ХIабиб НурмухIамадов: Рачел буго дихъ | Спорт | Киназего гIаммаб Россия\nХIабиб НурмухIамадов: Рачел буго дихъ\nПередача бачунев Дмитрий Борисовасул тIоцебесеб суал букIана къеркьеялдаса хадуб ХIабибил гIумруялъулъ ккарал хиса-басиязда хурхараб. «Конор Макгрегор вуго дунялалда бищун машгьурал спортсменазул цояв. Гьелда тIад кIалъазе бакI гьечIо. Рагъухъан, къеркьохъан хIисабалдасаги гьесул гьунар буго артистлъи гьабизе, лъала ролал хIазеги. Гьединал спортсменал рокьула бакътIерхьул улкабазул промоушеназеги. Амма щибаб жоялъул рукIине ккола гIорхъаби. Гьелин абуни Конорида цIунизе лъаларо. Конорилгун букIараб къеркьеялдаса хадув дун цIикIкIун гIадамазда лъан ватила. Амма рачел дихъ букIана, UFCялъул чемпионлъунги дун вукIана. Гьеб ра-хъалъ щибгIаги хисичIо», — ян абуна ХIабиб НурмухIамадовас.\n— Гьеб лъугьа-бахъиналда сверухъ руго гIемерал ричIчIуларел суалал. Дида жакъаги бичIчIулеб гьечIо UFCялъ ургъараб гьеб «концерталъул» мурад щиб букIарабали. Гьесдаги дидаги гьоркьоб букIине бугеб къеркьеялъул рейтинг борхизабизе бокьани, рукIана цогидалги ресал, нухал. Амма гьеб ургъунго гьабураб иш букIиналда щаклъи гьечIо. Щайгурелъул доб автобус бугеб бакI, гьелда жанив дун вукIин, дида цадахъ гьалмагъзаби гьечIолъи Макгрегорида кин лъазе букIараб? ХIакъаб жо, автобусалде аскIове кверги ккун гьев вачун вачIана UFCялъул хIалтIухъабаз. Конорил къапилаялъ кIиго чи чIвазе рес букIана гьеб къоялъ, цо-цоял инвалидаллъун рахъинеги бегьулаан. КIиго-лъабго гурев, кIикъого чиги вачун вачIун вукIиндалха гьев гьениве. Дир пикруялда, Макгрегорие ва цо-цо чагIазе къваригIун букIана дун хIинкъизавизе. Амма гьабунщинаб гIадада ккана.\n— UFCялъ хIаракат бахъула щибаб къеркьеялъул шоу гьабизе, рехула спортсменазда гьоркьобе ракьа. Амма жубараб речIчIухъанлъиги, тIоцебесеб иргаялда, спорт кколелъул, бегьуларо зани бегизабизе, гьебин абуни ирландиялъулаз гебегизабулеб букIана. Макгрегорил тренерасул кIалалъ бицинчIебги абичIебги квешаб-лъикIаб хутIунго батиларо, хIатта диналда, эбел-инсуда хъинтIаралгицин рагIаби абуна. Гьединлъидалин дир гьесда ццимги бахъараб. КъваригIун букIана гьезда дагъистаниязул, тIоцебесеб бакIалда, шагьи-капек гуреб, яхI-намус букIунеблъи бичIчIизабизе. Спортивиял къануназда рекъон, дица гьабураб иш мекъаб батизеги бегьула, эменги семана диде, амма цIидасан добго лахIзат тIадбуссинабизе рес щвани, дица гьебго иш такрар гьабизе букIана.\n- Гьеб лъугьа-бахъиналда бан ахIи-хIур бахъана, хIатта Америкаялда унеб буго судгицин. Рес буго дур командаялъул спортсменал UFCялъул мухъилъа нахъе ритIизе, мун гонораралдаса махIрум гьавизе…\n— Дир командаялъул спортсменал жиндир мухъилъа нахъе гъуни, кколеб хIасилалъул хIакъалъулъ дица UFCялда мухIканго бичIчIизабуна, ай гьеб гIуцIиялъ тIоритIулел турниразда хадувккун дун гIахьаллъизе гьечIо. Гонораралъул хIакъалъулъги — гIарац щивав чиясе къваригIуна, амма зулму-хIал гьабун гьеб UFCялъухъа бахъизе ялъуни тIалаб гьабизе ракIалда гьечIо. Аслияб жо, рехсараб гIуцIиялъул рачел дихъ буго.\n— Пачалихъалъул бетIерас дир бергьенлъиялъе ва залалда тIамураб 25 соналъул захIмат-гIакъубаялъе къимат кьей кIудияб иш ккола. Владимир Путиница киналдаго хадуб халккун букIун буго, ва баркала буго гьесие спорталдехун бугеб гьединаб бербалагьиялъухъ.\n— ГIадамазда дун вихьула гIицIго рингалда, пресс-конференциязда ва ракIалдеккола бергьенлъаби бигьаго щолин. Октагоналда, рингалда къеркьолеб лахIзат байрам буго залалда ругьун гьавулеб, черхалдаса букIине кколелдаса тIокIал килограммал тIаса рехулеб заманалдаса. Чанго операция, макьу гьечIел сардал, килограммал тIаса рехулелъул, черхалъе кьолеб гIакъуба — гьеб буго дир спорталда бищунго захIматаб ва аслияб.\n— Цидул тIинчIгун гугаризе дун тIамуна инсуца. Дица гьесда абулеб букIана гьелъ хIанчIизеги бегьулин. Дуцаги хIанчIехайинги абун, хабар къокъгьабуна гьес. Гьедин къеркьолаго, хIанчIелаго ана 25 сон. Дун хьвадулеб залалда рукIана къуватал спортсменал. ХIаракат бахъулаан гьездаса лъикIавлъун, тIокIавлъун вукIине. Гьеб гьедин гьечIони, къаси кьижун макьуги щолароан.\n— Дирго къуваталда ва бажариялда щаклъи киданиги букIинчIо, амма рингалда бокьараб ккезе бегьула, букIинесеб Аллагьасда гурого лъаларелъулха. Макгрегор психологияб къагIидаялда къезе хIадур вукIин дида бичIчIана къеркьеялда цебе ниж цоцазухъ ралагьизе ахIараб заманалда. Гьесда кIолеб букIинчIо дир бадивецин валагьизе. МацIалда ракьа гьечIо ва бицине, абизе, ахIизе бегьула бокьараб, амма бераз гьереси бицунаро.\n- Турниралдаса хадуб гIемер рукIана социалиял гьиназда мун Дагъистаналдаса кколин, Россия ХIабибица рикIкIунарин абурал харбал…\n— Гьел руго гьадингоял гIахьучIал, нужецаги гьеб суал кьечIониги бегьилаан. Дун гьавуна, гIуна Да-гъистаналда ва ккола Россиялъул паспорталъул бетIергьан. ТIокIабги щиб абилеб ва бицинеб? Халкъазда гьоркьосел турнираздаги кидаго цевевахъана Россиялъул байрахъалда гъоркь.\nДица дидаго цебелъураб масъала ккола росулъ ясли-ах, школа ва цогидалги лъай цебетIезабиялъул бакIал рай. Лъимал сунде бугониги руссинаризе ккола. Къоялъ тренировкабаздаги вукIун свакан рокъове вачIарав дун, инсуца тIамулаан тIехьалдаса анцIго тIамач тетрадалде босун хъвазе. 1998 соналда инсуца дир вацгIалзабиги дунги рачана росулъе. Гьенир рукIинчIо квен гьабизе, нижеда хадуб бакIаризе я яц, я эбел. Ниж гьенир армиялда гIадин рукIана. Гьедин, цо рокъор гIуна ниж 11 соналъ. Гьеб рокъоса вахъана 5 дунялалъул чемпион, UFCялъул чемпион ва Россиялъул мустахIикъав тренер — эмен. Дица кIудияб баркала кьола дир рахъ ккуразе. Рингалде вахъиндал, дие рухI кьуна миллионал гIадамал дир бергьенлъиялъухъ балагьун чIун рукIин лъаялъ. Ахиралдаги абизе бокьун буго, кидаго бицуна дир инсул, эбел кIочон тола, эбелин абуни дие цIикIкIун йокьула. Амма нужеца гьеб дир инсуда бицунге.


Карамахи росдал бетIерасдаса рецIел босун буго рохьилаз\nКарамахи росулъ чанго соналда жаниб хIалуцараб ахIвал-хIал буго. 2012 соналъул 29 июналда бахъараб сураталда - росдал гIадамал бухIараб мажгиталда аскIор. Доб къоялъ гьенив чIвана мажгиталъул имамги цойги чиги.\n1 октябрялда Гъарабудахкент мухъалъул рохьов чIвазеги чIван рехун ватун вуго Карамахи росдал бетIер. ЧIварав цебесеб къоялъул сардилъ щалали лъаларез викъун ун вуго рокъоса. Карамахи росдал бетIер чIвай батизе рес бугила 99-абилеб соналъул дандерижи.\nБуйнакск мухъалъул Карамахи росдал бетIер , 52 сон барав МихIидин Джавадовасул жаназа Гъарабудахкент мухъалъул Какамахи росдада гIагар бугеб рохьобе рехун батун буго, гьенибго батанин Джавадовасул автомобиль ва цойги жаназайилан лъазабуна 1 октябралда Дагъистаналъул ЦIех-рехалъул комитеталда. Джавадов викъун вукIиналъул хабар Буйнакск мухъалъул тIалъиялда лъан буго 30 сентябралъул сардилъ. Гьедин, росдал бетIерасул рокъоре сардилъ рачIун руго кодоб ярагъ бугел, тIад маскIаби хурал, щалали лъаларел ункъо чи. ХIинкъаби кьун, гьез Джавадов автомоблалда рекIинавун, цо рахъалде вачун ун вуго.\nНахъисеб къолъ, МихIидин Джавадовасул жаназагун цадахъ батараб жаназа кколеб буго гьебго Буйнакск мухъалъул Чанкурбе росулъа викъун ун вукIарав ИбакIов Шамилил жаназа.\nЖанисел ишазул хIалтIухъабаз чIезабухъе, ИбакIов Шамильги Джавадов МихIидинги гIахьаллъун рукIун руго нугIзал хIисабалда цебеккун букIараб изну гьечIого яргъидгIуцIазда тIад гьабулеб диваналъул данделъиялда. Диваналда изну гьечIого яргъидгIуцIарав Гъадар росулъа Насуев Ибрагьимида данде гьез показаниялги кьун руго.\nТамихIалде цIан, жанив тIамурав Насуев жанив тIамун кIиго моцIидаса эркенлъуде вачIун вуго, амнистиялде гъорлъе ккун. Гьеб кIиябго чIвай-хъвейги гьесул иш батизе рес бугин рикIкIунеб буго цIех-рехалъул версиялда.\nДжавадов чIвай гьеб тайпаялъул тIоцебесеб иш гурин, гьединлъидал гьениб щибго хIикмалъизе ккараб жо гьечIин, изну гьечIого яргъидгIуцIаразде данде рахъиналде ахIулел ругин хIукуматалъ, амма гьедин рахъарал жалго хутIулел ругин чIорогоял квералгун такъсирчагIаз гIужие росунин рикIкIунеб буго «Новое дело» газеталъул бетIерав редактор ХIажимурад СагIитовас.\nБуйнакск мухъалда ккараб гьеб кIиябго лъугьа-бахъин гуребги, рохьилаз рецIел босиялъул цогидаб мисал кколила Гъуниб мухъалъул НакIкIазулъ росулъа чи чIвайги.\nГьел киналго лъугьа-бахъиназда изну гьечIого яргъидгIуцIаразде данде рахъарал гIадамал хIукуматалъ цIуничIого, ккун ругила къурьаналлъун.\nХIажимурад СагIитов: «Рохьилазда тIад диван бугеб мехалда, гьезда данде жо абурав чи ватани гьев, гьеб гьезул рецIел бугилан абизе бегьула. Доб 99 соналдаги, рохьилазда данде жо абурал, гьезда данде жо гьабурал чагIи гьез тIагIинаруна.\nХIукуматалъги гьел цIуниялъе, миллат гьабиялде кIвар кьечIо ва гьел ахирги хутIана ярагъ борчарал рохьилазде данде гIицIал квералгун. Изну гьечIого яргъидгIуцIаразе гуреб, батIиязе лъие гьев чIвай хIажат букIараб.\nЦогидаб гIилла букIарабани, гьеб хабар къватIибе бачIунаан. Дица гIайиб гIунтIизабула хIукуматалде. Жакъа хIукуматалъ гIадамазде ахIи балеб буго руцIухIун чIечIого гражданияб позиция загьир гьабун, гьезда данде рагъ байилан. Рогьоцин балеб буго.\nРуцIухIун чIечIого гьезда данде рахъарал гIицIал квералгун ругел гIадамал гьез чIвалел руго. Масала НакIкIазукь росулъ ккана гьединабго иш. РачIарал полициялъулалазе гьоболлъиги гьабураб, гьел нухал квешал бакIазде жиндирго машинаялдаги рачарав чи, агрофирмаялъул хIалтIухъан чIвана. Щиб хадуб хIукуматалъ гьабураб?\nЖакъа ВатIанияб рагъги гурелъул, фронтги гьечIелъул, хIукуматалъ бегьуларо рагъ байилан ахIизе. БатIиял методал ралагьизе ккола. Вахъана цеве чи, чIвана гьев. Щиб гьесие хIукуматалъ гьабулеб? Кумек, яги гIарац нахъе хутIараб хъизамалъе – щибго гьабуларо».\nКарамахи росдал бетIер Джавадов чIвай хурхинабулеб буго Буйнакск мухъалъул Гъадар росдал изну гьечIого яргъидгIуцIаразул къокъаялда.


