Ярагьунарел министралги чIечIого хисулел хъулухъалги\nЯрагьунарел министралги чIечIого хисулел хъулухъалги Дагъистаналда халат рахъунел руго хIукуматалъул нухмалъуда кадровиял хиса-басиял. 11 сентябралда индустриялъул ва даран базаралъул рахъалъ министрлъун тана Юсуп ГIумавов. Сентябралъул байбихьуда ГIабдулатIипов Рамазанил хIукмуялда рекъон къана республикаялъул транспорталъулгун, индустриялъул рахъалъ министерлъи. Кинаб магIна бугел гьел хиса-басиязда жаниб ва щай гьоркьоб заман бахъун хъулухъалдаса эркен гьарулел ругел дагъистаналъул хIакимзаби?\n11 сентябаралда цIияб хъулухъалде тIамурав ГIумавов Юсуп ккола Буйнакск мухъалъул Гъадар росулъа. 2013 соналъул февралалдаса нахъе гьес нухмалъи гьабулеб букIана Дагъистаналъул даран-базаралъулгун, инвестициязул ва бизнесалъул министерлъиялъеги.\nГьанже гьеб министерлъиялде тIаде бачIана цойги хъулухъ, индустриялъул бутIа.\nЦебе гьеб идараялъул гьединго транспорталъулгун энергетикаялъул министрлъун вукIана Гумбет мухъалдаса ХIажимурадов Ширухан.\nИсана сентябралъул авалалда гьес нухмалъи гьабулеб букIараб министерлъи къазе хIукму гьабуна ГIабдулатIиповас.\nШирухан ХIажмурадовги батIияб хъулухъалде тIамулев вугилан лъазе гьабуна республикаялъул бетIерас.\nАбулеб букIана гьес хIалтIи гьабулеб куцалда ракI рекъон рагIуларин Дагъистаналъул нухмалъулесул ва гьелъул рахъалъ гIезегIан ГIабдулатIиповасул рахъалдаса тIадкIалъаялги щун рагIулин министрасеян.\nЖивго Ширухан ХIажимурадов лъалел гIадамаз гIадан хIисабалдаги, хъулухъчи хIисабалдаги цIакъ ракIбацIцIадав чи вугилан къимат кьолеб букIана гьесие. Жиндир заманалда гьев вукIана 1998 соналъул МахIачхъалаялъул нухмалъулев вищулеб мехалъ Амировасде данде кандидатура лъурав чиги.\nГIабдулатIипов Дагъистаналъул нухмалъулевлъун вачIинегIан ва гьес министрлъун тезегIан Москваялда транспорталъул департаменталда лъикIаб хъулухъалда вукIарав чи ккола гьев.\nШирухан ХIажимурадовас хIалтIи гьабулеб букIинчIилан абураб пикруялда тIад рекъолев вуго гьединго жамгIияв хIаракатчи ГIисалмухIамад Набиевги.\nГьев гьединго ккола автомобиль бачунезул махщалил цолъиялъул нухмалъулевги. ЦохIо гьев гуревги цониги хIакимас гьабулеб гьечIин хIалтIи.\nМисалалъе транспорталъул бицунеб бугони жакъа Дагъистаналда бугеб транспорталъул гIуцIиялъухъа бажарулин республикаялъул бюджеталде цо миллиард гъурущ магъалодул бакIаризе. Амма хIакъикъаталда бакIарулеб бугин 24-25 миллион гъурущ, гьеб кколин 70 нухалъ дагьаб къадар. Гьеб кинабго иш рукIалиде бачIинабизе тарав министрасги божилъи хвезабулеб бугин президентасул.\nНабиев ГIисалмухIамад: «Мисалалъе МахIачхъалаялда буго «Махачкалатранс» ва «МахIачхъала МУП» абураб кIиго идара, гьенир хIалтIулел ругел 5000 гIанасев чиясухъа гьанжелъагIан цониги чиясухъа бакIарун гьечIо магъало.\nГьелъул бакIалда щибаб моцIалъ гьезухъа бакIарулеб буго гIарац, моцIалъе 15-20 миллион гъурущ. ГIабдулатIиповас абулеб буго «обеление экономики» хIажат бугилан.\nГьедин иш букIаго кинаб «обелениеха» букIинеб? Ширухан батIалъи гьечIо, цогидал батIалъ гьечIо, лъиениги бокьун гьечIо хIалтIизе.\nЦохIо ГIабдулатIипов вуго гьеб бокьун, гьелъие гьес хIаракатги бахъулеб буго, амма гьединал хIакимзаби рукIаго гьесул кинабго хIаракатги гIурусалъ абухъе салулъе лъим гIадин къун унеб буго».\nГьалдаса хадур цIияб хъулухъалда тIамурал чагIиги гьезда гьоркьоса бищуго ярагьунев чи ватизегIан заманаялъ тарал чагIи ругин ГIабдулатIиповасилан рикIкIунеб буго ГIисалмухIамад Набиевас.\nГьеб кинбаго хIакимзабазда жидедго бичIчIулебги бугин, гьединлъидал дандечIарал гIадин гьезги жидерго ургъунго хIалтIи гIаксалда гурони гьабулеб гьечIилан абураб пикру буго жамгIияв хIаракатчиясул.\nНабиев ГIисалмухIамад: «Цебе кин букIараб? Цебе хIукуматалъул нухмалъуде вачIарав чияс пуланав хIакимасухъа кколеб бутIаги босун живго толаан гьев, жиндего дандекколеб куцалъ хIалтIизе. Гьанже хIакимасда лъалеб буго жив цо сордо-къоялъцин гьенив хутIилин абураб божи гьечIеблъи.\nТранспорталъул жавабчилъи кьун буго нухазул рахъалъ агенствоялъухъе. Гьелъул нухмалъулев Загьид Хучбаров хIалтIи гьабулев чи вуго, гьитIинаб къоялдасаго квал-квадун ругьунав чиги вуго, хутIараб заманалъ бихьизабила».\nДагъистаналъул хIукуматалъул нухмалъиялда гьарурал хиса-басиязул бицунаго гьаниб гьединго рехсезе бегьула гьадинаб хIужаги. Августалъул ахиралда финансазул министрлъун тIамуна ЧIарада мухъалда Исламов ГIали.\nЦIевеккун гьев хIалтIулев вукIана гьенивго министр хисулевлъун. Гьесда цее министрлъун йикIарай Антонина Ивановна абурай гIадан гьеб хъулухъалде тIамуралдаса гIемер заман ун букIинчIо гьединлъидал гIемерисезда бичIчIулеб букIинчIо гьей хъулухъалдаса эркен гьайиялъул магIна.\nЖиндирго иш лъалей, махщел бугей экномист йикIанин гьейилан абулеб букIана гьей лъалей гIадамаз.\nГьединго лъабабилеб сентябаралда хIукуматалъул вице-премьерасул хъулухъалде тIамуна гьелде щвезегIан туризмалъул комитеталъул нухмалъулевлъун вукIарав ГIисаев МухIамад. 2001-2009 соназ Хунзахъ мухъалъул нухмалъулевлъунги вукIана гьев.\nАбулеб букIана ГIисаев гьенив танин дагьалъ цевегIан гьеб хъулухъалдаса вахъарав магIарулав Абусупьян Хархаровасул бакIалда.


МахIмуд-Апандил «ТIаса лъугьа, дир вас» абураб тIехьалдаса\nВукIанила цо бечедав чиги, гьесул вукIанила цIакъ лъугьинчIев васги. Щибниги иш-пишаги гьечIого, гьудулзабигун цадахъ тира-сверулев, квана-гьекъолев вукIунаанила гьев. Цо къоялъ инсуца гьесда абунила:\n- ГIенеккея, дир вас, мун гьанже лъимер гуро, гIолохъанчи гIун вуго. Заман щвана, гьеб ахIмакъаб хьвада-чIвадиги тун, хъизанги гьабун, гIадамазул гIадаб гIумру-яшавалда вукIине.\n- Гьелъие жеги цудунго буго, дада, - илан жаваб кьунила васас.\n- Кинабго гьабизе ккола, дир вас, жиндир заманалда, цо къоялъ гьадал гьудулзабаз мун, квералги рацIцIун, гIодобе рехараб чIорто гIадин тезе бегьула.\n- Мун мекъи вуго, дада, гьез дун киданиги рехун толаро.\n- Мун унго-унголъунги божунищ вугев гьез дур адаб гьабулин абураб жоялда?\n- ЦIакъха божулев.\n- Дида ккола гьеб адаб-хIурмат дур гIарцуца ккун хутIун бугин.\nДур шагьи-пара лъугIарабго, гьел духъ балагьизецин гьечIо.\n- Дуда лъалел гьечIо, дада, дир гьудулзаби. Гьез киданиги дие рекIкI гьабуларо. Жакъа дир буго гIарац, метер гьезулги букIина. Жакъа дица хвезабулеб буго гьеб, метер гьезги гьабила.\n- Дида дур гьудулзаби лъикI лъаларого ратизеги бегьула, амма гIумру дида лъикI лъала. Дида гIемер рихьана дур гIадал гьудулзаби ва гьел божизе бегьулел чагIи рукIунареблъи.\n- Дида лъикI лъала, дада, -илан чIухIун жаваб кьунила васас. Ва жиндирго ругьунаб къагIидаялъ гIумру гьабулев вукIанила.\nЭмен хьулкъотIараб куцалъ захIматго унтула. Гьес васасда гьарула хъизан гьабеян, гьанжениги гIакълуялде вачIаян. Амма васас инсул гьари тIубазабичIила.\nХвалда цебе инсуца васасда абунила:\n- Дун хвараб мехалъ, дуца дир тIадкъай тIубачIого бегьуларо.\n- ТIубала эмен.\n- Дуца нилъер тухумалъул къадру цIуне. Щиб кин кканиги, гьардухъги вукIунге. Тухумалъул къадру рехизегIан – хва мун. Бокьараб хIалтIи гьабе чIухIичIого. ЗахIматалъ инсан берцин гьавула, гIодовегIан гурев – кIодо гьавула.\n- Ургъел ккоге, дада, дица дуца абухъе гьабизе буго.\n- Божизе кIолеб гьечIо, дир вас. Дие батIалъи гьечIо мун бечедго вугониги, мискинго вугониги. Дие аслияб жо буго, цоги нухалъ абуни, дуца нилъер тухумалъул къадру цIуни. ИнжитлъизегIан хунго лъикI. Гьединлъидал бицунеб буго дуда цо балъголъи. Нахъарокъоб мокърокь бугеб чIалуялда дица бан буго гъанцIа. Гьабизесеб жо тIагIараб хIалалде ккараб мехалда, дурго къадруги цIунун, хва.\n- Дур рахIатхвей гIададисеб буго, дада. Дун гьеб хIалалде киданиги ккезе гьечIо.\n- Гьеб Аллагьасда гурони лъаларо, дир вас. Амма дуда дир рагIаби кIочон тоге…\nВасас кколеб куцалъ вукъанила гьев. Гьабунила гьесда хадуб садакъа-къулгьуги. КIикъого къоялъ танила мегежги. Гьеб болжал лъугIарабго гьев, дагь-дагьккун гьадабго, живго ругьунаб гIумруялде вуссанила.\nИнсуца нахъе тараб гIарац лъугIизегIан гьудулзабаз гьев, зодове вахинавун, веццулев вукIанила. ГIарац лъугIанагIан гьезул балагьи гьесдехун хисанила. Гьел цере гIадин гьесухъе рачIунел рукIинчIила, нухда дандчIванигицин вихьичIеб ххвел гьабун толаанила. ГIолохъанчияс хIаракат бахъулеб букIанила гьезул кьижараб намус борчIизабизе. ГьанжелъизегIан гьесул гIарцухълъидал гьел квана-гьекъолел рукIарал. Амма цересел гьудулзабаз гьесул кIвар гьабичIила.\nГьабизе жо тIагIарал къоял щванила гIолохъанчиясде. Чияда гьаризеги намусалъ къабун гьабичIила. Гьеб мехалда гьесда ракIалде щванила инсул рагIаби. Анила гьев нахъарокъове. Ваханила бакIиде ва горбоде кIичI ккезабунила. Цинги, малги бан, бакI добехун реханила. Дагьаб мехалъ кварида далун хутIанила гьев. Цинги, тIун кварги бачIун, чIарбида гIодов речIчIанила…\nКIичIикье габур ккезабулеб хIалалде гьев вачанила хасго гьадинаб лъугьа-бахъиналъ:\nРагIанила гIолохъанчиясда, жиндир гьудулзабазул цояв унтун вугилан. Гьесде ваккизе инчIого рес букIинчIила. Кин инев, кодоб-хъатикь жоги гьечIого. Вас цIакъ къваридго вихьидал, щиб лъугьарабилан гьикъанила эбелалъ.\n- Дир гьудул унтун рагIула. Гьесде ваккизе ине ккола. Кин инев, гьесие босизе жоги гьечIого.\n- Ургъел ккоге, - ян абунила эбелалъ. – Нилъер буго цо хутIараб ахирисеб гIанкIу. Хъвезеги хъун, белъараб гьебги босун, ина мун гьудуласде ваккизе. Инсуца малъухъе, дурго къадру цIунизе ккола дуца.\nХъунила гьеб гIанкIуги. Белъараб гьеб цо дагьалъ цIорозегIан горда лъун букIанила. Гьудуласухъе инеян вас хIадурлъулаго, эбелалда лъураб бакIалда гIанкIу батичIила – катица кванан батанила гьеб. Вас цIакъго рахIатхун лъугьиндал, эбелалъ гьесие ракI-макI гьабун абунила:\n- Гьеб хIалалъ къварилъуге. Гьел руго дур гьудулзаби. Дур гIарац бугеб мехалъ, гьездаса дуца щибниги хира гьабичIо. Гьанже, мун щибго гьечIого хутIараб мехалъ, цебесеб нужер гьудуллъиги ракIалдещун, гьез дуда гIайиб гьабиларо.\nВасасул ракI гIодобиччанила, ва гьев унтарасде ваккизе анила.\nГьесул гьенир квана-гьекъолел ратанила киналго гьудулзаби. Амма гьез тIаде вачIарав цевесев гьудуласул кIварцин гьабичIила. Гьезда жив вичIчIилилан хьулалъ, гIолохъанчи гIанкIуялъул ккараб бицине лъугьанила. Гьелин абуни, тIад релъанхъизе лъугьанила.\n- Цо кинабалиго гIанкIуялъул бицунев вуго, оцги бачун вачIине вукIарав кинигин. КъваригIун рукIана дур щибго гуреб гIанкIуги, цадахъго мунги нижее.\nГьеле гьелъ лъугIизабуна гIолохъанчиясул сабруялъул ахирисеб къатIра. Кварги тIун, гIодов речIчIаравго, гьесул ботIроде гъвегъун бачIанила месед-гIарацги цадахъго инсуца тараб кагъатги. Гьелда хъван букIанила: «Гьанжениги ракIалдещвезаре дир рагIаби ва гIакълуялде вачIа, дир вас», - илан.\nГIемер вохиялъ васасда кIочон танила инсул рагIаби ва гьес эбелалда абунила:\n- Гьанже, батIи-батIиял гьекъолел жалги росун, дирго гьудулзаби ахIила.\n- Кинал гьудулзаби? – абун гIажаиблъанила эбел.\n- Дирго киналго гьудулзабиха, эбел.\n- Гьадаб киналдасаго хадубги дуца гьел гьудулзабилъун рикIкIунел ратани, дуда инсул рагIабазул магIна щибго бичIчIун гьечIо, дир вас. Дуего бокьараб гьабе, амма гьедин дуца гьабуни, тIокIалъ мун дир вас гуро.\n- Гьаб месед-гIарац, эбел, киназего гIела.\n- Жеги дунялалда вижичIо, месед-гIарац гIун, гIорцIарав чи. Бечелъиялъе даимлъи букIунаро. Аллагьас кьола, Аллагьас нахъе босунги уна. Жакъа, рес букIаго, чIужуги яче, дурго букIинеселъул тIалаб-агъазги гьабе.\n- Дун ургъила, эбел.\n- Ургъе. Ургъулев чиясул ракIбухIуларо.\nГIолохъанчиясул ботIроде гIемераб месед-гIарац гъвегъун бугилан рагIидал, гьесул цересел гьудулзаби ракIаранила.\nГьел рихьаралго, гьас абунила:\n- КIигьумерчагIазулгун дица гьудуллъи гьабуларо. Дир рокъобе нух къоса нужеда…\nГьелдаса нахъе, лъимал-хъизамалъ сверунги ккун, талихIаб гIумруялда вукIанила гьев чи.\nПрочитано 733 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 27 ноября 2017 10:37\nДругие материалы в этой категории: « Гьев кидаго халкъгун вукIана\tФазу ГIалиева гьаюралдаса - 85 сон »


