Абав г1умур гьабун Хасавюрталда ч1ана ва жиндаго лъалебщинаб г1елму, рокъоре рачун, балъго лъимал ц1ализаризе лъугьана. Киг1ан г1емер КГБ-ялъ хадуб хъаравуллъи ккуниги, жасусал рит1ун т1ад тезаризе лъугьаниги Аллагьасул х1икматалъ гьесие зарал гьабизе к1веч1о.\nГьесухъ ц1алана гьабсаг1атги Дагъистаналда Ислам т1ибит1забиялъе х1алт1улел киналго г1адин г1алимзаби. Гьал г1алимзабазул ислам т1ибит1изабизе бугеб гъира бихьарабго лъазехъин буго муг1алимасулги бук1араб гъира.\nГ1абасиласда юбилейги баркулаго Дагъистаналъул хъвадарухъабазул председатель Мух1амад Ах1мадовас бицана: Шаг1ирасе гьит1инаб къоялдасанго бищунго хирияблъунги къиматаблъунги бук1ун буго т1ехь. Жакъа лъималазги х1адур гьарун руго нилъее Эбелалъул х1акъалъулъ сочинениял. Къуна дун Мух1амад, къарнудал рагъда. Х1алгьеч1олъиялъул гьудулзабилъун Т1аде къулун руго рорхатал муг1рул Маг1арул мац1алъул хвелгьеч1олъиялъ Хвел рик1к1ад гьабилин, божии буго дир.\nДида лъалеб гьечIо лъил ракь гьабали. Найдите подходящий для Вас курс. Гьале, гьеб мехалда, борхалъудасан Нухлулазул гьаракь рагIана дида.\nПри написании запроса можно указывать способ, по которому фраза будет искаться. Список полей представлен выше. Махсароян ккоге дир гьудулзаби, Гьурилъун воржана хъах1ил зодихъе. Стихотворение посвященное Абдурахиму Османовичу на аварском языке.\nЦ1али лъуг1ун хадуб х1алт1ана редакторлъун. Гьале, гьеб мехалда, борхалъудасан. Г1ака беч1ч1ун уней эбелги йиго Огь бугеб берцинлъи, лъимал, Марсалда Бицун божиларо, бихьун гурони. Гъонода росдада т1ад Т1егьараб ц1вайил канлъи.\nТворчествоялъул г1адамал рук1уна рак1ал т1еренал, цойгидаздаса бат1иял бербалагьиялъул г1адамал, цоцаздехун бугеб жах1даги гьезул цойгидаздаса бег1ераб бук1уна.\nЛъимал дарсиде х1адур гьари II. Гьанир анищилан угьараб х1ухьел. Маг1арул мац1 к1одо гьабиялъул, гьелъул берцинлъи, борхалъи, пасих1лъи бихьизабиялъул данделъиялде сверана шаг1ирасул юбилей. Все поля Автор Заглавие Содержание.\nПолучить код Кнопки Flash maarulal. Гьит1инго бесдаллъун хут1арав Мух1амадилъ лъик1ал хасиятал щулалъана. Аллагьас Ахират лъик1аб кьун батаги. Гьединго гьесул куч1дул лъималкъват1ире риччана Шаг1ирасул к1ч1дузе к1удияб къимат кьуна, Расул Гамзатовас, Лев Озеровас, Валентин Распутиница, Александр Михайловас, Вадим Дементьевас ва гьел гурел цогидазги. Дир беразул канлъи кивдай мун вугев?\nГьанже нухалги тун рукъоре щвейгун.\nТрофим к записи Аллагьас мух1амад с.в т г1 миг1ражалда ах1и мавлид


Гъенеколоса МахIал Давуд халкъиял биценазулъ ва кочIолъ » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nГьесухъе нилъ жеги тIадруссина, тIоцебе къокъго бицина доб заманаялъул хIакъалъул ва цIияб диналъ ЧIурмут гIурул жамагIатазда ва гьезулгун гуржиязул гьоркьорлъабазда гьарурал хиса-басиязул хIакъалъулъ. ХV гIасруялда Аваристаналъул централдаса бакъдал рахъалде ислам тIибитIизе байбихьана. Гьелъие нугIлъи гьабула Анкьракьалда ратарал исламалъул церехъабазул хобазул заназ. Гьезда жанир руго бакIалъулал гъазизаби гурел, къватIиса рачIаралги, гIемерисеб мехалъ Шамалдаса (Сирия), цо-цо мехалъ Мисриялдаса (Египет) ва ХIижазалдаса (СагIудия). Рехсезе бегьула ТIалцухъ (Лъебел бо) вукъарав ХIасанил ИсмагIил 900 соналъ хварав (1494-95 с.); ЛъаратIа росулъ вукъарав СултIан 1480-л саназда хварав. Исламги босун хадур диниял церехъабилъун лъугьаралги руго. Мисалалъе, ЧIорода росулъа (ЧIурмутI бо) Учил Сами хвана гьижраялъул 887 (1482) соналъ, хоб буго росдал рагIалда.\nБакIалъулаз бицухъе, Сами вукIана бищунго гъираялда ислам тIибитIизабулев чи. Херазул биценазда рекъон, кIудияб гIел кутакалда дандечIун букIун буго цIияб диналда ва бищунго кIудияб дандечIей гьабулеб букIана гьесул эмен - насранияв Учица. Хваразул хIакъалъулъ гьарурал хъвай-хъвагIаязде балагьарабго бичIчIулеб буго цIияб диналда данде букIараб къеркьеялъул кутак.\nГIажаибаб хъвай-хъвагIай буго гьижриялъул 1071 соналъ (1660-61 с.) хъвараб, ГIулгьеб росдал мажгит цIигьабун свериялъул хIакъалъулъ. Гьелъ бицунеб буго рехсараб заманалда ЧIурмуталда ислам гIезегIан тIибитIун букIанин. Ислам тIибитIулеб букIана Хунзахъа ва Гъумекиса (Кьенсерухъа сверун).\nГьединлъидал, ЧIурмуталъул байбихьуда ислам тIибитIун буго ХV гIасруялъул ахиралда. Анкьракьалъул гъоркьияб мухъалда ислам босун буго жеги цебе - 1475-76 саназда. Нилъеца гьоркьоб лъураб темаялъе кIвар бугеблъун рикIкIине бегьула амир ГIалибегица Анцухъ жамагIаталде хъвараб кагъат. Тарихчи Тимур Айтберовас рикIкIунеб буго гьеб хъван бугин XV гIасруялъ. Гьале кагъат: «Дида ракIалде ккола нужеца дин босизе инкар гьабулел кидероялъулаздаса (Кидеро) лъазабилин гьел ислам къабул гьабизе ва жидеего дибир восизе хIадур ругищан. Ислам босани гьезда ниж хъвазе гьечIо, босичIони – дица дандечIун бажарулареб аскар бакIаризе буго гьезда дандеян лъазабе».\nЧIурмутIалъул байбихьуда ислам тIибитIиялъул иш гIажаибаб къагIидаялъ унеб букIана. ЧIурмутIалъул жамагIаталъул (ТIомурал) микьго росдал (ЧIорода, Салда, ГIулгьеб, Гъоркьнуб, Белъелда, Гъерел, Гъенеколоб, Къамилухъ) лъабгояб гIуцIана ислам босулаго Болъогьен абураб хъаладухъа гочарал гIадамаз. Болъогьеналъул жамагIаталъул насранияб дин (христиан) букIун буго. Гьенисан рикIкIад гьечIеб бакIалда, гIурумухъ ккун эхебе (Салда росдада цебе, гьабсагIаталда гьениб рагъулазул паж бугеб бакI) буго Гьамал гьатIан абураб бакI. Салда, ГIулгьеб, Гъоркьнуб росабазул (гьеб лъабго росу буго Болъогьеназул жамагIаталъ гIуцIараб) харабаз бицухъе, щибаб соналъ ихдал ЦIоралдаса гIалаялда рекIун вачIунаан Гьама абурав гуржияв ва чанго анкьалъ бакIалъулал гIадамазе насранияб дин малъулаан. Гьесул цIар лъун буго гьатIаналдаги.\nЛеван хун хадуб Кахеталъул ханлъун вахъана гьесул вас Александр КIиабилев (1527-1605). Гьесул заманалда ЦIоралъул магIарулаз гIезегIан рагъ гьабуна гуржияздаса эркенлъизе. Жиндиргун Анкьракьалъул жамагIатазул гьоркьорлъабазул хIакъалъулъ Кахеталъул хан Александрица хъвалеб буго 1594 соналъ ГIурусазул хан Борис Годуновасухъе: «нижее къварилъи гьабулеб буго мугIрузул гIадамаз: балъго нижер ракьалдеги рачIун… ва нижер гIадамал чIвалел руго… Дудаги лъалеб батила: нижер ракьалда аскIоб мугIрузда буго гьитIинабго ракь, Лъебелазул абураб: дун ине вуго аскаргун, гьелгун вагъизе». С.А. Белокуров абурав гIурусазул тарихчияс 1889 соналъ къватIибе бачIараб жиндирго тIехьалда бахъун буго гьеб кагъат: «нам чинитца теснота великая от горских людей: приходят они в нашу землю украдом… и наших людей побивают и в полон емлют… И то ведомо тебе: близ нашие земли в горах есть землица невеликая, Тебельская земля словет: ино можно будет, и яз пойду сам с своею ратью воевати их».\nЧIурмутIазул цевехъан вукIана гьеб мехалъ Гъенеколоса МахIал Давуд. Къамилухъ росулъа тарих лъазабулев вукIарав, мунагьал чураяв ГIумаров МухIамадица ракIарарал баяназда рекъон, гуржиязул рагъулал къокъаби Билканалда кIийидеги рикьун кIанцIун руго кIиго батIияб рахъалдаса. ТIоцебесеб: АхIлъимал – МагIалараса – Гъенеколоб ва кIиабилеб: Гъубалъ – Лъимсвери – Салда. Гуржиязул аскарал халатал читIирал гьарун цIалел рукIана ГIурахъ мугIрулги (КIудияб Кавказалъул бал) рахъун мугIрузде. МагIала-раса ва Лъим-свери абурал бакIазда рукIана риидал гIи хьихьулел ракьал. ГIемерисеб мехалъ гьенир ругел гIухьбуздаса лъалаан гуржиял рачIунел рукIин. Гьез жидерго боцIиги бахчун, кIудияб магIардеги рахъун цIа бакулаан. Гьелъул магIна букIана хIинкъи бугин абураб.\nБищунго вахIшияб рагъ ккун буго МочIол-лъар абураб бакIалда. Гьениб гуржиязде данде чIун букIана Гъенеколоса МахIал Давудил къокъа. Биценазда рекъон, гьеб рагъулъ цIакъ гIемер гуржиял гъурун руго. Гьесул росуцояс рагъул кор боркьарабго ахIун буго: «МахIал Давуд, цIакъав бахIарчи, яхI бахъе!»,-ян. Гьеб мехалъ гуржиязда бичIчIун буго цIар рагIарав белади (гуржи мацIалъ цевехъан абураб жо) МахIал Давуд гьенив гIахьаллъун вукIин ва жеги тIадеги кIудияб къуват реххун буго. МахIал Давуд гьеб рагъулъ чIван вуго. Гьениса дагьалъ рикIкIад РогьногIоралда аскIов чIвана гьесул вас АмирхIамза.\nГьебго заманалъ ккуна МахIал Давудил ясалги, Дамалда абураб магIарда гIачиязда хадур рукIарал. Дамалда буго кIудияб гуреб мегIер, росдада дандбитIун цебе бугеб. Нахъе цIунун хутIун буго халкъалъ цоцахъе кьун МахIал Давудил ясазул магIу.\nМахIал Давудил ясазул магIу\n…ЧIегIер берал данде къан, къасда кьижун йикIаго.\nДида макьилъ бихьана зоб рорцIагу цIад банаб.\nРадал тIаде яхъана, тIох рагIалде йилъана,\nРосу цIунулел гьуби цIед рухIулел ратана.\nБагIар ролъил рал балел чIегIер ракьул гьоцIабахъ\nГIолохъабиги хъвехъу бидул хIирал ратана.\nХъахIал маккал рещтIулел дир инсул рукъзал\nХъахIилал цIаял рекIун цIед рухIулел ратана.\nДамалда тIад яхъана, нахъе сверун балана,\nБидул хIирал рихьана бухIараб Гъанаколоб.\nЭбелалда бихьичIеб хIан-гIарцулаб дир керен,\nКунта бихъун бихьана тушдил гIолохъабазда\nКвешадие кIвекIула чилъи гьечIев кашишас.\nГIолохъбизулъ цIар арав АмирхIамза – дирго вац\nРогьногIорул кIалида хвалчад къотIун ватана.\nЧакма рет1ун чIухIарал МахIал Давудил ясал\nХIатIал гIицIго йилъана Дамалдаса гIодое.\nПицIигIлу гьоцIо чIамун Гъанаколоб рукIарал\nПурчIинадул чIер швечIо чIарисазул къватIазухъ.\nХер инсулго букIараб аят меседил Къуръан\nИяхI гьечIев кашишас чоди кьонклой чIван буго.\nМажгит цIурал къуръанал къватI-къватIазухъ рехана,\nКъватIал цIурал гIолохъби гарбал къотIун тIамуна.\nБуго цоги батIияб къагIидаги гьеб кочIол:\nЯц-ваццасда рихьичIел чиллалъул дир гъалал,\nГьули г1ай ва Чари, дур чехь бихъаяб\nГьули гIай чари-къвали, къуйла нелъераб талихI\nТIадехун дица рехсарал баянал руго аслияб къагIидаялъ Къамилухъа ГIумаров МухIамадица ракIарарал. Гьел хIакъикъиял рукIиналда щаклъизе бегьилаан, гуржиязул тарихчи Вахушти Багратионицаги гьединалго баянал кьечIони. Гьесул баяназ кумек гьабулеб буго гьел лъугьа-бахъиназул заман чIезабизеги. ТIоцебе гьес рехсолеб буго 1667 соналъ Кахетиялъул ханлъун вукIарав Арчила Багратионил бертин, хадуб бицунеб буго гьес Телавиялда гьундул раялъул, хадуб магIарухъе букIараб гьужумалъул, ахиралда рехсолеб буго 1674 соналъ букIараб цоги лъугьа-бахъин. Гьедин, абизе бегьула ЧIурмутIалде гуржиял кIанцIун рукIанин 1667-1674 соназ.\nГьеб гьужум гIезегIан гуржиязе хIасил кьураб букIаниги, гьеб букIана ахирисеб. Гьеб 1674 соналъ ккараб рагъ букIана гуржиязул къокъаби Кавказалъул бал бахъун рачIараб ахираб рагъ. ТIадеги, XVII гIасруялъул 70-лел соназ гуржиязул кашишас гIурус хан Федор Алексеевичасухъе хъвалеб буго, цониги къо унеб гьечIин лекIаз щив вугониги викъун вугин ялъун чIван вугин рагIичIеб. ГIасруялъул ахиралде ЦIоралъул магIарулазул ракьал тIубанго эркен гьарун рукIана гуржияздаса.\n» «Нурул ислам» казият. МахIачхъала


