Ракълилаб гIумруялде хьулгун туснахъалъувейищ?\nГьал къоязда Каспийскалдаса изну гьечIого яргъид гIуцIаразде гъорлъе вукIарав 27 сон барав гIолохъанчи тIасалъугьинги гьарун полициялде вачIана. Гьесие кумек гьабуна адвокат Сапият МухIамадовалъ. Гьанже гьей хIинкъун йиго, гьев гIолохъанчиясда хурхун рагьараб цIех-рех низам цIунулез къануналги хвезарун бачиналдаса.\nМухIамадовалъ бицаралда рекъон, 8 сентябрялда гьелъул телефоналде ахIана Каспийскалда гIумру гьабулей гIаданалъ. Гьелъ абуна жиндир вас рохьилазда гьоркьов вукIанилан ва гьесие ракълилаб гIумруялде тIадвусине бокьун бугилан. Гьей гIаданалъ гьарун буго адвокатида жиндир васасе кумек гьабеян.\nГьебго къоялда МухIамадова кIалъан йиго Хасавюрталда бугеб Адаптациялъул комиссиялде. Гьеб идараялъул вакилас абун буго гьелда дов гIолохъанчи вачеян Хасавюрталда, амма адвокат хIинкъана Каспийскалдаса гьевги вачун ячIине. «Нухда бокьараб ккезе бегьула», - ян бичIизабуна МухIамадовалъ.\n9 сентябралда МухIамадова Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялда ана ва гьениб бицана рохьилазда гъорлъ вукIарасе ракълилаб гIумруялде тIадвуссине бокьун бугин. Уголовияб цIехеялъул идараялъул нухмалъулев Сулейман Сулеймановгун МухIамадова гьебго къоялда Каспийскалде ана. Шагьаралда гьезда аскIове вачIана рохьилавлъун вукIарав. Гьесул цIар бицунеб гьечIо адвокаталъги низам цIунулезги, щайгурелъул гьесул гIумруе хIинкъи букIине бегьула.\nМинистерлъиялда гIолохъанчияс гIарза хъван буго гьабуралдаса жив рекIекълъанин, мекъи кканилан. Гьесулгун гьикъа-бакъиги гьабун буго полициялъулаз.\nГьеб къоялде Жанисел ишазул министерлъиялде вачIун вуго Федералияб хасаб хъулухъалъул хIалтIухъан. Гьес абуна жиндир цIар ГIумар бугин ва бицана рохьилавлъун вукIарасда хурхун таксъир гьабиялъул иш рагьун букIанилан, лъазабуна МухIамадовалъ.\nНахъисеб къоялда, 10 сентябралда, МухIамадовалъда лъан буго дов гIолохъанчи Федералияб хасаб хъулухъалде вачун ун вукIин. Гьение арай гьелда бицун буго рохьилавлъун вукIарасда хурхун 3 сентябраялда Уголовияб кодексалъул 208 статьялъул 2-леб бутIаялдалъун рагьун букIин таксъир гьабиялъул иш. «Изну гьечIого яргъид гIуцIаразде гъорлъе вукIин» - гьеб къануналда рагьараб такъсир гьабиялъул иш къазе бегьула тIасалъунги гьарун рохьилав полициялде вачIани, гьесда тIад биги батичIони. ТIадежоялъе, дов гIолохъанчи хасал хъулухъаз 7 сентябрялда цIехеялда ай розыскалда лъун вуго.\nМухIамадовалъ рикIунеб буго гьел документал хасал хъулухъалъул хIалтIухъабаз гIолохъанчи тIасалъугьинги гьарун вачIун хадув хъварал ругин. Амма, кин букIаниги, къануназда рекъон, рохьилавлъун вукIарав къватIиве вичазе кколин гьал къояздаилан рикIкIунеб буго МухIамадовалъ. Федералияб хасаб хъулухъалъул цIех-рехчиясни абун буго гьелда кIиго моцIидасан гурони нахъе вичазе гьечIин рохьилазда гъорлъ вукIарав. Гьесие хасал хъулухъазул хIалтIухъабаз гIакъубаби кьеялдаса хIинкъун йиго МухIамадова.\nАдвокаталъ абуна дов гIолохъанчиясдаса мисалги босун цогидал рохьилалги рачIине бегьулин тIасалъугьинги гьарун. «Амма хасал хъулухъазул рукIа-рахъиналда балагьун абизе бегьула адаптациялъе гьез нух къалеб бугин», - ян рикIкIунеб буго МухIамадовалъ.\nСапият МухIамадова: «Гьесдаса мисалги босун цогидал рохьилалги кверде рачIине бегьула, ракълилаб гIумруялде тIадруссиналъе гIоло. ГIолохъанчиясда бичIана жиндихъа гъалатI ккун букIин, гьев рекIекълъана гьабуралдаса, ракълилаб гIумруялде тIадвусине бокьун буго гьесие. ЦIех-рех чагIаз кьурал киналго суалазе жавабалги кьолел руго гьес. Гьевгун министерлъиялда дун ячIараб къоялда, цIех-рехчияс гьикъа-бакъи гьабун хадуб, гьев васас абуна дида – «Сапият, мун нахъе индал, низам цIунулез дие гIакъубаби кьезе ратила», - ян. Дица гьев гIодов вичазавуна, килищцин гьесда хъвани, низам цIунулел диваналде кьезе ругиланги абуна. Гьев хIинкъун вуго гьабсагIаталда. Гьесие киназго кумек гьабизе ккола хехгьабун гьев ракълилаб гIумруялде лъугьинавине. Амма хасал хъулухъазеги къуваталъулазеги гьеб бокьун гьечIилан кколеб буго дида. Дида кколеб буго гьез квекIенал гьарулел ругин адаптациялъулаб курсалъе».\nФедералияб хасаб хъулухъалъул Дагъистаналда бугеб идараялъул пресс-хъулухъалда абуна «Эркенлъи» радиоялъе, кIиго моцIидаса гурони нахъе вичазе гьечIилан рохьилавлъун вукIарав.\n«Гьес бицарабщиналъулги, гIарзаялъулги хал-шал гьабизе ккола. КIиго-лъабго къойида жаниб гьебги гьабуларо», - ян бичIизабуна пресс-хъулухъалъул вакилас.\nГьесул рагIабазада рекъон, тIасалъугьинги гьарун вачIарав изну гьечIого яргъид гIуцIаразул «Каспийскалъулаб» абулеб къокъаялде гъорлъе вукIун вуго. «Гьезие гьес квен гьабулеб букIун буго. ЦIех-рехчагIазул жеги чанги суалал руго рохьилавлъун вукIарасе кьезе кколел», - илан тIаде жубана пресс-хъулухъалъул вакилас.\nРакълилаб гIумруялде тIадвуссине бокьун буго Каспийскалдаса рохьиласе\nВацасе г1оло тамих1 гьабизехъин вугев


Макьидаса рорчIизе заман щвечIодай?\n2010 соналда Татарстаналъул президент Минтимер Шаймиевас иргадулал рищиязда гьеб хъулухъалде гъира бугезда гьоркьоб жиндирго цIар загьир гьабичIо ва захIматаб, жавабчилъи цIикIкIараб хIалтIудаса жиндиего бокьун гIодов чIана. Нилъер гIумруялда гьединал хIужаби къанагIат гурони дандчIваларелъул, гьединал гIадамазул хIурмат гьабизе бачIуна. Гьев мустахIикъаб хIухьбахъиялде аралдаса дагьаб заманги инчIо.\nМинтимер рикIкIунаан ритIухъав, гIакълу камилав, кьураб рагIи кколев, бадибе жо абулев нухмалъулевлъун. Жиндихъа бажарулеб, лъугьунеб жоялъе гьес кумек гьабизе хIаракат бахъулаан, амма цо кинаб бугониги гIиллаялдалъун гьабизе рес гьечIеб жо, нахъе къачIого, битIахъего гьебги абулаан.\nРакIалда буго, Дагъистаналде хъачагъал кIанцIидал, нилъер республикаялъе кумек гьабиялъул мурадалда, Россиялъул хIукуматалъ хIукму гьабуна киналниги субъектазда тIадкъазе Дагъистаналъе кIвараб кумек гьабиялъул иш. Гьеб мурадалда республикаялъул хIукуматалъул членал, министрал щибаб республикаялда хадур щула гьаруна гьез кумек гьабун кьолеб къайи-матахIалъул ургъел гьабизе ва гьеб Дагъистаналде бачIиналъе квербакъизе. Мисалалъе, Краснодар краялъ кьуна 1000 тонна ханждал. Гьединго маххалдалъун, бакIал ралел тIагIелаздалъун, цементалдалъун кумек гьабуна цогидал республикабазги. Татарстаналде ун, гьеб иш гIуцIизе тIадкъана дидаги. Амма гьеб республикаялъул президентасул администрациялъул нухмалъулезулгун гьабураб накъиталъул хIасилалда дида бичIчIана нилъее кумек гьабизе гьезул рес гьечIолъи. Республикаялъул бетIерасул цIаралдасан гьеб ракIбацIцIадго, добе-гьанибе цIачIого, гьез загьирги гьабуна. Гьелъухъги баркала буго, рукъ бакъунги тун, садакъа гьабилищха. Гьеб бугин ккола республикаялда жаниб социалияб рахъ, гIадамазул рукIа-рахъин къадарго бугони, сундухъго балагьичIого, гьеб борхизабизе нухмалъулесул бугеб гъираялъул, жиндир миллаталдехун бугеб рокьиялъул, гьезда цебе бугеб жавабчилъиялъул хIасил.\nГьанже рачIинин дун гьаб макъала хъвазе тIамураб аслияб пикруялде. Жакъа гIумруялъул бечедаб хIалбихьи бугев, миллаталъул кIвар бичIчIулев республикаялъул президентасул гIакълучи М. Шаймиев хIалтIулев вуго жамгIияталда жаниб жидерго миллияб мацIалъул кIвар борхизабиялда тIад. Татарстаналда гIуцIулел руго гIемерал мацIал лъазариялъул школал. Гьениб кIвар кьолеб буго пачалихъияллъун кколел татар ва гIурус мацIал мухIканго лъазариялде. Казаналъул федералияб университеталдаги мацIазул махщелчагIи гIезариялде кьолеб кIвар цIикIкIинабулеб буго. ГIеларищха, жакъа къоялде гьеб университеталда филологияб ва художествияб рахъалъ студентал цIализарулеб анлъго факультет букIин.\nНилъецайин абуни, кин бицаниги, рахьдал мацIазул суалазде кьолеб кIвар буго цIакъго тIаса-масагояб.\nЧанго сон буго Дагъистаналъул университеталда гIурус ва Дагъистаналъул халкъазул мацIазул факультет къаралдаса, соналдаса соналде дагьлъулел руго гьенир филологияб факультеталда цIалулел гIолилазул къадарги. Беццилеб хIал гьечIо лъималаз рахьдал мацI лъазабиялъулги, тIоцебесеб иргаялда, жалго эбел-инсул, хадуб школазул тIалабалъулги. ГIолеб гIелалда гIадлъун бихьулеб рахьдал мацIалда кIалъай, гьелда хъвараб цIализе лъай. ЛъикIаб букIинароандай лъималазул ахаздасан байбихьун, рахьдал мацIал лъазарулел къокъаби гIуцIани, школа лъугIун хадуб кьолеб ЕГЭялде гъорлъе гIагарал мацIазул суалалги журани, пачалихъияб хъулухъалде хIакимлъун восулев чиясдаса жиндирго рахьдал мацI лъайги тIалаб гьабуни!\nКвеш ккеладай, цогидал мадугьалихъ ругел республикабаз гIадин, нилъецаги нилъерго росабазул, къватIазул цIаралгIаги гIурус мацIалдаго цадахъ жиб-жиб миллаталъ нилъерго мацIалда хъвани? ТIоцебесеб иргаялда, гьеб бараб буго районазул бутIрузда, лъай кьеялъул идарабазул нухмалъулезда ва школазул директорзабазда. Россиялъул законазда гьеб гьукъараб бакIги гьечIелъул. Заман щун буго, макьидасаги рорчIун, гьеб суалалда тIад ургъизе.\nДругие материалы в этой категории: « Нилъерго ракьалде гьалдолеб рокьи\tГодекIан »


