бачариялда Россиялъ Осетиялъул рахъ кквеялъе гIоло кIиябго пачалихъалда гьоркьоб гьогьен ккана. Гьединлъидал цебе-цебе гIорхъодасан хьвадизе цо дагьабниги санагIалъи букIун батаниги, гьеб дандеккунгутIи байбихьун хадуб щивниги я гьанивехун я довехун виччалареб хIал гьабуна гIурхъицIунулез. Гьедин 3 нухалъ халатаб нухги тун Шималияб Осетиялдасан хьвадизе ккола гьанже гIадамал гуржиялъе.\nГьел киналго квекIенал дагьлъизариялъе гIоло, федералияб хIатта халкъаздагьоркьосеблъунцин лъазабун гьабизе кколин гьеб 83 километр бугеб гьеб дагъистаналдаса гуржиялъе унеб нухилан рикIкIунеб буго Дагъистаналъул нухазул идараялъул нухмалъулев Хочбаров Загьидица. Гьесул рагIабазда рекъон гьеб нух байбихьулеб буго ХIебда росулъа бахъараб гуржиязул гIурхъоде щвезегIан. Хочбаровас лъазабуна гьеб нух исана август моцIалда гьабизе байбихьизе бугилан. Гьеб 83 километр нухлул гьабизе ккани 28-32 миллиард гъурущ къваригIунилан бицана Хучбаровас гьал къояз гьеб нухалда хурхарал суалал гьоркьоблъураб данделъиялда.\nГьел киналго квекIеналги лъугIизаризе, Россиялдаги Грузиялдаги гьокркьоб экономикилгун дармилал гьоркьоблъабиги лъикIлъизе ккани гьеб нух бачIого гIоларин рикIкIунеб буго экспертаз. Хасго гьениб гIорхъода гIумру гьабун ругел гIадамазе гьеб хIажат бугеб куцалъул бицана «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда ЦIунтIа мухъалдаса жамгIияв хIаракатчи Къебедов МухIамадица. Араб гIасруялъул 90-абилел саназда жиндирго гIарацги хвезабун, жинцаго техникаги хIалтIизабун гьеб гуржиялъехун бугеб нух цIигьабиялъе хIалтIаби гьарулевги вукIана МухIамад.\nКъебедов МухIамад: «Гьеб нух рагьун бугеб мехалда гьенисан киналго мухъазул гIадамал хьвадулаан, гьелъул буго экономикияб, даран-базаралъул, спортивияб, маданияб кIвар. ЦохIо нижер ЦIунтIа-БежтIа мухъалъе, гурелъул гьелъул санагIалъи бугеб. Гьенисан хьвадула Болъихъ, Шамиль, ЛъаратIа, ЦIумада мухъалъул гIадамалги. Нижееги гьелъул цIакъго кIудияб кIвар букIинарищха, бищун рикIкIадаги букIун бищун хварал нухал ругеб мухъ бугелъул нижер. Цо-цо мухъазул щибаб росулъгIадин нухазде хъил тIун бугеб мехалда, гьаб заманалда, тIубараб мухъалдаго цониги хъил тIураб, авариял кколареб нух букIине бегьуларищ нижее. Нижер нухазда гIадин гIемер авариял кколеб бакI гIемер батиларо. Гьеб нух гьабиялъ лъикIаб инкъилаб гьабизе буго, гьединлъидал гьелъул тIолго республикаялъе бугеб кIудияб кIвар бичIчIизе ккола киназдаго. Гьелда рекъон гьеб нухдехун бугеб бербалагьиги хисизабизе ккола».\nГуржиязулъ ругел магIарулазе гьеб Дагъистаналдасан кахетиялде бахъулеб бугеб нухлул кIваралъул хIакъалъулъ «Эркенлъи» радиоялъе баян гьабуна Къварели мухъалъул Тиви росулъа, жамгIияв хIаракатчи Ибрагьимов Бадрудиницаги.\nИбрагьимов Бадрудин: «Гьеб нухлул бищун кIудияб кIвар буго ниж гIадал цоцадаса ратIа тIезарурал гIадамазе. Нижер цо-цоял Дагъистаналде гочун руго, гьаниб гIемераб гIагарлъиги буго нижер, амма тIубан гуржиялъа гьаниреги гочун цо бакIалда цадахъ гIумру гьабун гьечIелъул нижер гIадамал. Цоцада рихьизе ккани, гIемераб къоги бихьун, халатаб нухги тун хьвадизе кколел руго ниж гьанже цоцахъе. Гьеб нух рагьани кинабго роцIцIинаан букIараб, гIемер бигьалъизе букIана нижее цоцахъе хьвадизе. Гьедин гурониги экономикиябгун туристияб кIварги буго гьеб нухлул. Гьединлъидал батIи-батIияб бакIалдаса гIарац балагьун, инвесторазул гIарац хIалтIизабунниги гьабун бахъинабизе ккола гьеб нух».\nЗагьид Хочбаровас баян гьабуна гьеб нух гьабизе гIураб гIарац букIунарила республикаялъул, гьединлъидал федералияб бюджеталдаса гIарац къваригIунилан. ЦохIо гьеб нухлул проект бахъаралъухъцин ун буго 60 миллион гъурущ. Гьеб нухда гIемераб гIарац хвезабизе ккеялъе гIилла буго гьеб 5 тоннельги, 25 кьоги базе кколеб букIин. Гьелда тIадеги нухлул цо бутIа гIанси тIеялъул хIинкъи бугеб бакIалдасан уне бугелъул гьелъ нух къачIого букIиналъе хасал бакIал разе ракIалда буго нух гьабулезда.


Кьер-кьерал тIугьдузул квацIи гIадаб «Дир Дагъистан»\nФестивалалде рачIарал гьалбал дандчIвана ДГУялъул филологияб факультеталъул студенталгун\nСтудентазухъе гьоболлъухъ рачIун рукIана фестивалалъул жюриялъул гIахьалчагIи: культуролог ва журналист, «Кунаки» абураб рагьараб фестивалалъул президент Сулиета Кусова-Чухо, тележурналист ва кинодокументалист, «Элия-фильм» абураб студиялъул генералияв директор, «Кунаки» абураб рагьараб фестивалалъул директор Иляс Богатырев, жюриялъул председатель, РФялъул культураялъул мустахIикъав хIалтIухъан, киновед, Россиялъул Кинематографистазул союзалъул член Григорий Гиберт, кинорежиссер, «Алания» абураб ГТРКялъул коновидеопроизводствоялъулаб къокъаялъул нухмалъулев, Северияб Осетиялъул халкъияв артист, ДРялъул искусствоялъул мустахIикъав хIаракатчи Рафаэл Гаспарянц, сценарист ва кинодокументалист Екатерина Головня, кинорежиссер, сценарист ва кинооператор, СССРалъул Пачалихъияб премиялъул лауреат, Туркмениялъул халкъияв артист ХIожакули Нарлиев, РФялъул Журналистазул союзалъул секретарь, ДРялъул Журналистазул союзалъул председатель, «ХIакъикъаталъул» бетIерав редактор ГIали Камалов.\nГьалбадерица студентазе бицана жидерго махщел тIасабищиялъулги гьеб камиллъизабиялъул мурадалда бахъараб хIаракаталъулги хIакъалъулъ. ГIолилазде хитIаб гьабулаго, гьез аслияб кIвар буссинабуна ватIан бокьизе ккеялдеги, тIасабищараб махщалие ритIухълъи цIуниялдеги, анищаб мурад тIубазелъун хIаракат гьабизе ккеялдеги.\nМасала, Сулиета Кусова-Чухоца ракIалдещвезабуна Расул ХIамзатовасул «Дир Дагъистан» абураб тIехь. «Университеталда цIалиги лъугIун, аспирантураялде бакI хIадурго букIарай дун Дагъистаналде ана хIалтIизе. Гьелъие гIиллалъун ккана Расул ХIамзатовасул «Дир Дагъистан». Гьеб цIалараб мехалда дие бокьана тIехьалда хъвараб хIакъикъаталда бугищали лъазе. Картаялъухъги балагьун, дица тIасабищана бищунго «гIурччинабилан» ракIалде ккараб Табасаран район. Дун гьение ана учительлъун хIалтIизе. Гьелдаса нахъе дица киданиги бухьен тIезе течIо Дагъистаналъулгун. ВатIан бокьизе ккола, республикаялъул лъикIал гIадатазулги, маданияталъулгун тарихалъулги хIакъалъулъ бицине ккола – гьеб нужеда тIадаб иш буго», - ян бицана гьелъ.\nЦо нухалда Дагъистан бихьарав чиясда гьеб киданиги кIочонарилан пикру загьир гьабуна Рафаэл Гаспарянцица. Гьес цо чанго фильм бахъана Дагъистаналда. Щвана Кубачивеги цогидал бакIаздеги. Масала, гьес рахъана «Кубачиязул курхьеналъул бицанкIо», «Квералъ хъвараб Къуръаналъул балъголъи» ва цогидал фильмал. «Дагъистаналда фильмал рахъулеб заманалда, дир ккана щулияб гьудуллъи лъикIал гIадамазулгун – Расул ХIамзатовасулгун, АхIмадхан Абубакарилгун, МухIамад Сулеймановасулгун (кинематографист) ва цогидазулгун. Гьеб гьудуллъи биххичIо тIолабго гIумруялъ», - ан бицана Рафаэлица.\n«РукIинесел адабияталъулги мацIалъулги учительзабазулги журналистазулги букIине ккола тIахьазде рокьиги, творческияб хIалтIуде гъираги. ТIахьазул кумекалдалъун нилъ щола гIемерал бакIазде, батIи-батIиял улкабазде, лъай-хъвай гьабула гIемерал хасиятазулгун. Гьеб кинабго хIажалъула творческияб пишаялъул вакиласе. Дун гьавуна лагералда – пионеразул гуро, политикиял туснахъазе бараб лагералда. Гьениб букIана кIудияб ва бечедаб библиотека. Дир кIудияй эбелалъул квербакъиялдалъун бижана дилъ тIахьазде рокьи. Библиотекаялда ругел гIемерисел тIахьал цIалана дица, школа лъугIилалдего. Гьелъ кумекги гьабуна ВГИКалде цIализе лъугьунеб мехалда. Телефоназде къулун, гьасухъе-досухъе хъвадарун рукIинчIого, тIехьалъулгун гьудуллъи гьабе», - ян абуна Григорий Гибертицаги.\n«Нужехъе ячIине рес щвеялдаса цIакъ йохун йиго дун. Григорий Гибертги, жюриялъул цогидал гIахьалчагIиги – ниж тIубараб къоялъ ралагьун рукIана фестивалалде рачIарал фильмазухъ. Гьез ниж рачана Белоруссиялдеги, Хабаровскалдеги, Ингушетиялдеги, цогидал ракьаздеги. Нужер буго берцинаб тIабигIатги гьайбатал гIадамалги. Рахъе гьезул хIакъалъулъ гьитIиналго фильмал, видеороликал ва ритIе фестивалалъул сайталде. Гьеб букIина, Расулилго гIадаб, амма нужер бераздалъун бахъараб «Дир Дагъистан». РакIчIун абила: гIемерал сюжетаздаса гIуцIараб гьеб релълъине буго батIи-батIиял тIугьдуздаса сокIкIараб берцинаб квацIиялда», - ян бицана Екатерина Головняца.\nКиназего гIажаибаб асар гьабуна фестивалалъул гьобол ХIожакули Нарлиевасул накъиталъ. Гьев ккола Туркмениялъул халкъалъул хасият гъорлъе бессараб «Нус» абураб фильмалъул автор. Гьеб киноялъухъ гьесие щвана СССРалъул пачалихъияб премияги, вахъана батIи-батIиял кинофестивалазул лауреатлъунги. «Дие бокьун букIана дир халкъалъул аслияб хасият рагьизе. Фильмалда бицунеб буго КIудияб ВатIанияб рагъул заманалъул хIакъалъулъ. Рагъде арав росги хун хутIарай гIолохъанчIужуги гьелъул вакьадги – гьел руго фильмалъул багьадурал. Гьел цоцазда кIалъалелцин гьечIо – кинабго бичIчIула цоцазухъ ралагьарабго. Амма нусалъул сипаталдалъунги вакьадасулги гьелъулги гьоркьоблъиялдалъунги гьениб бихьизабун буго халкъалъул хасият. Гьединаб хаслъи буго щибаб халкъалъул. Дие бокьилаан, цогидал халкъазе нужерго халкъазул къанагIатаб хаслъи рагьун бажарулеллъун нужги рахъине», - ян бицана Нарлиевас.\nПрочитано 115 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 12 ноября 2018 11:32\nДругие материалы в этой категории: « Студентазухъ гьоболлъухъ\tАна, Дагъистан цIунеян аманатги гьабун »


Россиялъулги Азербайжаналъулги экономикаялъул министерствабаз къотIаби гьаруна | Дагъистаниял | Киназего гIаммаб Россия\nДРялъул бетIерас гIахьаллъи гьабуна Азербайжаналда тIобитIараб Россиялъулгун Азербайжаналъул регионазда гьоркьосеб данделъиялда. Гьесда цадахъ гьенир рукIана Халкъияб Собраниялъул председатель Хизри ШихсагIидов, гьесул заместитель Елена Ельникова, ДРялъул экономикаялъулги территориалияб цебетIеялъулги министрасул ишал тIуралев ГIусман Хасбулатов, гьесул гIакълучи Игорь ГIубайдуллин, росдал магIишаталъулгун кванил нигIматазул министрасул ишал тIуралев ГIабдулмуслим ГIабдулмуслимов, транспорталъулгун нухлул магIишаталъул министрасул ишал тIуралев Ширухан ХIажимурадов, предпринимательствоялъулгун инвестициязул агентствоялъул нухмалъулесул ишал тIуралев ХIажи ХIасанов, ян хъвалеб буго ХIакъикъат казияталда.\nВладимир Васильев кIалъазе вахъана Бакуялъул Бизнес-Централда тIобитIараб «гургинаб столалда». Форумалъул гIуцIарухъабазе баркалаги кьун, гьес бицана Азарбайджаналдаги Россиялдаги гьоркьосел транспортиял бухьеназул хIакъалъулъ. «Дагъистаналъул ракьалдасан унеб маххул нухалъул кумекалдалъун, Россиялдаги Азарбайджаналдаги гьоркьосел дармил бухьенал щулалъулел руго. Гъоркьиса гьелъул къадар цIикIкIана 41 проценталъ ва бахана 566 азарго тоннаялде. 2018 соналъул тIоцебесеб бащалъиялда 68 проценталъ цIикIкIана Россиялдаги Ираналдаги гьоркьосеб дармил бухьен. Гьелъие ресал жеги гIемер руго», — ян абуна Дагъистаналъул бетIерас.\nХасаб кIварбуссинабуна гьес Самур гIоралда тIасан кьо баялъул масъалаялдеги. «Россиялъул 190 компаниялъ баччулеб буго гьеб кьодасан къайи. Гьезда гьоркьоса гIемерисел руго дагъистаниял. Гьелдаго цадахъ, гьенир хIалтIулел компаниязул бутIа дагьлъана 39 проценталде щвезегIан. Гьеб масъалаялде цIикIкIун кIваркьезе ккела. ХIисабалде росизе ккола Каспиялъул рагIаллъабазда ругел пачалихъазул бутIрузул дандчIваялда гьарурал хIукмабиги гьенирго церелъурал ва нилъер гIаммаб гIумруялъе лъикIал шартIал гIуцIиялъе квербакъулел проекталги», — ян абуна Васильевас.


