РакI соролеб асаргун\nОктябрь моцIалъул 7-17 къояз Дагъистаналдаса кIудияб къокъаялъ гьоболлъи бана Турциялда ругел миллатцоязухъ. Анкараялда тIобитIулеб, Дагъистаналъул ва Турциялъул тарихалъулгун маданияталъул хIакъалъулъ бицунеб симпозиумалда гIахьаллъи гьабизе ахIун рукIана Дагъистаналдаса хIукуматалъул вакилзаби, Халкъияб Собраниялъул депутатал, культураялъул церехъаби, тарихчагIи, машгьурал спортсменал, журналистал ва жамгIиял хIаракатчагIи.\nСапаралъул хIакъалъулъ гIатIидго бициналде, байбихьуда баян кьела тадбиралъул ва гьеб гIуцIаразул хIакъалъулъ. Дагъистаниял щола Турциялда ругел миллатцоязухъе, гьарула цадахъал тадбирал. Амма гьадинаб даражаялда тIобитIараб тадбир ккана тIоцебесеб нухалда гьабураблъун. Гьеб симпозиумалъе проект хIадурана Анкараялда гIумру гьабун йигей магIарулай, филологиял гIелмабазул кандидат Асият Тинаевалъ (Озз). Проект рагIалде бахъинабиялъе кIудияб хIалтIи гьабуна Турциялъул тахшагьаралда бугеб дагъистаниязул гIуцIиялъул нухмалъулел Фатин Дагъчинарица ва Озз Яшарица.\n(Фатин ккола Дагъистаналдаса Турциялде гочарал тумазул наслуялъул чи, Яшар - Ингиши ва ГIанди мухъалъул росабалъа гочарал магIарулазул наслуялдаса. Асият Тинаева гьаюна ва гIуна Азербайжаналъул Белокан районалъул Къабахчоли поселокалда гьоркьобе унеб Шарип росулъ. ЦIалана Бакуялъул университеталъул филологияб факультеталда, аспирантураги лъугIизабун, гьенийго хIалтIулейги йикIана. Гьей ккола Яшарил лъадиги).\nСимпозиум тIобитIиялъул ишги, гьалбадерие нухлул ва цогидабщиналъул харжалги гьез жидецаго тIаде росун рукIана. Нилъер гьаниса гурелги, гьенире ахIун рукIана Азербайжаналдаса, ГIиракъалдаса дагъистаниялги. Программаялъул киналго бутIабазда гIахьаллъи гьабуна Турциялъул батIи-батIиял шагьаразда ругел Кавказалъул халкъазул наслабаз.\nСАПАРАЛЪУЛ ТIОЦЕБЕСЕБ КЪО. СТАМБУЛАЛДА ЦIИЯБ ЛЪАЙ-ХЪВАЙ\nГрозный шагьаралдаса роржун, Стамбулалъул аэропорталда рогьалилъ рещтIарал нижеда дандчIвазе вачIун ватана Яшар Озз. ХIадурун батана рекIине санагIатаб автобус, хIажаталъе таржамачи. ГIемер рикIкIад гьечIого, радалго тепси тIибитIараб бакIалде дандчIвазе рачIун ратана Стамбулалда гIумру гьабун ругел дагъистаниязул вакилзаби, нижер къокъаялдаса цевеккун, машинаялда рекIун Турциялде арав Дагъистаналъул халкъияв шагIир МухIамад ХIамзаев ва цогидал.\nБищунго асар гьабуна дандчIвалезулъ Турциялдаго машгьурав бизнесмен, политик Кемал Текден ватиялъги. Цебеккунго рагIун букIана гьес, дунялалдаго машгьураб «Эртугрул» сериалалъе продюсерлъи гьабурав чияс, Шамил имамасул хIакъалъулъ нусго сериялъул кино бахъизе бугин абураб хабарги.\nДагъистаниязе саламги кьун, кIалъазе вахъана гьев. Гьесие баркала загьир гьабурав, Шамил имамасул фондалъул нухмалъулев ГIалиасхIаб Хархачаевасе Кемал Текденица кьуна Эртугрулил байрахъалъул гIаламатал угьараб сайгъат. (Шамил имамасул кино бахъиялъе Турциялда бугеб хIадурлъиялъул темаялде нилъ жеги тIад руссина).