Бищун захIматаб балагь\nГъира букIун гIолеб гьечIо, сурсатги къваригIунеб буго\n«Наркотикал гьечIеб Россия» проекталъул автораз гьабураб цIех-рехалда рекъон, Hydra абураб даркнеталда щибаб къойил наркотикал ричула 13 600 чиясе. Даркнетин абула, хъвай-хъвагIай гьабулаго, хIакъикъияб цIарги цогидал баяналги цIехечIого, балъгояб дарам гьабизе кумек гьабулеб сайталда. Наркотикал ричулезул даркнеталда жанире раккулезул къадар бахуна 800 азарго чиясде. Гьеб ахIвал-хIалалъ рахIатхвезабураб РФялъул Пачалихъияб Думаялъул лъайкьеялъул ва гIелмуялъул комитеталъ 15 октябралда тIобитIана хасаб данделъи. Рехсараб комитеталъул председателасул заместитель Борис Чернышевасул пикруялда рекъон, наркотикал хIалтIизари ккола «жакъасеб Россия-лъул бищунго кIудияб балагь».\nЩиб хIал бугеб Дагъистаналда?\nРеспубликаялъул наркотиказде данде къеркьолеб комиссиялъги тIоритIула данделъаби. Гьениб бицуна чан чиясул хъвай-хъвагIай гьабун бугебали, кинал тадбирал къуваталъул идарабаз гIуцIулелали. Гъоркьиса риидал Сепараторазул поселокалда бахъун букIана ахIи-хIур. Полициялъул хIалтIухъабаз гьенир ккуна, гIемераб заманалъ хадуб халги ккун, гIолилайгун гIолилав. Гьел рачIун рукIана пуланав чияс интернеталдасан бичун босараб наркотик гьесда батулеб бакIалда бахчизе. ТIадго ккурал гьел хIалица нахъе рачана полициялъул хIалтIухъабаз – гьенир гIумру гьабун ругез чIвазехъин рукIана гьел, жидер лъималазе наркотиказдаса букIине бугеб хIинкъиги хIисабалде босун.\nРеспубликаялда гьеб хIал лъикIаб рахъалдехун хисулеб гьечIеблъи загьир гьабуна Дербент шагьаралъул бетIерай нарколог ПасихIат ГIабдусаламовалъ. Дагьалъ цебе гьелъ гьениб рагьана наркотикал ва инсанасул гIакълу биххизабулел цогидал жал хIалтIизарулел рукIарал гIадамал сахлъизарулеб отделение. «Нижер гьаниб буго анкьго чиясе бакI. Гьел рачIуна радал, гьезие гьарула дараби ва къаденахъе гьел рокъоре тIадруссуна. Жиндир цIар загьир гьабизе бокьуларелги рачIуна нижехъе, кумек гьарун. Гьединал хIисабалде росуларо. Наркотикал хIалтIизарулел гIадамазул къадар цIикIкIунеб буго. 2018 соналда наркотикал хIалтIизарулел рукIана 3688 чияс, вукIана 7340 гьекъолду-хъан ва 420 токсикоман. Дербенталда вуго хIисабалде восарав 885 чи (2018 соналда вукIана 875 чи). Гьезда гьоркьоса 276 ккола наркоман, 191 – гьекъолдухъан ва хутIарал – токсикоманал (клей, лажбар ва цогидал жалазул махI сунтIулел ва гьелдаса кеп щолел гIадамал – ред.)», - ан бицана гьелъ.\nГьеб буго гIицIго официалияб статистика, ай наркодиспансеразда сияхIалде росарал унтаразул къадар. Официалияб гуреб статистика, лъалеб букIахъе, кидаго букIуна батIияб. Гьелде тIадеги, руго жиндир цIар рехсечIого сахгьаризе хьвадулел гIадамалги. Гьелги унаро официалияб статистикаялде гьоркьоре.\nПасихIатица рагьараб отделениялда гьабсагIаталда гьечIо киналгIаги шартIал. Буго гьениб цо палатаги, чвердолеб рукъги. Жеги хIажат буго богорукъ гIадинаб бакI: унтарал тIубараб къоялъ рукIунелъул гьенир, дагьа-макъабниги жо кваназе ккеларищха гьез. «Дербент шагьаралъул районазда гьоркьосеб больницая-лъул нухмалъулес нижее ихтияр кьуна цебеккун лъимал гьарулеб отделение букIараб бакIалда наркоманал сахгьарулеб отделение рагьизе. Амма больницаялъул рес гьечIо отделение хIажатаб къайиялдалъун хьезабиялъе. Нижехъа бажарараб куцалда къачIана гьеб. Жеги хисизе ккола чIабар, росизе ккола шкафал, кроватал ва цогидаб къайи. Унтарал радал рачIуна нижехъе, дару-сабаб гьабун хадуб хIухьбахъула ва рокъо-ре уна. Официалияб къагIидаялда цIарги хъван гьабулеб бугони, гьезие дару гьабула чIобого, ай дараби кьола больницаялъ. ЦIар рехсечIого дару гьабизе бокьаразухъа босула 2500 гъурущ – сахгьавиялъул цо курсалъухъ цадахъго», - ян бицана ПасихIатица.\nДербент буго пачалихъияб гIорхъоде гIагарлъухъ бугеб шагьар. Гьединлъидал наркоманалги гьенир гIезегIан руго. МахIачхъалаялъул наркодиспансералда ругел унтаразда гьоркьорги бищун гIемер руго дербенталъулал.\nХIажат руго пачалихъиял централ\nДагьалъ цебе ДРялъул хIукуматалъ тIобитIараб данделъиялда бицунеб букIана республикаялда рагьун ругин наркоманиялдасаги, токсикоманиялдасаги, гьекъолдиялдасаги сахгьарулел централин абун. Амма гьел руго жалго бетIергьанаб предприятие хIисабалда рагьарал. Гьединал центразде унтарал ритIеян ва гьединал централ рагьиялъул хIакъалъулъ гIадамазда лъазабизе хIажат бугинги бицана данделъиялда. Амма бугищ гьелъие рес наркоманал хьихьулел хъизамазул? Гьеб буго захIматаб масъала. Гьединаб централда сахгьариялъул цо курсалъухъ кьезе ккола 15000-17000 гъурущ. Нагагь цIар рехсечIого сахлъизаризе бокьани, тIадеги кьезе ккола жеги 5000-6000 гъурущ. Экспертазул баяназда рекъон, наркоманиялдаса сахлъизе ккани, унтарасе щвезе ккола бищунго дагьаб лъабго курс. Гьединлъидал унтарасе хIажалъула 40 азаргоялдаса цIикIкIун гъурущ.\nРоссиялъул аслиял шагьаразда рагьарал наркоманиялдаса сахлъизарулел центразда хIалтIизабула динги. Руго килисабазда рагьарал хасал централги. Гьенир ругел унтаразе бицуна диналъул бербалагьиялъул хIакъалъулъ, унтарасулгун накъитал гьариялдалъун гьев куцала наркотиказдаса эркенаб гIумру гьабизе. Гьединаб центр рагьизе ракIалде ккун буго Дагъистаналъул Динияб идараялдаги. Гьелъул хIакъалъулъ гьадин бицана П. ГIабдусаламовалъ: «Динияб идараялъул гьеб лъикIаб пикру буго, амма гьеб буго гIицIго анищлъун хутIизесеб мурад. РачIун рукIана гьел дихъе. Гьезда цадахъ дун ана Гъазданущиеги – гьениб пуланаб мина балагьун буго центр рагьизе. Лъица хьихьизе бугеб центрилан гьикъана дица ДУМДалъул\nвакилзабазда. Гьез жаваб кьуна бусурбабазин абун. Амма гьелъул\nжо кколаро. Наркоманиялдаса сахгьариялъе къваригIуна гIемераб гIарац. Сурсат гьечIони, иш байбихьудасаго лъикI ине гьечIо: жакъа букIина гIарац, метер букIин щакаб буго. Даруйин абуни, щибаб къоялъ гьабизе ккола ва гьелги учузал гьечIо. Дица гьезда абуна, сахлъизе рачIарал хIалтIулеб производство рагьани, мурад тIубазе бегьулин абун. Амма гье-лъиеги квекIенал гIемер рукIунеблъи бичIчIизабуна гьез дида», - ян.\nПрочитано 269 раз\tПоследнее изменение Вторник, 29 октября 2019 10:11\nДругие материалы в этой категории: « Макьу гIечIони, гIузраби камуларо\tУчеталда вуго 12 азарго чи »


Дагъистаналда бищун гIемер лъималги гьарулел, бищун гIемер халичабиги рессулеб, бищун гIемер экстремисталги гIемерлъулел ругеб мухълъун рикIкIуна Табасаран. 11 лъимер бугеб гьениса хъизаналъул хIакъалъулъ бицана гьал къоязда «Голос Америки» радиоялдасан журналист Фатима Тлисовалъ. Советияб заманалда мукъсанабго харжихъ пачалихъалъе халичаби рессулел рукIарал табасараназул руччаби гьанже гьел фабрикабиги къан рес къотIун руго.\nГьедин цоял Россиялде унел руго заманаялъ хIалтIизе, цогидалин абуни кколел руго изну гьечIого яргъид гIуцIаразул кIичIикье. Интернеталдасанги дора-гьанисанги гьарулел хитIабазда гьединал гIолохъабаз жалго ритIухъ гьарун бицана хIакимзабазул ришватчилъиялдаги тIекълъиялдаги ццим бахъун анин жал ярагъ кодоб кколезда гъорлъе.\nГьанжелъагIан гьединал гIолилал рохьаздеги ун рагъулел рукIун ратани, гьанже гьез тIаса бищулеб буго Сириялда рагъи. Россиялъул хIинкъи гьечIолъи чIезабиялъул федералияб хъулухъалъул нухмалъулев Александр Бортниковасул баяназда рекъон, ИГалда гъорлъе арал дагъистаниязул къадар кIиазарго чиясде бахуна.\nГьанжегIагар Дагъистаналъул телевидениялдасан кIалъалаго республикаялъул бетIерасул гIакълучи Денга Халидовас абуна ИГалъул чагIаз гIадамал божизарулел ругила гьеб гIуцIиялъул нухмалъулев МухIамад аварагасул наслуялъул чи вугин, гьединго гьев вугин дунял хвасар гьабизе Аллагьас витIун вачIарав Магьди. Диналъул рахъалъ загIиплъи бугел чагIиги бигьаго гьелда божулел ругила.\nЭкстремистаздехун гьетIи бугел чагIи бокьараб диналъул, бокьараб миллаталъул жамгIияталда рукIине бегьулин, амма цIадабе нарт тIолеб кинигин, гьел рагъаризарулила, гIорхъи тарал ишал гьез гьариялъе квербакъулила хIукуматалъул мекъаб политикаялъин бицана ЭР-ялъе Дагъистаналдаса жамгIияв хIаракатчи Мурад ГIисалгIабдулаевас.\nМурад ГIисалгIабдулаев: «Школазда кIаз чIвазеги гьукъани, мажгитаздаса гIадамалги рехъерхъизе лъугьани, мажгитал разеги гьукъани – хIукуматалъул ритIухълъи гьечIолъи бихьани – чи бигьаго уна зани бегизабурал жал гьаризе. Экстремистилан (гIемерисеб мехалда) абулаха хIукуматалда данде вагъулев чиясда. Гьелде жибго хIукуматалъ тIамула гьев.\nГьелъие гьадинаб далилги буго. Масала, хIисаб гьабе, Ельциница Чачаналде аскар рехизегIан Дагъистаналда, Кавказалда рукIанищ экстремисталги террористалги? Цониги рукIинчIо. Рачун тIаде танкалгун гъурана 200 азарго чи.\nГьеб мехалда ракIарана гьенире дунялалда ругелщинал хасал хъулухъазул чагIиги террористалги – щибго букIинчIеб бакIалда бижун бачIана террор. Жидеда тIад гьабураб зулмуялъ ракIхварал чачаназин абуни байбихьана гIурусазда данде рагъизе гъове бокьарав чи ахIизе. Гьанжеги лъугIулеб гьечIо гьеб. ЛъугIизе ккани, киназего тамихI гьабизе кколелъулха – Ельциница шапакъатал кьурал генералзабиги цогидалги.\nДанде вагъарав Къадировасеги щвана меседил медаль… Гъолъул хIасил ккечIелъулха. Гьебго жо ккана ГIиракъалдаги. Америкаялъ бомбаби рехана - щущазабуна халкъ. Бижун бачIана терроризм. Жакъа Дагъистаналдаги – бусурбабазда аскIоб - Москваялъ рацIцIалъи цIунани, экстремизмалъе кинабгIаги нух къала. Ресалги къотIула.\nГьединлъидал бусурбабазда хурхун цо чIванкъотIараб политика гьечIо Россиялъул – щив экстремист, щив вацIцIадав бусурманчияли. Метерисеб къоялъ бокьарав чи ккезехъин вуго экстремистлъун. ЧIванкъотIараб жо гьечIо – щив чи кколев гьав, щив дов цояв?»\nДой «Голос Америки» радиоялъул журналист Фатима Тлисовалъ бицен гьабулел табасараназул вас Рамис Мирзахановасда хурхунги руго батIи-батIиял пикраби. Табасаран мухъалъул депутатлъун вукIарав гьев низам цIунулез экстремистазул кумекчилъун рикIкIунев вуго гьанже. ГIагараз абулеб буго экстремистал жалго рукIанин гьев чIвазе къваригIун.\nЦо заманалда терактазул рахъалъ ГIиракъалда бащалъизабулеб букIараб Дагъистаналда гьел терактал гIицIго экстремистазищ гьарулел рукIарал, ялъуни бизнесалъулъгун политикаялъулъ ругел конкурентал цIикIкIиналъищ кколел рукIаралали бичIчIулеб гьечIо дагъистаниязда. Кин батаниги, ахираб кIиго соналда жанир гьел гIемерго дагьлъанин рикIкIуна бакIалъул гIадамаз.\n2004 соналда Бесланалъул школа гъоркьлъалие босун нахъисеб соналъ Россиялда 3 сентябрь лъазабуна терроралда дандечIей гьабулеб къолъун.\nГьеб къоялъ Дагъистаналда тIоритIана терроралъул балагьалъул бицун данделъаби, гIолилаз рахъана гьеб темаялда тIасан суратал, ана тIугьдул лъезе гIумруялдаса ратIалъарал полициялъулазул монументалда цере. РукIана концерталги, хIатта фейерверкалгицин. Масала, МахIачхъалаялъул Редукторный мухъалда.\nАмма гьединан тIасахун тIадкъайги кьун лъагIалида жаниб тIобитIулеб чанго тадбиралъ терроралда дандечIеялъе гьабизе жо букIунарин абураб пикру загьир гьабула республикаялда гIемерисез: яги гIолилазе асар гьабулеб куцалда гьезулгун хабар бицине кколила, ялъуни профилактикаялъулгун агентураялъул рахъ лъикIлъизабизе кколила. Гьединго лъицаниги щалниги доре-анире цIаларедухъ гьезда сверухъ шартIал гIуцIизе кколила.\nМасала, гьабсагIаталда гIадамал терроралда гъорлъе цIаялъул хIинкъи мажгитаздаялдасаги интернеталдасан бугин рикIкIуна низам цIунулез. Исана май моцIалда Дагъистаналъул прокуратураялъ лъазабун букIана жидеца экстремистазул нусгогIан сайт тIатинабунилан.\nДагъистаналда терроралъул хIужаби раккана цебесеб гIасруялъул 90 абилел соназда. Бищун вахIшияллъун рикIкIуна Каспийскалдагун, Гъизляралда ва Буйнакскиялда гьарурал терактал.


