Дагъистаналда тIатIинаруна лицеялда цIалулел лъималазе кваниеги гьенир хIалтIулел мугIалимзабазе премиязеги биччараб 900 миллион гъурущ бикъарал чагIи. Лицеялъул нухмалъулейги малъун ункъо чи вуго гьезул. Прокуратураялъ диваналде ритIун руго гьезда хурхун гьарурал цIех-рехалъул хIасилал.\nРеспубликаялъул гIемеррахъазулаб лицеялъе Дагъистаналъул бюджеталдаса биччараб гIарцуда гьоркьоса 900 млн гъурущ бикъиялда бан прокуратураялъ рехсолел руго МахIачхъалаялдаса Мурад Гъафуровасулги, Зайнаб ХIамзатовалъулги, МухIамад Матагировасулги, Марина Шиловалъулги цIарал.\nГьезда хурхун гьабураб цIех-рехалъул хIасилал диваналдеги ритIун руго прокуратураялъ.\nЦохIо лицеялдаса цо млрд-лде гIагарун гъурущ тIокI гьабун буго лъималазе квание бихьизабурабги гьединго лицеялъул мугIалимзабазе премиязе кьезе кколеб букIарабги гIарцуда тIасан. Гьебги бикъун буго лъабго соналда жаниб. Гьелда гъорлъ гIахьаллъун руго республикаялъул лъай кьеялъул министерлъиялъул Экономикаялъул БутIаялда хIалтIулев вукIарав Матагиров МухIамадги, доб гIемеррахъазулаб лицеялъул бетIерав бухгалтер Зайнаб ХIамзатоваги, «Алан» ва «Авангард-М» абурал фирмабазул нухмалъулев Мурад Гъафуровги.\nГьелда бан лъай кьеялъул министерлъиялдаса цониги вакиласухъа баян щвечIо, гьез батIи-батIиял багьанаби ратана. Абуна гIицIго гьабсагIаталда вугев министр ШагьгIабас ШагьгIабасов вачIиналдего бикъараб гIарац бугин гьебилан.\nГьеб лицеялъул директорасул ишал тIуразе республикаялъул лъай кьеялъул министерлъиялъ тIадкъан буго гьанжелъагIанги гьенивги дарсал кьолев вукIарав Борис Ханукаевасда. Директор Квимсадзе Елена кодое щвечIо кIалъазе.\nГьей шагьаралда гьечIин бичIчIизабуна ЭР-гун букIараб гара-чIвариялда Борис Ханукаевас.\nБорис Ханукаев: «Елена Евгеньевна гьабсагIаталда кодое щвечIого йикIинеги бегьула нужехъе, гьей шагьаралда гьечIин ккола, сахлъи щула гьабизе араб гIадаб жо буго. Нужеца гьикъа-бакъи гьабулеб гьеб 900 млн гъурщил хIакъалъулъ дида чIванкъотIун гьабин жо бицине кIоларо, гIицIго цIех-рех гьабизе байбихьаралдаса лъагIел унеб бугилан бицин гуреб. Дун гьанив лицеялда завучлъун вукIна, гIарцул ишалда гьоркьов вукIарав чи гуро дун. Амма ХIисаб кьолеб палатаялъ гьаниб цо гIарцул гIунгутIи букIин тIатинабунин хабар букIана. Гьелъ гIажаиблъи гьабизе тIамун рукIана киналго. Щайин абуни нижер лъималаз республикаялда лъикIал хIасилал рихьизарулилан цIар букIунелъул. Масала, гъоркьисала тIобитIараб цогояб пачалихъияб экзаменалъул хIасилазухъ балагьун, нижер лицей гьанже рехсолеб буго Россиялда бищун лъикIаб 500 школалда гьоркьоб».\nТIадехун идарабазда ругел хIакимзабиги рекъон гурони, гIадатиял хIалтIухъабазда гьединал цIогьал тIаде росизе кIоларин абураб пикру загьир гьабуна ЭР-гун букIараб гара-чIвариялда низам цIунулезул цо-цо вакилзабазги. Гьедин гьеб гIемеррахъазулаб лицеялдаса гIарац бикъизе «Алан» ва «Авангард-М» абурал фирмаби хIалтIизаруралго гIадин, зама-заманалдасан тIатинарулел ругила цо къоялъул фирмабийин абурал жалазда тIадги хъван бюджеталъул гIарац бикьа-къотIиялъул хIужаби. Масала, чанго моцIалъ цебе Дагъистаналъул Арбитражалъул диваналда рагIалде бахъана анкьго моцIалъ халатбахъараб диваналъул процесс. Гьениб хIукму гьабуна «Кредит-инвест» банкалъухъа I24 млн-гун 636 азарго гъурущ бахъизе. Гьбе букIун буго росабалъ гIумру гьабулел мугIалимзабазе рукIа-рахъиналъул шартIал лъикIлъизабизе биччараб гIарац. Амма гьезухъе кодобеги кьечIого, Дагъистаналъул росдал магIишаталъул министерлъиялъ мугIалимзаби тIамулел рукIун руго «Кредитинвестбанкалда» счет рагьейин. Рагьулеб букIун буго гьезги. Амма нахъисеб къоялъго, гьеб гIарацги къабул гьабун, гьеб банкалъ лъазабулеб букIун буго нужер гIарац кинабалиго фирмаялде битIанин. ЦIех-рех гьабизе лъугьиндал, гьел къан ратун руго.\nЦIикIкIараб къадаралда бикъун, ахираб заманалда тIатинарурал хIужабазда гъорлъ рехсезе бегьула Хъумторхъала мухъалда бикъараб пачалихъалъул I60 млн гъурущги. Гьелъие гIоло диван гьабизе буго I0 чиясе. Гьезул бищун аслияв – Хъумторхъала мухъалъул бетIер - Руслан Тотурбиевин абуни, рукъалъул туснахъги кьун тун вукIарав чи тIагIун вугин лъазабуна гьал къоязда низам цIунулез.\nГьеб I60 млн гъурущ гьезги "ЭсидБанкалъул" филиаллъун кколеб «Альба» банкалде рехун бикъун буго.


- МухIамад, тIоцебесеб иргаялда, баркула 2018 соналъул хIасилазда, мугIрузул районазда гьоркьоб нилъее щвараб бергьенлъи, республикаялъул нухмалъиялъ районалъул хIалтIуе кьураб тIадегIанаб къимат. Бокьилаан байбихьудасаго гьелъул рахъалъ цо чанго рагIи абуни.\n- Баркала. Гьеб буго киназего гIаммаб бергьенлъи. Гьанибго абизе ккола 2017 соналдаги ккун букIана нилъер районалъ тIоцебесеб бакI ва 2016 соналдайин абуни кIиабилеб бакIалде рачIун рукIана. Къокъго абуни - гьеб ккола росабазул бегавулзабигун ва жамагIатазулгун цадахъ рекъон гьабураб хIалтIул хIасил.\n- КъватIибе загьираб, халкъалъе пайдаяб гIемераб хIалтIи гьабуна районалда 2019 соналда. ЗахIмат букIанищ гьел ишал рагIалде рахъинаризе? ГIамм гьабун босани, кинаблъун букIараб районалъе араб сон?\n- Цереккунисел хIасилазда рекъон, 2019 соналда гьарун руго 950 миллион гъурщиде гIагарун хIалтIаби. КъачIана ХIебда хIухьбахъиялъул парк, гьенибго гьабуна лъимал расандизе санагIатаб майдан. Райцентралда хъил тIуна цо къотIнобе, росдал тIасиял авалазде нухал ругеб лъабго кIкIал букIана риидалги хасалоги цIакъ санагIат гьечIого, гьел бетон тIун къачIана. Шамил имамасул цIаралда бугеб къотIнор цIидасан хIубалги чIван чирахъал лъуна.\n«150 школа» программаялдаги гIахьаллъун, Ругъелда, ТIелекь ва ГIурада школал къачIана. Райбюджеталдаса гIарацги кьун, къачIана 5 школалъул кабинетал, «Точка роста» программаялъул тIалабалда рекъон, гьениб оборудование лъуна. Гьединго ремонтал гьарун къачIана 9 школа (Гьандихъ, Гъоркьа Бакълъухъ, ТIогьохъ, Гъогъолъ, ТIаса Бакълъухъ, Къваниб, ТIидиб, ТIелекь, ГьентIа, ГIуриб).\nРайоналъул киналго гьоркьохъел школазе хIажатаб оборудованиеги босун, ремонталги гьарун, къачIана медицинаялъул кабинетал. ЦIияб ГIурада росулъ бан рагIалде бахъунеб буго 320 цIалдохъанасе бакI бугеб школа. «Школьный автобус» программаялда рекъон, 2019 соналда районалъул школазе бачIана 6 цIияб автобус.\nЛъуна ТIидиб ва Микьигьориб росабалъ цIиял лъел мухъал. Микьигьориб-ГIуриб лъел мухъ къачIан лъугIизабун бажаричIо. ЦIекIоб, ГIурада ва ХIотода къачIана лъел мухъал. Генерал-полковник МухIамад Танкаевас 100 сон т1убаялде бан рагIалде бахъинабун хIалтIизе кьуна цIияб музей.\nХъилги тIун къачIана 2 км Гьолокь-ТIелекь, 3,5 км ХIотода-ТIидиб шагьранухал.\n- Басрияб соналъул хIасилазда цадахъго хIисабалде босула цIияб соналъ гьабизесебги хIалтIи. Исана церечIарал масъалаби, бищунго кIвар кьезесел рахъал кинал ругел?\n- 2020 соналде руго гIезегIанго планал. Гьебго «150 школ» программаялда Гьоор, ГIасаб ва ХIотода школал къачIай, КъахIиб ва Могьохъ цIиял школал рай, ракIалда буго НитIаб, Датуна ва Дагъбаш школазда ремонтал гьаризе, Гьолокь ва Бакълъухъ росабалъ ясли-ахазда цIиял группаби рагьизе. Жеги лъезе руго ХIебдабе ва ГьентIабе цIиял лъадал мухъал. Хучада клуб къачIай, Дагъбашалде кьо бай гIадал хIалтIаби руго. Нухал къачIазе руго ТIелекь, КъахIиб-Гьоор, ГIуриб-Микьигьориб-ТIогьохъ, Хучада-ЦIекIоб-Лъануб росабалъе.\nКинабго гьабулебщиналъул мурад буго нилъер росаби цIилъи, гIадамазул рукIа-рахъин, яшав лъикIлъи, районалъул гьумер берцинлъи, магIарухъ гIумру гьабизе ракьцоязул гъира цIикIкIин. Цоцахъги гIенеккун, цадахъ лъугьун гьаруни, жеги чанги лъикIал ишал рагIалде рахъина нилъер. Аллагьас къуватги кьеги нилъее.\nДругие материалы в этой категории: « «ЧЕДалъ» гIезабураб гIи берцин бихьун\tЦоял гIарац гIарацин, цоял ракьго ракьилан »\n16:12, 09 июля 2020, 36\n16:07, 09 июля 2020, 38\n15:59, 09 июля 2020, 39\n15:46, 09 июля 2020, 43\n15:31, 09 июля 2020, 49\n16:52, 08 июля 2020, 653\n16:23, 08 июля 2020, 183\n15:36, 08 июля 2020, 186\n15:27, 08 июля 2020, 188\n14:57, 08 июля 2020, 180


