БачIинахъего лълъар кквечIони… » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nБачIинахъего лълъар кквечIони…\nМагIарулазул, тIолабго Дагъистаналъул тарихалъулъ кIудияб бакI ккола Унсоколо районалъ. Эркенлъи хириял, бахIарчиял кавказияз аза-азар соназ гIумру гьабулеб буго гьеб баракатаб ва хIикматаб ракьалда. Авар эпосалъулъ, халкъиял асаразулъ гIемер дандчIвала гьеб мухъалъул кьалул церехъабазул цIарал. Масала, Унсоколоса ГIусманилав: «Гьединаб къоялда къварид рукIаго, ВачIун тIаде щвана дов ГIусманилав, Я дол къарал боял цадахъги рачун… ТалихI кьун вохаги дов ГIусманилав, Нижер анкьасулго рухI хвасарлъарав». Белехьдерил машгьурав бодул бетIерасул рахъалъ гьадин абулеб буго халкъияб кочIолъ: «Боде гъара балел гъолодисеца ГъалбацIилан тарав Мусал ГIадалав. Къокъаби тIутIулел дол тIомораца ТIаса вищун тарав балахьунисев». Унсоколо районалдаса ккола Кавказалъул кIиго имам. Гьезул къеркьеялъе нугIлъун руго Генубги, АхIулгохIги, цойги бакIалги.\nУнсоколо районалъул нухмалъулев МухIумахIажи ТIагьировасулгун гьабураб аналитикияб гара-чIвариялда, гьайгьай, бицунеб буго жакъасеб къоялъул ва районалда церечIарал аслиял масъалабазул.\nГIелмияб бахIс – яргъил гуреб\n- КъватIиса пачалихъаздаса рачIунги, журналистал щолел руго ахирал соназда Унсоколо районалъул росабалъе. Гьелъие гIиллалъун ккола районалда ахIвал-хIал хIалуцин, 2007-2009 соназда Россиялъул аскарияз ва милициялъ Генуб операция (КТО) тIобитIи. 2009 соналъул хIасилал гьарулаго, ДРялъул МВДялъ лъазабуна районалда изну гьечIого яргъид гIуцIаразул (НВФ) кIиго къокъа бугилан (гендерил ва белехьдерил). БатIи-батIиял цIех-рехчагIаз бихьизабулеб буго гьаниб гIадамазда гьоркьоб динияб рикьи лъугьун бугилан, гьелъ тунка-гIусияздеги рачине бегьулилан. Районалъул бетIер хIисабалда, гьел суалазул рахъалъ щиб дуца абилеб?\n- Ункъо-щуго моцI гурони гьечIо дун хIалтIизе лъугьун. Гьеб заманалда жаниб гIезегIан гIодобиччараб хIал буго районалда. Экстремистазул къокъаби гьанир ругилан абун, дида гьел рихьичIо. Гьедин букIаниги, гьеб рахъалъ хIалтIи гьабизе рагьун буго районалъул бетIерасул хIинкъи гьечIолъиялъул рахъалъ заместителасул хъулухъги. Щибаб анкьалъ гьев щола Балахьуни ва Генуб росабалъе. Лъазабула гьениб бугеб ахIвал-хIал. Жиндирго сапаразул хIасил гьабураб кIалъайгун цевеги вахъуна гьев жиб-жиб итни къоялъ райадминистрациялъул данделъиялда. ГъалатI камурав чи ватуларелъул, мекъи ккарал гIолохъаби рукIине бегьула. Дица гIадамазулгун дандчIваял тIоритIана Генубги Балахьунибги. ГIолохъабазда гьоркьоб бичIчIикьеялъул хIалтIи гьабулеб буго. Рохьореги ун, изну гьечIого яргъид гIуцIарал гIолохъаби ратани, гьезул бицун, гьел жидерго рукъзабахъе руссинаризе, жиде-жидер магIишат цебебачине, хъизан-лъималазда аскIор рукIине рачIаян ахIизе хIажат буго. Гьединлъидал гьеб суалалда сверухъ щибаб анкьалъ, щибаб къоялъ хIалтIаби гьарулел руго. Дида ракIалде ккола гIемер кватIичIого гьеб хIаракаталъ унго-унгояб хIасилги кьелилан.\nЖакъа къоялда жаниб районалда изну гьечIого яргъид гIуцIарал къокъабазул тIадекIанцIиял гьечIо.\n- РагIуеги бокьараб дин гьабизеги ихтиярал кьун руго Россиялъул Конституциялъ. «Вагьабизм» абун машгьурлъараб исламияб рикьиялъул гIадамалги, гьез ярагъ кодобе босулеб гьечIони, эркенго теян абула Москваялъул хIакимзабазги Дагъистаналъул нухмалъулезги. Улкаялъул ихтиярал цIунулел гIуцIабаз гьедин толел ругищ гъол? ТIаса лъугьун теялъул (амнистиялъул) бицуна. Гьединал шартIазда кверде рачIаразеги хадуб тамихI гьабуни, гьел гуккани, цогидал разилъиладай ярагъ гIодоб лъезе? Нилъер мадугьалзаби чачаназул президентги гьесул хIакимзабиги цере рукIарал боевикал ккола. ЖамгIият цолъизабичIого, бусурбаби рикьизе, цоцалъ разе гьоркьобе ракьа рехулелги кколел руго…\n- Дица гьадин абула. Пуланаб рикьиялъул гIадамал загьирлъун ратани, мажгитазда жанир гIодорги чIун, жидер далилалги хIужабиги ритIарал рукIин чIезаре гьез. Генуб босаниги, Балахьуниб босаниги, диниял экстремисталилан жидеде абулел, пачалихъалда, тIалъиялда дандечIарал гIолохъаби жакъа Унсоколо районалда гьечIо. Гьединаб къокъа цебе районалда букIараб батаниги, жакъа кир гьел ругелали дидаги лъаларо, цогидаздаги лъалел гьечIо. Гьел чагIи ралагьулелги гьечIо. Генув мажгиталдеги уна дун, гьениб гьабулеб вагIзаялъухъги гIенеккула. Динияб экстремизмалъ районалъул гIумруялъе асар гьабулеб гьечIо.\n- Генуса МухIамад Сулеймановгун ва цойги гьединал гIадамалгун дандчIвалищ мун?\n- Районалъул росабазул имамзабигун рукIуна дир дандчIваял. Цадахъ рекъон хIалтIула районалъул имамгунги.\nЛъица квараб 13-абилеб харж?\n- Кин букIаниги, гIезегIан чIвай-хъвеял ккана районалда. ГIемер хъвана РОВДялъул кIиго нухмалъулевги, ДРялъул Халкъияб Собраниялъул депутат ГъазимухIамад МухIамадовги, Унсоколо районалъул бетIер Казимбег АхIмадовги чIваялъул. Милициялъулгун, прокуратураялъулгун кинаб хурхен букIунеб райадминистрациялъул? Гьел ва цогидалги такъсирал рагьулел ругищ гьез? Районалъул хъахIаб рокъор тIоритIулел данделъабазда гьел суалал рорхулищ? Унсоколо районалъул ОВД-ялъул рахъалъ гIемерал гIарзал рачIуна республикаялъул газетазде: цIияб сон щвей кIодо гьабулаго мехтарал гьел Шамилхъалаялда цоцазулъ рагъанила, РОВДялъул начальникас хIалтIухъабазул «13-абилеб харж» жиндиего ккунила, цинги гъол хIалтIудаса нахъе анила, ва гь.ц., ва гь.ц. Районалъул нухмалъиялъ кIвар кьоларищ «ихтиярал цIунулел хъулухъчагIазул» гьеб рекъечIеб хьвада-чIвадиялде?\n- Щибаб моцIалъ райадминистрациялда данделъула прокуратураялъул, милициялъул ва ФСБ-ялъул хIалтIухъаби. Районалда лъугьа-бахъарабги гьоркьоб лъун, гьелъие букIине кколеб къимат кьола. Милициялда лъазабун буго щибаб анкьалъ нижехъе баянал щвезареян. ЦIияб сон бачIунеб сордоялъ Унсоколо РОВД-ялда ккараб иш цоги сунда букIаниги бараб жо гуро, мухьал рикьиялда хурхун ккараб жидерго жанисеб суал буго. Райадминистрацияги гIахьаллъун, гьеб лъугьа-бахъин нижеца цIадирабазда лъуна. Гьединал хIужаби хадурккунги рукIунгутIиялъе тадбиралги гьарулел руго.\n- Погонал рарал гъалмагъирчагIазул административияб тамихIалдениги цIарав чи кканищ?\n- Дагъистаналъул жанисел ишазул министрас ахIун рукIана гьел жиндихъего. Россиялъул МВД федералияб идара ккола, жидерго хIалтIухъабазе гIадлу гьабиги гьезул иш буго. Нижеца данделъабазда гIицIго къимат кьола гьезул хIаракатчилъиялъе.\n«Россельхозбанкалъе» букIунарищ диванго?\n- Исана тIоцебе тIобитIараб, гьаб сонил бюджетги къабул гьабураб райсессиялда гIахьаллъана дун. «Россельхозбанкалъе» нахъруссинаричIел къарзал районалда гIезегIан ругилан бицана гьениб дуца. Республикаялъул гIемерал районазда буго гьединаб хIал. Ришватчилъиялдалъун росарал къарзаз гIакъуба кьолеб буго гIадамазе.\n- «Россельхозбанкалъе» тIадбуссинабизе цебего заман щвараб къарзалъул 40 миллион гъурущ налъи буго гьабсагIат районалъул гIадамазда. Дица абулеб буго щибаб росдал бегавулас тIалаб гьабизе кколин налъулаздаса гьеб гIарацилан. «Россельхозбанкалъул» нухмалъулелгун цадахъ райадминистрациялъги хIалтIи гьабулеб буго гьеб рахъалъ. Гьайгьай, квер мекъал чагIиги руго налъулазда гъорлъ, гIарац тIадбуссинабизе хIадуралги руго. Пачалихъалъ заманаялъе биччараб гьеб сурсаталъухъ гIи-боцIи, магIишат гIезабуралги руго. Амма цIикIкIунисел руго, жиндир заманалда гIарацги гъоркь тун къарзалги росун, гьел нахъго руссинариларин чIарал. Гьединал руго 70-80 процент. Гьезул гIезегIаназда уголовниял делаби гьарун руго, судазул хIукмабиги руго. Ункъого делоялъе гьабун буго судалъул хIукму. Судалъул приставалги рачIун, налъулазухъа буголъи бахъулебги буго. Гьел тамихIалде цIалел, туснахъ гьарулелги руго.\n- «Откатазул» процентал щварал «Россельхозбанкалъул» хIалтIухъабазе букIунарищ диванго?\n- Официалияб куцалда лъалеб жо гьечIелъул гьелъул. Ришват босулаго тIадго кквечIони, кин гьел къватIир чIвазарилел, судалда цере эхетизарилел?\nРоссия – хьиндалазул налъулаб\n- Унсоколо районалъул аслияб масъала Рихьуниб ГЭСалъул хIорикье арал ракьазухъ хIакъикъияб рецIалил гIарац щвей бугин абуна дуца райсессиялда. Гьеб ИГЭСалъ зарал гьабурал гIемерал гIадамалгун дандчIвана ниж. Закониял тIалабал цере лъолел руго гьез: чиясул ихтияр гьечIого, гьесухъа ракьги мина-картги бахъизе бегьуларо; районалъул ва росабазул бутIруз гьезул ихтиярал цIунизе ккола, ва гь.ц., ва гь.ц. ГЭСчагIазин абуни, «погоназул» автоматазул кумекалдалъун гIадамазул ригьзабазда тIаде гъуна лъим. Ахазухъ кьолеб дагьаб гIарцудаги рази гьечIо хьиндалал. ИГЭСалда хурхарал суалал дуца дурго бербалагьиялда гъоркье росун ругин абуна. ДандечIеялъул митингазде рахъаниги, гьебго милиция тIаде тIамулеб буго гIадамазда. Рес гьечIищ гьезул ритIухъал гIарзал тIуразе?\n- Республикаялъул нухмалъулезулгун рукIунел дандчIваязда дица кидаго борхула гьеб суал. Президентасдаги бицана дица гьелъул хIакъалъулъ. ДРялъул ХIукуматалъул бетIерасул заместитель Ризван ГъазимухIамадов ккола гьел масъалабазул рахъалъ жавабияв. Гьесдаги лъала нижер гIузраби. Пачалихъалъ нижее рецIичIого хутIана: рихьундерил ракьазул 80 гектарги (гьелъухъ цIияб бакI кьезе ккола гьезие), Унсоколо, ГьаракIуни, Майданское, Зирани росабазул 318 гектарги (гьелъухъ гIарац бикьизе ккола ХIукуматалъ). Гьел гурелги, нижее гьаризе тIадал хIалтIаби гIезегIан руго: хIорил рагIал щулалъизаби (200 га), Рихьуни пихъил завод бан лъугIизаби, ГьаракIуни гьоркьохъеб школа эхети, Майданское росда цебесан сангар гьаби, базарал ран лъугIизари, ва гь.ц., ва гь.ц.\nБищунго кIвар бугеб, чара гьечIого тIубазе кколеб масъала буго щвечIого хутIараб рецIалил хIакъ (компенсация) гIадамазе бикьи. Гьоркьор тарал чагIи руго гъора. ГIарац кьезе бихьизабураб судалъул хIукму буго, сияхIал руго – азаридаса цIикIкIун чиясе щун гьечIо рецIел. ГьабсагIат гьел документазул ДРялъул ХIукуматалъ халгьабулеб буго – закониялищ, закониял гурелищ ругелали чIезабизе. ГIицIго гьелдаса хадуб къотIула хIукму.\nГьаб дица дуда бицарабщинаб жоялъул буго цо гIаммаб хIукмуги: техникияб. Гьеб къабул гьабула «Ленгидропроект» абураб идараялъ. Техникияб хIукму щиб жо? Проектги бахъун, документазда хIисаб гьабула щиб гьабизе кигIанасеб гIарац хIажалъулебан: ракьухъ, минабазухъ, ва гь.ц. Биччай, гIага-шагарго цо миллиард гъурщиде бахине… Гьеб техникияб хIукму къватIибе бачIиндал, лъала щиб гIарац гIадамазе кьезе хутIарабали.\nБукIине кколеб куцалда гIадамазе гьабураб зиян бецIичIони, районалда гIадлу-низам билълъанхъуларо.\nПакъир –чахъу, мискин-чахъу\n- ЦIакъ битIараб пикру. Ваамма хьиндалал рази гьечIо гьезул захIматалъухъ, ахазухъ кьолеб багьаялда. Цо сотыхалъухъ анцIазарго гъурущ гурони кьолеб гьечIила. ЦIияб гъветI гIезе ккани, 10-20 сонги къваригIунеб буго…\n- Жакъа гуреб, араб гIасруялъул 70-90-абилел соназда къабул гьабураб хIукму ккола гьеб. Масала, ГьоцIалъ ГЭС балеб бакIалда гIадамаз мухIканго абулеб буго: гьанжесел, базаралъулал багьабазда бецIе нижее кколеб зарал. Ракьалъе «зеленкаги» буго дозул, гьеб жал бетIергьанаб мулк кколин документалги руго. Жидее бокьараб гIарац щвезе ккани, гьелго документал хIажалъула ансадериеги.\n- «РФялъул ракьул кодексалда» бихьизабун буго, ракьалдаса пайда босулезухъа бахъанигицин, гьеб бецIизе тIалъулилан…\n- Ракь ижараялъе щварал, пайда босулел, ва гь.ц., ва гь.ц. – гьелги гьечIо районалда. Законалда чIванкъотIун хъван буго бетIергьанаб ракьалъухъги (собственность), ижараялъухъги (аренда), ва гь.ц., ва гь.ц. – кигIан гIарац кьолебали. Гъоба мухIканго хъван буго: масала, гектаралдаса чан центнер бачIиналъул щолеб, гьелъ кинаб хайир кьолеб…\n- ГЭС базе байбихьарабго щайха ричIчIизаричIел халкъалда къануналги ихтияралги? ГIадамал цоги нухалъ гуккун ругоха пачалихъалъ.\n- … Доб заман батIияб букIана. ГЭСалъул хIор эхеде бахиналде жиндир заманалда гIадамазул рес букIана киналго жидерго масъалаби тIуразаризе. ГIемерал дандечIеялъул митингал, забастовкаби рукIана, ГЭС базе биччалеб букIинчIо гIадамаз. Цолъун, гъункун, тIолго суалал тIурачIого гьел митингаздаса нахъе ине бегьулароан халкъ. Цо-цо чагIазул хасал мурадаз хвезабуна кинабго. Масала, гьеле мун – цевехъан, дуда хадув 50 чи вугин те. – ГIадамазе гIоло къватIиве вахъун вуго дун! – анги ахIдон, забастовкаги гьабун, нух къан буго дуца. Цинги цояв дуда аскIове вачIуна ва абула: - Гьале дуе 50-азарго гъурущ, аскIор чIарал чангоязе – лъебе-лъеберазаргоги. Рихха гьаниса! – ян. Гьеб къагIида хIалтIана, тIурачIого суалалги хутIана.\nЖакъайин абуни ОАО «РусГидроялъ» Рихьуниб ГЭС балаго тIаде росарал киналго ишал, къотIиялда рекъон, тIуразаруна. ГIумруялде рахъинчIел масъалабазул жаваб кьола Россиялъул ХIукуматалъ. Жиндир заманалда РАО «ЕЭС» идараялъухъа хIакъикъияб рецIалил гIарац щвезе рес букIана. Бугъил лълъурдул ккун рукIана гIадамаз – рорчIизе риччана, рачIчI ккун букIана – гьебги ана кодоса, щибго гьечIого хутIана. Гьанже халкъги ХIукуматги цоцахъ ралагьун тана.