Лезгиязул жамгIиял церехъабазда ракIалда буго 29 июналда Дагъистаналъул чанго шагьаразда гьединго Москваялда кIудияб митинг тIобитIизе. Гьеб ккола Дербенталъул аслияб къватIалда Азербайжаналъул вукIарав нухмалъулев ХIайдар ГIалиевасул цIар кьеялда дандечIей лъазаби. МитингчагIаз загьир гьарулел ругел аслиял пикрабазул ва Азербайжаналъул рахъалдаса Дагъистаналъул халкъалъе гьарулел цогидалги кIвекIеназул бицунеб буго «Эркенлъи» радиоялъ хIадур гьабураб баяналда.\nМитингчагIазда ракIалда буго цохIо Дагъистаналда гIумру гьабун ругел гурелги Россиялъул цогидал шагьараздасаги миллаталъул вакилзабиги гьоркьоре ахIизе. Гьедин гьанжеялдего жидерго разилъи загьир гьабун буго Тюменалдаса, Сургуталдаса, Рязаналдаса, Красноярск, Краснодар шагьараздаса ва жегиги анлъго шагьаралда гIумру гьабун ругел дагъистаниязги.\nДербенталъул аслияб къватIалда Азербайжаналъул вукIарав нухмалъулев ХIайдар ГIалиевасул цIар лъеялде гьабураб дандечIей жидер акциялъул аслиял масъалабазул цояб кколин бицана «Эркенлъи» радиоялъе Эседов Альбертица. Гьев ккола «Садвал» абураб лезгиязул жамгIияб гIуцIиялъул нухмалъулев. Жидер хIаракаталъул бищунго кIудияб мурад бугин заманаялъ Дагъистаналъе нухмалъулевлъун тарав ГIабдулатIипов Рамазанил политикияб курсалъул рахъкквей. БатIи-батIиял кланазда, бакIалъул нухмалъиялъ гьарулел къанун хвезабиялъул хIужабазде данде гьес лъазабураб рагъалъул рахъкколин нижецаги.\nПуланаб къватIалда цIар хисизе бегьулин мисалалъе чанго гIасруялъ цебеккунги гьелда гьебго цIарги букIун гьеб нахъбуссинабизе гIололъун мурадалда гьабураб хIукму гьеб бугони. Гьенибги чара гьечIого хIисабалде босизе кколеб хIужа бугин гьеб цIар кьолев чиясул халкъалъе тарихияб кIваралъул яги кIдияб даражаялъул мисал бихьизабураб лъалкI гьес нахъе тун батани. Амма хас гьабун Азербайжаналъул вукIарав нухмалъулес Дагъистаналъул халкъ чIухIизе бегьулеб даражаялъул лъалкI течIин тарихалдаян абулеб буго Альберт Эседовас.\nКиназдаго бичIчIулеб бугин гьеб мисалалдалъун Азребайжаналъ кверщел гьабулеб бугин Жанубияб Дагъистаналъулги Дербент шагьаралъул гIумру гьабун ругезулги ва тIолабго улкаялъулго интересазда тIад, гьелде гьеб гIиллаялдалъун бугин жидеца митинг Москваялдаги тIобитIулеб бугебилан бицана Эседов Альбертица.\nЭседов Альберт: «Телевизоралдасан ва цогидалги информ.алатаздасан цо-цо Азербайжаналъул хIакимзабаз рагьун абулеб буго Дербент гьеб цебеги жидер букIараб шагьар кколин ва гьеб нахъбуссинабизе бугин жидецаян. Амма гьелда цадахъго гьез тIаде жубалебги буго ракьул гьоркьорлъабазул рахъалъ жидеца россиялдехун дагIба балеб гьечIин. ГьечIебищха гьез дагIба балеб?! Гьадин хадубккунги иш унеб бугони гьеб сундеха бачIине бугеб, тIолабго жанубияб Дагъистан Азербайжаналде сверизе буго. Гьеб буго хIукуматалъуго масштабалъулаб кIвар кьезе кколеб суал, гьелда данде хехал тадбирал гьаричIого гIоларо. КIочон тезе бегьуларо гьединго Азербайжаналъул ракьалд рикь рикьун ругел Дагъистналъул халкъазул бугеб ахIвал-хIалалъулги. Гьезде гьениб гьалбулеб бугеб тIадецуй, тIалъиялъул нухмалъуде гьел риччангутIизе гьезда цебе хIетIе лъураб гIечIого, Азербайжаналъул церехъабазул цIарги лъезе кколеб рагIула гьанже Дагъистаналъул некIсиял шагьаралъул къватIалда»\nХIайдар ГIалиевасул цIар жиндие кьезехъан бугеб Дербенталъул цохIо Советская къотIноб гIумру гьабун ругел гIадамаз 275 чияс гъулбасун буго гьеб хIукмуялде данде.Москваялда митингалда гIахьаллъи гьабизе рагIула гIага-шагарго 1000 чияс, Дербент шагьаралдаса 500 чияс. Амма митингал гьариялдалъун гьелъул гIахьалчагIи мурадалде щвезе гьечIилан рикIкIунеб буго «Настоящее время» газеталъул бетIерав редактор Фатулллаев Милрадица. Щайгурелъул Дербенталъул къватIалъе ХIайдар ГIалиевасул цIар кьезе хIукму тIоцебе Москваялъ гьабун бугин, гьенисан гьеб бачIанин Дагъистаналдеги, Дагъистаналъул нухмалъиялъ кьураб тIадкъай тIубазабулеб бугин Дербент щагьаралъул нухмалъиялъги.\nФатулаев Милрад: «Дида бичIчIула жидерго разилъи гьечIолъи загьир гьабизе бокьун букIин халкъалъе, амма митингазул кумекалдалъун гьеб суал роцIцIунаро. Щай гурелъул гьел рази гьечIеб хIукму тIоцебе Москваялъ къабул гьабуна, гьенисан Дагъистаналдеги бачIана. Дида лъикIаблъун бихьула кIиябго рахъалдаса вакилзабиги данелъун гургинал столал тIоритIани гьелъго пайда кьелилан. Щай, щиб гIиллаялдалъун гьединаб хIукуму Мосваялъ гьабурабалиги бичIчIулеб буго Москваялъ киданиги гIадахъ босичIо регионазда гIумру гьабун ругел халкъалъул вакилзабазул мурадал, гьалдаса хадурги росилин кколаро».\nЦохIо Дербенталъул къватIалъе Азербайжаналъул нухмалъулесул цIар кьей гуребги Жанубияб Дагъистналъулго унтараб суаллъун ккола Азербайжаналъул республикаялъе дагъистналъул къайимлъиялад ругел ракьал кьей. Гьедина дагьабги цебегIанги интернеталда хъван букIана Догъузпара мухъалда гъорлъе унел рукIарал гIи-боцIи хьихьулел мучIдузул лъикIаланго бутIа Азребайжаналъе кьеялъул. Гьеб суалалда банги Милрад Фатулаевас абуна гьелъул жавабги тIалаб гьабизе кколин Россиялъул нухмалъиялъухъа. БичIчIуларин кинал интересазде мугъчIвайги гьабун россиялъул къватисел бухьеназул рахъалъ министерлъиялъ Азербайжаналъулгун гьединал къотIи-къаял гьаруралали.\nЛезгиязул федералиб миллияб автономиялъул вице-президент Къурбанов Русланги данедчIун вуго ХIайдар ГIалиевасул цIар Дербенталъул къватIалъе кьеялда. Тарихалде жанире раккун ралагьани жидеца талавур гьарурал ракьазда яги шагьаразда жидерго хIаракатачагIазул яги машгьурал гIадамазул цIарал кьолел рукIанин чанго гIасруялъ цебеги. Гьедин Кавказалъул рагъалда хадуб Чачаназул доба банин генерал Ермолов ракIалде щвеялъе монумент, Каспиялде Россиялъул пача Петрица гьабураб сапаралъул хIасилалда бижанин «Порт Петровск» шагьарги. Дербенталъул къватIалъе Азербайжананлъул цевехъанасул цIар кьеялъулъги гьебго мисал бихьулеб буго политологасда.


Аргъвани – кIиабилеб АхIулгохI » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nШималияб Кавказго гIахьаллъараб ракIалде щвеялъул къо\nШамил имамас 220 сон тIубаялъул хIуматалда Бакълъулазул районалда мажлис гьабуна, чуял риччана, спорталъул миллиял тайпабазул къецал тIоритIана\n2017 соналъул 21 октябралда Имаматалъул хъалалъун букIараб Аргъвани росдал ГьацIакъали байданалда тIоритIана имам Шамил гьавуралдаса 220 сон тIубаялда хурхун гьарурал тарихиялгун маданиял ва спортивиял тадбирал.\nШамил имамасул дарсал\nКавказалъул имамас 220 сон тIубай кIодо гьабиялда гIахьаллъана Дагъистаналъул районаздаса ва шагьараздаса, тIолабго Северияб Кавказалдасаго гьалбал. Гьеб тадбиралде рачIарал гьалбадерие баркиялъулаб салам кьуна «Гумбет район» муниципалияб районалъул бетIер ХIажимурад МухIамадовас, Дагъистан Республикаялъул диниял гIуцIабазулгун цадахъ рекъон хIалтIи гьабиялъул, яхI-намусалъул эркенлъиялъул рахъалъ комитеталъул нухмалъулев МухIамад ГIабдурахIмановас, Дагъистаналъул муфтиясул заместитель МухIамад-хIажи Мангуевас ва цогидазги.\nЮбилей кIодо гьабиялъул программа байбихьана Къуръаналъул аятал цIалиялдасан. Художественнияб сценариялда рекъон, Шамил имам байрахъулалгун мажлисалде вачIана чуяздаги рекIун ва халкъалде хитIаб гьабун кIалъана.\nБакълъулазул районалъул бетIер ХIажимурад МухIамадовас жиндирго кIалъаялда ракIалде щвезаруна Шамил имамасул тIадегIанлъи ва кIодолъи.\n«Ассаламу гIалайкум, Гумбет районалъул хIурматиял гьалбал! Машгьурав пачалихъияв ва динияв хIаракатчи, Кавказалъул миллияв бахIарчи, кIудияв Шамил имам гьавуралдаса 220 сон тIубаялъул байрамалде рачIарал нужее салам кьола!\nДагъистан Республикаялъул бетIерас 2017 соналъул 2 маялда хъвараб «Шамил имам гьавуралдаса 220 сон тIубай кIодо гьабиялъул хIакъалъулъ» Указалъул пункталги гIумруялде рахъинарулаго, Гумбет районалда тIоритIана имам Шамилил хIурматалда акциял, кампаниял, батIи-батIиял тадбирал. Жакъа нилъеца тIобитIулеб буго, Шамил имамасул хIурматалда ВатIан бокьиялъул, спортивияб, маданиябгун халкъияб тадбир. Ниж рохарал руго гьалбал хирияб ракьалда нужее салам кьезе рес щвеялдаса. ЛъикI руссарал, бакъулаб ракьалде, Гумбет районалде, рачIарал гьалбал!\nИмам Шамилил цIаралъ загьир гьабула бахIарчилъи, гIакъиллъи, кIодолъи. ЗахIматаб заманалда Шамил имамасул цIаралъ Кавказалъе ва тIолабго Россиялъе кумек гьабуна захIмалъаби, квалквалал, къварилъаби къезаризе. КIудияб ВатIанияб рагъул соназда фашистазул чияр ракьал рахъулезда данде багъана дагъистаниязул сурсатаздалъун гIуцIараб «Шамил» абураб танкабазул колонна.\nЖакъаги нилъеца ракIалде щвезарулел руго имам Шамил ва гьесда цадахъ рагъарал муридзаби. Гумбет районалъул Аргъвани росулъ букIана КIудияб Кавказалъул рагъул чIахIиял рагъазул цояб. Гьанир шагьидлъана гIемерал рагъухъаби, алжан насиблъаги гьезие.\nЖакъасеб Россия – гьеб ккола халкъазда гьоркьосеб терроризмалда данде къеркьолеб улка, гIемер миллатазул халкъазул вакилзабаз ракълида гIумру гьабулеб улка. Тарихалъул дарсаз, Шамил имамасул дарсаз нилъее жакъаги кумек гьабулеб буго, Россиялъул Федерациялда ругел халкъазул маданияталъул ва гIадатазул хIурматги гьабулаго, гIумру тIамизе. Цоги нухалъ салам кьола жакъасеб тадбиралда гIахьаллъарал гьалбадерие. Спорталъул гIахьалчагIазеги гьарула бергьенлъаби», – ян абуна ХIажимурад МухIамадовас.\nАргъвани хъала – АхIулгохIалъул кIулал\nДагъистан Республикаялъул диниял гIуцIабазулгун цадахъ рекъон хIалтIи гьабиялъул, яхI-намусалъул эркенлъиялъул рахъалъ комитеталъул нухмалъулев МухIамад ГIабдурахIмановас абуна Аргъвани росулъ букIараб рагъалда халкъалъ кIиабилеб АхIулгохIилан цIар лъун букIин, имам Шамилицаги гьеб хъала АхIулгохIде кIулал ругин абулаанин.\nДагъистаналъул муфтиясул заместитель МухIамад-хIажи Мангуевас саламалъулал рагIаби абуна ва лъикIабщинаб гьарана республикаялъул муфти ва шайих АхIмад-хIажи ГIабдулаевасул рахъалдасан.\nДагъистаналъул бетIерав терапевт МухIамад ГIабдулаевасги республикаялъул сахлъи цIуниялъул министерствоялъул рахъалдасан баркиялъулаб кIалъай гьабуна.\nБайрамалъулаб тадбиралъул художественнияб бутIа бачана Россиялъул Хъвадарухъабазул союзалъул член ГIиса Шарапудиновас ва Дагъистаналъул лъай кьей цебетIезабиялъул институталъул ректорасул ишал тIуразарулев ХIамзат Жамалудиновас.\nВагIзаби гьаруна Бакълъулазул районалъул имам Юнус-хIажи Темирсултановас, Унсоколо районалъул имам ГъазимухIамад-хIажи Абакаровас, Гъизилюрт районалъул имам ГIали-хIажи МухIумаевас, ЦIияб Аргъвани росдал имам Камил-хIажи Якъубовас ва цогидазги.\nЧуязул хIихIиди, кьурабалъ багъун,\nДагъистаналдаго рагIана, лъана\nГумбет районалъул бетIер, олимпиялъул чемпион ХIажимурад МухIамадовас шапакъатал кьуна улкаялъул ва дунялалъул чемпионатазда бергьенлъи босаразе ва призеразе: Европаялъул чемпион, сурдлимпиялъул хIаязда тхэквондоялъе гIарцул медаль босарав Шамил ИсхIакъовасе, эркенаб гугариялъул рахъалъ Европаялъул чемпионаталъул гIарцул призер ва дунялалъул чемпионаталъул мазгарул призер ХIажимурад ХIажиевасе, 2017 соналда ММАялъул рахъалъ дунялалъул ва Россиялъул чемпионлъун вахъарав ГIабдулмутIалип Гъайирбеговасе, Россиялъул тIадегIанал цIалул заведениязда гьоркьор тIоритIарал торгIо хIаялъул къецазул чемпионал ХIусен МухIамадовасе ва МухIамадхIабиб Имамирзаевасе.\nРайоналъул бетIерас гьединго баркалаялъулал кагътал кьуна гIараб филологиялъул гIелмабазул доктор Шигьабудин ХIусеновасе, цIа ккедал хъизан хвасар гьабурав «Дагъистан цебетIеялъул корпорация» ОАОялъул нухмалъулесул заместитель ХIамид МухIамадовасе.\nКъаде какалдаса хадур тIоритIана чуял риччай ва спорталъул миллиял тайпабазул къецал.\n1600 метралъ бекерун бергьана Гумбет районалъул Игьалиса Сайгид Исраповасул чу, кIиабилеб бакIалде Чачан Республикаялдаса Бекхан ГIисаевасул чу ва лъабабилеб бакIалде Казбек районалъул Буртунаялдаса Расул ГIалихановасул чу бачIана.\n2400 метралъ рекераразда гьоркьоб тIоцебесеб бакI Игьалиса Бартихан Бартихановасул чуялъ, кIибилеб бакI Гумбет районалъул администрациялъул цIаралдасан биччараб Элигрей абулеб чуялъ, лъабабилеб бакI Чачан Республикаялдаса Насрудин Юхигановасул ЧIор чуялъ ккуна.\nЛъабабилеб нухалъ 3600 метралъ рекеризе риччаразда гьоркьоб тIоцебесеб бакI Болъихъ районалъул Гъагъалъа Салман Дибировасул, кIиабилеб бакI «Сельсовет “Аргванинский”» росдал поселениялъул администрациялъул, лъабабилеб бакI Чачан Республикаялдаса Рустам Дебзиевасул чуялъ ккуна.\nЧуял риччаялъул призовияб фонд букIана 220 азарго гъурущ. Ункъабилеб нухалда рекеризе риччана гIицIго эргъвендерил чуял. Кинабниги бекеризе биччана Дагъистаналъул районаздаса ва Чачан Республикаялдаса 36 чу.\nСпорталъул миллиял тайпабазда гIахьаллъана Дагъистаналъул районаздаса 105 спортсмен. ЧIорбутIалъ речIчIиялъе лъабабилеб бакI М. ГIумарасхIабовасе (Килалъ), кIиабилеб бакI Ю. ГIабдулмуслимовасе (Килалъ), тIоцебесеб бакI МухIамад Исрапиловасе (ЧIарада районалъул ЦIуриб росу) щвана.\nМугъалда бакIлъигун рекерун кIанцIиялъе (Шамил имамасул кIанцIи) лъабабилеб бакI МухIамадрасул АхIмадовас (МелъелтIа), кIиабилеб бакI ХIажи Якъубовас (Аргъвани), тIоцебесеб бакI Шамил ХIажиевас (Аргъвани) ккуна.\nЛъабго батIияб къагIидаялъ гамачI реххиялъе лъабабилеб бакI МелъелтIаса Шамил Коргъолиевасе, кIиабилеб бакI Хунзахъ районалъул Гьамущи росулъа Руслан Маликовасе, тIоцебесеб бакI МелъелтIаса Алдан Гъайирбеговасе щвана.\nКвар цIаялъе бергьана МелъелтIаса (лъабабилеб бакI), Аргъваниса (кIиабилеб бакI) ва ЦIияб Аргъваниса командаби (тIоцебесеб бакI).\nБергьенлъаби росаразе Гумбет районалъул администрациялъ кьуна гIарцулал сайгъатал, медалал ва грамотаби.\nКавказалъул имам кIодо гьавураб гьеб тадбиралда гIахьаллъана кIиазаргогIан чи. «Сельсовет “Аргванинский”» росдал поселениялъул администрациялъул бетIер АхIмадбег Ибрагьимовас баркала кьуна Шамил имам гьавуралдаса 220 сон тIубаялъул хIурматалда тIобитIараб тадбиралда гIахьаллъарал гьалбадерие.