Гьекъон къеч хьолареб лъимерлъудал ицц » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Молодежь - ГIолохъанлъи » Гьекъон къеч хьолареб лъимерлъудал ицц\nГьекъон къеч хьолареб лъимерлъудал ицц\nДобавил(а): istina от 13-05-2016, 10:44\nЛъимерлъи - гIумруялъулги хIикматаб маргьа, гьелъул магIна, аслу. Доб мехалда бичIчIулароан щай гьеб гIумруялъул бищунго талихIаб бутIалъун рикIкIунебали.\nАмма гьеб унго-унгоги букIун буго талихIалъулги талихIлъун.\nЛъимерлъиялъул лахIзатал гIемер ракIалде щола ихдал, тIабигIаталъ талихIалъул бакънал рачунеб заманалда. Цинги, цо магIарул кочIолъ ахIухъе, "рекIел анищазул щенон балеб цIадалъ цIалтун йиччизаюла". РакIалдещвеял… ракIалдещвеял...\nГьезул куркьбаздаги рекIун, дун йоржуна гIагараб росулъе ва тIавап гьабула гьелъул мугIрузул жеги гIазу биинчIел тIогьазда, щола хъачIал кьурабалъе ва хъитIахъе, цинги рещтIуна тIанусдерил балалъул тIогьий. Гьеб борхалъудасан гIагараб росдаде тIадеги къулун, бокьун буго ахIизе:\n- ГIага-ра-ра-б-б ТIануси! Дир лъимерлъиялъул къин гьечIеб ицц. Гьале дун жакъаги щвана духъе. Доб кидаялиго лъимерлъуда гIадин, дур авлахъазда хъахIилал, хъахIал, тIогьилал тIугьдул ретIулей йиго.\nГIуртIа майданалда екерахъдилей йиго. Гьале доб ТIанусиса ГIободе ГъардикIкIалахъан унеб сухъмахънух. Гьеб чанги бокIкIинабуна дица, эбелгун цадахъ гьелъул росулъе унаго. Гьеб нухалде тIаде балагьараб кьурул гIус ккола нижер сапаразул нугIлъун.\nГьелда гъоркь хIухьбахъизе гIодой кIусизе дун хIинкъулаан, гьанже гуреб гьанже биххун бачIинилан кколаан. Дун жиндаса хIинкъулей йикIараб кьурда бугеб кьватIел гьанже дагьабги кIодолъун, гIатIилъун буго. Гьенисан гъоркье лъугьунаго, батула Гъардиицц. Гьениса гьекъараб цIорораб лъеца дун гIорцIулароан - гьекъанагIан гьекъезе бокьулаан. ЦIакъ бокьулаан гIенеккизе эбелалъ ахIун бачунеб зикруялъухъ. Жеги бокьулаан ялагьизе мугIрул цIумалъул рорженалъухъ. ГьитIинай диеги бокьун букIана цIумалдаги рекIун, дунял сверизе.\nГьале НацIигохIги. Дица росдал харабаздаги гьикъулаан гьеб цIаралъул магIна, амма гьанжеги лъаларо дида гьелъул магIна. Гьенир гIодор чIун рукIунаан, бачал рехъадаса рачIинегIан. Лъарахъе щвезагIанги унаан гьезда хадур. Лъарамухъккун эхере унаан тIугьдул ретIизе. Хьиянире унаан мучари бакIаризе. Гьелъул гулал гьарулаан. ГIуртIе рахунаан, бетIараб мучариги жубазабун, гулал киналго ясазе ращад кколеб хIалалъ къалаан.\nГулазда гьоркьосан раккизарун, бакI-бакIазда тIугьдузул квацIабиги рукIунаан.\nХьияниб буго тIину гьечIеб хIорги. Гьенире аскIорегIан къазецин хIинкъулаан ниж, хьуцIалги муцIиги рукIана хIор сверун. Къецбан нижго рукIунаан гьеб хIоралъул къисаби ургъулел, цо-цо рагъизеги рагъулаан, къацандулаан. Гьелъухъцин чIалгIун йиго...\nГьале росдал хIор. Гьанже гьечIо гьанир доб мехалда рукIарал кIудиял цIвакарал къанал. Гьезда тIад черолаан. Елъизеги бачIуна цо-цо мехалда - чуризегицин гьечIеб парталги босун, унаан хIортIе черезе. ХIатIида гIицIго къанабазда черолеб мехалда, букIунеб букIараб лазат!\nЦоцазде лъим чвалхиги гьабулаан, бакъалда парталги бан, гьеб бакъвазегIан гьенирго чIолаан. Чуризе жо гьечIониги, дун цо-цо рекIелгъеялъеги унаан гьение. Гьенисан бихьула ГIебелаги. КIудиял тургьбиги росун, мичIчI бетIизе унаан, гIурабго нух нахъаги тун. Баладе тIаде рахаралго, батулеб расалъиялда, букIунаан гIемераб мичIчI. Гьеб бетIулелъулги гьабулаан цоцазе кумек.\nЦадахъго цIамги босулаан, МичIчIил къакъуцIал кунаан, тIаде цIамги щван. Дагьабго мичIчIги босун, гьеб лъикI, сок бачIинегIан кIвекIун, тамах гьабулаан. Гьелда нижеца къакъуцIилан абула. БукIараб тIагIамаб квенха гьеб, хасго гIемер нухги нахъа тун, свак чучизе гIодор чIараб мехалда.\nБакъвазабизеги бетIулаан мичIчI. Гьелъул гьарурал цIурачадал, пурщаби, хинкIалги росун, цоцазухъе унаан. Дица гьаруразда гьедигIан тIагIамгойищ букIунареб букIарабали, амма дун йохизе дир хинкIал цIакъго цIакъ реццулаан. Гьединал, хIикматаб рухIияб берцинлъиялъул гIадамалха нижер тIанус ругел!\nГьанже гьеб ракIалдещвараб мехалъ, гIажаибаб гьогьен чIвала рекIеда. Магьал раччулеб заман цебечIезабулелъулги, кIаркIарун елъизе бачIуна. Хасалихъе гъира букIунаан бакъвараб харил магьал цIезе ва раччизе. Гьебги цадахъ гьабулаан. Цоцазул ссаналги ххан, магьал цIезе кумек гьабулаан. Магь цIезеги дир цо кIудияб махщел букIинчIо. Гьебги киназулгоялдаса гьитIинаб букIунаан. Магьил ункъабго рахъалдасан тIугьдулги лъолаан дие эбелалъ. БукIунеб букIараб чIухIиха, магьги баччун унеб мехалда. Данде ккаралги релъулаан дида, магьил кIодолъиго щибиланги абун. Дицаги жаваб кьолаан дун эбелалъул цохIо йигей яс йигилан. Дидаги абулебгIаги рагIун букIун батилаха. Цо-цояз абулаан дида:\n- Эбелалъул цого жо - царгъиний кIетIолей жо, - йилан. Гьелъул магIна бичIчIулароан дида. Йохулей йикIараб куцха, лъица бугониги Шамай,- бикайилан абураб мехалдаги.\nЕцаризегиха дида лъалеб букIараб. ХъандирогIанасеб харицелги гъежда лъун харибакIалде унелъул, дандеккаразе цIакъ кеп щолаан. ГьедигIанабго хадироги букIана. КIалкквезе байбихьаралдаса нахъе КIалбиччанкъо щвезе къоялги рикIкIунаан. Гьеб къоялде кIодоэбелалъ букъараб таргьаги букIана дир. Свакаралго гIодорги чIун, лъие щиб щварабали рикIкIунаан, чан сапун, щватаби, одеколон. Конфеталцин рикIкIунаан лъил гIемер ругелали. ЦIакъго нижее рекIее гIураб жо кьураб бакIалде, лъачIеб ххвелги гьабун, кIиабизеги унаан. Лал тIамулеб гIужалда, накку баччизеги цоцазе кумек гьабулаан. Накку баччулеб гьегьги дир, магьго гIадаб, киназулгоялдаса гьитIинаб букIана. Наккуги гьегь бакьулъе щвезегIан гурони балароан.\nЯсикIодул берцинаб къайиги букIана дир. ЯсикIабазул бертинги гьабулаан, берталъе ясалги ахIулаан, квен-тIехги нижецаго гьабулаан. АхIулаго кечIгун, бертадул нахъисеб къоялъ бахIарайги ячун лъадаеги унаан. Ихдал, авлахъалдаса гIазу биунеб заманалда, дерец тIугьдул ралагьизеги унаан. Нижеца гьел ретIулароан. Амма цоцаздаса цере ккезе хIаракат бахъулаан, бищун цебе дерец бихьарай яс бищунго талихIай йикIунин, тIоцебе гьеб бихьарабго, гьелда нилъерго мурад шуризе кколилан.\nДида киданиги бищун цебе тIегь батулароан. Гьанжеги, дерец баккулеб гIужалда, ракIалъ росулъе цIала. Щиб лъалеб батизе бегьула гурищ дида дерец. Дица гьелда гьарилаан билараб талихI балагьизе кумек гьабейилан. Диего гьимулаго, дица берал къанщана - жеги гIазу биинчIеб авлахъалда гIазулъанги баккун дие гьимулеб буго хъахIилаб дерец. Ва дица гьелда щурулеб буго…\nЩукру гьабичIеб нигIмат нахъе босулаЖинда свалат-салам лъеяв вукIана битIараб бицуневлъун, къотIи тIубазабулевл ...ТIаса лъугьа, баба...ЦIад гIадин бадиса щущалеб магIуМалъараб гьабуни, мекъса кколарел


Тавбуялъул ва сабруялъул моцI | Ислам в Дагестане\n20 Май 2017 740\nРамазан буго Аллагьасде ине бокьарав чи Аллагьас къабул гьавулеб моцI. Гьаб буго гIумруялъ жиндир кIарчанлъи ккарав чи, РахIманасул рагьдухъ кIутIулеб моцI. Щибаб сардилъ Аллагьас ахIулеб буго: «Вугищ мунагьал чуризе бокьарав чи, Дица гьесул мунагьал чуризе руго. Вугищ дугIа гьабулев чи, Дица гьесул дугIаялъе жаваб гьабизе буго. Вугищ Диде вуссине бокьарав чи, Дун гьесде вуссине вуго», - ян. Гьалдаса кIудияб рахIмат инсанасда дунял-ахираталда дандчIвазеги гьечIо. Гьаб давла босарав чиги вуго талихIав ва гьаб давлаялдаса махIрумлъарав вуго талихIкъарав.\nПикру гьабеха, дур буго гIемераб боцIи, лъимал, кIудияб мина, лъикIаб машина, хъулухъ. Амма ахираталда дуда абуни, дур мунагьал чуричIин, щиб пайдаха ккараб гьесул магIишаталдаса? Гьединлъидал, нилъеца Аллагьасе рецц гьабизе ккола рамазаналъги нилъ чIаго таралъухъ. Чан чи вугев араб соналъ нилъеда цадахъ вукIарав, амма исана нилъгун таравихIал разе кIвечIев, чан чи хварав, чан чи унтун бусада лъурав?\nКIал кквей ккола иманалъул ункъил бутIа гьабун цо бутIа. Щайгурелъул, аварагас ﷺ абун буго: «КIал кквей буго сабруялъул бащалъи», - ян. Хадубги хирияс ﷺ абун буго: «Сабру ккола иманалъул бащалъи», - ян. Жакъа инсанасда гIемераб жоялъул хIисаб гьабун бажарула, техника буго цебетIун, компьютералъ гIемераб жоялъул хIисаб гьабула, амма сабру гьабурав чиясе букIунеб кириялъул хIисаб лъихъаниги гьабун бажаруларо. Гьеб хиралъиги буго кIал ккурав чиясе. Цоги, аварагас ﷺ абун буго: «Алжаналда жаниб буго рагьу, гьелда цIарги буго Раяян абун. КIал ккурав чи гурого гьеб рагьдухъан лъугьунаро», - ян. Гьеб ккола хирияв аварагасул ﷺ рахъалдасан бугеб къотIи, ай кIал ккурав чи алжаналъуве лъугьинавизе вугин абураб. Хадубги аварагас ﷺ къотIи гьабулеб буго гьадин: «КIал ккурав чиясе буго кIиго рохел: кIал биччаялда аскIоб ва Аллагьгун дандчIвайдал бугеб рохел». Гьелдасан нилъеда бич1чIулеб буго кIал ккурав чи Аллагьгун дандчIван вохизе вугин абун.\nХирияс ﷺ абулеб буго: «Щибаб жоялъул букIуна рагьу, гIибадаталъул рагьу буго кIал кквей», - абун. Сундулго букIуна байбихьи: мина балаго кьучI лъола, къадал рала, тIох гьабула. Гьелъул гIаксалда, цин къадалги ран хадуб кьучI лъоларо. ГIибадатги инсанасухъа лъугьине ккани инсанас кIал ккола. Щайгурелъул, кIал кквеялдалъун инсанасул бидурихьал къварилъула, бидурихьал къварилъидал гьесул чорхолъ щайтIаналъе чIезе бакIги хутIуларо. ЩайтIан чорхолъ бугеб напсалда Аллагь лъазе рес гьечIо. Гьединлъидалин аварагас ﷺ абураб: «КIал кквей гIибадатазул рагьу буго», - ян.\nРамазан буго лъикIлъаби гьарулезул моцI. ГIемерал гIадамал рукIуна тIубараб лъагIалица мунагьал гьарулел. Масала, кучIдузухъ гIенеккун, руччабигун жуван, хъалиян бухIиялда даимлъун. ХIатта щибаб къойил цо-цо пачка хъалиябазул бухIула. Гьеб тезе кIоларинги гаргадулел рук1уна. Амма кIал ккурав чиясда хъалиян тезе бигьаго кIола. Гьединлъидалин рамазаналъ тавбу гьабизе, мунагьал рехун тезе жигар бахъизе кколеб. Амма кири щвезе ккани, ракъи-къеч теялдалъун къокълъуларо. КваначIого индусалги чIола, гьекъечIого вараниялъги яхI бахъула. КIалалъул кири щвезе ккани цIунизе ккола адабал. Лъазе ккола кIалалъул кири щиб гьабидал холебалиги. Аварагасул ﷺ заманалда кIиго чIужугIадан, бухIараб салул авлахъалда кIалги ккун, кутакалда яхI хун, лъавудаса инехъин рукIун руго. Гьез аварагасухъе ﷺ чи витIун вуго жидерго бугеб хIалги бицун. Аварагас ﷺ гьезие жавабги кьечIого, гьезухъе битIун буго цо цIарагI, нужеца кванараб жо гьалде жанибе лагIейиланги абун. Руччабаз гIажаиблъи гьабун ва аварагас ﷺ малъараб гьабизе кколелъул, гьел цIарагIалъубе лагIун руго. Гьезги лагIун буго гьанал кесек ва бидул реччел. Цинги гIадамаз гIажаиблъи гьабун буго. Аварагас ﷺ гьезде хабар ккезабун буго нужеца кIал ккун букIанин Аллагьас хIалал гьабураб жоялдасан, ай хIалалаб квен, лъим тун ва амма нужеца кIал хвезабунин хIарамаб гъибаталдалъун. Гьеб нужеца лагIараб жо бугин, нужеца гIадамазул кванараб гьан. Гьеле гьедин инсанас тIубараб къоялъ ккураб кIалалъул кири хвезабулеб буго гъибаталдалъун, мацI гьабиялдалъун, гьереси бициналдалъун.\nХIабиб-хIажи ГIисаев, Шамилхъала поселокалъул имам


Дица дунялалда барабщинаб мех, унгоха, гьаб гIумру ун батараб хех » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nДица дунялалда барабщинаб мех,\nУнгоха, гьаб гIумру ун батараб хех\nГIабасил МухIамад гьавуралдаса 85 сон тIубай кIодо гьабуна ЛъагIилухъ росулъ\n2017 соналъул 15 декабралда, араб рузман къоялъ, Хунзахъ мухъалъул хьиндаллъиялда бугеб ЛъагIилухъ росулъ кIодо гьабуна Дагъистаналъул халкъияв шагIир, драматург, хъвадарухъан ГIабасил МухIамадил 85 сонилаб юбилей.\nГьеб данделъиялда гIахьаллъана Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул нухмалъулев, халкъияв шагIир МухIамад АхIмадов, «Гьудуллъи» журналалъул редактор, Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул авар адабияталъул секциялъул нухмалъулев МухIамад ПатахIов, Дагъистаналъул халкъияй шагIир Залму Батирова, республикаялъул тIахьазул издательствоялъул авар мацIалда биччалеб литератураялъул редактор ГIайшат ГIалиева, шагIирзаби ГIайшат Малачиева, Залму МухIамадова, Манарша ГIисаева, Сабигат МухIамадова, МахIмуд-апанди МухIамадов, ТIагьират Жаватханова ва цогидалги.\nХвалил унти чIварав Шахтамановас\nХвел гьечIин абуна гьеб асаралъе\nХунзахъ районалъул нухмалъулезул заместитель АсадгIали ГIабдуразакъовас рагьана гьеб тадбир. Данделъиялда, ГIабасил МухIамадил «Саба-меседо» абураб пьесаялда рекъон, сценка бихьизабуна Хунзахъ мухъалъул маданиял хIаракатчагIаз. «Хвалил унти чIварав Шахтамановас хвел гьечIин абуна гьеб асаралъе», - гьединал мухъал хъвана МухIамад АхIмадовас «Саба-меседо» абураб пьесаялъул хIакъалъулъ ГIабасиласе сайгъат гьабураб жиндирго цо кочIолъ. Саба-меседол роль хIана Дагъистаналъул халкъияй артистка ГIайшат Тажудиновалъ. Гьеб асаралда рихьизарулел лъугьа-бахъинал кколеб XV гIасруялде ккараб гIадаб хIисаб букIана, сценка хIалезухъ ралагьидал.\nГьеб данделъиялда гIемерал лъикIал рагIаби абуна ГIабасил МухIамадил хъизан Савдатил хIакъалъулъ. ХIакъикъаталдаги гьединаб къадру-къиматалъе мустахIикъай йиго гьей.\nМахил гъутIби руго Гъуниб магIарда\nГIабасиласул «Гъуниб магIарда» абураб кочIолъ руго гьадинал мухъал:\nМахил гъутIби руго Гъуниб магIарда,\nМагIие гъенолел гъалалги гьурщун,\nГьарчил кьуру буго балал рагIалда,\nГIунараб ццидае цабиги къирщун.\nКъояли букIараб борхалъиялда,\nБорхатаб щобдасан Шамил кIалъараб.\nНакIкIлъун солдат лъураб сверухълъиялда\nДосул тари гьечIеб таваккал лъараб.\nГьединаб унго-унгояб магIарул мацIалда, пасихIаб, сипатаздалъун бечедаб, чвахун бачIунеб каламалдалъун ГIабасил МухIамадица сурат бахъулеб буго аваразул ва тIолабго Кавказалъул къваридаб къоялъул - 1859 соналъул 27-абилеб августалда Гъуниб магIарда Шамил имамас хвалчен лъалиниб лъураб заманаялъул. ТIадегIанаб художественнияб даражаялъул ва магIнагун кIваралъул асарал нахъе тана ГIабасилас.\nШагIирасул цIар кьураб ЛъагIилухъ гьоркьохъеб школалъул мина бухIун букIана. ЦIияб жеги бан лъугIун гьечIоан.\nЛъагIилухъ батараб билизе течIо\nРасул ХIамзатовас ГIабасил МухIамадил хIакъалъулъ гьадинал мухъал хъван руго, гьесие кьолеб тIехьалда автографлъун:\nГIабасил МухIамад гIабсаз восулев\nГIадан гуро вугев нилъер ТIалъидул,\nМоскваялда гIемер лъагIелал рана,\nЛъагIилухъ батараб билизе течIо.\n«Дур росулъа вас вуго» абураб машгьураб кечIалъулги автор ккола ГIабасил. ХисичIо гьев я росдае, я халкъалъе, я умумузул цIаралъе, я кIудияб литератураялъе. ГIабасиласул асаразул цIаялъ даим хинлъизабизе буго нилъер бахIарчияб, чанги къо бихьараб, къеркьей бидулъ бессараб халкъ.\nМунагьал чураги,Гӏабасиласул ,киналго рахъалъ цеветӏурав,калам мацӏ,рагӏи пасихӏав шагӏирги,драматурги вукӏана.


