1. Коринфянам 4:16\n1. Коринфянам 11:1\n1. Фессалоникийцам 4:8\n2. Фессалоникийцам 3:9\nКиналго муридалин абуни, Илагьияб РухІалъул цІун, роха-хинлъун рукІунаан. Гьезда жахІда ккарал жугьутІаз, базаркъотІноре ун квешалщинал гІадамал ракІарун, шагьаралда багъа-бачари лъугьинабуна. Ясонил бакІалде рачІун гьез тІалаб гьабулеб букІана Павелги Силаги жидехъе кьеян. Гьенир гьел ратичІеб мехалъ, Ясонги гьенир рукІарал цо-цо вацалги шагьаралъул бутІрузухъе рехъерхъана. ГІадамаз ахІулеб букІана: – Гьел руго тІолабго дуниял бегуниса бахъарал чагІи! Гьале гьанже нилъер гьаниреги рачІун руго. Гьав Ясоница гьел жиндихъего гьоболлъухъ рачун рукІана. Гьел киналго къайсарасул къануналда дандечІун руго. ГІисайилан цоги парччахІ вугилан абулеб буго гьез! Гьеб хабаралъ халкъалъулги шагьаралъул бутІрузулги рахІат хвезабуна. Гъоркьлъалие гІарацги лъезабун, нахъе риччана гьез Ясонги цогидал муридалги. Павелги Силаги гьеб сордоялъго Бероялде ритІана вацаз. Гьенире щведал гьал ана жугьутІазул синагогаялъуре. Гьединлъидалин дида релълъун хьвадейилан гьарулеб бугеб дица нужеда. Дица МасихІидасан мисал босулеб бугеб гІадин, дидасан нужецаги мисал босе. Дидасан мисал босе, вацал, ва нижедасан мисал босун хьвадулезухъги ралагье. Аллагьасде ва ГІиса МасихІиде иман лъуразул Ягьудиялда ругел жамагІатазе ккараб ккана, вацал, нужееги, Ягьудиялъул жугьутІаз гьезие кьураб гІадинаб гІазаб-гІакъуба кьуна нужееги нужерго халкъалъ. Гьедин хьвадиларилан чІарав чияс инсанасдасан бачІаралде гуро мугъ рехулеб бугеб, нужеде Илагьияб рухІ рещтІинабурав Аллагьасдасан бачІаралдейин. Нужедаго лъалелъул нижедаса мисал босун хьвадизе кколеблъи. Ниж гьенир ругеб мехалъ нижер кІвахІаллъи бихьичІогури нужеда. Нужеца хьихьейилан абизе ихтияр букІаниги, ниж гьедин хьвадана, нижедасан мисал босизе букІине.


МацIазул жавгьараздаса гIуцIараб халкъ\nРахьдал мацIазул байрамкъо кIодо гьабуна ДГУялъул филологияб факультеталдаги\nГьениб гIуцIун букIараб данделъиялъул гIахьалчагIаз бицана къадар дагьал халкъазул мацIазул бугеб хIалалъул хIакъалъулъ. Данделъиялда рихьизаруна агул ва цахур мацIазда рахъарал цIиял тIахьалги.\nДГУялъул рахьдал мацIал малъиялъул централъул директор Марина ХIасановалъул пикруялда, байрамкъо тIобитIанилан абун, рахьдал мацIал малъиялъул рахъалъ ругел масъалаби тIуразаризе бигьалъулеб гьечIо. «Хасго хIалуцун буго къадар дагьал халкъазул мацIал цIуниялъул масъала. Гъоркьиса, ДРялъул Миллияб политикаялъул министерствоялъул бихьизабиялда рекъон, гIуцIана рахьдал мацIал малъиялъул центр. Гьелъул тIоцебесеб данделъиялда бицана хъвай-хъвагIай гьечIел мацIазул масъалабазул хIакъалъулъ. Жакъа гьоркьор лъолел руго къадар дагьал халкъазул мацIазул масъалаби», - ян абуна гьелъ.\nДГУялъул филологияб факультеталъул декан Шабан Мазанаевас кIварбуссинабуна миллатал гIемераб Дагъистаналда щибаб халкъалъул мацIалъул ращадал ихтиярал рукIине ккеялде. «Щивасе бокьула рахьдал мацI. Цояб мацI цогидаб мацIалдаса тIадегIанаблъун гьабуни, халкъазул гьудуллъи жагъаллъизе бегьула. Нилъ цоцада ричIчIизе квербакъулеб, нилъер халкъал цолъизарулеб мацIлъун буго гIурус мацI. Гьебги дагъистаниязулги мацIал ращадго церетIезаризе ресал кьеялъулъ буго Дагъистаналъул цебетIеялъе нух», - ан абуна деканас.\n«Дагъистан буго гьитIинабго Россия – гьедин абизе бегьула, республикаялда гIумру гьабулел халкъазул къадарги хIисабалде босун. Гьаниб гIасрабаз гьудуллъи-вацлъиялда гIумру гьабулеб буго батIи-батIиял мацIазулги диназулги вакилзабаз. Данделъиялда церелъурал цIиял тIахьаз нилъее нугIлъи гьабула, къадар дагьал халкъазул мацIал цIуниялъе республикаялъул нухмалъиялъ кIваркьолеб букIиналъе», - ян пикру загьир гьабуна данделъиялда ДРялъул Халкъияб Собраниялъул депутат Фикрет Ражабовас.\nЩивасда тIадаб борч\nДанделъиялдаса хадуб филфакалда тIобитIана миллияб маданияталъул байрам. Гьеб рагьана Шабан Мазанаевас. «МацI буго щибаб халкъалъул маданият цIунулеб багьа хирияб жавгьар. Нилъеда щивасда тIадаб буго рахьдал мацI цIунизе, гьеб рокъоб лъималаздаги школалда цIалдохъабаздаги малъизе. Дир ракI бохула, рахьдал мацI цIунизеги цебетIезабизеги бажари бугел преподавателал факультеталда рукIиналдаса. Гьез гIолохъанаб гIелалъухъе кьолеб буго гIагараб маданияталде рокьиги рахьдал мацI цIунизе шавкъги. Гьезул нух тIасабищарал гIолилал рукIинги ккола нилъер талихIлъун», - ан бицана гьес.\nМазанаевас хIурматалъул грамотаби кьуна вузазда гьоркьор тIоритIарал рахьдал мацIалъулги адабияталъулги олимпиадабазда чIел босарал студентазе.\nГьелдаса хадуб студентаз цIалана Кавказалъул халкъазул мацIазда хъварал кучIдул.\nДагъистаналъул лъайкьей цебетIезабиялъул институталда тIобитIана кучIдул цIалиялъул къец\nИсана къец гIуцIана микьабилеб нухалда. Институталде рачIун рукIана 50 районалдаса 400-ялдаса цIикIкIун цIалдохъанги гьезул учительзабиги. Гьел ккола 11 классалъул цIалдохъаби.\nГьез цIалана Расул ХIамзатовасулги, Фазу ГIалиевалъулги, Залму Батировалъулги, ГIумарла Батирайилги, Йирчи Хъазахъилги, цогидал шагIирзабазулги асарал. Цо-цо цIалдохъабаз кучIдул ахIулелги рукIана. Цо-цояз хIадурун букIана кочIол музыкалиябгун кьурдул композиция. ЦIалдохъабазул гьунаралъе къимат кьуна жюриялъ. Къецазул хIасилалда пасихIго кечI цIализе гьунар бугевлъун рикIкIана Гъизилюрт шагьаралъул №7 школалъул цIалдохъан Мурад АбутIалимов. КIиабилеб бакIалъе мустахIикълъана: ГIусман Чупалаев, Буйнакск шагьаралъул №6 школа, Муи Шамилова (ЦIумада районалъул Гьигьалъ росдал гьоркьохъеб школа), Чакар ГIалибегова (Гумбет районалъул МелъелтIа росдал гьоркьохъеб школа). Лъабабилеб бакI щвана: АхIмад ГIисалгIумаровасе (Гъуниб районалъул Сугъралъ росдал гьоркьохъеб школа), ПатIимат Хъарачуевалъе (ЦОДОУ ЗОЖ, Красносельская росдал гьоркьохъеб школа), Хадижат МухIамадовалъе (Унсоколо росдал гьоркьохъеб школа).\nПрочитано 410 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 05 марта 2018 10:30\nДругие материалы в этой категории: « Пайдаял бухьенал\tРагъулал хъулухъчагIазе бигьалъаби »


"Чед бугони цойги щиб къварегIараб?"\nГьаб сагIаталда бищунго гIемер цоцазе кьолеб суал буго долларалда хурхун. ГIажаибаб хIалтIи, 90 проценталде гIагарун В.Путинил рахъги кколеб, нус азараз Къадировасул рахъ ккун къватIиреги рахъунеб улкаялда киназулго гIаданиб буго "доллар", жидерго хирияб улкаялъул цIулал гъурщил бакIалда. Хасго рахIат хун буго гьитIинаб мехалда ракъи бихьарал пенсионеразда. Гьел пакъиразги нилъер гIарцул гьикъичIого долларалъул гьикъулеб буго.\nХIежалде араб мехалда росарал дагьал жал хутIун рукIанила, хутIараб гIарцухъги росичIолъиялдаса рекIекълъанилан руго бицунел. Аб щиб хIикматаб улка нилъер, къватIир улкабиги рихараб, эзул гIарацги хирияб. Гьединал чагIи дандчIвала гIолохъабазда гьоркьорги. Гьез гьелда абулеб буго "патриотизм" абун. Диеги бокьула дир улка, къисматалъ дирлъун гьабураб Россия, амма дир гьелъие ва нухмалъулезе азарго суал буго.\nЦо магIарухъа вачIарав херас суалал кьун сваказавуна гьадингоги экономикаялъе лъикIав гурев дун.\n-Щай вац, аб доллар хиралъун бугеб?\n- Нарт учузлъун...\n-Учузлъе абеха, нарт учузлъанин доллар щай хиралъулеб?\n- Гъурущ учузлъун буго дунялалъул базаралда нарт учузлъиялъ, гьелда бухьараб буго гъурущ.\n- Щай гьелда бухьун бугеб, лъица гьеб нартидехун бухьараб?\n-ХIукуматалъха, гьезда кIвечIо хутIараб дунялалъ бичун босулеб къайи биччазе, Россиялда газгун нарт гурони къватIир улказ бичун босулеб жоги гьечIеб мехалда, гьеб нартгун газги дунялалъул базаралда гIемерлъарабго гьеб учузлъула. Гьелъухъ бачIунеб жоги дагьлъула улкаялъул казнаги мискинлъула, нилъее кьолебги мукъсанлъула. БичIчIанищ?\n-БичIчIичIо, нилъер гIарац щайха учузлъараб?\n-Нилъер гIарцухъ бичун босулеб жо щибниги гьечIогоха. Немцазухъагун япониязухъа автомашинабиги росани, Югалъулаб Корреялъухъа бытовая техникаги босани, туркахъа ретIелгун пихъ-мичIги босани, щибунха дунял гIурус гъурщида хадуб лъугьинеб? ХIажат гьечIо гIурус гъурущ я жаниб, я къватIиб, хIажат гьечIеб жо учузлъулеб гIадат буго. Дозул жидерго буго магIишат гIунги тIокI, гьелдехун бухьараб гIарацги букIуна къиматалда.\n-ХIалтIулел гьечIогоха, хIалтIулел гьечIого, киналго руго гьересикагътаца, гьересихIисабаз ва гьересипенсияз хьихьун, гьелъие ахир бачIун батулаха, кидалъагIан гьерсида буцун тIех кваналеб? - ин реххана гIаммаб сурат цебе паркъарабго кIудияс.\n- Кин дов нужер газеталда хъвадарулев чияс абун букIараб мекъаб пенсия босулел чагIазда?\n-Уха, "гьерсионераца цIуна росаби" - ян.\nГьеб накъиталъухъги гIенеккун цояв пенсионерас квер хьвагIана нижер накъиталде.\n- Гьадингосеб жо буго нужеца бицунеб. Россия буго гучаб пачалихъ, кигIан хIалтIаниги 70 соналъ СССРалда кIолеб букIинчIо улкаялъе гIураб ролъ чIезабизе, Канадаялъухъа босулаан. Гьаб сагIат Россиялъ нилъги хьихьун къватIибе бичулеб буго ролъ. Чед бугони гьанги букIуна, боцIиги букIуна, тIокIаб щиб къварегIараб?\nАмма гьеб ролъ гIезабулел комбайналги, лъикIаб техникаги къватIиса босизе ккелин абичIо дица кIудиясда. Цо чара камиларо, Путиница нилъ квеш теларин ракI-макI гьабун тана херазе. Гьебги бугоха бищунго мухIканго Россиялъул гIумруялъул даража бихьизабулеб гIаламат.\nХХI гIасруялда гIумруялъ хIалтIарав херас "чед бугони цойги жоялъул бицинаро" - ян абулеб. Кин абилеб гьезда нилъер мискинлъиялъе сабаблъун ккарабин гьез рикIкIунеб Америкаялда 1200 доллар (98 000 гъурущ), нилъеца къезабураб Германиялда 1400 доллар (114 000 гъурущ) гьоркьохъеб пенсия бугин, гьазул 13 азарго цIулал гъурщида данде (Россиялда гьоркьохъеб пенсия).\nРецц буго улкаялъе чадихъ, гьеб пикруялда тана дица кIудиял. Хабар лъикIаб рагIайги.


Даран-базаралъул адаб | Ислам в Дагестане\n18 Июль 2017 589\nХIарамаб жоялъулъ ва хIалалалъулъ гьез мухIканлъи гьабула. Гьебго заманалда бича-хисиялъулъ, налъаби рецIиялъулъ яги цадахъаб бизнес гьабулеб бугони, нилъеда бихьула гьел тIубанго батIиял чагIи рукIин. Масала, щибаб къойил Къуръан цIалулев чи вукIуна, амма налъи кьезе ккелин абидал, гьеб нахъчIвала, тIубанго батIияб кIалъай гьабула. Гьеб буго чияс живго кIийиде викьи. Цояб лъикIаб рахъ ва цогидаб - квешаб рахъ. Гьеб шаригIаталъ гьукъараб жоги буго. ШаригIаталъ как-кIалалда гуребги бизнесалдаги рихьизарун руго цIунизе кколел гIурхъаби. Гьарурал къотIаби тIуразе кколеблъи. Нилъеца как-кIалалъулъ Аллагьасул ﷻ разилъи тIалаб гьабула. Бизнесалъул рахъ босани, гьелдехун Аллагьасул ﷻ разилъи тIалаб гьабулеб гьечIо.\nАл-Бакъара сураялда бугеб 188-абилеб аяталда буго: «Нужеда гьоркьоб бугеб боцIи кванаге батIулаб, хIарамаб нухалда. Ва нужеца гьеб боцIи хIакимзабазе рищваталъеги кьоге, гьелдалъун нужеца гIадамазул боцIи нужее щвеялде нух бачун ва гьеб боцIи хIарамаб хIалалъ кваназе бокьун. Гьаб амру гьадин букIин нужеда лъалебги букIаго».\nТIадегIанав Аллагьас ﷻ хитIаб гьабулеб буго нужеца боцIи кванагеян нужедаго гьоркьоб гуккиги хIалтIизабун. Гьелъул магIна ккола гIадамалги гуккун нужеего хайиралъе хIакимзаби, къадизаби ва гьезда релълъарал чагIи ричун росугеян. Гьедин гьабуни хIасил ккола гIадамал гуккун гьезул гIемераб гIарац-боцIи хIалтIизабулеб букIин хIарамаб рахъалъ. Гьеб букIине бегьула гIаммал кумекал гьарулел фондал ва цогидалги жал, амма жидеца гьеб хIарамаб къагIидаялъ хIалтIизабулел. Гьез гьеб гьабулеб буго лъалебги букIаго. Нужеца хIисаб гьабе, ТIадегIанав Аллагьас ﷻ аяталда рехсолеб буго гIаммаб мунагь ва хадуб гьеб мунагьалъул кутаклъи цIикIкIунеб буго хIасил ккезе бегьулеб жинца жамгIият хвезабиялде. Аллагьас ﷻ гьеб аяталда цебе рехсолеб буго Рамазан моцIалъул хIакъалъулъ ва гьелда хадуб рехсолеб буго хIежалъул хIакъалъулъ. Гьадин балагьани, ракIалде ккола гьеб аят гьезда гьоркьоб бакIго гьечIелъуб рехсон бугин. Кинниги гьеб нилъер гIумруялъул къагIидаялда цIакъ пасихIго рехсон буго ва гьеб рехсеялъул гьезда гьоркьоб нилъее хайир ва хIикмат буго. ХIисаб гьабуни, гьаб аяталда бицунеб финансазул хIакъалъулъ кколеб буго исламалъул рукнабазда, Рамазаналда ва хIежалда гьоркьоб. Гьеб рехсеялъул Аллагьасул ﷻ хIикмат буго, щай гьеб лъазе кколебин суал кьуни, гьениб кIвар бугеб бакI буго, гьелдасан нилъеда цо жо бичIчIизе ккола гьединаб тартибалда щай рехсарабин абун. Рамазан моцIалъ нилъеда жаниб такъва (Аллагьасдаса хIинкъи) лъезе ккола ва нилъ жанисан рацIцIалъи, ай Аллагь ﷻ лъай мурад буго Рамазан моцIалдаса. Гьеб такъва нилъее щвани ва нилъги цIунани Аллагьасул ﷻ ццим бахъиялдаса, нилъ рукIуна такъва бугел чагIи, ай цохIо Рамазан моцIалъ гурелги, какилъ ва мажгиталдаги, гьединго нилъ рукIуна такъва бугел чагIилъун финансазул суалал тIуразарулеб мехалдаги. Гьебги тIибитIула нилъер кинабниги гIумруялда жаниб кIал тIобитIулеб гIадин тIубараб къоялъ. КIал тIубараб къоялъ нилъеда цадахъ букIунеб мехалъ гьединго такъва букIине ккола нилъеда цадахъ нилъер киналниги ишазулъ. Хадуб боцIи-мал нилъеца бацIцIад гьабидал ва хIарамаб боцIи хIалтIизабичIеб мехалда тIаде щола хIеж борхиялъул суал. Щайгурелъул, хIеж борхизе бегьуларо хIарамаб къагIидалъ. Гьаб буго нилъер халкъалда жаниб бугеб гIунгутIи. Руго цо-цо гIадамал хIарамаб гIарац гьабизе нечоларел, гьедин букIаго хIежалдеги унел. Гьезие бокьун букIуна тонна мунагьазулги гьабун, гьеб бацIцIад гьабизе хIеж борхизе.\nГьелде Аллагьас ﷻ нилъ кантIизарулел руго ва абулеб буго Рамазан моцI дуе букIине кколин мун къачIалеблъун. Дуца гьикъизе бегьула Аллагьас ﷻ щай абураб нужеца боцIи кванагеян ва абичIеб хвезабугеян. Рамазан моцIалъ мун кваначIого чIедалин абиялдасан Аллагьас ﷻ абуна нужеца боцIи кванагеян хIарамаб къагIидаялъ. Аллагьас ﷻ абулеб буго Жинца хIарам гьабурабгIадин кваназе гьеб моцIалъ, Жинца хIарам гьабулеб бугин боцIи гьедин кваназе. Кваназе чиясе бокьула вакъун вугеб мехалъ ва цинги баккула хъантIи. ГIадамал боцIи бакIариялде гIедегIула ва хъантIула, жидер бугеб мехалъги Аллагьас ﷻ гьеб релълъинабуна гIорцIулареб квандаги ва къеч буссунареб жоялдаги. Аллагьас ﷻ кантIизарулел руго дурго боцIи цIунулебгIадин дуца халкъалъул боцIиги цIунизе кколеблъиялде. Щайгурелъул, гьеб ккола бусурбабазул къокъа, ай жиб цолъараб. ХIатта Аварагас ﷻ бусурбаби релълъинаруна черхалда. Цинги нужеца къасд лъедал щив вукIаниги гуккизе, гьеб ккола дуцаго мунго гуккигIадинаб жо. Гьединлъидал дуца хIурмат гьабизе ккола гьезул боцIулги, дуралъулго гьабулеб гIадин.\nБуйнакск район, ХIабщиб росу


