ЧIалдагун Къорода сверун ругел нухал къачIазе – 13 млн гъурущ\nГьоцIалъ лъел электростанциялъе жанибе сверизабураб хIорил лъеца кванан хвезабураб нухлухъ балагьизе ун рукIана 17 маялда Дагъистаналъул хIукуматалдаса хIакимзаби.\nАнкьго батIияб бакIалдасан хIинкъи бугин нух тIубанго ччукIун иналдайин абураб пикру ккана гьезул. Жибго гьеб бахъулеб мехалдаго лъалеб букIанила щуго бакIалъан гьеб лъеца кваназе рес бугеблъи. Амма доб мехалда гьелъул хIисаб гьабун гьечIин бицана гьал къоязда букIараб пресс-конференциялда «Дагавтодор» гIуцIиялъул нухмалъулев Загьид Хочбаровасги.\nГьедин гьанже ЧIалдасан Къородехун бахъараб нухги къан, жидеца халатал свералаби гьаризе кколел ругилан рази гьечIо Гъуниб, Шамил, ЛъаратIа, ЦIунтIа мухъазде унел гIадамал. Масала, ЛъаратIеги, ЦIунтIеги, БежтIеги щвезегIан унел чагIаз нухда базе кколеб буго тIадеги 2-3 сагIат.\nЖиде-жидер бакIазде щвезе ккани, гIадамаз тIаса рищулел руго лъабго батIияб бакIалдасан рахъарал нухал – ГьоцIалъагун ЗагIисан, Хьаргабисагун Дарада-Мурадасан ва СалтIасан. НекIого гьенисан рахъарал шагьранухал рехун тун рукIана цIияб нух бахъаралдаса. Гьанже гьел цIи гьаризе Дагъистаналъул хIукуматалъ биччалеб буго 13 млн-са цIикIкIун гъурущ.\nЧIалдасан Къороде бахъараб гьеб нухда 70 метралъул манзилалда кьватIелал лъугьине байбихьана исана марталда. Гьанже гьел кьватIелал тIаде-тIадеги кIодолъулел руго. Сордо-къоялда жанир 8 мм-лъниги кьватIи рехулеб бугин абула геологаз.\nХIорил лъеца кьватIи лъугьинабураб гьеб нух къачIан жо кколарин абураб пикру буго гIадамазда гьоркьоб. Амма Дагъистаналъул хIукуматалъул вице-премьер МухIамад ГIисаевас ЭР-ялъе бицана нух къачIазе бугилан.\nМухIамад ГIисаев: «КъачIан жо кколареб хIал лъугьани, нижеца цойги жо ургъилаха. ГьабсагIат нижее цо моцI хIажат буго гьеб лъеца щиб гьабулебали лъазе. Нахъе унеб гIадатги букIунелъул лъадал. Тезе бегьилищха гьеб гьедин, къачIачIого? Гьелъие бахъараб хасаб проект буго. МоцIида жаниб чIванкъотIун чIезабизе буго гьеб лъица тIаде босилебали.\n«Ленпроекталъ» букIаниги, яги конкурсалъ бергьараб цогидаб гIкуцIи букIаниги, гьез ургъила гьеб ччукIун унеб ракь кин чIезабилебали. Гурони, гьебщинаб пачалихъалъул гIарацги харж гьабун бахъараб нух рехун тезе бегьилищ? Гьединго ункъо мухъалде хьвадулел гIадамал бокьараб ккагиян тезехъин гьечIо нижеца».\nАмма букIине кколедухъ гьеб нух къачIазе республикаялъухъа бажаруларин федералияб централъул кумек гьечIогоян абураб пикру загьир гьабуна «РусГидроялъул» нухмалъулев Тимур ХIамзатовас 14 маялда букIараб хIукуматалъул данделъиялда.\nЭР-лъухъе щварал баяназда рекъон, «РусГидроялда» тIасан диваналде хъвазе гIарза хIадурулеб буго «Дагавтодор» гIуцIиялъ. Батанщинаб гIарацги харж гьабун чанго соналъ жидеца бахъараб нух пасат гьабиялъ разилъи гьечIолъи бугила гьезул. Амма жинда гьелъул хIакъалъулъ щибниги лъаларин абуна ЭР-ялъе МухIамад ГIисаевас.\nЧIалдаса Къородисезул кьотIе гьеб нух бахъун букIана 2003 соналда.\nЛъеда гъоркье арал ракьазухъ букIине кколедухъ рецIалил гIарац кьечIилан абураб разилъи гьечIолъи буго гьоцIдерил гьеб «РусГидроялдаса». Гьедин гьанже 22 маялда Дагъистаналъул Арбитражалъул диваналда хал гьабизе буго гьоцIдерица хъвараб гIарзаялъул.\nГьоцIдерица рикIкIунеб буго лъеда гъоркье арал ракьазухъ рецIел хIисабалда энергетиказ жидее 360 млн гъурущ кьезе кколин, амма лъел электростанция балел чагIи чIун руго 220 млн гъурущ гурони кколарилан. Гьедин бицана ЭР-ялъе гьеб росдал бегавул Шамил Валиевас.\nШамил Валиевас: «Дица диваналде гIарза хъван буго республикаялъул хIукуматги, Россиялъул финансазул министерлъиги, бакIал раялъул министерлъиги. Нижее рецIалил гIарац кьечIо гьез. ГIадамазда цереги Аллагьасда цереги хIалихьатал чагIи лъугьана гьезул. ХIукумат хисун бугин гьанже, гьединлъидал жидеца бокьараб гьабилин абураб позиция буго гьезул.\nЩибниги гьабулеб жо дандбалеб яги киналгIаги документал кьун, нижергун къотIи гьабулеб гIадатги гьечIо эзул. Жидеца нужее росулъ квегIенлъаби гьарилин лъазабуна гIицIго.\nНухал гьарилила, социалиял объектал ралила, лъел рогIрал рачинила, канализациялъе иш гьабилила. Дида эзул квегIенлъабиги рихьичIо, рукIинего рукIарал нухалги эз жидецаго хвезарулелги руго, транспорталъ гвендалги лъугьинарун щиб, цогидаб гьабун щиб.\nТIадежоялъе гьанжего-гьанже бакIарун рукIалиде бачIун букIана росулъ рищни-къулалъул суал. Гьанже ЧIалдаса Къороде бахъараб нухги къан, нижер росулъан хьвадизе байбихьарал гIадамазги транспорталъги чорок гьабизе байбихьун буго шагьра сверун бакI».\nВалиевас бицухъе, гьоцIдерихъ руго документал хIоринибе лъим биччазе лъагIел хутIараб мехалда пачалихъалъ гьезие рецIалил гIарац кьун бахъине кколин къотIи гьабурал. Амма энергетиказ гьеб суал тIубан гьечIо. Гьединго чIванкъотIи гьечIо лъеда гъоркье гьоцIдерил кигIан ракь арабалиги. Шамил Валиевас ЭР-ялъе бицана щибаб нухалда батIи-батIиял тарихал рехсолила гьез.\nШамил Валиев: «Щибниги жо жеги мухIкан гьабун гьечIо. Цин абула 110 гектар анин лъеда гъоркье, хадуб абула 59, яги 61 гектарилан. Жиндир заманалда гIадамазе жавабалниги кьолелани, гьел дида тIаде гъечIого – гьезда кколеб буго жидер гIарцуе хIилла дица гьабунилан.\nГьединго дица гIемер мехалъ хIалицаго чIезарун рукIана гьел митингазде-къватIире рахъине риччачIого, хIукуматалъе къваригIараб жо бугин гьеб, нилъеца иш къануналда рекъон тIубалилан».\nГьединго «РусГидроялдаса» разилъи гьечIолъи хутIаразулги буго. Масала, гьел электростанциязул цонигиялъул хъвай-хъвагIай республикаялда гьечIилан. Красноярскалдаги Пятигорскалдаги хъвай-хъвагIай гьарурал гьез магъалабиги гьел шагьаразул бюджетазе кьола. УлкаялъегIаги букIарабанийин гидроэлектростанцияздаса хайир – кивали вугев цо-кIиго олигархасе щолин гьебилан бицуна бакIалъул гIадамаз.\nГьединго экологазул пикруялда рекъон, мукъсанабго ракьги ккун, энергетиказ магIарухъ электростанциял разе лъугьаралдаса лъалаго хисана гьениб гьава-бакъги.


МахIачхъалаялда къанунияб гуреб хIалалда хIалтIулеб гIи-боцIи хъолеб бакI\nМахIачхъалаялда шагьар бакьулъ бугеб гIи-боцIи хъолеб бакI, диваналъул хIукмуялда рекъон къазе бихьизабураб бугониги, хIалтIулеб буго. Жалго хIалтIухъабаз абулеб буго жидеца гьабсагIаталда гьан бичулеб бугин ва хъолел жал гьечIилан. Гьеб бакIалда гIумру гьабун ругел гIадамаз гIи-боцIи хъолеб бакIалда хурхун гIарзал рахъулел ругониги, гьединаб бакI хIажат бугин шагьаралъейилан абулеб буго.\nМахIачхъалаялда Имам Шамилил цIаралда бугеб къватIалда бугеб гIи-боцIи хъолеб бакI заманаялъ къазе хIукму къотIун букIана диваналъ Дагъистаналда бугеб Роспотребнадзоралъул гIарзалда рекъон 18 июлалъ.\nРоспотребнадзоралъул хIалтIухъабаз гьеб бакIалда тIоритIарал халгьабиязул хIасилалда тIатинарун руго гIунгутIаби: гIи-боцIи хъвеялъе кколел шартIал чIезарун гьечIолъи ва хIалтIухъабазул медикияб халгьаби тIобитIиялъул документал ратичIолъи.\nКиналго гIунгутIаби тIагIинаризегIан гьеб бакI къан букIине кколеб букIун буго, амма бакIалъул гIадамаз абулеб буго официалияб куцалда къан бугилан букIаниги гьанже гьеб хIалтIулеб бугилан.\nСверун къан, тIад тIадхъел гьабураб, тIубан бан бахъинчIеб мина гIадинаб бакIалда кIичIазда рарал гьанал рутIби, гьенибго цо бокIинилъ чIагояб чахъуги - гьединаб сурат буго жакъа гIи хъолеб цехалда. Гьан босулей гIаданалъ баян гьабуна анцIго соналдасаги цIикIкIун заман бугин гьеб бакI хIалтIулелдаса ва базаралдаса кинаб бугебали лъалареб босизегIан, гьенисан босизе бокьилин гьанилан.\nЦехалъул хIалтIухъан Ильяс Ибрагьимовас баян гьабухъе, гьабсагIат гьел официалияб куцалда хIалтIулел гьечIо, амма гIагараб заманалда тIубараб къуваталда хIалтIизе бугила гIи-боцIи хъолеб бакI, официалияб куцалда киналго гIунгутIаби тIагIинаридал.\nАнцIго соналдасаги цIикIкIун заман бугин гьеб бакI хIалтIулелдаса, амма хIакъикъаталдаги тIалъиялъе ва батIи-батIиял идарабазе къанун чIезабун, гIадамазе квегIенлъи букIинабизе хIажат букIарабани, гьеб бакI къачIогон квербакъи гьабизе ккелаани, щайгурелъул исламалъул шартIазда рекъон, чIагояб гIиялъажо бусурбан чияс жинцаго хъвезе кколин масала хIакъикъалъе, гьеб гьабизе рес гьечIин МахIачхъалаялда ва жидер цехалда букIанин гьединаб ресин баян гьабуна гIи-боцIи хъолеб цехалъул хIалтIухъан Ильяс Ибрагьимовас.\nИльяс Ибрагьимов: «Байбихьудасаго гьаб бакI хIалтIулеб букIана аслияб куцалда бусурбабазул хIажатал тIураялъе. Шагьаралда вугев чиясе лъимер гьабидал хIакъикъ хъвезе кканани чIагояб гIиялъа жо босизе рес гьечIо шагьаралда, гIодоркъояз Шамхалалда букIунеб базаралде ун яги хъутабазде ун балагьизе ккола чияс хъвезе жо.\nГьелдаса хадубги гьеб хъвезе бакI, рагьда яги къотIноб хъвзе кколеб буго гьеб. Нижеца чIезарулаан гIиял ва чи хваниги, лъимер гьабуниги, чи вачIунаан нижехъе, бищулаан чахъу ва босун гьанибго хъолаан, гьанир гьелъие киналго шартIал чIезарунги руго.\nГьабсагIаталда гIадамал рачIунел руго кире инелали цIехезе хъвехе куй, чахъу балагьизе. Дагъистаниял, 90 проценталдасаги цIикIкIун бусурбаби ккола ва суннат тIубазабизе, чIагояб чахъу босизе рес кьолеб бакI шагьаралда тIокIаб гьечIо»\n«Эркенлъи» радиоялъул мухбиргун гIи-боцIи хъолеб бакIалъул бетIергьангун букIараб кIалъаялда гьес лъазабуна гIагараб заманалда жанир киналго гIунгутIаби тIагIинаризе ругилан, гьабсагIаталда гьеб бакI гIицIго гьан бичулеб бакI гIадин хIалтIулебги бугила.\nГIи–боцIи хъолеб бакIалда сверун гIумру гьабун ругел гIадамазул аслияб къадаралъ баян гьабуна кинабгIаги тIасанкIалъай гьеб бакIалда хурхун жидер гьечIилан. Цебе-цебеялде данде ккун, гьенир ахираб заманалда, шартIалги лъикIлъизарун ругила.\nДандбитIун бугеб минаялда гIумру гьабун вугев МустIапаев Набица «Эркенлъи» радиоялъе бицана, гьабсагIаталда гьеб бакI къаялъулъ жинда гIадамазул ургъел гьаби гуреб, цо хасал хIакимзабазе чвантинибе гIарац къварагIин бихьулила.\nГуребани, гьанже гуреб, щуго, анцIго соналъ цебе щайила гьеб къачIеб. Гьеб заманалдаги гьенире рачIунел рукIанила батIи-батIиял хал гьабулел идараби ва гьезул руцIухIун чIараб разилъиялда рекъон гьеб хIалтIулебги букIанила.\nДагъистаналда бугеб Роспотребнадзоралъул нухмалъиялда «Эркенлъи» радиоялъе баян гьабуна, гьабсагIаталда тIолго Дагъистаналдаго лъикIаб гьечIеб хIал бугила гIи-боцIи хъвеялда бан. Гьеб хъолеб бакI гIадамаз гIумру гьабулеб бакIалдаса бищун дагьаб 50 метраялъ рикIкIад букIине ва хъвезе ругел жал тараб хасаб бакI букIине кколила.\nГьединго гIи-боцIи хъолеб бакIалда ветеринар вукIине кколила, хъолеб боцIи сахаб, унти гьечIеб бугищали хал гьабулев, амма гьединал шартIал чIезарураб бакI жакъа къоялде республикаялда гьечIила.\nкъанунияб гуреб хIалалда хIалтIулеб гIи-боцIи хъолеб бакI


