ГIабулатIиповасде данде лъазабураб ракъунчIчIей халат бахъунеб буго\nМахIачхъалаялда халат бахъунеб буго Дагъистаналъул жамагIатчагIаз республикаялъул бетIер ГIабдулатIипов Рамазан хъулухъалдаса вахъи тIалаб гьабун лъазабураб ракъунчIчIей. 31 октябралда гьеб акциялъулъ гIахьаллъи гьабулезул къадар 7 чиясде ккун буго, амма гьезул къадар цIикIкIине бугин лъазабулеб буго жамагIатчIагIаз.\nРакъунчIчIей жидеца рескъотIиялъ лъазабураб жо бугин абулеб буго гьелъул гIахьалчагIаз. Гьеб тIобитIанигIаги жидер ахIи Россиялъул тIалъиялда рагIилародайин хьул буго гьезул.\nДагъистаналъул бетIер хъулухъалдаса вахъи тIалаб гьабун жамгIиял хIаракатчагIаз байбихьараб гьеб тадбир 29 октябраладаса нахъе халат бахъунеб буго.\nГьелъулъ тIоцеве 10 чияс гIахьаллъи гьабулеб букIанин, гьанже гьезул къадар 7 чиясде ккун бугин бицана «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда Табасараналъул коррупциялде данде чIараб жамгIияб гIуцIиялъул бетIер хисулев Къурбанов Гъазиханица.\nКъубранов Гъазихан: «Дагъистаналъул бетIер ГIабдулатIипов Рамазан хъулухъалдаса вахъи тIалаб гьабун ва республикаялда киса-кибго бугеб коррупциялде данде тIобитIулеб буго гьаб акция нижеца.\nНиж гьанир ракъун хваниги гьев ГIабдулатIипов нахъе иналда божилъиги гьечIо дир расги, гьедин букIаниги Дагъистаналда бугеб захIматаб ахIвал-хIалалдеги, киса кибего тIибитIараб коррупциялдеги Россиялъул тIалъиялъул кIвар буссинабизе бокьун лъазабуна гьаб ракъунчIей.\nНижер тIалабал загьир гьарун митинг тIобитIизе ракIалда букIана, амма Дагъистаналъул юстициялъул министерлъиялъ, гьелъиеги батIи-батIиял магIнагьечIелщинал багьанабиги ратун рес кьечIо.\nГьединлъидал жинди-жиндир тIалабалги гIаммал тIалабалги загьир гьарун гьадинаб акция тIобитIизе ккана нижеца, гьеб гьабизегIаги лъихъаниги разилъи босизе кколарелъул.\nГьаб сагIаталда жаниб акциялъулъ гIахьаллъи гьабулеб буго 7 чияс. ТIоцеве 10 чи вукIана, цо сордо-къогун бащадаб араб мехалда цIакъго татухун букIун нижеца цадахъ йикIарай кIиго чIужугIадан рокъой ритIана.\nГьединго цойги унтарав васги витIана нахъе, гьесул сахлъиялъул хIал цIакъго нахъе кколеб букIана. ЦIцIикIкIараб ригьалъул чи ХIусейнов МухIамад дагьав лъикI гьечIого вуго, хутIарал ракъунчIей лъазабуразе гьаб сагIат щибго къварилъи гьечIо».\n31 октябралда ракъунчIеялъулъ гIахьаллъи гьабулеб буго «Справедливая Россия» партиялъул Дагъистаналда бугеб бутIаялъул нухмалъулев Расулов Русланицаги, Тумазул жамгIияб цолъиялъул вакилзаби ЯхIияев ГIабдулацаги, Къурбанов Зурабицаги, ХIажиев Пашацаги.\nГьединго акциялъулъ гIахьаллъи гьабулеб буго МахIачхъалаялда аскIоб бугеб Красноармейск росдал жамгIияб гIуцIиялъул нухмалъулев ХIусенов МухIамадицаги, «Дагъистаналъул Улбул» абураб инсанасул ихтиярал цIунулеб идараялъул гIахьалчи Байсултанов Маматханицаги, «ГIахьвахъ» жамгIияб гIуцIиялъул бетIер ХIажиев МахсутIицаги.. Гьез гьекъолеб буго цохIо хинаб лъим ва дараби.\nГьединго Гъазиханица бицана гьал къоязда жидер акциялъулъ гIахьаллъи гьабизе рачIине ругила Дербенталдаса ва ЦIияблак мухъалдаса гIолохъабигийилан.\nЛъабго сордо-къоялъ халат бахъунеб бугеб гьеб ракъунчIеялъул хIасил кколеб бугебищин, акция байбихьаралдаса нахъе цониги тIалъиялъул чи вачIун вукIаравищин нужергун дандчIвазе яги нужер тIалабазухъ гIенеккизе нуж кирениги ахIун рукIаралищин цIехана «Эркенлъи» радиоялъ Гъазиханида. Гьеб суалалъе жаваб кьолаго гьадин бицана гьес :\nКъурбанов Гъазихан: «Дагъистаналъул бетIерасул гIакълучи Халидов Денга вачIине вугин нижгун дандчIвазейилан абун хабар щвана нижехъе. Жеги гьевги вачIинчIо, тIокIав щивниги тIалъиялъул чиги ваккичIо нижехъе я кIалъан рачIинчIо.\nРузман къоялъ нижгун дандчIвазе рачIун рукIана Дагъистаналъул туснахъалда тIамуразул ихтиярал цIунулеб комиссиялъул бетIер Айгумов ХIасанги, республикаялъул 60ялдаса цIикIкIун жамгIияб идара гъорлъе унеб «Отечество» цолъиялъул бетIер Раджабова Неллиги. Гьединго батIи-батIиял журналисталги рачIун рукIана, тIокIав щивнииги вачIинчIо».\nРакъунчIей унеб буго МахIачхъалаялъул рагIалда бугеб минаялъуб. Гьеб акция гIуцIараз бицухъе гьез цин шагьарбакьулъ цониги офис кквезехъин букIун буго гьеб тадбир тIобитIизе.\nАмма гьеб щиб гьабизе кквезехъин бугебали лъарабго офисазул бетIергьабаз инкар гьабулеб букIун буго гьеб бакI ижараялъ кьезе. Гьединлъидал цо жидер рахъккурав, амма ракъунчIеялъулъ гIахьаллъулев гьечIев чияс жиндирго рукъ кьун буго гьезухъе.\nГьеб буго гIодоб халича гурони тIамичIеб, къайи цIаялъул цохIо гьитIинаб столги гьелда тIад лъураб телевизорги гурони гьечIеб чIобогояб рукъ. ГIодор тIамурал ургазда тIад гIодорчIун щиб, регунщибали руго гIадамал. Квачараб бакI букIиналъ гьезул гIемерисел къад-къадгицин тIасан ратIлилъго ва юргъаналги тIад ран руго.\nГьел жамагIатчагIаз лъазабулеб буго чорхол хIалалъухъ балагьун халат бахъинабизе бугила жидеца гьеб акция. Сахлъиялъул рахъ цIакъго нахъеккезегIан жидеца гьеб гьоркьоб къотIизе тезе гьечIилан.


Торок Петер Жолт\nДагъистаналда венграв вилун вуго\n7 марталдаса нахъе Дагъистаналда виларав Венгриялдаса экстремалияв турист Торок Петер Жолт валагьизе республикаялъул официалиял идарабаз жеги байбихьун гьечIо, амма гьеб хIалтIи тIаде босун буго гIолилазул жамгIиял гIуцIабаз ва волонтераз. 9 марталдаса нахъе гIолилал ун руго гьесул маршруталда хадур Сулахъ гIор ккун эхере, амма гьев живго жеги ватун гьечIо.\nАмма гьесул лъалкIал ратун руго гIуруда аскIор. ТIоцеве гьев МахIачхъалаялда дандчIварав ва гьениве нухарегIарав ГьиматхIажиев Тимурил рагIабазда рекъон, гьев чIаго ватизе шансал цIикIкIарал руго. Турист цевеккунги гьедин вилулаан.\nГьиматхIажиев Тимур: «Нижер къокъаялъ халгьабуна гIадамас хIетIе чезе рес бугеб щинаб бакIалда, щибниги батичIо. Амма цоги къокъаялда гIурул рагIалда ратун руго лъалкIал.\nГьениб гIорги бехе бортун, хIарщудаса ине бегьулеб хIал буго, гьенисан гIурумухъ ккун гъоркье араб къагIида гьев. Ниж абуни ЧIикIаб хIорихъ щвезегIан ана, батичIо щибниги. ГьабсагIаталда нижер къокъаялъ ва бакIалъулал гIадамаз расаялдаги рекIун гIурухъ эхере ун руго. Амма гьев гIоралъ восун гъанкъун вукIун ватани, гьелгощинал къоязда жанив гьев вихьизе кколаан.\nЯлъуни гьев цо кинабалиго нохъода ватила, яги хIетIе бекун, цоги жагъаллъи ккун ватила. Рес буго гьев жиндирго маршрутги тун цоги бакIалде ине, щайгурелъул гьеб бакI гIажаибго берцинаб бакI буго. Гьесги дида абун букIана жиндие бокьун бугин тIабигIат бихьизе, гьелъул суратал рахъизе. Хьул буго гьедин ун ватиялда, щайгурелъул, гьесул цее йикIарай чIужуялъги абуна, гьев цевеккунги гьедин вилун вукIанин чанцIулго. Гьев бокьараб заманалда бокьараб бакIалдаса ваккун вачIине бегьула».\nОфициалиял идарабазда турист балагьизе байбихьун гьечIо унго-унгояб хIалалъ. Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялда «Эркенлъи» радиоялъе абуна, турист валагьулев вугевлъи лъазабун бугин киса-кибего полициялъул бутIабазде, киназго ахIвал-хIалалда хадуб хал ккун бугин.\nГьев вилун вугилан абураб гIарза жидехъе щвечIониги, социалиял гьиназда тIибитIараб информациялда рекъон жидеца гьабизе кколеб хIалтIи гьабулеб бугин. Дагъистаналъул ГIорхъолъа рорчIарал ахIвал-хIалазул министерлъиялда абуна, кинабго хIадурун бугин, амма жидее къваригIун бугин гьев чара-гьечIого валагьизе ккараб хIал бугилан абунаб баян къуваталъул идарабазухъа.\nВенгриялъул Россиялда бугеб консульствоялдаги гьев валагьиялда хурхун кинабгIаги баян гьечIилан хъвалеб буго Уткина Аннаца. Россиялъул ГIорхъолъа рорчIарал ахIвал-хIалазул министерлъиялде гьез баянал кьун гьечIо. Гьединлъидал, виларав турист валагьулев вуго жалго гIадамаз.\nРакIалде щвезабилин, турист вилун вуго 7 абилеб марталда. Дагъистаналде гьев щун вуго 5 марталда ва 9 марталда тIадвуссун Москвалде ине кколаан. Амма Москваялде гьев воржун гьечIо, телефоналъ жавабги кьолеб гьечIо.\nГьесул йикIарай чIужу Уткина Аннаца Фейсбукалда хъвалеб буго, гьев цевеккунги вилун вукIанин Америкаялда, амма живго ваккун вачIанин хадувккун. Дагъистаналда гьесул интерес букIун буго Сулахъ гIурумухъ ккун бугеб тIабигIат лъабазиялде.\nХадув гьев ине кколев вукIун вуго МахIачхъалаялда аскIоб бугеб Сары-Кум абураб салул магIарде ва Калмыкиялде. Москваялда гьесда цадахъ цIалун вукIарав АхIмад Расуловас хъвалеб буго «Новое дело» газеталъул форумалда, гьев турист гурин, профессионалияв зоолог вугин, ва гьедин чанго анкьалъ тIабигIат лъазабулаго вахчун чIей гьесие хасиятаб бугин.