Хамиз къоялъул радал анкьго тIубаралдаса нахъе Дербент мухъалда контртерроралъулаб низам лъазабун бугин абурал баянал тIиритIизаруна республикаялъул хасал хъулухъазул вакилзабаз. Дербент ва Табасаран мухъазул гIорхъода ва Дербенталъулги МухIарамкент мухъалъулги гIорхъодаги ругел рохьазда изну гьечIого яргъидгIуцIарал ралагьулел ругин лъазабулеб буго бакIалъул гIадамаз.\nКъуваталъул идарабаз гьел хасал тадбирал тIоритIиялда хурхун баян кьолеб гьечIо. Дербент мухъалда хIукуматалъул идараяда хIалтIулев цIар бицине бокьичIев чияс «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда бицана ахирал къоязда Дербент мухъалда аскариялги, хасаб рагъулаб техникаги гIемерлъун букIанилан, амма гIадамазе официалияб хIалалъ гьеб киналдаго хурхун баян кьолев чи вахъинчIилан.\nГьев хъулухъчиясул гьариялда рекъон гьесул гьаракь дагьиб хисизабун буго.\nДербент мухъалдаса чи: «Радалалдаса нахъе нижер мухъалда Уралаздиги рекIун аскариял ругин хьвадулелин абурал баянал щвана дихъе. Кьвагьа-гIанхъиги жеги рагIичIоха. Нижедаги хасаб режим лъазабун бугин абун мухъалъул хIинкъигьечIолъи букIинабулеб идараялъ лъазаби гурони, гьез тIокIал баянал кьечIо.\nГIемерисезда гьеб контртерроралъулал тадбирал гьарулел рукIин телевизоралдасан, интернеталдасан лъан буго.\nЦо-цо бакIалъул гIадамазухъе баян щун буго Дербент мухъалъулги Табасаран мухъалъулги гIорхъода изну гьечIого яргъидгIуцIаразул гIудияб къокъаялъ чIей гьабураб бакI батун бугила, гьел ралагьулел ругила гьенир рохьорилан.Гьединго абулеб букIана дагьай цеегIан нижер мухъалда палихъанги гьелъул хъизанги чIварал чагIи ралагьулел ругин низам цIунулезилан.\nАхираб заманалда цIакъ гIемерлъун руго нижер мухъалда гьел аскариялги, гьез тIоритIулел хасал тадбиралги. Нижер гьаниса цо заманалъ цIакъ гIемер гIолохъаби унел рукIана Сириялде.\nЦохIо Берикей росулъа чанго ацI-анцI чи вугила Сириялде ун, гьезда гьоркьор тIубарал хъизаналккун аралги ругин абулеб букIана. Гьелъ ратилин нижер гьанир гьел хасал идарабазул хIалтIухъаби гIемерлъаралин абураб пикру буго гIадамазул. Дагьаб цебегIан нижерго мухъалъул Джалган росдада аскIов магъилъе боцIуда хадув арав чи чIван ватун вукIана. Гьелдаса хадуб Джалганалдаги рокъо-рокъоре рачIун цIех-рех гьабун къуваталъул идарабаз хасал тадбирал гьарулел рукIана».\nДагьаб цебегIан букIараб Дербенталъул 2000 т1убай сон кIодо гьабилалда цебе гIемерлъанин жанубияб Дагъистаналда къуваталъул идарабазул хIалтIухъабийин, гьез республикаялъулги пачалихъалъулги нухмалъиялда цебе хIисаб кьеялъул хIалтIи гIадаб жо гьабулеб букIанин гьениб, цере ккара-ккарал чагIиги ккун рачунилан абулеб буго Дербенталдаса адвокат Мурад Ибрагьимовас.\nГьес бицана жинда лъалила, экстремисстазулгун хурхен бугинги абун щибго гIайиб гьечIев лъабгониги чи ккун вугила низам цIунулезилан. Гьезул кIигояв вугила киданиги диналдехун хурхенго букIинчIев чи цойгидав вугила шигIияв.\nГьезул рахарал мугжул ругила, гьел экстремистазулгун хурхен бугел чагIи ругинги абун ккун рукIанилан бицунеб буго адвокатас.\nГьезул цояв Къурбанов Къурбанил ихтиярал цIунулел руго Ибрагьимовас, амма жиндир хIалтIи букIине кколедухъ гьабизе толеб гьечIин жанисел ишазул хIалтIухъабазин абун ццин бахъун вуго гьев.Ахираб анькица жинда вихьизего толев гьечIин гьев Къурбановилан абуна адвокатас.\nМурад Ибрагьимов: «Дун заманалъ гIадамал жанир тIамулел туснахъалде дицаго ихтиярал цIунулев Къурбановасухъе вачIараб мехалда дида абула мун гьаниве виччазе бегьуларин. Щай бегьуларевин абун дун лъугьараб мехалда, гьез абула нухмалъиялъ лъазабун бугила мун виччагейин абун.\nДун гьениве виччаларин абураб кагъатги кьоларо лъицаниги. Гьезул ццин бахъун батила дида дица гьев Къурбан Къурбанов киданиги экстремистазулгун хурхенали киб гурин, диналдехун кинаб букIаниги хурхен гьечIев чи вукIин чIезабулел гIемерал далилал ракIарун рукIана.\nЦIех-рех лъугIизегIан Къурбановасда хурхун кинаб хIукму къотIилебали хал гьабулеб диваналдаги дица гьел киналго рихьизарун рукIана. Якъинго бихьулеб букIана гьениб низам цIунулел мекъи рукIин. Амма жидерго гъалатIазе гьел мукIурлъилищха.\nХасго гьез тIалъиялъе хIисабги кьун бугелъул жидеца экстремистал ккун ругин абун. Дица диваналде гIарза хъван буго гьез дун туснахъалде Къурбановасухъе виччалев гьечIин абун. ГIагараб заманалда гьелъул халгьаби тIобитIизе ккола».\nХамиз къоялъ «Эркенлъи» радиоялъул передача къватIибе иналде Дербент мухъалда лъазабураб хасаб низамалъул кинал хIасилал ккаралали лъалеб букIинчIо, къуваталъул идарабазги гьелда бан кинаб букIаниги баян кьечIо.


Щибаб къойилал масъалаби, суалал - Газета "Единство" - Сетевой центр «Хебда-онлайн»\nЩибаб къойилал масъалаби, суалал\n17.02.2017 10:01 Пятница\nАраб талат къоялъ райадминистрациялда букIана районалъул батIи-батIиял отделазул нухмалъулел ракIарараб иргадулаб данделъи. Халгьабизе хIисабалде росарал суалалги рехсон данделъи рагьана ва хадубккун нухда бачана районалъул бетIер МухIамад ХIасановас. Гьел суалалги рукIана халкъалъул щибабкъоялъулаб гIумруялда хурхарал, гIунгутIаби рорхулел.\nСахлъи цIуниялъул бутIаялда тIуразесел маъалаби рорхулаго бицана райбольницаялда хIажаталъул хIужжа чIезабизе, нугIлъи гьабизе бегьулеб лицензия бугев нарколог гьечIолъиялъул. Гьединаб ихтияр бугев тохтур гьечIолъиялъ, гьекъон-мехтун автомашина бачунезе тамихI гьабизе, нухазда хIинкъи гьечIолъи букIинабиялъе полициялъул хIалтIуе квал-квалал кколел рукIин баян гьабуна районалъул бетIерас. ЦРБялъул бетIерав тохтур МухIамад ТIалхIатовас рагIи кьуна гьаб гIагараб заманалда гьеб масъала тIубазабизе.\nРайоналъул бетIерас кIваркьун борхана гьениб токалъул масъалаби рагьулеб суалги. Гьелъул баян кьуна подстанциялъул нухмалъулев Ибрагьим Ибрагьимовас. Гьес бицана техникиял гIиллабаздалъун районалъул росабалъе ток кIи-кIи сагIаталъ къазе ккеялъул. Гьелго гIиллабаздалъун цо-цо росабалъе токалъул къуват гIезабизе кIолареб гьечIолъиялъулги бицана Ибрагьимовас. Токалъул мухъазда гьарулел ремонталъул хIалтIаби халкъалъе, идарабазул хIалтIуе зарал кколареб хIалалъ, гIодоркъояз тIуразаризе ккелин абуна гьесда МухIамад ХIасановас.\nКъватIибе кьураб токалда, ай жидецаго пайда босараб къадаралда рекъон гIадамаз токалъухъ гIарац кьолеб гьечIин абуна районалъул энергосбыталъул нухмалъулев ХIажимухIамад ХIасановас. Гьес бицана халкъалъе къватIибе кьолеб 12 миллион килловатталъул тIадбуссун 3 миллионцин килловатталъухъ гIарац щолеб гьечIин. ГьедигIанго хъантIун халкъалъ ток бикъи бегьулеб жо гурин, гьелда хадуб халкквей цIикIкIинабизе ккелин абуна районалъул бетIерас.\nНалогазул идараялъул нухмалъулесул заместитель М. Хатиевас бицана цо-цо администрациязул ва идарабазул бухгалтерзабаз жидеца кьолел налогал щиб счеталде рехулел ругелали ва щолелъуре щун ругищали мухIканлъи гьабунгутIиялъ, миллионалдаса цIикIкIун гIарац районалъул бюджеталде щун гьечIолъиялъул.\nРайоналъул санитарияб рахъалъул суал борхулаго бицана райцентралда ва росабалъ рацIцIа-ракъалъиялъул рахъалъ бугеб масъалаялъул. Районалъул бетIерас абуна цогидал росабазда данде ккун райцентралда гьеб рахъ хашго бугилан. Гьаб гIагараб заманалъ гьеб суал роцIцIинабиялде кIваркьезе бугин администрациялъин абуна М. ХIасановас. Экологиялъул отделалъул нухмалъулев ХIайдар ГIумаровасда гьес тIадкъана чороклъи гьабулезда аскIоб, гьезда берцинго бицун бичIчIулеб батичIони, законалда рекъараб тамихIалъул тадбирал гьареянги.\nЖидерго хIалтIул хIисаб кьолаго, ветуправлениялъул хIалтIухъан ЯхIя Шапиевас бицана жакъа къоялде боцIул рахунел унтаби тIатинариялъул мурадалда 4 азаргоялде гIагарун хIайваналдаса би бахъун бугилан. Бицана дару-дарман босиялъе биччалеб гIарац ц1акъго дагьаб букIиналъул ва цогидалги хIалтIулъ дандчIвалел квал-квалазулги.\nХIукуматалъухъа коммуналияб гIарац щвеялъул баян кьуна УСЗНалъул нухмалъулев Ильяс ХIамзатовас. Гьес бицана коммуналияб гIарцул бугеб налъиялъухъ кьезе 8 миллион гIарац бачIун бугилан ва лъабго моцIалъе бикьун гьеб гIарац гIагараб заманалда халкъалъухъе щвезе бугилан.\nРайоналъул бетIерасул заместитель МахIач МахIачевасул кIалъай букIана ракьазул ва минабазул зеленкаби гьаризе ккеялда хурхараб . Гьелъул бицараб мухIканаб материал нижеца цересел номеразда кьунги букIана.\nвасул кIалъай букIана ракьазул ва минабазул зеленкаби гьаризе ккеялда хурхараб . Гьелъул бицараб мухIканаб материал нижеца цересел номеразда кьунги букIана.


Яла язимири жанну дуллуми\nВай гьантрай Дагъусттаннал виваллил иширттал министр, полициялул генерал-лейтенант Аьвдурашид МахIаммадов хьунаавкьунни къуллугърал бурж биттур буллай жанну дуллусса виваллил иширттал органнал зузалтрал кулпатирттащал. Шикку гьуртту хьунни ДР-лул ХIукуматрал председатель Артем Здунов, ванал хъиривчу Рамазан ЖахIпаров, ДР-лул виваллил иширттал министрнал хъиривчу, виваллил къуллугърал полковник АхIмад Баталиев, федерал ва республикалул СМИ-лул зузалт.\nХьунабакьаврил мурад бия къуллугърал бурж биттур буллай жанну дуллусса полициялул зузалтрал кулпатру къатта-къушлил дузал хьунсса арцу дулаву (ЕДВ). Шадлугърал даражалий 42 кулпатрахьхьун буллунни арцу итадакьаврил хIакъиравусса Аьрасатнал Виваллил иширттал министерстволул хIукмулул чагъарду.\nБувкIминнал хьхьичI ихтилат бунни Артем Здуновлул:\n— Къучагъшиву, яхI-къирият цума-цагу адиминал дикIан аьркинсса хасиятру дур. На нава аьраличунал кулпатравасса ура. Ттун кIулли Аьрасатнавугу, дазул кьатIувгу най бивкIсса дяъвилул иширттая, кIулли жула чиваркI, диндалух, миллатрах къабурувгун, жандалия ка ларсун, талай бивкIшиву жула халкь паракьатну оьрму бутланшиврул. ХIайп, укунсса иширттаву оьрмулуцIа хъанай бур цала къуллугърал бурж биттур буллай хьхьичI ххуттай бавцIусса яла кьянкьами, яла ххаллилми чиваркI. Ва жула аьмсса кьурчIишивур. ХIакьину жу зущал хьунабакьаврил мурад так арцу дулаву бакъар, жун ччан бивкIунни зул хIурмат бан, зущал архIал дакIнийн бичин къучагъшиврий жанну дуллусса зул арсру, ласру, ппухълу, — увкунни ванал.\nХъирив ихтилат бунни Аьвдурашид МахIаммадовлул. Ванал бувсунни хIакьинусса кьини къатри машан ласун ягу дан арцу къадуллусса 11 кулпат ливчIун бушиву, миннал документру хIадур буллай бушиву ва ччясса чIумул мутталий, шинал лажиндарай, минналмур масъалагу щаллу бан хIарачат бантIишиву. Аьвдурашид МахIаммадовлул мукунма бувсунни 2010 шиная шихунмай, къуллугърал бурж биттур буллай жанну дуллусса 700 зузалал кулпатран буллушиву квартирарду, къатри дансса пособияртту ва сертификатру.\nАхирданий цинявннал тIутIив дирхьунни МВД-лул къатрал хьхьичIсса къуллугърал бурж биттур буллай жанну дуллусса зузалтрансса гьайкалдануцI.\nМудан дакIний личIантIиссар\nЭкстремистурал ва террористурал кьюкьравун кIункIу къахьун\nРодину защитили,честь сберегли\nСледующая публикация Коррупциялул мархри бухлаган банцIа»\nПредыдущая публикация Дагъусттаннал БакIчинал къуллугърайн В. Васильевлул цIа рирщунни


