Ахирисеб чанго моцIалда жаниб интернеталда, хасго магIарулазул къукъаби рукIунел гьумеразда цин тIерхьун цин цIилъун цояз цогиязухъе рехун тIибитIун букIана берцинай гIаданалъ берцинаб магIарул мацIалда рикIкIунеб гъваридаб магIанаялъул кечI. АхIулезде дандеккун рикIкIунел кучIдул гIадамаз цоцахъе ритIиялъул хIужаби интернет-жамгIияталда гьоркьоб тIибитIараб иш бугин абизе бакI гьечIо, щагурелъул ахIулеб кочIоде данде рикIкIунеб кIочIол асар гьитIинаб букIун, амма гьаб нухалда гуреб.\nЛъица хъвараб ва лъица рикIкIунеб бугебали лъачIониги гIадамаз нуж гьалъухъ гIенеккизе кколин абун нахъеги цоцахъе рехулеб букIана гьале гьаб кечI:\nЖакъаги кьуна дарс магIарул мацIалъ\nБащдаб магIарулалъ, бащдаб гIурусалъ.\nЖакъаги щвана дун свакан рокъое\nСвараб чирахъгIадин рекIел нурги сун.\nСабураб, магIнаяб магIарул рагIи\nГIисинаб гIелалъе гIадлъулеб буго.\nЧилъиялъул хIуби, яхIалъул рачел\nРахьдал мацI гьазие чиярлъун буго.\nГьан бичун, чед босун дир магIарулаз\nМагIарул мацIалъул гьод бекун буго.\nГьадинаб бечедаб дир авар калам\nЧияраб мацIалъе наку чIван буго.\nМагIарул халкъалъул гIисинал лъимал\nГьале дир дарсида гIодор чIун руго,\nГьале дун гьитIинав магIаруласда\nМагIарул мацIалда кIалъалей йиго.\nДий гьев магIарулас гьадинаб жаваб\nБадиве валагьун гьабулеб буго:\n«Не понимаю я аварский язык,\nСкажите на русском, тогда я пойму».\nМагIарул васасул гIасияб калам\nКаранлъ къазабураб ханжарин ккана,\nГIакълу гьечIолъиялъ бицараб рагIи\nРечIчIараб гьорчолъун гIадалъ кьабана.\nКин, дир магIарулав, дуда гьеб рагIи\nГьедигIан бигьаго абизе кIвараб?\nКин мун гьавурал эбел-инсуда\nГьединан мунги тун рукIине кIварал?\nКин нужеда кIолеб, дир магIарулал,\nМагIарул мацIалъул цIоко бахъизе?\nКин нужеда щолеб сардилъ макьуго\nЧохьол лъималазда мацIги кIочон тун,\nЩай нужер сурсатал тIатIала рехун,\nЛъимада мацI лъазе тIаделъуларел?\nЩай тIолабго дир халкъ дандеги руссун,\nГьаб унтуе дару ургъулеб гьечIеб?\nХинкI-чедалъул ургъел тIадеги босун,\nМиллияб рахъалде рохъо хъван буго,\nМацI хвеялда цадахъ халкъ холеблъиги\nКIварго гьабичIого кIочон тун буго.\nЩиб къисматдай ккела гьаб дир халкъалъул\nХалкъияб хазина чадихъги бичун,\nКиредай рачина гьал карачелаз\nЧияр культурабаз кверде росарал?\nГьеб хъван ва рикIкIунеб буго Гъизилюрт шагьаралъул 7-билеб школалъул авар мацIалъул мугIалим МухIумаева Саратица. Гьелъ гьеб хъванги буго магIарул мацI лъаларел лъималазда ракI унтун цо къоялъ школалдаса тIад юссарабго. Гьедин бицана Саратица Эркенлъи Радиоялъе.\nРахьдал мацIазул мугIалимзабазда гьоркьоб гIуцIараб ТIолгороссиялъул къецалъул гIахьалчагIи\nИсана Сарат бергьана Россиялъул пачалихъияб Думаялъул миллатазда сверун комитеталъ, Минрегионалъ ва Россиялъул халкъазул Ассамблеялъ рахьдал мацIазул мугIалимзабазда гьоркьоб гIуцIараб ТIолгороссиялъул къецалда ай мастер-классалда. Гьелда гIахьаллъи гьабулеб букIана Россиялъул 30-ялде гIунтIун субъекталда гьединалго къецазда бергьарал магIалимзабаз. Сарат мустахIикълъун йиго «Методикиял хIукмуязул цIилъиялъухъ ва хаслъиялъухъ» абулеб дипломалъе.\nСарат лъалез абулеб буго магIарул мацIалда тIад гьелъул ракI унтун букIунеб куц бихьун гьелдаса кIудиялги шапакъатазе гьей мустахIикъай йигин. Амма жийго Саратица бицухъе магIарул мацIалдехун цо-цо лъималазул улбузул бугеб хашаб бербалагьи бихьун, рокъоб лъималазе магIарул мацI бицунел улбузе наку чIваялде ккун руго магIалимзаби. Рокъоб бицинчIони лъимада рахьдал мацI лъаларин ва школалда гьелъие бихьизабураб анкьие бугеб чанго сагIтида жаниб мугIалимзабазда лъималазде мацI малъиялъул масъала тIубазабизе кIоларин рикIкIунеб буго гьелъ.\nСарат исана бергьараб ТIолгороссиялъул къецалда цIар буго «Рахьдал мацIазул ва гьединго гIурус мацIалъул мугIалимзабазда гьоркьоб ТIолгороссиялъул мастер-класс» абун. ГIурус мацIалъеги рахьдал мацIалъул статус кьезе кколин абун, Думаялда гьеб тIалаб гьабулезул цояв вукIана Дагъистаналъул рахъалдаса гьенив вугев депутат СапаргIалиев ХIажимет. ГIурус мацI-Россиялъул пачалихъияб мацI тIолабго улкаялдаго рахьдал мацIаздаса кIвар кьун лъазабулеб ва рахьдал мацIазде дандеккун гьеб лъазабизе ругел шартIал гIемерго лъикIал рукIаниги гIурус мацIалъе рахьдал мацIалъул статус щай кьезе кколебали гьадин бичIчIинабулеб букIана СапаргIалиевас.\nСапаргIалиев ХIажимед 02Ноя2012\nСапаргIалиев ХIажимет: «ГIурус мацI рахьдал мацI гIадин лъазабиялъул хIакъалъулъ президент Владимир Путиницаги букIана бицун. Цо жоялде кIвар буссинабизе бокьун буго дие-нилъер къунуназул яги рихьизариязул цонигиялда гьечIо гIурус мацI рахьдал мацI бугин хъвараб бакIал. Буго гIурус мацI Россиялъул федерациялъул пачалихъияб мацI бугин хъвараб, Россиялде гъорлъе унел республикабазул пачалихъиял мацIалги руго, руго Россиялъул Федерациялъул халкъазул мацIалги. Гьенибги бихьизабулеб буго -гIурус мацI хутIизегIан-абун. Лъица ва щай гьеб гьедин хъварабали лъаларо. ГIурус мацI тIасаги бищун рахьдал мацI гIадинан гьеб лъазабизе цониги чиясул ихтияр гьечIин абураб жойищха гьелъул магIна кколеб? КIиго мацIалъул республикабазда гьелда бан раккулел руго проблемаби. Гьеб буго Конституционияб проблема. МацIги, гIумру гьабизе бакIалги цоги гьелда релъарабщинабги гьеб буго гражданинасул къануналда рекъон бугеб ихтияр».\nРоссиялъул Пачалихъияб Думаялда миллатазул ишазда хурхун комитеталъул нухмалъулев СапаргIалиев ХIажимедица абулеб буго Россиялда бугин гIурус мацIалъул 147 батIияб тIехь. Гьеб мекъи бугин ва цо мацI малъизе кколин цо тIехьалда рекъонин. Щибаб регионалда батIи-батIияб гIурус мацI малъулеб бугин рикIкIунеб буго гьес. Гьединлъидал цо регионалдаса цоги регионалде арал лъималазда гIурус мацIалъул тестал кьезеги кIоларин гьезул регионалда гьеб дарс батIияб куцалда ва батIияб тIехьалда рекъон кьолеб букIиналъ.\nГIурус мацI рахьдал мацI гIадин лъазабуниги пачалихъияб мацI гIадин лъазабуниги кинаб батIалъи бугебали СафаргIалиевас мухIкан гьабулеб букIинчIо. Гьес абулеб букIана рахьдал мацI гIадин гIурус мацI лъазабизе цо гIурусазе гурониги бокьун бугин.\nСапаргIалиев ХIажимет: «ГIурус мацI рахьдал мацIлъун тIасабищизе дир ихтияр батичIони, гьелъул магIна ккола дир ихтиярал хвезарун ругин абураб. Гьеб цо бугони. КIиабизе бугони, Россиялда 100-ялдаса цIикIкIун млн. чиясул гIурус мацI рахьдал мацIлъун тIаса бищизе ихтияр гьечIин абураб жо гьеб ккола абсурд.\nАмма нуж бицун божиларо гьеб къануналъул щибаб мухъ хъвазе нижее захIмат букIараб куцалъул. Гьелдехун хурхен бугевщинав хъулухъчияс гьикъулеб букIана-гьеб щибизейин. Абулеб букIана нилъер пачалихъияб мацI бугелъул гьелда гIей гьабун рукIине кколин.\nНижеца гьабураб хиса-басиго буго цIакъ гьитIинаб: Россиялда гIумру гьабулел халкъазул мацIал абураб бутIаялде тIаде жубана цо мухъ-гьездаго гьоркьор гIурусалги, абун. Щиб гьелъ кьолеб? Гьелъ кьола рахьдал мацI хIисабалда гьеб лъазабизе рес. Гьебги цохIо гIурусаз гурониги тIаса бищизе бегьулелъул. Нижер баяназда рекъон, гIурусал гурел халкъазул 50% хIадураб буго ва гьезие бокьунги буго гIурус мацI рахьдал мацI хIисабалда лъазабизе».\nТIадехун рехсараб мастер-классалда гIахьаллъарал жидергун данделъиги гьабун букIанин СапаргIалиевас ва гьесие бокьун букIанин щибаб абухъе регионалдаса гьенир рукIарал мугIалимзабаз рокъоре тIадруссабараб мехалда гьенибги гьесул пикру битIун бичIчIинабизейин бицана Саратица. Кинаб пикру гьеб букIарабали бицунеб буго мугIалималъ.\n«Россиялъул Федерациялъул халкъазул мацIазул хIакъалъулъ» абулеб къануналъул 9-билеб бутIаялда абулеб буго гьадин: «Россиялъул Федерациялъул гражданазул буго, лъай кьеялъул къануналда рекъон, жидеего лъай щвезе бокьараб мацI тIаса бищизе ихтияр».\nАмма гьебго къануналъул 14 бутIаялда тIадехун рехсараб гьадин бичIчIизабулеб буго:\n«Россиялъул Федерациялъ кьола пачалихъияб мацIалда лъай щвезе, гьединго лъайкьеялъул системаялда ругел ресазда рекъон, лъазабулеб гIелмуялъул ва щолеб тарбиялъул мацI тIаса бищизе гарантия».\nГьедин кколеб буго цоги мацIазда хурхун киналгIаги гарантиял гьечIин абураб. Гьеб гьедин букIин бихьулеб буго хIакъикъияб гIумруялдаги. Миллиял республикаби рахун къватIирехун миллиял мацIал лъазарулел яги гьел мацIазда лъайкьолел бакIал Россиялда гьечIо.\nДагъистаналда ругел миллатазул мацIазе пачалихъияб статус кьезе ва гьел школазда лъазаризе гьел мацIазул вакилзабазазе рес кьезе ккани мацIазда сверун къанун бахъизе кколин абулеб буго республикаялда цо-цо гIалимзабаз. Щиб гьеб къануналъ кьезе бугеб ва гьеб бахъунин абун рахьдал мацIал кIочене толарезул къадар дагьлъизе бугищ абурал ва гьезда релъарал цоги суалал рорхараб программа нижеца эфиралде кьезе буго гIагараб заманаялда.


ТIиссал кIудияб ватIанияб рагьда\n1941 соналъул 22 июналда божуда рекIги гьабун, нилъер ВатIаналде тIаде кIанцIана фашистияб Германия. КIиазаргоялдаса цIиккIун чи витIана районалъ ЗатIан цIунизе. Гьездаса анлънусгоялдасаги цIикIкIун нилъер ракьцоял руссинчIо гIагараб районалде. ГьитIинаб ТIисси росулъа ВатIан цIунизе ана 37 гIолохъанчи, гьездаса 17 чияс абадиялъего берал къанщана рагъул майданалда. Цо-цо хъизаназе кIикIиявцин камуна.\nДне гьаниб кIудияб баркала загьир гьабизе бокьун буго росдал тарих хъвалаго дие кумек гьабурал тIиссадерил харабазе, хасго Хантуев Мусае, ГIалиев ГIабдулмуслимие, НигIматулаев МухIамадие, ХIажимухIамаддибиров Расулие, МухIамадов КъурамухIамадие, школалъул директор 3. MyxIaмадовасе, библиотекаялъул нухмалъулев MyxIaмадрасул ГIабдулаевасе, Гъази ХIажиевасе, росдал администрациялъул бетIер ЯхIия Мамадибировасе, администрациялъул секретарь МухIамад АхIмаднабиевасе, жакъа нилъгун жал гьечIел мунагьал чураял Расул ИманмухIамадовасе, ПатIимат Хантуевалъе, мунагьал чураяв дир эмен ГIумарил МухIамадие. БукIине бегьула росдал тарих хъвалаго гьоркьоб хугIараб яги мекъи ккараб хIужа. Бокьила гьеб лъалел гIадамаз гьеб бицани яги лъазабуни, гьелъ квербакъила росдал тарих жеги бечед ва мухIкан гьабиялъе.


«Ахираб заманалда улкаялъулги республикаялъулги нухмалъиялъ кIвар буссинабулеб буго халкъалъул сахлъи цIуниялде. Масала, гьабсагIаталда улкаялъул ФАПаздаса байбихьун больницабазде ва медицинаялъул центразде гIунтIун халгьабулеб буго материалияб рахъалъ гьел кин хьезарун ругелали, больницабазулгун ФАПазул минаби басралъун ругищали, тохтурзабазул рахъалъ къварилъи бугищали.\nКIудияб рохеллъун ккана ДРялъул бетIер Владимир Васильевасулги ДРялъул сахлъи цIуниялъул министр Жамалудин ХIажиибрагьимовасулги квербакъиялдалъун гъоркьиса нижер больницаялъе гьабураб кумек. Гьенибе бачIана тIадегIанал технологиязул медицинаялъулаб къайи. Гьанже нижее рес щвана гинекологиялъул, урологиялъул, рекIел унтаби ругел гIадамазе Дагъистаналдаго операциял гьаризе. Рагьана гинекологиялъулги, кардиологиялъулги, геронтологиялъулги отделениял. Азаргоялдаса цIикIкIун операцияги гьабуна гъоркьиса.\nИсана ракIалда буго геронтологиялъул цоги отделение рагьизе. Гьелде тIадеги бокьун буго химиотерапиялъул отделениеги рагьизе», - ян бицана И. МухIамадовас.\nГьес жавабал кьуна журналистазул суалазеги.\n- Чанго соналъ цебе ахIи бахъун букIана улкаялда, гьелдаго цадахъ Дагъистаналдаги, гьересиял дараби гIемерлъун ругин абун. Кинаб хIал бугеб жакъа?\n- Доб заманалда гIемерисел дараби рачIунаан къватIисел улкабаздаса. ГьабсагIаталда дарабазул 80 процент хIадурула Россиялдаго – гьезде дир божилъиги цIикIкIараб буго. Гьересиял дарабазе нух къан бугин абуни, мекъи ккеларо.\n- Социалиял гьиназдасан бицунеб буго поликлиникабазда тIадкъан бугин пациентазул анкетаби ракIареян абун. Гьеб анкетаялда гъулбасарав чи захIматаб хIалалда больницаялде ккани, гьесул ихтияр бугинги абун, унтарасул лугбал рахъулила, цоги чиясда лъеялъул мурадалда. Дуца щиб абилеб гьелда бан?\n- Дагъистаналда гьечIо трансплантациялъулаб медицина. Унтарасул яги гьесул цебесеб гIагарлъиялъул ихтияр гьечIого лугбал нахъе къотIизе гьукъун буго законалъги. Лугбалги рахъула, унтарасул гIадалнах хIалтIуларого бугеб мехалда. Цогидал лугбал (ракI, ургьисалаби, тIул ва гь.ц.) хIалтIизарун рукIуна медицинаялъул аппаратазул кумекалдалъун. Унтарас яги гIагарлъиялъ изну кьун бугони, аппаратаздаса ватIагьавулеб мехалда рахъизе бегьула гьесул сахал, ай жагъаллъичIел лугбал.\nДругие материалы в этой категории: « «КIулалъ» рагьулеб талихIаб гIумру\tГьанжеги лъим сабаблъун… »