Буйнакск. Шагьаралъул мажлисалъул депутатал\nИтни къоялъ иргадулаб гуреб данделъи тIобитIана Буйнакскалъул цIибищараб депутатазул мажлисалъ. Гьаб нухалда гьеб тадбиралъул аслияб суал букIана мажлисалъул бетIер вищи. Гьевлъун вищана 47 сон барав ветераназул партиялъул вакил Заур Шахвердиев. Жив цеве киданиги тIадегIанал хъулухъазда хIалтIарав чи гурин, гьединго сиясаталда гьоркьовги гьанжелъагIан киданиги вукIинчIин, 15 соналъ хIалтIиги гьечIого рокъов гIодов чIун вукIанин бицана Шахвердиевас «Эркенлъи» радиоялъе. Гьединго гьев ккола афгъанисталда букIараб рагъул ветеранги.\nДанделъиялда гIахьаллъи гьабуна кинавниги 19 депутатаз. Гьезул 15яв вуго «Партия Ветеранов России» партиялъул депутатал, ункъгоял ккола «Единая Россиялъул» вакилзаби. Рищиязда цIикIкIун гьаркьал щваразда гьоркьор мажлисалда бакIал рикьулаго гьединаб хIасил ккана. Гьаб нухалда депутатазул данделъиялде гьенире «Единая Россиялъул» депутаталги рачIун рукIана.\nГъоркь анкьица тIобитIараб тIоцебесеб мажлисалъул данделъиялде, рищиязул идараялдаги, «Единая Россиялъул» депутатаздаги данделъи бугин, гьенире рачIайин лъазабун букIаниги цохIо ветераназул партиялъул вакилзаби гурони рачIун рукIинчIо.\nШагьаралъул нухмалъиялъ гьеб данделъи гьабизе бакI гьечIила администрациялъул минаялъубин абун квалквалалги гьаруна гьезие гъоркь данделъи тIобитIулелъул, гьединлъидал Агрегаталъулаб заводалда тIобитIана гьез жидерго тадбир.\nГьанжесала кинабниги квалквал гьабичIого шагьаралъул администрацилъул данделъабазул рокъоб тIобитIана сессия. Гьениве шагьаралъул бетIер ХIусен ХIамзатовгицин вачIун вукIанин бицана «Эркенлъи» радиоялъе цIидвищарав Буйнакскалъул депутатазул мажлисалъул бетIер Заур Шахвердиевас.\nГьесул рагIабазда рекъон данделъи гIодойбиччан берцинго ун буго. ХIамзатовас депутатаздаги жиндидаги бергьенлъиги барканила, кинал рукIаниги хIинкъалаби кьезе яги кIалал гьикъизеги лъугьаничIила гьевилан абуна Шахвердиевас.\nГьес лъазабулеб буго жидеца гIагараб заманалда рорхизе ругел аслиязул цояллъун кколила Буйнакскалъул бетIер ХIусен ХIамзатов хъулухъалдаса нахъе инавиялъул суал ва гьединго ахираб лъабго соналда жаниб шагьаралъул бюджеталъул гIарац кибе хвезабулеб букIарабали халгьабиялъул суалги.\nЗаур Шахвердиев: «Гьеб шагьаралъул бетIер хисиялъул суал бищун цебе борхизе буго, амма республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасда дандбачIого щибниги гьабизе гьечIо нижеца. Ниж республикаялда бугеб власталъулги, улкаялъул президентасулги оппозиция гуро.\nНиж «Единая Россиялде» дандеги рахъун рукIинчIо, нижеца дандечIей гьабулеб букIана «Единая Россиялде» гъорлъе унел, магIна гьечIел, халкъалъе пайда гьечIел Буйнакскалъул нухмалъиялъиялда ругел гIадамазде данде. Нижее шагьаралда бетIерлъун вукIинеги ГIусман ГIусманов къваригIун вуго, батIияв чи нижеца гьанив къабул гьавизе гьечIо.\nХасго МахIачхъалаялдаса тIамун вачIарав, нижги, нижер шагьарги лъаларев чи хIажат гьечIо гьанив. Гьедин МахIачхъалаялъул мэрхисулев ГIабдулмуъмин Ибрагьимов тIамулев вугила Буйнакскалъул бетIерлъунин абураб мехалда, халкъ къватIибе бахъун 2000гIан чи гIахьаллъараб митинг тIобитIана гьаниб.\nХалкъалъе бокьун буго Буйнакскалъул нухмалъулевлъун ГIусман ГIусманов вукIине, халкъалъе данде кколареб жо гьабиларин республикаялъул бетIерасин абураб пикру буго дир».\nГьединго ветераназул партиялъул вакилзабазул гIемерал суал руго цебе букIараб Буйнакскалъул депутатазул мажлисалъул уставалдехун. Гьелда рекъон мажлисалъул бетIерасул хъулухъ гьеб жамгIияб хъулухъ кколеб буго, гьелъухъ кинаб букIаниги харжги щолеб гьечIо. Къануналда рекъон гьеб муниципалияб хъулухъ букIине кколин, гьелъухъ харжги чIезабизе кколин абулеб буго гьез.\nГьанибго абизе ккола, буйканскалъулазул рагIабазда рекъон, рищияздаса хадуб шагьаралъул нухмалъиялъ шагьаралда хIалтIаби байбихьун руго.\nАхираб 20-30 соналъ кинаб букIаниги къачIа-кIатIаялъулал хIалтIаби гьарун рукIинчIел шагьаррагIалда ругел къватIазда бакIа-баххари гьабун бугин, къватIал ритIизарун хъил тIезе хIадурун ругин, гьединго къватIахъ киданиги рукIинчIел чирахъал ран ругилан абулеб буго бакIалъул гIадамаз.\nГьединго 28 сентябралда Дербенталъул депутатазул мажлисалъ шагьаралъул бетIерлъуде кандидатал тIаса рищулеб комиссиялъул данделъи 30 абилеб октябралда тIобитIизе бугин абураб хIукму къотIана. Дербенталъул нухмалъулевлъун рахъине бокьаразул документал 29 сентябралдаса бахъараб 21 октябралде щвезегIан къабул гьарулел руго комиссиялъ.\nДербенталъул мэрлъун Россиялъул Пачалихъияб Думаялъул депутат ХIажимет СафаргIалиев вачIунев вугин абурал харбал раккун рукIана республикаялда, амм гьанже гьесул бакIалда Дагъистаналъул захIматалъул ва социалияб цебетIезабиялъул министр Малик Баглиев вачIине вугин абурал баянал раккана ахирисел къояз. Живго Баглиевас гьеб информациялда хурхун кинаб букIаниги баян кьолеб гьечIо.


Шарапудинил хIаракатги министерствоялъул жавабги\n2019 соналъ бухIана БежтIа участокалъул социалияб рахъалъ гIадамазе хъулухъ гьабулеб централъул мина. ГьабсагIат гьелъул хIалтIухъаби хIебтIун руго ижараялъе ккураб минаялъур. Гьелъул нухмалъулев Шарапудин Шейховасулгун лъай-хъвай…\nРес гьечIел хъизамазе – кумек\nРФялъул ЗахIматалъул ва социалияб цIуниялъул министерствоялъул баяназда рекъон, 1 июлалдаса нахъе хисизе руго цо-цо социалиял выплатаби кьеялъул къагIидаби. Исана апрелалда РФялъул президент В. Путиница федералияб…\n2021 соналъул тIоцебесеб апрелалдаса нахъе Россиялъул регионазда 37 сон барал лъималазе социалияб пособие кьеялъул къагIида хисана. 2020 соналъул риидал, ай пандемиялъул заманалда, лъазабун букIана пособие…\n«РекIел ахIи» рубрикаялде цIалдолез ритIун рачIуна эбелалъулаб капиталалъул, больничнияб тIанчил ва батIи-батIиял пособиязул хIакъалъулъ гIемерал суалал. Специалистазухъеги ун, нижеца жигар бахъула гьел суалазе мухIканал жавабал…\nПенсионеразухъе рачIунел «талихIалъул кагътал»\nГьал къоязда редакциялде бачIараб Казбек районалъул Калининаул росулъа захIматалъул ветеран Хайрудин Висаитовас бачIараб кагътида хъвалеб буго:\nКъватIибе гьурщуге рукъалъул унти\nБалагьараб мехалда, «РФялда хъизамалдагун рукIа-рахъиналда зулму гьабунгутIиялъе тадбирал гьариялъул хIакъалъулъ» абураб законопроект квешаб гьечIин ккола. Амма кIвар кьун балагьараб мехалда бичIчIулеб буго гьеб закон тасдикъ…\nЦIияб соналде цIияб галигун\nГьале нахъа тана гIумрудул цоги сон. Гьебин абуни гIадатияб халкъалда ракIалда чIела пенсиялъул ригь цIикIкIинабиялдалъун, «рищнидул реформаялдалъун», цогидазда бачIеб Рунеталъул хIакъалъулъ гIуцIараб законалдалъун.Щибха букIине бугеб…\nКумек гьечIого тIубаларо


2 Попечителазул Шура\n3 Региональниял гIуцIцIаби\nВикипедиялъул цебетIейги бихьун, гьелъун гIахьалчагIаз гьарана цогиги гьединабго гIадаб гIадамазе кумек гьабулел сайтал рагьеилан:\nВикикъамус — гIемер функциябазул къамус ва тезаурус.\nВикицитата — цитатазул, кицабазул, абиязул данд-бакIари.\nВикимактаб — Оригиналиял текстазул мактаб.\nВикитехь — эркенго щущазабулеб цIалул тахьал.\nВикижамигI, рагьарал гIелмиял проектал гьарулеб ва цоги-цоги жо малъулеб жамигI.\nВикихарбал — хакъаздагьоркьосеб информациялъул агентство.\nВикигъамас — гIаммаб центальнияб файлал цIунулеб бакI.\nВикиданныял — Википедиялъул данныябазул хиса-басиял гьабулеб проект.\nВикигид — туризмалъу гIоло рагьараб гид.\nВикивиды — Таксономиялъул (биологическиял видазул) справочник.\nМета-вики — Фонд Викимедиалъул документация гIуцIцIулеб веб-сайт.\nПопечителазул Шура ккола фондалъул бетIер. Гьезда гъолъ уна 10 чи:\nКэт Уолш, председатель (2013 соналъул июл щвезегIан);\nЯн-Барт де Фрейде, вице-председатель (2013 соналъул декабр щвезегIан);\nСтюарт Уэст, казначей (2013 соналъул декабр щвезегIан);\nБишака Датта (2012 соналъул декабр щвезегIан);\nДжимми Уэйлс (2013 соналъул декабр щвезегIан);\nТин Чэнь (2013 соналъул июл щвезегIан);\nСэмюэл Клейн (2013 соналъул июл щвезегIан);\nМэтт Хэлприн (2012 соналъул декабр щвезегIан);\nЭлис Уигэнд (Алиса Виганд, Alice Wiegand) (2014 соналъу июл щвезегIан);\nПатрисио Лоренте (Patricio Lorente) (2014 соналъу июл щвезегIан).\nШураялда гъорлъ уна рищаралги цогидаз лъун таралги гIадамал. Рищабазул датаялда балагьун, июн ва июл моцIазда хисула рищарал попечителал, цогидаз лъурал — декабралъ.\n(бецI-хъахIилалъ) релъун руго гьаб сагIаталъ хIалтIулел отделениял ругел пачалихъал; (бирюзовияб) — кьералъ релъун руго отделениял гьечIел, амма рукIине ругел; (гIурчиналъ) — отделениял гьаризе планалда росарал пачалихъал; (голубоялъ) — жедее гьаризесел отделениябазул жеги бицуна ругел пачалихъал.\nВикимедиалъул проектал тIолго гIаламалъе руго. Гьел церетIеялъе квер бакъула региональниял ракьалдаго ругел ва жедер "Викимедиалъул отделения"-илан цIар бугел гIуцIцIияз. Гьединго гьелъие кумек гьабула гIадатиял гIадамаз.\nФонд Викимедиалъул сайт\nФонд Викимедиалъул Блог\nВикимедиалъул проектазул Архитектура\n↑ Board of Trustees - Wikimedia Foundation. Wikimedia Foundation (12 январь 2010). Архивировано из первоисточника 12 январь 2010. Проверено 22 январь 2010.\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=Фонд_Викимедиа&oldid=67712»\nПоследний раз редактировалась 31 июль 2018 в 18:20\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабуна: 18:20, 31 июль 2018.