\nБасрияб цIулалъул цIияб гъалдибер\n- Ракьалдаса махIрумлъарал чагIазе рецIел кьеялъул хIакъалъулъ Россиялъул ХIукуматалъул цIияб хIукму (2003 сон, 7 май, №262) къабул гьабуниги, басриялда рекъон хIалтIулеб буго ДРялъул ХIукумат (28 январь, 1993 сон, №77), гIадамазе цIикIкIун гIарац щвелин абураб «хIинкъиялъ». Гьеб пиша такъсир кколарищ?\n- Цере рукIаралщинал хIукмабиги хисизарун, 2003 соналда РФялъул ХIукуматалъул цIияб хIукму бачIана. РецIел кьечIого хутIаразеги цIияб хIакъ щолезеги гьеб хIукмуялда рекъон кьола гIарац. Дица цебеккун абухъе, гIаммаб 398 гектаралъухъ кьезе ккола пачалихъалъ жеги рецIел.\n- ГъутIбузухъ кьолеб рогьояб багьаялдаги разилъичIого, гIарацго босичIого чIаралги гIезегIан ругогурищ районалда. Гьезда щибилеб?\n- Гьанире рачIун рукIана ДРялъул ХIукуматалъул Ихтияразул управлениялъул ва Юстициялъул министерствоялъул комиссиял. Хадур дица росабазул киналго бегавулзаби рачун рукIана гьеб Ихтияразул управлениялъул начальникасухъе. Гъос абулеб буго: - Киналго суалал тIуразе руго законалда рекъон, - илан. Нилъеца кIалалъ абураб букIунаро. Руго къанунал: «Ракьул кодекс», «Бюджеталъул кодекс», бакIалъулаб нухмалъиялъул законал. ГЭСалъул хIорикье араб, ракь буго, гьелъул иш гьабизе гIуцIараб отдел буго, бегавулзаби руго. Гьел росабазул бутIрузда абулеб буго: - Законалда рекъон, нужее гьедигIанаб гIарац кьезе кколеблъи чIезабе! – ян. Ахазул къимат гьабулел махщалилалги батIи-батIиял руго: цояз сотыхалъухъ 50-азарго гъурущ бихьизабула, цогидаз – 200 азарго. Бербалагьиялда бараб буго гьеб. ДРялъул ХIукуматалъги, гьелъул Ихтияразул управлениялъги, президентасги абулеб буго: - Законалда рекъон, нужее гьеб гIарац кколеблъи чIезабе! Нужее гьеб кьезе буго, - ян.\nМахIачил ракьцоял – МахIачхъалаялде\n- Бергьун захIматаб суал буго… Рихьундерие 80 гектар ракьул киб кьезе бугеб – Кочубеялда аскIобищ?\n- Гуро. ХIукуматалъ хIисабалде босун буго МахIачхъалаялъул рагIаллъуда, Семендералдаги Шамхалалдаги гьоркьоб 80 га бичун босизе, щутIалаял минабиги ран, гьенире рихьунисел рахъинаризе… Нахъеги абуниги, гьеб хIалтIи гьабиги техникияб хIукмуялда бараб буго. Цо соналда жаниб тIубалеб суал гьеб гуро.\n- АнцIго лъагIелищ къваригIунеб?\n- Гуро, анцIго сон хIажалъуларо. Масала, гьеб мурадалда 2-3 миллиард гъурущ биччани, гьез гьеб 2-4 соналде бикъула, графикги бахъун, гьелда рекъон хIалтIула.\n- Рихьуниб ГЭС балелдаса 30-40 сон ана. Жакъаги тIубачIого щай бугеб гьеб масъалаги?\n- Дица абичIищха, бачIинахъего лълъар кквечIони, лъутун унаго, рачIчI щоларилан.\nГЭС бан лъугIизе – жеги 10 сон\n- Закониял тIалабалги тIуразаричIого, 2008 соналда 547 метралде бахинабуна ГЭСалъул хIор. ДРялда бугеб Роспотребнадзоралъул управлениялъ мухIканго хъван буго хIор гIатIид гьабизе хIадурлъун гьечIолъиялъул: гIадамаз гIумру гьабулеб 50 мина бугила; 70 га куракул ахил бугила; Рихьуни, Майданское, Шамилхъала росабалъ канализациялъул рацIцIалъизарулел бакIал ран гьечIила ва гь.ц. Гьединги букIаго, лъим бахинабизе бегьилаанищ?\n- ГЭСалъе, гьелъул хIалтIуе щибго квалквал кколаро, гьел тIалабал тIуразаричIониги. ГIадамалги гъанкъилароан, законалда рекъон, хIорил рагIалда 20-30 метр бацIцIалъизабурабани (санитарияб чIоло)… Рихьуниб ГЭС жеги бан лъугIун гьечIо. Чанго соналъе хIалтIаби руго гьенир. ХIалтIулаб комиссиялъ гурони, пачалихъияб комиссиялъ гьеб къабул гьабичIо.ЧIикIабги цогидалги станциял «РусГидроялъги», «Дагъэнергоялъги» къабул гьаруна, ИГЭС гьабичIо. ХIалтIаби рагIалде рахъинегIан «РусГидроялъул» филиаллъун, НурмухIамад ГIалиевасул бетIерлъиялда гъоркь батIаго тун буго гьеб. Щуго-анцIго соналъги квербагъари гьабизе ккола гьениб.\n- Районцоязул ихтиярал хвезарулел ругони, ИГЭСалда хурхарал документазда гъоркь гъулбасунгутIизе рес буго бетIерасул. Амма чанги рокьукъаб документалда кIудиясул гъулбасалги ратула.\n- Балагье. Жиндир заманалда районалъул бетIерас гъулбасун буго гьал документазда. Гьездаго гьоркьоб – хIалтIулаб комиссиялъул хIукмуялдаги. ТIубазабизе кколеб къого суал (пункт) бихьизабун буго гьенибги. Пачалихъияб комиссия жеги гьабичIо. Гьелде ирга щвезе гIемер мех буго.\nРайон - сахават\n- ОАО «РусГидроялъул» акциязул 51% пачалихъалъул ккола. НигIматал гьарзаяб, гьайбатаб жаниблъи къурбан гьабуна ракьал мукъсанал магIарулаз бергьун гIатIидаб улкаялъе. Унсоколо районалъул бюджеталде магъало (налог) бачIунарищ ИГЭСалъул хайиралдаса?\n- ХIисаб гьедин гьабуларо. Токалъухъ босулеб гIарцул, гьеб хайиралдаса рахъулел налогазул кьучIалда гьарула бикьи-кьабиял. Гьедин ИГЭСалъ кьураб бечелъиялъул цо бутIа бачIуна ДРялъул бюджеталде: санайил 800 миллион. Гьединлъидал Унсоколо район ккола, гьардохъан (дотационный) гуреб, сахават (донор). Масала, метериса суал лъунани щибаб район сахаваталъеян, нижее щибго хIинкъизе бакI гьечIо… Районалъул исанасеб бюджеталда 370 миллион гъурущ буго.\nЦIилъиладай басрияб мина?\n- Цо-цо росаби кIвар кьечIого хутIулел ругин абуна дуца райсессиялда: Балахьуни, ГIашилтIа, ГьаракIуни. Гьенир ва цойги росабалъ рукIа-рахъин лъикIлъиялъе кинал тадбирал гьаризе нигат бугеб. Дунялалдаго цIар араб тарих буго нужер. Гьеб цIунулел музеязеги батIи-батIиял мажлисазеги квербакъизе рес гьечIищ администрациялъул?\n- Рищиязда дирго кандидатура лъолелъулго дир анищ букIана халкъалъе хъулухъ гьаби. Гьединлъидал, щибаб росулъе щун, гIадамалгун дандчIван, гьезул гIузрабазухъ гIенеккун, тарихалде араб Унсоколо районалъул цIар цIидасанги лъикIаб рахъалдасан рагIизабизе бокьун буго. Балахьуни ва ГIашилтIа цIиял гьоркьохъел школал раялъе проектал рахъизе руго исана, тIасияб соналдаса байбихьизе буго гьел разе. Райбюджеталъул сурсатаздалъун Балахьуни ясли-ахги къачIазе буго исана. Гендерил ва белехьдерил бицани, социалияб ритIухълъи гьечIолъиялъги ккун ратила гьезул чангиял рохьоре. Пачалихъалда гьеб гъалатI бичIчIулеб бугин ккола: чиясе чара гьечIого хIажатал бакIал раялъе гIарац биччалеб буго. «Басрияб мина» абураб федералияб программаялда рекъон Шамилхъалаялда минаби къачIазе бихьизабун буго 35 миллион, «Заманалъул поселокалъе» - 150 миллион. АхIулгохI Дагъистаналъул хIикматазда гъорлъе босун буго. «Генуб-АхIулгохI» туристазул нухлъун лъазабизе ккола. Имамзабазул цIар кьураб гендерил музеялъе цебе школалъул букIараб мина тана. АхIулгохIда санайил мажлис гьабула. Гьеб тадбир тIобитIиялъе исана райадминистрациялъ 200-азарго гъурущ кьезе буго. РакIалда буго ГохIде рачIарал бакъудаса цIуниялъе кIудияб чадир чIвазеги. КъватIисел пачалихъазде ине ккечIого рукIине, нилъерго лъималазда гьанибго малъизе ккола дин. Районалъул щибаб росулъ руго мадрасаби. ТIадеги ралелги руго.\nРайоналъул гIумруялъул киналго рахъазде кIвар кьезе жигар бахъула: лъай кьей, медицина, спорт, патриотикияб тарбия…\nРихьуниб бан бахъинчIеб пихъил завод ччугIилалде сверизабизе буго. ГЭСалъул хIориде русбиги риччан, туризм цебетIезабизе къасд буго. Ахил гурел, хурул нигIматалги гьарзаго рижула гьанир: хъапустIан, картошка (тIадмагIарухъ) ва гь.ц. Кинав магIаруласда рагIичIеб гендерил цIибилалъул хIакъалъулъ? ЦIулада месед бекьулеб ансадерил устарлъиги хвезе биччазе гьечIо.\nБокьилаан районалъул рахъалъ журналистаз ритIухъго хъвани, квешаб гуребги, лъикIабги бихьани.\nГара-чIвари гьабуна ХIамзат ГIизудиновас,\n» Дида ХъахIабросдал нусго гIечIеб рукъ Тахшагьарин ккола, мун жанив гIураб\n» Унсоколо мухъ. ХъахIабросу\n» «Ахихъан» казият. Унсоколо мухъ


Инфоурок › Родной язык ›Конспекты›Конспект открытого урока Тема: «Глаголалъул т1алабияб наклонение»\nМКОУ «СОШ№5 имени героя России Мусалаева Т.О.» г.Хасавюрт,Республика Дагестан\nТема: «Глаголалъул т1алабияб наклонение»\nХасавюрт 2018 г.\nРодной язык 7 класс.\nТема: Глаголалъул т1алабияб наклонение.\nДарсил мурад: Цересел дарсазда малъараб такрар гьаби. Бит1унхъвай цебет1езаби. Калам пасих1 гьабизе творческияб х1алт1и т1убай. Халкъиял кицабазул кьуч1алда ц1алдохъабазул г1акълу бег1ери. Т1алабияб наклонение баян гьаби, суффиксазул кумекалдалъун т1алабияб наклонениялъул глаголал лъугьинаризе ругьунгьари. Литературиял асаразулъ т1алабиял наклонениялъул глаголал ратизе ругьун гьари.\nАлатал: т1ахьал, карточкаби, итерактивияб доска, таблица.\nУчителасул цебераг1и: Ворч1ами, лъимал.\nЖакъасеб нилъер дарсил\nМурад гьадинаб буго:\nМалъараб г1ат1ид гьаби,\nЦ1ияб лъай баян гьаби.\nНилъеца гьаб дарсида\nГлагол такрар гьабила,\nГьебги гьоркьоб ккезабун\nЦо-цо хабар г1уц1ила.\nХъвавулъ гъалат1 дагьлъизе\nЦ1ияб лъай кверде босун,\nХъвазе т1алаб гьабила.\nКалам пасих1 гьабизе\nЦо-к1иго кеч1 ц1алила.\nКоч1ол маг1на бич1ч1изе\nК1вар кьун гьелде ургъила.\nГ1акълу бег1ер гьабизе\nУмумуз нилъей тарал\nНуж рази ругищ, лъимал, гьадинаб дарсил мурадалда?\nГьедин батани рач1а нилъеца рак1алде щвезабила цересел дарсазда малъараб.\n1. Фронталияб гьикъи г1уц1ила:\n- Щиб кколеб глагол?\n- Чан заман бугеб глаголалъул?\n- Щиб кколеб наклонение?\n- Щиб баян гьабулеб глаголалъул хабарияб наклонениялъ?\nУчитель: Лъик1 буго, лъимал. Гьеб нужеца бицараб щула гьабизе цо-к1иго тест гьабила.\nа) Кинал суалазде жаваблъун бач1унеб глагол?\n1. щиб? щив? щий? щал?\n2. кинаб? кинал?\n3. кида? кин?\n4. щиб гьабураб? щиб гьабилеб?\nб) Глаголалъул хабарияб наклонение бате:\n3) ах1улеб буго\nв) Г1инзул глагол бихьизабе:\n3) лъалъан буго\n4) лъалъалеб буго\n3. Словарияб х1алт1и: учителас кьурал глаголал, лъималаз лъабго группаялде рикьизе ккола.\nАх1улеб буго, къач1азе, кьела, босизабуна, рагъана, вач1ине гьеч1о, г1одизе лъугьана, батиларо, к1икъот1изе, свера-хъеризе, борхизе жувана, халкквезе.\nг1адатал журарал составиял\nкъач1азе, босизабуна, ах1улеб буго\nкьела к1икъот1изе, борхизе жувана,\nрагъана, свера-хъеризе, вач1ине гьеч1о,\nбатиларо, халкквезе. г1одизе лъугьана,\n4. Литературияб минутка.\nУчитель: Лъимал, нилъеда лъала глаголалъул 4 заман бук1унеблъи. Лъида к1велеб гьаб кеч1 араб заманалъул глаголал бач1унеб заманалде сверизарун ц1ализе? Их.\nТ1аде щвана хинаб их,\nТ1егьана т1олго гъут1би,\nБерцин гьабуна дунял.\n-е, -а, -й,\nГ1умру баркун х1анч1аца\nХ1еренаб кеч1 ах1ана.\n5. Творческияб х1алт1и: 4 группаялде рикьун лъималаз карточкабаздасан гьит1инабго хабар г1уц1ула хабарияб наклонениялъул глаголалги х1алт1изарун. (лъималаз ц1алула жидецаго хъвараб хабар ва гьенир х1алт1изарурал глаголал рицуна).\n6. Учителас ц1ияб дарс бич1ч1изабила:\nТ1алабияб наклонениялъ загьир гьабула буюрухъ, малъа-хъвай, гьари, гьесизари.\nТ1алабияб наклонение лъугьуна глаголалъул аслуялъулъ гьаркьилал х1арпазул хиса-баси ккун: и е, е а,\nгьединго - й, - ин, - ге, - ги суффиксал журанги.\nЦо-к1иго ц1алдохъан вахъуна доскаялде ва таблицаялда рекъон глаголал т1алабияб наклонениялде сверизарула.\n7. Т1ехьалда т1асан х1алт1и:\nх1алт1и 1 гьумер 126\nВоре ц1але, ц1але, ц1але, дир ц1одор,\nЦ1ияб Ват1ан т1егьазабе, берзул нур.\nБец1лъиялда данде рагъ бай, багьадур,\nРак1ги мац1ги бац1ц1ад ц1уне, ц1алдохъан.\nЭбел-инсул х1урмат гьабе, дир лачен,\nУчительгун рекъон х1алт1е, дир х1ерен,\nТ1ахьаздехун хурхен гьабе, дир гьит1ин,-\nГьунар т1ок1ав вокьулин дий ц1алдохъан.\nЦо ц1алдохъанас т1алабияб наклонениялъул глаголазда гъоркь мухъ ц1ала.\n8. Т1алабияб наклонениялъул гьариялъул форма бихьизабизе цо ц1алдохъанас халкъияб кеч1 ц1алула.\nБаги бечед, чвахунцlад,\nЧабхилъан ицц баккизе,\nГьалида мочу базе.\nБаги, бечед, чвахунцlад,\nЦlцlаназул мугъ бекизе.\n9. Жалго жидедаго ч1ун х1алт1и:\nх1алт1и 3 гьумер 126.\n10. Синтаксисияб разбор:\nВоре, дуца дурго к1алдиб\nК1иг1аркьелаб мац1 хьихьуге.\n11. Учитель: Ц1адаса Х1амзатил кинаб асаралдаса росарал мухъал ругел гьал? («Г1умруялъул дарсал») Бит1ун буго, лъимал. Нужеда цонигиязда рак1алда гьеч1ищ гьеб асаралдаса мухъал? Щиб загьир гьабулеб бугеб Ц1адаса Х1амзатица нилъее: гьарийищ, малъа-хъвайищ, гьесизарийищ? (малъа-хъвай) Гьединанго малъа-хъвай ва г1акълу кьола нилъее халкъиял кицабазги. Балагьила нилъ гьанже рак1алда ругищ нужеда кицаби.\n12. Кицаби. (гьоркьор риччарал глаголал хъвазе)\nБицине ___________ , гьабизе _________ .\nРекъон ___________ , къец бан _________ .\n13. Гьал кицабазе данде кколел глаголал аск1об кьураб сиях1алда стрелкабаз рихьизаре:\nУргъун раг1и ……, т1аме\nборцун гали ……. гьабуге\nБицине нечараб……, ургъуге\nГьикъизе намусаб……. бице\n14. Учитель: Цоги кинал кицаби нужеда лъалел, лъимал, т1алабияб наклонениялъул глаголалги гъорлъ ругел? (лъималаз кицаби рицуна).\n15. Рокъобе х1алт1и: Нилъерго гьит1инал гьудулзабазде гьит1инабго малъа-хъваялъул кагъат хъвала: «Х1анч1и ахазул гьудулзаби» абураб темаялда т1асан.\n16. Дарсил х1асил:\n- Щиб загьир гьабулеб глаголалъул т1алабияб наклонениялъ?\n- Кин лъугьунеб т1алабияб наклонениялъул глагол?\n- Кинал суффиксазул кумекалдалъун гьел лъугьунел?\n17. Учитель: Лъимал рак1алда бугищ нужеда нилъер дарсил эпиграф? Кин нужеда рак1алде кколеб гьеб эпиграфалда рекъон х1алт1анищ нилъ гьаб дарсида? Х1алч1ахъаги, лъимал, нужер, дарсида лъик1 х1алт1аразе къиматалги лъела журналалда.\nПроверочная работа по теме "Грамматические нормы"\n36 0 20.06\n719 0 14.06\n572 0 15.06


