МугIрузул росаби чIунтиларедухъ\nЧlунтараб Гъамсукь росу\nГьал къоязда Дагъистаналде ракIарун рукIана Россиялъул регионаздаса батIи-батIиял гIалимзаби. Гьез дандбалеб букIана аслияб суал букIана мугIрузул мухъал чIунтичIого рукIиналъе щиб гьабизе кколеб абураб. Улкаялдасаго гIалимзабазги росдал магIишаталъул хIалтIухъабазги бицунеб букIана доба Алтаялдаги, Уралалдаги, Чачаналдаги, Дагъистаналдаги мугIрузул росаби кинаб хIалалда ругелали.\nНилъеца мугIрузул ракьал цIунизе кколин гьезул маданиятгун экономика ва экологияги цIунунилан абулеб букIана гIалимзабаз. Гьединго гIадамал мугIрузул росабалъа гочинчIого рукIиналъе чIезаризе кколила лъикIал нухаздаса байбихьун интернеталде щвезегIан шартIал. Амма гьабсагIаталда гIумру гьабизе захIмат букIиналъ шагьаразде гIадамалги гочун, гIурабазде сверулел руго мугъзада баччун лъимгун умумуз хIалтIизарулел рукIарал хурзал. Ялъуни вачIун цо бечедав чияс жиндиего кIалгIа балеб буго гьениб. Гьединго рачIун гIатIиракьаздасагун гIадамаз гъурулел руго магIарухъ рохьал. БукIине кколедухъ кIвар кьолеб гьечIо гамачIги, салиги, чабахги бахъулел карьеразда хадуб. Гьез хвезабулеб буго экология.\nГьеб киналъулго бицана Гъуниб тIобитIараб данделъиялдаги. Гьенив гIахьаллъарав МуртазагIали МухIамадовас гьадин бицана ЭР-лъе.\nМуртазагIали МухIамадов: «Шагьаралдаса жо босичIого тезелъун, росабалъ рацIцIадал нигIматал гIезаризе шартIал гIуцIизе кколин абураб хIукму гьабуна гьениб. Гьединго гIолилал магIарухъа гочинаредухъ, гьел дора чIезаризеги хIажат буго. Гьелъие гIоло гIи-боцIи хьихьизе, минаби разе хIукму ккана. ГIолилал шагьаралде рахъунел ругелъулха, гьенисаги ун, ватIаналдаса рикIкIалъулел руго. Гъуниб гьечIищха мугIрузулгун ботаникияб ах. Гьелъул кьучIалда даруял хурдул гIезарун, гьел ричизе бегьулинги абуна гьениб. Гьединабго бакI ЦIадахIарибги рагьулеб бугин абуна. Чанго миллиард гъурущги харж гьабун, даруял хурдул гIезарулеб бакI рагьун буго Гъизилюрталде унеб бакIалдаги. Амма магIарухъ гIадаб ракьги гьава-бакъги гьечIолъиялъ, гьелъ хIасил кьезе гьечIин бицана гIалимзабаз доб данделъиялда. БукIине кколедухъ гьеб рахъалъ хIалтIи гIуцIизе кIолел гIалимзаби нилъер анир ратичIони, къватIиса рукIаниги ахIун гьединал чагIигун, даруял хурдул, нигIматал гIезарулел бакIал Дагъистаналда рагьизе ракIалде ккана гьезда».\nДагъистаналда гIемер руго росаби умумулъанго цо хасаб махщалида тIад чIарал. Масала, гIарац-меседалъул устарзаби жанир ругеб Кубачи, ГьоцIалъ, гIертIал гьарулел устарзабаз гIумру гьабулеб ИчичIали, цIулада тIад накъищал рахъулеб Унсоколо росу ва цогидал. Гьанже дагь-дагьккун лъугIун-тIагIун унел руго гьел устарзаби. ГIолилал росулъа гочун шагьаразде унел руго. Масала, гьеб рахъалъ ГьоцIалъ бугеб хIалалъул бицана ЭР-лъе ХIасанил ПатIиматица.\nХIасанил ПатIимат: «Цебе тIагIалаби гьарулеб хIукуматалъул артель букIараб батани, гьанже гьеб къан буго, гьелъ чIунтун буго артель. ГIадамаз хIалтIи рокъо-рокъоб гьабулеб ва рокъосанго бичулеб буго. Гьедин хайирги дагьаб гурони гьечIо. Жибго гьабураб хIалтIиги хираго чIолеб буго. Артель хIалтIулеб мехалда гьенире гIемер чи вачIунев вукIун вуго экскурсиялде. Устарзаби хIалтIулел рукIун руго цIи-цIиял накъищазда тIад. Гьезие доб мехалда щолеб харжги кIудияб букIана школалда учителасе щолелдаса. Гьез гьарурал тIагIалабиги тIубараб улкаялда ричулел рукIун руго. Гьедин харжалги лъикIал рукIана устарзабазе, гIадамазе хIалтIизе бакIалги рукIана. Гьединго ГьоцIалъ букIана консервал гьарулеб заводги.\nЛъабго смена гьабун хIалтIулаан гьенирги сверухъ ругел росабалъа гIадамал. Практикаялъ студенталги рачIунаан гьенире. Артельго гIадин заводги хIукуматалъухъ букIана гьанже, гьанже гьебги хасал чагIазул бетIергьанлъиялде кьун буго. Гьединлъидал заводалъул мина чIунтун буго. Практикаялъ рачIарал студентал рега-рахъунеб кIитIалаяб мина буго гьениб чIунтун. ХIукуматалъ кверги чIван, къватIир улкабаздаса раччичIого, кванил нигIматалги цогидабги гьанибго хIадуризе шартIал чIезарулелани лъикIаб букIинароанищха гIадамазе».\nГьоцIалъа ПатIиматица бицараб гIадабги ва Гъуниб букIараб данделъиялда рукIаралги кIалъаязул хIасилги гьабун, Гъуниб къабул гьабураб декларация Росссиялъул гIалимзабаз кьезе рагIула гьанжегIагар Шималияб Кавказалъул рахъалъ Россиялда гIуцIараб министерлъиялдеги.


Рузман къояз мажгитазде полицияги хьвадула... какал разе гуро...\nМахIачхъалаялъул Венгриялъул рагъухъабазул цIаралда бугеб къотIноб мажгиталда аскIов полициялъ ккуна «Новое дело» газеталъул журналист Идрис Юсупов ва «Мемориал» абураб инсанасул ихтиярал цIунулеб идараялъул Дагъистаналда вугев вакил Сиражудин Дациев. Полициялъ гьезде кIвар буссинабун буго мажгиталъуса къватIире рачIарабго.\nДокументазул хал гьабун хадубги полициялъ гьел риччан гьечIо ва щиб гIайиб гIунтIизабулеб бугебали бицинчIо. Кин гьеб букIарабали бицана «Эркенлъи» радиоялъе бицана МахIачхъалаялъул Советский мухъалъул полициялда вугев Идрис Юсуповас.\n«Мажгиталъуса къватIире рачIарабго ниж машинаялда жанирги рекIун ралагьун чIун рукIана нижерго гьудул вачIинегIан. Гьеб мехалъ аскIосан унел рукIарал полициялъулал рачIана аскIоре, документал цIехаyа ва чIухь базе байбихьана.\nЩиб ккарабин цIехедал полициялъулазул командирас абуна, нужеда жидир щаклъи бугин, нуж нухлул цояб рахъалда рукIарал полициялъулазда хадур хал кколел рукIанин.\nХIакъикъаталдаги, дора полициялъулал рукIана, амма гьел цо-кIиго минуталдаса ун рукIана дораса. Дица гьесда бихьизабуна паспорт, кьуна журналистасул документ. Лъаларо сунда гьев щаклъун вукIаравали, дир паспорт нахъе кьолеб букIинчIо ва ниж полициялде рачине патрулалъул машинаби ахIана гьес.\nЖинца кинабго жоялъул хал гьабизе кколин, полициялде ине кколин бицунеб букIана. Нижеца къануналда рекъон гьездаса нугIзалги тIалаб гьаруна чIухь балелде, рилълъана полициялде. ГьабсагIаталда полициялъул хIалтIухъаби цехолдилел руго, хьул буго кинабго лъикI лъугIиялда».\nБусурбаби ккуна Хасавюрталдаги. Рузманалъул как бан хадуб полициялъ хIалбихьана мажгиталъуса къватIире рачIунел чагIи кквезе. Полициялъулаз бичIчIизабулеб букIинчIо щай кколел ругел ва щиб гIайиб гьезда бугебали. «Черновик» газеталъул баяназда рекъон, ццин бахъарал гIадамаз хIалбихьана гьезие квал-квал гьабизе.\nГьеб мехалда полициялъулал гьаваялде кьвагьдезе байбихьана. ГIемер кьвагьдана гьел ва гьелъул хIасилалда цо гIайиб гьечIев, аскIосан унев чи лъукъана. Гьедин бицанин бакIалъуласилан рехсолеб буго газеталъ.\nДагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялда гьел баянал тасдикъ гьаричIо, я Хасавюрталда я МахIачхъалаялда гIадамал кколел рукIинчIилан бицана.\nРузман къоялъ как бан хадур бусурбаби кквей цебего гIадатлъун лъугьун буго Дагъистаналда. ГIага-шагарго щибаб шагьаралда руго салафиязул мажгитал ва зама-заманалда полициялъ гьенире гьужумал гьарула.\nАраб соналъул ноябралда МахIачхъалаялъул Котровасул цIаралда бугеб къотIноб бугеб мажгиталдаса полициялде рачун рукIана гIага-шагарго 30-гогIан чи. ГIемерисел гьелде ругьунлъун руго ва полициялда дандечIей гьабулеб гьечIо. Амма камуларо цо-цо тунка-гIусиял ккеялъул хIужаби абун бицана «Эркенлъи» радиоялъе доб мехалда полициялде вачун вукIаразул цояс.\nГьесул баяназда рекъон, полициялъ хал гьабуларо гIайиб бугищ гьечIищали, зама-заманалдаса рачIун цере ккарал, тIоцере нухда ратарал, дагьабгIаги мегеж халатал чагIи рачун уна. Цо-цо мехалъ гьелъухъцин балагьуларин.\nРакIалде щвезабилин, полициялде dачун dукIана Москваялдаса «Коммерсант» газеталъул журналистцин. Григорий Туманов полициялъ виччан вукIана гьес мажгиталда рахъарал суратазул ва видеоялъул халги гьабун. Доб мехалъ гьарурал гьужумазул хIасилалдаса хадуб мажгит официалияб республикаялъул Муфтияталъул кверщаликье ун букIана, гьенив цIияв имамги хисун вукIана. Амма хадуб гьез мажгит тана, гьабсагIаталда гьеб жеги къан буго.\nЮстициялъул министерлъиялъ ялъуни диваналъ гьеб къазе хIукму гьабичIониги. Щай бусурбаби кколел ругел абун цIехедал, полициялъул хIалтIухъабаз цо кIалалъ жаваб кьолеб буго, гьеб профилактика бугин, щаклъи бугел чагIи кколел ругин. Жалго салафиязул рагIабазда рекъон, гьел зулмуялъ профилактикияб сияхIалде росулел руго щаклъи бугел чагIи абун, гьелъие кинабгIаги кьучI гьечIониги.\n«ЧIегIераб сияхIалъул» асирлъуда\nЛенинкенталъул мажгиталда питна бекьулеб буго\nА. Малашенко: "ТIадецуялъ дандечIей бижинабула"\nМажгитал къай- гъалатIаз гъалатIал ритIизари\n8000 чи вакIарун вукIана нахъеги Хасавюрталда\nДербенталъул салафиязул имам ккун вуго\nДербент: имам – туснахъалда, мажгит - цIадулъ


XIX гIасруялда – Шамил имам, XX къарнуялда – ГIабдурахIман Даниялов » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nXIX гIасруялда – Шамил имам, XX къарнуялда – ГIабдурахIман Даниялов\nСиясат / Тарих / ЖамгIият / Лъугьа-бахъинал / ГIадамал\nГIабдурахIман Даниялов: 30 соналъ Дагъистаналъул тIалъиялда\n2018 соналъул 21 сентябралда Дагъистаналъул бищун кIудияб залалъуб – ГIурус театралда жаниб – тIобитIана бергьарав пачалихъияв хIаракатчи ГIабурахIман Даниялов гьавуралдаса 110 сон тIубаялъул хIурматалда данделъи.\nГьаб макъалаялда авар мацIалда ГIабдурахIман Данияловасул биографиялъул цо-цо хIужаби ракIалде щвезаризе бокьун буго.\nГIабдурахIман Даниялов гьавун вуго Дагъистан областалъул Гъуниб округалъул Ругъжаб росулъ 1908 соналъул 22 августалда. Даниялов хIалтIана Дагъистан АССРалъул ракьул суалазул наркомлъун (1937 – 1939), Дагъистан АССРалъул Совнаркомалъул нухмалъулевлъун (1940 – 1948), КПССалъул Дагъистаналъул обкомалъул тIоцевесев секретарьлъун (1948 – 1967), Дагъистан АССРалъул ТIадегIанаб Советалъул Президиумалъул нухмалъулевлъун (1967 – 1970).\nДаниялов къадаралде щун вуго 1981 соналъул 24 апрелалда, 72 сонил ригьалда.\nБищунго захIматал соналда тIаде ккана гьесде Дагъистаналъе бетIерлъи гьабиялъул суал. Гьес хвезе течIо жиндирго гIаданлъиялъул нух, кумекалъе ватана репрессиязукье кколезеги цоги къварилъи тIаде бачIаразеги. КIудияб ВатIанияб рагъул соназда гьес дагъистаниял фашизмалда данде кьалде рахъинаруна, гьелдалъун гочинариялъул кьогIлъиги хъвачIо нилъер халкъазда.\nРагъда хадусел захIматал соназда гьес гIуцIана нилъер республика. Данияловас 110 сон тIубаялъул дандеруссиналда гьарурал кIалъаяздасан бичIчIулеб букIана кигIан кIудияб хIалтIи гьес Дагъистаналда гьабурабали. Гьанжесеб Дагъистан ГIабдурахIман Данияловас гIуцIун бугилан абуни, мекъи букIинаро. Севералда цIиял ракьал тIаде рачIун руго, анцI-анцI заводал, фабрикал ран руго, ГЭСал эхетун руго, росабалъе ток бачун, нухал рахъун, бицун хIалкIолареб, кIудияб хIаракат нахъа тун буго.\nРагъул соназда дагъистанияз кIудияб кумек гьабуна фронталъе, нилъер гIадамаз, кигIан ресукъго ругониги, данде рехана бугес бугеб ва гIуцIана «Шамил» абураб танказул колонна, рагъде ритIана ретIел-хьит, квен-тIех ва цоги хIажатабщинаб, рухъана хандакъал, кьалда бихьизабуна дунял хIайранаб бахIарчилъи. Гьеб кинабго хIаракаталда нахъа вукIана ГIабдурахIман Данияловги.\nМагIарул мацIги, маданиятги, адабиятги цIакъ рокьулел рукIун руго мунагьал чурадие. Гьес бергьараб квербакъи гьабун буго Дагъистаналъул хъвадарухъабазе, артистазе, художниказе ва цоги хIаракатчагIазе. Гьесул гIумру лъугьана хIикматаб, кигIан кIудиял захIмалъабазги къуркьизабизе кIвечIеб гIасрулъун. ГIабдурахIман Данияловасул дарсал, сонал анагIан, жеги цIикIкIун ричIчIизе руго дагъистаниязда.\nДанделъиялъул гIахьалчагIаз кIалъаязда абуна Дагъистаналъул тарихалда XIX гIасруялда Шамил имамас гIадаб кIудияб бакI кколин XX къарнуялда ГIабдурахIман Данияловасилан. Доб заманалда гIумру гьабичIезда бичIчIуларо гъол соназул бакIлъиги кьогIлъиги. Гьединаб захIматаб ахIвал-хIалалда чилъи цIунизе кIвей букIана Данияловасул киналго бергьенлъабазул бищун аслияб ва кIудияб. Аллагьас ахират лъикIаб кьун батаги гьесие. Амин.\n» Бекилалде къараб бетIерги гIарцухъ хисичIеб къадруги