\nТира-сверизе ва дармилал ишаз гIемераб халкъ хьвадулеб кIудияб ва гьайбатаб шагьар буго Стамбул. Кванан рахъиндал, нижеца нух босана гьеб шагьаралдаса 450-гIанасеб километралъул манзилалъ рикIкIад бугеб тахшагьар Анкараялде. Нижер лъабгоял автобусалде рахине течIо, «дир гьакиде раха нужилан» абулев Яшарил хIурмат къабул гьабун, гьесул «Мерседесалда» рекIана.\nНухда унаго бихьулеб букIараб сверухълъиялъги асир гьарулел рукIана. «Гъунисезул магIарде рахунел ругин кколеб буго дидаян» абулеб букIана «Дагъистан» ГТРК телерадиокомпаниялъул директор Луиза ГIалихановалъ, сураталги рахъулаго. Халатаб сапар жиндие бокьуларин йикIарай Дагъистаналъул халкъияй артистка Хадижат Жамалудиновалъулги зигара къотIизабуна гьеб тIабигIаталъ. НакIкIил рохьал, нухлул рагIаллъабазда кирго кидаго гIурччинал гъутIбузул батIи-батIиял тайпаби - дунялго хIайранаб Стамбулалдаса улкаялъул тахшагьаралде унел рагIаллъаби ратилин гьедин берцинго къачIанин букIана нижер пикру. Кибго гIурччинлъи, гъутIбузулъ руччарал, цокIалаб къагIидаялъ рарал, багIараб шагIил тIохазул, кIиго, лъабго тIалаял минаби. Нилъер улкаялда бугелда дандекквезе жо гIемер бугоан.\nКъадекванил гIужалъ Анкараялде щварал ниж шагьаралъул мэриялъ хIадурараб бечедаб тепсиялда нахъа гIодор чIезаруна. Дунялалдаго рагIараб турказул богогьанлъиялъул бицани хабар цоги рахъалде буссина. Кванан рахъиндал лъазабуна Шамил имамасул цIар лъураб паркалде унел ругин.\nАнкараялда программа байбихьулеб букIана гьеб паркалда Шамил имамасе гьабураб бюст рагьиялдасан.\nШАМИЛИЛ ЦIАР КЬУРАБ ПАРК ВА ГОРСВЕРУЛЪ ЖАМАЛУДИНОВА\nШамилил цIар лъураб паркалде лъугьунаго, рикIкIадасанго бихьулеб хIалалда берцинго къачIан батана къватI-къоного. Киса-кирего ран рукIана Турциялъул, Россиялъул, Дагъистаналъул байрахъал. Сверухълъиялдаго тIибитIун букIана Шамил имамасде гьарурал кучIдузул гьаракь-бакъан.\nСордоялъ кьижичIого, свакан нухда ругел ниж рукIана ретIелцин хисичIого. Цо талихI - ГIалиасхIаб Хархачаевасул бухари кидаго ботIродаго букIин. Гьев вукIана тадбиралда Дагъистаналъул хаслъиялъул гIаламатлъунги.\nГьаниб гьитIинабго баянги кьелин Шамилие гьабураб памятникалъул. Гьелъул автор ккола, мунагьал чураяв, СалтIаса ГIалихIажи Сайгидов. Анкараялде бюст щвезабиялъе, гьеб лъеялъе хIаракатги харжалги гьаруна Халкъияб Собраниялъул депутат, Гъуниб районалъул КIуядаса МухIамад КIудиямухIамадовас. Гьевги вукIана нижгун.\nДагъистаналъул делегациялъул гIахьаллъигун имамасул бюст лъолеб парк бугоан Анкараялъул Этимесгут районалда. Гьебги буго, микьгогIан миллион чияс гIумру гьабулеб шагьаралъул, 25 районалъул бищун кIудиязул цояб.\nРоссиялдаса, Азербайжаналдаса, ГIиракъалдаса ва Турциялдаса дагъистаниял данделъараб тадбир рагьана шагьаралъул нухмалъулез:\n- Нижер улкаялда цIакъго машгьураб буго шайих Шамилил цIар, лъала гьаниб гьесул бахIарчияб къисматги. Гьединал бахIарзазул хIурмат гьабула Турциялъул хIукуматалъ, - ин абуна, имамасул ватIаналдаса рачIаразе саламги кьун, Этимесгуталъул мэр Энвер Демирелица.