ГIодов ккарав вухуларо\nРиччанте нилъер лъимал рукIине лебалал, Биччанте гьез цIунизе Дагъистаналъул къадру. Расул ХIАМЗАТОВ «Гьоболас къалеб бакI къазе кколаян» абула магIарулаз. ЧIахIиязул гIакълу-малъиялда рекъон, гьоболасул букIине ккола…\nКоронавирус ва инсанасул ихтиярал\nКоронавирусалъул пандемия лъазабуралдаса нахъе унеб буго кIиго соналдасаги цIикIкIун заман. Гьелъ лъалаго хисизабуна нилъер гIумру: доре-гьанире ине, сухIматал гьаризе гьукъана, къана гIорхъаби. Гьеб киналъго рачана…\nБолъихъ районалъул РахатIа бугеб буртабазул фабрикаялъул иш рес къотIараб хIалалде кколеб бугин лъазабуна гьелъул нухмалъулев ГIали МухIамадовас. -ГIолохъаби гьенире хIалтIизе рачIунел гьечIо. Цебе лъабнусго чи…\nСагIадуев цIияб хъулухъалде тIамуна\nДРялъул Динияб идараялда цIигьабуна рекъелгун маслихIат гьабиялъул отдел. Гьелъул нухмалъулевлъун тIамуна МахIачхъалаялъул аслияб мажгиталъул имамлъун гIемерал соназ вукIарав М у х I а м а…\nМахIачхъалаялъул каналалъуре рортарал эбелги гьелъул лъабго лъимерги хвасар гьарурал полициялъул хIалтIухъаби кIодо гьаризе руго. Гьеб иш ккана гьал къоязда. ЧIужугIаданалъ бачунеб букIараб машина бортана КОРалъубе.…\nКалининаул росулъ Реццалъул аллеялда хIалтIулаб борч тIубалаго хварал МВДялъул хIалтIухъабазе «Борч, намус, бахIарчилъи» абураб ракIалдещвеялъулаб гIаламат лъеялъул тадбир тIобитIана. «Жакъа нилъеца ракIалде щвезарулел руго бахIарчиго…\nГьавуралдаса 310 сон аниги, халкъалъул рекIелъги миллияб гIелмуялъул тарихалда жанивги абадиялъ хутIун вуго жиндир заманалъул киналго гIалимзабаз тIадегIанаб къимат кьурав гIакъил, гIалимчи, динияв хIаракатчи, шагIир,…


Сириялдаса Россиялде лъутун рачIун Дагъистаналда хIалтIилел рукIарал Садах Эддин, Закария Барри и ХIайсам Друби миграциялъул низам хвезабиялъухъ тIад руссун Сириялде ритIизехъин рукIана Россиялъул миграциялъул хъулухъалъ. 24 февралалда Дамаскалде ритIизе рукIине гьел МахIачхъалаялдаса Москваялде рачунцин рукIана, амма инсанасул ихтиярал цIунулезул хIаракаталдалъун гьел сириялъулал 26 февралалда тIадруссун МахIачхъалаялдего рачIана.\nГьел сириялдаса лъутун рачIаразул цояв Закария Баррица 24 февралалда Европаялъул халкъаздагьоркьосеб инсанасул ихтиярал цIунулеб диваналде гIарза хъвана жал Россиялдаса Сириялде ритIулел ругин абун. Гьеб диваналъ лъазабуна халкъазда гьоркьосеб инсанасул ихтиярал цIунулеб къануналда рекъон рагъ унеб бугеб бакIалде тIадруссун гIадамал ритIизе бегьуларин, гьединлъидал гьел сириялъулал Россиялдаго тейилан. Гьеб ишалъе аслияб квербакъи гьабуна лъутун рачIаразул ихтиярал цIунулеб халкъазда гьоркьосеб «Гражданское Содействие» абураб гIуцIиялъул вакилзабаз. Гьеб гIуцIиялъул нухмалъулей Светлана Ганнушкиналъ лъазабулеб буго Россиялъул миграциялъул хъулухъалъ гьел цебехун бицен гьабурал сириялъулал Россиялдаса нахъе къотIиялъе гIилла щибали чIван къотIун бицунеб гьечIилан. Дагъисталъул миграциялъул хъулухъалъ лъазабун буго гьел сириялъулаз миграциялъул къанун хвезабунилан, гьединлъидал гьезда улка тезабизе диваналъ къотIараб хIукмуги бугилан, амма кин ва киб гьеб къанун хвезабурабали баян гьабулеб гьечIо гьез.\nМахIачхъалаялде тIадруссун рачIарал гьел сириялъулал миграциялъул низам хвезабурал жанир тIамулеб хасаб туснахъалъуре тIадруссинаризе ругин, гIагараб заманалда эркенго гIумру гьезие рес щвей щакаб жо бугин бицана «Эркенлъи» радиоялъе адвокат МухIамадов Шамилица. Гьев ккола халкъазда гьоркьосеб инсанасул ихтиярал цIунулеб «Мемориал» гIуцIиялъул дагъистаналда бугеб бутIаялъул тIурун рачIаразул ишал тIуралев адвокат. Гьединго адвокатас бицана чан чи гьаб сагIаталда сириялдаса тIурун вачIаразул Дагъистаналда вугевали мухIканго жинда лъаларила. Гьел лъабалгоги цойги цебехун «Эркенлъи» радиоялъ жиндир хIакъалъулъ бицун букIарав сириялдаса лъутун вачIарав Сабри Куроги, цойги гьесулго ракьцояв ХIасан Рибарги гурони сириялдаса рачIаразул тIокIав чи гьечIила гьеб хасаб туснахъалдайилан. Гьеб Сабри Курол ишги жеги рагIалде бахъун гьечIила, Россиялъул диваналъ гьев тIадвуссун Сириялде витIизе кколин абураб хIукму къотIанила, гьелда тIасан хъвараб гIарзалъул халгьаби жеги тIобитIичIилан. Гьединго гьесул ишалъул Европаялъул халкъазда гьоркьосеб инсанасул ихтиярал цIунулеб диваналъ халгьбизе бугилан баян гьабуна адвокатас.\nСабри Куро миграциялъул низам хвезабуниланги абун жанив тIамуралдаса I3 февралалда лъагIел сверана. Россиялде вачIун вуго 2011 соналда. Гьелдаса нахъе МахIачхъалаялда аскIоб бугеб Параул росулъ рукъарулеб цехалда хIалтIилев вукIун вуго гьев. Гьениб лъай-хъвай ккун буго гьесул цадахъ хIалтIилей йикIарай Камилла абулей дагъистанияйгун. Ясги гьаюн йиго гьезие. Сабрида рачIел гIиллабазе гIоло заманалда паспортги босун миграциялъул хъулухъалде ун бажарун гьечIо гьев. Гьениве араб мехалдаги виза лъугIун бугин абун нахъчIван вуго гьев. Ясги хъизанги букIаниги гьесул, ригьин гьабиядъул хъвай-хъвагIай гьабураб документ бихьизабуниги миграциялъул хъулухъалъул хIалтIухъабаз гьесухъ гIинтIамун гьечIо. Гьез Сабри Россиялдаса Сириялде витIичIого вукIине ришват тIалаб гьабулеб букIун буго. Гьез абулеб щуазарго доллар кьезе рес гьечIин жиндирилан Куроца лъазабидал гьев туснахъ гьавун вуго.\nМухIамадов Шамиль:«Гьеб хасаб туснахъалъул нухмалъиялъулгун гьанже дандеккунгутIи гьечIо Сабрил, цебегIадин тунка-гIусиялги гьесде гьабулеб тIадецуйги лъугIана. Гьесдаса ришват тIалаб гьабунги тIокIав щивниги вачIун вукIинчIо. Берцинго гьев вихьизе дунги виччала гьесул лъадиги лъимерги щола гьесухъе. Цебе гьелги дунги жанире риччаларого гIемер проблемаби рукIана. Сабриги гьевго гIадин МахIачхъалаялда хIалтIилев вукIарав гьесулго ракьцояв ХIасан Рибарги рагъ унеб бугеб Сириялде тIадруссун ритIизе бегьуларин абураб хIукму къотIун буго Евпропаялъул инсанасул ихтиярал цIунулеб халкъаздагьоркьосеб диваналъ. Рибарил иш жеги гьеб диваналде щун гьечIо, Сабрил ишалъул халгьабизе хIадурун буго. Гьенире арал ишазул халгьаби хехго-хехго байбихьуларелъул, гIураб заман бала гьез. Гьединлъидал жеги кида гьеб иш тIубалебали лъаларо. Россиялъул диваналъги цо-кIиго моцIида жаниб хIукму къотIизе ккола гьелда хурхун. Ниж разияб хIасил гьеб диваналъул ккечIони гьелда тIасанги гIарза хъвазе буго дица, ккани цойги нухалда гьебго Европаялъул диваналде битIила гIарз, гьединаб ихтияр букIине ккола щивасул».\n«Гражданское Содействие» гIуцIиялъул ахирисел баяназда рекъон гьаб сагIат Россиялде Сириялдаса тIурун рачIаразул анкьазаргогIан чиясде бахунеб буго.\nСирия: сунца ритIухъ гьабулеб лъимадул магIу?\nСирия - пачалихъазда гьоркьоб ракьа


«Бидулав Рузвельтил» рищиязул цирк » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\n«Бидулав Рузвельтил» рищиязул цирк\nЦIияб тарих. Цо-цоял урхъараб чIвадарухъабазул заманалъул цIех-рехал\nХалкъалъул ихтиярал чIинтIарал куц\nХIалихьатав гIел ккани, гIадлу бажаруларин…\n2010 соналъул анцIабилеб октябралда Россиялъул 77 икълималда депутатазул ва бакIалъулал нухмалъулезул рищиял тIоритIана. Улкаялъул бетIераб рищиязул комиссиялъул нухмалъулев Владимир Чуровасул рагIабазда рекъон, гьеб къоялъ тIадчагIазда цIар чIвазе 30 миллион россиялъуласул ихтияр букIун буго. Дербенталда шагьаралъул мэрасул рищиял унел ругеб куцалда хадуб халкквезеги ана Дагъистаналде вачIарав Чуров. Цо кIудиял гъалатIал ва такъсирал гьечIого анин республикаялда рищиялилан абуна гьес. Амма гьеб Цогоял рищиязул къо лъугIилалдего бакIаздаса рачIунел харбал кьалул байданалдаса гIадинал рукIана. Лаваша районалъул Хважалмахьи росдал бегавул Абулмуслим НурмухIамадов чIвана, 10 октябралда сагIат кIиго тIубараб мехалда багъарараб, анцI-анцI чи гIахьаллъараб кьаба-тункиялъул хIасилалда. Кьвагьараб жо щун, чангояв лъукъунги вугин лъазабуна низам цIунулел идарабаз. ЩуазаргогIан бюллетень тIагIун батун буго гьениб радалалде. Гьелдаса хадуб ккун буго рагъги.\nЦадахъ рехулел бюллетенал, автобусаз хIалгьабун раччи, процентал понцIезари…\nДагъистан Республикаялъул тахшагьаралъул мэрги вищана араб гьатIан къоялъ. 1998 соналдаса гьеб хъулухъалда вугев СагIид Амировасда данде кандидатураби лъун рукIана гьебго администрациялда хIалтIулел Мадер Канберовас ва ГIали ГIабдулбековас. Телевидениялдасан Амиров веццана гьез рищиязда цебесеб кампаниялда. МагIарул басмаялъул хIалтIухъан щвараб ришиязул чанго участкаялда законал хвезариялъул гIезегIан хIужаби тIатана. Унго-унгояб къеркьей гьечIин, гьаб цирк бугин абуна чияда рачIел цIех-рехчагIаз.\nДагъистаналъул президент МухIамадсалам МухIамадовас гьаракь кьураб 46-абилеб рищиязул участкаялда цо гIадан къалиялъубе чанго бюллетень рехизе лъугьиндал, комиссиялъул членазул цояс гьелда рази гьечIолъи загьир гьабуна. Гьеб участкаялъул рищиязул комиссиялъул нухмалъулев АхIмад МухIамадовас абуна, гьей унтарай гIадан йигила, рокъоре рачIун гьаркьал кьезеги гьелъиеги гьелъул яцазеги бокьичIилан. Амма закон хвезабураб хIужа гьеб букIиналъе мукIурлъана МухIамадов. Гьеб гъалатI кканин, жидеца кагътиде босилин абуна гьес. Гьеб лъугь-бахъиналда гьоркьове авар казияталъул хIалтIухъан лъугьиндал, дур хIаракат гIададисеб бугин, рищиязда щив бергьуневали цевего лъалин кIалгьикъана гарбал риццатал гIолохъабаз. Гьениве гьаракь кьезе вачIарав Апудзи Расулов абулев чияс прогноз гьабуна рищиязде гражданазул 110 процент бачIине бугилан ва СагIид Амировасе 99 процент гьаркьазул щолилан. Дагъистаналъул Халкъияб Собраниялъул депутат, СагIид Амировасул чIужуялъул яц Перзият БахIандовалда цадахъ вачIун вугоан рищиязде Апудзи Расулов. Амма хадусеб кьоялъ шагьаралъул рищиязул комиссиялъ тIиритIизарурал баяназда рекъон, Амировасе «щун буго» 92 процент ва рищиязде рачIун руго гьаркьал кьезе изну бугел гражданазул 70 процент кколел гIадамал.\n86-абилеб рищиязул участкаялъул нухмалъулей Хадижат Казимовалъ бицана шагьаралъул администрациялъ чIезарурал автобусазда раччулила гьаркьал кьезе гIадамалилан. Цогидасе гIоло гьаракь кьезе законалъ гьукъун бугиланги абуна гьелъ. Журналистазул ихтияр гьечIила участкаялда рищиязда хадуб хъаравуллъи кквезеянги абун, магIарул басмаялъул вакиласда мугъ берцин гьабеян абуна гьелъ. Гьебги ккола улкаялъул закон хвезабиялъул цоги хIужа.\nЦо росдал бегавуллъиялде – 41 кандидатура\nМагIарулазул районазда тIоритIарал рищиязул бищун хIалуцараллъун рукIанин абизе бегьула ЛъаратIа районалда. Нилъер миллаталъул районазда гьоркьоб бищун кIудияб буго Болъихъ. Гьенив вищана цIияв нухмулъулев – МухIамад ПатхIулаев. Гьединго росабазул бутIруздаги депутатаздаги цIар чIвана 10 октябралда балъхъадерицаги.\nБакIалъулаб рищиязул комиссиялъул нухмалъулев АхIмад ХIажиевас гьадин бицана: «Гьаркьал кьезе изну бугел чагIазул 70-ялдасаги цIикIкIун проценталъ гIахьаллъи гьабуна рищиязда. Цо-цо участкабазда, дагIба ккарал бакIазда, гьаркьал рикIкIун лъугIуларого рукIана. Болъихъ, Чанхъо росабалъ лъугьана хIалуцараб хIал. Депутаталги росабазул бутIрулги рищулелъул, рижана гьединал дандеккунгутIаби. Болъихъ бюллетенал рехулеб къали гъуриялъул хIужаги ккана. ГIадлу гьабизегIан, гьеб участка къана. Милициялъ хIалтIи гьабулеб буго гьениб. Болъихъ росдал бетIерлъиялде кондидатура лъун буго 41 чияс. Можаритарнияб къагIидаялда тIоритIула гьенир рищиял – цин 41-ясул 14 чияда цIар чIвала. Хадуб гьезда гьоркьовги бергьварав бегавуллъунги тола. Росабазул бутIруллъун гIемерисел цIиял чагIи ккана районалда. Партиязул цIараздасан цере рахъарал чагIи гIемер рукIинчIо ва бергьинчIо – анлъгояв «Цогояб Россиялдасанги», цояв – «ЛДПРалдасанги». Гьел «единороссал» бакIалъулал депутаталлъун рахъана. ГIемерисел кандидатал партиязда рухьинчIел рукIана. Районалъул бетIерлъиялде ккезе къеркьолел рукIана Шодродаса МухIамад ПатхIулаевги, Гъагъалъа Юсуп ХIажиевги, ГIандиса Жавпар ГIалиевги».\nБолъихъ районалъул Депутатазул Собраниялъул цIирищарал депутатаз тIоцебесеб сессиялда районалъул бетIерлъун вихьизавуна ПатхIулаев.\nАвтор: ГIизудинил ХIамзат\n» Унсоколо мухъалда кьалул кор боркьун буго\n» Кепкал ана росун эливашица…\n» МочIохъ хIорихъа бахъараб чIегIернарт…\n» Конституция: пачаясул чIужуйищ, пачалихъияб къанунищ?\n» Яроваялъул пакет: лъикIищ, квешищ?\nРищияздаса к1удияб цир гьеч1о россиялда\nЧекист Имаммуса ва Къамилухъа Хизри\nХалкъияб азархана хIалтIизе буго\nБергьенлъиялъул, багьабазул ва тахбакIазда хиса-басиязул хIакъалъулъ\nРахьдал мацIалъул халкъазда гьоркьосеб къоялде – бакълъулазул басмаялъе шапакъатал\nБидулъ бессараб мацI, миллат ккураб мацI