Президент Путиница "чекистазул къо баркула". 2016 соналъул 19 декабрь.\nРоссиялъул президент Владимир Путиница "Россия 1" абулеб пачалихъияб телевидениялъе интервью кьолаго абуна, хасал хъулухъчагIаз Россиялъул суверенитет цIунулеб бугин. Гьес гьединго мисалалъе рачана Евроцолъиялъул улкаби: "гьезул бутIруз жидерго суверенитеталъул къисмат Америкалул Цолъарал Штатазе кьун буго",- ян абуна Путиница.\nГъоркьиса «чекистазул къо» (гьадинаб буго гьеб байрамалъул официалияб гуреб цIар) кIодо гьабулеб мехалда, Москваялдаги Петербургалдаги щалали лъаларез борхизабун букIана «ФСБ- халкъалъул тушманилан» абураб игIлан. Исанаги гьадиналго акциял тIоритIана инсанасул ихтиярал цIунулез.\n«Баркула чекистазул къо, къватIущал» - гьединаб игIланалда гъоркь анцIгогIан хIаракатчи вачIун вукIана Москваялда Лубянка майданалда бугеб ФСБ-ялъул минаялде цеве.\nПолициялъ ккуна гьеб акциялъул анкьго гIахьалчи. Вера Лаврешина, Виктор Капитонов, Василий Недопекин, Виктория Малясова, Семен Барсенев ва цогидал полициялъул бутIаялде щвезарун рукIана. Дора гьез сордо бана, протоколал хIадур гьаризегIан.\nПротоколазда рекъон цо-цоял лъеберго сордо-къоялъ жанире тIамизе бегьула. Малясова Викториялда кIвана полициялъул бутIаялдаса лъутизе.\nПротесталъул акциязул гIахьалчагIаз тIалаб гьабулеб букIана Павленский, Бученков ва Дадин эркенлъуде виччай. Рехсарав Ильдар Дадин жаниве тIамун вугоан диваналъ анкьалъ цеве, гьес цохIо жинцаго разилъи гьечIолъиялъул пикет тIобитIун букIиналъухъ.\nАхирисеб заманалда хасго гьадинал цохIого цо чияс гIуцIулел пикетал хIалтIизарулел руго хIаракатчагIаз. Щай гурелъул - гIадамазул гIемераб къадар бугел демонстрациялъе мэриялъул хасаб изну къваригIун букIиналъул, ян абулеб буго инсанасул ихтиярал цIунулев Дмитрий Флориница.\nДмитрий Флорин: «Гьединал акциязул бицен гьабулаго, пикетазе ялъуни митингазе изну кьеялда хьулцин лъезе рес гьечIо. Щайин абуни, жинде данде кколарел пикрабигун акциял тIадтарал хIехьезе гьечIо.\nАмма, мисалалъе босани Москваялъул мэриялда бигьаго кIола тохтурзабазул демонстрациялъе изну кьезе. Изнуги кьун, гьез гьединаб митингалде жидерго гIадамал ритIула кодор жидецаго хIадур гIарурал игIланалгун.\nДир ракIалда буго гъоркьиса октябрь моцIалда Москваялда Суворовасул цIаралъул майданалда букIараб гьадинаб митинг. ИгIланазда тIад хъван букIана: "Владимир Владимирович! Кумек гьабе. Медицина биххизабизе хъулухъчагIазе рес кьоге", - ян. Ва киналго гIайибал Америкалде гIунтIизарулаан.\nГьале гьадинал митингал бегьула тIоритIизе. Амма нижер ТIадегIанав Рагъулав бетIер Владимир Владимирович Путин какулел акциязе лъицаниги изну кьезе гьечIо».\nБесланалъул улбуз ФСБ-ялда гьабулеб буго теракталъул гIайиб


Инфоурок / Другое / Тесты / Тесты: "Авар адабият 5 класс"\nавар адабият 5 класс 2016г\nЦ1адаса Х1амзатил кинаб асаралда цебе гьадинаб эпиграф батулеб?\nКъурасул г1акълу бергьуна.\n«Лъабго гьунар гьабурав бах1арчи» абураб маргьаялъулъа босараб бут1а бихьизабе:\nВасас, г1одове виччан, буртина гъажалде реханила. Тимур ц1унулел рагъухъабазул цо чангояв гьесул буюрухъ т1убазабизе рортанила. Гьел вехьасде аск1оре щвезег1ан, киназулго беразда цеве гьев ганч1иде сверанила. Рагъухъаби, х1инкъун, нахъе ц1анила.\nЛъугьанила гьав цо рокъове жаниве, бугила столалда т1ад щиб бокьаниги кваназеги, щиб бокьаниги гьуинаб-ц1ек1аб гьекъолеб жоги. Вакъун вук1арав чи гьав, танкан г1одов ч1ун, квананила, гьекъанила. Г1орц1араб мехалъ вахъун анила гьев жеги хал гьабизе;\nЦо къоялъ х1ама лъим гьекъезе, лъарахъе бач1анила. Маргъал г1адаб чабхидасан, тахта г1адин, к1ург1ун чвахулеб лъарал кар-кариялъулги, сасараб гьороца гьулчулеб ралъдал г1адин, цояб рахъалде чвахун унеб рохьил вахьиялъулги гьайбатаб бакъан бук1анила;\n«Янгъизасул кеч1» абураб халкъияб асар кинаб миллаталъул кколеб?\nКинаб халкъияб маргьаялда хвалда цебе ханас жиндирго васазде гьадинаб васигат гьабураб: «Нужеца дун азбаралъув вукъе, къаданиб меседил зани ч1вай, заниялда ва хабада жавгьар-якъут, г1арац-месед, х1асил, буге-гьеч1еб боц1ухъ хоб къач1ай. Дун хисун ханлъиги нужеца гьабуге».\n«Лъабго гьунар гьабурав бах1арчи»\n"Ганч1ил вас" абураб асар ккола:\n"Гъалбац1ги г1анк1ги" лъица хъвараб?\n«Мискинлъи» абураб кеч1ккола:\nлъараг1азул халкъияб кеч1;\nлезгиязул халкъияб кеч1;\nтабасараназул халкъияб кеч1;\nдаргиязул халкъияб кеч1.\n«Ганч1ил вас» абураб халкъияб биценалда кинаб рагъул заманалъул бицунеб бугеб?\nК1удияб ват1анияб рагъул заманалъул;\nГраждан рагъул заманалъул;\nРекъав Тимур Дагъистаналде т1аде к1анц1араб заманалъул;\nШамил имам г1урусазде данде вагъулев вук1араб заманалъул.\nКинаб халкъияб коч1олъа росарал раг1аби гьал:\nРагъ рик1к1ад бугониги багьадуразул лъудби\nАгьиялда г1одула гьел пашманго рук1уна\nЩай гурелъул лъудбузда лъалелъул бищун цебе\nХ1 инги бугелбак1алда росаби рортулеллъи\nрелъен-хъваялъул кьуч1алда гвангъарал сипатаздалъун г1уц1араб ц1ар балъго гьабураб предметалъул х1акъалъулъ къокъаб асар ккола\nНомер материала: ДБ-390753


Балагьалъул гьобо тиризабураб бюрократия\nШиххIасанов Кахриманил биххараб рукъ, Дербент\nДербенталда рарал чвахунцIадаз бищунго кIудияб зарал гьабуравин рикIкIине бегьулев Кахриман ШиххIасановас лъазабулеб буго, хIакимзабазул тIалабгьечIолъиялъ жиндие щвезе кколеб хIукуматалъ биччараб гIарцулаб кумек щолеб гьечIин.\nГъоркьиса октябралда бараб чвахунцIадаца кIудияб зарал гьабуна Дербент шагьаралъул ва гьелда аскIор ругел росабазул гIадамазе. ЦIадал балагь сабаблъун анлъго чи гIумруялдаса ватIалъана, 600 ялдаса цIикIкIун мина гъанкъизабуна. Зарал ккараз чанго нухалъ лъазабуна жидее тIалъиялъ букIине кколеб кумек гьабулеб гьечIин, амма Дербенталъул администрациялъ зарал ккаразе букIине кколеб куцалда кумекги гьабулеб бугин, цIцIадаца гьабунщинаб балагьалде дандеги къеркьолел ругин абулеб буго.\nШиххlасанов Кахриман ва гьесул лъади\nКахриман ШиххIасановас «Эркенлъи» радиоялъе бицана жиндир мина чвахунцIадаца биххизабун, жанибе лъимкIанцIун гъанкъизабун, гIадамас гIумру гьабун бажарулеб хIалалда гьечIин. ЖиндиегIан кIудияб зарал ккарал чагIиги гьечIин, амма хIукуматалъ гьединаб къварилъиялда ругезе рукъ-бакIалъул суал тIубазе биччараб гIарац щвезе кколезул сияхIалда жиндир цIар гьечIилан.\nШиххIасановасул рагIабазда рекъон, жиндирго къварилъиялъул бицун кумен гьарун гьес Россиялъул ГIорхъолъа рорчIарал ахIвал-хIалазул министерлъиялдаса бахъараб Россиялъул президентасде щвезегIан кагътал хъван руго. Гьесго бицухъе, гьеб цебехун рехсараб министрелъиялъ жаваб бачIун буго Дагъистаналъул хIукуматалъ кьураб Дербенталда букIараб балагьалъул хIасилалда кумек хIажатазул сияхIалда гьесул цIар бугилан, амма рукъзал щвезе кколезул сияхIалда гьоркьов гьев рагIуларо. Гьеб гIарац щвезе кколезул документазда гьоркьорги гьесул документал рагIуларо.\nШиххIасанов Кахриман: «Администрациялъ ва Дербенталда бугеб ГIорхъолъа рорчIарал ахIвал-хIалазул министерлъиялъул вакиллъиялъ рукъ-бакIалъул суал тIубазе хIукуматалъ бихьизабураб гIарац щвезе кколезул сияхIалда вуго 10 чи, амма дир цIар гьечIо гьениб. ДиегIан (г1ан, г1адин-слитно) зарал ккарал чагIиги шагьаралда гьечIо. ТIалъиялъ жидеего бокьухъе гIуцIулеб буго гьеб сияхI, дихъе щварал баяназда рекъон, гьенире росун руго анцIгоги къогоги соналъ цебего риххарал басриял рукъзазул бетIергьабазул цIарал. Гьез чанго нухалъ гьаруна жидеего рукъзал, амма гьанжеги гьеб гIарцуда гьоркьор чIванги руго гьел». (тут разве не будет его голоса?)\nЖив цохIо дагьа-макъаб кумек хIажатазул сияхIалда вукIиналда рази гьечIин, жинца ккани диванханаялде гIарза хъванги кколеб жо тIалаб гьабичIого тезе гьечIилан лъазабулеб буго Кахриманица.\nШиххIасанов Кахриман: «Дихъе Дагъистаналъул ГIорхъолъа рорчIарал ахIвал-хIалазул министерлъиялъ бачIараб кагътида хъван буго дун гIумру гьабун вугин 7 Магал къотIнов, амма дир мина Дрожжинил къотIноб буго. Дида бичIчIуларо киб букIараб гьениб гьоркьоб 7 Магал. Что за улица такая) Дида кколеб буго Дербенталъул администрациялъ кумек хIажатазул сияхI гIуцIулелъул дир документазда гъалатI биччан бугин. Гьез дица гIумру гьабун бугеб бакI мекъи хъван бугин. Гьединлъидал комиссиялъул чагIаз 7 Магалалда бугеб пуланаб рукъалъухъ халги гьабун гьелъул бетIергьабазе дагьаб гурони кумек хIажат гьечIин абураб къотIи гьабун букIин, гьеб рукъалъул бетIергьан дун вугилан документалги цIезарун ругилан. Гьедин чияр рукъги тIадхъван, дирго рукъги биххун бакъалда хутIун дунги вуго».\nКахриманил азбар букlараб бакl\nКахриманил рагIабазда рекъон Дербенталъул администрациялъ ва Дербенталда бугеб ГIорхъолъа ахIвал-хIалазул министерлъиялъул вакиллъиялъ жиндихъ гIинтIамулеб гьечIилан. Дербенталъул бетIер хисулев Алавудин Мирзабалаевас ва Дмитрий Дунаевас жиндица кьоларин гьел суалазе жавабин цин цояс абун, жиндицаги кьоларин жаваб, дов цоясухъе айин цогидас нахъе витIун вугилан.\n«Эркенлъи» радиоялъеги Дербенталъул нухмалъиялъухъан баян щвезе кIвечIо. Администрациялъул хъаравулас Дмитрий Дунаевасухъе риччачIо ниж. Телефоналъ ахIараб мехалдаги чваххунцIадаз зарал ккаразе кумек гьабиялъул суалал Алавудин Мирзабалаевас тIуразе кколин лъазабуна. Мирзабалаевасухъ балагьун чанго сагIат аниги гьев хIалтIуде вачIинчIо. Цебеккун чанго нухалъ телефоналъ ахIараб мехалда жив нуж гIадин регIарав чи гурин, тIокIаб жиндихъе ахIугейилан лъазабун букIана гьев хIакимчияс.\n19 февралалда Дербенталъул тIалъиялъ хIисаб кьолеб мехалда Алавудин Мирзабалаевас абуна киналго кумек хIажатазул цIарал ва гьезул документал Россиялъул ГIорхъолъа арал ахIвал-хIалазул министерлъиялда ва Россиялъул финансазул министрелъиялда ругилан. Гьеб сияхIалда гьоркьор ругин 8303 чи. Кинабниги гьабураб зарал бахун бугин 400 миллионги 850 азарго гъурщидеян.


21 маялда Ростовалда МахIачхъалаялъул экс-мэр СагIид Амировасулги гьесул вацасул вас Юсуп Жапаровасдаги хурхун байбихьараб диваналда аслияв нугIлъун рикIкIунев МухIамад ГIабдулхIалимовас инкар гьабуна баянал кьезе (бетIер унтун бугилан).\nГьеб мехалда Амировас гьесда абуна тIоцебесеб даражаялъул сакъатлъи бугев жив гIахьаллъулеб мехалда гьеб диваналда, бетIер унтунилан дуца щайин инкар гьабулеб гьелдаса?\nГьединго цебесеб къоялъ диванчияс инкар гьабуна диванчагIи хисеян Амировасул адвокатаз кьураб гIарзаялъеги.\nСагIид Амировасулги гьесул вацасул вас Юсуп Жапаровасдаги цадахъ диван гьабулеб буго МухIамад Къадиев, Мурад ГIалиев, Зубаир Мутаев, МухIамад АхIмадов абулел чагIазеги.\nГьаб цояб процесс ккола СагIид Амировасегун гьесул вацасул васасе кIиабизеги гьабизехъин бугеб диван. Экс-мэрасул вас ТIалхIат Амировасеги изну кьолеб буго эмен цIунизе.\nТIоцебесеб нухалда Пенсиязул Фондалъул нухмалъулев Сагид МуртазагIалиев чIвазе хIадур вукIанин абураб гIайибги тIадчIезабун, туснахъалъул I0 сон кьуна гьесие. Гьесул вацасул вас Юсуп Жапаровасеги кьуна 8 сонгун 3 моцI.\nГьанже гьел кIияздего гIайиб гIунтIизабулеб буго цIех-рехчи Арсен ХIажибегов чIваялда бан, гьединго изну гьечIого ярагъ-бича-хисиялда ва террор гьабиялда, изну гьечIого яргъид гIуцIарал къокъабазда гъорлъ рукIиналда бан.\nГьаб нухалда Амировасде гIайиб гIунтIизабулеб буго Дагъистаналъул ЦIех-рехалъул комитеталъул хIалтIухъан Арсен ХIажибегов чIваялда хурхун. Гьесул вац Руслан ХIажибегов кIалъана диваналда видеоконференциялдасан.\nРуслан ХIажибегов: «Дида лъаларо гьев чиясда цIар щибин абилебали… МахIачхъала шагьаралъул бетIерин абизе ккелаха, гьесулгун хабар ккун букIана дир. Гьеб букIана дир вацасда хурхараб хабар. Гьединлъидал бачIинахъего, гьев чIвараб параялъго гьаналъ бицун лъана дида гьеб пиша гьезул пиша букIин».\nГьеб мехалда СагIид Амиров лъугьана Руслан ХIажибеговас кьучI гьечIел харбал рицунел ругилан.\nСагIид Амиров: «Гьес рицунел руго къватIул харбалги маргьабиги. Дора-аниса, телевизоралдаса рагIарал жал гурони, чIванкъотIун мугъчIвай гьабизе бегьулеб хIужа яги гьединав чи рехсолев гьечIо».\nРуслан ХIажибеговас жаваб кьуна мун жинда малъаругейин.\nРуслан ХIажибеговас бицана жиндир вац чIвазе моцI хутIараб мехалда кканин МахIачхъалаялъул мэрасдаги жиндаго гьоркьоб гьеб хъачIаб хабар. Жив къадиквен гьабизе рокъове вачIун вукIанин, цинги мобильный телефоналде ахIун батанин МахIачхъалаялъул мэриялдасан.\nЖинца тIадвуссун гьенибе ахIанила. Гьеб мехалда жинда рагIанин Амиров кутакалда квешаб куцалда кIалъалев. КъваригIани, жинца бицинин чIванкъотIун щиб гьес абцулиги. Жиндир вац Арсен ХIажибеговасулгун гьесул гьоркьоблъи букIинчIин.\nГIаксалда, къануналда данде кколареб куцалда ишал гьаризе Амировасул чагIи лъугьиндал жинца гьезие квалквал гьабунин бицун букIанила вацас.\nРуслан ХIажибегов: «Доб мехалда Дагъистаналда ЦIех-рехалъул комитеталъул нухмалъулевлъун вукIана Алексей Саврулин. Гьадав гIурусасда бараб жойищ гьесул бугебан ахIдезе лъугьана Амиров. Гьесие рагъ къваригIун батани, жинца гьабилила гьесие рагъ. Жинца тIагIинавилила гьев.\nДица гьесда гьикъана дов дир вац вукIин кIочонищин дуда тараб? Гьеб мехалъги лъугьана гьев ахIдезе, жинца абураб жо гьабичIони, дуда бихьилин жинца гьесие гьабулеб жо».\nРуслан ХIажибеговас бицана жиндир вацасдаса Амировасе къваригIун букIанин жиндие къабулал гурел чагIазда хурхун цIех-рехал гьаризе. Масала, Дагъистаналъул жанисел ишазул министр хисулевлъун МухIамад ИсмагIиловасда тIасан. Амма гьес инкар гьабунила. Къануналда данде кколарел жал гьарулеб гIадат гьечIила жидер хъизаналда.\nЖиндир вацас Амировасе инкар гьабиялда гIажаиблъи гьабизе бегьулин бицана Руслан ХIажибеговас. Щайин абуни хасго доб мехалда Дагъистаналда къанагIат рукIанила гьесие инкар гьабизе кIолев чагIи.\nСагIид Амировасул адвокат Владимир Постанюкица рагIи кьуна процессалда тIасан хадубккун ЭР-ялъе жиндирго пикру загьир гьабизе.