«Нуж хIалтIизе ккола, дир кочIол мухъал…»\nУнго-унголъунги, сунцадай жакъа борцунеб магIарул кочIол роцен?\nЦо-цояз лъагIалида жаниб лъаб-лъаб нухалда кьолел концертаздай, гьенир ахIулел цо-цо чIорогоял кучIдузе чIвалеб хъатил гъугъаялъдай, яги бертабазулъ букIунеб сухIматалъдай, ялъуни…\nГуро. МугIрузгицин бутIрулги къулулеб, гьезул чундулгицин соролеб гьаракьги биччан, тIолабго магIаруллъиялда рокьул дандерижилъун ахIулеб кочIол цIакъго тIадегIанаб багьа букIуна.\nГIенеккея цо лахIзаталъ:\n- Борхатаб магIарде тIадеги яхун,\nТIогьоде бикьила духъ ккараб рокьи…\nОгьо-гьой! Гьеб рокьул бацIцIалъи. ЧIужугIаданалъул намусалъул борхалъи. Дандекквезегицин кIвезехъин гьечIо гьеб кечI цо-цо жакъасел рокьул кучIдузда.\nЖакъасеб магIарул кочIол дунялалда бугеб ахIвал-хIалалъулги, кочIохъабазулги, магIарул кочIол борхалъиялъулги хIакъалъулъ гара-чIвари ккана дир Дагъистаналъул халкъияв артист Абакар ГIумархIажиевасулгун.\nГьесул кечI кидаго бокьана дие. Гьелъ бицуна нилъее магIарул миллаталъул тарихалъулги, бахIарчилъиялъулги, тIадегIанлъи-борхалъиялъулги хIакъалъулъ. Гьес кечI ахIулелъул, берда цере тIиритIула тIогьода босараб росдал сипатги, лъимерлъиялда кунчIи базабурал росдал къватIалги, гьениб лъугьунеб-бахъиналъул нугIзаллъун кколел росдаде тIаде къуларал мугIрулги. Гьелъулъ буго Абакарил кочIол къуватги – гьелъухъ гIенеккарасул рекIел тIиндеги лъугьун, гьелъул кIутIиги хIалуцинабун, нилъер пикрабазулъгицин ханлъи гьабун бажари. Абакарил кочIол щибаб рагIи «хIалтIула». Гьеб хIалтIулеб гьечIони, кочIолъ кепги рещтIунаро.\nГIагараб ТIидиб росдал школалда цIалулеб мехалдаго, гIахьаллъулаан Абакар магIарул кочIол конкурсазда. Кидаго кколаан цересел бакIалги. Росулъ гьавурав, росулъ гIун вачIнев вугев магIаруласул рекIелъ даимго рукъ ккуна унго-унгояб магIарул кечIалъ. Гьелъулъ батана гьесда жиндирго талихIалъул цо бутIаги. Гьеб кечIалъ, кверги ккун, нухарегIана вукIинесев халкъияв кочIохъан балъголъабазул цIураб магIарул кочIол дунялалде. Жакъа гьесда кIвана гьелъул тIогьазде вахине. Ва гьеб хIиматаб дунялалдаги буго Абакарил кочIол хасаб улка. Гьениб буго багьадурлъиги, бахIарчилъиги, рокьиги, ццинги, магIуги, релъиги.\nКIудияб искусствоялде тIамураб тIоцересел галабазул бицунелъул, Абакарица ракIалдещвезабуна:\n- Дун цIалулев вукIана анкьабилеб классалда. Росулъе, дунги цIехон, рачIун рукIана «Тайна синих гор» («ХъахIилал мугIрузул балъголъи») кино бахъулел режиссеразул къокъа. Гьезда абун буго Советский районалъул (гьанжесеб Шамил район) ТIидиб росулъ вугин гьеб киноялда кечI ахIизе бугев васасе дандекколеб гьаракьилан. Гьединаб букIана искусствоялъул дунялалде тIоцеве дун лъугьунеб лахIзат.\nАбакар ГIумархIажиевас лъугIизабуна ДГПИялъул музыкалияб факультет. Гьелдаса хадуб хъулухъ гьабуна армиялда, Грузиялда. Гьенибги гьес гьудуллъи къотIизе течIо магIарул кочIолгун. Гуржияз кIудияб адаб гьабулаан гьес магIарул ва гIурус мацIазда ахIулел кучIдузул.\n1990 сон. Гьелдаса нахъе щуго соналъ Абакар ГIумархIажиев хIалтIана Казбек районалда. Гьесул нухмалъиялда гъоркь гIуцIараб «Салатавия» кочIол ансамбль машгьураб букIана Дагъистаналда. Дагь-дагьккун тIадегIанлъиялде боржунеб букIана Абакарил кечI.\n29 сон барав гIолиласе кьола «Дагъистаналъул мустахIикъав артист» абураб тIадегIанаб цIар.\nГьабсагIаталда Абакар ГIумархIажиев хIалтIулев вуго МагIарул театралда музыкалияб бутIаялъул нухмалъулевлъун. Гьес бакънал хъвала сценаялда лъолел спекталязе. Гьезда гьоркьор руго «Аманат», «АхIун бахъинчIеб кечI», «Булбулалъул кечI» ва цогидалги. Гьединго гьев ккола театралда бугеб чIарадисезул хоралъул гIахьалчиги.\nАбакарица дие рекIехъе рикIкIана Расул ХIамзатовасул, ЖабрагIил ХIасановасул, МухIамад Гунашевасул, Залму Батировалъул ва цогидалги магIарул шагIирзабазул кучIдул.\n- Дие рекIее гIураб кечI дица лъазабула, цинги ахIула. КигIан хIаракат бахъаниги, ракIалдаги чIоларо гьелъие къабуллъичIеб кечI, - ан абуна Абакарица.\nГьабгощинаб кечI рикIкIараб мехалда, цониги ахIизе бегьиларищан дица абидал, Абакарица ахIана жиндирго бакъаналда М. Гунашевасул рагIабазда «Цо берцинай гIадан херлъулеб мехалъ» абураб кечI.\nБотIрол расазда гIумруялъул савуялъ хIасраталъул накъищал угьулеб гьаб заманалда, дир рекIее гьелъ пашманлъиги рохелги жубараб асар гьабуна. Лъедолей, гьелчолей йикIана къисматалъул карачелабазулъ, цин рагIалде рехун, цин жиндирго хIориний гьукъизаюн. АхIана Абакарица цогидал кучIдулги.\nАхIана бахIарчилъиялъул, яхI-намусалъул, магIарул миллаталъул борхалъиялъул хIакъалъулъ. Гьебгощинаб кочIода аскIоб рокьул кочIое бакIгойищ гьечIебилан, дица абидал, Абакарица жаваб кьуна бугизего кIиго рокьул кечI бугин жиндир кучIдузул гъасдайилан ва ахIун биччана:\n- КIиго берцинаб бер цохIо надалда,\nЦохIо дур кьунсрузул кьури гIолев дун.\nНусго хIанчIилаб кечI гьеб дур мацIалда,\nЦохIо дур рагIиялъ гIадаллъулев дун.\nБихьулищха, бегьулеб букIун буго гьадинабги, чIужугIадан мугIрузулаб борхалъиялда лъолеб, рокьул кечI ахIизеги.\nМагIарул театралъул артистка, Дагъистаналъул халкъияй артистка Зайнаб ХIамзатовалъ Абакарил бакъаналда «Ахилчи» абураб кечI ахIулеб рагIидал, магIу кквезе кIолев чиго вукIун ватиларо театралъул залалда т1обит1араб цо тадбиралда.\nБакъназулъги букIунеб буго инсан асир гьавизе кIолеб къуват. Гьединал руго абакарил бакъналги. Гьезулъ руго гIодиги, рекIел къварилъи-рохелги, хIанчIазул чIириги, лъаразул чилиги, тIабигIаталъул рииги, гIумруялъул их-хаселги, умумузул бахIарчилъги.\nГьез цин тIолабго черхалда гъаргъар базабула, цо заманалдаса рекIеда гIумруялъ чIвазабураб цIер биинабула.\nАбакарил кучIдулги бакъналги цадахъ хIалтIулел руго.\nГьединаб гIажаибго бацIцIадаб кочIолаб дунялалда магIарулазе жинцаго рагьараб жиндирго улкаялда жиндирго кечI-бакъангун, пахруял ва чIухIарал цIумазул тIадегIанаб рорженалда аскIов вуго жакъа Дагъистаналъул халкъияв артист Абакар ГIумархIажиевги. Гьеб цIаралъе гьев мустахIикълъана 2018 соналъул 4 апрелалда.\nГьединго Абакар хIалтIулев вуго Дагъистаналъул Операялъул ва балеталъул театралдаги.\nГьев гIахьаллъана Г. ХIасановасул «Хочбар», М. ХIусейновасул «Шарвили», М. Кажлаевасул «Валида» ва цогидалги операбазда\nГьалеха гьаданаб буго магIарул кочIол багьаги роценги. КочIохъ гIенеккаразда жалгоги жидерго къисматги кучIдузулъ батулеб бугони, гьеле унго-унгояб магIарул кечI.\nАртистасул рахIат хвезабун буго, жакъасеб магIарул кочIол гъасда «цIикулел» ругел цIвабзазул кунчIи бихьун.\nАмма гьединазул кечI гIемераб заманалъ «хIалтIуларо».\nГIумруялъул карачелабазде данде лъедон бажаричIеб гьеб нухдаго хутIула. Унго-унгояб магIарул кочIол хIикматаб гъасда Абакарица бакараб ва гвангъун, гьелегьун рекIун бугеб хIасраталъул цIа даимаб букIиналда дир ракIчIола.\nДругие материалы в этой категории: « ЦIияб нухлул байбихьи\t«Мун йиго дир эбел» »\n09:43, 08 декабря 2021, 3\n09:38, 08 декабря 2021, 6


НекIсияб тахшагьар, Темирхан – Шура… ва рищиял\nБуйнакс шагьаралъул собраниялде ветераназул партиялъ росарал бакIал руго Дагъистаналда бижун бачIунеб гражданазул жамгIияталъул гIаламатал. Гъоркьан роцIцIунеб буго, хIажат буго гьанже тIасан ихтиярал цIунулеб пачалихъги законалда цере ращалъиги власталъ чIезабизе. Гьелде бачIараб гIадаб, кутакалда эркенал ва рацIцIадал гIадамазул гIундузда рагIизе бокьилеб гIадаб жо абуна живго ГIабдулатIиповасги рищияздаса хадуб.\n«Дагъистаналда тIоцере тIоритIана гIарцухъ гьаркьал ричун росуларел рацIцIадал рищиял. Гьезул хIасилал батIи-батIиял руго. Масала, Буйнакс шагьаралда бергьана ветераназул партия ва къуна «Единая Россия».\nПартиял кинал къуниги рацIцIадал рищиязул хIасилаз Дагъистан бергьана. Гьелго хIасилазде балагьун хисизе буго шагьаралъул нухмалъиги» - ян абуна ГIабдулатIиповас. Республдикаялъул бетIерасул гьел рагIаби киназго къабул гьаруна гъоркь букIараб власталъе ахир лъей ва гьенив цIияв, рищиязда бергьарав бетIер вищизе вугин абураб гIадин. Щаялиго ахирал къоязда социалиял сетазда, халкъалда гьоркьоб тIобитIана хабар Буйнакскиялъул мэр ХIусен ХIамзатов хисун ХъахIаб рукъалъ МахIачхъалаялъул мэрасул тIоцевесев заместитель ГIабдулмуъмин Ибрагьимов витIулев вугин. Гьеб хабар официалияб власталъ я тасдикъ гьабичIо жеги, я гьереси гьабичIо. Амма рищиязда бергьарал буйнакскиялъулал кутакалда данде рагъарана гьеб кандидатураялда.\nМитингал, харбал, хитIабал, хIатта автобусалгун Москваялде ине ругин жидеца вищарав чи мэрлъун лъечIого абун рагъарана гьел. Балагьараб мехалда гьаб кинабго рагъа-рачари лъугьун буго гьезул гIемерисеца мухIкан гьабун цIияб рищиязул закон цIаличIолъиялъ. Гьелда рекъон бетIерлъун толев чи ХъахIаб рукъалъул комиссиялъ вихьизавуниги депутатазул корпусалъул ихтияр буго гьеб кандидатура нахъ чIвазе.\nЩибха алъул ккезе бугеб? Масала, ХъахIаб рукъалъ витIизеги витIун, комиссиялъ тIасаги вищун ГIабдулмуъминил кандидатура кьуни, депутазул рес буго гьев вищунгутIизе. Аз жидедаго гьоркьоса ветераназул цевехъан ГIусман ГIусманов вихьизавуни, комиссиялъул рес буго нусго багьанаги батун ГIусман нахъе реххизе. Гьединлъидал кIиябго рахъ маслихIаталде ва кIиялго разияб хIукмуялде рачIинчIого рес гьечIо. ТIаде жоялъе нилъеда лъаларо жеги, бугищ ХъахIаб рукъалъул ва живго ГIабдулмуъминил гьеб тахбакIиде ине хиял?\nЩиб хIисабалъ ГIабдулатIиповас буйнакскиялъулал данде чIун рукIаго дове ав витIилев? Щай халкъалъ вищарав ГIусманов данде кколарев? Гьесда гIунтIизабулеб гIайиб батила Саид Амировасул чи вукIанин. БатIаго ГIабдулмуъминилги тушман вукIун рагIуларогури Амиров? Чан ватилев хъулухъги щварал, ресги бугел Амировасул гурел гIадамал Дагъистаналда? Суалал… суалал рачIунел руго.\nДир хIисабалда, кодоб административияб ресурсги букIаго 18 процент гурони власталъул партиялда босизе кIун батичIони, чара гьечIого нахъе ине ккола жакъасев мэр. РацIцIадал рищиязул хIасилалда ветеранал бергьун ратани, гьезул чиги виччазе ккола бетIерлъуде. Гьеб букIина жамгIияталъулги – гъоркьан, власталъулги – тIасан, цоцахъе бегьараб квер. ХIисабалде босизе ккола халкъалъул пикру рацIцIадал рищиял гьарун рукIун ратани. ГIабдулмуъминие жакъасеб хъулухъ гIун батичIони цойги хъулухъги кье абе тIаде, гьесул хъулухъалдаса республикаялда парахалъи букIин ва рекъон хIалтIи кIвар бугеб буго. Темирхан-Шура – некIсияб шагьар, Дагъистаналъул тIоцебесеб тахшагьар, жанир гIемерал кIвар бугел ва кIудиял ишал ккараб бакI.\nГьеб шагьар гIуцIизеги, цIунизеги цебе бачинеги ккола халкъгун рекъон. Дида ракIалда буго гьанжеялдаса анцIила хадуб соналъ цебе гьеб шагьаралда анцIго процентцин даргиял гьечIониги хIалица, гьаркьалги ричун росун къазавун вукIана Къадаралдаса Абакар Акаев абурав чи мэрлъун. Щибниги жамгIияталъул дандечIейги букIинчIо, къулчIана кинабго инжитлъи. Гьеб рагIараб лахIзаталъго ЧIикIаса дир гьудул ГIабдурахIман Абуриковас реххана ункъго мухъ кочIол:\n«НекIсияб тахшагьар, Темирхан – Шура -\nШагьабазухъ гьаркьал ричараб шагьар.\nДийни мун кидаго буго тахшагьар,\nТахбакIалъул кверщел лъихъ бугониги» - ян.\nБегьуларо политикиял экспериментал гьаризе гьединаб шагьаралда. Министрал бегьила къо гьоркьоб биччан рахъизеги хисизеги, шагьаразул бутIрул халкъалъ рищичIони ва гьезулгун гIаммаб мацI батичIого монополия гьабуни, шагьар холла гьениб ва гьеб сверула кIудияб жаниб горожаназул жавабчилъи гьечIеб, бокьарас бокьараб гьабулеб «деревнялде». Росдаде гуребха, росулъ гIадлу ва жамагIат букIуна. Хабар лъикIаб рагIайги.\nРищиязул, власталъул ва депутатазул хIакъалъулъ\n«Хвараз гьаркьал кьуниги» Буйнакскалда «Единая Россия» къуна


