МахIачхъалаялда рагьана «Этнополис» экспозиция\nДагъистаналъул «Этникияб маданияталъул централда» тIобитIулеб буго Дагъистаналъул, Осетиялъул, Кабардиязулгун-Балкаразул гIолохъанал художниказги цойгидал творческиял махщалилаз халкъияб искусствоялъул къагIидабиги хIалтIизарун гIадамаз пайда босун бажарулел тIагIалабазул выставка.\nЭкспертазул рагIабазда рекъон музеязда цIунун ругел халкъияб искусствоялъул тIагIалабаздаса, гьеб искусство щивасул рокъоб букIунеб хIал гьабулеб бугони гьеб нахъе цIунун хутIиялъе цIикIкIун ресал ругилан.\nДагъистаналъул «Этникияб маданияталъулаб центр» рагьун кIиго сонцин инчIо жеги, амма гьеб къокъаб заманалда жанибги гьеб централъ Дагъистаналъул искусствоялъе кIудияб кумек гьабунин рикIкIунеб буго экспертаз. Кирниги рукIинчIел гIадал выставкабиги тIоритIулила гьез, лъицаниги гьаричIел гIадал батIи-батIиял творческиял акциялги гьарулин гьезилан.\nГьаб нухалдаги жеги киданиги тIобитIичIеб «Этнополисилан» цIарги лъураб дагъистаналъул этникияб искусствоялъул гIаламаталги хIалтIизарун, щивав чияс рокъор лъун бажарулел, пайда босун бажарулел тIагIалабазул выставка тIобитIулеб буго гьез.\nГьенир рихьизарун руго хайдакъалъул къагIидаялъ угьарал къадада ралел сураталги, кIиго гIочIоца угьарал Дагъистаналъул росабиги, гIадамалги, гьезул рукIа-рахъинги рихьизарулел сураталги, Дагъистаниязул тIанса-салмагалда ва арбабашазда рукIунел хасал накъищалги тIад рукъун гьарурал гIисинал къандалъабиги, гьелго накъищаз къачIарал руччабазул сумкабиги.\nИскусстволъазабулей ХIамзатова ПатIиматица выставкаялъе къимат кьолаго абуна гьаб заманалда халкъияб искусство художниказ рукъзалги, ретIелги къачIалеб мехалда цIакъ хIалтIизабулеб бугила, гьеб гьанже дизайналде буссунеб бугилан. Гьеб къагIидаялъ халкъияб искусствоялдаса пайда босулеб бугони гьеб, нахъе цIунунги хIутIизе бугила, гIун бачIунеб гIелалда гьеб лъазеги бугилан.\nПатIимат ХIамзатова: «Гьаб выставкаялда нилъеда бихьулеб буго халкъияб искусство гьаб заманалъ нилъеца хIалтIизарулел сумкаби, къандалъаби гIадал тIагIалабазде буссун бугеб куц. Дицагоги ургъун букIана гьединаб проект. Дида ретIун бугеб гордеялда буго хайдакъалъул къагIидаялъ угьараб накъищ. Гьеб цIакъ гIемерав чиясда берцинги бихьула. Гьанир выставкаялда рихьизарун ругел тIагIалабиги цин нилъер халкъияб культураялъул тIагIалабаздаса рукъ-бакIалъул культураялде руссун руго. Цин нилъер халкъияб культура музеязде ана, гьанже гьеб нилъер гьаб заманалъул культураялде гьоркьобе бачIине буго".\nМахIачхъалаялъул тарихалъул музеялъул нухмалъулей Дадаева Заремаца выставкаялъе къимат кьолаго абуна жий кутакалда йоххун йигила гIолохъанал художниказда халкъияб искусство кIочон тун гьечIеблъиги, гьез жидерго гьабзаманалъул хIалтIабалъ цебесеб искусствоялъул къагIидаби хIалтIизарулел рукIиналъгийилан. Гьезул хIалтIабаз бихьизабулеб бугила халкъияб искусствоялъе бакI музеязда гурони гIадамазул рокъобги бугеблъийилан абулеб буго Заремаца.\nВыставкаялде рачIаразул гIемерисел бищун цере рахъун чIолел рукIана кIиго гIучIалда хьухьун гьарурал суратазда цере. ГIадамаз абулеб букIана жидеда жеги киданиги гьадинаб къагIидаялъ рахъарал суратал рихьун рукIинчIилан. Гьел суратазул автор Къурбанова Жаннаца «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда бицана жиндица чанго соналъ тIадги хIалтIун лъазабунила гьеб хасаб художественнияб хьухьен гьабулеб куцилан.\nЖанна Къурбанова: «Дун гьеб хьухьариялде жеги школалде иналдего юссана. Нижер Кули росулъ гIемерисел руччаби хьухьарунаан, амма я нижер росулъ яги цойгидаб бакIалда дун гIадин гьаб художесеннияб къагIидаялъ хьухьарунев чи вукIинчIо. Дие кидаго рокьулаан нилъер халкъияб искусство. Гьедин дица цин лъазабуна угьаризе, ессаризе, хайдакъалъул къагIидаялъ угьаризе. Дие бокьула лъидаго релълъинчIого йикIине. Гьединлъидал цебе гьабуралда релълъараб жо гьабичIого цIияб гьаб художественнияб хьухьариялда тIадчIана дун».\nГьеб «Этнополис» выставка гьединалго гIадатиял тадбираздаса дагьаб батIияб буго. Гьелъул батIалъилъун ккола выставкаялда рихьизарун ругел киналго хIалтIаби ричулел рукIиналъ. Бокьарав чияс росизе бегьула гьел. Выставка халат бахъине буго I0 сентябралде щвезегIан.


Гулидаса жиндаго нахъа вахчизавун гlурус офицер хвасар гьавулаго инвалидлъун яхъарай Эпендиева Зарган\nRealityялъул стилистикалда рекъон бахъараб 32 минуталъул халалъи бугеб гьеб фильмалда бихьизабулеб буго лъабго дагъистаниясул щибаб къойилаб гIумрудул лъабго къокъабго кесек. Гьеб фильмалъул режиссер Ильяс Богатыревасул рагIабазда рекъон, фестивалалда бергьининго ракIалда ккун букIун гьечIо гьесда.\n«Гьеб фильм буго «ГIела Кавказ кваназабураб!» абураб гIурус миллатачагIазул игIланалъе битIараб гьечIони хъвалсарабгIаги жаваб. Гьеб фильмалъул героял лъицаниги кваназаризе кколаро, гьез жидецаго балагьула жидеего квен. Гьеб фильмалъе гран-при кьейги дида бихьула гьеб пробема бичIчIулеб букIиналъул гIаламатлъун ва гьелъул магIна ккола гьеб проблема рагIалде бахъинабизе кватIичIого нух батизе бугин абураб», -гьедин бицана информалатазе Богатырёвас.\nКраснодаралъул ракь гIуцIаралдаса 75 сон тIубаялда бан тIобитIулеб букIараб «Кунаки» абулеб фестиваль рагIалде бахъана гьеб анкьалъул авалалда. Гьеб гIуцIун букIана шагьаралъул Лазаревское абулеб мухъалъул администрациялъул, Россиялъул журналистазул Цолъиялъул ва Сочиялда бугеб Миллиял культурабазул централъул хIаракаталдалъун. Гьелъие квер-бакъи исана гьабун буго Кавказалъул халкъазул Россиялъул конгрессалъги. Фестивалалда гIахьаллъизе рачIун рукIана россиялъул 19 регионалдаса ва Абхазиягун, Белоруссиялдаса ва Украиналдаса журналисталгун режиссерал.\nФестивалалъул президент ва этно-конфессионалиял проблемабазул Централъул директор Сулиета Кусовалъ бицана информалатазе «Кунаки» абулеб фестиваль гьеб щулаго бохдузда чIараб проект бугин ва гьелъул мурад бугин Россиялъул жанубияб рахъалда жакъа бугеб ахIвал-хIал хIакъикъаталдаги бугеб хIалалда бихьизабийин. Шималияб Кавказалъул сипатлъун федералияб информациялъул майданалда гIатIидго тIибитIизабулеб лъицалиго ургъун бахъараб маргьу гуреб, хIакъикъияб Кавказ бихьизабиян.\nФестивалалда гран-при малъичIого кьураб кIиго тIоцебесеб бакIалъул цояб щвана чачаналъа режиссер Залина Лакаевалъе. Гьениб бихьизабун букIана гьелъ бахъараб «Эбелалъул ракI» абулеб фильм.\nЗалина: «Эбелалъул ракI» абулеб гьеб фильмалда бицунеб буго Эпендиева Зарган абулей чачаналъулъ хIакъалъулъ. 2000 соналъул ноябралда гьелъ гулидаса жиндаго нахъа вахчизавула гIурус офицер Александр Очкаркин. Гьелда щола гьесде кьвагьулеб букIараб лъабго гула ва гьелдаса нахъе Зарган хутIана инвалидазул гьакида юхьун. Гьеб фильм дица цоги фестивалаздаги бихьизабун букIана гьенирги гьелъие щун рукIана батIи-батIиял шапакъатал».\nХас гьабун гьеб темаялда сверун жинца фильм бахъиялъе гIилла Залинаца бичIчIизабуна миллаталъул сипат хIакъикъаталдаги кинаб бугебали бихьизабизе букIараб гъираялъун.\nЗалина: «Дие бокьун букIана гьей гIаданалъул хIакъалъулъ кIванагIан цIикIкIун гIадамазда лъазабизе. Гьеб лъугьа-бахъин 12 соналъ цебе ккун букIаниги, гьелъул хIакъалъулъ лъалев чи гьечIоан. Дида гьеб лъана 2005 соналъул ахиралда. Зарганил сипаталдалъун дие бокьун букIана кавказалъул руччаби рихьизаризеги. Гьеб киналъулго, дида ккола, жакъа кIудияб кIвар бугин, щайгурелъул россиялъул прессаялда кавказалъулал сурукъго рихьизариялъул хIужаби цIикIкIунел рукIиналъ. Цо-кIиго чияс гьарурал сурукъал ишаздалъун къимат кьолеб буго тIубарал миллатазе.\nГьел сурукъал ишал гьарун гьечIонигицин яги гьезул гIиллаби рукIа-рахъиналъул рукIаниги хIаракат бахъулеб буго тIубараб миллият квешго бихьизабизе. Гьединалго лъугьа-бахъинал гIурусаз жидеда бадир гьарулел ругонигицин гьел рихьуларо ва рихьаниги гьезие кьолеб къимат батIияб букIуна.\nГьелъие мисалалги дагьал гьечIо.\nДида ккола улкаялъул нухмалъиялъ кIудияб кIвар кьезе кколин гьитIинал миллатазул суалазейин. Гьезул тарихалъул, культураялъул ва гIадатазул цо нилъеца гуребги, федералияб даражаялда бицине кколин ва гьебги гIемераб халкъалда рагIине кколин».\nЦогояб пачалихъ Россия цIунизе ккани, россиялъул тIалъиялъ рукьналъанго хисизабизе кколин Кавказалда сверун гьабулеб политикайин рикIкIунеб буго режисералъ.\nЗарина: «Ниж чIвадарухъабиги гуро, террористалги гуро, хъачагъалги гуро. Рес къотIуде ккезабураб мехалда гIонкIкIоцацин хIанчIула. Гьанибин абуни геноцид халат бахъунеб буго гIасрабаз.\nЗаман щун буго Зарган ЭпендиевагIадал гIадамазе, нижер хъвадарухъабазе, поэтазе рагIи кьезе. Олимпиадаялда месед босараб мехалда абуларогури гьел кавказиял ругин абула россиялъулал ругин. Кинаб букIаниги гIадлу хвезабураб хIужа ккани, батIа гьабун рихьизарула кавказалъулал ругин абун. Довго спортсмен Мирзаев Расул ракIалде щвезавуни. Гьев туснахъалъув жанив ккун вуго кавказияв вукIиналъ.\nГьесда хадуб чан ккечIеб гьединабго ай цо кьабураб жоялъ чи хвейгIадаб лъугьа-бахъин гIурусазухъан. Щай щибго рагIулеб гьечIеб гьезда тIад гьабулеб диваналъул процессазул? Цогояб пачалихъ Россия цIунизе ккани, россиялъул тIалъиялъ рукьналъанго хисизабизе ккола Кавказалда сверун гьабулеб политика».\nРоссиялъул нухмалъиялъ улкаялъул киностудиязе исана гьарурал малъа-хъваязда гьоркьоб букIана кавказиязул сипат лъикIаб рахъалдасан бихьизабизе кколин абурабги.\nГьелъухъего, Кавказалъул халкъазул Россиялъул конгрессалъул нухмалъулев Алий Тоторкуловасул рагIабазда рекъон, гьеб фестивалалда рихьизарурал фильмал россиялъул телевидениялдасан гIемер рихьизарун гIемерав чиясухъе щвезаризе ккола. Гьедин гурони бажаризе гьечIо дунял битIараб ва лъикIаб нухде бачине.


МахIачхъалаялъул экс-мэр партиялдаса махIрум гьавуна\nМахIачхъалаялъул вукIарав мэр СагIид Амиров «Цогояб Россия» партиялъул кьеразулъа нахъе рехизе хIукму гьабуна гьеб партиялъул Дагъистаналда бугеб гIуцIиялъ. Цереккун гьеб партиялда махIрум гьарун рукIана Амировасул гIагарай гIадан Перзият БахIандоваги, Унсоколо мухъалъул мажлисалъул депутат МухIамадгIалиев МухIамадхIабибги. Щай Амиров гьанже гурони партиялдаса рехичIев?\nМахIачхъалаялъул вукIарав нухмалъулев СагIид Амиров «Единая Россия» партиялдаса ватIа гьавиялъе гIилла баян гьабулаго гьеб партиялъул вакилзабаз абуна диваналъ гьев гIайибияв вукIин тасдикъ гьави.\nАмма Саид Амировасе туснахъалъул анцIго сон кьуралдаса чанго моцI аниги, щай гьев гIицIго гьанже гурони партиялдаса рехизе хIукму гьабичIеб абураб суал бачIунеб буго. 2013 соналъул тIоцебесеб июналда туснахъ гьавурав МахIачхъалаялъул мэрасе хIукму къотIана исана июль моцIалда\nГьев туснахъ гьавун гIемер заман балелдего гьебго партиялдаса ятIа гьаюна Амировасул гIагарай чIужу Перзият БахIандоваги.\nАмировасе диван риидал гьабун букIаниги гьев гьанже гурони «Цогояб Россия» партиялдаса рехичIолъиялъе гIилла букIине бегьулин диваналъул апелляциялъул хIасил ккун хадуб гьединаб хIукму гьабизе тун букIинилн рикIкIунеб буго Маркъо ШагIбановас.\nГьев ккола «МагIарул миллиябгун маданияб автономиялъул» нухмалъулев. Щайгурелъул лъалеб букIахъе диваналъ гьабураб хIукмуялда рази гьечIого Амировасул адвокатаз гIарза хъван букIана Россиялхул ТIадегIанаб диваналде.\nГьеб гуребги щибаб къоялъги «Единая Россия» партиялъ данделъаби тIоритIуларелъул иргадулаб данделъи тIобитIизегIан тун букIун батулин гьез Амиров партиялда нахъе рехизе.\nМаркъо ШагIбанов: «ТIадежоялъе гьесул гIагарай гIадан Перзият БахIандоваги рехун йикIана гьеб партиялдаса, руго гьениса нахъе рехарал цогидалги хIакимзабиги. Дир хIисабалда гьениб щибниги политикаяб хIай бихьулеб гьечIо».\nГьанибго бицине бегьула Унсоколо мухъалъул райсобраниялъул вукIарав депутат МухIамадгIалиев МухIамадги махIрум гьавун вукIана «Цогояб Россия» партиялдаса. 2013 соналъул марталда МахIачхъалаялда аскIоб бугеб Семендер абураб росулъ хасаб оерация тIобитIулаго гьесул рокъов вахучун ватанин абулеб букIана Унсоколо мухъалда изну гьечIого яргъид гIуцIаразул цевехъан Ибрагьим ХIажидадаев.\nСагIид Амиров туснахъалдайищ телев, яги эркенищ гьавилевали хIукму гьабизе буго инсанасул ихтиярал цIуниялъул рахъалъ гIуцIараб Европаялъул Диваналъ. Гьесда хурхун хъвараб гIарзаялъул хал гьабизе буго 27 ноябралда.\nГьедин лъазабулеб буго гьесул адвокатаз. Европаялъул Диваналде битIараб гIарзаялъул хал гьабизе гIезегIан мехалъ балагьун чIезе кколин абулеб буго гьез, амма гьаб нухалда хеккого бачIанила жаваб.\n2013 соналъул риидал низам цIунулез ккун вачун аралдаса нахъе Амировасул адвокатазги, гIагарлъиялъги, гьесул рахъкколезги ахIи балеб буго гьев чи къватIиве виччазе кколин, гьесда гIайибги гьечIилан. ТIоцебесеб иргаялда, гьев кколила живго жинцаго тIуван бажаруларев сакъатав чи. БатIи-батIиял хъулухъазда вугеб мехалда СагIид Амиров чIвазе къасд гьабун букIана.\nГьедин цо нухалда мугъзалъ щун речIчIараб жогун, гьесул бохдул ккуна. Гьелда тIадеги диабетги, мукъуралъул унтиги, цогидал гIузрабиги ругин Амировасулин абула тохтурзабаз.\nНагагьлъун Европаялъул Диваналъ СагIид Амиров ритIухъ гьавунигицин, Россиялъ жиндирго хIукму букIахъе толин абураб пикру загьир гьабуна ЭР-гун букIараб гара-чIвариялда гIемерисез.\nЦин бугони, жамгIияталъе кутакалда асар гьабурал цогидал хIужабазда хурхарал хIукмабигицин рукIахъего танила Россиялъ. КIиабизе бугони, СагIид Амиров вугин политикияб къасдалъ туснахъ гьавурав чи. Масала, Россиялъул тIадчагIазе бокьун букIинчIебани, кигIан кIудиялги такъсирал гьаруниги эркенлъуда толаанила гьез гьев.\nМахIачхъалаялъул экс-мэр партиялда махIрум гьавуна