30 ноябралъул бакъанида Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас хехаб куцалда ракIарана энергетикаялъулги, транспорталъулги, бухьеналъулги ишкодосел хIакимзаби, гьеб лъабабго рахъ гъорлъе бачун цIигIуцIараб министерлъиялъул нухмалъиялда тарав Хасавюрт шагьаралъул экс-мэр Сайгидпаша ГIумахановги.\nЭнергетикаялъулги, транспорталъулги, бухьеналъулги министерлъабазулгун Агентлъиялъулги хIалтIудаса жив рази гьечIолъи бичIчIизабуна Рамазан ГIабдулатIиповас.\nГьеб идараялда экс-мэр Сайгидпаша ГIумаханов теялда банги батIи-батIиял харбал тIиритIизарулел руго интернеталдасан хъвадарулел дагъистанияз.\nАмма Сайгидпаша ГIумаханов гьеб бакIалда министрлъун гьарунгицин тезе кколев чи вугин абуна ЭР-ялъе республикаялъул бетIерасул официалияв вакил ГIалибег ГIалиевас.\nГIалибег ГIалиев: «Гьарун вачине ккараб хIал букIана Сайгидпаша гъове. Республикаялда киназдаго лъала гьев жиндир рагIи ккурав, кьучIав чи вукIинги. Гьеб гуребги, лъидаса къурав гьев вугев гьенив министрлъун тезе бегьунгьутIиялъе? I999 соналда Сайгидпашаца бихьизабуна жив магIаруллъиги, Дагъистанги, Россияги цIунулев чи вукIинги? Доб мехалда, республикаялде тIаде хъачагъал кIанцIулеб мехалда кир гьел рукIарал, Сайгидпаша ГIумаханов гьеб хъулухъалда щай толев вугевин гьабсагIаталда харбал рицунел чагIи? Гьел рукIана жалгоги хъизаналги рачун, республика тун къватIире роржун ине аэропланазда бакIал щоларого. Доб кIочана гьанже, гурищха? Гьанже цIидасан республикаялде тIадруссунги рачIун, тахбакIалги щун, къватIул харбал риччазе лъугьун руго гьел. ГIадатиял гIадамазул харбал гуро гьел, гьел руго халкъалъул гъинги цIулел, республикаялъул бетIерасда берцин рихьизелъун хьвадун, цадахъго жидерго ишалги гьарулел чагIазул харбал. Гьел харбазухъ балагьун Дагъистан толеб бугони, жеги чангоги соналъ хутIизе буго гьеб гьабсагIаталда бугеб хIалалъ.\nЦебего гIуцIизе кколеб букIараб министерлъи буго гьеб – транспорталъулги, энергетикаялъулги, бухьеналъулги. Балагье нуж, жакъа гIезегIан хIакимзаби руго республикаялда транспорталъул жаваб кьезе кколел. Тахшагьаралъул батаниги, тIубараб республикаялъул даражаялда батаниги, цониги вихьизаве жинца гIадлу гьабилин транспорталъулъин цеве вахъарав. Дица лъабго-ункъо моцI буго гьеб суалалде кIвар кьолеб бугелдаса. ЦIияб соналдаса хадуб республикаялълу бетIер гьанив гьчеIебгIадинаб мехги тIаса бищун тахшагьаралда багьа цIикIкIинабуна маршртуалъул таксиялъухъ. Чан дица бичIчIизабураб жалго тахшагьаралъул администрациялдаги, транспорталъул министерлъиялдаги гьединаб жо гьабизе бегьуларилан!».\nГьединабго гIадлу гьечIолъи магIарухъе хьвадулел маршруткабазулги бугин бицана ГIалибег ГIалиевас.\nХадубго гьес рехсана энергетикаялъулъ ругел гIунгутIабиги. Бокьараб мехалда ссвинабулила бокьараб шагьаралда яги росулъ канлъи. Амма гьелъул жаваб лъицаниги кьоларила.\nГIалибег ГIалиев: «Чан хIужа букIараб гъоркьисала анкьаца токги къотIун – магIарул росабалъан байбихьун. Амма жаваб кьолев чи вахъинчIо. Гьедин букIине кколин абураб пикру бижизабулеб буго гIадамазулъ гьал хIаикмзабаз – щибго нечечIого жидеего премиялги рихьизарулел руго, пачалихъалдаса щолеб жоги тIезабулеб буго. Канлъи ссвинабуниги щибха, гIадамазда гъов ГьитIиновги (энергетикаялъул Агентлъиялъул экс—нухмалъулев), цогидалги хIакимзаби лъаларелъул. Гъозда лъала гIицIго ГIабдулатIипов. Гьа, ГIабдулатIиповасда бихьуларогойищ бугебин гъобилан лъугьуна гьел. КидалъагIан хIехьезе кколеб гьеб иш тIаде кколел хIакимзабазул тIаса-масагояб бербалагьи?»\nЯ транспорталъулъ, яги энергетикаялъулъ, ялъуни бухьеналъулъ чIванкъотIун жавабчилъи тIаде босулевги, чIванкъотIун чиясда мун гIайибияв вугилан абулев чи вукIинчIин республикаялда. Гьединав чилъун тIалъиялда Сайгидпаша ГIумаханов вихьулев вугин тIадежубана ГIалибег ГIалиевас.\nМаркъо ШагIбанов: «ГIумахановасе цебего бокьун букIана Хасавюрталдаса нахъе ине»\nХасавюрталда цIияб рагъа-рачари. Щив вукIинев мэрлъун?\nХасавюрталда тIобитIичIеб митингалъул хIакъалъулъ\nХасавюрталда вищана цIияв мэр


Цинги дица нугIлъи гьабулеб буго ракI - ракIалъ гьечIин батIаяв жиндие лагълъи гьабизе тIадав магIбуд гIицIго цохIо Аллагь гурони ва Гьесул хакъав авараг ва Расул жинда ссалат салам лъеяв МухIаммад вукIиналъе.\nГIадамал, нуж хIинкъа Аллагьасдаса, цIиккинабе гьара-рахьи, гьабулеб садакъа, цIуне нужго къабихIаб-чорокалдаса, гIададисеб кIалъаялдаса. Роххел буго жиндир гIамал бацIад гьабурасе, гьелдалъун Аллагьасул рахъалъ кIудияб даража ва баракат щварасе. Балагь буго, жидер гIамалал гIадахъ ккаразе, жидер хьулал гъанкъаразе ва ХIисаб-суалалъул къоялъ пашманлъиялда рукIинезе.\nАллагьас Къураналда абулеб буго гьадинаб магIнаялда: "ХIакълъунго муъминзабаца гьекъолеб буго камфаралда тIад гьабураб (хассаб гьекъолеб жо) гъуялдаса, жинда жаниса гIицIго Аллагьасул лагъзадерица гьекъолеб ва жибги кидаго къинчIого чвахулеб. Гьел гьабураб къотIиялъе ритIухъал ва балагьазул цIураб Къоялдаса хIинкъарал руго. Гьез квен кьолеб буго мискиназе, бесдалазе ва асирлъуде ккаразе, жалго гьелде хIажатал ругониги. "Жидеца гьаб квен бикьолеб буго гIицIго Аллагь нужедаса разилъизе ва Нижее хIажат гьечIо нужер мухьги баркалаги". (Сура аль-Инсан 4-9)\nХириял вацал ва яцал! Исламалъул жамгIият - гьеб Аварагас (с.т.гI.в.) абухъе, цо хъизан ккола, гьеб релъуна инсанасул къаркъалаялда. Бусурбаби гьенир релъуна щибаб лагаялда - цо лагаялъе къварилъи бугони, тIубарабго черх унтула. Цебе бачараб мисалалъ лъикI бихьизабула исламияб жамагIаталъул ахIвал-хIал. Цо бусурманчиясе къварилъи ккани, кинабго жамагIаталъе санагIатбахъи букIуна, рахIат хола тIубараб черхалъулго. Гьединлъидал киналго бусурбаби - Аллагьасул рахъалъ вацал ккола. Гьезул гьоркьорлъаби рукIуна исламиял, тIадегIанал ияхI-намусалъул кьучIалда гIуцIарал.\nИсламалъ жиндирго кьучIалда бихьизабун буго цоцазе кумек гьаби бусурбабазул тIадаб борчлъун. Аллагьас тIадаблъун гьабун буго мискинзабазул, къоролзабазул, бесдалазул къварилъаби рихьизе, рагIизе ва гьезие кумек гьабизе.\nБусурманчи къварилъиялде ккарав мехалъ гьесухъе гIедегIула гьесул вацал ва яцал ва гьезул кумекалдалъун гьесда гIадамазда гьоркьоб жиндирго бакI батула, бихьула гIадамазул жиндехун бугеб бербалагьи, тIалаб ва гьев вохула гьез жив рехун течIолъиялдаса ва гьел кидаго жинда аскIор рукIиналдаса. Гьедин Исламалъул кумекалдалъун щулалъула вацлъи бусурбабазда гьоркьоб ва щулалъула жибго исламияб жамгIият.\nГьелдаго цадахъ, гьединаб щулияб бухьеналъ цIунула жамгIият ракъарал, сверухъ ругезул гурхIел-рахIму бихьичIел лъаларел гIадамазул гъалмагъиралдаса, балагьаздаса, хIуригатаздаса. ГIемерисебги мискинлъиялъ тIамула гIадан такъсирлъиялъул нухалде, хъамаллъиялде. Гьединал хIужабаз рагIад рехичIого хутIуларо жамгIияб гIумруялде. Гьединлъидал хIакъаб Исламалъ бицунеб буго чияе кумек гьабиялъул, мискинлъиялда вугев диналъул вацазе квербакъиялъул хиралъиялъул, Аллагьас ахIулел руго нилъ мискинчи-гъаримасе кумек гьабизе.\nАль-Бухарица бачунеб буго Ибн ГIумарица бицараб Аллагьасул Расуласул (с.т.гI.в.) хIадис: "Бусурманчи бусурманчиясе вац ккола, гьес гьев хIакъир гьавуларо яги рехун толаро. КъварагIараб мехалъ вацасе кумек гьабурасе Аллагьасги кумек гьабула, гьев къварилъиялде ккараб мехалъ рехун толаро. Бусурманчи балагьалдаса хвасар гьавурав чи Аллагьас Къиямасеб къоялъ цо гIазабалдаса эркен гьавизе вуго. Бусурманчи вахчарав, Аллагьас Къиямасеб къоялъул гIазабалдаса вахчила".\nМуслимица гьединабго хIадисалде тIаде жубалеб буго: "… ЗахIматаб къварилъиялда вугесе кумек гьабурав чиясе Аллагьас гьаб дунялги доб дунялги бигьа гьабила".\nКъоролзабазеги, мискинзабазеги кумек гьаби Аллагьас бащад гьабун буго бищун лъикIал ишазда ва гIибадаталда. Аль-Бухарицаги Муслимицаги бачунеб буго мисалалъе Абу Гьурайратидасан бачIараб хIадис: "Къоролзабазулги мискинзабазулги тIалабалда вугев релъуна Аллагьасул нухда вугев муджагьидасда". Абу Гьурайратица тIадеги жубана: "Дида ккола, гьес жеги абунин: "Релъуна свак лъачIого сордоялъ какал рарав чиясда ва кIал ккун, гьеб биччазего ракIалда гьечIев чиясда".\nКъадруяб ШаригIаталъ тIад гьабун буго нилъеда нилъехъе кумек гьарун рачIунарел гIадамазулгицин тIалаб гьабизе. Цо-цояз тIад балагьун, рикIкIуна гьел бечедал ругин. Амма ТIадегIанас гьединал гIадамал ралагьизе ва гьезие кумек гьабизе тIад гьабун буго нилъеда. Аль-Бухари ва Муслим имамзабаз мисалалъе бачунеб буго Абу Гьурайратидасан хIадис: "ГIадамазда гьарун цо кесек яги кIиго кесек щварав, яги цо я кIиго чамасдакI щварав гуро кколев мискинчи. ХIакъикъаталда мискинчи ккола - жив бечед гьавизе бечелъи батичIев, жиндие тIаде жо щвезелъун сихIирлъи-макру хIалтIизабуларев ва гIадамазда гьаризе къватIиве вахъунарев чи".\nХадув валагьизе, тIалаб гьабизе, кумекалъе чи гьечIел бесдалал бусурбабазул тIалаб гьабурав чи Исламалъ цIакъ кIодо гьавула ва гьесие къачIан буго Алжаналъуб Аллагьасул Расуласда (с.т.гI.в.) аскIоб мадугьаллъи. Муслимица бачунеб буго Абу Гьурайраца бицараб хIадис: "Аллагьасул Расулас (с.т.гI.в.) абун буго, цо квералда кIиго килищ гIадин цадахъ рукIине ругин Алжаналъур бесдаласул тIалаб гьабурав чиги дунги".\nХириял вацал ва яцал, бусурбаби! ГIашариял (Ашариты), ай Абу Муса ГIашарил къавм, Аллагьасухъе нухда джигьадалъ унаго гьезул нахърател дагьлъулаго яги лъугIулаго, ялъуни рокъоб хъизаназе кваназе жо лъугIараб мехалъ гьез бакIарулеб букIуна хутIанщинаб жо цойиде ва киназего бащад гьабун бикьулеб букIун буго. Гьеб рагIун буго Аллагьасул Расуласда (с.т.гI.в.). Гьес гьезие кIудияб рецц гьабун буго ва абун буго ГIашарияздасан мисал босеян, ва тIаде жубан буго гьезул нух - жиндир нух кколин, гьез гьабулеб иш - диналъул гIадамаз гьабулеб иш бугин. ГIадатияб рукIа-рахъиналъулъги Аллагьасул Расулас (с.т.гI.в.) квен бикьизе, мадугьалзабазул, гIага-божаразул тIалаб гьабизе тIад гьабун буго, щайгурелъул гьелъ гIадамазда гьоркьоб рокьи ва цолъи цIикIкIизабулелъул.\nМуслимица бачунеб буго хIадис Абу Заррил (жиндаса Аллагь разилъаяв) ккараб: "Я Абу Зарр, дуца ххузе жо (чурпа) гьабулелъул, гьелда гъорлъе лъимги тIун мадугьалзаби ахIе гьоболлъухъ". Гьединго ГIайшатица (жиндаса Аллагь разилъаяй) бицун буго, цо нухалъ Расулас (с.т.гI.в.) хъунилан чахъу. Заманалдаса гьес гьикъанила дида, кигIан гьан нахъе хутIарабилан. Дица абунила: "Цояб ратIа хутIанилан". Гьелъие Аварагас (с.т.гI.в.) жаваб гьабунила: "Гьеб ратIа хутIизегIан, кинабго нилъее хутIана", - абун.\nВацал - бусурбаби, нужеца кьураб садакъаялъ гIемер баракат щола нужее, гьезда гьоркьобе уна буголъи цIуниги, унтарал сахлъиги. Аль-Хатибица ва Ат- Табараница мисалалъе бачунеб буго Ибн Масудица бицараб хIадис: "Аллагьасул Расулас (с.т.гI.в.) абунила: "Нужерго бечелъи цIуне, закагIатги кьун, унтарал сах гьаре садакъаги бикьун, балагьал нахъ чIвазаре Аллагьасде гьардон".\nГьелда тIасан гьадинаб бицен буго. Цо гIалимасухъе вачIуна гIолохъанчи ва бицуна жиндир яц захIматго унтун йикIин, ва тохтурзабазда гьелъие кумек гьабизе кIвечIолъиялъул. ГIолохъанчияс гьикъула яцалъе кумек гьабулеб дару бугищан. ГIалимас жаваб кьола: "ТIадегIанав Аллагьас бихьизабун буго гIумруялъул къоял, амма хIадисалда абулеб буго Аллагьасда лъикI бихьани, садакъаялъ кумек гьабулиланги. Нужеца яцалъе дару гьабулаго хвезабунщинаб гIарцуда бащадаб садакъа бикье". ГIолохъанчияс абунила: "Дида лъаларо лъие гьеб садакъа кьезе кколебали, дуца кьолебани гьаб гIарац мустахIикъав чиясе". ГIалимас кьунила гьеб гIарац мискинав муъминасе, гьев васасе ва гьесул яцалъе дугIа гьабеянги абун. КватIичIого гьев гIолилав вачIуна гIалимасухъе, гьесие баркала кьезе яц сахлъанилан хабарги босун.\nХириял вацал! Цо-цо мехалъ рес къотIарасе кьураб садакъаялъул кири цIикIкIун букIуна Аллагьасда цебе ХIеж борхи ва ГIумра гьабиялдаса. Ибн Касирица абун буго: "Цо нухалъ ГIабдуллагь ибн Мубарак ХIеж борхизейилан къватIиве вахъанила. Цо шагьаралда аскIосан унаго нухда квание хIалтIизабизе цадахъ босараб гIанкIу хун батанила. Гьес абунила ришни балеб бакIалде нахъе рехейилан. Цадахъ рукIарал нухлулалги дагьал церегIан ун, гьав дагьав нахъа хутIун вукIанила. Гьесда йихьанила рикIкIад гьечIеб минаялъусаги ячIун, рошногохIтIаса гьаз нахъе рехараб хвараб гIанкIуги босун, хех нахъе къокъуней гьитIинай яс. ГIабдуллагь ибн Мубарак вилълъуна гьезул рукъалда аскIовегIан ва цIехола ясалда, щай гьелъ хвараб гIанкIу рокъобе босарабилан. Нечон гIодоеги къулун гьелъ абула: "Гьаний дунги, дир эбелги гIумру гьарун руго. Нижер рокъоб тIад базе цо шаршав гуреб батIияб жо гьечIо, кваназе жоялъеги гIамал нижеца ришнигохIтIе рехараб жоялдасан гьабула. Нижер эменги вукIана, гьев хвана. Нижер квен гьабизе щибго гьечIо". Гьеб рагIидал Ибн Мубарак гIоданила. Гьес буюрухъ кьунила тIад буссинабейилан ХIежалде унеб букIараб къайиги, цадахъ босараб квенгийилан. Жиндирго кумакчиясда гьас цIеханила: "КигIан гIарац духъ бугеб?" "Нусго динар (4 кг хадубги меседил)", - илан абунила гьес. Ибн Мубаракица абунила нахъе нухде харж гьабизе 20 динарги тейин кодоб, хутIараб ясалъеги эбелалъеги кьейилан. Хадубги тIаде жубанила: "Аллагьасул цIарги бахъун гьедулев вугин, ясалъул къварилъиялъ жив гурхIизавунилан. Гьеб лъикI бугин Аллагьасда цебе, нилъеца борхараб ХIежалдаса, ХIежалде нилъ тIадеялъул рилъинаян абун. Гьедин гьел тIад руссанила ХIежги борхичIого".\nЦо чи вачIанила Имам Зунун аль-Мисри - цIакъ кIудияв валиясухъе ва абунила: "Дир буго нусго дирхам, ХIеждай дица борхила яги садакъадай гьабила?" Зунуница гьикъанила: "Дуца тIубанищ дуда тIадаб ХIеж?". Гьес жаваб кьунила: "ТIубана", - абун. "Гьедин батани дуца бикье гьеб анцIго мискинаб хъизаналда гьоркьоб, щибаб хъизаналъе анцI-анцI дирхам щоледухъ, гьеб лъикIаб буго дуй цойги нухалъ ХIежалде иналдаса", - ян малъанила Имамас.\nЦересел гIасрабазул тарихалда нилъер Умматалъул гIемер рукIана жидер буголъи садакъадае бикьарал, Аллагьасул кири щвезе бокьун, Аллагьасул рагIабазе жаваб гьабулаго: "Нужер муъминзаби рахъунаро, нужеего хирияб чидае бикьичIони".\nБицен буго Абу Бакарил (жиндаса Аллагь разилъаяв) халифалъиялда гъоркь ругеб мехалъ цIакъ бухIараб ракъдаллъи букIанилан. Бусурбаби цIакъ кIудияб захIмалъиялда рукIанила, гьединлъидал анила гIарзгун халифасухъе. Абу Бакарица абунила: "ХIехьей, Аллагь гурхIизе бегьула нужеда". Гьеб сордоялъ лъанила Шамалдаса ГIусманил (жиндаса Аллагь разилъаяв) ролъгун, нахгун ва кишмишгун къапила тIаде щун букIин. Рогьел рехулаго, гьеб ГIусманил кавудал кIалтIе щолеб букIанила. Рокъове щун вахъиналде рачIанила къайи босизе базаргаби. Гьес гьезда гьикъанила: "КигIан гIарац кьелеб нужеца дие?". "Цоялъухъ кIиго дирхам кьела", - ян абунила базаргабаз. "Дие гьелъухъ жеги цIикIкIун кьолеб букIана", - ян абунила ГIусманица. Хадуб гьез абунила ункъо дирхам кьелилан, гьелдаги гьев разилъичIила. Гьеб мехалъ гьезул рази гьечIел гьаркьал кIанцIанила: "ВахI, Абу ГIамр, ниж гурони, щал ругел шагьаралда дур къайи босизесел чагIи? Лъицаха дуе жеги цIикIкIун кьолеб букIараб?", - ян. "Аллагьас кьолеб буго дие щибаб дирхамалъухъ анцIго, кIолищ нужеда гьедигIан кьезе?". Гьез кIоларилан абунила. "Аллагь нугI вуго дир рагIабазе! Дица кинабго къайи садакъадае бикьизе буго", - ян абунила ГIусманица (жиндаса Аллагь разилъаяв).\nВацал ва яцал, кIочонге, садакъа кьезе ракIалда бугез, нигат гьабе гьеб бикьизе хварал эбел-инсуе гIологи. Гьедин гьабуни, гьезиеги нужееги бащадаб кири букIуна нужеца гьабураб садакъаялъул. Ибн Асакирица бачунеб буго ГIабдуллагь ибн ГIумаридаса рагIараб, гьесдаги Аллагьасул Расуласдасан (с.т.гI.в.) рагIараб: "Щай нилъеца кьелареб садакъа Аллагьасе гIоло эбел-инсул рахъалдасан. Гьел бусурбаби рукIарал ратани, нужееги гьезиеги бащадаб кири щола гьелъул".\nАллагьасул нухда садакъа бикье, бусурбаби. Щиб нужеца кьуниги, гьеб нужеда батила Аллагьасул кIудияб кирилъун. Тавбу гьабе ТIадегIанасда цебе, тIаса лъугьуневги Гьев, гурхIел цIикIкIаравги Гьев.


