Интернеталъ расанкIаби кIоченарураб наслу\n"Лянга" хIалев вас\nМун, базаргабазул заманалъул вас, Лъалиш дуда къаргъа, хIаниш рахчи-рукъ? ЦIорода гIандарак кьурдарабиш дур? Бурди-тIил хIалаго кватIаниш рокъов?\nМагIарул росабалъ щибаб авалалда рукIана лъималаз хIалел батIи-батIиял хIаял. Щибаб росулъ гьел рукIана жидерго ва гьезда цIаралги рукIана батIи-батIиял. Амма жакъа рагьдухъ буго батIияб гIасру. Кинабго жо хисун буго интернеталъ. Лъалеб бугиш жакъасеб гIелалда цониги гьединал хIаял?\n«Мун, базаргабазул заманалъул вас,\nЛъалиш дуда къаргъа, хIаниш рахчи-рукъ?\nЦIорода гIандарак кьурдарабиш дур?\nБурди-тIил хIалаго кватIаниш рокъов?», - илан гьикъулеб буго «Росулъа кагътал абураб кочIолъ, магIарулазул халкъияв шагIир АхIмадов МухIамадица.\n«Бурди-тIил», «Рахчи-рукъ», «Чуял рикъи», «ЦIорода гIандарак кьурдизаби» ва гьел гурел цIаралги, хIалел къагIидабги батIиял, гIемерал хIаял рукIана магIарул росабалъ. ГIисиназда гьел лъалел рукIана жидерго цIикIкIарал вацаз хIалел рихьун, гьездаги гьел лъалаан цIикIкIараздаса. Наслабаз наслабахъе кьун гьездехун рекIелгъей цIикIкIараб букIана цебе. Амма къоло цоабилеб гIасруялда гIун бачIунеб гIелалъе кинабго хисун буго интернеталъ.\n«Эркенлъи» радиоялъул пикру ккана жакъа «дунялалъулго хъанхъраялъ» пана гьарурал къоло цоабилеб гIасруялъул гIелалда лъалел ругиш жидер умумуца ва цIикIкIарал вацаз хIалел рукIарал цонигил хIаялилан цIехезе. Нижеца цIех-рех гьабуразда гьоркьор руго анцIгоялдаса анцIила анкьгоялде щвезегIан ригьалда ругел гIолилал .\nСиражудин, 13 сон: «Рахчи-рукъ, лъала, «БецI» хIазе лъала, «Бурди-тIил» хIазе лъала».\nЭР: «Бурди-тIил кинан хIалеб?».\nСиражудин: «Цо гьоркьохъеб бицалъиялъул тIилги балагьун гьелъул тIарада рокI бахъула, гьеб рокIалда жанибги лъун кьабизе ккола дагьаб тIеренаб тIилил гьабураб бурди. Гьеб бурди кIванагIан рикIкIаде кьабизе ккола. Дуда данде вугес гьеб бурди тIадбуссун рехизе ккола, дуца бурди кьабураб бакIалда бугеб ганчIида щолеб хIалалъ. Гьеб ганчIида абула заниян».\nМуслим, 10 сон: «Бурди-тIил хIазе лъала, футбол хIазе лъала, «Жанир-къватIир» хIазе лъала\nЭР: «Гьел хIаялиш дуе цIикIкIун рокьулел ялъуни компьютералъул хIаялиш?».\nМуслим: «Компьютералъул хIаял цIикIкIун рокьула».\nМухIамад, 17 сон: «Нижер росулъ хIалаан «казаки разбойники» абураб хIай. МагIарул мацIалъ дида гьелда цIар лъаларо. Гьединго футболги лъалаан. Гьанжесеб гIелалда гьел хIазе лъалеб батилилан дида кколаро. Гьезие цIикIкIун гъира буго интернеталда ругел хIаял хIазе».\nМухIамадмирза, 15 сон: «Дунги ва дир гIелцоялги гьел хIаял лъаларо, ахираб заманалда нижер росулъ гьел хIаял гьарулелги дида рихьичIо. Компьютералда ругел хIаял рокьула ниж киназего».\nЭР: «Нагагь мун жакъа гьел хIаял хIазеян лъугьани дуда лъазе ругиш гъол?».\nМухIамадмирза: «Бихьизабуни лъангутIи букIинарин ккола дида, амма гъира букIине бугиш гьел хIазеян абуни, лъаларо, компьютералъул хIаял рокьулел руго киназего»\nХасаб цIех-рех тIобитIичIониги «Эркенлъи» радиоялъе батIи батIиял росабалъ гIумру гьабун ругел гIадамаз бицана жидер лъоба гьединал хIаял рехун тун ругин лъималаз, интернеталде руссун ругин гьел. Амма хIакъикъаталда цохIо интернетишха гьелъие гIайибияб бугеб, ругиш цогидалги гIиллаби гьанжесеб лъималазда цере рукIарал хIаял кIочон теялъе? Гьелъие гIайибиял тIоцере нилъго ругилан рикIкIунеб буго Гъуниб мухъалда гIолилазда гьоркьоб хIалтIи гьабулев МухIамадов МуртазагIалица. Гьесул пикруялда, чIахIияз жидецаго мисал бихьизабулеб букIарабани жакъа цониги нухалъ, гьезда хадур рилъун гIолилзаги такрар гьаризе рукIанин гьел хIаялин абулеб буго гьес. Мисалалъе гьесул гIагараб Гьонода росулъ 25-30 сон барал чагIазги хIалеб букIун буго бурди-тIил абураб хIай.\nМухIамадов МуртазагIали: «Гъол цIигьаруни лъикIаб букIинаан, лъималазул сахлъиги лъикIаб букIинаан. Гьединал хIаязул пайда букIана лъимал тириял, тулакал лъугьин, гьезулъ чанго батIияб гьунар цебетIеялъе кьучI лъолеб букIана гьез тIоцебесеб иргаялда. ЦохIо лъимал гурелги гьезул умумулги гьоркьоб гIахьаллъулеб ишлъидал гьеб букIараб. Гьадинаб хIай букIанин цебейилан жалго умумул цере лъугьун гьез бихьизабуни цIилъизе рес буго гьеб. Гьа, гьел хIаязде регIунищин мун вугеб, магIишат гьабизе лъугьине кколилан кIудиял чIани гьебги цIилъилишха. МагIишаталда гьоркьобги гьелъие заман батизе кIола нилъее бокьани. Амма гьеб заман гьанже батIияб пишаялде буссинабулеб бугоха».\nГьел хIаязул щибаб росулъ жидерго цIарги гьел хIалеб къагIидаги батIи-батIияб букIун буго. Мисалалъе ЧIарада мухъалъул ГIириб росулъ жив гьитIинаб мехалъ рукIаразул цояб, «дагалкIат» абураб хIаялъул «Эркенлъиялъе» бицунеб буго тарихчи, «МагIарулазул Миллиябгун Маданияб автономиялъул» нухмалъулев хисулев ШагIбанов Маркъоца.\nШагIбанов Маркъо: «ХIалев вугев щивасухъ букIуна лъабго-ункъо килщил бицалъилъул, цояб рахъ бегIер гьабураб халатаб тIил, цадахъго рукIине ккола дагьаб тIеренаб тIилги къотI-къотIун гьарурал кескалги, гьезда абула бурдиян Гьеб бурди жаниб лъезе 5 см гъварилъи бугеб ва 10 см халалъи бугеб цо гвендги бухъула. БегIерлъи бугеб рахъалъ гьеб бурди рехизе ккол рикIкIаде. Данде вугесги дуцаги гьеб бурди бортараб бакIалдаса лъабго нухалъ добе гьанибе кьабизе ккола. Гьеб хIаялъул масъала буго нуж кIиясго цояс рикIкIаде, цояс тIадбуссун, гIагарде кьабизе ккола гьеб бурди. Ай, гвенд бугеб бакIалдаса рикIкIадегIан кьаби буго цоясул масъала, данде вугесул масъала буго гьеб нахъбуссун кIванагIан гвендалде гIагардегIан кьаби. Щивас лъабцIул кьабун хадуб гьоркьоб кигIанасеб манзил бугебалиги борцун ахиралде хIасил гьабула кисав бергьаравали».\nМагIарул хъвадарухъабазул къисабазулъгун, харбазулъги гIемер дандчIвала тIадехун бицен гьабулел хIаял. МагIарухъ гьезул хасго машгьурлъи букIун буго инкъилаб ккелалде ва гьебккун хадусел соназдаги. Ток гьечIеб, телевизор ва гьелда релъараб техника магIарул росабалъе щвелалде гIолилазул ракIгъей букIун буго цохIо гьединал хIаяздехун.


Армениялда конституционияб реформаялда сверун референдум\nАрмениялда гьатIан къоялда унеб букIана конституционияб реформаялда сверун референдум. Гьелда рекъон, улка ине кколеб буго парламенталъул нухмалъиялде гъоркье ва гьеб референдумалъе инициатива кьун буго нухмалъиялда бугеб республиканияб партиялъ.\n«Ирс» абулеб оппозиционияб партиялъул нухмалъулев Раффи Ованнисяница лъазабуна жинца конституционияб реформа гьабиялде данде гьаракь кьунин ва абуна гьаркьал кьеялда халлъулел ругин рищиязул къанун хвезабурал гIемерал хIужабийин.\nГьеб референдумалде данде 1 декабралдаса нахъе чIечIого митингал ва маршал тIоритIулеб руго оппозициялъ Ереваналда.\nАрмениялъул рищиязул Централияб комиссиялъул ва полициялъул баяназда рекъон, гьаркьал кьей унеб буго къануналда рекъон. Гьезда хадуб халккун буго бакIалъул 3000ялдаса цIикIкIун тохалчияс ва халкъаздагьоркьосел тохалчагIазул 116 чияс. Гьаракь кьезе рес буго кIиго миллионгун щунус- азарго чиясул.


Турциялъул магӀарулал — Википедия\nТуркиялъул магӀарулал (тур. Türkiye Avarları)\n150-200 соналъ цере Туркиялде гочарал магIарулал руго жидерго мацIги цIунун, нилъеда цIунизе кIолеб гьечIеб маданияталъул цIех-рехги гьабун.\nУзухъда, Туркиялъул магIарулал ккола батӀияб пачалихъалъул гӀадамал. Гьезул гӀемерисезда жидер тарихияб ватӀан – Дагъистан – бихьичӀо. Гьезда ватӀаналъул хIакъалъулъ лъала умумузул биценаздасан, гьезул рекӀел угьиялдалъун, берзул магӀуялдалъун. Дагъистан тун батӀияб бакӀ гьез ватӀанлъун рикӀкӀинчӀо. КъватӀисеб улкаялда гӀумру гьабун рукӀаниги магӀарулаллъун дол гьарула мацӀ цӀунун букӀиналъ, жидерго тӀабигӀаталъ, чорхолъ бугеб магӀарул рухӀалъ. \nХӀакъикъаталдаги гьеб кканилан абизе бегьула Туркиялде гьабураб сапаралда, - ян бицана кочӀохъанас. – Гьениб чанго батӀияб миллаталъул (лъарагIал, магIарулал, даргиял…) дагъистанияз бицунеб букӀана цохIо магӀарул мацӀ. БитӀахъе бицани, авар мацӀалда кечӀ ахӀулеб мехалъ гьезул бадиб магӀу хулулеб букӀана. Туркиялда ругел нилъер дагъистаниязе нижер церерахъиназ кӀудияб асар гьабуна. \n↑ ГIасрабаз ватIаналде гIищкъугун\n↑ АхIулеб буго Бигачевас…\nА. МуртазагIалиев «Турциялъул дагъистан диаспораялъул адабият» (2006)\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=Турциялъул_магӀарулал&oldid=49610»\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабуна: 11:07, 21 Февраль 2013.


Гьадин хъвана ХIамзатил Расулица руччабазул хIакъалъулъ. Щибха гьезул релълъараб бугеб – талихIги талихIкъосинги, магIуги релъиги, рохелги къварилъги. ГIумруялъул сариналги релълъарал руго гьезул. ТIолабго дунялалъего захIматал гьел моцIаз, ПатIиматил угьдулеб саринги цолъана киналго руччабазул сарингун, лъалъалеб букIана гьеб гIаммаб магIуялъ. Амма хIал лъазе тезе рес букIинчIо ПатIиматил. Гьелъ хвасар гьабизе кколаан анцI-анцI лъимадул гIумру. Къваридаб сариналъ къуват кьуна гьелъие. Гьелъул кумекалдалъун чанги эбелалъухъе тIад руссана гьимиги гIумруялде бугеб рокьиги. Гьаб заманалда бахIарчилъилъун рикIкIине бегьулеб ПатIиматил гьеб иш бихьана больницаялъулги республикаялъулги нухмалъиялда. Гьелъиещвана «Дагъистаналъул мустахIикъай тохтур» абураб цIар. Газета-лъул коллективалъги баркула ПатIимат ГIалиевалда тIадегIанаб цIар.\nМугIрул чIужугIаданалъул къвакIиялъулги кьвариялъулги бицун, хъван дун свакаларо. Дие кидаго мисаллъун рукIана, намусалда хIур хъвазегIан, хвел тIаса бищарал АхIулгохIалъул руччаби. Гьединал хIикматал руччабазул ирсилаллъун ругел жакъасел магIарул руччабаздасаги чIухIула дун. Ралагьея сверухъе – гьел руго киса-кирего. Хъизамалъул гъасда бакараб цIа свине толарей гьелъул хIакъалъулъ хъван свакачIо шагIирзабиги. Жидецаго жидеего бараб намусалъул сиялда жидерго къисматги бекIкIулаго, гьез гIумруялда рахъулел руго гIажаибго берцинал суратал. Гьединазул цояйги ккола МахIачхъала шагьаралъул №1 лъималазул больницаялъул отделениялъул нухмалъулей ПатIимат ГIалиева.\nГIодана ПатIиматилги сарин\n- Щибаб къойил гIедегIун щолаан хIалтIуде. Дида лъалаан гьенир дихъ ралагьун чIун рукIин диде кIудияб хьулгун гьитIичазул улбул (ПатIиматица нухмалъи гьабулеб буго цIакъго гIисинал лъимал сах гьарулеб отделениялъе (грудное отделение). Диргоги цIикIкIунаан гIумруялде бугеб рокьи, гьелегьун бачIунаан гьеб дихъе, сахлъарал гьитIичазул гьими бихьараб мехалъ. Бабал карандаги хурхун, бакъул гьумер цIураб лъимер бихьидал, киналго захIмалъаби кIочон тола дида. Гьедин букIана гьеб къоялъги. Гьеб къоялъ лъималазулги улбузулги гьурмазда белъанхъулеб букIараб талихIалъул хьолбохъ рещтIана жеги лъиданиги жиндир гIамал-хасият лъалареб, гьитIинал-кIудиязда, херал- бахIаразда жинца рахIму гьабизе гьечIеб вахIшияб унти. Гьеб аскIобе гIагарлъизегIан, ракI-ракIалъ божулелги рукIинчIо. Амма хасалица тIабигIаталъулгун къо-мех лъикIги гьабун, ихтияр ихалъухъе кьолеб, гIадамазул ракIазда ихдалил махI рекIараб лахIзаталда, кIетIана гьеб гIумруялъул нуцIида, - янги бицунаго, къварилъахъдана ПатIимат…\nГьел къояз гIодана ПатIиматил саринги. ТалихIалъул гъасда хъаравуллъун букIараб гьелъул угьдиялъухъ угьдана тIолабго тIабигIатги.\nМоскваялдасан рачIунел ругьелазги тIадкъаязги бичIчIизабулеб букIана унтиялда нахъе къазе ракIалда гьечIеблъи. Байбихьуда лъалеб букIинчIо унтарал лъималазул больницаялде рачIине рукIинги. Абулеб букIана унтарал лъималазе гIемеррахъазулаб больница хIадурулеб бугилан. Ва цо къоялъ больницаялъул нухмалъиялда лъазабула унтарал лъимал къабул гьаризе хIадуризе кколилан.\n1 апрель - 8 июнь. Гьелда гьоркьоб заман цIакъго захIматаб ва хIалуцараб букIана. Цогидал больницабаздаго гIадин, гIолел рукIинчIо тохтурзабазе хасаб партал, дараби, рагIа-ракьанде щун лъалеб букIинчIо къобахъанагIан «ццидахунеб» бугеб унтуда кинаб дандчIвай гьабизе кколебали. Щайгурелъул гьелъ жиндирго гIамалал къойил хисулел рукIиндал.\nПатIиматица рихьизарурал суратазул кумекалдалъун дида цебе чIолеб букIана доб вахIшияб сипат. Ралагье цо параялъ нужги, хIурматиял цIалдолел, гьаб сураталъухъ. Гьалда берчIварабго, цебе паркъезе лъугьуна ТIадегIанасул кумекалдалъун тохтурзабазул хъатикь жиндир хадусеб къисмат бугеб, тIуркIараб, гIунун хутIараб гIумру.\nАмма тохтурзабазда ракIалдецин ккечIо нахъе къазе. Хъизан-лъималазде регIичIого, гьел тIаделъана унтарал лъималазул гIумруялда цIияб рухI лъезе. Гьалеха унтарал лъимал. Гьездаго цадахъ унтана гьезул улбузул кечIги. Хехаб къагIидаялда хвасар гьабизе кколаан согIаб унтуца согIал ругънал лъураб эбелалъул кечI. КIиго лъимадул эбел, гьезулги лъималазул йокьулей дахIабаба ПатIиматида лъалаан гьеб кечI цIидасанги бохизе ккани, унтуда «зарал» рихьизе кколеблъи.\n- Огь, букIараб бакIлъиха каранлъги, рекIеде тIаде бегун бугеб бакIаб гамачIлъун букIана нижее, больницаялъул хIалтIухъабазе, хвелалъ жиндихъа лъимер бахъун арай эбелалъул ахIи. Аслияб къагIидаялда унтулел, холел рукIана чакрил унти (сахарный диабет) бугел лъимал. Хъизамалда ругелщинал унтарал хIужабиги рукIана. Масала, гьитIинаб лъимерги унтун гьелда цадахъ ячIарай эбел жийгоги унтана, лъимералъухъ хал гьабизе вачIине ккана эмен. Цинги гьевги унтана гьенивго.\nГьанибго рехсечIого гIоларо больницаялъул бетIерав тохтур Супиян Абакаровасул цIарги. Гьесул жигарчилъиялъул ва кIудияб жавабчилъиялъул хIасиллъун ккола унти къезабиги, - ян бицана ПатIиматица.\nЦIидасан гьимана ПатIиматил кечI\nПатIиматихъе иналде, цин дун телефоналъ кIалъана гьелъухъе. Гьелъул гьаракь рагIидал, дихъе цо гIажаибаб рохелги бачIана. РоцIараб, бацIцIадаб, берцинаб гьаракьалъ гьелъ данде жаваб гьабидал, дир ракI рагьун ана. Йихьилалдего, цIакъ рекIее гIурай ПатIиматил сипатги цебе чIезабулеб букIана дица. Гьаракьалда рекъон, гьей ятизе кколаан берцинай чIужугIадан. Дун мекъи ккечIо - цее чIезаюлей йикIаралдасаги гьайбатай йигоан гьей хIурулгIин. Берцинаб гьурмада гьелчелеб бугеб гьайбатаб гьимигун гьелъ дандчIвай гьабидал, бигьалъана дие гьелъулгун гара- чIвари гьабизе.\nУнтул букIараб ахIвал-хIалги цIехон хадуб, гьелъ дие бицана жиндирго тохтурлъиялъул нухазул ва гьениб тараб щибаб хIокIалъул хIакъалъулъ.\nПатIимат ГIалиева гьаюна ва гIуна Советск районалъул ХIебда росулъ. Гьей ккола Гьандихъ росулъа. 1981 соналда ХIебда росдал гьоркьохъеб школаги лъугIизабун, цIализе лъугьана Дагъистаналъул пачалихъияб мединституталде. 1988 соналда ПатIиматица тIокIлъигун лъугIизабуна институталъул педиатриялъулаб факультет. Гьенибго лъугIизабуна интернатураги.\nХIалтIана республикаялъул лъималазул клиникияб больницаялда (многопрофильная больница).\n1990 соналъул февралалда хIалтIизе лъугьана республикаялъул медобъединениялъул кIиабилеб отделениялде тохтурлъун. Гьебго соналъул сентябралда хIалтIизе лъугьана гьабсагIаталда хIалтIулей йигеб больницаялде гьебго отделениялде. 2011 соналъул апрелалдаса нахъе нухмалъи гьабулеб буго 60 унтарасе бакI бугеб отделениялъе.\nЛъугIана ПатIиматилгун букIараб гара-чIвари. Биччанте гьелъул гьурмада кидаго къираллъун гьими букIине. Гьелъул талихIалъул сариназухъе кьурдулел гьитIичазул улбузул бакъулаб кечIгун цадахъ нахъа толел ругел гIумруялъул шагьрабазда ва сухъмахъазда къалъаги даимаб нур.\n«ХIакъикъат» газеталъул редакциялъги баркула ПатIимат ГIалиевалда, коронавирусалде данде къеркьолаго, рихьизарурал хIасилазухъ ва лъималазухъе тIадбуссинабураб гIумруялъул бакъалъухъ гьелъие щвараб шапакъат. Гьей яхъана Дагъистаналъул мустахIикъай тохтурлъун. Жегиги чIахIиял бергьенлъаби дуе, магIарулай!\nДругие материалы в этой категории: « Свакараб гьимиялъ дандчIвай гьабуна\tРекIел тIинда магIулъун бохьараб »


