Росабазул азарханазде тохтурзаби ине рукIиналъе бихьизабураб «Земский доктор» абураб программа гIумруялде бахъинабулаго квекIенал данчIвалел ругила гьеб программаялда рекъон гIарац биччай регионазде тIаде ккаралдаса.\nДагъистаналда программаялда рекъон хIалтIизе 178 чи къабул гьавун вугин батIи-батIиял мухъазда ва росабалъ, ама гьезул 50 проценталъеги гIарац щун гьечIин лъазабулеб буго Сахлъи цIуниялъул хIалтIухъабазул ихтиярал цIунулеб гIуцIиялъул бетIер Камиль Бучаевас.\nШималияб Кавказалъул регионазда «Земский доктор» абураб программа гIумруялде бахъинабулаго квекIенал дандчIвалел ругин, аслияб куцалъ гьел хурхарал ругин гIарац биччалеб гьечIолъиялдайилан лъазабулеб буго «REGNUM» абураб информ-сурсаталда. 2013 сон байбихьаралдаса федералияб бюджеталдаса биччалеб букIараб гьеб гIарац регионалияб бюджеталде тIаде ккун бугила.\n2014 соналъ гьеб программаялда гIахьаллъун бугила лъабго Шималияб Кавказалъул регион, амма гьезул цонигияз лъагIел индал программаялда рекъон хIалтIуде росарал тохтурзабазе гIарац кьеялъул сияхIал рачIун гьечIо. Бищунго хIалуцараб хIал бугеб регионлъун кколеб буго Дагъистан, гьениб, программаялда рекъон хIалтIизе росун ругел 180 чиясул сияхI гIуцIун бугила, жидее программаялда рекъон 1 млн. гъурщил компкнсация щвезе кколел , амма гьезул цнигиязе гьеб щун гьечIо.\nДагъистаналъул медикиял хIалтIухъабазул профсоюзалъул нухмалъулев Камиль Бучаевас баян гьабухъе, араб соналда жанир къабул гьаурал хIалтIухъаби гурелги, 2013 соналъ росаразеги жеги тIубан кьун бахъун гьечIо гьеб гIарац. ГIаммаб куцалъ 1 млн. гъурщил компенсация щун буго гIицIго 50 проценталъе, 2012 сон байбихбаралдаса къабул гьарурал.\nЦогидаб квекIен кколеб бугила, гьез къотIи гьабун азарханабазде хIалтIизе лъугьиндал, гьеб гIарац кьезе заман щвелалде лъагIел ун, гьезул къотIиялъул болжал лъугIун ругилан абун инкар гьабулеб букIин.\nБучаев Камиль: «Дихъ ахирисел баянал гьечIо, гIолилал хIалтIизе росиялда хурхарал, амма киналниги, гьеб программа гIумруялде бахъинабизе байбихьаралдаса нахъе росабалъ азарханаязде къабул гьарурал гIолилазул 50 проценталъе гьеб гIарац щун гьечIо. ТIоцебесеб соналда росарал тохтуразе киназего щвана, амма хадусел соназ цоязе щун, цигиязе щвечIого, 2014 соналъ тIубан щвечIогоцин хутIарал руго.\nКинаб данделъи бугониги,гьениб гьеб суал борхула, амма гIарац гьечIин бихьизабурабилан абулеб буго. ГьабсагIатги гьеб суал борхун букIана министерлхиялда тIобитIараб иргадулаб данделъиялда. Чара гьечIого халатбахъинабизе ккола гьеб программа, росабалъ ругел тохтуразе кверчIвай букIине ккола».\nАмма хIакъикъаталдаги тохтурал хIажат ругел ахарханаязда гIарац щоларого чанго сон балеб бугониги хIалтIулел руго гIолохъанал тохтурал. Гьедин, 2013 соналдаса бахъун, Хунзахъ мухъалъул ГьоцIалъ росал азарханаялде терапевтлъун хIалтIизе лъугьун йиго МухIамадова Аминат. Амма 2015 сон щун бугониги гьелъие гьеб программаялда рекъон биччазе кколеб букIараб гIарац кьун гьечIо. Цин гIилла бачанила жиндихъ бащадаб ставка гурого хIалтIи гьечIолъи, гьеб гIезе букIине мухъалъул хехаб кумекалъул станциялде хIалтIизе лъугьанила жий, амма гIарац щвечIила. ГьабсагIат Аминат декреталъул хIалхьигьабиялда йиго.\nГIарац щвеялда жий божулила, амма гьеб щвечIониги дагьал тохтурал ругел азархана рехун теларин абулеб буго гьелъ. ГьоцIалъ росдал азарханаялда бетIерай тохтурлъун йикIарай МалагьитIинова Халуница баян гьабухъе, гьабсагIаталде гьезул росдал азарханаялда хIажат вуго тохтур, амма гьел гьечIо, программаялда рекъон росарал тохтурзабазеги цоязе щун цогиязе щвечIого хутIулеб бугила гьеб гIарацги.\nМалагьитIинова Халун: «Нижер росулъ кIиго специалист вачIана гьеб программаялда рекъон хIалтIизе восун, гьезул цоялъе гIарац щвана, цогиялъе щвечIо. Гьебги щвечIого ана гьей декреталде. Районалдего 20 специалист восана мухъалъул азарханаялде хIалтIизе гьеб гIарац щолеб бугилан абун. Гьеб гIарац гьезие щвезеги щвана».\nТохтуралъул пикруялда, мухъалъул азарханаялдасаги росабазул азарханаялде хIажат руго специалистал, амма росабазул азарханаялде рачIаразе киназего компенсациял щолареблъи бихьулеб бугила.\nГьелда бан, Дагъистаналъул Сахлъи цIуниялъул министр хисулев ХIажимурад Мирзабеговас баян гьабуна, хIакъикъаталдаги программа гIумруялде бахъинабизе гIураб гIарац букIинчIин республикаялъул бюджеталда. Гьаб соналъги гьеб программаялде биччазе бихьизабураб гIарац гьечIилан лъазабуна гьес.\nРеспубликаялъул гьел тохтурзабазе компенсациял кьезе рес гьечIила, амма гьеб гIилла кколарила специалистаз росабалъ хIалтIизе инкар гьабиялъе, росабалъ гIадамал хIажат ругин лъазабуна Мирзабековас.


МухIамад-Салам ГIумаханов ракIалдещвеялъе\nТурниралда гIахьаллъана дунялалъул 16 улкаялдаса 140 спортсмен\nКаспийскалда, ГIали ГIалиевасул цIаралда бугеб спорталъул ва гIолилазул кIалгIаялъуб, 6 июналда букIана пачалихъияв хIаракатчи МухIамад-Салам ГIумаханов ракIалдещвеялъе боксалъул рахъалъ ХХ-абилеб халкъазда гьоркьосеб турнир рагьиялъул тадбир. Гьелда гIахьаллъана Дагъистаналъул бетIерасул ишал тIуралев Владимир Васильевги. Гьенир хIурматиял гьалбаллъун рукIана РФялъул Федералияб Собраниялъул Федерациялъул Советалъул председателасул заместитель Иляс ГIумаханов, АIВАялъул супервайзер, Армениялъул Олимпиялъул комитеталъул тIоцевесев вице-президент Дареник Габриэлян, РФялъул Боксалъул федерациялъул генералияв секретарасул кумекчи АхIмадхан ГIадилов, Россиялъул Боксалъул федерация- лъул хIурматияв президент Владимир Иванченко ва цогидалги.\nТурниралъул гIахьалчагIазде, гьалбадериде ва данделъарал киназдего хитIаб гьабуна регионалъул нухмалъулес. «Дие бокьун буго жиндирго хIаракатчилъиялдалъун жакъа Дагъистаналда боксалъул рахъалъ халкъазда гьоркьосеб гьаб турнир тIобитIиялъе ресал ратарал гьа-лъул гIуцIарухъабазе, гIахьалчагIазе, бокс бокьулел киназего баркала кьезе. Дагьаб цебе гьабго спортивияб кIалгIаялъуб тIобитIана эркенаб гугариялъул рахъалъ Европаялъул чемпионат. Гьалбадерил хIурмат гьабулеб Дагъистаналъ къвал бала дунялалъулго спортсменазда. Турниралъул киналго гIахьалчагIазе дица гьарула бергьенлъаби ва тIолалго дагъистаниязе сахлъи», - ян абуна Владимир. Васильевас.\nЧемпионат тIобитIиялъе гьабураб хIаракатчилъиялъухъ ва гьелда гIахьаллъаралъухъ гIуцIиялъулаб комитеталъе, республикаялъул нухмалъулезе, тренеразе, спортсменазе баркала загьир гьабуна Иляс ГIумахановас.\n«1996 соналдаса нахъе тIоритIулел гьал турниразда рахъана цIар рагIарал гIемерал боксерал. ГIицIго ахираб щуго соналда жаниб «Халкъазда гьоркьосеб классалъул спорталъул мастер» абураб цIар щвана турниразда бергьарав 11 боксерасе. Республикаялъул нухмалъулесе ва турниралде хIадурлъарал киназего баркала буго гьадин берцинго ва тIадегIанаб даражаялда турнир гIуцIаралъухъ», - ан абуна И. ГIумахановас.\nТурниралда гIахьаллъана Армениялдаса, Беларусалдаса, Казахстаналдаса, Гъиргъизиялдаса, Латвиялдаса, Монголиялдаса, Египеталдаса, Польшаялдаса, Швециялдаса, Норвегиялдаса, Эстониялдаса, Тажикистаналдаса, Узбекистаналдаса, Индиялдаса, Азербайжаналдаса, Россиялдаса 140 боксер.\nЧемпионаталъул хIасилазул хIакъалъулъ хъвазе буго хадусеб номералда.\n«Анжиялъул» бетIерав тренер\nРоссиялъул тIасабищараб олимпиялъул командаялдаги\nхIалев вукIана МухIамад\nМахIачхъалаялъул «Анжи» командаялъул бетIерав тренерлъун тIамуна МухIамад Адиев. 40 сон барав гьесулгун контракт хъван буго кIиго соналъе. Цеве МухIамад хIалтIулев вукIана Дагъистаналъул «Легион Динамо» футболалъул клубалда ва гьединго Грозныялъул «АхIмат» командаялда тренерасул ассистентлъун.\nФутболист хIисабалда МухIамад Адиев 2000-абилел соназул байбихьуда хIалев вукIана «Анжиялда» ва гьев вукIана Дагъистаналъул болельщиказе бищунго рокьулел футболистазул цоявлъун. Россиялъул тIасабищараб олимпиялъул къокъаялда гъорлъ МухIамад хIана ункъо матчалда, дандиязул кавабахъе гьес кьабуна кIиго гол.\nТренерасулаб карьераялде Адиевас байбихьана 2010 соналда «Нижний Новгород» командаялъул тренерлъун хIалтIиялдаса. Хадув гьев вукIана Нижний Новгородалъул «Волга», Грозныялъул «Терек», МахIачхъалаялъул» «Легион Динамо» командабазул насихIатчилъун. 2017/2018 соназул сезоналда МухIамад вукIана «АхIмат» ФКялъул тренеразулаб штабалда гъорлъ.\n«Гьадинаб клубалъул тренерлъун тIами, «Анжиялъул» президент ГIусман Къадиевас диде гьабураб божилъилъун рикIкIуна дица. «Анжи» буго гIезегIан машгьураб футболалъул клуб. Гьанир хIалтIана кIудияб хIалбихьи бугел тренералги, - ян абуна Адиевас «Новости» РИАялъе кьураб баяналда. – Баркала кьезе бокьун буго «АхIмат» клубалъул президент МухIамад Давудовасе. Дун гьесда вичIчIана ва, гьениб контракталъул болжал лъугIун букIинчIониги, гьес дун «эркенго лъедезе» виччана».\nГIагараб заманалда «Анжиялъул» цIияв бетIерав тренерас футболистазул лъай-хъвай гьабизе буго жиндирго штабалъулгун.\nКIиго анкьалъ цебе «Анжиялъул» генералияв директорасул хъулухъалдаса нахъе ана Саид ГIабдулаев. гьесул бакIалде тIамуна цеве «СКА-Хабаровск» клубалъул генералияв директорлъун хIалтIулев вукIарав Олег Флегонтов.\nПрочитано 210 раз\tПоследнее изменение Четверг, 21 июня 2018 09:51\nДругие материалы в этой категории: « 10-ялъул 9 меседил медаль -\tСпортивияб фестиваль »


Хьихьизе лъимал рачунел хъизамал цIикIкIунел руго\nРеспубликаялдаса гурелги, Астраханалдаса гьалбалги рачIун, гьал къоязда МахIачхъалаялда тIобитIана хьихьизе рачарал лъималазул улбузул данделъи. Миллияб библиотекаялда гьеб байбихьилалде форумалъул гIахьалчагIи щвана МахIачхъалаялъул централияб мажгиталде, хадур - хьихьизе лъимал рачарал хъизамазе кумекалъе Дербенталда гIуцIараб централде.\nДРялда хъизамазулгун лъималазул ихтиярал цIунулей вакил Марина Ежовалъ абуна бесдал лъималазда хурхун Кавказалъул республикабазда киналгIаги масъалаби гьечIилан ракIалде кканиги, гьел гIезегIан ругин, амма рехун тарал яги бесдаллъарал лъималазул рагьун бицунеб гIадат гьечIин.\nГьениб бицухъе, жакъа къоялда республикаялда буго хьихьизе лъимал рачараб лъабазаргоялдаса цIикIкIун хъизан.\nГьединал хъизамал тIадеялдаса-тIаде гIемерлъулелги руго. Гьединлъидал, кинабгIаги хIажалъи гьечIолъиялъ, республикаялда къана лъималазул кIигониги рукъ.\nХадурккунги гIадамаз лъимал хьихьизе рачиналде кIвар буссинабизе кколин абуна журналист ва жамгIияй хIаракатчIужу Лейла ХIамзатовалъ. Гьединлъидал МахIачхъалаялда гьединал эбел-инсул форум тIобитIизе кколин абураб пикру загьир гьабуна ДРялъул нухмалъулев Сергей Меликовасе гьелъ. «Рагьараб эфиралдасан» гьес дагъ истаниязул суалазе жавабал кьолеб мех букIана гьеб.\nЧанго соналъ цее хъизамгун цадахъ Лейла Каспийскиялдаса Крымалде гочана. Гьелъул жиндирго йиго цо яс.\n- ТIоцеесей яс хьихьизе ячунеб мехалда нилъер гьаниб къанагIатаб жо букIана гьеб – хьихьизе лъимал рачин. Нилъерго лъимал гIадин, нилъедаго тIадги хъван яги къайимлъиги гьабун гуро гьел рачунел. Гьеб буго лъимал хьихьиялъул батIияб къагIида. ТIалаб гьабизе гIагарлъиги гьечIел, амма лъицаниги жидеегоги рачунарел лъимал рукIуна гьел.\nГьедин дица 2014 соналда хьихьизе ячана ичIго сон барай яс. Диде щвезегIанги, лъабго сон баралдаса нахъе цогидаб хъизамалдаги хьихьулей йикIун, гIакълу-лъаялъул рахъалъ нахъе ккарай йигилан, Каспийскиялъул микьабилеб детдомалде кьун ятана гьей.\nБайбихьуда гIезегIан литература цIалун, махщелчагIигун кIалъан, гьей яс хьихьизе ячине хIадурлъулей йикIана дун. Амма гьей рокъое ячун хадуб кутакалда къо бихьизе лъугьана дида. ГIарзахъдулей йигиланги ккоге дун.\nПалхIасил, исана тIаде гIунтIана гьей нижер хъизамалдаса нахъе ине бихьизабураб болжал. Амма букIаниги, гьей нижеда цадахъ йиго. Гьалщинал соназда жаниб гьелъул гIумруялъул лъикIаб рахъалъ хисабасиялги ккана. Марина буго гьелда цIар», - абун бицана Л. ХIамзатовалъ.\nМарина ячун хадуб кIиго соналдасан Лейлаца жеги ункъо яцги ячана хьихьизе. ГIумру гьабизе шартIал бигьаяб бакIилан гьел Крымалде гочана.\nГьелъ бицана пачалихъалъ жидее бихьизабураб кумек тIалаб гьабулаго дандчIварал квалквалазул хIакъалъулъ.\nГьединлъидал Лейла ХIамзатовалъ рикIкIунеб буго республикаялда жий гIадал улбузул хасаб клуб гIуцIани, гIемерисел суалал тIураялъе квербакъизе бугин абун.\nДругие материалы в этой категории: « Бертадул тепсидал тIагIамалъухъе\tАхбазаналъул байрам »