Гьабурасе хIалтIи, хIажатасе шартI\nТIоцебесеб нухалда дун БежтIе щун вукIана советияб заманалдаго, ай 1979 соналда, Сугъралъ росдал колхозалъул гIиги бачун. Нухда 26 сордо-къоги бан, лъикIаб хIалалда свакан, гIезегIан захIмалъиги бихьун, бежтIадерил ракьалде щведал, цо батIияб дунялалде щвараб хIисаб букIана. Рорхатал мугIрул, балагьун гIорцIулареб берцинлъиялъул ва бер гIунтIулареб гIатIилъиялъул тIабигIат, кирго рихьулел рохьал, гъира базабулеб сасгун дораса-гьанисан чвахулел рацIцIадал лъарал…\nРосулъе щведал, тамашаго бихьана гьелъул гIуцIиги - тIубанго батIияб къагIидаялда рарал цIулал минаби ва тунго лъугIулареб (гIага-шагарго 7 км) хIалалда гIурулмухъ ккун унеб росу. Хадувккун гIезегIан бакIазде щваниги, гьединаб бакI чачаназул ракьалда бугеб магIарулазул Кенхи росулъ гурони тIокIаб кибго дандги чIвачIо.\nДагъистаналда, хасго магIарухъ гьобол-гьудул хириял гIадамал рукIин киназдаго лъала. Амма бежтIадерил гьеб гIамал-хасият буго цIакъго тIадегIанаб даражаялда. Гьел руго тамашаго гIадатиял, ракIал рагьарал, кутакалда гIамал рекъарал гIадамал. Гьел цIакъ разилъула цо лъил бугониги хъулухъ тIубазе, лъие бугониги кумек гьабизе рес щвеялдаса.\nБежтIа участок пачалихъиял идарабазул бербалагьиялда гъоркь бугониги, гьенибе щолеб кумек, квербакъи якъинго бихьулеб бугин абизе кIоларо. Гьелъие гIиллаги батизе бегьула тахшагьаралдаса рикIкIалъи (300-гIан км) ва тIадегIанал хъулухъазда бежтIадерил вакилзаби гIемер гьечIолъи.\nРедакциялъул коллективгун цадахъ гьенибе бухьараб сапаралда, тIоцебесеб иргаялда, щвана росулъа 4-5 километралъ рикIкIад, рорхатал мугIрузул ахада, гIонсол бицатаб гъатаз бакI-бакIаздаса бацараб, АваргIурул байбихьи бугеб авал-майданалде. Риидалил заманалда бежтIадерица гьениб боцIиги хьихьула. Цо бокь батаралъуб лъалхъидал, гьений ятана боцIул тIалабалда йигей социалияб хъулухъалъул хIалтIухъан, ПатIимат ГIабдурахIманова.\n- ПатIимат, кин гIуцIун бугеб хIалтIи?\n- ГIагарлъиялъул чагIазул гIачиги данде гьарун, хис-хисун гьаниреги хьвадун, хьихьула боцIи. Гьаниб буго кинабниги 22 гIака. Диде ирга щведал бечIчIараб рахь букIуна дие, гьебго хIалалда цогидазеги.\n- Дур буго 1 гIака, цогидалъул – 3, лъабабилелъул жеги цIикIкIун. Дуца 22 гIака бечIчIун гьабураб хIан хутIулеб буго дуе, лъабго бугелъеги гьебго. БитIун бугищ гьеб?\n- Байбихьуда, киналгоги ракIарун, бечIчIула жиде-жидер гIака ва молокомералъ борцуна щибаб гIакдаца кьолеб рахьдал къадар. Мисалалъе, дир гIакдаца кьуна 5 литр, мадугьалалъул гIакдаца - 10 литр. Дун гьание уна цо къоялъ ва гьеб къоялъул рахь-хIанги хутIула дие. Дой цояй уна кIиго къоялъ ва кIиябго къоялъул рахь-хIанги долъие хутIула.\n- Дур рос Салман ккола участокалъул росдал магIишаталъул управлениялъул хIалтIухъан. Гьес абуларищ тейин гьеб хIалтIи, чIайин дурго хIалтIудайилан абун?\n- Абуларо. Гьесиеги кутакалда бокьула тIабигIат ва гьаб хIалтIи, цо-цо нухалъ живгоги вачIуна кумекалъе. ГьабсагIаталда гьев МахIачхъалаялда вуго, гуребани жакъаги гьанив вукIунаан.\nСВЕРУЛЕБ ГЬОБО, ХХЕНОЛЕБ ХАНЖУ\nНилъер умумузе чара гьечIеб жо букIана гьобо, цониги гьеб гьечIеб росуги къанагIат гурони букIун батиларо. Бокьараб нигIмат тукабазда бугеб гьаб заманалда гьеб хIал сверана гIаксалда - къанагIат гурони ратиларо гьабал ругел росаби. БежтIа буго токалъ хIалтIулеб гьобо, буго лъетIа хIалтIулебги, амма гьеб гьабсагIаталда чIун буго. Токалъ хIалтIулелда гьабигьан йиго чIужугIадан - ГIайшат ИсмагIилова. Гьелъулгун букIараб гара-чIвариялда ГIайшатица бицана, жинда рекъараб хIалтIи батизе ккани, гьеб захIматаб иш бугин.\n- Дир рокъов вукIана 5-6 бихьинчи. Дир аслияб хIалтIи букIана даран-базар гьаби.\nМогьолал культураби дагь гурони хьаларо нижер гьанир, ругелги хIалтIизарула дица, хIажатаб босула МахIачхъалаялдаса, Хасавюрталдаса. Жалго гIадамазги бачIуна. Масала, НахIадаса гIемер бачIуна огоб. Нижер росулъ, я сверухълъиялда тIокIаб гьечIо хIалтIулеб гьобо. Гьединлъидал хIалтIи гьечIого киданиги хутIуларо, рачIуна нижерго гьанисаги мадугьалихъ росабалъаги гIадамал.\n- Дица букIине кколеб хIалалда бацIцIад гьабула кинабго, ракI бацIцIадго бассула, гьелда рекъон гIадамазеги бокьула дир ханжу, тIи, тIех, гIатI, урба ва цогидаб, - ан бицана ПатIиматица. Гьаниб бичизе урба босизе дун хьвадулаан Буйнакск, Гъизилюрт, Хасавюрт шагьаразде. Гьедин, цо бакIалдаса лъелъ босун, цогидаб бакIалде гьеб ххенезе ун, дун щвечIеб бакIго хутIун батиларо. ГIемер захIмат бихьулаан, бизарлъулаан. Гьединлъидал хIукму ккана росулъго гьобо хIалтIизабизе. Гьеб иш лъалей, гьелъул хIалбихьи бугей гIаданги дун йикIинчIо. Амма бала-гъалагьун, гьазда-дозда гьикъун, добаса-гьаниса хIажатаб данде гьабун, дицаго гьабуна гьобо ва 18 сон буго гьаний хIалтIулелдаса.\n- Гьеб хIалтIи тезе ракIалда бугищ?\n- Дир буго 67 сон. Аллагьас черхалъе сахлъиги, кверазе къуватги кьурабгIан заманалда жаниб дица гьобо хIалтIизабизе буго. Лъабго къоялъул дунял буго гьаб, гIемераб жо къваригIунги гьечIо. Амма пенсиялъул 10 азарго гъурщихъ балагьунги кинха чIелей? Дир буго цо гIачIар, картошка бекьулеб 5 сотыхалъул участок, гьаб гьобогиха.\nГУЧАЛ РОХЬАЗУЛ ЧУЧЛЪУЛЕБ КЪИСМАТ\nБежтIадерил ракь киса-кибего ккун буго рохьаз. Гьединлъидал хIукму ккана рохьихъан АхIмад Му хIамадовгунги дандчIвазе. Гьев рохьил магIишаталда хIалтIулев вуго 28 соналъ. Гьезул жавабчилъиялда буго БежтIа, ХашархотIа ва НахIада росабазул рохьазул 11,4 азарго гектар. 90-абилел соназда гъурана, бокьухъе къотIана рохь. Гьединаб ахIвал-хIал букIаниги, щибаб соналъ 3-5 гектар тIадеги чIун, гьезда кIвана гIаммаб гIатIилъи цIунизе.\nАмма буго гьадинаб масъалаги, - ян бицана А. МухIамадовас, - соналдаса соналде цIикIкIунеб буго гIадамазул къадар, росабалъе бачун гьечIо тIабигIияб газ, гьединлъидал рес гьечIо цIул хIалтIизабичIого. Дагь-дагьккун дагьлъулеб буго рохьил законодательствоялда рекъон къотIизе бегьулеб рохь. Гьадин балагьун бихьулеб гьечIониги, гьеб буго цIакъ кIудияб ва кIвар бугеб масъ- ала. ТIабигIияб газ бачиналъул ва токалъул рахъалъ киналго шартIал чIезариялъул суалал гIагараб заманалда тIурачIони, 10-15 соналдасан гьеб сверизе буго экология ва тIабигIат хвеялда хурхараб балагьалде.\nБИЦАРАЛЪУЛ ЛЪАЛКI, ГЬАБУРАЛЪУЛ НУХ\nДагьал церегIан соназдаги бокьараб росдал гIумруялъулъ лъалеб бакI кколаан годекIаналъ. ЦIиял харбалги лъазе, цо-цо кIвар бугел суалалги дандразе гьенире ракIарулаан хараби, къадруял гIадамал. Заманалда рекъон хисана годекIанги. Щивасул рокъобе щвана телевизор-компьютер, бухьеналъе руго бокьарал алатал. Щивас жидерго рокъо-рокъоб гIуцIана гьитIинабго «годекIан». Гьанже дагьал росабалъ гурони дандчIваларо цебесеб мисалалда «хIалтIулел» годекIаби. БежтIе щведал, ниж тIаде ккана рузманалде инегIан кIудияб ригьалъул гIадамал ракIарулеб, КIудияб мажгиталда аскIоб бугеб «КIудияб кьодухъ» годекIаналде. Нижергун хабаркIалалда вукIарав 68 сон барав Шарапудин Шейховас гьадин бицана:\n- Нижер авалалда вуго дидаса кIудияв цо чи. ТIолабго росулъ ватила 20-25 чи. Гьанже годекIабазул цебе гIадаб къимат гьечIониги, гьел хIажалъула. Росдал гIемерисел суалал харабаз росулаан годекIанире дандразе, цоязда лъалареб цогидаз бицунаан гьениб, кколаан пайдаял бухьенал. ГIаммаб куцалда босани, годекIан букIана росдае ва росдал жамагIаталъе чара гьечIеб бакI.\n- Мун гIолохъанаб мехалда годекIаниб бицунеб букIарабги гьанже бицунебги цого бугищ?\n- Дагьа-дагьал гIадамал ракIарулел годекIаби гIезегIан руго росулъ, гьанир ниж данделъула рузманалде инегIан. Цебе политикаялъул гIемер бицунароан, хабар кколаан росдал гIумруялъул, гьениб лъалаан дунялалдаго кколетолеб. Гьаб заманалда гIемерисеб бицунеб жо букIуна пенсиязда сверухъ, гIадамазул рукIа-рахъиналда хурхараб. ГIемерисеб хIалтIи-ишги харбиде буссун бугелъул, гьанже дагьаб цIикIкIун буго политикаги.\n- БежтIадерида цере чIарал аслиял масъалаби киналлъун рихьулел дуда?\n- Цереялде данде нухал гIемерго лъикIлъун руго, амма пачалихъияб программаялда рекъон 2022 соналда хъил тIураб шагьранух щвезе ккола БежтIа росулъе. ЦIакъ бокьилаан исана гьеб хIалтIуе байбихьи лъезе.\n- МагIарухъ ругел цо-цо росаби чIороголъулел руго, гIадамал гочунел руго гIодоблъиялде. Гьеб рахъалъ щиб хIал бугеб бежтIадерил?\n- Ахираб 10-15 соналда жаниб 1,5 нухалъ кIодолъана нижер росу. Гьеб жеги кIодолъизе ва цIилъизе букIиналда дир кинабгIаги щаклъи гьечIо.\nДругие материалы в этой категории: « Мовчанил экспедицияги ГIашуратил музейги КъанагIатаб гьунаралъул къебелъухъ »\n21:04, 16 мая 2022, 237\n21:00, 16 мая 2022, 332\n20:09, 16 мая 2022, 100


ГIадада гIодорчIеялъ сахлъиялъе зарал гьабула\nЧIахIияб ригьалъул гIадамал гIемер хьвадизе кколин лъазабулеб буго ВОЗалъ\nГIемер рагIула кIудияб ригьалъул гIадамазда гIолохъанаб гIелалъ, нуж гIумруялъ хIалтIун сваканги ратилин, гьанжегIаги хIухьбахъиялда рокъор чIун рукIаян абулеб. Росабалъги дандчIвала, ункъойилъе раханиги, боцIи-панзги хьихьулел, рагIи-херги, данде гьабулел херал гIадамал. Дунялалъул боцIи данде гьабизе гIащикълъун, бахиллъиялъ гьабулеб жо гуребха гьез хур-хералъул хIалтIи, гьеб гьабичIони, сахлъи нахъекколеб букIун, гIумруялъго гьабун ругьунаб хIалтIи рехун тезе бокьичIого. ГIемерисел чIахIияб ригьалъул гIадамаз абула, боцIи хьихьичIони, жал унтулин, гъеж-квер битIизабизегIаги хIалтIи къваригIинарищ жидееян. Медицинаялъги лъикIаблъун бихьизабулеб буго чIахIияб ригьалъул гIадамазул сахлъи рилълъанхъиялъ ва батIи-батIиял физическиял упражненияз щула гьабулин. ЧIахIияб ригьалъул гIадамазул сахлъиялъул халгьабулеб, «геронтология» абураб хасаб рахъгицин буго медицинаялда.\n2010 соналда физическияб хIаракаталъул рахъалъ сахлъицIуниялъул тIолгодунялалъулаб гIуцIиялъ (ВОЗ) дунялалъулго батIи-батIияб ригьалъул гIадамазе дандекколел малъа-хъваял гьарун рукIана. Гьениб буго 65 соналъул ригьалдаса тIаде арал гIадамаз гьабизе кколеб физическияб хIаракаталъул хIакъалъулъ бицунеб бутIаги, геронтологиялъул рахъалъ тохтурзабаз жидерго хIалтIулъ гьелдаса пайдаги босула. Гьел малъа-хъваяздаса пайда босани, чIахIияб ригьалъул гIадамал миокардалъул инфаркталдаса, инсульталдаса, кIиабилеб тайпаялъул чакрил диабеталдаса ва кьаралъиялдаса, гьединго онкологиял батIи-батIиял тайпабазул унтабаздаса, депрессиялдаса, гIакълу загIиплъиялдаса цIунулин чIезабун буго гIалимзабаз гьарурал гIемерал-цIех-рехазда.\nВОЗалъ чIахIияб ригьалъул гIадамазе лъикIаблъун бихьизабула гIицIго спорт гуребги, бокьараб рагъа-рашари, хIаракат. ЧIахIияб ригьалъул гIадамазе сахлъи щула гьабиялъе гIураб буго рокъоб, ахикь, хуриб хIалтIи, тIабигIаталда тира-свери, хехго рилълъин, велосипедалда рекIун хьвади ва гь.ц. Щибаб къоялъ жидерго ругьунаб хIалтIуде хьвадулел ругоницин сахлъи щулалъулин рикIкIунеб буго.\nЧIахIияб ригьалъул гIадамаз, сахлъи щула гьабиялъул мурадалда, щибаб къойил хьвади тIасабищулеб батани, ракIалде кковухъе хьвадизе бегьуларо, гьелъие ВОЗалъ заманги къагIидаги бихьизабун буго.\nМасала, хехго рилълъине бокьулел анкьида жанир 150 минуталъ рилълъанхъизе ккола. Рекерулезейин абуни, анкьида жаниб 75 минут бихьизабун буго. Анкьида жаниб рилълъанхъизе кколеб заман щибаб къоялъ цого къадаралда бащад кколедухъ бикьизе ккола: 150 минут анкьиде бикьила, гьеб ккола щибаб къойие 20 минут. Рекеризейин абуни щибаб къойил 10 минут гIола. Сахлъиялъул квалквал гьечIони, рилълъин жеги цIикIкIинабизе бегьула 300, рекери - 150 минуталде щвезегIан. Гьеб сахлъиялъе пайдаяблъун букIине бокьани, гьоркьоб къо биччачIого рилълъанхъизе яги рекеризе ккола.\nНагагь жакъа нуж 10 минуталъ гурони рилълъанхъун ратичIони, метер гьелиъе заман цIикIкIун кьезе ккола, гьединлъидал щибаб къойил хьвадизе бихьизабун букIараб 20 минуталъул бакIалда 30-40 минуталъ рилълъанхъизе кколин абулеб буго «Геронтология» гIелмияб централъул хIалтIухъабазги.\nЧакрил диабет, гипертония яги цогидал унтаби ругел гIадамазул къуват дагьлъула, гьезул ччорбалги загIиплъула, гьев дагьав гурони хьвадуларо. Инсанасул ччорбал гIола 50 сон базегIан, хадубин абуни гьел тIагIуна. Ччорбал цIунизе кIола анаэробиял (кислород хIажалъуларел) упражнениял гьарулел ругони. Къуваталъулал упражнениял анкьида жанир лъабгогIаги нухалъ гьаризе ккола, цо упражнение 30 минуталъ гьабила. Гьелъие дандеккола гиряби, гантелял, штанга, къуваталъулал тренажерал. Нагагь гьединал упражнениял захIмалъулел ругони, лъел шушбиги росун гьел рорхун гьарурал упражнениялцин гIола ччорбал цIуниялъе.\n«Геронтология» Россиялъул гIелмияб централъул гIалимзабаз рикIкIунеб буго, чIахIияб ригьалъул гIадамазул сахлъи щула гьабиялъе ВОЗалъ рихьизарурал упражнениял щивасул чорхол хIалалъухъ балагьун гьаризе кколин. Рилълъанхъи, рекери яги къуваталъул упражнениял тохтурзабазулгун дандбан гьаризе лъикIаб буго.\nПрочитано 302 раз\tПоследнее изменение Вторник, 13 августа 2019 14:43\nДругие материалы в этой категории: « СагIидбеговасул къагIида\tЛагераздаса «сайгъат» »


Россиялда гьарурал терактазул 80% Шималияб Кавказалда гьарун руго\n2004 cоналдаса 2013 соналде щвезегIан Шималияб Кавказалда гьабун буго 618 теракт. Гьеб кколеб буго тIолабго Россиялда гьарурал терактазул 80 процент. Гьединлъидал бищун цебе Дагъистаналда хIинкъигьечIолъи букIинабиялъул суал роцIцIинабизе кколин ва гьелъиеги цин гIолилазе букIине кколеб бичIчIикьеялъул хIалтIи гьабизе кколин лъазабуна гьал къоязда Дагъистаналде вачIарав Шималияб Кавказалъул Федералияб мухъалда президентасул вакил Меликов Сергейица. Гьесул рагIабазда рекъон, киналго идарабазул хIалтIухъабиги цадахъ рекъон хIалтIун рагъ базе кколеб кколеб буго Кавказалда бугеб экстремизмалде данде.\nГьал къоязда Дагъистаналде вачIарав Шималияб Кавказалъул федералияб округалъул бетIер Меликов Сергейица лъазабуна, республикаялда бищун кIвар бугеблъун бугила хIинкъигьечIолъи букIинабиялъул суалилан. Гьеб рахъ роцIцIинабизе ккани бищун цебе экстремизмалд данде къеркьезе кколин ва гIолилал битIараб къагIидаялъ куцазе кколин лъазабуна гьес. Кинаб нухдаса инеяли, щиб гьабилеб, сунде руссинеяли лъаларого ругел гIолилал бигьаго кколел ругила рохьилазул кьералъе, гьенир гIадада гIолохъаби чIвалел рукIиналъ ракIунтизабун бугин киназулгойилан лъазабуна Сергей Меликовас «Южный Щит» абураб цIаралда гъоркь тIобитIараб киналго идарабазул вакилзабиги гIахьаллъараб данделъиялда.\nСергей Меликов: «Россиялъул тушбабаз экстремизмги хIалае ккун Россиялдаса Кавказ батIагьабизе хIал бихьун букIана 90-абилел саназдаго. Цо талихIал гьелде дандечIей гьабизе кIвана нилъеда, гьел изнугьечIого яргъидгIуцIаралги дагь-дагьккун тIагIинарулел, рикьа-риххизарулел руго. Амма гьеб экстремизм тIагIинабун жеги бажарулеб гьечIо, гьеб цIилъизабизе, тIибитIизабизе къваригIун гьелда тIад хIалтIулел руго Россиялъул тушбаби. Гьединлъидал экстремизмалъул суал жеги кIвар бугеблъун ккола Россиялда ва хас гьабун Шималияб Кавказалда».\nСергей Меликовасдаго цадахъ Дагъистаналде вачIарав Шималияб Кавказалъул федералияб округалъул жанисел ишазул идараялъул нухмалъулев Сергей Ченчикицаги Меликовас бицаралъул рахъги ккун, лъазабуна гьаб сагIат Шималияб Кавказалда захIматаб хIал букIиналъе гIайибиял ралагьизе лъугьиналъ щибго пайда кьезе гьечIила. Гьел ралагьулел рукIинчIого гьеб рахъалда бугеб захIматаб ахIвал-хIалги хIисабалде босун гьеб роцIцIинабиялъе букIине кколеб хIалтIи гьабизе кколилан.\nСергей Ченчик: « Зама-заманалдасан шималияб Кавказалда бугеб ахIвал-хIал захIмалъула, гьелъие бищун кIудияб гIиллалъун буго гьеб регионалда ругел изнугьечIого яргъидгIуцIаразул къокъаби. Бечедаздаги мискиназдаги гьоркьоб цIакъго кIудияб батIалъи букIин, хIалтIигьечIолъи, экономикиял масъалаби, миллатазда гьоркьоб бугеб дандеккунгутIи – гьеб кинабго буго экстремизм тIибитIиялъе гIиллалъун. 2004 соналдаса бахъараб, 20I3 соналде щвезегIан Шималияб Кавказалда гьабун буго 6I8 терракт. Гьеб заманалда жаниб Россиялда гьарурал террактазул 80 процент террактазул кколеб буго гьеб».\nМеликовасулгун букIараб дандчIваялда Дагъистаналъул динияб идараялъги лъазабуна жидеда цебе чIараб аслияб масъалалъун бугила гIолилал битIун куцаялъе суалалилан. Гьеб экстремизмалде данде къеркьолеб ва букIине кколеб бичIчIикьеялъул хIалтIи гьабулеб бугила республикаялда бугеб 2550 динияб гIуцIиялъилан лъазабуна динияб идараялъул вакилзабаз. Меликовас лъазабуна гьедин диниял идарабиги, къуваталъул идарабаги, лъай кьеялъул идарабиги жамгIиятги цолъун цадахъ къеркьечIони экстремизмалде данде, хIасил кколарилан. Сергей Меликовас разигьечIолъи загьир гьабуна цо-цо школазул нухмалъуда экстремистияб бербалагьиялъул нухмалъулел рукIиналъ. Гьединав чи школалъул бетIерлъудаяли кив гурин гьениве къазецин тезе бегьуларин лъазабуна гьес. Амма Россиялъул къануналда рекъон гьединав чи хъулухъалдаса вахъизе кIолев вуго цохIо бакIалъул нухмалъиялда, гьеб иш бигьалъизабизе букIине жидеца хасаб къанун хIадурун бугин, гьеб хIалтIизе лъугьун хадуб школалда гурелги бокьараб батIияб пачалихъияб идараялда хIалтIулел гьел экстремистияб бербалагьи бугел гIадамазда бигьаго хIалтIи тезабизе кIолин лъазабуна республикаялъул прокурор Шанавазов Рамазаницаги.\nКинаб рахъалъ босаниги пачалихъалъул бищун аслияб масъала бугила гIолеб гIелалъе лъикIаб букIинесеб чIезабиялъул суалин, гьединлъидал Дагъистаналда цIидасан гIуцIизе бугила хас гьабун гIолилазул ишал тIуралеб министерлъийиланги лъазабуна Сергей Меликовас.\nГьединго Меликов дандчIвана «Дельфин» абураб хIухьбахъи гьабулеб бакIалда ругел Украинаялдаса т Iурун рачIаралгун. Гьезда Меликовас лъазабуна нужее къваригIанщинаб жо чIезабизе бугила республикаялъул нухмалъиялъги, пачалихъалъул тIалъиялъгийилан. Дагъистаналда рукIине нуж расги хIинкъугейила, нужее хIинкъигьечIолъиги чIезабизе бугин абуна гьес. Гьединго гьев щвана Хъумторхъала мухъалъул Тюбеялда бугеб чаналиго соналъ балеб букIун исана рагьараб цIер гьабулеб заводалдеги, гьединго Дагъистаналъул техникияб университеталда гIолилазул жамгIиял идарабазул вакилзабигунги дандчIвана гьев.\nАлександ Хлопонинил бакIалда Шималияб Кавказалъул федералияб округалъул нухмалъулевлъун Сергей Меликов тIамуна исана май моцIалда. Генерал Меликовас цебе нухмалъи гьабулеб букIана Шималияб Кавказалда ругел Россиялъул армиялъул жанисел аскаразе. Гьев ккола Дагъистаналдаса, лезги миллаталъул чи.\nМеликов Сергей Дагъистаналда\nШималияб Кавказалъул нухмалъуде тIамуна рагъулав