Dagestan / Dagestan head anticorruption activity\nКъанунияб гуреб куцалда приватизация гьабурал хIкуматалъул ва муниципалиял объекал тIадруссинаризе бокьун буго Дагъистаналъул тIалъиялъе. Гьедин, республикаялъул нухмалъиялда ва МахIачхъалаялъул администрациялда гьоркьоб гIуцIун буго проект, буголъи тIадбуссинабиялъул. ЦIияб борчалде цIияв чи вачIиндал ахIи багъарулин, къануналда рекъечIеб приватизация гьабурал объектал тIадруссинаризе хIажа ккеялъул, амма хIакъикъаталда цоясухъа босун, цогидасухъе кьолеб гIадинаб жо кколеб буго гьеб.\nЦебеккун, къануналда данде кколереб хIалалда приватизация гьабурал объектал хIукуматалъул ва муниципалияб буголъиялде тIадруссинаризе хIажат ккеялъул лъазабулеб буго Дагъистаналъул тIалъиялъ.\nДагъистаналъул Мал-мулкалъул министерлъиялъул пресс-хъулухъалъ баян гьабухъе гьелъие гIуцIун буго хасаб къотIиялъул проект, регионалъул тIалъиялда ва МахIачхъалаялъул администрациялда гьоркьоб.\nГьеб къотIиялъул проект гIуцIи кколеб буго цебеккун Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас социалияб ва культурияб кIвар бугел, къануналда рекъечIегон буголъиялде, приватизация гьабурал объектал муниципалияб ва пачалихъияб буголъиялде тIадруссинаризе ккеялъул пикру заьир гьабидал, гьелъул рахъ ккун бахъараб проектлъун. ГIуцIун бугила сияхI, цере школазул, лъималазул ахазул ва цогидаб социаляб даражаялъул объекталлъун рукIарал минабазул.\nГьеб хIалтIи министерлъиялъул вакилзабаз тIобитIизе бугила низам цIунулел идарабигун цадахъин тIаде жубалеб буго министерлъиялда. Гьез хал гьаби тIобитIизе бугила киналниги сияхIалда ругел объектазул приватизация къануналда рекъон гьабун бугищали. Къануналда рекъечIогон приватизация гьабурал объектал пачалихъияб ва муниципалияб буголъиялде тIадруссинариялдалъун тIалъиялда ракIалда буго школазда ва лъималазул ахазда бакIал гIолеб гьечIолъиялъул суал тIубазе.\nГьабсагIаталда Дагъистаналъул Мал-мулкалъул министерлъиялда хал гьабулеб бугила пачалихъалъул балансалда ругел кIиго цере лъималазул ахал рукIарал минаби МахIачхъалаялъул муниципалияб буголъиялде кьеялъул суал. Гьеб къотIиялъул проекталъул хал гьабулеб бугила гьаб заманалдайин хъвалеб буго Мал-мулкалъул министерлъиялде ссылкагун «REGNUM» ИАялъ.\n«Реальная политика» абураб фондалъул аслияв экономист Халил Халиловас баян гьабухъе, къануналъ изну кьолеб буго гьеб приватизация жидеца хIакъикъияб гьабун букIин чIезабизе бетIергьабазе ва къанунияб гуреб бетIергьанлъиялде тIадбуссинабизе хIукуматалъе.\nГьебго заманалда, гьеб къануналъул проект бахъулез хIисабалде босизе кколила хадубккун, цоязухъа босун цогиязухъе кьолеб жо ккечIого букIине, хIукуматалъухъе тIадбуссинабун хадуб объект реприватизация гьабиялде мараторий бихьизабиги, гурого, гьеб цоязухъа босун цогиязухъе кьолеб жо ккезе хIинкъи бугилан баян гьабуна экономистас «Эркенлъи» радиоялъе.\nХалил Халилов: « Кверщел кодосезул рес буго цереккун жидецаго гьарурал постановлениял яги цогидал распоряжениял нахъе гьаризе, амма гьединго гIадатIиял гражданазул диваналдасан гьеб деприватизациялъул къанунияб кьучI гьечIолъи чIезабизеги изну буго. Кинаб рахъалъ бугониги къанун хвезаби чIезабунани, гьеб къануналда рекъон, яги хIукуматалъе ине ккола, яги бетIергьанасухъ хутIизе ккола, тIекъав щив вугевали хIисабалде босун.\nАмма бичIчIулеб гьечIо, социалиябгун культурияб кIваралъул объектал щай республикаялъул буголъиялде унелали, гьел жидеца тIуралел тIалабазул хасияталда рекъон, муниципалияб буголъиялда рукIине кколеб заманалда. Гьеб ахIвал-хIалалда рекъон, рес буго гIадамазул социалияб хIал лъикIлъизе, щай гурелъул гьебго шагьаралъул буголъиялде тIад руссунел рукIиналъ объектал.\nАмма гьединго хIисабалде босизе ккола, цоязул буголъи цоязухъа босун, хадубккун деприватизация гьабураб объект реприватизация гьабиялъе мараторий лъей хIисабалде босун, цо бихьизабураб заманалда гьукъизе ккола хадубккун гьеб объекталъе приватизация гьаби, гурого рес буго гьеб цоясухъа босун цогиясухъе кьураб гIадинаб жо ккезе».\nАбизе ккола, Дагъистаналда цIакъго хIалуцин бугин лъималазул ахазда бакIал гIунгутIиялъул суалалъул, цIиял рагьулел ахаз бакIал гIунгутIиялъул суал кинго тIубалеб гьечIо, гьедин, Халкъияб мажлисалъул июнь моцIалда букIараб данделъиялда «Единая Россия» партиялъул депутат Людмила Авшалумовалъ лъазабуна, республикаялъул лъималазул ахазда 100 бакIалде 136 лъимер кколеб бугин. 30 процент лъималазул кколеб гьечIо социализациялда гъорлъе.


ЛЪУГ1УН УНЕЛ Г1АДАТАЛ РАК1АЛДЕ ЩВЕЗАРУНА. - 16 Апреля 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Апрель » 16 » ЛЪУГ1УН УНЕЛ Г1АДАТАЛ РАК1АЛДЕ ЩВЕЗАРУНА.\nЛЪУГ1УН УНЕЛ Г1АДАТАЛ РАК1АЛДЕ ЩВЕЗАРУНА.\nГьал г1агарал къоязда Х1ариколо культураялъул рокъоб, Буц1ра, К1ахъ, Х1ариколо, росабазул х1аракатчаг1аз жамаг1аталда ва т1аде рач1арал гьалбадерида бихьизабуна цересел умумузул бищун аваданаб ва бокьулеб оцбаялъул байрам кин т1обит1улеб бук1арабали. Гьединго гьеб мажлисалда г1ахьаллъизе рач1ун рук1ана районалъул Ш. Шамхаловасул ц1аралда бугеб культураялъул рукъалъул театралияб коллективги. Гьез г1одорч1аразда бихьизабуна «Муг1рузул Г1али» абулеб спектакляздаса цо гьит1инабго бут1аги. Гьеб тадбир т1обит1улеб бук1ана киса-кибего Дагъистаналда исана Муг1рузул сон к1одо гьабулеб бук1иналда бан, нилъеда умумузул г1адаталги, г1адамазул рук1а-рахъинги к1очон тун ругищали лъазелъун, г1олеб г1елалда гьел г1адатал рак1алде щвезари мурадалда.\nЛъик1аб бук1инаан гьел г1адатал ва оц баялъул байрамкъо кин т1обит1улеб бук1арабали сценаялдасан гуреб, бук1ине кколеб къаг1идаялъ районалъул щибаб росулъ к1одо гьабун бук1арабани. (Масала Гьоц1алъ, Гьамущи росабалъ г1адин). Гьелъ рес кьелаан росабазда гьоркьоб гьудуллъи-вацлъи щулалъизе, росдал маг1ишаталдехун бугеб бербалагьи хисизе, зах1мат бихьич1ого рах1ат бук1унареблъи бич1ч1изабизе.\nКин бук1аниги, культураялъул х1алт1ухъабаз гьел г1адатал к1оченч1ого рук1ине х1алт1и гьабун бугелъул, гьезие баркалаги кьун, росабазул жамаг1атазда гьаризе бокьун буго гьел цересел умумузул г1адатал к1оченч1ого рук1ине мурадалде щвараб х1алт1и гьабейилан. Гурого нилъеда лъала аралде туманк1 реч1ч1аразда, бач1унелъ г1арададул гулла балеблъи. Рук1инин нилъер умумузул лъик1ал ирсилаллъун. Гьаниб бак1 ккун бук1аго абизе ккола, нилъер аниб цо-цо бак1азда-дица цере рехсараб росабалъ оц баялъул иххдалил байрам ц1илъулеб бугилан. Амма умумуз бицунебг1адаб роххел-аваданлъи, г1адлу-низам, г1уц1а-к1ут1и гьелъулъ жеги гьеч1о. Гьеч1о оцбаялде цебеккунго гьабулеб х1адурлъи, чуял, гьаби хьихьи, оцаз рахъ бай, рекеризе, к1анц1изе ва цогидалги къецазде ругьунлъи, х1адурлъи, «Галочкаялъе г1оло», лъиеялиго отчет кьезе т1орит1улел «мероприятиязда» релъине гьабулеб буго гьеб ц1акъ умумузе хирияб бук1араб т1абиг1ат ч1аголъиялъул байрам.\nАхиралда абизе ккола Х1ариколо росулъ кеч1-макъаналъулги, кьурди-хъаталъулги сас нахъалъаг1ан къот1ич1илан. Жидее г1уц1араб х1ухьбахъиялъухъги, аваданлъиялъухъги х1арисез т1аде рач1арал гьалбадерие ва районалъул культураялъул рукъалъул х1алт1ухъабазеги рак1-рак1алъулаб баркала загьир гьабулеб бук1ана.\nПросмотров: 356 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 5.0/1


Россиялда 2016 соналъ бищун кIудияб къадар дотациязул унеб регионлъун кколеб буго Дагъистан. Кавказ кваназиби чIалгIиналъул бицунеб чанго сон бугониги, жакъа Дагъистаналъул хIакъикъиял хIажатал тIуразе жеги цIикIкIараб гIарац къваригIунин рикIкIунеб буго экспертаз.\nРоссиялъул Финансазул министерлъиялъ 2016 соналда регионазе дотациял чIезарун руго. Шималияб Кавказалъул республикаязе гIаммаб куцалда 112 млрд. гъурущ биччалеб бугин лъазабулеб буго «REGNUM» ИАялъ. Дагъистаналъе 2016 соналде бихьизабураб дотациязул къадар бащалъулеб буго 46 млрд. гъурщидаса цIикIкIараб гIарцуда. Гьеб къадар бищун цIикIараблъун кколеб буго Шималияб Кавказалъул цогидал республикаязда гъорлъ гуребги, тIолго Россиялдаго.\n46 млрд. гъурущ батIа тIун босун кIудияб къадарлъун кколин, амма жакъа Дагъистаналда бугеб социалиябгун экономикияб ахIвал-хIал Россиялда бугеб гьоркьохъеб даражаялде бачине кканани гьелдаса лъабго нухалъ цIикIкIараб гIарац хIажалъулин абураб пикруялде рачIунел руго экспертал.\nЦо иш бугила Дагъистаналъул тIалъиялъ ва батIи-батIиял статистикабазда росулел тарихал: росдал магIишаталъул, социалиябгун экономикияб сфераялда ахIвал-хIал лъикIлъулеб бугин абурал, гIемерисеб мехалъ статистикаязда кьолел тарихалги хIакъикъатги тIуран батIиял рукIунин абураб пикру загьир гьабулеб буго экономист Михаил Чернышовас.\nЦогидаб рахъалъ, Дагъистаналде тIолго Россиялда гъорлъ бищун цIикIкIараб къадар дотациязул унеб букIиналъе гIилла бугила республикаялда бищун цIикIкIараб къадар хIалтIудалъун хьезаричIезул букIин ва рагIдукь бугеб экономика букIин. Аслияб хIалалъ кинаб босаниги регионалъул бакIалъул бюджет гIуцIараб букIунила ракIарарал магъалабаздаса, Дагъистаналда ракIаризе кколел магъалабазул дагьаб къадар гурого бакIарулареблъи лъиего балъголъи кколарин бицана экономистас «Эркенлъи» радиоялъе.\nМихаил Чернышов: «Регионалда экономикиябгун социалияб хIал лъикIлъун букIин бихьула жанисеб валовый продукталъул къадар бахиналдаса. Гьеб бахун буго республикаялъул тIалиялъул хъвай-хъвагIаязда, магъалабазул, социалияб сфераялда ругел хисиязул бицунеб бугеб жо ккола батIияб иш. ХIакъикъияб хIал республикаялъул экономикаялда хутIулеб буго негативияб.\nГьел дотациябазда рекъон биччалеб гIарац ккола федералияб централъ тIадаб борч тIубазе, ай харжал, пособиял ва цогидал кьезе биччалеб гIарац. Гьединлъидал гьеб гIарцуца республикаялъе кинаб бугониги цебе туркIи кьезе рес гьечIо, щай гурелъул гьединаб мурад лъолеб гьечIолъун федералияб централъ, ресги гьечIогон. Экономикаялда бугеб хIал хисизабизе кканани хIажалъула 100 млрд. гъурщидаса дагь гьечIеб гIарац лъагIалие, амма гьеб гIарац гьечIо».\nРеспубликаялъул тIалъиялъул кинал го хьулал рукIунила дотацияби риччан бачIарабгIанасебго гIарац инвестирование гьабунги щвезе бугилан, амма инвестициялда иш цIакъго квеш бугин тIаде жубана экономистас. Гьединлъидал инвестированиял гьарун биччан бачIараб гIарцул экономикаялъе квербакъи букIинин ругел хьулал гIададисел ругила.\nДагъистаналде 2016 соналде биччалеб бугеб 46 млрд. гъурущ цогидал соназде данде ккун цIикIкараб гьечIин, 60 млрд. гъурущ дотациязул биччалел саналги рукIанин абулеб буго экономикияб рахъалъ «Черновик» газетаялъул эксперт Эдуард Уразаевас. Республикаялъул ругел хIажатазда гьел дотациял данде кколарин рикIкIунеб буго гьес.\nЭдуард Уразаев: « Федералияб бюджеталда 2016 соналда Дагъистаналъе бихьизабураб 46 млрд. гъурущ тIоцебе балагьидал ккола цIакъго кIудияб къадарлъун ва иргадулаб нухалда Кавказ кваназабураб гIелилан абурал цо-цо гьаркьал раккизарула. Амма жакъа нилъер республикаялда бугеб цебетIураб демографиялъул ахIва-хIал, социалияб инфраструктураялда бугеб лъикIаб гьечIеб хIал, гьединго экономикаялъул сфераялда ругел гIунгутIаби тIагIинаризе кканани гьеб гIарац кинго гIоларо.\nЖакъа Россиялда бугеб гьоркьохъеб рукIа-рахъиналъул даражаялде Дагъистан бачине кканани хIажалъула гьеб биччалеб дотациялдаса чанго нухалъ цIикIкIараб гIарац. Гьелъул бачIинтIаго бицунеб букIана Рамазан ГIабдулатIиповасги, амма гьеб биччалеб бугеб дотация кIудияб гуреб, цересел саназда данде ккун дагьабцин буго».\nДотацияби хIисабалда биччалеб гIарац гуребги батIи-батIиял федералиял программабазда рекъон рачIунел трансфералги хIисабалде росизе кколин тIаде жубана Уразаевас. Масала, 2025 соналде щвезегIан Дагъистаналда социалиябгун экономикияб хIал лъикIлъизабиялъул мурадалда биччазе бихьизабун бугила 70 млрд. гъурущ. ЛъагIалие хIисаб гьабунани гьеб кколила 7 млрд. гъурущ. Амма гьебги дагьаб бугила экономика цебетIеялъе.\nБалъгояб экономикаялъул лъие пайда бугеб?\nБизнесчагIи: "рагIдукьа" бизнес "бакъалде" бахъиялъе шартIал гьечIо...\n«Ракь букIине ккола гьелде рокьи бугев чиясухъ»\n"ГIемертIалаяб" гьереси яги бюджет бикъиялъул къагIидаби