Лак батIинтIий бур РувхIанийсса центрданийн\nВа мубараксса Рамазан зуруй, май зурул мяйнний, лакрал агьали батIинтIий бур зумаритаврил урцIухуннугу, Редукторный посёлокрай цIуну буллалисса МухIаммад Идавсил (с.аь.с) цIанийсса мизитравун. Ва даврил сиптачитал бур чIявусса агьали бавтIсса мажлис буван хIадур хъанай. Ва анжагъ зумаритаврил ссупралухун батIаву дакъар, микку мюнпатсса, агьамсса ихтилатирттахгу, илкинсса майданнив личIинува ххуйну экьи нанисса нашидирттахгу вичIи дишин хьунтIий бур.\n– Жул ва мероприятие ххуйсса даражалий дувансса ният дуссар. ЧIявусса инсантал цачIун бавтIун, зума итадакьавугу ххуйшивур, укунсса давурттал инсантурал дакIру гъан-мачча дуллалиссар, – тIий ур Муфтиятрал вакил Шамил БахIандаьлиев.\nВанал бувсунни, мукунма, ялун букIлакIими кьамул буллай, щябитлай, дукия ва хIачIия дачIлай волонтёртал бикIантIишиву, уттива мигу, лакрал активистъталгу чялишну хIала бувххун зий бушиву. Бувсунни агьали ххари бувансса, бахшишру хIисаврайсса яргсса ишругу бикIантIишиву.\nВа чирилунсса давриву бутIа бишин ччиминнан: Сбербанк 2202 2005 4208 5442, ва телефондалул номер карталуцIун цIакь бувну буссар 8 988 436 44 30 (Асият Аьбдуразакьовна).\nДакI дарцIуну буру вай зума дугьаврил чаннасса кьинирду кумагну хъанахъишиврий диннал ва миллатирттал дянив аслахIшиву, рязишиву цIакь шаврин, жулва жяматраву кувннал кувннащалсса арарду ххуй шаврин. Муфтиятрал ва лакрал активистътурал хIарачатрайну дуван дакIнийсса ва мероприятиягу лакрал кувннал кувннахсса ччаву хъиннура цIакь дувансса хьуннав.\nМубараксса Рамазан зурул гьарца кьини дуцIиннав Заннаятусса цIимилул, узданшиврул ва барачатрал!\nХхувшаву ларсъсса бавссар Австриянаву\nСледующая публикация Эфирданул хIурулъэн\nПредыдущая публикация Зунттал районнайн газ буцаврил давуртту сукку хьуссар


Хабарал руго ишал гьечIо\nПачалихъияб хIалтIуда рос-лъадул цоял хIалтIулел гIолохъанал хъизабазе рукъзал кьеялда хурхараб Федералияб программа Дагъистаналда хIалтIизе байбихьун буго 2010 соналда. Гьеб программалъул гIурхъабалъ рукъзал кьун руго 644 хъизамалъе, амма кьезе хутIаразул къадар бахунеб буго анлъазаргоялде. Гьезие рукъзал щвеялдаги щаклъи буго гьеб программаялъе биччараб гIарац кибе арабали лъачIого лъугIун букIиналъ ва программа тIасияб соналда къазе букIиналъ.\nГьале, чанго сон балеб буго Избербаш шагьаралдаса МухIамадовазул хъизамалъ, федералияб гIолилазе рукъзалраялъул программаялда рекъон, щвезе кколеб рукъалъухъ балагьун чIун. Хъизан гьабурабго, жидее рукъ щвеялде букIараб анищги хIорлъун, гьел эбел-инсуда аскIор гIумру гьабун хутIун руго. Дагъистаналъул бетIерасул чIагояб эфир букIарабго гьенирецин кIалъанин жал, амма эфиралде суал биччачIилан баян гьабуна хъизамалъул бетIер Герман МухIамадовас. ТIоцебесеб болжалазда программа тIобитIулаго иргаялда чIаниги ирга цебего гьункьичIила, щайгурелъул Избербашалда гьеб программа гIумруялде бахъинчогон.\nГерман МухIамадов:« 2008 соналъ ниж иргаялда хъвана рукъ щвеялъе. Гьеб заманаялъ, 2010 соналде щвезегIан букIана гIолилазе рукъзал щвеялъул программа. 2010 соналъ, гьеб программа цIигьабун хIалтIизе байбихидал, дунги хъизанги щвана Избербаш шагьаралъул рукъзал раялъул нухмалъиялде. Гьениб кида нижеде ирга щолебали цIех-рех гьабидал, гьений йикIарай хIалтIухъаналъ йиххараб ххвел гьабуна, ва гьеб программа букIин хабар бугиланги абун, гьединаб жо гьечIилан ниж къватIире регIана. Гьенисан вилълъун, юридикияб бутIаялда цIехедал, гьениб программаялда хурхарал кагътал кьуна дихъе. Гьелги росун нахъвуссун ана дун, гьей хIалтIухъан юцIухIун чIана».\nЦин, бюджет гьечIилан, цинги базе ракь гьечIилан гIиллаби рачунел рукIанила тIалъиял. 20I2 соналъ, Избербашалда гIадамал къабул гьарулел рукIанила Азади Рагимовас, доб заманаялъ Юстициялъул министрлъун гьев вукIаго. Гьесухъе ун вуго МухIамадовги. Рагимовас къабул гьавун вуго гьев ва кIвараб жо гьабилилан рагIи кьун буго. Гьелдаса хадуб шагьаралъул рукъзал разе гIарац щун буго, амма кингоги программа гIумруялде бахъун гьечIо. Гьаб соналъул февралъ моцIалъ, Избербаш шагьаралда тIобитIун буго данделъи, гьеб программаялъул дирекцияги гIахьаллъун. Гьениб хIукму гьабун буго 5-6 хъизамалъе субсидиял кьезе, амма гьелдаса нахъе лъагIел данде сверулеб бугониги щибго хисичIилан абулеб буго МухIамадовас.\nДагъистаналда федералияб программаялда рекъон рукъзал щвезе иргаялда хъван руго 6000ялдаса цIикIкIун гIолохъанал хъизамал.Гьезул бащалъи кколеб буго гIицIго МахIачхъала шагьаралда. Амма МахIачхъалаялда программа тIобитIулеб гьечIо, шагьаралъул генералияб план гьечIолъиялда бан.\nГIолилазе рукъзал кьеялъул программабазул дирекция жиндир заманаялъ ГIолилазул ишазул коммитеталда гъорлъе унаан. Жакъа рехсарал программабазул дирекция унеб буго БакIал раялъул министерлъиялда гъорлъе. Дирекциялъул хIалтIухъабазул баянал щвечIо, амма офицалиял баяназда рекъон, жакъа къоялде программаялда рекъон рукъ щун буго гIицIго 644 хъизамалъе. Программа гIумруялде бахъинабизе биччаран буго кинабниги 2 млрд 348 миллион гъурщидаса цIикIкIун гIарац. Программаялъул болжалги руго 2015-абилеб соналде щвезегIан.\nГьеб программа гIумриялде бахъинабиялъул къисматги гьанже лъагIан рукIал федералиял программабазул гIадабго ккезе рес бугилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе «Черновик» газеталъул бетIерав редактор Маирбек Агъаевас. Гьединго гьес бицана редакциялде , гьеб суалалда тIасан гIемерал гIадамал рачIунилан гIарзалгун ва гIемерал кахталги рачIунин.\nРоссиялъул батIи-батIиял регионазда гьеб программа гIумруялде бахъинабизе гIолилазе хас гьабун гIемертIалаял минаби ралел гьечIо. Масала, Ижевск шагьаралда гIолохъанал хъизамазе кьолеб буго сертификат ва гьелда рекъон гьез босулеб буго рукъ, бокьараб цияб бараб гIемертIалаяб минаялда жаниб. Гьебго Избербаш шагьаралда, МахIачхъалаялда ва цогидал шагьаразда руго гIемер цIиял ралел гIемертIалаял минаби, гьебго заманаялъ, программаялде рекъон, гIолилазе минаби разе ракь батулеб гьечIо.


Чернобылалъул дандерижи лъеберго соналъги буго багъулеб\n26 апрелалда 30 сон тIубала Чернобылалъул Атомалъулаб электростанция кьвагьаралдаса. Гьеб къо ракIалде щвезабун митинг тIобитIана гьеб къоялъ МахIачхъалаялдаги. Дагъистаналъул Чернобылалъулазда гъорлъ жакъа дагьал гьечIо хIукуматалъул рахъалдаса щибниги кумек щвечIел чагIи. ХIатта гьел лъугьа-бахъиназул гIахьалчи кколилан абураб документ кьезецин инкар гьабулеб буго гьезул цо-цоязе.\n1986 соналъул апрелалдаса байбихьун Чернобылалъул атомалъулаб элкетростанция кьвагьиялъ гьабураб зарал нахъчIвазе, батIи-батIиял соназда гьениб гIахьаллъи гьабун буго Совет хIукуматалдаса 600 азараго чияс. Гьезул 300 азарго гIанасев чи ккола жакъасеб Россиялда гIумру гьабун ругел гIадамал. Гьезда гьоркьоса кIиазарго чи вукIун вуго Дагъистаналдаса. Гьезул нусгоялдасаги цIикIкIун чияс гIахьаллъи гьабуна 26 апрелалда МахIачхъалалда, Чернобылалъул гIахьалчагIи ракIалде щвезавизе лъураб мемориалалда цебе тIобитараб митингалда. Гьел киназего жидеца кIварабгIан къадаралда кумек гьабулин кIалъалел рукIана гьенир республикаялъул нухмалъиялъулги, гьединго тахшагьаралъул администрациялъулги вакизаби. Гьезул чангиязе жанир рукIине рукъзалги, кьунин жидеца, санайил санаториялдегун курораталде сахлъи щула гьабизеги ритIулин, цогидалги социалиял бигьалъабиги чIезарулин. Жалго чернобылалъулазги абулеб бугоан рази ругин жал хIукуматалъ гьабулеб тIалаб-агъазалдасаян. Амма киназулго гуро гьединаб разилъи бугеб. Мисалалъе босани, жакъа жидер чанги чи вугин Чернобылалъул гIахьалчи вугин вугин абураб документ кьезе хIукмуталъ инкар гьабуралгиян абуна «Эркенлъи» радиоялъе, Чернобылалда кьвагьи ккраб мехалъ гьенире хIалтIизе ритIарал дагъистаниязул цояв Дадаев Дадаца.\nДадаев Дада: «Диегоцин гьеб документ кьеларилан чIун рукIана гьел, гIарац кьейилан. Кьелин, кьелин гьездаги абун хадуб босана дица гьеб. 54 къо бана дица доб мехалъ Чернобылалда, сордо-къоялъ чIечIого хIалтIулаан.Нижее щвезе кколел льготабазул доб мехалъ хабарги букIинчIо».\nЭР: «Дуца абулел ругел гьел, чернобылалъул гIахьалчагIи ругилан абун документ кьезе инкар гьабурал чагIазе, гьелдаго рекъон пачалихъалдаса щибниги кумекги щолеб батилароха?».\nДадаев Дада: «ГьечIо. Кинаб кумекха гьезие щвелеб? Сакъатлъи чIезабулеб мехалъги киназего гIаммаб къагIидаялъ гьабуна гьезие гьеб. Гьеб чIезабизеги Ростовалде ине кколел рукIана, чIезабуралъухъ 10 000 доллар тIалаб гьабулеб букIана. ГIарац гьечIони дуего хобги бухъун гьенив вегани гурони, тIокIаб дуе щибниги щвезе жо гьечIо.\nГьаз гьанир бицунел ругел 2000 гIанасев чернобылалъулазда гьоркьор бищун дагьалдаса 35 % гIадамазул руго гьересиял документалги гьарун гьеб цIар жидеего балагьарал. Дидасаги цере рукъзалги щвана гьезие, цогидал, пачалихъалъул рахъалдаса чIезарурал бигьалъабиги щвана».\nЧернобылалъул гIахьалчи вугилан рикIкIине пачалихъалъ инкар гьабурал гIадамазул цонигиял 26 апрелалда МахIачхъалаялда букIараб данделъиялде рачIун рукIинчIо.\nДадаев Дадаца бицараб «Эркенлъи» радиоялъе тасдикъ гьабуна Шамил мухъалъул ЦIекIоб росулъа МуртазагIалиев ГIабдулацаги. 1987 соналъ Чернобылалъул балагь нахъчIвазе витIун арав гьесие гьелдаса нахъе хIукуматалъул рахъалдаса щибниги кумек щун гьечIо.\nМуртазагIалиев ГIабдула: «Жакъа Чернобылалъул гIахьалчагIазда гьоркьоб бугеб рахIмугьечIолъиялъул бицине лъугьани гIемераб хабар буго, авалалдаса бахъараб ахиралде щвезегIан бицине кколеб. Жакъа нижер цоял руго чедги лъимги кванан, цоял абуни чедги нахги, тIаде ччугIил икрагицин кваназе щун кепалда. Къанун абуни киназего цо букIана, гьеб хадуб хисана.\nЖакъа Дадаца абулеб жо битIараб буго. Рукъалъул суалалъул рахъалъги, цогидалги бигьалъаби щвезе иргаялда чIун вукIарав дунги живго тун, дидасаги чанги нахъегIан рукIарал руго жакъа гьересидокументалги гьарун лъикIаб гIумруялда, гьезда абуни Чернобыль бихьизецин бихьичIо. Дирго суал тIубазе кивениги щвани, аниса дове, доваса гъове векерахъдизавула дун.\nЭР: «Чернобылалъул гIахьалчи хIисабалда пачалихъалъул рахъалъ дуе щвечIого хутIараб кумек бугищ?».\nГIабдула: «Чанги буго. Социалияб рахъалъ цIуна-къаялъул рахъалъ щибниги кумек гьечIо. Пенсия бищунго гIодобегIанаб буго дие чIезабун. Сахлъи щулагьабиялъул мурадалда кьолеб букIараб квен-тIехалъулги дида щибниги бихьичIо. Диваналъ хIукмуги гьабун нижее чIезабураб гIарацги дие щвечIо.\nЭР: «Нужее кьезе кколеб букIараб рукъ щванищ дуе?».\nГIабдула: «ЩвечIо. 1996 соналдаса нахъе иргаялда чIун вукIана дун гьеб щвеялъе. Нижер Гъизилюрт шагьаралда анкьго чиясе щваан гьеб, дун абуни 1997 соналъ сияхIалдаса тIагIун ватана. Гьелдаса нахъе чан нухалъ къасд гьабуниги гьеб сияхI цIигьабизе щвечIо, документалги тIагIун руго гьелъул. Гьанже иргаялда чIеялъул рахъалъ сияхI цIигьабизе ракIалда буго диваналде гIарзаги хъван».\n26 апрелалалда МахIачхъалаялда букIараб митингалда, Чернобылалъул лъугьа-бахъиназда гIахьаллъи гьабурал цо-цоязе шапакъатал кьолел рукIана. Амма къануналда рекъон жинде кьезе кколеб «Бихьинчилъиялъул» абураб орден кьезе инкар гьабулеб бугин жиндеян бицана «Эркенлъи радиоялъе Абучев ГIабдулжанатица. Чернобылалде чанго нухалъ гьабураб сапаралда рекъон кьезе кколеб шапакъат букIун буго гьесул гьеб. Амма гьелъул бицен гьес гьабидал гьелъие хасаб хIукму къваригIунилан багьанабиги ратун нахъчIван вуго гьев\nЧернобылалда атомалъулаб электростанция кьвагьидал ккараб зарал нахъчIвазе, батIи-батIиял соназда гьенире хIалтIизе ритIун арал кIиазарго гIанасел дагъистаниязда гьоркьор жакъа 1300 чи вуго сахлъиялъе сакъат ккарал.\n29 сон тIубана Чернобылалъул трагедиялъе\nЧернобылалъул ветераназе багьаял дараби кьоларо\nБечедазе - гектарал, мискиназе – гьерсал...\nЧернобылалъул ахир гьечIеб дандерижи\nКIалтIа къоно базе рукъ щвечIел нижей...


