ЕС: Украиналъул жанубиябгун-машрикъалъул рахъалда тIоритIарал рищиял легитимиял гьечIо\nЕвроцолъиялъ легитимияллъун рикIкIунел гьечIо 2 ноябралда Украиналъул жанубиябгун-машрикъалъул рахъалда сепаратистазул контролалда ругел территориязда тIоритIарал рищиял.\nЕвроцолъиялъул къватIисеб политикаялъул идараялъул вакил Федерика Могериница лъазабуна гьел, къануналде данде кколарел рищиял, Украиналда рекъел чIезабиялъе цоги квал-кваллъун лъугьанин. Гьедин лъазабулеб буго Ройтерсалъ.\nГьел рищиял къануналде данде кколарел ругин рикIкIунеб буго Америкаялъги, магърибалъул улкабазги, Цолъарал Миллатазул ГIуцIиялъул генералияв секретарь Пан Ги Муницаги.\nГьебго заманаялда, Донецкалъул ва Луганскалъул, гьез абухъе, «халкъиялъ республикабазда» тIоритIарал рищиял къануналде данде кколеллъун ва рищиязул къанунал цIунун тIоритIараллъун рикIкIунел руго Москваялъ. Гьедин лъазабулеб буго Россиялъул къватIисел ишазул министерлъиялъ.\nУкраиналъул президент Петр Порошенкоца лъазабуна «Луганскалъул ва Донецкалъул оккупация гьабурал мухъазда тIоритIарал рищиязул халкъалъул пикругун гIаммаб жо щибго гьечIин ва гьез хвезарулел ругин Минскалда конфликталда ругел рахъаз гьарун рукIарал къотIи-къаялин. Гьесул рагIабазда рекъон, гьел рищиял руго «танкалгун автоматазул хIарабазда гъоркь гьабураб фарс».\nУкраиналъул хIинкъигьенчIолъи цIуниялъул хъулухъалъ «улкаялъул нухмалъи хIалгьабун рехизе харакат бахъи» абураб гIайибги гIунтIизабун такъсир гьабиялъул иш рагьун буго гьел рищиязда хурхун.


Видео бахъизе рес бугел мобилиял телефонал рахъаралдаса байбихьун Дагъистаналда билълъун ун буго ясалда хIал гьаби камераялда бахъун хадуб тIибитIизабизе хIинкъаби кьей. Гьел тайпаялъул лъугьа-бахъинал низам цIунулезул сияхIазде къанагIат гурого кколел гьечIо, амма гьединал видеоял тIиритIизарурал чагIи ралагьани, чанги такъсир гьабиялъул иш рагьун, такъсирчагIи тамихIалде ахIизе бегьулаанин абулеб буго экспертаз.\n24 сон барай Маринал Москваялда гIумру гьабун балеб буго ункъо сон. Ункъо сон бан буго гIолилалъ Дагъистаналде тIад юссун, гIагараб ракьалде щвечIого, хадуб ккун жий гьение ячIинги щакаб бугин хъвалеб буго Маринаца.\nГьелъие бокьичIо жиндирго унгояб цIар къватIибе лъазабизе, щай гурелъул гьей росу-ракьцоязул хъвалсарал бербалагьиязукьа тIурун ун йиго Москваялде.\nМаринае 19 сон букIараб мехалъ, гьелъ гьудуллъи гьабулеб букIарав васас хIал гьабун буго гIолилалда ва хадубккун гьеб иш жинца цогидазда бицинилан хIинкъаби кьун цадахъ хьвадизе гьаюн йиго. Заманалдасан гIадамазда гъорлъ хабар тIибитIидал гьей ун йиго Москваялде. Полициялде лъазабизе пикруцин букIинчIила жиндир, щайин абуни гьебмехалъ киназдаго гьеб ничаб иш къватIибе лъазе букIиналъ.\nЖакъа социалиял гьиназда тирулел руго нус-нус видео-роликал, хIал гьаби бахъарал, гьенир рахъарал гIемерисел ясал хадубккун жамгIияталъ къабул гьарулел гьечIин, гьел кколел ругин хIажат гьечIел рищниялъул бакIалдейилан абулеб буго Дагъистаналдаса адвокат Сапият МухIамадовалъ.\nГьал къояз Дагъистаналъул ЦIех-рехалъул комитеталъ рагIалде бахъинабун буго Гъаякент мухъалдаса 28 сон барав гIолиласда хурхун цIех-рех гьабулеб букIараб такъсир гьабиялъул иш. Гьесде гIайиб гIунтIизабулеб буго Такъсир гьабиялъул кодексалъул 131 статьяялда, ай хIал гьабиялда бан. ЦIех-рехчагIазул баяназда рекъон, 2014 соналъу 1 августалъ, Гъаякент мухалъул Гъаякент росулъ гIайиб гIунтIизабулес автомобилалда жаниб ярагъ кодоб букIун хIинкъизаюн хIал гьабун буго 27 сон барай гIолилалда.\nХIал гьабун хадуб, такъсирчияс гIолилай низам цIунулезухъе инчIого йикIиналъе гIоло ва гьей хIинкъизайизе йикIине гьей телефоналда яхъун йиго ва гьелъ гIарз бахъани гьеб видео социалиял гьиназда тIибитIизабилилан хIинкъи кьун буго. Амма гIолилалъ лъидаго щибго абичIого таниги, 2014 соналъул ноябрь моцIалда гьеб видео социалиял гьиназда тIибитIун буго.\nГьелдаса хадуб гурого гIолилалъ низам цIунулеухъе жинда хIал гьабиялда хурхун гIарзаги кьун гьечIо. ЦIех-рехалъул комитеталъул пресс-хъулухъалъ баян гьабухъе, гьабсагIаталда такъсирчиясда гIайиб гIунтIизабизе гIурал хIужаби ракIарун руго ва гьесда тIад кватIичIогон диванги гьабизе буго.\nГьеб тайпаялъул диван букIине кколин рагьараб, киназдаго бихьизабизе кколеб, такъсирчиясул цIарги бахчизе кколарин рикIкIунеб буго блогераз. Масала, Дагъистаналдаса блогер Мурад ГIабдулаевасул пикруялда жакъа социалиял гьиназда тIиритIун руго ясал инжит гьарун, гьел къватIир чIвазарулел къокъаби. Масала, «Вконтакте» социалияб гьиналда бугила чанго къокъа «Курицы Дагестана» абун.\nГьенибе видео рехилин, сурат рехилин, тIолго Дагъистаналдаго суризейин хIинкъаби кьун цадахъ хьвадизе ва лъай-хъвай гьабизе тIамулила гIолилаз ясал. Гьеб къокъа чанго нухалъ нахъе бацIун букIаниги нахъеги гьабулеб бугила. Аслияб гъалатI бугила, Дагъистаналда, тIого Кавказалдаго гIадин хIал гьабиялъул гIайиб ва сури гIицIго ясалъе букIин, гьебго заманаялъ васасе гьелъул цIар букIунила гьеб мекъабги бугила.\nАдвокат Сапият МухIамадовалъул пикруялда хIал гьаби бахъарал видеоял тIиритIизари мобилиял телефонал раккигун цадахъ баккун буго. Гьеб видео тIибитIизабулев чи багьадурун кколев вуго, гьесие гьелъул нич яги сури щибго букIунебги гьечIо.\nАмма цIех-рехалъул идараяз кIвар кьун гьединал видеоязухъ халгьабунани такъсирчагIи тамихIалде цIазе рес буго. Ахираб заманаялъ Хасавюрт мухъалда цIакъ гIемер ругин 131 ва 132 статьябазда рекъон рагьарал такъсир гьабиялъул ишалин бицана Сапият МухIамадовалъ «Эркенлъи» радиоялъе.\nСапият МухIамадова: «131 ва 132 такъсир гьабиялъул кодексалъул статьябазда хурхун рачIарал ишал цIакъ гIемер руго Дагъистаналъул ЦIех-рехалъул комитеталдаги, хас гьабун абунани Хасавюрт мухъалъул цIех-рехалъул идараялдаги.\nГьеб тайпаялъул ишал дагь щола диваназде ва цIакъго дагьал къадар гьединал ишащул рагIалдеги рахъуна. Гьелъие чанго батIияб гIилла букIуна; цо рахъалъ чIужугIаданалъ хIал гьабиялда бан кидаго гуро гIарза кьолеб низам цIунулезухъе, кьунаниги, суриялъукьа ва ничалъукьа къан чIун, гьеб гIарза нахъе босула, яги гьеб нахъе босула сверухълъиялъ тIадецуй гьабун.\nАбизе кIола, хIал гьабиялъул хIужаби гIемер ругин, амма кидаго гуро къурбанал гьелъул абизе кIолел рукIунел».\nАдвокаталъул рагIабазда, низам цIунулезда божи гьечIолъиги кколеб буго кIвар бугеб гIиллалъун, жидеда хIал гьабурал Жанисел ишазул бутIаялде ккараб бицине ингутIиялъе, щай гурелъул чанго гьеб тайпаялъул иш гьоркьоб къинабун рагIалде бахъинабичIогон тун букIиналъ. Мисалалъе адвокаталъ бачана лъабго соналъ цебе Хасавюрт шагьаралда чанго чияс балугълъиялде яхинчIей ясалда хIал гьабиялъул иш.


ЖамгIияв хIаракатчи МухIамадов МухIамадихъе адвокат виччалев гьечIо\nЖамгIияв хIаракатчи МухIамадов МухIамад\nМахIачхъалаялъул туснахъалда тIамун вугев «Союз Справедливых» гIуцIиялъул гIахьалчи МухIамадов МухIамадихъе адвокатги, туснахъазда хадуб халкколеб жамгIияб комиссиялъул гIахьалчагIиги риччалел гьечIо.\nГьев жамагIатчиясе низам цIунулез гIазаб кьолеб батилин, гьединлъидал гьев лъиданиги вихьизе толев гьечIин лъазабулеб буго адвокатас. Гьеб туснахъалъул нухмалъиялъ къанунги инсанасул ихтияралги хвезарулел ругин абун республикаялъул прокуратураялде гIарзаги хъван буго адвокатас.\nГьал къоязда диваналъ цIидахъан жанив тIамизе хIукму къотIарав жамгIияв хIаракатчи МухIамадов МухIамадихъе туснахъалде я адвокат, я туснахъазда хадуб халкколеб жамгIияб комиссиялъул гIахьалчагIи риччалел гьечIин лъазабулеб буго гьесул гIагарлъиялъ. Гьесие гIакъуба кьолеб бугин туснахъалдайилан абураб щаклъиги буго гьезул.\nЦебехун «Эркенлъи» радиоялъ бицун букIахъе 25 февралалда ФСБялъул тIалабалда рекъон цIидасан туснахъ гьавуна МухIамадов. Гьес изнугьечIого ярагъ гьабиялъул ва гьеб цIуниялъул щаклъи букIун рагьун букIана гьесда тIад такъсиргьабиялъул иш. Цинги низам цIунулез ккун вукIарав гьев, цIех-рех лъугIизегIан диваналъ рокъов туснахъ гьавун тун вукIана.\nГьанже гьев тIурун ине бегьулин, гьес нугIзаде тIадецуй гьабизе бегьулин гьединлъидал жанив тIамун тейилан тIалаб гьабуна цIех-рехчияс диваналда. Живго МухIамадица лъазабулеб буго жиндир рокъоб чIухь балаго ФСБялъул хIалтIухъабаз бахъун араб къайи нахъбуссинабейилан тIалаб гьабидал жив жанив тIамизе къваригIанила гьезиейин.\n2013 соналдаго Гъизляралда Хизбу-тахрир абулеб Россиялда гьукъараб ва экстремистияблъун рикIкIунеб жамгIияб гIуцIиялъул байрахъалги рорхун унеб бертадул автоколоннаялъул гIахьалчагIаздаги полициялъулаздаги гьоркьоб тунка-гIуси ккун хадуб чIухь бан букIана МухIамадил рокъоб къуваталъул идарабаз.\nГьеб бертадул гIахьалчагIазул 17 чи ккун вукIана цин низамцIунулез. Гьезул ункъогояв хутIун вуго жеги туснахъалдаго, хутIарал риччана.\nГьел ккун ругезде террористияб къокъа гIуцIиялъул ва гьелъул ишазулъ гIахьаллъиялъул, улкаялда бугеб тIалъи хисизе хIалбихьиялъул ва гIадамазда гьоркьоб тушманлъи багъаризабиялъул гIайиб гIунтIизабун буго. 25 февралалда букIараб диваналда гьев МухIамадидеги цере гIунтIизарун рукIарал гIайибазде тIаде гьеб лъабабго гIайибги гIунтIизабуна.\nТуснахъазда хадуб халкколеб жамгIияб комиссиялъул вакилзабазул ункъабилеб къо ине бугила гьев МухIамадихъе туснахъалде ине щоларогунилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе гьеб комиссиялъул гIахьалчи Расулов Русланица.\nРасулов Руслан:« Цин гьеб туснахъалда нижеда абуна гьесулгун оперативиял тадбирал гьарулел ругила гьедирлъидал гьевгун дандчIвазе рес кьун бажаруларилан. 26 февралалдаса нахъе гьесухъе ине хIал бихьулеб буго нижеца, амма гьелъул хIасил ккечIо жеги. Нижер щаклъи буго гьеб туснахъалда къануналъ гьукъараб къагIидаялъ сурав босулеб бугин МухIамадихъайилан.\nХадубги республикаялъул прокуратураялдеги цIех-рехалъул идараялдеги нижеца гIарзал хъван хадуб, дежурный прокурорасулгун бухьен гьабун ахIи-хIур бахъинабун хадуб туснахъалъул нухмалъулес абуна комиссиялъила гьев МухIамадгун дандчIвазе рачIине ругин жалилан абун хасаб кагъат заманалда кьечIила жидехъейилан.\nГьеб буго гьереси, гьеб кагъатги нижеца гьесухъе букIине кколеб заманалда кьун букIана. Гьединал багьанаби ратун нижги риччачIого гьенире, нижеца цебесан гьеб туснахъалъуре жанире къватIире хьвадулел гIадатиял гIадамалги рукIана, кIиго-лъабгониги адвокатги ана гьениве.».\nАдвокат ГIалиев ХанмухIамадица лъабго къоялда жаниб кIиго гIарза хъван буго республикаялъул прокурорасухъе жиндица ихтиярал цIунулев вугев МухIамадовгун дандчIвазе виччалев гьечIин живилан абун.\nГIалиев ХанмухIамад: «Дица цин хъвана республикаялъул прокурорасде гIарза дун туснахъалъул хIалтIухъабаз МухIамадгун дандчIвазе виччачIолъи къануналде данде кколареб иш бугин абун. Гьединго адвокатасда гьес ихтиярал цIунулев вихьизе гьукъи гьеб къанун хвезаби бугин лъазабейин гьездайиланги хъван букIана гьеб гIарзалда.\nТIоцебе гьеб хъваялъе гIилла ккана шамат къо гIодоркъо бугила, щивниги виччазе бегьуларила туснахъалдейилан лъазабун дун гьениве виччачIолъи.\nЦIидасан итни къоялъ дун гьесухъе индалги оперативиял тадбирал гьарулел ругила гьесулгун гьединлъидал МухIамадовгун дандчIвазе рес кьун бажаруларин лъазабуна. Гьеб мехалда дица цIидасан хъвана прокуратураялдеги цIех-рехалъул идараялдеги гIарза.\nГьаб нухалда дица тIалаб гьабулеб буго къанун хвезабулел гьел туснахъалъул хIалтIухъаби тамихIалде цIайин ва дун МухIамадов МухIамадгун данчIвазе виччайилан тIалаб гьабейин гьездасайилан».\nЯ адвокатас я туснахъазда хадуб халкколеб жамгIияб комиссиялъ МухIамадов МухIамад жанив тIамун вугеб МахIачхъалаялъул туснахъалъул нухмалъиялда тIасан хъвараб цониги гIарзалъе жаваб бачIун гьечIо.