ГІаймакиса Абубакар — Википедия\nГІаймакиса Абубакар-хIажияв гьавуна, (гьав. 1711 соналъ) — цІар рагІарав гIалимчи.\nГІаймакиса Абубакар хІажияв\nГьабулеб хІалтІи: гIалимчи\nГьави: 1711 ГІаймаки Дагъистан Дагъистан\nХвей: 1791 ГьаракІуни Дагъистан Дагъистан\nМадраса, мазгьаб: суннитав\n1 Гьави ва хъизан\n2 ГІелму-лъаялъул нух\n3 ВатІан тун къватІибе сапар гьаби\n4 ГьаракIуниве гочин\n5 Абубакар-хIажиясул асарал ва библиотека\nГьави ва хъизанХисизабизе\nАбубакар-хIажияв гьавуна 1711 соналда ГІаймаки росулъ, лъикIаб хъизамалда жанив. Гьесул вукIана кIиго вац – ГIабдуллагьги МухIамадаминги. Гьезие щун букIана доб заманалда рекъараб лъикIаб бусурманаб лъайги, ва гIемераб заманалъ гьел хIалтIана мударисаллъун.\n«МажмагIал-авбаш» абураб Абубакар-хIажиясул тIохьода хъван буго гьадин:\n«Абубакар-хIажиясул кIудияв вац ГIабдуллагь вукIана гIелмудул ралъдалъе вукъулев, лъаялъул гьунар битIун бичIчIулев ва гIелмудул пихъ бакIарулев чи. ГьитIинав вац МухIамадамин – гIалимчи, мухIканал гIелмаби (математика, механика ва ц.) лъалев чи».\nАбубакар-хIажиясул умумул ккола БуцIра росулъа. Гьесул эмен МугIавия гочуна БуцІраса ГIаймакиве. Гьев вукIана лъикIаб гIелму бугев чи, ва ГIаймакиб росулъ гьес малълъулаан гIараб адабият. Абубакар-хIажиясул эбелалда цIар букIана Сарат. Росасе мукIурай, гьесда хадуй йилълъарай, гьелъ хIаракат гьабулеб букIана жиндирго лъималазе исламалъул кьучIалда тарбия кьезе. акIалъул гIараб-бусурман маданияб ирс бакIарарал ва гьелъул цIех-рех гьабуразул цояв Гиничукьа ХIайдарбегил Мансурица хъвавухъего, «Абубакар-хIажиясул тухумалъ жиндирго байбихьи босула машгьураб Къурайш тухумалдаса, битIахъего Маккаялдаса, хадур гьесул умумуз гьижра гьабуна Сириялде, ХIалаб шагьаралде ва гьелдаса хадуб Дагъистаналде. Дагъистаналда Абубакар-хIажиясул тухумалъул кIудияв цин рещтIана БуцIра росулъ, гьениса – ГIаймакив.\nГъалбацIил вас, Сулейманил вас, ГIабдул-дибирил вас, БуцIраса МугIавиял вас Абубакар-хIажи – гьеб насаб, НурмухIамадил МухIамадил баяназда рекъон, кьун буго Абубакар-хIажияс «ШархI ХIазамийа» абураб жиндирго тIохьол мужалаталда.\nЖиндирго росулъ Абубакар-хIажияс нахъа тана бусурман лъаялъул гIадатал даражаби, гьитIинаб мехалдаго гьесулъ загьирлъана лъай босиялде нахъ гIунтIиги гъираги. Жиндирго инсул нухмалъиялда гъоркь Абубакар-хIажиясе щвана байбихьул лъай – гьес цIалана Къуръан, лъазабуна гIараб грамматика ва гIараб гIелмудул цогидал рахъалги.\nЦудунго Абубакар-хIажиясул инсуе загьирлъана васасул гьунарги жо лъазе бугеб хIасратаб гъираги. Гьединлъидал гьес гьев витIула ГьаракIуниве, къади ва машгьурав мударис КIаратIаса КIудияв Дибирихъе лъай камил гьабизе мурадгун. ГIараб гIелмудул батIи-батIиял рахъаздаса цо-цо асарал лъазарун хадуб, ХIайдарбегил Мансурица хъвавухъе, «Абубакар-хIажияс ячуна ГьаракIуниса ГьитIинасул яс ГIайшат ва тIадвуссуна жиндирго ГIаймаки росулъе».\n1731 соналда Абубакар-хIажиясе гьавула вас, гьесда цIарги лъола МухIамадилан (ГьаракIуниса СагIидил эмен). МухIамадие тарбияги лъайги щвана жиндирго инсудаса. ГьитIинго бихьизабуна гьес гъираги бажариги гIараб адабият лъазабизе, лъугIизабуна цIалун машгьурав гIалимчи ГIабдурахIман Жамил «Жами» абураб грамматикияб тIехь ва вахъана гIалимчилъун. Амма МухIамад хвана цIакъго цудунго, 1764 соналда жиндирго вас СагIид гьавун цодагьаб мехалдасан.\nНурмухIамадил МухIамадица бихьизабухъе, Абубакар-хIажиясул хутIула гьитIинав вас ГIабдурахIманги, гIараб гIелмуялде гъира букIарав ва цо яс Аминатги, жий цо пуланав гIаймакисасе росасе арай.\nXVIII гIасруялъул бащалъиялде ГIаймаки росу лъугьуна МагIарухъго машгьаруб росулъун, жинда жанив гьев кIудияв гIалимчияс гIумруги гIелмуги гьабулеб букIараб баракатаб бакIлъун.\nХIайдарбегил Мансурица хъвавухъего, гьесул заманалъул гIадамаз Абубакар-хIажияв рикIкIунев вукIун вуго «ракI лъикIав, сабру бугев, мухIканав ва тIабигIат рекъарав чилъун. Гьесулъ букIана вагIза-насихIат гьунаралъул кIудияб пагьму ва цо-цо мехалъ жиндихъ гIинтIамурал чагIи гIодизе гьарулаан гьес. Буго бицен, гьев вукIанин сундуего устарлъун, хIатта лъикIав къадахъанлъунги яргъил устарлъунги»-ян.\nВатІан тун къватІибе сапар гьабиХисизабизе\nКодоре щварал баяназда рекъон, Абубакар-хIажияс чанго нухалъ сапар бухьун буго Бакъбаккул улкабазде хIаж борхиялъул ва лъай камил гьабиялъул мурадалда. Гьел сапаразда вукIаго, гьев щола доб заманалда ГIусмани империялъул вилаяталлъун рукIарал ГІиракъалдеги, Шамалдегии ва цоги батIи-батIиял бакIаздеги. Гьенив гьев дандчIвала бакIалъул гIалимзабигун, лъай-хъвай гьабула гьел бакIазул маданиятгун, гIелмиял марказалгун, гьенир рукIарал библиотекабигун.\nГIаймакиса Абубакар-хIажиясул цIарги, гIелмуги, гьунарги машгьураб букIана Дагъистаналъул гIурхъаби рахунги. Баянаб буго цо гьадинаб интересаб хIужа Абубакар-хIажиясул гIумруялдаса М.-С. Саидовас бицараб: Цо нухалъ иргадулаб хIажалдаса Гуржиялъул ракьалдасан ватIаналде тIадвуссунев Абубакар-хIажияв, ГьерекІли-ханас жиндихъего ахIун, чанго къоялъ гьесие кIудияб гьоболлъи гьабун буго. Гьединаб хинаб, хIурматияб дандчIваялдаса нечарав ва тамашалъи гьабурав магIарулас гьикъун буго гьалъул магIна щибилан. ГьерекIли-ханас гьесда абун буго магIарулаз ЦІоралде гьарулел чабхъеназул кIудияб заралги балагьги бугин гуржиязе ва гьикъун буго Абубакар-хIажиясда, гьесул диналъ къабул гьабулищан гьединаб иш. Гьабуларин абун буго магIарул гIалимчияс, гьеб цIакъ какараб жо бугин исламалда. Гьебмехалъ ГьерекIлица гьарун буго Абубакар-хIажиясда магIарулазда гьоркьоб вагIза-насихIат гьабеян чабхъенал тезе, гьездаса инкар гьабизе. Гуржиязул ханасул гьариги къабул гьабун, рокъове тIадвуссарав Абубакар-хIажияс чабхъеназде дандечIун, гьел какун, гьезул бугеб мунагьалъул бицун, хвезегIан вагIзаби-насихIатал гьарулел рукIун руго МагIарухъ.\nЛъалеб жо буго, 1764–1767 соназда Абубакар-хIажияв жиндирго ГIаймаки росулъа гочана мадугьалихъ бугеб ГьаракІуни росулъе. Гьеб иш ккана гьесул вас, гьунар бугев гIалимчи, 25 сон барав МухIамад хун хадуб гIемер заманго балелдего. Биценалда рекъон, МухIамадил вас, вукIинесев кIудияв гIалимчи СагIидил гьеб мехалда букIун буго лъагIелгIанаб заман.\nГIагараб росуги тун, цогидаб бакIалде Абубакар-хIажияв гочиналъе НурмухIамадил МухIамадица бачунеб буго гьадинаб гIилла:\n«Цо нухалъ росулъ цо пуланаб берталъ Абубакар-хIажиясул вас ГIабдурахIманил кIалъай ккола мехтарал бихьиналгун, ва гьеб сверула гъалмагъиралде. Гьаниб абизе ккола гьел бихьинал рукIанин Абубакар-хIажиясул гIагарал чагIи. Гьелдаса хадуб гIагарлъиялъулги гьесул хъизамалъулги гьоркьоблъи хола. Гьеб жеги хIалуцине бокьичIого, гьезда гьоркьоб дагIба ккечIого букIине гIоло, Абубакар-хIажияс хIукму гьабула хъизамгун цадахъ гIагараб росу тезе ва жиндирго лъадул ГьаракIуниве росулъе гочине».\nГьерекIдерица цIакъ лъикI, ракI-ракIалъ къабул гьавула Абубакар-хIажияв, загьир гьабула гьесдехун жидерго хIурматги квербакъиги. Гьеб заманалда Абубакар-хIажиясул букIана 53 сон, гIалимчиясе гьеб ккола жеги гIолохъанлъиялъул гъира-жан тIаса инчIеб, завалияб гIумру. Балагьараб мехалъ, чорхолъ витIарав, рухIалда жан бугев чиги вукIун вуго гьев, гуревани кIиго росдада гьоркьоб бугеб халатаб нухда лъагIел барав гIезегIан кIудияв васги ваччун инароан. Къадаралде щвезе жеги гьесие букIана 26 сон, гьединлъидал гьесухъа бажарана цIидасан жиндиргоги СагIидилги гIумру гIуцIизе, рес бугеб магIишат гьабизе, мадрасаги рагьун, цIар рагIараб гIелмияб центр лъун гьеб лъугьинабизе. Гьесие кумекалъе къо бахъанагIан гIун вачIунев вукIана кIудияв инсул бакI кквезе вугев СагIидги.\nГъазигъумекиса ГIабдурахIманица жиндирго «РакIалдещвеязул тIехьалда» хъвалеб буго:\n«Абубакар-хIажияв ккола машгьарул дагъистаниял правоведазул, Дагъистаналда бусурбан культура пропаганда гьабуразул цояв, шагIир, жинда грамматика, хIадисал, фикъгьи лъазабулев букIарав мадраса гIуцIарав ва гьенив дарсал кьолев вукIарав».\nАбубакар-хIажиясул асарал ва библиотекаХисизабизе\nАбубакар-хIажиясул букIана бечедаб, къиматаб библиотека. Гьенир рукIана 70 квералъ хъварал асарал, гьезда гьоркьор бусурбан правоялдасан, гIараб мацIалъул грамматикаялдасан, иллагьияталдасан, мантIикъалдасан ва цогидал гIелмабаздасан асарал, 18 асар живго Абубакар-хIажияс цогидал асараздаса хъваралги. Гьесул библиотекаялда рукIана 700–800 соналъ цере хъварал къанагIатал ва некIсиял асарал. Масала, Пахрудин ар-Разил «Анвар ат-Танзил» (XIII гIасру), Абу ИсхIакъ аш-Ширазил «ШархI ат-Танбигь» ва ц.\nАбубакар-хIажиясул гIараб мацIалда хъвараб адабияб ирс тематикияб рахъалъ буго батIи-батIияб. Гьев ккола тарихияб, фикъгьияб, этикиябгун ахлакъияб ва шигIрияб тематикаялдасан хъварал асаразул авторлъун.\nГьесул асаразда гьоркьоса хъвараб заман бихьизабураб бищун некIсияб асарлъун ккола, гьес ГІахъуша росулъ 1753 соналъ хъвараб «Васаил ал-лабиб гIала фадаил ал-хIабиб» абураб хIалтIи.\nГIалимчиясул асаразул квералъ хъваралги цо чанго кагъатги цIунун руго Тарихалъул, археологиялъул этнографиялъул институталъул, Дагъистаналъул пачалихъияб университеталъул квералъ хъварал асаразул фондалда, гьединго хасал библиотекабазда. Абубакар-хIажиясул гIараб ва магIарул мацIалда хъвараб бечедаб ирсалъул нилъехъе щварал асарал ккола:\nВасаил ал-лабиб ала фадаил ал-ХIабиб. Гьеб ккола машгьурав исламалъул гIалимчи Жалалудин ас-СуйутІил «Фадаил ал-ХIабиб» («Вокьулесул лъикIаб рахъ») абураб хIалтIуе Абубакар-хIажияс хъвараб баян.\nИгIлам ат-тилмиз би ахIкам ан-набиз («ЧIагIаялъул хIакъалъулъ цIалдохъанасе малъа-хъваял»). Гьеб хIалтIулъ гIалимчияс халгьабулеб буго чIагIдал хIакъалъулъ суал. I777 соналда хъвараб гьеб хIалтIул мурад букIана чIагIа гьекъезе цо-цо гIалимзабазулъги мутагIилзабазулъги батараб гIадат тIагIинаби.\nБазл ал-фатави («Байаназул сайигъат»). Гьеб букIана бусурбабазул жамгIияб, агьлуяб ва хасаб гIумруялда хъвалел фикъгьиялъул суалаздасан гIатIидго баян кьураб хIалтIи.\nБуго Абубакар-хIажиясул цоги цо хIукъукъияб хIалтIи, цIар гьечIеб. Гьелъул цIунун хутIун буго гIицIго цохIо гьумер. Гьеб хIалтIул аслияб тема кола щакал суалазе баян кьей.\nБусурбабаздаги капурзабаздаги гьоркьор ругел бухьеназул цо чангос суал борхун буго гIалимчияс «Аз-Заджир гIан мувалат ал-куффар» («Капурзабигун гьудуллъи гьабиялдаса цIунулеб рес»).\nАбубакар-хIажи кола классикияб гIараб мацIалда хъвараб «Къасида ал-мимийа» абураб шигIрияб асаралъул авторлъун.\nXVIII гIасруялъул 50-абилел соназул ахиралда ГIаймакиса Абубакар-хIажияс хъвана жиндирго кIудияб шигIрияб асар – «Турки». Гьеб буго динияб хIасилалъул, анцIила лъабго поэмаялдаса гIуцIараб хIалтIи.\n«Васийа» («Васигат»). Гьеб кола этикиябгун ахлакъияб асар, муъминчиясе рихьизарурал насихIатазул сияхI.\nМаджмагI ал-авбаш («ГIабдалзаби ракIарулеб бакI»). Гьеб буго ункъо бутIаялдаса гIуцIараб дидактикияб асар.\nXVIII гIасруялъул кIиабилеб бащалъиялдасан Дагъистаналда бусурбан культура цебетIеялъул тарих бухьараб буго гьединго Абубакар-хIажиясул мадрасагунги. Гьенир мутагIилзабаз лъазабулаан фикъгьи, шигIру гIуцIи, гIараб грамматика ва гь.ц.\nХалкъалда жаниб Абубакар-хIажиясул мадраса букIана цIакъ машгьураб. Аслияб куцалда гьенир малъулаан теологиялгун гуманитариял гIелмаби. ТIабигIиялгун рационалиял гIелмаби малъг1аруиялъе гьениб кIудияб кIварго кьолароан.\nАбубакарил гьунар букIун буго гIараб ва авар мацIазда шигIру сокIкIине. Гьев ккола магIарулхъвавулаб адарбияталъе кьучI лъураздасан цояв. ГIажам алипалдаса пайдаги босун, гьес гIезегIан насихIатиял асарал хъван руго. МагIарул мацIалда хъвараб гьесул 13 вагIза-поэма бахъун буго, 1912 соналъ Темир-хан-Шураб Мавраевасул басмаялда кьабураб, ЧIохъа ГIабдула-хIажияс данде гьабураб «ВагIзабазул тIехьалда».\nМагIнаялъул рахъалъан гьел руго аслияб къагIидаялъ исламияб диналъул нух кквезе ахIун, бусурбабазе вагIзаби ва насихIатал гьарурал асарал.\nШаргIалъул нухде халкъ ахIулел гьел вагIзаби, гьанже заманалъул къагIидаялъ абуни, руго бусурбанчиясул гIамал-хасияталъул низамаллъун. Абубакар-хIажияс гIажаибго гьваридго, цо-цо мехалъ гучаб лирикияб шавкъалъул асаргун, цо-цо мехалъ ахIи балагун, гьарулагун, яги хIинкъи кьолагун, лъикIаб бицунагун, малъарулагун халкъ ахIула шаригIаталъул динияб нухдасан ине. Гьесул вагIзабаздасанги бихьула дин чучлъун, гIадамазул гIамал-хасият хун унеб букIин. Гьес гIажаибаб тIадчIейгун, ракI унтигун халкъ ахIула Аллагьасде руссине, какал разе, кIал кквезе, Къуръаналда божизе, ахираталъул, алжан-жужахIалъул пикругун гIумру гьабизе. БакI ккун букIаго абун телин, Абубакар-хIажиясул ахIи къабул гьабуразда гьоркьор рукIана, гьесдаса лъабкъоялда анцIгогIан соналъ хадуб шаригIаталъул нухдасан ине халкъ ахIарал ва гIемерисел гIадамал хIал гьабун гьеб нухдасан ине тIамурал, кIудиял имамзаби – ГъазимухIамад, ХІамзат-бег, Шамил.\nАбубакар-хIажияс жиндаго цебе лъун букIараб Аллагьасул нухдасан ине халкъ ругьун гьабиялъул гьайбатаб масъалаялъул ахIи, гьединаб къагIидаялъ, XIX гIасруялъул байбихьуда ГIанди ва Авар гIорал журалеб хьиндаллъиялда гIумруялде бахъине байбихьана. Абубакар-хIажиясул вагIзабазул ахIи, хIинцго бугониги, тIибитIана тIадмагIаруллъиялда.\nГьаракІуниса СагІидица вагIзабазе гIараб мацIалда хъвана гIатIидал баянал, вагIзабазда жаниб бицунеб кинабго жо Къуръан-хIадисалда данде кколеб букIинги бихьизабун. Балагьараб мехалъ, квералъ хъван, цIаларал чагIаз, мутагIилзабаз тIиритIиза-рулел рукIана гьел.\nВагIзабаздасан бихьула шагIирас гьел хIежалдаса вуссараб, гIакълу, пикру цIубараб, дин чIаго гьабизе ккеялда щаклъи гьечIого ракIчIараб мехалъ хъвазе байбихьун рукIин.\nАбубакар-хIажиясул вагIзаби цIалун лъугIаралго, нилъее лъугьуна тамахаб сабурлъиялъул асар. Гьезул кьвариялъухъ, инсанасде гьез гьабулеб тIалабалъухъ балагьичIого, нилъ гьез рачуна нилъее къабулаб ахиралде щвезегIан. ВагIзабазда жаниб бицараб лъикIабги квешабги кинабго жо тIубазабуни, нилъ лъугьине ккола унго-унгоял Аллагьасда цере рацIцIадал бусурбабилъун. ТIокIабги лъикIаб ахир кинабха букIинеб ва вагIзабазда бицараб тIубазабизе къасдгун, цIалун лъугIизарула нилъеца гьел ва нилъерго намусалдаги къасдаздаги цебе рагIи кьола гьениб бицараб гIадин гIумру тIамизе, дин гьабизе, Аллагьасде руссараллъун рукIине. Гьелъ нилъер ракIазулъ рижизарула сабруги лъикIал къасдалги.\nТIоцебесеб вагIза хъваралдаса нахъе унеб буго лъабнусгогIан сон. Чанги заманаби хисана гьелдаса нахъе, хисана гIадамалги, амма вагIзабазда жаниб бицараб жо хисичIо, гьеб жакъаги хIажалъула. Хасго ахирал соназда гIадамасул напс пасалъулеб куц бихьараб мехалъ, цебечIола гьекъолдиялде, хъахIбалъи-зинаялде гIолохъанаб гIел машгъуллъун бугеб куц, гьелъ намус-яхI бугев кинавго чи ургъалилъе ккезавун вуго. Жакъа гьесул вагIзабазде тIаде къулизе, гьел цIализе, пикру гьабизе рес щвеялъ, нугIлъи гьабула гьев кIудияв гIалимчиясул баракат нилъехъе тIадбуссунеб букIиналъе.\nАбубакар-хIажиясул вагIзаби руго магIарул мацIалда хъвай-хъвагIай байбихьулеб мехалъ, тIоцебе гьеб мацIалда хъварал динияб адабияталъул тIадегIанаб даражаялъул асарал. ВагIзабаз магIарулазул рухIияб дунялалде, литератураялде, халкъалъул гIакълу-пикру ва культура цебетIезабиялде гьабураб гучаб асар жеги нилъеца лъазабун гьечIо, амма гьеб букIана цIакъго кIудияб.\nГьел вагIзаби гурони, тIокIаб щибниги Абубакар-хIажияс хъван букIинчIебаниги, гьев мустахIикъав вукIинаан магIарулазул хъвавулаб адабият гIуцIиялъулъ тIоцересезда гьоркьоб гIахьаллъи гьабурав гIалимчи хIисабалда кидаго магIарул халкъалда ракIалда вукIине.\nЦIех-рехаз бихьизабулеб буго Абубакар-хIажиясул нилъ тIаде ккечIел, жеги квер щвечIел, гIараб ва маг1арул мацIазда хъварал гIемерал асарал рукIин. Гьездаго гьоркьоб буго 1757 соналъ ГІахъуша мажгиталъул имамлъун ва мударислъун хIалтIулеб мехалъ хъвараб ва Институталъул квералъ хъварал тIахьазул фондалда цIунун бугеб «Аварагасул тIадегIанлъи» абураб, 1505 соналъ хварав исламалъул кІудияв гIалимчи Жалалудин СуютІиясул тIехьалъе хъварал баянал.\nВагIзабазул нилъее кIвар буго тарихиял документал хIисабалдаги. ТIадехунги бицухъе, гьел хъвазе байбихьун батизе ккола XVIII гIасруялъул тIоцебесеб бащалъуда. Ва вагIзабазда жаниб бицунелъухъ гIенеккараб мехалъ, нилъеда бичIчIула гьеб заманалда, киналалиго жеги нилъеда лъаларел гIиллабазе гIоло, МагIарухъ цIакъго заг1иплъун букIин. Щай къватIисан гьабулеб зулму-хIал гьечIеб заманалда гьедигIан цIакъ гIамал-хасият хун, рухIияб дунял жагъаллъун халкъ лъугьун букIараб? Гьелъие гIиллалъун букIун батизе ккола жанисеб ахIвал-хIал. ГьабсагIат гьелъие жаваб гьечIо. Амма нилъеда ракIчIун абизе кIола Абубакар-хIажиясул заманалъул гIалимзабазул рухIияб ирс лъазабизе рес щварабго, гьезул заманаялъ квералъ хъварал тIахьазул тIанчазул рагIаллъабазда гьарурал яги жидецаго жалго бетIергьанлъун гьарулел хъвай-хъвагIаял цIаларал, гьел данде ракIарун, гьезул хIасил гьабураб мехалъ, гьелъие жаваб батизе кколин. Гьениб хасго кIвар кьезе ккола Къудукьа Мусаласул, Кудалиса ХIасанил ва цогидалги гьезул заманалъул гIалимзабазул гьунаралъул ирсалде. МагIарул церехъабаз, гIалимзабаз халкъ диналде, шаргIалде бачине гьабулеб хIаракатчилъи хIакъикъаталда халат бахъана кIудиял имамзабазул заманалде, ГъазимухIамад имамасул хIаракатчилъи байбихьараб мехалде щвезегIан. Гьеб мехалдаги тIадецуй гьечIого, бичIчIи гIун халкъ диналде буссун букIинчIо, жамаг1аталда жаниб гIамал-хасияталъулъ чороклъи, ричча-рихъантей букIана. ТIадехун рехсохъе, годекIабахъ букIараб тIасан рорчIи, гьалмагьир жеги тIагIун букIинчIо. Бицен буго ГъазимухIамад имамасул заманалъул байбихьуда гендерил годекIаниб тIад тIажуги гьечIого, гIавратги цебе рехун гIодов чIун вукIарав херав чиясе тIилил гIадлу гьабиялъул, гьекъел-мехтелалъул, бечедазул зулмучилъиялъул, кIигьумерчилъиялъул, хъахIбалъи-зинаялъул. Имамзабазул ишазул байбихьиялъ Дагъистаналда гIемерисел бакIазда шаригIатги билълъанхъизабун, рес щвана бусурбан дин хIалтIизабизе.\nБихьулеб букIахъе рес буго абизе Абубакар-хIажиясги гьесул заманалъул диниял хIаракатчагIазги кьучI лъунин XIX гIасруялъ ккарал тарихиял лъугьа-бахъиназе. Дин цIунизе, шаригIат билълъанхъизабизе ккеялъул гьезул хитIабазул ахIи рагIана гъваридаб динияб лъай щварал, Абубакар-хIажиясулги гьесул васасул вас СагIидилги мадрасалда цIаларал, тавакалал, исламияб дин цIуни ватIан цIуниялда бухьинабизе лъарал ва кIварал гучаб гIолохъанаб гIелалда, рукIинесел имамзабазда.\nДинияб хIаракатчилъиялъулги, вагIзабазулги, магІарул мацІ цебетIезабиялъулги рахъалъ бицине рагIи гIоларебгIан кIудияб кIвар буго Абубакар-хIажиясул магIарулазул тарихалъе, маданияталъе ва адабияталъе. РакIбацIцIадго тIолабго гIумру кьуна гьес бусурбан дин цIуниялъе, гьелдаса руссарал гьелде руссинариялъе. ВагIзабиги, гьесул хIаракатчилъиялъул цо бутIа буго. ВагIзабаз рагьана захIматал жалазул бицине, рекIел хIал, гIакълу, пикру загьир гьабизе магIарул мацIалъул бугеб бажари.\nГIалимчиясул кIудияб гьунарлъун букIана гIарабазул гIелмияб терминология маг1арул мац1алде жанибе бачин ва гьеб, гьелъул къануназда рекъезабун, х1алт1изаби. Гьелдалъун бечелъана маг1арулазул калам гуребги, миллияб культураги, адабиятги, асарал хъваялъул х1албихьиги.\nАбубакар-хIажияв хвана 1791 соналда, 80 соналъул ригьалде вахарав чи. Гьев вукъун вуго гьерекIдерил хабалахъ жиндирго васакIо СагIидида аскIов. Гьесул зонода хъван буго гьадин:\n«Шайих, гIарип, ХIажи Абубакар гьавуна ГIаймакив, гьижра гьабун, гIумру гьабулев вукIана ГьаракIунив, къурайши насабалъул, хвана 1205 с. (1791 с.)».\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=ГІаймакиса_Абубакар&oldid=60508»\nПоследний раз редактировалась 9 Август 2015 в 20:05\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабуна: 20:05, 9 Август 2015.