2016 сон - МугIрузул лъагIел » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Общество - ЖамгIият » 2016 сон - МугIрузул лъагIел\n2016 сон - МугIрузул лъагIел\nДобавил(а): istina от 20-02-2016, 11:17\nАраб сон лъазабун букlана ахихъанлъиялъул лъагlеллъун, исанасеб сон - мугlрузда гlумру гьабун ругел гlадамазул гlумру-яшав лъикlлъизабиялъул лъагlеллъун\n2017 сонин абуни, Россиялда букIине буго экологиялъул лъагIеллъун. 2016 сон нилъеца кIвар кьечIого тезе бегьуларо ва гъоркьиса байбихьараб ахихъанлъи цебетIезабиялде, рищни-къулалъул масъала роцIинабиялде тIаделъизеги ккола. ГъутIби чIезе ва гIезаризе\nСССР биххилелдего букIараб къадаралде - 26 азарго гектаралде республикаялда ахаз ккураб ракьалъул гIатIилъи бахинаби, гьайгьай, нилъ разияб бергьенлъилъун рикIкIине бегьула. Амма гъутIбуз кьолеб пихъил бачIин къадараб буго. Гьелъие аслияб гIиллалъунги рикIкIине бегьула бечедаб бачIин кьолел ахал гIезарулел гьечIолъи. ГъотIода пихъ гьарзаго бижиялъе хIажалъула гьелъие гьабулеб хъулухъ ва тIабигIаталъул лъикIал шартIал, тIоцебесеб иргаялда, лъалъадизе лъим. МугIрузул районазда ругел ахал лъалъазе лъим чIезабуни, гIагарал соназда жаниб 26 азарго гектаралдаса щвезе бегьула 150 азарго тонна пихъил, ай щибаб гектаралдаса 5-7 тонна. Гьеб, гьайгьай, дагь буго. Республикаялъул цIикIкIун бачIин кьолел гъутIби ругел ахазул щибаб гектаралдаса щола 15 тонна пихъил. Гьелдаса бихьулеб буго ахаз ккурал ракьазул къадар цIикIкIинабиялдаго бащалъулеб букIин гьениса щолеб пихъил бачIин цIикIкIинабизе ресал ратиги. Исанаги цIиял ахал гIезариялъул план цIикIкIинабиялъул магIна ккезехъин буго пихъил бачIин цIикIкIинабиялъул суалалде кIварбуссинабичIониги бегьилин абураб. Араб соналъ нилъеца гьеб план 29 проценталъ цIикIкIунги тIубазабуна. Амма гьаниб цебечIараблъун лъугьунеб буго ахазукьа бакIарараб пихъ жиндир заманалда бичиялъул масъалаги. Нилъеда бакIаризе кIолеб пихъ базаразда бичизе бажаричIони, ахаз ккураб ракьалда пихъил бачIин цIикIкIинабизеги кIолеб гьечIони, гьанже бугелдасаги гIемерго цIикIкIараб гIатIилъиялда цIиял ахал гIезариялъул нилъ разияб хIасил ккей щакаб буго. 2015 соналъ, ай тIубараб лъагIелалъго, республикаялда гIицIго 12 гектаралда гIезаруна пихъил цIикIкIараб бачIин кьолел ахал. ЦIикIкIараб бачIин кьолеб ахлъун рикIкIуна цо гектаралда 1500 гъветI бугони. Амма гIемерисел ахазул щибаб гектаралда буго 2500-2800 гъветI. Гьединал ахазул цоги хаслъилъун лъугьун буго гьенир чIарал цIиял гъутIбуздаса пихъил бачIин 2-3 соналдасан щолеб букIин. Гьеб тайпаялъул ахил бищунго захIматаб масъалалъун лъугьуна тIоцебесеб соналъго гIемераб гIарац тIад харж гьабизе кколеб букIин. Масала, гьединаб ахил цо гектар гIезабизе тIоцебесеб соналъ хIажалъула 1,5 миллион гъурущ. Гьединго хIинкъи букIуна тIабигIияб балагьалдалъун тIубанго ах хвезабиялъул. Цоги лъикIаб рахълъун рикIкIине бегьула, масала, цо яги чанго гектаралда ругел гъутIбузул къадар, цIиял тIаде чIун, соналдаса соналде цIикIкIинаби. ЦIикIкIун пайда кьоледухъ ахал гIезариялъул аслияб пайдалъун рикIкIине бегьула пихъил цIикIкIараб бачIиналдаса щвараб гIарац хадубккунги ах гIатIид гьабиялъе хIалтIизабизе бегьулеб букIин. Жакъа республикаялда 26 азарго гектаралда ругел ахазул бачIин щуго-анлъго соналде бахине бегьула 450 азарго тоннаялде. Ахикьа пихъил бачIин цIикIкIинабиялъул рахъалъ дунялалъулго улкабаз мисал босизе мустахIикъаблъун лъугьун буго Китай. Цо лъагIалида жаниб гьениб бакIарулеб гIечги цогидал киналго пачалихъазда гIезабулеб гIечги цого къадаралъул букIуна. Америкаялдайин абуни, гIечул бачIин щуго нухалда дагьаб буго. Цо-цояз гIад-хочIие гьабизе бегьулеб хIужа бугониги, чара гьечIого хIалтIизабизе ккола советиял щугосонилал планазул заманалда букIараб лъикIаб хIалбихьи. Хасго Грузиялда рукIана гьеб рахъалъ лъикIал хIасилал. ЧIахIиял масъалабиги церелъун... МугIрузул районазда гIумру гьабун ругел гIадамазул къадар дагьлъичIого букIиналъе лъазабизе ккола росаби чIороголъиялъе, чIунтиялъе гIилла. Аслияб гIилла ккола хIалтIи гьечIолъи. Шагьаралде дандеккун, магIарухъ ругезе яшав гьабиялъе гIемераб гIарац къваригIунаро. Транспорталда рекIаралъухъ, къаде кванаралъухъ ва цогидалъухъ шагьаразда ругез щибаб къоялъ хвезабизе ккола бищун дагьаб 300-400 гъурущ. Гьедин хIисаб гьабуни, магIарухъ вугесул харжалъул микьазарго гъурущ бащалъулеб буго шагьаралда вугесул 15 азарго гъурщида. Щай дица гьелъул бицунеб бугеб? Щайгурелъул, мугIрузул росабалъ хIалтIухъ кьезе кколеб мухь гIемерго гIодобегIанаб букIине бегьулелъул, гьенир предприятиял рагьиялъе пачалихъалъул гIарацги дагьаб гурони унаро. Мухь дагьаб бугилан цояс инкар гьабуниги, цогидав вохуца холаго хIалтIила. ХIалтIи къваригIарал гIунги тIокI ругелъулха. Халкъ мугIруздаса гочинчIого букIиналъе кинаб бугониги предприятиялда мадугьалихъ ругел районазулгицин росаби рухьунеб хIал гIуцIизе ккола. МагIарухъ цо районалъул централда рагьани рахь къабул гьабулеб ва гьелъул нигIматал хIадур гьарулеб завод яги кIудияб цех, гьелъ жиндаго сверухъ рухьинарила цогидал росабиги. Гьезда гьоркьоса цо росулъ рагьила хIан гьабулеб, цогидалъуб тIорахь гьабулеб цех - гьел киналго рукIина кIудияб предприятиялъул гIаркьелаллъун. ГIагарал соназда пачалихъалъул аслияб масъалалъун лъугьине ккола гьединал проектазда рекъон хIалтIулезе квалквалал гьукъиги гьезие субсидиял кьеялъулъ бигьалъаби лъугьинариги.\nБазаразда бищунго цIикIкIун бичун унеблъун лъугьун буго рахьги тIорахьги. Цогидал нигIматазда гьоркьор гьез кколеб буго 47 процент. Ахираб ункъо соналда жаниб рахьдал нигIматал кванилъ хIалтIизарун руго халкъалъул 93 проценталъ. Рахьдал бизнесалъул цо лъикIаб рахъ буго, росдал магIишаталъул киналго нигIматал, гьездаго гьоркьор рахьдалги хIадур гьарулезе пачалихъалъул рахъалдасан бигьалъаби рукIин. Амма суал бачIунеб буго республикаялда ратиладай щивав член акциязул бетIергьанлъун лъугьунеб акционеразул общество жидеца гIуцIизе тIаде босулел хIаракатчагIи? Щайин абуни, нилъерго базаразда гурони, къватIире ричизе ритIизе ярагьунеб качествоялъул рахьдал нигIматал жеги нилъер гьанир дагь гурони хIадур гьарулел гьечIо. ТIад арал харжал рецIиялъул суалалде рачIани, цо гьитIинаб магIишаталъул мисалалда хIисаб гьабилин. МоцIида жаниб гIакдаца кьола гIага-шагарго 600 литр рахьдал. ГIакдадаса цIикIкIун рахь бечIчIулеб микьго моцIалъул хIасил гьабуни, гьеб ккола 4800 литр. КIиго моцIалъ гIакдал рахь дагьлъула - телин гьединаб щибаб моцIалъ 300 литр кьолин. Гьедин тIаде жубазе бегьула жеги 600 литр. ГIола кинабниги 5400 литр. 10 гIакдаца лъагIалие кьола 54000 литр. Жакъа рахьдал литралъул багьа буго 25 гъурущ. Гьедин щолеб буго миллионгун 350 азарго гъурущ. ТIад унел харжал: рагIи-хералъухъ ва кормалъухъ 25-30 азарго гъурущ, гIачи речIчIулеб аппараталъухъ - 25 азарго, хьихьаралъухъ - 180 азарго, бензиналъухъ ва соляркаялъухъ 15 азарго - кинабниги 300 азарго гъурущ. 1 350 000 гъурщидаса гьеб тIаса бахъани, хутIулеб буго бацIцIадаб хайиралъул 775 000 гъурущ. АнцIабго гIакдаца гьабураб 10 бачихъ щвараб (цо бачил багьа анлъазарго гъурущ) 60 азарго гъурущги тIаде жубани кколеб буго 835 000 гъурущ. Гьединаб къадаралда бацIцIадаб хайир кьолеб буго тIоцебесеб соналъ. Рищни-къулалъул масъала\nМугIрузул районазда рищни-къул гIемерлъи лъугьун буго захIматаб масъалалъун. Гьеб бухIани яги ракьулъ букъани - экологиялъе зарал ккола. Щибха гьабилеб? Гьеб бичизе бегьула. ГIадада гуро Рссиялъул гIемерал регионазда рищни-къулалдаса пайда босулел предприятиял гIуцIун ругел. Гьелъул кколеб буго кIийихъан хайир. Цо бугони, пачалихъалъулгун къотIи хъвазе бегьула рищни-къул бакIаризе. КIиабилеб бугони, гьелъухъ мухьги щолеб буго. Гьеб кIиябго цадахъ ккезабун хIалтIани, гIарац щолеб буго бакIараралъухъ пачалихъалъухъа ва бичун босулеб предприятиялъухъа. Гьединал предприятиял нилъер гьанир гIуцIиялъе хIажалъула рищни-къулалъул сортал ратIа гьарулеб линия, пресс, къайи баччулеб чанго машина ва рищни-къул баччулеб хасаб машина. Гьединаб предприятие рагьани, нужеца гьелъул сортал ратIа гьарула, ай батIа-батIаго лъола пластик, махх, кагъат ва картон. Цинги гьеб кинабго батIа-батIаго прессалда гъоркь лъола. Гьедин хIадур гьарурал пластикалъул, маххул яги кагътил ункъбокIонал къанал машинаялда тIад лъола ва бичизе битIула. Лъица гьеб босулеб? Босизе бокьарал гIезегIан руго, амма гьел ралагьизе ккола. ХIакъикъаталда, гьел ункъбокIонал къанал ричун росула пластикалъул, маххул тIагIелал ва картон хIадур гьарулел киналгоязде гIунтIун компанияз. Гьединаб ишалде гъорлъе лъугьун ругез абулеб буго кIвар кьезе кколин хIалтIизе гIадамал тIаса рищиялде. ГьедигIанго рекIее гIолеб хIалтIи гурелъулха, рищни-къулалъул гохIазда гъорлъ хъирщади. Кин бугониги, хIалтIизе чи камун хутIиларо. МагIарухъ гIадамал гIазабалда гъоркь руго рищни-къулалда гъорлъ къан. РацIцIалъиги лъугьунеб бугони, гьелъухъ гIарацги щолеб бугони - гьеб лъикI гьечIищ. Автор: ГIабдула КЪУШЕВ\nГазета №: 7, от 19. 02. 2016 г.\n2016 сон - МугIрузул лъагIелКиналдего квер щвезе кколаСПКялдаса ЛПХ лъикIТIегьазе ратила магIарухъ гъутIбиАх гIезабиялъул цIияб къагIида