Мухбирасул х1алт1улъ бищунго бергьенлъи борцунеб роценлъун рик1к1ине бегьула г1адатал г1адамалгун гьесул щибаб къойилал дандч1ваял, гьел г1умру гьабун бугел бак1азде ун, х1ал-х1укму ц1ехон, жидерго беразда бихьаралдасан, г1иналда раг1аралдасан макъала хъвазе к1вей. Нижер г1аммаб пашманлъиялъе, районалъул журналистал къогоялдасаги ц1ик1к1ун соналъ мах1рум гьарун руго гьеб ресалдаса – гъоркь рек1ине жалго бет1ергьанаб транспорт гьеч1олъиялъ «Росдал зах1матчи» хут1улеб буго г1иц1го цо-к1иго росдал, райцентралъул, райадминистрациялъул чапарлъун. Газеталъул тиражалдаса нус-нус нухалъ ц1ик1к1ун халкъ жаниб бак1арараб «Инстаграм» социалияб гьиналда Лъаг1илухъа Хъачанбег абурав чияс ц1акъ к1удияб г1айиб г1унт1изабулеб бугоан газеталъул редакторалдеги журналистаздеги росабалъе хьвадуларел, кабинеталъул х1алт1ухъабиян. Росабалъе хьвадизеги, г1адамазухъ г1енеккизеги нижер бук1унеб гъираги, анищги, гьелъие гьеч1еб ресги гьев г1олохъанчиясда лъалебани, узухъда, рогьоде балароан гьес гьеб нижеда. Хунзахъ районалъул газетчаг1и ккола Дагъистаналдаго машина гьеч1ел редакциязул к1игоязул (цояб – Ч1арада) цоял.\nРук1к1ен-кунгицин кодобе кьеч1ого, устаралдаса радалалде горде т1алаб гьабиялда релълъуна нижедаса бак1аздаса материал т1алаб гьабиги. Амма араб анкь кутакалда рохараблъун ккана нижее, ниж, пуланазда рак1 гурх1арал, сахаватал рак1азул г1адамал ратиялъ. Гьадинго, жиндирго ишалъ редакциялде вач1арав «Уздалросо» сельсоветалъул бет1ер Г1исаев Г1умарида нижерго унти бициндал, гьес жинцаго предложение кьуна, жидер сельсоветалде гъорлъе унеб лъабабго росулъе сапаралъе квербакъизе (Гьединабго сахаватаб ишалъе квербакъилин Харахьиса Саг1идилги буго цебеялдаса нижехъ раг1и).\nГьедиг1анго дуца нечезаруни, мун веццун макъала хъвазе кколеб батулин дица махсаро гьабидал, бегавул Г1исаевас расги х1инкъич1ого жаваб кьуна «Нужеда кин батаниги, батухъе хъвай»- йилан. Жиндирго хъулухъалъулаб транспортги, нижеде сундулго ургъел ккезе теч1ел вацг1ал Мух1амадги, секретарь Мадинаги (Аллагь разилъаял) кумекалъе тун, Г1умар вана жиндирго хъулухъалъулал ишазде. Байбихьизинха «Уздалросо-Т1агьада-Хъах1ик1к1ал» маршруталдаса журналистазул хъвай-хъваг1аязде.\n649 ц1араки, 1998 чи жанир ругел лъабабго росуги данде гьарун, «Уздалросо» сельсовет г1уц1ана 1923 соналъго. Территориалияб рахъалъ рик1к1ад бугеб, зах1матал шарт1азда г1адамаз г1умру гьабураб бак1 бук1аниги, гьенире щведал рихьана ч1аголъиялда, цебет1еялда унеб яшавги, жидер х1ал-х1укму ц1ехон рач1иналдасацин рак1 разиял, рагьарал гьурмазул г1адамалги. 1147 гектар «Уздалросо» советалъул ракьазул 248 гаялда г1адамаз г1умру гьабун буго. 2 гьоркьохъеб школа, 2 лъималазул ах, культураялъул рукъ, клуб, библиотека, лъабго пункт (Т1агьада, Уздалросулъ гьел ц1иял, лъик1ал шарт1ал ругел минабахъ руго. Гьанжег1агарин абуни Хъах1ик1к1алахъги гьеб, басриябги биххизабун, кьуч1дасанго ц1ияб балеб бугоан-авт.) –гьеле лъабабго росдал жамаг1атазе хъулухъалъе ругел социалиял объектал. Росабазул бет1ерасул хъулухъалда жеги лъаг1елцин бан гьеч1ониги, Г1исаев Г1умарица г1езег1ан х1алт1и гьабунин бицана дида гьадинго къват1азда дандч1варал ц1ик1к1араб ригьалъул г1адамаз. Узухъда, батила г1олохъанав бегавуласе районалъул бет1ерасдасанги кумек-квербакъи (гьеб гьеч1ого киг1ан ц1акъасдаги к1оларелъул х1алт1и цебехун бачине). Амма къокъаб заманалда жаниб Уздалросдал школагун садикалъе гьабураб капиталияб ремонт, 2010 соналъ бух1ун бук1араб администрациялъул мина, бокьараб шагьаралъул администрацияцин бахиллъиледухъ ц1идасан бан къач1ай, росабалъ хисарал токалъул х1убалгун къач1арал трансформаторал, къват1азда ч1езабун бугеб рац1ц1а-ракъалъи бихьидал, «батухъе хъваян» Г1исаевас гьикъараб к1алалъе «гьабги гьабги г1унгут1иян» данде абизе жого батич1о. Щибго зах1матаб суалищинха гьеч1еб дур х1алт1улъан ц1ехедал, бегавулас бицана жиндие сундуего х1алае ратулин лъабабго росдал г1адамалан. Гьедин, лъедалъун мукъсанаб Уздалросулъ ц1ияб ицц къач1азе рагъул ветеран Хъазанбиев Гъазияс кьун буго 50 азарго гъурущ г1арац, цойгидал сахаватчаг1азги масжидалъе, росулъ гьарулел х1алт1абазе квербакъич1ого толарин бицана Г1умарица. Т1агьада 15 миллионалдаса ц1ик1к1ун г1арац садакъа-вакъфуялъул жинда т1ад харж гьабураб масжидалда ц1а ккедалги, бихьана г1адамазул цолъи-гъунки. Саг1ат-пара лъабабго жамаг1аталъул херал – г1исинал ц1а свинабизеян т1аделъаниги, к1веч1о «Аллагьасул рукъ» хвасар гьабизе. Гьелда ц1акъ рак1 бакъван бицунебги бук1ана участкаялъул киналго нижеда рихьарал г1адамаз. Цойгидал росабалъа г1адин г1ат1иракьалде, шагьаразде г1олилал ун, гьел ч1унтиялда х1инкъиги гьеч1о Уздалросулъ – Т1агьада, Хъах1ик1к1алахъ. Лъай кьеялъул г1уц1абазде киналгоязде г1унт1ун х1алт1ухъаби ругоан г1олохъанаб г1елалъул, зах1матх1акъалда хадур къват1ире, Россиялде рахъаниги, васалги, хъизамал г1уц1изе, г1умру т1амизе руссунел руго г1агараб росу-ракьалде. Гьединлъидал, кват1ич1ого жамаг1атазе рукъзал разе планал кьезе, рекьизе участкаби рихьизаризе ругиланги бицана бегавулас. Х1алт1и гьеч1езе 10-20 г1аги х1алт1улал бак1алги рук1инин Хьикьухъ цо гектаралда бан бугеб теплицаялъул маг1ишаталдаянги баян кьуна гьес. Газета ц1алулезда лъалебги батила, 2015 соналъ гьебго бак1алда бажарарав инсан Давудил Мух1амадицаги ч1ана 14 гектаралда ц1ияб ах. Теплицаялъги лъик1аб бач1ин кьун, ахги ц1илъун гьеб бак1алда г1умруялде рахъинаризе рак1алда ругел цойгидал проектаздаги рух1 бижизабун лъик1абго цебехун турк1и кьела, иншаАллагь сельсоветалъул экономикияб рахъалъе гьел маг1ишатиял рахъаз. Чара гьеч1ого жинда цере ч1арал: Хъах1ик1к1алахъ фельдшеразул пункт бан лъуг1изабиялъул, Т1агьада садик къач1аялъул ва спортзал лъуг1изабиялъул, Уздалросдал клуб къач1аялъул, киг1ан чабахх баччун къач1аниги, иххаз толарел нухазде хъил т1еялъул жиндирго ругел ургъелазулги нижеда бицун, бегавул Г1умарилги нижерги нухал заманаялъ рикьана: гьев ана райцентралде данделъиялде, ниж – г1адамазде гъорлъе социалиял объектазде. Гьарулел лъик1ал ишазулъ «Уздалросо» сельсоветалъул бет1ерасе Аллагьасулги районалъул нухмалъулесулги кумек – квербакъиги гьарулаго, дица раг1и кьолеб буго дирго къалам ва сапарцоязе. Гьез бицана хадуб мухбирзабазда Уздалросолъ, Т1агьада, Хъах1ик1к1алахъ бихьараб-таралъул.


Хирияб моцIалдагицин халат бахъунеб зулму\nАраб гьатIан къоялда Дагъистаналъул Хасавюрт шагьаралда Магъидовасул цIаралда бугеб къотIноб кIиго кьвагьул алат тIатIинабуна низам цIунулез. Кьвагьул алаталда хурхун хIалтIи гьабулел чагIазул кумекалдалъун гьел хадур тIагIинарун руго.\nКIиябго кьвагьул алаталъул гIаммаб къуват бащалъулеб буго 40 килограмм цIайиялда. Гьединго гьатIан къоялъ низам цIунулел хIалтIухъабаз сверун ккун букIана Буйнакскиялда гIадамаз жаниб гIумру гьабулеб минаги.\nГьатIан къоялъ Буйнакск шагьаралъул «Дружба» абун цIар бугеб, гIадамаз гIумру гьабулеб минаби ругеб мухъалда бугеб цо мина сверун ккун бугин низам цIунулел хIалтIухъабазилан абураб баян тIоцебе къватIибе кьуна «Черновикалъул» сайталъ.\nДагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъухъа щварал баяназда абулеб буго низам цIунулел хIалтIухъабаз тIоритIулел гIадатиял оперативиял хIалтIаби ругин гьелилан.\nЖалго Буйнакск шагьаралда гIумру гьабун ругезухъа щварал баяназда абулеб буго сверун ккураб минаялда аскIосан гIебеде рукIарал чагIи къватIире рахъинарун ругилан, тIадеги баянал «Эркенлъи» радиоялъухъе швечIо.\nГьатIан къоялъ къаси Хасавюрт шагьаралъул Магъидовасул цIаралда бугеб къотIноб бугеб мажгиталда аскIоб кIиго кьвагьул алаталда релълъараб жо батун букIиналъул хабар тIибитIун буго шагьаралда.\nНизам цIунулел хIалтIухъабаз мажгиталда аскIоб бугеб бакI сверун ккун аскIор ругел минабахъ ругел чагIиги къватIире рахъинарун ругилан хъвалеб букIана радалго «Жанисел ишазул министерлъиялъул» сайталда.\nБакъанидеялде кьвагьул алатазда хурхун хIалтIи гьабулел чагIазул кумекаладлъун кьвагьул алат тIагIинабун буго. Гьелъул гIаммаб цIайи батун буго 40 килограмм тротилалъул.\nКьвагьул алат лъун букIараб гьеб мажгиталда абула шигIиязул мажгитилан.\nГьебго мажгиталде араб соналдаги гьабун букIана тIадекIанцIи 2012 соналъул 18 августалда щалали лъазе кIвечIел чагIи жаниреги кIанцIун кьвагьдон рукIана гьеб мажгиталъур рукIарал гIадамазде.\nДоб мехалъ гьенив лъукъун вукIана микьго чи, гьезул цояв хадув азарханаялда хвана. Гъоркьисалаги исанаги кIиябго хIужа ккана рамазан моцIалда. Гьеб моцIалъ гьарурал киналго лъикIал гIамалал 70 нухалъ кIодо гьабулин хъван буго Аллагьас Къуръаналда, квешаб гIамалги гьединго цIикIкIинабула.\nЛъие къваригIун бугеб гьединаб моцIалъ Дагъистаналда биял тIей? Саперазул кумекалдалъун тIагIинабураб кьвагьул алат къват бащалъулеб буго 40 килограммалда.\nКьвагьул алат хIадур гьарурал мурадалде щун гьеб кьвагьун букIарабни гьелъул ккезе букIараб хIасил цебечIезабизецин захIмалъулеб буго.\nИманалдасаги рикIкIадал, жидеца гьабулеб жоялдеги рачIунарел гIассияб ракIалъул чIвадарухъабаз жидерго хъубал мурадал гIумруялде рахъинелъун заман тIаса бищуларин кинаб букIаниги, гьезие батIалъи гьечIин хириял моцIазул Рамазан гьеб батанигиян абуна гьеб хIужаялда тIасан пикру загьир гьабулаго Сайдаев Исламица.\nШималияб Кавказалда экстремизмалдагун терроризмалда данде къеркьолеб комитеталъул хIалтIухъан ккола гьев:\nСайдаев Ислам: «Изну гьечIого яргъид гIуцIараз гьабураб пиша букIинеги бегьула Хасавюрталъул мажгитлда кьвагьул алат лъей. Амма жиндирго кIалъаялда Дагъистаналъул нухмалъулев ГIабдулатIипов Рамазаница абун букIана батIи-батIиял динял гIуцIабазда гьоркьор ругел рагIидандеккунгутIиял лъугIизариялъул мисалалда ракълилал къотIи-къаял гьаризе кколилан.\nГьеле гьел ракълилаб сихIкъотIи букIине бокьичIел чагIаз хIаракат бахъулеб буго гъоркьгоги хIалуцун букIараб дандечIей жегиги хIалуцинабизе. Гьеб «лъабабилеб», балъгояб къуваталъе къваригIун буго терроралъулаб рагъ Дагъистаналда лъугIи гьечIеблъун букIине».\nАнкьидаса анкьиде Шималияб Кавказалда ккарал рагъулал тунка-гIусиязул хIасилалда лъукъаралниги хваралниги гIадамазул баян кьола «Кавказ Узел» сайталъ. Араб анкьида жанир Кавказалъул регионазда гьединаб къисмат ккун буго 14 чиясул.\nГьел киналго чIван руго. ЧIваразда гьоркьоса ункъоял ккола Дагъистаналдаса. Гьезул кIигоял ккола изну гьечIого яргъид гIуцIарал, кIигоял низам цIунулел хIалтIухъаби.\nНизам цIунулел хIалтIухъаби чIвана анцIила микьабилеб июлалда Лак мухъалда хасаб операция тIобитIулаго. Гьединго гIадатиял гIадамазул лъабгоявги чIвана араб анкьалъ Дагъистаналда.


«Гьаракь» абураб музыкалияб проекталда бергьарав\nСелим Алахяров ватIаналде вачIана\nСоналдаса соналде машгьурлъулеб буго Россиялъул тIоцебесеб каналалъул «Гьаракь» абураб музыкалияб проект. 2017 соналда гьенив гIахьаллъана Москваялда гIумру гьабун вугев дагъистанияв Селим Алахяровги. ТIубараб Северияб Кавказалъго халккун букIана кочIохъанасда хадуб. Щибаб рузман къо тIаде щвеялъухъ ралагьун рукIунаан Селимил рахъкколел. Гьале тIаде щвана бищунго жавабиял лахIзатал. Селимил хадусеб къисмат, хутIилищ гьев проекталда яги нахъейищ иневали бараб букIана гьевги гьесул кечIги бокьулезда. РекIее гIажаибаб рохалил асар гьабулаан, миллат цIехечIого, дагъистанияз Селимие гьаркьал кьолел рихьидал. Гьел къояз гIемер рагIулеб букIана «нилъер Селимилан» гIадамаз бицунеб. Гьелъ цоги нухалда нугIлъи гьабула Северияб Кавказалъул халкъазул гьудуллъи-вацлъиялъе. Гьеб нилъехъа лъиданиги бахъизе кIвезе гьечIеблъиги иргадулаб нухалда бихьизабуна дагъистаниязги.\nРеспубликаялъ рохалида къабул гьавуна Дагъистаналъул цIар дагьабги машгьур гьабурав Селим. МахIачхъалаялъул аэропорталда гьесда дандчIвай гьабуна республикаялъул культураялъул министрасул ишал тIуралей Зарема Бутаевалъ, Дербент шагьаралъул бетIер Малик Баглиевас, культураялъул министрасул ишал тIуралесул заместитель Мурад ХIажиевас, Россиялъул Пачалихъияб Думаялъул депутат ХIажимет СапаргIалиевас, кочIохъабаз, гIага-божараз, журналистаз.\nСелимида бергьенлъиги баркулаго, Зарема Бутаевалъ абуна:\n- Проекталъ цоги нухалда цолъизаруна дагъистаниял. Селимил бергьенлъи ккола кIудияб кIвар бугеб бергьенлъи. Гьес россиялъулазда бихьизабуна кечI ахIизеги Дагъистаналъул васазул гьунар бугеблъи. Балагьаразе гьес рагьана цIияб Дагъистан, - илан.\nГьелъул гьариялдалъун Селимица ахIана «Чертово колесо» абураб кечIги. Гьеб кочIоца лъедал кьучI Селимил бергьенлъиялъеги. Ахиралда Селимица баркала кьуна жиндир бергьенлъиялъулъ хасаб бутIа лъурал Северияб Кавказалъул ва Россиялъул батIи-батIиял регионазул гIадамазе.\n- Дида гьанже дагьабги лъикI бичIчIана нилъер къуватги талихIги гьудуллъиялъулъ букIин, - ан абуна гьес.\nГьединго 17 январалда Дагъистаналъул мустахIикъав артист Селим Алахяровгун ва гьесул эбел Майя РахIимхановагун, композитор МухIамад ХIусеновгун дандчIвана республикаялъул премьер-министрасул ишал тIуралев ГIабдусамад ХIамидов. Гьес тIадегIанаб къимат кьуна кочIохъанасул махщалие.\n«Ниж, дагъистаниял, рохарал руго ракьцоясул бергьенлъиялдаса. Гьесул эбелалъеги буго кIудияб баркала, васасе жиндирго пагьму рагьизе жеги гьитIинго чIезарун рукIарал шартIазухъ. Селимил бергьенлъиялъ хасаб ва тIадегIанаб бакI кквезе буго Дагъистаналъул маданияталда», - ян абуна гьес.\nГьес Селимие кьуна Дагъистаналъул бетIерасул цIар хъвараб сагIатги. Майя РахIимхановалъ кIудияб баркала загьир гьабуна дагъистаниязе жиндир васасул пагьму-гьунаралъул гьабураб адабалъухъ. Бергьенлъиялде Селимица жеги гьитIинго лъураб нухалъул хIакъалъулъ бицана МухIамад ХIусеновасги.\nДагъистаналда байбихьана «Гьаракь. Лъимал» абураб музыкалияб проект\nРоссиялъул тIоцебесеб каналалъул проекталда релълъараб гьелъул хIалтIи байбихьана Сулейман Стальск районалъул Къасумкент росулъ. КучIдул ахIизе руго лезги ва гIурус мацIазда. Проект гIуцIаразул цояв ккола районалъул лъайкьеялъул управлениялъул начальник Качабег Аминов. Конкурсалъул хIакъалъулъ бицунеб буго социалиял гьиназдасанги. Музыкалияб къецалда гIахьаллъана районалъул школаздаса 48 цIалдохъан. ТIоцебесеб бутIаялдаса хадуб жюриялъ иргадулаб этапалде виччана щугояв. Проекталъул финал тIобитIизе буго 14 февралалда.\nМузыкалияб маданияталда лъикIаб кIвар бугеб хIалтIи гьабулеб буго гьеб районалда. ЦIакъго лъикIаб букIинаан, проект республикаялъулаб даражаялъулаблъун лъугьани. Къецал тIоритIизе бегьилаан чIахIиязда гьоркьорги. Цевевахъине ресги гьечIого, пагьму-гьунар вугев кочIохъан чанги ватилаан мугIрузул улкаялдаги. Щиб лъалеб, миллияб кочIол дунялалдаги гьелъ хиса-басиял гьаризеги бегьула — гьеб мехалда дагьлъизеги бегьула «фонограммаялъул» кочIохъабазе хъатчIвалезул къадар.\nХалкъада кIочон гьечIо\nДербенталда кIодо гьабуна Хизгил Авшалумов гьавуралдаса 105 сон тIубай\nТадбир тIобитIана хъвадарухъанасул цIар кьураб къотIноб. Байрамалда гIахьаллъана шагьаралъул школазул цIалдохъаби, журналистал, хъвадарухъаби, шагIирзаби. Хъвадарухъанасул гIумруялъул ва хъвадарухъанлъиялъул хIакъалъулъ бицана Дербенталъул музей-заповедникалъул бетIерав специалист Роман Сафановас, «Ватан» республикаялъулаб газеталъул бетIерав редактор Виктор Михайловас, шагьаралъул № 11 школалъул директор Захар Ильканаевас. Тадбиралъул ахиралда хъвадарухъанасе лъураб мемориалияб хъорщода цере лъуна тIугьдул.\nДругие материалы в этой категории: « ХIакъикъат бахчизе бахунеб «пудра»\tКьучIдасанго хисун буго »