Такъсир гьабиялда щаклъи букIун полициялде вачун вукIарав гьев Асанов нусги бахъун жиндиде тIаделъун вукIанила, гьединлъидал речIчIизе кканила жиндица гьесда таманчайиланги абун, жинда щибго гIайиб гьечIин чIун вукIана гьев подполковник Жамалудинов.\nГьал къоязда цIех-рехалъ гьев подполковникас унголъунги живго цIунизелъун речIчIун бугин гьеб таманчайиланги абун гьеб лъугьа-бахъиналда хурхун рагьун букIараб такъсиргьабиялъул иш къан бугин абурал баянал кьуна «Эркенлъи» радиоялъе чIварасул гIагарлъиялъ.\nГьев подполковник Жамалудинов тамихIалде цIайлан тIалаб гьабун Асановасул гIагарлъиялъ чанго митингги тIобитIана, Дагъистаналъул жанисел ишазул министрасдаса бахъараб Россиялъул президентасде щвезегIан кагъталги хъвана, хитIабалги гьаруна, амма гьеб киналъулго хIасил ккечIо. Гьев Эрадил чIваялда, ай хас гьабун гьеб лъугьа-бахъиналда хурхун такъсиргьабиялъул иш рагьун букIин гурони, живго гьев подполковник Жамалудиновасда тIад такъсиргьабиялъул ишцин рагьичIо. Гьев унтарав чи вугин, азарханаялда вегун вугин гьевилан абун цониги къоялъ кквезеги кквечIо гьев къуваталъул идарабаз. Гьеб ишалъул ахIи бахъинабугейила абун Асановазе цин хIинкъаби кьун, хадуб гьезие гIарац кьезе лъугьун рукIун руго Жамалудиновасул гIагарлъи. Гьелъул хIасил ккечIеб мехалда нужеца щиб гьабуниги гьев жидер васасе тамихI къотIизе гьечIин абун кIал гьикъун букIанила гьез жидеда, гьез абухъин кканин гьеб ишилан бицана «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда чIварасул имгIал ГIадилгерев Рустамица.\nГIадилгерев Рустам: «Лъицаниги щибниги гьабичIо гьеб ишги къана. Щиб гьабилебали лъалареб бакIалде Эрадилил гIагарлъиги ккезабуна. БитIараб бицани нижер абизе рагIицин хутIун гьечIо. Гьанже гьеб ритIухълъи чIезабизе ккани ниж БагIараб майданалдеги рахъун ракъунчIчIейги лъазабунищ рукIине кколел, яги гьев полициялъуласдаса къисас босизейищ ине кколел? Гьеб гьабизе тIамулел руго ниж нилъер улкаялъул къуватазул идараялъул системаялъ. Гьесул херай эбелги йиго чара хун, гьелъ абулеб буго гьанже жиндица гьеб иш Аллагьасде тIамун танилан, гурони гьелъул жо кколареблъи бичIчIулеб бугилан. БотIролъ жоги речIчIун чи чIван вуго, гьеб иш такъсир кколарила, гьев полициялъулас живго цIунулев вукIаниланги абун къан буго такъсиргьабиялъул иш. Гьеб бакIалда тIокIабги щиб абилеб?».\nЩай гьеб иш къараб, щай гьев Жамалудинов тамихIалде цIачIевилан цIехезе «Эркенлъи» радиоялъ Дагъистаналъул цIех-рехалъул идараялъул вакил Егор Балашовасулгун бухьен гьабуна. Дагьаб хадуб кьелин жиндица баяниланги абун тIокIаб бухьеналде вачIинчIо гьев чи.\nДагъистаналда такъсиргьабурал къуваталъул идарабазул хIалтIухъабазе тамихI къотIи гьеб гIемер къанагIатаб иш букIиналъ, гьединал хIужаби тарихияллъун рикIкIине бегьулин абулеб буго адвокат МухIамадов Мурадица. Жив хIалтIулев вугев 7 соналда жаниб, жиндица низам цIунулез такъсир гьабиялъул хIасилалда зарал ккарал 20 гIан чиясул ихтиярал цIунулел рукIанила, амма гьеб такъсир гьабурал цониги низам цIунулев тамихIалде цIачIин бицана адвокатас. Республикялда кинабго диваналъулги къуваталъул идарабазулги система цадахъ рекъон хIалтIулила гьединлъидал гьез жидерго хIалтIухъабазде данде рахъараб жо гьабуларилан баян абуна гьес.\nМурадил пикруялда разияй йиго адвокат МухIамадова Сапиятги. Гьей жийгоги низам цIунулездасан къварилъи ккарай гIадан йиго, чанго соналъ цее жиндирго хъулухъалъ туснахъалде ине йикIарай гьей полициялъулаз юхун йикIана. Гьеб такъсир гьабурал чагIи жеги тамихIалде цIцIанги гьечIо.\nМухIамадова Сапият: «Полициялъулаз гьабураб такъсиралъе гIоло къварилъи ккарал гIадамазул дица бачунеб бугеб 3-4 иш 4-5 соналъ халат бахъинабулеб буго къуваталъул идарабазги, диваналъги. Щибго кьучIгьечIел багьанабиги ратун нахъчIвала гьез дица хъварал гIарзал, гIадамал инжит гьарулел руго гьеб системаялъ. Дун адвокатлъун хIалтIилей йигелдаса цохIо Шамил мухъалда цо дрель бикъарав вас вухарал полициялъулазе тамихI къотIи гурони дида цониги низам цIунулел тамихIалде цIараб хIужа лъаларо. ЦIакъ гIемер такъсирал гьарула гьел низам цIунулез, туснахъалда тIамуразе гьез кьолеб гIазаб.\nЦIакъ гIемер такъсирал гьарула гьел низам цIунулез, туснахъалда тIамуразе гьез кьолеб гIазаб, щибниги такъсирго гьабичIел гIадамал кквезеги ккун гьезде тIаде такъсирал росизе тIамулел рукIиналъул, жидерго хъулухъалдаса пайдаги босун гьел гIадамал талавур гьарулел рукIинги гьеб киназдаго лъалеб жо буго, амма гьезул цонигиясе тамихI къотIуларо. Масала, Казбек мухъалъул полициялда цIех-рехалъул бутIаялъул нухмалъулев Темирханов Шамильги гьесдаго цадахъ цо чиги вухун гьесухъа гIарац бахъулел рукIаразул къокъаги ФСБялъ тIадккун рукIана.\nАмма гьезул цоясул вац вуго диванчи, цойгидасул вацгIал вуго полициялда кIудияб хъулухъалда, гьединго цIех-рехалъул комитеталдаги руго гьезул гIадамал. Гьел киназулго кумекги щун Темирбековги гьесул къокъаги жаниб тIами щакаб жо буго. Гьединха киналго ишал унел. ЦIех-рехалъул комитеталъги жидераздаго щибго хъвазе толаро, гьелги тIубарал жанаварал руго. ЦIех-рехалъуд идара пачалихъалда жаниб бугеб пачалихъ бугилан абизе бегьула».\nДагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул статистикаялда рекъон ахирисеб кIиго соналда жаниб такъсир гьабурав 34 полициялъулав тамихIалде цIан вуго. Адвокатаз абулеб буго полициялъулазул кьерал дагьлъизаризе кколел рукIиналъ гьадингояб жоялъе гIоло цо-цо чагIи нахъе реххун ругин гьениса, унголъун такъсирал гьарулел рукIаралъурго ругилан.\nЭрадиль ХIасанов чIваялъул "балъголъи" баянлъизабулеб буго экспертизаялъ


Азбаралъул бакьулъ вахъунги чIун, рукъалъул маккал роржине риччалев вукIана Самад. Гьенивго туманкI бацIцIунев вукIана кIудада ПатахIги.\nБерцинго куркьбалги хьвагIезарун, гьаваялда сверабиги рахъулаго, роржунел рукIана маккал. Росдада тIад тIавап гьабулаго, гьел зодире рикIкIалъанагIан гIисинал жал хутIулаан. Цинги, куркьбалги дандекъан, гIодоре рортун рачIунаан, зобалазул хъахIилаб хIоринир чверделел ругел гIадин. Рукъзабазул тIохазда тIад хъвалалде, нахъеги гьаваялде унаан.\nКиналго маккалги роржине риччан, кIудадада аскIове вачIана Самад.\n- КIудада, дир хъахIаб миккиялъ цоги хоно гьабуна, - ян абуна гьес разиго.\n- ЛъикI, дир вас, цIакъго лъикIаб тайпаялъул микки буго доб, - ан абуна кIудадацаги.\nХIакъикъаталдаги бищунго лъикIаб тайпаялъул, тIубанго хъахIаб кьералъул миккиялъул бицунеб букIана гьез.\n«Гьадаб кIиябго ханилги тIанчIи рахъани, анлъго хъахIаб микки гIола дир, - ан пикру гьабулеб букIана Самадица, жакъа хоно гьабураб миккиялда хадувги валагьун. – Додинал хъахIал маккал къанагIатги рукIунаро».\nЦогидал макказдаго цадахъ берда бихьулареб борхалъуде бахунеб букIана хъахIаб миккиги. Цойидасан макказул тIелалдасаги батIалъун, жегиги эхеде боржине лъугьана гьеб.\nКIудадаги Самадги лъикIалан мехалъ хутIана гьаваялда гьайбатго боржанхъилеб бугеб хъахIаб миккиялда хадур ралагьун.\nЦо заманалдасан макказул тIелалда гьоркьоб цо кинабалиго рихха-хочи лъугьана. Гьури гIадин роржун рачIунел рукIана гьел. Щибдай ккарабилан рукIана кIудадаги васги. Щобда нахъасан боржун бачIунеб хъарчигъа речIчIун букIун буго макказул тIелалда гъорлъ.\nМаккал тIурун рорчIидал, хъахIаб миккиялде чан гьабизе лъугьана гьеб. Гьелдаса борчIизе хIаракат бахъулеб бугоан миккиялъги. Гьебгун басандулеб бугеб кинигин, дагь-дагьккун гIагарлъулеб букIана хъарчигъа. Цинги цо параялда жаниб миккиялда тIад речIчIана гьеб.\n- КIудада! КIудада! – ян гьаракь гьабуна Самадица. Амма кIудада жиндаго аскIов ватичIо гьесда. Ццидалъ заралги хьвагIулаго, ахIделев вукIана Самад хъарчигъаялде. ГьебсагIат туманкI кьвагьулеб гьаракь бахъана. Миккиги хъарчигъаги – кIиябго цадахъ бортун бачIана Рукъият-кIодол азбаралде. ПиригIан хехго векерана гьениве Самад.\nХъарчигъаялда аскIоб гIодоб ккун бугоан хъахIаб микки. Кваркьи лъукъун бугоан гьелъул. Хъарчигъа багъарулебцин букIинчIо. Рокьукъго хъарчигъаялъухъги валагьун, бигьагьабун кодобе босана Самадица микки.\nПрочитано 613 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 18 июня 2018 10:28\nДругие материалы в этой категории: Хабар »


1 ТІурччи бахъиялъул мурадалда Воркутаялда аскІорехун Урал мугІрул байбихьулеб бакІалда хІалтІул мархьиял рана 1931 соналда. Гьел хІалтІулел рукІана 1956 соналде щвезегІан.\n2 Сураталда рихьизарун руго Воркутаялда тамихІалъул заман рагІалде бахъун, эркен гьавурав кІиго чи. Кваранаб рахъалда вугев чи вукІун вуго КІиабилеб дунялалъул рагъалъул заманалда немцазул фашистазде данде багъулеб Польшаялъул Крайова армиялъул партизан. Рагъ лъугьун хадуб Польшаялъул Крайова армиялъул гІемерисел рагъулал ккун руго ГУЛАГалде.\n3 ГУЛАГалъул туснахъаз балеб буго Шималияб Печораялъул маххул нух.\n4 Воркутаялъул мархьи цІунулел. Гьеб хІалтІуде росулел рукІун руго аслияб къагІидаялда армиялда хъулухъ лъугІун хадуб лъабго соналъул контракталда рекъон. Гьезул рес букІун буго лъазецин гьабичІого бокьарав туснахъасде кьвагьдезе, хІалтІул зонаялдаса къватІире яги мархьиялъул кьедалде аскІоре ине хІалбихьулеб бугони.


UFCялъул вукIарав чемпион ХIабиб НурмухIамадовас ва РФялъул баскетболалъул федерациялъул президент Андрей Кириленкоца МахIачхъалаялъул 48-абилеб школалда рагьана спортивияб майдан. Гьениб буго баскетбол хIалеб корт ва речIчIухъабазе къеркьезе санагIатаб октагон.\nКубачиязул накъишаз берцин гьабураб, баскетболистазегун речIчIухъабазе киналго шартIал чIезарураб гьеб спортивияб майдан школалъе сайгъат гьабуна «Кириленко-детям» абураб гурхIел-рахIмуялъул фондалъ. «Гьаб майдан гьабизе ракIалде ккезе букIинчIо ХIабиб НурмухIамадов вукIинчIевани. Гьале чанго сон буго гьес «Кириленко-детям» фондалъе кумек гьабулеб бугелдаса. Гьесул кварбакъиялдалъун гьадинал гIемерал проектал гIумруялде рахъинаруна нижеца. Гьес гъулбасараб спортивияб экипировка, тIахьал ва цогидаб бичунги гIезегIан гIарац щола фондалъе. Гьебги хIалтIизабула нижеца лъикIал ишазе», - ян абуна Андрей Кириленкоца.\nХIабиб НурмухIамадовас гьоболасе баркала загьир гьабуна. «Дагъистаниязе, гугари гуребги, рокьула командаялъулал хIаялги, гьездаго гьоркьоб баскетболги. Гьеб спортивияб тайпаялде кIвар кьолеб бугони, ракIчIун абизе кIола, Дагъистаналда къуватаб команда гIуцIизе бажарулин. Нижер гIадамазе данде кколеб спортивияб тайпа буго гьеб. Щайгурелъул, гьениб торгIо кодоса бахъи мурадгун къеркьезе кколелъул. Къеркьезейин абуни нижеда лъала. Цоги нухалъ баркала дуе, Андрей», - ан абуна ХI. НурмухIамадовас. Ахиралда кIиявго спортсменас бихьизабуна баскетболалъул горинибе торгIо ккезабизе жидерго бугеб гьунарги.\nДругие материалы в этой категории: « Фехтованиялъул дунялалда Айзанатил цIва\tАскариязда гьоркьов дунялалъул чемпион »\n22:45, 16 января 2022, 52


Гьедин депутатазда гьоркьоса вищизе кколелъул росдал бетIерги анкьидасан рукIине ругел гьел рищияздеги кандидатура лъун букIун буго гьес.\nАмма Насыров данде кколарел чагIиги гIезегIан рукIун руго. Гьесда цеве Кумлиялъул вукIарав бетIерасги, мухъалъул администациялъул вакилзабазги лъазабун букIун буго дуца гьел рищияздаса кандидатура нахъе босейлан, босичIони дуе лъикI ккезе гьечIилан.\nГьединго Русланил гIагарлъиялъ бицухъе гьезда лъалел-хъвалел чагIаз абун буго цо чанго къоялъ цебе нужер рокъобе ярагъ реххизехъин бугин, нуж цере ралагьун рукIайилан.\nГьедин абуниги жал божулел рукIинчIила гьел рищиязе гIоло гIадамал гьединаб инжилъи гьабизе лугьунин абураб жоялдайилан абуна «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда Кумли росулъа жамгIияв хIаракатчи Аслан ГIалиевас.\nАслан ГIалиев: «Рищиязул кампания байбихьарабго гьев (Насыров Руслан –«ЭР») данде кколарез байбихьана Руслан вахьабияв вугила, экстремист вугилан абун гьересиял харбал риччазе. Гьев я вагьабияв я салафияв гуревлъи нижер гIадамазда киназдаго лъала, нижер буго гьитIинаб росу, гьанив щив сундул чияли лъачIого хутIуларо.\nГьев вуго как-кIалалъул чи, амма киданиги гIорхъолъа арал жал гьесул рукIунаро. Кутакалда, ракIбацIцIадав, ритIухъав, лъайги. бажариги бугев, сахаватав чи вуго Руслан.\nАслан ГIалиев: «Сверун гьесул рукъги ккун чIухь базе, хал-шал гьабизе лъугьана гьел полициялъулал. Русланица жиндирго гьитIинай яс ясандизе азбаралъуб гьелъие цIулал гьитIинабго рукъ бан буго. Гьеб рукъалда гъоркь таманчаги гранатаги батана гьел низам цIунулезда. НугIзаллъунги жидерго хIалтIухъаби рукIана гьезул, мадугьалзаби ахIилин нугIзаллъун рукIинейин абун\nРусланил чIужу лъугьараб мехалда гьей йиччан гьечIо гьез. Гьеб ярагъ гьесул гьенибе реххараб жо букIин лъала киназдаго, гьеб гьесул ярагъ букIанигицин, лъица къойил жиндирго яс ясандулеб бакIалда гьеб ярагъ бахчулеб. Гьеб ярагъ батун хадуб ккун Гъизляралъул полициялде вачун ун вукIана Руслан.\nГьелда ццин бахъарал нижер гIадамаз ун Гъизляралдегун гьениб полициялъул бутIаялда аскIоб митинг гьабуна гьез Руслан къватIиве виччайилан абун тIалаб гьабун. Цин лъикI заманалъ гьезухъ гIинтIамулев чи вукIинчIо, гьесухъе адвокатгицин виччалевги вукIинчIо.\nХадубги гьенире дагьалги нижер мухъалъул гIадамал рачIине лъугьараб мехалда ва гьениб ахIи-хIур бахъинехъин бичIчIараб мехалда полициялъ рокъове виччана Руслан. Цин гьез абулеб букIана гьесул рокъоб ярагъ батиялда хурхун гара-чIвари гьабун, сурав босун хадуб нугъай мухъалъул полициялде вачине вугилан, амма гьаб сагIат рокъове виччан вуго гьев. 10 октябралъул радалги нижер росулъ букIана митинг.\nГьеб дандеруссиналдаги жамагIаталъ хIукму гьабуна Русланида сверун къуваталъул идарабаз гьарулел ругел тадбиралги лъугIизе тейин, гьев росдал бегавуллъунги тейилан. Гьедин тезегIан лъималазул ахикье ва школалде лъимал ритIизе гьечIинги лъазабуна лъазабуна гIадамаз».