Жакъа рагIула халкъазда гьоркьосеб хъвадарухъанасул къо. ЧчугIихъанасул къо, векьарухъанасул къо, гьокочагIазул къо, росдал магIишаталъул ва промышленносталъул къо, бокьараб батIияб къо цебе тIамизе кIола гIадамазда.\nГьеле гьеб хъвадарухъанасул къо дагьаб санагIат гьечIогойищ бачIунеб бугебали, цойидасанго цебе тIамизе кIоларо. Щай? Щаяли цо дагьаб гъоркьехун бичIчIизабила. Масала, векьарухъанасул къо кIодо гьабиялъул магIна буго пачалихъалъ гьеб иш тIаде босарав чи рази гьави.\nГьев вукIуна рогьаралдаса бакъинегIан тракторалъув, техникаялда, ялъуни кIухIалал оцазда хадув ккун пуруцгун хур бекьулев чи. Гьеле гьел чагIи авлахъалде рахъичIони нилъ хутIула ракъун. Нилъер тепсиялде бачIунаро чед.\nГьебги хIисабалде босун пачалихъалъ векьарухъанасе хасаб къоги чIезабун кIодо гьавула. Вачун байрамалдегун каранда орден бала, дуца ккун бугин улкаян рецц гьабула, сайигъат - салам кьола.\nГьеле гьеб байрамкъоялъ нах бахун тамах гьарурал квералги, кIвараб мегежги, ретIараб хъахIаб гурдеги хадусеб къоялъ хисизе ккола хIалтIухъанас. Амма гьев векьарухъанас цохIо чадидалъун гурелги хьихьулел рукIун руго.\nМасала, буго росдал магIишаталъул министерство абураб бакI. Гьеб гIуцIун буго гьадав векьарухъанасда тIад хIакимлъи гьабизе. Гьеб гьабизе тарав чиясе пачалихъалъ кьун буго машина, кабинет, курортазда бакI, кIудияб харж, къокъаб юбка ретIарай секретарша ва гIемерал цогидал санагIалъаби. Щибха гьеб хIалалъ хьихьарав дов чияс гьабулеб буго.\nДос президентасеги, вехьасеги, мугIалимасеги, тохтирасеги, хутIараб халкъалъеги доклад гьабулеб буго кигIан ролъ бакIарараб араб соналъ рекьарухъабаца абун. Гьеле гьел тарихал хъвараб кагъатги цебе лъун доклад гьабула ас нилъее чамалиго гектаралдаса чамалиго цетнер бакIаранин.\nГьеле гьеб жо абизе хьихьун вуго дов министр абурав чи. Гьединалго министрал тун руго щивав хIалтIухъанас гьабулеб жоялъул хIакъалъулъ гаргадизе. Гьезие цохIо чед кьолеб батичIогури векьарухъанас, гьевги багьанаде ккун пачалихъалдаса босулеб гIарцухъ доз тIаде нахги, икраги, гьоцIоги ва хутIарал нигIматалги кванала. КъватIир улкабазул банказда гIарацги лъола.\nГьедин гIуцIун буго аб пачалихъ. ЛъагIалида жаниб цо къоги кьун, каранда дахIабиги далун витIула хIалтIухъан жиндир ишалде. Гьебго гьабулаан СССРалъги. "ЗахIматалъ берцин гьавула советияв инсан" абун реццги гьабун, кьватIарал кIутIбузул ва бакъуца рухIарал къалазул цо мискин пача тIаса рехаралдаса 70 сон гIейги баркун гIияда хадув валагьизавулаан.\nПачаясни ав жинцаго жиндиего рукIине гIи хьихьизегIаги тун вукIана, социализмаялъ гьев тIамуна орденги кьун жидеего, пачалихъалъе хьихьизе. Кин бокьичIого букIинеб партияги пачалихъги гьелдаса хадуб?\nГьаниб нилъее баянлъана хIалтIулев чиясул ишалде гъира базе пачалихъалъ цо къо чIезабун букIинги, гьесда чIван къотIун жинца гьабизе кколеб хIалтIи лъайги, гьелдаса бугеб пайда-хайирги. Аб хъвадарухъанасул къо щиб жоха кколеб? Щив чи кколев живго хъвадарухъан?\nЖиндие ПатIимат йокьулеб мехалда ПатIиматие жив щай вокьулареван хъвадарулев чи щай пачалихъалъ кIодо гьавизе кколев? Йокьа абеха, нилъее щиб асие дой йокьаниги йокьичIониги? Гьев векьарухъан гIадин радал хIалтIудеги унаро.\nГьесул вегулеб вахъулеб мехалъулги магIна букIунаро. Гьесул досул гIадин гектаралдаса чамалиго центнер кьунин абун бихьизабулеб роценги гьечIо. Щай къварегIарав чи ав хъвадарухъан абун бачIунеб буго суал. Щай эсул хасаб къо букIине кколеб къо сордоги лъаларев, вегулеб вахъулеб мехалъулги магIна гьечIев чиясул? Цо дир гьудулас абуна щай къварегIарал жалила музеялги, библиотекабиги, тIахьалгун газеталги абун. Гьесда гьеб кин къокъгоги бигьагоги бичIчIизабилебали лъаларого дица гьикъана, дуда ракIалде бугищ араб анкьалъ потсалда живго жинцаго кьвагьарав чиги, чIварал гIадамалги абун.\nРугин абуна дос. Гьадал руго 90 абилел соназда библиотекаялдеги нух кIочарал, эбел-инсухъаги рорчIарал, музейги лъаларел, тарихги цIаличIел, тIехьгун газетаги кодобе босичIел чIорогоял нилъедаса риларал лъимал.\nГьел кодоре щвана къосараб къавмалъухъе ва чIорогоял чагIазда жанибе тIуна бакI-бакIазда тротилгун кьвагьулеб "гIелму", "дин". Гьезда битIараб нух бихьизабизе хIажалъулин тIахьалги, газеталги, музеялги, библиотекабиги.\nПачалихъалда кинабго цоцада хурхараб, цояб рахъ реххун тани цогидалъуса тIеренлъулеб ва тIун унеб гIадат буго. Гьел тIеренлъарал, загIипал, хIинкъи цIикIкIарал бакIал загьир гьаризе хIажат буго динги, гIелмуги, адабиятги, культураги.\nГьелъул махщалилал руго хъвадарухъабигун шагIирзабиги. Баркула гьаб макъала ахиралде щвезегIан цIаларав ва гIенеккарав чиясда хъвадарухъанасул къо. Гьеб буго мунгоги пикру гьабулев камилав чи вукIиналъул гIаламат. Хабар лъикIаб рагIайги.


2. Коринфянам 2:11\nК Галатам 2:2\nДица гьедин гьабула, илбисалъ нилъго гуккунгутІизе, – гьелъул къасдал лъаларел чагІи гурелъулха нилъ. Аллагьас айилан лъазабидал, ана дун гьениве. БатІи-батІиял халкъазда лъазабураб Рохалил хабар дица къо-асс бугелилан рикІкІунел гІадамазда бицана, батІаго гьелгун дандчІван. ГІадада ккечІодай дир чодул кІанцІи, пайда бахинадай гьанже кІанцІиялъулгиян абуна дица гьезда. Гьедин гьабуни, МасихІ вачІараб къоялъ дун нужедаса чІухІила, векерун чІалде щвезе бахъараб дир хІаракат ва захІмат гІадада ккечІилан.


Вашингтоналъ баянлъизабуна, щай Сириялда авиакьабиял щвезарулел ругелали\nСириялъул территориялда «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъул позициязда авиакьабиял щвезариялъул формалияб багьана буго Сириялъул нухмалъиялда радикалиял исламистазул тIадекIанцIиял нахъ чIвазе гьечIеб рес.\nГьедин лъазабулеб буго Цолъарал миллатазул гIуцIиялда йигей Цолъарал Штатазул даимай вакил Саманта Пауэрица ООНалъул генералияв секретарасухъе битIараб къагътида.\nПауэрица жиндирго улкаялъ гьарулел галаби хурхинаруна Цолъарал миллатазул гIуцIиялъул Уставалъул 51 статьяялда. Гьелда бихьизабун буго жидеде данде агрессия гьабулел улкабазул жалго цIуниялъул мурадалда индувидуалиял яги коллективиял тадбирал тIоритIиялъул ихтияр.\n«Нагагьлъун жиндаса хIинкъи бугеб пачалихъалъе жиндирго территория тIадекIанциязе хIалтIизабизе гьукъизе бокьун яги бажарулеб гьечIони, пачалихъазул рес букIине кколин жалго цIунизе», - ян хъвалеб буго кагътида.\nПауэрил рагIабазда, ГIиракъалъул хIукуматалъ Цолъарал Штатазда гьарун буго ГIиракъалде тIадекIанцIиязе ахир лъеялъул мурадалда «Исламияб пачалихъалъул» Сириялда ругел базаби тIагIинариялъул халкъаздагьоркьосеб хIаракаталъул нухмалъи гьабеян.


Инфоурок › Начальные классы ›Другие методич. материалы›Открытый урок родного языка(аварский) 1 класс\nДарсил тема: «Л» гьаракь ва хIарп .\nДарсил мурад: «Л» гьаракь – хIарпаллъулгун лъай – хъвай гьаби, рагIабазда гъорлъа гьеб батIа гьабизе лъай ва гьебгун рагIаби ургъизе лъай.\nДарсил алатал: къотIарал хIарпазул касса, ламадуралъул, лалуялъул суратал.\nI Класс дарсиде хIадур гьаби.\nII Рокъобе кьураб дарс гьикъи.\nIII ЦIияб дарс баян гьаби:\nа) суратазда тIад хIалтIи;\nб) рагIабазда гъорлъа «Л» батIа гьабизе лъай;\nв) «Л» гьаракьгун рагIаби ургъизе лъай.\nIV ЦIияб дарс щула гьаби\nV Дарсил хIасил гьаби\nVI Рокъобе хIалтIи\nЦIалдохъаби дарсиде хIадур гьари.\nУчитель: РорчIами, лъимал! ГIодорчIа!\nУчитель: Гьанже, лъимал, киналго берцинго гIодорги чIун, рокъобе кьураб хIалтIиялъул хал гьабе\nЛъимал, лъида лъалеб гьаб щибали?\n(учителас шишаялъул сурат бихьизабула), (лъималаз кверал рорхула).\nУчитель: ЦIале дуца, БатIимат.\nЦIалдохъан: Гьеб буго шириш\nШиша абураб рагIи слогазде бикье дуца, Якъуб.\nУчитель: Такрар гьабе дуца, ГIумар.\nГьеб къагIидаялда кIиго-лъабгоязда такрар гьабизабила.\nУчитель: Лъимал, цоги лъида кIвелеб «Ш» хIарп гъорлъ бугеб рагIи ургъизе?\nЦIалдохъан: (шагьар, школа, шириш)\nУчитель: Гьел рагIаби слогазде рикье дуца, Муъминат.\nЦIалдохъан: Ша-гьар, шко-ла, ши-риш.\nУчитель: Гьанже, лъимал, цIализе буго нужеца рокъоб лъазабураб дарс. Щиб нужеца рокъоб лъазабураб?\nЦIалдохъан: Нижеца рокъоб лъазабуна «Тракторист» абураб текст.\nУчитель; ЦIале дуца, Шахрузат.\nУчитель: ЛъикI буго, Шахрузат, гIодойчIа. Лъимал, Муса щив кколев?\nЦIалдохъан: Муса ккола тракторист (Тракторист абураб рагIул магIна гьезда цебего баян гьабула.\nУчитель: Муса исана кин хIалтIарав, векьарарав?\nЦIалдохъан: Муса исана гIемер векьарана. (Гьеб формаялда 2-3 ял рахъинарила.\nУчитель: Лъимал, тIехь гьечIого, суалазе жаваб кьезе хIадурлъе, тIахьалги къан. Мусса щив кколев?\nАбе дуца, Аминат.\nЦIалдохъан: Муса ккола тракторист.\nГьеб формаялда лъималаздаса ритIарал жавабал ва материал гъваридго такрар гьабила.\nУчитель: Лъимал, нуж кин хIалтIизе ругел?\nЦIалдохъан: Ниж гIемер ва лъикI хIалтIизе руго.\n(Учителас статьялъул тарбия кьеялъул мурад баян гьабула, цIалуда лъикIго хурхинабун).\nЦIияб дарсил баян.\nУчитель: Жакъа, лъимал, нилъеца лъазабизе буго цIияб хIарп, рагIи. Киналго гьанире балагьея, гьаб сураталъухъ (Сурат бихьизабила ламадуралъул).\nЩиб гьаб? Абея дуца, Мух1амад.\nЦIалдохъан: Гьеб буго ламадур.\nУчитель: Нуж гIинтIамун чIа.\nДица кьураб суалазде жаваб кьезе хIадур чIа «Гьаб ламадур буго школалъул огородалдаса дица нужеда бихьизабизе босараб жо (Учителасухъ букIина цо хIакъикъияб ламадур. Нилъер школалъул огородалда рижула батIи-батIиял овощал. Ламадур гIадамасул чорхое пайда бугеб овощлъун ккола.\nУчитель: Ламадур киб бижун букIараб?\nЦIалдохъан: Гьеб ламадур школалъул огородалда бижун букIана.\nУчитель: ГIадамасул чорхое гьелъул пайда бугищ?\nЦIалдохъан: Ламадуралъул гIадамасул чорхое пайда буго. (Гьеб формаялда хутIараб бутIаги суалазде биххила ритIарал жавабал тIалаб гьарила).\nУчитель: Нахъеги бихьизабизин, щиб гьаб?\nЦIалдохъан: Гьеб ккола ламадур.\nУчитель: Чан рагIи дуца абураб?\nЦIалдохъан: Лъабго рагIи абуна.\nУчитель: ТIоцебесеб рагIи щиб?\nУчитель: КIиабилеб рагIи щиб?\nУчитель: Лъабабилеб рагIи щиб?\nУчитель: Кинацаго цадахъ абе «ламадур»\nУчитель: Бикье гьеб рагIи слогазде дуца, Даци.\nУчитель: Бикье гьеб рагIи киназго цадахъ (хоралдалъун) слогазде.\nУчитель: Кинаб цIияб гьаракь бугеб гьеб рагIулъ?\nЦIалдохъан: Гьеб рагIулъ цIияб гьаракь буго «Л»\nУчитель: Гьале, лъимал «Л» хIарп (къотIарал) хIарпаздаса гьоркьоса «Л» хIарп бихьизабула).\nТакрар гьабея дуца, Муслим (хадуб хоралдалъун такрар гьабизабила).\nУчитель: Гьеб хIарп буго «Л»\nУчитель: Балагьея, лъимал, щиб гьаб? (лемагалъул сурат бихьизабула).\nЦIалдохъан: Гьеб буго лемаг.\nУчитель: ЦIияб гьаракь бугищ гьеб рагIулъ?\nЦIалдохъан: Лемаг абураб рагIулъ цо цIияб гьаракь буго «Л».\nУчитель: Гьанже, лъимал, нилъеца гIуцIила «Ламадур» абураб рагIи ва гьеб цIалила.\nЦIалдохъан: ЦIализабила (цоясда ва хоралда).\nУчитель: Биххе гьеб рагIи слогазде, хIарпазде ва цIияб хIарпги бихьизабила. Мун яхъа бихьизабе, Амина.\nЦIалдохъан: Гьале цIияб хIарп «Л»\nУчитель: Гьанже, лъимал, нужеца нужер къотIарал хIарпазулъ бате «Л» хIарп ва киназго дида бихьизабе.\nЦIалдохъан: Гьале «Л» хIарп (лъималаз бихьизабула).\nУчитель: Гьанже нужеца къотIарал хIарпазулъ рате цогидал хIарпал ва гIуцIе ламадур абураб рагIи, лалу, лемаг ва гь.ц. (цIалдохъабаз гIуцIила учителас хал гьабула).\nУчитель: Гьанже лъимал, тIахьадасан цIализе буго. Рагье тIахьал, Цояс цIализе буго, цогидаз тIахьазде тIадеги ралагьун, цIале.\nУчитель: ЦIале дуца, Зайнаб.\nУчитель: (Учителас школаялъул мина бихьизабула). Лъимал гьаб щиб?\nЦIалдохъан: Гьеб буго школа. Хоралда абула.\nУчитель: Лъимал, гьанже нужеца гьеб рагIи слогазде бикье.\nУчитель: Гьаркьазде бикье. Ш-к-о-л-а.\n(Гьедин цогидазги цIалила).\nУчитель: Гьанже цIализе буго предложение.\nУчитель: ЦIале Марьям.\nЦIалдохъан: Школалъ лъималазе лъай кьола.\nУчитель: Школалъ щиб кьолеб?\nЦIалдохъан: Школалъ лъай кьола?\nУчитель: Школалъ лъие лъай кьолеб?\nЦIияб дарс щула гьаби\nУчителас баян гьабула: школалде цIализе рачIаралщиназе школалъ лъай кьолеблъи, лъай хвел гьечIеб хазина букIин лъай).\nУчитель: ЦIияб хIарп бугищ гьеб рагIулъ?\nЦIалдохъан: Гьеб рагIулъ цIияб хIарп буго «Л»\n(Гьединан цIалила хутIарал предложениял)\nАхиралда цоясда тIубанго цIализабула ва бицинабула.\nДарсида лъикIаб гIахьаллъи гьабуразе къиматал лъела ва гьезие баян кьела.\nДарсил хIасил гьаби.\nУчитель: Жакъа нилъеда дарсида кинаб гьаракь-хIарп лъараб?\nЦIалдохъан: Жакъа нижеда дарсида лъана «Л» хIарп ва гьебгун рагIабиги цIализе лъа\nУчитель: Суратазде балагьун хабар гIуцIизе ва бицине хIадур гьабизе.\nУчитель: Абея щиб нижеца метералде лъазабизе кколеб?\nЦIалдохъан: ЦIалдохъабаз такрар гьабула.\nУчитель: Дарс лъугIана, ине бегьула.\nУчителас Лъималазулгун къо-мех лъикI гьабула.\nНомер материала: ДБ-824047


Жий президентлъун яхъинеги рес бугилан лъазабуна Савченкоца\nХIажалъи ккани, жий Украинаялъул президентлъунги яхъине йигилан лъазабуна кIиго къоялъ цее Россиялъул туснахъалдаса Украинаялде йитIарай пилот Надежда Савченкоца Киевалда букIараб пресс-конференциялда.\nГьелъ гьединго абуна жинца цо-цо политиказул кверал росунилан, гьезулгун гьалмагълъи гьабизе къваригIун букIин кколарила гьеб. Туснахъалдаса эркен гьаюраб къоялъ Украинаялъул президент Петр Порошенкол квер босун букIана гьелъ.\nМиллияб хIинкъи гьечIолъи чIезабиялъулги цIуна-къай гьабиялъулги рахъалъ Украинаялъул ТIадегIанаб Радаялда гIуцIараб комитеталда гъорлъе ячуней йигин Савченкоян абурал баянал рукIана гьанжегIагар прессаялда. Киевалда букIараб пресс-конференциялда гьелъул адвокатаз бицана гьелъи бокьун бугин Россиялда жанир тIамурал политикиял туснахъазе кумек гьабулеб жамгIияб идара гIуцIизе.