РАСУЛИЛ РОЛЬ Х1АЛАГО... - 10 Сентября 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Сентябрь » 10 » РАСУЛИЛ РОЛЬ Х1АЛАГО...\nРАСУЛИЛ РОЛЬ Х1АЛАГО...\nХ1амзатил Расулилги дирги цоцаздехун хурхен гьит1инаб къоялдаса нахъего бук1ана. Гьелъие г1иллаги ниж г1агарал чаг1и рук1ин бук1ана. Жеги лъимерлъиялдаго Расулил к1алдир ругьунал раг1аби рук1ана: "Эменги дунги к1иялго поэтал ругилан" абулеб. Г1емер гьел раг1аби Расулица такрар гьарун толареб мехалъ к1удияв вац Ахилчица абуна, веццарилев вук1инч1ого, цог1аги кеч1 щайха ц1алуларебилан. Гьаракьги биччан, чвахун бач1унеб хехаб лъаралда релълъун, Расулица ц1алана инсул "Талгиялда хъизаналъул культура” абураб кеч1. Гьеб инсул кеч1 бугин цо дурабго ц1алеян абидал, Расулица жаваб кьуна жиндирги инсулги ирс жеги бикьун гьеч1илан.\nГ1араниб школа-интернаталдаги ниж цадахъ ц1алулел рук1ана. Дида лъик1го рак1алда буго Расул суфлерлъун Авар театралда х1алт1улеб мех. Артист х1исабалда сценаялда Расулил куч1дул ц1ализе дица байбихьана Ват1анияб рагъул соназда.\nРагъ ккана, къо щвана, кьвагье бах1арзал,\nТушман ракьалда лъе, ракь нилъейго те.\nХъубаб квер биххана, халгьабе вацал,\nФашист лъелъ къазаве, нилъго т1ад лъеде!...\nГьелдаса нахъе дица халкколеб бук1ана Расулил гьунаралда хадуб.\nЖеги г1олохъанго вук1адго жиндирго куч1дузе цебераг1илъун хъвараб Расулил гьаб кеч1алдалъун байбихьулаан дица гьесул шиг1раби халкъалъе ц1ализе:\nЙохъ, дица кеч1 хъвалеб кепалъе гуро,\nВа компаниязда ц1ализе гуро,\nДица кеч1 гьабула гьалагаб рагъда\nДирго гьудуласе кумек гьабизе...\nРасулил куч1дул руго ч1олохъжоги бахъун авлахъалде биччараб чуязул илхъи г1адал эркенал. Кибего х1ет1еги-берги щолел, рахъ гъваридав хурухъанасдаги, хариниб ч1ч1ва г1ат1идав вецарухъанасдаги релълъарал.\nРасул Х1амзатовасе хасиятаб жо буго жинца хъваралщинал асарал басмаялде кьелелде цин цереккун гьел поэтазе, артистазе ц1алулеб. «Г1ахьалаб чед» абураб т1ехь Расулица ц1алулелъул, гьелъухъ г1енеккаразда гьоркьов дунги вук1ана. Жеги редакторасул х1ухьел хъвач1еб - ц1ияб гьеб т1ехьалдасан дирго репертуаралде гьоркьобе бачун бук1ана дица «Ц1огьабазул кеч1». Гьеб кеч1алъе дандекколеб бакъанги ургъун, т1оцебе дица гьаб ах1ана телеэкраналдасан. Нахъисеб къоялъ обкомалъ дида ль\_ъазабуна цин т1ехь басмаялде бахъизег1ан г1едег1угейин ц1огьал какизеян. Гьеб paгlyца г1ин кьурарав дунги г1енеккун ч1езе ккана.\nГьеб хабар раг1идал Расулица жеги басмаялъул забру бакъвач1еб ц1ияб т1ехь бач1ана дие бит1ун. Т1адги хъван бугоан гьадин:\n"Мах1муд гьанже ц1але ц1огьазул сарин,\nСудалде мун ккани вихьизаве дуни.\nНуг1зал г1емераб лъугьа-бахъин бугелъул бук1араб куцалда бицинин цоги лъугьа-бахъин: Мах1ачхъалаялда Авартеатралъ бихьизабулеб бук1араб Расул Х1амзатовасул "Рек1елъ бакараб ц1а” абураб спектаклялда Расулил роль х1алаго дун музыкантазул гвандиниве вортана. Лъавуде вач1индал дир бер реч1ч1ана Расулида. Киг1анго унтуца х1алгьабулеб бук1аниги, гьеб бахъизе г1адинго дица Расулида абуна: "Т1ок1алъ дир чорхол къуват г1олеб гьеч1о халкъалда цеве вахъине, дурго ролалъе ахир лъезе мунго щай сценаялде вахъунарев?" - ян. Цинги Расулица дида абуна: "Вай дир хирияв, гьудул Мах1муд, дица 50 соналъ х1алеб буго Расул Х1амзатовасул роль, дудайин абуни цо саг1атгун бащдалъ ях1 гьабизе к1веч1о дир ролалда. Бигьаяб жо гуро гьудулавчи, поэтлъун вук1ин". Гьеб лъугьа-бахъиналдаса хадуб хъвараб буго Расул Х1амзатовас: «Гьаб ккараб иш буго, ургъараб гуро» абураб бет1ер бугеб кеч1ги.\nГ1агарав чи, дир гьудул,\nЛъик1ав поэт лъик1ав г1аданлъунги вук1ине ккола. Г1адан х1исабалда Расул вуго х1алимав, xleренав, гурх1ел-ц1об жиндилъ бугев унго-унгояв маг1арулав.\nРик1к1адаб сапаралдаса вуссун хадуб Расулил т1оцебесеб суал бук1ана жив зигара базе ине кколеб бак1 бугебищилан. Унта-шокъав чи вугищилан. Нагагь батани, кинабго ишги рехун тун, т1оцеве гьениве вортула Расул.\nГьац1улъ х1еги xlaнилъ расги камуларин абухъего, киг1ан Пат1имат хадуй ч1аниги. Расулида ч1инкьа-г1инкьи тезабизе к1веч1о. Гьет1араб т1илил бит1араб раг1ад лъугьунарила, жив вижахъе теян абулаан гьелдаги Расулица.\nРасулил х1акъалъулъ цо-цо маг1арулаз дида гьикъула гъос как балищан, к1ал кколищилан? Дица гьединазе жаваб кьола, гьеб бугин Бет1ергьанасдаги Расулидаги гьоркьоб бугеб иш, дун гьезул ишалде гьоркьове лъугьунарилан. Амма цо рамазан моц1алъул бакъанил г1ужалда Расулица дида гьикъана марк1ач1ул мех саг1ат чамалдайин щолебан?\nРасулил х1акъалъулъ бицине гуреб жо батуларо, ургъанаг1ан гьел иргадал рак1алде щола. Цо нухалъ Расулил кабинеталда г1одорги ч1ун хабар-к1алалда ниж рук1аго т1аде лъугьун рач1ана мугжул хъах1лъарал хараби. Саламалда хадуб гьез Расулида абуна жал духъе рач1ун ругин рит1ухълъи балагьизеян. Расулица гьезда абуна рит1ухълъиялда хадур нуж халат хьвадизе кколила, къвариг1ел жинда бицеян. Гьез абуна: нижее Шураб мажгиталда мих1мара базе горкомалъ толеб гьеч1ин, гьелъие дудасан кумек гьарун рач1ун ругилан. Г1емерго халатбахъинч1еб телефоналъулгун к1алъа-басайги гьабун нужер мурад т1убанилан хараби нухт1а т1орит1ана.\nГьабураб лъик1лъи бицине батула. Бицун х1алк1веларо Расулил сахаватлъиялъул. Гьесде ва гьесул гьунаралдехунги бугеб рокьи маг1арулазул чучич1о ва чучизеги гьеч1о. Гьесул гьайбатаб, роц1ц1араб, г1урул чвахиялда релълъараб куч1дузул байрамги рак1-рак1алъ баркулаго коч1ол мухъаздалъун дие абизе бокьун буго:\nКьварарав Шамилил бах1арчияб халкъ\nХалкъул г1аламалда т1атинабунин.\nГьанже дур кеч1 бугин Дагьистаналда\nДуниялги сверун гъаст1е буссунеб,\nГьит1инаб халкъалъул к1удияб гьаракь\nК1удияб халкъалда раг1изабураб.\nГьеб гьаркьихъ г1енеккун къункърабазул т1ел\nКъилбаялде руссун, роржунел руго,\nГьеб гьаркьихъ г1енеккун кьварарав\nМах1ач Мах1ачхъалаялда чот1а эхетун.\nРасул, дур кеч1 буго куркьбал щулияб\nРасул, дур кеч1 буго Кавказ ч1ух1араб,\nРасул, дур куч1дузул гьаб мажлисалда\nРасул, мунго тун лъик1 гьелъул тамада.\nАнкьил тарихалда хадуб нолги лъун\nМун херлъизавизе хиялищ азул?\nЦебе цойилги лъун лъабгоги тарих\nТела дуца нахъа хъван батанани.\nжужах1алъуре щал рехулел\nКинаб хъит1ниб лъаларо,\nКинаб к1к1алахъ лъаларо,\nК1удияб жужах1 бугин\nМаг1арул аби буго.\nАза-азар сонил ц1а\nГьалагаб бац1илаб к1ал,\nК1улал рач1еб, рагьараб.\nГьелъул к1алт1а эхетун,\nК1иго хъаравул вуго –\nЦо ч1ег1ерав, цо хъах1ав.\nК1иявго – маг1арулав, -\nНак1к1икь кьураби г1адал;\nГьезда цебе т1ибит1ун\nТ1олго Дагъистан буго.\nАзарил сонал рарал\nДица гьезда гьикъана\nБищун цере жулица\nЖужах1алъуй щал гъолел?\nБищун цере гъец1алъ ц1ан,\nЦ1адулъе щал рехулел?\nХъалиян ц1алеб къавмищ,\nЦ1уял жалазда хадур\n- Гуро, - ян жаваб кьуна\nЖужах1алъул бут1руца, -\nЖулица бищун цере\nГьел цере рит1ич1ого,\nГьез ч1варабщинаб рокьи,\nГьайбатаб сардил макьу!\nХ1айранаб т1егьалъул гьез\nТ1езабун заз гьабуна,\nПанаяб г1ищкъул каранлъ\nГ1умруялъ гьеб х1енсана.\nГьез бах1арзал лъукъана,\nГьез коч1охъаби ч1вана, -\nКиб бугеб гьез лъукъич1еб\nМашгьурлъи, ц1ар, берцинлъи!\nГьезул мац1аз ц1ун буго.\nЦ1огьал г1адин гьедула,\nЦ1ук1ай г1адин г1одула.\nГьелдасаги квешаб жо –\nКеп щвеч1ого релъула.\nГьанже жужах1 гьеч1илан\nГьаб нилъер улкаялда,\nГьел ц1акъго ч1ух1ун руго,\nИях1 тун лъугьун руго...\nГьедин жаваб кьуна дий\nБит1ун гьабулеб буго\nРах1ат теч1ев инсул вас,\nРак1 лъукъарав коч1охъан.\nДица абулеб буго\nЖужах1 гьеч1еб батани,\nГьеб гьабизе ккун бугин;\nГъванщаги ккун, рехизе\nГьанибги ч1алг1ун буго,\nХвезеги бокьун гьеч1о, -\nГьаб хасалил халатаб\nСордо кида рогьунеб?\nЦ1ва хьулалъул боржана,\nЦ1а г1ищкъуялъул свана, -\nГ1умруйищ гьаб, хвелищ гьаб –\nЛъица дида бицинеб?\nГ1умруйищ гьаб бук1инеб,\nЧияца ккун гурони\nВахине к1оларев дир?\nЧ1аго вугин абилищ,\nМакьилъ гурони дица\nКъвал балареб мехалда?\nГ1олохъанлъи кинаб гьаб,\nКоч1ое гьаракь къараб?\nКодобе кьураб к1ат1ах1\nК1алдиб босзе к1олареб?\nМун гьудулзабаз тараб,\nГьудулзай дуца тараб,\nГьалда лъолеб ц1ар кинаб,\nТ1ерхьун унеб ц1ва, бице?\nЦ1ваялъ дида абула,\nДуй жеги зани ч1вач1ин,\nАхираб ригьде щванин.\nЖеги дур къоял инч1ин,\nАмма дол къункърабаца\nДуй бак1 къач1алеб бугин.\nГьанже гьаб дир гьоко эхебе ана, -\nАхириял ц1аял г1асрудал гъасда.\nДихъе хвел бит1уге хасало, Аллагь, -\nХабада дир гьудул квачазе гурин.\nДихъе хвел рещт1унге г1урччинаб ихдал, -\nАваралъ ч1ег1ераб ч1инч1у т1ад ч1вазе.\nДун хвезе виччаге, мех ц1араб бертин\nЦ1ада г1олохъабаз нахъ т1амиледухъ.\nТ1адег1анав Аллагь, хвезе виччай дун,\nЦох1о лъиданиги лъалареб куцалъ.\nГьудул пашманлъич1еб, тушман вохич1еб\nАхир цо машгьураб гьеч1еб гьабе дий.\nБиччай дун рехараб чу х1их1идизе:\n«Х1амзатов сапаралъ анин, вуссини».\nНуха дандч1вараца дун гьикъанани,\n«Рокъов танин абе, хехго вач1инин».\nАбе, сардалги ч1ван, сариналги хъван,\nСвакарав цодагьалъ кьижун вугилан;\nГьаб ц1ад къот1арабго, къо бач1арабго,\nГъов «рорч1амийилан» вач1ине вугин...\nДун анилан абе Мадинаялде,\nМуг1рул имамасул хабаде щвезе.\nЯги бице, танин дун Карпаталда\nЦо кавказиясул кагътал ц1алулев.\nДун вугеб бак1 лъазе поэтал ц1ехе,\n-Гьел кир рук1аниги, дир росдал чаг1и.\nЦ1ехе дун ватизе гьайбатал ясал, -\nГьел к1очараб къоялъ дун къаникь вугин.\nДоб Мексика, Куба - киб бук1аниги...\nКодоб ккураб бокал, гьелда ц1ехе дун,\nДоб Ц1ада росулъа чи лъаларищан.\nЦ1ехе, ватила дун... Амма ц1ехоге\nГьал-дол собраниялъ, гьегьал сессиялъ.\nГьениб дунги кеч1ги нек1ого хвана\nЯги дун хисарав, бат1ияв вуго.\nАхирияб хведер г1асрудал гъасда...\nКьоге дихъе чагур\nКьоге, кьоге, кьоге дихъе гьеб чагур, -\nЧоца г1ypy г1адин, танин гьаб г1умру.\nТ1оге, т1оге, т1оге т1ок1аб гьеб чагъир, -\nЧашкаялъул т1инда бихьулин загьру.\nЗамана - техтеро... Гъугъадулеб зоб,\nГъулдузде бараб ц1ад, ана дир гlacpy.\nГ1урччинаб рохалил пашманал хурдул\nХабазда шуршула, лъуг1ана шиг1ру.\nЛъукъарал дир къасдал, къоринир ккарал,\nКъват1ире харизе кварго кварилан.\nДихъе рехараб квар кколаго т1ола,\nТ1аде харулев дун г1одой вортула.\nДир г1ищкъул х1исабал, х1орда ц1ерги т1ун,\nГъоре т1инде арал, - кверго кверилан.\nДихъе бегьараб квер кколеб борч1ула,\nДун, гамач1 кинигин, ахаде уна.\nМун ккураб оцалъул лълъурдул рекунищ?\nЛъутун унеб буго унтараб дунял.\nРагьунги ч1оларел, къанги ч1оларел,\nДаим къиркъидулел къарнудал нуц1би.\n... Кьоге, кьоге, кьоге дихъе гьеб чагур, -\nЧоца гlypy г1адин, тана гьаб г1умру.\nTIoгe, т1оге, т1оге т1ок1аб гьеб чагьир, -\nЧашкаялъул т1инда бихьула загьру.\nПросмотров: 252 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