Шималияб Кореялъ гьабуна иргадулаб ядерияб хIалбихьи\nШималияб Кореялъ ядерияб яргъил хΙалбихьи гьабиялда бан Цолъарал штатазул президент Барак Обамаца лъазабуна, гьеб кколин провокациялъул кΙудияб галиян ва гьелъ кинниги улкаялъул хΙинкъигьечΙолъи щулалъизабуларин.\nОбамаца халкъазда гьоркьосеб жамгΙият ахΙана Кореялъул бащдабчΙинкΙиллъиялда парахалъи хвезабулеб Пхеньяналъул хьвада-чΙвадиялъе нахъ тΙамичΙого эффективияб къагΙидаялда жидерго бербалагьи загьир гьабиялде.\nШималияб Кореялъ тасдикъ гьабуна, улкаялъул шималиябгун машрикъалъул рахъалда бугеб полигоналда ядерияб хΙалбихьи букΙине колеб къагΙидаялда тΙобитΙи.\nРоссиялъул специалистаз риккунеб буго, ракьда гъоркь гьабураб кьвагьиялъул къуват букΙанин 7 килотоннаялда цΙиккун.\nЯдериял хΙалбихьялъул гьукъиялъул гΙуцΙиялъул загьир гьабуна Пхеньяналъ гьарулел галабаз ургъел ккезабун букΙин.. Гьелъул лъазабиялда рекъон, гьеб кколеб рагΙула 2006 соналда Шималияб Кореялъул лъабилеб ядерияб хΙалбихьи.\nЛъазабиязда рекъон, Цолъарал штатаз, Жанубияб Кореялъ ва Евроцолъиялъул улкабаз жидерго гьаракь кьолеб буго Шималияб Кореялде данде цΙиял халкъазда гьоркьосел санкцияби гьариялде. Пхеньяналде данде жидерго санкцияби гьариялъул суал гьаркьоб лъолеб буго Япониялъги.


МухIидин МухIамадов: «ГьитIинаб ватIан цIунулев кIудиялъеги хилиплъуларо»\nЦо бащдаб сагIат гурони дица дур заман бахъинарин махсараги гьабун, рагьана дица ЧIарада районалъул бетIерасул нуцIа. Нижер гара-чIвари халат бахъун батана лъабго сагIаталъ. РакIалде щвезабуна…\n24-25 маялда мугIрузул районазде гьалагал чвахунцIадал ран, гIемерал росабазе къварилъи ккана. Минабазул къадал риххун, нухал хвезарун, иххаз ахал-хурзал арал хIужабицин ккана. ХУНЗАХЪ Гьалагаб чвахунцIадалдаса хадуб…\nАнсалтIа чуял тIамуна\nЖамгIиявгун политикияв хIаракатчи, Хелекьуриса МухIамадтIагьир ГIабдулбасировасул хIурматалда, 15 маялда Болъихъ районалъул АнсалтIа тIобитIана чуял тIамиялъул тадбир. Гьелда гIахьаллъана ДРялъул физкультураялъулгун спорталъул министр Сажид Сажидовги, ГIабдулбасировасул…\nГьал къоязда Дагъистаналда букIана «Россия - жакъа» абураб федералияб каналалъул ункъо журналистгун операторасдаса гIуцIараб къокъа. Гьел ккола Эрик Фонсека, Илья Енин, Эдуард Горборуков, Анна Куропатова.…\nЛъеца гъанкъараб магIишаталъул «дандерижи»\n15 апрелалда Унсоколо районалде щвана республикаялъул хIукуматалъул нухмалъулев ГIабдулпатахI ГIамирханов. Рихьуниб ГЭС балаго лъеда гъоркье ракьал араб щуго росу буго гьениб: Унсоколо, Рихьуни, Зиранигун Майданское,…\nДанухъе газ бачана\nГумбет районалъул росабалъе газ бачиналъул тадбирал гьарулел руго «Газпром газораспределение Дагестан» идараялъул махщелчагIаз. Проект гIумруялде бахъинабуна РФялъул регионазде газ бачиналъул программаялда рекъон. Гьелъие гIарац кьуна…\nЖамагIат гъункулеб байрам\nГIаздакьан баккараб дерец гIадин бачIана исанасеб их. Сверухълъиялда жеги хасалил кьер бугониги, оцбаялъул байрамал тIоритIулел руго росабалъ. Их цIилъулеб гIуж цIакъго пашманаб букIана араб соналъ.…\nШамалдаса умумул Араб анкьалда магIарухъе гьабураб нижер иргадулаб сапар Аргъванибе букIана.\nСалам, гIагараб тIалъи! Салам, дир Хунзахъ район!\nГьале гIедегIулей йиго нахъеги магIарухъе, гIагараб Хунзахъе. Гьаб нухалдаги- гIажаибго берцинаб байрамалде, умумузул гIадатал тIад руссунел талихIал лахIзатазухъе гьоболлъухъ. Хъил тIун цIвакизарурал кIичIарал нухалги нахъа…\n21:04, 16 мая 2022, 206\n21:00, 16 мая 2022, 307\n20:09, 16 мая 2022, 91\n09:55, 16 мая 2022, 86