Гъизляр мухъалъул цоросдал рагIаллъи\n21 гIасруялда Дагъистаналъул шагьаразда гуребги мухъалгун росабалъги кIудияб гIунгутIилъун лъугьун буго рищниялъул суал. БухIизе, тIагIинабизе рес гьечIеб тайпаялъул рищни букIиналъ гьелда данде рагъ бан хIалтIи гьабизе байбихьун буго ахираб заманаялда, амма живго инсанасул тIабигIаталдехун бербалагьи хисун гурони гьеб хIалтIул хIасил ккезе гьечIин абулеб буго экспертаз.\nТIабигIат цIунулеб полиция баккизе рес буго кватIичIогон Дагъистаналда. ЦерегIан къояз Дагъистаналъул жамгIияб палатаялялъ цере росарал суалазда гъорлъ букIана бакIазда, мухъазда рищни-къул балеб бакIазул суал цойиде ккезаби ва гьединал рищни барал бакIал лъугIизариялъул суал цебе лъун. Гьенибго пикру кьуна мухъазда ва бакIазда рищни балел бакIазда хадуб халкквеялъе экология цIунулеб полиция гIуцIцIи.\nРищниялъул суал кидагоги шагьаразда кIвар бугеблъун букIун батани, мухъазда ва росабалъ рищниялъул ва гьеб балеб бакIазул суалалде кIвар кьолароан. Амма ахираб 10-20 соналда жаниб рищнуялъул суал кIудияб гIунгутIиялде сверанин баян гьабулеб буго Дагъистаналъул\nРоссельхознадзоралъул вакил ХIажимурад Агъаевас. Росдал магIишаталъул хIалтIизарулел ракьал сверулел ругила рищнидул авлахъазде. Масала, гьедин букIанила Казбек мухъалъул ИнчкIа росулъ ва Тарум мухъалъул Тарумовка росдада гIагар ругел ракьазда.\n20 гIасруялда рищниялъул суал кIвар бугеб букIинчIила, гьеб бухIун, лъугIизабунги щибго къварилъи букIинчIила, амма паластмас, целлофан баккун хадуб гьеб бухIизе бегьулареб, яги кагъат гIадин ракьулъ турун лъугIулареб мехалъ гьелъ росаби цIунин рикIунеб буго гIемер саназ ТIабигIат цIуниялъул жигарчи Мансур АхIмадовас.\n2014 соналда жаниб, Роспотребнадзоралъ гIемер мухъазда гIакIаби къотIун руго къануналда рекъечIого рищни барал бакIал ратун, гьедин гIакIаби къотIун руго ГIахъуша, Тарум, Гъизилюрт, Лаваша мухъазда.\nТIабигIат цIуниялъул суал кколин бищун кIвар бугеблъун, гьелде кIвар кьезе заманги некIого щун бугин рикIкIунеб буго ЖамгIияб палатаялъул вакил Феликс Эфендиевас. Гьесул баяназда рекъон, Халкъияб собраниялде хал гьабиялде битIун буго Экология цIуниялъул полиция гIуцIиялъул проект ва гьеб гIумруялде бахъинабиялъе харж гьабизе кколила 16 млн. гъурущ.\nЦебе, Рамазан ГIабдулатIиповас Халкъияб Мажлисалда гьабураб хитIабалда кIвар кьун букIана Дагъистаналда бугеб санитарияб ахIвал-хIалалде. Гьеб бугин бруцеллез, туберкулез ва цогидал унтаби тIиритIиялъе аслияб гIиллайин абуна нухмалъулес. МугIрул мухъаазда ТIабигIиял сурсатазул ва экологияб министрелъиялъул комитеталъул нухмалъулев ГIумаров ХIайдарица баян гьабулеб буго ахираб лъагIалида жаниб бищун гIемер гьабулеб хIалтIи щибилан гьикъани- гьеб бугин рищни бакIари ва гьеб цебе ккараб бакIалде базе тунгуIиялъе гьабулеб хIалтIи. ГIадамазда щибаб рузман къоялъ рузманалдаги, рокъобги, къватIибги абулила гIакIабицин къотIулила, амма ругьунлъухъе хъитI кIкIал бугеб бакIалде балеб бугила рищни. Бищун гIемер рищниялдаса мухъ бацIад гьабиялъе хIалтIи гьабулеб бугила Хунзахъ мухъалда.\nГIумаров ХIайдар: «Рищни баялъул бичIчIи кьеялъул хIалтIи киса-кибего гьабулеб буго. Цебе ккараб бакIалде балеб букIана мугIрузда рищни. Гьелда данде рагъ балеб буго. Бищун кIудияб хIалтIи гьабун буго Хунзахъ мухъалда. Шамил мухъалда чанго гектар ракьул сверун къан хасаб рищни балеб бакI гьабун буго, гьенибе баччула рищни».\nАхираб заманаялъ лъагIан кIвар кьечIогон тун, гIадамаз пикру гьабулеб гьечIин ва кинго ругьун гьаризе кIоларин баян гьабуна ГIумаровас. Масала, Хунзахъ мухъалъул ГьоцIалъ росулъ рищни базе гьукъараб бакIалде байдал бахъулеб буго 5000 гъурущ гIакIа. Гьединал чагIи тIадкквеялъе лъун буго видео-халгьабиги. Амма гьел бакIазул хIалбихьиялъ хисизабуларин тIолго сипат, гIицIго, рищни рокъоса балеб рищни куребги, гьединго лъаразулъе гIоразулъе чвахулел чороклъабиги бугин кIудияб суалин рикIкIунеб буго ХIажимурад Агъаевас. Гьеб масъала тIубазе кканани, цин жалго гIадамазул бербалагьи хисизе кколила. ТIабигIат цIуниялъул полиция гIуцIцIаниги щибав чиясул квер кквезе рес букIунарила. ГIадамазул ургъел гьечIолъиялъул мисал кколила байрамаздаса хадуб шагьаралда парказда ва мугIрузда рохьахъ гьабун букIунеб инжилъи


ЩагIилъ "бессараб" гьими\nДагъистаналда килщазда рикIкIарал устарал руго скульптураялъул махщел бугел. Гьезул цояй ккола Нажибат Кандаева. Кандаевалъул хIалтIабазул буго жидерго хаслъи: гьелъ гьарулел руго магIарул росабалъ дандчIвалел гIадамазул сипатал, хIайванал ва росдал гIадамазул гIумруялдаса сюжетал. Жиндирго махщалил ва республикаялда искусствоялъул бугеб хIалалъул бицунеб буго жийго мухщелчIужуялъ.\nХIамида лъун хъапалгун унев херав, хъабарчаги ретIун кIусарал гIадамал, оцазда нахъ рилълъун рекьарулел рос-лъади, хIайванал, кIудаби ва жеги батIи-батIиял скульптураби руго Нажибатил махщалил рокъор. Гьел киналго гIамлъизарула цо хаслъиялъ: киналго скульптураби руго разиял, гьими кIутIбузда хъварал. Жийго Нажибатица рикIкIунеб буго гIумруялда гьадинги гIемер бугин къварилъи, искусствоялъ чиясул рекIелъе рохел ва гьурмаде гьими бачIинабизе кколин.\nНажибатил хIалтIаби церелъун рукIана чанго выставкабазда, амма цониги жиндирго выставка гьелъ гьабун гьечIо. Нажибат Кандаева кколей йиго Гъуниб мухъалъул Сугъралъ росулъа. Кин магIарулазе хасиятаб гуреб гьунар гьелъухъе щварабали цIехедал, махщелчIужуялъ бицана гьитIинаб къоялдаса нахъе букIанин щагIил хIалтIаби гьариялде рокьи.\nНажибат Кандаева: «Цебе заманалда, щибаб росулъ, мухъалда вукIана жинди-жиндир щагIихъаби, къадал устарзаби, гIарцул устарзаби ва къебедал. Инкъилаб бахъаралдаса гьеб тIагIана, хIажатги букIинчIо. Дун кин махщалиде ячIараяли абуни, гьитIинаб заманалдаго, щагIил батIи-батIиял жал гьаризе рокьи букIана. Амма бачIиндаго эбел-эмен данде рукIана, дица бищараб махщалида. Гьезда, гIемер цогидаздаго гIадин кколеб букIана гIицго экономист ва цогидал профессияз гурого чед балагьун бажаруларин, гьез гьукъулеб букIана щегI къакъазе. Амма хадуб, гьеб дихъа бажарулеб букIин бихьидал, гьез цIехон, лъуна художественниябгун графикалъул факультеталда цIализе».\nЖиндирго щагIил хIалтIаби гьаризе сипатал Нажибатица росулел руго гIадатияб, бокьараб магIарул росулъ дандчIвалел сюжетаздаса. Щибаб росулъ рукIунел хараби, хIайванал, хуриб хIалтIи гьабулел, годекIанир кIусарал, яги сухIматалда ругел гIадамал. Нажибатил хIалтIабазухъ балагьидал щивасда ракIалде щола жидеда лъалел цо-цоял.\nЖакъа Дагъистаналда халкъиял махщелал ссун унел ругин рикIкIунеб буго Нажабатица. Дагьлъун ругила бархъалисезе хасиятал щагIил тIагIалаби, гьединго тIубан лъугIун гьанже цIигьабун бугила Суливкенталъул щагIил хIалIти, амма гьеб Россиялъул Скопиноялдаса махщалида релълъун бугила.\nНажибат Кандаева: «Нилъер гьаниб художниказдехун, дунго гьейлъун дица рикIкIинчIониги, бербалагьи лъикIаб букIунаро, гьединабго букIана дир эбел-инсулги бербалагьи. Амма жакъа бахъинабулеб буго Дагъистаналда халкъиял махщелал, гьелго табасараназул халичабиги, Сулевкенталъул щагIил махщелчилъиги бахъинабулеб буго, гьенилъидал, тIубанго тIагIиналде, хутIараб цIунизе, цогидазухъе кьезе ккола. Киналго Дагъистаналъул махщелал, жакъа, абизе бегьула, цIунун хутIун ругин, лъикIаб магIнаялда бетIер сверарал чагIазе гIолон, гьел махщалабазе гIумру кьураз цIунун рукIиналъ».\nТ1алъиялъул кумак бугищан цIехедал, Кандаевалъ жаваб гьабуна, Дагъистаналъул Культураялъул министерлъиялде, грант щвезе гIахьалъизе хIалтIи кьолеб букIанин. Амма гьелда бичIчIизабун буго, гьеб гIададисеб иш букIин. КIудияб кIвар бугин, пачалихъалъ махщелал цIигьариялъе биччалеб гIарац ва сурсатал мустахIикъал кодоре ккеялъул, амма кIудияб къадар гьединаб гIарцул кколезухъе щоларин рикIкIунеб буго гьелъ.\nСкульптураялъул факультет, жиндир заманаялъ Нажибатица лъугIараб, жакъа къан бугин, лъагIалида жаниб гьенире кIиго чиясдаса вачIунарин, тIолго Худграфалде цIалулелги гIицго 20-30 чи вугин бицана гьелъ.\nНажибат Кандаева: «Байбихьул классаздаса бахъун лъималазе рес кьезе ккола махщел рагьизе. Щколазда суратал рахъиялъул, искусствоялъул дарсал кIиабилеб сорталъулаллъун рикIкIунел руго. Лъималазе суратал рахъиялъул махщалил дарсазул бакIалда гIурус мацIалъул дарсал яги математика кьолеб буго. Киназего хIажат буго юристал, экономистал рахъинаризе, гьебго заманалда гIадатиял махщелал ругел, гIадатиял хIалтIухъаби гьечIо.\nГьелъ гьанже хIукуматалъ кIвар кьолеб буго училищаял, техникиял коледжал рагьизе. 10-20 соналъ цебего къан, тIубан лъугIун бугин абизе бегьула скульптураялъул факультет, художественниябгун графикаялъул училищаялда жакъа 25 чиясдаса лъугьунаро цIализе. Скульптураялъул факультеталда рукIана щегI бежулел корал, цогидал махщалил тIагIалаби, жакъа гьеб кинабго тIагIун буго. Гьенир цIалулел ругел студентазул аслияб къадарги махщел цIубарал гьечIо».\nНажибатида ракIалда буго скульптура гьабизе малъулеб школа рагьизе. Лъимадухъе сурат бахъизе кагъат къалам ва пластитилин яги хIарщ кьунани, гьез тIаса бищулин пластилин яги хIарщ, щай гурелъул гьелъ гIемер ресал кьолин лъимадул пикру цебетIезабиялъейин бицана махщелчIужуялъ.\nЩагIил скульптурабазул гьими\nХIусенов Имамил «Аутентика»\nБосниялъул маххул устарзабазул гьунар\nГIолилазул гьунаралъул асарал\n"Этнополис" экспозиция рагьана МахIачхъалаялда\nЦересел гIасрабазул нугIзал\nМугIрузул гIадамазул мина\nРоберт Ченснерица хвасар гьабуна хайдакъазул угьари


Москвализивад балбуцличи вархьибси РФ-ла Президентла Администрациялис бекIдешдиранна заместитель М.МяхIяммадовли В.Путинна шайзибад мубаракла саламтала кагъар белчIун. «МяхIяммад-Салам Умаханов урехиагартала, уркIила халаси цIакьла бегIтала, чедибдеш сархутала наслулизи керхурси адам сайри. Илини, жавабкарти къуллукъла хIянчурбачив вахъхIи узули, Дагъистан гьалабяхI башахънилизи халаси пай кабихьиб. Вирхулра, Дагъиста дахъал миллатунани хъумхIерту чула марси урши, пергер адам ва улкала гьарли-марси патриот МяхIяммад-Салам Ильясович Умаханов», — белкIири илизиб.\nАзербайжанна Президент Ильхам ГIялиевла шайзивад мубаракла гъай дуриб Президентла кумекчи ГIяли ХIясановли.\nДагъиста Халкьла Собраниела Председатель Хизри ШихсягIидовли МяхIяммад-Салам Умахановла бекIдешлиуб Дагъистан дахъал шалубазиб гьалабяхI арбякьун или чеимцIабариб. Ил М-С.И.Умахановличил барх бузути М.МяхIяммадовличи ва М.ГIялиевличи дугьаизурли, илдала бекIдешлиур Дагъистай сархибти чедибдешуначила гьанбикахъиб.\nГIяхIли гъайбухъи гIергъи, М-С. И.Умахановличила документальный фильм чебаахъиб. Балбуц Дагъиста гIяхIтигъунти гIяртистунани хIядурбарибси концертличил таманбариб.\nЛавашала районна администрацияла пресс-служба