ЦIалдохъабаз буцIцIараб талихIалъул гьогьомиялъукь\nПонедельник, нояб 15 2021\nУнго-унгоги, гьаб ракьалда ругелщинал лъикIал гIадамал. Гьединаз гурищ дунялго ккун бугеб. Гьезул лъикIлъиялъ кIигъеж гьабун баччун букIуна гIумруялъул кинабго захIмалъи. Гьединал рихьидалги, гьезул- гун лъай-хъвай ккедалги, гьезул бицунеб рагIидалги, кидаго ракIалде рачIуна Ф. М. Достоевскиясул «Берцинлъиялъ хвасар гьабула дунял» абурал рагIаби. Щиб лъалеб, гьесги бицунеб букIун батила рухIияб бер- цинлъиялъул хIакъалъулъ. Нилъер щивасул къисматалдаги нур базабун букIуна гьединал гIадамаз. ГIажаибаб парахалъи лъугьуна, гьел нилъер гIумруялъулъе рачIиндалги. Гьеле гьединазул цояйлъун ккола Индира ХIажароваги. Индира хIалтIулей йиго МахIачхъалаялъул № 11 гимназиялда инфор- матикаялъул учительлъун. Гьединго гьей ккола МахIачхъалаялда бу- геб рикIкIадасан сакъатал лъимал цIализариялъул республикаялъулаб централъул учительги. Дунги Индира МухIамадовнаги цадахъго гIадин рачIана гьеб школал- де хIалтIизе. БачIинахъего дир рекIелъ йосана гьей. Бокьана лъай-хъвай гьабизеги. Лъай-хъвай щула гьабизе, гьоболлъухъги ахIана гьелъ дун. Дида гьей лъала лъикIай магIарулай хIисабалда - магIарул гIумруялъеги, тарбиялъеги, гIадатал-гIамалазеги мукIурай чIужугIадан. Гьелъулъ гурищ бачун бугеб магIарул чIужугIаданалъул берцинлъиги. Амма дида лъалейго йикIун гьечIо гьей, учитель хIисабалда.\nГьаб гурищ учителасул талихI\nДагьал церегIан къояз социалиял гьиназдасан лъана Индира МухIамадовнаялъ Майкопалда босараб бергьенлъиялъул хIакъалъулъ. Гьей гIахьаллъун йиго Россиялъул югалъул математикаялъул учительзабазда гьоркьоб тIобитIараб ункъабилеб творческияб конкурсалда ва ккун буго тIоцебесеб бакI. Индирада бергьенлъи баркизе щвана гьелъухъе. 1983 соналда Хьаргаби районалъул ГIаймаки росдал школаги лъугIизабун, Индира цIализе лъугьана МахIачхъалаялде Дагъистаналъул пачалихъияб педагогияб институталъ- ул физикаялъулгун математикаялъул факультеталде. Гьений цIалулагоги, гIолилалъ бихьизабуна жиндирго пагьму-гьунар – гIахьаллъулаан институталда тIоритIулел гIелмиял конференциязда, цее яхъунаан докладалгун, жиндирго цIирагьиялгун. Чанго нухалда гIахьаллъана цогидал регионазда тIоритIулел студентазул данде- руссиназдаги.\nКидаго - цебесеб кьерда\nИндираца институт лъугIизабуна багIараб дипломалда. Гьелда абулеб букIана гьенийго хIалтIизе чIайилан. Амма чIужугIаданалъе кидаго аслияблъун ва тIоцебесеб бакIалда букIана хъизан-рукъ. Росас тIаса бищана росу. Ва Индира гьесда цадахъ тIад юссана гIагараб росулъе. ХIалтIана гьений 19 соналъ. Гьелгощинал саназ гьелъ къватIире риччарал цIалдохъабаз жакъаги кьола Индирае баркала. Гьелъие нугIлъи гьабула учителалъухъе рачIунел рукIарал цIалдохъабазул кагътазги, баркиязги, адабалъги. Гьанжеяли кинабго социалиял гьиназдасан букIунелъул, дие асар гьабуна учителалъухъе рачIарал церегосел тIогьиллъарал кагътаз. Гьелъулъ гурищ бугеб учителасул талихI - цIалдохъабаз кьолеб баркалаялъулъ. Къиматаб хазина гIадин, цIунун ругоан учителалъ гьел. Гьале открыткабиги… - Зама-заманалдасан, гIолиллъиялъухъ гьоболлъи базе урхъарал лахIзатаз, дица цIидасанги цере рахъула дие хазиналъун лъугьарал дирго цIалдохъабазул кагътал. Гьездасан бачIунебщинаб хинлъилъ цIола ракI. Сверухълъиго гвангъизабураб гIадаб асар гьабула дие. ЦIалула, цIалула ва цоги нухалдаги цIалула. Щивав цIалдохъанасул сипатги бачIуна цебе. Гьезул жавабалцин ракIалда руго, - ян абуна Идираца. Рихьана гьелъ цадахъ рахъарал сураталги. Гьезул щивасул къисматалъулги бицана гьелъ дие. Гьединаб буго Индирал учителасулаб талихI. Гьеб талихIалъул гьогьомиялъулъ жакъа къоялъги хIухьбахъулеб буго учителалъ. Индира МухIамадовна санайил гIахьаллъула шагьаралда тIоритIулел математикаялъул учительзабазул творческиял къецазда. Ва кидаго ккола цересел бакIалги. Гьаб нухалдаги гьедин ккана. Цин - шагьаралда, цинги – республикаялда ва хадубги - Россиялъул югалъул учительзабазда гьоркьобги. Исана гьей гьединго гIахьаллъана Нижний Новгородалда тIобитIараб «Учитель ва гIелму» абураб учительзабазул форумалда. Гьенир гIахьаллъун руго Россиялъул 30 регионалдаса учительзаби. Гьеб тадбиралда гIахьаллъун вуго Россиялъул просвещениялъул министр Сергей Кравцовги, вузазул ректоралги, РАНалъул президент Александр Сергеевги. - Дун цIакъ йохана гьениб гIахьаллъи гьабизе щвеялдаса. Лъай-хъвай ккана Россиялъул цогидалги регионаздаса учительзабазулгун, бицана цоцазе жиде-жидер хIалбихьиязулги. Министрасги кIудияб кIвар кьун бицана Россиялъул лъай кьеялъул букIинеселъул хIакъалъулъ. Россиялъул президентас бачIунеб сон лъазабун буго ГIелмуялъул сонлъун. Гьелъие сайгъат гьабураб букIана гьеб форумги. ЦIалдохъанги, учительги, гIелмуги – гьеле форумалъул аслияллъун рукIарал суалал, - илан бицана Индираца. Индира МухIамадовна ккола педагогикиял гIелмабазул кандидатги, Россиялъул Лъай кьеялъул ХIурматияй хIалтIухъанги, тIаса бищараб махщалие ритIухъай учительги. Гьездаго хьолбохъ Индира ХIажаровалъ лъун буго цIалдохъабазул жиндехунго бугеб лъугIелго гьечIеб рокьиги. ГьабсагIаталда «ХIакъикъат» газеталда хIалтIулей йиго Индира ХIажаровалъул йикIарай цIалдохъан ПатIимат МухIамаева. Гьадин бицана газеталъул жавабияв секретарасул заместителалъ йокьулей учителалъул хIакъалъулъ: - ХIажаровазул тухумго буго гIелмуялде рокьи бугел, гIадамазулъ рукIа-рахъине лъалел, гIадамалги рокьулел, гIадамазеги рокьулел чагIи. Индираца дун школалда цIалулеб заманалда нижее дарсал кьолаан. Берцинго, хIеренго, щивасде нух батун бицунаан гьелъ дарс. Математикаялде цо кIудияб рокьиги гъираги букIунароан дир. Индира МухIамадовнаялъул лъикIлъиялъги гьелде бугеб адабалъги дарсги бокьанин абизе бегьула. КIудияб рохел букIуна нилъер лъале-хъвалев чиясе кинаб батаниги бергьенлъи, шапакъат щванин абидал. Дунги чIухIарай йиго дир йикIарай мадугьалалъ, росуцоялъ, учителалъ бергьенлъи босиялдаса. Хадур гIемерлъаги бергьенлъабиги, лъикIал лахIзаталги, мунго гIадал учительзабиги. Индира ХIажаровалъ рикIкIадасан (онлайн) дарсал кьола сакъатал лъималазеги. - Гьезие бицине ккола цIакъго недегьаб, хIеренаб мацI, щивасе батIибатияб. Гьедин ругьунлъарай дие захIмалъизехъин букIана гIадатияб школалда хIалтIизеги. Гьел лъималазеги додинабго мацI бицуней ятулей йиго. Дагьабниги кьвари гьечIого бегьилищха. Гьединлъидал дида ракIалдеги ккараб гимназиялда дар- сал дагь гьаризе, - янги абуна гьелъ. Бахиллъун йиго Индира МухIамадовнаялда, цIалдохъабазул рокьиялъ куркьбал гъурай, гьел куркьбазул кумекалдалъун учителасул гIадатияб талихIалде данде йоржуней йигей учителалда.\nДругие материалы в этой категории: « Психологияб хъулухъалъул загIиплъи\tЛъица гьабулеб бугеб квалквал? »