Юмор ва гьими\nЦо к1удияв чи къадар ккун, хабалалъ вукъулев рук1ана. Гьев хобалъул лах1тоялъув жаназа рекъезабулаго, квеш лъугьун, Г1умар лъавудаса уна. Бак1аб къаркъалаялъул гьев хобиниса нахъе вачине зах1малъун, къадар ккарасул жаназа лъун бук1араб молодаги лъун т1аде вегьун уна Г1умар. Гьеб бихьарав цо к1удияв чияс абула, молодаги лъун хварал чаг1и хабалъе унел рихьанин, амма молодаги лъун хобиниса чи нахъе вач1ун бихьун бук1инч1илан\nХвезе маг1арде гарц1…\nЗама-заманаялдасан нак1к1 г1адин боржун бач1унеб бук1ун буго цебе гарц1.Хурзал, муч1дул г1урччинлъитялдаса «рац1цад» гьарун балагьал, ракъиял ккезарулел рук1ун руго. Цо соналъ гьедин бач1араб гарц1 маг1арде щун буго. Гьелъ т1аг1инабун г1урччин хергун, г1и бук1ун буго гъадилеб бакъиялъ. Хадуб кваназе жо гьеч1олъиялъ гарц1 кваназе ругьунлъун руго гьел. Гьеб соналъ г1и ц1акъ кьара бук1ун буго.\nАхир заманаялдаги нелъехъе «гьоболлъи» камулеб гьеч1о гарц1ил. Бач1унгеги заман гьелъ т1олго хурзалги хвезарун, дол г1ияца г1адин гарц1 кваназе ккун нилълъ гьелъ кьара гьарулеб. Нек1они Совет х1укуматалъ саранча-гарц1 т1ехьалъул суратазда гурони рихьизе толароан нилъеда, Ираналдаго т1аг1инабун.\nКамил радал вахъун жидерго оц машинаялъул кузовалде бахинабун. гьеб бичизе Хасавюрталъул боц1ул базаралде вагъарула. Радалго гьебги бичун. г1арц нахъе рукъобе босич1огун ва ч1обого машине нахъе бачине бокьич1огун, кодоб бугеб г1арцухъ щолеб цойги х1айван балагьизе лъугьуна гьав. К1удияб доб базаралда г1емер свердун ахирги цо рек1ее бокьараб оцалде т1аде ккола Камил ва даран гьабун гьеб бичун босула...Рукъове щун. оц гъоркье решт1йинабулаго аск1ое яч1арай лъадиялъ гьикъула гьасда, щиб оц бичун инч1огунищ нахъе вач1аравилан. Гьесги жаваб гьабун абула бичанин, гъолъухъ щвараб г1арцуда т1ад щунусго гъурущги лъун гьаб цогидаб оц босанилан. Лъадуда лъик1го лъаларищ жинцаго хьихьун г1езабураб оц...Камилица жинцаго цогиясе бичараб оц. досги цогидасе бичун бук1ун буго. Гьедин лъач1огун Камилица жиндирго оц 500 гъурущ жеги т1адеги хвезабун нахъе босун батана\nДиргоцин цо-цо мехалъ ошибка ккола…\nДоб заманаялъ, партиялъул ва пачализхъалъул бут1рузул цере ккарал гъалат1азул бицине ихтияр кьураб Перестройкаялъул заман бук1ана. Росдал парторганизациялъул собрание бук1ана инеб. Бицунеб бук1ана партиялъул бут1рузул ккарал гъалат1ал, кьолеб бук1ана цебесеб заманаялъ ккарал цо-цо ишазе анализ…Ленинил, Сталинил х1алт1ол «къимат» кьолаго, т1аде вахъун раг1и босана коммунист Мах1ачица.\n- Дозулни шай кколареб ошибка, гьамагъзаби, цо-цо мехалъ диргоцин ккола гьеб – илан абуна Мах1ачица собраниялда к1алъазе цеве вахъаралъуб\nКъебед Арсамиги почтальон Узунги\nЖиндирго къебеллъиялда маххул цо алат гьабула вук1уна Арсами, почтальон Узун пенсиялъул г1арац босун вач1араб мехалъ. Гьев жаниве лъугьун хадуб Арсамица килщаз баг1арлъараб махх кодоб ккола. Гьеб бихьараб мехалъ тамашалъун хут1ула Узун. Дур квер бух1уларищ гьелъилан гьес гьикъидал, Арсамица абула бух1уларин. квералъул хъал биццат бук1унин к1удиял чаг1азулилан ва гьеб кодоб бук1араб махх добехунги лъун, бух1ун гьелегьараб т1орччол тертилъа цоги баг1арлъараб махх гъец1алъ ккун бахъула бухизе. Узиница гьеб бух1араб махх кодобе босула ва кверги бух1ун гьеб нахъе рехула...Гьесда щибха лъалеб бук1араб махсарачи Арсамица ц1ел баг1ариялъ баг1арлъарабилан ккезе краска бахараб махх кодоб ккун бук1араблъи.\nЦебе росулъа хъутаналде х1алт1изе арал колхозчаг1и х1алт1ул къоги лъун телевизоралъухъ балагьун х1алхьиялда рук1ана. Лъик1аб кино бук1ана бихьизабулеб. Гьениб х1алт1улеб трактор экраналде баккидал Сайродиница абула иях1 тракторалъул к1к1уялъул хъубаб мах1 бихьулищилан. Уха ле ян абун борч1ула Узунихъан, телевизоралдасан бихьулеб жо кино бук1иналъул эсги гьабич1огун.\nЛъудбиги хун, къороллъуда хут1арал, херлъиялъул ц1акъго к1удияб ригьалде рахинч1ел Раипги Сайбодинги рук1ана жидерго хабар-к1алалда. Гьаб бицун доб бицун, к1одолъараб ригьалде рахиндал щоларел лъудбузул бицуна рук1уна гьал. Газ. ток бук1иналъ, ц1ул х1адуризе. гьеб бич1ине кколарел, бихьиназдаса къинч1ел пенсиябиги росулел къорол руччабазе нилъ щибизеха гьанжеян абун гара-ч1валулаго Сайбодиница абула, нилъ к1иясего цог1аги щолейанийин ч1ужуйилан\nКъог1адин гвангъараб сордоялъ...\nБадиб килищ тунканиги канлъи бихьулареб сордоялъ унев вук1ана дун г1алхудасанилан хабар бицине байбихьана Саг1идица. Ина инаги вук1ун, цо хъоморалда тункун хут1анила жив. Г1иц1го рихьулел рук1арал бераздасан лъанилаха жинда гьеб хъомор бук1ин. Вихич1огун, гьадинисахун вусун хъормида кьабизе жо г1одоса босизе къулун, хадуб ворхун балагьидал, гвангъараб моц1рол канлъухъе бихьанилаха щвакун лъутун унеб доб хъомор\nБет1ер кибехун бугебали лъач1о\nЦо къоялъ жиндирго васги вачун Г1умар уна рохьил болъоназе чан къазе. Рохьоре щвараб цо бак1алда гьезда батула эхедехун арал болъоназул рехьедалъул лъак1аз гьабураб гечав.Нахъ русун рач1унаго болъоназ гечав хисулареблъи лъалев Г1умарица вас тола гъоркьч1алида ва малъула хъабаналъул бот1ролъ щвеледухъ гурони кьвагьугейилан, живгойин абуни гьел болъоназул лъалк1 ккун эхедехун уна Амма Г1умарихъе цонигияб болъон ч1вазе щоларо, ц1одорал гьел нахъе лъутун уна...Щаяли васасул т1унк1илги кьвагьи бахъунаро. Аск1ове щварав Г1умарица гьикъула васасда щай дуца туманк1 кьвагьич1ебилан. Гургинал жал ругоан гьел, рекерун унел гьезул бет1ер кибехун бугебали лъач1ин жиндайилан абула т1оцебе рохьил болъон бихьарав васас. Бет1ер бекурулеб рахъалъ бук1уна, гьеб нахъаса нахъе бекеруларелъулилан малъун буго ццин бахъарав инсуца васааде\nГудрица к1иго цакьу ккун...\nЦакьуялъе гъураб гудуралъул ххал гьабизе индал, гьеб гудуралъ к1иго цакьу ккун батанила жиндаян бицана Саг1идица. Гудур сверун г1емерал лъалк1ал рихьун сверухъго балагьун вук1анила жив. Дагьаб добег1ан жалун-хъарахъалъул гох1илъ рихьанилаха рахчун ч1арал цакьуял. Эркеланго, гьезда вихьиларедухъ аск1овеги ун. гьеб хъархъида т1ад к1анц1езе жованила...Анц1ила к1иго цакьу щванила гьениса жиндеян абуна Саг1идица\nБолъоназул рехьед г1одоб ккезабуна\nПатроналги лъуг1ун рукъове вач1ина вук1анилан бицана Саг1идица жив рохьоса. Цо кьурул лаблъодасан харун болъон бач1анилан т1аде. Гьениве раг1алде къан гъоркье балгьарав жинда болъоназул рехьедго бихьанила цоцазда хадур эхеде харулел. Гьезда вихьиларедухъ вахчун ч1анила жив кьурул раг1алда, цо лъик1аб ч1аргенги бук1анила кодоб. Т1аде борч1а-борч1аралъул бот1ролъ гьеб кьабун, анц1ила анкьго болъон щванила жинде гьенибилан бицана Саг1идица\nНуж божиларила, борхатаб гьаваялдасан цо гважи бихьанила жинда боржун унебилан бицана Г1абдух1ажица. Гьалмагъас бицараб гьересиялда г1енеккарал релъизе бокьич1ого, Г1умарица хадубго гъезабун абула, дидаги бихьана гьеб, ц1умалъ босун инаги бук1ун, гьелда кквезе к1веч1огун бортун унеб гьве бук1анин гьебилан рекъезабула гьес гьалмагъасул хабар\nК1удияб хьагинибе к1удияб ламадур\nЦо годек1анир г1одорк1аралъуб Г1абдулх1ажица бицана чоца гор-свери гьубелеб г1анасеб т1ех1 бугеб ламадур батанила жинда ракьулъ...Гьебни щиб. жинда бихьанила к1иго чияс гьабулеб к1удияб хьаг, гьезул цояс к1ут1улеб кварт1ил гьаракь цогидасда раг1унароанилаян абуна Г1умарица. Гьелдани дун бит1араб бицани божулароян абун буго Г1абдул х1ажица. Дуда батараб доб ламадур жаниб гьунеб хьагищ бук1унаребилан жаваб гьабун буго Г1умарицаги гьесие


Ростовалда тIобитIана гъурщил къимат гIодобе ккеялде данде пикет. Дида ккола гьаб цIакъ лъикIаб тема бугин сатириказул асаразейин. Сатирик дунги кколарелъул, хIалбихьила дагьаб гIаги сарказмалъул «загьру» биччазе: цоязе гьеб загьру букIине батани, цогидазе гIаги – битIараб рагIи букIинеги бегьула.\nРостовалда тIобитIана гъурщил къимат гIодобе ккеялде данде пикет.\nГьеб акциялъул бищунго кепаб жо багьана бугин ккола – гъурщил къимат холеб букIин (цуладе яги щегIалде гIаги буссунгеги гьеб!). Жакъасеб хIакъикъаталде балагьун, гьеб релъараб бугин абизе бегьула, хасало гIазу балеб букIиналде гIарз гьаби гIадаб хIужаялда.\nСуал баккулеб буго, пикет гIуцIараз лъие загьир гьарулел ругел жидерго пикраби ва ахIиял? «Мун чIаго буго, гъурущ, баркала дуе!», «Гъурущ бортичIо, гьурущ мохмохалде тIаде ккун, накабазде ккун буго».\nЦо босани, гьеб киналъулго хIакъалъулъ жибго гъурщида щибниги лъазе рес гьечIо. Щаяли нужедаги лъалебги батила.:))) КIиабилебги, мохмох нарт батани, гьелъул багьаялде балагьун, гьеб мохмох бугинги абизеги захIматго буго. Гьединлъидал «бегIенлъицин» гьечIеб гьелде тIаде ккун, хъештIон, накабазде ккейги цебе чIезабизе захIматго буго.\nЦойги нухалда цогидаб къагIидаялдаги суал лъела. Ле, Ростовалъул гIадамал, гъурщил къимат хвеялде данде (кIвар буссинабулеб буго «данде» рагIиялде) пикру загьир гьабулеб батани, лъидехун нужеца гьеб пикру буссинабулеб бугеб? ХитIаб гьеб батани, гьелъул адресатги вукIине ккеларищ? Унгоги бецIаб рукъалда жаниб чIегIераб кето балагьи гIантаб жо ккола. Амма кIал къан чIезе ракIалъ толев гьечIо.\nСуалазе жаваб кьолеб бугин ккола «Кавказский Узел» сайталъе комментариял гьарурай акция гIуцIаразул цояй Яна Гончаровалъ. Гьелъ абулеб буго: «Нижее бокьун буго Россиялъул гъурщил рахъ кквезе, щайгурелъул гьеб ккун буго пашманаб хIалалде. Америкаялъулаз жидерго доллар хира гьабулеб буго, мискIинаб гъурщидайин абуни (гIодизе бачIинехъин буго), бажаралеб гьечIо гьелдаса бергьине, нижее бокьун буго нухмалъиялда малъизе, щиб гьелда хурхун гьабизе колебали». Гьеле гьединал руго Гончаровалъул рагIаби.\nАмериканиязда гIайиб букIиналда жакъа Россиялда щаклъулев чи нагагь гурони гьечIо. Ахирисел цIакъ лъикI лъала академик Рамзан Къадировасда. Амма, ростовалъулазул логикаялъ ахир-къадги Россиялъул тIалъиялдаги гьеб гIайибалъул бутIа букIин бихьизабулеб буго, гьелда кин гъурущ хвасар гьабизе колебали, малъизе кколеб батани. Амма Къадировасул «тушбабаз» абулеб буго, гъурущ гурин хвасар гьабизе кколеб, хвасар гьабизе кколин тIабигIиял, базаралъул къануназда рекъон хIалтIизе квал-квал жиндие пачалихъалъ гьабулеб тIолабго экономикайин.\nЙо, Гончарова, чIужугIадан хIисабалда, дудани лъикI лъазе кколаан, бихьинчиясул бихьинаб рухI гьечIони, гьев бихьинаб рухI гьечIев чи хIисабалда къабул гьавизе кколев вукIин. Гьелъул хIакъалъулъ ахIун абичIого тани, битIараб букIинаан, гьеб сахлъиялда хурхараб проблема букIиналъ.\nАмма гъурщил бицунеб мехалда, гьеб хурхараб гьечIо физикияб сахлъиялда. Гьеб тIоцебего хурхараб буго улкаялъул экономикаялъулгун политикияб сахлъиялда.\nНилъер экономика комаялде кколеб хIал бикIиналъул аслияб багьана хурхараб бугин, абизе бегьула, гьебго Ростовалъулги, Дагъистаналъулги, Россиялъул кинабго федерациялъул субъектазул тIалъиязда, улкаялъул гама бачунезда. Нилъер щивасдаги буго хIакъаб гIайиб. Щивасул гIарацги кванан нухмалъуда «хьихьун» ругел хъулухъчагIи хIакъаб хъулухъ халкъалъе гьабизе тIамулел гьечIолъиялъ.\nГьелъул бакIалда гражданазул 80-ялдаса цIикIкIун проценталъ, эффктивиял гурел "менеджеразул къокъаялъул" рахъ кколеб буго.\nГьел процентал нолалде щолеб мехалда гурони, гъурщил къиматалъул даража тIаде унаро.\nНартил кумекалдалъун гьеб дараже тIаде ани, кинаб гIаги гарантия гьечIо гьелъ улка талихIалде бачине букIиналъул.\nБищунго къуватал ракетабаз, бищунго кIудияб патриотизмалъ гуреб улка талихIалде ва бечелъиялде бачунеб. Гьеб мурадалде щола хIакъаб патриотизмалъе багьанаби раккараб ва тIабигIиял экономикияб къанунал хIалтIулеб мехалда. Жакъайин абуни, гъурущ мохмохалде тIаде ккун гуреб накабазде ккун бугеб, гьеб накабазде ккун буго жиндир рухI тIагIунеб букIиналъ.\nКибе мун гирулеб, гургинаб гъурущ?\nГъурущ цIидаса "цIулалаблъун" лъугьунеб буго\nКин "хвасар" гьабилеб гIарац?\n"ЦIулал" гъурущги советиял талоналги ракIалде рачIуна жакъа