Программаби V-IX ва X-XI классазе Дагъистан Республикаялъул лъайкьеялъул ва гIелмияб министерствоялъ тасдикъ гьабураб\nИзтегляне 316 Kb.\nРазмер 316 Kb.\nШколалда авар мацI малъиялда церечIарал масъалаби.\nV – IX классазда авар мацIалъул курсалъул гIуцIи\nЦIалдохъабазул калам цебетIезаби ва гьел пасихIго цIализе ругьун гьари.\nКалам цебетIеялъул тIоцебесеб нух\nКалам цебетIезабиялъул кIиабилеб нух\nКалам цебетIезабиялъул лъабабилеб нухги\nАвар мацIалъул дарсазда цоги предметазулгун бухьен\nV класс (68 сагIат) Байбихьул классазда малъараб материал такрар гьаби (5 сагIат)\nСинтаксис ва пунктуация (18 сагIат)\nФонетика ва графика. Орфография (9 сагIат)\nЯ, е, ё, ю\nРагIи лъугьин ва орфография (5 сагIат)\nМОРФОЛОГИЯ ВА ОРФОГРАФИЯ Жалго жидедаго чIарал каламалъул бутIаби. ПРЕДМЕТИЯБ ЦIАР (5 сагIат)\nТакрар гьаби (1 сагIат) Калам цебетIезаби (12 сагIат)\nV классалъул цIалдохъабазул лъаялдехун ва бажариялдехун ругел аслиял тIалабал. ЦIалдохъабазда лъазе ккола\nЦ I алдохъабазухъа бажаризе ккола: орфографиялъул рахъалъан\nКалам гIуцIиялъул рахъалъан\nЛЕКСИКА ВА ФРАЗЕОЛОГИЯ (6 сагIат)\nРагIи лъугьин ва битIунхъвай (10 сагIат)\nПредметияб цIар (7 сагIат)\nПрилагательное (6 сагIат)\n(багIарав, багIарай, багIараб, багIарал). РикIкIен (7 сагIат)\n(5 бакI, 5 – 10 вас, 1941 – 1945 абилел сонал).\nТакрар гьаби (1 сагIат) Калам цебетIезаби (15 сагIат)\nV-IX ВА X-XI классазе\nДагъистан Республикаялъул лъайкьеялъул ва гIелмияб\nминистерствоялъ тасдикъ гьабураб\nООО «Издательство НИИ педагогики»\nПрограммаби хIадур гьаруна ГI.ГI.Тахо-Годил цIаралда бугеб Дагъистаналъул гIелмиябгин цIех-рехалъул педагогикияб институталъул мацIазул секторалъ.\nПрограммаби гIуцIана ХI.С. Вакиловас, А.Гь.ХIамзатовас\nПрограммы по аварскому языку для средних и старших классов дагестанской национальной школы. – Махачкала: ООО «Издательство НИИ педагогики» 2012. – 64 с.\n© ООО «Издательство НИИ педагогики», 2012\n...Школалъул цIакъго кIвар бугеб масъалалъун ккола гIун бачIунеб гIелалъе щулияб ва гъваридаб лъай кьей, гьезулъ гьеб лъай практикаялда хIалтIизабизе бажари ва ругьунлъи лъугьинаби, дунялалдехун материалистияб бербалагьи бижизаби.\nАвар литературияб мацIалъул кьучI ккола бол мацI, амма литературияб мацI бечелъизе кIвар бугеб магIданлъун ккола киналго диалектал ва наречиял. Цогидал мацIазго гIадин, авар мацIалъги гIаммаб куцалда тIолго магIарулазул рухIияб бечелъи жанибе бачуна.\nАхираб заманалда гIисинал миллатазул мацIал церетIеялде цIикIкIараб кIвар кьолеб буго. Гьел миллатазул рукIа-рахъин цебетIеялдаго цадахъ, гьезул мацIалги бечелъула, церетIола ва хадубккунги гьел церетIезаризе руго.\nАвар мацI школалда лъазабиялда церечIарал масъалабилъун ккола: цIалдохъабазул кIалзул ва хъвавул калам цебетIезаби, пасихIго цIали камиллъизаби ва каламалъул культура борхизаби.\nШколалда авар мацI малъиялъул мурад буго: цIалдохъабазе фонетикаялъул, лексикаялъул, рагIи лъугьиналъул ва хисиялъул, грамматикаялъул, стилистикаялъул хIакъалъулъ лъай щвей, жамгIияб гIумруялда жаниб гьелъул кIваралъул хIакъалъулъ баянал кьей, битIунхъваялъул ва лъалхъул ишараби лъеялъул иш камиллъизаби, лъималазул рагIул нахърател бечелъизаби.\nРахьдал мацIалъул программаялда рекъон, V – IХ классазда цIалдохъабазда малъизе ккола фонетика, графика, лексика, рагIи лъугьин, грамматика (морфология, синтиксис). Гьединго цIалдохъабазда лъазе ккола стилистикаялъул ва мацIалъул хIакъалъулъ гIаммал гIелмиял баянал. ЦIалдохъаби ругьунлъизе ккола битIун хъвазе, битIун цIализе, калам гIуцIизе ва лъалхъул ишараби лъезе.\nАвар мацIалъул материал гьадин бикьун буго: V,VI ва VII классазда малъула фонетика, лексика, рагIи лъугьин, морфология ва битIунхъвай. Синтаксис лъазабула VIII – IX классазда. Амма синтаксисалъул ва лъалхъул ишарабазул хIакъалъулъ бищун гIадатал (авалиял) баянал V классалдаго кьола, морфологияб курс синтаксисалъул кьучIалда лъазабизе, калам цебетIезабиялъул ва пунктуациялъул хIалтIаби гьаризе рес букIине. Гьел церехун рехсарал рахъазул хIисабги гьабун, программаялда материал линейно-ступенчатый принципалда рекъон кьун буго. Гьединаб принципги кьочIое босун, «Лексика», «РагIи лъугьин», «Предметияб цIар» гIадал темаби V ва VI классазда, «Глагол» V,VI ва VII классазда кьун руго. «БитIараб ва хъвалсараб калам» абураб тема V ва IX классазда малъулеб буго. ХутIарал темаби цадахъго малъизе рихьизарун руго. Такрарлъулел темаби хадусел классазда малъула гъваридго ва гIатIидго. Гьединго программаялда дандчIвала байбихьул классазда лъималаз лъай-хъвай гьабурал темабиги. Гьединал темаби гIатIидго малъизе ккола.\nПрограммаялда тIолабго материал кьун буго лъималазул гIелазул хаслъабиги хIисабалде росун .\nПрограммаялда кьурал темабазе сагIтал рикьун руго мисалияб къагIидаялъ. Учителасул ихтияр буго мустахIикъаблъун бихьараб бакIалда сагIтазул хиса-баси гьабизе, ай, цо темаялдаса тIаса рахъун, хIажатаблъун бихьулеб цогидаб тема малъиялъе цIикIкIинаризе.\nШколалда авар мацI малъиялъ цIалдохъабазул логикияб пикру ва калам цебетIезабула.\nКалам цебетIезабиялъе цоцада хурхараб лъабго нух буго.\nКалам цебетIеялъул тIоцебесеб нух буго авар мацIалъул дарсазда лъималазул рагIул нахърател бечед гьаби.\nАвар мацIалъул дарсазда лъималазул рагIул нахърател бечед гьабула батIи-батIиял словариял хIалтIабаздалъун, учебникалда ругел ругьунлъиялъул хIалтIабазул текстаздалъун, кIалзул ва хъвавул изложенияздалъун, сочиненияздалъун. ЦIалдохъабазулгун словарияб хIалтIи гьабулелъул, гьел, жалго жидедаго чIун, ричIчIуларел рагIаби ратизе, гьезул магIна учителасда гьикъизе ругьун гьари, словараздаса битIун пайда босизе лъай – бищунго кIвар бугел хIалтIабилъун ккола.\nКалам цебетIезабиялъул кIиабилеб нух буго авар литературияб мацIалъул рагIаби лъугьиналъул, гьел дандраялъул, предложениял гIуцIиялъул, битIун цIалиялъул ва гь. ц. нормаби лъай. Гьеб рахъалъ программаялда жиб-жиб темаялъул кIиабилеб пункталда гъоркь чIванкъотIун бихьизабун буго щибаб классалда лъималазе щвезе кколеб лъайги гьезухъа лъугьине кколеб бажариги.\nКалам цебетIезабиялъул лъабабилеб нухги буго авар мацIалъул дарсазда батIи-батIияб темаялъул ва жанралъул материалазда тIасан цIалдохъаби кIалъазе ругьун гьари.\nКалам гIуцIизе цIалдохъаби ругьун гьариялъе лъикIалан заманги бихьизабун буго (Авар мацIалъе рихьизарурал сагIтазул щуго бутIа гьабун цо бутIа). Калам гIуцIизе ругьун гьари цIикIкIараб кIвар бугеб иш бугелъул, гьелъие мацIалъул программаялда жиб-жиб классалъе батIаго темабиги кьун руго.\nЦIалдохъанасда лъазе ккола тексталда тIад хIалтIизе, гьелъул аслияб пикру батизе, къокъаб ва гIатIидаб план гIуцIизе, гьелда рекъон материал тартибалдеги ккезабун, бицунги хъванги изложение тIобитIизе.\nАвар мацIалъул дарсазда кIвар кьезе ккола цIалдохъабазул кIалзул монологияб калам камиллъизабиялде. Гьелъие гIоло цIалдохъаби тIамизе ккола батIи-батIиял темабазда тIасан кIалъазе.\nТIолабго лъагIалида жанир гьарурал хIалтIабаздалъунги, изложенияздалъунги, сочиненияздалъунги цIалдохъабазулъ битIараб кIалзул ва хъвавул калам гIуцIиялъул бажари лъугьине буго.\nИзложениязе текстал ва сочинениязе темаби тIаса рищулеб мехалъ, гьел тарбия кьеялъул ва гIелмияб рахъалъан дандекколел рукIине ккола.\nЦIалдохъабазул калам цебетIезабиялъе бихьизабураб лъабабго нухалъ гьезул каламалъулъ дандчIвалел гIунгутIаби ва гъалатIал тIагIинаризе квербакъула.\nЦIалдохъабазул калам цебетIезабиялда бухьараб буго пасихIго цIализе лъазабиялъул ишги.\nПасихIго цIалиялъул ругьунлъаби камиллъизаризе, художествиял текстал (хабар, маргьа, кечI) росула.\nПасихIго цIализе лъимал ругьун гьариялъе синтаксис лъаялъулги кIудияб кIвар буго. Гьелъ рес кьола калам камил гьабизе ва цебетIезабизе.\nБитIунхъваялъул рахъалъ бажари борхизабула, батIи-батIияб тайпаялъул (гIинзулаб, берзулаб, кантIизариялъулаб, баян гьабиялъулаб, творческияб гIадал) диктантал гьарун.\nКонтролияб диктанталъе цо дарсил лъикIалан заман кьезе кколеб батани, битIун хъвазе ругьун гьариялъе ругел батIи-батIиял диктантазе дарсил цо бутIа кьуниги гIезе буго.\nДиктантазе росулел текстал къваригIарал орфограммабазул рахъалъ  бечедал рукIине ккела. Гьединаб къокъаб диктант, кIиго анкьида жиниб цо нухалдагIаги гьабуни, лъикI букIина.\nУчителасе кумекалъе программаялъул ахиралда хъвавул хIалтIабазул (диктантазул, изложениязул ва сочинениязул) къадар бихьизабураб таблица кьун буго.\nШколалда цIалдохъабаз аслияб куцалда лъазабула литературияб мацI. Гьединлъидал щулияб бухьен букIине ккола адабияталъул курсалъулгун. Гьениб кIвар кьезе ккола художествиял асаразде. Гьелъ рес кьола мацIалъул цо-цо хаслъи цебечIезабизе, рагIаби хIалтIизариялда, грамматикиял формабазда, батIи-батIиял синтаксисиял гIуцIабазда, тексталъул бутIабазул ва предложениязул бухьеналъул къагIидабазда, калам хIалтIизабиялъул батIи-батIиял рахъазда хурхарал суалал баян гьаризе.\nКIудияб кIвар буго гIурyc мацIалъулгун бухьен кквеялъулги. Гьелъги рес кьола кIиябго мацIалъул грамматикиял гIаммал ва хасал рахъал чIезаризе, ай, цого классалда гьеб кIиябго мацI лъазабулелъул, гьезул дандекколелги кколарелги рахъазул хIисаб гьабун, дарс кьей чара гьечIеб методикияб къагIидалъун ккола. Гьебго абизе бегьула школалда лъазабулеб къватIисеб пачалихъалъул мацIалъул хIакъалъулъги.\nV класс (68 сагIат)\nБайбихьул классазда малъараб\nматериал такрар гьаби (5 сагIат)\nЛабиалиял гьаркьал ва геминатал. РагIул гIуцIи. Каламалъул бутIаби (предметияб цIар, прилагательное, глагол ва гьезул морфологиял гIаламатал; цIарубакI).\nРагIабазул дандрай. РагIабазул дандраязулъ аслиябги\nПредложение. Жидеца бицунеб жоялъул мурадалде бала-\nгьун, предложениялъул тайпаби: хабарияб, суалияб ва тIалабияб. Интонациялде балагьун, ахIул предложение. Предложениязул ахиралда лъалхъул ишараби.\nПредложениялъул бетIерал членал: подлежащее, сказуемое, битIараб дополнение.\nПредложениялъул бетIерал гурел членал: хъвалсараб дополнение, определение, хIалал.\nТIиритIаралги тIиритIичIелги предложениял. Тайпа цоял членалгун предложениял. Тайпа цоял членазда гьоркьоб запятая.\nХитIаб. ХитIабгун лъалхъул ишараби. ГIадатаб ва жубараб предложение. Журарал предложениязулъ ругел гIадатал предложениял союзаздалъунги союзал гьечIогоги цолъизаризе бегьи ва запятаялдалъун ратIа тIезари (авалияб баян).\nБитIараб калам ва лъалхъул ишараби. Диалог. Диалогалда цебе тире.\n2. Хабариял, суалиял, тIалабиял ва ахIул предложениязулъ битIараб интонация цIунизе лъай.\nДиалогал ругеб текст, орфоэпияги цIунун, пасихIго цIализе ругьун гьари.\nГIадатал предложениял цолъизарун, журарал предложениял гIуцIизе лъай.\nРагIабазул дандраял гIуцIизе, аслияб рагIудаса нахъбилълъараб рагIуе суал лъезе лъай. Цо тайпаялъул предложение цогидаб тайпаялъул предложениялде хисизабизе лъай. Суалал лъун, предложениялъул членал ратIа рахъизе бугеб бажари камиллъизаби.\nТIиритIичIел предложениял тIиритIараллъун гьаризе лъай. Тайпа цоял членалгун предложениял гIуцIизе, гьезулъ лъалхъул ишараби лъезе лъай.\n1. Каламалъул гьаркьал. Рагьарал гьаркьал ва хIарпал. Рагьукъал гьаркьал ва хIарпал. Лабиалиял гьаркьал ва геминатал.\nАлфавит. Я, е, ё, ю хIарпал. Ъ, ь хIарпал ва гьез тIубалеб хъулухъ.\nСлог. РагIи цо мухъидаса цоги мухъиде, слогазде бикьун, боси.\n2. РагIабазулъ рагьукъалги ва рагьаралги гьаркьал рихьизаризе лъай.\nЛитературияб нормаялда рекъон, рагьукъалги рагьаралги гьаркьал битIун абизе ругьун гьари.\nАвар мацIалъул орфографияб словаралдаса пайда босизе лъай. РагIаби слогазде ва гьаркьазде риххиялъул байбихьул классазда щвараб бажари жеги камил гьаби.\nАлфавиталъул тартибалда рагIаби лъезе лъай. ХIарпал гьаркьаздаса ратIа рахъизе лъай. Фонетикияб разбор гьабизе лъай (бицунги, хъванги).\nЛЕКСИКА (5 сагIат)\n1. Лексикаялъул хIакъалъулъ бичIчIи. Цо магIнаялъул ва гIемер магIнаялъул рагIаби. Омонимал (лъай-хъвай гьаби). РагIул битIараб ва хъвалсараб магIна. Синонимал. Антонимал.\n2. Авар мацIалъул аслиял словараздаса пайда босизе, тексталда синонимал ва антонимал ратизе лъимал ругьун гьари.\n1. РагIул аслу ва ахир. РагIул кьибил. Суффикс. РагIаби лъугьин:\nа) кIиго рагIи, яги кIиго кьибил жубаялдалъун;\nб) суффиксаздалъун (гIаммаб баян).\n2. РагIул гIуцIиялъул разбор гьабизе ругьун гьари. Кьибил цоял рагIаби ратизе ва гьезулъ ахир, аслу, кьибил, суффикс бихьизабизе лъай. Каламалъулъ гьединал рагIаби хIалтIизаризе лъай.\nМОРФОЛОГИЯ ВА ОРФОГРАФИЯ\nЖалго жидедаго чIарал каламалъул бутIаби.\nПРЕДМЕТИЯБ ЦIАР (5 сагIат)\n1. Предметияб цIар. ГIаммаб магIна, морфологиял гIаламатал, синтаксисияб роль.\nХасал ва гIаммал предметиял цIарал.\nХасал цIаразул (гIадамазул, географиял цIаразул, къватIазул, байданазул цIаразул, тарихиял лъугьа-рахъиназул ва пачалихъиял байрамазул цIаразул) бетIералда кIудияб xIарп. ТIахьазул, газетазул ва журналазул, суратазул, кинофильмабазул, спектаклязул, литературиял ва музыкалиял асаразул цIаразул бетIералда кIудияб xIapп. Гьел цIарал кавычкабаздалъун ратIа гьари. Цо-цо гIаммал цIарал хасаллъун ккей.\nПредметияб цIаралъул гIемерлъул форма лъугьин. ГIемерлъул форма лъугьунаго, аслуялъулъ кколел хиса-басиял.\n2. Жиндирго каламалъулъ синонималлъун кколел предметиял цIарал ратIарахъизе лъай, гьел хIалтIизаризе цIалдохъаби ругьун гьари. Аслуялъулъ тIубанго хиси ккун лъугьунел рагIаби лъай. Цо-цо рагIул гIемерлъул форма букIунареблъи лъай.\nСуффиксазул кумекалдалъун цолъул формаялдаса гIемерлъул форма лъугьинабизе лъай. Цогидал рагIаби предметиял цIаралгун жинсгун формаялъулъ рекъезаризе лъай.\nГЛАГОЛАЛ (8 сагIат)\n1. Глагол. ГIаммаб магIна, морфологиял гIаламатал ва синтаксисияб роль. Рухьарал ва тIадчIарал глаголал. Цо-цо глагол, лексикияб магIнаялде балагьун, бухьараблъунги тIадчIараблъунги букIине бегьи (кваназе, сверизе). Жинсиял ва жинсиял гурел глаголал.\nГлаголияб цIар. Глаголалъул заманаби: араб, бачIунеб, гIахьалаб, гьанже заман, гьел лъугьин ва гьезул буголъиялъул, гьечIолъиялъул форма.\n2. Жинсиял глаголал предметиял цIаралгун рекъезарун, калам гIуцIизе ругьун гьари. Синонимиял ва антонимиял глаголал жидерго каламалъулъ хIалтIизаризе ругьун гьари. Рухьарал ва тIадчIарал (переходниял ва непереходниял) глаголал ратIа гьаризе лъай.\nЗаманиял формабазде глагол хисизабизе лъай. Ункъабго заманалъул гьечIолъиялъул форма лъугьинабизе лъай.\nТакрар гьаби (1 сагIат)\nКалам цебетIезаби (12 сагIат)\nКаламалъул стиль. Каламалъул гара-чIвариялъулаб ва гIелмияб стилалъул хIакъалъулъ дагьабго лъай-хъвай гьаби. Тема ва тексталъул аслияб пикру. Текстал рагIун, хехго. гъалатIал риччачIого, цIализе лъай. Интонацияги цIунун, батIи-батIиял тайпабазул предложениял цIализе ругьун гьари.\nЦIиял рагIаби битIун абизе ва хъвазе, гьезул магIна бицине, гьезие синонимал ва антонимал ургъизе лъай.\nБатIи-батIиял грамматикиял формабазда цIиял рагIабиги ккезарун, предложениял гIуцIизе лъай.\nСуалаздалъун предложениял тIиритIизаризе лъай.\nГIурусалдаса авар мацIалде 3-5 предложениялдасан гIуцIарал гьитIинал текстал руссинаризе лъай.\nСверухъ бугеб тIабигIаталда хурхараб темаялда тIасан гара-чIвари гIуцIизе бажари.\nЖидецаго ургъун, суалал лъезе, малъарал грамматикиял формабаздаса ва предложениязул тайпабаздаса пайдаги босун, гьезие жавабал кьезе ругьун гьари.\nГьитIинаб тексталъул гIадатаб план гIуцIи (бицунги хъванги).\nПредметазе гьабураб сипат-сурат цIунун, хабарияб тексталдасан изложение хъвай.\nСуалазда ва планалда рекъон, цIалараб тексталъул тартибалда хIасил бицине (абунги хъванги).\nСюжеталъулаб сураталдасан сочинение хъвазе.\nЖиндирго хIакъалъулъ, дарсазда жинцаго цIалараб тIехьалъул хIакъалъулъ бицине лъай (абунги хъванги).\nТелевизоралдаги киноялдаги рихьарал фильмабазул бицине лъай (абунги хъванги).\nКагъат хъвазе лъай.\nБатIи-батIиял темабаздасан сочинение хъвазе лъай.\nV классалъул цIалдохъабазул лъаялдехун\nва бажариялдехун ругел аслиял тIалабал.\nЦIалдохъабазда лъазе ккола:\nрагIул битIараб ва хъвалсараб, гIемер ва цо магIна букIин, омонимал, синонимал ва антонимал;\nфонетикияб, морфологияб ва рагIул гIуцIиялъул разбор гьабизе;\nбатIи-батIиял тайпабазул гIадатал предложениял гIуцIизе;\nгIадатал предложенияздасан союзаздалъунги союзал гьечIогоги журарал предложениял гIуцIизе;\nучебникалда кьурал схемабазда рекъон, предложениял гIуцIизе;\nаслуялъулъ хиси кколел предметиял цIаразул гIемерлъул форма битIун лъугьинабизе.\nЦIалдохъабазухъа бажаризе ккола:\nорфографиялъул рахъалъан: гIадамазул ва географиял цIаразул; къватIазул, байданазул ва пачалихъиял байрамазул цIаразул бетIералда кIудияб xIарп хъвазе;\nтIахьазул, газетазул, журналазул, суратазул, кинофильмабазул, литературиял асаразул цIаразул бетIералда кIудияб xIapп хъвазе ва кавычкаби лъезе;\nжурарал рагIаби битIун хъвазе;\nкули, нус, муч, хIуби ва гIop гIадал рагIаби битIун падежазде сверизаризе.\nПунктуациялъул рахъалъан: хитIабазулъ лъалхъул ишараби лъезе; журарал предложениязулъ запятаял лъезе;\nтайпа цоял членазулъ ва битIараб каламгун предложениялъулъ лъалхъул ишараби лъезе.\nгеминатал ва лабиалиял гьаркьал битIун рахъизе; бакIалъул диалекталде дандеккун литературияб мацIалъулъ ругел батIи-батIиял гьаркьал битIун рахъизе.\nКалам гIуцIиялъул рахъалъан:\nтексталъул тема ва аслияб пикру чIезабизе;\nхабарияб тексталъул гIадатаб план гIуцIизе;\nдурусго ва къокъго хабариял текстал рицине ва хъвазе;\nбихьизабураб темаялда тIасан сочинение хъвазе;\nжинцаго гьабураб хIалтIул хIакъалъулъ хабар хъвазе ва бицине;\nинформацияб тайпаялъул кагъат хъвазе;\nжиндирго пикру баянго, дурусго бицине, берцинго хъвазе, хIажат гьечIеб такрарлъи биччангутIизе, жиндирго каламалъулъ лексикиял синонимал хIалтIизаризе.\nVI КЛАСС (68 сагIат)\nАвар мацIалъул хIакъалъулъ къокъаб баян. Рахьдал мацIалъулги гIypyc мацIалъулги цоцаздехун бугеб гьоркьоблъиялъул хIакъалъулъ (1 сагIат).\n1. Лексикаялъул хIакъалъулъ V классалда малъараб материал такрар гьаби.\nКиназго хIалтIизарулел рагIаби. Диатектиял (бакIалъулал) ва пишачилъиялъулал рагIаби. Цогидал мацIаздаса рачIарал рагIаби. ЦIиял ва басралъарал рагIаби. Фразеологиял сверелал.\n2. Лексикаялъул разбор гьабизе ругьун гьари. Словаралдаса цIиял ва басралъарал рагIаби ратизе ругьун гьари.\nФразеологияб словарьгун лъай-хъвай гьаби.\nЦIиял ва басралъарал рагIаби, фразеологиял сверелал, цогидал мацIаздаса рачIарал рагIаби каламалъулъ хIалтIизаризе лъай.\n1. V классалда малъараб материал такрар гьаби. Морфологияб къагIидаялъ цIиял рагIаби лъугьин:\nб) кIиго рагIи яги кIиго кьибил жубаялдалъун.\nРагIул флексиялдалъун, ударениялъ бакI хисиялдалъун, цо каламалъул бутIаялъул рагIаби цогиялде свериялдалъун цIиял рагIаби лъугьиналъул хIакъалъулъ авалияб бичIчIи.\nЖурарал рагIабазул битIунхъвай.\n2. БатIи-батIиял суффиксаздалъун цIиял рагIаби лъугьинаризе ругьун гьари.\nЖурарал, журарал къокъ гьарурал рагIаби кIалзул ва хъвавул каламалъулъ битIун хIалтIизаризе ругьун гьари.\n1. Предметияб цIар падежазде свери (цолъул формаялда). Предметияб цIаралъул гIемерлъул форма лъугьин. (Тема гIатIид гьаби).\nГIемерлъул формаялда предметиял цIарал падежазде свери.\nПадежазул ахиразул битIунхъвай.\nПредметияб цIаралъул суффиксазул битIунхъвай.\nЖурарал предметиял цIаразул битIунхъвай.\n2. Предметиял цIаразул морфологияб разбор гьабизе лъай. Суалаздалъун предметияб цIаралъул падежал рихьизаризе лъай.\nСуалазда рекъон предметиял цIарал падежазда лъезе лъай.\nБатIи-батIиял падежазул формабазда ругел предметиял цIарал жиндирго каламалъулъ хIалтIизаризе лъай.\nРагIабазулъ суффиксал рихьизаризе ва гьезул кумекалдалъун батIи-батIияб магIнаялъул предметиял цIарал лъугьинаризе лъай.\n1. Прилагательное. ГIаммаб магIна, морфологиял гIаламатал ва синтаксисияб роль. Прилагательное жинсгун формаялъулъ предметияб цIаргун рекъонккей. Качествиял, гьоркьоблъиялъулал ва бетIергьанлъи бихьизабулел прилагательноял.\nПредметияб цIарлъун хIалтIизарурал прилагательноял падежазде свери.\nЖурарал прилагательноязул битIунхъвай.\nГIурус мацIалдаса рачIарал прилагательноязул битIунхъвай.\n2. Синонимиял ва антонимиял гIаламатал рихьизарулел прилагательноял каламалъулъ хIалтIизаризе лъай.\nПредметалъул батIи-батIиял гIаламатал рихьизарулел прилагательноял каламалъулъ хIалтIизаризе лъай.\nКинаб бугониги предметалъе прилагательноялдалъун характеристика кьезе лъай.\nПрилагательное жинсалъулъ ва формаялъулъ предметияб цIаргун рекъон ккезабизе лъай (багIарав, багIарай, багIараб, багIарал).\nРикIкIен (7 сагIат)\n1. РикIкIен. ГIаммаб магIна, морфологиял гIаламатал, синтаксисияб роль.\nГIуцIиялде балагьун гIадатал, журарал, составиял рикIкIенал ва гьезул битIунхъвай.\nКъадаралъул рикIкIен ва разрядал; цадахълъи бихьизабулел, щаклъи бихьизабулел, тIолголъи бихьизабулел, бутIа бичIчIизабулел (дробазул); гьезул битIунхъвай.\nИргадул рикIкIен, гьеб лъугьунеб куц ва гьелъул битIунхъвай.\nКъадаралъул ва иргадул рикIкIеналъул цIар падежазде свери.\n2. Предметияб цIаргун рекъонккезабизе лъай. (5 бакI, 5 – 10 вас, 1941 – 1945 абилел сонал).\nБатIи-батIиял падежазул формабазда рикIкIен каламалъулъ хIалтIизабизе лъай.\nЦIарубакI (5 сагIат)\n1. ЦIарубакI. ГIаммаб магIна, морфологиял гIаламатал ва синтаксисияб роль. МагIнаялде балагьун, цIарубакIазул разрядал: гьумералъул, ишараялъул, баянлъул, баянлъи гьечIел, суалиял, абсолютиял (гьечIолъиялъул), жибголъиялъул.\nЦIарубакIал падежазде свери. ЦIарубакIазул битIунхъвай.\n2. ЦIарубакIал жиндирго каламалъулъ хIалтIизаризе лъай. Гьумералъул цIарубакIал ниж, нилъ, нуж битIун хIалтIизаризе лъай.\nПредметияб цIаралъул бакIалда цIарубакI хIалтIизабизе лъай. Баянлъул, баянлъи гьечIел ва абсолютиял цIарубакIал гIадатал падежазде сверизаризе лъай.\nПричастие (5 сагIат)\n1. Причастие – глаголалъул хасаб форма. Причастие лъугьунеб куц. Причастиялъул ва прилагательноялъул гIаммал гIаламатал. Гьезда гьоркьоб батIалъи.\nПредложениялда жаниб причастиялъул роль. Причастиял сверелал ва гьезулъ лъалхъул ишараби.\nПричастиялъул заманаби: араб, гIахьалаб, бачIунеб.\nПричастиялъул буголъиялъул ва гьечIолъиялъул формаби. Предметияб цIарлъун хIалтIизабураб причастие падежазде свери.\n2. Предметияб цIаргун причастие рекъон ккезабизе, хасго жинсиял глаголаздасан лъугьараб причастие предметиял цIаралгун рекъезабиялъул хаслъи лъай. Причастиял сверелал ратIа рахъизе ва гьезулъ лъалхъул ишараби лъезе ругьун гьари.\nГлаголаздаса лъабабго заманалъул причастиял лъугьинаризе лъай.\nДеепричастие (5 сагIат)\n1. Деепричастие – глаголалъул хасаб форма. Деепричастиялъул глаголалда ва наречиялда релълъарал гIаламатал. Предложениялда жаниб деепричастиялъул роль. Деепричастиялъул заманаби: араб ва гIахьалаб; гьел лъугьунеб куц.\nДеепричастиял сверелал за гьезулъ лъалхъул ишараби.\n2. Деепричастиял лъугьинаризе ва гьел жиндирго каламалъулъ хIалтIизаризе лъай, деепричастиял сверелал ратIарахъизе ва гьезулъ лъалхъул ишараби лъезе ругьун гьари.\nКалам цебетIезаби (15 сагIат)\nКаламалъул стилалъул, темаялъул ва тексталъул, аслияб пикруялъул хIакъалъулъ малъараб жо такрар гьаби.\nОрфоэпияги цIунун, текстал битIун, рагIун ва чвахун цIализе лъай.\nЦIиял рагIаби лъазари. Гьел битIун абизе ва хъвазе лъай.\nЦIиял рагIабиги гьоркьоре ккезарун, предложениял гIуцIизе лъай.\nКаламалъулъ синонимал, антонимал хIалтIизаризе бажари.\nЦо хасаб грамматикияб формаялъе кицаби ва абиял ракIари. 5 – 8 къокъаб предложениялдасан данде гьабураб текст\nгIурусалдаса авар мацIалде буссинабизе лъай.\nСуалазе жаваб гьабизе, жалго жидедаго чIун, суалал лъезе ругьун гьари.\nЖубараб план гIуцIи.\nПланалда рекъон текст, гьоркьор ругел глаголал заманаздеги хисун, бицин.\nСверухъ бугеб гIумруялъул, тIабигIаталъул, рукъ-бакIалъул хIакъалъулъ хабар гIуцIи.\nЦIалдохъанасул чIванкъотIараб лъугьа-бахъиналъул хIакъалъулъ хабар гIуцIи.\nСюжеталъулал суратазул хIасил къокъго ва гIатIидго бицине бажари.\nСверухъ ругел предметазул, цIаларал тIахьазул, гIагараб ракьалъухъ халкквеялъул, жидерго расандабазул, рекIелгъеязул, гьудул-гьалмагъзабазул хIакъалъулъ бицине бажари. Цинги суалазе жавабал хIисабалда хъвазе лъай.\nСочинениялъе хIажатаб материал тартибалде ккезаби. ГIадамазухъа ккарал ишазул хIакъалъулъ жиндирго пикру загьир гьабун, сочинение хъвай.\nТIабигIаталъул, рукъ-бакIалъул сипат-сурат гъорлъе ккезабун, хабарияб тексталда тIасан гIатIидго, къокъго яги тIаса бищун изложение хъвай.\nШколалъул газеталда батIи-батIиял темабазда тIасан макъалаби хъвай.\nЗахIматалъул темаялда тIасан творческиял сочинениял хъвай.\nГIарза, расписка хъвазе ругьун гьари.