Тохтуразул кумек щвечIел местIеразухъе унел руго\nДагъистаналдаса адвокат Сапият МухIамадовалъул 3 сон барай яцалъул яс хун йиго Хасавюрт шагьаралда местIералъ, ай знахаралъ гьабулеб дару сабаблъун.\nАдвокаталда ракIалда буго кинабгIаги лицензия яги хIалтIи гьабизе изну кьолел кагътал гьечIого гьей гIаданалъ гIадамал къабул гьари гьукъизабизе. МестIеразухъе гIадамал иналъе чанго гIилла бугин, гьезда гьоркьоб, азарханаялда тохтурасул кумек щвеялда божи гьечIолъийин рикIкIунеб буго экспертаз.\n2 сон барав вас ва 3 сон барай яс рукIанин жиндир яцалъул, гьел рухIун рукIинги жинда лъалеб букIинчIин бачIинтIаго. Рагьдехун эбелги ун хутIарал лъималаз жидедего термосалъусан бухIараб лъим бегун батидал, гьеб параялъго хехаб кумекалъул машина ахIун бугила яцалъ, амма гьел тохтурзабаз гьел азарханаялъул кIалтIе щвезарун тун ругин баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе адвокат Сапият МухIамадовалъ.\nСапият МухIамадова: « Ясалъул черхалъул кIудиябго бакI бухIун букIун буго, васасул гьединал кIудиял ругъналго рукIун гьечIо, хехаб кумекалъул машинаялъ Хасавюрталъул централияб азарханаялъул инфекциялъулаб бутIаялъул калтIа риччан тун руго, амма гьениб тохтурзабаз гIицIго унти цекьизабулеб дару гьабун, тIокIаб жидеда щибго гьабун бажаруларин, бокьанани МахIачхъалаялде рухIарал ругъназул азарханаялде ине бегьилин абун буго, амма гьединго Зареченское мухъалда йигей цо местIералъухъе ине бегьулин, гьелъ цIакъ лъикI дару гьабулин гьединал ругъназе. ЩибгIаги хал-шал гьабичIого нахъе ритIун руго гьел азарханаялдаса».\nЛъималазул эбелалъ, цогидазги гьей гIаданалъул бицунеб рагIун, Хасавюрталъул Зареченское мухъалда йигей местIералъухъе рачун ругила лъимал, гьелъ кутакалда ракIчIезабун бугила ясалъул мадар лъугьиналда, жалго тохтурзабаз ритIулин жиндихъе унтарал гIадамалилан абун. Гьелда тIаде 1000 гъурущ даруялъухъ ва ругъун бухьаралъухъ 1500 гъурущ кьезе кколин лъазабун буго.\nМахIачхъалаялда бугеб Республикаялъулаб травмцентралда ремонт гьабичIого чанги сон ун буго.\nСапият МухIамадова: « Иргадулаб нухалъ гьелъухъе лъималги рачун индал,гьеб бакIалдаго хъахIиллъун, лъугIун ине лъугьун йиго яс, амма гьей местIералъ щибго кIвар кьечIого, Аллагьасул къадар бугилан абун тIаса рихьизарун руго гьел. Лъимер букъун хадуб гьей гIадан йихьизе ана дун, гьеб бакIалда киналгIаги щартIал рукIинчIо лъималазе дару гьабиялъе, гьелде тIадеги гьей гIаданалъул гIайибалда цереги хун рукIун руго лъимал».\nМестIерлъи гьабулей Жанна кколей йигила цоги азарханаялда медикияй хIалтIухъанлъун йигей гIадан, гьеб жинца мухIкан гьабулеб бугилан баян гьабуна адвокаталъ. Гьединал чагIазухъе гIадамал ине тIамалел ругила азарханаялда бугеб ахIвал-хIалалъ, масала, Дагъистаналъул республикаялъулаб ожогазул централда тIубараб антисанитария ва биххун инеб азархана бугила, кинабгIаги гигиенаялъул шартIал чIезаричIел. Васги вачун гьесул ругънал рихьине азарханаялде индал, цогидав тохтурасги абунила жинда, гьел ругънал сах гьарулей местIер йигин Зареченское мухъалда. Гьеб хIалалда бугила медцина, тохтурзабаз жидецаго тIаса рихьизе рукIине местIеразухъе ритIулел ругила гIадамал.\nАхирал саназ батIи-батIиял местIерал, хIижама гьабулел чагIи, гвенеж тIами, гIадамазулъан жундул рачахъи цIакъ тIибитIун буго Дагъистаналда, гьелда тIадеги раккун руго гIадатияб гуреб медикиял хъулухъал тIуралел централ. Масала мануалияб терапия, исламияб дару-сабаб гьарулел кабинетал.\nИнсанасе рес кьун бугин тIаса бищизе, амма цеве тохтурги вукIун цогидал нухал дару-сабаб гьабиялъе балагьи мекъаб бугин рикIкIунеб буго невропатолог ДибирхIажиев Олегица. Цере заманалдаса нахъе рукIанила Дагъистаналда чIахI-хурдузул дару гьабулел тIабибал, масала цIар рагIарав Гьолокьа Макъсуд яги Къородаса КъебедхIажияв, гьезул махщалил цIар тIибитIун букIанила, амма гьеб заманаялъ медикияб кумек щвезе ресал цIакъ мукъсан рукIанила.\nМестIерал тIиритIи ва гьезухъе гIадамал хьвади кколила тохтурзабазда божи тIагIиналъул гIаламатин рикIкIунеб буго тохтур ГIабдурашиб СагIидовас.\nГIабдурашиб Саидов: «БатIи-батIиял оккультиял ишал гIадамасда тIад гьари ккола культура гIодобе ккеялъул, тохтурзабазда божи тIагIиналъул гIаламат. ГIадлу-низам бугеб пачалихъалда гIантал жал дагь рукIуна. Масала, би биччай тохтурас гурого гьабизе бегьуларо, лицензия гьечIого гьеб гьабулеб бугони рес буго Спид ва Гепатит гIадинал унтаби рахине. ГIаммаб куцалъ абуни, бусурманчиясе тохтурги цеве тун ричIчIуларел чагIазухъе ин рекъараб гьечIо».\nЖакъа Дагъистаналда цIакъ гIемер руго би биччалел чагIи, хIижама сундуего дарулъун бихьизабулел. Щибаб мажгиталда цере гуреги рокъо-рокъор гIадамазе би биччалел. «Эркенлъи» радиоялъе жиндир цIар рехсезе бокьичIев хIижама гьабулев чияс бицана, жакъа исламияб медицинаялдалъун гIадамазе дару-сабаб гьабизе кинабгIаги лицензия хIажалъуларин.\nТIабиб: «17 сон балеб батила дица хIижама гьабизе байбихьаралдаса, гьелъие кибниги цIалун бажаруларо, кинабгIаги кагъат жоги кисанха кьелеб. Би биччазе кканани кинабгIаги лицензия къваригIунаро, гьеб гьабизе тIахьаздасан яги интернеталдаса балагьун гурого цIализеги рес гьечIо. ГIадатияб медицинаялъ къабул гьабуларо би биччай, амма ахираб заманаялъ цIилъулеб буго гьеб. ХIадисазда хъвалеб буго би биччалила унтулеб бакIалдаса, гьелда рекъон гьабула хIижама. Би биччаралъухъ гьаб мухь бугин дица къабул гьабуларо, исламалда рекъон бегьуларо мухь босизе гьелъухъ, чияс жинцаго кьола жиндаго берцин бихьараб мухь, яги кьечIогон тола».\nГьев тIабибас бицана жиндир кинабгIаги медикияб лъай гьечIин, гIемерисел жидеца хIижама гьабулел гIадамазул гьеб букIинеги букIунарин.\nИрга щвани щвела тохтурасул кумекги...\nМестIерал щай чIвалел?


Оппозицияв политик Борис Немцов чIвараб къоялъ Дагъистаналда «Яблоко» партиялъ хасаб лъазаби гьабун гурони, республикаялда цогидал партияз яги инсанасул ихтиярал цIунулез, ялъуни тIадчагIаз – лъицаниги жидерго пикру загьир гьабичIо.\nЦин бугони, Немцовги гьесул гьалмагъзабиги лъикI лъангутIи кколин гьелъие гIиллаян баян гьабуна ЭР-лъе гьеб хIужа МахIачхъалаялдаса социолог Загьид ГIабдулагъатовас.\nЗагьид ГIабдулагъатов: «Цогидаб рахъалъ абуни, дида ккола дагъистаниял кутакалда ватIан бокулел чагIи ругин, гьединлъидал улкаялда жанир кинал дандеккунгутIаби ратаниги, гьез Путинил рахъги кколеб бугилан. Хасго Украинаялда бугеб ахIвал-хIалги хIисабалде босун. Гьел кваранаб рахъалъулин абулел къуватаз рорхулел суалалги мекъал ругин абиларо дица. Амма заман гуреб мехалда рорхулел суалал руго гьел. Гьезие батIияб заман къваригIуна».\nБорис Немцов чIванилан дагъистаниял къватIире рахъинчIолъиялда гIажаиблъи гьабизе бегьуларин рикIкIунеб буго «Дагъистан» журналалъул бетIерасул редактор МухIамад БисавгIалиевас. Гьелъие гьес бачунеб буго лъабго гIилла.\nМухIамад БисавгIалиев: «Борис Немцов чIванилан дагъистаниял кин къватIире рахъинел? Гьелъие гIоло гьанир рукIине ккола Немцовасул идеязулги гьесул политикаялъулги рахъкколел чагIи. Гьелин абуни цIакъ дагьал руго Дагъистаналда. КIиабилеб иргаялда, 2-3 процент гьеб пикруялъул рахъкколел чагIи гьанир ратаниги, Дагъистаналда ахираб I5-20 соналда жаниб тIубан божилъи лъугIун буго тIалъиялда. Нусазарго мурид вугеб устар чIвайги бихьана, жанисел ишазул министр чIвайги бихьана, районазул бутIрул, депутатал, жаназабазул гохIал рихьарал дагъистаниял свиданиялдаса вачIунев Немцов чIванин абун къватIире рахъунаро. Жидерго протестазул акциязулги хIасил ккечIолъи бихьана дагъистаниязда. Жидер тIарикъаталъул устар чIвараб мехалда такъсир рагьичIолъи бихьана дагъистаниязда, министр чIвараб мехалда, жидер районалъул бетIер, депутатал чIвараб мехалда гьарурал акциязул хIасил ккечIолъи бихьана дагъистаниязда. Гьединлъидал свиданиялдаса вачIунев Немцов чIванилан дагъистаниял къватIире рахъинищха. Гьеб цо. КIиабилеб иргаялда, гъосул идеязул рахъкколел чагIи дагьал руго Дагъистаналда. Лъабабизе, Дагъистан буго 80 проценталъ Москваялъ хьихьараб республика. Федералияб, гьагъаб Путиница бачунеб политикаялда хадур руго аслиял чагIи».\n1 марталъул сардилъ Дагъистаналъул телевидениялдасан цо передачаялъухъ балагьарав жиндилъ кутакаб ракIбуссинги рекIекълъиги бижанин байбихьана Москваялда гIумру гьабулев дагъистанияв, тохтур ГIабдурашид СагIидовас. Диниял чагIиги пачалихъияб идараялдаса гIадамалги гIахьаллъараб гара-чIвариялда ихтияразулаб академиялъул ректорасги пачалихъиял цогидал хъулухъчагIазгицин гIамал гьабулеб букIанила гIицIго динияб пикру билълъанхъизабизе.\nГIабдурашид СагIидов: «Дагъистаналда кинабгIаги рагIуе эркенлъи букIа, демократиялъул принципал рукIа, бокьарав тIадчиясул хIалтIуе къимат кьей букIа, позиция абураб пикру – гьеб кинабго тушманаб пикрулъун лъугьинабулеб буго телевидениялъ церехун диниял чагIиги риччан. Доз абулеб рагIи буго хIакъаб, доз абулеб буго мухIканаб рагIи, гурони сексуалиял, гомосексуалиял, хъубал ишазде ахIулеб буго Дагъистан эркенлъи бокьарал чагIаз абураб пикру бижизабулеб буго. Багьавудин МухIамадовас абуна рагIуе эркенлъиялъ Дагъистан пасалъизабизе бугилан. Балагье профессорас абулел ругел жалазухъ. Гьеб пикруялъ кваназарулел ругел Дагъистаналда кинав Немцов, кинаб демократия букIунеб? БичIчIизе гьечIо дозда доб».\nГIабдурашид СагIидовасул лъай-хъван букIун буго Борис Немцовасулгун.\nГIабдурашид СагIидов: «Гьесулгун дандчIвай букIана дир. Чачаналда рагъ къотIинабизе кколин абун гIадамазул гъулбасал ракIарулев вукIана гьев цо заманалда. Гьеб мехалда дицаги ракIарана гьесие кумек гьабун гьел. Кутакалда рагьарав, хIинкъи гьечIев чи вукIана дов. ТIадежоялъеги лъабго къотIараб гъветIалъел гIоло тамихI гьабуна Навальныясе. Гьединабго букIаниги гIайиб тIадчIезабизе кIвелаан Немцовасдаги. Амма батичIо гьелъие гIилла. Щайин абуни кквезе жо букIинчIо гьесул. Бокьарав чиясда бадивеги валагьун хIинкъичIого кIалъазе кIолаан досда».\nЦевехун рехсарав социолог Загьид ГIабдулагъатовас бицухъе, дагъистаниязда гьоркьор гьез гьарурал цIех-рехазда рекъон, дагъистаниязул цIикIкIанисез жаваб кьун буго федералияб даражаялда кколел лъугьа-бахъиназда бан жал къватIире рахъинарин, щайин абуни гьелдалъун жеги кIудиял гъалмагъирал ккелин хIинкъун.


Политика » Страница 4 » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГIарцухъ - кагъат, кагътихъ - гIарац\nДобавил(а): Musa от 10-02-2014, 19:41\nДагъистаналда картон гьабулеб завод баялда сверухъ пикраби\nАбусупян Хархаровасул тIоцебесеб дандчIвай букIана РФялъул промышленносталъул ва дармил министрасул заместитель Георгий Каламановасулгун. Гьез дандбана нилъер республикаялъул ВПКялъул предприятиязе пачалихъияб оборонаялъул заказ цIикIкIинабиялъул суал. Гьебго къоялъ премьер-министр ана "Внешэкономбанкалъул" тIабигIиял сурсатазул ва бакIал раялъул дирекциялъул нухмалъулев Ильгиз Валитовасухъе Дагъистаналда картоналъул фабрика гьабиялъул суал дандбазе. Амма ДРялъул хIукуматалъул чиновниказ гIадамазе загьираб куцалъ бицунеб гьечIо гьеб проекталъул хIакъалъулъ. Хасав чиясулгун пачалихъияб, гIицIго пачалихъияб яги хасав чиясул къагIидаялъищ гьеб проекталъулъ инвесторас гIарац лъезе бугебали жакъа лъалеб гьечIо.\nДРялъул хIукуматалъул пресс-хъулухъалда "ХIакъикъат" газеталъе гьадин бицана: "Регионалда бакIарараб макулатураялдасан гьанже заманалде дандекколеб цIияб, бацIцIадаб ва пайдаяб къагIидаялъ кагъатги картонги хIадур гьабиялъул проект гIумруялде бахъинабиялъ рес кьезе буго 290 чиясе хIалтIул бакI гIуцIизе, хIалтIухъанасе харжги букIине буго жакъа республикаялда бугеб гьоркьохъеб харжалдаса 1,5 нухалъ цIикIкIараб".\nКатегория: Политика, Общество - ЖамгIият, слайдер\nАслияб законалъулги букIуна жиндирго юбилей\nДобавил(а): progman от 17-12-2013, 10:18\nдекабрь - РФялъул Конституциялъул къо: цIунулел ругищ улкаялъул аслияб законалъ\nпачалихъалъул гражданазул ихтиярал?\nКатегория: Политика, слайдер\nУлкаялъул цолъи цIунизе ккола\nДобавил(а): progman от 17-12-2013, 10:16\nпрезидент Владимир Путиница РФялъул Федералияб Собраниялде гьабураб хитIабалда кIварбуссинабуна\nмиллатчилъиялде ва пачалихъалъул цолъиялъе ккезе бегьулеб заралалде.\n"ГIарцул кIалгIаялъул" бакIалда -жаназа тIад лъураб мали\nДобавил(а): progman от 17-12-2013, 10:02\nСундуе гIоло Сириялде\nМахIачхъала + Каспийск = ?\nДобавил(а): progman от 27-11-2013, 09:42\nКIиябго шагьаралъул къисмат\nкъотIизе буго экспертаз\nКатегория: Новости - ЦIиял харбал, Политика, слайдер\nДобавил(а): progman от 11-11-2013, 23:23\nПачалихъияб байрахъ бухIи -\nГIайиб лъидаха бугеб, ахир кида лъелеб?\nДобавил(а): progman от 9-11-2013, 22:29\nКавказалда данде гьабулеб "багъа-бачариялъе" лъикIаб\nкъимат кьечIо Халкъияб Собраниялъ\nГIагарлъиялъ кьезе кколищ жаваб?\nДобавил(а): progman от 9-11-2013, 17:06\nЗаконалда гьарурал гIажаибал\nКватIулел гьечIищ нилъ?\nДобавил(а): Musa от 28-08-2013, 13:10\nМасъалабиги захIмалъабиги руго федералиябги бакIалъулабги даражаялъул\nДун щвана республикаялъул мугIрузул гIезегIан районазде. Дунгоги магIарухъ гIурав чи вугелъул, гьениб дида бихьараб-таралъул ургъелги рекIелъе рещтIинчIого хутIичIелъул, дица хIукму гьабуна гьелъул хIакъалъулъ дир пикраби загьир гьарун лъикIилан. Жидеда дандчIвалел ругел цо-цо захIмалъабазул дида бицана гьениб гIумру гьабун ругел гIадамаз. РакIалде ккола, гьезул захIмалъаби гIезегIанго цIикIкIун ругилан ва кIанцIун рахъун гьел тIуразе бажарулеб хIалги гьечIилан. Гьезда гьоркьоса цо-цо захIмалъаби битIахъего рухьарал руго федералияб бюджеталдаса гIарац биччаялда ва гьелъул иш тIубалел идарабазда. Гьел ккола школазда лъай кьей, районазул жанисел ишазул отделазул хIаракатчилъи гIуцIи, гIадамал социалияб рахъалъ хьезари ва федералияб кIваралъул нухал гьари гIадинал масъалаби. Цогидал захIмалъаби руго республикаялъул яги районалъул, жамагIаталъул даражаялда тIуразаризе кIолел. Къокъго абуни, хIажат буго гьениб тIадчIараб, тавакалаб ва жигараб хIалтIи гьабизе. ЦохIо ГIабдулатIипов Рамазание ва гьесул аппараталъе, бакIалъулал нухмалъиялъул идарабазда мугъчIвай гьабуниги, захIмалъизе буго гьел масъалаби тIуразаризе, гьениб лъугьун бугеб ахIвал-хIал лъикIаб рахъалдехун тIубанго хисизабизе. Гьединлъидал, гьединаб ахIвал-хIалалъ рахIатхвезабурал ва гьеб хисизабиялъе рухIги хIалги кьезе хIадурал жамагIатал гъорлъе рачине ккола гьеб кIвар бугеб ишалде, мугъчIвай гьабизе ккола гьенир ругел жигарал, ракIбацIцIадал гIадамазде. Цинги гьезул хIаракатчилъиги цо чIванкъотIараб нухде бачун, гIуцIизе ва гIумруялде бахъинабизе ккола пачалихъалъулги жамгIияталъулги цадахъаб хIалтIул хасаб программа. (Гьал мухъазул авторасул руго гьеб кин гIуцIилебали бихьизабулел цо-цо пикраби). Гьанже гIатIидго ва иргадал бицинин тIадехун рехсарал захIмалъабазул, масъалабазул хIакъалъулъ.\nКатегория: Политика, Общество - ЖамгIият\nДагъистаналъе турист хIажат вугищ?\nДобавил(а): Musa от 20-08-2013, 16:29\nВатани, шартIал чIезаризе кола\n2011 соналде дандеккун исана Дагъистаналде рачIунел туристазул къадар гIемерго цIикIкIун бугин абизе бегьула. Масала, тарихаздалъун борцани, гьеб къадар цIикIкIун буго 6,1 проценталъ. Гьединаб баян кьуна Дагъистаналъул туризмалъул идараялъул нухмалъулесул заместитель В. Демченкоца. Гьесул рагIабазда рекъон, инсана соналъул гьаб заманалде къватIиса Дагъистаналде рачIарал туристазул къадар бахун буго 130 азарго чиясде. Гьединго, республикаялда туризм цебетIезабиялъеги гьабулеб буго гIемераб хIалтIи ва ДРялъул Халкъияб Собраниялъ къабул гьабураб закон буго 2013-2017 соназда туризмалъулаб комплекс цебетIезабиялъул мурадалда хIадур гьабураб. Гьениб, аслияб куцалда, кIвар кьолеб буго муниципалиял гIуцIабазда туризмалъулал инвестициялъул проектал гIуцIиялде. Подробнее