Анкьил хIасилал » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nТакъсирчилъи дагьлъизабиялъул мурадалда гьаризе кколел ишазул бицана республикаялъул низам цIунулел идарабазул хIалтIухъабазул данделъиялда\nДанделъи тIобитIана Гьудуллъиялъул рокъоб. Гьелда гIахьаллъана Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIипов, ДРялъул Халкъияб Собраниялъул председатель Хизри ШихсагIидов, ДРялъул хIукуматалъул председателасул ишал тIуразарулев Рамазан Жапаров, министерствабазулгун ведомствабазул ва низам цIунулел идарабазул нухмалъулел, жамгIиялгун диниял гIуцIабазул вакилзаби ва жамгIиялгун пачалихъиял хIаракатчагIи. Данделъи тIобитIана республикаялъул прокурорасул гьариялда рекъон.\nДанделъи бачана Рамазан ГIабдулатIиповас. Республикаялъул МВДялъул хIалтIухъабазе лъикIаб къимат кьуна гьес байбихьуда. "Низам цIунулел идарабазул нухмалъулезулгун цадахъал данделъабазда дица кидаго абулаан ахирал соназда терроризмалдегун экстремизмалде ва такъсирчилъиялде данде къеркьеялъулъ лъикIал хIасилал ругин. Гьелъул кьучIалда Дагъистаналъул экономика цебетIолеб буго, халкъалъул гIумру цIилъулеб буго. Рагьулел руго культуриял идараби, цIиял предприятиял. Республикаялда ахIвал-хIал хIалуцинабизе къеркьолел рукIарал къокъабазда жакъа ракIчIун абизе кIола дида: Дагъистаналъул халкъалъ жидерго рагIи абуна - дагъистанияз зулмучилъи къабул гьабуларо", - ян абуна гьес.\nНаркоманал гIемерлъун руго\nТакъсирчагIи ралагьиялдасаги такъсир ккезе биччангутIиялъул мурадалда хIалтIизе бигьалъулин абуна ДРялъул прокурор Рамазан Шагьнавазовас. Гьеб мурадалда гIуцIараб пачалихъияб политикаялъул ва республикаялъул законазда хиса-басиял гьариялъул бицана гьес. "Ахираб кIиго соналъ къогоялдаса цIикIкIун правоялъул нормативияб акт къабул гьабуна. 2014-2017 соназда республикаялда жамгIияб гIадлу-низам цIуниялъул ва такъсирчилъиялде данде къеркьеялъул ДРялъул пачалихъияб концепция хIадурана ва тасдикъ гьабуна. Гьелдаго цадахъ такъсирчилъи дагьлъулеб ва ахIвал-хIал лъикIлъулеб гьечIо. Масала, низам цIунулел идарабаз 2015 соналда 15130 такъсиралъул хъвай-хъвагIай гьабуна. 2014 соналде дандеккун, гьел цIикIкIана 9,5 проценталъ (гьеб соналъ 13817 такъсиралъул хъвай-хъвагIай гьабун букIана)", - ян абуна Рамазан Шагьнавазовас.\nНаркоманиялда данде къеркьеялъул гьадин бицана прокурорас: "Наркоманиялде данде рагъбаялъул мурадалда республикаялъул, шагьаразул ва районазул цадахъал программаби гIумруялде рахъинарулел руго. Гьеб хIалтIулъ гIахьал гьарулел руго жамгIиялгун диниял гIуцIаби, лъай кьеялъулгун сахлъи цIуниялъул ва социалиял хъулухъазул идараби ва спортивиял жамгIиятал. Гьарулел ишаз наркоманазул къадар дагьлъизабичIо. 2016 соналъул тIоцебесеб январалде республикаялъул наркодиспансералъул сияхIалда вуго 5827 чи. Социологазул ва медицинаялъул цIех-рехазда рекъон 10 азаргоялдаса цIикIкIун чияс гьоркьоса къотIичIого хIалтIизарула наркотикал ва 20 азаргогIанасев чияс гьезул чанцIулго хIалбихьана".\nНаркомания гIемерлъараб мехалда цогидал такъсиралги цIикIкIунин абуна прокурорас. Гьеб рахъалъ такъсирчилъи дагьлъизабун бажаричIин мукIурлъана гьев. Такъсириял ишазулъ гIахьаллъула наркотикал цIунулел, гьел ричулел ва республикаялде раччулел гIадамалгиянги абун, жакъасеб данделъиялда къабул гьарурал хIукмубаз ахIвал-хIал хисизабиялде хьул бугин бицана Рамазан Шагьнавазовас.\nБалугълъиялде рахинчIел гIолилал\n2011 соналдаса нахъе цIакъго захIматал такъсирал дагьлъулел ругин бицана ДРялъул жанисел ишазул министрасул заместитель Василий Салютиница. "31 проценталдаса 28 проценталде ккун руго гьел. Терактал гьукъана, низам цIунулел идарабазул хIалтIухъаби чIвазе къасд гьабиялъул, гIадамал рикъиялъул, руччабазе зулму гьабиялъул, хъамалчилъиялъул ва инсанасул сахлъиялъе зарал гьабиялъул рахъалъ такъсирал дагьлъана", - ян абуна гьес. Наркотикал хIалтIизариялда хадуб халкколеб федералияб хъулухъалъул (ФСКН) управлениялъгун цадахъ гIуцIараб хIалтIул хIасилалда 200 кг наркотиказул бахъанин ва наркотикал ричулел рукIараб 54 бакI тIатинабунин бицана гьес.\nТерроризмалдегун экстремизмалде данде къеркьей республикаялда чIара-хьараб ахIвал-хIал букIинабиялъе квербакъулеб аслияб иш кколин ва гьелде цIикIкIараб кIвар кьолин бицана республикаялъул жанисел ишазул министрасул заместителас. «Гъоркьисала ва исана ракълилаб гIумруялде вуссана изну гьечIого яргъид гIуцIарал такъсириял къокъабазулъ ва гьезие кумек гьабулев вукIарав 68 чи. 2015 соналда экстремизмалдегун терроралде гIадамал ахIиялъул 243 хIужа тIатана. Гьединаб ахIи балеб ункъо сайт, 104 интернет-ресурс, социалиял сайтазда ругеб 68 гьумер ва 29 къокъа къана», - ян бицана Василий Салютиница.\nГИБДДялъул нухмалъулев хIалтIудаса вахъана\nГИБДДялъул хIалтIуе гIемерал бадирчIваял гьаруна данделъиялда. ГIадлу-низам цIунунгутIиялдалъун нухазда къварилъи ккеялъул 440 хIужа ккана 2016 соналъул ункъо моцIалъ. Гьелъул хIасилалда хвана 124 ва лъукъана 658 чи. ДТП ккеялъулъ 85 проценталдаса цIикIкIун ва чи хвеялъулгун лъукъиялъул 91 проценталдаса цIикIкIун гIайиб шоферзабазде кколеб буго. 35 авариялда зарал ккана 16 сон бачIеб 39 лъимералъе ва гьезда гьоркьоса лъабгоял хвана.\n"Нилъер нухазда бугеб ахIвал-хIалалда унго-унгояб терроризмилан абизе бегьула. Гьалгощинал соназда ккарал терактазда хвечIо гъоркьисала Дагъистаналъул нухазда аварияги ккун хваравгIанасев чи. ЩунусгогIанасев чи хвана!" - ян абуна республикаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас, ДРялъул МВДялъул ГИБДДялъул управлениялъул нухмалъулев Валерий Громовасдехунги вуссун.\nАвтоинспекциялъул хIалтIудаса рази гьечIолъи загьир гьабуна Василий Салютиницаги.\nДанделъиялда бицаралъул кьучIалда Валерий Громов хъулухъалдаса эркен гьавуна ва гьесул бакIалда тана Ризван Гьарунов.\nГьеб хIукмуялда тIасан Валерий Громовас жиндирго пикру жеги загьир гьабичIо.\nАвтор: Муса Азаев


Религия - Дин ва гIумру » Страница 10 » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nДобавил(а): Musa от 15-01-2013, 15:04\nФатимидазул заманалда Египеталъул (Мисри) административияб ва культурияб центрлъун лъугьун букIана Къагьир. Гьениб фатимидаз бараб мажгиталда цIар лъун букIана "Ал-Азгьар" абураб. Хадуб гьеб мажгит тIолабго дунялалда машгьурлъана "Ал-Азгьар" университет гIадин.\nДобавил(а): Musa от 15-01-2013, 15:02\nАхираб заманалда ссиялде бачIун буго кIигояв данделъидал цоцазде квералги рорхун, саламилан къокъго абун толеб гIадат. РатIалъулелъул, хасго телефоналъ кIалъалаго, ахиралда "давайха" абураб рагIиялъ тIубазабула кинабго. ЦIикIкIараб ригьалъул чи данде ккедал, гIолохъаби гьесул адаб теялдаса хIинкъун, адабалъул хIукмаби лъангутIиялъ, цин гьез салам кьезегIан, калам гьабизегIан чIола, ялъуни чIахIияз салам кьедал гьебги буссинабун, гьезул квер бачине гIедегIула.\nЦIияб сон: цоязе байрам, цогидазе...\nДобавил(а): Musa от 29-12-2012, 16:52\nБокьарас гьабила, рихарас тела\nЦIияб соналъул байрам тIаде щолеб букIиналда бан, Интернеталда битIахъе кор боркьарал бахIсал унел руго. Цояз рикIкIунеб буго гьеб байрам кколарин ва хасго бусурбабаз кIодоги гьабизе бегьуларин. Цогидазин абуни рехсолеб буго нилъ светияб пачалихъалда ругин ва светияллъун рикIкIунел байрамал кIодо гьарунилан щибго хвезе жоги гьечIин.\nДобавил(а): Musa от 29-12-2012, 16:48\nЦоцазе сайгъатал кьеялъ бухьен щула гьабула\nЧIобого кьолеб жо букIуна кIиго батIияб: садакъа ва гьадият (сайгъат). Ахираталъул кириялъе гIоло цо щиб бугонги хIажалъарав чи гьелъул бетIергьанлъун вахъинавуни, гьеб ккола садакъа. Пуланав чиги кIодо гьавун, цо щиб бугониги босун гьесие кьуни яги гьесул рокъобе битIани, гьеб ккола гьадият. Гьеб щварав чи, гьес къабул гьабунин абичIониги, гьелъул бетIергьанлъун вахъуна, гьес гьеб нахъчIвачIебгIан мехалъ.\nУнге, гIарацги кьун, жужахIалъуре\nДобавил(а): Musa от 26-12-2012, 10:40\nБаракат гьечIеб заман\nТIадегIанав Аллагьас Къуръаналда абун буго (магIна): "ГIажаиблъи гьабула хвелги, къиямасеб къоги, ахиратги букIин лъалев чиясда воха-хинлъун гьаб дунялалда вукIине кIвеялда".\nЕвропаялъе канлъи кьурал\nДобавил(а): Musa от 15-12-2012, 01:20\nГIелму - гIакълуялъул черх\n(Цебесеб 51-абилеб номералда)\nГазеталъул цебесеб номералда бицун букIана Жабир бин ХIаянида (721-805) абулаанин "химиялъул эменилан". Гьевин абуни машгьурав вуго гьесдаса хадуб заманалда гIумру гьабун рукIарал гIалимзаби Пристлидаса (1733-1804) ва Лавуазьедаса (1743-1794). Европаялъулазда лаборатория щибжоялицин лъалареб заманалда, гьес ран рукIана лабораториял ва гьенир гьарурал гIелмиял цIех-рехаздалъун дунялалдаго цIарги рагIана бин ХIаянил. ЦIар рагIарав химик Абубакар ар-Рази (864-925) ккола, европаялъулазда гьев лъала Разес абураб цIаралда гъоркь, тIоцебе серная кислота ва бацIцIадаб спирт ургъарав чи. Брандтидаса цебе гьесда лъана фосфор гьабизеги. ГIарадабазе тункIихер ва гумпараби ургъаралги ккола бусурбаби. Минометин абуни ургъана ФатихIица (1432-1481).\nДобавил(а): Musa от 13-12-2012, 16:50\n"ХIакъикъат" газеталъул 46-абилеб номералда бицен гьабун букIана медицинаялъул, математикиял ва астрономиялъул бутIабазда жидеца абадияб лъалкI тарал бусурбаби-гIалимзабазул. Жакъа бицен гьабулеб буго физикаялъул бутIаялда гIелмиял цIирагьиял гьарурал гIалимзабазул хIакъалъулъ.


МухIамадов Закир - RFE/RL Author Bio - Радио Эркенаб Европа/Радио Эркенлъи\nАвтор МухIамадов Закир\nКъуватгун терроралде данде…\nДагъистаналдаса «рохьилазул» цояб къукъаялъул цевехъанлъун тун вуго Сириялда унеб рагъда гIахьаллъарав генусев. Экспертазул пикрабазда рекъон, гьединал церехъаби гIемерлъизе руго ва хIукуматалда бичIчIизе ккола, щай гIолилал «Исламияб пачалихъ» абураб гIуцIиялъул кьеразда гъорлъ льугьунел ругелали.\nДагъистаналда бюджеталъул гIарац бикъиялда гIахьаллъулел ругин пачалихъалъул кIудиял хъулухъчагIаздаса байбихьун гIадатиял гIадамазде щун дагъистаниялин, хъвалеб буго интернет форумазда. Бикьулеб гIарцил ва ккуразе гьабулеб тамихIалъул масшатабал батIи-батIиял рукIаниги, гьединал гIадамазе данде кколеб къимат жамгIияталъ кьолеб гьечIони, гьединаб хIакъикъат республикаялда хадубги хутIизе бугин, рикIкIунеб буго гьез. Амма кин жамгIияталъ гьединаб къимат кьелин, хIакъикъаталдаги жибгоги коррупциялъул схемабазда гIахьаллъулеб бугиниян? суал лъолеб буго лъабабилез.\n"Г" - блокалъул туснахъасул ишалда проблемаби руго\nГъизилюрт мухъалъул жанисел ишазул идараялъул полициялъулазда тIаса рагьараб такъсир гьабиялъул ишалъул материалал прокуратураялъ цIидасан диваналде ритIана.\nДагъистаналда лъиелиго бокьун гьечIо журналист чIварал чагIи тIатине\nАхIмаднаби АхIмаднабиевгун цадахъ хIалтIулел рукIараз тIалаб гьабулеб буго цIех-рех Дагъистаналдаса нахъе босеян.\nЩуго мухъалда ругел полициялъул идарабазул нухмалъулел хисизехъин руго Дагъистаналда.\nРакь багъариялдаса минаби цIуниялъул программа щай Дагъистаналда эффективияб хIалалъ хIалтIизабулеб гьечIеб.\nШималияб Кавказалдаса киналго «рохьилаз» «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъе гьа банин лъазабулеб буго информалатаз. Кавказалъул республикабазда рагъулаб цIияб конфликт байбихьизе бегьулин абулеб экспертаз, гьеб информациялда тIаса баянал кьолаго.\n«Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъ хисизабизе бугодай ахIвал-хIал Дагъистаналда? Республикаялда гьеб гIуцIиялъул бербалагьияздаса разиял чагIи гIемерлъизе рес бугин рикIкIунеб буго экспертаз.\nРадикалияв вагIзачи сабаблъун сайт «Медуза» къазе бегьула\n«Исламияб пачалихъ» гIуцIиялда тIаса «Медуза» сайталда рахъарал макъалаби экстремизмалъулаллъун рихьун руго пачалихъияв Думаялъул депутат Вадим Деньгинида.\n«Исламияб пачалихъ» абураб радикалияб гIуцIиялде гъорлъ унез Сириялъул Пальмира шагьар кодобе босана. Гьал къоязда гьенир вахIшиял тунка-гIусиял унел рукIана.