Тифлисалда бугеб Жума-мажгит\nСовет пачалихъ биххун хадуб пачалихъиял гIорхъабаз кIийиде рикьана гIемерал Шималияб Кавказалъул миллатал. Гьезул цо къукъа хутIана Кавказалъул кIудияб балалъул жанубияб рахъалда, масала Гуржиялда. Кинаб бугеб гьезул жакъасеб гIумру ва улкаялъул политикияб гIумруялда гIахьаллъи.\nГуржиязул хIукуматалъ 2002 соналъ гьабураб тIолгохалкъул хъвай-хъвагIаялда рекъон, улкаялда гIумру гьабулеб буго 400 азаргоялдаса цIикIкIун бусурбабаз, ай гIаммаб халкъалъул къадаралдаса 10%. Руго гьезда гъорлъ шигIитал ва суннитал. Аслияб къагIидаялъ гьел ккола Картлиялда ругел азербайжанал, мугIрузулаб Аджариялда ругел бусурбанал гуржиял, Панкиссиялда ругел чачанал ва Къварелиялда аваразул росаби.\nГуржиязул политикияб ва жамгIияб гIумруялъулъ гIезегIан кIудияб гIахьаллъи гьабулеб буго чачаназ. Гьединал баянал кьуна Гуржиязул пачалихъияб университеталъул мугIалим, социолог Алеко Квахадзеца. Гьесул пикруялда рекъон, Гуржиялъ гIумру гьабулел азербайджаназда данде ккун, чачанал политикияб ва жамгIияб рахъалъ церетIурал руго. Гьединго абизе бегьула Къарелиялда ругел аваразул хIакъалъулъги. Экспертасул баяназда рекъон, ахирал соназда Гуржиялъ бусурбабазе кинабго рахъалъ эркенлъи кьолеб буго, гьединлъидал Къварелиялъул аваразе жидерго тIалабал ва ихтиярал гIумруялде рахинаризе кинабгIаги квал-квал гьечIо.\nГIемерисел экспертазул пикруялда рекъон, Советияб пачалихъалъул заманалда Гуржиялъул бусурбаби гIемер лъикIаб гуреб хIалалда рукIана. Пачалихъалъул идеология букIана НАТОялда гъорлъе унеб Турциялда ва бусурбабазда данде чIараб. Туркал ва гьезда цадахъ киналго бусурбабиги лъазарун рукIана гуржиязул тушбабилъун. Журналист Гела Васадзел пикруялда рекъон, бусурбабазде лъикIаб гуреб бербалагьи букIана пачалихъ бихханиги, 90-лел соназдаги. ТIубанго гьелдаса инкар гьабизе тIамуна президент Михаил Саакашвилил политикаялъ. 2011 соналъ гIуцIана Гуржиязул бусурбабазул динияб идара. Гьелъул нухмалъулев Вагиф Акперовасул рагIабазда рекъон, президент Михаил Саакашвилица киналго бусурбабазул ихтиярал цIунулел руго ва динияб идара гIуцIиялъе тIоцебесеб иргаялда гьес квербакъана.\nАраб соналъул октябралда рукIарал парламенталъул рищиязул хIасилалда тIалъиялде цIияб партия щун хадуб гьелъул нухмалъулев Бидзина Иванишвилица бусурбабазде гьужумал гьарулел ругилан бицана Гела Васадзеца. Гьелъул хIасилалда чанго бакIалда бусурбабаздагун насраниязда гьоркьор тунка-гIусиял кколел ругилан хъвалеб буго батIи-батIиял информалатаз. ГIатIидго гьелъул хIакъалъулъ «Эркенлъи» радиоялъе бицана чанго соналъ Гуржиялъ гIумру гьабун вугев журналист Панфилов Олегица.\nПанфилов Олег: «Тунка-гIусиял ккана чанго бакIалда. Насранияб диналъул гуржияз биччалеб гьечIо бусурбабазе как балел рукъзал, мажгитал разе. БакI-бакIазда полиция гьокьоб жубазе ккарал тунка-гIусиялги рукIана. Ахиралда гьединаб лъугьа бахъи ккун букIана Чела абураб росулъ. Гьениб тIалъикодосезул хIукмуялда рекъон мажгиталъул минара лъезе гьукъун букIана, хIатта гьеб гьукъизе киналгIаги гIиллаби гьечIониги. Абулеб букIана гьеб Турциялдаса босун бугин ва киналго документал рекъезарун гьечIилан. Гьеб жо багьана букIана.\nПолитикияб гIумруялъул бусурбабазул гIахьаллъи дагьаб гурони гьечIилан абизе бегьула. Хас гьабун бусурбабазул ихтиярал цIунулел, гьезие гIоло хIалтIулел идарабиги дида лъаларо. Амма руго мисалалъе, туркал-месхетиязул, ялъуни азербайджаназул ихтиярал цIунулел. Чачаназул ва аваразул гIахьаллъи политикаялда ялъуни жамгIияб гIумруялда халлъизе захIмат буго, щайгурелъул гьезул къадар цIакъго дагьаб буго.\nДиналдехун Гуржиялъ кидаго лъикIаб бербалагьи букIуна. Тифлисалда шагьар бакьулъ аскIоб цо бакIалда руго бусурбабазе мажгитги, жугьутIазе синагогаги, насраниязе килисабиги. Гьединлъидал, ахираб заманалда ругел тунка-гIусиял руго цIияб тIалъиялда бусурбабазулгун хIал рекъезабизе лъангутIи. Мисалалъе, цебеккун президент М. Саакашвили унаан азербайджаназул Навруз-байрам баркизе ва хадубккун гьеб байрам гьабуна Гуржиялъул официалияб байрамлъун».\nЦо-цо гуржиязул диниял экспертазул пикруялда рекъон, Гуржиялъ диниял ва миллиял тунка-гIусиял ккеялъе квербакъулеб буго Россиялъ. Шималияб Кавказалда унеб рагъул хIасилалда Россиялъего гIадин Гуржиялъеги исламияб хIинкъи бугилан абураб пикру гъираялда билълъанхъизабулеб буго цIияб тIалъиялъ ва гьезул рахъ кколеб Россиялъ абураб пикру загьир гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе чачанав-кистинав, исламиял суалазул рахъалъ эксперт Аюб Борчашвилица. Гьединлъидал, ахираб заманалда Гуржиялъ бусурбабазул ихтиярал хвезариялъул хIужаби цIикIкIунел руго ва гьелъул хIасилалда тунка-гIусиялги гIемерлъулел руго.\nКъварели мухъалда ругел аваразул росабазул вакилзабаз абухъе, гьаб ахираб соналда жаниб гуржиязул цо-цо хIаракатчагIаз хIалбихьулеб буго гьел росабалъ жидерго ихтиярал рилълъанхъизаризе. Мисалалъе, росдада аскIор чIвалел руго кIудиял хъанчал. БакIалъулаз гьел чанцIулго рахъаниги, жеги рачIунел руго. Гьелъул хIасилалда дагIба-рагIиялги камулел гьечIо. Гьанжесеб Гуржиялъул политикияб ва жамгIияб гIумруялда бусурбаби къойидаса къойиде цIикIкIун гIахьаллъулел руго ва жидерго ихтияразе гIоло гIемер къеркьолел руго.\nГуржиялъ минара сверун бахlсал


«Муг1рузул Г1али». - прочее, уроки\n«Муг1рузул Г1али».«Муг1рузул Г1али».«Муг1рузул Г1али».«Муг1рузул Г1али».«Муг1рузул Г1али».«Муг1рузул Г1али».«Муг1рузул Г1али».«Муг1рузул Г1али».«Муг1рузул Г1али».«Муг1рузул Г1али».«Муг1рузул Г1али».«Муг1рузул Г1али».«Муг1рузул Г1али».«Муг1рузул Г1али».«Муг1рузул Г1али».«Муг1рузул Г1али».«Муг1рузул Г1али».\n«Муг1рузул Г1али»- 6 кл.\n««Муг1рузул Г1али»- 6 кл.\nДарсил тема: «Муг1рузул Г1али».\n- Баянго дарсил тема бич1ч1изаби. Асаралъул тема, идея загьир гьабизе бажари. Асаралъулъ авторас мац1ихъабазде бугеб ццинги, рокьукълъиги, гьезул мац1алъул х1асилалги рихьизарун ругеб куц бихьизаби.\nМац1ихъанлъи- инсанасул чорхолъ бугеб бищунго сурараб ва нахъег1анаб г1амал- хасият бук1ин бихьизаби.\n- Мац1ихъанлъи гьабизе бегьулареблъи, мац1аз лъик1алде рачунареблъи бич1ч1изаби.\n- Г1акълуялдаса цебе ццин ккезе биччазе бегьулареблъи бич1ч1изаби, цо иш гьабилелда цере лъик1го ургъизе кколеллъи бич1ч1изаби.\nДарсил алатал: т1ахьал, ребусал, компьютер, кицабазул таблица, тест.\nб) Рек1елгъеялъулаб грамматика, тема рагьиялъе ребус;\nв) мац1ихъанлъи- инсанасул чорхолъ бугеб бищунго сурараб ва нахъег1анаб г1амал- хасият .\nТакрар гьаби (тест).\n- Инсанасул каламалъул тайпаби? (художествияб ва г1адатаб)\n-Художествияб каламалъул тайпаби рик1к1е. (фольклор ва адабият)\n- - Цояз цоязда бицун, халкъалъ ц1унараб, г1елалъ г1елалъухъе кьун, нилъехъе щвараб, хасав автор гьеч1еб асар? (фольклор)\n-Фольклоралда цоги щибилан абизе бегьулеб? (халкъияб к1алзул гьунаралъул асар)\n- Хъвай- хъваг1ай баккун хадуб бижараб, авторги вугеб асар?(адабият)\n- Адабияталда цоги щибилан абизе бегьулеб?(литература)\n- Исана кинал фольклориял асарал ц1аларал?\n- Халкъиял асаразул тайпаби рик1к1е. ( кеч1, баллада, халкъияб бицен, аби, бицанк1о, кици, маргьа… )\n- «Къайицадахъал» абураб маргьаялъулъ гьудулзаби щал кколел? ( бац1ги, циги, церги)\n-«Ралъдал чу» кинаб тайпаялъул маргьа кколеб? (г1ажаибаб)\n- «Ралъдал чу» абураб маргьаялдаса гиперболаялъе мисал баче. (бер къанщилелде, лъабц1ул дунял сверулаан чоца)\n6- 7 жаваб- «3», 8- 9 жаваб- «4», 9- 10 жаваб- «5».\nХалкъиял асаразул руго бат1- бат1иял тайпаби: кеч1, баллада, халкъияб бицен, аби, бицанк1о, кици, маргьа…\nЖакъа нилъеца ц1ализе буго баллада.\nБаллада ккола лирикиябги эпосиябги рахъ жидеда гъорлъ жубарал хасаб тайпаялъул куч1дул. Балладаялъул сюжет халатаб бук1унаро, аслияб куцалда гьениб рехсон бук1уна цо лъугьа- бахъин, жиндир х1асилалда чара гьеч1ого г1асияб (трагическияб) иш кколеб.\n5 классалда нилъеца ц1алун бук1ана «Кьурулъ хут1арав Г1али» абураб баллада. Гьелъул герой хола.\nБалладаялъулъ дандч1вала г1емер кидагосел эпитетал6 «ц1ах1ил буртина», «ячурай лъади», «рорхатал муг1рул», «гьулияб маргъал»…\nи+ к ,\nв ) мац1ихъанлъи- инсанасул чорхолъ бугеб бищунго сурараб ва нахъег1анаб г1амал- хасият.\n«Муг1рузул Г1али» абураб балладаялъул тема ккола мац1ихъанлъи. Лъимал, мац1ихъанлъи ккола инсанасул чорхолъ бугеб бищунго сурараб ва нахъег1анаб г1амал- хасият. Дунялалдаго бищун х1алихьатавги, нахъег1анавги, г1адамаз рик1к1ад гьавулевги, гьезие рихаравги чи ккола мац1ихъанчи. Гьесие кинацаго наг1ана кьола.\nГьабизе жо т1аг1иялъ цо- цо г1адамаз мац1ихъанлъи г1емер гьабула. Гьезие г1адамазул ургъелго бук1унаро, жидеца гьабураб мац1алъул х1асил кинаб ккеладай абураб пикру гьез гьабулебго батуларо. Гьез г1адамал рехула питна- кьалалда гьоркьоре. Мац1ихъанлъиялъ киданиги лъик1лъиялде рачунаро, гьелъул х1асилалда г1адамазда гьоркьоб ккола даг1ба- раг1и, рагъ, г1адамал цоцаца ч1валел х1ужжабиги камуларо.\nНухлулав, гьорчо, т1агъи, мац1ихъан, гьулияб маргъал, микьг1арцул курхьен.\n- Щайдай гьеб асаралда ц1ар «Муг1рузул Г1али» абун лъураб, «Муг1рузул Х1усен» яги «Муг1рузул Асх1аб» лъеч1ого? (Маг1арухъ Г1али абураб ц1ар т1ибит1араб буго, г1емер дандч1вала. Гьаб асаралъулъ бицен гьабулеб лъугьа- бахъиналда релълъарал ишалги г1емер ккола. Нилъер районалъул росулъцин ккана жеги г1асияб лъугьа- бахъин. Мац1ихъабаздаги божун, гьениса чияс ч1вала жиндирго ч1ужуги киналго лъималги.)\n-Асаралъул аслияв герой щив кколев?\n- Кинаб хъизан бук1араб Г1алил?\n- Г1алие ч1ужуги, лъималги, эбелги хириял рук1ин сундаса бихьулеб бугеб?\n-Щиб сабаблъун ч1варай Г1алица ч1ужу?\n-Халкъалъ аслияб г1айиб лъиде г1унт1изабулеб бугеб? (Мац1ихъабазде)\n- Г1алиде кинаб г1айиб г1унт1изабулеб бугеб? (Г1акълуялдаса цебе ццин ккезе биччан буго. Гьеб бихьулеб буго коч1ол гьадинаб мухъалдаса:\n- Дуда щиб бицинеб, ццин хехав Г1али?\nЦцидаца гьалаг гьавурав Г1алица цин ч1ужу ч1вала, хадув гурони ургъуларо. Гьев кват1ун ккола, гьанже гьениб хисизабизе к1олеб жо бук1инч1о.)\n- Бич1ч1анищ Г1алида жиндирго гъалат1? Кинал мухъаздаса гьеб бихьулеб бугеб? ( Мац1ал гьаруразул мац1ал рахъаги.\nМац1ид божарав дир бет1ер бакъвайги.)\n- Кинаб кици гьениб рекъон кколеб бугеб? (Анкьц1ул борце, цин къот1е)\n- Щай Г1алица живго ч1варав? ( Гьесда к1веч1о лъималазул бадиве валагьизе. Жинцаго щибго г1айиб гьеч1ей ч1ужу ч1вай гьесие зах1малъана. Гьеб мунагь баччизе к1олареблъи бич1ч1ун батила.)\n- Бит1ун гьабун бугищ Г1алица? (Гьеч1о. Гьес гьанибги биччана гъалат1. Гьес лъималазлги эбелалъулги ургъел гьабун гьеч1о. Эбелги хун, къварид ругел лъималазе гьанже камуна эменги.)\n- Баллада щиб кколеб?\n- Асаралъулъ кидагосел эпитетал рате.\n- Г1акълу- цебе, ццин- хадуб.\n- Анкьц1ул борце, цин къот1е.\n-Раг1абазда бай гарац1,\nБухье гьве г1адинаб мац1.\n-Мац1алда ракьа гьеч1о, амма гьелъ ракьа бекула.\n- Мац1ид чи ч1вала, ц1огьод оц хъола.\n- Цо иш гьабилелда цере лъик1 ургъизе ккола. Г1акълуялдаса цебе ццин ккезе биччазе бегьуларо. Мац1ихъанлъи гьабизе бегьуларо. Мац1ихъанлъиялъ лъик1лъиялде рачунаро.\nКоч1ол кесек рек1ехъе лъазабизе.\nНомер свидетельства: 530467