\n- Шайих Шамилиде бугеб нижер рокьиги адабги тасдикъ гьабула нужеда бихьулеб гьаб паркалъе имамасул цIар кьеялъ, гьанибго гьесул памятник лъеялъ. Гьаб бакIалдаса гIемер рикIкIад гьечIого буго шайих Шамилил цIар кьураб тIадегIанаб лъай кьеялъул идараги.\nРоссиялъул, Дагъистаналъул рахъалдасан баркала кьун кIалъазе рахъана Шамил имамасул фондалъул нухмалъулев ГIалиасхIаб Хархачаев, Халкъияб Собраниялъул депутат МухIамад КIудиямухIамадов, Анкараялда бугеб нилъер улкаялъул консуласул кумекчи.\nШамил имамасул бюст рагьиялъеги нухмалъи гьабуна мэрас. Памятник рагьулеб лахIзат телефоналде бахъизеян цересел кьеразда эхетарай Хадижат Жамалудинова ахIана Энвер Демирелица жиндаго цадахъ багIараб дарайдул чIоло къотIизе. «Мун маданияталъул хIаракатчIужу гурищ? АскIое ячIа», - йилан гьесул каламалъул таржама гьабулеб букIана мэрасул кумекчияс. Щибго бичIчIуларей Хадижат цее ана. ЧIоло къотIизе ахIулей йикIиналда рекIеда ятичIей гьей жеги сурат бахъизе лъугьана. Нилъеразго бичIчIизабуна гьелда ахIвал-хIал.\nГьелда хурхун рекъечIеб хабарги чIамуна нилъераз жамгIиял гьиназдасан. КIаз бачIогойила, миллияб ретIел ретIичIогойила, гьеб ратIлилъ тадбиралда нур базабулел бикаби цадахъ рачинчIогойила. Форма-квара ретIун цере рахъинаан гьеб хIадурлъиялъе заманги ресги букIарабани. Миллияб махI бахъинабун бажарулареб къокъаги нижер букIинчIелъулха.\nХадуб ккараб газеталъул хадусеб номералда бицина.\nПрочитано 163 раз\tПоследнее изменение Суббота, 23 октября 2021 09:14\nДругие материалы в этой категории: « ТIабигIиял балагьазда цебе нилъер загIиплъи


Беслан, Гьужумалъул заманаялда гьитIинаб лъимер хвасар гьабулев чи. 3 сентябрь 2004 сон.\n«Бесланалъул гьаракь» абулеб идараялъул нухмалъулей Элла Кесаевалъ бицана жидеца гьеб кагъат информалатазда бахъи гуребги Россиялъул ФСБялъул нухмалъиялдеги битIанин, амма къануналда рекъон гIарзаялъул хал цо моцIил болжалалда жаниб гьабулеб букIиналъ жидехъе жаваб жеги щвечIин.\nФСБялъ гIуцIараб, шартIал чIезарураб ва рагIалде бахъинабураб букIана гьеб теракт\nКагътида бицен гьабулеб буго Бесланалъул трагедия ккун анцIго сон араб мехалда улкаялда гьарулел тадбиразул гIурхъабалъ рихьизарунин гьенир хварав 10 хасал тIадкъаял тIуралел хъулухъазул хIалтIухъабазул хIакъалъулъ документалиял фильмал ва гьедин гIадамазул ургьибе тIолеб бугин гьезул идараялъ ай ФСБялъ гIадамал хвасар гьарулаго кIудияб бахIарчилъи бихьизабунин абураб пикру. Гьенир хваразде абулеб жо жидер гьечIин, жидер лъималазда цадахъ хварал гьезул мунагьал чурун ратайгийин ва гьезие бугин адабияб рецц, амма гьел мисалалъе рачун тIубараб ФСБ бахIарчияб бугин гьабулеб пропагандаялда жал разиял гьечIин.\nБесланалъулаз гьеб трагедиялъул аслияб гIайиб рехулеб буго ФСБялде тIаде, гьезул пикруялда, ФСБялъ гIуцIараб, шартIал чIезарураб ва рагIалде бахъинабураб букIана гьеб теракт. Жидерго гьел киналго пикрабазе далилалги рачунел руго гIадамаз гьеб кагъаталда.