ГЬАМУЩИ ГЬОРКЪОХЪЕБ ШКОЛАЛДА. - 28 Мая 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Май » 28 » ГЬАМУЩИ ГЬОРКЪОХЪЕБ ШКОЛАЛДА.\nГЬАМУЩИ ГЬОРКЪОХЪЕБ ШКОЛАЛДА.\nЦойгидал школаздаго г1адин, ахирияб ц1умур кьабиялъул байрам т1обит1ана Гьамущи гьокьохъеб школалдаги. Школалда лъай босулеб буго 172 лъимералъ. Исана школа лъуг1ана 7 ц1алдохъанасул. Медалалъе йихьизаюн йиго Сайгидах1мадова Рашидат. Исана школалъ ц1алдохъаби къват1ире риччана 39-леб нухалъ.\nАхирисеб ц1умур кьабиялъул рохелгун пашманлъи жубараб байрамги баркун, унел ц1алдохъабазе хадусеб г1умруялда бит1ккейги гьарун к1алъана районалъул администрациялъул вакил Г1акъилов Мурад, школалъул директор Аминов Мух1амадт1агьир, Гьамущи, Мущули росабазул бегавулзаби ва имам Ах1мадх1ажи. Гьез выпускникал ах1ана росдал, г1агараб школалъул ц1ар борхатго кквезе, квешабщиналдаса рик1к1ад ч1езе, жидедаса росу-ракь ч1ух1улеллъун рук1ине.\nТ1оцебесеб класс лъуг1улел гьит1ичаз х1адурун бук1ана ц1акъ берцинаб церерахъин. Байрам берцин гьабуна «Амущинка» ансамблялъул ясазул кьурдабазги.\n11 соналъ жидеего кьураб тарбия-лъаялъухъ учительзабазе баркала кьурал к1алъаял гьаруна выпускниказги. Гьез школалъул атрибутал (Россиялъул ва Дагъистаналъул байрахъал, лъаялъул к1ул ва гь.ц.) ясберг1адин ц1унеян нисих1атгун кьуна 10 классалъул ц1алдохъабазухъе. Школа лъуг1ун унел ясаз гьаваялде риччана хъах1маккалги. Цойгидал школазде дандеккун, Гьамущи гьоркьохъеб школалда ахирисеб ц1умур кьабулеб къаг1ида буго бат1ияб. Ахирисеб ц1умур кьабула цо ц1алдохъанас гуреб, т1оцебесеб классалъул лъималги рачун киналго школа лъуг1улез.\nЭкзаменазеги ч1ах1иял баллал щун, бокьаралъуре ц1ализеги рорч1ун, нухал рит1аги выпускниказе.\nПросмотров: 209 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 5.0/1


Исламияб пачалихъалъул контролалда гъоркь бугеб ГIИракъалъул территория.\nДагъистаналъул прокуратураялъ тасдикъ гьабун буго АхIмад Денгаевасда хурхун такъсир гьабиялъул иш рагьи. Гьесде гIайиб гIунтIизабулеб буго федералияб къануналда рехсечIеб, яргъидгIуцIараб формированиялда гъорлъ гIахьаллъиялда бан.\nЦIех-рехалъул идараялъул версиялда рекъон, Хасавюрт мухъалъул Хасавюрт шагьаралдаса АхIмад Денгаев 2013 соналъ ун вуго Россия тун. Гьес цогидаб пачалихъалъул къануналда бихьизабичIеб яргъидгIуцIараб гIуцIиялъулъ гIахьаллъи гьабун буго. ГьабсагIаталда Денгаевасул иш кьун буго Хасавюрталъул мухъалъулаб диваналде. Гьедин лъазабулеб буго Дагъистаналъул Прокуратураялъул сайталда.\n28 сон барав Денгаевасул цIар рехсолеб букIанин 2013 соналда къуваталъул идарабаз тIиритIизарулел рукIарал Сириялде арал изну гьечIого яргъидгIуцIаразул сияхIалда, амма Денгаевасул гIага-божаразухъа гьелда бан мухIканлъи щвечIин лъазабулеб буго «Кавказский узел» сурсаталъ.\nРоссиялъул федералияб цIуна-къаялъул хъулухъалъ цебеккун баян гьбун букIана «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъул рахъалда Россиялда изну гьечIого яргъидгIуцIаралги рагъулел рукIин, гьезда гъорлъ гIага-шагар 2000 дагъистаниял.\nСоциалияб ритIухъъи гьечIолъи, негативияб ахIвал-хIал ва цогидал фактораз радикалияб бербалагьи бижарал гIолилазе ИП лъугьунин цого цо гьеб киналдасаго тархъанлъун, эркенлъизе бугеб реслъунин баян гьабулеб буго «Исламияб Пачалихъ» гIуцIиялде гIолилал сунца ине тIамулелин абураб суалалъе жаваб гьабулаго Ирина Стародубровскаялъ.\nОбъективиял гIиллаби гIолилал щай гьенире унелали жалго гьел гIолилазда гъорлъ цIех-рех тIобитIун лъазарун, гьел гьенире инчIого рукIиналъе щартIал чIезаризе ккелин хIукуматалъ, амма гьелдасаги, арал чагIи гьенире ун,тIад русссун рачIарал жанир тIами бигьаяб батулеб бугин баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе жамгIияв хIаракатчи Шамилов МухIамадица.\nШамилов МухIамад: «ИПалде унин абун, нилъер хIукумат гуреб бакIалде ун, мухIканлъи чIезабичIогон чи жанив тIами цо рахъалъ мекъаб буго. Амма «Исламияб пачалихъ» абураб жо кIудияб питна буго, гьеб гъазаватлъунги рикIкIинчIеб, бусурбабаз къабулги гьабулареб, дунялалъул рагIалда бугеб бакIалде ине гIолилазул ракI цIалеб бугеб мехалъ, нилъер гьаниб гIадлуги низамги гьечIолъи буго, хIукуматалда жаниб гIолареб жо гьечIогон, рагъулъеги питнаялъулъеги гIадамал инароха.\nГьел бусурбаби щай унел гьенирелали цIехезе ккола, гIилла чIезабизе ккола. Хукуматги хIадур гьечIо гьелие гIилла гьаб бугилан абизе. Бокьа-бокьарав чияс бокьараб жо гьабулеб хIикматаб хIукумат буго гьаб, хIукуматалъул къуват бахъинабизе ккола, гьабсгIаталда гьеб къуват цо рахъалде хIалтIулеб буго».\nРоссиялъул ва регионазда жанисеб политика кIвараб куцалда лъикIаб куцалда жалго рихьиялда тIад хIалтIи гьабулеб бугин, гьедин тIоритIулел ругин батIи-батIия форумал ва цогидал тадбирал, амма улкаялъул гIолилазул 10 проценталдаса цIикIкIун гьелъ гъорлъе рачунарин, гьединлъидал гьединаб рахъалдасаги хIакъикъаталдаги кинабгIаги гIолеб гIел гъорлъе бчунеб куцалда гьабизе ккелин хIалтIийин тIаде жубана экспертас.\nГьединго гьал къояз Шималияб Кавказалъулаб рагъулаб диваналъ хIукму къотIун буго Дагъистаналдаса Акаев МухIамадсаидида хурхун. Гьесде гIайиб гIунтIизабун буго интернеталда терроризм ритIухъгьабулел ва экстремизмалде ахIулел хъвай-хъвагIаял лъеялда бан. Акаевасе кьун буго 3 сон туснахъалъул.\nГьанибго абизе ккола, церегIан къояз Дагъистаналда лъазабунин кибердружина абураб къокъа гIуцIиялъул, интернеталда экстремизмалде ва терроризмалде данде къеркьеялъул мурадалда.


Щибаб санайил Евродиваналде Россиялде данде 8 азаргоялдаса цIикIкIун гIарза бачIунеб буго. Гьал къоязда инсанасул ихтиярал цIунулеб Европаялъул диваналъ Дагъистаналдаса ГIабдурахIман ГIабдурахIмановасул хъизаналъе Россиялъ 60 азарго евро кьезе хIукму къотIана.\nГIабдурахIманги гьесул хъизанги 2010 соналъул 24 июналда Москваялдаса Каспийскалде гьесул яцалъул доре ун руго. Нахъисеб къоялъ гьей ГIабдурахIманил яцалъул рокъоре рачIун руго жал полициялъул хIалтIухъаби ругинги абун анкьго чи. Цо-цоязда маскабиги ххун рукIун руго.\nГьез ГIабдурахIманил бохдулъ автомат речIчIун буго ва вехъерхъун автомобилалъув жанив къазавун, кивеяли лъалареб мухъалде хъамун ун вуго. Гьелдаса хадуб гIемер заман иналдего чанго полициялъул хIалтIухъан вачIун вуго гьеб лъугьа-бахъин ккараб бакIалде ва гьениса ГIабдурахIмановасде кьвагьдарал гулбузул гильзаби нахъе ракIарун руго.\nГьеб къоялдаса нахъе ГIабдурахIман кив вугевали лъалеб гьечIо гьесул гIагаразда. МухIканал гурел баяназда рекъон ГIабдурахIман чIаго гьечIо, амма гьев хваравлъиялъе нугIлъи гьабулел далилалги щун гьечIо гIагарлъиялъухъе.\nГьесул эмен федералияв диванчи вукIаниги васасда хурхун хIакъикъат лъазабизе кIун гьечIо. ГIабдурахIман викъиялда хурхун республикаялъул ва Россиялъул хасал идарабаз гьабураб цIех-рехалъулги хIасил ккун гьечIо.\nГьеб иш кутакалда хашго, къанунги хвезабун гьабулеб букIанин хасал идарабазин лъазабулеб букIана ГIабдурахIмановазул хъизаналъ. Гьединлъидал ГIабдурахIманил эбел Ажа ГIабдурахIмановалъ ва лъади Сабина ГIабдулхIамидовалъ инсанасул ихтиярал цIунулеб Евпропаялъул диваналде гIарза хъван букIун буго.\nЕвропааялъул инсанасул ихтиярал цIунулеб диваналъул хIукмабазда рекъон, щибаб санайил миллионалдасаги цIикIкIун евро кьезе кколеб буго Россиялъ жиндирго гражданазе. Гьеб гIарцул кIудияб бутIа щолеб буго чачаназе.\nМасала, инсанасул ихтиярал цIунулезул баяназда рекъон, цохIо гъоркьисала соналда жаниб Евродиваналъул хIукмуялда рекъон Россиялъ кьезе ккун буго 870 азарго евро. Ахирал саназда жаниб, цебехун бицен гьабураб ГIабдурахIмановазул хъизамалъе гурониги, Дагъистаналдаса цойги чанго чиясеги рецIалилаб гIарац щвана гьеб диваналъул хIукмуялда рекъон.\nГьезда гьоркьов вуго МахIачхъалаялъул экс-мэр СагIид Амировги. Гьес жив сакъатав чи вугила, амма туснахъалда жиндие букIине кколеб медицинаялъулаб кумекги гьабулеб гьечIила, рукIине кколел шартIалги чIезарулел гьечIин абун гIарз хъван букIана. Диваналъ гьесие I5азарго евро кьезе бихьизабун букIана.\nГьединго 2010 соналда, чанго такъсир гьабиялъул гIайибги гIунтIизабун жанив тIамун вугев Дагъистаналдаса ГIалибегов МухIамадиеги Россиялъ 3 азарго евро кьезе хIукму гьабуна гьебго диваналъ. ГIалибеговас гIарза хъван букIана жиндида хурхун рагьараб такъсиргьабиялъул ишалда бан букIине кколедухъ цIех-рех гьабулеб гьечIин ва жиндие къуваталъул идарабаз гIакъуба-гIазаб кьолеб букIанин абун.\nДагъистаналдаса инсанасул ихтирал цIунулеб европаялъул диваналде, аслияб къагIидаялъ, къуваталъул идарабаз гIадамал рикъиялда, къанунги хвезабун гьел кквеялда ва жанир тIамураб бакIалда гьезие гIазаб кьеялда бан хъвалин гIарзалилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе чанго гьединаб гIарза хъварай адвокат Елена Денисенкоца.\nГьелъул рагIабазда рекъон гIарзал гьеб диваналде кьунилан абун гьеб кьурасдеги гьелде е пачалихъалъул рахъалдасан тIадецуй гьабулеб букIун гьечIо. Амма цIех-рехчагIазги диваналъул хIалтIухъабазги гьел гIарзал ватIан рихарал чагIаз кьолеб жо бугин абун бадибчIвай гьабун букIун буго гьелъие.\nЕлена Денисенко: «Россиялда гьезухъ гIинтIамулеб гьечIолъи бихьараб мехалда, гьанир киналго диваназде хъвадарун хадуб, рес къотIиялъ гIарзаххуна нилъер гIадамал евродиваналде. ГIемерисеб нухалда гьез нилъераз хъварал гIарзазул рахъги ккола, киналго бутIабазда тIадрекъечIониги, цо-цояздагIаги разилъула гьел.\nГьедин, масала, чанго соналъ цебе МухIарамкет мухъалда митинг тIобитIунин ва гьенир гIахьаллъунин абун чанго чиясде тIадецуй гьабулеб букIана бакIалъул нухмалъиялъ ва хасал идарабаз. Гьезул чангоял хIукуматалъул хIалтIудасагицин рахъана, гьел нилъер диваналда бергьине течIо.\nГьединлъидал гьез гIарза хъван букIана евродиваналде. Чанго бутIа бугеб гIарза букIана гьеб, киналго дида ракIалда гьечIо, амма мухIканго лъала цо бутIаялада рекъон – гьебги букIана митингал гьаризе инсанасул бугеб ихтияр хвезабуралъухъ Россиялъ рецIалил гIарац кьезе хIукму къотIун букIана гьеб диваналъ.\nГьел хIукмбазда рекъон Россиялъ цониги нухалъ гIадамазе кьезе бихьизабураб рецIалил гIарац кьечIого течIо. Бихьизабураб заманалда жаниб гьеб кьезе хIаракат бахъула пачалихъалъ, кьечIони гьелде тIаде рачIунел проценталги рукIуна.\nАмма гьеб инсанасул ихтиярал цIунулеб Европаялъул диваналъ Россиялъул диваналъ къотIараб хIукмуги хIакъикъияб гуреблъун рикIкIун, цIидасан гьеб ишалъул халгьабейин абун къотIарал хIукмаби кIвар кьечIого тола нилъер пачалихъалда. Гьел ишазул цIидасан халгьабуниги тамихI дагьабги кьваризабун гурони, тамахги гьабуларо. Чанги рукIуна гьединал ишазда хурхун кIицIулниги евродиваналде гIарзал хъваралги».\nЕвродиваналъ кьолел баяназда рекъон цохIо гъоркьисала Россиялде данде гьеб диваналде кьун букIун буго 9 азаргогIан гIарза. Кьертиласалде дандеккун гьезул къадар ункъазаргогIаналъ дагьлъун буго. Амма гьеб Россиялда гIадамазул ихтиярал цIуниялъул иш лъикIлъиялъ гуреб, евродиваналде кьолел гIарзазде тIалабал цIикIкIиналъ дагьлъун бугин рикIкIунеб буго инсанасул ихтиярал цIунулез.


