И. Стародубровская: Политикияб элита хисизе ккола Дагъистаналда\nШималияб Кавказалда ахIвал-хIал хIалуциналъе кинал гIиллаби ругел? Гьеб суалалъе жаваб кьуна политолог ва экономист Ирина Стародубровскаялъ жиндир хасаб онлайн-лекциялда. Эркенлъи Радиоялъе Стародубровскаялъ бицана Шималияб Кавказалъул республикабазда ругелин бицунел проблемабазул кинал ургъараллъун кколелали ва хIакъикъаталдаги ругел масъалаби кин тIуразе бегьулебали. Эксперталъул пикру лъазабуна МухIамадов Закирица.\nПолитолог ва экономист Стародубровская Иринада Шималияб Кавказалда бугеб хIал лъикIаланго лъалин абизе бегьула – регионалде гьей чанги нухалда щвана ва ахирисел 5-6 соналда жаниб эксперталъ социалиял цIех-рехал гьарулел рукIана республикабазда. Бахчараб экономика, хиса-басиял гъорлъ кколарел хIакимазул кьерал, хIалтIигьечIолъи, террор – гьел суалазда хъинтIана Стародубровская, «Эркенлъиялъе» интервью кьолаго.\nЭксперталъул рагIабазда рекъон, Россиялда Шималияб Кавказ бихьула цебетIечIеб, терроралъ, ришватчилъиялъ, тухумчилъиялъ ккураб, къанунал хIалтIулареб, шаригIат ва гIадатал жамгIияталда тIиритIарал регионлъун. «Цояб рахъалдаса гьеб къимат битIараб бугин абизе бегьула, амма Кавказалъул регионалда ругел масъалаби Россиялъул бокьараб бутIаялде дандчIвазе бегьула. Цогидаздаса батIияб, жинда релълъараб батизе захIматаб бакIиланги Шималияб Кавказалда абизе бегьуларо, амма гьеб регионалда руго Россиялъул цогидал бутIабазде дандчIвазе бегьуларел хIужжабиги», - илан абуна эксперталъ.\nИрина Стародубровская: «Россиялъул бокьараб регионалдаса гIемер батIияб бугин Шималияб Кавказилан абизе кIоларо. Гьенир руго церетIечIел бакIалги, руго экономикаялъул централги. Амма гьел центразул буго цо кIудияб гIунгутIи - экономика ккола бахчараблъун. Мисалалъе, МахIачхъала босила. Гьелда абизе бегьула хьитал риччалеб шагьарилан. Хьитал риччаялъул индустрия МахIачхъалаялда цIакъ цебетIураб бугин абизе бегьула. Россиялда бугеб хьитазул рынокалда кIудияб бакI ккола Дагъистаналъ. Жалго хьитал лъикIал руго, багьаги хирияб гьечIо, амма Дагъистаналда гьел гьарулел ругин лъалел чагIи гьечIо.\nГIилла гьелъие кIиго буго. ТIоцебесеб, жибго Дагъистаналдехун Россиялда батIаго лъикIаб бербалагьи гьечIо. КIиабилеб гIилла - ва гьебги аслияб - хьитазул индустрия республикаялда бахчараб экономикаялъул бутIалъун ккола. Магъало гьениса бюджеталде щоларо, бизнесчагIаз гIемер ришватал кьола низам цIунулезе.\nГьел чагIазе гьедин бизнес бачине бигьаяб ва лъикIаб нух бугин ракIалде ккезе бегьула, амма гьеб гьедин гьечIо. Къануназдалъун хIалтIизе хIалбихьарав чанги бизнесчи лъала дида МахIачхъалаялда. Амма гьедин хIалтIизе гьезда кIвечIо – гьоркьоса къотIичIого халгьабизе рачIунел низам цIунулел, бизнесалъе нух кьоларел хIакимал, гIарац гьечIого къваригIарал документал кьоларел идараби… Дагъистаналда экономика бахчараблъун гьабулеб пачалихъалъул тIубараб система бугин абизе бегьула. Бокьарав экспертас абила, бизнес цебетIеялъе бахчараб экономикаялъ квал-квалал гьарулин. Бизнесчиясе рес щоларо жиндирго бренд гьабизе, инвесторал гьесие щоларо».\nСтародубровскаялъул баяналда рекъон, бахчараб экономикаялдаса пайда буго ришватчилъиялъ ккурал хIакимазе ва низам цIунулезе. ГIадатиял гIадамазе, бизнесалъе, регионалъе гьединаб экономикаялдаса зарал гурони гьечIо.\nДагъистаналда ругел масъалабазул бицунаго, «Эркенлъи» радиялъул мухбирас эксперталда гьикъана терроралъул хIакъалъулъги. Гьелда данде кин къеркьезе кколел, «рохьилазул» къадар кин дагълъизабилеб? Гьел суалазе жаваб кьолаго, Стародубровскаялъ абуна хIукуматалда чIегIерабги хъахIабги гурони бихьулеб гьечIин. Гьелъул пикруялда рекъон, хIукуматалъ рикIкIунеб буго гIадаталъулаб ай традициялъулаб исламги радикалияб исламги гурони гьечIин.\n«Радикалияб исламалда гъорлъ ругел хIукуматалда террористаллъун рихьулел руго», - илан абуна гьелъ. Стародубровскаялъул пикруялда рекъон, радикалиял бусурбабигун хIалтIизе ккола эксперталги ахIун. «Гьел «рохьилалилан» абурал чагIазда гъорлъ руго чанги батIиял къукъаби - идеологиял, гIакъубазул къурбанал, гIарцуда хадур арал, къисас балагьизе арал. Чанги данделъиялда гьел къукъаби рехсола я хIакимазги, я рагъулазги. Амма ишалде ккараб мехалде ратIа гьаричIого киналго чIвалел руго», - ян абуна эксперталъ.\nШималияб Кавказалъул масъалабазул бицунаго, гIемерисез хIалтIигьечIолъи бихьизабула кIвар тIоцебе кьезе кколеб суаллъун. Москваялдаса чанги экспертас абулаан хIалтIигьечIолъиялъул масъала кIодолъизе биччачIого букIиналъе гIоло ва политикиябгун-социалияб ахIвал-хIал парахалъизабизе гIоло, федералияб централъ гIемер гIарац битIулин Дагъистаналде. Амма хIалтIигьечIолъиялъул рахъалдаса ахIвал-хIал республикаялда бицунеб гIадин хIалуцараб бугодай? Стародубровскаялъ абулеб буго, гьеб кколин ургъараб масъалалъун.\nИрина Стародубровская: «ХIалтIигьечIолъиялъул тема интересаблъун ккола. ТIоцее МахIачхъалаялде дун щвана щуго соналъ цее. ХIакималгун гара-чIвариял гьарулел рукIана. Аслиял мисалал шагьаралда кинал ругелали гьикъана гьезда. ГIемерисез жаваб кьуна хIалтIи батулеб гьечIин ва гьединго ясли-ахазда бакIал гIолел гьечIин. ХIалтIи гьечIеб мехалда ясли-ахазде лъимал щай кьолел? Гьелгун рокъор рукIине бегьуларищ гьезул улбул? Гьел суалал рорхарал мехалда, жаваб щвана улбул базаразда хIалтIулел рукIулин, бихьинал такси яги маршрутка бачунел рукIунин, минаби ралел площадкабазде унин хIалтIизе.\nХIалтIигьечIолъиялъул кIудияб къадар бугилан щайха абулеб бугеб гIадамаз? Щайгурелъул, дагъистанияз хIалтIилъун рикIкIунеб буго пачалихъиял идарабазда хIалтIи. Цогидал махщелал - базарчIужу, таксист - гьезда хIалтIилъун рихьулел гьечIо. МахIачхъалаялда дандчIвана гIадамазе хIалтIи балагьулеб агентствоялъул вакилалгун. Сантехникал, ремонтникал, шоферал, крановщикал - гьелги цогидалги вакансиял гIемер руго.\nЮристаллъун ва экономисталлъун цIализе унел руго гIолилал, хадур хIалтIи гьечIин абулеб буго. Щуго-анлъго кадровияб агентство буго МахIачхъалаялда, ракке гьенире. ХIалтIи буго, амма хIалтIи балагьулезе рачIунаго кIудияб харж ва хъулухъ бокьулеб буго. Шималияб Кавказалъул масъала буго гьеб. ХIалтIигьечIолъи абураб масъала Шималияб Кавказалда - хIалтIи батулеб гьечIин абизе бегьулеб масъалалъун кколаро».\nДагъистаналъе цебетIезе квал-квал гьабулеб масъалалъун эксперталда бихьулеб буго политикияб ахIвал-хIалги. Гьелъ абухъе, республикаялда цIияб политикияб элита баккулеб гьечIо.\nИрина Стародубровская: «Бугеб политикияб ахIвал-хIал хисизе, дир пикруялда рекъон, риччалел гьечIо кIиго гIиллаялъ. ТIоцебесеб гIилла - динияб идеология. ГьабсагIаталда Дагъистаналда кинаб динияб хIал бугебали киназдаго лъала ва киназдаго бичIчIула, диниял бербалагьиял гьеб идеологиялдаса батIиял ругел чагIазе политикаялде нух къан бугеблъи.\nКIиабилеб - гьебги аслияб - гIилла: элита хIадуризе ккола. Жакъа къоялда бугеб Дагъистаналда политикияб нормалияб элита бижуларо. Цого гьурмал рихьула хIакимазул кьеразда. Президентал хисула, амма хIакимазул дол кьераздаса чагIи кирениги унаро - цохIо хъулухъал хисула гьез. Элитани, мисалалъе, баккила. Амма гьел чагIи регионалъул масъалаби тIуразе риччалеб заман щвезе бокьун батани, республикаялда киналго сферабазда унго-унгоял хиса-басиял гьаризе ккола».\nЭксперталъ ахиралда абухъе, федералияб централда бичIчIизе ккола Шималияб Кавказалда ва хасго Дагъистаналда ахIвал-хIал хисизе бугеблъи, тIоцере политикиял хиса-басиял гьарунани.\nИ Стародубровская: Политикияб элита хисизе ккола Дагъистаналда


Автор: ХIажимухIамадов УсейхIажи\nДун ЦIумада районалъул ТIиндисев ХIажимухIамадил вас УсейхIажи. РахIимагьуллагьу Сасикьав ХIусейн-афанди дида лъала I944 абилеб соналдаса нахъе, Дир I7 сон бугеб заманаялда дун вукIана Сасикь росулъ учительлъун хIалтIулев. Дица дарс кьола букIана ХIусейн-афандил яс ГIатIикIатие. Цо къоялъ лъимал рокъор риччан хадуб школалъул рагьда чIун ятана дида гьей яс. Гьелъ дида абуна: "Дуда инсуца абуна, мун жиндихъе вачIаян". Дида ракIалде ккана, гьав дида лъаларевчиясе дун щиб гьабизедаян. Гьей ясгун дун ана гьесухъе. Рукъой ятана гьесул цогидай кIудияй яс - ПатIимат. Дун рокъов жанив лъугьунаго хIужраялъуса бахъана гьаракь - "какиеги чурун гьаниве тIаде вачIаян". Гьес абухъе вилълъана. Жанив лъугьаравго кIиябго квералъ дир кверги босун жинда аскIов гIодов чIезе гьавуна. Гьанже дида гьикъа-бакъи гьабизе лъугьана. Дида гьес гьикъана "Мун лъил вас, дуда УсайхIажи абун цIар кисан бачIараб?" абун. Дица абуна дир инсул кIудияй эбелалъул вац вукIана УсайхIажи абун. ХIусейн-афандица абуна жив вукIанила ТIинди мутагIиллъун цIалулев УсайхIажил МухIамадхIажида цеве. Гьев дуе гIагарав вукIун ватила абун. Гьев дир кIудияв инсул вацгIал кколаян, жавбаб кьуна дица. Гьес дида абуна "Гьанже дуца дир вас лъималазда как диналъул хIакъалъулъ гьаб хIукуматалъ абухъе гьеб бегьулареб жо бугилан абун хабар гьабугеян". Дица жаваб гьабуна: "Дицаго как балебги букIун, гьезда как баге, кIал ккоге абун кин абилеб?". Хадуб дун къватIиве регIизе рагьдаги вачIун кIиябго квералъ дир кверги босун, лъулъа-хъухъан дир квералгун нухде регIана.\nГьелдаса хадуб гIемер мехго бачIого дун ТIисси-Ахикье школалъул заведующийлъун витIана. Гьоркьоб заманго инчIого жив Агъваливе ахIун вукIанилан дихъе щвезе вачIана ХIусейн-афанди. Нахъе-нахъеги гIемер ахIулаан гьев НКВДялъ, КГБялъ, прокурорас Агъваливе. ТIисси-Ахикь Агъвали унаго нухда бугелъул дихъ гIемер щолаан гьев. Гьедин дир вакьад-якьадалъулгун, эбел-инсулгунги лъай-хъвай ккана гьесул.\nЦо нухалъ дир якьад унтана. Гьей унтун йигилан рагIун гьевги гьесул хъизан ПатIиматги рачIана гьелъухъе раккизе. Гьев унелъул кидаго вакьад унаан гьев регIизе кIкIалахъе гъоркье. Гьаб нухалъ вакьад виччачIо жив регIизе, дун вачана цадахъ. КIалахъ щвараб мехалъ чIужуги цее йитIун дида гьес абуна: "Гьей дур якьад муъминай чIужу йиго, гьей рузман сордоялъ хабалъе ине къачIалей йиго, нужоца гьелъул тIалаб цIакъ гьабе" -ян. Дун цIакъ тамашалъана. Гьеб къоялъ гьелъ дагьаб жоги кванан букIана, жийгоги мадаралда йикIана. Хамиз къоялъ дун гьелъухъе радал ваккизе индал, гьей ятана цIакъ унтун. Къалъилелде рухI бахъизе бай-бихьана. Гьелда аскIов Ясин цIалулев гьелъул вацгIалги вукIана, аскIов чIун дунги вукIана, нахъидал как базе ун рукIана. Гьеб заманаялъ гIотIолъги тIерхьун нуцIихъан жанив ХIусейн-афанди ваккана. Нижее саламги кьун, гьай лъугIичIого йигищан гьикъана. Хехго гьелда аскIов гIодовги вукIун живго гьей цIализе лъугьана. Цо анцIго минуталдаса гьесул хъизан ПатIиматги ячIана. Гьелъ абуна: "Вабабай, гьес гьабураб жойила жакъа. Зубайрил колохъе щолеб мехалъ, хехго гали босе ПатIимат муъминай Написат лъугIулей йигиланги абун цевесан тIерхьана гьев. КигIан хехго йилълъаниги дун гьесда хадуй гъечIо, вихьудаса анилан".\nЯкьадалъул рухI бахъарабго гьес абуна: "Хехго хоб бухъизе гIамал гьабеян." Хадубги абуна, гьалъ абулеб букIараб зани босизе бажарулеб бугищан. Дун тамашалъун хутIана кинаб зани гьалъ абулеб букIарабилан. ТIад вуссун гьесда каламги гьабичIого ургъулев вукIана. Гьедин дун хутIидал дихъ валагьун дагьавго гьимана ва абуна дуда батараб заниян. Гьелдасан 3-4 соналъ цебе гIияда вукIадго гIалахалда дида батун букIана цо берцинаб кIудияб зани, ва гьелъул хабар ккун букIана рокъоб, гьебги кIочон букIана. Жий унтараб мехалъ кIудиялда ракIалда ккараб куц буго гьеб занидул хIакъалъулъ, гьеб жо гьав мубаракасда лъараб къагIида буго. Гьедин ХIусейн-афандица жинцаго лахIтуги къачIазе биччан юкъана дир якьад.