Лъай кьеялда хадуб халкколеб федералияб агентлъиялъ къалеб буго Дагъистаналдаса цIалул кIиго идара.\nРособрнадзор абураб хъулухъалъ исана хIалтIизе гьукъарал цIалул идарабазул къадар 12 гIун буго. Гьезда гьоркьоб буго Дагъистаналдаса кIиго институтги. Теологиялъулгун халкъазда гьоркьосел бухьеназул институтги предпринимательлъиялъулгун ихтияразул институтги.\nМасала, предпринимательлъиялъулгун ихтияразул институталъ медицинаялъул кабинет чIезабун гьечIин, гьединго гIарцухъ гьез гьарулел хъулухъазул сияхI къватIиб чIвалеб гьезин абулеб буго Рособрнадзоралъ.\nТеологиялъулгун халкъазда гьоркьосел бухьеназул институталъин абуни электроннияб библиотека щвалде щвараб куцалда хIадурун гьечIилан дагIба балеб буго Рособрнадзоралъ.\nГьеб идараялъул жидедехун бугеб дагIба кинаб рахъалъ босаниги мекъаб пикру бугин рикIкIунеб буго теологиялъул халкъазда гьоркьосел бухьеназул институталъул мугIалим Шамил МухIидиновас.\nШамил МухIидинов: «Хал гьабизе рачIарал гIадамазе кинабгIаги кIвар букIинчIо гьеб институт кколеб куцалда хIалтIулеб бугищ, лъай кьеялъулгун тарбия кьеялъул иш кинан гIуцIун бугебали. Гьез кIвар кьолеб букIана цо кинабалиго кагъат хъвараб къагIидаялде.\nАмма кинабгIаги цIалул идараялда щвалде щун хъван букIунаро гьеб кагътил иш. ХIакъикъаталдайин абуни гьеб институт къаялъе гIилла буго гьенир исламияб лъаялъул, бикъуларел, хъамуларел, лъикIаб тарбиялъул гIолилал къватIире риччалел рукIин.\nДарсал кьезе гIадамал нижеца къватIисаги ахIулаан (гIураб къадаралда гьел нижер гъора рукIинчIолъиялъ).\nГьел кутакалда гIажаиблъи гьабун рукIунаан гьенир цIалулел студентаздаса. Гьединлъидал кагътил иш роцIцIун гьечIогойилан гьеб институт къазе бегьулароан.\nПачалихъалъ гIарацги кьун хьихьараб бакI гурелъул нижер гьеб, кинабго жо тIокIкIун букIине ккани».\nРособрнадзоралъ гьеб хIукму битIун гьабун бугин, гьединго Дагъистаналъе хIажат гьечIин гьабсагIаталда ругелгIанасел цIалул идарабиян риккIунеб буго Каспийскалдаса мугIалим Бечедова Хадижатица.\nБечедова Хадижат: «Жакъа радал хабар ккун букIана цо гIагарай гIаданалъулгун гьеб суалалда тIасан. Цо институталъул Дербенталда бугеб филиалалда хIалтIулей йиго гьей. Нужер филиал къалеб бугищин гьикъидал, гьеб жибго жинцаго къазе бугин жаваб кьуна долъ.\nЩайин абуни гьенире цIализе лъугьунел чагIиги дагьлъун ругила, лъай кьуралъухъ босулеб гIарацги лъабго нухалъ цIикIкIун бугила. Гьалщинал цIалул идараби къваригIун гьечIин ккола дида Дагъистаналъе. Щайин абуни гьенир цIалун рахъанщиназе хIалтIи гьечIо гьаниб».\nГьанир церехун бицен гьарурал цIалул идараби ккола пачалихъиял гурел цIалул идараби. Гьезиего гIадал гьукъа-къаял пачалихъиял цIалул идарабазе гьаризе ругин лъазабуна Россиялъул лъай кьеялъул министр Дмитрий Ливановас. Гьедин цIалул 200 идара къазе рес бугила.\n11 июлалда лъай кьеялда хадуб халкколеб федералияб агентлъиялъ гьукъана Россиялда бугеб цIалул микьго идараялде студентал цIализе росизеги. Гьаб анкь ахиралде щвелалде гьеб идараялъ къазехъин руго улкаялда ругел цогидал цIалул идарабиги.


РОСДАЛ МАГ1ИШАТАЛЪУЛ Г1АДАМАЛ. ВЕХЬАСУЛ Т1ИЛИТ1Е Т1АДЕГИ КЪУЛУН. - 30 Октября 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Октябрь » 30 » РОСДАЛ МАГ1ИШАТАЛЪУЛ Г1АДАМАЛ. ВЕХЬАСУЛ Т1ИЛИТ1Е Т1АДЕГИ КЪУЛУН.\nРОСДАЛ МАГ1ИШАТАЛЪУЛ Г1АДАМАЛ. ВЕХЬАСУЛ Т1ИЛИТ1Е Т1АДЕГИ КЪУЛУН.\nУмумулъанго бач1араб, муг1рузул халкъазе хасиятаблъун кколеб г1и-боц1и хьихьи, хур-хер гьаби гьаб заманаялъ нагагьав чияс гурони гьабулеб гьеч1о. Кинавго чиясе рах1ат бокьараб заманалда, дандч1валел зах1малъабазухъги къобихьиялъухъги балагьич1ого, гьел х1алт1аби рак1-рак1алъ бокьулев, гьезде гъираги бугев чияс рехун толел гьеч1о. Инсуцаго гьабулеб батараб г1и хьихьи, хвезе, т1аг1ине теч1ого, г1умруялъго гьабулеб буго Хунзахъ росулъа Бац1алов Г1усман Г1алиевичас. Бит1ун т1оцебесеб г1азу балалде цебесеб къоялъ дун щвана Гъвалдада т1адехун бугеб Г1усманица г1и хьихьулеб колоде.\nГ1усман гьавуна 1955 соналъул 9 июналда вехьасул хъизаналда. Лъимерлъиялдаса байбихьун, инсуцаго гьабулеб батараб х1алт1и щиб кканиги гьес рехун теч1о. Рак1бац1ц1адго армиялда хъулухъги гьабун вуссиндал, колхозалде х1алт1изе лъугьана Г1усман. Кутакалда нечарав, намусав чи вук1иналъ «гьалеха, г1умруялъ г1и хьихьун вуго дунан» абун гурони, жиндирго х1акъалъулъ гьес бицинч1о. Г1усманил г1аданлъиялъулги, гьесул махщелазулги х1акъалъулъ дие бицана гьесда цадахъ х1алт1арал, гьев лъалел г1адамаз. К1удияс бук1а, гьит1инас бук1а щиб гьараниги, малъаниги жеги цониги нухалъ г1адан рази гьавун, гьесул мурад т1убан гурони, нахъч1вач1о ях1 бергьарав инсанас. Колхозалда х1алт1улеб мехалъ, гьелъул нухмалъиялъ зах1матал, къо ккарал бак1азде кидаго вит1улаанила Г1усманилан бицана г1емерал соназ гьесда цадахъ х1алт1арав Г1умарх1ажиев Ах1мадица. Г1и гочунеб мехалъ, Буртунаялдасан унаго, гьениб бижулеб базагъо абулеб ч1ах1алъ г1и гьорон хвезабич1ого бук1ине, гьеб ч1ах1алде г1и биччангут1изе гьениве Г1усман вит1улаан нухмалъулез. Мег1ер чияр г1иядаса ц1унизеги Г1усман вит1улев вук1ун вуго. Цох1о г1и хьихьи гуребги, к1вах1-свак лъаларев, х1айванал хирияв инсанасда колхозалъул оцал, чуял квегъизеги т1ад къан бук1ана. Г1усманица г1езег1ан мехалъ росдал ахил ва колхозалъул хъаравуллъиги гьабуна.\nГ1и-боц1и хьихьизе гуребги, цогидал х1алт1абиги г1езег1ан ц1ик1к1араб махщалида гьаризе бажарула Г1усманихъа. Гьедин, чанги соназ колхозалъул маххул къебелъиялда х1алт1ана Г1усман. Печазул гъуц1дул, скобаби (гъунц1би) ва цогидалги маххул т1аг1алаби, щив чи аск1ове вач1аниги, нахъч1вач1ого гьарун руго Г1усманица. Хъандираби, харицалаби рухизеги, гамач1 бахъулелъул х1осал къач1азеги унаан гьесухъе г1адамал. Маххул устарлъи гуребги Г1усманил махщел буго къадахъанлъиялъеги. Жиндирго мина балелъул къадал ва г1емерисел х1алт1аби, устар вачинч1ого, жинцаго гьаруна гьес.\n1993 соналде щвезег1ан колхозалда х1алт1анила Г1усманилан бицана Г1умарх1ажиев Ах1мадица. Колхоз-совхозал рихханиги, жиндиего бокьулеб г1и хьихьи рехун теч1о Г1усманица. Колхозалъул бук1араб г1анк1уязул фермаги арендаялъе босун, 20-са ц1ик1к1ун соназ гьениб г1и-боц1и хьихьулеб буго гьес. Г1усманица къач1ан ч1езабун гуребани, цебего т1ат1ала ккун бук1унаан гьеб. Жиндиегоялдаса лъик1ал, квег1енал шарт1ал ч1езарун руго Г1усманица г1и-боц1уе колода. Цох1о г1иял рехъен, гьаби гурелги, Г1усманица ч1ег1ербоц1и, чуял, х1амул, г1анк1у-х1елеко, кетоцин хьихьун руго гьенир. Гьебщинаб рух1ч1аголъи цох1о жинцаго, нагагь гурони, чияда кумек гьарич1ого, т1уран руго гьес. Кутакалда х1алт1изе бокьулев, рах1ат гьабизе лъаларев, кинаб бук1аниги к1вах1 гьеч1ев чи вуго Г1усман. Маг1арде, хъутаналде, «Бакъда» абулеб бак1алде г1и-боц1и щвезабизе, билараб х1айван балагьизе цойгидал росабалъе инеги расги к1вах1аллъуларо гьев. Гьебщинаб боц1уе хасалоде раг1и-херги жинцаго Г1усманица х1адурула. Г1и-боц1уе гьаризе кколел дарабиги цо гьоркьор теч1ого мух1канго гьарула гьес, жиндир заманалда г1иги чурула, унтараб, щокъаб х1айванги гьесул бук1унаро. Эбелалъ лъималазе г1адинаб хъулухъ гьабула Г1усманица киналго х1айваназе.\nЖеги раг1ич1о Г1усманица жив х1алт1улев, бажарарав чи вугилан жиндего абулеб, киданиги гьес пачалихъалдаса яги г1адамаздаса кинаб бук1аниги кумекги т1алаб гьабич1о. Сих1 тун, г1одове виччан, раг1и дагь гьабун, х1алт1и г1емер гьабун х1алт1улев ч вуго Г1усман. Г1адамазукьа нечарав, г1адамал хирияв, малъг1анасеб кумек жиндиего гьабурасе т1омг1анасеб лъик1лъи гьабич1ого ч1оларев инсан вуго гьев.\nЛъилниги х1акъалъулъ г1адамазда ц1ехани, цо чиг1аги камуларо гьев чиясул гъалат1алъул бицунев, гьесул х1акъалъулъ лъик1ал гьеч1ел раг1аби абулев. Кинав чи вугев Г1усманилан чанго чиясда гьикъаниги, кутакалда ях1-намус бергьарав, г1адатияв, г1адамасе лъик1лъи гуреб х1алихьалъи, квешлъи г1умруялъго гьабич1ев чи вугилан абуна цо к1алдисан г1адин киназго.\nКодода вугилан, росдал г1умруялдаса ват1а т1ун ч1оларо Г1усман. Х1ажимурад наибасул юбилеялде х1адурулаго, риидалил къоялъ г1ияда цеве вук1арав чи расги к1вах1аллъич1ого, щибаб сордоялъ чодаги рек1ун репетициялде вач1унаан гьев. Чу ккун ч1езабизе к1олареб бук1иналъ, хадуб гьес гьелда жиндирго вацасул вас рек1инавуна.\nХъизаналда ункъго вас вук1аниги, инсул махщел Г1усманицаги вац Мух1амадицаги гурони гьабич1о. Мух1амадицаги г1езег1ан соназ г1и хьихьун бук1ана. Г1усманил хъизан Г1умарх1ажиева Хатимат йиго росдал администрациялъул х1алт1ухъан. Гьей йиго сабру бугей, х1еж борхарай лъик1ай муъминч1ужу. Зах1мат бокьулевлъун, г1адамазул адаб бугевлъун г1езавуна гьез цо вугев вас Мух1амадги. Гьев ккола студент.\nГьединаб лъик1аб, г1адамазда гьоркьоб адаб бугеб хъизан буго Г1усманил. Мац1 лъалареб боц1уе гьабулебщинаб хъулухъалда, г1адамазе гьабураб лъик1лъиялда бащадаб лъик1лъи, кири, сахлъи, талих1, рохел кьеги Аллагьас гьев ях1 бергьарав инсанасе. Цо вугев васасдаса, г1ага-божараздаса вохунги хут1аги.\nПросмотров: 112 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