Хубаразул абиял ва кепал лъугьа-бахъинал » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nХубаразул абиял ва кепал лъугьа-бахъинал\nСалихIица жергъен гIадин рекъезабе. Бахтуница тIокъо гIадин бацIцIадго, берцин гьабе.\nГьел абиязул буго гьадинаб хIакъикъат. Хубарал рукIун руго щибниги жоялъул гIемерго ургъел гьабуларел, ихтилат-кеп хириял гIадамал.\nСалихI абулев чияс цIакъ лъикI кьурдулев чиясда рекъезабун кьабулеб букIун буго жергъен-къали. Гьединлъидал ихтилат-кепалъе гIолохъаби щибаб сордоялъ СалихIихъе гьоболлъухъ щолел рукIун руго. Гьес къали кьабун, гIолохъаби кьурдун, рукъалъул тIокъодул (рагъидул) чIабар бухъ-бухъун, пасат гьабулеб букIун буго.\nРадалалде, лъиданиги бихьилалде, СалихIил чIужу Бахтуница бохьун, жужан, щибго ккечIеб гIадин къачIалеб букIун буго чIабар.\nБатайица бурутI гIадин хьихьун руго\nХубаралдаса Батай абун цIар бугев мискинчиясе (Нурасул ПирахIмайил вац) садакъа гьабун кьун букIун буго бурутI.\nЭсги чолода бухьун тун, ракIалде щвараб мехалъ гурони хер бачIого, лъим кьечIого тун букIиналъ, гIемер заманго иналде хун буго бурутI.\nБичча-бихъан тараб рукъ-азбаралде, гIи-боцIуде, тIалаб-агъаз гьабичIого тарал лъималазде гьедин абула хубараз.\nСалахан, Салаханил буго хасият, Салаханин кколарищ, Салаханас гIадин буго гIумру гьабулеб\nКIвахIалав, вега-вахъун, сундулниги ургъел гьабуларев чиясда гьедин абула хубараз.\nБиценалда рекъон, цебе заманалда НахъбакIалъул мугIрузул цо бутIа букIун буго Сала абурав чиясул кверщаликь.\nГIи-боцIи гIемерал бетIергьабазухъе ижараялъе мегIерги кьун, щвараб жоги кван-гьекъон, вега-вахъун, эркенаб гIумруялда вукIун вуго гьев. Гьенисан бачIараб буго СаламегIерги, Салатау абураб цIарги, тIадехун рехсарал абиялги.\nБатIалъи батичIони, Согохъ Ажабика хисе\nНурасул ПирахIма, цIадаб лъезе цIулги лъугIун, ун вуго кIудияб рохь абулеб бакIалде цIул къотIизе.\nГьеб букIун буго рагъда хадусеб, Сталинил заман - рохьил билет гьечIого, цо гIер къотIарав чиясе туснахъ къотIулеб гIадат букIун буго.\nПирахIма цо кIудияб гъотIол гIаркьалабиги къотIун, гьакида гьелги лъун вачIинаго, дандеккун вуго рохьихъан – Гетма-Хасай.\nДуца лесонарушение гьабун бугилан, гьесда тIад акт хъвазе лъугьун вуго дов. ГьабичIин, гъветIги къотIичIин тIирун чIун вуго ав. Батани, бихьизабейин цониги хIехь. ЦIул кисахайин гьикъидал, гIаркьалаби ругин, гьел къотIизе гьукъунги гьечIин жаваб кьун буго Нурасулас. Эзул батIалъи щибан чIун вуго рохьихъан. БатIалъи гьечIеб батани, дир Сого дуегоги ячейин, дурго Ажабика диеги кьеян, оцаза цIалги кьабун нахъе ун вуго ПирахIма.\nСого йикIун йиго сурукъай, якIа-яхаричIей гIадан. Ажабикайин абуни берцинай, росулъго цIар бугей, яцIцIадай, амма лъимер лъугьунарей гIадан йикIун йиго.\nВачIунелъул бубудулев, унелъул двардадулев пударухъанасда релълъуна.\nДунго дунан, гьурал гIемерав, гIамал кIудияв чиясда абулел рагIаби.\nГьелъул хIакъикъат буго гьадинаб. Гьанжеялдаса нусгоялдасаги цIикIкIун соналъ цебе, хубаразул ва цогидалги салатавиязул росулъе хьвадулел рукIун руго жидеего бетIербахъиялъе жо балагьизе, палугьаби, кочIохъаби, речIчIухъаби ва цогидабги пагьму-гьунар бугел гIадамал.\nЦо къоялъ кIиго-лъабго чи, тIад гьир бугеб хIамаги хадуб цIан рачIун руго Хубаралде. ГодекIанир рукIарал гIадамазде аскIоре щолаго гьезул цояв эхе-эехеде кIанцIон, пенщон, бубудун, ццулъараб оцода релълъараб гIамалкIодолъи гьабизе лъугьун вуго. Салам-каламалдаса хадуб росуцояз гьикъун буго, нужер мурад щиб, щай гьадигIан хIал щун бугеб нужер гьалмагъасдеян? Гьезги жаваб гьабун буго гьав вугин тIадмагIаруллъиялда ва хьиндаллъиялда гугарун данде чи вазе течIев, оц-басигицин гIодоб тIамурав цIар арав речIчIухъан. Гьениса щвараб давла бугин хIамида тIад къан, гьанисаги гьебго давал щвезе ракIалда бугин жидедаян.\nДагьал хIинкъарал гIадин лъугьарал хубараз хIукму гьабун буго гьадинав къуватав речIчIухъанасда данде КIудияв МухIу виччан лъикIилан. Цо гIолохъанчи витIун вуго, МухIу рокъов вугищан балагьизе аян. Гьев хеккого тIадвуссун вачIиндал, щиб ккараб, МухIу рокъов ватичIогойищилан годекIанир рукIараз гьикъидал, гIолохъанчияс абун буго, дун рукъалъул кIалтIе щведал рохьоса вачIинев ватанин МухIу, кIиго лъабго чиясдацин борхизе кIолареб гIадаб, цо бицатаб чIалуги гъежда лъун. Дица нужер тIадкъай бицарабго, гьабсагIат цо рокъовеги щун, дагьа-макъаб жоги чIамун, хадув гъелилан абунин МухIуца.\nКингоги МухIу вачIине кватIидал, гьечIевищха нужер гьанив дида данде вахъине кIолев чи, ватичIони, дие кколеб давла кьейилан, дагьавги цIакъ пенщезе, бубудизе лъугьун вуго дов тIадмагIарулав. Валлагь, ишго хвезехъин бугин нилъерилан, нахъойги витIун вуго МухIуда хадув гьез чи. Гьесда МухIу ватун вуго, цо сахI жанибе унеб бетараб рахьдал цIураб хумаги, кIиго мучариги цебе лъун, кваналев.\nНахъойги дуда хадув витIанин дунилан бициндал, цо кIалдиб регьел баккизабулев вукIанин дунилан, бащдаб хума цIураб бетараб рахьги, цадахъ мучариги къулчIун балагьизабун, гьанже рилълъаян, годекIанире къокъун руго. Гьенире щваралго, МухIуца гьикъун буго, киб бугеб доб бубудулеб бугъаян. Жив вугин цеве кIанцIун вуго, гьабил кали гIадав вицатав, къолол мащу гIадав халатав цо залим. РечIчIилалде цебе гьоркьоб балеб жоялда цIар чIвайин дуцаян чIухIун кIалъан вуго дов тIадмагIарулав. ГIемер жого къваригIинарин, гьеб хIамаги, гьелда тIад бугеб гьирги гIелин жиндиеян жаваб кьун буго МухIуца. Разилъун, квер бегьанила дандияс.\nМухIуца гIемер ургъичIого, бегьараб квералъ рачелгун, чохьол тIомги бугъил гIадал чIахIиял квераз къан ккун, кодовеги ворхун гIодов кьабурав дандиясул гучаб гьури борчIун ккун буго. Гьеб рагIарал, гьесул кIиявго гьалмагъги кьурун тIад руссун ун руго. ХIалихъе тIадеги вахъун, рекъдилаго пударухъанги гьезда хадув чилун вуго.\nХIамаги цебе къотIун МухIуги рокъове ун вуго.\nИха чи хваниги, ЦIобокьа Ацил гIайиб\nАци - ЦIобокь росулъ вукIарав жамагIатчи, советалъул председатель.\nАраб гIасруялъул 30-40 соназда колхозал гIуцIулел, ракьал рахъулеб, кулаказда хадур лъугьараб заманалда гIемераб гIакъуба бихьулеб букIана колхозалъул, советалъул ва парторганизациялъул нухмалъулезда, хасго рухIанияб агьлуги дандечIун букIана гьезда.\nРосулъ кинаб букIаниги гьекъел, мехтел, рагъ-кьал ва чIвай-хъвей кканиги, райисполкомалъ тамихI гьабун, хIалтIудаса рахъун, хъулухъчагIазе гIемераб гIакъуба кьолеб букIун буго.\nГьебго заманалда ЦIобокь росдал советалъул председательлъун вукIун вуго Аци. Гьезда гъорлъе унеб букIун буго Иха росуги, гьел Акташ-гIавухъалъе I944 соналъ гочинарилалде.\nРайисполкомалъул данделъиялда рукIаго, Иха росулъа цо чи кьурса гъоркье кIанцIун хун вугилан хабар бачIун буго. Гьеб сабаблъун Ацие выговор кьун буго.\nДанделъиялда вукIарав, Хубар росдал советалъул председатель Салал МухIамадида гьикъун буго гьениса вуссаравго, батIияб цIияб хабар щибин бугеб Дилималда? Валлагь, вацин, жаваб кьун буго МухIамадица, батIияб цIияб хабар гьечIин, амма Иха чи хваниги ЦIобокьа Ацил гIайиб гьеб букIин хIакъаб бугилан.\nАвтор: ГIабдуразакъ ХIусенов, Казбек мухъалъул Хубар росу\n» Къорода, СалтIа, Гьонода росабазул тарихалдаса цо-цо хIужаби


22 январь - Энергетикасул къо! - Статьи - Сетевое издание «По новому пути»\n22 январь - Энергетикасул къо!\n18.01.2019 16:19 Пятница\nВыпуск 2 от 18.01.2019 г.\n22 январь — Энергетикасул къо!\nРайоналъул энергетикияб бутIаялъул киналго хIалтIухъабазда ва ветераназда баркула гьезул махщалилаб байрам – Энергетикасул къо! Энергетика кидаго букIана ва жакъаги буго нилъер улкаялъул экономика цебетIеялъул кьучIлъун, регионалияб экономикаялъул кIвар бугел бутIабазул цояблъун. Нужер ракIбацIцIадаб, тIадегIанаб махщелалъул захIматалда бараб буго цоккураб, хинкъи гьечIеб, нормативазда рекъонкколеб, районалъул промышленносталъул, социалияб бутIаялъул объекталда ва халкъ энергоресурсаздалъун хьезариялъул иш.\nРеспубликаялда хIалтIулел руго гIаммаб къуват 1800 МВтялдасаги цIикIкIарал 15 кIудиял гидроэлектростанциял ва 7 гьитIинаб ГЭС, электросетазул гIаммаб халалъи бащалъула, 5,5 азарго хIалтIухъанас хъулухъ гьабулеб, 33,8 азарго километралда. Гьеб бутIаялъул ветераназ кьучI лъурал захIматалъул лъикIал гIадатал жакъа рилълъанхъизарулел руго Дагъистаналъул энергетикаялъул цIияб гIелалъ. Гьез кIвар кьола республикаялъул энергосистемаялъул хIалтIи хIинкъи гьечIеб ва мухIканаб къагIидаялъ гьабиялде. Гьелдаго цадахъ руго, оборудование ва электросетал басралъун рукIиналда, электроэнергиялъухъ жиндир заманалда цо-цояз гIарац кьунгутIиялда хурхарал масъалабиги. Гьез рачуна электроэнергия кьей гьоркьоб къотIизабиялде.\nРФялъул Энергетикаялъул министерствоялъги энергетикаялъул чIахIиял компаниязги цадахъ хIалтIи гьабулеб буго энергетикияб бутIа цIигьабиялъул рахъалъ гьарулел хъулухъазул даража лъикIлъизабиялъе. Гьеб ишалъе кумек гьабулеб буго Россиялъул президентасги хIукуматалъги. Киназего гьарула щулияб сахлъи, авариял гьечIого ва гьоркьор къотIичIого энергетикаялъул объектал хIалтIизариялде, халкъалъул гIумру лъикIлъизабиялде руссарал ишал гьариялъе икъбал!\nМР «Лаваша район» бетIер


Магъалабазул "бакΙлъиялъул" асар киназего буго...\nБуйнакскалъул жамгΙияб транспорталъул шоферзаби рази гьечΙо пачалихъалъ гьезда тΙад лъурал магъалабазда. Гьел цΙакъго цΙикΙкΙарал ругин рикΙкΙунеб буго гьез. Магъалаби гьитΙинлъизаричΙони, жал хΙалтΙуде рахъунарин абун чΙун руго гьел ункъго къоялъ. Шагьаралъул гΙадамаз гΙарз гьабулеб буго шоферзаби маршрутазде рахъунгутΙиялъе гΙоло, жидер гΙемер проблемаби ругин абун.\nБуйнакск шагьаралда цохIо маршруткаби гурони тIокIаб кинабниги жамгIияб транспорт хьвадуларо. Гьелги хIалтIизе рахъинчIони гIадамал я таксиялда яги лъелго хьвадизе кколел руго. Гьелдаса разигьечIолъи загьир гьабулелги руго гIезегIанго. Амма гIадамазул разигьечIолъиялъухъ гIинги тIамичIого ункъабилеб къоялъ хIалтIуде рахъине инкар гьабулеб буго Буйнакскалъул маршрутниказ. Гьез тIалаб гьабулеб буго жидеда кьезе тIадаллъун гьарурал магъалаби дагь гьарейин, хасго исана Россиялъул Пенсиязул фондалъ тIадлъураб магъало цIакъго гIемерлъун бихьун буго гьезда.\nМаршрутниказул тIалабазулги гьезие гьабун бажарулеб кумекалъулги бицана «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда Буйнакскалъул бетIер хисулев ГIумар ГIумаровас.\nГIумар ГIумаров: «Ахираб заманалда жаниб гьез батIи-батIиял идарабазе кьезе кколеб гIарцул къадар гIемерлъун буго. Цин рачIун транспорталъул инспециялъ халгьабун буго гьезул автомобилазул, гьезги нужеца гIарац кьезе кколин жидер идараялъейилан лъазабун буго. Гьелдаса хадуб Глонасс абураб спутниковияб аппаратура автомобилалъуб лъун унеб буго I2 азарго гъурущ, страховкаялъухъ гьез 8500 гъурущ кьезе кколеб буго. Амма тIубанго гьезул чара хвеабун буго исана Россиялъул пенсиязул фондалъ 35500 гъурущ кьезе кколин гьез социалияб магъалу хIисабалдайилан лъазабиялъ. Гьезги кин гьеб кьелеб, дида цIакъ лъикI ричIчIула гьел. Буйнакск мегаполис гурелъулха, гьаб буго гьитIинаб шагьар, бокьилин ккани гьанир лъелго щола бокьараб бакIалде. Шоферзабазул гьариялда рекъон нижеца 9 гъурщил бакIалда рекIадул багьа I0 ялде бахинабуна. ТIокIаб гьебги бажаруларо бахинабун, гьабуни гIадамазулги гьелдса разилъунгутIи байбихьула.\nДагъистаналъул предпринимателазул ва шоферзабазул махщалилаб союзалъул нухмалъулев ГIисалмухIамад Набиевас рикIкIунеб буго Буйнакскаллъул шоферзабазулгогIадаб разигьечIолъи цойгидазулги бугин. Гьединаб дандечIейги кида букIаниги байбихьичIого хутIулароанилан.\nГIисалмухIамад Набиев: «Гьединалго акциял гьанже киса-кирего рагъаризе руго, щай гурелъул шоферзаби къануналда рекъон хIалтIулел гьечIо. РукIине кколел идарабазда хъвай-хъвагIайги гьабун гьечIо цохIониги шоферас, гьел предпринимателаллъунги кколаро, гьез пачалихъалъе магъалабиги кьолароан. Гьедин жидеего бокьухъе хIалтIун рукIарал гьезда тIадаблъун гьабулеб буго гьанже магъалаби ракIарулеб идараялда хъвай-хъвагIайги гьабизе, гьенире кьезе кколеб гIарацги, цойгидал социалиял магъалабиги кьезе тIадлъулеб буго гьезда. Гьелдаса разигьечIолъи камилищха гIадамазул, хасго гьел магъалабиги дагьа-макъал гурелъул ругел. Гьелде тIадеги хасал хIакимзабаз жидеего шоферзабаздаса бакIарулеб букIараб магъалоги кибениги ун гьечIелъул. Гьелъ захIмалъун буго гIадамазе хIалтIизе».\nШагьаралда маршруткаби хьвадунгутIиялъул бищун кIудияб къварилъи шагьаралда гIумру гьабун ругел гIадатиял гIадамазе бугин абун бицана «Эркенлъи» радиоялъе Буйнакскалдаса Индираца.\nИндира: «Дида рагIанаха гьезие рекIадухъ гIарац дагьабги бахьинабизе къваригIун бугин абун. Гьез цIатари хиралъун бугин, ижараялъул багьа цIикIкIинабун бугин абулеб рагIулаха. Амма I0 гъурущцин нижер хъатгIанасеб шагьаралъе гIемераб буго. Рилълъун инеги бегьула гьаниб бокьараб бакIалде, амма санагIалъи букIинарищха букIана маршруткабазул. Гьеб гурони тIокIаб жамгIияб транспортги гьечIелъул Буйнакскалда. Таксиялда рекIун хьвадизеги гIемерисезул рес букIунаро. Гьезги маршруткаби гьечIолъиги бихьун багьаби эхеде рахинарун руго. Гьале ункъабилеб къоялъ цохIониги маршруткаги гьечIо шагьаралда»\nКидалъагIан гьеб маршруткачагIазул акция халат бахъине бугебали мухIканго лъалеб гьечIо, амма гьез жидер тIалабал тIурачIого жал хIалтIизе рахъинарин кьварун лъазабулеб буго.