ГIадатияв муъминчи. | Сайт села Арадерих\nАвтор: admin, 14 Сен 2011 • 00:38 • 6435 просмотров Отзывов нет\nНурмухIамадил МухIамад (Хадижалав)\nМухIамад гьавуна гIага-шагарго 1887-89 соназда. Жеги льимерльуда вукIадго хвана гьесул эмен НурмухIамад вабаалъ унтун. Гьев вукъун вуго гьединаб унтиялъ хваразул хасаб хабалалъ РикIкIалахъ абураб колода аскIоб. Гьесул эбел Хадижат ккола ТIанусиса КIудияв ХIасан абулев Шамилил рагъухъанасул васасул Зирарил яс. Зирарил йикIун йиго щуго чIужу ва гьезие гьарурал 25 лъимал. Хадижатида абулаан ГIочIлоса Хадижаянги. Щаян абуни ГIечIендерида аскIоб бугеб Хъачда абулеб ракьалъул бетIергьанчи гьелъул эмен Зирар вукIиндал, гьелъул эбелги гьенийго йикIиндал. МухIамадица лъагIелгун башдаб бараб мехалъ бетIергьанчиги хун хутIарай Хадижа ячуна ХIажимухIамад абурав чияс. Гьезие гьарула кIиго ясги цо васги: Чакар, Парида, ГIумар. ГьитIинав чи МухIамад цIакъ тирияв, цо хIалалда чIоларев чиги вукIун, гьесул тIалаб-агъазалда йикIуней гьесул ункъгIалалъ, дир чIетI вугин аван абулеб букIун буго. ХерлъизегIанги гьеб цIар хутIун букIана гьесда росулъ. Бесдал эмен ХIажимухIамад вехьги вукIун эс авги вачунаан цадахъ вехьлъуде.\nГьеб хIалтIи чIалгIарав гIолилас хIукму гьабула, жиндирго гIелалъул росуцояв Хъазанбигун цадахъ росулъа къватIире рахъине гIелму тIалаб гьаби нияталда. Нухде квен-тIех таргьинубги лъун, хIатIида рахъуна ЦIумадехун ралагьун. Гьенир байбихьула цIализе ТIинди росулъ. ЦIалулъ эхеде ваханагIан, кIудиял гIалимзаби цIехон, чанго батIияб росабалъ мутагIиллъун вукIуна. Берцинаб хатIги, кверда махщелги бугев чи вукIун, гьес жиндиего бетIербахъиялъе росулаан басриял, тIамчал камурал, хухарал тIахьал ва гьел къачIа-кIатIан дурус гьарун ричулаан. Лъеберго соналъул гIумроялде вахинегIан Хадижалав тIадчIола гIелмуялда. Гьелдаса хадуб жинцаго цIализарула гIелму-лъай къваригIарал. Лъеберго сон барав чияс, жиндирго гIадаб къисматалъул I5 сон барай бесдалай ПатIиматги ячун гьабула хъизан. Инсулго хутIараб, башдаб бихараб минаялъуб байбихьула яшав гьабизе. Мина цIигьабизе рачуна къадахъаби, амма гьезие кьезе чед квен лъугIидал гьел нахъе ритIизе кола. Гьесул бугеб къварилъи бихьун гьесухъе вачIуна вацгIал ИнусхIажи гьевги лъикIав гIалимчи. Гьес гIакълу кьула Дуцаго хIалбихьейила къед гьабизе, мун махщел букIинисев къуватав чиги вугин абун.\nГьедин ругьунлъулаго бана МухIамадица мина. Вахъана цIар арав къадахъанлъунги цIулал устарлъунги. Хадижалав вукIана сверухълъиялдаго рагIарав гIалимчиги махщелчиги. Харахьи, Кьохъ, Игьали росабалъ гьес рарал тIубарал авалал рукIана. ГIелмуялда тIасан цере рукIунаан данделъаби-бахIсал. Гьел бахIсазде ахIулаан кидаго Гьарадерихъа МухIамадги (хьиндаллъиялда гьединги абулаан Хадижаласде) ТIолабго гIумру Хадижаласул анна сверухъ ругел росабалъ минаби ралаго, цIулал хIалтIи гьабулаго. Гьесул букIана жиндирго къебеллъи, гIемераб тIагIел алат данде гьабун букIана. Къад хIалтIун, къаси цIалуде вусун вукIунаан. Швараб мухьалъухъ, киб шиб тIехь бичула бугин рагIаниги гьеб босизе унаан (гьанже гIадин гьарзаго гIелмиял тIахьал ругеб мех букIинчIо). Жакъадги гьесул васасул васас Шамилица нахъе цIунун буго кIудияб гIелмиял тIахьазул библиотека, гIелму лъай къваригIаразе пайдаялъе. ШаргIкъотIи гIелмуялъул тIахьал Хадижалас ричулаан. Гьал коммунистаз нилъее шаргI къотIизе биччаларилан абулаан гьес. Амма цойгидал тIахьал гьес ясбергIадин цIунулаан. Лъабкъоялда анцIабилеб соналъ гьесухъе цо даргиял рачIун рукIана. Жидее ГАЗ-24 волга машинаялъухъ, къураналъул тафсир гьабураб 4 том тIахьал хисеян, гьелги гьес нахъ чIвана. Херлъун гIодов ккезегIан росдал ракьалда ругел лъимал къачIан, нухал къачIан, цо къоялъ гIаги хIалхьуда чIолароан гьев.\nЖиндирго харж гьабун росулаан маххул русби, турбаби. БоцIи гьекъезе санагIалъаби гьарулаан кибго лъин баккулеб бакIазда. Жиндаго хIалтIи гьабизе хIал кIвечIеб мехалъ, жиндирго гIарацги кьун чи вачунаан. ЦIакъго гIемерал гьалбал рукIунаан МухIамадил. Живгоги гIемер шолаан гьоболлъухъ. Кьохъа СултанмухIамадхIажи (р.гI.) гIемер вачIунаан Гьарадерихъе асде швезе. МелъелтIаса Сулайман-дибир вукIана Хадижаласул цIакъ божарав гьудул, гIемер тIаде гъоркье шолаан. Гьединго ЛъагIелухъа кIудияв гIалимчи Шангерейилгун бухьенал рукIунаан гьасул. РакI гIатIидав таваккал цIикIкIарав чи вукIана мунагьал чурад. Кинаб къварилъи тIаде бачIаниги абулаан: – Нужеца пикру гьабейила нужедасаги къварилъиялда чи ватулила. ГIемер гIагарлъи букIана гьасул. Жиндир 50 вацгIал вугин бицунаан МухIамадица. Хунзахъ, ТIануси, Генуб росабалъ руго Хадижаласул гIагарлъи. Дагъистаналъул тIоцевесев президент МухIу ГIалиев, Хадижаласул мунагьал чурадил яцгIалалъул ясалъул вас ккола. Росуцоязе ва тIолго магIарулазе гIумродул мисаллъун вачине бегьулев чи вукIанин тола дица Гьарадерихъа МухIамад – Хадижалав.\nМакъала хIадурана ГIабдулхIалимов МухIамадица\nМетки: алимы, Арадерих, Дагестан, Сайт села Арадерих, Учёный арабист, Хадижалав\nПредыдущая страница“ХIажидадаев”- гIадан ва гама. Следующая страницаНеизвестный Расул


«Язи увгьуну уссар къуллугърай итансса 61 инсан» |\n«Язи увгьуну уссар къуллугърай итансса 61 инсан»\nДагъусттаннал БакIчи хьунаавкьунни Аьрасатнал Президентнащал\nИюльданул 10-нний ДР-лул БакIчинал кIанайма Владимир Васильев хьунаавкьунни Аьрасатнал Президент Владимир Путиннущал.\nВладимир Васильевлул Президентнахь бувсунни гьашину мартрай Дагъусттаннайн увкIсса чIумал Владимир Путиннул республикалул каялувчинайн дурсса тапшур бавуртту бартдигьлай буссарив.\nРеспубликалул каялувчинал тIимунийн бувну, бюджетрал арцу цинярдагу цила чIумал диллай дур инсантурачIан. Лябукку хъанай бур цIуллушиву дуруччаврил, дуккаврил, инсантуран яхьун хIалусса шартIру дузал даврил ххуллий. «ЦIанасса ппурттуву зий буссар Росздравнадзор, Антимонополиялул къуллугъ, кумаг буллай буссар ми ведомстварттал оьвкуну бучIан бувсса экспертътурал. Гьаннайсса, хIарачат буллай буру ина бивхьусса масъалартту бартбигьин», — увкунни Владимир Васильевлул.\nХьунабакьаврий ххал бивгьунни къуллугъирттай зузалт битаврил масъалагу. Президентнал буллусса суалданухьхьун жаваб дуллай, Владимир Васильевлул бувсунни Дагъусттаннай цIуну къуллугъирттай битансса зузалтрал луртан, (кадровый резерв), хIадур дуллай бушиву, конкурсрай ххув хьуну ушиву 61 инсан.\nВладимир Васильевлул бусаврийну, цIанасса ппурттуву Генпрокуратуралул зузалтрал ашкара бувну бур 200-нния ливчусса закон лиян дурсса ишру. Коррупциялувух гьурттусса къуллугъчитал давурттая букьан буллай бур, ми танмихIирттайн кIункIу буллай бур. Уттинин 200-нния ливчусса къуллугъчитал жаваб дуллали бувну бур, прокуратуралул материаллайн чул бивщуну.\nРеспубликалул каялувчинал бувсунни мукунма аьркинну бушиву ласун 4 компьютерданул томограф, зунттал районная шагьрурдайн къазананшиврул.\nВладимир Васильевлул бувсунни Каспийскаллал флотилия буллай байбишаврил хIакъиравугу. Президентнахь мунал тавакъю бунни республикалий жамирду бакьин байсса завод бувансса чаран лякъин, зузи кIанттурдугу дузал хьуншиврул.\nПредыдущая записьВладимир Васильев объявил о старте нового конкурса управленческих кадров «Мой Дагестан»Следующая записьДунияллул чемпион хьунни