Бидулаб статистика: лъабгояв чIвана, лъабгояв лъукъана...\nТалат къоялъул сардилъ Дербент мухъалъул Музаим росулъ цIа свинабулезул автомобилалде кьвагьдон руго щалали лъаларел чагIи. Гьеб тIадекIанцIиялъул хIасилалда лъабго цIасвинабулев лъукъун азарханаялда вуго. Тохтирзабаза абулеб буго гьезул гIумруялъе хIинкъи гьечIилан. ЦIех-рехчагIаз гьеб такъсир гьабурал ралагьиялъе хIалтIи гьабулеб буго.\n15 декабралъул къаси ичIго тIубараб гIадаб мехалда Дербент мухъалъул Музаим росулъ цIа ккун бугин ахIун гьеб свинабизе ине букIараб цIа свинабулезул автомобилалде кьвагьдон руго щалали лъаларел чагIи. Гьеб такъсиралъул хIасилалда лъабго цIасвинабулев лъукъун вуго. Къуваталъул идарабазул баяналда рекъон автоматалъ кьвагьдон руго гьезде. Гьаб сагIат гьеб ишалда бан цIех-рех унеб бугин ва гьелда хурхун Россиялъул къануналъул 213 бутIаялда рекъон, ай гъалмагъирчилъи гьабиялда бан такъсиргьабиялъул ишги рагьун бугин лъазабулеб буго Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул пресс-хъулухъалъ.\nЛъукъарав лъабго цIасвинабулев Дербенталъул аслияб азарханаялдеги рачун гьениб букIине кколеб кумек гьабулеб бугин гьезиейилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе Дагъистаналъул гIорхъолъа арал ишазул министерлъиялъул пресс-хъулухъалъул нухмалъулей ГъазимухIамадова Тамилаца.\nГъазимухIамадова Тамила: «Дербенталъул азарханаялъул травматологиялъул бутIаялъул бетIерас кьурал баяназда рекъон лъукъарал нижер хIалтIухъаби гьаб сагIат мадаралда руго. Гьезул цоясул гъежги кверги лъукъун буго, цойгидасул роххокъотIиялда щун буго гулла. Лъабабилесул бохдул руго лъукъ-лъукъун. Гьезие букIине кколеб медицинаялъулаб кумекги гьабун буго. Гьаб сагIат гьезул гIумруялъе хIинкъи гьечIин лъазабулеб буго тохтурзабаз».\nЛъукъаразде ваккизе вачIарав Дагъистаналъул гIорхъолъа арал ишазул министерлъиялъул бетIер Нариман ГъазимухIамадовас лъазабуна гьел киналго лъукъарал доре-гьанире рачунеб хIал лъугьарабго МахIачхъалаялде хасаб азарханаялде рачине ругин ккани Москваялдеги ритIилин жидеца гьелилан. Гьединго гьел лъукъаразе шапакъаталги кьезе ругин лъазабуна гьес.\nЖалго цIасвинабулез бицухъе гьезда жидеде тIадекIанцIи гьабурал чагIи рихьунцин гьечIо. Жал гьеб цIа ккараб бакIалде гIагарлъулел рукIанила, аскIоре щвезе кIиго-лъабго минут хутIараб мехалда кьвагьи бахъанила. Гьез абулеб буго цIа ккараб бакIалда жибго жиндасанго щибниги кьвагьулеб батилилан, бухIулеб мехалда цо-цо техникаги кьвагьулелъул.\nГьел цIа свинабулезде кьвагьдеялъе гIилла щиб букIарабали лъаларила жидедайилан абулеб буго гIорхъолъа арал ишазул министерлъиялда. БакIалъул гIадамаз абулеб буго жидер росулъ гIезегIан ругила рохьилазулгун хурхен бугел чагIи. Сардилъ цIа свинабулезул автомобилищ гьеб яги низам цIунулезулищали бичIчIун батичIого букIине бегьулила гьезда, гьезул хасаб сигнал кьолел чирахъал релълъарал рукIунелъу полициялъулал рачIине ругин ккун кьвагьи бахъинабун батизе бегьулин гьездейилан.\nГьединго I6 декабралъул радал Гъизилюрталда къуваталъул идарабаз изну гьечIого яргъидгIуцаразе кумек гьабиялъул щаклъи бугев лъабгоявги чIван вуго. Хал гьабизе къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз ВАЗ-21099 автомобиль чIезабизе хIал бихьараб мехалда гьенисан низам цIунулезде кьвагьдон руго гьел. Данде кьвагьараб жоялъ чIван руго гьеб автомобилалъур рукIарал НухIудин Зубаиров, ХIажиев Шамиль ва Хайрулаев МухIамад.\nКьвагьа-гIанхъиялъул хIасилалда цониги полициялъуласе зарал ккун гьечIо. Цере-цереги изнугьечIого яргъид гIуцIаразе кумек гьабулел хIисабалда хасал идарабазул бербалагьиялда гъоркь рукIун руго гьел. Республикаялъул цIех-рехалъул идараялъ лъазабулеб буго гъизилюраталъулабилан абулеб рохьилазул къокъаялде гъорлъе унел Сабуев ГIумариеги Къурбанов ХIажимурадиеги кумек гьабулеб букIун бугин гьезилан абун.\nДагъистаналда 5 мухъалда лъазабун буго терроризмалде данде чIараб низам\nЛъие къваригIун букIараб гьеб теракт?\nХасавюрталда чIван вуго салафиязул имам\nТуснахъазда рукIарал хасал хъулухъазул хIалтIухъаби хисана Россиялъги Эстониялъги\nГенуб тIобитIана иргадулаб хасаб операция\nЦIададе гIурдахIанал гIадин рижулел КТО-ял


Шамил имамасул нухмалъиялда гъоркь эркенлъиялъе гIоло мугIрузул халкъазул къеркьей » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nШамил имамас 220 сон тIубаялде\nШамилил Имаматалъул пачалихъияб гIуцIи\nГIемерал халкъал гъорлъе рачараб, мугIрузул миллатазул гIаммаб гIуцIилъун букIараб Имамат абураб пачалихъалъул рагъулабгун административияб низам бижана ва цебетIуна XIX гIасруялъул 30-50-абилел соназда Шамил имамасул хIаракаталдаалъун гIурус царизмалда, империализмалда данде Дагъистаналъул, Чачанлъиялъул ва Ингушетиялъул халкъазул эркенлъиялъе гIоло гьабулеб къеркьеялъул заманалда. Имаматалъул пачалихъияб гIуцIи гьабиялъулъ Шамил имамас лъураб кIудияб бутIаялъе ва гьесул бергьараб хIаракаталъе мустахIикъаб къимат кьуна БакътIерхьул Европаялъул, гIурусазул ва бакIалъул автораз, гьаб темаялъул цIех-рех гьабурал тарихчагIаз.\n«ГIицIго рагъулав хIаракатчи гуревги, Шамил имам вукIана лъикIал къанунал рилълъанхъизарурав пачалихъияв хIаракатчиги…Гьесда кIвана тушманлъиялда рукIарал халкъал цолъизаризе, гьезул мурадал цо рахънире руссинаризе, эркенал рагъухъаби ругел миллатазул цогояб аскар гIуцIана гьес; мукъадисаб рагъул байрахъалда гъоркь халкъалги гъункизарун, гьезие гIаммаб гражданияб къанун кьуна гьес», - абун хъвана Эдмонд Тексьеца.\nШамил имамасул хIакъалъулъ тIехь хъварав майор Варнерица тIадегIанаб къимат кьолеб буго бергьарав рагъухъан ва махщел камилав пачалихъияв хIаракатчи хIисабалда имамасе.\n«Шамил имам кIудияв, камилав рагъухъанги гьелдасаги тIадегIанав пачалихъияв хIаракатчиги ккола. Сиясиябги диниябги тушманлъиялъ рикь-рикьизарурал гIемерал халкъал цолъизариялъул, гьезул цо миллат гьабиялъул, гIаммал къанунал ва цо дин гьезие кьеялъул, бакIалъул гиназзабазул кверщел ритIухълъиялъул нухде бачиналъул, аскар гIуцIиялъул, гьеб бодулъ гIадлу-тадбир билълъанхъизабиялъул масъалаби рукIана Дагъистаналъул цевехъанасда цере. Гьел суалал гьес тIурана. Гьес гIуцIарал идараби гьесул халкъалъул хасияталда, рухIалда данде ккола ва бугеб ахIвал-хIалалда рекъола», - абун хъван буго Варнерица.\nБарон Гакстгаузеница сапаралъул даптаралда хъвалеб буго Шамил имамасул гIамалалъул хIакъалъулъ: «ТIабигIаталъ гьесие кьун букIана гIадамал хадур цIалеб, унго-унгояб рагIи абизе гьунар. Гьесул бахIарчилъиялда, цIодорлъиялда ва гIакъиллъиялда щибго щаклъи кколароан цониги магIаруласул. Гьес партизаназул рагъ гьабулеб букIана тарихалда къанагIат гурони нилъеда батулареб кIудияб къуваталда ва тирилъиялда».\nРоссиялъул империялъул тарихчагIигицин мукIурал руго Шамил имамасул тIокIлъабазе, гьес Бакъбаккул Кавказалда пачалихъ гIуцIиялъе гьабураб низамалъе. Къарахъа МухIамадтIагьирица хъвалеб буго Шамил такрарлъи гьечIев бахIарчи ва исламалъул гъалбацI вукIанилан.\nШамил имам Кавказалъул тарихалъулъе ана, эркенлъиялъе гIоло къеркьеялъул цевехъан хIисабалда гуревги, гьунар тIокIав къанунчи, законодатель хIисабалдаги. Гьесул къануназ, низамалъ гIадлу билълъанхъизабуна. Бидухъ би тIалаб гьабулеб, бидул рецIел босиялъул гIадаталдаса хвасар гьаруна гIадамал. Тухумазда гьоркьоб гIемерал гIелаз гьабулеб букIараб гьеб бидул рецIелалъ бахIарчиял магIарулал рецулел рукIана. Гьеб къагIида гьукъун букIана Шамил имамасул низамалъ.\nШамил имамас кIудияб аскар гIуцIана ва гьелда гъорлъ лъелаб боги рекIаралги рукIана.\nИмам гьединго вукIана партизаназул рагъалъул къагIидаби лъалев, махщел тIокIав нухмалъулев, бахIарчияв кьалул тактик. ГIурус императорасул аскаралда лъикIал кьабиял щвезаруна гьес, хъахIлъарал гIурус генералзабиги къезарун. Шамил имамас гьарурал рагъул операциял мухIканго лъазаризе, дарслъун малъизе мустахIикъал руго.\nМукъсанал сурсатал рукIаниги, гьесда кIвана кIудияб аскар данде гьабизе ва къеркьей гьабизе экономикияб кьучI, база гIуцIизе. Майор Варнерица хъвалеб буго Шамил имамасул аскар кутакалда низам цIунараб, гIуцIа-къараб букIанилан. Имаматалде лъутун рачIарал Польшаялъул ва гIурус солдатазул гьабураб хасаб батальон букIанин имамасулин нугIлъи гьабулеб буго Варнерица. Аскаралъул къокъабазе бетIерлъи гьабулаан наибзабаз, щунусилаз, нусилаз, анцIилаз. Киналго гьел нухмалъулез Шамил имамасда цадахъ гьоркьор лъолаан кьалул ва ракълил суалал ва цоги масъалаби. Муридзабазул рагъулал къуватал бищун гучалда рукIана XIX гIасруялъул 40-абилел соназда. Шамил имамасул гIакълучи, наиб Юсуп-хIажи-эфенди Сапаровасул баяназда рекъон, гьел соназда яргъид хьезарурал муридзабазул къадар 15-азариде бахунеб букIун буго (гьездаго гъорлъ – 5880 рекIаравги). ГIурус империализмалда данде гьарулел цо-цо рагъазулъ, кампаниязулъ муридзабазул къадар чанго анцIго азаридасаги тIаде унаан, ай 30-40-азариде бахунаан.\n1841 соналде щвезегIан бахIарчилъи бихьизабурал рагъухъабазе Шамил имамас сайгъат гьарулаан ярагъ, чуял, гIиял, гIарац. 1841 соналдаса Имаматалда кьезе байбихьана медалал ва цоги къвакIиялъул ва къо хIехьеялъул гIаламатал.\nКигIан дагьал сурсатал ругониги, артиллерия гIуцIизеги бажарана Шамил имамасда. Майон Варнерица баян кьолеб буго «жидерго кьер-кьераб мацIалда магIарулаз гIарадаялде «азарго рагъухъанилан» цIар лъун букIанилан». Цо гIарадаялъ азарго рагъухъан хисулилан абураб рагIи букIана гьеб.\nХадуб Шамил имамасда кIвана Имаматалда гIарадаби риун тIеялъул хIалтIи гIуцIизе.\nГъумекиса ГIабдурахIманица гьадин хъвалеб буго:\n«ГIурусазул аскаразухъа рахъарал гIарадабиги риун, мугIрузул шартIазда санагIатал, гьитIинал гIарадаби гьаруна. ГIарадаби риун тIезе бугеб махщалил рахъалъ кIудияб машгьурлъи щвана ГьоцIалъа МуртазагIалие. Гьедин риун тIурал гьитIинал гIарадабазда Шамил имамасул мугьру кьабулаан. Гьел гIарадабазул гIемерисел рукIана, авлахъалъул ахIвал-хIалалда гьарурал, лъикIаб гуреб даражаялъул. Шамил имамас биун тIураб 40-50 гIарадаялъул гIицIго 12-14 гурони ярагьунеб ва рагъда жиндаса пайда босараб ярагълъун лъугьинчIо. Гьел гIарадабазе топал, ядраби къачIалаан Гьидалъа махщалилас. ГIурус империалистазул аскаралъул топал хIалтIизарулаан магIарулаз. Цо топ щварав муридасе бацIцIадаб гIарцул анцIго копек кьолаан. Гьелъул хIасилалда топал камун хутIулароан. Гьезда жаниб гула (заряд) лъолаан, пахьул гьабураб.\nТункIихер гьабулеб хасаб завод рагьана имамас Ведено. Маккаялда тункIихер хIадуризе ругьунлъарав ЖабрагIил-ХIажияв тана Шамилица гьеб заводалъул нухмалъулевлъун.\nВедено бугеб заводалда гуребги, туркIихер хIадурулаан Шамил имамасул тIалъи рикIкIунелщинал Дагъистаналъул ракьазда.\nЦIикIкIараб къадаралда чIабатI бахъулаан ЧIиркъатIа, Шоботиб, КIикIуни росабазда аскIоб. МагIарулаз тIухьиги гъалайги росулаан Таркиялдаса, Дербенталдаса, Кубаялдаса. Пахь бечедал гIадамазухъа бахъун букIана. XIX гIасруялъул 40-абилел соназда Имаматалда анцIазарго пуд пахьул букIана. Махх ва чаран Имаматалъе щолаан аслияб куцалда гIурус аскаралъул щулалъаби рахъун хадур. Гьедин колонизаторазул аскаралъухъа Шамил имамасул бояз гIемерал маххул алатал рахъана 1842 соналда Чачанлъиялъул рохьазда. Гьединлъидал, Имаматалъе гIураб къадаралда букIана махх.\nЦIияб ярагъ гьабизе муридзаби куцалаан лъутун рачIарал гIурус солдатазги. Даргъор чIезарурал гьединал тIурун рачIарал рагъухъабазул къадар лъабнусиде бахунаан. Амма Россиялъул империялъул ругел сурсатазда данде цIакъго мукъсанал рукIана муридзабазул ресал, нахърател, сырье, магIданал.\nАвтор: Семен Бушуев, тарихиял гIелмабазул доктор, профессор, СССРалъул ГIелмабазул академия, 1939 сон. Буссинабуна ГIизудинил ХIамзатица\nЛъик1аб макъала буго!