ГьитIинаб къоялдаса нахъе бесдалазда дандчIвалел захIмалъаби балугълъиялде рахун, лъималазул рукъ нахъа тун хадубги лъугIулел гьечIо. ХIукуматалъ бесдалал рукъалдалъун хьезари тIадаблъун бихьизабун бугониги, соналдаса соналде рукъ щвезе иргаялда чIарал бесдалазул къадар цIикIкIунеб буго. Дагъистаналда 2015 соналде кIиазаргоялдаса цIикIкIун бесдалал руго рукъ щоларогон.\nЭбел-эмен гьечIогон хутIарал ва эбел-инсуца инкар гьабун тарал лъимал рукъзабаздалъун хьезаризе бихьизабураб программаялда рекъон, 2013-2020 соназда 3 694 бесдалал жидерго рукъзабаздалъун хьезаризе кколел руго. Гьеб программаялда рекъон, 2020 соналлде рукъ щвезе чIарал бесдаазул иргаби лъугIизаризе кколел руго. Амма соналдаса соналде гьеб ахIвал-хIал квешаб рахъалдехун гурого хисулеб гьечIила, иргаялда ругелги тIаде цIикIкIунел ругилан лъазабулеб буго Дагъистаналъул Счетная палатаялъул Аудиталъул бутIаялъ. 2014 соналда жаниб рукъзабаздалъун программаялда рекъон 1103 чи хьезавизе кколел рукIун ратани, рукъзал хIакъикъаталда щун ругила гIицIго 260 бесдалазе.\nДагъистаналъул Счетная палатаялъул вакил Темирлан Расуловас баян гьабухъе, 2014 соналъ рукъзал швезе иргаялда чIарал бесдалазул къадар цIикIкIун буго, гьебго заманаялъ, программаялда рекъон гьеб мурадалда харж гьабизе биччан буго 1млрд гъурщидаса цIикIкIараб гIарац. 2015 соналде иргаялда кIиазаридаса цIикIкIун чи вугила. Гьединал хIасилал ккеялъе гIилла бугин мина-рукъалъул ва ракьалъул багьа бахун букIин ва киналгIаги шартIазда данде кколел рукъзал къанагIат гурого щунгутIийилан лъазабулеб буго гьес.\nБесдалазе хIукуматалъ кьезе кколел рукъзал киналгIаги квегIенлъаби ругел ва рихьизарурал шартIазда рекъарал рукIине кколин, амма гIемерисезе гьел яги басриял риххун инел бакIазда, яги квегIенлъаби гьечIел бакIазда шолин абулеб буго Салаватова Гажарица. Гажар гIун йиго Избербаш шагьаралъул лъималазул рокъой. Училищеялъул общежитиялда гIумру гьабун лъабго сон байдал гьелъие кьун буго жиндирго рукъ. Амма гьеб рукъ бугеб мина цIакъ чIунтараб ва басрияблъун рикIкIараб батидал, гIолилалъе тIокIаб батIияб кьезе рес гьечIин абун буго.\nСалаватова Гажар: «Дие рукъ кьураб минаялъул цояб къед буго биххун ине хIадурун. Гьеб бакIалъул экспертиза гьабизе чагIи рачIун рукIана, 75 проценталъ гIумру гьабиялъул шартIазда данде кколареблъун рикIкIана гьеб мина. Шагьаралъул администрациялда дида абуна гьеб гуреб батIияб бакI кьезе рес гьечIилан. Диваналъ рукъ гIумру гьабизе хIинкъи бугеблъун рикIкIана ва гьелъул багьаяб гIарац кьезе бихьизабуна, амма администрациялъ рагIи кьуна киназего, гьеб минаялъуса цIияб минаялде рахъинарун, лъикIал ва квегIенлъаби ругел рукъзал кьезе ругилан. Гьалеха лъагIалидасаги балагьун чIун руго, амма сихI гьечIо. Дида бичIуларо, кин хIукуматалъ кьезе тIадаблъун гьабурааб жо кьезе рес гьечIогон букIунебали, къануналда рекъон хIалтIулел гьечIоха гьел».\nГIолилалъ баян гьабуна цо рахъалъ жий гIарз гьабизе нечолин, щайин абуна жинда лъалел гIемер гьединалго бесдалал ругила хIалтIун щвараб жоги кьун рукъзал ккун гIумру гьабун, гьезие гьединабцин щолеб гьечIила рукъ.\n2015 соналъул май моцIалда Дагъистаналъул прокуратураялъ тобитIараб халгьабиялъул хIасилалда тIатинабун буго МахIачхъалаялъул шагьаралъул администрациялъ шагьаралъул Булачил къватIалда бесдалал рукъзабаздалъун хьезариялъул программаялда рекъон 2014 соналъ 46 чиясе кьурал квартираби документазда бихьизабураб квадратура бугеб гьечIелъи. Гьелда тIадеги минаялъул тIох чвахулеб батун буго. Гьединго рукъзабахъ бухIараб лъим ва цогидаб квегIенлъи батун гьечIо. Прокуратураялъ администрациялде лъазаби битIун букIанин гьел киналгIаги хIужаби лъугIизаризе рукIине ва гIайибиял тамихIалде ахIизе, амма гьениб щибго хисун гьечIин абулеб буго «Новое дело» газеталъул журналист РахIимат Адамовалъ.\nГьелъ республикаялда ругел бесдалазда хурхун чанго журналистикияб цIех-рех тIобитIун буго. Гьезул цояб хурхараб букIанила бесдалал рукъзабаздалъун хьезариялда.\nРахIимат Адамова: «Дихъе редакциялде вачIун вукIана гIолилав, жиндие кьезе кколеб рукъ щолеб гьечIилан абун. Цо идараялдаса цогидалде витIулев вукIана гьев хIакимзабаз. Ахир къадги, гьесие рукъ кьуна, амма гьеб гIумру жаниб гьабизе бегьулеб гIадаб бакIцин букIинчIо. Регьелалъул ва басралъиялъул бицинчIониги, гIадатиял квегIенлъабицин гьечIеб бакI. МахIачхъалаяда чанго рукIана гьединал лъугьа-бахъинал. Дербенталда гьедино такъсир гьабиялъул иш рагьун букIана шагьаралъул администрациялда тIад, бесдалазе рукъзал росизе биччараб гIарац цогидал хIужабазда харж гьабун батиялда бан. Гъаякент мухъалъул бетIер Ильмутдин ХIамзаев туснахъ гьавиялъе гIиллаги букIана гьебго, бесдалал минабаздалъун хьезаризе биччараб гIарцулгун хIиллаби гьарун рати».\n2013 соналъ Бесдалал рукъзабаздалъун хьезаризе биччараб гIарцуе хIиллаби гьарун ратиялда бан ккурав Ильмутин ХIамзаев чанго моцIидасан, Россиялъул конституция къабул гьабуралдаса 20 сон тIубаялда хурхун лъазабураб амнистиялда рекъон къватIиве виччан вуго.\n2015 соналда жаниб программа гIумруялде бахъинабизе биччан буго 232 млн. гъурущ, гьеб гIарцуде гIицIго 282 бесдалал гурого хьезарун бажарулел гьечIо рукъзабаздалъун. ХутIарал тIасияб соналъги иргаялда хутIулел руго.


Колорадуллал гъангъаратIи – хъудугьул душман\nХъуруннай, ахъуву, дачардай жура дугьаймуниву ца яла агьамсса кIану бугьлай бур нувщул, амма му ххяххан баврицIун диялсса дайшишру дуллай бур колорадуллал гъангъаратIул. Архсса Амерканава жучIанма бувкIсса зиянчитал бат буван ишла дувайсса химиялул сурсатругу чIярур, амма ми тара-тагу дагьлай дур жулла ссупрардайн, жула цIуллу-сагъшиврунгу хъунмасса зарал биян буллай. Къачанни инсаннал цIуллу-сагъшиврун зарал къабиянсса куццуй нувщул (мукунна бадиржандалул, помидорданул) бакIлахъия ласаврицIун кабакьу буллалисса халкьунналми дарманнугу.\nДнепропетровскалий «Гьанна» цIанилусса ттучандалул заказрайну дурну дур колорадуллал гъангъаратIунсса укунсса гьайкал. Ххарину бур гъангъаратIи цищава щала Европа ва бачIи Азия ясир буван шаврия\nЦиванни захIматсса ва зиянчи ухлаган ан?\nЦалчин, Американаву чIявухьурчагу, жулламур материкрал тIабиаьтраву ва щулгъилул душмантал хъинну чансса бусса бур.\nКIилчин, мунин лувгъи хъанансса шартIругу къулайсса дур – гъинтнил дянив колорадуллал гъангъаратIул 350-нния 1000-ннийн дияннинсса ккунукру дичайсса дур. КIилчин, колорадуллал гъангъаратIул бухIайсса бур хъунмасса хIаллайсса ккаши ва муния махъгума цIуллу-цIакьсса оьрчIру дуккан дувайсса дур.\nШамилчин, вайннуща ацIрахъул километрардайсса манзил битан бюхъайсса бур. Мукьилчин, цал архIал аьрщарал хъунмасса кIанттай дуван бюхълай бакъар вай бат бувансса давуртту, мунияту ца кIанай марцI бувну махъ цамур кIаная левххун букIлай бур гиккун цIунилгу.\nБердянск шагьрулий дацIан дурсса колорадуллал гъангъаратIи батIлатIисса дачниктурансса гьайкал\nВайннуву яла хьхьичIавамурну ва вихшала дишинмурну бур гъангъаратIив ва миннул ккунукру дирчусса нувщул чIапIив канил батIаймур кьяйда. Мигу жулва инсантурал батIай навт бусса банкалувун ягу бадралувун. Навтлил кьанкь къаххирасса иш бухьурча, навтлин кIанай цIил аьнтсса щин ишла дуван бучIиссар. Амма ва кьяйда ишла буван бучIир, нувщи бувгьусса кIану къахъунмасса бухьурча. Гектардайсса хъуруннайх къазананссархха инсан, канил банкагу дургьуну. Шикку бучIину лякъинтIиссар лах зурзу бувайми ва уртту-щинал пурх учайми кьяйдарду.\nБищара нувщуйх муркъал лах\nЧчимур цамур луххаягу кумаг хьунтIиссар, амма ми цинявннуву колорадуллал гъангъаратIун яла къаххирамур бусса бур муркъал (береза) лах. Лах нувщул къатIрайн зурзу бувнугу хъинссар кIюрххицIунмай, нувщул чIапIив хьхьемал ягу хьхьурай ларчIсса гъарал хъавтусса чIумал (ца соткалийн луххал ца кило хIисавну). Лах нувщуйх зурзу буллан хьхьичI кIувчIуну хъинссар.\nШагьнал лачIал иникьали\nМукунма кIюрххицIун, нувщул чIапIив хъавтуну бунува, миннуйх шагьнал лачIал (кукуруза) иникьали зурзу дурну хъинссар. Ми дуркусса гъангъаратIив литIайсса бур.\nГипс ягу цемент\nМукунма нувщул къатIрайн зурзу буван бучIиссар гипс ягу цемент.\nГьивхьхьул щюллисса чIапIал 1 ккилорайн кIирисса, щаращисса щинал 10 литIра дуртIуну, кьалакьигу ларкьуну, 5-7 гьантлий диртун, диргьуну, пурх учин аьркинссар нувщуйн.\nБучIиссар мува кьяйдалий кьаркьсса гьивхьхьул макьартту ва кьавкьсса чIапIив (300-400 грамм щинал 10 литIралийн) ишла бувангу.\nПредыдущая записьХалкьуннал театрСледующая записьВатан – вихар вайннал шеърирду ва балайрду


ГIагараб росулъе щвезе сапаралъ яхъиндал, кидаго лъалхъула ХIебда росулъе щолеб бакIалда, какал разеги машинаялъубе бензин тIезеги. ЩугогIан соналъ цее ХIебде щведал, ракI бохизабуна, Авар гIурул рагIалда бараб сангар бихьидал. Гьал къоязда редакциялде вачIана гьеб сангар барав устар Мусрухъа МахIмуд ГьитIинов.\n«16 млн 700 азарго гъурщил хIалтIи гьабуна нижеца гьениб. Амма жеги кьечIо гьелъухъ гIарац. Гьелъие гIиллалъун буго хIалтIи гьаби тасдикъ гьабулел кагътазда заказчикас, ай «Дагводсервис» идараялъ, гъулбасунгутIи. Гьезул вакилас абуна жидеда ДРялъул Минфиналъ лъазабун бугила бюджеталдаса бахъараб объект бан бахъиналъул хIакъалъулъ документазда гъулбас гьабугеян абун. ГIажаибаб жо кколеб буго! Дир идараялдаги «Дагводсервисалдаги» гьоркьоб гьабураб къотIи-къай буго. Цоябниги рахъалъ гьеб биххизабулеб бугин лъазабунги гьечIо. Гьелъул гIаксалда – 2017 соналда жеги тIаде жубана гьеб къотIиялъул болжал. КъотIи биххулеб мехалда, гIахьаллъизе ккола кIиябго рахъалъул вакилзаби. Гьелде тIадеги, къотIи бихханищ – гьабун бахъараб хIалтIухъ гIарац кьезе ккола гьебсагIатго. Дун бергьунеб хIал буго, юридикияб рахъалъ халгьабуни. Амма бергьунев гьечIо…\nДоб заманалда районалъул бетIерлъун вукIана МухIамад Асиятилов. Гьес рагIи кьун букIана гьабураб хIалтIухъ харж кьезе, амма данде ккечIо. Гьелъие гIиллалъун ккана бюджеталдаса нахъе кьураб объект гьеб букIин, ай гьелде биччараб гIарац бюджеталда гьечIолъи.\nРайоналъул бетIерасул рагIуда божун, дирго гIарац харж гьабуна дица гьениб – бичана машина, дача. Гьеб гIарац кьуна хIалтIухъабазул цо къокъаялъе. Руго жеги дица харж кьечIого хутIарал хIалтIухъабиги», - ян бицана гьес.\nМахIмуд вуго кьучIаб рагIул инсан. Гьедин, гIурул рагIалда сангар балаго, гьесул рагIуда божун, гьенир хIалтIана батIи-батIиял районаздаса устарзаби, кьуна хIалтIизабизе техника. Къаси-къад чIечIого хIалтIана техникаги гIадамалги. ХIалтIулаан гъираялда, щайгурелъул цIадхIалаб ва гIазу биараб заманалда лъим гIемерлъиялъ гьалаглъараб гIоралъ рагIалги кванан, шагьранух къварид гьабулеб букIана. Сангар бай киназего хIажатаб иш букIин бичIчIиялъ гъирабазабулаан хIалтIухъабаздаги.\n«1971 соналдаса нахъе дун вукIана ХIебда. Доб заманалда гIор чвахулаан росулъ жанисан. Дагь-дагьккун, гIор «хъущтIизабуна» мегIералъул ракьандехун. Гьабуна дол соназдаги гьелда цебеги сангар. Амма даимаб жо букIунарелъул, цебего заман щун букIана сангар цIи гьабизе. Нижеца гьеб хIалтIи гьабичIебани, шагьранух къазе кколаан. Гьенисанин абуни, гIадамал хьвадула Шамил, ЛъаратIа, БежтIа ва ЦIунтIа районазде.\nГьабсагIаталда гьединаб квешаб хIалалда буго ХIебдаса эхедегIан бугеб гIурул рагIал. Лъеца дагь-дагьккун «кваналеб буго» ракь, кколеб буго шагьранухалъе хIинкъи. Республикаялъул нухмалъиялъ абулеб буго, гьеб рагIал цIигьабиялда бан, документалги хIадурун, гьелда гъорлъего ккезабизе бугин райцентралда гьабун бугеб хIалтIул проектги. Гьеб проект къабул гьабуни, бюджеталда букIине буго гьелъие биччараб гIарац. Хьул буго гьедингIаги дир рукIарал киналго хIалтIухъабазе харжал кьезе рес ккеялде», - ян бицана МахIмудица.\nГьабураб хIалтIул чарагьечIолъиги гьелъухъ харж кьечIого хутIиялъулги хIакъалъулъ чанцIулго хъвана ДРялъул бетIерлъун вукIарав Рамазан ГIабдулатIиповасухъеги ДРялъул ТIабигIиял сурсатазулгун экологиялъул министерствоялдеги, ГIурул рагIаллъаби цIуниялъул идарабазул нухмалъиялъухъеги, районалъулгун регионалъул ва федералиял судазул идарабаздеги. Амма хIасил жеги ккечIо. ЧанцIулго дандчIвана МахIмуд министр Набиюла Гъарачаевгунги. Бицана лъикIаб хабар ва абуна, материал судалде кьеян, гьеб мехалда жиндие бигьалъулила дуе гIарац балагьизейилан. «Кинниги, дир ракI рекъараб хIасил судазулги ккечIо. Амма дида лъала дун ритIухъав вукIин: гьабсагIатги берда цебе буго дица ва дир хIалтIухъабаз гьабураб хIалтIи, жамагIаталдаги бихьана гьеб гьабулеб букIараб къагIида. ГIадамаз доб заманалда абулеб букIана, гIин кьурун, гIурул чвахи хисизабунин МахIмудицаян абун. Бокьараб комиссияги гIуцIун хал гьабе – гьабураб хIалтIул жаваб кьола дица», - ян абуна М. ГьитIиновас.\nМагIарухъ нухазул кIваралъул бицунеб цо хIужа рехсела. Дир букIун батила доб заманалда 3-4 сон. Эбел-эмен ун рукIана хъутаналде, инсул вацасе ригьин гьабизе. Ниж тана кIодоэбелалда аскIор. Цо къоялъ радалго гьей ана, нижеде нуцIаги рахан. Дидаса кIудияв вацасда лъазабуна гьелъ, кирениги къватIире унгеян абун. Амма дов, гордухъан къватIивеги лъугьун, рокъор рукIаян нижедаги лъазабун, ана. Гьес гьабураб гьабуна нижецаги: бакьулъ ккезавуна дидаса гьитIинав вацги, дунги яцгIалги рахъана болъодухъан къотIноре. ГIажаибаб, рекIелъе хIинкъи ккезабулеб гьаракь рагIулеб букIана гIурул рагIалдасан. Ниж ана гьенире. Нухго бихьулеб гьечIоан – гьеб бацизабун бугоан щвараб гIоралъ. ГIемер хIинкъиялъ, ниж гьеб параялъго рокъоре тIадруссана.\nГьел къоязда магIарухъе рачIунел рукIарал эбел-эмен, нухги гIоралъ ун, лъелго рачIине ккана росулъе. Анкьалдасаги цIикIкIун заман бана гьез нухда…\nПрочитано 251 раз\tПоследнее изменение Пятница, 27 марта 2020 12:04\nДругие материалы в этой категории: « ЧIунтулел руго магIарухъ росаби\tБатила гьаб хIакъикъат, цIунизе ккела низам »\n18:28, 28 октября 2020, 164\n18:25, 28 октября 2020, 152\n18:24, 28 октября 2020, 149\n18:21, 28 октября 2020, 146\n18:20, 28 октября 2020, 148\n18:18, 28 октября 2020, 147\n16:20, 28 октября 2020, 356\n10:02, 28 октября 2020, 185\n09:47, 28 октября 2020, 459