«КИН ВУГЕВ, МАДУГЬАЛ?» - 28 Мая 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2017 » Май » 28 » «КИН ВУГЕВ, МАДУГЬАЛ?»\n«КИН ВУГЕВ, МАДУГЬАЛ?»\n22 маялда нилъер районалде яч1ун йик1ана Дагъистаналъул Миллияб политикаялъул рахъалъ министр Татьяна Гамалей. Гьей яч1иналъе г1илла бук1ана гьеб къоялъ районалда «Кин вугев, мадугьал?» абураб фестиваль т1обит1улеб бук1ин. Чедгун ва ц1амгун министралда дандч1вай гьабуна Бакьагьеч1и росда нахъа районалъул нухмалъиялъ. Гьелда цадахъ ругоан республикаялъул бет1ерасул кумекчи, политикиял г1елмабазул доктор Камил Ланда, миллияб политикаялъул министерствалъул вакилзаби ва цогидалги.\nГьенисан тадбиралъул г1ахьалчаг1и щвана Ц1ада Ц1адаса Х1амзатил, Расул ва Х1ажи Х1амзатовазул памятникалда цебе т1угьдул лъезе, хадуб гьалбал рачана Ц1адаса Х1амзатил музеялде. Гьенибго спортзалалда байрамалъулаб ах1вал-х1алалда т1обит1ана погранотрядалъулги Хунзахъ районалъулги командабазда гьоркьоб волейболалъул ва канат ц1аялъул турнирги.\nЦ1адасан киназго сапар бухьана райцентралде. Гьенибги К1удияб Ват1анияб рагъда т1аг1аразул х1урматалда бараб памятникалда цебе лъуна венок ва «Экологиялъулаб десант» абураб акциялда рекъон, волонтеразул кумекалдалъун киналго тадбиралъул г1ахьалчаг1аз гьениб аск1обго бугеб г1урдаллъиялда ч1ана гъут1би. Гьенисан гьалбал щвана Ш. Шамхаловасул ц1аралда бугеб культураялъул к1алг1аялда цебе бугеб майданалде. Гьениб г1уц1ун бук1ана районалъул бат1и-бат1иял росабазул умумузул рук1а-рахъиналъул, т1аг1ел-алаталъул, рет1ел-хьиталъул ва квен-т1ехалъул выставка. Гьездаго гьоркьоб бук1ана Кизляралдаса гьалбадерица бач1араб г1урусазул миллияб квен-т1ехалъул цебелъейги. Щибаб росдал ниг1матазул х1ал бихьана гьалбадерица.\nГьелдаса хадуб культураялъул рукъалъул фойеялда т1обит1ана «Мадугьал мадугьаласе мугъч1вай» абураб темаялда гургинаб стол. Гьенибго г1уц1ун бук1ана районалъул художниказ ва фотографаз рахъарал суратазул выставкаги. Гьалбадерие саламги кьун гургинаб стол рагьана районалъул бет1ер Саг1ид Юсуповас.\n-Дун ц1акъ вохарав вуго жакъа нужеда дандч1вай гьабизе щвеялдаса. Жакъа районалда г1емераб х1алт1и гьабулеб буго бат1и-бат1иял миллатазул, диназул ва г1адатазул г1адамазул гьоркьорлъаби щула гьаризелъун. Х1атта Хунзахъ районалда аслияб къаг1идаялъ цох1о миллаталъул г1адамаз гурони г1умру гьабулеб гьеч1ониги, гьаниб буго погранотряд ва гьезул хъизан-лъимал, гьединго Россиялдаса ва къват1исел пачалихъаздаса туристалги рач1уна гьанире. Нижеца х1аракат бахъула погранотрядалъулазул хъизамазеги бак1алъулазегог1адал шарт1ал ч1езаризеги. Гьезул лъимал хьвадула районалъул школазде ва цо-цоязда маг1арул мац1гицин лъалеб буго. Хунзахъ районалъ киданиги диналъухъ яги миллаталъухъ балагьун г1адамал рат1а гьарич1о, бокьараб миллаталъул ва диналъул чиясе каваби рагьарал руго нижер районалде. Камуларо цо-цо мекъаб нухдасан унел г1адамалги. Гьедин районалдаса 34 чи восун вуго хасаб учеталде. Х1инкъи ц1ик1к1араб ах1вал-х1ал бук1ана Гьоц1алъ ва Г1орут1а росабалъ, амма дагь-дагьккун гьеб ишги роц1ц1инабизе к1вана. Г1ун бач1унеб г1елалъулъ Ват1аналде ва спортивиябгун сахаб г1умруялде рокьи бижизабиялъе, гьел умумузулг1адаб ях1-намусалда куцаялъеги гьабулеб буго ц1айи бугеб х1алт1и. Ц1иял рагьулел ва ремонт гьабун къач1алел руго ясли-ахал, школал, футбол ва волейбол х1алел майданал, спортзалал. Санайил т1обит1ула районалъул г1олилазулгун студентазулаб форум, г1олилазул къо, спорталъул бат1и-бат1иял тайпабазул турнирал, слетал. Гьеб кинабго буго г1ун бач1унеб г1ел нилъер бук1инесеб кколелъул, гьел мекъаб нухде инч1ого рук1ине, гьезул жанги жигарги бит1араб рахънибе буссинабизелъун гьабулеб х1алт1и. Гьеб х1алт1ул х1асилалда г1олилаз районалъул жамг1иябгин политикияб г1умруялда лъолеб бут1а ц1ик1к1ана,-ян абуна районалъул нухмалъулес.\nТерроризмалъулгун экстремизмалъул идеологиялда данде къеркьеялъул мурадалда гьабулеб бугеб х1алт1ул бицана районалъул АТКялъул аслияй специалист Сидрат Махуловалъ.\nгьабулеб х1алт1ул бицана районалъул руччабазул советалъул председатель, райадминистрациялъул экономикияб отделалъул нухмалъулей Набиева Пат1иматица. Гьединго гургинаб столалда нахъа гьоркьор лъурал суалазда хурхун жидерго пикраби загьир гьаруна Бакьагьеч1и гьоркьохъеб школалъул директор Пат1имат Х1амзатовалъ, районалда бугеб погранотрядалъул командир Андрей Ермаковас, республикаялъул бет1ерасул кумекчи Камил Ландаца ва цогидазги. Ахиралда х1асилалъулаб к1алъай гьабуна Татьяна Гамалейица.\n-Т1оцебесеб иргаялда к1удияб баркала кьезе бокьун буго гьабураб дандч1ваялъухъ. Гьадинал тадбирал рак1алдаго гьеч1ого т1орит1уларо нижеца. Гьел руго республикаялдаги улкаялдаги ва т1олабго дунялалдаго бугеб ах1вал-х1алги х1исабалде босун г1уц1улел дандч1ваял. Гьезул мурадги ккола дин, миллат, г1адат-г1амал ва пикру бат1иял г1адамазул гьоркьоблъи гьуин гьаби ва гьел цоцалъ рекъон рук1ин. Хасго миллатал г1емераб Дагъистаналъе ц1акъго к1вар бугеблъун ккола гьеб суал. Пашманлъизе ккараб х1ужа-жакъа техникиябгун технологияб цебет1ей лъугьанаг1ан нахъе кколеб буго г1адамазул моралияб рахъ. Г1арцухъ бичулеб буго ях1-намус, ч1валел руго г1адамал, бекьулеб буго питна. Хъизан-лъималги, киназулго бащадаб гьеч1ониги, маг1ишат-яшавги, бакъулаб дунялги кьун буго Аллагьас г1адамазе. Дида бич1ч1уларо щиб г1оларого цо-цоял мекъаб нухде лъугьунелали. Гьадинал тадбирал нижеца т1орит1ула цогидал районаздагун шагьараздаги. Нужер гьаниб гьеб рахъалъ кинабго лъик1 буго, бихьулеб буго районалъул нухмалъи х1акъикъаталдаги киналго рахъазде к1варги кьун х1алт1улеб бук1ин ва гьелъ х1асил кьолеб бук1инги,-ян абуна Татьяна Владимировнаялъ.\nГургинаб столалдаса хадуб клубалъул залалда культураялъул х1аракатчаг1аз ва бат1и-бат1иял школалъул ц1алдохъабаз бихьизабуна г1ат1идаб программаялъул концертал.\nФестиваль ана киназего пайдаяб ах1вал-х1алалда.


Инвалидлъи гьабизе бегьулищ?\nЦояз бегьулин, цогидаз бегьуларин абулелъул,\nбокьилаан мухIканлъи лъазе\nХIурматияб редакция, дун ккола 40-йилъе рахарав чи. БицинегIанасеб унтиги дир чорхолъ гьечIо, кIола бокьарав хIалтIи гьабизеги. Амма цоккураб хIалтIи гьечIолъиялъ гIемераб гIакъуба бихьула, магIишат гьабулаго, хъизан-лъимал хьихьизе кколелъул, рес кканщинахъе Россиялъул цогидал регионазде уна бакIал раялда хIалтIизе. Гьенисаги кидаго гуро нухбитIун тIадвуссунев: цо соналъ лъикI ккани, хадуселъ чIового вуссуна. Гьединлъидал дие бокьун буго, ришватги кьун, инвалидлъи гьабизе. Гьеб бугелъулха щибаб моцIалъ, дагьаб бугониги, рокъобе гIарац бачIунеб нух. Законалда рекъон гьеб иш гьабизе дир ихтияр гьечIолъи лъала, амма, законалъ ихтияр кьоларинги абун, гьединал жал гьаричIого нилъ тIураларо. Кин бугониги, лъазе бокьилаан, сахав чияс инвалидлъиги гьабун, хIукумат махсараде кквеялда шаргIалъ щиб абулебали. Гьеб бегьуларин абулелги руго, амма изну кьолелги дандчIвана. Бокьилаан мухIканлъи лъазе. ГIайиб гьабуге, цIар хъвачIого толеб буго.\nГьадинабго суалалъе жаваб кьолаго, Унсоколо районалъул имамасул заместитель ХIабиб ГIисаевас хъвалеб буго: «Аллагьас инсан вижана ва гьесде амруги гьабуна Жиндие лагълъи гьабейин, хIалалаб ризкъиги кванан. ХIакъаб жо, азарго нухалъ какичуриялда квен гьабуниги, хъубаб жо бацIцIалъуларо. Гьединабго хъубаб жо буго бикъун, риба гьабун, ришват кьун, яги гьереси бицун щвараб боцIи. Цо-цояз абула, гьеб гIарцул бетIергьаби купруялда ругин ва пенсия-инвалидлъиги гьабула, гьезда тIад налог лъолеб бугинги абун. ТIоцебесеб иргаялда, балагьеха налог лъица лъида тIад лъолеб бугебали? Хадубги, налог лъезе ккани, нилъер ватIан ДарулхIарбийищ (имамас рагъ лъазабураб) яги Даруссаламищ (ракълилаб) кколеб? Жиндие къваригIараб мехалъ, рагъ лъазабун, къваригIинчIеб мехалъ, рекъел гьабун, гьединищ гъазаватал гьарулел рукIарал исламалъул церехъабаз? Дунялалъулго гIалимзабазул хIукму буго Дагъистан ракълилаб бакI бугин абураб. Гьелде тIадеги, капурзабазул боцIи, гьересиги бицун, гьезухъа босизе бегьунгутIиялъе ва гьезулгун лъикIаб гьоркьоблъи гьабизе ккеялде Бичасул аварагас рихьизарурал мисалалги гIезегIан руго.\nЦо нухалда, Бичасул Авараг Мадинаялъул базаралдасан унаго, бичулеб ролъулъ квер къазабула гьес ва ролъ жаниса биччун батула. Гьаб щибилан цIехедал, вичарухъанас абула, цIадги бан, биччанилан абун. Биччараб рахъ тIаде щайха гьабичIебин абула Аварагас ва тIадеги жубала, гIадамал гуккулев нилъер чи гурин. Базар буго бусурбабиги капурзабиги рачIунеб бакI. Амма гьениб Аварагас абичIо бусурбаби гуккугейин, капурзаби гуккейин. Гьединго гьересиял документалги гьарун боцIи тIалаб гьабулев чи махIрумлъула кIудияб ажру-кириялдасаги. Исламалда рекъон, хъизан-лъималазе напакъа балагьизе вахъарав чиясе букIунелъулха кIудияб кири.\nЦо нухалда Бичасул Авараг асхIабзабигун цадахъ унев вукIун вуго Мадинаялъул къватIахъан. Заманалдасан гьезда вихьула кIудияб къаркъалаялъул гIолохъанчи ва гьеб мехалда асхIабзабаз абула гъазаваталде вачине гIадав чи вихьулин гьадавилан. Гьеб рагIарав Аварагас абула гьедин абугейин. Гьев жиндирго хъизан-лъималазе квен балагьизе, эбел-инсул мурад тIубазе, жиндиего ризкъи тIалаб гьабун къватIиве вахъун ватани, гьев Алллагьасул нухда вугев чи вугин. Гьеле гьединаб кириги нахъчIван, нилъеца нилъеего бокьун босулеб буго гIакъуба-гIазаб. Бусурманчиясда лъазе ккола Аварагас бицараб хIадисги: «ТIадегIанав Аллагьас нужеда гьоркьор тIабигIатал рикьун руго ризкъи бикьун бугебго гIадин. ТIадегIанав Аллагьас дунял кьола Жиндие вокьарасеги вокьичIесеги, дин кьола гIицIго Жиндие вокьарасе. Дир напс кодоб бугев, АллагьасхIаги, лагъас ислам къабул гьабуларо гьесул ракIги черхги мукIурлъизегIан, иманги лъоларо, гьесул мадугьал гьес гуккиялдасаги зулмуялдасаги божаравлъун вукIинегIан. Лагъас хIарамалдалъун тIалаб гьабураб боцIи гьес напакъаде кьуни, гьелда баракат лъоларо, садакъаде кьуни, гьеб садакъа къабулги гьабуларо. Гьес гьеб нахъе цIуниялдалъун гьев жужахIалде цIикIкIун гIагарги гьавизе вуго. ТIадегIанав Аллагьас квешлъи квешлъиялдалъун, хъублъи хъублъиялдалъун бацIцIунаро, кинниги лъикIлъиялдалъун квешлъи бацIцIуна» (АхIмад).\nПрочитано 1558 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 04 июня 2018 11:16\nДругие материалы в этой категории: « Нухде бараб тIех гIадин батила...\tЗахIмалъабазухъ балагьичIого »\n16:21, 19 января 2022, 17


Щунни Гьуйннал шяраву хъарас\nАвтор: ilchi · 04.04.2021\nМарт зурул 28 -нний Лакрал райондалийсса Гьуйннал шяраву хьунни Хъурдаккаврил байран. КIийва яхъанахъисса бакъассагу, Хъарас щаврил кьинилийн бавтIун бия гила-тиха бувкIмигу, чIахху-чIарахмигу.\nЖунма цинявннан кIулсса куццуй, ялун дирсса баласса пандемия сававну, дукIусса шинал сайки циняв шяраваллаву Хъарас щаврил шадлугъру къадурнура лирчIссия. Гьуйннал шяравусса дукIусса Хъурдаккаврил кьуру цайнма лавсун уссия жяматрал дянив ца сий ххисса, буттал кIанттулгу хьхьичIунсса патриот, Карашрал администрациялий чIярусса шиннардий бухгалтерну зий ивкIсса МахIаммад Исмяилов.\nЦуксса кьурчIинугу, цаппара чIумул хьхьичI МахIаммад зевххунни жула дянивату захIматсса цIуцIаврил. Му къабартбивгьунма ливчIун бивкIсса кьуругу цайнма лавсун, гьашинусса Хъарас щаврил кьини лархъунни МахIаммадлул куявнал (душнил ласнал) Илияс МахIаммадовлул, ва лайкьсса даражалий щаллугу бунни му мурад.\nЯлунсса, яни 2022-ку шинайнсса, Хъарас щаврил кьинилул кьуру кьамул бунни Карашатусса Кьурбаннул арс Кьурбанов МахIаммадлул (Гьуйннал жяматрал куявнал).\nЯраппий, коронавирусрал къиягу ялату ларгун, буллугъсса шингу хьуну, жула цинявннал хьхьичIу-хьхьичIунми мурадру бартлавгун лякъиннав!\nВа байрандалийн Карашрал администратор Захар ХIусайновлущал архIал бусравсса хъамалну бувкIун бия: Альберт Шугаев, Сулай Оьмариев, Жаватхан МахIаммадов, Магьди Аьбдуллаев.\nТяхъашиврул программалул бутIа лайкьсса даражалий сакин бувну бия Карашрал Культуралул къатлул каялувчинал бурж биттур буллалисса ХIабиб Кьурбановлул.\nДухмур цIу дуккан дан\nВладимир Васильев: «Наша задача — бороться за каждого человека»\nМанзилданул низамрайсса дарсру\nСледующая публикация Буруглаги – ххал хьунтIиссар\nПредыдущая публикация ЦIу лещан дувултрачIа кIюрххил