ХъулухъчагIазул мал-мулкалда сверун суалал руго\nРоссия тун къватIиб бугеб мал-мулкалъул хIисаб кьезе тIадаблъун гьабулеб буго чиновниказда Дагъистаналъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповас. Гьел баянал гьез исана 1 июлалде щвелалде хIадур гьаризе ккола.\nПачалихъияб хъулухъалда ругел гIадамаз жидер хъулухъалдаса пайдаги босун гIорхъи бахун къватIиб гьабулеб магIишаталъе нух къайги, ришватчилъи лъугIизабиги рагIула ГIабдулатIиповасда ракIалде ккараб пикруялъул мурад. Гьедин бичIчIизабулеб буго хIукуматалъул пресс-хъулухъалъул вакилзабаз гьеб.\nРеспубликаялъул нухмалъулесул гьеб хIукмуялъ батIи-батIиял пикраби рижизарулел руго гIадатиял гIадамазда гьоркьор. Гьадинги пачалихъалъул гIарац бикъа-хъамулел рукIунин хъулухъчагIиян рикIкIуна гьез. Гьанже ГIабдулатIиповас гьединаб хIукму гьабиги гIемерисезул рекIел рекъон бугоан. Масала, гIадатиял дагъистанияз интернеталдасан гьарурал хъвай-хъвагIаял гьадинал руго.\n«Гьелеха, дагь-дагьккун ришватчилъиялъе ахир лъезехъин бугин ккола. Цинги ахиралда киназдаго хадуб вертолетги бачIина, Амиров гIадин туснахъалде рачине».\n«Пуланав чиясдехун суалал рижула гьев чи гIадатияв хъулухъчилъунилан хIалтIулевги вукIун, ахиралда долларазул миллионерлъун вахъун вукIин лъайдал».\n«Щибниги гьабуларо гьезие. Лъиданиги лъаларедухъ бахчиларищ гьез кинабго. Жидерго лъималазда тIад яги гIагарлъиялда тIад хъвазе бегьулелъул гьеб. Гьединлъидал гьедигIанго гIанталги гьечIо эл, нилъер тIадчагIи».\n«БитIараб бицани. Дун щаклъула улка тун къватIибе гIарац баччизе гIураб гIакълу нилъер тIадчагIазул батиялда. МахIачхъалаялда рарал бегIукъал минабазухъги, тукабахъги балагьанигицин бичIчIула гьез гIарац гьезде буссинабун букIин».\n«Пачалихъиял хъулухъчагIазулго гIадин, депутатазулги мухъазул нухмалъулезулги буго гIорхъи бахун къватIиб мал-мулк. ГIемерисез гIарац ГIарабазул Эмиратаздегун Европаялде баччула».\nЦо рагIудалъун улкаялъе къимат кьезе кIолищин гьикъидал, бикъулеб бугин жаваб кьун букIун бугин гъоб заманалдаго гIурусазул хъвадарухъан Достоевскиясин ракIалде щвезабуна ГIали МухIамадовас ЭР-гун букIараб гара-чIвариялда. Гьев ккола тарихчи ва журналист.\nГIали МухIамадов: «Гьадалдаса нахъе цIогь гIемерлъун гурони, тIокIаб хисараб жо гьечIелъулха улкаялда. Нилъер гьаниб иш тIубанго тIаса ккун бугоха. Гьелъул цо 30-40 процентниги хисизабизе кIвани, меседил монумент базе бегьилаан нилъер нухмалъулесеги. Амма божизе захIматаб жо буго, битIараб бицани. Щайин абуни, нусго хIилла ургъулеб батила гъол тIадчагIаз, жидер буголъи балъго гьабизе. Гьеб гьабун бажарани, машАллагь, республикаго бохун букIинаанха. Республикаялда хутIулеб гIарацги гIемерлъилаан. Нилъги бечелъилаан. Гьелъул рахъкколелги ратила, амма дандечIарал цIикIкIун рукIина».\nГIали МухIамадовас гьединго тIаде жубана Россиялъул президент Владимир Путин лъадигун ватIалъиги гьебго гIиллаялда букIине рес бугилан. Гьесие къваригIун батилила жиндирго бизнесги мал-мулкги Людмилада тIадги хъван, живго вацIцIадавлъун вихьизавизе.\nЧанго моцIалъ цебе Россиялъул Пачалихъияб Думаялъги гьукъана тIадчагIазегун депутатазе улка тун къватIиб бизнес гьабизе. Гьелда бан Дагъистаналдаса олигарх ва Россиялъул Федерациялъул Шураялъул сенатор Сулейман Керимовасул буголъиялъул щибдай ккелаян халккун чIун рукIана цо-цо дагъистаниял. Щайин абуни, декларациялда рекъон, гьесул гIезегIан акциял рукIана Бермудазда, Кипралда ва цогидалъур хъвай-хъвагIай гьабурал компаниязда. Гьедин батани Керимовас Федерациялъул Шура тезе кколин абурал харбалги рукIана. Ахирги гьес сенаторлъи тIаса бищана.\nАмма суал чIванкъотIун гьединан лъуни, Дагъистаналъул хъулухъчагIаз щиб тIаса бищилебали абизе захIмат буго. Гьезул цо-цоязул мал-мулк унголъунги гIарабалъ ва Европаялда бугин абураб пикру ритIухъаб букIинеги рес буго. Щайин абуни рохьилазул цIаралдасан магъало лъун жидехъе флешкаби рехун хадуб гьезул цо-цояз жидер буголъи Дагъистаналдаса бакIа-бахариялъул хIакъалъулъ балъгоял хIужаби руго.\nКъватIибе щвезабураб хъулухъчагIазул мал-мулкалда сверун


Ругъжаб росдал годекlан\nГьеб суалалъе жаваб балагьулаго нижеда батана машгьурав журналист Къородаса Къебедов МухIамадил «Рокьиги Къадарги» абураб тIехь ва гьелда лъун буго «ГIанхил Маринги гьелъул ирсилалги» абураб бутIа. Гьелда хъвалеб буго ГIанхил Маринил ясалъул яс Меседоца бицухъе, гьелъги гIумру гьабулеб буго Къорода КьотIа росулъ, гьеб хабар кьучI гьечIеб бугин ва Маринил кIал букъун букIанин абиги гьереси кколин.\nКисан бачIараб хабарха ГIанхил Маринил кIал букъун букIун бугин абураб хIужа.\n«ГIанхил Маринги гьелъул ирсилалги» абураб макъалаялда журналист Къебедов МухIамадица хъвалеб буго гьей цIакъ машгьурлъун йикIун йигила кочIохъан-магIихъан хIисабалда. Бечедазда тункарал рагIаби камулел рукIун гьечIила гьелъул магIабалъа. Гьединаз Маринида гьарулеб букIун бугила жидер цIаразда магIаби гьаругейилан.\nКъебедов МухIамад: «Кинго гьеб мурад тIубачIеб мехалда Ругъжаре рачIун рукIун руго ГIанхил Маринил кIал букъизеян чагIи. Нахъисеб къоялъ гьейги ячун хабалазулъ цо зонода юхьинеян вилъун вуго кIиго чи. Амма гьезда мурад тIубазабизе кIун гьечIо ва гьанкIизабун занигун, гIолохъабазухъа йорчIарай Марин щун йиго ЧIохъа Мамалавги Сугъралъа Хурщилавги гIодоб чIараб бакIалде».\nКъебедов МухIамадица бицухъе, бицен бугила гьезда рагIиледухъ гьаракьги биччан Мариница ахIарабила гьадинал рагIаби:\n«ГIурусал хирияв Хуршил МухIамад,\nХарж кьунищ босилеб дуца ахират.\nХъалаби чIахIияв ЧIохъа Мамалав,\nЧу рекIунищ бахлаб сиратIалъул кьо», - абун.\nГьеб заманалда Маринил яс ГIайшатил букIун буго I4 сон. Гьелъ ясалда бицараб мухIканаб хабарги буго гьаб ва ГIанхил Маринил кIалги букъун букIун гьечIин бицана Къебедов МухIамадица.\nКъебедов МухIамад: «Кутакалда пагьму бугей гIаданги йикIун, кIал букъизеян ячунги йикIиналъ, загьирлъараб хабар букIиналъ гIадамазда гьоркьоб тIибитIун буго гьелъул кIал букъанилан. Амма гьеб хIакъикъаталде данде кколирин бицуна гьелъул ясалъул яс Меседоца».\nГIанхил Маринил ясалъул яс Меседойин абуни, I00 сонил ригьалде яхарай гIаданалъ гьабсагIаталда гIумру гьабулеб буго Къорода Кьода росулъ.


АхIулгохI бахъаралдаса 180 сон тIубаялде\nАхIулгохIалъул лъималаз, чIахIиязго гIадин, бахIарчиго хIехьана гIакъубагун къварилъи, бажарараб кумек гьабуна щулалъаби разе, цIунана гохI, кваридаги ран, кьурса гIодореги далун, баччана гIурухъа лъим, кьвагьдана тушманасде данде ва асирлъудеги ккана… Сверухъ лъугьа-бахъунеб жоялъул балагь сабурго баччана гьез. Гьезда бихьана унго-унгояб жужахIалъул къо. Гьел куцана рагъалъ. Гьезул гIемерисел къадаралде щвана АхIулгохIда. Абизе бегьула, гьединазул къисмат гIемерго лъикIаб букIанин, эбел-инсудасаги ратIагьарун, Россиялде ритIаразде, зулму гьабун, насранияб дин босизабуразда дандеккун. Гьелдаса хадур, Россиялъул гIатIидаб ракьалдаги тIиритIун, араб бакI лъачIого тIагIана гьел.\nАмма цо-цо лъималазул хIакъалъулъ баянал цIунун хутIун руго тарихиял тIахьаздагун хъвай-хъвагIаязда ва ракIалдещвеязда.\nХунзахъа ГIалибегил вас Хириясулав\nХунзахъа ГIалибег бахIарчиго хвана АхIулгохIда. Гьенивго вукIана гьесул кIиго лъагIел барав вас Хириясулавги. Лъабго гуллаги щварав, ботIролъ хечги къарав васасда бичIчIулебцин букIун батиларо гьениб букIараб вахIшилъи. Амма гьесул рекIелъ къан хутIун батизе буго бихьаралъ жиндиего гьабураб асар.\nАрхивазул баяназда рекъон, Хириясулав гIурусазухъе асирлъуде ккана жиндирго вацасдаги, яцалдаги, ададаги ва кIодоэбелалдаги цадахъ. 1839 соналъул 11 сентябралда АйМисай, АхIулгохIда шагьидлъарав ГIалибегил эбел (60 сон бан букIана гьелъ), ГIалибегил яц Меседу (18 сон) ва ГIалибегил яс Ханзадай (анкьго сон) ритIана Гъизляралде. Гьебго соналъул тIоцебесеб декабралда къадаралде щвана АйМисай ва гьей юкъун ятизе йиго Гъизляралъул хабалалъ. Меседул къисмат лъазабизе бажаричIо. Ханзадай хадуйккун хисун ятизе ккола гIурус солдатасухъ. Халкъиял биценазда абулеб буго, Шамил-имамас гьей ясалъул (гьелъул гьумер бухIун букIана) къисматалъул агъаз гьабулеб букIанилан. Имамас гьей росасе кьуна ПатагIали наибасе. Хвана 1279 (1862/1863) соналда ва юкъун йиго Сивухъ. Гьелъул хоб батIабахъизе лъала жакъаги.\nДолго архивазул баяназда рекъон, Хириясуласда цадахъ Гъизляралда гIурусазухъ асирлъуда вукIана гьесул вац МуртазагIалиги. Гьениса гьел ритIана рагъулал кантонистазул Воронежалъул батальоназде. Кавказалъул хасаб корпусалъул командир, генерал Е. Головиница рагъулав министр граф Чернышевасухъе битIараб рапорталда хъван буго: «22 августалда нижехъе ккарал асиразда гьоркьор руго… машгьурав ГIалибегил кIиго вас: цояв – МуртазагIали, микьго сон барав, кIиабилев – Эверес, щуго сон барав. Кавказалъул мухъалъул аскаралъул командующий генерал-адъютант Граббеца абулеб буго, гьезие лъикIаб лъай кьуни, гьездаса гIемер пайда букIинилан, гьел руго кIалбегIерал ва сабурго хьвадизе лъалел васал», - ан. Головинил бихьизабиялда рекъон, гьитIинал магIарулал цIализе росула кадетазул корпусалде. ГIурус писараз гьезул цIаразулъ риччан руго гъалатIал. Масала, Хириясуласул цIар хъван буго жидедаго рагIараб куцалда: Эверес, Еверес, Херес, Эверс. Кантонистазул батальоназда рукIаго, васазда босизабун буго насраниязул динги. МуртазагIали хъван вуго Василий Соколов ва Хириясулав – Николай Аварский абун. 1841 соналда вацал ритIизехъин рукIана Москваялъул кадетазул корпусалъул тIоцебесеб отделениялде, амма гьебго соналъул декабралда гьеб пикру хисана ва васал ритIизе кколаан Александров кадетазул корпусалде. Архивазда рекъон, МуртазагIали хвана «цIаканги бахун», Хириясулав витIана кIиабилеб кадетазул корпусалде. Амма гьесул цIар хъван букIана Николай Васильевич Аварский абун. Гьединаб цIар кьолаан доб заманалда – кинав офицерасул ихтияралда вугевали яги лъица тарбия кьолебали хIисабалде босун. Аварскиясул документалда хъван буго: «Насранияб диналде вуссарав магIарулав» абун.\nАхIулгохIда рагъги лъугIун, лъабго лъагIел араб мехалда, рес щун букIана ГIалибегил вас гIагарал мугIрузде тIадвуссинавизе. 1842 соналъул 22 марталда Шамил имамасухъе асирлъуде ккана Гъазигъумекалъул гарнизонги гьелъул нухмалъулев подполковник Снаксаревги. Шамилица гIурус командованиялда абуна асирал хисизе ругин абун ва тIалаб гьабуна поручик Анановасухъ ГIалибегил вас кьеян абун. Амма гьеб иш рагIалде бахъинчIого хутIана.\nКадетазул корпусалда цIалиги лъугIизабун, корнет, поручик, штабс-ротмистр, штабс-капитан Аварскияс хъулухъ гьабуна Литовский, хадубккун Апшероналъул лъелазул полкалда батIи-батIиял хъулухъазда – ротаялъул командирлъун, кьвагьдохъабазул начальниклъун, батальоналъул командирлъун ва гь.ц. ЛъикIаб хъулухъалъухъ гьев мустахIикълъана: ГIазизав Станиславил лъабабилеб даражаялъул орденалъе (1871), ГIазизав Владимирил ункъабилеб даражаялъул орденалъе (1874), майорасул чиналъе (1871). Аварский гIахьаллъана Крымалъул рагъулал лъугьа-бахъиназулъги (1854), Хивиялъул сапаралда бихьизабураб тIокIлъиялъухъ (1873) гьесие кьуна подполковникасул чин. Гьеб рагъулъ Аварский лъукъана, бохдузулъ картечьги щун. Сахлъун хадув гьес хъулухъ гьабуна Темир-Хан-Шураялда, вукIана Апшероналъул полкалъул лъабабилеб батальоналъул командирлъун. Гьебго полкалъул батальоналъ 1839 соналда асир гьавун вукIана кIиго сон барав ГIалибегил вас.\n28 сон бараб мехалда, Аварскияс лъадилъун ячана Эмилия Оттоновна Герштенцвейг, Житомиралъул губерниялъул секретарасул яс. Анлъго соналдасан гьезул хъизамалда рукIана лъабго ясги кIиго васги.\n1875 подполковник Н. В. Аварский захI-матго унтана. Цоги чиясул кумек гьечIого, вилълъанхъизецин кIолароан гьесда. Темир-Хан-Шураялъул рагъулаб госпиталалъул документазда хъван буго: «Хивиялъул сапаралдаса полкалъул штаб-квартираялде тIадвуссун хадув подполковник Аварскиясда каранзул унти ккана, гьев гIемер ва гьоркьоса къотIичIого хъегIдизавулаан. 1874 соналъул кIиабилеб бащалъиялда гьуърузулъан би чвахана чанцIулго. ХIал загIиплъарав унтарав ахирги бусаде ккана …», - ян.\nАварскияс хитIаб гьабуна пачаясухъе, жив хъулухъалдаса эркен гьавеянги гьарун: «…Сахлъи загIиплъиялъ, дихъа бажарулеб гьечIо Дуе, ХIурматияв Император, хъулухъ гьабун, гьединлъидал гьарула, унтун вукIиналда бан, дун хъулухъалдаса эркен гьавеян абун, медицинаялъул №135 свидетельствоялда рекъон, иргадулаб чинги, мундирги, эмиратияб кассаялдаса пенсияги кьун. Шура шагьар. 1876 соналъул 31 январь».\n1876 соналъул тIоцебесеб февралалда Николай Васильевич Аварский – Хириясулав, 39 сон барав Хунзахъа ГIалибегил вас къадаралде щвана ва вукъун вуго Темир-Хан-Шураялда. Гьелдаса нахъе хварав подполковникасул хъизамалъе щолаан пенсия – 430 гъуруш. Гьебго хабалалъ 27 соналдасан юкъана гьесул хъизанги. Аварскиясул яс Аннаеги ирсалъе щвана инсул унти. Гьелъиеги чIезабун букIана пенсия. Цогидал лъималазул хIакъалъулъ баянал щвечIо. Батизе кIвечIо, кигIан нижеца хIаракат бахъаниги, Шамил-имамасул бахIарчияв наиб ГIалибегил вас Хириясуласул хобги.\nКолоса Сурхайил яс\nАхIулгохIда шагьидлъарав Шамилил машгьурав мурид Колоса Сурхайил яс йикIана имамасул васасул ригьалъул. Гьелда букIун батила Аминат абураб цIарги, щайгурелъул «Асирлъуде ккарал азиатазул сияхI» абураб документалда рехсон йиго «Сурхайил яс Аминат» абун.\nГьитIинай магIарулалъул гьайбатлъиялъ асир гьавурав генерал Павел Граббеца гьей йитIана Санкт-Петербургалде ва кьуна къадруял ясазул пансионаталде. Насранизул динги босизабун, гьелда лъуна Александра Павловна Сурхаева абураб цIарги (цIар – императрицал, инсул цIар – Граббел цIаралда рекъон, фамилия – инсул цIаралъул кьучIалда).\nПетербургалъул гьава-бакъ рекъечIо гьелъие ва 16 сон барай берцинай магIарулай хвана. Гьей юкъун йиго Троице-Сергиясул хабалалъ.\nГIашилтIаса ХIасан ХIажияв Маллачи-хан\nАхIулгохIда асирлъуде росарал лъималазул сияхIалда рехсон вуго ГIашилтIаса «ХIажиев Нуричу огъли (ХIажияв Нуричиев)». Гьев ккола ХIасан-ХIажияв, Дагъистаналдаго машгьураб Маллачи-ханил (Малачихановазул) тухумалъул чи. Маллачица гIумру гьабуна XVII гIасруялъул бащалъиялда ва вукIана Гуржиялде гьарурал чабхъеназул цевехъанлъун. Шамил-имамасул аскаралда гьоркьов вукIана Малачихановазул тухумалдаса Нурич абурав чиги гьесул кIиго васги – МухIамадги ХIасан ХIажиявги. МухIамад вукIана Шамилил аскаралда нусил бетIерлъун, гьесул цIар тIибитIун букIана бахIарчияв ва бугеб жо рекъезабун бажарулев чи хIисабалда, амма гьесие бокьулаан бакъингун кьурди ва цогидаб ракIгъей. Имамас гьел кьварун гьукъун рукIана. Гьелде бугеб рокьиялъухъ имамас МухIамадие тамихI гьабизехъин букIана, амма гьелъул хIакъалъулъ гIагарлъиялдасаги лъан, гьев лъутана гIурусазухъе. Гьеб ккана гIага-шагарго Гъуниб Шамил асирлъуде ине кIиго моцI хутIараб мехалда, ай 1859 соналда.\nГьеб заманалде гьесдаса 20 соналъ цеве ватIа гьавурав гьесул гьитIинав вацас хъулухъ гьабулеб букIана Калугаялда букIараб 40-абилеб Колыван полкалъул офицерлъун. Насрани диналде вуссинавурав гьесда лъун букIана Николай Иосифович Парамонов абураб цIар. Гьев гIахьаллъана Крымалъул рагъда, Севастополалда ккарал рагъазулъ бихьизабуна чанцIулго бахIарчилъи ва гьелъухъ мустахIикълъана тIадегIанал шапакъатазеги вихьизавуна Императорасдаги.\nХIасан-ХIажияв Шамилгун дандчIвана, 1860 соналда гьев Калугаялде вачIаравго. АхIулгохIда вагъарав вукIиндалги, Шамилил эбел БахуМеседо ГIашилтIаса йикIиналъги, имамас гьесул адаб гьабулаан. Гьев гIемер щолаан имамасул рокъове.\nГIашилтIе битIараб кагътида ХIасан-ХIажияс хъвалеб буго: «Хирияв вац МухIамадихъе ва тIолабго гIагарлъиялъухъе, нужее рекъелгун Аллагьасул баракатги гьарулаго. Шамил Калугаялде вачIаравго, дун ана гьесухъе, гьевгун ва гьесул лъималгун дандчIвазе. Гьениб дида лъана, нуж сахго ругеблъи ва ТIадегIанасе гьелъухъ баркалаги кьуна. Дир гьикъани, гьарула нужеда, ургъел гьабуге, дун сах-саламатго вуго ва, Императорасул рахIмуялдалъун, дие кьун буго поручикасул чин, вуго 150 чи вугеб полкалъул командирлъун, имамасда гIагарлъухъ гIумру гьабулев вуго ва зама-заманалдасан щола гьесухъе. Хъвана 1278 соналъул шавал моцIалъул 23 къоялъ. Аллагьасул кумекалде хIажатав ХIасан-ХIажи Бен-Нурич. ГIашилтIа», - ян.\nМаллачи-ханас ячана гIурусай, гьезул рукIинчIо лъимал. Гьединлъидал гьес вацасда гьарулеб букIана жиндихъе вас витIеян хьихьизе. Гьев васасда гIурус мацI малъана имгIаласул лъадиялъ. Гьев гIемер щолаан Калугаялда гIагарлъухъ букIараб Оболенскиязул рокъове. Гьенибги камил гьабуна гьесул тарбиягун лъай. Княгиня А.А. Оболенская (1831-1890), росасе иналде – Дьякова, машгьурлъун йикIана Россиялда ясазе лъайкьезе кколин абураб пикруялъул рахъкколей гIадан хIисабалда, ва гьелъ кьучI лъуна Санкт-Петербургалъул руччабазул гимназиялъеги.\nШамилил рокъове хьвадулев Нуричида гIараб гIелму малъана имамасул вас ГъазимухIамадица. Къуръан цIалун бахъараб мехалда, имамас гьесие сайгъат гьабуна жиндирго Къуръан, гьеб гьабсагIаталдаги цIунун буго гьесул ирсилаз. Нуричица вацасул вас Маллачи-хан хIадурулев вукIана рагъулаб хъулухъалде. Амма гьесие бокьун букIинчIо гIумру аскаргун бухьинабизе. ВатIаналъухъ урхъи бергьун, 16 сон барав гIолохъанчи тIадвуссана Дагъистаналде. Гьесул бакIалда МухIамадица вацасухъе витIана цогидав вас – ХIасан. Гьес «ритIухъ гьаруна имгIаласул анищал ва вахана полковникасул чиналде.\n1860 соналъул октябралда ХIасан-ХIажиясухъе вачIана кIудияв вац МухIамад. Гьел дандчIвана 20 сон гьоркьоб ун хадуб. 1876 соналъул 10 ноябралда 90-абилеб лъелазул Онежский полкалъул кьвагьдохъабазул начальниклъун вугев майор Маллачи-ханас хитIаб гьабуна рагъулав министр генерал-адъютант Д.А. Милютинихъе, жив хъулухъ гьабизе Дагъистаналде витIеянги гьарун.\n«1839 соналда АхIулгохIде гьужум гьа-булаго, асирлъудеги восун, гIумруялъго Россиялъул армиялда хъулухъ гьабулев вукIаниги, дун вуго унго-унгояв магIарулав. Дида лъикI лъала дир ракьцоязул хасиятги гIадаталги, гьединлъидал гьениб, ай дие ругьунаб бакIалда, дидаса букIине буго кIицIул цIикIкIараб пайдаги. Гьарула дие кьеян халкъияб нухмалъиялъул ра-\nхъалъ, дирго чиналдагун цIаралда рекъонкколеб хъулухъ. Лъимерлъудаго асирлъуде ккеялъул хIасилалда гIемераб жо кIочон тун букIаниги, дица гьеб кинабго ракIалдещвезабуна ва гьеб рахъалъ лъай камил гьабуна, лъабго соналъ Калугаялда ругеб заманалда Шамилилгун гьарурал накъитазул хIасилалда. Гьелде тIадеги офицерасул чиналда дица ункъо соналъ хъулухъ гьабуна Ширваналъул полкалда Дагъистаналда, гьеб заманалъ рес щвана камилго лъазабизе мацIги, хирияб ватIаналъул гIадаталгун хасиятги», - ян хъван буго Маллачи-ханас.\nМаллачи-ханас ракIалдещвезабулеб буго министрасда пачаясулгун букIараб дандчIвайги: «Дур хIалимлъиялдалъун ва рахIмуялдалъун дие рес щвана – доб заманалда букIараб Парамоновасул цIаралда гъоркь, гьанже дица босун буго дирго\nкьолбол цIар Маллачи-хан, ва дирго вацгун цадахъ – 1861 соналда пачаясулгун\nдандчIваялъе. Пачаяс дир вацасе сайгъат гьабун букIана меседил сагIат ва лъазабуна дир вацасул васал цIалул идарабазде росеян ва пачалихъалъ хьезареянги. ТIаде жубалин: дица ячун йиго лъай щварай гIурусай, гьелъги ватIаналъе кумек гьабила, Кавказалъул руччабазе лъай кьолаго», - ян хъвалеб буго гьес.\nУмумузул ракьалъ ахIун вукIун ватила гIашилтIисев Дагъистаналде. Гьелъие нугI-\nлъи гьабула гьес кьолол цIар босиялъги, мугIрузул ракьалъул тарихгун гIадат-гIамал лъазабизе букIараб гъираялъги. Насрани динги гьесда босизабуна лъимерлъудаго, амма гьеб хIужаялъ гьесие кумек гьабуна, Россиялъул империялда хъулухъ тIубалаго, рагъулаб карьера гьабиялъе. Нижеда ракIалдеккола, дин хиси тIаса-масагояб иш букIанилан абун. ХIасан-ХIажияс Маллачи-хан абураб фамилия босаниги, официалиял документазда гьев рехсолев вуго Парамонов абун.\nЦо-цо баяназда рекъон, ХIасан-ХIажияв хвана 1891 соналда ва вукъун вуго Темир-Хан-Шураялда.\n1839 соналда АхIулгохIда йикIана ГIайшатги, гьелъул кIиго яцги, эбелгун эменги. КIудияй яц, асирлъуде ккунгутIизе абун, кьурса гIодое кIанцIана ва хвана. ГIайшатги, лъукъарай эбелги, цо чанго чIужугIаданги ккана Темир-Хан-Шураялде. ГIайшат хьихьизе ячана граф Евдокимовасул лъимал гьечIей чIужуялъ. Хадубккун гьелъ бицунаан, эбелалдаса ятIалъизе бокьичIого, ГIайшат чIичIиданин, хачадулей йикIанин ва гьединлъидал жиндиего хъулухъалъе гьелъул эбелги ячине кканилан абун.\nКватIичIого, рагъулъ щварал ругъназдасаги сахлъичIого, хвана ГIайшатил эбел. Яс юссинаюна насрани диналде ва гьелъие кьуна Александра абураб цIар. ЛъикIаб тарбиягун лъай щварай гьелъул яхъана Темир-Хан-Шураялдаго машгьурай юкъарухъан. 1850 соналда гьей росасе кьуна унтер-офицер Ф. Волковасе. ГIайшат-Александра хвана 1871 соналда.\nПрочитано 527 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 28 января 2019 09:49\nДругие материалы в этой категории: « Кин гIуцIараб Дагъистан Республика?\tБалагьаб рогьалил гIуж »\n12:22, 14 июля 2020, 84