Кьвагьул алатал хIадурулеб лабаратория батиялда божулел гьечIо ансал\nУнсоколо мухъалъул Майданское росдада аскIоб кьвагьул алатал хIадурулеб лабаратория тIатинабун бугог къуваталъул идарабаз. Гьединаб баян кьуна 18 сентябралда Дагъистаналъул информалатазе республикаялъул жанисел ишазул пресс-хъулухъалъ. Амма гьеб мухъалда гIумру гьабун ругел гIадамал божулел гьечIо гьениб гьединаб лабаратория батанин абураб хабаралда.\nМайданское росдадаса цо километргун бащдаб манзилалъ рикIкIада бугеб гIалахалда батун буго хIинкъи гьечIолъи цIуниялъул гьединго Дагъистаналъул жанисел ишазул хIалтIухъабазда изну гьечIого яргъид гIуцIарал жанир рукIараб 12 квадраталъул метр бугеб блиндаж. Гьениб жаниб гьезда батун буго 10 килограмм тротилалъул къуват бугеб квераз гьабураб кьвагьул алат.\nГьеб гуребги гьениб гьезда батун буго къватIиса хIукуматалда гьабураб 37 электронныяб детонатор, автоматалъул гIемерал гулби, чанахъанасул туманкI ва кIиго радиостанция.\nГьеб кинабго кьвагьул алатал хIадурулеб лабаториялъул къайи-цIа кколин Балахьуниса изну гьечIого яргъид гIуцIаразул буголъиян хъвалеб буго терроралда дандечIараб миллияб комитеталъул баяналда. Кинабго гьениб батанищинаб жо къуваталъул идарабаз тIагIинабун буго.\nАмма «Эркенлъи» радиоялъ цIех-рех гьабурал Унсоколо мухъалдаса гIадамал божулел гьечIо Майданское росдада аскIоб гьединаб лабаратория бугилан къуваталъул идарабаз къватIибе кьураб хабаралда. Кинаб лабараторияйин гьениб букIунеб, цо цебе ккараб бакIалъул суратги бахъун гьебги интернеталде рехун ракIалде ккарал жал рицунел ругин гьелилан бицана Унсоколо мухъалдаса жиндир цIар бицине бокьичIев чияс.\nГьале чанго сон бугин Тоннелалъул кIалтIаги ругел аскарияз рачIунел унел автомобилазул хал гьабулеб бугелдаса, гьединалго чагIи ругин Временное росдада аскIорги, магIарухъан рачIунеб бакIалда гьединаб пост лъун бугин багIараб кьодухъги.\nХIасил-калам тIубараб Унсоколо мухъ аскарияз сверун ккун бугилан абизе бегьулин, гьанжелъагIан батичIеб гьезда гьеб лабаратория гьанжейищинаха батарабилан гIажаиблъи гьабулеб буго Унсоколоса ГIалиев АхIмадица.\nГIалиев АхIмад: «КIиго-лъабго сон буго гьезул рачIанщинал гIадамазулги автомобилазулги хал гьабулеб. Щивниги чи виччаларо гьез паспорталъул халги гьабичIого. Кисанаха гьедин батани гьел лабараториялде гьединаб къайи-цIа бачIараб? Балахьуниса гьагъав вас кьвагьараб къоялъги кIиго лъабго терело цадахъ букIана гьениб сверулеб, гьебмехалъги батичIеб гьеб гьанже батун буго. Дида лъаларо…\nКиб бакIалда гьеб батараб, щиб кинилан цIехараб мехалъ гьеб лъалев чиги ватулев гьечIо. Гендерица абула шоу-бизнес гьабулел чагIи ругин гьелилан, гьелъухъего цо цебеккараб суратги гьенибе рехун жидеего гIарац гьабулел руго гьел».\nГьединго гьал къоязда низам цIунулезда гьебго Майданское росдада аскIоб батун букIана жвго жинцаго кьвагьизавураб изну гьечIого яргъид гIуцIарасул хутIелалги. ЦIех-рехчагIаз чIезабухъе гьеб жаназа батун буго Балахьуниса 27 сон барав гIолохъанчиясул. Квагьи ккараб бакIалда лъугьун буго бащдаб метр гъварилъи бугеб гвенд.\nГьединго 17 сентябралда информалатаз хабар тIибитIизабуна Гъуниб мухъалъул Сугъралъ росулъ аскарияз гIадамазул рукъзабахъ чIухь балеб бугилан. Амма «Эркенлъи» радиоялъе Сугъулдерил бегавул ХIажигIумаров МухIамадица бицухъе гьеб баян хIакъикъаталде дандекколеб гьечIо. ГьабсагIат росулъ бугеб ахIвал-хIалалъул гьес гьадин бицана нижер программаялъе.\nХIажигIумаров МухIамад: «Кинавниги аскариявги росулъ гьечIо, рукъазабухъ чIухь балеб бугилан абураб хабарги чIанда буго. Гьабулеб бугониги гьединаб халгьаби дунги цадахъ ун гьабула. Росулъ щибниги къварилъи гьечIо, киналго парахатаб куцалъ руго гIумру гьабун»\nЭР-ялъ цебеккун бицухъе 15 сентябралда радакь анлъгоялдаса нахъе Гъуниб мухъалда терроризмалде дандечIараб низам лъазабун бук1ана хасал идарабаз. Гьез лъазабулеб буго Сугъралъ ва Бухтиб росабазул ракьазда изну гьечIого яргъид гIуцIарал рахчун ратизе бегьулин абурал баянал щун ругин жидехъе, гьелъул цIех-рех гьабизе ва экстремистал ралагьиялъе хасал тадбирал тIоритIизе чIезабун бугин гьеб низамилан.\nБакIалъул гIадамаз бицухъе рагIулеб бакIалдаса гIебеде кибниги кьвагьиги букIун гьеч1о гьеб къоялъ, ккурав чиги рагIичIин абулеб буго гьез. Сугъралъ, ЧIохъ росабазул гIорхъода цохIо хасаб рагъулаб техникаги къуваталъул идарабазул гIемерал хIалтIухъабиги ракIарун ругин лъазабулеб бук1ана.\nГьединго Дагъистаналда 15 сентябралда кIодо гьабулеб цолъиялъул къоялъул хIурматалда Сугъулдерил ракьалда Надир-шагь щущахъ виххизавиялъул хIурматалда бараб мемориалияб комплексалда тIоритIулел байрамалъулал тадбиразеги гьеб хасаб низам лъазабун букIиналъ щибго квалквал гьабун гьечIо, гьенирехунги бокьарал чагIиги, автотраспортги биччалебги букIана гьеб къоялъ.


Августрал 2-нний жулла республикалий хьунни «Забег РФ» тIисса щалвагу Аьрасатнал полумарафон. Му спортрал мероприятие дайссар гьар шинах Аьрасатнал 85 шагьрулий, миннувух Каспийскалий ва МахIачкъалалив гьашину мукьулчинни дурсса. Жулла республикалий му дайссар ДР-лул Спортрал ва физкультуралул министерствалул.\nЛечаву дайдирхьунни Каспийскалий Лениннул майдандалия. Муний гьуртту хьунни 70 инсан, лечин хьхьичI миннал дунни коронавирусрайнсса тестругу.\nМарафондалий гьуртту хьуминнахь республикалул каялувчинал чулуха аьла-ссаламгу бувну, ххувшавуртту чIа кунни цалчинма вице-премьер Анатолий Карибовлул.\nАьмну гьурттучитурал бивтунни 21 километралул манзил. Каспийскаллал цаппара кучардавухгу бувккун, марафончитал бувкIунни МахIачкъалаллал Хъунмайданнив. Микку миннан цинявннан дуллунни дакIний личIансса медаллу. 18-34 шиннавусса жагьилтураву цалчинмур кIану бувгьунни Андрей Федоричевлул. Мунаяр шанна минутIрал махъ увкIунни кIилчинмур кIану бувгьусса МахIаммад АьлихIажиев. Шамилчинмур завалун лайкь хьунни МахIаммад Агъакишиев.\nМува оьрмулул душвараву цалчин бувкIунни Раисат Чартаева, кIилчинмур кIану бувгьунни Амина Хидарбековал, шамилчинмур – Аминат МахIаммадовал.\n35-40 шиннавусса хъанниву цалчинмур кIану бувгьунни Динара ХIаммадовал, кIилчинмур кIану – Мария АхIмадовал, шамилчинмур – Анна Гребенщиковал. Арамтураву цалчинмур кIану бувгьунни Терлан Амираьлиевлул, кIилчинмур – Алексей Ивановлул, шамилчинмур – Мурад МахIаммадтIагьировлул. Наградартту дуллунни мукунна Камил Давдиевлун (45-54 шиннавуминнаву) ва Евгения Драгунован (55 шин).\nГлава республики отметил предприятия Дагестана, на которых налажено новое производство в связи с коронавирусом\nСледующая публикация ДакIний личIансса мажлис\nПредыдущая публикация Хаварду – кутIану


Митинг рагьана ва нухда бачана МахIачхъала шагьаралъул бетIерасул ишал тIуралев Абусупян ХIасановас. «ЦIакъ халатаб ва захIматаб букIана Бергьенлъиялде нух. Нилъер халкъазул цолъи, гъунки ва ватIан бокьи ккана рагъда бергьиналъе аслияб гIиллалъунги. Нилъер гIемермиллатазул улкаялъул вацлъиялъул халкъазул кьерда вагъулев вукIана 180 азарго дагъистанияв ва гьезда гьоркьоса 62-яв мустахIикълъана Совет Союзалъул БахIарчи абулеб тIадегIанаб цIаралъе, анкьгоял рахъана Реццалъул орденалъул тIубарал кавалераллъун, анцIаза-азаргоясе щвана орденал ва медалал», - ан абуна гьес.\nВетераназда ва митингалъул гIахьалчагIазда байрамги баркун, Владимир Васильевас абуна: «Нилъеда лъала гIемерал чагIи фронталдаса тIадруссинчIеблъи. Нилъеца адабалда ресхола гьезул цIаралги. Нилъеда тIадабги буго тарихалъе ритIухъаллъун рукIине, бахIарзазул хIурмат цIунизе, гьездаса чIухIизе, лъимал ва гьезулги лъимал нилъедасаги чIухIулеб къагIидаялъ гIумру гьабизе. Дие гьанив ракIалдещвезавизе вокьун вуго Зайнудин БатIмановги. Гьев вукIана рохьихъанлъун. Рохьоб лъимадул ва чIужугIаданалъул ахIи рагIидал, кодоб ярагъ гьечIев цо чи ана гьев гьезие хIалае. Гьев бергьана, гьес хIинкъичIого цIунана тIубараб хъизам. Гьев хъачагъалгун вагъана ва хвана. Гьал къоязда улкаялъул президент Владимир Путинил указалда рекъон, гьесие кьуна Россиялъул БахIарчи абураб цIар. Гьединал гIадамал ругебгIан мехалъ Дагъистанги Россияги тIегьазе буго», - ян абуна республикаялъул бетIерасул ишал тIуразарулес.\n– КIудияб ВатIанияб рагъ гIасрабаз хутIила нилъер ракIазулъ. Рагъ байбихьун тIоцебесеб къоялъго аза-азар дагъистанияв ана ватIан цIунизе. Гьез рухIалда барахщичIого цIунана нилъер улка ва тIолабго Европа. Бицадуе хутIана летчик Амет-Хан Султанил, Валентин Эмировасул, МухIамад ХIажиевасул, Ханпаши Нурадиловасул, СагIадула Мусаевасул, Элмурза Жумагуловасул, ГIабдулхIаким ИсмагIиловасул ва жеги гIемерал бахIарзазул цIарал. Гьел даимго хутIила нилъер ракIазулъ».\n- Гъираялда ячIана дун гьаб байрамалде, рагъул гIахьалчагIи рихьизеги гьезда байрам баркизе бокьун. Гьезул баракаталъ щвараб буго нилъее гьаб эркенлъиги. Гьаб ккола гIолилазда ва лъималазда бихьулеб ватIан бокьиялъул кIочонареб дарс. Дир кIудадал вац Дабди АхIмад кколаан рагъул гIахьалчи. Гьев рухIалда барахщичIого вагъана «Малая Земляялда». Гьевги нижер росулъа 69 рагъул гIахьалчиги ракIалдещвезаризе, гьезул рухIаздасан дугIа гьабизе ячIун йиго гьаниеги.\n- ИчIабилеб маялъул къо дица рикIкIуна байрамазулги байрамлъун. ЯхI бугев чиясе, хасго гIолилазе чара гьечIеб байрамги буго жакъа. 1942 соналда рагъде арав дир эбелалъул даци ГIалиев Шарапудинил хIакъалъулъ нижеда щибго лъаларо. ЦIех-рех гьабидал, хъван бачIана гьев Краснодаралда бугеб гIаммаб хабалъ вукъун вугилан, амма гьениб я гьесул цIар батичIо, яги гьесул хIакъалъулъ лъалев чи щвечIо. МухIамаднабиев МухIамаднаби ккола дир кIудада. Рагъде аралдаса гьесул хабар-кагъат къотIана. Ана-тIагIана мунагьал чурад. Бадиб магIу хулула гьезул талихIкъараб гIумруялъул пикру гьабидал. Рагъул гIахьалчагIи рихьидал, дида гьел кIиялго ракIалдещола.\n- Дир кIудада АхIмадов АсхIабгIалил суратги босун щвана дун паркалде. Колхозалъул бухгалтерлъун хIалтIулев вукIун вуго гьев. ГIарзаги кьун, ун вуго фронталде. Сталинградалда чIванин абун бачIараб кагъат буго рокъоб цIунун.\nПрочитано 275 раз\tПоследнее изменение Среда, 16 мая 2018 12:59\nДругие материалы в этой категории: « ХIажат буго школа\tУлкаялъул президент нахъеги тахида »


Схема вышивки бисером на габардине Девушка с розами Артикул: Схема для вышивки бисером на габардине Ангелочек с зонтиком. Схема для вышивки бисером на атласе Царица Тамара. Схема вышивки бисером на габардине Девушка в шляпе Схема для вышивки бисером на габардине Архангел Гавриил. Схема вышивки бисером на габардине Девушка с цветами в волосах\nСхема для вышивки бисером на габардине Богородица Умиление. Схема для вышивки бисером на габардине Архангел Гавриил. Схема вышивки бисером на габардине Девушка с цветами Схема вышивки бисером на габардине Девушка с цветами в волосах Схема для вышивки бисером на габардине Девушка с веером Схема для вышивки бисером на габардине Ангелочек с зонтиком. Схема для вышивки бисером на габардине Дева Мария Непорочного Зачатия.\nНабор для вышивки бисером Розовые думы Схема вышивки бисером на габардине Девушка с цветами в волосах Схема для вышивки бисером на габардине Архангел Гавриил. Схема для вышивки бисером на габардине Ангелочки у ручья. Схема вышивки бисером на габардине Девушка с цветами Схема для вышивки бисером на габардине Богородица Умиление.\nНабор для вышивки бисером Девушка с розами\nСхема вышивки бисером на габардине Девушка в шляпе Схема для вышивки бисером на габардине В ивах. Набор для вышивки бисером Розовые думы Схема вышивки бисером на габардине.\nСхема вышивки бисером на габардине Девушка с розами Артикул: Описание Отзывы 0 Вопросы 0. Набор для вышивки крестом Девушка с розами Схема для вышивки бисером на габардине Девушка с веером Схема для вышивки бисером на атласе Царица Тамара.\nСхема вышивки бисером на габардине Девушка с цветами в волосах Набор для вышивки бисером Девушка с розами Схема вышивки бисером на габардине.\nСхема вышивки бисером на габардине Девушка с цветами Схема для вышивки бисером на атласе Царица Тамара. Набор для вышивки крестом Девушка с розами\nНабор для вышивки бисером Девушка с розами Схема для вышивки бисером на габардине Летняя прогулка\nСхема вышивки бисером на габардине Девушка с цветами в волосах Схема вышивки бисером на габардине Девушка в шляпе Схема вышивки бисером на габардине Девушка с цветами Схема вышивки бисером на атласе Виноградница Схема для вышивки бисером на габардине Архангел Гавриил. Схема для вышивки бисером на габардине В ивах. Схема для вышивки бисером на габардине Дева Мария Непорочного Зачатия.