ГьоцIдерил тIагIалабазул комбинаталда гьарурал маххал\nГьале 10 соналдаса цIикIкIун заман буго кIудияб кIитIалаяб мина бугеб рагьдал каву кIулал ран, рахан бугелдаса. Гьеб заманалда жаниб гьенир ругел гордал гъурун, рагьо чIунтун, жибго минаги чIунтун буго. Гьеб буго ГьоцIалъ росулъ бугеб художествиял тIагIалаби гьарулел ЦIадаса ХIамзатил цIаралда бугеб комбинаталъул жакъасеб сурат.\n1957 Соналъ ГьоцIалъ рагьараб Халкъиияб махщалил артелалъул тIоцевесев нухмалъулев вукIана Жамалудинов МухIамад, цIар рагIарав махщелчи. ГIасрабалъанго рукIанила ГьоцIалъ гIарцул тIагIалаби ва ярагъ гьабулел устарзаби. Советияб заманаялъ гьел тIагIалаби гьари промышленыяб къадаралде бахинабунила артеллалъин баян гьабулеб буго комбинаталда гIемер саназ хIалтIарай Юсупова ПатIиматица. ТIубараб росуго тIегьан, цебетIезабун букIанила комбинаталъ. Амма хIукумат биххигун захIаматаб заман бачIанила гьенибеги. Гьедин, 90 соназ хIалтIи сурсатал ва гIарац гьечIолъиялда бан цекьизе танила. Цинги дагь-дагьккун тIубан рехун танила.\nГьоцIдерил тIагIалабазул комбинаталда гьарурал курхьенал\nКомбинат хIалтIулеб мехалъ школалдаги малъулел рукIанила захIматхIалтIул дарсда махщелчилъиялъул аслуял, гьенисанго бокьарав чи комбинаталде хIалтIизеги унаанила. Росулъ гIадамалги хIалтIудалъун хьун рукIанила баян гьабулеб буго ХIусейнова ГIайшатица.\nХIусейнова ГIайшат: «ЦIакъго цебегIан заманаялъ рокъорго гьарулел рукIун руго тIагIалабиги ярагъги. КIудиял чагIаз бицуна гьедин. 1957 соналъ Жамалудинов МухIамадица рагьун буго хадуб комбинат лъугьинабураб артель. ГIемерал хIалтIухъаби рукIана гьенир, 400 гIанасев чи вукIана гьенив хIалтIулев. Гьенир гьарурал тIагIелал киса-кирего унаан. Гьаб хIукумат биххигун гьеб дагь-дагьккун чIунтана, махщел кIочон тезехъин буго. Килщазда рикIкIине гIадамал хутIун руго рокъор хIалтIулел».\nХIакъикъаталдаги, комбинат биххаралдаса, гьенир рукIарал махщелчагIи рокъор хIалтIизе байбихьана. Амма цо тIагIел гьабизе тIубан хIалтIи киназдаго гурила лъалеб. Гьелъие гIиллаги бугила комбинаталда 9 батIияб цех букIин. ГьабсагIат ГьоцIалъ жидер рокъор лълъурдул, хунжрул, курхьаби, баргъичал ва цогидал тIагIелаби гьарулел устарзаби руго. Амма гьабулеб хIалтIул къадар цебе букIаралда данде ккун дагь буго. Гьелъие гIилла кколила цо рахъалъ унеб бугеб глобализация, цогидаб рахъалъ гIицIго гьоцIдерие хасаб, гьезул накъищ цогидаз хIалтIизаби ва хIалтIул хаслъи тIагIин.\nШколалда букIараб махщалил аслуял малъулеб, ва киналгIаги алатал ва техникиял процессал гьарулел станокал гьенир гьечIо. Лъималазда махщечилъи малъизе рес гьечIила.\n2013 соналъ, халкъиял махщалабазул выставкаялда гьоцIдерил хунжрул, тепсиял ва цогидал тIагIелал лъурал бакIалда Рамазан ГIабдулатIиповас буюрухъ кьуна Культураялъул министр Бутаева Заремае Кубачи, ГьоцIалъ ва Унсоколо росабазе школазда махщелчилъиялъул аслуял малъизе хIажатаб босизе 600 азарго гъурущ биччазе. Амма гIарац биччаялъул хIасил лъалеб гьечIо.


Кантемир Давидов: «Тарих щибжояли лъазабизе ккола нижеца» | Дагъистаниял | Киназего гIаммаб Россия\nКантемир Давидов: «Тарих щибжояли лъазабизе ккола нижеца»\nЖурналистазул данделъиялда гIахьаллъана азаргоялдаса цIикIкIун чи\nСеверияб Кавказалъул журналистазул VI халкъазда гьоркьосеб форум тIобитIана 5-6 декабралда Грозныялда. Гьелда гIахьаллъана РФялъул президентасул СКФОялда вугев вакиласул заместитель Сергей Стариковги, Северияб Кавказалъул регионазул нухмалъиялъул вакилзабиги, журналисталгун блогералги.\nФорумалда гIуцIун рукIана щибаб республикаялъул СМИязул майданал. БукIана гьениб Дагъистаналъул бокIонги.\nФорумалъул гIахьалчагIазде хитIаб гьабулаго, Сергей Стариковас гьадин абуна: «Нилъер форум кIодолъулеб буго соналдаса соналде. Гьеб лъугьана журналистикаялъул цIикIкIараб кIваралъул суалазул хIакъалъулъ бицунеб бакIлъун. Цо-цо гIадамазда ракIалде кколеб буго, журналистал гьечIониги тIубалин абун, щайгурелъул жакъа информация щола батIи-батIиял интернет-сурсатаздаса. Амма гIицIго журналистасухъа гурони бажаруларо, пуланаб пикру яги баян мухIкан гьабун, гьелъул ритIухълъи цIехон. Баркала буго Чачан Республикаялъе форум гIуцIаралъухъ ва лъикIаб гьоболлъи гьабуралъухъ», — ан.\nЧачан Республикаялъул хIукуматалъул председатель Муслим Хучиевас цIалана Рамзан Къадировас гьалбадериде битIараб саламалъул хитIаб. «Чачан Республикаялъухъа бажарана халкъазда гьоркьосеб терроризмалъукьа бергьун. Соналдаса соналде лъикIлъулеб буго гIадамазул гIумру. ЦебетIолеб буго промышленность, росдал магIишат, медицина, туризм. Гьеб пайдаяб ишалъе кIудияб квербакъи гьабула СМИязги. Журналистазул кумекалдалъун нилъехъа бажарула Кавказалъулги гьелъул халкъазулги хIакъалъулъ бугеб пикру хисизабизе», — ян абуна гьес.\nКIиго къоялда жаниб форумалъул гIахьалчагIаз бицана журналистикаялъе кIвар бугел масъалабазул хIакъалъулъ. Форумалъул аслияб мурад кинаб бугебан абураб суалалъе жаваб кьолаго, «Северияб Кавказ» абураб МЦОИялъул (регионазда гьоркьосеб жамгIиял пикрабазул центр) генералияв директор Кантемир Давидовас абуна: «Нижеда бичIчIизе ккола, щибжо кколебали тарих ва, тарихазул технологиязул заманалда, кинал нухал ратизе кколелали печатиял СМИял чIаго хутIиялъе. Нижеда лъала, жакъа газетал холел ругеблъи, гьединлъидал бицине буго гьел цIуниялъулги, гьанжезаманалде рекъонкколеллъун гьел лъугьинариялъулги хIакъалъулъ», — ан.\nСеверияб Кавказалъулги Россиялъул цогидал регионаздаса рачIаралги журналистазе форумалда рес щвана ишцоязул хIалбихьиялъулгун лъай-хъвай гьабизе. Гьенир гIуцIун рукIана мастер-классалги, бахIсалги, лекциялги.\nМасала, Росгвардиялъул киностудиялъул начальник Виктор Болтковас бицана документалияб кино бахъиялъул хаслъиялъул хIакъалъулъ. «Жакъа документалияб кино бахъизе хIажалъула хIалтIул мухIканаб планги, цIакъго хирияб багьаялъул гуреб аппаратураги, тIасабищараб темаги, хIалтIизе гъираги», — ян абуна гьес.\nДандеккунгутIиял, кьал ва дагIба ккараб бакIалда хIалтIулаго, ритIухълъи цIунизе ккеялъул хIакъалъулъ бицана «Постскриптум» абураб информациялъулгун аналитикаялъул программа бачунев Роман Перевезенцевас тIобитIараб мастер-классалда. «Гьединаб бакIалде гьабураб сапаралдаса рокъове тIадвуссине бокьани, дур букIине ккола сабурлъи, бугеб хIалалъе къимат кьолаго, цIунизе ккола ритIухълъи, сундулго кьочIоде ваккизе ккола — гьеб бигьаяб масъала гуро, амма ритIухъаб пикру загьир гьабулев журналистасухъа гьеб бажаризе ккола. Масала, сапарал гьарулаго, мун чIезавизе бегьула пуланав чияс, ццин бахъарав вукIуна гьев. Бажаризе ккола, гьединасулгунги гIаммаб мацI батизе, гара-чIвари гIуцIизе ккола цоцазул адаб гьабиялъул кьучIалда», — ян бицана гьес.\nПродюсер, журналист ва телеведущая Тина Канделакица тIобитIана Чачаналъул пачалихъияб университеталъул студентазе мастер-класс. «Инсанасул пикруялдаса хирияб жо щибниги гьечIо. Нужеда гьеб бичIчIизе ккола. кинаб макъала нужеца хIадурулеб бугониги, нужеца чанцIулго халгьаризе ккола баянал. Биччанте кинабго кьучI бугеблъун, мухIкан гьабураблъун ва ритIухъаблъун букIине. Гьелъул мурадалда лъабго батIияб бакIалдаса баян тIалаб гьабизе ккола. Гьебмехалда нужеда божизе руго цIалдолел. Божилъи гьабизе бегьулел журналистал рокьула халкъалъе», — ян бицана Тинаца.\nРахьдал мацIалда пресса\nРоссиялда буго кIиазаргоялдаса цIикIкIун рахьдал мацIалда хIалтIулеб СМИ. Гьезул ругел масъалабазул хIакъалъулъ бицана «Миллияб СМИ. Масъалаби ва цебетIей» абураб данделъиялда. Гьеб нухда бачана Миллатазда гьоркьосеб журналистикаялъул гильдиялъул президент Маргарита Лянгеца. Гьениб бицана пачалихъияб кумек хIажалъун букIиналъулги, кадраби гIунгутIиялъулги, подписка дагьлъулеб букIиналъулги хIакъалъулъ.\nМаргарита Лянгел пикруялда рекъон, цогидал регионазде дандеккун, Кавказалда СМИязул хIал чIара-хьараб буго. «Кавказалда мацIал цIунун хутIун руго, хIалтIулел руго миллиял редакциябиги. Цогидал регионазда гьел къалел руго ва гьелъул кIвар гьабулев чиги гьечIо. Нижее бокьун буго къадар дагьал миллатазул редакциязе кадраби хIадуризе. Гьезие лъайги кьун, ритIила хIалтIизе. Бокьун буго гьел газетал хвасар гьаризе ва хадубккун церетIезаризе», — ян бицана Лянгеца. Миллиял газетал чарагьечIого хIажат ругинги абуна гьелъ.\nГьеб данделъиялда гIахьаллъана ДРялъул информатизациялъулги, бухьеналъулги, массовиял коммуникациязулги министр Сергей Снегирев. Гьес бицана, жакъа къоялъул аслияб масъала бугин лъикIаб даражаялъул ва цогидазул гьечIеб гIадаб контент гIуцIи ва лъимерлъудасаго гьелде ругьун гьари (масала, газеталъул интернет-сайталда батIи-батIиял хIаял, къецал ва гь.ц. тIобитIиялдалъун). Гьедин куцан гIурав цIалдолев кидаго вукIине вуго «гIагараб редакциялъулгун бухьеналда, ай хутIизе вуго гьелъул цIалдолевлъун» абулеб букIана министрас.\n«Миллиял СМИязул хIалтIи камиллъизабулеб хасаб рецепт гьечIо, амма руго киназего гIаммал къагIидаби, мустахIикъаб финансирование, пагьмуяб хIалтIи, хIажатал кадраби хIадури ва вукIинесев цIалдолев ватизе жигар бахъи. ЛъикIаблъун ккола социалиял гьиназда миллиял газетазул гьурмал рагьи, мобильниял алатазе приложениял ургъи ва лъимерлъудасаго рахьдал мацIалде рокьи куцай», — абураб пикруялда разилъана данделъиялъул гIахьалчагIи.\nФорумалда рагьун букIана Арт-резиденция. Гьенир гIуцIун рукIана СКФОялъул СМИязул хаслъи загьир гьабулел регионалиял выставкабиги, digital-зонаги, фотозонаги, рагьараб эфиразул зонаги.\nДРялъул бетIер Владимир Васильев, РФялъул президентасул СКФОялда вугев вакил Александр Матовниковгун ва республикабазул бутIрулгун цадахъ, щвана выстакабазухъ балагьизе.\nДагъистаналъул павильон бикьун букIана анлъго тематикияб стендалде. Гьенир церелъун рукIана республикаялда ругел батIи-батIиял тайпабазул СМИял: электрониял, печатиял, телевидение ва тIахьал. Арт-майданалъ баян кьолеб букIана 40-ялдаса цIикIкIун газеталъулгун журналалъулги регионалияб телевидениялъулги тарихалъул хIакъалъулъ. Стендалда рекъезабураб лъабго экраналдасан рихьизарулел рукIана «Дагъистан» ГТРКялъги, «Дагъистан» РГВКялъги, «Нилъер миллияб телевидениялъги (ННТ)» рахъарал видеороликал. «Дагъистаналъул тIахьал» абураб стендалда церелъун рукIана гIурус ва миллиял мацIазда рахъарал тIахьал. «Тарихазулаб Дагъистан» абураб стендалда букIана лъабго экран ва гьенисан гIуцIун рукIана рагьарал эфирал.\nСКФОялъул журналистазул форумалъул пресс-хъулухъ