Пасат гьабун буго цо млрд-гун 209 млн гъурущ\n27 февралалда тIобитIараб Халкъияб мажлисалъул сессиялда инсанасул ихтиярал цIунулей вакиллъун цIидасанги Умупазиль ГIумарова тасдикъ гьаюна.\nЩибго дандечIей гьечIого разилъи кьуна депутатазги данде лъилниги кандидатураги лъечIого йищулей ГIумаровалъе. Гьелъ бицухъе, цIикIкIун руго гIадамаз прокуратураялде хъвалел кагътал, дагьлъун руго гIадамал рикъиялда бан рахъулел гIарзал.\nСессиялъул байбихьуда политикиял фракциязул вакилзабаз гьарурал баянал гьадинал руго. Коммунистаз президентасда гьарулеб буго МугIрузул мухъал церетIезариялъе хасаб программа къабул гьабеян.\nСправедливороссазе къваригIун бугоан дагъистаниял армиялде росунгутIиялъул суал тIубазе. Патриотаз тIалаб гьабулеб буго 1999 соналда рагъарал ополченцал рагъул гIахьалчагIазда ращад гьаризе.\n«Гьале гьанир гIодор чIунги руго гIезегIан ополченцал, гьез гьелъул бицинчIониги», - ян абуна патриотазул вакил Мадер Канберовас депутатазухъги валагьун.\nГьединго гIадамаздаса бакIарулеб буголъиялъул налог дагьлъизабизе кколинги абуна гьес. Республикаялда буголъиялъул иш роцIцIинабизе жинца Москваялдаса Юзбеков ахIун вугин абуна президент Рамазан ГIабдулатIиповас.\n«ГьанжелъагIан нилъеца щибгIаги хIалтIи гьабулеб букIун гьечIо нилъер мал-мулк цIуна-къаялъе, гьелъул гIаксалда, бикьулеб, тIагIинабулеб букIун буго гьеб… Гьебго жо гьабулеб батана Гъизляралъул коньяк гьабулеб заводалъеги.\nМахIачхъалаялдаса Москваялде щвезегIан ратана гьелъие «крыша» гьабулел чагIиги. Гьединлъидалха гьабщинаб ахIи-хIурги бугеб гьелда сверухъ. Цин акциязул гIуцIиялде сверизабила гьеб, хадуб балагьила нухмалъиялъул кинаб къагIида гьелъие данде кколебали», - ян абуна Рамазан ГIабдулатIиповас.\nПачалихъияб буголъиги бюджеталъул гIарацги пасат гьабиялъул бицана ХIисабалъул палатаялъул нухмалъулев Билал ЖахIбаровасги.\n12 министерлъиялъги, 53 идараялъги, гIаммаб куцалда пасат гьабун батана бюджеталъул гIарцул цо млрд-гун 209 млн гъурущ.\nМасала, щвалде щун лъималазе лъай щвезе шартIалги гIуцIичIого гIадада харж гьабун буго пачалихъалъул 498 млн гъурущ (Хьаргаби мухъалъул Курми, Гъизилюрт мухъалъул Комсомольское, Хасавюрт мухъалъул Шава-ТIинди ва цогидал росабалъ).\nТIадеги хъулухъчагIиги транспортги босун, 75, 6 млн гъурущ пасат гьабун буго ГIахьвахъ, Хунзахъ, Хайдакъ, Дахадаев, МухIарамкент ва цогидал мухъазул администрацияз.


ГIелмияб конференция » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Общество - ЖамгIият » ГIелмияб конференция\nДобавил(а): istina от 13-05-2016, 10:37\nХIажи ХIамзатовасул хIурматалда Дагъистаналъул гIелмияб централда халкъазда гьоркьосеб гIелмияб дандеруссин тIобитIана "XXI гIасруялда гуманитариял гIелмабазул кIвар бугел масъалаби: ахIвал-хIал ва цебетIеялъул нухал. Академик ХI. ХI. ХIамзатовасул 90 сон тIубаялде" - гьединаб цIаралда гъоркь гIелмияб дандеруссин гIуцIана ДНЦялъул МацIалъулгун адабияталъул ва искусствоялъул институталъ. Дандеруссиналда гIахьаллъана Россиялъул ва къватIисел улкабазул гIелмиял центраздаса машгьурал гIалимзаби, Дагъистаналъул вузазул преподавателал ва жамгIиял хIаракатчагIи. Дандеруссин нухда бачана ИЯЛИялъул директор, профессор МухIамад МухIамадовас.\n2016 соналъул щуабилеб маялда машгьурав гIалимчи-филолог, хъвадарухъан, журналист ва гIелмуялъул гIуцIарухъан ХIажи ХIамзатовас тIубалаан 90 сон. Северияб Кавказалда академиклъун вахъарав тIоцевесев гIалимчи вукIана гьев. Дагъистаналда гуманитарияб гIелмуялъе кьучI лъолаго, цIиял пикрабаздалъун гьес бечед гьабуна адабият ва мацI лъазабиялъул гIелму, кIудияб бутIа лъуна халкъазул кIалзул гьунаралъул асарал данде гьариялъулъ ва гьезул гIелмиял цIех-рехазе квербакъана. Жиндир гIелмиял хIалтIабазулъ ХIамзатов ХIажица гIемер хIалтIизабуна гIурус, Европаялъулгун Бакъбаккул улкабазул маданият. Амма гIалимчилъун гьев вахъинавиялъе цIикIкIараб квербакъи гьабуна Кавказалъул маданияталъ. ГIалимчи ХIажи ХIамзатовас гIемерал соназ нухмалъана РАНалъул ДНЦялъул ИЯЛИялъе. Гьесул цIар машгьурлъана Дагъистаналда гуребги, тIолабго Северияб Кавказалда, Россиялда ва СССРалда гъорлъе унел рукIарал союзиял республикабазда. Лъалаан гьев къватIисел улкабазул гIалимзабаздаги.\nХIажи ХIамзатовасул хIалтIул нух байбихьана республикаялъул прессаялдаса. ВукIана гьев республикаялъул телевидениялъулгун радиоялъул комитеталъул нухмалъиялдаги, хIалтIана Дагъистаналъул Культураялъул министерствоялдаги. 1972 соналъул ноябралда СССРалъул ГIелмияб академиялъул Дагъистаналъул филиалалъул директорлъун тIамуна гьев. Гьелдаса нахъе гIелмияб хIалтIуда вукIана. Гьесул нухмалъиялда гъоркь республикаялъул гуманитарияб гIелму цебетIолеб букIана. Рагьана цIиял институтал: археологиялъул, социологиялъул, лексикографиялъул, фольклористикаялъул, искусствоведениялъул. ХIажи ХIамзатовасул гIуцIарухъанлъиялъул хIасилалда ГIелмабазул академиялъул филиалалъул бакIалда Дагъистаналъул гIелмияб центр рагьана. ГIемерлъана гьенир хIалтIулел институтазул къадарги. ДНЦ лъугьана Северияб Кавказалъул бищун кIудияб гIелмияб центрлъун. Гьелго соназда МацIалъулгун адабияталъул ва искусствоялъул институталъе кьуна машгьурав магIарул шагIир, Дагъистаналъул халкъияв поэт ЦIадаса ХIамзатил цIар. ХIажи ХIамзатовасул нухмалъиялда гъоркь байбихьана Дагъистаналъул филологиялъулгун искусствоялъул гIелмиял цIех-рехал гьаризе. Гьесул бажариялдалъун къабул гьаруна гIемерал гIалимзабаз цадахъ гIумруялде рахъинарулел проектал ва программаби. Гьезда рекъон хъвана Дагъистаналъул анлъго миллаталъул адабияталъул история, миллиялгун гIурус ва гIурусгун миллиял мацIазул словарал, литературиял мацIазул нормативиял грамматикаби ва цогидал гIелмиял хIалтIаби. Академик ХIамзатовасул бихьизабиялда рекъон хIадурана ва къватIире риччана Дагъистаналъул хъвай-хъвагIай гьечIел халкъазул словарал. ГьабсагIаталда гьединаб 11 словарь бахъун буго ва жеги ункъо къватIибе биччазе хIадурун буго. Гьесулго нухмалъиялда ва редакциялда гъоркь хIадурана ва къватIибе биччалеб буго "Дагъистаналъул халкъияб кIалзул гьунаралъул асаразул сводалъул" 20 том. Гьелъул тIоцебесеб кIиго том къватIибе биччан буго.\nГIуцIарухъанасул хIалтIуда цадахъго ХIажи ХIамзатовас гьабулеб букIана гIелмияб хIалтIиги. Гьезул хIакъалъулъ щунусгоялдаса цIикIкIун гIелмияб макъала хъвана академикас, къватIибе биччана 16 монография, регионалиял, тIолгороссиялъул ва халкъазда гьоркьосел гIелмиял дандеруссиназда нусгогIанасеб кIалъай гьабуна. Гьел рукIана литературоведениялъул, фольклористикаялъул, социолингвистикаялъул, востоковедениялъул ва культурологиялъул гьанжезаманалъул масъалаби рагьулел ва гьел тIуразариялъул цIиял къагIидабазул бицунел макъалаби. 2000 соналда гьев вищана Россиялъул гIелмабазул академиялъул хIакъикъияв членлъун ва Дагъистаналдагун Кавказалда литературоведениялъул тIоцевесев ва цохIо вугев академикасул цIаралъе мустахIикълъана.\nХIажи ХIамзатовасул аслиял гIелмиял цIирагьияллъун ккола: Дагъистаналъул халкъазул адабият бижиялъул ва цебетIеялъул гIаммал къанунал чIезари; XVIII-XX гIасрабазда гIемермиллатазулаб Дагъистаналъул халкъазул тарихиябгун маданияб ва литературияб гIаммаб хасияталъе къимат кьей; Северияб Кавказалдагун Дагъистаналъул художествияб цебетIеялда миллиял ва батIиял миллатаздаса росарал кьучIал ралагьи; миллияб искусствоялъул творчествоялъул рахъал лъугьиналъул ва церетIезариялъе квербакъарал шартIал чIезари; адабияталъул цебетIеялъул миллиял, зоналиял, регионалиял хаслъаби чIезари; Северияб Кавказалъул рухIияб гIумруялда Бакъбаккул ва БакътIерхьул адабияталъул кIвар рагьи ва миллияб культураялъул къисматалъе гIурус культураялъ гьабураб квербакъиялъул бицин.\nХIажи ХIамзатов ккола "Миллияб адабияталъул ва Дагъистаналъулги Северияб Кавказалъулги халкъияб кIалзул гьунаралъул поэзиялъул тарихгун теория" абураб гIелмияб школалъе кьучI лъурав гIалимчи. Гьеб рикIкIуна цебетIураб гIелмияб школалъун ва 2003 соналда гьеб мустахIикълъана Россиялъул Федерациялъул президентасул гранталъе. ХIамзатовасул гIелмияб школалда куцана гьанжесел гIемерал гIалимзаби, гьез цIунана кандидатлъиялде ва докторлъиялъе диссертациял. Аслияб кIвар буссинабулаан гьениб гIелмиял хIалтIабазул даража борхизабиялде. Гьелъие гIоло аспирантазул ва докторантазул диссертациязе нухмалъи гьабулаан пишацоязда гьоркьор машгьурлъарал филологиял гIелмабазул доктораз ва профессораз. ГIуцIун букIана гьоркьоса къотIичIого хIалтIулеб гIолохъанал гIалимзабазул семинар. КъватIисел улкабазул гIалимзабигун бухьенал гьариялъеги жигар бахъана ХIажи ХIамзатовас. Гьесул нухмалъиялда гъоркь гIуцIана ва тIоритIана тарихалъул, маданияталъул ва политикаялъул кIвар бугел масъалабазул бицарал халкъазда гьоркьосел гIелмиял дандеруссинал. Дагъистаналда гьарулел гIелмиял цIех-рехазул бицун гьев вахъана Германиялда, Франциялда, Англиялда, Австриялда, Испаниялда, Венгриялда, Турциялда, Сириялда, Япониялда, Китаялда, Америкаялда, Канадаялда, Швециялда, Индиялда, Болгариялда. Гьесул квербакъиялдалъун гIумруялде бахъинабуна Дагъистаналъулгун Америкаялъул археологазул цадахъал цIех-рехазул программа, дагъистаниязул мацIазде инжил буссинабиялъул Дагъистаналъулгун Швециялъул проект, Дагъистаналъул археологиялъулгун этнографиялъул, искусствоялъул ва хъвай-хъвагIаялъул Япониялда, Англиялда, Венгриялда ва цогидал улкабазда тIоритIарал выставкаби. ХIажи ХIамзатов вукIана жамгIияв хIаракатчи. Россиялъул Хъвадарухъабазул, Журналистазул ва Театралиял хIаракатчагIазул союзазул член кколаан гьев. Россиялъул халкъазул багьа тIокIаб маданияб нахърателалъе къимат кьолеб Россиялъул Федерациялъул президентасда цебе гIуцIараб советалъул ва цогидал жавабиял гIуцIабазул членлъун вукIана гьев гIемерал соназ. "Известия РАН. Серия литературы и языка", "Известия Северо-Кавказского научного центра высшей школы" гIелмиял журналазул редакциялда гъорлъ рехсолаан гьесул цIар. Гьесул хIаракаталдалъун гIуцIана "Вестник ДНЦ РАН" гIелмиял макъалабазул журналги.\nДагъистаналъул ва Северияб Кавказалъул вузазегун гIелмиял центразе гIалимзаби хIадурулеб къебелъилъун букIана ХIажи ХIамзатовас нухмалъулеб ИЯЛИялда гIуцIараб диссертациялъулаб совет. "Россиялъул Федерациялъул халкъазул адабият", "Фольклористика", "Россиялъул Федерациялъул халкъазул мацIал: Кавказалъул мацIал" махщелазул гIелмабазул докторлъиялъе диссертациял цIунулаан гьенир. РАНалъул М. Горькиясул цIаралда бугеб Дунялалъул адабияталъул институталъул диссертациялъулаб советалдаги вукIана ХIажи ХIамзатов. Гьес нухмалъи гьабун микьго кандидатас ва 13 докторас диссертация цIунана. Гьев вищун вукIана Грузиялъул Миллиял гIелмабазул академиялъул къватIисеб улкаялъул членлъунги.\nХIажи ХIамзатовасул жамгIиябгун гIелмияб жигаралъе тIадегIанаб къимат кьуна улкаялъ. Гьев мустахIикълъана "Къадруялъул гIаламат" (1971 с.), Халкъазул гьудуллъиялъул (1981 с.), ЗахIматалъул БагIараб байрахъалъул (1986 с.), "ВатIаналъе гIоло гьабураб хъулухъалъухъ" IV ва III даражабазул (1999 с., 2006 с.) орденазе, кьуна гьесие къиматал цIарал ва къадруял премиял. Автор: МухIамад МухIамадов, ДНЦялъул ИЯЛИялъул директор, филологиял гIелмабазул доктор, профессор\nИнсан ва гIалимчиГIумруялъ къеркьезе ругьун гьавунаГIисинккун тIинкIулебги лъим лъарахъе щолебГIисинккун тIинкIулебги лъим лъарахъе щолебСалатавия - бечедаб тарихалъул гьитIинаб ракь


Районалъул къадру борхинабулел гIолохъаби - Статьи - Сетевой центр «Хебда-онлайн»\nРайоналъул къадру борхинабулел гIолохъаби\n27.04.2017 09:22 Четверг\nКун-фу Аслан Мух1амадт1агьиров,Рукопашные бои Г1алиев Мурад,Эркенаб гугари Х1усенов Алдух1,Х1отода волейбол\n15 апрелалда ХIотода росулъ тIобитIана Гьидерил Хочбарил кубокалъе гIоло волейболалъул къецал . Къецал рагьана ХIотода росдал бегавул МухIамад ХIажиевас. Къецал тIоритIиялъул аслияб мурадлъунги росдал бегавулас рехсана районалъул росабазул жамагIатазда гьоркьоб гьудуллъи-гьоболлъиялъул ва вацлъиялъулал бухьенал щула гьари.\nТурниралда гIахьаллъана кинабниги микьго команада. Балагьаразе гъира балеллъун лъугьана гьел къецал. ХIалуцарал хIаязул хIасилалда тIоцебесеб бакI босана ХIотода росдал командаялъ. КIиабилеб бакIалде бачIана ТIидиб ва лъабабилеб бакI босана Ругъелда росдал командаялъ.\nБергьарал командабазе кьуна кубок, дипломал ва гIарцулал сайигъатал.\nГьаниб батIаго бицине мустахIикъаб буго ХIотода росулъ гьал ахирал соназ спорталъе чIезарурал шартIазулги. Школалда бугеб спорталъул зал гуребги росулъ руго мини-футболалъул, волейболалъул ва тIадагьаб атлетикаялъе хIадурарал хасал площадкаби. Гьел майдабазда къецалгун хIаял гьоркьоса къотIараб мехги букIунеб гьечIо. Росдал гIолилазе ва лъималазе мисаллъун руго щибаб сордойил спортзалалда спорталъул къецал гIуцIулел чIахIияб гIел.\nГьакьадерил спортсменазул бергьенлъабазул сияхI цоги меседил медалалъ цIикIкIана.\n8-9 апрелалда Санкт-Петербургалда тIобитIана кунг-фуялъул рахъалъ Россиялъул чемпионат. Рехсараб чемпионаталда гIахьаллъана нилъер районцояв, 90 килограмм цIайиялда цеве вахъарав Гьолокьа МухIамадтIагьиров Аслан. Асланица дандиязда тIад ракIчIраб бергьенлъи босана ва Россиялъул чемпионлъун вахъана.\n10-14 апрелалда Анапаялда тIобитIана Россиялъул тIадегIанал цIалул идарабазда гьоркьоб квералъ рагъулел (рукопашные бои) къецал. Гьенив гIахьаллъана нилъер районцояв Сомода росулъа ГIалиев Мурад ХирамухIамадович. 70 кг цIайиялда цеве вахъарав Мурадица турниралда босана кIиабилеб бакI.\n15-16 апрелалда Черкесск шагьаралда тIобитIана эркенаб гугариялъул рахъалъ тIолгороссиялъулаб турнир. Гьеб турниралда гIахьаллъана нилъер районцояв ТIидиб росулъа ХIусенов АлдухI ва босана лъабабилеб бакI.\nХочбарил кубок босарал волейболистазда, жиде-жидер тайпаялъул спорталъул къецазда чIел босарал Асланида, Мурадида ва АлдухIида баркула гьезул бергьенлъи. Гьарула гьезие хадубккунги районалъул къадру борхинабизе къуват .