Щиб Донбассалда къваригIун бугеб чачаназе?\nУкраиналъул машрикъалъул рахъалда унеб конфликталда гIахьаллъулеб рагIула чачаназул кIиго батальон. ТIоцебеселъе кьун рагIула Джохар Дудаевасул цIар. Гьелъул командир ГIиса Мунаев чIван рагIула дагьалъ цебе. КIиабилеб - Шейх Мансурил цIаралда батальон гIуцIун буго 2014 соналъул хаслихълъиялда.\nГьел батальонал гIуцIун руго аслияб къагIидаялда Европаялъул улкабазда гIумру гьабун ругел чачаназдаса. Гьелъул хIакъалъулъ нижер радиоялъул мухбирасе бицун буго кIиабилеб батальоналда сепаратистазул къокъабазде данде вагъулев Мансурин жинде абулев чияс.\nЭР. – Сунца мун гьесизавурав, хъизанги тун, парахатаб улкаги тун, гьениве, щибаб къойил гIадамал холеб, кьвагьиял кколеб, хIакъикъаталдаги рагъ унеб бакIалде иналде? Кинаб бугеб гьелъие багьана?\nМансур: «Дун Украиналде вачIиналъул аслияб багьана ккола Россиялъул армиялъ чачаналъ кIиго рагъалъул заманалда гьабураб геноцид. Гьеб гьанжеги халат бахъунеб бугинги абизецин бегьулеб батила. Гьел соназда цIакъ гIемер чачанал гъурана. ГIадамал рухIана, чIвана. Чвана гIолохъаби, руччаби, лъимал, херал чагIи. Чачаназул бищунго лъикIал гIадамал тагIана кире ккаралали лъачIого, хутIарал туснахъазда руго. Ахирисеб къого гIанаб соналда жаниб дир халкъалъ кIудияб балагь къулчIизе ккана. Гьанже Кремлалъул хунта лъугьун буго Украиналде тIаде. Украиналда Россилъул рагъулал рукIиналда хурхун нижер щаклъицин гьечIо. Украиналъулазул рахъ кквей гьеб ккола гъурарал чачаназухъ къисас боси гIадаб жо, нижер бичIчIеналда».\nЭР. - Лъалищ нужеда, дандияб рахъалдаса нужеде ишаналдасахун чачаналги ралагьун рукIин?\nМансур: «Лъала. Ниж гьанире рачIинелдего Россиялъул рахъ ккун рагъулел ратана нижее бакIалъулал, ай, Украиналъул гражданлъи бугел чачаналги, жал чачанал ругин чIарал осетиялги, цогидалги. Гьел ФСБялъ гьесун рукIана украиналъулазде данде, гьелейин чачанал нужедего дандецин рагъулел ругинги абун. Гьел гьединго гIахьаллъулел рукIана россиялъулазе ракIалъе гIолел митингаздаги, гьезда релъарал цогидал тадбираздеги.\nГьелда хадуб Украиналъ хIукму гьабун букIана киналго чачанал жидерго улкаялдаса нахъ къотIизе. Амма, ниж Украиналъе хIалае рахъун хадуб, гьез гьединаб галиялдаса инкар гьабуна. Нижеца гьениб бихьизабуна, чачаназул хIакъаб гьумер. ГIемерисел украиналъулаз нижее баркала кьолеб букIана.\nЖакъаги Украиналъул халкъалда ва талъиялда лъала ва бичIчIуна кир унго-унгоял чачанал ругелали ва кир чачан мацIалда кIалъалел гIадамал ругелали».\nЭР. - Дуца ракI чIун абулеб буго, нуж данде чIун ругин Россиялъул рагъулаздейин. Гьедин батани, кинал ругел нужер гьелъие далилал? КIисса нужеда лъалеб, гьел россиялъулалищ ругел, яги жибго Донецк областалъул гIадамалищ ругелали?»\nМансур: «Нужеда бихьун батизе бегьула интернеталдалда тIибитIизабураб видеоялда нижеца ккурав Россиялъул рагъуласул гьикъа-бакъи гьабулеб куц. Видеоялда нижеца гьесие кьолел руго гIадатиял суалал. Дос бицунелъ бихьизабулеб буго гури гьев Россиялъул рагъулав вукIин. Гьединал асир гьарурал нижехъ гIемер руго. Нижеца киназулго гуреб видео тIибитIизабулеб интернеталда. Нижеца асир гьарурал кьола специалистазухъе.\nНижер ракI чIараб буго, нижеде данде Россиялъул профессионалиял рагъулал данде чIун рукIиналда. Путиница гIорхъоде битIун буго кIудияб къуват. Нижеда гьез къуватаб яргъидаса кьаби щвезабулеб буго. Нижер ракI чIараб буго, гьез цIия-цIиял тIадкеканцIиял гьарулел рукIиналда ва гьел гьужумал хIадур гьарулел рукIиналда. Нижер ракI чIараб буго гIарадабаздаса, «Градаздаса» гьел кьвагьдун гIадатиял гIадамал холел рукIиналда.\nНижехъе Россиялъул гIадатиял рагъулал гурелги, кколел руго гьединго ГРУялъул офицералги. РакIалда бугищ, кIиго лъукъарав вихьизавулев вукIанин телевидениялъ? Гьел нижеца ккун рукIана. Амма нижеца гурел гьел рихьизарун рукIарал. Гьел кьун рукIана рагъулазул цIех-рехчагIазухъе, гьез рихьизаруна гьел дунялалда. Путиница гьезда жиндирго мугъ бихьизабуна, гьездаса инкар гьабуна, гьел рагъулал кколарин, гьел жидеего бокьун рагъизе арал кколинги абун. Гьединал мисалал нижер цIакъ гIемер руго».\nЭР. - Балъголъи батичIони, абе кир нуж ругел ва кинаб ахIвал-хIал бугеб сверухълъиялда?\nМансур: «Шейх Мансурил цIаралда батальон буго гьанже Широкино абураб росда аскIор ругел позициязда. Россиялъулазул тIоцереселго гьужумазе нижеца лъикIаб жаваб кьуна гьениб. Нижеца интернеталда лъолеб видео, нужедаги бихьулеб батила. Нижеца нижго нижецаго реццун гуреб гьеб лъолеб гьениб, нижеца гьеб гьабулеб буго гIадамазда щиб нижеца гьаниб гьабулеб бугебали лъан букIиналъе. Нижеца, чачаназ ва нижеда цадахъ ругел цогидаз гьезул къуват талхизабулеб букIин киназдаго лъан букIине бокьун буго нижее.\nШирокинаоялдаса дорегIан ана Россиялъулал. Амма цогидал бакIазда церего гIадин гьел хутIулел руго. Гьанже ниж хIадурулел руго гьезул гьужумал нахъ чIвазе».\nДНР хIадураб буго лъиданиги бачIеб пачалихъ гIуцIиялъул идеялдаса инкар гьабизе\nДебальцево тана Украиналъул рагъул къватаз