Франциялъул полициялъ ккун руго Парижалда терактал гьаруразул цоясул гIагарал\nФранциялъул полициялъ гьатIан къояла ккун вуго Парижалда терактал гьаруразул цоясул гIагаразул ва гьесда лъалел рукIаразул чанго чи.\nFrance-Pressалъ низам цIунулезда мугъчIвайги гьабулаго кьолел баяназда рекъон, ккун вуго анлъго чи, гьезда гьоркьор руго 29 сон букIарав Франциялдаса ГIумар ИсмагIил МустIафаил эменги вацги. Гьев теракталда гIахьаллъи лъан буго «Батаклан» концертазул залалда батараб килщидасан. Гьенив чIван вукIана 89 чи ва жалго кьвагьизарун рукIана тIадекIанцIи гьабуразул лъабгояс. Гьединго абулеб буго МустIафа цевеги криминалиял ишазулъ гIахьаллъарав чи вукIанин.\nПарижалда гъоркьехун батун буго Seat тайпаялъул автомашинаги. НугIзазул рагIабазда рекъон, гьелда рукIун руго тIадекIанцIи гьабуразул цо къокъа. Автомашинаялъуб ярагъги батун буго.\n13 ноябралъул сардилъ Парижалде гьарурал гьужумазул жавабчилъи «Исламияб пачалихъ» экстремистияб къукъаялъ тIадебосун буго. Гьел тIадекIанцIиязда хун вуго 129 чи, лъукъун вуго 350 ва гьезулги нусгогIан чи захIматаб хIалалда вуго.\nПрокуратураялъ лъазабулеб буго тIадекIанцIиял гьарун рукIанин анкьго чияс, гьезул анлъгояв жалго жидецаго кьвагьизарунин, цояв полициялъ чIванин. Гьезухъ рукIун руго Калашниковасул автоматалги, кьвагьулел ручлулги. ЦIех-рехалъ абулеб буго щаклъи бугин гьезул кумекчагIи рукIиналда ва гьезда лъутизе бажарун букIиналдайин.


Казиятал ва журналал: MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nMaгIарухъ » Казиятал ва журналал\n«Миллат» казият. МахIачхъала\nЖамгIиябгун политикияб «Миллат» басма. Казият гIуцIарал: журналистазул редакция. КъватIибе бачIуна: анкьида жаниб цо нухалъ. МацI: магIарул. Сайт: millat-gazeta.ru


Сириялде гьанже рагъизе гурелги ахIулел руго\nДагъистаналъул Дагогни шагьаралдаса Ярмаметова Хъистаманица республикаялъул бетIерасде хитIаб гьабулеб буго Сириялъул Ракка шагьаралда ругел жидер нусги кIиябго лъимерги гьениса нахъе бачине квербакъеян.\nГьелъул вас Ярмаметов Рамиль чIван вуго гьенив Сириялъул хIукуматалда данде вагъулаго. Гьениве инегIан Россиялъ гьев федералияб цIех-рехалде кьун вукIун вуго изну гьечIого яргъид гIуцIаразда гъорлъ вукIунилан.\nДагъистаналда гIемер руго гьедин Сириялде рагъизе арал жидерго гIагарал гIадамал тIадруссинаризе хIалбихьулел чагIи. Масала, Хасавюрталда гIумру гьабулев ЦIумада мухъалдаса МухIамадица ЭР-ялъе бицана жинца кибего гIарзаби хъвалел ругин лъадуца Сириялде бачун араб жиндир кIиябго лъимер нахъе тIалаб гьаризе квербакъеян, амма жеги лъицаниги гIинде босулеб гьечIин жиндир гьари.\nГьединго Туркиялда бугеб Россиялъул официалияб вакиллъиялъ гьев тIаса ккезавун вуго гьеб нужер хъизаналъул иш бугин, нужецаго тIубаян. Амма жий гьаюрай эбелалдагицин мун бусурманчIужу гурилан, такфир лъазабурай гIаданалъулгун жинца иш лъугIизабунин, гьанже жиндие гIицIго жиндирго лъимал ургъел бугин бицана МухIамадица ЭР-ялъе.\nХасавюрталдаса Эдик Арсанукаевас школа лъугIизабуна меседил медалалда, хъвалаан кучIдул – эбел-инсуде, гIагарлъиялде. Цинги гьев ана динияб цIали гьабизе Египеталде. Хадув – Сириялде, ИГИЛалде. Гьанже гьес гьениб гIуцIун буго Аль-Баян абун радиостанция.\nЕгипеталда цIалулеб мехалда эбелгун цадахъ живги щун вукIанин гьесухъеян бицана Арсанукаевасул гьитIинав вацас.\nВац: «Египеталъул тIалъиялъулгун дандеккунгутIаби рукIана гьесул, гьеб заманалда Александриялда вукIана дов. Гьединлъидал Туркиялде ана, доба бигьаго бугинги абун. Гьанжеялдаса хадув Дагъистаналде тIадвуссинарин ккола дида гьев.\nЩайин абуни гьев гьанив лъиданиги вичIчIуларо – гIагарлъиялдаги цогидаздаги. Гьелъ гьесие гьаниб захIмалъизе буго гIумру гьабизе. Дунял кIваричIинлъидалха гьез абулеб бугеб, бищун аслияб жо гьезие хвалдаса хадусеб гIумру ккола».\nЕгипеталдаса вачIун цо къокъабго заманаялъ Арсанукаев Эдик Хасавюрталда вагIзаби гьарулев вукIанин бицана къанун цIунулел идарабазул хIалтIухъанас. Гьев хьвадулев вукIараб мажгит буго шагьаралъул шималияб рахъалда – Северная мажгит.\nУнкъо чиясул бетIергьанлъиялда букIараб ракь гьеб мажгит базе кьун бугоан чанго соналъ цебе. Гьедин салафияб рикьиялъул гIадамазухъа гIарацги бакIарун бан лъугIун буго гьеб. РечIчIараб гулла гъорлъе унареб Газелалдаги рекIун хьвадулаанин мажгиталъул дибир Илясин абуна къанун цIунулез.\nАмма зулмуялдалъун улкаялъул гIуцIи хисизабизе ахIулел вагIзаби гьарулел ратун, жидеца гьев дибирги жанив тIамунин, мажгитги къанилан тIаде жубана хасал хъулухъазул хIалтIухъабаз. Амма мажгит жеги хIалтIулеб бугоан. Къанун цIунулезул баяназда рекъон, Северная мажгиталдаса 40 чи ун вуго Сириялде вагъизе.\nРагъизе гурелги, хIалтIизеги унел руго гьанже гьенире. ЭР-лъухъе щварал баяназда рекъон, Сириялде араз жидерго лъале-хъвалезухъе хъван бачIунеб рагIула жидер пачалихъалъе батIи-батIиял махщалил чагIи къваригIун ругин, нужги рачIайин анире хIалтIизе.\nГьединаб цо кополаб хIужа жидер хIалтIухъанасулгицин кканилан бицана къанун цIунулел идарабазул цо хIалтIухъанас. Сириялде иналда щаклъи букIиналъ къанун цIуниялъул идарабазул халкквеялда гъоркь вукIарав Хасавюрталдасаго чи полициялде ахIулаанила зама-заманалдасан хIисаб кьезе.\nЦинги цо заманалдасан тIатун буго гьев Сириялде аравлъи. Гьедин цо къоялъ дос хъван бачIун буго полициялъуласде мунги вачIайин аниве, полициялъул хIалтIухъаби жидееги къваригIун ругин гьанирилан.\nГьаниб ракIалде щвезабизе бегьула, ИГИЛ Россиялдаги цогидал улкабаздаги лъазабун буго терроралъул гIуцIилъун.


Гьаб цо боголил как дир кватIиладай? » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nХIамзатил Расулил хIакъалъулъ пикраби ва ракIалдещвеял\nИсана ХIамзатил Расул гьавуралдаса 95 тIубала. Расул ХIамзатов. ХIамзатил Расул. Гьеб цIар абидал, цо улка цебе бачIуна. ЦIадастан. Бергьун ракI цIалеб, беричаб, гьайбатаб улка.\nУргъичIого бачIа гьеб, бадибе магIу гIадин…\nМагIарулазе, Дагъистаналъе чара гьечIого хIажатав инсан вуго Расул. Гьев вуго дунялалъулго халкъияв шагIир. ГIадатияб халкъалъе гIадатиявлъун лъугьана гьев. Гьединлъидалин гьесде гIадатияб куцалда ва къокъго, инсул цIарцин рехсечIого, гIемерисеб мехалда Расулилан абун толеб.\nДица кечI гьабуларо, дица кечI ургъуларо,\nУргъичIого, бачIа гьеб, бадибе магIу гIадин, –\nгьедин хъвана Расулица. Гьеб кIиго мухъ ккола литератураялъул, поэзиялъул, творчествоялъул гьумер, сурат, кьучI, формула. Гьересиял, хIалгьабун лъугьинарурал мухъазул кучIдул, поэмаби, къисаби лъугьунаро. РакI ва гьунар жанир лъурал асаразул асар тIадегIанаб букIуна.\nРасул ХIамзатовасул асарал руго ракIалъ хъварал, жаниб гьалдолеб гIумру бугел, цIалдолезда кIочон толарел. Гьесул гIумруги букIана гьединаб – унго-унгояб, гвангъараб, гьелчолеб ралъад гIадаб. Расулил гIумру ана киналго дунялалъул, улкаялъул, Дагъистаналъул ва магIарул халкъалъул лъугьа-бахъиназда бакьулъ. Гьев рикIкIине бегьула XX гIасруялъул унго-унгояв вакиллъун.\nСССРалъул заманалда пачалихъалда бугеб цIогьалъулги хъвана Расулица, ритIухълъи гьечIолъиялъулги хъвана. Цоги хъвадарухъабазда кIвечIел темабазда кверги бана гьес. КIудияб мегIер гIадин, кьуричIого, къадруго эхетун буго Расул ХIамзатовасул литературияб ирс.\nХIамзатил Расулица рекIелъан биччачIеб дунялалъул унти, гIузру, суал, масъала хутIун батиларин ккола. Атомалъул гIасруялъул васас, гьес хъвана гьеб атомалъул бомбаялъ ва цоги вах\_шияб ярагъалъ инсанияталъе кьолеб бугеб хIинкъиялъулги, политиказул хIалихьалъиялъ халкъазе кьолеб бугеб гIакъубаялъулги.\nМагIарул росдал гIумруялдаса байбихьун, дунялалъулго, космосалъул даражаялде щвезегIан, Расулица кьолочIеб тема къанагIат буго. Гьес жиндир поэтикияб диваналде цIана тIолабго дунял-гIалам, гьес ахIи бана, яхI борчIизабизе кколилан ва гIадамазулъ гIаданлъи цIилъизабизе хIажат бугилан.\nРасул ХIамзатовасул кIудияб, бечедаб, гIемаррахъазулаб ва гIемержанразулаб литературияб хазинаялда жаниб цохIониги чIамучIаб мухъ батуларо. Гьесул руго бергьун гъваридал, пикру кIудиял, чIагоял сипатаздалъун рессарал поэзия ва проза.\nКубаялъул тетрадь, Бейруталдасан кагъат…\nРасул ХIамзатов, цого шагIир ва хъвадарухъан гуревги, ккола кIудияв пачалихъияв ва маданияв хIаракатчиги. СССРалъул ТIадегIанаб Советалъул Президиумалъул член, анцI-анцI жамгIиял идарабазул вакил Расул ХIамзатов гIумруялъ вукIана гIадамазул ургъалида, гьезул суалал тIуралев, гьезие кумек гьабулев. Амма бищун аслияб хъулухъ гьес гьабуна адабияталъе, кIудияб искусствоялъе, художественнияб рагIуе.\nНилъеда ХIамзатил Расул вихьула Япониялдаги, гьеб улкаялда атомалъул гьужумалъул хIасилалда хварал лъималазул рухIелалъ «ХъахIал къункъраби» абураб хадубккун машгьурлъараб кечI хъвалевги, Бейруталъул кьвагьи бахъарал къватIазухъан къаламцояв Чингиз Айтматовасухъе поэтикияб, пашманаб ругьел битIулевги, Латиназул Америкаялъул инкъилабазул байрахъал Фидель Кастрода ва Эрнесто Че Геварада аскIов гIодов чIун, гьезул гъуждузде магIарул буртина рехулевги, Индиялъул нухмалъулей Индира Гандилгун пачалихъиял гара-чIварияздаги…\nРасул ХIамзатов лъугьана дунялалъулго вакиллъун, гIаламатлъун, таватурлъун. Нилъее, магIарулазе, гьес тараб аслияб жо ккола, авар мацIалъул цIар цIуни ва нилъер халкъ дунялалдаго машгьур гьаби. Расул ХIамзатов вуго цо чи. Амма гьев Чи гьечIевани, цIакъго загIиплъилаан ва мискинлъилаан нилъер миллат. ГIемерлъаги нилъее гьунарал ва лъикIлъи тIаса унгеги нилъер халкъалда.\nМун вакил гьавуна мугIрул улкаялъ\nГIаламат вукIине гьелъул даималъ\nРасул ХIамзатовасул хIакъалъулъ ракIалдещвеязул бицани, гьел щивасул батIи-батIиял руго. Диеги рес ккана гьев къанагIатав инсангун гIодов чIезе, гьесулгун гара-чIвариял гьаризе, гьесда дандчIвазе. Бадиве кIанцIун, Расулил адаб тун, гьесул заман хвезабун, шагIирасулгун дандчIваял ралагьизе лъугьинчIо дун. ЦIадаса ХIамзатил ва Расулил хъизаналъул гьарадирил гIадамаздехун бугеб хасаб бербалагьиги лъалаан дида. 1922-1923 соназда ЦIадаса ХIамзатица дибирлъи гьабуна нижер Бакьулъ Гьарадирихъ росулъ. Гьеб хIужаялъ жеги гIагар гьавуна диеги цоги гьарадирие Расул. ГьабсагIат Бакьулъ Гьарадирихъ аслияб къватIалъе Расул ХIамзатовасул цIарги кьун буго.\nХIамзатил Расулилгун тIоцебесеб дандчIвай ккана гьеб заманалде диргун гьудуллъи бижарав магIарулазул цоги машгьурав шагIир, дол соназда Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул авар секциялъул нухмалъулевлъун хIалтIулев вукIарав МухIамад АхIмадовасул хIаракаталдалъун.\nКучIдул хъвалев гIолохъанчи вачIун вугин союзалдеян абун, Расул ХIамзатовасул кабинеталде ракIарана. Чанго магIарул хъвадарухъан данделъараб бакIалда гьенир дирго цодагьал мухъал цIалана. Хъвазе бегьулищ дицаян гьикъидал, ХIамзатовас жаваб кьуна хъвазе кколилан.\nХадуб Расулилгун хабар-кIалалда лъикIаланго заман бана. Гьес ракIалде щвезабуна Гьарадирихъ росу, жиндирго умумузул гьалбал, жив гьенив гьавунилан абуна ва кидаго гьениве щвезе анищ букIаниланги бицана.\nГьеб букIана 2002 соналъул хасалихълъи, 17 сентябрь. ЛъагIалидасан Расул камуна. Гьеб лъугьа-бахъиналъ къварид гьавурав дица хъван рукIана гьадинал рагIаби:\nДоб кIочон толареб хаслихълъидул къо,\n«Къо лъикI, Расул!», – илан къварид Дагъистан.\n«Къо лъикI, сахав вас!» – ин гIодулеб ВатIан.\nГIурус театр цIун Поэтасухъе\nАхирисеб нухалъ къокъунеб гIалам.\nМагIулъун щущалеб буго сверухъе\nЦере рахъаразул пашманаб калам.\nКерен-ракI ссудулеб панаяб бакъан,\n«ХъахIал кьункърабазе» Яница хъвараб.\nМали гъежда лъуна халкъалъ, ракIбакъван,\nХIакъикъияб ХIикмат жинда хIалхьараб.\nХьолбохъ эхетарай цо берцинай яс\n«Расул, нух битIаги!», – абун гIодана.\nВатIаналъул чIухIи дагъистанияз\nТаргъу мегIералъул каранлъ букъана.\nУлкаялъ ритIарал тIугьдузул гораз\nГвангъизе гьабуна хабал цIияб ракь.\nКьижана ХIамзатов азарил соназ\nГIазизаб тIалъидал зобалазда гьоркь.\nКьижана ХIамзатов. ХIухьел цIаларо.\nЦIорораб ракьда цун рокьул цIураб ракI.\nТIокIаб киданиги гьеб кIетIеларо,\nЧIваларо кочIоца нахъегIанлъи, рекIкI.\nГIодулел рагIула хъахIал къункъраби,\nХъахIилал зобалахъ магIирукъ гьабун.\nУгьдулел рихьула тIогьал, кIкIалаби,\nРекIее хирияс жал танин абун.\nАсият, Кумари руго чIегIер бан,\nХерав магIарулав – бералги хIачан.\nНакIкIул тIагърал рахъун, гIунун чIун мугIрул,\nКечI магIулъун лъугьун буго хIанчIазул.\nЧIегIер бан буго халкъ, дунял, тIабигIат,\nТIолазго цоцазда бала зигара.\nАмма чIегIер бачIеб хутIана уммат,\nДаличIо байрахъал кирго гIодоре.\nДагъистан кодоб ккун гIезе гьабурав\nГьелъул эмен индал, кечI ахIулебдай?\nКиналго халкъазе гьаб ракь рагьарав\nГьелъул шагIир хведал, бачIеб чIегIер щай?...\nРасул... Щив гьев? Вакил! КочIол цIураб зоб,\nАзарил гIасрабаз цо кьолев гений.\nРокьул Америка рагьарав Колумб,\nГьайбатлъидул космос квегъарав Юрий.\nГIаламат вукIине гьелъул даималъ.\nДуца гьелъий кьуна аслияб магIдан,\n«Дир Дагъистан», – илан карандаги хъван.\nМун вакил гьавуна СССРалъ\nРакьалда кIалъазе жиндирго рахъалъ.\nБищунго кIудияб пачалихъалъул\nРуль ккуразда гьоркъов – ХIамзатил Расул.\nМун вакил гьавуна, халкъаз цIар щурун,\nХиросимаялъул цIумур бухизе.\n“Ysla de muxeres” ракь гьабугеян,\nГьаб гIумру цIунеян гIакIа ахIизе.\nМун вакил гьавуна, Бичас амру кьун,\nИнсанасул рекIелъ лъикIлъи бекьизе.\nКIудияб, даимаб РагIиги абун,\nМун ана, бакъги кьун бецIлъукь ругезе.\nАна Расул. Къалам гIодой къулана,\nМагIида магIарул пандур гIодана.\nПашманаб гIаздаца бацана Парнас,\nБадиб магIу ххулун хугIана Пегас.\nПулеб буго гьури. Хварал, чIагоял\nРуго эхетун чIун Расулил зонохъ.\nМугIрузул тIогьаца угьула цIаял,\nЦIакъ квешаб къварилъи рещтIанин рагьдухъ.\nКверкьовуда буго кочIол дуниял,\nКаламалъ рухI гъолел РагIул судиял:\nШекспир, Гете, Бальзак, беццав грекав,\nПушкингун Лермонтов, Толстойгун Чехов.\nАраб гIасруялъул шагIирин абун\nРималъ Расулида тIогьол таж лъуна.\nПетраркагун Данте – гьелго тажалгун,\nГьелгун ХIамзатовги парахалъана.\nАна Расул. Хадуб гIодана гIумру,\nГIодана ритIухълъи, гIодана шигIру.\nРакьулъ вукъун вуго, къанал тIадги чIван,\nРакьул шар кинигин кIудияв инсан.\nЦIиял, батIиял, жеги гъваридал ва хIикматал кьерал загьирлъана ХIамзатил Расулил асаразулъ XX векалъул 80-абилел ва 90-абилел соназда ва XXI гIасруялъул байбихьуда, кIиго къарнуялъул, кIиго азарго соналъул гIорхъода.\nСвери лъугIилалде лъутулеб щунгъар,\nЛъугьараб щиб дуе, къоабилеб век?\nКъо ун бахъиналде бачIараб сордо,\nСалам, накIкIилъ бугеб рикIкIадисеб цIва.\n…Дун жеги дидаго гурхIарав гуро,\nГьанже гурхIун вуго – гуккараб божи,\nРоржарал соназде семулев гуро,\n…Хинаялъ белъараб багIараб магжилъ\nГьанже щибаб сардилъ цеве чIола гьев\nХIамзатил Расулил адабияб ирсалда жаниб саламатаб бутIа ккола тарихияб темаялъ, КIудияб Кавказалъул рагъул хIакъалъулъ хъварал кучIдуз, назмабаз, поэмабаз ва цоги асараз. ГIолохъанаб заманалда гьеб темаялда хъвадарулаго, ккараб гъалатIалдаса пашманлъун, «Дир ракI мугIрузда буго» абураб поэмаялда 1956 соналда ХIамзатовас гьадинал мухъал тун руго:\nБуго дир каранда кутакаб ругъун –\nКигIан мех баниги, гьеб лъилъиларо.\n…ГьитIинго рагIараб магIарул чIухIи,\nБахIарчилъиялъул мисалги цIарги, –\nЦIигьулдерил тIохахъ къаси рицунел\nКъисабалъ, маргьабалъ вукIунаан гьев.\n…ХъахIаб чалмаялъулъ, чергесаб ратIлилъ,\nЧарамул хвалчада квегIаб кверги лъун,\nХерав имамасул гIагараб сурат\nСонаца букIана нижер рокъоб бан.\nХъахIаб къададасан къадруяб гьумер\nКъойил дун ворчIигун, балагьулаан.\nХадуб кIочонареб цо рогьалида\nРагъде тIовитIана гьес дир кIиго вац.\nГьесул танкабазе, квердаса рахъун,\nКурхьаби, баргъичал кьуна ясаца.\nКьалда дир мугIрузул гIолохъабазда\nГIемерав ракIалде вачIана Шамил.\nКIудияв багьадур! Гьесул хIакъалъулъ\nЧан хIайранаб назму хъвараб инсуца!\nАмма ахирияб гьесде гьабураб\nПоэма бахъичIо, нахъе бачIана.\n…Гьеб хабар бачIиндал, унтана эмен,\nУргъалабаз къвал бан, къварилъиялъ цIун.\nКъанщана гъос берал ахираб нухалъ,\nИмам сверухъ кивго какулеб мехалъ.\nДирги гIайиб ккана, унтула керен,\nКакана дицаги, уян ккун, Шамил:\n- Англичаназул гьудул вугилан,\nГьайбатал мугIрузул тушман вугилан.\nГьанже щибаб сардилъ цеве чIола гьев –\nЦин АхIулгохIалъул гучав рагъухъан,\nЦин Гъуниб бакIалда кIудияв асир.\nХунжрузул, хучдузул анцIила ичIго\nУнтарал ругъналги рихьизе гьарун,\nГьезухъ валагьула гIемераб мехалъ,\nГIайиб бугев дида абула гьадин:\n– АнцIила ичIабго ругънада тIаде\nКъоабилеб ругъун дуца лъунилан.\nКъоло щуго соналъ рагъ гьабуниги,\nГьанже дуца гIадин, дун лъукъичIилан.\n… ХIажимурад гIадин, тIаса лъугьаян,\nТIадвуссун вачIунев вуго гьесухъе.\nГучав имамасул чармилав наиб,\nЧияр хьуцIилъе ккун, чIвана доб мехалъ.\nДир щибдай букIинеб? Шамилихъе дун\nБатIияб чода тIад вуго вачIунев.\nБатIияб мех буго, цIияб нух буго,\nБокьун гьечIо дие хьуцIилъе ккезе.\n…Амма гьари буго, мугIрул гIадамал,\nДир гIайибалдаса нуж тIаса лъугьа!\nОгь, тIадегIанаб халкъ, васас гуккарав\nЭмен кинигин, мун дихъ балагьуге.\nГIицIал тIулбуздаги тIугьдул раккула,\nГIумрудул сонаца ругънал седола.\nДир унтараб керен ахIдолеб буго:\nБокьулин кьварараб Шамилил халкъан!\nЦIадул вулкан гIадинаб АхIулгохIалъул сурат…\n«Къолохъанасул бетIер къотIараб ханжар» абураб поэмаги ккола гIемерал мацIазде буссинабураб ва машгьурлъи щвараб асар:\nМагIарухъ аби буго\nАварав гьев жегиги\nТIубан аварав гурин.\nЦогиги бицен буго\nГIешдерил Щулалъул гохI\nЩущалареб си бугин\nХасаб медаль букIана\nЖеги гьеб босилалде\nСардарас хIадур гьабун.\nАмма мугIрул гъулдузда\nГъаримал чурхдул хутIун,\nЧан азар медаль кьураб\nЯги къварид хутIарал\nГьезул цояб дий кьуна:\nКъалъуда бакъукь чIварав\nДир кьолбол солдатасул\nСайгъат бугин гьабилан».\nБерзукь цIилъун бачIана\nЦIадул вулкан гIадинаб\nРасул ХIамзатовасул тарихиял поэмабазда жаниб нилъеда бихьулеб буго заманги, бакIги, багьадурзабиги, хIалуцараб гIумрудул кьабиги. ШагIирас нилъее рагьулеб буго 1839 соналъул бухIараб риидал гIарададул чIей гьечIеб цIадакь гъазават гьабулел рукIарал магIарулазул сипат-сурат.\nКIудияб Кавказалъул рагъул темабазда хъварал Расулил чIахIиял асарал рахъана советияб заманалдаги, гьелдаса хадубги. Тарихиял асарал къватIире рачIана 1981 соналда ункъазарго тиражгун биччараб «МагIарул къиса» абураб тIехьалдаги, хадусел соназда рахъарал «Щуго си», «Киниги гъанситоги» ва цогидал мажмугIаздаги.\n«ХIажимурадил бетIер» абураб кочIолъ руго гьадинал мухъал:\nВалагьун вуго жакъа –\nБида босараб тIалъи\nТIамулеб буго цебе.\nРихьула дида кIкIуйдулъ\nВалагьун вуго къварид –\nОгь, гьадинаб хазина\nХвалчабакье кин ккараб?\nДида кIалъалеб буго\nВатIаналде нух къосун,\nКъисмат гьадинаб кканин.\nРасул ХIамзатовасул буго кIудияб ва дунял асир гьабураб творчество. Гьесул асаразул цо-цоязул хIакъалъулъ бицен гьабуна гьаб макъалаялда. ШагIирасул жиндирго рагIабаздалъун лъугIизе толеб буго гьаб цIех-рех: – Дун вукIана чанги батIи-батIияв, хутIила ракIазулъ цохIо хIажатав; цогиял нусгояз хисизе гьечIев, дицаго бакараб дирго чирахъгун. Гьединавлъун хутIана ХIамзатил Расул миллионазул ракIазулъ.\n» ХIалихьалъиялда данде вагъулев\n» Рахьдал мацI - халкъалъул рухI