Божилъиялъул парадалдаса – ватIанияб рагъде\nКIудияб ВатIанияб рагъ байбихьаралдаса нилъер рагъулал къуватазул тIоцебесеб парад\nИсана 76 сон тIубана 1941 соналъул 7 ноябралда Москваялда БагIараб майданалда СССРалъул яргъилал къуватазул парад тIобитIаралдаса. Гьеб букIана тушман нилъер улкаялъул тахшагьаралде гIагарлъулев вукIараб заман. Чара гьечIого хIажат букIана унеб бугеб рагъулъ бергьенлъи босизе.\nСоветиял гIадамазул къей гьечIолъиги ВатIан цIунизе гьезул бугеб гъираги бихьизабизе парад гIуцIиялъул букIана кIудияб рагъулаб операция гьабиялъул гIадаб кIвар ва гъваридаб магIна. Гьеб букIана КIудияб ВатIанияб рагъ байбихьаралдаса нилъер рагъулал къуватазул тIоцебесеб парад.\n1941 соналъул хаслихъе Москваялда аскIоб загьирлъулеб букIана ватIаналъул къисмат кин ккезе бугебали. Гьеб заманалда Советияб Армия захIматал шартIазда багъулеб букIана фашистазде данде. Цо-цо бакIазда биял гIодоре тIолеб фронталдаги Москваялъул къадаздаги гьоркьоб бугеб манзил къокълъулеб букIана 30 километралде щвезегIан. Гьеб заманалда парад гIуцIизе лъиданиги ракIалдегицин кколеб букIинчIо, амма И. Сталиница 28 октябралда лъазабуна парад тIобитIизе кколин.\nКъокъаб заманалда жаниб гьелде хIадурлъи гьабуна цIакъ балъгояб къагIидаялда. 6 ноябрялда метроялъул «Маяковская» станциялда тIобитIараб данделъиялдаса хадуб ТIадегIанав Главнокомандующияс партиялъул нухмалъулездаги рагъул командираздаги лъазабуна метер кида парад байбихьизе бугебали. Рагъул аскаразде гьеб буюрухъ щвана къаси сагIат 11-ялда. Парадалде ахIулел захIматчагIазухъе гьеб хабар щвезабуна 7 ноябралъул радал сагIат 5-ялдаса байбихьун.\nТушманасда балъголъи загьирлъиларедухъ, щибаб соналъ КIудияб Октябралъул Социалистияб революциялъул хIурматалда сагIат 10-ялда гьабулеб букIараб парад тIобитIана радал сагIат 8-ялда.\nПарадалъул заманалда БагIараб майданалде самолетаз бомбаби рехиларедухъ, 5 ноябралдаса байбихьун нилъераз кьаби щвезабулеб букIана фашистазул сверухъ ругел аэродромазде. Гьединлъидал гьеб байрамалъул къоялъ Москваялде щвечIо цониги гитлерилазул самолет.\n7 ноябралда 7 сагIатгун 50 минуталда Ленинил мавзолеялъул трибунаялде рахана Иосиф Сталинги Москваялда хутIарал советияб хIукуматалъул членалги. КIудияб Октябралъул социалистияб революциялъ 24 сон тIубаялда бан гьабулеб парад байбихьана сагIат 8-ялда.\nПарадалъе нухмалъи гьабулеб букIана тахшагьаралъул гарнизоналъул нухмалъулев генерал-лейтенант Павел Артемьевас ва парад къабул гьабулеб букIана Совет Союзалъул маршал Семен Буденныяс. Рагъулаб гIуцIиялъул гIахьалчагIазде хитIабгун кIалъазе вахъана оборонаялъул пачалихъияб комитеталъул (ГКО) председатель, СССРалъул яргъилал къуватазул ТIадегIанав нухмалъулев, Оборонаялъул нарком Иосиф Сталин. Гьес бицана Москваялда сверухъ унел ругел кьварарал рагъазулъ нилъер яргъилал къуватазул бергьенлъабазул ва, тушманасул «Тайфун» операцияги хвезабун, гьесул гьужум чIезабун букIиналъул хIакъалъулъ. Парадалда солдаталгун, офицералгун цадахъ гIахьаллъана Советияб Армиялъул бугеб къуватаб техника, артиллериялъул, танказул, рекIаразул боял ва ветераназул гIуцIаби. Гьелъ халкъалъул рекIелъ щула гьабулеб букIана бергьенлъиялде бугеб божилъи. Гьединлъидал батила, аскаразул гьеб парадалдаги халкъалъ «божилъиялъулабилан» цIарчIвараб.\nГIурусазда цадахъ Москваялда гIагарлъухъ ккарал рагъазулъ гIахьаллъи гьабуна Дагъистаналъул лебалал васазги. Гьел ккола: Агъул районалъул Тпиг росулъа МухIамад Гъандаев, Гъарабудагъкент районалъул Доргели росулъа АбусагIид ГIисаев, Догъузпара районалъул Усух-чай росулъа Хаирбек Заманов, Хасавюрталдаса маршал Михаил Воробьев ва Мамат Аджимуратов, Дербенталдаса Совет Союзалъул БахIарчи Владимир Громаковский, Казбек районалъул Гертма ва Инчха росабалъа МухIамад ГIабдуллаев ва Ата Мирзабегов, Гумбет районалъул Аргъваниса МухIамад Сайпудинов, Болъихъ районалъул Гъагъалъа ГIусман Аслуев ва гьел гурел гIемерал цогидалги.\n1941 соналъул 7 ноябралда букIараб гьеб рагъул парадалда, нижехъ ругел баяназда рекъон, гIахьаллъи гьабуна Лак районалъул Ханар росулъа ХIажи Бугъановасги Буйнакск шагьаралдаса танкист ГIалибег Жамалудиновасги. Гьел гьенисанго рагъдеги ана. Гьелдаго цадахъ, абизе ккола, ХIажи Бугъанов вахъана Совет Союзалъул БахIарчилъун, ва гьев гIахьаллъана 1945 соналъул 24 июналда гьебго майданалда тIобитIараб Бергьенлъиялъул парадалдаги.\nКинабниги гьеб хIурматияб гIуцIиялда гIахьаллъи гьабуна 28 500-ялде гIагарун чияс, 16 тачанкаялъ, 296 пулеметалъ, 18 минометалъ, 12 зениталъул пулеметалъ, 140 гIарадаялъ ва 160 танкалъ.\nГучаб гьуригун гIазу пулеб букIиналъ парадалда гIахьаллъи гьабичIо авиациялъ.\nПарадалъул цIилъиги политикияб кIварги букIана нилъер яргъилал къуватал гьенисанго рагъде унел рукIиналъ.\nПарад халатбахъана гIицIго 25 минуталъ, амма гьелъ бихьизабуна нилъер гIадамазул рекIелъ къвакIи букIин ва тушманасда тIад бергьенлъи босизе бугеб таваккалалъул щулалъиги. Гьенир гIахьаллъана къватIисел пачалихъазул гIемерал журналисталги.\nХадусан Гитлерил армиялъул командиразул хъвай-хъвагIаязулъ батулеб букIана фашистазе кинаб кIудияб квалквал гьабураб гьеб лъугьа-бахъиналъали.\n1941 соналъул 7 ноябралда гьединалго рагъулал парадал тIоритIана Куйбышевалдаги (гьанже Самара) Воронежалдаги.\nПрочитано 630 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 13 ноября 2017 10:26\nДругие материалы в этой категории: « Нур бараб цIарги цIилъи холареб темаги\tКаратинские союзы джамаатов в Кавказской войне: через частное, к познанию общего (к 220 – летию со дня рождения имама Шамиля) »\n23:34, 05 июля 2020, 48\n23:23, 05 июля 2020, 16\n23:04, 05 июля 2020, 49


Россиялъул президент Владимир Путиница гьабулеб буго гIарац бихьизабулеб ишара Москваялда инвестициязул форумалда. 29Сен2009\nБи-би-си телевидениялъ итни къоялъул къаси, бищунго гIадамал ралагьулеб ригьалда, «Понорама» абулеб программаялда бихьизабуна Россиялъул президент Владимир Путинил хIакъалъулъ бащдабсагIаталъул фильм. «Путинил балъгояб бечелъи» абулеб гьеб фильмальда бицен гьабулеб буго Росиялъул президентасул коррупциялде ва криминалиял элементалгун хурхен букIине бегьиялъул.\n«Путинил балъгояб бечелъи» абулеб гьеб фильмалда абулеб буго Россиялъул президент дунялалда бищунго бечедал чагIазул цояв вугин ва гьес гIумру гьабулеб къагIида СагIудиязул ГIарабиялъул къиралазулалда релъараб бугин. Гьеб программаялда гьединго абулеб буго Путин «Россиялъул аслияб балъголъи вугин».\nГьеб фильмалда тIоцебесеб нухалда официалияб куцалда бицен гьабулеб буго коррупциялъул схемабигун Путинил хурхеналъул. Гьелъулги лъазабулеб буго Америкаялъул финансазул министерлъиялда санкциязул бутIаялъе бетIерлъи гьабулев Адам Шубиница. Гьес тIадчIей гьабулеб буго Путинил официалияб харж лъагIалие 110 азарго долларалда бащалъулеб батани, гьесул хIакъикъияб бечелъи гIемерго цIикIкIараб букIиналда ва гIемерал соназда гьесда гьеб махщалида бахчизе бажарулеб букIиналде.\nРоссиялъул политолог ва журналист Станислав Белковскияс гьебго фильмалда жиндирго балъгоял информаторазда мугъчIвайги гьабулаго абулеб буго Путинил бечелъи 40 миллиард долларалда бащалъулин.\nГьебго тарихалъул лъазабулеб буго ЦРУялъги. Гьеб идараялъе дуца информация кьун букIанищан журналистас гьикъидал Белковскияс абуна букIинчIин, гьезда гьеб информация жидедаго, жиндир гIахьаллъиги гьечIого батун бугин.\nЦебеги магърибалъул информалатаз Путинил корупциялъул бицараб мехалда гьес кьун букIана гьадинаб жаваб:\nВладимир Путин: «Гьеб буго чIанда. МогIронисаги бикIун жидерго тIанчазда бацIцIарб жо».\n2015 соналда президентсул сайталда кьун букIана 2014 соналда Путиние щвараб харжалъул декларациялда. Гьелда рекъон, гьесул лъагIалил харж бащалъун букIана 7.5 миллион гъурщида.\nГьеб фильмалда кIудияб бакI кколеб буго Путинилан абулел кIалгIабаз ва яхтабаз. Гьединго бицунеб буго, фильмалъул авторазул пикруялда, гьес бечед гьарурал гьесул гьудулзабазул. Гьел ккола Ротенберг, Тимченко, Абрамович, Сечин, Миллер ва цогидал. «Судкомфлот» абулеб компаниялъул бетIерлъун вукIарав Дмитрий Скаргаца гьединиб бицунеб буго Абрамовичас Путиние 35 млн долларалъул багьаяб яхта кьураб куцалъул нугIлъун вукIанин живан.\nПачалихъалъул хъулухъги жиндирго мурадазе хIалтIизабун Путиница жиндирго гьудулзаби ва жиндир рахъкколел бечелъизарулеб ва жиндие дандекколарел чагIи гIумрудул тIинда речIчIулел рихьанин нилъедайин абуна гьениб тIадехун рехсарав Америкаялъул финансазул министерлъиялдаса Адам Шубиница.\nГьес гьеб фильмалда бицаралде балагьун батIа восун цо президент Путиниде данде Америкаялъ санкциял гьаризе рес букIиналъул бицунеб буго гьеб улкаялъул экспертаз.\nАмерикаялъул пачалихъияв секретарасул кумекчилъун вукIарав ва гьанже Маккейнил институталда хIалтIулев Дэвид Кремерил пикруялда гьеб фильмалъ Путинил сверухълъиялда бугеб корупциялде кIвар кьезе тIамизе буго Америкаялъул администрация. Жиндир пикруялда, Путин жидеде данде санкциял гьарурал Россиялъул хъулухъчагIазул сияхIалде восизе кколин ва кIудияб коррупциялде гIахьаллъи бугел гIадамазде данде санкциял гьаризе рес кьолин Америкаялъул къануназин абуна Кремерица Эркенлъи Радиоялъул гIурус хъулухъалъе.\nДжордж Мэйсонил университеталдаса профессор-политолог Марк Катцица гьебго гIурус хъулухъалъе абуна ФСБялъул вукIарав офицер Александр Литвиненко чIваялъул жавабчилъи Путинилги букIине рес бугин Британиялъул тIалъиялъ лъазабун хадуб Вашингтоналъ кIвар живго Путиниде буссинабун бугин. Гьелъул хIасилалда Путиниде данде санкциял гьаризе рес бугин президент Барак Обамал администрациялъин.\nГьебго заманаялда, Америкаялъул Пачалихъияв секретарь Джон Керрица лъазабулеб бугин Россиялде данде гьарурал санкциял нахъе рахъизе рес бугин Украиналъул кризисалда прогресс щваниян. Гьедин Вашингтоналъ Кремлалъе батIи-батIиял сигналал гьарулел ругин. Цо рахъалъан санкциял нахъе рахъизе рес бугин, цоги рахъалъан санкциял хас гьабун Путниде данде гьаризе рес бугин абуна Катцица.\nВладимир Путинил пресс-секретарь Дмитрий Песковас Би-би-сиялъул бицен гьабулеб фильмалда абуна гьеб кинабго «ургъун бахъараб жо» бугин. Живго Путиница гьеб фильмалъе комментарий кьечIо. Талат къоялда гьев вукIана, ТАССалъ лъазабухъе, коррупциялде дандечIей гьабулеб Шараялъул данделъиялда.


Исана тахшагьаралъул маршрутазда хIалтIизе байбихьана 45 цIияб автобус\n«РакIалда буго, 2018 соналъул кIиабилеб ва лъабабилеб кварталазда шагьаралъул маршрутазде жеги тIадеги 90 цIияб автобус биччазе. 2017 соналда тахшагьаралъул транспорталъулал компанияз бюджеталъе кьун буго 1801700 гъуруш, страховиял фондазде - 2611700 гъуруш», - ан бицана нижергун букIараб гара-чIвариялда МахIачхъалаялъул пассажиразул автотранспорталъулаб №2 предприятиялъул директор Юсуп Сулеймановас. Рехсараб предприятиялъул хIалтIул хIасилазул, церечIарал масъалабазул ва тIуразаризе кколел суалазул хIакъалъулъ букIана директорасулгун гьабураб гара-чIвариги.\n- Юсуп, бокьилаан лъазе предприятиялъул, материалиябгун техникияб базаялъул, специалистазе чIезарун ругел шартIазул хIакъалъулъ.\n- Нижер гаражалда буго 68 автобус: 60 «Нефаз» ва 8 «МАЗ». Руго хIажатал мастерскаял, ва гьенир хIалтIулел руго махщел камилал автомеханикалгун слесарал. Гьел киналго предприятиялъул столоваялда чIорого кваназеги гьарула.\n- Щибаб къоялъ чан автобус къватIибе бахъунеб?\n- Къойилго гIадин маршруталде бахъуна 37-40 автобус. Жакъа тIокIаб ресги гьечIо гьезул къадар цIикIкIинабизе. Щайгурелъул, цеве вукIарав нухмалъулесул тIалаб гьечIолъиялдалъун, хвезе тун буго 22 «Нефаз» автобус, хутIаралги ремонталда руго. Шагьаралъул администрациялъ рагIи кьуна исана 80 автобус босизе.\n«Нефаз» автобусал рукIана заводалъ хIалбихьизелъун къватIире риччарал ва гьезулъ тIатана гIемерал гIунгутIаби. Гьединлъидал, абулеб буго, заводалъ гьел тIокIалъ къватIире риччазеги гьечIилан. «МАЗ» автобусал руго нилъер нухал хIехьолел. Тахшагьаралда жанир гурелги, гьел автобусал хьвадула Богатыревкаялде, Шамхалалде, Шамхал-Терменалде, Сулахъалде, ЦIияб Косаялде, Шаваялде ва Назраналде.\n- МахIачхъалаялъулазул гIарз букIуна шоферзаби хъачIго кIалъалин, гьез рекIаразулгун дагIба гьабулин. Кин гьел хIалтIуде росулел ва кин жавабчилъи тIалаб гьабулеб?\n- Нижеца хIалтIуде росула лъабго соналъул хIалбихьи бугел чагIи. ХIалтIуде росун хадуб, 80 сагIаталъ гьел хьвадизе ккола нижеца тIобитIулеб стажировкаялде. ХIалтIуде иналде цеве, щибаб къоялъ щивав шоферасулгун бичIчIикьеялъулаб хIалтIиги гьабула. ГIадамазул гIарз бачIани, шоферасе премия кьоларо ва гъуршидалъун тамихIги гьабула.\n- Автобусалъул техникиял гIунгутIабигун, тохтурас сахлъиялъухъ халгьабичIого ва документал гьечIого, шофер маршруталде ине рес букIунищ?\n- Маршруталде иналде ва тIадруссун рачIарабго, дежурнияв механик, балагьула щибаб автобусалъул техникияб ахIвал-хIалалъухъ, тохтурас халккола шоферасул сахлъиялда хадуб. Автобусалда гаражалдаса къватIиве вахъиналде, диспетчерас халгьабула гьесул документазухъ. Автобусалда жанив пассажир хвани, компенсация хIисабалда, кьола кIиго миллионгун 250 азарго гъуруш. Масала, лъил бугониги килищ беканицин компенсация кьола.\n- Телевизоралдасан рихьизарулел рукIана туркменазул шагьаразда ругел автобусал чIолел бакIал. Гьел ругоан цIакъ санагIатал, хIатта кондиционер, телевизор гIадал жалаздалъун хьезарурал. Нилъер анир ругезул бицинчIониги лъалелъулха, бокьилаан лъазе гьеб рахъалъ кида гIадлу букIине бугебали?\n- Гьел бакIал раялъул, къачIаялъул ва рацIцIадго чIезариялъул иш тIаде ккола шагьаралъул администрациялде. Гьедин бугониги, нижеца шагьаралъул администрациялда зама-заманалдаса ракIалдещвезабула гьеб масъала хIехьезе кIолеб хIалалдаса ун букIин.\n- Автобус бачIиналъухъ балагьун кигIан заман базе кколеб?\n- АнцIго минут гьоркьоб биччан автобус гьеб чIолеб бакIалде, ай остановкаялде бачIине ккола. Гьединаб графикалда хадуб халккола ункъо диспетчерас. Цо-цо мехалда автобусал кватIиялъе гIилла ккола нухазда рукIунел хIалкъаял (пробкаби).\n- Нужер автобусазда бугищ спутникалъулаб бухьен?\n- Киналго автобусазда буго «Глонас» абулеб бухьен. Гьелъул кумекалдалъун Интернеталдасан щибаб автобусалъулгун бухьен букIуна. Жакъа «Глонасалъул» база буго «Автоколонна 1736» ОАОялъул гаражалда. Гьединлъидал бухьеналдаса букIине кколедухъ пайда босизе рес гьечIо ва ракIалда буго кIварабгIан хехго «Глонасалъул» база нижерго гаражалде бахъинабизе.\n- «Метан» абун тIад хъварал автобусал хIалтIизе байбихьун тIоцересел моцIазда репродуктораздасанги «бекерулеб мухъалъги» гьел лъалхъулел бакIал лъазарулаан, ракIгъеялъе мониторал хIалтIулаан, салоназда жаниб рацIцIалъи букIунаан. Жакъа гьеб кинабго гьечIо, мониторал хIалтIуларо, салоназда жаниб, хасго къалъудаса хадуб, чороклъиги хIурги букIуна. Нужеца кIвар кьоларищ гьел гIунгутIабазде?\n- Автобусазул салоназда жанир ругел мониторал ккола, нижергун къотIи-къайги гьабун, рекламниял агентствабаз лъурал. Гьел хIалтIи-хIалтIунгутIиялъул иш рекламачагIазда бараб букIуна. Лъалхъизабулеб бакI лъазабулеб «бекерулеб мухъалъул» электронияб система къачIазе ихтияр букIунаро заводалъул специалистазул гурони. Гьел къачIалел руго ва кватIичIо хIалтIизе риччала. Лъалхъизабулеб бакI гьаркьидалъун лъазабиги салоналда жаниб рацIцIалъи чIезабиги ккола нижер иш. Ункъо хIалтIухъанас чурула автобусал маршруталде инелде цере. Къойида жаниб 600-650 чи ваччулеб автобус чороклъичIого хутIуларо, нилъер гIадамазул «культураги» лъалелъулха.\n- Харжаздаса рази ругищ шоферзаби?\n- Шофер хIалтIула къо гьоркьоб бахъун. ХIукуматалъул дотацияги щвечIони, пассажиразухъа анцIго гъуруш гурони босизеги бегьичIони, шоферасе лъикIаб харж кин кьелеб? Гьесул харж буго 15-17 азарго гъуруш.\n- Нужер хIалтIуе сунца квалквал гьабулеб бугеб, церечIарал масъалаби кинал ругел?\n- ЖамгIияб пассажиразул транспорт хIукуматалъул кумек гьечIого тIубаларо. Нижер автобусал рикIкIуна социалияллъун, ай ресукъал чагIазе учузаб транспортлъун. 2017 соналъ дотациялъе кьезе кколеб букIараб 64 миллионги, исана кьезе кколеб 19 миллионги жеги кьечIо. Нижер предприятиялъул 31 «Рено» таксиги кIиго «Мерседес» микроавтобусги арендаторасе цIакъ учузго ричун ратана цеве вукIарав нухмалъулес. Цо мисал, 2500000 гъуршиде босараб, кIиго соналъ гурони хIалтIичIеб цIияб «Мерседес» микроавтобус бичун буго 27 азарго гъуршиде. Судалдеги кьун, гьеб транспорт предприятиялде тIадбуссинабизе къеркьолев вуго дун.\nПрочитано 853 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 23 апреля 2018 10:24\nДругие материалы в этой категории: « Дагъистаналда разе ккола гIисинал ГЭСал\tПособиял ва бигьалъаби »