Гlабдулатlиповасул амруялда прокуратураялъул хиса-басиял\nДагъистаналъул прокурор Шахнавазов Рамазан\nДагъистаналъул прокуратура разияб гьечIо дагьалъ цебе республикаялъул нухмалъулес республикаялъул ункъиеги бикьун гьезул щибалда жиндирго хасал вакилзаби тезе гьабураб хIукмуялдаса ва гьелъ гьеб хисизабун буго. Гьедин лъазабулеб буго прокуратураялъул сайталда. Прокуратураялъ мухlкан гьабулеб буго гьел территориял административиял бутlабилъун кколареблъи.\nУнкъиде бикьун Дагъистангун гьенир тарал республикаялъул нухмалъулесул вакилзабазда бан хиса-басиял гьареян абураб тIалаб лъолеб буго Дагъистаналъул прокуратураялъ республикаялъул нухмалъиялда цебе.\nЛъалеб букIахъе, чанго мухъги гьоркьобе бачун, Дагъистаналда гIуцIун буго ункъо округ - Централияб, Шималияб, МугIрузул, Къилбаялъул рахъалда бугеб округ. Гьел округал административиялгун территориязул рикьалаби гурелъул, гьедин гьенир толел вакилзабазул даража чIезабизе кколин рикIкIунеб буго прокуратураялъ.\nРамазан ГIабдулатIиповас жинцагоги абун букIана гьел округал ругин шартI хIисабалда гьарурал рикьалаби, гьенир тарал вакилзаби ругин киналгIаги ихтияралги къуватги гьечIел чагIи. Гьездасан жиндие къваригIараб жо кколин пуланаб бакIалда бугеб хIакъикъияб ахIвал-хIал жиндихъе щвезаби.\nДагьалъ цебе Халкъияб Мажлисалъ къабул гьабураб къануналда рекъон, республикаялъул прокурорасул ихтияр буго пуланаб къануналъулъ хиса-басиял гьареян, проект къабул гьабеян Мажлисалда цебе суал лъезе. Цебе гьединаб ихтияр букIинчIо.\nАмма Дагъистаналдаса юрист Эльдар ХIажимурадовас рикIкIунеб буго Халкъияб Мажлисалъ прокурорасе гьединаб ихтияр кьуниги, федералиял къануназда данде ккунгутIи кколин гьеб хIужа. Гьединаб пикругун прокурор парламенталда цеве вахъунеб къанун къабул гьабун гьечIин жеги федералияб къануналъ.\nУнкъиде бикьун Дагъистангун гьенив щибаб округалда вакил теялъул хIасил ккеялда божилъи гьечIо юрист Эльдар ХIажимурадовасул.\nЭльдар ХIажимурадов: «Малъа-хъваял гьари гуреб, тIокIаб батIиял ихтияралги къуватги гьел вакилзабазухъ гьечIоха. Дир хIисабалда, бакIалъул нухмалъулел хIалтIизаризе кIунгутIи буго гьеб. Президентасухъе информация щвезабизе бегуьлел идараби гIезегIан руго – полиция, ФСБ, прокуратура. ТахбакI кIиго батIияб къуваталъухъе щвараб гIадаб жо кколеб буго гьелъул. Божилъи батичIони, вахъун хисеха бакIалъул нухмалъулев. Масала, лъуна гъова Шамилхъалаялда вакил. ТIоцебесеб иргаялда, гъосул ихтияралги тIадал жалги лъазе ккола. Гурони кин гьесие къимат кьелеб? Дова лъурав вакиласул букIине ккола гьаниб президентасул ругел гIадал ихтияралги къуватги. Гьасул цIаралдалъун абизе ккола гъос. Гьанже кколеб буго Дагъистаналда щуго ГIабдулатIиповги вугилан».\nАмма ГIамирхан МухIамаддадаевас рикIкIунеб буго ункъиде бикьун Дагъистангун гьенив щибаб округалда вакил тей ГIабдулатIиповас битIараб хIукму гьабунин. ГьанжелъагIан жиндагогицин кколаанин гьеб гIададисеб пикру бугин, амма дагьалъ цере МугIрузул мухъалда тарав вакил Ибрагьим Ибрагьимовгун цадахъ магIарухъе рахиндал, бичIчIанин гьел вакилзабиги округалги хIажат рукIин. ГIамирхан МухIамаддадаев ккола Ибрагьимовасул кумекчи.\nГIамирхан МухIамаддадаев: «ГIемерисел мухъазда Культураялъул рукъазлги библиотекабиги хIалтIулел гьечIо, къан руго, росун харжалгун. Финансалги цояз анире, цогидаз дорехун цIан, хIиллаби гьарулел руго. 33 млн гъурущ хвезабунин лъим бахъизеян хъван батана документазда, щибго жо гьелъие гIоло гьабичIониги. Школал руго цIа свинабулезул, Роспотребнадзоралъул хIалтIухъабаз лицензиялги кьечIого. Дагьабниги лъай бугел чагIиги шагьаразде рахъун, хъулухъазда хIалтIизе чагIи хутIун гьечIо росабалъ. Гьелдаги цогидалдаги тIасан гIарзалъ ине бакI хутIун гьечIо жамагIатазе. Советияб заманалдани профсоюзалин цогидалин жал рукIунаан. Гьедин бакIалъул нухмалъулесда яги цогидазда тIасан гIарзалъ президентасухъе рачIине рикIкIалъулебги буго дора магIарухъ ругел чагIазе».\nГьаниб ракIалде щвезабизе бегьула бакIалда бугеб ахIвал-хIалалда хадуб халкквезеги гьеб роцIцIинабизеги кьун гIарацгун пачалихъалъ тарал идараби гIезегIан руго. Амма гьеб батIияб суал буго.


Перспективаялде балагьун кIибикьараб жамгIияталъул цояб рахъалъ рикIкIунеб буго Пачалихъалъул гьединаб галиялъ лъикIал ресал рагьизе ругин россиялъул росдал магIишат, фермеразул бизнес цебетIезабиялъейин. Гьелда божуларезул аргументал хурхарал руго къватIисан бачIунеб букIараб продукциялъул бакIалде къваригIараб къадар жанисеб экономикаялда чIезабизе бажаризе гьечIин абураб пикруялда. Гьез рикIкIунеб буго «дефицит» рагIи цIидаса машгьурлъизе бегьулин.\nАхирисезул пикруялда разилъулев рагIуларо, мисалалъе, Россиялъул Дармильгун промышленносталъул палатаялъул нухмалъулев хисулев Георгий Петров. Гьес, гьесдаго цадахъ Экономикияб цебетIеялъул министерлъиялъул ЖамгIияб мажлисалъул нухмалъулезул цояв Иосиф Дискиницаги Стратегиял планал ва прогнозал гIуцIиялъул институталъул директор Алексей Гусевасги «Вестник Кавказа» сайталъе комментариял гьарулаго лъазабун буго, жидер ракI чIараб бугин, Кавказалдаги Машрикъалдаги кванил нигIматазул импорталъул суалалда Магърибалъул бакI тIубанго кквезе бажаризе букIиналдайин. Гьезулго пикруялда, гьеб проблема рагIалде бахъинабиялъул ишалда Шималияб Кавказалъул федералияб округалъул росдал магIишаталъ жиндего тIаде босизе ккола кIудияб бутIа.\nБажаризе бугищ регионалда рагьулеб шансалдаса пайда босизе?\nДагъистаналъул мисал бачун, гьединаб ракIчIараб оптимизм загьир гьабулеб гьечIо машгьурав экономист Маир Пашаевас. Гьесул рагIабазда, гIицIго минералияб лъел гурони къваригIараб къадар чIезабизе рес гьечIо республикаялда.\nМаир Пашаев: «У, нилъелъ жакъа буго кIудияб оптимизм, пачалихъалда чIухIиялъул оптимизм батила гьеб. Амма кинаб бугеб масъала? Масъала буго гьеб оптимизм бижинарурал планал, лъазабиял пайдаялде руссинариялда хурхараб. Амма гьелда хурхун буго дир цо щаклъи, хасго планал сон босун гIуцIулел рукIиналда бан. Гьединаб оптимизм хехго буссине бегьула пессимизмалде, тукабигун базаразда букIине кколеб продукция камизе байбихьани.\nMaир Пашаев, экономист\nБалагьеха, Дагъистаналъул тукабигун базаразда кванил нигIматазул 70-80 процент буго къватIисан бачIунеб. Мисалалъе, 80-95 процент соказул, консервазул продукция къватIисан бачIуна. ЦинтIаго гьезул бакIалда жанисеб продукция баккиялъул кинабгIаги перспектива дидани бихьуларо. Гьеле цого-го минералияб лъел къадар дагьалъ цикIкIун буго республикаялда - 50 гIанаб процент. Гьеле гьеб лъин босун, абизе бегьула, бажаризе бегьулин къварагIараб къадар чIезабизе. Гьеб сфера буго нилъер конкуренция хIехьезе бажарулебги».\nДагъистаналъул фермеразул ассоциациялъул вице-президент ГIабурикIов ГIабдурахIманил ракI чIараб буго жакъасеб ситуациялда жиндирго сфераялъул продукциялъул къваригIараб къадар чIезабизе бажаризе букIиналда.\nГIабурикIов ГIабдурахIман, Дагъистаналъул фермеразул ва росдал магIишаталъул кооперaтивазул Ассоциациялъул вице-президент\nГIабурикIов ГIабдурахIман, Дагъистаналъул фермеразул ва росдал магIишаталъул коопертивазул Ассоциациялъул вице-президент\nМаир Пашаев: «Маркетингалъул рахъалдаса специалист хIисабалда дица абила, сонида жаниб гьабин абизе жо гьабизе бажаруларо, хасго Шималияб Кавказалъул, букIине те Дагъистаналъул экономикияб системаялда маркетинг халтIизабулеб гьечIолъиялде балагьун. Регионалъул экономикаялъул элементлъун маркетинг букIарабани, дун божизе вукIана соналда жанибцин цо-цо жо хисизабизе бажаризе бегьиялда, гьаб заманалъ загьирлъараб ситуациялда ракIчIараб икъбал щвезе бегьиялда.Пашаевас абулеб буго, Россиялъул цо-цо хъулухъчIагIаз ва информалатаз, абухъего, кIалдибе лъин бачIун загьир гьарулел ракI боххизабулел перспективазда живги божизе вукIанин, Россиялъул, хасго жанубиял регионазул экономикаялда, хасго росдал магIишаталда гIемер гIунгутIиял рукIинчIеланийин. Аслияб къагIидаялда гьел хурхаралги ругин гьеб сфера цебетIезабиялъул ишалда щвалде щвараб система гьечIолъиялдайин.\nМаркетингалъе кIвар кьолеб гьечIолъиялда бан, дица абила, нилъ гьелдени щиб, базаралъул бокьарал цогидал хиса-басиязе реакция загьир гьабизе хIадурал гьечIин. КиналгIаги кооперативал, холдингал, букIараб бакIалдаго ургъарал МУПал, ГУПал, Дагъситаналъул жагъалаб, виртуалиябин абизе бегьулеб экономика хIадурал гьечIо жакъа загьирлъулеб хIакъикъаталъе жаваб кьезе. Нилъеца бицен гьабулеб буго пайда кьолареб, нахъ хутIараб, депрессивияб экономикаялъул. Гьеб кинабго гIадахъ босун, дида ккола Шималияб Кавказалъул, Дагъистаналъул росдал магIишаталъул сфера хIадураб гьечIин импорт гьоркьоб къотIизабун чIобоголъолеб гIатIилъи жиндирго продукциялъ цIебабизе».\nПашаев разилъулев вуго жакъасеб ахIвал-хIалалъ цо-цо магIишатазе, фермеразе цозаманалъулаб икъбалалъе шансал раккизарулел рукIиналда. Амма гьес абулеб буго бицен цо соналъул гьабулеб букIиналда бан, гьеб кколин баккулеб оптимизм пессимизмазде гуреб, халатаб депрессиялде буссинабизе бегьулеб факторин.\nМаир Пашаев: «Импорт гьоркьоб къотIизабун камураб продукциялъул бакI кквей. Кванил нигIматал риччалезе цо рахъалъан гьеб ккола роххиялъе багьана – цинтIаго ричардиялъул базар гIатIилъулеб буго, цогидаб рахъалдаса - ракI хвезабулеб фактор. Щай? Биччан тела, кIвар кьун нилъ хIадурлъана гьоркьоб къотIараб импорталъул бакI кквезе. Гьарун рукIине те къваригIарал хиса-басиял системаялдаги. Россиялъул санкциязул лъагIелалъул болжал лъугIарабго нилъер базаралде нахъ буссунеб буго къватIисел улкабазул продукция. Щиб гьез гьабизе кколеб?! Гьеб мехалда букIинаха шок. Гьеб мехалда букIуна унго-унгояб шок».\nДагъистаналъул фермеразул вакил гьеб ситуациялъ шокалде ккезавулев гьечIо.\nСанкциязул "балалда" тIасан оптимистиял хьулалгун


Исламсор росу » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nИсламсор росдал батIияб цIар букIун буго «ГьитIинаб Истанбул», гьанжейин абуни гьелда цIар лъун буго «Ташлыгюней» – магIарул мацIалда – «ГанчIил бакълъи», ай «ганчIаз цIураб бакъде балагьараб лабаллъи». Исламсоралъул тIоцебесеб бутIаялъул («ислам-») магIна бичIчIаниги, «-сор» абураб турк рагIул магIна ккола «агьлу». Исламсор – «исламалъул агьлу».\nИсламсор росу ккола Туркиялъ бищун бакъбаккул Хъарс вилаяталъул Сарикъамиш мухъалда бугеб росу. Хъарс шагьаралдаса гьанибе 43 километралъул нух буго (балагье картаялде).\nГIамирхан МухIамаддадаевас хъвалеб буго гьеб росу магIарулаз 1870-л соназда бан букIанин абун. Амма харабазул биценазда ва цогидал баяназда рекъон, нижеда чIезабизе кIвана гьеб 1865-б соналда бан букIараблъи. Анкараялда нижеда дандчIварав Исакъ Догъаница бицахъе гьеб букIанила чIобогояб, ахIун тараб бакI. Сверухъ гочарулел курдазул къавмал рукIаниги, гьез магIарулазе квал-квал гьабизе кIвечIо, гьезукьа хIинкъулел рукIиналъ. ГъоркьегIан нижеда бихьулеб буго, гьенир ругезда гьоркьор гIезегIан ГIандиса магIарулал рукIин. Гьел баяналги хIисабалде рсоун, турказул архиваздеги раккани, нилъер пикру чIезе буго, Исламсоралда бищун цере магIарулал щун рукIин 1865-б соналъул маялда Чачаналъа гочарал цо чанго нусго гьезул хъизаналгун цадахъ. Чачанал гIемерисел ун руго цогидал вилаятазде, амма цо чанго гIандисел ва цогидал гьезда аскIор рукIун, гьезда цадахъ къватIире рахъарал магIарулал чIун руго гьенирго, ва кьучI лъун буго Исламсор росдае. Бищун цере гочарал чагIи чIезе ккана росу бараб бакIалда аскIор рукIарал «казармабазда», нахъа гьениса лъугьана гьанже Исламсор росу бугеб бакIалде.\nРосдал кIудияз бицухъе, Исламсор росдал кьуч лъурал чагIи ккола хадусел магIарулал: Бахтай, ГIалибулат, Шапи, ГIумарбег, ХIажи-Юсуп, Халит ва МухIамад. Нижеда Анкара шагьаралда ватарав Исакъ Догъанил эмен МухIамад (1905-1963 сс.) гьавуна Исламсор росулъ, гьесул эмен Бахтай (хвана 1920-л соназда) – гочана 1865-б соналда МагIарухъа, ГIанди росулъа. КIиго чIужуялдаса (ХIурияги Аминатги) гьесие гьаруна 7 лъимер. Аминатил – ГIалибег, Рамазан (тIагIун вуго), Меседо, Баху. ХIуриял лъимал – МухIамад, ПатIимат ва Абакар (хвана, лъимал гьаричIого). МухIамадил вуго кIиго вас – ГIисакъ ва Абубакар. ГIисакъил 3 вас: Бунйамин (вас Огъузхан ва 4 яс), Сулайман (васал МухIамад ва Шамил), Мурад (1 яс) ва 4 яс (Мелек, Халисат, Дилек, Рисалат). Гьесул вац Абубакарил вуго цо вас – Бахтай (1 яс). МухIамадил вац ГIалибегил вугоан цо вас – ХIусен, ва гьесулги кIиго вас – Нури ва Багьавудин. МухIамадил наслуялъул памилия ккана Догъан, гьесул вац ГIалибегил – Акйол.\nРосу кIиго нухалъ гIурусал тIаде кIанцIун бухIун букIана (1877-78 соналъул рагъда ва 1915-18 соназул рагъда). Гьеб кIиябго нухалъ Исламсоралъул магIарулал гьениса чанго соналъ нахъе ине ккана Мушалдаги цодагьаб мехалъ чIун (Авран росдал магIарулазда аскIор), Кагьраман-Мараш вилаяталъул Гексун мухъалъул магIарул Ортатепе (ГьоркьогохI) росулъ. Гьениб 3 сон бан букIана магIарулаз, амма турказ Хъарс кодоб босидал, нахъеги жидерго росулъе гочун рукIана. Анатолиялда рагъулел аскаразул кIудияв – Гъази АхIмад Мухтар-пашаца хъвавухъе 1877-б соналъул 28 апрелалда Сарикъамиш мухъалда чIарал магIарулазул (дагъистаниязул) 500 рекIарав чи вачун вукIанила ГIусманиязул армиялде. 1877-б августалда Хъарс шагьаралда аскIор рагъазда гIахьаллъана гьел. Амма гIемер чIечIого гIурусал магIарул росбазде тIаде щолеб мехалъ, гьел рокъоре риччан тун руго ва гьебго соналда гьениса гочине ккун руго.\n1897-б соналда Хъарс вилаяталда 448 магIарулав вукIана. 1985-б соналда росулъ 720 чи вукIана (курдал), 1990 – 684, 2000 – 374, 2012 – 222 чи.\nИсламсор росулъ рукIун руго хадусел памилияби: Догъан (ГIанди), Акйол (ГIанди), Гюнеш (Сугъралъ), Караагъач (Сугъралъ), Челик (Хъваршини), Сагъыр (МелъелтIа), Озер (Гъадири; гьаниб абула: «Кадирасурел»), Авар (?), Татар (?), Йилмаз (Сивасалдаса магIарулал), Онуктав (?). Гьал рукIине ккола ЦIиликь, Хунзахъ ва Гъадири росулъа чагIи.\nАслиял хиса-басиял росулъ байбихьун руго 1940-л соназда. 1944-б соналда зулмуги гьабун рагьун буго мактаб, исламияб мадрасаги къан. Гьелде щвезегIан Хъарсалдаса вачIарав Гъумекиса ходжа-МухIамадица исламиял дарсал ва гIараб мац малъулеб букIун буго. Гьеб мактаб лъугIун хадур байбихьана тIадегIанаб лъай щвезе шагьаразде гочине. Бигьа-гьабун 1960-л соназда гьединан шагьаразде гочунел чагIи гIемерлъун руго. 1970-б соналда росулъ букIун буго 45 рукъ, амма гьебго заманаялъ гьанире гочине байбихьун руго курдал, шагьаразде гочарал магIарулазухъа балъго рукъзал росун. Вехь хIисабалда вачIарав курдасда цадахъ рачIине байбихьун буго гьесул гIагарал. 1975-б соналда Исакъ Догъаница бицухъе гьенире гочарал курдаз, сверухъ жидер миллатцоялги рукIин хIисабалде босун, бетIер борхизе байбихьун буго. Гьесул дандиясул васас – магIарулас вагъизе ккун чIван вуго курдав. Гьеб сабаблъун ахIи-хIур бахъун буго сверухъ ругел курдаз, азаргогIанасев чи лъугьун вуго къавмалъул свериялда жидеца рецIел босичIого теларин. Гьедин нахъе гочине ккун вуго гьениса Исакъ Догъан Анкараялде. Исакъица бицуна гьел ун хадур, жеги чанго соналъ, гьенир хутIун рукIанила 3 хъизан. ГI. МухIамаддадаевас хъвавухъе 1990-л соназда гьенир 5 хъизан магIарулазул хутIун бугила, амма хIакъикъаталда гьенир дагьал чагIи хутIун рукIана. Нахъа гьелги гочине ккана. ГьабсагIат росулъ цо гурони магIарул гIадан хутIун гьечIо – Сугъралъа гочарал Караагъач хъизаналъул Севги абурай гIадан, гьей туркасухъ йикIиналъ.\nГьабсагIат Исламсоралдаса магIарулал руго чанги шагьаразда: Истанбулалда – 25 цI. (гьезул хIакъикъаталда 40 хъизан буго, гьел кIодолъун рикьиялъ), Анкараялда – 19 цI., Анталиялда – 15 цI., Маниса (Тургъутлу) – 12 цI., Измиралда – 4 цI., Измиталда (Гельджук – 4 цI. ва Карамурсал – 3 цI.) – 7 цI., Аданаялда – 2 цI., Эрзурумалда – 2 цI., Мерсиналда – 2 цI., Кагьраман-Марашалда – 2 цI. Хъарс шагьаралда магIарулазул 20 цIараки буго.\nБицана Исакъ Догъаница (1932 с.гь.), Анкараялда гIумру гьабулев (рокъосеб телепон – 3522214).