\nКIиабилеб ккараб бицина. ЦIунтIал чачаналдасан гочун нахъ руссунеб замана букIана. Дица цо цIунтIасев гьоболасухъе лъабилаб баси битIун букIана хьихьизеги ва жиндие хIалтIизабизеги абун. Хадусеб соналъ гьеб баси отчеталда гьечIеб бугин абун колхозалъ бахъун буго. Гьеб дир магIишаталда тIад бугин справка битIаниги баси нахъе кьечIо. Дица МахIачхъалаялде Совминалдецин хъвана, гьез дир гIарза ЦIунтIа райисполкоамлде битIанин жаваб бачIана. Гьедин ана анлъго сон. Ахирги дир хIукму ккана гьелде хадув дунго вахъине. Метер къватIиве вахъине хIадурлъулеб сордоялъ маркIачIул гIужалъ ХIусейн-афанди вачIана кьабун дида тIаде. Какги бан гьес абуна цо кагъатги къаламги кьеян. Гьес цо тIамачI цIураб кагъат хъвана гIарабалъ ва дихъе кьолаго абуна: "Гьаб кагъатги босун мун ХIалахъе Идрисиласул МухIаммадихъе а, гьоболлъунги гьесухъ чIа, мун оцги бачун рокъове вуссине вуго".\nГьасда гьеб оцалъул лъица бицараб, кисан лъараб, дун оцалде хадув ЦIунтIе ине вукIин кин лъараб? Дица радал вакьадасдацин гьикъана духъегийищ щварав Сасикьав ХIусенилан. Гьес абуна жиндихъе чи вачIинчIилан. ХIасил, гьес малъухъеги гьабун оцги бачун дун нахъ вуссана.\nГьеб заманаялда жеги тIатун букIинчIо гьев устар вукIин. Дида гьеб лъана тIоцебе гьадин. Дир вакьад Закариясул МухIаммад ун вукIана ТIисси-Ахикьав Рамазангун цадахъ Гьандихъе ХIумайд-афандихъе тIарикъат босизе. Доб замана хIинкъарабги букIун гьал ун руго мугIруздасан лъелго. Рамазан дове щваравги вукIун дир вакьад къулгIадухъ тун вуго живгоги устарасухъе изну босизе ун. Рокъове жанив ваккаравго ХIумайд-афандица гьаракь гьабун буго, къулгIадухъ тарав гьалмагъ вачине аян. Гьедин лъикI къабул гьавун вуго устарас гьав МухIаммад. Ва рабитIа жоги малъун цоги нухалъ вачIине ккелилан абун буго. Дир вакьадасда ракIалде ккун буго гьанжесалаги гьабщинаб халатаб нух лъелго кин тIамилебилан. Гьебги лъан ХIумайд-апандица абун буго "Мун кIудияв чиги вуго, дуе гьаниве вачIине захIмалъизеги буго, мун Сасикьав ХIусенихъе айилан."\nГьев Закариясул МухIаммад Гьандихъан вуссун гIемер заман иналдего ХIусейн-афанди нижехъе вачIана. Дир вакьадас гьесда гIайиб чIвараб гIадин абуна: "Дуца балъгоги тун дун тIарикъат босизе Гьандихъе виччан вугоян". ХIусен-афандица абуна: "Досулги дуе баракат щвезе виччан тун вукIана". Хадубги абуна гьаб хIинкъараб заман бугелъул загьир гьабизе бокьун букIинчIилан.\nЖиндие кьураб иджаза загьир гьабичIого ХIумайд-афандица ХIусен-афандида лъазе гьабун буго, мун дица иджазаялъул кагъатги кодобе кьун гъамсиниб тIарикъатги лъун вукIине витIун вукIинчIо, гIадамал къабул гьареян. Гьелдасан хадуб гIалимзабиги данде гьарун гьезда цебе иджазаялъул кагъатги цIалун загьирлъана гьев мубарак.\nХIусейн-афанди вукIана кIудияб макъамалъул устар. Дидагоги бихьана ва рагIана гьесие цогидаз кьолеб къимат Цо нухалъ МахIачхъалаялда вугеб мехалъ дир гьалмагъ Тупалиев МухIаммадица дун вачана жиндир баракат нилъее щваяв МухIаммад-ГIарипихъе (къ.с.). Гьениб гьав ХIусейн-апандил хабар цебе бачIана. МухIаммад-ГIарипица абуна, гьаб ахираб заманаялда гьесде вахарав муршид Дагъистаналда вахъичIилан. Рецц Аллагьасе буго, гьединав устарасулгун дир гьоркьоблъи ва махIаббат ккедал.\nХIусейн-афанди хвараб мехалъ дир эбелалъ гьабуна марсият. Дица гьелъул цо чамалиго рагIабаздалъун лъугIизабула буго гьаб калам:\nБакъгиму моцIалъги къолден ретIана,\nДуца дунял толеб якъинлъидалго.\nГьава багъаргъана, гьури бахъана,\nХIакълъунго дунял тун мун унеб лъайдал.\nМун вижараб росу, Сасикьа ватIан,\nСас къотIун чIегIер бан гIодулеб буго.\nМун тIаде къулулел къуръангун тIахьал,\nЖал бесдаллъанилан угьдулел руго.\nМун жаниве унеб чIухIараб хIужра\nЖиб къороллъанилан зигарди буго.


КIуядаса ПатIиматие кIиабилеб бакI щвана\n23 октябралда, Ингушетиялъул тахшагьар Магасалда тIобитIана канлъукъал ясазда гьоркьоб «РакIал гвангъизарулеб» абураб Къуръан цIалиялъул рахъалъ къец. Гьениб кIиабилеб бакI ккуна Гъуниб районалъул КIуядаса ПатIимат Кимайловалъ, ва гьей мустахIикълъана 2018 соналда чIобого хIежалде ине ихтияр кьолеб сертификаталъе.\nПатIиматие исламияб лъай щвана «Муслимат» абураб Дагъистаналъул регионалияб руччабазул жамгIияб гIуцIиялда цебе рагьараб рухIияб берцинлъиялъул школалда.\nКIиго гIасруялъ цебе Луи Брайль абулев тифлопедагогас (беццазе дарсал кьолев) беццазе ургъараб цIалул къагIидаялда рекъон, Россиялда Къуръан малъизе ва цIализе рес щвана 11 соналъ цебе. Татарстан Республикаялъул «ЯРДЕМ» реабилитациялъулаб централъ кIудияб хIалтIи гьабуна улкаялъулго канлъукъал бусурбабазе Къуръан цIализе рес щвеледухъ Брайлил шрифталъ хъварал Къуръанал хIадуризе. Дагъистаналдаги Брайлил къагIида хIалтIизабун Аллагьасул калам жидецаго цIализе рес щвана канлъукъазе.\n2010 соналда «Муслиматалдаги» байбихьана канлъукъал руччабазда Къуръан цIализе малъизе. «Муслимат» гIуцIиялъул директор Хадижат Шихалиевалъ Турциялдаса рачIинарун рукIана беццазда цIализе бажарулел Брайлил къагIидаялда хъварал Къуръанал ва Кабардино-Балкариядаса мугIалимги ахIун йикIана. Гьеб заманалда 10 сон барай ПатIиматицаги цIалана Къуръан. Кабардино-Балкариялдаса ячIун йикIарай ХIафса жиндирго ватIаналде тIадюссана ункъо соналъ цее ва канлъукъазда Къуръан малъизе чи гьечIого хутIана. Гьез Турциялдецин гьари битIун букIана канлъукъал ясазда Къуръан малъизе чи витIеян. Турказ гьари къабул гьабуна, амма турк мацIалда гурони дарсал рачине бажаруларей мугIалималъ канлъукъал лъималазе дарсал кин кьелелин абун тезе ккана.\nПатIимат Кимайлова цIалулей йиго МахIачхъалаялъул коррекциялъулаб IV тайпаялъул школа-интернаталъул 10 классалда. «Муслиматалде» гьей хьвадизе байбихьана анкьго сон баралдаса нахъе.\n«КIуди-кIодол мадугьалихъ гIумру гьабун вукIана АхIмад-хIажи ТIагьаев. Гьев гIемер вачIунаан кIудихъе. Гьес ракIалдещвезабуна нижеда бусурбанал руччабазул жамгIияб гIуцIи букIинги, дун гьение цIализе йитIизе кколинги абулаан гьес. Амма дун цIализе лъугьиналде ТIагьаев гIумруялдаса ватIалъана, «Муслиматалдеги» кIодоца ячана тIоцее», - ян бицана ПатIиматица.\nИнгушетиялда тIобитIараб конкурсалда кIиго батIияб номинация букIана. ТIоцебеселда рекъон, Къуръаналдаса кIиго сура рекIехъе бицине кколаан, кIиабилеб номинациялда, килщаз кващун, Брайлил къагIидаялда, Къуръаналъул цо сура цIализе кколаан.\n«Ингушетиялда ниж цIакъ лъикI къабул гьаруна, гьалбадерил къимат гьабулел гIадамал ратана гьел. Дида ракIалдего кколароан дун бергьинин. Гьений гIахьаллъизе щваралдасагицин йохун йикIана. Амма дица рикIкIуна цо нухалда гьабун бажаричIони, квер хьвагIун тезе бегьуларин, нилъерго хьулазда божизе кколин. Цо нухалда гьабун бажаричIеб кIиабилеб нухалдаги хIалбихьани, бажаризе бегьула», - ян бицана хадубги ПатIиматица.\nБрайлил къагIидаялъ хъварал тIахьазда цо хIарпалъул бакIалда анлъго тIанкI букIуна, цоял тIанкIал къватIирехун цогидал жанирехун руссарал. ГIурус ва ингилис мацIазда Брайлил къагIидаялда цIализе гьелда школалдаго малъана, гIараб мацIалда цIализе «Муслиматалдаги» малъана.\n«Муслиматалда» тIоритIулел батIи-батIиял тадбираздаги гIемер йихьулаан ПатIимат кучIдул цIалулей ва батIи-батIиял церерахъиназда гIахьаллъулей. Канлъи бихьичIониги, килщаз цIалунги Къуръан цIализе щвеялдаса йохун йикIуна гьей.\nДунялалъул берцинлъиги, чIухIиги ва гьелдаго цадахъ чороклъиги бихьуларей ПатIиматил анищлъун букIана хIежалде ин ва Къуръан рекIехъе лъазаби. Жакъаги ПатIимат хьвадула рухIияб берцинлъиялъул школалде Къуръан рекIехъе лъазабизе, гьабсагIаталда 15 сура лъала гьелда.\nКинаб махщел тIаса бищилебин цIехедал, ПатIиматица бицана адвокатлъун хIалтIизе бокьун бугин. Гьединго гьелъул анищ буго гIараб, ингилис ва турк мацIал лъазаризеги. Амма бищунго кIудияб анищ бугила дунго гIадинал лъималазда Къуръан цIализе малъизе.\nМагIарул руччабаздехун щиб абизе бокьилебан цIехедал, ПатIиматица абуна:\n«ГIемерисел руччаби ругьунлъун руго телефоналде руссун заман гIадада тIамизе. Дица дирго эбелалдаги кIододаги абула, телефоналъ кIалъан заман гIадада щайин хвезабулеб, гьелъул бакIалда цогIаги лъикIаб, пайдаяб иш гьабизе бегьулеб мехалдаян. Руччабазе гьарула пайдаялда заман тIобитIизе тавпикъ. Телефоналде руссун гIадада заман биччалеб бакIалда, «Муслиматалдеги» рачIун, Къуръан цIалани ва жидерго диниябгун рухIияб рахъ цебетIезабиялда тIад хIалтIани, лъикIаб букIинаан руччабазе. Нагагь гьедин гьабизе бажарулеб батичIони яги захIмалъи-къварилъиялъулъ ратани, Аллагьасда гьареянги абила дица. Аллагь гурхIулев вугелъул, нилъер захIмалъабиги Аллагьасда гурони ричIчIуларо. Аллагьас нилъее кьурал къояздасаги, нилъее кьун ругел ресаздасаги битIун пайда босизе тавпикъ кьеги киназего», - ян.\nПрочитано 462 раз\tПоследнее изменение Пятница, 27 октября 2017 10:03\nДругие материалы в этой категории: « Жаниб ракI бецIцIулеб бугониги…\tРалъад квегъарав хвел гьечIев БахIарчи »\n19:38, 05 июня 2020, 85\n17:05, 05 июня 2020, 98


Дагъистаналъул ЦIунтIа мухъалъул Элбокъ росулъ бухIун буго ичIго мина. ГIадамазул чорхое зарал ккарав чи гьечIониги, чанго хъизам хутIана жанире руссине бакI гьечIого. ЦIа ккеялъе гIилла гьабсагIатги чIванкъотIун лъалеб гьечIо.\nЦIунтIа мухъалъул Элбокъ абураб росулъ цIаккун буо кIиабилеб марталъул радакь ункъо тIубараб гIужалда. Райцентралдаса 15 км рикIкIада бугеб росу ккола гьеб. ЦIаккеялдалъун гIадамасе шибниги къварилъи ккун гьечIо, аммакъого гIанасеб хъизам хутIун буго жанире руссине мина-къай гьечIого. Гьел гьабсагIат гIага-божаразниги, мадугьалзабзниги жидерго дора паракъат гьарун руго. Гьединаб бан «Эркенлъи» радиоялъе кьуна ЦIунтIа мухъалъул нухмалъулев хисулев МухIамадов МухIамадица. Гьес нухмалъи гьабулеб буго гIорхъолъа рорчIарал ахIвал-хIалазул рахъалъ коммиссиялъе. Къварилъи ккараб росулъе нахъвуссун вачIараб сагIаталъ «Эркенлъи» радиоялъе гьадинаб баян кьуна МухIамадица.\nМухIамадов МухIамад «ЦIа ккарал рукъзабахъ гIумру гьабун рукIарал лъабкъоялда анцIго гIанасев чи хутIун вуго къватIив. КъватIирги гьел телищха гIага-божараз ва мадугьалазбаз рокъоре рачун руго заманаялъ нижецаги тIаса квер босун гьел телищха».\nЭ.Р: Чан мина бухIун бугеб росулъ?\nМухIамад МухIамадов «ИчIго мина бухIунги буго, анцIила анкьго гIанасеб хъизам хутIун буго рукъ гьечIого. Нилъеда лъаларишха магIарухъ рукъзабахъ гIадамал кинан рукIонел гIумру гьабун. Эменги, васги, цогидав вацги, гьезул киналго хъизамалги рукIона цо минаялъур гIумру гьабун. Гьел рухIарал минабахъги гьединабго рукIа-рахъин букIун буго. ГIаммаб куцалъ гьел киналго хъизамазул бихьинав цIуяв, херав малълъун 70 чи хутIун вуго рукъги гьечIого».\nЭ.Р: «ЦIа кинан ккун бугилан абулеб бугеб, щиб сабаблъун ?»\nМухIамад: «Лъидаха гьеб лъалеб? Гьеб лъалев чи гьечIо. СагIат ункъо тIубараб гIуж букIун бугоха цIа ккараб заман»\nЭ.Р «ЦIа свинабизе кумек щун бугиш лъилниги?»\nМухIамад: «Кумек гьабун буго аскIор ругел Шапихъ ва Гьидаялъ росабазул гIадамаз. Гьединго цIа свинабулеб хъулухъалъул мина буго буго нижер. Гьелги тIаде щун цIа рикIкIаде ине биччачIого свинабизе гIамал гьабуна. КIиго мина кIванаха нижеда хвасар гьабизе цIа ккарал бакIалда аскIор рукIарал минабазул».