Гьенир рукIана диниялгун жамгIиял хIаракатчагIи. Ленинкенталда буго лъабго мажгит – цо аслияб, гьединго салафиязул ва суфиязул мажгитал. 15 ноябралдаги гьелда цебеги тунка-гIуси ккана салафиязул мажгиталда. Гьенире как базе унгеян гьукъа-къаял гьаризе лъугьана яргъид рорчарал гIадамал. Гьезда цадахъго рукIанин гIурччинаб чалуялъ гъуждул рухьарал чагIиян бицана Ленинкенталъулаз.\nГьез магIарул мацIалда «Кьабе лъарагIазда» янги ахIулеб букIанин гьоркьо-гьоркьоб. Гьединлъидал Ленинкенталда гIумру гьабулел лъарагIаз гьеб хIужа рикIкIунеб буго жидер миллаталде гьабулеб тIадецуйлъун. Цогидазда кколеб буго гьеб бугин салафияздагун суфиязда гьоркьоб бугеб тунка-гIуси.\nАмма бусурбабазул официалияб идараялъул гIадамалгун ва пресс-конференциялде рачIарал гIадамалгун кIалъан хадуб гьезул пикру хисана. Киналго рачIана гьеб провокация бугин абураб пикруялде. ЭР-ялъе гьебго пикру загьир гьабуна ГIабас Къебедовасги. Гьев ккола «Дагестан – территория мира и согласия» абураб гIуцIиялъул нухмалъулевги салафияздагун суфиязда гьоркьоб рекъел гьабиялъе квербакъаразул цояв.\nГIабас Къебедов: «Гьаб жо буго провокация. Киналалиго къуватал руго жакъа халкъалда гьоркьоб питна бекьулел. Гьеб жо гьукъизе къваригIун буго, хадубккунги гьеб такрарлъиларедухъ. Москваялдасанищ гьеб гьабулеб бугеб, ялъуни нилъерго гьанисанищали абураб щаклъи буго нижер. Амма ниж мекъи ратизеги бегьула. Гьединлъидал гьел жал лъица хIалел ругелали лъазабизе къваригIун буго жамгIиялгун диниял хIаракатчагIиги, низам цIунулелги, журналисталги цадахъ лъугьун. Цинги къваригIун буго гьел гIадлуялде цIазе».\nЛенинкенталъул мажгиталда аскIоб ахIи-хIур багъаризабулел рукIарал яргъид рорчарал гIадамазда цадахъ рукIанин тIарикъаталъулазда релълъарал, гъажазда гIурччинаб чалуги бухьарал гIадамал, гьединлъидал гьел кколин бусурбабазул идараялъ рахъкколел суфиялин абураб пикру бугоан ленинкенталъулазул. Амма нуж мекъи ругин абуна гьезда бусурбабазул идараялъул пресс-секретарь МухIамадрасул ГIумаровас. Диналда сверухъ кколебщинаб жо Дагъистаналда щаялиго бусурбабазул идараялда бухьинабулин абуна ЭР-ялъе гьес.\nМухIамадрасул ГIумаров: «Батизеги батила гьениб цо битIараб жо – диниял суалал гьеб идараялъ тIуразе кколин абураб. Амма нилъеда лъазе ккола цо жо – муфтиясги цогидал чагIазги мажгит къаларо. Муфтиги гIалимзабиги руго дин тIибитIизабизе, мажгитал гIемерлъиялъе квербакъулел чагIи. Мажгит къаялдалъун Аллагьасда цебе жаваб кьезе лъиданиги кIвезе гьечIо.\nЖакъа гьаб пресс-конференциялда дуда бихьана гурищ кинавго чи нижедаса рази вукIин. Гьеб суал тIубаялъе нижеца гьабураб хIалтIи бихьизабизе къваригIун батани, муфтияс хисана гьенив, Ленинкенталъул мажгиталда, вукIарав имам. Щайин абуни гъос ахIвал-хIал гIодобиччазабичIого. ГIелму бугев чиги вуго, лебалав гIолохъанчиги вуго, къадру бугев чиги вуго, амма гъосда лъалеб букIун гьечIо гьениб щиб лъугьунеб бугебали. Дагъистаналда щиб лъугьунеб бугебали муфтиясда лъалеб гIадин, имамасдаги лъазе ккола росулъ кколе-толеб жо».\nБицен гьабулеб ахIи-хIуралдехун бусурбабазул идараялъул хурхен гьечIолъиялъе нугIлъи гьабулин 18 октябралда вачIинеги вачIун муфтияс гьеб мажгиталда рузман баян гьабураб лъазабиялъгиян тIаде жубана МухIамадрасул ГIумаровас.\nМухIамадрасул ГIумаров: «Гьелдаса нахъе моцI иналде цоги къокъаялъ рачIинеги рачIун гьагъаб жо такрар гьабуна. Мажгитги рагьун гьениб жаниб рузман баян муфтияс лъазабуниги».\nПресс-конференциялда гIахьаллъана Ленинкенталда цIи тарав имам Башир Башировги.\nБашир Баширов: «Интернеталда тIибитIизабулеб буго 22 ноябралда Ленинкенталдеги ракIарун, салафиязул мажгит къазе кколин абурал лъазабиял. Гьанир гIодор чIарал нужеца, диниялгун жамгIиял хIаракатчагIаз ва журналистаз, щай хIисаб гьабулареб лъие хIажатаб лъазаби ва щив гьелда нахъа вугевали».\nДанделъиялда вукIана жамгIияв хIаракатчи МухIамад Шамиловги. Ахираб заманалда динги миллатчилъиги багьанадуй ккун Дагъистаналда питна бекьулеб убкIиналда дандечIун МахIачхъалаялда кIудияб митинг тIобитIизе лъикIаблъун бихьулеб бугоан гьесда.