Исана 12 августалда Южно-Сахалинскалъул диванчи Перченкоца гьабураб хIукмуялда бан Кавказалдасан жаваб кьуна Чачан Республикаялъул бетIер Рамзан Къадировас. Хас гьабун жиндие кьезе кколин гьев диванчияс жавабин чIун вуго чачаназул бетIер.\n«Мольба (дуа) к Богу: ее значение и место в Исламе» абураб гIелмияб хIалтIи экстремизмалъул магIнаялъулаблъун рикIкIана диванчияс. Гьенир жанир мисалалъе рачун руго Россиялъул гIалимчи Игнатий Крачковскияс таржама гьабурал Къуръаналъул аятал. Жидерго иш лъаларел чагIазул сурарал пишабиян цIар лъун буго гьеб хIукмуялда фейсбукалда гьабураб хъвай-хъвагIаялда Мукъадас Бибарсовас.\nКъуръан цIунун Рамзан Къадировас гьабураб лъазаби букIаниги, цо-цояз абулеб буго гьес мех-мехалдасан живго вихьизавизеги гьарулин Америкаялъул президент Барак Обамаде щвезегIанги хIакимзабазда тIасан лъазабиял. Амма жеги рагIичIин Россиялъул президент Владимир Путинида тIасан гьес жо абулеб. Гьелда бан ЭР-ялъе гьадинаб пикру загьир гьабулеб буго Дагъистаналдаса адвокат Константин Мудуновас.\nКонстантин Мудунов: «Рамзан Къадировас жинцаго тIубала гьелъул иш – лъие жаваб кьелебали. Гьев какизе журалел чагIи цин жидехъго ралагьейин абилаан дица. Бокьарав чиясда тIасан бакIаризе бегьула бокьанагIан компромат. Рамзан Къадиров политикаялда бакьулъ вугев чи вукIиналъ гьев вукIуна киназго гIочIода чIвалев. Щиб? Мекъаб жойищ, масала, гьес гьаб нухалъ абун бугеб? Южно-Сахалинскалъул диванчи щибулев чи Аллагьасул каламалда гIайиб чIвазе ккани?! Дунялалда кколелъул жаваб кьейин абе гьес. ТIадегIанасул калам какизе я гьесул, я цогидасул ихтияр гьечIо. Ихтияр буго живго жиндиего гьелда тIад ургъулев, гьелъул хIисаб гьабулев вукIине.\nКвешлъиялъулги лъикIлъиялъулги гьениб бицунеб жого. Ялъуни суал лъезе ккелаха батIайисан. Дуе гъоба хъвараб жо бихьизе, лъазейищ бокьун бугеб, яги дуего бихьизе бокьараб куцалда гьеб бихьизейищ бокьун бугебин абун. Амма гIемерисезе къваригIуна жидедаго ракIалде кковухъе букIине. Гьединлъидал лъугьуна гьел гIанталщинал жал гьаризеги. Талмуталдаги Евангелиялдаги гIадин, чи квешлъиялдаса цIунейинлъидал Къуръаналда абулеб бугеб. Мекълъиялъе гIорхъи чIвалеб буго гьелъ. Гьеб бегьуларого лъугьун гIадамалги руго. Жакъасеб демократиялъ абуни такъсирал гьариялъе, бечелъиялъеги эркенлъи кьолеб буго».\nРамзан Къадировас Южно-Сахалинскалъул диванчиясе гьединаб баян кьей гIужда речIчIараб чIор гIадаб жо кканин, амма гьеб гьабулеб къагIида букIанин хъачIаб, хIинкъаби кьолеб гIадаб, гьединаб хасиятин абуни регионалъул нухмалъулесда рекъон букIунарин рикIкIунеб буго Москваялда чIарав Дагъистаналдаса жамгIияв хIаракатчи ГIабдурашид СагIидовас. Гьединго буго кIиабилеб суалги.\nГIабдурашид СагIидов: «Щай гьададинаб чIоргIан битIараб жаваб кьечIеб Дагъистаналъул рухIияб идараялъ, Рамазан ГIабдулатIиповас (республикаялъул бетIер – ЭР)? Щай тIоцебе гьеб баян Рамзаница кьураб? Гьелъие буго цо гIилла, дир хIисабалда. Рамзанида аскIор руго лъикIал кумекчагIи – берги бугел, гIинги бугел, бетIерги бугел. Жиндир заманалда гьез Рамзанида абула, валлагь, гьаб жоялъе жаваб кьуни лъикIаб букIинилан.\nЛъабабилеб суал буго гьениб дидаги гIемерисездаги бичIчIулареб. Гьал ахирисел моцIазда Аллагьас нилъее кьурал нигIматал тракторалда гъоркьеги риччан, мерхьунеб мехалда дида бичIчIичIо щай Рамзан Къадировас жиндирго гьудул Путиниде хитIаб гьабичIеб диналда рекъон гьаб жо мекъи бугин, гьалъул мунагь бугилан. Киб бижараб, лъица бижизабураб бугониги, гьеб жо буго Аллагьас нилъее кьураб нигIмат.\nГьединан гьикъун букIарабани, дица Рамзанида цебе кIиябго квер борхилаан, гьав чи мустахIикъав вугин къимат кьезеги къадру гьабизегиян. Амма гьаб Южно-Сахалинскалъул диванчиясе кьураб баян буго жиндир заманалда гьабураб, чара гьечIого хIажат букIараб, пачалихъалда кьезе тIадаб жаваб».\nРамзан Къадировас Южно-Сахалинскалъул диванчиясда тIасан гьабураб лъазабиялда бан Россиялъул Генералияб прокуратураялъ абулеб буго къанун цIунулев вакиласда тIасан гьединал лъазабиялги гьарун, Къадировас зани бегизабулеб бугилан.\nКъадиров Рамзание иргадулаб «цIвабзазул цIад»\nМадугьалихъа къуваталъ хвасар гьабулищ Дагъистан?\nРамзан Къадиров – “Магнитскиясул” сияхIалда\nЧачаналъ гьанжеялдаса "мунагьал" гIаммал руго


Россия - Путинил коттеджалдехун нух бокъинаби. 23Июн2013.\nБлог Сочи абулеб интернет-даптаралда загьирабураб иргадулаб баяналда бицен унеб буго Сочиялъул кватIабахъ бугеб ахIвал-хIалалъулги, ралел олимпиялъул объектазулги ва цогидазул. Рехсараб блогалда мухIканаб цIех-рех гьабулеб буго Сочиялда букIинесеб Олимпиадаялда гьабулеб хIадурлъиялъул ва документаздалъунги суратаздалъунги рихьизарулел руго гьенир ругел гIунгIтIаби.\nЖиндирго иргадулаб баяналда «Блог Сочи» абулеб интернет даптаралъул редакциялъ гIисиназдаги чIахIияздаги цебеккунго лъазабулеб буго къватIабахъ цIодорго рукIаян абун. Гьенир Олимпиадаялъул объектал ралаго, гIадамазул расги тIалаб-агъаз гьабулеб гьечIин тIадтараз.\nКиса-кирго рихьулел руго ганчIалги, гвендалги, риххарал нухалги, канализацияги. ГIемерал сураталги рахъун, авторас абулеб буго Сочи шагьаралъе щвараб къиматаб статусалде гьениб бугеб ахIвал-хIалал данде кколарин, ва бачунеб буго цо чанго мисал.\nОлимпиадаялъул бищун къиматаб объектлуън ккола «Адлер – Красная Поляна» абулеб 48 километралъул халалъи бугеб нух. Гьеб нух балеб буго Россиялъул махул нухазул кампаниялъ.\n2010 соналда гьеб нух базе ихтияр кьун букIана конкурс гьабичIого. Жакъайин абуни гьелъул багьа бахунеб буго 9,4 миллиард долларалде. Ай нухлул 1 километралъул багьа кколин 200 млн. доллар. Къойидаса къойиде коррупция цIикIкIунебулкаялда гьединал ишазе гIажаиблъизе бакI гьечIин абулеб буго блог бачунез.\nЖиндир заманалда россиялъул политик ва оппозициялъул цевехъан Борис Немцовас гьабураб докладги загьирабун букIана гьебго рехсараб блогалда. Немцовас бицунеб букIана Сочиялда Олимпиада ахиралде щун хадусала гьенир рарал объектазул къисматалъул хIакъалъулъ.\nТIадтаразе бокьун гьечIин гьелъул бицен гьабизе. Сочиялда гIумру гьабулел гIадамаз спорталъул хасалил тайпаби рилълъанхъизаричIо киданиги ва гьаризеги гьечIин, Немцовасул рагIабазда рекъон.\nГьеб цо, кIиабизеги, олимпиялъул стадионазда гIаммаб къадаралда 200 000 бакI буго къецазухъ ралагьизе рачIунел гIадамазе. Амма Олимпиадаялдаса нахъе гьел киналго бакIал чIорого хутIизе ругин абураб пикруялда шакдаризе ккеларо.\nМасала Сочиялда анцIазарго бакI бугеб цохIого цо футболалъул стадион кидаго чIобогояблъун букIун буго. Гьелдалъун абизе ккола гьел цIиралел объектазул гьадинабго къисмат букIине бугин.\nХасаб суал хIисабалда рехсолеб буго электроэнергиялъул суал. ГIемерал соназда жаниб электроэнергиялъул дефицит хIехолеб букIана Сочи шагьар. Гьанже Олимпиадаялъе хIажатаб электроэнергиялъул чанги нухалъ цIикIкIараб къадар кисан босилеб, Сочиялда кIиго электростанция гурони тIокIал гьечIеб мехалъ.\nРакIалда букIана Кудепстинская ва Джубгинская абулел хинлъи кьолел электростанциял разе ва Туапсинская абулеб станциялъул модернизация гьабизе.\nАммаила, абулеб буго Немцовас, Кудепстинская абулеб электростанция базе гьечIин. ГIилла – экологаз бахъараб ахIи-хIур. Гьеб электростанция баялъ цIар араб курорталъе кIудияб зарал гьабизе бегьулин. Гьединлъидал, Олимпиадаялъе гIураб къадаралда электроэнергия швеялъул суал рагьараблъун хутIулеб бугин.\nЭкологаз абулеб буго гъваридаб экспертиза гьабичIого объектал раялъ 9 балалъул гуч бугеб ракь багъаризабиялъул хIинкъх кьолеб бугин хасго Имерети абулеб гIодоблъиялда. Амма гьеб кинабго хIисабалде босулеб гьечIин тIалъиялъ, ян абулеб буго Борис Немцовас. Ва гьабулеб буго гьадинаб хIасил.\nБорис Немцов: «Сочиялда букIинесеб хасалил Олимпиадаялъе хвезабураб гIарцул къадар тарихалда жанир рукIарал шинал хасалил олимпиялъул хIаязе хвезабураб гIарцул къадаралдаса чанги нухалъ цIикIкIараблъун хутIана».


П. МахIамадов:"ГΙарац бикъичΙо, спортзал бана..."\nПахрудин МухΙамадов, Гъуниб мухъалъул нухмалъулев\nПачалихъияб гΙарац жидеего тΙокΙ гьабиялда щаклъи ккун, ахираб заманалда Дагъистаналда цΙех-рехчагΙаз хал гьабурал чагΙазда гъорлъ гьанже Гъуниб мухъалъул нухмалъулев Пахрудин МухΙамадовги рехсолев вуго. Прокуратураялъ гьесде гΙунтΙизабулеб буго бюджеталъул анлъго миллионалдаса цΙикΙкΙун гъурущ гьоркьоб инабиялъул гΙайиб.\nАмма гьеб гIарац жинца Щуланиб росулъ спортзал базе харж гьабунин бицана ЭР-ялъе Пахрудин МухIамадовас. 13 сон букIанила гьеб балеб, жинцайин абуни бащдаб лъагIалида жаниб рагIалде бахъинабунила гьеб.\nПахрудин МухIамадов: «Гьеб гIарац биччан букIана хас гьабун гьеб спортзал базе, гIицIго гьелда тIад гурони гьебги хвезабичIо. Гьединлъидал гьелда тIад дагIба щай базе кколебали дида кинго бичIчIуларо. БичIчIуларо гьединго гьеб хIужаялда сверухъ хабар тIубан гIакса мухъалъ сверизабун тIибитIизабизе низам цIунулел идарабазул нухмалъулезул кинасе къваригIун букIарабалиги. Щибаб нухалда Гъуниб мухъалда рищиял байбихьулелъул балеб ххвел гьабулеб букIана гьеб спортзал. Гьедин ана анцIила хадур сонал. Гьедин гьанже бащдаб лъагIалида жаниб спортзал рагIалде бахъинабуралъухъ дие баркала кьезе кколаан. Гъуниб мухъалъул нухмалъулев цIогьорлъун вихьизавун интернеталдаги цоги-цогидаб бакIалдаги баянал тIиритIизарилалде цере журналистазги низам цIунулезги цин гьеб росдал жамагIаталда гьикъаниги бегьилаан, дица гьезул росулъ спортзал базе биччараб гIарац бикъунищ бугеб, гуребищали лъазе. Амма нижедаго бараб жо, Аллагьас хъван батани, нижецаги ритIухъ гьабиларищха, ахиралде щвезегIан нижералдаго чIезе руго ниж».\nГьединго низам цIунулезул щаклъи буго Буйнакск мухъалъул ЧIикIаб росдал бухгалтер СагIид ГIабдулаевас микьго млн-лде гIагарун гъурущ бикъиялда. Гьес гьебщинаб гIарац босун буго Буйнакск шагьаралъулгун мухъалъул казначейлъиялдаса. ЧIикIаб росдал гIадамазе электроэнергиялъухъ кьезе кколеб букIун буго гьеб. Амма бухгалтерас гьарун руго гьереси квитанциял.\nГьебщинаб гIарац бухгалтерас жинцаго цохIо гуреб, бегавулгун ва жеги тIадехунисел идарабазул нухмалъулелгун цадахъ рекъон бикъун букIине рес бугин абуна ЭР-ялъе ЧIикIаса Расул абурав чияс.\nРасул: «Нижер росдал чагIазе чIобого ток бухIизе бихьизабураб килловат буго. Гъолъухъ гIарац кьезе ккола РусГидроялъ. БакIалъул администрациялъ кьезе ккола «Энергосбыталъе». Гьанже гьезул цонигияз цIикIкIунищ гьеб босараб, ялъуни добе кьечIойищ тараб – лъазабизе кколаха».\nГьал къоязда хъулухъалдаса нахъе гьавуна лъай кьеялъул министр хисулевлъун вукIарав Идрис Мусаевги. Низам цIунулезул баяназда рекъон, мугIалимзабазул махщел камил гьабиялъул институталъул директорлъун вукIаго Идрис Мусаевас хIалтIухъабазе премиял кьунинги абун тIокI гьабун буго кIиго млн гъурущ. Амма гьесда цадахъ хIалтIулел рукIараз рикIкIунеб буго гьев вацIцIадав чи вугин, гьединлъидал гьеб батилин Мусаевасул хъулухъ къваригIун лъицаниги гьабулеб жо.\nП. МухIамадов:"ГΙарац бикъичΙо, спортзал бана..."