СЪЕЗДАЛЪУЛ Г1АХЬАЛЧИ. - 18 Июня 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Июнь » 18 » СЪЕЗДАЛЪУЛ Г1АХЬАЛЧИ.\nЖакъа нижехъе гьоболлъухъ вач1ун вук1ана Россиялъул фермеразул маг1ишатазул ва росдал маг1ишаталъул кооперативазул Ассоциациялъул съездалъул делегат, районалда ругел рекьарухъабазулгин фермеразул маг1ишатазул Ассоциациялъел председатель Макъсудов Мух1удада Мух1амадович. Нижедаги гьесдаги гьоркьоб ккана гьадинаб гара-ч1вари.\n- Мух1удада Мух1амадович, дагьаб цебег1ан, мун вуссана, фермеразул съездалдаса. Бицинарищ кинаб г1илла бук1араб съезд ах1иялъе. Кинал аслиял масъалаби гьелъ цере лъун рук1аралали.\n- Съездалда г1ахьаллъи гьабулеб бук1ана улкаялъул 70 регионалдаса 800 делегатас ва т1аде ах1арал гьалбадерица. Х1урматиял гьалбадерида гъорлъ рук1ана Пачалихъияб Думаялъул, Федерациялъул Советалъул, Россиялъул Росдал маг1ишаталъул министерствалъул нухмалъулел, РФялъул субъектазул АПКялъул органазул вакилзаби.\nСъездалъул аслияб темалъун бук1ана росдал маг1ишат ва росаби церет1езариялъе к1вар бугел масъалаби гьоркьор лъей, росдал маг1ишаталъул производство борхизабиялъе фермеразул маг1ишатазул к1вар якъин гьабун цебе лъей.\nХасаб к1вар кьун бук1ана пачалихъалъ гьабулеб кумек рахъи бугеб х1алалда х1алт1изабиялде, рекьарухъабазул г1умру-яшав лъик1лъизабиялде, росабазул к1вар бугел социалиял суалал т1уразариялде.\n- Кинаб бут1а лъолеб бугеб фермераз гьеб ишалъулъ?\n- Фермеразул к1удияб к1вар буго улка кванил ниг1матаздалъун бечед гьабиялъе.\n2015 соналда фермераз улкаялда г1езабун буго 27,5 млн. тонна могьолал культурабазул, 2,4 млн. тонна овощазул, 2,9 млн,тонна картошкадул, 4,1 млн. тонна чакаралъул ч1ак1улт1аналъул, 2,7 млн. тонна семечкадул нахул. Гьезул кумекалдалъун ц1ик1к1ана г1и-боц1ул продукцияги, мисалалъе босани, рахь 6,1 проценталъ, боц1ул къадар бахана 71 азарго бет1ералде, гьездаго гьоркьоб буго 35 азарго г1ака.\n- Кинаб пачалихъалъулаб кумек щвезе бегьулеб фермеразулал маг1ашатал г1уц1арал г1адамазе?\n- Грантал, субсидиял, кредитал. Гьедин, Грантал щвана Россиялдаго 3,5 азарго т1оцебе фермерлъиялъул иш кодобе босулел гражданазе ва 953 фермеразул маг1ишаталъе Хъизаналъулал боц1ул фермаби рагьизелъун. Фермеразул маг1ишатазул кумекалдалъун росабалъ 10 азарго чиясе х1алт1улеб бак1ги щун буго.\nСъездалда г1ахьаллъарав Россиялъул росдал маг1ишаталъул министр Александр Ткачевас бицана 2016 соналдаги фермеразе кумекалъе регионазде бит1изе бугила 14 млрд. Гьезда гьоркьосан грантазе – 8 млрд., кредитазе – 5 млрд., кооперация – 1 млрд. гъурущ. Нилъер масъалалъун кколила, к1ванаг1ан г1адамазе субсидиял щвезе кумек гьаби.\nРосдал маг1ишаталъул министрасул 1-сев заместитель Громыкоца абуна, росабалъ кооперация щула гьаби к1вар бугеб ишлъун кколилан. 2015 соналда кооперация цебет1езабиялъе 400 млн. гъурущ биччан бук1ун батани, гьезул материалиябгун техникияб база щула гьабиялъе гьаб соналда 2,5 нухалъ ц1ик1к1инабизе бугилан.\nРекьарухъабазулгин фермеразул маг1ишатазул къадарги, гьезул х1алт1иги лъик1лъизабизе ккеялде к1варги кьолаго, гьениб бицана гьанжего гьанже байбихьулев 3508 фермерасе, 953 хъизаналъулал фермеразе, грантал кьунилан. Байбихьи лъолев фермерасе лъабго соналдасан рес щвезе буго хъизаналъулаб ферма г1уц1изе грант щвезе. Грантал харж гьаризе ккола 2 соналда жаниб. Грантал кьоларо коммерческиял организациязе.\n- Киса-кибгойищ фермеразул иш роц1ун бугеб? Гьеч1ищ гьезда дандч1валел зах1малъаби?\n- Улкаялдаго бугеб зах1матаб экономикияб ах1вал-х1алалда бан, узухъда, фермеразул маг1ишатаздаги дандч1валел руго зах1малъаби. Т1оцебесеб иргаялда босани, рорхулел руго монополистазул ва ц1атариялъул багьаби, киназего гуро кредитал щолел ругел, рентабельность г1одобе ккун буго, щолел гьеч1о росдал маг1ишаталъул продукция бичизе бак1ал, цо-цо бак1азда гьеч1о кинаб бук1аниги пачалихъияб кумек, зах1малъаби руго маг1ишат цебет1езабиялъе ракьал щоларого, щваралги х1алт1изаризе техника гьеч1ого, кредитал кьоларого. Камулел гьеч1о административиял квал квалалги.\n- Гьел киназего г1аммал зах1малъабазда т1адеги, нилъер районалъул фермеразул кинал ургъелал, къварилъаби ругел?\n- Нилъер гурелги, киналго муг1рузул районазда г1умру гьабун ругел фермеразе ахирал соназда зах1малъилъун лъугьун буго пачалихъалъ квас бичун босулеб гьеч1олъи. Цо заманалда маг1арул г1иял квас босулеб бук1ана 8010 гъурущалде, 2014 соналъ 5 гъурущалдецин босулеб бук1инч1о. 2015 соналъ 5-7 гъурущалде босулеб бук1ана. Г1иялъажалазул ц1акал цо заманалда росулел рук1ана 20-30 гъурущалде. 2015 соналъин абуни, лъицаниги къабул гьарич1ого, гьел кьищни-къулалъул баказде жанире рехун рук1ана.\n2015 соналъ цо бет1ер г1иялъажоялъул къкнц1ун кьолеб бук1ана 50-60 гъурущ. Цо г1иялъажоялдаса бахъула 2,0-2,8 кг. квас. Гьеб бичани гьоркьохъеб х1исабалда щолеб буго 22 гъурущ. Хал гьабеха, кинаб хайир г1иял бет1ергьанасе гьелдалъун бугебали.\nМетис г1иял квас босулеб бук1ана 1 килограммалъухъ 40-80 гъурущ х1исаб гьабун. Гьединаб тайпаялъул г1иялъажоялдаса къунц1ула 3,0-3,5 кг. квасул. Гьеб бичун гьоркьохъеб х1исабалда щола 120-280 гъурущ. Метисазул ц1окоялъухъ щола 60-120 гъурущ.\nМуг1рузда т1абиг1иял балагьазул х1асилалда ц1орой ккун щиб, ц1ер, г1азу бан щиб г1емерал ккола бекьаралъе, пихъие зарал гьабурал лъугьа-бахъинал. 2014 соналда ц1орой ккун муг1рузда т1убанго хвана пихъил бач1ин.\nГ1емерал камиял ккана фермеразул маг1ишатазе. Амма гьезие ккараб зарал лъицаниги бец1ич1о, я пачалихъалъ яги страховиял организацияз. Гьез страхование гьабулеб гьеч1о г1емерсоназулаб гъвет1-хералъе, г1и-боц1иялъе, щайгурелъул гьезул гьезие хайир гьеч1елъул. Гьелъ муг1рузда бугеб бизнес холеб буго. Муг1рузда ахил 1 гектар г1езабизе ккани, г1емерал харжал т1ад уна, гьаризе ккола террасаби, бачине ккола лъим.\nЧ1езе росарал гъут1бузухъ уна 60-80 азарго гъурущ цогидал т1ад унел харжал малъич1ого.\nГ1одорлъабазда ругезе гьеб рахъалъ бигьалъи буго. Гьеб гуребги, г1емерисел рекьарухъабазулгин фермеразул маг1ишатал рагьарал г1адамал рик1к1уна индивидуалиял предпринимателал х1исабалда. Гьеб г1иллаялдалъун пенсионнияб фондалъ гьездаса бахъулеб буго лъаг1алие 33 азарго гъурущ, гьезие хайир щун батаниги, батич1ониги, нагагьаб балагьалдалъун гьесие зарал ккун батаниги, батич1ониги. Зарал ккарал фермерал пенсионныяб фондги судалде кьун 2-3 соналъ ралагьун ч1ола. Ахиралда фермеразул маг1ишатги къан г1одоре риччала. Гьеб гуребги, 350 – 400 эбелаб чахъу бугев фермерасе 1 бет1ералъе х1исаб гьабун 100 гъурущ субсидиялъул щолеб батани, киназухъго гьесие щвезехъин буго 3540 азарго гъурущ. Лъебералда лъабго азарго гъурущ пенсионныяб фондалдеги кьуни, гьесие щолеб хайирго бук1унеб гьеч1о. Цебе гъутабаздаса муг1рузде г1и гочинабулеб заманалда цадахъ вук1унаан цо милициялъул х1алт1ухъан ва кумекалъе чанго чиги. Гьанже кумекалъе г1адамал щолел гьеч1о. Ц1акъго зах1малъи бук1уна шагьра нухаздасан ине кколел бак1азда. Киналго машинаби г1едег1ун рук1уна, чахъабийин абуни, машинаби г1адин г1едег1изарун бажаруларо. Гьедин, Кизилюрталдаса бахъараб Гельбахъалде щвезег1ан бугеб шагьранухда «КАМАз» автомашинаялъ ч1инт1ун Хунзахъ СПКялъул хвана 26 г1иялъажл, «Цикломен» КФХялъул 23 бет1ер, гьаби ва цогидал х1айванал малъич1ого.\nЗах1малъаби руго г1иял страхование гьабулеб гьеч1олъиялъулги. Чан камиял кколел г1и-боц1ухъабазе рак1алдаго гьеч1ел балагьаздалъун. Мисалалъе босани, Моч1охъ «Х1усен» СПКялда къаси сардилъ бац1ги чолонибе к1анц1ун ч1ван батун бук1ана 350 г1иялъажо.\nГьаб соналда муг1рузул районазда 90 проценталъниги хвана куракул бач1ин. Гьединал камиял г1и-боц1ухъабазеги ахихъабазеги рец1улел рук1аралани, гъеж гурун х1алт1уде гъорлъе лъугьаразул дагьабниги рак1 батилаан.\nЦебе дотациял кьолелъул, тайпадулаб 5-6 г1иял бет1ер бащад гьабулаан 1 х1айваналда ва дотация кьолелъул гьел 0,13 коэффициенталде кьабулаан. Гьанжейин абуни 0,1 коэффициенталде гурого кьабулеб гьеч1о. Гьелъги фермеразе щолеб бук1араб г1емераб г1арац гьоркьоб унеб буго.\nНилъер аниб рахь, гьан, нахалъухъ, квасухъ кьолел багьаби, рук1ине кколелдаса г1одорег1анал руго. Жидеда т1ад араб зах1маталда рекъон гьезухъ багьаби щолел рук1аралани, дотация х1ажалъизего х1ажалъулароан.\nЦебе рахьдадасан х1ан, т1орахь, нису бахъулел заводал рук1арал ратани, гьанже гьел т1уранго т1аг1инарун руго. Нилъер анибе къват1исел пачалихъаздаса бичизе бач1уна кисан, щиб гьабун бач1арабали лъалареб продукция.\n- Нужеца съездалда рорхич1ищ гьел ва цогидалги муг1рузул районазе хасиятал суалал?\n- Хас гьабун гьезул бицине рахъине нижее рес щвеч1о Амма нижеца, фермераца кагъат хъвана муг1рузул районазда г1умру гьабун ругел г1адамазе жидеего хасаб программа г1уц1ейилан. Гьелъ рес кьелаан муг1рузда г1умру гьабун ругел г1адамал г1ат1иракьалде гочинч1ого, жидерго росабалъ маг1ишат цебе т1езабиялде руссине.\nГрант щвезе ккани, фермеразул маг1ишат бугев чиясе х1ажалъула гьесда хадуб бугебщинаб ракь. Гьел щоларого кколеб буго к1удияб зах1малъи, гьелъул х1асилалда щолел гьеч1о гранталги.\n- Мух1удада, баркала гара-ч1вариялъухъ. Нужер гьабулеб иш данде билъаги, мег1ер г1ат1илъаги, г1ияе квине хер гьарзалъаги, кьарияб рехъенгун т1ад руссине хъван батаги.\nПросмотров: 133 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


ТIоцебесеб июлалдаса байбихьун тIолго Россиялдаго цIикIкIунел руго коммуналиял хъулухъазухъ багьаби. Дагъистаналда цIикIкIине буго лъехъ,газихъ ва токалъухъ багьа. Амма гIадамал рази гьечIо иргадулаб нухалъ токалъухъ багьа бахинабулеб букIиналдаса. Цин кколеб даражаялда ток чIезабизе ккелин, гьелъухъ багьа базхинабилалдейилан абулеб буго мугIрул мухъаздаса гIадамаз.\nКоммуналияб магIишаталъул хъулухъалзухъ багьа тIолго Россиялда гьоркьохъеб куцалъ 8,3 проценталъ цIикIкIине бугин, амма гьебго заманаялъ, 2015 соналъ халкъалъул щолел харжал ва цогидаб тIаде бачIунеб мухь 6 проценталъ гIодобе ккун бугин, араб соналде данде ккунилан хъвалеб буго «Новые известия» газетаялъ, Росстаталъ кьурал баяналги рачун.\nГьелда бан, цо –цо регионалиял депутатазул къокъабаз загьир гьабулеб букIанила пикру, лъабго соналъ коммуналиял хъулухъазул багьаби цIорозарун, ай тIокIал рахинаричIогон тезе, улкаялда бугеб социалиябгун экономикияб ахIвал-хIал лъикIаб рахъалде хисизегIан, амма гьеб гьезул пикруялъул рахъкквей щакаб бугин лъазабулеб буго экспертаз «Новые известия» газетаялъе.\nЦо цо регионазда регионалияб бюджеталъул кверчIвай сабаблъун гьел багьаби тIуран рахине гьечIила. Масала, Бурятиялда коммуналиял хъулухъазул багьа гIицIго 4 проценталъ гурого рахине гьечIо, гьединго Чукоткаялда, амма Москваялда гьел 10 процентлъ рахине ругин тIаде жубалеб буго изданиялда.\nДагъистаналда 1 июлалдаса бахъун токалъул багьа бахине бугин гьоркьохъеб куцалъ 8 проценталъ, гьедин, цебе шагьаразда ва шагьар тайпаялъул поселоказда гIумру гьабураз кьолеб букIун батани 2,06 гъурущ, гьанже кьезе ккезе бугин 2,23 гъурущ. Росабалъ гIумру гьабулез 1,56 гъурущалъ цIикIкIун кьезе ккезе бугин баян гьабулеб буго Республикаялъул тарифазул хъулухъаз.\nДагъистаналъул БакIал раялъулгун, коммуналиял хъулухъазул ва архитектураялъул министерлъиялда баян гьабухъе, республикаялъул бюджетталъул сурсатаздасан багьаби цо-цо регионазда гIадин бащдал рахинарун тезе рес гьечIо.\nТокалдаго цадахъ рахунел руго газалъухъ ва лъехъ багьабиги. Гьедин, газалъухъ баьа бахине буго 4,75 гъурщиде. Гьединго бахъунеб буго лъел багьаги.\nГIадатиял гIадамазул аслияб куцалъ рази гьечIолъи буго киналдаго цадахъ коммуналиял хъулухъазулги багьа бахинабулеб букIиналдаса. Гьедин, МахIачхъалаялда гIумру гьабулей Салтанат ХIажибеговлъ баян гьабуна жий кколин магъалабазул идараялъул хIалтIухъан, араб соналъ жиндир харж букIанила 27 азарго гъурущ, амма гьеб дагь гьабун, гьабсагIаталда жиндие бачIунила гIицIго 18 азарго гъурущ.\nГьелдаго цадахъ хиралъулеб бугила кванил нигIматаздаса бахъун, коммуналиял хъулухъазде щун киналъулго багьабиги. Гьеб битIараб гьечIин абулеб буго чIужугIадагалъ. Багьаби рахинарулел рукIин лъикI букIинищинха, амма гьабизе кIолеб щибго гьечIин гьелдайилан абулеб буго пенсионер ХIусенов МухIамадица.\nШагьаралда гIадамазе ридал ва хасало батIалъи гьечIогон лъикIаб токгIаги букIунин, гьелъухъ тIаса лъугьун тезе бегьилин гьеб багьа бахинаби, амма магIарухъ риидал лъикIаб ток бугониги, квач бачIингун хIевул чирахъалъул гIадаб гурго канлъицин букIунарин абулеб буго Уносоколо мухъалъул ГIашилтIа росулъа МухIамадов МухIамадица. Бащдаб мехалъ гьечIогон бугеб токалъухъ багьа бахинаби росабалъ гIумру гьабун ругел гIадамазде кьаби щолеб иш бугила.\nУнсоколо мухъалъул Шамильхъала кколеб буго энергетиказ бараб бакI. Гьениб гьечIила гIицIго ток гурого квание ва хинъияде хIалтIизабизе, гьеб хIалалда бугеб бакI бугониги, шагьаралъул тайпаялъул поселокилан абун гьенибго гIадаб багьаги бугила токалъухъ жидейилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе Шамильхъалаялдаса МухIамадов Рашидица.\nМухIамадов Рашид: «Шамильхъала ккола Дагъистаналда ток кьолел аслиял ГЭСазул цояб бараб бакI. Амма нижехъа босулеб гIарац буго шагьаралдаго ругел гIадамазухъаго гIадаб. «Русгидро» гIуцIиялъул нухмалъусде щунги хъвана нижеца, токалъул багьаялъул суалалда хурхун, амма гьел кагътазул щибго хIасил ккечIо.\nГIадамаз, Унсоколо мухъалда букIа, Хунзахъ букIа, Гъуниб букIа, жидер ракьалги гIанкъун, гьенир ран ГЭСалгун гьабулеб токалъухъ кьезе кколеб буго киназго гIадаб багьа.\nГьеб битIараб гьечIо. Нилъер гIадамал руцIун чIола, нилъеца хIехьола кинабго, амма киналъулго букIуна ахирги. Жакъа балагье Ереваналда гIадамал рахъунел руго къватIире гьебго токалъухъ багьа цIикIкIинабунилан абун, гьеб бихьуларогонищ нилъер тIалъиялда бугеб? ГIадамазул ургъел гьабизе ккола, амма гьеб гьабулеб гьечIо».\nЖиндир заманаялъ, Рамазан ГIабдулатIипов Дагъистаналъул халкъазул съездалда кIалъазе вахъун вукIанила, Дагъистаналда ругелщинал ГЭСал Пятигорск шагьаралда хъвай-хъвагIай гьабун ругин ва Дагъистаналда бахъараб электроэнергия Пятигорскалдеги ун, гьез жидерго багьаги тIад лъун нахъбуссун бичулеб бугин Дагъистаналъейилан абун, амма ГIабдулатIипов Дагъистаналъул бетIерлъиялде вачIингун гьес гьеб иш хисизабилин рукIарал анищал анищаллъун хутIанин абулеб буго жамагIатчияс.


ЦIумазул улкаялдаса шагIиралъул юбилей\n24 июналда Авар театралда тIобитIизе буго Дагъистаналъул халкъияй шагIир Сабигат МухIамадовалъул юбилеялда бан гIуцIараб тадбир. ШагIир ва хъвадарухъан Сабигат МухIамадов гьаюна 1962 соналда ЦIумада районалъул…\nШамай Хъазанбиева – лауреат\nАхираб заманалда пачалихъалъ кIвар кьолеб буго Россиялъул халкъазул мацIал церетIезариялде. Гьелдаго цадахъ гьоркьоса къотIулелго гьечIо рахьдал мацIазул сагIтал дагь гьаризе ругилан абулел харбалги. Амма сундухъниги…\nХIурматиял редакциялъул хIалтIухъаби! «Заман» абураб цIаралда гъоркь (гьанже – «ХIакъикъат») магIарул мацIалда тIоцебесеб республикаялъул газета къватIибе бачIана 1917 соналъул лъабабилеб апрелалда Темир-Хан-Шураялда. 105-сонилаб тарих нахъа…\nГIагараб Дагъистан, дун дур вас вуго!\nКIиго щуйил тIад хъвараб болъодул хIокIги тана, Таваккалаб хаселалъ расулъ мугьруги лъуна. (Къурбан КIулизанов) Къурбан КIулизанов. ШагIир, журналист, кочIохъан, композитор, лъикIав инсан. Къурбан КIулизанов. ШагIир,…\nРФялъул Пачалихъияб Думаялъул депутат, Казбек районалъул Буртунай росулъа Сайгидпаша ГIумахановас гьал къоязда тIубала 60 сон. БатIибатIиял хъулухъазда хIалтIулелъул, Сайгидпаша дагъистаниязда лъана тIаде босараб иш ракIбацIцIадго…\nДРялъул хIукуматалъул председатель, Казбек районалъул Гертма росулъа ГIабдулмуслим ГIабдулмуслимовасда баркула гьавураб къо. Ригь цIикIкIараб гьечIониги, нахъа тараб лъалкIалъул, гьарурал ишазул, тIурарал масъалабазул хIисаб гьабуни, гьел…\n«ХIакъикъат» газеталъул редакциялъ ракI-ракIалъ баркула Рамазанова ПатIиматида гIумруялъул гьайбатаб юбилей. Республикаялъул магIарул радиоялде ячIун, гIолохъанай ПатIиматица 63 сон кьуна магIарул халкъалъе дунялалъул ва республикаялъул гIумруялъул,…\n«ХIакъикъат» газеталъул редакциялъ ракI-ракIалъго баркула РФялъул Пачалихъияб Думаялъул депутат, магIарул редакциялъул гьудул ХIажиев ГIабдулхIакимида гьавураб къо! ГьитIинго жиндирго бажарилъаялдалъун гIумруялде галиги Гьарула щулияб сахлъи, хIалтIулъ…\nБаракатаб батаги 2022 сон!\nХИРИЯЛ МАГIАРУЛАЛ! Ахиралде щвана 2021 сон. Кинабха гьеб букIараб нилъее ва Дагъистаналъул цогидалги халкъазе? Гьеб рахъалъ хехго рекIелъе бачIунеб аслияб пикру загьир гьабуни, баракат бахъараб…\n12:22, 02 июля 2022, 26\n12:06, 02 июля 2022, 37\n11:22, 02 июля 2022, 32\n20:20, 01 июля 2022, 80