Салатгереев Шамилил ихтиярал цIунулей адвокат Сапият МухIамадова\nКазбек мухъалъул Калининаул росулъа Салатгереев Шамилида тIад зулму гьабун буго гьезулго полициялъул хIалтIухъабаз. Низам цIунулез гьесде гIунтIизабулеб буго росулъ гьес цIогь гьабун бугилан абураб гIайиб. Амма гьесул адвокаталъ абулеб буго гьесда кинабгIаги гIайиб гьечIилан. Гьесда тIад хIал гьабурал полиицялъул хIалтIухъаби тамихIалде цIай тIалаб гьабулеб буго гьелъ.\nШамил низам цIунулел хIалтIухъабаз ккун вуго сентябралъул 18 абилеб къоялъ.\nШамил ккола кIиго лъимадул эмен, Чачаналда контракаталда рекъон рагъулаб хъулухъ тIубалев вукIун, болжал лъугIун кIиабизеги гьениве ине документал хIадурулев вукIун вуго гьев «Адам» абураб автомобилал къачIалеб бакIалда аскIов эхтун вукIарав гьесда аскIоб лъалхъизабураб «Нива» автомобилалъуса къватIиве вахъарав полициялъулас гьесда абун буго жинда цадахъ вилълъине кколин мунилан.\nАвтомобилалда жанив рекIун хадув полициялъулас гьесда гьикъун буго дуда лъалищин гьабсагIат киве мун вачине вугевали, гьас лъаларин абидал, кватIичIого лъазе бугин дуда гьебиланги абун Казбек мухъалъул жанисел ишазул идараялде вачун вуго Шамиль.\nГьелъул кIиабилеб тIалаялде гьев вачараб кабинеталъур жегиги ратун руго ункъо полициялъулал. Калининаулалъул участкаялъул инспектор Мусавузовас гьасда абун буго мун дова къватIив чIайин жидеца ахIизегIан.\nКъватIивехун чIарав гьасда рагIун буго гьав вачун вачIарас жиндирго пишацоясда абулеб: «Башир, лъикIаб хIалалъ кьабе дов, жинцаго бикъарабги ва Калининаулалда гьанжелъагIан ккараб цIогьалъулги гIайиб гьес жиндаго тIаде босизегIанилан».\nГьев чияс Шамилида тIад бронежилетги ретIун байбихьун буго гьесул бетIер бухизе. Кьабулаго гьес гьасдаса тIалаб гьабулеб букIун буго гьас бикъараб руччабазул шубаги ва цоги гьасда щибниги хIакъикъат лъалареб цIогь гьабурав чи вугин живан мукIурлъеян.\nБикъичIин жиндица щибнигиян ахIделев гьавги тун лъикIаб хIалалъ кьабун вуго гьез Шамил.\nКингоги гьасде гIунтIизабулеб гIайибалъе гьав мукIурлъичIев гьес цогиги бронижилет ретIун буго гьез Шамилида ва нахъойги кьабизе байбихьун буго.\nКьабиялъул хIасилда гьесул квешго бетIер сверизе лъугьун буго, берда цебе накIкI лъугьун щибниги бихьулеб букIинчIин жиндаян хъвалеб буго Шамилица гьеб лъугьа-бахъиналъул хIакъалъулъ.\nГьедин гьасул хIал дагьлъизегIан кьабун хадув гIодов ккарабго жанисел ишазул идараялъул тIоцебесеб тIалаялде вачун вуго гьез Шамиль. Гьений цееккун гьасда йихьизецин йихьичIей гIаданалъ абун буго гьасда расги ургъел ккогейин гьаб кIиго кагътида гъулбасги гьабун рокъове ине бегьулин мунилан.\nЖинцаго гьабулеб жо жиндаго лъикIалн бичIчIуларев Шамилица гъулбас гьабун буго гьеб кагътида. Гьелдаса хадуб гьав кьабулев вукIаразул цояс аскIовеги вачIун гьикъун буго Шамилида дуца кинаб хъалиянин бухIулебан. Гьас абун буго «Континет» абураб маркаялъул хъалян бухIулилан.\nГьелласа хадуб гьасул кисинир рукIрала гьеб маркаялъул хъалябиги, Nokia моделалъул телефонги, 40 азарго гъурущ гIарацги бахъун буго гьез Шамилил кисиниса. Гьале гъоб цIогьазул пиша, чванта цIураб гIарацгун хьвадулев вуго гьав угъраш, нижин абуни гьанир моцIалъе бачIунеб харжида бадире ралагьун рукIунилан. Амма гьеб гIарац букIун буго живго бетIергьанаб автомобиль бичун Шамилие щвараб гIарац.\nШамилил ихтиярал цIунулел руго адвокат Сапият МухIамадовалъ. Гьесда тIад гьебшинаб зулму гьабурав полициялъул хIалтIухъаби чанго батIияб такъсир гьабиялъул статьялда рекъон тамихIалде цIазе кколилан абулеб буго гьелъ\nМухIамадова Сапият: «Гьелде тIадеги кьабун хадув щибниги букIинчIеб гIадин чай кьелищ дуегоянги абун къватIиве щвезавун вуго гьев, гьенив гьесухъ балагьун чIун Шамилил хъизамалъул вацги вукIун вуго.\nГьев живгоги полициялда хIалтIулев вукIарав чи рагIула. Шамилица гьесда бицун буго жиндиего гьабунщинаб. Рокъове щвезегIан нухдаги, рокъове щун хадувги би лагIулеб букIун буго гьес, гьедин тIубараб къо вегун ун буго гьесул.\nНахъисеб къоялъ гьев рокъове вачарав гьесул хъизамалъул вац ун вуго полициялде гьез Шамил кьабиялъе гIилла тIалаб гьабун.\nГьесдаги абун гьез руччабазул шубаги цоги шибалигоги бикъиялъул щаклъи бугин гьесдаян.\nРокъове щваравго гьесда живго жинцаго чIвазе къасд гьабулев ватула гьесда Шамил, гьес хех гьабун «Хехаб кумекалъул» автомобильги ахIун азарханаялде хъамула гьев.\nЖеги рукIалиде вачIун гьечIолъиялъ рагIа-ракьанде щун гьевгун гара-чIваризецин щвечIо диеги, гьесие ккаралъул мухIканлъи дидаги гьесул гIагарав чияс бицана».\nШамилихъа нахъе бахъараб гIарацги цогидабги гьесул кисиниб букIараб жо полициялъулаз жеги нахъбуссинабун гьечIо.\nПолицияъулаз кьабун хадув рокъове виччарав Шамилица гьеб кинабгоги захIмалъун къасд гьабун живго жинцаго чIвазецин.\nГьесул гIагаразда жиндир заманаялъ тIатинеги тIатун гьезда кIун буго гьеб вахIшияб къасд чIезабизе.\nГьабсагIаталда Казбек мухъалъул аслияб азараханаялда вегизавун вугев Шамилида жеги захIматго гурони кIалъазе кIолеб гьечIилан бицана Сапиятица хдубги.\nГьеб хIужаялда тIасан Шамилица жинцаго гIарза хъан буго Дагъистаналъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасухъе, ЦIех-рехалъул комитеталъул Дагъистаналда бугеб бутIаялъул нухмалъулесул ишал тIуралев Тугай Тугаевасухъе ва Республикаялъул прокурор Шагьнавазов Рамазанихъеги\nЖийго Сапият МухIамадова гьеб гIарзагун ЦIех-рехалъул комитеталде ана итни къоялъ.\nГьелда тIасан рагьараб такъсир гьабиялъул иш Москваялдеги битIун гьениб тIобитIизе кколин цIех-рехилан абулеб буго адвокаталъ.


Киредай рачинел нилъ аб гьороца? » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nЦо гIала-гъважа гIадинаб жоги бихьун, тIуркIун йорчIана макьидаса. Вай, Аллагь, гьабгIаги сундуе бихьараб жодайилан, яккана интернеталде… Бугоха чIахIахатIалъ хъван, Дагъистаналдайила цIалдохъанасул эбелалъ учительница юхун йигилан. Гьанже хвана кинабго! ГIурусаз гьединаб жо гьабулилан рагIунцин ракI унтун йикIарай дууун… Гьабилеб дарман щиб?!\nЦере рукIарал учительзабазул къадру-къимат гьабулаанила, гьанже гьабулеб гьечIилан гаргадула нилъ. Гьеб лъил гIайиб? ЦIалдохъабазул гIайибищ? Учительзабазул гIайибищ? Эбел-инсул гIайибищ?\nДир хIисабалда, гьаб бакIалда бищунго гьитIинаб гIайиб буго цIалдохъанасда.\nЛъица малъун ва киб бихьун гьев гъаримасда лъалеб, учителасул букIаниги, мадугьаласул букIаниги, эбел-инсул букIаниги, жиндаса кIудияв чиясул адаб-хъатир гьабизе кколеблъи? Рокъобищ гьесда гьеб бихьулеб бугеб? КъватIибищ гьесда гьеб бихьулеб бугеб? Лъица гьесда гьеб малъулебгIаги бугеб? Щив регIун вугев гьеб малъизе? Малъаниги, малъараб жойищ лъималаз босулеб яги бихьарабищ… бихьулеб гьелъул гIаксалда бугони?\nЩиб гьабулелха ругел гьанжесел лъималазул эбел-эмен? Гьел руго, доб Совет хIукуматалъул идеологияги биххараб, жеги исламалдеги рачIинчIеб, ракъуца хвелилан хIинкъун, гIарцуда хадуб гIалам бекерулеб заманаялъ, я гIакълу, я тарбия кьезе щивниги чиги регIичIого, гIун бачIараб гIел. Гьезда ккана, системаялъ ккезеги гьабуна, гIарцудаса кIвар бугеб жо дунялалда щибниги гьечIилан. Гьеле гьеб гIарац, гIарац, гIарацилан абураб гурони, тIокIаб батIияб пикру бетIералда жаниб сверуларел, гьеб заманалъул лъимал гIуна кIудиял ва гьез кьолеб буго гьанже жедерго лъималазе, гьабсагIат школазда ругел цIалдохъабазе, тарбия. Тарбияги кьолеб буго жедерго мисалалдалъун. Лъималги гIантал гьечIелъул, - «гьереси бицунге, бабал вас», - илан эбелалъ абуни, - «дуцаго щайха, баба, бицунеб, расги унтичIоноги хIукуматги махсароде ккун, мунги дунги инвалидал ругилан, гIарац бачIуна гури нилъее», - илан бадивеги валагьун абизехъин буго васас. «Бикъи-хъами кутакалда сурараб жо бугоха, дадал» - илан инсуца абуни, - «ваааа, дада, нижер учительницаялъе цIияб пальто босизецин гIоларо аб харж, бищун кIудияб Джип босизе кинха дур гIураб, мунги эбго школалъул бухгалтерлъидал», - илан абизехъин буго ясалъ... Дагьалги кIудиял хIакимзаби лъималазда рихьизецин рихьуларо… РегIуларо. ТалихIалъ. Чан санагIалъи гьечIеб суалалъедай жаваб кьезе ккезе букIараб?\nШколалда, рахьдал мацIазул дарсазде лъимал рикьизе лъугьаралго, лъала гIемерисел цIалдохъабазда, щиб миллаталъул вакилзаби жалгояли ва жедерго мацI букIин, тарих букIин, гIадат-гIамал букIин. Гьеб бакIалдаги рекерун рачIана улбул, - «эркен гьаве дир вас гьеб рахьдал мацIалъул дарсидаса, щибизе къваригIараб жо асие аб «лишнийнагрузка», гIурусалъ бицани бичIчIуларогойищ бугеб», - илан вас хвасар гьавизе. Сундаса? Гьеб дарсидагIаги щвезе бегьулеб букIараб тарбиялдаса! ГьенибгIаги кьезе гьебулеб букIараб гIакълуялдаса! ГьенибгIаги гьабизе бегьулеб букIараб пикруялдаса!\nГIемерисел, хасго гIолохъанал учительзабигиха гьебго заманаялъул «продуктал». ГIолохъаназе хIалтIичIого гIарац бокьун буго, чIахIиял гьечIеб ритIухълъи бихьун свакан руго.\nУчителасе бугищ цIалдохъанасда дарс лъан букIаниги, къиямасеб къо чIезегIан лъачIого букIаниги, ургъел? Тарбияялъулали бицинего бицинарин… ГьечIо. Гьелда бараб жоги гьечIо гьесул. Учителасул харж бараб буго дов цIалдохъанасе щвараб къиматалда. Гьединлъидал, гьарзаго, расги барахщичIого, рикьулелги руго. ХIакимасул вас ватани, щибго жиндиего щолеб гьечIониги, понцIозарула къиматал, цо кидал букIаниги кумекалъе ватилин хьулгIаги букIунеб батила. Берцинаб мацI бицине рачIаразе гьорозарула, сайгъат-саламат босун рачIаразе тIаде журала, гIарцудалъун кумек гьабулев чи ккани, кьарияб щуйил къимат лъун течIого, конкурсазде олимпиадабазде витIун, гьенибги кIвараб хIалалъ гьункьизавула эхеде гьодораб бетIералъул цIалдохъан…\nКинабго лъималазда бихьулебги буго. Гьеб щуйил къиматалда бащадаб лъай жиндир бугин абураб жо гьереси букIинги бичIчIулеб буго. БукIаниги вохулевги вуго. Гьерсал рицин букIунеб бугеб санагIатаб жо, бегьулареб букIарабани кIудиязги рицинароанин ракIалдеги кколеб буго.\nЩивха гIайибияв? Лъималищ? ЧIахIиялищ?\nБукIине кколеб хIалалъ, хIалтIизеги хIалтIун, хIалалго-бацIадго рачIаха гьаризе гьел киналго, категорял рукIаниги, цIарал рукIаниги, шапакъатал рукIаниги, гьезухъ харжиде тIаде тIинкIулел стимулирующиял рукIаниги, санагIалъиялин абуни, гъоркье кIанцIизе рахъунел руго учительзаби. Жиндир гIака бечIчIизе тIад къазе чи гьечIила, рос бер тIаса босун тезе бегьуларила, лъимал гIисинго ругилан, азарго багьанаги батун, лъай-хъвай, гIарац кьезе чи валагьулев вуго дунял сверунги… лъазеги гьабун, курсаздаги цIалун, букIине кколеб хIалалъ лъай ва гьелъухъ щолеб шапакъат тIалаб гьабиялдаса… Къо бихьун жо гьабизегIан, хIарамалъулги щибго бегьунгутIи гьечIо.\nГьикъани, кутакал диналъул хIубалгиха тIадежоялъе, жиб-жиб гали тIамулаго, бер балагьулаго, къула-ворхулаго рикIкIине кколел жалги лъала лъим гIадин. Амма, лъималазе тарбияги лъайги цадахъ кьуни гурони, учительлъун хIалтIун щвараб гIарац хIалалаб букIунареблъи лъаларо. ГIемераб жойищ жедее щолебиланги абила. ГIемерисел учительзабаз лъималазе кьолеб бугеб «абразаваниялъухъ» ралагьани, гIунги тIокI, тIасан чвахунцин кьолеб буго. Гьоболасул хIама хIортIеги нахъеги бачаралъухъги, хIортIе бачун течIого, гьекъезеги гьабун, чед-хинкIги кьун, лъикIаб мацIги бицун, тIад кверги бахъун гьеб рокъобе бачаралъухъги цого харж букIин буго, хIехьезе кIолареб хIалалъ, квеш букIунеб жо.\nГьеб квеш букIуна дол, дагьал ругониги, унго-унгоял учительзабазда. Гьелъ ракIги унтун, давлениеги бахун, заман щвелалде херлъизеги херлъун, гьелги цIакъ дагь хутIулел руго нилъер школазда. Руго учительзаби, я бачIунеб мукъсанаб харжалде, я бихьулеб къоялде рачIинчIого, хIукуматалъ чIезарун гьечIел шартIазухъ ралагьичIого, кIвараб жо жедецагоги гьабун, рухI кьун, цIалдохъабазе тарбияги лъайги кьолел. Гьединал учительзабазе кьезе кколаан дол депутатазе гIадинал харжал ва гьел лъазе кколаан халкъалдаги. Пайда щибха!\nГьаб макъалаялда дица хъварал чагIи руго, кигIан нужеда квеш букIаниги, гIемерисел нилъер учительзабиги, улбулги, лъималги. Макъала цIаларабго жив-живасда бичIчIула, жиндир хIакъалъулъ хъвараб жойищ гьаб, чияр хIакъалъулъ хъвараб жойищали. Жинцаго жиндирго яхI-намусалда цебе кьеха жаваб, дун щив ва щиб гьабулев вугев абураб суалалъе.\nБокьилаан пикруги гьабуни, гьаб гьерсилгун гьорол чодаги рекIун, кире щвезегIан нилъ инелали.\n» МахIмуд вокьулес гьесул мугIалимасул адаб толаро