\nГьениб хъвалеб буго Бесланалъул школа сверун рукIарал гъутIби хъухъан рукIанин 1 сентябрь щвелалде. Гьанже бичIчIулеб бугин жидеда гьениб ккезе бугеб лъикIго бихьизе гьабураб иш гьеб букIинин. Шагьаралда рукIарал млициязул чIовудабакIал чIорого гьарун рукIанин гьеб къоялъ гьанире-доре ритIун. Нухазда хъаравуллъи гьабулел рукIарал милицияздаги шагьаралде рачIунел яргъидгIуцIарал рихьун гьечIин. Эркенго кинаб букIаниги квал-квалги гьабичIого ричIчIан ругин гьел чагIи школалде. Гьелъухъ жавабчилъиялдеги щивниги цIачIин.\nГъоркьлъалие босараб школаялъул кIиабилеб тIалаялда рукIанин чIваразда гъорлъ ратичIел яргъидгIуцIарал. Гьел кире аралали лъалеб гьечIин ва лъазабулебги гьечIин.\nШколалдаса гьелде дандбитIун бугеб рокъоре ине эркенаб нух букIанин ва гьебги гьелда аскIоб бугеб рукъги хасал хъулухъаз ккун букIанин.\nЖанир лъимал ругеб спортзаладе цин цIа кьвагьанин хадуб танкабаз кьвагьанин. Хасаб операция гьабураб 3 сентябралъул къаси жеги жаназаби нахъе росичIеб школалдаса чIаго хутIаралги нахъе хъамун школалде танкабаз кьвагьулеб букIанин, хадусеб къоялда жаназабазул хутIелалгун гьениб букIараб кьищни-къул хъащтIун нахъе босанин, жидеда гьеб бараб бакI хасало гурин батичIин гьенир рукIарал жанабазул хутIелазул махIалъ гьенире цурдул хьвадизе байбихьараб мехалда.\nКагътида гьединго хъвалеб буго школа гъоркьлъалие босаразул гIемерисел, гьезул документазда рекъон, гьеб заманаялда Россиялъул туснахъазда рукIине кколел гIадамал рукIанин. Гьел кинин Бесланалде ккарал ва чIаго рукIараб мехалда рахъарал гьезул суратал щайин жидехъе кьечIел дандекквеял гьаризейин гьикъулеб буго гьез.\nГьеб киналъулго жавабчилъи чачаназул яргъидгIуцIаразул нухмалъиялдаса Шамиль Басевас тIаде босанин гьебги лъагIалидасан, амма Басаевасе къваригIараб жо гьеб букIинчIин, гьеб къваригIун букIанин терроризмалдаса хIинкъизабураб улкаялда нухмалъи кьваризабизе ай вертикаль власти гьабизейин хъвалеб буго гьениб.\nГьеб кагъат хъваялдалъун щиб нужее бокьун букIараб бихьизабизе? Гьелде балагьун гьеб трагедиялъул цIияб цIех-рех байбихьилин хьул бугищ нужерин гьикъана нижеца «Бесланалъул гьаракь» идараялъул нухмалъулей Кесаева Эллада.\nКесаева Элла: «Нижеца гьеб кагъат хъван букIана нижеда ракIалда бугеб бихьизабизе. Гьеб трагедиялъул цIех-рехалъул гIурхъабалъ, нижехъ ругел далилазде балагьун, нижер пикру гьединаб буго. Нижеца абичIони, гьеб лъицаго абизе гьечIо. Гьебги нижеца абичIони, гьеб балагь гьабурал хъулухъазда ккезе буго жидеда лъицаго сундулго гIайиб гьабичIин. Гьезда ккезе буго жидеца битIараб жо гьабунин ва хадубги гьединал жал гьаризе нахъе къазе гьечIо гьел, къалелги гьечIо. Дида кколаро нижер кагъаталъ гьезие кинаб букIаниги асар гьабилин, гьабичIониги, ритIухълъи буго ритIухълъи!»\nЭР: Ругищ кинал рукIаниги гIадамал, къуватал, къукъаби низам цIунулезда щибниги абичIого жидецаго гьениб ккаралъул цIех-рех гьабулел ругел?