Исана гIемерал кагътиде росизе ва нужее хIакъикъат рагьизе гIурал лъугьа-бахъинал ва цIиял харбал рукIаниги, х1укму ккана цо-цо к1вар бугеллъун рик1к1унел темаби рорхизе. Гьелъие гIиллалъунги ккана ахираб кIиго соналда жанир нилъер миллаталъул культурияб гIумруялъулъ, адабияталъулъ кIудиял камиял ккей.\nНилъеца гIемерисеб мехалда гIасруялъе к1вар бугел суалал, гIадамал, гIумру ва гьезул къисматги тун къойил, чанго къойидаса кIочон толел харбал рицунел ратула цоцазе. Заман чIвечIищ дагьалги гIатIидго ралагьизе дуниялалъухъ?\n«Тамахаб гьороца гъутIбузул тIанхал,\nТIун гIодоре рортизарулел руго.\nВакъарав чи гIадин къеда календарь\nКъо гьоркьоб анагIан тIеренлъун буго…», — ян рагIаби рачIана ракIалде радал кьерхараб дунялалъухъ ва столалда тIад батараб шагIирасул кочIол мажмугIалъухъ валагьун.\nИсана гIумруялдаса ватIалъана машгьурав хъвадарухъан, лъималазул ва чIахIиязул шагIир МухIамад Хириясулаев. Цо лъагIалида жаниб аваразул адабияталъе ккана цIакъго кIудиял камиял. ЦIар чIван тIаса рищарал гIадин гIумруялдаса ратIалъана бищунго гьунар тIокIал, бищунго пасихIал ва цIалдолез къабул гьарурал рагIул устарзаби: ГIабасил МухIамад, ЖабрагIил ХIасанов, ГъазимухIамад ГъалбацIов, гьанже МухIамад Хириясулаевги. Гьунарал ана нилъедаса, унел руго, жеги инеги руго. Амма нилъеда гьел камиял кватIун, заманалдаса гурони рихьулел гьечIо. Поэтас абухъе: «Ва нухда рортарал тIорал киниги, камуна, тIагIана нилъер гIемер чи…».\nЩалха хутIарал нахъе? ХутIана рикIкIен гIемерал Хъвадарухъабазул Союзалъул членал, гьезда гьоркьор хъвадарухъабилъун рикIкIунел ва халкъалъ къабул гьарурал чагIи цо квералъул килщаздаса тIаде ратиларо. МухIамад Хириясулаев гьунар тIокIав шагIир гурев кутакалда гIакъилав инсанги, интересав, хабар бицине лъалев, гIенеккун гIорцIуларев инсанги вукIана.\nДир гьесулгун лъикIаб гьудуллъи букIана кидаго. Расул аралдаса нахъе ракI чучиялъе кIалъазеги, адабияталъул бицинеги, арал, хварал ракIалде щвезаризеги гIемер щолааан музеялъул тIоцебесеб тIалаялда букIараб гьесул редакциялде. ГIемериселъ дандчIвалаан гьенир ГъалбацIовгунги. Къо кьерхунаан, сордо бащалъулаан магIарул тарихалъулги, адабияталъулги, хъвадарухъабазулги, гIумруялда дандчIварал гIадамазулги бицун.\nХабар бицине кIудияб махщел букIана Хириясулаевасул. Ахиралда дандчIварабго дица Хириясулаевасда абун букIана, гьел дуца бицунелщинал ракIалдещвеял щай дуца хъваларел? Гьезул нусцIул цIикIкIун пайда букIина, ГъалбацIовас абухъе, нужеда цере жал тIамулел ругин хъвалел кучIдуздасаян махсароги гьабун букIана. Гьединаб махсаро гьабулаан ГъалбацIовас поэтазе. «Жиндие щиялиго йокьулила, жинда цере жал тIамулел ругила, я тут при чем?» — ян кIариялда велъулаан.\nДица МухIамад ПатахIовасгун «ХIакъикъат» абураб журналги гIуцIун газеталда жаниб гьеб биччалеб заман букIана. Ратана Буйнакский къотIнов мунагьал чураял ГIисаев МухIамад ва Хириясулаев МухIамад, Хъвадарухъабазул Союзалде авар секциялде инеян рачIунел. Хасалил къо бугониги, дагьал хингоги ругоан, багIа-бакарун. Хириясулаев дида, вихьун гурони, лъикI лъаларев чи вукIана.\n— Бисав, Салдаса ГIалиев ИсмагIил абурав чияс хъвараб «Гъарачилъиялде сверараб гъазават» абураб макъала цIалулев вукIана. Я вацха, гьениб жаниб бугеб цо хIикматго берцинаб кечI НКВДялъ чIварал гIолохъабазде гьабураб. Гьеб цIакъ бокьана…\n— Гьебго жо бицунев вукIана Салдаса ИсмагIил журналалда рахъарал дур кучIдул реццун, нуж ахирги цоцада лъалел ратизе руго, – ян махсаро гьабуна дица. ИсмагIил дир эмен ватарабго, тIадеги рази-ракилъана МухIамад жинца кьураб къиматалдаса.\n— Щал дир кучIдул гьес реццилел, гьудул, гьел цIалулел чагIиго хутIун ругищ гьанже? – ян божичIого валагьана Хириясулаев. Инсуца реццун хадур цIалана дицагоги, цIакъ лъикI хъван бугин «Рокьул гьулак» абураб кечI, хасго гьал мухъал абун дица рекIехъе цIалана чанго куплет:\n«Гьедин гьулакалда гьудулги дунги,\nГьаваялде рорхун, ракьалде рещтIун.\nЦин дунял гьетIула гьаб рахъалдехун,\nЦин зобал хьвагIула доб рахъалдехун.\nГьуинаб гIищкъуялъ мехтарал гIадин\nГIумруги, дунялги, дунги, гьудулги…» — ян.\nКутакалда воххана Хириясулаев жиндир мухъал ракIалдаса лъалел ратиялдаса.\n— ГIисал МахIамад!!! ГIисал МахIамад! – ян ахIдолев вукIана нижги тун цевехун унев ГIисаевасде. Гьев нижедехун кверги хьвагIун ана, Хириясулаевасул кучIдул цIали бокьичIеб къагIида. – Анкьица кьерххуна гьанже, – ян сихIирго гьимана Хириясулаев. Данделъи лъугIарабго, Союзалдаса цебего бахъараб жиндир тIехьги балагьун вачIана сайигъат гьабизе. ТIад хъван бугоан:\n«МугIрузул бис гIадав, БисавгIалиев,\nБосе дир сайигъат саламгун цадахъ.\nДида кватIун лъарав — лъан дун воххарав\nРоххел гIемерлъайги дуй гIумруялъулъ».\nХириясулаев МухIамад вукIана гIемер рахъазулаб гьунар бугев хъвадарухъанги, гъваридго гIадамал ричIчIулев психологгун гIакъилав инсанги. Бищунго кIудияб тIокIлъиги гьесул букIана киналго гIадамазулгун рагIи данде ккезаби, гIаммаб мацI бати, гьудуллъи цIуни ва гьелъие ритIухъавлъун вукIин. Гьес авар адабияталда нахъе тана бечедаб ирс, лъималазе хъварал асарал, чIахIиязе поэзия, проза, гIемерал очеркал, публицистика.\nХириясулаев вукIана гьунар бугел гIадамазулъ къанагIат гурони дандчIвалареб хьвадизе лъай, гIаданлъи ва шигIрияб гьунар цадахъ кьурав чи. Жиндир гьунарги цIарги кIудияб къадруялда бихьинчилъиялда баччана гьес гIумруялъулъ. ГIадамазул, гьудулзабазул, росуцоязул, миллатцоязул рекIелъги гьев хутIизе вуго гьединавлъун. Дица жакъа гьесул кучдузул т1ехь бегулеб буго.\nМиллfтги мацIги, халкъги бугогIан мехалъ шагIир чIагоги вукIине вуго. Хабар лъикIаб рагIайги.


Аш-Шакуру — Википедия\nАш-Шакуру (гIараб мацIалда الشكور). Жинца дагьа-макъал тIагIатазухъ гIемерал даражаби кьолев, дунялалда рикIкIарал къояз гьабураб дагьа-макъаб гIамалалъухъ ахираталда гIорхъи гьечIел нигIматал кьолев.\nЦо лъикIлъиялда данде гьелдасаги цIикIкIаралдалъун жазаъ гьабурав чиясда абула гьес гьеб лъикIлъиялъе щукру гьабунин абун. Гьединго жинца лъикIлъи гьабурав чиясе жиндие гьабурас рецц-бакъ гьабуни, гьесдеги абула щукру гьабунин абунин. ЛъикIлъиялде данде гьелдасаги цIикIаралдалъун жаза гьаби халгьабуни, мутIлакъав «шакур» Аллагь гурони ватуларо. Щайин абуни, Гьес гьабулеб жазаялъе, ай жиндие ахир гьечIел алжаналъул нигIматазе гIорхъи-рикIкIен гьечIелъул. ЛъикIлъиялъухъ рецц-бакъ гьаби, баркала кьей хал гьабуни, нилъеда лъала, гьеб рецц букIуна цоги чияс гьабураб пишаялъухъ. Амма ТIадегIанав Аллагьас Жиндирго лагъзадерил пишабазухъ рецц-бакъ гьабураб мехалъ, гьеб ккола Жиндирго пишаялъе гьабураб рецц, гьезул пишабиги Гьес рижарал ругелъул. Цонигияс жиндие щиб букIаниги жоги кьун, гьелъухъ рецц-бакъ, баркала загьир гьабурав чи шакурлъун вукIунев ватани, жинцаго кьезеги кьун, жинцаго рецц-бакъ гьабулев чи дагьавги рекъарав вуго шакурлъун вукIине. Къуръаналда гIемерал аятал руго, ТIадегIанав Аллагьас Жиндирго лъикIал лагъзадерие, аварагзабазе рецц-бакъ гьабулел, гьезул лъикIаб гIамал Жинцаго кьураб букIингун цадахъ.\nЛагъги вукIине рес буго щукру гьабулевлъун цогидав лагъасе, цо мехалъ гьабураб лъикIлъиялъухъ рецц-бакъ гьесие гьабиялдалъунги, цоги мехалъ гьес гьабуралдасаги цIикIкIун данде гьесие лъикIлъи гьабиялдалъунги. Гьеб ккола лъикIал, реццарал пишабаздасан цо пиша. Свалат-салам лъеяв Аварагас абулеб буго: «ГIадамазе щукру гьабичIев чияс Аллагьасеги щукру гьабуларо», – абун. Лагъас Аллагьасе гьабулеб щукруйин абуни, гьеб мажазалда гурони, хIакъикъаталда букIунаро. Щайин абуни, гьес Аллагьасе кигIан рецц гьабуниги, гьеб гьабун бахъунаро, мукъсанаб букIуна. Жив гьесие мутIиглъиялдалъун щукру гьабулеб бугони, мутIигIлъиги Аллагьас гьесие кьураб цойги нигIмат ккола. НигIматалъухъ жибго щукруги – Аллагьас гьесие тIаде кьураб цойги нигIмат ккола. Лагъасе ТIадегIанав Аллагьас кьурал нигIматазухъ щукру гьабиялъул бищунго лъикIаб нух ккола, гьел нигIматал Аллагьасе гIасилъиялъе хIалтIизаричIого, тIагIаталъе хIалтIизе гьари. Гьебги Аллагьасул тавфикъалдалъун букIуна. \nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=Аш-Шакуру&oldid=52474»\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабуна: 12:54, 21 Апрель 2013.


РАЙОНАЛЪУЛ БАЙРАХЪ БОРХАТГО ККВЕЛА. - 30 Апреля 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2017 » Апрель » 30 » РАЙОНАЛЪУЛ БАЙРАХЪ БОРХАТГО ККВЕЛА.\nРАЙОНАЛЪУЛ БАЙРАХЪ БОРХАТГО ККВЕЛА.\nГ1адатлъун лъугьахъе, исанаги 21 апрелалда Мах1ачхъалаялда «Гьудуллъиялъул рокъоб» т1обит1ана Хунзахъ районалъул г1олилазулгун интеллигенциялъул форум. Гьениб г1ахьаллъи гьабуна районалъул нухмалъиялъ, машгьурал жамг1иялгун политикиял х1аракатчаг1аз, г1олилазгун студентаз, районалъул цере рук1арал цо-цо нухмалъулез, бат1и-бат1иял жамг1иял г1уц1абазул вакилзабаз ва цогидазги. Цересел форумазулго г1адин исанаселъулги мурад бук1ана районалъул г1елму-лъаялдехун, спорталдехун ва жамг1ияб х1аракатчилъиялдехун гьет1и бугел г1олилал дандеги гьарун, гьезие шапакъатал кьун, районалъул т1алъиялъ гьел рехун тун гьеч1олъи бихьизаби.\nФорум байбихьилалде цебе «Гьудуллъиялъул рукъалъул» фойеялда г1уц1ун бук1ана умумузул рук1а-рахъиналъул бицунеб рет1ел-куналъул, квен-т1ехалъул ва т1аг1ел-алаталъул выставка. Гьенирго рук1ана районалъул художник Г1амирхан Мух1амадовасул ва бат1и-бат1иял фотографаз рахъарал хундерил берцинаб т1абиг1аталъул сураталги.\nФорум байбихьана к1удияб экраналдасан данделъаразда араб соналъ районалда т1обит1араб наиб Х1ажимурад гьавуралдаса 200 сон т1убаялда бан гьабураб юбилей бихьизабиялдасан. Тадбиралъул официалияб бут1а рагьана ва ахиралде щвезег1ан берцинго нухда бачана нилъер машгьурай ракьцояй, Дагъистаналъул халкъияй поэтесса Фазу Г1алиевалъул вас, «Лезгинка» кьурдул ансамблялъул генералияв директор, Россиялъул искусствалъул мустах1икъав х1аракатчи Жамбулат Мух1амадовас. Форумалъул г1ахьалчаг1азе саламги кьун к1алъазе вахъана районалъул бет1ер Саг1ид Юсупов.\n-Дун ц1акъ вохарав вуго исанаги иргадулаб нухалда гьадинаб форум т1обит1изе рес щвеялдаса. Дун районалъул бет1ерлъун ккаралдаса ункъабилеб нухалда т1обит1улеб буго гьеб ва бихьулеб буго гьелъ лъик1аб х1асил кьолеб бук1инги,-ян байбихьана Саг1ид Камилевичас жиндирго к1алъай.\n-Гьеб заманалда жаниб районалда г1уц1ана г1олилазул актив, ц1ик1к1ана муниципалиял х1алт1абазда г1олилазул къадар. Соналдаса сониде г1емерлъулел руго районалда ц1алул отличникал ва г1олилал спортсменал. Жакъа районалъулги республикаялъулги, х1атта т1олабго улкаялъулго бук1инесеб бараб буго г1ун бач1унеб г1елалда. Т1алъиялда гьеб ц1акъ лъик1 бич1ч1улеб буго ва г1олилазе нухал рагьиялъе, гьел церет1еялъе бажарараб х1алт1и гьабулебги буго. Жакъа районалда ралел ругел спортзалал, волейбол ва футбол х1алел площадкаби, школалгун ясли-ахал, гьеб кинабго буго нужее г1оло, нуж мекъаб нухде ккеч1ого рук1инелъун, г1олилазул жан-жигар бит1араб рахънибе буссинабизелъун, нужер талих1аб ва роц1араб бук1инеселъе г1оло гьабулеб х1алт1и. Жакъа кутакалда х1ажат руго махщел камилал г1олохъанал специалистал. Дихъе г1емер г1олилал рач1уна жал х1алт1уде росеян, амма гьезул чангиязда г1арза бит1ун хъвазецин лъалеб батуларо. Гьединлъидал, дица кидаго ц1алуде к1вар кьезе ах1ула г1олилал.\nЛъай ккола нужехъа лъихъаниги нахъе босун бажарулареб хазина ва гьунар. Эбел-эменги, гьезул г1арацги, лъай-хъваялги кидаго гуро нужеда нахъа рук1унел, гьединлъидал мугъч1вай гьабизе ккола г1иц1го жиндирго лъай-г1акълуялдеги махщел-гьунаралдеги. Гьаб заманалъул г1олилав вук1ине ккола сундаго нахъг1унт1аравлъун, ч1еч1ого жиндаго т1ад х1алт1улев, ц1иябги лъалев басриябги к1очон теч1евлъун, жиндирго хасал пикраби ва ц1иял идеяби ругевлъун. Гьелдаго цадахъ к1очон тезе бегьуларо г1аданлъиялъул рахъги, г1олилазул чорхолъ бессун бук1ине ккола умумузул ях1-намус ва къох1ехьей. Нилъер буго г1емер машгьурал г1адамал рахъараб район, гьединлъидал мисал босизе чаг1иги нужее г1унги т1ок1 руго. Дун божула кинаб г1умрудул нухде кканиги нужеда нилъер умумузул тарих к1очонгут1иялда ва гьезул бах1арчияб ц1ар басра гьабунгут1иялда. Хьул буго ц1алунги рахъун, нилъерго район цебет1еялъе х1алт1изе нужерго росу-ракьалде нуж т1ад руссиниланги,-ян г1олилаздехун рак1 рагьараб к1алъай гьабуна районалъул нухмалъулес.\nГ1олилазе пайдаял малъа-хъваял гьаруна Дагъистаналъул х1алт1и кьолезул союзалъул председатель Къадиев Г1умарица. «Дун кутакалда вохарав ва ч1ух1арав вуго гьадинаб тадбиралда г1ахьаллъи гьабизе щвеялдаса. Хьул буго г1олилазе пайдаяблъун лъугьинин гьаб форумилан. Жакъа республикаялда цебе ч1араб суаллъун ккола г1олилазе х1алт1и гьеч1олъи. Гьеб рахъалъ нижер союзалъ бажарараб х1алт1и гьабулеб буго. нижеца т1аса рищула махщел-гьунар бугел г1олилал ва х1аракат бахъула гьел х1алт1удалъун хьезаризе. Жакъа чара гьеч1ого х1ажат буго г1исинаб ва гьоркьохъеб предпринимательство цебет1езабизе. Гьелъ квербакъила бак1аздаго х1алт1улал бак1ал г1уц1изе ва г1олилал х1алт1и балагьун росаби тун къват1ире ине ккелароан»,-ян абуна гьес.\nГ1ун бач1унеб г1ел сахаблъун бук1ине ккани спорталде к1вар кьезе кколин бицана республикаялъул Х1исабалъулаб палатаялъул председателасул заместитель, нилъер ракьцояв Хъазанби Хъазанбиевас. «Цересел соназде дандеккун занк1ун ц1ун буго жакъа зал. Гьелъги бицуна г1олилазе гьадинал тадбиразул интерес бук1ин ва гьел дагь-дагьккун районалъул жамг1иябгун политикияб г1умруялде гъорлъе лъугьунел рук1ин. Гьеб рохизе ккараб х1ужжа буго. Инсанасул цебет1еялъул г1орхъи бук1унаро. Цебет1олеб буго кинабго, техникаги г1елмуги жамг1иятги. Гьединго ч1ах1иял галабигун цебет1ун унеб буго спортги. Инсанасул г1умруялда бищунго къиматаб жавгьар ккола сахлъи. Сахлъи ц1унизе ва щула гьабизе байбихьизе ккола лъимерлъудасанго. Гьелъие аслияб квербакъулеб жолъун ккола спорт. Спорталъулгун гьудуллъи ккурав киданиги мекъи кколаро. Жакъа районалъул г1олилазе спорталда киналго нухал рагьарал руго, г1уц1улел руго гьелъие х1ажатал шарт1ал, камуларо гьезие кумек гьабулел сахаватчаг1иги. Нилъер районалъул спортсменазул руго лъик1ал х1асилалги. Гьединлъидал, дица киналго г1олилал ах1ула гьекъел-мехтел, хъалиман ц1ай, наркотикал х1алт1изариг1адал заралиял пишабаздаса рик1к1адги ч1ун спорталдегун сахаб г1умруялде руссине»,-ян абуна Хъазанби Исх1акъовичас.\nМах1ачхъалаялъул нухмалъиялъул рахъалдасан киназего саламги кьун байбихьана жиндирго к1алъай тахшагьаралъул мэрасул т1оцевесев заместитель Запир Алхасовас. «Жакъа гьеб тадбиралда г1ахьаллъи гьабулеб буго бат1и-бат1ияб ригьалъул, г1емерал жидедаса г1олилаз мисал босизе мустах1икъал г1адамаз. Гьел гурелги Хунзахъ район кидаго машгьураб бук1ана дунялалдаго ц1ар раг1арал, тарихалда к1удияб лъалк1 тарал г1адамаздалъун. Рак1 ч1ола гьединал мисалалги цере рук1аго, нужер г1олилаз мекъаб нухде гали бахъунгут1иялда. Росабалъ школаги лъуг1изабун Мах1ачхъалаялде ц1ализе рач1уна г1емерисел г1олилал. Гьезда лъазе ккола жидерго эбел-эмен, росу-ракь, ц1алараб школа басра гьабиларедухъ шагьаралъул г1умруялде гъорлъе лъугьинеги г1адамазда гьоркьор рук1а-рахъинеги. Абизе ккола гьеб рахъалъги цогидал районазул г1олилаз мисал босиледухъ куцан ругин хунздерил студенталилан. Дица нужее гьарула г1умрудул икъбал, щулияб сахлъи ва лъик1ал ишазулъ бит1ккей»,-ян лъуг1изабуна гьес жиндирго к1алъай.\nГьединго г1олилал ц1алудегун спорталде к1вар кьезеги маг1арул ях1-намус ц1унизеги ах1арал к1алъаял гьаруна х1алхьиялда вугев генерал-майор, республикаялъул ТОКСалъул нухмалъулев Г1умар Муртазалиевас, профессор Г1умарова Султанатица, тарихчи Мух1амад Г1аммаевас, республикаялъул МФЦялъул нухмалъулев Г1усман Хасбулатовас, цеве Дагъистаналъул г1олилазул ишазул рахъалъ министрлъун вук1арав, гьанже предпринимателазул ихтиярал ц1униялъул вакил Заур Къурбановас, РАНалъул член-корреспондент Мух1амадрасул Дибировас ва цогидазги.\nТадбир г1уц1арал районалъул нухмалъиялъе, учительзабазе ва эбел-инсуе районалъул г1олилазул ц1аралдасан баркалаги кьун к1алъазе яхъана ДГУялъул студентка, ц1алул отличница Г1умарова Аминат. Гьелъ раг1и кьуна жидеде бугеб божилъиги рит1ухъ гьабун, районалъул байрахъ борхатго кквезе х1аракат бахъилилан.\nБалагьаразе к1удияб асар гьабуна Чингиз Айтматовасул «Материнское поле» абураб асаргун цее яхъарай Гьоц1алъ гьоркьохъеб школалъул ц1алдохъан Т1алх1атова Айизмеседоцаги.\nАхиралда Саг1ид Юсуповас ц1ар-ц1арккун киналгоги рехсон, баркала кьуна форум г1уц1изе квербакъаразе ва гьелда г1ахьаллъи гьабуразе. Хадуб г1адатлъун лъугьахъе шапакъатаздалъун к1одо гьаруна ц1алулъ ва спорталъулъ лъик1ал х1асилал рихьизарурал г1олилал. Баг1араб дипломалда магистратура лъуг1улел ругел студентазе кьуна планшетал, спортсменазе ва бат1и-бат1иял г1елмиял конкурсазда цересел бак1ал росарал студентазе кьуна г1арцулал сайгъатал.\nФорумалъул официалияб бут1аялдаса хадуб Дагъистаналъул эстрадаялъул машгьурал ц1ваби Зайнаб Махаевалъ, Х1ажилав Х1ажилаевас, Расул Г1умаровас, Х1ава Газаховалъ ва «Г1акаро» ансамблялъ бихьизабуна г1ат1идаб программаялъул концертги.