\nЭ.Р «Чан цIараки бугеб росулъ?»\nМухIамад: «40 цIараки»\nМухIамадица бицухъе цIа ккеялъе чIванкъотIараб гIилла кинаб букIарабали жеги чIезабун гьечIо. Асслияб куцалда гьел хурхарал рукIунин гIадамаз токалъул алатаздаса пайда босулелъул цIуна-къаялъул низамал тIуразарунгутIи. Гьеб гуребги ахIвал-хIал гьединго хIалуцинабулеб буго цо минаялда цIа ккани аскIор ругел минабаздеги гьеб параялъуго хъамулеб букIин. Гьеб баян «Эркенлъи» радиоялъе тасдикъ гьабуна ЛъаратIа мухъалъул цIа-ккеялдаса цIуна къаялъул хIалтIи гьабиялъул рахъалъ бутIаялъул нухмалъулев ГIабдулаев АхIмадицаги.\nЖидерги ЦIунтIа мухъалъул росабазул минаби ругила умумузул заманалдаса нахъего цоцада тIад гъоркь гIадин рарал, гьединлъидал цо рокъоб цIа ккани гьеб пиридул хехлъиялда хъамун унин цогидаб минаялъубеги. Гьелъ ригьтIаго цIа свинабизе захIматги букIунин.\nГIабдулаев АхIмад: «Цоцада аскIор минаби гурелги, гьединго боцIи гъолел бокьал рагIи-хер жанибе буссинабулел гьоралги рукIона гьединабго куцалъ цоцада цун рарал. Нагагьлъун цIа ккани гьеб цо параялда жаниб рекIуна чанго рукъалда цадахъ. ЦIа ккеялдаса гьединал минаби цIунизе захIматго букIуна. Гьезда гьоркьоб гьечIо бихьизабураб манзил, токалъул кварал гIемерисел рукIуна араб гIасруялъул заманалдаго рачарал ва тIокIал хисичIел. Гьеб цо, кIиабизе босани гIемерисел росабалъе гьечIо шагьранух, цIа ккун хадуб гьениб цIа свинабулезул кукъа хехего щвезе рес гьечIо.\nГьечIо цIа свинабизе пайда босизе бегьулел лъел мухъ, хасго хасало гIужалъ цIа ккани тIатуна гьеб хIужа бищунго. Гьеб кинабго сабаблъун кколел руго бищунго гIемерал цIаялги магIарухъ».\nАхирал соназда жаниб цIа ккеялъул чанго хIужа кун букIана гьебго ЦIунтIа мухъалъул чанго росулъ 2010 соналъ 50 гIанасеб мина бухIун букIана Цибари абураб росулъ. 2012 соналъул май моцIалда ХутIрахъ росулъ 15 мина бухIана цIаги ккун, 40 хъизамалъул магIишаталъе зарал ккун букIана доб мехалъ. Гьебго 2012 соналъ апрель моцIалъ цIаги ккун 12 хъизам хутIун букIана ркъги гьечIого ЦIунтIа мухъалъул Шапихъ абураб росулъги.\nКитаялда бухIун буго росо\nБангладешалда бухIун буго 200ялдаса цIикIкIун рищиязул бутIа\nУнсоколо мухъалъул рохьал рухIулел руго


Пикру эркенал чагIазе бигьаяб заман бачIунеб гьечIо Россиялда. Гьанже 30 июналда президент Путиница гъоркь гъулбас лъурал къануназда рекъон гьукъулеб буго чиясул дин хIакъир гьабизе ва гомосексуализмалъе пропаганда гьабизе.\nКъабул гьабизе буго нацистазул Германиялде данде рагъулел рукIарал какизе гьукъараб къанунги. Гьеб хвезабурав чиясда тIад гIакIа къотIизе яги гьев туснахъ гьавизеги рес буго.\nАхираб заманаялда Россиялда къабул гьарулел ругел къватIиса улкабаздасан финансазул кверчIвай бугел пачалихъиял гурел идараби къватIисел улкабазул агентал гурин регистрация гьаби тIадаблъун гьабулеб къануналдасан байбихьун инсанасул ихтиярал цIунулез какулел къанунал Россиялда къабул гьарулел рукIиналъ Европаялъул Шураялъ дагьаб цебегIан къватIибе биччараб докладалда абулеб буго Россиялда тIолабго улкаялда «хIинкъиялъул атмосфера» чIезабун бугин.\nВиктор Красин ккола советияб заманалдаго вукIарав диссидент ва гьанже гьев къеркьолев вуго инсанасул ихтияразе гIоло.\nВиктор Красин: «Гьаб соналда жаниб нилъеда бихьана гьеб масштаб кIудияб операция букIин ва гьелде гъорлъе Думаялъул «къануназул» тIубараб къвачIа унеб бугеблъи. Гьезда рекъонин абун букьарав чи жанив тIамизе яги жавабчилъиялде цIазе рес буго. Гьез гьабуна «кутакаб» иш. Дуда гIунтIизабизе бегьула тIадтаразда бугьтан лъолеб бугин яги дуца рокьукълъи бекьулеб бугин абураб гIайиб. Гьеб буго Сталинин 5810 къанун хисун бачIараб гьелдаго релъараб къанун. Гьединаго букIана Хрущевасул 70-билеб статьяги. Рехсарал формулировкаби батIиял руго, амма магIна цогояб хутIулеб буго».\nБицен гьарулел къануназул проектазул бищунго ахирисеблъун ккола цебесеб анкьалда Пачалихъияб Думаялда цебе Ирина Яроваялъ лъураб къануналъул проект. Гьей йиго нухмалъиялда бугеб «Цогояб Россия» партиялъул рахъалдасан депутат.\nХасалихъе хал гьабизе бугеб гьелъул къануналъул проекталда рекъон, жиндир хъулухъалдаса яги информация тIибитIизарулел алатаздаса пайда босун Гитлериде данде бахъулеб букIараб коалициялъул армиял какизе гьукъулеб буго. Гьеб къанун хвезабурав чиясда тIад къотIизе бицунеб гIакIаялъул къадар бахунеб буго бащдаб миллионалде, рес буго гьев чи жамгIиял хIалтIаби гьаризе тIамизе яги туснахъалъув тIамизеги.\nЯроваялъ гьеб къануналъул проект Думаялда цебе лъун кIиго къоялдасан 26 июналда Европалда ХIинкъигьечIолъи цIуниялда ва рекъон хIалтIиялда сверун идараялъ (ОБСЕ) гьеб проект какана ва лъазабуна «жамгIияталъул бугин ихтияр гьелъие лъазе бокьараб информация щвезе ва гьездаго гьоркьор бокьарал тарихиял дебатазда хурхун жидерго пикру букIинеги»-ян.\nСоветияб заманаялда эркенаб пикру КГБ-ялъ гъанкъизабулеб букIун батани, президент Владимир Путинил заманаялда гьеб Александр Бастрыкиница нухмалъи гьабулеб ЦIех-рехалъул комитеталъ гъанкъизабулеб буго.\nАпрель моцIалда Россиялдаса Парижалде лъутун вукIана дунялалдаго машгьурав ва адаб гьабулев экономист Сергей Гуриев. Гьелъие гIиллалъун ккана гьесул офисалдаги электронияб почтаялдаги цIех-рехчагIаз чIухь бай.\nЦо-цо экспертазул пикруялда Гуриевасде тIадецуй гьабиялъе гIиллалъун букIине рес буго инсанасул ихтиярал цIуниялда сверун президентасда цебе бугеб Шураялде гьес Михаил Ходорковскиясе туснахъалъул кIиабилеб болжал кьей мекъаб букIанин хъвараб кагъат.\nПермь шагьаралдаса искусство лъазабулев Марат Гельман вуго нухмалъиялъул ццим бахъинабурав цоги интеллектуал. Гьесул рукIана уралалъул шагьар Испаниялъул Бальбио гIадинаб культурияб централде буссинабизе анищал.\nАмма араб моцIалда гьев нахъе рехана шагьаралъул гьаб заманаялъулаб искусствоялъул Музеялъул нухмалъиялдаса. Гьелъие гIиллалъун ккун руго ХъахIал сардал абулеб тадбиралъул гIурхъабалъ гьес тIобитIараб лъабго экспозиция. Гьезул цояб хурхараб букIана Сочиялда 2014 соналда тIобитIизе бугеб хасалил Олимпиадаялда.\nГьеб экспозициялдаса хадуб Гельманиде такъсир гьабиялъул гIайибал гIунтIизаризеги рес буго.\nГельманл пикруялда, Россиялъул нухмалъиялде лъабабилеб болжалалъги Путин тIад вуссаралдаса интеллектуалияб климат кутакалда хисун буго.\nЦебе улкаялъул социалиялгун политикиял суалазул жаваб Владислав Сурковас кьолеб букIун батани гьанже гьеб кверщел щун буго президентасул администрациялъул нухмалъулев хисулев Вячеслав Володинил кьварарал кверазухъе.\nМарат Гельман: «Володиница хисизабуна Сурковасул конструкция. Гьес абуна нижгун гьечIел нижеде данде ругин, ялъуни мун нижер чи вугин, ялъуни мун нижер тушман вугин. Гьедин киналго кIирикьана».\nЖакъа Россиялда хIинкъиялъул атмосфераялъ кьалбал риччалел ругин рикIкIунеб буго Гельманица.\nМарат Гельман: «Жакъа хIинкъизе ккола жидерго чиги. Рес буго дуца режималъе гьа базе яги Путин дур кумир вугин рагIинабун ахIизе, амма гьелъул магIна кколаро мун гьанже парахатго вукIине бегьулин абураб жо».\nКремлалъул антиинтеллектуалияб политикаялъ кьаби щвезабураб цоги рахълъун кколеб буго кино.\nМай мацIалда Сочиялда Путиница абуна пачалихъалъ кверчIвай гьабизе бугин «гIицIго миллаталдаса ва тарихалдаса чIухи бихьизабулел» киноязейин.\nИюналда культураялъул министр Владимир Мединскияс лъазабуна тарихиял темабазда сверун рахъизе ругел киноязул проектазул хал гьабулеб хасаб комиссия гIуцIулеб бугин ва гьелъ гьабизе бугин финансал кьеялда сверун хIукмуйин.\nИюналда пачалихъалъул кверчIваялдалъун къватIибе бачIараб тIоцевесев космонавт Юрий Гагаринил хIакъалъулъ фильм дандчIван букIана кIудияб критикагун. Гьелда гIунтIизабулеб аслияб гIайиб букIана советияб заманаялда гIадин идеализация ва цензура гьабун къватIибе биччараб букIин.\nТатаразул режиссер Рамиль Тухватуллиница абулеб буго Кремлалда цебе чIараб масъала бугин тарих цо рахъалдасан ва гьезие бокьухъе бихьизабийин.\nРамиль Тухватуллин: «Буго Сергей Эйзенштейнил « Иван Грозный» абулеб классикияб фильм. ГIурусаз Казань шагьар босулаго рахъарал сценабазда бихьизабулеб буго гьел нижеде тIаде кIанцIараб мехалда шагьаралъул каваби рахун гIицIго цо рахъалда кколеб букIараб. Гьанже каваби рахун нижер рахъалда кколеб букIаралъул хIакъалъулъ нижеца кино бахъани гьеб бихьаравщинав чияс нижер рахъ кквезе буго. Москваялда гьелда абизе буго «миллияб рокьукълъи бекьийин». Гьединаб кино бахъизе нижее киданиги рес щвезеги гьечIо. Гьеб биччулебги буго, щайгурелъул Москваялъул жиндирго политика букIун».\nГьанже гIурус-интеллигенциялда цебе гIемер чIолеб буго экономист Гуриев ва гроссмейстер Гарри Каспаров гIадин Россиялдаса нахъейищ инел яги Pussy Riot абулеб панк-къукъа ва блогер Алексей Навальный гIадин жавабчилъиялде цIалелищ хутIилел абураб суал.\nПермалдаса Гельманица абулеб буго гьесул букIинисеб гIагараб шагьаралда бугин.\nМарат Гельман: «Балагьилаха. ГIадамаз дида даимго гьикъулеб буго дуца Гуриевас гьабурабищ гьабилеб яги Навальный ГIадинищ чIелевин».\nЦебесеб анкьалда депутат Ирина Яроваялъ Думаялда цебе лъураб къануналъул проекталде тIадруссани, жиндир хъулухъалдаса яги информация тIибитIизарулел алатаздаса пайда босун Гитлериде данде багъулеб букIараб коалициялъул армиял какизе гьукъизе рес буго. Гьелъул магIна букIине рес буго Советияб армиялъул гIалатIалги рихьизаризе бегьизе гьечIин абураб.\nГьанже кинабха букIине кколеб тарихчагIазул хIалтIи ва кинаб бугеб рагъул хIакъалъулъ хIакъикъат? Гьеб суалалъе жаваб кьуна Эркенлъи Радиоялъул гIурус хъулухъалъе рагъул тарихчи Марк Солониница.\nМарк Солонин: «Тарихчи Виктор Суворовас хъван букIана Сталиница, рачIа "сталин" абизин гьитIинаб хIарпалдалъун ва ковычкабазда жаниб ай коллективияб "сталиница" кIудияб хIаракат бахъулеб букIанин Европалда рагъ багъаризабизейин. Гьес ургъунго кумек гьабун буго Гитлерие хIинкъичIого Европаялда рагъ байбихьизе. Гьесул рес букIана Гитлер хIинкъизавизе, амма гьавичIо. Гитлерица рагъ байбихьараб мехалда дагьаб-макъаб морадерлъи жинцагоги гьабуна гьес.\nСуворовасул баяназда рекъон, 1941 риидал Европалда рагъ байбихьизе ракIалда букIана "сталинида" ай Советияб Союзалдаса магърибияб рахъалдехун кколеб бакIалда рагъулаб кIудияб операция байбихьизе. Суворовас хъвалелда дун 200 проценталъ тIад рекъола.\nМарк Солониница хъван руго «22 июнь», «23 июнь» ва «25 июнь» абурал тIахьал. Гьес гьезда балагьулеб буго советиял тарихчагIаз ялъуни хисизабураб ялъуни ургъунго мекъса бихьизабураб Дунялалъул КIиабилеб рагъул хIакъалъулъ ритIухъал баянал.\nТарихчияс абулеб буго 1941 соналда магърибалдехун нух босизе ракIалда букIараб БагIараб Армия рагъ байбихьун цо-кIиго анкьалда жаниб I939 соналъул гIурхъабазде нахъе къанин ва жеги лъабго моцIалдасан Ленинградалде, Тихвиналде ва Москваялде гIоркьехун щванин. Гьелъие гIиллалъунги Солонинида бихьулеб буго армиялъул мотивация букIинчIолъиги инсанасул факторги.\nГьесул баяназда рекъон, рукIун руго гIемерал дивизиялги, танкабиги, аэропланалги, щула гьабураб кIудияб гIурхъиги, гIемераб гулла-херги. Рагъ байбихьилалде БагIараб Армиялда вукIун вуго 5 миллионгIан аскарияв, жеги 5 миллион чи армиялде ахIун вуго рагъ байбихьараб анкьалдаго, лъагIел лъугIилалде жеги 12-14 миллион чи ахIун вуго рагъде. Гьедин Жуков гIадал генералазул нухмалъиялда вукIанин 12-17 миллионалде щун солдатин абулеб буго гьес. Гьебгощинаб ресурс кодоб букIаго бажариги мотивацияги гьечIолъиялъ вахIщиял хIасилал кьунин абулеб буго тарихчияс.