27 марталда Россиялъул Федерациялъул Шураялъ гъулбасана гьал къоязда Россиялъул Пачалихъияб Думаялъ къабул гьабураб къануналъул проекталда гъоркь.\nГьеб ккола Россиялъул регионазда нухмалъулел рищиялда бараб къануналъул проект. Масала, гьанжеялдаса хадуб регионазе рес кьолеб буго жиде-жидер нухмалъулел кIиго батIияб къагIидаялдалъун рищизе - халкъалъ гьаркьалги кьун рищизе, ялъуни гьединаб хIукму гьабизе ихтияр бакIалъул парламенталъухъе кьезе.\nБицен гьабулеб къануналъул проект хъвалеб буго масала, пул регионалъ инкар гьабуни халкъалъ гьаркьалги кьун нухмалъулев вищулеб къагIидаялдаса, гьезул бакIазул парламентаз вихьизе кколин жидер мухъалъул нухмалъиялде лъабго кандидат. Цинги гьезул цоясда тIадкъалила нухмалъулесул хъулухъги.\nГьанже гьелда тIадкIалъай гьабизе хутIана Россиялъул президент Владимир Путиница. Амма гьесулги гьелдаса кIудияб инкар букIинарин кколеб буго гIемерисезда.\nЭР-ялъ цебеги бицун букIана лъагIалица цебе Россиялъул президентлъун вукIаго Дмитрий Медведев сабаблъун думаялъулаз къабул гьабун букIараблъи регионазул нухмалъулел гIицIго халкъалъ рищизе ихтияр кьолеб къанун.\nУмумузул заманалдаса нахъего Дагъистаналда халкъалъ нухмалъулев жидецаго вищулаанин бицунеб буго ЭР-ялъе Маркъо ШагIбановас. Гьев ккола журналист, гьединго Аваразул миллиябгун маданияб автономиялъул нухмалъулев.\nМаркъо ШагIбанов, журналист, жамгIияв хIаракатчи\nМаркъо ШагIбанов: "Кин букIаниги, дунялалдаго тIибитIараб, нилъер умумузулги букIараб къагIида буго - нухмалъулев халкъалъ вищи. Гьеб битIараблъунги бихьула дида, батIайисан букIинеги ккеларо. Нилъер хIукуматалъул бутIруз абулеб буго Шималияб Кавказалъул лъабго республикаялда кутакалда хIинкъараб, хIалуцараб ахIвал-хIал бугила, цониги къваригIел гьечIеб лъугьа-бахъин ккезе рес бугила. Гьебги кьочIое босун къанун хисизабизе кколила. Дида гьеб мекъаблъун бихьула. Щайгурелъул Россиялъул президент вищизе къваригIараб мехалда хIажатал процентал ракIаризеги, доре - нухмалъиялде - унел кандидатал "цIалкIизеги" ресал гьезул гIемерал руго. Гьединлъидал демократиялъул кьолболаблъун лъугьараб къагIида хисизаби битIараб гьечIо. Халкъалъ вищулев вугони, гьев чиясулъ жиндилъго божилъиги бижула, гьесда бичIчIула гIадамазда цебе жиндирго борч букIинги".\nШималияб Кавказалда рищиял тIоритIизе халкъ жеги букIине кколеб даражаялде бахун гьечIилан рикIкIунеб буго гьеб къанун къабул гьабурал Пачалихъияб Думаялъул депутатаз. Амма Маркъо ШагIбановасул пикру батIияб буго.\nМаркъо ШагIбанов: "Гьедин батани, рачIаха гьезухъа Россиялъул президент вищиги, Думаялъул нухмалъулев вищиги нахъе бахъизе. Гьедин батани гьезие гIун батилароха... Гьезие къваригIараб мехалда гьаркьазул 89 процент бихьизабизе гIолеб гьезул даража, жидеего нухмалъулев вищизейищ гIолареб? Гьеб кIиябго пикру данде кколарого буго. ХIукуматалъул позициялъул рахъалъ балагьаниги, гьеб мекъаб буго. Щайгурелъул цо-цо регионал, мухъал батIа тIун рихьизаризе бегьуларо. Гьеб сепаратизм ккола. КъваригIел гьечIел кандидатал цалкIизе ресал гIемер ругелъул. Масала, Ибрагьимов Ибрагьим хъачагъги вугони, гьев президентлъиялде кандидатура лъолевги ватани, абе гьесда дуе цо бакIалде рагьарабго нух бугин, ялъуни мун цо бакIги къан чIайилан".\nЦо заманалда аваразул миллияб багъа-бачариялда гъорлъ вукIарав МухIамадов ХIусеница рикIкIунеб буго нухмалъулев вищизе ихтияр парламенталъухъе кьезе кколилан.\nХIусен МахIамадов, жамгIияв хIаракатчи\nХIусен МухIамадов: "Щайгурелъул рачIуна доре дагьа-макъаб кепек-квараги кодоб ккун... Росдал бегавулас абула дуца гьав чиясе гьаракь кьезе кколилан. Бажарулев вукIа, вукIунге, щив ватаниги, кьолеб буго гьаракь. Цойги гьабизе бегьулеб жо буго - дунялалда тIад цогидазги гьабулеб - депутатал гьедизаризе ккола, гьаркьал ракIбацIцIадго кьезе ругилан.\n"Аллагьасда божулев чи депутатлъун инаро, щайгурелъул ракIбацIцIадго гьедизеги гьелдаса хадур гьединго ракIбацIцIадго гьаркьалги кьезе кколелъул, Аллагьасда божуларел чагIи ина депутаталлъун. Гьединлъидал къватIиса пачалихъазда гIадин халкъ лъавуде бачIун, унголъунги мустахIикъав чиясе гурони жидеца гьаракь кьеларин чIараб халкъ букIине ккола", - гьедин абула цо-цо дагъистанияз ХIусенил гIадаб пикруялда бан.


Рокьула цIализе Расулил кучIдул\n«ХIакъикъат» газеталъ лъазабун букIана магIарул мацIалда кучIдул рекIехъе рикIкIиналъул къец\nГьал къоязда жюриялъ, анкьго номинациялда рекъон, Расул ХIамзатовасул кучIдул рикIкIиналъул къецазул хIасилал гьаруна:\n1) Шагьаралъул цIалдохъаби.\n2) Росдал цIалдохъаби.\n4) Школалде инчIел лъимал.\n6) Редакциялъе рекIее гIурал.\n7) Лайказул (интернеталдасан гьаркьал кьей) къадаралъухъ балагьун.\nКонкурсалъул жюриялда рукIана магIарулазул шагIир, Дагъистаналъул культураялъул мустахIикъай хIалтIухъан ТубхIат Зургьалова, Дагъистаналъул мустахIикъав артист, МагIарул театралъул актер МухIамад ГIабдулатIипов ва «ХIакъикъат» газеталъул хIалтIухъан Шамай Хъазанбиева.\nКъецазул хIасилазул хъвалалде, бокьун буго, кучIдул рикIкIунелъул, рукIарал цо-цо гIунгутIабазул бицен гьабизеги. ТIоцебесеб иргаялда, кечI рикIкIине кколаан шагIирасул рахьдал, ай магIарул мацIалда. КIиабизе, лъаларо лъимал учительзабазищ яги улбузищ хIадурун рукIаралали. Кверал цIакъго гIемер, ай кколарелъурги хьвагIулел рукIана. Лъабабизе, Расулилиланги абун, батIиял авторазул кучIдулги рикIкIунел рукIана. Гьединго, рикIкIунел рукIана жидецаго шагIирасде гьарурал кучIдулги.\nАхиралдаги абизе бокьун буго гьадин: лъималазе кучIдул тIасарищулелъул, хIисаб гьабе, хIурматиял чIахIиял, гьезда кочIол магIна бичIчIулеб бугищ яги гьечIищали. ГIенеккаразда гьеб бичIчIула. КечI рекIехъе цIаланиги, бихьулеб букIана цо-цо лъималазда гьелъул магIнацин бичIчIулеб гьечIолъи. Амма ниж кутакалда рохана конкурсалда гIахьаллъараздаса. Бихьулеб букIана гьезие магIарул мацIги, тарихги, адабиятги бокьулеб букIин. Конкурсалда гIахьаллъаразул къадарин абуни, бахана 81 чиясде. ГIаммаб къагIидаялда босани, жюриялъул членалги редакциялъул хIалтIухъабиги рази хутIана гьездаса. Гьединлъидал газеталъ жеги-жегиги тIоритIизе руго гьадиналго конкурсал. Бокьилаан нужеца гьенибги гIахьаллъи гьабунани.\nХIасилаздаса киналго рази рукIунареблъиги лъала. Кин букIаниги, киназго дандбан, гьаруна хIасилал. Гъоркьехун кьолел руго бергьаразул цIаралги:\nТIоцебесеб номинация - Юсуфов Юсуф, Хасавюрт шагьаралдаса 4 классалъул цIалдохъан; ЗайнулгIабидова ПатIимат, МахIачхъала шагьаралъул №61 школалъул 4 классалъул цIалдохъан.\nКIиабилеб номинация - Рамазанов Рамазан, Гъуниб районалъул ЧIохъ росдал школалъул 11 классалъул цIалдохъан; МухIамадова Хадижат, Гумбет районалъул МелъелтIа росдал школалъул 11 классалъул цIалдохъан; ГIабдулаев Абубакар, Унсоколо росдал №1 школалъул 3 классалъул цIалдохъан.\nЛъабабилеб номинация - ГIубайдулаев Нурула, Астраханалъул мединституталъул студент, ЦIумада районалъул Хъварши-Хонох росу.\nУнкъабилеб номинация - ГъазихIмаева Фатима, Гумбет районалъул Ингишо росу.\nЩуабилеб номинация - МухIамадова Хатимат, РГВКялъул журналистка, магIарул мацIалда кьолеб «ГIаданги. ГIамалги. Заманги» передачаялъул автор.\nАнлъабилеб номинация - ГъазихIмаев ГъазимухIамад (2 сон), Гумбет районалъул Ингишо росу.\nАнкьабилеб номинация - Чинтилова ПатIимат, МахIачхъала шагьаралъул №9 лицеялъул 4 классалъул цIалдохъан.\nКонкурсалда гIахьаллъаралщиназе кьезе руго баркалаялъул кагътал. Бергьаразе шапакъатал кьезе руго ноябралъул байбихьуда. Киназдаго мухIканго лъазабизе буго гьеб къо.\nПрочитано 140 раз\tПоследнее изменение Вторник, 09 октября 2018 10:11\nДругие материалы в этой категории: « Пресс-конференция\tЛъалищ нужеда? »


Мессенджералищ къалел, террористалищ ралагьилел?\nУкраиналъул суратчи Олекси Кустовскияс бахъараб карикатура\nРоссиялъулал ИГИЛалда гъорлъе аслияб куцалда Telegram абураб мессенджералдасан цIалел ругин лъазабуна гьанжегIагар Пачалихъияб Думаялъул комитеталъул вакил Александр Агеевас.\nГьенисан тIибитIизабулеб информациялда хадуб халкквезе захIмалъулеб бугила. Гьединлъидал гьеб къазе ихтияр кьеян гьес хитIаб гьабуна Россиялъул хIинкъи гьечIолъи чIезабиялъул федералияб хъулухъалъул нухмалъулесде.\n13 ноябралда Парижалда терактал гьарилалде цереги террористаз пайда босанила Telegram-лдасан.\nАмма Россиялъул бухьеналъул министр Николай Никифоровас гьеб пикру хIасил кьолареблъун рикIкIунеб буго. Щайин абуни Telegram абураб мессенджер къани, террористаз балагьизе бугила цойги батIияб нух. Гьеб мехалда щибдила гьабилеб?\nГьединлъидал гьелъул магIна бугила ИГИЛалъулазда гьоркьор машгьурал «Тойота» машинаби Россиялда рачине гьукъи гIадаб жо.\nМессенджер къачIого, террористал ругеб бакI тIатинабизе ккола, Никифоровасул рагIабазда рекъон. Мессенджер къай ккола, тIолабго интернетго къай гIадаб жо. Интернет къазейин абуни гьукъун буго Россиялда.\nБицен гьабулеб Telegram абураб мессенджер ургъарав Павел Дуровасги тIаде жубалеб буго гьадин: «РагIабиги гьукъизе ккола. Руго баянал гьезул кумекалдалъун бухьен гьабулеб бугин террористазилан абурал».\nГьеб рахъалъ Дагъистаналда кинаб мессенджер машгьураб бугебали жеги чIванкъотIун бицунеб бакI гьечIо, амма цо-цо экспертаз абула ютюбалдасан гьарулел вагIзабазул асаралда гъоркье кколин гьелилан.\nДинияб цIали гьабизейин лъагIалица цеве Туркиялде арав Дагъистаналдаса МухIамад кIиго анкьидасан хабар бачIун буго Сириялда вагъулев рагIулилан. Туркиялде гьев ун вуго Москваялдасан. Гьенив вуго гьесул кIиго вац. Живго МухIамадил эбел-эменги лъадигун кIиябго лъимерги Дагъистаналъул Дербент мухъалда руго.\nЖиндир вас Туркиялдасан Сириялде вагъизе кин ине кколев вукIаравали бичIчIуларого вуго гьесул эмен СагIид. Киданиги рагъул бицунев чи вукIинчIила гьев. Доре унел какулевги вукIунаанила. Живгойин абуни гIицIго динияб цIалуда тIад чIун вукIунаанила.\nМацI бицун, вусса-сверизавун ИГИЛалда гъорлъе цIазе бегьулин I7-I8 сон барав гIолилав. Амма 30 сон барав, кIиго лъимерги бугев чиясул гIакълу кин сверулебин гьикъулеб буго эмен СагIидица.\nЭР-ялъ гара-чIвари гьабуна Сириялде рагъизе арал гIадамаз гIумру гьабулеб букIараб Берикей, Губден, Сасикь ва цогидал росабазул гIадамазулгун. Гьезул гIемерисез абуна динги гьабун, берцинан Дагъистаналда рукIарал чагIи, цо заманалда Москваялде анила магIишат гьабизе. Цинги дораса анила гьел Сириялде рагъизе.\nГьанив цевехун бицен гьабулев МухIамадги Москваялда вукIана дове иналде. Амма гьесул эмен СагIидица абуна жинда лъаларила лъица щал кисан ритIулелани, жиндир васин абуни Туркиялде ун вукIанила.\nСагIид: «Дида лъаларо хас гьабун Москваялда дир вас лъицаниги вусса-сверизавулев вукIаравищали, амма гьедин бигьаго вусса-сверулев васги гуро гьев. Туркиялде цIализейинлъидалха гьев ун вукIарав. Дида лъаларо, батIи-батIиял харбалги рагIулел ругоха – гьекъолеб чаялда гъорлъе дараби журалел ругин, бетIер гIатIххенабулеб бугилан. Гьединаб жойищ гьесие гьабурабали…\nАмма гьитIинаб мехалдасанго Къуръанги цIалуларав вас вукIана дир. Динги гьесда дир эбелалъ малъулаан. Амма гьелъ террористлъун вахъайин малъичIоха гьесда. Террористлъун вахъине бокьун букIарабани, Москваялда вукIагоги гьабилаан гурищ гьеб щиб букIаниги гIала-гъважа. Нижер хъизан буго тарбия кьун гIураб хъизан».\nДагъистаналда руго гIадамал жидер лъимал Сириялдаса нахъе рачине бажарарал. Гьез бицуна цо заманалда Туркиялъул гIорхъаби цIунулез борхун зазиххараб хьуригун, жидецаго рагьулаанила гIорхъи. Амма гьанже захIмалъулеб бугила гьедин гьабизе. Кин букIаниги, Сириялдаса нахъруссун рачине бажарарал дагъистаниял цIакъго дагьал руго. Гьелги гьабсагIаталда хIинкъулел руго Россиялде рачIине.\nЩайин абуни 20I3 соналъул октябралда Пачалихъияб Думаялъ къабул гьабураб къануналда рекъон, гIорхъи тун къватIир (гьединго Сириялда) рагъарал россиялъулал экстремистазда ращад гьарулел руго, цинги анлъго соналде щвезегIан туснахъалъул сонал кьолел руго. Гьеб къанун къабул гьабилалдего Сириялде ун рукIарал Хасавюрт мухъалдаса гIолохъабиги тамихIалде цIан рукIана, цо-цо, кIи-кIи сонги кьун. Гьанже эркенлъуда руго.\nГьединго жиндирго вас валагьизе ракIалда букIун буго гьанив цевехун рехсарав Дербент мухъалдаса СагIидидаги.\nСагIид: «Дие бокьун букIана Египеталде, Сириялде, Туркиялде ун, вас валагьизе къватIиве вахъине. Амма гьеб гIададисеб жо бугин абуна дида… Васал жанир рукIинеян бана дица гьаб мина-карт. Гьанже дие гьеб щибизе? Вас чIаго вукIингIаги лъалебани, дица гьаб кинабго мина-картги ракьги сайгъат гьабилаан дида гьев чIаго вугин бицарав чиясе. Дие вас хирияв вуго гьеб киналдасаго».\nГьал къоязда Россиялъул президент Владимир Путиница прессаялъе кьурал баяназда рекъон, Сириялда вагъулев вуго Россиялдасаги цере гьелда гъорлъ рукIарал республикабаздасаги 5-7 азарго чи.