«формирование нравственных качеств и патриотических чувств учащихся при изучении творчества расула гамзатова»\nИзтегляне 155.54 Kb.\n( По произведениям народного поэта Дагестана Расула Гамзатова)\nГасанов Магомед Алиханович,\nучитель родного (аварского) языка и литературы\nМКОУ «Уралинская СОШ» Гунибского района РД\nЮсупова Р.М., к.ф.н.,\nст.преп.кафедры филологического образования ДИПКПК\nРЕКЪЕЛ Ц1УНИ – КИНАЗУЛГО НАЛЪИ\nДир муг1рул т1алъидул гьит1инаб горду\nГ1ат1идаб ракьалде рагьараб буго.\nГьелда цебе ч1оге, мугъ г1ебаб тайпа,\nТе хъах1илаб ралъдал гьулчи бихьизе.\nБиччанте дунялги дир Дагъистанги\nЦоцазда рихьизе, цоцазда лъазе.\nГорда цере ч1оге, биччай рукъой бакъ,\nБиччанте бакъуде къалъизе Ват1ан.\n«Щибаб соналъул 1 сентябралда т1олалго школазул киналго классазда т1обит1ула «Ракълил дарс». Нилъее гьеб дарс кьола нилъер учительзабаз ялъуни гьеб дарсиде ах1арал улбуз-умумуз, рагъул г1ахьалчаг1аз, г1алимзабаз, шаг1ирзабаз, хъвадарухъабаз. Гьез нижее бицуна Россиялъул ва рекъел бокьулел киналго улкабазул г1адамал ракълие г1оло, рагъалде данде къеркьолел ругеб куцалъул, нилъер улкаялъул ракълилаб политикаялъул. Гьайгьай, нижги г1иц1го гьеб дарсихъ г1енеккун ч1оларо. Нижецаги ц1алдохъабазда гьоркьоб цоцазе бицуна нилъер Россиялдаги къват1исел улкабаздаги лъимал ракълие г1оло къеркьолеб куцалъул, гьезулгун бугеб нижерго гьудуллъиялъул.\n«Ракълил дарсида» нижеца рик1к1уна ва ах1ула ракълил, гьудуллъиялъул х1акъалъулъ куч1дул. Нилъер ва цогидалги рекъел бокьулел улкабазда г1емерал ц1алдохъабазги г1ахьаллъи гьабулеб буго Ракълил фонд бечед гьабиялъулъги. Г1емерал васаз ва ясаз жалго х1алт1ун щвараб г1арац гьеб фондалде кьолеб буго. Цох1о Дагъистаналъул ц1алдохъабазги Ракълил фондалде кьолаан анц1аза-азар гъурущ г1арац. Г1адат х1исабалда, жакъаги гьединал лъик1ал ишал даималъего ц1унизе х1ажат буго нилъее. Гьединаб г1арац унаан рагъалъ бесдал гьарурал Ливаналъул, Палестиналъул, Никарагуаялъул, Афгъанистаналъул ва цогидалги гьединал улкабазул лъималазе. Бихьулищ жакъаги нилъеда аск1об цун бугеб Украинаялъул лъималазда ч1ун бугеб къо?! Квен-т1ехги т1аг1ун, ц1алулел школалги риххун, бесдал хут1араб ах1вал-х1алалде ккун ругеб куц гьел! Гьединазе квербакъани, Аллагьасул кириги г1адамазул баркалаги камилароан нилъееги»,- абун хъвана жиндир цо сочинениялда учительлъун дун х1алт1улеб Болъихъ районалъул Т1асут1и росдал школалъул цо пуланай ц1алдохъаналъ.\nТ1олабго дунялалда лъала ракълил ва рагъул х1акъалъулъ Россиялъул лъималазул пикру. Гьелъул х1акъалъулъ цогидал улкабазул лъималазул кинаб пикруха бугеб? Масала, 1945 соналъул 6 августалда дунялалда т1оцебе атомалъул бомбаялъул къурбанлъун лъугьараб, 270 азарго чи т1аг1араб Хиросимаялъул лъималазул? Гьеб тарихалда бан, Хиросимаялъул цо школалъул учитель Синдзоца т1обит1ана г1адатияб гуреб дарс: «Метер, Хиросимаялъул къурбанал рак1алде щвезариялъул къоялъ, нужер эбел-эмен ине руго шагьаралъул Ракълил паркалде рагъалдехун жидерго рокьукълъи загьир гьабизе. Жакъа дица нужеда гьарула «Рагъ щиб жо?» абураб темаялда сочинение хъвайилан. Нужер х1алт1аби рит1ила нужго\nг1адал Москваялъул ц1алдохъабазухъе. Гьездаги лъазе биччанте Япониялъул васазулги ясазулги пикру»,- ян абуна учителас.\nГьале гьадин хъвалеб буго гьез: «38 соналъ цебе (1984 сон. Авт.) Хиросимаялде рехун бук1ана атомалъул бомба. Гьелъул пикру гьабураб мехалъ, дир ц1акъ рах1ат хола. Аза-азар г1адамал хвана, ч1аго хут1арал гьаб жакъаги г1азабалда руго.\nДие бокьилаан киналго г1адамазда гьеб жужах1 рак1алде щвезе, т1олабго дунялалда рекъел бук1ине. Дие рагъ рихараб буго. Дунги ц1алдохъан Ота САТИКО».\n«Рагъ бук1унгурт1изе, киналго г1адамал цолъизе ккола. Цониги шагьаралде атомалъул бомба бортизе бегьуларо. Рагъ х1ажат гьеч1о! Морикава ТАЙДЗЮ».\n«Цо киб бугониги рагъ бугилан раг1ани, дица пикру гьабула: щай гьел рагъулел ругел? Унго, Хиросимаялъулги Нагасакиялъулги балагьалъ г1адамал кант1изарич1ищ? Хамагути МИХО».\nЩибаб сочинениялда буго рагъ х1ажат гьеч1илан абураб пикру. Гьеб пикру цого къаг1идаялъ г1ахьалаб ва хасиятаб буго т1олабго дунялалъул г1емерисел лъималазе. Киданиги х1ажат гьеч1о рагъ, х1атта гьеб раг1улъгицин бихьула кьог1аб маг1на. «Рагъалъ вас гьавуларо, гьавуравги ч1вала» абураб кици буго маг1арулазул. Нилъее х1ажат буго роц1араб зобги ракълилаб г1умруги даималъего нахъе хут1изе.\nЧачаналъа бандал, чаран г1адинаб\nДагъистаналде щай т1аде к1анц1арал.\nК1к1алабахъ нужее хвел батулеблъи\nЛъач1ого рач1унищ щварал нижехъе.\nКъо ккедал къвак1улел маг1арулазул\nРаг1унго бук1инч1ищ нек1о бицунеб.\nГьаниса бергьун чи нахъе унарин,\nУмумузг1агийищ г1акълу малъич1еб.\nГ1акълуги намусги рек1елъ бугеца\nМадугьалзабазде ярагъ бахъилищ.\nЯх1ги г1аданлъиги г1одоб теч1еца\nБожут1а гьабилищ гьаб инжитаб рек1к1.\n( «Лачен» журналалдаса )\n«РАГЪУЙ КЪАЛИ БУХУЛЕЛ\nЖАЛГО РУХИЗЕ РУГО»\n( Аслияб бут1а)\nСимферополалда буго г1аммаб хоб\nАнкьго г1урусасул, цо аварасул.\nХабада эхетун буго чармил танк\nЧанги тушманасул бет1ер ч1инт1араб.\nМармар гьец1оялда хъван руго ц1арал\nЦ1адулал васазул нилъер Ват1аналъ.\nЦ1ализе риччан те гьел гьудулзабаз,\nЦ1ализе риччан те гьел тушбабаца.\n«Россиялъул солдатал»… Гьеб поэмаялъулги темалъун буго цебехун бицен гьабурал асаразулго г1адаб тема – Россиялъул ва т1олабго дунялалъул халкъазул вацлъи.\nСимферополалда буго анкьго г1урусасул ва цо маг1аруласул г1аммаб хоб. Гьеб буго фашистазе мук1урлъич1ел советиял рагъухъабазул хоб. Г1иц1го жидерго улкаялъ гуреб, гьезул х1урмат гьабуна Прагаялъги, Варшаваялъги, Софиялъги. Берлиналъул рейхстагалде щварал рагъухъабаз гьенир къадада рик1ана хварал Бах1арзазулги ц1арал.\nАнкьавго г1урусавги гьезул гьалмагъ маг1арулавги рук1ана г1адатиял г1олилал. Бух1улеб Сталинградалде щварал гьезда жалго рихьула, рагъ лъуг1ун хадуб, гьеб шагьар балел, Волгаги Донги цолъизабулел, хъизаналгун цадахъ Крымалде х1ухьбахъиялъе унел. Гьеб киналъего г1оло, г1олохъаби рагъана тушманасда данде рах1му гьеч1ого:\nРагъана гуллбуца, рагъана хучдуз,\nРагъана хадур гьал цабзаца, квераз.\nРагъана бадиса канлъи инег1ан,\nРагъана каранлъ рак1 бугог1ан мехалъ.\nХириял танкистал, дир гьудулзаби,\nНужее памятник бана улкаялъ.\nНужор хабада т1ад буго чармил танк,\nРоссия кинигин кутакаб, гучаб.\nТату хварал, анц1-анц1 ругънал щварал гьел кверде росана немцаз. Гьез анкьавго г1урус вас г1азаб кьун ч1вана, нахъе хут1ана цох1о маг1арулав Мух1амадзагьид Г1абдулманапов. Фашистазул хьул бук1ана гьес г1урусазулгун вацлъиялдаса инкар гьабилин, гьев жидедехунго вуссинин. Амма гьес жаваб кьуна жив советияв чи вугин, ч1варал г1олохъабиги жиндир вацал ругин.\nАмма г1урусазе мун чияр вугин,\nГ1алхулал фашистаз абураб мехалъ.\nГьесда гьеб унтана жиндир каранда\nКиналго лъун ругел ругъуназдаса\nБеразул ч1ег1ерал т1елхалги рорхун,\nЧ1ух1ун цеве вач1ун тушманасда гьас,\nК1арат1а росулъа маг1арул васас,\nЦин бадибе туна, цинги абуна:\n«Дун г1урусав вуго, советчи вуго,\nГьал ч1варал г1адамал дир вацал руго!\nНиж цого Ват1аналъ г1езе гьарурал\nГучаб Россиялъул солдатал руго!\nГьединан абуна. Кеч1алъе г1оло\nДица цох1о раг1и т1аде жубач1о.\nГьединан абуна, гьелъие г1оло\nГ1урусакьа г1адин х1инкъун ч1вана гьев.\nВа гьесул каранда рек1арал нусаз\nБик1-бик1ун ц1ваялъул сурат бахъана.\nГьединан лъуг1ана г1умрудул къоял\nМикьго г1олохъанав рагъухъанасул.\nГ1алхулазда лъач1о гьезул ц1аралцин,\nМармар гьец1оялда гьанже хъван ругел…\nФашистаз ч1вана Мух1амадзагьидги, гьесул карандаса гьан къот1ун, гьез бик1ана ц1ваялъул сурат. Советияб улкаялъ жиндирго рит1ухъал рагъухъабазе кьуна бищун т1адег1анаб х1урматияб ц1ар – Совет Союзалъул Бах1арзазул ц1ар. Абадиялъго к1очонареллъун лъугьана К1арат1а росулъа маг1арулав Г1абдулманапов.\nК1иабилеб дунялалъулго рагъ лъуг1аралдаса жеги улбуз ч1ег1ер бахъун гьеч1ониги, Америкаялъул ва цогидалги пачалихъазул, хасго Бакът1ерхьул Германиялъул империалистазда гьелъул дарсал к1очонел руго, дунялалъул бак1-бак1азда биял г1одоре т1олаго, жеги рагъ къот1ун гьеч1о…\nГьединлъидал, поэтас ракълил тушбабазда бич1ч1изабулеб буго нилъер г1адаб гучаб гвардия Кореялдаги бук1ин, Матросов Вьетнамалдаги, Олег Кошевой Испаниялдаги вук1ин. Гьединаб куцалъ, г1емерал цогидал асаразулъго г1адин, гьанибги Расул Х1амзатовас жиндирго гьаракь борхулеб буго халкъазда гьоркьосеб рекъелалъе, дунялалъулго халкъазул эркенлъиялъе г1оло.\nРоссиялъул солдатазда гьоркьоб тушманлъи ккезабизе гьабулеб къасд кидаго к1алагъоркье ч1вазе буго, киданиги т1езе гьеч1о маг1арулазул г1урусазулгун бугеб вацлъи – гьединаб буго поэмаялъул идея.\nГьединаб г1умруялъулги хвалилги, дунялалда кколел ругел лъик1алги квешалги жалазул, поэзиялъулги г1адамазулги бицунев вугев халкъалъул поэтасда кидаго цереса унаро нилъер улбул. Гьезие сайгъат гьабун буго Расулица роц1ц1араб поэзиялъул к1удияб къиса – «Эбелалъе кеч1» абураб поэма.\nГ1аммаб куцалда абуни, Расулил творчествоялда жаниб руччабазул – улбузул, яцазул темаялъ ккола к1удияб бак1. Гьесул руго гьеб темаялда т1асан хъварал нилъ рохизарулелги, пашман гьарулелги, нилъелъ гьездехун х1асратаб рокьи ц1ик1к1инабулелги, гьездехун мекъаб бералъ балагьулезде ццим бахъинабулелги асарал. Амма «Эбелалъе кеч1» абураб поэмаялда гьанжелъизег1ан улбузул х1акъалъулъ гьес хъварал асаразул цонигияб бащалъуларо…\nПоэтас улбул рик1к1уна ралъадал г1адал гъваридаллъунги, г1ат1идаллъунги, берциналлъунги, муг1рул г1адал рорхаталлъунги:\nДир чамасдакил гъвет1, бигьаридул гъал,\nБищун ц1ал халатаб дир ц1олбол гъабу.\nДир т1ерхьун араб бакъ, т1адег1анаб ц1ва,\nДир каранлъ бакараб кидагосеб ц1а.\nГьеле шаг1ирас эбелалъе гьарурал сипат-суратазулги реццазулги цо-цоял.\nУлбул кидаго рук1ана рагъда ругел жидерго васазул ургъалида. Кинаб рак1алдаха к1велеб, жиб сородич1ого, рагъулел ругел васазул ургъалилъ йигей эбелалъул х1ал загьир гьабизе:\nГьанже гьел рехулел киналго топал,\nДир каранда ругин такрар гьабула.\nВасазда щвелалде загьруяб т1ухьи,\nТ1ул-рак1ги дир бух1ун бугин пещт1елеб.\nЖиндир г1умруялда жаниб г1емераб жо бихьарай, бищунго цебе нилъее дуниял кьурай, нилъ г1езарурай, нилъеда т1аде ккараб къоялъ ц1ик1к1арасеб рахъ борхарай эбелалъул х1акъалъулъ раг1и абулаго, шаг1ирас гьей релълъинаюла ракьалда т1ад жиб паркъолеб бугеб ракълил байрахъалда ва гьелъул рак1алъул чаранлъи рагьула гьал коч1ол мухъазулъ:\nКъварилъи баччана Ват1аналъ г1адин,\nБет1ерги къулич1о солдатас г1адин.\nРасулил рек1елъа нахъе унареб унтилъун буго Хиросима. Гьеб империалистаз рехараб атомалъул бомбаялъ щущахъ биххизабураб шагьар гьесие буго лъилъулареб ругъунлъун. Гьелъул х1акъалъулъ поэтас хъвана г1емер. «Эбелалъул кеч1» абураб поэмаялдаги руго Хиросимаялда рухьарал, поэтас «киналго ракьазул мавзолейлъун» рик1к1унеб, гьесул ях1алда лъурал ругънал регъезе толареб, рух1аразе бараб пашманаб гох1алъул х1акъалъулъ пикраби. Гьел гъваридал, поэтасул гьинал рек1елъан унел т1адег1анал поэзиялъул раг1абаз загьир гьарурал пикрабаз рагъуе х1адурлъулел ругездаса нилъер рак1 буссинабула, нилъ ах1ула т1олабго дунялалда т1ад рекъел ц1униялде.\nДир ч1варал вацазул рахъалъ гьарула,\nГьаб ч1аголъиялъул рахъалъ гьарула,\nГьеч1ого рес гьеч1ел, ц1уне гьал улбул,\nЦ1уне унтудаса, ургъелалдаса,\nЦ1уне рак1 лъукъулеб хабаралдаса,\nЦ1уне маг1у т1олеб раг1иялдаса,\nЦ1уне, хвезаруге гьезул макьаби,\nЦ1уне гьтез рачунел панаял бакънал,\nЦ1уне рагъаздаса рокьи кьун УЛБУЛ,\nРокьулел, ц1уне гьел х1инкъиялдаса.\n«РАГЪАЛЪ КЪЕД ГЬАБУЛАРО,\nБАРАБ БИХХУН ГУРОНИ»\nАмерикаялъул школлъималаз Дагъистаналъул\nхалкъияв поэт, ракълие г1оло машгьурав\nкъеркьохъан Расул Х1амзатовасухъе бач1араб\nХирияв мистер Х1АМЗАТОВ!\nНижеца кагътил азарго къункъра гьабуна ва гьел Дуе рит1улел руго. Гьел гьарулаго, нижер щивасулъ бук1ана ракълил ишалъе кумек гьабулеб бук1иналъул асар. Рагъул ва ракълил х1акъалъулъ нижеца гара-ч1вари гьабуна учительзабазулгун ва нижерго эбел-инсулгун. Ниж рак1-рак1алъ божула ракълил иш бергьине бук1иналда. Нижеца лъазабулеб буго цогидал халкъазул культура. Гьеб ккола «Миллион къункъра» абураб нижер х1алт1ул проекталъул цо бут1а.\nНижеда рак1алде ккола, нижеего г1адин, нижер къункъраби Дуеги рокьилилан. Биччанте гьез Дуда рак1алде щвезабизе ядернияб ярагъ гьукъиялъе, киназего г1аммаб рекъел щулалъизабиялъе х1алк1олебщинаб жо гьабизе кколеблъи.\nНижго г1адал рекъел ц1уни ва ядернияб ярагъ т1аг1инаби мурад бугел къокъабаз, Духъего г1адин, къункъраби рит1изе руго дунялалъул машгьурав азарго х1аракатчиясухъеги.\n1985 соналъул 6 августалда 40 сон т1убана Хиросима шагьаралде атомалъул бомба рехаралдаса. Гьал къоязда Мун Хиросималде щун ватани, гьенир Дуда рихьун ратила нижеца Духъе рит1арал г1адал кагътил къункърабазул чит1ирал. Атомалъул бомбаялъ ч1варазе бараб памятникалда цере лъун руго гьел.\nРак1алде щвезаре памятникалда рик1арал раг1аби:\nДуниялалъе рекъел –\nГьеб буго нижер гьаракь,\nГьеб буго нижер гьари.\nНижее ц1акъ бокьилаан Дургун ва Нужер улкаялъул школлъималазулгун, цоцазде кагъталги хъван, гьоркьоблъи щула гьабизе.\nТессерил школалъул 360 ц1алдохъан,\nХириял Америкаялъул школлъимал!\nНужер кагъаталъ дун вохизавуна. Гьелъ цойги нухалъ нуг1лъи гьабулеб буго ракълил, г1емерал балагьал х1ехьараб дунялалъул талих1алъе ва парахалъиялъе\nг1оло гьабулеб къеркьеялъул к1вар гьеч1ел, гьелъул ургъел гьабуларел г1адамал рук1унареблъиялъе.\nЖакъа гьеб къеркьей киназдаго: ч1ах1ияздаги г1исиназдаги хъинт1ула. Гьелъие нуг1лъи гьабулеб буго нужер кагъаталъ ва къункърабазул чит1иралъ. Дие гьел ц1акъго хириял руго. Чанго соналъ цебе дица хъвана, рекъел ц1унулаго, дунялалъул к1иабилеб рагъда ч1варал ва нилъер рак1алдещвеязулъ хъах1ал къункърабилъун хут1арал г1адамазул х1акъалъулъ «Къункъраби» абураб кеч1.\nЯкъинаб жо буго ядернияб рагъда щивниги бергьунгут1и. Рагъалъ инсанияталъе кьезе руго миллионал г1азабал, хвелал. Гьелъ т1аг1инабизе буго г1асрабаз г1адамаз г1уц1араб хазина. Гьединлъидал, нилъер планета хириялщиназ: американасги, г1урусасги, г1арабисги, поэтасги, рагъухъанасги, минаби ралесги – цоцахъе бегьизе ккола хъах1абги, ч1ег1ерабги, т1огьилабги квер. Цох1о дир пикру гуро гьеб. Гьеб буго т1олабго советияб халкъалъул пикру, анищ. Щайгурелъул, Хиросимаялъул рахъуги, ч1варал миллионазул раг1адалги, аза-азар рух1арал росаби-шагьаралги, Овсенцималда хут1арал лъималазул ясик1абиги нижер рак1азда х1енсолел ругелъул.\nСоветиял ( Россиялъул. Авт.) лъималги, нужго г1адин, ракълие г1оло къеркьолел руго. Пионеразул лагерь «Артекалда» советиял лъималазул унго-унгояб гьудуллъи ккана нужер улкаялдаса ракълил чапар Саманта Смиталъулгун. Гьелъул талих1 къосараб хвелалъ гьепл пашман гьаруна. Амма лъик1аб иш холаро, гьеб ч1аго бук1уна. Нужер кагъаталъ нуг1лъи гьабулеб буго гьелъие.\nДица х1укму гьабуна нужер г1исинал квераз гьабураб азарго къункъраялъул чит1ир Дагъистаналъул литератураялъул музеялде кьезе. Гьел гьенир ц1унун рук1ине руго. Нужергун бухьен кквезе буго Дагъистаналъул лъималаз-ц1алдохъабаз. Дие бокьилаан нуж гьудулзабилъун рук1ине. Ц1акъ берцин бук1уна к1иго бат1ияб улкаялъул лъималаз цоцахъе гьудуллъиялъул квер бит1улеб мехалъ ва гьел кверазухъ, ярагъ гуреб, т1угьдул ругеб мехалъ.\nДица нужее ва дунялалъулго лъималазе гьарула, нужер рац1ц1адал г1исинал квераз гьарурал кагътил къункърабазе гурони, ракетабазе бак1 гьеч1еб роц1араб зоб.\nЦойги дие бокьун буго нужее, нужер г1исинал ва лебалал гьудулзабазе сайгъаталъе «Къункъраби» абураб дирго кеч1 бит1изе, нижеда цадахъ нужецаги гьеб ах1изе.\nнужер Расул Х1амзатов.\nИнсан берцинлъизавула лъик1аб г1амалалъги, г1адлияб хьвада-ч1вадиялъги, эбел-эмен рокьиялъги, рит1ухълъи ц1униялъги, г1агараб Ват1ан хиралъиялъги, херазул-ч1ах1иязул адабалъги, гьудуллъи-вацлъи щулалъиялъги. Гьеб кинабго чорхолъ бугев чиясулъ квешлъаби рук1унаро, жиндие бокьулареб жо чидаеги гьабуларо. Гьединал г1адамал г1ураб ракьалда т1ад кьвагьиги бук1инищха? Рач1а нилъ кидаго квешлъиялдаса рик1к1ад ц1унизе, эбелаб ракьалъе рит1ухъаб хъулухъ гьабизе, халкъалъе нилъедаса бажарараб х1алалъ кумек гьабизе.\nРасул Х1амзатовасул куч1дул киналго рокьула дие. Нужецаги ц1але гьел, гьаб ракьалда т1ад бугеб лъик1абщиналде куцала нуж гьез. Гьединав к1удияв шаг1ирасул цо раг1иги г1ола инсан мекъаб нухдаса хвасар гьавизе.\nАллагьас квербакъаги квешаб рехун тезе, кинабго лъик1аб гьабизе. Амин!\nДир к1удадал каранда\nКиг1ан медалал ругел,\nРик1к1ине гьал кверазда\nКилщалцин г1олел гьеч1о.\nТушман т1аде к1анц1идал,\nК1удада, Ват1ан ц1унун,\nЦ1ум г1адин вагъун вуго\nРосулъе вуссун вуго.\nГьанже гьев ц1ар раг1арав\nДунги к1удада г1адай,\nК1удияй г1ураб мехалъ.\nПАЙДА БОСАРАБ ЛИТЕРАТУРА:\n1.Р.Х1амзатов. Т1аса рищарал асарал, 3 том.\n2.Р.Х1амзатов. Улбул ц1уне.\n3.Р.Х1амзатов. Эбелалъул кеч1.\n4.Р.Х1амзатов. Россиялъул солдатал.\n5.М.Х1асанов. Ват1ан – Дагъистан.\n6.Х1.Казиев ва С.Х1айбулаев. Дагъистаналъул литература.\n7.З.Г1алиханов. Авар кицаби ва абиял.\n8. «Лачен» журнал, № 9, 1984 с.\n9. «Лачен» журнал, № 2-5, 1986 с.\n10. «Лачен» журнал, № 5-6, 2002 с.\n11. «Гьудуллъи» журнал.\n12. «Х1акъикъат» журнал.\n13. Авар адабияталъул ц1алул т1ахьал.\n4.Рекъел ц1уни – киназулго налъи. Байбихьи….……………………………..3\n5.Рагъуй къали бухулел жалго рухизе руго. Аслияб бут1а…………………..5\n6.Рагъалъ къед гьабуларо, бараб биххун гурони. Ахир………………………8\n7.Пайда босараб литература……………………………………………………...11\nХалкъазда гьоркьоб гьудуллъи щулалъи ва цебет1ей – аслияб пикрулъун босун буго гьаниб авторас. Г1урус миллаталъул г1адамаздаги дагъистанияздаги гьоркьоб гьудуллъиялъулгун вацлъиялъул тема рагьун буго гьаб проекталъулаб х1алт1уда гъорлъ. Гьаниб бихьула миллатазда гьоркьоб рагъулъги х1алт1улъги т1егьан бач1араб щулияб гьудуллъи-къуват, рагъда лъадарараб гьудуллъи-вацлъи хадубккунги т1егьай цебеч1езабула Расул Х1амзатовасул ц1ик1к1арасел асараз. Коч1ол рохалилаб ва пашманаб бакъан. Лъималазде бугеб к1удияб ва х1еренаб рокьи загьир гьабизе шаг1ирас бахъулеб х1аракат, сипатиял раг1аби рагьула гьесул асаразулъ дандекквеязда ва эпитетазда жаниб.\nОБОСНОВАНИЕ И ОПИСАНИЕ ПРОЕКТА:\n«Россиялъул солдатал» поэмаялъе кьоч1ое босараб х1акъикъат ккола т1олабго дунялалъулго халкъазда гьоркьоб гьудуллъи ц1уни, г1адамазе Ват1аналъул хиралъи бихьизаби. Рагъухъабазул бах1арчилъи, рух1ияб бечелъи, тушманасдаса бергьун гурони, къун ч1езе к1унгут1и рагьулеб буго к1удияв шаг1ирас жиндирго поэмаялда жаниб. Мух1амад-Загьид Г1абдулманаповасул рух1ияб бечелъи рагьизе Расул Х1амзатовас сипатиял раг1аби х1алт1изарун руго:\n«…Хабада эхетун буго чармил танк,\nЧанги тушманасул бет1ер ч1инт1араб…»\nЦогидаб коч1олъ Расулица хъвалеб буго гьадин:\n«Г1адамал, нужеде гьари буго дир,\nПанаяб рек1ел ц1а ц1орозе тоге.\nЦ1уне гьудулзаби – гьел г1емер гьеч1о,\nГ1айиб камурав чи кивго вижич1о».\nВат1аналъул намус-ях1 ц1унун рагъарал, х1алт1арал бах1арзазе сайгъат гьабураб ккола «Къункъраби» абураб кеч1. Г1адан хиралъиялъул т1адег1анаб асар загьир гьабун буго рагъда къанщаразул рахъалъ гьениб авторас.\nГ1умруялъул ицц – эбелалде г1урхъи гьеч1еб рокьи шаг1ирас загьир гьабулеб буго жиндирго куч1дузулъ. Эбелалъул рокьиялъ лъимадул чи лъугьинави, гьелъул лъимал улбузда цере даим налъулалъун хут1и х1еренаб, пасих1аб, сипатияб мац1алъ бицунеб буго гьес.\nМаг1арулазул ях1-намусалъул, рух1ияб бечелъиялъул, сог1аб т1абиг1аталъул, г1агараб Ват1аналде гьезул бугеб рокьул к1одолъиялъул бат1и-бат1иял мисалал рехсон рагьулеб буго Расул Х1амзатовас.\nРехсараб проекталъул аслияб масъалалъунги мурадлъунги ккола, гьеб кинабго г1елаз г1елазухъе мадиро гьабун цоцазухъе цебе кьолаго, гьаниб х1ужабаздалъун рехсон буго, халкъалъул чорхолъ гьеб бессизаби, гьезие берцинлъиги, гьуинлъиги, гьудуллъи-вацлъиги, гьезул рух1ияб бечелъиги, бук1инеселда божилъиги гьаб дунялалда т1адго даималъего г1агар гьаби. Гьаб проекталъулаб х1алт1уда жаниб, хасго лъималазул мисалаздалъун, рагьулеб буго гьеб кинабго.\nfiles -> Дир къадруяб Гъуниб, Ц1ар бугеб Гъуниб\nfiles -> «Хъах!абросулъа Мах!муд»\nfiles -> Дарган мез ва литература дуч/ух/ели бяркъла х/янчи\nfiles -> 1. Вопрос: Граждан рагъалъул темаялда хъвараб асар бихьизабе. М. Хуршилов «Сулахъалъ нугIлъи гьабула»; М. Мухlамадов «Манарша»; М. Саидов «Наборщик». Вопрос\nfiles -> Школьный этап Даргинский язык 5 класс 2014-2015 учебный год\nfiles -> Ибрагьим Утарбиев гьавуралдаса 100 сон т1убай\nfiles -> Мух1амад Х1асанов рагъуе васал кьурай мух1амад Х1асанов\nfiles -> Рух1иял церехъаби к1уядаги г1алимзаби г1емер рук1ана