\n«Дида лъаларо ва дие бокьун гьечIо, бокьун гьечIо лъалеб гьечIолъиялъ, лъалеб гьечIо жиндир заманалда лъазабичIого»,- гьединаб букIана ахIвал-хIал.\nГьеб киналъго рачанин техникаялъул тIубарал мугIру реххун теялдейин абулеб буго Солониница ва бачунеб буго гьадинаб мисал.\nМарк Солонин: «Масала, Ленинградалъул рагъулаб мухъалда букIана бищунго лъикIазул цоябин абулеб ТIоцебесеб мехкорпус. Гьелде гьоркьобе унеб букIана танкабазул лъабабилеб дивизияги. Майнштейнил танкабазул дивизиягун гьеб цо-кIиго къоялъ гурони багъичIо. Хадуб Майнштейница хъвалеб буго ракIалде щвеязда-жидеда машрикъалдехун хIалицаго гурони ине кIолеб букIинчIин гIурусазул дивизиялъ реххун тараб техникаялъул нухал цIун рукIунин».\nТарихчияс бицухъе гьеб рагъул хIакъалъулъ ритIухълъи балагьизе гьес байбихьун буго 1980-билел соназул бакъулъ. Гьеб мехалда гьесухъе щун руго, доб мехалда рихьизе кьоларел рукIарал, 1939 соналъул «Правда» ва\n«Известия» газетал. Гьезда гьесда батун буго, советияб тарихалъул цониги тIехьалда кьечIеб, Польшаги Финляндияги бикьа-къотIараб кIудияб карта. Гьездаго батун буго 1939 соналъул 28 сентябралда Советияб Союзалда ва фишистазул Германиялда гьоркьоб гьабураб гьудуллъиялъул ва гIаммал гIурхъабазул къотIи-къайги.\nСоветияб Союз Германиягун багъизе хIадураб букIинчIин, Гитлерил армиялде дандеккун гьелъул гIураб техника букIинчIин абураб гIемерго битIараблъун бихьулеб гьечIо тарихчиясда.\nМарк Солонин: «Дирго тIахьазда дица гIицIго тасдикъ гьабуна гьеб киназдаго бихьизе рес бугеб далил. Гьеб суалалъулъ я дир хIаракат я дида батараб цIияб жо гьечIо. Кинаб армиялъул щиб цIикIкIараб букIараб абураб суал-гьеб буго далилал ва документал лъаялъул суал. 1980-билел соназул ахиралдаго тIоцере къватIире кьун рукIана рагъда букIараб техникаялъул хIакъикъияб къадар хъварал баянал. Гьенир кьун рукIана мехкорпусазул, танкабазул, бронеавтомашинабазул, аэропланазул-къокъго абуни советияб кинабго техникаялъул къадар. 90-билел соназул авалалда гьеб материал бокьарав чиясухъе щвезеги рес букIана. Дида батараб цIияб жо гьениб гьечIо, рес буго дун гьел далилазул кIвар кьун валагьун ватизе».\nАмма жакъа тарихиял ва документалиял баянал кодор ругониги гьезда хисизабизе кIолеб жо гIемараб гьечIин рикIкIунеб буго Солониница.\n«Дие къваригIун гьечIо я Солониница бицунеб яги цоги кинаб букIаниги хIакъикъат. Дие кьваригIун гьечIо дир кIудаинсуца гьабулеб букIаралда тIад ургъизе. Дие бокьун буго гьев вокьизе»\nМарк Солонин: «Гьеб гипотезаялъе документалияб далил нилъее къваригIун батани нилъехъ букIине ккола гьаракьгун кьолеб кинохроника. Гьелда бихьизабун букIине ккола сагIатги хъван букIине ккола къо-моцIги, гьединго бихьизабун букIине ккола пуланав солдатас рехун толеб пуланаб танк. Гьединаб кинохроника нилъехъе щвезе рес гьечIо, гьебги рехун тарабщинаб танк бахъараб. Гьеб батаниги абизе буго монтаж гьабун бугин. Гьединлъидал дица абила, архивазул баяназда хисизабизе кIолеб жо гIемераб гьечIин. Нилъер руго гIурал далилал. Амма гьанже заманалъулаб жамгIияталъе я бокьун гьечIо я бахIарчилъи гIолеб гьечIо гьел далилал къабул гьаризе.\nДида ракIалда чIараб цо кагътида гьадин хъвалеб букIана: «Дие къваригIун гьечIо я Солониница бицунеб яги цоги кинаб букIаниги хIакъикъат. Дие кьваригIун гьечIо дир кIудаинсуца гьабулеб букIаралда тIад ургъизе. Дие бокьун буго гьев вокьизе»,- ян».\nГьаб программа хIадур гьабулаго бачIана цебехун бицен гьабулев вукIарав оппозиционияб блогер Алексей Навальныясе туснахъалъул анлъго сон кьеян тIалаб гьабулеб бугин прокуратураялъин абураб баян. Прокуратураялъ гьесдаса зарал бецIун тIалаб гьабулеб буго цо миллион гъурущги.\nКиров шагьаралъул диванаханаялъ Навальный цебего хIалтIулев вукIарав «Кировлес» компаниялда цIогь гьабиялъул ишалда сверун хIукму къотIизе буго 18 июлалда.\nНавальныяс абуна жинда тIад гьабулеб диваналъул процессалда бачинчIин жинда гIунтIизабулеб гIайиб бихьизабулеб цониги далилин. Гьесда абуни гIунтIизабулеб буго ургъунго такъсир гьабиялъул ва къануналде данде кколареб куцалда давла щвезе хIаракат бахъулеб букIанин абураб гIайиб.\nЦIех-рехчагIазул версиялда рекъон, Киров ракьалъул губернаторасул гIакълучилъун вукIарав мехалда Навальныяс «Вяткаялъул рохьил компаниялъул» диретроргун рекъон рохь бикъун буго ва гьез пачалихъалъе гьабураб гIаммаб зарал 16 миллион гъурущалде бахун буго.\nНавальныясул рахъ кколез абуни рикIкIунеб буго гьеб процессалъул политикияб магIна бугин.\nГьебго заманаялда Россиялда халат бахъунеб буго пачалихъиял гурел идарабазде гьабулеб тIадецуйги. КъватIисел улкабазул агент хIисабалда регистарация гьабичIин абун 300 аразго гъурщил гIакIа къотIун буго «Голос» абулеб ассоциациялда ва гьелъул бетIер Лилия Шибановалда тIад къотIун буго 100 азарго гъурщил гIакIа. Гьединго гьеб ассоциациялда тIадаблъун гьабун буго жидерго хIалтIи чезабизе.\nРоссиялда тIоритIулел рищиязе мониторинг гьабулеб букIараб гьеб идараялда гьанже ракIалда буго «Голос» РитIухъал рищиязе гIоло» абураб цIияб фонд гIуцIизе ва гьез гьединго гIарза хъван буго инсанасул ихтиярал цIуниялда сверун Европаялъул диваналдеги.\nГьединго лъугIулеб гьечIо инсанасул ихтиярал цIуниялда сверун «Мемориал» гIуцIиялде гьабулеб тIадецуйги. Дагьал цересел къоязда гьезул Москваялда букIараб аслияб офисалдаса маскаби хурал чIагIаз рухулаго къватIире гъун рукIана гьеб идараялъул хIалтIухъаби гьез офис ижараялъе босараб болжал лъугIун бугинги абун.


ТIисси-Ахикь цIадул балагь\nВ. Васильев: «ЦIумадисел гIадал гъункарал гIадамал дида рихьун рукIинчIо»\nКIиабилеб марталъул сардилъ бахъана ахIи ЦIумада районалъул ТIисси-Ахикь росу бухIулеб бугин ва социалиял гьиназдасан гьарулеб букIана, кумекалъе вахъине бажари бугев чи гьениве вачIаян абун. «Кутакаб гьури бахъун буго, цIа свинабизе квалквал гьабулеб буго гьелъ. Гваргъун рекIараб цIаялъ аскIоре къазе толел гьечIо», - ян цIа ккараб сордоялъго телефоналдасан бицана Агъвали росдал больницаялъул тохтур Марина МухIамадовалъ.\nХасалил заманалда гьединаб балагьалъукье ккарал гIадамазда гурхIичIого хутIуларо. Гьединлъидал, умумузул гIадаталда рекъон, сардил заман бугин абун чIечIо цIумадиселги мадугьалзабиги. «Сверухъ ругел росабалъаги мадугьалихъ ругел районаздасаги магIарулал рачIана кумекалъе. ЦIа свинабизе рачIана полициялъул хIалтIухъабиги цIа свинабулезул къокъабиги. Цадахъаб хIаракаталдалъун цIадул квачIикьа бахъана росдал цIикIкIарасеб бутIа. Амма 16 мина бухIана: 11 тIубанго ва щугоялъе гIураб зарал ккана. ТалихIалъ, цониги чиясе зарал ккечIо. 64 чи (гьезда гьоркьоб буго анкьго лъимерги) махIрумлъана мина-карталдаса. Нижеца Агъвали росулъ хIадурун букIана гьезие бакI. Амма, къварилъи ккарав чи къватIахъ толеб гIадат магIарулазул гьечIелъул, гьелги жидехъего рачана гIагарлъиялъ. ТIисси-Ахикь росдал школалда гьечIо гIадамазе гIумру гьабизе рес. ХIукму гьабуна киналго рухIарал минаби цIигьаризе.\nГьабсагIаталда бахъулеб буго росулъе нух. Районалде вачIун вукIана РФялъул МЧСалъул вакил Андрей Гуровичги. Гьабулеб буго кумек. Дихъе кIалъалел руго тIолабго улкаялдасаго дагъистаниял кумек гьабизе бугинги абун. Республикаялъул росабалъагун шагьараздасаги кумек щвана. Дица гьезие киназего, районалъул нухмалъиялъулги къварилъи ккарал гIадамазулги рахъалдасан ракI-ракIалъулаб баркалаги загьир гьабула. Аллагьас нилъ кидаго цIунаги балагьаздаса», - ян абуна ЦIумада районалъул бетIер АнвархIажи Вечедовас.\nМЧСалъул баяназда рекъон, цIадул балагьалъукье ккезе течIого, цIунун бажарана 73 мина.\nДРялъул СахлъицIуниялъул министерствоялъул баяналда рекъон, медицинаялъул кумек гьабизе хIадурго чIун букIана хехаб кумекалъул кIиго бригада, амма гьединаб кумек хIажат бугин абун, цонигияс хитIаб гьабичIо.\nДРялъул МЧСалъул данделъи\nНахъисеб къоялъ ТIисси-Ахикье щвана ДРялъул бетIер Владимир Васильев. Гьес халгьабуна росдал бугеб ахIвал-хIалалъухъ, хадуб тIобитIана районалъул нухмалъиялъулгун ва республикаялъул министерствабазул вакилзабазулгун цадахъаб видео-конференция. Гьениб дандбалеб букIана щибаб министерствоялъ росдае кумек гьабиялъул масъала. Масала, бухIун буго лъабго токалъул хIуби ва жагъаллъун буго токазул кваразул 600 метр. Газалъул рогIрал рачун руго, амма жеги газ биччан гьечIо. «Бахиллъана гIадамазул сабурлъиялдаги гьезул цолъиялдаги. Мадугьалихъ росабалъа лъималцин рачIун руго цIа свинабизе кумекалъе», - ян абуна ДРялъул бетIерас данделъиялда.\nДанделъиялдаса хадуб В. Васильевас гара-чIвари гьабуна гIадамазулгунги. Гьес гьикъана щиб кумек хIажат бугебин ва рагIи кьуна къварилъи ккаразе квербакъизе. «ГьабсагIаталда ДРялъул министерстваби хIалтIулел руго росдае кумекалъе ресал ратиялда тIад. Масала, росу газалдалъунги токалдалъунги хьезабиялъул масъалаялда тIад – районалде рачIине руго «Газпром межрегионгаз Махачкала» ОООя-лъул нухмалъулел. Байбихьизе буго росулъе газ бачиналъе хIалтIиги. Кьезе буго къварилъи ккарал хъизамазе гIарацги. РФялъул МВДялъул ДРялда бугеб миграциялъул суалазул управлениялъулгун къотIи гьабун буго рухIарал документал цIигьариялъул хIакъалъулъги», - ян абуна республикаялъул нухмалъулес.\nРФялъул президент Владимир Путиница лъазабуна къварилъи ккарал дагъистаниязе кумек гьабеян абун. Гьелда бан, Дагъистаналде рачIана РФялъул МЧСалъул министрасул заместитель Андрей Гуровичасул нухмалъиялда гъоркь рехсараб министерствоялъул вакилзаби. Гьезул гIахьаллъигун лъабабилеб марталда МахIачхъалаялда тIобитIана данделъиги.\nГьениб ДРялъул бетIерас бицана ЦIумада районалъул ТIисси-Ахикь бугеб хIалалъулги кумекалъе гIуцIарал тадбиразулги хIакъалъулъ. «ГIадамаз абулеб букIана гьединал балагьаздаса цIуниялъул мурадалда, росу тIарада лъел хIавузал гьаризе кколин. Гьениса лъим хIалтIизабизе бегьила хурзалгун ахал лъалъазеги», - ян абуна гьес.\n«Улкаялъул президентасул тIадкъаялда рекъон, республикаялде рачIине руго цIа свинабиялъул къагIидабазул рахъалъ кумек гьабизе бажари бугел махщелчагIи. Халгьабиялъул хIасилалда чIезабизе буго федералияб бюджеталдаса кумекалъул къадарги. ГIадамазе гьабсагIат хIажат буго кумек. Гьеб гьаби ккола нилъер аслияб масъала», - ян абуна А. Гуровичас.\nАмма, РФялъул МЧСалъул вакиласул пикруялда рекъон, цIа свинабулезул ишалъе квалквал гьабулеб хIужалъун ккола Дагъистаналъул МЧСалъул гьелъие рекъонкколеб вертолет гьечIолъи. Гьаваялдасан лъим чвалхизе рес букIарабани, цIаги хехго свинабун бажарулаанин абуна гьес.\nГьеб пикруялъул рахъги кколаго, гьадин абуна Владимир Васильевас: «Кутакаб гьури – гьебги букIана кIудияб квекIенлъун. Хехго цIа тIибитIизабуна гьелъ. МугIрузул тIабигIаталъ рес кьоларо бухIулеб минаялде аскIобе щвезегIан цIа свинабулезул машина бачинеги. 200 метралъул манзилалдасан лъим кьабулеб букIана цIа свинабулез. Гьединлъидал Дагъистаналъул МЧСа-лъул чарагьечIого букIине ккола вертолет», - ан.\nТIисси-Ахикь росдал балагь ккарал гIадамазе кумекалъе чIобого цIул кьезе бугин лъазабуна ДРялъул Рохьил магIишаталъул комитеталъул нухмалъулев ГIалибег ХIажиевас. «Нилъер ракьцоязде бачIун буго балагь. Нилъецаги гьабизе буго гьезие бажарараб кумек. «ЦIумадисезул рохьихъанлъи» ГКУялъул нухмалъулесда дица лъазабуна, минаби гьечIого хутIарал гIадамазе хIажатаб цIул чIобого кьеян», - илан абуна ГI. ХIажиевас.\nЧачан Республикаялъул бетIер\nРамзан Къадировасги АхIмад-хIажи Къадировасул цIаралда бугеб фондалдаса росдае кьуна 10 млн гъуруш. Гьесул вакил Шамил Завуровас гIарац кьуна жамагIаталъухъе, къварилъи ккаразда гьоркьоб бикьеянги абун.\nУнкъабилеб марталда ТIисси-Ахикь росдал школалда цIиял паспортал кьуна минабиги документалги рухIарав 10 чиясе. Хехаб заманалда документал цIигьаризе хIаракат бахъана ЦIумада районалъул миграциялъу-лаб хъулухъалъул хIалтIухъаби Заур МухIамаднабиевасги Аминат Давудовалъги. ГIагараб заманалда хутIаразеги документал кьезе руго.\nПрочитано 69 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 11 марта 2019 15:04\nДругие материалы в этой категории: « РацIцIалъи – сахлъиялъул бетIер\tХалкъалъ халкъалъе бараб »