Пинициллин. — Кавказские женщины\nadmin\tАпрель 12, 2018\tБез рубрики\nЦо-цо гIажаибал, нилъ хIикмалъизе ккарал, божизе захIматал жал ккола гьаб дунялалда цо-цо мехалъ. Нилъеда ракIалдаго рукIинчIел жал лъугьуна. РакIалдаго гьечIеб бакIалда данде чIвала нилъее церего кIочон рукIарал чагIи ва гьединго нилъеца чидае гьабураб лъикIлъи. Гьедин ккун буго гьал чагIазулги.\nЦо нухалда, колода жиндирго рокъов вачIунев фермерасда рагIанила, аскIобго бугеб хьуцIилъа кумек гьарун ахIтIолев чиясул гьаракь. Гьев гьебсагIатго гьаракь бахъараб рахъалдехун кумекалъе вортанила. Гьесда вихьанила хьуцIилъе ккун, вагъарухъ жанив цIан унев цо вас. Гьев къватIив ворчIизе хIаракат бахъулев вугоанила, амма гьесул щибаб вагъа-вачариялъ гьев жаниве цIан гурони, къватIиве ворчIунеб хIал гьечIоанила. Чара хвеялъги хIинкъиялъги васги вукIанила чIечIого ахIтIолев.\nФермерас аскIобго букIараб гъотIодаса, кодоб букIараб кIудияб нусалъ, халатаб гIаркьел къотIанила ва гъанкъулесухъе бегьанила. Вас доб гIаркьелги ккун квеш лъикI хIинкъи гьечIеб бакIалде ворчIун хвасарлъанила.\n— Вилъа гьанже дихъе рокъове, — ян абунила фермерас. — Доле дир мина. Мун гIодовиччазеги, виччарав вакъвазеги, хинлъизеги ккола.\n— Гуро, вачIинаро дун духъе, — ян васас бетIер кIибикIанила. – Дихъ валагьун рахIатхун эменги ватила дир, дун кинниги рокъовго ина.\nРоххалил цIурал бераз фермерасухъеги валагьун, гьесие баркалаги кьун вас векерун жиндирго нухалъ анила.\nНахъисеб къоялъ радал фермерасда жиндир рагьда чIун чIухIараб пайтун бихьанила, цIакъго берцинал чуязда нахъа бараб. Гьелдаса къватIив вахъанила лъикIго бечедаб ретIа-къаялъул чи ва гьикъанила:\n— Дуцайищ сон дир вас гъанкъулелъуса хвасар гьавурав?\n— У, дица гьавуна, — ян жаваб кьунила фермерас.\n— Дуца дир бищунго вокьулев васги хвасар гьавун гьабураб гIаданлъи дие гьедин гIадада тезе бокьун гьечIо, дун сундего вачIизе гьечIо, чIвае дурго гьелъухъ кколеб мухьалда цIар.\n— Дица гьабураб иш буго, бокьарав гIадатияв чиясги гьабизе букIараб жо. Гьединаб жоялъухъ мухьги босуларо. Диеги щибго кьезе кколаро, дун гьелда хIажатав чиги гьечIо, — ян жаваб кьунила фермерас.\n— Абе дуца дурго багьа, гьев вас дие цIакъго хирияв вуго.\n— Дие гьеб ишалда тIаса тIокIаб хабар бицине бокьун гьечIо.- Дуе къо –мех лъикI, — анги абун фермерас гьесда мугъ банила нахъе инеян.\nГьебго параялъ цо вас вачIанила фермерасул рокъоса къватIиве векерун.\n— Гьадав вас дурищ? – ян гьикъанила бечедав гьоболас.\n— У, дир вуго, — ян разиго жаваб кьунила гьасги.\n— Батани, рачIа гьадин гьабизе: Дица дур гьев вас вачина Лондоналде ва цIализавила дирго гIарцухъ. Гьев васги мунго гIадав: гIадилав, сахаватав, ритIухъав ватани, мунги дунги рекIекълъиларо гьаб нилъеца гьабураб хIукмуялда.\nГьеб къотIиялда кIиялгоги разилъун, гьоболас вачун Лондоналде анила фермерасул вас.\nАнила чанго сон гьоркьоб.\nГьес цин школа, хадуб медицинаялъул институтги лъугIизабун лъикIав тохтур вахъанила. Гьединго гьев дунялалдаго машгьурлъанила, Пинициллин дару ургъарав, гьеб рагьарав чи хIисабалда. Гьесда цIарги букIанила Александр Флеминг.\nРагъда цебесеб соналъ Лондоналъул бищунго бечедаб клиникаялде захIматаб хIалалда вачIанила гьуърулъ квачалъул унти ккарав бечедав чиясул вас.\nГьев вас сах гьавунила гьадав А.Флемингица ургъун бахъараб дару — пинициллиналъ.\nГьев фермерасул вас Лондоналда цIализавурав чиясда цIар букIанила Рудольф Черчилль. Гьесул васасда цIар букIанила Уинстон Черчилль- гьадаб даруялъ сахлъизавурав, ва хаду Англиялъул премьер-министрлъун вахъарав. ВатIанияб рагъул заманаялъги жив гьеб хIалтIуда вукIарав.\nУинстон Черчиллица цо нухалда абунила: «Дуца гьабураб лъикIлъи духъего нахъ буссуна», — ян.\nГьаб дица таржама гьабураб жоялъул пикру гьабулаго нилъеда бичIчIулеб буго, нилъеца чидае гьабураб лъикIлъи, кида бугониги нилъее батулеб букIин, нилъер заманаялъ, гьабураб лъикIлъи бичIчIуларел чагIи гIемер дандчIваниги.\nПредыдущий Женщины Кавказа: роль и отношение к женщинам на Кавказе.\nСледующий В Дагестане родилась первая в этом году тройня\nКоличество посещений 3383171


"БакьагьичIиса ЧIанкIал КучIдул" абулеб тIехьалъул цебесеб гьумер\nЦебехун нилъеца абухъе аваразул классикияб адабияталъе кьучI лъуна Инхоса ГIалихIажияс. Дица кинаб бугониги кьучI лъезе кколин лъечIо гьес гьеб кьучI. Гьесухъе илгьам гIадин, Аллагьасул рахIмат гIадин бачIана шигIру. Гьелъулъ хIажалъи букIун доб заманаялда аваразул. Жеги ругънадаса Кавказалъул рагъул бидуца белъараб чIорто бахъичIеб мех букIана. Шамил асирлъиги гIурус бергьинги миллаталъул къадруялда хIур ккей гIадин къабул гьабуна. Жаниса гьалдолеб, ракI чучиялъе ва къисасалъе нух балагьулеб къуват букIана авар халкъалда жаниб. Гьелъие сабаблъун, унтараб ругънаде дарулъун рукIана шагIирасул рагIаби:\nТIерхьарал цIвабзазул цIар къотIиларо...\nЗаман хисун лъаларо, халкъалъул гIумруялде бугеб бербалагьи хисун лъаларо, миллаталъ хвелгьечIолъиялде витIаниги, къабул гьавуниги ГIалихIажил хатI, къагIида, кечI такрар гьабулел чагIи гIемерлъичIо гьесдаса хадур. ХIХ гIасруялъул ахиралдехун магIарулазул гIумруялъулъе рачIана рокьул кучIдул. Халкъалъухъеги гьел щолаан тIармида ахIун. Хъвавулаб культура жеги камиллъун букIинчIо. КечI хъвалев чияс тIармида ахIун кьолаан халкъалъухъе. Гьеле гьеб мехалда тIармида ахIулел кочIохъабахъе цоцаца кьун щвана БакьагьичIиса Тажудин (ЧIанкIа) абурав чисул шигIру-кечI. Гьев машгьурлъана тIалъиялда. Гьесул къагIида букIана цебехун магIарулазда лъалебщинаб шигIру-кечIалдаса батIияб. РагIи цоцалъ рекъараб, берцинал сипатал гъорлъ бугеб. Сундулъха букIараб ЧIанкIал хаслъи?\nТIоцебесеб иргаялда гьес аваразул шигIру-кечI бечед гьабуна гьарзаго сипатал гьариялдалъун. ЧIанкIа вукIана цIаларав чи. Гьесда лъалеб букIана бакъбаккул адабият - фарс ва гIараб шигIру-кечI. Гьезул адабияталда цIакъ машгьураб къагIида буго гьеб. Хасго жагьилаб гIасруялъулин тарал, Ислам баккилелде цересел шагIирзабазул гьарзаго букIана гьединаб кечI хъвалеб къагIида. Гьезул асар ЧIанкIадеги МахIмудидеги щун букIиналъе далиллъун руго МахIмудил кочIолъ дандчIвалел "Имраул Къайисил къисабалъ гIадал..." абурал мухъалги. Имраул Къайис вуго гIарабазда гьоркьов рокьул кучIдузул ва шигIрияб адабияталъе кьучI лъураздаса цояв. Гьеб сипатал гьарулеб кочIол къагIида лъугьун бачIана авар шигIру - кечIалъе. ХIикматго рекъонги ккана:\nХIанил жисму бугеб, зобалъул тIайпус,\nЗулму буго дие гьаб рокьиялъул...\nДун лъугьинаро нужее БакьагьичIиса ЧIанкIал нужер киназдаго лъалеб гIумруялъул бицине. Гьев цIаларав гIалим вукIинги, кечI хъвай гьес пишалъун гьабичIолъиги, хъваралги гIемерисел балъго, гьазул дозул гьариялдалъун хъварал рукIин нилъер лъиениги балъголъи гуро. Дие гьал гьитIинал макъалабалъ бихьизабизе бокьун буго аваразул классикияб адабияталъул тарих. Гьеб хисулеб букIараб куц. Щал чагIи лъугьарал классикаллъунали. Гьебги дидаго адабият бичIчIараб хIалалъ. Дир субъективияб пикру буго гьаб. ЦIороберал лъурал гIалимазабца чанги жо абизе бегьила ва гьезул гьелъие ихтияр буго. ХIасил калам ЧIанкIаца жиндаго лъачIого, цебе гьединаб масъалаги лъечIого хIурият гьабуна аварзул шигIруялда. Гьес кечI хъвалеб къагIида къабул гьабуна лъикIал шагIирзабаца ва кочIохъабаца. Хъвалеб букIана пасихIго ва батIи-батIиял къагIидабаздацин. Анкьго гьижаялъ:\nКъадар дургун хъвазегIан...\nХъвана машгьураб нилъее гIагараб 11 гьижаялъул къагIидаялъ. РукIана 8 гьижаялъ хъварал хIалбихьиялги. Гьел гIемер машгьурлъичIо. ХIасил калам, авар адабияталда цIияб чваххиялъул, нухалъул, хатIалъул, кечI хъвалеб къагIидаялъул щулияб кьучIги лъун, наслабазда нухги бихьизабун ХIежалде аралъув нухда къадаралде щвана хIикматаб гьуналъул шагIир БакьагьичIиса ЧIанкIа (Тажудин). Цебехун абухъе гьев вукIана динияв чи, амма шигIрабазул къисмат гьадинаб ккана, бахчун хIебтIулеб гьунар букIинчIолъиялъ. "Хъван кагътал кодор кьун рокьиги малълъун" цIалдолелги тун ана абадияб рокъове шагIир. Аллагьас витIун ккезавун ватайги ва Алжаналде тIовитIайги. Гьев вуго аваразул адабияталда кIиабилев классик. Гьеб нухда МахIмудица гьарурал хIикматазул рахъалъ нилъеца бицина бачIунеб гьатIан къоялъ.\n46 миллиард гъурущ гIарац гуро - хъантIиялъул роцен