Шамхалдибир ГIисаев, Дагъистаналъул пачалихъияб университеталъул юридикияб факультеталъул к1удияв преподаватель, Россиялъул Журналистазул союзалъул член.\nАдабият бокьулезда лъикI лъала магIарулазул машгьурай хъвадарухъан, шагIир Сабигат МухIамадова, дагьал гьечIо хас гьабун гьелъул махщел камиллъиялда хадуб халккуралги.\nГьей ккола Россиялъул хъвадарухъабазул гIуцIиялъул член, Дагъистаналъул маданияталъул мустахIикъай хIалтIухъан, 8 тIехьалъул автор.\nГьелъул асаразда гьоркьоб хасаб бакI ккола цIар рагIарав гIалим, шайих, имам Шамилил гIакълучи Хъварщиса Загъалав-афандиясде (XIX-аб. гlacpy) бахъараб поэмаялъ.\nСабигат МухIамадовалъул гьитIинго рокьи бижана иман бугел, диниял, гIаданлъи, адаб, намус чорхолъ бугел гIадамаздехун. Гьелъ батила ахираб заманалда шагIфалъул хIалтIабазулъ кIванагIан цIикIкIараб бакI кколеб бугеб нилъер халкъалъул диниял церехъабазул хIакъалъулъ хъварал асараз»\nКиназеш якъинаб жо буго цIумадисел дин-исламалъул байрахъ борхатго ккурал гIадамал рукIин. Дагъистаналъул гуребги, Шималияб Кавказалъул тарихалда жанибги гъваридаб лъалк! тана гьениса рахъарал гIалимзабаз, хасго XVIII гIасруялда рукIарал шайих Гьаквариса ЧIурилас, шайих Гьигьалъа Гьанжукица, Дануца, Сурхайица, ГIумарханица, Гьузалица, КIудияв Дибирасулас, ТIиндиса ХIажимухIамадица ва гьездаса хадур рахъарал Хъварщиса Загьалав-афандияс, Исбагьидибирица, Хъущтадаса Мусалас, устар ФирмухIамадица ва гьесул вас ХIусеница, КIванадаса ГIабдулагьдибирица, Гьигьалъа ХIажардибирица ГьитIилмахIамаддибирица, ШамхалхIажица, Мусадибрица, ГIумархIажица, ИмаммухIамадица, ХIусайнияс (Poтla МухIамадица),\nГIабдулагьдибирица, Мусадибирил яс Гъазиратица, Шамхалдибирица, АхIмадулаца ва ахирияб заманалда жив халкъалъе баракатлъун вукIарав накъшбандияб, шазилияб, джазулияб тIарикъатазул устар Сасикьа ХIусайн-афандияс.\nГьединал цIар рагIарал шайихзабазул ва гIалимзабазул нухдасан унев, гьаб бихха-хочараб заманаялъ халкъалъе жив баракатлъун лъугьарав диналъул хIубийилан абизе бегъула устар, гIалим ва шагIир ГъамбулатхIажида.\nГьесул хIакъалъулъ хъвараб тIехьалда бугеб тIоцебесеб назмуялда - «Къуръан цIалулеб ракь - баракаталъул рукъ» - Сабигатица рехсон руго ЦIумадаса диналье гIоло рухIал кьурал, къурбанльарал гIалимзабазул цIарал, бицунеб буго Совет хIукуматалъ гьезие кьураб гIакъубаялъул, гьабураб зияналъул, гъезде рещтIарал балагъазул хIакъалъулъ. Хадусеб ункъо назмуялда («Зикруялъ гвангъараб Гъамбулатил ракI», «АлхIам цIалулесда гурхIулев РахIим», «Иман бугеб рекIелъ ццин букIунаро», «Амру билъанхъула ТIадегIанасул») шагIиралъ бицунеб буго гьитIингоялдаса байбихьун устарас нахъа тараб гIумруялъул нухлул, Къуръан цIалиялъул, гъелдаса хадув лъида, ай кинал мугIалимзабазда цеве цIаларавали, кин гъес исламияб лъай щвезе тIалаб гьабурабали; бицунеб буго хъизан гьабиялъул, хIеж борхиялъул, Мадрас баялъул, гъенир лъимал цIализариялъул, устарлъи щвеялъул ва жакъа къоялда халкъалда гьоркьор гъес гьарулел ругел дин тун батIиялги хIалтIабазул, лъикIалгцинал жамгIиял тадбиразул. Сабигат МухIамадовалъухъа бажарун буго асаралъул герой ГъамбулатхIажил образ махщалида рагьизе, гьесие мустахIикъаб къимат къезе. Хьул буго гьединал равхIаниял хIаракатчагIазул хIакъалъулъ хъварал тIахьаз гIун бачIунебгIел диналдехун цIалилан, гьезие мустахIикъаб тарбия кьеялъе квербакъилилан.\nГьанже чанго рагIи абизин ГъамбулатхIажил хIакъалъулъ. Гьев гьавун вуго I943 соналъул I8 февралалда ЦIумада районалъул Метрада абулеб, гьитIинабго росулъ. Анлъго сон балелдего инсул (ТIагьирил) эмен Давудил МухIамадица гьесда малъун буго Къуръан. I5 соналъул гIумруялде вахиналде гьев цIалун вуго 6-7 гIалимасда цеве. Цинги эбел-инсуца хIукму гьабун буго хадубккун гьев цIализе гIатIиракьалде витIизе. ЦIализе витIилалде эбел-инсуца гьев вачун вуго жидерго устар Сасикьа ХIусейн-афандихъе.\nШуравеги щун, вукIинесев мугIалим Пахрудинил хIакъалъулъ мажгиталда цIех-рех гьабидал, гьесда абун буго шагьаралъул рагIалда минаги бугев, цIани хьихьун вугев чи вукIине кколин гьеван. Гъамбулат гьесда аскIове ун вуго. Дуда гIелму малъизе дир заман букIунарин Пахрудиница абидал, жив цIани хьихьизе инилан абун буго Гъанбулатица. Гьедин кIиго моцIалъ вукIун вуго гьев Пахрудинида аскIов. Хадувги лъикIаланго гIалимзабазда цеве цIалун вуго пагьму бугев гIолилав. Гьанже гьев ккола рахIималлагьу устар Тажудиница ижаза кьурав лъабабго (накъшбандияб, шазилияб, джазулияб) тIарикъаталъул устар. Гьесухъа вирд босарал муридзабазул къадар лъабазаргоялде бахуна.\nЖакъа нилъеда гIемер рагIула «устар» абулеб рагIи рехсолеб. Щив ва кинав чилъунха устар вукIине кколев? Устарилан абула кинаб бугониги ишалъулъ гьунар цIикIкIарав чиясда. ГIалимчиясе гьеб цIар кьезе бегьула цогидал гIалимзабазда гьоркьоб жиндир гьваридаб льайги, камилаб гIакьлуги бугони. КIиабизе, устар вукIине ккола ракIбацIцIдав, гIадамаздехун жахIда хъублъи гьечIев, гъибат-бугьтан лъоларев чилъун. Гьединал сифатал чорхолъ гьечIони, устарилан чиясда абизе бегъуларо. Вугизеги гьединавха вугев ГъанбулатхIажи! Аллагьас абун буго шайихзабаздеги вализабаздеги данде рагъ балел чагIи жинда данде рагъ балел чагIилъун кколилан; гьединал чагIазе икъбалги кьоларо, гьел дунялалдаги ахираталдаги къосунги ккола. Гьаб ахирияб заманаялда устарзабазда, вализабазда бугьтанал лъолел чагIи камулел гъечIониги, гьел гьезда тIад чIоларо, чIезе ресги гъечIо. ХIакъаб жо буго, устарзабаздаса, шайихзабаздаса лъикIгъиги баракатги гурони бачIунареблъи. ГIадада гурелъул нилъер аби бугеб хIаргцулъе рехунилан меседил къимат холарин. Аллагьас нилъее квербакъаги дин-ислам щула гьабизеги шаригIаталъул нухдаса ритIун инеги, тавпикъ кьун рохаги гьелъие жигар бахъулелщинал.\nРакIалде ккола, гьединазул кьерда йигей Сабигатил цIияб асаралъ дагъистаналъул равхIанияб адабияталда мустахIикъаб бак! кквелилан.\nШамхалдибир ГIисаев, Дагъистаналъул пачалихъияб университеталъул юридикияб факультеталъул кIудияв преподаватель, Россиялъул Журналистазул союзалъул член.


Унсоколо мухъалъул гIадамаз гIарз гьабулеб буго токалда хурхун ругел квекIеназул. Гьез лъазабулеб буго токалъул къуват дагьлъун, электрикиял алатал холел ругила. Гьединго ток свинабулеб бугила щибаб къойил гIадин, цин цо бакIалда цинги цойги бакIалда.\nКвачал рачIингун токалда хурхун квекIенал ва электоросетязда къуват гьечIолъиялъул гIунгутIаби Дагъистаналъул тIолго мухъазда ва росабалъ кIвар бугеб суал кколеб буго.\nГьедин, хасел бачIингун токалъул чирахъул канлъи хIевучирахъалъул гIадаб букIунин, токалъул печазулги щибго хинлъи букIунарин баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе ГьоцIалъ росулъа ХIасанов ХIасаница. Гьес баян гьабухъе, гьенибги къо гьоркьоб бахъун ток свинабулеб буго, амма гьел гIарзагъун кирего ун гьечIо.\nХIасанов ХIасан: « Хасало ток свинабула цIакъ гIемераб. Гъоркьиса цIияб соналъул сордоялъ чанго сагIаталъ букIинчIо ток. Бугеб токалъул къуватги цIакъ дагьаб букIуна. Гьелъие гIилла буго, магIарухъ газги гьечIеб мехалъ, гIадамаз тIорччол печалги лъолел гьечIо. Цинги токалъул печаз хинлъун рукIунел руго. Цинги трансформаторазде хIал цIикIкIун, гьел рухIула. Гьел хисизе ккананиги тIубараб авалалдаго цо-кIиго къоялъ букIунаро ток».\nМагIарухъе кварал цIаралдаса росу гIизагIан кIодолъун бугила, гьединго техникаги ток хIалтIизабулеб гIемерлъун бугила. Советияб заманаялъго цIарал кваразда гьеб хIалуцин хIехьезе кIолеб гьечIила. Трансформаторал тIаде лъун, цIиял токалъул кварал цIанани гьеб суал тIубалилан баян гьабуна ХIасаница.\nХинлъиялъе ругел ресазул бищун тIибитIараб кколеб буго токалъул печал рай. Гьелъие гIиллаги кколеб буго гьеб хира гьечIолъи. Масала, тIорччол печ бакун рукъ хинлъизабизе хIажалъулеб буго 2-3 тонна тIорччол хаселалъе.\nЦо тонна тIорччол кколеб буго гьоркьохъеб куцалъ 10 азарго гъурщиде. Киназулго ресги гIолеб гьечIо гьеб босизе.Советияб заманаялъ магIарухъ тIиритIун рукIана нартил печал. Гьедин гIадамаз чанго тонна нартил босун печал ракун хинлъулел рукIун руго. Нартги гьеб заманаялъ цIакъго учуз букIиналъ.Нилъер заманаялъ гьеб нарт босун хIалкIоларила, нартил печаздаса щибго пайдаги гьечIила.\nУнсоколо мухъалъул Шамильхъала поселокалъул токалда сверун бугеб унти буго хасаб. Рихьундерил ГЭС балаго лъугьараб гьеб мугIрузул мухъалда цо бугеб поселекалъул гIицIго цо бугеб энергетикияб ицц кколеб буго ток. Гьениб гьечIо газ, цIулал печал ракизеги рес гьечIила гIемертIалаял минабахъ. Бачараб отоплениеги гьениб гьечIила. ГIицIго печал ран хинлъулила.\nЦере гIемертIалаял минабахъ хинлъиялъе хIалтIизабураб токалъухъ гIарац босулароанла, гьабсагIат киналъухъго босулила гIарацилан баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе МухIамадов Рашидица.\nМухIамадов Рашид: « КIудияб гIунгутIи буго токалъул Шамильхъалаялда. Квен-тIех гьабизе, хинлъизе, сундуего хIалтIизабула ток. ГьабсагIат киналгIаги скидкабиги гьечIого, шагьаралда гIадин гъурущги 90 кепекги босулеб буго. Цебе хинлъиялъе бухIизе гьадинго хIалтIизабулаан ток.\nГьанже киналъухъго гIарацги босулеб буго. Нижер ракьалда рарал ГЭСал рукIаниги, шагьаразул гIадамаз гIадин кьезе кколеб буго гIарац. ЦIулаца бакизе рес гуро, газ гьечIо, цохIо токалда божарал чагIи руго ниж».\nУнсоколо мухъалъул ГIашилтIа росулъа МухIамадов МухIамадицаги лъазабуна, гIицIого цо росулъ, цо мухъалда бугеб захIмалъи гурила гьеб. Ток бачарал кваралги ругила 10-15 соналъ цебего хисизе заман щварал.\nМухIамадов МухIамад: « Цо нижер росулъ бугеб жо гуро гьеб, киса кибего хасало букIуна гьеб балагь. Абулеб буго хасало дагь гурого биччаларила ток, гьедин батизеги бегьула, амма кигIан ток биччаниги гьел кварал руго некIого хисизе заман щварал. Анкьида жаниб цо нухалъгIаги токалъул къварилъи ккечIого хутIуларо.\nКиназго ралел руго стаблизаторал. Гьеб мехалъ гьез бугеб ток цIцIун цуцахъа бикъараб гIадаб жо кколеб буго. Цойги суал буго культура гьабизе тIорччол печал нахъе рахъун, гIемер токалъул печал ран, гьез хинлъизе рукIине».\n«Дагэнергосеть» абураб токалъул жавабияб гIуцIиялда гьел киналго квекIенал ток гIемер хIалтIизабиялда хурхинарулел руго. Гьедин, гъоркь соналда данде ккун I5-20 проценталъ цIикIкIун бугила ток хIалтIизаби хасалил заманаялъ. 2015-2016 соналъ гьел гIунгутIаби тIагIинариялъе хасаб программа бугила мугIрузул мухъазда токалъул кварал хисиялъе ва трансформаторал лъезе бихьизабураб.\nГьеб мехалъ гьеб гIунгутIаби тIагIинчIониги, дагьлъизе рес бугила.


Буйнакскалъул тахбакIида сверун ахIи-хIур жеги лъугIулеб гьечIо\nБуйнакскалъул мэр ХIамзатов ХIусеница жив хъулухъалдаса нахъе ун гьечIин, жиндица нахъе ине разилъи кьураб кагъатги гьереси документ бугин абун прокуратураялде гIарза хъван буго. Талат къоялъ ФСБялъул хIалтIухъабаз Буйнакскалъул администрациялдаса мэр хIалтIудаса нахъе иналда хурхарал киналго документалги рахъун ун руго.\nГьал къоязда жиндиего бокьун хъулухъалдаса нахъе ун вугин абулев вукIарав Буйнакскалъул мэр ХIамзатов ХIусен хIалтIудаго вуго жеги. Нахъе ине гIарзаги жиндица хъван букIинчIин, журналистаз тIибитIизабураб гьеб гIарзаги гьереси документ бугин, гьелда сверун цIех-рех байбихьейилан абун Буйнакскалъул прокуратураялде гIарзаги хъван буго гьес.\nГьесул рахъкколев Буйнакскалъул шагьаралъул мажлисалъул депутат Валиев Зайирбегица ХIамзатовас хъулухъалдаса нахъе ине хъвараб гIарза гьересияб букIин чIезабейилан абун республикаялъул прокуратураялдеги Дагъистаналъул цIех-рехалъул идараялдеги гIарзаги хъван бугилан лъазабулеб буго «Черновик» газеталъ.\n18 январалда тIобитIараб Буйнакскалъул депутатазул мажлисалъул данделъиялда гьеб\nХIусеновас хъвараб гIарзалъул халги гьабунила, жидеца гьеб къабулги гьабунилан лъазабулеб букIана депутатаз. Гьез сурат бахъун журналистазухъе битIун букIана шагьаралъул администрациялъул документал рахъулеб хасаб кагъаталда, рукIине кколел хъвай-хъвагIаялги ругеб, мугьруги чIвараб, ХIамзатовасул гъулбасги гъоркь лъураб гьес жив хIалтIудаса нахъе ине вугин жиндир бакIалда мэрасул ишал тIуралевлъун гьаб сагIат мэр хисулевлъун хIалтIилев вугев Закарья ГIамиров тIамейилан хъвараб гIарза.\nГьеб гIарза гьересияб бугин абун лъазабулев Валиев Залимханица гьанже журналистазда бихьизабулеб буго гьебго къоялъ ХIамзатов ХIусеница хъвараб жив сахлъун вугин, гьединлъидал хIалтIуде вахъине хIадур вугин абураб гIарза.\nГьелдаги мэрасул мугьруги гъулбасги буго. Гьел документазул кинаб хIакъикъиябали лъалеб гьечIо. Гьеб чIезабизе хасал идарабазул хIалтIухъаби лъугьун ругин абурал баяанал щвана «Эркенлъи» радиоялъухъе Буйнакскалъул администрациялдасан. Гьелъул хIалтIухъан ГIалиев МухIамадил баяналда рекъон 19 январалда гьениса ФСБяъул хIалтIухъабаз батIи-батIиял документал рахъун ун руго.\nГIалиев МухIамад: «Администрациялъул киналго документазул хъвай-хъвагIай гьарурал тIахьалги, ХIамзатовас хъулухъалдаса ине разилъикьун хъвараб гьереси гIарзаги бахъун ана сон хасал идарабазул хIалтIухъабаз. Живго ХIусен гьаб сагIатги шагьаралда гьечIо, гьев Москваялда вуго.\nГьенисан Буйнакскалъул прокуратураялде факсалъ гIарза хъван битIун буго гьес гьеб хIалтIудаса ине вугин хъвараб гIарза гьересияб букIин чIезабейин ва гьеб ишалда бан такъсиргьабиялъул иш рагьейилан абун. Анкьидасан вачIине ккола гьев Москваялдаса.\nУнтун вукIун гьев ункъго моцIица хIалтIуда вукIинчIо, гьесие захIматаб операция гьабун букIана. Гъоркь анкьица хIалтIудеги вачIун вукIана гьев. Амма гIемер мех балалдего ана гьенисаги.\nАдминистрациялъул батIи-батIиял бутIабазул хIалтIуда хурхарал документал тIалаб гьарун рукIана гьес. ТIокIаб цонииги буюри кьун букIинчIо ва лъазаби гьабичIо. ФСБялъги гьес тIалаб гьарун рукIарал документалги рахъун анин абулеб букIана».\nАмма гьеб хъулухъалдаса нахъе ине гIарза унголъунги ХIамзатовас жиндицаго хъван букIанин. Итни къоялъ шагьаралъул депутатазул данделъиялда гьеб къабулги гьабунин, гьелда ран халгьабиялги тIоритIанин бицана «Эркенлъи» радиоялъе депутатазул цояв ГIалиев Зайналица.\nГьес абулеб буго ХIамзатов ХIусеница гьеб цебехун бицен гьабураб гIарза гьересияб букIараб батани гьелъул хIакъалъулъ информация къватIибе бачIарабго щайин гьедин лъазабичIебилан. Нахъисеб къоялъул къасилъагIан гьев щайин вуцIцIун чIун вукIаравилан.\nГьеб гIарза къабул гьабулеб мехалда депутатазул данделъиялда гьесул рахъалда ругел депутаталги рукIанила, амма гьезги щибниги абичIилан. Гьанже гьабизе жо тIагIиналъ цIидасан багъа-бачари лъугьинабизе къваригIун бугила гьезие шагьаралдайилан.\nГIалиев Зайнал:«Гьес жиндиего бокьун хIалтIудаса нахъе ине гIарза хъвана гьеб буго 100 проценталъ битIараб информация. Депутатазул данделъиялда киназдаго цебе халгьабуна гьеб документалъул.\nГьелъул щибниги бахча-хьвайги букIинчIелъул. Буйнакскалъул уставалда рекъон депутатаз къабул гьабизе кколе шагьаралъул бетIер нахъе иналъул хIакъалъулъ гIарза.\nГьебги къабул гьабуна, гIагараб заманалда Буйнакскалъул бетIерлъиялде рищиязде гIахьаллъизе бокьаразе конкурс лъазабиялъул хIакъалъулъ хIукмуги къотIана. Гьанжеги цIидасан гьеб базар гьабулеб буго ХIамзатовасул гIадамаз.\nДида прокуратураялъул хIалтIухъабаз абуна факсалъ битIичIого гьеб гIарзаги босун живго вачIайин лъазабун бугин жидеца ХIамзатовасдайилан. Гьев Валиевги гьабизе жо лъаларого ххелделев хутIун вугин рукIана гьелго чагIи гаргалел».\nПрокуратураялдеги цIех-рехалъул идараялде гIарзалги хъван, диваналдеги кьун гьанжеги гьеб Буйнакскалъул мэр хисиялъул иш халат бахъинабизе хIал бихьулеб бугила ХIамзатовасул рахъккуразилан абураб пикруги загьир гьабуна гьевго депутатас.\nКIийиде бикьулеб Буйнакскалъул тахбакI\nБуйнакскалъул депутатазул мажлисалъул бетIер вищана\nСпектакль рагIалде бахъунеб буго