Гуржиялъул Къварел мухъалъул Росохъ росдал школа\nСапаралда Маркъода цадахъ гьединго вукIана Къварел мухъалдаса Бадрудин Ибрагьимовги. ГьабсагIат Дагъистаналде гочун рачIарал гуржиязул жамгIияталъул цевехъан ккола гьев. Маркъоца бицана ЭР-ялъе цебесев нухалда гуржиялъе щведалги лъалел-хъвалез бицен гьабун букIанин жинда Къварел мухъалда ругел Тиви, Гургин росу ва Росохъ абурал лъабго росдал школазда лъималазда магIарул мацI малъизе гIурал тIахьал гьечIилан, ругелги тIутIу-хъухъун хIалтIизаризе бегьиялдаса ун ругин.\nРоссиялдаги Грузиялдаги гьоркьор ругел политикияб ахIвал -хIал сабаблъун, Дагъистаналъул лъай кьеялъул министерлъиялдаса гьел тIахьал тIалаб гьабизеги рес букIинчIин. Гьединлъидал тIахьал щвеялъе хасав чиясул кумек хIажат букIанилан бицана Маркъоца, гьелъие квербакъи гьабун буго Хасfвюрт шагьаралъул нухмалъулев Сайгидпаша ГIумахановас. Гьединго аваразул миллиябгун- культурияб автономиялъул президиумалъул нухмалъулевги ккола гьев.\nАвар автономиялъул нухмалъулев ва «Новое Дело» газеталъул бетIерав редактор ШагIбанов Маркъо\nМаркъо ШагIбанов: «ТIоцебесеб классалдаса 11-абилеб классалде швезегIан цIалдохъабазе тIахьал швезаруна нижеца гьенире. Гьел къваригIун рукIана, щай абунани гьеб лъабабго росулъ рукIинчIо гьанжелъизегIан цониги сахаб магIарул мацIалъул, я адабияталъул тIехь. Ругелги тIутIун ун пайда босизе бегьиялдаса ун рукIана, гьелъ тIахьазул ксерокопия бахъун гьелдаса мунпагIат босулеб букIана гьез. Цевесев нухалда гьениве шведалги букIана жамагIаталъул гьари, цIалуе хIажатал тIахьал швезе рес букIинарищан. Батана гьелъие рес, Сайгидпаша ГIумахановасул кумекалдалъун гьел тIахьал щвана Дагъистаналъул лъай кьеялъул министерлъиялдасан».\nГIицIго миллиял мацIазул тIахьал гьечIеблъи гуребги рехсараб лъабабго щколазда гьединго гIолел гьечIин магIарул мацI малъизе махщел камилал мугIалимзабигиян абуна Маркъоца хадубги. Гьединлъидал ракIалда бугин бачIунеб соналдегIаги Дагъистаналъул пачалихъияб, педагогикияб университет лъугIарал мугIалимзаби гьенире ритIизе. Гьеб суалалда жаниб захIмалъи дандчIваларин кколин жинда.\nГьединго гьеб сапаралда борхараб цойги кIвар бугеб масъалаялъулги бицана гьес хадубги. ТIадехун рехсараб лъабго росулъ рагIуларо жакъа къоялъ гIадамазе рузманалул как базе санагIалъи бугеб цониги мажгит. 1957 соналъ Чачаналдаса гьел гочинарун хадуб росулъ мажгит базе Совет хIукуматалъ гьукъун букIараблъиги киназдаго лъалеб жо кколелъулха. Хадуб 90 -абилел соназда киса- кирего мажгитал разе байбихьидал гьениб бачIого хутIун буго, гьел гьениса Дагъистаналде гочинариялъул хабар баккун букIиналда бан.\nМаркъо ШагIбанов: «ГьабсагIат гьениб мажгиталъе хIалтIизабулеб мина буго хабалазул бакьулъ. Исламалъ бицунелда рекъон нилъеда лъала мажгит хабалазда жаниб букIине бегьулареблъи. Гьединлъидал хIукму ккана лъабабго росдае жамагIат гьабун рузман как базе Тиви росдал бакьулъ цIияб кIудияб мажгит базе. Гьелъие хIажатал шартIалги руго, гьединго руго гьелъие кумек гьабизе бокьарал чагIиги-Туркиялда ва Дагъистаналда ругел магIарулал. Гьеб базе ракьги, хIажатал кагъталги тIалаб гьабиялда тIад хIалтIиги байбихьун буго. Хьул буго хасалиде цIияб мажгиталъе кьучI лъезе».\nГьаниб тIадежубазе ккола Азерабайджаналде гъорлъе унел магIарулазул Белокан ва Закатала мухъазде дандеккун балагьани, Къверел мухъалда ругел магIарулал ккола аслияб куцалда Дагъистаналдаса гьенире гочинарурал наслуялъул чагIи.\n21 августалда Тиви ва Гургин росулъ кIодо гьабизе бугин росдал къойилан бицана Маркъоца хадубги. ГьанжелъизегIан рехсараб росулъ гьединаб кIудияб тадбир тIобитIун букIинчIин. Гьанже гьеб тIобитIиялъе гIиллаги бугин Чачаналдаса гьел гьенире гочинаруралдса августалда 55 сон тIубалеб букIин.


Шамил ГIалиев, гьесул «гьалбал» ва гьезда тIаса пикраби\nШамиль ГIалиев, академик\nЦIакъ цебегоялдаса нахъе ахIун букIинчIо дихъе стационарияб рукъалъул телефоналъ. Кварил доб рахъалдаса букIана дида гIемер рагIараб академик Шамил ГIалиевасул гьаракь. Гьес саламги кьечIого гъираялда бицунеб букIана ГьаракIуниса НурмухIамадил МухIамад абурав чиясул хIакъалъулъ.\nГьедин букIуна Шамилил, тIоцере гьесухъе «гьоболлъухъе» щола церего ракьалдаса арал чагIи, гьезулгун букIуна асул «накъит», хадув тохлъукьего цо чиги ракIалде щун Шамилица ахIула телефоналъ ва уна чIаго ругезулгун гара-чIвари. Гьедин ахIулеб букIана доб къоялъ дихъеги. КIалъачIого гIезегIан заман ун букIаниги, бицунеб букIана цо лахIзаталъ цебе гара-чIвари гьоркьоб къотIун букIараб гIадин.\nДун гьес ахIун бачIарабго шагьаралъул цо къваридаб къотIнов пробкабазулъ къан вукIана ва абуна заман батани духъе ваккилин Шамилида. Гьес гъираялда къабул гьабуна дир пикру. Кабинеталда жаниве Шамилихъе щварабго бачIинахъего бер речIчIула гIадлу гьечIого столал цIун цоял рагьун, цогидал дандечIван реххарал тIахьазда. Къеда доска, мелалъ гьарурал батIи-батIиял, тIаде балагьун дида щибго бичIчIулареб гIелмуялъул гьетI-мухъал.\nШамил цохIо жиндиего хасиятаб, цо лъимадул гIадаб хIеренеб гьимигун тIаде ворхун вачIана ва квер босун бахъилелде бицунеб букIана гьоркьоб къотIун букIараб хабар. Гьесухъ гIеннеккарав чи гьалгъан хутIула, гьесухъа бачIунеб букIана гьоркьоб къотIулареб гIемераб батIи-батIияб информация, гIураб хIадурлъи ва гьечIев чияс бачIинахъего къабул гьабизе кIолареб. Бицунеб букIана гьес щивалиго Пуанкаре абурав математик лъаларо, физик лъаларо, гIалимчиясул. Дида гьеб цIар гIемер рагIун гурони чIван къотIун Пуанкареца щиб рагьарабали ва сундулъ бугеб гьесул гIелмуялъул балъголъияли лъалароан. Пуанкарелгун математика, физика ва берда рихьуларел моллекулабазул бицунев Шамил бигьа гьабун литератураялъул темаялде цIана дица.\nДида бичIчIулеб бакIалдаса поэзия, шигIру батIияб мацIалде буссинабизе кIолароян абулеб букIана дица Шамилил пикру лъазе мурадалда. Буссинабизе бегьила пикру, асар кин буссинабилеб? Нилъер Расул ХIамзатовасул лъикI лъугьарал руссинарурал кучIдулги руго таржамачиясулгун (переводчикасулгун) цадахъаб творчествоялъул хIасил. Расул живго гIурус мацI лъалев вукIиналъ асарал хвезаризе риччачIого гьел руссинарулел чагIазда. ТIаде жоялъе авар мацIалда вугевги, гIурусалъ вугевги цохIого Расул гьечIо.\nГIурус переводал руго Расулил пикрабаздаса (материалалдаса) переводчикгун автор рекъон гьабураб хIалтIул хIасилин рехана дица ахиралда. Гьеб пикруялда тIад рекъана Шамил, амма гьелда тIадги ургъизе бакIал ругин абураб магIнаялда кечI цIализе жувана гьев. ЦIалулеб букIана дида стилалъухъ балагьун лъилали чIезабизе кIвечIеб кечI. Щив гьев чиян гьикъана. Артюр Рембо – ХIХ абилеб гIасруялъул кIиабилеб бащалъиялда вукIарав франгазул шагIир. ЦIалана ракIалдаса Лермонтовасул, цIалана Евтушенкогун Расул ХIамзатовасул кучIдул, цIалана ЧIанкIагун МахIмуд.\nДица хIикмалъи гьабуна гьесул жо ракIалда чIеялда, гъварилъиялда ва цIодорлъиялда. Гьел руго цIакъ къанагIат гурони дандчIваларел рахъал – математикагун физикаялъул гIалимчиясда гьеб хIалалъ гуманитариял гIелмаби, адабият лъай, гьеб хIалалъ поэзия бичIчIи ва ракIалда чIей. КIиго сагIаталъ халат бахъараб кIалъаялдаса, ай дир гIенеккунчIей ва Шамилил монологалдаса хадур ниж ратIалъана. Дица гьоркьо-гьоркьоб цIа гьелегьизе цIул-гIучI гIадин академикасе темаби реххулел рукIана гьесухъа информация щвеялъул мурадалда. Гьеб информация букIана цIакъго гIемераб ва интересаб.\nБачIинахъего гIадатияб ботIроца кинабго къабул гьабуларо, лъикIаб букIуна гьебгун къватIивги вахъун хадуб чанго къоялъ хIисаб гьабизе гьес абун щиналда тIад. Гьенисан бачIуна нилъехъе бищунго кIвар бугебги хIажатабги информация хасал фрагментаздалъун. Шамил ГIалиев цохIо космонавтикаядъулгун кораблестроениялъул гIалим гуро.\nГьев вуго къуватаб машина чамалиго анцI-анцI терабайт памяталъул, гьениб жаниб цIвабазазул гIелмуялдаса, физикагун математикаялдаса бахъараб магIарулазул хьамабаздегун кицабазде гIунтIун камураб жо батиларо. ГIадада гуро гьев жакъаги кисиниб лъолеб телефонги, хIалтIуда компьютерги гьечIого чIун вугев, живго компьютер вукIунха. Асие гьел щай, ток бухIи гурони пайда гьечIел жал.


ЦIадирабазда лъуни, творчество бергьуна\nВладимир Васильев ...\t21 февраля Глава Дагестана Владимир Васильев провел встречу ...\t- 21 фев 2019\nНациональный парк "Самурский" ...\tНациональный парк "Самурский" будет создан до конца ...\t- 21 фев 2019\nЕГЭ для родителей проведут в ...\tМинистерство образования и науки Дагестана присоединилось ...\t- 21 фев 2019\nТОСЭР «Каспийск» может ...\t20 февраля в Администрации Каспийска прошла встреча с ...\t- 21 фев 2019\nКонкурс «Мой Табасаран» ...\tНа форуме Табасаранского района глава муниципалитета ...\t- 21 фев 2019\nПонедельник, март 05 2018\nДир анищ - Шамил имамасе памятник гьаби\nСкульптор, РФялъул ва ДРялъул мустахIикъав художник, ДРялъул пачалихъияб премиялъул лауреат, гIурус интеллигенциялъе, МухIамад Танкаевасе, Ирчи Хъазахъие ва гIемерал цогидалги памятниказул автор, Гъуниб районалъул СалтIа росулъа ГIалихIажи Сайгидовас 27 февралалда тIубана 70 сон. Гьеб къоялъ редакциялде вачIарав гьесулгун къокъабго гара-чIвариги гьабуна.\n- Баркулаха, ГIалихIажи, юбилей. Кинал пикрабигун гьелда дандчIвай гьабураб?\n- Цебехун гьабуралдаги хадубккун гьабизе ракIалда бугелдаги тIад ургъулаго.\n- Нахъа тараб творчествоялъулаб гIумруялдаса рази вугищ мун?\n- Гьаб буго лъимерлъиялдаса нахъе дие бокьулеб букIараб, сундухъниги хисулареб хIалтIи. Дица тIасабищараб, дида жибги жинда дунги ватараб махщел бугелъул, кинха разилъичIого вукIинев.\n- ГIумруялде рахъинаризе кIванищ ракIалда рукIарал анищал?\n- Инсан чIаго вугебгIан мехалъ тIуран лъугIулел жал ратиларо анищал. Нилъер республикаялда гIемерал рукIана Шамил имамасе, ХъахIал къункърабазе, Афгъанистаналда хваразе ва цогидал памятникал раялда сверухъ гIуцIарал конкурсал. Гьезул киназулъго дие тIоцересел бакIалги щвана. Амма гьезул цонигияб (гIурус интеллигенциялъе хутIун), дида рарал гурел, цо ричIчIуларел гIиллабаздалъун гIумруялде рахъинаризе кIвечIо.\n- Хадубккун щибха гьабизе ракIалда бугеб?\n- Творчествоялъулав чиясул планал рукIуна гьев чIаго вугебгIан заманалда, гьел гьечIони, гIумру гьабиялъул магIнаго букIунаро. Дир кидагосеб, жеги дица течIеб хиял буго чода рекIарав Шамил имамасе памятник гьаби. Цебегоялдаса нахъе букIана «Эбелалъе» «Дагъистаналъул эбел» памятник базе пикруги. Рамазан ГIабдулатIиповасул разилъиги квербакъиги щун, хIисабалде босун букIана рорхун квералгун какилъ йигей эбелалъул монументалияб, 30-35 метр борхалъи бугеб памятник Тарки-Тау магIарда (цебе Ленинил бюст букIараб бакIалда) базе.\nЗаманалдаса хисана гьеб пикру ва къотIи ккана дагьаб гIадатияб, монументалияб гуреб памятник МахIачхъалаялъул централияб майданалда лъезе. Дун гьеб памятникалде тIад хIалтIана 2 лъагIелалъ. Хадуб ГIабдулатIиповги хъулухъалдаса ана, хIалтIиги чIун хутIана. Гьанже дир кIудияб хьул буго гьеб суал тIубаялъе республикаялъул цIияв нухмалъулев Владимир Васильевас квербакъилин абураб.\n- ЦIадирабазда лъун борцани, хIалтIулъ творческияб рахъищ бакIлъулеб материалияб рахъиш?\n- Тарихалде балагьани бихьула - гIемерал художникал гьаб дунялалдаса ана язихълъиялда, гIадамазда жидерго творчество бичIчIичIого. Дирги буго дирго, Дагъистаналда гIемераз жеги къабул гьабулареб къагIида (стиль). БукIуна хIалтIи яшав гьабиялъе гьабулеб, гьелда цадахъго букIуна жиндирго хаслъи бугеб, хIакъикъияб творчествоялъулаб хIалтIиги.\nГьабсагIаталда рес буго дандекколедухъ гIумруги гьабизе рекIел анищал тIураледухъ творчествоялдаса пайдаги босизе. ЦIадирабаздалъун борцани, бергьуна творчество, гьеб буго дир тIинчI, гьелдаса тIадегIанаб щибго гьечIо. Гьеб бергьинчIони, гIумруялъулги хIалтIулги пайда щиб?\nПрочитано 620 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 05 марта 2018 10:33\nДругие материалы в этой категории: « С. Кусова: «Солдатасул шинель ретIарав генерал»\tРуччабазул байрам »\nНурмухIамадовасул кIиабилеб бергьенлъи\nХХI гIасруялъул эпидемия\nРакьцоял – республика бахун къватIир\nИнсан ва тIабигIат\nВладимир Васильев прокомментировал Послание президента России февраля 21, 2019\nНациональный парк "Самурский" появится в Дагестане до конца 2019 года февраля 21, 2019\nЕГЭ для родителей проведут в Дагестане февраля 21, 2019