Имам Яралиевасул рокъоб чIухь бана\n18 маялъул радал Дагъистаналъул вукIарав прокурор ва Дербенталъул экс-мэр Имам Яралиевасул рукъзабахъ ХIинкъигьечIолъи чIчIезабулеб федералияб хъулухъалъул вакилзабаз чIухь банин абураб информация кьуна республикаялъул къуваталъул идарабаз.\nГьеб баяналда рекъон Яралиевасул Дербенталда, МахIачхъалаялда, Сулейман Стал мухъалда ругел минабахъ киса-кибего тIоритIун руго хасал тадбирал. Дербенталда Атаевасул къотIноб бугеб гьесул минаялда дандбитIун бугеб Яралиевасул лъадул вац ТIалхIат Айбатовасул рокъобги чIухь банин абурал мухIканал гурел баянал руго.\nГьединго гьеб чIухь щай барабали жеги официалияб баян кьолеб гьечIо цониги республикаялъул къуваталъул идараялъ. «Эркенлъи» радиоялъухъе щварал баяназда рекъон гьел тадбирал, 2015 соналда Яралиевасда тIад гьабун букIараб такъсиргьабиялъул ишалда, бан унел руго. Цебехун «Эркенлъи» радиоялъ чанцIулго бицун букIахъе цIех-рехалъул идарабазул щаклъи буго Дербенталъул экс-мэрас пачалихъалъе 36 миллион гъурщин зарал гьабун букIиналда ва хъулухъалдаса букIине кколелдаса цIикIкIун пайда босиялда щаклъи буго цIех-рехчагIазул.\nГьезул баяназда рекъон, Дербенталъул мэрлъун вугев мехалда Яралиевас федералиял ракьал мухъалъул буголъиялда сверизарун улкаялъе зарал гьабун бугин лъазабулеб букIана Дагъистанаалъул цIех-рехалъул идараялъ. Исана 29 январалда гьеб ишалъул халгьабулаго диваналъ гъоркьлъалие миллион гъурущги кьун Яралиев заманалъ рокъов туснахъ гьавизе хIукму къотIун букIана. БатIи-батIиял информалатаз тIиритIизарурал баяназда рекъон дербенталда бугеб Яралиевасул минаялъуб чIухь балаго гьев живгоги вукIун вуго гьенив рокъов.\nХасал идарабазул хIалтIухъаби жанире риччалазе инкар гьабун буго гьес. Гьедин бащадаб сагIаталдасан хIалица лъугьине кканин гьел Яралиевасул минаялъуре, гьениб жаниб хъвай-хъвагIай гьабичIеб ярагъги батанилан хъвалеб букIана гьез. Амма «Эркенлъи» радиоялъухъе щварал баяназда рекъон къуваталъул идарабазул хIалтIухъабазе кинаб букIаниги квалквал гьабун гьечIо Яралиевасул рокъоб, гьениб батараб ярагъалъул цояб бутIа гьев живго бетIергьанаб букIун буго, цойгидаб бутIа гьесие сайгъаталъе кьураб букIун буго. Гьеб кинабго яргъил рукIине кколел документалги рукIун руго. Гьелго баянал тадсикъ гьаруна «Эркенлъи» радиоялъе Имам Яралиевасул кумекчи хIисабалда лъалев журналист Милрад Фатулаевасги.\nМилрад Фатулаев: «Хасал чагIазул заказалда рекъон социалиял сайтазда Яралиевасул рокъоре хIалица лъугьанила къуваталъул идарабазул хIалтIухъаби, ярагъ батанила гьенибилан абураб информация цIакъ тIибитIизабулеб буго. Гьеб кинабго гьадингояб хабар буго. Берцинго жаниреги рачIун букIине кколедухъ жидерго хIалтIиги гьабун нахъе ана гьеб чIухь балел рукIарал.\nЦере-цереги чанцIулго рачIун рукIана гьел гьесул рокъоре чIухь базе, гьеб мехалдаги щибниги къануналъ гьукъараб жо гьезда гьениб батичIо. Гьаб нухалдаги къануналде данде кколаредухъ цIунараб ярагъ батанила гьесул минаялъубилан ахIи-хIур бахъинабизе хIал бихьулел руго цо-цо гьев дандекколарел гIадамал. Ярагъ рокъоб цIунизе ккани щиб гьабизе кколеб, кинал документал рукIине колебали лъаларев чи гуро гьев. Гьел гьаризе къо бихьулев чиги гуро Яралиев. Къануналда рекъон цIунизе рес бугеб мехалда гьелда дандекколаредухъ гьеб рокъоб тун щай?»\nСоциалиял сайтазда Имам Яралиевасул рокъор хасал тадбирал тIоритIи гьал къоязда Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас Азербайжаналде бухьараб сапаралда базабулеб букIана. Ай, Дербенталъул азербайжаналъулазе данде кколарев чи вугила гьев Яралиев, гьединлъидал Бакуялдасан ГIабдулатIиповасда абун бугила гьесде тIадецуй гьабейилан. Амма гьеб информацияги кьучIгьечIеб бугин рикIкIунеб буго журналист Милрад Фатулаевас.\nМилрад Фатулаев: «Гьеб буго сиясатияб иш, хас гьабун исана сентябралда тIоритIизе ругел рищиязда хурхинабизе бегьула гьеб кинабго. Щайгурелъул Яралиев вуго гIадамаз адаб гьабулев, халкъалда гьоркьоб къимат бугев жиндирабго билълъинабун бажарулев чи. Цо-цо кандидатазе рищиязда бергьенлъи щвей Яралиевас гьезул рахъкквеялда бараб буго. Республикаялъул тIалъиялъе къваригIичIел гьел кандидатазе гьес кумек гьабичIого букIине, гьев гIодой виччазавизе, хIинкъизавизе багъаризабун буго гьеб кинабго. Бакуялъулги Яралиевасдехун кинал рукIаниги суалал хутIун гьечIо, щай гурелъул лъагIелгIан заманалъ цеве гьев хъулухъалдаса нахъе ана.\nРоссиялъул цIех-рехалъул комитеталъул нухмалъулев Александр Бастрыкин Дагъистаналде вачIиналдаги бухьинабизе бегьуларо гьеб иш. Гьеб буго гIицIго рищиязда хурхараб иш. Яралиевасул квербакъиялдалъун Рамазан ГIабдулатIиповасе дандекколарел кандидатал рищиязда бергьинчIого рукIиналъе гьарулел квалквалал руго гьел».\nИмам Яралиевасул рокъор тIоритIарал хасал тадбиразул гIиллаялда ва гьезул хIасилалда бан къуваталъул идарабаз жеги кинаб букIаниги официалияб баян кьолеб гьечIо.


1914 сон.Дагъистаниязе бараб ахIи.\nДагъистаналъул гIалимчи, тарихиял гIелмабазул доктор Доногъо ХIажи- Мурадица абулеб буго, жиндир бищун кIудияб интерес бугин гьадинаб суалалъул: кин ва кинаб асар Дунялалъул ТIоцебесеб рагъул хIасилалъ гьабураб инсанасул къисматалъе ва кин гьелдалъун хисанин гьесул бербалагьи.\nДоногъо ХIажи- Мурад: «Дунялалъул тIоцебесеб рагъда дагъистанияз гьабураб гIахьаллъиялъул цIех-рех гьабулаго, дица тIоцебесеб иргаялда хIисабалде босула инсанасул къисмат. Гьелъул буго дир бищун кIудияб интерес. Кин гьав ялъуни дов чи рагъда аравали, кин гьес вагъулев вукIаравали, жиндирго гIумрудул тIалаб-агъаз гьабичIого, сундухъ гьесие шапакъатал кьолел рукIаралали, яги кин гьев асирлъуве ккаравали.\nГьале гьадинал суалазда тIад дица ургъел гьабула кидаго. ГьабсагIат дир хиял буго гьадинал къокъал къисаби хъвазе доб заманалъул Дагъистаналъул бахIарзазул хIакъалъулъ».\nДунялалъул ТIоцебесеб рагъда дагъистанияз гьабураб гIахьаллъи - гьеб бугин тарихалда хъахIаб ланг, ян абулеб буго ХIажи-Мурад Доногъоца. ГьабсагIат гьес хIадур гьабулеб буго архивазул документазул мажмугIги. Гьеб кватIичIого къватIибе бахъине бугин, абулеб буго гьес.\nДоногъо ХIажи- Мурад: «ГIемерал доб рагъул гIахьалчагIи 1930-абилел соназул репрессиязул заманалде щвезегIан чIаго рукIана. Масала цIакъ кIудияб интерес баккулеб буго тумазул Гъумек росулъа Лачуев Ширванил къисматалда бан.\nГьев кколаан гIурус-Японазул рагъул гIахьалчилъун. МустахIикълъана гIемерал шапакъатазе. Хадуб ана Дунялалъул ТIоцебесеб рагъдеги. Доб заманалда Темир-Хан Шураялда къватIибе биччалеб "Жаридату Дагъистан" газетаялъул цо номералда бахъараб сияхIалта гьесул цIар батула араб бакI лъачIого камуразда гъорлъ.\nДобго сияхIалда рехсон руго чIваразул ва лъукъаразул цIаралги. Хадуб баянлъана гьев асирлъуде ккун вукIараблъи. Халатаб заман гьес бана асирлъуда. Рагъ лъугIун хадуб кIиябго рахъалъ жидерго асирал цоцахъ хисулаан. ТIад вуссана ватIаналде Лачуев Ширваниги. Амма гьесул гIумрудул ахир пашманаб букIана.\n1937 соналда НКВД-ялъ гьев ккуна ва гьелдаса нахъе хIакъикъаталдаги камуна гьесул лъалкIал. Гьадинал хIужаби гIемер руго. Дица кIодо гьабичIого абила -Дунялалъул ТIоцебесеб рагъда дагъистанияз гьабураб гIахьаллъи - гьеб бугин тарихалда хъахIаб ланг.\nЖакъа къоялде щвезегIан гьечIо гьелъул цониги фундаменталияб гIелмияб цIех-рех. Цониги монография гьечIо. ГIага-шагарго 15 соналъ цебе гьеб темаялда хурхун хъвараб цо кандидатияб даражаялъул диссертация гурони.\nГьабсагIат басмаханаялда хIадур гьабулеб буго гьелда хурхарал Дагъистаналъул архивазда цIунулел цо-цо документазул мажмугI. Ва хьул буго гьелъ халкъалъе дагьа-макъаб гIаги лъай кьезе букIиналда. Гьеб буго Дагъистаналъул тарихалъул гвангъарал тIанчIазул цояб».\nХIажи-Мурад Доногъоцаго гIадин Дунялалъул ТIоцебесеб рагъ ва инсанасул къисмат абураб тема хIалтIизабулеб буго ГIабашил ГIабдулмажидицаги. Хасго гьес цIех-рех гьабулеб буго Сугръалъа Хуршил Багьавудинил гIумрудул тарихалъул.\nХуршил Багьавудин (квегIса) гьалмагъзабигун. Темир-Хан-Шура.\nГьев вукIана ГIурус пачаясул армиялъул полковниклъун, хадув вахъана Польшаялъул армиялъул Генералияб Штабалъул полковниклъун.\nГьесул хIакъалъулъ нижеца мухIканаб бицен гьабуна «Кавказалъул Къилбар» абулеб нижер цо программаялда.\nГIабашил ГIабдулмажидица доб бицаралде тIаде гIемерал цIиял хIужаби журалел руго.\nХуршил Багьавудинил аскарияб карьера байбихьана ГIурус пачаясул армиялда. Хадув гьев вахъана Шималияб Кавказалъул МугIрулазул Цолъараб Республикаялъул рагъулаб бутIаялъул бетIерлъун. Гьединаб республикаялде данде чIун вукIана ХъахIаб Гвардиялъул бетIер генерал Антон Деникин.\nХасго гьесул хIаракаталдалъун рехсараб лъидаго бачIеб республика нахъе бахъун, Дагъистаналъул бетIерлъун тIамуна генерал МинкагIил Халилов. Хуршил Багьавудиницайин абуни, ватIан тун гочун ана къватIивехун. Амма гьес исибалдаги хIурмат гьабулаан генерал Халиловасул.\nГенерал МинкагIил Халилов ва МустIапа Кемал-паша Ататюрк\nАслияб суаллъун гьай-гьай букIине ккола – Дунялалъул ТIоцебесеб Рагъда гIахьаллъи гьабурал дагъистаниязул къадар. Гьеб мухIканго чIезабизе захIмат бугониги, абизе ккараб буго, гьеб къадар хIат ххун кIудияб букIана. Ян абулеб буго ХIажи-Мурад Доногъоца.\nДоногъо ХIажи- Мурад: «Дагъистаналъул Чол бодул кIиабилеб полкалъул биценалде тIад буссани, тIаде жубазе ккола гьадинаб хIужа. Гьелъулъ хъулухъ гьабиялде ункъго соналда жаниб щуго нухалъ ахIи бан букIана. Щай гурелъул рагъда кIудиял камиял рукIиналъул ва хваразул бакIазде цогидал рачIине кколелъул.\nГьединаб мурадалда Дагъистаналде сапарал рухьулаан офицераз ва гIадамаз ахIуд рахъулаан, агитация гьабун. ТIоцебесеб ахIуд рахъин чIахIияб букIана. КIудияб къадаралда гIадамал ахIуд рахъун рукIана кIиабилеб, лъабабилев ва ункъабилеб нухалда.\nАмма щуабилеб нухалъ хIалица гIадамал ахIуд рахъун рукIана архивазул документазде божани. Фронталдеги инчIо гьел гIадамал. 1917 соналда пачалихъияб хиса-свери байбихьана Россиялда».\nПарижалда хIалтIулев гIалимчи Вачагаев Майрбегица абулеб буго Дунялалъул ТIоцебесеб рагъ кавказиязе чияр рагълъун букIун гьечIин. Гьелъ Кавказ халкъазул миллияб бичIчIи борчIизабун букIанин.\nМайрбек Вачагаев: «Узухъда, гьаб рагъалъ аслияб асар гьабуна киналго кавказиязе, гьабичIого тезе ресги букIинчIо. Шималияб Кавказалъул халкъазе гьеб рагъ рикIкIадаблъун букIун гьечIо. Рагъ унеб букIана гьаниб, Жанубияб Кавказалда. Кавказалъул фронталъул мухъ жакъасеб Гуржистаналъул ва Армениялъул гIурхъи бугеб бакIалда букIун буго.\nГьединлъидал мугIрул гIадамазда гьеб бихьулеб букIана, хIехьолеб букIана ва гьез гIахьаллъи гьабулеб букIана гьеб рагъда. Доб рагъул гIахьалчагIазда Россиялъул пачалихъалда ккараб хиса-басиги цебеккунго бичIчIана.\nМугIрузул Эркенаб Республикаялъул тIадтараллъун хасго доб рагъул гIахьалчагIи рахъана. Ай - ГIрус пачаясул армиялъул офицераллъун рукIарал кавказиял. Масала довго ГIабдулмажид (Тапа) Чермоев.\nГъов вахъана МугIрулазул Цолъиялъул Централияб комитеталъул тIоцевесев бетIерлъун, хадув вахъана премьер-министрлъун. Нилъеда лъала гъов гIурус армиялъул штабс-капитанлъун вукIараблъи.\nВосе довго генерал МинкагIил Халилов. Ялъуни цогидал генералал. Гьез гIуцIараб республикаялъе кьучI лъун букIана хасго доб рагъда. Гъозие кIудияб политикияб хIалбихьи щун букIана, гъозул кIудияб къадру букIана ва Шималияб Кавказалъул халкъаз гъозул хIурмат гьабулаан.\nГъозда лъалаан кин ва кинаб асар Россиялъул империялда ккарал хиса-басияз гьабизе бегьулеб халкъазул букIинеселъе. Доб заманалъул феноменлъун рикIкIине ккола гьадинаб хIужа. Россиялда тарбия щвараб кавказалъул элитаялда империя бихха-хочараб ахIвал-хIал бичIчIулаго ва жидерго халкъазул тIалаб-агъаз гьабулаго, гIамал гьабуна жидерго эркенаб пачалихъ базе.\nГьале аслияб гIилла Россиялъул рахъ ккун букIараб элитаялъ жидерго эркенаб республика гIуцIизе бахъараб хIаракаталъе. Байбихьуда хиял букIана гьеб цIияб республика цIияб Россиялде гъорлъе ине, амма гьединаб пикру хехго хисана.\n1917 соналъул август моцIалдаса нахъе жибго гьеб элитаялъги кIибикьана. Цояз тIалаб гьабулеб букIана лъидаго бачIеблъи, цогидазе бокьилаан Россиялд гъорлъе ине. Гьединал шартIазда политикияб элитаялъе хIалае бусурбабазул элита гIедегIана. Ай шаригIаталъул партия. Гьелъги тIалаб гьабулеб букIана эркенаб пачалихъ бай. ХIасилукалам - Дунялалъул тIоцебесеб рагъалъ тIубанго хисана кавказиязул миллияб бичIчIиги, пикрабиги, жибго мугрIулазул жамагIатги. Гьедин ккана 1917 соналда».