"ГIелалъ гIелалъе тезе ккола мацI"-барки. СагIидова Сиянат. » Ассоциация учителей аварского языка\n23 фев 23:19Цолъиялъул хIалтIи / Блогал\n"ГIелалъ гIелалъе тезе ккола мацI"-барки. СагIидова Сиянат.\nГ1елалъ г1елалъе тезе ккола мац1\n«Инсуца холеб мехалъ,- ан хъвана Расул Х1амзатовас,- васазе ирсалъе тола рукъ, хур, ханжар, пандур. Амма г1елалъ г1елалъе тола мац1…»\n«Уммуз нилъее ирсалъе тараб\nАвар мац1 хвел гьеч1еб хазина буго»,- ян хъвана шаг1ир Мух1амад Гунащевасги.\nКиназего баянаб буго 50 –абилел соназда мац1азда сверухъ бук1араб политика, рахьдал мац1азде гьарулел рук1арал «гьужумал», рахьдал мац1 лъалезулги, гьелда к1алъалезулги къадар дагьлъанаг1ан, дол соназда цо- цояз рохун угьулеб бук1араб х1ухьелин абуни, гьанжеги ч1валеб буго, мац1алде, миллаталде мугъ рехаразул рек1ее бигьалъиги гьабун, мац1 ц1унизе «рагъде» рахъаразда т1ад бак1го бегулеб буго…\nЭбелалъ г1емер абулаан: «Расул Х1амзатовасул х1аракаталъ гуребани, нек1ого т1аг1инаан маг1арул мац1», -ан.\nХ1акъикъаталдаги, «консолидациязулги» «ассимилятивиял процессазулги» заманалда, миллиял мац1азде к1вар кьей миллатчилъи загьир гьабилъунги рик1к1унеб заманалда, гьеб политика билълъанхъизабизе х1аракат бахъулел т1адчаг1азда данде х1инкъич1ого жиндирго «Авар мац1» абураб кеч1гун цеве вахъана Расул Х1амзатов.\nУзухъда, жидерго мац1алъул х1акъалъулъ асар хъвач1ев шаг1ир дунялалда ватизе зах1малъила. Амма рак1ч1ун абизе к1ола: цониги ц1ар раг1арал шаг1ирзабаз Расул Х1амзатовасг1адаб к1вар кьеч1о жиндирго мац1алде. Шаг1ирасул т1олабго творчествоялъулъ баг1араб мухълъун унеб буго мац1 ц1унизе ва цебет1езабизе ккеялъул пикру.\n«Метер маг1арул мац1 хвезе батани,\nХваги дун жакъаго, жаниб рак1 кьвагьун»,-\nдандерижиялъ г1адин, такрар гьаруна г1емермиллиталъулаб Дагъистаналъ.\nГьеб коч1оца кьуч1 лъуна республикаялда мац1аздехун бит1араб политика бижиналъе, киналг1аги г1исинал мац1азул жидерго мац1 бук1ине кколин абураб пикру халкъалъул рек1елъ щулалъиялъе, х1атта цо – цо г1алимзабазги интелигенциялъул цо-цо вакилзабазги г1исинал мац1азул бук1инисеб гьеч1илан рагьун абулеб бук1аниги.\n«Дир Дагъистан» абураб т1ехьалда Расулица гьеб ах1ал – х1ал гьадин бихьизабулеб буго:\n«Абут1алиб: Цо-цояз абула: «Гьа, лъие къвариг1ун бугеб нилъер мац1 Дербент бахун хадуб? Нилъ лъидаго рич1ч1изе гьеч1о».\nЦогидаз абула: «Лъие къвариг1араб нилъер мац1 маг1аруллъи бахани?»\nЛъабабилел г1арзахуна: «Нижер куч1дул ралъдахъецин щвеларо».\nАмма гьел ц1акъго г1едег1улел руго жидерго мац1ал архивазде кьезе.\nСуал: Щиб дуца абилеб консолидациялъул х1акъалъулъ?\nАбут1алиб: Консолидация къвариг1уна чияразда гьоркьоб, амма вацазе консолидация х1ажат гьеч1о».\nДол цере рехсарал г1адал г1алимзабазеги политиказеги Расулица доб заманалда кьуна гьадинаб жаваб:\n«Амма абеян абе цогидаз дир мац1 мискинаб бугин. Дирго мац1алда дида к1ола диего бокьараб эркенго абизе, дирго пикрабиги рек1ел асаралги загьир гьаризе дие бат1ияб мац1 х1ажалъуларо».\n… Мах1мудил пасих1лъи, гьасул х1асралъи,\nБидулъ къаламги ччун, гьарурал куч1дул,\nКиданиги дида рич1ч1изе гьеч1о».\nНилъер Дагъистан буго г1емермиллатазулаб республика.\n«Мац1азул ва халкъазул т1убараб мег1ер»,- ан абун буго Дагъистаналъул х1акъалъулъ цо нухлулас.\n«Азарбет1ерилаб аздагьо»,- ян абун буго Дагъистаналъул х1акъалъулъ тушбабаз.\n«Г1аркьалаби г1емераб гъвет1»,- ан абун буго гьудулзабаз.\n«Къаде кангун дунял свераниги, батуларо ракьалда гьадиг1ан халкъги дагьаб миллатги г1емераб бак1»,- ан абун буго Дагъистаналъул х1акъалъулъ сапарчаг1аз.\nМиллат абураб раг1ул буго к1иго бат1ияб маг1на: миллат-«нация», милат- т1алаб гьаби. Миллаталъул милат гьабизе ккола т1олго дагъистаналъул халкъаз.\nКъвариг1унищ къвариг1унарищ миллатги маг1арул мац1ги абураб гьанжеги бег1ерго бугеб, рах1ат хвараб суалалъул х1акъалъулъ Расулица хъвана:\n«Инсан коч1охъанасул рак1гун, амма мац1 лъаларевлъун вижун ватани, гьесие вижич1еваниго лъик1аб бук1ана». Хадубги хъвалеб буго: «Дир рек1елъ руго г1емерал куч1дул, дир буго гьаракь. Гьеб гьаракьги мун буго, дир г1агараб мац1».\nДир гьаракь бахъани, дир лъималахъа?!\nЩай дий маг1аруллъи маг1арул чаг1аз\nЧияр мац1 бицунеб жидерго гъаст1а?!\nДобго «Дир Дагъистан» абураб т1ехьалда шаг1ирас кьолеб буго цо ч1ужуг1аданалъ цогиялде гьабураб хьами: «Аллагьас дур лъималазухъа эбелалъ бицунеб мац1 бахъаги». Гьеб бук1ана бищунго квешаб хьами.\nНилъер заманалда гьеб к1очон тун буго, улбуз жидецаго бахъулеб буго жидерго лъималазухъа рахьдал мац1, жидецаго мах1рум гьарулел руго миллаталдаса. Маг1арул мац1алъул дарсаздаса эркен гьари т1алаб гьабулеб буго шагьаралъул школазда гуребги, росабалъгицинха!\nГьединал умумузе хъварал руго М. Гунащевас гьал коч1ол мухъал:\n…Хваразул рух1азда гьел кинан лъалел,\nЧ1агоязда лъазе зах1малъун ругел.\nЧ1агоялъги гурез, хваралъги гурез\nХвезе гьабун буго халкъалъул къадру.\nЖанир лъугьунарез, къват1ир унарез\nКъварид гьабун буго гьаб нилъер миллат.\nМегъ к1очон тараца, мац1 рихараца\nНац1 базабун буго Дагъистаналда.\nГьез «арендаялъе» авар мац1ги кьун,\nИванил батула гьоркьоб бицунеб.\nУмумузул ц1арал нахъеги рехун,\n«Исусал» ратула рахъине гьарун.\n«Кеч1али щай гурин, щибаб раг1иги» абураб коч1олъ Расулица абулеб буго:\nЖиндирабго к1очон, чияраб лъарав\nЛъай бугев чи гуро, щив вук1аниги,\nХварал мац1ал руго ч1аго гьарулел\nНилъеца ч1агояб ч1валеб буго гьаб.\n«Щибха гьелъул кколеб бугеб, щиб гьелъ кьолеб бугеб?»- абурал суалазда т1ад ургъизецин ургъулел гьеч1о, щай гурелъул гьел суалал гьез кьолелго гьеч1елъул жидеего…\nГ1емерлъулеб буго жидерго миллиял кьалбаздаса т1ураб, жидерго халкъалъул г1адатал, тарих, маданият, умумул лъалареб г1ел.\nМац1 лъангут1иялъ рачуна нигилизмалде, гьелъул х1асилалда т1убанго яги цо къадаралъ мац1 т1аг1иналде рачуна. Мац1 т1аг1анищ-т1аг1уна миллат. Мац1алъулги миллаталъулги къисмат цо буго. Мац1 ч1аго бугебг1ан мехалъ, ч1аго бук1уна миллатги. Мац1 т1аг1инги миллаталъул «гьумер» т1аг1инги цого жо ккола. Мац1 ккола нилъер миллияб культураялъул хасаб форма, гьелъ нилъее ц1унула г1асрабазул гъварилъуда бугеб лъай.\nШаг1ир Борис Слуцкияс хъвавухъе: «рагъул аскаралъ бищун ахиралда тушбабахъе кьолеб аслияб щулалъи ккола мац1. Т1ок1алъ нахъе къазе бак1 хут1уларо».\nНилъер заманалда абуни, мац1, миллат рихараз тушбабахъе бищунго цебе рехулеб буго гьеб. Г1емерлъулел руго жал маг1арулал гурилан, г1андисел ругилан, бежт1исел ругилан абун ч1арал билараб пикруялъул г1адамал. Гьединги лъукъараб мац1алда хвалилал ругънал лъолел руго гьез. Дир гьезда рак1бух1ула.\nГьеб ах1вал – х1алалъ нилъ ц1идасанго долго 50-абилел соназде рачинародай?\n«Дир Дагъистаналда» Расулица Абут1алиб Гъапуровасул к1алдир лъун руго г1ужилал раг1аби:\n«Жив- жив чиясе аслияблъун ккола гьесул эбелалъул мац1. Жиндирго муг1рул рокьуларесе рокьизе рес гьеч1о чидар авлахъал».\nГьанирго рек1елъе лъугьун рач1ана Расулил коч1ол мухъалги:\n«…Лъа, жиндирго муг1рул рокьуларесе\nБокьизе рес гьеч1о т1олго дуниял.\nЖиндирго халкъалде сарин гьабич1ес\nЦогидазул рахъалъ хъвала гьереси».\nАбут1алибица гьикъула: «Г1енеккея, Митаров, мун маг1арулав гуревлъиги, лъараг1ав гуревлъиги, татав, ногъаяв, лезгинав гуревлъиги дида нек1ого лъалаан. Амма мун табасаранавги гурин абураб жо дида жакъа т1оцебе раг1улеб буго. Щивг1аги мун? Метерин абуни, дуца жив Мут1алиб гуринги Митаров гуринги хъвазе бегьула. Мисалалъе восани, дун тумав вуго, к1иабизе, дагъистанияв вуго, лъабабизеги, Совет Х1укуматалъул поэт вуго».\nДир пикруялда, жив – жив ч1ух1изе ккола жиндирго миллаталдаса, гьеб миллаталъул живго ватиялдаса.\nДун ц1акъ йохарай йиго бусурбанай ятиялдаса, ч1ух1арай йиго маг1арул миллаталъул ятиялдаса, муг1рузулаб Дагъистаналда йижиналдаса.\nДица гьеб сундухъго хисиларо.\nКеч1али щай гурин, щибаб раг1иги\nМаг1арулазул дий хазина буго.\nРаг1ини щиб гурин, щибаб жугьаги,\nЖавгьар кьуниги, дица кьеларо.\nАмма Расул Х1амзатовас абухъего:\n«…Бакъгун цадахъ гуро гъвангъарал муг1рул-\nМаг1арул мац1 гьеч1ищ-гьеч1о дие дол».\n«Дир г1агараб маг1арул мац1! Лъаларо, разияб бугищ мун дидасаяли, амма дица г1умру гьабулеб буго дуда жаниб рух1ги лъун, дудасаги ч1ух1ун. Бец1аб гъварилъудаса т1ок1к1араб иццул лъим бакъухъе г1адин, дир рек1елъа къват1ире к1анц1изе х1адур рук1уна маг1арул раг1аби.\nДие зах1мат бугеб куцха, дир маг1арул мац1, киназдаго мун лъазабизе. Мун бечедаб буго гьаркьаздалъун, дур гьел г1емер руго, киг1ан зах1мат бук1унеб гьалмагъасе гьел абизе ругьунлъизе, амма бицун бажарулесе гьеб мац1алъул гьуинлъи!»\n… «Инсуца холеб мехалъ, - ан хъвана Расул Х1амзатовас,- васазе ирсалъе тола рукъ, хур, ханжар, пандур. Амма г1елалъ г1елалъе тезе ккола мац1. Жиндирго мац1 бугес бала жиндиего рукъ, бекьула хур, гьабула ханжар, рекъезабун пандургун, бачуна бакъан» … Маг1арул бакъан…\nМаг1арул бакъанги, гьеб бакъаналда гъоркь ах1улеб маг1арул кеч1ги, гьеб кеч1 бич1ч1унел г1адамалги камун хут1угеги Дагъистан.\nБаркула киназдаго Т1олгодунялалъулго мац1азул къо!\nСаг1идова Сиянат Тимурона,\nавар мац1алъул ва адабияталъул\nХасавюрт шагьаралъул №3 Гимназиялъул муг1алим,\n21- февраль рахьдал мац1 к1одо гьабиялъул сордо. ФатагIалиева Зарият. Тадбиразул разработкаби ЦIунизе ккела авар мацI Макъалаби Хадижат Бечедова авар мац1алъул дарс "Хасал х1арпал" Учителасе ХIамзат ГIизудинов "МагIарул мац1алде" Авар адабият / КучIдул «Эбел».Расул ХIамзатов.Такрар гьаби. Авар адабият / Мисалиял дарсал / Учителасе