ГьоцIдерица сангар къан буго\n11 сентябралда ГьоцIалъ лъел электростанция балеб бакIалда лъураб сангарги ккун чIана гьоцIдерил гIадамал.\nХIажалъи ккани, чадиралги чIван, сардалги рорчIилин жидеца гьенирин абулеб буго гьез. Электростанция балеб бакIалда хIалтIаби гьаризе риччалел гьечIо гьез. Хьаргаби мухъалъул полицияги бачIун букIун буго гьел нахъе гъезе, нуж гьенире хасаб бетIергьанлъиялда бугеб ракьалде рачIун ругин, гьеб гьукъараб бугилан.\nГьоцIдерица тIалаб гьабулеб буго лъеда гъоркье инехъин ругел жидер ракьазухъ рецIалил гIарац тIубан кьун бахъинабизе.\nГьебго заманалда 11 сентябралдаго гьоцIдерил цо къокъа МахIачхъалаялдеги бачIана Дагъистаналъул нухмалъигун дандчIвазе.\nАмма гьелгун дандчIвана Дагъистаналъул ЖамгIияб палатаялъул нухмалъулев ХIамзат ХIамзатов. Цеве «Дагъэнерго» абураб гIуцIиялъул нухмалъудаги вукIана гьев. Гьениса жидерго росуцоял къватIире рачIинегIан балагьун чIарал гIадамазда кIалъазе вачIана АхIмад ГIабдуразакъов. Дагъистаналъул бетIерасул курсалъул рахъккураб жамгIияб гIуцIиялъул вакил вугин живан абуна гьес. Амма гьесги чIванкъотIараб жо бицинчIо гьоцIдерие.\nГIадамал: «Нилъер магIишатги хун батани, ракьалги хун ратани, кьезе ккола, щай кколареб? Гьеб хвечIезегицин кьола гьеб… Хун буго валлагь, гIадамазул гIадлуги хун буго. … Нуж нужерго хIалтIи-пишаги рукъги тун, гьаб багIарараб къоялъ гьанире щвезегIан рачIинчIониги бегьилаан. … Нижеца гIемераб жо гьабуна гьеб щвеялъе – яги гьабуна, гьелда тIадеги гьабуна. … ХIалтIи гьечIого чи вукIунаро магIарухъ. Дирги букIана. Росулъ гьеб хIалтIи гьечIев чи цохIониги вукIунаро. ВукIинчIониги, росулъ руччабиги бихьиналги киналго сангар къан чIун руго».\nЭР-ялъе гьоцIдерица бицухъе, жакъа къоялде щвезегIан гьезул росдае щун буго рецIалил гIарцул 600 млн гъурущ. Кьезе ккола жеги 500 млн гъурущ. Лъел электростанция балеб бакIалде лъим биччазе лъагIел хутIидал, бецIун бахъинабилин гьеб гIарацилан рагIи кьун букIун буго энергетиказ гьоцIдерие. Амма суал тIубалеб гьечIилан гьез гIарзал рахъун руго Хунзахъ мухъалъул нухмалъиялдаса байбихьун, МугIрузул мухъалда Дагъистаналъул нухмалъулес тарав вакиласухъе, живго республикаялъул нухмалъулесде щвезегIан. Гьелъул хIасил ккун гьечIо.\nII сентябралда ГьоцIалъ лъел электростанция балеб бакIалда лъураб сангарги ккун чIарал гьоцIдерил гIадамазул цояв ккола Мурад. Гьадин бицана гьес ЭР-ялъе.\nМурад: «Ниж руго гьанир сангаралде тIадеги рахун. Гьаб ракьги буго нижер, я бичараб гуреб, яги гьадин гьабилилан къотIи-къай гьабураб гуреб. Чияр бакIалда – я хьергебдерил, ялъуни гъунисезул ракьалда гьечIо ниж. Нижерго ракьги цIунун чIун ругоха ниж гьанир. Нижее гIарац кьезе ккола «РусГидроялъ». Гьаз азде тIамун, доз азде тIамун, хIасил кколеб гьечIо. Рихьундерил гIадамалги руго гьединго, ракьги гъанкъизабун, кодор ккун диваналъ гьарурал хIукмабигун, щибниги гIарацги щоларого. Гьедин ракьал гъанкъизарун хадур нижееги щибниги кьелароха. Цебе букIараб хIукуматалъ тIубайин абун, цоцаде рехи гьабила гьеб суал. Дица цебехун абухъе, берда цебе бугелъулха аскIорго ругел рихьундерил мисал. Гьездехун бихьизабулеб бербалагьиги лъалеб бугелъул нижеда. Гьедин жамагIат бугоха гьанибе бахъун чIун».\nПалхIасил, ГЭСалъул гIарац тIалаб гьабураб гIарза Дагъистаналъул нухмалъиялдеги жамгIияб палатаялдеги цIидасан хъваян гIакълу кьуна гьоцIдерие МахIачхъалаялдасан.


Сириялда аэроплан бортизабун буго\nСириялда бортизабун буго хIукуматалъул рагъулаб аэроплан. Гьеб боржунеб букIун буго «Исламияб пачалихъ» абураб гIуцIиялъ хадуб халкколеб ракьалда тIасан. Гьединлъидал жидеца бортизабунин гьебилан лъазабулеб букIана байбихьуда экстремистазул къокъаялъ. Амма гьеб рахъалъ мухIканлъи гьечIо.\nГьединго, 22 апрелалдаго, ГIизраилалъул "Йедиот Ахранот" абураб газеталъ лъазабуна Сириялда ругел Россиялъул истребителаз жидер аэроплан бортизабуниланги. Амма Россиялъул президентасул пресс-секретарь Дмитрий Песковас абуна гьеб кьучI гьчеIеб хабар кколилан.\nГьебго заманалда рузман къоялъ Москваялдаса вуссарав ГIизраилалъул премьер-министр Биньямин Нетаньяхуца журналистазе бицана Россиялъул президент Владимир Путингун дандчIванин жив. Жидеца гьениб дандбанин Ливаналъул шигIиязул ХIизболлагь къокъаялъе Сириялдасан ярагъ баччизе биччаларел ГIизраилалъул рагъухъабазул суал.


Депрессия – унтийищ яги модайищ? — Кавказские женщины\nadmin\tДекабрь 4, 2017\tБез рубрики\nДепрессия – унтийищ яги модайищ?Цо къоялъ гьалмагъалъ бицана жий психотерапевтасухъе ун йикIанин ва, жиндир къварилъабазухъги гIенеккун, гьес абунин, тохтурасухъе ячIине дагьалъги кватIун йикIарайани, психбольницаялде кколаанин мун. Ахираб заманалда гIемер ургъел гьабиялъ, ракIбакъваялъ, нервабазул унтуца унтун йигин бичIчIизабун буго гьелда тохтурас. ТIамач цIурал дарабиги ругоан хъван, гьел дараби гьаричIони, нервабаз батIи-батIиял бакIазде кьун захIматал унтаби лъугьине бегьулинги абун буго. Гьеб лъугьа-бахъин ккезегIан депрессия абураб жоялъул кIварго гьабулароан. Амма цIех-рех гьабидал баянлъана депрессиялъ цогидал захIматалги унтаби тIаде цIалеблъи.\nДепрессия рикIкIуна ХХI гIасруялда бищунго тIибитIараб унтилъун. Кинаб букIаниги къварилъи ккун, чорхол букIунеб хIалуцараб хIалалда абула тохтурзабаз депрессияйин. Гьелъие гIиллалъун букIине бегьула гIагарав чи хвей яги унти, хIалтIудаса нахъе къотIи, рос-лъади ратIалъи. Цо-цо мехалда депрессия лъугьуна кинаб бугониги унти сах гьабизе халатбахъун дараби гьекъолел ругониги.\nЦо-цояз депрессия унтилъун рикIкIунаро, чорхол хIал ва хасият хиси кколин гьебилан тола. ГIемерисез абула ракIбакъвараб яги нерваби хвараб мехалда хIалтIи-ишалде руссине кколин, гьеб бугин кIвахIаллъиялъул хасият. ГIиси-бикъинаб захIмалъи сабаблъун ургъаликь рукIине бегьуларинги абун, санго гьабуларо депрессиялъул. Амма дагьабго заманалдасан яги цо чанго соналдасан гьев чи захIматго унтизе бегьула. Хадуб щибго бичIчIуларого рукIуна цIа гIадав гIолохъанчиясе щибдай ккарабилан, киданиги унтун йикIинчIей гIолилалъул захIматаб унти батун бугинги абун. Гьеб гIаламат тохтурзабаз бухьинабула депрессиялда. Нервабазул унтуца бокьараб бакIалде кьезе бегьулелъулха цогидаб унти.\nГьанже ссиялда буго бетIер унтаниги, сунда букIаниги ракIбакъваниги жидер депрессия бугин абун зигарди. Амма медицинаялъул рахъалъ хIисаб гьабуни, депрессия ккола гIадан жинцаго живго чIваялдецин вачунеб захIматаб нервабазул унти. Лъиданиги кIалъазе бокьуларо, кванил тIагIам бичIчIуларо, дунялалъул батIи-батIиял квегIенлъабаздаса рохел бихьуларо. Гьедин дунялалдаса ракIбуссин халатбахъунеб бугони, гьеб рикIкIуна депрессиялъун. Амма ракIхвей, дунял рихиялъул асар анкьидаса, букIинего букIинчIеб гIадин тIагIунеб бугони, ялъуни цо кинаб букIаниги лъикIаб лъугьа-бахъиналъ рекIел хIал рукIалиде бачIинабулеб бугони, гьеб унтилъун рикIкIунаро. Депрессиялъ унтарав чиясул хасият чанго моцIалъги халатбахъуна. Психотерапевтаз гьеб психикияб унтилъунги рикIкIунаро. Амма кверхьвагIун, дару-сабаб гьабичIого тани, гьелъ квешаб хIасилалде рачиналда хIинкъиги буго. Хасго балугълъиялде рахарал лъималазул депрессия бугони, жинцаго живго чIваялъул пикраби рижизе бегьула.\nГIемерисеб мехалда депрессия букIин чIезабизе кIоларо, щайгурелъул нилъер гIадамал психотерапевтасухъе сахлъиялъул халгьабизе къанагIат гурони унарелъул. Психотерапевтасухъе ин цо-цояз ничаб жолъунцин рикIкIуна. Амма жиндир заманалда тIатинабураб унтуе дару гьабизе бигьаяб букIуна ва цогидал захIматал унтабаздаса цIунула. Масала, рас хIулулеб бугин абун трихологасухъе унев вуго унтарав, амма кигIан гьес дару гьабуниги унти сах гьабизе кIолеб гьечIо. Яги чехь-бакь, рукьбигун ччорбал унтун, черх загIиплъун тохтурзабазухъе дару гьабизе хьвадула. Гьабунщинабги дарулъуларо, щайгурелъул гьел унтаби сундаса лъугьунел ругелали пикру гьабулеб гьечIелъул тохтурасухъе иналде цебе. Депрессия лъугьине бегьула гIумруялда жаниб цо нухалда, дандчIвала чанго нухалда черх хIалуцинабулеб гьеб унтуца кIвекIаралги. Аслияб къагIидаялъ депрессия лъугьуна «ракI тIеренал», гIодобе биччараб хасияталъул, яги цIакъго «ракI хехал» гIадамазул.\nДепрессиялъул гIаламаталлъун ккола: макьу тIури, квен рихин яги цIакъго цIикIкIун кванай, чехь-бакьалъул хIал хиси, тIолабго черх загIиплъи, кIвахIаллъи, ракI, кванирукъ яги ччорбал унти. Депрессия бугев чи кидаго ракIбакъван, сундасаго ракIбуссун вукIуна. Гьезул рекIелъ кидаго хIинкъи букIуна цо кинаб букIаниги балагь ккелин абун. ГIиси-бикъинабги жоялда ццим бахъуна, хехдарула, живго жиндаго рихуна, хIалтIизе бажаруларо, роцIараб пикру гьабизе кIоларо. Гьал рехсарал гIаламатал кIиго анкьидасаги тIагIунел гьечIони, гьеб депрессиялъун рикIкIуна ва психотерапевтасул кумек хIажалъула.\nаварский языкдепрессияна аварском языке\nПредыдущий Чемпионка России по стрельбе из лука Барият Мирзаалиева\nСледующий В Дагестане работают над возвращением женщин и детей из Ирака


