МагIарул вакилзабазул дандеруссиналда кIалъай » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nАвар мацIалъул мугIалимзабазул цолъиялъул рахъалдасан рахъалдасан ракI-ракIалъ баркула нужеда Халкъазда гьоркьосеб рахьдал мацIалъул къо. Бищунго жакъа рохизе ккараб жо буго, нилъеда нилъер мацIалъул кIвар бичIчIизехъин букIин. Гуронани, гьавгощинав чи жакъа гьаниве вакIарилароан.\nКинха нилъ ругел магIарулал? Кин бугеб магIарул мацI? Нилъер кIудияв шагIирасул цо кочIолъ буго:\n…Кин ругел нуж бихьинал?\nЧIужу лъикIал лъикI руго,\nЧIужу квешал квеш руго – ян.\nГьединабго ахIвал-хIал буго нилъер магIарул мацIалъулги. ХIакимзаби, лъикIал, ай, мацIалъулги миллаталъулги бичIчIи бугел, ВатIан бокьулел чагIи ругони, лъикI буго, гьечIони – квеш буго.\nГьеле гьеб хIужаялъ тIамуна дун гьадинаб пикруялде. ХIукуматалъул кьури гьечIеб политика гьеб букIарабани, киса-кибего квеш букIинаан. ХIукуматалъ нужее бокьани цIунеха нужерго мацIан, ихтияр нилъехъего кьун буго, нилъер гIемерисел хIакимзаби, лъие къваригIараб жо гьеб мацIилан, магIарул росабалъги рукIун лазаталда гIурус мацI бицунел руго. Россиялъул ва Дагъистаналъул Аслияб законалда хъван буго нилъер ихтияр бугила, нилъее бокьани, нилъерго мацI цIунизеги, лъазабизеги, лъималазда малъизеги, школазда киналго дарсал нилъерго мацIалда рачинегицин.\nАмма, гьаб дунялалда цохIо нилъерго мацIги лъазабун тIубалареблъиги бичIчIун, доб ЕГЭ кьечIони, росу тун къватIирехун рахъун пайда гьечIеблъиги бичIчIун, нилъеца кIвараб гьабулеб буго, лъидасаниги нахъе ккечIеб лъай-гIакълуялъул лъимал къватIире риччазе.\nНилъерго мацIги кIочон тун гуроха. Нилъерго мацIги кIочани, миллатги билани, жив щив, киса вачIарав, ва киве унев чивалиги лъалеб гьечIони, кепкил мупагIат гьечIо гьесул лъаялъулги, лъарал мацIазулги. ГIакълу гьечIев чиясухъ лъай буго, чIвадарухъанасухъ ярагъ гIадаб жо. ГIакълу бугев чияс киданиги кIочене биччаларо жиндир умумузул мацIги, цIарги, тарихги, адабиятги, маданиятги. Гьеб гьесда цадахъ букIуна кидаго. Лъималазда гьеб бичIчIуларо, амма кIудияз малъун бугони, къваригIараб мехалъ нахърател гIадин батула. КIудияздаги гIакълу гьечIони щиб гьабилебилан бугоха суал.\nКигIан захIматаб суал цебе лъун бугониги, гьелъул жавабияв щивалиги лъалеб бугони, лъидаса хIасил тIалаб гьабилебалиги лъалеб бугони, гьеб суал рагIалде бахъинабизе бигьалъула.\nГьабсагIат нилъер Дагъистаналъул миллатазул ва мацIазул къисмат кодосел чагIи руго бакIазул администрациялъул бутIрул (школазул учредителал хIисабалда), лъайкьеялъул отделазул нухмалъулел ва директорзаби. Гьезухъ буго кверщелги, гьезда тIад буго жавабчилъиги.\nНилъее къваригIун буго школазда гьабсагIат бугеб даражаялданиги рахьдал мацIалъул дарсал цIунизе. ГьабсагIат росдал школазда 5 сагIат, шагьаразул школазда 3 сагIат кьун буго анкьие рахьдал мацIалъе ва адабияталъе. Росдал школайин абураб жоги хутIунго гьечIин абизе бегьула. Киналниги бацIцIадаб магIарулазул районаздаги школал шагьаразул школазда гIадин, тIоцебесеб классалдасаго гIурус мацIалда киналго дарсал кьолеб къагIидаялде рачун руго. МагIарул мацI буго цохIо предмет хIисабалда. Гьединги гьеб теларин лъугьаралги руго.\nГьанже федералияб пачалихъияб стандарталда рекъон, цIалул план тIаса бищизеги ихтияр кьун буго лъайкьеялъул идарабазул (образовательные организации) директорзабазухъе. Рахьдал мацIалъул мугIалимзабазда абулеб буго, директорасул ихтияралда цIалул план бугони, нужер хьул лъезе бакI гьечIин, хIалтIи балагьейилан. Гьелдалъун лъугIанаха миллаталъул иш. ГIадада абулеб жо гуро гьеб. Рихьунха директорзабиги, гьезул рахьдал мацIалде бугеб бербалагьиги. Дида килщазда рикIкIине кIола нилъер мацIалъул тIалабги гьабулел, мугIалимзабазе шартIалги чIезарулел, жидеда кIванщинаб лъималазда авар мацI малъизеги гьабулел директорзаби.\nБищунго бичIчIизе кIолареб жо буго, щай рахьдал мацIалде данде нилъго рагъулелали. Нилъерго букIунищ? МагIарулазул гIажаибаб хасият: нилъго нилъедаго данде рагъулел, нилъго тIад кIусараб гIаркьел хъухъалеб, нилъерабго рихун чияр бокьулеб…\nУмумуз малъизе кколин лъималазда рахьдал мацI, гьез малъейин тезеги бегьилаан. Гьезулги киназулго гьечIелъул гьеб щай къваригIунебали бичIчIизе гIураб гIакълу. Гьездаги бичIчIулеб гьечIелъул щай миллатги мацIги къваригIунебалиги, щай мацI цIунизе кколебалиги. Гьезулгунги гьабизе ккола кIудияб бичIчIикьеялъул хIалтIи.\nГъоб ФГОСила, гьабила, добила жалги рицун, тIахьал лъималазда кодоса рахъиги, тIахьалго гьечIел дарсалги кьечIониги бегьилин, яризареян абизе кумекалъе ургъараб жо буго нилъер нухмалъулез. БукIинчIебани, ракI унтарал чагIи рукIаралани, доб Татарстаналда гIадин, республикаялъул БетIерги, депутаталги рахъинаан, жидер гьел гурони тIахьалги гьечIин, ФГОСилан хъвараздаги хъвачIездаги хисараб жоги гьечIин, цIиял тIахьал тIаде щвезегIан квер хъвагейин жидер тIахьаздайилан абизе. АбичIо. КIудияб баркала буго, рагIичIеб ххвел гьабун гьеб хабарги тарал бихьичIеб ххвел гьабун тIасан рачIунел кагъталги тарал районазул лъайкьеялъул нухмалъулезе ва директорзабазе. Гьединалги руго нилъер, дагьал ругониги.\nАмма, гIемерисез, доб Совет хIукуматалъул заманаялъ гIараб тIахьал гIадин, ракIарун ана тIахьал лъималазухъа (рухIун ратичIони, гьелъухъги баркала). Законалде данде кколел тIахьал гьечIолъи цIалдохъабазул гIайибищ, мугIалимзабазул гIайибищ? Щай гьезие тамихI гьабураб?\nГьеб буго гьелъулги долъулги тIалабги ургъелги гьабизе тарал республикаялъул хIакимзабазул гIайиб. Щугоги анцIгоги соналдасан щиб къваригIине бугебали ва сундул ургъел жиндир заманалда гьабизе кколебали лъазе ккелароанищ гьезда. Гьанже прокуратураялъ Федералияб сияхIалда гьечIел тIахьал школазда тогеян абурабгойищ азда ракIалде щвараб тIахьал рахъизе кколеллъи?\nРахьдал мацIазул тIахьал хутIизегIан, цойгидал предметазул тIахьал руго федералияб переченалде жанире аралги инчIелги анцI-анцI батIиял. Цоял нахъе росани дол хисизе цогиял кигIанги руго. Нилъер гьечIо цохIо гурони тIехь. Гьелги некIого басралъарал, цо-кIиго жо гурони классалда гьечIел. Гьелеха нилъер республикаялда данде рагъ гьабизе батараб бакI. Гьеле Закон хвезабун батараб бакI. Гьебги, классалъул журналалда рахьдал мацIалда хъвай-хъвагIай гьабигIанги кIудияб такъсир гьечIо нилъер республикаялда.\nГIурус мацIалъул учитель вукIа, математикаялъул вукIа, фикизаялъул вукIа, авар мацIалъул вукIа, гьез цIалдохъабазе кьезе кколеб лъаялъул тIалабал цого руго. ТIаде ралагьизе рачIараз цого тIадегIанал хIасилалги руго тIалаб гьабулел. Рахьдал мацIалъул учителасухъ цойгидалъул бицинчIони, цIалул тIехьгицин гьечIо кодоб. Нужер бетIерчIахъаял тIадчагIи, хIасил тIалаб гьабизе ккани, кинал шартIал нужеца чIезарун ругел рахьдал мацIалъул мугIалимасе хIалтIизе? ХIасилаплги нилъер кигIанги лъикIал гуро. Школазе рейтингал рахинарулел чагIиги рахьдал мацIалъул мугIалимзаби, бакIал колел чагIиги гьел, бергьенлъабиги гьезухъ. ТIокIаб жо бицинчIони, нилъер руго Россиялдаго бищун лъикIав учитель конкурсалда бергьенлъи босарал лъабго магIарул мугIалим: Гулишат ГIабдусаламова, Сарат МухIумаева ва Зарият Базаева.\nЛъайкьеялъул процессалда жанив вуго кIиго аслияв чи– цIалдохъан ва мугIалим. Лъабабилеб аслияб шартI – цIалул тIехь. МугIалимасеги цIалдохъанасеги шартIал чIезаригIан кIудияб жавабияб хIалтIи я завучасул, я директорасул, я лъайкьеялъул начальникасул, я министрасул гьечIо. Гьел руго цIалдохъанасулги, мугIалимасулги хIалтIуе кумекчагIи. Бугищха кумек?\nНилъер гIадинаб гIемерал миллатал ракIарараб республикаялда лъайкьеялъул Министерствоялда жаниб Методикияб центр букIине кколаан, добайин абуни цониги рахьдал мацIазда ракI унтарав чицин гьечIо.\nГьабсагIат кинаб хIалтIуде хIаким тIамулев вугониги бищун цебе букIине ккола ВатIан бокьулев чи вугищ гьечIищ суал. Гьединав чияс киданиги жиндирго халкъ бакIарараб бакIалда чияр мацI бицунаро, киданиги жиндир миллаталъе ва ВатIаналъе зарал кколеб хIукмуги гьабуларо.\nБачIунеб сентябралъ нилъер школазда рахьдал мацIазул бугеб ахIвал-хIалалъухъ ралагьун бичIчIила нилъеда кинаб районалда, шагьаралда, росулъ гьел патриотал ругелали.\nДир суал буго магIарул миллаталъул вакилзабазул дандеруссиналъе. Гьале нилъеда цере руго хIакимзаби лъай кьеялъул отделазул нухмалъулел, районазул, шагьаразул бутIрул. Учредителал хIисабалда гьезухъ руго школазул ихтиярал. Щиб гьабизе кIолеб гьаб жамагIаталда гьез буюрухъ кьунани рахьдал мацIазул дарсал дагьлъизаризе, хIата тIагIинаризегицин? Щиб гьабизе кIолеб директорзабаз цIалул планалдаса авар мацI нахъе рехани? (Гьезни гьеб педсоветалъулги, эбел-инсул комитеталъулги хIукмабиги кьочIое росун гурони гьабизе бегьуларо. Гьелги цIакъ хIакимзабазул кIалдире ралагьарал чагIи рукIуна). Нилъер цохIо хьул буго гьезул ВатIаналде бугеб рокьиялде ва бичIчIиялде ва Дагъистаналъул лъайкьеялъул хIакъалъулъ Законалда бугеб, рахьдал мацIалъул ва адабияталъул дарсал чара гьечIого кьезе кколезда гъорлъе унилан хъвараб статьяялде.\nБищунго авар мацIалъул къисматалда ракI унтараб лахIзаталда нилъер Сарат МухIумаевалъ хъвана:\nРасул, доб таманча гьанже дихъе кье!,\nКьурда тIаде яхун кьвагьизе дица - йилан.\nТалихI кьеял магIарулал, бахъизабуге руччабазда ярагъ къватIибе!


Исламская страница | Сайт села Арадерих\nАвтор admin, 07 Дек 2011 • 19:40 • 1988 просмотров Ваш отзыв\nКЪУРАН (АУДИО) МИШАРИ РАШИД\nШИБАВ БУСУРБАН ЧИЯСДА ЛЪАЗЕ ТIАДАЛ ЖАВАБАЛ\n1.Мун бусурман чи вугищ? – АльхIамдулиллагь.\n2.Дун дуда щакав вуго. – Шагьадат дир нугI буго.\nАшгьаду аллаилагьа иллалагь ва ашгьаду анна МухIаммадан расулуллагь.\n3.Дур БетIергьан щив? – Кинабго жо жинца бижарав Аллагь.\n4.Дур Авараг щив? – МухIаммад (с.т.гI.в.с)\nКъурайшияб тухумалъул, Гьашимил кьибилалъул, Маккаялда гьавурав,\nгьениб авараглъи кьурав, Мадинаялде гьижра гьабурав,гьенив вукъизеги вукъарав.\n5.Дур дин щиб? – Ислам.\n6.Дур иман щиб? – Къуран.\n7.Дур къибла щиб? – КагIба.\n8.Дур вацал щал? – Муъминал бихьинал.\n9.Дур яцал щал? – Муъминал руччаби.\n10.Дур эмен щив? – Адам авараг(гI.с)\n11.Дур эбел щий? – ХIава.\n12.Дур тущман щиб? – ЩайтIан.\n13.Мун лъил зурияталъул? – Адам аварагасул (гI.с).\n14.Мун лъил миллаталъул? – Ибрагьим аварагасул (гI.с).\n15.Мун лъил умматалъул? – МухIаммад аварагасул (с.т.гI.в.с)\n16.Мун лъил мазгьабалъул? – Имам ШафигIил мазгьабалъул.\n17.Мазгьаб чан бугеб? – Ункъго буго:\nИмам ХIанафил,Имам Маликил,Имам ШафигIил,Имам АхIмадил.\n18.Мун щиб къоялъ бусурбанлъарав? – Явмаль гIагьди Валь мисакъ\nабураб къоялъ (КъотIи гьабурабги къотIи босарабги къо)\nАллагьас рухIал рижарал къоялъ гьезда цIехана:\n– Дун гьечIищ нужер БетIергьанлъун? – Вугоян жаваб кьуна рухIаз.\n19.Диналъул аслу чан бугеб? – Лъабго буго: Иман, Ислам, Суннат.\n20.Иман щиб жо кколеб? – Аварагасдасан (гI.с) бачIан щинаб жо\nракIалъ ритIухъ гьаби.\n21.Иманалъул рукну чан бугеб? – Анлъго буго: I) Аллагьасда божи,\n2) Аллагьасул малаикзабада божи, 3) Аллагьасул тIахьазда божи,\n4) Аллагьасул аварагзабазда божи, 5) Ахир Къиямасеб къоялда божи,\n6) Къадаралда божи (лъикIабги квешабги Аллагьасдасан буго)\n22. Ислам щиб жо кколеб? – Аварагасдасан бачIараб жоялда\nмукIурлъун нахъ вилъин.\n23. Исламалъул чан рукну бугеб? – Щуго рукну буго:\nI) КIиябго шагьадат битIи, 2) Къойил щуго как бай, 3) ЗакагIат-сахI бахъи,\n4) Рамазан моцIалъ кIал кквей, 5) ХIал кIвани хIежалде ин.\n24. Суннат щиб жо кколеб? – Аварагасул (гI.с) нух.\n25.Аллагьасе чIезе гьаризе тIадал сифатал чан ругел? – Къого сифат буго.\n1) Вужуд – Ватизе тIалъи.\n2) Къидам – Авал гьечIолъи.\n3) Бакъаъ – ТIаса унгутIи.\n4) Мухалифатугьу тагIала лил хавадиси – Сундаго релъунгутIи.\n5) Къиямугьу тагIала бинафсигьи – Сундего хIажалъунгутIи.\n6) ВахIданият – Цо вукIин.\n7) Къудрат – Киналдего хIал кIвей.\n8 Ирадат – ЛъикIаб квешаб бокьи.\n9) ГIелму – Лъайи.\n10) ХIаят – ЧIаголъи.\n11) СамгI – РагIи.\n12) Басар – Бихьи.\n13) Калам – КIалъай.\n14) Къадирун – Киналдего хIал кIолев вукIин.\n15) Муридун – ЛъикIаб квешаб бокьулев.\n16) ГIалимун – Кинабго лъалев.\n17) ХIайюн – Жив чIагояв.\n18) СамигIун – Кинабго рагIулев.\n19) Басирун – Кинабго бихьулев.\n20) Мутакалимун – Жив кIалъалев.\n26. Аварагзабазул сифатал чан ругел? – ИчIго руго:\n1) Сидкъу – БитIараб бицин.\n2) Аманат – Божилъи жодода бугеллъун рукIин.\n3)Таблигъ – жодода малъараб жо цогидазухъе щвезе гьаби.\n4)ФатIанат – ЦIодорлъи , лебаллъи.\nУнкъго нахъ чIвараб сифат:\n1)Кизбу – Гьереси бици.\n2)Хиянат – Божилъи жодода гьечIел рукIин.\n3)Кантман -лълеб жо бахчи.\n4)Балядат – ахIмакълъи.\nЦо дурусаб сипатги:\n1) ГIадамазул гIадал пишаби жододасан лъугьин.\n27. Аварагасул умумул щал?\n28.Аварагасул эбелалъул тухум бице?\n29.Аварагасул лъимал чан ругел? – Анкьго руго:\n30.Аварагасул руччаби чан ругел? – АнцIила лъабго руго:\n3I.Къураналда цIар рехсарал аварагзаби чан ругел? – Къоло щуго руго:\nЯгIкъуб,ГIиса,Юнус, МухIаммад (с.т.гI.в.с)\n32.Алжаналъул рохел бицарал асгIбзаби чан ругел? – АнцIго руго:\nДУГIА – БУСУРБАН ЧИЯСУЛ ЯРАГЪ\nРокъоса рахъунеб мехалъ гьабулеб дугlа:\nБи-сми Ллягьи , таваккальту гlаля Ллягьи , ва ля хlавля ва ля къуввата илля биЛлягьи\nРокъове лъугьунев мехалъ гьабулеб дугlа:\nБи-сми Ллягьи валяджна, ва бисми Ллягьи хараджна ва гlаля Раббина таваккальна\nМасжидалъуве лъугьунелъул гьабулеб дугlа:\nБи-сми Ллягьи ,ва-ссаляту ва-ссаламу гlаля расули-Ллягьи. Аллагьуммафтахl ли абваба рахlмати-ка\nМасжидалъусан къватlиве вахъунелъул абила:\nБи-сми Ллягьи, ва -ссаляту ва-ссаляму гlаля расулиЛлягьи, Аллагьумма,инни ас’алюка мин фазлика,Аллагьумма-гlсимни минашшайтlани рраджим\nРахlат хвей ва пашманлъи бачlиндал гьаб дугIа гьабила:\nАллагьумма ,инни агlудзу бикя миналь-гьамми валь-хlазани, валь-гlаджзи валь-касали, валь-бухли валь-джубни, ва залягlи ддайни ва гъалябати-рриджали.\nДля начала нажмите на картинку