ЦIияб къанун ва бизнесчагIазул ракIбацIалъи\n2016 сон байбихьаралдаса Магъалабазул идараялда хъвай-хъвагIай гьабурал бизнесчагIи магъалабаздаса эркен гьаризе рес буго. Гьединаб къануналъул проект хIадур гьабун буго Дагъистаналъул бетIерас. Гьелдалъун Дагъистаналъул тIалъиялда ракIалда буго рагIдукь бугеб экономика тIагIинабизе.\nЖакъа къоялде индивидуалиял бизснесчагIаз лъагIалие кьезе кколеб магъалоялъул къадар бащалъулеб буго гьезие щолеб хайиралъул 10 проценталда. БачIунеб соналъул тIоцебесеб январалдаса бахъун гьеб тIубан лъугIизабизе бугила Магъалабазул идараялдада тIоцебе хъвай-хъвагIай гьабулел бизнесчагIазе. Гьелдаго цадахъ, ишалда гъорлъ ругел хIалтIухъабазул къадар 10 чиясдаса тIадехун ва лъагIалил хайир микьго миллион гъурщидаса гIемер букIине бегьуларилан баян гьабулеб буго Дагъистаналъул Парламенталъул пресс-хъулухъалъалъ. Рамазан ГIабдулатIиповас цебе босараб гьеб къануналъул проект тIоцебесеб цIалиялда къабул гьабунила республикаялъул парламенталъ.\nКъанун къабул гьабиялдалъун гьитIинаб ва гьоркьохъеб бизнесалъул экономикияб жигаралъе квербакъи гьабизе ва ругезда тIаде цIиял хIалтIул бакIал рагьизе ругила. Гьединго, Магъалабазул идараялда хъвай-хъвагIай гьабичIогон хIалтIулел ругел бизнесчагIи рагIдукь бугеб экономикаялдаса нахъе цIан, легалияб хIалалда хIалтIизе лъугьиналъе ресал цIикIкIине ругин лъазабулеб буго къануналъул проекталда.\nАмма 2013 соналдаса байбихьун Магъалабазул идараялдаса хъвай-хъвагIаялдаса рахъарал бизнесчагIазул къадар гьенир хъвай-хъвагIай гьабураздаса цIикIкIун ругин, гьелдасан бихьулин соналдаса соналде рагIдукь бугеб экономикияб сектор кIодолъулеб букIинин рикIкIунеб буго «Черновик» газетаялъул экономикиял суалазул рахъалъ эксперт Эдуард Уразаевас.\nМасала, даран-базаралда гъорлъ, 2/3 бутIа кколила рагIдукь бугеб бизнес.\nЭдуард Уразаев: «Хъвай-хъвагIай гьабурал предпринимателазул къадар азарабаца рикIкIунеб бугониги, кIудияб хиси кколеб гьечIо экономикаялда жаниб. 2013 соналда, федералияб тIалъиялъ цIакъ ургъицIого страховой взносазул къадар цIикIкIинабидал, цIакъ дагьлъана предпринимателазул къадар. Дагъистаналъул тIалъиялъ чанго гали тIамуна магъалаби ракIариялъул иш бигьа гьабиялъе, амма статистикаялъ бихьизабухъе, 2014 соналъул хIасилазда рекъон, хъвай-хъвагIаял гьарурал предпринимателазул къадар дагьаб буго, ругел хъвай-хъвагIаялдаса рахъарал предпринимателаздаса.\nАслияб квекIен буго гьитIинаб ва гьоркьохъеб бизнесалда жаниб, гIицIго Магъалабазул идара гуреб, чанго батIияб хал гьабиялъул идара букIин. Хал гьабиялгун рачIун, гIунгутIаби тIатинарун, гIемерал квекIенал рукIиналъ, бизнесчагIазда бигьаяб батулеб буго рагIдукь рукIун хIалтIизе, халгьабиялгун рачIунел гьелго тIадчагIазе тIаса бутIаги кьун. Гьединлъидал, дида кколаро цо кIудияб лъикIаб асар ккелин гьеб къанун къабул гьабиялъ, щай гурелъул, гьеб ккола цо компонент гIаммаб комплексалъул».\nХунзахъ мухъалдаса МухIамадов ИманшапигI разияв вуго гьеб пикруялда. Гьес жинцаго араб соналда рагьун буго кирпич къотIулеб цех, банкалдаса къарзалъ босун гIарацгун. Амма Магъалабазул идараялда хъвай-хъвагIай гьабун, батIи-батIиял хал гьабулел идарабазул вакилзаби рачIун гIунгутIаби тIатинаризе байбихьанила. Магъалби кьеялдасаги квеш ккараб жо бугила хал гьабулел чагIазе жидеего гIарац хIажат букIин. Гьелъ, кIудияб кIвар бугила инсанасул факторалъул.\nЭкономист Михаил Чернышовас рикIкIунеб буго лъикIаб асар букIине бугин гьеб къанун къабул гьабиялъул, амма тIубараб кьер гIунгутIабазул гьоркьоб биччан бугила проект бахъулаго.\nМихаил Чернышов: «Иш лъикIаб буго. Амма цо рахъалъ, хIукуматалъ ва Магъалабазул идараялъ абулеб буго магъалабазул максимум бакIаризе хIажат ккеялъул, цогидаб рахъалъ кьолел руго магъалабазул каникулал. Гьелдасан бихьулеб буго хIукуматалъул идараби цуцалъ рекъон хIалтIулел гьечIолъи. ТIубан бацIадго гьабулеб гьечIо гьеб иш. Масала, гьабсагIаталда Магъалабазул идараялда хъвай-хъвагIай гьабизе тIамулел руго маршруткабазул хIалтIухъаби. Гьел киназдаго лъазабун буго 2015 соналъул ахиралде щвезегIан гьеб иш рагIалде бахъинабизе кколилан.\nГьебго заманалда, 1 январалдаса бахъун гьабсагIат жанибе кьезе кколеб 40000 гъурущ гьез кьезе кколеб букIинчIо. щай гьезда гьеб хъвай-хъвагIай 1 январалдаса бахъун гьабизе толаребали бичIчIуларо. Экономикияб эффект букIуна магъалаби ракIари цIикIкIинабиялдаса. Цо рахъалъ бизнесалъе лъикI букIине буго гьеб къанун къабул гьабиялдаса, цогидаб рахъалъ щвалде щвечIеб гIумруялде бахъинаби букIиналдаса лазатбахъиялги рукIине руго бизнесалъе».\nХалкъияб мажлисалъул депутат МахIмуд МахIмудовас «REGNUM» ИАялъе лъазабухъе, Дагъистаналда 40-60 процент экономикаялъул кколеб буго рагIдукь бугеблъун.\nЦIияб къануналъ рагIдукьа нахъе рачне ругищ бизнесчагIи\nРакьул суалал ва бекьулездаса бикьулел бергьунел данделъаби


Хосни Мубарак гIайибал гьечIевлъун лъазавун вуго\nМисралъул диванханаялъ шамат къоялда къабул гьабуна экс-президент Хосни Мубаракида 2011 соналда демонстрантал чIваялъул гIахьаллъиялъул гIайиб гьечIин. Гьеб ишалда сверун гIайибал гьечIевлъун лъазавун вуго улкаялъул хIинкъигьечIолъи цIуниялъул рахъалъ тIадегIанаб нухмалъиялда вукIарав жеги анкьго чиги. Гьездаго гьоркьов вуго жанисел ишазул министрлъун вукIарав ХIабиб аль-Адлиги.\nШамат къоялъ диванханаялъ къабул гьабуна Мубаракалда хурхун коррупциялъул ишалдаги гьесда гIайиб гьечIин абураб хIукму. Гьедин бугониги экс-президент хутIулев вуго туснахъалъувго, щайгурелъул коррупциялда бараб цоги ишалда хурхун гьев лъабго соналъ жанив тIамун вукIун. 86 сон барав Мубаракица нахъчIвалел руго жинда гIунтIизаруралщинал гIайибал.\n2012 соналда Хосни Мубарак гIумруялъго жанив тIамизе хIукму гьабун букIана диванханаялъ. Гьелъ чIезабун букIана, 2011 соналда Мубарак реххиялде рачарал демонстрациязда гIахьалъарал чIваялъулъ гьесул гIахьаллъи бугин.\n2013 соналъул январалда апелляциялъул диванханаялъ гьеб хIукму нахъе бахъун букIана диваналъул процессалда гъалатIал ричIчIан рукIанинги абун.


МахIачхъалаялъул Советский мухъалъулаб диваналъ 10 июлалда хIукму къотIана салафиязул мажгиталда вукIарав будун ва хIафиз ГIибадулло Наботовасда хурхун, гьесде гIайиб гIунтIизабулеб букIана изну гьечIого цIунарал наркотикал ва ярагъ батиялда бан.\nДиваналъ гьесул ишалъухъ хал гьабун, гьев гIайибиявлъун рикIкIанин РФалъул Уголовияб кодексалъул 222 статьяялъул 1 бутIаялда рекъон, изну гьечIого цIунараб кьвагьулеб алат батиялда банилан лъазабулеб буго «Черновик» газетаялъ.\nГIибадулло Наботов кколев вуго Россиялъулгун Таджикистаналъул гражданлъи бугев чи.\nСалафиязул мажгиталъул будун рокъов туснахъ гьавиялъе хIукму къотIун букIана цебеккун Советский мухъалъулаб диваналъ, гьесда изну гьечIого цIунараб кьвагьулеб алат ва наркотикал рукIиналда щаклъи букIун. Гьелдаса хадуб, 11 июналъ Наботов рокъов туснахъ гьави халат бахъинабун букIанин 15 июлалде щуниналн баян гьабулеб буго Наботовасул вукIарав адвокат АсхIаб Джапаровас.\nГIибадулло ккун вукIанин 14 апрелалъго, гьев низам цIунулез Жанисел ишазул бутIаялде ахIун вукIанин кIалъа-бацаялъе, гьелдаса хадуб гьев кив вугевали лъалеб букIинчIин нахъияб къоялъги, гIицIго хъизаналъул телефоналде «Кинабго лъикI бугин» жаваб гьабулеб букIанин кIалъараго батIияв чиясин абулеб буго Наботов лъалез.\nЦинги, 16 къоялъ гьев низам цIунулез кодоб хал гьабидал граната ва наркотикал ратун ккун вукIин лъан буго, амма кинин граната бугевги наркотикал ругевги чи, гьев гIакълу лъаялда вукIаго жиндиего бокьун Жанисел ишазул бутIаялде унаго гьебги цадахъ босу уневилан абулеб буго Венгерских бойцов къватIалда бугеб мажгиталде хьвадулезул цояв МухIамад МухIамадовас.\nКиназдаго лъалила салафиязул мажгиталъул хIафиз ва будун кквеялъе бугеб гIилла гIицIго гьев гьеб мажгиталда вугев чи букIинин абулеб буго гьес.\nМухIамад МухIамадов: «Гьес будунлъи гьабун гуребги, мажгиталда хIафизлъи гьабулаан ва къураналъул дарсал лъолаан. Дун вукIана, масала, гьесухъ къуран лъазабулев. Киданиги гьел наркотикал хIалтIизарулев яги ярагъ цIунулев хасият бугев чи вукIинчIоха гьев. ЦIакъго лъикIав, гIамал берцинав, киназухъго мутIигIго валагьулев чи вукIана.\nКиназдаго, дагьабниги пикру гьабулев чиясда бичIчIула, ярагъ бугиниги, Жанисел ишазул бутIаялде унаго гьебги босун чи унаревлъи. Гьесдаго цадахъ, мажгиталде рачIун ккуна цойги Расул абурав вас, гьениве хьвадулев ввкIарав ва гьениб бакIа-бахари гьабулев вукIарав. Гьесда хурхун щиб хIукму гьабурабали жеги щибго лъачIо нижеда».\nДиваналда гьесда хурхун хIукму къотIизегIан гьесул адвокатас ва гьев лъалел-хъвалез гIарзал гьарулел рукIанила ГIибадуллоде тIадецуй гьабулеб букIиналда бан, ахирги гьев разилъанила гIайибавлъун живго рикIкIине, ва показаниял кьезе, гьелъ гьесие 6 моцI колониялъул кьунин абулеб буго жамгIияв хIаракатчи Абакар Абакаровас.\nНаботовасдего гIадин гIайиб гIунтIизабурал гIадатиял гIадамал цIикIкIунел ругин, гьелъ гIадамазда гъорлъ низам цIунулездехун ва тIалъиялдехун рокьукълъиги цIикIкIунин баян гьабуна гьес «Эркенлъи» радиоялъе\nАбакар Абакаров: «ГIибадулло Наботов ккола хIафиз, гьев ккола рекIехъе къуран лъалев чи. Гьесде гIунтIизабураб гIайибалъул кьучI гьечIо. Щибав инсанасул букIуна интуитивияб пикру, гьелда рекъон, Наботов лъалев ва гьев хIафиз вукIин лъалев бокьарав чи кинго божуларо гьев ярагъ цIунарав чи вукIиналда. Ахираб заманаялъ низам цIунулез гIорхъи тун гьарулед руго гIадамал кквеялъул тадбирал.\nЦере-цере гьез кколел рукIун ратани экстремистиял хурхенал рукIине рес бугел чагIи, гьанже гьез кколел руго жамгIиял хIаракатчагIи, будунал, хIафизал. Амма гьезул гьеб хIалтIиялъ хIукуматалъул имиджалъе кIудияб зарал гьабула, щай гурелъул, гIадамазда гьеб кинабго ахIвал-хIал бичIчIулелъул.\nЖакъа хIукуматалда гьеб ахIвал-хIал бичIчIичIони, метер хIикмалъизе кколаро хIакимчагIахдехунги низам цIунулездехунги жамагIаталъул рокьукълъи букIиналъе».\nАбакарова ракIалде щвезабуна «Надирия» мажгиталъул имам хисулев Аскандаров Къурбан, гьединго, изну гьечIого цIунараб ярагъ батиялда щаклъи букIун, ккун вукIин, гьевги гьединго, гIицIго салафиязул мажгиталъул чи вукIиналъ ккурав вугин абуна жамгIияв хIаракатчияс.