ЖамгIияв хIаракатчи, бизнесмен Абакар Абакаровас КIаратIа росулъ олимпиада тIобитIулеб бугелдаса 12 сон буго. Щибаб соналъ январалдаги маялдаги гьеб КIаратIа школа-интернеталда унаанин бицана гьес, лъицаниги квалквалги гьабулароанила. Амма исана бакIалъул нухмалъиялъ нуцIби къан руго гьезда цере.\nЖибго гьеб олимпиада тIобитIула чIахIиял классазда гьоркьоб – алгебра, гIурус мацIгун литература, химия, география ва цогидал предметазда тIасан. Гьелда гIахьаллъула Шамил, ЛъаратIа, Болъихъ, ЦIумада, ЦIунтIа, ЧIарада ва цогидал мухъаздаса лъимал. Пачалихъалъ щибниги квербакъиги гьабичIого, «Образование» абураб рахIмуялъул фондалъул нухмалъулев, КIаратIаса бизнесмен Абакар Абакаровас гьабула гьелъие квербакъи. Олимпиадаялда бергьарал лъимал экскурсиялъ Дагъистаналда ругел берци-берцинал бакIазде тира-сверизе рачунеб гIадатги буго. Исанаги гьедин гьабизе ракIалда букIана. Гьединго Абакаровас КIаратIе рачун рачIун рукIана Москваялъул Пачалихъияб Университеталдаса кIиго профессорги. Гьезул цояв ккола Россиялда машгьурав географ Алексей Медведков, цогидав Кошевой Владимир. Гьезул олимпиадабазда лъабазаридаса цIикIкIун цIалдохъаби гIахьаллъулин рукIана «Образование» фондалъул вакилзаби.\n3-4 маялда КIаратIа олимпиада гьабизе бугилан 17 апрелалдаго кагъталги ритIун рукIун руго «Образование» абураб фондалъ.\nАмма битIун олимпиада гьабулеб къоялъ ГIахьвахъ мухъалъул администрациялдасан гьесда абун буго нужеца гьеб иш республикаялъул лъай кьеялъул министерлъиялда дандбазе кколин. Гьеб мехалда фондалъул вакилзабаз ахIун буго живго министр ШагьгIабас Шагьовасухъе. Гьев кутакалда гIажаиблъунгицин лъугьанин жидеца олимпиада тIобитIизехъин бугеб даражаялъулги гьенире ахIулел ругел профессоразулги хIакъалъулъ бициндал, гIезегIан пайдаяб иш гьабулеб бугилан тIадегицин жубанин бицана ЭР-лъе Абакар Абакаровас. Цинги министр кIалъан вуго ГIахьвахъ мухъалъул администрациялде, жинца разилъи кьолеб бугилан.\nХадуб ккаралъул гьадин бицунеб буго Абакаровас.\nАбакар Абакаров: «Радал сагIат анкьго тIубараб мехалъ ГIахьвахъ мухъалъул нухмалъиялъ киналго росабазул школалъул директоразда лъазабуна олимпиада нахъе бахъулеб бугилан. ХIатта мадугьалихъ ругел мухъазул школаздецин ахIана гьез гьедин. Нижерго ГIахьвахъ мухъалъул школазул нухмалъулезда гьез лъазабуна цониги лъимер олимпиадаялде биччани, хIалтIудаса рахъизе ругилан. Олимпиада байбихьизе сагIат хутIараб мехалъ рачIун милициялъул хIалтIухъабигун къана гьез тадбир жаниб гьабизе букIараб мина. ТIадбан хIадурлъи унеб букIана гьениб. Дица цохIо гьанал 70 кг босун букIана, кванил, гьекъолеб гьуинаб лъел ящикалги рукIана гIемерал. Гьа, гьанже щиб гьабилеб? Хехал тадбиралги гьарун, балагьана цо рукъ, чIарбида турутги тIамун гьункIусидаги рукIун тIобитIана лъималазул олимпиада. Лъеберго чи вачIун вукIана гьезул, цебе дир 100 чиясдаса гъоркье чи вукIунароан, исана 150 чи вукIана ахIун, амма нижее къор гъунаха. Цебе ккараб жоялдаги рекIун, жидеего бокьун 30 чи вачIана исана. Киналго кваназеги гьаруна лазаталда, бергьаразе сайигъаталги кьуна. Бергьаразул анцIго чиги вачун, нижеда ракIалда буго Дербенталдегун Бархан-Сарыкумалде ва ЧIикIаб бугеб ГЭсалде ине, Аллагьас хъван батани».\nГьанжеялдаса хадур жидеца Дагъистаналдаса цIалдохъаби рачIинахъе Москваялде рачине ругин олимпиадабазда гIахьалъизеян абураб хIукмуялде рачIун руго «Образование» фондалъул вакилзаби.\nМухIканлъи тIалаб гьабун, ГIахьвахъ мухъалъул нухмалъулев ИсмагIил МухIамадшариповасухъеги лъай кьеялъул бутIаялъул нухмалъулей Зайгат Шамхаловалъухъеги ахIизе ЭР-ялъ гьабураб хIалбихьиялъул хIасил ккечIо. Цо тадбиралда рукIун, гьез телефоналъе жаваб кьечIо. Амма олимпиада тIобитIизе биччачIеб къоялъ ИсмагIил МухIамадшариповгун кIалъан руго Россия-24 каналалъул журналистал. Гьес кинабго жиндир хIалтIухъабазде бан буго, гьеб къоялъ КIаратIаги вукIинчIин, жинда лъалеб жоги гурилан.\nРадиоялдасан жиндирго цIар бицине бокьичIев ГIахьвахъ мухъалъул администрациялдаса хIалтIухъанас ЭР-ялъе бицана цересел соназда Абакар Абакаровас гьеб олимпиада гIицIго ГIахьвахъ мухъалъул школлъималазда гьоркьоб тIобитIулаанила. Гьанже къватIи-къватIисаги лъимал гьенире ахIун рукIиналъ рахIатхвезе байбихьун батилила ГIахьвахъ мухъалъул нухмалъиялъул. Гьединго олимпиада тIобитIулел чагIазда гьоркьоб ГIахьвахъ мухъалъул нухмалъи бихьизабун букIинчIолъиги квеш букIун батизе рес бугила бакIалъул хIакимлъиялда.


Тоннель тун бахъулеб цIияб нух\nРоссиялъул пачаясул заманалдаго Бузнаса-нухда бараб ганчIил кьо\nГендерил тоннельги жибго тун магIарухъе цIияб нух бахъулеб буго Дагъистаналда. Гьелъие хIалтIизабулеб буго халкъалъ бакIарарб гIарац. ЛъикIаб пикру бугин абун гурони, хIукуматалъул вакилзабаз гьелъие чIванкъотIун гьабураб кумек гьечIо. Амма руго цо-цо дандечIеялги.\nГIадамаз садакъадуй кьураб гIарцуде цIи гьабулеб буго пачаясул заманалдаго бахъун букIараб Бузнаса-нух. МагIарухъа лъарагIлъиялде бугеб нух ккола. Гьениб хIалтIи бабйихьаралдаса моцI унеб буго. Гьеб заманалда жанибги гIезегIанго гIарац данделъулеб бугин бицана ЭР-ялъе ХIажимурад МуртазагIалиевас. «ГIагарал мугIрул» абураб фондалъул нухмалъулев ккола гьев. Гьеб гIуцIун буго Бузнаса-нух бахъиялъе гIарац бакIаризелъун. ХIукуматалъул рахъалдасан жеги цониги кепек щвечIо гьеб нухда хIалтIизабизе.\nБузнаса-нухлул манзил ккола 35 километра. ГIага-шагарго гьелда тIад инехъин буго 500 млн гъурущ. ЧIикIасан АваргIор ва ГIандигIор жубалеб бакIалде бахъулеб нух ккола гьеб. ХIажимурад МуртазагIалиевас бицухъе, жидер ракьалдасан нух бахъизе ракь кьун буго чанго росдаца.\nХIажимурад МуртазагIалиев: «Гендерил администрациялъ кьун буго 20 гектар, ЧIикIаб росдаца – 11 гектар, Ахакь росдаца – 10, 5. Гьеб буго цебеккунисеб къотIи-къай. ЧIванкъотIун иш гьабизе ккани, босун картагун хасаб махщалил чагIиги ахIун бихьизабизе ккола гьеб. Амма гьабсагIаталда гьел чагIиги ккун, гьезда тIад гьеб хIалтIи къазе нижер фондалъул рес гьечIо. Нижехъ буго лъабабго росдал администрациялъул мугьруги чIвараб ихтияралъулаб кагъат».\nЖамагIаталдаги гьикъичIого бегавуласул ихтияр щибин жидер росдал ракь гьеб нух бахъизе кьезейин хъвадарулел чагIи руго интернеталда. Амма живго гендерил бегавул АлясагI МухIамадовас гьадин баян кьуна ЭР-ялъе гьелда тIасан.\nАлясагI МухIамадов: «Официалияб куцалда кьураб ихтияр гуро гьеб. Ункъо соналъ цебе тоннель къан бугеб мехалда кьураб изну букIана, тоннелалъусан гьанже нухги гьечIелъулилан. Амма доб мехалда «ГIагарал мугIрул» абураб фондалъул вакилзабаз тун букIана Бузнаса-нух бахъи, гIарацги щвечIого. ГIадамазе къваригIун батани, щай эб бахъизе бегьулареб? Нижер мухъалда, нижер росдада бараб жоги батани, кьелин нужее эб ракьин абун букIанаха дица эзда. Щибаб жамгIияталда рукIунелъул сунданиги данде чIарал чагIи, гьанирги гьединго ратилаха. ГIаммаб куцалда босани, генал гьелда дандечIун гьечIо».\nГьединго цевехун рехсарав ХIажимурад МуртазагIалиевасги гьадин тIаде жубана.\nХIажимурад МуртазагIалиев: «Ракьалъул хиралъи бараб букIуна гьелдаса босулеб пайдаялда. Гьеб нух бахъулеб бакI буго бакъуца бухIараб, я ахал гьечIо гъора, я хурзал гьечIо. нух бахъун хадуб гендерил жамагIаталъел рес ккезе буго Гьанисан автомобилалъул шагьранух бахъани кIинусго гектар ракьалъул ахал гIезаризе рес буго. Цогидазеги гьенир гьениб нухда заправкабиги, цогидалги бакIал ран, пайда босизе рес буго гьеб нух бахъун лъугIани. Жакъа къоялъ гьеб буго я рохь гьечIеб, я ах гьечIеб, бакъуца бухIараб бакI».\nМагIарухъе Лавашисанги, Гендерил тоннелалъусанги ине ресги букIаго, гьеб нухлул кинаб хIажалъи бугебан абураб суалги бачIунеб буго. Гьеб баян гьабулеб буго ЭР-ялъе гьеб нух бахъиялда тIад хIалтIулев вугев МухIамадкамил Дибировас.\nТIубан кIиябго гIор жубалеб бакIалде щвезегIан автомобиль бачине рес буго гьениб.\nДибиров МухIамадкамил: «Дида ракIалда буго гьениса тIаде эхедерай бугеб бакIалде бахъичIого, ЧIикIаб росдада аскIоб бугеб шагьранухде щвезегIан бахъизе нух. Бищун борхатаб бакI буго гьениб гьоркьоб 425 метр, цо гьедигIанго кIудияб эхедерайги, тIаса гъоркье ине кколеб бакIги гьечIо гьениб. Нахъ заманаялъеги гьелдаса пайда бугеб нух букIине гьечIо магIарухълъиялъе, I4 район хвьадизе бегьула гьениса. Гъизилюрталдасанлъидал байбихьулеб Россиялда рачIунезе нух. ГIахъуша, Лаваши, ЦIияблак ва киналго магIарухъ ругел районалги гьениса хьвадизе бегьула.\nЭР: «Гендерил тоннель рикIкIунаанха гьанжелъагIан магIарухъе ине квегIенаблъун. Гьелдасаги лъикIабищ бугеб Бузнаса-нух?»\nМухIамадкамиль Дибиров: «Гендерил тоннель буго ралъдадаса азаралда хадуб метраялъ борхатаб бакIалда. Аб буго 370 метраялъ борхат. БатIалъи бихьулеб бугищ? ЧIикIасезул нухде щвезегIан хасало нухда цIер чIвалареб бакI буго гьеб. Лъимги цIороларо гьениб. Гендерил цо кули гIадаб бакI доба. Гьенир гIумру гьабулел гIадамалги ратана нижеда. АнцIгогIаги сон бугила жидеда гьенисан унел гIадамал рихьичIогоян бицана гьез».\nПалхIасил, Бузнаса-нух бахъулел гIадатиял гIадамазул хьул буго нухлул сурат лъугьунеб бихьидалгIаги хIукуматалълу вакилзабазги кумек гьабилин жидееян абураб.\nГендерил туннель кидал рагьизе бугебали лъицаниги абулеб гьечIо