Терроралъе гIарац бакIарулел ралагьулел гьечIо\nАраб соналда дандеккун исана терроралъул хасияб бугел такъсирал Дагъистаналда гIемерлъанин лъазабулеб буго республикаялъул прокуратураялъ. Экспертазул пикруялда, низам цIунулез жидерго халтIи хашго гьабиялъги гьел цIикIкIиналъе квербакъулеб буго.\nИзну гьечIого яргъидгIуцIарал къукъабазде гъорлъе унезе гIарцудалъун кумек гьабуразда хурхун исана Дагъистаналда рагьун буго такъсир гьабиялъул 19 иш. Гьедин лъазабуна 16 декабралда Дагъистаналъул прокуратураялда тIобитIараб данделъиялда. Гьеб тадбиралда гIахьаллъи гьабуна низам цIунулел идарабазул нухмалъулез.\nПрокуратураялъул баяназда рекъон, гьаб соналъул 11 моцIида жаниб рохьилазе гIарцудалъун кумек гьабиялда хъинтIараб 28 такъсир букIана республикаялда. Гъоркьисала гьединал такъсиразул къадар дагьаб букIун буго, гьебги 20 такъсир.\n«Террор цебетIеялъе гIарац кьей», «изну гьечIого яргъид гIуцIаразе гIарац кьей», «изну гьечIого яргъидгIуцIаразе гIарац кьеян хитIабал тIиритIизари» - Уголовияб Кодексалъул гьел бутIабаздалъун рагьун руго такъсир гьабиялъул ишал.\nПрокуратураялъул докладалда рекъон, Кодексалъул рехсарал бутIабаздалъун такъсир гьабиялъул 19 иш рагьана, 6 такъсиралда хурхун цIех-рех къана гIайиб гIунтIизарулел хунги ратун, цогидал такъсиразда хурхун материалал ракIарулел руго. ТIадежоялъе, диванханаялда микьго такъсиралъул хал гьабулеб буго. Гьединго, прокуратураялъ лъазабухъе, исана низам цIунулез изну гьечIого яргъидгIуцIарал ва гьезул кумекчагIи хважаинзабилъун рукIарал бизнесал къана.\nДанделъиялда прокурор Рамазан Шахновазовас абуна, докладалда рехсарал тарихаз бугеб ахIвал-хIал бихьизабулеб гьечIин, гьел тарихал цIикIкIарал рукIизе кколин.\n«Такъсир гьабиялъул гIемерисел ишазда тIад хIалтIи букIине кколеб хIалалъ гьабулеб гьечIо. Террор цебетIеялъе гIарац кьеялда щаклъи бугезда хъинтIун гьабулеб хIалтIи гьечIин абизе бегьула. Изну гьечIого яргъидгIуцIаразда гъорлъе вукIанищали, гьезул кумекчилъун вукIаравищали ва гь.ц. хIужжабазда хъинтIун рагьулел руго такъсир гьабиялъул ишал. Амма гIарцухъ гьабулеб жигьадалъул суал низам цIунулезда кIвар кьезе кколеблъун щаялиго бихьулеб гьечIо», - ян абуна Шахновазовас.\nХIалтIул план хъвазе лъунгутIи, оперативияб цIех-рех бачине ва цIех-рехалъул тадбирал гьаризе кIунгутIи - гьединал гIунгутIаби руго низам цIунулезул хIалтIудалъилан, рикIкIунеб буго Дагъистаналъул прокуратураялъ. «Низам цIунулел идарабазул хIалтIухъабазда цере лъурал мухIканал мурадал гьечIо. ХIалтIи гьабулеб бугин ракIалде ккезе цо щибалиго жо гьабулеб буго ва букIине кколеб хIалтIи формализмалде ва статистика цIезабиялде ккун буго», - ян абуна прокурорас.\nГьесул рагIабазда рекъон, мухъалъул полициялъул хIалтIи тIаса-масангояб бугин абизе бегьула. Рохьилазе гIарац кьолел ва тIалаб гьарулел чагIи цониги мухъалъул полициялъ кквечIин исанаян тIад жубана Шахнавазовас.\nСоциалиял цIех-рехал гьарулей политолог Ирина Стародубровскаялъул пикруялда рекъон, Дагъистаналда рохьилазе гIарац гIемерисала щолеб буго гьезул идеябазул рахъ кколерезухъа.\nИрина Стародубровская: «Бахчараб экономикаялъул система бугеб регионлъун ккола Дагъистан. Гьеб системаялда гъорлъ руго бизнесчагIиги, хIакималги, низам цIунулелги. Рохьилазул идеябазул рахъ кколел чагIи республикаялда гIемер гьечIо гьезул гIарцудалъун жигьад гьабизе. Киназдаго лъалеб жо буго рохьилаз флешкаби ритIулеллъи пуланав бизнесменасухъе, хIакимасухъе. Низам цIунулезда лъалеб батила лъихъе гьел флешкаби щварал, кьурабищ яги кьечIебищ гьез гIарац. ГIарац кьечIого чIезеги бизнесменасе кIоларо, гьесул гIагарлъиялъе хIинкъигьечIолъи лъицаниги чIезабуларо. Низам цIунулез гIемер бицине бегьула терроралъул финансированиялъул, амма жидерго хIалтIи гьез букIине кколеб къагIидаялъ гьабулеб гьечIеб мехалда терроралъулги гIарцулги бицун щиб. Гьелдалъун рохьилазе гIарац кьолел гIемер рукIине руго бизнесалъул системаялдаги, пачалихъияб системаялдаги».\nПрокуратураялда тIобитIараб данделъиялда гьединго абуна, гьаб соналъул 11 моцIида жаниб экстремизмалъул 43 такъсир букIанин (гъоркьисала гьединаб 19 такъсир букIана), терроралъул хасият бугел 415 такъсир букIанин (гъоркьисала - 308). Гьел тарихаз бихьизабулеб буго республикаялда ахIвал-хIал хIалуцараблъи. Экспертазул баяназда рекъон, низам цIунулез жидерго халтIи тIасаккун бачиналъги террор цебетIолеб буго.\nМисалалъе, 12 декабралда Избербашалда гIагарда низам цIунулез чIвана шагьаралда гIумру гьабулев МухIамад Камалов. Рохьилазде гъорлъе уневлъун вукIанин гьевин ва тунка-гIусиялда чIванилан, лъазабуна низам цIунулез. Амма Камаловасул гIагарлъиялдаса чагIаз абулеб буго гьеб гьереси бугин, низам цIунулез гьев викъанин ва чIванин. Инсанасул ихтиярал цIунулезухъе гьез гIарза хъвана, Камалов чIварал диванханаялде ккезаризе кумек гьабеян. Гьезул гьединго гIарза буго чIварасул жаназа букъизе кьолеб гьечIин.\nГьелдаго релъараб лъугьа-бахъин ккана Тюбе росулъа Пахрудин МухIамадовгунги. Гъизилюрт мухъалъул Шушановка росда гIагарда тунка-гIусиялда гьев чIванин ва рохьилазул рахъ кколевлъун гьев вукIанин, лъазабуна низам цIунулез. МухIамадовасул гIагарлъиялъни абулеб буго, рохьилалгун гьесул бухьенал рукIинчIин, живго гьев салафитлъун вукIанин.


ГьабсагІаталде щвезегІан Википедиялда хъван буго 2309 макъала авар мацІалда.\nДагъистан •Дин •Спорт •Тарих •Авиация •География •Медицина •Киналго порталал\nМакъала хъвазеМажлисФайл цӀазеМайдан\nИтни къо 1 РабигІу Ссани 1440 гь.\nГьаб къоялъ — 10 Декабрь\nАвар Википедиялда жакъа къоялда жаниб буго 2309 макъала, гьединлъидал дуе хъвазе бокьараб махъала гьаниб жанибги батизе бегьула. Цин макъала хъвалалде цебе дуца гьеб хъирще гьаб формаялда. Гьеб батичIони, дуе хъвазе бокьун бугеб макъалаялъул цІар хъвай гьаб гъоркьехун бугеб мухъалда жаниб ва хІадуре макъала.\nБигьаяб версия — Кумек гьаби — Фонд Викимедиа — Контактал — Цоги мацІазул бутІаби


Вехь — Наполеон | Аварский сатирический интернет журнал\nВехь — Наполеон\tНайти:\nЦо магIарул росдал школалъул педагогазул тIолабго коллектив, жидер квалификация кутакалда эхеде борхун букIин чIезабураб экзаменги тIадегIанаб даражаялда кьун, гьелдаса рохиялъул асаралъ керен-ракIги цIун, цIикIкIараб гьира-шавкъалда гIагараб росулъе тIадруссун рачIунел рукIана. Музыка, кечI — кинабго букIана.\nГIолеб къадаралдасаги цIикIкIун «къулчIараб» коньякалъ учительзаби тIамулел рукIана, нухда унаго, автобусалда жаниб магIарул кьурди гьабизегицин. Гьедин аваданго, махсаро-хочIалда рачIунаго, кир рахчун рукIаралали лъалареб куцалда, цере рахъулел рукIана гьекъолеб жоялъул цIи-цIиял шушби. Къокъго абуни, гьел педагогазул рагъа-ракари релълъунаан, кIиабилеб соналъги гьобго классалда гьоркь хутIарал цIалдохъабаз учитель классалдаса къватIиве араб мехалда гьабулеб гъалмагъиралда.\nАвтобусалъул бокIнилъ, жиндирго пикрабазде машгъуллъун, гIодов чIун вукIана гьезул росулъа вехь — росуцояз цIикIкIун хIурмат гьабулев херав. Амма гьоркьо-гьоркьов гьев, лъимер гIадин, кIаркIариялда велъанхъулаан учительзабазул махсарабазда тIад.\nЦо гIамал кIудияв учителас, вехьасул велъанхъи рекIее гIечIого батила, гьесул рахъалъ рекъечIеб рагIи рехун, махсаро гьабуна. Цогидазги, гьесда тIад рекъон, вехьасда речIчIулел рагIабазул чIорал цIикIкIинаруна, гьев гIад-хочI гьавун, гIа-гIаялда релъанхъана,\nГьимулаго гьезухъ гIенеккун вукIарав вехьасги байбихьана гьел учительзабазде гьужум.\n- Нуж гьединал гIакъилал, гIемераб жо лъалел чагIи ратани, нужеца бице 1812 соналда ВатIанияб рагъулъ Франциялъул аскарал къеялъе гIилла.\nАвтобусалда жаниб сихIкъотIи лъугьана. Педагогал хIикмалъун, хаган хутIана лъикIалан мехалъ. Гьезда ракIалде кколаан вехьасда, чахъабазул гурони, цогидаб мацI лъалеб батиларилан. СихIкъотIи халатбахъана, учительзабазул къадру холеб бакIалде ккана иш.\n- Россиялъул хасел ва жидерго улкаялдаса цIакъго рикIкIалъи, — ян байбихьана тарихалъул учителас.\n- Гуро! — ян гьоркьоб къотIизабуна гьесул жаваб вехьас.\n— Квен-тIех гьечIого, ракъун хутIи…\nКинаб жаваб гьез кьуниги, вехьас: «Гуро!» — ян цохIо рагIи кьвагьулеб букIана гьезде данде.\nПедколлективалъул ццин бахъана, къец хIалуцана, херав вехьасде квер борхизецин къасд гьабулеб букIана цо-цояз. Сунцаниги гьезие кумек гьабичIо.\nАхирги, росулъе щолеб бакIалда, мукIурлъун гьикъана дов гIамал кIудияв учителас.\n— ГIилла щиб?-ан.\nГIодовиччан, хъалияналъул кIкIуйдул парчаги магIарзухъа къватIибе буризабун, вехьас такрар гьаруна Наполеоница абурал рагIаби:\n- Гьезда рагъизе лъалеб букIинчIо!!!\nАвтор: Наби Акаев\nБачIана: ПатIимат Амаевалъ


Россиялъулазда Магъриб рихунеб буго\nТелевизоралда Путинихъ ялагьарай гlадан\nУкраиналда жаниб ва гьеб сверун кколеб бугелде балагьун Магърибгун гьоркьорлъаби холел рукIиналде хIадурал россиялъулазул къадар цIикIкIун букIин тIатинабун буго Левада-Централъ. Халкъалъул гьединаб пикру бижулеб буго телевидениялдасан кьолел харбазухъ балагьун, щайгурелъул Левада-Централъ гьикъа-бакъи гьабуразул 94% цIиял харбал телевидениялдасан лъазарулел рукIун. Гьебго цIех-рехалъ бихьизабун буго Россиялъул гIадатияв чи я санкциязукьа, я къватIисеб къайиялъул дефициталъукь,а ялъуни къватIисел улкабазде унаго рукIине рес бугел захIмалъабазукьа хIинкъулев гьечIолъиги.\nАхирисеб 10 соналда жаниб бищунго дагьлъун буго Магърибгун гьоркьорлъаби щулалъизаризе кколин рикIкIунел россиялъулазул къадар. Гьединазул къадар гьанже бащалъулеб буго 41 проценталда, 39% абуни рикIкIунеб буго Магърибалдаса рикIкIалъизе кколин.\nМарталда абуни Россиялъул халкъалъул 61 проценталъ рикIкIунеб букIун буго Магърибгун бухьенал щулалъизаризе кколин. ЛъагIел цебе абуни, 2013 соналъул марталда цIех-рех гьабуразда гьоркьоб гьединазул къадар букIун буго 70%.\nГьединго цIикIкIун буго Америка рикIкIад гьабизе кколин рикIкIунел гIадамазул къадарги. Левада-Централъул баяназда рекъон, гьединазул къадар бахунеб буго 48%. Гьебго заманаялда россиялъулазул 40% пикруялда Америкагун цере рукIарал гьоркьорлъаби цIунизе яги гьел лъикIлъизаризе кколеле руго.\nРехсараб централъул хIалтIухъабазул пикруялда гьел хиса-басиял рарал руго Украиналда ва гьеб сверун бугеб ахIвал-хIалалдаги ва аслияб куцалда-гьелъул хIакъалъулъ росссиялъул пачалихъиял информалатаз бицунеб бугеб куцалда. Пачалихъиял каналаз Украиналъул хIакъалъулъ бицунеб битIараб гьечIин рикIкIунеб буго Россиялъул щибав щуабилев чияс, амма гьебго заманаялда, Левада-Цнтралъ гьикъа-бакъи гьабуразул 94% информация цохIо телевидениялдасан гурони щолеб гьечIониги. Интернеталда информация балагьулеб буго россиялъулазул 16%, жеги 9% гьеб балагьулеб буго басмаялда кьабурал газетаздасан. Щибав щуабилев чиясда цIиял харбал лъалел руго гьудулзабаз яги лъалел-хъвалез рицун.\nНижецаги гьабуна г1адатиял дагъистаниязда гьоркьоб гьитIинабго цIех-рех. Нижеца гьезие кьолеб букIана божулищ нуж Россиялъул телевидениялъ бицунелда ва киса нужеда цIиял харбал лъалел абураб кIиго суал.\nТелеиндустрия халкъалъе бокьи бараб буго гьанжесеб пропагандаялъулаб рагъул мугь цебеккун лъикI хIадурараб ракьулъе бортун букIиналда. Гьедин рикIкIунеб буго Левада-Централъул экспертаз. Гьезулго пикруялда рекъон, 90-билел соназда «МММ» гIадинал авантюрал гIемер рукIиналъ гIадамазул телевидениялъ бицунелда божилъи хун букIун батани, гьанже гьеб божилъи тIадбуссун буго ва Россиялда халкъ гьелъ кьолел цIиял харбазда цIакъ божулеб буго.\n«Нилъеда цIакъ лъикI лъала пропаганда гьабизе. Гьединго цIакъ лъикI лъала хутIараб дунялалъул хIакъалъулъ маргьаби рицинеги»,- ян абун буго «Независимая газетаялъе» Политикияб экспертияб къукъаялъул бетIер Константин Калачевас.\nГьесулго пикруялда, россиялъулазда дунял бичIчIулеб буго яги эмоционалияб яги иррационалияб куцалда. Нилъеца хадубги тIолабго дунял гIантлъун бугин нилъ гьечIин рикIкIунеб батани, ахирги гIанталлъун нилъ рикIкIине рес бугин абун буго гьес. Магърибалде данде бугеб риторикаялде гъорлъе СССР кинаб жо букIарабали лъаларел гIолилалги цIалел ругин. Гьезда лъаларин, масала, джинс-тIажу хIалихъе тIубараб моцIрол харжги кьун босулеб букIараб куц ва гьезда кколеб бугин доб заман квешабги дагьаб лъикIаб гIемераб заманин букIанин абулеб буго Калачевас.\nКиналго информациониял рагъал кида-къадниги лъугIичIого рукIунарин ва жакъацин Европа бокьуларел россиялъулал гьенире унел ругищан гьикъани фокус-къукъаязул жавабал цо ккурал рукIине гьечIолъиялда ракIчIараб буго Калачевасул.\nКрым Россиялде гъорлъе бачаралдаса улкаялде гьулчанин патриотизмалъул карачел ва гьелъул хъуялда гъоркь Кремлалъул политикаялда разиял гьечIезул гьаркьал рагIулел гьечIин хъвалеб буго\nThe Washington Timesалъ.\nРоссиялда президент Владимир Путин какулезе гьедингоги бигьаяб букIинчIин, амма ахираб заманаялъул хиса-басиял рихьун гьединазул гьаркьал тIубанго къиналда хIинкъи бугин хъвалеб буго рехсараб газетаялъ.\nУкраиналда хурхун Россиялъул политикаялъ гьеб халкъаздагьоркьосеб аренаялдаса изоляциялде кканиги, улкаялда жанибин абуни гьеб политика цIакъ машгьураблъун кканин ва гьелде тIадеги Путиница халат бахъинабулеб бугин дунялалда къуват кIудияв чиясул роль хIазейин хъвалеб буго гьелда.\nГьеб газетаялъул пикруялда, улкаялда жиндир рахъкколел цIикIкIун рукIин бихьараб Кремлалъ дагьалги кьваризарулел руго жиндир критикаязде данде тадбирал. Гьеб киналъулго хIасилалда жиндир акциязде 100 азарго чи бигьаго вакIаризе кIолеб букIараб «хъахIал чIалал раразул» протесталъул багъа-башари тIубанго тIагIанин абизе бегьулин рикIкIунеб буго The Washington Timesалъ.