Цо-цо политологаз рикIкIунеб буго Крым Россиялде гъорлъе ун хадуб лъугIунарин Украиналъулгун Россиялъул кризисин. Крымалъулазулго гIадаб хIаракат бахъизе бокьарал гIадамал гIемер ругин Укриналъул машрикъалъул регионаздайин. Гьеб гуребги Молдоваялдаса батIалъун лъиданиги бачIоголъи лъазабураб Приднестровьеялъул бутIруз Москваялде хитIаб гьабулеб рагIула, Крым гIадин Россиялъул Федерациялде гъорлъе жиб босизеги къагIида балагьеян гьарун.\nL'Express газеталъе комментариял гьарулаго Франциялъул тарихчи Жан-Франсуа Сулеца лъазабун буго Крымалъул мисалалъ Украиналъул цогидал регионал гьесизаричIого хIутIизе бегьулин Россиялде гъорлъе лъугьиналъул галабаздейин. Амма Крымалъул мисалалъул хIинкъи бугин цогидаб рахъалдасайин. Гьелъ Путиние рес кьезе бугин килищ килищалда кIутIичIого цоги территориял гъорлъе рачинейин. Гьелдаса тIоцебесеб хIинкъи бугин Молдовалъе, гьелъул бутIа Приднестровьеялъ тIубанго лъиданиги бачIеб политика билъанхъизабулеб букIиналда банин.\nСулеца гьединаб прогноз загьир гьабуна анкьалъ цебе. Гьанже «Ведомости» сайталъ лъазабулеб буго, Приднестровьеялъул лидераз хитIаб гьабунин Пачалихъияб Думаялде Россиялде жанире цIиял территорияби росиялъе рес кьолел багьанаби гIатIилъизариялъул гьаригун. Сайталъул лъазабиялда рекъон, гьединаб хитIаб Пачалихъияб Думаялъул спикер Сергей Нарышкинихъе битIун буго Приднестровьеялъул республикаялъул ТIадегIанаб мажлисалъул бетIер Михаил Бурлаца.\nЩиб кколеб Приднестровье? СССР биххилалде 1990 соналда Днестр гIоралъул квагIаб рахъалда бугеб Молдовалъул щуго мухъалъ жалго лъазаруна СССРалде гъорлъе унеб Приднестровьеялъул союзалъулаб республикалъун, хадуб – лъиданиги бачIеб Приднестровьеялъул Молдовалъул республикалъун. 1992 соналда, Молдовалъул нухмалъиялъ гьенире рагъул къуватал ритIун хадуб, гьениб багъарана конфликт. Халкъазда гьоркьосеб жамгIияталъ хIаракат бахъана Приднестровьеялъул къисмат баянлъизабизе, амма рахъазда бажаричIо гьеб территориялда хурхун цо пикруялде рачIине. 2006 соналда регион суверенияб пачалихъ хIисабалда къабул гьабуна Абхазиялъ ва Жанубияб Осетиялъ. Ахирисел жалгоги ккола дунялалъул аслияб бутIаялъ гьединабго статусалда гьанжеги къабул гьаричIого хутIарал регионаллъун.\nДобго соналда Приднестровьеялда тIобитIараб референдумалда Россиялде гъорлъе лъугьиналъул рахъ ккун гьаркьал кьуна рищарухъабазул 97-ялдасаги цIикIкIун проценталъ. 2009 соналъул хаслихълъиялда Приднестровьеялъул лидер Игорь Смировас лъазабун букIана республика хIадураб бугин Россиялъул Федерациялде гъорлъе лъугьинеян. Гьеб гуребги араб соналъул ахиралда парламенталъ тасдикъ гьабуна халкъазда гьоркьосеб жамгIияталъ жиндир статус къабул гьабичIеб республикаялда Россиялъул федералиял къанунал хIалтIизе риччаялъул проект. Пачалихъияб мацIлъун лъазабуна гIурус мацI.\n«Миллиял стратегиязул проблемаби» абураб журналалъул бетIерав редактор Аждар Куртовас рикIкIунеб буго «Крымалъул хIужжаялъ Приднестровьеялъе шанс баккизабулеб бугин» Россиялде гъорлъе лъугьиналъейин. «Крымалъул варианталъ гьединалго ахIвал-хIалалда ругел территориязе «гIурччинаб корридор» рагьулеб буго» - ян абулеб буго Куртовас «Росбалт» абураб интернет-сурсаталъе комментариял гьарулаго. Аммаян жубалеб буго гьес, гьеб кинабго бараб букIине бугин гьеб суалалда хъурхун россиялъул элитаялъул хьулазул даражаялдайин.\nГьебго сурсаталъе жиндирго пикру загьир гьабурав Россиялъул гIелмияб академиялъул Европаялъул институталъул гIалимчи Виктор Мироненкоца абулеб буго, Крымалъул хIужжа ракIалде босун, Приднестровье Россиялде гъорлъе босиялъе квал-квал гьабулеб сангар жинда бихьулеб гьечIин я халкъазда гьоркьосел къануназул, я психологиял, я жанисеб политикаялъул рахъалдасан балагьаниян. Цоги суал кколин, кинаб гьелъул хIасил букIине бегьулин абураб? Гьесул пикруялда, гьитIинаб экзотикияб чанго улкаялъ гурони, гьеб гали цогIаги пачалихъалъ къабул гьабуларо. Россиялъул ками хурхараб букIине бугин гIицIго имиджалъул рахъалдасайин. Европаялъулазе яги америкаялъулазе нилъгун рагъизе бокьун гьечIолъиялда бан, гьеб процесс халат бахъине бугинги рикIкIун, экспертас абулеб буго, «гьединаб къагIидаялда, нилъер улкаялда ракIкIизе ругин Жанубияб Осетия, Абхазия, Крым ва Приднестровье гIадал гIемер «ругъналин».\nТалат къоялда Крым Россиялде гъорлъе босулеб букIиналда хурхарал проектал руссана хIакъикъаталдаде. Цо-цо экспертаз рикIкIунеб буго, Украиналъул цоги регионазда хурхунги «дагьалъ хисизабураб Крымалъул сценарий хIалтIизабизе бегьулин Кремлалъин. Талат къоялда парламенталда цеве вахъунаго живго президент Владимир Путиница гьединаб пикру нахъ чIвана.\nВладимир Путин: «Нуж божуге Россияги рехсон, Крымалда хадуб, цогидал регионазда хурхунги гьединабго хIужжа загьирлъизе бугин абун, нуж хIинкъизарулезда. Нижее бокьун гьечIо Ураина бикь-бикьизабизе. Гьеб нижее къваригIараб жо гуро. Крымалъул бицунеб бугони, гьеб букIана ва хутIизе буго гIурусазулги, украиналъулазулги, Крымалъул татаразулги. Такрар гьабила, гIасрабаз букIарабго гIадин, гьеб букIине буго гьениб гIумру гьабулел халкъазул гIагараб рукълъун. Амма гьеб киданиги букIине гьечIо бендералъулазул.»\nГьебго Молдовалъул жанубияб рахъалда бугеб Украиналда гъорлъ Крымалъулго гIадаб статус бугеб Молдовалъул Гагаузиялъул автономиялъги загьир гьарулел ругин Молдоваялдаса батIалъиялъул хьулалин, хъвалеб буго дунялалъул инфоралатаз. «NEWSru.com» сайталъ хъвалеб буго, Гагаузиялъ жидерго рагъул къуватал гIуцIулел рукIиналъул хIакъалъулъ. Кинаб къисмат ахириселъул букIине бугебали гьанжеги баянаб гьечIо. Амма Gagauzinfo.md сайталда жидерго пикраби загьир гьарулел цо-цо политиказ абулеб буго евроинтеграция жидее данде кколарин, жидеца жидерго нух бищизе кколин.\nРагьун хутIилищ Крым Россиялде жанибе араб нуцIа?\nКрымалда тIобитIулеб буго референдум


Ахираб заманалда бищунго кIвар буссинабулеб бакIлъун лъугьана Хасавюрт шагьар. Гьеб кIвар буссиналъе гIиллалъунги ккана араб соналдаса нахъе тIиритIулел харбал Хасавюрт шагьаралъул бетIер Сайгидпаша ГIумаханов хъулухъалдаса нахъе унев вугин.\nГьел гIицIго харбал рукIинчIеллъи баянлъана дагьаб цебегIан ГIумаханов Хасавюрт шагьаралъул муниципалияб гIуцIиялъул бетIерасул хъулухъалдаса нахъе инее гIарза кьурабго. Амма гьев тIубанго инчIо хъулухъалдаса, гьебго къоялъ шагьаралъул депутатаз вищана горсобраниялъул нухмалъулевлъун.\nГьелъул магIна ккола формалияб къагIидаялъ жиндир вукIарав заместительги шагьаралъул бетIерлъун тун, хIакъикъияб власть Сайгидпашахъ хутIулеб бугин абураб жо. ТIаде жоялъе горсобраниялъул киналго депутатал руго гьесул рахъ кколел чагIи.\nЛъалеб букIахъе республикаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповасулгун Сайгидпаша ГIумахановасул гIезегIан халат рахъарал гара- чIвариял унел рукIана гьеб хIукмуялда сверухъ. Нижехъе щварал баяназда рекъон ахиралда шагьаралъул бетIерлъун Зайнудин Охъмазов абурав буртинисевги тун ГIумаханов МахIачхъалаялда хъулухъалда тезе кколаан.\nЩаялиго Охъмазов вачIинчIо Хасавюрталда тIобитIараб сессиялде ва мэрасул ишал тIуразарулевлъун тана ГIумахановасул заместитель Арслан Арсланов абурав лъарагIав.\nЖивго ГIумаханов гьелго депутатаз вищана шагьаралъул собраниялъул председательлъун. Гьанир хутIулел руго ричIчIуларел бакIал ва жаваб щоларел суалал. Цебеккун къотIа-къай букIун батани щай Охъмазов ахирисеб къоялъ вачIинчIев? Гьев республикаялъул властазищ виччачIев, ГIумахановасищ къабул гьавичIев, живгойищ инчIев, Москваялъищ течIев, ялъуни цойги нилъеда рихьуларел гIиллабазищ хутIарав?\nГьев толев вугин абураб информация тIоцебе дица кьун букIана интернеталда. Кьезеги гьеб мухIканал источниказда мугъчIвайги гьабун кьуна. Гьеб гьереси батани щай я республикаялъул бетIерасул, я Хасавюрт администрациялъул пресс-хъулухъаз, ялъуни живго Зайнудин Охъмазовас гьеб информация гьереси гьабичIеб? БитIараб батани щай рагIалде бахинчIеб, сунца квал-квал гьабураб? ХIисабал, суалал…\nДир хIисабалда республикаялъул бетIерасгун къотIа-къаялги гьарун ГIумахановас рагIи кьун буго ХъахIаб рукъалъ вихьизавурав чи тасдикъ гьавизе мэрлъун. Данде гьесиеги кьолеб букIун батула хIалтIи. Ахирисел къоязда я ХъахIаб рукъалъ гьесие инкар гьабун батула, ялъуни гьев Охъмазов абурав чи мэрлъун теялдаса инкарги гьабун цIияв чи валагьизе лъугьун ратула.\nГьеб бичIчIарав ГIумахановас хIалбихьи бугев политик хIисабалда хIукму гьабун буго щив гьез вихьизавуниги жиндиргун данд бачIого гьенив чи унареб къагIида гьабизе. Гьелъие гIоло ун ватула гьев горсобраниялъул председательлъунги. Кин бугониги Хасавюрт шагьаралъул бетIер теялда сверухъ бичIчIулареб ахIвал-хIал лъугьана.\nСон, сентябралъул лъеберабилеб къоялъ Хасавюрталда гIемерал гIадамалги данделъун хитIабал рукIана Рамазан ГIабдулатIиповасухъе ва хIукуматалъухъе Сайгидпаша ГIумаханов шагьаралъул бетIерлъиялдаса нахъе виччагеян.\nГьел рукIинчIо гIицIго ГIумахановасул сверухълъи, яги шагьаралъул актив ва гьезул гIагарлъи. Гьел рукIана хIакъикъаталдаги шагьаралъул букIинселъухъ ракI унтарал гIадамал. БатIи- батIиял миллатазул, батIи-батIиял пишабазул ва социалияб статусалъул. Гьезие хIажат буго шагьаралда парахалъи ва метер букIинелде божилъи.\nШагьар гIуцIиялъеги, парахалъи ва хIалхьи цIуниялъеги хвасарлъи гьезда бихьулеб буго цохIо ГIумахановасулъ. ТIаде жоялъе данделъараз 6 абилеб октябралда ахIулеб буго жидеца рахъ ккурав мэр цIунун 10000гIан чи вугеб кIудияб данделъи.\nЯ живго Сайгидпаша ГIумахановас, я официалияб республикаялъул власталъ ва пресс-хъулухъалъ гьел рагъа-рачариязда хурхун кинабгIаги баян кьечIо ва хитIаб гьабичIо. Шагьаралъул мэрлъун унел чагIазул кандидатураби кьоел рагIула I8 октябралде щвезегIан.\nЖакъаялде цониги чияс кьун рагIуларо, дир хIисабалда кьейги щакаб жо буго. Гьаб бичIулареб ахIвал-хIалалдаса рорчIизе буго кIиго нух. ТIоцебесеб – нахъойги ГIумаханов шагьаралъул бетIерлъун тасдикъ гьави, кIиабилеб – церехун рукIарал къотIа-къаязда рекъон гьенив цойги чиги лъун Сайгидпаша республикаялда цониги хъулхъалде вачин. БатIияб къагIидаялъ хIалтIун гьениб суал роцIцIунеб хIал гьечIо.\nХъахIаб рукъалъ жидеего данде кколев кандидат вихьизавизе рес буго, ГIумахановас ва киналго гьесул рахъ ккурал депутатазгун жидее санагIатав гурони тасдикъ гьавуларо. Гьеб ахIвал-хIалалъ тIалаб гьабулеб буго маслихIат ва кIиябго рахъ рекъараб хIукму. Хабар лъикIаб рагIайги.