ГІарабистан — Википедия\n(«ГӀарабистан» гьумералдаса гьанибе буссинабуна)\nГӀарабистан яги ГІарабазул бащдабчІинкІиллъи (гӀар. شبه الجزيرة العربية ) — Азиялда бугеб бащадабчІинкІиллъи, жиб гьеб материкалъул къиблаябгун-бакътІерхьудехун кколеб. Гьеб ккола дуниялалдаго бищун кІудияб бащадабчІинкІиллъилъун — гьелъул ракьул къадар гІага-шагарго 3,25 млн км².\nЖакъа ГІарабазул бащадабчІинкІиллъиялда ругел пачалихъаздаса ккола: БахІрайн, ГІиракъалъул ва Урдуналъул къиблаял рахъал, Йемен, КъатІар, Кувайт, ГІЦИ, ГІуман ва СагІудиязул ГІарабия. ГІарабазул бащдабчІинкІиллъиялде гІагарлъухъ руго: Миср, ПилистІин, Урдун ва Шам.\nГІарабистан // Брокгаузил ва Ефронил энциклопедияб къамус: 86 томазда (82 т. ва 4 тӀаджубаял.).\nБахІрайн • Йемен • КъатІар • Кувейт • ГІЦИ • ГІуман • СагӀудиязул ГӀарабия\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=ГІарабистан&oldid=75730»\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабуна: 03:04, 21 август 2021.


Туркиялъ кьаби щвезабуна «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъулги курдазулги позициязда\nТуркиялъул рагъулаб авиациялъ кьаби щвезабун буго ГIиракъалъул территориялда ругел Курдазул захIматалъул партиялъул яргъид гIуцIараб къокъабазул позициязда. Цадахъго кьаби щвезабун буго Туркиялъул территориялдаса артиллериялъги.\nЦадахъго Туркиялъул рагъул къватаз Сириялъул шималияб рахъалда тIобитIулеб буго рагъулаб операцияги. Гьеб гьабулеб буго «Исламияб пачалихъ» гуцIиялдеги, Туркиялъ терроористияб гIуцIилъун рикIкIунеб Курдазул захIматалъул партиялъул къуватаздеги данде.\nТуркиялъул полициялъ улкаялда жанибги тIобитIулеб буго антитеррористияб операция. Ккун вуго «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялде ва Курдазул захIматалъул партиялде хурхен букIиналъул щаклъи бугев 300 гIанав чи.\nТуркиялъул рагъулазул хIаракатчил загьирлъина 23 июлалда Сириялъулгун гIорхъода бугеб блок-посталде тIадекIанцIи гьабун хадуб.


ГЬАЛЪУЛ Г1УМРУ ИНСАНАСУЛ САХЛЪИ Ц1УНИЯЛДА АНА. - 4 Марта 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Март » 4 » ГЬАЛЪУЛ Г1УМРУ ИНСАНАСУЛ САХЛЪИ Ц1УНИЯЛДА АНА.\nГЬАЛЪУЛ Г1УМРУ ИНСАНАСУЛ САХЛЪИ Ц1УНИЯЛДА АНА.\nГьанжег1адаб бигьаябги рах1атабги г1умруялда рук1инч1о нилъер умумул. Бак1аб хур-хералъул х1алт1иялда, г1и-боц1и хьихьиялда цадахъ, гьез дандебачунаан хъизан-рукъги, бугони ц1ик1к1араб жавабчилъиялда рак1 бац1ц1адго т1убазабулаан х1укуматалъул хъулухъ-пишаги. Квинеги рет1инеги жо мукъсанаб, язихъаб г1умру бук1аниги, бах1арчиял, намус-ях1 ц1ик1к1арал, къо х1ехьолел рук1ана нилъеда цересел г1елал. Жидедаса мисал босизе мустах1икъал руго, гьеб язихълъи мискинлъиялде т1адеги, бищун вах1шияб К1удияб Ват1анияб рагъул саназда г1умру гьабизе ккарал г1адамал. Рагъул соназ Мах1ачхъалаялда рук1арал госпиталазда сах гьаризе рит1ун рач1унаан фронталдаса лъукъа-къот1арал рагъухъаби. Гьеб заманаялъ гьений х1алт1улей йик1ана Хунзахъ росулъа медсестра Хизроева Пат1имат Зайналг1абидовна.\nПат1имат гьаюна 1918 соналъул 9 маялъ Хунзахъ росулъ. Гьелъул умумул рук1ана кутакалда къвак1арал, х1инкъи-къай гьеч1ел, бах1арчиял г1адамал. Пат1иматил инсул эмен Хизроев Гьимат 1877-78 соназ г1ахьаллъана турказулгун бук1араб рагъулъ. Гьениб бихьизабураб бах1арчилъиялъухъ гьев к1одо гьавуна Георгиясул к1иго хъанчалдалъун ва медалалдалъун. Гьесул хъизан йик1ана пачаясул армиялъул генерал Макъсуд Г1алихановасул яц. Пат1иматил цойгидав к1удияв эмен Мух1амадбеков Айтберицаги хъулухъ гьабуна пачаясул армиялда. Хизроев Гьиматго г1адин гьевги пачаясул администрациялъ т1амун вук1ана бат1и-бат1иял участкабазде наиблъун.\nРеволюционер Мух1амадмирза Хизроевасул ц1ар раг1ич1ев къанаг1атги ватиларо Дагъистаналда. Мух1амадмирзал вацг1ал вук1ана Пат1иматил эмен Зайналг1абид. Зайналг1абидица революциялда цебе лъуг1изабуна Буйнакскиялда бук1араб реалияб училище. Зайналг1абидие лъик1аб лъай щун бук1ин бихьулеб буго гьев Авар округалъул администрациялда таржамачилъун х1алт1илев вук1иналдасан. Гьесул хъизаналда г1уна анлъго лъимал – ункъго яс ва к1иго вас. К1удияб Ват1анияб рагъ байбихьидал Хизроева Пат1иматил к1иявго вац ана тушманасдаса Ват1ан ц1унизе. Умалат рагъде ана Баг1араб Армиялдасан. Рагъул байбихьуда гьев ч1вана, вукъун вугеб бак1ги г1агарлъиялда лъалеб гьеч1о. Пат1иматил вац Г1адил ч1вана 1944 соналда, вукъун вуго Польшаялда.\nХХ г1асруялъул байбихьуда маг1арулазул лъимал, хасго ясал лъай босизе рит1и ц1акъ къанаг1атаб ишлъун бук1ана. Амма Зайналг1абидие бокьана жиндирго ясаз лъай босизе. К1удияй яс Саг1адат 30-лел соназ йик1ана Дагъистаналъул юстициялъул министрлъун, г1емерал соназ х1алт1ана Дагъистаналъул прокуратураялда. Пат1иматица 1936 соналда лъуг1изабуна Дагъистаналъул медицинаялъул техникум. Гьелдаса нахъе 1943 соналде щвезег1ан Пат1имат х1алт1ана Хунзахъ райбольницаялда акушер – фельдшерлъун. Жиндирго лъаялда г1ей гьабич1ого, 1943 соналда ц1адул кор бокьараб рагъ бук1иналъухъ ялагьич1ого, Пат1имат ц1ализе лъугьана Дагъистаналъул медицинаялъул институталде. Ц1алуда цадахъго гьей х1алт1ула Мах1ачхъалаялъул госпиталазда. Чанги лъукъа- къот1арав дару-сабаб гьабун, хвалил квачикьа хвасар гьавун ватила Пат1иматица. Гьел соназ гьабураб х1алт1ухъ пачалихъалъ 1944 соналъ Пат1имат к1одо гьаюна «За оборону Кавказа» медалалдалъун. Пат1иматида цадахъ гьел соназ мединституталда ц1алулел рук1ана Хьиниса рагъулав тохтурлъун вахъарав, Прибалтикаялъул рагъулаб округалъул бет1ерав беразул тохтурлъун х1алт1арав, медицинаялъул г1елмабазул кандидат, полковник Х1усенов Наби, ц1ар раг1арав академик Х1ажи Х1амзатов. Хадув Х1ажи Х1амзатов жиндиего бокьун нахъе вилълъана мединституталдаса.\nЦ1акъ зах1матал сонал рук1ана Пат1имат х1алт1изе лъугьараб ва хадусеб заман. Гьанже г1адин бокьаралъуре ине машинаби рук1инч1олъиялъ, унтаразухъе рик1к1адал росабалъегицин ине кколаан. Пат1иматил вац Умалатица чуял хьихьулел рук1иналъ, Пат1иматида гьит1инго лъалеб бук1ун буго чода рек1инеги, гьедин чода рек1ун уней йик1ун йиго гьей унтаразухъе. 1950 соналъ Пат1имат х1алт1изе йит1ун йиго Хьаргаби райбольницаялде эпидемиологлъун. 1951 соналдаса нахъе Пат1имат х1алт1ана нилъер районалда сахлъи ц1униялъул бат1и-бат1иял хъулухъазда. 1954 соналде щвезег1ан П. Хизроева х1алт1ана райбольницаялда лъималазул тохтурлъун. Хадуб 10 соналъ Пат1иматица рак1бац1ц1адго к1удияб жавабчилъиялда т1убазабуна санэпидстанциялъул врач-инфекционистасул бет1ерай тохтурасул заместителасул ва бет1ерай тохтуралъул ц1ик1к1араб к1варалъул ишал.\nДол соназ, гьанжего-гьанже ц1алун вахъун санэпидстанциялде х1алт1изе лъугьарав, гьанже бажарараб махщалил тохтур Г1алиев Гъайирбегица гьадин бицана цадахъ х1алт1улей йик1арай Пат1имат Зайналг1абидовнаялъул х1акъалъулъ; «Медучилище лъуг1ун хадуб к1иго соналъ х1алт1ана дун врач-эпидемиологасул кумекчилъун. Пат1имат гьеб мехалъ йик1ана бет1ерай тохтурасул заместительлъун. Пат1имат йик1ана кутакалда бажари бугей, х1алт1и рак1-рак1алъ бокьулей, гьеб лъик1 лъалей, х1алт1и т1алаб гьабулей, кьварарай, амма цадахъго г1адамазда гурх1улей г1адан. Рак1алда буго Г1оч1ло росдада аск1об бук1ана Т1анусиса Мух1ума абулев чиясул кули. Гьениб дифтерия багъарун бук1ана. Гьеб унтуца Мух1умил лъабго лъимер хвана, цо вас больницаялда сах гьавуна. Дифтерия т1аг1инабизе аразда гьоркьов дунги вук1ана. Гьеб бак1алдаго, Г1оч1ло росдаде, цогидаб бак1алде бахинч1ого, т1ибит1изе теч1ого лъуг1изабизе к1вана нижеда гьеб унти. Гьеб х1алт1улъ Пат1иматилги бук1ана бут1а. Къокъаб заманалда гьединаб х1алт1и гьабизе ккани къвариг1уна ц1ик1к1араб лъай, махщел, х1инкъи гьеч1олъи».\n1964-1974 сонал Хизроева Пат1иматица кьуна, г1агараб росдал гьит1ичазул сахлъи ц1униялъе, гьей х1алт1ана ясли-ахалда тохтурлъун. 1979 соналдаса нахъе 1986 соналъ мустах1икъаб х1ухьбахъиялде инег1ан Пат1имат х1алт1ана росдал гьоркьохъеб школалда тохтурлъун. Гьедин, Пат1иматил г1умру бук1ана инсанасул сахлъи ц1униялде буссинабураб.\nГьабсаг1ат Пат1имат йиго жиндирго вас Гъайирбегов Зубайрида ва гьесул хъизаналда цадахъ. Дандеккараб мехалъ эбелалъе гьанжеги баркала-кири кьолин гьелъ сах гьарун рук1аразин бицана Зубайрица. Гьелда раг1и раг1улеб мехалъ щвезеги рач1унаанин абуна гьес.\nЦ1акъ бокьун бук1ана дие гьединаб г1емераб жо бихьирай г1умру нахъа тарай Пат1имат Зайналг1абидовалда жиндаго бицинабизе бихьараб-таралъул, гьелъулгун гара-ч1вари гьабизе. Амма гьеб бажарич1о гьелда раг1и раг1унгут1иялъ. Гьединлъидал жеги интересаблъун, г1ат1идаблъун лъугьине рес бук1араб макъала къокъаблъун лъугьана.\nПат1иматил руго цо вас, гьесул лъабго лъимал, гьезулги лъабго лъимал. Нижеца Пат1имат Хизроевалъе гьарула сахлъи, парахатаб г1умру. Хъизан-лъималазда цадахъ г1асруялъулаб юбилей т1обит1улеб къо лъик1 бихьизе хъван батаги Бет1ергьанас гьелъие. Амин.\nПросмотров: 169 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 5.0/1


Инесса Яхиэль: «Освальд вукIана паракъатав чилъун»\nЛи Харвельд Освальд\n22 ноябралда тIубала 50 сон Цолъарал Штатазул президент Джон Кеннеди чIваралдаса. Гьеб такъсир гьабуравлъун рикIкIуна Ли Харвельд Освальд абурав американияв. Инесса Яхиэль Освальдгун дандчIван йикIана Минскалда гьес Марина Прусакова лъадилъун ячун хадуб. Эркенлъи радиоялъе кьураб интервьюялда Инессаца ракIалде щвезарулел руго дол сонал.\nИнесса Яхиэлица абулеб буго, балагьараб мехалда гьев вихьулаанин паракъатаб инсанлъун ва лъилниги шаклъи букIинчIин гьев гIантав чилъун вукIиналда.\nДоб тIоцебесеб нижер данделъиялда Освальд гIурусалъ кIалъалев вукIана, ян абулеб буго Инессаца.\nИнесса Яхиэль: «Гьев кIалъалев вукIана кутакаб акцентгун. Амма дида гьесул калам бичIчIулеб букIана. Гьесдаги бичIчIулаан нижеца абулеб щинаб.\nГьабсагIаталъги официалияб къагIидаялъ абулеб буго гьес Кеннеди чIван вугин.\nАмма дир ракIалда буго гьадинаб интересияб хIужа. Цо къоялъ гьев нижехъе вачIараб мехалда, телевидениялдаса бихьизабулеб букIана Хрущевасулгун Кеннедил данделъи.\nМухIканго абизе кIоларо гьабсагIат, кида доб данделъи букIарабали, нужедаго\nгьеб лъалеб батила.\nГьалеха, телевизоралъухъ балагьун гьес абуна Кеннеди вугила вищунго гIакъилав президент. Гьадинал рукIана гьесул рагIаби».\nИнесса Яхиэлица гьадин абулеб буго Освальдил хасияталъул хIакъалъулъ.\nИнесса Яхиэль: «Лъалищ нужеда, лъадигун гьесул гьуинаб гIумру букIанин дида кколаан доб мехалъ. Ва гьев гIантав, гIадалав инсанлъун вукIанин абуралда кинха божизе бегьулеб. Гьев кидаго гьимулаан, гьев вукIана лъикIав чилъун.\nЦохIого-цо жо буго ва доб заманалд гьесул хIакъалъулъ хъвараб ва гьелдалъун щаклъи баккизабураб. Гьес цIалъулаан Карл Марксилги Фридрих Энгельсасулги асарал. Дида рихьана гьел тIахьал гьесул рукъор».\nЭР: Гьедин батани Карл Марксил хIакъалъулъ хабар ккун батилин нужер, жиндирго идеологиялъулаб бербалагьи гьес загьирабун букIанищ дуе? Капитализмалъе ва социализмалъе кинаб къимат кьолаан гьес?\nИнесса Яхиэль: «Нижер рукIана батIайисел бухьенал, харбалги рукIана гIадатиял, рукъосел. Гьединлъидал гьадинаб хабар ккечIо цониги нухалъ.\nДица гьединал суалалги кьечIо гьесие, гьесги хъинтIичIо гьеб темаялда. Къойидаса къойиде нижер гьоркьоблъи букIана гьуинаблъун ва хинаблъун».\nЭР: Цо-цояз абулеб букIана Освальдил лъади Маринал балъгоял бухьенал рукIанин советиял хасал хъулухъазулгун. Дуда кин кколеб? Гьеб битIарабищ?\nИнесса Яхиэль: «Йохъ, гьадинаб пикру букIинчIо дир. Дида гьей Марина лъалаан гьей Освальдил лъадилъун йIикIинегIан. Дие гьабсагIат бокьун гьечIо Ленинградалда букIараб захIматаб гIумруялъул хIакъалъулъ бицине.\nГьей йикIана къо бихьарай бесдал яслъун. ИмгIал Валяца гьей гьение ахIун хадуб гьесда бихьана гIумрудул гьуинлъиги, инсаниятлъиялъул хинлъиги. Алекил (ай Освальдил) хIакъалъулъ бицани, дида мухIканго лъаларо киб гьезул лъай-хъвагIай ккарабали.\nГьей аптекаялда хIалтIулей йикIана гIадатияб гIумру гьабулаго».\nЭР: Гьес Джон Кеннеди чIван вукIиналда божулей йиги мун?\nИнесса Яхиэль: «Байбихьудасанго божулеб букIинчIо дун гьеб хабаралда. Дида ккола гьедегIан гучав чилъун гьев вукIинчIин. Божулеб гьечIо гьанжеги. Нижер цониги гьалмагъ-гьудулги божулеб гьечIо. Дида гьев лъикIалан лъалелъул».