Гьашину цифрардал эфирданийн букIлакIиссару |\nГьашину цифрардал эфирданийн букIлакIиссару\n«2009-2018 шиннардий АьФ-лий телерадиовещаниялул хьхьичIуннайшиву» тIисса федерал программалул лагрулий Дагъусттаннай цифрардал эфирданул телевещаниялул сеть дузрайн дуккан дурссар.\n2019 шинал январьдания июньдалийннин шанна чIумух (февральданул 11-нний, апрельданул 15-нний ва июньдалул 3-нний) аналограл телевидение дучIан дантIиссар цифрардалссаннуйн. Информациялул экран ккаккан буллантIиссар ца нюжмардий, яла передатчик лакьинтIиссар. Муния махъ республикалул циняв ялапарлувтурачIа ккаккан дуллан аьркинссар 20 цифрардал телеканал.\nЦIанасса ппурттуву цифрардал телеканал жулла республикалий дакъассар 26 райондалийсса 138 шяраву, микку ялапар хъанай ур 54 705 инсан. Ми шяраваллаву ДР-лул Информациялул, связьрал ва массовый коммуникациярттал министерствалул, ДР-лул Жагьилтурал министерствалущал ва районнал администрациярттащал цачIу сакин дурссар волонтертурал даву. Ми занай буссар, гьарца къатлувун бухлай, цифрардал телевидение дакъашиврул сававртту кIул даву мурадрай. ЦIанасса ппурттуву волонтертал зий бур Ахъушиял, Лаващиял, Табасараннал ва Ххунзахъиял районнай. Яла зунтIиссар цаймигу районнай. Муния махъ ххал бигьинтIиссар спутникрал аьркиншин ишла даврил хIакъиравусса масъала.\nПредыдущая записьИ детская площадка в подарокСледующая записьАхмед Ахмедов удостоен премии «Золотые личности Шёлкового пути»


Dagestan / Derbent Peter I museum opening\nИсана 19 сентябралда кIодо гьабизе буго Дербенталъул 2000 сон тIубай. Гьеб къо гIагарлъанагIан Дербенталде хьвадулел хIакимзабазул къокъабиги гIемерлъулел ругин абизе бегьула. Къо гьоркьоб бахъун гIадин гьенире щолел руго республикаялъул тIалъиялъул вакилзабиги, Дагъистаналъул бетIерасги Дербенталъул байрамалде хIадурлъи кин ине бугебали щибаб къойил лъазабейин жиндидайилан абун лъазабун буго.\nБакIалъул хIакимзабазде тIадеги Дербенталда бугеб ахIвал-хIалалъухъ балагьизе ва гьабураб хIалтIуе къимат кьезе гьал къоязда гьенире рачIун рукIана Россиялъул хIукуматалъул вице-премьер Александр Хлопонинги, Шималияб Кавказалъул федералияб округалъул бетIер Сергей Меликовги.\nШагьаралъул къачIалел ругел бакIазда свериги бахъун, бухIун букIун къачIараб 15 школа рагьиялъул байрамалде ине кколаан гьел хIакимзаби. Амма гьеб школалде щун хадуб кинаб букIаниги байрамалъулаб тадбир тIобитIун гьечIо гьениб, кинабго нахъбахъун буго. Щай бахъарабали мухIканго лъалеб гьечIо, щай гурелъул Дагъистаналъул президентасул пресс-хъулухъалъул нухмалъулей Тамара Чиненаялъ гьенире гьезда гъоркь ругел пачалихъалъул журналистал гурел, батIиял риччан гьечIо.\nГьеб 100-ялдаса цIикIкIун миллион тIад хвезабураб школа жеги тIубан къачIан бахъун гьечIеблъи лъана журналистазда, гьелда ццин бахъиналъ тIобитIун батилара гьениб байрамилан абураб пикру букIана гьезул.\nГьел хIалтIаби лъугIизарун гьечIолъиялда ццин бахъун цеве-цевеги цIакъ хъачIго кIалъан, семун вукIана Меликов Дербенталъул нухмалъиялдеги, гьел хIалтIаби гьариялъул жаваб кьолездеги. Гьединго гьев семилин ва гьелъул хIакъалъулъ къватIиб лъалебин абун риччачIин жал гьесда цадахъ школалдейилан рикIкIунеб буго журналистазги.\nГьел халгьабияздаса хадуб букIараб данделъиялда Александр Хлопонин лъидениги семичIо, амма гьарун ругел хIалтIабаздаса гIемер кутакаб разилъиги загьир гьабичIо. Жакъа къоялде ругелдаса лъикIал хIасилал рукIине бокьилаанилан лъазабун буго гьес.\nАмма Сергей Меликовас лъазабуна байрамалде хIадурлъи хашго унеб бугилан, шагьар чорокго бугила, къватI-къватIазда дарам гьабулел бакIазул гIадлу гьабун гьечIила, Нарын-хъалаялдаги, некIого къачIан рахъанин хIисаб кьурал къватIазда жеги хIалтIаби лъугIун гьечIилан.\nСергей Меликов: «ЛъугIизе кколел рукIарал хIалтIаби лъугIун гьечIолъи ва гьел хашго гьарун рукIиналъе гIилла буго шагьаралда гIадлу гьечIолъи ва гьел хIалтIаби унел куцалъеги гIадлу гьабун гьечIолъи. Дербенталъул нухмалъиялъ кколеб кIвар кьун гьечIо гьеб иш букIине кколедухъ гIуцIиялъе. 19 сентябралде щвезегIан шагьаркъачIаялъул хIалтIаби лъугIулареблъи бичIчIизе ккола.\n60-абилел саназдаса нахъе цохIо стадион гурони гьаб шагьаралда цониги социалияб бакI бан гьечIо. Гьединлъидал гьабизе жо гIемер буго, жеги дагьалдасан лъабго соналъгIаги гьаризе ккола гьанир хIалтIаби. Гьединлъидал, байрамалде лъугIизейилан абун къачIалел ругел объектал тIаса-масаго гьарун, яги пасатго гIемер бюджеталъул гIарацги биччан къачIан лъугIизаризейилан лъугьунге».\nГьаниб абизе ккола Дербенталъ 2000 сон тIубаялде шагьар къачIаялъул жаваб кьолеб хасаб гIуцIиялъ кьураб хIисабалда рекъон августалъул ахиралда гьениб 11 къватI тIубан къачIан бахъун буго ва лъабгоялда жеги хIалтIаби инел руго.\nАмма «Эркенлъи» радиоялъ тIобитIараб халгьабиялдаса хадуб гьал гIагарал къоязда, къачIазе кколел рукIарал къватIазул 3 къватI гурони тIубан лъугIун гьечIо. ХутIаразда жеги хIалтIаби гьарулел руго, цо-цо бакIазда гIиси-бикъинаб хIалтIи хутIун буго цойгидазда жеги хъилцин тIун гьечIо. ХIалтIаби гьарун рахъараб бакIалдаги бара-баралъуб буго нахъе хутIараб материалги, кьищни къулги.\nБукIаралде данде дагьаб мадар лъугьанила шагьаралъулин руго дербенталъулал, беркIал чурараб гIадаб жо гьабунила гьаб сагIат гьаниб, амма бищун аслиял жидер масъалабиги захIмалъабиги тIуран гьечIилан.\nГIадамаз абухъе бищун Дербенталда захIматаб суаллъун буго шагьаралда лъим гьечIолъи. Цо-цо бакIазда лъел рогIрал хисун руго, шагьаралдего бачIунеб лъел система хисизабизе бугин абулеб букIана Дербенталъул нухмалъиялъ, амма гьеб суал жеги рагIалде бахъун гьечIо.\nЦебего гIадин анкьицагицин лъим гьечIого хутIарал къоял чанги рукIунел руго гьенир, гIемерисеб нухалда 3-4 къоялдасан бачIунеб буго лъим. Гьединго гIадамазул разигьечIолъи буго аслиябин рикIкIунеб 10-15 къватI гурони, хутIараб бакIалде тIалъиялъ кIварго кьолеб гьечIин абун.\nАслияб къаватIаздаса чанго анцIго метралъ доре-анирехун сверанигицин хIарщул цIурал, гвендаххарал, берцинго хьвадун бажаруларел нухал ругин, гьелгIаги къачIазе бегьуларищин абураб суал буго гьезул.\nГьединго гIадамазул цIакъ ццин бахъун буго шагьаралъул 2000 сон тIубай кIодо гьабулеб мехалда гьелъул бищун аслияблъун кколеб, Дербенталъул ракIилан абизе бегьулеб некIсияб рахъ къачIалеб гьечIолъиялдаса.\nТуристалги цойгидал гьалбалги къачIарал къватIахъ тIураб хъилихъги къотIнор чIарал хъар-хъархъазухъаги балагьизе унарила, гьел некIсияб рахъалде рачIунила, гьезда бихьилалдегIаги дагьабниги къачIа-кIатIай гьабизе бегьулеб букIинчIищила жидер басрияб рахъалдайилан абулеб буго «Экренлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда магалалдаса Алекберов Вадимица.\nВадим Алекберов: «Магалалда цохIо къватI къачIалеб буго, Джума мажгиталда сверухъбакI рукIалиде бачине хIалтIабиги гьарулел руго гьанже. Гьебгицин дагьал церегIан къояз байбихьана, байрамалде я лъугIила гьезул хIалтIаби я лъугIиларо.\nТIокIаб цониги магалалда бугеб къватIалда кинаб букIаниги хIалтIи гьабулеб гьечIо, рацIа-ракъалъигицин гьабулеб гьечIо. Туристазда щиб бихьизабизе нижер тIалъиялда ракIалда бугебали дида лъаларо.\nГьанир ругел махIцарал къватIалги, къотIносан чвахулеб канализацияги, чанго анцI-анцI саназ къачIачIел нухалги рихьизе риччан теха гьезда. Бищун цебе къачIазе кколеб букIараб нижер рахъ, бищун цIакъ кверхьвагIун тун буго. ТIокIаб жо гьабулареб батани,басралъун, турун хьвагIелел ругел токалъул хIубалгIаги хисейин нижейилан тIалаб гьабун ун рукIана ниж шагьаралъул нухмалъиялъухъе. Жеги гьелгицин хисун гьечIо».\nАхирисел баяназда рекъон Дербент байрамалде къачIаялъе хвезабун рагIула цо миллиард гъурущ, жеги гьебгощинаб гIарац биччазеги рагIула федералияб бюджеталдасан.\nДербенталъул юбилеялде хIадурлъи