Жакъа 92 сон тIубала Расул ХIамзатов гьавуралдаса. Расул ХIамзатов кIудиявги машгьуравги, гьунар тIокIавги поэт вукIанин абурабго нилъеда цеве вачIуна СССРалъул Верховный Советалъул президиумалда кIусарав, Фидель Кастрода магIарул буртина ретIунев, Ясир ГIарафатгун квер босулев, Индира Гандида аскIов кIусарав, улкаялъулги, дунялалъулги лъалел, рагIарал гIадамазул сверуда вугев Расул ХIамзатов.\nБахчун щай, дие цIалдолев хIисабалда кинабгIаги батIалъи гьечIо гьес гIанди буртина Кастрол гъуждузде реххиялъул. Гьелъ дие асарги гьабуларо. Масала, ХъахIабросулъа МахIмуд вукIана къелъ хъазан речIчIарав мискинчи, гьесда къватIир улкабазул къиралзабиги лъалароан. Цо-цо мехалда гьесул кучIдул цIалигун дида живго Расулцин лъимерлъун вихьула. Амма гIумруялъул хIисаб гьабигун Расулил ракьалде вачIинги, ракьул мугъалда тIад тириги, гIумру гьабиги букIана гIадамазда рикIкIадисаго бихьулеб, рекIелъ хутIулеб, хал гьабуразда кIочонареб, кинабго рахъ рекъараб.\nГьеб киналъулго халги гьабун кьола Расулие къимат гIемерисез, гьес хъвараб жоялъул цо мухъ бичIчIичIониги. ХIакимзабаца гьесие гьабулеб хIурматалъул магIна буго гIадатияв чи вукIаравани Путиница гьесие орден кьелароанин абураб. Нагагьлъун Путиница мекъи ккун гьеб орден ГIирбанил ХIажиясе кьун букIарабани жакъа кинабго хIукумат букIинаан ГIирбанил ХIажиясул мухъалги лъазарун гьесул къо кIодо гьабулел. Расул кIодо гьавизавуна Москваялъ, гьесда кIунха добе нух бахъизе.\nЩибниги Расулил гьунаралда ва творчествоялда бараб жоги гьениб гьечIо. Расулил букIана хъудулеб гIолохъанлъиги, гIакъилаб херлъиги. Гьесул херлъиялъулги, пикрабазулги хиял гьабулел чагIи дагьал рукIана кидаго, гьесда сверун лъугьун рукIана машгьурав чи хIисабалда. Гъос жинцаго хъвана кочIолъ:\n«Дун гIодов виччарав гIадан вукIинчIо,\nГIемерав хъудана дуниялалда -\nГьабихъа кIичI-кIичIун унеб лъар гIадин\nЛъабгояс ккун унев мехатарав гIадин…»- ин.\nГьесул цIарги гьоркьоб реххун жиалго рихьизаризеги рахъуна гIемерал чагIи. Жакъа Расул гьавураб къо кIодо гьабун гьесул рукъги, къватIги, хобги, тIубанго шагьарги кверде босизе буго гIемерал кинабгIаги бухьен гьесул творчествоялъулгунги гьечIел, «гьале нижги» абун цере кIанцIулел чагIаца.\nГьез данделъиязда бицине буго Расул ХIамзатов вукIарав талихIав чийин жидергун лъай-хъвайги букIанин гьесул абун. Киналго кIалъаязулъги, ракIалдещвеязулъги цIодорав чиясда мухIканго бихьулеб цо пикру букIине буго ораторазул - «дунги Расул ХIамзатовги» абураб.\nГьеб жо бугIизе буго жидер талихI къосиналъ данделъиялде ккарал гIадамазухъе. Чан чиясда цеве тIамулев хIакъикъияв, гIадамазда лъалесдаса гъваридав, араб гIумруялъулги, хутIарал къоязулги, рачIел каказулги, кквечIел кIалазулги пикру гьабун кагътиде чучулев Расул ХIамзатов? РачIунищ хIакъикъияв ХIамзатов лъалел гIадамал цоцае рецц гьабулел данделъабазул хоралда гIахьаллъизе, рачIине бокьаниги щолищ гьезие нух Расулил бицунеб бакIалда гIенеккизе.\nХIасил калам, Расул ХIамзатов вукIана жинцаго абухъе чанго батIияв. Дица нужее кочIодалъун мисал бачина кинав гьев вукIаравали:\n«Москва, дур цIар бахъингун\nАсар лъугьунеб буго…».\nГьаб кечI хъварав Расул лъалел гIадамаца кквезе руго жакъа киналго трибуналги, рукъги, къватIги гьев ракIалде щвезавизе. ВукIана цойги Расул ХIамзатов:\n«Дир гIумру букIана черновик гIадин,\nЧанго нухалъ хъвараб, хадуб хъвагIараб.\nДир санал ратана репетиция-\nМетер лъезе бугеб театралъе.\nКIиго дарсда гьоркьоб перерыв гIадин,\nПештIелаго арал гIумрудул санал.\nКIиго тарихалда гьоркьоб къокъаб хIучч –\nГьабищ къисматалъул тIолабго хIасил?\nГьав Расул лъалел, цIаларал, вичIчIулел, хIисаб гьабулел гIадамал гъовгун ратIалъунцин рукIинчIо. Гьез Расул хас гьавун ракIалдеги щвезавизеги кколаро. Гьезул гъасдаса поэт нахъеги инчIо. Гьесул хабадеги гьел щола теле ва фотокамераби гьечIого жалго, рухIалъе дугIаги кьун руссуна шагIирасул кочIол гъасде. Гьезда дица баркуларо жакъа Расул гьавураб къо. Гьеб гьезул къо гуро. Гьаб буго Расулил кумекалдалъун жалго кIодо гьарулел гIадамазул къо. Хабар лъикIаб рагIайги.


Гьалмагъасул хIакъалъулъ рагIи | ВатIаналдаса цIиял харбал | Киназего гIаммаб Россия\nЛъебергоялдаса цIикIкIун сон кьуна магIарул газеталъе\nДида Дибир-хIажи Дибиров лъала 1980 соналда "БагIараб байрахъ" газеталде хIалтIизе вачIаралдаса нахъе. БачIинахъего гьесулгун лъикIаб гьоркьоблъиги ккана. Абизе ккола, дол соназда редакциялда бищун гIолохъанав мухбир вукIиналъги, коллективалъ дун лъикI къабул гьавунин. Дибир-хIажица, Шахтаманов МухIамадсултIаница, Хаджаев МухIамадица, Каримов ТIагьирица дие гIемерал малъа-хъваял ва кумек гьабулаан. Цо къадаралда Дибир-хIажиги дунги гIагар гьаруна, районал батIиял рукIаниги, гьоркьоб росу гьечIого, мегIер-ракь гIорхъода ругел росаби гьесул МестIерухъги дир ТIаса-Бакълъухъги рукIиналъги.\nДибир-хIажи Дибиров гьавуна 1926 соналъул 8 декабралда ГIахьвахъ районалъул МестIерухъ росулъ. АнцIго сон барав чи гьев вугеб мехалда, кулакилан цIарги чIван, мацIихъабазул "кумекалдалъун" гьесул эмен Дибир жанив тIамула. Дибир вукIана гIетI тIун, жиндирго захIматалдалъун магIишат гьабулев чи. Гьедин данде гьабураб хъизан хьихьизе гIураб чIара-хьараб гьоркьохъеб магIишатги бугев, ритIухъаб хасияталъул, кьучIаб рагIи-каламалъул Дибир росулъа цо-цо лотимахIазе рекIее гIолев вукIинчIев къагIидаха.\nХунзахъ-Хъаладухъ жанив тIамун вугев инсуда хадув эбелгун цадахъ чанцIулго хьвадана гьитIинав чи Дибир-хIажи ТIалакъоро магIардасан гьениве. Гьениб ахирисеб нухалда берчIвана инсуда. Араб бакI, хвел-хоб лъачIого, тIагIана гьев.\n— Цо къоялъ эменгун дандчIвазе хьулалда Хъалаялъул кIалтIа чIун рукIана эбелги дунги, — ян ракIалдещвезабуна Дибир-хIажица. — Нижго гIадин рухIдалазда хадур рачIараз занкIун цIун букIана туснахъалъул кIалтIу. Цо заманалдасан халкъалда гьоркьоб гIажаибаб, сихIкъотIараб багъа-бачари лъугьана. Халкъ кIийиде бикьун, нух тана. "ХIасан-устар вачIунев вуго", "ХIасан-устар", — ан шуршур баккана. Ярагъ барав лъабго-ункъо чияс сверун ккун, Хъалаялъуве вачун ана гьев. Гьелде щвезегIан гьев дида я вихьарав, я рагIарав чи вукIинчIо. Жакъа къоялъги цебеса унаро гьесул берцинаб сипат, гьурмада букIараб динияб дангъва-кьер.\nГIагараб росдал НСШялда анкьго класс лъугIарав, анцIила анлъго сон балев Дибир-хIажи тIамула живго цIалараб школалда учительлъун. Гьеб букIана тIадбан рагъ унеб 1942 сон. Хадуб учительлъи гьабуна мадугьалихъ бугеб Ингердахъ росдал байбихьул школалда. Гьениса цIидасан тIадвуссун, чанго соналъ хIалтIана гIагараб росдал школалда.\nХъвадаризе махщелги, пагьму-гьунарги бугев Дибир-хIажица гьарулаан кучIдул, районалъул ва республикаялъул газетазде макъалаби хъвалаан. Гьев гIахьаллъана 1952 соналда МахIачхъалаялда тIобитIараб республикаялъул гIолохъанал хъвадарухъабазул лъабабилеб совещаниялда. ЛъикIаб къимат кьуна Дибир-хIажил кучIдузе гьениб. 1952 соналда тIоцебе бахъизе байбихьараб "Гьудуллъи" альманахалда бахъана чанго кечIги.\nГIурус мацIалдаги хъвадаризе махщел букIана гьесул. ГIолохъанал хъвадарухъабазул данделъиялде арав Дибир-хIажил лъай-хъвай ккола «Комсомолец Дагестана» газеталъул бетIерав редактор Павловалъулгун. Гьелъ Дибир-хIажида абула газеталде мухбирлъун хIалтIизе вачIаян. Павловалъе рекIее гIун ругоан гIолохъанав шагIирасул редакциялде гIурус мацIалда ритIун рачIунел рукIарал бегIерал макъалаби. Гьелъие разилъи кьурав Дибир-хIажи росулъе уна, редакциялъул ругьел щвезегIан. Амма редакциялдаса гьеб кагъат гьесухъе бачIунаро. Хадуб Павловалъ Дибир-хIажида бицана гьев кулакасул вас вугилан хъван бачIараб гIарзаялъ кинабго хвезабунин.\nКин бугониги шагьаралде вахъине ракI гьесарав Дибир-хIажи МахIачхъалаялде вачIуна ва 1957 соналда "БагIараб байрахъ" газеталъул редакциялде хIалтIизе лъугьуна. 1989 соналда пенсиялде инегIан, лъебергоялдаса цIикIкIун соназ хIалтIула газеталда, гьездасан ахираб къого соналда отделалъул заведующийлъун. Дибир-хIажи рикIкIунаан "БагIараб Байрахъалъул" бищунго махщелги гьунарги бугездаса цояв журналистлъун. Анкьго классалъул гурого лъайги гьечIев, партиялъул мухъазулъги вукIинчIев чи республикаялъул парторганизациялъул органлъун кколеб газеталда хIалтIиялъги гIемераб жоялъул бицуна. Дибир-хIажи ккола батIи-батIиял темабазда хъварал анцI-анцI макъалабазул, очерказул, фельетоназул, репортажазул ва захIматалъул церехъабазул хIакъалъулъ хъвараб лъабго тIехьалъул авторги.\nСССРалъул Журналистазул союзалъул член, Дибир-хIажи Дибиров мустахIикълъана гIемерал шапакъатазе. Гьев ккола ДАССРалъул культураялъул мустахIикъав хIалтIухъан, тIабигIат цIуниялъул рахъалъ республикаялъул премиялъул лауреат, чанго нухалъ журналистазул конкурсаздаги бергьун, вахъана "Меседил перо" щварав лауреатлъун. Дибир-хIажие кьун буго "ХIурматалъул гIаламат" орденги, чанго медальги.\nЖиндирго ункъоялда анцIго сон тIубаялъул юбилеялде Дибир-хIажица къватIибе биччана "КIиго яргъил цо ругъун" абураб саламатго кIудияб ва цIалдолез лъикI къабул гьабураб тIасарищарал очерказул тIехь. Ункъоялда анцIго сонил чIалде ваханиги, чорхол сахлъиялда, рекIел чIаголъиялда вуго жеги Дибир-хIажи. Гьайгьай, гIемерисеб гьеб бараб букIуна парахатаб ва берцинаб рокъосезул горсвериялда. Гьеб рахъалъги талихIав чи вуго Дибир-хIажи. ЧIужу Паригун цадахъ гьес лъикIаб тарбия кьуна кIиявго васасе ва лъабайго ясалъе. Гьелги руго мадугьалихъ ва росуцоязда гьоркьор къадру-адаб бугел. Эбел-инсуца жалго гIадин гIаданлъи цIикIкIарал, иман бугеллъун куцалел руго жидерго лъималги.\nАллагьас икъбалги, талихIги кьейги гьезие гIумрудул нухазда. Дибир-хIажида гIумрудул 90 сон тIубайги баркун, гьарула гьесие сахлъи, жеги халатал гIумрудул сонал.