Хараби гурелги унтула\nБидул тIадецуялъул халгьабизе ккола ригьалъухъ балагьичIого\n«Давление бугин» абуларев чи къанагIатги ватиларо жакъа. ХIатта гIолохъабицин рукIуна бидул тIадецуялъ рахIатги хвезабун. ЧIахIияб ригьалъул гIадамазин абуни гIемер абула гIолохъанаб заманалда давление щибжоялицин жидеда лъалеб букIинчIин абун. Гьезде гIайиб гIунтIизабула гIолохъабаз гьерсал рицунел ругинги абун. Бидул тIадецуй (АД) борциналъул къагIидаби медицинаялда хIалтIизаризе байбихьаралдаса нахъе, тонометралдаса пайда босулаан 50 яги цIикIкIун сонал рарал гIадамаз. Ахирал соназдайин абуни, тохтурзабаз бицунеб буго 20 сон баразда гьоркьобги гипертония гIемер дандчIвалин.\nЩибха гьелъие гIилла? Унтиго гьечIев чияс бидул тIадецуялъул халгьабизе кколищ? Давление бахиналъе гIиллаби кинал рукIунел? Бидул тIадецуялъул кинал хасиятал ругел? Гьел ва цогидалги суалазе гIалимзабазгун тохтурзабаз кьурал баянал рехсела гьаб макъалаялда.\nГIолилал унтун ратула цебе чIахIияб ригьалъул гIадамазе хасиятал унтабазги. ГIумру гьабиялъул къагIидаги цебе гIадинаб гьечIелъул, гьебги рикIкIуна гIиллалъун. Цебе гIадаб рагъа-рачари гьечIо. Цебе дагь-дагьккун гурони гIадамазухъе щолеб букIинчIеб информация гьанже хехго ва гIемераб къадаралда щолеб буго. Цере школазда тIоцебесеб классалда тIоцебесеб хIарп малъулеб букIун батани, жакъа гIемерисел лъималазда лъабго-ункъо сон баралдасаго лъалеб буго алипги, рагIаби дандразеги, гьеб гуреб цогидабги. ХIасил, гIемераб информация бакIарулеб буго лъимадул ботIролъе. Гьелдаго рекъон, медицинаги нахъа хутIулеб гьечIо, къойидаса къойиде цIилъулел руго инсанасул сахлъиялъул халгьабулел къагIидабиги медицинаялъул алаталги. Цебе гIолилазда гьоркьор тIатунел рукIинчIел унтабиги хехго тIатинарун бажарулеб буго.\nРекIел ва бидурихьазул низам хвеялда абула гипертонияйилан. Гьелдаса хIинкъи буго бидурихьазул жанисеб рахъалъе жагъаллъи ккеялда, гьединго гьенир лъугьине бегьула би эркенго хьвадизе квалквал гьабулел бляшкаби (кьаралъи). Би захIматго гурони хьвадулеб гьечIони, я гIадалнахалда, я ургьимесалда, я ракIалда кколеб къагIидаялда хIалтIун бажаруларо. Кин букIаниги, чIахIияб ригьалъул гипертониказде дандеккун гIолохъабазе гьелдаса сахлъизе бигьа букIуна.\nБидул тIадецуй цIикIкIиналъул гIаламаталлъун ккола: рахIатхвей, гIиллаго гьечIеб хIинкъи, гьоркьоса къотIичIого гъванща унти, гIинзуниб хъуй, лъикIго ракI кьаби, хIалуцин, хIухьел гIунгутIи, бетIерсвери, ракI багъари.\nГIолохъанал-хералин абун батIалъи гьечIого киназулго рокъоб букIине кколин тонометрин рикIкIунеб буго тохтурзабаз. Гьебги босизе ккола битIун бихьизабулеб бугищали халги гьабун. Механикияб тонометралъ гьереси бицунаро, гьеб учузаб буго ва гьелъие батарейка хIажалъуларо. Гьелъул гIунгутIабазул бицани: гьеб борцунев чиясул гIундул цIодорал рукIине ккола, гьеб хехго хола. Электронияб тонометралда цебеккун бидул тIадецуй борцун рукIарал баянал цIунун хутIула, амма аритмия бугев ва бидул кьаби загIипав чиясул давление мекъи бихьизабизе бегьула гьелъ.\nГIемер хIалуцунел, мехтулел жал гьекъолел, хIухьбахъи гьабизе лъаларел гIолилазул бидул тIадецуй хехго цIикIкIуна. ГIемерисезул гIадат буго бетIер унтулеб бугони унти къотIизабулеб къуватаб дару гьекъолеб. Гьедин бегьуларо. Гьединго, тохтурзабаз абулеб буго гипертониялдалъун холезул къадар дагьлъизе рес бугин, чияс цаби-гIусазда хадуб къойилго гьабулеб хъулухъ кинигин, тонометралдаса пайда босулеб бугони.\nБукIине кколеб давление\nБидул тIадецуялъул халгьабулелъул, манометралда бихьизабулеб тIасияб ва гъоркьияб давлениялъул магIна щиб? Сахав чиясул кинаб давление букIине кколеб? ВОЗалъ бихьизабун буго, инсанасул бидул тIадецуй кинаб букIине кколебали ва гьеб цIикIкIун бугони кинал унтаби лъугьиналда хIинкъи бугебали. ТIасияб давлениялъ (систолическое) бихьизабула ракI данде къараб заманалъ бидул тIадецуй, гъоркьиялъин (диастолическое) абуни, ракI чучлъараб лахIзаталда бидул букIараб тIадецуй. Бидул тIадецуй цIикIкIанагIан хIинкъи буго рекIел ишемикияб, инсульт, инфаркт, ургьисалаби, гипертония унтаби лъугьиналда. Сахав чиясул кинаб давление букIине кколебали ва гьеб цIикIкIиналдалъун инсанасул сахлъиялъе кинаб хIинкъи бугебали бихьизабулеб таблицаялдаса пайда босула тохтурзабазгицин. Гьениб бихьизабун буго сахал гIадамазе киназего рекъараб тIасияб рахъалда - 120, гъоркьияб рахъалда – 80 букIунин; гIадатаб: тIасияб - 120-129, гъоркьияб 80-89; гIадатаб цIикIкIараб давление: тIасияб – 130-139, гъоркьияб – 85-89; тIоцебесеб даражаялъул АГ (артериалияб гипертония): тIасияб – 140-159, гъоркьияб 90-99; кIиабилеб даражаялъул АГ: тIасияб - 160-179, гъоркьияб – 100-109; лъабабилеб даражаялъул АГ: тIасияб – 180, гъоркьияб 110; ИСАГ (тIасияб гурони, гъоркьияб хисулареб давление): тIасияб – 140-ялдаса цIикIкIун, яги дагь, гъоркьияб 90.\nГIолохъаналин, хералин батIалъи гьечIо гипертониялъе. Гьединлъидал кигIанги сахавин кколесги лъагIалида жаниб кIиго нухалда бидул тIадецуй борцине ккола. Бокьараб ригьалда бидул тIадецуй цIикIкIиналъе чанго гIилла рехсола тохтурзабаз.\n1. Ирсалъе щвараб унти. Эбел-инсул гипертония бугев чиясулги гьединабго цIикIкIараб давление букIине рес буго. Гьединлъидал бидул тIадецуялда хадуб халкквезе лъикIаблъун рикIкIуна.\n2. Ригь. Аслияб къагIидаялъ чIахIияб ригьалде рахиндал байбихьула гIемерисезул бидул тIадецуй цIикIкIине, щайгурелъул бидурихьал заман анагIан загIиплъизе бегьулелъул.\n3. Жинс. ГIемерисеб мехалда 45-64 сон барал бихьиназе цIикIкIун зарал гьабула гипертониялъ. 65 сон баралдаса нахъе руччабазул рахIат хвезабула гьелъ.\n4. Физическияб хIалтIи яги рагъа-рачари гьечIолъи. ХIалтIуца ва спорталъ гIадамазул чорхое ва бидул кьабиялъе лъикIаб асар гьабула. Гьелъул магIна кколаро анцI-анцI километралъ рекеризе яги захIматаб хIалтIи гьабизе кколин абураб. Щибаб къоялъ гIисинккун рекерулел яги цокIалго рилълъанхъулел ругони, яги хур-хералъул гIадатияб хIалтIи гьабулеб бугони, би лъикI хьвадула ва чорхоеги тIадагьлъи букIуна.\n5. Кьаралъи. ГIадада гIодорчIеялъ ва гIемер кванаялъ кьаралъула, хIасилалда ракI, унтула, инсульт ккезе рес буго.\n6. Кваникълъи яги заралияб квен. ГIемераб гьуинлъи кванаялъ, пучч гъорлъ бугеб кваница бидурихьазул хIалтIи хвезабула.\n7. Мехтизарулел жал. Гьоркьоса къотIичIого гьекъолдиялъ бидул тIадецуй цIикIкIинабула ва ракI кьаби хIалуцинабула.\n8. Хъалиян бухIи. Гьеб лъикIаб гуреб хасияталъ ракI ва бидурихьал хехго басралъизарула, рес буго атеросклероз ва рекIел ишемикияб унти лъугьинеги. Цо нухалда цIараб хъалияналъ бащдаб сагIаталъ бидурихьал къварид гьарула. Заман анагIан гьелъ бидул тIадецуйги борхизабула ва ракIги хехго кьабизе байбихьула. Гьединабго хIинкъи буго хъалиян цIалезда аскIор рукIунезеги.\n9. ХIухьел цIазе захIмалъи. МагIарзухъа гIемер кколел, пуланаб заманалъ магIарзухъан хIухьел цIаялъулъ квалквалал ругезулги бидурихьал къварилъизе рес буго, гьелдалъун бидул тIадецуйги цIикIкIуна.\n10. ХIалуцин, нерваби хвей. РакIхвеялъ ва хIалуциналъ бидул тIадецуй цIикIкIинабула. ГIалимзабаз чIезабун буго цIикIкIун чакар кваналездасаги, гьекъолдулездасаги, хъалиян цIалездасаги, гIорцIизегIан кьижуларездасаги цIикIкIун унтулин стресс ккарал гIадамал.\nПрочитано 312 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 07 октября 2019 11:13\nДругие материалы в этой категории: « Къисматалъул къалъарал чIорал\tПал тIамичIого, гIилла балагье »


Чахьикье кьили биччазе бегьиларо\n100-ялдасаги цIикIкIун сон тIубараб нилъер магIарул газеталъе нухмалъи гьабуна 15 редакторас ва гьанжесеб «ХIакъикъаталде» щвезегIан гьелда цIарги хисана 12 нухалда.\nАхираб 10 соналда жаниб цо министерствоялда 13 министр хисулеб хIужаялде дандеккун, узухъда, редакторзабазул къадар гIемераб гьечIо.\nГьел, МахIач Дахадаевасдасан ва Шамилил васасул яс Написатидасан байбихьун, хIакъикъаталдаги руго магIарул миллаталъул, гьелъул адабияталъул ва маданияталъул цебетIеялъул иццул бетIералда ругел жавабиял гIадамал.\nГьезул цояв ккола ЦIумада районалъул Лъондодаса МухIамад Шамхаловги (1916-1965). Гьев вукIана журналист, хъвадарухъан, 1957 соналдаса 1978 соналде щвезегIан, ай 2I соналъ «БагIараб байрахъалъул» редакциялъе нухмалъи гьабурав гIуцIарухъан. Гьес 1957-1969 соназда нухмалъи гьабуна Дагъистаналъул Журналистазул союзалъеги.\nЖакъа нилъер жамгIияталда рахьдал мацIазда сверухъ бугеб лъикIаб гуреб ахIвал-хIал лъаларев чи республикаялда ватиларо. Рокъоб эбел-инсуца кIвар кьунгутIиялда цадахъго, школаздаги гьездехун цо кIудияб рокьи бугин абизе захIмат буго. Гьединлъидал рахьадал мацI бицунезул къадарги къойидаса къойиде дагьлъулеб буго, гIолеб гIелалда гьеб бицинего лъалеб гьечIо.\nГьебги хIисабалде босун, магIарул редакциялъул хIалтIухъабаз, Журналистазул союзалъул нухмалъулез росабалъе ун, гьеб суалалда сверухъ бугеб хIал лъазабула, ахIвал-хIал лъикIлъизабиялъе кIвараб хIаракатги бахъула.\nГьеб мурадгун гьал къоязда ниж щвана М. Шамхаловасул росулъе – Лъондоде. Цебе кIудияб букIаниги, гьанже росулъ хутIун буго гIицIго 50-ялде гIагарун цIараки.\nШколалъул минаги къачIалеб букIун, гьениб дандчIваялде цIалдохъаби ракIаризе рес ккечIо. Гьединлъидал данделъана берцинго къачIараб, киналго шартIал жанир чIезабураб мадрасалде.\nГIажаиблъи гьабизе ккараб жо, я магIарул, ялъуни жидерго (багвалазул) мацIалда кIалъалел гIолилал гьенир рихьулел рукIинчIо. Киназго бицунеб букIана гIурус мацI. ХIатта, как базе рачIараздехун гьабулеб вагIзацин дибирас гьабуна гIурус мацIалда. Къадекакги бан, мажгиталдаса къватIире лъугьунеб бакIалда вихьана лъабго-ункъо сон барав гIадав кIиго вас. Гьезухъ гIенеккидал, бицунеб бугоан гIурус мацI. Школлъималазул дарсиде индал, I2 цIалдохъанасда гьоркьоса гIицIго цо вас ватана магIарул мацI лъалев.\nРосулъе бачIунеб гьечIо газета. РакIалде ккана, чIаго вукIаравани, щибдай гьелда абилаан мунагьал чураяв МухIамад Шамхаловасилан. Миллаталъул канлъун кколеб магIарул газеталъе подписка гьабиялъулни бицинарин, мугIрузул районазде унелъул гьенир дандчIвалел магIарул росабазул цIаралгицин хъвалел руго нилъер гуреб мацIалда. Бегьилароандай гьел, Конституциялъ рес кьовухъе, кIиго мацIалда хъвазегIаги.\nНилъер миллаталъе кьураб мацI гIумруялда цадахъ БетIергьанас кьураб гурищ бугеб, щайха гьеб цIунун кIалъазе бегьуларел диниял церехъабиги?!\nХириял миллатцоял, бегьиладай нилъеца гьедигIанго цIакъ чахьикье кьили биччазе? ГIурус мацIалде данде рагIи абулеб, гьелда гIайибчIвалеб мех гьаб гуро, гьелъ нилъер миллат цебетIеялъе гьабураб квербакъи бицине хIалкIоларебгIан кIудияб буго. Гьелъие бергьараб къимат кьуна Расул ХIамзатовасги цогидал магIарул церехъабазги, амма «рукъ бакъараб садакъа гьабугеян» гурищ умумузул кици бугеб? Расулица абухъе, щай бегьулареб нилъер гIумрудул гьоко цIазе кIиябго чу базе: магIарул мацIги гIурус каламги.\nГьединлъидал нилъее цебего ургъизе заман щун буго нилъер миллат хутIи-хутIунгутIи жинда бараб гьеб суалалда тIад. Щайгурелъул жакъа бахъулеб «ХIакъикъат» газетаги тIадругезе бокьухъе электронияб къагIидаялде сверизабуни, магIарул мацI тIагIиналъул зарал жидеда хъатIулел чагIи руго гIицIго нилъ ва нилъер миллат. Гьелъие гIайибияллъунги нилъго хутIизе руго.\nЦо кIудияв гIалимчиясул рагIаби руго: «Нужер мацI тIагIун унеб батани, гьелъие кинабниги цогидаб гIилла гьечIо, гьеб цIуниялда бан нужеца тадбирал гьарунгутIи гурони», - ян.\nГьеб битIарабги буго.\nДругие материалы в этой категории: « Бокьараб мацIалда кIалъала гьанир\tБузнаса нух: садакъаде кьураб гIарцул хIал гIолеб гьечIо »\n19:38, 05 июня 2020, 94