Чачаналъе зиярат » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Ваши письма - Нужер кагътал » Чачаналъе зиярат\nДобавил(а): istina от 27-11-2015, 11:02\nДагьаб цебегIан Хунзахъ районалъул жамагIаталъ зиярат гьабуна имам Шамилил цIар рагIарав наиб, Хунзахъа Ахъбердил МухIамадил, Чачан Республикаялъул Шатой районалъул Гушкерт росулъ бугеб хабаде. Мемориалияб хъарщи лъуна\n"ДРялъул искусствоялъул мустахIикъав хIаракатчи", "ДРялъул культураялъул мустахIикъав хIалтIухъан", композитор Майиндур ТIалхIатов ракIалдещвеялъе, гьес гIумру гьабулеб букIараб Гъизилюрт шагьаралъул Гагаринил цIаралда бугеб къотIноб №30 рукъалъул къадада чIвана мемориалияб хъарщи. ТIалхIат Ахъбердиев\nТок ва нухал\nГьеле магIарухъ гIумру гьабулел гIадамазе хIажатаб жо АнцIила щуго соналъ цебе, гьури бахъиналъул хIасилалда канлъи свана БежтIа. Радал хехго ЛъаратIе унаго данде ккарав чияс бицана жидехъги канлъи букIинчIилан. Гьеб хабаралда ниж рукIаго, радал микьго тIубалелде, ЛъаратIасан ваккун вачIана мотоциклалда рекIарав чи. Гьалеха дежурний вачIунев вугин бицана гьалмагъас. АскIове щведал гьес бицана, лъабго дежурниясул бакIалда, подстанциялда, гьанже кIигояв хутIун вугилан. Къаси сагIат анцIгоялдаса радал микьго тIубазегIан гьенив чиги вукIунарилан.\nКIиябго районалъул халкъ гьеб сордоялъ бецIлъуда хутIана. Гьебго хIал бугин абизе бегьула Шаури подстанциялдаги. Гьениса канлъи уна лъеберго росулъе. Къаси гьенивги дежурний вукIунаро, дагьабниги гьури бахъани, канлъи уна ва лъеберго росдал гIадамал хутIула токги гьечIого. АнцIго соналъ цебе «Дагъэнергоялъ» Агъвалиса Шаурибе цIана ЛЭП-110 абураб токалъул мухъ. Гьеб цолъизабуна БежтIаса бачараб ЛЭП-35-гун. КIудияб санагIалъи букIана рикIкIадал мугIрузул росабазул гIадамазе гьеб токалъул мухъ цолъизабуралдаса. "Шаури-Эчеда" шагьранухда хIалтIи гьабулаго, ракь ччукIун бачIун цо-цо бакIаздасан жагъаллъи ккана токалъул мухъазе, кьуру кьвагьизабиялъул хIасилалда кварал тIуна цо-цо бакIаздаса. КIиго соналъ цебе гьеб рукIалиде ккезабулез абулеб букIана щибаб лъагIалида жаниб анлъго вышка лъезе бугин кваралги цIан. Дагьал къояз цебе хабар рагIана Эчедаса эхеде ЛЭП-110-ялда хIалтIи гьабулеб бугинги.\nАваро-Кахетиялъул нухда хIалтIаби гьариялъул хIасилалда канлъи къотIизабула анкьида жаниб лъабго-ункъо къоялъ. Къаси-къаси бецIлъуде кIиго районалъул гIадамал ккей гуребги, тIубанго щущазабун бугин абизе бегьула токалъул идараялъул хIалтIи, къотIула бухьен.\nГьайгьай, къокъабго заманалда жаниб бараб ЛЭП-110 къачIазе гIемераб мех баларин ккола къачIазе тIаделъани. Гьел ЛЭП-110 ва ЛЭП-35 нух кьвагьиялъул хIалтIаби гьарулаго, иргаялда къачIани, квалквал букIинароан кIиябго районалъул идарабазеги, санагIалъи букIинаан кIикъоазаргоялдаса цIикIкIун чиясеги.\nГIиса ГIабдулаев ЖамагIат разияв начальник\nБокьулеб хIалтIуда вугони, хIасилги букIуна ХIабибов ГIадилхан ккола ЦIумада районалъул Гьигьалъ росулъа. Гьесул эмен АхIмаднаби хIалтIулев вуго росдал школалда. 1990 соналда школаги лъугIизабун, ГIадилхан ана амиялде ва тIадвуссиндал хIалтIана колхозалда. Гьенисан ГIадилхан ана МахIачхъалаялде ва 1996 соналда тахшагьаралъул УВДялъул ППСМалъул полкалда милиционерлъун хIалтIизе лъугьана. Цадахъго цIалана милициялъул школалда. Гьеб лъугIун хадуб, хIалтIизе вачIана ЦIумада районалъул СОГалде. 2002 соналда ГIадилхан хIалтIизе лъугьана ЦIумада районалъул милициялъул участкаялъулав уполномоченныйлъун. Гьенив хIалтIулаго лъугIизабуна Нальчикалда бугеб Россиялъул МВДялъул юридикияб академия. Хадуб гьесда тIадкъана ЦIумада районалъул УУМалъе нухмалъи гьабизе. 2012 соналдаса жакъа къоялде щвезегIан хIалтIулев вуго Россиялъул ОМВДялъул ЦIумада районалъул ОУУПалъул ва ПДНалъул начальниклъун. ГIадилхан ХIабибовасул хIалтIуе тIадегIанаб къимат кьола районалъул жамагIаталъ, цадахъ хIалтIулез ва нухмалъулез.\n1999 соналда Дагъистаналда ккарал рагъулал лъугьа-бахъиназулъги гьес бахIарчилъи бихьизабуна. Гьеб заманалда ЦIумада район яргъид гIуцIарал къокъабаздаса бацIцIад гьабулаго бихьизабураб багьадурлъиялъе гIоло кьураб къиматлъун ккола гьев Владимир Путинил цIар хъвараб сагIтидалъун ва "Багьадурлъиялъе гIоло" медалалдалъун кIодо гьави. Гьединаб даражаялде вахине ва адаб-хIурматалъе мустахIикълъизе ккани, чияс жиндаго тIадкъараб иш ракIбацIцIадго тIубазабизе ккола, гIадамазул гIузраби ричIчIизе ва нахъбахъичIого гьезул мурадал тIуразариялъе таваккал букIине ккола. Гьединазул цебесеб кьерда даим вукIуна ГIадилхан ХIабибов. РакI-ракIалъ баркула гьесда, дагьал церегIан къояз букIараб гьезул махщалилаб байрам ва гьарула хадурккунги хIалтIулъ кIудиял бергьенлъаби, хъизаналъе кидагосеб талихI ва рохел. Рукъият ГIалисултанова\nМухтарилги ХIусенилги хIаракат\nГумбет районалъул ЧIиркъатIа росулъ гIемер руго цоцазе хIалае рахъине хIадурал гIадамал Щибаб росдал рукIуна жидеего хасиятал захIмалъабиги къварилъабиги. Гьел тIаса инаризе къеркьолел чагIиги ккола росдал дибир ва бегавул. РукIуна жамагIатазда гьоркьор росдае кумекалъе квербакъулелги. ЧIиркъатIа ккола бищун пихъ гьуинал ахал ругеб росу. Гьедин бугониги гIолеб букIинчIо ахал лъалъазе лъим. 20 километралъул манзилалда рогIралги лъун бачун букIана мунагьал чураяв ХIажиев МухIамадица лъим, амма цого-цо "Доргъоло" мегъ гурони лъалъазе рес ккечIо. Росулъ ругел ахал лъалъазе лъим гIолеб букIинчIо. Гьелда тIад ургъана жамагIатчагIи МухIамадов Мухтарги Сабуев ХIусенги. Къокъабго заманалда жаниб гьез ралагьана рогIрал, босана насос. Гьев кIиявго чияс, щивго кумекалъе гьечIого, регъана рогIрал ва лъуна кIиго километралъул манзилалда. Жакъа бокьарав чиясе лъалъадизе лъим буго. Аллагь разилъаги Мухтаридасаги, ХIусенидасаги ва гьезие гIарцудалъун кумек гьабураздасаги. ЧIиркъатIаса Бияхъай\nТеатралъулаз асир гьаруна\nДие бокьун буго, "ХIакъикъат" газета гьоркьобккун, баркала кьезе Авар театралъул артистазе ва гьелъул директорасе. КIигониги лъагIел сверулеб букIун батила нижер БакьагьечIиб росдал ГIарада гъутаналде культурияб рукъалъул хIалтIухъаби рачIинчIелдаса. Нижее цIакъ бокьула концерт-театр, ихтилат-кеп.\nГьале нижехъе бачIун букIана Авар театр. Къад сагIат кIигоялда гьез бихьизабуна лъималазе "ХIосокъ" абураб театр. Къаси анкьгоялда - чIахIиязе рихьизаруна батIи-батIиял пьесабаздаса бутIаби ва гьоркьо-гьоркьор ахIана кучIдулги. Балагьарал цIакъ разиго хутIана. Кидаго кечI-бакъан хириял бекьечIдерил жамагIат гьеб сордоялъги гьез хIайран гьабуна. Раисат Пирова Газета №: 46, от 27. 11. 2015 г.\nЛъикIал гIадамазул лъикIал ишалБегавуллъи бигьаяб иш гуроМаданият цIигьабизе заман къваригIина"Зодоб" бугеб росуГьабурабгIан батула хIалтIи


Зодобе буссараб Рулдаб росулъан некIсиял гIасраби кIалъалел руго » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nМагIарулазул росаби. Рорхатал мугIрузда руго гIадамал\nЗодобе буссараб Рулдаб росулъан\nНекIсиял гIасраби кIалъалел руго\nВатIаналъул кIкIуйцин гIагараб букIуна\nЧIарада мухъалъул ГIириб росдал свериялда гъорлъе унеб Рулдаб росулъе сапар бухьана «Миллаталъул» вакилзабаз араб анкьалда. Ралъдал гьумералдаса ункъазаридасаги цIикIкIун натIалъ (2280 метр) борхалъуда бугеб гьеб росулъ дагьал соназ цебеги цо-кIиго гурони цIараки хутIун букIинчIо. Гьанже гьениб 3-4 цIияб мина бан буго ва цIидасанги гIумру цIилъулеб буго. 1980-абилел соназдайин абуни Рулдаб 80 цIаракиялъ гIумру гьабулаан ва хасало тIулбузухъан бурулеб кIкIуй кьарияб букIана.\n«Дида бихьула цIа дир инсул гъасда...»\nРулдаб росдал годекIанире щваралго, гьалбадерида аскIоре рачIана жамагIатчагIиги кIиго залимаб гьойги. Гьабзазул кIудияб ва ццидалаб гIадаб, чIегIерчараб жанавар тIох биххараб минаялъул къададе бухьана гIолохъабаз.\nРулдаб росу цIигьабиялъе квербакъана Гъизляр мухъалдаса ЧIараде подполковник Шамсудин МухIамадов тIадвуссиналъги. Россиялъул МВДялъул ЧIарада районалда бугеб отделалъул нухмалъулев Шамсудин МухIамадовас чIваданалде сверун букIараб умумузул мина цIигьабун эхетана. Гьев ккола магIарулазда лъикI лъалев гIалимчи, филологиял гIелмабазул доктор, профессор, гIемерал соназ Россиялъул гIелмабазул академиялъул Дагъистаналъул гIелмияб централъул МацIазул, адабияталъул ва искусствоялъул институталъе нухмалъи гьабурав Ибрагьимил МухIамадил вац. «Дагъистан» ГТРКаялъ Ибрагьимил МухIамадица 60 сон тIубаялде документалияб фильм хIадурулеб буго. Гьелъиеги хIалтIи гьабуна гьаб сапаралда Рулдаб росулъ.\nГьесдасан мисал босун, цоги чанго умумузул ригьги чIаго гьабун буго Рулдаб. ГьабсагIаталда ункъо цIаракиялда 6-7 чияс гIумру гьабулеб буго гьениб. НекIсияб тарихалъул росу ккола Рулдаб. Гьеб уна магIарулазул кьесеразул жамагIаталда гъорлъе. Советияб заманалда ГIириб, Хьинуб ва Нукъущ росабазда цадахъаб Серго Орджоникидзел цIар кьураб колхозги букIана рулдасезул.\nАраб гIасруялъул 90-абилел соназда магIарухъа гIатIиракьалде гочана гIемерисел рулдасел. Гьез гIумру гьабулеб буго Шамхал поселокалда, Гъизляр, Гъизилюрт, МахIачхъала ва цогидалги шагьаразда. Дунялалда тIад рулдасезул вуго лъабнусидаса цIикIкIун чи, гьезул буго нусидаса тIаде борчIараб цIараки.\nКида магIарухъе нахъруссунел нилъ?\nГьабсагIат Рулдаб росулъ гIумру гьабун ругел гIадамаз хьихьула гIиялги, чIегIербоцIиги, чуялги. Амма бищунго берда цере рехулел рукъалъул рухIчIаголъаби ругон… гургурал ва хъазал! ГIадамазухъ урхъун ругон гьел! Хаду-хадур рачIун, фотокамераялда цере чIун, чIаголъи гьабуна хасго гургураз. Гьезие квине жо кьезе рачIарал чагIийин нижиланищ ккарабали лъаларо, хадур-цере рилълъунел рукIана хъахIал хIулабузул рухIчIаголъаби. Амма, цо-цо чIахIиял гьаркьалгун рачIун, хъазаз гьужумалги гьарулел ругоан гьезде.\nГьединаб, эркенаб, тIабигIаталъул бакьулъ гьабулеб, гIадатияб ва хIикматаб гIумруялда руго жакъа Рулдаб росулъе нахъруссарал магIарулал.\nЧIунтараб школалъул дарсал\nРулдаса гIолохъанчи Шамилица бихьизабуна гьал мухъалъул авторасда гьеб росу ва сверухълъи. Румазул Виргилий кинигин, чIунтарал авалазул къисаби рицунев вукIана гьев. Гьале ниж щвана ункъо сонилаб школа букIараб минаялъуре. Гьениб хъарщиялда, доскаялда гьарурал хъвай-хъвагIаял, жубай-бахъиялгун бикьи-кьабиял жеги нахъе рацIцIун гьечIоан. Мактабалъул минаялъул тIох бащдаб биххун бугоан. ТIун ун, тIохда лъугьарал чIахIиял картIазухъан партабазда бакъул чIорал речIчIулел рукIана. Хасалил цIороялъ, тIоцебесеб гIаздаца гъутIбуздаса гъенарурал тIамхал гIадин, тIатIале ран, кабинетазда жанир тIиритIун ругоан цIалдохъабаз ва мугIалимзабаз пайда босарал тIахьал.\nЦIер гьечIеб, рамка гьечIеб гордоялъул картIинисан бихьула чIунталиде буссараб росдал панаяб сипат-сурат. Гьуриги гIазугун цIадги руго гьаб школалда ханлъи гьабулел. Гъамсукь ва цогидалги магIарул росаби гIадин, тIубанго чIобоголъичIого, гIадамал тIадруссун, Рулдаб цIилъулеб букIиналъ цо хинлъи ва хьул рещтIинабула рекIелъе.\nЦо-цо хIалтIулеб школалъ кьолездаса гъваридал, гIакъилал ва хIажатал дарсал кьолел руго нилъер халкъалъе Рулдаб росдал чIунтараб байбихьул мактабалъ. Гьадин чIунтила ва хвела нилъер миллат, нилъецаго милат гьабичIони, росаби рехун тани, цоцазул ургъел гьабичIони, гIаммал масъалаби тIурачIони, рикь-рикьун, «умматилан» ахIичIого, «напсилан» ахIизе журани. Лъимер гьимичIони, чIунтула дунял. ЦIи-цIиял гIелал авар мацIалъулги нилъер миллияб хасияталъулги тарбиялда гIолел гьечIони, нилъер букIинесеб гьечIо. «Дир ракьалда кьалда гIадан холаро, хварасул цIар лъола цIигьаруразда», - абун хъвана шагIирас. Нилъер миллаталъул хазинаби кьезе ккола гIолел гIелазухъе, мадиро гьабун, гвай гьабун.\nНакку баччулеб гьегь…\nРулдаб росдал къватIалги тирун, ниж рахана щулалъи гIадаб гохIде. Росу цебе лъун бихьулеб, кьурул хъинс бугоан гьениб. Гьелдаса хадур къокъана рулдасезул музеялъуре. Нилъер халкъалъул рукIа-рахъин, тарих рихьизарулел анцI-анцI тIагIалаби ругоан гьенире данде гьарун. ГIезегIан кIудияб гьегь бугоан, руччабаз накку баччулеб. Гьединго музеялъур рихьана дадал, хьонбакI, гъансал; халичаби, кварал, гIертIил къвалал, таргьаби рессулел алатал, гIучIалтIамал, сахIал, къалал, гъасда рукIунел тIагIелал, хурухъанлъиялъул алатал, рукь, нагьра ва гь.ц.\nКIудияб махщалида рарал минаби рукIун руго Рулдаб росулъ. ГIемерал руго кIармалги. Махщел камилал къадахъабаз эхетарал гьел ригьзал риххулел рукIиналъ ракI пашманлъизабула. Гьедин чIунтIулел некIсиял минабазда цадахъ нилъехъа тIагIун, рахъун унел руго тарихалъул гъатал, бутIаби…\nНиж Рулдаре щвараб къо букIана МагIаруллъиялда 2018 соналъул тIоцебесеб гIазу бараб мехел. ХъахIлъун букIана сверухълъи. Мерхьулаго цIияб гIазугун, рахана росда тIаде балагьараб цоги борхалъиялде. Гьеб мегIералъул тIогьиб чIван бугоан зани. Рулдаб росдал гIадамазда къилба бихьизабулеб зани бугин гьебилан бицана. Гьединго гьеб магIарда бакIарулеб букIун буго жамагIат, цIакъго ракъдаллъун, нигIматаздаса махIрумлъизе, хурзабахъ бижараб жо бакъван хвезе ва боцIуе кваназе хер камизе байбихьидал, цIад гьаризе.\nГьеб борхалъиялдасан бихьула кIкIалал тIинда бугеб Нукъущ росу. Гьединго къилбаялдехун, югалдехун ругел мугIрузул гIодоблъиялда буго эркенаб гугариялъул рахъалъ дунялалъул лъабцIул чемпион ва Олимпиялъул чемпион ГIубдулрашид СагIадулаевасул Гьилиб росуги.\nБоцIи кваназе мугIрул гьарзаго руго рулдасезул. Фермаялъе минаги бан, гьениб боцIи хьихьизе квер барал чагIиги ругоан. МугIрул мегIелиялда, расалъиялда бараб Рулдаб росдада сверухъ руго, кьерал гьарун, нилъер умумуз гIуцIарал хурзал. Гьезул гIемерисел гьанже чIунтIун, гIурдаде руссун ругоан. Векьарухъанасухъ урхъун ратила гьел…\n» ТIандо, дур къадазда бакъваладай би?