Х1акъикъияб тарих хъвазе ккела\nСайгидах1мад Ах1маднабиев Хасавюрт район Ц1ияб Сасикь росу.\nИсточник: Газета "Х1акъикъат"\nАхмеднабиев Сайгидахмед Магомедович.\nАхираб заманалда г1емер бицизе ва хъвазе байбихьун буго тарихалъул т1ахьазулги, гьел т1ахьаздасан дарсал кьеялъулги. Улкаялъул т1алъиялъги бай бихьун буго гьелда к1вар кьезе. Бит1араб буго, кьезе ккела, амма ч1ег1ералда ч1ег1ерабин, хъах1алда хъах1абинги абун. Гьанжесел тарихазул т1ахьазда гьеч1ин Дагъистаналъул революцинеразулги, партизаназулги бицунеб. Гьеч1ин гьезул сураталгиян хъван буго Ц1умада районалъул Т1индиса М. Гъазиевас (Х1акъикъат №158-161) «Хъвазеги», «малъизеги» ккела хадусеб г1елалда дол камунистазул идеалогия. Гьел большевиказ х1урият бахъулел соназ чан бат1иял, къват1исанги жанисан ах1ич1ел гьалбал рач1арал Дагъистаналъул халкъал цоцаде «гьусизе». Бичераховалги, Деникинилалги, Коньчакалги. Вац вацасде дандеги т1амун, ункъо-щуго соналъ дагьаб халкъищ гъурараб Дагъистаналъул. Гьел больщевиказги партизаназги рух1арал росаби нилъер гурищ рук1арал? Ч1валелги, бусурбаби гурищ рук1арал. Большевиказул рахъалдани ц1ик1арасел капурзаби рук1анин.\nДагъистаналъул Имам Х1оц1оса Нажмудинида цадахъ рук1арал гъазизабазда абизе ч1ег1ераб хъах1аб жо теч1о коммунистаз. Я бандалиланги, я къвач1ил умматиланги. Жиндирго г1иязул гурони ургъел гьеч1евлъунги вихьизавун. Нажмудинилги Г1абдулат1ипилги боц1и, мискинзабазухъа х1ал гьабун бахъараб гуреб, инсудаса ирсалъе щвараб бук1ана. Халкъалда цебе Имамас абун буго: «Дир боц1и буго дие ирсалъе щвараб, дица шарг1алда рекъон т1аса закаг1атги кьолеб, ижаралъе росарал муг1рузухъги, гъутабазухъги бет1ергьабазе кколеб ужраги кьолеб»-ян.\nШамилл Имамасул Доногъонол Мух1амад гуревги, цог1аги вук1инч1о мискинав наиб. Гьев Имамасе хилиплъун ватани, чан наибха рагъул ахиралда Гъунив Имамгун вук1арав? Гьев сих1ирав чи вук1ун ватани, палковникал Хунзахъа Г1алиханил Хъайитмазги, Нух1бег Тарковскийги Жах1паровги, цойгидалги лъай гьеч1ел, Нажмудиница гуккун рачарал чаг1ийищха рук1арал живгун цадахъ? «Ниж эркенлъи босун рач1унел руго»- ян ах1ана большевиказ росабалъ г1ел. Сундасан эркен гьарурал гьез Маг1арулал? Дагъистаниял киналго, кидаго уздензаби рук1ана. Щиб бач1араб гьез муг1рузда? Абила: нухал рахъанин, лъинал рачанин, бечедадазухъа рахъун ракьал мискинзабазухъ кьунин. Гьанже щибха ккараб? Мискинзабазухъа рахъун бечедазе кьолел руго, гьел г1умруялъ т1ад х1алт1арал ракьал. Бузна нухги, Октябралъул революциялъул ц1ар лъураб каналги бахъулаго, чанги маг1арул чи бакъул унтуца унтана, хвана. Гьезие х1алт1ухъ мухьищ кьураб? Г1орц1изег1ан кваназе квенищ кьураб? Каранда хахулеб лъималги рокъор тун, яги гьелги цадахъ рачун х1алт1ана гьенир нилъер улбул. Х1урият бахъун хадусел соназги гьукъун бук1инч1о дин, рук1ана шарг1ияб судалда щун диниял идарабиги. Лъеберабилел соназ колхозал г1уц1улаян, рехана кули-мархьуги, ракьалги, боц1и-малги, пуруц-рукьалде щун данде. Г1уц1ана колхозалги. Г1араб-г1ажам ц1ализе лъалев щинав чи, цоцадаса мац1ал гьаризеги т1амун рит1ана Сибиралдаги, Россиялъул цойгидал Губернияздеги, г1урусазе ч1орого х1алт1изе. Риххана, къана мажгиталги мадрасабиги. Росабалъ безбожник1алин, атеисталин, комсомолалин г1уц1ана къокъаби. Ях1 бахъана кьуч1дасанго дин т1аг1инабизе. «Тройкаялъ» х1укмуги гьабун т1аг1изаруна г1алимзаби, т1арикъаталъул муршидзаби. Лъуг1изаруна г1араб г1елму хъваралщинал т1ахьал, росдал г1адатал ва тарих хъварал хъвай хъваг1аял. Гьел рокъор ратани, лъик1аб кколареблъи лъан, рахчана къуръаналги г1елмуялъул т1ахьалги кулабаздаги хурзабахъги. Гьел рахчарал бет1ергьабиги хун щиб, Сибиралде т1аг1ун щиб, ругеб бак1 лъач1ого, т1аг1ана г1елмуялъул т1ахьал,- нилъер тарих. Мажгитал рук1арал бак1азда рагьана клубал, складал, х1атта чуязул бокьалцин.\nКолхозалда кьелеса жидецаго кваналин киг1анасеб боц1и хъохъараб халкъалъ? Киг1анасеб дагьлъараб гьезул къадар? Жиндир х1алалаб боц1и гьениб кьеларин ч1арав, цо дагьабг1аги маг1ишат бугевщинав чи кулакал ругилан Сибиралдаги рит1ун т1аг1изаруна. Ц1ализе лъалелги бегьич1о гьезие, маг1ишат гьабизе лъалелги бегьич1о.\nГьезие мац1 лъалареб боц1и г1адал чаг1и къвариг1ун рук1ана, жидеца «гьусаралъур» рортулел.\nКолхозалъе рахъун хадуб, т1охда михирги бачинч1ого, турараб ч1алу-рахиги хисич1ого, чан кули ч1унтараб маг1арухъ. Замана хисиялда хьулгун жалго бет1ергьаби рук1унаан гьел къач1алел, амма бокьоб боц1иги, гьороб херги колхозалъ лъолаан.\nГьеб заманаялъ х1укуматалъул налог т1ад лъолареб жо щиб бук1араб? Колхозалде х1алт1ун щолеб мухь киг1анисеб бук1араб? Лъимер гьабун лъабго къо инч1ого эбел х1алт1уде гурищ яхъизаюлей йик1арай. Росулъа хъизан хьихьизе хинк1 бахъизе цойги бак1алде инзе ккани кодор паспорталищ г1адамазухъ кьолел рук1арал? Х1укуматалъе планги кьун хут1ани, х1алил мададалъ хъизаналъе кваназе жо щолаан, чанго чи рокъоса колхозалда х1алт1улел чаг1азе. Цо нагагьаб колхозалда хут1изег1ан.\nНижер колхозалда 1970 абилел соназги лъаг1елалъ дояркалъи гьабурай ч1ужуг1аданалъе щолеб мухь бук1ана 1000-1200 гъурущ. Колхозалъул г1акдал бече хвани, рокъоса бачун бечеги кьезе колаан ч1обого колхозалъе ,- план т1убазе.\nМагъилъ сахабщинаб бак1ги колхозалъул боц1уе бецун, рокъоб жидеего боц1и хьихьизе ресищ кьолеб бук1араб? Устав бугилан цо г1акаги анц1го чахъуги толаан хьихьизе. Гьелдасан т1аде ун лъани, рахъун колхозалъе кьолаан. Колхозалъул х1акимзабаз миллатги гьабич1ого боц1и хвани, контрактация бугилаги абун, щибго гьеч1еб багьаги нилъее кьун колхозалде кьезабулаан боц1и. Кирха арал дол колхозал?\nГьединаб бук1ана дол большевиказ бач1араб «эркенлъиялъул» х1акъикъат. Гьедин хъвазе ккела тарихалъул т1ахьаздаги, бицизе ккела хадуб г1олеб г1елалдеги.\nКирха арал дол баг1арал партизаналги революционералги? Х1урият бахъун лъуг1арабго, ч1аго хут1арал г1емерисел х1укуматалъ т1аг1изаруна. Нажмудин Имамасул сурав босулелъул таржамачилъун вук1ун вуго хунзахъа Муслим Атаев. Досда Имамас абун буго: «Мун лъик1аб наслу-тухумалъул Абул Муслим щайихасул ц1арги кьурав, сахав бах1арчи вугин. Гьаб дун вугеб бак1иде дагьав хаду мунги ч1езе ккезе вугин. Гьеб мехалъ бич1ч1илин дуда, гьаб дица гьабула бук1аралъул х1асил» - ан. Х1асил щибха ккараб? НКВД ялъул подвалахъ ч1агояб жаназаялде ккезег1ан г1азабги кьун т1аг1изавуна Муслим. Гьединалго бажари бугел Ч1охъа М. Мавраевги цойгидалги, халкъалъе лъай кьеялде к1удияб бут1алъунщиналги т1аг1изарун боц1ул бак1алде ккезабуна халкъ.\nГ1урус алфавиталде т1ад маг1арул х1арпалги журан нилъее алфавит г1уц1арав г1алимчи П.К. Усларица, Дагъистаналда хъвазе ц1ализе лъалев чи (г1араб-г1ажам) цойгидал бак1азде данде ккун г1емерго ц1ик1к1ун ругин хъвана 1865 соналъго. Амма гьезул нахъе къанаг1атав чи хут1ана. Хвел хобалде аск1ор гьарулел исламалъул рукнаби лъалев чи хут1ич1ел росаби рук1ун руго маг1арухъ. Гьеб къоги бихьун колхозалги г1уц1ун, г1умруялъ гьенир х1алт1арал г1адамазе 70 гъурущ пенсия бук1ана, цойгидазе 120 бугеб мехалъ. Гьал ахирал соназ бащад гьаруниги. Маг1арулазе гьел большевикаца бач1араб лъик1аб жого лъаларо дида.\nБице, чан чи гьеб х1урият бахъун хадуб, коммунист партиялъул кьалбал ракъвазег1ан 70 соналъ исламалъул щуабилеб рукну т1убазе х1ежалде арав. Дол Аллагь гьеч1ин ах1т1олел рук1арал коммунистал гурищ, гьеб партия биххун хадур, т1оцере мажгитазде рекерарал.\nГьез гурищ как бан лъарав чи х1укуматалъул х1алт1удасан рехулев вук1арав?\n«Вай мискинав гьалмагъ, пакъир х1алт1ухъан, Х1урияталдехун мугъ щай рехулеб»\n«Нодо ччук1изег1ан какал раниги, Калам гьеч1о дуда большевиказул»- ан хъвана\nЦ1. Х1амзатица. М. Хизроевасги малъун.\nДида цебе ч1ола, к1ийида рекъав, г1ажизав, Ц1умада районалъул Сильдиса Х1ажимух1амад. Росдал школалде х1алт1улев чи, Агъвалив г1урухъ как бала вук1арав, хадур лъугьун, гьелго каммунисталгун, гьездаса кодор хьиталги ккун хасало г1урумухъ ккун лъутизе ккарав.\nВацг1ал вукъулелъуб, дуг1аялъе цере кверал ккунилан Ц1умада Райкомалъул т1оцевесев секретарь, бажари бугев г1уц1арухъан, Гьадириса Зикрула Бексултанов х1алт1удаса инзе ккарав. Гьеле гьалмагъ М.Гъазиев дол большевикацаги, партизанацаги, Лениницаги нилъее босун бач1араб «эркенлъи». Гьел дица кьурал суалазе жавабалги кьун малъе дуцаги, большевикал хирияцаги лъималазда тарих. Улкаялъул президентасги тарих хисизабиялде данде рагъ лъазабун бугелъул.\nГьебни гьедин бук1ун батилин, гьанже бат1аго ц1акъабищ бугеянги кьезе бегьила суал. Алх1амдулиллагь, Аллагьасе г1ибадат гьабизеги, жиндирго бажариялда рекъон маг1ишат гьабизегиг1аги рес кьун бугелъул. Гьел х1укуматалъул бюджеталъул чунтбузухъ, жидераздаго г1адин квер беччолел чаг1и хут1изег1ан, жидерго х1алалаб дармидасан бечелъарал чаг1аца: мискин пакъирасде кверги ч1валеб буго, жидерго боц1удасан закаг1атги бахъулеб буго. Мажгит-мадрасабиги ралел руго. Ралезе кумекги гьабулеб буго. Гьенир х1алт1улел муг1алимзабазеги, имамзабазеги харжал кьолел руго.\nМисалал гьелъие х1алхьезег1ан руго. Цох1о Хасавюрт рехселин. Г1аркьухъа Юсупица цо чанго к1удияб мажгит мадраса бана, гьединго Ах1мадпашацаги рана ралаги руго. Гьенир ругел исламиял университетазе, ва мадрасабазе х1ажатабщинаб ч1езабулелги, жидее ажру аза-азарида бахизабеял, иманги ях1ги т1ок1ал бусурбаби руго. Цойгиги щиб бокьун бугеб гьаб панаяб дуниялалда бусурман чиясе?\n«Бакъан т1амуралда т1амураб улка,\nТ1уралщинал ч1ваби дур г1умруялъул.\nБигьаго гьабич1о дуца гьабураб,\nБигьаго ах1ич1о дуца ах1араб»-\nян хъвана Х1амзатил Расулица. Гьединаб бук1ана х1акъикъияб тарих араб г1асруялда.


Басриялъул бакIалда цIияб\nБича-хисиялъул ва кванагьекъеялъул бакIал рагьулел рукIиналъул гурони, цо щиб бугониги гьабулеб ва гIуцIулеб производствоялъул предприятие рагьиялъул хабар къанагIатги рагIуларо. Гьеле гьединал, ай къанагIатазда гьоркьоб буго Каспийск шагьаралда аскIоб, «Уйташ» инвестмайданалда хIалтIизе биччараб, басрияб, хвараб пленкаги бакIарун, гьелъул гранулал гьарулеб «ДагПолимер» завод. 2020 соналда Дагъистаналъул экономикаялъул бищун кIвар бугеб 10 лъугьабахъиналда гьоркьоб тIоцебесеб бакIги ккун букIана гьелъ.\nГьенире щварал ниж дандчIвана заводалъул генералияв директор, Шамил районалъул КъахIиса МухIамадов ГIарипгун ва гьабуна гьединаб гарачIвари.\n-ГIарип, бокьилаан заводалъул аслияб хIалтIул хIакъалъулъ бицани…\nЗаводалъул аслияб хIалтIи ккола басрияб, ай хIалтIизабураб полиэтиленалъул пленкаги бакIарун, гьеб батIибатIиял тайпабаздеги бикьун, чурун, бацIцIад гьабун, хъурун, къачIан (гIагашагарго 10гIанасеб операция гьабула) гьелъул гIисинал гранулал гьари. Гьезул нижеца гьабула цIияб пленка, рогIрал ва пластмассалъул цIарагI гьабизе босун уна цоги гIуцIабазги. Республикаялда цIакъго гIемераб, ай лъицаниги хIалтIизабулареб пленка букIинги, промышленнияб къагIидаялда гьеб къачIалеб цониги предприятие гьечIеблъиги хIисабалде босун, гъоркьиса нижеца хIалтIизе биччана 21 чиясе хIалтIизе бакI бугеб завод.\n-Лъил квербакъиялдалъун гьеб бараб?\nГьеб баялъе кумек гьабуна пачалихъалъ. Кинабго хIалтIи гIуцIана ва нухда бачана ДРялъул Экономикаялъул ва территориалияб цебетIеялъул министерствоялда, Каспийск шагьаралъул администрациялда ва нижер заводалда гьоркьоб хъвараб къотIикъаялда рекъон. Каспийск шагьаралъул администрациялъ нижее кьуна (тендералдаги гIахьаллъун) цо гектар ракьалъул. «Даглизингфонд» гIуцIиялъул кумекалдалъун босана гIемерисеб оборудование. Мина баялъул иш тIубана нижецаго.\nЗаводалда хIалтIизе лъураб гIемерисеб алаткъайи буго Китаялда гьабураб. Гьеб Европаялъулаздаса къурабги гьечIо.\n-Кин данде гьабулеб басрияб пленка? Гьеб къачIаялъе химия хIалтIизабизе кколищ, ай тIабигIаталъе заралияб производство бугищ гьаб? ХIадур гьабураб продукция бичун бажарулищ?\nНижер руго гьеб бакIарулел хIалтIухъаби. Руго бакIарун нижехъе босун рачIунелги, ай 1520 гъурщиде килограмм гьабун. Нижер производствоялда химиялъул препаратал хIалтIизаруларо, гранулаби гьарула басрияб пленка цIикIкIараб хинлъиялъ биинабун. ТIабигIаталъеги кинабгIаги зарал гьечIо. Гьелъул гIаксалда, нуснус соназ ракьулъ турулареб, кисакибго хъублъи тIибитIизабулеб басрияб пленка бакIариялдалъун нижеца тIабигIат цIуниялъулъ лъола хасаб бутIа.\nГьаб заманалда бокьараб къайи гьаби, къватIибе биччай гIемерго бигьаяб буго гьеб бичиялдаса. ГьабсагIаталда продукция бичиялъул цIикIкIараб къварилъи гьечIо. Нилъер республикаялда ва мадугьалихъ ругел регионазда гIезегIан руго рогIрал ва пластикалъул цогидал тIагIелал гьарулел предприятиял. Гьелда рекъон буго нижер гранулазул тIалабги.\n-Щиб жо кколеб нуж хIалтIулел ругеб инвестициялъулаб майдан?\nГьаб ккола жидерго цIияб производство байбихьизе бокьарал гIадамазе пачалихъалъ хас гьабун гIуцIараб майдан. Гьанибго гьабун буго налогазул рахъалъ бигьалъаби ругеб, ишалъул чиясе санагIатаб «Территория опережающего социальноэкономического развития» абураб авалги.\n-Пачалихъалъ гьеб щиб мурадгун гIуцIараб жо?\n-ТIоцебесеб иргаялда, гIадамазе хIалтIи букIине. КIиабизе, налогазул рахъалъ бигьалъаби чIезарун руго 10 соналъул болжалалда. Гьелдаса хадуб, цIияб предприятие къуватаблъун лъугьараб, гьелъул хIал щулалъараб заманалда пачалихъалда кIвезе буго налогалги цIикIкIун ракIаризе.\nГьаб инвестмайдан гIуцIун буго чанго сон. ЦохIо нижер завод ккола тIаде росарал ишалги тIуран, киналго шартIалги цIунун тIоцебе гьаб майданалда хIалтIизе байбихьараб предприятие. Гьединлъидал мустахIикълъана тIадегIанаб къиматалъеги.\n-Хадубккун щиб гьабизе ракIалда бугеб?\nБугелда гIей гьабун чIани, чIун хутIула. Ишалъулав чи кидаго вукIине ккола цIияб жо балагьулев, лъазабулев, цевехун унев. Нижедаги ракIалда буго батIибатIияб тайпаялъул пленка къватIибе биччазе, гранулазул гьабулеб кинабго продукция гьанибго хIадуризе.\nДругие материалы в этой категории: « КIагьадерил заводалъул пихъил тIагIамги дуниялги\tТуристал рази гьаре »