КIолищ ГIабдулатIиповасда амнистия гьабизе?\nРагъ лъугIараб мехалда Чачаналъги чанго нухалда лъазабун букIана амнистия. Кинабха букIараб гьениб гьелъул хIалбихьи ва рес бугищ Дагъистанияз гьезул хIалбихьиялдаса пайда босизе.\n«Познер» абулеб телепрограммаялъе интервью кьолаго ГIабдулатIипов Рамазаница абуна, журналист АхIмадова Маринаца жиндихъе кагъат битIанин, ракълилаб гIумруялде тIад руссине бокьулел яргъид гIуцIаразе амнистия гьабизе гIаммал гьабеян гьарун.\nРоссиялъул конституциялда рекъон таксирчагIазе амнистия гьабиялъул ихтияр кьун буго Пачалихъияб Думаялъе. Ва амнистия къукъабазе гуро - цо-цо хасал гIадамазе гьабулеб буго.\nАмнистиялъул акталда кIола такъсирал гьарулел гIадамазда бугеб жавабчилъи нахъе бахъизе, ялъуни дагьалъниги тамахаб тамихI гъозие гьабизе.\nРакIалде щвезабизин, Чачан республикаялда букIараб рагъулаб дандечIеялъул гIахьалчагIазе амнистия лъазабун букIана кIиго нухалъ – 1997 соналда ва 2007 соналда.\nКинаб дарс доб кIиябго амнистиялъ Дагъистаналъе кьураб? БукIанищ гьеб пайдаяблъун? Гьадинаб суал нижеца кьуна Норвегиялъул Хельсинкиялъул комитеталъул вакил Гисаев АхIмадие.\nЖиндир заманалда гьев вукIана Чачаназул Ичкерияилан абураб республикаялъул низам цIунулев хъулухъчилъун. Чачанлъиялда букIараб тIоцебесеб рагъдаса нахъе Россиялъул низам цIунулез гьесие диван гьабун, гьев туснахъалде тIамуна. Доба гьесие гIазаб-гIакъуба кьолеб букIана. Страсбургалъул диваналъ хадуб гьев ритIухъ гьавуна.\nАхIмад Гисаев: «ТIоцебего абуни, ГIабдулатIиповасда кIоларо цониги чиясе амнистия гьабизе. Щай, шай гурелъул гьеб гьесул ихтияр гьечIелъул. ГIадатияб къагIидаялда гьединал ишал гьарулел руго ХIинкъи ГьечIолъи ЦIунулеб Федералияб Хъулухъалъ ялъуни цогидаб федералияб идараялъ.\nГьез хIалтIизарулел руго гьединал суалал. КIиабизе - Чачан республикаялда букIараб амнистия ракIалде швезабуни, абизе ккараб буго дол киналго гIадамаз чара гьечIого хадур гьадиналго рагъулал къукъабазде гъорлъе журан, долго рагъулал такъсирал гьарулаан.\nМасала - гIадамал рикъиялъул, гъозие гIазаб-гIакъуба кьеялъул. Ялъуни гьединал гIадамазде ахир-къад цIиял гIайибал ургъунго гIунтIизарулаан. Гьезие диван гьабун, гьел жанире тIамулаан Россиялъул рикIкIадал бакIазда.\nЛъабабизеги, ГIабдулатIиповас хIадур гьабулеб гьеб жигаралдалъун цо-цо гIадамазда тIаса лъугьине кканиги, гьел гIадамал захIматаб ахIвал-хIалалда хутIила. Гьеб уяб жо буго».\nРоссиялъул тIадтараз гьадин лъазабун букIана амнистиялъул аслияб мурад: Чачан республикаялда гражданияб рекъел ва Россиялъул Федерациялда маслигьат чIезаби.\nАммаила, абулеб буго Гисаев АхIмадица, Шималияб Кавказалда халат бахъунеб рагъулаб конфликталъул жавабчилъи хасго россиялъул ва бакIалъулал тIадтаразда бугин.\nАхIмад Гисаев: «ЖамагIаталъул киналго гIаркьелазул интересал гIадахъ босулеб щибаб хIалбихьи пайдаяблъун рикIкIине ккола, дир пикруялда. Амма Федералияб центрги бакIалъулал тIадтаралги жидеде данде рагъдолелгун диалогалде ва маслигьаталде жеги хIадурал гьечIо.\nХIисаб гьабуни абизе бегьула гьеб рагъулаб дандечIей Федералияб централъ багъаризабун бугин, провокациониял ишал гьарун. ГIадамазе гIакъуба кьеялъ, гьел рикъиялъ ва гьабулеб цогидаб зулмуялъ гIолохъанал рагъде руссинарулел руго».


МахIачхъалаялда – забастовка, гIорхъабазда – накIкI » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nМахIачхъалаялда – забастовка, гIорхъабазда – накIкI\nЦIунтIа школа бухIана, Хважалмахьиб полициялъул хIалтIухъанас лъимер лъукъана\nАраб анкьил хIасилал гьаруни, гIаммаб куцалда босани, бигьаяб букIинчIо гьеб чанго къо. Цересел анкьаздаго гIадин, жамгIияталъул аслияб кIвар буссун букIана Дагъистаналъулги Чачанлъиялъулги гIорхъабазул суалазде. Гьединго 2019 соналъул байбихьудаго загьирлъараб, МахIачхъалаялда жамгIияб транспорталда хьвадиялъул багьа борхизабиялъул иш микроавтобусазул ва автобусазул бетIергьабазулги шоферазулги разигьечIеб тадбиралде, забастовкаялде сверана. Республикаялъул гIузраби ва ругънал сахлъулел гьечIо. Додинго рухIулел школалги руго, халкъалде кьвагьдолел полициялъул хIалтIухъабиги руго – ЦIунтIа мухъалъул Гениялъ росулъ мактаб бухIана ва Лаваша мухъалъул Хважалмахьиб цIалдохъан полициялъулас лъукъана.\nБолъихъ – Ведено, МелъелтIа – Ножай-Юрт…\nАраб анкьалда Дагъистаналъул Болъихъ мухъалъул ва Чачанлъиялъул Ведено мухъалъул гIорхъода дандчIвана кIиябго республикаялъул вакилзаби. Дагъистаналъул рахъалдасан гьеб тадбиралда гIахьаллъана Болъихъ районалъул нухмалъулев МухIамад ПатхIулаев, Халкъияб Собраниялъул депутат Майирбег Алхасов, «Дагтехкадастр» идараялъул хIалтIухъан Хизри Хизриев ва гь.ц. Чачан Республикаялъул вакилзабазда гъорлъ рукIана гьезул парламенталъул спикер МухIамад Давудов, Ведено мухъалъул бетIер Нурди АхIиядов ва цогидалги.\nКиналго гьеб дандчIваялда гIахьаллъарал хъулухъчагIаз лъазабиял гьаруна, кIиябго районалъул гьабсагIат ругел гIорхъабазда дагIба гьечIилан ва ругел куцалда гьел цIунизе кколилан.\nАмма Бакълъулазул ракьалъул МелъелтIа росдал гIадамаз разигьечIолъи загьир гьабуна, жидер сагаялъул нусидаса цIикIкIун гектаралда Чачанлъиялъул вакилзабаз дагIба балеб бугилан. МелъелтIа росдал бегавул МухIамад ГIабдунасировасги чанцIулго борхана гьеб суал.\nГьединго ЦIумада мухъалъул жамгIияталъги хитIабал гьаруна, жидедаги ракIалда гьечIин умумузул ракь батIияб республикаялде кьезеян ва цереккун мадугьалихъе кьурал ракьалги тIадруссинареян. Амма Ингушетиялда гIадал митингалги тунка-гIусиялги жеги ккечIо Дагъистаналда. Халкъалъ тIалаб гьабулеб буго, киналго суалал рагьун, рицун, гьоркьор лъун, данд ран, рорхеян. Амма гьединаб къагIида жеги бихьудаги гьечIо. Гьаб гIорхъабазул гIузру исана лъагIалица аслиязул цояблъун хутIизе батила. 2019 соналъул ахиралде «мухIкан гьаризе» кколел руго гIорхъаби. Заманаялъ бихьизабила кинаб куцалда гьел мухIканлъизе ругелали.\nЖамгIияб транспорт: багьа бахинабиялда данде забастовка\nЦоги кIвар цIикIкIарал темабазул бицани, Дагъистаналъул тахшагьар МахIачхъалаялда жамгIияб транспорталъухъ бугеб багьа борхизабиялда дандечIарал автобусазул ва микроавтобусазул гьокочагIазул (шоферазул) забастовка букIана. Лъалеб букIахъе, чанго соналъе цере къайи баччулеб транспорталъул вакилзабиги рукIана «Платон» абураб жоялда данде рахъун. Гьезул хIаракаталъул цо кIудияб хIасилго ккечIо – Россиялда «Платон» хIалтIизе биччана.\nМахIачхъалаялда микроавтобусазда ва автобусазда рекIадухъ багьа 17 гъурщидаса 23 гъурщиде бахъулеб буго. ЦIиял транспорталъул фирмабиги цереселги къеркьолел руго Дагъистаналъул тахшагьаралда. 17 гъурщиде хьвадизе хIадурал фирмаби къакъалел руго тIадчагIаз. «Лъабабилеб парк» абураб цIияб, «варягазда» цадахъ республикаялде бачIараб, Санкт-Петербургалдаса фирмаялъ гьабулеб иш бугин багьаби рорхизариян кIалъалел ругоан забастовкаялде рахъарал чагIи.\nГьедин дандечIеялъул акциялде шагьаралъул къватIазде рахъарал жамгIияб транспорталъул хважаинзабазда кIалал гьикъизе рачIун ругоан тIадчагIазул вакилзаби. Нужеца налогал кьолел гьечIилан, бадире килщал ритIулел ругоан забастовкачагIазде. Сапаралъул тIамачалъухъ гIураб жо кьолин жидецаян данже жаваб гьабуна гьезие рази гьечIолъи бихьизабизе къватIире рахъарал гIадамаз. Гьезул цо-цо хIаракатчагIи полициялъулаз рачунги ана.\nГьаб нухалдаги халкъалъул гьаракь гьоркьоб къотIизабизехъин буго тIадчагIаз. Россиялъул магIданал ричун рахъарал олигархазул яхтаби дунялалъул океан къотIун лъедолел руго, улкаялъул гIадатияв гражданин, налогазул ва цоги тIад лъурал гьиразул бакIлъиялъ, гьод къулун, ракьалде щапизехъин вуго.\nРухIарал школал, лъукъарал лъимал…\nЦIа ккей буго тIабигIияб балагь. Аллагьас цIунун таги балагьаздаса. Гьале 12 февралалда бачIана цоги лъикIаб гуреб хабар – ЦIунтIа мухъалъул Гениялъ росдал школалъул мина бухIана. Мокъокъ росу бухIун, гьеб тIабигIияб къварилъиялъ гьабураб зарал бецIуларогоги букIана соназ халат бахъараб ахIи-хIур.\nДагъистаналъул лъайкьеялъул ва гIелмуялъул министерствоялъул баяналда рекъон, Гениялъ росулъа лъимал цIализе аскIор ругел росабалъе хьвадизе руго.\nАхирал соназда школал рухIана Болъихъ районалъул РахатIа, ЛъаратIа мухъалъул Гъенеколоб, Хунзахъ районалъул ЛъагIилухъ ва цогидалги росабалъ. Гьел рухIарал школазул гIемерисел жеги цIигьарун гьечIо.\nЛаваша мухъалъул Хважалмахьи росулъ 2019 соналъул 12 февралалда полициялъул хIалтIухъанас речIчIун буго ичIабилеб классалъул цIалдохъан МухIамадсалам ХIажиевас бачунеб машинаялда. Гьес машина чIезабичIин ва транспорталда госномерал рукIинчIилан, жидерго хIалтIухъан вацIцIулев вуго полициялъул вакилзабаз. Амма хважалмахьисез гьеб иш жаваб гьабичIого тун гьечIо. Ццин бахъараб халкъ бакIарараб бакIалде рачIарал полициялъул хIалтIухъаби рухун руго гIадамаз, гьезул цояв больницаялде ккун вуго, «гвангвараялъул ва гIадалнахалъул тункиялъ».\n» «Дидойские вести» казият. ЦIунтIа мухъ


ГьабсагIаталда Ираналда вуго гьеб улкаялдаса лъутун вачIарав цо млн-лде гIагарун чи. Гьениб Варамин абулеб бакIалда гIумру гьабулей йикIарай анлъго сон барай ясалда хIал гьабун буго 17 сон барав васас, цинги чIван йиго гьей.\nГьеб хIужаялъ ццим бахъинабурал ираналъулаз социалиял «гьиназдасанги» Тегераналда бугеб Афгъанистаналъул вакиллъиялъул минаялда цере ракIарунги цIакъ какулеб буго гьеб пиша (полициялъ нахъегицин гъуна гьениса гьел).\nИраналъул вице-президент Шагьиндогьт Мовлавердица фейсбукалда хъвана къабихIаб пиша гьабун бугин гьев васас, гьединлъидал гьелда рекъараб тамихIги гьабизе кколин гьесие. ТIадежоялъе гьесул хъизаналъги жаваб кьезе ккелин гьелъул.\nИраналъул прессаялъ хъвавухъе, гьей чIварай ясалъул эмен Шер Къурайш Араца бицун буго конфетал росизе тукаде арай гьей тIокIалъ ячIинчIин рокъое. Гьеб мехалда эмен живго хIалтIуда вукIун вуго, лъадуца ахIун лъан буго гьесда яс йилун йикIин (жибго гьел чагIазул хъизан I6 соналъ цебего Афгъанистаналдаса лъутун, Ираналда чIун буго).\nГьедин сордоялъ ялагьунги ятичIого, радал полициялде ахIун, ахирги тIаде ккун руго ясалъул жаназаялде.\nГьанже гьей ясалъул эбел-эмен чIун руго гьей инжит гьаюрав васги чIвазе къотIейилан.\nИнсуца гьединго абулеб буго гьеб хIужаялъул бицине байбихьуда гIедегIулел рукIинчIин Ираналъул информалатал. Масала, дов зулмучи Афгъанистаналдаса вукIун, яс Ираналдаса йикIараяни, чIелаандайин гьел гьединан руцIцIун?\nДинияв хIаракатчи, гьединго Ираналъул Исламияб республикаялъе кьучI лъурав аятолла Хомейнил васасул вас ХIасан Хомейница абуна гьединаб мехалда щибниги батIалъи букIине кколарин киса щал ратаниги, амма чияр ракьалдаги рукIун тIаде бачIараб гьединаб балагь цIакъ захIмалъулин.\nБакIалъул парламенталъул депутат ХIуссейн Нагави ХIусаиница абуна гьеб ишалъулъ миллат цIехезе батиларин Ираналъул диваналъул вакилзабаз.