Книга 1. Фессалоникийцам Cтих 19 | Параллельные места\n2. Коринфянам 1:14\nКагътидасан нужеца цІалулеб ва нужеда гьенисан бичІчІулеб жо гурони, батІияб щибго ракІалде кколаро нижеда гьеб хъвалеб мехалъ. Нижеца бицарабщиналъул цо-цо бутІа гурони нужеда гьанжелъагІан бичІчІулеб букІинчІеб батани, гьанже гьеб нужеда тІубанго бичІчІилилан хьул буго. Ниж нужедаса чІухІулел гІадин, нужги нижедаса чІухІила – нилъер ТІадегІанав ГІиса цІидасан рещтІараб къоялъ. Гьедин гьабуни, МасихІ вачІараб къоялъ дун нужедаса чІухІила, векерун чІалде щвезе бахъараб дир хІаракат ва захІмат гІадада ккечІилан. Гьанже, дир хириял ва урхъарал вацал, дир рохелги чІухІиги руго нуж. ТІадегІанав ГІисал нухдаса кьуруге, хириял!


1999 соналда Дагъистаналда къабул гьабураб «Вагьабизмалде ва цогидаб экстремистияб хIаракатчилъиялде данде» абураб къануналъ ихтияразул рахъалъ кIиго батIи-батIияб рахъалде рикьизарун руго жакъа кIиго вац МухIамадги Абубакарги. Цояв вуго официалияб бусурбабазул РухIияб идараялъул рахъги кколев, гьез малъухъеги вукIунев мюрид.\nЦогидав вуго рогьалил как базе мажгиталде унаго полициялъулаз, щибго гIиллаго гьечIого, рачIун автомашиналда жанивги къазавун, гьанже гьасда щиб гьабилебин нухмалъулезда гьикъулеб бакIалда лъун.\nКин цо рокъор гIурал, цадахъ какал ралел рукIарал вацазул цояв суфиялъун хутIарав, цогияв салафиязул рахъалде ккарав? Гьеб суал нижеца кьуна Абубакарие.\nАбубакар: «Россиялда вукIана цо заманалда дир вац. Нижедаса рикIкIалъана гьев гьеб мехалда. Доба интернеталдасан щиб-щиб цIалун, цоги пикру ботIролъе биччачIого, гьеб салафиязул идеологиялде гъорлъе машгъуллъун тIадвуссана гьев гьениса. Цеве гьевги вукIана исламалда суфиязул гIаркьелалъул рахъ кколев чи. Хадуб жинца гIакъида хисанин абунаха гьес».\nЭР: Эбел-инсуца щибин абулеб нужеда?\nАбубакар: «Нижер эбелги суфияй йиго, кIиявго устIарасухъа вирдги босун буго гьелъ. Эбелалъе бокьилищха ниж цоцалъ квеш рукIине? Долъ абуна нижеда жиндир аманат бугин нуж вацал цоцалъ берцин рукIинин. Нижер росулъ гьаб сагIат буго кIиго мажгит. Дов уна жидергоялде дун уна нижергоялде».\nЭР: Нужеда гьоркьоб дагIба-рагIи ккечIого хутIулеб букIанищ?\nАбубакар: «Узухъда хIутIулароан, тIубараб моцIица букIанин абизе бегьула нижеда гьоркьоб бахIс, къацандиялдецин ккун рукIана. Дун ун вукIана гIалимчи мунагьал чураяв ГIабдулгIапурил МухIамадихъе. Бицана нижеда гьоркьоб кколеб бугеб жоялъул. Цинги гьес абуна дида гIагарлъиялъулгун гьоркьорлъаби хвезе тезе бегьуларин. Амма вацас бицунеб дуе цIакъго рекIее гIолеб батичIони, гьесдаса рикIкIад чIайин, гурони вацлъиялъул гьоркьорлъаби хвезаругеян».\nЭР: Нуж кIиясулго хъизан-рукъ бугебищ?\nАбубакар: «Буго. Лъади ячинегIан бащдаб лъагIалица дир рокъоб гIумру гьабулеб букIана МухIамадица. Гьанже гьейги ячун, жиндиего рукъги бан батIа вахъун вуго. Дирги руго лъадиги лъимерги».\nЭР: Цояв вацасул рокъоб кинаб букIаниги тадбир тIобитIулеб бугоги, масала суфияз гIатIидго тIоритIула мавлидал, дур рокъоб мавлид бугони, вац вачIунищ тIаде?\nАбубакар: «БитIараб бицани вачIунаро, лъадиги йиччаларо гьес гьение. Гьеб жо жидер гIакъидаялде данде кколарин абула гьес. Амма цоги КIалбиччанкъо, КъурбанкъогIадал байрамал ругеб мехалда вачIуна. Цадахъ гIиялъажоги хъола, гъоркье-тIадеги хьвадула ниж.\nАбун бугелъул биччараб чIор тIадбуссаниги хисарав чи нахъвуссунарин. Аварагасул хIадисцин гьединаб бугеб мехалда дида кин бажарилев гьев хисизавун?»\nВацаз бицухъе, цо гьезул хъизаналда гуребги руго гьединалго рикьалаби. Масала, довго Абубакарил жеги ункъго вацгIал вуго салафияв, анцIгоялдаса цIикIкIун суфиял ругеб мехалда. Гьезул цо-цоялги кколел руго цоцазе тIулбикьарал вацал\nАбубакар: «Дозда лъала дун мюрид вукIин. Дидехун адабги цIунула гьез. Дие бокьулареб жо гьезги абуларо, гьезие бокьулареб дицаги абуларо».\nЭР: Нужер гьел вацал цоцалъ рекъон рукIунищ?\nАбубакар: «Аслияб куцалда рекъон рукIуна. Цоцалъ къец ккечIогоги рорчIуларо гьелги. Цояз абула чIумал реххизе бегьулин, цогияз абула бегьуларин. РукIуна гьезулги цо-цо гьединал жал».\nЭР: Гъорлъе лъугьине бегьулереб, кIиязулго бахIс кколеб бакIалде лъугьинчIого бача-багIунебищ букIунеб?\nАбубакар: «Уха, вац вуго вац. ГIагарлъиялъул гьоркьорлъаби цIунизе тIадаб буго нилъеда. МухIамад вуго дир кIудияв вац. Гьев тIаде вачIараб мехалда дун тIадеги вахъуна, гьесда цебе квенги лъола, гьесул адаб-хIурматги гьабула, гьевгун дандралел суалалги рукIуна дир. Гьесие дир кумек къваригIараб мехалда хIалаеги вахъуна дун. Гьесул рокъовеги уна гьесие къваригIанабги гьабула. Амма гьес дида, масала, мавлид гьабугеян абуни, дица абула: "Гьанже хабар къокъ гьабе!"-ян».\nЖидеда вагьабиялин аби битIараб гьечIин, жидее официалиял информалатазда рагIи кьолеб гьечIин, полициялъ жал хIалхьиялда толел гьечIин гIарзал руго Абубакарил кIудияв вац МухIамадил.\nМухIамад: «Гьанже телефоналдасан щибха дица бицинеб? Гьенисан бицунеб жо гуро гьеб. Телевидениялдасанги даимго бицуна тIарикъаталъул. Ниж кIалъазего риччалел гьечIо».\nЭР: Гьалегури нижеца кьолеб буго дуе рагIи. Радиоялдасан кIалъазе буго дуе рес.\nМухIамад: «Телевидениялдасанги даимго кьолеб букIуна пропаганда. Гьал вагьабиял ругин, гьал квешал ругин, тIарикъатчагIи ритIарал ругин. Вагьабиял какула киналгIаги далилалги гьечIого. Капуразул кумекалдалъун вагьабисталин абун гъурулелги руго ниж. Диналъул вацал чанги рикъулелги, хъамулелги руго. ТIарикъаталъул чагIазги абулеб буго гьал вагьабиял ругин, гьазда хадуб как базе бегьуларин. Дида рагIараб жо буго гьеб...\nПолициялъги нижее хIалхьи толеб гьечIо.\nВагьабисталинги абизе бегьуларо. Аль-Вагьаб буго Аллагьасул цIаразул цояб. Масала дир эбелалъул цIар буго Загьидат. Загьидаткаго загьидаткаян цоги чи какизе бегьулищ дица?»\nЭР:Диналъул рахъалъ дандеккунгутIиял рукIиналъ вацаллъун хутIизе гьабулеб квал-квал кIудияб бугищин?\nМухIамад: « ХIаракат бахъун букIуна нижеца рекъон рукIине. Рекъонги рукIуна ниж. Цо-цо рагIирекъонгутIи ккечIогоги рукIунаро».\nЭР: Эбелги тарикъаталъул чIужу йигин бицана Абубакарица. Эбелалъулги дурги ругищ рагIирекъонгутIиял?\nМухIамад: «Дица абуна гьелда, эбел, гьеб вирдалъулъ щибго квешаб жо гьечIин. Гьелда рикIкIунел жал рикIкIун лъикIаб букIунин хъван батана дида хIадисалда. Гьел дицаги цIалула, килщаз цIалула. Абун бугелъул килщаз цIалеян, килщаз нугIлъи гьабулин. ЧIумазда гуреб килщазда цIалула дица. Жибго дица абуна эбелалда дуца гьарулеб жо Аллагьасда гьареян.\nДица абула гьоркьохъаби гьечIого цохIо Аллагьасда гьаризе захIмалъунищ нужее бугебин? Вирдин абураб жо буго -постоянство ай хисардичIого вукIин абураб жо. Дицаги цIалула вирдал, амма дица дол устIарасда гьарулароха».\nЭР: ЧIикIаса СагIид Апанди чIвалелда цебе букIана Дагъистаналъул суфиялгун салафияз гьоркьоб рекъел гьабулеб бугин хабар. Цоцазде кIалъазе, диалогалъе кинаб букIаниги бакIал бугищ жакъа нужер росулъ-мажгиталда букIа яги цоги батIияб бакIалда букIа?\nМухIамад: «Ургъулев вукIана дун гьеб суалалда тIад. ГIалимзабиги ракIарун цо гьединаб диалог гьабизе кIолищали хIалбихьизе буго нижеца. Цебе букIараб данделъиялда нижер Агьлу-Суннаталъул вакилас абун букIана цолъизе гьабулеб хабар гурин гьабин гьаб бугин ритIухълъи тIатинабизе гьабулеб кIалъайин. Къуръан, хIадисалда масала цо пуланаб жо гьадиниса хъван букIин лъалеб буго дуда, довцояв мекъи вукIинги бихьулеб буго дуда, гьеб мехалда кинха кIиялго цолъилел? Цолъизе бегьуларо гьедин, Аллагьас гьеб гьукъун буго».\nЭР: Жакъа Дагъистаналда гражданияб рагъ унеб бугин рикIкIуна цо-цо экспертаз. Къойилго абухъе руго чIвалел гIолохъаби кIиябго рахъалдасан. ГIолохъаби «рохьахъе» иналъе гIилла дуда кинаб бихьулеб бугеб?\nМухIамад: «Гьеб суалалда сверун пикраби гIемерал руго, «рохьилазул» киналго методал ритIарал ругинги абиларо дица. Амма шаригIаталда сверун хIукму букIана Генуб, Чабанмахьи, Карамахьи росабалъ. Гъур-гъурана гьеб хIукму капураз милициялъул кумекалдалъун. Гьенир рукIаралги кверде рачIинчIо ва мукIурлъичIо, жидерго иш халат бахъинабизе гьел ана рохьоре».\nЭР: Пачалихъалда жаниб кинабгIаги юридикияб кьучI гьечIеб нухмалъиялъул къагIида чIезабизе ихтияр букIунищ лъил бугониги? Улкаялда киназего гIаммаллъидал рукIунел гIурхъабиги, президентги, Конституцияги.\nМухIамад: «Гьебха гьеб киналъулго захIмалъи. Кинабго къуватги ярагъги гьазухъ бугеб мехалда Аллагьас нилъее захIмалъиха кьун бугеб гьелдалъун».\nЭР: Мун разияв вугищ суфиялги, салафиялги, шигIиталги, гIисал диналъулалги, цогиялги-киналго цадахъ, ракълида, цоцазул адабалда гIумру гьабизе-гьединаб рес щвани?\nМухIамад: «ГьечIо, гьечIо. Разияв гьечIо дун. ШигIитал данде кколаро. Аварагасул хъизан какулел чагIи дие данде ккелищха?»\nЭР: Масала, нужер росулъ доб авалалда гIумру гьабулев вуго цо шигIитав. ШигIитав вукIунин абун гьев чIвазе ине кколарогури мун? ГIурусав вугин абун чи чIвазейищ бегьулев? РукIаха гьел жидерго рокъор жидерго гIумру- магIишаталда, мунги вукIинарищха дурго яшав-магIишаталда. Цоцазе квал-квал гьабичIого, щивас жиндирго динги гьабун рукIине щай бегьуларел?\nМухIамад: Къуръан хIадисалда рекъон бегьулищ гьедин рукIине? Нилъецаго ургъун гIемераб жо бицине бегьула. Аллагьасги аварагасги щиб бихьизабун бугеб?\nЭР: Щивас кьелеб жиндирго жаваб жинцаго. Дуца досул жаваб кьезе кколищ?\nМухIамад: «Диеги бокьун буго шаригIат гьабизе. Кье дие гьединаб рес. Дие бокьун гьечIо президент Путиница малъухъе вукIине ва гьесие мукIурлъизе. Дир Дагъистаналда, дир рокъоб дие бокьун буго шаригIат. Толищ дида гьеб гьабизе?»\nЭР: ШаригIат бокьунинги абун дур вац чIвазе ине кколарогури мун?\nМухIамад: «Дун унев гьечIо дир вац чIвазе, дун чIвазе рачIине руго. Гьаб сагIат гьеб шаригIаталъул дица майдан бакьулъ абуни, дун милициялъ вачун ун чIвала. ЧIвалагури?! Дир гьудул тIагIана араб бакI лъачIого.\nДун чанцIул вачинчIев полициялде. Цо къоялъ рогьалил какде унев вукIана дун. БачIун аскIоб чIана полициялъул УАЗ, къазавуна дун гьенив жанив. Мун киведила унев вукIарав? Какде унев вукIанин абуна дица. Гурила, мун жидедаса лъутулев вукIанила. ВукIинчIин абуна дица. Хадув вуго цо полицияв рациялдасан цогиясухъе ахIулев гьасда щиб гьабилебан.\nДос жаваб кьуна лъелгойищ гьев унев вукIаравин. Уйилан абуна гьав цояс. Цинги дос гьикъана нужеца щибизейинха гьев ккурав виччан теян.\nДов чияс, масала, дунги вихьичIого, дун чIвайин яги вухейин абун букIарабани, тIубазе букIанагурин гьаз буюри...»\nГIемерал жамгIиял ва диниял хIаракатчагIазулгогIадин Дагъистаналъул гIолилал цоцаца чIван лъугIиялда хIинкъи буго Абубакарил. Гьелъие бугеб гIиллаги гьес мисалалдалъун бичIчIизабулеб буго.\nАбу-бакар: «Жанисел ишазул министрлъун вукIараб мехалда Рашид НургIалиевас нижер росдал клубалде ракIарун рукIана милициял-росал чIварал руччаби. Гьезул тIубараб армия букIана гьенибе бачIун. ГIолохъанал руччабиха...Дозда гьанже щиб гьабулеб? Дозиеги бокьиларищ росазда рукIинеги, лъимал гьаризеги, талихIаллъун рукIинеги?\nЦо заманалда дун хIалтIулев вукIана МахIачхъалаялда ригьиназулъ гьоркьохъанлъи гьабулеб агенлъиялда. Гьениб 250 бихьинчиясул гIарза букIун батани, руччабазул гIаразаби 600ялдаса цIикIкIун рукIана. Херал чагIи хьихьизе гIадамал хутIулел гьечIо гьанже нилъер гьаниб. Баллагь бачIун буго гьанибе».\nМухIамадицаги Абубакарицаги кIиясго рикIкIунеб буго цогияв вац къосун вугин ва кIиязго абулеб буго имам Магьди вачIараб мехалда балагьилин абун. Къиямасеб къо гIагарлъиялъул гIаламатлъун ккола бусурбаби цолъизаризе вачIунев имам Магьди вахъин. Имам Магьдил гIемер бицунеб буго гьаб заманалда Дагъистаналда. Амма гьев вачIиналде гьабизе кколеб кIиявго вацасдаго батIа-батIайиса бихьулеб буго.\nМухIамад: «Дир вац Рустам вуго абулев, чIая цо, Магьди вачIинегIан, цинги бихьилин нужеда нижедаха... Дица абуна, я дир вац, Магьди вачIинегIанго хIинкъарал нуж Магьди вачIун хадусанги досие щибизеян?».\nМагьдица абизе бугелдаса цIикIкIун Аллагьасда цеве чIезе вугеб куцалъул ургъел буго Абубакарида.\nАбубакар: «Цоцаца чIвазейищха кколел? Дица вацищ чIвазе кколев гьанже? Гьебищха нилъер нух? Дир мурад буго Аллагьасда цеве вацIцIад вахъун чIей. Гьелъул миллат гьабизе ккеларищ дица? Гьав вагьабияв вуго, дов кинавалиго вуго...гьеб щиб жо ха? Дида лъаларо...\nБиччараб чIорги хисарав чиги-цого жо...