Хамиз къоялъ Дагъистаналъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповас иргадулаб чIагояб эфир тIобитIана Дербенталда Нарын-Хъалаялдасан.\nКватIичIого кIодо гьабизе бугеб гьеб шагьаралъул 2000 сон тIубаялда базабуна гьес эфир, амма гьеб байрамги гьелде хIадурлъиги гурониги, цойги дагъистаниязе кIвар бугел суалалги рорхана гьес, интернеталдасан ритIун рачIарал ва кIалъан рачIаразул суалазеги жавабги кьуна. Гьаб сагIат Дагъистаналда бугеб ахIвал-хIалалъе къимат кьолаго ГIабдулатIиповас лъазабуна чанго соналъ цебе букIаралде дандеккун гьеб гIемерго цIакъ лъикIлъун бугилан. Ахираб 20 соналъ республикаялда гьабичIеб хIалтIи гьабунин ахираб кIиго соналда жанибилан, амма жеги гьабизе жо гIезегIан бугин лъазабун гьес.\nДербенталъул 2000 сон тIубаялде хIадуриялъул бицунаго республикаялъул бетIерас абуна жакъа къоялде гьеб байрамалде шагьар къачIазе улкаялъул ва республикаялъул бюджеталдасан биччан букIараб миллиардгун 226 миллион гъурущ харж гьабун бугилан. Гьеб гIарцуде къачIан лъугIун рагIула шагьаралъул 14 къватIги, ункъго ахги, гьел гурониги цойги къватIаздаги гьарунила къачIа-кIатIаялъул хIалтIабийилан лъазабуна республикаялъул хIукуматалъул бетIер ГIабдусамад ХIамидовасги.\nГьес лъазабуна шагьар байрамалде хIадурун бугина абизе бегьулила, дагьа-макъал хIалтIаби хутIун ругила лъугIизаризе, гьелги байрамкъоялде ахиралде щвезаризе ругилан. ГIабдулатIиповас Дербенталъул вукIарав бетIер Имам Яралиевасде гIайибалги гьаруна, гьес заманалда ва букIине кколедухъ байбихьичIила байрамалде хIадурлъи гьабизе ва шагьар цебетIеялъеги щибго хIалтIи гьабичIинги абуна республикаялъул нухмалъулес.\nИнтернеталдасан Рамазан ГIабдулатIиповасе суал кьуна 13 сентябралъ тIоритIизе кколел депутатазул рищиязда цебе щайила цо-цо мухъазулги шагьаразулги бутIрул рищулел ругелилан, гьеб къанун хвезаби кколарищилан. Республикаялъул нухмалъулес лъазабуна гьениб щибниги къанун хвезаби гьечIилан. Гьединго гьел рищиязул бицунаго ГIабдулатIиповас лъазабуна республикаялда тIоцебе коррупция гъорлъ жубачIого тIоритIулел ругила рищиялилан.\nРамазан ГIабдулатIипов: «ГьатIан къоялъ рищизе руго 27 муниципалияб парламент, гьездаса хадур рищизе руго мухъазул ва шагьаразул 20 бетIерги.Гьел нухмалъулел цIирищарал депутатаз рищани яги цере рукIарал депутатаз гьел рищун ратаниги къануналда рекъон гьезул батIалъи гьечIо. Киназ гьел рищаниги гьебги нужеца гьаркьал кьурал чагIи ккола, щай гурелъул депутатал халкъалълъидал рищулел. Гьединлъидал, кIваркье рищиязде, хасго исана тIоцебесеб нухалъ гьел рищиял чIорого тIоритIизе руго, лъицаниги депутатасул бакIалъухъ гIарац кьезе кколаро».\nГьединго ГIабдулатIиповас абуна жиндица кидаго руччабазул рахъкколила, гьединлъидал гьел бакIалъул депутатазда гьоркьор цониги чIужугIадан гьечIолъилда жив разигьечIила. Депутатазул 20-25% гIаги руччаби рукIине ккелин гьезда гьоркьорилан лъазабуна гьес. Гьединго республикаялъул бетIерас тIаде жубана депутатазда гьоркьор 30 соналде рахинчIел гIолохъабиги рукIине ккелилан, дагь-дагьккун нухмалъиялъул аппараталда гIолохъанаб гIел бачIине къваригIун бугила жиндиейилан абуна гьес.\nАслияб къагIидаялъ чIагояб эфиралда рорхарал суалал рукIана МахIачхъалаялда хурхарал. Гьедин гIадамазул разигьечIолъи бугоан шагьар бакьулъ Шамилил къотIноб боцIи хъолеб бакI букIиналдаса, шагьаралда хьвадулел цIиял автобусазда жаниб кондиционерал гьечIолъиялдаса, Ак-Гель хIорил рагIал чорокго букIиналдаса ва шагьаралъул къватIахъ гIемераб боцIи букIиналдаса.\nГьел суалазе жавабги, гIадамаз рехсарал хIужабазеги баян кьуна МахIачхъалаялъул мэр Муса Мусаевас.\nМуса Мусаев: «Исана Къурбан къо щвелалде нижеца шагьаралде рачIунеб ункъабго рахъалда хасал бакIал гьарун руго боцIи хъвезе, гьединлъидал шагьаралда жаниб боцIи хъолеб бакIги тIокIаб букIине гьечIо. Шагьаралъул къватIахъ бугеб боцIи тIагIинабизе букIинеги гIемераб хIалтIи гьабулеб буго администрациялъ. Нижеца гьеб боцIи ккун жаниб тIамизе бакIалгицин гьарун руго. ЦохIо моцIида жаниб гьениб жаниб 35 хIайван тIамун букIана, амма бетIергьаби хадур рачIинчIого жеги 15 бетIер буго гьенибго тIубараб моцIица».\nГIагарал къоязда гьеб боцIул бетIергьаби гьелда хадур рачIинчIони хъун гьезул гьан лъималазул рукъзабахъе кьезе бугинги лъазабун МахIачхъалаялъул мэрас. Тахшагьаралъул проблемабазул бицунаго ГIабдулатIиповас лъазабуна гьелъул проблемаби тIуразе букIине жиндица кIиго мэр хисанила, лъабабилев хисизе ракIалда гьечIила, гьев хIалтIизе тIамейилан абуна гьес махIачхъалаялъулазда. Мэр тIокIав хисизе гьечIин абураб жо, Мусаев мэрасул рищиязда бергьине вугин абун бичIчIизабулеб жо кколин ГIабдулатIиповасулин абун магIна бахъана гьел рагIабазул фейсбукалда хъвадарулезги.\nГьединго чIагояб эфиралъул заманалда ГIабдулатIиповас кIвар буссинабуна республикаялъул азарханабазда гIадлу ва унтараздехун берцинаб бербалагьи букIинабизе ккеялде. Гьеб букIиналъе гIоло 25 бетIерав тохтур хисанила республикаялдайиланги абуна гьес.\nГьединго школазда лъималазе тIахьал гIолел гьечIин абун бачIараб гIарзалъе жаваб кьолаго, республикаялъул бетIерас лъайкьеялъул министрасда лъазабуна гьеб суалги роцIцIинабейилан. Гьединго гьес кIвар буссинабуна гуржиялъги азербайджаналдаги ругел магIарулаз школалда рахьдал мацI малъизе тIахьал гIолел гьечIин, гьелъие кумек гьабейилан гьари бачIун бугилан. Гьеб суалги ШахгIабас Шаховасда тIад къана Рамазан ГIабдулатIиповас.\nАхиралдаги республикаялъул бетIерас лъазабуна 2013 соналде данде ккун гьанже Дагъистан тIубан батIияб республика бугин, дагьабги цIакъ гьеб лъикIаб рахъалде хисизаби нилъер мурадлъун букIине кколинги.


Жанубияб Дагъистаналда хасал тадбирал лъугIунел гьечIо\nДербенталъул салафиязулин абулеб мажгиталъул имам хисулев чIван вугин къуваталъул идарабазул хIалтIухъабазилан лъазабулеб буго гьеб мажгиталде хьвадулез. Хасал хъулухъаз гьеб информациялда тIасан кинаб букIаниги баян кьолеб гьечIо. Гьединго гьеб салафиязул мажгит кьвагьизабизе бугин абурал харбал Дербенталда раккун рукIиналъги гьениб ахIвал-хIал цIакъ хIалуцун бугин абулеб буго бакIалъул гIадамаз. Гьединго Маджалисалда тIарикъатчагIаздаги салафияздаги гьоркьоб дандеккунгутIи цIакъго гIорхъолъа араб хIалалде щолеб букIун гьезда гьоркьоре полициялъулал лъугьине ккун руго.\nЧанго къоялъ цеве тIагIарав Дербенталъул вагьабиязулин абулеб «аэропорталъул» мажгиталъул имам хисулев Ханмирза чIван вугин абурал баянал щвана «Эркенлъи» радиоялъухъе. Къуваталъул идарабаз гьеб информация я тадсикъ гьабичIо я гьеб мекъаб бугин лъазабичIо. Гьеб мажгиталде хьвадулез абулеб буго Ханмирза тIагIиндал жидеда цин ккун букIанила гьеб мажгиталъул имамго гIадин живгоги кквезе гурилан абун Дагъистан тун ун вугилан. «Эркенлъи» радиоялъ цебехун чанцIулго бицун букIана гьеб мажгиталъул имам ХIусенов ХIажирасул чи эркенлъиялдаса махIрум гьавиялда щаклъи букIун тIад такъсиргьабиялъул ишги рагьун, цIех-рех лъугIизегIан кIиго моцIица туснахъ гьавун вугилан. Хадубги жидеда лъанила гьев Ханмирза чIван вукIин.\nХамиз къоялъ туснахъалде имамасе хIажаб къайи-цIаги босун араб бакIалдаса вачIунаго низам цIунулез викъун вугила гьев, гьелдаса хадуб Сулейман-Стал мухъалъул Нютюг росулъ хасаб операция тIобитIулелъул низам цIунулезде дандечIей гьабуниланги абун чIван вугилан. Цойгидал баяназда рекъон чIварав гьев имам хисулесул жаназа Дербенталда къуваталъул идарабаз экстремистазул ва гьезул гIагарлъиялъул кьвагьизарурал рукъзабазул цоялде жанибе реххун батанилан. ХIасил калам гьев чи кивениги ун гьечIила, гьев чIван вугин лъазабулеб буго дербенталъулаз.\nГьединго шамат къоялъ Дербенталда ахIи бахъун букIун буго гьеб вагьабиязул мажгит кьвагьизабун, биххизабизехъин бугин абун. Гьелъие хасаб техникаги бачун аскариял рачIун ругин шагьаралдейилан абун. Амма гьеб мажгит я кьвагьизабун гьечIин, я тIубан къан гьечIин, амма гьенире рачIунел гIадамазе полициялъулаз квекIенал гьарулел ругин бицана «Эркенлъи» радиоялъе жанубияб Дагъистаналъул суалазда тIасан хъвадарулев гьеб мухъалдаса журналист ХанмухIамадов МухIамадица.\nХанмухIамадов МухIамад: «Рузман къоялъ мажгиталда 5-6 чи гурони вукIинчIо. Дица щайин рузманалда гIадамал гьечIелилан цIехараб мехалда гьенир рукIараз абуна полициялъ мажгиталде риччалел гьечIила гIадамалилан. Цо-цоял жалгоги рачIунел гьечIила гьенире рачIанщиназе батIи-батIиял багьанабиги ратун проблемаби гьарулел рукIиналъ. Мажгиталде ине рукIаразул документазул хал гьабун гьел хасаб сияхIалда ратани риччан, ратичIони гьенире росизелъун полициялде рачунел рукIанинги бицана гьез. Мажгит чIобого букIин гурони гьелъие щибниги ккараб гьечIо. Дица гьанже мажгиталъе имамлъи лъица гьабулеб бугебилан цIехараб мехалда гьел гIолохъабаз абуна лъицаниги гьабулеб гьечIилан.\nГьединго гьез бицана жидехъе баянал щун рукIанила имам ХIажирасул Владикавказалъул туснахъалде вачунев вугин абун. Гьениб бугеб туснахъ пасатаб бакI букIин ва гьениве ккарав чи чIаго ворчIанигицин кIудиб талихI букIин лъалила жидедайин бицана гьел васаз. Гьенив жидер сверулъ вугев чанги чи гIадада хвезавунилан. Гьединлъидал имам кивениги вачине виччаларин Дагъистаналдасайилан абун акция тIобитIизехъин букIанила жидеца. Хадубги гьесул вац вачIанила гьев Дербенталдагоги вугин, гьев чIагоги вугин, жив гьевгун телефоналъги кIалъанилан бицинейиланги абуна гьез дида».\nГьединго ХанмухIамадовас бицана 15 февралалда Джемикент росдада аскIоб бугеб полициялъул посталда экстремист живго жинцаго кьвагьизабун хадуб Жанубияб Дагъистаналда терроризмалде дандечIараб низамги лъазабун гьенир хасал тадбирал инти къоялде дагьалго дагьлъун ругониги ва гьаб сагIат Дербенталда къватI-къватIалда ккун гIадамал полициялде рачунел гьечIониги, хасал тадбирал дагьал гIодорцун рукIаниги шагьаралда хIалуцараб ахIвал – хIал хутIулеб бугилан.\nГьеб киналдасаго рикIкIад чIезе бокьиялъ гьеб «аэропорталъул» мажгиталде хьвадулезул къадарги дагьлъулеб бугилан. «Лайфньюс» информагентлъиялъ лъазабулеб буго гьеб Джемикенталда аскIоб ккараб кьвагьи хIадуриялъулъ гIахьаллъи гьабиялда щаклъи бугев кIиго чи ккун вугила къуваталъул идарабазилан. Цояс гьел экстремистазе кванил нигIматаздалъун кумек гьабулеб букIун бугила, цойгидас гьеб кьвагьулеб алат гьабизе къваригIунеб босун букIун бугилан. Гьеб информациялда тIасанги къуваталъул идарабаз жеги официалияб баян кьолеб гьечIо.\nГьебго «Лайфньюсалъ» лъазабун букIараб Джемикенталда аскIоб бугеб полициялъул посталда живго жинцаго ТIалибов ГIамир кьвагьичIин, гьебго жанубияб дагъистаналъул экстремистияб къокъаялъул гIахьалчи Мурлиев МухIамадгIали кьвагьанин абураб информациялда рекъонги кинаб букIаниги баян кьолеб гьечIо хасал хъулухъаз.\nГьединго «Эркенлъи» радиоялъухъе Хайдакъ мухъалъул Маджалис росулъги тIарикъатчагIаздаги вагьабияздаги гьоркьоб дандеккунгутIи цIакъго хIалуцараб бакIалде щун бугин абурал баянал щвана. Гьезда рекъон вагьабиязулин абулеб мажгиталъул имамлъун тIарикъатчи тедал гьезул разигьечIолъи букIун, багъа-бачари лъугьунеб букIун буго гьениб. Гьединлъидал рузман къоялъ мажгит къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз сверунги ккун бан буго. Гьаб сагIатги гьеб мажгиталда аскIоса гIебеде гьел низам цIунулел камулел гьечIин абурал баяналги руго.