Унгогийищ Дагъистаналда гьечIел политикиял элитаби хисизе гIадамал?\nDaghestan - Makhachkala, central square, White House\nГражданиял инициативабазул комитеталь тIобитIараб мониторингалъул хIасилазда рекъон жамгIияталда жаниб бищун хIалуцараб ахIвал-хIал бугел ва политикияб хIалуцин цIикIкIарал регионазда гъорлъ рехсолеб буго Дагъистанги. Политикиял по экономикиял хIинкъиял Дагъистаналда кидагоги рукIанин, амма бугеб тIалъиялда данде бахъине гIураб хIал бугеб цониги къокъа гьечIила жакъа республиклаялда.\nГражданиял инициативаязул комитеталъ мониторинг тIобитIулаго хIисабалде росун руго лъабго хIужа: регионалда бугеб социалиябгун экономикияб ахIвал-хIал, протесталъулаб жигар ва регионалъул политикаялъул жанисеб ахIвал-хIал. Гьелда рекъон гIуцIарал сияхIазул бищун ахаде кккарал регионазда гъорлъ буго Дагъистанги.\nГьелъул магIна кколеб буго социалиябгун экономикияб рахъалъ хIалуцин ва протесталъулаб жигар букIиналъ, гьединго регионалъул политикаялде гъорлъе федералияб центр лъугьунеб букIиналъ гьел регионазда багъа-башари ккеялъул хIинкъи букIинин лъазабулеб буго Гражданиял инициативабазул комитеталъул экспертаз. Масала, хIинкъи бугила тIоцебесеб иргаялда тIалъиялда ругел политикиял элитабазе.\nГьеб бараб бугила регионалъул политикаяб гIумруялде федералияб централъул бугеб кIваралда. Гьеб цIикIанагIан дагьлъулила регионалда жанисеб полиикиял элитабазул кIварги. Экономист Александр Титковас «Независимая газета» сурсаталъе баян гьабухъе, цIикIкIараб гражданияб жигар бугеблъун ва рази гьечIолъиялъул акциял тIоритIулел аслиял регионазул цояблъун Москваялда цадахъго ккезе рес буго Дагъистанги.\nАбизе ккола,чанго соналъ тIатIала, батIи-батIиял рейтингазда Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповасул лъикIал хIасилал рукIанин, гьебго заманалда республикаялда жаниб политикияб ахIвал-хIал квешаб къимат кьолеблъун бугониги. Амма гьел рейтингал, регионазда бугеб ахIвал-хIалалъе къимат кьеялги хIакъикъаталдаса батIа-тIурал ругин рикIкIунеб буго «Кавказский узел» интернет-сурсаталъул редактор Григорий Шведовас. ГьабсаIаталда Дагъистаналда гьечIила тIалъиялда данде бахъине гIураб къуват бугеб цониги къокъа.\nГригорий Шведов: «Дун божуларо гьел Дагъистаналъул бетIерасул, яги цогидал Россиялъул субъектазул бутIрузул рейтингазда. Щай гурелъул дица гьел рикIкIуна гIицIго алатлъун, хас гьабун босараб регионалда бугеб ахIвал-хIал хисизабиялъе хIалтIизабулеб, амма гьеб кколаро гьеб регионалъул гIадамазул нухмалъулесдехун бугеб хIакъикъияб бербалагьи бихьизабулеблъун. Гьеб тIоцебесеб. КIиабилеб иргаялда, дун божуларо цIикIкIараб протестазулаб жигар бихьизабулел къиматазда, Дагъистаналъул букIа, Ингушетиялъул букIа. ГьабсагIаталда Дагъистаналда цIакъго кIудяб къадар гIадамазул бугеб тIалъиялдаса ракI буссарал, ругониги, гьенир рази гьечIолъи цIикIкIунеб бугониниги, цогидал лъикIал гьечIел факторал гIемер ругониги, тIалъиялда данде бахъине гIураб къуват бугеб, гIадамал гьелде гьесизаризе гIураб жигар бугел протесталълал къокъаби гьечIо республикаялда».\nГьес мухIкан гьабуна, гьебго заманалда жинца рикIкIунила гIураб бажари бугел церехъабиги гьечIилан. Гьединлъидал, хIакъикъияб республикаялда бугеб ахIвал-хIалалдаса батIа-тIураблъун кколеб бугила гьеб къимат.\nЖакъа Дагъистаналда хIалуцараб ахIвал-хIал цIикIкIун гьечIин, гьеб букIаралдаса чучун бугин, квер квашун батулеб жо гьечIонигийин абулеб буго журналист ГIалисултан ГъазимухIамадовас.\nГIалисултан ГъазимухIамадов: «Разилъи гьечIолъи тIаде цIикIкIунеб гьечIо. Цебе букIараб разилъи гьечIолъи чучана ГIабдулатIипов тIалъуялде вачIаралдаса. БатIияб иш буго гьев вачIаралдаса квералъ квашизе кколел хиса-басиял ккун гьечIолъи, амма разилъи гьечIолъи цIикIкIун гьечIо».\nЖурналистас бицана, бакIалъул хIакимчагIаз ГIабдулатIиповасул критикаялдаса хIинкъун, гIарацги заманги батизабулеб бугила. Гьедин, чанго соназ къачIачIогон рукIарал нухал къачIалел ругила Хасавюрталдаса Дылым росулъе ругел, ГIабдулатIипов гьениве байрамалъул тадбиразде вачIинин ругел хьулаз.


Волгоградалда кьвагьизабураб тролейбус, 30Дек2013\nДагъистаналъул Гъарабудагъкент мухъалда чIван вуго араб соналъул декабралда Волгоградалда гьарурал терактал гIуцIаравин абулев Залитинов Мурад. Гьедин лъазабулеб буго ХIинкъигьечIолъи цIуниялъул хъулухъалъ. 12 декабралда Гъарабудагъкент мухъалъул Гъурбуки росулъ гьевги, жеги щуго изнугьечIого яргъидгIуцIаравги сверун ккун рукIана гьеб росулъ бугеб минаялда жанир.\nТерроралда дандечIараб Миллияб комитеталъ, изну гьечIого яргъидгIуцIарав чIван вугилан абун гурони гьесул цIар баян гьабун букIинчIо. Гьанже ХIинкъигьечIолъи цIуниялъул хъулухъалъ загьир гьабулеб буго гьесул хIакъалъулъ тIолабго баян. Гьезул баяназда рекъон, 2013 соналдаса нахъе бицен гьабулев Залитинов Мурадица бетIерлъи гьабулеб букIун буго «Имарат Кавказа» абураб, изнугьечIого яргъид гIуцIаразул къукъаялъе. Гьедин гьев кколев вукIун вуго «гъадар мухъалъул» изну гьечIого яргъидгIуцIаразул бетIерлъунги.\nГьес гьединго бетIерлъи гьабулеб букIанин «хвалде унел» хIадур гьариялъегиян хъвалеб буго ФСБ-ялъ кьураб баяналда.\n2013 соналъул 29 декабралда, Волгоградалда маххул нухлул вокзалалда Залитиновас хIадур гьавурав «хвалде унес» гьабураб кьвагьиялъул хIасилалда хвана гIемерав чи. Гьелда нахъисеб къоялъ шагьар бакьулъ кьвагьана гIадамал тIад рекIараб троллейбусги. КIиябго кьвагьиялъул хIасилда хун вукIана 30, лъукъана 70 чи.\nГьеб такъсир гьабиялъул гIайиб гIунтIизабун дагьаб цебегIан диваналъул хIукму къотIана ункъо дагъистаниясе\nИбрагьим МухIамадовасегун ГIалавудин Дадаевасе кьуна туснахъалъул 19 сон. Вацал МухIамаднабигун ТIагьир Батировазе – лъаб-лъаб сон.\nЦIех-рехалъул баяназда рекъон, 2013 соналъул ахиралда «Гъадаралъулаб» абураб терроралъулаб къокъаялъ гьабун буго Волгорадалда теракт гьабиялъул хIукму.\nКьвагьулел алаталги тIад ран кьвагьизе гьез хIадурун руго Дагъистаналдаса Сулайман МухIамадовгун Аскер Самедов. Кинабго гьеб теракт кин гьабилебали дандбазе, жанире ракIаризе гьезие бакI кьун буго Ибрагьим МухIамадовасгун ГIалавудин Дадаевас (цIех-рехалъул баяназда рекъон).\nГьедин Аскер Самедовас, Волгоградалдеги ун, маххул нухлул вокзал кьвагьизабунин, Сулайман МухIамадовас троллейбус кьвагьизабунин рикIкIунеб буго цIех-рехалъ.\nВолгоградалъул диваналъ гьабураб хIукмуялда рази гьечIо МухIамадов Ибрагьимил адвокат СагIид Ибрагьимов. Гьеб такъсиралдехун бухьенгицин гьечIел, Дагъистаналдаса кирениги къватIирегицин рахъинчIезейин абуни кьунин 19 сонилан абулеб буго гьес.\nМухIамадов Ибрагьимиде гIунтIизабулеб гIайиб букIана теракт гьабулел чагIи Избербашалда бугеб жиндирго рокъоре риччанилан. Амма гьебго гIайибги тIадчIезабун, гьесул вац гьабсагIаталда туснахъалда вугин бицанила жинца диваналда, гьелъин абуни лъиего асар гьабичIила.\nГьеб хIужа «Эркенлъи» радиоялъе тасдикъ гьабуна МухIамадов Ибрагьимил тIулбикьарай яц Хамисицаги. Жий гIарзалъ инчIеб бакI хутIичIин гьелда тIасан, амма жинде кумек гьабулев чи кколев гьечIилан абулеб буго гьелъ. Амма вацасда щибниги гIайиб гьечIолъи жиндица бихьизе гьабилин.\nМухIамадова Хамис: «Теракт гьабиялъе бетIерлъи гьабуравиланги абун иргадулавги чи тIагIинавун вуго гьез. Гьел «бетIерлъи» гьабулел чан ругелали лъаларо, цо анкьидасанги рагIизе буго цоги гьединавго бетIер тIагIинавунилан.\nДир вацасда гIайиб гьечIо. Гьеб гьечIеблъи дица бихьизеги гьабила, кинаб рес батунги, кие дун ине кканиги, дица гьеб иш рагIалде бахъинабизе буго. 19 сонги кьун гьев туснахъ гьавизе ккани кигIан гьитIинабги далил гьечIо гьелъие нугIлъи гьабизе кIолеб. Кинабго гьабуна Москваялда берцин рихьизе гIоло».\nГьеб ишалда гъорлъе лъугьиналде, жинца цин рагIа-ракьандеги щун цIаланин щунусиде гIагарун тIамач бугеб цIех-рехалъул даптарин абулеб буго адвокат СагIид Ибрагьимовас. Гуребани жив Волгоградалде щвезегIанги унароанила, жиндие млрд. гъурущ кьолеб букIарабанигицин.


Дагъистаниязул гIумрудулъ диналъ ккола кIудияб бакI, хасго аттеизмги кIочон тун, диналъе эркенлъи щвараб мехалда.\nЦо-цо экспертаз рикIкIуна пачалихъалъул ишаздехун диналъул асар цIикIкIунеб бугилан. Гьединго регионазул нухмалъулезги гIамал гьабулеб бугин жидерго мурадал тIуразелъун диналдаса пайда босизе. Амма Россиялъул къануназда рекъон, дин батIаго, пачалихъ батIаго буго.\nГьеб суалалда тIасан конференциялъул къагIидаялдалъун экспертазулгун гара-чIвари гьабуна ЭР-ялъ.\nНижер программаялъул гIахьалчагIи: ГIабдурашид СагIидов - 61 сон, тохтур лъугIизабуна Москваялъул медицинаялъул институт. ЧIей буго Москваялда. 90-абилел соназда гьес гIуцIана исламияб партия. Публицист, жамгIияв хIаракатчи.\nМухIамадрасул ГIумаров – 50 сон. ЛъугIизабуна Дагъистаналъул педагогикияб институт, хIалтIана муфтиясул пресс-секретарьлъун. ГьабсагIаталда нухмалъи гьабулеб буго «Фикр» абулеб аналитикияб централъе.\nАхираб заманалда гIемер бицунеб буго пачалихъги диниял идарабиги цоцазул ишазда гъорлъе лъугьунел ругин. ГIадамаз бицухъе, гьеб халлъулеб буго Дагъистаналдаги Ингушетиялдаги. Масала, Ингушетиялъул бетIер Юнусбег Евкуровас хъулухъалдаса гIодов чIайин абун буго республикаялъул муфтиясда. Гьеб мехалда Чачан Республикаялдаса чагIиги хIалае ахIун кIудияб ахIи-хIур бахъун буго гьениб.\nГьединго бицен буго Дагъистаналъул бетIерасдаги муфтиясдаги гьоркьоб ккун бугин гьогьен, гьел цоцазул ишазда гъорлъе лъугьунел рукIиналда бараб хIужа батилин гьебилан.\nХабар буго Дагъистаналда диниял чагIи рищиязда гIахьаллъизехъин рукIиналда тIасанги. Щай гьел рищиязде ине кколелин суал лъолеб буго цо-цояз.\n"Парламенталде рорчIани, диниял чагIи долго хIакимзабилъунги политикаллъунги рахъинадай?"\nГара-чIвариялъе байбихьи лъолеб буго ГIабдурашид СагIидовас.\n«Насранияб диналъул рукIа, бусурман диналъул рукIа, цогидал рукIа – гьел ккола пачалихъалда жанир ругел, пачалихъалъул гIадамал. Киназдаго ращадал ихтиярал рукIине ккола гьезул. Лъилниги ихтияр гьечIо гьезда нуж пачалихъалъул ишазда гъорлъе лъугьунгеян абизеги. Амма дида гьаниб бихьулеб масъала батиIяб буго. Дагъистаналда диниял чагIаз хIалбихьулеб буго светиял, рилълъанхъизарун ругьунал гIадатазда, низамалда данде рагъизе – «чагъир бичизе бегьуларо, концертал гьаризе бегьуларо, кечI-бакъан бегьуларо».\nЭР: «Дагъистаналда гьанже гIемер хабар буго рищиязда гьел гIахьаллъизехъин рукIиналда тIасанги. Диниял чагIи рищиязде щайила ине кколел?»\nГIабдурашид СагIидов: «Гьеб мекъаб пикру буго. Дир кидагосеб анищ ккола республикаялъул парламенталда 20-25 процентниги исламияб фракциялъул букIине. Гьелда тIаде 10-15 процентниги салафиязулги бугони, тIуранго тIуралаан нилъер «рохьор» ругелги кьвагьа-гIанхъиялъулги суалал… Щай гьездаса хIинкъизе кколел, щай гьел парламенталда рукIине бегьуларел? Дида бичIчIуларо. «Единая Россиялъгун» КПРФалъ гьаркьалги рикьун рукIине ккани, тIокIав чи гьечIевищ Дагъисталда? Парламент абураб жо ккола унтарав чиясул чорхолъа босараб би гIадинаб жо».\n«Дун цо-цо бакIазда рази вуго ГIабдурашидида, щайгурелъул гьес бицунеб киналдаго рази вукIине рес гьечIо. Масала, 10-15 процент салафиязул букIине кколин абулеб буго гьес. Доб цебехун гьес рехсараб (парламенталда гьесда бихьизе бокьараб 20-25 процент диниял чагIазда гъорлъе ународай гьел? Диниялин цIар чIвалеб мехалда гьел цоцаздаса ратIа щай гьарулелани бичIчIуларо…».\nДиниял гIадамал рищиязда гIахьаллъизехъин рукIиналда бан гIадатиял дагъистаниязул пикраби:\n«Цереги гIахьаллъулел рукIана гьел – диниял чагIи – рищиязда. Гьанжеги хIалбихьизехъин бугеб къагIидаха. Амма цебе гьез гьанже гIадин тIатун гьабулеб букIинчIо гьеб. Гьанже республикаялъул бетIерасулгун щиб букIаниги бикьизе бажарун батилароха гьезухъа. Гьединго рищиязда гIахьаллъизе кIолеб къуват жиделъ букIинги бичIчIун батила гьезда. Рищун хадур гьездасан халкъалъе кумек щвелебищалиги лъаларо. Щайгурелъул гIезегIан лъикIа-лъикIал гIадамал рищула гьединал бакIазде, цинги гьадаб системаялъул бутIалъун лъугьуна дол жалго. Бищун лъикIал чагIигицин цIогьодизе яги гьелда релълъараб пиша гьабизе журала.\nДиниял чагIи рищиязде ани, цо рахъалъ, диниял чагIаздехун цо-цоязул букIунеб сан гьабунгутIи лъугIизе бегьула. Амма, цогидаб рахъалъ босани, гьелги рахъине руго долго хIакимзабилъунги политикаллъунги».\n«Нилъеда кIочон тун буго Халкъияб Мажлис щибин абулеб жояли. Унголъунги халкъалда гьоркьоса чагIи къанагIат гурони хутIун гьечIо гьенир. Гьединлъидал гьанже иш гIаксахун сверулеб буго, ай халкъалда гьоркьоса чи вачIунев вуго гьениве. Диниял чагIи гьенир ругони щиб квешлъи бугеб? МоцIродаса рортун рачIарал чагIи гьелги гуро, гьел гьенире рихьизарулел чагIиги жалго дагъистанияллъидал кколел?»\n«ГIабдулатIипов Дагъистаналде вачIиндал, жиндирго кверщел щулалъиялъе гьес кумекалъе ахIана динияб халкъ. Амма хадубго гьеб динияб халкъалъги пайда босана гьелдаса. Цо хасаб бакIалда къуват хIалтIизабизе кIолеблъи бихьун, цоги-цогидаб бакIалдаги гьеб билълъанхъизабизе байбихьулеб буго гьез. Кутакалда гIемер чи вуго гьезда хадув. Живго ГIабдулатIиповасул электоратгицин буго хас гьабун гьел диниял чагIаздаса гIуцIараб».\nТIубанго гьаб программаялъухъ нуж гIенеккизе бегьула гьанисан:


Ракьалъ кьола чед\nМиллионал щоларо, амма нахгун чед камунги хутIуларо\nСоветияб заманалдаса нахъего дида лъалаан ЧIегIерчи ЧIегIерчиев гIадатияв инсан хIисабалда гуревги, махщел бугев механизатор хIисабалдаги. ГьабсагIаталдаги 25 сон бараб Т-150 тракторгун гьев хIалтIулев вуго Богатыревка росдал «8 март» МУПалда ва гьелдаго цадахъ гьале 4 сон буго ижараялъе гьебго колхозалъул 100 гектар ракьалъулги босун (50 гектаралда ролъ ва 50 гектаралда люцерна), гьеб хIалтIизабизе лъугьаралдаса. Гьал къоязда дун дандчIвана ЧIегIерчигун ва гьесулгун гьабуна гьадинаб гара-чIвари.\n- Жакъа, гьаб квачараб къоялъги мун авлахъалда хIалтIулев вуго. Гьанирго рихьулел руго бульдозергун экскаваторги…\n- Гьадинаб къоялъ хинаб бакIалда чIезе бокьарав чи хIалтIизе бегьула, радал 8-ялда ун, къаси 4-ялда вачIун кабинеталда гIодов чIун тIубазе бегьулеб хъулухъалда. Ракьалда хIалтIулев чи гьедин чIун данде кколаро. Гьал руго цIамхIалал ракьал, гьел чуризелъун советияб заманалдаго бахъараб канал-коллектор бацIцIунел, къачIалел руго бульдозергун экскаваторги.\n- Мун вуго 30 соналъ колхозалда хIалтIарав, хIалбихьи бугев механизатор. Дуе бигьаго букIинчIищ, малъарабги гьабун, гьикъарабги бицун колхозалда хIалтIун чIезе?\n- Бигьаябщинаб гьабун чIун данде кколарелъулха. Тракторалъул кумекалдалъун дица гьабула колхозалъул хIалтIи, гьеб букIуна ихдал ва хасалихъе. Колхозалъул гаражалда гьабула махх регъолев чиясул хIалтIиги. Амма цохIо гьел хIалтIабазухъ щолеб мухьалъухъ бетIербахъи гьабунги хъизан-лъимал хьихьунги бажаруларо. Дие бокьула ракьалда хIалтIизе, гьеб бегизе, бекьизе, хьон хьазе, хьараб бижизабизе, гьединлъидал тIаде босана гьаб ишги.\n- Кинал шартIазда босараб ижараялъе ракь?\n- Ракь бегиялдаса байбихьун, тIощел бакIариялде щвезегIан - кинабго хIалтIи (техника колхозалъул) гьабула дица. МоцIрое чIезабураб харж гьечIо, колхозалъ мухь кьола ракь бегаралъухъ ва хьон хьаралъухъ. Дие щола бакIарараб ролъул 7%.\n- Кинабха ккараб исана соналъул хIасил ва щиб гьабизе ракIалда бугеб тIадеялъул?\n- Исана цо гектаралдаса бачIана 26 центнер тIощалил. ГьабсагIаталда бугеб ахIвал-хIалги цебехун гьабураб кинабго хIалтIиги хIисабалде босун, ракIалда буго тIадеялъул гIага-шагарго 23-25-ялдаса дагь гьечIеб центнер бакIаризе.\n- Кинабго хIалтIи, кумекалъе чи гьечIого, дуцаго тIубан бажарулищ, ва сезоналъул заманалда, гьоркьохъеб хIисабалда, кинаб бугеб дур хIалтIул къо?\n- Дун дове-гьаниве ине кколев вугони, боцIудаса авлахъ цIунизе вас витIун гурого, къанагIат гурони ахIуларо кумекалъе чи. ГIазу-цIад бан гьава-бакъалъ гIодор тун гурони, байрамкъоял-гIодоркъоял авлахъалда хIалтIулев чиясул рукIунаро. Радал 6-ялдаса, кватIун ккани, 7-ялдаса къасилъизегIан хIалтIула. Ракь бегулеб заманалда, къад 3-4 сагIаталъ хIухьбахъиги гьабун, рогьинегIан хIалтIулеб мехги букIуна. ХIалтIи хехго ва лъикI гьабурабгIан, хIасилги гьелда рекъараб букIунелъул, дие лъицаниги чIезабизе кколаро хIалтIул къо, лъицаниги хIалтIи гьабизе тIамизеги кколаро.\n- Дур буго 25 сон бараб трактор. Кин бажарулеб гьеб хIалтIизе кIолеб хIалалда чIезабизе?\n- ХIалтIуе кIудияб квалквал гьабулеб хIужа буго гьеб, техника басрияб букIин. ЧIужугIаданалъе хIеренлъи бокьулин абухъе, гьебго бокьула техникаялъеги. Исана гьаб тракторалъ дица бегана ва хьон хьазе къачIана ракьалъул 200 гектар. ХIалгьабичIого, къобихьизабичIого хIалтIани, жиндир заманалда къачIани, цIунани, хIалтIичIого букIунаро басрияб бугониги техника. ТIадеялъул дагьаб лъикIаб трактор щвеялде хьул буго, гьеб тIалаб гьабулеб буго колхозалъул нухмалъиялъги. Колхозалъул буго хер бецулеб косилка, кIвана цIияб сеялка босизеги. БукIана Богатыревкаялда гектаралдаса 10-12 центнер бачIиналъул щолебги заман. Исана цо гектаралдаса щвана - ролъул 26, пурчIинадул - къогоялдаса цIикIкIун центнер. Щибаб соналъ колхозалъ босизе кколаан 120-130 тонна кIалцIул, исана босизе кколеб хIал гьечIо. 90-абилел соназда гIемерго нахъе кьабуна нижер колхоз, гьедин бугониги цоги бакIазда гIадин гьеб биххизе течIо.\n- Техникаялъе запчастал, цIатари буго хиралъун. Гьедин бугеб заманалда захIмалъулеб гьечIищ хIалтIи гьабизе?\n- Буго, мисалалъе, соляркаялъул багьа гIагарлъулеб буго бензиналъул багьаялде. Бигьа гьечIо хIалтIизе, амма, гьабуни, кIола. ЦIикIкIарал багьаби ругониги, хаслихъе хьалел могьолал культурабазул бачIин 20 центнералде бахани, мун къоларо. Берцинго хIалтIани, гьединаб бачIин щвезе рес буго нилъер гьаниб.\n- Духъ бугеб 50 гектаралда бекьулеб люцернаялъул къисмат кинаб бугеб?\n- Люцернаялъулги буго добго хIисаб - кинабго хIалтIи гьабула дица, къваригIараб техника чIезабула колхозалъ, гьениса бакIарараб харил гIаммаб къадаралъул 7 % щола дие. 20 гектаралда буго гъоркьиса ихдал хьараб люцерна, исана гьениса щвана, цо гектар рикIкIун, харил 4,5 тонна. 30 гектаралда люцерна дица хьана исана сентябрь моцIалда.\n- Дур пикруялда, ракь лъил бетIергьанлъиялда букIине кколеб: гIаммал магIишатазухъищ яги бетIергьабазухъищ?\n- Ракь букIине ккола гIаммал магIишатазухъ. Богатыревкаялдаги руго гIезегIан чагIи фермеразулал магIишаталги гIуцIун, амма гьезда гьоркьов цо-кIиго гурони гьечIо ракь хIалтIизабулев чи. ХутIарал руго, цере хIалтIизарулел рукIарал ракьалги харибакIазде сверизарун, гьениса щвараб херги бичун, разияб хIалалда. Ракь хIалтIизабизе ккола, щиб бекьунги гьеб гIадада тезе бегьуларо.\n- Росулъ ругел гIемерисезул, шагьаразда ругезулго гIадин, гIарзал рукIуна, хIалтIи гьечIин абун. БитIараб бугищ гьеб пикру? Дур хIисабалда, ракьалде руссиналъул бугищ магIна-пайда?\n- КIалдибе борта багIаргIечин чIун ругони, гьеб бортуларо. Бортизе ккани, гъветI кIобокIунгIаги, цо щиб бугониги гьабизе ккола. ХIалтIи гьечIинги абун щибго гьабичIого чIун ругони, гьеб букIунаро. Босе гектар, 10 гектар, бекье охцер-помидор, цогидаб, ай гьабе лъалес лъалеб, лъалареб, лъалесда гьикъун, лъазабе. Миллионал гьаниса рачIунаро, амма нах бахараб чед камунги киданиги хутIуларо.\n- Дуца 57 сонги бан бугелъул, хадубккун щиб гьабизе ракIалда бугеб?\n- Гьаб хIалтIи телин абураб пикру цIакъго добегIан цун буго дица. Сахлъи-бажари букIаго, вукIина ракь хIалтIизабулев. Бикъизе дида лъаларо, бича-хисиялъул чиги дун гуро. Дие лъикI дида лъалеб ва бокьулеб, кигIан къобихьун, гIетIтIун гьабизе кколеб бугониги, дица гьабураб диего батулеб, Аллагьасдаги гIадамаздаги гьоркьовги бацIцIадаб гьаб хIалтIи. МагIарулаз абула, квер квализабураб бакIалда цо жо камуларин абун, ракьалъ кьола чед...\nПрочитано 705 раз\tПоследнее изменение Пятница, 22 декабря 2017 10:29\nДругие материалы в этой категории: « Лъие щвезе гьечIеб лъималазул пособие?\tМиллияб хаслъи цIунулеб гьечIо »\n11:38, 16 января 2022, 31\n11:36, 16 января 2022, 32


Дагъистаналдаса иргадулав хIакимчи туснахъ гьавуна\nМоскваялъул Внуково аэропорталда гьатIан къоялъул къаси ккун вуго МахIачхъалаялдаса гьениве вачIарав Дагъистаналъул вице-премьер МухlамадхIусен Насрутдинов. Гьесда гIунтIизабулеб буго пачалихъалъе кIудияб рекIкI гьабиялъул гIайиб. Кинал рукIаниги баянал кьезе хъулухъчияс инкар гьабулеб бугин лъазабулеб буго Россиялъул информалатаз.\nИтни къоялъ Москваялъул аэропорталда къуваталъул идарабаз ккурав Дагъистаналъул хIукуматалъул вице-премьер МухIамадхIусен Насрудиновасда гIунтIизабулеб буго газалъул сфераялда экономикиял такъсирал гьариялъул гIайиб. Дагъистаналъул политикияб нухмалъиялда ва тухумчилъиялъулал бухьеназда ва экономикиялгун миллиял гьоркьорлъабазда гьеб лъугьа-бахъиналъ асар гьабизе бугилан рикIкIунеб буго цо-цо экспертаз.\nВице-премьер МухIамадхIусен Насрудиновасда цIех-рехалъул идарабаз гIунтIизабулеб буго «Дагъистанрегионгаз» абураб пачалихъияб идараялъе нухмалъи гьабулаго гьенир экономикиял такъсирал гьари. ЦIех-рехчагIазул пикруялда рекъон, жинцаго гIуцIараб «Даггаз» абураб компаниялъе цIакъго гIодобегIанаб багьаялъе ричун руго гьес пачалихъиял газалъул рогIрал. Рехсараб гIайиб вице-премьерасда гIунтIизабун букIана 2012 соналъул июлалда, амма доб мехалъ промысшленносталъул министерасул хъулухъалда вукIарав М. Насрудинов тIоцеве МахIачхъалаялъул Ленинский диваналъ ва хадубгIунтIун Дагъистаналъул тIадегIанаб диваналъ эркен гьавуна киналго гIайибаздаса. ЦIидасан гьесда хадур цIех-рехалъул идараби лъугьиналъулъ батIи-батIиял гIиллаби рихьулел руго Дагъистаналъул экспертазда.\nАдвокат Расул Къадиевасул пикруялда рекъон, республикаялъул нартилгун газалъул сфераялда кIудияб асар ва интересал ругев политик кквеялъе гIилла буго гьеб сфераялда рукIине ругел кIудиял хиса-басиял. Къадиевасул рагIабазда рекъон, гьелъие нугIлъи гьабулеб буго I5 январалда Халкъияб мажлисалда цеве кIалъалаго Р. ГIабдулатIиповас Дагъистаналъул хасаб нартилгун газалъул хасаб компания гIуцIизе кколилан лъазабиялъ. Гьел хиса-басиязул къурбанлъун ккун ватизе бегьула вице-премьер абун рикIкIунеб буго Р. Къадиевас. Гьеб лъугьа-бахъиналъул экономикиял кьалбал ругилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе адвокатас.\nВице-премьер кквеялъ кинаб асар гьабизе бугеб Дагъистаналъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасул политикия имиджалда абураб суал кьуна «Эркенлъи» радиоялъ «Миллат» газеталъул бетIерав редактор МухIамад БисавгIалиевасе.\nМухIамад БисавгIалиев: «Рамазан ГIабдулатIиповасул имиджалда ва политикияб сурсаталда гьев жанив тIамиялъ букIинаро. ГIицIго, гьесул командаялъул чи М. Насрудинов вукIиналъ информационнияб фон кьерхине рес буго. Р. ГIабдулатIиповас республикаялъул нухмалъуде вачIараб къоялъго бицана федералияб централъ финансовиял ва политикиял элитаял рацIцIад гьаризе ругилан. Гьеб политикаялъул къурбанлъун ккун ватизе рес буго вице-премьер М. Насрудинов. Гьесда гIунтIизабулеб такъсир Р. ГIабдулатIиповасул заманаялъ гьабураб гуро, гьеб буго МухIамадгIали МухIамадовасул заманаялъго букIараб иш. ЦIияв нухмалъулес гьев хъулухъалда тун вукIана лъарагI миллаталъул вакил хIисабалда. Щибаб миллаталъул чи хъулухъазда ращадго толеб гIадат цIунана Р. ГIабдулатIиповасги. Гьеб лъугьа-бахъиналъ Р. ГIабдулатIиповасул политикияб сурсаталда кинабгIаги асар гьабизе гьечIо».\nГьесулгун гIаксияб пикру буго Дагъистаналдаса политолог Ханжан Къурбановасул. Гьесул пикруялда рекъон, цIакъго Р. ГIабдулатIиповасда аскIовегIанав вукIинчIониги, гьесул командаялда вугев политикасда тIад уголовияб хIалтIи гьабиялъ гьесул политикияб имиджалде рагIад реххулеб буго. Гьелъ рес кьезе буго оппозициялъе багьанаде гьеб уголовияб хIалтIиги батун республикаялъул бетIерасе критика гьабизе. Цебеккун цоги хIакимзабазда тIад уголовияб хIалтIи гьабун бугониги, гьел рукIана Р. ГIабдулатIиповас тIамурал гурел, гъоркьго рукIарал политикалин рикIкIунеб буго политологас.