Щай ХIажимурад ГIумаров партиялъул хъулухъалдаса махIрум гьавурав?\nЭР-лъухъе щварал баяназда рекъон, Дагъистаналда "Справедливая Россия" партиялъул нухмалъиялдаса махIрум гьавун вуго ХIажимурад ГIумаров. Республикаялъул тIалъиялъе оппозициялда чIарав чи хIисабалда лъала гьев.\nАмма гьеб партиялъ гьабураб официалияб лъазаби жеги гьечIо. Рищиязда справедливороссазе гьаркьазул гIураб къадар кьелин ГIумаров нахъе реханиян, республикаялъул тIалъиялъ "Справедливая Россиялъул" бетIерав нухмалъулев Сергей Мироновасулгун гьабураб къотIилъун бичIчIулеб буго гьеб цо-цоязда.\nБицен гьабулеб хIужаялда бан баян къваригIун ЭР-ялъ телефоналдасан бухьен гьабулеб букIана ХIажимурад ГIумаровасулгун. Амма я гьес, яги МахIачхъалаялда тарав гьесул вакил Руслан Расуловас жаваб кьечIо. Гьединлъидал нижер радиоялъ бухьен ккуна «СР»-алъул цойги вакил Маматхан Байсултановасулгун.\nГьес бицана ХIажимурад ГIумаров нахъе рехулев вукIиналъул хIакъалъулъ жинда прессаялдасан цIалун лъанин. Амма бегьулароанин гьединаб хIукму гьабизе.\nМаматхан Байсултанов: «Узухъда, кколаро гъов нахъе рехизе. Гъов вуго ГIабдулатIиповас (Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIипов – ЭР) гьабулеб бугеб мекъаб хIалтIуда данде вахъун вугев чи, халкъалъе кумекалъе къватIиве вахъарав чи (Аллагьасул рахъалъанги, гIадамазул рахъалъанги, Конституциялъул рахъалъанги). ГIабдулатIипов щай къватIиве вахъунарев (халкъалда кIалъазе)? ХIажимурадица гьабулеб жо битIараб буго. Гъов вухиги мекъса буго. Гьединан халкъ чIезе гьечIо. Гьале Конституциялда рекъон нижеца гьабизе къваригIараб митинг щуго нухалъ нахъбахъана. ХIакимзабазда лъалеб буго халкъ къватIибе бахъун хадуб (I0-I5 азарго чи) гьез жидер щивасда бадире килщалги ритIун нуж цIогьал ругин, хъачагъал ругин абизе букIин. Гьелъ биччалареб жо буго гьеб митингги.\nХIажимурад вуго халкъгун цадахъ вугев чи. Дида гьес бикъулеб жоги лъаларо. ГьабсагIат ГIабдулатIиповас гьабулеб жо мекъаб буго. Гъов ХIажимурад цIидасан вищулеб мехалда (исана февралалда букIараб «СР»-лъул нухмалъулесул рищиял – ЭР) нижер вукIана I00-I20 чи. Гьел чагIиги данде гьарун, ХIажимурад лъица вухаравин гьикъичIо гьес нижеда.\nХIажимурад нижеца кидаго цIунизе вуго, гьесул рахъги кквезе буго».\nДагъистаналда «СР»-лъул рахъкколел чагIаз харбал тIиритIизарулел руго ХIажимурад ГIумаров партиялъул нухмалъиялдаса рехизавиялъе квербакъанин Рамазан ГIабдулатIиповас. Кремлялдасан Сергей Мироновасде (Россиялда «СР»-лъул нухмалъулев) тIадецуйги гьабун. Исана сентябралда Дагъистаналда рукIинесел рищиязда справедливороссазе гьаркьазул гIураб къадар кьелин ГIумаров нахъе реханиян къотIи гьабун бугин республикаялъул тIалъиялъги "Справедливая Россиялъул» нухмалъиялъги.\nХIажимурад ГIумаров гьеб партиялъул нухмалъиялдаса рехиялъулъ Рамазан ГIабдулатIиповасул гIахьаллъи букIанищали жинда лъаларин, жив гьеб ишалъулъ вукIинчIелъулин бицана ЭР-ялъе тарихчи ва жамгIияв хIаракатчи Маркъо ШагIбановас. Амма гьеб хIужаялда тIасан пикру гьадинаб буго гьесул.\nМаркъо ШагIбанов: «ХIажимурад ГIумаровги Дагъистаналъул парламенталда бугеб гьезул фракциялъулги данде кколеб букIинчIо, къацандулел рукIана ахираб чанго соналъ. Гьедин Дагъистаналда цониги бакIалда гьел бергьинчIо. ПалхIасил, Мироновасе гьесдаса хайир ккечIо, бетIер унти гуреб. Мироновасе къваригIинарищха киса-кирго жиндир вакилзаби бергьине, церетIезе. Нилъедайин абуни бихьулеб буго цониги бакIалда ГIумаровасул жо ккечIолъи. ТIадежоялъе тIокIалъ чIечIого букIана питна-хIурги. Щибниги хайирги гьчеIо гъосдаса. Дун Мироновасул бакIалда вукIаравани дицаги телароан гьединав чи. Гьединго ГIабдулатIиповасул бакIалда вукIараваниги телароан дица гьединав чи. Щайин абуни, тIалъиялъе гьабулеб критика букIине ккола конструктивияб – рачIайин нилъеца гьадин гьабизеян, щибниги дандбалеб гIадат букIуна. Гьебин абуни букIинчIо».\nГьаниб ракIалде щвезабизе ккола исана февралалда МахIачхъалаялда жив вуханин лъазабуна ХIажимурад ГIумаровас. Гьелъул гIайибги Дагъистаналъул бетIерасде гIунтIизабуна. Гьелъухъ гьесие тамихI гьабеян хъвараб ГIумаровасул гIарза буго диваналда.\n«СР»-алда Дагъистаналъул нухмалъуда жидерго чагIи рихьулел руго\nЩиб къваригIун бугеб дагъистаналъул "справедливороссазе"?\nНухмалъиялда тIадаб буго ГIумаров вухиялъе къиматги кьезе\n9 млн. гъурщил пасалъи гьабун буго бюджеталъе\nГIумаров вухарал ралагьизехъин руго Дагъистаналда


ХъубяхIрумала байрам - Районные новости - Новости - «КАЛА-КОРЕЙШ МЕДИА" КАЛА-КОРЕЙШ МЕДИА\n02.04.2021 16:02 Пятница\nГьар-урла гIядатуни деткайхъули сари бикIутачил ну гьеч кьабулли ахIенра. СенахIенну, нушала районна шимазир илди мурталра дузахъули сари.\nИлдазибад ца саби хъубяхIрумала байрам, сабира биштIатасра халатасра цаван дигахъуси.\nХIебли ишдуслизир дакIудирути ванадешла азгъиндешличи разиагарти Дахадаевла районна шимала шанти минала бегIтала дурхъати гIядатунас мартицун ахIенну, ванза бузахънила ва мицIираг адилкьнила шайчибра бурибтира саби.\nИлис бикьридеш дирули, ишдусра Дахадаевла районна Трисанчила шилизир, гьар дус кьяйда цаибил гъаршла байрам дураберкIиб.\nХIебла лишанти чедаэс шанти бахъхIи хIертири: гьачам дяхIили урзули, гьачам маркали, ахирра садаиб хIеб. Ванадеш къунзбухъун дубурти ва авлахъуникад.\nБайрамличир районна лерилра шимала бурганира учреждениеби-организациябала жавабла хIянчизартанира бутIакьяндеш дариб.\nШантани хIядурдарилри гьарушла хъабнира бизити хурегунира. Алавти шимазибадра бакIилри бахъал гIяхIли.\nАвлахъличиб хъубяхIрумала байрам бехIбихьайчи гIяхIлас разили ва шадли гьунибаиб культурала Юртла зирнявчиби ва Трисанчила урга даражала школала ученикуни ва педколлектив.\nТрисанчила шила дублабси майдайчир демжур далай делхъ. Балбуц устадешличил бузахъулри тямада Трисанчила урга даражала школала завуч Аскандар ХIяпизовли.\nИлини бегI гьалаб гъай далай-делхъла устнази бедиб ва ПатIимат Меджидовани балбуц сунела жагаси тIамаличил далай зайбухъахъун.\nГIур гъай бедиб «Дахадаевла район» муниципальный цалабяхъла бекI Жаруллагь ГIямаровлизи. Илкьяйдали бакIибти гIяхIлазира гъай бедиб. Илдани мубаракла дугьби дуриб, маза-мас, хъуми, гIямру дерхъахъес балга-дугIя ва дезни дариб.\nДалайчиби Шарип ХIусейновли, Арсен ХIясановли, ХIямид Рабазановли ва цархIилтани жагати далуйти зайдухъахъун.\nМиллатла палтарличил бегIбиубти школала бучIантани жагати делхъ чедаахъиб. Шила жамигIятли ва бакIибти унра шимала халкьли эркинти кьумурти-алав разили замана дураберкIиб.\nЦалабикибтас дебали гIяхIдизур шила халакабаибти адамти ХIяжиев ХIябибли ва Амирбеков Кьурбай дурибти балгни ва делчIунти гьар-урла далуйти.\nШадлихъ даимбарес авлахъличи дурабухъун ва цаибил гъарш каахъес хIурматла хъубзара СалихIов Амирарсланничи ва Ибрагьимов Разакьличи хъарбариб. БегI гьалаб илини каиб гъарш, гIергъити биалли — илала зилантани. АнкIи дегIун, балга-дугIя делчIун.\nЦаибил гъарш каэс урибси хъубзара Амирарсланни, дуразла тIели буцайчи хIерли кайибси Разакьли унци гьардуциб ва «Гьу — гьария!» иб. Гьели велгIес вехIихьибси шанти-ургав асилси бузерила адам сайливан урусири ил.\nХъубзурани чула асилси хIянчи бехIбихьибмад, илдачи, гIергъибикили, кьадуба иртути жагьилтала ва ургарти гIямрула адамтала кьукья халаси разидешлизибри.\nИлис гIергъи дехIдихьиб хIязла абзани: уршби-рурсбала гьарахъдешличи дуцI, шимала бургала ва СПК-бала руководительтани гьая зузбарни, гира иргьни, мурул адамтала някъбала цIакь чебаахъни ва дахъал цархIилтира.\nГIядат хIясибли дурхIнас хIулега-кьуцIри дубурличирад гердатур, ва цалабикибтас дутIиб.\n— Нушала балбуц гIеббуцибти ва иличир бутIякьяндеш дирути лебтасалра уркIи-уркIилабадси баркалла. Балулра, ишбархIи нушачи районна лебилра-сера шимала бурги ва райадминистрацияла бахъалтигъунти хIянчизарти бакIили саби. Илди лебтасалра уркIи-уркIилабадси баркалла, викIи СПК-ла председатель ГIябдурашид БяхIмудов.\nАхирличир абзаназиб чедибикибтас савгъатуни, жузи, дусби ва арцла шабагъатуни дедиб. Байрам разиси аги-хIяйчиб таманбиуб.\nБалбуцла жигарла бутIакьянчиби ва спортла абзаназиб чедибикибти ХIурматла Грамотабачил ва арцла премиябачил шабагъатлабирниличила багьахъур. Трисанчилантала хъубяхIрумала шадлихъли хъумхIертести гьанбикуни калахъун лебтасалра.\nДерхъаб хIушала хъуми, маза-мас ва гIямру.