Чехиялда цIикIкIунеб буго Россиялъул хасал хъулухъчагIазул къадар\nЧехиялъул ХIинкъи гьечIолъи цIунулеб хъулухъалъ лъазабухъе улкаялда цIикIкIунеб буго Россиялъул хасал хъулухъчагIазул къадар.\nГьел гьенир хIалтIулел ругин Россиялъул дипломатикиял идарабазул хъулухъчагIи хIисабалда. Гьадин лъазабулеб буго итни къоялъ Чехиялъул пачалихъияб хIинкъи гьечIолъи цIуниялъул хъулухъалъ лъазабураб жиндирго санайил докладалда.\nГьелда мугъ чIвай гьабун Reuters агентлъиялъ лъазабулеб буго Россиялъул ва Китаялъул хасал хъулухъчагIаз жидерго экономикиял ва политикиял интересал цIуни мурадалда хIалтIизарулел ругин Чехиялъул политикал ва журналистал.\nГьеб гуребги, рехсарал улкабазул хасал хъулухъчагIи гьенире рачIунел ругин туристал, экспертал, гIелмиял хIалтIухъаби ва бизнесменал хIисабалда. Гьез гьединго къасд гьабулеб бугин Россиялъул диаспоралъе асар гьабизе.


МахIачхъалаялда тIобитIана «Журналистазул хIаял» абураб пресс-клубалъул иргадулаб данделъи. Гьаб нухалда интернеталда гьаркьал кьун тIаса бищун буго гьатIан къоялъ тIобитIизе кколеб «Цолъараб Россиялъул» праймеризалда хурхараб тема.\nЖурналистазул гIемерисез рикIкIунеб буго, гьенир мекълъаби гьаризе ругин, ритIухъал рищиял рукIине гьечIилан ва гьединго жидецаго бицана щиб гьабизе кколебали гьелда дандечIезе.\nИргадулаб журналистазул данделъиялде «Цолъараб Россиялъул» праймериз тIобитIиялъул суал тIасан бищун букIана интернеталда гьаркьал кьуразул гIемерисез ва жалго журналистазеги бокьун букIана гьелъул бицине, щайгурелъул гIагараб гьатIан къоялъ, 22 маялда тIоритIизе ккола жалго партиялъул жанисел рищиял.\nГьел партиялъул рищиял гьаб нухалда тIоритIулел ругоан бищунго рагьараб къагIидаялъ. Гьениб гьаракь кьезе бегьула бокьарав чияс, цохIо партиялъул членаз гуреб. Партиялъул вакилзабаз бицунеб буго, гьелъ рес кьезе бугин хIакъикъаталдаги халкъалда гьоркьоб машгьурлъи ва авторитет бугел чагIи тIатинаризе, партиялъе къваригIун ругин гьединал чагIи жидеда гъорлъ рукIине. Гьебго пикру такрар гьабуна журналистазги. Амма праймериз тIобитIулаго гьел унго-унгоял мустахIикъал чагIи гьенире гьоркьоре къазе толел гьечIиланги бицана.\nМисалалъе, пресс-клубалъул гIахьалчагIаз мисал бачана цо-цо регионазда рищиязда гIахьаллъизе мустахIикъал чагIи гьенире риччангутIиялъул хIакъалъулъ. Гьединго рукIана хIужаби праймериз тIобитIулаго гьенире зулмуялъ тохтурал, мугIалимзаби ва цоги бюджеталъул хIалтIухъаби ритIулел ругилан. Гьединаб гIарз гьабуна Избиркомалде «Справедливая Россия» партиялъ.\nЖурналист Альберт Эседовас рикIкIунеб буго, гьел хIужаби Дагъистаналдаги ругин:\nАльберт Эседов: «Улкаялъул президент Владимир Путиница абуна, праймеризалда букIине кколин эркенаб ва ритIухъаб конкуренция. Федералияб оргкомететалъул нухмалъулев Сергей Неверовасги абуна, партиялъе аслияб жо гурин гьенире рачIарал чагIазул къадар, аслияб жо бугин халкъалъул божилъи. Амма республикаялда рикIкIун батизе буго гьенире гIадамал рачIине гьечIин. Дихъе бугеб информациялда рекъон, бюджеталъулал идарабзе буюрухъ кьун буго гьеб къоялъ партиялъул рищиязде аян. Ахирги гьеб «чIегIераб хIалтIи» гьабулеллъун ккана мугIалимзаби. Гьезда тIадкъан буго жалго рачIине ва лъималазул эбел-эмен рачизе. Щаялиго гьезие гьеб эркенаб къо хIалтIул къолъун лъазабун буго. Дида ракIалде ккола праймеризалъул хIасилал гьарун хадур гIемер рукIине ругин гьелдаса рази гьечIел, ахIи-хIур бахъинабулел чагIи. Ахир къадги лъикIаблъун букIине мурадалда гьабураб хIалтIи бакIалъулал хIакимзабаз рехсараб партиялде гуреб, жибго рищиязул институталде божилъи хвезабизе буго».\n«Черновик» газеталъул журналист МухIамад МухIамадовасул пикруялда рекъон, праймериз тIобитIулаго гьарулел мекълъабазул бицунеб буго регионалиялгун федералиял информалатаз гуреб, жибго партиялъул нухмалъулезги. Амма гьанже бугеб политикияб системаялда гьел гIунгутIаби рукIинчIого рес гьечIо.\nМухIамад МухIамадов: «Къануналги гьечIеб, эркенаб диванги гьечIеб, рагьараб политикияб конкуренцияги гьечIеб бакIалда цоги политикиял къуватазда данде административияб ресурс хIалтIизабула. Щибха гьабулеб бугеб аслияб партиялъ? Россиялъул гIемерисел политологаз рикIкIунеб буго, киналго улкаялъе нухмалъи гьабизе бокьаразе «Цолъараб Россиялда» жаниб бакI гьечIин. Гьеб гIиллаялъ гIуцIун букIана «РитIухъаб Россия» партия, хадуб гIуцIана Халкъияб фронт, гьанже праймериз ургъун буго. Гьеб буго жидеда жаниса хасал чагIи ратIа гьариялъул хIалтIи».\nГьединго МухIамадовас бицана, праймериз ритIухъаб къагIидаялъ тIобитIизе ккани ва гьеб улкаялъе нухмалъи гьабулеб партиялда жанир мустахIикъал чагIи рукIине ккани, рукIине кколин рагьарал дебатал, гьел рихьизаризе кколин телевидениялдаса, гIуцIизе кколин хасаб, гьеб темаялда хъвадарулел журналистазул пул, кинабго гьабизе кколин рагьараб къагIидаялъ, гьеб мехалъ рукIинин хIасилалги ритIарал.\nЦоги журналист, рехсараб клубалда жюриялда жанив вугев Эдуард Уразаевасги дебатал тIоритIулеб къагIидаялъе критика гьабуна. Дебатазул гIахьалчагIаз бицунеб букIана сахав ва бечедав чи вукIине лъикI бугин, мискинав унтарав вукIинегIан. Программа букIана гIаммал лозунгалгун, бицунеб букIинчIо кин гьабизе кколебали гьез рехсолеб хIалтIи, гьелъие гIарац кисан босизе кколебали.\nЦоги жюриялъул член, Дагъистаналъул бетIерасул администрациялъул информационнияб политикаялъул идараялъул нухмалъулев Зубайру Зубайруевас бицана, гьеб праймериз бугин цохIо партиялъул иш, гьеб битIун яги мекъи гьабиги гьезул иш бугин, рищиялгун гьел ратIа гьаризе кколин.


К. Казенин: "Кавказ хьихьизе гуреб кколеб, гьелъие кумек гьабизе ккола."\nШималияб Кавказ цебетIеялъе ургъарал федералиял программаби церетIеялъе квалквал гьабулеб бугин интернеталда ва цогидалъусан гьарулел информациялъул гьужумазин рикIкIунеб буго цо-цо экспертаз.\nМасала, 11 марталда интернеталда баккана Марат Казаков абулев чиясул цIаралда гъоркь хъвараб макъала. Хас гьабун гьелда бицунеб буго «ЮГ России» абураб Федералияб программа рагIалде бахъинабизе кIвеялда щаклъи загьир гьабулеб букIиналъул. Абулеб бугила гьеб программа хIажат гьенчIин, гьелъие гIарацги биччазе кколарин, гьбе программа божун тарал чагIиги гIемер мехалъ хутIуларин жидерго хъулухъазда. Гьедин хъвалеб бугила ахираб заманалда батIи-батIиял информалатаздасан – улкаялда къадруялин рикIкIунел газетазги федералияб цо сайталъги.\nГьениб кьолеб буго Пачалихъияб Думаялъул депутат маркеловасул пикруги. Гьединал гьужумаздалъун пуланал къуватазе къваригIун бугила федералиялги регионалиялги нухмалъулел цоцаде гьусизе. Гьединго геополитикаги хIисабалде босизе кколила. Федералияб программаялде информациялъул гьужумал гьаризе лъугьанила Украинаялдаги ГIагараб Бакъбаккул рахъалдаги ахIвал-хIал хIалуциндал.\nГьеб программа рагIалде бахъиналъе квалквал машгьурав экономист ХIайдарил институталъул докладалъги гьабунин рикIкIунеб буго Марат Казаковасул макъалаялда. Гьеб доклад хIаурун буго гъоркьисала октябралда, информалатазде гьеб рехун буго исана январалда. Гьенир какун руго хIалтIи цебехун билълъинабизе тарал хъулухъчагIи. Гьездалъун демократия цебетIоларин гьедингоги нахъа хутIарал Шималаияб Кавказалъул регионаздаян хъвалеб буго гьениб. «Кавказ кваназабураб гIела» ян абураб ахIи буго Россиялда машгьурлъун. Гьединабго магIна халлъулеб бугин докладалдагиян хъвалеб буго Казаковасул макъалаялда.\nБицен гьабураб доклад хIадурана политолог Константин Казениница. Гьес ЭР-ялъе бицана жидер кимнабгIаги мурад букIинчIин «ЮГ России» яги гьеб тIадкъарал хIакимзаби какизе.\nКонстантин Казенин: «Нижер докладалъул аслияб магIна буго ругел ресалги хIалтIизарун, Кавказалъул экономикаялъе легализация гьабизе кколин абураб. Масала, МахIачхъалаялда буго кIудияб къадаралда хьитал гьарулел чагIи, амма гьезул кибниги хъвай-хъвагIай гьабун гьечIо. Гьебго жо буго росдал магIишаталда хIалтIулел чагIазулги. Ришватаз гъанкъулеб буго гьезул бизнес. Гьединлъидал Кавказ кваназе гьабиялдасаги лъикIаб буго гьеб цебетIезабизе ресал гIуцIи».\nМарат Казаковасул макъалаялъе къимат кьолеб буго инсанасул ихтиярал цIунулев Александр Бродицаги. Гьес абулеб буго жив зама-заманалдаса щолин Кавказалде ва гьелъул масъалаби жинда рагIун гурел, рихьун лъалилан. Гьел кколин терроризмги ришватчилъиги гьединго рукIа-рахъиналъул ругел гIунгутIабиги. Амма гьелдаго цадахъ жинда бихьулеб бугин гьел республикабазда цIи-цIиял бакIал ралел рукIинги, нухал рахъулел рукIин, цебетIей букIин. Россиялъул цогидал регионазда цере лъурал масъалаби лъезе бегьуларин Шималиб Кавказалдаян рикIкIунеб буго Александр Бродица. Щайгрелъул гьенир рукIанин рагъалаги ва гIемерал соназ тIатIалаго гьенир рукIанин ришватчилъиги гьединго диниял дандеккунгутIиялги, гьелъ киналъго квалквалал гьарулел ругила цебетIеялъе, гьединго жамагIатазул хIалтIиги бугила нахъе ккун гьединлъидал букIине кколеб куцалъ гIадкамазул рукI-рахъинги экономикаги цебетIезе ккани заманги къваригIунила, федералияб централъул квербакъиги къваригIунила.\nГьединго Александрил Бродил пикруялда рекъон, Шималияб Кавказалъул нухмалъулезулги, низам цIунулезулги, бизнесалъулги, инвесторазулги цадахъ рекъон гьабулеб хIалтIи къваригIун буго.\nМарат Казаковасул макъалаялда тIасан хабар ккедал цо-цо дагъистанияз загьир гьабулеб буго гьадинаб пикруги. Гьез рикIкIунеб буго «Юг России» абураб федералияб программа цебетIеялъе кинабгIаги квалквал гьабизе рес гьечIо информациялъул гьужумаз, щайин абуни цебеккунго къабул гьабураб федералияб программаялда щибаб гъурущ кибе хIалтIизабизе бугебали цебеккунго хIисаб гьабун букIуна. Гьел информациялъул гьужумаз квалквал гьабизе бегьула жибго гьеб программа къабул гьаби-гьабунгутIиялъе. Гьедин квалквал букIине бегьула гьеб программа къабул гьабулел федералиял нухмалъулезул бажари гьечIолъиялъеги гьезул ракIбацIцIалъиялъеги.


ТIадегIанаб шапакъат, мустахIикъаб къимат\nДРялъул бетIер Владимир Васильев дандчIвана UFCялъул чемпион ХIабиб НурмухIамадовгун ва гьесул эмен, тренер ГIабдулманап НурмухIамадовгун\nЧемпионасда бергьенлъи баркулаго, В. Васильевас ГI. НурмухIамадовасда абуна: «Кинавго чиясул анищ букIуна вас гьавиги, гьев гьунар, махщел, къуват бугевлъун лъугьинги. Духъа бажарана Дагъистан ва тIолабго Россия чIухIарав вас гIезавизе. ХIабиб къеркьана ва бергьана бигьаял гурел шартIазда. Ниж киналго ургъалилъ рукIана, ритIухълъиги цIунун битIараб къимат кьун бажариладай абун. ХIурматияв ГIабдулманап МухIамадович, дие бокьун буго дуе ва дур васасе республикаялъул пачалихъияб шапакъат кьезе», - ян.\nВладимир Васильевас UFCялъул чемпионасул каранда бана «ДРялда цебе гьабураб хъулухъалъе гIоло» орден. ГIабдулманап НурмухIамадовасе кьуна «ДРялда физическияб культура ва спорт цебетIезабиялъе гьабураб хъулухъалъе гIоло» медаль.\nДандчIваялъул ахиралдаги Дагъистаналъул бетIерас абуна, ХIабиб НурмухIамадов дунялалдаго машгьурав ва жиндирго хасаб пикруги бугев политиклъун лъугьанин рикIкIунин жинцаян.\n«РачIа нилъ ургъизе, Дагъистаналъул халкъалъе, Россиялъе ва нужеца тIолабго гIумру кьураб спорталъе гIоло кинаб хIалтIи нилъеца цадахъ гьабизе бегьулебали», - янги абун, цоги нухалда баркала загьир гьабуна Владимир Васильевас.\nРеспубликаялъул нухмалъиялъ кьураб тIадегIанаб къиматалъухъ баркалаги кьолаго, ХIабиб НурмухIамадовас абуна: «Цебегоялдаса нахъе щун рукIинчIо дие медалал, ахирисеб нухалда щвараб медальги букIана 2011 соналда дунялалъулго Кубокалда. Спорт цебетIезабиялъул рахъалъин абуни, гIемерал инвестициялъулал проектал руго республикаялда хIалтIизаризе гIадамазе бокьарал. Нижеца гьелъул киналъулго хIакъалъулъ хадусеб дандчIваялда мухIканго бицина», - ян.\nПрочитано 204 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 12 ноября 2018 11:21\nДругие материалы в этой категории: « Анкьил хIасилал\tЦIияб хIукумат »


Савченко жаний тIамизе йиго 13 май щвезегIан\nНадежда Савченко Басманный диванханаялда, 10 февраль 2015\nМоскваялъул Басманный диванханаялъ 13 маялде щвезегIан халатбахъинабун буго Украиналдаса йоржарухъан Надежда Савченко жаний тIамизе йигеб болжал. Гьелда гIунтIизабулеб буго Россиялдаса журналистал чIваялъулъ гIахьаллъи букIиналъул гIайиб. Гьелъул адвокатаз диванханаялда гьарулеб букIун буго Савченко цоги бокьараб шартI бихьизабун диваналъул заман щвезегIан туснахъалъуса йиччайин. Гьезул пикруялда, гьанжеялде кIиго моцIалъ ракъи лъазабун йигей Савченко 13 май щвезегIан чIаго хутIичIого йикIине рес буго.\nСавченкол адвокат Марк Фейгиница лъазабулеб букIана гьелъул ишалъул хал гьабулаго ричIчIаралщинал гъалатIазул. Гьесул пикруялда, цониги документалда гьечIо гьелъул гIайиб бихьизабулеб далил ва гьей жаний тIамун йиго къанунги хвезабун.\nЦIех-рехчагIазул пикруялда, Савченкоца араб соналъул июлалда Луганскалда гъоркьехун Украиналъул аскариязде малъулеб букIун буго кибехун кьвагьизе кколебали ва гьеб мехалда хун вуго Россиялдаса кIиго журналист. Гьез гьединго абулеб буго Савченкоца Россиялъул гIурхъи бахун бугин къанунги хвезабунин. Савченкол рахъалъ абулеб буго гьей сепаратистаз йикъизеги йикъун Россиялъул рахъалде жидецаго ячанин ва Луганскалда бицен гьабулеб кьвагьи букIараб къоялде гьей асирлъуда йикIанин.