Amnesty International гIуцIиялъ какулел руго россиялъул къанунал\nСочиялъул XXII Олимпиял хIаязда цебе Россиялда инсанасул ихтиярал цIуниялда сверун хал-шал гьабун, Amnesty International абураб халкъазда гьоркосеб гIуцIиялъ бахъана хасаб доклад. Гьелда рехсолел руго инсанасул ихтиярал цIунулезул ургъел ккезарулел суалал, рачунел руго цо-цо мухIканал мисалал.\nДокументалда квар буссинабулеб буго 2011 ва 2012 соналда парламенталъулги президентасулги рищиязда макру-хIиллаялде хIадурлъи унеб букIараб мехалда Москваялда гIемер халкъ гIахьаллъарал акцияби тIоритIун хадуб, президент Владимир Путиница чанго «репрессивиял къанун» гъулбасун букIиналде. Гьел къануназ гIорхъаби чIезарулел руго официалияб пикруялде данде кколалел, жидерго хасал пикраби загьир гьариялъе ва эркенго данде ракIариялъул ихтияралъе.\nДокладалъул автораз абулеб буго, 2011 соналъул ахиралдаса Москваялда ва гьелъул сверухълъиялда аза-азар чи ккунин, нусгоялдаса цIикIкIун протесталъул акция тIобитIизе гьукъанин яги полиция тIаде лъун рихи-хочинарунин.\nГьез гьединго ракIалде щвезабулеб буго Россиялда азаргоялдасаги цIикIкIун коммерциялъул гурел гIуцIиязул хал-шал гьабунин.\nГьезул гIемерисезе «къватIисел улкабазул агентазул» къануналда рекъон, букIана къаялъул яги гIакIабазул хIинкъи. Amnesty International гIуцIиялъул къиматалда рекъон, гьел дискриминациялъулал къануназ квербакъи гьабуна гомофобия цIикIкIиналъе.


Г1УНГУТ1АБИ КАМУН ГЬЕЧ1О. - 28 Апреля 2018 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2018 » Апрель » 28 » Г1УНГУТ1АБИ КАМУН ГЬЕЧ1О.\nЩибаб росулъе щвейдал, гьенир ругел цогидал г1уц1абаздегог1адин ниж щола росдал бегавуласухъеги. Ц1ех-рех гьабула росдал бугеб ах1вал-х1алалъул, г1адамазул г1умру-яшавалъул, х1алт1улъ дандч1валел ругел зах1малъабазул Харахьи щведалги рак1алда бук1ана росдал нухмалъулевгун дандч1вазе, амма гьев отпускалдаги ватун, нижер суалазе жавабал кьуна гьесул заместитель Шейхова Эльмираца. Гъоркьехун кьолеб буго нижедаги гьелдаги гьоркьоб ккараб гара-ч1вари.\n-Эльмира Мух1амадовна кинаб ах1вал-х1ал бугеб росулъ? Кинал х1алт1аби гьарун бажарарал?\n-Г1унгут1аби камун гьеч1ониги, бат1аго квешаб ах1вал-х1ал бугин абизе бегьуларо. Г1адатияб маг1арул росу ккола нижер Харахьи. Нижер гьаниб буго гьоркьохъеб школа, ясли-ах, библиотека, участковияб больница, культураялъул рукъ, спортивияб зал ва почалъулаб отделение. Мукъсанабго бюджет бугониги цо-цо к1вар бугел х1алт1аби гьарун рорч1ана. Мисалалъе, 120 метралъул манзилалда росдал аслияб къот1нор рана чирахъал. Рац1ц1а-ракъалъи ц1униялъул мурадалда кьишни-къул баччизеян босана ГАЗ-53 автомашина. Гьеб ч1езабун бук1уна росдал централда ва кьишнидул ц1урабго ч1ехьола. Лъуна 3-4 трансформатор. Харахьи-Болъихъ нухда мусор балеб бак1 сверун къан къач1ана. Хасаб федералияб программаялда рекъон байбихьун буго росу лъедалъун хьезабиялъе х1алт1аби гьаризе. Гьединан Парси-Харахьи лъел мухъ бачине рахъ бухъизе байбихьун буго, гьеб щун буго Сивухъ росдада аск1об бугеб «Чидат1а» абулеб бак1алде. Гьединго нижер росдадаса г1емер рик1к1ада гьеч1еб «Къвек1ада» абулеб бак1алда х1адурун буго лъим жаниб ц1унизе бихьизабураб 2 бассейн. Капиталияб ремонт гьабун къач1ана росдал администрациялъул мина. Санкт-Петербургалда г1умру гьабун вугев росулъа предприниматель Г1усманов Г1исах1ажил кумекалдалъун гьебго капиталияб ремонт гьабуна мажгиталдаги.\n-Сунде руссун рук1унел росдал жамаг1ат? Кинаб даражаялда бугеб гьезул маг1ишат-яшав?\n-Киналго маг1арул росабалъгог1адин, нижер анибги аслияб къаг1идаялъ г1адамазул бет1ербахъи г1и-боц1удасан бук1уна. Росулъ буго 583 бет1ер ч1ег1ербоц1ул, гьездасан 120 г1ака. Буго 902 бет1ер г1иялги. «Нугъай» гъутаналда 362 бет1ер ч1ег1ерх1айваналъул ва 100 г1и-ц1ц1аназул. Руго росулъ ругел г1уц1абазда х1алт1улелги. Г1емерал росуцоял, хасго г1олилал х1алт1илел руго россиялъул бат1и-бат1иял шагьаразда. Росулъ х1алт1и-пишаги гьеч1они, бугелдасаги мукъсанабго гурони харж-мухьги щолеб гьеч1они, жидеего хъизан-рукъ гьабизег1аги х1алт1изе къват1ире инч1ого г1олохъаби т1уралел гьеч1о. Сезоналда рекъон росулъ х1алт1ула хасал бет1ергьаби ругел 2 консервазулаб цехги.\n-Кинал ругел аслиял росдада цере ч1арал масъалаби? Чара гьеч1ого т1уразе кколел ишал?\n-Аслияб суал буго росулъ г1ураб къадаралда лъим ч1езаби. Хасало росдал цо авалалда лъим бук1унаро. Т1адехун рехсараб лъел мухъалъул х1алт1и раг1алде бахъарабго гьеб суал роц1ц1ине ккола. Спортзалалда ч1арбида бугеб хъарщиги турун, гьениб жаниб г1олилал руссине бажарулеб х1ал гьеч1о. Цоги росдае х1ажат бугоан г1аммаб канализацияги. Гьединго басралъун руго токалъул мухъалги. Х1ажат буго росдал аслияб къват1алдег1аги хъил т1езеги. Гьедин х1исаб гьабуни маг1арул росдал г1унгут1аби г1емер ратиларищха. Амма гьездасан бищунго к1вар ц1ик1к1араб-росу лъедалъун хьезабун бажарулебани, гьебги к1удияб х1алт1илъун бук1инаан.\n-Ахиралдаги щиб дуе абизе бокьилеб жамаг1аталдехун?\n-Дица жамаг1аталъе гьарила гъунки, вацлъи ва цоцазда гъорлъ гьуинго рук1ине. Росулъ щиб х1алт1и гьабулеб бугониги г1арац бак1арулеб бугониги гьел кумекалъе ратула. Гьелъухъ к1удияб баркалаги буго гьезие. Киназего гьарула щулияб сахлъи, халатаб ва талих1аб г1умру, хъизан-лъималаздаса рохун тайги киналго!\nP.S. Гьаб гара-ч1вариялда цебе ниж дандч1ван рук1ана росдал жамаг1аталъул цо-цо вакилзабигун. Росдал ах1вал-х1алалъул ц1ех-рех гьабидал, гьезул г1езег1ан г1арзал ва г1узраби ратана. Гьезул раг1абазда рекъон, росдал аслияб г1узрулъун кколеб буго хасало г1ураб къадаралда лъим гьеч1олъи. Гьединго ц1акъго басралъун, рортун иналде ккун ругила токалъул мухъал.\n-Бищун нижер рах1ат хвезабулеблъун ккола лъел суал. Ахирисеб ункъго соналда жаниб, к1иго хаселалъ росдал цояб авалалда лъим бук1инч1о. Росулъе лъел ц1ияб мухъ бачине араб соналъ федералияб бюджеталдасан ц1ик1к1араб къадар г1арцул биччан бугин раг1ун бук1ана, лъаларо гьелъул щиб ккарабалиги. Гьеди-додинал ишазул нижеда бицунеб г1адат росдал администрациялъулги гьеч1о. Жамаг1аталда цебе гьабураб х1алт1ул х1исаб кьолеб гьеч1о бегавулас. Цебе зама-заманалдасан жамаг1аталъулгун дандч1вай т1обит1улаан. Гьениб гьоркьоб лъолаан росдаего к1вар бугел суалал, бицунаан гьабулеб бугеб х1алт1улги. Гьал ахирал соназда гьединал данделъаби т1орит1ич1о, щайгурелъул нижер суалазе жаваб кьезе бокьулеб гьеч1о росдал администрациялъе. Гьединго басралъун руго токалъул кваралги. Дагьабниги гьури-муч бахъарабго гьел т1ун рач1уна. Жибго токалъулги бук1ине кколеб т1адецуй гьеч1о. Гьеб г1иллаялдалъун, дагьаб цебег1ан росулъ цо чиясул ц1ик1к1араб багьаялде босараб холодильник бух1ана. Къасимехалда къват1ахъ чирахъалги рек1унел гьеч1о. Гьелъухъ нижецаго бак1арун моц1рое 6 азарго гъурущ кьезе кколеб раг1ула. Пенсиялъги пособиязги хьихьун руго росдал г1емерисел г1адамал. Гьебги бук1инч1ебани лъаларо, щиб нижеца гьабизе бук1арабали. Жакъа нужгог1адинан цереги рач1унаан нижехъе цогидал журналисталги х1акимзабиги. Нижеда г1олеб-г1оларелъул ц1ех-рехги гьабун нахъе унаан, амма щибго нижее гьездасан кумек щвеч1о,-ян абуна гьез.\nГ1адамазул ругел гьел г1арзазул нижеца ц1ех-рех гьабуна росдал администрациялда. Амма киг1ан х1аракат бахъаниги бегавуласлгун бухьен кквезе щвеч1о. Гьесул заместителалъги ч1ванкъот1араб жаваб кьеч1о. Гьединлъидал, хьул буго бегавуласда газеталда ц1алунг1аги г1адамазул рах1ат хвезабулел ругел суалал рихьилилан.\nГьанибго абич1ого г1оларо, журналистазухъа г1адамазул г1умрулъик1лъизабун бажаруларилан. Гьезухъ гьединал ресалги рук1унарин. Гьелъие тарал чаг1и руго росдалги районалъулги х1акимзаби. Нижеда бажарулеб жо ккола пуланаб бак1алда гьадинаб г1унгут1и бугин абун, гьелъул х1акъалъулъ мух1канаб ц1ех-рех гьабун т1алъиялдаги жамг1ияталдаги гьеб раг1изаби.\nПросмотров: 529 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