30 марталда Миллияб библиотекаялда тIобитIана «ХIакъикъат» газеталъул бетIерав редакторасул заместитель Пайзула Пайзулаевас хъвараб «Заманалъул матIу» абун магIарулазул миллияб газеталъул тарихалъул хIакъалъулъ хъвараб тIехьалъул презентация.\nНижеца цебехун бицун букIахъе, гьелда жанибе бачун буго магIарул аслияб газеталъул 104 сонилаб тарих.\nЛъабго сагIаталъ халатбахъараб гьеб тадбиралда гIахьаллъана магIарул мацIги, газетаги, тарихги бокьулел, жал лъикIал ишаздалъун машгьурал магIарулал. Масала, ДРялъул бетIерасул гIакълучи, гьединго миллаталъул рухIияв цевехъан Сайгидпаша ГIумаханов, Жиддаялда РФялъул генералияв консуллъун вукIарав Багьавудин ГIалиев, ришватчилъиялда данде къеркьеялъул рахъалъ ДРялъул нухмалъулесда цебе гIуцIараб Управлениялъул бетIерасул заместитель ГIалибег ГIалиев, ДФИЦалъул ИЯЛИялъул бетIерав гIелмияв хIалтIухъан ва филологиялъул гIелмабазул доктор, профессор МухIамад МухIамадов, гьебго институталда грамматикиял цIех-рехазул отделалъул нухмалъулев, филологиял гIелмабазул кандидат МухIамад МухIамадов, хIалхьиялда вугев ФСБялъул полковник ХIасанхан Ибрагьимов, тарихиял гIелмабазул доктор, этнограф МухIамадхан МухIамадханов, «Дагъистан» журналалъул бетIерав редактор МухIамад БисавгIалиев, гугариялъул рахъалъ Европаялъул щуцIул чемпион КъурамухIамад КъурамухIамадов, журналист ва жамгIияв хIаракатчи Шамил МухIидинов, адабияталда хасаб лъалкI тарал миллаталъул шагIирзаби Сабигат МухIамадова, ТубхIат Зургьалова ва гIемерал цогидалги магIарулал.\nГьезул киназего «Заманалъул матIу» сайгъат гьабун букIаниги, тадбир нухда бачарав ЧIарадаса Ибрагьимил МухIамадица байбихьуда рехсана гьениса цо-цо мисалалги. Гьелъ цебе чIезабулаан 104 соналда жаниб магIарул журналистика цебетIураб къагIида гуребги, колхозалгун ликбезалги гIуцIун республикаялда байбихьараб батIияб заманги.\n«Партиялъулги хIукуматалъулги политикаялда рекъон, басриял гIадатазда данде кколебги кколаребги рагъ гьабулеб мех букIана доб. Гьеб жо загьир гьабизе газеталдаги тIадаб букIана.\nМасала, 1937 соналъул 31 августалда газеталда бахъараб заметкаялда хъван бугоан гьадин: «Гумбет районалъул МелъелтIа комсомолалъул организациялъул инициативаялдалъун гIуцIана безбожниказул организация. Организация гIуцIараб къоялдаса нахъе гьеб активияб къагIидаялда хIалтIулеб буго», - ян бицана Ибрагьимил МухIамадица.\nДоб заманалъул матIу бихьизабулеб цойги мисалги рехсана МухIамадица гьеб тIехьалдаса:\n«КъахIиб районалъул ЦIекIоб росулъе кино бачIун букIун, гьелъухъ балагьизе гIемераб халкъ, руччабиги бихьиналги, данделъун рукIана. Нахъе ккарал, магIаруллъиялъул бецIал росабазул бер рагьизабизе киноялъул бугеб цIикIкIараб пайдаялдаса лъицаго инкар гьабиларо. Гьедин бугониги щиб, халкъалда гьоркьор гьанжеги ратулел руго басриял гIадатазул гудрикьа рорчIичIел, батIаго цIакъ руччаби, рахсида рарал гьаби гIадин, рукъалъул бокIнида чIезарун, къватIире рахъун дунялалъул канлъи бихьизе течIого, жидерго ихтиярал бечед гьаризе къваригIарал чагIи. Гьеб киноялъухъ балагьизе унин абун, ГIабдулагьов Давудица жиндирго чIужу гIемер кутакалда кьабун, гьей мискиналъул къаркъалаялда хъахIиллъичIеб бакI хутIун букIинчIо. Гьединал, руччабазул ихтияразде гьужум гьабулел гIалхулазда пролетаралъул законалъ руччабазул ихтиярал кин цIунилелани рихьизаризе ккела».\nМакъалаялъул авторал рихьизарулеб къагIидаги батIияб букIун буго доб мехалда. Масала, инициалал лъун яги тIокIцIарал хъван толел рукIун руго.\nМацIазул гIалимчи хIисабалда, Ибрагьимил МухIамадица кIвар буссинабуна магIарул газет-журналалги радио-телевидениеги болмацIалъул кьучIалда гIуцIун букIиналдеги. Цогидал миллатазулъ гьечIо гьединаб хаслъи. Гьелда бан Къуръангицин гIурус мацIалде буссинабурав машгьурав гIалимчи Нури ГIусмановас абурал рагIабиги рехсана МухIамадица:\n«Гьес абуна нуж, магIарулал, ругила нужерго мацIалъул къимат гьабизе лъаларел чагIи. Гьединаб мацI (болмацI) Дагъистаналда лъилниги гьечIила. Даргияв вукIаниги, аскIоб бугеб росдал мацI бичIчIуларила жиндаян абулаан Нури ГIусмановас. Гьединлъидал Москваялда ругел гIалимзабаз даргиязул мацI 17 батIияб мацIлъун чIезабуна. Гьеб рахъалъ нилъер болмацIалъул кIудияб пайда буго киназего – ГIандир, ГIахьвахъ, ЦIумада ругел, гьединго хъвай-хъвагIай гьечIел цогидал гIадамазеги.\nАбухъего, жал магIарулал гурин абулел харбазеги ахир лъезе ккун буго. Нилъ цо руго. Тарихги цо, кьучIги цо буго».\nХадуб рагIи кьуна тIехьалъул автор Пайзула Пайзулаевасе. Газеталъул тарих мухIкан гьабулаго гьес бицана: «1917 соналъул 3 апрелалда МахIач ДахIадаевасул нухмалъиялда гъоркь «Заман» газеталъул тIоцебесеб номер къватIибе бачIана. Гьесул кумекчIужулъун йикIана лъади Написат. Гьей кколаан Шамил имамасул вас МухIамадшапигIил яс.\nМахIач чIван хадуб «Заман» газета гIемераб заманалъ бачIинчIо.\nГьелъул тIоцебесеб номер къватIибе бачIун хадуб чанго къо индал, биччана «Аваристан» абураб газета. Амма гIезегIан мехалъ гьелъул цIар рехсолеб рагIун букIинчIо магIарул газеталъул тарихалда.\nНижеца гьеб рикIкIана кIиабилеб газеталъун. Щайгурелъул МахIачил рахъ ккурал гурелги, рукIана гIадамал либералияб рахъалда ругелги. Щайин абуни, гьелги магIарулал кколаан, гьезги биччана магIарул мацIалда газета. ГIажамалъ хъвараб гьелъул кIиго-лъабго номер хIал-балалъ щвана кодобе. Цо-цо чагIазул рокъор гурони, архивалдаги гьел цIунун ратичIо».\nПайзула Пайзулаевасул рагIабазда рекъон, гьеб нусго соналда жанив магIарул газеталъул бетIерав редакторлъун вукIана 15 чи. Гьединго хисун буго 12 батIияб цIарги.\nБищун кIудияб тираж букIана «БагIараб байрахъ» бугеб мехалда – 40 азарго экземпляр.\nХадурккун республикаялда ва гьеб бахун къватIирехунги машгьурлъарал цо-цо миллатцоял байбихьуда магIарул газеталда хIалтIулел рукIиналъулги бицана авторас. Масала, Расул ХIамзатов вукIун вуго росдал магIишаталъул отделалъул нухмалъулевлъун. Гьединго Расулил вац ХIажи ХIамзатовги, Халил ПатагIалиевги, Фазу ГIалиеваги, ПатIимат Хизроеваги гьенир хIалтIун руго корректораллъун, таржамачагIилъун.\nЖинца архиваздаса цо-цо хIужаби тIехьалде росичIогоги танин бицана Пайзула Пайзулаевас, дагьал тIадагьал, релъизе бачIунел гIадал рукIун. Амма заман додинаб букIун, доб мехалда гьел гIадатго къабул гьарулел рукIун руго.\nУлка тун къватIиве инегIан машгьурав художник Мусаясул Халилбег вукIун вуго редакциялда художниклъун.\n1951-1958 соназда Дагъистаналъул киналго миллиял газетал рачIунаан «Дагестанская правда» газеталъул дубляж гIадин.\nГьеб мехалда газеталъул бетIерав редактор МухIамад Шамхаловас республикаялъул нухмалъулев ГIабдурахIман Данияловасде хитIабги гьабун, гьел газетал жалго жидедаго чIараллъун гьарун руго.\nДанияловас данде ракIаридал, цогидал редактораз хIукму гьабун буго жидерго газетал анкьида жаниб лъабго нухалда рахъизе, Шамхаловас абун буго жидеца щуго нухалда бахъилилан. Амма гьеб мехалда редакциялда рукIун гьечIо гьелъие гIурал хIалтIухъаби. РукIинчIониги, хадубккун гьес кутакалда махщалида гIуцIун буго гьеб хIалтIи.\nГьединлъидал газеталъул тарихалда жаниб МухIамад Шамхаловас тараб лъалкIалъе къимат кьолаго, Пайзула Пайзулаевас абуна тIубараб гIелмияб институталъ гьабулебгIанасеб хIалтIи гьабунила гьес мацI роцIинабиялъулги кадрал хIадуриялъулги рахъалъ.\nДанделъиялда гIемер ракIалде щвезавуна МухIамад Шамхалов. БукIине кколедухъ пикруялъе эркенлъи гьечIеб заманалда газеталъе нухмалъи гьабурав гьев ахиралда «ВатIаналъул унти» абун къисматалъ улка тун къватIире рачарал дагъистаниязул хIакъалъулъ асар хъван хадув обкомпартиялъ гьесие бадибчIвай гьабуна.\nПайзулаевас баян гьабухъе, Турциялде унел СССРалъул журналистазул группаялъул нухмалъулевлъун вукIун вуго Шамхалов. Дова магIарулалгун дандчIван хадуб хъвараб пашманаб асар ккола «ВатIаналъул унти».\nГьелъухъ выговор щун хадуб цоги нухалдаги щола гьесие бадибчIвай. Газеталда бахъун букIуна Унсоколо районалъул «Ахихъан» газеталъул бетIерав редактор МухIамад Гунашевас хъвараб «Дир байрахъулал» абураб кечI. МахIачги Шамилги жидер районалда рахъанин абураб хIасил букIана гьелъул.\nГьебги хIалае ккун, тIадежоялъе гьеб мехалда нухмалъиялдаса нахъе арав ГIабдурахIман Данияловасул чилъунги рикIкIунев вукIун, партиялъул обкомалъ МухIамад Шамхалов хIалтIудаса нахъе вахъула гIумруялъул сонал 62-йилъе рахиндал.\nШамхаловас куцарал журналистазул цояв вукIана гьеб тадбиралда – гIезегIан соназ газеталда хIалтIарав Дагъистаналъул халкъияв хъвадарухъан МухIамад ГIабдулхIалимов.\nГьанже газета хIадуризе кIудияб кумек интернеталъул бугин, амма жидер заманалда журналистал гьитIинабго макъала хъвазелъун мугIрул тIогьиб бугеб колотIегицин щвезе кколаанин бицана гьес. Гьедин ЛъаратIа районалъул ЦIумилухъ росулъе унаго, хъархъидаги бан горде бихъиялъул мисалги бачана гьес. Росдал жамагIаталъулгун дандчIваялде кин иневали лъаларого хутIарав МухIамадица гьеб букъун бугоан зазица картIалги рахъун, кунал бакIалда херги хIалтIизабун.\nПайзулаца хъвараб гьеб тIехь цIалидал, цевегоялдаса вихьичIев божарав гьудул вихьарав гIадаб асар лъугьанин, гьеб къватIибе бачIин жиндир рекIел гIидлъунги кканин абуна Шамил МухIидиновас. Гьенир рихьизарурал гIадамазул гIемерисезулгун жиндир лъикIаб лъай-хъвай букIанинги тIаде жубана гьес.\n«ГIумруялда жаниб тIокIаб жоги гьабичIого, гIицIго гьаб тIехьги биччан чIараванигицин гIолаан Пайзулае. Чанго батIияб архивалде ваккун, гьабгощинаб хIужа данде гьабурав гьесие майилан докторлъи кьезе бегьула», - ян абуна Шамил МухIидиновас.\nХадубго гьес ракIалде щвезабуна газеталда хIалтIулаго араб сонги, жинцаго гьениб ургъараб «БурутI» гьумерги.\nРоссиялда цIалулев вукIун жиндие рес ккечIин школалда магIарул мацI лъазабизеян бицана гьениб СагIудиязул ГIарабиязул Жидда шагьаралда Генералияв консуллъун вукIарав Багьавудин ГIалиевас. Жинда гьеб лъанила иргаялъ гIиязде унелъул, чед-хIанги гъорлъ жемун эбелалъ кьураб «БагIараб байрахъ» цIалулаго. Заман иналъе гьеб цIалулев вукIунаанила жив.\nДагъистаналда ракь багъарун хадув цогидал лъималгун Ивановоялде витIарав гьесда цадахъ Гъизилюрталдаса васал рукIун, гьездасан лъан буго Багьавудинида хадубккун гьеб мацI.\n«ХIакъикъат» газеталъулгун жиндир щулияб бухьен букIунин абуна гьес. Жиндир лъикIаб гьудуллъи бугила цевесев редактор ГIали Камаловасулгун, гьанжесев нухмалъулев ГIумахан ГIумахановасулгун ва гьесул заместитель Пайзула Пайзулаевасулгун. Газеталъул сайталдасан Жиддаялда вугеб мехалдаги цIалулаанила жинца гьеб.\nНусго сон бараб магIарулазул миллияб газеталъул тарихалъул хIакъалъулъ баянал квер щолеб бакIалда рукIинчIин къваригIарав чиясе гьанжелъагIанилан абуна гьениб МухIамад МухIамадовас.\n«Гьаб тIехьги рагьун, гьел баянал гьанже бокьараб мехалъ щвезе рес буго. Дида ккун букIана дидаго лъалареб жо букIинадай гьеб тIехьалдаян. Батана. Мисалалъе, байбихьуда гIажам мацIалъ биччалеб букIараб газеталъул хатI, нилъер мацIалдеги буссинабун кьун буго, гьелъ кIудияб асар гьабуна. Гьединго газеталъул юбилеялъул соналда хурхунги гIатIидаб баян кьун буго Пайзулаца: цин гьелъул юбилей 1920 соналъ букIанин, хадубги 1917 соналде бахъанилан абурал бакIал мухIкан гьарун руго. ГIадатияв чиясе гуребги, гIелмияв хIалтIи хъвалев чиясеги хIажатал баянал руго гьенир.\nБитIараб бицани, гьадинал тIахьал нилъер гьанир ахираб заманаялъ гIемерал рахъичIо. КъватIире риччалел тIахьал кьабун кучIдузул цIурал рукIуна. Гьаб тIехьалъ хасаб бакI кквезе буго нилъер гIагараб мацI цIунизеги, лъаларезда гьеб малъизеги. Нилъеца гьединго цIакъ гIемер бицунеб буго миллияб мацIалда бахъулеб цого цо бугеб газеталъул тираж цIакъ гIодобе кколеб бугиланги. Амма дагьабги квеш букIинаан иш гIаксалда букIарабани -газеталъул тираж цIикIкIун, халкъ дагьлъун букIарабани. Узухъда, газетал цIалулел чагIи дагьлъулел рукIин рекIекълъизе ккараб иш буго. Хьул буго гьезул къадар гIемерлъилилан. Хасго баркала кьезе бокьун буго газета халкъалъухъе щвезе, гьеб цIунизе кIудияб квербакъулел, гьелъие спонсорлъи гьабулел гIадамазеги».\nЦо заманалда «ХIакъикъат» газеталъул жавабияв секретарьлъун вукIарав ДибиргIали Хазамовасги ракIалде щвезабуна редакциялда хIалтIараб заман. Хадубго тIаде жубана газеталда тарихалъул гIемер бицани лъикI букIинилан. Масала, республикаялдаго тIоцевесев археологлъун вукIарав гIолохъанго нилъедаса ватIалъарав Дибир Атаевас 1962 соналъго биччараб «Авары средневековья» абураб тIехьалдаса материал бахъизе бегьилаанин абуна гьес.\nДибиргIали Хазамовас гьединго ракIалде щвезабуна 1960 соназда газеталда бахъараб ТIелекьа Хъазамил ГIамиргIалица хъвараб тарихияб кечIги. 1877 соналъ гIурус аскариязда гъорлъ Турциялда данде вагъулеб мехалъ ккарал лъугьа-бахъиназул хIакъалъулъ хъван букIун буго гьес гьениб. Турказул аскаралда, магIарулазда гъорлъ вукIун вуго доб мехалъ Шамилил вас ГъазимухIамадги. Рагъулаго жидецаго цоцаде ахIулел рукIарал рагIабиги руго гьес кочIолъ рехсон.\n«Хадув лъукъизеги лъукъун, росулъе щварав чиясда, росуги бухIун батун, чанго чи Сибиралде витIун ватидал, гьениса живго нахъе араб куцалъул, хадув сахлъун хадув кIиабизеги росулъе вуссиндал, росдал кIалалде щведал жиндиего гьабураб асаралъул бицунеб халатаб, амма асар гьабулеб кечI буго. Гьединаб къанагIатаб жанралъул кечI дида тIокIаб кибниги дандчIвачIо. Гьединаб тайпаялъул материалал гIемерал руго «ХIакъикъаталъул» церегосел гьурмазда. ЛъикIаб букIинаан, гьел киналго дандеги росун, Пайзулагьица цоги тIехь биччани», - ян абуна ДибиргIали Хазамовас.\n1990-абилел соназда ИЯЛИялъул хIалтIухъабиги гIахьаллъун гьесдаги цогидал журналистаздаги ракIалда букIун буго магIарул грамматикаялъул тIехь хIадур гьабурав П. Усларил кваранаб кверлъун вукIарав ЧIикIаса Айдемирил цIаралда фонд рагьизе. Амма мацIазда хурхун хIадурараб законалъул проект къабул гьабизе букIараб къасдалъул хIасил ккун гьечIо доб мехалъ.\nГугариялъул рахъалъ Европаялъул щуцIул чемпион КъурамухIамад КъурамухIамадовги кIалъана гьенив:\n«Доб мехалъ бокьараб цIияб хабар батаниги, спорталъул гIумруялда ккараб батаниги, кинабго информация кьолеб алат букIана «ХIакъикъат». Жакъасел спортсменазда гьелъул къиматги хIажалъиги бичIчIуларо. Амма дицаго рокъоб цIакъ тIадчIей гьабулеб буго лъималазда рахьдал мацI лъазе, гьез гьеб бицине букIине. Бахчиларо, дирго хъизаналдасацин тIалаб гьабулеб буго гьебго, гьелда мацI малъизеян лъугьун бетIер хъахIлъулеб буго дир (залалда релъи -авт.).\nЖакъа шагьаралда гIемераб гIел буго росу-ракьалъул тарих, умумузул мацI лъалареб, гьебни щиб, жидерго эбел-инсул росулъе щвечIел, кIодоинсул хоб бугел бакI лъаларел лъимал руго гIемерал. Амма дица дирго лъимал гьедин течIо. ЦIияб соналъул каникулазул заманалда гьелги рачун росулъе ана 10 къоялъ, гIемераб жо бихьизабуна гьезда -нилъерго берцинаб тIабигIат, умумузул ахал, хурзал, гьез гIетIги тIун гIезабураб магIишат, рарал минаби.\nГьедин гьабичIони, кигIан нилъ гаргалел ругониги, хIасил кколаро, цереги рилълъун бихьизабизе ккола щивас. Жакъа гьаниб тIобитIараб тадбир цIакъ берцинго ана, баркала нужее. Гьединал мажлисал гIемер гьаризе къваригIун буго. Лъале-хъвалезда бицун дицагоги рагIизабила жакъа гьаниб букIаралъул хIакъалъулъ. Инсуца абулаан цебе магIарул годекIабахъ дандралаанин кIвар бугел киналго суалал. Гьенир чIахIиязул гIакълуялъухъ гIенеккулаанин. Гьелъ цIунун хутIун букIанин доб мехалъ цоцада гьоркьоб вацлъиги, гьуинлъиги, рекъелги. Жакъаги гьебго мисалалде руссине къваригIун буго нилъее».\nЛъабго сагIаталъ халатбахъараб гьеб данделъиялда тIехьалъул бицун ва миллаталъе гьабураб сайгъаталъухъ Пайзула Пайзулаевасе баркала кьун кIалъана Сайгидпаша ГIумахановги, МухIамад БисавгIалиевги, МухIамадхан МухIамадхановги, ЦIумада районалъул цIияв нухмалъулев Шамил ГIумаровги, Болъихъ районалъул нухмалъиялда вукIарав МухIамад ПатхIулаевги. Миллиял мацIал цIуниялъе «ХIакъикъат» газеталъул коллективалъ гьабулеб бугеб хIалтIухъ баркала кьун кIалъана ГIалиасхIаб Хархачаев, АхIмад ГIазизов, МухIамад Манапов, ТубхIат Зургьалова, Сабигат МухIамадов, МухIамад Насрулаев, БежтIаса МухIамад Къебедов, Хадижат ШихгIалиева ва жеги гIезегIан миллатцоялги.\nP.S. Презентациялъул ахиралда шапакъатал кьуна МухIамад Шамхаловасул цIаралда дагьалъ цебе «ХIакъикъат» газеталъ тIобитIараб конкурсалда бергьарал ТубхIат Зургьаловалъе (1 бакI), ГIиса Шарапудиновасе (2 бакI) ва ТIалхIат Ахъбердиевасе (3 бакI).\nГьединго газеталъул бетIерав редактор ГIумахан ГIумахановас баркалаялъул кагътал кьуна редакциялъулгун лъикIаб гьудуллъи бугел миллатцоязеги.\nПрочитано 308 раз\tПоследнее изменение Четверг, 01 апреля 2021 14:27\nДругие материалы в этой категории: « Хьитал чураралъухъ - 300 000 гъурущ\tХIеж лъаларо, 9 май кIодо гьабизе буго »