ХIукуматалъ халкъалъухъа бичун босизе буго ярагъ\nДагъистаналда 10 июналдаса нахъе байбихьизе буго изну гьечIого халкъалъухъ кодоб цIунараб ярагъ ва цогидаб кьвагьулебщинаб яргъилаб сурсат нахъе бакIаризе. Гьеб программа халат бахъине буго 2017 соналде щвезегIан. Гьеб мурадалъе республикаялъул хIукуматалъ биччан буго 4 миллионалдаса цIикIкIараб гIарац. Амма жамгIиял хIарактчагIазул цо-цоял божулеб гьечIо гьеб тадбиралъ хIасил кьелин абуралда. МухIканлъигун Юсупов Ашаханица\nТерроризмалдагун-такъсирчилъиялда дандечIеялъул мурадалда 2014 соналъул 10 июналдаса нахъе Дагъистаналда байбихьулеб буго изну гьечIого халкъалъухъ кодоб цIунараб яргъилаб сурсат нахъе бакIаризе. Гьеб тадбир республикаялда халат бахъине рагIула 2017 соналде щвезегIан ва гьеб мурадалда 4 миллионги 185 азарго гъурущ биччан рагIула Дагъистаналъул хIукуматалъ. Щибго дандечIей гьабичIого мисалалъе, Драгуновасул цIаралда бугеб снайперазул туманкI нахъе кьуни гьелъухъ кьезе рагIула 20 азарго гъурущ гIарац. Автомоталъухъ яргъил бетIергьанасе щвезе рагIула 25 азарго гъурущ, таманча ва револьвер гIадаб ярагъалъухъ абуни 15 азарго гъурущ.\nЖакъа гIадатияб халкъалъ кодоб ярагъ цIуниялъе букIине бегьулин кIиго гIилла тIоцебесеб, умумузул заманалдасаго байбихьун яргъидехун бугеб рокьи, кIиабилеб, жакъа мун жанив вугеб пачалихъалъ мун цIунулев гьечIолъиян бицана «Эркенлъи» радиоялъе гьелда бан «Черновик» газеталдаса МухIамад МухIамадовас. Жакъа гьел гIиллабазда гьоркьоб цIайи цIикIкIун бугин кIиабилеб гIиллаялъулилан рикIкIунеб буго журналистас.\nМухIамад МухIамадов: Жакъа чиясухъ кодоб ярагъ бугин абураб цохIо хIужаги гIола гьев чи такъсирчи вугилан абизе. Амма уголовияб кодексалъул статьялда бихьизабун буго живго лъикIав вахъун ярагъ нахъе кьурав чи, гьесда нахъ бакIаб такъсирги батичIони гьев тамихI гьабиялдаса ворчIулилан. Гьебги хIисабалде босун тIоритIулел руго низам цIунулел хIалтIухъабазги гьедин ярагъ бичун босиялъул тадбирал.\nМисалалъе ракIалде щвезабилин 1999 сон. Доб мехалъ хIакъикъаталдаги рагъулаб ахIвал- хIал букIана Дагъистаналда ва халкъалъ ахирисебги кьун тIалаб гьабулеб букIана дол къояз ярагъ. Гьелдаса хадуб ярагъ хутIана гIадамазда кодоб ва гьадинаб ярагъ бичун босиялъул акция кIицIусагIаги тIобитIун букIана, щайгурелъул халкъалъул гIемераб харж бахъун букIиндал ярагъ босулаго.\nЖакъа щай халкъалъухъ кодоб ярагъ бугебин гьикъани дица абила дурго полициялъ мун цIунун бажарулев гьечIевлъи бихьидал босулеб буго халкъалъ ярагъ, гьелдаго цадахъ жибго полициялдасаги живго цIунизе мурадалда. Щайгурелъул Гъизилюрт мухъалда жавабиял хъулухъазда ругел полициялъул кIиго хIалтIухъабазда тIад такъсир гьабиялъул иш рагьана. ХIисаб гьабе жакъа къанунги хвезабун дуде тIаде полициялъул хIалтIухъанас тIадекIанцIи гьабуни дуца щиб гьабизе бугеб? Цо-цояз живго тела гьев, амма цогидаб щиб кканиян букIине босулеб буго ярагъ. Гьеб «щиб кканигияйин» абураб ахIвал-хIалги батIи-батIияб букIунаха ва 90 проценталда рекъон рокъоб цIунарабги гьеб ярагъ хIалтIизеги гьабичIого букIуна, амма кида-къадги низам цIунулезул берда цебе ккола гьеб».\nГьесулго гIадаб пикру баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе полициялъул хIалтIухъабазул махщалил цолъиялъул нухмалъулев Шамилов МухIамадицаги. Халкъалъухъа ярагъ нахъе бакIаризеян ургъараб тадбиралъ хIасил кьезе гьечIилан буго гьесул пикру. Щай гьеб гьедин бугебали гьадинаб баян кьуна гьелда тIасан.\nШамилов МухIамад: «ЯхI бугев бихьинчияс ярагъ киданиги бичуларо. Гьединаб буго умумузул кици. Дагъистаналда жакъа бокьаниги бокьичIониги унеб буго рагъ. Гьеб буго жанисел ишазул идарабаз халкъалда тIад гьабулеб бугеб зулумуялде данде гьабулеб рагъ.\nГьединаб акция кIиго соналъ цебеги букIана гьазул. Халкъги махсароде ккун жидеего лъикI гIарац гьабуна доб мехалъ низам цIунулез. Дихъ буго видеозапись Рутул мухъалдаса чиясухъа 350 кг тротилалъул босулеб куц бахъараб. Амма цо копейк гIарац гьев чиясеги кьечIого жидецаго квана-гьекъана полициялъулаз. Гьеле гьединаб щибго хIасилги кьолареб «тадбир» буго гьезул гьеб. Жидеца ярагъ бакIаранилан хIисаб кьеялъул тIехьалдаги хъван, никIалайил заманаялъ букIараб, кьавуялъ кванараб цо-кIиго хIараги речIчIила гьез цебе ва гьелдалъун лъугIола кинабго. Гьединал чорокал полициялъул хIалтIухъабиги рукIаго, гьезда хадуб хал кквезе жамгIиял идарабиги толел гьечIони гьел руго гьадингоял чIанда харбал».\nГIарацги кьун халъалъухъа ярагъ нахъе бакIариялъул тадбир Дагъистаналда тIобитIун букIана 2007 соналдаги. Доб мехалда гьелъие биччан букIун буго 30 миллион гъурущ гIарац.


Ц1ИЯБ ЗАЛГИ РАГЬАНА, МУГЬГИ КВАНАНА. - 14 Ноября 2015 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2015 » Ноябрь » 14 » Ц1ИЯБ ЗАЛГИ РАГЬАНА, МУГЬГИ КВАНАНА.\nЦ1ИЯБ ЗАЛГИ РАГЬАНА, МУГЬГИ КВАНАНА.\nХалкъазул цолъиялъул къоялъул х1урматалда Хунзахъ районалъул музеялда т1обит1ана т1олабго Россиялдаго лъазабураб «Музеялда искусствабазул сордо» тадбир. Ц1акъ интерес ц1ик1к1араб, пайдаяб х1алалда г1уц1ун бугоан музеялъул х1алт1ухъабаз исана гьеб: гьале нек1сияб бертадул г1адатги, гьале ц1адухъ рак1ал журарал харбалги, к1к1уйдул мах1 бахъарал умумузул квеналги, рак1алдаса унареб аваданлъиги. Цойги рохизе ккараб х1ужа бук1ана гьеб къоялъ районцоязе! Районалъул бет1ер Саг1ид Юсуповасул, администрациялъул вакилзабазул, управлениязул, отделазул нухмалъулезул, г1уц1абазулгун учреждениязул коллективазул г1ахьаллъигун музеялда рагьана цойги ц1ияб зал. Гьенир сок1к1ун руго Г1орт1аколо абулеб бак1алда ратарал археологиял находкабазул 3 азаргог1ан экспонат. Гьоц1дерида г1агарлъухъ бук1араб росулъ г1умруялъул нуг1зал кколел руго 10-12 г1асрабаздаса рач1арал «гьалбал» щаг1ил хъубиги, х1алт1ул алаталги, т1ад г1ажаибаб каллиграфия бек1к1арал ганч1алги, х1алт1ул алаталги-камураб щибго гьеч1оан гьениб! Лъаг1алида жаниб к1иабилеб рагьулеб буго т1адеги зал нилъер музеялда. Цояб, Кавказалда ругел рух1ч1аголъабазул, рагьана лъаг1алил байбихьудаго ва гьеб рагьиялъ лъик1аланго ц1ик1к1ана музеялде рач1унел школлъималазул, ч1ах1иязул къадар. Гьалеха лъаг1алил ахиралдаги, музеялъул диерктор Шамил Г1алиевасул х1аракаталдалъун ва гьесие х1ажаталъур хьолбохъ ч1олел музеялъул х1алт1ухъаби-ясазул х1алт1уде бугеб рак1 унтиялъулгун рокьул х1асилалдалъун, рагьана т1адеги зал. Бихьизабизе ккола гьал сахал рак1азул г1адамаз жидерго бук1араб кабинет сверизабун буго гьелде. Гьале дица доб рехсараб х1алт1уде рокьи! Зал рагьиялъул х1урматияб тадбиралда г1ахьаллъарав музеялъул х1ажалъабазе кумекалъулаб квер кидаго бегьулев Саг1ид Юсуповас т1адег1анаб къимат кьуна музеялъул х1алт1уе, бихьизабуна араб ц1унич1ев чиясул бук1инесебги гвангъараб бук1ине рес гьеч1ин, баркана данделъаразда халкъалъул цолъиялъул къоги, ах1ана киналго гьудуллъи-вацлъиялдеги. Лъик1абго ихтилат-кеп г1уц1ана гьеб сордоялъ Россиялъул халкъазул традиционнияб культураялъул х1аракатчаг1аз. Азарабго баркала буго гьезие, квачараб сардил г1ужалъухъ балагьич1ого, мажлис релъинабуралъухъ. Г1ат1ал хинк1аздаса, бух1унч1ик1алдаса, т1аг1амал ц1урачадаздаса, мугьалдаса байбихьун нат1ух1алде щвезег1ан гьоболлъи г1уц1арал музеялъул х1алт1ухъабазеги буго баркала, Аллагьас садакъа къабул гьабеги нужер!\nЖакъа къоялда х1акъикъаталдаги х1ажат руго гьединал, нилъер умумузул, гьезул г1умру-яшав цебе ч1езабулел, нилъго аварал рук1ин рак1алде щвезарулел тадбирал. Гьелъ нилъ киналго цолъиялдеги рачуна, рек1ел ах1вал-х1алги борхизабула. Доб сордоялъ музеялда рук1аралщиназе (ц1ар-ц1ар ккун рехсеч1ониги) адабалда бет1ерги къулун лъуг1изабулеб буго.\nПросмотров: 184 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 5.0/1


ЗАМАНА - Дила шила гIядатуни\nАвтор Салимат ХIяжиева, Р.ХIямзатовла уличилси республикала Миллатла библиотекала край руркънила ва миллатла литературала отделла хIянчизар\nГьарил адамла лерти сари уркIилис дебали дигути, дурхъати, вегI акIубти мер-муса. Нуша дубурлантас мурталра шаласи ва ванаси мерли кавлан ахIерси ши, хIятта дахъалгъунти шагьуртазир хIердирули диахIелра.\nГьарил ши биалли, тарихлашал ва культуралашал давлачебси мягIдан саби. Ил сецад биштIаси биалра, дунъяличибра машгьурбиэс бирар. СенахIенну шантани саби илала хIурмат-кьиматра ахъдурцути. ХIера, тяп илгъуна шили бетаурли саби Сергокъалала районнизиб мерлабиубси МахIаргила шира. Илаб хIербирули саби пергер далай-делхъла ва халкьла пагьмула устни, культурала ва искусствола хIяракатчиби, халкьани-ургарти конкурсунала бутIакьянчиби… Ил сияхI, гьайгьайрагу, даимбарес вирар.\nДигеси саби, махIаргантани чула хала бегIтачирад даибти гIядатуни хъумхIертнира. Илди гIулухъабази ва жагьилтази гIерисахъниличи дяхIчиаибти къайгъни ишбархIира илдала гьарил баркьудилизир чедиули дирар.\nХIера, ДАССР 100 дус биънила ва культурала БархIила байрумти дурадуркIнила дазурбазиб, мартла ахирличиб Сергокъалала районна МахIаргила шилизиб шадлихъла балбуц дураберкIиб. Цалабикибтас «МахIарги» бикIуси хъалибаргла ансамбльли гьаларла манзилтазир дурадуркIули калунти мекъла гIядатуни чедаахъиб.\nБалбуц дураберкIибсири Дагъистан Республикала культурала рурибси хIянчизар ансамбльла руководитель СултIанат Халимбековани. Ил бетерхур Халимбековхъала юртлизибси жагали балкьаахъурси, гIяхIли кьабулбируси хъулиб. Ил хъулир лерри гьалар нушала хала бегIтани пайдаладирути палтар ва хъали-цIализир дузахъути гIягIниахълуми. Шила жамигIятла бутIакьяндешличил, гьар-урла лерилра гIягIниахълумира пайдаладарили, чебаахъибсири ил къугъаси гIядат.\nШадлихъла гIяхIли сабри шими-ургабси культурала-бамсриихънила центрла директор Магьдиева Зайнаб ГIябидовна бекIлириубли бакIибти гIяртистуни. Илди саби МяхIяммад Лукьманов, Заур ГIялибеков, Абакар МяхIяммадов, ХIяжимурад Юсупов, Рукьият Халимбекова. Илданира жявхIелила далуйти зайдухъахъун ва чула хала бегIтала делхъ чедаахъиб. Илкьяйдали шила школала бучIантани даргала поэтунала назмуртира делчIун.\nХалкьла культура, фольклор — ардякьунти наслубазибад касибси адамтала рухIласи ва адабласи кабизла мягIничебси бутIа саби. Нушала чебла саби, ил мяхIкамбарили, чеалкIуси наслулизи гIебасахъни. Дубуртар Улкала декIар-декIарти бетуцуназиб бузути чула биштIаси ВатIайс марти пасихIкартани, культурала хIянчизартани илди пайдалати кьялуби гьаладяхIра дашахъути сари. Илкьяйдали хала бегIтала дурхъати гIядатуни хъумхIертахъули ва гьаладяхI дашахъули, белгиси хIянчи дурабуркIутазибадли саби «МахIарги» ансамбльра. Ил акIахъубси саби 1987 ибил дуслизиб. Ил лебил Россияла ва республикала дахъал конкурсуналара фестивальталара лауреат бетаурси саби. Илала бутIакьянчиби СултIанат, Рукьият, ХIялимат, ПатIимат, Фарида, Руслан Халимбековхъали ва илдачибадли акIубти чула бегIтани бехIбуцибси баркьудилис мартили кавлули саби. Илди лебтанилра гапличи лайикьси хIянчира дурабуркIули саби.\nБалбуцла ахирличиб гъайбухъунтани буриб илдигъунти далдуцунани нешла мез гьаладяхI дашахъес, чеалкIуси наслула культураличи диги акIахъес, илдази гIядатуни гIерасахъес халаси кумек алкIахъа или.\nБалбуц хъараахъур миллатла декIар-декIарти берклумала кьумур гьалабихьниличил.


Гъизляралъул МАИ-411 Москваялъул зодихъ - Статьи - Сетевой центр «Хебда-онлайн»\nГъизляралъул МАИ-411 Москваялъул зодихъ\n14.09.2019 15:38 Суббота\nДагьалъ цебе Москваялда гIагарлъухъ бугеб Жуковский шагьаралда букIана иргадулаб, Халкъазда гьоркьосеб авиационно-космический салоналъул выставка, къокъго- МАКС.\n1993 соналдаса нахъе, кIиго лъагIалида жаниб цо нухалъ тIобитIулеб гьеб выставкаялда гIахьаллъула дунялалъул бищун церетIурал авиациялъул ва космосалъул техника гьабулел компаниял, цебетIураб гьеб босизе бокьарал. Исанасеб МАКС-2019 выставкаялда гIахьаллъана 33 пачалихъалдаса авиациялъул ва космосалъул техника гьабулеб 827 компания. Гьеб кIудияб выставкаялда ракIчIараб рорженгун, нусазаргоялдасаги цIикIкIун халкъ бакIарараб МАКСалъул салоналъул зодихъе бахана, нилъер районцояв Ибрагьим АхIматIов бетIерлъуда вугеб ОАО «Концерн КЭМЗ»алда гьабураб, гIемер рахъазда хIалтIизабизе бегьулеб, ункъго чи гIодов чIолеб, МАИ-411 самолет.\n1993 соналдаса нахъе, кIиго лъагIалида жаниб цо нухалъ тIобитIулеб гьеб выставкаялда гIахьаллъула дунялалъул бищун церетIурал авиациялъул ва космосалъул техника гьабулел компаниял, цебетIураб гьеб босизе бокьарал. Исанасеб МАКС-2019 выставкаялда гIахьаллъана 33 пачалихъалдаса авиациялъул ва космосалъул техника гьабулеб 827 компания. Гьеб кIудияб выставкаялда ракIчIараб рорженгун, нусазаргоялдасаги цIикIкIун халкъ бакIарараб МАКСалъул салоналъул зодихъе бахана, нилъер районцояв Ибрагьим АхIматIов бетIерлъуда вугеб ОАО «Концерн КЭМЗ»алда гьабураб, гIемер рахъазда хIалтIизабизе бегьулеб, ункъго чи гIодов чIолеб, МАИ-411 самолет. Выставкаялдаги, Москваялде ва тIадбуссун самолеталда роржен гьабуна махщел камилав летчик (мастер спорта международного класса, двухкратный чемпион СССР, чемпион России, Европы, призер чемпионата мира по высшему пилотажу) МачIадаса Муслим ХIасановас.\nКинабго рахъалъ халги гьабун, МАКС-2019 выставкаялъул гIахьалчагIаз ва гьалбадерица лъикIаб къимат кьуна МАИ-411 самолеталъе. Гьеб гьитIинаб ва чIурканаб самолет буго гIаздада яги лъеда тIад рещтIунеб къагIидаялъги хIалтIизабизе бегьулеб. МАИ-411 кибго лъалхъичIого боржуна 1500 километраялъ рикIкIаде, 3000 метраялъул борхалъуда.\nМАКС-2019 выставкаялда «Дагъистаналъул лимузин» абун цIар щвараб гьеб самолет босизе бокьарал къватIисел улкабазул компанияз дармилал къотIи-къаял гьаризе байбихьун буго Гъизляралъул заводалъулгун.\nОАО «Концерн КЭМЗ»алда хIадурлъи унеб буго жеги цIикIкIун гIадамал гIодор чIезе бакIал ругел самолетал гьариялъеги.\nОАО «Концерн КЭМЗ»алъул самолетал-гьеб буго Ибрагьим АхIматIовасул гIумруялъул анищ. Гьеб анищ рагIалде бахъинабиялда тIад хIалтIулев, ургъулев эмен ватана гьесул лъималазда жидеда лъай лъаралдаса нахъе.\nМоскваялъул Авиационный институтги лъугIун, гьеб самолет камиллъизабиялда тIад хIалтIулев вуго Ибрагьим АхIматовасул вас АхIматI АхIматIов.\nЖиндирго дипломалъул проектлъунги гьес босана заводалда гьабулеб МАИ- 411 самолет.\nИнсулго гIадин гьесулги бидулъго буго КЭМЗалъул самолетал зодихъе рахинариялъул шавкъ. КIудияв вац МухIамадицагун цадахъ гьесги ишан босун буго улкаялъул ва къватIисел хIукуматазул церетIурал предприятиязулгун гIатIидаб гьоркьоблъиялде.