\nКесаева Элла: «Гьеб теракт гьел хъулухъаз гIуцIун букIун батани гьез кIудияб хIаракат бахъун букIана лъакIал течIого рукIине яги гьел тIагIинаризе. Сталинил заманалда гIадин масала, чи чIвазе кколин абун гьанже хъваларо. Гьеб заман цебего ана.\nГьеб трагедиялъул цIех-рех гьабулез байбихьудасан цо-цо кьолаан нижехъе щиб гьез гьабурабали цIализе. Гьанже гьеб кьечIого гIемерал сонал руго.\nДоб мехалда нижехъе цIализе щун рукIана оперативияб штабалъул чагIазухъа сурав босиялъул протоколалцин, гьездаго гьоркьоб букIана ФСБялъул генерал Проничевас бицаралъул протоколги. Гьениб хъван букIана гьадин: «Нижее кьун букIана Бесланалде аян буюри. Нижер доба гIадатияб куцалда, гьеб буюри хъван гуреб рагIабаздалъун кьун букIана»,-ян. Гьединлъидал гьезда гIайибал гIунтIизаризе нижехъе щолел далилал тун гьечIо гьез. Гьезда гьеб цIакъ лъикIги лъала. Амма гьеб нижеда бихьизабуралда рекъонцин гьенир цIарал рехсарал хъулухъчагIазе тIадеги тIадегIанал цIаралги кьуна лъикIал хъулухъалги кьуна. Нухмалъиялъ гьел киназулго ботIродасан квер бахъана».\nЭР: ТIадегIанаб нухмалъиялдаса гурел, нужерго шагьаралдаса, гьеб школалда жидер лъимал хваралги ратилагури низам цIунулел, гьез гьабулеб букIинчIищ нужее кумек?\nКесаева Элла: «РукIана гьединалги. Гьез, жидеца бицунеб жо лъалел гIадамаз нижеда бичIчIизабулеб букIана гьениб кколеб бугеб. Гьебги официалияб гуреб куцалда. Официалияб куцалда гьез жидеда бихьарабщиналъул бицана диванханабазда, гьенир гIахьаллъарал танкабазулги, цIа кьвагьулел алатазулги. Гьезие бахIарчилъи гIуна гьелъул бицине. Россиялда гьеб буго гIураб бахIарчилъи. ГъеждакIичIал (погонал) рарал чагIазе, хIукуматалде данде жо бицин- гьеб буго кIудияб бахIарчилъи».\nнижер лъимал чIвазе хIукму къотIун букIинги лъалаго кин гIумру гьабилеб?\nРоссиялда ритIухълъи батиялда хьул къотIарал бесланалъул улбуз 2007 соналда Страсбургалъул диванханаялде хъван букIана Бесланалъул трагедиялъул гьабулеб гьечIеб цIех-рехалда бан гIарза. Гьанже 14 октябралда гьениб ирга щвезе буго гьезул гIаразаялде. ГьенибгIаги ритIухълъи батиялда лъул буго гьеб балагьалъ жидер гIумру хисизабурав нус-нус чиясул. Кесаевалъ бицухъе, кида-къадниги, Россиялдаги гьеб трагедиялъул лъидаго бачIеб цIех-рех гьабизе букIиналда божилъи буго гьезул.\nГьеб теракталъул цIех-рех гьабичIолъиялъ жидее- гьенир лъимал хварал улбузе- дагьабги захIмалъулеб бугин абуна Эллаца. Жидее захIмат бугин гьенир къурбанлъарал хIакъир гьарулел ругеб куц бихьизе. Жал тун ругин гьениб ккараб гьеб нужер трагедия бугин, ракIбакъван хвайинги абун.\nГьеб трагедия цохIо Бесланалъул трагедиялъул рикIкIунарин жинца, гьеб бугин тIолабго Россиялъулцин гуреб, тIолабго дунялалъул трагедияйин абуна Кесаевалъ. Гьеб теракт гьабурал къуватаз, гьанжеги балагь бекьулеб бугин абуна гьелъ.\nКесаева Элла: «Нижерго улкаялда нижер лъимал чIвазе хIукму къотIун букIинги лъалаго кин гIумру гьабилеб?»\n2004 соналъул 1 сентябралда Бесланалъул №1 школаялда вукIарав 1100ялдаса цIикIкIарав чи гъоркьлъалие восун вукIана яргъидгIуцIарал чагIаз. 3 сентябралда Росиялъул ФСБялъ гьужум гьабун гъоркьлъалие росун рукIарал экрен гьаруна, гьел ккун рукIарал яргъидгIуцIаразулги цо чи хутIизегIан чIвана.\nГьужумалъул заманаялда хола 330 чи гьезулги цIикIкIунисел рукIана школлъимал.\nБесланалъул улбузул кагъат:\nБеслан: терроралъул лъабго къо\nБеслан 10 соналдасан