Щивниги к1очон гьеч1о, щибниги к1очон гьеч1о.\nСНАЙПЕРАЗУЛ КОМАНДИР –\nЩибаб рагъараб сордоялъ, рогьараб къоялъ нилъ рик1к1ада гьарулел руго доб, К1удияб Ват1анияб рагъалъул советияб халкъалъ дуниялго х1айран гьабураб Бергьенлъи босараб 1945 соналдаса, амма гьебго заманалда г1агар гьарулел руго гьеб бергьенлъиялъ 60 сон свериялъул гьайбатаб юбилей ун бук1иналъ. Гьеб бащдаб г1асруялдаса ц1ик1к1араб заман загьирлъулел руго ват1ан ц1униялъе рух1алда барахщинч1ого къеркьаразул ц1иял ц1арал, гьезие кьурал наградаби ай гьоркьоб къот1ун гьеч1о рагъул дандерижи.\nГьаб макъалаялда бицен гьабулев Н. Будайхановги (1918 соналъ гьавурав), гьединазул цояв ккола. Наби Алмахъ росулъа Баг1араб армиялде ах1ана 22 сон барабго дунялалъулго к1иабилеб рагъ байбихьизе жеги цо лъаг1ел бук1аго, ай 1940 соналъул 29 июналдаго. Гьеб къоялъ гьезда цадахъ рук1ана росуцоял: Алтумирзаев Саг1ид, Г1абасов Жамал, Мирзаханов Хайрудин, Дилималдаса: Ах1матх1анов Х1айбула, Г1умарх1ажиев Г1имадудин, Гъозталаялдаса Абакаров Х1ажих1ма, Хубаралдаса Мут1алибов Щуг1йп, Гертмаялдаса Дибиров Мухтар ва цогидалги.\nХинаб югаялдаса ах1арал г1олохъаби бит1ахъе Севералде ине ккана. Гьел рехана цин Петрозаводскиялде, хадур рехула десантлъун финазул границаялде Мурманскиялде, гьенисаги ралъдал ч1инк1иллъиялда бугеб Тирибирка абулеб гьит1инабго поселокалде ккана. Гьенир т1оцебесеб къоялъго кьвагьдезе риччана ва Набица пайда босана рукъов вук1аго чанахъе хьвадулаго щвараб х1албихьиялдаса ва т1олалго гулби г1ужда щвезаруна. Гьенив Наби т1амула снайперазул отделениялъул командирлъун. Г1адатияв солдат гуревги, гьев вук1ана командирги ва жавабчилъи ц1ик1к1ана.\n14 армиялъул кьвагьдохъабазул 325 полкалъул снайперасда Гитлерил гъамалчаг1аз нилъер г1орхъаби рахиналъул хабар гьениб раг1ана ва гьезул полкалъул кьвагьдохъаби десант х1исабалда финазул чвахиялде рехана. Гьенив халат вагъизе ккана. Рагъал унел рук1ана г1адамазул ва техникаялъул рахъалъ чанго нухалда къуват ц1ик1к1арав тушманасулгун. Амма 1943 соналъул риидалил г1уж щвезег1ан фашистал церехун риччач1о. Хадув кьвагьдохъабазул 1800 полкгун цолъизавуна ва нахъеги Петрозаводскиялде ккана. Гьенив вагъана Финазулгун бук1араб рагъда.\nЦоги лъаг1елалдасан, 1944 соналда гьезул полкалда т1адкъана Польша эркен гьабиялъе унел рагъазулъе г1ахьаллъизе. Амма гьал т1аде щвелалде К. Жуковасул фронталъул рагъухъабаз гьениса тушман нахъе хъамун ватула. Гьедин бук1аниги рагъулаго уна Данциг шагьаралде щвезег1ан. Гьенир ккана г1умруялъ к1очонарел рагъал. Снайперазул сахаб ротаялъул 7 чи хут1ана, ункъгоял хут1ана Набил отделениялъулги. 1944 соналъ гьев восула комсомолецлъун. Гьес ч1вала 75 ялдаса ц1ик1к1ун фашистал.\nРагъулалдаса г1емерго бигьаяб бук1инч1о гьесул зах1маталъул нухги. Рукъове т1адвуссараб октябралдасанго гьев х1алт1изе лъугьана старшиналъун Казбек районалъул милициялъул отделалде. Гьес гьабуна хъизан, ва гьаруна 5 лъимерги. Милициялъул х1алт1иги бечедаб буго рак1алда гьеч1ел лъугьа-бахъиназдалъун, х1алуцараб бук1ана гьеб Н. Будайхановасеги.\nЦо къоялъ дежурствоялда вук1арав гьесде Ленинаулалдасан к1алъан вуго жанисел ишазул отделениялъул начальник Г1. Г1абдулгъапуров. Начальникас т1алаб гьабуна к1иясухъего чуялги рачун хех т1аде щваян. Гьениве щваравго абуна алмахъалдаса бикъараб к1иго чу чачаналъехун ун бугин. К1иясго сапар бухьана ва Магъжарире щолаго чуязул лъак1де ккана. Чуязул лъак1аз ричана нилъергун г1орхъода бугеб цо гьит1инабго отаралде ва гьенире щвелелде цо расалъиялда чуялги ратана.\nГ1емер зах1мат бихьана жалго ц1огьал ралагьулагоги. Ахирги гьел ккуна, к1иявго чуязда рек1инеги гьарун Дилималде рачана. Гьезда т1ад гьабураб делоялъул халкъияб судалъ хал гьабуна ва к1иясего 8-8 сон туснахъалъул кьуна. Мустах1икъаб х1ухьбахъиялде инег1ан х1алт1ана гьенив. Гьенив х1алт1араб заманалда 07.12.54 соналъ гьесие кьуна знак «Отличник милиции» ва 25.10.61 соналъ - медаль «За безупречную службу». Пенсия босун рукъов ч1аралдасаги общественнияб г1умруялдаса ват1алъич1о ва кумекчилъун, маслиг1атчилъун вук1ана кивго. 1999 соналъ ана гьев 81 сон барав бусурман чи жиндир ахирисеб Аллагьасухъе нухаве. Вукъун вуго Ленинаул росулъ. Аллагьас мунагьал чураги гьесулги, гьев г1адинав Ват1аналъе г1оло вагъарасулги, гьелъие г1оло рух1 кьун рагъда ч1варазулги.\n03.03.44 соналъ кьола гьесие медаль «За отвагу» \_№813150\_;\n24.04.45 соналъ кьола орден Славы 3 даражаялъул \_приказ 310 сд №28\_н орденская книжка Г №419030\_;\nмедаль «За победу над Германией» Указом ПВС СССР от 09.05.45г.; «За боевые заслуги» \_Е №059036\_, орден Отечественной войны 2 степеналъул \_№6084063\_, медаль Жукова ва киналниги юбилейниял медалял.\nГ1ажаибаб жо ккола гьеб орден Славыялъул. Гьале гьанже 62 соналдасан апрелалда 2007 соналъ К1удияб Бергьенлъидал праздник баркизе г1адин бач1ана алмахъазул иницативная группаялъ хъвараб кагътие Подольск шагьаралда бугеб центральнияб архивалдаса \_ЦАМО СССР\_ рохалилаб хабар - Будайханов Набие 24.04.45 соналъ орден Славы 3 даражаялъул кьун бук1анин абураб архивалъул справка \_ЦАМО, 13.03.07с. №11\_14453\_. Дицца хал гьабураб мехалъ - гьелъул х1акъалда Казбек районалъул Совет ветерановалда ва районалъул Администрациялда бук1ун гьеч1о щибго хъвараб жо. Гьелде т1адеги Будайханов Набие бокьулароан жиндирго рагъда щварал наградабазул бицине.\nХ1ажимух1амадов Муса, ДГУялъул 5 курсалъул студент.\nМах1ачхъала шагьар. 20 июналь 2007 сон.


Столалда гъоркь рахчун тезе хъварал гIарзаби\nДагъистаналъул Пенсиязул фондалда\nДагъистаналъул пенсиялъул фондалъул хIалтIухъабазда жал жидеего бокьун хIалтIудаса нахъе унел ругин абурал гIарзаби хъвазарун руго гьезул нухмалъиялъ 4 сентябралда. Гьедин бицунеб буго гьеб идараялдаса жидерго цIар абизе бокьичIел хIалтIухъабаз. Гьезулго баяназда рекъон, гIарзабазда гъоркь къо-моцI хъвагейинги лъазабун буго гьезда.\nПенсиялъул фондалъул нухмалъулес 3 сентябрялда гьединго, жалго жидеего бокьун хIалтIудаса нахъе унел ругин гIарзаби хъвазе гьарун руго мухъазда ругел пенсиялъул фондалъул бутIабазул нухмалъезда. Жакъа, гьединалго гIарзаби жидедаги хъвазе гьарунилан бицана гьениса чияс «Эркенлъи» радиоялъе. Гьединго гьес бицана жидеца гIилла щибин гьикъидал, тIалъи гьабулеб хIалтIудаса рази гьечIолъи бугилан абуннилан. Цо бичIчIулареб жо буго гьениб, щай гьел гIарзаби къо-моцI бихьизабичIого хъвазе гьарурали. Жидеда кколеб бугин гьеб бугин тIалъиялъул бокьарав чи бокьарав мехалъ хIалтIудаса махIрум гьабизе гьезул рес букIине гьабулеб гIадаб жо бугилан бицана цIар абизе бокьичIев пенсиялъул фыондалъул хIалтIухъанас.\nГьедино Пенсионияб гIуцIиялъул хIалтIухъанас бицана гьел хиса-басиял тIоритIиялъе гIиллаби кидаго рукIунилан, амма жидеего хIажалъараб мехалъ гурого тIоритIуларин гьел гIуцIиялъул тIалъиялъ. Жал руцIун рукIине колел ругила хIалтIудаса нахъе ине рес гьечIолъиялъ. Гурого жидерго ихтиярал цIунун къватIире рахъинаанила абулеб буго хIалтIухъабаз.\nПенсионияб гIуцIиялъул нухмалъулев Сайгид МуртазгIалиевас цебеккун лъазабухъе, байбихьун буго гIуцIиялда ришватчилъиялда данде хIалтIи гьабизе. Киналниги мухъазда гьабулеб хIалтIулъ аслияблъун букIине кколин къануназда рекъон хIалтIийиланлъазабун букIана гьес. Кинал къануназда рекъон жидеего бокьун хIалтIудаса нахъе ине гIарза хъвай бугебали бичIчIулеб гьечIо хIалтIухъабазда.\nГьанибго абизе ола дагьаб цебегIан 100ялдаса цIикIкIун хIалтIухъанасда гьединабго гIарза хъвазабунилан абураб жо гьересияб бугин чIезабун букIи пенсиялъул фондалъул пресс-хъулухъалъул вакил Альбина Сункулиевалъ. Гьелъул баяназда рекъон, гьеб букIун буго СагIид МуртузгIалиевасде рагIад рехизе биччараб хабар, амма жакъа нижехъе хIалтIухъабаздасан щварал баяназда рекъон, гьелда щаклъи кколеб буго.\nУнгоги щиб кколеб бугеб пенесиялъул фондалдаяли бичIчIизе захIмалъулеб буго. Нижеца хал кквезе буго гьениб бугеб ахIвал-хIалалда хадуб. Гьанибго абизе кола гьединал къо-моцI хъвачIел гIарзаби хъвазари билълъун араб бугин къуваталъул идарабазул хIалтIухъабазда гъорлъ.


Промышленносталъул ва энергетикаялъул министр хисулев Руслан ХIажибеков ккуна гьал къоязда низам цIунулез. БалугълъичIев вас викъиялъул такъсиралда гIахьаллъи гьес гьабиялда щаклъи буго цIех-рехчагIазул. Министр хисулевгун гьединго ккун руго Каспийскалъул автотраспорталъул идараялъул нухмалъулев ГIабдулмажид Къадиевги МухIамадтIагьир МухIамадовги.\nЦIех-рехчагIаз чIезабун буго, исана июлалда Избербашалъул Приморский росулъ рокъове унев вас викъун вугин лъицалиго. Квадроциклалда рокъове унев васасе нух къан буго автомобилалъ. Гьениса къватIире кIанцIун вуго чамалиго чи. Васги автомобилалде рехун гьел гьениса лъутун руго.\nВасасул инсухъа 45 миллион гъурущ щун буго гьел чагIазе 12 сентябрялда. Гьев чиясул цIар мухIкан гьабулеб гьечIо, амма абулеб буго гьев Сугъралъа бизнесмен вугин. I3 сентябрялда гьез полициялде гIарза хъвана, гьебго къоялда низам цIунулез такъсир гьабиялъул иш рагьана Уголовияб Кодексалъул 123–леб статьялдалъун (гьебги: хайир щвеялъе балугълъичIев викъи).\nI4 сентябралда МахIачхъалаялда ккуна министр хисулев ХIажибековги, Къадиевги, МухIамадовги. Москваялдаса оперативниказ ккун руго лъабалго. ЦIех-рех диваналде кьезегIан гьел рукIине руго заманалъулаб туснахъалда. ЦIех-рехги Москваялдаса цIех-рехчагIазухъе кьезе бегьулин, лъазабулеб буго Дагъистаналъул прокуратураялъ.\nМинистр хисулев ХIажибеков кколаан чIварав цIех-рехчи Руслан ХIажибековасул вацлъун. РакIалде щвезабила, гьев цIех-рехчи чIваялъулъ гIайиб гIунтIизабулеб буго хIалтIудаса рикIкIад гьавурав МахIачхъалаялъул мэр Саид Амировасда.\nГьединго ракIалде щвезабила, 1998 соналда Россиялъул Генералияб прокуратуралъул хIалтIухъабаз ккун вукIана министр хисулев ХIажибеков. Доб мехалда гьев Каспийскалъул мэрлъун вукIана. «Арси» компаниялъул нухмалъулев чIваялъулъги ришватчилъиялъул такъсиразулъги гIайб гIунтIизабулеб букIана ХIажибековасда. Ахирги гьел такъсиразулъ гIайиб ХIажибековасул букIин чIезабизе кIвечIо цIех-рехчагIазда.\nХIакимазда хурхун рагьарал такъсир гьабиялъул ишал гIемерлъулел руго Дагъистаналда ахираб заманалда. Мисалалъе, Гъизляр шагьаралъул мэрасда чIвале буго гIайиб гьес 13 млн гъурущ бикъанин, Каякент мухъалъул бетIерасда чIвалеб буго гIайиб гьес бикъанин бесдал лъималазе бичараб гIарац.\nПолитолог МухIамад МухIамадовас абуралда рекъон, такъсиразулъ гIайибаллъун ругел хIакимал гIемерлъулел руго, щайгурелъул низам цIунулезул хIалтIуе квекIенал гьарулел гьечIо республикаялъул нухмалъулес.\nМухIамад МухIамадов: «Мухъазул нухмалъулездаги министраздаги батIи-батIиял хIакимаздаги хурхун рагьарал такъсир гьабиялъул ишал ГIабдулатIиповас гьабулеб политикалъунги рикIине бегьуларо. Амма гьев вачIинегIан пуланал такъсиразулъ гIайибал ругин хIакимал ва гьел ккун ругин абураб жо нилъеда рагIинецин рагIулеб букIинчIо. ГIабдулатIиповас квал-квал гьабулеб гьечIо низам цIунулезул хIалтIуе. Гьелдани абизе бегьула гьеб гьесул политика бугин. Низам цIунулезул гьединаб хIалтIудал рахъги кколеб бугин ГIабдулатIиповасилан абизе бегьула».\nГьединго МухIамадовас тIаде жубана, дагъистаниязе ГIабдулатIиповасул гьеб политика рекIее гIолеб бугин.