Коммуналиял хъулухъал ва "хъамураб" гIарац\nМахIачхъалаялъул коммуналиял хъулухъазул идараялда тIад прокуратураялъ рагьун буго такъсир гьабиялъул иш.\nМахIачхъалаялъул коммуналиял хъулухъазул идараялда тIад прокуратураялъ рагьун буго такъсир гьабиялъул иш. Гьелда гIунтIизабулеб буго 11 миллионалдаса цIикIкIараб гIарац кколареб бакIалде харж гьабиялъул гIайиб. Сундуеха гьез гьеб харж гьабун батараб?\n11 январалда МахIачхъалаялъул прокуратураялъ лъазабуна шагьаралъул коммуналиялгун рукъалъулал хъулухъазул нухмалъиялъ бюджеталъулаб гIарац рихьизарурал гурел, цогидал мурадазда харз гьабун букIиналда щакли бугилан. ГIаммаб куцалда 11, 5 гъурущ гIарцул цогидал мурадазда харж гьабун буго гьеб нухмалъиялъ. МахIачхъалаялъул прокуратураялъул пресс-секретарь Татьяна Голубевалъ баян гьабухъе, 2004 соналда шагьаралъул Коммуналиялгун рукъалъулал хъулухъазул нухмалъиялде биччан буго 70 миллион гъурщидаса цIикIкIун гIарац, МахIачхъала шагьаралъ тахшагьаралъул борчал тIуразе бихьизабураб программа гIумруялде бахъинабулаго ккарал налъаби рецIиялъул мурадалда, амма гьеб гIарцуда гьоркьоса 11, 5 гъурущ цогидал мурдазе харж гьабун батун буго прокурорасулаб халгьаби тIобитIулаго. Документазда рекъон, гьеб гIарац биччан бугин нухал къачIазейин баян гьабуна «Эркенлъи» радоялъе прокуратураялъул вакилалъ.\nГолубева Татьяна: «Документазда рекъон, лъабго миллион гъурщидаса цIикIкIун гIарац харж гьабун буго Амет-Хан Султанил цIаралда бугеб къватIалда нухал къачIазе, ункъо миллионалда цIикIкIун Ак-гель хIорихъе нух къачIазе, кIиго миллион гъурущ «Белый медведь» абураб сахлъи щула гьабиялъул централде нух гьабиялъе, хутIараб гIарац цогидал мурадазеги. Гьеб ккола бихьизабурал гурел, цогидал мурадазда гIарац харж гьаби. Гьединлъидал, гьеб тIатинабидал, прокуратураялъ гьел документал такъсиралъул иш рагьизе ЦIех-рехалъул комитеталде кьуна».\nБихьизабураб заманалда, 2014 соналда, тахшагьаралъул Коммуналиялгун рукъалъул хъулухъазул нухмалъиялъул бетIерлъуда вукIана ХIасанов МухIамадсаид, гьабсагIаталда гьеб бакIалде тIамун вуго ГIабдуразакъов ХIажимурад. Гьеб ишалда хурхун баянал кьезе инкар гьабуна тахшагьаралъул администрациялда ва живго ГIабдуразакъов ХIажимурадицаги.\nГьанибго абизе ккола , 8 январалде рищниялдаса бацIцIад гьабизе кколеб букIараб шагьар жегиги бацIцIад гьабун гьечIолъиялда бан, Роспотребнадзоралъ диваналде гIарза кьун буго, шагьаралда санитариял шартIал хвезарун рукIиналда бан. Гьедин, цIараб заманалда жаниб шагьаралхъул щибаб мухъалъул нухмалъулесе бихьизабун буго жидер мухъал рищнияддаса эркен гьаризе. Роспотребнадзоралъул Дагъистаналда бугеб нухмалъиялъ лъазабухъе, 2015 соналда ,гIадамазул рахъ ккун, шагьаралда санитариял шартIал чIезарулел гьечIолъиялда бан рагьун буго кинабнгиги 228 административияб иш, гIакIа бахъун щун буго 7 миллион гъуруш гIарац.\nТахшагьаралъул боцIул жидерго "мучIдул" руго\nДербенталъул некIсиял бакIазда бакьулъ цIиял ресторанал\nРукIа-рахъиналъул минимум - лъица гьеб чIезабулеб\nМахIачхъалаялъул мэрлъун Муса Мусаев вищана\nДагъистаналъул прокуратураялъ министрасда хъулухъ тезабизехъин буго


ХIакъикъаталде унеб нух балагьулаго\nКин бицунеб бугеб Россиялъул газетаз Малайзиялъул аэроплан бортизабиялъул хIакъалъулъ? Гьез загьир гьарулел версиязда магърибалда божулел гьечIо. Гьениб гIемерисез рикIкIунеб буго, россиялъул информалатаз гьересиял версияби загьир гьарулел ругин Кремалалде гIайиб ккезабичIого хIутиялъул мурадалдайин.\nЦояз хъвалеб буго Малайзиялъул «Боинг – 777» Украиналъул армиялъ Россиялъул рагъулаб аэроплан бугин ккун бортизабун бугин. Цогидаз жибго лайнералда жаниб теракт гьабун батизе бегьулин.\nТIоцебесеб версия загьир гьабулезул цояб ккола «Комсомольская правда» газета. Гьелъ нахъ чIвалеб буго Донецкалъул сепаратистазул гьелде хурхун букIин. «Лъица биччараб «Бук?» абураб макъалаялда рагъулав журналист Баранец Викторица хъвалеб буго 10 000 метраялъул борхалъуда боржунеб аэроплан ракьдаса «Бук» абураб ракетабазул комплексалда гурони бажаризе букIинчIин бортизабизеян. Гьелъул бицунаго, гьес кIвар буссинабулеб буго гьединаб комплекс Украиналъул 75 букIиналдеги Донецкалдаса 40 километраялъул манзилалда гьаваялдасахун бугеб хIинкъи баянлъизабулеб станцияйин букIиналдеги.\nВиктор Баранец: «Украиналъул пропагандаялъ чIечIого Россиялъ гьаваялдасаги гIодосанги гьужум гьабичIого толарин абун бицунеб букIин ракIалде босани, нилъеца нахъ чIвазе кколаро радаралъул экраналда Малайзиялъул «Боингалъул» тIанкI Россиялъул рагъулаб аэроплан хIисабалда къабул гьабун батиялъул версия».\nГьес абулеб буго сепаратистаз июналда Украиналъул рагъулазухъа бахъун букIанин «Бук», амма хIалтIулеб хIалалда гьеб букIинчIин ва гьелъул компонентал камун рукIанин. Цингигиян, жубалеб буго гьес, сепаратистазул «Бук» хIалтIизабизе бажарулел спецалисталги гьечIин.\n«Независисмая газетаялъ» Малайзиялъул лайнер бортизаби рикIкIунеб буго «ЦIорораб рагъ» байбихьиялъул ишаралъун. Гьединал рагIаби хIалтIизарун байбихьулеб буго «Бортизабураб «Боинг»: гIицIго хIужаби» абураб редакциялъулаб макъала. Газетаялъул журналистаз хъвалеб буго «Боинг» бортизабун букIине бегьулин яги «Букалъ» яги доб заманалда гьаваялда букIараб Украиналъул рагъулаб аэропланалъин. Цингигийин жубалеб буго макъалаялда, гьанжеги ригьго букIин борталда тIад теракт гьабиялъул версиялдаса инкар гьабизегийин.\nГьезеталъ нахъ чIвалеб буго «ракь-гьава» тайпаялъул ракета Россиялъул территориялдаса биччаялъул версия.\nМакъаялда хъвалеб буго Киевалъул «Бук» система бугин ва гьеб лъун бугин улкаялъул машрикъалъул рахъалда, Россиялъул рахъалдаса букIине бегьулеб гьужумалдаса цIуниялъул мурадалдайин. Гьеб гьечIониги Киевалъ Москваялда гIайиб гIунтIизабулеб буго Росссиялъул рагъулал аэропланаз Украиналъул гьваялъул гIорхъаби хвезариялъул. «Гьединлъидал нижецаги нахъ чIвалеб гьечIо, Украиналъул рагъулаз Россиялъул рагъулаб аэропланлъун ккун Малайзиялъул лайнер бортизабун батиялъул версияги.» - ян хъвалеб буго газетаялъ.\nГазетаялъ гьединго щаклъиялде гъоркье бачунеб буго сепаратистаз бахъараб «Бук» хIалтIизабун «Боингалда» ракета речIун бугин абураб. Гьелъ кIвар буссинабулеб буго Украиналъул генералияв прокурор Виталий Яремаца сепарастистаз «Бук» бахъиялъул хIужа нахъ чIван букIиналде.\nГазеталъ гьединго нахъ чIван буго сепаратистазе «Бук» Россиялдаса щвезабун бугин абураб Украиналъул официалияб лъазабиги.\n«Московский комсомолец» газетаялъ Украиналъул нухмалъиялда гIайиб чIвалеб буго рагъ унеб регионалда тIад гражданияб авиациялъе гьаваялъул гIатIилъи къачIого теялъе гIоло. Гьелъул жавабчилъи Киевалда тIад хутIизе бугин, нагагьлъун авиалайнер сепаратистаз бортизаби чIезабуницин, хвалеб буго газеталъ.\n«Аргументы и факты» газеталъ кьолел руго Кубаялъул вукIарав лидер Фидель Кастрол рагIаби. Гьес катастрофаялъул гIайиб гIунтIизабулеб буго Украиналъул нухмалъиялде.\nЛъица чIварав 298 чи?


На сайте опубликована книга "Сакъатун кубра"\nХIусейн Афанди ккола тIадмагIаруллъиялда баккараб гвангъараб цIва. ПасихIал назмабаздалъун гьев жакъаги чIаго вугев гIадин кIалъалев вуго гьанжесеб ва букIинесеб бицун.\nХIусейн-афанди гьавуна 1900 с. ЦIумада района-лъул Сасикь росулъ ва нилъедасан ватIалъана 1964 с. Жиндирго биография гьес баян гьабун буго "Факъирав, хIакъирав дун вугониги", "Дирго ахIвалазул хIасил бицараб" абурал назмабазда. ГьитIинаб мехалдаса нахъе гьес гIелму тIалаб гьабуна ва гьесие рухIанияб тарбия щвана кIудиял машаихзабазул - КъахIиса ХIасан-афандил, ГIасаса МухIаммад ЯгIсубил, Гьандихъа ХIумайд-афандил. ХIумайд-афандица гьесие лъабго (накъщубандияб, шазалияб, жазулияб) тIарикъаталъе изнуги кьуна.\nГьес ирсалъе тана бидгIа-табдил жубачIеб бацIцIадаб тIарикъат, гIажам мацIалда къасидатазул кIиго тIехь, гIараб мацIалда "Иршаду-ссаликин" абураб назмабазул тIехь, ва тIарикъаталъул суалаздасан тIаса хъвараб гIараб мацIалда тIехь. (Ахирисеб тIехь нижехъ тIубан щвечIо, камулел руго гьоркьоса цо-цо бакIал.)\nУстарасул тIахьал данде гьаризе жигар бахъана шайх Тажуддин-афандица ва квералъ хъвана Хеле-кьуриса Чупалас ва цогидазги. Амма цониги тIехь басмаялда жеги бахъун букIинчIо.\nГьалда бугеб тIоцебесебги ва кIиабилебги тIехь ккола гIажамалъ хъварал къасидатазул тIахьаздаса щибго хисичIого тартибалда росарал.\nЛъабабилеб тIохьода хъвалел руго цересезда рачIинчIел, амма устарас хъварал ва гьесде гьарурал назмаби ва гIалимзабазул пикраби. Хириял диналъул вацал ва яцал, кIудияб гьари буго нужеде, гьав мубаракасул хIакъикъат лъалеб батани, яги нужехъ гьас хъварал цогидал назмаби ва кагътал ратани нижеда лъазабеян. Лъабабилеб тIехь нужер кумекалдалъун жеги тIад хъвазесеб буго, Иншааллагь!\nКнига расположена в разделе "Религия\_Книги"\nДругие новости на 04.05.2006


ХIикматаб жо буго макьу » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nЦо лах1заталъ кьижун кканиги халатаб лъугьа-бахъин бихьула. Макьида х1укму гьабуге, ай божугеянги абулаан умумуз. Лъица щиб абуниги, г1емерал сонал аниги бахъараб сурат г1адин к1оченч1ого цебе бугеб, дирго цо макьу бицина жакъа нужее. Гьеб макьилгун хурхен бугеб лъугьа-бахъин бицинин цебеккун.\nМакьие цебераг1и. Журналистикаялда гъорлъе лъугьиналде дун йик1ана Мах1ачхъалаялъул №81 ясли-ахалда тарбияч1ужулъун х1алт1улей. Ихдалил сессиялде рач1арал ДГУялда ц1алулел нижерго районалдаса ясалгун тира-сверулел рук1ана шагьаралъул паркалда. Гьенирго ричулел ратун т1оцересел ихдалил т1угьдулги росана нижго берцинлъиялъе кодор кквезе)). Ленинил майдан къот1ун унаго щвана Ц1адаса Х1амзатил памятникалда цере. «Дун Х1амзатие саламги т1угьдулги кьезе ина»-ян екерана паматникалъухъе, хадур релъулел ясалги тана. Аск1ое г1агарлъун памятникалда цебе т1угьдул лъолаго г1ажаибго ц1унц1рахана черх. Ихдалил бакъул къоялдаса дир бук1араб аваданлъи лъахъвана рек1елъа. «Ясал, х1икматаб асар лъугьана рак1алъе, памятникалда гъоркь живго Х1амзат вукъун вугеб кинигин..»\nМакьу. Дирго рокъое щвелалде ватулев вуго Х1амзат. Бец1абго рукъги буго, рокъоб къайи-ц1аги дида лъалареб басриябго буго. Х1амзат вуго пикрабалъ гордухъе балагьун. Гьесда дун йихьулей гьеч1ин кколеб буго дида. Дие ц1акъ бокьун буго пашманго г1адин вихьулевХ1амзатие щибниги лъик1лъи гьабизе. -Х1амзат, дица гьабсаг1ат квен гьабила.. –Баркала, щибго гьабизе ккеларо.. –Дун гьабсаг1ат яч1ина-, ян екерулей йиго тукаде. Щив божилев дихъе живго Ц1адаса Х1амзат вач1ун вук1анин, фотоаппаратги балагьизе ккелаян буго дир пикру. Гьеб алатги кибалиго батун сурат бахъизе гъираялда рокъое щведал рагьухъе батараб нуц1ихъан гар-гар раг1ана. Ц1акъ гьаругьин жание лъугьана. Гьезда дун йихьулей гьеч1о. Нуц1ихъе мугъги кьун Х1амзатида цее эхетун к1алъалей ятулей йиго бец1аб шал ч1варай йорхатай г1адай ч1ужуг1адан. -Дада, нилъ кват1улел руго, рилъинарищ?-ин. –Рилъина, гьабсаг1ат Пат1имат яч1ине ккола..\nДида кколеб буго дун яч1инег1ан ч1ун вугин Х1амзатин. Амма гьезда дун йихьулей гьеч1о. Гьебсаг1ат екерун яч1ана 12-13 сон барай г1адай яс, горбониб пионеразул галстукги буго, бот1рода квербац1ц1ги гьеч1о. –К1удада, рилъа, рач1унел руго, рач1унел руго!,-ян ах1ана гьелъ рази-ракиго. Дида бич1ч1улеб буго гьелдаги дун йихьулеб гьеч1олъи. Гьел лъабалго цадахъ къват1ире рахъана, хаду-хадуй дунги. Ц1акъ бокьун бук1ана лъазе гьел унеб бак1 (сурат бахъизе щвеч1олъиялъулги бук1ана зах1мат). Цере-цере гьалги хадуй дунги щвана г1ат1идаб, халатаб, ц1акъ берцинаб г1урчинаб майданалде. Дагьаб рик1к1адег1ан, гьанжего-гьанже рещт1араб, хъах1аб вертолетги бихьулеб бук1ана. Гьелдаса гъоркье лъугьун рач1арал г1адамазул къокъаялдаса бат1аги т1ун берцинго рет1а-къарай к1иго ч1ужуг1адан Х1амзатида данде рач1унел рук1ана. Гьезул цоялда бук1ана х1икматго берцинаб г1урчинаб гормендо. Аск1оре г1агарлъарабго лъана гьей г1адан Расул Х1амзатовасул хъизан Пат1имат йик1ин. Гьей йихьарабго Х1амзат разиго гьимана. Вертолеталдаса рещт1аралгун живго Расулги вихьулев вук1ана, амма гьев гьеб гурулъго ч1ана. Х1амзатида халлъана хадуй лъугьун дунги яч1уней йик1ин: – Мун нижгун яч1унге, дир яс, ниж ине ккола. Мун гьагъаб нухккун а,- янги абун гьес кверги бит1ун дун кваранихъе бугеб нухде йит1ана. Х1амзатица бихьизабураб нухде гали т1амурабго дир х1ет1е тамахаб ракьулъе жанибе ккана, гьеб бугоан ц1ибахъараб, жеги машина яги г1адан хьвадич1еб нух.. Лъуг1ана макьу.\n..Гьоркьоб г1емер заман иналде камуна Расулил Пат1имат, дунго ккана ц1ияб нухде-журналистикаялъул, хъвадарулел чаг1азул мухъилъе, бицунел раг1ун гурелги рихьунги лъана Ц1адаса Х1амзатил васал-Расул, Х1ажи. Щвана Ц1ада музеялде, гьениб батана, доб макьилъ бихьараб рак1а-рахариялъул рукъ, Х1амзатил Мух1амадил гьит1инго хварай яс, пионеразул галстук барай Пат1ил сурат. Лъана Советазул х1укуматалъ шаг1ир Ц1адаса Х1амазат вукъараб бак1.\nХ1икматал жал руго макьаби. Лъаларо щаяли, киноялъул цого сериялъухъ балагьулей г1емер цеве т1амула, гьурмада т1убан роххел сварав к1удияв Расул.. Амма лъала нилъер щивас ц1алун кьураб дуг1а-альх1амалъ Ц1адаса Х1амзатиеги Х1амзатил Расулиеги зарал гьабунгут1и.\nАллагь гурх1аги нилъеда киназдаго.\nУнго ,макьу буго хасаб дуниял)Аллагьас мунагьал чураги,гьаб макъалаялда рехсарал-щиназул.