Сергей Меликовлул Дагъусттаннал ХIукумат отставкалийн тIайла дурккунни\nАвтор: Гасан Адилов · 28.11.2020\nНоябрьданул 24-нний ДР-лул БакIчи Сергей Меликовлул республикалул ХIукумат гьан дунни отставкалийн.\nЦIусса хIукумат дузал даннин Республикалул Министртурал кабинетрал члентурал цалва къуллугърал буржру бартбигьлантIиссар «врио» тIисса даражалий.\nДакIнийн бутанну, цIанасса ХIукумат дузал дурну диркIссар 2018 шинал Артем Здуновлул председательшиврий.\nНоябрьданул 18-нний Аьрасатнал Президентнал Здунов ивтссар Мордовия Республикалул БакIчинал буржру чIумуйсса бартбигьлагьиману.\nДР-лул ХIукуматрал Председательнал буржру чIумуйсса бартбигьлагьиману ивтун ур АьбдулпаттахI Амирханов.\nДагъусттаннал ппиринж – чIаххувсса билаятирттайн\nНа неиспользуемых территориях региона могут запустить креативные кластеры\nСледующая публикация Магьирсса каруннил дурмур\nПредыдущая публикация В Каспийске поздравили морских пехотинцев


МагIарулас бетIер къулуларелъул… » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nАдабияталъул сагIат: ГIабасил МухIамад\nДагъистаналъул халкъияв шагIир, машгьурав драматург, прозаик ГIабасил МухIамадица нахъе тараб адабияб хазинаялъул хIакъалъулъ бицана араб анкьалда «Миллаталъул» редакциялда тIобитIараб, «Адабияталъул сагIат» абураб проекталда рекъон, гIуцIараб гургинаб столалда.\nДуца гьудуллъун ккве квер гIатIидаб тIехь\n«Миллаталъул» адабияталъул горсверуда ракIарана Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул нухмалъулев, халкъияв шагIир МухIамад АхIмадов, «Гьудуллъи» журналалъул редактор, Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул авар адабияталъул секциялъул нухмалъулев МухIамад ПатахIов, «Дагъистан» журналалъул бетIерав редактор ва «Миллат» басма гIуцIарав журналист, литератураялъул цIех-рехчи МухIамад БисавгIалиев, Россиялъул ГIелмабазул академиялъул Дагъистаналъул гIелмияб централъул МацIазул, литератураялъул ва искусствоялъул институталъул директор, филологиял гIелмабазул доктор Ибрагьимил МухIамад, МагIарул мацIалъул мугIалимзабазул цолъиялъул нухмалъулей, педагогикиял гIелмабазул кандидат Баху МухIидинова ва Республикаялъул тIахьазул издательствоялъул авар мацIалда биччалеб литератураялъул редактор ГIайшат ГIалиева.\nГIадалабщиналде чIор речIчIулелъул…\n1982 соналда къватIибе бачIараб ГIабасил МухIамадил «Асарал» абураб тIехьалъе цеберагIиялда Расул ХIамзатовас хъвалеб буго:\n«Аваразул поэзиялда ГIабасил МухIамад вуго гIицIго ГIабасил МухIамадида релълъарав поэт. Гьесул буго жиндирго нух, жиндирго хатI, жиндирго рагIи. Гьесул кучIдул цIалулаго, нилъеда рагIула ГIабасил МухIамадил гьаракь, бихьула ГIабасил МухIамадил къисмат, якъинлъула ГIабасил МухIамадил гIумру, рагьула гьесул рухIияб дунял, кIалъала даимаб хIалхьи гьечIолъи, хIакълъула рекIел бахIарчилъи, бичIчIула чилъи цIунизе, инсан инсанлъун хутIизе поэтасул жугьабаз балеб ахIи», - абун.\nМунагьал чураяв ГIабасил МухIамадие цIакъго рекIее гIагарал ва гьес гIемер рехсолел рукIарал асараздаса цояб ккола «Дир тIагъур» абураб кечI:\nРорхатал мугIрузда гIадра кванарал\nГIиял рехъабалъа буго дир тIагъур,\nГIатIидал хасалил мучIдул мерхьарал\nГIухьбуца бачIараб буго дир тIагъур.\nМугIрул улкаялда яшав гIолелъул,\nЦадахъ гIун бачIараб беричаб тIагъур,\nМагIарулас бетIер къулуларелъул,\nУмумуз гьабураб борхатаб тIагъур.\nГIищкъул бахчабахъе чапун унелъул,\nМахIмудица лъураб магIарул тIагъур,\nГIадалабщиналде чIор речIчIулелъул,\nХIамзатица лъураб магIарул тIагъур.\nРохалил бертабалъ гIанчIал гIолилаз\nГIинтIа лъун букIараб гурищ дир тIагъур?\nКкани къо борхулел хIакъал бахIарзаз\nБекун лъун букIараб гурищ дир тIагъур?\nУмумулъ батараб формияб чIухIи –\nЧIалгIинаро дида магIарул тIагъур.\nСурун бихьараца инсулги бухIе,\nБек-бекун тIад лъела магIарул тIагъур.\nГьаб асаралда жаниб буго тIолабго магIарулазул тарих, халкъалъул миллияб хасият, арабги, жакъасебги, бачIунесебги. ХIакъикъаталдаги бек-бекун тIад тIагъур лъураб, унго-унголъунги халкъияб адабияб ирс нахъе тана ГIабасилас. МагIарул тIагъур лъезе бетIерги халкъалъе шигIраби рикьизе кIудияб ракIги насиб гьабун букIана ГIабасил МухIамадие Аллагьас.\nЧиякIаби гIемерлъун руго\nГъваридал, батIи-батIиял магIнаби жанир лъурал асарал руго ГIабасиласул. Гьесул мухъазулъ рукIуна ракIалдаса унарел, цIиял, гIужилал сипат-суратал. Гьес асар хъвачIеб жанр къанагIат буго. Сатираялдаги рагIи абуна шагIирас. ЦIакъ кIудияб ва нилъер гIумруялъул цо-цо рахъал рихьизарулеб сипатияб магIна буго «ЧиякIо» абураб кочIолъги:\nчилъун буго эхетун,\nСивул тIохалда некIо\nхъаравуллъун буго тун.\nГIаг тIураб тIажу буго\nтIилил бохдузда ретIун,\nТIох гьечIеб тIагъур буго\nгьечIеб ботIрода гьетIун.\nГъуждузе цо мокъги чIван,\nчIартил къвалал руго ххун,\nЭхебехун кIиги чIван,\nгорде буго чIалаххун.\nБагъаризе рухI гуро,\nахIдезе хIухьел гуро,\nБихьизе берал гуро,\nрагIизе гIундул гуро.\nБахчаялда чиякIо –\nчи гIадин, эхетун чIун,\nхъаравул гIадин борчIун.\nАмма гъаримал хIанчIи\nхIинкъула, гьебги бихьун.\nЦинги хIанчIазул чIичIи\nдагьлъула, гьелъ кIал бухьун.\nчвахун балеб цIадакьги,\nбухIун щвараб бакъукьги.\nСордо бачIунин абун,\nбегун аб кьижуларо,\nЗаман щунилан абун,\nщибниги гьалъ квинаро.\nОгь, дун вуго гурхIулев\nрухIго гьечIеб гьалдаги\nГьалъ тIуризе гьарулел\nЧиякIаби гIемер руго дунялалда, хасго ахираб заманалда Дагъистаналда ва магIарулазда гьоркьор цIикIкIунел руго гьезул руккелал.\nГIабасиласул асаразда гъорлъ дие бищунго хириязда гьоркьоб буго «ЧиякIо» абураб шигIру-сатираги.\nЧIахIиял асарал: «Камалил Башир», «ХъахIабросулъа МахIмуд», «Саба-меседо», «Хунзахъа Ахъбердилав»…\nГургинаб столалда гьоркьор лъуна ГIабасиласул чIахIиял, халкъалда гьоркьор цIакъго машгьурал асаралги: «Камалил Башир», «ХъахIабросулъа МахIмуд», «Саба-меседо» абурал трагедиял ва къиса «Хунзахъа Ахъбердилав»…Киналго гьел асарал руго тарихияб кьучIалда хъварал. ГIабасиласул пьесабазда рекъон, Аваразул театралъ лъурал спектаклял цIакъ лъикI къабул гьарун рукIана гIадамаз.\nКвеш ккараб жо буго гьанже гьел спектаклял нилъер театралъул репертуаралда гьечIолъи. Гьел драмаялъул асаразда жаниб буго лъикIлъиялдаги квешлъиялдаги гьоркьоб къеркьей, рихьизарулел руго пачалихъалъулги инсанасулги гьоркьорлъаби, цересел гIасрабазул гIумру ва киналго гIасрабазе гIаммал, инсанияталъего кIвар бугел рухIиялги, жамгIиялги, цогидалги суалал рорхулел руго.\nШамил имам хисизе бегьулев чилъун, Имаматалда гьесда хадусеб даражаялъул, кIиабилев чилъун рикIкIунев вукIарав наиб Ахъбердил МухIамадил хIикматаб гIумруги, рагъги, хвелги – кинабго хIакъикъат цебечIезабулеб къиса буго «Хунзахъа Ахъбердилав».\nГIабасил МухIамадил хIакъалъулъ «Миллат» басмаялъ хIадурараб телеочеркалъухъ ралагьизе бегьула «Ютуб» видеохостингалда гьаб адресалда:\nЦебеккун, «Адабияталъул сагIат» проекталда рекъон, къватIире риччана Инхоса ГIали-хIажиясул, Игьалиса Чупаласул, ГIахьалчIиса МуртазагIали-хIажиясул, ЦIадаса ХIамзатил, Расул ХIамзатовасул, Муса МухIамадовасул хIакъалъулъ передачаби.


МахIачхъалаялъул администрациялъ изну кьуна маршруталъул таксиязе цIияб соналдаса нахъе рекIадухъ 17 гъурущ босизе.\nАмма гьелдаго цадахъ риччазе руго гьанжегIагар МахIачхъалаялде рачIарал кIудиял автобусалги.\nМахIачхъалаялде бачIараб кIудияб 66 автобусалдалъун лъугIуларин маршруталъул таксияз тахшагьаралда чIезабураб монополияйин абуна ЭР-ялъе Бадрудин Ибрагьимовас. Живго «Дагэнергоремстрой» гIуцIиялда хIалтIулев вукIаниги, автобусазул парк гIуцIизе кумек гьабулеб буго гьес МахIачхъалаялъул автобусазул идараялъе. Гьев цеве гьенив хIалтIулевги вукIун вуго.\nПалхIасил, маршруталъул лъабго-ункъо таксиялда жанире унел чагIи гьунел автобусал гьел рукIаниги, шагьаралда бугеб чанго азарго маршруткаялда данде чIезе бажаруларин жегиги гьел автобусазухъайин рикIкIунеб буго Ибрагьимовас. ТIадежоялъе гьел хьвадизе руго гIицIго аслиял шагьраяздасан.\nМаршрутазул таксиял рачунез багьанадуй бачунеб буго гьел автобусал чIезе бакIалгийищин ругел МахIачхъалаялда хутIунилан. Гьединго жалго шагьаралъул администрациялъул хIалтIухъабазги бицана ЭР-ялъе автобусал чIезе кколел бакIал ричун ратанин цебесеб администрациялъул нухмалъиялъ. Гьанже жидеца гьел диваналъул хIукмуялдалъун тIадруссинаризе кколел ругилан.\nБадрудин Ибрагьимовасул рахIатхвей буго жидее конкуренциялъе рачIарал цIиял автобусазе хIалтIизе квалквал гьабилин маршруталъул таксиязилан. Жидеда гьеб цебеги бихьараб жо бугила.\nБадрудин Ибрагьимов: «Гьениб букIине буго рагъ – Газелазул шофераз автобусазулазе квалквал гьаризе руго цере кIанцIун, гIакъуба кьун. Монополия чIезабун буго гьез. Бокьараб тIалабги цебе лъун чIолел руго гьел. ЦIурдул рекун, ганчIал речIчIун гьез гьабичIеб жо течIо нижее. Гьанжени мэриялъулги бичIчIи буго гьеб рахъалъ. Ниж цIунун чагIи телила… Гьединал хIужаби ккеларедухъ мэриялъ нахъе рачунел руго 70 проценталъниги маршрутал».\nЭР: «Гъозул ихтияр букIунищ гьедин гьел нахъе рачине?»\nБадрудин Ибрагьимов: «БукIуна. Ставрополь, Пятигорск ва цогидал шагьаразда рукIуна гIадамал раччулел фирмаби. Москваялдаги гьединго букIуна. Тендерги лъазабун, бергьарал фирмабазул букIуна гIадамал раччизе ихтияр. Гьазги гьединго гьабизехъин бугин абуна».\nМаршруталъул таксиязда гьоркьоб гьабизе бугин Бадрудин Ибрагьимовас бицунеб къецалъул 25 декабралда МахIачхъалаялъул мэриялда данделъиялдаги абуна. ЦIияб соналдаса нахъе гьел маршрутазул таксиязул къадар 40 проценталъ дагьлъизе бугила. Щайин абуни гьезул гIемерисел ругила некIого рищногохIалде рехизе заман щварал, басриял жал. АнцIго соналдаса цIикIкIун гьеб хIалтIизабун батани, хIалтIизе риччазехъин гьечIо.\n40 процентин абуниги, гьебги буго мухIканлъи гьечIеб тарих. Щайгурелъул гьанжелъагIан МахIачхъалаялда аслияб транспортлъун букIараб «Махачкала-транс» гIуцIиялда гъорлъе уна официалияб куцалда 2 490 маршрутка. ХIакъикъаталдайин абуни гьезул къадар кIиго нухалдагицин цIикIкIун бугин абулел баяналги руго. Шагьаралде магъало кьезе ккеларедухъ балъго хIалтIулел ругила гьел. Жибго гьеб «Махачкала-трансги» буго бичIчIулареб гIуцIи. Гьелъул гьечIо нагагь хванани, транспорт къачIазе жибго бетIергьанаб станция, яги жидер балансалда бугеб цохIогIаги транспорт. Гьез гьабулеб жо ккола гIицIго путевкаби ричи. Гьелда бан суал кьезе ЭР-ялъ бахъараб хIаракатги гIадада ккана, жаваб кьезе гьезул вакилзабиги разилъичIого.\nРоссиялъул шагьаразда гIадин, хас гьабун пуланаб транспорт кида ва кибе бачIунебали чIараб тартиб гьечIо МахIачхъалаялда. Рихьдаего гIадин цо-цо бакIазда хIубазда чIван руго маршрутазул таксиязул номерал хъварал игIланал, амма гьезда рекъон гьел хьвадуларо.\nМасала, гьадин бицунеб буго ЭР-ялъе МахIачхъалаялда гIумру гьабулей Загьраца.\nЗагьра: «Цебеги букIана гьагъал автобусал чIезе рихьизарурал бакIазда чIван заманги транспорталъул номералги. Гъолда рекъон гъол рачIунел рукIинчIо. РачIинеги кинха рачIинел трасса цIун букIунелъул. ГьабсагIат гъол маршрутазул таксиял бокьа-бокьухъе хьвадулел руго, гъозул гIадлу хун буго».\nГьанжегIагар МахIачхъалаялде рачIарал цIиял автобусал хIалтIизе руго метан абураб газалда. Гьелъул багьа 10-11 гъурщиде буго МахIачхъалаялда. Гьанже гьеб анкьго гъурщиде бичулеб станция лъеялъул харбалги руго транспорталъул вакилзабазда гьоркьор. Амма цереккун газалдалъун хьвадулел автобусазда хIалтIарал чагIи гурони, бокьа-бокьарал шоферал хIалтIунги данде кколеб гьечIо гьезда. Щайин абуни гьеб газ битIун хIалтIизабичIони, хIасилал квешал рукIине бегьулелъул. Гьедин гьабсагIаталда гьел шоферазул махщел камил гьабизехъин буго Автобусазул идараялъ.\nГьединго жеги чIванкъотIун хIукму гьабун гьечIо автобусазда жанир турникеталищ лъелел, яги гIарац бакIаризе кондукторалищ чIезарилелали. Турникетал цIакъ хираго чIолел руго, кондуктораздайин абуни божилъи гьечIо. Масала, халкъ дагьабниги гIадлуялде бачIараб Москваялъул мисал босани, къоялъ автобусазе щвараб хайиралъул 10-15 процент кибе арабали лъачIого тIагIунила гьениб.