Р.Юсуфов: «Дагъистаналда экономика гьечIин абуравгун данчIвала дун»\nДагъистаналъул экономикаялъул министрасул ишал тIуралев Раюдин Юсуфов\nГъоркьиласалде данде Дагъистаналъул экономика чанго проценталъ цебетIун бугин, гIадамаазул харжал цIикIкIун ругин ва промышленностгун росдал магIишат цебетIеялъе ресалги чIезарулел ругин бицана 21 маялда тIобитIараб пресс-конференциялда Дагъистаналъул экономикаялъул министрасул ишал тIуралев Раюдин Юсуфовас.\nГьеб данделъи Юсуфов хъулухъалда тун 100 къо иналда бан журналистазе хIисаб кьей гIадаб тадбир букIана.\nРаюдин Юсуфовас жиндирго кIалъаялда цIакъго кIваркьун бицана гъоркьисала Россиялъул цойги регионазде данде экономикаялъул чанго рахъалъ Дагъистан цебе букIанин.\nГьесул рагIабазда рекъон гъоркьиса 29,3 проценталъ цебе тIун буго нилъер экономика. Хасго промышленносталъ церехун чIахIиял галаби тIамулел ругин бицана гьес.\nГьелдаго хадуб гъун цебе тIун бугин бакIал рай ва росдал магIишат, амма букIине кколеб официалиб хIалалъ документалги хIадурун гьел хIалтIунгутIиялъ унго-унголъун гьез кигIан продукция къватIибе биччарабали лъаларинан.\n«ТIадеялъул промышленность 13,3% цIикIкIинабизе ракIалда буго нижеда. Гьеб гьабун бажариялда щибго щаклъиги гьечIо дир, щай гурелъул цIиял ГЭСал разе, нилъер заводазулгун оборонаялъул предприятиязул къуватI цIикIкIинабизе ракIалда буго.\nДагьаб цебегIан нилъер «Дагъдизель» заводалъулгун кIиго миллиардалдаса цIикIкIараб багьаялъул хIалтIи гьабизе къотIи-къай гьабуна, гьединго «Авиаагрегат» завод хIалтIизе биччаялъе хIадурлъаби гьарулел руго, Дагестанские Огниялда бугеб цIорол тIагIалаби гьабулеб завод хIалтIилеб буго», - ян бицана Раюдин Юсуфовас.\nРосдал магIишаталъул суалги гьоркьоб течIо министрасул ишалтIуралес. Гьес лъазабуна нилъер аграрияб республика букIаниги росдал магIишат нилъер нахъе ккун бугин цIакъилан. Нилъер гьеб цебетIеялъе ракьудаса бахъараб, рекъараб гьава-бакъалдеги хIалтIизе гIадамазде гIунтIун киналго ресалги ругилан.\nГьес бицана Россиялда росдал магIишаталъул продукция къватIибе биччаялъул рахъалъ Дагъистан бищунго ахираб 72 бакIалда бугин. Гъоркьисала нилъер респубикаялъ 65 миллиард гъурщиде росдал магIишаталъул нигIматал къватIире риччан ругилан, тIадеялъулалде гьеб дагьбги цIикIкIинабизе кколиланги лъазабуна Юсуфовас.\nГьесулго рагIабазда рекъон Дагъистанаалъул росдал магIишат цебетIеялъе хIалтIизабулеб гIарац, ай инвестициял, гьеб буго гIадамазул жидерго гIарац, хIукуматалъ гьеб цебетIеялъе гьарурал сагIалъаби руго, амма гьездасан пайда босулеб гьечIо халкъалъ.\nБакIал раялъул бицунаго Раюдин Юсуфовас абуна 2012 соналъ Дагъистаналда 1,5 квадратный метр рукъзабазул бан бугин. Гьел рихьизариялги Ставрополь мухъ хутIизегIан Шималияб Кавказалъул Федералияб Округалде гьоркьоре унел киналго респубикабазул рихьизарияздаса цIикIкIарал ругилан.\nГьел квадратный метрал нилъер гIадамазда тIад рикьани щивав чиясе I6,8 квадратный метр гурони кколеб гьечIила, гьебги цIакъго дагь бугин, гьединлъидал дагьабги цебетIезабизе кколин гьеб рахъилан абулеб буго гьес.\nАслияб къагIидаялъ басриял минабахъа гIадамал гочинариялъул программаялъул кумекалдалъун цIикIкIинариз ругила бакIал раялъул рихьизариялин абулеб буго Юсуфовас.\n«Нижеца басриял минабахъа гIадамал нахъе гочинариялъул программа хIалтIизе биччазехъин буго. Гьелда тIад хвезабизе буго миллиардгун I03 миллион гъурущ. ЦIиял рукъзал разе кьезе буго токги, лъимги, газги бачарал, нухалги ругеб ракь.\nГьединго мугIалимзабазе ипотекаялъул, рукъзал разе ракIалдаги буго нижеда. Гьанжего гьединал рукъзал росизе бокьараз документал хIадуризе бегьула», - ян лъазабуна министрасул ишал тIуралес.\nГьединго гьес бицана къого соналъ халатбахъунеб бугеб Новолак мухъалъул гIадамал гьениса МахIачхъалаялда аскIоре гочинариялъул программаялда рекъон гьел чагIазул суал исана соналда жаниб тIубан лъугIизе кколилан.\nРаюдин Юсуфов: «Жакъа къоялда жаниб нижеца гьел гIадамазе бан лъугIун буго 3 азарго мина. Жеги балебги буго 307 мина, 788 бакI гIарац гьечIолъиялъ бачIогоги хутIун буго. Гьел росабалъ бан буго ункъго школа жеги 5 базеги ккола, гьединго щибаб росулъ базе ккола лъималазул ахги.\nБищун кIудияб захIмалъи буго гьаб сагIат гьел бакIазда сахал нухал гьечIолъи, кидаго гуро токги букIунеб лъалъадизе лъим гьечIо. Исана федералияб бюджеталдаса 339 миллион гIарац биччазе ккола гьел тумазул росабалъ школал разе, ва жеги 2011 соналъго гьел гIадамазе минаби разе биччазе кколеб букIараб 288 республикаялъул бюджеталдасанги бачIине ккола.\nГьединго чанго батIияб программа буго нижеца гьеб иш хехго лъугIиялъе ургъарал, федералияб централъ гьезул рахъ ккуни гьенисан тIадеги 3, 6 миллион гъурущ биччазе ккола. Гьедин 2015 соналде гьел гIадамал гочинариялъул программаги лъугIизе рес буго»\nЖурналистазулгун гара-чIвариялда Раюдин Юсуфовас бицана гьел ЦIияблак мухъалдаса гIадамазе рарал 817 мина чIобого бугилан. ГIадамазе гьенире рахъине бокьулеб гьечIилан цIияб бакIалда хIалтIи гьечIолъиялъ, магIишат гьабизе ресал дагьал рукIиналъ. Гьединлъидалила бищун цебе нилъер республикаялъул хIукуматалъ гьел гIадамал хIалтIудалъун хьезариялде кIваркьолеб бугеб.\nЦадахъ босани 2012 соналъ Дагъистаналъул хайир бахун буго кинабниги 80 миллиардалде, гьеб нилъер гIадамазда тIад бикьани цIакъго дагьаб гIарац кколеб бугилан бицана пресс-конференциялда министрасул ишал тIуралес.\nРаюдин Юсуфов: «Гьеб 80 миллион нилъер гIадамазда тIад бикьани щивасе 27,5 гъурущ кколеб буго. Гьеб кутакалда дагь буго щай гурелъул Россиялда дандккун гьеб кIигонухалъ гIодобегIан буго, СКФО ялде гьоркьоре унел респубикабазда дандеккунги гьеб дагь буго. Бюджеталде гIарац биччаялъул рахъалдасанги нилъ бищун ахираб бакIалда руго»\nГьединго бизнесменазе кумекалъе батIи-батIиял программаби ругин Дагъистаналъул хIукуматалъулин, амма гьездасан пайда босизе бокьарал ратулел гьечIинги бицана Юсуфовас.\nРаюдин Юсуфов: «Респубикаялъул бюджеталда чанги батIиял санагIалъаби руго предпринимателазе кумекалъе хIалтIизаризе риччарал. Масала гьес кредит босун бугони, гьелде тIаде бачIунеб гIарац республикаялъ кьезе бегьула, яги гьеб босулелъул кумек гьабун бажарула.\nГьединго президентасул гранталги руго чанго батIиял, амма гIадамаз гьел киналго ресаздасан пайда босулеб гьечIо.\nДицаго чанго нухалъ цIорой ккун, иххица ун бачIин бакIарун бажаричIеб заманалда предпринимателал ракIарун рукIана нужерго чIунтараб магIишат бахъинабиялъе кредитал росейин, хIукуматалъги кумек гьабилин, гьедин абуниги цохIонигияв разилъичIо.\nЩай гурелъул гьезул гIемерисезул гьечIо предпринимателасул рукIине кколел документал, гьел гьаризе бокьичIого кьолел руго гьез киса кирего ришваталги, хасго кредит босулеб мехалда. Ришват кьола докуметал рихьизарун бажаруларел чагIаца».\nАхиралдаги министрасул ишал тIуралес бицана гъоркьиса дагъистанизул гьоркьохъеб харж 13822 гъурущ букIанин, гьебги Россиялда бищун дагьаб харж бугилан. Россияда ва Шималияб Кавказалъул Федералияб Округалда дандеккун хIалтIи гьечIого хутIарал гIадамазул къадар нилъер гьаниб дагьаб буго.\nГьаб соналъул тIоцебесеб кварталалда гьарурал цIех-рехазул баяназда рекъона нилъер гIадамазул 12,4% руго хIалтIи гьечIого хутIарал.\nЮсуфов: «Экономика гьечIин абуравгун данчIвала дун»


МахIачхъалаялда чIвана яргъид гIуцIаразул лидер Дмитрий Соколов\nRussia -- Dmitry Sokolov presumed to be an organizer of the terrorist attack in Volgograd, undated\nМахIачхъалаялда тIобитIараб хасаб операциялъул хIасилалда чIвана чIвана 5 чи. Гьезда цадахъ Волгоградалда автобус кьвагьизабурай Асиялова Наидал рос Соколов Дмитрий абун лъазабулеб буго терроралда данде чIараб комиссиялъул оперативияб штабалъул вакилас.\nКъаси сагIат цо тIубаралдаса нахъе МахIачхъалаялда аскIоб Семендер абураб бакIалда унеб буго хасаб операция. Сверун ккураб рокъор руго щугоял, гьезда гъорлъ чIужугIадан ва гьитIинаб лъимер абун лъазабулеб букIана информалатаз.\nРадал сагIат 10 тIубараб мехалъ къватIире риччана чIужугIадангун лъимер. Хасаб операция жеги халат бахъулеб бугилан лъазабулеб буго терроралда данде чIараб комиссиялъул вакилас.\nГьесул рагIабазда рекъон, сверун ккуразда гъорлъ вукIине рес буго дагьалъ цебе Волгоград шагьаралда автобусалда жаний жийго жинцаго кьвагьизаюрай Асиялова Наидал рос Соколов Дмитрий.\n«Регнум» агентствоялъул лъазабиялда рекъон, сверун ккурав Соколовасулгун гара-чIвари гьабизе ахIун йиго гьесул эбел. Гьеб хIужаялъ тасдикъ гьабулеб буго Дмитрий Соколов сверун ккуразда гъорлъ вукIин абун бицунеб буго агентствоялъ.\nГара-чIварияз хIасил кьолеб гьечIо, сверун ккурал чанго нухалъ кьвагьдана рокъоса къватIире абун лъазабулеб буго терроралда данде чIараб комитеталъул оперативияб штабалда.\nАмма гьелдаса батIияб информация кьолеб буго инсанасул ихтиярал цIунулез. «Правозащита» абураб инсанасул ихтиярал цIунулеб идараялъул вакил Рустамова Гульнараца бицана киналгIаги гара-чIвариял сверун ккуразулгун гьарулел рукIинчIилан ва гьез данде кьвагьулеб букIинчIин.\nРустамова Гульнара: «Дун доя йикIарабгIан заманалъ кьвагьа-гIанхъи рокъосан букIинчIо ва гара-чIвариял гьарулев чи вукIинчIо. СагIат лъабгоялда къаси щвана дун гьение, гьелдаса радал сагIат II тIубарабго дун нахъе инегIан щибниги букIинчIилан абизе бегьула.\nДун нахъе ана рокъоса къватIиреги рачун хехаб медицинаялъул кумекалъул машинаялда чIужугIадан ва лъимер рекIинарурабго. Къаси сордоялъ дица гьарулеб букIана хасаб операция тIобитIулезул нухмалъулесда дун жание йиччайин гьенисан лъимергун чIужугIадангIаги къватIире рачине.\nМедикалги риччалел рукIинчIо жанире, гьенир лъукъарал рукIин лъаниги. Хадув вачIана гьенив вукIарав лъукъарав Мамаев Русланил эмен, гьевги виччачIо жаниве, кигIан гIемер гьарданиги.\nГьесие бокьун букIана лъукъарав вас къватIиве вачине. Радал сагIат анкьго тIубарабго гурони гьенир кIкIуйца гъанкъулел чIужугIаданалде ва лъимералдеци кIвар кьечIо».\nАхирисел баяназда рекъон, гара-чIварияз хIасил кьун гьечIо. Къуваталъул идарабаз гьабураб гьужумалъул хIасилалда чIван вуго Соколов Дмитрий, Мамаев Руслан, ГIалисултIанов НургIали. Ункъабилев чIварав щивали жеги чIезабун гьечIо.\nГульнара Рустамовалъул рагIабазда рекъон, сверун ккураб рокъоса къватIие ячIарай ясалъ бицана гьенир жанир жийгун лъимер ва лъукъарав рос гурони щалниги рукIинчIилан.\nАмма официалиял баяназда рекъон чIван вуго ункъо чи.\nКъуваталъул идарабаз лъазабухъе, Дмитрий Соколов изну гьечIого яргъид гIуцIаразул кьеразулъе ккана жиндир чIужу, Волгоградалда кьвагьарай Асиялова Наидаца вачун.\nГьел кIиялго цадахъ цIалулел рукIун руго Москваялда. Цоги баяназда рекъон, экстремизмалъул интерес гьабулеб букIун буго Соколовас Наида Асияловалъулгун лъай-хъвай ккезегIанго.\n2012 соналдаса нахъе гьев араб бакI лъачIого тIагIаравлъун рикIкIунев вукIана. Яргъид гIуцIаразул кьеразулъ вукIин тIатана Волгоградалда теракт гьабилелде дагьалъ цебе.