Гьал къоязда МахIачхъалаялъул мэрасул ишал тIуралевлъун тарав Муса Мусаевасе Дагъистаналъул тIалъиялъе санагIалъи бугев, малъа-малъараб гьабулев чи вукIиналъ кьунин гьеб хъулухъилан рикIкIунеб буго гIемерисел экспертаз. Хас гьабун тахшагьарлда бугеб бакIал раялъул системаялъе гIадлу гьабизелъун тарав чи ватизеги бегьулин гьевилан абураб пикруги буго гьезул. МахIачхъалаялъул нухмалъуде вачIинегIан Мусаев вукIана Дагъистаналъул бакIал раялъул, архитектураялъул ва коммуналиял хъулухъазул министрлъун.\nМахIачхъалаялъул мэрасул ишал тIуралевлъун тарав Муса Мусаевас хIалтIи шагьаралъул ахал свериялдасан ва кьищни-къулалъулгун ралел бакIазул гIадлу букIинабизе ккеллин лъазабияздасан байбихьана. ЦIияв шагьаралъул бетIерас абуна МахIачхъала гIадамазе санагIалъи бугеб шагьар лъугьинабизе бугин жиндицайилан.\n10 июлалъ тIамуна Муса Мусаев гьеб хъулухъалде. МухIамад Сулейманов гьеб хъулухъалдаса вахъун хадуб гьесул бакIалде цин гьев хисулев Абусупьян ХIасанов вачIун вукIана. Амма кIиго къоялъ гурони мэрасул ишал тIуразарулевлъун вукIинчIо гьев. Гьев хисун вачIана Мусаев шагьаралъул нухмалъуде. ЦIияб хIалтIуде тIамизегIан, гьев вукIана Дагъистаналъул бакIал раялъул, архитектураялъул ва коммуналиял хъулухъазул министрлъун.\nАслияб къагIидаялъ Мусаевас кIвар буссинабуна МахIачхъалаялда къанунги хвезабун рарал бакIазде. Тахшагьаралъул администрациялъул бакIал раялъул ва архитектураялъул бутIаялъул хIалтIудаса жив кутакалда разигьечIин лъазабуна гьес.\nАнкьида жаниб шагьаралда ругел киналго ралел бакIазул хIакъалъулъ баян щвезабейин жиндихъейилан абураб амру кьуна гьес МахIачхъалаялъул бетIерав архитекторасеги. Гьанжеялдаса нахъе республикялъул тIалъиялъ бихьизабуралдаса батIияб къагIидаялъ хIалтIизе гьечIин нужилан тIадежубана шагьаралъул нухмалъулес. Гьел бакIал раялда хурхарал киналго суалалги хасаб комиссиялъ тIуразе руго МахIачхъалаялда.\nМуса Мусаевас бицана цIигIуцIулеб бугеб гьеб комиссиялъ разилъи кьун гурони тахшагьаралда цониги бакI базе рес щвезе гьечIилан. Цойги мэрасул ишал тIуралес рорхарал аслиязда гьоркьоб букIана шагьаралъул цIадал лъим чвахулел рогIрал, ай ливневкаби рукIалиде рачине ккеялъул суалги.\nХасго гьес кIвар буссинабуна шагьар бакьулъан редукторный мухъалде унеб кьода гъоркь цIад банщинахъе чIолеб кIудияб хIор тIагIинабизе ккеялде. Гьеб лъим иналъе квалквал гьабулеб бугила гьеб чвахизе кколеб бакIалда тIад рарал бакIал рукIиналъ, гIадамазе санагIалъиялъе ккани гьел бакIалги риххизаризе ругин, шагьаралда гIумру гьабун вугев 800 азарго чиги цо бизнесчиги жиндица данде рачунарин абуна гьес.\nЦIияв шагьаралъул бетIерас бачIинахъего жигаралда хIалтIи бачиналъе гIиллалъун бугила, Дагъистаналъул тIалъиялъ, гьесие дагьаб гурони заман кьун гьечIолъи. МахIачхъалаялъул бетIерлъуда хутIизе бокьун батани гьес исана сентябралда рукIине ругел тахшагьарасул мэрасул рищиял байбихьилелде хIалтIул лъикIал хIасилал рихьизаризе кколин бицана «Эркенлъи» радиолъе «Новое Дело» газеталъул журналист МухIамад ГIабдурашидовас.\nМухIамад ГIабдурашидов: «Гьес бачIинахъего гьеб цIияб хъулухъалда лъикIаб хIалалъ живго вихьизавуни ва гьеб бакI кквезе лъани гьесда, Дагъистаналдаго Мусаевасда бараб гIемер жо букIине рес буго. Кин букIаниги МахIачхъалаялъул бетIер гьев республикаялда кIиабилев чи ккола. Мусаевасул рахъкколеб буго республикаялъул тIалъиялъги.\nРамазан ГIабдулатIиповасеги данде кколев вуго гьев, вукIинчIевани мэрасул рищиял тIоритIизе кIиго моцI хутIараб мехалда гьеб хъулухъ кьелароан гьесие. Халатккун мэралъун хутIизе гIемер ресал руго гьесул. Цин босани гьев вуго даргияв, хъулухъазде тIамулелъул миллияб суалги борхулелъул Дагъистаналда, гьеб рахъалъги данде ккола гьев.\nГьев вуго ГIабдусамад ХIамидовасул чи, гIемерал саназ финансазул министерлъиялда хIалтIилевги вукIана гьев. Гьединлъидал финансазул рахъалъги кверчIваай букIине буго гьесие. Гьединго бакIал раялъул ва коммуналиял хъулухъазул министрлъун вукIиналъ МахIачхъалаги лъикI лъала гьесда.\nГьев рикIкIинчIого тезе бегьулев сиясатчи гуро, хасго гьаб сагIат. Республикаялъул тIалъиялъе къваригIун буго мэрасул рищиязда гьеб хъулухъалда хадур лъугьарал СагIид Амировасул ва Сайгид МуртазгIалиевасул чагIазде дандечIей гьабун бажарулев чи. Гьединаб бажариги къуватги бугев чи вукIинчIевани Мусаев толароан гьеб бакIалда.\nХIамидовасул чиги вугони, тIаде шагьарги кодобе щвани гьесухъ цIикIкIараб къуватги ресалги рукIине руго. Заманалдасан даргиязул интересал цIунулев чилъун вахъинеги бегьула гьев».\nАмма журналист Милрад Фатулаевас рикIкIунеб буго Муса Мусаев кIвар кьезе кколев чи гурин, санагIалъи бугев чи вукIиналъ тIалъиялъ заманалъ тун вугин гьев мэрасул хъулухъалдайилан.\nМилрад Фатулаев: «Дида ккола гьев 15 сентябралъ рищиял байбихьизегIан заманалъ ишал тIуразе тарав чи вугилан. Гьев кьучIав сиясатчилъун яги бажари бугев нухмалъулевлъун рикIкIине бегьуларо. ГьанжелъагIанги бакIал раялъул министрлъун вугев мехалдаги гьес цохIо министерлъиялъул мина къачIай гурони тIокIаб кинабгIаги хIалтIи гьабичIин абизе бегьула.\nГьев вуго ГIабдусамад ХIамидовас лъугьинавурав чи, гьединдлъидал абураб жоялда тIад кIалъай гьечIев, республикаялъул нухмалъиялъе данде кколев чи вукIиналъ тун вуго гьев мэрлъиялда. Гьединго гьесие хъулухъ кьеялъе гIиллалъун батизе бегьула гьаб сагIат республикаялъул нухмалъиялдаги жанисел ишазул идарабаздаги МахIачхъалаялда къануналде дандекколаредухъ рарал бакIазе гIоло бугеб дандеккунгутIиги.\nГьеб суал роцIцIинабизелъун тун ватизе бегьула Мусаев, щай гурелъул гьел ралел бакIазул гIемерисел проектазул нухмалъулевлъун вукIана гьев. Гьеб рахъалъ цIакъ ургъун тIамун вуго гьев мэлъиялде».\nЦIияв тахшагьаралъул бетIерас гьарурал лъазабиязда гьоркьоб бищун гIадамазул рахIатхвезабураблъун ккана гьес гIодоркъояз Ленинил къватI къазе бугин аби. МахIачхъалаялъул аслияб майдналдаса бахъараб Ленина Ярагъиясул къватIгун цолъулеб бакIалде щвезегIан цохIо гIадамал хьвадулеб хIал гьабизе бугин, халкъалъ хIухьбахъи гьабулеб бакIлъун лъугьинабизе бугин гьебилан лъазабуна Муса Мусаевас.\nМахIачхъалаялъул транспорт унеб аслияб гьеб къватI къани, автомобилал хьвадиялъе гIемерал квекIенал рукIине ругин абун разигьечIого руго гIадамал.


Россиялъул президент Владимир Путинил хитIабалъухъ тукада балагьаравб, 3Дек2015\nХамиз къоялъ Россиялъул президент Владимир Путин цевевахъана щибаб соналъ Федералияб мажлисалде гьабулеб хитIабгун. РачIунел соназда улкаялъгун, гьединго хIукуматалъул нухмалъиялъ аслияб куцалда кIвар буссинабизе ругел хIужабазул гуребги, Путиница гьениб борхана Туркиялъул суалги. Президентас гьабураб хитIабалда тIасан гIадатиял дагъистаниязул кинаб пикру бугебали лъазе цIех-рех гьабуна нижеца.\nЛъабабилеб декабаралда Россиялъул Федералияб Мажлисалде гьабулеб хитIаб Владимир Путиница байбихьана Туркиялда бортизабураб Россиялъул рагъулаб аэроплан бачунел рукIарал роржарухъаби ракIалде щвезарун, минуталъулаб сихIкъотIиги лъазабун. Гьел роржарухъабазул лъудбиги рукIана рачIун Кремлиялъул Георгиясул залалде президентасухъ гIенеккизе. Президентас щибаб соналъ гьабулеб хитIабалда дандеккун, исана букIаралда цIакъго акуталияблъун букIанин абизе бегьула Туркиялъулгун Россиялъул гьоркьорлъабазул хIакъалъулъ суал. Туркиялъул нухмалъиялдаса жиндирго бугеб ракIхвейги, живго ццим бахъун вугеб куцги бахчулеб букIинчIо Путиница.\nЖинда бичIчIулеб гьечIин гьез щай гьединаб рокьухъаб пиша гьабурабилан абуна президентас. Живго Аллагьасда лъалеб батилин гьелъие гIилла ва Аллагьасул ццимбахъинги рештIун бугилан кколин жинда гьезде, щайгурелъул гьез гIакълуялдаса арав чияс гIадал жал гьарунилан. Владимир Путиница гьединго бицана сахлъицIуниялъул, демографиялъул, лъай кьеялъул, терроралде киналго цадахъ къеркьезе ккеялъул ва бачIунеб соналда Пачалихъияб Думаялде депутатал рищизе рукIиналъуги.\n«Эркенлъи» радиоялъ цIех-рех гьабуна гIадатиял дагъистаниязда гьоркьоб, нужее кинаб асар гьабураб Путинил хитIабалъ абураб суалгун. Мисалалъе МахIачхъалаялда бугеб гIолилазул спортивияб школалъул нухмалъулев хисулев ХIасанхIусенов Шамилица абуна цересел соназда рукIараздаса батIияб жо жинда гьеб хитIабалда халлъичIила, гIицIго Туркиялъул рахъалъ Владимир Путиница гьабураб кIалъай рехсезе бегьулила гьениб цIияб жолъун.\nШамил ХIасанхIусенов: «Социалиял программабазул бицана гьес гIатIидго, бицана школалъул минаби къачIазе гIарац биччазе букIиналъул, гьединго «эбелалъулаб капитал» абун кьолеб гIарац жеги кIиго соналъ халат бахъинабизе бугилан абураб хабаралъги гIемер рохизаруна гIадамал.\nЦIакъго бокьана турказулгун гьоркьолъабазул бицунаго гьес Аллагьасул цIар бахъараб куц. ГIарац бикъулел ва цогидалги такъсирал гьарулел чагIазда хурхун гIадлу кьваризабизе кколилан абуна гьес. Гьелда дунги рази вуго, амма бицунеб букIин гурони гьабулеб хIалтIулъ цебетIей гьечIо».\nКаспийскалдаса жамгIияй хIаракатчIужу ХIамзатова Лейлае абуни рекIее гIун бугоан коммерицялъул гурел гIуцIабазул хIакъалъулъ Путиница гьабураб кIалъай, гьединго туркиялъул хIакъалъулъ гьабураб кIалъайги.\nХIамзатова Лейла: «Путиница гьениб абуна тIолалго турказде данде гурин рагъ лъазабун бугеб, гьеб лъазабун бугин Россиялъул аэропалан бачунел рукIарал роржухъаби чIварал чагIаздеян. Гьеб нилъер щивасда бичIчIизе ккола. Гьеб мехалъ бичIчIулеб гьечIо, тIубараб улкаялда унеб бугеб гIадалаб тадбир? Турказулин абураб цIар бугел гIадамал квана-гьекъолеб бакIалде гIунтIун, гьездехун хурхен бугел щинал бакIал къайилан буюрухъ кьун бугилан бицунеб буго киса-кибего. Амма Путиница гьедин абичIо гуриш хитIабалда. Гьединлъидал дида ракIалде ккола нилъер ботIрониб гIакълу гьечIел хIакимзаби гIодор руссинин ва гьел гIадалал хIукмабиги чIезе тун гьаб маразмги лъугIизабизе батилин гьезилан».\nАмма Владимир Путинил хитIабалъухъ ралагьичIел гIадамалги гIемер руго гIадатиял дагъистаниязда гьоркьор. Мисалалъе гьезул цо-цояз гьадин загьир гьабуна жал гьелъухъ балагьичIолъиялъе гIилла.\nПатIимат: «ТIоцебе абуни дун къанагIатги телевизоралъухъцин ялагьуларо, гьениса кьолел цIиял харбазухъги гIенеккуларо, гьединлъидал Президенатсул хитIабги дида бихьиIо. Амма дида ккола щибаб соналъ цого бицинчIого, жидецаго гьабизе рагIи кьураб хIалтIиниги рагIалде бахъинабулеб букIарабани гьез, халкъалъул гьездехун адаб цIикIкIинаанилан»\nБагир: «Дун валагьичIо щайгурелъул цин бугони дида гьеб унеб букIин лъалеб букIинчIо, кIиабизе бугони дир гьелъие заманги букIинчIо ва щибизе гьелъухъ ралагьилел кинанги щибниги хIасил кколареблъи лъалеб мехалъ».\nГьадинал пикраби загьир гьаруна гIадатиял дагъистанияз лъабабилеб декабралда Федералияб Мажлисалде Владимир Путиница гьабураб хIитIабалда тIасан.