Г1АРАНИ ЛЪЕЛ БАЛАГЬ. - 26 Марта 2018 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2018 » Март » 26 » Г1АРАНИ ЛЪЕЛ БАЛАГЬ.\nГ1АРАНИ ЛЪЕЛ БАЛАГЬ.\nРайоналъул нухмалъигун, росдал бегавулгун, санэпидстанциялъул ва сахлъи ц1униялъул х1алт1ухъабигун цадахъ щвана рехсараб г1унгут1и бугеб бак1алде. Гьениб х1акъикъаталдаги иш лъик1 батич1о. Мажгиталда цебе бугеб туалеталъулги гьеб авалалда ругел г1адамазулги канализациялъул лъим гъорлъ жубалеб буго гьекъолеб лъимгун. Ниж гьенире щведал дагь-дагьккун гьеб авалалъул г1адамалги данделъана гьенир. Гьезул цояз абулеб бук1ана жидее гьеб туалет х1ажатаб жо гурин ва гьеб балеб мехалдаги жал данде ч1ун рук1анилан, цогидазул пикру бук1ана мажгиталъе х1ажатхан чара гьеч1ого къвариг1унин ва гьеб нахъе бахъизе бегьуларилан. Лъабабилез г1айиб гьабулеб бук1ана жиндир заманалда гьеб ах1вал-х1алалда хурхун х1алт1и гьабич1ел районалъул нухмалъиялде, росдал бегавуласде, санэпидстанциялде ва цогидалги иш т1аде кколел идарабазде. Даг1бадана, къацандана, ах1дана, амма гьединаб ах1вал-х1ал лъугьиналъе г1айибияв ватич1о. Х1укму гьабуна гьеб суалалда сверухъ г1адлу-низам гьабизег1ан Г1арани росулъ лъим къот1инабизе. Лъимги гьеч1ого росдал г1адамаз щиб гьабилебан гьикъидал, росдал бегавул Хизри Т1алх1атовас абуна советалъул бугин 3 т. лъел баччулеб транспорт, амма жамаг1аталъе гьеб г1оларин, гьединлъидал г1адамаз жидецагоги лъим балагьизе г1амал гьабизе ккелилан. Санэпидстанциялдасан щварал баяназда рекъон гьениб бугеб лъел анализ гьабидал, гьелда гъорлъ бук1ине бегьулелдаса 2-3 нухалъ чороклъи ц1ик1к1ун батун буго. К1иабизеги анализалъе бит1араб лъел х1асилал гьал къоязда лъалеб буго. Гьединго щаклъи ккун анализалъе бит1ун буго больницаялде унеб лъимги. Гьеб ах1вал-х1алалда хурхун районалъул бет1ерасул заместитель Садрудинов Шамилил нухмалъиялда гъоркь райадминистрациялда г1уц1ун буго хасаб комиссия. Комиссиялъул г1ахьалчаг1азе кьун руго хасал т1адкъаялги.\nРайоналъул централияб больницаялъул поликлиникаялъул заведующая тохтур инфекционист Пат1имат Махуловалъ бицана гьеб ах1валалда хурхун жидецаго гьабулеб бугеб х1алт1ул. Гьелъул раг1абазда рекъон больницаялда регизарун руго 25 чи, гьездасан 11 лъимер. Г1одоркъоял гьеч1ого х1алт1улел руго ва щибаб рокъоре раккун хал гьабулеб буго г1адамазухъ. 2 фельдшерасдасан, участковияв терапевт, медсестра ва педиатрасдасан г1уц1ун буго хасаб х1алт1улаб бригада. Пат1имат Махуловалъ г1адамазда гьарулеб буго нагагь унтун г1аламатал загьирлъулел ругони, нужецаго дару гьабизе лъугьинч1ого хехлъи гьабун больницаялде рач1аян. Гьединго гьелъ бицана гьализабич1еб лъим гьекъезе бегьуларин ва сапунгун кверал чурун, к1ванаг1ан рац1ц1а-ракъалъи ц1унизе х1аракат бахъизе кколилан. Гьединаб буго ахирисеб хабар Г1арани чорокаб лъеца г1адамал унтиялда хурхун. Бищунго г1ажаиблъизе ккараб жо буго гьединаб ах1вал-х1ал лъугьиналъе г1айибияв ватунгут1и ва гьеб цоцазде рехун тей.


Я чIагоязулъ, я хваразулъ гьечIел...\nДагъистаналда изну гьечIого яргъидгIуцIаразде данде абун тIоритIулел цо-цо хасал операциял лъугIараб мехалда гьенир чIваралин абун рехсарал гIадамал рикъун рукIанин, полициялъ вачун арав тIокIав вихьичIин абула цо-цо мехалда гьезул гIагараз. Амма гьебго заманаялда хутIулел руго халатаб заманаялда жидер къисмат лъаларелги. Низам цIунулезул баяназда рекъон, араб соналда республикаялда вилун вуго 130 чи. Мемориалалъ лъазабулеб буго гIагарал рикъиялда хурхун жидехъе бачIараб 300 гIарзаялъул. Гьединазулъ вуго Унсоколо мухъалъул Временный росулъа ХIапизов СултIанбегги.\nАраб соналъул хаслихъе Уносоколо мухъалъул Временный росулъа араб бакI лъачIого тIагIарав СултIанбег ХIапизовасул эбелалъ абулеб буго, палихъабаз абулил вас чIаго вугин, амма гьев рикIкIад вугин, палихъабазда божичIониги, гьелда божизе бокьун бугила жиндие.\n2014 соналъул 18 сентябралда, Временный росулъ Терроралда данде чIараб хасаб низам лъазабураб заманалда, ХIапизов СултIанбег цогидал гIадамалгун ун вуго фильтрациялде, ай бидул, хIацIудал анализал кьезе, гьенисан гьев тIагIун вуго. БакIалъул гIадамаз лъазабулеб букIана ХIапизов СултIанбег, цогидав бакIалъул чи, Камилов МухIамадзагьидида цадахъ «Урал» машинаялда вачун унев вихьиялъул, тIокIаб гьесул лъалеб жо щибго ккечIо.\nХIапизовасул гIагарлъиялъ гьебго заманалда ккун вуго адвокат ва хъвазе байбихьун руго гIарзаби батIи-батIиял идарабазе. Гьелъул щибго хIасил ккечIила, гIицIго гьесул чIужуялъ Москваялде хъвараб гIарза сабалъун мухъалъул Жанисел ишазул бутIаялъул хIалтIухъаби рокъоре рачIун чIухь бай гуронийилан абулеб буго тIагIарасул якьад ХIалимат МухIамадовалъ. Цоял чIаго вугин гаргадун, цоял хун вугин гаргадун кидаго ургъалилъ бугила хъизан.\nХIалимат МухIамадова: «Нижеда щибго лъаларо, гIицIго араб соналъул 18 сентябралда поселокалда гIагар бугеб «Пожарный» абураб бакIалде вачIана гьев, гьенирго нижги рукIана, гьениб фильтрация гьабизе, хъвай-хъвагIай гьабизе рачун рачIун. Гьеб бакIалдаса ясги дунги Шамильхъалаялде рачана, гьев гьенив тана. Шамильхъалаялдаса тIадруссун рачIиндал, тIокIав гьев вихьичIо. Цояз абуна гьев вачун анилан, цояз гьенив жаниго вугилан, щибго лъазе течIо нижеда. Я адвокат ккун, гьесги хIалтIи гьабуна, гьалеха жакъа къоялде щибго лъалеб жо гьечIо. Гьенивго хIалтIулев чияс абуна, гьев тIагIун щуго къо байдал, гьесухъ балагьун чIогейилан. Москваялдаса журналистал рачIана, батIи-батIиял гIуцIабазул чагIиги рачIана нижехъе. Цо гуреб, чанго нухалъ хъвана нижеца гIарзаби. Гьел рачIунцин рукIана нужеца гIарзал хъванилан абун. Дир ясалъухъе рачIун хIинкъаби кьуна. ЧIаго вугищ гьевали лъазе боькун буго. Хвел буго паризияб жо, хола хералги гIолохъаналги, нижее лъазе бокьун буго нахъияб рахъ, ниж руго хьулгун гьев вачIинин».\nСултIанбег ХIапизовасул нахъе руго щуго лъимал.\nБащдаб лъагIел балеб буго Дербент шагьаралдаса МухIамадджавад Хизриев кив вугевали лъазабизе кIолеб гьечIелдаса. 18 маялда гьев яс школалде щвезайизе радал рокъоса арав чи тIад вуссун вачIун гьечIо. МухIамадджавад Хизриев вукIун вуго жиндирго "Тойота Королла" автомобилалда, амма я автомобиль, я живго гьев лъидаго вихьун гьечIила. Жакъа къоялде гьев араб бакI лъачIого тIагIаразул сияхIалда вугилан абулеб буго гьесул чIужу Пери Хизриевалъ.\nПери Хизриева: «Хабарго гьечIо кинаб букIаниги. Бащдаб лъагIел данде щола гьев тIагIун анкьидасан, амма щибго лъалеб жо гьечIо. Жанисел ишазул бутIаялде хабар цIехон индал, гьез квер хьвагIун тола, цIех-рехчиясги яги рохьове, яги Сириялде ун ватилин абула. Амма гьеб рес гьечIеб жо буго. Автомобильги батичIо гьесул, гьев я вихьарав, яги щибго рагIарав чиги гьечIо».\nГьединго щибго лъалеб гьечIо Хизриев тIагIун нахъияб къоялъ, 19 маялда Дербенталда тIагIарав Саруханов Давудилги.\nАраб бакI лъачIого тIагIаразул аслияб къадар, цо Дагъистаналда гуребги, цогидал республикаяздаги кколила хIал гьабун цо рахъалдехун рачун аралин хъвалеб буго инсанасул ихтиярал цIунулев Нурди НухIажиевас.\nШималияб Кавказалда инсанасул ихтияразул ва гражданияб жамгIият цебетIеялъе Россиялъул президентасда цебе гIуцIараб мажлисалъ араб соналъ Шималияб Кавказалда гIадамал тIагIиналда хурхун тIобитIараб данделъиялда хIукму гьабун букIанила тIалаб гьабизе тIагIарал гIадамал ралагьиялъулъ хIукуматалъул рахъалъ квербакъи букIине, амма хал гьабидал, гьеб кидаго гьабулеб гьечIин абулеб буго инсанасул ихтиярал цIунуез.


Бионикияб квер нилъеда гьанжелъезегIан бихьулеб букIана гIицIго фантастикиял фильмазда. Амма жакъа гIалимчагIазул къокъаялъ хIалбихьи гьабун буго гьединаб хIакъаб аппараталъул. Гьеб "квералда" бажарулеб буго кодобе босараб жоялъул форма ва текстура "бичIчIизе".\n10 соналъ цебе фейерверкалда хурхараб хIалтIи гьабулеб мехалда квералдаса махIрумлъун, Деннис Аабо Соренсенида ккун букIун буго, квергун рукIарал физикиял ресалги абадиялъ камунин жиндиейин.\nАмма гьанже бионикиял технологиял хIалтIизарун, гьабураб протез хIалбихьун хадуб, гьесда цIидаса бажарун буго щиб кодобе босулеб бугебали лъазе.\nСоренсен ккола Даниялъул Ольборг шагьаралдаса минаби, объектал ричулеб ва босулеб гIуцIиялъул хIалтIухъан. Дагьалъ цебе гьес интернеталда бицана, жиндие битIкканин, жив гIахьаллъанин квералъул бионикияб протезалъул хIалбихьияздайин. Тест тIобитIулеб букIанин бералги рухьунин.\nДеннис Аабо Соренсен, эксперименталъул гIахьалчи\nДеннис Аабо Соренсен: «Дун цIакъ тамашалъун вукIана. АнцIго соналъ камун букIараб чорхол хIал нахъ буссараб гIадин вукIана дун. Дида лъана щиб дица «кодобе» босарабали. Гьеб букIана бейсболалъул торгIо. Гьез протезалъул квералъухъе кьуна щибалиго гургинаб жо. Гьебго заманалда дида бажарана щиб гьеб бугебали абизе. Гьеб букIана къвакIараб гIадинаб гьитIинаб торгIо. Гьеб лъаялъ, дун цIакъ вохизавуна.»\nКвералдаса махIрумлъун хадуб, Соренсеница пайда босулеб букIана хутIараб гьежалъул ччорбаз хIалтIизабулеб протез. Протезалъул квер къазе-рагьизе рес букIана. Амма «кодобе» босараб жо чанги бекулеб букIана гьеб кквеялъе къваригIунеб хIалалъул даража кинаб букIине кколебали лъачIого. БалагьичIого лъалеб букIинчIо гьесда сунда жив хъваравали. Кинабго жо хисана сонгIанаб заманалъ цебе, хирургазул ва неврологазул къокъаялъ Соренсенида бионикияб квералъул хIалбихьи гьабун хадуб. Гьеб унеб букIана моцI гIанаб заманалъ Рималъул клиникаялда.\nАраб анкьалда гьез жидерго цIех-рехалъул, тесталъул хIасилал рахъана Science Translational Medicine абураб журналалда.\n Профессор Сильвестро Мичераца ва гьесул командаялъ Соренсенил квагIаб квералда инплантация гьабуна нервазул элетродал ва гьел хурхинаруна бионикияб квералъул датчиказда. Компьютералъул алгоритмал руссунел руго электрикиял сигналазде, импульсал къабул гьаруралго квер багъарулеб буго гьелъухъе битIараб сигналада рекъон.\nДеннис Аабо Соренсен: «Дир хъизаналъе абизегIанго бокьун букIинчIо, Рималдеги ун, дун эксперименталда гIахьаллъизе. Дир лъабавго васас диде абула Кабельщикин, дир кверзухъе гIемер кварал унел рукIиналде балагьун.»\nКлиникиял цIех-рехал унеб мехалда бионикияб квер тIубараб анкьалда жаниб щибаб къойил хурхинабулеб букIана электродазда. Соренсенида бажарулеб букIана кодоре росарал батIи-батIияб жоялъе данде кколеб хIал хIалтIизабизе.\nМедицинаялъул профессор Сильвестро Мичера (квагIиса) ва бионикияб квералъул хIалбихьиялда гIахьаллъарав Даниялдаса сакъатав Деннис Аабо Соренсен\nЦIех-рехал тIоритIарал специалистаз абулеб буго, гьеб эксперимент лъикI анин, аммаян жубан буго гьез, гьелда тIад хIалтIи халат бахъинабизе бугин ва гьеб биччазе байбихьиялъул бицине гьанжеги заман щун гьечIин.\nСоренсеница абулеб буго жив хIадурав вугин халат рахъинесел эксперемнтазда ва цIех-рехалда гIахьаллъизеян. Гьесул хьул экспериментазда жив гIахьаллъиялъ пайда кьолеб букIиналде.\nДеннис Аабо Соренсен: «Гьеб эксперимент гIуралъ захIматаб буго. Щайгурелъул щибаб къойил хIалуцун хIалтIизе кколелъул. Централда вукIине ккола дидаса бахъараб информациялъул хал-шал гьабизе кколев 50-60 хIалтIухъан. Цинги инплантал гьариялъе ва электродал лъеялъе кIиго операция гьабизе кколеб буго 30 къоялда жаниб. Гьединлъидал киналго рукIине ккола лъикIаб формаялда. Сахаб хIалалда букIине ккола пикруги черхги.»\nКвагIаб кьералда кодобе босараб лъазе байбихьун хадуб, экспериментазда хадуб гьеб протезалдаса махIрумлъизе захIматго букIанищ дуе, абураб суалалъе жаваб кьолаго даниялъулас абуна гьадин.\nДеннис Аабо Соренсен: «БукIана захIматго, гьеб битIараб буго. Амма нужедаги лъалаха гьеб эксперимент букIинлъидал, гьеб дихъ толареблъи. Амма гьеб ккола хIадураб продукт биччаялде нилъ рачIмеалъе гьабураб кIудияб гали. Гьеб ракIалъе дие гуребги, гIолеб буго дунго гIадаб хIалалде ккарал цогидазеги. Соналъ цебе гьабураб галиялъ, дир ракI чIараб буго, гIагарисеб соназда гIадатиял гIадамазулги гьеб босиялъе рес букIиналда.»\nЭсперимент: сакъатазул ресал дагьалъги цIикIкIине руго