Арифметика: "Сайга" бахъун, автомат жубан = диваналъул процесс?\n7 марталда Каспийскалъул диванханалда хал гьабизе буго гьебго шагьаралдаса 38 сон барав МухΙамадгΙарип Мамаловасул рокъоб ярагъ батунин абун гьесде гΙайиб гΙунтΙизабураб уголовияб иш.\nМамаловас жинде гΙайиб къануналде данде кколареб куцалда гΙунтΙизабулеб бугин рикΙкΙунеб буго.\nМухΙамадгΙарип Мамалов: «Гъоркьисала 12 октябралда дир рокъоре рачΙана жал полициялъул хΙалтΙухъаби ругиланги абун гΙадамал. Гьез дир рокъоб чΙухьбазе кколин абураб документ гуреб тΙокΙал жидерго документалги рихьизаричΙо дида. 2012 соналъул 8 августалда Каспийскалда букΙараб кьвагьиялъулъ дица гΙахьаллъи гьабиялъул щаклъи букΙиналъ балеб бугин чΙухьилан бичΙчΙизабуна гьел чагΙаз.»\nЦΙех-рехалъул идарабаз гьесде гΙайиб гΙунтΙизабулеб буго Россиялъул аслияб къануналъул 222 бутΙаялда рекъон. ЧΙухь баялъул протоколазда ругел баяназда рекъон МухΙамадгΙарипил рокъоб батун буго Калашниковасул Автоматалъул 23 гулла, кΙиго Макаровасул таманча ва гьезие дандекколеб 8 гулла.\nМамаловас бицухъе чΙухьбазе рачΙараз жидедаго цадахъ кΙиго нугΙги вачΙун вуго.\nМухΙмамадгΙарип Мамалов: «Гьел жиндир мадугьа лзаби ругин полициялъулаз лъазабуниги, гьел чагΙи дида киданиги жеги рихьунцин рукΙинчΙо. Полициялъулаз цΙехана дида рокъоб ярагъ ва цоги къануналъ гьукъараб жо бугищан. Дицаги бихьизабуна дунго бетΙергьанаб чанахъабазул туманкΙ «Сайга» ва гьелъул гулби. Гьел тункΙил рукΙине кколелщинал документали ругин дихъилан рихьизаруна дица. Гьеб яргъида ва документазда чΙвазе гΙайиб гьечΙин абуна гьез».\nМухΙамадгΙарипил рагΙабазда рекъон гьавги полициялъулалги «Сайгаялъул» халгьабулел ругебгΙан мехалда, цоявл полициялъулав аскΙол нугΙзалги гьечΙого живго цохΙо аскΙоб бугев рокъов вукΙин вихьун вуго рукъалъул бетΙергьанасда. НугΙзадерида ва полициялъулазда гьев чи живго цохΙо гьеб рокъов вукΙине кколарарин абуниги Мамаловасул рагΙабазухъ гΙинтΙамун гьечΙо.\nМухΙамадгΙарип Мамалов: «Живго цохΙо дов полициялъулав вукΙарав рокъоб шифоньераялда жаниб батана дида тΙоцебесенух бихьулеб бугеб таманча. Гьелдаса хадуб жанире лъугьун рачΙана цоги кΙиго чи гьез лъазабуна цΙидасан ярагъ цΙунулеб сейфалъул хал-шал гьабизе кколилан. ЦΙидасан гьениб чΙухь балаго гьенир ратана автоматалъул ва тункΙил гулби. Гьел дун бетΙергьанал жал гурин, нужеца гъооркь халгьабулелъул гьениб щибго бегьулареб жо гьечΙин гурищ абурабин дун лъугьаниги дихъ гΙинтΙамичΙо».\nМамаловасул адвокат Арсен Бедерхановасул рагΙазабазда рекъон полициялъулаз чΙухь балеб мехалда Мамаловасул рокъоб букΙараб «Сайга» туманкΙ ва гулби нахъе росун руго, амма чΙухьбаяллъул хΙакъалъулъ документалда гьеб нахъе бахъиялъул щибго хъван гьечΙо. Гьединлъидал кибе арабали лъачΙого тΙагΙун буго туманкΙ. Гьеб хΙужаялда хурхун, полициялъулаз жедерго хъулухъалдаса цΙикΙкΙун пайда бан уголовияб иш гьабеян гΙарза хъван букΙун буго Россиялъул БетΙераб прокуратураялде, гьез Дагъистаналъу ЦΙех-рехалъул комитеталде битΙун буго гьеб гΙарза.\nЦебехун рехсараб комитеталъ гΙайиб гΙунтΙизабизе гΙилла гьечΙин гьабун гΙарза нахъчΙван буго. Жица цΙех-рехалъул комитеталъул къотΙиялда тΙасан Дагъистаналъул ТΙадегΙанаб диванханаялда гΙарза хΙадуруле бугин лъазабулеб буго адвокат Арсен Бедерхановас.


КIиго соналда жаниб Дагъистаналъул бетIерасул тIадкъай тIубазабичIолъиялъ энергокомпания тамихIалде цIайин хитIаб гьабуна прокуратураялде Халкъияб мажлисалъул депутат Фикрет Ражабовас. Гьеб букIана 28 январалда республикаялъул парламенталъ сессия тIобитIулеб мех.\nФикрет Ражабовас мухIканго бицана республикаялъул тIалъиялъул комиссиялъ гьал къоязда Рутул мухъалде гьабураб сапаралъул. МахIачхъалаялдаса бищун рикIкIадаб мухъ ккола гьеб, магIарулазде гIунтIун, анлъго батIияб миллаталъул чагIаз гIумруги гьабулеб. Масала, чIарадисездагун лъаратIисезда релълъараб мацIги бугел гIадамазул росу буго гьениб Кусур абун. Гьаб ракь хасало кIиго моцIалъ тун бугин гьеб росу канлъиги кьечIогоян бицана ЭР-ялъе Дагъистаналъул бетIерасул официалияв вакил ГIалибег ГIалиевас. Рутулалде араб комиссиялда гъорлъ гьевги вукIана.\nГIалибег ГIалиев: «Дагэнергоялъул» цIар хисаниги, халкъалъе гьеб хутIулеб буго «Дагэнерголъун». Гьелъие гIиллалъун кколеб буго гьенире хIалтIизе рачIарал чагIазул чIаголъи гьечIолъи. Гьез жалго лъолел гьечIо дора магIарухъ ругел гIадамазул бакIалда. Цо къоялъгицин канлъи гьечIого хутIани, Путиниде щунги какичIев чи толаро нилъеца. КIиго моцIалъ канлъиги гьечIого жидеца тарал гIадамазул хIисабги гьабун, гьадал энергетиказул ихтияр бугищ халкъалда цере рахъине?\nКигIан бокьаниги, ГIабдулатIиповасул (республикаялъул бетIер – ЭР) ихтияр гьечIо «Дагэнергоялъул» нухмалъулев хъулухъалдаса вахъизе. Гьеб буго Москваялъе, Пятигорскалъе мутIигIлъулеб акциячагIазул гIуцIи.\nНижеца Рутул мухъалде цадахъ вачун вукIана гьеб компаниялъул вакил. Гьес дора кьоелл рукIарал жавабал рихьизе бокьилаан. ТIубанго ракI буссана энергокомпаниялдаса. Чубайсил гIайиб бугила Рутулалда канлъи гьечIолъи. Чубайс Росэнергоялдаса нахъе ун кигIан заман бугеб, гьедин батани, нужги гьесул тIанчIи ругин абуна дица гьесда. МагIарухъ бугеб мискинаб халкъалда цебе щиб бицине рачIарал чагIийин нуж.\nГьел чагIаз абулеб буго хIубал кьейин жидехъе, жидецаго бачинин гьенибе канлъи. Гьезда сверухъ ревизия гьабуни, кигIан гIарацдай гьез бикъун батила? I960-I970 соназдаса нахъе хисичIел хIубал руго дора жеги. Амма документазда хъван батула некIого хисанин гьелилан».\nГьаниб ракIалде щвезабизе бегьула гьеб Рутул мухъалда гьитIинаб ункъо электростанция бугеблъиги. Амма жиндир заманалда пачалихъалъул гIарац тIокI гьабизе къваригIиналъ рарал гьел гьанже хIалтIулел гьечIилан бицана ЭР-ялъе ГЭСаздехун бухьен бугев чияс. Гьединго республикаялда гIемер ругила жидецаго гIисинал электростанциял разе бокьарал бизнесменал. Амма ГЭСазда тIад монополия гьабизе бокьарал идарабаз гьезие квалквал гьабулеб бугила.\nКусур росдал "балагьал" энергетиказда "рихьичIого" хутIун руго


Чачаназул цояз бертаби Дагъистаналда гьаризе ратила\nГьал къоязда Чачаналъул бетIер Рамзан Къадировас гъулбасун буго республикаялда бертаби гьариялъул низам чIезабиялъул документалда. Гьелъ гIорхъичIвай гьабун буго бертабазул батIи-батIиял гIадатазе. Гьезул гIемерисел гьукъун руго. Гьелъул хIасилалда гIемерисел чачанал бертаби гьаризе Дагъистаналде рачIине рес бугилан абулеб буго «Эркенлъи» радиоялъ цIех-рех гьабурал экспертаз.\nЧачан республикаялъул нухмалъулев Рамзан Къадировас гьукъун буго бертабалъ гьекъел-мехтел, кьвагьдей. Хасаб документалда хъван буго мухIканго кинаб хьвада-чIвади букIине кколебали гIолилазул бертадул заманалда. ГIемерисел гIорхъичIваял гьарун руго кьурдулеб къагIидаялда.\nМисалалъе, бегьуларо гIолиласе жиндаса гIумруялъ кIудияв чиясда цеве кIанцIун кьурдизе, цоцIул кьурдизе вахъун кIиго батIияй ясгун кьурдизе, кьурдун уней ясалъе нух къазе, гьелда аскIовегIан къазе кьурдулаго ва гьел гурел цоги батIи-батIиял ишал. ЧIезабун буго бахIаралъул кинаб гурде букIине кколебалицин. Чачаназул нухмалъулезул тIалабазда рекъон, гьеб букIине ккола гIадаталда ва диналда данде кколеб, габургун кверал рахчатаб. Гьеб киналдаго хадуб халкквезе ккола бертин бачунев тамадаяс ва бертин тIобитIулеб рукъалъул хважаинас.\nЭкспертазул пикруялда рекъон, гьел киналго тIалабал тIуразе руго Чачаналъ, амма жидеего бокьахъе бертин гьабизе бокьарал чагIи рачIине руго Дагъистаналде. Гьелъие гIурал ресалги руго, щайгурелъул бертадул индустрия республикаялда ахираб заманалда цIакъго цебетIун буго ва цIакъго гIемер гIарац тирулеб бизнесалде сверун бугилан бицунеб буго батIи-батIиял информалатазда ва блогосфераялда. ГIицIго гьеб темаялда хурхараб I4 журнал биччалеб буго республикаялдаян бицана «Эркенлъи» радиоялъе рекламаялъул менеджер Шахпазова Сакинатица.\nГьей жийгоги цеекун гьединаб журналалъул бетIерай редакторлъун хIалтIулей йикIана. Гьелъул рагIабазда рекъон, чачанал гьадингоги гIемер рачIуна Дагъистаналде берталъе къайи бугониги, ретIел бугониги босизе. Дагъистандаго гIадин цIакъго гIемер гIарацги хвезабун, кIудиял бертаби гьарулеб гIадат буго гьезул, амма гьеб гьукъиялъ гьел тIамизе руго Дагъистанаде рачIинеян бицана гьелъ «Эркенлъи» радиоялъе.\nШахпазова Сакинат: «Дир хIисабалда, гьел Дагъистаналде рачIине руго, щайгурелъул, Грозниялда цIакъго бечедал бертаби гьарула. Гьадинго интернеталда хал гьабураб мехалъги бихьулеб буго гьезул багьа бугел машинаби, бахIаралъул гурдал, бечедал бертадул рукъзал рукIин. Гьединал шартIал цоги Шималияб Кавказалъул республикабазда гьечIо, гIицIго Дагъистаналда гурони. Нилъер республикаялдаги цIакъ гIемер гIарац тирулеб буго бертабазда хурхаралщинал тадбиразда. Мисалалъе, банкетный залалъул багьа буго гIага-шагарго I50-200 азарго гъуруш, гьоркьохъеб бахIаралъул гурде буго I00 азарго гъуруш, артистазе кьезе ккола цо сагIтихъ I5-20 азарго, видеооператорасе 40 азарго, фотографасе 20 азарго, официантазе, музыкантазе ва гьел гурел цогидазе кьезе ккола. Дица хъалималъул бицунеб гьечIо. Руго гьединго миллиял хаслъабиги. Мисалалъе, Губденалъулаз чара гьечIого бахIаралъе босула 400-500 азарго гъуршил багьаяб хасаб жидерго некIсияб кIаз. ТIокIал учузго гьел гьезего гьечIо. ГIага-шагарго МахIачхъалаялда гьабулеб гьоркьохъеб бертаде уна I миллион гъуруш гIарац».\nШагьаралда бертин гьабулел чагIазул гIемерлъиялъ, банкетний залазда иргаялда хъвазе ккола чанго моцIалъ цеве. МахIачхъалаялда цо-цо залазда лъагIелалъ яги кIиго лъагIелалъ цебе бертадул болжал цIазе ккола. Чачаналъа бертин гьабизе рачIунел ругони бертин гьабиялъул иш жеги захIмалъизе бегьула гIадатиял дагъистаниязеян бицана «Эркенлъи» радиоялъе бертабазул организатор ГIарипов ГьитIихIмаца.\nГьитIихIма ГIарипов: «МахIачхъалаялда бугеб «Марракеш» абураб залалда кIиго лъагIелалъ цеве иргаялда хъван вукIана дун, васасе бертин гьабизеян. Жибго залги лъикIаб буго, гьединлъидал гьенире унел чагIи гIемер руго. ГIадамазул тIалабал рукIуна батIи-батIиял, гьезие данде кколедухъ гьабизе хIаракат бахъула. Аслияб къагIидаялъ тIалабал цо тайпаялъул рукIуна. Цо хасал тIалабал цIакъго къанагIат рукIуна. Цояз гIемер гIарац кьола зал данде кколеб балагьизе, цогидаз кочIохъаби машгьурал ахIула, лъабабилез цоги ишазде кIвар кьола. Дагъистаналде жеги чачаналги рачIани, бертабазул индустрия жеги цебетIезе буго».\nХасавюрталда бугеб «Арианна» абураб залалъул администратор Мадина ГIалиевалъул рагIабазда рекъон, гьадингоги гIемер чачанал рачIунел руго гьенире бертаби гьаризе. Гьел рачIиналъе аслияб гIиллалъун гьелъ рикIкIунеб буго Чачаналда берталъ алкоголь гьукъараб букIин. Ахирисел тадбиразда хадуб рачIунезул къадар жеги цIикIкIине бугилан рикIкIунеб буго гьелъ. Амма МахIачхъалаялда гIадин бертадул ирга щвеялъухъ гIемер балагьун чIезе кколел гьечIо гьенир. Багьаялги гIемер гьечIо. Мисалалъе, 500 чиясе бакI бугеб залалъухъ кьезе кколеб буго I00 азарго гъуруш, гьединабго МахIачхъалаялда 250 азаргоялдаса гъоркье гьечIоан.\nГьединабго хIал буго Гъизляр ва Гъизилюрт шагьараздаги. «Раян» абураб Гъизилюрталда бугеб залалда багьа 90 азарго гъуруш. Мавлид бугони, ялъуни бертин хасалил заманалда гьабулеб бугони 20 азарго гъуруш тIаса бахъулеб буго.\n"Ригь ригьиналъе квалквал гуро"