Туснахъалъусацин гIадамал тIагIунел ратани, цогидаз щиб гьабилеб? Гьединаб суал кьолеб буго МахIачхъалаялдаса Мурзабековазул хъизаналъ. Гьез ахIи бахъинабулеб буго, Гъизилюрталъул 9 туснахъалда жанив тIамун вукIарав, жидер гIагарав чи – Мурзабегов МухIамад киве аравали лъачIого тIагIун вугилан.\nТIагIарасул эбел Маргарита Мурзабековалъ бицухъе 12 марталда МухIамадил туснахъ гьавурав заман лъугIизе кколаан, амма 10 марталда радал гьелъул рокъоре рачIун руго, жал дур вас жанив тIамун вукIараб колониялъул хIалтIухъаби ругиланги абун, лъабго гIолохъанчи. Гьез Маргарита Мурзабековалда бицун буго дур вас 9 марталда колониялдаса тIурун вугилан. Гьев рокъов вугищали бихьизе рилъанин жалилан.\nМаргарита Мурзабекова: «Гьел гIолохъабаз абуна жидеда гьев тIури цIакъ гIадлъун бугин, щай гурелъул щибниги гъалмагъиралъул чи вукIинчIин дир василан. Нахъе унелъул гьезул цояс, МухIамад рокъове вачIани, жидеда лъазабеянги абун жиндирго телефоналъул номерги тана. Гьелго чагIаз цоги абуна жидехъ бугин МухIамад ва гьесдаго цадахъ жанив тIамун вукIарав, Ибрагьим Сайпулаев тIурулеб куц бахъараб видео-записьги. Гьев Сайпулаевги МухIамадида цадахъ цого къоялъ къватIиве вачIине кколаан».\n33 сон барав МухIамад Мурзабеков диванханаялъ Россиялъул Уголовияб кодексалъул 222 абилеб бутIаялда рекъон лъагIалица туснахъ гьавун вукIана.\nМухIамад Мурзабековасул гIагарлъиялъ бицухъе гьаб соналъул январь моцIалда туснахъалдаса 9 къо рокъоб базе виччан вачIун вуго гьев.\nНаида Мурзабекова: «КъватIиве виччазе 2 къо хутIараб мехалъ тIуриялъул магIна щиб? ТIуризе бокьун букIарабани январалъ рокъов вугев мехалда, тIуризе кIолаан гьесда, киналго хIажатал документалги гьесул рокъор рукIана. Колониялъул чагIаз рицунел жал руго гьадингоял гьерсал».\nГьединго МухIамадил гIагарлъиялъ «Эркенлъи» радиоялъе бицана II марталъ радал жал колониялде щванин, ва гьелъул нухмалъулев хисулевчигун дандчIванилан. Гьес жиндирго цIарги бицун гьечIо.\nМаргарита Мурзабекова: «Нижеца гьев нухмалъулев хисулев чиясда абуна нужер хIалтIухъабаз бицен гьабурав дир вас тIурулеб куц бахъараб видеозапись бихьизабеян дида. Жиндихъ гьединаб видео гьечIин абуна гьев чияс».\nГьелдаса хадуб Маргаритаца бицухъе гьез телефоналъ ахIун буго ТIамихI тIубазабиялда хадуб хал кквеялъул федералияб идара ай УФСИН хIалтIухъанасухъе ва гар-гаралъул запись гьабун буго. Гьев чияс абун буго МухIамад тIуранин абизе рес гьечIилан щай гурелъул жив отпускалде виччаян гьес хъвараб гIарза букIун буго. Гьевго УФСИНалъул хIалтIухъанас тIадеги жубан буго МухIамад къватIиве виччалалде цеве вукIараб бакIалде туснахъалде тIадвуссине кколилан.\nГьеб гIарзаялъул хIакъалъулъ баянал гIадлъун руго Мурзахановасул гIагарлъиялда, щай гурелъул гьеб гIарзаялъул хIакъалъулъ гьазда щибго рагIун букIун гьечIо.\nМурзахановасул лъади Наидаца бицухъе 10 марталъ гьей кIалъан йиго росгун, кIиязулго къотIиги букIун буго гьев къватIиве виччалев къоялъ радал микьгоялда гьесда дандчIвазе ячIинин гьей ва гьелъул вац.\nУФСИНалъу хIалтIухъанасулгун букIараб гара-чIвариялдас хадубги Мурзабековал цIидасан колониялде ун руго. Гьенир колониялъул бетIер хисулесулгун букIараб дандчIваялда Наидаца бихьизабун буго цебе рехсараб запись. Гьелдаса хадуб нухмалъулев хисулес абун буго отпускалде виччаян хъваараб Мурзабековасул гIарза унголъунги бугилан.\nМаргарита Мурзабекова: «Дица гьел чагIазда отпускалде виччаян хъвараб гIарзаги букIун, дир рокъоре, МухIамад тIурун вугин абун, щайин гIадамал ритIаралилан цIехедал, гьез дида лъазабуна жидеца кивениги щивниги витIун вукIинчIилан. ГIарзаги бихьизабизе инкар гьабуна гьез».\n11 марталъ тIагIарасул гIагарлъи, жал нухмалъулесухъе риччаян тIалаб гьабун, тIубараб къоялъ чIун руго колониялъул кIалтIа. Гьеб къоялъул къасиялде довго нухмалъулев хисулес бихьизабун буго гьезда Мурзабеков ва Сайпулаев тIурулеб мехалъ бахъарабин абун видео-запись. Амма гьеб записалда щибниги батIа бахъизе лъалеб букIинчIин абулеб буго МухIамадил эбелалъ, гIисинал гIункIкIал гIадал цо жал рукIанини экраналда рихьулел, тIокIаб сипат-суратцин лъалеб букIинчIин абулеб буго гьелъ.\n12 марталъ цIидасан Мурзабековал ракIарун руго колониялъул азбаралда, гIемер гьез ахIи бахъинабун, жидер вас вугеб бакI бицейин, яги гьев тIурун ватани тIуриялъул далилал жидехъе кьеян тIалаб гьабияздаса хадуб, къаси микьго тIубараб мехалда къватIивеги вачIун колониялъул нухмалъулев ГIалибег ЧIанкIаевас лъазабуна жидер хIалтIул къо лъугIанин, тIокIав нужехъ гIенеккизе регIарав чи живги гурилан. Колониялъул дежурныяс гIагарлъиялда абуна Мурзабеков 12 марталъ къватIиве виччан анилан, тIокIав гьев кив вугевали жидеда лъаларилан.


Цифрардал эфирданийн букIлакIиссару |\nЦифрардал эфирданийн букIлакIиссару\n«2009-2018 шиннардий АьФ-лий телерадиовещаниялул хьхьичIуннайшиву» тIисса федерал программалул лагрулий Дагъусттаннай цифрардал эфирданул телевещаниялул сеть дузрайн дуккан дурссар.\n2019 шинал январьдания июньдалийннин шанна чIумух (февральданул 11-нний, апрельданул 15-нний ва июньдалул 3-нний) аналограл телевидение дучIан дантIиссар цифралулссаннуйн. Информациялул экран ккаккан буллантIиссар ца нюжмардий, яла передатчик лакьинтIиссар. Муния махъ республикалул циняв ялапарлувтурачIа ккаккан дуллан аьркинссар 20 цифралул телеканал.\nЦIанасса ппурттуву цифралул телеканал жулла республикалий дакъассар 26 райондалийсса 138 шяраву, микку ялапар хъанай ур 54 705 инсан. Ми шяраваллаву ДР-лул Информациялул, связьрал ва массовый коммуникациярттал министерствалул, ДР-лул Жагьилтурал министерствалущал ва районнал администрациярттащал цачIу сакин дурссар волонтертурал даву.\nМи занай буссар, гьарца къатлувун бухлай, цифрардал телевидение дакъашиврул сававртту кIул даву мурадрай. ЦIанасса ппурттуву волонтертал зий бур Ахъушиял, Лаващиял, Табасараннал ва Ххунзахъиял районнай. Яла зунтIиссар цаймигу районнай. Муния махъ ххал бигьинтIиссар спутникрал аьркиншин ишла даврил хIакъиравусса масъала.\nПредыдущая записьХъамакъабитулул ххуллийСледующая записьШамилю было всего три года…


Россия -- Сугъралъ росдал сверухлъиялда бугеб Хьонда-мегIер. Къеркьохъабазул хъалаялъул хутIелаздаса бараб зиярат. 1990.\nНаслабаздаса наслабазухъе кьун бицуна Дагъистаналъул цебегосеб росу Сугъралъ ккараб гьадинаб иш: цо нухалда рузман балаго, кIиго васас мажгиталде рачIаразул хьитал кIиго бутIаялде рикьизе байбихьун буго. Гьеб гьабулаго тIадккурал гьезда цIехон буго нужеца гьабулеб щибилан. Дагьалго риха-хочарал васаца, чIахIиязда тамашаго бихьараб жаваб кьун буго жидеца «алжаназде унезул» хьитал «жужахIазде унезул» хьитаздаса ратIа гьарулел рукIанилан.\nЧIахIиял гIажаиблъизарун руго бацIцIадаб ракIалъул лъималаз хьитал гъалатI гьечIого жидерго къагIидаялда рикьун ратиялъ. Росулъ щивасда лъалелъулха ва гьениб бахчун жо хутуларелъул.\nВасазул эмен, тIолалго бусурбабазул бакъбаккул рахъалда машьгурав гIалимчи ва динияв хIаракатчи накъшубандиязул шайих хIафиз ГIабдурахIман-ХIажица живго инсанасул хасияталъул балъголъи лъалевлъунги вукIун, гьеб лъугьа-бахъин рикIкIана Аллагьасдасан бугеб жолъун гуреб, мунагь гьечIел лъималазда жидерго росуцоязул хIакъалъулъ битIараб жо рекIелъе тIамураб шайтIаналъул ишлъун.\nАмма гьеб нухалъ шайих витIаравлъун ватIичIин. Гьел вацал рукIана ХIажи МухIамад ва МухIамад ХIажияв. Ва гьезул ккараб лъугьа-бахъинги цIар рагIараб рухIияб борхалъиялде рачунеб болоялъул тIоцебесеб хIокI гIадин кканин.\nХадуб гьез къуркьи гьечIеб ракIчIеялдалъун рацIцIалъи-тIадегIанлъиги мунагьги батIа гьабун бихьизабуна – цояз къаламалдалъун, цогидас кодоб хвалченгун.\nГьадин нижеде бицунеб букIана жиндир заманалда Сугъралъа ХIажи-МухIамадил наслудул чи Варисов Варисица. Шайих ГIабдурахIман-ХIажиясул наслудул цогидав чи «Сугъралъ» газетаялъул редактор ГIабашилов ГIабашица гьадин ракIалде швезабулеб буго:\nГIабашилов ГIабаш: «Дида лъалел къояздаса нахъе дида лъалаан нижер рукъоб гьобол камураб мех букIунареблъи. РачIулаанха къасиялде батIи-батIияб ригьалъул чагIи хабар-кIалалъе. ГьитIинаб къоялдаса нахъе дида гIемер рагIулаан ГIабдурахIман-ХIажиясул хIакъалъулъ. Амма гьеб хабаралъе къимат кьезе дида лъалароан. Хабаралда цадахъго рокъоб бихьулаан дида нижер кIудияб басрияб шифоньералда жаниб цIунун букIараб къайиялда гъорлъ ГIабдурахIман-ХIажиясул халгIат (гIаба), гъосул чалма, гIанса. Зияраталъеги рачIулаан гIодоблъиялдаса лъарагIал, чачанал, гъалгъал. Гьел рачIун хадур инсуца цебе бахъулаан гьебго гIанса, чалма, халгIат. Бицулаан добго хабар - ГIабдурахIман-ХIажи, рагъ, росо бухIи»\nГIабашилов ГIабашица абулеб буго цо-цо тарихиял хIужабазе советияб идеологиялде данде кколареб къимат кьей гьукъун букIиндал шайих ГIабдурахIман-ХIажиясул наслудул чагIазул къавулъа къватІибе я лъикIаб я квешаб рагIицин бахъине биччан букIинчIин чIахIияз. Аммаила тIаде жубалеб буго гьес, жидер ракIалда кидаго букIанин жал кIудияв шайихасул гIадамал ругеблъи ва гьеб букIанин улбуз кьураб бищун лъикIаб тарбияин. Гьелъие асар гьабизе кIвечIин хIатта сверизабураб официалияб тарихалъгицин.\nГIабашилов ГIабаш: «Цойги пикру буго дир ракIалдаса унареб: дун кIодолъараб мехалда инсуца абулаан дие ГIабдурахIман-ХIажи щив кколевали. Гьев вукIанила цIакъго тIадегIанаб борхалъиялде арав, балъгояб лъай бугев чиилан. Аммаила дов цогиясдаса батIияв чи вукIинчIин, дов вукIанин мунги-дунги гIадав, нилъго гIадав гIадатияв чи. Амма цIакъго цIодорав, гIакъилав, гIадилав.\nГIадамаца абулебги рагIуларищха - нуж ГIабдурахIман-ХIажиясул наслудул чагIи ругин. Гьелда рекъон цIунизе кколин досул букIараб къадруги, Нужеда тIадаб бугила гьабги-добги цIунизе, добехун-гьанибехун бегулареб гали тIамичIого букIиналъе яхI бахъине.\nГьанжесеб заман эркенаб буго, къватIире рахъунел руго документал, щибниги гьукъараб жо гьечIо. Доб заман гьединаб букIинчIелъул - къараб, захIматаб, беццаб заман бугониги, гьеб хабар кидаго нижехъ букIанаха, ва дир хьул буго гьесул баракаталъул цо гьитIинабниги бутIа гIаги диеги щун батилин. Лъаларо, щунго бугищ гьеб. Жакъа щун батичIониги хадубниги щвезе батилаха Аллагьас хъван батани».\nКIудияб Советияб Энциклопедиялъул лъабабилеб басмаялда гъалатI гьабун ГIабдурахIман-ХIажиясул кIиявго вас цо чи гIадин вихьизавун вуго. Гьениб абун буго: «ХIажи-МухIамад (гьавураб ва хвараб сонал лъаларила) – Дагъистаналъул ва Чачанлъиялъул имам вукIанилан. Гьев Шамил имамасул рахъ ккурав ва гъира базабурав Сугъралъа шайих ГIабдурахIман-ХIажиясул вас вукIанилан. Гьев машгьурав вуго динияв хIаракатчи ва лъабго имамасул хIакъалъулъ (Гъази-МухIамад, ХIамзат-бек ва Шамил) къасидаталъул автор хIисабалда.\n1877 соналъул гIурусазулгун турказул рагъул заманалда пачаясул администрациялде данде Дагъистаналда ва Чачанлъиялда байбихьараб къеркьеялъе бетIерлъи гьабуна, амма жинца живго вихьизавуна тартиб ва тавакал гьечIев рагъулав бетIергьанлъун».\nТамашалъизарула КIудияб Советияб Энциклопедиялда бахъараб макъалаялъул автораз хвараб сон лъалариланги абун, хадубго 1877 соналъул 4 ноябралда МухIамад-ХIажи гъанканилан мухIканаб къо бихьизабулеб букIиналъ.\nРоссия - ГIурус аскарияз бухIараб Сугръалъ росу.1877\nАмма гъваридго ургъанани тамашалъизе бакI гьечIо. Пачаясул Россиялде данде Шималияб Кавказалда къеркьей багъараралдаса 50 сон тIубаялда бан Прагаялда букIараб данделъиялда кIалъалаго, къватIисел улкабазде гочун арал кавказиязул бутIрузул цояв АхIмад Цаликатица бихьизабун буго гьадин:\n«Гьеб лъугьа-бахъиналда хурхараб литература Кавказалда балагьизе лъугьарав чиясе гьеб бигьаяб масъала гуро, амма гьаниб гIурхъи бахун къватIибехун гьеб тIубазабизе кIолеб жоцин гуро, щайгурелъул гьеб суалалдасан кинабгIаги литература гьечIелъул.\nБатIияб иш буго гьеб литература Кавказалда балагьизе рес букIин. Амма щай гьеб батулареб? Щай гьеб бахчун тун бугеб? Щайгурелъул гьелъ Кавказалъул магIарулазул тIаде гIолел гIелазулъ цIакъго гIемерал пикраби ва асарал рижизаризе бегьулелъул жидерго халкъазул къисматалда, гьел халкъал миллияб лагълъиялда чIезариялъе маххулаб чакмаялъ мерхьараб квершеллъиялъул хIакъикъаталда тIад ургъизе гьел тIамизе бегьулелъул. Миллияб бичIчIи буголъи цIилъизабиялъул иццлъун гьеб лъугьине бегьулелъул», - ян абулеб букIана АхIмад Цаликатица.\nАнцI-анцI соналда жаниб щибго абулеб букIинчIо Дагъистаналъул тарихчагIаз «Къокъаб шаригIат» ян абулеб 1877 соналъул къеркьеялъул хIакъалъулъ.\nСоветияб идеология кутурлъун хадур Дагъистаналда рагьана цере гьукъараллъун рукIарал архивал ва гIалимзабаз цо-цо цIакъго къиматал документал ратун къватIире риччан руго. Профессор Айтберов Тимурица 1990 соназда къватIире риччана Сугръалъа ГIабдуразакъил ракIалдешвеял. Гьес гьадинаб къимат кьолеб буго рехсараб тарихияб хIужаялъе:\nТимур Айтберов: «Гьеб къокъаб шаригIат байбихьун букIун буго гурусазулгун турказул рагъ байбихьиялда хурхун. Турказ цебего хIаракат бахъана хIежалде рачIарал дагъистаниязда гъорлъ, нагагь рагъ кканани жиндие кумек гьабеян абун.\nПалхIасил Кавказалдаги байбихьулеб буго гIурусазде дандечIей. Умумаз гьеб иш гьабуна кутакаб бахIарчилъи бихьизабун. Дида ккола гьанжелъизегIан мустIахIикъаб къимат кьун гьечIо чачаназги дагъистаниязги гьабураб ишалъе.\nДоб рагъ байбихьараб мехалда сверухъ ругел улкабазул гIадамаз турказде данде чIун, хияналъи гьабуна. ЦохIого цо дагъистаниязги чачаназги ракI бацIадго, би гIодобе тIеялда барахгщичIого кумек гьабуна ГIусманияб империялъе. Къарс шагьар гIурусаз бахъараб мехалда дагъистаниязда бичIчIун буго рагъ халат бахъинабиялъул пайда гьечIолъи. Турказ гьединаб агитация гьабун букIаниги жибго Кавказалдаги кьучI букIана данде чIезе».\nРоссиялъул ГIелмабазул Академиялъул Дагъистаналъул ГIелмияб централъул тарихчи Мусаев МахIачица гIараб мацIалдасан гIурус мацIалде руссинаруна «Сукут Дагъистан ва Чачан би йара али Усман фи санати 1877» («ГIусманияз гьабураб гьусиялъул хIасилалда 1877 соналда Дагъистан ва Чачанлъи щапун ккей») абурал шайих Жамалудинил вас СагIид ГIабдурахIманил ракIалде швеял.\nГъуниб магIарда Шамил имамасул ахирисеб хъала цIунулезда гъорлъ вукIарав СагIид ГIабдурахIманица гьаб нухалъ жив вихьизавулев вуго гIурусазул рахъ ккурав чилъун. Щайха гьесул бербалагьи гьедегIан хехго хисараб?\nРоссия - Жидерго ракьцоязде данде багъулеб букIараб дагъистаниязул чол бо.\nМусаев МахIач: «Гьеб асар ГIабдурахманица хъвана "къокъаб шаригIатин" абулеб питнаялдаса анлъго сон ун хадуб. Гьеб заманал гIемерисел дагъистанияз рикIкIулаан 1877 соналъул гъазаваталъул байрахъ борхин кIудияб гъалатI бугин. Щай гурелъул гьеб лъугьа-бахъин багьанадуеги босун зулму гьабизе гIурусаз аскариязе изну кьун букIиналъул. Дагъистаналда 23 тIасавищарав гIалимчиги бахIарчиги гъанкъана, 5000 чи гIурус ракьалде гочинавуна. 1000-гIан чи рагъда чIвана.\nБалагьани цойгиги гIилла бихьизе бегьула нилъеда. ГIабдурахIман вукIана чанго соналъ Шамилида аскIов Калугаялда. Цинги гьитIинабго хъулухъги щун букIана гьезие Туплисалда (Тбилисиялда). Гьеб гIумруги чIалгIун, ГIабдурахIмание бокьун букIана Дагъистаналде вуссине. Гьеб гьесул мурад тIубазе цо нух букIана. Дагъистаналда гIурусаз тарав бетIерас ГIабдурахман Дагъистаналъул тахшагьар Темир-Хан Шураялде ахIи.\nАхIине вукIине ГIабдурахIманица гьеб жиндир хъвай-хъвагIаялда живго жинцаго гIурусазул чи лъун вихьизавуна . Гьеб сабаблъун гьес доб мехалда Дагъистаналъул бетIер Чавчавадзел хIурмат гьабулеб букIана».\nАммаила абулеб буго профессор Айтберов Тимурица, СагIид ГIабдурахIман хиянатчи вукIанин абуни мекъи ккелин, СагIид ГIабдурахIманица гьединаб асар хъванин ургъунго – гIурусал къосинари мурадалда.\nАйтберов Тимур: «СагIид ГIабдурахман вукIун вуго сихIирав чи. АбизегIан квешав чи вукIун гьечIо гъов. Гурусаз досда абун букIун буго дуца планги кьун ва гьеб планалда рекъон гьедин хъвайилан абун. Гьеб тарих гуро. ХIакъикъат гуро.\nГурусазе лъазе къваригIун буго гьаб гьитIинаб халкъалъул къуват щиб рахъалъан бугебали. Рагъулаб индустрияги гьечIого рагъулал цIалул идарабиги гьечIого гьаб кIудияб империялде данде рагъизе гьезда кин кIварабали. Гьеб лъазаби мурадалда гIурусаз чанго чиясда - гьев ЧIохъа ХIажигIалидаги СагIид Гiабдурахманидаги гьеб тIад къана.\nГьал чагIазда гьеб бичIчIизеги бичIчIун гIанта-гIантал жал хъван руго ургъунго. КIудияб кIвар гьечIел цо-цо жал мухIканго рицун, кIвар цIикIкIарал хIужаби ургъунго мекъса рихьизарун руго. Гьединлъидал дос хъвараб жоялъе квешаб къимат кьезе гIедегIизе кколаро дир хIисабалда».