Щиб гIоларого нилъ ругел? » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nРадалго телефоналъул цIумур бахъани, ракI хIинкъула щибдай жакъаги рагIилаян. Телевизоралъухъ балагьани, жеги пашманлъула - бихьуларо нагагьги рохел кьолеб ахирияб хабар. ХIалтIуде щвейгун Интернет рагьула дунялалда лъугьа-бахъунеб лъазе - гьениб бицунелъ пикраби хъулухъалъул пишаялдаса тIуранго жеги рикIкIаде рачуна. Нижер районалдаги бахъана ахир заманаялъ дунялалдаго дандерижи кьураб терроризмалъул кьвагьи.\nТIелекь, ТIидиб - гIасрабазул бечедаб тарихалъ район берцин гьабулел, лъикIаб рахъалъ гурони жидер цIар рагIичIел росаби, гъункарал жамагIатал, гIелму камилаб, гIамал-тIабигIат лъикIаб халкъ. Кин тараб гьениб тIирщизе балагьалде гIолохъаби рачунеб рикьи? Щай чIахIиязул малъи гIадахъ босулареб гIолохъабаз? Кьолеб батила гьал суалал жидеего гьел росабазул жамагIатчагIаз. Щиб хIалтIи гьабураб, кинал нухал ратарал гьезда загьруяб «гIузруялъул» кьибил бакъвазабиялъе? Гьениб бахъараб кьвагьи, ккараб такъсир сон-жакъа лъугьараб ахIвал-хIалалъул хIасил гуро. Гьеб кьвагьи гъугъан батила, ТIелекь ва ТIидиб росабазул кьурабалъ гуребги, росу-ракьалъе канлъи кьолеб гIумруялъул нух нахъе тун ахираталде аразул хабалъ жанибги, хъахIлъарал бутIрузул умумузул рекIелъги. Лъукъулел, гъурулел руго магIарул бищунго бахIарчиял, ракI бегIерал, пахруял, гьайбатал васал. «Ликвидировали, уничтожили, взорвали, расстреляли» ва гь. ц. - гьеле кьибил-тухум, росу-ракь чIухIарав вахъагиян улбуца кинидахъ кечI ахIун гIезарурал васазул ахир.\nЧIегIер барал руччаби, бесдаллъарал лъимал. Щиб рохел бугеб гьезие букIинеселдаса? Дагъистаналъул тIолалго миллатал гъурун лъугIаниги ургъелго гьечIез нилъго нилъецаго чIваялъухъ кьолел долларазухъ эбелалъул рахьги, инсул амруги, умумузул аманатги бичиялде кин нилъер васал рачIарал? Бугебщинаб суал гьаб ругъназ ссудулеб Дагъистаналда дандерижилъун сверулеб буго. Киб бугеб жаваб? Жаваб буго нилъер кьалбазулъ, нилъее умумуз тарал дарсазухъ, гьезул гIумруялъул мисалалъухъ! Гьез нилъер ракьалде балагь бакIаричIо, бачахъун гурони. Дунял квегъизе къватIиве вахъарав Надир-шагьасул аскаразда хвел батана аваразул гъугъдузулъ. «Гьидгиму къаралал, къелгиму тIекьал» - гьадин ахIи бана хъамалчилъиялдаса Дагъистан бацIцIад гьабизе магIарулазде ахIи балел кагътазда ГIурадаса Ибрагьим-хIажица. Чундузул нухал ккун, риидалги гIазу биунареб къелдерил Лъабил борхалъуде рахъана нилъер умумул Аллагьасе наку чIван доб рагъулъ бергьенлъи гьаризе. Гьелъулги бахIарчияб ахир нилъеда лъала.\nГьанже рохьазда, нохъабазда рахчун руго доб бахIарчияб халкъалъул васал. БахIарчилъи чорхолъ лъугIун ратиларо гьел рахча-хьвалел. Гьезул бахIарчилъигун рекIел пахрулъи бичун босиялъе гъваридаб политика буго хIалтIизабулеб. ГIемер гъварилъиго хIажалъулеб гьечIо гьанже ватIаналъе гуревги жиндирго иш-пишаялъе чи хилиплъизе –гъурщица сверизавулев вуго гьев.\nЭбел-инсул рокъоб шулияб иман лъурав, жиндир умумузул, росдал тарих лъалев чиясда гьеб кинабго хъублъулеб гIамал гьабизе кIвелин абиларо. ЦIакъ тохлъулел руго эбел-эмен лъималазе тарбия кьеялъулъ. Дида Интернеталда батана цIакъ берцинаб гьаракь бакъаналъул, бербахилав гIолохъанчияс тIармида ахIулеб магIарул кечI, гьале гьениса цо мухъ: «Цере муридзабаца хвалчаби хьвагIулаан, гьанже муридзабаца чIумал хьвагIулел руго..» Гьесда сверухъги ракIарун «гIив» ахIулел гIолохъабиги руго. Сундуе гьеб «гIив»?! Цере муридзабаз хвалчаби щай хьвагIарал ва щиб гьелъул ккарабали лъазабизе гIураб гIакълу гьечIез гурони гьеб кечI хъваларо яги ахIиларо. Щай гьанжеги муридзабаз хвалчаби хьвагIизе ккун ругел? Как базе толарогойищ бугеб, дин гьукъараб политикайищ бугеб?\nРатиларо дунялалда КавказалъулгIан бахIарчиял цоги халкъал, гьездаги гьоркьоб нилъер миллат. Амма гьеб бахIарчилъи нилъедаго данде багъулеб хъачагълъиялде свериялдаса пашманаб хIужжа кинабха букIинеб?!\nГIадамил лъимералъе гIоло Аллагьас бижун буго гьаб берцинаб дунял. ТIадегIанас кьуралъул къимат гьабурасе ахираталъул рукъ жеги камилаб букIинги бицунеб буго Къуръаналъ. Дун цIакъ лъавукъай гIадан йиго цогидазе гIакълу кьезе, аммаха, гIолохъаби, дир цо мурад буго - нуж сах-саламатго, нужерго талихIаб хъизан-рукъалде руссун рихьи.\nАллагьас гьарзаго эркенлъи, нигIматал кьураб заман буго гьаб. Узухъда, гьедигIанасебго тIекълъиги буго ракьалда гIадамаз бекьун. Гьеб тIекълъи нилъер гIумруялъул киналго рахъазда дандги чIвалеб буго. Гьеб тIекълъи тIегьаялъулги гIайиб нилъеда киназдаго буго. Амма жанаварал гIадин рохьазда рахчун, рехъалъ речIчIараб хъумуралъ кинигин цIогьохъе чан гьабунищха ритIухълъи батулеб? РитIухълъи тIегьаялъе ракълилаб гIетI тIун хIалтIизе ккола. Щивав чияс жиндаго сверухълъи бацIцIани, тIолгоязе пайда, берцинлъи кьолеб рацIцIалъи лъугьуна.\n«ЧIван хвейги гIид буго бихьинчиясе» - ян жаваб кьолаан, гьедигIан бегIерго рагIи бицунге, рекIкIал, хIалихьатал гIадамал гIемер ругин нижеца абидал Сугъралъа гIолохъанчи ТIалхIатил ГIабдулмаликица. «ХIакъикъат» газеталъул жавабияв секретарьлъун вукIана гьев. Гьесул гIакъиллъиялда, гIелму-лъаялда, иманалъул шулалъиялда бахиллъун рукIунаан ниж киналго. ГьадигIан камилго кинабго лъикIабщинаб чорхолъ бессарав гьев вас гIелму-лъаялъул, хъулухъалъул кIудияб борхалъуде вахиналдаги шаклъи букIинчIо. Хъизан гьабун лъагIел данде щвелелде чIвана гьев. Сундухъ?! Цо-цоял лъугьана щакал харбал риччазе дов вагьабияв вукIун вугин ФСБялъ чIван вугин, цогидал - вагьабияз чIван вугин. - Лъие зарал букIараб дир васасул,- ин ахIана керен бухIулей гьесул эбелалъ. ГIабдулмалик чIвана РитIухълъиялъухъ, БахIарчилъиялъухъ, ГIакъилъиялъухъ тохаб нухде унел нахъруссинаризе гьесулъ бугеб бажариялъухъ, гьеб кинабго жиделъ камурал жанавараз.\nДица гIолохъанчиясул бицана метериселъе канлъи кьелин нижер божи букIарав чан гIалим щапизавурав жакъаселъе роцIцIен кьолев.\nРокъоб эбел-инсуда макьу кин щолеб гьаб заманаялъ лъималазул рекIелъе, ботIролъе биун иман тIечIого?! Кисан, кинан бачIаниги ургъелищ гьечIеб гIарцул? ХIакъикъаталдаги раковый опухолалдасаги сах гьабизе захIматаб цоги унти буго тIибитIун – чара гьечIого киназего хIажат буго цин-цадахъ гIемераб гIарац.\nЕвропаялъул цо улкаялда дун дандчIвана гьениб гIумру гьабун ругел дагъистаниялгун. ГIемераб бахIс ккана нижер Дагъистаналда бугеб ахIвал-хIалалъул бицун. Дагъистаналда цIцIалеб хIухьелги хъубаблъун бихьулеб бугоан гьезда. Дагъистан какулел гьезда дун рекъечIелъул, гьез абулаан мун ХIебдае тIадюссиндал лъалин дуда Европаялъул къиматилан. Гьениса тIадюссунаго как ахIулеб гIужалъ ХIебдае щварай дие хIурул цIурал къватIазда гIодор накабиги чIван убач гьабизе бокьун букIана. Гьаб ракь нилъер буго кинаб батаниги. Гьаб лъикIаблъун гьабиги нилъеда кодоб буго. Жакъасебги метерисебги къо кIочон, къойил чIагоязги хваразги нагIана кьолеб гIумру щибизе хIажалъараб? Гьеб гIумруялъул къимат, магIна щиб? Дица кидаго абуна, жакъаги абулеб буго - рухIалда барахщичIого къеркьелаан дун «КАВКАЗ» абураб чIухIараб цIар бугеб эркенаб улка гIуцIиялъе гIоло. Амма гьеб кидаго букIине гьечIолъи лъазе гIурал лъалкIал тун руго гIасрабаз. Лъебергоялдаса цIикIкIун соназ вагъана Шамил, гъурана аза-азар магIарулазул бищунго бахIарчиял васал. Гьеб къеркьеялъул ахир нилъеда лъала. Щив вачIарав Кавказалдаса, бусурбабазул улкабаздаса гьесие хIалае?\nРепрессиязул соназ араб бакI лъачIого тIагIинаруна гIелму-лъай, бажари бугелщинал. Гьанже лъица толарого ругел бацIцIадаб динги, гьединабго магIишат-яшавги гьабизе?\nЭркенлъи тIалаб гьабулелин лъугьун кIигъатаб лагълъукье кколел гьечIищ, гIолохъаби, нуж? Щиб нилъее камун бугеб?\nУнго, пайда щиб умумул тIаде рахъинарулеб къуват бугебани!


Т.Айтберов: "ГIарабазцин Сарир кIодо гьабун, нилъеца щай бихьизабизе бегьулареб?\nМахIачхъалаялда бугеб ТIоцебесеб Туралиялъул абураб къватIалъе Сарир абураб, некIсияб Дагъистаналда букIараб пачалихъалъул цIар кьезе хIукму гьабун буго тахшагьаралъул нухмалъиялъ. Амма цо-цо тарихчагIи дандечIун руго гьеб хIукмуялда. Щай хас гьабун Сарир абураб пачалихъалъул цIар гьеб къватIалъе кьезе кколебилан абулеб буго тарихчIужу ПатIимат ТахIнаевалъ. Кинаб бугеб гьелда тIасан цогидал тарихчагIазул пикруяли цIех-рех гьабуна нижеца.\nТIоцебесеб Туралиялъул абураб къватI ккола МахIачхъалаялъул Ленин мухъалда гьоркьобе унеб къватI. Амма гIемерисезда лъалеб машгьураб къватI гуро гьеб.\nСарир ккола 12 гIасруялде щвезегIан Дагъистаналда букIараб некIсияб пачалихъалда цIар. Бищунго гучалда бугеб мехалъ гьелъ жиндаго гъорлъе бачун букIанин тIолабго мугIрузулаб Дагъистанги, гьединго мадугьалихъ ругел ракьалгиян хъвалеб буго тарихчагIаз кьураб баяналда.\nГьединаб некIсияб ва Дагъистаналда рукIарал пачалихъазда гьоркьоб бищунго некIсиябги, бищунго машгьурабги букIиналъ хIукму гьабунин гьелъул цIар МахIачахъалялда бугеб къватIалъе кьезеян хъвалеб буго шагьаралъул администрациялъул пресс-хъулухъалъ кьураб баяналда.\nАмма щайин хас гьабун Сарир абураб пачалихъалъул цIар гьеб къватIалъе кьезе кколебали жинда бичIчIуларин абулеб буго тарихчIужу ПатиIмат ТахIнаевалъ.\nГIарабазул тарихчагIаз нахъе тарал хъвай-хъвагIаязда рекъон анкьабилеб гIасруялдаса, 11-абилеб гIасруялде щвезегIан Дагъистаналда рукIана гурийин цогидалги политикиял гIуцIабиян абулеб буго гьелъ Гьел кколин Дербенд, Лакз, Табасаран, Зиризгеран, Хайдакъ, Гъумик ва жеги чанго гьединал гIуцIабазул цIарал рехсолел руго гьелъ. РакIалде щвезарулел ратани киналго цадахъ гьарейинха гурого цохIо гьезда гьоркьоса Сарир тIасабищи мекъаб бугин абулеб буго тарихчIужуялъ.\nГьелдаго тIад рекъон Манышев Сергей абураб чиясги абулеб буго, Сарир абураб пачалихъалъул цIар тIасабищи аваразул миллатчилъи кIодо гьаби гIадаб жо кколеб бугин гьебилан.\nГьелда тIасан «Эркенлъи» радиоялъе жиндирго пикру загьир гьабуна машгьурав тарихчи Тимур Айтберовас. Гьев рази гьечIо ТахIанаева ПатIиматил пикруялда.\nТимур Айтберов: «Москваялда Кремлялда аскIоб бугеб Тарихалъулаб музеялда буго хасаб рукъ, Кавказалъул рукъ абун. Гьениб бокьарав чияс килиш тункун бихьизабизе бегьулеб санагIатаб бакIалда лъун буго киналго пачалихъал тIад ругеб карта. Гьеб картаялда тIадги Сарир буго. Гьез рикIкIунел ругел гьел пачалихъал гьеб картаялда гьечIо, Сарир буго. ВахI! Москваялда арав чиясда бихьизе бегьулеб Сарир, гьаниб МахIачхъалаялда бихьизе бегьунгутIиялъул гIилла щиб? Гьеб гуребги жакъа нилъехъе кодоре щун руго гIарабаз азарго соналъ цере хъварал картаби.\nГьеб картаялда тIадги Сарир бихьизабун буго Дагъистаналдасаги кIудияб некIсияб пачалихълъун. ГIарабазцин Сарир кIодо гьабун, гучаб пачалихълъун бихьизабун буго, нилъеца щай бихьизабизе бегьулареб?».\nТахнаева ПатIимат тарихалда жаниб этнографиялъулаб бутIа лъазабулей гIадан кколин, гьединлъидал гьелда лъикIго лъалареб бутIаялда жаниеги яккун гаргадизе лъугьун йигин гьей. ГIалимзабаз гьелъ бицунеб бугеб жоялде гIинтIамизе букIинчIин, гьединлъидал гьей инофрмалатазул кумекалдалъун лъугьун йигин жиндирго пикру гIадамазда рагIизабизеян абуна Тимур Айтберовас хадубги\nЦогидав тарихчи, МагIарулазул Миллиябгун маданияб автономиялъул нухмалъулев хисулев Маркъо ШагIбановасги рахъкколеб гьечIо ТахIнаева ПатIиматицаги, Манышев Сергейицаги загьир гьабураб пикруялъул.\nМаркъо ШагIабнов: «Гьел киналго пачалихъал рехсезе кколилан абураб гIантаб пикру буго гьезул. Гъоб къотIнор гIумру гьабун ругел киналго гIадамалги разилъун гьабураб хIукму ккола гьеб Сарир пачалихъалъул цIар гьелъие кьезе.\nГьез бицунеб къагIидаялда Аваразул ханлъи абураб пачалихъги букIинчIо, букIана Хундерил нуцаллъи абураб политикияб гIуцIи, 11-12 гIасруялда гьеб биххунги букIинчIо. Тарих лъаларел чагIаца рицунел гIахьучIал руго гьел. Жидедаго лъаларел тарихиял хIужабазе къимат кьезе, чияда гьеб малъизе щай гьел лъугьунелали дида бичIчIуларо».\nГьевго Манышев Сергейица гьединго рикIкIунеб буго нагагь Гьеб Сарир абураб цIар тIоцебесеб Туралиялъул къватIалъе кьунани гьеб букIине бугин магIарулазда лъарагIаздаги гьоркьоб ахIвал-хIал хIалуциналъе сабаблъун гьабураб хIукму.\nЩайгурелъул ТIоцебесеб тарихалъул къватIалда гIумру гьабун гIемерисел лъарагIал рукIиналъ. Амма гьеб жо лахIчIегIераб гьереси бугин, ургъунго гIадамазда гьоркьоб питна бекьизе гаргадулев чи вугин гьевилан абуна гьелда тIасанги Маркъо ШагIбановас.