Республикаялъул парламенталда жаниб ракьул суалазул комитеталъул председатель Жапарбег ЖахIбаров абурав чияс ахIун рукIун руго арбагI къоялъ депутаталги, депутатал гурелги чагIи кIвар бугел суалал гьоркьор лъезе.\nПовесткаялда букIун буго чанго суал: ракьул суалазул ва гьезул гьоркьорлъабазул хIакъалъулъ, республикаялъул буголъиялда жанир ругел ракьал ричиялъул ва гьезул багьа чIезабиялъул суал, гочинабулеб гIи-боцIухъанлъиялъул ракьазул статусалъул суал ва росдал магIишаталъул кIваралъул ракьал хIалтIизариялъул нормаби ва къагIидаби чIезари.\nХIалуцарал бахIсаздаса хадуб Халкъияб Собраниялъул сессиялде гьоркьоб босулеб буго гIицIго цохIо суал ва законалъул проект «Дагъистан республикаялда ракьул суалал роцIцIинари» абураб. ХутIарал суалал нахъе чIван руго гIаммаб пикруялде рачIинчIого.\nМасала, нахъе чIван рагIула депутатаз ва данделъиялде ахIараца «Росдал магIишаталъул ракьал рича-хисиялда хурхараб» абураб суал. Щайгурелъул гIемерисел росдал магIишаталъул ракьал жакъа рагIула 49 сонил болжалалъ арендаялъе росун, гьеб ракь хIалтIизабуларел гIадамаца. Закон къабул гьабуни гьелго чагIаца кадастровияб багьаялда рекъон ричунги росун базаралъул кIудияб багьаялда ракь хIажатал хIакъикъиял фермеразе ричизе рагIула.\nГьеб гIемер экономикаялъе ва халкъалъе лъикIаб жо гурин рикIкIана данделъараца. Гьединал ракьазул площадь рагIула республикаялда 1187,5 азарго гектар. Гьоркьохъеб кадастровияб багьаялда гьеб ракь бичун республикаялъе щолеб рагIула 19,1 миллиард гъурущ. Гьеб рагIула дагьаб жо республикаялъе. Цо нухалда гьеб бичани ракьуца бюджеталъе тIокIаб гIарац кьезе гьечIин рикIкIунеб буго гIемерисез. Гьебго данделъиялда нахъе чIван буго хъутабазул ракьазе статус кьеялъул ва гочунел гIиял трассаялъе тарал ракьазул суалалги.\nРакьазул суалазул комитеталъул нухмалъулев Жапарбег Шамхаловас нахъе рахъун руго гьел суалал, законазул проектал хIадурлъизе щвечIел хIисабалда. Батани щайха повесткаялде росунго рукIаралали бичIчIуларо. Бугодай гьеб хIукмуялда нахъа спикер Хизри ШихсагIидовасул квер? Цо-цо баяназда рекъон гьесулгун Рамазан ГIабдулатIиповасул гьоркьорлъаби «маххул хIинчI» бачIаралдаса гIемер хинал рагIуларо.\nГьебги хIисабалде босун кидалъагIан нилъ ал «тавлуязда» рекъараб бакъан бачунел рукIинелин нахъа чIвазе рес бугищ? Гьеб кинабго баянлъила иргадулаб парламенталъул сессиялда. Амма гьел киналго хIисабал ва суалал къосинарун рагIула данделъиялде ахIун вукIарав Институт Народного Хозяйства абураб бакIалъул ректор Бучаев ХIамидица. Живгоги гьев лъарагI миллаталъул чи вуго. ХIамидица гьениб абун буго, хъутабазул, ай магIарухъе гIатIиракьалде гIи гочиялъул ва гьан гIезабиялъул къагIида хун бугин жакъа.\n«Гьел чIорого хутIарал ракьал рекъон рукIинаан гьел ракьал хIажатал муниципалитетазе кьуни. Гьединго рекъараблъун бихьула лъикIал арендаторазухъе ракьал тани нигIматал гIезаризе» - ян. Жинца абураб жо данделъаразда тIубанго бичIчIичIеб мехалда ХIамидица тIаде жубан буго, гьел чIорого хутIарал гIатIиракьал рекъон рихьулин гIураб ракь мугIрузда гьечIел магIарулазухъе кьуниян.\nГьеб пикру гIенеккаразухъе щвезабун бахъилелде Шамхаловас Бучаев гьоркьов къотIизавун вуго. Щайгурелъул гьениб цохIо релъанхъи гуреб ццинбахъиги букIанила данделъиялде рачIаразул. ХIасил калам, ункъго суалги гьоркьоб лъун цохIоялъе гурони парламенталда гьоркьоб лъезе законалъул проектги хIадурлъичIого лъугIун буго ракьул суалазул комитеталъул данделъи. Амма жалго ракьул суалал хутIун руго рагьараллъун, дагIбагун питнаялъул, рагъ-кьалалъул суалаллъун.\nГьеб нилъеда бихьана Казбек районалъул хъутаналда букIараб ахIвал-хIалалъулъ, гьеб нилъеда бихьана Хъумторхъалаялда ва ЧIегIерал ганчIахъ. Жеги официалияб власталъ чIван къотIараб къанун, нормативияб акт, хIукму гьел суалазда хурхун къабул гьабун гьечIо. Щивасе бокьун буго гьеб нахъа рокъобехун реххун тезе, жинда тIаса ккезабизе. Амма инсан ва гьесул тIалабал батIиял руго.\n«Ракь» абураб жоялъул цо хIалкIолъи, инсан гьунараздеги такъсираздеги тIамулеб къуват буго. Дунял бижаралдаса нахъе гьабунщинаб рогьоги гьунарги гьеб сабаблъун букIана. Жакъаги гIалам лъугьун буго ракьуда хадуб. Киназего бокьун буго ракьуда тIад кверщел гьабизе, жидедаго гьоркьоб бикьизе, амма бекьизе бокьарав, гIетIалъ лъалъан бачIин бакIаризе къачIарав чи ватулев гьечIо. Нахъойги ракьул суал хутIана нахъарокъоб. Хабар лъикIаб рагIайги.


ХIариколоб ясли-ах гьечIого хутIана лъимал\nХунхахъ мухъалъул ХIариколо росдал лъималазул ах бухIун буго 5 марталъ, сардилъ. ЦIа ккеялъе яслияб гIиллалъун рикIкIунеб буго басралъарал токалъул квараздасан чIири речIчIи. Дагъистаналда ругел школабазул ва лъималазул ахазул 35 процент кколеб буго цIа ккеялъул хIинкъи бугеллъун.\nКъаси, сагIат 9 тIубараб мехалъ бихьун буго гIадамазда росдал лъималазул ахалда цIа ккун букIин. Гьебго параялъ росуго бахъун, мадиро гьабун лъим баччун свинабизе лъугьун руго гIадамал, цIа свинабулеб машина тIаде щвезегIанги. Сардилъ, 2 тIубараб мехалъ лъагIан чIезабизе кIвечIила цIа, аслияб квекIен букIанила минаялда тIад ккун махх букIиналъ аскIоре къан бажарулеб букIинчIила баян гьабулеб буго цIа свинабулев вукIарав ХIариколо росулъа МухIамадица.\nХIариколо росдал лъималазул ах жаниб бараб мина бугила 1955 соналъго бараб бакI, гьеб цин букIун бугила цо чагIазул рукъ, заманалдасан, росдал колхозалъ бичун босун гьабун букIанила гьениб лъималазул ах. ЦIакъ басрияб, тIаде цо цIияб рукъ бараб бакI букIанила гьебин баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе ХIариколо росдал школалъул директор Хважаева ПатIиматица.\nПатIимат Хважаева: « КIиго рукъалъусан къайи борчIана къватIибе, тIокIаб щибго жо борчIичIо. Гьениб тIаде бан букIана цо кIудияб рукъ, гьелда нахъехун букIана котельня. Гьеб гьоркьоса къотIун букIун буго цIулаца. Гьенисан токалъул квараздасан ккун батизе буго гьеб цIа. ТIубан ах бухIун гьечIо, амма зарал ккун буго. Махх тIад ккураб бакI букIана гьеб, гьелъ аскIоре къан бажарулеб букIинчIо».\n20 лъимер букIанила гьеб ахалде хьвадулеб, гьитIинаб бакI букIиналъ, амма гьенир цIигьариялъул хIалтIаби гьарун, тIаде лъимал росизе рес щвезе бугин рагIи кьун букIанила районалъул бетIер Юсупов СагIидица.\n2014 соналъ, ГIорхъолъа арал ахIвал-хIалазул министерлъиялъ гьабураб лъазабиялда рекъон, Дагъистаналда 500 гIанасеб школа ва лъималазул ах рикIкIун буго цIа ккеялдаса цIуна-къай гьабиялъул шартIазда данде кколареллъун. Гьезул аслияб къадар кколеб буго росабалъ ругел, 20 гIасруялъул авалалда цIулаца къотIун, яги батIиял минаби ахазде сверизарун рарал бакIал. Гьезул гIемерисел цо цIадул чIириялъухъ балагьун чIун рукIунила. Мисаллъун кколила Ахты мухъалда араб соналъ бухIараб школа, ЦIунтIа мухъалда бухIараб лъималазул ах ва жеги гIемер хIужаби.\nЯсли-ах гьечIого хутIана лъимал


Дагъистаналъул Пачалихъияб Совет\nXX гIасруялъул ахирал соназда Дагъистаналда ккана батIи-батIиял лъугьа-бахъинал. Жакъасеб къоялъул борхалъудаса балагьун абизе бегьила, нилъее щваралдаса нилъехъа бахъун араб гIемераб букIанин дол соназда. Амма камун рукIинчIо лъикIал рахъалги. Гьезул цояб ккола республикаялъул пачалихъияб гIуцIарухъанлъи.\nКIиго нухалда референдумазда президентлъиялдаса инкар гьабураб Дагъистаналда гIуцIана Пачалихъияб Совет. Гьедин абулаан 1994-2006 соназда республикаялда гIуцIараб пачалихъияб кверщалил тIадегIанаб идараялда. Гьеб гIуцIун букIана цIияб Конституциялъул кьучIалда, Дагъистаналъул Верховный Советалъ 1994 соналъул 16 августалда гьабураб хIукмуялда рекъон. Щай Дагъистаналъул халкъазе республикаялда президент вукIине бокьун букIинчIеб? Щайгурелъул гьеб дандекколароан миллатал гIемераб республикаялъул халкъазул тIабигIаталде. Халкъалъул вакилзабаз загьир гьабулеб букIана гьелъ республика цебе бачиналъулъ цо хасал шартIазда кIудиял гъалатIал ккезаризе рес бугилан абураб пикру. Гьединлъидал политиказда ва гIалимзабазда батана президентасул ва парламенталъул гIаламатал жиндилъ ругеб коллегиалияб гIуцIи. Гьелъул тIокIлъи букIана Дагъистаналъул киналго халкъазе республикаялъул гIумрудулъ битIахъегояб гIахьаллъи гьабизе рес щвеялъулъ.\nИсана 12 сон тIубана Пачалихъияб Советалъул гIуцIиги тун, президентасул, хадуб республикаялъул бетIерасул кверщалида нухмалъи гьабулеб къагIидаялде Дагъистан бачIаралдаса. Гьелде жанире унаан Дагъистаналъул халкъазул вакилзабилъун жал кколел, Конституциялъулаб Собраниялде вищарав 14 чи. Гьезде гъорлъе унаан Пачалихъияб Советалъул председательги республикаялъул хIукуматалъул председательги (Советалъул председателасул заместитель хIисабалда). Гьединаб гIуцIи, идара дол соназда Россиялдаго букIинчIо ва гьеб ккана тIоцебесеб хIалбихьилъун. Пачалихъияб Совет хIакъикъаталда букIана республикаялъул парламенталда гьечIеб «Миллатазул палатаялъул» бакI. Гьеб букIана Дагъистаналда демократия цебетIеялъул хIасиллъунги.\nДагъистаналъул Пачалихъияб Совет бищана 1994 соналъул 26 июлалда, 449 чиясдаса гIуцIараб Конституциялъулаб Собраниялъ. ГIицIго гьелъул членал гурелги, собраниялде ахIун рукIана Совет Союзалъул, Россиялъул, Социалистияб ЗахIматалъул БахIарзал, КIудияб ВатIанияб рагъул гIахьалчагIи, республикаялъул жамгIиял, гIелмиял, диниял хIаракатчагIи.\nПачалихъияб Советалъул председательлъун вищана ахиралде щвезегIан гьеб хъулухъалда хIалтIарав МухIамадгIали МухIамадов. ХIакъикъаталдаги гьеб букIана нилъер республикаялъе цо чияс гуреб, цадахъаб нухмалъи гьабулеб ва гьабулеб ишалъулъ гъалатIал риччангутIиялъе ресал кIудияб идара. Гьелъ гьарулел хIукмабиги кидаго дандран, рорцун, къотIун, гьаркьие лъун гурони къватIире рахъулароан.\nТIоцебе гьеб идара бищун букIана 4 соналъул болжалалда. Республикаялъул хIукуматги гIуцIулаан Пачалихъияб Советалъ, гьелъул (хIукуматалъул) председателас кьураб сияхIалда рекъон, гьединлъидал кидагосеб хIалтIулъ хIукумат гьелъие мутIигIабги букIана. Гьелъго рекъезабулаан республикаялда рукIине кколел министерствабазул, комитетазул ва цогидалги хIажалъулел кверщалил гIуцIабазул къадарги. Абизе ккола, Дагъистаналда гьел кидаго дагьал рукIинчIин. Нилъер республикаялда министерствабазул къадар, цо-цо къватIисел пачалихъазулалдасаги цIикIкIарал рукIана ва гьанжеги гьедин буго. Масала, жакъасеб Америкаялъул хIукуматалъ жанибе бачуна 15 министерство, гьедигIанго руго гьел Германиялдаги. Россиялда гьезул къадар бахуна 22-ялде. Дагъистаналдайин абуни, ахириял хиса-басиял хIисабалде росичIони, комитеталгун цадахъ буго гьединаб 23 идара.\nГьединлъидал гьанибго бачIуна гьел идарабазда хIалтIулел гIадамазул къадаралъул рахъалъ суалги. РакIалда буго, 1993 соналда, дица хIадур гьабун, басмаялда бахъун букIана «Базаралъул шартIазда пачалихъиял идарабазул кадраби гIезариялъул хIакъалъулъ» абураб тIехь. Дица гьениб хIаракат бахъун букIана гьеб суалалда сверухъ нилъер республикаялъул бугеб ахIвал-хIал Россиялда цадахъго Америка, Англия, Япония гIадал улкабазул хIукуматазде дандекквезе. Гьелъ бихьизабуна, дунялалдаго борцунеб къагIидаялда, щивав анцIазарго чиясде данде нилъер хъулухъчагIазул къадар гьезулалдаса нахъеккараб гьечIеблъи. Гьелдаго цадахъ сонал анагIан, гьезул къадар цIикIкIунебги буго. ХIакъикъаталдайин абуни, гIумруялъул магIнаялда рекъон, гьеб дагьлъизе кколаан, щайгурелъул социализмалъул заманалда пачалихъалъ кинабго жиндего тIаде босун букIана. Капиталистиял гьоркьорлъабазул заманалдайин абуни пачалихъалъул кверщаликь хутIула гьелъухъа гурони, цоги лъихъаго бажаруларел жамгIияталда гьаризе кколел тIадал ишал. Масала, доб заманалда киналниги гIадамал жанир квана-гьекъолел идараби рукIана пачалихъалъул, жамгIияб транспорт букIана гьелъулго тIалабалда. Гьанжейин абуни, гьел ва гIемерал цогидалги жал ккола гIадамазда жидедаго тIадаб борчлъун.\nЖакъа экономика цIуна-къараблъун букIине ккелилан бицунаго, гьеб суалги кIочене бегьиларо.\nРеспубликаялъул Пачалихъияб Советалъ жиндир щибабкъойилаб хIалтIи билълъанхъизабизе Советалъул администрациялда чIезарун рукIана гьелъие къваригIунел гIуцIабиги.\nПачалихъияб Советалъ Халкъияб Собраниегун цадахъ рихьизарулаан республикаялъул жанисеб ва къватIисеб политикаялъул аслиял рахъал. Гьелъ гьединго, хIукуматалъул председателасул пикрабазда рекъон, гIуцIулаан Дагъистаналъул хIукумат: Халкъияб Собраниялде кьолаан Конституциялъул Судалъул рукIинесел гьелъул членазул, Верховный Судалъул Арбитражияб Судалъул ва гьединго районазул, шагьаразул судазул председательзабазул ва гьезул судиязул сияхI, республикаялъул прокурорлъун, Централияб банкалъул нухмалъиялда толезулги дандбалаан суал.\nРеспубликаялъул Пачалихъияб Советалъ гьабулаан хIукумат ва гьелъул членал нахъе ритIизе хIукмуги. Пачалихъияб Советалъ, хIукуматалъул председателасул бихьизабиялда рекъон, гIуцIулаан республикаялъул идарабазул структураги, дандралаан кадраби тIасарищиялъул ва пачалихъиял шапакъатал кьеялъул суалалги.\nКъокъго абуни, Пачалихъияб Советалъ кIудияб гали лъуна Дагъистаналда демократия цебебачиналъе, гIемермиллатазулаб республикаялда гьелъ рес кьолаан щибаб миллаталъул вакиласе гьеб халкъалъул рахъалдасан кIвар бугел суалал лъезе, гьезда тIасан хIукму гьабизе ва гьеб гIумруялде бахъинабиялда хадуб халкъалъул цIаралдасан хъаравуллъи кквезеги.\nПачалихъияб Советалъул цоги лъикIаб рахъ букIана гьелъул бетIерлъуда цо миллаталъул чи цо нухалда гурони бетIерлъун вукIине бегьунгутIи, амма хадуб гьеб хисизабуна. Гьеб шартI буго жакъагицин Дагъистаналъул Конституциялде ккезабизе рекъараб.\nАмма Пачалихъияб Совет республикаялъул кверщалил бетIераб идара букIаниги, Дагъистаналъул Конституциялда гьеб кинаб бугониги идараялъе мутIигIаб бугилан, яги республикаялда бугеб жамгIияб, экономикияб ва социалияб ахIвал-хIалалъул лъиданиги цебе гьелъ жаваб кьезе кколин хъвараб бакI букIинчIо. Гьеб киналъулго жаваб кьезе тIаде кколаан хIукуматалде.\nДагъистаналъул Халкъияб Собраниялъ 2006 соналъул 20 февралалда гьабураб хIукмуялда рекъон, Пачалихъияб Советалъул ва гьелъул председателасул ишазе ахир лъуна. Дагъистан бачIана президентасул нухмалъиялде. Гьеб лъикIищ яги квешищ ккарабали заманалъ бихьизабила.\nПрочитано 270 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 23 апреля 2018 10:20\nДругие материалы в этой категории: « Дагъистаналъул гидроэнергетика\tРокъоб букIун бугеб лъикI »