Эльтавалъул рохьобе сапар » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Молодежь - ГIолохъанлъи » Эльтавалъул рохьобе сапар\nЭльтавалъул рохьобе сапар\nДобавил(а): istina от 20-05-2016, 11:22\nГIолилазул ракIбатулел цIиял къагIидаби ралагьулел руго вузазул факультетазул нухмалъулез\nДагъистаналъул пачалихъияб педагогияб университеталъул Инженериябгун педагогияб факультеталда лъикIаб гIадатлъун лъугьун буго Студентазул къо кIодо гьаби. Щибаб соналъ институталъул директорасда ва преподавательзабазда цадахъ хIухьбахъизе уна студентал. Исана гьединаб сапар гьабуна 23 маялда. БукIинесеб сапаралъул факультеталъул къадал газеталдаса ва социалиял сетаздаса анкьалъ цебе лъазабуна Институталъул директор ХIайбулаев МухIамадица. ТIоцебесеб курсалдаса байбихьун щуабилеб курсалде щвезегIан киналго студентал ва магистрантал ахIулел рукIана Элтавалъул рохьоре хIухьбахъизе. Сапаралде ине разилъана нусгогIанасев студент. Гьезда цадахъ рукIана преподавательзабиги. Цадахъ квен-тIехги босун, цо чанго маршруткаги бачун киналго ана ихдалил тIабигIаталъул бацIцIадаб гьаваялдаса кеп босизе. Факультетазул отделениязул деканал МухIамад Зияудиновас ва Телман РахIмановас цадахъ рачIана шашкаби, шахматал. Студентазухъ рукIана таргIал ва рекIелгъеялъе рес кьолел цогидал алатал. Рохьоре щвараб мехалда цояз торгIо кьабана, цогидаз шашкаби-шахматал хIана. Режана шашликIал. Аваданлъи гIатIид гьабуна МухIамад Зияудиновас пандурги хъван ахIарал кучIдузги.\nЛъикIаб хIухьбахъиги гьабун бакъаниде киналго рокъоре тIадруссана. Я нухлул харжалъе, я квен-тIехалъеян гIолилазухъа гIарац бакIаричIого, киназулго ракIал разияб тадбир гIуцIаралъухъ МухIамад ХIайбулаевасе баркала кьолеб букIана студентаз. Автор: ПатIимат Сулейманова, ДГПУялъул ИПФялъул магистрант\nСпорталъ унтарав чиЮридикиял вузазе судалъ къотIила хIукмуРетIелни хисанин, мацIгийищха хисилеб?ЗахIматго щвараб бергьенлъиялъул къимат цIикIкIараб букIунаГьитIинго бижараб рокьи


Гьава-бакъ хисидал, рагъарулел гIузраби\nХаслихъе чехь-бакь ва рукьби унтиларедухъ…\nТохтурзабаз абухъе, лъагIалил щибаб заманалда рекъон раккула цо-цо унтаби. Хаслихъе къойида жаниб чанго нухалъ хисулеб гьава-бакъ букIаго, черх гьелде ругьунлъизе заман гIолеб гьечIони ва сахлъи загIипаб бугони, цо-цо унтаби лъугьине бегьула. Заманалда рекъон лъугьунел унтабазде дандечIеялъе кинаб хIадурлъи гьабилебали малъа-хъваял гьарула тохтурзабаз. Хаслихълъиялъул унтабаздаса цIунизе бажаричIони, гьезде дандечIеялъе гьарулел хъулухъалгIаги лъазе кколин рикIкIунеб буго тохтурзабаз.\nХаслихъе гIемерисел рихьула ухIудулел, мегIерччин щун. Амма квачалъул унтаби сан гьабичIого тезе бегьуларин абулеб буго специалистаз.\nХаслихъе радал ва бакъанида квачан, къалъуда хинлъун, гьава-бакъалъ «махсараде ккола» гIемерисел. Гьединлъидал къад букIунеб гьава-бакъалда рекъон тIадагьго ретIелги ретIун рахъунел руго къватIире.\nТохтурзабаз малъухъе, хIухьел цIалел лугбал унтиларо: хинго ретIа-къани, горбода ва бетIералда тIад хинаб шарф ва кIаз къалеб бугони, гьединго чара гьечIеб жолъун ккола беэнаб нигIмат квин, хIухьел цIаялъул гимнастика.\nХаслихъе гьабизе лъикIаб дарулъун рикIкIуна ччугIил кьаралъи, гьеб ккола мегIерччиналде данде чIолеб Д витамин гъорлъ цIикIкIараб нигIмат.\nХаслихъе гьедин хIалуцунел гIузрабилъун тохтурзабаз рикIкIуна гастрит, гастроэнтерит, колит.\nКванирукъалъул ва чехь-бакьалъул гIузраби\nГастроэнтерологаз рикIкIунеб буго, хаслихъе кванирукъалъуб цIекIлъи хисидал ва гьелъул хIацIу гIадаб жоялъул пардав, хъал (слизистая оболочка) цIилъизе хIажалъулел витаминал дагьлъидал, хIалуцунин гастрит унти.\nЛъагIалил заманаби хисулеб мехалъ гIадат буго чорхолъ ругел кванирукъалъулгун бакьазул гIузраби хIалуцунеб, гьел сахлъун хадурги тIадруссунел. Гьел унтабазул тIоцересел гIаламатал раккарабго, къойил щуго-анлъго нухалда сахаб квен квине кколин, гьебги дагьаб къадаралдаян малъулеб буго специалистаз.\nЛъикI букIина стрессаздаса цIунани. Сундулниги ургъалилъ рукIун нерваби «хвани», кванирукъалъул хIалтIул низам хола. Кванирукъалъул жанисеб рахъалъул бидул хьвадиялъул низам хола, гьеб цIунулеб хIацIу гIадаб жоялъул хъал цIилъуларо ва гьеб жиндирго цIекIлъиялъул цIола.\nСпециалистаз гьарурал цIех-рехазул хIасилаз бихьизабуна гIемерисеб мехалда гастрит хеликобактер абураб микроорганизмалъ лъугьинабулин. Гьеб ккола кванирукъалда рак унти лъугьинабулеб цIакъ хIинкъи бугеб микроорганизм. Цогидалго инфекциял гIадин, хеликобактер гIадамасде бахуна кванилъ рацIцIалъи цIунулеб гьечIони. Байбихьудаго гьеб микроорганизм чорхолъ букIин лъаларо, гьединлъидал гIемерисел унтаразда гьеб букIин тIатуна гастрит яги язва унти лъугьиндал. Тохтурзабаз лъикIаблъун бихьизабулеб буго хеликобактер бугищали лъагIалида жаниб цохIо нухалдагIаги тест гьабизе. ТIатун хадуса гьеб бигьаго сахгьабизе кIола, амма цо нухалда унтарав чиясе гьелъ иммунитет кьоларо – унтун хадубги цIидасан лъугьине бегьула гьебго гIузру. Гьединлъидал цо-цо тохтурзабаз лъикIаблъун бихьизабула, гастриталъе яги язваялъе цо чиясе дару гьабулелъул, гьесдаго цадахъ тIолабго хъизаналъулго халгьабизе ва гьезиеги дару гьабизе.\nРищалабазул унти бугел гIадамазул зигарди цIикIкIунеб заманлъун ккола квач ва регьел баккараб заман. Унтарал рищалаби хаслихъе гьорола, багIарлъула, рагъаризаризе захIмалъула.\nМедицинаялъул гIелмабазул доктор, тохтур-кинезитерапевт Сергей Бубновскияс бицунеб буго квачалъги рагьлицаги дистрофия бугел рищалаби гурони унтизаруларин.\n«Сахал рищалабазе тIабигIат хисиялъул къварилъи букIунаро. Ракьаялъе хIажатаб энергия щола ччорбазулъан, амма лъикI хIалтIулел ччорбаздасан гурони рукьби хIалтIиялъе хIажатаб жо щоларо. Ччорбал хIалтIулел гьечIони, рукьбиги кколеб хIалалда хIалтIуларо, цIунизе, унтизе байбихьула. Ччорбал хIалтIизе байбихьигун, унтиги тIагIуна.\nГьединлъидал тIабигIаталъул гьава-бакъ хисиялдалъун рукьби цIуниларедухъ лъикIаб буго ччорбал хIалтIизарулел упражнениял гьаризе.\n1. ГьункIусида чIун накаби цIикIкIун сукIизариялъ – хIатIил угъдул, накаби, мачIчIаби лъикI хIалтIизарула. ГьункIусида кIусун хадур тIаде рахъиналъ би лъикI хьвадизабула. КIусулелъул хIухьел цIазе ккола, рахъунелъул биччазе ккола. Къойида жаниб анцIго нухалда гьединаб упражнение гьабизе лъикIаб буго.\n2. Чохьол щукIдузе упражненияз ургьимес лъикI хIалтIизабула. Мугъзадаги регун бохдул рорхила бетIералде щвезегIан, хадур риччантела. Щибаб къойил 20-50 нухалъ гьедин гьабила. Гьеб упражнениялъ мугъзагьод цIазабула, ургьимесалъе массаж гIадаб жо лъугьуна, чохьол тIом щулалъула. Жанисел лугбал далун ругони яги бакьал цIун ругони, гьеб упражнениялъ кумек гьабула.\n3. Отжиманиялъ ракI, керен ва бетIер лъикI хIалтIизабиялъе кумек гьабула. ГIодоб чIарбида гьеб упражнение гьабизе сахав чиясухъа гурони бажаруларо. Гьединлъидал чорхолъ гIузраби ругев чияс отжимание гьабизе ккола бакIида яги столалда кверал лъун. Руччабазеги мастопатия унтиялдаса цIуниялъе лъикIаб дарулъун рикIкIуна отжимание. Щибаб къойил щуго-анцIго нухалда 10 отжимание гьабизе лъикIаб буго».\nКвачараб заманалда рищалаби унтиялъ рахIатхвезабула. Даруяб гимнастикаялъ кумек гьабула гIемерисеб мехалда. Амма упражнениял гьарулеб мехалда рищалаби унтулел ругони, гимнастика гьабизе бегьуларин абулеб рагIана. Гьеб битIараб бугищ?\nГимнастика гьабулаго рищалаби ва рукьби унтулел ратани, упражнениял гьаризе бегьуларо. Щайгурелъул гьелдалъун унтараб бакI жегиги балъаргъине рес буго. Артроз бугони рекеризе, кIанцIизе, гьункIусида чIезе, борхалъуде рахине, хехго рилълъанхъизе бегьуларо.\nУнти сасинабиялъе ва унтарал рищалаби рагъаризариялъе хасал упражнениял гьаризе бегьула тохтурасул малъа-хъваяздаса хадуб.\nПрочитано 642 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 13 ноября 2017 10:04\nДругие материалы в этой категории: « Лъималазул сахлъи цIуни – эбел-инсул борч\tМесед унти Россиялде щвеялдаги хIинкъи буго »


Гьаб буго МасихІ ГІисал чапар Павелил кагъат. Нилъ хвасар гьарурав Аллагьасе ва нилъер хьул лъолев МасихІ ГІисае бокьана дун чапарлъун вукІине. Кагъат хъвалеб буго\nбожи-иманалдалъун унго-унголъунги дие васлъун лъугьарав Тимофейиде. Эмен – Аллагьасдасан ва нилъер ТІадегІанав МасихІ ГІисадасан рекъел, баркат ва гурхІел насиблъаги дуе!\nДун Македониялде унаго дица дуда гьарана Эфесалда чІайилан ва гІадамал къосинарулел насихІатал тІокІалъ гьаругейин абун цо-цо чагІазда лъазабейилан,\nрукІунарел-лъугьунарел жал рицунгейилан, анкьумумузул цІарал рехсон заман инабугейилан. Гьеб сабаблъун гІемер дагІбаги ккола. Аллагьас нилъее бихьизабураб ва иманги лъун нилъеца гьабулеб бугеб ишалъе щибго пайда гьечІо гьелъул.\nНилъеца гьедин малъулеб буго, ракІ-ракІалъулаб рокьиги, бацІцІадаб намусги, унго-унгояб божи-иманги цІикІкІине бокьун.\nЦо-цо чагІазулъ гьеб хутІун гьечІо. Гьел машгъуллъун руго гІадада ва гІемер гаргадиялде.\nГьезие бокьун буго Мусал Къануналъул мугІалимзабилъун рукІине, амма лъаларо жидеца бицунелъул хІакъикъат ва жидедагоги бичІчІуларо гьедин ракІчІун гІадамазда лъазабулеб бугеб жоялъул магІна.\nНилъеда лъала Къанун лъикІаб жо букІин, битІун пайда босулеб бугони.\nЛъала къанунал ритІухъго хьвадулезе гІоло рахъулареблъиги. Гьел рахъун руго квешал ва мутІигІлъуларел, пасатал ва мунагьазукьа хІинкъуларел, Аллагь какулел ва Аллагьасдаса ратІалъарал, эбел-эмен чІвалел гІадамазе; чІвадарухъабазе,\nхъахІбаял гІадамазе цоцаздасан босадул лазат босулел бихьиназе, гІадамал рикъулезе, жидерго гьаги хвезабун, гьересиго нугІлъи гьабулезе ва битІараб нухдаса гьетІаралщиназе.\nБитІараб нух ккола гьардарав Аллагьасул къудраталъул хІакъалъулъ диде божилъи гьабураб Рохалил хабаралъул нух.\nДие къуват кьурав нилъер ТІадегІанав МасихІ ГІисае рецц! Гьес дун божизе бегьулевлъун рикІкІана ва жиндие хъулухъ гьабизе тІадкъана дида –\nцебе кидаялиго жив какарасда, жив хІакъир гьавун, хадув лъугьарасда ва жив къварид гьавурасда. Доб кинабго дица дирго лъавукълъиялдалъун ва божунгутІиялдалъун гьабулеб букІиндал, гурхІана дида Аллагь.\nНилъер ТІадегІанасул баркат гьарзалъана дие. МасихІ ГІисаде цолъидал божи-иманги рокьиги цІикІкІана дир рекІелъ.\nГьале нилъеца тІубанго къабул гьаризе кколел хІакъал рагІаби: МасихІ ГІиса дуниялалде вачІана мунагь-хІакъалъул агьлу хвасар гьабизе ва гьале дунги вуго гьезда гьоркьоса бищунго кІудияв мунагьчи.\nАллагьасе бокьана дида – бищунго цІикІкІун мунагьал гьарурав чиясда – МасихІ ГІисаца цІоб лъезе. Бокьана гьесде иман лъун, цІияб гІумру насиблъаразе дун мисаллъун лъугьине. Гьединлъидалин Аллагь дида гурхІарав.\nДаимаб реццги цІарги абадияв парччахІасе – холарев-унарев, вихьуларев ва цохІо вугев Аллагьасе! Амин.\nТимофей, дир вас, цо кидаялиго дур хІакъалъулъ Аллагьасдасан рещтІарал рагІабиги ракІалде щун, гьадинаб тІадкъай кьолеб буго дица дуе! Гьел рагІабиги гІадахъ росун вагъе, мун гІадинав чи вагъизе кколеб куцалъ,\nбожи-иманалъул ва намус бацІцІалъиялъул ярагъги борчун. Цо-цо гІадамаз гІодобе рехун буго гьеб ярагъ, ва гьезул божи-иманалъул гамаги ралъдалъ гъанкъана.\nГьединазда гьоркьор руго Гьименейги Александрги, дица гьел рехана илбисалъул ханлъиялде, Аллагь какулеб гІамал тезабизелъун.