Г1АБАДЕРИЕГИ ЩВАНА ХЪАХ1ИЛАБ Ц1АТАРИ. - 19 Ноября 2019 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nВоскресенье, 15.12.2019, 02:12 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2019 » Ноябрь » 19 » Г1АБАДЕРИЕГИ ЩВАНА ХЪАХ1ИЛАБ Ц1АТАРИ.\nГ1АБАДЕРИЕГИ ЩВАНА ХЪАХ1ИЛАБ Ц1АТАРИ.\n14 октябралда к1удияб рохел бук1ана Г1обода росулъ. Гьениб биччана т1абиг1ияб газ. Г1абадерилгун рохел г1ахьал гьабизе рач1ун рук1ана районалъул т1алъи, республикаялъул Халкъияб Собраниялъул депутат, нилъер ракьцояв Хучбар Хучбаров, ДРялъул Х1укуматалъул председателасул г1акълучи Батал Баталов, Росдал маг1ишаталъулгун кванил ниг1матазул министерствоялъул ишазул управлениялъул начальник Расул Сиражудинов, «Дагсельхозстрой» ГКУялъул директор Мух1амад Юсупов, росдал ва районалъул жамаг1ат ва цогидалги.\nГьабсаг1аталда районалде газ бачиналъул х1алт1аби гьарулел руго республикаялъул Промышленносталъулгун энергетикаялъул программаялда рекъон. Росабалъ жанир газил трубаби рачунел руго «Дагсельхозстрой» ГКУялъ г1умруялде бахъинабулеб буго «Устойчивое развитие сельских территорий» абураб программаялда рекъон. Жалго х1алт1аби гьарулел руго ООО «Хунзахское эксплуатационное управление» подрядалъулаб г1уц1иялъ. Жеги росулъ к1иго рокъобе гурони газ бачун гьеч1о. Амма к1алъазе рахъараз бицана гьеб г1иц1го байбихьи бугин, дагь-дагьккун т1олабго росулъе ва аск1орго ругел Гозолоколо ва Гъоркьколо росабалъеги хъах1илаб ц1атари щвезе бугилан.\nЖиндирго к1алъаялдалъун тадбир рагьана районалъул нухмалъулев Нурмух1амад Задиевас.\n«Жакъа нилъер районалда буго жиндихъ щибаб росу урхъараб байрам. Иргадулаб росулъе биччалеб буго т1абиг1ияб газ. Рак1алда буго г1агараб заманалда гьаб мухъалда ругел цогидал росабалъе газ бачинеги. Гьеб ккола маг1арухъ бугеб г1умруялъул даража шагьаралъулалде г1агар гьабизелъун бахъараб цоги гали. Амма к1очон тезе бегьуларо, т1абиг1ияб газалъ рук1а-рахъиналъеги бигьалъиги рах1атги гуребги, бук1ине кколедухъ, правилабазда рекъон х1алт1изабулеб гьеч1они к1удияб балагь т1аде бачинеги рес бук1унеблъи. Гьединлъидал дица нуж ах1ула кутакалда ц1одорлъи гьабизеги. Биччанте газалъ нужер рукъзабахъе г1иц1го хинлъиги, рах1атги, бигьалъиги бач1ине. Гьединго к1удияб баркала буго гьаб иш раг1алде бахъинабизе х1алт1анщиназеги», -ян абуна гьес.\n«Дун ц1акъ вохарав вуго гьадинаб лъик1аб ишалъул рахъалъ иргадулаб нухалда Хунзахъ районалде вач1ине щвеялдаса. Т1асияб соналъ нижер программа х1алт1изе буго дагьаб бат1ияб къаг1идаялда. Нижеца байбихьулеб буго росаби комплексияб къаг1идаялда къач1азе. Руго нижер Хунзахъ районалда хурхунги гьаризе рак1алда ругел х1алт1абазул планал. Нижеца гьел дандралел руго нужер районалъул нухмалъулевгун. Нижер руго жеги раг1алде рахъинч1ел газ ва лъим бачиналда хурхарал х1алт1аби ва бич1ч1ула халкъалъе киг1ан к1вар бугел суалал гьел кколелали. Нижеца к1вараб жо гьабулеб буго муг1рузда яшав цебет1еялъе биччараб г1арац бихьизабураб ишазе х1алт1изабизе. Гьедин цадахъаб къуваталдалъун цо-к1иго соналда жаниб раг1алде рахъинаризе руго ралаго ч1ун хут1арал объектал. Хасал г1унгут1аби руго лъеда хурхун. Т1олабго Дагъистаналдаго бищун к1вар бугездаса цояблъун буго лъел суал. Гьединлъидал, республикаялъул Бет1ерасги ц1ик1к1араб к1вар кьолеб буго гьеб рахъалде. Гьабсаг1аталда х1адурун буго т1олабго регион бац1ц1адаб лъедалъун хьезабиялъул план. Росдал жамаг1аталда гьаризе бокьун буго кинабго х1алт1и цадахъ ва хехго гьабун бажаруларелъул, дагьаб сабру гьабеян», -ян абуна Му1хамад Юсуповас. Гьединго баркиялъулал к1алъаял гьаруна тадбиралъул цогидал г1ахьалчаг1азги.\nБайрамалъулаб ах1вал-х1алалда факелги бакун, Росдал маг1ишаталъул министерствоялъул рахъалдасан Х1урматалъулал грамотаби кьуна росулъе газ бачиналъе ц1айи бугеб х1алт1и гьабуразе. Тадбир берцин гьабун бук1ана «Ромашка» ясли-ахалъул гьит1ичазул церерахъиналъги.\nГ1адатлъун лъугьухъе, т1оцебе газ биччайдал, росуцояй Гунащева Сапигатица хъах1илаб ц1атариялда х1адурараб хайгингун гьалбалги къабул гьаруна.\nПросмотров: 30 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


ЧIвадназулъ - умумузул лъалкI\nРасул ХIамзатовасул цIаралда бугеб ДРялъул Миллияб библиотекаялда тIобитIана «Басриял росаби – тIагIунеб маданият» абураб суратазул выставка\nВыставка гIуцIана «Дагъистаналъул росу» абураб этнографиялъул комплексалъги, Миллияб библиотекаялъги, Республикаялъул культурияб нахърател цIуниялъул агентствоялъги, РАНалъул ДНЦялъул МацIалъулги, адабияталъулги, искусствоялъул институталъги.\nБиблиотекаялда цебелъун буго 65 росдал тарихияб сурат. Гьезда рихьула гIадамалги гочинарун хутIарал республикаялъул росабиги. Выставка букIине буго 17 декабралде щвезегIан.\nВыставка рагьиялъул тадбиралда гIахьаллъана республикаялъул министерствабазулги ведомствабазулги вакилзаби. «Дагъистаналъул росу» этнокомплексалъул директорасул заместитель Татьяна Петениналъ баркала кьуна гьалбадерие. Гьелъ абуна гьединаб чанго выставка гIуцIизе ракIалда бугин. Масала, хIадурулеб буго «МугIрузул лъимал» абураб выставка. Гьелда кIварбуссинабизе буго гIадамазде.\n«НекIсиял росабазулгун лъай-хъвай гьаби ккола выставкаялъул аслияб мурад. Гьениб букIана щвараб гIор гIадин чвахулеб гIумру. БатIи-батIиял гIиллабазда бан, гIадамалги гочун, бесдалго хутIарал росаби дагь-дагьккун ракьалдасаго тIагIунел руго. Цадахъго тIагIунел руго миллаталъул маданияталъул гъаталги. Суратазда рихьулел росабазул бакIалда жакъа хутIун руго чIваднал. Гьелги щущан унел руго. Нилъ махIрумлъулел руго архитектураялъулги, гамачI бикIиялъулги, рукъалъул къайи-алаталъулги, хобалазул заназулги памятниказул бечелъиялдаса», – ян бицана Петениналъ.\nРеспубликаялъул культурияб нахърател цIуниялъул агентствоялъул нухмалъулесул ишал тIуралев Заур Кагьримановас абуна, гьединал выставкаби гIемер тIоритIиялде хьул бугин. «Нилъер республика ккола къанагIатаб бакI. Культурияб нахъраталил объектал гIемерал Россиялъул регионазда гьоркьобе уна Дагъистанги. Гьаниб буго 6,5 азарго гьединаб бакI. гьезда гьоркьоса 2000 ккола федералияб кIваралъулаблъун. Россиялъул президентасул бихьизабиялда рекъон, гьел бакIал росун руго информациялъул цогояб реестралде. ГIемерисел нилъер росаби рикIкIуна тарихияллъун. Гьел цIунизе хIаракат гьабизе тIадаб буго нилъеда», – ян бицана Кагьримановас.\nПрочитано 432 раз\tПоследнее изменение Пятница, 08 декабря 2017 10:06\nДругие материалы в этой категории: « ЧIагояб классика\tФазу ГIалиева гьаюралдаса - 85 сон »


Урока 9 класс Тема: м «Эбелалъул ракl» ашидат Гайирбекова Составила\nИзтегляне 129.52 Kb.\nРазвёрнутый план открытого урока\n……………… «…Гаджиева Ш. А………………………\nМКОУ СОШ №1»,\nЭбелалъул хlалимаб, хlеренаб, бахlарчияб, гьайбатаб образ лъималазул рекlелъ бикlи;букъараб зар гlадаб гьитlинабго эбелалъул рекlелъ тlолгоязе ва тlолгоязул ургъелал-пикрабазе бакl букlин загьир гьаби мисалаздалъун, эбелалъул рокьиялъ лъимадул гlадан- чи лъугьинави; гьелдалъун лъимал улбузда цере даим налъулаллъун хутlи цlалдохъабазда бичlчlизаби.\nЭбелl Эбелl Эбелl Ракьалда дие\nДудаса хирияб щибниги гьечlо,\nЭбелl Эбелl Эбелl Гlазизай эбелl\nТlанчlазул гlузрабаз херлъулей эбелl\nДарсил берзул алатал:\nЭбелалъул хlакъалъулъ кицаби, суртал, газетаздасан ва журналаздасан къотlарал макъалаби, слайд- шоу.\n9 классалъул цlалдохъаби,\nлъай кьеялъул управлениялъул идараялъул хlалтlухъаби, авар мацIалъул ва адабияталъул мугIалимзаби ва гь.ц.\nI. Рокъоб кьураб дарсил цlех-рех гьаби\n-Рорчlами, лъимал !\nДарс байбихьизе буго нилъер гlадатаб цlех-рех гьабиялдасан, рокъоб кьураб дарс цlехеялдасан.\nЩиб кьун букlараб рокъоб?\n-Хlажи Гъазимирзоевасул «Гьудуласде»\nКинаб къагlидаялдаха ,лъимал, гьес асарал хъван ругел?\n-Малъа-хъвай, насихlатал хlисабалда….\nЛъица хъварал гьудуллъиялъул хlакъалъулъ асарал?\n-Расул Хl….Фазу А…..М.Шамхаловас…..Сабигат М…..ва\nКечl бицине бокьарал цlалдохъаби ратани, кечl бицине риччала.\nЛъикl буго, лъимал, дарсиде лъикl хlадурлъун руго\n2. Хlаялъулаб минутка\nСуалазе жавабал кье.\nI.Кинаб поэмаялъе эпиграфлъун росун ругел гьал рагlаби, автор щив вугев?\nДунго рикlкlада вуго,\nДир ракl мугlрузда буго…………………\n( Расул Хl. Дир ракl мугlрузда буго)\n2.Кинаб асаралдасан ругел гьал героял?\nХlайдар, Марям-кlодо, Патlимат, Мурад, Гульжагьан, мария Антоновна, Катурай…..\n(Муса М. Манарша)\n3.Литературияб термин бате:\n4.Жиндирго творчествоялъул хlасилал данде гьарулаго, кинав шагlирас гьеб (жиндирго гlумру) лъабго свериялде бикьулеб бугеб?\nIсвери – лъимерлъи\n2свери – гlолохъанлъи\n3свери – кlиабилеб лъимерлъи\nа) Расул Хl\nб) Сабигат М\nв) Мухlамад Ш\nг) Р. Хlамзатов\n5.Гьал риххун кьурал рагlабиги дандран, куплетал гlуцlе, кинаб кочlолъа росарал ва автор щив вугевали бице.\nРосдал тарих лъазе бокьилищ нужей?\nРилълъа годекlанир ганчlазда чlезе\nДоба харабаца хъубчулъги тlепун,\nТlамила бицанкlо, бицина хабар……\nГl. Хачалов (Хваразул цlараздасан)\nЧlаго хвезе чlоге,къадру-асс цlуне,\nДудаго рихараб чидай гьабуге.\nДурго росу бокьа, гlадатал рокьа.\nГlураб Ватlаналъе ритlухъав вукlа.\n3.ЦIияб дарс байбихьилалде дие бокьун буго нужее МухIамадтIамир Синдикъовас ахIулеб кечI биччазе, хадуб нужеца дида бицина щиб темаялда тIаса жакъа нилъер дарс букIине бугебали.\n4. Словаралда рагlаби хъвай\nТlерхьунареб- не исчезающая…..\n5. Цlияб дарс\nЖакъа нилъеца лъай-хъвай гьабизе буго Машидат Гъайирбековалъул биографиягун ва гьелъ хъвараб «Эбелалъул ракl» кечlгун.\nМашидат Гъайирбекова гьаюна Гlахьвахъ районалъул Кlаратlа росулъ 1927 соналъул 29 декабралъ . Гьелъ лъугlизабуна Москваялда Горькил цlаралда бугеб лит институт.Асарал хъвазе байбихьана гьитlинго йикlун, тlоцебесеб кучlдузул тlехь «Магlарулалъул рагlи» къватlибе бахъана I948 соналъ.\nХаду- хадур къватlире рахъана гьелъул асарал:\nДагъистаналъул гlумруги кьочlое босун ,хъвана пьеса, ва гlемерал кучlдул.\nЖакъасеб нилъер дарс буго тlолго инсанияталъе, тlолго гlаламалъе гlумру кьурай, рахlат – хlалхьи лъаларей, бахlарчияй, хlалимай, хlеренай эбелалъул хlакъалъулъ.\nЛъимал, эбелалъул хlакъалъулъ хъвана ва хъвала харбал ва кучlдул шагlирзабаз, доскаялде балагье эбелалъе лъимадул хиралъи кин художниказ бихьизабун бугебали, эбелалъул хlакъалъулъ ахlула щивав кочlохъанас жиндирго тlоцебесеб кечl.\n24 ноябрь ккола тlолго улбузул къо.\nЭбелl Эбелl Огь гьеб рагlул гьуинлъиги гьайбатлъиги. Лъимералдехун эбелалъул бугеб рокьи- гьеб буго лъицаниги хисулареб, сундухъниги кьолареб хазина. Щивав чиясул гlумруялъулъ гьелъ ккола цо хасаб бакl. Инсан чlаго вугебгlан мехалъ рекlелъаги пикрабазулъаги ине бегьуларо гьеб рагlи. Амма киназдаго гуро гьеб бичlчlулеб, гьеб бичlчlараб мехалъин абуни, нилъ цlакъ кватlун ратула. Ракlалде щвезаве, лъимал, имам Шамиль.\nРасулица хъварал гьесул хlакъалъулъ рагlаби:\nДида бицана, имам\nБорхатаб Гъуниб кьурда,\nГьес как балеб мехалда,\nГъосул кlутlбуз букlана,\nКlиго рагlи щурулеб,\n-Лъимал, бокьилаан гьанже нужецаги нужерго пикраби загьир гьаруни эбелалда тlасан.\n6. Цlалдохъабазул пикраби……\nЭбел, кlоченаро кидаго дуца,\nНижее гьабураб хъулухъ ва дунял,\nНиж сабаблъун тараб сардилаб макьу,\nНижей гlоло кьураб чорхолаб сахлъи.\nЭбел, мун йокьула бищунго дие,\nДуе сахлъи гьарун, дун гlорцlуларо.\nГьал берцинал тlугьдул, гьаб роцlараб зоб,\nГьал гвангъарал цlваби дица дуй кьола.\nБаркала, Эбел, дуй дун гьаюралъухъ,\nБаркала. Эбел, дуй гьаб гlумруялъухъ,\nГlумрудул гьал къоял дие кьуралъухъ,\nДаимаб рокьигун дунгун йигелъухъ.\nДица дуе, Эбел, баркала кьола,\nКьеги дуе талихl, щулияб сахлъи.\nЦоги дица дуе даим гьарула.\nГьайбатал къоялги, къойил рохелги.\n7. Кицабаздаса, газет-журналаздаса пайда боси\nЭбелалъул хlакъалъулъ нужеца рикlкlана кучlдул. Лъикl буго.\nБалагье гьанже доскаялде. Гьенир нужеда рихьулел кицабазул магlнаби баян гьаре.\n-_Щиб жо кколеб кици?\n-Кици ккола гlумруялъул хlалбихьиязул кьучlалда халкъалъ инсанасе гlакълу кьун ургъараб, хlасилалде щвараб, гъваридаб магlнаялъул къокъабго калам. Кицабаз малъула гlагараб ватlан бокьизе , намус бацlцlадго хlалтlизе, квешалдаса цlунизе, какула хlинкъи- къай, хъантlи ва цогидалги гlадамасул гlунгутlаби.\nI.Эбел гьечlеб рукъ – лъим бегараб гьобо.\n2.Лъимералъул щиб унтаниги, эбелалъулгийила цадахъго унтулеб.\n3.Эбелалъул рекlелъ кидаго гурхlалие бакl батула.\n4.Эбелалъул хlатlазда гъоркьила лъималазе алжан бугеб.\n5. Эбелалда гlодизе малъуге, гlоралда чвахизе малъуге.\nГьанже дие бокьун буго «Хlакъикъат» газеталда бахъун букIараб\nмакъала нужее цlализе, ва нужер пикраби гьелда тlасан кинал ругелали лъазе. Макъалаялда цlар буго\n«Огь, эбелалъул ракl»\n……….. Дир эбелалъул цояб бер букlинчlо. Гьеб сабаблъун дида гьей эбел цlакъ рихун йикlана. Эбел йихьараб мехалъ нечон холев вукlунаан дун, рекlел рахlат холаан. Чадил кесек босизегlаги гlарац букlинеян, гьей школалда богогьанлъун хlалтlулаан.\nЦо нухалъ, дун жеги байбихьул классаздаго цlалулеб мехалъ, дир эбел кин дун вугевали хал гьабизе яккана классалде. Гьебмехалъ хlатlазда гъоркьан ракь анилан ккана дида. Кин кlвараб дир бецай, бер гьечlей эбелалда гьедигlан хlалихьатаб иш гьабизе?\nДица гьей йихьичlеб, лъалареб ххвел гьабуна. Дун нечон вухlулев вукlана. Квеш-квеш гьелъухъги валагьун, дун классалдаса тlурана. Хадусеб къоялъ дир гьалмагъас гьимулаго абуна дида дур эбел цояб бер гьечlей гlадан йикlин лъалароанин жиндайин. Хвараванищ дунгойилан ккана ракlалде гьебмехалъ. Эбелалъе щибниги лъугьунебаниян рукlана ботlролъ пикраби.\nРокъове щваравго, дица эбелалда абуна хунго йикlарайани мунан жакъа дун гьадинаб гlадалаб бакlалде ккезавизегlанилан. Эбел кlалъачlого сихlкъотlун чlана. Дица хlисаб гьабулеб букlинчlо абулеб жоялъул : дун кутакалда ццидахун вукlана. Гьей дие рокъой йихьизецин йокьулей йикlинчlо.\nЦlалиги лъугlун, дун батlияб шагьаралде хlалтlизе ана. Ячана чlужуги. Дагьаб мехалдасан гьаруна лъималги. Гlумруялдаса рази вукlана дун.\nЦо къоялъ дир эбел нижехъе гьоболлъухъе ячlана. Гьалгощинал соназ дунги дир лъималги рихьун рукlинчlелъул, урхъун йикlанилан абуна гьелъ. Гьей йихьарайго, дир лъимал кlаркlариялда релъизе льугьана.\nДун суризавизе гьание щвезегlанги кин гьалда ячlине кlварабилан ццидаца кьвагьулев вукlана дун. Дун гьелде ахlдана дир рокъоса къватlие айилан. Тlеренаб гьаракьалъ гьелъ хlеренго абуна: « Тlаса лъугьа, дир вас, дида адрес къосараб куц буго,»- ян. Тlокlай дида эбел йихьичlо.\nЗаманалдасан дие бокьана дирго гlагараб, чlунтараб рукъ бихьизе, ва дун гlагараб росулъе къокъана. Мадугьалзабаз бицана дир эбел дагьай цеегlан хванилан. Дир хlалцин хисичlо гьеб рагlидал. Гьез дихъе кьуна эбелалъ хвалда цебе хъвараб кагъат:\n«Дир хирияв васl Дица кидаго дур ургъел гьабулеб букlана.\nТlаса лъугьа дун дур рокъоеги ячlун лъималги хъизанги хlинкъизаруралъухъ. Дун цlакъ пашманго йиго бер гьечlей эбел сабаблъун мун гlелбащадазда цеве нечезе ккаралъухъги. Бокьун букlана дуда цо жо бицине, амма чlаго йикlаго цо хутlараб бералдагlаги мун вихьилин хьул букlана дир. Жеги мун гьитlинго вукlараб мехалъ, чlахlиял лъималаз речlчlараб гамачlги щун, дур цо бер бахъана.\nДир вас гlумруялъго бер гьечlев, цогидал лъималаздаса батlияв вукlине вугилан абураб пикруялда разилъизе кинго кlоларого йикlана дун.\nГьединлъидал дица дирго цо бер дуе кьуна, дир вас. Дун йохарайги чlухlарайги йиго дир бералдалъун дуда дуниял бихьулеб букlиналдаса.\nТlаса лъугьа киналъухъго. Дур эбел.»\nМакъала цlалидал нилъеда бичlчlулеб буго вас цохlо эбелалъ хьихьарав вукlин, цо, кlиабизеги, вас кваникъго течlого вукlиналъе гlоло эбел школалъул богогьанлъун хlалтlулей йикlин, ва ,лъабабизеги, вас бецав теялдаса жийго бецай йикlинин ккун, эбелалъ жиндирго бер васасе кьей, ва Эбелалъул ракlалъул сахаватлъиги васасул хlалихьалъиги.\n-Кинавха, нужер пикруялда рекъон, вас вугев?\n- Хlалихьатав, гурхlел – рахlму гьечlев.Гьесие эбелалъул гьечlо дагьабниги къимат.\nБитlараб бицани, лъимал, эбелалъул хъизаналъе бугеб хиралъи, хlалимлъи, хlеренлъи, лъикlлъи борцунеб борцаро батиларилан ккола гьаб ракьалда. Гьеб борцунги рагlалде щоларилан ккола ракlалде. Рачlа нилъ пикрабазулъниги лъедезе нилъерго лъимерлъуде, цебе чlезабизе нилъерго кинида рущараб\nЗаман( сурат бихьизабун бицина)\nГьаб , 2-3 кг. цlайи бугеб лъимер гlадамазулъе бахъинабизе эбелалъе къваригlунеб къохlехьейги, сахлъиги, сабруги цохlо аллагьасда гурони лъаларо. Эбел хlадурай йикlуна хъизаналъе бахъун ракlги кьезе.\nЩайха хъизаналда-лъималазда гьеб бичlчlулареб?\nЭбел нилъее къваригlунареб къо букlунаро, амма щаяли эбелалъул къимат нилъеда чlаго йигебгlан мехалъ бичlчlуларо, нилъеда ракlалде ккола гьей кидаго нилъеда цадахъ йикlинилан. Эбелалъул лъимералде бугеб рокьи - гьеб буго лъицаниги хисулареб, сундухъниги кьолареб хазина. Щивав чиясул гlумруялъулъ гьелъ ккола цо хасаб бакl. Инсан чlаго вугебгlан мехалъ рекlелъаги пикрабазулъаги ине бегьуларо гьеб рагlи, щайгурелъул эбел ккола нилъер гlумрудул аслу ва кьучl.\nГьанже гlенекке ва балагье гьитlинабго эбелалъул хlакъалъулъ слайдалъухъ ва нашидалъухъ.\n8. Дарсида ИКТ хlалтlизаби\nАвар театралъул артист\nХирамухlамад Хирамухlамадовас цlалулеб буго\n« Дуда эбелалъул берал рихьанищ ?» абураб кечl.\nЦо чияс аварагасда ( с.т.гl. в.) гьикъун буго дуе бищун гlагарав ва хирияв чи щивилан, дуца бищунго хlурмат лъил гьабулебилан. Аварагас (с.т.гl.в.) жаваб кьун буго эбелалъулилан.\nДов чияс нахъеги гьикъун буго, кlиабилеб иргаялда лъилха гьабулебилан. Аварагас (с.т.гl.в.) жаваб кьун буго эбелалъулилан. Лъабабизеги гьикъун буго дов чияс. Аварагас жаваб кьун буго эбелалъулилан.\nУнкъабизеги кьун буго гьебго суал. Ункъабизе Аварагас жаваб кьун буго инсулилан. Гьедигlан хирияй гlадан ккола эбел.\n9. Тlехьалда тlад хlалтlи(заман хутlани, кечl пасихlго цlализе лъимал тlамила)\nI0.Дарс щула гьаби\nI.Лъие нилъ гlумруялъ налъулал ругел?\n3.Гьабулебищха нилъеца букlине кколеб даражаялда эбелалъул адаб-хъатир?\n4. Газеталдаса цlалараб макъалаялъ сунде нилъ ахlулел ругел?\nII. Рокъобе хlалтlи\nКечl рекlехъе лъазабизе, Машидат Гъ. биографие лъазабизе ва темаялда хурхинарун суратал рахъине.\nI2. Дарсил хlасилал рачи, къиматал лъей.\nДарс лъугlизабизе бокьун буго дий гьадинал\nЭбелилан абун Аллагьас йижун,\nРакьалда биччараб бичасул хlикмат,\nМун вихьараб мехалъ кlодолъун уней,\nДуца тараб мехалъ гьитlинлъун уней.\nЦlуне улбул, лъималl\nХадур кватlун ккезе бегьулин.\nРугебгlан мехалъ адабги гьабе , хlурматги гьабе.\nГьаризе бокьун буго талихlаб гlумру нужей.\nУлбул къварид гьаруге, улбул рохизе гьаре.\nГьездасанин нужее алжан насиблъилебги.\nБаркала дарсида гlахьаллъизе рачlаразе. Цlалдохъабазин абуни, ракlалде ккола, жакъа бицараб дарсил хlасил гьабилилан, ва эбелалъул адаб рехиларилан.\nI.Рокъоб кьураб дарс бицине цlалдохъаби тlами.\n3. Цlияб дарс\n4.Словаралда тlад хlалтlи.\n6. Цlалдохъабазул пикраби..\n7.Кицабаздаса, газет-журналаздаса пайда боси\n9. Тlехьалда тlад хlалтlи.\nI0. Дарс щула гьаби.\nII. Рокъобе хlалтlи-Машидат Гъ. биографие цlализе, кечl лъазабизе ва темаялда хурхинабун сурат бахъизе….\nI2.Дарсида гlахьаллъи гьабурал цlалдохъабазе къиматал лъей.\nБЕЛАЛ У Л РАКl\nhttp schools -> Рабочая программа по родной литературе для 9 класса 2014-2015 учебный год программаялъе баян