КЛАССИК РАК1АЛДЕ ЩВЕЗАВУНА. - 11 Декабря 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Декабрь » 11 » КЛАССИК РАК1АЛДЕ ЩВЕЗАВУНА.\nКЛАССИК РАК1АЛДЕ ЩВЕЗАВУНА.\nХунзахъ ккола республикаялдагун улкаялдаго, х1атта, т1олабго дунялалда ц1ар раг1арал, машгьурал поэталгун хъвадарухъаби рахъараб район. Гьез к1удияб рух1иябгун маданияб ирс тана нилъее. Исана 150 сон т1убала маг1арулазул адабияталъе кьуч1 лъурал классиказул цояв Бакьагьеч1иса Ч1анк1а (Тажудин) гьавуралдаса. К1одо гьабулеб буго республикаялъулаб даражаялда, т1орит1улел руго г1емерал тадбирал. Гьединаздасан цояблъун бук1ана 8 декабралда Хунзахъ Ш. Шамхаловасул ц1аралда бугеб культураялъул к1алг1аялда т1обит1араб дандеруссинги.\nГьелда г1ахьаллъи гьабуна республикаялъул хъвадарухъабазул союзалъул вакилзабаз, жамг1иял х1аракатчаг1аз, районалъул нухмалъиялъ ва цогидабги интеллигенциялъ.\nКультураялъул рукъалъул жанах1алъуб г1уц1ун бук1ана умумузул квен-т1ехалъул ва т1аг1ел-алатазул выставка, бокьаразе рес бук1ана кванил х1албихьизеги.\nДандеруссин байбихьана Ч1анк1ал х1акъалъулъ бахъараб видеоролик бихьизабиялдасан. Тадбир рагьана ва ахиралде щвезег1ан берцинго нухда бачана Бакьагьеч1и гьоркьохъеб школалъул 11 классалъул ц1алдохъан Шаг1банова Шамсиятица. Гьалбадерие саламги кьун, Ч1анк1ал х1акъалъулъ бицараб к1алъай гьабуна районалъул бет1ер Саг1ид Юсуповас: «Нилъер район кидаго машгьураб бук1ана шаг1ирзабаздалъун. Гьел киназго нилъее нахъе тана бечедаб рух1ияб ирс. Щибха абизе бегьулеб Ч1анк1ал х1акъалъулъ. Гьев вук1ана кутакалда пагьму-гьунар бугев шаг1ир ва г1алимчи, гьелъие нуг1лъи гьабула жакъаг1адинал шарт1алги гьеч1еб доб зах1мат заманалда гьединал гъваридаб маг1наялъул асарал хъваялъги. Жакъа, чара гьеч1ого х1ажат буго г1ун бач1унеб г1елалда гьединал нилъер росу-ракь машгьур гьабуразул г1адамазул бицине, гьезда кинал умумул жидерго рук1аралали к1очон теч1ого бук1ине. Баркала буго гьаб тадбир г1уц1арал бекьеч1дерил росдал жамаг1аталъе, администрациялъул культураялъул отделалъе ва т1аде рач1арал гьалбадерие»,-ян абуна Саг1ид Камиловичас.\nДица рик1к1уна Ч1анк1а авар адабияталъе кьуч1 лъурав поэт кколилан. Дида ккола Ч1анк1ал талих1 гьеч1олъи кканин гьесул тухумалда рес бугев чи вук1инч1олъи. Гьединав чияс т1алаб-агъаз гьабилаан жеги нилъехъе щвеч1ел Ч1анк1ал г1емерал асаразул. Заман арбг1ан инсан к1очона, амма ях1-намусги ц1арги бугев чи к1очонаро. Гьединал хасиятал чорхолъ ругевлъун вук1ана Ч1анк1аги. Живго Хъах1абросулъа Мах1мудица абуна гьев жиндир муг1алим кколилан. Баркала буго нужееги жакъа гьев к1удияв шаг1ир к1очон теч1ого, гьадинаб тадбир г1уц1аралъухъ, -ан абуна Ч1анк1ал творчествоялъ авар адабияталда кколеб бак1алъул бицун гьабураб жиндирго к1алъаялда Авартеатралъул директор Мух1амадрасул Мух1амадрасуловас. К1алъаялдаса хадуб Мух1амадрасул Мух1амадрасуловас Саг1ид Юсуповасе ва Ч1анк1алгун Ц1адаса Х1амзатил музеязе сайгъат гьаруна Авартеатралъ 80 сон баялда хурхун къват1ире риччарал театралъул тарихалъул бицунел т1ахьалги.\nЧ1анк1ал творчествоялъул хаслъиялъул бицарав г1алимчи Шамил Мух1идиновас абуна: «Ч1анк1а ккола киналго машгьурал шаг1ирзабазда гьоркьоса бищунго раг1а-ракьанде щун лъазавич1ев поэт, щайгурелъул, гьес жинцагоги бук1ине кколеб къимат гьабулеб бук1инч1о жиндирго бугеб гьунаралъул. Тажудин вук1ана х1акъикъияв бусурманчилъун ва гьесул г1емерисел пикрабиги рук1ана ахираталда хурхарал. Амма, гьелдаго цадахъ гьесул гьунар бук1ана маг1арул мац1алда бац1ц1адаб рокьул асар халкъалъухъе щвезабизеги. Гьесул асаразулъ ратизе рес гьеч1о дагьабниги намусалда хъинт1улел яги диналда данде кколарел раг1аби. Г1емерисел рокьул куч1дул гьес гьарун рук1ана пуланай г1аданалде кеч1 гьабеян рач1арал рокьи ккарал г1олохъабазул гьариялда рекъон. Ч1анк1а ккола изну ц1ехеч1ого халкъалъул рек1елъе лъугьарав шаг1ир. Гьесул поэзиялда г1емер руго жакъасел г1олилаз дарсал росизе бегьулел, бац1ц1адаб рокьи ва ях1-намус ц1унизе ах1улел куч1дул»,-ян.\nЧ1анк1ал творчествоялъул камиллъиялдеги т1адег1анлъиялдеги к1вар буссарал рук1ана республикаялъул хъвадарухъабазул союзалъул членал Тубх1ат Зургьаловалъул, Асх1абали Х1асановасул ва цогидазулги к1алъаял. Тадбир берцин гьабун бук1ана к1алъаязда гьоркьор коч1олал сайигъаталгун цере рахъунел культураялъул рукъалъул х1аракатчаг1азги. Ахиралда баркалаялъулаб к1алъай гьабуна Ч1анк1ал наслуялъул г1адан, Бакьагьеч1и гьоркьохъеб школалъул директор Пат1имат Х1амзатовалъ. Тадбиралдаса хадуб киналго ана Бакьагьеч1ире Ч1анк1ал рукъ-музеялде щвезеги.


Фестивальданул кIилчинмур нюжмар\nА.Къапиевлул цIанийсса Лакрал театр тIивтIуния шиннай 85 шин хьусса юбилейран хасну нанисса фестивальданул кIилчинмур нюжмардий, итникьини миллатрал сахIналий ккаккан бунни Сибирбаг Кьасумовлул «Ччаву ва макь» тIисса пьеса. Пьесалул режиссершиву дурну дур Аслан МахIаммадовлул, художник – Аскар Аскаров.\nГъумучиял ПатIиматлул ниттил Аймисайл роль дургьуну бия Луиза Шагьдилова. Пьеса бихьлахьиния шинмай ва роль дугьлай буссия ДР-лул халкьуннал артистка Жинасат ДинмахIаммадова, цIуллу-сагъшиврул тагьар сававну, му ва ххуллух къагьурттуну бия. ЧIа учинну жула хIурмат бусса артисткан, анаварсса мутталий хъингу хьуну, цинма ххирасса сахIналийн зана хьунсса цIуллушивугу, каши-кьудратгу.\n– Къабигьану бия мукъул гуж бусса, хасиятрал хъинну кьянкьасса Аймисайл роль дугьан. Му дугьансса, мунийнсса хIадуршиннагу хъинну чансса чIумул мутталийсса хьуна. Ттулмур мурадгу бия, иш мукун багьнавхьур, ханнахъаясса къудурсса хъамитайпалул сипат ккаккан дансса. Му мурад нава щаллу бувшиврийн умуд бишин ччай бура, – тIий бур ДР-лул халкьуннал артистка Луиза Шагьдилова пьесалия махъ хьусса ихтилатраву.\nПатIиматлул ва Бархъаллал Маллайл роллу дургьуну бия жула жагьилсса, гьунар бусса артистал Зинаида Чавтараева ва Адам Гайдаев. Ссурмухьхьу Зулайхатлул роль дургьуну бия Юлиана МахIаммадова, Бий МахIаммадлул роль – Шамсуттин Къапланов, Туту-Бика – Саният Рамазанова, Хайту Мямма – ХIажиаьли ХIажиаьлиев, Маяхалун – Ларина Оьмарова, Бадрижамал – ПатIимат Давидова, Ххадижат – Барина Мусаева.\nМяйжаннугу, эшкьи-ччаврил тема муданнасса, инсаниятращал чутну нанисса тема дур. Хъус-кьинилул, ду-дакъашиврул тема, та ч1умал кунна, яргну дакъанагу, хIакьинугу жяматраву лагь къашайсса, авазанасса тема дур. Ва бакъасса, оьрчIал ва нитти-буттал дянивсса бувчIу-къабувчIурдугу хIакьинугу актуалсса бур.\nПандемиялул тагьар сававну зал бувцIуну къабивкIнугу, бувкIми тамашачитурал дакIурдийн асар биянну роллу дургьуну бия артистал. Тамашачитуравух бия лакку маз къабувчIайсса, синхрон журалийсса таржума душиву бавну бувкIссагу. Чансса бакъая тамашачитуравух Лаккуя бувкIссагу. Фестивальданул лагрулий ва кIилчинсса пьеса бия синхронсса таржума ишла дурну ккаккан буллалисса. Хъиривмигу мукунма ккаккан бантIиссар.\nКультуралул зузалтрал кьинилун хасну\nПрезентация книги, посвященной русско- дагестанским отношениям\nОнлайн выставка «Тебе, Победа, посвящается!»\nСледующая публикация Для дагестанцев продлён режим самоизоляции\nПредыдущая публикация ЦIуссалаккуй хьуну бивкIсса дяъвилул иширттая кино ласун тIий бур


ТАРИХАЛЪУЛ Т1АМЧАЛ РЕГУЛАГО. АКАДЕМИК П. К. УСЛАР ХУНЗАХЪ. - 18 Февраля 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2017 » Февраль » 18 » ТАРИХАЛЪУЛ Т1АМЧАЛ РЕГУЛАГО. АКАДЕМИК П. К. УСЛАР ХУНЗАХЪ.\nТАРИХАЛЪУЛ Т1АМЧАЛ РЕГУЛАГО. АКАДЕМИК П. К. УСЛАР ХУНЗАХЪ.\nЦ1ар раг1арав г1урусазул г1алимчи, цевет1урав Кавказ лъазабулев ва Дагъистаналъул мац1азул ц1ех-рехалъул бергьарав г1акъил академик Петр Карлович Услар гьавуна 1801 соналъ Тверь губерниялда Курово росулъ. Хъизамалъул мискинаб яшавалъ, г1олохъанав Усларил рес рекъеч1о университеталъулаб лъай босизе. Гьеб г1иллаялъ байбихьуда ц1ализе ккана Петербургалъул гимназиялда, гьениб загьирлъана мац1ал лъазариялде бугеб г1ишкъу ва гьунар. Хадув ц1алана Бет1ераб инженерлъиялъул училищеялда, Лъуг1изеги гьабуна 1836 соналъ. Училище лъуг1арав гьев вит1ула Кавказалде рагъулаб хъулухъалде. 1837 соналъ Усларица хъулухъ гьабуна Дагъистаналда, гlaхьаллъана рагъулал экспедициязда. 1840 соналъ гьев Петербургалде т1ад вуссуна ва инженерлъиялъул академиялде лъугьуна. Гьеб лъуг1игун вит1ула Сибиралда хъулухъ гьабизе. 1850 соналъ Услар нахъойги Кавказалде т1ад вуссуна. Хадусеб жиндирго т1олабго г1умру ахирисел къоязде щвезег1ан бухьинабуна муг1рузул улкаялда. Гьелдалъун хадусеб 25 сон г1умруялъул гьесул уна Кавказалъул, хасго Дагъистаналъул г1емер миллатазулал халкъазул культура лъазабулаго, рагъулал хъулухъазда, г1елмиябгун лъай кьеялъул х1алт1иялда. Генерал-майорасул чиналде вахинег1ан гьениб хъулухъ гьабурав Услар, гьабулеб ишалъулъ ва пикрабалъ вук1ана г1алимчи ц1ех-рех гьабулев чилъун.\nГ1алимзабазул къукъаялъул х1аракатчилъиялда 1851 соналда Тифлисалда г1уц1ана Г1урусазул географиялъулаб обществоялъул Кавказалъул отдел, гьелда бухьараб бук1ана гьесул г1елмияб х1аракатчилъиги. Гьеб г1уц1иялъулъ Услар вук1ана бищунго х1аракатаздасан цоявлъун ва гьелъул 16 х1акъикъиял членазул т1оцересезда гъорлъги. Гьениб гьоркьор лъуна Усларил Кавказ лъазабиялъул «Эриваналъул губерниялъул г1одорлъаби», «Эриваналъул губерниялдехун ва Араксалъул х1акъалъулъ географиялъулаб рахъалъ пикраби» г1адал къиматал г1елмиял х1алт1аби.\nХадуб Усларида т1ад къана Кавказалъул нек1сияб заманалъул ц1ех-рех гьабизе. Киг1анго хъулухъазул ишаз рег1ел гьеч1ого вук1аниги, гьес т1аде босана Кавказалъул мац1ал лъазаризе. Гьелда т1ад х1алт1улаго, хадувккун Услар вахъана мац1азул рахъалъ пачалихъалдаго ц1ар paгlapaв г1алимчилъун. Мац1азда т1ад х1алт1улаго ц1ик1к1араб х1албихьи щварав Усларица байбихьана Дагъистаналъул мац1азда т1ад х1алт1изе, гьезда гьоркьобги бищунго т1ибит1аpаб маг1арул (авар) мац1 лъазабизе, хадуб тумазул, даргиназул мац1азда т1адги х1алт1изе. 1871 соналъ лъуг1изабуна лезги мац1азул ц1ех-рех гьабиги. Ахирисеб Дагъистаналъул мац1азул гьев т1ад х1алт1араблъун бук1ана табасараназул мац1. Амма гьелъул грамматика т1убан раг1алде бахъинабизе гьесухъа бажарич1о, гьедин гьеб хут1ана лъуг1ич1еблъун. Мац1азда т1ад х1алт1и Усларица гьабулеб бук1ана бит1ахъего Дагьистаналдаги вук1ун. Гьелъие т1аса бищун бук1ана, доб мехалъ Дагъистаналхъул бук1араб тахшагьар Темирхан-Шура (гьанже Буйнакск).\n1863 соналъ Шурае вач1арав Усларица, кват1ич1ого сапар бухьуна муг1рузул районазде. Бач1инахъего щола Гъуниве, гьенисан хъвана: «Рии т1амуна Гьоркьохъеб Дагъистаналъул бакьулъ бугеб Гъуниб, рес щвана г1емер миллатазул къавмлъун кколел маг1арулазулгун гара-ч1вари гьабизе». Бихьизабизе ккола, Кавказалда вугебг1ан заманаялъ гьес 20 г1ан кумекчи хисана бат1и- бат1иял миллатазул. Усларица хадуб хъвавухъе, хасго гьесие к1удияб кумек гьабуна Ч1ик1аса Айдемирица (маг1арул мац1). Г1абдула Г1умаровас (тумазул мац1), Казанфар Зульфукъаровас (табасаран мац1) ва гь. ц. Усларица г1уц1ун бук1ана Дагъистаналъул этнографиялъул картаги. Гьелда рихьизарун рук1ана кинаб миллаталъул, диалекталъул, мац1азул группаялъул к1вар бугел г1адамаз кирехун г1умру гьабулел ругелали. Услар цох1ого мац1ал лъазариялда т1ад х1алт1и гуребги, вук1ана маг1арулазул лъай борхизабиялъулъ свак гьеч1ев х1аракатчилъунги. Гьес г1уц1араб алфавиталда рекъон къват1ире риччана маг1арул, тумазул, лезги ва цогидалги мац1азда г1емерал ц1алул т1ахьал ва азбукаби. Усларил х1аракаталда 1865 соналъул август моц1алда Хунзахъ рагьана муг1рузул Дагъистаналда т1оцебесеб светская (динияб гуреб, аристократияб) школа.\nБит1ахъего гьеб школалда байбихьана Усларица гlyцlaраб грамматикаялда маг1арулазул (аваразул) лъимал ц1ализаризе. Гьес Хунзахъ рагьараб школалде росана 15 ц1алдохъан, учительлъун вук1ана Усларил нухмалъиялда х1алт1улев Ч1ик1аса Айдемир.\nКват1ич1ого гьеб школа, цо хасал г1иллабазе г1оло, Хунзахъа Шурабе бахъана\nБицинч1ого г1оларо, авар грамматика г1уц1иялъулъ, Усларие ц1ик1к1араб кумек маг1арулазул машгьурав г1алимчи гьеб заманаялъ Хунзахъ вук1арав Х1ариколоса Лачемиласги гьабун бук1инги. Усларица гьев жиндирго гьудуллъун рик1к1унаан, бегьула гьесул рукъов вук1ун ватизеги.\nХадубккун гьединалго школал Усларица рагьана Кумухалда ва Гъуниб. Гьес маг1арулазул мац1ал лъазариялъ миллатазда гьоркьоб ц1иял низамазде, хурхеназде рачана, гьелдаго цадахъ к1вар кьуна дагъистаниязда гlypyc мац1 лъазабиялдеги. Усларида бич1ч1ана маг1арулазда гlypyc мац1 лъазабиялъул бугеб к1вар, цоцаздехун, хасго Россиялъул пачалихъалдехун хурхен гьабизе гьеб лъаялъул бугеб х1ажалъи, миллатазда гьоркьоб бухьеналъеги цо г1аммаб мац1 гьеч1ого г1унгут1и.\nМац1ал лъазариялъул г1елмуялда т1ад х1алт1и гуребги, Усларица г1емераб х1алт1и гьабуна Кавказалъул халкъазул г1ажаибал тарихиял, фольклоралъул, этнографиялъул рахъалъ ц1ех-рехал гьариялъеги. Гьес данде бак1арана г1емераб архивалъулаб материал, кьуна гьелъие г1елмияб къимат. Гьеб кинабго х1исабалдеги босун, Кавказалда ва Дагъистаналда гьарурал ч1ах1иял ц1ех-рехазул г1елмиял х1алт1абазе г1оло 1868 соналъ. П. К. Услар вищана г1урусазул г1елмабазул Академиялъул Член-корреспондентлъун.\nАхиралдаги разилъич1ого г1оларо Усларие нилъер ракьцояв С. Габиевас кьураб къиматалда. Гьес жиндир заманалда хъван бук1ана: «Усларил Кавказалъе бугеб к1варалъе кьимат кьун бажаруларо. Гьесдасан байбихьана этнологияльул ва этнографиялъул ц1ех-рехазул рахъалъ нилъер ват1ан лъазабиялъул ц1ияб заман» абун.