Хасавюрталъул «Восточная» мажгиталда чIухь бан буго\nХасавюрталда бугеб «Восточная» мажгиталда чIухь бан буго 14 апрелалда низам цIунулез. Мажгиталде хьвадулел гIадамаз бицухъе, гьениса нахъе рахъун руго компьютерал ва цогидаб техника. Мажгиталда чIухь бай хурхинабулеб буго гьеб мажгиталъул имам ккун вукIиналда.\nТуснахъ гьавун вугев имам МухIаммаднаби МухIамадовас имамлъи гьабулеб букIараб «Восточная» мажгиталда сверухъ рагъулаб техника бакIарун, гьенире 14 апрелалъул радал гIадамал риччалел рукIун гьечIо. Хадубалде баянлъана низам цIунулез мажгиталда чIухь балеб букIараблъи.\n«Восточная» мажгиталъул хIалтIухъан Мурад Дибировас «Эркенлъи» радиогун букIараб гара-чIвариялда баян гьабуна, гьеб чIухь бай рогьалидасаго букIанин. Мажгиталдаса щунгиги ккун вачун арав чи ккечIила, амма гьенире щивго виччалев вукIинчIила кинабго рагIалде бахъинегIан.\nМурад Дибиров: «Дун гьениб чIухь балеб мехалда гьенив вукIинчIо. Дихъе ахIун бачIана, гьениб чIухь балеб бугин ва гIадамал риччалел гьечIилан. ЧIухь бан буго мажгиталда бугеб имамасул кабинеталда.\nГьеб чIухь бай, абулеб бугоха, имамасда тIад рагьараб такъсир гьабиялъул ишалда гъорлъ бараб бугилан. ГьабсагIаталда мажгит хIалтIулеб буго. Щибго къварилъиги гьечIо. Цониги чиги ккун вачун инчIо.\nГIадамазда квеш букIун буго гьеб кинабго лъугьа-бахъунеб, гьеб чIухь байги, имам ккун вукIинги. ГIадамал къватIире рахъиналда ва цогидалда данде руго мажгиталъул хIалтIухъаби.\nГIицIго гIадамазул хIинкъи буго, метерисеб рузманалда тунка-гIуси ккелилан. Щай гурелъул гьенир рукIине рес буго правокаторалги ва цо-цо мажгиталде рачIунезда гъорлъ ратизе рес буго гьел провокациябазде гьусулелги».\nМурадица баян гьабухъе, мажгиталде рачIунел гIадамал гIаммаб куцалда рази гьечIого руго лъугьа-бахъунелдаса.\nАраб рузман къоялъ, 8 апрелалда Хасавюрталъул мажгиталда ккун рачун арал гIадамал эркен гьари тIалаб гьабун Жанисел ишазул бутIаялде арав МухIаммаднаби МухIамадов ккун вуго гьес гIадамал терроралъулаб жигаралде ахIулел рукIанилан абун.\nГьабсагIаталда МухIамадов Хасавюралдаса МахIачхъалаялде вачун вуго. Диваналъ имамасе кIиго моцI туснахъалъул кьезе хIукму къотIун буго.\nАраб рузман къоялда гIадамал ккун рукIана МахIачхъалаялъул Венгразул рагъухъабазул къотIоб бугеб салафиязул мажгиталдаги. ЦерегIан къояз, гьеб мажгиталде мехтарал полициялъул рачIун, гьезул гьениб рекъечIеб хьвада-чIвади букIанин лъазабулеб букIана.\nГьелда бан, мажгиталъул тIалъиялъ полициялъул бутIаялде хъван буго гIарза, амма гьеб къабул гьабичIин бицана «Эркенлъи» радиоялъе мажгиталъул хIалтIухъан МухIаммад МухIамадовас.\nМухIаммад МухIаммадов: «Киназго щибго жо ккечIеб ххвел гьабулеб буго. Официалияб куцалда Жанисел ишазул министерлъиялъ щибго жавабги гьабичIо, мехтарал полициялъул хIалтIухъаби мажгиталда жанире рачIун, гьениб гьез рекъечIеб хьвада-чIвади бихьизабиялда бан. Гьез, нижеца гIайибиял тамихIалде цIал тIалаб гьабун хъвараб, гIарзаги къабул гьабичIо.\nГьезухъе почтаялдаса битIана. Прокуратураялда гIарза къабул гьабуна ва киналъулъго хал гьабилин абуна. Жанисел ишазул бутIаялда гьел полициялъулал мажгиталде жанире рачIинчIин ва гьел гьенир кIалтIа рукIарал чагIи ругилан абулеб буго, амма нижехъ буго видео. Гьеб прокуратураялъухъе кьезе буго».\nСалафиязул жамагIаталда жаниб ахIвал-хIал хIалуцараб бугин, гьезде тIадецуй цIикIкIинабулеб бугилан баян гьабулеб буго экспертаз. Ахираб заманалда, республикаялда терроралъулаб жигар цIилъиялда хурхинабулеб буго гьеб цо-цояз.\nАмма тIадецуялъ радикализацияги цIикIкIинабизе рес бугила. Жакъа къоялъ хIажат бугила щвалде щвараб диалог тIалъиялъулги къуваталъул идарабазулги жамагIатгун.


Юнус-Бек Евкуров, Гъалгъазул республикаялъул бетΙер\n«Хъазахъаздаги дружинниказдаги бажаризе букΙана щаклъи бугел гΙадамал тΙатинаризе ва букΙине бегьулел хΙинкъиязул хΙакъалъулъ низам цΙунулел идарабазда лъазабизе. Бугелде тΙадеги къуваталъул пайда буго, такъсирчагΙи ралагьиялъул шансал чанго нухалъ цΙикΙкΙуна.» - ян лъазабун буго Евкуровас Пятигорскалда букΙараб хасаб данделъиялда.\nГьединаб лъазабиялъ бахΙсал раккизарулел руго информалатазда, хасго блогосфераялда. Аслияб къагΙидаялда бусурбабаз гΙумру гьабулеб, гьебго заманалда хъазахъазул цΙакъ гьитΙинаб къадар хутΙараб республикаялда цебетΙезабизе бегьулищ хъазахълъи, абун суал лъолеб буго гьез.\nГъалгъазул республикалъул бетΙерас жамгΙияталда цебе лъураб масъалаялда бан цо-цо блогераз ракΙалде щвезабулеб буго гьаб соналъул апрелалда Аршты росулъ чачаназулги гъалгъазулги низам цΙунулезда гьоркьоб ккараб инцидент. Гьеб хурхинабулеб букΙана чачаназул нухмалъиялъул гъалгъазул территориязда бан ругел претензиязда. Блогеразул цояз рикΙкΙунеб буго, гъалгъалги журан хъазахъазул жамигΙият республикаялда кΙодолъизабизе Евкуровасе бокьун бугин, мадугьалзабазул хьулал дагьлъизаризелъунин. Цогидазин абуни, рикΙкΙунеб буго, гъалгъазул республикаялъул бетΙерас Кремлалъе берцин бихьиялъе гьабулеб гали гьеб кколин.\n«Регнум» сайталъул автораз хъвалеб буго, гъалгъал журан хъазахъазул жамгΙият кΙодолъизабизе ккани, къваргΙунин, минимум Терекалъул хъазахълъиялъ Гъалгъазул хъазахъал гьединаллъун къабул гьариян. Гьез тΙоцебеселъулгун гъулбасизе кколеб рагΙула гьоркьорлъаби гΙуцΙиялъул къотΙи къай. Терекалъул хъазахълъиялъе гьеб идея ракΙалъе гΙолеб рагΙуларо республикаялдаса гΙемер хъазахъал нахъе иналде ккезарун ругин абун.\nАмма бищунго кΙудиял бахΙсал интернеталда гьанже унел руго гъалгъал кин хъазахъал рукΙунелин, гьел бусурбаби гурищан, суал лъун. Цо босани, хъазахъазул уставалда хъазахъ вихьизавун вуго православияв хритиянин хΙисабалда. Цингигиян абулеб буго критиказ хъазахъал кколин цере кавказалъул халкъазул ракьал рахъизе пачабаз ритΙаразул ирсилалин.\nЕвкуровасул пикруялъул рахъ кколез абулеб буго, хъазахъазул аскаралда гъорлъ ругин осетиялги, ругин цо-цо гъалгъалгиян. Живго Евкуровас кΙвар буссинабулеб буго гьединго, Дунялалъул тΙоцебесеб рагъул заманалда букΙараб «Дикая дивизия» кавказалъулаздаса гΙуцΙун букΙараблъиялде. Гьесул рагΙабазда, гъалгъазул хъазахъазул жамгΙияталде гъорлъе росизе ккола тΙоцерего, гьеб дивизиялда рагъулел рукΙаразул ирсилал.\nЕвкуров хъазахъаздехун вуссиналъул гΙилла балагьулез ракΙалде щвезабулеб буго моцΙаз цебе гъалгъазул республикаялъул бетΙерас загьир гьабун букΙараб, чΙван къотΙун батΙияб пикру. Гьеб хурхарабги букΙана Шималияб Кавказалъул республикабаздаса гΙолилаз гΙемер такъсирал гьарулел рунги абун, Краснодаралъул губернатор Александр Ткачевас жидерго территориялда низам цΙуниялъул ишалде хъазахъал гΙахьал гьарулел ругин лъазабиялда. «Черновик газеталъе интервью кьолаго, гьес лъазабун букΙана гьадин:\nЮнус-бек Евкуров: «Шималияб кавказалъул республикабаздаса рачΙарал гΙолохъабазул цо-цояз низам хвезабулеб букΙиналде балагьун, Ткачев ккун вуго хъазахъазул къокъаби гΙуцΙиялде. Дица гьелъул рахъ кколаро. Гьелъул бакΙалда пайда букΙинаан полициялъулазул къадар цΙикΙкΙинабуни ва гьел букΙине кколеб къагΙидаялда хΙалтΙизе тΙамуни. Дружинникалин абуни, гьел, божа нуж, контроалалда гъоркь хΙалтΙула кΙиго анкьалъ. Хадуб гьез жидецаго такъсирал гьаризе руго. Гьелде балагьун бегьулеб бугоха батани, метер рагъул къватазул бакΙалда альтернативияб армия гΙуцΙизе. Дида гьеб гъалатΙ бугин ккола. Нагагьлъун Краснодар краялда полициялъулаз документал тΙалаб гьаруни, рагΙи гьечΙого бихьизабила дица. Амма хъазахъал гьедин рачΙани, дие гьеб ракΙалъе гΙезе гьечΙо, дида гьеб квеш бихьизе буго, щайгурелъул гьеб къануналде данде кколаро».\n«ГIолиласул горбодасан нус цIан буго. Хъазахъазул гIадат гуро гьеб...»\nТкачевасул рахІат Кущевкаялъги Крымскалъги гуреб хвезабун бугеб - кавказалъулаз...


Къуръаналъул тафсирал авар мацIалда\n11 марталда МахIачхъалаялда тIобитIана Къуръаналъул Тафсирал магIарул мацIалде руссинарун бахъараб тIехьалъул презентация. Гьел руссинаруна Сасикьа динияв гIалимчи МухIамадил ГIабдурахIимица.\nДагъистаналда чанго соналъ цереги бахIсал рукIана бегьулищ Къуръаналъул таржама гьабизе, бегьуларищ абураб суалалда тIасан. Официалияб пикруялъул рахъкколез абулеб букIана бегьуларин, щайгурелъул цо хIарпгицин мекъи ккани, нахъа жаваб кьезе кколеб жо бугин гьеб. Гьединлъидал Къуръан лъазе бокьараб чияс гIараб мацI лъазе гьабейин абулеб букIана гьез.\nГьединаб пикруялъе гьадин жаваб гьабуна 11 марталда Миллияб библиотекаялда букIараб данделъиялда Хасавюрталда бугеб Исламияб институталъул ректор ЯхIя-хIажица.\nЯхIя-хIажи: «ГIараб мацIалда рещтIараб Къуръаналда хъван бугеб жо лъазе шавкъ буго щивав чиясул - щибдай гьениб хъван бугеб, гьелъул магIна щибдайилан. Гьеб лъазабизе тIадаб буго щивав чиясда. Гьелъул тажамаги гьабичIони, гьелъул магIнаги гьабичIони, гьеб лъазе гьечIо чиясда. Гьелъул таржама гьабичIеб мацI хутIун батиларо дунялалда тIад.\nКъуръаналъул тIоцебе таржама гьабун буго 12-абилеб къарнуялда Испаниялда, доб мехалъ гьенир рукIарал насранияз. Гьелде щвезегIан гьел хIинкъун рукIунаанила гьелъул таржама гьабизе. Хадуб латин мацIалдеги цогидаб мацIалдеги гьелъул таржама гьабулел рукIарал бакъбаккул рахъ лъазабулезул мурад букIана Къуръаналда жаниб бугеб гIунгутIи цIехей. Гьезда кколеб букIана МухIамад (с.гI.в) жиндирго пикраби лъун ругин гьелда жаниран».\nГIабдурахIимил росуцояв, Сасикь росдал школалъул директор Хизроев МухIамадица ракIалде щвезабуна ГIабдурахIимица Къуръаналъул Тафсиразул таржама гьабизе байбихьараб замана.\nХизроев МухIамад: «1989 соналдехун ГIабдурахIимица бащадабниги Къуръаналъул Тафсиразул таржама гьабун букIана. Жиндирго хатI лъикIаб букIинчIого, жинцаго хъваралдаса цогидаб тIамчиде хъвазе тIамулаан жиндирго яцалъул вас АмирхIамзал МухIамад.\nЦинги цо гъалгъаясул кумекалдалъун Тифлисалда балъгого тIамчазда бахъана. Гьелдаса хадуб жилдал лъун, букъун ГIабдурахIимихъе бачIана. 1990 соналда тIубанго лъугIана таржама гьабун. Гьебго соналъул ахиралда гьелъул цо тIехь Москваялда, цогидаб Ленингралда бахъана басмаялда».\nМацIалъул, литератураялъул ва искусствоялъул рахъалъ Дагъистаналъул ГIелмияб Централда гIуцIараб институталъул директор МухIамад МухIамадовасда лъикIаблъун бихьулеб буго хадубккун ГIабдурахIимица гьадинаб гIунгутIиялде кIвар кьезе.\nМухIамад МухIамадов: «Гьаб таржамаялъул чанго тIамач цIалана дица, тIубанго цIализе жеги заман гIечIо. Гьенир жеги гIунгутIаби руго. Амма аслияб куцалда гьаниб магIна цIунун буго. Гьелда дагIба гьечIо. КIиабизеги биччалеб мехалда гьел ритIизаризе ккела.\nТIехьалъул байбихьуда живго ГIабдурахIимицаги хъвалеб буго хIалкIвараб яхI бахъун, битIараб магIна букIине бокьун гьабураб хIалтIи буго. Амма инсанасул гъалатI камиларо. Гьеб гъалатI бокьун гьабураб батичIони, Аллагь тIаса лъугьуна».\nДагъистаналъул бетIерасул гIакълучи Денга Халидовасда Сасикьа ГIабдурахIимица гьабураб хIалтIулъ бихьулеб буго магIарулал, дагъистаниял цолъиги, лъай-гIелму цебетIезабиги, гьединго магIарул мацI цIуниги. Хадубго гьес къимат кьуна гьанжелъагIан жинца цIаларал цогидал таржамазеги.\nДенга Халидов: «Жакъа школазда букIа, цогидал бакIазда букIа, дагьаб гурони бицунеб гьечIо рахьдал мацI. ГIабдурахIим гIадал исламиял гIалимзабаз кIудияб хIалтIи гьабулеб буго рахьдал мацI цIунизе. Дица цIалана Пороховалъулги, Крачковскиясги, цогидазги гьабураб Къуръаналъул таржама.\nКрачковскияс абун букIана жиндица гьабураб таржамаялдаса нужеца пайда босугейила, щайгурелъул жиндица гьеб тIубан рагIа-ракьанде щвезабун гьечIилан. Амма кин букIаниги, гьесде мугъчIвайги гьабун гьеб таржама гIемераб бакIалда тIибитIизабуна. Порохова дида цеекун лъалей гIадан йикIана, гьелъ таржама гьабураб чанго сура цIалидал, бичIчIана гьелъ магIнаги хвезабун гьабун букIин таржама.\nДагьабниги мадараб таржама буго Саблуковасул. Дица гьеб дандекколеб букIаралъулха тарихияб, философияб рахъалдаса балагьун. Саблуковас гьениб магIна хвезабун гьечIо, цогидаз гIадин гIурус тексталда гьес Аллах абун хъвалеб гьечIо, гьес хъвалеб буго Единый Бог, Всевышний Господь абун. ГIурусазеги магIарулазеги, киналго миллатазе, Аллагь цо вугин абураб магIна цIунун буго гьес».\nСасикьа ГIабдурахIимица Къуръаналъул тафсиразул таржама гьабиялда тIасан букIараб презентациялде рачIун рукIана гьесул росуцоялги, Дагъистаналъул рухIияб идараялъулги, гьединго республикаялъул нухмалъулесул вакилзабиги.\nСасикьа ГIабдурахIим: «Къуръан магIида бан букIине рещтIун гьечIо»


Ч1ЕГ1ЕРАБ РАЧЛИЛ БЕТ1ЕРГЬАН. - 30 Декабря 2015 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2015 » Декабрь » 30 » Ч1ЕГ1ЕРАБ РАЧЛИЛ БЕТ1ЕРГЬАН.\nЧ1ЕГ1ЕРАБ РАЧЛИЛ БЕТ1ЕРГЬАН.\nКъанаг1ат гурони Дагъистаналда раг1ич1еб машгьурлъич1еб спорталъул тайпаялда районцояз г1ахьаллъи гьабун гуребги бергьенлъаби росиялъги рохизарула, Г1иц1го спорт бокьулел гурелги, т1олалго районцоялги. Х1ариколо росулъа Ибрагьимов Х1ажимурад Г1абдурах1манович ккола Дагъистаналда цого-цо вахъарав Бразилиялъул Джиу-джитсу спорталъул ч1ег1ераб рачлил бет1ергьан. Джиу-джитсуялъул Бразилиялъул тайпаялъе ругьун гьавизе Х1ажимурад хьвадула Буйнакскиялъул «Checkmat Dagestan» клубалде СШАялъул лъабц1ул чемпион Марко «Шарпей» Мачадода цеве.\nИсана Санкт-Петербургалда «Волна» спортивияб к1алг1аялда т1обит1араб Бразилиялъул Джиу-джитсуялъул «Короли-Партера» абураб рагьараб чемпионаталда чанги х1албихьи бугел спортсменазде дандеги вахъун, гьеб спорталъул к1иго тайпаялда призерлъун вахъана нилъер ракьцояв. Кимоно рет1ун гугарулеб тайпаялда гьев мустах1икълъана к1иабилеб бак1алъе, кимоно рет1инч1ого-лъабабилеб бак1алъе. Гьел бергьенлъабаз рес щвана 22 сон бугев г1олиласе дагьайги ч1ах1иял къецазда г1ахьаллъизе. Гьал къоязда Х1ажимурад т1адч1ун х1адурулев вуго Абу-Дабиялда т1обит1изе бугеб Джиу-джитсуялъул дунялалъул чемпионаталда г1ахьаллъизе. Нижецаги, районцоязул рахъалдасан, гьарула Х1ажимурадие гьев г1ахьаллъарал киналго чемпионатаздаса бергьенлъабигун т1ад вуссине.