Хадусеб сезоналда «Анжи» хIазе буго Россиялъул миллияб лигаялда\nФутболалъул рахъалъ Россиялъул чемпионаталъул премьер-лигаялъул 30-абилеб туралда МахIачхъалаялъул «Анжиялъ» Анжи-аренаялда къабул гьабуна «Урал» команда. Бергьаниги бергьинчIониги, лигаялдаса къватIибе унеб «Анжиялъул» рахъкквезе стадионалде вачIун вукIун ватила гIага-шагарго азаргогIан чи. ТIоцебесеб таймалда майданалда унеб букIана хIал бащадаб хIай. Амма кIиабилеб таймалда гьалбадерица кIиго нухалда къварид гьавуна «Анжиялъул» голкипер Юрий Дюпин. ТIоцебесеб гол кьабуна Павел Погребнякица. Заман иналдего, ай 59-абилеб минуталда кIиабилебго торгIо махIачхъалаялъулазул кавабахъе ккезабуна «Уралалъул» защитник Сергей Брызгаловас.\n«Анжи» хадусеб, ай 2019-2020 соназул футболалъул сезоналда гIахьаллъизе ккола Россиялъул миллияб футболалъул лигаялда. Амма футболистаздагун тренеразда цебе гIезегIан налъаби ругеб Дагъистаналъул клуб биххун иналда хIинкъиги буго. ГьабсагIаталда командаялда хадуб бугеб налъи буго гIага-шагарго 300 миллион гъуруш. Гьал къоязда «Анжиялъул» президент ГIусман Къадиев, кумек тIалаб гьабун, щвана цеве командаялъул вукIарав президент Сулейман Керимовасухъе. Гьесин абуни лъазабуна республикаялъул нухмалъиялъе ва гьединго рахъкколезе клуб хIажат батичIони, гьеб цIуниялъул пайда гьечIин. Гьединго ГIусман Къадиев дандчIвана Россиялъул футболалъул союзалъул нухмалъулев Александр Дюковгун. Гьес рагIи кьуна командаялъе бажарараб кумек гьабизе. Дюковасул рагIабазда рекъон, республикаялъул нухмалъиялъ кверхьвагIун тани, РФСалдаги кIоларо командаялъе кумек гьабизе.\n«Анжи» ккола жиндирго тарихги, рахъкколезул кIудияб къокъаги, хасаб тIабигIат-гIамалги бугеб команда. Гьединлъидал гьеб премьер-лигаялдаса гъоркьияб дивизионалде борти ккола Россиялъул футболалъего кIудияб ками. ХIаракат бахъизе ккола команда цIидасанги тIадегIанаб даражаялде бачине. РФСалъ бажарараб гьабизе буго «Анжиялъул» академия цIунизе ва гьединго командаги рехун теларо», - ян лъазабуна Дюковас.\nГIусман Къадиевас «Матч-ТВ» федералияб каналалъул мухбиразулгун букIараб гара-чIаариялда бицана 2018-2019 соназул сезоналда щибаб хIаялде ахIулел рукIаниги, «Анжиялъул» рахъкквезе стадионалде цогIаги Дагъистаналъул хIаким вачIинчIилан. «Щай гьез цого-цо бугеб республикаялъулаб команда гьеб хIалалда тун бугебали бичIчIуларо. Амма кин букIаниги, команда биххизе дица тезе гьечIо, кинаб рес батунги хадусеб сезоналда миллияб лигаялда гIахьаллъизе руго ва яхI бахъила премьер-лигаялде тIадруссине», - ян бицана ГIусман Къадиевас.\nПрочитано 154 раз\tПоследнее изменение Вторник, 11 июня 2019 13:56\nДругие материалы в этой категории: « ЗахIмалъабазда хадур бигьалъаби рачIуна\tМинистрасул хIурматалда »\n15:48, 28 мая 2020, 106\n14:21, 28 мая 2020, 141\n13:47, 28 мая 2020, 115


ГIарабал Дагъистаналде рачIиналъул хIакъалъулъ\nДагъистаналъул гIелмияб централъул хIалтIухъабаз щибаб соналъ тIоритIула батIи-батIиял мугIрузулги, гIатIидракьалъулги районазде археографиялъул экспедицияби. Нилъер магIарул росабалъ щибаб соналъ аниги тIадеялдаса тIаде цIикIкIун гурого дагьлъулел гьечIо нилъер рухIияб бечелъи. Нижеца цIех-рех гьабулел жалги руго гIараб хIарпаз хъвараб щиб букIаниги. БукIа гьеб гIажамалъ хъвараб ялъуни гIараб мацIалъ хъварабниги. Щай гьедин цIикIкIунеб абун суал баккизеги бегьула бокьарав чиясул? Щай абуни цебе коммунмистазул заманаялда гIадин нижеца щибго жо нахъе босуларо кьеянги гьаруларо. Нилъер гIадамал ругьунлъун руго рачIарал чагIаз кинабго жо нахъе босиялда. Амма нижеца жакъа къоялде щвезегIан абизе кIола цониги тIамач нахъе босичIин изну гьечIого абун. Нагагьлъун цощинабго тарихалда хурхараб букIа ялъуни мацIалда, гIадатазда хурхараб жо батани нижеца копия гьабула гьев бетIергьанчиясул изнуялдалъун гIицIго. Гьесие бокьичIони гьабичIогоги тола. Дир гIакълуялда рекъон дида кола гьедин батилин щибаб соналдаса соналде жалго гIадамал рачIуна жудорго бечелъиялъухъ балагьизе рачIаян гьаризе. Щайгурелъул киназдаго лъалеб гьечIо гIараб алфавиталъ хъвараб жо цIализе. Гьединлъидал тIахьазул бетIергьабазе жодоего буго кIудияб интерес щибдай элда хъван бугоян балагьизе. Араб 2008 абилеб соналъул июль моцIалда ниж щвана Хунзахъ районалде. Гьава-бакъги рекъон ккечIого, рикIкIад ругел росабалъеги ине санагIат рекъечIого нижеца хIукму гьабуна цониги цIияб библиотека батилародаян аскIоб бугеб ТIанусире рахине. Росулъе рачIунаго тIоцеве данде карав чиясда цIехана росдал дибир. Гьес ниж дибирасухъеги рачана. Ниже къваригIараб жо лъайдал, гьевго чияс ниж рачана жиндирго рокъоре. ЦIарги гьесда букIана Дибиров МIухIамад. Гьес нижеда бицана гьел тIахьазул хIакъалъулъ дагьа-макъабго тарихги. ТIахьазул бетIергьанчи вукIун вуго гьесулго эмен Дибирасул вас Насрудин (1910 – 1997гг), жиндир мунагьал чураяв. Жиндирго заманалъ гьев Насрудин вукIун вуго цIаларав чи. ТIоцеве гьев цIалун вуго гIараб гIелмуялъе жиндирго росулъ ТIанусив. Хадуб Хунзахъги цIалун вуго, гьенисан ун цIалун вуго Унсоколо районалъул ХъахIабросулъги. Гьенисан вусун хадув хIалтIун вуго ТIанусиб росдал имамлъунги. Лъида цеве эмен цIалулев вукIаравали гьай-гьай васасда лъалеб гьечIо. МухIамадица бицанихъе Насрудинил букIун буго лъикIаланго кIудияб библиотека. Эмен хун хадуб, гьел тIахьал цереса цере ун, цIакъ къанагIатал жал гурони хутIунги гьечIо. Гьезда гьоркьоб, бер речIарабго дида бихьана цо квералъ хъвараб даптар. Гьеб бугоан гIажамалъ хъвараб. Гьелда жанир ругоан гIемер батIи-батIиял вагIзаби, туркаби, мавлидал. Гьездаго гьоркьоса бищунго кIудияб асар дие кьуна тарихияб хъвай-хъвагIаялъ. Гьеб бугоан гIарабал Дагъистаналдеги рачIун, гьенисан ТIанусире рачIиналъул хIакъалъулъ хъвараб тарих. Гьеб гIемер кIудияб макъалаги гьечIоан 15 тIамач гурони. Дибиров Насрудиницаги гьеб хъван бугоан ТIанусиса Къебедасул МухIамад абулев чиясул тIехьалдасан. "Гьабги хъвана ТIанусиса Дибирасул вас Насрудиница 1988 соналъул 5 февралалъ", абун хъванги буго гьелъул ахиралда\nКъебедасул МухIамадил гIагарлъи цIехедал нижеда гьезул чиги ватичIо. Дица МухIамадидаса изнуги босун гьелъул диего копияги гьабуна, бусинабуна магIарул мацIалде цониги хIарп хисизеги гьабичIого, бугеб къагIидаялъ. Гьенир руго ва жеги ратизеги рес буго гъалатIалги. Дица ургъун бахъараб жо гурелъул, бокьилаан, рес бугебгIан мехалъ, бугеб къагIидаялъ цIалдолезухъе щвезеги.\nЦIарги гьелда буго:\nГIинтIаме вацал гьанже Cуракъатил зулму баян гьабизин.\nДагъистан букIана цIакъ берцинаб, гIатIидаб, боцIуда баракат бугеб бакI. Жудор гIадлу сабаблъиялдалъун Суракъатил хабар инеб букIана. Энир рукIана гIемерал росаби. Эзул агьлуги букIана кафурал, чIухIарал, къосарал хъанчий лагълъи гьабулел. Гьел киналго росабазул ханзабиги рукIана къосарал, квешлъиялдалъун амру гьабулел, лъикIалдалъун нагью гьабулел. Бищун шавкат кIудияб росу букIана ТIанусиб абун. Энивги вукIана кафурав, къосарав хан, бищунго квешлъиялъул ва шавкаталъул бетIергьан. Эсда цIарги букIана Суракъат.\nДагъистаналъул бутIрул рукIана эсул умумулги ШартIан, Авариз-хан, ГIуммахан, Фирман шагь, Бакъир, Намрур, Байар, ТIагьман, Сайид, ГIамир, ФиргIан, Хавашагь, Сафи, Шагь ГIаббас, ТIуруз, Хъадар шагь, ХIарис хан.\nАдам аварагасде щвезегIан эсул умумул азаралда ункъоялда анцIила ичIго ругелила. Эсиеги (Суракъатие) букIана кинабго дагъистаналъул хардж – магъало. Чергес вилаяталдаса бахъараб Шамхалалде щвезегIан кинабниги боцIул, тIорщалил, гIиял, хIайваназул, хамил, пихъил хIатта гIанкIудал ханазулцин букIун буго. Щибаб соналъ кинабго ракьалтIа гIарцул лъабго гIабаси букIана.\nБык на Богосском хребте\nТIорщалил цо-цо къали, гIиял – нусидаса цо жо, хIайваназул – нусго рукъалдаса цо оц, хамил – базар гьабулев чиясдаса кIиго хамил туп, пихъил ахал ругел чиясдаса цо гьегь.\nЧи чIварав чиясдаса нусго гIи букIана, чияда ругъун гьабурав чиясдаса цо оц букIана. Жо бикъарав чиясдаса цо оц букIана. Кинабниги росдадаса щу-щу цIе букIана – ункъго багIараб цо чIегIераб, щу-щу гIиялъажоги букIана.\nЩибаб росдадаса цо-цо чуги цо-цо гIакаги. Гьев ханасеги мутIигIаб букIана кинабго Дагъистан, щибго инкар гьабичIого кьолаан магъалоги.\nАварагасул инсул вацал ХIамзатилги, ГIаббасилги наслуялъул гIадамал рахъун руго Мака-Мадинаялдаса гьиджра гьабун (200) кIинусилъ тарих бугеб мехалда. КIиазарго чигун цадахъ гъазават гьабизе капурзабигун рагъун, Аллагьасде таваккалги тIамун жудорго шагьаралги тун, жал рижарал ракьалдаса хьулги къотIун капурзабазул ракьалда ислам тIибитIизе гьабизе къасд гьабуна. Ал (гIарабал) рахъиналъе сабабги букIана жудода гъазаваталъул хиралъи лъайдал, жудода свера хъверун рагъ гьабизе капурзабиги ратичIого, эл жудор ватIан тун рахъана. Эзулги букIана щуго къокъа. Лъабго къокъа ХIамзатил лъималазул рукIана - КъускъантIиялде щвезегIан. Энир чIун бана цо дагьал сонал. Цинги энисанги къокъана щуазарго чигун цадахъ Гьундустаналде щвезегIан.\nЭнирги чIана цо дагьаб заманаялъ. Цинги гьенисанги рилълъана чIечIого Ширваналде щвезегIан. Цинги энир чIана рагъул алат къачIалел – гIарадаби, газаргъаби эл гурелги матахIалги данде гьарулел. Дагъистаналъул капурзабазде ине къасд гьабуна эз. Эзул гIадат букIана жудор бищун кIудияв ханлъун вугев чиясда хадур, киналго рекъон, дагIба-рагIи гьечIого ине.\nБахъарабщинаб бакIалда бетIерги толаан жудоцаго абураб жоялда тIад калам гьечIого тIубузабулев чиги.\nКъамилухъ ХIамзатил наслуялъул чи тана. Эсда цIарги Гьишам хан букIана - Амир ХIамзатил вас. Гьелдаса нахъе жудор гIадат мадат бекьана. Ханлъун тарав щинав чиясда Шамхал абураб цIар кьуна. Цинги эл рагъана чIахIиял тIелалгун, лебалал чуялгун. Рагъизе Дагъистаналде эл рачIун ругилан лъараб мехалъ эл киналго капурзабазул боял данделъана. Къосарал аскаралги цолъана Дербент абулеб шагьаралда аскIоб, гьел исламалъул боял нахъчIвазе гучалдалъун.\nГьеб мехалъ бусурбабаца витIана цо нусго лъикIав бахIарчи дол капурзабазул хIал бихьизе. Эзда (гIарабазул къокъаялда) дол (капурзаби) ратана жудодасаги гIемер бахIарчилъи цIакъал. Гьеб мехалъ бусурбабазул ракIал хIинкъана, гьезиеги бокьана (бусурбабазе) балъго дол боял рихизе гьаризе. Цинги гьел хIиллаялде ургъана. ГIемераб квен-тIехги гьабуна, гьоркьоб загьруги жубана. Гьеб загьруги букIана бакьал тIутIулеб, черх гьоролеб. Гьеб мехалъ, капурзаби тIаде къайгун гьеб квенги, дагьа-макъаб къайиги гъоркь тун эл бусурбаби лъутана. Дол капурзабазда эб тIагIам батараб мехалда гьез гьеб кванана. Гьелдалъун гьезул хвана ункънусазарого (400 азарго) чи. Гьелда хадуб Аллагьасул квербакъиялдалъун капурзабаз мугъ бана, бусурбабиги Дагъистаналде лъугьана. Рагъ гьабун Хайдакъ шагьарги бахъана. Гъазанфар абурав цо кIудияв ханги чIвана цойги гIемерал бахIарзабиги чIвана гьенир.\nРуччабиги куна энир, хIалкIун жалгоги энир парахалъана. Имамги ханасул тахиде вахинавун, гьенир гIемерал росабиги рана, гьебги тахшагьарлъун гьабуна. Гьелда цIарги КъалгIатул Къурайш абун цIарги тана.\nЦинги Гъумекдерил ханзабазулгун загьираб рекъелги гьабуна. Цо дагьаб заманалдаса рекъелги бихун балъго тIаде кIанцIун гьел Гъумекдерил агьлуго пассат гьабуна. Эзул киналго руччабиги мусаххар (махсароде ккуна) гьаруна.\nГьанже дол рачIана Джабалул Джансиялде Хунзахъе. Эзул хан вукIана Баяр, Суракъатил вас Нуцалхан абун жинда абулев. Эвги жиндирго рукъалъул агьлуги бачун, цойги кинабго гIагарлъигун цадахъ Тушалъе лъутун анна.\nГьанже бусурбабаца гъазават гьабун магIаруллъиялъул киналго рахъазулъ гIемерал росабиги чIунтизаруна, кинабго Дагъистаналда квершелги гьабуна. Гучалдалъун эзул бахIарзабиги чIвана, руччабиги лъималги асир гьаруна, кинабго боцIи-хазинаги нахъе босана. Энив ханасул тахидаги чIана Махсумбек, шайх АхIмадил вас иманлъунги чIана. Абулмуслим шайх эз кинабго дагъистаналда тасарруф гьавуна.\nЦоял ккун, цоял чIван росаби чIунтизе гьарун тана. Эзул гIадатги букIана (бусурбабазул) жудоца бахъарабщинаб росулъ цо-цо хан толаан. АскIовги толаан доздасан бергьунеб къадаралда жудорго солдаталги.\nГьанже дов Шамхалги чIван Гъумекиб шагьаралда кинабго ракьалъул харжги босана, бусурбабазул закатги босана. Эзиеги мутIигIлъана кинабго Дагъистан.\nЩибаб соналъ эсие рачIунел харжазул баян:\nКъарахъ жамагIатал – щунусго гIиялъажо ва цо гIала; Кусрахъ жамагIаталъ – лъабнусго гIиялъажо ва цо гIала; Гъирим – ункънусго гIиялъажо ва цо гIала; ЧIамалал – цо нусго гIи; ТIиндиб – къого оц; ГIурчуб – нусиялда лъеберго гIиялъажо; Хундерил агьлоялдасан – анкьнусго къали ролъулги, анкьнусго гIиги, лъабго къали гьацIдалги; ГIандадеридаса – цо оцги анкьго буртинаги; Гъадариса ва ГьаракIуниса – хундерил бугелъул бащадаб; Тумал – рукъалдаса цо-цо ккуйги, цо-цо къали ролъулги; Михахич – гьебго; Костек – рукъалдаса цо-цо ччугIа; Таргъу – рукъалдаса кIиго сахI пиринчIул; Губдан – нусго кви; Хайдакъ – нусиялда лъабкъого гамуш; Ускушиб ва ГIахъушиб – нусго оц; ХIурахъ – рукъалдаса гIабаси; ЦIадахIариса – кIикъоялда анцIго оц; ГьамчукъотIи – анлъго хIама; Бакълъулал – лъеберго оц; РицгIор ва Мукракь – лъабкъоялда анцIго кви; Кудалиса – нусго гIалаги нусго чуги. Гьал киналго харжал щибаб соналъ ХIамзатилги ГIаббасилги лъималада гьоркьоб бикьулаан.\nОсел: единственный и не заменимый перевозчик грузов по горным дорогам. Для каждого вида груза своя специальная тара. В корзинах обычно возят сыр, мясо и фрукты.\nГьелдаса хадуб цо дагьаб заман ингун, дов Тушалде лъутун вукIарав Суракъатил вац Байар вачIана ЦIунтIаса бахъараб ГIарчубе щвезегIан боялги ракIарун. Цо бецIаб сордоялъ Хунзахъе лъугьана. РакIал бусурманлъичIого энир хутIун рукIарал чиязул рукъзабахъ боялги живгоги вахчун чIана жудойго сверел, рес рекъезегIан. Гьеб сордоялъ Абулмуслим шайхасул вас Абулмуслимида макьилъ бихьана капурзаби бергьун Хунзахъ ва гьениб пасалъиги ккун. Гьеб макьу бокьичIогун эв радал вахъун Гъумекиве лъутана. КIиабилеб сордоялъ капурзабаца эзул хан Амир АхIмадги чIвана. МагIлумбекил вацасул васги чIван эсул бетIерги хъаладул къеда бан батун буго. Гьеб къоялъ киналго бусурбабазул къокъадул гIемерав чи гъурана. Элги хадур мурадалде щвана, Баярги жиндирго инсул тахида гIодов чIана.\nГьебмехалъ бусурбабаздаги эздаги гьоркьоб гIемерал рагъал ккана, питнаби халалъана. Къоло ункъго сон бана гьедин. ЦIакъ рeкъзабиги къварилъана, бетIербахъиги захIмалъана, рагъги чIалгIана. Гьанже гьезда иман лъун исламалъулгун маслихIат ккана, жалги парахалъана. Гьелдасан цо дагьал сонал ингун Гъумекдерил ханазабаздаги Хайдакъалъул ханзабаздаги гьоркьоб питна ккана. Гьереси, мацI гьаби, мехтел эб гуребги пасалъаби ккана эниб. Хайдакъалъул ханазаби МухIаммадханги, Амир ХIамзатги хундерил ханзабахъе кIанцIана, жал эзийги гьедана щибаб жоялъе эзда нахърилълъинилан. Гьеб мехалъ эзда гьоркьобги Гъумекдерил ханзабазда гьоркьобги ккана гIемерал рагъал. Цинги хундерил ханас ритIана гIакълуялъул бетIергьаби Кавтар шагьасухъе - Турк вилаяталде рекъел гьарун. Элги гьеб заманаялъ ГIумарасхIабасул Халифаталъулъ рукIана. Цинги эзул къотIи ккана цоцазулъ рекъон кIиязулго тушманзабигун рагъизе. Эзул амруги вацазул бакIалде ккана. Кавтар шагьасги абуна хундерил ханасул яс жиндирго васасе. ЦIар чIван кIиясго къабул гьабуна кIияйго кIиясего кьуна. Гьеб мехалъ Кавтар шагь Гъумекиве вачIуна туркалгун цадахъ бакъбаккул рахъалдасан. СартIанги вахъана хундерил вилаяталъул боялгун Хайдакъалъул ханзабигун цадахъ бакъшинкIул рахъалдасан. Эв кIиявго эниве, Гъумекиве, щвана итни къоялъ, эбги рамазан моцIалъул тIоцебесеб къо букIана. Гьанже рагъана гьел мажгиталда тIаса бугеб хъалаялда жанирги чIун. Энив эзул шагьидлъана лъабкъого чи. Гьеб къагIидаялъ жудорго рухIалги кьун, боцIиги кьун, рагъана сафар моцI щвезегIан. Гьеб мехалъ гьел гьеб хъалаялдаса ратIа гьаруна шамат къоялъ Гъумекги чIунтизе гьарун. Гъумекдерил ХIамзатилги, ГIаббасилги наслуялъул ханзаби ракьалъул рагIаллъабазде ккана. Хайдакъалъул ханзабиги эзул бакIалда чIана. Кавтар шагьги, СартIанги жудорго ватIаналде руссана. ХIамзатилги ГIаббасилги наслуялъул хIакъикъат гьадин ккун буго. Гьелъул тарихги гьаб буго (718 / ) анкьнусиялда анцIила микьабилеб сон буго.