АВАДАНГО АНА. - 31 Октября 2015 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2015 » Октябрь » 31 » АВАДАНГО АНА.\nГьале ахиралде щолел руго хасалихълъиялъул къоял. Бач1араб хинаб гьава-бакъалдаса пайдаги босун г1адамаз раг1алде рахъинаруна ах-хуралъул х1алт1аби, рукъалде буссинабуна т1олабго маг1ишат. Эбел-инсуда цадахъ ц1алдохъабазги к1удияб бут1а лъуна гьел зах1маталде ругьун гьарулел х1алт1абазулъ.\nГ1адатлъун батухъе щибаб санайилго г1адин, исанаги 23 октяралъ Хунзахъ лъималазул творчествалъул рукъалъ, лъаг1алил маг1ишат рукъалде буссинабиялъул х1урматалда школалъул азбаралда т1обит1ана «Меседилаб хасалихълъи» абураб бач1ин бак1ариялъул байрам. Гьеб байрам т1обит1изе х1аракат бахъулеб бук1ана т1олалго ц1алдохъабазги гьезул умумузги муг1алимзабазги. Цебеккунго байрам къоялде ц1алдохъабаз берцинго къач1ан рук1ана гьарзаго г1уц1арал хасалихълъиялъул кьер-кьерал ниг1матазул столал. Байрамалъул программаялде гьоркьобе бачун бук1ана хасалихълъиялъул букет, костюмал х1адури, хасалихълъиялъул г1аламатал ва гьелде бугеб рокьи загьир гьабун кеч1 рик1к1ин, ах1и, кьурди, сурат бахъи, газета-выставка г1адал конкурсал, выставкаби, сценариял.\nЩибаб кружокалдеги бикьун т1обит1араб конкурсалъул х1асилалда лъималаз рихьизаруна жиде-жидее хасиятал лъик1ал номерал. Костюмалъул конкурсалде ц1алдохъабаз х1адурун рук1ана цояздаса цоял берцинал хасалихълъиялъул костюмал. Киназго бихьизабуна жидер г1иц1го костюм гьабизе гуребги, гьеб ц1унулеб овощалъул х1акъалъулъ г1емераб лъик1аб пайдаябщинаб лъалеб бук1инги. Балагьаразе ц1акъго |бокьулеблъун бук1ана «Чудо осени» командаялдаса Къадиева Самратил костюм. Гьелдаса нахъе ккезе ч1еч1о «Колосок» командаялъул вакилзаби. Гьеб конкурсалда 2 абилеб бак1 гьоркьоб бикьана «Ягодки» ва «Листопад» командабазул вакилзабаз.\n«Бач1ин» абураб театрализованнияб сценкаялда т1оцебесеб бак1 щвана «Листопад» командаялъул вакилзабазе, хасалихълъиялъул х1акъалъулъ жидерго махщел бихьизабуна «Чудо осени» командаялъул вакилзабаз. Кьурдул конкурсалда бергьана «Колосок» команда. Кеч1 ах1иялъе ч1ел босана «Ягодки» командаялъ, «Каравай» конкурсалда ункъабго командаялъул вакилзабазе щвана 1-себ бак1.\nКиналго хlacилал жюриялъ данде росидал, 1-себ бак1 гьоркьоб бикьана «Чудо осени» ва «Колосок» командабазда гьоркьоб, к1иабилеб бак1алъе мустах1икълъана «Ягодки» ва «Листопад» командаби.\nРаг1алде рак1арана бач1ин бак1ариялъул конкурсал. Киналго рази хут1ана лъималазул творчествалъул рокъоб жидее г1уц1араб пайдаяб тадбиралдаса. Гьединаб кеп-г1оркьалда, аваданлъиялда ана лъималазул хасалихълъиялъулгун дандч1ваялъул байрам, гьеб г1уц1иялда.\nГинчадерица баркала кьуиа\nГьединго 26 октябралда Г1арани школа-интернаталда к1одо гьабуна бач1ин бак1ариялъул байрам. Гьеб байрамалде г1ахьаллъизе Г1аранире рач1ун рук1ана Гиничукь байбихьул школалъул ц1алдохъабиги. Байрам къоялде ц1алдохъабаз данде рак1арун рук1ана жидецаго г1езарурал овощал, берцинго къач1ан рук1ана бечедал ниг1матазул столал. Щибаб классалъул ц1алдохъабаз т1ад рет1ун рук1ана хасалихълъияльул г1аламатал загьир гьарулел костюмал. Лъик1аб церерахъин бук1ана 6-7 классазул ц1алдохъабазул. Гьез ах1улел ва рик1к1унел бук1ана хурухъабазул, ахихъабазул зах1маталде гьарурал куч1дул, бицана бач1иналъул, ахил, пихъил ниг1матазул къимат гьабизе ккеялъул.\nГьездаса нахъе ккезе ч1еч1о т1аде рач1арал гьалбал, гинчадерил г1исинал ц1алдохъабиги. Гьез рихьизаруна щибаб ниг1маталъул к1варалъул ва пайдаялъул сценкаби. Гьеб киналъго рес кьола ц1алдохъабазул ах-хуралде, зах1маталде рокьи бижизабизе, цоцазда гьоркьоб гьудуллъи, вацлъи щула гьабизе.\nБайрамалъул ахиралда гинчадерил лъималаз баркала кьуна жидее гьабураб гьоболлъиялъухъ ва лъик1аб х1ухьбахъиялъухъ интернаталъулазе . Ц1алдохъабазда бич1ч1ана х1алт1и гьеч1есул чед гьеч1олъи, чед гьеч1они г1умру ва гьединго зах1мат бихьич1ого рах1ат бук1унареблъи.\nПросмотров: 309 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 5.0/1


ЧIиркъатIа росдал сипат\nАхазулъ тIерхьараб ЧIаркъатIа росу-Дагъистаналъул куракул тахшагьар-ГIанди гIурул берцинаб расалъиялда, ралъдал гьумералдаса 450 метралъул борхалъиялда буго, гьелъул географиялъулал координаталги 42° 47‘ 81“ СШ, 46° 43‘ 15“ ВД ккола, росдал ракьалъул площадь 120 кв км буго. 2010 соналъул переписалда рекъон росулъ 800 хъизаналда буго 1843 рухI. Росдал гIорхъаби руго северияб рахъалда ГIаркьухъ, северо-востокалда ЧIикIаб, востокалда Генуб, югалда ГIашилтIа, юго-западалда Игьали, западалда Гъадари росабазулгун. Гьанир тIоцересел гIадамал рештIун руго нилъералда цебесеб эраялъул VIII-V веказда, гьелъие нугIлъи гьабула ХIаритани абулеб бакIалда кьурда рикIарал хъвай-хъвагIаяз. Росдал ракьазда цебе заманалда рукIун руго гIемерал кулаби, жиде-жидер тухумалъул гIисинал росабилъун ругел, гIага-шагарго нилъер эраялъул IX векалда ислам диналде руссиндал гьел кулаби цо росуялде данделъун руго. Дагъистаналда ислам тIибитIизабурав гIарабазул бодул цевехъан Абул-Муслим шайихас ЧIиркъатIа тола жиндирго вац ГIали-султан, гьес кулаби цо кIудияб росуялде руссинарула. ГIалисултанил хобги чIекъдерил хабалалъ буго, гьенире зияраталъ гIемерал бусурбабиги хьвадула. Абул-Муслимил хIурматалда IX векалъ бараб сиги буго росулъе жанире лъугьунеб бакIалда.\nЧIиркъатIа абураб цIар росдае кьеялъул батIи-батIиял пикраби руго. БатIараблъун бихьула гIандадерил мацIалдасан бачIанин абураб. ЧIир-чIабатI, къатIа-бакI, ай чабатI бугеб бакI. Росдал «Къевукь» абулеб бакIалда чIабатI бахъулаан, гIадамаз гьеб хъирис инабизе дарудае ва цIибилалде рахунел унтабазде данде хIалтIизабулаан. Архивалъул хъвай-хъвагIаязда рекъон, чIекъдерица Таргъуялъул Шамхаласе щибаб рукъ рикIкIун магъалоде цо ратIал чIабатI бакIарулаан. Имаматалъул заманалда гьаниб бахъараб чIабатI хIалтIизабулаан гъазизабазе тункIихер гьабизелъун, гьелдаса хадуб шахтаздаса чIабатI бахъулаан россиялъул, франциялъул ва голландиялъул къапилабаз. Лъан букIине рехсон тезин, гьаниса 1886 соналъ бахъана 500 азаргоялдаса цIикIкIараб пуд чIабтIил.\nРосулъ буго гьоркьохъеб школа, гIолилазул спорталъул школа, лъималазул ах, ГIалибег Тахо-Годил цIаралда бугеб республикаялъул историялъулгун архитектураялъул музеялъул филиал, росдал библиотека, Культураялъул рукъ, участкаялъулаб больница, пихъил консервал гьарулеб завод, почталъул отделение, полициялъул поселокалъулаб отделение.\nСовет власталъул тIоцересел соназго росулъ рагьана изба-читальня, жакъа гьеб сверун буго Культураялъул рукъалде. Гьанир кидаго рукIана кьурди, кечI-бакъан хириял, искусствоялъул хIаракатчагIи. Кепав махсарочи ПирмухIамадов Паша, шагIир ва харбил устар Пашал МухIамад, кочIахъан ва композитор Рамазанов ГIабас-МухIамад, халкъиял кочIохъаби Мусаласул ПатIи, ГIабдулаев МухIамад, Пахруев Герехан, Ибрагьимов ЖахIбар, ХIосенов МахIмуд, МухIамадова Халисат-гьелъ ахIулел кучIдул жакъаги радиоялдасан рагIизе бегьула.\nРосу буго магIарухъа гIатIиракьалде унеб нухда. Гьединлъидал ЧIиркъатIа росуялъул кидаго цIикIкIараб кIвар букIана Дагъистаналъул политикияб ва экономикияб гIумруялъе. Росдал тарихалъул хIакъалъулъ хъварал баянал яги документал цIунун гьечIо. Кавказалъул рагъул заманалда росу чанго нухалда биххизабуна ва цIа гъун бухIана. ГIемерисел магIарулазул росабазулго гIадин, гьаб росдал тарихги хъван буго хунжрузул балалда биялъ ва хабалазул заназда лълъиниялъ бикIун. Россиялде цолъизабизегIан ЧIиркъатIа росу унаан Гъойсубулиязул жамгIияталде. 1864 соналда гIуцIцIана Темир-хан-Шура округ ва росу бачана гьеб округалда гъорлъе. 1883 соналъ ГIанди округ гIуцIцIидал, росу гьенибе рехана. Совет хIукумат бахъидал 1930 соналъул 25 декабралъ бахъараб ВЦИК-алъул хIукмуялдалъун Гумбет район гIуцIцIула ва ЧIикъатIа росу гьеб районалда гъорлъе бачуна. Архивазда ратарал документазда рекъон 1873 соналъ росулъ вукIун вуго 151 цIаракиялда («дымов»-гьедин буго документазда), 539 чи. 30 соналдасан, ай 1903 соналъ 216 цIаракиялда 693 чи. 1929 соналъ 249 магIишаталда («дым» хисана «хозяйствоялъ») 819 чи. Росдал гIадамаз бетIербахъиялъе аслияб куцалда хIалтIизабула ахихъанлъи ва боцIухъанлъи. Дагъистан республикаялъе автономия кьеялъул\nДекрет ВЦИК-алъ къабул гьабуна 1921 соналъул 20 январалъ, ЧIиркъатIе Советияб хIукумат бачIана 1921 соналъул 11 марталъ. Росдал исполкомалъул тIоцебесев председатель вукIана ЧIохъа ГIусманов Зайид, гьесул секретарьлъун Зираров КъурахIма. Гьев КъурахIма вукIана адабият лъалев ва бокьулев чи, жиндиргоги букIана гьунар кучIдул гьаризе. КъурахIмайил гьобол ва гьудул вукIана Аргъваниса Шамхалов ГIабдулатIип, гьел гIемер цоцахъе гьоболлъухъ щолаан. Гьедин 1924 соналъул риидал Аргъваниве вачIуна Москваялъул университеталда цIалулев вукIарав ГIабдулатIип жиндаго цадахъ цIалулев осетинав Константин Гатуевгун цадахъ, хадусеб заманалда гьесул вахъуна цIар рагIарав хъвадарухъан Дзахо Гатуев. Зирарил КъурахIмайица бицараб хабаралъул кьучIалда хъвараб буго Гатуевасул «Гага-аул» абураб къисса. Дол соназ ЧIиркъатIа ккарал хIакъикъиял лъугьа-бахъиназул бицунеб хабар буго гьеб.\nЧIекъдерил гIадамал кидаго хъвай-цIали, лъай хириял чагIи рукIана, XIX векалъул байбихьудаго росулъ букIана доб заманалда рекъон лъикIаб лъай щолеб мадраса. Гьанир цIалулаан батIи-батIиял росабалъа мутагIилзаби, гьезда гъорлъ рехсезе рекъарал руго хадуб Дагъистаналъул ва Чачаназул имамзабилъун рахъарал Генуса Гъази-МухIамад ва Шамиль. Жидер заманалда гьанир цIалулел рукIана магIарул поэзиялъул классикал БакьайчIиса ЧIанкIаги ХъахIаб росулъа МахIмудги.\nРосдал тарих тIей гьечIого бухьараб буго Кавказалъул рагъул тарихалда. Шамилил чIчIей ЧIиркъатIа букIана, 1837 соналъул сентябралдаса 1839 соналъул 2 июналде щвезегIан гьаб росу имаматалъул тахшагьарлъунги букIана. АхIугохIда рагъ байбихьилалде росулъ 300 гIанасеб цIараки букIун батани, гохI гIурусаз бахъидал росулъе, тIадбуссана гIицIго 12 цIараки, хутIарал АхIугохIда шагьидлъун яги гIурусазухъе асирлъуде ккун тIагIана. Имамлъун Шамил лъазавулеб мажлисги ЧIиркъатIа букIана. АхIугохIда рагъал унеб 80 къоялъ чIеркъ росуги тун гохIде гочуна, чIобоголъараб росуги бухIун. ГохIда тIоцебесев шагьидги чIиркъатIаса МуртазагIали вукIана. Кидаго Шамилил хьолбохъ вукIунаан ЧIиркъатIаса ХIадис.\nКъокъаб шаригIатин цIар лъураб 1877 соналъул восстаниялдаги чIекъдерица жигараб гIахьаллъи гьабуна. ДибирмухIамадилги Ахъбердиласулги бетIерлъиялда чIекъдерил гIолохъабазул къокъа тIаде кIанцIула Кьохъ букIараб гIурусазул гарнизоналде. Гьеб гIахьаллъиялъухъ росу Сибиралде гочинабизехъин букIана, амма росдацаго бакIарун гIарацгун гочиналъул иш тIубалел хIакимзабазухъе чагIи ритIула ва гьедин росдада тIаса балагь бачахъизе кIола.\nЧIиркъатIаса кIигоял гIахьаллъана гIурусгун япониязул рагъулъ. Гьел кола ХIамзатил лъимал, вацал ГIалиги ГIали-Валиги. КIиявго рагъадаса тIад руссана каранда Георгийил хъанч абураб медальги бан. ГIали-Валие гьелда тIадеги жиндирго цIар тIад хъвараб хвалченги букIана кьун япониязул «инарал» (гьедин обулаан ГIали-Валица) ас пленалъе восаралъухъ.\nГIемерал соназ росдал жамагIаталъе имамлъи гьабуна бергьараб лъай бугев гIалим-гIарабист ШайихмухIамадица. Гьесул гIакълу ва гIумру бичIчIиналъул хIассил ккола росдал Доргъоло абулеб бакIалда ругел ахал. Гьале, 100-ялдасаги цIикIкIун соналъ росдае пайдаялъе хIалтIулел руго гьел ахал. Гьаниб цIар рехсезе мустахIикъав вуго Дагъистаналда цIар рагIарав шаргIалъул гIалим МухIамадсултан. Мискин-пакъирасул кидагосев кумекчи, жиндир вацIцIалъиялъул ва ритIухълъиялъул цIар арав гьев 1885 соналъ тIамула Авар округалъул къадилъун ва гIумруялъул ахирисеб къоялде щвезегIан 30-ялдаса цIикIкIараб соналъ гьеб хъулухъалда хIалтIула. ГIадада гуреб чIекъдерица гьесул заниялда хъван бугеб «Гьав хун гьечIо, кьижун вуго»-ян. Росуцоязда гьев кIочене гьечIо!