Ставрополь икълималъул диванханаялда итни къоялда байбихьана Сиражудин ГучучгIалиевасул ишалда сверун процесс. Дагъистаналъул «рохьилазда» гьоркьоса бищун гIемерал такъсирал гьаруразул цоявлъун рикIкIунев вуго гьев цIех-рехчагIаз.\n«Шамилхъалаялъул секторин» «рохьилаз» абулеб мухъалъул амирлъун рикIкIунев вукIарав Сиражудин ГучучгIалиевасе диван гьабулеб буго Ставрополь икълималъул тIадегIанаб диванханаялда. ГучучгIалиевасда чанги гIайиб чIвалеб буго: «рохьилазул» къукъа гIуцIи, полициялъул хIалтIухъаби чIвай, диванчи чIвай ва цогидал вахIшиял такъсирал.\nСтаврополь икъималъул диванханаялде ГучучгIалиевасда хурхун гьабураб цIех-рехалъул материалал араб соналъул декабралда щун рукIана. Амма диваналъул данделъи рагьизе кIолеб букIинчIо ва гIиллалъун гьелъие букIана ГучучгIалиевасул адвокатасул унти.\nИчIабилеб февралалда тIоцебесеб данделъи тIобитIана ва диванчияс байбихьудаго гIайиб гIунтIизабиялъул документ цIалана. Гьелда рекъон, 2011 ва 2012 соназда ГучугIалиевас гIахьаллъи гьабуна «Шамильхъалаялъул секторалъул» тадбиразда. Гьеб «сектор» низам цIунулез рикIкIуна «Вилаят Дагъистан» абураб «рохьилазул» гIуцIиялде гъорлъе унеблъун.\n2012 соналъул маялда къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз хасаб операциялда чIвана «секторалъул» церехъаби – ХIусен Мамаев ва Эльдос Зулпукъаров. Маялдаса хадуб къукъаялъе нухмалъи гьабулеб букIана букIана ГучучгIалиевас. ЦIех-рехалъул материалазда рекъон, Зулпукъаровгун ва Мамаевгун цадахъ лъугьун ГучучгIалиевас чанги вахшIияб такъсир гьабуна. Мисалалъе, полициялъул хIалтIухъабазул автомобиль кьвагьизабуна гьез. Полициялъул кIиго хIалтIухъан чIвана ва лъабгояв лъукъана. Гьеб такъсиралда гIадатIиял чагIиги хвана.\nГьединго ГучучгIалиевас хIалбихьун букIана Дагъистаналъул УФСИналъул нухмалъулев Муслим Даххаев чIвазе. Даххаев батIаго лъукъичIо, амма квешаб хIалалде ккана гьесул шофер МахIач МахIмудов.\nГучучгIалиевасул бищун «машгьураб» такъсирлъун рикIкIунаан диванчи чIвай. Дагъистаналъул тIадегIанаб диванханаялъул диванчи МухIамад МухIамадов чIвана 2013 соналъул январалда. Гьев лъалаан изну гьечIого яргъид гIуцIаразда гъорлъ рукIаразул ишал хал гьабулев диванчи гIадин. Низам цIунулез рикIкIунеб буго гьеб такъсир ГучучгIалиевас гьабунин.\nКъануналда рекъечIого ярагъ тIибитIизаби, автомобилал рикъи, бизнесменазухъе флешкаби ритIи – ГучучгIалиевасда чанги гIайб гIунтIизабулеб буго цIех-рехалъ.\nНизам цIунулез гьев ккуна 2013 соналъул маялда. Ленинкент росулъ тIобитIараб хасаб операциялда ГучучгIалиевасе тIуризе кIвечIо ва полициялъулаз лъукъарав гьев ккуна. Гьесда хъинтIун рагьарал цIех-рехалъул материалал Дагъистаналъул тIадегIанаб диванханаялде араб соналъул августалда щвана. Амма ахир-къад, соналъул ахиралда гьеб иш битIана Ставрополь икълималде. ДиванчагIазул баяназда рекъон, Дагъистаналда диван гьабун букIарабани, процессалда гIахьаллъулезеги, нугIзазеги хIинкъигьечIолъи чIезабизе захIмалъизе букIана. Ставрополалъул диванханаялда диван байбихьиледаго лъазабуна процесс къараблъун букIине бугин. Диван гьабулеб залалде прокуроралгун адвокатал гурел цогидал риччазе гьечIин абураб жо буго гьеб.\nДиваналъул тIоцебесеб данделъиялда ГучучгIалиевасул адвокатаз абуна жал рази гьечIин гIунтIизабулеб гIайибаздаса ва позиция жидеца тIатинабилин гIагараб заманалда рукIине ругел данделъияздаян. Гьединго адвокатаз диванчиясухъе гIарза кьуна. Гьелда рекъон, адвокатаз гьарулеб буго диваналъул процесс цогидаб къоялда гьабизе. Гьез бичIчIизабуна жидерго гIарза ГучучгIалиевасул хIал лъикIаб гьечIолъиялъ. Хасаб операциялда ГучучгIалиевасул квералде гулла щвана ва гьелъие операция гьабун букIана. Гьеб квер операциялдаса хадуб унтулеб бугин гьесулин, абуна адвокатаз.\nДиванчияс гIарза прокурорасухъе кьуна ва абуна гьелъие жаваб хIадур гьабеян. Диваналъул иргадулаб данделъи гьаб анкьалда тIобитIизе бугин, лъазабуна диванчияс, амма кинаб къоялда гьеб букIине бугебян мухIкан гьабичIо. Прокурорасул жаваб бачIун хадуб тIубазе буго гьеб суал.\nГьанибго тIаде жубала, ГучучгIалиевасул эмен МухIамад Дагъистаналда цIар тIибитIарав адвокатлъун вукIана. 2013 соналъул июлалда гьев Семендералда чIвана. ЦIех-рехалъул баяназда рекъон, гьев чIван ватизе бегьула «рохьилаз». Гьелдалъун гьез ГучучгIалиевасухъе «ругьел» битIана жидер хIакъалъулъ информация тIатинабугеян, бичIчIизабуна цех-рехчагIаз жидерго версия.\nГьединго ракIалде щвезабила, чанги информалатаз лъазабун букIана, МахIачхъалаялъул мэр Саид Амиров низам цIунулез ккунин ГучучгIалиевас гьесда тIаса баянал кьун хадубян. ГучучгIалиевасул адвокат Константин Мудуновасни гьел лъазабиял гьересиял ругин абуна ва тIаде жубана Амировгун киналгIаги бухьенал рукIинчIин ГучучгIалиевасул. Живго Мудуновасни Амировасул ишалдаги гIахьаллъи гьабунин абизе бегьула. Мудунов МухIамад ГIабдулхIалимовасул адвокатлъун вукIана. «Колхозник» тIокIцIар бугев ГIабдулхIалимов Амировасда хурхун рагьараб ишалда цIех-рехалъул аслияв нугIлъун вукIана. Ахир-къад, Колхозникас адвокатаздаса инкар гьабуна.\nМудуновас абухъе, ГучучгIалиевасул Амировгун бухьенал рукIанин харбал тIиритIизаруна ГучугIалиевасе кьурал гIакъубабазул хIакъалъулъ информация нахъе ккезабиялъе гIоло.\nКонстантин Мудунов: «ГучучгIалиев ккуна 31 маялда, нахъисеб къоялда ккуна Саид Амиров. Низам цIунулез жидецаго абулеб буго ГучучгIалиев ккураб мехалда гьев лъавудаса ун вукIанин ва МВДялъул азарханаялде щвезавунин. Нахъисеб къоялда кколев вуго Амиров. БичIчIулеб гьечIо, кида ГучучгIалиевас Амировасда тIаса баянал кьурал. Амиров гьеб ишалде ургъунго ккезавуна, щайгурелъул ГучугIалиевасе кьолел рукIарал гIакъубабазул бицунеб букIана адвокатаз. Амма журналистазе Амировасул интерес букIана доб мехалда ва ГучучгIалиевасе гIакъубаби кьолел ругин абураб информация гьезие интересаблъун батичIо. ГучучгIалиев тIамулев вукIана гьаричIел такъсирал тIаде росине. Гьесул эменги чIвана ургъунго. ГучгIалиевасда гьедин бичIчIизабулеб букIана гьев мукIурлъизе кколин гьаричIел такъсиразеги».\nДиваналъул процессалда тIаса Мудуновас баянал кьечIо. Гьес абуна жеги бичIчIулеб гьечIин, кин диван ине бугебали ва баянал кьезе жеги заман бугин.


10 январалда Дербенталда букIана шагьаралъул мэр Имам Яралиевасдаса разилъи гьечIолъи бихьизабураб данделъи. Гьезда лъан буго тIасияб болжалалдаги мэрлъун хутIизе Яралиевас цIияб соналда цебесеб къоялъ шагьаралъул къануназулъ хиса-баси гьабун букIин.\nДербенталъул мэрасул хъулухъалда Имам Яралиевасул болжал лъугIула 2015 соналда. Амма гьесда батун буго тIасияб болжалалдаги гьенивго вукIине нух. Гьедин бицана ЭР-ялъе 10 январалда Дербенталда тIобитIараб данделъиялда рукIарал гIадамаз. Гьелда хурхун хитIабги гьабуна гьез республикаялъул нухмалъулесде.\nЦIияб соналда цебесеб къоялъ шагьаралъул къануналги хисизарун, мэр Яралиев бакIалъул депутатлъун вищун вуго. Гьелъул магIна ккола депутатазда гьоркьосан тIасияб болжалалдаги мэрлъун гьев вищизе рес буголъи.\nБахтияр: «Къиралищ гьев, щив гьев? Вищун хъулухъалда толев чи ватани, вукIаха гьедин, халкъалъе хъулухъалда, гиназ гIадин пахруго хьвадичIого. Гьес шагьаралда къватIазулги, рукIа-рахъиналъе чIезарурал шартIалги, цогидабги гуребги, биххизабуна толерантность абураб жогицин. Цебе Дербент лъалаан гIемермиллатаз, батIи-батIиял диназул вакилзабаз цоцадехун адабалда, сабруялда гIумру гьабулеб шагьарлъун. Гьанжейин абуни шагьар бикьун буго мэрасул чагIаздеги цогидаздеги. Гьесул хъаравулзабаз кверщел гьабулеб бакIалде ккун буго шагьар. Гьезие щай гьединаб ихтияр кьезе кколеб? Халкъалда цебе республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповас жиндие кьураб тIадкъайгицин тIубазабичIо Имам Яралиевас. Масала, имам ХIусенил цIар лъураб некIсияб мажгит буго гьаниб. Советияб заманалда пачалихъалъул мурадалда хIалтIизабулаан гьеб. Гьанже халкъалъухъе кьун буго. Амма мажгиталъул азбаралъул цо гIаданалъ тIубараб базар гьабун буго. Гьеб гьениса нахъе бахъейин лъазабун букIана ГIабдулатIиповас. Амма гьабичIо. Яралиевасул хъаравуллъиялдаса чиясеги щолин гьениса давлайин баянал руго. Гьединлъидал гьанже диваналде гIарзаги хъван, адвокат кквезе гIарац бакIарулеб буго халкъалъ, гьедингIаги кIоларищ суал тIубазабизеяли».\nГьеб данделъи гьабилалде цебесеб къоялъ дербенталъулаз фейсбукалдасан тIибитIизабуна шагьаралъул мэр Имам Яралиевасдасан жидерго бугеб разилъи гьечIолъи. 2009 соналда гьев вищизе ришват хIисабалда бикьулеб букIараб 10 аза-азар гъурщидаса рохуца холел рукIанин жал, амма гьанже ургъалилъе ккунги ругила гьес Дербенталда чIезабун бугеб къоги бихьун.\nНекIсияб тарихалъул шагьар цо кIудияб рощногохIде сверизабун бугила, гьенир гIумру гьабулел гIадамазейин абуни гьечIила бищун гIадатиялгицин рукIа-рахъиналъул шартIал чIезарун. Масала, чанго тIалаялъул минаялъур ругел гIадамаз лъим баччизе кколеб буго гIертIазги ведрабазги, лъим кьабулел алатал хIалтIунгутIиялъ.\nКвешаб хIалалда бугин рищни-къул бакIариялъул суалгийин хъвалеб буго гIадамаз. Шагьаралъул бюджеталдасан санайилго лъабго млн гъурущ биччалила шагьар рощнодаса бацIцIад гьабизе, амма бакIарулеб гьечIила. Гьединго рищни бакIаризейин абун гIарац гIадамазухъа бугила бакIарулеб.\nНекIсияб Нарин-хъалаялдаги цузабун бан бугила Яралиевас живго бетIергьанаб ресторан. Гьеб биххизабизе рагIи кьун букIанила гьес гIадамазе. Щайила биххизабулареб.\nПахIасил, дербенталъул гIадамазул цо къокъаялъ фейсбукалдасан тIибитIизабураб гьеб кагътида рехсон руго жеги гIунгутIаби.\nГьелдаги цогидалдаги тIасан баянал дербенталъулаз кьун рукIана дагьалъ цеве Дербенталде щварав Лев Кузнецовасеги. Шималияб Кавказалъул ишазул рахъалъ Россиялъул министр ккола гьев.\nЯралиевасдаса рази гьечIел гIадамалгун дандчIвазе 9 январалда Дербенталде вачIун вукIана Дагъистаналъул хIукуматалъул вице-премьер Анатолий Карибовги. ЦIияб соналдаса хадуб азербажаназ ахIи-хIур бахъинабун букIана шигIитазул шайихасул зани бекун бугилан. Гьеб жибго бегун бекараб зани бугин абуна вице-премьерас. Гьединго вице-премьер Дербенталде вачIараб къоялъ, 9 январалда, гьениб инжит гьабун батана лезгиязул шагIир Низами Гянжевияе лъураб монументги.\nГьедин Дербенталъул мэр Имам Яралиевасдаса гIадамаз загьир гьабулеб разилъи гьечIолъи лезгиязулгун азербажаназул миллияб суалалде буссинабулеб буго цо-цояз. Миллаталъул рахъалъ Яралиев лезгияв ккола. Гьедин кигIан жалго гьесдаса рази гьечIониги, фейсбукалдасан хъвадарулел лезгияз хIаракат бахъулеб буго гьев цIунизе. Гьел ругила гьесде азербажаназ ургъунго гIунтIизарулел гIайибал.\nАмма 10 январалда Дербенталда данделъарал гIадамаз ЭР-ялъе абуна Яралиевасде гIайиб гIунтIизабулел чагIазда гъорлъ жалго лезгиялги ругила, табасараналги ругила. Гьединго Африкаялдаса чи мэрлъун вачIаниги батIалъиги гьечIила жиндие, гьес унголъунги халкъалъе хъулухъ гьабизе батани.\nИмам Яралиев Дербенталъул мэрлъун вищана 2009 соналда. Гьеб заманалда Дагъистаналъул президентлъун вукIана МухIу ГIалиев. Дербенталъул мэрасул рищиязда гьес рахъ кколеб букIана гьелде щвезегIанги Дербенталда мэрлъун вукIарав Феликс ГъазиахIмадовасул. ГIезегIан гъалмагъиралги ахIи-хIурги букIана гьел рищиязда. Амма бергьана Имам Яралиев. Гьелде щвезегIан гьев Дагъистаналъул прокурорлъунги вукIана.\nЯралиевас Дербент бикъун буго жиндиразде ва жиндирал гурезде