Авар мацI » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nМацI / Адабият\nОктябрь инкъилаб гьабун больщевиказ совет хIукумат гIуцIаралдаса разилъиялда ругел гьитIинал миллатазе лъикIаб заман бачIана. Цебе, пачаясул заманалда гIурус гурони цоги мацI щибго ишалъе къабул гьабулароан. Пачаясул хIукуматалъул сиясат букIана гьел гьитIинал миллатазул мацIал тIуран киналго гIурус мацIалде руссине гьари. Гьеб мурадалде бакIазул школазда жо малъиги гIурус мацIалда букIунаан. Рахьдал мацI хIалтIизе гьабизе толароан.\nСовет хIукуматалъул сиясат батIияб буго. Гьелъ абула щибаб миллаталъул (гьитIинал рукIаниги) хъвай-хъвагIай, цIали-къалиги жидерго рахьдал мацIалда букIине ккелила, щай абуни гьелъулъ мискин-пакъир халкъалъе кIудияб бигьалъи бугелъул. Гьедин иш бугеб заманалъ рахьдал мацIал цIакъ кIвар бугеллъун кколел руго. Гьел мацIазда батIа-батIаял гIелмабазул тIахьал рахъулел руго, гьел мацIазда хъвай-хъвагIай гьабулеб куцалъул, гьезул нахIю-сарпалъул, истилахIазул рицарал тIахьалги басмаялда рахъулел руго. Гьанже нилъер кансиларазда гьабулеб хъвай-хъвагIайги ишколазда гьабулеб цIалиги нилъерго магIарул (авар) мацIалъ буго. Хьул лъола гьел мацIазул кватIичIого адабияталъе бегьулел мацIал лъугьина абун. Нилъер Дагъистаналда ругел мацIазул авар мацI бищун кIвар бугезул цояб буго. Авар мацI кIиабилеб рахьдал мацIлъун жодой кколел гьитIинал миллатал Дагъистаналда гIемер руго: гьезул хъвалеб кагъатги, ахIулеб кечIги, цIалулеб дарсги авар мацIалда буго. Гьезул гIисинал лъималаздацин лъала авар мацI. Киналго аваразул 200 азарго гIезе рикIкIарав чи вуго. Цоги миллатазул авар мацIалда кIалъалел чагIазулги халгьабуни, гьезул рикIкIен 250 азариде бачIуна. Авар мацIалъул жагърапияб тIибитIиги кIудияб буго: ГIанди округалъул цо гIураб бутIа, Авар округ, Гъуниб округ, Хасавюрт округалъул Салатау, Буйнахъ округалъул лъикIалан росабиги. Дагъистан къватIибехун авар мацI Закаталаялдаги буго. Авар мацI бихьизегIан гIадатияб мацI буго. Аваразул лъикIаб гьунар бугел хъвадарухъабиги кочIохъабиги руго. Ва амма гьезул асарал-назмаби, шигIраби жеги къватIир рахъун, зарбу кьабун, тIиритIун гьечIо. Нилъеда тIадаб буго гьел, гьанжелъегIан щибго къимат гьечIого, тIалаб гьабичIого рукIарал асарал ракIарун, басмаялда рахъизарун, халкъалда гьоркьор тIиритIизе гьаризе.\nДагъистаналъул мацIазда гъорлъ авар мацIалде щвараб мацI лъарагI мацI гурони гьечIо: бакътIерхьул магIарухъ авар мацI хьвадула, лъарагIалда – лъарагI мацI. ХIасил, гьеб кIиябго мацI буго цоцалъ къацандулеб, жинди-жиндие бергьенлъи тIалаб гьабулеб.\nНилъер магIарухъ жиб-жиб заманалъ цо-цо цIар арав кочIохъан вуго. Гьезул цо тайпа гьаракь цIакълъиялдалъун машгьурлъула, цогидал – пасихIал кучIдул гьаризе махщел цIикIкIарал рукIиналдалъун хиралъула. ЛъикIав кочIохъанасул къиматги батIияб букIуна гIадамазда жаниб. Аваразул халкъалъул адабият, маргьаби, кучIдул, кицаби, рицанкIаби, гьезда релълъарал цогидал жалазул батIаго гIибарат (дарс, мисал) буго…\nАвтор: ГIабдулатIип Шамхал\nБаяналъул кьучI: 1928 сон\n» Тимур Айтберов: «Цебе заманаялъул элитаялъ бицунеб мацI магIарул букIана»\n» Рахьдал мацIалъул фестиваль\n» МагIарул мацIалда хъвай-хъвагIай бакки\nГьанже шагьаразда ругел маг1арулаз г1урус мац1 бицулеб руго\nДуца кинаб мац1 бицулеб бугеб?)\neldar suguri, дида маг1арул мац1алда к1алъалев чиясда дица маг1арул мац1 бицуна, г1урус мац1алда к1алъалев чиясда г1урус мац1 бицула\nСалам сахал г1адамазе!\nАмирхан, Авараз жидерго\nрахьдал мац1 к1очоне биччазе бегьиларо. Квеш ккараб жо буго аваразда жидерго тарих льангут1и.\nАнц1ила микьабилеб г1асруялдаса цебе бук1араб тарихальул дагьаб гурого бицен гьеч\nМун г1адин зигардулел г1адамал рук1аго,щиб хисилеб,жигар бахъе щиб бук1аниги гьабизе)


МухIамад БисавгIалиевасул нухги хатIги » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nМухIамад БисавгIалиев. МагIарулазда лъикI лъала гьеб цIар. Къогоялдасаги цIикIкIун соналъ аваразул публицистикаялда жаниб жиндирго рагIи абулеб буго гьес. БисавгIалиев ккола хIакъалда хIакъабилан абулев, чIегIералда чIегIерабилан абулев, хъахIалда хъахIабилан абулев, битIараб калам гьабизе хIинкъуларев, магIарул халкъ хирияв журналист ва хъвадарухъан.\nМухIамад БисавгIалиевасда ракIалдасан лъала Расул ХIамзатовасул асарал, гьесда лъикI бичIчIула шагIирасул гъваридаб, бечедаб, такрарлъи гьечIеб, дунялалдаго машгьураб рухIияб ирс. Хасго мухIканго ва щвалде щун БисавгIалиевасда лъала ХIамзатовас гIумрудул ахирал соназда хъварал кучIдул, поэмаби ва цоги асарал. Чанго соналъ Расул ХIамзатовасул кумекчилъунги хIалтIана МухIамад. Жиндир асарал ракIалдасан лъалев, гьезул магIна бичIчIулев гIолохъанчи ватиялдаса вохун вукIана ХIамзатил Расул. КIудияв шагIирас васигаталдаги хъван буго жиндир асаразул цIех-рех гьабизе, басмаялда рахъичIел мухъал къватIире риччазе жинца МухIамад БисавгIалиевасда божилъи гьабулилан.\nРасул ХIамзатовасго гIадин, магIарул халкъалъги божилъи гьабуна БисавгIалиевасда. Гьес гьеб божилъи ритIухъги гьабулеб буго.\nМухIамад БисавгIалиевасда кIочонаро жиндир эмен ИсмагIилил дарсал, гIураб Анкьракьалъул дарсал ва магIарул халкъалъул дарсал. Гьединлъидалин гьесул щибаб макъалаялда, щибаб хабаралда, къисаялда жаниб бугеб магIаруллъи, нилъер миллаталъул бахIарчияб тарих, халкъалда хъинтIулелщинал суалаздехун ракIунтараб бербалагьи.\nЧанго соналъ «ЛъаратIа» казияталъул бетIерав редакторлъунги хIалтIун, БисавгIалиевас хIукму гьабуна эркенаб, лъидаго бачIеб, рагьараб, батIи-батIиял пикрабазе бакI кьолеб, нилъер халкъалъул араб заманги жакъасеб къоги бихьизабулеб цIияб информациялъул алаталъе кьучI лъезе – 2011 соналда къватIибе бачIана «Миллат» басмаялъул тIоцебесеб номер.\nГьале ичIабилеб сон сверулеб буго, щибаб анкьалда «Миллат» казият магIарулазухъе щолеб бугелдаса. Гьеб анцIгогIан лъагIелалда жаниб халкъалъухъе щун буго «Миллаталъул» ункънусгогIан номер. Гьеб ккола аза-азар макъала, нус-нус кIвар бугел суалал, нилъер тарихалъул лъаларел рукIарал гъатал, цIалдолезул кагътал, дандерижиял, бахIсал, гара-чIвариял, аналитикиял цIех-рехал, сапаралъул очеркал, анцI-анцI жанразул асарал, къисаби, кучIдул, харбал.\nПачалихъалъул ва цоги гIуцIабазул кумек гьечIого, жибго жиндицаго хIебтIулеб тIоцебесеб миллияб казият Дагъистаналда гIуцIизе гьунар гIурав чи ккола МухIамад БисавгIалиев. Гьесда бажарана «Миллат» казияталда сверухъ нилъер халкъалъул ургъел бугелщинал гIадамал данде гьаризе.\nМухIамад БисавгIалиевасул харбал ва къисаби рахъана Дагъистаналда ва республика бахун къватIирехун. Гьес къватIибе биччазе хIадурун буго прозаялъул тIехьги. ЦIалдолез ва литературоведаз лъикI къабул гьуруна МухIамадил асарал. Россиялъул халкъазул адабияталъул антологиялдаги, «Литературияб газеталдаги», цоги басмабаздаги рахъана гьесул харбал.\n«Хвелгун дандчIвай» абураб асар гьадин байбихьулеб буго:\n«Гьеб букIана 1946-абилеб соналъул кватIараб хасалихълъи. НекIсияб Анкьракьалъул ЧIурмутI жамагIаталдаса гIадамал унел рукIана ЦIоралде. Жеги Кавказалъул мугIрузул балалъа Алазаналъул жаниблъиялде бугеб нух гIазуца къан букIинчIо. ГIадамал унел рукIана хасалие нахърателалъе ролъ, нарт, цIам ва цогидаб хIажатаб жоялда хадур. Ана ЦIоралде цо Лъодок боялдаса (лъебелав) чиги, цадахъ кумекалъе чIужуги ячун. Цо кьерхараб хасалихълъиялъул къоялъ, хадуй чIужуги гьаюн, Белоканалъул базаралде ана гьев цIоросаролъул ханжу босизе магIарухъе ине. Базаралда азул магIарухъе сапар бухьине бугеб нигат бичIчIарав цо ЧIарахъ росулъа херас бетIералъ ишан гьабуна бакътIерхьул рахъалдасан рачIунел накIкIазде:\nБелоканалдагун ЧIурмутIалда гьоркьоб буго КIудияб Кавказалъул мугIрузул бал, гьениб тIогьазда гIазу букIуна рии камилаб мехалдацин. Херас кьураб гIакълуялъухъ лъебелав гIенеккичIо. Къасд тIамуна магIарухъе ине, мугъзада гьиргун, хадуй чIужуги гьаюн. ИнчIого бегьулеб хIалги букIинчIо. МагIарухъ чияр цIобалда тун рукIана гIисинал лъимал, гьел ралагьун чIун рукIана ЦIоралдаса квен-тIехгун эбел-эмен руссиналъухъ. Рос-лъадул мугъзада рукIана бащдаздаса ханждал цIурал хъапал, цогидаб чIилда-гъилди ва лъималазе сайигъатал. Унел рукIана гьел хъван балеб гIазуда ва гIазул бураналда данде. Хьул букIана къалъуде гьури чучлъилин ва сухъмахънух тIубан къан батиларин. Амма, мугIрул балалъе гIагарлъанагIан, борхалъуда гьури ва гIазу тIадеги кутаклъулел рукIана. Щобазда ва кIкIалазда лъукъараб жанаваралъухъего рурудилеб гьорол ва бураналъул сас къотIулеб букIинчIо. Лъебелав лъадигун лахIзаталъ цо щобил руссен бугеб бакIалда лъалхъана. Халгьабуна нахъа тараб нухлул ва ахада тараб ЦIоралъул…»\nМухIамад БисавгIалиев вуго гIумру ва гьунар цIубараб ригьалда. МагIарулазул ва Дагъистаналъул адабияталда, журналистикаялда, маданияталда жаниб жиндирго хаслъиги, нухги, хатIги буго гьесул. Тавпикъ кьеги МухIамадие цIи-цIиял асараз гIадамал рази гьаризе, нилъер халкъалъул адабият ва жамгIияб гIумру церетIезаризе.


Къиримналгу ккаккан бунни Виричунал оьрмулиясса спектакль\nКъирим-татарнал паччахIлугърал театрданул апрель зурул 23-нний ккаккан бувну бур Совет Союзрал кIийла Виричу АхIмад-Хан Султаннун 100 шин шаврин хас бувсса спектакль. Мунин цIагу дур «АхIмад-Хан Султан – ссавруннал султан» тIисса. Ва ишираяту чивчуну бур Къиримнал Культуралул министерствалул. Сценарий чивчуну бур Эдип Эмир тIисса тайннал драматургнал.\nЛакрал паччахIлугърал театр буссия АхIмад-Хан Султаннуясса спектакль Къиримнаву ккаккан буван гьан хIадур хъанай. Баласса коронавирус сававну, къалавгнува ливчIссия, ттун кIулссаксса. Жулвамур театр тихун лавгун, тайнналмунийн жучIанма оьвкуну, культуралийхчIин, гьамин, дусшиврийсса арарду хъиннура цIакь дуван хьунссия Виричу мяйжаннугу хъунгу, тарбиягу увсса миллатрал агьулданущал.\nСледующая публикация «Илчи»-маслихIатчи\nПредыдущая публикация ДакIру зунттаву, чурхру дяъвилул майданнайва ливчIми