Балъхъадерил хъаладухъ ккараб балагь | ЦIех – рех гьаби | Киназего гIаммаб Россия\n© NewsTeam, А. Магомедов\nБалъхъадерил хъаладухъ ккараб балагь\n1920-1921 соназда советияб хIукуматалде данде рахъиналъул тарихалдаса\n1920-1921 соназда советазде данде гьабураб восстание къинабиялъул мурадалда гьарурал аслиял гьужумазулъ гIахьаллъулеб аслияб къуватлъун букIана ХI армиялъул 32-абилеб кьвагьдохъабазул дивизия. Гьеб Бакуялдаса Дагъистаналде рехана 1920 соналъул лъабабилеб ноябралда.\nДивизиялъе нухмалъи гьабулеб букIана Александр Тодорскияс. «Дивизиялда гъорлъе унаан рекIаразулгун мугIрузул батареягун цадахъ рекIаразул бригадаги, 282-абилеб ва 285-абилеб кьвагьдохъабазул полкалги. Гьеб къуват бачIинахъего битIана магIарухъе, ХIоцоса Нажмудинил аскаралде данде къеркьезе». Дивизиялъул авлахъалъулаб штабалъул разведкаялъул баяназда рекъон, дандечIаразул гьеб заманалда букIана 10 азаргогIанасеб хечгун хвалченги, чамали мухIканлъичIеб къадаралда пулеметалги, ункъо гIарадаги. Нажмудинил аскаралъухъ букIана Темир-Хан-Шура районалда Генуб росу. ГьаракIуниб букIана анлънусгониги хечги 100 хвалченги, кIи-кIи гIарадаги пулеметги. ЧIалда-Могьохъ-ХIоцо мухъалда букIана 500 штыкги, 200 хвалченги, кIиго пулеметги бугеб къокъа, БуцIра-Шагьада — нусгогIанасеб хеч. МагIарухъа КIахетиялде унеб нухккун хIалтIулеб букIана полковник ГIумар Пираловасул нухмалъиялда гъоркь 400 хечги 300 хвалченги бугеб къокъа. Лъахъ-Гьонохъ мухъалда — Кучраса Ибрагьим-ХIажил нухмалъиялда гъоркь 200 хечгун хвалчен. ХIоцоса Нажмудиницаги Хъайтмаз ГIалихановасги ккун рукIана ГIободаги ТIанусиги росаби — гьезухъ букIана 1000 хечги кIиго пулеметги ва цо гIарадаги.\nДагъистаналда советазде дандечIаралгун къеркьеялъе кумекалъе ичIабилеб ноябралда Чачаналда, Грозныялдаса Ведено хъаладухъе ва хадубккун Болъихъе гьужум гьабиялъул мурадалда, битIана Кавказалъул захIматалъул армиялъул бутIалъун кколеб Революциялъулаб гIадлуялъул рахъалъ мисалияб тIоцебесеб кьвагьдохъабазул полк. Веденоялда цо чанго къоги бан, гьенив нусгогIанасев багIарармиялъулавги тун — цоял унтун, цоял хIатIида гIицIго рукIиналъ — полк бахъана Болъихъехун ва 16 ноябралда, кинабгIаги дандечIейги батичIого, гьенибе жанибе лъугьана.\nКIиго къоялдасан полкалъул комиссар Аузенил нухмалъиялда гъоркь кIиго ротаги пулеметалъулаб командаялъул цо бутIаги ана Муни росулъе — муридзабазухъа кIиго гIарада бахъиялъул мурадалда. Къокъабго кьвагьдеялдаса хадуб Муни росу ккуна гьез, амма муридзаби цадахъ гIарадабигун нахъе къана Гъоркьколо росулъехун. БагIарармиялъулазул хьвада-чIвади букIана бергьенлъи босарал аскариязда релълъараб: гьез гъоркьлъалие росана гIадамал, гIемерисел магIарулазухъа бахъана ярагъ, Муни росдал жамагIаталда тIадаблъун гьабуна кванил нигIматаздалъунги чуязе хералдалъунги аскариял хьезари. «Мисалияб» полкалъул рагъухъабаз, жидее бокьа-бокьараб гьабизе ихтияр щванилан абун, зулму гьабун рахъулел рукIана гIадамазухъа кванил нигIматалги рукIа-рахъиналъул алаталги, гьединлъидал халкъалъулги гьездехун бижана рокьукъаб асар.\nГьайгьай, идеологияб кьучIалда, багIарармиялъулазул гьединаб хасият букIин дол соназда кибниги загьир гьабулароан, амма архивазул хIужабаздаса баянлъулеб буго большевиказул хIукуматалъе гIоло къеркьолезул лъикIаб гьечIеб хасият букIинги. Масала, Дагъистан областалъул бюроялъул вакилас 1920 соналъул сентябралда Кавказалъул бюроялде битIараб докладалда бицунеб буго «лъабго шагьаралда гIуцIарал хасаб мухъалъул къокъабаздаги хъинтIараб гIаммаб гIадлу гьечIолъиялъулги букIине кколеб низамалъул бицун гьезие дарсал кьунгутIиялъулги» хIакъалъулъ. 1920 соналъул 16 сентябралда Дагъистаналда вукIарав рагъулаб комиссиялъул председателас ХI армиялъул штабалъул начальникасухъе хъвараб № 64 рапорталдаса баянлъулеб буго, «Дагъистаналъул цолъизабураб бригадаялъул халгьабураб мехалда, загьирлъана гьелъул рагъухъаби лъутиялъул гIемерал хIужаби: тIоцебесеб кьвагьдохъабазул полкалдаса лъутун вуго 144 чи (14 процент) ва кIиабилелдаса — 336 чи (60 процент)». Гьединал мисалал гIемер руго, ва Муни росулъ рукIарал «мисалиял» багIарармиялъулалги ккола гьединаздаса цоял.\n«Гьелдаса хадуб 250 штыкги лъабго пулеметги бугеб къокъа лъугьана Гъоркьколо росулъе, гьеб кIиго гIарада бахъиялъул мурадалда. Гьеб къокъаялъ, тушманги виххизавун, босана Гъоркьколо росу ва байбихьана, гIарадаби ратиялъул мурадалда гьеб хъирщизе. Къокъаялъ букIине кколеб куцалда хъаравулзаби тун рукIинчIо, гьединлъидал, лъазего лъачIого, тушман ккана гьезда нахъехун (тылалда) ва, Муни росдал гIадамазул кумекалдалъун, Болъихъе тIадруссине нух къана гьелъие. Къокъаялъухъа бажаричIо гьениса рорчIизе ва тIубанго щущахъ биххизабуна гьеб. Болъихъа кумекалъе битIараб ротаги тIадбуссана, икъбал ккечIого».\nКъокъа хвеялъ квешаб асар гьабуна Болъихъ хутIараб полкалъул бутIаялъе. Гьелъул чаракъосиналдаса пайдаги босун, муридзаби гьужумалъе рахъана ва къаси сверун ккуна хъала. Хадубккун чIаго хутIарал багIарармиялъулаз бицунеб букIана, муридзаби рукIанила гIезегIанго гIадлу-низам цIунараб ва пулеметалгун гIарадаби кодосеб регулярияб аскаралда релълъун. КIанцIизе бакI гьечIеблъи бичIчIарал хъаладухъ рукIарал солдатаз хIаракат гьабулеб букIана жалго хвасарлъизе. Полкалъул командирзабазухъа бажарана бакIалъул гIадамазул цо чангояв муридзабазул штабалде ритIизе ва гьезда лъазабуна, гарнизоналъ дандечIей гьабизе гьечIин ва, казеннияб къайиги жибго тун, жалго хIадур ругин, кодоб ярагъгун, Дагъистан тун нахъе инеян.\nМагIарулазул нухмалъиялда вукIарав полковник МухIамад ЖахIпаровас гьеб гьари къабул гьабичIо. Гьес абуна, багIарармиялъулаз ярагъ тезе ккелин ва хъаравулзабаз сверунги ккун, гьел чIаго-гIатIго ритIизе ругин рагъ бугеб бакIалдаса нахъе. Гьезул гIумруялъе кинабгIаги хIинкъиги букIине гьечIин. Гьединаб жавабгун делегатал тIадруссана хъаладухъе. Къаси хъаладухъ букIана командиразул данделъи.\nБицана бугеб хIалалъул хIакъалъулъ. Хадусеб къоялъ радал полкалъул командирасул кумекчи Ленорскийги цоги командирги ана магIарулазухъе ва М. Жапаровасда абуна, жал рази ругин хъала кьезе ва, полковник Жамалудин Шамилевасул нухмалъиялда гъоркь вукIарав 10 магIарулавгун цадахъ тIадруссана хъаладухъе. Гьел вакилзабазул гIахьаллъигун полк бакIарана ва гьелъул аскариязда лъазабуна, ярагъ кьуни, чIаго Россиялде тIадруссине рес кьелин абун.\nРукIана гьелда дандечIарал цо-цоялги, амма полкалъул командир Фурманица гьабураб кIалъаялдаса хадуб гьеб хIукмуялда тIадрекъана киналго. Гьеб заманалде хъаладухъе рачIана полковник М.Жапаровги, шайх Сиражудин-ХIажиги, Дарбиш МухIаммад ХIажиги ва магIарулазул аслияб къуватги. «БагIарармиялъулал ракIарана цо рокъор ва тушманасул вакилзабаз гьел цIунулел рукIана жанире кIанцIун рачIунел тушбабазул цогидал солдатаздаса, амма хадубккун хъала цIезабуна тушманасул къуваталъ. Гьезда цадахъ рачIарал повстанцал минаялда жанире рорчIана ва, хъаравулзабиги нахъегIан къазарун, багIарармиялъулаздаса ретIел цIацIазе, гьезде кьвагьдезе, гьел чIвазе байбихьана.\nБагIарармиялъулазул цо-цоязухъа бажарана, битIахъего толохIочон, гьеб кьалдаса лъутун рорчIизе». Хъаладухъ рукIараздехун букIана цIакъ кIудияб рокьукълъиги ццинги, гьединлъидал цо-цо магIарулазул ахIуца гьалаглъизарурал гIадамал чIезарун бажарулеб къуватго букIинчIо. Доб заманалъул чиясул баяназда рекъон, «хъачагъазул аслияб бутIаялъ багIарармиялъулал хъамал гьарулел ва чIвалел рукIана, жидер нухмалъулезул ахIул санги гьабичIого».\nБолъихъ вукIана 600-700-гIанасев багIарармиялъулав, гьезухъ букIана ичIго пулеметги, щивав рагъухъанасухъ кодоб — 50-60 патронги, полкалъул нахърателалда — 11000 гуллаги пулеметалъул патирабазул 50 чалуги. Гьеб кинабго щвана повстанцазул къокъабазухъе. Балъхъадерил хъаладухъ ккарал пашманал лъугьа-бахъиназул хIисаб гьабулаго, абизе ккола, гьезул хIакъалъулъ советиял гIалимзабаз бицунеб букIана, гьеб иш «понцIозабун», ай кIодо гьабун. Масала, МухIамад КIичевас гьадин хъвалеб буго «бахIарчияб» полк хвеялъул хIакъалъулъ: «1920 соналъул 16 ноябралда Революциялъулаб гIадлуялъул рахъалъ мисалияб кьвагьдохъабазул полкалъ, рагъго гьабичIого, босана Болъихъ росу. 18 ноябралда Революциялъулаб полкалъул бахIарчияб гьужумалъул хIасилалда босана Муни росу ва, нахъекъалев тушманасда хадубги лъугьун, эркен гьабуна Гъоркьколо росу. Амма Муни-Гъоркьколо ракIарарал хъачагъазул кIудияб аскаралъухъа сверун ккун бажарана Революцияб полк. Гьеб, къуват бащалъулареб рагъулъ къокъаялъул цо бутIа гъурана, ва чIаго хутIарал рагъухъабаз нух бахъана Болъихъехун. Кьалул майданалда бахIарчияб хвел босана полкалъул комиссар Аузеница», — ян.\nАрхивалъул гIемерал тIанчал гелун ратила гьеб макъалаялъул авторас, темаялда тIад хIалтIулаго, амма лъугьа-бахъиналъул хIужаби гьес кьолел руго, доб заманалда киса-кибго тIибитIун букIараб идеологиялъул мурадалги цIунун. Кавказалъул ЗахIматалъул армиялъул политотделалъул отчеталдасаги аскаралъул Дагъистаналъул группаялъул командующий А. Тодорскиясул ракIалдещвеяздасаги лъала Муни росу босарал багIарармиялъулазул хъамалчилъиялъги нахъегIанаб гIамалалъги бакIалъул халкъалъулъ жидедехун рокьукълъи бижизабураблъи. Цересел «цIех-рехазулъ» гIадатлъун лъугьун букIана комиссаразулги багIарармиялъулазулги «бахIарчияб хвел» бихьизаби. Гьезде дандечIарал ва цIияб хIукумат къабул гьабичIел рихьизарулел руго «гIалхулал жанаваразда релълъарал хъачагъаллъун». Гьединал «мухIканал» баянал кьолел цIехрехчагIаз тарихиял хIужаби баян гьарулаан жидеего рекъонкколеб хIалалда ва хIаракатги гьабулаан гIелмуялда церехъабилъун рихьизаризе. Хунзахъа хъаладул комендантлъун вукIарав Григорий Руденскиясул пикруялда, «полкалъул нухмалъулезул гъалатIлъун букIана, Болъихъ росу ккун хадуб, жалго рещтIараб бакI щула гьабиялде кIваркьунгутIи, Муни, Гъоркьколо ва цогидал росабалъе разведкаги битIун, жидерго къуват лъедерлъизаби»-ян. Гьединлъидал, ай чIванкъотIарал ва щвалде щварал тадбирал гьарунгутIиялъул, полкалда низам гьечIолъиялъул, бакIалъул халкъалъул рукIа-рахъин лъангутIиялъул хIасиллъун ккола тIолабго полк гъури. Гьеб лъугьабахъиналъ лъикIаб гьечIеб хIал лъугьинабуна БагIараб Армиялъул бутIабаз Дагъистаналда тIоритIулел рукIарал гIаммал операциязул хIасилалъеги. Гъунибги Хунзахъги цIидасан ккана Нажмудинил аскаралъул кверщаликье.