Кверда рекIун чороклъи хутIичIо - Статьи - Сетевой центр «Хебда-онлайн»\nКверда рекIун чороклъи хутIичIо\n17.05.2019 15:23 Пятница\nАвтор: П. ГьитIинова\nАхираб кIиго анкьида жаниб гIемераб хIалтIи гьабуна нилъер районалъул росабалъ рацIцIа-ракъалъи цIуниялъе. Жидерго хIажалъи бихьун гIемериселго росабалъ тIоритIана жамагIатго гъункарал гваял-субботникал. Гьел рукIана нухал, кьоял, лъадал рахъал къачIалел, хобалал ва росдада сверухълъи бацIцIунел.\n«ТIабигIаталде- бацIцIадаб намусгун»- гьаб ахIиялда гъоркь «ЦОЛЪИ» казияталъ районалда лъазабуна, цIикIкIун гIадамал хIухьбахъизе унел гIурул рагIаллъаби, рохьал рацIцIиялъул акция-эстафета.\nДагъистаналъул гIемерал районаздаса, шагьараздаса, хIатта республика бахун къватIисацин гьалбал данделъараб букIана Гьоориб тIобитIараб исанасеб Оцбанкъо. Гьеб къо тIаде щвелалде росулъе рачIунел шагьранухаздаса байбихьун рищни-къулги бацIцIун, росдал гьумер берцин гьабуна гьаадерица.\nНилъерго росабазда сверухъ ругел риидал хIухьбахъизе унел тIабигIаталъул бокIназда рацIцIалъи гьабизе рачIаян ахIи араб соналъги кьун букIана нижеца газеталда. Амма гьеб хIалтIи гьабунин абураб баянги, сураталги цохIого-цо Ругъелда школалдасан гурони бачIинчIо. Жидерго росда тIад бугеб рохьил рацIцIалъудаса гIемераб рищни-къул бакIарун букIана 11-абилеб классалъ ва гьезул мугIалим ГIачура ГьитIиномухIамадовалъ. Гьебго классалъгун цадахъ байбихьана редакциялъул коллективалъ исанасеб эстафета. Жалго цере лъугьун квана-гьекъолез тIабигIаталде бараб чороклъи бакIариялъулъ гIахьаллъана къелдерил бегавул, гьесул заместитель, школа-интернаталъул мугIалимзаби, цIалдохъаби, ясли-ахалъул хIалтIухъаби, мадрасалъул мутагIилзаби, киналго росабазул вакилзаби.\nЭстафета цебеса цебе кьолеб росуги къоги лъазабун букIана районалъул тIолалго бегавулзабазда, школазда. Къелдерихъа эстафетаги къабул гьабун федералияб трассаялде щвезегIан гIурул мухъ, рохьил рацIцIалъи бацIцIана регьекьдерица. Гьеб ишалъе живго цеве эхетана Ракьуб росдал бегавул. Гьединабго чIаголъи гьабуна жидерго росдада сверухъ Лъануб росдал бегавуласги.\nХадубккун эстафета кьурал росабалъа тIабигIаталде рахъун рацIцIалъи гьабиялъул мухIканаб баян нижехъе щвечIо, гьез къабул гьабичIо ва цоцахъе кьечIо. Амма лъалеб жо, гьаниб тIадехун бицанихъе, цIикIкIуниселго росабалъ жамагIаталъе пайдаяб гIезегIан хIалтIи гьабун буго.\n«ТIабигIаталде- бацIцIадаб намусгун»- ян абураб ахIи бищунго кIудияб гъункигун къабул гьабуна Гьидалъ. Анлъабго росдал бегавулзаби, школазул директорал, мугIалимзаби къватIиреги рахъун рацIцIалъи гьабизе байбихьана Гьидерил кьодаса. Гьениса щибаб росдае бихьизабураб бутIаги бацIцIунаго лъелго ана гьел жиде-жидер росулъе.\nКверда рекIун чороклъи хутIичIо «ТIабигIаталде- бацIцIадаб намусгун»- ян абураб ахIиги къабул гьабун къватIире рахъаразда. БацIцIадаб намусгун, цIалдохъабазе тIабигIаталда рагьараб дарсги кьун, тIадруссана чIахIиял рокъоре.\nГьаниб хасаб баркала загьир гьабизе бокьун буго «Гьидалъ» жамгIияб гIуцIиялъул председатель, районалъул лъайкьеялъул отделалъул нухмалъулев, РФялъул мустахIикъав мугIалим Ибрагьим ХIажиевасе «ТIабигIаталде- бацIцIадаб намусгун» акция-эстафетаялъул рахъги ккун, гьеб тIобитIиялъе нижее квербакъаралъухъ.\nНилъер щивасе бокьула тIабигIат берцинаб рохьил рацIцIалъуда, байдабазда, гIурул, лъарал рагIаллъабазда хIухьбахъизе. Амма нилъецаго баччун гьенибе бачIараб банка, шиша ва цогидаб пластикалъулгун цIорол тIагIел-гIучI, къвачIа-квара бугелъуб тола. Инсанасе къуват кьолеб тIабигIаталъул берцинлъиялъул къимат гьабизе щай нилъеда лъалареб? РацIцIалъи алжаналъуса бачIараб бугинги бицуна нилъеда, иццулги рекIелги бацIцIалъи цIуне-ян умумузги абулаан. КIинусго-лъабнусго сон баниги ракьулъ турулареб заралияб пластикищ нилъеца бекьун наслабазе ирсалъе телеб, гIурул мухъаздаги, рохьахъги, магъилъги!?\nКьин тIаде щвезегIан щибаб росулъ гьабизе бегьунгутIи гьечIо жиде-жидер ракь бацIцIад гьабиялъул хIалтIи.\nАллагьас къуват кьеги лъикIал ишазе.


Чияде ккечIеб гIумруялъе гIоло\nДагьал церегIан къоязда «Жизнь без слез» абураб инвалидазе кумек гьабулеб Дагъистаналъул регионалияб жамгIияб гIуцIиялъул минаялъуб рагьана батIи-батIиял махщелал малъулеб центр. Чияде ккечIого гIумру гьабизе ругьун…\nГаз бачине-900 млн гъурущ\nДРялъул бетIерасул официалияб сайталда хъвавухъе, 25 январалда Сергей Меликовас тIобитIараб данделъиялда бицана республикаялъул шагьараздеги росабалъеги газ бачиналъулги энергетикаялъулгун ЖКХялъул предприятиял церетIезариялъул Газ бачиналъул иш хехлъизабиялъул…\nПенсионеразе «мугьал» цIикIкIинаруна\nЦIияб соналъул январалдаса бай- бихьун республикаялда вугев 437 000 пенсионерасе цIикIкIинабизе буго пенсия. Гьединаб баян кьуна гьал къоязда ДРялъул Пенсиязулаб хъулухъалъул управлениялъ. Гьениб бицухъе, цIикIкIинабураб…\nБухараялде роржине руго щибаб анкьалъ\nМахIачхъалаялъул аэропорталдаса гьанже роржине бегьула Бухараялдеги. 20 январалдаса байбихьун гьенире рорженал гьаризе руго Red Wings авиакомпаниялъ. Узбекистаналъул некIсияб шагьар Бухараялде самолетал роржине рукIин гIемерав чиясе…\nДанияловасе бараб памятник ихдал къачIала\nДагьал церегIан къоязда МахIачхъалаялда бугеб ГIабдурахIман Данияловасе лъураб памятникалдаса рортун рачIун рукIана къанал. Гьеб ургъунго гьабураб иш батизе бегьулин абураб пикруги загьир гьабун, гьелъул хIакъалъулъ…\nГIарац Москваялде щай нахъбуссинабулеб? ДРялъул финансазул министрасул ишал тIуралев ГIали Исламовас бицана бюджеталда цIикIкIарасеб гIарац (85 процент) бихьизабун бугин социалиял мурадазе, гьединго хIисабалде босун бугин…\nМахIачхъалаялъул ГИБДДялъул хIалтIухъабаз щибаб къялъ хал гьабулеб буго жамгIияб транспорталда рекIарал гIадамаз маскаби ххеялъул низам цIунулеб бугищали. ЖамгIияб транспорталда рекIаразда гьез бичIчIизабулеб буго маскаби ххеялъул…\nДРялъул хIукуматалъул председателасул ишал тIуралев Нюсрет ГIумаров гьал къоязда дандчIвана «Федеральный центр компетенций в сфере производительности труда» АНОялъул эксперталгун. Гьениб бицана «Производительность труда» абураб федералияб…\nДагъистан – 85-абилеб бакIалда Гьал къоязда ДРялъул бетIер Сергей Меликовас тIобитIараб данделъиялда гIахьаллъана пачалихъиял ва муниципалиял гIуцIабазул нухмалъулел. Гьениб бицана регионалъе кIвар бугел масъалабазул хIакъалъулъ.…\n12:06, 02 июля 2022, 29