МВДялъ дактилоскопиялде ахIулел руго дагъистаниял\nДагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъ лъазабулеб буго дагъистаниязул килщазул расеназул база гIуцIизе бугилан. Жидеего бокьун рачIун кьезе кколила гIадамаз гьел баянал, гьеб база гьезие кумекалъе гIуцIулеб бугила, лъай-гIакълуялдаса ун, риларал чагIи щалали чIезабизе, терракталда лъукъарал, чIварал лъазаризе рукIине гьабулеб иш бугин гьебилан абулеб буго низам цIунулез. Гьел баянал ракIари инсанасул ихтиярал хвезаби бугин, нилъер къуваталъул идарабаз гьеб баянал гIадамазе квешлъиялъеги хIалтIизабизе бегьулин абулеб буго цо-цо адвокатазги жамагIатчагIазги.\nГIагараб заманалда Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъ байбихьизе буго республикаялда гIумруг ьабун ругелщинал гIадамазул килщазул расеналги ракIарун гьезул хасаб база гIуцIизе. Цебехун рехсараб министрелъиялъ лъазабулеб буго гIадамазе жидеего бокьун гьабизе кколила гьеб тадбир, гьел баянал низам цIунулезухъ ругони халкъалъе пайда гуреб жо букIине гьечIин лъазабулеб буго гьез. Масала, гьел килщазул расеназ кумек гьабизе буго риларал лъимадул эбел-эмен ралагьизе, лъай-гIакълу тIагIун хутIарал чагIи щалали чIезаризеги кумек гьабизе бугин гьелго баяназилан лъазабулеб буго къуваталъул идарабаз.\nТеррактазул къурбаналлъун ккарал гIадамал щалали чIезарире кумек гьабизе бугин гьел килщазул расеназиланги лъазабулеб буго гьез. Гьел баянал щулаго цIунун рукIинеги ругин, къуваталъул идарабазул хасал хIалтIухъабазухъе гурони щвезе гьечIин гьелилан лъазабулеб буго Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъ. Гьел баянал полициялде кьезе кколел руго гьитIинал лъималазгицин, 14 сониде рахинчIел лъималазда цадахъ ва ине кколел руго гьезул умумул, гьединго гIажизал чагIиги гьезул гIага-божаралгун цадахъ ине кколел руго гьел килщазул расенал кьезе. Цин гьел церехун рехсарал баяналги кьун, хадусала гьел базаялдаса нахъе росизе бокьани, гьев чиясеги щибниги квалквал гьабизе гьечIин лъазабулеб буго гьез.\nАмма дагъистаналдаса жамагIатчагIи ва инсанасул ихтияралцIунулел дандечIчIун руго полициялъул гьеб киналго дагъистаниязул килщазул расеназул база гIуцIиялда. Гьеб ишалъ инсанасул ихтияралги, россиялъул конституцияги хвезабулеб бугин лъазабулеб буго гьез.\nДагъистаналдаса жамагIатчи ва инсанасул ихтиярал цIунулев Шамилов МухIамадил пикруялда рекъон гIадамазда тIадаб гьечIо гьел килщазул расенал полициялде кьезе. Низам цIунулездехъун божилъигьечIолъи загьир гьабулеб буго гьес, гьел баянал жидеего данде кколарев чиясде данде, гьесие квешезе хIалтIизаризе бегьулин лъазабулеб буго гьес.\nМухIамад Шамилов: «Гьеб полициялъ килщазул расенал киназухъаго ракIаризе кколин абураб баян гьеб къануналде тIубан данде кколареб жо буго. Лъица ихтиярги кьун гьез гьел тадбирал тIоритIизехъин ругел. Гьеб буго гIорхъолъа араб, инсанасул ихтиярал хвезарулеб иш. Гьел килщазул расенал гуребги экстремистазулгун гIагарлъи бугила, хурхен батизе бегьулин абун низам цIунулез жидедаго лъикIин ккаралщинал чагIи хасал сияхIазде росун, гьезул ДНК чIезабизе материал босун, суратал рахъун нилъер низам цIунулез чанги чиясул рахIат хвезабуна. Гьебги буго инсанасул ихтиярал хвезари, щиблниг такъсир гьес гьабун гьечIони, гьел тадбирал гьесие жиндиего бокьани гурони тIоритIизе гьукъун буго. Амма нилъер гьаниб цохIо низам цIунулезул къанун гурони хIалтIулароха.\nГьедин цохIо ахирал саназда низам цIунулез 40 азаргогIан чи восун вуго гьел жидерго хасал сияхIазде. Гьединал хIалихьатал жал гьарун, жалго гIадамазда рихинарулел руго гьел къуваталъул идарабаз. Дагьав цевегIан цIияб Хушеталда чIварав гьезул бакIалъул полициялъулас исана соналда жанив гьеб хасаб сияхIалде восун вукIун вуго 700 чи. Гьелгиха киданиги кинаб букIаниги такъсир гьабичIел, гьабуразулгун хурхенгицин гьечIел чагIи. Гьеб иш гьабизе тIамун вуго гьев Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул тIалъиялъ, гьезие гьаниб гетто гIуцIизе къваригIун буго. Гьез гIуцIулел сияхIалги, гьарулел базабиги гьеб буго гIадамал инжит гьари,гьесул ихтиярал хвезари. Гьединлъидал дица абулеб буго киназдаго нуж гьел килщазул расенал кьезе унгейилан, щай гурелъул гьел баянал киб бакIалда щиб гьабизе низам цIунулез хIалтIизарилелали жеги лъаларилан».\nАдвокат Исрафил Гададовасги «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда баян гьабуна киналго чагIи гьел килщазул расенал рахъизе ине кколин низам цIунулез аби гьеб къанун хвезаби бугилан.\nИсрафил Гададов: «Россиялъул къануналда рекъон, чияс такъсир гьабун бугони, гьесда цIехезе кколаро бокьун бугищ гьесие килщазул расенал кьезе яги сурат бахъизе, яги цойги кинал рукIаниги гьесул баянал росизейилан. Гьес разилъиги кьечIого росизе бегьула гьел баянал. Цойгидал чагIаз жидеего бокьичIого гьел баянал кьезе кколаро, гьел кьезе тIами ва ахIиги гьел къанун хвезаби ккола. Нилъер гьаниб жидеего бокьун гьел баянал кьолел чагIи рукIунарин абизе кIола дида. Гьел кьезе унелги низам цIунулез тIадецуй гьабун ритIула гьенире».\nКида гьел килщазул расенал ракIаризе байбихьизе бугебали Дагъистаналъул къуваталъул идарабаз жеги баян гьабулеб гьечIо.\nЩай прокурорасеги диванчиясеги рекIее гIоларей Елена Денисенко?\nХарачIи росулъ унеб буго хасаб операция\nГендерил парсахъ аскарияз кьвагьи лъун буго\nНизам цIунулезул сияхIалде лъималги кколел руго


Блокадаги хIехьана, Берлинги бахъана, японияздасаги бергьана.\nМухIамадрасул ДАЦИЕВ "ХIахъихъат" 27 январь 2004 г.\nМухIамадов Амир ккола ЦIумада районалъул Лъондода росулъа. Халкъалъул тушманлъунги лъазавун росдал Советалъул секретарьлъун хIалтIулев вукIарав эменги туснахъалъув тIамун, лъимерлъудаго гьесда гIемераб къварилъи бихьана. КIванада школа-интериаталда анкьго классги лъугIизабун Амир Буйнакскиялъул зооветеринарияб техникумалде цIализе лъугьана. Гьенив лъабабилеб курсалда цIалулеб мехалъ байбихьана КIудияб ВатIанияб рагъ. ВатIан цIунизе арав 19 сон барав гIолохъанчи ккола Ленинградалде.\n1941 соналъул 8 сентябралда немцаз Ленинград сверун ккуна. Амирица хъулухъ гьабулеб букIана 164 абилеб кьвагьдохъабазул полкалда. Минеразул отделениялъул командирлъун вукIарав гьес цадахъго гьабулеб букIана санинструкторлъиги. Фронталда лъукъарал рагъухъаби гьес раччун санчасталде щвезарулаан. Сверун ккураб Ленинградалда рукIарал гIадамазда бихьараб гIазаб гIакъубаялъул нилъеда лъала цIалунги бицунеб рагIунги. Амирида гьеб лъала жиндаго бихьун, жинцаго гьеб жужахI хIехьезе ккун. Ракъиялъ рухI тIагIарал гIадамал нухда гIодорги ккун холаанилан бицана гьес. Рукъизе чиги гьечIого хварал гIадамазул гохIал рукIанила шагьаралъул щибаб авалалда. Ленинград эркен гьабизегIан 900 къоялда жанив гьенив хун вуго 680 азарго чи. Сордокъоялъе кьолеб букIун буго чIегIераб чадил 300 грамм рагъухъабазеги, 150 грамм ракълилал гIадамазеги. Риидал дагьаб мадар букIанилан бицана Амирица. Шагьар сверун хандакъал рухъулаго къватIибе бараб ракьги битIа-бишизабун оагъухъабаз гьениб хъапустIан бекьулеб букIун буго. Падамаз ччутIи, халта, мичIчI кванан бетIербахъулеб букIун буго. 1944\nсоналъул 27 январалда, Ленинград эркен Тьабун хадуб, Амирица хъулухъ гьабулеб полк битIула тIоцебесеб Белоруссиялъул фронталде. Гьелда цебе лъураб аслияб масъала букIана немцаздаса Варшава эркен гьаби. Варшаваялда аскIоб бугеб Кутно абулеб станциялда ккараб рагъулъ жидер полкалъул гIемерал рагъухъабаз рухI кьунилан бицуна Амирица. Варшава эркен гьабун хадуб Германиялъул ракьалдеги лъугьун битIахъе Берлиналде сапар бухьуна гьезул полкалъ. 1945\nсоналъул апрелалъул ахиралда нилъер аскараз Берлин сверун ккуна. Амирица хьулухъ гьабулеб полк букIана гьелъул бакътIерхьул рахъалда. Хабар рагIула Берлиналда немцазул 22 дивизия хутIун бугин ва нилъеразухъе кверде рачIинеги бокьичIого гьел американазухъе ине бакътIерхьул рахъалдехун рачIунел ругилан.\nИш хIакъикъаталда гьедин букIунги буго. Къаси разведкаялъ лъазабула аскIоб бугеб Френи абулеб росулъ немцазул танкал ругилан. Радалалде гьелгун дандчIвазе нилъераз кIудияб хIадурлъи гьабула. ХъахIлъи рехарабго байбихьула гьезде гьужум гьабизе. Самолетаз тIасан бомбаби рехун, гъоркьан гIарада бан, гIемер мех инелдего гьезул рахъу гьабула. ЧIаго хIинчIцин борчIизе рес букIинчIила гьенисайин бицуна ветеранас.\nБерлинги бахъун, рагъги лъугIун, Кюстрин абулеб шагьаралда бухIараб Амирил полкалъул рагьухъаби 15-абилеб июналда поездалдеги рахинарун Россиялде ритIула. Бергьенлъиги босун ВатIаналде тIадруссунел рагьухъаби, гIемер рохиялъ кьурдулел, кечI ахIулел рукIанила, амма гьеб рохел халатаб батичIилан бицана Амирица. Москваялда аскIоб бугеб Петровск станциялде щвараб мехалъ буюрухъ цIаланила жидер полк Дальний Востокалде битIулеб бугилан. Гьедин щванила Монголиялъул Чайболсан абураб шагьаралде. Гьениб лъанила жал Манчжуриялде рехулел рукIин. Жидер полкалъ гьужум гьабулеб букIанила Мукден шагьаралде.\nГьеб японияздаса эркен гьабун хадуб лъанила, гьеб шагьаралде тIоцере гьаваялдасан рещтIарал десантникал СалихI Халиловасул полкалдаса рукIин. 1945 соналъул 9 сентябралда япониязда тIад бергьенлъиги босун, рагъги лъугIун, Амир рокъове тIадвуссана. Лейтенантасул керен гвангъизабун букIана ВатIанияб рагъул кIиабилеб даражаялъул орденалъги "Багьадурлъиялъе гIоло", "Ленинград цIуниялъе гIоло" "Берлин бахъиялъе гIоло", "Япониялда тIад бергьенлъи босиялъе гIоло" медалазги.\nРагьдаса хадув Амир цIализе лъугьана Дагьистаналъул росдал магIишаталъул институталде. БагIараб дипломгун гьебги лъугIизабун 1948соналда гьев ана жиндиего гIагараблъун лъугьараб Ленинградалъул Ветеринарияб институталъул аспирантураялда цIализе. ГIелмабазул кандидатлъун вахъун хадув лъабго соналъ хIалтIана Ленинградалъул НИИялда. Дагьистаналъул росдал магIишаталъул институталъул гьариялда рекъон гьев 1958 соналда гьениве хIалтIизе вачIана. Исана 45 сон тIубала гьев гьенив хIалтIулев вугелдаса. 1969 сонадда добго институталда гьес цIунана докторлъиялъул диссертация.\nВетеринариялъул профессор, КIудияб ВатIанияб рагьул ветеран, Амир МухIамадовас 26 соналъ нухмалъи гьабуна Дагъистаналъул росдал магIишаталъул институталъул боцIуде рахунел унтабазул кафедраялъе, анлъго соналъ вукIана гьев ветеринарияб факультеталъул деканлъун. Гьесул "къебелъухъа" къватIире ана нуснус ветеринариял тохтурзаби. ТIолабго Россиялъул батIи-батIиял магIишатазда хIалтIулел ругел гьез кидаго хинал рагIабаздалъун ракIалде щвезавула жидерго учитель.


ГIумруялъе хIинкъигун къеркьолел руго тохтурзаби - Статьи - Сетевое издание «По новому пути»\n19.06.2020 19:12 Пятница\nИнсанасул сахлъи цIуниялъул фронталда тушманаб коронавирусалъулгун цебесеб кьерда рагъ балеб буго жакъаги тохтурас.\nТохтурасул махщел ккола бахIарчилъиян абулаан машгьурав хъвадарухъан ва тохтур Антон Чеховас.\n«Тохтурасул махщелалъе кидаго хIажатаб буго пикрабазулги рекIелги бацIцIалъи. Тохтур вукIине ккола гIакъилавлъун, рухIияб рахъалъ вацIцIадавлъун ва къамартIавлъун», — илан абуна гьес.\nКоронавирусалъул пандемиялъул квачIикье ккана Лаваша районалъул росабиги. Гьелъ кьучIдасанго хисизабуна халкъалъул гIумру. Хасго захIмалъана районалъул централияб больницаялъул тохтурзабазул хIалтIи. Макьуги, хIалхьиги, хъизам-рукъги кIоченабуна гьезда, росдал больницаялде рачIунел унтарал гIемерлъиялъ. ТIаса бищараб пишаялъе ритIухълъиги цIунун, намус бацIцIадго хIалтIулел руго гьенир жакъа къоялъул бахIарзал: ИсахIажиев МухIамадхIаджи Ассадуллаевич, МухIамадов МухIамад ГIабдулвагьабович, Даудова ПатIимат Камалудиновна, ГIисаева ПатIимат ГIисаламухIамадовна, МухIамадова ПатIимат Шамиловна, ГъазибахIандов Арсен ШохахIмадович, Чунчиев Ислам Джамалудинович, МухIамадов Мурад СулейманхIажиевич, Нурадинов АхIмад Сулейманович, ГIумарова Зульфия МухIамадовна, Мусаев МухIамад Абдуллаевич, ГIалигишиева Хадижат Маккашариповна, ГIабдулахова Раисат ХIасбулаевна, МухIамадова Марьям МухIамадкамиловна, Таймасханова Загьидат ХIайбулаевна, БахIандова Марзият Амирчупановна, Муталимова ПатIимат ГIисахIажиевна, Муртазалиев МухIамад МуртазгIалиевич, Даудова Айшат Давудовна, МухIамадов Руслан ГIабдусаламович, МухIамадов МухIамад Раджабалиевич, ХIапизов Зураб Удадаевич, ГIисаева Аминат Джамалудиновна, ГIалиева Асият АхIмадовна ва цогидалги.\nРуго гьезда гьоркьор гIемерсонилаб хIалбихьи бугелги гIолохъаналги. Ригьалъухъ ва хIалтIул соназухъ балагьичIого, ракIунтун тIубазабула гьез жидеда тIадаб иш. Гьел тохтурзабазе кьезе бокьун буго ракI-ракIалъулаб баркала. ТIураги нужер мурадал, кьеги сахлъи.\nГьел хIалтIана ва хIалтIулел руго сваканин, чIалгIанин, рокъор ругел масъалабиги тIуразаризе кколин абун зигардичIого. БатIайиса букIине ресги гьечIо. Гьезул махщалида, бажариялда ва заманалда кумек гьабизе рортиялда бараб буго ракьцоязул, росуцоязул, районцоязул гIумру.\nУ, бигьаго гьечIо. ЗахIмалъаби гIемер руго. Буго тохтурзабазулги гIумруялъе хIинкъи. Рагъдаго гIадин, больницаялдаги жакъа хIажат буго къвакIи, къохIехьей, кьварараб низам цIуни. Ва гьеб кинабго загьирлъулеб буго COVID-19 абураб балагьгун къеркьолел тохтурзабазулъ.\nЗахIматаб заманалда больницаялъе нухмалъи гьабулеб буго гIолохъанай тохтур, ПатIимат ГIабдулрашидовавалъ. Гьелъухъа бажарана хIалтIи мухIканаб тартибалда гIуцIизе ва больницаялъе хIажатал алаталгун дараби чIезаризе.\nГьабун букIана районцоязде хитIабги – рокъоса къватIире рахъунгеян, больницаялъе кумек гьабеян. Ругелщинал ресаздаса пайдаги босун, ПатIиматихъа бажарана унтаразул къадар дагьлъиялъе шартIал гIуцIизе. ЛъикIал шартIал гIуцIана гьелъ больницаялъул хIалтIухъабазул сахлъи цIуниялъеги.\nТохтурзабаздаса хIалуцин бахъиялъулги нилъерго сахлъигун гIумру цIуниялъулги мурадалда тадбирал гьаризе ккола щивав чияс.\nЩибниги захIматаб жо тIалаб гьабулеб букIинчIо нилъедасан – гIицIго рокъор рукIин гурони. Рокъоб рацIцIалъи чIезабиги, къватIиса рокъоре щведал, кверал чуриги. Цадахъ лъугьун дандечIун гурони, дунялалдаго тIибитIараб унти тIагIинабизе бажаруларо. ГьабсагIатги нилъеда щивасда тIадаб буго жиндирго ва аскор ругезул сахлъи цIуниялъе цIодорлъи гьабизе.