Дагъистаналда 104 азаргоялдаса цIикIкIун лъимер цIалулеб буго кIиабилеб ва лъабабилеб сменаялда. Гьеб къадар дагьлъизабиpе рес гьечIила федералияб бюджеталдаса биччалеб гIарац дагьлъулеб букIиналъ. Бугеб ахIвал-хIалалда кумекалъе рачIине бегьулаан бизнесчагIи, жидеца лъай кьеялде инвестициял гьаризе рес бугел. Амма бизнесчагIи гIедегIулел гьечIо школал разе.\n1489 школа буго хIалтIулеб жакъа къоялде Дагъистаналда. Гьезда гъорлъа 22 процент кколел руго чIунтарал, жанир рукIине бегьулареллъун рикIкIарал минабахъ ругел. Аслияб куцалда гьединал школаби руго росабалъ. Руго гьедиго ЦIунта ва ЛъаратIа мухъалда росаби мугIалимзабаз дарсал жидерго рокъор лъималазе кьолелги. Гьел баянал кьуна Дагъистаналъул Лъай кьеялъул министр ШахгIабас Шаховас церегIан къояз блогералгун букIараб дандчIваялда.\nПачалихъалъ биччалеб гIарацги соналдаса соналде кIиго миллиардалъ дагьлъулеб бугин лъазабуна министрас. Гьеб ахIвал-хIалалда хIажат бугила бизнесчаги гъорлъе рачине, гьез инвестициял гьаризе рукIине школаби раялъе. Амма бизнесчагIи социалияб кIваралъул бакIал разе гIедегIулел гьечIо. Базе лъугьараздаги гIемерал квекIенал данчIвалел руго. Масала, МухIарамкент мухъалдаса предприиматель Фридун Шахпазовас жиндирго гIарцудасан бан буго лъималазул ах.\nГьединго бан бахъинабулеб буго кIиго школа, амма бизнесчиясухъе тIаде хал гьабулел идаралъул гIадамал хьвадун гьев чара къосараб бакIалде ккезавун вуго. Гьелъул хIакъалъул Россиялъул президент Владимир Путинида бицун букIана Дагъистаналдаса журналист Алик ГIабдулхIамидовас ТIолго Россиялъул халкъияб фронталъул форумалда.\n«Эркенлъи» радиогун букIараб гара-чIвариялъа журналистас бицана, жинца бицанин цо МухIарамкент мухъалда хас гьабун босун бугеб хIалалъул. Масала, Ярагъ абураб росулъ лъимал жакъа къоялъги цIалулел ругила цебе бокьлъун букIараб бакIалда жанир. Хас гьабун Шахпазовас ралел школабазул цояб гьес хадубккун тIалъиялъ гьесие гIарац бецIизе къотIиялда балеб букIанила, амма гьеб къоIти хисун бугила мухъалъул тIалъиялъул.\nФедералияб тIалъиялда бичIчIулеб бугила, жиндир сурсатал гIолел гьечIолъи ва инвесторалгун цадахъ хIалтIизе хIажат ккей. Амма Дагъистаналда коррупция киналдаго гъорлъ босун букIиналъ, гьеб проект гIумруялде бахъинабизе рес гьечIила. Я республикаялъул тIалъиялъе, я бакIазул хIакимзабазе хайир гьечIила инвестораз школал ралел ругонийин бицана гьес.\nАлик ГIабдулхIамидов: «БизнесчагIазулги пачалихъалъулги цадахъ хIалтIулеб политика гIумруялде бахъинабизе хIажат букIин бичIчулеб буго пачалихъияб тIалъиялда. Амма нилъер гIагараб республикаялда коррупция тIолго структурабазда гъорлъ босун букIиналъ гIумруялде бахъинабизе рес гьечIо гьединаб политика.\nМисалалъе дица бачана МухIарамкенталдаса бизесчиясул ккараб. Жакъа Дагъистаналда ругел я республикаялъул тIалъиялъе, я бакIазул тIалъиялъе хайир гьечIогьелдаса, щай гурелъул гьезие откатал рукIунаро.\nДагьаб бугониги пачалихъалъ биччалеб гIарцудаги рекIун гьеб хъухъан чвантиниб лъун рукIине бокьула гьезие. Ахираб заманалда коррупциялда данде къеркьей кутакалда хайир бугеб ишалде сверизабун буго къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз. Гьез квекIен гьабулеб буго гьединал предпринимателазе, жидерго сурсатаздаса бакIал разе бокьарал».\nАлик ГIабдулхIамидовас гьединго тIаде жубана, МухIарамкент мухъалдаса бизнесчияул мисалалъ нахъе къазаризе ругин цогидал предпринимателалги.\nЖакъа жиндирго сурсатаздасан мажгит балев чиясе щибго квекIен букIунарила, амма школа букIа, яги лъималазул ах букIа базе чи лъугьанани, гьесде тIаде хьвадизе байбихьулила хал гьабулел идарабазул хIалтIухъабийин абулеб буго жамгIияв хIаракатчи МухIаммад Цезица.\nГьеб гуребги, пачалихъгун цадахъаб проекталда гъорлъ гIахьаллъун инвестиция хIисабалда школа базе гIарац биччалеб бугони, гьеб нахъе щвеялда божи гьечIила бизнесчагIазе, щай гурелъул школа балеб гIан заманалда къотIиялъул гарантлъун вукIарав нухмалъулев хисун цогидав вачIине рес букIиналъ мухъалде.\nМисалалъе гьес бачана ЦIунтIа мухъ. Гьеб мухъалдаса ругила чанги бизесчагIи школа, яги лъималазул ах жидерго къуваталъ базе рес бугел, амма тIадехун рехсарал хIужаби сабаблъун гьел гIедегIулел гьечIила гьединаб иш гьабизе.\nДагъистаналъул Лъай кьеялъул министр ШахгIабас Шаховас гьелго блогералгун букIараб данделъиялда лъазабун букIана бизнесчагIазулги пачалихъалъунги цадахъаб хIалтIиялда рекъон, респуликаялда чанго школа базе бугин ва гьел бизнесчагIазе инвестиция гьабураб гIарац бакIал ижараялъ хIукуматалъ росун, чанго соналда жаниб нахъбуссинабизе бугилан.\nРугищ жакъа къоялде гьеб проекталда гIахьаллъизе хIадурал инвесторал Дагъистаналда ва кин гьел цIунизе ругел министерлъиялъали цIехон «Эркенлъи» радиоялъ бухьен гьабуна республикаялъул Лъай кьеялъул министерлъигун, амма жаваб гьабурай пресс-хъулухъалъул хIалтIухъаналъ лъазабуна официалияб куцалда электронияб почалдаса кьураб суалалъул хал гьабун гурого жаваб гьабун бажаруларин.\n«ЧIегIараб сияхIалде» ккарал цIалул идараби


Гьеб ва гьанжелъезегΙан америкаялъул низам цΙунулезул версияби хΙакъикъаталде данде кколел ратани, баккулеб буго суал сундуе гьел вацазе къваригΙун рукΙарал щибниги гΙайиб гьечΙел гΙадамазул гΙумру бахъулел кьвагьиял? абураб.\nЛъазабулеб буго, ФБРалъ жиндирго суалал кьолеб мехалда Жовгьар Царнаевас абунин, операция унеб мехалда чΙварав 26 сон барав кΙудияв вацас жиндирго планал жиндие загьир гьарунин дагьалъ цебейин ва гьеб букΙанин гΙиракъалъул ва афгъанистаналъул бусурбазде данде гьабулел рагъалъухъ Цолъарал штатаздаса рецΙел босиян.\nГьединаб информация баккун хадуб бищунго гΙемер кьолел суалазда гъорлъ аслияллъун рукΙанин абизе бегьула, кинаб къагΙидаялда Темерлан Царнаев радикалияв исламистазул нухде аравин ва букΙанищ Царнаевазул бухьен Вашингтоналъ террористиял къокъабазул сияхΙалде босараб Имарат Кавказин жиндего абулеб Шималияб Кавказалъул исламистазул къокаялъулгун? абурал суалал. Шималияб Кавказалъул рахъалдаса махшел тΙокΙав экспертлъун рикΙкΙунев журналист Иван Суховас абулеб буго, Царнаевазде экстремистазул асар букΙун батизе бегьулин.\nИван Сухов: «Яргъид гΙуцΙаразул къокъабини анцΙ-анцΙ руго гьенир. Абизе бегьула гьел киналго Имарат Кавказ абураб цΙаралда гъоркь ругин. Амма гьел кколаро нилъеда бичΙчΙухъе тΙубараб гΙуцΙиялъул бутΙаби. Гьел гΙуралъ автономиял къокъаби ккола. Гьел кколаро цо бакΙалдасан нухмалъи гьабулел структураби. Гьел ккола цо идеялда сверун рагъулаб къагΙидаялда жидерго хΙаракатчилъи загьир гьарулел къокъабиги, чанги, ратΙа чΙарал гΙадамалги.»\nЭР. Царнаеваз социалиял сайтазда ругел жидерго гьумеразда лъун буго Шималияб Кавказалъул исламистазул сайтаздаса цо-цо материалал. Кин дуда кколеб, бугищ хурхен регионалда ругел исламистаздаги Бостоналда гьарурал кьвагьияздаги гьоркьор?\nИван Сухов:. «Дида битΙаралда релъинаблъун бихьулеб буго, гьел рукΙанин кавказалъул балъгояб багъа-башариялъул асар щун гьединаб галиялде гьесарал ратΙа чΙарал гΙолохъабиян абураб версия. Дида ккола, гьезул букΙинчΙин битΙахъеб бухьен гьел къокъабазул командиразулгунин. Дида ккола гьел рукΙанин Шамалияб Кавказалъул балъгояб багъа-башариялда бан симпатиял рукΙарал гΙолохъабийин. Гьез интернеталдасахун хал ккун букΙун батизе бегьула гьел къокъабазул хΙаракатчилъиялда хадуб. Гьедин гьез цо параялда хΙукму гьабун батизе бегьула, заман щванин хΙакъал галаби гьаризеян.»\nЭР. Чачаназул сепаратистазул лидер ГΙумаров Докуца 2007 соналда Имарат Кавказ гΙуцΙун бугин лъазабулеб мехалда магърибалъул улкабазе, хасго Британиялъе ва Цолъарал штатазе тΙадеканцΙиязул хΙинкъиял кьун рукΙана. Гьез жидерго хΙинкъиял гΙумруялде рахъинарун рукΙиналъул версия къабул гьабулеб букΙарабани, щиб Бостоналда гьабуралдаса щвезе букΙараб Шималияб Кавказалъул яргъид гΙуцΙаразе?\nИван Сухов: «Цолъарал штатазеги Британиялъеги гьес хΙинкъиял кьолел рукΙана, щайгурелъул гьесие гьединаб къагΙидаялда къваригΙун букΙана жал жигьадистазул глобалияб системаялъул бутΙа букΙин бихьизабиялъе. Амма гьеб киназдаго гуреб бичΙчΙараб, сепаратистазул вакил АхΙмад Закаевас гьелде Магърибалъул кΙвар буссинабизе гΙамал гьабулеб букΙаниги.»\nЭР. ГΙумаровас загьир гьабуна жидеца Аль Каидаялъул рахъ кколеб букΙиналъул пикру. Идеологиял гΙаммаб рахъ букΙингуреб, бугищ хурхен Шималияб Кавказалъулги Аль Каидаялъулги яргъид гΙуцΙаразул?\nИван Сухов: «ГΙагараб Машрикъалъулгун ва глобалияб жигьадалъулгун бухьен буго. Буго журналистазул лъикΙаб цΙех-рех. Гьелъ бихьизабулеб букΙана 2000 соналда гьединал бухьенал рукΙин. Гьелъ бихьизабулеб букΙана глобалияб джигьад хΙакъаб жо букΙин ва Шималияб Кавказалъулгун бухьеналги гьелъул хΙакъаб жо букΙин. Амма гьеб ишалъул кΙвар кΙодо-кΙодо гьабун бихьизабулеб буго лъугьа-бахъунелъе къимат кьолеб мехалда. Щайгурелъул гьелъул кьалбал руго бакΙалъулал.»\nЦарнаевал чачанал рукΙиналъ ва гьезул дагъистаналдеги хурхен букΙиналъ ахирисел анкьазда журналистаз жидерго кΙвар буссинабун букΙана Дагъистаналде. МухΙканлъизабун абуни, анцΙго сон Цолъарал штатазуда бахъун Дагъистаналде рачΙарал вацазул эбел-эмен МахΙачхъалаялда рукΙиналда бан. Ахирисез чΙван къотΙун нахъ чΙвалеб буго жидер лъималаз теракт гьабун букΙин ва гьез абулеб буго, жидер лъимал америкаялъул хасал хъулухъаз ургъунго гьединаб балагьалде гъорлъе рачун ругин.\nХΙакъикъат балагьизелъун Цолъарал штатазде ине букΙана гьезул планалда. Амма билет босун букΙаниги рузман къоялда Анзор Царнаев аэропланалда рекΙун гьечΙо. Лъазабиязда рекъон, сахлъиялъул проблемаби загьирлъун гьесул лъадиялъ «хехаб медикияб кумек» ахΙизе ккун буго.\nЗубайдат Царнаевалъул рагΙабазда, гьелъул цΙар гьанже рагΙула цолъарал штатазул терроризмалде гΙахьаллъи букΙиналъул щаклъи бугезул сияхΙалда. Гьелъул хΙакъалъулъ гьелъ жинцаго лъазабуна хамис къоялда МахΙачхъалаялда рос-лъадуца кьураб пресс-конференциялда.\nЦарнаева Зубайдат пресс-конференция\nНагагьлъун Зубайдат Царнаева Цолъарал штатазде ани, йосизе йигищ гьей аресталде гъоркье, абураб суалалъе гьанжеги жаваб кьун гьечΙо диваналъул идарабазул хΙалтΙухъабаз.\nКинаб бугеб бербалагьи Бостоналда лъугьа-бахъаралде ва гьелда хадуб загьирлъулеб хΙакъикъаталде бугеб гΙадамазул ва информ алатазул. Россиялъул прессаялъул пикраби цолъизарун, гьадин бицана нижер программаялъе Настоящее время газеталъул бетΙерав редактор Милрад Фатулаевас.\nМилрад Фатулаев, "Настоящее время" газеталъул бетΙерав редактор\nМилрад Фатулаев: «Россиялъул прессаялъул пикруялда, гьев кΙиго вацас гьабураблъун рикΙкΙунеб теракт букΙине бегьула айсбергалъул бихьулеб бутΙа. Гьелъул гъоркьияб рахъалдайин абуни букΙине бегьула цΙакъ кΙудияб къуват, гьелъул рукΙине бегьула жиндирго кΙудиял мурадал. Гьеб кинабго батизе бегьулин цо пуланал хΙаязул элементин, рикΙкΙунеб буго гьелъ.»\nБостоналъул кьвагьиязда хадуб кинаб букΙараб реакция гΙадамазул ва информалатазул цебего терактазде ругьунлъараб Дагъистаналда?\nМилрад Фатулаев: «Америка ракΙалъе гΙолареб, гьениб щиб кканиги гьимулезул гьитΙинабго процент рикΙкΙинчΙого, Дагъистаналъул жамгΙияталъ кьвагьиял гьариялъул жидедаго рагΙарал мотивазде балагьичΙого, гьеб хΙужжа къабул гьабуна цΙакъ негативияб рахъалдаса. Гьезда бичΙчΙунеб буго гьеб кинабгΙаги магΙна гьечΙеб акция букΙараблъи. Дагъистанаияз рикΙкΙунеб буго вацазул хурхен букΙинчΙин Шималияб Кавказалъул жигьадистазулгунин ва гьезул лидер Доку ГΙумаровасулгунин. ЦΙакъго квешаб къимат гьез кьолеб буго гьеб акция гьез гΙадатиял гΙадамазде данде гьабун букΙиналъги. Халкъалъул ункогоялдасаги цΙиккун проценталъул гьелдаса ракΙ буссанин абизе бегьула.»\nБостоналда ккараб цолъарал штатазул хасал хъулухъазул сихΙирал хΙаяллъун рикΙкΙунезул цояв ккола «Дагестанцы» абураб газеталъул бетΙерав редактор ГъазимахΙамадов ГΙалисултан.\nГъазимахΙамадов ГΙалисултΙан, "Дагестанцы" газеталъул бетΙерав редактор\n«Молодежь Дагестана» газета бетΙерав редактор ГΙабашилов ГΙабашица абулеб буго ГъазимахΙамадовасул гΙадал пикраби ругел гΙадамал дагъистаналда гьечΙин. Гьелъие бугеб багьана гьес загьир гьабуна гьадин.\nГΙабашилов ГΙабаш, "Молодежь Дагестана" газеталъул бетΙерав редактор\nГъазимахΙамадоваске суал. - Дур пикруялда, кинаб букΙана хΙалтΙи гьал къоязда гьоркьоб къотΙизабичΙого америкаялъул терактазул бицунел дунялалъул информалатазул. КигΙаналъ гьез хΙаракат бахъулеб букΙараб хΙакъикъаталде данде кколедухъ информация кьезе?\nГΙабашиловас абулеб буго информациялъул алатазе хΙакъикъаталдаги захΙматго бугин цолъарал штатазда ккараб трагедиялъул бицинеян. Официалиял идараби, низам цΙунулел идараби гΙедегΙулел гьечΙин чΙван къотΙарал божилъи бугеб информация къватΙибе кьезеян.