Авар адабияталъул тарих ва щал рикIкIинел классикаллъун? » Региональная Национально-Культурная Автономия Аварцев Дагестана\nГлавная » Интервью » Авар адабияталъул тарих ва щал рикIкIинел классикаллъун?\n- МухIамад батIи-батIиял руго пикраби «классик» абураб бичIчIиялда сверухъ нилъер магIарул литератураялда. Дур пикруялда щал гьезда гьоркьорое унел, щал унарел?\n- Гьеб суалалъулъ «гаишниклъи» гьаби цIакъ санагIат гьечIеб жо буго, кин бугониги суал бачIун бугелъул дирго пикру загьир гьабила. Бокьани тIад рекъе гьелда, бокьани нахъе чIвай. Адабияталда классиклъун рикIуна жиндирго нухгун, жиндирго хатIгун, жиндирго рагIи абулеб къагIидагун литератураялдеги вачIарав, гъолдаса сверун халкъалъухъе нухги бахъарав, гъозул рекIеда, пикрабазда ханлъи гьабизе кIварав, халкъалъ къабул гьавурав чиясда. Аваразул адабияталъул классикаллъун адабияталъул гIелмуялъ рикIкIуна щуго аваразул шагIир: Инхоса ГIалихIажияв, ЧIанкIа, МахIмуд, ЦIадаса ХIамзат, Расул ХIамзатов. Инхоса ГIалихIажияв магIарул адабияталъе кьучI лъурав чилъун рикIкIуна. Гьесде швезегIан аваразул литератураялда руго халкъиял кIалзул гьунарал, автор лъаларел халкъиял кучIдул. Инхоса ГIалихIажияв вачIана жиндирго хатI, хъвалеб къагIидагун. Алфазал, насихIатал, хвел-хобалде, гIумруялде, битIун хьвадиялде гъваридаб магIнаялъул философияб асаргун, хIатта рокьул кIучIдулцин жиндирго къагIидаялда хъвана гьес. Инхоса ГIалихIажиясул асаралда гъорлъ аваразул литература букIана, гъосул къагIидаялда хъвалебги букIана. Инхоса ГIалихIажиясул асаралда гъоркь аваразул литература бугеб мехалда, адабияталде вачIана хIикматго пасихIаб мацIги бугев, шагIирлъи аслияб пишалъунги гьабичIев цIияв чи, живго гIалим вукIана. Амма Аллагьас кьураб гIорхолъа борчIараб кIудияб гьунаралъги, пасихIаб мацIалъги гъосда кIвана аза-азар цIалдолезул рекIеда хъатIизе, шигIру-кечIалъул чIваххи, ахIулеб, цIалулеб къагIида хисизабизе. Гьев чи ккола БакьайгьечIиса ЧIанкIа. ЧIанкIаца бицана батIияб мацI ГIалихIажиясдаса. ГIарабазул, бакъбаккул литератураялда буго «васф» абула, сипатал гьари, цо жо цогидалда дандекквеял. Гьагъаб къагIидаялдалъул байбихьана ЧIанкIаца бакъбаккул, хасго гIараб литератураялъул асар букIана гъосда, гIараб цIаларав чи вукIиналъги батила. ГIалихIажиясдаса релълъинчIеб, батIияб мацI бицун вачIана дов:\nЗабру варакъулаб, хIежалъул къуръан,\nХIал гьабулеб буго гьанже гьаваялъ\nХIанил жисму бугеб, зобалъул тIавус,\n«Жисму» буго гIарабалъ черх абураб рагIи, «хIанил жисму» - хъахIаб, берцинаб черх абураб магIнаялда. БакьайгьечIиса ЧIанкIаца шагIирлъи пишалъун гьабичIо. ГIумруялъул завалалда вугеб мехалда шигIраби хъвайги, дуниял гьабиги щибго гуреб жолъунги бихьун хIежалде арав, нухда сапаралда къадаралде щвана ЧIанкIа. Амма хвел гьечIеллъун хутIана гьесул шигIраби. ЧIанкIал цIар тIалъиялда тIибитIун бугеб мехалда гьесул нухдаса вачIана ХъахIабросулъа МахIмуд. ХахIабросулъа МахIмуд вукIана гъосдасаги кIудияб фантазияги бугев, гъосдасаги пасихIаб мацIги бугев къанагIатаб гьунаралъул чи. Гъос вахъун чIаралъуб, щибниги ургъичIого, бачIинахъего кIучIдул гьаризе байбихьана, гъолъ асир гьаруна гIемерал чIагIи. МахIмудица ахIулебги букIана кечI, халкъалъул рекIелъ досул асарал ва цIар цIунун хутIана гьеб кечI ахIулебги букIун. Гъосда абун буго, нижеца сардица тIад ургъун, цоцалъ релълъарал рагIаби рекъезабун хъван нижер лъугьунеб гьечIо гьеб кечI, дуца вахъун чIун рехсараб гIадин пасихIго, дуда кин кIолеб гьединин МахIмудида гьикъараб мехалъ гьес абун буго: «Нужода бихьанищ бокьалъул чали рагьараб мехалда цоцалъ тенколел чахъаби, гьагъадин рукIуна жиндир рагIаби, жиб цебе биччайин цояб, жиб биччайин цогидаб, рекъон ккараб лъола цебе» - ян. Нилъеца абизе бегьула батIалъи щиб МахIмудги ЧIанкIалги абун, щай МахIмудги классик вукIунев абун. ЦIадаса ХIамзатица абун буго МахIмудил вачIин ЧIанкIал нухдасан букIанин абун, амма тIадеги гьунарги цIикIкIун жеги цIикIкIарал борхалъабазе гъов анин абун. Гъоб пикруялда тIад рекъезе бегьула. ЧIанкIада релълъун хвалеб букIана амма гъос цIияб чваххи, цIияб къагIида, лугъат бачана аваразул адабияталде. МахIмуд лъугьана бакъ моцIалда, тIабигIаталда, гъвет-рохьалда кIалъазе, Муихъ ккараб рокьул бицун. Цебе аваразул литератураялъе хасиятал гурел къагIидаби рачана гьес:\nЦо панаяб хIухьел бухIулеб рекIел,\nКIвеларищ босизе, самаалъул накIкI?\nСоролел лугбазул бугеб гIакъуба,\nГIарз хъван кьеларищ, хъахIил зодил хьухь?\nГIорхъолъан араб фантазия букIана гъосул.\nМунилан духъ тIураб магIил гIоралъулъ\nГIурус пачаясул гуми лъедела…\nХъахIабросулъа МахIмудица абизе бегьула хIурият гIадинаб жо гьабуна аваразул адабияталда ЧIанкIада хадуб. Абизе бегьула анцIила ичIабилеб гIасруялъул ахиралда авар адабият МахIмудил «ханлъиялда» гъоркь, асаралда букIанин. Кутакалда цебе тIуна гъоб заманаялъ аваразул литература, хасго рокьул лирика. Гьеб мехалда хундерил тIалъиялда ваккана цо батIияб мацI бицунев чи. ВачIана ЦIадаса ХIамзат жиндирго хасаб мацIгун, къагIидагун, ирония, сарказм, сатира букIана досул кочIолъ, сурараб сурун бихьизабун, берцинаб берцин бихьизабун, рукIа рахъиналъул хъвалев - «Дибирги гIанхвараги», «Кинхвал хIама», «ГIалибегил гьве» ва гь.ц. МахIмудида рагIун буго тIалъиялда цо ЦIадаса ХIамзат абулев чи вахъун вугин. Мунагьал чураяв Расулица бицунаан. ВачIун вугила цо цIад балеб къоялъ ЦIадаса ХIамзатихе ХахIабросулъа МахIмуд, Хунзахъе щвезе вачIарав чи. Юсупил МухIамадил вас ХIамзат, кучIдул хъвалев чи мунищ кколев? – ан. У- йилан абун буго ХIамзатица. ЦIалея цо кечI. ЦIалун бугила ХIамзатица. Ваба-бай абун гIажаиблъи гьабун буго МахIмудица, цIакъ пасихIго рагIи рекъезабун хъвалев чи вугин мун, амма дида гьел гIункIаздеги, гIунхруздеги гьарулел кучIдул ричIчIуларин, дида Муи цее тIамула кечI хъвалеб мехалдайин вахъун ун вуго. МахIмудица щиб абуниги, ЦIадаса ХIамзатица тIубанго хIурият гьабун буго авар литератураялда. ЦIадаса ХIамзатил асаралда гъорлъ цIияб дуниялги, хIуриятги бергьун, цIияб заманалъе ХIамзатица кучIдулги хъвалеб, Ленинги, Сталинги, СССРги, партияги бецун ХIамзат хвадарулев вукIаго, гьесул рокъов гIун вачIана, парччахIаб пикруялъул, кIудияб хиялалъул, амбициязул вас, цойги поэт – Расул. АнцIила кIиго сон бараб мехалда гьес хъвалел рукIарал кучIдузулъ халлъулеб буго протест сверун бугеб адабияталдеги, дуниялалдеги. КъватIире, печаталдеги рахъичIо гьел кучIдул, рахъизе бегьулелги рукIинчIо доб заманалда. Лъебералда анкьабилеб яги кIикъоабилел соназ, рагъ байбихьилалде цебесеб заман, асда бихьун буго, гIалимзаби гIадамал чIвалел туснахъ гьарулел. Расулица жинцаго бицараб хабар буго, гьеб мехалда гьес хъварал кучIдузул даптар шун буго ХIамзатихъе, батун буго кечI:\nУлкаялда Ленин квешаб хIал буго,\nХIалихьатал чагIи гIемерлъун руго.\nДур нухмалъулебин харбалги рицун,\nХалкъалда гIакъуба гьикъулеб буго.\nВагъун вуго Расулиде эмен – гьаб жо къватIибе борчIани нилъер тухум лъугIизабизе бугин абун. Бихъула кечIги, гьужумалги гьарун тун вуго. Гьанже инсуца гIемерал малъа-хъваял гьарун хадуб хъванила жинца Сталин веццараб кечI:\nДун Ленинил нухда таргьи гьечIого,\nТушман чIинтIулаго вилъунев вуго.\nСталин малъухъ свери гьечIого,\nСагIат гIадин битIун, хIалтIизе вуго.\nГьанже нахъеги вагъанила эмен - дуда гьоркьоб бакI батуларищ абун, цин какун, цинги гьеб хIалалъ веццун гурони. Расулил байбихьи букIана ЦIадаса ХIамзатида релълъараб, ЧIанкIал нухда МахIмуд вачIараб гIадин. Гъосда хехго бичIана гъоб нухда ун жив хутIуларевлъи, инсуцаги абуна гъосда щивав чиясул жиндирго нух букIине кколилан. Расулица гьабуна цойги инкъилаб аваразул шигIру-кечIалъулъ, батIияб мацIги бицун вачIана гъов.\n«ХIасратаб рокьиги, боркьараб ццинги», «ЦIадулал жугьаби» абураб кIиго тIехь къватIибе бачIана рагъул заманалда. «Дун гьавураб сон» - поэма бахъана, гьелъухъ I947 абилеб соналъ Сталинил цIаралда бугеб премияги щвана гьесие, машгьурлъи, цIар, рагьарал каваби, гъолдаса хадув ункъого сонил ригьалде вахизегIан кидаго гьури гъосул дугъазухъе пулеб букIана. ГIорхолъа борчIараб гьунаралъги, талихI-икъбалалъги, квер ккун гъов цеве вачулев вукIарав Данияловги гъол киналго жал данде ккун Расул ХIамзатов машгьурлъана дунялалдайин абизе бегьула. Гьеле нилъее авар адабияталъул щуабилев классик.\n-ГIемер чагIаз абула Расул ХIамзатов Совет хIукуматалъул пропагандистский аппараталъ рагIизе гьавурав чи вугилан, унго-унгояб гьунар досулъ букIинчIин абун. Гьелде щиб дуца абилеб?\n-Совет хIукуматалъул пропагандистский аппараталъ Расул ХIамзатов рагIизе гьавунин абураб жо гьереси гуро. Амма лъазе ккола щивав чиясда Совет хIукуматалъе гъовги хIажат вукIана, гъосие Совет хIукуматги хIажат букIана, гъол кIиялго цоцазе хIажат рукIана. Совет хIукумат беццулел гIемер ахIмакъзаби рукIана доб заманалда, амма РасулгIан халкъалъ къабул гьарурал гIемер рукIинчIо, гьеб буго гьунаралъул гIаламат. Совет хIукуматги гIантаб букIинчIо. Совет хIукуматалъ гъосул рахъ кквеялъе цо мисал. СССРалъул Верховный советалъул делегациялда гъорлъ Америкаялде яги Европаялде Расул ХIамзатов араб мехалда, Москваялда цо кIудияб гостиница бухIун букIун буго, гьелда тIаса къватIир улкабазул журналистаз кьун буго суал: «Нуж, СССР гучаб держава, дуниялалда ханлъи гьабизе цебе бахъараб, тахшагьаралда бакьулъ ккараб цIа свинабизе кин нужеда кIвечIеб? – абун. Делегациялъул бетIер вукIун вуго гъова техникиял баяназул бицун нунудулев, гьеб мехалда Расулица цеве вахъун абун буго: «Кинаб цIадул нужеца бицунеб? ЦIа ссинабиялъул рахъалъ дуниялалъул тарихалда СССРалдаса кIудияб пожарник гьечIо, I945 соналда нижеца континент хвасар гьабуна фашизмаялъул цIадудасан. Гьеб мехалда киб букIараб Америкаги, Европаги. Фашизмаялъул цIадуца бухIулеб дуниял хвасар гьабурал нижее жакъа тахшагьаралда бухIараб цо минаялъул бицунеб буго нужеца» - ян. Хадусеб къоялъ киналго къватIиса пачалихалъул газетазда тIоцебесеб гьумералда Расул Хамзатовасул суратги, ва гьесул рагIабиги: «СССР – лучший пожарник 20-века» - абурал рукIун руго. Гьеб бихьараб Брежневасда, гъос ахIана, кьуна шапакъатал, кIодо гьавуна. Пропагандистский аппараталъ Расул машгьур гьавунин абураб пикруялда дун рази вуго, амма гьев машгьур гьавуна гъов Расул вукIун, гъол кIиялго Расулие пачалихъги, пачалихъалъе Расулги цоцазе хIажат рукIун.\n-Инхоса ГIалихIажи вачIинегIан гIемер рукIинчIониги рикIине гIурал гIалимзаби рукIана. ВагIзаби, насихIатал, мавлидал, назмаби хъвалел чагIи. Гьел шигIрабазда тIаса дур кинаб пикру бугеб?\n-КучIдул хъвалел чагIи кидаго рукIана, кIалзул гьунарги кидаго букIана. Щай Инхоса ГIалихIажияв аваразул адабияталъул классиклъун рикIкIунев?Гъосул гIемерал кIучIдул гIемерал гIадамазухъе шун рукIиналъ, гIемер чагIазул рекIеда хъатIараб букIиналъ. Дуца абулел мавлидал, насихIатал, назмаби хъвалел гIалимзабазул хасаб гьеб цIалулеб къокъаялъе гурони, гIемер гIадамазухъе гьел щун гьечIо, гьединлъидал гьезул цIар классиказда гъорлъ рехсоларо. Гъол къиматалги руго, чара гьечIого миллаталъе рухIияб рахъалъ хIажатал асаралги руго.\n-Халкъиял кучIдузул рахъалъ щиб абилеб?\n- Халкъияб кIучIдул масала, кIалзул гьунаралда ругел, чабхъадулазул, бодул церехъабазул кучIдул, «Бахтика», «Азайнисей», «МугIрузул ГIали», «Кьурулъ хутIарав ГIали», «Хочбар» ва анцI-анцI цогидаб рухIияб хазинаялда тIад бижана аваразул адабият. Халкъиял кучIдул ккола, хасаб гьунар бугеб чагIаз, жиндир заманлъ гьабураб кечI, кочIол къимат гьечIеб мехалда, гъолъул тIалаб гьабичIого автор виларал, халкъалъул рекIеда хъатIараб жо букIун хутIараб нахъе. Адалло ГIалиевасулгун букIараб гара-чIвариялда гьес дие загьир гьабуна цо гIакъилаб пикру, гьес абуна: «ХIужаялда тIад бижараб гурони кечI миллаталъе хутIизе рес гьечIо. Цо поэт абулев чияс жиндир пикрабаз гордухъа къватIиве валагьун, гъасда, яги корохъ ургъарал «маргьабазул» кIвар букIунаро халкъалъе» - ян. Дун рази вуго гьеб пикруялда. Масала, кIудияв ГIумаханасул яц Бахтика дое Гъарабагъалде ун Ибрагьимханасе росасе кьей магIарулазул тарихалда хъван буго, гьеб букIараб жо буго. Хочбарил рахъалъ абуни, дуниялалда чара гьечIо ургъун бахъараб букIине, лъалеб жо буго гьидерил эркенаб жамагIат букIинги, гьезул ханзабазулгун дандеккунгутIи букIинги. ЦIарги, бакIги, росуги, чиги, сапарги, гъоб кинабго жо цо чияс гордухъа къватIиве балагьун ургъуларо. Киналго халкъалъ цIунун хутIарал кучIдул руго хIужаялда тIад рижарал кIучIдул.\n-Бахтикал кечI абураб жоялда мун божулищ жинцаго Бахтикаца хъвараб кечI букIиналда?\n-Бахтикал букIун батила магIу, пашманлъи жий къватIий кьеялдаса, ватIаналдехун цIайи букIунелъул, мацI лъалареб, гIадат лъалареб чияр бакIалде къватIие кьолей яс, гIемерал пасихIал магIихъаби рукIаралъул цере. Долда гурхIун гIадамаз хъвараб батизеги бегьула, цояз цоялда тIаде жубан лъугьун батизеги рес буго.\n-Жинцаго гьеб хъвачIебани, гъоба Шушаялда бугеб ахIвал-хIал кинабго кин хъвалеб?\n-Жинцаго хъвараб букIун батизеги бегьула, шай гурелъул жиндаго берда бихьараб гIадин, кутакалда пасихIго хъвараб кечI буго. ШигIрияб даражаялъул рахъалъ гьелдаса пасихIаб ва къуватаб асар дагь батила, халкъиял кучIдузда гьоркьобги бищун лъикIаблъун рикIине бегьула. Масала:\nМеседил гьаркьица гъалал халаго,\nХабар бачIанила Шушаялдаса.\nГIарцул саргъасалъуй дун черолаго,\nЧапар тIад гIунтIарав Гъарабагъалъул…\nТIокIаб берцинго ханзабазул гIумру-яшав кин бихьизабилеб? Ялъуни гьадинал мухъал:\nДун йичун босараб меседгун гIарцул,\nПурцил маххал гьаре хундерил бодуй… Гьеб къуватаб асар буго, автор жийго Бахтика йикIанин дида абизе кIоларо кочIолъ рехсолел щинал бакIал, топонимика, гIадамал, тарих лъазе рес бугищ гIолохъанай ясалда? «Нухда гъара балеб цIогьораб мулк-ракьги, вихьун чи толарел гъолодиселги, гама гебегулеб хъахIил Алазан, свакарал лъалхъулел дол АхIлъималги» гьабгонияб бакIги, халкъги, гъозул пишаги лъаялъ щаклъизарула. Амма рес буго гъолъ жиндир асар кьураб кечI гьабизе, хутIараб тIаде цогидаз гургинлъизабизе. Кин бугогиги «Бахтика» асар буго аваразул рухIияб хазинаялъулъ бищунго къиматаздаса цояблъун.\n-Гьаб 20-векалда Расул ХIамзатовасул даражаялде вахараб шагIир ватиларо, амма классиклъун рикIине бегьулев, гьелъие мустахIикъав чи вугищ дур хIисабалда?\n-Расул ХIамзатовасул заманалда, 20-векалда, гIемерал гьунар бугел хъвадарухъаби гIуна, гьелъие кIудияб квербакъи гьабуна Совет хIукуматалъги. Социалияб положениеги хъвадарухъабазул цIакъ лъикIаб букIана, гонораралги кIудиял кьолел рукIана, рукъзалги кьолел рукIана, гIадамазда гьоркьоб гьезул къадруги букIана. Поэт абураб жо пишалъунги тун, тахьалги рахъун, гьелдалъун хьихьарал чагIи рукIана. ЛъикIал хъвадарухъабиги рукIана досул заманалда, рехсезе бегьула: МухIамад Сулейманов, ГIумархIажи Шахтаманов, ГIабдулмажид Хачалов, ГIадалло ГIалиев, ХIажи Гъазимирзаев, МухIамад Шамхалов, ГIабасил МухIамад, МухIамад ГIисаев, МухIамад АхIмадов, Тажудин Таймасханов, Муса МухIамадов, Фазу ГIалиева ва гIемерал цогидалги. Дир хIисабалда Расул ХIамзатовасда цадахъ классиклъун абизе бегьулев, Расул ХIамзатовасда, яги цогидазда релъинчIеб жиндирго хасаб, жиндиего хасиятаб нухги бахъун, гъол асарал халкъалъухеги шун, халкъалъ къабул гьавурав поэт вахъичIо цойги. Масала, ГIадало ГIалиев вуго гьел тIадехун рехсаразулъ бищунго лъикIавлъун рикIкIунев поэт, гьевги вуго Расул ХIамзатовасул школалъул поэт. МухIканаб жо живго ГIадалло гьаб пикруялда разилъиларо, битIахъе унтила гьаб къиматалъ, дида бихьулеб хIакъикъат гьадинаб буго, бокьани разилъе, бокьани разилъуге. Жиндирго хасаб къагIида гьабизеян лъугьана ГIабасил МухIамад цебехун аваразул литератураялъе хасиятаб гуреб, рифма гьабизе лъугьана гъов. ТIоцебе гъоб лъикI къабул гьабуна, амма хадуб гIорхъолъа ана кинабго. Поэт лъугьана рагIикъотIалда гIадин ахирал данде ккезаризе. Формаялъе цIикIкIун кIвар кьурабго магIна холеблъи нилъеда лъалеб жо буго. Кин бугониги ГIабасил МухIамадил лъабго пьеса – «Саба Меседо», «Камалил Башир» ва «ХъахIабросулъа МахIмуд» хутIила абадиялъ аваразул литератураялда. Миллияб драматургиялда гьезде бахунеб жо дица цIаличIо. Гьебго унти буго МухIамад АхIмадовасул, аллитерация гьабулаго захIмалъизабулеб буго, асар дагьлъулеб буго, формаялда хадув лъугьун. ГIадатго абизе бегьулеб жо захIмалъизабулеб буго: «Нилъаллъун руго нилъ нилъго рецулел, нилъалзукь кверги чIван чIаголъи чIвалел» абулел гIадал мухъал. Дида кIоларо ГIабасил МухIамад ва АхIмадов авар литератураялъул классикаллъун рикIкIине, амма гьез жидецаго ва цIалдолез рикIкIунел ратаниги щибго дагIбаги гьечIо, гьеб буго цохIо цIалдолев хIисабалда дирго пикру.\n-ГIемерисел кочIохъаби, шагIирзаби рахъун руго Хунзахъа, севералъул мухъалда, амма жиндир хасаб мацI диаллект бицунел кочIохъаби, цIар рагIарал, машгьурал шагIирзабилъун рахъичIо, гьелъие щиб гIилла дуда бихьулеб?\n- МацI. ТIокIаб щиб гIилла гьениб букIинеб? Бищун гIемерал кочIохъаби, хъвадарухъаби рахъун руго хундерил, гьезул буго битIараб магIарул мацI, гъоб болмацIалда гIагараб буго. Гьелъиеги буго гIилла, масала жинца пикру гьабураб мацIалда хъвараб кечIги, жинца пикру цо мацIалда, хадуб пикру цойги мацIалде буссинабураб кечIги цо букIунаро. Гъолъул гIадаб пасихIлъиги, камиллъиги лъугьунаро, гъоб нилъеда нилъерго хъвай-хвагIаяздасан лъала.\n-Щиб бугеб дур пикруялда цойги поэтасе хIажатаб шартI?\n-Жакъасел тIалабазда тIабигIаталъ кьураб гьунаралда цадахъ лъикIаб лъай, дунял бихьи ва бичIчIи. КигIан кIудияб гьунар кучIдул хъвазе бугониги, цойги батIи-батIияб мацIазда бахъараб литератураги цIалун, гIадамалги, дуниялги лъан, батIи-батIиял улкабиги рихьун хадуб жиндилъ бугеб махщел цебетIола ва бечелъула. Расулица босана дуниялалда бугеб литератураялдаса батIи-батIиял къагIидаби. Масала: «Дида цебе чIана хIикматаб лахIзат» - абураб тIубараб цикл рокьул сонетазул руго гъосул Шекспирихъего хъварал, Европаялъул литератураялъе хасиятаб къагIида:\nЦо италияйги хадуй гьаюн дун,\nХунзахъе вачIани щибдай абила?\nЦеве дун гIадамаз къватIив гъелаан\nКъваригIун гьечIилан гьей чияр гIадан.\nАмма дида жакъа мугIрул росабалъ\nКIиго би жубарал лъимал рихьула\nГьел вацал киниги, яцал гIадинан\nГIаммаб хъизаналъулъ рекъон хьвадула…\nГьаб буго шагIирас авар кочIое хасиятаб гуреб сонетгун вачIарав жив къабул гьавиладаян кьолеб суал. Къабул гьавураблъи нилъеда бихьана машгьурал, жакъаги ахIулел ва цIалулел сонетаздалъун. Расул ХIамзатовас бицунаан «Руччабазул чIинкIиллъи» абураб поэма хъвалеб мехалда кIиго соналъ латино-американазул историяги, фольклорги цIаланила жинца. Гьелъ бечедги гьабуна гьесул поэзия.\n- Совет Союз биххун хадуб, магIарул адабияталда загьирлъарал, гьабсагIаталда нилъер рахъарал шагIирзаби щал ругел?\n- Гьел соназул хIисаб дица гьабичIо, гьоркьохъеб ригьалъул завалалда ругел шагIираллъун дир хIисабалда руго МухIамад ХIамзаев, ЖабрагIил ХIасанов, МухIамад ПатахIов, ХIабиб Давудов, МухIамад Хириясулаев, МухIмадрасул ГIумаров, Залпа МухIамадрасулова. Гьунар бугев ва дунялалъул бокьараб мацIалде вуссинавизе бегьулев хъвадрухъан вуго ГъазимухIамад ГъалбацIов. Гьесул пикру букIуна, пикру бокьараб дунялалъул адабияталъе ва цIалдолезе хIажат букIуна. Гьесухъе нилъеца босун гьаб къалам кьуни макъала, яги хабар хъвай гьалъул рахъалъин, ГъалбацIовас хъвала. Гъосул фантазияги, пикруги буго бокьараб темаялда хъвазе. Гьеб жо буго гьунар, киназдаго гьедин кIоларо. ЦIиял цIарал дида лъаларо, цохIо ХIамзат ГIизудинов гурони.\nЦойги кIвар буссинабизе ккараб жо буго магIарул адабияталъе кутакалда хIажатаб, хъвадарухъабазул Союзалъги, гIелмияб интеллигенциялъги, театралъги, министерство культураялъги кIвар гьабичIого тараб жо буго драматургия. МагIарул мацI цIунизе бищун къваригIараб жанр ккола драматургия. Жакъасеб къоялъ бугеб ахIвал-хIал бугеб къагIидаялъ бихьизабизе, сурараб-сурараблъун, берцинаб-берцин бихьизабизе ккола гьелъ. Исана нахъойги лъуна театралъ Заирбег ГIалихановасул «МугIрузул ГIали» абураб спектакль, кутакалда лъикI къабул гьабуна, асарги гьабуна гIадамазе. Заирбег ГIалихановасул лъикIаб лъабго-ункъго спектакль буго, ГIабасил МухIамадил лъабабго трагедия лъе, аварзул драматургиялъе кьучI лъуравлъун рикIкIунев Багьадур Малачихановасул лъе, рукIана Сулиманов МухIамадил лъезе бегьулел пьесаби. Дир хIисабалда цIиял хъвалел чи ратичIони, цере рукIарал лъунги цIигьабизе ккола драматургия. МагIарул мацIги, адабиятги, культураги цебе бачине бокьун батани цIакъ кIвар бугеб рахъ буго гьеб.\nАвтор: КIалъана Маркъо ШагIбанов, хIадурана ГIайшат МухIамадовалъ\nОпубликовал(а): nkaa, 17-07-2013, 18:15. Просмотров: 5081