Аьрасатнал Президентнал Рисалалул хIакъиравусса пикрирду\nАвтор: Гасан Адилов · 24.04.2021\nСулайман Маммаев, Дагъусттаннал паччахIлугърал медициналул университетрал ректор:\nАьФ-лул Президент Владимир Путиннул цала Рисалалуву кьимат бивщунни коронавирусрал инфекциялущалсса талатавриву медициналул вузру къуртал бувминнал, ординатортурал ва студентътурал дурсса давурттан.\nЖула республикалул азарханардал «ятIулмур» ва «щюллимур» зонардай зий бивкIссар 500-нная ливчусса хIакинтал ва 112 ординатор Дагъусттаннал медициналул катастрофарттал центрданул, Минздраврал, Роспотребнадзорданул колл-центрдаву. ДГМУ-лул чIявусса волонтертал гьуртту хьуссар «Жува цачIу буссару» тIисса проект бартдигьавриву, миннал агьалинан бувссар маслихIатрайнусса кумаг. ХIакьинусса кьинигу миннал дачин дурну дур мура даву. Вузрал каялувчитурал миннацIун кабакьу буллай буссар.\nЖул сипталийну сакин бувну бивкIссар дуклакиминнан кумагрансса 20 млн къурушрал фонд. Арцу дарчIуну диркIссар коронавирусрал инфекциялущал талатисса студентътурайх ва ординатортурайх. Жу пахрулий буру захIматсса чIумал оьсса азарданущал талай бивкIсса жулва студентътурая ва ординатортурая. На вихну ура миннаяту хIакьсса хIакинтал хьуншиврийнгу. Владимир Путиннул чIурчIав дурунни бювхъуссаксса чIявусса аьрасатлувтурал ковидрайн къаршисса прививкартту дан аьркиншиврий, инфекция ппив шаврил хьхьичIалу цамур куццуй кьукьин къабюхъантIишиврий, коллективнайсса иммунитет хьун дан аьркиншиврий.\nДагъусттаннал Минздравращал цачIуну тIитIарду вакцинациялул пункт жула университетрал администрациялул къатраву. Жул циняв студентътурал ва зузалтрал му кIанай бувссар вакцинартту.\nСледующая публикация БартлагантIиссар зулми хияллугу\nПредыдущая публикация Ттул тухумрал Хъун дяъви


ХIалтIун бечелъула, бихьун цIодорлъула\nПо данным Росстата в марте текущего года темпы роста цен ...\tРегиональный Минсельхоз ...\t- 07 апр 2020\nВ Хунзахском районе запустили эстафету «Культура онлайн»\tЗаслуженный работник ...\t- 07 апр 2020\nМахачкалинская епархия РПЦ проводит Литургию в онлайн режиме\tСегодня, 7 апреля, в ...\t- 07 апр 2020\nВ детском саду Дербента прошел онлайн урок лепки из ...\tИз-за режима ...\t- 07 апр 2020\nВ Дербенте волонтеры помогают нуждающимся\tВ рамках акции «Мы ...\t- 07 апр 2020\nХIалтIун бечелъула, бихьун цIодорлъула\tИзбранное\nКинаб бугониги хIалтIудаса, баракатаб ва хIалалаб гьеб батани, рикIкIалъизе бегьуларо инсан\nАхирал соназда дун щвана гIезегIан магIишатазде, амма Гъизилюрт районалъул ЦIобокь-Миякьо росулъ, Хасавюрт районалъулгун гIорхъода бугеб «Иман» гIадин кIудиябгун гIемерал магIишатиял рахъал жанире рачараб хIалтIи гIуцIараб фермеразулаб магIишат къанагIат гурони дандчIвачIо. Жакъа гьанире щварал ниж дандчIвана гьелъул нухмалъулев МухIамад ХIайбулаевгун ва нижеда гьоркьоб ккана гьадинаб гара-чIвари.\n- МухIамад, «Иман» КФХялде гьоркьобе щиб унеб, кинаб бугеб магIишат?\n- Гьелъул бетIергьанлъиялда буго 750 гектар ракьалъул, гIанкIабазул кIиго фабрика (ханал гьарулебги, бройлер тайпаялъулги), гьанае боцIи хьихьулеб боцIул ферма ва рахь бечIчIулел гIачиязул кIиго ферма. Дир буго 300 бечIчIулеб гIака, I80 бетIер гьанае хьихьараб боцIул, 600 лемаг, 50 азаргогIанасеб гIанкIу.\n- Кин дуца хIадурулеб боцIул гьеб кIудияб къадаралъе гIураб рагIи-хер?\n- Дир руго люцерна ва суданка хьарал авлахъал, хьола ролъ (исана хьан букIана 300-ялдасаги цIикIкIун гектаралда). ГьабсагIаталда дица балеб буго лъабазарго тонна кIалцIул цIунизе гIураб кIудияб бакI (зернохранилище).\n- Гьеб киналъего гIураб техникагун хIалтIухъаби ругищ дур?\n- Цебе рукIана нижерго хIалтIухъаби, гьеб рахъалъ букIинчIо щибго къварилъи. Амма чорхолъ сахал гIадамалги инвалидаллъунги лъугьине, пенсиябиги росун гIодор чIезе гьелги байбихьараб заманалда, дагьлъана хIалтIухъабазул къадарги. Дагьлъаниги Аллагьас рехун течIо, щвана хIалтIухъаби - узбекал. Щибаб къойил I200 гъурущги кьун хIалтIула 30-35 чи (букIуна I0 чи вугониги гIолебги мех). Дир руго хер бецулеб ва ролъ бакIарулел комбайнал, трактор, рак бахъулеб, бакIарулеб машина. Амма цIакъго бигьаги лъикIги ккола кьун гIарацгун къваригIараб техника цоги бакIалдаса бачин.\n- Кибго гIарз букIуна хIалтIи гьечIин абун. Амма гьаб кIудияб росулъ дуе щолев гьечIо хIалтIизе чи. Гьеб хIужаялъе щиб къимат дуца кьолеб?\n- БукIана заман квасквас бакIаризе нилъер гIадамал Узбекистаналде унебги, жакъа буго гьелъул гIаксалда. ГIетI балеб, дагьабниги гIакъуба бихьулеб хIалтIи, гьелъул кIудияб хIалаллъи бугониги, бокьун гьечIо гIадамазе. ХIарамлъиялда гьабулеб бугониги, цIикIкIун бокьулеб буго гIетI балареб хIалтIи, гIемерисезул гъира буго гьединаб хIалтIуде лъугьинеги. Диникълъиялъ гIадамазда бичIчIулеб гьечIо хур-хералъул, гIи-боцIухъанлъиялъул баракат.\n- Нужеца рахьищ бичулеб, гьелъул нигIматалищ гьарулел?\n- БукIине кколеб, умумузул батараб хIалалда хьихьула нижеца боцIи. РацIцIалъиялда, хIалаллъиялда гьабураб, кигIан дагьабниги химия гьоркьобе жубачIеб буго рахьги. Гьеб гьанибго къачIалел гьитIинал цехалги руго. Нижеца бичула рахьги, ричула гьелъул гьарурал нигIматалги, буго кIиго тукенги - Хасавюрталда ва Гъизилюрталда, росулъа гьел росизе бокьарал гIадамазулги букIуна кIудияб ирга. Гьединлъидал рахь ва нигIматал ричиялъулъ щибго къварилъи гьечIо. Квеш ккараб жо буго пальмаялъулаб нахудалъун хьезарурал, химиялъул тIадежураяз цIезарурал, рикIкIадасан рачIарал (гьединал нигIматал цIунизе кIолелъул халатккун) рахьдал нигIматал гIемерлъун рукIин.\n- ГIанкIабазул фермабазул, гьениса щолел нигIматазул къисмат кинаб бугеб?\n- Дица росула сордо-къо барал тIанчIи, хьихьула ва гIезарула. Цо заманалда рагIана, 45 къоялда жаниб гьитIинаб тIинчIалдаса кIудияб гIанкIу гIезе ккани, гьезие кьолеб кIалцIуда гъорлъ болъонил ракьа жубалин абун. Гьеб лъан хадуб дун ана Москваялде ва дандчIварал гIадамазухъа босана Китаялдаса бачIараб, хурдузул гьабураб хасаб кIалцIи. Амма гьелъ ракIалда букIараб хIасил кьечIо, кинабгIаги хайир щвечIо. Гьединлъидал хIукму гьабуна гьел фермаби ижараялъе кьезе ва гьедин гьабизеги гьабуна.\n- Нужер росуцоязул аслияб хIалтIи буго цIолбохъанлъи. Дуца гIи- боцIухъанлъи тIаса бищиялъе гIилла щиб ккараб?\n- Цояб квеш, цогидаб берцин бихьун гьабураб хIалтIи гуро гьаб, къокъго абуни, гьадинаб букIун буго къисмат. Дилъ букIинчIо цIолбоде рокьи, боцIуде бугеб рокьи дие щвана инсудаса.\n- Сундасанха байбихьараб?\n- Дида гIезегIан бихьана мискинлъи, гIемер лъикI лъала гьелъул магIна. Бихьана гIемераб цогидабги. Инсуца дие кьуна тайпадулаб бече. Дица гьеб хьихьана, гIезабуна ва базаралдеги бачун бичана. Басидухъ дие щвана лъикIаб гIарац ва гьелъухъ босана щуго бечеги лъагIалие гIураб кIалцIи-херги. Хадуб дида цIакъ берцин бихьана гьаб магIишат, гIадамазухъа ижараялъе росана ракьал ва гьедин лъуна кьучI.\n- ГIемерисез абула гьаб заманалда росдал магIишаталъул хIалтIи гьабиялъ хайир кьоларин, гьечIин гьелъул пайдайилан. Гьеб пикруялда рази вугищ мун?\n- Жакъа бугеб ахIвал-хIалалдаги, гIадамазул гIумруялдехун бугеб бербалагьиялдаги рекъон, гьеб битIараб буго. Гьаб магIишаталде вачIине ккани инсан яги Аллагьасдаса хIинкъаравлъун вукIине ккола яги гьев Аллагьас хIинкъизавизе ккола. Дун Аллагьасукьа хIинкъана, хIинкъизавуна, дидаса рикIкIад гьабуна хIарамаб, гIагар гьабуна хIалалаб. Бокьараб гьабеян нилъеца цебе чед рехун тани, гьанада ругьунаб катица кида-къадги гьеб кванала. Гьединаб хIисабалъул буго дир мисалги. Жакъа дица гьабулеб хIалтIи гIемеразда берцин бихьулеб гьечIо, амма магIарулазул бидулъ буго гIи-боцIухъанлъиялде рокьи. Гьедин бугониги, къватIисел пачалихъаздаса бачIараб гьанацаги, рахьдацаги, гьел гIемер гьоркьор гьечIел нигIматазги бетIер борхизе толеб гьечIо гIи-боцIухъанлъиялъе.\n- Дуца чанго нухалъ абуна хIалтIулъ мукъсанлъи батичIилан. Кинаб магIнаялда гьеб калам бичIчIизе кколеб?\n- Дирги букIана гIакълу гьечIеб, илбисалъ рекIелъ чIухIи бижизабураб, гьаваялда нахъвилълъараб, хIалтIи гьабизе чIухIараб заман. Инсуца гьабулеб хIалтIуда (гьев вукIана махх регъолев чи) жаниб дида бихьулароаан баракат. Цинги дун вуссана гIодове, рещтIана ракьалда, бихьана ва бичIчIана гIемераб жо. Кинаб бугониги хIалтIудаса, баракатаб ва хIалалаб гьеб батани, рикIкIалъизе бегьуларо инсан. ЧIухIиялъ лъикIалде вачунаро.\n- Пачалихъалъухъа къарзалъе гIарацго босизе кканищ, щолищ кинал ругониги субсидиялго?\n- Пачалихъалда цебе цо гъурщил налъи гьечIо, кьола киналго налогал. Къарзалъе гIарацги киданиги босичIо, босизе ракIалдаги гьечIо. Гьеб рахъалъ дие кумек гьабуна цо-цо гьудул-гьалмагъзабаз, гьеб гIарацги дица жиндир заманалда нахъбуссинабуна. ЛъагIалидаса лъагIалиде хисулел руго росдал магIишаталъул министралги, гьезда рекъон субсидиялги рукIуна, ай цин щун, цинги щвечIого.\n- Дур буго кIудияб магIишат, гIумру гьабун вуго цIакъго гIадатияб минаялъуб. Машинаги буго гIадатияб…\n- Дир хIисабалда, инсанасул къадру-къимат борцине бегьуларо минаялдалъун, машинаялдалъун ва цогидаб бечелъиялдалъун. Гьеб борцуна бацIцIадаб магIишаталдалъун, мискиназе кумек гьабиялдалъун ва мадугьалзабигун лъикI вукIиналдалъун. Цо заманалда дирги букIана чIухIараб машина щвезе анищ, гьаб росулъ тIоцеве гьединаб машинаялда рекIарав чиги вуго дун. Гьелдаса рещтIана ва тIокIав гьелда рекIине хъванги батугеги, дида битIараблъун бихьичIо гьеб. Гьанже дир анищ ва мурад буго рухI иманалда бахъи.\nПрочитано 162 раз\tПоследнее изменение Вторник, 05 ноября 2019 16:32\nКФХ, ЗубутлиМиатли, Кизилюртовский район,\nДругие материалы в этой категории: « Халкъияб магIишат\tБарахщуге гIарцуда »\n19:55, 07 апреля 2020, 12\nПо данным Росстата в марте текущего года темпы роста цен составит 1,8%\n17:55, 07 апреля 2020, 11\nВ Хунзахском районе запустили эстафету «Культура онлайн»\n17:50, 07 апреля 2020, 11\nМахачкалинская епархия РПЦ проводит Литургию в онлайн режиме\n17:45, 07 апреля 2020, 12\nВ детском саду Дербента прошел онлайн урок лепки из пластилина\n17:40, 07 апреля 2020, 14\nВ Дербенте волонтеры помогают нуждающимся\n17:35, 07 апреля 2020, 13\nОбщественные деятели раздают бесплатно медицинские маски в медучреждения\n17:23, 07 апреля 2020, 14\nНовое отделение маммологии открыли в Дагестане\n17:06, 07 апреля 2020, 18\n3000 малоимущих семей получили продукты питания в Дагестане\n16:57, 07 апреля 2020, 13\nВ Махачкале раздадут бесплатно медицинские маски\n09:01, 07 апреля 2020, 40\n08:56, 07 апреля 2020, 29\nВ Кизляре стартовала акция «Довези врача до дома»\n08:54, 07 апреля 2020, 35\n08:49, 07 апреля 2020, 23


1. Коринфянам 1:2\n1. Фессалоникийцам 2:3\nКоринфалда ругел иман лъуразул агьлуялде – ГІиса МасихІидалъун рацІцІалъаразде, жиндирго халкълъун лъугьине Аллагьас тІаса рищаразде, цинги киса-кибего нилъерги гьезулги ТІадегІанав ГІиса МасихІие тІагІат-гІибадат гьабулелщиназдеги. Жеги дуниял бижилелдего тІаса рищана Аллагьас нилъ, МасихІиде цолъун, жиндирго халкълъун лъугьине ва, рокьи рекІелъ цІунун, жинда цере рацІцІадго ва гІайиб-хатІа кколаредухъ хьвадизе. Нижер рагІабазулъ я гьереси, я хъублъи, яги рекІкІ гьечІо. ТІадегІанасе рокьулел нуж сабаблъун ккун нижеца кидаго Аллагьасе рецц гьабула, вацал, тІоцере хвасарлъулеллъун Аллагьас нуж тІаса рищун ругелъул. Нуж хвасарлъила – Илагьияб РухІалъ нуж рацІцІалъизаридал ва хІакъабщиналда божидал. Аллагьас нуж тІаса рищана, нижеца бицараб Рохалил хабаралъухъ гІенеккидал. ТІадегІанав ГІиса МасихІил машгьурлъи нужехъеги щвезейин нуж тІаса рищарал.