Бергьенлъиялъ - 74 сон\nЦIорона чанги ракI цIадул каранда\nИнгердахъ росулъа рагъде ана 78 чи. Гьезда гьоркьоса 41-яв тIадвуссинчIо\nЦIорона чанги ракI\nЖеги рокьи лъачIел,\nВасазул гIаданир гIунана берал.\nГIахьвахъ районалъул Ингердахъ росулъа жидеего бокьун фронталде ана микьгоял: Гъазиядибиров ХIажи, ХIажимухIамадов ГъалбацI, ХIажиев НурмухIамад, ХIажиев ХIажибег, Къураев Шарапудин, КъурамухIамадов Дайтбег, Пахрудинов ГIали, Къураев Сайпудин.\nЖиндирго цIаралда рекъараб хасияталъул, кьварарав, бахIарчияв чи вукIанин гьевилан бицуна росдал гIадамаз. Рагъ байбихьараб мехалда, ГъалбацIица бан букIана 17 сон. КIудиял вацал МухIамад ва Мухтар рагъдеги ун, рокъов чIезе бокьун букIинчIо гьесие. Вац Мухтар лъукъун, Бакуялъул больницаялда вугин рагIарал къояздаго, инсудаса изнуги тIалаб гьабун, гьесул хIал цIехон, сапаралъ вахъана ГъалбацI. МахIачхъалаялде щведал, цадахъ вукIарав гьалмагъги тIадвуссун ун, гьев живго хутIана. Я нух, я гIурус мацI лъалеб букIинчIониги, вац вихьун гурони тIадвуссинарин абураб пикругун, ГъалбацI сапаралъ вахъана. Балугълъиялде вахинчIев чи вукIиналъ, щибаб посталда лъалхъизавулев, цо-цо бакIазда сордо-къоялъ жанивцин тIамулев вукIун вуго. Гьедин, цо бакIалда ккурав гьев хъалиян кьуризе гIодов чIун вуго. Хъалиян цIалев ГъалбацIида аскIове вачIун вуго часталъул командир. Гьес кумекги гьабун, хъван кагъатги кодобе кьун, поездалдеги вахинавун, нухарегIун вуго ГъалбацI. Щванщинаб бакIалда гьес кагъат бихьизабулебги букIун буго. Ахир-къадги щола Мухтар вегараб больницаялде. Больницаялъул ахикь хьонбакIидаги кIусун, хъалиян бухIулев вукIуна гьев. Циндаго аскIове вачIунев чи вихьула. Хъалиян гьаризе вачIунев чи ватилин абун ракIалде ккола ГъалбацIидаги. АскIове щолелъул, ГъалбацIинги ахIун, тIад хурхун вачIуна дов чиги. Гьес цIар ахIидал гурони ГъалбацIида жиндирго вац Мухтар ватIавахъизеги лъан гьечIо. Вацги вачун росулъе тIадвуссуна ГъалбацIги.\n18 сон тIубанин абун документалги хисизарун, жиндиего бокьун рагъде ана гьев. Гьес бицунаан жидее кьураб буюрухъ букIанин лъималаздаги руччабаздаги квер хъвагеян абураб. ХIулидал къандалъоги тIад лъун, рахчизарун ратулаанила немцаз жидерго лъимал. Гьел лъималазул рокъоре щвезарулаан солдатазги.\n«Фашистазул букIараб къуватги гучги нилъеразул букIинчIин бицунаан нижеда инсуца. Гьел бергьинеги бегьулаан, амма гьел къунин жидерго вахIшилъи сабаблъунин абулаан инсуца», - ян ракIалдещвезабуна ГъалбацIил яс ГIаишатица.\nЦо нухалда лъукъарав ГъалбацI жиндиего хвасарлъи балагьизе хъурщун унев вукIун вуго гIурусазул росу бугеб рахъалдехун. Сверухъ чи вугищали бетIер эхеде борхарав гьесда, гъажалда ведрабиги ран унев цо чи вихьун вуго. ГъалбацIил ахIиялъухъе кумекалъе вортун вачIарав гIурусас гьев рокъове вачун вуго. Бусадаги вухьун, чIегIераб ханждал гьабураб чадиде тIаде цIамги щван, гьеб лъун буго ругънада тIад. Унтиялъул кутакалъ ахIдолев ГъалбацIги тун, хважаинзаби рокъоса нахъе ун руго. Гьев гIодове виччазегIан рукъалъул бетIергьаби тIадруссунги гьечIо. Гьесда ракI гурхIиялъ ва тIокIаб батIияб къагIидаялъ кумек гьабизе рес букIинчIолъиялъ нахъе ун рукIун руго гьел. Сахлъараб мехалда, цIидасан фронталде тIадги вуссун вуго.\nХIажимухIамадов ГъалбацI вагъана Югалъулаб ва Украинаялъул фронтазда, рагъулал гьалмагъзабигун ВатIан цIунулаго, гьев щвана Берлиналдеги. Гьес хъулухъ гьабулеб букIана анкьабилеб гвардиялъул мотострелковияб Сталинград - Корсуналъул Краснознаменияб бригадаялда мухъилав гIарадачилъун. ГъалбацI мустахIикълъана «БахIарчилъиялъухъ» ва «Германиялда тIад бергьенлъи босаралъухъ» медалазе.\nКIудияб ВатIанияб рагъул гIахьалчи ХIажимухIамадов ГъалбацI хвана 1987 соналда.\nХIусенов СултIанмухIамад, гIисинал лъималги хъизанги тун, ана фронталде. КIудияб бахIарчилъи бихьизабуна гьес Курскалъул ракьалда вагъулаго. Рагъдаса тIадвуссана рагъ лъугIун хадуб. Росулъе тIадвуссун хадув гьев хIалтIана фермаялъул заведующийлъун, тукенчилъун. Гьевгун цадахъ рагъда вукIана росуцояв Мурадбегов НурмухIамадги. СултIанмухIамад хвана 1965 соналда, 55 сонил ригьалдаго.\nНурмухIамад рагъдаса тIадвуссана кваранаб гъежги къотIун. ГIезегIан орденалгун медалалги щвана гьесие. ХIалтIулев вукIана гьабигьанлъун. Гьесул жигаралъухъ балагьун гIажаиблъун рукIунаан гIадамал. Лъилго кумек гьечIого, цояб квер гьечIев чияс квегIаб квералъ гьабулаан гьабихъ хIалтIи, гьебги росулъ цохIо гурони букIинчIо. Гьев вукIана диналда тIад чIарав, гIадамасул ракI къварид гьабуларев, цIакъ гIодове виччарав, намусав инсан. НурмухIамад хвана 1990 соналда.\nРосулъа кIудиял чагIаз бицунаан Малачиласул МухIума вукIанин кьварарав чийилан. Гьесда гIурус мацIги лъалароан, гьединлъидал щолел шапакъатазулги цогидалъулги кIварги гьабун гьечIо гьес. БахIарчиясул цIар щвезе рес букIанин гьесие, амма лъицаго тIалаб гьабичIолъиялъ гьесул цIарги, букIинего букIинчIеб гIадин, гьоркьоб анин бицунаан росдал харабаз. МухIума рагъдаса тIадвуссинчIо.\nРагъда гIахьаллъарал ва тушманасул вахIшиял ишаздаса наслаби цIунарал бахIарчиял умумузул хIакъалъулъ цо макъалаялда бицун хIалкIвеларо. Нилъ кидаго налъулал руго рагъда гIахьаллъарал умумузе, ВатIаналъе гIоло рухI кьуразе, тылалда хIалтIарал захIматчагIазе.\nПрочитано 473 раз\tПоследнее изменение Среда, 15 мая 2019 14:07\nДругие материалы в этой категории: « Лъабнусгоязул цояв\tРагъуе кьуна цояб бер »


Гьеб тIохьода бицен гьабулеб буго Каспий ралъдал рагIалда бугеб цо поселакалда рукIа-рахъин гьабулел, 50-60 соназ магIарухъа гIодолъиялде гочарал гIадамазул хIакъалъулъ. Гьел кколел руго магIарул гIамал-хасиятги тIагIарал, Европаялъул хьвада-чIвадиги жеги тIубан босичIел, гьоркьолъиялда ругел чагIи.ц\n«Жених и невеста» абураб тIехь къватIибе бачIарабго лъазабун букIана гьеб тIехь «Русский Букер» абураб премиялъул сияхIалде босун букIиналъул, гьал къояз лъана гьеб финалалде борчIун букIиналъул. ТIоцебесеб хъвадарухъаналъул «Салам тебе, Далгат» абураб тIехь мустахIикълъун букIана гьединго «Дебют» абураб литературияб премиялъе.\n«Русский Букер» кколеб буго бищун тIадегIанаб даражаялъул литературияб премиял Россиялда кьолеб. Премиялъул комиссиялъ жиндир тIехь рикIкIиналъ жиндир асарал цIалдохъабазда гъорлъ машгьурлъи бугила жиндие рекIее гIолеб хIужа, амма кинаб премия щваниги жий дойго гIадан йигин баян гьабуна хъвадарухъаналъ «Эркенлъи» радиоялъе.\nАлиса Ганиева: «Гьел сияхIал ракI разиял жал руго, амма гьелъул кIудияб батIалъи гьечIо. Гьелъул кIудияб пайда буго тIехь къватIибе лъай, къватIисан хабар, гIадамазда тIохьол хIакъалъулъ лъай. ЦIалдохъабазул къадар цIикIкIин буго бокьарав хъвадарухъанасул анищ, адабияталъул премиялъ кьола гьеб рес.\n«Русский Букер» буго Россиялда бищун тIадегIанаб даражаялъул премия, амма кинаб премиялул финалалде аниги, инчIониги дунги йиго дойго гIадан, дир тIахьалги долго руго».\nГьеб романалъул тIанчаздасан нилъеда бихьула жакъасеб Дагъистаналъул хIакъикъат: динги светияб рахъги, политикаги, криминалги, гIадаталги модернги. ГьабсагIат бугеб гьеб кинабго жуба-гъубаялъул, щиб хадуб лъугьинеб ва кинин бихьулеб Дагъистан , масала , 20 соналдасанин абураб суалалъе жаваб гьадин баян Алиса Ганиевалъ.\nАлиса Ганиева: «Чанго нухал руго Дагъистаналъул. Щибдай ккела гьаниб: я цIогьазул ва такъсирчагIазул бусен, я нахъе ккарал, диниял, бечемахIал гIадамазул бакI, яги эркеназул, цIаларазул хIукумат, гьеб бараб буго нилъедаго. Дир киналго тIахьал руго гьелъул хIаъкалъулъ – щиб бугеб Дагъистаналъул рес. Ресал руго гIемерал, амма кIвелебищ, кIвеларебищ гьеб нилъеда хисизе, бараб буго нилъеда. Дун йиго оптимист, дида ккола хисизе кIолин нилъедайилан».\nХъвадарухъаналъул лъабабго роман буго Дагъистан ва гьелъул рукIа-рахъин гъорлъ бессараб, бищунго гьел хъварабги гIагараб букIуна дагъистаниязе. Къабул гьабулищ дагъистанияз жиндир хъвадарухъанлъийинан абунани аслияб къадар гIадамазда жиндир асаразулъ жакъасеб хIакъикъат бихьулин бицана Алисаца.\nАлиса Ганиева: «Бербалагьи батIи-батIияб буго: цояз какула, цогияз еццула, амма гIемерисезда хIакъикъат бихьула дир тIахьазда. Гьеб хIакъиъкат бокьун батичIони, нужеца гIумру хисе, диде ганчIал рехичIогон, гьединаб кьела дица жаваб».\nПрофессиялда рекъон, Алиса Ганиева ккола литературияй критик. Жакъасеб Дагъистаналда рахъулел тIахьазда, цIиял асаразда хадуб хал кколищ дуца, кинаб къимат кьезе кIолеб жакъасеб литературияб процессалъе, республикаялда унеб бугебин абураб суалалъе жаваб гьабулаго гьелъ бицана жакъа къимат кьезе литературияб процессго бихьуларин жинда республикаялда.\nАлиса Ганиева: «Адабияталъул процесс дида бихьуларо Дагъистаналда. Цо-кIиго шагIир вуго жидер рахьдал мацIазда хъвадарулел. ГIурус ва авар мацIалда хъвадарулев бергьарав прозаик вукIана ГъазимухIамад ГъалбацIов, амма гьевги ана. Хъвадарухъаби рукIаниги, критикал гьечIо Дагъистаналда, цого цо Светлана Анохина гурого. Газеазда «Культура» абураб рубрикаги гьечIо. Процесс гьечIони къиматги кисаха босилеб».\nАлиса Ганиева жакъа ккола цого цо хъвадарухъан гурейги медиасурсатазда гIемер паркъулей гIадан. Жакъасеб хIалалда хъвадарухъанасе рес гьечIин сверухъ бугелдаса вахчун вукIине, гьев бокьаниги бокьичIониги кколин жамгIияв чи, амма жакъа бугеб машгьурли, кинаб гьеб бугониги, гьеб кколарин кIвар бугеб хъвадарухъанасе, кIвар бугеб кколин 50-100 соналдасанги дур тIахьал гIадамаз цIалулел рукIинин абуна ахиралда хъвадарухъаналъ.