Добавил(а) Administrator on 31 Май 2011.\nВАТ1АН Ц1УНУЛА БАХ1АРЗАЗ.\nХ1икматаб къисматалъул ва рек1ел аваданлъиялъул инсангун дандч1азе рес щварал нижеца х1исаб гьабуна – гьав к1удада херлъиларин хвалилаб зах1мат т1аде бач1аниги, Т1адег1анав Аллагьасе гурони бет1ер къулиларилан.\nДагъистаналъул кавабахъе намцазул г1ашт1ичаг1азул т1оцересел бидулал швелелдего фронталде вит1изе соназде вахинч1ев лебалав Исх1акъ военкоматалъул х1алт1хъабазда ч1алг1ун вук1ана. Кидаго нахъч1валаан сонал г1ун гьеч1илан, хадуб абуна бандазул чи вугилан, чачанасулгун бухьен бугилан. Бит1араб буго, гьеб заманалда Чачаналъ рук1ана инсул 16 вацг1алги, жиндирго гьесул 22 цинаг1алги. Ахирги Дагъистаналда хабар т1ибит1ана соназде г1агарго ругелги, цере фронталде ккеч1елги бокьун фронталде рит1изе ругилан. Гьеб хабаралъул х1акъикъат лъазег1анго Исх1акъ ункъабилеб нухалдаги Дилималда военкомат бук1араб Балал минадухъе щвана. Гара – ч1вари гьабуна, г1енеккана ва г1арза къабул гьабуна.\nРагъул соназда Казбек районалдаса Ват1ан ц1унизелъун Баг1араб Армиялде ах1ун вук1ана 1740 чи. Гьездасан дора, рик1к1ада – рагъул майдабазда хут1ана 894 чи ва тушманасдаса нилъер ракьал ва Европаялъул цо – цо улкаби эркен гьарун т1адруссаразулги г1емерал рук1ана инвалидаллъун лъугьарал. Гьезулги щварал ругъназул х1асилалда г1емерисел т1убан херлъилелде г1умруялдаса рат1алъана.\n1943 соналъул 23 – 24 марталда Дагъистаналдаса кьун г1арзабигун рагъде ана 30 азарго чи. Гьезда гьоркьор рук1ана Казбек районалдаса жалго бокьун фронталде арал 153 г1олилазулги г1иц1го 33 ял т1адруссана.\nГьел къояз щибаб росулъ ва райцентралда гьаруна дандч1ваял, унезе нухбит1иялъе гьаруна к1алъаял, гьезул нахъ руссана Казбекалде 33 чи..\n23 марталда росабалъа рач1арал г1олилалгун щибго г1урус мац1 лъаларев Алмахъав г1аммаб иргаялда ч1ана. Дилим – Хасавюрт – Мах1ачхъала – Баку – Тбилиси – чан гьединал ч1аралдай нахъа тезе Аллагьас хъван бугеб.\nАвчалалде, Хашура Сурамалде щведал байбихьана рагъулаб х1адури. К1алъала г1урусалъ, нижеца жаваб кьола маг1арул мац1алда. Дилималдаса гьадав Ансариявги, Ичкаялдаса Садикъги цадахъ рук1инч1елани щиб ккелеб бук1арабалицин лъаларо. Нижергун гьоркьолъаби мух1кан гьаризе командирзабазги гьел ах1улаан, кинаб къо кканиги нижедаги гьел гурел ратулароан . Жакъаги гьел цоцазе хириял руго ваццаздаса – ян бицуна херав Исх1акъица рагъулал гьалмагъзабазул х1акъалда.\nМукъсанабго рагъулаб х1адурлъи щварал гьел рит1ула цо дивизиялде, цо полкалде, амма цоцазулгун бухьен кквезе рес щоларо батальонал ва ротаби бат1а – бат1а рук1иналъ – Хубаралдаса Дадаев Мух1амадгун, Ичкаялдаса Г1абдуразакъов Садикъгун, Буртунаялдаса Х1асанов Х1ажигун, Ц1обокьа Шуг1айпов Мух1амадгун ва г1емерал цогидалгунги. Т1оцебесеб рагъ бук1ана Смоленск эркен гьабиялъе г1оло гьабулеб. Рук1ана кьвагьдохъабилъун, хехго байбихьана нилъер г1олилал разведкаялде рит1изе. Цо нухалда Чичилбиевгун разведкаялъулаб т1адкъайгун Арал 28 рагъухъанасул нахъе руссана г1иц1го щугоял.\nАбизе бегьула Смоленскиялъул сверухълъиялда Дагъистаналъулги Салатавиялъулги васазул жаназаби камурал бак1ал гьеч1илан. Масала, ругел баяназда рекъон Салатавиялъул 44 рагъухъан къанщун вуго гьенир, руго цо къоялъ ч1варал щугоялцин. Балагьизе чи гьеч1ел хобал жакъа нилъехъ ралагьун ругилан кколан.\nРагъда бищунго пашманлъараб къо Исх1акъие бук1ун буго чехьги бихъун, бакьалги къват1ире ран, гъежги лъукъун ватарав рагъулав гьалмагъ Хубаралдаса Мут1алибов Х1ажие щибго кумек гьабизе рескъот1иялде ккараб мех. Данде бакьалги гьарун, т1аса гордеги бахъун, дагьабго ругъунги бахчун, дагьав рик1к1аде г1ан гьев вехъерхъулагун ана абадиялъулаб рокъове муг1рузулаб лачен. Т1ок1аб гьабизе жо Исх1акъида к1олароан.\n- Г1ужумалъ вач1унев тушман нижеда т1асан инч1о. Дун лъукъана Смоленскиялда гъоркь Х1ажигог1адин 1943 сонил 28 августалда. 9 къоялъ хут1ана бахараб харилъ лъукъараб бак1алдасан къват1ире рач1арал бакьалгун, зама – замналда лъавудаса инавулеб бот1рол ругъунгун. Чиясда вихьилин, ватилин, хьулалъ борхулаан ахирисеб къуватгун эхеде квег1аб квер. Аллагьас дир рух1 гьениб бахъизе хъван гьеч1еб бук1ун бугоха, т1аде ккун цо гьит1инай ясалъ дагьав довег1ан вехъерхъун вуго ва рагъухъабазда лъазабизе ун йиго. Хадусеб – макьилъ цин бихьизе хъван батугеги.\nИсх1акъ госпиталалдаса вуссана рокъоса аралдаса лъаг1елгун 22 къоги нахъа тун. Херасул г1умруялъул буго цо хасият – кидаго ресалда рекъараб х1алт1и гьаби. Фронталдаса т1ад вуссарав Исх1акъида росдал къисмат гьанжесеб Калининаулалда бугеб колхозалда бухьун батана. Бажарараб хурухъанлъиялъулаб х1алт1иги, боц1хъанлъиги – гьес цо рахъалда тараб х1алт1и хут1ич1о.\n34 соналъ х1алт1ана вехьлъун. Доб дун лъукъун 9 къоялъ рагъухъабазда гьоркьоса камурав дир х1акъалда рокъобе бит1араб баяналда абун бугоан «Чичилбиев Исх1акъ 1943 сонил 28 августалда Смоленская областалъул Екимовский районалъул Куркино росулъ Ват1аналда цебе налъи т1убалаго, бах1арчияб къаг1идаялда ч1вана» - ян абун. Дидаса цебе гьеб хабар росолъ т1ибит1унги бугоан –ян т1аде жубана хвалил кверщаликьа ворч1арав Алмахъас цо жо к1очон бугебг1адин.\nРагъухъан т1ад вуссана, амма т1ад руссинч1о Змница росолъ къанщарав Г1адиев Лах1ит, хадусеб къоялъ гьенибго хвалилал гулби щварав Х1ажибатиров Булатхан, Починок росолъ вукъарав Идрисов Мух1амадбасир ва г1емерал цогидалги росоцоял. Амма гьезул къисмат Исх1акъида лъалароан, гьединлъидал батила рагъухъанас г1иц1го Хубаралдаса Х1ажил бицун тараб.\nЖакъасеб къоялде щибиланха абилеб, - чучав бет1ерасул чучал аскаралги рук1унин абула. Амма нилъее бет1ерлъи гьабуна Дагъистаналъул ях1алъги, бац1адаб намусалъги. Дол соназ нижеда къо гьелъ борхизабуна, гьал соназ нужееги гьебго къуват буго. Доз умумул нечезе гьарич1о, гьазги къо борхиялда божи буго.\nТарбия кьеялъулаб х1алт1и г1уц1изе гьал ветераназул г1умру ц1алулеб, бихьулеб раг1улеб ц1алул т1ехь буго. Гьелдаса бит1ун Калининаулалъул школалда пайда босулеб бук1иналъе нижеца нуг1лъи гьабула. Гьелъул х1асилги кколеб буго.\nИсх1акъ Чечилбиев. Алмахъ росу. Г."Чапар" от 24.01.2000 г. №4\nЗа неделю 61\nЗа месяц 501


ЗАМАНА - Иргъахънила хIянчи дураберкIес чебиркур\nАхъушала районнизирти ил шайчирти аги-кьяйдала хIекьлизирти багьахъниби гьаладирхьули, гъайухъун ДР-ла шайчибси РФ-ла Роспотребнадзорла Лавашала районнизибси Управлениела руководитель СултIанбек Амиров.\n«БусягIятла замана Ахъушала районнизиб, Дагъистан Республикализиб кьяйдали, коронавирусли зягIипбикибти агара. Ил изайзибад мяхIкамдеш бирнила шайчирти тяхIяр-кьяйдаличила районна халкьлизи бурес чебиркур. Республикала, улкала, хаслира — коронавирус тIинтIбиубти улкнази, хIебашахъес гIягIнили саби. Районна лерилра учреждениебазиб, организациябазиб, школабазиб коронавируслизибад мяхIкамдеш бирнила шайчиб иргъахънила хIянчи дураберкIес хIяжатли саби», — викIи ил.\nКомиссияла заседаниеличив илкьяйдали гъайухъун Ахъушала ЦРБ-ла бекI тухтур МяхIяммадамин СягIидов. Илини районна центральная больницали чейхъуси изайчи къаршити дармунти ва чейхъути излумала отделениелизир декIарти палатаби лерниличила цIакьбарили буриб.\n«Ахъушала район» МО-ла багьахънибала политикала шайчибси управление\n13:06, 02 марта 2021, 1465\n11:29, 02 марта 2021, 489\n13:43, 03 марта 2021, 402


К Галатам 1:11\nК Галатам 1:12\n1. Фессалоникийцам 1:6\nНужеда лъай, вацал, дица лъазабулеб бугеб Рохалил хабар гІадамаздасан бачІараб гуро. Инсанасдасан гурелъулха дихъе гьеб щвараб, инсанас малъунги щвечІо дихъе гьеб. Дие гьеб ГІиса МасихІица загьир гьабуна. Нуж лъадалъ ччун рахъи кколаан МасихІида цадахъ хабалъ рукъиги ва гьесда цадахъ хваралъуса рахъинги. Гьев хваралъуса вахъинавурав Аллагьасул хІалкІолъиялда божидалха нуж. Нужеде баркат рещтІаралъухъ Аллагьасе рецц гьабула нижеца кидаго, нижерго дугІадулъ нужги рехсола. Нижер Рохалил хабар, рагІабаздалъун гуребги, Илагьияб РухІалъул хІалкІолъиялдалъунги нужехъе щведал ва гьеб кинабго хІакъаб-кьучІаб бугелъул, нижеда лъала, вацал, Аллагьасе нуж рокьулеллъиги гьес нуж тІаса рищун рукІинги. Нужеда лъала нужее лъикІлъиялъе ниж гьенир кин хІалтІаралали. Нижедаса ва ТІадегІанасдаса мисал босун хьвадана нуж. ГІемер гІазаб-гІакъуба бихьаниги, Илагьияб РухІалдаса рохун къабул гьабуна нужеца нижер рагІи.


ГIабдулмалик чIваялъул цIех-рехалъ диванханаялъул рагьу бахана\nДагъистаналда кватIичIого диваналда цере эхетизе руго «ХIакъикъат» газеталъул жавабияв секретарь АхIмадилов ГIабдулмалик чIваялда щаклъи букIун ккурал кIигоял. Жидецаго гьабураб такъсиралъе гьел мукIурлъанилан абулеб буго цIех-рехчагIаз.\nАдвокатас жеги кинал ругониги комментариял прессаялъе загьир гьаричIо. Республикаялда гьанжелъизегIан чIварал журналистазда гьоркьоб, диванханаялъул халгьабиялде борчIараб тIоцебесеб чIвай-хъвеялъул мухIканлъи кьолеб буго гъоркьехун\nАхIмадилов ГIабдуламалик чIвана 2009 соналъул 11 августалда.\nЖиндирго автомобилалъув жанив вукIаго хун ватана гьев.\n«ХIакъикъат» газеталъул жавабияв секретарасул хъулухъалда цадахъ гьес нухмалъи гьабулеб букIана Сугъралъ росдал газеталъеги.\nДоб мехалъ абулеб букIана «ХIакъикъат» газеталда гьес рахъун рукIарал макъалаби сабаблъун чIван ватулин гьевилан.\nГьесул гIумруялде квер борхарал чагIи ратизе гIураб заман бана цIех-рехчагIаз. Гьаб соналъул байбихьуда ккуна ГIабдулмалик чIваялде щаклъи бугезул цояв Мурад ШугIайбов, лъабго моцIидасан апреалалъул ункъабилеб къоялъ ккун гьесул гьалмагъ ГIабдурахманов ГIисаги.\nЦIех-рехалъ чIезабуна августалъул 11-абилеб къоялъ ГIабдулмаликие гъоркьчIелги гьабун жалго бетIергьанаб «Лада Приора» автоомбалъусан кьвагьун бугин гьел кIиязго журналистасдеян.\nГьал къоязда цIех-рехалъул комитеталъ лъазабуна ШугIайбовги ГIабдурахIмановги жидеде гIунтIизабулеб гIайибалъе мукIурлъанилан.\nМурад ШугIайбовас цIех-рехчагIазда бицухъе гьес ГIабдуламалик чIван вуго гьел кIиядаго гьоркьор рукIарал гьоркьорлъаби сабаблъун.\nАмма Мурад ШугIайбвасул эмен Пахрудиница исана февралалда МахIачхъалаялдв тIобитIараб митинглда абун букIана жиндир васас ГIабдулмаликги ХIажимурдаги чIвачIилан.\nГьаниб тIаде жубазе ккола тIадехун рехсарав кIиявго гIолохъанчиясде гьединго гIунтIизабулеб буго 2011 соналъул 15 декабралда «Черновик» газеталъул хважаин ХIажимурад Камалов чIваялъулги гIайиб.\nМитингалда ШугIайбов Пахрудиница абулеб букIана Сугъулдерил кIудиял хъулухъазда ругел гIадамазда гьоркьор ругел дандеккунгутIиязул къурбанлъун кканин жидир василан\nГьезда гъорлъ рехсолел руго "Новое дело" газеталъул бетIергьан Чилилов АхIмадги, цеве Халкъияб Мажлисалъул депутатлъун вукIарав ГIисаев Шамильги. Гьел харбал рагIун ругоан Мурадил эмен Пахрудинидаги.\n«Дидани жеги батIайисан рагIана. Дир васас ХIажимурад чIваралъухъ, МахIачхъала шагьаралъул мэрас нижер цо росуцоясе лъикIаб хъулухъ кьун бугиланги.\nУзухъда, гьел руго гьадингосел къватIул харбалги мацIалги.\nДир васасдасаги, ГIисаевасдагун Чилиловасдаги, Богатыревка поселкалъул администрациялъул бетIер Хазамовасдаги нахъасан мацIал гьарулел руго нижерго росуцояз.\n1937 соналда гIадаб ахIвал-хIал лъугьун буго росулъ. Гьаб жакъа мацIал гьарун, гIадамал дандразарулел ругел чагIазул умумуз мацIалги гьарунин доб мехалда нижер умумулги туснахъ гьарун рукIарал.\nГьезул лъималазги гьебго жо гьабиларищха. Жидехъе властьги дагьа-макъалго кепкалги щунилан бокьа-бокьараб гьабизе, гIадамал инжит гьаризе хIалбихьулеб буго гьез».\nГьел такъсирал тIаде рехизе хас гьабун нужер вас щайин дол росуцояз вищаравинги гьикъун букIана ЭР-ялъ Пахрудинида.\nШугIайбов Пахрудин: «Дир васги гьесул гьалмагъзабиги дол чагIазе хIелхIедизе лъугьунарогоха. Дозда сверун рукIуна цоцаздасан мацIал гьарулел, ритIа-ритIаралъуре рортулел гьаби гIадал гIадамал.\nДида чIванкъотIун лъала дир васас ХIажимурадги ГIабдулмаликги чIвачIолъи».\nМурад ШугIайбовасул ихтиярал цIунулел руго Хасавюрталдаса адовкат ГIумаров ГIадилгерейица.\nЛъагIелгIан заман буго гьесул гьелда тIад хIалтIулелдаса. Амма букIинесеб диваналъул ва жинца цIунизе тIаде восарасул хIъакъалъулъ телефоналдасан щибниги бицине разилъичIо гьев.\nГIабдулмалик чIваялъул цIех-рех


Киев: Россиялъ нижергун гъорхъода чIезавун вуго 50 азарго аскарияв\nУкраиналъулгун гъорхъода аскIоб Россиялъ чIезавун вуго 50 азарго аскарияв. Гьедин лъазабуна талат къоялда Украиналъул Генштабалъул вакил Владислав Селезневас. Гьесул рагIабазда рекъон, гьедин «Россиялъ хIаракат бахъулеб буго Киевалъе тIадецуй гьабизе».\nУкраиналъул машрикъалъул рахъалда ахIвал-хIал лъалаго хIалуцана 17 августалъул сардилъ. Сепаратистаз Донецк икълималъул Сартана росулъе кьвагьидал хун вуго лъабго чи. Гьедин лъазабулеб буго Украиналъул рагъулаз.\nУкраиналъул рахъалъ рикIкIунеб буго сепаратистаз рагъулал ишал ургъунго цIилъизарулел ругин «Минскалъул къотIиял» хвезаризейин. Гьедин абуна талат къоялда Донбассалда рагъулаб операциялъул штабалъул вакил Анатолий Стельмахица. Гьесго абухъе, сепаратистазе бокьун буго Киевалъ жидее кIудияб дандечIей гьабизе ва гьелдаса хадуб Россиялдаса «кумек гьаризе».\nКиевалъул баяназда рекъон, 17 августалда сепаратистаз кьвагьи чIезабиялъул низам хвезабун буго 86 нухалда. Сепаратистаз Киевалда гьабулеб буго кьвагьи чIезабиялъул низам хвезабиялъул гIайиб.