Барак Обама Хиросимаялде щвана\n«КIудияб Анкьилалъ» Япониялда тIобитIараб саммиталдаса хадув СШАялъул президент Барак Обама Хиросимаялдеги щвана. Хъулухъалда вукIаго гьеб шагьаралде сапар гьабурав СШАялъул тIоцевесев президент ккола гьев.\nЦебеккун журналистаз Япониялъул премьер-министр Синдзо Абэда гьикъулеб букIана Перл-Харборалде щвезе вугищин мун Обамагун цадахъилан. Амма гьес гьелъие жаваб кьечIо. 1941 соналъул декабралда япониялъулаз Тихий океаналда бугеб СШАялъул базаялде гьужум гьабун хадуб Америкаги жубана рагъде.\nГьединго Барак Обама Хиросимаялде ине хIадурулелъул, батIи-батIиял пикраби загьир гьарулел рукIана гьес тIаса лъугьин гьаризе кколищин Америкаялъ Хиросимаялде бомбаби рехаралъухъилан. Президентасул кумекчагIаз абуна гьес гьеб гьабизе гьечIин. Щайин абуни Обамаде щвезегIан гьеб гьабизе кколаанин цогидал президентаз, гьединго япониялъулазги официалияб куцалда Обамадаса тIалаб гьабулеб гьечIин тIаса лъугьин гьари.\n1945 соналъул 6 августалда Хиросимаялде бомбаби рехиялдалъун гьенив гIумруялдаса ватIалъана кинавниги 140 азарго чи.


Лъил цаби рукарун ругел?\nКъадиров Рамзан Тарзан абулеб къаву-гьвейгун\nАхирал къоязда интернеталда цIикIкIун руго Чачанлъиялъул бетIер Къадиров Рамзанида ва Россиялъул оппозициялда гьоркьоб багъарараб питнаялда сверун гьарулел лъазабиял. Гьел гьарулел руго жалго гьеб питнаялъул гIахьалчагIазги гьезда хадуб хал ккуразги. Щай хас гьабун гьанже гьеб питна багъарараб ва щиб букIараб гьелъие гIилла?\nАраб анкьалдаса нахъе Россиялъул интернет-гIатIилъи теркIезабулеб бугин абизе бегьула Чачанлъиялъул бетIер Къадирова Рамзаница ва гьесул рахъ кколез цо рахъалдасан ва Россиялъул оппозициялъ цоги рахъалдасан цоцазде яги цоцазул рахъалдасан хъвалел кагътаз. Кинабго байбихьана Къадировас «системалъул гуреб оппозиция» халкъалъул тушманал ругин ва гьелгун къеркьезе кколин лъазабун хадуб. Гьесие жаваб гьабун Красноярскалъул парламенталъул депутат Константин Сенченкоца лъазабуна «Къадиров-Россиялъул сури» вугин. Амма хадусеб къоялда Инстаграммалда бугеб Къадировасул гьумералда баккана гьев депутатас тIасалъугьин гьаранин абураб баян.\nГьелдаса хадуб Россиялъул инсанасул ихтиярал цIунулез, культураялъул цо-цо хIалтIухъабаз ва цо-цо хъвадарухъабаз лъазабуна Россиялъул интеллигенциялъул Конгрессалъул сайталда Къадиров Рамзан хехгьабун хъулухъалдаса рехи тIалаб гьабун гъулбасал ракIарулел рукIиналъул.\nГьелъие жаваб гьабуна Чачанлъиялъул парламенталъул нухмалъулев Даудов МухIамадица. Гьелда абулеб букIана «Эхо Москвы» ва «Дождь» гIадинал щуабилеб коллонаялъул штаб-квартираяз улкаялде рокьукълъи бекьиялъул мурадалда гIадамазда тIад экспериментал кидаллъизегIан лъезе ругелин ва абулеб букIана жинцаги жиндирго лидер Къадиров Рамзаницаго гIадин рикIкIунеб бугин гьел чагIи «оппозиция» гурин гьел ругин хиянатчагIийилан.\nГьелде тIадеги Даудовас жиндирго "Инстаграмалда" кьолеб буго Тарзан абулеб жиндирго къавудал-гьвегун цадахъ Къадировас бахъараб сурат. Гьениб хъвалебги буго гьелъул цаби рукарун ругин ва Россиялда машгьурал оппозиционеразул цIарал халлъиледухъ гьел къабихI гьарураб магIнаялда цоги гьабзазул тайпабазе кьун руго гьезул цIараздасан гьарурал тIокIцIарал.\n«Гьел къватIущазда ккун бугин жидеда нахъа «гъалбацIал ругин»,-хъвалеб буго Даудовас.\nМоскваялъул журналистазул цоялъиялъул бетIер Павел Гусевас рикIкIунеб буго улкаялъул тIалъиялъ гьеб киналъего къимат кьезе ва чачаназул политиказул рахъалдасан оппозициониял журналистазде гьабулеб тIадецуй лъугIизабизе кколин.\n«Нилъер информаалатаздехун гьабулеб гьединаб каламалъе ахир лъезабизе ккола живго улкаялъул президентас яги гьесул пресс-хъулухъалъ. Гьеб киналъего кколеб къиматги кьезе ккола Генпрокуратурагун ЦIех-рехалъул комитеталъ»-ян абуна Павел Гусевас "Интерфаксалъе".\n«Къадировасе тушман оппозиция гуреб бугеб, гьесул тушман гьев какулелги гурел ругел, гьесул тушман вуго гьесукьа хIинкъулерев чи. Гьанже гьев вуго щиб гьабилебали лъаларого, щайгурелъул Россиялъул интернет гьесукьа хIинкъулеблъун гьесда батичIого». Гьедин абуна «Новая газетаялъул» журналист ва инсанасул ихтиярал цIунулей Елена Милашиналъ Эркенлъи радиоялъул гIурус хъулухъалъе.\nГьелъго абуна Чачанлъиялъул тIалъиялъ цин чIечIого гьеб регион Россиялда бищунго парахатаб, бищунго ракълилаб ва бищунго стабилияб бугин абулеб букIаниги ахирисеб чанго моцIалда жаниб ай араб соналъул сентябралдаса нахъе гьенив нус-нус чи викъун вугин. ГIолохъаби рикъулел ругин къватIахъ, базаразда. Гьезул цIикIкIунисеб бутIа нахъе биччалеб бугин, амма цо-цоял араб бакI лъачIого тIагIунел ругин лъазабулеб буго Милашиналъ.\nЩай хас гьабун гьаб заманаялда Къадировасда сверун гьединаб ахIи-хIур багъарарабин абураб суалалъе жаваб социалиял сайтазда хъвадарулел цо-цоязда бихьулеб буго Россиялъул президент Владимир Путинилги Къадировасулги хIаялъулъ. Къадировас хIинкъизарулел ругин ва Путин, гьесде дандеккун гIемерго лъикI вихьулев вугин абун. Руго улкаялда кризисалъул заманалда Чачанлъиялъе федералияб централъ бичIчIалеб гIарац къотIизабиларедухъ гьеб Чачанлъиялъ ургъунго гьабулеб ахIи-хIур бугин рикIкIунелги.\nРоссиялъул политикаялда Къадирова Рамзанил букIинисеб кинаб нужеда бихьулеб абураб магIнаялъул суалалгун Эркенлъи Радиоялъул гIурус хъулухъалъ цIех-рех гьабуна Москваялъул къватIахъ. Гьелъ бихьизабуна гьесдехун гIадамазул цIакъго лъикIалдаса цIакъго квешалде щун батIи-батIиял пикраби ругеблъи. Улкаялда бугеб тIалъиялъул система цIунун хутIани гьев Россиялъул президентлъунцин вахъине рес бугин абулел пикрабаздаса байбихьун, гьев вахIщилъиялъул рахъалъ Сталинида данде кколел яги лъай щвечIев чи вугин абулезде гIунтIун жавабал кьолел рукIана гьикъа-бакъиялда гIахьаллъараз.