МахIачхъалаялда аскIоб бугеб ЦIияб Хушет росулъ цо анкьида жаниб кIиго нухалда тIадекIанцIи гьабун буго полициязде. Гьаб нухалда полицияв лъукъун ва гьесул 15 сон барав васги гIагарв чиги чIван руго. Лъукъарасул цIар загьи гьабулеб гьечIо. 17 августалда цебесеб чIвай ккараб мехалда жидер росулъа полициялъ ккун ун вукIарав 14 чиясде тIаде гьанжеги щибго гIиллаго гьечIого гIадамал рачун унел ругин лъазабулеб буго росдал гIадамаз.\n21 августалъул сардилъ ЦIияб Хушет росулъ тIадекIанцIи гьабун буго полициялъул хIалтIухъанасде. Гьелъул хIасилалда 39 сон барав низам цIунулев лъукъун вуго. ЧIван вуго гьесул I5 сон барав васги гьесухъе гьоболлъухъе вачIун вукIарав гьесул гIагарав чиги. Гьевги вукIун вуго полицияв. ТакъсирчагIаз рукъалъул бетIергьанасде кьвагьун буго рокъоса къватIивеги ахIун. Кьвагьиялъул ишалъухъе рекерарал гьесул васасде ва гIагарав чиясдеги кьвагьун буго гьез хадусан. Гьел бакIалдаго хун руго. Лъукъарасул хIал квешаб бугин лъазабулеб буго тохтурзабаз. Гьезул рагIабазда рекъон, гьев вуго хвалдаги гIумруялдаги гьоркьов.\nЦIех-рехчагIаз гьеб тIадекIанцIи базабулеб буго гьесул хъулухъ-ишалда. Гьезул баяназда рекъон, гьеб тIадекIанцIи гьабун буго кIиго чияс ва гьел ралагьулел руго республикаялъул тIолабго абухъе полициялъ.\nI7 августалда гьебго росулъ чIван вукIана 40 сон барав бакIалъул полицияв ГIабдурахIманов Шамиль. ХIалтIизе унеб бакIалда нухда чIван вуго гьев. Гьесдеги кIиго чияс кьвагьанин абурал баянал кьолел руго полициялъ. Гьел щалали лъалебги гьечIо. Гьединго лъазабулеб буго гьеб такъсир гьабун чанго сагIаталдасан гьезухъ букIараб Тойота Ленд Крузер автомашина батанин МахIачхъалаялдаги Каспийскалдаги гьоркьобин. такъсир гьабизелъун гьеб бикъун букIиналда ракIчIараб буго полициялъ. Гьелъул бетIергьанасул къисматги жеги чIезабун гьечIо.\nГьел церехун рехсарал лъугьа-бахъиназдаса хадуб ЦIияб Хушеталде битIахъе балагь бачIинабун бугин абулеб буго бакIалъул гIадамаз. Рокъо-рокъоре рачIун, кинал рукIаниги документалги рихьизаричIого хасал идарабазул хIалтIухъабаз салафиялин рикIкIунезул доба чIухь балеб бугила. Гьеб балелъубги рокъов вугевщинав чиги къватIиве гъун жидецаго гьез гьенибе рехулеб бугила наркотикалги ярагъги. Гьеб жидедаго батун хадубги, къануналъ гьукъараб жо рокъоб цIунун бугин абун рачун унел руго гIадамал. Гьедин бицунеб буго бакIалъул гIадамаз.\nГIабдурахIманов шамиль чIван хадуб росулъа I4 чи ккун вачун анин бицана Эркенлъи Радиоялъе Хушеталдаса МухIамадова Муслиматица.\nГьелде тIадеги цогидав полицияв чIван хадуб жеги анкьго чиги ккунин бицана гьелъ. Гьезда гьоркьов рагIула МухIамадовалъул вацги. Гьев автомашиналъувги къазавун вачун ун вуго нухда ватараб бакIалдаса. Гьединго ун руго жеги чангоялги, цогиял ун руго рокъоса яги мажгиталъуса рачун. Гьел киналго МахIачхъалаялъул Ленинский мухъалъул полициялда ругин ва гьезде тIаде адвокатал риччалел гьечIин абулеб буго гIадамаз. Полициялъул бутIаялда гьезда гьабулеб буго нужеца цIарал рехсолел чагIи гьенир гьечIилан. Гьедин бицана Муслиматица. Гьелъго абуна цере ккун аразулги къисмат жидеда лъаларин. Гьезде тIадеги риччалел гьечIо адвокатал. Муслиматил рагIабазда рекъон, полициялъ ккуразул гIагарал хIадурулел руго гIагараб заманаялда федералияб нух къазе. Гурони жидер тIалабазухъ гIин тIамулев чи гьечIин абуна гьелъ. Гьез тIалаб гьабулеб буго гIайиб гьечIого ккурал жидер гIагарал къватIире риччайин ва полициялъул гъорхъолъа арал ишал лъугIизе теян.\nДагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул пресс-хъулухъалъ ЦIияб Хушеталда полициялъул хIалтIухъаби чIван хадуб хасаб низам лъазабун бугин ва хасал тадбирал тIоритIулел ругин абун гуреб тIокIаб кинаб букIаниги баян кьолеб гьечIо гьениб кколелда тIасан.


Туркиялда бугеб магIарул Ортатепе росдал тарих » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nОртатепе росу гIуцIана 1862 соналда Дагъистаналдаса гIусманиязул ракьалде гочарал магIарул мугьажирзабаз. ТIоцебе росулъ 16 цIараки барал хъизамал ккола: ГIабдулкаримал, Давутилал, ГIалилал, ХIажиахмадилал, Рамазанилал, ИсмагIилилал, МухIамадилал, Шамсулал ва цогидалги. Чанго хъизан гьеб росулъе гочун буго 1877 соналдаса хадубги.\nГьанже росулъ буго байбихьул школаги, кIиго мажгитги, щибаб рокъобе бачун буго токги, хIалтIула Интернет, нухазда тIун буго хъил. Росдал гIадамазда гьоркьоса 95%-да лъала хъвазе-цIализе. 1980-абилел соназде щвезегIан росдал гIадамазул аслияб магIишат букIана боцIухъанлъиги ракьерухъанлъи. Ахираб заманада росдал гIадамал цIалуда хадур чIолел руго, машгъуллъана бизнесалдеги. Росулъ мухIканго цIунун руго умумузул гIадат-гIамал, миллиял махщелал, кванил тайпаби ва гь.ц.\nОртатепе росдал хIакъалъулъ жеги лъицаниги кибниги хъван букIинчIо. Искендер Дагъистанли ккола жиндирго росдал хIакъалъулъ хъварав тIоцевесев автор. Гьесда лъикI лъала рахьдал мацI, жинцаго лъазабуна магIарул (кириллица) хъвай-хъвагIай, гьединлъидал цIалула магIарул басмаги тIахьалги. Живгоги гьев ккола педагог (турк мацIалъул ва адабияталъул мугIалим). Турк ва магIарул мацIазда хъвала шигIраби. ГIумру гьабун вуго Кушадаси шагьаралда. ГIагараб росдал хIакъалъулъ Искендерица ракIалдещвеял руго кIудияб рокьигун, рекIел хинлъигун ва хIасратгун хъварал. Нахъа тараб, тIокалъ тIадбуссунареб лъимерлъиялъул ва балугълъиялъул хIакъалъулъ бицунаго, авторас жигар бахъулеб буго гьелъул сурат цIалулесда мухIканго цебечIезабизе, щибаб хIужаялде, щибаб лъугьа-бахъиналде кIвар кьезе. Жидерго чагIазейилан хъварал гьел ракIалдещвеязул кIварги къиматги буго нилъееги, Дагъистаналъул магIарулазеги. Щайгурелъул гьез нилъеда цебечIезабулеб буго церего ватIан тун арал магIарул миллаталъул вакилзабаз чияр ракьалда гIуцIараб росдал тарихги, гьезул бигьаяб гуреб, захIматаб гIумруялъул, рукIа-рахъиналъул, гIадат-гIамалалъул суратги.\nОРТАТЕПЕ РОСУ. ТАРИХАЛЪУЛ ТIАНЧАЛ\nДун гьавуна 1940 соналда. Щуго сон бараб мехалда, инсуца дун вачана авлахъалде. Гьакида ролъул гулал сокIкIулеб мехалда, инсуца дун чIезавулаан доб мехалда гьакил моторлъун рукIарал оцазда цеве, гьез цогидазул хурзабазе зарал гьабичIого букIине гIоло. Гьабуралдасаго кIичIараб лълъарги букIараб Япруялъул магIарзукъалазда бугеб гучалъ кьабуниги, гьелъ мадугьаласул бекьараб жо квинчIого толароан. ХIалал-хIарам лъалароан гавур Япруда.\nАнлъго сон бараб мехалда, дун ана цIализе росдал гIадамаз жидерго ресалда рекъон кирпичалъул гьабураб байбихьул школалде. ЦIализе-хъвазе ругьун гьавулев чи вукIана дир эмен ГIиса. Гьес сагIат малъулеб букIана. Дун хъорщоде вахъинавуна. «ЦIале цо, балагьизин», – илан абуна гьес. «СагIат анцIгоялдаса анцIгоялде инеб буго», – ян абуна дица. Цо релъи байбихьанаха классалда. Гьелдаса нахъе дир цIар лъугьана «АнцIгоялдаса анцIгоялде инеб буго» абураб.\nДол соназда росулъ бищун церетIурал рекьарухъаби рукIана дир имгIал ГIабдурахIман, Шамсул ГIабдурахIман, Шамсул ГIумар, Бадри, ХIайбулла, Абакар, гьесул вац ИсмагIил, Улубий, Буракъил СалихI, СагIадулал васал ХIамидги, Мурадги, ГIазизги, ХIажиги, ХъахIаязул АхIмадги МухIамадги, ХIанапи, Муса, Кумахъа Закария ва ц. Росдал чагIаз бекьулеб жо букIана лъим бугел хурзабахъ багIаргьоло, лъим къанагIатал хурзабахъ ролъ, ахиниб абуни – помидор, охцер, гурччинлъи, пуч, ражипер, пер ва ц.\nХурухъанлъи тун цогидаб хIалтIи гьабулелги рукIана. Сайпудин Жошкун вукIана гIарац-меседалъул къебед. Гьелдаго цадахъ гьес гъалай биччалаан, гъармахъалъ ччугIа кколаан. Дида лъала гьес магIарул лалабиги гьарулел рукIараблъи, амма гьезул цониги нахъе хутIичIо. Гьес гIарцул гьарурал ччут, кIалкIуч, квер жеги цIунун руго дица. Цоги вукIана Юсуп-апанди. Росулъ бищунго чIухIараб рукъ гьесул букIана. ЦIаларав чи вукIана гьев. Гьединго ракIалда вуго ХIажихъахIазул Зубаирги. Гьес цIакъ берцин пандур хъвалаан бертабалъ. ГIумар-михъич, вукIана росдал устарлъун. Росдал щибаб рокъор хутIун руго ГIумар-устарил лъалкIал. Гьеб гуребги росулъ ругелщинал иццалги пурцалги гьес гьарурал рукIана. Къали ХIасан вукIана хьитазул устар. Гьес гьарурал хьитал рукIунаан гъоркьа цIулал, тIаса тIомол. Гьелдаго цадахъ гьес гьарулаан нах бахъулел алатал (машинаби). Дихъ гьанжеги буго гьеб.\nНайихъанлъийин абуни гIицIго Буракъил иш букIана. Хаслихъе, гьоцIо бахъараб заманалда, киналго лъимал гьесухъе ракIарулаан ва лъагIалида жаниб цо нухалъ Аминат-адаца нижер кIалдир лъолел гьацIил кескал кунаан.\nРосу бакIана гьенисан чвахулеб «Комур су» («ТIурччол лъим») абураб лъарал бакътIерхьул рагIалда. Гьелъул цогидаб, дандбитIараб рахъалда гIицIго школалъул мина, СагIадуллагь-дацил рукъ ва тIорщел жаниб бугел цагърал рукIана. Дандияб рахъалдехун рахине гIоло, ихуца батIи-батIиял бакIазде бехъерхъулеб цIулал кьодасан унаан.\nДица анцIго сон бараб мехалда, ай лъабабилеб класс лъугIарабго, байбихьул школа бачана щуго соналде. Нижер школалде учительлъун вачIана Чардахъалдаса чачанав Эмин Бозкур абулев цо чи. Школалда букIана квералъ кьабулеб цо цIумур. Дарсал байбихьилалдеги, гьоркьоркъотIазул заманалдаги, дарсал лъугIулеб мехалъги гьелъул букIунаан цIакъ кIудияб гьаракь. Дир даци Абакарица, цIумур кьабурабщинахъе, абулаан шайтIаби ахIулел ругилан ва палгъаллъулаан.