ГIемерав чиясе чанги батIияб зарал ккараб сон бачIана исана. Культураялъулгун искусствоялъул гьунарчагIазул киндай бугеб ахIвал- хIалилан хIалтIана пикру. Гьезул цо-цо коллективал хIалтIуде хьвадулел ругоан, инчIого рокъор чIаралги камилищха, киналго районазда цого низам гьечIелъул.\nКингIагидай рокъор хIебтIун руго гвангъарал концертаз, бечедал бертабаз, къасисел рестораназул чалухал банкетаз хьихьарал кочIохъаби? Гьезул цоялъул зигара чIвана гIинда гьал гIагарал къояз. Махсара жубараб гьадинаб кIалъай ккана гьелъулгун:\n- Кеп гьечIо дие гьаб пандемиялъул.\n- ВахI, хутIанщиназе сухIматищха гьаб?\n- Нужее щиб захIмалъи бугеб, хIукуматалъ харжги кьун ругин рокъор.\n- Мунги йигогури, гъоб пуланаб, маданияталъул идараялъул штаталда? - ян щвезабизе ккана ракIалде.\n- Вуя, щиб бицуней мун! АнцIила щуазарго гъурущ! Гьа-гьа-гьа, гьеб сундуе гIолеб жо!\n- Йо, анцIазарго гурони харж рокъобе бачIунарелги руго гIадамал. Гьез хъизан хьихьула.\n- Лъаларо, гьез кинабгIаги экономиялда гIарац хIалтIизабизе малъулеб гIелму лъазабун батила.\n- Дуе гIолареб жо щиб? Рукъзал руго хайир кьолел, гьебги цо гуро. Машина буго. Концерт-банкетазде яхъине цIияб партал босизе кколеб гьечIо пандемиялъул заманалъ. Аллагьасукьа хIинкъа.\n- Щиб дуца бицаниги, дида лъаларо гьеб анцIила щуазарго цIулал гъурщида рекъон гIумру гьабизе.\n- Гьебги гьечIого хутIани лъазе буго дуда гъурщазул къимат, - ан тана хабар лъугIизе.\nШагьаралъул рестораназда кечI ахIулел кочIохъабазул мухъилъ нагагьги ватизе рес гьечIо хIукуматалъул чвантиниса харж щоларев, маданияталъул идарабазул хIалтIухъанин рикIкIунарев чи. ЛъагIалие лъабцIул гъоб идараялъул тадбиралда цереги рахъун, нахъраталие харжги карточкаялде чвахун руго, эмехвадал. Ведомосталда гъулбас гьабун харж босулеб заманалъ, моцIрое цо нухалъниги раккизе кколел рукIун ратила «жал хIалтIулеб» идараялде. КучIдулги кинал ва кинан ахIулелали нилъеда лъалаха, маххул къебедас тIагIел гIадин студиязда къачIалеб гьаракь-бакъан, гьенибги бищун къуватаб алат - гьитIинаб флешка! Чанго батIияб масъала борхун, мисалал рехсон хъвазе бегьила миллияб кочIол бугеб татуго хвараб ахIвал-хIал.\nМустахIикъабго гьечIониги, гIемер такрар гьабулеб рагIула «оцол багьаяб кечI» абураб умумузул машгьураб аби. Оц кьун руцIцIинарун бажарулеб гьечIо, машинаялъул кIулал кодоре щванигицин цIияб щавкъалда къосинабулеб буго гIалам гIадлу биххараб гIамалалъул кочIохъабаз. МакъратIисалъ гIадин халкъ гьезда тIаде цIалебги щиб хIикмат лъаларо. Гьеб кинабго рихаразул рахъалдаса цо-цо бадирчIваял камуларо хъвадарулел чагIазеги.\n«Щай нужеца хIакъаб рагIи абулареб, гьагъал гьалагал руччабазда, гьезий хъат балезда?» «Жал магIарулал, бусурбабиян рикIкIунадай гьез?» «Жидер хIурмат цIунулеб хIалалъги ахIизе бегьулагури кечI…»\nЖурналистал диванчагIи гурелъул, нижеда кIалгьикъун щай? Лъица щиб бицаниги, жидее къабулаб гуреб рагIи, мохмохалдаса лъим гIадин, гирула гьездаса.\n«Культураялъул министерство щибулеб жоха? Гьезул букIунарищ кочIохъабазул магIна-гIиналъул милат гьабулеб отдел?»\nКультураялъул министерствоги батилаха, культурный къагIидаялъ ретIа-къан, кагътазда квал- квалдулаго, кабинетазда жаниб къан.\nКин бицаниги щиб, шоу- бизнесчагIазе кутакалда эркенаб гIасру буго, амма сухIматал гьукъараб пандемиялъул кваркьи саламатго хъван батила гьезулги чвантида.\nРоцен кинаб бугеб гьунар борцунеб?\nГьанибго ракIалде щвана кIиго соналъ цебе гIассияб цо кечI рагIидал лъугьараб асар.\nРайгазеталдаго хIалтIулеб заман букIана. Къаде какгун квандаса хадуб хIалтIуде нуцIа рагьидал, берцинаб кечI-бакъаналъул сас чIвана. Редакциялъул гIолохъанай хIалтIухъан Рисалат йигоан, интернеталдасан гIисинккун биччараб кочIохъе, клавишабазда хIарпал рищулей.\n- Гьаб щиб цIакъаб гьаракь-бакъан?\n- МагIарулха, интернеталдаса. Модаялда бугеб, гIемеразе бокьулеб кечIха гьаб.\nЦо дагьаб гIинтIамуна дицагоги. Зани бегараб рагIабазул такрарлъи- припев:\n- Цоги нухалъ редакциялда жаниб рагIани, гьеб кечIги, компьютерги, мунги Авар гIурулъе риччала!- ян махсара жубараб бадибчIвай гьабуна.\nШагьра ккун, телалъул квараз бачун, интернеталъ тIибитIизабун магIарухъе бачIанщинаб чIанда гIурулъе бани гIорги загьрулъила. Умумуз абухъего, нацIида ццин бахъун хъабарчаги бухIизе бегьилищ? Месед гIадай нижер хIалтIухъаналдаги компьютералдаги бугеб багьана щибха? Гьелде тIадеги, гьаракь-бакъаналъухъ гIенеккун гурони жинца рагIабазул магIнаго гьабичIин Рисалатги йихха-йикана.\n«Борхатаб» поэзия, «гъваридаб» образ! Гьунар тIокIал шагIирзабаз хъварабдай, кочIохъаналъ жинцаго ургъарабдай? АхIулелги лъаларо, хъваралги рагIичIо. Дида рагIичIони щиб, халкъалъ такрар гьабулеб бугелъул.\nНужеца хIисаб гьабе, 700-800 чи гIодов чIолеб концерталъул зал «Герегун-рег-регун» кечIалъ кверде босараб! ГIив-гIав, чIинкьи-хъат, гIодор чIаралъурго ясазул кьури- кIичIи.. Гьев нус-нус чиги - магIарул гIолилал, нилъер букIинесеб, гIисинал лъималазул улбул.\nГьел концертазда улбузул телефоналда бахъаралъухъги балагьун «Лег-легун, гелегун»-ин такрар гьабулел, гьанжего гьанже рахьдал мацIалъул рагIаби абулел гьитIичал! МагIна босизе лъалареб, пикру гьабизе кIухIалаб, нилъер кIваргьечIолъиялъ куцараб наслу.\nДица бицинаро гьел, цIвакарал «цIвабзазул», тIогьол бусабазда «рег-регулел» образаз жал машгьурлъарал «шагIирзабазул», гьезие къимат кьезегIанасеб гIакъиллъи дилъ гьечIо. Амма, суалал рижула гьел «гьунарчагIи» Дагъистаналъул маданияталъул ва адабияталъул цебесеб кьерде росулел хIакимзабаздехун. Сундухъ кьолел жалдай «Дагъистаналъул мустахIикъал, халкъиял» цIарал? Кинаб роценалъ борцун гьунаргун росулел «шагIирзаби» Россиялъул хъвадарухъабазул мухъилъе?!\nКультураялъул министерствоян абулеб, Хъвадарухъабазул союзин абулел цIакъ серьезный кьучIалда гIуцIарал солидный бакIал руго нилъер. Рикьулел руго цIарал, кьолел руго багIарал книжкаби, каранда разе шапакъатал. Гьунаралъул махIго гьечIезеги рагьун буго каву кIудияб сценаялде. Щай, сундухъ?! Судухъали бицинаро, жидедаго лъани гIела, халкъалъеги гьеб балъголъи гуро. Гьезулго кодоре, ма, бокьараб ахIе, бокьараб бице, бокьараб цIалеян кьолел руго миллиял театразул, райцентразул маданияталъул кIалгIаби. Рощнол чIарбидаса борхине гIечIеб даража гьел «гьунаразул» батаниги халлъуларел маданиятгун адабият роцIинабеян хъулухъалги кьун таралгиха!\nНужеца копоего, гьал цо «рег- рег» тайпаялъул цониги кечI гIурус мацIалде буссинабе лъугьунеб кайфушниказул каламбур бихьизе!\nМавлид ахIугейин, чи хваралъуб панкъ тIамунги садакъа бикьугейин, рокъор ругел лъималазул расанкIаби рухIейин, ЦIияб соналъ гьитIичазе ёлка лъогейин вагIза- насихIат гIезегIан рагIула. Амма, гьелде ирга щвелалде щивас жиде- жидер мухъаздаса, росулъа хъвалел ва ахIулел «рег-регазда» рекIелъе иман тIинкIулеб гьуинаб хабар бицани, вирусго гIадин мунагьал тIиритIизарулелги дагьлъилаан.\nАхиралдаги абила, гIемераб жавгьар буго халкъалда гьоркьоб, жал цIакъалин цере рахъунарел. ТIабигIаталъго кьураб гьунар гьез рагьула жидер росу-ракь берцинлъиялъе, хъизаналъул ва гьудулзабазул горсверулъ. Гьединазул къиматги къадруги кидаго букIана, гьез цоцахъе кьун цIунунги буго миллаталъул хаслъи. Гьеб рагьизе нижедаги тIадаб букIинарищха.\nДругие материалы в этой категории: « РакIалдещвеязул саринал\tНилъер гIумруги шагIирасул гIакълабиги »\n10:41, 31 июля 2021, 46\n12:56, 30 июля 2021, 177\n12:20, 30 июля 2021, 162\n10:52, 30 июля 2021, 275


Кубаналда «Европея» яги хIакъикъатлъун лъугьараб маргьу\nГъуниб районалъул Сугъралъ росулъа Ризван ГIисаев абурав чи цIакъ машгьурав чи вукIана Дагъистаналда МухIу ГIалиевас президентлъи гьабулел соназда. Машгьурлъунги гьев вукIана Карабудахкент районалъул ракьазда гьес базе хIисабалде босараб «Немецкая деревня» абураб проекталъ. Гьел соназда гIезегIан СМИяздаги паркъун Пачалихъияб Думаялде ана Ризван. ЖамгIияталда гьоркьоб хабарги тIобитIун букIана кагътил макетги бихьизабун гьес МухIу гукканин ва депутатасул мандат босанин.\nГьеб бугоан гIадамазда гьоркьоб тIибитIараб хабар. Лъалеб гьечIоан гIадамазда гьеб проект гIумруялде бахинабизе ккани ракьул суалги роцIцIине кколеблъи, гьеб ракь гъоркьлъалие лъун дагьаб проценталъул кредиталги росизе кколеллъи, гьел шартIал гьечIого къватIисел улкабазул банказ кредиталги кьолареллъиги.\nРизванил рагIабазда рекъон республикаялъул нухмалъиялъ гьел шартIал тIуран гьечIоан, гьел тIурангутIиялъ гIумруялде бахун рагIуларо Дагъистаналда «Немецкая деревня» абураб проектги. Нилъер гIадамазе цIакъ бокьула гIадамаца абулелда божунгутIизе, хасго гьеб абулев чи бечедавги, ресалда вугевги вугони. ГIемерисезул гIаданиб жеги буго «бечедав чи» - квешав чи абураб стереотип.\nНилъеца хIисаб гьабуларо гьев квешав «бечедав чияс» кьурал налогаздалъун нилъее харжги, пенсияги, пособиялги, цогидал социалиял гарантиялги тIуразарулел рукIиналъул. Нилъеца ва республикаялъул нухмалъиялъ тIалаб гьабичIо Ризван ГIисаевасе шартIал чIезаризе.\nГьел чIезарун рукIаралани анцI-анцI аза-азар чи жанив вугеб хIикматаб берцинлъиялъул, жанир ишалъулал ва административиял централги, банкалги, ашбаз-рестораналги, тIугьдулъ ва хурдузулъ рацарал берцинал гохIалги, накIкIил рохьалги, жаниб ччугIаги, тIад хъахIал хIанкъвабиги лъедолеб, балагьун бер гIорцIулареб роцIцIараб лъел хIоралги ругеб шагьар букIинаан МахIахъалаялда аскIоб.\nНужеца гьаб кинабго дица бицунеб маргьу гIадин къабул гьабун батила, бахчун щай кагътида ва интернеталда гьеб бихьарабго диегоги маргьу букIана гьеб. Амма гьеб «маргьу» дирго беразда бихьана, гьенив тирана, хIорил рагIалда кIусана, рестораналда кванана, накIкIил рохьов тирана.\nГьел гохIалги, хIоралги, накIкIил рохьалги гьарун ругоан цIан битIараб авлахъ букIараб бакIалдаса. Араб щамат къоялъ Краснодаралде Ризван ГIисаевас гьоболлъухъ ахIун рукIана «Европея» шагьаралъ щуго сон ва живго Ризваница 55 сон тIубаялъул байрамалде Дагъистаналдаса гьалбал. Гьезда цадахъ сапар бухьанадицагоги Ризваница ахIун. Байрам данде ккана Краснодаралъул къоялдеги.\nБащдаб Краснодаралъул халкъ жидер шагьарги тун Ризванил «Европеялде» хIухь бахъизе бакIарун бугоан. Гьесул шагьаралъе ва Ризвание баркалаялъул рагIигун цеве вахъана гьенив Краснодар шагьаралъул бетIер Владимир Евланов, Адыгеялъул бетIер Тхакушинов Аслан, шагьаралъул актив ва анцI-анцI Ризванидаса разиял гIадамал. «Европея» комплесалда жаниб гьес бан буго немцазул, Португалиялъул, Италиялъул, Испаниялъул ва Франциялъул гIисинал шагьарал, гьезул этно - стиль, жидего хасиятаб арихитектура ва хутIараб кинабго.\nГьеб улкаялде щвараб гIадаб асар букIуна жанир тирарабго. Ран руго жанир цо тIалаялъул берцинал котеджалги, чIахIиял рукъзалги. Руго школалгун ясли-ахал, футболалъул полеял, бассейнал ва ихтиялат-кепалъул централ, ай кинабго инсанасе хIажатаб щинаб жо.\nПроекталъ ккун буго 2000 гектаралде гIагарараб ракь, жаниб гIумру гьабизе буго 65 азаргоялде гIагарун хъизамалъ. Гьеб буго цохIо Ризваница бараб шагьар, Гъизилюртгун Каспийск цадахъ босани бащалъулеб буго гьелда. Гьелдаго цадахъ Краснодар шагьаралъул чIухIилъун рикIкIунеб буго Ризван ГIисаевас бараб 24 тIалаялъул Marriott International гостиница. Гьел руго дунялалъул рищунго чIахIиял шагьаразда ругел халкъазда гьоркьосел гостиницабазул сеталде унеб даражаялъул гостиница.\nРоссиялда Петербургун Москваялда гурони кьун букIинчIо ихтяр гьеб базе, Ризваница Краснодаралдаги ихтиярги тIалаб гьабун бан буго. Щай дица гьаб киналъулго бицунеб бугеб нужее? Гьаб буго нилъер республикаялда анцI-анцI аза-азар хIалтIизе бакIалги, бюджеталъе гIарацги, гIадамазе санагIалъабиги гьаризе гIураб ресги, сурсатги бугел гIадамал тIад руссинаризе ккеялъе бачунеб мисал.\nЩай базе бегьулареб букIараб гьеб шагьар МахIачхъалаялдагун Каспийскиялда гьоркьоб? С.Амировас хIадур гьабун букIараб «Лазурный берег» проектги хутIана кагътидаго.\nГьеб хисизе бегьилаан Ризванил проекталъ. ГIадамазе хIалтIизе бакIги, бюджеталъе налогги, халкъалъе санагIатлъиги хIажат батани Ризванил лъайги, гьунарги, ресгун сурсатги хIалтIизе ккола Кубаналъе гуреб, Дагъистаналъе. Гьеб лъугьиналда божулерел чагIи ине бегьила Краснодаралде, хIакъикъаталде сверизабураб маргьу бихьизе. Хабар лъикIаб рагIайги.


Хасавюрталда администрациялъул минаби сверун ккун руго\nХасавюрт шагьаралъул ва Хасавюрт мухъалъул администрациялъул минаби сверун ккун руго аскарияз. Гьелъие гIиллалъун ккун буго низамцIунулез гьениса документал нахъе росулел рукIин.\n16 декабралъ, къадеялдаса байбихьун, шагьаралъул ва районалъул администрациялъул минаби ругел къватIал сверун ккун руго рагъулаб техникаялъ, гьединго жалго минабазда жанибе нух къан буго. Низам цIунулез кьурал баяназда рекъон, гьениб ракьал рикьиялда хурхараб документация нахъе бахъулеб бугила. Гьеб иш гьабулел низамцIунулел кколел руго батIиял регионаздаса ритIун рачIарал. Минаялдаса я къватIиве, я жаниве чи виччалев гьечIилан лъазабулеб буго полициялъулаз.\nХасавюрт мухъалъул администрациялъул хIалтIухъаналъ кьурал баяназда рекъон, захIмалъулеб буго кинаб документация гьез бахъулеб бугебали абизе. Гьединго, хIалтIул къо лъугIун хадуб гьенир жанир ккун хутIизе рес бугила хIалтIухъаби , низам цIунулез тIобитIулеб тадбир лъугIизегIан.\nАдминистрациялъул хIалтIухъан: « БитIараб бицани, гьениб щиб хал гьабулеб букIарабали дида мухIканго абизе кIоларо. Ниж хIалтIулел руго Рукъалъулгун коммуналиял суалазул бутIаялда. Цониги хIалтIухъан къватIиве жаниве виччалев вукIинчIо. Сверун ккун букIана минаги. Щиб кинали нижеда нижедагоги кIоларо абизе. Щай гьеб хал гьаби тIаде бачIарабалиги захIматаб суал буго. ХIалтIул къо лъугIигун ниж рокъоре ана. Ракь бикьиялъул суалазул жавабиял хIалтIухъаби гьенирго ратизеги рес буго».\nХасавюрт шагьаралъул администрациялъул мина гьединго сверун ккун букIин мухIкан гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе гьениса хIалтIухъанас, амма тIокIал батIиял баянал щвечIо.\nНизамцIунулез тIобитIулеб гьеб тадбиралда хурхун киналгIаги баянал кьечIо Дагъистаналъул цIех-рехалъул коммитеталъги\nГьанибго абизе ккола, релълъарал тадбирал тIоритIун рукIанин Хасавюрт мухъалда цереги. Гьедин, I8 июналъ финансазда хурхарал документал нахъе рахъун рукIана низамцIунулез. Шагьаралъул администрациялъ лъазабухъе, гьеб мехалъ бюджет харжгьабиялда сверун ахIвал-хIал роцIинабулеб букIана.\nХасавюрталъул мэр цIидаса восун вукIун вуго ишаналде