Казактурал магьирлугърал байран\nАвтор: ilchi · 19.10.2020\nКъизлардал шагьрулул стадиондалий уттигъанну хьунни Терскаллал казактурал культуралул фестиваль. Му хас дурну дия ДазуцIухсса ляличIисса округрал Къизлардал казактурал общество (Кизлярское особое приграничное окружное казачье общество) цIу ларгсса 30 шинал таварихран. Фестиваль хьунни ДР-лул Миллатрал политикалул ва диннал иширттал министерствалул биялалийну.\nБайрандалий гьуртту хьунни Къизлар шагьрулул администрациялул бакIчи Александр Шувалов, ДР-лул миллатрал политикалул ва диннал иширттал министрнал хъиривчу Гьарун Давидов, Къизлардал райондалул администрациялул бакIчи Аким Микиров, Терскаллал казактурал аьрали обществалул атаман Виталий Кузнецов, райондалул администрациялул бакIчинал хъиривчу Ися Рамазанов, казачествалущалсса хIала-гьурттушиврул отделданул каялувчи иерей Павел Каликин ва м.ц.\nФестиваль дайдирхьуна Павел Каликиннул дурсса дуаьрдая.\nРайондалул агьалинал цIаниясса махъ лавхъуна Аким Микировлул.\n— Оьрмул-оьрмулухун буссар казактал цала Буттал кIанттул дазурду дуручлай бавцIуну, мунил рувхIанийсса хазнарду ябуллай. ЧIа тIий ура зунгу зула буттахъал бувсса аманатирттайн хаин къашаву, дакIнил кьянкьашиву ва творчествалувусса хьхьичIуннайшивуртту,- увкуна райондалул бакIчинал.\nШадлугърал официал бутIа сакин хьуну бия казактурал ттугъ буккан баврия, атамантурал лахълахъисса мукъурттия, казактуран багьлул ларайсса бахшишру ва дакI марцIну буллалисса къуллугърахлусса лишанну дулаврия, хъамаллурал барча бавурттая.\nФестивальданул лагрулий хьунни спортравусса бюхъурду, магьирлугъравусса гьунарду ккаккан буллалисса бяст-ччаллу. «Казачье подворье» ва «Уголок казачьего быта» тIисса цIардалу хьунни аслийсса культуралул выставкарду, мастер-классру. КутIану бусан, тIивтIуну бия Терскаллал казачествалул культура ва багьу- бизу ккаккан буллалисса майдан.\nФестивальданул гьарцагу гьурттучи лайкь хьунни Казактурал обществалул чулухасса барчаллагьрал чагъардан.\nСахIна ттул дакIнил дуниялли\n«Дагъусттаннал музыкалул панорама»\nМариян Ибрагьимовал луттирдал презентация – Москавлив\nСледующая публикация Первый замглавы Минсельхоза России посетил Сулейман — Стальский район\nПредыдущая публикация Бюхъу ххисса жагьилсса хIакин


Барка, магIарулал, бачIунеб сонги… » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nГьаб араб соналда дуда ракIалда чIараб лъугьа-бахъин щибила букIарабилан – гIажаибаб суалги кьун, тIаде битIизабун камерагун чIана… нечон хвезе дунги гьаюн.\nРакIалда чIелеб гIадаб лъикIаб жого букIарабищали лъаларин, тIубараб соналъ Сириялдаги Украинаялдаги унеб рагъул гъугъаялъ щибго рагIизего течIин… цо гIажаибал жалги рицун, аб тIаже щолеб бугеб «сновыйгодги» миллаталда баркун (нолъ нужеда йихьун ятиларищха РГВКялдасан), дун пикрабаз кодое йосана.\nГьааа, доб исана нилъее цIияб тIаде щвараб байрам, Дагъистаналъул миллатазул мацIазул ва маданияталъул къо – 2I октябрь ракIалда чIанин абизеги кIоченчIо. Валлагь Ч1анк1ал 150 сон т1убайги киданиги к1очон тей щакаб жо буго.\nЩибха аб соналъул ккараб?\nБукIана гIезегIан лъикIабги. Бищун лъикIаб жо буго рагъ-кьал, зулму халкъалда гьечIолъи. Гьадин тани, АлхIамдулилЛагь. КигIан цIакъ нилъ зигарданиги (дандекквеялълъидал кинабго бичIчIулеб), лъикI хьихьун руго Аллагьас. Щивасул гъоркь рекIине машинаги буго, тIад ретIине шубабиги руго, гIарац-меседги буго, гали бахъа-бахъаралъур рукIаниги, цониги кафе-рестораналда маркIачIудехун гIодор чIезе бакIги батуларо, айфон камурав чиги цIакъго тату хваразда гъорлъ гурони ратиларо… Амма, зодобе рагIулеб зигардиги бугоха аб гIумроялда рекъоларого, дагьабги лъикIаб къваригIун.\nЛъикIаб гIумру къваригIин квешаб жо батиларо… Амма, кидаааго букIкIине гьумерги гьабун, какделел, гIайибиял ралагьулел рукIинги лъикIаб жо гуро. Цо рахъалъ босани, хехго гьумерги букIкIуркIкIун, сурукъал чагIи лъугьуна. КIиабилелъ босани: бугелда щукру гьабизе лъачIони, я щваралда баракат лъоларила, я тIаде жо щоларилан абулеб рагIун букIана дахIабабаца.\nЛъикIаб сон букIана.\nГьаб «Миллат» казияталъул чагIазул дидехун бугеб лъикIаб бербалагьиялдаса пайдаги босун, исана дун магIарулазда гIемер малълъарун ятана… ТIаса лъугьун теха.\nХасго учительзаби течIо дица хIалхьиялда. Бичас биччани, тIадеялъулги тезе ракIалда гьечIо))). Авар мацIалъул учительзаби цолъизаруна, гIемерав учитель цоцазда лъана, цадахъ рекъон хIалтIизе журана, цере чIарал масъалаби дандрана, ругел гIунгутIаби лъана, квал-квал лъил бугебали бичIчIана, кумек лъил бугебали тIатана… ЦIияб соналъ, басрияб соналъ гьабунщиналъул хIасилал загьирлъизе руго, учительзабазул Цолъиялъул сайт рагьиялдаса байбихьун. Гьелъиеги, гьеб гурел цойгидабги пайдаяб хIалтIуе, нилъер гIун бачIунеб гIелалда авар мацI лъаялъул мурадалда къватIире риччалел тIахьал рукIаниги, учительзабазе кумекалъе методика букIаниги, авар мацIалда мультфильмал рукIаниги, кумекчагIи нилъерго миллаталда гъорлъ ратизе бугеб хьулалъ, киса вачIаравали лъаларев, щиб миллаталъулали лъаларев «дедмарозасухъе» кагъат хъвачIого танаха. Нилъее ав щай? Нилъерго гьечIогойищ ругел таргьа гIарцул цIурал магIарулал, миллаталъе хIажаталъе хучдул гIадин аскIор ратулел.\nГьаб дирго инсул, Шамил МухIидиновасул кечI цIаларабго, битIараб батиялда щаклъизецин ячIинчIо.\nХIисаб гьабеха нужецаго… щиб алъул гьанже кколеб бугебали. Нус-нусцин гуро, аза-азар соназ наслабаз наслабахъе кьун нилъехъе щун буго магIарулалин абураб борхатаб цIарги, кици-биценги, яхI-намусги, гIамал-хасиятги, гьеб киналъулго кьучIчI – мацIги. Наслабаз наслабазухъе кьун буго цIодорлъиги, гIакъиллъиги, нилъерго ВатIаналде бугеб рокьиги, кидаго цойгидазеги кумекалъе ратулеб гIамалги, гьалбал хиралъиги, бахIарчилъиги ракI гIатIилъиги, гIадамал рокьиги. Аза-азар соназда жаниб магIарулазда дандчIван гьечIо гьебгущинаб лъикIаб гIамал нилъелъ чIвазе кIолеб ва нилъеда мацIги, нилъго щалалиги кIоченабизе кIолеб къуват. ГьанжелъагIан.\nПикру гьабураб мехалъ, дида кколеб буго, магIарулазда щибжоялицин лъалареб букIараб гIарац бугин киналъего гIайибиябин. Лъиданиги ва сунданиги къуркьизаризе кIвечIел магIарулал гIарцуца гъоркье рехана. ГIиси-бикъинаб гIарцуцаха. Дол сехIазда гIадин эб гьабизе лъалебгIаги букIарабани батIияб жо букIана. Гьеле гьеб гIарцуда берцин рихьиялъе гIоло буго гьабсагIат мацI кIочон теялъе гьабулеб бугебщинаб хIалтIи. Хасго хIакимзабаз. Дозие бищунго гIемер къваригIунелъул гIарац. ГIурусазда берцин рихьани, гIарцудаги берцин рихьизехъин руго. ГIарцуда берцин рихьани, умумулали щай гурин, жиндирго цIар кIочон тезеги хIадурал руго магIарулал. МагIарулалилан абизецин нечезехъин йиго.\nГьеб гIарац кIинусго соналъ цебе щун букIарабани нилъехъе, нилъеда щиб миллаталъул гIадамал нилъали некIого кIочон тун букIинаан.\nНилъеца ва нилъеда цебесеб гIелалъ байбихьана ва нилъеца нилъер лъималгун цадахъ къоно чIвазе буго магIарул мацIалдаги, миллаталдаги. РукIина жеги чанго наслуялъул чагIи жал «аварецал» ругилан абулел, бацIцIадаб гIурус мацIалъ. Амма, мацIлъалел чагIи санал рахъанагIан, дол рагъул гIахьалчагIи гIадин, лъугIун ина. 50 соналдасан, жидер районалда лъабго чиясда лъалеб рагIулин магIарул мацI, жидералда щуго чиясда лъалеб рагIулин, жидер районалдани цо вукIарав магIарул мацI лъалев чи гъоркьисала хванин бицинаха нилъер наслабаз.\nЩай гъоб, мунагьал чурад, мацIги миллатги хвараб? ГIарац гурони бечелъилъун рикIкIунареб дунялалда, тIалаб гьабулев чиги вахъинчIого, къваригIинчIого хвана.\nХваниги щибха элда гьабилеб, гьайбатго гIурус мацI лъала гури нилъеда бицинеян рукIинаха гIемерисел. Доб мацIалда цадахъ хванщинаб жоялъул хIисаб чан чиясха гьабилеб? МацI хвейгун, долда цадахъ хвана магIарулазул кинабго лъикIаб щинаб. Хвана магIарулазул намус. Хвана яхI. Хвана магIарулазул гIамал, хвана хасият. БахIарчилъиялдаса хIелхIелчилъи бергьунеб батана гIарцуда цебе, учузго къулана бетIер. Билана гIасрабаз цоцахъе кьураб адабият, дунялалъго кIодо гьарурал шагIирзабазул ва хъвадарухъабазул асарал ана хIурудахъ.\nКIочон тана тарихги. ЛъачIо кисан рачIарал чагIияли. Кисан рачIаралали лъаларел чагIазда лъачIо кире унел ругелалиги. Рилана дунялалда.\nГьеб кинабго билунилан хунилан, бакI чIобого букIунарелъулха, гьеб цIезабуна европраялъул культураялъги, гIамал-хасияталъги, къваригIел гьечIебщиналъги.\nЖакъа гIадин гурони чIахIияб гIелалъ пикруги гьабулеб гьечIони ва гьабго нухдасан нилъ цере рачIинел ругони, гьеле нилъер лъималазул, лъималазул лъималазул, гьезулги лъималазул букIине бугеб къисмат. Нилъергоги кинабгоги кIочарал, цойгидазеги къваригIинчIел, рагIа-ракьанде рехун хутIана миллат.\nАллагьас цIунаги нилъги нилъер наслабиги гьеб къисматалдаса.\nГьедин букIинчIого букIине бокьани, цо кIудияб нилъеца гьабизе кколеб жого гьечIо. Нилъ кIалъазе кколел руго нилъерго лъималазда нилъедаго лъалеб магIарул мацIалъ. Нилъеца рокъоб малъичIеб малъизе авар мацIалъул учителасе кумекги гьабизе кколеб буго.\nНужей талихI кьегийин, цIияб соналъ цогIаги магIарул чиясда магIарул мацI лъазе квербакъе. Гьелдаса кIвар бугеб жо нилъер миллаталъе щибниги гьечIо. ГIарацги къваригIунеб жо буго, амма миллат бичун босараб чедалъ гIорцIуларо.\nЯ, Аллагь, ЦIияб соналъ киназулго мурадал тIураги, харбал лъикIал рагIаги, нагагьал балагьаздаса цIунаги. Рохун таги магIарулал!\nP.S. ЧIанда бицуней йиго гьай Бахуйилан ракIалде ккарав чи, вакке нужерго росулъ бугеб ясли-ахалде ошколалде ва гIенекке кинаб мацIалда лъимал кIалъалел ругел ва щиб мацIалда ЦIияб соналда хурхун гьарулел тадбирал рачунел ругелали. ГIенекке районалъул хIакимзабазул кIалъаязухъ, гьединго рохалилал байрамал рачунел мацIалъухъ. Шагьаразулали бицунебго гьечIин. ТалихI буго мажгитазда вагIза-насихIатгIаги магIарул мацIалда гьабулеб бук1ин.\nБаркала Баху,гьабураб ваг1за-хабаралалъухъ,дуца малъараб ва хадуб малъизе бугебщинаб босизе ругел чаг1и,камугеги,щвараб соналъ!


Аварал — Википедия\n(«МагIарулал» гьумералдаса гьанибе буссинабуна)\nАварал ккола Кавказалъул миллатазул цояб, тарихияб къагІидаялъ жидеца гIумру гьабун бугел Дагъистаналъул ракьалъул кIудияб бутIаялда, Буртиялъ, Гъалмугъалъ ва цогидал россиялъул ракьаздаги; ва гьединго Азарбижаналдаги (Билкан, Закатала ва КъахIиб мухъазда). Аваразул диаспораби руго Хъизихъалдаги ва Туркиялдаги. Аваразул миллат ккола Дагъистаналъул бищун кІудияб миллатлъун. Кинабниги авар халкъалъул къадар бахуна 1 млн. чиясде, гьезул 912 090 чи вуго Россиялда. Миллияб мацІ — Авар мацІ.\nДагъистаналъул этникияб карта.\n1-жубараб, 2-Аварал, 3-Даргиял, 4-Лезгиял, 5-Тумал, 6-Табасаранал, 7-Агъулал, 8-Газалал, 9-Хъалтагъал, 10-ЛъарагIал, 11-Нугъаял, 12-Падарал, 13-ГIурусал\n1 Къадар ва ругеб бакІ\n4.1 МацІалъул свералаби\n5 Халкъалъул тарих\n6.3 Музыка ва кьурди-хъат\n7 Материалияб маданият\n7.3 ЖамгІиял бакІал\n7.4 Росдал магІишат ва боцІи-панз хьихьи\n7.5 Кверзул махщел\n7.6 Миллияб ретІел\n8.1 ЖамгІияб низам\n12 Азарбижаналъул аварал\n13 Туркиялъул аварал\nКъадар ва ругеб бакІХисизабизе\nМузыка ва кьурди-хъатХисизабизе\nРосдал магІишат ва боцІи-панз хьихьиХисизабизе\nАварал буго бусурбанал.\nЗакаталаялда нижеца бана кIиго анкьгIанасеб заман. Нижеда дандчIвана гIемерал батIи - батIиял гIадамал. Ниж щвана гIемерал аварал росабалъе - ЧIарихъе, Лъебел-убаялде, КIатIихъе, МацIихъе, Динчиялде, Къабахчолибалде ва гь.ц. Нижеда бицана гIицIго Закаталаялъулги Билканалъулги - кIиябго районалда 115 азариде гIунтIун авар халкъ бугилан. Гьеб дагьаб халкъ гуро. Гьединлъидалги батизе ккола, дир рекIее хIаталдаса ун асар гьабураб жо ккана гьезда жидерго авар мацIги аваразул гIадатги бацIцIадго цIунизе кIун букин. ЦIали ва хъвай-хъвагIай гьениб къажар мацIалда гурони гьечIо, школалда предмет хIисабалдацин авар мацIги малъулеб гьечIо, рахьдал мацIалда газета, тIехь, радио гьаниб гьечIо, амма рокъобги къватIибги бицунеб жо авар мацI буго.\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=Аварал&oldid=75051»\nПоследний раз редактировалась 27 апрель 2021 в 01:32\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабуна: 01:32, 27 апрель 2021.