«Гьаб - журналистикаялъул заман гуро»\nГалина Тимченко, Лента.ру сайталъул йикIарай бетIерай оредактор.\nРоссиялъул адвокатазда кIвечIо Лента-ру абулеб цIар араб сайталъул бетIерав редакторасул ихтияр цIунизе. Гьалкъояз гьей хъулухъалдаса эркен гьаюна сатйалда Украиналъул хIакъалъулъ официалияб бербалагьиялде данде кколарел макъалаби къватIире риччан рукIиналъухъ.\nЛента.ру абулеб сайт Россиялда рикIкIунеб буго битIараб информация тIибитIизабулеб информалатлъун. Буго гьеб сайталъул Твиттералда жиндирго гьумерги ва щибаб баян гьелда байбихьула «Хирияб редакция!» абулел рагIабаздаса.\n12 марталда Твиттералда чIегIараб ишара тIамун буго.\nГьелдалъун редакциялъ жиндирго разилъи гьечIолъи бихьизабулеб буго гIемерал соназ бетIерай редакторлъун хIалтIулей йикIарай Галина Тимченко хъулухъалдаса эркен гьаюн йикIиналда ва гьелъул бакIалде Кремлалде гIагардисевлъун кколев Алексей Гореславский тIамун вукIиналда.\nГьеб хIужа ккедал Россиялъул информалатазул 80-гIан редактораз, мухбирзабаз ва администратораз гъулбасал лъуна хасаб кагътида гъоркь.\n«Нижер хIисабалда Лента.Ру сайталъул бетIерай редактор хъулухъалдаса эркен гьайи – гьеб буго тIолго Россиялъул прессалде гьабулеб тIадецуй. Журналистазе хIалтIизе бакI гьечIолъи гуро аслияб проблема – аслияб проблемалъун ккола гIадамазе цIализе жо гьечIолъи» - ян абун буго рехсараб кагътида.\nТимченкоца Лента-ру сайталъе нухмалъи гьабулаан ахирисеб анцIго соналда жаниб. ХIалтIизе гьение гьей ячIун йикIана сайт рагьараб 1999 соналда.\nГалина Тимченко хъулухъалдаса эркен гьаюн йIиго, ян гьелдаги редакциялдаги лъазабуна Россиялъул президент Владимир Путингун щулиял бухьенал ругев СУП абулеб кампаниялъул бетIергьан Александр Мамутица (рехсараб компаниялде гъорлъе унеб буго Россиялда цIар арал сайтал Рамблерги, LiveJournal-ги).\nГIиллалъун лъазабун бугоан Лента.ру сайталда Россиялъул официалияб бербалагьиялде данде кколареб интервью къватIибе биччай, ай – Украиналъул миллатчагIазул кваранаб секторалъул бетIер Дмитрий Ярошгун гьабураб гьара-чIвари. Гьес кIудияб роль хIана Евромайданалда.\nСайталъ гьединго кьун буго 2008 соналда рагьараб Ярошил профайлалъул линк. Профайлалда Ярошица абулеб буго «Москва – империялъул политика билълъанхъизабулеб бугин, ва Украина – рагъде буссинабун бугин тIокIаб чара гьечIого» ян.\nЖибго профайл Лентаялда загьирабун гьечIониги, Роскомнадзор аьбулеб идараялъ гьеб риIкIкIана экстремизмалде бараб ахIилъун.\nХасго гьеб гара-чIвари багьанадуе босун Тимченко хIалтIудаса эркен гьаюн йиго. Лента-ру сайталъул мухбир Светлана Рейтерица абулеб буго редакциялъ тIалаб гьабун бугин Мамутгун ДандчIвай.\nСветлана Рейтер: «Нижее бокьилаан лъазе - щай гьадинаб хехаб къагIидаялда гьединаб иш гьабун букIарабали? Лъалеб букIахъе Лента-ру сайт цIалулел гIадамазул къадар къойидаса къойиде цIикIкIунеб буго ва гьеб буго нижер улкаялда бищун цIар араб сайт».\nЛента-ру цIалулел гIадамазул къадар анцIила цо миллион чиясде бахунеб буго.\nТимченко хIалтIудаса эркен гьайи ва гьелъул бакIалде Гореславский тIами гьеб бугин Россиялъул эркенаб прессалде гьабулеб иргадулаб тIадецуй, ян абулеб буго журналистаз.\nГореславский цеве хIалтIулаан Кремлалъул политика кколеб «Взгяд.ру» абулеб сайталъул бетIерав редакторлъун. РакIалде щвезабулеб буго мухбирзабаз дагьалъ цебе «Дождь» абулеб телеканалалде гьабураб тIадецуйги.\nПолитикияв хIаракатчи ва «Афиша» абулеб информалаталъул редактор Илья Красильщикица гьалкъояз Фейсбукалда гIолохъанал журналистаздехун вуссун, гьадинаб гIаклъу кьолеб буго: «Нужеца нужеего батIияб пиша тIаса бищани лъикI, гьаб – журналистикаялъул заман гуро» ан абун.\nСветлана Рейтерица абулеб буго эркенал журналистазул, ялъуни эркенал пикраби загьирарулел мухбирзабазул къадар Россиялда дагьлъулеб бугин.\nСветлана Рейтер: «Лъидаго рачIел ва цензураялъукьа рорчIарал информалатазул къадар Москваялда дагьлъулеб буго. Ницеца чIечIого гьелъул хIакъалъулъ хъвалелги руго. Гьале, ирга щвана нижедаги».


РакIрагьараб гара-чIвари » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Политика » РакIрагьараб гара-чIвари\nДобавил(а): istina от 16-06-2017, 11:11\n15 июналда иргадулаб нухалдаги халкъалъул суалазе жавабал кьуна РФялъул президент Владимир Путиница. Гьелъул хIакъалъулъ информациялъул алатаздасан цебеккунго лъазабун букIиндал улкаялъул бокьарав чиясул рес букIана президентасе суал кьезе, ракIалда къараб загьир гьабизе, пуланал масъалаби тIуразариялъе нухал ратиялъул бицун хитIаб гьабизе. ПалхIасил, телефоналдасан ахIун улкаялъул президентасе суал кьун буго миллионгун 100 азарго чияс. Гьединго, цогидал алатазул кумекалдалъун, ай SMC хIисабалда яги электронияб почалде битIун бачIун буго кIиго миллионалдасаги цIикIкIун суал. Президентасе кьурал суалазухъ, гьесде гьабураб хитIабалъухъ балагьун, бихьулеб буго аслияб куцалда улкаялъул гражданазда хъинтIулеблъун лъугьун букIин сундулго багьаби рахунел рукIин, гIадамал мискинлъулел рукIин, коммуналиял хъулухъазухъ босулеб гIарцуца битIахъе гъанкъулел рукIин, больницабазда ва поликлиникабазда гIадамал сахгьариялде букIине кколедухъ кIвар кьолеб гьечIолъи. Гьединго гIемерал суалал рукIана нилъер улкаялъул букIинеселда тIасанги. Масала, гьал гIагарал соназда жаниб кинаб нухдасан нилъер улка ине бугеб, цогидал пачалихъазулгун гьоркьорлъаби цIуниялъе щиб гьабизе ракIалда бугебин абураб магIнаялъул. ГIезегIан суалал рукIана Евросоюзалъ ва СШАялъ лъазабурал санкциязда банги экономикияб кризисалда хъинтIаралги. Мисалалъе, экономикияб кризисалъул бицунаго, В. Путиница чIванкъотIун абичIо кида нилъ гьелдаса рорчIизе бегьулебали. Амма бицана экономикияб рахъ цебетIолеб букIиналъул ва гьеб бутIаялда лъикIал хиса-басиял кколел рукIиналъул хIакъалъулъ. "Халкъалъул гIумру гьабиялъул даража мукъсанлъун буго, мискинзабазул къадарги тIадеялдаса тIаде цIикIкIунеб буго. Гьадинабго, ай гьалдасаги цIакъго квешаб хIал букIана араб гIасруялъул 90-абилел соназда. Дол соназ халкъалъул 40-гIанасеб процент рикIкIине бегьулаан мискинзабилъун. Гьелдаса хадуб дагь-дагьккун ахIвал-хIал хисизабизе кIвана. ГIадамазул гIумру гьабиялъул даража цебетIеялъул рахъалъ бищун лъикIаб хIасил букIанин абизе бегьула 2012 соналда. Ахирал соназдайин абуни, ахIвал-хIал хашлъулеб буго. Нилъер гIезегIан руго тIуразаризе кколел экономикиял масъалаби. Гьел тIуразариялда тIад хIалтIулелги руго. ВВПялъул рахъ беццизесеб хIалалда гьечIониги, бихьулеб буго кварталалдаса кварталалде хIасил кколеб букIин". Улкаялъул президентас мисалал рачун бицана, къадарго бугониги, экономика цебетIолеб букIиналъул хIакъалъулъ. Масала, промышленияб къайи гьаби, инвестициязул лъикIаб бачIин букIин ва, бищунго аслияб жо, президентас абухъе, цIияб Россиялъул тарихалда киданиги букIинчIебгIан дагьаб инфляция букIин. "Гьелдаго цадахъ централияб банкалъул меседилаб валютаялъул нахърателалъул къадарги саламатго цIикIкIана. Исана гьеб бащалъана 405 миллиард долларалда. Экономикияб бутIаялда хиса-басиял кколел рукIиналдаго цадахъ, гIемерго дагь гьабизе кIвана эбел ва лъимер хвеялъул хIужаби. 2000 соналдаса нахъе лъимал хвей дагьлъана лъабго нухалда, улбул хвей - ункъо нухалда. Гьединаб хIасил цониги улкаялъул гьечIо. Гьединлъидал абизе бегьула кризисалдаса нилъ рорчIулел ругин", - абун бицана В. Путиница. Халкъалъул бищун унтараб суал бугелъул гIумру гьабиялъул даража мукъсанлъулеб букIин, гьелда тIасан кьолел суалал бищун гIемер рукIанин абизе бегьула. Президентасин абуни бицана лъагIалил байбихьуда щивав пенсионерасе кьураб щуазарго гъуршилги, гьединго социалияб пенсия цIикIкIинабиялъулги. Рехсана процентазул къадарги. Амма 50-100 гъуруш тIадежубаялдалъун пенсионерасул гIумруялда дангъва чIвачIолъиялъул бицинчIо. ГIезегIан суалал рукIана цIакъго дагьаб харж щолеб букIиналъул хIакъалъулъ бицарал. Масала, Астраханалдаса яслиялъул хIалтIухъаналъ гьикъулеб буго 7935 гъуршиде кинин гIумру гьабизе бегьулебилан. Пуланаб бакIалдаса почтальонас битIун бачIараб суалалда рехсон бугоан жиндие щолин 3600 гъуруш…\nВ.Путин: "3600 гъуруш сундухъ ва кин кьолебали лъазабизе ккела. Щайгурелъул улкаялда чIезабураб МРОТалдаса гъоркье хIалтIухъанасе харж кьезе бегьуларелъул. ХутIарал, ай бюджеталдаса харж щолел гьанир рехсарал "хасабин абулеб катогориялде" гьоркьоре ккечIеб къагIида". Президентас хадурги рехсана тарихал, бицана процентазул, амма кин мукъсанабго харжалъухъ гIумру гьабизе бугебин абураб суал "гьаваялдаго" хутIана. Иркутск областалъул Шелехова шагьаралдаса учительницаялъги цIехана президентасда гьебго харжалъул. Гьелъие щолеб буго 16,5 азарго гъуруш. "Киналго учительзабаздаги лъала, нижеца масъала лъун букIана учительзабазул харжал экономикияб ахIвал-хIалалда бан гьоркьохъеллъун гьариялъул. Иркутск областалда гьеб букIине кколаан 30 азаргогIанасеб гъуруш. ХIакъикъаталда кинха бугеб? Учительзабазе щолел харжал рарал руго школалъул администрациялда. Гьениб чIезабула премиялги тIаде харжалги кьеялъул суал. Гьайгьай, гIолохъанал учительзабазе, ай стаж дагьазе харжги дагьаб щола. Амма цогидаздаса кIиго нухалъ дагь щай щолебали бичIчIизе захIмалъулеб буго. РакIалде ккола областалъул нухмалъиялъ гьеб масъалаялде кьвар кьелин", - ан жаваб кьуна В. Путиница. Россиялде данде гьабураб санкциялъул заман лъагIалицаги халатбахъинабун бугелъул, улкаялъул президентасе кьураб суалги букIана кидаллъагIан гьедин букIине бугебин абураб. В. Путин: "Тарихалдасан нилъеда бихьула Россиялда рухI речIчIизе байбихьаралдаса нахъе санкциял лъазарулел рукIин. Гьениб щибго гIажаиблъи гьабизе ккараб жо гьечIо. Щайгурелъул гьезие хIажат бугелъулха загIипаб Россия. Амма санкциял лъазариялъ Россия накалде ккезабичIо. Гьелъул гIаксалда, гьеб нилъее цо рахъалъ лъикIцин ккана. Лъиеха зарал ккараб? ООНалъул баяназда рекъон, нилъее ккун буго 50-52 миллиард долларалъул зарал. Гьебго заманалда нилъеда санкциял лъазабурал улкабазе ккараб зарал бащалъун буго 100 миллиард гъуршида. Санкциял лъазариялъ нилъеца байбихьана радиоэлектроникаялде, авиастроениялде, ракетаби гьариялде, фармацевтикаялде цIикIкIун кIвар кьезе. Росдал магIишаталъул бицинего бицинарин". Суал букIана улкаялда лъимал гьариялъул къадар, 90-абилел соназдаго гIадин, гIодобе ккеялъул хIинкъи букIиналда хурхарабги. 2018 соналде щвезегIан гурони хIалтIизе гьечIин абулеб букIараб "Эбелалъулаб капитал" программа тIасияб соналъги букIине бугищ яги гьеб гьоркьоб къотIизейищ тезе бугеб? Лъабабилеб ва хадусел лъимал гьаруразе букIине бугищ гьединаб кумекин цIехана Уфаялдаса чияс. - Нижеца гIемераб хIалтIи гьабуна улкаялда лъимал гьариялъул рахъ лъикIлъизабиялъе гIоло. Нилъер гьаниб, Европаялъул улкабазде дандеккун, гьарулел лъималазул къадар гIемерго цIикIкIараб буго. Гьедин бугониги, рохизе гIадал хIасилал гьечIо. Гьелъие буго гьадинаб гIиллаги. Масала, улкаялда лъимал гьарулеб ригьалде рахарал ккола араб гIасруялъул 90-абилел соназда гьарурал лъимал. Гьединлъидал, лъимал гьари гуреб, лъимал гьарулеб ригьалъул руччаби руго дагьлъун.\nНилъеца щиб букIаниги гьабизе ккола. Нилъер улкаялда гьеб рахъалъ хIалтIизарулел лъикIал къагIидабиги руго. Гьезул цояб ккола эбелалъулаб капитал. Анкьго миллионалдаса цIикIкIун хъизамазе щвана гьеб. Гьединго цо-цо демографиялъул рахъ нахъеккарал регионазда лъабабилеб лъимер гьабуралъухъ кьолеб буго тIадеги гIарац. Гьеб программа гIумруялде бахъинабуралдаса лъимал гьари 37 проценталъ цIикIкIана гьединал регионазда. Гьелдаго цадахъ ургъизе ккола тIоцебесеб лъимер гьабурай гIолохъанай эбелалъе кумек гьабиялда тIадги. Щай хас гьабун гьезие кумек гьабизе кколеб? Щайгурелъул, тIоцебесеб лъимер гьабурал гIолохъанал хъизамал, аслияб къагIидаялъ, рукIуна жалго жидедаго чIун гIумру гьабизе ресалда гьечIел, гьезие кверчIвай къваригIуна. Ургъизе ккола 30 ва цIикIкIун сонал рарал улбузе кIиабилеб ва лъабабилеб лъимер гьабуралъухъ кумек гьабулеб къагIидаялда тIадги. ЦIакъго гIемерал суалал рукIана къватIисеб ва жанисеб политикаялда тIасанги. РукIана хъизан-лъималазда бан кьуралги. Гьес абуна дагьал церегIан къоязда жиндир цояй ясалъ васги гьавунин. Амма бицинчIо гьезда цIарал ва гьел ругеб бакI. "ГIумру гьабун Москваялда руго. Дир ясал руго гIелмуялде машгъуллъун. ТIокIаб баян кьезе лъугьинаро, дун витIун вичIчIа", - ян абуна Владимир Путиница. Гьединго бицана кватIичIого улкаялъул хIакимзаби, "иномаркабиги" тун, Россиялда къватIире риччарал машинабазда рекIине ругиланги. ХIабиб МухIамадов Автор: ХIабиб МухIамадов\nЗаконалъулъ хиса-басиялШагьаралдаса харбалЭрдоганил гъалатI - нилъее зарал«Аллагьасда лъалеб батила…»Аслияб мурад - бечедаб, талихIаб Россия