\nГраждан рагъал унел ва хIуригат бахъулеб соназ ЧIиркъатIе чанго нухалда вачIуна Дагъистаналъул 5-абилев имам ХIоцоса Нажмудин. Совет хIукумат чIекъдерица цоцалъ рекъон къабул гьабичIо. Росулъ рукIана цIияб хIукуматалъул рахъ ккуралги, гьелда данде чIун Нажмудинил рахъ ккуралги. Абизе ккола цIикIкIунисел имамасул рахъалда рукIанин, шаригIаталъе хилиплъизе къабулав чи росулъ гIемер вукIинчIо. Нажмудинил рахъалда ругел жидедехунго цIазелъун большевиказ абизе байбихьана динияб рахъ ва гьеб цебетIезаби бугин жидерги мурадин абун. БахIарчиго цIияб власталъул рахъ кколезда гъорлъ рукIана багIарал гвардейцал МухIамадов ХIажи (ХIуриял), Уллубиев ГIусман, Рамазанов ГIабас-МухIамад…\nI936 соналъ гIуцIцIана колхоз. Гьеб гIуцIцIиялъул хIаракатчагIилъун рукIана МухIамадов ХIажи (ХIуриял), Рамазанов ГIабас-МухIамад, МухIуев МухIамад, ГIалисултанов Каримула… ГIанди гIурул жаниблъиялда бугеб росдал руго тIубараб лъагIелалъ боцIи рехъаде гъезе бегьулел сагаби. Субтропикалъул гIадинаб тIабигIаталда санагIалъи буго тIагIамал пихъал рижизаризе. Гьединлъидал росдал МахIач Дахадаевасул цIар лъураб колхоз букIана ахихъанлъиялъулгун боцIухъанлъиялъулаб. Колхозияб магIишат цебетIезабиялъулъ лъикIал ишал гьаруна колхозалъул бетIерлъуда рукIарал МухIамадова (Маил) Хажица-цIакъ захIматал рагъул соназ йикIана гьей кьварарай гIадан бетIерлъуда, Сабуев Абулжанатица, МухIамадов Жамалдинас, ХIажиев МухIамадица, МухIамадов ГIисаца, Ибрагьимханов Ибрагьимханас, МухIамадов Басирица, Шахмирзаев КъумахIажица, ХIадисов Камилица, МухIамадов Камилица…\nЗагIипаб, кидаго налъабазда бугеб колхоз букIаниги МухIамадов Жамалдинида кIвана росулъ батIи-батIиял бакIал разе. Гьесул хIаракаталдалъун бана росулъ Культураялъул рукъалъул ва библтотекаялъул мина, рагъда тIагIарал росуцоязе памятник, базе байбихьана колхозалъул ва росдал советалъул контораялъе мина… Гьеб мина бан рагIалде бахъинабуна Шихмирзаев КъумахIажица. Гьединго КъумахIажица рес батана Доргъоло абулеб бакIалда цIиял ахал гIезаризе. Гьесго росулъе кIармил кьо базе ва магIарде нух бахъизе байбихьана. Гьел хIалтIаби рагIалде рахъинаруна ХIадисов Камилица.\nКолхоз гIуцIцIиялъе жигаралда хIалтIаразулъ рехсезе мустахIикъал руго бригадир Ибрагьимова Анисат, ахихъаби ГIабдулаев ГIали, МухIамадов ТIагьа, гIухьби ГIумаров МухIамад, МухIамадов Къурбан, Пахруев Герехан…\nНиж чIухIула росдал тарихалда лъалкI тарал чIиркъатIисездаса. МухIамадова (Маил) Хажи хIалтIулей йикIана Буйнакскалда милициялда, захIматал рагъул соназда колхозалъул ва росдал советалъул председательлъун, йищун йикIана ДАССР-алъул Верховный советалъул 4-абилеб ахIиялъул депутатлъун.\nХIажиев МухIамадзагьид Москваялда тIобитIараб Бергьенлъиялъул парадалъул гIахьалчи, БагIараб ЦIва ва ВатIанияб рагъул орденазул, гIемерал медалазул кавалер.\nГIалиев Салман районалда тIацебесел шоферзабазул цояв, ХIари магIардаса Хасавюрталде нух бахъидал тIоцебе гьеб нухасан машина бачарав чи.\nМухIамадгIалиев ТIагьир ва МухIамадтIаминов ХIасан-ХIусейн, колхозалъул хиси гьечIел шоферзаби, районалда шоферлъиялъул махщел тIоцебе щваразул цоял. Машинаялъе хисизе запчастал гьечIеб заманалъ, щиб ургъунги гьез машина чIун толароан. Къаси машинаялъул фараби хIалтIулареб мехалда, чIартида бакараб цIаялъ канлъиги гьабун машина бачунаан гьез.\nКолхозалъе машина бачIинегIанги, гьеб бачIун хадусаги къайи баччулаан оцазда бараб гьокоялъ. Гьел гьакалги къачIазе, щула чIезаризе кколаан. Гьеб иш МухIамадов (Паризал) ГIалицагIадин мухIканго гьабулев устар сверухъ росабалъцин вукIинчIо. Гьев вукIана къадахъан, цIулал устар, маххул къебед…\nГIалиев Муртуз, врач, ЧIиркъатIаса тIоцебесев тIадегIанаб лъай щварав специалист. ГIемерал соназ хIалтIана райбольницаялда ва Буйнакскалъул гарнизоналъул госпиталалда врачлъун.\nМухIамадов ТIагьа, ахихъан-цIолбохъан, кIвахI гьечIев хIалтIухъан, жигарав жамагIатчи. БергъучIи ахикьа, гьес ах цIигьабизегIан бакIарулаан 700 кг цIолбол, гьес ах хIалтIизабизе байбихьун 5-абилеб соналъ БергъучIиса бакIарана 20 тонна сахаб цIолбол. ТIагьаца гIемераб хIалтIи гьабуна росулъ гIадамазул рукIа-рахъин, цуцазул гьоркьолъаби рекъезариялъе.\nРамазанов ГIабас-МухIамад, Дагъистаналда цIар тIибитIарав кочIохъан ва композитор, росдал тарих бокьулев ва лъалев чи, гIемераб заманалъ росдал парторганизациялъе бетIерлъи гьабуна.\nМахIмудов ХIасан, МухIамадтIагьиров (Парил) МухIамад ва Юсупов ХIасанилав жидеца хъулухъ гьабулеб ахикьа цIакъго цIикIкIараб пихъил бачIин бакIарарал ахихъаби, лъабавгоги мустахIикълъана «За трудовую доблесть» медалалъе ва «Знак почета» орденалъе.\nГитлерил фашистал нилъер ВатIаналде тIаде кIанцIараб заманалда чIекъдерил бихьинал ВатIан цIунизе рахъана. Рагъде ана 110-ялдаса цIикIкIун чи, гьезул 53 яс рухI кьуна ВатIаналъе гIоло. Тылалда хутIаралги хIалтIулел рукIана «Кинабго фронталъе! Кинабго бергьенлъиялъе!»-абураб ахIиялда гъоркь. Росдаца бакIарулаан фронталда ругезе кванил сурсатал ва хинаб ретIел, хIалтIулаан окопал рухъиялда, канал гьабиялда. Рагъул кьогIлъиялде тIаде цоги балагьги бачIана чIекъдериде. Чиясул ургъел гьабулареб хIукуматалъул политикаялъул къурбаналлъун лъугьана ЧIиркъатIаса 17 хъизан. 1944 соналъул цIорораб хасало чачаналги гочинарун чIобоголъарал гьезул росабалъе, хIал гьабун гочинаруна магIарулал. ЧиркъатIаса гочарал 17 хъизаналъе яшав гьабизе бихьизабуна чачаназул Зандакъ ва Даттых росаби. Гьедин гочарал хъизабазе тIадруссун ЧIиркъатIе рачIине рес щвана гIицIго 15 соналдасан, ай 1959 соналъ.\nРагъ лъугIун бергьенлъигун тIад руссараз нахъ бахъичIого байбихьана рагъалъ чIунтараб магIишат чIаго гьабизе.\nГIумаров Султанбег-байбихьаралдаса ахиралде щвезегIан рагъда вукIана, гIахьаллъана Берлин бахъиялда. Рагъдаса хадуб райфинотделалда батIи-батIиял хъулухъазда хIалтIана.\n(ДихIил) ХIажиев МухIамад-ХIасан хIорихъ вагъана, квер лъукIун букIана, рагъдаса тIадвуссана инвалидлъун.\nРамазанов ХIамзат-фронталде ана рагъул тIоцебесел къоязго, С. Буденныясул рекIаразул дивизиялда вукIана, 1944 соналъ Житомир бахъулаго лъукъана, рагъдаса тIад вуссана бох гIайибав инвалидлъун.\nКъурбанов Жамал-Кавказалда вагъана, Малая земля абулеб бакIалъул рагъул гIахьалчи, гIемерал орден-медалазул кавалер.\nСабуев МухIамад-кваранаб гъеж гьечIого рагъдаса тIадвуссана, гIемерал соназ колхозалъул бригадирлъун хIалтIана, жиндирго гIарцухъ росулъе лъим бачана, гIемерал хIалтIаби гьаруна садакъаде.\nГIумаров МухIамад-вагъана Польшаялда ва Чехословакиялда, гIемерал орденал-медалазул кавалер. 1946 соналъ рокъове тIадвуссун хадуб колхозалда вехьлъун хIалтIана. 1999 соналъул августалда, чачаназул питначагIи Дагъистаналде тIаде кIанцIидал, жиндирго чанахъанасул туманкIги босун 80 сонил гIумруялде вахарав чи Дагъистан цIунулезул цебесеб кьерда вукIана.\nГIусманов ГIабдулкарим-«БагIараб цIва» орденалъул ва гIемерал медалазул кавалер, Кенигсберг шагьар бахъулаго кваранаб бералдаса ватIалъана. Росдае пайдаял гIемерал хIалтIаби гьаруна, мажгитал рана, кьоял гьаруна, лъинал рахъана, къулгIаби гьаруна. Лъади РахIматицагун цадахъ гIезаруна 11 лъимер, РахIмат ккола «Мать-героиня».\nМухIамадов Къурбан-рагъде ана 1942 соналъ, «БагIараб цIва» орденалъул ва гIемерал медалазул кавалер, рагъулав связист, вагъана Кавказалда ва Крымалда.\nРагъдаса тIад руссарал нахъ бахъичIого биххараб магIишат гIуцIцIизе журана. ГIемерисел хIалтIана партиялъулгун магIишатияб хъулухъазда. Гьедин, ХIажиев МухIамадзагьид хIалтIана партиялъул райкомалда отделалъул заведующийлъун, Сабуев МухIамад-Гумбет райПО-ялда, Къурбанов Жамал-колхозалъул бригадирлъун, ГIумаров Султанбег-финаснсазул агентлъун…\nРагъул соназ росулъ гIисинал лъимал ва херал чагIи гурони бихьинал хутIун рукIинчIо. Кинабго захIмалъи баччизе ккана руччабаз, лъималаз, хераз… Ва гьел кIвахI гьечIого хIалтIана бергьенлъи гIагар гьабизелъун. Тылалда гьабураб жигараб хIалтIухъ гIемерал мустахIикълъана медалазе.\nСовет хIукуматалъул тIоцересел соназ росулъ комсомолазул ячейка гIуцIцIарав ва гьеб организациялъул секретарьлъун вукIарав чи ккола ГIалисултанов Каримулла. Хадусел соназ гьев гIемер дандчIвалаан цIалдохъабигун, пионералгун, комсомольцалгун, гIолеб гIелалъе тарбия кьеялъе гIемераб хIалтIи гьабуна гьес. Росулъ партячейкаялъул жигарчагIилъун рукIана МухIуев МухIамад, ГIабдулаев ГIали, Насибов МуртазагIали, Ибрагьимова Анисат, Рамазанов ГIабас-МухIамад…\nЗахIматал рагъда хадусел соназ росдал магIишат цебетIезабиялъе кIвахI тун хIалтIана ва магIишат чIаго гьабурал ккола хиси гьечIев ахихъабазул бригадир Султанбегов МухIамад, боцIухъан ГIалиева Чакар, хурухъан ХIабибова Хадижат, доярка ГIусманова Аймеседо ва гIемерал цогидалги.\nЧIиркъатIа школа рагьана 1929 соналъ. Гьеб соналъ цIалулел рукIана 55 цIалдохъан, гьезда гъорлъ 17 яс, дарс кьолаан 3 учителас. ТIоцебе росулъе хIалтIизе вачIарав гIурус миллаталъул учитель вукIана Сое Виктор Иванович. Рагъул тIоцебесел къоязго гьев доброволец кьун гIарзагун фронталде ана. Ва тIокIаб эсул лъалкI тIагIана. Жиндирго хирияв цIалдохъан Расулов МухIамадихъе фронтилдаса бачIараб сурат гурони гьесул щибго лъалеб жо хутIичIо. Сураталда гьесул гурдеялда рукъарал петлицабазда хъван рукIана хIарпал ЛВТУ. Гьел хIарпаз кумек гьабуна росдал школалъул цIалдохъабазе учитель валагьизе. ЛВТУ-ялъул магIна букIун буго Ленинградское военно-топографическое училище. Гьедин ватана нижеда гьев. ХвезегIан гьесулгун бухьен къотIизе течIо цIалдохъабаз. ЧIекъдерица кIудияб адабгун ва рокьигун ракIалде щвезарула росулъ хIалтIарал гIурус учительзабазул цIарал: Еременко Нина Ивановна, Самарцева Екатерина Алексеевна, Бичук Ангелина Григорьевна, Артамонова Галина Ивановна, Жаденова Нина Ивановна, Тесля Евдокия Ивановна, осетинал Хидирова Дарья Алексеевна, Темирова Галина Аслангереевна ва гIемерал-гIемерал цогидалги. Гьел росдада кIоченаро, гьанжеги гьезул цоцоязулгун бухьенги тIун гьечIо нижер. КIочонаро нижеда росулъа тIоцересел учительзабиги Мирзаев МуртазагIали, МухIамаднурова Суайбат, СагIадулаева Айханум, Сулейманова ГIашаэбел, ГIалиева Загьраъ.\nГIемерал соназ школалъе бетIерлъи гьабуна ЛъаратIа росулъа Шихмирзаев МухIамадица. ЦIалун институтал лъугIарав чи вукIинчIониги, гьев вукIана гьунар бугев гIуцIцIарухъан, ва унго-унгояв цевехъан, гьесда цадахъ завучлъун вукIана Гьоор росулъа Ибрагьимов Рамазан-тIадегIанаб лъайгун районалде тIоцере рачIаразул цояв. Росуцояз кIудияб адабгун ракIалде щвезавула 10 гIанасеб соналъ школалъе нухмалъи гьабурав Килалъа ХIажимухIамадов ХIажияв. Гьев ккола районалде хIалтIизе рачIарал диплом бугел математиказул тIоцебесев. Гьесул заманалда школа лъугьана 8-сонилаблъун. Гьеб заманалда школалъул завучлъун вукIана 15-гIанаб соналъ гьеб хIалтIи гьабурав Инхоса МухIамадов СайгидулбатIал. Гьев махшел бугев мугIалимас битIараб нухде рачана гIемерал гIолохъанал учительзаби. СайгидулбатIалидаса хадуб школалъул завучлъун хIалтIана МухIамадов Рамазан, филологиял гIелмабазул кандидат, районалда хIалтIулел учительзабазда гьоркьов вугев цого цо гIалимчи вукIана гьев. Пашаев ШайихмухIамадица бетIерлъи гьабулел соназ школа букIана тIокIаб жиб бахинчIеб борхалъиялда. Гьел соназ ЧIиркъатIа гьоркьохъеб школалда цIалулел рукIана районалъул киналго абухъего росулъа лъимал, рукIана сверухъ районазул росабалъагицин. Школа букIана районалда бищун лъикIаб ва республикаялда бищун лъикIазул цояблъун. Хадусел соназ школалъул нухмалъулеллъун рукIана цоцада хадур Гьиматова ГIайшат, ГIабдуразакъов МухIамад, Ибрагьимов Ибрагьим, МухIамадов КъурахIма. Жакъа къоялда школалда цIалулев вуго 280 цIалдохъан, гьезие дарс кьола 40 мугIалимас. Директорлъун вуго МухIамадов МухIамад, завуч-ХIажимухIамадов МухIамаднаби. Нилъер къоязда гьенир хIалтIулел руго гьунар бугел лъай кьеялъул хIалтIухъаби: Лъай кьеялъул отличник ГIумарова Чакар, Дагъистаналъул мустахIикъай учительница Гьиматова ГIайшат, Россиялъул лъай кьеялъул хIурматияй хIалтIухъан МухIамадова Галина, гьединабго цIар бугев МухIамадов Гъайирбег, Президентасул грант-нусазарго гъурущ щварал учительзаби Ибрагьимов Ибрагьим ва МухIамадов Гъайирбег.