ДРялъул Лъай кьеялъул ва гIелмуялъул министерствоялда «Шаг в будущее» абураб ТIолгороссиялъул гIолилазул гIелмияб форумалда бергьаралгун дандчIвай тIобитIана.\nИсана форумалъул финалалда нилъер республикаялдаса 11 цIалдохъанас гIахьаллъи гьабуна. Гьезда гьоркьоса микьгоял бергьана. КIигоял призераллъунги рахъана. Щугоязе щвана «Школьник изобретатель» ва «Школьник исследователь» абурал каранда ралел гIаламатал. Жеги щугоязе - КIудияб ва ГьитIинаб гIелмиял медалал.\nФорумалда бергьарал цIалдохъабазул хIалтIабазе министр ЯхIя Бучаевас лъикIаб къимат кьуна. ЦIалдохъабаз гьесда бицана жиде- цаго гIуцIарал адабияталъул, физи- каялъул, культураялъул, химиялъул проектазул хIакъалъулъ.\n«Бокьараб гIелмияб хIалтIул мурадлъун ккола хIакъикъат цIехей. Бищун лъикIаблъун ккола – цIехрехалъул хIалтIулъ жиндирго бакI бати. ТIолабго дунялалъулго цивилизация гьединал цIех-рехчагIазда барабги букIуна», - ян абуна ЯхIя Бучаевас цIалдохъабазде хитIаб гьабулаго.\nМинистрас цIалдохъабазда жинцаго гьарурал гIелмиял цIех-рехазул хIакъалъулъги бицана.\nДандчIваялъул ахиралда Бучаевас форумалда бергьарал цIалдохъабазе грамотаби, медалал ва цогидалги шапакъатал кьуна. Гьединго министрас баркала кьуна «Шаг в будущее» форумалъул Дагъистаналъул рахъалдаса делегациялъул председатель Зумрият Самедовалъе.\nДругие материалы в этой категории: « ХIАСИЛ ЛЪИКIАБ БУГО\tУчителасул базовияб харж-51 азарго гъурущ »


Автор: Зулейхат Тахакаева · 31.07.2021\n«Россети Северный Кавказ» ПАО-лул пишакартал зий байбивхьунни Ккуллал райондалул энергообъектру кIинтнил чIумуйннин хIадур буллай.\nГъумучиял РЭС-рал Ккуллал райондалул сетирдал участокрал зузалт зий бур лахъсса вольтрал линиярттал ххаллу даххана дуллай, трансформаторду цIу дуллай ва ремонт дуллай. СумбатIлив, Ккулув, Хъусрахь, ТIаннул ЦIувкIрав, Къюллул ЦIувкIрав ва ЦIущаннив баххана бан тIий бур 80 багьавайсса ттукIрал ттала.\nРайондалул шяраваллаву аьмну баххана бан тIий бур 129 багьавайсса ттукIрал ттала.\nДаххана дан тIий дур изоляторду, тIайла бан тIий бур бавкку-шавккусса ттукIрал тталлу, кIункIу дан тIий дур зурчIай тIисса ххаллу, кьукьин тIий бур ттукIрал ххаллу дусса кIанттурдайсса мурхьру.\nКкаккан дурсса пландалийн бувну, Ваччиял подстанциялий даххана дан тIий дур : 8 км. ттукIрал ххаллал, 129 ттукIрал тала, Ккулув ва Ваччав баххана бантIий бур 3 КТП (комплексная трансформаторная подстанция), бакьин бан тIий бур Ккуллал ва Ваччиял шяраваллавусса 2 КТП.\nГъумучиял РЭС-рал каялувчи Зураб ХIажиевлул бусаврийн бувну, чялишсса давуртту дуллай бур ЧIяв, Вихьлив, Ккулув. Вай шяраваллаву ларгсса кIинттул ялун лирчун дур гьавалул тагьардануцIун дархIусса диял дакъашивуртту.\nВанал кIицI лавгунни уттинин дурсса давурттайну райондалий ххуйсса даражалийн дуцин бювхъушиву ттукI биял баврил даву.\nКъучагъсса душваран бахшишру\nЛакрал райондалий хьунни 6300 кВт гужрал бусса цIусса трансформатор дихьлахьисса хъуннасса шадлугъ.\nМедальданун лайкь хьунни\nСледующая публикация Олимпиадалийсса дагъусттанлувтал\nПредыдущая публикация Туристътурал язи бугьлай бур Дагъусттан


Образование - Лъай кьей, мактаб » Страница 8 » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nДир дарман, дир гьаракь...\nДобавил(а): Musa от 1-04-2013, 15:26\nАвар мацIалъул ва адабияталъул дарсазда ватIан бокьи куцай\nЖакъасеб гьаб захIматаб, чIвай-хъвей цIикIкIараб, гIадамазул батIи-батIиял рикьалаби лъугьараб заманалда школазда цIалдохъабазулъ ватIан бокьи куцаялде кIвар буссинабизе къваригIун буго. ВатIаналде, жив вижараб росу-ракьалде, жиндирго халкъалде, гьезул бахIарзазде, тарихалде, миллаталде, мацIалде, гIадатазде рокьи цIикIкIарав чиясда патриотилан абула. Гьединаллъун цIалдохъаби куцазе рес буго гIурус ва авар мацIазул учительзабазул. Амма цIалдохъан жиндирго халкъалъул тарихги, маданиятги, гIадатги, мацIги лъаларев ва гьеб бокьуларев чи вугони, гьев патриотлъун рикIкIине бегьуларо.\nРекъел цIуниялъул кIул\nДобавил(а): Musa от 1-04-2013, 15:24\nЛъабазарго мацI тIагIиналъул хIинкъи буго\n(Байбихьи 11-аб. номералда)\nГьаб мацIалъ, рокъоса унеб мехалда,\nДобавил(а): Musa от 28-03-2013, 15:16\nЦIалулеб газетаги нахъе лъун, дун гьавугьинан рокъоса къватIие лъугьана. ХIатIаз дун ячана гьитIинаб къоялдаса нахъего дун ругьунаб, лъимерлъуда дица гIемер ретIел биччизабун, эбел диде семизаюраб, гьитIинаб ведроялъ кIодоэбелалъе лъим баччараб иццухъе. Гьеб ккола НагIатил ицц. "Дунги НагIатовалъидал кколей!"- абураб рохалил ва чIухIиялъул пикруги пирилъун пирхана ботIролъ. Цинги, гьороца хъамун йосарай гIадин, дун азбаралъур рукIарал дададе ва бабаде аскIое кIанцIана. Подробнее\nГIакъилго рукIине лъангутIи Аллагьасул гIайиб гурила\nДобавил(а): Musa от 28-03-2013, 15:11\nНизам цIуни - аслияб тIалаб\nГIумру цIилъулеб ва цебетIолеб буго. Гьелдаго цадахъ цIиял идараби ургъулел руго ва лъай кьеялъулъ цIирагьиял хIалтIизариялъул хIужаби гIемерлъулел руго. Амма кидаго гуро цIилъаби низамалда рекъонкколел ва жамгIияталъ къабул гьарулел.\nГьалда лъолеб цIар щиб, цIаларал чагIи?\nДобавил(а): Musa от 27-03-2013, 15:10\nУчителасул харжал ва цIалдохъабазухъа гIарац бакIари\nДобавил(а): Musa от 27-03-2013, 15:05\nЮНЕСКОялъул генералияв директор Контиро Мацуураца хъвалеб буго: "Дунялалъул рахьдал мацIазул къо кIодо гьабула, гьезул культурабазул, гьез кьолеб творческияб туркIелалъе, батIи-батIиял формаби гIуцIиялъе гIоло. Гьеб къоялъ дунялалда ругел мацIал рикIкIуна ращадаллъун. Щай абуни, жиб-жиб мацIалъ бихьизабула инсанасул вукIа-вахъин, гьесул мурад-анищ». Подробнее\nДобавил(а): Musa от 19-02-2013, 14:19\nДобавил(а): Musa от 19-02-2013, 14:16\nДобавил(а): Musa от 19-02-2013, 14:13\n"РФялда лъай кьеялъул хIакъалъулъ" закон бичIчIуларезе кумекалъе\nДобавил(а): Musa от 19-02-2013, 13:58


21 февраль - рахьдал мацIалъул къо - Статьи - Сетевое издание «По новому пути»\n21 февраль - рахьдал мацIалъул къо\nСанайилго 21 февралалда кIодо гьабула ЮНЕСКОялъ Халкъазда гьоркьосеблъун чIезабураб рахьдал мацIазул къо. МацIал гIемераб Дагъистаналъе гьелъул кIвар кIудияб буго. Республикаялда бищунго кIвар кьолел рахъазул цояб ккола миллиял мацIалгун культура цIуни ва гьел церетIезари.\n21 февраль — рахьдал мацIалъул къо\nМаданияталъул мугьру — мацI\nБайбихьул классазда лъималазе дарсал кьола 14 батIияб мацIалда, чIахIиял классазда рахьдал мацI лъазабула предмет хIисабалда. Дагъистаниязе гIурус мацI, рахьдал мацIго гIадин, гIагараб буго, гьелъ квербакъула гIадамал цолъизаризе.\nЦоцазул культураги мацIалги бечед гьариялъе квербакъула, гьединго Дагъистаналъул мацIазда рахъулел литературиял асаразги, СМИязги, пачалихъиял театразги, хореографиялъулгун вокалазул коллективазги, фольклориял ансамблязги.\nРахьдал мацIалда гIадатал цIуниялъе гьабулеб хIалтIул рахъ ккола Дагъистаналъ, щайгурелъул улкаялда цолъиги, миллатазда гьоркьоб бичIчIигун рекъелги щулалъиялъе хIажатаб шартIлъун кколелъул гьеб.\nБаркула районцоязда халкъазда гьоркьосеб рахьдал мацIазул къо, гьарула рекъел, сахлъи ва щибаб рукъалъе икъбал.


РухIиял гьоркьорлъаби гIагар гьарулеб форум\nДинцоял ва дин батIиял Аллагьасул лагъзал\nДагьаб цебегIан МахIачхъалаялда рагIалде бахъана диназда гьоркьосеб гIолилазул форум. Гьелда гIахьаллъана Россиялъул регионаздаса ва къватIисел пачалихъаздаса батIи-батIиял диназул кинавниги 70 вакил.\nФорум араб куцалъул бицана 2 октябралда «Дагъистан» РИАялъул редакциялда тIобитIараб пресс-конференциялда.\nРеспубликаялъул миллияб политикаялъул ва диназул суалазул рахъалъ министр Энрик Муслимовги муфтиясул заместитель МухIамад Майрановги рачIун рукIана журналисталгун дандчIвазе. Гьединго гьенир гIахьаллъана жугьутIазул жамгIияб цолъиялъул вакил Расим Шалумовги МахIачхъалаялда бугеб насранияб килисаялъул секретарь, иерей Виталий Тарасовги.\nЭнрик Муслимовасул рагIабазда рекъон, анкьабилеб нухалъги республикаялда тIобитIулеб гьеб данделъи исана гIажаибго берцинго ана.\nРоссиялдаса ва цогидал улкабаздаса батIи-батIияб диналъул вакилзабилъун кколел гIолохъаби рачIун рукIана гьенире. Пандемиялъул хIалуцин жеги гIодоцун гьечIелъул, гIахьаллъизе бокьаразул къадар исана дагь гьабизе ккун буго министерствоялъ. Гьединлъидал 70-гIанасев чи гурони вачIине бегьун гьечIо. Амма чагIи дагьал рукIиналъул цо пайдаги ккун буго. РакI рагьун, эркенго кинавго чи цоцада кIалъазе цIакъ санагIалъи букIана исана.\n«ЧIагояб эфиралдаса форумалъулгун бухьен гьабурал дунялалдасаго экспертаз цIакъ кIудияб къимат кьуна исана тIобитIараб тадбиралъе. Хасго ракIалда чIана форумалъе модераторлъи гьабурай Анна Беликовалъ абурал рагIаби. Гьадин кIудияб даражаялда тIобитIараб цоги форум жинда ракIалда гьечIин, гьалъул хIалбихьиялдаса пайда босизе рекъараб бугин дунялалда тIоритIулел цогидал форумазгиян абуна гьелъ.\nДир хIисабалда, аслияб жолъун исана ккана гIолохъабазул букIараб чIаголъи. Цогидаб диналъул аслаби, кьучI, гьелъул хаслъи ва гIадатал, тарих лъазабизе, гьелъул адаб гьабизе гьезие бокьун букIин бихьулеб букIана. Гьелъ киналго рохизеги гьаруна», - ян абуна Энрик Муслимовас.\nГьесулго рагIаби тасдикъ гьарун кIалъана муфтиясул заместитель М. Майрановги. Жиндир дин бищун цIакъабги тIадегIанабги бугин чи чIезе бегьуларин, цогидал конфессиязулги адаб букIине кколин, гьеб рахъ исанасеб форумалда цIакъ берцинго анин бицана гьес.\nИудеязул вакил Р. Шалумовги цIакъ разиго вугоан форумалдаса. Форумалъе лъикIаб къимат кьун кIалъана, МахIачхъалаялъул иерей В. Тарасовги.\nПрочитано 350 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 12 октября 2020 11:06\nДругие материалы в этой категории: « ЖамагIатчагIазул гIарзал\tЦIунтIадерил депутатаз ганчIал речIчIана »


«Семья» абураб фильмалда гIахьаллъарал хIалтIиялдаса махIрум гьарулел руго чачаналъ\n«Открытая Россия» абураб Михаил Ходорковскиясул жамгIияб багъа-башариялъ лъазабулеб буго, жидеца бахъараб ва цебесеб анкьалда интернеталда лъураб «Семья» абураб Рамзан Къадиров какулеб документалияб фильмалда гIахьаллъарал гIадамал ва гьезул гIагарал хIалтIудаса рахъулел ругин.\n1 июналда хIалтIудаса махIрум гьаюн йиго чачаназул ОМОНалъул базаялда гIадамазе гIазаб кьеялъул хIакъалъулъ камераялда цебе бицине разилъарав ГIалихан АхIмадовасул эбел. Гьелда битIахъе абун буго, щиб сабаблъун гьей хIалтIудаса нахъе къотIараяли.\nАхIмадов цеве вукIун вуго Грозныялъул мухъалъул полициялъул хIалтIухъан. Фильмалда абулеб буго, гьев «вахIшияб къагIидаялда вухун вукIанин чачаназул ОМОНалъул базаялда Рамзан Къадировасул класс цояв ОМОНалъул командир ГIалихан Цакаевасул буюриялда рекъонин».\n«Отрытая Россия» багъа-башариялъ бахъараб «Семья» абураб документалияб фильм интернеталда лъуна 25 маялда. Гьанжеялдего гьеб бихьун буго миллионалдаса цIикIкIун чиясда.