«БукIана гьединаб шагьар» абураб проекталъул автор, журналист Светлана Анохиналъ бахъун буго цIияб тIехь «БукIана гьединаб шагьар. Дербент» абураб цIаралда гъоркь.\nГьеб кколеб буго кIиабилеб тIехь, «БукIана гьединаб шагьар. МахIачхъала» абураб тIехьалдаса хадусеб, «БукIана гьединаб шагьар» проекталда жаниб къватIибе бахъулеб бугеб.\nБищун некIсияб шагьаралъул тарих, араб гIасрулъул нугIзазул биценаздасан, ракIалдещвеяздасан, суратаздасан гIуцIулеб буго 100-200 соналлъул шагьаралъул гIумру бихьизабулеб цIубараб сурат. Дербент шагьаралда гIурал, херлъарал, гьенир гIумру арал чагIазул гIагараб шагьаралъул щибаб къватI ва щибаб гъветI кинаб букIарабали ракIалда бугеб, цIалдолезул рекIелъе хинал ракIалдещвеял ккезарулел руго гьелъ.\nБачIиндаго, 2007 соналда, цин «Настоящее время» хадуб «Новое дело» газеталда «БукIана гьединаб шагьар» абураб проект рагьун, МахIачхъалаялда гIумру арал гIадамазул ракIалдещвеял, биценал рахъулаго, гьеб тIехьалде сверилин ккун букIинчIин абулеб буго журналисталъ. ГIадамаз гезетазда рахъарал гьел публикациял нахъе къунцIун, ракIарун данде гьарулел рукIин лъайдал, гьел тIехьалде ракIаризе пикру кканин бицана «Эркенлъи» радиоялъе журналист ва шагьаразул тарихчIужу Светлана Анохиналъ.\nСветлана Анохина: «Дир киналгIаги хиялал рукIинчIо тIахьал рахъиялде сверилин гьеб ишилан. ГIемерал харбал, хъвай-хъвагIаял данделъидал, гIадамаз гьел текстал ракIарулел рукIин лъайдал, бичIчIана тIехь бахъичIогон иш тIубалареблъи. БачIиндаго, тIахьал рахъиялъул иш лъаларогон, гьеб цIакъ захIматго букIана, МахIачхъала шагьаралъул музеялъул нухмалъулей Зарема Дадаевагун ва Полина Санаевагун бахъана гьеб тIехь, цIакъго халатбахъана гьеб къватIибе бачIин».\n«БукIана гьединаб шагьар. МахIачхъала» абураб тIехь бичулеб кибго хутIун гьечIо, гIадамазе цIакъго рекIее гIуна гьеб. Амма гьеб проект лъугIун гьечIин тIехь бахъиялдалъун, гьабсагIаталдаги жеги гIадамал кIалъан рачIунин, хъвалел ругин биценал, проект халатбахъунеб бугин бицана журналисталъ.\nКIиябгоги тIохьода рехсарал чагIи кколел руго гIадатиял гIадамал, авторалъ жиндирго тIохьода цIакъ жигарго хIалтIизарулел руго демократиялъул аслаби, ай кIвар кьолеб гьечIо гIадамазул социялияб хIалалде ва борчазде. Дербенталда гIадамазда гьединаб тIехь хъвазе бокьун бугин абун бицен гьабидал, гьез квер хьвагIун абулеб букIанила, гьеб захIматаб иш бугин, Дербент гIадинаб шагьаралъул гIадамазул тарихалъул хIакъалъулъ хъвазе.\nСвелана Анохина: «МахIачхъалаялда бигьаго букIана гIадамал ратизе. Дербенталда ниж, Анна ХIажиевагун цадахъ унан, данде ккарал гIадамазда гьикъулеб букIана ругищ гьел Дербенталдасаяли. Гьединго хIаракат бахъана шагьаралъул тарих, аслияб куцалда Дербеналда рукIа-рахъин гьабун ругел миллаталъул гIадамазул гуребги, гьенир къанагIат ругел, даргиял, магIарулал ва цогидал миллатазул гIадамаздасан цIехезе. Рокъоре ун, басриял суратал, альбомал, батараб жо бакIаризе хIаракат бахъана нижеца».\nБачIиндаго гIадамазда бичIчIулеб букIинчIила, тIех хъвазе жидер гIумрудулъ щиб букIине рес бугеб кIвар бугеб жояли, гьез цо кидаялиго хIакимлъуда рукIарал, цIар рагIарал ва цогидал гIадамазухъе ритIулел рукIанила жал. Абизе ккола, Дагъистаналда тIибитIараб жо ккола гIадамазул хIакъалъулъ гьезул гIарцухъ тIахьал рахъиялъул иш, амма гьеб цIакъго сурараб жо кколила. Шагьаралъул тарих, гIадатиял гIадамазул ракIалдещвеяздаса гIуцIараб букIиналъ гьелъул киназего гIаммаб, хасаб хинаб асар букIунин бицана шагьаразул тарихчIужуялъ.\nСветлана Анохина: «Дирго проекталдалъун дие бокьун буго цIияб бичIчIи кьезе шагьаралъул - хъизамалъул гIадинаб. Шагьар ккола цо хъизан. Шагьаралда гIумру тIамарал чагIи ккола цо хъизаналъул чагIи, гIагарлъи гIадин, цоял цересел, цоял нахъисел дагьал. Цо дуда вихьулев чиясул кIудада дур кIудадал гьалмагъ вукIараблъи лъала. Гьелъ цо батIияб асар гьабула рекIее. Гьединлъидал, профессор вукIа, хIаким вукIа, гьеб кинабго нахъе хъвагIан буго, щай гурелъул цIаразда нахъа бахчун хутIулеб буго хIакъикъияб кIвар бугеб жо. Ниж ритIулел рукIана цин депутатазухъе, цин мустахIикъал мугIалимзабазухъе, амма нижее гьел гурел, гIадатиял гIадамал, чайханаялъул хважаин вукIа, гIодобакIал рацIуней чIужу йикIа, батIалъи гьечIо. Гьел цо цIар рагIарал чагIи данде росун рахъулел гIемер бутIабазул тIахьал ккола гьересиял хазинаби цере цулеб жо, гьеб гуро кIвар бугеб кколеб».\n«БукIана гьединаб шагьар. Дербент» абураб тIехь бугила гьенир гIурал, гьеб лъалел гIадамазе гIагараблъун лъугьунеб тIехь.\n«БукIана гьединаб шагьар» абураб проект халатбахъине бугищин цIехедал, Анохиналъ баян гьабуна, гьел тIахьал рахъи гурила асрияб мурад проекталъул, гьелъул мураб бугила гIадамал жалго ургъизе, хъвазе тIами. Цогидал журналистазул гьелде кIвар буссинаби. Щай гурелъул кидаго криминалалъулги, лъугьа-бахъиназулги цIалун бажаруларила, цIалдохъанасе бокьулила рекIее хинаб асар гьабулеб, рухIияб рахъ, тарих жаниб бугеб жо. Гьел лъугьа-бахъиназул ва цогидалъул цIалун хадуб кIочон толеб батани, гьеб проекталда гъорлъ рахъулел жал газетаздаса къотIун, нахъе цIунулел ругила цIалдолез, гьелъ бихьулила щиб гьезие кIвар бугеб бугебали.\nПроекталъул хадусеб тIехь букIине бугищан цIехедал, Свелана Анохиналъ баян гьабуна цойги шагьаралъул тарих, гIадамазул рукIа-рахъиналъул бицараб тIехь бахъизе ракIалда бугила, гьелъие квебакъи гьабулел гIадамал кканани. Цо чиясул къуваталдалъун ва хIалтIадалъун гьеб бажаруларила. Гьединал ресал кканани проекталда гъорлъе бачараб шагьарлъун ккезе бугила Буйнакск ва «БукIана гьединаб шагьар. Темирхан-Шура» абураб тIехь бижизеги бегьулила.\nСветлана Анохина: «Шагьар ккола цо хъизам»


Елена Денисенко, адвокат\nАдвокат ва Инсанасул ихтиярал цIунулей Елена Денисенкоца низам цIунулел идарабазул адаб гьабулеб гьечIин, гьелъ жал интернеталда хъварал баяназдалъун хIакъир гьарулел ругин, абураб гIарз гьабулеб буго Гъизляралъул прокурорас ва диванчияс. Денисенкоца абулеб буго ахирисезул гIарз хурхараб бугин жидецаго къанунал хвезарулел рукIиналде жинца кIвар буссинабулеб букIиналдайин.\nАдвокат Елена Денисенкода тIасан Гъизляралъул федералив диванчияс ва шагьаралъул прокурорас гьей гъорлъе унеб Краснодаралъул адвокатазул палатаялде гIарза хъван буго. Адвокаталъ гьеб бухьинабулеб буго гьелъ цIунулев вукIарав МухIамадов Имангъазалил ишалда.\nГъоркьисалал июналда Гъизляр мухъалда хасаб операция тIобитIулеб мехалда Шаумян росулъа МухIамадов Имангъазали ккун вукIана низам цIунулез. Гьес изну гьечIого ярагъ цIунун бугила, наркотила ратанила гьесул рокъойилан, гьес «рохьилазе» кумек гьабулеб бугин абун гIайиб гIантIизабун букIана цIех-рехаалъул идарааялъ. Гьесу л ихтиярал цIунулей Денисенкоца цебеги чанцIулго лъазабун букIана гьесда гIайиб гьечIилан ва хасал идарабаз жидецаго реххун ругила гьесул рокъоре наркотикалги.\nГьединго гьеб ишалъул цIех-рех гьабулеб мехалда гьел идарабаз риччарал гъалатIазулги, жанив тIамураб бакIалда МухIамадов квешаб хIалалъ вухун вукIиналъул, гьесие букIине кколеб медицинаялъул кумек гьабунгутIиялъул, гьесухъе заманалда адвокат ва инсанасул ихтиярал риччангутIиялъул хIакъалъулъ Денисенкоца чанги лъазабун букIана, гьелда тIасан гIарзалги хъван рукIан гьелъ. Гьединго Имангъазалида гIайиб чIезабулеб цониги кьучIаб далил гьечIин абулеб букIана гьелъ. Гьеб киналъулго жиндица диваналдаги абураб мехалда диванчи ва прокурор жинде тIаделъанин бицана адвокаталъ «Эркенлъи» радиоялъ.\nЕлена Денисенко : «МухIамадовасе хIукму къотIулеб мехалда диванчияс дида тIасан гьес хъвараб гIарзаги цIалана. Гьединго кIиго цIех-рехчиясда тIасанги хъван буго гьес гIарза, щай гурелъул дица цIех-рехалъул хIалтIи гьабулаго риччарал гъалатIал рихьизарун рукIиндал чанцIулго. Гьездасан гIарза ургъунго дица гIемер ахIи бахъинабичIого букIине хъвараб жо буго. Цо заманалдасан гьеб тIагIуна, гьединал хIужабиги чанги рукIуна. Гьединго дида тIасан цойги цIех-рехчиясги хъван батана гIарза, дица бегьуларел документал тIалаб гьарулел рукIанилан. Гьеб буго гьереси, бегьулареб жо дица щибниги тIалаб гьабулеб букIинчIо. Гьединго диванчияс лъазабуна дица гьел полициялъулал такъсирчагIи ругин, гьел киналго чIвалел рукIин битIараб жо бугин лъазабун бугила. Гьелъие далилалги ругилан».\nАдвокаталъ абуна диванчияс хъвараб гьеб гIарзаялда рехсон бугила гьелъ диванчиясул адаб тарал жал абунила, данделъабазда гIадлу хвезабунила, прокурорги диванчиги цоцаде гьусизе хIал бихьанилан. Гьеб гIарзалда гъоркь прокурорасги гъулбасун бугин бицана гьелъ. Гьеб гIарзалда рехсараб кинабго жо гьереси бугила, гьедин букIин чIезабизе кIолила жиндидайилан бицана адвокаталъ. Денисенкол рагIабазда рекъон щибаб диваналъул данделъиялъул запись гьабун буго гьелъ диктофоналда, гьединлъидал жиндица гьеб гIарзалда данде жо хъвачIого теларилан бицана гьелъ.\nЕлена Денисенко: «Дица тIадецуй гьабулеб букIанила диваналдейин хъван батана гьес, амма дица гьесде гуреб гьес дидеха тIадецуй гьабулеб букIараб. Диваналъул тIоцебесеб данделъиялдаса нахъего гьев лъугьун вукIана дие хIалтIизе квалквал гьабизе. Щибаб дир рагIиялде данде чIун, дир цохIониги тIалабги тIубачIо гьес. Гьединго жиндица дуда тIасан гIарз хъвазе бугила, мун тIокIай хIалтIун бажарулареб хIал гьабизе бугин лъугьун вукIана диванчи. Дуца тIадецуй гьабулеб бугин диде, дие хIинкъаби кьолел ругилан диванчиясда абураб мехалда, гьеб рагIи баккизего течIого гьес. Гьединищила хIинкъаби кьолелинги абун дун гIадхочI гьайизе лъугьана».\nГьединго Денисенкоца бицана Имангъазали МухIамадовасул иш жинца бачине лъугьун хадуб жий цо кинабалиго чIегIераб сияхIалде йосун йигин лъазабунила Краснодаралъул ФСБялъилан.\nДенисенко Елена: «Ставрополь икълималъулги Дагъистаналъулги гIорхъода дун автобусалъуса къватIие яхъинаюна ва Краснодаралъул ФСБялъ дир цIех-рех гьабулеб бугин лъазабуна гIорхъаби цIунулез. Гьезул рагIабазда рекъон дун цо кинабалиго чIегIераб сияхIалде йосун рагIула, щиб сияхI гьебалиги лъицаниги мухIкан гьабичIо. Гьел гIажаиблъун рукIана дун адвокат йикIин лъараб мехалда. ГIорхъаби цIунулезда дун гьей йикIинцин лъалеб букIун гьечIо.\nДун щибаб анкьица гIадин уна Краснодаралде, амма Имамгъазалил ихтиярал цIунизе лъугьараб мехалда гурони дун гьел хасал идарабазде ракIалде щвечIо. Гьединго гьеб иш бачине лъугьараб мехалда батIи – батIиял суалалги кьун Краснодаралъул экстремизималде данде чIараб централъул вакилзабиги кIалъалел рукIана диде».\nГьеб гIарзалде данде жо хъвазе бугила жиндица гIагараб заманалда, гьединго гьев Имамгъазали МухIамадовасе диваналъ 7 сон туснахъалъул кьеялда тIасанги гIарз хъванила жиндицайин бицана адвокаталъ. Жеги гьеб гIарзалъул хал гьабун гьечIо диваналъ.\nЩай прокурорасеги диванчиясеги ракIалъе гIоларей Денисенко?