\nРагъда хадусел соназ ЧIиркъатIа хIалтIизе лъугьана пихъил консервазул цех. Чанго соналдасан гьелъул завод лъугьана, жакъа «Агрофирма Чиркатинская» абураб цIаралда хIалтIулеб буго. Гьеб заводалъе тIоцебе бетIерлъи гьабуна ЧIикIаса Абакарица, хадусел соназ заводалъе директорлъи гьабуна ГьоцIалъа Салимханов Зайнудиница, гьенисаго Хъазанбиев Макъачилас. Заводалъул цIакъго лъикIал хIасилал рукIана ХIажиев МухIамадица гьелъие бетIерлъи гьабулел соназ. Гьелъ лъагIалида жаниб миллионалдаса цIикIкIун банка хIадурулаан сахаб компоталъул. Гьел соназ производствоялъе бетIерлъи гьабулаан Гъазанище росулъа лъарагIав СалахIбегов ГIусманица. Заводалъул жигарал хIалтIухъаби рукIана МухIамадов Ибрагьим (Тушаханил), ГIусманова ХIалимат, ХIасанова Загьра, ХIасанова Хадижат, Зубаирова ПатIимат, ГIабдулатIипов СагIду, ХIажиев МухIамадзагьид, ХIасанилаева Написат, гьей ДАССР-алъул Верховный советалъул депутатлъунги йищун йикIана. ГIемерал соназ заводалъе бетIерлъи гьабурав ХIажиев МухIамад вукIана бажарун иш бачунев гIуцIцIарухъан. Заводалъул директорлъиялдаса гьев вачана районалъул бетIерлъун, ва гIумруялъул ахирисел къоязде щвезегIан районалъул собраниялъул председательлъун хIалтIана.\nЧанго соналъ Гумбет районалъул ВЛКСМ-алъул тIоцебесев секретарьлъун хIалтIана ХIадисов Камил, хадуб гьев хIалтIана гьединго колхозалъул председательлъун ва ветеринарияб лечебницаялъул бетIерав зоотехниклъун.\nЧIиркъатIа буго гидрометеослужбаялъул постги. Пост рагьаралдаса нахъе хвезегIан гьелъие бетIерлъи гьабуна ХIусейнов ХIажица. Гьев вукIана кутакалда динияв (доб заманалда диниял чагIи кинаб бугониги хъулухъалда толароан), гIараб гIелму цIаларав, вацIцIадав Аллагьасул лагъ. Гьанже посталъул хIалтIи гьабула ХIажиев МухIамадзагьидица.\nЧIеркъ чIухIарал руго росулъ ри жарал гIалимзабаздаса, аскарияздаса, тохтурзабаздаса, педагогаздаса, спортсменаздаса…\nМухIамадов ГIабдулкарим – доктор физико-математических наук, профессор, Почетный работник высшего профессионального образования России. Заведующий кафедрой дискретной математики и информатики факультета математики и компьютерных наук Дагестанского государственного университета. 140-ялдаса цIикIкIараб гIелмияб хIалтIул автор, гьес гIуцIцIана Дагъистаналда дискретныяб математикаялъул школа, куцана чанго математикаялъул гIелмабазул кандидатал. Гьесул гIелмуялъул область буго теория функций, математикияб кибернетика, графазул теория, алгоритмазул теория, компьютералъул грфика ва программирование.\nМухIамадов Рамазан – поэт, кандидат филологических наук, ХъахIаб росулъа МахIмудил творчество лъазабиялда тIад хIалтIана, гьес гIемерал гIелмиял тIахьалги кучIдузул асаразул тIахьалги къватIире риччана: Дагъистаналъул халкъазул мацIал кин рижарал, гьел халкъал кин лъугьарал, дунялалда ругел мацIазулги дагъистаналъул халкъазул мацIалги данде кквей, гьезал релълъараб рахъ ва батIалъи-гьеле рамазанил гIелмиял суалал ва рахъарал тIахьазул аслияб рахъ.\nГIалиев Шамиль – кандидат физико-математических наук, программист, 10 гIелмияб хIалтIул автор. Гьев тIад хIалтIулеб гIелмуялъул суалал руго теория кодирования, программирование. Шашкабазул ва международный шашкабазул рахъалъ чанго нухалда Дагъистаналъул чемпион ва кандидат в мастера спорта.\nАхIмадов МухIамад – кандидат технических наук, ОАО «Газпромалъул», «Подземгидроминерал» НПЦ-ялъул лабораториялъул заведующий, ДНЦ РАН-алъул Институт проблем геотермиялъул аслияв гIелмияв хIалтIухъан, печаталда бахъана гьесул 90-ялдаса цIикIкIун гIелмияб хIалтIи.\nГIамиргIалиев ГIли – кандидат медицинских наук, Москваялъул П. А. Герценил цIаралда бугеб онкологиялъул научно-исследовательский институталъул гIелмияв хIалтIухъан, печаталда бахъана 12 гIелмияб хIалтIи.\nГIабдусаламов АсхабгIали – кандидат филологических наук, ЧIиркъатIаса тIоцебесев ва жеги тIокIав гьечIев МГУ-ялъул выпускник, ИЯЛИ ДНЦ РАН-алъул гIелмияв хIалтIухъан, печаталда бахъана 25 гIелмияб хIалтIи.\nМухIамадов МухIамад –Кавказалъул светияб институталъул ректор, кандидат философии и парапсихологических наук, 1998 соналдаса академик академии «Авиценна», «Академия Авиценна» Дагъистаналъул регионалияб организациялъул Президент, 2011 соналъ щвана Макаренкол орден, ва кьуна «Лучший педагог России» абураб цIар, печаталда бахъана 200-ялдаса цIикIкIун гIелмияб хIалтIи.\nГIамиргIалиев МухIамад – тIадегIанаб категориялъул врач, Заслуженный врач РФ, Орловская областная онкологическая больницаялъул бетIерав врачасул заместитель, Орловский государственный университеталъул преподаватель.\nГIалисултанов Эсенбулат – Заслуженный работник культуры России, А-п. Салаватовасул цIаралда бугеб ЛъарагIазул музыкалиябгун-драмаялъул театралъул заведующий постановочной частью.\nГIлисултанова Эсмая Ибрагьимовна –ГIалисултанов Эсенбулатил лъади, ракI бацIцIадаб хIалтIухъ 1986 соналъ гьелъие кьуна «Отличник здравоохранения СССР» абураб цIар, Республикаялъул психиатрическая больницаялъул медсестралъун хIалтIана гIемерал соназ.\nАхIмадов Абуталиб – инженер гидростроитель, Дагъистаналъул Заслуженный строитель, «Русал» фирмаялъул «Центральная Европейская алюминиевая компаниялъул» Генералияв директорасул заместитель, хIалтIулев вуго Черногориялъул Никшич шагьаралда.\nРасулов Камиль – «Стекловолокно» заводалъул цехалъул начальник, Отличник химической промышленности РФ.\nХIабибов ГIабдула – Совет Армиялъул полковник, Тбилисиялда, Бакуялда гIемерал цоги бакIазда хъулухъ гьабуна… Служба лъугIана Самараялда, хвана ва гьенив вукъун вуго.\nПашаев ГIабдулкъадир – Совет Армиялъул полковник, инженер строитель, рагъулал аэродромал ралев чи,СССР-алъул батIи-батIиял шагьаразда, ва Монголиялда хъулухъ гьабуна СССР-алда ва Варшавский Договоралъул улкабазда гIемерал рагъулал аэродромал рана гьесул бетIерлъиялда гъоркь.\nШахмирзаев Камиль –авиациялъул майор, Калининградалдаса Сахалиналде щвезегIан СССР-алъул шагьаразда рагъулав летчиклъун вукIана. Лъабго соналъ рагъулав специалистлъун хъулухъ гьабуна Лаосалда\nЮсупов МухIамад –орден «Красной Звезды» щварав афганец, хIалтIулев вуго Кизляралда жанисел ишазул органазда.\nАбулжанатов Багьавудин – Афгъанистаналъул рагъул гIахьалчи, гьезул халкъалъе къваригIараб къайи ва продуктал раччулел машинаби цIунун гIемер гьеб улкаялде хьвадана.\nШихмирзаев Шарип – Дагъистаналъул таможнялъул пачалихъияв таможенныяв инспектор.\nШихмирзаев Мухтар – майор внутренней службы, педагогикиял гIелмабазул кандидат, хIалтIулев вуго МахIачхъалаялъул Советский районалда бугеб миграционныяб службаялъул начальниклъун …\nНабиева Заба – тIадегIанаб лъай щварай ЧIиркъатIаса тIоцеесей чIужугIадан, гIемерал соназ колхозалъул бухгалтерлъун хIалтIана.\nМухIамадов Муртаза – «ЧиркейГЭСстроялъул» кьурабалъе ххарулев чи, 1967 соналъул апрелалда борхатаб чаран кьурда гьес хъвана «Мы покорим тебя, Сулак!»-абун, эсул хIакъалъулъ очерк бахъун букIана I967 соналъул «Вокруг света» журналалъул 5-аб номералда.\nМухIамадова ГIайшат – Дахадаев колхозалъул агроном, ЧIиркъатIа сельисполкомалъул председатель, 1990 соналъул апрелалъ, Москваялда букIараб Россиялъул аграрниказул учредительныяб собраниялъул делегат.\nМухIамадханов МухIамад –хIалтIана Дахадаев колхозалъул экономистлъун, ЧIиркъатIа сельисполкомалъул председательлъун, Гумбет районалда бугеб МРИ ФНС России №15-алъул начальниклъун, 2001 соналъул февралалъ Москвалда В. В. Путинилгун налоговиказул букIараб дандчIваялъул гIахьалчи.\nЧIекъдерица кIудияб адабалда рекIелъ цIунун руго араб заманалъул ва жакъасел диниял церехъабазул цIарал. Гьел ккола ХХ векалъул байбихьуда вукIарав Дагъистаналда рагIарав гIалим ШайихмухIамад, беццав хIафиз Чупанил МухIамад, дин гьукъараб коммунистияб заманалда гIемерал соназ росдае дибирлъи гьабурав Ражабилаев Ордаш, росдал исламияб жимгIияталъул жигарчи беццав ГIамирханов Сайгид-АхIмад, динияб идараялъул хIалтIухъан ва районалъул имам МухIамадов АхIмад-хIажи, Дагъистаналъул исламияб университеталъул проректор, Поволжьеялда вугев «Ислам» журналалъул вакил Ибрагьимханов ГIабдула-хIажи, МахIачхъалаялда бугеб авалияб мажгиталъул имам МухIамадов ХIабиб …\nСпорт кидаго хирияб букIана чIекъдерие. Жиндир заманалда Россиялда цIар рагIарав речIчIухъан вукIана Сулейманов ИсмагIел. Жиндир къуват бихьизабизе Дагъистаналъул росабалъгун шагьаразда ва Россиялъул гIемерал цирказул аренабазда цеве вахъунаан гьев ва хъатил гъугъаялъухъе нахъе унаан.Гьесул щулияб гьудуллъи букIана цIар рагIарав революционер ДахIадаев МахIачилгун, бергьарав художник Юнусиласул МухIамадилгун. Жидер заманалда цIар тIибитIун букIана ханжар-туманкI хIалтIизабиялъе ва чотIахъанлъиялъул гьунаралъе ЧIиркъатIаса КъунахIал Бакъил ва халатаб манзилалъ векериялъеги кьурабалъе ххариялъеги жинде данде чи вукIинчIев Къурбанов ГIабдусаламил. Араб гIасруялъул 50-абилел соназ районалда цIар рагIарав гимнаст вукIана ГIамргIалиев КъурахIма. 1989 соналдаса нахъе ЧIиркъатIа хIалтIулеб буго гIолилазул спортивияб школа. Гьеб школалда куцарал васаз призал росана Дагъистаналъул, Россиялъул, Европаялъул ва дунялалъулго къецазда. Школалда спорталъул махщел лъазабула 600-ялдаса цIикIкIарал спортсменаз, гьенир хIалтIула гугариялъул, боксалъул, волейболалъул, шашкаби-шахматазул, спортивияб туризмалъул секцияби. Спортшколалъе нухмалъи гьабулеб буго Шихшалаев ГIабдулмажидица, гьев живго ккола лъикIав спортсмен, махщел бугев тренер-педагог ва лъикIав гIуцIцIарухъан.\nРосу чIухIараб буго спортшколалдасан кIудияб спорталде гали бегьарал, росдал ва районалъул цIар рагIизабурал гIолохъабаздаса:\nМухIамадов МухIамад – мастер спорта международного класса, обладатель Кубка Мира по дзюдо в Грузии в 2010 году.\nМухIамадханов МухIамадсагIид – мастер спорта, чемпион России по вольной борьбе среди молодежи за 2008 год, призер чемпионата мира по вольной борьбе среди студентов в итальянском городе Турине в 2010 году.\nМухIамадов Шамиль – мастер спорта, серебряный призер Чемпионата мира по дзюдо среди молодежи в Болгарии 2010 году.\nРосуялъул буго цебетIеялъе лъикIаб букIинесеб. МахIачхъала-Болъихъ асфальт тIураб пачалихъияб кIваралъул нухда аскIоб букIиналъ, косервал гьарулеб завод букIиналъ, бусурбабаз кIиабилеб Макка абун цIар тараб, дунялалда рагIараб АхIугохI аскIоб букIиналъ, шайих ГIалисултанил зиярат букIиналъ, ахал гIезариялъе цIакъго гьава рекъараб тIабигIат букIиналъ ва цIи гьабизе бегьулеб чIабатI промышленныяб къагIидаялъ хIалтIизабизе ресал рукIиналъ-гьел киналго шартIаз рес кьола ЧIиркъатIа прмышленность, ахихъанлъи ва туризмалъул бизнес цебетIезабизе.