Щиб букIинеб МахIачевасда хадуб?\nМахIачев ХIажи хун хадув Дагъистаналъул жамгIияб гIумруялъулъ, интернеталда ва блогосфераялда ва гьадинго годекIабахъ хIисаб гьабулеб буго гьеб лъугьа-бахъиналъул.\nЦере росулел руго хварасул лъикIал ва квешал рахъал, ракIалде щвезарулел руго гьев гIахьаллъарал лъугьа-бахъинал, къимат кьолеб буго гьесул гIумруялъе, инсан ва политикияв хIаракатчи хIисабалда. МахIачевасда цадахъ къимат кьолеб буго гьев тIалъиялде ва нухмалъиялде вачIараб заманаялъе ва гьесул сверухълъиялъе.\n«Эркенлъи» радиоялъе чанго батIиял экспертазда гьикъана МахIачев ХIажил гIумруялъул, Дагъистаналъул политикаялда гьес ккураб бакIалъул ва хадубккун гьев камиялдаса тIалъиялда рукIине бегьулел хиса-басиязул хIакъалъулъ.\nЖамгIияв хIаракатчи Набиев ГIисалмухIамадица «Эркенлъи» радиоялъе бицана МахIачев ХIажил политикияб нухлул хIакъалъулъ. Гьесул рагIабазда рекъон, МахIачев вукIана заманаялда рекъон политикияб аренаялде вачIарав чи.\nНабиев ГIисалмухIамад: «Щибаб заманаялъул вукIуна жиндиего хасиятав цевехъан. 90-лел сонал рукIинчIелани, жидее хасиятаб гIумругун, МахIачев лъидаго лъаларев, гIадатияв дагъистанияв хIисабалда хутIизе вукIана. Замана бачIана гьединаб ва МахIачевас гьелдаса пайда босана жиндирго лебаллъиялда, таваккалалда ва гьунаралда мугъчIвайги гьабун жиндиего нухбахъизе. Къимат гьесие кьезе гьанже жеги цудунго буго, гьеб тела нилъеца хадусеб гIелалъе».\nМахIачев ХIажил политикияб нухлул хIакъалъулъ гьединго «Эркенлъи» радиоялъе бицана «Миллат» газеталъул бетIерав редактор МухIамад БисавгIалиевасги. Гьесул рагIабазда рекъон, МахIачев политикаялде вачIана къотIносан, митингазулаб политикаялдаса. Гьесда кутакалда лъикI лъалаан гIадамазул хасият ва къокъа жинда хадуб цIазе, цеве вахъун кIалъазе махщел букIана. 90-лел сонал рукIана МахIачев гIадинал нахъекъай гьечIел, таваккалал, гьелдаго цадахъ ахIвал-хIалалда рекъон политика гьабулел чагIи. Гьединал хасиятал цо политикасулъ ва инсанасулъ къанагIат дандчIвалин бицана БисавгIалиевас.\n«Черновик» газеталъул цеве вукIарав редактор, политолог Бияхъай МухIамадовас «Эркенлъи» радиоялъе бицана МахIачев ХIажи хун хадуб республикаялъул политикияб гIумруялда ва нухмалъиялда кIудиял хиса-басиял рукIине гьечIин.\nБияхъай МухIамадов: «Дида ккола МахIачев камиялъ Дагъистаналъул политикияб гIумруялда кинабгIаги асар гьабизе гьечIин, щайгурелъул, ахирал соназда гьеб асар гьадинги гIемераб букIинчIо, кIудиялин рикIкIунел хъулухъазда гьев вукIаниги. Ахирисеб гьесул хъулухъ букIана республикаялда ругел федералиял идарабазул хIалтIиялда хадуб хал кколев чиясул хъулухъ. Гьел ккола аслияб къагIидаялъ къуваталъул идараби. Гьезда асар гьабулеб къуват ХIажи МахIачевасул букIинчIо ва гьеб бихьулеб букIана. КIудиял хъулухъазда гьев вукIиналъул балъголъи буго федералияб централъ ва республикаялъул тIалъиялъ цоги политикиял къуватазда данде гьев хIалтIизави. Ахирисеб хъулухъалде гьев вачIиналъеги букIана гьебго гIилла. Гьанже гьесул бакIалде вачIине вуго гIага-шагарго гьевго гIадав чи».\nГьес абуралъе гIаксалда, МухIамад БисавгIалиевас рикIкIунеб буго Дагъистаналъул политикияб нухмалъиялда ва тIолабго тIалъиялда кIудияб асар букIарав чи МахIачев ками халлъичIого хутIиларин.


ЦIияб соналда дандчIвай\nУлкаби, гIадатал ва гIадамал\nТIоцебе Германиялда байбихьана ЦIияб соналъул елка расанкIабаз къачIалеб гIадат.\nВьетнамалда елкаялъул бакIалда рукъ берцин гьабула тIегьалеб мокьрол гъотIол гIаркьалабаз. НекIо вьетнамалъулал божулаан ЦIияб сон карп ччугIил мугъалда лъедон бачIунин абураб жоялда, гьединлъидал жакъаги гьениб гIадат буго ЦIияб соналъ чIагояб карп ччугIа хIоринибе яги гIорулъе биччалеб.\nXIX гIасруялда Швециялъ дунялалъе сайгъат гьаруна тIоцересел цIорол расанкIаби.\nПарангаз бежулеб пирогалда жаниб лъола багIаргьалил цо мугь. Гьеб щварав чи рикIкIуна багIаргьалил къираллъун ва байрамалъул сордоялъ киналго гьесул буюрухъазе мукIурлъула.\n1895 соналда тIоцебе Америкаялъул ХъахIаб рукъалда аскIор рана токалъ къалъизарулел гирляндаби.\nЯпониялъ дунялалъе сайгъат гьабуна, цIияб ретIелги ретIун, ЦIияб соналда дандчIвай гьабулеб гIадат. Гьезул буго цоги гIажаибаб гIадат - ЦIияб соналда цебе кьохорхо босула, ай гьел божула кьохорхоялъ гIемераб талихI данде хачалин абулеб биценалда.\nПанамаялъулаз ЦIияб соналда дандчIвай гьабула кIудияб ахIи-хIуралда: ахIдола, цIурмал кьабула, машинабаз сигналал кьола, сирена биччала…\nЦIияб сон тIаде щвараб лахIзаталда, венграл кутакалда гьештIола, гьел божула гьеб ахIи-хIуралъ квешаб нахъе ахIулин ва лъикIаб аскIобе цIалин абулеб жоялда.\nИраналъулаз ЦIияб соналда дандчIвай гьабула тункIал кьвагьиялдалъун.\nБищунго гIажаибаблъун рикIкIуна байрамалъул къоялъ гордухъа къватIибе щиб бугониги рехиялдаса байбихьулеб цIияб соналъул гIадат. Кубаялда, цебеккунго лъеца цIезабун, хIадурун букIуна рокъоб бугебщинаб тIагIел ва къаси сагIат 12-ялда кинабго лъим гордухъа къватIибе чIехьола. Гьелъул магIна ккола лъим гIадаб бацIцIадаб ва гвангъараб нух гьарулин абураб.\nИталиялъулаз гордухъа къватIибе рехула басрияб къайи-матахI ва, «гьалъул бакIалда цIияб кьеги» абун, дугIаги гьабула.\nЮАРалъул тахшагьар Йоханнесбургалъул минабазул гордухъа къватIибе рехула холодильникал ва басрияб къайи. ЦIияб сон гьениб къватIаздасан унел гIадамазул гIумруялъе хIинкъи бугеблъун рикIкIуна.\nНепалалда ЦIияб соналда, тIоцебе бакъ баккулеб гIужалъ, чIахIиял цIаязде тIаде бан, басрияб къайи-матахI бухIула.\nЦIияб соналъул тIоцебесеб лъабго минуталъ болгараз киса-кибго канлъи свинабула.\nЭквадоралда бихьиназ, руччабазул ретIел ретIун, ясаз гIадин гьумер-кIал белъун, къоролзабазул гIоди гьабула. Эквадоралъулал божула, ЦIияб соналъул сагIтица цIумур кьабилалде, тIогьилаб гъоркьан ретIел ретIине кватIичIони, ботIроде балеб гIазу гIадин, гIарац тIаде чвахизе букIиналда, багIараб ретIани – талихI кьезе букIиналда, гьебго заманалда кIудияб сумка яги чемодангун мина сверун векерани, тIубараб соналъ сапаралда вукIиналда.\n17 соналъ, ай 1918 соналдаса 1935 соналде щвезегIан СССРалда гьукъун букIана байрамалъулаб елка. Хадуб Сталиница тIадруссинаруна елкаги байрамалъул тадбиралги.\nГьебго заманалда ЦIияб сонил гIаламаталлъун лъугьана ЦIорол Дада ва ГIазул яс. Официалияб къагIидаялда ЦIорол Дадаца гIумру гьабулеб буго Вологда областалъул Великий Устюг шагьаралда. КIудада гьавураб къолъун рикIкIуна 18 ноябрь.\nЩивасе гьарула лахI бахинчIеб яхI, щивасе гьарула хIур хъвачIеб намус. Щивасе гьарула анищаб хъулухъ, щивасе гьарула ракI разияб харж. Щивасе гьарула мутIигIай лъади, лага бугей, щват бугей, чамасдакIил гъветI гIадай. Лажбаралъ бер къачIачIей, къула-йорхизе лъалей, лъималазул рукъ цIурай, цIурабакьалъ гIорцIарай. Щияй гIаданалъеги гIажаибав рос щваги, щвата ретIизе лъалев, лъалиниб ханжар бугев. Чванта гIарцуца цIурав, бетIер гIакълудал цIурав, аваданав, кополав, кепказ канлъи гьукъичIев. Министерал гIорцIаги, гIабдалзаби дагьлъаги, Дагъистаналъул хIаким халкъалъ вищизе ккаги. Рищиязда бергьаги, рощнол гохIал лъугIаги, рахъухъирщазул рукъзал гIункIкIаз пасат гьареги. Партияби цIикIкIаги кандидатал рохизе, рагъ-кьал рикIкIад гьабеги халкъалда рухI речIчIизе. Хиялал зодой аги, хурзал тIорщалил цIеги, къваригIарабщинаб щун, щваралда гIей гьабеги. Вас цIодорав лъугьаги, яс гIакъилай яхъаги, инсуда цIороберал даимго кIочон таги. ГIанкIуял кванан чудук гIорцIараб къо бачIаги, рокьи ккечIев гIолилас кучIдул хъвазе ккогеги. Намусалъул магIу цIикIкIун, чогърол рогьо дагьлъаги, дандиясул кIалдиса гьацIул махI гьарзалъаги. КIудиязул гIакълаби гIолохъабаз росаги, росаризе лъачIезул боцIи бацIаца чIваги. Ясазул гIертIал рекугеги, гIура-гIурай рукъалде юссаги, налъулаз налъаби кьун махIабат загьирлъаги. Нужеде хIапдолареб гьведуе гIумру кьеги, нужеде семуларев хIаким хIалхьун хутIаги. Оцаца бачал гьарулеб заман лъугIаги, тIотIода тIикъва чIвалеб заман мигьлъаги. Эбелалда гIодизеги, гIоралда чвахизеги малъизе ккогеги. Ццидалав чиясда макьилъ йокьулей гурони йихьугеги. Йихьа-йихьарай рокьулезул рукьбазда унти ккаги. ВачIарав гьобол хехго аги, гьудулзабаз кьвагьулеб туманкI гIужда щваги. Макьуги гьуинаб щун сордо халалъун ккаги. Сардилъ къватIир рахъунезда лъикIаб къо бихьугеги. Бикъи кIочайги, гьари рихаги, роххнол гурони гIоркь кквезе хъван батугеги. ТIаргъал гIемерлъаги, рагIи дагьлъаги, дунги, мунги, гъовги гIодов ккогеги. Лъади рихунгеги, лъимал рокьаги, рокьи гьоркьоб гьечIеб кьал бачIунгеги. ГъотIода бугеб хIинчI кквезейин абун, кодоб бугеб биччан гIицI хутIугеги. Лемагалъул къулагIи къавулъа камугеги, МВДялъгун ФСБялъ ахIизеги ккогеги. «Ле» - ян ахIараб мехалъ, «я» - йилан жаваб кьезе кIолареб къо щогеги. Чияр бадиб къараб гIучI бихьугеги, нилъерго бадиб къараб бихьизе бахьи кьеги. Гьаб кинабго гьари къабул гьабеги, тIаде жо жубазе нуж рохун таги. Тохлъукьего бараб чваххун цIад гIадин гьабунин гьаб дугIа, воре, патихIа.\nПрочитано 598 раз\tПоследнее изменение Пятница, 29 декабря 2017 10:38\nДругие материалы в этой категории: « МацI гьечIони миллат хутIиладай?..\tКумек гьабизе щвеялдаса разилъула »


КъилимегIерги ГIарафатги » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nХIамзат ГIизудиновас гIахьаллъи гьабуна Дагъистаналъул халкъияв шагIир МухIамад АхIмадовас 65 сон тIубаялъул тадбиразда\nДагъистаналда тIоритIулел руго халкъияв поэт, Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул гIуцIиялъул нухмалъулев, ДРялъул Госпремиялъул лауреат, машгьурав маданияталъул хIаракатчи МухIамад АхIмадовас 65 сон тIубаялда хурхарал тадбирал.\n«Гумбет» еженедельникалъул бетIерав редактор, Россиялъул Хъвадарухъабазул гIуцIиялъул член ХIамзат ГIизудиновас гIахьаллъи гьабуна Пачалихъалъул поэзиялъул театралда, МахIачхъалаялда, гьединго Касумкенталда тIоритIарал МухIамад АхIмадовасул юбилеялда хурхарал тадбиразда.\n«МухIамад АхIмадовас цIакъ хIаракат бахъана Инхоса ГIали-хIажиясул асарал цIияб къагIидаялъ цIализе, гьесул асаразул кIвар гIадамазда бичIчIизабизе. Гьукъараб литератураялдаса гьесул къиматаб рухIияб ирс тIадбуссараблъун лъугьана. СССРалъул заманалда классикасул асарал цIакъ дагь ва магIна хисизе гьарун къватIире риччан рукIана. Бищунго рагIа-ракьанде щвараб тIехь ГIали-хIажиясул къватIибе бахъана 90-абилел соназда. МухIамад АхIмадовас Инхоса ГIали-хIажиясул рагIи халкъалда гьоркьоб республика бахун къватIибехунги тIибитIизабуна. «Инхоса ГIали-хIажи» абураб поэма ккола шагIирасул творчествоялъул щибун рорхатал тIогьазул цояб. РакIалде ккола, гьеб асар кьочIое босун, спектакль лъезе бегьилин», – ан абуна ХIамзат ГIизудиновас.\nАхIмадовасул асаразда жаниб хасаб бакI ккола КъилимегIералъул ва ГIарафаталъул сипатаз. Гьесул «ГIарафат» абураб поэма буссинабун буго чанго мацIалде ва къватIибе бахъана Россия бахун къватIибги.\nГьединго МухIамад АхIмадов ккола Бакълъулазул районалъул хIурматияв гражданин.\n» Хъвадарухъан ва рагъухъан ГIали Шогенцуков\n» Хъудула, гIор гIадин, миллияб гьаракь!\n» ХIамзатил Расулги Гьарадирихъ росуги