Главная » Молодежь - ГIолохъанлъи » Редакциялда гьоболлъухъ\nДобавил(а): istina от 25-11-2016, 11:33\nСириялда вас чIварав инсулгун гара-чIвари\nЦо вугев вас чIварав инсулгун хабар гьаби бигьаяб иш гуреблъи лъалаан. Амма гьадин захIмалъилин ккун букIинчIо. Дагьал церегIан къояз нижеца гьоболлъухъе ахIун вукIана Фаталиев ГIабдула. ТIоцере нечонцин рукIана гьесда вачIайилан гьаризе. Кин букIаниги, абуна нижеца гьесда. Гьесги гьари къабул гьабуна. Церегоялдаса нахъе лъикIал гьудулзаби ругониги, редакторцин вукIана хабар кин байбихьилебали лъаларого. Цин кIиязго ракIалдещвезабуна лъимерлъи. Бицана гьитIинаб мехалда гьарурал самолетазул, школалъул гIумруялъул. Лъимерлъиялъ талихIаб дунялалде вачарав кинниги, кенчIелел рукIана ГIабдулал берал, цин-циял лъугьа-бахъиназул бицунаго. Амма, васасул бицине лъугьиндал, щакърахана, бадиб магIу хулана. - Дица кватIун гьабуна хъизан, гьединлъидал цIакъ хирияв вукIана дие ХIажи, - ян байбихьана гара-чIвари. - ХIаракат бахъулеб букIана гьесиеги диего щвараб гIадаб тарбия кьезе. ГIемер бицунаан нилъерго тарихалъул, гIадат-гIамалалъул. Бицаралъухъ гIенеккулареб, дандечIолеб гIамалги гьесул букIинчIо. ВукIа-вахъин, гIадат-гIамал лъикI лъазеян гьитIинаб къоялдасаго къварилъи ккаралъувеги рохалилъеги кидаго цадахъ вачунаан. "Киб дица гъалатI биччараб? Кида нижеда гьоркьор балъголъаби рижарал?" абурал суалазе жавабал ратулел гьечIо…, - ян угьун хIухьел биччана ГIабдулаца.\n- Кидаго дур берда цеве вугев вас…\n- ЛъикIаб заманги гьечIин гьанжеян абун, дица хIаракат бахъана гьесул рокьи бижизабизе диналде. Цадахъ мажгиталдеги вачунаан. Школа лъугIун хадуб, гьес абуна жиндие тохтурлъун вахъине бокьун бугин. Гьелдасаги вохун вукIана, вас хьолбохъ вукIинин абун, дунгоги хIалтIулев вугелъул медакадемиялда. Дида гьесул киналго гьудулзабиги лъалаан, гьесул интересалги лъалаан…, лъалин кколаан… Гьес мегеж биччан бихьидал, дун гьесда вагъана. Данде рагIи абичIого, кIкIвана гьес гьеб. Гьесул гьудулзабиги лъикI цIалулел лъимал рукIана. Гьединлъидалги батила, дир щаклъиго букIинчIо гьел мекъаб нухде ккун ратиялда. Цо къоялъ вас рокъове вачIинчIо, гьесдаго цадахъ гьесул кIиго гьудулги вилана. ЦIакъ къо чIун рукIана ниж, цIехечIев чи, раккичIеб бакI хутIичIо. Вац Заургун цадахъ нижеца рагьичIеб нуцIа хутIун батиларо. Кумек гьарун, ана президентасухъецин, гьеб букIана МухIу ГIалиев президентлъун вугеб заман. КIудияб кумек гьабуна МВДялъул министр ГIадилгерейица. Гьесул кумекалдалъун ратана нижеда гьел. Ратана Хасавюрталда рахчун. ХIинкъизарунги ругоан. Гьал мекъаб рахъалде цIарав Арсен абулев гIолохъанчи хадув хъачагъазда гъорлъ чIвана. РачIана рокъоре. Дол васазул эбел-эменал хурхана жидерго васазда, дица диргоясда, дуда яхI гьечIищанги абун, кьабуна. ГIемер хабар букIана, гIемераб ракIбакъвай щвана гьесиеги. Гьелдаса хадуб ХIажи, Къуръаналда кверги лъун, гьедана тIокIаб гьединаб иш гьабиларин. Гьеб соналъ, цIалудаса академикияб отпускги босун, гьев ветераназул госпиталалде хIалтIизе лъугьана. Гьабулеб ишалъе мухIканав вукIана, тохтур хIисабалдаги квер битIарав ватана. Гьелъги батилаха гьесул рахъалъ цадахъ хIалтIулезул лъикIаб пикру букIунаан. Хадуб лъугIизабуна академияги, шагьаралъул кIиабилеб больницаялда хIалтIизе лъугьана. Москваялде ординатураялде цIализе ине кинабго хIадурун букIана. Цо къоялъ ахирисеб нухалъ операция гьабизеян ана больницаялде, гьелдаса хадув вилана. Радал рокъове вачIинчIо. - Мажгиталде унев вукIаравищ гьев?\n- ВукIана, Малыгинаялде. Котровалда бугеб мажгиталде ине дица гьукъун букIана, хъизанги васги вугин дур, гьезул милат гьабеян абун. ХIалбихьизеян гьевги вачун, КIудияб мажгиталде ана чанцIулго. Гьениб батIияб рагъа-ракари бугони, бичIчIилаан гьев цIидасан мекъаб нухде ккун вукIин. Гьенибги киназго гIадин какалги ралаан, щибго дир щаклъи ккезесеб хьвада-чIвадиги букIинчIо. - Кинха лъараб нужеда гьев Сириялде аравлъи?\n- Гьев радал рокъове вачIинчIогойин нижеда ургъел чIван букIинчIо. Гьеб заманалъ гьесул хъизан букIана, васги гьавун вукIана. Жиндирго гъове ун ватилин тун вукIана. Нахъисеб къоялъги рокъове вачIинчIелъул, цIех-рех гьабизе лъугьана. Хадуб гьесул лъади ГIайшатица абуна жив Сириялде щванин абун смс бачIанин ХIажицайилан. Божизе кIолеб букIинчIо. Кин? Щай?... Пайда щиб?!\n- ТIаде-гъоркье рачIунел щакал гьудулзаби рукIанищ? ГIарац гIоларогойин рукIунелъул гIолохъаби, гьелъул гIарзал рукIунаанищ?\n- РукIинчIо. Гьес аквариумал гьарулаан. Гьезиеги гIемерал заказал рукIунаан, компьютерал къачIазеги махщел букIана. ГIарацги щолаан. Гьебго заманалда больницаялдаги хIалтIулаан. Гьесие гIарац къваригIун букIарабани, нижецаги гьабилаан кумек. Васасул махщел бугилан дунги вохун вукIана. Щибго гьединаб жо ракIалда бугин бицунеб гIаламатго букIинчIо. Хъизанги буго, васги вуго… гьесие камураб жо букIинчIо. Кинабго лъикI букIана. - Гьев нужехъе кIалъачIищ?\n- Анкь ун хадуб, кIалъан вачIана тIасалъугьа дадайилан. Семана, тIасалъугьинарин ахIдана. ВатIанги бичарав, эбел-эменги, хъизан-лъимерги рехун тарав дуе кинаб тIасалъугьин букIинебин ццидахана. Кида гьев кIалъаниги, вагъулев вукIана дун. Цо нухалъ кIалъан вачIиндал, дуе гьениб лъикIищ бугебан цIехана дица. "Гуро, дун рекIекълъун вуго. Бицухъе батичIо гьаниб. Гьанже гьаниса нахъе нух гьечIо дие. Инин лъугьани, гьаз чIвала, гьениве ворчIаниги, гьез жанив лъола", - ян кьуна жаваб. Жинца ярагъ кодобе босизе гьечIин, махщалида рекъон гIадамал сах гьаризе ругин абуна гьес.\nГьарулеб букIана, дуда биги гьечIин, мун гьанжего гьанже гьениве ккарав чи вугин, тамихIалде цIачIого хутIиялъе кинабгоги гьабилин, тIадвуссаян.\nДун гIемер семулев вукIиналъ, гьесул кIалъай дагьлъана дихъе, кIалъалаан эбелалъухъе.\n- Лъица гьев гьениве вачарав, живгойищ арав?\n- Маратица ахIанин жив гьанивеян бицана гьес. Марат кколаан гьесул гьудул, цIакъ лъай бугев вас вукIана, лъалаан ингилис, гIараб мацIалги. Гьев, Москваялда ординатураялда цIалулев чи, ун вуго гьениве. ХIажи Сириялде ахIараб заманалда, Марат ИГИЛалъул сахлъицIуниялъул министр гIадав чи вукIун вуго. Гьевги чIвана, машинаялда бомбаги щун. - ХIажи кин хварав?\n- Гьес бицунаан жив батIи-батIиял больницабазде командировкаялъ витIулин. Гьедин, командировкаялдаса рокъове вуссарав гьесда нуцIил кIулал хун ратун руго. Мадугьалихъе лобзик босизеян арав чи, мадугьалас жиндирго унтарай ясалъухъ балагьизе вачун вуго рокъове. Ясалъухъги балагьун, ХIажиги мадугьалги азбаралде щун руго. Гьеб заманалъ бомбаялъул кесек щун, лъукъун вуго ХIажи. Гьев хвасар гьавизеян аскIоб бугеб подъездалъуве вачун вуго. Гьенибги щун буго бомба. Гьенив хун вуго. - Нужеда пашманаб хабар лъица бицараб?\n- ГIайшатица бицана, гьейги доя йикIана кIиябго лъимергун. ХIажи хун вуго 15 апрелалда, гьей нижехъе кIалъана 21 апрелалда. Кин бицинебали лъаларого чIун йикIун йиго гьей. Нижеда вас хвараблъи щуго къоялдасан гурони лъачIо. - Хъизан хадуйищ дое арай?\n- У. Гьелъ абуна жий Турциялде инин, Сириялде инарилан. Вас вихьизе бокьун (доб заманалъ цо вас гурони вукIинчIо), ХIажица жий Турциялде ахIулей йигин. Ниж рази рукIинчIо, гьелъул эменги дандечIун вукIана, васги гьанив тун, аян гьарана. МукIурлъичIо.\n- Нужер хьул букIун батила, гьевги Турциялде вачIинин ва тIадруссинеги бегьулин…\n- У, гьединаб хьул букIана нижер. Абулеб букIана гьесда, Турциялда рукъги босилин, гьенивгIаги чIайилан. Жинда аскIов чIезавун кIиго рагъухъанги вугила, гьаниса ворчIизе жиндие рес гьечIилан абуна гьес.\nКIиго сонги бащдаб ана гьедин, гьезие Сириялда кIиабилев васги гьавуна. - Хъизан гьанже кийха йигей?\n- Сириялда. Гьелъ тIадюссине инкар гьабулеб буго. Дида кколеб буго гьей хIинкъун йигин яги гьедин абизе тIамулей йигин. ЧIвани, щибха гьабилеб, гьединаб батила Аллагьасул къадарилан жаваб кьолеб буго ГIайшатица. БитIараб бицани, хIадур вуго дунго ине, гьединаб рес балагьулевги вуго. ЛъималгIаги нахъе рорчIизаризе анищазда вуго. Дун лъалхъизавулев вуго нусалъ жал хIадур ругин, рачIа ниж хвасар гьаризеян абунгутIиялъ. Гьелъ абулеб буго жидер ургъел гьабугейилан, жидее кинабго чIезабун бугилан. Хьул буго ахир-къадги гьейги тархъанлъилин, кумекалъе гIагарлъиги бахъинин, пачалихъалъ кумекги гьабилин…\n- Щай гьедин ккарабин абураб суалалъ рахIат толарого вукIунев ватила мун…\n- Гьеб кинабго гьедин ккеялъе гIайиб дидаго бугин тола. Киб бугониги гъалатI биччараб куцха дица… ТIоцеве гьев гьезда гьоркьове ккедал, дида абулеб букIана гьез гьеб гIамал толарилан. Таралги рихьана, божун вукIана гьесги танилан. - Нужер рокъоб диналда тIасан хабар, дандеккунгутIиял рукIунаанищ?\n- Диналда тIасан дандеккунгутIаби рукIинчIо, цо гIиси-бикъинал суалазда сверухъ хабар букIунаан. - Полициялъулаздехун рокьукълъи букIанищ? - БукIинчIо. БукIине ресги букIинчIо, дица гьитIинаб къоялдасаго гьесие кIудияв инсул бицунаан, гьев вукIана мустахIикъав чекист - майор. - Руго цо-цо эбел-эмен, жидер лъимер Сириялда букIинги лъан, щиб гьабилебалиги лъаларого. Щиб дуца абилеб гIурал васал рокъор ругел эбел-инсуда, кинаб цIодорлъи гьез гьабизе кколеб?\n- Гьенире аразда гьанже гьабизе жо букIинаро. Ине хIадур ругезда абила - унге, нуж гуккулел руго. Эбел-инсуда абила - лъималазда бичIчIизабе алжаналде нух чиги чIвачIев, гIадамазе заралги гьабичIев бусурманчиясе бугеблъи. Гьерсалги рицун, цIалел руго доре. Дир васги гIакълу гьечIев, битIараб-тIекъаб батIабахъизе лъаларев чи вукIинчIо, амма гьев гьезда гъорлъе ккана. Гипноз гьабурал гIадин рачун унел руго гIолохъаби. ЛъикI хIадурарал психологал ратилаха гьезул… ЦIодорлъи гьабе, цо квешаб къуваталъ нилъ ва нилъер лъимал балагьалде рачунел руго! Автор: Шамсият Султанбегова\nЛъугьа-бахъинРакIалдещвеялЭбелалъул магIуГIумрудул дарсалЭмен къваригIунареб къо бачIунареб