Хамиз къоялъ тIобитIараб Халкъияб Собраниялъул сессиялда иргадулаб сессия абизе рекъон бихьуларо. Щай гурелъул гьел сессиязул «иргадулаб» абураб рагIи хвезабун букIана риидалил каникулаздаса нахъе «виларав» спикер Хизри ШихсагIидов сессиялде вачIиналъ. Сессиялда гIахьаллъана республикаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповги.\nХизри ШихсагIидов вертолетги бачIун вас вачун аралдаса дагьабго заманаялъ политикияб аренаялдаса тIагIун вукIана. Киназдего гIагарун СМИяз хъвалеб букIана цояз анин ШихсагIидов нахъе, цогидаз унев вугин абун, гIицIго нижеца кьун букIана макъала гIаммаб анализги гьабун «Неудобно букIун Хизри нахъе унаро» абураб цIаралда гъоркь.\nГьедин ккезеги ккана, щай гурелъул Дагъистаналда власталда ругел цо-цо чагIазулги гIадатияб халкъалъулги дунял бичIчIи ва «понятиял» абурал жал батIи-батIиял рукIун. Гьелъ инеги инчIо Хизри, гьелъул гIаксалда тIадеги щулалъана гьев политикаялъулъ.\nТIоцебесеб иргаялда «Взгляд» газеталъе Рамазан ГIабдулатIиповас кьураб интеревьюялда гьес абуна Хизри жиндир гьудул вугин ва хвезегIан цадахъ рукIине ругин абун. КIиабизе – МахIачхъалаялдаги, Дербенталдаги цогидал шагьараздаги мэрлъун унел чагIи гьес рихьизарулел руго «Единая Россия» партиялъул секретарь хIисабалда ва ГIабдулатIиповасул пикру щвезабулев чи хIисабалда, цо-цо мехалда гIицIго жиндир пикру гьеб бугеб гIадин бицунебги рагIана.\nМасала, дихъе щварал баяназда МахIачхъалаялъул горсобраниялде рихьизарурал депутатазул киназдего гIагарун чагIи Хизри ШихсагIидовасул ва ГIабдулмуъмин Ибрагьимовасулин абулелги руго. Гьел ГIабдулатIиповас тIамурал чагIи ругин цояз, гьечIин жидерго политика гьабулел ругин цогидаз абулебги рагIана. ХIакъикъат тIубанго нилъеда лъаларо.\nЛъалеб жо буго Хизри ШихсагIидов кинаб власть бачIаниги тIалъиялъул чода хутIулев вукIин. Гьаб сагIаталда гIадин кIудияб власть гьесул киданиги букIинчIин абулелги руго. Гьеб лъикIищ квешищали дида лъаларо, амма иш гьедин букIин нилъее хIакъаб жо буго политикияб ахIвал-хIалалде балагьун. Гьеле гьев «нахъе инчIев» спикерас сессиялда рагIиги кьун иргаялда цере рахъулел рукIана партиязул вакилзаби.\nДокладал рукIана чIамучIал, гIемерисел рукIана докладалъе гIоло гьарулел докладал. ЦохIо хутIараздаса батIияб жо абулев чи вукIана гьенив коммунистазул рахъалдаса кIалъазе вахъарав ХIасанов МухIамад абурав чи.\nГьев киналго законазул проектазда данде кIалъазе вахъула, амма гьесда хадув унев чи вукIунаро. Дида аскIов сессиялда гIодов чIарав МухIамад АхIмадовас нижедаго гьоркьоб хабар ккедал кьуна гьесие цIакъ мухIканаб къимат. «Гьав ХIасанов вуго парламенталда дибирзабазда гъорлъ нилъер ИдрисхIажи гIадав чи» - ян.\nХIасил калам фракциязул цере рахъиналги лъугIун повесткаялъул тIоцебесеб суалалда тIаса цее яхъана Людмила Авшалумова. Гьелъул букIана гIадатияб гIадамал макьиххунеб гIадаб чIамучIаб суал. Амма чIамучIлъизе течIо гьеб…\nЦIияб хъулухъалде арал депутатазул бакIазда партиялъул сияхIазда ругел кIиабилел цIарал рехсолел рукIана щал депутаталлъун рачIунеллъи лъазе. Амма гьенире рачIунел цIаразулъ гIемер рагIарал гIадал фамилиял рагIарабго ГIабдулдатIиповас чIезаюна.\n- Нужеца бице дида Казибеков абурав чи жакъасев ЖКХялъул министр гьев сияхIалда вугев Казибековасул щив кколев ва Уцумиев П.М. Гъизилюрталъул бетIер Уцумиевасе щивлъун кколев? – ин. Залалда сихIкъотIи лъугьана, Авшалумовалъ жаваб кьечIо. Лъицаялиго абуна гьел ругин министрасул ва мэрасул лъималин.\nНахъе рахъе гьел чагIи сияхIаздаса, нилъее цебего заман щвана гьел къагIидаби тезе. Инсуца сияхIалда лъимал хъван кьолел мандатал данде кколароян лъазабуна ГIабдулатIиповас. Хизри ШихсагIидов тIоцеве вуцIцIун чIана, хадубго хIалбихьи бугев политикас суал жиндихъего босана.\n- Гьел чагIи сияхIазда церего, нилъ рачIинегIан хъван рукIун руго, Рамазан ХIажимурадович, гьел хисиялъул суал данд базе буго избиркомалъулгун, цо хIукумуялде рачIина, хIакъикъаталдаги рекъон гьечIо инсуца васасухъе мандат кьей – ян сихIирго бегизабуна Хизрица суал.\nЛъалеб жо буго презиумалда гьоркьоб лъечIого повесткаялде гьеб суал бачIинчIеблъи. Гьеб бичIчIун батила ГIабдулатIиповасдаги, амма гьес рес кьуна парламенталъе гъалатI битIизе. БукIана сессиялда кIвар буссинабизе бегьулеб гIадаб суал ракьул законалда хурхунги. Иргадулал макъалабазда гIатIидго бицина. Сон ФОМСалъул кIудиявлъун тарав МухIамад Сулиманов (Моряк) рази-ракиго тирулев вукIана залалда сессия байбихьилелде, кверал росулел чагIиги цIикIкIун ругоан гьесул. Финансазул министерлъиялдаса арав ГIали Исламовги вачIун вугоан Счетная Палатаялъул аудиторлъун тIамизе.\nПовесткаялда букIараб 36 законалъул проекталъе кьуричIого 76 депутатас гьаракь кьолеб букIана, 2 чи вукIана данде чIарав. Гьедин бихьизабулеб букIана балъгояб гьаркь кьеялъулъ таблоялда. Щал гьел рукIаралали лъаларо, лъалеллъи лъани гьезги кьелароанин абулеб букIана дида аскIов вугев цо чияс. Хабар лъикIаб рагIайги.


Цены на рыбу и икру в Астрахани\t4 года 2 мес. назад\t#21\nЦены на рыбу и икру в Астрахани\t4 года 2 мес. назад\t#22\nЦены на рыбу и икру в Астрахани\t4 года 2 мес. назад\t#23\nЦены на рыбу и икру в Астрахани\t4 года 2 мес. назад\t#24\nЦены на рыбу и икру в Астрахани\t4 года 2 мес. назад\t#25\nЦены на рыбу и икру в Астрахани\t4 года 2 мес. назад\t#26\nЦены на рыбу и икру в Астрахани\t4 года 2 мес. назад\t#27\nЦены на рыбу и икру в Астрахани\t4 года 2 мес. назад\t#28\nЦены на рыбу и икру в Астрахани\t4 года 2 мес. назад\t#29\nЦены на рыбу и икру в Астрахани\t4 года 2 мес. назад\t#30


«Кагътил чахъабазе» щолел грантал\nДагъистаналъул фермеразе бергьун руго гIаммаб къадар 67 млн. гъурщиде бахунел грантал. Аслияб куцалда гьеб гIарцухъ разе рагIула фермаби. Амма кванил нигIматал гIезари бигьаяб жо бугин, гIезарурал гьел ричизеги, пуланаб заманаялъ жанир цIунизеги рес гьечIолъиялъ тату хвезабулеб бугин абулеб буго росдал магIишаталда хIалтIулел дагъистаниязул цо къадаралъ. Гьезулго пикруялда, пачалихъалъул кумек росдал магIишаталда хIакъикъаталдаги хIалтIулел гIадамазе гуреб «кагътил чахъаби» ругезе щолеб буго.\nДагъистаналда бугеб росдал магIишаталъул 15 гIуцIиялъе щун буго араб соналда 67 млн гъурущ. Гьеб ккола гьел гIуцIабазе, ай фермеразул магIишатазе, грантал бергьиналъул хIасил.\nГьелда гьоркьоса 20 млн гъурущ буго республикаялъул бюджеталдаса биччараб, 47 – федералияб. Цо грант букIун буго щуго млн гъурщил багьаябгицин. Бищун гIемер гьел щун руго Буйнакск, Унсоколо, Шамил ва Гъизилюрт мухъазда ругел гIадамазе.\nГрантал бергьарал чагIаз гьеб гIарцуде аслияб куцалда фермаби разе рагIула.\nАмма гьеб грантазул къецалда рази гьечIо гьелда бергьинчIел гIадамал. Гьедин гьал къоязда гьел дандчIвана Дагъистаналъул нухмалъулесул вакил ГIалибег ГIалиевгунги. Грантал щвезе ккани, нус-нус аза-азар гъурщил къадаралда ришватал кьезе кколел рукIанин гьенире, гьеб гIарацги кьун грантал щвечIел чагIигицин ругин бицана гIадамаз хъулухъчиясе. Амма цIар-цIарккун лъица гьеб гIарац жидехъа босарабали бицине гьел нахъе къалел руго. Къецалда гIахьаллъулевщинасда тIадаб букIун буго живго жиндаго чIарав предприниматель хIисабалда хъвай-хъвагIай гьабизе. Амма къануналда рекъон, гьенир гIахьаллъизе кколел рукIун руго гьанжего-гьанже гIуцIулел предприятиязул, бизнес-проектазул бетIергьаби. Гьединго лъил бизнес-проекталъе кигIан балл щварабали къватIиб киназдаго бихьулеб бакIалда чIвазеги кколеб букIун буго. Амма чIван гьечIо.\nГьел грантазул хIалтIи гьабулеб букIана республикаялъул промышленносталъулгун дармил ва инвестициязул министерлъиялъ. ЦIияб соналда бан кьурал гIодоркъоял лъугIаралго министр Юсуп ГIумавовасдаса тIалаб гьабизехъин буго цевехун рехсарав ГIалибег ГIалиевас гьеб суалалъе жаваб.\nБуйнаксиялда гIумру гьабулеб цо хъизаналдаса анлъго чиясе щванин гьел гранталин хъван букIана гьанжегIагар «Черновик» газеталъги. ГIемерисез кIвар буссинабулеб буго Вагьабов Батыр абулев чиясе щвараб 600 азарго гъурщил багьаяб гранталдеги. Гьев ккола даран-базар цебетIезабиялъул рахъалъ Дагъистаналда рагьараб централъул нухмалъулесул вас. Гьебго централда бизнес-проектазе къимат кьолев чилъун хIалтIулев рагIула гьеб централъул нухмалъулесул цогидав васги.\nХунзахъ мухъалъул МочIохъ вуго нусидаса цIикIкIараб гIиги жинцаго гIезабун, пачалихъалдаса гъурщил къадаралдагицин кумекги щвечIев чи. МухIамадов Пирбудагъ ккола гьев. ГIи-боцIухъабаздехун гьединаб бербалагьи хадубккунги букIине бугони, кватIичIого гIолохъанабщинаб гIелги шагьаразде гочун, чIунтизе бугин магIарухълъиян рикIкIунеб буго Пирбудагъица.\nМухIамадов Пирбудагъ: «Нусго гIиялъажо буго дир. Нусалдаго тIаде бачIуна магъалоги – гьел кваназарурал мучIдузухъила, гьезие бецараб харихъилан. Амма гьелдаго цадахъ квасухъ щибниги кьолеб гьечIо нижее. Гьан буго капкил бакIалде ккун. Гьединан хутIулеб бугони, щивниги чи хутIуларо гьанив росулъ, киналго бетIербахъи гьабизе эхере гочуна. Гьеб мехалда газги къваригIунаро нижее, цогидабги къваригIунаро. Гъол «папкабазда жанир ругел» чахъабазе щолеб буго гIарац, хIакъикъиязе щолеб гьечIо. Цо соналъ щун букIана гьеб – цо гIакаялда тIаде азарго гъурущищали. Гьелда цебехун щуго гъурущищали гIияеги кьун букIана».\nЭР: «Росдал магIишаталда хIалтIулел чагIазе гьанже гIезегIан гIарац щванин рагIанаха?»\nМухIамадов Пирбудагъ: «Цониги чахъу гьечIел чагIазе щола гъоб. Жакъа кормаялъул тонна бахун буго 13 азарго гъурщиде. Бецараб хер буго гьале гьаб бакIалда магIарухъ 200 гъурщиде».\nЭР: «Пачалихъалъухъа кумек тIалаб гьабун кивениги хъвадарун хIалтIи гьабичIебищха дуца?»\nМухIамадов Пирбудагъ: «Мисалалъе, дир вацгIалги цогидалги руго гъора хъутаналда фермеразул магIишатги рагьун, аза-азар гIиги хьихьун. Гъозиецин цо гъурущ кьоларо хIукуматалъ. Диеги кьоларо, диде иргайищ бугеб?... Жакъа нижер Хунзахъ мухъалда кIинусазарго гIи буго (бищун кутакаб СССРалъул заманаялъгицин букIинчIеб)».\nЭР: «Гьелни хъван «гIезарурал» жал ратила».\nМухIамадов Пирбудагъ: «Унха, «кагътил» чахъаби, чIереха».\nРосдал магIишаталдаги хIалтIун нигIматал гIезари бугин бигьаяб жо, амма гьеб бичизе захIмалъулеб бугин бицана ЭР-ялъе Бабаюрт мухъалда бугеб лъаратIисезул хъутаналдаса ХIажиев ГIабдулаца.\nХIажиев ГIабдула: «Гъоб бичи буго цIакъго захIматаб суал. МахIачхъалаялъул базар буго цо хасал чагIаз кодобе босун. Гъоз абураб багьаги кьечIого нахъе босани, нижеца бичизе хъураб жо махIцуна, хола».\nГьедин МахIачхъалаялъул базаралда ругел гьоркьохъабаз абураб багьаги кьун нахъе ине кколин хъутанчагIиян бицана ГIабдулаца. Гьедин нигIматал гIезарурал жидее бащдаб багьа гурони щоларила. Гьедин захIматго букIаниги гьан бичизе бажарулила МахIачхъалаялда, амма пихъ росулъго тезе кколила. ГIабдулал буго батIи-батIияб пихъил 150 гъветI. Гьесдаго релълъун цогидал хъутанчагIазулги буго.\nХIажиев ГIабдула: «БукIарабани цо гьитIинабгIаги консервазул завод, цех, комбинат. Ялъуни нахгун хIан бахъулеб завод. Гьединго гьанал цо чамалиго нигIмат хIадурулеб гьечIищ гьаб заманаялъ? Гьелъул гIезегIан хайирги букIинаан гьаниб. Нижер мухъалъул киналго росабиги руго гьанир мадугьалихъ, цо-кIиго гурони километраги гьоркьоб гьечIого».\nГьеле гьединал бакIал разе щайин гъоб хIукуматалъ хвезабулареб гьагъабгунияб гIарац, гьорал-бокьал разе багьанаялда грантаздалъун хIурудахъ биччачIогойин гьикъулеб буго хъутанчагIаз.