Мовчанил экспедицияги ГIашуратил музейги\nБежтIе щвезегIан, кутакаб берцинлъиялъул бакIлъун рикIкIунаан дица ЛъаратIа район. Чанго соналъ цере ЦIамагIурухъе щун рукIана ниж. Гьелдаса нахъе таманаб заман аниги, щибаб нухалда тIун унаан ракI, сверухълъиялда нур базабулеб гIурччинлъиги, сураталда гурони рихьичIел, керчал рохьаз рацарал мугIрулги, гъора кирали, гъварилъуда кенчIолел тIокIкIарал лъаралги цере рачIиндал.\nАмма бежтIадерил сверухълъи жеги гьайбатаб батана.\nАнцухъ росу нахъа тарабго, загьирлъулебги букIана гьеб. Нилъ цо батIияб Дагъистаналдецин унел гьечIодайин абураб пикру щулалъулеб букIана, щибаб свери танщинахъе.\nБакъва-кIасарал мугIруздаса хадуб буччараб тIабигIаталъул БежтIа бакI бихьидал загьир гьабураб гIажаиблъи буго Геннадий Мовчанил «Старый аварский дом» абулеб тIехьалдаги. 1940-1950-абилел соназда магIарухъе нилъер архитектураялъул тарих бакIаризе вачIун вукIарав машгьурав архитектор ккола гьев.\nМагIарулазул росабазде дандеккун, бежтIадерил мухъалда щулалъиялъе рарал сиял гьечIолъиялде кIвар буссинабулеб буго Мовчаница. Гуржиязулгун гIорхъода цунги ругелъул, батIаго рагъ-кьал къваригIараб хIал букIун батиларо бежтIадерил.\nАбухъего, гуржиязулгун гьезул гьоркьоблъи загьирлъулеб буго гIезегIан жалаздасан: масала, мацIалдасан. БежтIадерица бицухъе, гьезул умумул бетIербахъиялъе Гуржиялъе унел рукIун руго. Гьедин лъалеб букIун буго гуржи мацIги. ХIатта, гьанже гьез хIалтIизарулел гIаммал рагIабигицин рагIула. Мовчаницаги хъвалеб буго, жив гьениве щвараб мехалда, гIурус мацI лъалездасаги цIикIкIун рукIанила БежтIа мухъалда гуржи мацIалда кIалъалел гIадамал.\nГьединго минабазул рагъабиги руго гуржиязул къагIидаялда къачIарал – цIулада тIад накъишал рикIун гьарурал. ЦIул гьарзаяб бакIалда рукIиналъ, жалго минаби руго цIулал гьарурал. ГанчIил гьариялдасаги гьедин учуз чIолин жидее гьелин бицана бежтIадерица.\nНахъеги тIад руссинин довго Мовчаниде. Гьев гIажаиблъизавун вугоан бежтIадерица бакъвараб хер доб мехалда рокъоб цIунулеб букIиналда. ЦIа ккеялдасанигийищдила гьел хIинкъулел рукIинчIел.\nМовчаница дандекколел руго Кьадалги БежтIаги ругел минаби. Цого бакIги, цого чагIиги ругониги, тIубан батIи-батIиял минаби ругила гьенир: Кьадал дагьал тIуцал, цо яги кIиго тIалаялъул. БежтIа – рорхатал, кIиго-лъабго тIалаялъул, нухде тIаде ралагьарал рагъабиги ругел.\nГьединал пикрабазде машгъуллъарай дун БежтIе щун ятана. Гьениб бараб кIиябго къоялда жаниб ниж асир гьарурал бежтIадерил хIакъалъулъ бицун хIалкIоларо. Гьединлъидал цохIо ГIашуратил бицун тела.\nЖакъа Дагъистаналъулги гьелъул гIадамазулги хаслъи цIунарай гIадан хIисабалда бокьараб пачалихъалдаса рачIарал гьалбадерида йихьизаюни, нилъ нечоларей гIадай гIадан йигоан гьей. Бицунеб харбихъ балагьун, дида ккун букIана гьей цо кIудияб музеялъул хIалтIуда яги администрациялда жавабияб хъулухъ-ишалда ятилин абун. Щайгурелъул гьелда кутакалда лъикI лъалеб бугоан республикаялда ва гьеб тун къватIиб лъугьа-бахъунебги, гIадамалги, гIумруги, динги.\nЛъикI лъалеб бугоан магIарул мацIги, адабиятги, тарихги. Цонигиял гIурус мацI бицине журани, «магIарулалъ кIалъай» абун малъа-хъваялги гьарулаан.\nБежтIа росасда нижехъа Сапират йигин нужер гьаниян бицине байбихьарабго, мун Харахьисайищ абун, чIваркьун ялагьана ГIашурат дихъ. «У, дир эбелалъул росу ккола гьеб», - ан жаваб кьуна дица.\n«Питералда цо чIухIараб мажгиталда жание щведал, гьеб Харахьиса ГIисахIажияс банилан бицана дида. Гьелдаса дир букIараб чIухIи лъалебаниха дуда - нилъер магIарул чи гьединаб кIудияб къуваталда ватиялдаса.\nСапиратил васги ккола Россиялдаги цоги бакIаздаги бергьарав чемпион. Цо-цо мехалда цIар абун лъаларо гьев гьанив, «Харахи» абуни, киназдаго лъала», - ян бицана ГIашуратица.\nСапират ккола Россиялъул БахIарчи, Чачаналда ГIурус-Мартаналъул рагъулав комендантлъун вукIарав ХIайдархан ХIажиевасул яцалъул яс.\nСапиратил мина ниж чIараб бакIалдаса цIакъго рикIкIад бугилан абидал, дунги цогидалги ГIашуратихъе ана сордо базе.\nДида байбихьуда гIадада ккун букIун гьечIо гьей музеялъул хIалтIухъанилан. Жинцаго гIумру гьабулеб минаялъул кIиго рокъоб жаниб музей гьабун буго ГIашуратица.\n«Магъакьги рищни-къулги бакIарулей йигилан гIайибгъвел гьабула диде лъималазги гIагарлъиялъги. Гьеб бихьизе бокьулеб батичIони, бох бахъуге дир гьанибеян абула дица гьезда», - ян бицана ГIашуратица.\nМузеялда бихьизабун буго бежтIадерил цебесеб гIумру, гьединго руго Россиялдаса экспонаталги. Масала, кутакалда берцинаб некIсияб турка бугоан гьениб.\n«Дун милицасул яслъидал, гьединлъидал дида лъала гIадамазул гIамал-хасият. Цо нухалда СанктПетербургалда йикIана дун. Гьенир рищни-къул балел къалазда жанир хъирщадулел ругоан гьардухъаби. «Ворея, цо! Дир участокалда квалквадулел чагIийищ нуж?! ЧIехьея гIодоре гьел тургьби, нужер гьениб щиб бугебали лъазе кколин дида!» - ян лъугьана дун гьезде, кутакай мафиозиялъул ххвелалги гьарун. Гьел божана гьеб бакIалда тIад дир кверщел бугин абураб жоялда. Гъоз чIехьараб рищни-къулалда гъорлъ батана гьеб турка. КIутIун нахъе босун гьебгун, гьа, гьанже бокьараб гьабе нужецаян, хазабуна дица гьениса», - ян елъана ГIашурат.\nУмумузул къайи-цIаялдехун гьелъул рокьи бижун бугоан кIудияй эбелалдасан. ГIашуратил эмен райцентралда милициялда хIалтIулев вукIун, гьей, эбел хун хадуй, кIудияй эбелалда аскIой колотIа гIун йиго.\n«КIодоца бицунаан жалги жидер умумулги кванихъ гуржиязда цере хIалтIун, кутакалда захIматаб бетIербахъиялда рукIанилан. Гьединлъидал гьединаб гъинги тIун, гьез данде гьабураб мукъсанабго магIишатги, гьез квер квалулел рукIарал тIагIалабиги, ретIел-кунги кин гIодобе рехулеб? Жакъаги гIорцIизегIан кваназе кIоларо дида, дозда ракIгурхIун», - илан бицана ГIашуратица, ракIги тамахлъун.\nГьелъ жиндирго музеялде къайи бакIарула риххизаризехъин ругел басриял минабахъе хьвадун, гIадамаз къватIибе бараб рощногохIаздаса. Гьединго цо-цоял жалгоги рачIуна гьелъухъе церегосел тIагIалабиги росун. КIи-кIи ругел жал, гьелъ музеялде рачIарал чагIазе сайгъатги гьарула. Гьедин диеги щвана хьухьун гьарурал бежтIадерил щватаби. Амма жинца гьеб тIагIел-гIучIги, ретIел-кунги цин чурулин бицана ГIашуратица. Гьединлъидал цо-цо мехалда гьелъ жинцагоги ретIуна музеялда лъураб партал-хьит, чIвала кIазал.\nМузей гуребги, «Инсан» фондалъул БежтIа бугеб филиалалъул нухмалъулесул заместительги ккола ГIашурат.\nПалхIасил, жиндир хIакъалъулъ бицине жо гIемерай ва, кигIан мехалъ аскIой йикIаниги, чIалгIунарей гIадан йиго гьей.\n… БежтIе гьабураб сапар ахиралде щванин ккараб мехалда, гIорхъаби цIунулезул заставаялда аскIоса Ганжа-гIурухъехун нух босана нижеца. Даруял иццал ралагьулаго, гуржиязулгун гIорхъоде щвезегIан ун ратана. Гьелдаса рохун нижги рукIана. Ганжа-гIурухъа масакI-ччугIадай кквела, кваназе гIодор чIезе бакIдай хIадурилаян ругеб мехалда тIаде гIунтIана басрияб «Урал» машина. Вабабай, гIорхъадул низамги хвезабун нижеда хадур рачIунел аскариялдай гьалилан, ракIго лъикI букIинчIо. Ахирги гьел ратана гуржиязулгун гIорхъода бугеб бежтIадерил колотIе гIачи речIчIизе унел руччабиги, гIезегIан соназ БежтIа ветеринарлъи гьабурав Шарапудин абулев чиги, жеги чанго гIолохъанчиги.\nРилълъаралани, ниж колотIе цадахъ рачунел рукIана гьез. Цинги, ралъдада тIад чайка киннигин, Ганжа-гIурухъан хъамизабун «Уралгун», нухлулал цереса тIерхьана. Гьезда хIайранлъун хадур балагьарал нижее абуни, цо-кIиго масакI кквезегIан гурони заманги хутIун батичIо нахъруссун ине.\nМаркIачIул бер рукIкIараб ригь букIана. Къадгицин чи къанагIатаб гьеб сверухълъиялда лъугьараб сихIкъотIи гьоркьоб къотIизабуна нижер машинаялда хадуб бахъараб пещтIеялъ. ЦIидасан хIинкъи рещтIана рекIелъе. Цо талихIалъ, гьев ватана, магIарде гIиги щвезабун, лъелго Кьадаливе щвезегIан вачIунев Шахбулат.\nРоссиялъул политикаялде гIунтIун азарго батIияб хабарги бицун, Кьадаливе щвезегIан кутакалда ракIгъезабуна гьесги.\nГьедин, берцинаб тIабигIаталъги, тIабигIаталдаса берцинал бежтIадерицаги асир гьарурал ниж МахIачил шагьаралде щвана рогьалилъ.\nДругие материалы в этой категории: « МухIидин МухIамадов: «ГьитIинаб ватIан цIунулев кIудиялъеги хилиплъуларо»\tГьабурасе хIалтIи, хIажатасе шартI »


Исана хIежалде унезул къадар дагьлъана\nИсанаги дагь гьабун буго тIолабго Россиялдаса ва гьелдаго гьоркьоб Дагъистаналдасаги хIежалде унел гIадамазул къадар. Цересел соназде дандеккун исана миллиардер Керимов Сулейманицаги гIарац кьезе рагIуларо хIежалде гIадамал ритIизе.\nИсана СагIудиязул ГIарабиялде хIеж борхизелъун Дагъистаналдаса ине вуго анлъазарго чи. ГьедигIанасеб бакI бихьизабун буго нилъер республикаялъе. Гьединго, цересел соназ гIадин, Керимов Сулейманил кумекалдалъун исана хIежалде щивго витIулев гьечIо. Гьеб суал роцIинабиялда тIад хIалтIи гьабулеб буго Дагъистаналъул Динияб идараялъ. Амма гьелъул щиб хIасил ккезе бугебали жеги лъидаго абизе кIоларо.\nГьединго, тIолабго Россиялдаса хIежалде инелъун бихьизабун буго 16400 чиясе бакI. Цересел соназде дандеккун гьеб дагьлъизабун буго 3600-гIанасеб бакIалдалъун. Гьелъие ккараб гIиллаялъул бицунаго, Дагъистаналъул хIукуматалда цебе бугеб диниял гIуцIабазулгун хIалтIи гьабулеб идараялъул нухмалъулев МухIамадов Сулейманица абуна гьеб бугила Маккаялда бугеб ХIарамалъул мажгит гIатIид гьабиялъулал хIалтIаби унел рукIиналда бан, сагIудиязул тIалъиялъ гьабураб хIукму. Гьедин, щибаб улкаялъе бихьизабун букIараб къадар 20 проценталъ дагьлъизабун буго. Масала, Россиялъе бихьизабун буго 16400 чиясе бакI.\nДагъистаналъул диниял гIуцIабазулгун хIалтIи гьабулеб идараялъул нухмалъулев МухIамадов Сулейманица бицухъе, Дагъистаналъе бихьизабун буго анлъазарго чиясе бакI. Гьединго, исанаялдаса нахъе билълъанхъизабулеб буго хIежалде ине бокьаразе электроннияб иргаялда хъвай-хъвагIай гьабулеб къагIидаги. Жакъа къоялде ругел баяназда рекъон, гьединаб иргаялда хъвай-хъвагIай гьабун рагIула 350 чияс.\nЭлекроннияб иргаялда хъвай-хъвагIай гьабуразул исана хIежалде ине рес ва санагIалъи ккечIони, гьединазул ихтияр буго хадусеб соналъ инелъун иргаялда чIезе ва гьел нахъе-цере рачиналъулъ щибго хиса-баси гьабуларин бицана МухIамадов Сулейманица.\nХIежалде ине бокьаразул документал СагIудиязул ГIарабиялъул посольствоялъ къабул гьаризе руго щуабилеб августалдаса I4 сентябралде щвезегIан. Рехсараб улкаялъул посольствоялде документал щвезариялъул хIалтIи гьабизе буго хIежалде гIадамал рачине изну кьурал туроператоразул хIалтIухъабаз.\nЦересел соназда гIемерал хIужаби ккана цо-цо туроператораз хIежалде ине бокьарал махсароде кквеялъул. Масала, «Зам-зам» абураб туристазулаб фирмаялъ, хIежалде ритIилилан рагIиги кьун гIадамазухъа бакIарараб гIарац жеги нахъе кьечIолъиялъул гIемер бицана республикаялъул информациялъулал алатаз. Исана кина-кинал фирмабазха гьеб хIалтIи тIубазе бугеб? Гьеб суал кьуна нижеца диниял гIуцIабазулгун хIалтIи гьабулеб комитеталъул нухмалъулев МухIамадов Сулеймание.\nМухIамадов Сулейман: «Маккаялде хIеж борхизелъун гIадамал ритIиялъе хIалтIи гьабизе буго лъабго турфирмаялъ. Гьелги ккола «Марва-тур», Караван трэвл» ва Равза-тур». ТIокIал фирмабазул ихтияр гьечIо хIежалъул суалал тIуразариялде гъорлъе лъугьине».\nЭР: «Цере-цере гIадамал махсароде ккурал фирмабазулгун хIалтIи лъицаха гьабулеб бугеб»?\nМухIамадов Сулейман: «Гьезулгун хIалтIи гьабулеб буго диванханаялъулгун прокуратураялъул ва низам цIунулезул хIалтIухъабаз. Гьезда тIад уголовияб делоги гьабун буго. Гьеб хIалтIи рагIалде бахъинабизеги буго. Гьединлъидал, гIадамал хIежалде ритIизе ихтияр гьечIел фирмабазухъе паспорталги гIарацги кьезе бегьуларо».\nЭР: «Жидерго автомобилазда рекIун гIодосан хIежалде ине рес бугищ»?\nМухIамадов Сулейман: «Гьедин ине россиялъулазе ихтияр кьоларо. Щайгурелъул, ГIарабиязул СагIудиялъул тIалъиялъ гьедин ине бокьаразе визаби рагьуларо. Гьелъие гIиллаги ккола Шамалдаги ГIиракъалдаги ахIвал-хIал лъикIаб гьечIолъи».\nЩибаб санайил сахаватчи ва бизнесмен Керимов Сулейманил кумекалдалъун, гурхIел-рахIмуялъулаб фондалдасан Дагъистаналдаса лъабазаргогIанасев чи чIобого витIулаан хIежалде. Исанайин абуни Керимов Сулейманица жиндирго харжазухъ гIадамал чIобого хIежалде ритIулел гьечIин бицана Дагъистаналъул Динияб идараялда.


К1УДИЯБ СПОРТАЛДЕ РАГЬАРАБ НУЦ1АЛЪУН БАТАГИ. - 25 Октября 2015 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2015 » Октябрь » 25 » К1УДИЯБ СПОРТАЛДЕ РАГЬАРАБ НУЦ1АЛЪУН БАТАГИ.\nК1УДИЯБ СПОРТАЛДЕ РАГЬАРАБ НУЦ1АЛЪУН БАТАГИ.\nУлкаялда бугеб зах1матаб экономикияб ах1вал-х1алги х1исабалде босун, нилъер ракьцоял сахаватчаг1аз жидерго инвестицияздалъун квербакъулеб буго районалъул социалиябгун спортивияб инфраструктура цебет1еялъе. Гьедин, гьал къоязда рохалилаб ах1вал-х1алалда Г1арани рагьана Россиялъул футболалъул союзалъул киналго т1алабазде жаваб кьолеб ц1ияб футболалъул стадион.\nБаркиялъулаб к1алъайгун тадбир рагьана районалъул бет1ер Саг1ид Юсуповас. Гьес бицана жакъа районалъул мукъсанабго бюджет бугониги сахаватчаг1азул кумекалдалъун районалда социалиялгун спортивиял объектал ралел рук1иналъул. Бицана гьединго стадионал районалъул цогидал росабалъги разе ругилан, лъимал ах1ана спорталда т1адч1езе. Баркала кьуна киналго стадион базе квербакъаразе. Тадбиралъул х1урматияв гьобол, «Анжи» командаялъул вук1арав ц1ар раг1арав футболист Шамил Лахияловасги баркана киназдаго ц1ияб стадион рагьи. Гьединго, баркиялъулаб к1алъай гьабуна стадион базе г1арцудалъун кумек гьабурав районалъул нухмалъулесул заместитель Шамил Г1аммаевасги. Тадбиралъул официалияб бут1аялдаса хадуб, церерахъана Гьоц1алъ школалъул ц1алдохъаби. Коч1олаб номергун цее яхъана Хадижат Г1абдулкъадирова. Тадбиралъе хасаб берцинлъи кьун бук1ана Г1амирханов Расулица ругьун гьарурал гьит1инал акробатазул церерахъиналъги. Ахиралда тадбиралъул х1урматалда ц1ияб стадионалда т1обит1ана Хунзахъ ва Г1арани росдал командабазда гьоркьоб гьудуллъиялъулаб матчги.\nХьул буго нилъер лъималазегун г1олилазе к1удияб спорталде рагьараб нуц1алъун лъугьинин гьеб стадионилан.\nПросмотров: 176 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 5.0/1


ПРЕДПРИНИМАТЕЛАЗЕ КУМЕК БУК1ИНА. - 9 Апреля 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2017 » Апрель » 9 » ПРЕДПРИНИМАТЕЛАЗЕ КУМЕК БУК1ИНА.\nПРЕДПРИНИМАТЕЛАЗЕ КУМЕК БУК1ИНА.\nАраб анкьалъ нилъер районалде вач1ун вук1ана инвестициязул ва предпринимательствалъул рахъалъ республикаялъулаб Агенствоялъул нухмалъулев Башир Мух1амадов. Райадминистрациялда гьевгун дандч1вана районалъул нухмалъиги предпринимателалги.\nДанделъаразе саламги кьун Башир Мух1амадовас бицана предпринимательствалде республикаялъулги улкаялъулги т1алъиялъ кьолеб бугеб к1варалъул. Гьедин предпринимателазе квег1енлъиялъе г1уц1араб бугила жидер агенствоги. Агенствоялъ квербакъулеб буго предпринимателазе грантал, кредитал ва цогидабги пачалихъалъул рахъалдасан кумек щвезе. Гьединго г1уц1ун бугила проектазул мобильнияб офисги.\nРайоналда г1исинаб ва гьоркьохъеб бизнес цебет1еялъе гьабулеб бугеб х1алт1ул бицана райадминистрациялъул экономикаялъул отделалъул нухмалъулей Пат1имат Набиевалъ. Районалда хъвай-хъваг1ай гьабун бугила 1096 г1исинаб предпринимательствалъул субъектазул, гьезда гьоркьоса 284 индивидуалияв предприниматель ва 691 юридикияв лицо кколила. Араб соналъ г1исинаб предпринимательствалъ гьабун буго 594,8 миллион гъурущалде даран-базар. Гьеб бут1аялда х1алт1улев вуго 2200 чи. Г1исинаб бизнесалдасан бач1ун буго 24630 гъурущ налогазулги, гьелдасан 9800 гъурущ ун буго муниципалияб бюджеталде.\n2016 соналъ хасал инвестицияздалъун районалда бан буго лъабго футбол х1алеб майдан, паркал, ва 22 километралъул манзилалда ч1ун буго 5000 декоративияб гъвет1.\nГиничукь бан бахъун буго 6000 г1анк1у-х1елекоялъе бихьизабураб ферма. Хьиндахъ «Сокол» КФХялда лъаг1алида жаниб г1езабулеб буго 15-20 тонна форелалъул. Т1агьада «Аграрник» СПКялда ине руго ччуг1а г1езабиялъул ва 0,7 гектаралда теплицаби раялъул х1алт1аби. Гьоц1алъ х1алт1изе лъугьун буго пихъилгун овощазул ниг1матал х1адурулеб ООО «Гоцатль» абураб цех. Лъаг1алие гьениб биччалеб буго 15-20 миллион гъурщиде къайи. 2016 соналъ 3 КФХялъе щун руго грантал, гьединго 93 миллион гъурщил пачалихъияб кумек щун буго росдал маг1ишаталъул ниг1матал г1езарулел фермеразе.\nАгенствоялъул кумекалдалъунги гъоркьисала районалдаса 14 чиясе щун руго грантал.\nАхиралда Саг1ид Юсуповас баркала кьуна гьалбадерие ва гьез бицаралда хурхун иш т1аде кколезе хасал т1адкъаялги гьаруна. Предпринимателаз кьуна жидерго суалалги.