Бакълъухъа МухIамад » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » История - Тарих » Бакълъухъа МухIамад\nДобавил(а): istina от 17-03-2017, 11:51\nБакълъухъа МухIумил чIегIераб мегеж,\nЧIарахъ хIуланилан бицунеб буго.\nЧIухIдае гьарурал хъорщол рагъаби,\nГьанже щущанилан щурщулел руго.\nБакълъухъа МухIамадил хIакъалъулъ баянал цIакъго дагьал гурони нахъе хутIун гьечIо. Гьесул хIакъалъулъ хъвалаго, дица пайда босана Гъазигъумекиса ГIабдурахIманил "Тазкират", ХIамзаев МухIамадил "Имам Шамил" ва Дадаев Юсупил "Наибы и мудиры Шамиля" абурал тIахьаздасаги имамасул гIакълучи Юсуп-хIажи Сапаровас хъвараб Шамилил наибзабазул сияхIалдасаги. Гьединго дихъ буго гIалимчи Къелеса ГIусман-хIажил тIахьазда гьоркьоб батараб Шамилил ГъазимухIамадица Бакълъухъа МухIамад бодул бетIерлъун рагIизавун хъвараб гьитIинабго кагъатги. Наибасул гIумруялъул хIакъалъулъ умумуздаса рагIарал баянал кьуна гьесул наслуялъул вакил Гьандихъа ИсубилмухIумил СагIидица.\nГъазигъумекиса ГIабдурахIманица "Тазкираталда" бихьизабухъе, МухIамад наиблъун тIамун вукIун вуго бакълъадерил (Кьурукьмухъалъул) росабазда тIад. Жиндирго рагIияталда жаниб гIадлу битIарав, хIалимав чи вукIиналъ, гьев Шамилие вокьулаан. Юсуп Дадаевасул биценалда рекъон, гьев вукIун вуго Бакълъухъ росдал наиб. Гьес гьеб баянги "Тазкираталдаса" босун буго. "Тазкираталда" абуни, Бакълъухъ росдалин гуреб, бакълъадерил росабиян хъван буго. Шамил имамасул ва гьесул вас ГъазимухIамадил божарав чи вукIин бихьулеб буго МухIамадихъе ва гьев рехсон хъварал гIараб кагътаздасан. Масала, Гьандихъа СагIидихъ жакъаги цIунун бугеб наибасул Къуръаналда гьоркьоб букIун буго жиндирго вилаяталда ругел чагIигун ТIелекье щвайилан Шамилица гIараб мацIалда гьесухъе хъвараб кагъат. Шамилил вас ГъазимухIамадица гьесухъе хъвараб кагътида абулеб буго: "ГъазимухIамадил рахъалдасан Эски наибасул вилаяталда ругел жиндир диналъул вацаллъун ругел боязде. Нужеда Аллагьасул салам лъеги. Цинги хадуб: гьав, кагъат босун витIарав наиб, нижер диналъул вац Бакълъухъа МухIамад дица нуж киназдаго тIад бетIерлъун рагIизавулев вуго. Гьасул кинабго амру-нагьюялъе нуж мутIигIлъе. Гьасие мутIигIлъарав, дие мутIигIлъаравлъун рикIкIуна, гьасухъ гIенеккичIев чи дихъ гIенеккичIев ккола. Вассалам. 1271 соналъул зулхIижа моцIалъул тIоцебесеб шаматкъо". Цояб рахъалда ГъазимухIамадил мугьруги кьабун, кагъат тасдикъ гьабунги буго.\nГIакълу бугев, бицине рагIи лъалев чи вукIиналъ МухIамадица гIахьаллъи гьабурал гIемерисел бакIал ракълида, тунка-гIуси ккечIого тIуралел рукIун руго. СагIидил биценалда рекъон, МухIамадил тIоцеесей Бакълъухъа чIужуялдаса лъимер букIун гьечIо. Цинги гьес Гьандихъа Аминтазал Булбул ячун йиго, ва гьелъие ясги гьаюн йиго. Биценалда рекъон, наиб хIисабалда Бакълъухъ рохьил цо бутIаги бихьизабун букIун буго МухIамадие. Гьединго гьесул букIун буго гIараб тIахьазул кIудияб мактабатги. Амма, доб заманалъ гьелдаса пайда босулев ирсилавги гьечIого, цIализе росараз тIахьал нахъруссинаричIого, тIагIун руго. Имамас рагъ чIезе тун хадуб, гьесул наибзабазул цояз къабул гьабуна гIурусаз кьураб хъулухъ. Цоялин абуни гьелдаса нахъекъан чIана. Нахъекъан чIаразул цояв вукIана Бакълъухъа МухIамадги. Рагъ лъугIун хадуб, гIурусаз гьев Шурагьиве ахIана, наиблъун тIамизе. Шамилил вукIарав наиб нужер наиблъун вукIунаринги абун, МухIамадица гьелдаса инкар гьабуна. Амма нилъеца гIочIода чIваларо гIурусаз кьураб хъулухъ наибзабазул цо-цояз къабул гьабиги. Щайгурелъул гьезул мурад букIана, жидерго ватIаналда кIвараб куцалда исламги цIунун, халкъ нухда бачин. Бакълъухъа МухIамад Аллагьасул къадаралде щвеялъул бицунаго, Юсуп Дадаевасда гьев ккун вуго Гьидалъа МухIамад абурав наибилан. Гьес хъвалеб буго Гьидалъа МухIамад хванила гъазигъумекдерил Гамаши росулъе гьабураб чабхъеналда. Амма хIакъикъат гьедин гьечIо. Бакълъухъа МухIамад Аллагьасул къадаралде щвана Шамилица рагъ чIезе тун хадув, хIежалдаса вуссунаго, Закатала мухъалъул ЧIар росулъ. Гьенив вукъунги вуго.\nАвтор: ГIабдурахIман МухIамадов, ДИУялъул мугIалим\nШамил багьадурасе бана кинацаго гьа...»Гьигьалъезул тарих бечедаб бугоХIукму къотIизе ккола законалда ва шаргIалда рекъонКIочон тараб хобБакълъадеридаса мисал босизе бегьила цогидазги


Аваразул революциялда цебесеб хъвавулаб поэзия - Статьи - Сетевое издание «По новому пути»\n25.01.2019 17:54 Пятница\n19 векалда халкъалда гьоркьосан рахъарал лъикIаланго поэтаз аваразул хъвавулаб поэзия цебе тIезабизе байбихьун буго. Гьезда гьоркьосан бищунго машгьураллъун ккола Хьаргабиса МахIа-мадбег, Инхоса ГIалихIажияв, Ругъжаса ГIанхил Марин ва Элдарилав, ЧIикIаса МухIамад, Ганзил ГIабдула, БакьайчIиса ЧIанкIа, ХъахIабросулъа МахIмуд, ТIелекьа Этил ГIали, Кьохъа МухIамад, Инхелоса Къурбан ва гь. ц.\nГьезда гьоркьосан Хьаргабиса МухIамадбег, Ругъжаса ГIанхил Марин ва ТIелекьа Этил ГIали хутIизегIан цогидал гIараб мацIалъулгин гьелъул литератураялъул цIикIкIунниги дагьабниги лъай-хъвай щварал гIадамал рукIун руго. Инхоса ГIалихIажияв вукIун вуго жинца дибирлъиги гьабулев, гIараб мацIги гьелъул литератураги лъалев машгьурав гIалимчи. Гьес диниял ишазда хурхарал кучIдулги (туркаби) гьарун руго. Жинцаго абухъе, гьев рокьул кучIдузул гьудул вукIун гьечIо. Бугониги ГIалихIажияс революциялда цебесеб авар поэзиялда жаниб лъикIаб бакI ккола. Щай гурелъул ГIалихIажиясдаса цере ва гьесул заманалда рукIарал ГIаймакиса Абубакар, Кудалиса ХIасан, Миякьуса ГIумархIажи гIадал гIалимзабаз рахьдал мацIалда туркаби ва мавлидал гурони хъван гьечIо. Гьеле гьединал гIадамазде данде ккун, бечедазде, махIкамачагIазде данде, диванбегзабазде, будун-дибирасде данде рахьдал мацIалда бегIераб къалам тIоцебе къватIибе бахъарав чилъун ГIалихIажияв рикIкIине бегьула.\nРугъжаса ГIанхил Марин кIалзул гьунар цIикIкIарай, чIужугIаданалъул ихтияралъул пикру кучIдузулъ хIалтIизабурай качIохъан йикIун йиго. Гьелъ бихьизабулеб буго бихьиналгин руччабазда гьоркьоб букIунеб рокьи-балагьи букIине бегьулеб, гIадамазе тIабигIияб жолъун. Жиндир заманалда гьелда цIар бугей магIихъанилан абулеб букIана. Амма гьелъ цоги магIихъаби-руччабазда релълъун магIy гьабулароан; магIирукъалдаса гьелъ доб заманалъул социалияб гIуцIиялде дандечIей бихьизабизе пайда босулеб букIун буго. Бечедал гIадамаз гъоркьан рекъон, загьру кьун, хвезавурав гьебго росулъа Элдариласде гьабураб магIуялдасан гьеб баянго бичIчIула.\nЭлдариласул кучIдузул гIолареб рахълъун рикIкIине бегьула, басриял рокьул кучIдузул гIадаталда рекъон, чIужугIадан гаргадизе гьаюн, хьандезе гьаюн, тIарамагъада гьей мукIурлъарайлъун, чучарайлъун йихьизайи. Гьедин букIаниги Элдарилавги гьесул кучIдулги дунялалъул яшавалда хурхарал ругелъул церетIураллъун рикIкIуна.\n19 векалъул ахиралдасан байбихьун гIaгa-шагарго цого заманалда авар поэзиялда жаниб рокьул кучIдул гьари цебетIун буго. Гьелъул рахъалдасан церетIураллъун рикIкIуна БакьайчIиса ЧIанкIа, Игьалиса Ганзил ГIабдула, ХъахIаб росулъа МахIмуд, Кьохъа МухIамад, Инхелоса Къурбан гIадал кочIохъаби.\nГьезда гьоркьоса МахIмудил рокьул лирикаялъ тIадегIанаб бакI ккола. MaxIмудил кучIдузул цо тIел, ЦIадаса ХIамзатица абухъе, ЧIанкIалги ва цоги авар кочIохъабазулги квер гIунтIулареб борхалъуда буго. Жого гьечIого гуро Дагъистаналъул литература жинда лъалев гIурусазул советияв поэт Н. Тихоновас МахIмудида Кавказалъул Блокилан абураб. Гьелдалъун бичIчIулеб буго МахIмудил лирикаялъул цохIо авар халкъалъе гуребги кIвар букIин.\nПрофессор Л. Жирковас МахIмудил авар литератураялда жаниб бугеб роль гlypyc литератураялда жаниб А. С. Пушкинил бугеб ролалда релълъинабун xъвaлeб буго.\nАбухъего, авар халкъалъеги цересел кочIохъабазда гьоркьосан МахIмуд хирияв вуго, гьелъ гьев киназдасаго кIодо гьавула. Гьесул кучIдул халкъалъул рекIел хIалалда рекъарал, халкъалъул гIумруялда цIикIкIун релълъинарун хъварал руго.\nАвар мацIалъул гьаркьилаб бечелъи, гьаркьазул цоцазде данде кквей, цоцазда хадур рекъон рачIин бищунго цIакъ, бищунго берцин МахIмудил кучIдузулъ буго. Гьесул кучIдузулъ буго берцинго, хIеренго херхараб поэзия; щибго жагъаллъи гьечIеб искусство, проза гъорлъ гьечIеб калам, цоги рахъалъан, МахIмулида халкъалъул тIадегIанал художествоялъул рокьул кучIдуздаса, халкъалъул пасихIаб мацIалдаса, хIикматал рагIабаздаса, гIакъилал кицабаздаса ва бицанкIабаздаса берцинго пайда босизеги лъан буго. Гьелъие гIоло буго магIарул кочIохъабаз «ГьадигIанго гIемер щай нужее MaxI мудил кучIдул ахIизе рокьулел?» — абун гьикъараб мехалъ, «Гьесул кучIдул бигьаго axlун рачIуна, гIенеккаралги гьез хIайран гьарула»,— ян жаваб кьолеб. МахIмудил кучIдузулъ росдал гIадатал, рукIа-рахъин, хьвада-чIвади, яшавалъул киналго рахъал тIадегIанаб поэзиялъул даражаялде рахинарун руго.\nРокьи басандулеб росуги танин, Саламилан абе бецIал сардазда. Балагьи тIегьалел мугIрулги танин. ТIерхьунгеян абе багIарбакъалда.\nГьеб куплет ккола, ЦIадаса ХIамзатица абухъе, «гьитIинаб кIулалъ ричIулеб кIудияб гъамас». Гьединал кIулаз ричIулел кIудиял гъансал МахIмудица гIемерал гьарун руго. Жиндиего вокьулесе ине йиччаларого йигей ясалъ эбелалда гьадин абулеб буго:\nБакъаниде ккани, тIерхьуна, уна.\nЮк цIикIкIинабула, цIалебилан ккун.\nГьел рагIабиги ккола xlepeнгo абулел, хIалуцун речIчIулел «гIинда кIутIилалде рекIелъ росулел» рагIаби. Живго МахIмудидаги жиндирго рокьул лирика тIадегIанаб букIин бичIчIулеб букIун буго.\nКъо гIемер бачIина гIишкъу ккаразул.\nАмма гьаниб абизе ккараб цоги жо буго. МахIмудиеги гьесда релълъарал цогидал кочIохъабазеги мустахIикъаб къимат щвана совет власталъул заманалда.\nI9 векалъул ахиралдасан байбихьун авар лирика цебетIеялъе сабаб щиб ккараб?\nГьеб заманалъ аваразул рокьул лирика хIалуцун цебетIеялъе сабаб ккана халкъияб поэзиялъ феодалиябгин исламалъул культураялъул асаралда гьоркьа борчIизе тIалаб гьаби. ГIанхил Маринил, Элдариласул, МахIмудил, Кьохъа МухIамадил кучIдузулъ диниял образал дагь гурони кьун гьечIо. Лирикаялъул гьеб рахъ дагьабги баянго цебе чIезабиялъе гIоло нилъеца кIиго батIияб заман данде кквезе бегьула. 19 векалъул 30-абилел соназдс гIагарлъун магIарул росаби гьоркьоса къотIичIого кьалулъ-рагъулъ рукIана. Гьеб заманалда муридзабилъун лъугьун цоял, жанисел ханзабазул боде данде, ялъуни гlypyc пачаясул аскаргун цадахъ Шамилиде данде рагъулел рукIана.\nЩибаб къоялъ гIадин гIемерисел магIарул росабалъ рагъда чIварав чиясул магIирукъ камулароанилан абизе бегьула. Жакъаги чанги магIарул росулъе жанире лъугьунаго нужеда рихьизе руго гьенир рахъун чIезарурал занаби — къанал. Гьел ккола доб заманалъ рагъда чIварал гIадамал ракIалде щвеялъе гьарун рукIарал занал. ХIасил, 19 векалъул битIахъе 40 сон гIанасеб заман магIарул халкъалъ рагъулаб низамалда, кваназе гьечIого, ретIине гьечIого, къварилъуда биччан буго. Шамилица чIезабун букIараб рагъулаб низамалда рекъон,рокъоб лъималазе гьечIеб тIощел рагъде рекIине хIадур букIине чое кьезе кколаан.\nГьеле гьединаб хIалалдаги рукIун, рокьул кучIдузухъ гIенеккизе халкъалъул заман букIинчIо, гьединал кучIдул хIажат рукIинчIо. Гьебги тIаса ун, магIарул халкъалъе ракълилаб заман тIаде бачIана. Цо тайпа магIарулал гlypyc культура тIибитIарал Дагъистаналъул шагьаразде, жеги рикIкIа-рикIкIаде Россиялде ун хIалтIизе лъугьана. Чачан ва лъарагI ракьаздехун балагьун шагьра нухал рахъана. Шагьараздаги росабаздаги гьоркьоб даран-базар цIикIкIана. БакI-бакIалда магIарухъ базарал гIуцIана. Гьел шартIаздалъун магIарул халкъалъул бетIербахъиялъул, цебе букIаралде данде ккун, кIудияб гIатIилъи ккана. Гьеле гьедииаб гIумруялдалъун лъугьана араб заманалъе гIологи авар халкъалъул поэзия, хасго рокьул лирика цебе тIезе. Амма жеги халкъалда жаниб динияб рахъ чучун букIанин абизе бегьуларо.\nГIарабалъ цIалулел гlaдамал цереялдаса дагьал рукIинчIо, цохIо «доб дунялалъул» бицунел шайихзабиги дагьал рукIинчIо. Гьеб рахъалде данде пачаясул власталъул гьабин абизесел тадбиралги рукIинчIо.\nГьеб заманалда рахъарал поэтаз чIужугIаданалъул социалияб хIал, обществоялда гьоркьоб гьелъул бугеб къимат борхатаб даражаялде бахинабуна. БитIухъего эркенлъуде ахIулел рукIинчIониги, руччаби бихьиназда ихтияр бащадал рукIин бичIчIулеб букIана гьезул кучIдуздасан.\n1917 соналъул КIудияб Октябралъул револлоциялъул заманалде гIагарлъанагIан гьеб тайпаялъул кучIдул цIикIкIине лъугьуна.\n1905 соналъ Россиялда ккараб революциялъги, гьебго заманалде Япониялъулгун гьабулеб рагъалъги пачаясул хIукуматалде данде къеркьей гучлъизабуна. Гьелъул асар авар кучIдуздаги батула.\n1904-абилеб соналъ Япониялъулгун Россиялъул рагъде ине абун, пачаясул хIукуматалъул хIилла-макруялъ махсараде ккун гIолохъаби полкалде хъвараб мехалъги, I9I8-абилеб соналъ Дагъистан кодобе босизе рачIарал туркал нахъ руссун араб мехалъги, Инхелоса Къурбан вуцIцIун чIечIо. «ЦIа босизе гIадин рачIун нахъ руссарал» абун турказда тIад велъанхъана гьев.\nСоциалияб рахъалъ ругел мекъал ишазул хIакъалъулъ гleмер кIалъан вуго Кьохъа МухIамад. Гьес жиндирго кучIдузулъ росабалъ мискинаб халкъ махсараде кквезе лъугьарал бечедал гIадамазул ягъзинал хасиятал къватIир чIвазарулел руго. Игьалиса Ганзил ГIабдулагьил «Я гьал гIадамаца алжан гьарани, дица мун гьарила бетIергьанасда» гIадаб кочIол мухъалъ, ХъахIаб росулъа МахIмудил «Халкъул гIаламалъе алжанал кьолев, алжан дуего тун, дой яс дие кье»... «Мун яхунел тIохал, тIасан унеб нух гьеб гуребдай алжан иман бугесе?» гIадал кочIол мухъазги диналде дандечIей гьабулаан.\nДоб заманалъ авар поэзиялъул бищун борхатаб даражаялде бахараб рахъ буго, цебе бицухъе, чIужугIаданалъул къадру борхизаби, гьелъул рекIел хIал эркен гьабиялъул нухалда кучIдул гьари.