1918 • 1919 • 1920 • 1921 — 1922 — 1923 • 1924 • 1925 • 1926\n1900-лел • 1910-лел — 1920-лел — 1930-лел • 1940-лел\n30абилеб май — Григорианияб каленьдаралда лъагIалил 150-абилеб къо (високосныял сонаца 151-абилеб). ЛъагIел сверизе хутIула 215 къо.\nБекьилъ (гІур. Бетли), ккола Дагъистан жумгьурияталъул Унсоколо мухъалъул росу.\nГьеб гъорлъе уна ХъахІабросо росдал администрациялде.\nГьеб ккола росдал советалъул центрлъун 1926-1947) соназда.\nГІахьвахъ мухъ — Дагъистаналда бугеб муниципалияб мухъ.\nАдминистративияб центр — КІаратІа росу.\nГIадамазул къадар бахуна 22 882 чиясдаАдминистративияб марказ — ЛъаратІа.\nАварал ялъуни магІарулал ккола Кавказалъул миллатазул цояб, тарихияб къагІидаялъ жидеца гIумру гьабун бугел Дагъистаналъул ракьалъул кIудияб бутIаялда, Буртиялъ, Гъалмугъалъ ва цогидал россиялъул ракьаздаги; ва гьединго Азарбижаналдаги (Билкан, Закатала ва КъахIиб мухъазда). Аваразлу диаспораби руго Хъизихъалдаги ва Туркиялдаги. Авазалул миллат ккола Дагъистаналъул бищун кІудияб миллатлъун. Кинабниги авар халкъалъул къадар бахуна 1 млн. чиясде, гьезул 912 090 чи вуго Россиялда. Миллияб мацІ — Авар мацІ.\nЖакъа шагьар бугеб бакI гIуцIцIана 1844 соналъ, гIурусазул рагъул щулалъиялъул мурадалда ва гьелда цIар букIана Петровское.\n1857 соналъ гьеб бакI кIодолъана ва гIадамал цIикIкIана, цинги гьелъие шагьаралъул статус щвана, ва цIарги кьуна порталъул шагьар Петровск абун, гьедин цIар кьеялъеги гIиллалъун лъугьана 1722—1723 соназда Персиялде кIанцIизе унаго, Пётр I-сесул аскариял гьанир чIеялда бан.\n1921 соналъул 14 маялъ Дагъистаналъул савраталъул комимтеталъул амруялдалъун МахIачхъала лъугьана ДАССРалъул тахшагьарлъун ва цIарги хисана МахIачхъала абун, Унсоколоса савратчи МахIач ДахIадаевги кIодо гьавун..\nЖакъа къоялда жаниб шагьар бугеб бакI, мугIрузул халкъазда гьоркьоб лъалеблъун букIана Гьоркьохъел гIасрабазул заманаялдасанго, Анжи-Хъала абураб цIаралда гъоркь — гьелъул магIнаги ккола «луълуъалъул хъала» - абураб, лъарагI мацIалдаса буссинабуни.


Главная » Культура - Маданият » Юбилей\nДобавил(а): istina от 5-05-2017, 10:41\nХIайбулагьица ХIебда данде гьаруна Шамил райцентралъул культуруялъул кIалгIаялда данделъун рукIана росабазул вакилзаби, бегавулзаби, шагьараздаса рачIарал гьалбал. Гьел данделъиялъе гIиллаги букIана режиссер, актер, драматург, таржамачи, шагIир, публицист ХIайбула ГIабдулгъапуровасул гIумруялъул 75 ва театралъе кьураб 50 сон тIубай кIодо гьаби. Зурма-къолол сасалда гъоркь сценаялде рачIана ХI. ГIабдулгъапуровги, районалъул бетIер М. ХIасановги, Авар театралъул артисталги, районалъул художествиял хIаракатчагIиги, искусствоялъул школалъул ва ХIебда ясли-ахалъул лъималги. Данделъи рагьулаго гьадин абуна районалъул бетIер Мух1амад ХIасановас:\n"Жакъа нилъ данделъун руго театралияв хIаракатчи ХIайбула ГIабдулгъапуровасул юбилей кIодо гьабизе. Нилъ чIухIарал ва рохарал руго гьадинав чи нилъер районалдаса вукIиналдаса. Дица, районалъул тIолабго жамагIаталъул рахъалдасан баркула ХIайбулагьида юбилей ва гьарула халатал соназул талихIаб гIумру ва творчествоялъулъ чIахIиял бергьенлъаби". Районалъул бетIерас юбилярасда ретIана буртина ва тIад лъуна хъурайсин-тIагъур. Кьуна райадминистрациялъул рахъалдасан баркиялъулаб ХIурматалъул грамотаги. Хадув кIалъазе вахъарав Тарумовка районалъул депутатазул собраниялъул председатель М. ГIабдуловас бицана ХIайбулал гIумруялъул, гьес нахъа тараб бечедаб ва захIматаб нухалъул хIакъалъулъ. "Школалда цIалулеб заманалдаго гьев вукIана художествияб коллективалъул гIахьалчи. Районлъул "ЦIияб канлъи" газеталда рахъулаан гьесул кучIдул, махщел букIана кьурдизеги. КъахIиб росдал школа лъугIидал, цо соналъ хIалтIана гьев Ракьуб росдал библиотекаялда. Херай эбелалъе бокьун букIинчIо вас цIализе витIизе. Амма гьесул ракIалъ ахIулеб букIана лъай босизе кколин. Гьединаб мурадгун ана Тблисиялде, Шота Руставелил цIаралда бугеб театралияб институталде. 1964 соналда гьебги лъугIизабун хIалтIизе вачIана дол соназда Буйнакскалда букIараб музыкалиябгун драмаялъул театралде актерлъун. МагIарул театралда цониги профессионалияв режиссер вукIинчIолъиялда бан, гьев цIализе витIула режиссеразул курсазде, Тбилисиялъул институталде. МагIарул театралда хIалтIана мухъилав режиссерлъун ва 1971 соналда тIамуна бетIерав режиссерлъун. 1970-1972 соназда гьев цIалана СССРалъул халкъиял артистал А. А. Гончаровасда, Е. В. Симоновасда цеве. Гьединго цIалана Ленинградалъул пачалихъияб музыкалиябгун драматургиялъул халкъияв артист Р. С. Агамирзянил нухмалъиялда гъоркьги. Руго гьесие щварал гIемерал шапакъаталги. С. Рабадановасул "Батирай" пьесаялда рекъон Авартеатралда лъураб спектаклялъухъ гьесие кьуна КПССлъул обкомалъул бюроялъулги, ДАССРлъул Министрзабазул Советалъулги хIукмуялда рекъон Пачалихъияб премия ва лауреат абураб цIар. 1980 соналда кьуна ДАССРалъул халкъияв артист абураб цIарги", - ян. ХIайбулагьиде гьарурал кучIдул цIалана С. ГьитIинамухIамадовас, М. Зиявудиновас.\nШагIир Умарагьи СалихIовалъ бицана данделъиялде ячIунаго гендерил туннель бахъинегIан букIанин цIоройги накIкIги. Туннель бахиндал тIубан роцIун батанин дунял. ХIайбулагьилги хасият гьединабго тIабигIаталда релълъараб бугин. Ракьуб, Ругъелда, КъахIиб росабазул школазул цIалдохъабаз рикIкIана ХIайбулагьиде гьарурал ва живго ХIайбулагьица хъварал кучIдул.\nКIалъазе вахъарав "ХIакъикъат" газеталъул хIалтIухъан Пайзула Пайзулаевас, ХIайбулагьил творчествоялъе къиматги кьолаго, абуна гьев мустахIикъав вукIанин пачалихъалъул тIадегIанал шапакъатазе. Гъоркьиса театралъ 80 сонилаб юбилей кIодо гьабулагоги гьес хIаракат бахъанин артистазе шапакъатал щвезе, жиндиегойин абуни щибго щвечIин 40-гIан соналъ бетIерав режиссерлъун хIалтIулев вугониги. Гьес рехсана республикаялъул театралияб жамгIияталъул нухмалъулев Айгум Айгумовас гьесул хIакъалъулъ абурабги:\n"ХIайбула ГIабдулгъапуров вуго республикаялъул театралияб искусствоялъул бищун лъикIав рыцарь", - ян.\nДандеруссин берцин гьабуна районалъул искусствоялъул школалъул лъималазул церерахъиналъ, гьаадерил, къелдерил, гьидерил, лъандерил кьурдабаздаса гIуцIараб "Дагъбаш" ансамблялъул гIахьалчагIаз. КочIолаб саламгун церерахъана ДРялъул мустахIикъай артистка П. ХIажиева, П. ГIисаева, М. Къурбанова, С. ГIумарова, ХI. ХириясулмухIамадов, ГI. ГьитIихIмаев. ХI. ГIабдулгъапуровас лъурал, "АхIун бахъинчIеб кечI", Р. ХIамзатовасул "Абадияб кечI", "МагIарулай", ГI. Хачаловасул «Аманат», З. ГIалихановасул "МугIрузул ГIали", ХI. Рустамовасул "РекIее бокьани" пьесабаздаса цо-цо бутIаби рихьизарун артистал церерахъиндал, цо батIияб асар гьабуна. РекIелъе бортуледухъ гьенир ролал хIана Россиялъул мустахIикъав артист М. НурмухIамадовас, ДРялъул мустахIикъал артистал М. ГIабдулатIиповас, А. Къебедовалъ, ГI. ГIабдухаликъовас, ХI. ХIажиевас, ДРялъул халкъияй артистка З. ХIамзатовалъ, артистал Ш. ИсмагIиловас, М. МухIамадовас, М. МухIамадрасуловалъ, Р. Дибировалъ, ГI. ИмангIалиевалъ ва цогидазги.\nГьанжелъизегIан ХI. ГIабдулгъапуровас лъун буго 200-гIанасеб спектакль Дагъистаналъул батIи-батIиял театразда, 18-ялде гIагарун адабияталъулгун драмаялъул асаралгун тIахьал хъвана. Дагьаб цебегIан авар мацIалде руссинаруна Навоил "Лейла ва Меджид", Коста Хетагуровасул "Фатима", Иона Вакелил "Хважаин ва гьобол" поэмаби, хъвана гIемерал кучIдул. Абизе ккола ХIайбула ГIабдулгъапуровасул цIар Дагъистаналъулги Россиялъулги рухIияб культураялъул тарихалда меседил хIарпаз хъван бугин. Гьев вуго ритIухълъи бокьулев, мекъаб-тIекъалда тIад рекъоларев, ракIгIатIидав инсан. Данделъаразе баркала кьолаго ахиралда ХI. ГIабдулгъапуровас абуна: "Щивав чи талихIав вуго жиндирго халкъалъе пайдаяв вугони. Дунги талихIав вуго нужеца кIодо гьавиялъ. ТIолабго районалъ дун кIодо гьави буго дир хадусеб гIумруялъе аванс гIадаб жо.\nБаркала буго районалъул бетIер МухIамад ХIасановасеги гьаб тадбир тIобитIиялъе квербакъаралъухъ. Гьесда цадахъ хIалтIизе нилъер щивасе тавпикъги кьеги", - ян. Мун, Дагъистаналъул зодихъ канаб цIва,\nЦIвабзазул борхалъуде вахине кIварав.\nМун, магIарулазулъ къадруяв инсан, Къо анагIан махщел камиллъун ккарав.\nТеатр хириял магIарулазе\nБащдабгIан гIасруялъ гIетIги хIалги кьун,\nМун гьаб маданият бечед гьабизе\nБичасго витIарав вакил ватана.\nИкъбалги талихIги гьарила дуе,\nГьудулзабазулъ мун гIемералъ тезе.\nСахлъиги рохелги рехсела дуе,\nХалатккун тагийин ГIабдулгъапуров.\nСайпула ГьитIинамухIамадов Автор: Сайпула ГьитIинамухIамадов\n«ХъахIаб акациялъул роржен»Миллияб сценаялъул устарзабиМиллияб театралъе кьураб гIумруШколазул «унти» - рахьдал мацIалъул дарсалЗулиуриб майданалда Гьоор фестиваль


Болъихъ росулъ рагьана КIудияб ВатIанияб рагъдаги, Афгъанистаналдаги, 1999 соналъул рагъулал лъугьа-бахъиназдаги хварал ракьцоязул хIурматалда бараб памятник.\nГьеб рагьиялъул байрамалда гIахьаллъана ДРялъул бетIер Владимир Васильевги. Гьес ракIалдещвезаруна 20 соналъ цере ккарал лъугьа-бахъиналги магIарулаз бихьизабураб бахIарчилъиги ва гьадин бицана: «106 ополченцасе кьуна Бихьинчилъиялъул орден, 42-ясе – «ВатIаналъе гIоло гьабураб хъулухъалъухъ» абураб орденалъул II-абилеб даражаялъул медаль, 16 чиясе – «КъвакIиялъухъ» абураб медаль, нус-нус дагъистаниясе кьуна республикаялъул шапакъатал, микьго дагъистанияв мустахIикълъана Россиялъул БахIарчи абураб цIаралъе. Гьел лъугьа-бахъиназул заманалда ЦIумада, Болъихъ ва ЦIияб Лак районазул гIадамазе ккана кIудияб зарал. Россиялъул президентас кьуна дагъистаниязул бахIарчилъиялъе кIудияб къимат. Дун чIухIарав вуго жакъа доб заманалъул бахIарчиял лъугьа-бахъиназул гIахьалчагIазе шапакъатал кьезе рес щвеялдаса. Дир ракIчIола, цадахърекъон хIалтIани, нилъехъа бажаризе буго Дагъистан цебетIезабиялъул мурадалда гIемерал ишал гьаризе», - ян.\nБайрамалъул данделъиялда Болъихъ районалъул бетIер МухIамад ПатхIулаевас баркала кьуна В. Васильевасе – районалъе гьабулеб бугеб квербакъиялъухъги кумекалъухъги. Цинги Владимир Васильевас абуна: «Нилъеца кIодо гьабулеб буго кIудияб кIваралъул лъугьа-бахъин. Расул ХIамзатовас доб мехалда абун букIана нилъехъе рачIунел хъачагъазе бокьун букIанин Дагъистан дагъистанияздаса эркен гьабизеян абун. Халкъалдаги лъикI бичIчIулеб букIана лъугьа-бахъунелъул магIна. Нужеца гIуцIана лъикIлъиялдаса квешлъи батIабахъулеб фронт. Баркала нужее», - ян.\nРеспубликаялъул бетIерас бицана дагъистаниязул гIумруялъе шартIал гIуцIиялъул мурадалда тIоритIулел тадбиразулги, гIумруялде рахъинарулел проектазулги ва гьел гIумруялде рахъинариялъе меценатазул гIахьаллъиялъулги хIакъалъулъ. «Гьединаб цадахъаб хIаракаталдалъун къачIана ва рана цIиял школал. Гьеле гьеб хIалтIиялъги нужер бахIарчияб гьунаралъги цолъизарула нилъ ва гьедин лъугьуна гъункараб халкъ. Президентасги кIвар кьола нилъеде. Нилъеца гьабулеб ишалъе кумекги гьабула гьес», - ан бицана Владимир Васильевас ва медалал кьуна ЦIумадагун Болъихъ районаздаса ополченцазе.\nПрочитано 276 раз\tПоследнее изменение Среда, 18 сентября 2019 10:47\nДругие материалы в этой категории: « Рагъ хъинтIана щибаб хъизамалда\tЦIияб цолъи гIуцIана »


Ххютула – чаннайн |\nЯнварьданул 29-нний Дагъусттаннал БакIчинал кIанайма Владимир Васильевлул ва Рособрнадзорданул каялувчи Сергей Кравцовлул каялувшиврулу хьусса батIаврий ххал бивгьунни, ЕГЭ-дулаврийн хIадургу хьуну, му дулаврил даража лахъ баврил хIакъиравусса масъалартту.\nБатIаврий гьуртту хьуминнал ихтилат хьунни ЕГЭ дулаврил ххуллий гьашину хьусса цIушиннардая, уттигу цал ххал диргьунни ларгми шиннардий дурсса давуртту ва бувсунни ялун нанисса чIумал дузал бансса масъаларттая.\nСергей Кравцовлул бусаврийну, приоритетсса давурттуну хъанахъиссар ЕГЭ ххютула чаннайн дуккан дурну, му марцIну, тIайлану дулаву.\n«На вихну ура, махъсса шиннардий дуллай бивкIсса давуртту ттинияр шихуннайгу дулланшиврийн ва дуккаврил система лиян дуллалисса ишру цукунчIав тикрал буллан къабитаншиврийн. 2017 шинал ЕГЭ дулаврил хIасиллал чIалачIи бунни тагьар хъин чулийннай даххана хъанай душиву, 2013 шинал дуллуминнух бурувгун. 2013 шинал оьрус мазрал кIиварду лавсминнал кьиматру «ххювардайн» кIура баен буллай бивкIун бур щаллусса нюжмардий (сайки 1000 иш хьуну бивкIссар). ДукIу тIурча, мукунсса иш хьуну бур 30. Чан хьуну бур ЕГЭ дурагу къадуллусса оьрчIру. Аьмну лавсун, хъунмур экзамен тIайлану дуллуну дур чIявуминнал», — увкунни Рособрнадзорданул каялувчинал.\nДР-лул дуккаврил ва элмулул министрнал хъиривчу Шираьли Аьлиевлул бусаврийн бувну, гьашину ЕГЭ дулунтIиссар 12 азаллий 701 оьрчIал. Декабрьданий миннал чирчуну дур ЕГЭ-лийн итабакьин бучIишиву ххал дигьинсса сочинение, 318 оьрчIал муний лавсун бур «кIива» (незачет). Февральданий мукунма оьрчIру ххал бигьлагьисса зачет хьунтIиссар агьамми дарсирдал. Апрельданий ЕГЭ хьунтIиссар нитти-буттансса, жяматрансса ва СМИ-лунсса.\nБатIаврий ихтилатру бунни Рособрнадзорданул контрольданул ва качествалул управлениялул хъунама Игорь Круглинскийл ва тестированиялул федерал центрданул директор Юлия Егоровал.\nПредыдущая запись«Гьарцагу чIавахьулттива баллай бикIайва ванал букьвасса чIу»Следующая записьЛакрал халкьуннал учаларттава