Сириялда ва ГIиракъалда рагъулезда тIад Россиялда рагьун буго 900 иш\nРоссиялда рагьун буго 900-ялдаса цIикIкIун такъсир гьабиялъул иш Сириялда ва ГIиракъалда рагъулел рукIарал улкаялъул гражданазда тIад. Гьедин лъазабулеб буго Думаялъул депутат Валерий Рашкинил тIалабалъе жаваб кьолаго Жанисел ишазул министерлъиялъ. Гьелъул копия щун буго РБКялъухъе.\nГьелде тIадеги, Жанисел ишазул министерлъиялъ ФСБялда цадахъ хал ккун буго Сириялда ва ГIиракъалда вагъизе Россиялдаса арав лъабазарго гIанасев чиясда хадуб. Гьеб документалда абулеб буго Россиялъул хасал хъулухъазда тIатун вугин гьенире рагъизе ине гIадамал ахIулев 92 чийин.\n15 декабралда ФСБялъул директор Александр Бортниковас бицен гьабулеб букIана Сириялда ва ГIиракъалда ругел ва Россиялда гьукъарал террористиял къукъабалъе лъугьарав лъабазаргоялдаса цIикIкIун чиясул. Гьесго абулеб букIана Россиялде тIадвуссун вугин 214 чи, гьезулги 80 жанив тIамун вугин.\nФСБялъул директорас гьединго лъазабуна улкаялда 1600 фирмагун гIадатив чиясул хал гьабулеб бугин гьез Россиялда гьукъараб «Исламияб пачалихъ» террористияб къукъаялъе финансазул кумек гьабулеб букIиналда щаклъи ккунин.


Гъаякент мухъалъул Къаранайаул росулъа чияс жиндирго кIиго яс чIваялда тIасан такъсир гьабиялъул иш рагьун буго Дагъистаналда. Араб соналъул ахиралда гьабураб такъсир гьанже гурого къватIибе бачIун гьечIо.\nАдвокат Елена Денисенкол пикруялда, гьеб такъсир къватIибе бачIинчIого хутIизе рес букIун буго социалиял гьиназдаса эбелалъ ва ясал лъалел-хъвалез гьел тIагIиналда бан лъазариял тIиритIизаричIелани. Чан гьеб тайпаялъул иш кидаго къватIибе рагIичIого, балъго хутIулебали лъидаго абизе кIоларила.\n49 сон барав Шамиль Рамазановасда щаклъи ккун буго гьес «Намусалъулин» рикIкIунеб чIвай-хъвай гьабун букIиналда. 2015 соналъул декабрь моцIалда Шамилица жиндирго кIияйго яс чIван йиго, живго инсул рагIабазда рекъон, мугIрул руччабазул букIине бегьулареб хьвада-чIвади ясазул букIиналда бан. 20 сон барай Мадинал ва 16 сон барай Урузматил жаназаби инсуца Къаранайаул росдада гIагар, мегIер-гIалах бугеб бакIалда рукъун руго.\nЯсал тIагIиналъул информация цин къватIибе лъан буго социалиял гьиназдаса. Хадубго чIварай ясазул эбел Бакаш Рамазановалъ полициялде гIарза кьун буго, ясал тIагIун рукIиналда бан. Гьеб заманалде, ясал тIагун бан букIун буго чанго моцI.\nЧIварал ясазул эбел-эмен ратIалъун, ясал эбелгун гIумру гьабун рукIун руго Гъарабудахкент мухъалъул Уллубийаул росулъ. Эмен гIумру гьабун вукIун вуго Избербаш шагьаралда. Избербаш шагьаралъул Жанисел ишазул бутIаялда баян гьабухъе, ясазул эбелалъ ахIун бачIун буго гьев Шамилихъе ясаз гIинтIамулеб гьечIин ва васалгун кIалъа-бацалел ругин гьел. МукIурлъун, Жанисел ишазул бутIаялде вачIарав инсуца бичIчIизабун буго, гьеб лъайдал жиндир бадиса канлъи анин ва гьел жинца чIванин. Гьединго чIварал Мадина ва Урузмат рукъарал бакI бихьизабун буго. Жаназабазда гIемерал нусал чIварал ругънал ругила.\nЩай ясал тIагIун чанго моцI базегIан ясазул эбел юцIун чIун йикIараяли лъидаго абизе кIолеб гьечIо.\nАмма адвокат Елена Денисенкол пикруялда, гьеб ишги, гIемерал цогидалго гIадин къватIибего бачIинчIого, балъго хутIизе рес букIун буго, ясал тIагIиналъул информация социалиял гьиназда баккичIебани. Гьединал тайпаялъул чIвай-хъвеязул хIакъалъулъ ахирисеб заманалда гIемерисеб нухалъ лъалеб бугин Twitter ва Facebook социалиял гьиназдасайин бицана «Эркенлъи» радиоялъе адвокаталъ.\nЕлена Денисенко: « Гьеб буго вахIшияб чIвай-хъвей, кинаб букIаниги гIорхъабалъ хIебтIулареб, кинго ритIухъ гьабизе бегьулареб. Хас гьабун гьеб лъугьа-бахъиналда эбелалъ гIарза хъван къватIибе бачIанин абизе бегьула гьеб такъсир, амма бачIиндаго социалиял гьиназда ясазул лъалел-хъвалез байбихьун буго информация тIибитIизабизе, ясал тIагIиналъул хIакъалъулъ.\nГьединал лъугьа-бахъиназул кIудияб къадар букIуна гIага-бажараз бахчун, къватIибе лъазеги толареб. Цо-цояз абула дагьлун ругин гьеб тайпаялъул чIвай-хъвеял, амма кигIан къадар гьезул киданиги къватIибе лъачIогон хутIулебали лъидаго абизе кIоларо.\nАхираб заманалда социалиял гьинал сабалъун къватIибе бачIунеб буго гьеб тайпаялъул информация. Цинги гIагарлъиялда гьеб бахчун бажаруларо. Амма къватIибе лъан, такъсир гьабиялъул иш рагьаниги, гьезул дагьаб къадар гурого диваналде щоларо, инкар гьабун. КъватIибе лъазабичIогон тола, яги диваналде щвелалдего биххула иш».\nБачIиндаго, чIвай-хъвеялъул хIакъалъулъ лъазабулаго федералиял каналаз гьеб кьуна «Инсуца аморалияб хьвада-чIвади сабаблъун ясал чIван руго», - абураб цIаралда гъоркь.\nЖурналист ва «Даптар» абураб руччабазул ихтияразул интернет-порталалъул вакил Светлана Анохиналъ рикIкIунеб буго гьеб хIалалда цIарал хъваялъ, лъачIогон, чIвадарухъан ритIухъ гьавулев вугин. Аморалияб, ничалда данде кколареб, яги цогидал гьединал рагIаби рукIине бегьуларила гьединаб информация кьолаго, гурого, чIвай-хъвей ритIухъ гьабулеб жо кколила гьеб.\nСветлана Анохина: «Цого-цо аморалияб хьвада-чIвади бугев, нич-намус гьечIев гьеб ишалда гъорлъ ккола гIицIго цо чи - чIвадарухъан. ЧIвай-хъвей ккола чIвай-хъвей, журналистаз гьединал хъвай-хъвагIай гьариялъ гьеб цIалулезул, бихьулезул бутIрузулъ бижизабула гьеб битIараб бугин абураб пикру.\nХадур рукIуна нилъ, щайила нилъер гьанир гьединал чIвай-хъвеял кколел ругелинан абун. Моралалда хурхараб жо кутакалда цIаралда буго нилъер жамгIияталда гъорлъ. Гьединаб цIар информациялъе кьеялъин абуни, гьеб ритIухъ гьабулеб буго, чIвай-хъвей легетимияблъун лъугьунеб буго».\nДунялалда щибаб санайил намус цIунунилан чIвалел ясазул къадар 5 азаргоялде бахунеб буго Цолъарал миллатазул гIуцIиялъул баяназда рекъон. Амма Англъиялъул The Independent газеталъул баяназда рекъон гьеб къадар 20 азаргоялдецин бахунеб буго.\nГьеб газеталъул хIалтIухъабаз гьабураб цIех-рехалъул хIасилалда гьединал такъсирал бищун гIемер Иорданиялда, Пакистаналда ва Турциялда гьарулел руго, амма гьезул хIакъалъул баянал къватIире лъазе толел гьечIо гьел хIукуматазда.\nИнсуца кIиго яс чIван йиго\n«Намус цIунун» чIварал ясазул къадар цIикIкIунеб буго


ГьетIараб тIилал рагIад "битIизабизе" кIолищ Яндексалда?\nГьал къоязда Дагъистаналъул печаталъул ва инфомациялъул министерлъиялъги «Яндекс» интернет-компаниялъги къотIи-къай гьабун буго Дагъистаналдаса лъикIал харбал гьезул сайталда цIикIкIун лъезе. Министерлъиялъул вакилзабазул рагIабазда рекъон гьеб цIияб проекталъул Дагъистаналъул сахаб имидж букIинабиялъе кIудияб кIвар букIине буго.\nКватIичIого «Яндекс» корпорациялъул сайталда цIиял харбазул бутIаялда гIемер Дагъистаналдаса харбал раккизе ругин лъазабулеб буго Дагъистаналъул печаталъул ва информациялъул министерлъиялъ. Гьеб идараялъги «Яндексалъги» къотIи-къай гьабун буго республикаялдаса цIикIкIун лъикIал харбал гьеб сайталда лъезе. Гьаб сагIат гьеб «Яндексалде» ккола интернеталда бищун гIемер гIадамаз халгьабурал сайтаздаса харбал. Гьеб цебе рехсараб къотIи-къаялдаса хадуб интернеталда ругел халгьабиязухъ балагьичIого рихьизаризе рагIула гьенир Дагъистаналдаса лъикIал харбал. Гьеб къотIи-къаялда рекъон гьанже Дагъистаналъул батIи-батIиял идарабазул ва информалатазул 70 гIан сайталдаса информация бачIине буго «Яндексалде».\nРоссиялда информациялъулаб сиясаталде бищун гIемер гIарац хвезабулезул цояб кколеб буго Дагъистан. Гьединал баянал кьун рукIана 2014 соналда Пятигорскалда букIараб Шималияб Кавказалъул республикабазул журналистазул данделъиялда, амма кигIан гIарац гьелъие биччарабали баян гьабичIо гьениб. Министерлъиялъул сайталдаги гьеб суалалъе жаваб гьечIо. МухIканал гурел баяназда рекъон федералиял чIахIи-чIахIиял информалатазулгун гьединал къотIи-къаял Дагъистаналъ балъго цере-цереги гьарун рукIун руго. ЦIар бицине бокьичIев гьединаб федералияб информагетлъиялъул Дагъистаналда вугев журналистас «Эркенлъи» радиоялъе баян гьабуна чанго миллионги кьун гьарулаанила республикаялъ жидер агентлъиялъулгун къотIи-къаял, гьез ритIун рачIарал харбал нижеца къватIире кьезе рукIине. КигIан федералияб кIвар гьечIел, гьадингоял харбал рукIаниги гьел киналго жидер сайталда рахъизеги рахъулаанилан. КидагогIадин республикаялъул нухмалъи лъикIаб рахъалъ бихьизабулел харбал рукIунаанилан гьелилан.\nДагъистаналъул печаталъул ва информациялъул министерлъиялъ ва гьелъул нухмалъулев Азнаур ХIажиевас щибаб данделъиялда бицуна республика лъикIаб рахъалъ бихьизабизе ккеялъул. Гьес гьоркьоса къотIичIого гIайиб гьабула журанлистазде гьез лъикIабщиналде кIварги кьечIого кинабго чIвай-хъвейги хъублъиги кьолеб бугила къватIибейилан. Дагьаб цебегIан букIараб Дагъистаналъул хIукуматалъул данделъиялдаги ХIажиевас цIидасан лъазабуна республикаяда дагьабги кIвар кьезе къваригIун бугила гьеб лъикIаб рахъалъ бихьизабизейилан.\nАзнаур ХIажиев: «Кавказалда бугеб ахIвал-хIал гIодобе биччазабиялъе гуребги, гьеб лъикIаб рахъалде буссинабиялъеги бищун кIудияб кIвар буго информалатазул. Амма гьеб гIодобе биччазабиялъе хIалтIулездаса, гьеб дагьабги цIакъ боркьизабиялъе хIалтIулел цIикIкIун руго. ЧанцIулго абуниги бугебщинаб лъикIабщинаб харабги жибго тун сверун ахIи-хIур бахъунеб, чIвай-хъвеязулги, диваназулги, коррупциялда хурхарал ишазулги, диваназулги гурони информация къватIибе кьолеб гьечIо журналистаз. Гьединго гIарцухъ макъалаби хъвалел журналистас гьеб пишаялъулго къимат хвезабулеб буго. Журналистасда бичIчIизе ккола жинца тIаде босун бугеб ишалъул буге цIикIкIараб жавабчилъи. Сундухъниги балагьичIого, кинаб сиясатияб ахIвал-хIал букIаниги журналистасда тIадаб жо буго ритIухъаб информация къватIибе кьезе».\nГьединго Аджиевас лъазабуна жидер министерлъиялъ экстремизмалде данде къеркьеялъе гIемераб хIалтIи гьабулеб бугила, гьединал проектазе биччалила жидеца бищун цебе гIарацилан.\nБатIи-батIиял федералиял информалатазе ва газетазе хъвадарулей Дагъистаналдаса жураналист Наталья Крайновалъ «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда абуна гьединал гIарцухъ гьарурал, республика лъикIаб рахъалъ бихьизабулел къотIи-къаял къваригIунарила гьаниб лъикIаб ахIвал – хIал чIезабулеб бугони.\nНаталья Крайнова: «Дагъистан лъикIаб рахъалъ бихьизабиялъул иш нухтIе ккола журналистазе гьеб рахъалъ республика бихьизабизе шартIал чIезарун ругони, ай унголъунги лъикIал харбалги лъугьа-бахъиналги республикаялда рукIунел ругони. ЦохIониги журалист республика квешаб рахъалъ бихьизабизейин абун лъугьун вукIунаро, дун гьелда божуларо. Гьез хъвала гьезул федералияб информалатаз букIа, газетазгун телеканалаз букIа къабул гьабулеб информация. Федералияб кIвар бугеб лъикIаб лъугьа-бахъин чан нилъер гьаниб букIунеб? Кибалиго гъутIбигун –тIугьдул чIейги, чанго километр нухлул къачIайги гьелда релълъарал цойгидал ишазулги хIакъалъулъ хъван гьезие данде кколаро. ЛъикIал, экономикиял яги социалиял проектал хIалтIизе риччани гьединалго цойги пайда бугел интересал проектазул лъицаниги тIамичIониги журналистаз жидецаго хъвала бицуна, гьеб гьабуралъухъ гьезие тIаде гIарацги кьезе кколаро. Амма цохIо чIахIи-чIахIиял кIалъаял гьарулел данделъаби гурони республикаялда тIоритIулел гьечIони. Гьенир рицарал харбалги гIурмруялде рахъинарулел гьечIони, цохIо гIарац бикъи гурони тIокIаб хIалтIиги гьабулеб гьечIони цохIониги лъикIал харбал къватIире кьезе гьарурал къотIи-къаязул пайда букIине гьечIо».\nГьединго Натальяца абуна гьеб цебехун рехсараб къотIи-къаялда рекъон «Яндексалда» кьезе ругел республикаялъул батIи-батIиял идарабазул ва информалатазул сайтаздаса харбал рукIине кколедухъ, профессионалиял рахъалъ хъван рукIунарилан. Гьенир ругел хIалалда гьел «Яндексалда» кьезеги бегьуларилан.\nКIичIараб тIилал рагIад Яндексалъ битIизабилищ?