ЧавахъирттацIух цIу щуни |\nДР-лул Россельхознадзорданул управлениялул паччахIлугърал инспектортурал МахIачкъалаллал базаллаву ляркъуну дур Аьрасатнавун дучIан даврин къадагъа дирхьуну диркIсса дукия. Франциянаву микIлачIун бувсса лососрал дикI документругу бакъа ляркъуну дур МахIачкъалаливсса Дагъусттаннал ца хъунмасса чавахъирттал предприятиялий.\nЧавахъру лавкьуну бивкIсса далухIилий (упаковка) чичру дур чавахъру Аьрасатнавун Белоруссиянавату бувкIссар тIисса, амма миккува бувсун бур га чавахърал дукия Франциянал чавахъирттая дурну душивугу.\nМуний ккаккан дурну дур дукия та дурссарив ва таниннин дукан аьркинссарив, яни цуксса хIаллай ядан бучIиссарив. Ми чичрурдайн бувну, дукия дукан ккаккан дурсса чIумуяр 4 зурул лахъи ларгун диркIун дур.\nЗакондалийн бувну чирчуну дур санкциялийн дагьайсса дукия зехлахишиврул хIакъиравусса акт, 320 кило чавахърал дукиялул ччурччуну дур.\nПредыдущая записьАьрщарахсса ччаврил ясирСледующая запись«Левхссара» нагу Аьламравун


Исламалъе лъил зарал цIикIкIунеб? » MAARULAL.RU :: Аварский Культурно-Просветительский Портал\n6 июня 2010 | Общество, Религия | добавил(а): s_xanaev | Просмотров: 6993\nЩиб жо кколеб нифакъ? Нифакъ ккола жиндир лъикIлъи загьир гьабун рекIелъ квешлъи цIуни. Гьелъул буго кIиго тайпа: тIоцебесеб – игIтикъадалъун, ай рекIелъ бугеб куфруги бахчун, кIалалъ иман загьир гьаби, гьединаб нифакъалъ чи жужахIалъув даим гьавула. ТIадегIанав Аллагьас Къуръаналда абулеб буго (магIна): «ХIакълъунго мунапикъзаби жужахIалъул бищун гъоркьияб тIинуялда рукIуна» (суратул «ан-Нисаъ», 145). Гьединго ТIадегIанав Аллагьас абулеб буго (магIна): «ГIадамазда гьоркьосан руго чагIи, жидеца абулел, нижеца иман лъола ТIадегIанав Аллагьасда ва ахир Къиямасеб къоялда, амма гьез ракIалъ иман лъун гьечIел» (сура «Баракат», 8 аят). Цоги аяталда абулеб буго: «ХIакълъунги гьел мунапикъзаби рукIуна жидеца ТIадегIанав Аллагь гуккулеллъун, ялъуни гьел рукIуна хирияв Авараг (гI.с.в.с.) гуккулел, жидерго биги боцIи-малги цIунизе гIоло, балъго рекIелъ купруги бахчун, муъминзабазда гъорлъги хьвадун загьиралда иман лъуралдалъун. ХIакъикъаталда ТIадегIанав Аллагь вуго Жинца гьел мунапикъзаби гуккулевлъун» (сура «ан Нисаъ» 142 аят). Аллагьас гьел гуккиги буго дунялалда гьел жидер боцIиги биги цIунараллъунги тун, ахираталда бищунго гIазаб гучаб жужахIалъул тIину жал руссунеб бакIлъун гьезие къачIай. Гьелда тIадеги гьел рукIуна жал дунялалда къватIир чIвазариялъул хIинкъиялда гъоркьги.\n«Как базе рахъулеб мехалъги гьел мунапикъзаби цIакъ кIвахIалго рахъуна. Гьезул как баялъул мурадги буго – гIицIго муъминзабазда жал балеллъун рихьи, аскIор гьечIезда рагIин. Живги гьел мунапикъзабаз дагь гурони рехсоларо», - ян абулеб буго ТIадегIанав Аллагьас («Нисаъ», 142-143 аятал).\nХIасил, мунапикъзабаз как баларо, я зикру бачунаро гIадамазда бихьулеб бакIалда гурони. Гьедин гьабураб гIаламалъ гьезие пайдаги гьабуларо. Гьел мунапикъзаби рукIуна купруялдаги иманалдаги гьоркьор щакдарулеллъун, ТIадегIанав Аллагьасдеги, Аварагасдеги (гI.с.в.с.) ракIалъ иманги лъун муъминзабазда цадахъ гурел, рекIелъ бугеб купруги загьир гьабун капурзабазда цадахъги гурел. Капурзабаздаса цIикIкIараб гIазаб мунапикъзабазе щай гьабулеб абуни, гьел жидер рекIелъ бугеб купруялъ капурзабазда релълъун руго, гьелде тIадеги жидерго биги боцIиги цIунизе гIоло исламияб дин жидеца балъаргъулеб букIиналъе ва бусурбаби гуккулеллъун рукIиналъе гIоло. Гьездасан исламалъе бугеб заралги капурзабаздасаги цIикIкIараб буго. Исламалъул ретIелги ретIун, бусурбабиги гуккун, гьезул балъголъаби капурзабазухъе щвезабулеллъун рукIиналъ ва капурзабазул мурадал тIуралел рукIиналъ – Мадинаялъул мунапикъзабаз гьабулеб букIараб гIадин.\nБану мустIалакъазул гъазаваталда ккана мунапикъзабаз Аварагасул (гI.с.в.с) цIакъ рахIат хвезабураб, ракI къварид гьабураб лъугьа-бахъин. Лъел гъуй сверун лъугьарал гIадамазул гIанкъари лъугьун, гьелъул хIасилалда мужагьиразул Жагьжагь абуравги, Убаюл ГIабдуллагьил (Мадинаялъул мунапикъзабазул бетIер) чукъбузул Санан абуравги кIиго чи вагъана. Цинги Жагъжагьица мужагьиразде ахIи бана, Сананица – ансаразде. Жагьжагьица нахъасанги вахъун ЖигIал абулев асхIабас Сананида гьурмада хъат бана. Сананица гIарз бахъана жидерго (мунапикъзабазул) бетIер Убаюл ГIабдуллагьиде, гьесие гьеб захIмалъана ва абуна: «Нилъерго гьурмазда хъатал разе ругони, нилъеца МухIамадилгун гьалмагълъи щибизе гьабун бугеб? АллагьасхIаги, нилъерги гьезулги мисал гьечIо кьаралъидал дурго гьойца мун кваналаян абуралда релълъун гурони. Мадинаялде щведал, къадру тIадегIанас (ай мунапикъзабаз абураб мурадалда) къадру гьечIел, дагьал (ай мужагьирал) къватIире гъезе руго»-ян. Гьас бицараб кинабго рагIана аскIов вукIарав, кутакалда иманги щулияв асхIаб Аркъамил ваc Зайдида. Цинги Зайдица хIехьезе кIвечIого абуна: «АллагьасхIаги, гIодовегIанавги нахърилълъаразул рахъалъ дагьавги мун вуго, МухIамад, Аллагьас кIодо гьавуравги нахърилълъаразул рахъалъ къуватавги вуго»-ян. Зайдица гьеб хабар рагIун батун чара хварав Убаюл ГIабдуллагьица абуна: «ВуцIцIун вукIа, дица гьеб хабар махсароде абураб жо буго»,-ян. Гьав мунапикъас гьабураб калам Зайдица Аварагасда (гI.с.в.с.) бицана, Аварагасул гьурмал кьер тIуна. Цинги аскIов вукIарав ГIумар-асхIабас абуна: «Я Аллагьасул Расул, дица гьев мунапикъасул бетIер къотIилищ?» - абун. Расулас изну кьечIо ва абуна: «ГIадамал гаргадиларищ МухIамадица (гI.с.в.с.) жиндирго асхIабзаби чIвалел руго»,-ян. Цинги Аварагас (гI.с.в.с.) ГIабдуллагь бин Убаюда гьаб жиндихъе щвараб калам битIараб бугищан гьикъидал, гьес жаваб кьуна: «Духъе Къуръан рещтIарав АллагьасхIаги, дица абичIо щибго жо Зайидица бицунеб жоги гьереси буго»,-ян. Гьеб мехалъ ТIадегIанав Аллагьас аят рещтIана гьел мунапикъзаби ва гьезул гьерсал къватIир чIваразул Зайидги ритIухъ гьавун, гьебги ккола суратул «Мунафикъун». ТIадегIанав Аллагьас мун витIухъ гьавун, мунапикъзаби гьереси гьарун, аят рещтIанин Зайдиде рохелги бицана. Хал гьабе, муъминзаби, мунапикъзабазул гIамал-хасияталъул, гьереси бициналъеги, гьерсие гьедизеги дозие гьечIеб кIваралъул!\nХIисаб гьабеха, диналъул вацал, гьел мунапикъзабазул чороклъи, гьез Аварагасул (гI.с.в.с.) ва гьесул хъизаналъул рекIазе гьабураб къварилъи-заралалъул. Аллагьас жал гIодорегIан гьареял. Аварагасул (гI.с.в.с.) заманалда хадубги мунапикъзабазул зарал питнаби камичIо. хIатта ГIусман-асхIаб чIвазе ГIалидаги МугIавиятидаги гьоркьоб дагIба ккезабизе мунапикъзабаз кутакаб жигар бахъана. Шамил имамасул заман босани, имамасе бищун захIмалъулеб жо букIана гьесда данде рахъарал мунапикъзабазул къокъаби, хIатта АхIулгохI сверун ккураб мехалъ, 4500 мунапикъзабаздаса гIуцIараб бо букIана имамасде данде бахъараб.\nЖакъаги, Аллагьасде рачунеб хIакъаб нухги какулел, Аллагьасул вализабазда бугьтаналги лъолел жугьутIазул мурадалги тIуралел «ислам цIи гьабулел» къокъаялъул нух ва гьабулеб гIамал, дол цере рехсарал мунапикъзабазул буго, Аллагьас цIунаги.\nКIиабилеб, нилъеца цебе рехсараб гIамалалъулъ бугеб нифакъ, ай мунапикъасул гIадал гIамалал хIалтIизари буго. Аварагасул (гI.с.в.с.) хIадисалда буго: «Лъабго пиша буго щив чи вугониги, гьеб лъабабго пиша-гIамал жиндилъ бугев жинца кIалал ккуниги, какал раниги, жив бусурбанчи вугилан дагIба баниги, гьев чи мунапикъ вуго. 1) жинца хабар бицунеб мехалъ гьереси бицин, 2) гьабураб къотIи биххи, 3) аманаталъе хиянат гьаби».\nГIемерисел гIалимзабаз абулеб буго, хирияб хIадисалда рехсарал пишаби – мунапикъзабазул пишаялдасан ккола, гьел пишаби жиндилъ ругев чиги мунапикъзабазда релълъун вугоян. Рехсарал пишаби руго жидеца нифакъ тIад гьабулел пишабаздасан, гьел пишаби жиндилъ ругев чи релълъун вуго мунапикъзабазда. Аллагьас нилъ цIунаги мунапикъзабазул пишаби хIалтIизариялдаса. Хасго нилъер заманалда гьереси-хиянат, мекъаб жоялъе дагIбади гIемерлъун бугелъул, щивас цIодорлъи гьабизе ккела бицунелъухъ балагьичIого, гIамалалъухъ балагьун хал кьезе.\nАвтор: МухIамад Дибиров, ДИУ-лъул мугIалим\nКазият «Ас-салам», №8(301), 2010 с. 30 апрель


Сакъатал гIадамазда месед-гIарцул тIагIелал гьаризе малъула Наида МухIамадовалъ\n18 декабралда, МахIачхъалаялда «Россия – дир тарих» тарихалъулаб музеялда тIобитIана «Мун - предприниматель» абураб федералияб программаялъул хIасилияб конгресс. Гьенир рихьизаруна гIолохъанал дагъистаниязул бищунго лъикIал бизнес-проектал ва тIобитIана пленарияб бахIс.\n«Предпринимательствялъул фабрика» проекталъе кьучI лъурав инвестор, тадбир нухда бачарав Айдар Булатовас бицана 2018 соналъул лъайкьеялъул программабаз данде вачун вукIанин 4000 дагъистанияв, 20 районалдаса 30 насихIатчияс мастер-классал рихьизарунин, старт-фабрикаялда гIахьаллъизе 300 гIарза бачIун букIанин.\nИнвестициязул сессиялъул къагIидаялда тIобитIараб пленарияб бахIсалда «Мун – предприниматель» проекталъул гIахьалчагIазул бищунго лъикIал проектазе къиматал кьолел рукIана инвестициязул советалъул вакилзабаз. Гьезда гьоркьов вукIана Дагъистаналъул бетIер Владимир Васильевги, ДРялъул хIукуматалъул председатель Артем Здуновги, предпринимателал Сергей Акульчевги, Зульгимар Тагибоваги ва цогидалги.\nДанделъиялде рачIараздехун Владимир Васильевас абуна, гьел проектазул авторал кколин Дагъистан республика тун къватIибги цебетIезабулел унго-унгоял патриотал. «Баркала кьезе бокьун буго гьаб конгрессалде рачIарал гIахьалчагIазе ва министразе», - ян абуна регионалъул нухмалъулес.\nРеспубликаялъул автозаправкабазул станциязул вакилзабазулгун букIараб дандчIвайги ракIалдещвезабулаго, хадубги гьес абуна: «Нижеца гьезда гьарана ракIбацIцIадго налогал кьеян ва гьенир хIалтIулезул къадар бихьизабеян. Гьелдаса хадуб налогал цIикIкана, гьединго цIиял хIалтIул бакIалги щвана гьенир гIадамазе. Гьеб ккола жиндирго халкъалда цебе бугеб жавабчилъиялъул магIна», - ян.\nДагъистаналъул бетIерас лъазабуна конгрессалда церелъурал проектазул цояб республикаялъул нухмалъиялъ цебе бачине бугиланги. «Гьеб проекталъулъ киналго тIалабал тIуран руго. Гьеб ккола гурхIел-рахIмуялъул, интересаб ва рухIияб проект», - ан абуна Владимир Васильевас.\nЖидерго проектазул бицине церерахъарал щуго предпринимателазда гьоркьоса кIигоязе призал щвана. Ралагьаразе бокьарабин абураб приз щвана жидер проекталда тIасан бищунго цIикIкIун суалал кьурав технологияв предприниматель, цIияб къагIида ургъарав (инноватор), «Свежая вода» проекталъул нухмалъулев МухIамад Штанчаевасе. Коляскабазда ругел сакъатал гIадамазда ювелирияб хIалтIи малъиялъул бищунго лъикIаб инвестициялъулаб проект бихьизабуралъухъ аслияб приз щвана Наида МухIамадовалъул проекталъе.\nПрочитано 180 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 24 декабря 2018 10:27\nДругие материалы в этой категории: « Аслияб закон\tХIасанхIусеновазул ахIи Путинида рагIана »