Республикаялъул прокуратураялъ лъазабулеб буго, студентазе кьезе кколеб букIараб гIарац бикъиялда, щаклъи букIун Дагъистаналъул педагогикияб университеталъул ректор МухIамад ГIабдулаевасда тIад такъсирагьабиялъул иш рагьун бугилан. Гьес студентазул гIарцул 20 миллион, гьереси документалги гьарун, гьоркьоб инабун бугин лъазабулеб буго хасал идарабаз.\n2014 соналдаса нахъе халат бахъунеб бугеб Дагъистаналъул педагогикияб университеталъул студентазул гIарац гьоркьобинабиялда хурхун бахъараб ахIи-хIуралъул хIасил кканин 18 сентябрадайилан абизе бегьула.\nГьеб къоялъ Дагъистаналъул прокуратураялъ лъазабуна ДГПУялъул ректор ГIабдулаев МухIамадида тIад, гьес хъулухъалдаса букIине кколелдаса цIикIкIун пайда босиялда хурхун такъсир гьабиялъул иш рагьун бугилан.\nГьеб хъулухъалдаса букIине кколелдаса цIикIкIун пайда босилъун, хасал идарабаз рикIкIун буго, гьес, студентазе стипендиялъе кьезе кколеб букIараб 23 миллион, Дагъпедуниверситеталъул тарбиякьеялъул хIалтIи гьабулеб управлениялъул нухмалъулев ГIалиев Арсенихъеги, тарбия кьеялъул хIалтIул ва социалиял суалазул жаваб кьолей проректор Ирайсан МухIамадгIалиевалъухъеги кьун букIун бугин.\nГьезухъе гьебщинаб гIарац кьолеб мехалда, гьеб гIарцул жаваб кьезе кколин гьезилан абун чIезабулеб кинаб букIаниги документги гIуцIун букIун гьечIилан. Гьеб 23ялъул 3 миллион гурони студентазе стипендиялъе кьун гьечIо.\nПедуниверситеталъул студентаз бицухъе, 2013 соналъул ахиралда гьел киназего материалияб кумек хIисабалда хIукуматалъ бихьизабураб 7 азарго гъурущ кьезе кколеб букIун буго, амма гьелъул бакIалда щибго кьечIо гьезие.\nГьеб хIужаялда хурхун студентаз разигьечIолъи загьир гьабизе лъугьиндал 7000 ялъул бакIалда I000 гъурущги кьун тIаса рихьизарун руго гьел. Гьеб кьолеб мехалдаги квералъ хъварал, гьереси документал хIалтIизарунин университеталъул нухмалъиялъилан абулеб букIана гьез.\nГьедин университеталда цIалулев вугев 400 студентасе щвезе кколеб букIун буго гьеб материалаяб кумекалъул гIарац. ГIемерисезе гьеб кIудияб гIарацги бугин, ресалда ругезецин гьезул гьоркьо унеб бугеб 6000 гъурущ кIудияб гIарац бугелъул, гIемерисел жидер гьанир цIалулел гIадал гIадатиял хъизамаздаса ялъуни росабалъа лъималазе гьеб цIакъго кIудияб ками бугилан лъазабулеб букIана, гьеб жидеее кколеб гIарац кьейин тIалаб гьабун митинг тIобитIарал студентазги.\nГьединал митингал университеталда лъабцIулниги гьарун руго, цохIонигиялде журналисталги риччачIо цIалул идарацIунулез. КIиго нухалда хъаравулзабаздаги митингалде рахъарал студентаздаги гьоркьоб тунка-гIусигицин ккун букIана.\nГьел гьереси документазда рекъон кьунин жидее стипендияйилан абулел студентаз баян гьабулеб букIана квералъ хъвараб доверенносталда гъулбасал гьаризе тIамунила жал. Гьениб бихьизабун букIанила азарго гъурущ кьолеб бугин киназегойилан, хадуб университеталъул нухмалъиялъ жидецаго цойилалъул бакIалда анкьилабги лъугьинабун тIокI гьабунила гIарацилан.\nДагъпедуниверситеталъул студент Шамилов Арсеница бицухъе гьеб, цебехун бицен гьабураб, студентазул гIарац гьоркьоб инабиялда хурхун цIалул идараялъул нухмалъиялъ гьезие кинаб букIаниги баян кьолеб гьечIо. Нужее кколеб жо кьунин, кьураблъи тадсикъ гьабулел документалги ругин абулеб бугилан гьезилан бицана Арсеница. Жидее щвезе кколеб жо щвечIого нахъе къазе ракIалда гьечIо студентазда.\nАрсен Шамилов: «Нижецаго байбихьана гьеб ишалъул цIех-рех гьабизеги, гьелда сверун ахIи-хIур бахъинабизеги. Нижее лъазе къваригIун букIана лъица гьеб студентазе кколеб 20 миллион гьоркьоб инабурабали. Нижерго ихтиярал нижецаго цIуничIого, гьел цIунулев чиги ватулев гьечIо.\nНижеца гьеб гIарац кьунгутIиялда хурхун кагътал Дагъистаналъул бетIерасухъеги, Россиялъул президентасухъеги, улкаялъулги республикаялъулги лъайкьеялъул министразухъеги хъван букIана. Гьеб гIарцул суал университеталда борхараб мехалда нижеда лъазабуна нужее кколеб жо кьун бугилан.\nГьеб материалияб кумек хIажатазул сияхIалда рукIаразул киназего гуро гьеб азарго гъурущги щвараб. Щайин гьеб киназего кьечIебилан абураб мехалдаги жаваб кьолев чи вахъинчIо. Нижеца абулеб букIана гьеб гIарац щвезе кколарин гьел студентазейилан абурал баянал ратани нужехъ, гьел тадсикъ гьарулел документал рихьейин нижедайилан. Гьелги лъицаго рихьизаричIо».\nГьеб 20 миллион тIагIиналда бан, 20I4 соналъул ихдал, рагьараб такъсиргьабиялъул ишалда рекъон цевехун рехсарав Дагъпедуниверситеталъул тарбиякьеялъул хIалтIи гьабулеб управлениялъул нухмалъулев ГIалиев Арсен къуваталъул идарабаз ккун вукIана, тарбия кьеялъул хIалтIул ва социалиял суалазул жаваб кьолей проректор Ирайсан МухIамадгIалиева республика тун тIурун ун йигин абулеб абурал баяналги рукIана. ГIалиев чанго моцIидасан къватIиве виччана цIех-рех лъугIизегIан.\nЦеве Дагъистаналъул хIукуматалъул премьер-министрлъун вукIарав МухIамад ГIабдулаев ректорлъун вахъарал тIоцересел къояздаса нахъего байбихьанин гьесул хIалтIудаса разигьечIолъийилан абизе бегьула.\nГьес университеталда жавабиял хъулухъазда жиндирго чагIи толел ругила, хIажат гьечIелщинал хъулухъалги ургъун гьениреги жиндирго гIагарлъи босулеб бугин, гьезие професорасдаса гIемерго цIикIкIун харжги кьолеб бугин абун хъван букIана гьесда тIасан Дагъистаналъул бетIерасде ДГПУялъул хIалтIухъабаз битIараб кагътида.\nГьединго гьезул разигьечIолъи буго ГIабдулаевасул магIна гьечIеб хIалтIуе гIоло университеталъул къадру-къимат тIубан холеб бугила, гьенире цIализе лъугьине бокьулеб гьечIила лъиенигийилан. Масала, цересел саназда къватIисел мацIазул факультеталде 200 цIализе лъугьунев вукIун ватани, гъоркьиса гьениве 26 чи лъугьун вуго исана I8 чи гурони гьечIо.


Расул Х1амзатов "Милъиршаби" 9 классалъе рагьараб дарс Г1умарова Зумурат Гитиновна Ц1обокь-Миякьоб гьоркьохъеб школа » Ассоциация учителей аварского языка\n08 май 15:18Авар адабият / Мисалиял дарсал\nРасул Х1амзатов "Милъиршаби" 9 классалъе рагьараб дарс Г1умарова Зумурат Гитиновна Ц1обокь-Миякьоб гьоркьохъеб школа\nДарсил тема Расул Х1амзатов «Милъиршаби»\nБит1ун ва пасих1го ц1алиялъул бажари камил гьаби.\nГ1адатаб анализалъул кумекалдалъун ц1алдохъабазул г1акълу ц1убазаби, ва т1абиг1аталъул берцинлъи бихьизе ругьун гьари.\nКоч1олаб каламалде рокьи ц1ик1к1инаби.\nЭпитетелъул ва дандекквеялъул к1варалъул х1акъалъулъ баян жеги г1ат1ид гьаби.\nДарс байбихьила рокъобе къун бук1араб х1алт1и т1убаялъул халги гьабун. Цинги рач1ина ц1ияб дарс малъиялде. Биччайла бат1и – бат1иял х1анч1азул бакънал ругеб, маг1арул т1абиг1аталъул берцинлъи бихьулеб видеоролик. Лъимал гьелъухъ балагьизе т1амила 1-2 минуталъ. Хадуб гьикъила гьезда .\n- Кинаб асар гьабураб нужее гьаб видеороликалъ?\n(2-3 ц1алдохъанасул жавабалъухъ г1енеккила )\nУчителас т1аде жубайла Дагъистаналъул т1абиг1аталъул берцинлъиялъул х1акъалъулъ: рорхатал муг1рузул, гъваридал к1к1алазул, керчал рохьазул, гьенир г1умру гьабулел бат1и – бат1иял рух1ч1аголъабазул, х1анч1азул.\n- Х1анч1азул бакъназги ч1ириялъги дагьабги берцинлъизабула т1абиг1ат. Щибаб х1анч1ил буго жиндиего хасаб бакъан, ч1ич1иди, гьаракь. Х1анч1и – ахил коч1охъаби, ахазул гьудулзаби.\nХ1анч1и ахазукь гьеч1они, пихъ дагьлъула, бижараб пихъги х1апара бараб бук1уна.\n-- Нилъер ват1аналда кина- кинал х1анч1аз г1умру т1амулеб?\n(чаргъудул, маккал, мокъокъал, милъиршаби, рузал, булбулал, ц1умал, гагуял, ва гь.ц)\n- Гьел х1анч1и цоцаздаса рат1а рахъизе, гьаракь – бакъан бат1а гьабизе лъалищ нужеда?\n(биччайла г1иц1го милъиршабазул ч1ирч1иди бугеб видео «Ласточки в селе».)\n- Гьал х1анч1азул бакъан нужеда лъан батила. Кинал х1анч1азул ч1ич1иди гьаб кколеб?\n-Милъиршабазул х1акъалъулъ щиб нужеда лъалеб?\nЩибаб кьойил риидал рогьалилъ горду рагьун г1енеккараб мехалъ, нилъеда раг1уна милъиршабазул коч1ол бакънал. Цоцазде гаргадулел ругел г1адин гьез кеч1 ах1улеб куцалъул берцинлъи! Дунялалда 79 бат1ияб тайпа буго милъиршабазул. Гьел ккола г1исинал тайпаялъул х1анч1и. Гьезул халалъи 9- 23 см., ц1айи 10-60 гр. Ч1ег1ераб х1улиялъул, г1ебаб кереналъул, кереналда хъах1аб т1анк1 бугел, халатал куркьбазул, к1ибикьараб рач1алъул гьайбатал х1анч1и. Милъиршаби хасало хинал улкабазде роржун уна. Нахъе роржун рач1уна ахиралда, дунялги хинлъараб х1ут1- хъумурги баккараб мехалъ. Г1емерисеб заманалъ роржанхъулел рук1уна гьаваялда, квен балагьулаго. Кванала х1апара – х1ут1. Гьез рук1ун гьабула гьаваялде роржине бигьаяб бак1алъ. Рук1унги гьабула наккдал,харил. Милъиршабазда абула «гьавадул лъимал» абун, ракьалде рещт1уна къанаг1ат ва бокьич1ого.\nДунялалъул бат1и- бат1иял халкъазул г1адамаз милъиршабазул рук1ун ц1унула. Гьез рук1ун гьабураб рагъи- къоноялда баракат лъолилан абула. Г1адамазе талих1 рохелгун боржун бач1унила гьеб.\nМилъиршоялда хурхарал гьадинал биценалги руго. Гьел борхалъудасан роржунел ругони ,лъик1аб гьава – бакъ бук1ина. Г1одосан роржунел ругони, роччен бук1ина.\n( Гьанже рач1ина коч1оде )\nГьел гьайбатал х1анч1азде милъиршабазде к1еч1 хъвана нилъер гьайбатав шаг1ир Расул Х1амзатовас.\nРич1ч1уларел раг1абазе баян:\nРущарал- киниялда лъурал Т1алъи- муг1рул бит1араб бак1 Г1анч1ай- гоч1ай, гогьай Ригь- мина, заман. Рагъаби – т1адхъел, т1окъо. Т1икъва- подкова, чол х1ат1ида гъоркь ч1валеб маххул алат.\nУчителасул мисалияб ц1али. Ургъизе заманги кьун , хадуб гьикъила.\n- Бокьанищ нужее кеч1? Бокьараб батани, сундухъ бокьараб?\n- Лъаг1алил кинаб заманалъул х1акъалъулъ бицунеб бугеб коч1олъ?\n(апрель моц1 – ихдалил заман)\n- Кинаб заманлъун кколеб их?\n(Т1абиг1ат ч1аголъулеб, дунял хинлъулеб . ах- хуралъуб х1алт1аби байбихьулеб заман)\n- Их бач1иналъул рах1ат сунца хвезабун бугеб шаг1ирасул?\n- Нилъехъе гьоболлъухъе ихгун цадахъ щал рач1унел?\n- Милъиршаби щал кколел ругин абулеб бугеб шаг1ирас?\n(рохалил чапарал, ихдалил гьалбал).\n-Гьеб кеч1 кинаб кколеб? Коч1ол тема ?\n4.Гъалат1 биччач1ого, кеч1 пасих1го ц1ализе т1амила:\n- Аваразул коч1ол г1уц1и кинаб бук1унеб ? (Силлабикияб). Калам пасих1лъиялъе шаг1ирас кинал литературиял терминал х1алт1изарун ругел?\n(эпитетал, дандекквеял, аллитерация)\nКоч1ол роцен ч1езабизе т1адкъала лъималазда. Жидеего бокьараб куплетги босун, гьелъул щибаб мухъилъ чан гьижа бугебали рик1к1ине т1амила, аллитерация батила.\n5.Коч1олъ ругел эпитетал ратизе т1амила.\n(куркьбал меседилал, г1исинал гьалбал, рохалил чапарал, ихдалил гьалбал, хириял, х1асратал милъиршаби)\n6.Дандкквеял ратизе т1амила.\n(кинида рущарал лъимал киниги, меседил мат1удахъ г1анч1ай яс г1адин)\n7.Коч1олъ ругел хит1абал ратизе т1амила.\n(куркьбал меседилал г1исинал гьалбал,милъиршаби, рохалил чапарал, ихдалил гьалбал, хириял, х1асратал).\n« Милъиршаби» абураб кеч1 г1урус мац1алде буссинабуна Яков Козловскияс. Гьеб кеч1 артистазги ах1ула.\n- Х1анч1азул х1акъалъулъ кинал асарал нилъеца ц1алун рук1арал?\n«Милъиршо» К. Саг1ид, «Х1анч1ик1к1ал» З.Х1ажиев, Батирай «Г1ашикъ булбул».\nУчителас т1аде жубайла: г1урус поэтазги хъван руго милъиршабазде куч1дул А. Фет «Ласточки пропали», К Паустовский «Ласточка».Крылатов «Ты лети, лети,ласточко моя»\n8.Крылатовасул « Ты лети, лети, ласточка моя» - абураб коч1охъ г1енеккизе т1амила.\n9.Гьал раг1абазе синонимал рате:рущарал,рокьи,херал,ригь,ахал,рохалилал,рагъабазул,хъах1ал.\n10.Гьалраг1аби цолъул формаялда лъе:лъимал,гьалбал,милъиршаби,бакънал,гьаркьал,шагьарал,херал,муг1рул,чапарал,т1агърал.\n11.Х1анч1азул х1акъалъулъ бицанк1аби.\nРахьг1ан хъах1аб, лах1г1ан ч1ег1ераб , ч1орг1ан бит1араб, к1улг1ан гьет1араб.( чаргъеду)\nМукъур сурмияб, бакъан берцинаб,\nРакълил байрахъалда сурат бахъараб.( микки)\nИх бач1ингун, ах1долеб, рии щвейгун, кьижулеб.( гагу)\nКъад кьижулеб, къаси бахъунеб. ( руз)\nКъаси канаб, къад бецаб, куц бег1укъаб гьаракь сур.( руз)\nКверал квалич1ого, кварт1а к1ут1ич1ого, бан лъураб хъала. (милъиршодул бусен).\nГ1ашт1и, кварт1а хъвач1ого,\nЧ1алу, рахи лъеч1ого,\nГордал, нуц1би гъеч1ого,\nГьабун толеб ц1акъаб рукъ.(х1анч1ил бусен)\nХ1анч1ие бусенги – ват1ан, къоркъое х1орги – ват1ан.\nХ1анч1ил к1алдиса мугьги бахъуге,чияда бицунеб жоялда гъорлъе г1инги ккоге.\nГьорол х1ал х1анч1ида лъалеб, лъадал х1ал ччуг1ида лъалеб.\nХ1анч1ида к1олебила жинда рекъараб лъикълъи гьабизе.\nХ1анч1ица абурабила: лъик1ав бах1арчияс жинда гьец1оги реч1ч1иларила, къадарас рехараб щвезе жибги ч1еларебила.\nРокъобе х1алт1и: Кеч1 пасих1го ц1ализе,\nЩибаб куплеталъул аслияб маг1на загьир гьабулеб цо-цо сурат бахъун бач1ине.\nАвар мац1алъул 3-леб классалда рагьараб дарс. Тема "Прилагательное жинсалде хиси" Презентациял Фазу ГIалиева «МагIарулазул нус». Авар адабият / Мисалиял дарсал / Учителасе Рагьараб дарс. ЦIадаса ХIамзат "Гьудуллъи лъилгун кквелеб?" Мирзоева Хатиматица хIадурараб Авар адабият / Мисалиял дарсал / Учителасе ГIабдулмажид Хачалов "Лъукъараб кечI" 11 класс Учителасе / Дарсазул разработкаби Щив? щий? щиб? щал? абурал суалазе жаваблъун рачIунел рагIаби. Авар мацI / Мисалиял дарсал / Учителасе