Арбули МухIамадов: Загьруяб кIкIуй бетун буго дир ахикь, гьуърузулъ! - Газета "Единство" - Сетевой центр «Хебда-онлайн»\nАрбули МухIамадов: Загьруяб кIкIуй бетун буго дир ахикь, гьуърузулъ!\n09.02.2017 13:14 Четверг\nАвтор: МухIамад ГIУМАРАСХIАБОВ\nОтветственный секретарь МБУ "Информационный центр" Шамильского района\nИсточник: Рищни-къул балеб полигоналда аск1об бугеб ах ижараялъе босун х1алт1изабулев ахихъан Арбули Мух1амадов\nРищни-къул балеб полигоналда аск1об бугеб ах ижараялъе босун х1алт1изабулев ахихъан Арбули Мух1амадов\nРайоналда бугеб санитарияб ахIвал-хIалалъул нижеца гIемер бицана. РацIцIалъи цIуниялде ахIулел имамзабазул вагIза- насихIаталги гIемер къватIире кьуна. Жакъа ц1идасанги борхине бокьун буго районалъул рищни-къул балеб полигоналда т1ад нак1к1 кинигин т1упун лъураб загьруяб к1к1уялъул .\nЗагьруяб кIкIуй бетун буго дир ахикь, гьуърузулъ!\nЛъиего балъголъи гуро гьениб лъураб цIаялъ гIурумухъда тIад накIкI лъураб гIадин, гьеб инсанасул чорхое заралияб кIкIуй букIунеблъиги. Амма лъаларо щаяли, моцIалде гIагарун заманаялъ бухIунго бахъунареб гьеб мусор бугониги, гьелде кIварго гьабулеб гьечIо лъицаниги. Радал-бакъанида хIалтIуде вачIунелъул – унелъул гьеб кIкIуйдулъан нух бахъизе ккола дица. ЦохIо хIухьел гьеб заралияб кIкIуйдул эхебе цIайгун загьирлъун бачIуна дару-хералъ гъоркь къинабураб аллергия ва хехаб дарабазул кумек щвечIони, хIухьел бахъизе захIматаб хIал лъугьуна. Гьеб бугоха машинаялдаги рекIун вачIунесе бугеб санагIалъи гьечIолъи. Гьеб бакIалда аскIорго гIумру гьабун ругезе кинабдай зарал гьеб кIкIуйдуца гьабулеб? Жал сабаблъун бусурбабазе, гьезул сахлъиялъе кIудияб зарал кколеб букIин бичIчIуладай гьеб мусор бухIулезда?\n-Дун вуго ижараялъе гьаб ахги босун, гьаб ахидаса пайда босизе абун къватIиве вахъарав чи-ян бицана махъадерил лъарахъ гIумру гьабун вугев Арбули МухIамадовас. — Дица басриял нахъе къотIун, цIиял чIун лъикIаб ах гIезабун буго. Амма пайда щиб? Гьаб заралияб кIкIуй дир ахида тIад бетизабун букIиналъул хIасилалда дихъа пихъ босулел дагьлъун руго. Щибаб къоялъ бухIараб рищни-къулалъул заралияб кIкIуялъ ниж гьаб бакIалда яшав гьабиялдасаго инарун руго. БухIулеб пластмассаги, пакеталги, цогидал заралиялщинал жалазги инсанасе гьабулеб заралалъул гIемер бицунеб рагIула телевизоралдасан. Инсанасул чорхолъ рак унти ккеялъе гьеб заралияб кIкIуйдул цо хIухьел цIаниги гIолингицин абулебги рагIана. Гьединаб, инсанасул чорхое заралияб кIкIуй тIад бетизабун буго нижеда. Зарал буго нижее гуребги щибаб рухIчIаголъиялъеги, гъветI-хералъеги. Зарал буго гъотIода бижараб пихъалъе, гьеб пихъ кваналел нилъееги. Гьеб мусор бухIулеб букIиналъул бицун , гьеб гьукъиялъул мурадалда цересел саназ чанго нухалъ ана дун районалъул тIалъиялда, ХIебда росдал бегавуласда ва районазда гьоркьосеб экологиялъул отделалъул нухмалъулесда аскIове. Лъаларо щаяли, амма хIасил щибго ккечIо. Гьале жакъа къоялъги гьеб бухIулеб буго.\nРайоналъул «Цолъи» газета гьоркьоб ккун дие бокьун буго гьениб цIа лъолезде ахIи базе,-«Ле, диналъул вацал! Гьари буго нужеде, бухIуге гьаб полигоналда мусор!» .\nХьулги буго дир гьари, ахIи гьеб мусор бухIулезда, ялъуни гьеб бухIизе гьукъизе кIолеб районалъул тIалъиялда рагIиялда.


Инфоурок › Другое › Другие методич. материалы › Игра-викторина "Друзья аварского языка и литературы"\nИгра – викторина «Авар мацIалъул ва адабияталъул гьудулзаби».\nШколалъул цIалдохъабаздаса гIуцIула кIиго команда. Щибаб командаялда вукIине ккола анкь-анкь цIалдохъан – гьелги жиб-жиб классалдаса(5,6,7,8,9,10,11) цо-цо цIалдохъан.\nКьураб суалалъе командаялъ жаваб кьуни, гьелъие 3(лъабго) балл щола, болельщиказ кумек гьабун жаваб кьуни, 2 (кIиго) балл щола; гьездаги лъачIого, дандияб командаялъ жаваб кьуни, жаваб кьураб командаялъе 1(цо )балл щола. Викторина байбихьила данде ракIарун ругезде хитIабалдалъун.\nХириял цIалдохъаби ва мугIалимал, играялда гIахьаллъулел ва жюриялъул членал!\nЖакъа нилъ данделъун руго авар мацI кодо гьабун данделъулеб байрамалда. Жакъа нилъер бищун лъикIаздаса лъикIаз бихьизабизе буго жидерго пагьму, гьунар, цIалуде бугеб гъира ва гIагараб магIарул мацIалде бугеб рокьи. Нужеда киназдаго ракIалде щвезабизе бокьун буго нилъер ХIамзатил Расулил рагIаби:\nЛъаларо , МухIамад, цогиязул иш,\nЧидар мацI бицунеб жидерго гъастIа?!\nМацI гьечIони, гьечIо гIадан. МацI гьечони, гьечIо халкъ. ЦIуне нилъер бищун кIудияб хазина- авар мацI.\n(Цинги жиб-жиб командаялъул гIахьалчагазул цIарал рехсела ва играялде байбихьила).\n1 тур . Игра «Синтаксис- дир гьудул».\n1)Сунда абулеб рагIабазул дандрай? Мисал баче.\n2)Абиялъул мурадалде балагьун, кинаб предложение гьаб кколеб ва кинаб лъалхъул ишара лъезе кколеб ахиралда: Дуцайищ бикъараб гьаб бакъул канлъи_\n3)Гьаб предложение, гIурус мацалде буссинабун, хъвай: ХIули гIадаб гIазуца рахчизарун руго гъутIбузул гIаркьалаби.\n1)Предложение сунда абулеб? Мисал баче.\n2)Абиялъул мурадалде балагьун, кинаб предложение гьаб кколеб ва кинаб лъалхъул ишара лъезе кколеб ахиралда: Дуца гьудуллъун ккве квер гIатIидаб техь__\n3)Гьаб предложение гIурус мацIалде буссинабун хъвай: Ци рахIаталда жиндирго рукIниб кьижун буго.\n2 тур.Викторина «Тарихазул дунялалда.\n1)Гьаб тарих рагIабаздалъун хъвай ва абе : 12376.\n2)Цо тIаде рехани, цоги лъабго нолги лъугьунеб рикIкIен щиб? Гьеб тарихаздалъун хъвай.\n3)Тукадаса босараб курткаялъухъ кьезе кколеб буго 19 гъурущ. Нужехъ буго лъаб-лъаб гъурщил гIарац, кассиралъухъ щу-щу гъурщил. Кин кьелеб курткаялъухъ гIарац?\n1)Гьаб тарих рагIабаздалъун хъвай ва абе:23459\n2)Лъабрекъараб тарихалдаса кIирекъараб тарих бахъигун гъоркь хутIулеб буго цо. Тарихаздалъун хъвай.\n3)ХIажихъ букана 60 цIулакьо. Гьелъул ункъил бутIаниги жиндие кьеян гьарана Мусаца. «Гьудуласе кьолеб жоялда дун барахщуларо. Ма,босе дир бащалъиялъул бащадаб» . Мусаца чан гьарараб, ХIажица кигIан кьураб?\n3 тур. «Бищун хехал ва цодорал» .\nГьаб туралда жаваб лъалез квер борхизе буго. Бищун цебе квер борхараз жаваб кьола. Суалал руго авар адабияталда хурхарал.\nКинаб асаралдаса босараб буго гьаб куплет:\nГIагардасан йилълъун , нухги батичIо .\nРикIкIадасан йилълъун, гъоркье йилълъиндал,\nМаргъалул черхалда чакаралъул гьан\nЧапун унеб буго кьурса гIодобе.\n2).»Бецаб сапар» абураб маргьа хъварав авторасул цIар бице:\nГ) гьеб буго халкъияб маргьа.\n3).Яс хъамунилан Сибиралде 3 сонги къотIун, витIарав лъарагIазул шагIир?\n4).Гьаб асаралъул цIарги авторги бице:\n-Хурул рагIалде щун, хIисаб гьабидал,\nГьещтIелев ватана тату хварав чи.\nТира-сверун лъугьун,лъикI балагьидал,\nГьечIоан тараб жо тушманалъ нахъе..\n5).ЦIумада районалдаса машгьурав хъвадарухъан (поэтесса)?\n6).Лъица хъван «Дир Дагъистан» абураб тIехь?\n7)»Хочбар» абураб кочIолъ гьал рагIаби лъица абурал?\n-Авар гIурухъ гIин бан, гIодоб биччараб\nГIанчаб нилъер улка эркенго теян.\nГIурул чвахиялда рохел чучараб\nРохалил жамагIат жахIабго теян.\n8) Нужер районалъул газеталда цIар щиб?\n9)Гьелъул бетIерав редактор щив?\n10)Нужер миллияб газеталда цIар щиб?\n11)Гьелъул бетIерав редакторасда цIар щиб?\n12)Лъил цIар буго лъун Авар театралда?\n4 тур. «Академия».\nКъиматаб хирияб металл буго дун,\nБерцинай ясалъул цIар лъугьуна дир\nБосун дуца «О» хIарп тIаде жубани.\n…ер, ...ер, …ер, …ер, …ер, …ер, …ер, …ер.\nНиж руго омонимал,\nРатизе цIакъ бигьаял,\n…ор, …ор, …ор, …ор, …ор, …ор,…ор, …ор.\n5 тур «РагIабаздаса рагIаби лъугьинари».\nХIасил бачин ва бергьаразе сайгъатал кьей.\n-Хириял гьудулзаби! МагIарулаз абула: дир наслуялда эбалалъул мацI кIочараб къо бачIунгеги. МацI –гьеб ккола халкъалъул рухIияб бечелъи. ЦIуне гIагараб магIарул мацI.\nНилъер гьаб данделъи лъугIизабизе бокьун буго цIалдохъабаз ахIулеб кIочодалъун. РагIаби М.ГIумаровасул бакъан халкъияб:\nДир умумуз бицараб, улбуцаги бицунеб,\nУрхъула духъ ,авар мацI. Малъе, эбел, авар мацI.\nГъазимухIамад,ХIамзат, хIикматав Шамиль имам\nАваралъ кIалъалаан, малъе , эбел, авар мацI.\nНомер материала: ДВ-350598


КАНЛЪУКЪАЛ РЕХУН ТУН ГЬЕЧ1О. - 17 Марта 2018 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2018 » Март » 17 » КАНЛЪУКЪАЛ РЕХУН ТУН ГЬЕЧ1О.\nКАНЛЪУКЪАЛ РЕХУН ТУН ГЬЕЧ1О.\n13 марталда райцентралда централияб библиотекаялда т1обит1ана Хунзахъ бугеб районазда гьоркьосеб беццазул г1уц1иялъул данделъи. Гьениб г1ахьаллъи гьабуна районалъул бет1ерасул заместитель Х1амид Гьит1иновас, беццазул республикаялъулаб г1уц1иялъул вакилзабаз, Хунзахъ бугеб г1уц1иялъ гъорлъе бачунеб лъабабго районалъул канлъукъаз ва цогидазги.\nДанделъаразе саламги кьун тадбир рагьана Хунзахъ бугеб районазда гьоркьосеб обществоялъул председатель Камил Жамалудиновас. Жиндирго к1алъаялда гьес бицана араб соналъ гьабураб ва исана гьабизе рак1алда бугеб х1алт1ул.\nАраб соналъ г1уц1иялъ т1обит1ун буго 6 данделъи, гьениб гьоркьоб лъун буго 56 суал. Бач1ун буго 58 г1арза, гьезул 25ялъе гьабун буго жаваб, 22 бит1ун буго иш т1аде кколел идарабазде, учеталде босун буго-18. Х1исаб кьолеб заманалда жаниб т1обит1ун буго 3 тадбир, гьезда гьоркьоса 1 реабилитационнияб, 1 маданияб, 1 спорталъулгун сах гьариялъулаб. Администрациязулгун учреждениязул нухмалъулелгун т1орит1ун руго 7 дандч1вай. 2017 соналда г1уц1иялъе бач1ун буго 26760 гъурущ, гьелдасан Хунзахъ районалъул администрациялдасан-10000 гъ., Хьаргаби районалъул т1алъиялдасан-15000, членазул взносал-1760 гъ. Обществоялъ гъорлъе рачунел Хунзахъ, Унсоколо ва Хьаргаби районазда учеталда вуго 251 канлъукъав чи, гьезда гьоркьоса 139 чи ккола нилъер районалдаса. Социалияб страхованиялъул фондалдасан щун буго 3 тонометр, 2 термометр, 37 РВУ, 20 саг1ат, 20 г1анса ва цогидалги канлъукъал г1адамазе х1ажалъулел алатал. К1удияб к1вар кьолеб буго инвалидал г1адатал шарт1азда г1умру гьабизе ругьун гьариялдеги. Гъоркьисала гьез г1ахьаллъи гьабун буго Г1ахьвахъ районалда т1обит1араб спорталъул тадбиралда, гьединго шахматазул, шашкабазул ва доминоялъул рахъалъ республикаялъулал турнираздаги. Чара гьеч1ого т1уразаризе кколел суалалгун обществоялъул х1алт1ухъаби унел руго лъабабго районалъул администрациязде.\nБеццазул республикаялъулаб обществоялъул член, Кизилюрталъул беццазул обществоялъул председатель, нилъер ракьцояв Г1абдулаев Ах1мадица бицана ц1акъго мукъсанаб гурони г1арцулаб кумек гьеч1ониги г1уц1иялъ бажарараб х1алт1и гьабулеб бугилан. Гьединго гьес абуна районалъул нухмалъиялдасан кумек дагьаб ц1ик1к1инабизе ккелин ва цох1о администрациялда божун ч1еч1ого ресалда ругел г1адамазда гьарун, спонсорал ралагьун ч1аголъи гьабизе ккелилан.\nАхиралда Камил Жамалудиновас баркала кьуна жидее кумек гьабурал районалъул нухмалъиялъе, спорталъул отделалъул начальник Х1айдарбегов Г1абдукъадирие, киналго активистазе. Данделъараз кьуна жидерго суалалги.\nПросмотров: 96 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