Жалго жидецаго реццулеб Дагъистаналъул МВД\nДагъистан Республикаялъул жанисел ишазул министр ГIабдурашид МухIамадов\n2015 соналда жаниб гьабураб хIалтIул хIасилал гьаруна гьал къоязда Дагъистаналъул Жанисел ишазул министерлъиялъ. ГIаммаб куцалда полициялъул хIалтIухъабаз гьабураб хIалтIуе лъикIаб къимат кьуна гьениб республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасги, Жанисел Ишазул министр ГIабдурашид МухIамадовасги. Амма эскпертазги, гIадатиял гIадамазги рикIкIунеб Дагъистаналъул полициялъухъа тIуран бажаричIел гIемер гIунгутIаби ругин гьезул хIалтIулъилан.\nКъоабилеб январалда Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъ коллегиялъ тIобитIараб данделъиялда хIасилал гьаруна араб 2015 соналда жаниб гьабураб хIалтIул. Терроризмалдагун экстрмизамалда данде къеркьелъул хIалтIи аслияблъун букIанин жидер хIалтIулъилан абуна гьениб министр ГIабдурашид МухIамадовас.\nЖидеда кIванин изну гьечIого яргъид гIуцIаразул къукъаялъул хIаракатчилъиялда лъикIаб кьаби щвезабизе. Гьединго министрасул рагIабазда рекъон 2015 соналда жаниб лъикIаланго дагьлъун бакIал ва цIакъго бакIал такъсиразул къадарги, гIемерал гIадамал ракIарараб бакIалда ва шагьаралъул къватIахъ гьарулел такъсиралги дагьлъун руго, гьединго кьвагьулеб ярагъги хIалтIизабун гьарурал такъсиразул къадарги республикаялда дагьлъун буго. ХIасил, такъсиразул къадар жидеда лъикIаланго дагьлъизабизе кIванин абулеб буго ГIабдурашид МухIамадовас.\nДагъистаналъул МВД-ялъул хIалтIудаса живго рази вукIин загьир гьабуна гьеб данделъиялда гIахьаллъи гьабурав республкикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасги. Республикаялда паракъатаб ва хIинкъи гьечIеб ахIвал-хIал букIиналъе кIудияб кумек гьабунин Дагъистаналъул полициягун цадахъ рекъон хIалтIарал, Терроралда дандечIараб Миллияб комитеталъул Дагъистаналда бугеб бугеб бутIаялъги, Оперативияб штабалъги.\nАмма республикаялда ругел изну гьечIого яргъид гIуцIаразул къукъаби тIагIинари гьеб республикаялъул Жанисел ишазул тIокIлъи кколарин, гьеб бугин Федералияб централъ ритIун рачIарал аскариязул ва ХIинкъи гьечIолъи цIуниялъул хъулухъалъул бергьенлъабиян рикIкIунеб буго МахIачхъалаялдаса ГIалиев Тимурица. Дагъистаналъул полициялда цебечIаразул аслияблъун кколеб ва гьезухъа тIубазе кIвечIеб масъала гьадин бихьулеб буго гьесда.\nГIалиев Тимур: «Терроризмги вагьабизмги рикIкIинчIони бищун кIудияб гIунгутIи нилъер республикаялда ккола экономикиял такъсирал – коррупция, бюджеталдаса гIарац бикъи. Гьеб рахъалъан нилъер МВД-ялда гьабизе щибниги кIвечIо. Цо рукIаралги гIиси-бикъинал гьабулел толел жалги гIицIго статистикаялъе гIоло рукIана. Гьедин гьез кколел такъсирчагIиги рукIана гIиси-бикъинал цIогьал, амма цо чIахIиял такъсирал гьез тIатине гьарун рихьичIо.\nНилъер МВД буго кIудияб структура ва гьез тIоцебесеб иргаялда чIахIиял такъсирал тIатине гьаризе ккола, киса-кирего гьел гIиси бикъинал цIогьалги жуликалги кколел рукIинчIогун. Гьединлъидал гьез араб соналъ гьедин цо тIоцебе бер речIчIулеб, ракIалде бачIунеб жо гьабичIилан абизе бегьула. ЦохIого цо МВД-ялъ жидерго хIалтIухъабазе 169 квартира кьураб жо буго дида ракIалде щолеб. ТIокIаб щибниги гьечIо.\nКъокъ гьабун абуни, киса-кибего буго коррупция, коррупция ва цоги нухалъ коррупция. Кивехун валагьаниги. Гьеб унти МВДялда нахъе тIагIине гьабизе кIвелин абураб жоялде кинабниги божиги гьечIо».\nГIемерисезда гьез хIалтIи гьабулеб гьечIилан кканиги, ругин гьезул хIалтIулъ лъикIал рахъалгиян рикIкIунеб буго Дагъистаналда биччалеб «Московский Комсомолец» газеталъул газеталъул бетIерав редактор ХIапизов Юсупица.\nХIапизов Юсуп: «ЛъикIаб рахъ буго тIолабго Россиялда жаниб нилъер гьаниб такъсирчилъиялъул къадар бищунго дагьаб букIин, гьеб кIудияб тIокIлъи буго. ЛъикIаб рахъ буго гьединго Жанисел ишазул министрасул рагIабазда рекъон такъсирчагIазда тIад рагьарал уголовиял ишал рагIалде рахъинги. Терактазул къадар дагьлъиги, чIварал полициялъул хIалтIухъабазул къадар дагьлъиги, кьвагьиял тIагIинги гьеб кинабго лъикIал хIасилазде гъорлъе бачине бегьула, щуго соналъ цебе тIубанго батIияб сурат букIана шагьаразул къватIахъ.\nАмма гIунгутIаби камураб бакI букIунарелъул гьеб камун гьечIо Дагъистаналъул Жанисел ишазул идараялъул хIалтIулъги. Коррупция буго гьениб бищун цебесеб кьерда, гьеб тIагIинабизе цIакъ захIмат буго. Узухъда советияб заманалда букIараб гIадаб къадру-къимат жакъа полициялъул хIалтIухъанасул гьечIо ва букIинги щакаб хIалтIи буго. Амма цохIо гIунгIутIаби гурони гьезул хIалтIулъ гьечIилан абиги битIун букIинаро жакъа».\n2015 соналда жаниб Дагъистанлда чIван вуго 15 полициялъул хIалтIухъан ва лъукъун вуго 28 чи.\nДагъистаналъул полиция ва масъалаби


ДЕПУТАТГИ, ДОЯРКАГИ, ЖАМАГ1АТЧ1УЖУГИ. - 20 Марта 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2017 » Март » 20 » ДЕПУТАТГИ, ДОЯРКАГИ, ЖАМАГ1АТЧ1УЖУГИ.\nДЕПУТАТГИ, ДОЯРКАГИ, ЖАМАГ1АТЧ1УЖУГИ.\nБулул Г1абдулмажидова г1адинал зах1маталъул церехъабазул адаб-х1урматги гьабула, хадусеб г1елалъ мисал босизесебги г1емер батула. Багьадураб зах1маталъ жидерго г1умру берцин гьабурал г1адамалги дагьал гьеч1о нилъер районалда. Жакъа нилъеца бицен гьабулей Г1абдулмажидова Булул лъаларел к1удияб г1елалъул г1адамазда гьоркьор г1емерго ратиларо. Жиндир заманалда г1емер бицана, хъвана гьей унго-унголъунги зах1маталъулай г1аданалъул, г1адатияй колхозч1ужуялъул х1акъалъулъ.\nГ1абдулмажидова Булул гьаюна 1932 соналъ Бакьагьеч1и росулъ. Цудунго байбихьана Булулил зах1маталъулаб биография. 12 сон барай г1олилай-гьей х1алт1изе лъугьана г1агараб росдал колхозалде. Г1умруялъул 17 сон т1убайдал яч1ана колхозалъул г1ачиязул фермаялде. Г1умруялъего т1аса бищараб махщеллъун лъугьана гьелъие дояркалъи. Ригьалде яхун, мустах1икъай х1алхьиялде инег1анги г1одоб лъеч1о Булулица рахьдал ведро ва хъатикьа биччач1о г1акдал моц1у. Зах1мат хирияй, т1аса бищараб махщалие хисич1ей Г1абдулмажидовалъ т1олабго черхалъул жан кьуна г1агараб колхозалъул экономика цебет1езабиялъе. Цебе ч1ах1иязул малъа-хъваязде, гьезул кверч1ваялде х1ажатай Булулихъе гьанже лъалареб гьикъизеги г1акълу дандбазеги рач1унел г1емерлъана.\nРахь г1акдал мац1алт1а бук1унин абулелъул, щибаб г1акдае квен рекъезабулей, гьезие хъулухъ гьабулей йик1ун х1алхьиялъе заманго хут1ун батулароанилан рак1алде щвезабунила дояркаялъ. Доб советияб заманалъ завод-фабриказдаги колхоз-совхозаздаги ва х1атта ц1алулъгицин бук1унаанила къец. Социалистияб къец бук1анила зах1мат цебе бачунеб, х1алт1арасул къиматги гьабулеб, к1ух1аласда бадибги ч1валеб хасаб г1аламат. Булул Г1абдулмажидовалъулги дагьал рук1инч1о къецалде ах1арал х1алт1ул церехъаби. Щибаб г1акдадаса 2000 килограмм беч1и бук1ана к1удияб цебет1ейлъун. Т1оцебе гьеб г1орхъи бахаразулъги районалда Булулица ч1ел босанин абула. Амма гьелда г1ей гьабун ч1еч1о зах1маталъул цеехъан. Г1ачиязул «Баг1араб авлахъалъулаб» тайпаялъ 1800-2000 килограмм кьолеб батани Г1абдулмажидовалъ 2500 килограммги беч1ана гьездаса.\nКиназдаго лъала бекьеч1дерил К. Марксил ц1аралда бугеб колхоз районалда гуребги республикаялдаги гьеб тун къват1ибги машгьураб бук1ин. К1удияб к1вар кьолаан дол соназ г1аммал маг1ишатазда г1и-боц1ул тайпа лъик1лъизабиялде, гьезул продукция ц1ик1к1инабиялде ва качество борхизабиялде ва боц1уе раг1и-хер х1адур гьабиялъе кумекалъулаб маг1ишатияб бут1алъун бук1араб хурухъанлъи цебет1езабиялде. Бекьеч1ги гъираялда журана гьеб къеркьеялъулъе. Фермаялде росана дагьабги ц1ик1к1ун рахь кьолел г1ачиги г1ат1ид гьабуна боц1ул тайпа лъик1лъизабиялъул х1алт1иги. Дояркабазги жеги ц1ик1к1араб х1аракат лъуна гьеб ишалъулъ. Г1ат1ид гьабун социалистияб къецгун къеркьезе байбихьана беч1улеб рахь ц1ик1к1инабизелъун. Кидаго г1адин, гьеб х1аракатчилъиялъулъги Булулица цебехъанлъи бихьизабуна. Араб г1асруялъул 70-80 соназ Дагъистаналдаго т1ибит1ун бук1ана лъабазарилазул ах1и, ай щибаб г1акдадаса 3000 азарго килограмм беч1иялъул къец. Гьенибги Г1абдулмажидова тох ч1еч1о. Лъаг1алие цо-цо г1акдадаса беч1улеб рахь 3000 килограммалде бахинабурал т1оцересел дояркабазул цояй ккола гьей.\nЗах1маталъул цеехъан, Социалистияб къецалъул ударница Г1абдулмажидова Булул Мажидовнаялъул х1аракатчилъи бихьич1ого хут1ич1о К. Марксил ц1аралда бугеб колхозалъул правлениялдаги районалъул нухмалъиялдаги. Байбихьуда гьеб зах1маткъояздалъун, баркалаялъул раг1абаздалъун ва грамотабаздалъун к1одо гьабун батани, Булул ккола Ленинил, Зах1маталъул рецалъул лъабабилеб даражаялъул, Зах1маталъул Баг1араб байрахъ, Х1урматалъул г1аламат орденазул кавалер «Дагъистаналъул мустах1икъай г1и-боц1ухъан». 1984 сонал Булул Мажидовна йищун йик1ана СССРалъул Верховный Советалъул депутатлъун. К1удияб улкаялъул бищунго т1адег1анаб органлъун кколеб Верховный Советалъул депутатлъун вищи к1удияб къадруяб ишлъун бук1ана дол соназ. Г1емерал пайдаял ишал ккана Булулил депутатлъиялъулаб х1аракатчилъиялдалъун республикаялъеги районалъеги. Рехсела гьездасан г1иц1го к1иго мисал. Хъутабазде щварал г1адамазда лъик1 лъалеб батила Кизилюрталдаса Г1ахьалч1и, Х1ариколо, Хунзахъ ва Бакьагьеч1и росабазул хъутабазде унаго нухазул бук1араб лазатбахъи. Гьеле Булулил депутатлъиялъулаб запросалда рекъон Кизилюрталдаса Шамхал-Янгъи-Юрталде щвезег1ан нухде т1ураб асфальт. Мах1ачхъалаялда к1иго, Кизилюрталда цо 9 т1алаялъул минаги бана гьелъулго запросалда рекъон. Гьанжеги бекьеч1дерица рек1елъ ч1ух1игун ва баркалаялъул асаргун рак1алде щвезабула Булулица путевкаги балагьун жидерго ц1алдохъаби Москваялде араб сапар.\nЖакъа къоялдаги зах1маталъул ветеран, лъик1ай насих1атч1ужу ва эбел жиндирго лъималазул т1алаб-агъазалда йиго. Аллагьас сахлъи кьеги гьелъие жеги г1емерал соназ.


Лакрал райондалул Ккуллал райондалийнсса ссалам\nАвтор: Бадрижамал Алиева · 03.03.2021\nУттигъанну «Творческий десант» проектрал лагрулий Лакрал райондалул творчествалул коллективирттал Ккуллал райондалий ккаккан дурунни концерт. Шадлугъ хьунни Ваччав Культуралул центрданий онлайн режимрай.\nВа кьини концертращалсса аьрххилий чlаххувсса райондалийн бувкIун бия арамтурал «Вирттал» группа, халкьуннал музыкалул инструментирттал ансамбль «Лакия», «Дагъусттан» квинтет. Шамсият Какваевал, Гулизар Сайпуллаевал, Мариян Жамалуттиновал, Аьлихlажи Щамхаловлул, Нажвадин Халиловлул щаллу бувна Буттал кlанттухасса, ниттихасса, виричушиврухасса балайрду, мукунма машгьурсса аьрали балайрду.\nШиккува кlицl лаган, «Творчествалул десант» хъанахъиссар ДР-лул Культуралул министерствалул, Республикалул Халкьуннал творчествалул проектирдавасса ца, цувгу аслийсса культура дуруччаву ва хъиривсса никирттайн диян даву, машгьур даву мурадрай, республикалул творчествалул коллективирттал культуралул опыт кlибачlаву мурадрай щаллу дуллалисса.\nСледующая публикация Ватангу ххирану, тарихгу кIулну бикIаншиврул\nПредыдущая публикация Барча бунни дазуй къуллугъ буллалисса аьралитал