Шималияб Кавказалда бищунго хIалтIул бакIал камун руго Дагъистаналда\n«РосБизнесКонсталтинг» агентлъиялъ дагьалъ цебе тIобитIараб гьикъа-бакъиялда гIумру гьабизе санагIалъиялъулги, хIалтIизе бакIал рукIиналъулги, моцIрое щолеб харжилги рахъалъ Шималияб Кавказалъул шагьарал ахираб кьерде ккана. Амма гьелдаго цадахъ цIикIкун руго гьеб регионалда гIумру гьабулел гIадамалги.\n«РосБизнесКонсалтинг» агентлъиялъ гьабураб гьикъа-бакъиялда рекъон, Шималияб Кавказалъул шагьарал инчIо Россиялъул бищунго бечедалги мискиналги шагьаразул сияхIалде. Амма гьелдаго цадахъ Грозный шагьар бихьизабулеб буго бищунго дагь гIадамазе харжал щолеб шагьарлъун. 74 абилеб бакIалда буго гьеб. 71 абилеб бакIалда буго Дагъистан.\nАмма Шималияб Кавказалда бищунго гIадамазе хIалтIизе бакIал гьечIолъиялъул рахъалъ бищун ахирисеб кьере ккун буго Дагъистан.\nДагъистаналъул росаби чIунтулел ругин ахIи балеб буго цо къокъаялъ. Гьелъие гIилла ккола гьениб хIалтIи гьечIолъи. Гьедин бицунеб буго ЭР-ялъе жамгIияв хIаракатчи ва журналист ГIалисултан ГъазимухIамадовас.\nГIалисултан ГъазимухIамадов: «МагIарухъа гIадамал гочунел руго лъарагIлъиялде. Гъоба буго кIиго батIияб тенденция. Доба хIалтIи гьечIолъиялъ дора чIайилан кинха абилеб гIадамазда: бекьун хурги щолеб гьечIони, гIицIго боцIи хьихьизе гурони ресги гьечIони?».\nХIалтIизе бакIал гьечIолъиялъ рахъалъ иш цIакъго квеш мугIрузда мухъазда букIунин кидагоян бицана ЭР-ялъе социолог Загьид ГIабдулагатовас. 60-70 процент букIунила хIалтIи гьечIого хутIарал гIадамазул. Гьединго статистикаялде божилъи гьабизе бегьуларинги абуна гьес.\nЗагьид ГIабдулагатов: «ГIадамал унел гьечIо жал хIалтIи гьечIого хутIун ругин абун пачалихъалъухъа гIарац, пособиял росизе, гьединлъидал божилъи гьбаизе бегьулел баянал рукIунаро гьеб статистика гьабулел хIалтIухъабазул. Масала, цо мухъалда вугев социалияб хъулухъалъул хIалтIухъанас бицана дида жиндихъе кагъат бачIун букIанила МахIачхъалаялдаса нужер мухъалда хIалтIуда чан вугевали бихьизабеян хъвараб. КигIан хъвалебин гьикъанила жинца нухмалъулесда. Гьа, гIунги тIокIги гIадамал рихьизарейин жаваб кьунила гьес».\nХIалтIи гьечIого хутIарал гIадамазул къадар Россиялда жаниб босани, 12 гIан процент букIанила гъоркьисала. Амма хIакъикъаталда Дагъистаналда гьеб къадар 8 проценталда бащадаб бугони, мадар букIунин рикIкIунеб буго социолог Загьид ГIабдулагатовас. Гьединлъидал 8 проценталдаса тIаде борчIулеб бугелъул, гьелъул магIна кколин гIадамал хIалтIиги гьечIого хутIун рукIиналъул рахъалъ республикаялда кризис лъугьун букIинилан абуна гьес.\nГьедин хIалтIи балагьизе дагъистаниял Россиялде унеб гIадат буго советияб заманалдасаго. Гьезул цо-цоял гIарацги гьабун, чанго моцIидаса нахъруссун рачIуна. Советияб заманалда гьелда абулаан халатал гъурщазда хадур унел ругилан. Цогидал абуни дораго парахалъун чIола. Масала, Дагъистан тун къватIир гIумру гьабулел лезгиязул къадар 74 азарго, даргиязул – 84 азарго, тумазул – 16 азарго чи вугин бицана ЭР-лъе Дагъистаналъул ГIелмияб Централдаса социолог КъакъахIасанов ХIажикъурбаница.\nКъакъахIасанов ХIажикъурбан: «Дагъистан тун къватIиб гIумру гьабулеб буго кинавниги 56 азарго магIарулас».\nГьесул рагIабазда рекъон, магIарулазул 5 азарго чи вуго Москваялда, 4 аза-азар чи вуго Карелиялдагун Чачаналда. Нарт бахъулел бакIазда Тюменалде хIалтIизе ун руго 3 азариде гIунтIун чи магIарулазул.\nРоссиялъул дарадаялда босани, МахIачхъала бугин Москва гIаинаб шагьарин абула дагъистанияз. Гьенире хIалтIизе рачIуна сверухъ ругел шагьараздаса чагIи. Амма гIумру гьабизе гьез тIаса бищула Каспийск, Буйнакск, Избербаш гIадал гIисинал шагьарал.\nГьединлъидал бечедал гIадамалги аслияб куцалда МахIачхъалаялда рукIунин абураб пикру буго цо-цоязул. Гьединго цогидаз рикIкIуна гьединал чагIи Хасавюрталдаги цIикIкIун ратизе бегьулин. Щайин абуни даран-базаралъул шагьарлъун рикIкIуна гьеб.\nБагьабазул рахъалъ МахIачхъала рикIкIуна бищун хирияблъун.\nЭР-гун гара-чIвариялда рукIарал гIадамазул гIемерисез гIумру гьабиялъегун рацIцIалъиялъул рахъалъ санагIатаб шагьараллъун рехсана Каспийскгун Избербаш. КвегIенлъаби гьчеIеб шагьарлъун рикIкIана Буйнакск. Хасго лъел къварилъи бугила гьениб. ГIадамал гIемераб ва чорокаблъун рехсана Дербент.\n«РосБизнесКонсалтингалъул» гьикъа-бакъиялда рекъон, бищунго гIадамал тIаде цIикIкунел шагьараллъун кколел руго Избербашги Хасавюртги.\nДагъистангун Гъалгъаязул республика – рейтингалъул ахада


Бидул ц1ураб сивурукъ - Мои статьи - Каталог статей - Авар мац1алъул ва адабияталъул муг1алимзабазул сайт\nСуббота/Шамат, 21.04.2018, 18:17\nБидул ц1ураб сивурукъ\nБидул ц1ураб сивурукъ.\nГьаб хабар батана ганч1ил т1анчида хъван, К1к1уяда росулъ бугеб «Махх халатил ахада» абулеб бак1алда ракьулъ жанир ратарал къедал даг1агьулаго. Цебе заманалда (археологаз абухе 4 г1асруялдаго) гьеб бак1алда бук1ун буго кули, 5 ц1араки жаниб бугеб. Гьенир ратана церегосел щаг1ил т1аг1елал, ганч1ил т1анчазул г1емер бечедаб библиотека, мазгарул гьарурал бат1и-бат1иял рух1ч1аголъабазул къаркъалаби ва гь.ц.\nГьадинаб хабар буго гьениб хъван. Заманалъ г1емераб бак1 хъвезабунги буго т1анчаздаса, бук1аниги т1убараб сурат лъугьа-бахъиналъул цебе ч1езабизе к1ола, дун гьит1инаб мехалъ дида умумуз бицунеб раг1унги бук1ун гьаб, унго-унгоги ккараб лъугьа-бахъинилан.\nХ1ацоноб абулеб колода рук1анила Эменги лъабго васги бугеб хизан. Кире щваниги росуцоязе ц1акъ т1аг1ам хвезабулаанила гьез. Багьанаби рахъун, даг1ба гьабун. Кидаго цадахъ ункъавгоги вук1ун г1адамалги гьезукьа дагьаб къалел рук1анила. Гьез даг1ба байбихьарабго нахъе ине х1аракат бахъулаанила гьениса. Бертин-сух1мат росулъ бугеб гьез хвезабулаанила даг1ба рагъалде инабун. К1ущк1антилал абулаанила гьезда.\nГьединал рагъазда 28 чи ч1ваялъул нуг1лъи буго гьез. 12 чи(лъимал, руччаби, чаг1и) росулъе маг1ардаса г1одоре чи рач1унеб нухда бугеб, нух ц1унулеб сиялда жанир ран, ракъуца хвезарунила гьез. Гьел 12 рук1анила К1ущк1антилазулгун кьалда бук1араб кьибилалъул киналго. Гьит1инаб кьибилги бук1ун, щивго чи нахъе гьеч1ила гьезул хут1ун. Хадуб, сиялъул нуц1а даг1агьидал, гьенир ракъуца цоял цояз кваналел рук1арабцин г1аламатал ратанин бицанила гьенире ун рук1араз. Гьелъ лъураб ц1ар буго К1ущк1антил бидул си абун гьеб сиялда. Гьел гьенир жанир къан рук1ин росдал г1адамаздаги лъалеб бук1ун гьеч1о. Гьениса ах1даниги бищун аск1обег1ан бугеб колодецин раг1уларо сас.\nГьеб росдалаго гъара гьабулеб хизаналъул бицен кканила Сех гудек1аниб (К1к1уяда росу бакьулъ бугеб кули, 60 ц1араки жаниб бугеб). Гьениб г1адамаз абулеб бук1анила кидалъизег1ан нилъеца гьел х1ехьезе ругел, заман щванин гьезда данде жамаг1атго бахъинеян. Цо херас жаваб кьунила, жамаг1атго рахъинч1ониги г1одор руссинаризе к1олин гьел, гьанжелъизег1ан гьезда данде чи ч1вач1ин, чухъа гурони абун.\nЩибаб росулъ мац1ихъабиги камуларелъул, гьев херасул раг1аби щвезабунила Х1ецендерихъе.\nГьелги рук1анила, ч1а цо санаг1ат ккелин, цинги нилъеца бихьилин кинав чи гьев вугевни.\nЧи данде ч1ван гьеч1ин чухъа гурони абурав чиясда ц1ар бук1ун буго Тамирбуттай (монголазул добаса бач1араб ц1ар бугин ккола, Тамир (Тимур) – маххул, Буттай(Батый)- багьадур). Тамирбуттайил вук1ун вуго к1иго васги 22 ва 25 сон барав, цо ясги 18 сон барай.\nЦо къоялъ, Сех кололъ бук1араб берталъе рач1ун руго К1ущк1антилал, эменги лъабавго васги, ах1унго рук1инч1ониги. Рач1иналъул мурадги бук1анила, жидерго кололъ гьабулеб берталъе Тамирбуттай вач1инч1ого ч1еларин, цинги бихьилин гьесул х1ал абун.\nБит1ун завалалда бертен бук1аго, К1ущк1ант1ил к1удияв васас, т1ил кьун ,яхъинаюн йиго Тамирбуттайил яс кьурдизе.\n(Примечание автора: Нилъеда лъала умумузул кьурди кинаб бук1арабали, ясги васги кьурдулаго аск1оре щвезе, цоцазда хъвазе бегьулароан.)\nК1ущк1антил вас ургъунго хъвалев вук1ун вуго ясалда. Тамирбуттайица берцинго гьарун абун буго, бегьулеб батани гьединаб жо х1агеян, жиндир ясалда хъвагеян. Гьас цоги нухъалъ хвазабун буго ясалда квер. Ясалъул инсуца нахъойги абун буго, гьел къабих1ал жал х1агейин. Гьав лъабабизеги хъван вуго ясалда. Яс ,цинги, зах1малъун гьес х1алеб, доб заманалда инжитаблъун рик1к1унеб бук1араб ишгун, г1одилаго т1урун ун йиго берталъа нахъе, рокъое.\nГьанже ццин гьалаглъараб к1иябго хизан рахъун хунжрулгун къот1аризе лъугьун руго.\n(Примечание автора:Сех буго дагьаб к1алахъелъ, бакъдабелъ бугеб кули, годек1ан буго колода т1ад, къулг1а колол ахалъуда. Годек1аниса къулг1аялде щвезег1ан, колол минабазда гьоркьор ругел къваридал нухаздасан 40 метра манзил буго.)\nРагъул кор боркьараб кьабулъ рук1аго, Тамирбуттайица ах1улеб бук1анила к1иявго васасде: «Кьабуге, тунке!»-ян. Васазги инсул раг1ухъ г1инт1амунила. Ханжар кьабун хал-гьан къот1ун лъураб ругънадаса, ханжар тункани къаркъала борлъун лъураб ругъун квешаб бук1инарищ?\nГьедин къот1аранила гьал годек1аниса къулг1адухъе щвезег1ан. Къулг1ада цеве ч1ванила ахирисев вас К1ущк1антил, Годек1аниса къулг1адухъе щвезег1ан, анц1-анц1 гали бан жаназа бук1анила К1ущк1антилазул.\nТамирбуттайил васазда лъурал ругънал бигьаял рук1анила. Живго Тамирбуттайил бук1анила бет1ер квешго бекун. Гьебги хонжроца гуреб, цо К1ушк1антилазул г1агарай ч1ужуялъ т1охидаса гъоркье реч1араб ганч1ица бекун бук1анила.\nАнкьидаса Тамирбуттай гьеб ругъуналъ Аллагьасул къадаралде щванила...\nТамирбуттайилазул чи гьанжеги руго росулъ. К1ущк1антилазул нахъе чи гьеч1о.


Амма гьеб программаялдаса разигурездаса гьелде дандечIаразул къадар цIикIкIун буго. Басрияллъунги рикIкIун риххизаризехъин ругел гьел гIемерисел рукъзал Дербент бакьулъ руго.\nЦо-цоязе гьениса нахъе рахъун шагьаралъул рагIалда гIумру гьабизе бокьун гьечIо. Цойгидазе гьеб басрияб минаги биххизабун гьенибго балеб бугеб гIемертIалаялъул рукъзал кьелин къотIи гьабун бугониги, цIакъго гьитIинаб рукъ кколеб бугин жидеейилан абун разигьечIолъи буго.\nДербент. Кобяковасул къотIноб бугеб цо мина\nГьедин кIиабилеб сон буго Дербенталъул Интернационалъул къотIноб бугеб гьединго биххун ине бугеблъун рикIкIараб лъабабилеб минаялъур гIумру гьабун ругездаги шагьаралъул администрациялда гьоркьобги диван унеб бугелдаса. Тахо-Годил къотIноб бугеб 20 минаялъур гIумру гьабун рукIаралги руго гьебго диваналда.\nГьезулго кьерулъе лъугьине хIадурлъулел руго Кобякова къотIноб 24 минаялъур гIумру гьабун ругезги. Гьал къоязда гьеб минаялъур гIумру гьабун ругел 9 хъизаналъул вакилзабаз улкаялъул президент Владимир Путиниде кагъат хъван буго кинабго жидерго къварилъиги рехсон.\nГьеб минаялъув гIумру гьабун вугев Бабаев ХIусеница «Эркенлъи» радиоялъ бицана жидеца нахъе рахъине инкар гьабураб мехалда шагьаралъул администрациялъул вакилзабаз жидеда кIалал гьикъизе, хIинкъаби кьезе лугьанилан.\nБабаев ХIусен: «Нахъе рахъинарилан нижеца абидал газ свинабилила, ток гьечIого телила, щибила лъалеб расги лъачIого цIа ккезеги бегьулила нужер минаялъубилан абун хIинкъаби кьолел руго нижее шагьаралъул администрациялъул хIалтIухъабаз. Бокьараб гьабизеги бегьула гьез, щибниги божилъи гьечIо дир гьезда.\nНиж цIиял минабахъе рахъинарулел ругин абураб мехалдаго ниж кирениги рахъине гьечIин лъазабун букIана гьаб минаялъуб гIумру гьабун ругенщиназ. Цебего бараб мина букIаниги, гьалъие лъугьараб жо гьечIо. Метралъ риццатал къадалги руго, кьватIелгицин реххун гьечIо гьездеги. Шагьарбакьулъ бугеб лъикIаб бакIги буго нижер гьаб. Азбаралда къайи-цIа буссинабизе бакIалги руго нижер.\nГьел цIиял минабахъ нижер рукIараздаса гьитIинал рукъзалги кьолел руго нижее. Масала, дир буго кIиго кIудияб рукъги, гьезда цебе рагъиги гьелъухъ дие цо рукъалъул секция гурони кьолеб гьечIо. Гьединго цойгидазегиха, нижер букIаралда бащадаб щай нижее цIияб рукъ кьезе кколареб.\nЩай гьеб гьедин гурони кьоларебали бичIчIизабулев чиги вахъунев гьечIо, гIинги тIамуларо лъицаниги. ЧанцIул аниги шагьаралъул администрациялъул бакIал раялъул ва рукIа-рахъиналъул магIишаталъул бутIаялъул нухмалъулев СалихIов СалихIги кодой щвезе чIолев гьечIо».\nХIусенил гьединго разигьечIолъи буго гьел гочинарулел ругел цIиял минаби ран ругеб куцалдаса ва гьенир ругел рукъзабазул проектаздасаги. ТIаса рихьизаризе, хъата-масан гьарурал гIадал бакIал ругила гьел, жанив гIумру гьабулев чиясе щибниги санагIалъи бугел бакIал гьечIин гьелилан лъазабулеб буго гьес.\nБабаев ХIусен: «АнцIго сантиметр гурони биццалъи гьечIел къадал руго гьел нижее ралел рукъзазул. Гьезул кьучIчIалги рукIине кколедухъ щула гьарун гьечIо. Дун чанцIулго гьенивеги ун гьеб мина балел гIадамазда гаргадилев вукIана гьеб хIалтIи гьедин тIаса-масаго гьабугейин, цо къоялъе ралел жал гурелъулин гьел минаби рукIунелилан. Гьевгун вагъи гурони гьелъулги щибго хIасил ккечIо. Гьел нижер рукъзабазул проектал рихьарав чи гIодов ккелаха.\nПикру гьабеха анкьго метр халалъиги кIиго метргун бащадаб гIеблъиги бугеб рукъ. Гьеб чIолоялда жанир кин гIадамаз гIумру гьабулеб, гьеб проект бахъулеб ва тадсикъ гьабулеб мехалда кире ралагьун рукIунел гьелъул жаваб кьезе тарал чагIи.\nКьучIал хIадурулеб мехалда гьеб къвакIизе ккани анкьгIаги къваригIуна, гьелдаса хадуб гурони къадал разе бегьуларо, гьез лъабабилеб къоялде байбихьана къадал разе. Гьел рукъзал нагагь ракьбагъарани тIанхал гIадин тIатIала ккезе руго».\nДербенталъул мэриялъул пресс-хъулухъалъ кьурал шагьаралъул бакIалраялъул ва рукIа-рахъиналъул хъулухъазул бутIаялъул нухмалъулев СалихIов СалихIил телефоналде чанцIул «Эркенлъи» радиоялъ ахIаниги гьесухъан жаваб щвечIо.\nЩай гьел жидерго рукъзабахъа гочинарулел гIадамал разияб хIалалъ гьеб иш гьабулареб ва гьедин гIедегIун щай гьел цIиял рукъзал ралел ругелин абураб суалги жаваб гьечIого хутIана.\nГьелъие жаваблъун букIине бегьула гьеб басриял минабахъа гIадамал гочинарилъул программа цIарал болжазда жаниб гIумруялде бахъинабичIони бакIалъул администрациялдаги республикаялдаги тIад пачалихъалъ гIакIа къотIулеб букIин.\nЩибаб гочинабизе кколеб хъизан рикIкIун къойие щуазарго гъурущ кьезе кколеб буго гьез. Дербенталда гьединал 281 хъизаналъухъ щибаб къойил 1.405.000 гъурущ гIакIа кьезе ккезе бегьула гьез. Гьелда тIадеги пачалихъалъ биччараб гьеб программа гIумруялде бахъинабизе хIажалъулеб гIарцул 60 процентги нахъе унеб буго.