Дагъистаналъул Пенсиязул фондалъул нухмалъиялда щив телевани бицен гьабун буго республикаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповасги Россиялъул Пенсиязул фондалъул нухмалъулев Антон Дроздовасги.\nГьеб кандидатураялъул хал гьабулеб бугин гьабсагIаталда Москваялъилан бицана ГIабдулатIиповас гьал къоязда «Взгляд» газеталъе интервью кьолаго. БитIун гьал къоязда чIухь балеб букIана МахIачхъалаялда Пенсиязул фондалъул минаялъуб низам цIунулезги. Гьез гьелъие гIиллалъун бачунеб бугоан гьеб фондалъул нухмалъиялда вукIарав Сагид МуртазагIалиевасда сверухъ байбихьараб цIех-рех.\nДагъистаналъул Пенсиязул фондалъул нухмалъиялде аслияв кандидатлъун республикаялъул хIукуматалъул вице-премьер МухIамад ГIисаев рехсолев вугин абуна ЭР-гун букIараб гара-чIвариялда Дагъистаналда биччалеб «Московский комсомолец» газеталъул бетIерав редактор Юсуп ХIапизовас. Гьелъулъ вице-премьерасе кумекги гьесулго ракьцоял олигархаз гьабулеб бугила.\nЮсуп Хапизов: «Цо-цо экспертаз абулеб буго гьесул кандидатура цебе тункулеб бугин «Сумма» компаниялъул бетIергьаби, олигархал Зиявудингун МухIамад МухIамадоваз. ГIисаевасул хIакъалъулъ бицен чанго моцIалъ цебехунго букIана. Жалго Пенсиязул фондалъул хIалтIухъабазги абулеб букIана гьанже гурев, гьанже тIамизехъин вугин жидер нухмалъулевлъун МухIамад ГIисаев.\nГьединго кIиабилев кандидат вуго рехсолев. Гьев ккола Россиялъул Пачалихъияб Думаялъул депутат МухIамад ХIажиев. Гьев ккола олигарх Сулейман Керимовас рахъкколев чи. Гьединго абулеб буго хас гьабун МухIамад ХIажиев тIамулев ватичIониги, гьесул вац яги гьезул сверухълъиялдаса чи тезе рес бугилан.\nЛъабабилев кандидатлъун рехсолев вуго моцIалъ цеве Хасавюрталъул мэрасул хъулухъалдаса гIодов чIарав Сайгидпаша ГIумаханов.\nАмма гьел лъабаздаго гъорлъа МухIамад ГIисаевасул кандидатура тIаса бищилин ракIчIей буго дир».\nДоб цебехун бицен гьабураб, «Взгляд» газеталъе кьураб интервьюялда Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас Сагид МуртазагIалиевасул рахъалъ жеги абулеб буго хъулухъалъ хвезавунин гьев, Олимпиялъул хIаязул чемпион. Гьесда сверухълъи бацIцIадаб букIарабани, жиндир ракIчIараб бугин, лъилниги тIадкIалъалъай гьечIев нухмалъулев вахъинавизе бегьулаанин МуртазагIалиевасул. Гьединаб чорокаб сверухълъи букIиналъ гIадада гьоркьор инарунин нилъеца 90 абилел соназда лъикIал гIолохъаби.\nСагид МуртазагIалиевасда сверухъ ахIи гьес МахIачхъалаялъул экс-мэр СагIид Амировасда дандечIун диваналда баянал кьуралдаса бахъанин рикIкIуна МуртазагIалиевасул рахъккураз. Гьеб заманалда цIакъ божизарулеб куцалда тIибитIун букIана кватIичIого МахIачхъалаялъул мэрлъун Сагид МуртазагIалиев вачIунев рагIулин абураб хабарги. Амма СагIид Амировасда данде диванчиясе баянал кьун хадур гьел харбал къотIана. Цинги цIех-рех байбихьана живго Сагид МуртазагIалиевасда хурхун. Цо-цояз абула Москваялде щвезегIан Амировасул ругел бухьеназ гьабунин гьесие гьеб тату бахъи.\nМасала, ЭР-ялъе гьединаб пикру загьир гьабулеб буго Сагид МуртазагIалиевасул ракьцояв, блогер МухIамад ХIажица.\nМухIамад ХIажи: «ГIабдулатIиповас букIине кколеб куцалда кIвар кьечIо гъов (Сагид МуртазагIалиев – ЭР). Живго Сагид вуго нилъер – Дагъистаналъул - вукIинесев цевехъан. Политикиял конкурентазул тIадкъаялда рекъон гьабулеб жо буго гьесие гьеб. Амма гьебги заманалъул жо бугин тола. Дир пикру гьединаб буго».\nАмма руго гIадамал Сагид МуртазагIалиевасда сверухъ байбихьараб цIех-рех ритIухъ гьабулелги. Масала, гьез рехсола лъабго соналъ цере Гъизляралда чIварал вацал ХIамзатовазул иш. Гьелъул гIайиб МуртазагIалиевасдегун Гъизляр мухъалъул нухмалъулев Андрей Виноградовасде гьабула ХIамзатовазул гIагарлъиялъ. Амма диваналъ ритIухъ гьавуна Виноградовасул анлъавго хъаравул.\nПалхIасил, Сагид МуртазагIалиевасда сверухъ ахIи-хIур бахъиндал цо-цо экспертаз загьир гьабулеб пикру букIана Москваялъ ургъунго чуч гьарулел ругин дагьабниги жидедаго ракIчIей бугел гIадамалилан. Бащдаб лъагIалица цебеги республикаялда билълъун араб пикру букIана Сагид МуртазагIалиевасул кверщелалда гъоркь бугин Дагъистаналъул Бабаюрт, Гъизляр ва Тарумовка мухъалилан.\n«Пенсия щвараб къоялъ, къварилъана чанги ракI»\nПенсиялъул гIелалъул даража борхизабизе бегьула лъабго сонидаса, рищиязда хадуб


Кинавго чи разилъуледухъ асар хъван лъихъаниги бажарунаро » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nКинавго чи разилъуледухъ асар хъван лъихъаниги бажарунаро\nИспаниялъул машгьурав хъвадарухъан Сааведра Мигель Сервантесица абурал гьал рагIаби росана дица жакъасеб колонкаялъул бетIерлъун. Росана лъикI ургъун, газетал цIалулезда, хасго гьезда рахъулел материалаздаса жидерго разилъи гьечIолъи загьир гьабун редакциялде хъвадарулел «критиканазда» бичIчIизелъун.\nАнцIила щуго сон бана дир Хунзахъ районалъул газеталде хIалтIизе ячIаралдаса. Гьеб заманалда жаниб дида бихьана чанги батIи-батIияб гIамал-хасият, чанги кьучI гьечIеб, рекIкIаб материал газеталдасан кьезе къваригIаразул хIалихьалъи, газета гьоркьоб ккун нахъасан речIчIизе макруяб таваккал тIами, жаниса автораз цониги гIуцIи ялъуни нухмалъулев веццун хъвараб макъалаялда сверухъ хIелхIелчилъиялъулаб рохел, журналистазе гьабулеб учузаб рецц-кап… хIатта, дир мегIералда цере паркъана «дуца хъвалеб жого щибан» хьвагIарал цо лъабго «бихьинчиясул» заралги. Щибго бихьана! Амма бихьичIо кинавго чи разилъуледухъ лъихъаниги асар хъван бажари. Узухъда, «Дон Кихот» хъварав Сервантесгицин мукIурлъараб гьеб хIужжа гьитIинабго газеталъул хъвадарулезеги рогьо гуро. Журналистикаялда хIалтIулаго дир бидулъе ана цо аксиома-газета цIалулесе данде кколеб буго жив тун батIияв бокьарасе гьабулеб критика. Критикалъунги рикIкIунеб буго дандияв инжит гьавун цIогьорилан, гIабдалилан хъварал къабихIал рагIаби. РитIухъаб (конструктивная) критикаялъейин абуни, словаралда кьун буго гьадинаб магIна:\n(Паранг мацIалъул «critigue» рагIи - «искусство разбирать, суждение») сундул букIаниги мисалалъе босани, лъугьа-бахъиназул, ишазул анализ гьабизе, къимат кьезе кIвей. Гьединаб битIараб къимат лъугьунеб-толелъе кьурал материалалги газеталда гIемерго рукIуна, амма инсанасул загIипаб напсалъ къабул гьабуларо живго каки ва лъицаниги гьелъул хIасилалги гьаруларо. Мисалалъе, хIурматияв газета цIалулев, цонигияс мун веццулев вугони, дуда ракIалде бачIуна пахруяб «Вай, дун вугев цIакъав!» абураб пикру. Нагагьлъун гьевго чияс мун какани, дуда ккола «Бихьуларищ цо, гьав вукIун вугев жо?!» -ян. ЦIикIкIунисезе рекъезабун хьвадизе кигIан газетчагIаз хIаракат бахъаниги, нижер нухги доб кициялда борхьилго гIадаб, кIичI-кIичIараб батула. Мисалал. Газеталъул гьурмаздасан къватIибе ун букIана цIа ккараб бакIалда пожарниялъул хIалтIухъаби дагьал рихха-хочичIого, ракIа-рахарун рукIани киназего лъикI букIинаанилан критикаялъул махI чIвараб, газета цIалулелъ баркалаялда цадахъго кьолеб пайдаяб гьари-рахьи. ГIакълуялда къабулги гьабун, хадубккунисеб хIалтIулъ хIисабалдеги босун таниги бегьулеб гьеб тексталда жаниб букIараб цо предложениялда сверухъ чIухIарав хIакимас бахъинабуна квешаб ахIи-хIур, бадирчIваял гьаризелъун дун ахIизаюна администрациялъул данделъиялде, тIокIалъ газета хъваларилан кьуна хIинкъаби. «Дур разилъунгутIиялъул ццидал карачел диде щвечIого букIине ккани, дун щибниги гьабуларейлъун, щибниги абуларейлъун ва щийниги гурейлъун йикIине кколаанин» абураб къолденги тIад ххун, жибго тана дица гьеб рекIелбакъвайги.ГIицIго хIалтIи гьабуларесул кколарелъул гъалатIал.\nГьал гIагарал къоязда цо тарихияб макъалаялда сверухъги ккана редакциялда бахIс. Киназдаго лъала тарих буго чан батIияв инсан ватаниги, гьебщинаб батIияб пикруги жиндасан бугеб, бокьарас жиндиего данде кковухъеги бицунеб гIумрудул къиса. Аралъе, гьелда жанир рукIарал гIадамазе къимат кьезе ккани, редакциялда букIине ккола «машина времени», тарихияб хIакъикъат цIехезе доб заманалде ине. Гьединлъидал, нижеца ихтияр кьола жалго авторазе, тарихчагIазе, гьеб бокьулезе газеталъул гьурмаздасан батIи-батIиял версиялгун цере рахъине. ТIадехун рехсараб бахIсги бижана газеталдасан цо авторас жиндирго макъалаялда имам ХIамзатбегиде рагIад рехун бугин абуралдасан. Райсобраниялъул цо пуланав депутатас абухъе «имамал инжит, хIакъир гьаризе» даражаялде яхарай гIадан дун гуро. Аставфируллагь. «Росдал захIматчи» газеталда чанго соналъ цебе исламияб дин лъалев, муъминчи ва бахIарчи ХIамзатие тIадегIанаб къимат кьурал материалалги кIицIулго рахъун рукIана. Доб мехалъ дихъе кIанцIун рукIана хунз «Нилъер ханзаби гъурарав ХIамзатил хIакъалъулъ материал щайин дуца газеталда бахъарабан». Вай, хирияв Аллагь, кие кIанцIилей, лъие рекъовухъе къалам кодоб кквелеб?!\n«Редакциялъул пикру кидаго гуро рахъарал макъалабазул авторазул пикругун данде кколеб. Макъалабазда рихьизарурал хIужжабазул, цIаразул, тарихазул ва цойгидалги баяназул жаваб кьола гьезул автораз». СМИялъул хIакъалъулъ Законги кьочIое босун, газеталъул щибаб номералда къватIибе унеб баян. Газета цIалулез ва дол дица макъалаялъул байбихьуда рехсарал сундасаго разилъи букIунарел «критиканаз» сан гьабулареб информация.\nАмма кин букIаниги, дун йохарай йиго газеталъул хIалтIи квешниги, лъикIниги, бихьулеб букIиналдаса. Дун, редактор хIисабалда, йохарай йиго ниж цIалулел рукIиналдаса. Пихъ кьолареб гъотIода ганчIал речIчIулеб дида киданиги бихьичIо. Гьел рехула гIицIго пихъ бижулеб, хIалтIулеб гъотIоде. Газеталъул хIалтIудаса абадияб разилъунгутIи загьир гьабулездехунги дица расги нечечIого, бетIер гIодобе къуличIого машгьурав классикас гIадин бичIчIиялде хьулгун гьадин абила: «Кинавго чи разилъиледухъ асар хъван лъихъаниги бажарунаро».


ЩАЙ НИЛЪЕЕ ГЪУТ1БИ? - 23 Апреля 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Апрель » 23 » ЩАЙ НИЛЪЕЕ ГЪУТ1БИ?\nЩАЙ НИЛЪЕЕ ГЪУТ1БИ?\nЩибаб санайил их щведал нилъер районалда ч1ола гъут1би. Гьаб ахирисеб к1иго соналъ ч1олел гъут1биги, гьел ч1олел г1адамазул къадарги г1емерго ц1ик1к1ана. Щиб пайда бугеб гъут1бузул нилъее, гьедин т1ад ч1ун гьел ч1езе ккани?\nЖеги школалдаго биологиялъул дарсида учителас нилъеда малъула гъут1буз гьава бац1ц1ад гьабулилан. Гадада гуро г1алимзабаз рохьалде абулеб планетаялъул «гьуърулилан». Г1урччинлъи бук1инч1ебани х1ухьел ц1ан бажарулеб бац1ц1адаб гьаваги бук1унароан, дунялалда г1адамазухъа г1умру гьабунги бажарулароан. Гъут1буз гьаваялда гъорлъ бугеб заралияб углеродалъул диоксид жидеего ц1ан, гьаваялде биччалеб буго бац1ц1адаб кислород. Ц1ик1к1араб къадар х1урул ч1ола т1амхазда, г1аркьалабазда, гъот1ол рохтиялда т1ад. Бат1и-бат1иял гъут1би ругел рохьил цо гектаралъ лъаг1алида жаниб ккола 54 тоннаялде щвезег1ан х1урул. Х1ур гуребги гъут1буз, г1урччинлъиялъ кколел руго заралиял газал, аэрозолазул бак1ал частицаби ч1олел руго т1амхазда, г1аркьалабазда, рохтиялда т1ад. Гьоркьохъеб къаг1идаялда цо саг1тида жаниб цо гектаралда ругел гъут1буз, хъархъаз ц1алеб буго 8 литраялде щвезег1ан углекислотаялъул. Саг1тида жаниб гьедиг1анасеб къадар углекислотаялъул къват1ибе кьолеб буго 200 чияс. Балагьеха, г1урччинлъи бук1инч1ебани бац1ц1адаб гьаваго бук1ине бук1ун гьеч1о дунялалда.\nГьава чороклъиялдаса бац1ц1ад гьаби гуребги щиб пайда цоги бугеб гъвет1-хералъул?\nГъвет1-хералъ дагьлъизабулеб буго гьорол хехлъи. Ч1езабун буго бак1-бак1алда ругел гъут1бузцин гьорол хехлъи хьадарлъизе гьабулилан. Рохьил жанибе анаг1ан гьорол гьаракь дагьлъулеб буго, 120-240 метралъ рохьил жаниб т1убараб сих1къот1и бук1унеб буго. Гьорол хехлъи гуребги, гъут1буз кколеб буго транспорталъул ва цогидабги хъуй. Рукъзабабзда, ч1ах1иял нухазда гьоркьор ругел парказ, гъвет1-хералъ 5-10 проценталъ дагьлъизабула хъуй. Гъут1бузул караз кколеб буго 26 процент гьаракьалъул, хъуй-хъаялъул. Ч1ах1иял рохьаз самолетазул, вертолетазул моторазул гьаракь дагьлъизабулеб буго 22-56 проценталъ. Гъут1буз гуребги, ч1ах1-хералъцин хъуй 5-7 фоналъ дагь гьабулеб буго. Гъвет1-хералъ бац1ц1ад гьабула ва ц1унула лъим ва ракь. Гъут1бузул кьалбаз ц1ула ракьуда гъоркь рук1унел лъинал. Гъут1би гьеч1они ц1ик1к1уна ракьуда гъоркь ругел лъинал, гьел ц1ик1к1ани лъим к1анц1ула. 1988 соналъул риидала Бангладешалда ккараб балагьаб лъим к1анц1иялъе г1иллалъун ч1езабуна Индиялъул севералъул ва Непалалъул муг1руздаса рохьал къот1ун лъуг1и.\nГ1азу биун, ц1адал ран лъугьараб лъимги г1орал, лъарал т1аде рахине теч1ого ц1ула гъут1буз.\nГъут1буз рекъезабула гьаваялъул реччел-бакъвайги. Ч1езабун буго, гъвет1-хер бук1инч1ебани океаназул, ралъадазул раг1аллъабаздаса г1ебеде гурони, гьел гьеч1ел ракьазда ракъдаллъиялъ г1умру гьабизе зах1мат бук1инилан, х1атта г1емерисел бак1азда ракьал салул авлахъазде сверилаанилан.\nГьебгощинаб пайда гуребги, г1урччинлъиялъ къват1ибе кьолел фитонцидаз ч1валел руго микробал, заралиял бактериял. Нак1к1ил гъот1олъ рук1уна провитамин А, С, К, В1, В2, РР ва Р витаминал. Чанги дараби гьарулел руго ч1ах1-хералдаса рахъулел пайдаял жалазул. Масала, аспирин гьабулеб буго тропикаялда ругел риц1ц1ил гъут1бузул т1амхаздаса бахъараб жоги х1алт1изабун. Гьединго гъут1буз г1адамасе кьола кофе, какао, ц1алакьо, пихъал, специял.\nГъут1биги, ч1ах-херги къвариг1унеб бук1инч1ебани г1адамал х1ухьбахъи гьабизе т1абиг1аталде инароан. Гьанжесеб медицина мук1урлъана т1абиг1аталда рук1иналъ инсанасул сахлъи лъиклъизабиялъе. Гьуърузул унтаби ругезе х1ухьел ц1азе бигьа гьабула, чорхол х1ал лъик1лъизабула рохьор тира-свериялъ.\nБакъ бух1араб мехалъ кинавго чиясе бокьула гъот1ол раг1дукь ч1езе. Раг1ад гьабиги гуребги, гъут1буз бакъул хинлъи г1одобцинабулеб буго. Гьедин цого бак1алда асфальталда т1адалдаса гьогьоми ц1ик1к1араб бук1унеб буго ч1ах1-хералда т1ад бугеб гьаваялъул.\nГ1адамасул г1умру санаг1атаблъун лъугьинабизе чара гьеч1ого къвариг1уна гъвет1.\nБищун г1адатияб стол-бак1цин, хут1араб мебелалъул бицинч1ониги, гьабула ц1улал. Кагъат гьабизеги къвариг1уна гъут1би. Нужеца абила кагътил бак1алда гьанже компьютерал, пластик ва гь.ц. бугилан. Амма ц1и баккаралъул кидаго гуро пайда бук1унеб. Кагътил ва картоналъул т1абиг1аталъе зарал гьеч1ониги, пластик баккиялъ кьищни-къулги г1емерлъана, гьелъул заралги ц1ик1к1араб буго.\nК1очон тезе бегьуларо, нилъее минаг1адаб бак1 г1алхул х1айваназе рохь бук1инги.\nГъут1би ц1ик1к1анаг1ан, нилъеца гьезие хъулухъ гьабунаг1ан, гъут1буз нилъее кьолеб пайдаги ц1ик1к1уна. Гьедин, дунялалда лъуг1унеб буго г1адамасулги т1абиг1аталъулги цоцазе кумекалъулаб круговорот.\nПросмотров: 146 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 5.0/1