Халкъ мустахIикъаб тIалъи ва гьелда тIаса пикраби\nРуго цо-цо калимаби халкъазда гьоркьорги тIиритIарал, насалабаз насалабзухъе такрар гьарунги кьолел, амма гьеб абулеб бакI, заман, ахIвал - хIал рагIабазда данде кколарел. Масала, гьединаллъун рихьула машгьурал, цIакъ гIемер гIадамаца политикиял бахIсазулъ такрар гьарулел "Щибаб халкъ мустахIикъаб бугин жидер тIалъиялъе" абурал рагIаби.\nГьеле гьеб "мустахIикъаб буго" абураб рагIиги бичIчIизе бегьула кIиго батIияб магIнаялда. ТIоцебесеб - мустахIикъаб буго квешаб, цIогьодулеб, халкъалда зулму гьабулеб тIалъи бугониги халкъалъ гьеб хIехьлеб батани, гьеб мустахIикъаб бугин гьеб тIалъиялъе абураб. КIиабилеб - халкъ мустахIикъаб бугин жидеца рищиязда бищараб тIалъиялъе абураб магIна.\nГьал рагIабазул автор рагIула франгазул философ Шарль Монтескье абурав чи. Гьес жиндирго "Дух закона" абураб трактаталда хъван рагIула гьал рагIаби тIоцере, хадур машгьурлъана хутIараб дунялалда. Монтескьел заманаялда хIуриятаз кверда босараб Европаялъе цIакъ актуалиял рагIаби рукIана гьел.\nАмма гьеб демократияб нухда ва тIолго халкъалъул рищиязда Германиялъ Гитлерица нухмалъи гьабулеб партияги бищана 1933 абилеб соналъул марталда. Щиб гьелъ кьураб Германиялъеги, Европаялъеги, хутIараб дунялалъегияли нилъеда лъала.\nМустахIикъаб букIанищха Германия Гитлер гIадав нухмалъулесе? БукIанин абизе бегьула доб заманалда, щай гурелъул Гитлерие т1алъи я ирсалъе щвеч1о, я гьес зулмуялъ босич1о, халкъалъ жидецго кьуна гьесухъе власть.\nНемцаз цIакъ кIудияб багьа кьуна гьеб гъалатIалъухъ, рагьун гьелъие мукIурлъизеги мукIурлъана, гьединаб гъалатI киданиги биччазеги биччаларо.\nГьелъул хIасилалда лъугьана дунлалда бищунго цебе тIураб ва тIадегIанаб гIумруялъул ва даражаялъул пачалихълъун. Щибха ккараб Россиялъул ва Дагъистаналъул? ХIалтIизаризе рекъон ругищ гьадал "щибаб халкъ мустахIикъаб бугин жидеда тIад бугеб тIалъиялъе" абурал рагIаби нилъеда хурхун?\nМасала, пачаясул Россия цIогьодулебги квешабги, ритIухълъи гьечIебги букIун гьабунин тела ХХ гIасруялда хIурият. БачIана тIаде нилъ жидее "мустахIикъаб" большевиказул тIалъи.\nГьенир тахбакIидаса хабалъе анаха киналго генсекал, заман щвелалде хъулухъалдаса ана цохIо Н.Хурущев ва СССРги биххун къотIнов хутIарав М.Горбачев. МустахIикъаб букIанищха СССРалъул халкъ гьел нухмалъулезе?\nКин мутахIикълъилеб СССРалъул халкъ жидецаго бищичIеб тIалъиялъе? Дагъистаналда цохIо бетIер вищана, ГIанди хIорихъ Чачаназулгун Дагъистаналъул вакиллъиялъ имам ХIоцоса Нажмудин. Гьевги большевикаца чIвана.\nХутIарал обкомалъул секретарал, я дагъистаниял гъуризарурав Самурскийгун ГIазиз ГIалиев, я Данияловгун ГIумаханов, я Юсуповгун МухIу, хадув МухIамадгIали, МухIамадсаламгун жакъа вугев Рамазан ГIабдулатIипов нилъеца рищичIо.\nГьел киналго руго квешалги лъикIалги нилъее Москваялъ ругIарал чагIи. Гьезул цонигияв халкъалъ вищичIо, щибниги халкъалъул пикруялда, гьарикьида, разилъи яги разилъунгутIиялда бараб жоги гьезул гьечIо, Москва рази гьаби гурони. Ккколищха гьеб ахIвал - хIалалда гьадал тIадехун рехсарал "щибаб халкъ мустахIикъаб бугин жидер тIалъиялъе" абурал рагIаби нилъее данде?\nКколаро, власталъ гьабураб мекълъи хIехьеларин рахъани гьаниб Москваялъ лал тIамула халкъалда тIад, рищиязда хурхун абуни гьезул цонигив нилъеца рищичIо. Гьелъул хIасилалда гьал дунялалдаго рикIкIунел, машгьурал ва гIадамаца рес рекъанщиналъур такрар гьарулел рагIаби руго Россиялъегун Дагъистаналъе чIорогоял рагIаби.\n"ЧIорогояллъунги" гьел лъугьана жиндир бетIер чIахъаяв гIурус ханасдаса рахъарал генсеказде ва жакъасел президентазде гIунтIун киназго гьеб халкъалъул пикру къаникь лъун, церехъаби рищичIого, нилъер пикруялда ва гьарикьида бараб жо течIого.\nЖамгIияталъул бакIалда улкаялда крепостноял, подданные рукIун. Гьезда рекъон регионазда ва хасго Дагъистаналда "Нилъер цохIо улка ва цохIо къисмат", "Даимго Россиялда цадахъ" абурал игIланал чIвалел ва ритIухълъиялъул гьа балел бутIрул ругебгIан мехалъ Москваялдаса батIияб демократия гьанибги букIунаро.\nПайда щиб, Россиягун федерациялъул субъектал хутIулел руго жидерго къисматгун, нухгун, хутIараб дунялалдаса батIияб нухмалъигун, халкъгун, гIумру-яшавгун. Хабар лъикIаб рагIайги.


Венаялда гьоркьоб лъуна Сириялъул суал\nВенаялда тIобитIана Сириялда лъугьараб ахIвал-хIал гIодобиччазабизелъун гIуцIараб Халкъазда гьоркьосеб къокъаялъул данделъи.\nЦебесеб къоялъ, итниялъ, гьебго суалалда бан Сириялъул оппозициялъул цо-цо церехъабазулгун кIалъа-басаял гьаруна Россиялъул къватIисел ишазул министр Сергей Лавровасги СШАялъул пачалихъияв секретарь Джона Керрицаги.\nКеррица, цебего гIадин, гьанжеги тIадчIей гьабулеб буго Асад хъулухъалдаса гIодов чIезе ккеялда. Амма Россиялъ рахъкколев Асадида ракIалда гьечIо нахъе ине.\nАмма кин букIаниги, гьадаб Венаялда данделъи тIобитIилалде цебе ФРГялъул къватIисел ишазул министерлъиялъул бетIер Вальтер Штайнмайерица лъазабун букIана Сириялда заманаялъ хIукумат гIуцIиялъул суал дандбазе бугилан. Гьединго Алеппоялде гуманитарияб кумек щвезаби кин лъикIлъизабилелали ургъизе ругила.\nГьебго заманалда бакъбаккул рахъалъул информалатаз лъазабуна Сириялъул армиялъ кьаби щвезабунин Телль-Савван абулеб борхалъиялда чIарал къуватазда (Хомсалдаса 120 километраялъ рикIкIадаб бакI ккола гьеб).


Байрахъ - Олимпиадаялъул, спортсменал - Россиялъул | Спорт | Киназего гIаммаб Россия\n© М. Таценко\nБайрахъ - Олимпиадаялъул, спортсменал - Россиялъул\nРоссиялдаса Югалъулаб Кореялде ине вуго 168 спортсмен\n18 соналъул хасалил Олимпиада. Гьениб гIахьаллъизе буго 92 пачалихъалъул команда, гьездаго гъорлъ Россиялъулги. Амма нилъер команда цебе бахъине буго Олимпиялъул байрахъалда гъоркь, — ян хъвалеб буго "ХIакъикъат" казияталда. Гьелъие гIиллалъун халкъазда гьоркьосеб Олимпиялъул комитеталъ (МОК) бихьизабуна Россиялъул тIасабищараб командаялъул гIемерисел спортсменаз Сочиялъул Олимпиадаялда допинг хIалтIизаби. Гьеб гьедин букIанин дунялалъулго допингалда дандечIараб комитеталъул комиссиялда цебе нугIлъи гьабуна 2006-2015 соназда РФялъул «Допингалда дандечIеялъул центр» ФГУПалъул директорлъун хIалтIулев вукIарав Григорий Родченковасги.\nПачалихъалъул спортсменазул Олимпиадаялда гIахьаллъизе рукIарал хьулалги хIорлъизарун, гьев лъутана Америкаялъул Цолъарал Штатазде. 2017 соналъул 13 сентябралда 17 пачалихъалъул допингалда дандечIараб комитетазул вакилзабаз лъазабуна Россия Олимпиялъул хIаязде биччазе бегьуларин, хадуб гьединазул къадар бахана 28-ялде. Гьебго соналъул щуабилеб декабралда МОКалъ хIукму къотIана Россиялъул команда Олимпиадаялде гьукъизе, гьездаго цадахъ РФялъул Спорталъул министерствоялъул хIалтIухъабиги. Гьал къояздайин абуни, Лозанналда бугеб Спорталъул арбитражалъул судалъ лъазабуна Россиялъул команда Пхенчханалъул Олимпиадаялда гIахьаллъизе биччазе бугин, амма спортсменазда сверухъ хасал тIалабалги рукIине ругин. Мисалалъе, Олимпиадаялъул заманалда нилъеразе гьукъун буго Россиялъул байрахъ, герб ва цогидал игIланал тIад ругеб ретIел ретIине. Гьел цере рахъине ккола Олимпиялъул байрахъалда гъоркь. ХIатта абулеб букIана Россиялъул байрахъ нилъер пачалихъалъул командаялъул рахъкквезе Югалъулаб Кореялде ине ругел гIадамазухъгицин букIине бегьиларин. Амма хадуб МОКалъ улкаялъул тIасабищараб командаялъул рахъкколездаса гьединал тIалабал тIаса росана. ПалхIасил, Пхенчханалде Россиялъул тIасабищараб командаялда гъорлъ ине вуго 168 спортсмен. Гьезда гьоркьор рукIине гьечIо ритIухъ гьаруниги допингалда сверухъ букIараб ахIи-хIуралъул гIахьалчагIи. Сочиялъул Олимпиадаялъул призеразул ва чемпионазул, ай 28 спортсменасул медалал тIадруссинаруна МОКалъ. 11 спортсменасда сверухъ хIалтIи гьабулеб буго ва гьезиеги ихтияр кьуна хадурккунисел Олимпиялъул хIаязда гIахьаллъизе.\nЮгалъулаб Кореялда рукIине ругел Олимпиялъул хIаязде ине гьечIел спорсменазул рахъккун митинг тIобитIана гьал къоязда Дагъистаналъул тахшагьар МахIачхъалаялдаги. Гьелда гIахьаллъи гьабуна 3000-ялдасаги цIикIкIун чияс.\nИхдалил бутIаялде хIадурлъулаго\nСтанислав Черчесов щвана Турциялда бугеб\n«Анжи» командаялъухъе гьоболлъухъ\nФутболалъул рахъалъ Россиялъул тIасабищараб командаялъул бетIерав тренер Станислав Черчесов щвана сборазда Турциялда бугеб «Анжиялъул» тренировкабазде. ГIезегIан заманалъ футболистазда хадуб халги ккун, Черчесовас гара-чIвари гьабуна МахIачхъалаялъул командаялъул тренер Вадим Скрипченколгун ва спортивияв директор Александр Танцюролгун. Россиялъул тIасабищараб командаялъул тренерас гьезда бицана жинца хадуб халккурал футболистазул ва гьезда сверухъ хIалтIизе кколеб къагIидаялъул.\nГьелдаса хадуб 2017-2018 соназул чемпионаталъул ихдалилаб бутIаялде хIадурлъулаго, «Анжи» хIана Казахстаналъул «Тобол» командагун ва бергьана 1:0 хIисабгун. Гол кьабуна гьужумалъулав Хуан Лесканоца. ТIоцебесеб таймалда хIана аслияб командаялда гъорлъе унелги унарелги футболистал. КIиабилеб таймалда майданалде риччана бищунго къуватал. ХIаялъе къимат кьолаго, гьадин абуна «Анжиялъул» бетIерав тренер Вадим Скрипченкоца: «ТIоцебесеб таймалда гьужумал гьарулелъул, футболистазе тирилъи гIолеб букIинчIо, цIакъго гIодоре риччан хIалел рукIана. Амма защитаялда хIараб къагIидаялдаса разияв вуго. Хасалил бутIаялда гьеб букIана командаялъул загIипаб рахъ. Гьелъ бицуна ниж битIараб нухда рукIиналъул. КIиабилеб таймалда командаялъул мухъилъ гьарурал хиса-басияз хIасил кьуна», — ян.\nХадусеб къеркьеялде ахириселде гIадин\nДагъистаналдаса речIчIухъаби хIадурлъулел руго иргадулал церерахъиназде\nЖубараб речIчIухъанлъиялъул рахъалъ UFC компаниялъ тIоритIулел турниразда цере рахъунел дагъистаниял Рамазан Эмеевасдагун МухIамад Бибулатовасда лъана хадусел къеркьеязда жидеда данде рахъине ругел спортсменазул цIарал. Гьоркьохъеб цIайиялда М-I Challenge гIуцIиялъул экс-чемпион гIахьаллъизе вуго 12 маялда Рио-де-Жанейроялда букIине бугеб турниралда ва дандчIвазе вуго бразилиялъулав Альберто Минагун. Гьевин абуни тIатIала бергьун вукIана ахираб 30 къеркьеялда. Амма хIатIие сакъат ккун букIиналда бан, ахираб кIиго соналъ гьев рингалде вахъун вукIинчIо. Рамазан Эмеевасулин абуни Америкаялъул промоушеналда кIиабилеб къеркьей ккола гьеб. ТIоцебесеб нухалъ гьев бергьун вукIана Сэм Алвидаса. Дагъистаниясул рагIабазда рекъон, Мина вуго къуватав спортсмен ва, гьесда тIад бергьенлъи босизе кIвани, UFCялъул бищунго къуватав 15 спортсменасул сияхIалда гъорлъе ккезе рес буго гьесул цIар.\nМухIамад Бибулатов цеве вахъине вуго Америкаялъул Цолъарал Штатазул Атлантик-Сити шагьаралда ва дандчIвазе вуго Япониялдаса Юта Сасакигун. Цебехун рехсараб промоушеналъ тIобитIараб кIиго турниралда гIахьаллъана МухIамад, тIоцебеселда бергьана ва кIиабилеб нухалъ къуна. Гьесда данде вахъине вугев япониялъулав ахирисеб къеркьеялда къун вукIана Жуссеру да Сильвадаса.