Мультимедиа, Январь 01, 2015\nХамиз къо 1 Январь 2015\nТегераналда ЦIияб сон\nЦIияб соналъул яги ГIиса авараг гьавиялъул байрамазул бицунаго, Иран ракIалде щолев чи къанагIатги ватиларо, амма регионалъул цоги улкабазде дандеккун, гьеб исламияб республикаялда христианазул аслиял байрамазул цояб гIатIидго ва рагьун кIодо гьабула. Ираналда ислам дин аслияб дин букIиналде балагьичIого, улкаялъул чIахIиял шагьаразда ГIиса авараг гьавиялъул байрамкъояз килисаязда тIоритIула хасал тадбирал ва цо-цо тукаби къачIала христианазе гIадатияб куцалда. Санта-Клаусазул ясикIабиги гьезухъе ретIел ретIарал чагIиги рихьизе бугьула гьенир гьел къоязда. Ираналда гIумру гьабулеб буго 100 азаргогIан христиан дин бугев чияс, гьезулги цIикIкIунисел руго-этникиял армянал.\n2014 сон суратазда\nКаспийскалъул тукабазда ажиотаж гьечIо\nЦо-цо баяназда рекъон, МахIачхъалаялда рукъалъул хIажалъаби тIубалеб техникаялъул тукабаздаса цебесанккун къайи босулеб букIана гIадамаз, амма Каспийскалда рукъалъул техника бичулел тукабазда цебеялде дандеккун хисараб жо батун гьеничIо Эркенлъи Радиоялъул мухбирасда. (Юсупов Ашаханил видео)\nМоскваялъул тукабазда ажиотаж\nМоскваялда рукъалъул хIажалъабазул техника бичулел тукабазда лъалаго дагьлъун буго бичулеб къайи. ГIадамаз гъурщил багьа капкиде ккелалде цебесанккун босулеб буго гьениб бугебщинаб.\nЛъабгогIан моцIалъ халат бахъунеб букIана дагъистаналъул Унсоколо мухъалъул Временный росулъ хасаб операция.\nДонбассалда херазул ва бесдалазул рукъзал\nФотожурналист Петр Шеломовский гуманитарияб кумек щвезабулел гIадамазда цадахъ щвана Шахтерск шагьаралда ругел херазул ва бесдалазул рукъзабахъе.\nЩай тIагIунареб экстремизм Дагъистаналда? (3-б бутIа)\nКинал ругел кьалбал экстремизмалъул, терроризмалъул? Щай Россиялда хасго Дагъистаналда загьирлъулеб бугеб гьел балагьазул асар?\nМагIу ва жаназаби Пешеваралъул азарханаялда\nDistraught parents were in tears as children were admitted to Peshawar's Lady Reading hospital on December 16 following the Taliban attack on a school in the city. As the death toll from the attacks rose, coffins were seen being loaded into vehicles in front of the hospital. (RFE/RL's Radio Mashaal)\nThere were chaotic scenes at the Lady Reading hospital in Peshawar, where many of the injured from the Taliban attack on a military-run school were taken on December 16. Around 100 fatalities have been reported, mostly children, although hospital sources said a teacher was also among the dead. (AP)\nСиднеялда гъоркьлъалие росарал эркен гьаруна\nАвстралиялъул Сиднеялда хасал аскараз гьужум гьабуна Ираналдаса Мэн Харон Монис абулев чияс гъоркьлъалие 17 чи ккун букIанаб кафеялъе. Операциялъул заманаялда хун вуго гъоркьлъалие росаразул кIиго чи, живго Монисги чIван вуго. Гьединго лъукъун вуго жеги чанго чиги, гьездаго гьоркьов цо офицерги.\nАндрей Макаревич намусалъул туснахъазул рахъккун\nПолитикиял туснахъазул рахъ ккураб щуабилеб ва исанаса соналда жаниб ахирисеб рахIмуялъул данделъи тIобитIун букIана гьал къоязда Москваялда Сахаровасул централда. Гьелда гIахьаллъаразда гьоркьов вукIана Андрей Макаревичги. Гьес гьениб ахIана чанго кечI.\nЩай тIагIунареб экстремизм Дагъистаналда? (2-леб бутIа)\nКинал ругел кьалбал экстремизмалъул, терроризмалъул? Щай Россиялда хасго Дагъистаналда загьирлъулеб бугеб гьел балагьазул асар? Щиб гьабизе кколеб гьелдаса бергьине ккани?