Дин, Январь 10, 2016\nГьатIан къо 10 Январь 2016\nИтн Тал Арб Хам Руз Шам Гьатl\n«ТIадегIанав» муфтиясде гIодобегIанаб божилъи\nДагъистаналъул экспертаз рикIкIунеб буго, цIияв Россиялъул тIадегIанав муфтиясда бараб жо гьечIин бусурбабазул\nДагъистаналъул салафиял ДАГIШалде данде\nДагъистаналъул салафияз «Исламияб пачалихъ» террористияб къукъа лъазабуна бусурбабазе данде кколареблъун.\nСалафиязул ва полициялъул ресал\n«Салафитазе камуна тарихияб рес» ян абураб макъала загьирабун буго гьалкъояз onkavkaz.com абулеб сайталда. БукIанищ гъозул гьадинаб рес?\nДекабрь 07, 2015\nОбама: Америкаялда бусурбабазе тIадецуй гьабизе кколаро\n«Исламияб пачалихъ» абулеб террористияб гIуцIи тIагIинабизе бугин абуна Америкаялъул президент Барак Обамаца гьал къоязда телехитIабалда. Гьес улкаялъул ва тIолабго дунялалъул бусурбаби ахIулел руго радикалияб идеологиялдаса инкар гьабизе ва терроризмгун рагъулъ цолъизе. Гьебго заманаялда Чачанлъиялъул нухмалъулев Къадиров Рамзаница Инстаграммалда бугеб жиндирго гьумералдасан бусурбабазул улкабазул лидерал ахIана, гьес абухъе «исламияб дунял тIагIинабизе къваригIараб» Америкаялде данде цо фронтлъун рахъине.\nМухIамадрасул СагIадуев цIияб хъулухъалде тIамуна\nДагъистаналъул РухIияб идараялъул нухмалъулев хисулевлъун тIамун вуго МахIачхъалаялъул Аслияб мажгиталъул имам МухIамадрасул СагIадуев. 24 ноябралда гьев тIамун вукIана тахшагьаралъул Котровасул къотIноб бугеб «Надирия» мажгиталъул имамлъун ва щуго къоялдаса гьеб хъулухъалдаса эркенгги гьавун вукIана. Кинаб магIна букIине бегьулеб гьанже МухIамадрасул СагIадуев муфтий хисулевлъун тIамиялъул?\nЧачаналъ зияратал рухIарал ккун руго\nЧачаназул Курчалой мухъалъул Майртуп росулъа ункъго гIолиласде гIунтIизабулеб буго гьез зияраталда цIа лъеялъул гIайиб. Гьел мукIурлъун руго шайих Кунта-ХIажил муридлъун вукIарав Янгулби-ХIажи шайихил Курчалой росулъ бугеб зияраталде тIаде цIатариги тIун гьелда цIа лъеялъе. Цо-цо лъазабиязда рекъон, Кунта-ХIажил тухумалъул чи рагIула чачаназул нухмалъулев Къадиров Рамзанги.\nНоябрь 12, 2015\nКъадаралде щун вуго шайих МухIаммад Мухтар Бабатов\nДагъистаналда бищун рикIкIунел гIалимзабазул цояв, МухIаммад Мухтар Бабатов къадаралде щун вуго. Гьесул муридзабазул къадар анцIазариде бахун букIнин абулеб буго гьесул цIалдохъабилъун рукIарал имамзабаз. МухIаммад Мухтар цIакъго машгьурав вукIун вуго лъарагIазда гъорлъ.\nОктябрь 17, 2015\nАллагьасул калам питнаялъе хIалтIизабизе гьукъулеб буго Путиница\nКъуръаналда рехсарал аятал экстремизамалъул ва терроризмалъул магIна бугел хъвай-хъвагIаяллъун рикIкIине гьукъизе бегьула кватIичIого Россиялда. Гьединаб къануналъул проект битIун буго Владимир Путиница Пачалихъияб Думаялде. Дагъистаналдаса диниял хIаракатчагIазул хьул буго гьелдалъун «исламияб терроризм» абураб бичIчIиялъе ахир лъелилан.\nБерлиналда туснахъ гьавун вуго Дагъистаналдаса имам\nГьал къоязда полициялъ Берлиналъул Моабит абураб мухъалда ккуна гьелъул цо мажгиталда имамлъи гьабулев вукIарав ХIажимурад абурав Россиялъул гражданин. Гьедин лъазабулеб буго Германиялъул информалатаз.\nРечlчlараб чIорги хисарав чиги-цого жо...\nДагъистаналъул Гъизилюрт мухъалъул Комсомольское росулъ гIумру гьабулеб буго вацал Шапиевал Руслангун Рустамица. Гьанже гьез жидерго цIарал хисун бусурбан цIарал росун руго Русланица-МухIамад, Рустамица-Абубакар. Гьезул цояс-Абу-бакарица кколеб буго исламалъул суфиязул рахъ, МухIамадица-салафиязул рахъ. Диналда хурхун цо-цо дандеккунгутIиял рукIаниги вацлъиялда рукIине ва лъикIал гьоркьорлъаби цIунизе бигьаго гьечIониги, амма жидеда бажарулин бицунеб буго кIиявго вацас.\nСентябрь 02, 2015\nГIарабаз дагъистаниязе бицине буго жигьадалъулги цогидалъулги\nИсламалъул къанунал ричIчIизаризе Дагъистаналде вачIун вуго гIараб улкабаздаса чанго гIалимчи.\nАвгуст 07, 2015\nИГИЛ: тIекълъиялъулъ балагьулеб ритIухълъи\n«Исламияб пачалихъ» абураб терроралъулаб гIуцIиялде данде рагъ баялъе чIезарурал шартIаз гIемерисеб мехалда гIаксаб асар кьолеб буго. Салафиязде тIадецуй цIикIкIинабиялъ, батIиял пачалихъазул исламиял гIуцIабазулгун гьоркьолъи къотIизариялъ ва гIолилазда хадуб халкквеялъ ахIвал-хIал дагьабги хIалуцинабун гурони кколеб жо гьечIин рикIкIунеб буго экономикияб политикаялда сверун эксперт Ирина Стародубровскаялъ. Сверухъ бихьулеб ритIухълъи гьечIолъи ва цогидаб тIекълъиялъ гIолилал тIамулел ругила гьеб хIакъикъаталдаса кинаб нух батунги тIуризеян рикIкIунеб буго гьелъ.


ЧАЧАНАЛДА РУГЕЛ МАГIАРУЛАЛ\n( Страницы истории селения Кванхи )\nГIИСАЕВ ШАМХАЛДИБИР Журнал "Гьудуллъи" 6-1991г. стр. 88.\nАвар халкъалда гъорлъ руго цо-цо жидерго хасаб мацI бугел кIудиял гурел жамагIатал Гьединазул цоялда чIамалалилан абула. Гьезул хIакъалъулъ тIоцебе рехсон буго 500 ялде гIагарун соналъ цебе гIарабалъ хъвараб тарихалда. ЧIамалал абураб цIарги бакъвазабураб гени (чIама) абураб рагIиялдасан лъугьараб букIине ккола. Цебе заманаялда гьезул магIишаталъулъ гIияхъанлъи гуреб ахихъанлъиги букIана. Доб заманалда мугIрузул Дагъистаналъул гIемерисел жамагIатазго гIадин, ЧIамалазги Шамхалие магъало кьезе кколеб букIун буго. Гьелъул къадарги, биценалда рекъон, 500 гIиялъажо букIун буго.\nЧIамалал руго Дагъистаналда гурелги Чачаналдаги. Шаро-Аргун гIурул тIасияб рахъалда ругел Кванхи ва Чадири росабазул гIадамаз гьабсагIаталдаги чIамалазул мацI бицуна.\nГьел росаби тIоцере рехсон руго Авар ханлъиялде гъорлъе унел рукIарал росабазул сияхIалда Гьелда рекъон 200 ялде гIагарун соналъ цебе Шаро - Аргуналъулалго гIадин гьеб кIиябго росуги ГIумаханил наслуялъул квершаликь рукIун руго.\nАраб соналъ дие рес щвана гьениве ине ва цо-цо цIех-рехал гьаризе. Гьединлъидал бокьун буго "Гьудуллъи" цIалулезе цебегоялдаса нахъе чачаналъул мугIрузда чIарал аваразул, ай чIамалазул, хасго дун жаниве щвараб Кванхи ва Чадири росабазул хIакъалъулъ дагьаб бицен гьабизе. Шаро - Аргун гIурул тIасияб мухъалъул бакIазул цIаразул цIикIкIарасел чIамалазул мацIалъул магIнаялда кьун руго. Биценалда рекъон некIо доб мухъалъул тIолалго ракьал Итунхъалаялде щвезегIан Йчихъан абулеб росдал бетIергьанлъиялда гьоркь рукIун руго.\nИчихъан абулеб цIаралъул "ахIул росу" абулеб магIна буго. Ичихъан росдал хан Бачуханас Шаро - Аргуналъул мухъилъ ругел ракьал цIунизелъун гьенире ЦIумада абулеб росулъа гIадамал ритIун руго Гьез гьениб росу бан буго. Гьигьалъдерил диалекталда гьелда Кунхуян абула Гьанже гьениб буго Кванхи росу.\nИчихъан росдал хутIарал чIвадналги гIарабалъ хъвай-хъвагIай бикIарал заналги Гьигьалъ росдада тIасан гьабсагIаталдаги цIунун хутIун руго. Ичихъан росу гьелъул гIадамаз рехун тун буго гуржиязулгун рагъ лъугIун хадуб. Гьеб рагъдаса хадуб Бачуханасул кIиго вас Сурхай ва ЧитIи чIаго хутIун руго. Сурхай Гьадириве ун вуго. Гьенир гьабсагIаталдаги гьесул наслуялъул гIадамал руго ЧитIи Гьигьалъго чIун вуго. Гьениб бугеб гьесул наслуялда сакъуралилан абула Ичихъан росу бихун хадуб цIи бараб Гьигьалъ росдал жамагIаталъе магъало кьолеб букIун буго ГьечIани, Кинсу, ХIачари, ХIачтIу ва цогидалги чачаназул росабаз.\nЧIамалазул кунху ва бол мацIалъул "кан" абурал рагIабаздасан бачIараб букIине ккола Кванхи росдал цIарги. Гьеб росулъ бугеб Корабали абураб тухумалъул умумул ккола ЦIумадаса ракьал цIунизе гьенире ритIун рукIарал ва гьеб росу барал чагIилъун. Кванхисезул лъабго цогидаб тухум: Горалал, Тавулал, Къадилал рикIкIунел руго Гьигьалъа рачIарал гIадамаздаса лъугьараллъун. Руго гьенир батIиял миллатаздаса лъугьарал наслабиги. Масала, Качалоханал лъугьун руго гуржиялдаса хъамурав Качалошвили абурав васасдаса, Хъицбалиял-цIавзалъа ячарай гIаданалдаса; Кутубари-турказдаса кколел руго.\nКванхи гуребги гьелда аскIор росабиги тIоцере магIарулаз рараллъун ккола. Мисалалъе, Широ абулеб чачаназуллъун рикIкIунеб росу чIахъаз бараб буго. ХIурият ккелалде цере гьениса Гьигьалъе рачIарал чIахъазде Ширудиян абула. ГьамачI абулеб росу Гьакварисез, Чадири Гьигьалъисез бан буго. Амма гьеб лъабабго росу: Ширу, ГьамачI, Чадири чачаназул росабилъун рихьизарун руго.\n1895 соналдаса хадуб биччараб Е. Козубскиясул "Памятная книжка Дагестанской области" абулеб тIохьода бихьизабун буго Чадири росулъ кинабниги 75 цIаракиялда гIумру гьабулеа 360 чи чачанал кколилан. Цебе заманаялъ доб мухъалъул гIадамазда лъикIго лъалаан чIамалазулги, магIарулги, чачаназулги мацIал. Хадур ккун тIоритIарал переписазул хIасилазда гьел чачаналлъун рихьизарун руго.\n1944 соналъ чачаназдаго цадахъ чIамалалги Казахстаналде гочинаруна. Дора ругеб заманаялъ гьел магIарул мацIалдаса гурелги жидерго чIамалазул мацIалдасацин махIрумлъун тIуранго чачаназде сверана. Гьаб сагIаталда гочинарурал чIадирисез гIумру гьабулеб буго Алма-Атаялда, Чимкенталда, Чечено-Ингушетиялъул Ал-ханюрт, Алпатово, Советская Россия абулел росабалъ. Гьанже Чадири росулъ хутIун буго ичIго цIараки. Кванхисезеги Чадирисезеги бокьун буго Агъвалибе машинаялъул нух бахъизе. Гьеб бахъизе байбихьун кIиго сон бана. Республикаялъул хIукуматалъги гьелъие кинабгIаги квербакъи гьабулеб гьечIо. ХIукуматалъул рес гьечIогонищ бугеб гьенибе цо чанго трактор битIизе.\nГьадинаб, миллатазул гьоркьорлъаби хIалуцараб заманаялъ нилъеда тIадаб буго республика бахун къватIирехун ругел нилъергун миллатцоял гIадамазул тIалаб - агъаз гьабизе, гьезул мурадал цIунизе. ЦIакъго лъикIаб тадбирлъун букIинаан республикаялъул ВУЗазде ва техникумазде лъугьунаго гьезул лъималазе бигьалъаби гьаруни.\n1992 соналъгIаги Кванхи росулъе нух бахъизе хIукуматалъ кумек гьабуни гьелъ мугIрузул росабазул халкъалъе рес щвелаан Грозниялде хьвадизе, ва ЦIумада, ГIахьвахъ районаздаса гIадамалги жеги цIикIкIун цоцаздехун гьуинлъилаан. Гьедин кIиябго халкъалъул цоцалъ бугеб гьудуллъиги тIадеги щулалъилаан.


Pussy Riot панк-къукъаялде иргадулаб тIадекIанцIи\nPussy Riot панк-къукъаялдаса Надежда Толоконниковалъ ва Мария Алёхинаца цIидасан кьун руго Мордовиялда «Ихтияралъул зона» абулеб инсанасул ихтиярал цIуниялъул идараялъе регистрация гьабизе документал.\nХамиз къоялда Гъоркьияб Новгородалда Алёхиналъ абуна гьезие иргадулаб нухалда инкар гьабуни, гьез хIаракат бахъизе бугин гьеб идараялъе регистрация Москваялда гьабизе ва киналго нахъчIваязда тIасан диванханаялде гIарза хъвазейин.\nЮстициялъул министерлъиялъ 22 январалда инкар гьабун букIана «Ихтияралъул зона» идараялъе регистрация гьабизе.\nЦебе лъазабулеб букIана хамиз къоялда гьей кIияйго ясалде тIадекIанцIи гьабун бугин щалали лъаларел чагIаз. Гьезде пунхъун буго щибали лъалареб лъамалъи ва гьезул беразе зарал ккун буго. Гьединго Алёхиналъул нодо бекун бугин лъазабуна гьезул адвокат Евгений Губиница.