Россиялъул экономикияб букlинисеб\nАраб 2013 сон бищун захIматаб букIанин Россиялъул экономикаялъеян рикIкIунеб буго улкаялъул экономистаз. Гьелда цадахъго гIемерго лъикIаб гуреб баян кьолеб буго исанаги Россиялда букIине бугеб экономикияб цебетIеялъе. Мисала гьеб абулеб буго, соналъул авалалдаса байбихьун гъурщил къимат гIодобе ккезе бугин. Кинаб пикру бугеб гьелда тIасан Дагъистаналдаса экономистазул? Бицунеб буго нижер мухбир Юсупов Ашаханица\nЖеги киданиги Россиялъул экономика гьадигIан ресукъаб хIалаладе ккун букIинчIин араб 2013 соналъ гIадинилан буго улкаялъул экономистазул пикру. Араб 12 моцI цIакъ захIматаб букIнин экономикияб цебетIеялъе. ЦебетIей букIинчIин хъвалеб буго гьез. ГIаммаб куцалда экономика тIаде борхун бугин 1,5 проценталъ.\n«Альфа Банкалъул» макроэкономикияб анализ гьабиялъул рахъалъ бетIерай эксперт Орлова Натальял пикруялда рекъон россиялъул экономика цебетIеялъе гьанже хIалтIизабулеб модель нахъеккараб буго, гьеб хисизабизе кколин абулеб буго экономисталъ. Бищун цере тIуразе кколел масъалабазда гъорлъ гьелъ рехсолел буго гIодобегIанаб къиматалда ругел инвестициял ва демографиялъул суал.\nЭкономикиял цIех-рехал гьарулеб институталъул нухмалъулев Григорьев Александрица чIванкъотIарал хIужаби рехсолел руго 2013 соналъ россиялъул экономика нахъеккеялъе сабалъун ккарал. ВВП цIикIкIинабиялъул суалалда жанир лъабго нухалъ хиса-басиял гьарунин улкаялъул хIукуматалъ ва лъабабго нухалъ гьел рукIанин экономика нахъеккеялдехун гьетIи бугел. Инфляцияги ракIалда букIараб 5,5 проценталъул къотIелалда цIунизе кIвечIин.\nЭкономистас рехсолел руго цогидалги гIиллаби: ридалил чвахунцIад бан хадур лъим кIанцIиялдалъун гIураб къадаралда тIощел баIаризе кIвечIолъи, цIатариялъул багьа эхеде бахин, коммуналиял хъулухъазухъ багьаби эхеде рахин ва гьел гурел батIи-батIиял мисалал.\nАмма кин букIаниги цIакъго язихъаблъунги араб сон букIанилан абизе бегьуларилан рикIкIунеб буго цогидав экономист Нарек Авакяница. Aforex абураб финансазулаб компаниялъул аналитик ккола гьев. Гьес мисалалъе бачунеб буго 2013 соналда жаниб Россиялъ улка тун къватIибе 22 млрд гъурщиде автомобиль бичанилан абураб хIужа. Араб соналда дандеккун гьеб лъикIаланго цIикIкIун рагIула. Гьединго лъикIал хIасилал ругин Россиялъул интернет-базаралда жанибгин абулеб буго гьев Авакаяница. Интерентт ресурасал хIалтIизариялъухъ щолеб хайир цIикIкIинабизе кIолин цо триллион гъурщиде щвезегIанилан абулеб буг гьес.\nАмма тIадехун бицен гьабурай «Альфа Банкалдаса» Орлова Натальяца кIвар буссинабулеб буго цIияб 2014 сонги россиялъул экономикаялъе хашаб букIине бугилан, тIоцебесеб иргаялда гьеб бараб букIине бугин инвестициязул бачIин гIодобе ккеялда. Экономисталъул пикруялда рекъон Сочиялда Олимпиада тIобитIун хадуб Россиялде чвахулел инвестициязул къадар лъикIаланго гIодобе ккезе буго.\nБакIида гIодорги рукIун жидерго пикраблъ бикьа-къотIун тарихалгун лъагIалица цебего экономикиялъул пал тIамизе захIматаб жо гурилан абуна гьеб киналдаго тIасан пикру загьир гьабулаго Дагъистаналъул Пачалихъияб университеталдаса экономист МухIамадов МухIамадзагьидица, амма цереккунисел банал киналго гурин хадур хIакъикъаталде сверулел.\nБитIун абуни макроэкономикияб анализ гьаби гьеб бигьаяб масъала кколарилан абуна гьес «Эркенлъи» радиоялъе. Амма жакъа Россиялъул экономикаялда лъугьун бугеб ахIвал-хIалалъе лъикIаб къимат кьечIо гьес. Щайгурелъул чIунхутIи бугелъулин гIемерисел бакIазда, чIезе тун ругин гIемерисел магIишаталъул бутIаби. Дагъистаналъул мисалалда гьес гьадинаб пикру загьир гьабуна:\nМухIамадов МухIамадзагьид: «Экономикаги, гIадамазул рукIа-рахъин лъикIлъиги сунда бараб бугеб аслияб куцалда? Гьеб бараб буго бюджеталда. Бюджеталъул 80 процентин абуни бараб буго нартил нахърателазда, гьеб бича-хисиялда. Нартил багьа гIодобе ккани тIаса гъоркье уна гьелъул иш, гьеб цо. КIиабизе босани Дагъистан аслияб куцалда бухьараб буго федералияб бюджеталдаса рачIунел гъурщазда. Щайгурелъул нилъерго щибниги хIалтIизабулеб, пайда босулеб жо гьечIелъул республикаялъул. БукIарабги «Дагэнерго» компания бахъун ана нилъехъа. Гьанже дора Пятигорскиялда гьал дол чIагIазда рараллъун хутIун руго нилъ. Конкуренция гьабун бажарулеб къайи цIа хIадурулеб букIрабани батIияб иш букIана, амма гьабсагIат нилъ цогидазда рараллъун рукIин гурони, нилъеда бараб жо щибго хутIун гьечIо».\nЭкономикияб цебетIей хашаб букIин гуребги, гъурщилги къимат хвезе бугин Россиялда цIияб соналдаян абулеб буго экспертаз. ЛъагIалил тIоцебесеб бащалъиялда цо долларалъухъ 35 гъурущ щолеб къагIидаялъ букIине бугин ишилан хъвалеб буго Brokerабураб компаниялдаса финансазул аналитик Дмитрий Некрасовас. Амма соналъул кIиабилеб бащалъиялдаса хадуб цолъарал шатазул ва Китаялъул экономика циндаго цебетIезе бугин ва лъагIалил ахиралда америкаялъул цо долларалъухъги щвезе бугин 40 гъурущилан пал къотIулеб буго дунялаллъул экономистаз.


Цойги чи араб бакI лъачIого вилана Дагъистаналда\nЧачаналъ ккараб тунка-гIусиялдаса хадуб Дагъистаналда гIадамал тIагIине байбихьанин рикIкIунеб буго экспертаз. Гьедин, 5 декабрялдаса нахъе вугеб бакI лъачIого тIагIун вуго Гулиев Камиль. Гьесул гIага-божаразул щаклъи буго гьев полициялъ ккун вукIиналда.\n5 декабрялъ Гулиева ГIайшаца Фэйсбук социалияб гьиналда хъвана жиндир рос, Камиль Гулиев, рокъове вачIинчIого чанго сагIат бугин, гьесулгун бухьен гьабизеги щолеб гьечIилан.\nГьедин, тIагIарав Гулиев Камиль жакъа къоялъги вугеб бакI лъалеб гьечIо. Камилил чIужуялъ ва гIага-божараз лъазабулеб буго Камиль полициялъ ккун ватизе рес бугин.\n6 декабрялъ Гулиева ГIайщаца Советский мухъалъул жанисел ишазул идараялъул бутIаялда кьун буго гIарза, Камиль тIагIун вукIиналда бан. ГIайшал рагIабазда рекъон, бухьен тIагIиналде Камилица лъазабун буго жив полициялъулаз ккун Кизилюрталъул Жанисел ишазул идараялде вачинехъен вукIанилан, гьединлъидал, гьев полициялъулазухъ ккун вукIине рес вугин лъазабулеб буго ГIайшаца.\nГIайша Гулиева: «Дида кколеб буго дир рос къуваталъул идараялда ккун вугилан. Жакъаги уней йиго дун Советский мухъалъулъул полициялъул бутIаялде гIарза хъвазе. Гьез я вугин гьев полициялъухъ, я гьечIин абулеб гьечIо чIванкъотIараб жо».\nГIайшал рагIабазда рекъон, Камилица кIвараб рах1муялъул кумек гьабулеб букIун буго гIадамазе. БатIи-батIиял хIажалъалаби тIуран. КиналгIаги гьукъараб жоялъулъ гIахьаллъиги букIун гьечIо гьесул. ТIагIараб къоялъги гьесухъ кодоб букIун буго 56 азарго гъурущ гIарац унтарай г1аданалъе сах гьаизе кьезе букIараб.\nГьединго, ГIайшал баяназда рекъон, 24 октябрялъ Сепараторный поселокалда гIумру гьабун ругел Камилил эбел-инсул рокъоре рачIун рукIун руго къуваталъул идараяъул хIалтIухъаби, гьединго живго Камилги гьаб соналда жаниб 10 нухъалъниги ккун вукIанин полициялъулаз.\nГулиев Камилил эбел-инсуеги жийго хутIарай чIужуялъеги рос ватизе гьабулеб квербакъи гьечIин кинабгIагийилан баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе журналист Юсупов Идрисица. Гьесул баяназда рекъон, ахираб заманаялъ чанго чи тIагIун вуго Дагъистаналда, гьезда гьоркьов абизе бегьула Камилов МухIамадги. Гьев вугеб бакI гьединго лъалеб гьечIо 6 декабрялдаса нахъе.\nИдрис Юсупов: «Гьале кIиго сордо-къо балеб буго Гулиев тIагIаралдаса. Амма кинабгIаги лъалеб жо гьечIо. ГьабсагIат цIех-рехалъул идараялдеги прокуратураялдеги гIарза кьолеб буго «Мемориал» абураб ихтиярал цIунулеб гIуцIиялъ.\nГьесул эбел-эмен руго рагIи рагIуларел мацIги бицунарел чагIи. ГьитIигаб лъимер кверда бугей чIужуги йиго. Ккун ватаниги, ккун вугилан лъазабизе тIадаб букIана полициялъул хIалтIухъабазда, амма кинабгIали хабар гьечIо. Ихтиярал цIунулезул кумекалдалъун гьабулеб буго хIалтIи Камиль Гулиев валагьиялъе».\nЖурналистазул баяназда рекъон, ругьунаб жо буго полициялъул хIалтIухъабазул чи кккун вугин абичIогон тей.\n«Эркенлъи» радиоялъухъе щварал баяназда рекъон, ахирал къояз Кизилюрт шагьаралда бусурбаби ккун полициялде щвезарулел руго, гьенир лъабго къоялъги ккун риччалел ругила гьел.\nГьеб киналъего гIилла бугила Грозный шагьаралда церегIан къояз изнугьечIого яргъидгIуцIаразулгун ккараб тунка-гIусийилан рик1к1унеб буго жамг1ияв х1аракачи Шамилов МухIамадицаги.\nГулиев Камилил хIакъалъул баянал цIехон, «Эркенлъи» радиоялъ бухьен гьабуна Советский мухъалъул полициялъул бутIагун. Гьезул баяназда рекъон, Гулиев тIагIиналда хурхун кинабгIаги информация гьезухъ гьечIо.\nЦойги чи араб бакI лъачIого камуна Дагъистаналда