\nАбакар ва ИсмагIил дациязул рукъзал рукIана лъим баккулеб, школа букIараб гохIда аскIор. Гьанжеги гьенир руго гьел минаби.\nБайбхьул школа лъугIарабго, дун байбихьана хьвадизе Гексуналда (районалъул центр. – Ред.) букIараб гьоркьохъеб школалде. Доб заманалда букIинчIо мотор бугеб транспорт. Росулъ тIоцебе хIатIимашин букIана Мансул-хважал вас Хайрил. Гьев вукIана хIалтIулев росдал магIишаталъул банкалда, кIиабилеб хIатIимашин босана ГIали Кушчул вас МухIамадица. Гьев чIухIун вукIунаан понцIолел гьакибурдул ругеб хIатIимашин бугилан жиндирилан. Цо-цо мехалда нижги рохизарулаан гьес, нахъа рекIинарун.\n1952 сон. Нижер минаялъул бакъбаккул рахъалда хасаб цо рукъ букIана. Росулъе вачIаравщинав гьобол гьеб рокъов рещтIулаан. Гьеб букIана нацIал гIемераб заман. Мунагьал чураяй дир эбел Асилаца гьалбадирие квен кьолаан, гьалбалгиха нацIаца кунел рукIунаан. Щивав гьобол вегарав бусен, юргъан ва шаршавал гьализарулаан ратIлил хьагин абураб хьагинир. Сапун букIана багьаяб, гьединлъидал гIемерисеб мехалда рахъу хIалтIизабулаан рацIцIалъиялъул ишазулъ.\nЦоги, нижер рукъалда аскIоб букIана Бурак Чавушил мина. Гьенир цо рокъор жанир гъасде ракIарулаан ва халатал харбал рицунаан. Хабарчи вукIана Гёксуналдаса Макъсут. Цо сордоялъ харбил бакьулъ кьижун ккарав росдал имамасул кьай борчIун буго. Лъилниги сас бахъинчIеб мехалда имамас, абун буго: «Дур рагIи гьацIица бикьана», – ян. Гьеб каламалъул сверел санаца лъугьана имамасул цIарлъун. Лъималазул адаб гьабун, гьесул цIар бицинарин гьаниб.\nТIоцебесеб техникияб алат\n«Отегече» абулеб, ай росу бакьулъан чвахулеб лъарал бакъбаккул рахъалда рукъзал гьаризегIан, басрияб росу бугеб бакIалда букIана 55 мина. Мискинал гIадиназул гьел рукIана цотIалаял. Дагьалго ресалда ругезул минаби, гъоркь хIайванал, тIад гIадамал ругел, кIитIалаял рукIана. Гьобол къабул гьавизе кIолеб, дагьабго санагIатаб мина Юсуп Сайгилил букIана. Цоги, гьанже мажгит бугеб бакIалда лъабтIалаяб мина букIана. Гьеб букIана СагIадуллагьил вас Мурад Жейханил мина. КIудияб ах букIана гьесул. Росдал гIолохъаби, гьеб аханир ракIарун, росулъе тIоцебе Мурадица бачIараб «грамофон» абулеб музыкалияб алаталъухъ гIинтIамун рукIунаан. Лъил гьаракь букIарабали гьабсагIат ракIалда гьечIо, амма цIакъ асар гьабулеб «Лилияби» абураб кочIол гьаракь жеги дир гIундузда жаниб буго. Гьеб алаталда жаниб цо щайтIан бугин, кечIги гьелъ ахIулеб бугин абулел рукIарал гIадамал жеги дир беразда цере руго. Гьедин батани, лъимераб заманалда къабул гьабураб жо ботIролъ абадиялъ хутIулеб буго. Гьеб букIана нижер росулъе бачIараб тIоцебесеб техникияб алат.\nМурадил минаялда аскIор рукIана росдал тIоцебесеб мажгитги хIужраги. Доб заманалда дун кутакалда динияв чи вукIана. ТIехIав Рамазанин тIокIцIар бугев Рамазан Сюслен-дибирица щибаб рогьалида какда хадуб «Ясин» цIалулаан. Гьев мунагьал чураясул гьаракь дие гIемер цIакъ бокьиялъ, лъимадул макьуги къурбан гьабулаго, рогьалил какде унаан дун.\nБищунго кIвар бугеблъун букIана росдае чIаголъи босун бачIунеб «тIорччол лъим». Гьеб лъел букIана кIиго кIвар бугеб хIор: ГIисал хIорги Якул хIорги. Росдал гIолохъаби чвердолаан гьенир. Гьекъолеб лъимги гьебго лъарал лъим букIана. Гьеб лъарал рагIалда рукIана Кавшут (басрияб цIар Котукой) ва Аличлибучак абурал росаби. Гьел росабалъ канализация букIинчIолъиялда бан, хIажатхъанабазул кинабго чороклъи чвахулаан гьеб лъаралъе. Нижецаги, бищунго гIодобегIан чвахулеб лъеца чороклъи кквеларилан абун, махил, накIкIигъотIол гьарурал русбузулъе гIертаз баччун, цIезабураб гьеб лъим гьекъолаан. Квачанги букIунаан, амма нижер унтабазул эбеллъун букIана чороклъи кколареб гьеб лъим. ХIажи-дибирицаги абулаан: «Анкьго гамачI тараб лъеца какичуризеги бегьула», – ян.\nЦогидал махщелалги рукIана. Ихдал гIазу биине байбихьараб мехалда, их бачIунаан. Ихгун цадахъ рачIунаан багIараб ордекул тIанчIиги. Нижеца, лъималаз, хIаракат гьабулаан гьел тIанчIи кквезе. Цо нухалда, жеги цIализе инчIев дун ккана ихулъе. ГIиса хIорил тIиналде тIерхьана. Лъималазул гьаркьал рагIарал ГIабдурахIман Оздемирги ГIумар Оздемирги, нахъбахъичIого хIорилъе кIанцIун, лъавудаса арав дун вахъун вуго къватIиве. Лъавуде вачIарав дун, битIерахунисаги гьавун, кIовокIулев вукIана гьез. Дир кIалдиса лъим бачIинеб букIун буго. Дир гIумруялъ гIоло гьел кIиязего налъулав вуго дун.\nЦо-цо мехалда кIудияб ихуца цIул бачIунаан. Гьебмехалда кIудиял, хIалтIиги тун, гьеб цIул бахъизе лъугьунаан. Зама-заманалда хIинкъи бугел лъугьа-бахъинал кканиги, гъанкъун хварав чи ккечIо цониги. Гьелдаса хадуб гIодобиччараб лъелъ ниже кьолаан ччугIа. СагIидил Айкан, Мансур Йилмаз, ГIабдусалам Дагъистанли, Къадир Унсал, ГIабдурахIман Гувен рукIана бищунго машгьурал ччугIихъаби.\n1965 соналда, ХIажимирза абураб росдал ракьал лъалъазиян абун, Хараб абураб бакIалда дир берцинаб лъарада галан къана. 1979 соналдаги, Курудере абулеб ракь лъалъазеян абун, Деве магъара абураб бакIалдаги галан къана гьелда. Чвердеял кIочон тана, багIарал ордеказул тIанчIи барщана, ччугIил радал салам къотIана, ва дир гьайбатаб чIагояб бакI рокьукъаб хъархъилаб бакIалде сверана.\nКванил рахъалдасан ахIвал-хIал лъикI букIинчIо росулъ. Кунеб жо бичун босизе щолареб гIадин, бичулеб бакIалги рукIинIчо. Басрияб росдал бакъбаккул рахъалда гIемерисезул гьитIи-гьитIинал хурзал рукIана. Гьениб гIезабулаан помидор, охцер, картошка, пуч, пер, ражипер, хъабахъ, чIакIулдан гIадал кванил нигIматал. Пихъил гъутIби: гIеч, багIли, кокан – цIакъ дагьал рукIана. Бугебги цIакъ мукъсанаб пихъ букIана. Буракъ Уналил рукъалда цебе букIана цо куракул гъветI. КьижичIого, гьеб цIунун, нижеда гIисинал ганчIал речIаниги, гьесухъа гьеб бажарулароан. Сайиттинил ахиниб букIана мокьрол гъветI. Гьебги барщизегIан хутIулароан. Киназего гIурал рукIана карул гъутIби. Дарман щвачIого, кокамул гъутIбуда пихъ букIунаан кьерукъаб. Рес къотIиялъ нижее жеги цIикIкIун бокьулаан кьерукъаб кокан. Басрияб росдал бакътIерхьул рахъалда, жо бижулареб ракьалда рукIана мукъсанал генул гъутIби. МагIарул мацIалда гьезул пихъил цIар букIана «хIамагъанкъ». Нахъа гьел гъутIби рацIана Карча МухIамадин тIокIцIар букIарав МухIамад Гювенчица. Гьесул гьеб лъикIаб хIалтIи реццалъе мустахIикъаб букIана. Цо гъветI букIана миндалалъулги. Ахаздаги рукIана гьел миндал гъутIби. Абакарил, Бадригил, Калиматил, АхIмадил рукIана ахал.\nАслиял лъалъелел гIатIидал хурзал рукIана лъар бахун цояб рахъалда. Гьел хурзабахъ аслияб куцалда бекьулаан гьоло, хъахIаб багIаргьоло, ролъ, пурчIина, огоб, нохут, цIоросаролъ, хIайваназе гIоло лъабгIин. Нижеца, лъималаз, бищунго кIвар кьолаан цIоросаролъидеги нохуталдеги. Гьеб бикъулаан нижеца. Ракги бакIарун, цIа гъолаан, бежулаан, кунаан. 30-40 цIоросаролъ кварал гIолохъабиги рукIунаан. Гьезул бетIергьабаздаса изну босулеб къагIида букIинчIо нижер. Хадусан щибниги жо абуни, гьеб мехалда кIалъалаан ниж. Ролъ баччулаан росдал северияб рахъалда букIараб тIасияб гьоцIибе. Гьениб лалги тIамун, гьорода ккун, ролъул мугьги наккуги батIа гьабулаан. Ролъул гъунал рикъичIого рукIине гIолойилан, гьенир хъорщол мугьру чIвалаан. Гьеб ишалъулъ бищунго кIвахIалавлъун вукIун, ахиралда хутIарасул лал тIамураб гъонода тIад хIамил бетIер чIвалаан. Гьеб ролъ руччабаз цIалкIун, бацIцIад гьабурабго, Ремзи Озденил гьабихъе баччулаан, хенолаан ва ханжо гьабулаан. Хадубги гьеб ханждал росдал корохъ режулаан гургинал чадал. Нижер росдал северияб рахъалда рукIараз нижер чадазда «комбе» абулаан. Гьез, ресукъал рукIиналъ ракъун ругел чагIаз, Гёскуналде ун, нахъруссун рачIунеб мехалда, нижер рукъалда цересан унаго: «Асила-хатун, кIиго «комбе» къватIибе рехун балайзабе цо», – ян ахIулаан. Доб заманалъул гIадамазул квешаб нигат букIунароан, букIунаан бацIцIадаб, рекIелаб гIамал.\nГьанал кванил бицани, къасабалдаса гьан босулеб гIадат букIинчIо. Кинха гьеб босилеб, гIарац букIинчIеб мехалда. Бугебщинаб гIарац унаан хурзабахъ багIаргьоло бекьизе босизе. ХутIаралъухъ босулаан унтараб мехалда хъвезе букIунеб гIиялъажо. Оцбай, цояв хвани, хъолеб хIакъикъ, бертин, суннат, мавлид гIадатал рукIана нижер Аллагьас кьурал. Цоги, рес букIараз ихдал босулаан ращдал цаби рортараб, жибго тIомги рукьбиги гурони гьечIеб оц, ялъуни гIака. КьарлъизегIан хьихьулаан гьеб, цинги хъун, гьанги бакъвазабун, хасел лъугIизегIан кунаан. Гьелда хъухъариян абулаан. Жеги хIайран вуго дун гьеб гьанаде. Кьарияб гьан чIоло чIоло гьабун квиналъ кьолаан бищунго кIудияб лазат.