Цебе нилъер тахшагьар Джелалабад букIун рагIула…\nР. ГIабдулатIиповасул ва кIиго лъагIалил нухмалъиялъул хIакъалъулъ.\n«Жакъа Дагъистаналда гражданинасе хIинкъи буго хIинкъигьечIолъи цIуниялъул органаздаса. Бищунго цIикIкIун ришватал росиги, коррупцияги буго коррупциягун ришватаздехун къеркьезеян пачалихъалъ тIад къарал идарабазда. Дида цере рукIараз санагIалъи гьабуна бугеб ахIвал-хIалалда ва рекъон хIалтIана жидеда сверухъ ругел чагIигун. Гьез кваназеги кванана гьел бутIрул. Жакъа дица цебе лъолеб буго цIияб масъала – сверухълъиялда рекъон хIалтIизе гуреб, жибго гьеб сверухълъи хисизабизе. БатIияб нух гьечIо Дагъистан хвасарлъиялъе» - ян Рамазан ГIабдулатIиповас республикаялъул парламенталдеги, халкъалдеги абуралдаса битIун кIиго лъагIел сверана. (2013 абилеб соналъул 8 абилеб сентябралда вищана гьев официалияб къагIидаялъ щуго сонил болжалалъе республикаялъул бетIерлъун).\nКIванищха ГIабдулатIиповасда гьеб сверухълъи хисизабизе абун жакъа суал кьуни, тIубанго цоял цоязе гIаксиял жавабал рачIина жамгIияталдаса. ТIоцересез абила, щиб хисараб жо, 80 проценталдасаги цIикIкIун нухмалъуда ругин МухIамадгIалица хъулухъ кьурал, гьес хьихьарал чагIиян. Гьеб ГIабдулатIиповасда якъинго бихьун батила гIурус театралда жинца МухIамадгIалида баркигун варххиялда тIадеги рахъун гьесие чIвалеб хъат сасизабизе кIолареб жиндир хIукуматалъухъ балагьун. Дедушка трибуналдеги, трибуналдаса тIад вуссунги инегIан кинабго парламентги, правительствоги гIодоб чIечIо. Гьеб буго хважаинасе гIурхъи гьечIеб ритIухълъи загьир гьабиялъул гIадаматлъун. Гьеб ахIвал-хIалалда «дун вачIана сверухълъи хисизабизе» абурал рагIаби дагьал санагIат гьечIого лъугьунел ругоян абила пессимистаз.\nХисизабуна ГIабдулатIиповас, анцI-анцI сонаца Дагъистаналъул халкъ ижараялъе росун гьезда зулму гьабулел гIангразда гудрал рана абулеги камилищха? Гьел мекъи ругинги кинха абилеб, 90 абилел соназул фиргIавнал цоял маххул хьуриялда нахъе, кIиабилел - улка тун къватIире, лъабабилел - цIех-рехалда гъоркь, ункъабилел - «мустахIикъаб хIалхьиялде» араб мехалда? Данде чIараца абила гьеб иш ГIабдулатIиповасул гурин, МВДялъулги, цIех-рехалъул комитеталъулги, прокуратураялъулгиян.\nСуал бачIунеб буго, ал ГIабдулатIипов вачIинегIан кир рукIарал? Марсалдайищ? Щибха кколеб бугеб нилъеца нухмалъулесе кьолеб къиматалъул? ЦУМалда аскIоб гIодобе бараб рищни-къулги, мекъи кьурал росдал магIишаталъул гранталги, ЦIунтIа районалда бухIараб росуги, Каспи ралъдалъа цIогьохъе кколеб ччугIаги, лъай гьечIел тохтурзабиги, чиновниказе нилъеца кьолеб, доз нилъехъа босулеб ришватги ГIабдулатIиповасул гIайиб рагIула. Гъов рагIула кинабго квешлъиялъе жавабияв чи, амма гьарурал лъикIал ишал ва гIадлу батIияз гьабураб рагIула. Кибха бугеб мантIикъ? (гIарабалъ логика абураб жо буго гьеб).\nНилъеца гIемераб жо хисизабизе бегьила нухмалъиялъулъ ва гIумруялъулъ. АнцI-анцI больницаби рала, нус-нус школал рагьила, къо гьоркьоб биччан министрал хисила, щибаб къоялъ рищиял тIоритIила, нухмалъиялъулъ ва тIалъиялда хиса-басиял гьарила, амма щивав чиясул гIаданиб нах хисичIого кинабгIаги хиси ва цебетIей Дагъистаналда лъугьине гьечIо. Щиб жо кколеб «гIаданиб нах хиси» абураб жо? Гьеб буго нилъер психология, пикру, дунял бихьи ва дунял биччIи хисизе ккей. Нилъеда рогьоги гьунарги, сурарабги берцинабги, битIарабги тIекъабги, Аллагьасул нухги, илбисалъул нухги батIа бахъизе лъай. Гьеб лъаларогойин ругел ал гIузраби.\nСон Расул ХIамзатовасул къотIнов поэзиялъул театралде унаго нухда ватарав цо гьудул кIариялда велъана гьебги щиб жоян. Гьеб буго цIакъ мухIканаб диагноз жакъасеб жамгIияталъе. Дица асда цIияб, Дагъистаналда цониги гьечIеб гIадаб берцинаб минаялда цере эхетарал Пушкинилгун ХIамзатовасул памятникалги, гьезие тIугьудул лъезе унел хъахIаб гурдалъ ругел ясалги рихьизаруна. Валагьана гьев ясал ругеб рахъалде, рихьичIо, гьел рихьизеги, букIаралъулгун бугелъул хIисаб гьабизеги бералги, гIаданиб нахги хIажалъула. Пайда щиб?...\nКIиго соналъ цебе, 2013 абилеб соналъул риидал гьадабго минаялда цее жийго жинцаго кьвагьарай анцIила анкьго сон барай ясалъул къаркъалаялъул хутIелал ракIарулел рукIана полициялъ къотIноса ва сверухъ ругел чинаридул гъутIбуздаса. Шагьаралда букIана хIалуцинги, къват-къватIазда биги, къаси къватIире рахине хIинкъараб хIалги. Дида цебе буго дой ясалъ жийго жинцаго кьвагьараб къоялъ «Миллат» газеталъе хъвараб макъала тIад бугеб казият, «Хвалил махI бахъараб МахIачил хъала, хъумур кинигин дихъ буго балагьун буго…» абурал мухъалги лъун. Гьеб кIиго сураталъул кинаб жакъа хIажат бугеб Дагъистаналъе абураб суалалъе жеги чIван къотIараб жаваб бачIунеб гьечIо.\nГаргадулел руго киналго, гьадинаб жойищила букIунеб, Цумалда аскIоб бугеб рищни-къул щайила бихьулареб ГIабдулатIиповасдаян, ХIамзатовасул къотIноса ракIарарал къаркъалабиги, гьеб хисун щвараб парахатаб гIумруги Москваялъул иш рагIула. Цебе нилъер тахшагьар Москва гурони Кабулгун Джелалабадищ букIараб абураб суал хутIулеб буго жаваб щоларого.


Мискинчиясе ханасул яс ячараб куц » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Детский уголок - БурутI » Мискинчиясе ханасул яс ячараб куц\nМискинчиясе ханасул яс ячараб куц\nДобавил(а): istina от 5-06-2015, 10:26\nЦо росулъ вукIун вуго хIат тун бечедав чи. Гьесул йикIун йиго цIакъ берцинай яс.\nГьелъухъ рокьи ккун буго цогидаб росулъ вукIарав, мискинлъиялъ рукъалда къоно гурони букIинчIев цо чиясул васасул. Гьезул бугеб жого букIун буго азбаралдаго хIебтIарал цо хIелекоги кIиго гIанкIуги. Инсуца гIемер гьаранила васасда нилъее ханас гьей ясги кьоларин, дуца гьел дурго хьулалги жалго тейин, нилъерго росулъа цо нилъедаго рекъарай гIадай яс ячеян. Васас гьеб кинго гIадахъ босулеб букIинчIила. Щибаб къоялъ гьев вачIунев вукIун вуго гьей яс йигеб росулъе, гордухъан яккунгIаги йихьилародаян. КъобакъинегIан гьелъухъ халккун, сардилъ рокъове тIадвуссунев вукIун вуго.\nГьедин гIемер мех бан буго. Кинго васасе гьей яс гьаризе чи витIизе эменги хIинкъун вуго, яс кьечIогунцин гуреб, кьейин абун аскIоре къаралъухъго, ханас гIакъуба кьун, инжит гьарилин жалгоян.\nЦо пуланаб къоялъ гьеб росулъе вачIун вуго цо гьардухъан, гъажалде хулжалги рехун. Гьев щун вуго гьав мискинчиясул кIалтIеги. Гьардухъанасе кьезе жоги букIинчIого, инсуца кквезе щвараб кIиябго гIанкIудал цояб кьун буго гьесие. Гьардухъанас гIанкIу гьеб лахIзаталъго биччан тун буго, мун дидасаги мискинав вихьулин абун. ГIодор чIун кIалъалел рукIаго, инсуца бицун буго бугеб ахIвал-хIал, вас вугин жиндир рокьуца унтарав, гьев сахлъилин хьулги гьечIин, ханас гьесие ясги кьелищинхаян кIалъан вуго. Гьардухъанас абун буго, жив инин гьев ханасда аскIове гьесул яс дур васасе гьаризеян. Мискинчиги тамашалъи гьабун хутIун вуго, мун гьаглъунищин, гьес мун рокъовеяли киса гурин, азбаралде къазецин толаревин, дудаго тIаде балагь цIагейин кIалъан вуго. Гурин, дун инин абун гьардухъан къватIиве вахъун вуго. Унаго нухда гьасда цо лъикI ретIел-хьит ретIарав чи дандчIван вуго, гьарун буго гьесда метер радаллъизегIан ретIел хисизе бегьиларищин. Гьевги разилъун, ретIун гьесул ретIелгун, ун вуго ханасухъе. Щванила гьардухъан ханасул кIалгIабахъе. Салам кьун гIодор чIанила, щиб дур мурадан цIеханила. Гьардухъанас абунила жив вугин пуланав ханас витIарав чи дур ясги йихьун, дир гьелда ракIги разилъани, гьес жиндирго васасе кьезе дуда гьареян абун. Васги вугин гьесул нахулъ лъедолев гIадав, тIад дунялалда тункулев гIадав, цо щунусго гIиги бугони, цо 50 чу-хьваниги бугони, гьелдего бачIараб гIака-бечеги ва цогидабги бугони, лъикIал хъахIал рукъзалги ругони, гьездаго рекъараб къайи-цIаги жаниб бугони, нилъер лъималазул гIумрудул иш квеш ккеларилан кIалъанила. Ханас ахIун ячIарай яс гьардухъанасе рекIее гIунила. Ячун лъикIин жидер ханасул васасе гьайин разилъанила. Ханас ясги кьунила, гьейги ячун, цадахъ ханас кьураб бечелъигун, къайи-матахIгун гьардухъанги анила.\nЦо лъагIалил кIал цоцаде сверараб гIадаб мехалъ, гьав ханасда ракIалде кканила жиндирго ясалъул ахIвал-хIал щибдай бугоян гьезухъе ваккизе ине. Вилълъанила, щванила гьазухъе. РакьалдагIаги гIи, хьвани букIараб бакIцинги гьечIила, лъикI цIад бани биххулеб гIадаб, нахъа хIубал чIван риххичIого чIезарурал къадазул бокь лъаларила, рукъ лъаларила - цо минаги бугила, азбаралъур цо хIелекоги кIиго гIанкIуги гуреб жоги гьечIила, кIиго микки гIадин, рагьдаги гIодорчIун гьасул ясги гьелъул росги ратанила.\nКвешго ццин бахъарав ханас ахIун вачIанила яс гьаризе гьасда аскIове вачIун вукIарав гьардухъан. ТIаде вортун гьев чIвачIого теларин лъугьанила, дуца жив махсароде щай ккураван семанила.\n- Дица мун гуккичIо, - ян абунила гьардухъанас, - дида кинабгIаги гIайибги гьечIо. Дица дуда абуна бугониян, ракIалдеги ккун букIана мун рахIму бугев гIакъилав чиги вугелъул, дица абурабщинаб жо дуца кьелебин цIияб хъизаналъеян. Гьабизе жо тIагIарав хан ургъанила, росасдаса ятIа гьаюн жиндирго яс рокъое ячинеги бокьун букIинчIила. ХIукму гьабунила, гьардухъанасулалдасаги гIодобегIанаб жиндирго гIакълу-лъайги гIадамаздаса бахчун, ясалъеги гьелъул росасеги гьардухъанас рикIкIарабщинаб бечелъиги кьезе, гьезие лъикIал хъулбиги разе.\nГазета №: 21, от 5.06.2015 Месяц выхода номера газеты. Например января Год выхода номера газеты. Например 2012г.\nХанасе раса гьабурав устарИманалъ загIиплъарав заманалъ пакъирлъанаМискинчиги ханасул васгиРузМеседил цер


Башар Асадица лъазабуна жив диалогалде хIадурав вугин\nСириялъул президент Башар Асадица лъазабуна, жив разияв вугин улкаялда гражданияб рагъалъе ахир лъезе рес кьолеб бокьараб политикияб диалогалдейин.\nТелевидениялдаса кIалъалаго, Асад гьединго мукIурлъана яргъид гIуцIарал къуватазде данде къеркьолеб мехалда Сириялъул чанго провинциялъул контролалдаса махIрумлъун вукIиналда.\nПрезидентас лъазабуна, пачалихъалъул армиялъул къуват гIолеб бугин халкъ цIуниялъейин, амма гIадамазул дефицит загьирлъулеб бугин. Гьелъие гIоло нухмалъиялъ рагъул къуватазде ахIизе кканин пачалихъалъул контролалда гъоркь ругел провинцияздаса централияб хIукумуталда божилъи загьир гьабулел гIадамалин.\nБританиялда бугеб Сириялъул инсанасул ихтиярал цIунулеб гIуцIиялъул хIисабалда рекъон, гражданияб рагъ байбихьаралдаса нахъе Сириялъул рагъул къуватазул къадар 350 азарго чиясдаса дагьлъун буго 200 азарго чиясде щвезегIан.\nСириялъул ммиллияб армиялде гъорлъе рачIунел гIадамазул къадар цIикIкIинабиялъул хьулалгун Башар Асадица шамат къоялда лъазабуна амнистия рагъулаб хъалухъ тIубазабиялъул къанун хвезабурал гIолохъабазе.