Тема: Мугlрузул берцинлъи\nХъвараб къо: 2012-04-03 Автор: Ибрагим Ибрагимов Балагьана: 762\nГьаб иш ккана анцIила щугогIан соналъ цебе цIорараб хасалил декабрь моцIалъ. Дун, росулъ вугев мугIалим, шагьаралде берталъе ахIун хабар бачIана. Дир вацгIаласул васасе лъади ячуней йикIана. Дун берталъе хIадурулев вукIин киналго цадахъ хIалтIулезда лъалаан. Дир гьудул, магIарул мацIалъул мугIалим, ХIасаница гьарана живги цадахъ вачеян. Бергьараб махщалил мугIалим вукIинчIониги, ХIасан вукIана кеп ихтилаталъе маян кьурав чи: бергьарав кьурдухъан, кочIохъан, калам гьуинав, жив вугеб бакIалда аваданлъи гьабизе бажарулев чи. Гьеб букIана гьанжего гьанже бертаби кафе-рестораназда гьаризе байбихьулел сонал. Бертада цебесеб къоялъ, мугIрузул нухазул 100-гIан километр тезе 3 сагIатги бан, ниж къасиялде шагьаралде щвана, ва свакарал чагIи кьижизе регана.\nНахъисеб къоялъул радал сагIат 10-ялда бертин байбихьизе ккола. Гьеб заманалде киналго данделъана, сухIмат-ихтилат байбихьилелде бахIарасул эмен вахана музыкантал ва тамада рукIунеб, батIи-батIиял квана-гьекъолел жалаз чIухIизабураб столги бугеб борхалъуде ва бертин бачине тамада тезе кколин, гьебги дида тIад къалеб бугин ракIараразда лъазабуна! Цебего данд базегIаги ккеларищ, цо цIар бахъичIо! Тамадалъи гьабичIев чи дун вукIинчIо, росулъ чанги бертаби рачарав чилъидал … Амма шагьаралда, батIи-батIияб миллаталъул чагIи ракIарараб бакIалда, киназдаго бичIчIулеб гIурус мацI хIалтIизабизе ккола (Дагъистаналда 30-ялдаса цIикIкIарал миллатал руго, мухIканго чан бугебали гIицIго Аллагьасда лъалеб батила). Дица инкар гьабизе хIалбихьана, тамадалъи гьабизегIан гIурус мацIги, гьанир гIахьаллъулел чагIиги дида лъаларин багьанаги батун …\nАмма щибго къабул гьабулеб гьечIо, бахIарасул инсул амру магIарулазе улкаялъул Конституциялдасаги щулияб букIуна. Дун дирго бакIалде ана, нечон вуго, кивехун вуссинев, киве балагьилебали лъалеб гьечIо, ургъел буго тIад гIадамал релъараб жо ккезе гурин, дие гьабураб божилъиялъ воххунги вуго, гIадамаздаса гьеб асар бахчун букIаниги. Дир хIал бичIчIарай бахIарасул эбелалъ (гьей шагьаралъул школалъул завуч ккола) дие кумек гьабизе хIаракат бахъулеб буго, диего кумекалъе жидер школалъул директор вищеян малъана гьелъ, гьесда киналго гIадин гIахьалчагIиги лъалила, шагьаралда гIурав лъарагIасда гIурус мацIги лъикI лъаларищха. Дие ворчIизе бакI гьечIо. Байбихьана дирго ишал тIуразе. Бицана гьезие цо цебегосеб лъугьа-бахъин:\nЦо мискинчиясул букIана гIака, хераб, хIалакъаб, хIалалъ хьвадулеб. Гьесие бокьана эб бичизе. Базаралде бачана ва боцIи бичулеб бакIалда чIчIана. РачIунаан босизе бокьарал, цIех-рех гьабулаан багьаялъул, рарал соназул, раккулаан кIалдире хераб бугищали мухIкан гьабизе, ва … нахъе унаан. Гьеб къоялъ босулев чи ккечIо. Хадусеб базаркъоялъги ана, хIасал добго ккана. Гьедин ккана 5-6 нухалъ. БетIергьанчиясда бичIчIана гIака бичун унареблъи ва тIокIав базаралде инчIо. Амма гIемер базаралде-нахъе бачун ругьунаб гIака, щибаб базаркъоялъ жибго унаан базаралде, чIчIолаан боцIи бичулеб бакIалда, аскIове чи къарабго гьакIкIалаан кIал …\nГьедин кколеб буго дирги, абизегIанго чIечIого тамадалъи гьабизе ккараб хIал бачIун буго диде. Амма, шагьарги бугелъул, дун лъалел чагIиги дагь ругин, дида гIурус мацIги лъикI лъаларин, жакъа тамадалъи гьабизе дидаса махщел бугевги камиларин ккун букIана. РакIалда букIана щибго ургъел гьечIого бертадул кеп босизе, амма иш батIайиса ккедал, нилъеца цо нух батила. ЦохIо тамадаясе захIмалъила гьаб хIурматияб борч тIубазе, рачIа нилъеца кумекчи валагьизин. (Гьеб заманалда дида бихьана бищун цебесеб столалда нахъа гIодокIарав ХIасанил берал кенчIараб ва гьурмаде разилъи рехараб куц. Кидаго рихьичIел гIадинал чIухIарал шушбузухъ бугеб гIаракъи-коньякалъул цIураб столалда нахъе живги ахIизехъин ватилин ккараб куц буго гьесда.) Дица берталъе рачIаразда гьарана дие кумекалъе Камалудин Азаматович тезе разилъеян. БахIарасул эбелалъ диде абурав Камалудиница разиго къабул гьабуна дир гьари, вачIана аскIове ва, дие баркалаги кьун, чIухIараб столалда нахъа гIодов чIчIана … Амма ХIасанил гьурмадаса ссун араб разилъиялъул нуралъ дир ракI букIкIинабулеб букIана. Дида ракIалде цо пикру ккана ва дица хадубги абуна: Цоги кумекчи вукIине ккола тамадаясул. Цояв шагьаралъул вакил вугелъул, кIиабилев кумекчи магIарухъа вачIарав вукIун лъикI. Гьев кумекчилъунги ХIасан ХIажиевич тезе бокьилаан дие!\nЦIакъ рази-ракиго, пахруяб рилъинги гьабулаго, сабураб гьурмада дие баркалаялъул асаргун, чIухIараб столалда нахъа дида хьолбохъ гIодокIана ХIасанги. Киналго гIодокIана, гIицIго тамада вуго вахъун чIчIун ва дица байбихьана дирго хъулухъалде.\nДица гьезие бицана нилъер роххалилаб тадбир ине бугеб куцалъул, лъай-хъвай гьабуна музыкантазулгун, квана-гьекъолеб жоялъул жавабиял гIадамазул ва гь. ц. Къокъго бицана дирго хIакъалъулъ, гьединго Камалудинил ва ХIасанил хIакъалъулъги. ХIасанил бацунаго абуна гьав вугин бергьарав кьурдухъан ва кочIохъан, бищунго аслияб, гьав вугин цIакъ махщел бугев магIарул мацIалъул мугIалим. Гьасул мугIалимлъиялъул гьунаралъ росулъ ругелщинал чагIаз бицунин бацIцIадаб магIарул мацIин абуна дица!\nОгь! Хадуб букIараб жо бихьизе бокьилаан нужеда, бицун хIал кIолареб ва чи божилареб жо ккана гьел рагIабаздаса жадуб! Гьелдаса нахъе гIемерал сонал аниги, жакъаги гьеб ракIалде щварабго цо гIажаибаб чIухIиялъул ва хIайранлъиялъул асар лъугьуна рекIеде. Залалда ругелщиназ тIаде рахъун хъат чIвазе байбихьана МугIалимасе !!! ХIасанги хIайран гьавуна ракIалдаго гьечIого залалъ жиндир гьабураб къиматалъ. РекIее гьабураб асаралъул кутакалъ цIияб рухI ва жан кьурав Хасан, цIум гIадин къавукъун ана залалъул бакьулъе, байбихьана киданиги букIинчIеб шавкъалда кьурдизе. Асаралъ мехтизавурав гьесул щибаб лага букIана кьурдулеб, ва барахщулев вукIинчIо гьев я жиндир къаркъалаялда, я жиндир бохдузда, я рестораналъул чIабаралда !!! Гьесул кьурдияъ хIикмалъизарурал бертадул гIахьалчагIазул хъатил гьаракьалъ залалъул тIох тIаса бахъилин кколеб букIана. РакIалде кколаан гьеб гьаракь рагIулеб батилин тIолабго шагьаралда. Шагьаралда щиб, тIолабго Дагъистаналда! Ва гIазулал тIогьазул мугIрулги рахъун чIчIун ругин гIицIго МугIалимасул хIурматалда!\nХIасан жиндирго бакIалда гIодокIана, амма хъатил гьаракь нахъаса къотIулеб букIинчIо, ХIасан вищаралъухъ дие рецц гьабун чIвалеб хъат батилин гьебин толаан дица. Камалудинги ХIасанги цоцада лъалароан ва гьез лъай хъвай гьабизе байбихьана. Камалудиница дида гьикъана росулъ кинал миллатазул гIадамал ругебан. (Хадусеб бичIчIине ккани, гьаниб абизе ккола гIодоблъиялда ругел Дагъистаналъул росабалъ гIумру гьабун рукIуна 5-6 ва цIикIкIунги миллаталъул гIадамал. МугIрузда ругел росабалъин абуни, гIицIго цо миллаталъул чагIи. Гьедин букIунеблъи киназдаго гуро лъалеб). Дица Камалудиние жаваб кьуна нижер росулъ гIицIго магIарулал ругин. Гьеб жавабалъ бичIчIинарищха щай нижер росулъ киназго бацIцIадаб магIарул мацI бицунебали. Гьеб жаваб ХIасание бокьичIо, гьесул гьурмадаса роххалил ва пахрулъиялъул асар лъугIана. Хадуб, нижго ругеб бакIалда, ХIасаница дие кутакаб бадибчIвай гьабуна гьеб жавабалъухъ. Гьаниб гIодоблъиялдаго гIадин, нижер росулъги гIемерал миллатал ругин щай абичIебан семана гьев диде … Гьереси бицун кIалъаларев дир жавабалъ ХIасанил мугIалимлъиялъул гьунар гIодобе ккезабидалха. Дидагоги ракIалда бухIун букIана асул къадру борхизе гьереси бицине кантIичIолъи. Гьалгощинал сонал ана долдаса нахъе, цевего ахираталде ана ХIасан, амма досул доб бадибчIваялъ жеги гьумер бухIулеб буго дир !!! Дунго дидасаго рази гьечIо доб, зарал гурони щибниги пайда гьечIеб, ккечIеб бакIалда битIараб бицаралъухъ. Ва накабазда чIчIун гьаризе бокьун буго: Дида тIаса лъугьа, ХIасан!-абун. Амма мун нижгун гьечIо …\nДунги воржун ина къо бачIарабго\nКъункърабазул тIелгун дове рикIкIаде.\nГьезул мацIалъ дица ракьалда тарал\nРокьулел чагIазул ахIила цIарал …\nГьеб мехалъ дица бищун цебе мун валагьила, ХIасан, ва гьарила: ТIаса лъугьа дида, МугIалим!-абун.