\nБеччараб чедги букIана нижер. Гьеб гьабулаан бачIараб хамуралъул. БачIинчIеб хамуралъул гьабуралда абулаан мухIурго чедилан. ТIоцебесеб букIунаан тамахаб, кIиабилеб – къвакIараб. Цоги букIана картулалъул (картошкадул) чед. Гьеб букIана гIаммаб куцалда магIарде цIатIарида хадур, ялъуни авлахъалде унезе гIоло гьабулеб букIараб чед. ЦIоросаролъулги нохуталъулги гьарурал чадалги рукIунаан. Гьеб гуребги хамуралда нахги бахун, кьурулаги, чIинтизабун бежулеб хъарлъамаги букIана щивас бокьулеб чед. ЦIоросаролъул ханждал гьабулеб мучарийин абуни букIана къанагIат гьарулел чадазул цояб. Нижер росулъ бакI-бакIазда гьел чадал режизе гIоло рукIана корал. Улбуз, жидерго къадиялда ирга гьабун, хIалтIизарулаан гъол корал. Гьел коразул цоги пайдаяб рахъ букIана гьенир харбал рицунел рукIиналъ. Росулъ лъугьарабщинаб жо гьениса битIахъе щибаб рокъо-рокъобе щолаан. ХIатта рукIине ругел лъугьа-бахъиназул хIакъалъулъцин бицунаан гьениб.\nНижер аслияб квен букIан хинкIал. Гьарулаан кIудиял, чIахIиял, гIисинал, ханазул, гьанал, картошкадул, нисдал хинкIал. Гьел киналго кунаан ражигун цадахъ. Гьезул цонигияб гьеб ражи гьечIого къабул гьабулароан. Гьел хинкIазул тIоцебесебги ахирисебги хIинкъуч букIана. Цадахъ къалия, ялъуни гIанкIудул гьан гьечIого, чохьонире унароан. ХинкIазда цадахъ чара гьечIого букIунаан гьагIуги, рокъоб бугони, жанибе лимонги къенцIолаан.\nГьале дол карщал… Ролъул ялъуни цIоросаролъул гьарурал гьел, сурпаялъул бакьулъ лъун, биараб нахгун жубараб пекмезги (гьализабун, цIолбол лъел гьабураб гьацIо. – Ред.) тIун, кунел карщал. Дие карщ цIакъ бокьулаан, хасго тIидул карщ.\nКIвар бугеб ва бищунго къиматаб кванил тайпабазул цоял рукIана цIурачадал (панкъал). ГIакдал нахги бахунаан гьезда.\nБищунго машгьурал рукIана тIеренал цIурачадал. Гьебго къагIидаялда бежараб, жаниб мичIчI, ялъуни сагIан, ялъуни хъабахъ лъун гьабураб, дагьабго биццатазда пурщинайилан абулаан. Гьебги кунаан нах бахун. Гургинаб, бакьулъ хоно тIун, корохъ яги цIада гьабураб хонотIурабжо букIана лъималазе улбуз гьабураб бищунго цIакъаб сайгъат. Нисдал, картошкадул, гьанал гьарурал, нахуда режарал «локум» абулел кунел жалаца берцин гьабулаан радалквен. Дир хIисабалда, гьел локумал нижехъе чергесаздасан рачIун рукIана.\nВачIинин оцбай байрамалда бук1араб, ниж гIорцIулареб, цIакъ бокьулеб квенде: хъухъанчедалде. Гургинаб, кин гьабулебали дида лъалареб цо квен букIана гьеб. Кьуризеги кьурун, нахулъ яги пекмезалъул гьабураб лъамада ччун, кунаан гьеб. Жибго бокьизабизе лъалеб цо квен букIана хъухъанчед. Нахул, ханждал ва чакрал гьабулеб бахъухъ. Габанидул ва пекмезалъул гьабулеб букIараб натIухъ букIана нижер хасаб гьуинлъилъун. «Хьон» абураб, габаниги хенон гьабураб, гёксуналдасез «чIегIераб пекмезилан» абулеб цо кунеб жоги букIана нижер. ГIага-шагарго тахин жубараб цо квен букIана. Гьебги аслияб куцалда байрамалъул сурпаялда букIунаан. Байрамалъул сурпаби рукIунаан цIакъ бечедал. Цоги оцбай байрамалда гьабулаан гурга. Гьеб лъицаниги кунароан. КIудияб, горбода ххолеб гьелда анкьго, микьго хоно букIунаан. Гьеб ххолаан нахъисеб соналда байрам борхизе тIаде босарасул горбода.\nТIадехун рехсараб квен гIицIго нижер росулъги Киреч росулъги (Кагьраманмараш вилаяталда бугеб цоги магIарул росу. – А.М.) букIараб хасааб квен кколаан. Гьеб тун, цогидаб, гIаммаб квенги букIана: долма, багIаргьалил чурпа, котлетал, гьекъолел жал ва гь. ц.\nВачIинин нижер гIадатазде:\n1) Нижер росу гIуцIаралдаса нахъе, дун, цIализе ине гIоло, росдадаса ватIалъизегIан гьенир гьаруралщинал киналго рукъзал руго гвай бан, тIолабго халкъ гIахьаллъун гьарурал. Гьениб гIахьаллъизе гIоло, халкъ рукъ балев чиясул ахIиялъухъ балагьун букIунароан. ГамачI гIадамаз жидеего бокьун баччулаан. ГIумар-устар, Михъич устар, Мурад-устар гIедегIулаан кумакалъе. ГIарцул хIакъалъулъ киданиги рагIичIо дида. Рукъ лъугIарабго, ирга щолаан хIарщ чIваялде. ГIолохъаби жалго рачIун, рехулаан тIохде хIарщ. ГIолохъабазе кьолаан корохъ бежараб картошка, чIакIулдан, ялъуни бежараб нохут. ТIохде ракь рехун лъугIараб мехалда, гьеб михир бачун битIизабулаан. Цо-цо мехалда гьеб михир гIолохъабаз, жидерго гуч бихьизабизе гIоло, къец бан, борхулаан. Гьел къецазда михир борхулаго, жанисел органал сакъатлъун, хварав, тIолабго росдаца хIурмат гьабулев вукIарав Амадо кIочон толаро дида киданиги.\n2) Гвай балаан, ролъ бекьулеб мехалъги. Пуланасул ирга бугилан абулаан. Оцал рараб пурцида хадув вилълъунес жиндирго хъулухъ тIубалев гьесул ракьалда.\n3) ГIаммаб кумек халат бахъунаан ролъ бакIарулагоги цIоросаролъ чIучIунагоги. Гьай-гьай, кинабго кумек гьабулаан хадуб бецIизелъун. Пайда, рокьи, гьудуллъи, аваданлъи ва амру тIалаб гьабичIого, цоцазухъе рекеризе кколеблъи лъалаан щивасда. Щайгурелъул магIарул жамагIат буго амру гIемер рекIее гIолареб жамагIат. Киналго командирзабилъун рукIунеб жамагIат. Толстоясги гьедин гурищ абун бугеб?\n4) Цо ч1ужуг1аданалда, пуланаб бакIалде унеб мехалда, рикIкIадасан нух бахунев бихьинчи вихьани, гьей нух къотIун унаро, ялагьун чIола, бихьинчи ун хадуй гурони унароан. Ялагьун чIечIони, квешаб гIамаллъун рикIкIунаан.\n5) Рукъалда йигей нус, росасул эбел, эмен, имгIал, ада ругеб бакIазда, гьезда цее кIалъалароан, гьезул хIурмат гьабун. Гьел кIудияз, нусалъе кIалъазе изну кьезе гIоло, гьелъул хIалалъух балагьун, цо сайгъат босулаан, нусалъе баркалаги кьун, гьей кIалъазаюлаан.\n6) ЧIужу ячарав бихьинчияс, кIудиял ругеб бакIалда кодобе лъимер босулароан, гьелдехун рокьи бихьизабулароан, гьебгун васандулароан. Гьеб гIадат жакъасел гIолохъабазда бичIчIичIого букIине бегьула, амма цоги нухалъ гьелъул пайдаялъулги заралалъулги хIакъалъулъ хIисаб гьабизе ккола.\n7) Бертабалъ киназго кумек гьабулаан бертадул бетIергьанасе. Кванил суал мадугьалзабаз тIубалаан, гIадамалги гьез ахIулаан, байрахъцин гьез чIвалаан. Бертин бачунев, бертадул бетIергьан гурев, цогидав чи вукIунаан. ГIунгутIабазул тIириги гьесде щолаан. Бертабиги гьарулаан, магIарул миллиял алатал лалуги жергъенги хIалтIизарун гуреб, аргъан, къали ва зурнагун.\n8) Хвел ккараб хъизамги жиндирго къварилъиялъул гьиралда гъоркь рехун толароан. Мажгиталда кинабго жо гьабулаан росдал гIадамазул кумекалдалъун ва гьезул бербалагьиялда гъоркь. Хварав чи кIудияб рокьигун вукъулаан гIолохъабаз бухъараб хабалъ, дугIабигун витIулаан доб дунялалде. ТIоцебесеб лъабго къоялъ, гIисин хIайван хъун, квен гьабулаан, къулгьу цIалулаан. Къуръаналъул жузал рикьун, лъабго къоялда жаниб гьеб цIалун лъугIизабулаан. Гьелда абулаан хатма рещтIинабизейилан. Цо-цо рес бугел хъизамаз, гьеб кинабгоялдаса хадуб, хварасул хабада аскIоб чадирги чIван, цо чиги ккун, гьесда Къуръан цIализабулаан. Хварав чиясда хадуб мавлид бачунелги рукIунаан. Амма, бокьани бечедав вукIа, бокьани мискинав вукIа, щивав хварав чиясда хадуб хъолаан кIудияб хIайван ва, квенги гьабун, росуго кваназабулаан, ялъуни гьан, бутIаби гьарун, щибаб рокъобе щвезабулаан. ХIакъикъ абулеб гьеб гIадаталъ, барщарав чи вугонигицин, гъоркьоса вахъулароан.\n9) Росулъе вачIарав щив вукIаниги, гьесул гIумруялъе гIоло жаваб росдал халкъалъ кьолаан. Нагагь, кватIараб мехалда, росу тезе бокьаниги, гьесие изну кьолароан, гьес гьоболлъи бараз гьев цинги нухарегIулаан. Гьоболасда хурхарабщинаб тIубазе нижер росулъ букIана хасаб гьалбадерил рукъ.\n10) КъватIисеб хIинкъиялде дандечIейги букIана росдал цIакъаб. Дун гьитIинаб мехалда, цо машгьурав хъачагъ вукIана. Гёксуналъул югалда рукIарал росабазул гIадамал хIинкъизарун, гьел жиндие гIоло хIалтIизарун, мугIрузда аскIоб цо гьин бан букIана гьес. Гьелде тIадеги гIадамазухъа гIарацги бакIарулаан гьес. Нижер росулъе гIарац тIалаб гьабун вачIарав гьесул вакил, живго вачIун, босеян абейилан жавабги кьун, нахъе къотIарав. Росдал жамагIат бакIарун, гIарац тIалаб гьабулеб букIараб рукъ сверун хъаравуллъи гIуцIун букIана ва хъачагъ чIвазейилан анкьаца гъорчIелги гIуцIана. Масъала бичIчIарав хъачагъ, вачIинчIо. Цинги «муфраза» абураб пачалихъияб цо къуват бачIана гьев хъачагъ валагьизе гIоло. Гьесие кумек гьабурал, гIарац кьурал киналго гIадамал къакъана гьез. Нижер росулъе жанирецин лъугьинчIо гьел. Цоги цо гьадинаб лъугьа-бахъин ккана. Гёксуналда нижехъа цояв вухун вуго, чанго чиги тIаделъун. Росдал жамагIат къватIибеги бахъун, гьев вухаралги ратун, гьезие кколеб гIадлу гьабун буго. Гьелдаса нахъе нижер халкъалда хъвалев чи ккечIо.\n11) Аскаралде унел г1олохъаби рокъоре ахIулеб цо гIадатги букIана. БатIи-батIияб квенги гьабун, гьалмагъзабигун цадахъ аскаралде унев г1олохъанчи ахIулаан рокъове. Квандаса хадуб, хIалалда рекъон, нухда гIарацги кьолаан гьесие.\n12) КIалбиччан къоялъ щибаб рокъоб, тIад батIи-батIияб квенги лъун, гIуцIулаан сурпа. Росдал щивав инсанасда тIадаб букIана, щибаб рокъовеги лъугьун, гьеб квандаса дагьа-макъабго жо кIалдибе лъезе. Рукъалъул руччабаз хIисаб гьабулаан рачIинчIезул, хадусеб соналда гьезда цIехолаан рачIинчIого чIеялъул гIилла. Ццинбахъанилан, барщун вукIанилан абун, гьеб къоялъ рокъове лъугьинчIони, кIудияб гIайиб букIана. Бихьинал барщун рукIаниги, рукъгун ва рукъалъул руччабигун барщун чIани, гIодорегIан гьарулаан. Щайгурелъул гIидалъул какдаса хадур, мажгиталъул азбаралда цоцазда байрам баркулаго, гIадатаб къагIидаялда, барщарал рекъолаан.\n13) Оцбай байрам. Араб соналъ байрахъ босарав ва горбода гурга хурав чияс, жиндирго ресалда рекъон, цо, ялъуни чанго хIайванги хьихьун, гьелги кьара гьарун, квание къваригIунебщинаб хIадурги гьабун, иш росал жамагIаталда дандбалаан. Щивас, жиндаго тIаде цо суалги босун, гьеб гьабизе лъугьунаан. Цояз хIайванал хъолаан, цояз гьел ччукIулаан, цогияз, цIаги бакун, квен гьабизе гIоло кIудиял хьагал хIадур гьарулаан, ункъабилез сурпа къачIалаан, щуабилез официантлъи гьабулаан, анлъабилез сверухъ ругел росабалъа рачIарал гьалбал дандчIвалаан, анкьабилез нухмалъи гьабулаан, микьабилез майданал хIадур гьарулаан, ичIабилез гугариял, рекериял гIуцIулаан. Байбихьудаго кинаб букIаниги хъвавулаб тIадкъаялъул бикьи букIунгутIиялъ, щивас жиндаго тIаде хъулухъ босиялъул букIана цо гугьараб, бахIарчияб камиллъи. Цоги, балагьараб мехалда, гьеб кIудияб тадбир лъугIулаан берцин гIуцIараб къагIидаялда, гъалмагъир-жо ккечIого.\nАвтор: Искандер Дагъистанли\n» МагIаруллъи – гьаниб, хьиндаллъи – гьаниб\n» ХъахIабмажгит (Акджамесджид) росу\n» Жиссин росу\n» ЦIулда росу