«Тарихиял гIорхъаби»? » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nДагъистаналъулги Чачанлъиялъулги гьоркьорлъаби: щиб бикьулеб бугеб?\n«Тарихалъул кьучIалда чIезаризе руго Дагъистаналъулги Чачанлъиялъулги гIорхъаби», – гьединаб лъазаби гьабуна араб анкьалда Дагъистаналъул тIадчагIазул вакилзабаз. Гьелда цебе Россиялъул Пачалихъияб Думаялъул депутатас абун букIана чачаназе миллияб район гIуцIизе кколин Дагъистаналдаян. Гьединал, улка бикьа-биххизабиялде гьесизарулел рагIаби рехулел руго тIадчагIаз. Гьединал рагIаби унго-унгоял жалилан ккун, щибаб миллат къватIибе бахъани, хIасилал пашманал ккезе бегьула.\n«Кавказалда гIорхъабазда хъвазе бегьуларо!»\nКинал тарихиял гIорхъабазул нилъеда бицунеб бугеб? Цо заманалда аваразул нуцал ГIумаханасе мутIигIлъулаан Кавказалъул гIемерисеб бутIа. Имаматалъул заманалдаги рукIана хасал гIорхъаби. 1944-1956 соназдаги рукIана пуланал гIорхъаби. Сариралъул гIасрабаздаги рукIана магIарулазул гIезегIан гIатIидал гIорхъаби… «Тарихалъул кьучIалда» жакъа гIорхъаби чIезаризе лъугьани, гьаб дунялалда гьоркьор къотIи гьечIел питнаби рагъарула.\nДагъистаналъул тIоцевесев президент МухIу ГIалиевас абун букIана: «Кавказалда гIорхъабазда хъвазе бегьуларо!» – йилан. Гьединал, гIумруги бихьарал, Кавказги лъалел политиказул пикруги хIалеб гьечIо жакъа.\n«Тарихиял ракьазде тIадруссунел ругилан абун», ГIизраилалъул тIадчагIаз гIакъуба кьолеб буго кьолболаб гIараб халкъалъе Палестинаялда. АнцI-анцI соназ гIодобе буссунареб питна буго гьениб, ракьул суал сабаблъун. ЖакъалъизегIан щибго къварилъи гьечIого букIараб Дагъистаналъулги Чачанлъиялъулги гIорхъабазул суал, жакъа щай балъаргъулеб бугеб? Россиялъул Конституциялда хъван буго улкаялъул киналго халкъал ращадал ругилан. Амма Северияб Кавказалда халкъазда гьоркьоб батIалъи гьабулеб букIиналъул гIаламатал халлъулел руго.\nТарихияб гIелмуги буго мадугьалзабаз жидее лагълъи гьабизе тIамун. Жидерав щварабщинаб ракь жидерилан чIолеб гIадаб хIисаб буго. Мадугьалзабазул вакилас Англиялда хIетIе чIун батани, Англиялъул чIинкIиллъиги гьеб Кавказалъул халкъалъул бакI кколеб бугилан абизе рахъинчIони гьезул цо-цоял. «Чачанлъиялъул тарихияб гIорхъи букIана, Сулахъ гIоралде щвезегIан. Дагъистаналъул гIатIиракь чачаназул ккола. Каспий ралъдалъ бугеб Чечен чIинкIиллъи буго чачаназул ракь», – гьеб бакъаналда хъвадарулел руго цо-цо чагIи, сордо-къоялъ чIечIого. Гурин, гьел маргьаби тарихалда данде кколарилан гьезие жаваб гьабурав чиги гьез жидер халкъалъул тушманлъун рагIизавулев вуго, вухилин, чIвалин хIинкъаби кьолел руго.\nБороздиновская росулъ рукIарал магIарулазул чанги чи, цIаги гъун, вухIана. Гьеб такъсир жеги рагьун гьечIо. Гьединал такъсирал таманал руго. Исана 20 сон тIубалеб буго мадугьалихъа халкъазда гьоркьосел хъачагъал Дагъистаналда тIаде кIанцIаралдаса. XX гIасруялъул 90-абилел соназда букIараб чачаназул рагъул заманалда рокъор хьихьана дагъистанияз мадугьалихъа кьалдаса лъутун рачIарал чагIи, рахIму-цIоб гьабун, жидеего гьечIеб чед-хинкI кьун. Гьанже гьеб лъикIлъиялъухъ кьолеб бугеб «баркала» бихьуларищ?\nХъачагъаллъун рукIарал чагIи руго жакъа мадугьалихъ тIалъиялда. Щибха гьелъ бицунеб бугеб? Нужеца хъачагълъи гьабе – цинги нужее бокьарабщинаб кьезе буго – гьединаб магIнайищ бугеб гьеб политикаялъул?\nДагъистаниязе гьабураб депортация\nДагьабго бицен гьабилин дагъистаниязул хIакъалъулъ бакътIерхьуда ругел мадугьалзабазул цо-цояз тIиритIизарулел гьерсазул хIакъалъулъги. Чачаназе депортация гьабуна, СССРалъул нухмалъиялъул буюриялда рекъон. Чачанлъиялде гочинарурал дагъистаниялги рукIана гьединабго депортациялъул къурбанал. Дагъистаналдаса цониги хъизан бокьун Чачанлъиялде гочинчIо.\nГьал мухъазул авторасда лъикI лъалел мисалал рачинин. Цебеккунги чанцIулго гьаб темаялда хъванги букIана. Гъоркьа ва ТIаса Гьарадирихъ росаби гочинаруна Чачанлъиялде. Жакъасеб Ножай-Юрталъул районалда гъорлъ буго Бас-Гордали абураб росу. 1944 соналда чачаналги ингушалги Гьоркьохъеб Азиялдеги гочинарун, ЧИАССРги биххизабун хадуб, Бас-Гордали росулъе гочинаруна гьарал ва гьеб росдада Гьарадирихъ абун цIар лъуна. 1956 соналдаса хадуб чачанал тIадруссана ва гьаралги жидер мугIрузде рачIана.\nЧIунтарал росаби цIигьаризе ккана\nГьоркьа ва ТIаса Гьарадирихъ росаби гьел соназда чIунтана, хадур кьучIдасанго цIигьаризе ккана. Гьава-бакъ рекъечIого, Чачанлъиялда гьарадирил анцI-анцI чи хвана. Гьал мухъазул авторасул кIудияв инсул эбелги юкъун йиго Чачаналъ. Гьединаб балагь рещтIана магIарулазда тIадги. Чачанлъиялда хвезе «анищалда» рукIун ратиларищха гьарал. Гьанже рахъун гьездеги гьел гIадиназдеги кьучI гьечIел бугьтанал гIунтIизарулел руго, «чачаназул хинкIал кваназе, ракьал рахъизе рачIанилан». Депортациялъул къурбаналлъун ккарал магIарулазде гьабичIого гIайиб, гьеб депортация гьабураб улкаялъул тIалъиялде гьабизе ккела. Гьеб мехалъ букIина битIун.\nЖаваб щолареб суал\nЖеги мухIкан гьабун гIорхъабазда щиб гьабизехъин бугебилан Дагъистаналъул халкъалда абулев хъулухъчи вахъинчIо. Гьеб темаялда гьанжелъизегIан тIадчагIаз гьарурал кIалъаялги цIакъго тату хварал, букIинеселда божилъи гьабизе захIматал руго. Ингушетиялъе гьабураб тIекълъи цебеги буго. Тарихалда жаниб тIекълъи хIехьон ругьунаб халкъ букIинчIо Дагъистаналъул. Гьанже балъаргъулеб бугеб гьаб суалалъ Кавказ кибе бачинебали лъаларо. Суал рагьухъе буго.


Саг1ид Расуловасул г1умруялъул нух\nДида лъай батаралдаса Саг1идица хисана г1емер бат1и-бат1иял районалъул росдал къадро ц1ик1к1арал х1алт1абазул бак1ал. Техникаялъул рахъалъан лъик1аб лъай бук1ин гуребги, х1алт1улъ г1адамалгон х1ал рекъезабизе лъаялъги, к1алъазе бук1араб махщелалъги батилаха, партиялдасан бат1и-бат1иял жавабчилъи ц1ик1к1арал хъулухъазде т1амулаан гьев. Дида рак1алда буго Саг1ид, доб заманаялъ росулъ къимат т1ок1аб киномеханиклъи гьес гьабулеб мехги. Гьес жиндирго киномеханикасул кумекчилъун х1алт1уде вачун вук1ана г1ололъе вахунев Ах1маднаби Магьдих1ажиев, вук1инесев Северияб Кавказалъул жанисел ишазул управлениеялъул начальникасул замсеститель ай хадусан Дагъистаналъул вук1арав х1инкъи гьеч1олъиялъул секретарь. Къокъго гьабун Саг1идил бицани, гьев гьавун вуго 1934 соналъ Алмахъ росулъ. 1944 соналдаса нахъе г1умру гьабулев вуго Калининаулалда. Ленинаулалда анц1го классалъул школа лъугьилелдего ах1ана армиялде. Гьенив Азербайджаналъул Кусари шагьаралда бук1араб реактивныял самалётазул авиамеханикал х1адурулеб ц1алиги лъугьизабун, х1алт1ула 712 авиаполкалъул МиГ-17 самолётазул авиамеханиклъун, хадув гьебго полкалъул старший авиамеханиклъунги ва гьенив вук1арав офицер нахъе ун хадуб самолётазул техниклъиги гьабизе ккола Саг1идица.\nГьес бицана гьениб армиялда щвараб лъай, махщел г1умруялъего х1ажалъанила жиндейилан. Армиялдаса вач1индал Саг1ид тола колхозалъул полевой бригадаялъул звеньевойлъун, вищула росдал комсомольская организациялъул секретарьлъунги. 1958 соналъ ц1алула Батайск шагьаралда киномеханиклъун ва 1969 соналде щвезег1ан х1алт1ула росдал киномеханиклъун, цадахъго гьабулеб бук1ана колхозалъул техникаялъ гьабулеб х1алт1иялъул учётчилъигиги. 1968 соналъ лъугьизабуна Мах1ачхъалаялда авто-дорожный техникум ва щвана нухалгун, кьоял ва туннелал гьариялъул техникасул махщел. 1969-70 соназда х1алт1ана росдал маг1ишаталъул упрвлениеялъул ОКСалъул инженерлъун ва хадусалан гьенивго начальниклъунги. 1970 соналъ РК КПССалъул бюроялъул х1укмуялда вищана Калининаул росдал "Бергьенлъи" колхозалъул парткомалъул секретарьлъун ва 1975 соналде щвезег1ан гьеб х1алт1олъ вук1ана. 1975 соналъ Северо-Кавказский дорстрой тресталъул Кизилюрталда бугеб СУ-899 абулеб организациеялда старший мастерлъун ва хадубго гьенив участкаялъул начальниклъун х1алт1ана, Хасавюрталдаса Дылималде щвезег1ан бук1араб капиталияб нух гьабиялда. 1976 соналъ гьеб нух лъик1аб къиматалда Госкомиссиялъулъухъе х1алт1изабизе кьуна, хадубго х1алт1ана Хасавюрталдаса Бабаюрталде обходалда унеб нухалда т1адги ва гьебги сдавать гьабуна 1978 соналда. Гьебго соналъ вищана Калининаул росда исполкомалъул председательлъун ва х1алт1ана гьенив 1985 соналде щвезег1ан. Гьеб соналдаса 1994 соналъ пенсиялде инег1ан х1алт1ана Казбек районалда бук1араб нухал-кьоял ралеб бук1араб хозрасчётный участокалда мастерлъун. Пенсиялде ун хадубги Саг1идил г1акъло, бажари, к1алъазе бугеб мхщел к1иго милат жаниб бугеб росдал жамаг1аталда гъорлъ зах1матал суалазулъ ц1акъ х1ажалъана. 2001соналда гьабуна росдал сход, гьениб гьабуна х1укму, г1уц1изе росдал жамаг1аталъул совет, гьелде гъорлъе ана 32 чи, гьезда гъорлъ т1адег1анаб лъай бугел 15 чи, гьоркьохъеб лъаялъул специалистал 5 чи ва гьоркьохъеб школалъул лъай бугел 12 чи вук1ана. Росдал жамаг1аталъул советалъул председательлъун вищана Саг1ид. Росдал жамаг1аталъул х1алт1уе гьабуна хасаб программа ва гьеб программаялда рекъон х1алт1иги гьабуна. Гьеб жамаг1аталъул членасул х1алт1и жакъаги гьабулеб буго Саг1идица ва росдал халкъалъул х1ажалъиялъул суалал т1оразаризе х1аракат бахъула. Росдал жамаг1аталъ вихьизавун жакъа къоялде щвезег1ан вуго гьев районалъул жамг1ияб советалъул членлъунги. Сахлъи бугог1ан заманаялъ гьеблъиялда росдае пайдалиял гьарулел ишазулъа камич1огун х1алт1изе рак1алда буго Саг1идида...\nРаг1уда хадуб абизе бокьун буго Саг1идил х1алт1абигун. общественныеял гьарулел рук1арал ишазул бат1и-бат1иял документазда гъорлъ ругоан цере рук1арал соназул гьесул х1аракаталъул нуг1заби х1исабалда, г1емерал мандатал, гьев бат1и-бат1иял районалъул, областалъул партиялъулал конференциязде, пленумазде, миллияб конгрессалде ах1улел рук1арал... Цоги абизе ккола Саг1идиица нахъа тана чанго зах1малъи, къварилъи. Рагъда т1аг1ана эмен Батирбиев Расул, рагъда цебесеб соналъ ц1еца йух1ана яц, рагъулаб ракъол соналъ унтун хвана цогидай яцги, 1973 соналъ авария ккун аллагьасул къадар щвана цо хут1ун вук1арав вацц Батирбиеги...


20 соналдасанги бихьулеб цого макьу\nСалман Радуевас нухмалъи гьабулеб къукъа Гъизляр тIаде кIанцIаралдаса тIубана 20 сон.\nГьал къоязда Дагъистаналъул Гъизляр шагьаралда тIоритIана чачаназул авлахъалъулав командир Салман Радуевас нухмалъи гьабулеб къукъа тIаде кIанцIаралдаса 20 сон тIубаялда хурхарал тадбирал. Гьезулго гIурхъабалъ шагьаралъул музеялда рихьизарулел руго рагъулал тунка-гIусиязда хурхарал тIагIел-алатал.\n1996 соналъул 9 январалда Гъизляралде тIаде кIанцIана 350 чиясдаса гIуцIараб чачаназул рагъулав командир Салман Радуевасул къокъа. Гьез тIоцебе Россиялъул вертолетазул аэродром кьвагьизабуна, хадуб тIадруссун ине кIвечIеб мехалъ, гъоркьлъалие гIадамалги росун шагьаралъул централияб азарханаялда чIана. Хадусел къоязда тIадруссун Чачаналъуре унаго федералиял къуваталъул идарабигун тунка-гIуси ккедал гьел лъалхъана Первомайское росулъ ва анкьалъ гьениб дандечIей гьабуна.\nГьел лъугьа-бахъинал ракIалде щвезаруна гьал къоязда Гъизляр шагьаралда . 9 январалда тIобитIана 500 чи вакIарараб митинг. Гьелъул гIахьалчагIаз бицана дол балагьал лъугьа-бахъиназул, долдаса нахъе гьебгощинаб заман аниги жеги терактал гьариялда бугеб хIинкъиялъул. Шагьаралъул мэр Александр Шуваловасул баяназда рекъон, доб мехалъ гьарурал лъимал гьабсагIаталда кIудиял гIун руго ва гьел лъугьунел руго батIи-батIиял радикалиял идеологиязул асаразда гъоркье. Гьединлъидал, кIвар бугеблъун рикIкIунеб буго доб лъугьа-бахъин цIидасан ракIалде щвезабиян гьесул рагIаби кьолел руго «Дагестан» информагентствоялъ.\nПресс-хъулухъалъул нухмалъулей Сельминаз СалихIовалъул баяназда рекъон, митинг гуреб, тIоритIулел руго цоги тадбиралги.\nСельминаз СалихIова: «Музеялда рихьизе лъун руго доб мехалда полициялъул хIалтIухъабазул ва такъсирчагIаз гъоркьлъалие ккурал гIадамазул ретIел-хьит, къайи-матахI, батIи-батIиял тIагIелал. Мисалалъе, такъсирчагIаз рукъзабахъе жанире кIанцIулаго рекарал нуцIадул рахсал, гIоркьал, доб мехалъ хварал ялъуни лъукъарал гъизляралъулазул суратал, автоматалъул гулби ва гьел гурел цоги жал. БукIине буго гьеб лъугьа-бахъиналда хурхараб фестиваль, гьенире ахIизе руго рагъулаб операциялъулъ гIахьаллъи гьабурал чагIи, гъоркьлъалие рукIарал ва хутIарал киналго гьениб жигараб гIахьаллъи гьабурал».\nГьел къоязда бищун цIикIкIун гьел лъугьа-бахъиназулъ гIахьаллъи гьабурав чи ккола стоматологиялъул поликлиникаялъул нухмалъулев Саламов АхIмад. Гьевги журналист Камил ГIумаровги ана тIоцеве азарханаялда гъоркьлъалие гIадамал ккурал такъсирчагIигун гара-чIвари гьабизе. Гьесул поликлиникаялде ахIун бачIун буго азарханаялдаса гIадамаз.\nАхIмад Саламов: «Азарханаялде ниж ине ккана жаназабаздаса тIасаги рахъун. Гьеб жо дида макьилъ бихьула гьабсагIатги зама-заманалдаса. Камилидаги бихьулеб батила. Нижеда дандчIвай гьабуна ва рачана лъабабилеб тIалаялде. Гьениб букIана Радуевасул штаб. Дица абуна дун республикаялъул парламенталъул депутат вугин ва поликлиникаялъул нухмалъулев вугин, Камил ГIумаровас абуна жив журналист вугин. ТIоцебе нижеца цIехана гьесда, щайин гьанир Гъизляралде кIанцIарал абун, гьанир ругин цIакъго гIемер рагъдаса тIурарал чачанал, Гъизляр шагьаралъ ва мухъалъ гьел г1емер къабул гьарунин. Гьезул къадар 7 азаргоялдаса тIаде бахъун букIана. Хадубги абуна, гьаб жо бугин азархана, гьанир гIадамазе гIакъуба кьез бегьуларин, гьел сах гьарулеб бакI бугин, гьединал ишаздаса гIадамал адабиялъ тIаса лъугьунарин ва гьединав чи тарихалда хутIизе вугин зулмучилъун. Гьеле гьелго рагIаби дица гьев Радуевасе такрар гьаруна 2001 соналъ МахIачхъалаялда гьесие диван гьабулагоги. Радуевас абуна, Гъизляралдаса роржунел ругин Россиялъул армиялъул рагъулал вертолетал, гьез бомбаби речIчIулел ругин чачаназул росабазда ва шагьаразда. ТIалаб гьабулеб букIана Россиялъул армия нахъе бачейин Чачаналдаса».\nСаламов АхIмадица гьединго абуна, Россиялъул армиялъ жанир гъоркьлъалие ккурал гIадамал ругониги, Россиялъул армиялъ азарханаялда кьаби щвезабулеб букIанин. ТакъсирчагIаз лъазабунин гьеб кьвагьи къотIизабичIони 15 чи чIвазе вугин. Республикаялъул нухмалъулезухъе ахIун, гьеб кьвагьи къотIизабунин, гIадамазул гIумру хвасар гьабиялъул мурадалда.\nГьел лъугьа-бахъиназухъ гIахьаллъун Саламовасе кьуна Дагъистаналъул бахIарчи абураб шапакъат ва Бихьинчилъиялъул орден.\n17 январалда такъсирчагIи аскарияз сверун ккуразухъаги рорчIун Чачаналъуре руссана. Гьеб тIадекIанцIиялъул хIасилалда хвана 70 чи.\nРадуевас Гъизляралде рейд гьабуралдаса 19 сон