Аргъваниса Къурбан ГIали (Гьущули) (хв. 1931с.) » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nАргъвани росдал тарихалда ва исламияб лъай цебетIеялъулъ кIвар бугеб бакI ккола КъурамухIаммадил Къурбан ГIалица. Гьев жиндир заманаялда машгьурлъана Гьущули абулеб тIокIцIаралдалъун 1.\nКъурамухIаммад лъикIав гIалим вукIана ва лъабабилеб нухалъ хIежалде арав нахъвуссинчIо. Гьеб мехалъ васасе букIана гIицIго щуго сон. ГьитIинаб къоялъго эмен гIадав пагьму бугев цIалиялде рокьи бугевлъун гIуна Къурбан ГIалиги. Гьес гIелму цIалун буго Сугъралъ, ЧIохъ ва СалтIа росабалъ. Гьелдаса хадув гьев цIалана доб мехалъ бищунго цебетIураб ва машгьураблъун рикIкIунеб букIараб ХIоцоса ГIабдулатIипил мадрасаялда ТIаса Жунгуталда. Гъоркьа Инхоса Дарбиш МухIаммад ХIажиячсм хъвалеб буго гьеб заманаялъул хIакъалъулъ: «…доб мадрасаялда цIалулев кIиго соналъ дие щвана хадуб тIубараб гIумруялъ щвечIеб гIадаб лъай. Гьенир цIалулел мутагIилзабазул къадар киданиги лъеберидаса гIодобе кколароан, ва гьел цIалдохъаби рукIана цIубараб гIелму-лъай бугел гIалимзаби. Доб заманаялъ дора цIалулел рукIана: Ших ГIали –хIажи Сугъуриясул васасул вас, Унсоколоса ХIажи ГIабдуразакъил вас Къади, ГIашилтIаса Къурбан ГIалил вас ГIабдуллагь, Къарахъа Нуруллагь, Гъолодаса БатIрикъил МухIаммад, Куралиса МухIаммад, Ахтиялдаса Ибрагьим, ТIелекьа Ибрагьим –хIажи, Геничукьа ГIабдусалам –хIажи, КIаратIаса Хирияв ХIажи, Анцухъа Шагьасул вас ХIафиз МухIаммад Наби, Аргъваниса Къурбан ГIали Гьущали, Аргъваниса ГIабдулхIалим Челеби, ГIашалиса Ибрагьим, Жунгуталдаса Ибачи, Жунгуталдаса Хъазахъ, МехелтIаса ХIажияв, Яхсаялдаса ГIабдулгIазим, ЧIикIаса ГIабдулатIип, Яхсаялдаса Юсуп, Сугъралъа ХIамзат ва цогидалги…. Нижеда кидаго мугIалимас абулеб букIана Гьаваялъ гIакълу гьалаг гьабизеги биччаге, напсалъ рухI гьалаг гьабизеги биччаге. ГIадан ракьа-гьаналъ гурев гIакълу-лъаялъ кIодо гьавула... »». Гьаб хабар гьаниб рехсеялъе гIилла буго гьал киналго гIалимзаби нахъа хIуригаталъул ва хадусел соназ Дагъистаналъул рухIияб ва жамгIияб гIумруялда хасаб бакI кколел чагIи рахъун рукIин бицине.\nКъурбан ГIали гIелму цIалун хадуса росулъе вуссуна ва кинаб бугониги шаргIалда данде кколареб иш-пишаялда данде вахъун ислам цIуниялде кIвар кьун амру-нагьюялда тIад чIун хIалтIула. Бицен буго гьес росулъ сухIамат бахъарал гIадамал вачIун жулица рухулаго рачахъиялъул ва халкъалде гьеб жо хIарамаб, гьукъараб пиша букIин бичIчIизабулеб букIанилан вагIза гьабун. ЖамагIаталъ гьесда дибирлъи тIаде босеян гьари балеб букIун буго, амма гьес инкар гьабунила, «…90 хIукмуги битIун къотIун цохIо хIукму мекъи ккани - гьеб къаркъалаялъе жужахIалъул цIа насиблъулин»- абун. Къурбан ГIалида камилго гIараб мацI лъалеб букана ва гьеб гьес бахчизеги бахчулароан, щай абуни гьеб МухIаммад авараг (гIалайгь салату ва ссалам) кIалъараб мацI лъаялдаса вохун вукIунаан гьев. 1917 абилдеб соналъ ГIанди хIорихъ ХIоцоса Нажмудиница ахIараб мугIрузул гIадамазул съездалда гIахьалъана Гьущули. Нажмудинида рагIун букIараб къагIидаха гьасул хIакъалъулъ ва ахIун лъазабула Аргъваниса Къурбан ГIали Гьущули ватани цеве вахъаян. Цеве вачIуна гIадатго ретIа къарав магIарул кьагIрил тахтаялъул хъахIаб тагъурги лъурав, чIегIераб гужгатги ретIарав , масхIаби хьиталги ретIун, галифеги гуреб биччантарабги гуреб, ахадаса гIагал рухьунеб тIажуги ретIарав чи. РекIунеб хьваниги гьесул гIала букIана. Гьесухъги балагьун, гьесул ретIелги рекIараб гIалаги берзукьги чIечIого Нажмудиница абула: „Мунишха Къурбан ГIали хIажи?" КъурбангIалида бичIчIана жив берзукь чIечIевлъи ва абула: „Дун Къурбан ГIалийищ щивали лъазе бокьани, авараг (ст. гI.в.) кIалъалев вукIарав мац!алда гаргаде"» абун. ХIоцоса Нажмудин абуни киса-кивего мацI лъаялъул рахъалъ цIар арав пасихI вукIана. 1919-1920 соназ Гьущули вукIана Узун-хIажиясда аскIор Веденов. Гьесда цадахъго росуцояв Хъазамил ХIажиги вукIана. Гьущулилги Узун-хIажилги гьудуллъи букIун буго мутагIиллъиялъул заманалдасаго нахъе. Гьел ТIаса Жунгуталда мадрасалда рукIанин цадахъ цIалулел абун буго бицен.Гьендинаб божилъи букIун Узун-хIажияс гьарун укн вукIун вуго Веденовеги. Доваги гIелмиял бахIсазда Къурбан ГIали киназдасаго бергьун вуго. Гьеб бмехалъ Узун-хIажияс абун буго : «Гьев Гьущули гуро, гьев вуго жаниб пицIцI тIураб хоно. Гьеб бекизе кIоларо»- абун.\nДарс кьеялъе бергьараб гьунар букIана Къурбан ГIалил. ТIолго магIаруллъиялдаго цIар арав мугIалим вукIана гьев. Хасго гьесул гьунар букIана грамматика малъиялъе. Гьес жинцаго хасаб къагIида бахъун букIана нахIви лъазабиялъул. МутагIилзабацаги цIакъ гъираялда хIалтIизабулаан гьеб. Гьебги букIана ГIабдуррахIман Джамил «ХIашият гIалал Джами» абураб тIехьалда тIаб гьабураб баян. ГIараб гIелму лъаялъул аслуялда кидаго букIана грамматика лъай, ай кинабго мацI лъикI лъай. Гьелъ Гьущули батIи-батIиял росабаз жидехъего гьарун вачунаан дарс малъизе букIине. Гьущули хIалтIун вуго ЦIобокь, ЧIикIав, ЛъаратIа (Гумбет мухъ?). Гьев ара-аралъуве хадурго мутагIилзабиги рачIунаанила.\nХIуригат бергьун хадуса гIараб гIелмуялъул гIалимзаби хIукуматалъ дагьаб заманаялъ жидеего хIажатаб хIалалъ хIалтIизаруна. Жидерго цIирагьарал школазда гIараб алифалъул кьучIалда дарсал кьезе рачана ва жал диналда данде гьечIин абураб агитация гьабуна. Амма, дагь-дагь ккун байбихьана (хIукумат къуваталде бачIине лъугьиндал) диналъул ихтиярал хвезаризе, ва гьелъул буголъи жидедего сверизабизе. Гьедин тIоцебесеб иргаялда (Самурскиясул ва Дагъ. ЦК РКП(б) ялъул бихьизабиялда рекъон) мажгит мадрасабим хьихьулеб букIараб вакъпуялъул ракь-мулк школаби гIуцIиялде буссинабуна, гьединго закагIатги мутагIилзабазе щвезе гьукъана. 1923 соналде щвезегIан исламиял гIалимзаби тун рукIана школалда (байбихьул классазда ) дарсал кьезе. 1925 соналъул ахиралде Дагъобкам ВКП(б) бахъана Постановление рухIиял хIалтIухъаби ришиязул ихтияраздаса махIрум гьаризе тIалаб гьабураб. Рищиязде гIахьаллъи гьабизе риччалаан къадилъун имамлъун яги цогидаб шаригIаталда хурхараб хIалтIи тун лъабго сон бан бугонани. Гьединго Пачаясул шапакъатал щваралги риччалароан рищиязде. Кинниги Къурбан ГIали хIалтIулев вукIана Аргъваниб школалда 1929 соналъ гIараб хатIалдаса латинхатIалде школалъул цIали бачинегIан. Гьелдаго цадахъ гIелму малъизе рокъоре рачIунаан Къурбан ГIалихъе анцIила щуго мутагIил. Къурбан ГIалил букIана Дагъистаналдаго машгьураб китабхана, цIакъ гIемерал къанагIатал тIахьалги ругеб. Чангши тIехь гIагарлъиялъ росде сверухъ ругел нахъазда рахчун цIунана. Гьанжени гьел тIахьазул къисмат лъаларо.\nКъурбан ГIали Аллагьасул къадаралде щвана 1931 соналъ. Гьесул зиярат буго росдал хобалалъ.\n1. Къурбан ГIалида жамагIаталъ росдае дибирлъи гьабеян гьарулеб букIун буго. Гьес хIакъикье ккеялдаса хIинкъун тIаде босун гьечIо гьеб хIалтIи ва абун буго жинца гъелму гьурщизе бугилан. Гьелдса нахъе бачIанила гьесда Гьущули абун тIокIцIар. Ай, пихъ гIадин гIелму гьущулев абураб магIнаялда.\nГъалат1алги рит1изарун бегьуларищ гьал макъалаби гьанир лъезе? Гьал нилъеца гурелги, чанго г1елалъ ц1алулел рук1изе ругелъул.


РЕДАКТОРАЛЪУЛ ЦЕБЕРАГ1И. - 28 Июля 2020 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nВоскресенье, 07.03.2021, 02:39 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2020 » Июль » 28 » РЕДАКТОРАЛЪУЛ ЦЕБЕРАГ1И.\nАмма лъалебищха нилъеда, хасго г1олеб г1елалда гьезул ишалги х1аракатчилъиги, г1умруги бергьенлъабиги. Лъалелги ратила, лъалездаса г1емер ц1ик1к1ун лъаларелги ратила. Лъалез т1адруссун пикру гьабизе, лъаларезе мисаллъун бук1ине «Росдал зах1матчи» газеталъул редколлегиялъ х1укму гьабуна нилъер машгьурал, лъугьарал хъизамазул бицарал райгазеталъул хасал номерал мех-мехалъ риччазе.\nГьаб номер сайгъат гьабулеб буго Т1ануси росулъа Хуриса Г1алил к1удияб хъизамалъе. Микьго лъимал г1езарун руго Г1алицаги Пат1иматицаги лъик1аб тарбия-лъай кьун. Гьезул щивасда батун буго г1умруялда жидерго нух, бокьулеб иш, г1адамазда гьоркьоб машгьурлъи, х1урмат. Маг1арулазул «кьалбаз кколин гъвет1илан» абиги бугелъул, гьаниб къокъго бицина Г1алиевазул рукъалъул бет1ер-Хуриса Г1алил. Гьев вук1ун вуго кутакалда пагьму бугев, маг1арул мац1ги халкъиял к1алзул асаралги лъик1 лъалев чи. Маг1арул кицабаздалъун ва абияздалъун к1алъалев вук1ун вуго гьев г1адамазда. «Хуриса Г1али»ян т1ок1ц1арги бач1араб буго гьес жиндирго хур бук1араб бак1алда мина гьабун бук1иналъ. Г1али кколаан К1удияб Ват1анияб рагъул г1ахьалчи. Рагъда лъукъизеги лъукъун, кверги г1айиблъун вуссуна гьев росулъе. Цинги гьев х1алт1ун вуго Т1ануси росдал советалъул председательлъун, «Машгьурал г1адамал» колхозалъул председателасул заместительлъун. Амма гьесул г1умрудул аслияб бергьенлъилъун рик1к1ине бегьула «Хуриса Г1алил г1адал лъимал лъугьаги» ян районалъул г1адамаз рахьи балел г1адал лъимал г1езари. Гьеле гьев Хуриса Г1алил агьлуялъул бицараб буго нижер газеталъул гьаб номерги.\nХаслихълъи аниги, хасел щун гьечӀо,\nХарибакӀалъ бессун буго гӀубиллъи.\nГӀакарода хъахӀаб гӀазулаб чалма\nЧучго буго, хъахӀал хӀулабалъ къараб.\nГьедин буго, Г1али, жакъа ТӀануси,\nТӀогьол расалъаби пашманго руго,\nБакъуде буссараб дур цӀорол рагъи,\nМатӀулъун паркъола тӀалъиялда тӀад.\nЛъалеб хиси гьечӀо жакъа ТӀанусиб,\nЛъималги гьарула, хералги хола.\nХасел гӀагарлъулеб магӀарухъ жакъа\nМун дандчӀвалев гьечӀо гьалбадерида.\nКиб кьерундай бугеб хвел, хадуб аскӀобе къазе,\nХуриса Г1алил гӀумру ГӀаршалде босун ине.\nЦогиги гӀадатияб гӀурдада бугеб тӀегь тӀун,\nТӀалъиялъул гӀакълуда гӀадалъ чӀимих речӀчӀизе.\nРичӀчӀулел гьечӀо дида дуниялалда цӀарал,\nЦӀаларал чагӀийилан, академикалилан.\nАкадемия буго инсанасул гьаб гӀумру,\nГӀалие гьелъ кьун буго Хуриса вугин абун.\nДида тӀокӀалъ борхалъи лъаларо дунялалда\nДир Хуриса василан росдаца аби гӀела.\nКӀодолъи балагьулел, ригьани щиб цодагьалъ,\nЦохӀо хурулгин бугеб бухьеналъул пикрабалъ.\nБорце гьелъул гӀаршиналъ, лъазе бокьун батани.\nХурзал гьелчолел руго, гьорохъе ралъад гӀадин,\nГӀубилал тӀорал руго, тӀад бараб полоп гӀадин.\nГ1али, кинаб дур хурго, хаслихълъиги щун бугин,\nЩайзе мун вахъунарев хӀатӀица тӀор хъуризе.\nХъиру гӀадал квераца кодобе гьебги босун,\nБарщун бугищан абун гьорохъе гьеб биччазе?\nКици тӀамун гурони, цо рагӀиги абичӀин,\nАбиязул бицине досде щварав вукӀинчӀин.\nЧӀинхалги ракӀаричӀин, цогидазда речӀчӀизе,\nБичӀчӀулелъе гурони, цоги къиматги кьечӀин.\nКьили гьечӀеб чуялда рекӀунев чи вукӀинчӀин,\nБорхалъуда вугогӀан гӀодоблъиялда чӀанин.\nБетӀерги дос къуличӀин, цохӀо Бичасе гуреб.\nСуждаялдаги чӀечӀин, гьесул цӀаралъе гуреб,\nЦӀадирабазда лъуни Хуриса ГӀалил гӀумру,\nГӀодобехун лъикӀлъабаз лъалаго цӀикӀкӀун цӀалин.\nЦӀали гӀемер кӀудияб гьабизе щвечӀониги,\nГьаб дунялалъул гӀелму гӀунги тӀокӀги букӀанин.\nЛъикӀлъи гьабизе щвани, кӀудияв гӀолаанин,\nГӀабдалгун къацандулев цохӀониги рагӀичӀин.\nКӀудияб хъулухъалда лъимал рукӀананиги,\nЩибниги хисараб жо хасияталъул ккечӀин.\nКкараб бакӀалда рагӀи бакӀго бегулаанин,\nРихьдае чи вукӀинчӀин, чӀвараб магӀлъун гурони.\nДие гьениб бицана, бицалъе живгоги ун,\nАхирияб нухалда хадур ралагьун тараз.\nЖинцаго къедги гьабун, къарал хабалазулъе.\nХурисев тӀовитӀарал тӀанусесул гӀадамаз.\nХьиндаллъуде цӀадал, магӀарухъ накӀкӀал,\nМун унтул бусада, васал рикӀкӀада,\nДунгун академик ГӀабдурахӀманов,\nДухъе щвезе рачӀун, чӀун руго аскӀор.\nГьал хурзалгун гӀалхал квер хьвагӀунги тун,\nКакил суждаялда Хуриса Г1али,\nХерас цере ккурал ччоборал кверал,\nКинабго ракьалъе гьарулеб рахӀмат.\nРачӀанищ, щванищан квералги рачун,\nКакдаса хадув мун нижгун кӀалъалев,\nКӀудияб дуниял, цӀадакьги кьерун,\nГӀадатияб харбихъ гӀенеккун буго.\nДуда ургъел буго, регьел гӀемерлъун,\nХуриб хутӀун бугеб хӀалухъиналъул,\nХӀалигъун чвахулел цӀадазги чурун,\nТӀалъиялде чабхил нухал хвеялъул.\nКициялда хадуб кициги тӀамун,\nТӀалъиялъул къисса буго рехсолеб.\nТӀей гьечӀеб гӀумрудул даимаб рухьен,\nМунгун бухьун бугин ккола ракӀалде.\nРикӀкӀа-рикӀкӀадаса умумулги щун,\nДозулгун накъиталъ ругел кинниги,\nГӀалигун кӀалъарал лахӀзатал ана,\nКъилба цӀехон унел къункъраби гӀадин.\nГӀажаибаб гӀелму гӀадатлъиялъул,\nГӀумру бичӀчӀиялъул, гӀадан лъаялъул,\nЛъалеб буго жакъа щаяли дида\nЩулаго хуралда дур цӀар бухьараб.\nХъахӀал къункъраби руго къилбаялде роржунел\nЖидерго къуркъуралда къо-лъикӀги гьабун унел.\nАмма Г1алил рагъида замана лъалхъун буго,\nГьасие хӀадураб бакӀ буго лъозул кьеразулъ.\nАна дагьабго заман, дица кьолел суалал,\nГьаваялда хутӀана, гьечӀо Хуриса Г1али,\nХабар щвана, анин дов абадияб рокъове,\nКъанабакь кьижанин дов тӀанусдерил хабалалъ.\nХадур ралагьун танин бащарал богӀол хурзал,\nГӀалиго ГӀалийилан угьдулеб гьаб дуниял.\nДица цӀехана гӀумру Г1алил кин арабилан,\nАбадияб ракьалда цӀар кинаб тарабилан?\nЦояз дие бицана цо къо бачӀанин тӀаде,\nТӀолабго улкаялъул каранда цӀа хурхараб.\nХуриса Г1али битӀун завалалда вукӀаго,\nВачӀун бидулав тушман кавуялда квалквалеб.\nЧанги гӀолохъабаца чуязда кьалал лъунин,\nКьалде унезда гьоркьоб гьесулги цӀар букӀанин,\nГӀемерал тӀадруссинчӀин, хобал рикӀкӀада ругин,\nГуллица гъежги лъукъун, рокъове гьев вуссанин,\nРагъул бахӀарчилъидал бицунебги рагӀичӀин,\nРакӀчӀараб жо, кьалъулъ гьев кьерулев чи вукӀинчӀин,\nДосул гӀадат букӀинчӀин жиндидего кӀвар кьолеб.\nЦойгидаца абуна, рагъалъ чӀунтизабураб\nМагӀишат гӀуцӀаразулъ ГӀалилги захӀмат бугин,\nБищун хӀажатаб мехалъ тӀанусдерил магӀишат\nГьесул бетӀерлъиялда цебетӀезе лъугьанин.\nЛъабабилес бицана, гуллица борлъараб гъеж,\nГьавагин бакъ борцунеб барометра букӀанин,\nБукӀаниги, гӀажизал Г1алил килщаз кинниги\nЗурмаялда бачунеб бакъан жинда рагӀичӀин.\nХадуб тӀаде жубана, магӀарул пандуралда\nПана гьарулаанин, гьес кодобеги босун,\nХъвалеб куцги букӀанин лъиданиги релълъинчӀеб,\nБожичӀони гьикъейин, бокьарав дов лъалесда.\nЛълъарги борхулаанин, росу бахилаб куцалъ,\nЦониги хӀетӀе тарун тирулев чи вукӀинчӀин.\nКӀудияб хъизаналъул бетӀер вукӀаниги щиб,\nГьесул хинлъи щвечӀого цоги лъимер хутӀичӀин\nДос чанги къадал ранин, рукъзалги эхетанин,\nХабалги сверун къанин, ссанал щула гьарунин.\nБатизе бегьула рухӀ гьесул нилъехъ балагьун,\nБукӀана чанги хабар бицинилан гьесий тун.\nГьанже гьелъул пайда щиб, щобал регана бакъалъ\nЩола дун ТӀанусиве – Г1али гьечӀеб росулъе.\nПросмотров: 134 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


Женский пуловер спицами с V-образным вырезом\nВязание крючком > блузки, топы, майки > Костюм — блузон и юбка крючком с узором ананасы\nВыкройка для вязания блузона.\nСхема вязания 1 основного узора.\nСхема вязания 2 углового рисунка для блузона.\nСхема 3 вязания рисунка «ананас» для юбки крючком.\nСхема 4 вязания для отделки.\nвязание, вязание крючком, вязаные юбки, схемы вязания, узор ананасы\nВязаное пальто спицами с короткими рукавами → ← Вязание блузки крючком с цветками