Гъизляралъул коньякалъул цIияв хважаин\nГъизляр. Коньяк гьабулеб заводалъул кIалтIа.\nДагъистаналда бугеб Гъизляралъул чагъир хIадур гьарулеб завод унеб буго «Росспиртпром» абураб гIуцIиялъул къайимлъиялде гъоркье. Чанго моцIалъ цебе лъазабун букIана завод федералияб буголъиялде кьолеб бугилан. Гьеб хиса-басиялъ щиб кьезе бугеб заводалъул хIалтIуе ва Дагъистаналъул хIукуматалъе кинаб зарал гьелдалъун ккараб абурал суалазе жаваб кьолеб буго экономист Михаил Чернышовас.\nГъизляралъул коньяк хIадур гьабулеб заводалъул приватизация гьабизе букIиналъул хабар баккаралдаса гIемераб ахIи-хIур бахъун букIана араб соналъ. Приватизация гьабизе букIиналъул лъазабун букIана республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповас.\nГьелъул пайда букIине бугин республикаялъул экономикаялъеян абуна гьес. Амма гьеб заводалъул хIалтIухъабаз дандечIей лъазабуна гьеб хIукмуялда. Гьеб заводалда хIалтIун бетIербахъарал чагIи ругин шагьаралъул бащадабниги халкъ, гьанже гьебги чияца босун жидеца кисайин хинкI балагьизе бугебилан, чанго нухалъ митингалги тIоритIана гьез.\nХIасил-калам заводалъул приватизация гьабичIого, гьеб респбуликаялъухъаги босун кьуна федералияб буголъиялъухъе. Пачалихъиябгун унитарияб предприятие абураб даражаги хисизабун гьанже гьелъул гьабизе рагIула акциячагIазул гIуцIи ва «Росспиртпром» абураб гIуцIиялде гъорлъе ун букIине бегьулин Гъизляралъул заводилан абураб информация бачIана 19 маялда къватIибе.\nГьелдалъун заводалъул бренд хисизе гьечIин, гьеб цебе букIарабго гIадин, Дагъистаналъул коньяк хIадур гьабулеб заводлъун хутIизе бугин лъазабуна, Россиялъул алкоголалъул иш тIад къараб идараялъ. Гьединабго пикру «Эркенлъи» радиоялъе бицана экономист Михаил Чернышовасги.\nКиназдаго лъалин Гъизляралъул коньяк хIадур гьабулеб заводалъул респбуликаялъул нухмалъигун дандеккунгутIиял рукIараблъи. Гьединлъидал тIадчагIигун кьалда букIинегIан заводалъеги чIара-хьараб куцалда хIалтIи рес кьолеб Россиялъул гIуцIилъунго лъикIилан абулеб буго гьес.\nАмма батIияб суал бугин гьениб Дагъистаналъул хIукуматалъе ккезехъин бугеб зарал. «Росспиртпром» гIуцIиялъул къайимлъиялде Гъизляралъул завод ккани, Дагъистаналъул экномика махIрумлъизе бугин чанго миллион гъуршил хайиралдасаян рикIкIунеб буго экономистас.\nМихаил Чернышов: «Жиндир заманалда Гъизляралъул коньяк гьабулеб заводалъ Дагъистаналъул эконмикаялъе кьолаан 500 миллион гъурущ хайиралъул. Республикаялъул бюджеталде федералияб бюджеталдаса 26 миллиард гъурущ щолеб букIин хIисабалде босани, Дагъистаналъе гьеб 500 миллион гъурущ ккола цIакъ кIудияб гIарац, гьединлъидал республика махIрумлъана экономикаялъе хайир кьолеб букIараб цо къуватаб ресурсалдаса.\nГьеб цо. КIиабизе бугони гьеб Гъизляралъул заводалъул приватизациялъул бицунаго, араб соналъ республикаялъул нухмалъиялъ бицунеб букIана гьелъ кьезе бугеб хайиралъул. Чанго батIияб багьа рехсолеб букIана гьеб бичани щвезе бугеб, кIиго миллиардалдаса бахъараб ункъоялде щвезегIан.\nАмма кингоги завод ккана федералияб буголъилъун. Респбуликаялъул буголъиялдаса федералияб буголъиялде кинаб букIаниги магIишаталъул идара унеб мехалда гьелъул квешаб хIасил камуларо. Къокъ гьабун абуни жиндие лъикIаб хайир кьолеб букIараб жоялдса махIрумлъана Дагъистаналъул хIукумат.\nГIемерисезул гьединго баккулеб суал буго гьеб заводалъ къватIибе биччалеб коньякалъул къисмат кинаб букIине бугебилан абурабги. Россиялъул цIикIкIарал шагьаразда «Гъизляралъул коньяк» абун кIудияб машгьурлъиги щвараб, гьез цIакъ къиматги гьабулеб нигIмат ккола гьеб.\nГьалдаса хадуб лъил коньякиланин гьелде абизе бугебилан абураб суал баккулеб буго халкъалъул. Гьениб кIудияб хиса-баси ккезе гьечIилан абуна гьелъул хIакъалъулъги Михаил Чернышовас.\nМихаил Чернышов «Цебе гьеб букIун батани Дагъистаналъул предприятие, гьанже гьеб букIине буго Россиялъул предприятиелъун. Имиджалъе цо дагьабго асар гьабун батизе бегьулаха гьелъ, амма къватIибе бичалеб нигIматалъе щибниги хис-баси ккезе гьечIо, гIицIго этикеткаялда тIад гьабураб хъвай-хъвагIай гурони».\nГъизляралъул коньяк гьабулеб завод Дагъистаналда рагьун буго I885 соналъ. Гьелъул аслияб брендаллъун ккола «Дагестан", "Кизляр", "Лезгинка", "Багратион" абурал коньяказул тайпаби. 2013 соналъ заводалъе щун буго 2,5 млрд. гъурущ гIарцул, гьелда гьоркьосан бацIцIадаб хайирин абуни букIун буго 347 миллион гъурущ.\nГъизляралъул «коньякалъул» цIияв хважаин


РекIелъ хIинкъи бугев рикIкIадегIан цIай\n2020 соналъул тIоцебесеб кIудияб турнир тIобитIана UFC гIуцIиялъ. Гьеб букIана Америкаялъул Цолъарал Штатазул Лас-Вегас шагьаралда. Турниралда цеве вахъана Дагъистаналдаса речIчIухъан Аскар Аскаровги.\nГьев дандчIвана американав Тим Эллиоттгун. Жегиги къей лъаларев Аскар дандиясдаса гьаб нухалъги бергьана. Лъабго раундалъул хIасилал гьарун хадуб, судияз бергьенлъи кьуна дагъистаниясе. Гьеб букIана Аскарил UFC гIуцIиялъул турниразда кIиабилеб къеркьейлъун. ТIоцебесеб нухалда дагъистанияв дандчIван вукIана Мексикаялдаса речIчIухъан Брендон Мореногун. Гьеб къеркьеялда судияз спортсменал рикIкIана бащад ккараллъун.\nГьебго турниралъул аслияб къеркьеялда октагоналде рахъана Ирландиялдаса речIчIухъан Конор Макгрегоргун СШАялдаса спортсмен Дональд Серроне. Къеркьей байбихьун 40 секунд инелдего нокауталде ккезавуна Макгрегорица дандияв.\nДагъистаналдаса спортсмен, UFC гIуцIиялъул речIчIухъан ГIумари АхIмадовас гьеб турниралда сверухъ загьир гьабуна гьадинаб пикру:\n- Кидаго гIадин, UFCялъул иргадулаб турнирги ана тIадегIанаб даражаялда. Гьелда къеркьарав нилъер ракьцояв Аскар Аскаров вуго унго-унголъунги къуватав спортсмен. РакIчIола гьев дагь-дагьккун тIадагьаб цIайиялда UFC гIуцIиялъул бищунго къуватал спортсменазул мухъилъе вачIине вукIиналда.\n- Макгрегоридаги Серронедаги гьоркьоб букIараб къеркьеялдаса хадуб жубараб речIчIухъанлъи бокьулезда гьоркьор батIи-батIиял суалал раккана. ХIатта, руго Конорица Дональд вичун восун вугин абулелгицин. Дур пикру лъазе бокьилаан.\n- Къеркьеялда цебе ХIабиб НурмухIамадовас абулеб букIана Серроне Макгрегорикьа хIинкъулев, къалев вугин. Гьедин ккезеги ккана. Дональдица бихьизабуна жив херлъун, къеркьеяз гIорцIун вукIин. Гьев гьабсагIаталда цеве вахъунев вуго гIицIго гIарцуе гIоло. Къеркьеялдаса хадуб букIараб пресс-конференциялда гьес бицунелъухъ балагьунги бихьулеб букIана гьеб гьедин букIин.\n- Мун кида вахъине вугев октагоналде? Лъалищ щивгун къеркьезе вугевали?\n- Декабралда букIана ахирисеб къеркьей ва гьелда бергьун вукIана гьоркьохъеб цIайиялда UFCялъул рейтингалъул микьабилеб бакIалда вугев Йен Хейнишидаса. Амма, щаяли лъаларо, гьесдаса бергьаниги, гIуцIиялъ дун бищунго къуватазул рейтингалда цевехун вачинчIо. КватIичIого байбихьизе буго иргадулаб къеркьеялде хIадурлъизе. UFCялъ жегиги лъазабичIо кида ва щивгун цеве вахъине кколевали. Хьул буго гьаб нухалъгIаги гIуцIиялъ дида данде къуватав речIчIухъан вихьизавилин.\n- КватIичIого ХIабиб НурмухIамадов къеркьезе вуго Тони Фергюсонгун. Дур пикруялда, гьеб къеркьеялъул хIасил кинаб ккезе бегьулеб?\n- Къеркьеязда бокьараб ккезе бегьула. Амма ракIчIола, Фергюсоние хъандаталихI ккечIони, гьеб дандчIваялда ХIабибица чIел босизе букIиналда. Тони загIипав спортсмен вугин абулеб мех гуро. Киназдаго лъала бажари-гьунар бугев речIчIухъан гьев вукIин. Амма хасгьабун НурмухIамадовасе бигьалъизе буго гьесда тIад бергьенлъи босизе. Тони вуго ХIабибил техникаялъе данде кколев спортсмен. РукIуна данде кколарелги, кигIан загIипав вукIаниги гьединав къезавизе захIмалъула.\nUFCялъул ахирисеб анлъго къеркьеялда бергьенлъи босана ГIумари АхIмадовас. Рехсараб гIуцIиялъул мухъилъ дагъистанияв цеве вахъунев вуго 2013 соналдаса нахъе.\nДругие материалы в этой категории: « Масъала - тIоцебесеб бакI\tЗахIмат бекьаралъуб бергьенлъи бижула »\n22:51, 08 апреля 2020, 4\n17:55, 08 апреля 2020, 151\n16:41, 08 апреля 2020, 71