Гьалмагъасул хIакъалъулъ калам\nИ. Ибрагьимов: «Унтарасухъа жо босулев чи ....\nИманалъул ракIги цIурав, инсанасул мурадги тIубазе хIадурав инсан\nРукIуна гIадамал, бидул гIагарлъи гьечIониги, рекIее гIагарлъарал, бищунго божарал чагIилъун лъугьарал. Гьезулгун гIакълу дандбазеги, ургъел бикьизеги бигьаго букIин гуребги, гьезухъа щола нилъее гIумруялъе хIажатал дарсалги, хIажалъи ккаралъуб кверчIвайги. Гьединав чилъун дие лъугьун вукIана медицинаялъул хIалтIуда жинца киналниги болъодул хIокIал нахъа тарав, анцIила лъабгониги соналъ Дагъистаналъул сахлъицIуниялъул министрлъунги хIалтIарав, хадусеб къоло кIиго соналъ республикаялъул медицинаялъул централъе нухмалъиги гьабурав Ибрагьимов Ибрагьим-хIажи. Гьесулгун лъай-хъвай ккана 2000 соналда. «Ас-салам» газеталъул редакторлъун вукIарав МухIамад ГIабдурахIмановгун цадахъ ниж ун рукIана госпиталалда вегарав божарав чиясухъе щвезе. Гьениб гIадлу-низам гьабулев чияс унтарасухъе ине изну кьезегIан ниж жанахIалъур гIодор чIун рукIана. Циндаго бер речIчIана хъахIаб халгIат ретIарав, ригь арав тохтурасда. Гьев аскIове гIагарлъулаго, МухIамад тIадеги вахъун, гьесда данде ана ва, квералги росун, гьикъа-бакъарана. Дида бичIчIана МухIамадги тохтурги цого росулъа, Шамил районалъул ТIидиса рукIин. Хадуб МухIамадица нижер лъай-хъвайги гьабуна. Гьевги ватана рагIун гурони вихьун вукIинчIев Ибрагьимов Ибрагьим.\nГьеб лъай-хъвай дагь-дагьккун ракIал журараб гьудуллъи-гьуинлъиялде сверана. Гьелдаса нахъе араб къогогIан соналда жаниб щибаб дандчIваялда дие рагьана гьесул инсанлъиялъулги, тохтурлъиялъулги, нухмалъулесулги цIи-цIиял рахъал.\nРехселин ракIалде рачIарал цо-цо мисалал. Мунагьал чураяв Расул ХIамзатов гьеб централда вегараб мех букIана доб. Ибрагьим-хIажихъе вачIана республикаялъул кIудияб хъулухъалда вугев кIиго хIаким ва гьез абуна кIалтIа вугев чияс ниж Расулихъе риччалел гьечIин, риччазарейин. «Гьес битIун гьабулеб бугоха. Ункъо тIубаралдаса анлъго тIубазегIан гурони нижер анир унтаразухъе гIадамал риччаларо. Генераласеги солдатасеги закон цого букIуна. Кинха дица дир хIалтIухъанасда гьеб закон хвезабеян абилеб», - ан абуна гьезда Ибрагьим-хIажица. Цо къоялъ Ибрагьим-хIажихъе вачIана ункъойилъе сонал рахарав чи, гьенив вегизе бокьун бугинги абун. Кьеха направлениейин абидал, гьеб кодоб батичIо. Паспортги полисги кьехаян абидал, гьелги кIочон ратана дов чиясда. ЧIумалгIаги гьечIищ духъилан абуна нахъеги централъул нухмалъулес. ЧIумал ругинги абун, чвантиниса рахъун рачIана херас. Гьеб мехалъ гьесул унтуе дандекколеб отделениялъул заведующаяги ахIун, Ибрагьимица абуна гьелда, чIумал тун батIияб документ кодоб гьечIев гьав пациент вегизавеян. ГьедигIанги бокьулароан Ибрагьимие вегизе вачIарав чи нахъчIвазе.\nГьеб централда регун рукIаразда лъалеб букIун батила гьениб конфетазул коробкацин унтаразухъа тохтурас босулареблъи. Гьеб цIакъго-цIакъ гьукъунги букIана Ибрагьимица. Гьес гIемер такрар гьабулаан, унтарасухъа жо босулев чи такъсирчи вугилан. Амма, магIарулаз абухъе, гьацIулъ хIеги, хIанилъ расги камилищ, Ибрагьим-хIажида лъан буго цо тохтурас унтарасухъа 1000 гъуруш босараблъи.АхIун тохтургун гьикъидал, гьев мукIурлъун вуго унтарас хIалгьабун жиндир халгIаталъул чвантиниб къазабунин гьеб гIарацилан, кигIан жинца яхI бахъаниги, нахъе босизабизе кIвечIилан. Гьел маргьабаз мун вацIцIалъуларин, дуда ришваталъул махIчIван бугиланги абун, Ибрагьимица гьев тохтур хIалтIудаса нахъе витIун вуго.\n2013 соналда гьесул вас Танка ДРялъул сахлъицIуниялъул министрлъун тIамураб мехалда, дицаги инсуда васасе щвараб тIадегIанаб хъулухъ баркана. Ибрагьимица абуна баркизегIан цIакъ дун разияб жо гьеб гурилан. Ва тIадеги жубана:\n- Москваялдаса дихъе кIалъан вачIана Танка ва абуна ГIабдулатIиповас абулеб бугин сахлъицIуниялъул министрлъун хIалтIизе жинда цадахъ МахIачхъалаялде вилълъаян, щибдай гьабилаян. Дица гьесда абуна дур бугин лъикIаб хIалтIиги, 51 сонги, мунго ургъеян. Эмен хIисабалда босаниги, тохтур хIисабалда босаниги, дида гьикъулеб бугони, дица вачIунгеян абилин. Дагъистаналда медицинаялъулги лъабго процентги хутIараб жо гьечIин. Дуда гьеб рукIалиде бачине кIвейги щакаб бугин. Мун гьенив алжаналда гIадин вугин, гьаниб дуда жужахI батизе бугин. Гьев дир гIакълуялъухъ гIенеккичIо. Гьанже жиндиего бокьараб гьабеха, - ян лъугIизабуна Ибрагьим-хIажица.\nРабигIул авал моцI бачIанщинахъе Ибрагьим-хIажияс больницаялда мавлид гьабулаан. Гьелъие гьарулел харжалги жинцаго тIаде росулаан. ИчIабилеб маялъул хIурматалда, госпиталалда ветераназе концерт гIуцIани киндай букIинаян абуна дица цо нухалъ гьесда. Дир пикруялдаги разилъун, гьес абуна лъикIаб букIинилан. Ва тIадеги жубана: «Унтаразул 50 проценталъе дару-сабаб хIажалъулеб батани, 50 проценталъе дарулъула рохелги, ихтилат-кепги, кечI-бакъанги», - ян.\nГьединал мисалал жеги гIемер рачине бегьула. Кин батаниги, гьев вукIана Аллагьги ккурав, иманалъул ракIги цIурав, гIадамасул мурадги тIубазеги хIадурав инсан. ГIумруялъул ахирал соназдаги гьес хIаракат бахъана больницаялда тIадеги анлъго тIалаялъул цIияб корпус базеги. Гьединал лъикIал ишаз халкъалда гьоркьоб цIарги инабун букIана гьесул. Аллагьасда цеве вахъараб къоялъги жинца гьабунщинаб лъикIлъиялъул баракат щолевлъун, алжан насибавлъун ватаги гьев.\nПрочитано 613 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 15 апреля 2019 12:53\nДругие материалы в этой категории: « Гьалмагъасул хIакъалъулъ рагIи\tРакьалда лъалкIал »


«ГIиракъалъул ва Леванталъул исламияб пачалихъалъ» ГIиракъалда ва Сириялда рахъарал (багIараб) ва рахъизе къасд гьабулел ракьал.\nРадикалиял бусурбабазул некIогоялдаса анищ букIун буго ГIагараб Машрикъалда халифат цIигIуцIизизе.\nЩибха кколеб халифатилан абураб суалалъе гьадинаб жаваб кьолеб буго нижер радиоялъул мухбираз. Халифат гьеб кколин МухIаммад аварагасда хадуб бусурбабаз бараб пачалихъ.\nХалиф кколаан гьесул ирсилавлъун ва бусурбабазул рухIиявгун политикияв цевехъанлъун. Тарихалда тIоцебесеб халифат ай – «Рашидун» – гIуцIун букIана 632 соналда ва 661 соналде швезегIан гьелъие нухмалъи гьабулаан Ункъго РитIухъав Халифас – Абу Бакрица, ГIумарица, ГIусманица ва ГIалица.\nГьездаса хадуб батIи-батIиял династияз бусурбабазе нух малъулеб букIана. Масала Уммаядазул (661-750 соназда) ва ГIаббасидазул (750-1258 соназда). Монголаз ханлъи гьабизе байбихьун хадусала гьеб гьоркьоса къотIун букIана.\n1453 соналда турказ гIуцIана цIияб халифат. 1924 соналда гьениб букIараб пачалихъияб хиса-свериялъул хIасилалда тIалъиялде вачIарав турказул тIоцевесев президент МустIапа Кемаль Ататюркица халифат нахъе бахъун, Туркиялъул республика лъазабуна.\nЛондоналда бугеб Къиралияб колледжалда ислам лъазабулев доктор Карол Керстеница абулеб буго, халифат шиитазе гуреб - суннитазе хасиятаб политикияб нух бугин.\nШиитазул пикруялда бусурбабазул церехъабилъун рукIине кколин МухIамад-аварагасул дурц ва цого мехалъ вацIгьал ГIалил наслудул чагIи. Амма суннитазул хIисабалда цевехъан бусурбабазул умматалъ вищизе кколин.\nКэрол Керстен: «Шиитаз, байбихьудасанго ГIалида халифилан абулеб букIинчIо, гьез гьесда имамилан абулаан. Гьелдалъун имамзабазул силсилаги къабул гьабуна гьез».\nАмма суннитаздаги гьоркьоб цо гуреб нухалъ дагIба ккун букIана гьеб ишкалалда сверухъ. Халифасул цIаралъе мустIахIикълъизе жиндир заманалда къец гьабулаан Испаниялдаги Мисиралдаги.\nГIемерал аналитиказул пикруялда ГIиракъалъул ва Сириялъул ракьазда цIияб халифат лъазаби гьеб бугин ГIиракъалъул кIудияб территория кодобе босараб «ГIиракъалъул ва Леванталъул исламияб пачалихъ» абулеб багъа-бачариялъул рагъухъабаз жидее щвараб икъбал ва бергьенлъи къанунияблъун бихьизабизе гьабулеб къасд.\nКерстеница абулеб буго гьединаб алтернатиявияб исламияб системаялъ ГIагараб Машрикъалда ругел гIурхъаби мухIканал гуреллъун гьаризе бегьулин.\nКарол Керстен: «Халифат лъазабулаго, гъозие бокьун буго гьеб территориялда тIад жидерго контроль тIад чIезабизе гьелъие къанунияб статус кьун. Ва гьеб политикияб къагIида халкъаздагьоркьосеб системаялда хIалтIулеб миллияб пачалихъалъул моделялда тIубанго батIияб буго».\nХалифат лъазабизе гьабураб къасдалъ кIудияб асар гьабизе бегьулин жигьад бачулезе, хасго Аль-КъагIида гIуцIиялъул букIинеселъе. Сириялда гьеб гIуцIиялда ва Аль-КъагIидаялда гьоркьоб багъарараб дагIбадул хIасилалда Аль-КъагIидаялъ «ГIиракъалъул ва Леванталъул исламияб пачалихъалдаса» инкар гьабун бугоан.\nАль-КъагIидаялъ гIемерал соназда жаниб нухмалъи гьабулаан жигьадистазул багъа-бачариялъе. Амма гьелда гьабизе кIвечIел ишал гьабизе кIвана «ГIиракъалъул ва Леванталъул исламияб пачалихъалъул» рагъухъабазда - ГIагараб Машрикъалда гIемерал ракьал рахъун.\nХалифат лъазаби гьеб гьединго кколин ГIараб улкабазе, тIоцебесеб иргаялда – СагIудиязул ГIарабиялде данде гьабулеб ишлъун, ян абулеб буго Керстеница.\nКарол Керстен: «ГIиракъалъул ва Леванталъул исламияб пачалихъ» гIадал гIуцIабазе СагIудиязул ГIарабиялъ квербакъи гьабулеб бугониги – халифат лъазаби лъикIаб ишлъун гьелъ рикIкIине гьечIо, щай гурелъул Макка-Мадина цIунулевлъун рикIкIунев СагIудиязул къираласде данде гьабураб хIукму гьеб букIиналъул».\nФруд Бежанил макъалаялдаса, RFE/RL


ЗАМАНА - Дагъиста багьа бакIахъибси\nАвтор Аминат ГIябдулманапова, Дагъиста халкьла поэтесса\n17 сентября, 2020. Четверг 09:39\nХалкьлизиб бурули бирар: «Балга чуйна тикрарбаралра, илала мягIна бетихъуси ахIен». Наб бурес дигулра, нушала машгьурси, сунела саркъибти, мурхьси мягIнали дицIибти произведениебачибли Россиялизибра дурала улкназибра Дагъиста багьа бакIахъибси, Дагъиста халкьла писатель ГIяхIмадхан Абу-Бакарличила.\nИлала чевяхIдешличила буриб чумра мугIяллимли, литератураведунани, критикунани ва писательтани. Нушаб ва чеалкIутас произведениебала давлачебси хазна батур. Илала произведениеби хIясибли 13 кинофильмаби дарнира халаси сархибдеш саби Дагъиста культурализиб.\nБучIантани ва ГIяхIмадха произведениеби руркъянтани гIяхIил бала, дарган мезличил ва урус мезличил, илкьяйдали дурала улкнала мезаначилра илини сецад жузи дуракаибал. Ил сай «Варъала шурми» бикIуси трилогияла, «Даргала рурсби», «ДяхIила адамти», «ЦIуба сайгак» ва цархIилти машгьурти произведениебала авторра. ГIяхIцад очеркуни делкIун гIядатла адамтачила, бузерила зяхIматчибачила. Авторли мурталра ванза мяхIкамбарахъес инсаният жибирулири. Илала белкIани-ургар камли ахIен художествола-публицистикала журалара. ГI.Абу-Бакарли сунела произведениебазиб имцIаливан миллатуни-ургабси уржибдешла тема ахъбурцули вири.\nДелкIунти сар далуйти,\nБегIлара дурхъал далай\nСаб дила кьацIличила».\nИлини нушаб гIелар датур хабурти, рагъамти ва гIяхIцад назмурти. Адамтас, арагIеб инсаниятлис гIяхIти гIямру дулгули, гIяхIдешуницун дирули, хIерирусири ил. Жагьил лукIанти сай-алав жибирули, гIевугьули, литературализи гьундури гьаргдирули ва бягIуси гьунчи илди гьуниббалтули, калунсири. Чумра поэтлис кумекбариб М.Горькийла уличилси литературала институтлизи каберхахъес. Илала сахаватси някъли някъ буцили, илди арбикутири ила. Лебал гьаннара илини кумек гIеббаахъибти, илдазирад сарра нура.\nСай акIусби ГIярбукIла шиличила, шантачила гIяхIти белкIани датур илини нушаб. Шилизиб леб ГIяхIмадхайс хасбарибси музейра. Илар гьаладихьили сари илала дахъал жузи, някъла белкIани, таманхIедарибти белкIани, суратуни, сай узули ва пайдаладирули калунти ваяхI ва цархIилти секIал. Баркалла биаб ГIярбукIла пергер халкьлис, чула дурхъаси писатель хъумхIертахъес дакIудирути къайгънас. ГIяхIмадхайчила делкIести дила гIяхIцад пикруми лер, амма иш гьакIлизир бегIлара дигусигъуна анцIбукьличир тIашрилзас.\nГIярбукIантала ва Дахадаевла районна бекI Жаруллагь Рабадановла къайгъначил ГIяхIмадхан Абу-Бакарла у бедиб ГIярбукIла шила ца анхълис (сквер), къатIлис. Илаб халаси байрам дураберкIиб. Шила бекI ГIябдусамад Куртаевла ва гIялим, писатель СягIид Ниналаловла икьайчил ил шадлихъ лебгIеб разисили, хъумхIертесили бетаур.\nШила клубла гьалабси майдайчи гIяхIцад шанти бакIиб. Чуласун жагати палтарли бегIбиубти рурсби, бучIанти цалабикиб.\nГIяхIмадхан Абу-Бакарла ва гIярбукIла культурализи халаси пай кабихьибти цархIилталара хIурматла уркьли клубла бяхIлизи даршилри. Илаб митингра дураберкIиб. Ил абхьиб районна бекI Ж.ГIямаровли. Илини машгьурси писательличила сунела пикруми дуриб.\nШадлихъличи бакIилри бахъал гIяхIлира: ДГУ-ла ректор МуртазагIяли Рабаданов, ДР-ла писательтала Союзла председатель МяхIяммад ГIяхIмадов (ГIяхIмадхайчил тянишси), филологияла гIилмуртала доктор Муса БяхIяммадов, машгьурси поэтесса ва журналист Аминат ГIябдурашидова, драматург Раисат Ибрагьимова ва цархIилти. Илдазивад гьарилли сай-вегIти пикруми дуриб.\nНабра ил шадлихъличир жигарла бутIакьяндеш дарес имканбакIиб. Лебилра цалабикибтала гьалаб нуни ГIяхIмадхан Абу-Бакарлис хасбарибси, сагаси назму белчIунра.\nПисательличила ванати дугьби дурули, ярга-яргали гъайбухъун гIярбукIантира: С.Ниналалов, М.ГIяхIмадов, ГI.Куртаев. Библиотекала заведующая ва музейла директор З.Канаевани нушала машгьурси писатель ГI.Абу-Бакарла жузи, суратуни, белкIани столличи жагали тIинтIдарилри, гьарил секIал лебтанилра чедаэсли.\nРайонна культурала ансамбльла бутIакьянчибани музыка дяхъиб, далуйти делчIун. Школала дурхIнанира ГIяхIмадха ва илис делкIунти назмурти зайдухъахъун.\nГIярбукIла сахаватти халкьли бакIибти гIяхIлас гIяхIти гIяхIялдеш дариб.\nИлгъуна байрам бетаахъурси нушала пагьмучевси, лебтасалра дигахъуси, нушачил варх хIейалра, ил ца минутлисалра хъумхIертуси, дунъяличив машгьурси писатель ГIяхIмадхан Абу-Бакар сай.\nНу поэт сарливан, бахъалгъунти набзи хьарбикIули бирар, ГIяхIмадхайс мурт памятник тIашбалтуси или. Ну рирхулра, челябкьлализиб илгъуна чевяхIси адамлис, пергер писательлис памятникра тIашбалтниличи. Лерилра цадиубли, халкьла ил мурад бетерхахъес, хIяжатси хIекьра бучес къайгъибирехIе. Дунъяличиб илцадра культурала, литературала давла гIелаб батурсилис нушани хIедирутирав илгъуна барес? Даширая дарганти, лерилра цадирехIе.\nБаркалла багьахъес дигулра ил байрам дураберкIибтас ва илала у ахъбуцибтас, писательла хIурматбарили, чеалкIутази ил хъумхIертахъес къайгъибирутас.\nДагъиста дурхъал багьа\nХIела чевяхIдеш бурес\nЧумра далай делкIунра.\nХIела пагьмуртас кьимат\nХIела кьадри ва кьимат\nАхIенри хIу гIядатла,\nГъабзари гIяхI хабарла,\nХIебулъан хIела ура.\nХIела у бурибихIир\nНу пахрули рирцIулра,\nХIу лебил гIяламлара.\n08:35, 14 октября 2020, 3442