РакIалдещвеял » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Ваши письма - Нужер кагътал » РакIалдещвеял\nДобавил(а): istina от 30-05-2016, 10:22\nГIадан хола, гIаданлъи нахъе хутIула. ГIадан ракьулъе уна, лъикIаб иш ракьалда хутIула. Гьединаб буго умумузул аби. Жидер лъикIал ишал ракьалда хутIарал, захIматалъ берцин гьарурал гIадамал гIемер рукIуна дунялалда. Гьединавлъун вукIана, 2016 соналъул 11 февралалда гIумруялдаса ватIалъарав, лъималазе тарбия-лъай кьолаго гIумру арав, директорзабазулги директор МухIамадов Чалаби.\nМагIарулазул аби буго, вижараб бакIалда бараб букIунила инсанасул гIамал-хасиятилан. 1937 соналда МухIамад Бекмирзаевасул хъизаналда гьавурав, магIарул махIги яхIги жиндилъ бессарав Чалаби батIияв чилъун лъугьине рес букIинчIо. Заман анагIан камиллъулеб ва бечелъулеб букIана Чалабил мугIалимлъиялъул ва директорлъиялъул хIалбихьи. Гьелъие нугIлъи гьабула 54 соналъ хисичIого директорлъи гьабиялъ ва щварал шапакъатаз.\nГьел саназда, Чалаби МухIамадовасул хIаракаталдалъун, гIемерал хIалтIаби гьаруна школа цебетIеялъе. 1978 соналъул марталда райцентралда хIалтIизе лъугьана 640 цIалдохъанасе бакI бугеб лъабготIалаялъулаб школа. Сверухълъиялда чIана гъутIби, щуго гектаралда школлъималаз росдада цебе бугеб ЦIинабалъ абулеб бакIалда накIкIил гъутIбузул хьон хьана. Гьениб гIун бачIун буго накIкIил рохь. Школалда аскIобго буго гIатIидаб спортивияб зал. ГIуцIун руго физкультураялъул, тарбия кьеялъул ва спортивиял тадбирал тIоритIиялъе шартIал. Чалаби директорлъун хIалтIарал соназда гьоркьохъеб школа лъугIана 1813 цIалдохъанас. Медалазда лъугIизабуна 22 чияс. ТIадегIанаб лъай щвана школа лъугIаразул 93 проценталъе. Рахъана гIелмабазул докторалги, кандидаталги, вузазул проректоралги, ДРялъул Халкъияб Собраниялъул депутаталги. Школа кидаго букIана кадрабазул къебелъилъун. Улкаялъул шагьараздагун росабалъги хIалтIулел руго тохтурзаби, росдал магIишаталъул махщалилал. Гьез мустахIикъаб бутIа лъун буго социалиябгун экономикияб цебетIей росулъ, районалда, республикаялда, Россиялда букIинабиялъулъ.\nШколалъул материалиябгун техникияб база щула гьабиялъе гIемераб хIалтIи гIуцIана. Ахирал соназ школалде бачIана гьанжесеб цIалулгун лабораторияб къайи, лъай кьей камилгьабиялъе рес кьолеб буго компьютераз. Гьел руго байбихьул классаздаги, библиотекаялдаги, гIемерисел кабинетаздаги. РукIалиде ккезабун буго электродневникалъул хIалтIи. Лъабго кабинеталда буго интерактивияб доска. ХIалтIулеб буго компьютернияб класс. Интернет буго микьго кабинеталъуб. МелъелтIа гьоркьохъеб школа лъугьун буго социалиябгун культурияб централъун. Дарсаздаса къватIибехун гьабулеб хIалтIулъ гIахьаллъула школлъималазул 70-80 процент. Лъимал хьвадула тIадеги лъай кьеялъул кружоказде, искусствоялъул, лъималазулгун гIолилазул спортивияб школазде.\nБечедаб хIалбихьи буго школалъул цIалдохъабазе рагъулабгун тарбия кьеялъул тадбирал тIоритIиялъулъ. ТIоритIула ВатIан бокьиялъул темабазда конкурсал, рагъулабгун спортивияб хIай "Бергьенлъи" ва цогидалги тадбирал. Библиотекабазул хIалтIухъабазулгун щулияб гьудуллъи букIуна цIалдохъабазул. Районалъул библиотекаялда цониги конференция унаро цIалдохъабаз, учительзабаз, школалъул дирекциялъ гIахьаллъи гьабичIеб. МелъелтIа гьоркьохъеб школалъул цIалдохъабаз бергьенлъаби росула районалъул, зоналиял, республикаялъулал спортивиял къецазда. Хасго речIчIухъабаз рази гьарула. Гьел ва цогидал тIадегIанал хIасилал росиялъулъ кьучI лъуразул цояв ккола мунагьал чураяв МухIамадов Чалаби. Рехселин гьесие щварал цо-цо шапакъатал. 1978 соналъ мустахIикълъана "Халкъияб лъайкьеялъул отличник", 2001 соналъ - "Дагъистан Республикаялъул мустахIикъав учитель" абурал цIаразе. 2005 соналъ щвана Россиялъул профсоюзаз 100 сон тIубаялъул хIурматалда юбилеялъулаб медаль. Хъизан гIуцIаралдаса 50 сон тIубаялъул хIурматалда, 2012 соналъ кьуна "За любовь и верность" медаль. 79 сон тIубалаан исана Чалаби МухIамадов гьавуралдаса. Гьесул юбилей гьабиялде хIадурлъулел рукIана ниж. Живго директорасдаги ракIалда букIана педколлективгун, школлъималгун дандчIвазе, жиндирго захIматалъулаб хIаракатчилъиялъул, гIумрудул нухалъул ракIалде щвезабизе . Амма халатбахъараб унтуца квалквал гьабуна, тIурачIо анищал, хутIичIо юбилей кIодо гьабизегIан. Гьунар камилав мугIалим, гIамал лъикIав инсан Чалаби МухIамадовасе алжан насиблъаги. Гьесул хIаракатчилъи, сахаб гIамал, гьес нахъа тараб 54 сонил лъайкьеялъул хIалбихьи гIолеб гIелалда ва цадахъ хIалтIаразда кидаго кIочоне гьечIо.\nАвтор: Равзат ХIасанова, МелъелтIа гьоркьохъеб школалъул мугIалим\nКъо-мех лъикI, школаАзарго галул нух байбихьула цо галудасанХазинат - школалъул хазинаГIолохъанал учительзаби хIажат ругоРайоназдаса харбал


ЗАМАНА - Тухтурличи заманаличир дугьадилзеная\nТухтурличи заманаличир дугьадилзеная\n19 марта, 2020. Четверг 10:26\nЧакарла изала – ил бахъхIи биубси, багьла-багьлали тIинтIбируси изала саби. Ванзаличив гьарил вецIъибил адам чакарла изайзи виркули сай.\nИлини хIилизибси глюкозала кьадар ахъбирахъуси саби. Глюкоза биалли – нушала кьаркьайс хIяжатти секIултазибад ца саби. Ил нушаб лугули саби хурегли. Илкьяйдали бетаэс бирули саби дулекIлизир лерти гликогенна сурсатуназибадра. Хурег кьикIа канилизи ва дарг-махлизи биркуси саби, илаб ил глюкоза акIубли, ашалгьуси саби. КIинайс глюкоза хIилизи биркур ва лебилра чархлизи тIинтIбирар. Ил пайдалабируси саби цIакьани лугуси хьулчи кьяйдали.\nЧакарла изала леб биалли, хуреглизибад цIакь кайснила тяхIяр зараллизи биркур. Глюкоза клеткабази бикес хIебирар ва халаси кьадарлизиб хIилизиб кавлан.\nХIилизиб халаси кьадарлизиб глюкоза лебнили ишдигъунти лишанти алкIахъа: кьакла берубдеш, милиги, зумали жихIличи вашни, цIакьагардеш, хъярхъли чархла битIакI гIяшбирни, усес дигни, чархла кам букни, хIулбала шала вайтIабикни, биркIанти зимдикIни, кьяшми изни.\nИлдигъунти лишанти дагьардухъунхIели, чараагарли тухтурличи дугьаизес чебиркур, бацI уркIиличиб хIилизибси чакарла кьадар белгибарес, ва чакарла изала лебал-агарал багьес багьандан.\nЧакарла изала алкIахъес асубирути тяхIяр-кьяйдара лерти сари: чархла битIакI имцIали биъни, камли вяшикIни, имцIали калорияби лебси хурег букни, бегIтала ва гъамтала чакарла изала лебни, дурхIялис раибси замана хIилизиб глюкозала кьадар имцIали биъни, гьести гIямру. Илдигъунти аги-кьяйда алкIули диалли, чакарла изала лебал белгибарес, тухтурличи дугьадилзеная.\nЗаманаличиб ил белгибарнили ва арадеш къулайбирнила тяхIурти далдуцнили, изайчи хIеруди барахъес ва декIти асурти хIедиахъес имканбикIахъу.\nИлдигъунти лишанти хIушала яра хIушала хъалибарглизивад чила-биалра якьиндиубли диалли, хIердируси мер хIясибли тухтурличи, ва республикала диагностический центрлизи эндокринологличи насихIятуни дурахъес дугьадизес дирудая. Иш гIергъиси телефонна номер хIясиблира зянкъдяхъес дирудая: 8 (8722) 51-46-10.\nНушала адрес: МяхIячкъала шагьар, МяхIяммадтIагьировла уличилси кьакьа, 172 Б, ДР-ла «Республикала диагностический центр» ГБУ.\nНушала Центрлизиб халати устадеш лерти, улкала медицинала гьаркьяти Центртазир багьудлуми касибти, хIушаб кумекбарес хIядурти специалистуни бузули саби.


«БацIги циги бахъана, цараца би чIчIикIана»\nБуйнахъскалъул мэрлъиялде кандидатазул халгьабулеб хасаб комиссиялъ итни къоялъ ахирисел документал къабул гьарулел руго. МухIканал гурел баяназда рекъон гьеб сияхIалда гьаб сагIат анлъго чи вуго. Комиссиялъ гьезул халгьабун хадуб, гьезда гьоркьоса рищизе руго шагьаралъул бетIерлъун вукIине бегьулев чиясул тIалабазда данде кколел.\nКомиссиялде гъорлъе уна бакIалъул администрациялъул вакилзабиги республикаялъул бетIерасул администрациялъул хIалтIухъабиги. Гьеб комиссиялъ чан чияс гьенире документал кьун ругел ва гьел чагIи щалали лъазабулеб гьечIо.\n«Эркенлъи» радиоялъ Буйнахъскалъул администрациялдеги рищиязул комиссиялдеги ахIана гьеб мухIкан гьабизе, амма гьезги кинал рукIаниги баянал кьолел гьечIо.\nАмма мухIканал гурел баяназда рекъон гьаб сагIат шагьаралъул мэрлъиялде кандидатура лъезе букIине документал кьун руго Буйнахъскалъул экс-мэр ГIусманов ГIусманицаги, гьесул рахъккун муниципалиял рищиязда гIахьаллъарал ветераназул партиялъул депутатазул штабалъул нухмалъулев ХIасанов Камильбегицаги, гьединго ГIусмановасул чи Буйнахъскалъул агрегатазулаб заводалъул бетIер Нажмудинов Нурудиницаги.\nГьединго гьеб сияхIалда рагIула гьаб сагIат шагьаралъул мэрасул ишал тIуразарулев вугев ГIамиров Закарьяги, гьединго жеги хъулухъалдаса нахъе ун вугин гьечIищали мухIканлъизабичIев Буйнакскалъул мэр ХIамзатов ХIусенги.\nЦебе «Эркенлъи» радиоялъе бицун букIахъе 12 январалда хъулухъалдаса нахъе ине гIарза хъван бугин ХIамзатовасин лъазабуна шагьаралъул мажлисалъул депутатаз. Нахъисеб къоялъго гьеб документ гьересияб бугин гьес гьеб гIарза хъвачIилан лъазабун букIана ХIамзатовасул рахъкколез. Гьелда хурхун прокуратураялде гIарзаги битIун букIун буго гьез.\n28 январалда «Черновик» газеталъул редакциялда букIараб ХIамзатов ХIусенил рахъккуразул пресс-конференциялда, Буйнакскалъул администрациялъул бетIерлъун вукIарав Валиев Зайирбегица лъазабуна гьеб гIарза гьересияб документ букIин чIезабун бугила ФСБялъ гьабураб хасаб экспертизаялъги, гьелъул хIасилал Буйнакскалъул прокуратураялда ругин абуна гьес.\nАнлъабилев чилъун гьеб кандидатазул сияхIалда Аташев Рашид вугин абурал баяналги раккана. Гьев цебе Дагъистаналъул Халкъияб мажлисалъул депутатлъун вукIана, гьанже гьес Буйнахъскалъул росдал магIишаталъул колледжалъе нухмалъи гьабулеб буго.\nСоциалиял сайтаздаги гьединго цо-цо информсайтаздаги ракIчIун Буйнахъскалъул тахида гьев Аташев вукIине вугин абурал баянал тIиритIизалел рукIана. Гьенибго хъвалеб букIана гьев Дагъистаналъул Халкъияб Мажлисалъул бетIер ШихсагIидов Хизрил чи вугин, гьес цеве тункулев вугин гьев мэрасул хъулухъалдейилан.\nАмма гьеб информациялъе официалияб мухIканлъи кьечIо лъицаниги. ХIамзатов ХIусен хIалтIудаса ине вугин хъвараб гIарзалда сверун гIемер ахIи-хIур бахъиналъ, республикаялъул тIалъиялъул цIакъ ццин бахъун бугина ГIамиров Закарьяда, гьез жидецаго Буйнахъскалде тIамурав чи вукIаниги гьев, гьеб ахIи-хIуралдаса хадуб Дагъистаналъул тIалъиялъ гьесул рахъкквей щакаб жо бугин хъвалеб букIана гьел информсурсатазда.\nГьел харбал рижиялъе цойги гIиллалъун ккун буго гъоркьисала Дагъистаналъул бетIер ГIабдулатIипов Рамазан Буйнахъскалде вачIараб мехалда цойгидал цIалул идарабазде инчIого гьеб Аташевас нухмалъи гьабулеб колледжалде ун вукIин ва гьесие кутакаб къимат кьун букIин.\nУнголъунги гьес гьор-бокьалда релъун тIа-тIала ккун ине букIараб гьеб колледж цIидасан гIуцIанила, гьениргIадал цIалдолезе шартIал чIезабураб бакI Дагъистаналда цойги батилебищали лъаларин абулеб бугоан гьеб мухъалда ахIвал-хIал лъалез. Студентал чIорого кваназарулел руго гьес гьенир, ччугIа гIезабулел бакIал ран, найтIалаби лъун жидерго магIишатцин букIунеб буго колледжалъул.\nАташевасда хурхун раккал гьел баянал хIакъикъиял ратиларин, ургъунго дагьабги цIакъ Буйнахъскалда ахIвал-хIал хIалуцинабизе риччарал харбал ратилин гьелилан рикIкIунеб буго гIемерисел экспертаз. Гьезулго рахъалда вуго Буйнахъскалда гIумру гьабун вугев, «Черновик» газеаталъул хIалтIухъан МухIамадов МухIамадги.\nМухIамадов МухIамад:« РакIалдаго гьечIого гьеб сияхIалда гьоркьов рехсарав кандидат вуго диеги Аташев. Щай гурелъул гьев жиндирго колледжалда вукIун гурони гIадамазда цеве вахъун живго вихьизавулев, лъазавулев вукIинчIо. Жиндирго чIаголъиялдалъул мэрлъиялде гьев инехъин вукIинги божизе захIматаб жо буго, батаниги ШихсагIидовас квербакъулеб батила гьелъие.\nГIаммаб къагIидаялъ гьев Аташев мэрлъиялде ине вугин абураб хабар гьадинго биччараб жо бугин ккола дидани. Амма унголъунги мэрлъиялде кандидатура гьес лъуни мажлисалъул депутатаз гьев вищизеги бегьула. Щай гурелъул гьев Аташев Рашидил вацасул вас Шамильги вуго мажлисалъул депутат, гьединго гьесулго гIагарав чи вуго депутат Жанхаев Маратги. Гьел гIолохъабазе гIоло цойгидал депутатазги кьезе бегьула Аташевасе гьаркьал».\nБуйнахъскалъул мэрасул рищиял 15 февралалда тIоритIизе ккола.


ОьрчIал маданиятрал школарду яхьуншиврул\nУттигъанну видеоконференциялул журалий хьунни АьФ-лул Культуралул министерствалул совещание. Му дачин дурну бия Аьрасатнал культуралул министрнал хъиривчу Ольга Ярилова. Дагъусттан Республикалул чулуха совещаниялий гьуртту хьунни культуралул министр Зарема Буттаева.\nСовещание хъунмурчIин хас дурну дия билаятрай «Культура» тIисса национал проект щаллу даврил масъаларттан.\nЯриловал дакIнийн бувтунни Культуралул советрал батIаврий билаятрал Президентнал, маданиятрал кIулшивуртту ласаврихсса къулагъас ларай дуллай, увкусса махъру:\n«На уттинингу увкусса куццуй, оьрчIал маданиятрал школарду, музыкалул школарду Пионертурал къатлучIасса кружокирттайн кIура баен битан къабучIиссар. Мукун хьун битарча, жува ххаллилсса музыкантътал ва художниктал хьун бувайсса жучIарасса буллугъсса шартIирдацIа хьунтIиссару. Паракьатну, цила кIанайн дуртун ацIрахъул шиннардий жура дуллай бивкIмуницIа хьурча, жуйнма жува хъунмасса зарал ликкан бантIиссар», — тIисса.\nБатIаврий чIявусса ихтилатру хьунни му масъалалийн багьайсса. Аьрасатнал Культуралул министерствалул ва ххуллий тамансса давуртту дурну дур ва мукунна хIадур дурну дур оьрчIал маданиятрал школардал статусрайн дагьайсса законопроект.\nБавщу чIурду ва миннул хIарпру\nСледующая публикация Сивсуну ккаккан бунни актершиврул гьунарду\nПредыдущая публикация Магьирсса каруннил дурмур


Майдан цIи гьабуна цIияб соналде\nИсана ноябралда байбихьун букIана тахшагьаралъул аслияб майдан къачIазе. ЦIияб сон тIаде щвелалде, гьеб къачIанги бахъана. ЦIигьабун къачIараб майдан рагьиялъул рохалилаб тадбирги тIобитIана ва гьебги байбихьана багIараб чIоло къотIиялдасан...\nГьелдаса хадуб рагьана «РакIалдещвеялъул ах – гIумруялъул ах» абун цIар кьураб, КIудияб ВатIанияб рагъул бахIарзал ракIалде щвезариялъул ахги. Гьениб республикаялъул щибаб районалъул ва шагьаралъул вакилзабаз чIана 54 гъветI.\n- Майдан къачIазе гIарац Москва шагьаралъул мэриялъ биччан букIана. Гьеб ккола Дагъистаналъе гьабураб кIудияб сайгъат.\nРоссиялъул президентасул гьариялдалъун Москваялъул мэр Сергей Собяниница биччана гьаб майдан къачIаялъе гIарац, - ан абуна Владимир Васильевас.\nЖеги гьеб къачIазе буго 14 халичаялъул суратазда къоноги гIодоб ккун. ГьабсагIаталда гьениб буго цохIого цо нугъаязул халичаялъул сурат.\nГьединго тадбиралде рачIаразда ЦIияб соналъул байрамги цIигьабун къачIараб майдан рагьиги баркана шагьаралъул бетIер Салман Дадаевасги, Республикаялъул херазул советалъул председатель ГIабдула МухIамадовасги ва цогидазги. Гьес баркала загьир гьабуна Москва шагьаралъул мэриялъе ва Дагъистаналъул бетIер Владимир Васильевасе.\nГьеб къоялъ майданалда чIезарун рукIана цIиял автобусалги хехаб кумекалъул машинабиги. Гьел кьуна республикаялъул районазул ва шагьаразул школазегун больницабазе.\nДругие материалы в этой категории: « Журналистазул суалазе президентасул жавабал\tКумек хехго щвела »\n16:32, 19 октября 2020, 260