ЦIуссалаккуй хьуну бивкIсса дяъвилул иширттая кино ласун тIий бур\nАвтор: Андриана Абдуллаева · 29.01.2021\nКино ласун най бур Дагъусттаннал ХIукуматрал ва Горькийл цIанийсса киностудиялул кабакьулийну. «Дагъусттан» кинокомпаниялул генеральный директор ва продюсер МахIаммад Аьбдулкьадировлул тавакъюрайн бувну, ЦIуссалакрал райондалий сакин бувну бур ва даврин кабакьу буллай зунсса группа. Ванил каялувшиву дуллай ур ЦIуссалакрал шяраваллил бакIчи Сулайман Рамазанов.\nВай гьантрай Дагъусттаннал ХIукуматрал председательнал хъиривчу Анатолий КарибовлучIа хьунни кинопроектрал хIакъиравусса батIаву. Шикку гьуртту хьунни таний Липецкаллал ОМОН-лул командирну ивкIсса, Дагъусттаннал миллатрал Виричу хьусса Сергей Сковородин.\nДакIнийн бутан, 1999 шинал сентябрь зурул 5-нний майор Сергей Сковородин бакIчисса Липецкаллал ОМОН-лул аьралитал бусса ЦIуссалакрал шяравусса Культуралул къатлуву бивкIссар боевиктурал гьужум бувсса чIумал оьрмурдацIа хьусса Андрей Теперик ва Эдуард Белан. Миннан дуллуссар Аьрасатнал Виричунал цIа (аьпалул хьуну махъ).\nПродюсернал бусласимунийн бувну, кинораву гьуртту хьунсса актертал лявкъуну бур. Ккаккан дантIий дур Телевышкалий най диркIсса талатавурттугу. Шикку ярагъуннил балгусса, цукссагу гуж ххишаласса боевиктурайн жан дукканнин данди бавцIуну бивкIссар ЦIуссалакрал РОВД-лул ххюя милица ва ца виваллил аьралуннал пулеметчик.\nГьантлул дянив вайннал арийлва байщун бувссар гьужум бувну нанисса боевиктал. Махъва-махъ лахъазанттуй ливчIсса, захIматсса щавурду дирсса лейтенант Халид Мурачуев ва чIивима сержант Мутай Исяев боевиктурал зулму-къия дурну ливтIуссар. ЦIубутIуй вай ятIа-тIар бакъа бакъа хьушиврун ккаллину бивкIссар. Так 2000-ку шинал к1ул хьуссар ясирну багьсса боевиктурая вайннай дурсса къиягу, бувччусса кIанттурдугу. Къуллугърал бурж биттур буллай ккаккан дурсса чувшиврухлу вайннан Аьрасатнал Виричунал цIа дуллуссар (аьпалул хьуну махъ).\nВ 2020 году в Новолакском районе планируют открыть детские сады\nБуттал улча лахьхьаврил слет\nГлава Новолакского района поздравил выпускников с праздником «Последнего звонка» (видео)\nСледующая публикация Фестивальданул кIилчинмур нюжмар\nПредыдущая публикация МахIачкъалалив байбивхьунни вакцина буллай


Авар мацІалъул тарих — Википедия\nАвар мацІалъул тарих\nАвар мацІалъул тарих — ккола тарихалда жаниб авар мацІалъул цебетІей ва гьеб мацІ гІуцІиялъул процесс.\n1 Тарихалъул периодизация\n2 Хъвай-хъвагIай бакки\n2.1 Латин ва кириллицаялде хъвай-хъвагІай\n3 Алфавитазул таблица\nТарихалъул периодизация[хисизабизе | код хисизабизе]\nАвар мацІалъул тарихалда лъабго период бихьула:\nАваргин гІандисезулал мацІал рикь-рикьизе рагъарарал заман (V гІасру).\nX—XIV гІаср. Бодул мацІ гІуцІи. Гуржи алфавиталъул аслуялда Авар мацIалъул хъвай-хъвагIай бакки.\nXIV—XV гІ. ГІараб мацІалъул асар цІцІикІкІин. ГІажам алфавит бакки.\nXVI—XIX гІаср. ГІажамалъул аслуялда Авар мацIаллда тьахьал раккараб заман. Авар мацIалда адабияталъул байбихьи.\nXIX-XX гІаср. Кириллицаялда рахъин ва СССРалда авар мацІалъул адабият цебетІей.\nХъвай-хъвагIай бакки[хисизабизе | код хисизабизе]\nАвар мацIалда хъвай-хъвагIаялгун гуржияб алфавиталда рекъон хъвараб текстгун хъванч\nМагІарулазда гьоркьоб исламияб дин тІибитІизегІан (XIII гІасру), жедерго жиндаго чІараб ханлъи букІананиги, миллаталъул хасаб хъвай-хъвагІай букІинчІеб гІадин буго.\nГІарабазул тарихчагІазул (Ибн ал Асир, ал-МасгІуди, ат-Табари) баяназда рекъон VII гІасруялдаго Дагъистаналъул мугІрузда батІибатІиял ханлъиял рукІун руго, хІатта меседил тах бугев ханги. Долго тарихчагІазул ва ракь лъазабулел гІалимзабазул хъвай-хъвагІаязда рекъон меседил тах бугев ханасул чІел гьанжесеб Аравиялъул бакъулъ бакІ кколеб буго. БукІине бегьулеб жо буго доб ханлъиялда гІараб хъвай-хъвагІай хІалтІизабилеб букІин сверухъ ругел ракьазулгун гьоркьорлъаби щула гьаризелъунги. МагІарулазда мадугьалихъ ругел лезги, табасаран, лак ва ц. миллатазул халкъаз VII абилеб гІасруялдаго ислам босун букІана ва Халифаталда гъорлъе унаан. Дозги гІараб хъвай-хъвагІай хІалтІизабулеб букІун батила гьелго мурадазда.\nМагІарухъ гІемер данчІвала батІи-батІиял гІанчІал тІад гІараб хатІги бугеб куфаялъул къагІидаялъ хъвараб. Гьениб букІанаро я накъишал я хъвараб къо-моцІ. Руго гьел къанал Аваристаналъул бакьулъ – Хунзахъги. Лъалеб жо буго куфаялъулаб хъвай-хъвагІай XIII-абилеб гІасруялдаса нахъе хІалтІизего гьабулеб букІинчІеблъи. Гьединлъидал, дол тІад гІараб хатІ бугел ганчІал ва къанал жеги цебесеб заманалда рукІарал кколел руго. Кинниги гьел хІужабаз нилъее рес кьолеб гьечІо гьеб хатІалда дол соназда магІарул рагІаби хъван рукІанин абизе, щай гурелъул доб хатІ тІолго гІараб мацІалда букІун.\nЦоги рахъалъ босани Кавказалъул бакътерхьул рахъалда магІарулазул мадугьалихъ даимго рукІана грузиялъул халкъ – жидеца насранияб динги босараб ва гьелъул хъвайхъвагІайги хІалтІизабулеб. Гьел грузиялъул гиназаз замазаманалдаса хІалал рихьулел рукІана лекІал, ай магІарулал жидерго сиясатиалда гъоркье рачине ва гьаниб насранияб дин тІибитІизабизе, гьелъие гІоло жидерго дагІватчагиги ритІулаан ЛекІиялде. Цо-цо чагІаз гуржиязул хІарпалги хІалтІизарун магІарул мацІалда хъвазе хІалбихьиял гьарун рукІун ратизеги рес буго, амма гьелъие цониги хІужа жеги батичІо. МагІарулазул ракьаздани дандчІвала гуржи мацІалда хъвай-хъвагІайги тІад ругел хъанчал. Дагьаб цебе батана гьединаб цо хъанч. Академик Чикобаваца цІалараб гьеб хатІалда дос абухъе магІарул ва гуржи мацІалда буго хъван. МагІарул мацІалда хъвараб бакІалда хъанч бекун букІун кІиго рагІи цІализе кІвана «цІоб», ва «лъеги». Гьаниб «лъ» хІарп хисун буго «гь» хІарпалдалъун – гьебги анцухъезул диалекталда бугеб хІалалъ. Академик Чикобаваца абухъе гьеб памятник кколеб буго XІV абилеб гІасруялъул. Гьесул пикру буго хъваялъул хаслъаби хІисабалде росун гьабураб, амма дидани ккола гьесул хІужаби гІей гьечІел ругилан. Доб памятник (хъанч) батараб бакІ бихьизабун гьечІо. МагІаруллъиялда гьел хъанчал ракки букІине рес гьечІеб жо гуро, щай абуни гуржиялги лекІалги кидаго политикияб ва экономикияб бухьеназда рукІиндал. МагІарухъ XІX-абилеб гІасруялъул ахиралде щвезегІанги тІубарал росаби рукІиндал тархъан тарал лагъзадеридаса лъугьарал, гьелъ дозул умумуз гьел хъанчал гьарун рукІине рес буго, ай гуржиялъа рачІун гурел гьанир магІарухъго. Гьединги нилъер гІураб хІужа гьечІо гІараб хатІалдаса цебе магІарулаз гуржи хІарпазда тІад магІарул хъвай-хъвагІай гІуцІун букІанин абизе.\nНилъехъе щун буго, нахъе цІунун хутІараб магІаруллъиялъул бергьараб памятник, - гІараб мацІалда ГІандиса ГІали Мирзаца хъвараб авар нуцал Ибрагьимил вас ГІандуникІил жиндирго ирсилав Булач-нуцалие гьабураб насихІат-васият. Васият букІин лъалеб букІана жеги XIX-абилеб гІасруялдаго, амма жибго гьеб батана 1941 абилеб соналъ Хунзахъ. Гьеб хІакъикъаталдаги ГІали Мирзаца хъвараб букІин чІезабизе кІвана 1945 соналъ СалтІа росулъ гьал мухъазул авторасда гьес (ГІали Мирзаца) 1467 абилеб соналъ хъвараб «ШархІул МухІаррар» абураб тІехь батидал. Гьеб кІиябго хатІги данде ккун чІезабизе кІвана цо чияс хъвараб букІин. Гьедин нилъехъе щвана XV-абилеб гІасруялъул хъвавул памятник жинда жаниб анцІила анлъго магІарул рагІиги бугеб.\nФонетикияб рахъалъ гьел магІарул рагІаби магІарулазе хасиятал гьаркьаздалъун рихьизарун гьечІо, ай алифалда тІаде журарал хІарпалги лъун. Масала «кІ» хІарп бихьизабун буго гІараб «каф» хІарпалдалъун (ГІандуникІ - Андроник). «Ч» хІарп бихьизабун буго персазул «ч» хІарпалдалъун (Хучада, Булач), яги гІараб «джим» хІарпалдалъун (ГІалигъилиджилал). «Г» хІарп хъван буго гІараб «каф» хІарпалдалъун (джункут). «Лъ» хІарпалъул бакІалда хъван буго гІараб «лам», (бакълулал, бакълал) яги «цІ» хІарпалъул бакІалда хъван буго гІараб «зал» (гьозал). «Ц» хІарпалъул бакІалда хъван буго гІараб «сен» (нуцал - нусал). Хасаб кІвар буссинабулеб буго кІиго цІарубакІ цолъизабун лъугьараб рагІиялъ: миясугьатІан (Мия гьатІан).\nЗаманалъул рахъалъ кІиабилеб хъвавул памятниклъун рикІкІине ккола XVІабилеб гІасруялда Харахьиса ГІумарил вас ТІайгибил квералъ гІараб тІахьазул тІанчазул рагІалъабазда хъварал рагІаби ва калимаби.\nДагъистаналъул гІараб гІелму тІибитІизабулезда гьоркьов ТІайгиб машгьурав вуго гІараб мацІалъул магІаналъул (логика) ва цогидал гІелмабазе гІемерал баянал кьурав гІалим хІисабалда. Нахъе цІунун буго 1580 абилеб соналъул аваладла гьес хъвараб «Аль-ВафигІи шархІул аш-шафигІия» - абураб тІехь жив ТІануси вугев мехалъ. Гьеб машгьураб тІехьалъул рагІалъабазда гьес таржама гьабун гІадин кьурал рагІабазул ва калимабазул хІисаб гьабуни нилъеда бичІчІула кигІан къадаралъ гІажам алиф камиллъун букІун бугебали. ТІайгиб гьавуна 1563 абилеб соналъ хвана 1668 соналъ. ТІайгибил хъвай-хъвагІаязда нилъеда батулеб буго гьес киса-кибего «ч» хІарп хъваялъе персазул «ч» хІарп, ГІандиса ГІали Мирзаца абуни гьеб хІарп цин гІараб «дж» яги персазул «ч» гІадин хис-хисун хъвалеб буго. ТІадеги «кь» хІарп нилъеда ТІайгибица хъван батулеб буго гІараб «къ» хІарпалдалъун тІад ташдидги лъун, ГІали Мирзал абуни гьедин гьечІо.\nXVII-абилеб гІасруялъул тІоцебесеб бащалъиялда (1639) машгьурав гІалимчи ГІободаса ИсмагІилил вас ШагІбан ГІарабустаналдаса тІадвуссун вачІуна ва магІарулъиялда тІоцебесеб мадраса рагьула жиндирго росулъ. Гьеб мехалде гІажам хатІалда хъвай-хъвагІай къанагІатаб жо букІинчІо. ШагІбан-къадил гІажамалда хъварал кагътазул нусхаби гурого нилъехъе щун гьечІо, гьелъ мухІканалъи чІезабизе кІвечІо ва гьаб суалалда гьоркьобе бачинчІо. ШагІбан – къадил мутагІилзабазул бищунго гІемераб хъвавул ирс нахъе тана ГІаймакиса МугІавиятил Абубакарица ва Кудалиса КІудияв ХІасаница. Гьел руго шигІриял назмаби, насихІатал. Гьел гІалимзабазул хъвараб гІажам алифалъул Харахьиса ТІайгибица хъваралдаса кІудияб батІалъиго гьечІо. Гьаниб абуни нилъеда «г» хІарп хъваялъулъ гІараб «каф» хІарпалда тІад лъабго тІанкІ батулеб буго. Гьеб къагІида хадур ругел гІалимзабаз – катибаз хІалтІизабун гьечІо.\nАмма, гІажам хатІалъул гьаркьилал ва гьаркьикъал хІарпал аскІор хъваялъул камилаб хІалтІи гьабуна Дибиркъадица. Дибир-къади гьавуна 1742 соналъ Хунзахъ росулъ, ва къадаралде щвана 1817-абилеб соналъ. Гьев тІоцеве цІалана Дагъистаналда, хадув ана Персиялде, Турциялде, Шамалде. Гьесда рагІа-ракьанде щун лъалаан парс, гІараб, турк, лак ва гуржи мацІал. Дибир-къадица нахъе тана гІезегІан бечедаб рухІияб ирс. Гьес бахъана парс-турк-гІараб мацІазул къамус (словарь). Хъвана парс мацІ малъиялъе тІехь «Тибян-ул лисан литагІлим-ис-сибъян», азербайжан, гуржи ва парс мацІазул кІалъазе малъулел тІахьал дандего магІарул мацІалда таржамаги бугел. Дибиркъадица магІарул мацІалде буссинабуна дунялалдаго машгьураб Калила ва Димна къиса. Гьединго Дибир-къадица хъвана магІарул, гІараб ва парс мацІазда гІезегІанго назмабиги. Гьелдаго цадахъ Дибир-къади гІемерал соназ Аваристаналъул хан кІудияв ГІумаханил мирзалъун хІалтІана. Гьес гІажам алиф камил гьабуна гьаркьилал хІарпазе хІаракаби лъун цІалулеб хІалалда. Дибир-къадица камил гьабураб гІажам алифалдаса магІарулаз, кІудияб хис-басго гьабичІого, пайда босана хІуригатги бахъун замана хисизегІан. Имаматалъул заманаялъ абуни имам Шамилил амруялдалъун «лъ» хІарп хъвалеб цого къагІида тІаде жубана. Дибир-къадица гьеб хІарп цо къагІидаялда хъван гьечІоан. Гьеб хъвай – хъвагІаялда тІад хІалтІизе хасаб комиссия бихьизабун букІана имамас. Гьел руго Шамилил мугІалим ХІариколоса Лаченилав, КІулзебалдаса ГІали ва цогидалги. Авар миллаталъул хъвай-хъвагІай баккиялъул бицунеб бугелъул мацІазда хІалтІулев ва кавказ лъазабулев вукІарав гІурусав П.К. Усларица ва гьесул кумекчи ЧІикІаса Айдемирица XІX-абилеб гІасруялъул кІиабилеб бащалъиялда (1863 с.) гІуцІун букІараб алфавиталъул рехсей гьабичІого гІеларо. Кинниги доб Усларил алфавиталъ магІарул хъвай-хъвагІаялда щибго бакІ кквечІо, щай гурелъул гІажам хатІ машгьурлъун ва киса-кибего тІибитІун букІун.\nГІажам мацІалда XX-абилеб гІасруялъул авалалда цІакъ гІемерал тІахьал рахъана Темир-Хан-Шура (Буйнакск) М-М. Мавраевасул басмаханаялда. Киналгоязде гІунтІун дол тІахьал рукІана диналъул хІакъалъулъ хъварал. Гьебго гІажамалда Констонтинополалда (Стамбул) 1902 абилеб соналъ басмаялде бахъун букІана МухІаммад аварагасул (с.гІ.в.с.) гІумруялъул хІакъалъулъ бицунеб гьитІинабго тІехь. Гьеб хъван букІана Миякьоса ГІадул вас ГІумарица. Гьединлъидал нилъеда кІола Дибир-къадица бахъараб гІажам алиф магІарулазул миллияб хъвай-хъвагІай букІин чІезабизе.\nЛатин ва кириллицаялде хъвай-хъвагІай[хисизабизе | код хисизабизе]\nХІуригаталъул авалиял соназда хІалбихьиял гьарулел рукІана доб гІажам камил гьабизеян жибго алифалда жаниса гьаркьилал хІарпазе хасаб гІаламатал гьарун. Кин бугониги добго гІажам алиф 1928 абилеб соналде щвезегІан школаздаги малъана, гьеб мацІалда тІахьалги рахъана. 1928 абилеб соналъ абуни Дагъистаналъул тІолго миллатазул хъвай-хъвагІай хІукуматалъ латин алфавиталъул кьучІалде бачІана. Гьебги магІарул мацІалда данде ккечІо, щай гурелъул гьеб букІана батІи-батІиял алфавитаздаса жубан гьабураб. Школазда латин ва гІурус алфавитал малъулеб жо данде ккечІо, лъималазе захІмалъулеб букІун. 1938 абилеб соналъ тІолго миллатазул хъвай-хъвагІай бачана кириллицаялде (гьанже бугеб хъвай-хъвагІай). Гьеб букІана киналго СССРалъул миллатазги хІалтІизабулеб алфавит.\nАлфавитазул таблица[хисизабизе | код хисизабизе]\nХадусел иццазда рекъон гІуцІун буго:\nъ ʔ ’ ء\n↑ 1,0 1,1 «Сагаси гьуникад» казият; № 6 (10458); 17 феврал 2017 сон\n↑ Саидов М. Д. Возникновение письменности у аварцев // Языки Дагестана. — Махач-Кала, 1948.\n↑ Новый алфавит для народностей Дагестана // Культура и письменность Востока. — (бол.), 1928. — Вып. II. — С. 176—177.\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=Авар_мацІалъул_тарих&oldid=78455»\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабураб заман: 17:35, 2 април 2022.