Путин ва Эрдогьан Анкараялда. 2014 соналъул 1 декабрь.\n«ХIакимлъуде вачIун, гьес рагIи кьуна жиндирго миллаталъе цебесеб кIодолъи ва гIадатиял къиматал нахъе кьезе бугин абун. Ва гьелдалъун гьев ккана жиндирго халкъалъул унго-унгояб гьумерлъун, ишаралъун».\nЛъил хIакъалъулъ гьадин бицине бегьулеб? Путинил ялъуни Эрдогьанил? Гьасулги досулги, абуни мекъи ккезе гьечIо, ян абулеб буго нижер радиоялъул мухбирас. Щайин абуни – киIявго цоцаде цIакъ релъарал руго, гIамал-кIодолъиялъул ва хьвада-чIвадиялъул рахъалъан.\nВа гIемерал соназда жаниб хасго гьеб сабаблъун Путинидаги Эрдогьанидаги цоцазул политикияб нухмалъи лъикIалан бичIчIулаан. Цоцазе кутакалда лъикIал къиматал кьолаан. Масала гъоркьисала декабрь моцIалда Россиялъул президентас абуна, Эрдогьан вугин таваккаллъи бугев инсан. Исана сентябрь моцIалда Туркиялъул президентас Москваялде сапар бухьун, цIияб мажгит рагьиялъул тадбиралда гIахьаллъана.\nАмма 24 ноябралда ккараб хIужаялдаса нахъе гьеб бичIчIиялъул лъалкIцин хутIичIо. Хасго кIиявго президентасул авторитарияб хасият букIун компромисс батулеб гьечIо. Гьелъул бакIалда гьанже тушманлъиялъул бербалагьи баккана.\n2009 соналда Туркиялъул журналист Гьилми Торосица абуна, Путин цIияв гIурус пачахI гIадин вихьулев вугони, Эрдогьан цIияв султIан хIисабалда вахъанин.\nПутинил гъира бугин ГIурус империялъул къуват щвезе, Эрдогьаница бала-гъалагьулеб бугин ГIусманияб империялъул гуч, ян абулеб буго Истанбулалда хIалтIулев политолог Гарет Дженкинсица.\nГарет Дженкинс: «КIиясулго буго империялда бараб ностальгия, кIиясего репрессиял рокьула. КIиясго информалатал зарукь росана, ва кIиясго гIамал гьабулеб буго жив кутакав ва таваккалав инсан хIисабалда вихьизавизе».\nГьалеха, 24 ноябралда Туркиялъ Россиялъул рагъулаб боржаро бортизабураб къоялъ, гьев кIиявго цевехъанас бихьизабуна жиндирго гIамал-кIодолъи. Россиялъул рагъулаб боржаро Туркиялъул гьавадул къуватаз бортизаби Путиница рикIкIана Эрдогьаница гьабураб хияналъилъун. Эрдогьаница жиндир иргаялда лъазабуна, турказул аскарияз жидерго гьавадул гIатIилъи цIунизе гIамал гьабунин Россиялъул гьужумал такрар гьабунгутIи мурадалда.\nГьеб гуребги, Анкараялъ хIаракат бахъана Сириялда гIумру гьабулел ва Башар Асадил низамалде данде чIарал туркменал цIунизе. Лъалеб букIахъе, Россиялъ гьениб жиндирго рагъулаб операция байбихьана Исламияб Пачалихъалде данде, аммаила, гIадатиял туркменазул кинабгIаги хурхен гьечIин эстремистазул къукъабазде.\nЭкспертаз абулеб буго цIорол рагъул заманалдаса хадуб гьеб бугин НАТО-ялда ва Москваялда гьоркьоб багъарараб тIоцебесеб гьадинаб захIматаб инцидент. Амма гьадин бугониги цониги рахъалъе рагъ бокьун гьечIин, абулеб буго экспертаз. Россиялъул къватIисел ишазул министр Сергей Лавровас якъинго лъазабуна, Туркиялъулгун рагъ Россиялъе бокьун гьечIин.\nПутинил ва Эрдогьанил гIамал-хасият гIадахъ босани, рес гьечIо абизе, церего рукIарал гIадал лъикIал бухьенал нахъеги халат бахъине буго, ян абулеб буго Гарет Дженкинсица\nГарет Дженкинс: «Рагъул эскалация букIине гьечIо, ян абизе хьул бугониги, Россиялда ва Туркиялда гьоркьоб цIорораб рагъ букIине бугин дида ккола. Путинил хиял гьечIо тIаса лъугьин гьабизе. Ва Россиялъул гIемерал ресал руго Туркиялъе захIмалъи гьабизе».\nГьадинал ресазда гъорлъ экономикиял гурелги – политикиялги руго. ТIоцебесеб иргаялда экспертаз рехсолеб буго Курдазул ХIалтIул партия. Советияб заманалда Кремлалъ гьелъие гIарцул ва цогидаб квербакъи гьабулаан, гьанжеги гьабизе бегьулин, абулеб буго гьез.\nМакъалаялъул автор: Чарльз Рекнагель.


Аллагьасулги ТІадегІанав ГІиса МасихІилги лагъ Якъубил салам буго батІи-батІияб ракьалда рикь-рикьун ругел ва Аллагьасул халкълъун лъугьарал киналго гІадамазде.\nЗахІмалъи хІехьезе кІолищали батІи-батІияб къагІидаялъ нужер хІалбихьулеб бугони, гьеб нужеца кІудияб рохеллъун рикІкІе, диналъул вацал.\nБожи-иман щулияб бугищали хІалбихьиялъ сабру бижизабулеблъи лъала нужеда.\nБиччанте сабруялъ нужее кумек гьабизе нужго камиллъизеги, щибго гІунгутІи гьечІеллъун, тІубанго камилаллъун лъугьинеги.\nНужеда гьоркьоса лъилниги гІакъиллъи гІолеб гьечІони, бадибчІвай гьабичІого, киназего гьеб гьарзаго кьолев Аллагьасда гьаре, Аллагьас кьела гьесие гьеб.\nАмма гьеб гьарулев чи, щибго щаклъи гьечІого, божизе ккола. Щакдарулев чи релълъуна гьороца рахъ-рахъалде гьелчезабулеб ралъдал карачелалда.\nГьединлъидал цо хІал кколарев ва сундулъго тавакал гьечІев чияс хьул гьабуге Аллагьас жиндие щибниги кьелилан.\nЯ вацал, гІодовегІан вугев чІухІизе виччанте, Аллагьасда цеве гьев тІадегІанав вугелъул.\nБечедасдаги лъазе биччанте Аллагьасда цеве гІодовегІанав вугевлъи, – харилъ тІегь гІадин вечІазе вуго гьев.\nБакъ къалъуде бахуна, бухІи цІикІкІуна, бухІараб гьури пула, хер бакъвала, гьелъул тІегь гъенон уна ва тІогьол тІолабго гьайбатлъиги хола. Жиндирго ишазде вуссун вукІаго вечІала бечедав чиги.\nГьардарав гуревдай, сундалъун жиндир хІалбихьаниги, сабруялда гьеб хІехьолев чи. Гьеб хІехьон хадуб гьесие щвела жиндиего рокьулезе Аллагьас къачІан бугеб шапакъат – абадияб гІумру.\nСундалъунниги гьесул хІалбихьулеб бугони, инсанас абизе бегьиларо Аллагьас жиндир хІалбихьулеб бугилан. Лъилниги квешлъиялъ Аллагьасул хІалбихьулареб гІадин, гьесги щивниги къосинавизе хІалбихьуларо.\nАмма инсан къосуна, жиндирго квешал къасдаз хадув цІан, къориниве ккезавидал.\nЦинги гьеб квешаб къасд къинлъун, мунагь гьабула, гьеб мунагь цІубараб мехалъ – хвел бижула.\nНужго нужецаго гуккуге, дир хириял вацал!\nЗодихъ бакъ-моцІги цІвабиги рижарав, амма живго хисуларев ва жинда бецІлъи хъатІуларев Аллагьасдасан лъикІаб гурони рещтІунаро, гІадамазе щолебщинаб камилаб сайигъатги гьесдасан рещтІараб буго.\nЖиндиего бокьун гьес нилъ хІакъаб рагІудалъун цІидасан рижизаруна. Абизе бегьула жинцаго бижанщиналъул тІоцебесеб рижилъун нилъ лъугьине бокьун гьабунин гьес гьединилан.\nНужеда лъай, дир хириял вацал, щивав чи гІенеккизе хехавлъун, бицине хІинцавлъун, ццин бахъинеги хІинцавлъун вукІине кколевлъи.\nЦцидахун вугев чиясда кІоларо Аллагьас ритІухъаблъун рикІкІунеб гІамал цІунизе.\nГьединлъидал кинабгоги хъублъи ва нужелъ хутІараб ццидал асар гІодобе рехе. Нуж хвасар гьаризе хІалкІолъи бугев Аллагьас нужер рекІелъе рещтІинабураб рагІи хІеренго къабул гьабе.\nГьеб рагІухъ гІенеккарал гІоларо, гьеб тІубазабизеги ккола, гурони – нужго нужецаго гуккулел чагІилъун лъугьуна нуж.\nРагІухъ гІенеккулев, амма гьеб тІубазабуларев чи релълъуна живго кинав вугевали матІуялъусан вихьарав чиясда.\nМатІуялда цевеса нахъе аравго кІочон тола гьесда живго кинав вугевали.\nКамилаб къануналъул – инсан эркенлъизавулеб къануналъул – матІуялъуве валагьун, гьеб къанун тавакалго цІунулев ва рагІарабщинабги кІочон течІого тІубазабулев чияс щиб гьабулеб бугониги, Аллагьас гьесда баркат лъела.\nЖивго муъминчи вугин рикІкІунев, амма мацІалда чангит баларев чияс живго жинцаго гуккулев вуго, ва гьесул иман пайда гьечІеб буго.\nНилъер Эмен Аллагьасда цебе хъублъиялъул тІанкІго гьечІеб, тІубанго бацІцІадаб иман ккола къваридго ругел бесдалазе ва къоролзабазе кумек гьабиги дуниялалда бугеб квешлъиялдаса рикІкІалъиги.


РакIалдаги гьечIого Пачалихъияб Думаялъ хиса-басиял гьабураб къануналъ ФСБялъул хIалтIухъабазе ресал кьолел руго гIемер гIадамал гIахьаллъарал инцидентазда ярагъ яги хасал алатал хIалтIизаризе. Къанун къабул гьабуна 22 декабралда парламенталъ гьоркьор лъезе ракIалда рукIарал суалазул сияхIалда гьединаб суалцин букIинчIеб мехалда. Кинаб къварагIел букIараб хъата-маса гьабун гьединаб къанун къабул гьабиялъул?\nФедералияб хасаб хъулухъалъул хIалтIухъабазе ярагъ хIалтIизабиялъул ресал гIатIилъизарулеб къанун къабул гьабиялъе депутатазе 10 минут гурони къваригIинчIо. Къануналъул гьаркьал кьеялда гIахьаллъун гьечIо КПРФ. «Коммерсант» газетаялъул лъазабиялда рекъон, данде гьаракь кьун буго гицIго кIигояс – «Справедливая Россия» партиялъул фракциялъул депутатаз.\nКъабул гьарурал хиса-басиязда рекъон, ФСБялъул хIалтухъабазда тIадаб букIине рагIуларо лъазабизе, ярагъ хIалтIизабизе букIиналъул. «Нагагьлъунин - жубалеб буго къануналда – гражданазул ва жалго хасал хъулухъазул хIалтIухъабазул сахлъиялъе, яги гIумруялъе, ярагъ хIалтIизабунгутIиялдаса хIинкъи бугеб заманалдайин».\nКъануналъ гьединго рес кьолеб буго хасал хъулухъазе къватIисел улкабазде унел гражаданазул дактилоскопия, ай кильщазул расенал рахъизе. Гьебги террористиял гIуцIабазде гъорлъе лъугьиналъул гьел гьесизаризе бегьиялъул ишараби ФСБялъул хIалтIухъабазда рихьулел ругони.\nПачалихъияб Думаялъул депутат Дмитрий Гудковас абулеб буго, гьеб кколин ФСБялъул хIалтIухъабазе жидеего бокьа-бокьараб гьабизе рес кьолеб къанунин.\nЖинда кколин, гьеб къануналъ легитимияб рахъалде буссинабулеб бугин гьел низам цIунулел идарабаз гьедингоги хIалтIарулел рукIарал къагиIдабийин, рикIкIунеб буго адвокат Сапият МахIамадовалъ.\nСапият МахIамадова: "Къануналде данде кколареб хьвада-чIвадиялъул гIемер гIарзал рукIуна низам цIунулезда хурхун. Федералияб хасаб хъулухъалда хурхун къануналда хехаб къагIидаялда хиса-басиял гьариялда нахъ, цо рахъалъан балагьани, унгоги къварагIел букIине бегьула гьелъул, теророризмалде данде кинабго дунял, гьелдаго цадахъ Россияги бахъун букIиналъ. Амма дир шаклъи щаклъи буго гьелъ, Конституциялъ бихьизабураб "гьайиб гьечIолъиялъул презумпциялъул" принцип хвезабулеб букIиналъул. Диваналъ хIужжа чIезабичIого, гIайиб гIунтIизабичIого, лъилниги ихтияр гьечIо чи щаклъи букIун чIвазе, гьесде данде рагъ хIалтIизабизе. Щаклъи бугин кколаянги абун, гIемер гIадамал ругеб бакIалда кьвагьдолел ругони, гьеб битIахъего ккола, рехсараб "гьайиб гьечIолъиялъул презумпциялъул" принцип хвезаби. ГIемер гIадамазде данде ярагъ хIалтIизабиги гьединго аслияб къануналде данде кколеб жо гуро".\n«За права человека» абураб инсанасул ихтиярал цIунулеб гIуцIиялъул бетIер Лев Пономаревас абулеб буго, Россиялъул пачалихъалда къуватиял структурабазул хIалтIухъаби гьедингоги кколин жидеда квер хъвазецин бегьуларел чагIийин.\nЛев Пономарев: «Гьай-гьай жакъа гьел гьедингоги ккола жидеда кверцин хъвазе бегьуларел чагIи. Низам цIунулезулгун конфликт ккарав чи нижеца цIунизе байбихьарабго, нижеда бихьула кигIан захIматго букIунеб гьеб гьабизе диваналда. ДиванчагIазул хьвада-чIвади букIуна гIицIго гьезул, низам цIунулезул "хIакъикъаталъул презумпция" бугеб гIадаб. Ай, гьез абулебщибанаб битIараб, оппонентаз абулщинаб гьереси букIунеб гIадаб. Гьединал мисалал нус-нус гурел, аза-азарго рукIуна. Гьединал структурабазул хIалтIухъабазе тамихI гьабизе ккани, гьез гьабизе кколеб буго цIакъго вахIшияб, цIакъго машгьурлъараб такъсир.»\nЭР. - Щай ахирисеб заманалда жигараб къагIидаялда загьир гьарулел ругел гьединал, абухъего, «гайкаби дугъдазарулел» къануназул инициативаби? Ахирисел соназда Россиялъул парламенталъ къабул гьаруна гьанже бицен гьабулелда релъараб чанго къанун,\nЛев Пономарев: «Баккулеб буго суал, сундуе къваригун бугеб гьеб къанун, абураб. Дида ккола, гьеб бугин талъиялъул паранойя. Нилъеда бихьухъе, тIалъиялъ, къанунал рахъулез щибаб къойилго гIадин бицунеб букIуна, Россиялда кьер-кьераб революция букIине бегьиялъул хIакъалъулъ. Гьелдаго цадахъ щивав дупутатас, щивав хъулухъчияс жакъа гIамал гьабулеб букIуна щиб тунги, жив «партиялъулги», президент Путинилги тIубанго рахъ ккурав чи вукIин вихьизавизе. Жидеца теларин, жидеца биччаларин гьединаб революцияйин, жидеца рухIал кьелин президент ва гьесул система цIуниялъейин абураб магIнаялъул букIуна гьезул хьвада-чIвадиги. Гьез къец балеб гIадин батIи-батIиял, рукIине те гIантал, къануназул инициативаби загьир гьарула, гьеб гьезул пиар-къагIида ккола, жакъа абухъего. ГIадада гурелъул Пачалихъияб Думаялде цо-цояз «гьаглъараб принтерин» абулеб. Гьаб къануниги буго гьединабго кьучIалда бижараб, гьелда сверун гьарулел галабиги руго цIакъ хехал".\nРоссиялъул хIукуматалъе бокьилаан пенсионияб ригь цIикIкIинабизе