Щванищ, магIарулав, мун АхIулгохIде? (видео)\nИсана 174 сон тIубала АхIулгохIда тарихияб къеркьей байбихьараладса. Гьений шагьидлъана Шамилил тIулбикьарй яц ва гьесул лъади. Араб шамат къолъ гьанибе зиярат гьабуна аза-азар Дагъистанияз. Кинаб бакI кколеб Россиялъул ва Дагъистаналъул тарихалда жанию АхIулгохIалда букIараб рагъалъ? Щиб щвараб Россиялъе гьеб кверде босунилан?\nКаваказалъул рагъул тарихалда жаниб бищунго кIудияб бакI кколин абизе бегьула 1839 соналъ АхIулгохIда букIараб къеркьеялъ. БатIи-батIиял баяназда рекъон пачаясул аскаралъул 15 азарго гIанасев чиясда дандечIей гьабун рагъана муридзабазул цIакъго дагьав чи. Гьеб букIана гурхIел гьечIеб ращалъи гьечIеб рагъ. ТарихчагIазул биценазда рекъон пачаясул аскаразда дандечIей гьабун АхIулгохI цIунун чIарал чагIазул къадар букIана щуазарго чи.\nРоол моцIазул тIоцебесеб июналъул 15 къоялдаса августалъул ахиралде щезегIан лъабго моцI гIанасеб мехалъ халат бахъана гьеб къеркьей. Аза-зар мурид шагьидлъана гьенив. Гьений къадарале щвана Шамилил лъади Жавгьарат. Кверде щивниги чи унгейилан Имамасул буюрухъалъе хилиплъичIого гIассияб кьурулъа гъоркье кIанцIун хвана Шамилил тIулбикьарай яц, ПатIимат. АхIулгохIда букIраб къеркьеялъул хIакъалъулъ хъван руго гIемерал назамаби, кучIдул, туркаби.\nГьеб киналъулго бицана араб шамат къоялъ сентябралъул 28 къоялъ АхIулгохIда зиярат гьабиялъул хIурматалда тIобитIараб мажлисалда. ГIемерав чи вачIун вукIана гьеб къоялъ гьениве.\nМажлисалъул байбихьудаго гьеб гохIда тIад букIараб гурхIел гьечIеб рагъул хIакъалъулъ гьадин бицана ГIашилтIа росдал имам МухIамадица. Доб мехалъ 200 гIанасеб гурони цIараки гьечIеб гьеб гьитIинабго росулъа АхIулгохIда букIараб рагъулъ гIахьалъи гьабун буго 300 гIанасев чияс.\nГIашилта росдал иамам, МухIамадхIабиб: «Роол моцIалъул 15 июналадса нахъе сверун ккун буго гьаб гохI пачаясул солдатаз ва офицерзабаз. Гьедин байбихьана гьаб гъазават. Лъабго моцIалъ халат бахъанин гьабилан абулеб буго биценазда рекъон. Цогидал баяназда рекъон 33 азарго чи вукъанин гьанивиланги абула. Гьеле гьевгощинав чиясда данде рагъулел рукIана муридзабазл 1500 гIансев чи. Нужецаго хIисаб гьабеха диналхул вайал гIадамасул лъай гIакълуялда борцине кIолеб хIакикъат бугищ гьебали. Нижер гIашилтIаса чIахIиял чагIаца бицунаха 20 гурони цIараки гьечIеб росулъа 300 гIанасев чи гIахьаллъанин гьеб рагъулъилан. Гьединго ЧIиркъатIаса тIубараб 30 хъизам хун буго гьениб»\nКинаб бакIха кколеб АхIулгохIалъ улкаялъул тарихалда жанибго. Гъоркьлъалие жиндирго васги кьун рескъотIараб хIалалде ккарав Шамилица АхIулгохI тезе хIукму гьабуниги, гIурусазухъе гьеб щваниги пачаясул аскар гьениб бергьараблъун рикIкIине бегулиш? Гьединаб суал нижеца кьуна Шамилил фондалъул вукIарав нухмалъулев. Дадаев Юсупие. Жиндир заманалда гьес хъвана АхIулгохI абураб тIехь.\nДадаев Юсуп: «Тарихалда жанир карал лъугьа-бахъиназул хIакъикъат кьезе ккола бугеб къагIидаялъ. АхIулгохIалъул тарих киданиги хвезе гьечIо, гьеб насалабаз наслабазе кьун цIунун хутIизе буго. Гьеб рагъулъ гIурусазулги дагъистаниязулги цоцаздехун бугеб бербалагьи хисанищан абунин абуни, хисана, гIурусазги гIемераб вахIшилъи хIалтIизабуна магIарулаздехун, гIемрав чи шагьидлъана гьенив…»\nЭ.Р АхIулугохI гIурусазухъе щваниги гьел тIуранго бергьараллъун рикIкIине бегьулиш гьенир, Шамил кинго наххъсуссарвлъун рагъ цIигьабизе\nДадаев Юсуп «Узухъда гьеб битIраблъун букIинаро, Шамил Чачаналде ун цIидасан къуватги данде гьабун байбихьана рагъде. ГIурусазеги буго гьеб тарихияб бакIлъун, нилъее магIарулазеги гьеб АхIулгохI ккола бахIарчилъиялъул ва эркенлъиялъул борхараб байрхълъун:\nАхIулгохIда букIараб рагъ гIалимзабаца релълъинабулеб буго Бадру УхIудалда букIараб рагъуда.Салат-салам лъеяв МухIаммад аварагасул къурайшиязда данде ислам цIунун гьабураб гъазават ккола гьебги. Живго имам Шамилида абула анлъабилев ахIабилан. Дунялалда тIад цоги гьединав чи вахъинчIилан чIезабуна цебего.\nЩванищ магIарулав мун АхIулгохIде?\n«Шамил жеги тIуванго лъалев гьечIо халкъалда»


Каспийскалъул цIергьабулеб заводалъ жибго банкротлъун рикIкIейилан лъазаби, гьеб къазехъин бугин абулеб жо кколарилан абулеб буго экспертаз. Ургъунго, заводалъул багьаги гIодобе ккезабун, гьелъул налъабиги тIаса инарун цо хасал чагIазе гьелъул приватизация гьабизе къваригIун батилин абулеб буго гьез. Заводалъул хIалтIухъабазул рагIабазда рекъон гьезул хIалтIуе щибниги квалквал гьечIо гьаб сагIат, букIарабго хIалалъ хIалтIулеб буго гьеб.\nГьал къоязда Каспийскалъул цIер гьабулеб заводалъ лъазабулеб буго завод банкротлъун рикIкIейилан абун жидеца арбитражалъулаб диваналде гIарза хъвазехъин бугилан. Россиялъул къануналда рекъон, диваналъ хасаб хIукму къотIичIого, щущан ине букIаниги, цониги идара банкротлъун рикIкIине бегьуларо. Заводалъул гьеб лъазабиялъ гIемер рахIатхвей бижизабун буго гIадамазда гьоркьоб. Экспертаз абулеб буго гьеб тIубан къазехъин батуларин, заводалъ кредиторазе кьезе кколеб налъи дагьлъизабизе букIине, ургъунго гьабулеб иш батулин гьебилан.\nКаспийскалъул цIергьабулеб завод рагьана Дагъистаналда 20I3 соналъул октябралда. Гьеб базе байбихьаралдаса чанго нухалъ чIезе тунги букIана, гьелъул бетIергьабиги чанцIулго хисана. Тоцере гьеб завод базихъин бук1иналъул харбал МухIу ГIалиев нухмалъуда вугев мехалдаго раккун рукIана.\nАмма 2010 соналъ гурони гьенир х1алт1аби байбихьичIо. Дагъистаналдаса олигарх Сулейман Керимовасул завод бугин гьебилан абулеб букIана, амма мухIканаб къагIидалъ щив гьелъул бетIергьанали лъалеб гьечIо. Киса-кибего, гьеб завод инвестиционнияб, гIадамал бетIергьанаб гIуцIи бугин абурал гурел, батIиял баянал кьолел гьечIо. 2014 соналъул декабралда заводаллъул сайталъ кьурал баяназда рекъон юридикияб къагIидаялъ заводалъулгун хурхен бугел, ай афиилированныелъун рихьизарун руго Кипралда хъвай-хъвагIай гьабураб кIиго фирма.\nГьеб завод балелъул аслияб инвесторлъун букIана «Внешэкономбанк» хутIараб гIарац кьуна цойги бечедал чагIаз. Банкалъ гьеб анлъго млрдги Дагъистаналъул хIукуматалъ кьурал гарантиязда гъоркь биччан букIана. Экспертаз абулеб буго киназдаго лъалила Сулейман Керимовасулги «Внешэкономбанкалъулги» цIакъ лъикIал гьоркьолъаби рукIин, гьедин гуребани, Дагъистан гIадаб хIинкъицIикIкIараб регионалде гьеб банкалъ киданиги гьебщинаб гIарац биччалароанилан.\nАхирал саназда чанцIулго хисараб Дагъистаналъул нухмалъиязул щибалъги гьеб цIер гьабулеб завод жидер бажариялдалъун банилан лъазабулеб букIана. Гьаниб абизе ккола республикаялъул тIалъиялъ гьелъулъ гIахьаллъи гьабичIин абизе бегьуларин, щай гурелъул киналго заводалъул коммуникациял Дагъистаналъул бюджеталдаса биччараб гIарцуде рачун рукIана. Гьеб гурониги завод базе ракьги чIобого кьуна гьезие республикаялъул бетIерлъиялъ.\nАхираб 20 соналда жаниб Дагъистаналда гьеб цIорол заводгIан кIудияб ва къуватаб промышленносталъул объект бачIилан абизе бегьула. Сордо къоялда жаниб заводалъ къватIибе биччалеб буго 600 тонна цIорол. Заводалда гьабула промышленнияб къагIидаялъ хIалтIизабулеб цIер ва исана гьенир риччазе лъугьана автомобилалъул цIурдулги.\n400 чи хIалтIулеб гьеб завод банкротлъунги лъазабун къазехъин бугин абурал баянал бит1арал гьечIилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе гьений хIалтIулей Юсупова Севилица.\nСевиль Юсупова: «Нижеда нухмалъиялъ гьеб завод банкролъун лъазабиялъул щибго жо абичIо жеги. Гьаб сагIат рукIаралго хIалаллъ хIалтIулел руго ниж, цIербиччаялъеги щибниги къварилъи гьечIо. Харбал рукIана нижее харжал дагь гьарун рагIулила, завод чаналиго заманалъ хIалтIулеб рагIуларилан абун.\nГьелги гьерсал руго, харжалги церегогIадин заманалдаги, бук1ине кколеб къадаралдаги щвана нижее. Заводалъул нухмалъиялъ лъаабулеб буго цохIониги нуж хIинкъизе ккараб жо гьечIила щибниги, гьеб банкротлъун лъазаби планалда рекъон гьабулеб жо бугилан».\nЭкономист Маир Пашаевас рикIкIунеб буго цо хасав чиясе гьеб заводалъул бетIергьалъун вахъине къваригIун батизе бегьулила, гьединлъидал завод бичун босулелъул гьелъул багьа гIодобегIан ккезе букIине банкротлъун лъазабун батизе бегьулила гьебилан. Завод къаялъул гьаб сагIат хIинкъи гьечIилан абулеб буго экспертасги.\nМаир Пашаев: «Приватизация гьабилалда цебе кидаго лъазабула гIуцIи банкроталде ккун бугин абун. Приватизация лъица гьабизехъин бугебали жеги мухIканго лъалеб гьечIо. Гьеб завод баялъе кредит кьун букIараб «Внешэкономбанкалъе», цойгидал инвесторазухъа гьезул заводалъул бутIа босизе къваригIун батизеги бегьула.\nБетIералдаго бищун кIудияб инвесторлъун букIараб гьеб банкалъул заводалъул бищун гIемерал акциял рукIана, гьанже тIубан гьезухъе щвезе бегьула завод. Банкалъ гурони цоги хасав чияс инвесторасул акциял росулел рукIараланиги, бецIизе бугеб кредитги дагьлъизе букIине, банкалъул цойги налъабиги диваналъ рецIине кколарин лъазабизе букIине, кьун диваналдегун официалияб къагIидаялъ лъазабулаан гьеб завод банкроталде ун бугилан».\nГьединго Пашаевас лъазабуна банкролъун лъазабунин абун гьеб заводалъул киналго налъаби нахъе унарила, амма къануналда рекъон гьел дагьлъулилан. Каспийскалъул заводалъ «Внешэкономбанкалъе» кредит бецIулеб гьечIолъиялда бан, гьелъул бакIалда рецIалихъ тIубан гьеб завод бахъизехъин батизеги бегьулила гьеб банкалъилан. Гьедин кредиталъе кьун букIараб гIарцуде тIубан заводалда тIад кверщел гьабизе щвезехъин бугила гьезухъейилан.\nБанкротлъиялъ пайдаги кьезе бегьула... лъиеялиго\nХехго аукционги лъазабун аэропорт цо хважаинасухъе кьезе буго


Цогиязда данде ккун ГІабдуллагь батIа вахъулев вукIана гIажаибаб берцинлъиялдалъун, лъикIаб, берцинаб тIабигIаталдалъун. Гьединлъидал гIемерисел руччабаз нахъе чIвазе вукIинчIо гьев ригьинги босун вачIун вукIаравани.. 569 соналъ Абдуллагьица ячана цIар рагIарай яс Амина бинт Вагьб ва гьел кIиязего гьавуна хирияв МухІаммад авараг . Кинго вас гьавилалдего ГІабдуллагь хвана.\nХолеб мехалда ГІабдуллагь ибн ГІабдул МутІтІалибил букIана 25 сон. ТарихчагIазул баяназда рекъон, ГІабдуллагь вахъун вукIан бича-хисиялъе Шамалдехун, гьенивеги щвечIого нухда захIматго унтун, Мажинаялде щвараб мехалъ хвана гьев.Цоги баяназда рекъон ГІабдуллагь холеб мехалъ аварагасул букIанин хъвалеб буго 2 моцI.\nГьарурал 545 соналъ\nХварал 570 соналъ