Парламент ва политикиял къуватал\nA session of the parliament of Dagestan, illustration\nТалат къоялъ Халкъияб Собраниялъул сессиялде гIемерал чагIи рачIун ругоан. РачIун ругоан киназдего гIагарун депутатал, сессиялде ахIарал хIурматиял гьалбал, республикаялъул министралгун федералиял ведомствабазул нухмалъулел. Дица гьаб макъалаялда бицине гьечIо нужее я парламенталъул повесткаялъул, я гьенир гьоркьор лъурал суалазул. Гьелъул х1акъалъулъ киналго информациялъул алатаз бицине буго гьадингоги.\nДица бицине буго ХъахIаб рокъор къватIир жанир рахъулел гIадамазул ва гьезул рахъалъ рижарал пикрабазул хIакъалъулъ. Парламенталъул жанахIалъуса жанире унезул гIемерисез кIвар буссинабулеб букIана цевехун къанагIат гурони хIукуматалъул "тусовкабазда" вихьизе щоларев, цIияв министр Сайгидпаша ГIумахановасде. Иргадаз баркулеб букIана Сайгидпашада хъулухъ - министерлъи. Дихъе щварал баяназда рекъон гьеб рагIула республикаялъул цолъарал проблемабазул министерство. Церего рагьарал акциязул гIуцIилъун гьабураб энергетика, хасал чагIазухъ бугеб тарнспорт ва бухьен. Ва лъабаго гьеб отраслязда ругел нус-нус масъалаби: налъаби, нухмалъиялъулъ бада-гъудур, цоцада гьоркьор рикьичIел тIадкъаял ва жавабчилъи.\nХIасил калам, лакайдул тахидаги рукIун гъулбасаз гIарац буххулеб бакIалда гьеб релълъун гьечIеблъи якъинаб жо буго. Амма политикияб рахъ босани гьеб рикIкIине бегьула кутакалда гIакъилаб ва жиндир заманаялъ гьабураб хIукму. ГIумахановасул сиясиябгун нухмалъиялъулаб хIалбихьи хIалтIизе буго гьел масъалаби роцIцIиналда тIад, живго ГIабдулатIиповги хасго аваразда цеве жеги тIадегIанлъана гьев командаялде вачиналъ.\nЩай дица гьаниб дица тохлъукьего жанахIалъув вихьарав ГIумахановасул гьадигIан мухIканго бицунеб бугеб? Щай гурелъул, парламенталъул сессия букIа, хIукуматалъул данделъи букIа гьенир нахъегIан чIун ралагьарабго мухIканго рихьула гъора ругел политикиял къуватал, союзал, данде кколел кколарел чагIи, гьезул политикияб рес ва сурсат. Гьаб сагIаталда МахIачхъалаялде гочарав ГIумаханов вугин абизе бегьула жакъасеб республикаялъул тIалъиялъул иерархиялда бищунго кIудияб ва политикияб асар бугеб къуваталдаса цояв.\nЖинда хадуб цIунараб Хасавюрт шагьар, жив жаниса вахъараб Казбек район, республикаялъул министрасул тахбакI ва Дагъистаналда бищунго кIудияб авар миллаталъул формалияв гурев цевехъан. Гьединго политикияб сурсат бугел чагIилъун рикIкIине бегьула Хизри ШихсагIидовасул ва ГIабдусамад ХIамидовасул команда. ЧIарадаса буго хасаб цоцалъ рекъараб къуватаб къокъа: Эсенбулат МухIамадов, Билал ЖахIбаров ва ШагьгIабас Шагьов. Шамил районалдаса - ГьитIинамухIамад ХIажимухIамадов ва Будун Будунов ва Мурад Пайзулаев. Загьид Хочбаров ва СагIид Юсупов ("Сумма" компаниялде гIагарал), Гъизилюрт районалъул бетIер МухIамад Шабанов, спорталъул министр КIикIуниса МахIач ругин абизе бегьула гIезегIан сурсат бугел ва жалго жидедаго чIарал политикал.\nРуго жеги чагIи, амма гьал тIадехун рехсаразулгIан сурсат бугел ругин абизе бегьуларо. Москваялъул олигархал дица гьанир рехсечIо. Гьел киналго къуватазда тIад вуго жакъа федералияб централъ гIурхъи гьечIеб тIалъи ва сурсатги кьун тарав Рамазан ГIабдулатIипов. Щаялиго гьес гьабичIо власталда бачIого ч1араб ва гIицIго жиндие ритIухъаб политикияб къуват республикаялда. Гьаниб бугеб кадровияб политикаялъул ва нухмалъиялъул къагIидаялда хурхун гьес чанцIулго абуна: "Цебе гIуцIулеб буго каманда, хадуб гьеб сверулеб буго бандаялде, гьелъие ахир лъезе вач1ун вуго дун гьаниве" - ян.\nАмма живго республикаялъул бетIер хIисабалда ГIабдулатIиповасухъ бугеб тIалъи ва кверщел цониги республикаялъул бетIерасул букIинчIо цебехун. Гьезул киналго рукIанин абизе бегьула финансовиял ва криминалиял къуватазул асаралда гъоркь. Къуват цIикIкIараб рахъалъ росулаан тахбакIалги мандаталги ва гьезда рекъон хIалтIулаан республикаялъул бутIрулги. ХIасил калам, жакъа республикаялъул политикаялда ругел киналго къуватал ругин абизе бегьула Рамазан ГIабдулатIиповасул политикиял союзникал, пикруцоял, цадахъ хIалтIулел чагIи.\nТIаде бачIунеб буго экономикияб ва финансовияб рахъалъ цIакъ захIматаб сон. ТIоцебе парламенталъ тасдикъ гьабуна дефицит гьечIеб бюджет. "Дефицит гьечIеб бюджет" абураб жоялъул магIна буго киназго хIажат гьечIел, хIатта хIажаталцин штатал, цойги бакIалда харж гьабулеб гIарацги дагь гьабун, къан, кьураб бюджеталда рекъон хIалтIизе кколин абураб жо. Ай "рачел къазе ккола" гIумру лъикIлъизегIан абураб. Цере цадахъ бикъулеб гIарцуцаги, гIурхъи гьечIел бигьалъабацаги, миллиардазул тендеразги цолъизарун рукIун ратани республикаялъул бетIергун гъоркь ругел хъулухъчагIи, жакъа иш гIаксалда буго.\nГIабдулатIиповас гьел махIрум гьаризе ккола бюджеталдаса, дагь гьаризе ккола харжал, премиял, машина, кабинет, курортазда бакI гIадинал квегIенлъаби. ТIаде рачIунел руго 2016 абилеб соналъул републикаялъул ва Россиялъул парламенталде депутатал рищулел рищиял. Кинаб ахIвал-хIал букIинеб гьениб? ХутIиладай гьел бачIунеб соналъги политикиял союзникаллъун ва пикруцоялъун абураб суал хутIулеб буго рагьараблъун.\nЭркенлъи Радиоялъул пикру авторасул пикругун данде ккечIого букIинеги рес буго.\n«Баркула чекистазул къо, къватIущал!»\nГьетIараб тIилалъе - битIараб рагIад


Human Rights Watch гIуцIиялъ хасаб кIвар буссинабулеб буго Дагъистаналде\nHuman Rights Watch абураб инсанасул ихтиярал цIунулеб халкъаздагьоркьосеб гIуцIиялъул Россиялъул бутIаялъул бетIер Татьяна Локшина\nHuman Rights Watch абураб инсанасул ихтиярал хвезариялда хадуб хал кколеб къокъаялъ тIибитIизабуна Дагъистаналда хурхун хIадурараб доклад. 97 тIамчида хъван буго 2012-2015 соназда республикаялъул низам цIунулез гIадатиял гIадамазул ихтиярал хвезариялъул хIакъалъулъ.\nРехсолел руго гьединго изну гьечIого яргъид гIуцIарал къокъабаз хвезарурал ихтияразги. Гьикъа-бакъи гьабун буго 80 чиясда гьоркьоб – гьел ккола къварилъи ккарал гIадамалги, жамгIиял хIаракатчагIиги, журналисталги, адвокаталги.\nШималияб Кавказалъул республикабазда гьоркьоб гIицIго Дагъистан щай батIаго рехсолеб бугебин суал кьедал, Human Rights Watch къокъаялъул директорТатьяна Локшиналъ ЭР-ялъе бицана Россиялда Дагъистан чанго соналъ тIатIалаго зулмуялъул эпицентрлъун лъугьун бугин. Масала, жидер баяназда рекъон гуребги, Халкъазда гьоркьосеб кризисалъул къокъаялъул баян рекъонги бугин гьеб Россиялда бищунго хIалуцараб бакIлъунилан тIаде жубана Локшиналъ.\nГьелъги гьелъул пишацоязги хIадурараб докладалда кIвар буссинабулеб буго терроралда бан къуваталъул идарабаз тIоритIулел хасал операциязул заманалда инсанасул ихтиярал хвезариялде.\nТатьяна Локшина: «Ахираб чанго соналда жаниб Дагъистаналда хасал операциял тIоритIулеб къагIидаялъухъ балагьун цебечIолеб буго Чачаналда букIараб рагъул согIаб хIакъикъат. Мисалалъе бачине бегьула Генубги Временное росабалъ тIоритIарал хасал операциял. Временноялда гIадамал тIубараб росуккун гъуна къватIибе. Риххизаруна гьезул минаби, инфраструктура. Цинги кIиго моцIидаса цIикIкIун халатбахъараб гьеб операциялдаса хадур тIадруссарал гIадамал кир чIей гьабилели лъаларого хутIун рукIана. Гьеб киналъго тIалъиялдаса ракIбуссинабула гIадамазул, божилъи хвезабула гьелда. Гьединго изну гьечIого яргъид гIуцIаразда гъорлъе иналде ккезарула гьел. ХIатта «Исламияб пачалихъ» абураб терроралъул гIуцIи берцин бихьиялдецин рачуна. Къанун цIунулез жидер ихтиярал хвезарурал гIадамазда гьеб бихьула ришватчилъиялъул цIурал пачалихъиял идарабазде дандечIолеб цогидаб къуватлъун».\nБицен гьабулеб докладалда бицунеб буго низам цIунулез Дагъистаналда салафияздехун ритIухъаб гуреб бербалагьи бугилан. Масала, багьана бугониги гьечIониги халкквей чIезабулеб бугин гьезда хадуб, «вахучет» абун хасаб сияхIги бугин вагьабиял, ай салафиял лъолеб. ТIокIалъ чIечIого ахIулин гьел полициялде сурав босизе, килщазул расенал рахъизе, ДНК-ялъе анализал росизе. Гьедин щибаб нухалда полициялде ахIанщинахъе жиндие кьолин цого суал, вагьабиязда гьоркьов щай мун вугев, ялъуни щай мун дол хъачагъазда гъорлъ гьечIевингицин гьикъулин бицун буго «вахучеталда» вугев вагьабияс Татьяна Локшинае. Масала, дур кинавалиго гIагарав чи вуго гурищин дова хъачагъазда гъорлъ, мун гьезухъе унгутIиялъе гIилла щибин.\nГьелдалъун чи зулму гьабун ургъунго хъачагъазул рахъалдехун инавулевцин вугин абураб пикру бижулеб буго инсанасул ихтиярал цIунулезул.\nГьедин батани, салафиязде гьабулеб тIадецуйги чIезе тун, батIияб къагIида, масала, гьезулгун къотIи-къаял гьари, яги амнистия лъазабизе кколиланищ дуца рикIкIунебин абураб суалалъе, Татьяна Локшиналъ гьадин жаваб кьуна.\nТатьяна Локшина: «Прессингалдаса инкарги гьабун, къотIи-къаял гьаризе хIалбихьиял рукIана Дагъистаналда гьелъул президентлъун МухIамадсалам МухIамадов вугеб заманалда. Мажгитазде гьарулел рейдалги, къотIнор вагьабиял чIезариги, цогидабги тун букIана. Гьелъ гIезегIан хIасилги кьун букIана. Амма хадубккун республикаялда тIалъи хисидал, хисана къагIидаби. ГьабсагIаталда Дагъистаналда аслияб къуват низам цIунулезухъ буго. Гьедин гьениб бугеб ахIвал-хIалги Россиялъул къануназдаги халкъазда гьоркьосел къануназдаги данде кколеб гьечIо. БичIчIулеб жо буго терроралда данде къеркьезе кколеблъи. Амма гьелдалъун гIадамазул ихтиярал хвезаризе бегьуларо – гIилла-мурадго гьечIого хадуб халкквей чIезабизеги, чIвазеги, цогидаб тамихI гьабизеги, гIайиб гьечIел чагIазул минаби риххизаризеги бегьуларо. Нижеца Россиялъул Федерациялдаса тIалаб гьабулеб буго гIицIго жиндиргоги халкъазда гьоркьоселги къанунал хвезарунгутIи. Терроралда дандечIей гьабулебинги абун инсанасул ихтиярал хвезаризе бегьуларо».\nТатьяна Локшиналъ абуна инсанасул ихтиярал хвезариялъул хIужаби Дагъистаналда цIикIкIине лъугьанин Сочиялда Олимпиада тIобитIилалде цебе. Гьебги хас гьабун Москваялдасан кьураб тIадкъай бугин республикаялъе.\nБицен гьабулеб докладалда хъван буго гьединго изну гьечIого яргъид гIуцIарал къокъабаз гIадатиял гIадамазде гьарурал тIадекIанцIиязулги.


Бербалагьи хисун буго\nЭкзаменал кьолелъул гIадлу хвезабуразе гьабизе буго кьварараб тамихI\n23 маялда Дагъистаналъул бетIерасул ишал тIуралев Владимир Васильевас ва лъайкьеялдаги гIелмуялдаги хадуб халкколеб федералияб хъулухъалъул нухмалъулесул заместитель Анзор Мусаевас тIобитIараб данделъиялда бицана ГИАялде хIадурлъиялъул хIакъалъулъ.\nРеспубликаялда ЕГЭ кьеялда хадуб халкколеб буго Рособрнадзоралъул, РФялъул УФСБялъул, прокуратураялъул, МВДялъул хIалтIухъабаз, Халкъияб Собраниялъул депутатаз. Жакъа нилъеда бихьулеб буго цIалдохъабазулги гьезул эбел-инсулги ЕГЭялдехун бугеб бербалагьи хисун букIин. 2014 соналда, масала, гIурус мацIалъул экзамен кьезе кIвечIо яги цIакъго гIодерегIанал баллал щвана цIалдохъабазул 66 проценталъе, гъоркьисалайин абуни, гьединазул къадар дагьлъана 36,6 проценталде щвезегIан. 2017 соналда экзаменазе нусго балл щвана 16 выпускникасе.\nИсана Дагъистаналдаса лъабго цIалдохъан вахъана ТIолгороссиялъул олимпиадабазул призераллъун. 2017 соналда экзаменал кьолаго, гьезул низам хвезабураб 526 хIужа ккана республикаялда. Гьелдеги цIикIкIараб кIвар кьезе ккелин Лъайкьеялъул министерствоялъилан абуна республикаялъул нухмалъулес. Гьединго гьес районазул ва шагьаразул бутIрузда тIадкъана экзаменал гIуцIадго иналда хадуб халкквезе.\nАнзор Мусаевас бицана, экзаменал тIоритIулеб куцалда хадуб халкквезе, жамгIиял халкколел хIисабалда, Дагъистаналде улкаялъул цогидал регионаздаса 12 студент вачIине вукIиналъул.\nПрочитано 2524 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 28 мая 2018 10:24\nДругие материалы в этой категории: « ГIолилал, нух битIаги нужее!\tУчительзабазул августалъулаб совещание »