МахIачхъалаялда ракIалде щвезавуна имам Шамил\nГьанжеялдаса 15 соналъ цебе 4 февраль лъазабуна имам Шамил ракIалде щвезабулеб къолъун. Гьелда бан МахIачхъалаялда Миллияб библиотекаялде ракIарун рукIана жамгIиял хIаракатчагIи, журналистал ва цогидал.\nГьез абулеб букIана жакъасел хIакимзабаз мисал босизе кколин КIудияв имамасдаса.\nАмма республикаялъул хIакимзабазул цонигияв вукIинчIо гьенив. Данделъаразе гьединго рекIее гIолеб букIинчIо имам гIурусаз асир гьавунин абураб жо.\nАмма жалго гIурусазгицин гьев гьединавлъун къабул гьавулев вукIинчIин. Гьеб букIанин гьел кIияздаго гьоркьоб рекъел рекъел гьаби.\nМасала, Хъвадарухъабазул Шураялъул нухмалъулев хисулей Марина АхIмадовалъ мисалалъе бачана гIурус поэтас гьабураб кечI.\nХиянатлъи гьабун имам вичарав чиясе нагIана кьураб кечI буго гьеб. Рагъда жидеда данде вагъулев вукIарав чиясе гьединаб къимат кьеялдалъун бихьулеб бугила гIурусал Шамилидаса чIухIун рукIараллъи.\nГьединаб бербалагьиялдасан бижулила халкъ гьоркьоб гьудуллъиги. Шамил вукIинчIевани вукIунароанин Дагъистаналда гьавщинав БахIарчиян абуна Марина АхIмадовалъ. Амма буго гьей рекIекъ гьаюлеб хIужаги.\nМарина АхIмадова: «Дун пашманлъизабулеб жо буго Дагъистаналда щивниги лъалареб гIел гIолеб букIин, гIунго буго гьединаб гIел.\nНижехъе хъвадарухъабазул шураялде кучIдулги росун рачIунел гIолохъанал дагъистаниязда щивниги лъалев гьечIо, я Расул, я Шамил».\nМарина АхIмадовалъул рагIабазе нугIлъи гьабулеб буго Каспийскалдаса мугIалим Хадижат Бечедовалъги.\nХадижат Бечедова: «ГIемрисеб бараб буго эбел-инсуда. Нужеда имам Шамиль лъалищин гьикъана дица сон лъималазда. Лъалин абун вахъана тIаде цо цIалдохъан. ТIехьалъул ахиралда буго имам Шамилиде гьабураб кечI. Гьеб цIалун бугоан гьев васас.\nГьесул кIудияв эмен тIокIалъ чIечIого вачIуна школалде. Салам кьезе лъималаздаги малъула. Гъодинал эбел-эмен рокъор ругеб мехалъ лъала лъималазда гьединал жал.\nГьединлъидал гIицIго мугIалимзабазда бан тезе бегьуларо гьеб. Рокъоб эбел-инсуца бицине ккола имам Шамилилги цогидал бахIарзазулги хIакъалъулъ. Школазда батIи-батIияб заманалда батIи-батIияб куцалда бицунаан имамасул хIакъалъулъ.\nГьеб киназдаго лъала. Масала, дир эбелалъ бицуна жидер заманалда имам Шамилил цIар бахъараб тIахьаздаса тIанчал рихъизе, къунцIизе тIамулаанила жал. Хадубги гьесул хIакъалъулъ цо хIарп къватIибе кьураб бакI букIинчIо тIахьазда.\nГьанже дун цIакъ йоххарай йиго гьанже Вакиловас рахъарал тIахьазда имамасул хIакъалъулъ хъван батидал».\nДагъистаналда буго 1990 соназул байбихьуда имам Шамилил цIаралда гIуцIараб халкъазда гьоркьосеб фонд.\nКIудияв имамасул цIаралдаса пайдаги босун, фондалъул вакилзабаз жидеего санагIалъаби гьарулел ругин абураб пикру букIуна республикаялда цо-цоязул. Амма фондалъул нухмалъулев СалтIаса ГIумар ХIажиев рази гьечIо гьелда.\nГIумар ХIажиев: «Дида гьедин кколаро. Щайгурелъул исана 25 сон тIубала мунагьал чураяв Дибир МухIамадовас фонд гIуцIаралдаса. Гьев кколаан культурологиялъулги тарихалъулги профессор.\nФондалде рачIарал чагIазда гьес бачIинахъего лъазабулаан нуж гьанире доба-аниса щолеб гIарац бугилан хьулги лъун фондалде рачIунел ратани, гьабсагIатго нахъе ине бегьулила.\nГьеб жо гьечIо гьаниб. РагIичIо гьединго лъицаниги фондалде кIуди-кIудияб гIарац рехун бугиланги.\nХIукуматалъги щибниги биччаларо гьенибе – я машина, я гIарац. Ниж рази рукIуна хIукумуталъ гъодинаб хIалтIи гьабизегIаги гьукъулеб гьечIилан. Гьукъулеб заманги букIаралъул.\nЦойги, Дибирица лъазабун букIана кигIан нужеца тIахьал риччаниги, хIалтIи гьабуниги нуж имам Шамилил даражаялде рахунарила.\nРахунареллъи гIемерисезда бичIчIана, бичIчIаниги щиб, жакъа Дагъистаналда руго имама Шамильги рикIкIинчIого, жал гьесдасаги кIудияб даражаялъул чагIилъун рихьулел гIадамал…\nЦIар кIудияб буго фондалъул. Дун цIакъ разияв вукIуна гьеб «фронт Шамиля» гьечIолъиялдасаги. Гьеб фондалдалъун нижеца рес кьун буго бокьарав чиясе бокьараб пикру дандбазе рачIине. Амма гIемерисел гьенире рачIунаро. Щаялиги лъаларо».\n4 февралалда Миллияб библиотекаялда тIобитIараб мажлисалда Авартеатралъул художествоялъулав нухмалъулев ХIайбула ГIабдулгъапуровас данделъаразда абуна Ленинил монументалъул бакIалда МахIачхъалаялда Шамил имамасе лъезе кколин монумент. Гурони нужеца гьабулеб хIалтIи гьадингосеб хIалтIилъун хутIизе бугилан.\nИмам Шамил ракIалде щвезавиялъул къо


МахIачхъалаялда гIурус мацIалъул учителалъ гIарза хъван буго полициялде, цIалдохъанасул гIагараз жинда кьабиялда бан. Гьелда данде цIалдохъанасул гIагаразги хъван буго гIарза, учителалъ лъиматIе квер борхун бугилан абун. Школалда хIал гьабиялъул суал къо бахъанагIан кIвар бугеблъун лъугьунеб бугин абулеб буго педагогаз. Психолог ГIалиасхIаб Мурзаевасул пикруялда, школалда хIал гьабиялъе гIиллаби руго кIиго батIиял.\n24 маялда МахIачхъалаялъул 34 школалда цIалдохъанасул эбелалъ ва яцалъ кьабун, ботIрое жагъаллъи ккун, азарханаялде ккун йиго гьеб школалда хIалтIулей гIурус мацIалъул 45 сон барай мугIалим. Гьеб лъугьа-бахъиналда бан чIужугIаданалъ гIарза кьун буго полициялде.\n«life.ru» сурсаталъе жийго мугIалималъ баян гьабухъе, гьелъ тIадкIалъай гьабун буго классалда жиндирго гуреб бакIалда гIодов чIун вукIарав микьабилеб классалъул цIалдохъанасе. ЦIалдохъанас хъачIго жаваб кьейдал, гьел гьесул гIин кьурун, гIадлу гьабун буго.\nГьелдаса хадуб, дарсил заманалда классалде жанире кIанцIун рачIун цIалдохъанасул эбелалъ ва яцалъ кьабун йиго мугIалим. Жиндие сакъатлъаби дагьалги щвезе рес букIанин, цIалдохъабаз кумакилан ахIи бан букIинчIебанийиан абулеб буго гьелъ.\n25 маялда учителалда кьабурал цIалдохъаналъул эбелалъ гьединго хъван буго учителалда тIасан гIарза. Гьелъ васада кьабун, сакъатлъи ккезабун бугилан абун.\nЗаман бахъанагIан, школалда хIал гьабиялъул суал къанагIалъи кколеб гьечIин рикIкIунеб буго педагогаз. Киназдаго лъалила, педагогасул кодекс ва гьелда рекъон, лъимаде квер борхизе бегьулареблъи. Учителги кколила гIадан, цIалдохъанасде цо-цо квер борханиги, цебе гьелъухъ мугIалим вухизе улбул кIанцIулароанин школалдейин бицана «Эркенлъи» радиоялъе Хунзахъ мухъалдаса 40 соналдаса цIикIкIун школалда хIалтIулей мугIалим ХIамзатова ПатIиматица.\nЖий гIолохъанаб заманалда, улбуз школалде рачIун тIалаб гьабулаанила лъималазе гIадлу, лъималаздаги бичIчIулаанила, учителасул рокъор эбел-инсулго гIадал ихтиярал рукIин жидее гIадлу гьабизе, гьанже заманаялъ улбул хисун ругила.\nПсихолог ГIалиасхIаб Мурзаевас школалда хIал гьабиялъе ругин кIиго батIиял гIиллабийин бицана «Эркенлъи» радиоялъе. ТIоцебе босани, лъималазул улбузда жалго Макаренкоялин кколел ругила. ГIадлу гьабизе кколеб бакIалда улбуз лъималазул рахъ ккун гьел ритIухъ гьарулел ругила.\nЖакъа лъималазда бичIчIулеб бугила жидее тамихI гьечIолъийин баян гьабуна гьес.\nГIалиасхIаб Мурзаев: «Жакъа гIолеб гIелалда цIакъ лъикI бичIчIулеб буго жидее тамихI гьечIолъи. Масала, 30 соналъ цебе босанани, лъималазул букIана бичIчIи, жидеца школалда гIадлу хвезабунани, школалда гьабураб тамихIалде тIаде, рокъобги гIадлу гьабизе букIин. Жакъа къоялъ улбузе бокьун буго жидеего щвечIебщинаб жидер лъималазе щвезабизе.\nТукада ругоницин, чанги рагIула гьедин абулеб, жиндие щвечIин, лъималазениги щвезабичIогон теларин гьезие бокьараб жойилан. Гьединал гIадлу гьечIел лъимал рукIуна гьеб тайпаялъул улбул ругел хъизамазда. Лъималазда бичIчIула, жидеца щиб гьабуниги, жидер рахъ улбуз кколеблъи».\nПсихологас баян гьабухъе, жакъа учителасул статус гIодобе кколеб буго. Гьеб гIодобе кколеб бугила экономикияб рахъалъ босаниги, учителасе бугеб цIакъ дагьаб харж. Психологиялъул рахъалъ босаниги, учителасул профессия лъиего хIажатаб гьечIин абураб пикру тIибитIараб букIиналъ. Ва соцалияб рахъалъ, учителасул къимат гIодобе кколеб бугила цIалдохъабазул социалияб статус учителасул статусалда гIодобегIан букIиналъ. Гьединлъидал, мугIалимзабазги цIалдохъабазде квер борхулеб бугила ццидаца.\nГIалиасхIаб Мурзаев: «Учителас лъималазде квер борхи ккола гьеб киналдего данде жаваблъун кколеб реакция. Жакъа учителасул статус кинабго рахъалъ гIодобе ккун буго. ЖамгIияталда гъорлъги учителасул бищун гIодобегIанисеб даража буго. Масала, жакъа цIалдохъанасда букIуна ретIун учителасда тIад ретIаралдаса кIиго нухалъ багьаяб ретIел. Лъималаздаги бичIчIулеб буго гьеб.\nГьелъ мугIалимас ццим бахъун квер борханани, гьез жалго тIубан гIайиб гьечIеллъун рихьизарулел руго рокъор. Амма дида кколаро, школалда хIал гьаби тIибитIараб иш бугин, гьеб цIакъ къанагIат букIуна. Гьединал лъималги аслияб куцалда рукIуна тарбия гьечIел хъизамаздаса».\nШколалда хIал гьаби ва школлъималазул агрессия кколин жамгIияб лъугьа-бахъин, гьеб кколин жамгIияталда жаниб бугеб ахIвал-хIал бихьизабулеб матIуйин рикIкIунеб буго социологазги. Гьединлъидал, гьеб ахIвал-хIал хисизе ккнани хIакъикъиял хазинаби чIезаризе кколила жамгIияталъулъ.\nГанчIил сиязе батулеб гIарац школал къачIазе щай батулареб?


ГУПалъул совхоз гьабеян чIун руго тIидисел\nГьал къоязда Арбитражалъул диваналъ инкар гьабуна ТIидиб росулъа ичIго чиясул гIарзаялъе. Гьез тIалаб гьабулеб букIана жидер росдал совхозалъул бакIалда гIуцIараб пачалихъиябгун унитарияб абулеб предприятие мекъаб букIин чIезабизе.\nАмма диваналъ жаваб кьуна гьединан жидехъе хитIаб гьабизе бихьизабураб заман лъугIанилан.\nТIидисезул совхоз пачалихъияб унитарияб предприятиялде сверизаби мекъаб хIукмулъун рикIкIеян хитIаб тIидисез Дагъистаналъул Арбитражалъул диваналде щуго моцIалъ цебе гьабун букIана. Гьеб гIарзаялда гъоркь буго ичIго чиясул цIар. Масала, гьезул цояв ккола ЭР-гун гара-чIвари гьабурав Бакар МухIамадов.\nГьевги диваналде хъвараб гIарзаялда гъоркь цIарал рихьизарурал гьесул гьалмагъзабиги 2005 соналде щвезегIан хIалтIулел рукIун руго тIидисезул магIишаталда. ГIицIго гьеб мехалда лъан буго гьезда совхозалъул бакIалда пачалихъияб преприятие гьабун букIин.\nЖибго гьединаб хиса-свери магIишаталда 2000 соналдаго гьабун буго. Уставалда хъвавухъе, гьелъул учредительлъун, ай предприятие гIуцIараб идаралъун рикIкIунеб буго республикаялъул росдал магIишаталъул министерлъи. Амма гьеб кинин гьенибе гьоркьобе ккарабин гьикъулеб буго тIидисез. Совхозалъул мал-мулк гьеб министерлъиялъухъе кьезе ккани, гьелъул кинабгIаги кверщел букIине кколароанила жидеца гIуцIараб магIишаталда.\n2014 соналъул апрелалдайин абуни Халкъияб Мажлисалъ къабул гьабуна пачалихъияб мал-мулкалъе приватизация гьабиялъул план. Гьенибе гъорлъе бачун букIана тIидисезул пачалихъиябгун унитарияб предприятиеги.\nБакар МухIамадовас абуна гIумруялъ гьеб совхозалда хIалтIарал чагIазе рикьизе кколаанин ракьулги цогидалъулги бутIаби.\nБакар МухIамадов: «Нижер мухъалда гьеб жо лъицаниги гьабун гьечIо – СПКян, ГУПин цIар хисун гурони, ракьул я цогидалъул бутIа кьун гьечIо. Дица юристазда гьикъана гьбе магIишаталъул буголъи мал-мулкалъул министерлъиялъухъе кьунин абураб кагъат букIине кколарищан. Гъоба буго ракь бугин жидехъин абураб документ. Ракь гьединги пачалихъалъул букIунелъул. Нижее бокьун букIана гьеб магIишат жамагIаталъухъе нахъеги кьун, гьенир хIалтIулаго гIумру арал, унти ккарал чагIи гьелъул бетIергьабилъун рахъине. Гьезул эбел-инсул гIи-боцIиги данде гьабунлъидал гьеб магIишат гIуцIун букIараб бачIинахъего. Амма гьеб нахъе кьеялда данде тIирун чIун буго росдал магIишаталъул министерлъиги мал-мулкалъул министерлъиги. Нижер совхоз букIана миллионер – 10-15 азарго бетIер гIидул, азаргогIан бетIер чIегIерхIайваналъул. Гьединаб магIишат букIанаха, амма кIолеб гьечIо гьезухъа гьеб нахъе бахъизе. ГУПалъул бетIергьанлъиялда бугеб бекьулеб ракьул 360 гектар бекьулеб гьечIо. Амма кинаб халгьаби тIобитIаниги, ГУПалъ гьеб ракь битIун хIалтIизабулеб бугин жаваб бачIуна росдал магIишаталъул министерлъиялдасан».\nДиваналъул щуябго данделъиялда гьарулеб букIанин гьеб магIишат пачалихъиябгун унитарияб предприятиялде къануналда данде кколеб куцалда сверизабун букIиналъе нугIлъи гьабулеб кагъат босун рачIайилан бицана ЭР-ялъе Бакар МухIамадовас. Цинги ахиралда, анлъабилеб данделъиялда, лъазабунила гьединаб кагъат диваналде босун рачIине бихьизабураб болжал лъугIанилан.\nБакар МухIамадовас ЭР-ялъе бицаралдаса гIаксияб магIнаялъул баян кьолеб буго бицен гьабулеб ГУПалъул нухмалъулев Ункалов МухIамадица.\nУнкалов МухIамад: «Совхозалъ бикьулеб жо букIунаро гьеб. Гьеб буго хIукуматалъул мал-мулк. Дие бокьун гьабураб жо гуро гьеб ГУП (пачалихъиябгун унитарияб предприятие – ЭР). Ельцин президентлъун вугеб мехалдаго гьабураб жо буго. Дие гъоб совхоз бугониги, ГУП бугониги батIалъи гьечIо – гъоб буго пачалихъалъул буголъи. Гьенисан бутIаби кьезе ихтияр букIунаро дир. Дун гьениве вачIана 1982 соналда. Дидаса цеве кIигониги нухмалъулевги хисана. Цин колхозалъул бакIалда гьабуна совхоз, цинги – ГУП. Совхоз гьабуна 1979 соналда. Гьеб мехалда щайха гъол пенсионерал руцIцIун чIун рукIарал? Гъоз хъвалеб жо гуро гъоб (диваналде гIарза – ЭР). Цо чи вуго гьелда нахъа. Диваналдеги рачIинчIого гIакIабиги къотIун руго гьезда тIад. Гьев Бакарица жиндирго вац хъван вуго гъова Мирзайин абун. Гьев Бакарги вукIана гъова экономистлъун хIалтIулев. Гьанже Ессентукиялде кьун буго гьез гIарза. 14 соналдасанищ гьезда лъараб совхозалъул бакIалда ГУП гьабун букIин? Амма дие гьелъул щибниги батIалъи гьечIо – совхоз бугониги, ГУП букIаниги».\nДагъистаналда советияб пачалихъ биххун хадуб гIемерисел магIишатазул къисмат тIидисезул магIишаталъулго гIадаб ккана – гьезул гьаруна СПКялги ГУПалги.