Сирия, яргъидгlуцlарал, 21 август 2014\nСириялдаса кьалбал ругев Австриял гIумру гьабулев имам Тарфа Багъжаятица кIвар кьун лъаазарула иммиграциялда, расизмалда ва инсанасул ихтиярал цIуниялда сверун суалал. Сириялде рагъизе унел рукIарал чачанал Австриялда ккунин лъазабиял раккаралдаса хадуб гьес жавабал кьолел руго Эркенлъи Радиоялъул ГIиракъалъул хъулухъалъул мухбир Самира ГIали Мандил суалазе. Гьел аслияб куцалда хурхарал рукIана жинда «Исламияб пачалихъин» абулеб къукъаялъ Европаялдаса бусурбаби жидерго кьеразелъе ахIиялда.\nRFE/RL: Жидеда «Исламияб пачалихъин» абулеб къукъаялде вагъизе ине ккани Европаялда гIурму гьабулев бусурманчиясе щиб камун букIине кколеб, кинал гIиллаби рукIине кколел гьев гьениве ине ккани?\nТарфа Багъжаяти: «Буго гьелъие чанго гIилла. ТIоцебесеб ва бищунго кIвар кIудияб буго гьенире рагъизе унел гIолилазул исламалъулгун ва бусурбабазулгун цебеккун лъикIаб бухьен букIинчIолъи. Гьезул цо-цоял киданиги рукIинчIо мажгитазда ва цо-цоязда как кин балебицин лъаларо. Гьеле гьелъ буго гьезул пикруялъе асар гьабизе бигьалъулеб ва гьел эмоцияз кверде росулел. Гьез динияб рахъ кколаро гьеб суалалъулъ. Гьезде абулеб буго «Нижеца бихьизабила нужеда хIикъикъат, нижеца бихьизабила нужеда ритIухълъи ва алжаналде нух,-ян.\nКIиабилеб гIилла буго гьел гIолилаз жалго гьаб Магърибалъул дунялалъул бутIалъун рикIкIунгутIи. ЛъикIаб рахъалдехун церетIеялъе тарбия щун гьечIо гьезие. Дискриминация ва Ислам бокьунгутIиялъул ва бусурбаби рокьунгутIиялъул гIаламаталги камулел гьечIо гьанир. Гьезги гьеб «исламофобиялъул» къабул гьабулеб буго».\nRFE/RL: Магърибалъул гIумру гьел гIолилаз къабул гьабунгутIиялдаса пайдайищха босулеб экстремистиял идарабаз?\nТарфа Багъжаяти: «Гьеб суалалъулъ Магърибалда гIайиб гьабизе нилъеца кинго бегьуларо. Нилъеца нилъедаго гьикъизе ккола гьединаб пикру нилъер жамгIияталде кин бачIарабин. Гьеб буго ахирисеб 20-гIан соналда жаниб нилъер ургьибе лъугьараб пикру. Гьеб пикруялъ асар гьабулеб буго нилъер гIолеб гIелалъе ва гьелъ рачана гьез жидерго жамгIиятал магърибалъул жамгIиятаздасаги рикIкIад гьариялде. Гьелъ гьел рикIкIад гьарулел руго ГIиракъалда ва Сириялда бугеб гIадатияб исламалдаса. Гьелъ гьел гъолел руго фанатизмалъул нухде. Къуръаналдаса гьез босулеб буго жидеего данде кколеб интерпретация ай таржама.\nКъуръан буго кверал яги бутIрул къотIизе яги зина гьабуралъухъ чи чIвазе гуреб- ракьалда ритIухълъи чIезабизе рещтIараб тIехь».\nRFE/RL: Магърибалда мажгитазда тIад лъолеб буго ГIиракъгун Сириялде гIолилал рагъизе ахIиялъул жавабчилъи.\nТарфа Багъжаяти: «Моралияб жавабчилъи гьезда тIад бугин рикIкIуна дицаги. Нилъеда киназдаго тIад буго гьеб жавабчилъи.\nГьеле гьелъин нижеца австриялъул исламияб комиссиялда ва улкаялъул гIемерал мажгитазда хIаракат абахъулеб гьеб суал цогиязде тIаде рехичIого тезе. Гьелъул бицине ккола рузман къояз вагIза гьабулаго. КIвар буго бакIалъул мацIалда нилъ кIалъаялъул. Проблема буго гьел гIолилазе информация кьолеб аслияб магIданлъун интернет букIин, диналъул суалазулъцин. ГIагалигун абизе ккола гьеб бугин You Tube цIун щибаб мацIалда Интернет цIезабун бугеб экстремистияб тенденцияйин.\nГьел гIунгутIаби нижеда рихьулел ва ричIчIулел руго».\nСириялде рагъизе дагъистаниялги унел ругин ва гьенив чанго чи чIванцин вукIанин лъазабиял рукIана. Гьединго Мавлет Батировасул цIар лъураб Хасавюрталъул спортивияб школалъул директор Абакаровас бицунеб букIана батIи-батIияб даражаялда чемпионаллъун рахъарал гIолохъабазул 14-явцин ун вугин Сириялдейин.\nСириялде рагъизе ун вукIаравин абун Дагъистаналда жакъаялде жанив тIамун вуго цо чи- НурмухIамадов Шамиль ва чанго чиясда сверун унеб буго диваналъул процесс. НурмухIамадовасул адвокат МухIамадова Сапиятица бицухъе, гьев вуго гIайибго гьечIого цоги жиндиргун цIаргIахьаласул бакIалда жанив тIамурав ва жидер гъалатI тIатаниги низам цIунулез эркен гьавичIев чи.\nСириялъул рагъулъ дагъистаниял


Гьанжезаманалъул адабияталда рух1ияб тема (къокъаб баян) » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nГьанжезаманалъул адабияталда рух1ияб тема\nКиг1ан х1укуматалъ к1варкьун т1аг1инабизе лъугьаниги, рух1ияб адабият лъуг1ич1о ва, Совет Союз (1991с.) биххаралдаса хадуб бечелъун, ц1илъун бач1ана. Изну щвана х1укуматалъул басмаялда, газет-журналазда рух1иял асарал рахъизе. Гьединго радио-телевидениялдасан рес кьуна г1алимзабазул х1акъалъулъ бицине, ваг1за-насих1ат гьабизе. Халкъалъе х1ажатаб, ц1ияб х1ухьел биччараб г1адаб асар бук1ана, гьеб кинабго г1адамаз къабул гьабулеб куц бихьидал.\nКъват1ире рач1ана цере рук1арал асарал, г1ажамалдаса кирилицаялдеги руссинарун. Гьедин, Инхоса Г1али-х1ажиясул «Макка бахъи» абураб турки 1990 абилеб соналъ бахъана «Сабаб» журналалда. Гьеб бук1анин абизе бегьила, рух1ияб темаялда ругел асарал гьанжесеб хат1алдаги хъван, къват1ибе бахъиялъул т1оцебесеб гали. Рух1ияб адабият машгьур гьабиялда т1ад к1вах1 тун х1алт1ана филологиял г1елмабазул доктор, профессор мунагьал чураяв Сиражудин Х1айбуллаев. Гьес жинцаго данде гьарун, бак1-бак1азда, росабалъа рак1арун, г1ажамалдаса руссинарун къват1ире риччана к1очене рес бук1арал чанги г1алимзабазул т1ахьал. Гьединго филологиял г1елмабазул доктор Ах1мад Муртазаг1алиевас г1емераб х1алт1и гьабулеб буго рух1ияб адабият рагьиялъеги мугьажирзабазул асарал миллияб адабияталда гъорлъе рачиналъеги. Рух1иял асаразда т1ад х1алт1улев вуго филологиял г1елмабазул кандидат, Дагъистаналъул халкъияв шаг1ир Х1амзаев Мух1амадги. Мух1амадица маг1арул адабияталда цебет1езабуна, биографияб жанр. Гьесул «Бакълъухъа Саг1адух1ажиясул Мух1амад-апанди» абураб т1ехь к1удияб тиражалъ лъабго нухалъ басмаялда бахъана. Гьелдаса хадуб къват1ибе бач1ана Мух1амадил «Бакълъухъа Г1абдулгъапурил Мух1амад», «Ч1ик1аса Саг1ид-апанди» абурал биографиялъулал т1ахьал. Гьезул бищун машгьураб асар ккола «Имам Шамил». Гьеб буго авар мац1алда бахъараб гъазаваталъул х1акъалъулъ хъвараб бищунго мух1канаб т1ехь.\nБасмаялда рахъизе байбихьана цересел г1алимзабаца г1араб мац1алда хъван рук1арал т1ахьалги. Гьел маг1арул мац1алде руссинариялъ к1удияб асар гьабуна Дагъистаналда ислам ц1илъиялъеги. Жалго г1алимзабазги хъвана ваг1забазул, исламалъул аслабазул баян кьурал т1ахьал. Гьелъие ц1акъ к1удияб жигарчилъи бихьизабуна Къурамух1амад-х1ажи Рамазановас (1956-2007). Гьев, къокъидго шагьидлъун, нилъедаса ват1алъарав г1алимас нахъе тараб ирс жеги чанги наслабазе ц1ализе г1ураб буго ва гьесул г1умруги х1аракатчилъиги лъазабиялда т1ад г1алимзабиги х1алт1изе руго.\nБищунго г1емер рух1ияб темаялда т1ад х1алт1арав, гьелъул халкъалъе бугеб х1ажалъи бич1ч1арав, к1вах1 гьеч1ев автор вуго устар Ч1ик1аса Саг1ид-апанди. Гьес нахъе тараб ирс анц1го жилдалде данде гьабун буго: «Назмаби» - к1иго жилд, «Аварагзабазул къисаби» – к1иго жилд, «Къуръаналъул ах1уде г1авамал кант1изари», - ункъо жилд, «Г1олилазе насих1ат», «Мажмуг1атул фаваид».\n1990 абилел соназдаса хадуб маг1арул цо-цо хъвадарухъабазги байбихьана рух1ияб темаялда хъвадаризе. Ккана т1уранго динияб темаялде руссарал шаг1ирзабиги Мах1муд-Апанди ва Машидат Гъайирбекова г1адал. Гьезда гьаб рахъалдаги раг1и абизе бажарана, ватана жидерго ц1алдолев. Мах1муд-Апандияс х1албихьана мавлид хъвазецин. Хасаб ц1аралъе мустах1икъав вуго Мух1амад Х1амзаев. Рух1ияб темаялда шиг1раби хъвана, хадуб гьебго темаялда прозаги хъвана. «Мух1амад Авараг», «Хириял халифаби» «Ункъабго мазгьабалъул имамзаби» берцинаб, мац1алда мух1канго хъварал к1уди-к1удиял асарал руго. Маг1арул рух1ияб ва дунявияб проза гьел т1ахьаз бечед гьабуна ва цебет1езабуна.\nЖидер асаразулъ к1вар бугеб бак1 рух1ияб темаялъ ккурал шаг1ирзаби ккола Ах1мадов Мух1амад, Х1асанов Жабраг1ил, Х1амзаев Мух1амад, Патах1ов Мух1амад ва цогидалги. Гьел шаг1ирзабазул цо-цо к1уч1дузулъа дагьалго мухъал рехсела, мисалалъе рук1ине:\n…. Дун Дуде вуссунев вуго Бет1ергьан,\nБет1ералда хъах1ал расал раккидал….\nТавбу Дуе Аллагь, дун пашманлъана\nЛъанаг1ан гьарурал мунагьаздаса.\nРак1бух1ана Аллагь, лах1зат г1адинаб\nГ1умру Дуе кьезе кват1иялдаса.\nЧ1умалги ч1ч1вабиги-дуг1аги кеч1ги\nЧ1умалги ч1ч1вабиги-какги бакъанги…\nДир нусабго лаго соролеб буго,\nСардалги къоялги щайзе Дуй кьеч1ел?-\nГьел Дуца дий кьуна, Дуца ц1унана,\nРах1муяв х1алимав, х1алк1олев Аллагь!\nДир беццал беразда канлъи бихьана,\nДир г1инкъал г1ундузда зоб гаргадана…\nК1ал к1алъалеб мехалъ махх гьелда бала,\nАллагьасул гуреб раг1и гьукъизе.\nМунагьал мугьаллъун рекьараб дир рак1\nРокьул ц1олеб буго Бет1ергьанасде…..\nГьаб буго Мух1амад Ах1мадовасул коч1олъа цо кесек. Гьединал г1езег1ан к1уч1дул руго Мух1амадил асаразулъ. Гьев вуго маг1арул поэзиялда патриотикиябги рух1иябги тема цоцада хурхараб, бухьараб бук1ин бихьизабурав шаг1ир. Цояб билани цогидалги чучлъулеблъи бихьизабулеб буго гьес жиндирго асаразулъ. Бищунго ц1акъ гьел дандч1вала Мух1амадил поэмабазулъ.\nГьебго темаялда хъварал руго Жабраг1ил Х1асановасул (1960-2013) асаралги. Гьесул «Т1аде рахъа умумул» абураб назмуялда буго:\nТ1аде рахъа, умумул, ах1и балел ругин ниж,\nЧ1агояз т1ураларел т1алабал г1емер ругин.\nИман гьеч1еб халкъ бугин, хабар гьеч1еб г1ел бугин,\nГ1абдалас хадуб бачун, халкъ кьурса унеб бугин….\n…Бах1арчилъи сун бугин, саяхълъи бергьун бугин,\nАллагьилан ах1улев ах1макъилан тун вугин.\nРехун тун улбул ругин, умумул к1очон ругин,\nМажгитазда багъулеб мегеж тараб халкъ бугин….\n(Т1аде рахъа умумул)\nЖабраг1илил ахирал соназда хъварал асарал руго адабалде, иманалде халкъ ах1улеб, дунялалъул пайда гьеч1олъиги дагьлъиги бихьизабулел, ц1аларав кант1изе т1амулел г1адал рух1ияб темабазда хъварал.\nГьел шаг1ирзабазул кьердаса Мух1амад Х1амзаев ват1а вахъула, сундул х1акъалъулъ хъвалеб бугониги т1олабго поэзия адабалъул темаялда хъвараб бук1иналъ. Жиндирго пикру загьир гьабулеб къаг1идаги гьесул буго сабураб, г1одовиччараб:\nАллагьас ц1унаги мац1 гьеч1есдаса,\nМац1алде бач1араб абулесдаса.\nИсламги х1алай ккун х1арам гьабизе\nХ1ажичийин абун хьвадулесдаса…..\n…Аллагьас ц1унаги ц1ияб г1елилан,\nЦ1у-ц1уял г1адатал ургъулездаса.\nИмамасул ц1арги ц1огьохъе бахъун,\nХъулухъ кьезе г1оло кьурдулездаса….\nГьединго Мах1муд-Апандияс хъвалеб буго:\nКвешал ишаздаса рорч1изе ккани,\nКидаго Аллагьгун хут1изе ккола.\nХъубал пишабазе ахир бокьани,\nАварагасул нух ц1унизе ккола.\nКепаб г1умруялда г1елинги абун,\nАхираталъе мун ургъизе ккола.\nАллагь г1емер рехсон, салават бит1ун,\nБит1араб нухда ч1а, Мах1муд-Апанди.\nМах1муд-Апандиясул гьаб къаг1ида (авторас жиндего хит1аб гьабулеб) жеги маг1арул адабияталда машгьурлъич1еб ц1алулезе ц1ияб жо буго. Дунялалъул поэзиялъени гьеб машгьураб ва къабул гьабураб буго. Хасго к1удияб бак1 ккола гьелъ бакъбаккул халкъазул нек1сиял ва гьоркьохъел г1асрабазул поэзиялда. Хосрови, Руми, Саг1ади ва цогидалги дунялалдаго машгьурал шаг1ирзабаз билълъанхъизабураб къаг1ида буго гьеб.\nНилъер заманалда руччаби-хъвадарухъабазги ккун буго цо жидеего хасиятаб бак1 рух1ияб адабияталда. Т1оцее гьеб темаялдехун юссун, гьеб жиндирго поэзиялъул аслияб нухлъун гьабуна Машидат Гъайирбековалъ. Г1езег1ан ч1ах1и-ч1ах1иял асарал – поэмаби хъвана гьелъ: «Имам Шамил», «Ч1ик1аса Саг1ид-апанди», «Гьонодаса Мух1амад-Амин» ва цогидалги. Лъик1аб рух1ияб бечелъигун, лъайгун ва гьунаргун ц1алдолезда цее яхъун яч1ана Шагьри Х1ажиловаги. Гьелъул «Как ах1улеб буго», «Нилъ киналго нухлулал» абурал т1ахьал, г1адан диналде ва дунял теялде, лъик1лъи гьабиялде кант1изавулел, ч1ужуг1аданалъе хасиятаб х1еренлъиялда, насих1аталъул къаг1идаялда хъварал руго.\nXXl г1асруялъул авалиял соназде маг1арул шаг1ирзаби лъугьана г1адамасул г1амалал (ахлакъал) берцин гьариялъул темаялда хъвадаризе. Гьеб тема буго маг1арулазе кидаго диналда бухьарабги. Г1адлу, ях1, намус, иман, нич – буго исламалъул мурад. Гьелде халкъ ах1улел асаралги нилъер миллаталда къо банаг1ан ц1ик1к1унел руго.\nАвтор: Мух1амадрасул Г1умаров\n» Маг1арул рух1ияб адабият бакки ва гьелъул цебет1ей\n» «КочIохъаби чIвала, кучIдул бергьуна»\nгелевые шарики ---- Непросто все это, вот почитай ---- Вывод денег с Slots City ---- Для всех доступно ---- займ на карту без отказа мгновенно круглосуточно