МугIалимзаби банкоматазде данде\nДагъистаналда цо-цо мугIалимзаби разиял гьечIо гьел моцIрол харж банказул картабазде буссинабизе тIамулел рукIиналдаса. Щайгурелъул росабалъ банкоматалги гьечIого гIарцуда хадур жал тIубараб къоги нухда хвезабун ине кколел ругин мухъазул центраздейин, абун гIарз гьабулеб буго гьез. Гьез гьарулеб буго цебегIадин харж кодобе кьолеб къагIидаялде нахъ руссаян.\nМугIалимзабазул махщалил цолъиялъул нухмалъулев, ГIамиродинов МухIамадица абулеб буго гьелги разилъун гурони картаялде рекъон гIарац бачIунеб къагIида гьабуларилан.\n2015 соналъул тIоцебесеб январалдаса нахъе мугIрузул мухъазда ругел цо-цо росабалъ мугIалимзабазул моцIрол харж банкалъул картазде буссинабизе байбихьун буго Дагъистаналда. Амма щибаб росабалъ гIарац бахъулел банкоматал гьечIолъиялда бан мугIалимзаби кIудияб манзилалъ райцентралде ине кколел руго моцIрол харж босизе. Мисалалъе Хунзахъ мухъалъул ГьоцIалъа ХIасанова ГIайшат цIакъ рази гьечIо гьеб къагIида баккаралдаса. Щибаб нухалъ харж бачIанщинахъе Хунзахъ бугеб банкоматалде ине кколила жийги цогидалги пишацоялги харж босизе гIоло. Цогидал росабалъ ругел гIадамал ине кколел руго, хIатта Хьаргаби бугеб Сбербанкалъул офисалде банкоматалдаса гIарац бахъизе. Гьеб кинабгоги чIалгIун цебе букIараб къагIидаялъ кодобе гIарац кьолеб къагIидаялде нахъруссине бегьуларищан гьикъулеб буго Хунзахъ мухъалдаса мугIалимзабаз.\nГьеб суалгун ниж ана МахIачхъалаялда бугеб Сбербанкалъул офисазул цоялде.\nЦебего тIубараб улкаялда кисе-кибего гьабун бугин бокьарав хъулухъчиясул моцIрол харж картаялде бачIунеб къагIида. Гьелъул кIудияб квегIенлъиги бугин гIадамазе. Росабалъ бугеб ахIвал-хIалалъухъ балагьани гьенир хIакъикъаталдаги банкоматалги гьечIого гьел рикIкIадаб манзилалъ гьеб бугеб бакIалде ине кколел руго, гьеб бичIчIулеб жоги буго. Цебе букIараб къагIидаялде нахъруссине гьезие бокьун батани гьениб нижеда бараб жо щибниги гьечIо, гьезул нухмалъулез гьабизе кколин гьелъул тадбирилан бицана «Эркенлъиялъе» Сбербанкалъул хIалтIухъабаз.\nЛъай кьеялъул министерлъиялдаса нижее чIванкъотIараб жаваб кьечIо, гьеб суалалъул рахъалъ хIалтIи гьабулел хъулухъчагIи гьечIин жидер идараялдаян абулеб буго гьез.\nДагъистаналъул лъай кьеялъул хIалтIухъабазул махщалил цолъиялъул нухмалъулев, ГIамиродинов МухIамадица абулеб буго живгоги разилъун гурони, хIалгьабун цониги пачалихъияв хъулухъчи тIамуларила банказул картаялде гIарац бачIунеб къагIидаялде вачIине.\nГIамиродинов МухIамад: «Жинцаго гIарзаги хъван гьес разилъи кьун гурони чиясул банкалъул счеталде гIарац бачIунаро. Щибаб районалдаса нижеца бакIарулеб буго информация кинаб къагIидаялъ гьениб гIарац кьолеб бугеб, кинаб гIунгутIи бугеб ва гьеб гуреб цогидалъулги. Гьелъул хIакъалъулъ бакIарараб баяналъул анализги гьабун президентасухъе кагъат хъвазе буго».\nХунзахъ мухъалдаго гIадаб хIал Гумбет мухъалдаги бугилан абурал баянал швана «Эркенлъи» радиоялъухъе. Нижеца бухьен гьабуна Гъоркьаинхо росдал мугIалим, СайгидахIмадов ГIабдулатIипица бицана жеги гьеб кагIидаялде рачIун гьечIин жал, амма кватIичIого гьедин гьабизе бугилан бицанин жидер нухмалъулесги\nСайгидахIмадов ГIабдулатIип: «ГIемерисел мугIалимзабаз абулеб букIана букIараб хIалалъго тейилан, амма директорас абуна кингоги гьелде рачIинчIого гIезе гьечIин хадурилан, лъаларо…».\nЭР: «Нужее санагIалъи бугиш гьелъул банкалъул картаялде харж бачIунеб къагIида гьабуни?».\nГIабдулатIип СайгидахIмадов: «БукIиниланго кколаро. ХIисаб гьабеха гьеб гIарац босизе гIоло ниж ине ккола Болъихъ бугеб банкомателде щвезегIан. Сон дида дандчIвана полициялда халтIулев дир мадугьалихъа вас, банкоматалде гIарац бахъизе Болъихъе щвезегIанги ун гьениб гIарацги батичIого нахъвуссун вачIинев»\n«Эркенлъи» радиоялъухъе щварал баяназда рекъон мугIрузул мухъаздаги банкалъул картаялде гIарац бачIунеб къагIида хIалтIизаби букIине бегьула жалго Сбербанкалъул ялъуни цогидал банказул хасаб мурад, гьел мухъазда ругел жидерго филиалал цIунун хутIизе гIоло. Амма жалго школалъул мугIалимзабазеги цогидал хъулухъчагIазеги цIакъ квал-квал бугеб хиса-баси буго гьеб. Мисалалъе босани, добго Гумбет мухъалъул бищун рикIкIадегIан бугеб Гьарадерихъ росулъа чи банкоматалдаса гIарац бахъизе гIоло вачIине кколев вуго 50 км манзилалъул нухги нахъа тун МелъелтIе. Гьеб гуребги чанги букIонеб буго хIужа банкоматалда гIарац батичIеб мехги, гьедин гIадада къоги хун щибниги хIасилги ккечIого нахъвуссине кколев вуго гьев.


Компания Е-Транс оказывает услуги по переводу и заверению любых личных документов, например, как (ниже описаны возможности переводов даргинского языка, более подробно о даргинском языке и ценах):\nперевести аттестат с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод аттестата с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести приложение к аттестату с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод приложения к аттестату с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести диплом с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод диплома с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести приложение к диплому с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод приложения к диплому с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести доверенность с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод доверенности с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести паспорт с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод паспорта с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести заграничный паспорт с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод заграничного паспорта с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести права с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод прав с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести водительское удостоверение с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод водительского удостоверения с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести экзаменационную карту водителя с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод экзаменационной карты водителя с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести приглашение на выезд за рубеж с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод приглашения на выезд за рубеж с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести согласие с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод согласия с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести свидетельство о рождении с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод свидетельства о рождении с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести вкладыш к свидетельству о рождении с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод вкладыша к свидетельству о рождении с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести свидетельство о браке с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод свидетельства о браке с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести свидетельство о перемене имени с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод свидетельства о перемене имени с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести свидетельство о разводе с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод свидетельства о разводе с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести свидетельство о смерти с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод свидетельства о смерти с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести свидетельство ИНН с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод свидетельства ИНН с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести свидетельство ОГРН с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод свидетельства ОГРН с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести выписку ЕГРЮЛ с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод выписки ЕГРЮЛ с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nнотариальный перевод устава, заявления в ИФНС с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод устава, заявлений в ИФНС с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести налоговую декларацию с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод налоговой декларации с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести свидетельство о госрегистрации с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод свидетельства о госрегистрации с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести свидетельство о праве собственности с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод свидетельства о праве собственности с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести протокол собрания с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод протокола собрания с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести билеты с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод билетов с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести справку с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод справки с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести справку о несудимости с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод справки о несудимости с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести военный билет с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод военного билета с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести трудовую книжку с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод трудовой книжки с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести листок убытия с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод листка убытия с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести листок выбытия с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод листка выбытия с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nперевести командировочные документы с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением; перевод командировочных документов с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением;\nи нотариальный перевод, перевод с нотариальным заверением с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением других личных и деловых документов.\nОказываем услуги по заверению переводов у нотариуса, нотариальный перевод документов с иностранных языков. Если Вам нужен нотариальный перевод с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением паспорта, загранпаспорта, нотариальный с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением перевод справки, справки о несудимости, нотариальный перевод с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением диплома, приложения к нему, нотариальный перевод с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением свидетельства о рождении, о браке, о перемене имени, о разводе, о смерти, нотариальный перевод с даргинского языка на русский язык или с русского языка на даргинский язык с нотариальным заверением удостоверения, мы готовы выполнить такой заказ.\nНашими клиентами в переводах с даргинского языка на русский язык и с русского языка на даргинский язык уже стали организации и частные лица из Москвы, Санкт-Петербурга, Новосибирска, Екатеринбурга, Казани и других городов.\nПеревод аудио- и видеоматериалов с даргинского языка на русский язык и с русского языка на даргинский язык. Подробнее.\nХудожественные переводы с даргинского языка на русский язык и с русского языка на даргинский язык. Подробнее.\nТехнические переводы с даргинского языка на русский язык и с русского языка на даргинский язык. Подробнее.\nЛокализация программного обеспечения с даргинского языка на русский язык и с русского языка на даргинский язык. Подробнее.\nПереводы вэб-сайтов с даргинского языка на русский язык и с русского языка на даргинский язык. Подробнее.\nСложные переводы с даргинского языка на русский язык и с русского языка на даргинский язык. Подробнее.