ХIилла-рекIкI гьабун пачалихъалъул цIакъго гIемер гIарац бикъиялъул гIайиб гIунтIизабулев вугев Дагъистаналъул хIукуматалъул вице-премьерлъун вукIарав Насрудинов МухIамадхIусен микьго сонгун бащадалъ туснахъ гьавейилан тIалаб гьабулеб буго прокурорас.\nНасрудиновасул адвокатаз прокуратураялъул гьеб тIалаб кьучIгьечIеблъун рикIкIунеб буго, гьединго экс-вице-премьерасде гIунтIизарулел гIайибазул далилал гьересиял ругин лъазабулеб буго гьез.\nАхиралде щолеб буго Дагъистаналъул хIукуматалъул вице-премьерлъун вукIарав Насрудинов МухIамадхIусеница хIилла-рекIкI гьабун пачалихъалъул 300 ялдасаги цIикIкIун миллион гъурущ бикъиялда хурхун гьесда тIад гьабулеб бугеб диван.\n29 февралалда букIараб диваналъул данделъиялда прокурорас Насрудинов микьго сонги анлъго моцIги кьун туснахъ гьавейилан тIалаб гьабуна.\n2 февралалда букIараб иргадулаб данделъиялда Насрудиновасул адвокат Данила Паршиковас лъазабуна гьесде гIунтIизабулеб гIайибги кьучIгьечIеб бугила, гьереси далилалги хIалае ккун экс-вице-премьер гIайибиявлъун вихьизавизе къваригIун бугин прокуратураялъейилан. Гьединго адвокатас лъазабуна прокурорас\nНасрудинов микьго сонгун бащадалъ жанив тIамейилан тIалаб гьабиги къануналде данде кколареб иш бугилан. Исана апрелалда лъагIел сверула гьеб ишалъул халгьабизе байбихьаралдаса нахъе, гьебщинаб мехалъ гьелда сверун Дагъистаналъул прокуратураялъ къануналда рекъон букIине кколедухъ жидерго хIалтIи гьабун бажаринчIинги абуна гьев адвокатас диваналда.\nЦебехун «Эркенлъи» радиоялъ чанцIулго бицун букIахъе МухIамадхIусен Насрудиновасде гьес 2002 соналъ хIилла рекIкIги гьабун гьабун муниципалияб газалъул система бичиялъул гIайиб гIунтIизабулеб буго.\nЦIех-рехалъул баяналда рекъон ООО «Дагрегионгаз» ва ОАО «Даггаз» компаниязда гьоркьоб къотIи-къайги гьабун 200 миллионалъул багьа бугеб гьеб система гьес 58 млн. босун буго жиндиего.\nГьеб гурониги цойги чанги хIилла-рекIкIалъулал ишалги гьарун пачалихъалъул буголъи жиндидего буссинабунила гьес, гьедин улкаялъе 300 миллион гъурщидаса цIикIкIун зарал гьабунин Насрудиновасилан лъазабулеб буго Дагъистаналъул прокуратураялъ.\n2014 соналъул 19 апрелалъ Москваялда хасал идарабаз ккуна гьев экс-вице-премьер. Диваналда Насрутдинов МухIамадхIусен жив гIайибияв вукIиналъе мукIарлъичIо. Гьес чанцIулго лъазабуна жинде кьучIгьечIел гIайибал гIунтIизарулел ругин.\nГьеб лъил букIаниги заказалда рекъон, ургъунго багъаризабураб иш бугилан. Гьебго пикру загьир гьабуна гьесул адвокатазги. Гьелда тIадеги Наструдиновас лъазабуна жинца Дагъистаналда газ бикъиялда данде рагъ балеб букIанин, гьелдаса разигьечIез ургъунго жиндие квешезе гьабунин гьеб ишилан.\nНасрудиновасул ихтиярал цIунулев вугев адвокат Данила Паршиковас «Эркенлъи» радиоялъе бицана гьеб иш тIалъиялъул цIакъ кIудияб тIадецуялда гъоркь унеб бугилан. Жидеца диваналде ахIарал эксперталги, нугIзалги багьа-багьана батун гьенире рачIиналъе квекIенал гьарунила. Гьеб гурониги диванчияс жидеца рачарал далилазухъ гIинго тIамулеб гьечIилан.\nГьес абулеб буго диваналда Насрутдиновасде гIунтIизабулеб бугеб гIайибалъул магIнацин тIубан бичIчIулеб гьечIилан. Газалъул компаниязул буголъиялда хурхун гIемер батIи-батIиял суалал рижун ругила жидер.\nНасрутдинов гьезул бича-хисиялда гьоркьов вукIинчIолъиги, гьес гьел ишазул жаваб кьолареблъиги бичIчIизе диваналъе бокьун гьечIила, уголовниял ишазул гурони халги гьабуларел, гражданское правоги бичIчIуларел ва лъаларел диванчагIазда гьеб кинабго бичIчIизабизе захIмалъулеб бугила.\nГьелде тIаде гьезие гьеб бичIчIизе къваригIун гьечIолъиги хIисабалде босизе кколила, гьезда цебе бугеб аслияб масъалалъун кколила Насрутдинов туснахъ гьавийилан абулеб буго Паршиковас.\nГьес 2 февралалда букIараб данделъиялда гьединго лъазабуна прокуратураялъ Насрудинов гIайибияв вукIин чIезабулеб цониги кьучI бугеб далил бачинчIилан. Гьелда тIадеги цIех-рехалъги прокуратураялъги гьеб ишалда тIад хIалтIулелъул гIемер къануналде данде кколарел ишал гьарунилан.\nДанила Паршиков:«ГьадигIан цIакъ халатбахъараб цIех-рех тIобитIаниги Наструдиновасда гIайиб букIин чIезабураб цониги кьучIаб далил бачинчIо прокуратураялъ. Гьаниса – дораса росарал,рагIа-ракьанде щвечIел жидедагоцин магIна бичIчIуларел баяналги росун тIаделъун руго гьел Насрудиновасде.\n«Межрегионгаз» компаниялъул вакиллъун вукIана гьезул юрист гьес цоцаде данде кколарел магIна гьечIел жал рицунел рукIана, гьединго жуба-гъубарал баянал кьуна гьезул рахъалдасан рукIарал нугIзадерицаги, амма гьелъул хIисаб гьабулев чи ккечIо цониги.\nЗодоса босун гIайибги гIунтIизабун 8 сонги бащадалъги туснахъ гьавейин Насрудиновилан руго гьел чIун. Нижеца гьеб прокуратураялъ риччарал гъалатIазда тIасан чан гIарза хъваниги гьелъулги хIасилго ккечIо.\nДица ихтиярал цIунулев гIайибияв ватани чIезабеха гьесда тIад гIайиб, щиб гьабунги гьев жанив тIамизе хIаракат бахъулел рукIинчIого.\nГьез далилал хIисабалда гьереси документалгицин рачана диваналда. Масала, Насрудиновас газалъул система цIакъго учузго бичун букIин бихьизабулел гьес нухмалъи гьабулеб букIрааб «Дагърегионгаз» компаниялъул учредитель «Межрегионгаз» компаниялъул бетIер Никишиница гъоркь гъулбасарал документал рихьизаруна диваналда прокуратураялъ.\nГьел документазда хъвараб къо-моцIалъ бихьизабулеб буго автоавариялда Никишин хунхадуб хIадурун рукIин гьел».\nНасрудиновасул ишалда хурхун иргадулаб данделъи анцIабилеб марталда тIобитIизе ккола.


РачIа ликбезал рагьизе... | ГIелму ва лъай кьей | Киназего гIаммаб Россия\nРачIа ликбезал рагьизе...\nДида кIудиял чагIаз бицунеб рагIун букIана, доб хIуригат бахъун хадубила, Совет хIукуматалда цIализе хъвазе лъаларел чагIи рукIине бегьуларилан, чIахIиял чагIи ликбезалдейилан ликпунктазде хьвадулаанила, кодоб кагъат-къаламги ккун. Гьедин чанги жиндирго цIарцин хъвазе лъаларел чагIазда хъвай-цIали малъанилан, хъвалеб буго Баху Мух1идиновалъ "Миллат" казияталда.\nНусго соналдла жаниб тирулеб сверулеб жо букIун буго аб дунял. Гьале гьанже нилъ добго бакIалде щвана. Гьанжеги чара гьечIого къваригIун руго нилъее дол ликбезал. Гуро, хъвай-цIали малъизе гуро. Тарбия кьезе.\nЦо-кIиго гIел борчIун ун буго нилъехъа тарбия кьезе ракIалде щвечIого. Гьанже гьеб гIелалъул лъимал руго школазда цIалулел. Эбел-инсул тарбия гьечIолъиялъ, лъималазда гIемераб гIакъуба бихьулеб буго, жалгоги тарбия щвечIел, гьереси бицине, хIалихьалъи гьабизе, рищват босизе, бикъизе нахъе къаларел лъугьунел руго. Эбел-инсуца гьабулеб батараб гурони, лъималаз щибха гьабилеб.\nКинавго чиясул гьечIин тарбияйин абизеги бегьиларо. Руго жидедаса мисал босизеселги чанги. Амма… Эбел-инсуца хвезарулел руго лъимал.\nГьале цо мисал\nГьал къояз нилъер лъимал рукIана ЕГЭ кьолел.\nСаламатал эбел-инсуца, Бичас биччани, ЕГЭ кьезе витIулев вуго вас… лъабго телефонги кодобе кьун.\n— Ма, дир вас, дурго бахъани дирабгIаги хутIизе, гьаб дир телефонги босе, — йилан абулеб буго эбелалъ. — Вореха, камераялда вихьулареб гIадаб бакI балагье гIодов чIезе… Дол чагIи тохлъаралго интернеталдасан хъван баче, — йилан малъа-хъваялги гьарулел руго.\n— Ма, щиб кканиги, дир гьаб айфонги босе, интернеталдаса бокьараб жо балагьизе цIакъаб бугин дир аб, — илан инсуцаги бегьулеб буго жиндирго телефон. — КIвараб хIаракат бахъе, дир вас, щиб хIилла гьабунги гьел баллал цIикIкIун щвезе, хадуб нилъеца цо щиб букIаниги ургъилин, — илан ракI-макIги гьабун витIулев вуго вас экзаменалде.\nКиналго ракI унтун школалде ракIарарал тухумалъул чагIазги, боркьараб рагъде вас тIовитIулел ругел гIадал гьурмалги гьарун, витIула вас жаниве.\nГьанже ав пакъир, ворчIиладай чIваладайилан щола доб бегьулареб жо цадахъ бугони ахIтIолеб жоялде аскIове. ТIамула гали… бииип! Бахъун чвантинисагун кьола цо телефон пилициялъуласухъе. Цойги нухалъ витIула добго жоялда жанисан ине. ЯхI гьечIищила нужер, нич гьечIищила, цого бакIалдасан кIиго нухалъ лъимер билълъинабизейилан ахIи-хIур бахъуна эбелалъул… ТIамула гали — биииип! Бахъун бачIуна къватIибе кIиабилеб телефон. ВитIула цойги горсверуде. Гьанже хIехьезего кIоларого лъугьуна эмен ва кинабго тухум-кьибил, щайила лъималазе гIакъуба кьолеб, сверабиги рахъизарун, бетIер сверизабулеб бугила васасул, гьанже кинабгоги нужеца кIочон тезабун, кинилан эс экзамен кьолеб, хвезабунила жидер васасул гIумру…!!!! ТIамула гали — биииииип!\nГьале цойги мисал\nВачIинев вуго цойги эбелалъул маулхIаят ЕГЭ кьезе, черх бациледухъ тIад шпаргалкабиги рухьун. Гьел тIад рухьунаго гьесда малъун буго кин вилълъине кколев, кин гIодов чIезе кколев, кин къулизе ва ворхизе кколев, чан минуталдасан хIажатханаялде ине кколев, кинаб суалалъе жаваб кинаб логода бухьун бугеб, кин гьеб бахъилеб ва хъвалеб…. ГIадан хадув гIунтIулареб гIемееераб халааатаб инструкцияги кьун витIун вачIинев вуго ав лачен экзамен кьезе. АнцIила цо соналда жаниб школалда малъун лъан букIарабали щиб гурин, жиндирго цIар кIочон тун буго ав пакъирасда, гьеб жинда тIад бугеб бакIаб ва захIматаб жавабчилъиялъ. ЦIалдохъанасул хIинкъадго рахъ-рахъалде речIчIулел бераздалъун, тIеркIолеб кIалалдалъун ва сородулеб тIилгIараб черхалдалъун бокьарав чиясда бичIчIулеб буго лъикIаб гуреб жоялъе ав ургъулев вукIин.\nВукIаниги, цIалдохъанасда квер хъвазе ихтиярги гьечIелъул, берцинго гIодов чIола ав столалалда нахъа. ЦIцIараб заманалдасан вахъуна нилъер бахIарчи хIажатханалдейилан… бала лъабго сагIат, кверал тIуртIудун суал цIалун бажаруларого ва кинаб логода жаваб бухьун бугебали ракIалде щоларого. КIвараб-лъараб жоги хъван, ракI рекIеде бачIунарого, кивехун унев вугевали лъаларого къватIиве вачIинев вугев цIалдохъанасде полициялъулас «Ле!» — илан гьаракь гьабула ва гьев чвархъан гIодов ккола. Лъималазул нервабиги чармил рукIунарелъулха.\nГьеле. Щиб дарсха кIудияз гьел лъималазе кьураб?\nРачIа ликбезал рагьизе…


Вэб-контроль - экстремизмалде данде\nИсана ункъабилеб квартал рагIалде щвелалде хIадурун бахъине ккола экстремизмалде дандечIезелъун гIуцIараб хасаб стратегия.\nГьелда гъоркь гъулбасине ккола Россиялъул президент Владимир Путиница. Стратегиялда тIад хIалтIулеб буго Россиялъул жанисел ишазул министерлъи. Улкаялда экстремизм тIибитIиялъе кумек интернеталъ гьабулин абулеб буго гьениб. Гьединлъидал гьеб документ гIуцIаразда ракIалда буго интернеталдасан гьарулел гьфужумазде нухал къазе. Гьелда данде рахъинаризехъин руго блогералги, журналисталги, гIадатиял гIадамалги, интернет-провайдералги. Экстремизмалъул хIакъалъулъ макъалаби кин хIадурилелали хасаб лъай кьезехъин буго гIолохъанал журналистазеги.\nАмма инсанасул ихтиярал цIуниялъул рахъалъ президентасда цебе гIуцIараб шураялъул вакилзабазул цо-цоял ракI рекъолеб гьечIо гьеб стратегиялда. Гьелъулъ цо чIванкъотIи гьечIилан.\nКвешлъиялдагун лъикIлъиялда гьоркьоб батIалъи гьитиIнаб къяолдасан бичIчIизабун гурони, гьанже кIудиял гIурал чагIазда гьаб гьабе, гьаб цояб гьабугеян гьукъа-къаял гьариялъул тIири пайда кколарин абураб пикру загьир гьабуна ЭР-ялъе Гъуниб мухъалдаса блогер Эльдар Ибрагьимовас.\nЭльдар Ибрагьимов: «90 абилел соназда гIадин гьечIоха гьанже иш, батIайисан буго. Киназулго рокъор компьютералги руго. Гьенисан бокьарав чиясулгун бухьен гьабизеги бегьула. Дир хIисабалда, гьитIиназеги студентазеги берцинго бицун бичIчIизабизе ккола экстремизмалъул зарал. ЧIалгIаде, яги берцин рихьизелъун киназдаго рагIиледухъ ахIдон, жо кколаро. Дун правовой академиялда цIалулелъул нижехъе гар-чIвариял гьаризе рачIунаан бусурбабазул рухIияб бутIаялдаса чагIи. Гьез кутакалда берцинго бицунаан гьелъул».\nДагъистаналдаса блогер Лабазанов МухIамадил пикруялда рекъон, Россиялъул жанисел ишазул министерлъиялъ хIадурараб концепциялъ хIасил кьоларо. Гьелъул бакIалда пачалихъалъ хIаракат бахъизе ккола жибго лъикIаб рахъалъан бихьизабизе, гурони гьукъа-къаял гьарун жо кколаро.\nДоб цебехун бицараб стратегиялда хъван буго сайтазул мониторингал гьаризе кколилан.\nЛабазанов МухIамад: «Гьедин интернеталда хъванщинаб жоялда хадур лъугьун, мониторингал гьаризе хIал кIоларо. Дагъистаналда сверун бугеб квешаб информациялъул ахIвал-хIал хисизабизеялъе тIоцебесеб абулеб жо букIана гьес блогераздаги журналистаздаги тIадаб бугила кигIан кIваниги цIикIкIараб позитивияб контент кьезе, цохIо гьеб нух буго гьениб».\nГьаниб гьадинго рехсезе бегьула арал къоязда МахIачхъалаялда тIобитIараб данделъиялъул. Чачаналдасагун Дагъистаналдаса блогералги информациялъул иш кодоселги ахIун, гьоркьоб лъун букIана интернеталдасан пачалихъалде гьарулел гьужумазул суал.\nбула, Шималияб Кавказалда гьоркьоб Дагъистаналда бугин бищун эркенаб пресса, гьединго интернетги. Интернеталда бищун эркенго хъвадарулин дагъистаниялин абураб пикру загьир гьабуна гьеб данделъиялда. Интернеталда бугеб дагъистаниязул хъвай-хъвагIаялда балагьун ракIалда ккезе бегьула тIубарал информациялъул рагъал унел ругин гьанир. Хасго ахир заманалда рихьизе бегьула ГIабдулатIипов - Дагъистаналъул нухмалъулесул ва гьединго низам цIунулез гьабулеб политикаялда тIад рекъонгутIиги, гьезде гьарулел гьужумалги.\nОфициалияб куцалда рагъ лъазабун гьечIониги, Дагъистаналда жибаб къойил ккола Дагъистаналда низам цIунулездаги, изну гьечIого яргъид гIуцIараздаги гьоркьор тунка-гIусиял, жибаб къойил хола анцI-анцI чи. Гьеб ахIвал-хIалги хIисабалда босун, интернеталда хъвадарулел ругел хасал чагIи Россиялъе кIудияб проблема кколилан абуна МахIачхъалаялда тIобитIараб данделъиялда басмаялъулгун информациялъул министр Азнаур Аджиевас.\nШималияб Кавказалда экстремизм тIибитIунгутIиялъе нухал къазелъул хIукуматалъ бюджеталдаса хвезарулин санайил нус-нус миллиардал гъурущ. Гьединлъидал гьеб данделъиялъиялъул кIиго хIукму ккана. Цояз абулеб букIана гьукъараб информация бугел сайтазде нух щвеларедухъ нухал къварилъизаризе кколин. Гьелда бан гьадинаб пикру загьир гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе блогер МухIамад Лабазановас.\nМухIамад Лабазанов: «Бищунго кIудияб гIила гьеб информация чIезабунгутIиялъе буго гьел киналго социялиял сетазул серверал-фейсбукалъулги цогидалги, гьезул серверал руго Америкаялдаги цогидал пачалихъаздаги, гьединлъидал нилъер спецслужбаяздаги, хIукуматалдаги кIоларо гьезде нухал къазе, щайгурелъул гьездасан чанго миллиардал долларал гIарцул щолел руго гьезие гьенисан».\nЦебехун бицен гьабурав басмаялъулгун информациялъул министрствоялъ хIадурана интернеталдасан пайда босулезда цере лъурал хасал тIалабал.