Гьел кьвагьиязда сверун гIемерал баянал ва экспертазул пикраби руго информалатазда Россиялдаги къватIисел улкабаздаги. Абизе ккола гьел цо-цо мехалда цоцазе гIаксаб магIнаялъулги ругин гьелин. Гьединазул цо-цоял данде гьарун руго жакъасеб хасаб программаялдаги.\nБостоналъул кьвагьияздаса хадуб Россиялда цIикIкIун рагIунел руго гьел кьвагьияздаса пайда Америкалъ босизе рес бугин пикраби. Официалиял каналаздасан рагIуларо Россиялъ гьездаса пайда босизе бугин абулеб, амма гьединал гьезего гьечIин абуниги мекъса ккела.\nКъватIисел улкабазул медиагIатIилъиязда цIикIкIун рагIине бегьула гьел кьвагьиязул Россиялъе пайда бугин абулел пикраби.\nГьединазул цояб загьир гьабуна хас гьабун Эркенлъи Радиоялъе Россиялъул хIинкъигьечIолъи цIуниялъул суалазда сверун Америкалдаса эксперт Стефан Бланкица. Гьес абулеб буго гIурусазул гIурал гIиллаби руго терроризмалъукьа хIинкъизе. Гьебги гьелъул кьалбал тIагIинаризелъун Шималияб Кавказалда кьварарал тадбирал тIоритIаниги. Гьанже Сочиялда рукIине ругел Олимпиадаялъул хIаял гIадахъ росун гьез хIинкъигьечIолъи цIуниялъул тадбирал дагьалги кьваризаризе ругин ва исламияб радикализмалъул рагIадцин гьенибе аскIобе биччазе гьечIин кколин.\nПрезидент Владимир Путиница Бостоналъул кьвагьияздаса пайда босун Шималияб Кавказалъул регионалда жиндирго репрессиявияб политика ритIухъ гьабизе рес бугин, амма гьелъул хIасил букIине бугебищали жинда лъаларин абуна нахъеги Бланкица. Жинда кколин гьелда бан рахIат хвеялъе гIиллаги бугин, щайгурелъул Россия унго-унгояб полициялъулаб пачалихъ букIин бичIчIулеб букIунин абуна гьес\nГеополитикиял экспертизабазул Москваялда бугеб Централъул директор Коровин Валерийил пикру буго Бланкилалдаса тIубанго батIияб.\nКоровин Валерий: «ТIоцебесеб иргаялда гьелъул пайда буго Америкалъе, гьелъул миллияб администрациялъе. КIиабизе бугони, гьелъул зарал буго, гьединл терактазул инициатораллъун гIемерисеб нухалда рукIунел, исламистазе. Гьелъул кинаб букIаниги пайда гьечIо Россиялъе ва гьелъул миллияб администрации.\nЩайгурелъул, бицен гьениб хIинкъигьечIолъи цIуниялъул идараби рекъон хIалтIиялъул даражаялъул гуребги Кавказ америкаялъул стратегаз кIвар кьолеб бакIлъун кколеб букIиналъул бицунеб букIиналъги. Афгъанистаналдаса НАТОялъул контингент реххулеб бакIлъунцин гьеб бихьизе рес букIиналъ. Бостоналъул терактаздаса хадуб зарал ккарараб рахълъун буго Россия. Гьебги теракт гьабиялда щаклъи бугезул фамилияби чачаназул рукIиналъ ва Чачанлъи формалияб куцалда Россиялъул территория букIиналъ.\nГьебго заманалда Америкалъул миллияб администрациялъе гьел кьвагьияз рес кьолеб буго улкаялда жанисеб политика дагьабги кьваризабизе, жидерго гражданазда хадуб хал кквеялъул режим дагьабги кьваризабизе, хIинкъиялъул даража цIикIкIинабизе ва ахирал соназда гьенир гьарулел рукIарал ва икъбал кьечIел медициналъул ва цоги социалиял реформабазул хIасилалда улкаялда жаниб лъугьараб дисбалансги контролалде гъоркье босизе. Гьенир дагьал гьечIо этникиял къукъабазда гьоркьор проблемабиги. Гьебго заманалда гьеб буго Кавказалъухъ НАТОялъул ва Америкалъул стратегазул аслиял мурадал цолъулеб бакIалъухъ гIадин балагьизе рес кьолеб формалияб гIилла».\nЭР: Дур пикруялда, гьел гIолилазда нахъа рукIанищ кинал рукIаниги хIинкъигьечIолъи цIуниялъул къукъаби яги гьез гьанже Царнаеваз гьабуралдаса, дур пикруялда, гIицIго пайда босулебищ бугеб?\nКоровин Валерий: «Дида ккола гьел рахъанин теракталъул гIайиб тIаде рехизелъун хIадурулел рукIарал къукъабазул цояблъунин. Дида ккола гьеб теракт хIакъикъиял профессионалаз хIадурун букIанин. Гьел рукIине рес буго армиялъул ветеранал яги хIинкъигьечIолъи цIуниялъул хъулухъазул рукIарал хIалтIухъаби. Бихьулеб буго гьев кIиявго васас гьел кьвагьиял хIадурун ва рагIалде рахъинарун рукIинчIолъи. Рес буго жидеца хIадуричIеб машина хIалтIизе биччазе гелдо цIарал чагIи гьел рукIинеги».\nРоссиялъул прессаялда гIемер бицунеб ва цо-цо экспертаз абулебги буго Бостоналъул кьвагьияздаса пайда Америкалъ босизе бугин, дуца кин рикIкIунебин суал кьуна нижеца Россиялъул гIелмабазул Академиялдаса социолог ва Кавказ лъазабулев Кисриев Энверие\nКисриев Энвер: «Дунги ургъулев вукIана гьел суалазда тIад, амма гьел пикраби ритIухъ гьабулеб жо дида батичIо.\nЩиб гIилла букIине кколеб Америкалдаги гIурал, гьелъул жамгIияталъ гIезеги гьарурал гIолилазе гьел магIна гьечIел кьвагьиял гьаризе?»\nЭР: Энвер, рукIана 11 сентябралда гьарурал гьужумаздаса Америкалъ пайда босанин абулелги пикраби.\nКисриев Энвер: «Гьеб батIияб жо буго. Дица тIадчIей гьабулеб гьечIо, амма гьел гьужумаздаса хадуб Америкалъ гучалда хисизабуна жиндирго политика, гьелъ гьеб кьваризабуна гьелги дунялалъул батIи-батIиял регионазда ругел батIи-батIиял улкабазда. Гьеб гьедин букIанин чIезабизе, узухъда, дида кIоларо, амма гьединал гIаламал халлъизе бегьула. Бостоналъул кьвагьиязул щиб пайда букIине бегьулеб? Чачанал квешал чагIилъун рихьизаризейищ? Гьелъие кьвагьийищ гьабизе кколеб? Дун гьелда божуларо».\nЭР: Бостоналда кьвагьиял ккун дагьаб заман иналде Путиница лъазабуна гьез цоги нухалда бихьизабулеб бугин Шималияб Кавказалда гьес билъанхъизабулеб букIараб политика битIараб букIараблъийин. Гьанже дагьабги цIикIкIун гьединаб битIараб политика билъанхъизабизе рес кьолеб гьечIищ гьел кьвагьияз Путиние?\nКоровин Валерий: «Путиница бажарухъе пайда босулеб буго гьеб ситуациялдаса. Гьелъ гьесие рес кьолеб буго Кавказалъул политика гIицIго Россиялъул жанисеб иш букIинчIолъи бихьизабизе. Шималияб Кавказалда ахIвал-хIал хIалуцинабулел рукIаразул халкъаздагьоркьосеб терроризмалъул системагун бухьен букIин бихьизабизе. Гьебго заманалда битIун гьечIони хъвалсонгIаги Путиница кIвар буссинабулеб букIана гьелъулъ Америкалъул рахъалъулги гIахьаллъи букIиналде, щайгурелъул Аль-КъагIида жиндир заманалда ЦРУялъул хIаракаталдалъун Афгъанистаналда советиял къуватазе дандечIей гьабизе гIуцIун букIиндал».\nЭР: Валерий, дуда кколарищ Путиница Шималияб Кавказалъул карта жиндиего бокьухъе къватIибе бахъулеб ва хIалтIизабулеб бугин? Бокьараб мехалда гьес абула Шималияб Кавказалъул проблема гьеб халкъаздагьоркьосеб терроризмгун къеркьеялъул проблема бугин, гьеб регионалда инсанасул ихтиярал хвезарулел рукIиналъул бицунеб мехалда гьес абула гьеб бугин Россиялъул жанисеб ишин.\nКоровин Валерий: «Путин вугоха реалист. Улкаялъул суверенитет ва миллиял интересал цIунизелъун гьес хIалтIизарулел руго жинда бажарулел къагIидаби. Гьел батIи-батIиял темаби руго. Цо иш буго экстремистиял инструкторал гьеб регионалде рачIин ва Россиялъул цолъиялде данде къеркьезе чагIи гьенир хIадури. БатIияб иш буго регионалда инсанасул ихтиярал цIуниялъул суал. Гьеб буго жанисеб иш. Нижеца абулеб гьечIоруги Путиница гIарцухъ гьенире рахъизе рачIарал чагIазул ихтиярал хвезарулел ругин.\nГьениб бакIалъул халкъалъул ихтиярал хвезариялъул бицани, тIоцебесеб иргаялда гьезие санагъалъи бахъун буго гьеб регионалда халкъаздагьоркьосел террористиял къукъабазул чагIи рукIиналъ. Гьел чагIазда буго гьениб халкъалъул ихтиярал хвезариялъул жавабчилъиги. Путиница гьел суалал батIа-батIа рихьизарулел ратани, гьес гьедин буго пачалихъалъул мурадал цIунулел руго».\nЭР: Путиницаги абулеб батани, гьанже дуцаги абулеб буго халкъазда гьоркьосел экстремистал Шималияб Кавказалда ругин, гьел гьенире рачIунел ругин гьелъ бихьизабулеб гьечIищ Россиялъул хIинкъигьечIолъи цIуниялъул къуватазул хIалтIи хашго гIуцIун букIин?\nКоровин Валерий: «Гьел Шималияб Кавказалде рачIиналъул активияб фаза лъугIана Чачаналъ букIараб кIиабилеб компания лъугIараб мехалда. Жакъа нилъеца бицен гьабулеб буго гьез хIадур гьарун гьенир хутIаразул. Глобалиял террористиял исламиял къукъабазул гIахьалчагIи жакъа Кавказалда гьечIо.\nЩималияб Кавказ 90-билел соназ бокьарав чи вачIине рагьун букIанин абизе бегьула. Террористиял активисталги, гIарцухъ рагъулелги гьенире дунялалдасаго ракIарулел рукIанин абизе бегьула. Жакъа гьезие гьенибе нух къан буго, хутIураб жо буго гьезул хутIелаздаса регион бацIцIад гьабизе».\nГьебго заманалда Коровиница рикIкIунеб буго Шималияб Кавказалда идеологияб хIалтIи гьабулебго букIинчIин. Путиница кьварараб пачалихъ бахъун чIезабуниги идеологиялъе кIвар кьолеб букIинчIин ва жакъа улкаялда идеологиялъул вакуум бугин, пачалихъияб даражаялдаго цо бичIчIулеб стратегия гьечIин ва гьеб кIудияб гIунгутIи бугин. Жакъа Кавказалда исламистияб идеологиялдехун гIемерал гьетIулел рукIинги идеологиялъул суалазе Кремлалъ гIураб кIвар кьолеб гьечIолъиялъул проблема бугин рикIкIунеб буго политологас.\nРоссиялъул хIинкъигьечIолъиялъул суалазда сверун Америкалдаса цоги эксперт Марк Галеоттил кIудияб щаклъи буго Бостноналъул кьвагьияздаса хадуб Россиягун Америкалъул хIинкъигьечIолъи цIуниялъул къуватал цоцалъ рекъон хIалтIизе рукIиналда.\nМарк Галеотти: «Дун гьелъухъ балагьула цIакъ скептикияб куцалда. Цебеги 11 сентябралда Америкалда терактал гьарун хадуб гIемер бицунеб букIана цадахъ хIалтIиялъул. Гьаб нухалъги ФСБялъ квербакъи гьабулеб букIана ФБРалъул къукъаялъе Дагъистаналда хIалтIизе. Дида ккола гьезул рекъонхIалтIи лъугьунеб гьечIин цадахъ рекъон хIалтIи щиб жояли гьел кIияздаго батIи-батIияб куцалда бичIчIулеб букIиналъин.\nДида ккола американияз россиялъулазда сверун цо кинабалиго скептицизм цIунун бугин. Дида ккола цо рахъалдасан гьеб бараб бугин Россиялда инсанасул ихтиярал цIуниялда сверун ругел проблемабаздайин. Магърибалъул хIинкъигьечIолъи цIуниялъул идарабазул нухмалъулелгун кIалъа-ралъаял гьариялдалъун дир букIараб хIалбихьиялъги дагьабиги лъикI бихьизабулеб буго неосталинилаб тайпаялъул цо-цо гIурус-хъачагъаз коррупциялдасаги инкар гьабулеб гьечIолъи.\nГьел божулел гьечIо гIурусал ракI рагьун цадахъ хIалтIизе разиял рукIиналда. Жалго гIурусазги гьеб пикру хисизабизе гьабулеб хIалтIи кIудияб гьечIо.\nЦебе нилъеда гIемер бихьана къватIисел улкабазда ругел цо-цо гIадамазда хадуб хал кквей чIезабизе къваригIараб мехалда гIурусаз гьез гьарурал къануналде данде кколарел жал кIодо-кIодо гьарун рихьизарулел рукIин. Гьез абулеб букIана Чачанлъи лъадаго бачIеб букIиналъул рахъ кколел чагIи потенционалиял террористал ругин.\nГьеб буго кIиябго рахъалъул проблема.\nЦин гъира букIуна информация цоцазе гIахьал гьабизе, хадуб цо анкь-моцI ун хадуб гьеб гъираги уна. Гьелдасаги хадуб бижун бачIуна рахъазда гьоркьоб кинабалиго проблема ва цебе букIараб хIаракат тIубанго билула».\nЭР: Лъалеб букIахъе Америкалъул пачалихъияв секретарь Джон Керри кватIичIого щвезе вуго Москваялде. Кин дуда кколеб букIинисеб рекъонхIалтIиялъул суалалъ гьесул данделъабазулъ кинаб бакIал кквезе бугеб?\nМарк Галеотти: «Дида кколаро гьесул визиталъул аслияб суаллъун гьеб букIине бугин. Бостоналъул трагедиялда хадуб, узухъда, гьелъул бицинчIогоги хутIиларо. Руго бицен гьабизе кколел гIемерал суалал. Россиялъул криминалалъ, россиялъул терроризмалъ ва ярагъ бичулел гIурусаз гьабулелъул кIвар кIудияб буго американиязе.\nГьанибго ракIалде щвезабизе бегьула Нью-Йоркалда ккураб ва диваналда цебе чIезабураб россиялдаса чагIазул гIуцIараб такъсирчилъиялъул къукъаялъулги.\nРукIине бегьула кIиябго рахъалъул лъазабиял. КIиябго рахъалдасан цоцазе кумекалъе хасал гIадамал ритIизеги рес буго. Амма хIинкъигьечIолъи цIуниялъул хIалтIи кIуди-кIудиял лъазабиял гуро кколеб. Гьеб буго щибаб къойилаб хIалтIи. Гьеб бараб букIуна щибаб къойил цо сунда букIаниги ккараб щаклъи доб цояб рахъалъухъе кьеладай кьелародай абун щибаб къойил жаваб кьезе кколел суалазда».\nЭР: КIватIичIого Сочиялда тIоритIизе руго Олимпиадаялъул хIаял. Кавказалдаса экстремистиял элементазул хIаракатчилъи гьениб загьирлъиялда хIинкъиги буго. Бостоналъул трагедия Шималияб Кавказалда жинирго политика ритIухъ гьабизелъун хIалтIизабизе рес бугищ Россиялъ?\nМарк Галеотти: «БичIчIулеб буго Шималияб Кавказалда жиндирго политика ритIухъ гьабизе Бостоналъул трагедия хIалтIизабизе Россия хIадураб букIин. Битараб бицани, гьезие бокьун буго Кавказалда жидерго гIахьаллъи халат бахъинабизе. Амма хьул буго Россиялъ гьениб атлетазул ва хIаязухъ балагьизе рачIаразул хIинкъигьечIолъи цIуниялъул хIалтIи лъикI гIуцIизе букIиналда. Дунялалдаго бокьараб Олимпиадаялъул хIаял гIуцIулаго гIемерал улкабазул хIинкъигьечIолъи цIуниялъул ва цIех-рехалъул идараби цоцалъ рекъон хIалтIула».\nБостоналдаса хадуб Россияги Америкаги хIинкъигьечIолъи цIуниялъул суалазул рахъалъ цоцалъ рекъон хIалтIиялъе ресал цIикIкIине рукIиналда щаклъи буго Стефан Банкилги.\nСтефан Бланк: «Бицунеб гIемараб буго, амма хIакъикъаталдаги иш гьедин букIиналда дир щаклъи буго. РакIалде ккола гьеб рахъалъ цо кинабалиго хIалтIи гьабизе бугин, проблема буго батIи-батIиял мандатал ругел бюрократиял системаялъулъ. Вацал Царнаевазул бицани, гIурусаз лъазабун букIана гьезул проблемаби ругин, амма ФБРалъул щаклъи ккезе гIанасеб информация гьез кьун букIинчIо. Гьединлъидал гьеб суалги хутIун буго рагIалде бахъинчIого щиб балагьилебали лъачIого. Улкаялъул бутIрузе бигьаго букIуна рекъонхIалтIиялъул лъазабиял гьаризе, амма гьел рагIалде рахъинаризе гIемерго захIмат букIуна».\nГьанже тIадруссинин бицен гьабулел кьвагьиязул пайда лъие цIикIкIараб букIине бугебин абураб суалалде. Россиялъул гIелмабазул Академиялдаса социолог ва Кавказ лъазабулев Кисриев Энверилги буго Бостоналъул кьвагьияздаса пайда босизе бугел чагIазда сверун жиндирго пикру.\nКисриев Энвер: «Дида ккола гьел кьвагьияздаса пайда босизе бугин кавказалдаса гIадамал магърибалъул жамгIиятаз къабул гьабизе бокьуларел чагIаз, гьеб рекIее гIезе буго гIамм гьабун кавказалъулал квешаб рахъалдасан рихьизаризе бокьарал чагIазе. Гьедин нахъе бахъизе рес буго лъазабичIеб рагъ унеб бугеб Шималияб Кавказалъул регионалъул халкъал цIунизе ккеялъул суалго.\nДагъистаналда, Гъалгъаялъ гьаб сагIаталда гIадамал цо-цоккун чIван рехулел руго. ЧIвалелги щал ругелали лъаларо. Гьел чIван хадусан лъазабула гьел экстремистал рукIанин, террористал рукIанин. Гьединал ишал диваналдеги гIунтIуларо, гIунтIаралги ратула яги криминал яги ритIухъ гьарула гIайиб гIунтIизабулел.\nКавказалъулазда сверун магIна гьечIеб ва вахIщияб рагъ ритIухъ гьабизе пайда босизе рес буго Бостоналъул лъугьа-бахъиназдаса.\nЛъие гьелъул пайда бугебин абуни, гьелъул пайда буго Кавказалда рагъ гьабулел ругел ва къанун щиб жояли кIочарал Россиялъул къуватазе.\nГьелдалъун гьез политикияб куцалда гьеб теракт хIалтIизабулеб буго ритIухъ гьабизе бегьулареб жо ритIухъ гьабизелъун.\nБегьуларо росу сверунги ккун гьенир ругел рукъзаде гIарадаби кьвагьизе ва хадусан гьенир чIваразде цере лъицаялиго гьарурал такъсирал тIаде рехизе».\nЭР: Россиялъул централиял каналаздасан рагIулеб букIана Царнаевал хасал хъулухъазул агентал рукIине рес бугин ва Америкалъул хасал идарабаз гьел Дагъистаналда ругел яргъидгIуцIаразул къукъабалъе лъугьине хIалтIизарулел рукIун ратилин.\nКисриев Энвер: «БукIине рес буго гьединаб жо. Цинги щибха гьезие ккараб? Щай гьабизе кколеб букIараб гьединаб магIна гьечIеб ва суракъаб иш? КIиго вац цадахъго гIантлъизе рес гьечIелъул. ЛъикI буго гьезул цояв чIаго хутIи ва дие цIакъ бокьилаан гьес диваналда щиб бицунебали рагIине. Гьеб мехалдагIаги суалал дагьлъилел рукIун ратила дир ботIролъ».\nИнсанасул ихтиярал цIуниялда сверун «Правозащита» идараялъул хIалтIахъан Тарасова Фатимал пикруялда Дагъистаналда ахIвал-хIал Олимпиада байбихьилалде рукIалиде бачIинабизе хIаракат бахъаниги бажаризе гьечIо гьеб ккун бугеб бакIалде балагьун.\nТарасова Фатима: «Цо-цо мехалда ккола Олимпиада байбихьилалде цебе гьаниб цо кIудияб ахIи-хIур багъаризабизе ва къватIиса чи вачIинаредухъ ахIвал--хIал хIалуцинабизе хIаракат бахъулеб бугин. Гьелъ ритIухъ гьабизе букIана Олимпиадаялде объектал хIадурун гьечIеб жоги, гьенире риччарал миллиардалги цинги кIочене тезе рес букIана. Гьеб гьедин бугин абулеб гьечIо дица. Амма гьеб буго гьанир ругел гIадамазул тIоцебе ботIролъе бачIунеб пикру.\nГьанже гьанир диваналъул хIукму гьечIого чIвалел гIадамазул бащдазул хIакъалъулъ лъидаго лъаларо. Гьезул газетаздасанги бицунаро, щайгурелъул гIагараз гIарза хъвалеб гьечIого. Цебе инсанасул ихтиярал цIунулезухъе рекерулел рукIун ратани гIадамал, гьанже кирего гIарзалъ унаро. Инсанасул ихтиярал цIунулезухъе гIагараз гIарза хъвани, гьеб параялъго гьеб хIужаялъул сайталдасан нижеца лъазабула. Дагьаб цеве Буйнахъскалда чIварав гIолохъанчи МухIумаев МухIамадил гIагаразда абуна нижеца гIарза хъваян, амма гьез абуна жидехъе кагъат рехун бугин гIарза хъвани эменги чIвазе вугин абураб».\nБостоналъул кьвагьиял Кавказалъул регионалда хурхинаруле руго гьел гьариялда щаклъи бугел вацал Царнаевал этникиял чачанал рукIиналъги, гьенир ругел яргъидгIуцIаралгун вацазул бухьен букIанищан балагьулеб букIиналъги. Амма лъица щиб бицаниги Бостоналда чIварал лъабгоязул гIурмуги лъукъарав 260 чиясул сахлъиги тIокIаб нахъбуссунаро.\nТамерлан Царнаев хвеялъул экспертиза кьватIибе кьун буго\nБостоналъул кьвагьиязул ишалда раккана цогиги шаклъи бугел\nДагъистаналъул полициялъги «Новая газеталъ» бицунебги данде кколеб гьечIо