Большой салам цорским аварцам!\n(О выходе и презентации книги "Аварский Цор". Авторы: историк Шахбан Хапизов и политолог Сурхай Галбацев). Баху Мухидинова\n21 декабралъ Расул Х1амазатовасул ц1аралда бугеб миллияб библиотекаялда т1обит1ана Шаг1бан Х1апизовас ва Сурхай Гъалбац1евас хъвараб «Маг1арул Ц1ор» («Аварский Цор (Закатальский округ) в XVIII – первой половине XX в.») абураб т1ехьалъул цебелъей. Гьеб буго, XVIII г1асруялдаса бахъараб XX г1асруялъул бащалъиялде щвезег1ан, Алазаналъул г1одоблъиялда г1умру гьабун ругел Ц1оралъул маг1арулазул тарихалда хут1арал хъах1ал т1анк1ал лъуг1изариялъе г1оло гьабураб к1вар бугеб к1удияб х1алт1и. XVIII г1асруялдаса 1830 соналде щвезег1ан Ц1оралъул маг1арулазул бук1ана к1иго х1укумат: Ч1арихъ бо (Джар «республика») ва Илису султ1анлъи (Елисуй султанат). 1830 соналъ Россиялъул империялъ сверунги ккун, гьениб гьабуна, жибго жиндаго ч1араб, цониги Россиялъул губерниялде гъорлъеги унареб, Закатала округ. 1917-1921 соназ чанго х1укуматазе ва республикабазе (Дагъистан, Гуржи ва Азербайджан) къвариг1ана гьеб округ жидерго кверщаликье бачине. 1920 соналъ Совет х1укуматалъул аскаразул кумекалдалъун, гьеб бачана Азербайджаналъул Советияб Социалистияб Республикаялде гъорлъе. Гьаб т1ехьалда 1950 соналде щвезег1ан ккараб таралъул гурони хъван гьеч1о.\nАвтораз жидеца т1ехьалда кьолеб цониги баян гьеч1о далил бачинч1еб, киса-кирего рихьизарун руго щив автор, кинаб т1ехь, макъала, документ нуг1лъиялъе бачарабали ва киб гьеб батарабали. Ц1алулезда х1акъикъат лъаялъул мурадалда гьев к1иявго г1алимчияс ц1алун ва гьаб т1ехь бахъулаго х1алт1изабун буго 385 т1ехь.\n«Дунялалда сверулев гьури г1адинав дуда…» - йила… щибалигойила… киналигойила… цо кеч1 раг1ун бук1ана цебего. Гьеб бач1ана рак1алде щаялиго. Гьури г1адин вач1анин Ч1арада районалъул Г1ириб росулъа Шаг1бан Х1апизов (эвго Маркъо Шаг1банов) тарихияб г1елмуялде жанивейилан абуни, дун мекъи ккезеги бегьула. Амма гьениб жаниб, цо циндаго реч1ч1ун бач1араб гьороца г1адин, багъа-бачари гьес гьабураблъи х1акъаб жо буго. Хасго икъбал кканин ккола ц1оралъул маг1арулазе. Щайин абуни… Аслияб х1алт1и ва г1елмияб рак1бай Шаг1банил буго гьеб ракьалдаги, гьениб г1умру гьабулел г1адамаздаги хурхун. Г1емер заман инч1о Шаг1баница Москваялда гьебго Ц1оралъул тарихалда т1асан «XVIII-XXI гlасрабазда Цlоралъул магlарулазул росабазул маданият» («Поселенческая культура дагестанцев Цора в контексте этнокультурной истории (XVIII –XXI вв.)») диссертация ц1унаралдаса ва гьесие этнографиял г1елмабазул кандидатин абураб ц1ар щваралдаса. Гьеб раг1араб мехалъги г1емерав чияс г1ажаиблъи гьабуна, жеги щвеч1огойищин эсие эб бук1арабин. Г1адада гуро г1адамазул эдинаб пикру бижарабги. Абизе бегьула Шаг1бан Х1апизов вугин бищунго ц1акъ тарихияб г1елму г1адамазда гьоркьоб т1ибит1изабулевги, т1ахьал къват1ире рач1уневги г1алимчиян. Гьебги буго к1вах1 гьеч1ого, дунялалда сверун, Кавказазалъулго тарих лъазе бегьулеб щинаб бак1алде ц1ех-рех гьабун, цебе заманалъул басриял документал ва хъварал жал ц1унулел бак1азде, архивазде щун, хабалазда заназул г1елму ц1алун, данде гьабураб х1алт1ул х1асил. Лъица щиб бицаниги, жиндирго рек1ел ц1ай бугеб, бокьун гьабулеб х1алт1и гурони чиясухъа лъик1 лъугьунаро. Росдал маг1ишаталъул институталъул экономикияб факультетги лъуг1ун, халатал гъурщал щолеб х1алт1уда рах1аталда вук1ине рес бук1арав чи, тарихалде бугеб рокьиялъ х1алхьи теч1ого, тирун-сверун, ц1идасан вач1ана жиндиего рек1ее хирияб г1елмуялда т1ад х1алт1изе. Гьелъ х1асилги кьуна. Сурхай\nСурхай Гъалбац1евги вуго Гумбет районалъул Килалъ росулъа, гьебго рек1ел ах1иялъ г1елмуялде вачарав чи. Х1алхьиялда жиндирго рукъзал ралеб министерствоялда х1алт1илев вук1арав Сурхай, сиясаталде ва тарихалде бугеб рокьиялъ вачун вуго политикияб ва этнополитикияб г1елму цебет1езабизе. Гьесул диссертациялда ц1арги буго «Дагъистан цебет1еялъе халкъазул гьоркьоблъиялъул бугеб к1вар» («Этническая конкуренция в системе устойчивого развития Республики Дагестан». Гьеб т1ехьалъул цебелъеялде рач1ун рук1ана нилъерго тарих бокьулел ва гьеб лъазе бокьарал маг1арулал. Рук1ана гьенир г1езег1ан Ц1оралъул вакилзабиги. К1алъазе рахъанщиназ к1удияб къимат кьуна гьеб г1елмияб х1алт1уе, бицана гьабсаг1ат Ц1оралда бугеб ах1вал-х1алалъул, гьеб тарих хисизабизе ва жидеего данде кколедухъ хъвазе бокьарал «г1алимзабазул», гьез нилъер г1алимзабазе гьабулеб квал-квалалъул ва цойгидалъулги х1акъалъулъ. Хьул буго гьеб т1ехьалда ругел х1ужжабазда мугъги ч1ван, нилъер х1укуматазул бут1руз Ц1оралъул маг1арулазул ихтиярал ц1униялъе ва гьезул г1умру лъик1лъиялъе квербакъи гьабилин.\nБаху Мух1идинова ← Назад к списку новостей


Нужер ракIазулъа бакъ лъугIугеги\nХъистаман Султанбегова. МагIарул шагIир ва хъвадарухъан. ЖамгIияй хIаракатчIужу. Лъималазул рокьуца сверун ккурай талихIай эбел. Жиндир гъасда гIемерал руччабазда хинлъи батарай Хъистаман-ада. Диеги гьединайлъун хутIизе йиго гьей хIикматай магIарулай. ГIемер щола дун гьелъухъе ясал-шагIирзабигун цадахъ. Гьелъ ургъун ратулелщинал проекталги, ниж тIаде щвелалде. Гара-чIварула, къватIире рачIарал цIиял тIахьазул бицун. ТIоритIула адабияталъул сагIтал, кучIдул пасихIго рикIкIиналъул ва ахIиялъул къецал, хIатта, магIарул хъвадарухъабазул асараздаса гIуцIула ва рихьизарула спектаклял. Хъистаман-адаца ракIалдещвезарула магIарулазул гIадатал, гIамалал. Хъистаманил гъасда бакун букIуна кидаго сунареб цIаги. Гьеб цIадухъ цогIаги нухалда хинлъи щваразе кIиабизеги бокьула гьенире рачIине. Абула, алжан эбелалъул хIатIикь букIунила. Гьебин абуни, батана Хъистаманил ясал Ханикада, ХIабизат, Аниятида. Кинха гьезда рухIдаллъиларей - эбелалъеги гьелъул гьалбадериеги хъулухъалъе эхетарал хIурулгIинзабаз гьеб гъасда цIунун бугебщинаб рокьиги цIаги! Эбелалъухъе рачIаразул гьез гьабун толеб хIурмат!\nБаркула Хъистаман-ададаги гьелъул ясаздаги Микьабилеб марталъул байрам. Гьебгун цадахъ гьезул щиялъухъе рещтIаги талихIалъул бакъ. Гьелъул чIораз гвангъизабураб къисматги кенчIаги магIарулалъул тIадегIанаб намусалъул борхалъиялда даимаб цIвалъун.\nСавдатил цIар бахъидал, дида чIвала магIаруллъиялъулго махI. Цее ячIуна, рарал соназухъ халгьабичIого, жегиги жан-жигаралда йигей, азбаралда цебе бугеб пастIаний хIалтIулей лебалай магIарулай. Савдат-эбел. Гьедин хIеренго, недегьго абула гьелда гьей лъалез. ГIабасилав лъалезда лъалаан гьейги. ШагIирасухъе рачIанщиназ цин гьей цIехолаан. ШагIирасул гIумруялъул канлъун даим гьесул хьолбохъа камуларей йикIарай Савдат гьанже дагьа-макъабго чиякълъиялъ къакъалей йиго. Гьеб бахчизеги хIаракат бахъула гьелъ. Амма телефоналдасан кIалъалелъул, жиндиего хириял ясазул гьаракь рагIидал, магIу кквезе кIоларо гьелда. Вай, бабал тIанчIи, нужехъ урхъун йигеб куцха дунинги абун, гIодун йиччан тола. Дунгиха, Савдат-эбел, духъ урхъун йигей. Дур тепсиялъухъгиха. Дуца бицунеб гьуинаб харбихъгиха.\nБаркула дуда, нижер Савдат-эбел, тIаде щвараб ихдалил махIазул цIураб хIайранаб байрам. Сахаватлъиялъул цIураб дур минаялъуса талихIалъул махI тIагIунгеги!\nГазеталда хIалтIулаго, гIемерал гIадамазулгун лъай-хъвай ккола. Гьезул щивас рекIее кинаб букIаниги асарги гьабула. Лъана дида Шамил районалъул Гьолокьа Хизроева ПатIиматги. Гьей йиго кидаго гIадамазухъ урхъун йикIуней гIадан. Гьелъулъ буго лъималазеги гьезул лъималазеги бикьизе букIараб, амма кьезе шартIал щвечIеб кутакалда гьелегьараб рокьул цIа. Гьеб цIадул хинлъиялъухъе жакъаги ракIарула ПатIиматил гIагарлъиги гьудул-гьалмагълъиги. Лъималлъун гьелъие хутIана яцалъул лъималги гьезул лъималги.\nМахIачхъалаялда медучилище лъугIарай гIолилай районалде тIадюссана. ГIемерал соназ хIалтIана районалъул батIи-батIиял росабалъ. ХIалтIана районцоязул баркалаялъе мустахIикъаб хIалалда.\nАнцIгогIан соналъ Гьолокь росдал советалъул председательлъунги хIалтIана ПатIимат. Ригьналъ батичIеб талихI хIалтIулъ батана ПатIиматида.\nПатIа-ада. Гьедин хIеренго абула гьелда гIагарлъиялъ. Диегиха гьей кколей ПатIа-адалъун. Къисматалъул релълъарал тIанчал гIемерал рукIиндалищали, дир ракIги цIала гьелъухъе. Гьелъ дида ракIалдещвезабула магIаруллъи: белъунеб-бежулеб бакъвараб бакьалъул махIги, аскIобго гьалдолеб хьагиниб мугьги, дун ячIиналъухъ гIашикъго ялагьун чIун йикIуней ПатIа-адаги…\nБаркула, ПатIимат, Микьабилеб март. Дир гIумруялъул тIохьода гIажаибго берцинаб къиса хъварай сахаватай ПатIимат, жегиги гIемерал соназ рагIаги дуда март моцIалъ рачунел хIайранал бакънал.\nДур кечIги кIалъана\nЖакъа халкъияй шагIиралда баркизе рагIаби гIолел гьечIо. ХIурматияй Залму. Лъала гьаб байрамалъ дуе абизегIанасеб асар гьабулареблъиги, бугониги, баркизе бокьун буго машгьурай шагIиралда тIабигIат цIилъулеб ихдалил байрам. Дур пикрабазул цIурмил гьаркьица цIидасанги тIуркIизаюлей йиго:\n- Пикрабаца цIумур бухулеб буго,\nЧIаголъи лъугIараб лъикIлъи борчIизе,\nУргъел гьечIелщинал ригьинаризе…\nКинаб заман босаниги, шагIирасул ахIухъ гIинтIамулареб заман букIун батиларо. Жакъа, къоло цоабилеб гIасруялда, дур гьаракьалъ, дур шигIрабаз ккола хасаб бакI. Дир къисматалдаги кIалъана мун. Гьай дица дунгойилан толаха:\n- Гьаб рагIал батулареб рокьуе къулулаго,\nКъокъана гьалъул гIумру, гIазу бана ботIроде.\nАмма херлъичIо рокьи, хисичIо гьеб каранда.\nХутIана гьеб лъукъараб хъахIаб хIанчIил бакъанлъун.\nБиччанте, хIурматияй Залму, гьаб гьайбатаб байрамгун духъе рещтIине дур гIумруялъе дагьалги берцинал кьерал кьолеб талихI.\nХирияй ПатIимат. Дир ракIцояй, ракьцояй. КIикъогогIан соналъ жаний хIалтIараб «ХIакъикъат» газеталъулгун дуца къо-мехлъикI гьабулеб лахIзат цебеса унеб гьечIо. Мунгун цадахъ хIалтIарал сонал дие рукIана аваданаллъун, рохел-талихI гьарзаяллъун. Бокьулаан гIенеккизе пашманаб, къварилъиялъул цIураб гьаракьалъ дуца эбелалде гьабураб кочIохъ. Гьеб пашманлъи диеги гIахьалаб букIиндалха. Цинги цолъулаан нилъер магIил гарал, ва гьез цадахъ рачунаан урхъукье гурони жиндихъе нилъ щолареб хунздерил тIалъуде. Лъала гьаниб дур бакI дие чIобоголъараблъиги. Амма гьеб чIаголъизе буго, мунгун цадахъ хIалтIарал соназул талихIал лахIзатал ракIалдещведал.\nБаркула, гIагарай, нилъерго байрам. ЛъугIугеги дур берцинаб гьурмадаса гьайбатаб гьими. Лъималазул бадисан гьимаги дуе талихIалъул бакъ. Урхъун йигеб куцха дур шигIрабазухъ…\nПрочитано 1088 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 12 марта 2018 14:17\nДругие материалы в этой категории: « ЦIадирабазда лъуни, творчество бергьуна\tБаху-Меседу Расуловалъул шигIрияб нухлул 50 сон тIубаялде »


75 соналъ цебе Иосиф Сталиница гъулбасана Польшаялъул 20 азарго офицер чIваялъул хIукму\n75 соналъ цебе Иосиф Сталиница ВКП(б)ялъул Политбюроялъул цогидал гIахьалчагIазда цадахъ гъулбасана асир гьавурав Польшаялъул 20 азарго офицер чIваялъул хIукму. Гьеб хIужжаялъе хадуб кьуна Катыналъул трагедия абун цIар.\nПольшаялъул 22 азаргогIанав гражданав чIвана Смоленскалда аскIоб бугеб Катыналда, Харьковалда, Медноялда, гьел гьединго чIван ратизе бегьула Минскалда аскIобехун бугеб Куропатаздаги. ЧIваразда хурхун гьабичIо я цIех-рех, я диваналъул хIукму. Гьел лъазаруна жал хисуларел Советияб тIалъиялъул тушбабилъун.\nПольшаялъ тIалаб гьабулеб букIана чекистаз гьелгущинал гIадамал чIвай геноцидлъун рикIкIин. Амма Россиялъул рагъулаб прокуратураялъ 2004 соналда инкар гьабуна гьелдаса ва жавабчилъи бугел гIадамал тамихIалде гъоркье рачине.