Илья Яшиница бихьизабулеб буго "Путин. Рагъ" ян абулеб Борис Немцовасул къватIибе биччараб доклад.\nИсана 25 февралалъул къаси мехалда оппозиционияв политик Борис Немцов жиндирго гьалмагъ Илья Яшинил рукъове вачIун вукIана Украиналда унеб рагъда Россиялъул солдатал гIахьаллъиялъул проблемаялда тIаса жинца хIадур гьабураб докладалъе къимат кьеян гьари мурадалда.\nКIиго къо ун хадув Немцов речIчIун чIвана Кремлялда аскIоб бугеб кьотIа. Немцов кколаан Россиялъул президент Владимир Путинил политика гьоркьоса къотIулареб къагIидаялъ какулев оппозиционер. Нижер радиоялъе интервью кьолаго, Илья Яшиница абуна, гьанже жинца жиндирго налилъул рикIкIунеб бугин Борис Немцовас хIадур гьабураб доклад рукIкIалиде ккезабун, къватIибе биччазе.\n«Путин. Рагъ», ян цIаралда гъоркь бугеб гьеб докладалъул цо гьитIинаб бутIа басмаялда кьабун буго. Гьелъул презентация тIобитIила 12 маялда.\nИлья Яшин: «Нижеда цере кIудиял проблемаби руго, басмаханабазде хIакимзабаз тIадецуй гьабулеб буго, амма кин бугониги нижеца кIванагIан кIудияб хIаракат бахъула ва тIубанго тираж май моцIалда къватIибе бахъизе буго. Борис Немцовасулгго букIараб гIадаб хIалбихьи нижерги буго».\nДокладалъул магIна гIадамазул дагьаб къадаралда гурони, тIокIаб лъиданиги лъалеб гьечIо габсагIат, амма нижер радиоялъе къокъ гьабун, Илья Яшиница абуна, гьелъулъ журан ругин Украиналда бугеб Россиялъул рагъулаб техникаялъул хIакъалъулъ цо-цо документал.\nГьеб гуребги, ругин дора чIварал Россиялъул аскариязул цо-чанго гIага-божаразул интервью.\nБорис Немцов чIван хадусала гьесул рукъоб чIухь бан, тIубараб архив нахъе босана низам цIунулез. Гьадин лъазабуна журналистазде Борис Немцовасул гьалмагъзабаз. Аммаила, абулеб буго Илья Яшиница цо-цо документазул копиял жидехъ цIунун хутIанин ва жидеца гьел рукIалиде ккезаруна.\nРатун руго Немцовасул цо-цо кагътал. Масала жиндирго кумекчIужу Ольга Шориналъухъе квералъ хъвараб гьадинаб къокъаб кагъат хутIана: «Цо-цо десантниказ дунгун бухьен гьабуна. 17 десантник чIван вугилан. Мухь кьолеб гьечIилан. Амма гьабсагIат жал хIинкъулел ругин мухIканлъи кьезе».\nКремлалъ нахъ чIвалеб буго официалияб Киевалъ ва Магърибалъул улкабаз гьелде гIунтIизабулеб гIайиб – Украиналда Россиялъул рагъулаб техника ва рагъулал хъулухъчагIи ругин абураб.\nИлья Яшинил рагIабазда рекъон жидеда ва жидерго ишцоязда кIванин Борис Немцовасул контактал ратун, гьел гIадамазулгун бухьенал тIад чIезаризеин.\nАммаила, Немцов чIван вукIиналъ гьел гIадамал тIадеги хIинкъун ругоан. Жидеда кIвечIин гьел кIалъазаризе.\n«Нижгун кIалъана гьел, ва гьез нижехъе къиматаб информация кьуна, амма жамгIияталда цебе калам гьабиялдаса гьез инкар гьабуна, гьелдалъун бан бугин хIинкъиялъул щулияб къед, ва гьеб буго нижеда цебе бугеб кIудияб квалквал» - ян абулеб буго Илья Яшиница.\nДокладалъул цебеккунисеб презентация тIобитIила Борис Немцовас кьучI лъураб РПР-ПАРНАС абулеб партиялъул Москваялда бугеб штаб-рукъоб.\nХасго гьенир жиндир заманалда тIоритIана Немцовасул цогидал докладазул презентацияби – аслияб къагIидаялда Сочиялда Олимпиадаялда хIадурлъи унеб мехалда бижараб коррупциялъул хIакъалъулъ.\nДокладалъулъ жиндирго бутIа лъуна Россиялда цIар арал журналистал «КоммерсантЪ» газетаялъул мухбир Илья Барабановас, «Яблоко» партиялъул гIахьалчи Лев Шлосбергица ва цогидаз. Гьав Шлосберг вахIшияб къагIидаялъ вуххун вукIана щалали лъаларез дагьалъ цеве.\nИлья Яшиница гьединго лъазабуна кватIичIого Немоцовасул доклад интернеталда загьирабизе бугин. Ва хьул бугин он-лайн къагIидаялъ гIарацги бакIкIарун, кIудияб къадаралда тIехь къватIибе биччазе.\n2010 соналда полициялъ ккуна жаниб нусазаргогIан экземпляр бугеб Борис Немцовасул докладгун автомобиль ва тIубанго конфискация гьабуна. Доб докладалда Немцовас бицен гьабуна Путинил президентлъиялъул анцIго соналда жаниб бижараб коррупциялъул хIужабазул. Доб доклад интернеталдаги загьирабун букIана ва гьелда чанго кибергьужум гьабун букIана.\nАмма гьадинал хьул къотIулел мисалал ругониги, Яшиница абулеб буго жив божулеб бугин гьаб докладалъ дунялалда кIудияб дандерижи багъаризабиялда. Асалияб мурад бугин – гьереси тIатинаби.\nИлья Яшин: «ТIадтараз абулеб буго Украиналда Россиялъул аскариял гьечIин, нижецаин гьелъул гIаксалда – ругоян абула».


ХисизабичIого къватIибе кьелеб батани, дирги буго пикру » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nМагIарулазул цойги газета букIарабани, дица «БагIараб байрахъ» газеталъул пикруцин гьабилароан. Гьелъулин абуни пикру гьабилареб къагIидаялъ гьечIо иш – хIорс хъурун буго «БагIараб байрахъалъул». Редакция гьардезе лъугьун буго «подписка» гьабейила жидер газеталъе. Нилъер заманалда таксиялъухъцин кIиго гъурущ унила босун, барахщугейила, бегьилеблъун батани…\nГазета гьардезе кколаро, газета кьучIдасан хисизабизе ккола. ГIурччиналъ «БагIараб байрахъиланги» хъван, гIемерал тIанчал ругеб жо къватIибе биччанилан, газета цIилъуларо, газетаялъул куц–мохъ гурони.\nКиналго магIарулаз, багьаялъухъ балагьичIого газета хъвазе ккани щибха гьабизе кколеб?\nКиналго магIарулаз, багьаялъухъ балагьичIого газета хъвазе ккани:\nТIоцебесеб иргаялда, хIалтIудаса нахъе ине ккола гьелъул редактор ГIарипов ХIажи. МагIарулаз кьела гьесие ракІ–ракIалъулаб баркала гьанжелъагIан газета бачаралъухъ, цадахъ хIалтIарал гьалмагъзабазеги кьела. Газеталъе, нилъер заманалда, нухмалъи гьабизе ккола батIияб пикруялъ, чIаголъиялъ, гьанжелъагIан гьабичIеб къагIидаялъ. «ХIурматиял магIарулалин» магIарулаздехун вуссун кIалъалеб мехалъ, «Ассаламу гIалайкумилан» абизе ккелин пикру гьабичIев чияс, магIарулазул газеталъе нухмалъи гьабуларо.\nКIиабилеб иргаялда: нахъе ине ккола ГIарипов ХIажилгун пикру данде кколевщинав журналист. Гьел квешал рукIун гуро – гьанжелъагIан «КПСС» – илан абураб рагIиялдасан байбихьун гурого цониги макъала хъвачIого.\nЛъабабилеб иргаялда: газеталде рачIаралги, жидерго журналистаз хъваралги макъалаби «къачIалеб» гIадат тезе ккола редакторас. Щибаб макъалаялда гъоркь букIуна авторасул цIар, цIалулез кьезе те гьелъие къимат. Бищунго цIодоравги, лъай бугевги, гIасиявги чи гуро редактор. Гьесда ричIчIуларелги рукIуна пикраби, гьезие нухги кьезе ккола. Редакторасе бокьараб гурони макъала къватIибе бачIунеб гьечIони, газета сверула гьабсагIат бугеб «БагIараб байрахъалде», цоцада релъарал макъалаби хъвараб газеталде. Щибаб макъалаялъул хаслъиги, гьелъул мацIги цIунизе ккола.\nКиналго магIарулаз багьаялъухъ хал гьабичIого газета хъвазе ккани, ункъабилеб иргаялда, гьеб къватIибе биччазе ккола магIарул мацIалда. Мисалалъе: «Рищиязда хурхун бичIчIи кьеялъул хIалтIи…» – гьаб щиб мацІ?\nЩуабилеб: газетаялда цIикIкIинаризе ккола гIолохъаби.\nДица тIокIаб рикIкIинаро – гьал тIадехун рехсарал тIурани, батIиял гIунгутIаби ритIа–ришун рачIуна.\nГазеталъул редакция гьабсагIат цIияб цIаралъе ургъулел руго, амма дун хIинкъун вуго «БагIараб байрахъги» нахъе бахъун «БилбагIараб байрахъ» лъечIониян – букIаралдаса квеш гьабизе лъала нилъеда.\nЦойгиги, тIарамагъадисеб. Газета кьучIдасанго хисизе ккани, къваригIуна гьунар. Амма, гьеб Аллагьас кьолеб жо бугоха…\nРакIалда бугеб мурад тIубайги!\nМунагьал чурад,нилъедасан ват1алъалаб 2014 соналда бат1аго лъик1ищ бук1араб газеталъул ах1вал-х1ал?)Добго жакъаги буго(


«Абуге жегиги рагъ лъугIанилан»\nГьеб хъарщи чIвалеб мехалда гьенире ун рукIана Дагъистаналъул чанго батIияб районалдаса чагIиги, ай доб хъорщода цIарал рикIарал рагъухъабазул гIага-божарал. 1942 соналда Малгобекалда гIагарлъухъ чIварал гьел…\nЭбелалъул рекIел кIиго тIегь\nЧIужугIадан-эбел ЧIужугIадан. Эбел. Гьеб кIиябго рагIиялъулъ бугебщинаб къуват. ЧIужугIадан-эбел. Гьей ккола, ракьалда гIумру тIегьан чIезе, гьелда гъоркь чIвараб хIубилъунги, инсанасулъ гIамал-хасият лъадарулеб къебелъухъ къебедлъунги, лъимер…\nДагъистаналдаса танкистасул къисматалъул гвангъарал лахIзатал\nБахIарзал гIемерал дир Дагъистаналъул каранда кунчIана цоги кьварарав магIаруласул цIва. Жиндирго къисагун. Жиндирго къисматгун. Гьелъ цоги нухалда нугIлъи гьабулеб буго бахIарчиял васазул бахIарчияб, хвел гьечIеб…\nРагъ байбихьана Львовалда вукIаго\nБергьенлъиялъул Парадалда гIахьаллъана Гумбет районалъул Ингиши росулъа МухIамад Сайгидов. Анкьго класс лъугIарав МухIамад колхозалъул правлениялъ витIана хIисабчагIазул кур- сазда цIализе. Гьелги лъугIизарун росулъе тIадвуссарав гьев,…\nЦо-цо гьадинги ккола рагъда\n1941 соналъул ахиралда Дальний Востокалъул микьабилеб дивизия, росабигун шагьарал фашистазул хъамалчагIазукьа эркен гьаризе, Тамбовалъул, Курскиялъул ва Воронежалъул мухъазде рачIана. Гьелда гьоркьоб букIана Шодродаса ШагIманил Ризваницаги…\nЭбелалъул магIу лъукъараб гулла\nЭбелалъул ракI. Эбелалъул пикраби. Эбелалъул гьими. Эбелалъул анищал. Гьеб кинабго цолъун лъугьараб эбелалъул магIу. БухIараб, цIорораб, хинаб, бохараб, пашманаб. Киса-кибего лъимералъул талихIалда цадахъ гьебгун сапаразда…\nКватIун щвараб шапакъат\nНухIидин ХIажиев гьавуна 1962 соналъул тIоцебесеб сентябралда ЦIунтIа районалъул Гениялъ росулъ. Эбел-инсуда цадахъ гьев гочана Гъизилюрт районалъул Комсомольское росулъе. Гьениб лъугIизабуна гьоркьохъеб школаги. 1981 соналъул…\nГIахьвахъ районалъул ТIадмагъилъа, гьанжего-гьанже михъида хIур чIвалев, ГIабдурахIман ГIумаровасги хIукму гьабуна рагъде ине. Советияб Армиялда хъулухъ гьабизе байбихьана Бакуялъул кIиабилеб пехотаялъул училищеялда цIализе лъугьиналдаса. КIудияв…\nРакьулъ батараб тарих\nГъизилюрт районалъул Языковка росдада гIагарлъухъ ратана 1942 соналда бортараб Су-2 самолёталъул хутIелал. Амма гьелъул лётчик щив вукIаравали якъинлъун гьечIо. Гьедин бицана гьал къоязда республикаялъул журналистазе…\n12:33, 02 июля 2022, 26\n12:28, 02 июля 2022, 25\n12:22, 02 июля 2022, 25\n12:17, 02 июля 2022, 27\n12:16, 02 июля 2022, 24\n12:06, 02 июля 2022, 34\n12:03, 02 июля 2022, 29\n11:59, 02 июля 2022, 30\n11:22, 02 июля 2022, 31\n09:22, 02 июля 2022, 34\n22:44, 01 июля 2022, 72\n21:01, 01 июля 2022, 79\n20:20, 01 июля 2022, 79


ВагIза сабабалъун цIех-рехчагIаз гIужие восун вуго имам\nУнсоколо мухъалъул ХарачIи росулъа имамасда сверухъ цIех-рехалъул тадбир байбихьун буго къуваталъул идарабаз. Гьесде гIайиб гIунтIизабулеб буго экстремизм ритIухъ гьабураб магIнаялъул вагIза гьабун бугин гьес росуцоязеян. Амма гьелда рази гьечIо имамасул хIалтIиги лъалел, гьевги лъикI лъалел гIадамал. Гьес абурал рагIаби магIнаги хвезабун щвезарун ругин цIех-рехчагIазухъе.\nХарачIи росдал имам Абдураев Адамиде цIех-рехчагIаз гьединаб гIайиб гIунтIизабиялъе гIиллалъун ккун буго хварав чи вукъулеб бакIалда гьес гьабураб вагIза. Чанго соналъ цебе гьезул росулъа кIиго гIолохъанчи чIван рукIун руго щалали лъазе кIвечIел чагIаз.\nГьел рукъулеб бакIалда имамас вагIзаялда гьоркьоб гьабураб калам хиса-сверизеги гьабун рехун бугин гьев вокьуларел чагIаз интернеталдеян бицана «Эркенлъиялъе» Буйнакск шагьаралда гIумру гьабун вугев ХарачIиса адвокат МухIамадов НурмухIамадица.\nМухIамадов НурмухIамад: «Дунги вукIана гьел рукъулеб бакIалда гьес вагIза гьабулеб мехалъ. Экстремизмалдегун терроризмалде халкъ ахIулеб магIнаялъул кIалъай гьес гьабичIо, гIаксалда хIукуматалъул рахъги кколев, Конституцияги лъалев чияс гьединаб вахIшияб иш гьабуларин, гIолохъаби чIваразда ццим бахъун кIалъалев вукIана гьев. Я хIукуматалде, я политикаялде данде вахъун гьес гьениб щибниги рагIи абичIо.\nГьевги рихарав, нижер мухъалда хIалуцин цIикIкIаралдаса, гьеб гIодобцине бокьичIел чагIаз добе-гьанибе цIацIан буго гьесул кIалъай. Гьесда киданиги ракIалде ккун букIун батиларо, жиндирго ракьцояз гьеб кIалъай интернеталдеги рехун тIибитIизабилилан».\nГьеб лъугьа-бахъин ккун букIун буго 2012 соналъул маялда. КIиго-лъабго къоги гьоркьоб ун кIиго гIолохъанчи вачIанин жидер росулъе чIван. Мажгиталдеги хьвадулел, имамасда лъикIги лъалел гIадамал рукIанин гьелилан абуна МухIамадов НурмухIамадица\nАбдураев Адам Дагъистаналъул рухIияб идараялъ тасдикъги гьавун тарав имам вукIанин росулъилан бицана МухIамадов НурмухIамадица хадубги.\nМухIамадов НурмухIамад: «Гьесул рахъалдаса кинабниги квешлъи гIадамазда лъаларо. ГIадамазда иман-исламги малъулев, берцинлъиялда рукIине кколилан халкъалда абулев чи вукIана гьев. Террористазулги гьес киданиги рахъккун букIинчIо, гьезие гьевги цIакъ рихарав вукIана».\nВагIзаялда имамас абурал рагIаби сабаблъун гьесде гIайиб гIунтIизабизе ккани цин гьев рагIа-ракьанде щун гIараб гIелмуги, къануналги лъалев чи вукIине кколилан абулеб буго НурмухIамадица.\nМухIамадов НурмухIамад: «Мисалалъе Загьид абураб рагIул магIна буго дунялги тун ахираталъул пикруги гьабун гIибадаталде вуссарав чи абун. Гьединго «шагьид» абураб рагIул магIнаги бичIчIизе рес буго кIиго батIайиса. МагIна хисизабизе бокьарав чияс добе гьанибеги цIацIан бокьадухъе бачуна гьеб.\nГьедина гьабизе бегьуларо. Гъолъие къимат кьезе ккани рухIияб идараялъ тарав хасав эксперт вукIине ккола. Динияб экспертизаги тIобитIун гьабизе кколаан гьев чияс имамас гьабураб вагIзаялъул магIна. Гьедин гьабичIелъул гьез».\nАбдураев Адам гьабсагIиги росулъ жиндирго имамаул хъулухъ тIубалев вугилан бицана НурмухIамад МухIамадовас. ЦIех-рехчагIаз гьесда тIад рагьараб уголовияб иш Шималияб Кавказалъул рагъулаб диванханаялде битIун буго. БукIине кколеб хIалалъ цIех-рехги тIобитIун къануналда рекъон диван тIобитIани гьесде гIунтIизабулеб гIайиб нахъе бахъизеги рес бугилан абулеб буго адвокатас.