Офшоралда бугеб $2 млрдалъ дагъистаниязул ургъел ккезабулеб гьечIо\nГIемер улкабазул пачалихъиял хъулухъчагIазул гIарцал Панамаялъул офшоралъул компаниялда «бахчизабун» букIин баянлъараб мехалда, дунялалъул информалатазда ахIи-хIур багъарана. Хасаб кIвар буссинабулеб буго гьединго гьениб ккун бугеб Россиялъул пачалихъиял хъулухъчагIазул кIиго миллиард долларалдеги. Россиялъул президентасул цIар гьениб рехсолеб гьечIо, амма гьенир руго гьесул гIагарисеб сверухълъиялдаса цIарал. Кинаб къимат кьолеб бугеб гьеб хIужаялъе дагъистанияз? Хисун бугищ гьелда бан гьезул бербалагьи Путиниде?\nХалкъазда гьоркьосеб журналистазул цIех-рехазул консорциумалъ лъабабилеб апрелалда бахъараб докладалда, офшоразде, ай экономикияб рагIдукь ругел гIуцIабаздасан къватIисел пачалихъазде гIарац рехарал политиказда ва бизнесменазда гъорлъ рехсолел руго чанго Россиялъул президент Владимир Путинил божараб сверухълъиялъул чагIиги. 2 миллиард доллар гIарцул бачун бугин гьез Россия тун къватIибейин лъазабулеб буго журналистаз ва гьеб хурхинабулеб буго живго президентасда.\nЖивго Путинил цIар гьеб цIех-рехалъулъ рехсолеб гьечIониги, журналистаз кIвар буссинабулеб буго «Путинил гьудулзабазе» миллионазул хайир щун ва гьеб гIарац цогидал пачалихъазул балъгоял счетазда парахат гьабун букIиналде.\nЦо-цо экспертаз журналистаз бахъараб докладалъул мурад улкаялъул президентасул авторитет борти букIанин лъазабуна. ГIадатиял гIадамазул гьелда тIаса батIи-батIиял руго пикраби.\nЖурналистаз тIобитIараб цIех-рехалъул хIасилал лъазариялдаса хадуб, Путинидехун бугеб гIадамазул божилъи тIагIине рес бугищали цIехедал, МахIачхъалаялъул къватIазда дандчIварал гIадамазул аслияб къадаралда лъалеб батичIо гьеб бахъарал докладалъулцин. Блогер Мурад Мустафиновас гьеб, гьединаб информация аслияб къадар гIадамазда лъангутIи, бичIчIизабулеб буго улкаялъул жанисел информсурсатаз гьелъул бицинчIого толеб букIиналдалъун. Жигарго интернет хIалтIизабулел чагIи кколила жакъа дагьабниги гIатIидаб информация щолел чагIи. Дагъистаналда гьединазул къадар цIикIкIараб гьечIила.\nАмма жидерго пикру загьир гьабурал гIадамаз, гьезда гъорлъ аслияб къадар гIолилаз, бицана, гьеб кинаго цогидал пачалихъаз Путинида данде гьабулеб хIалтIилъун толин жидеца.Гьединаб пикру загьир гьабуна студентал МухIамадица ва Исрапилица.\nМухIамад: «Гьелъ Путинидехун бугеб божилъи хвезабихе рес гьечIо. Щай гурелъул гьев ккола нилъер улкаялъул лидер. Гьанже лагIан рукIарал Россиялъул президентазда гъорлъ гьев ккола бищун лъикIав. Аслияб къадар гIадамазул гьесда хадуб букIине буго».\nУлкаялда бугеб хIал захIматаб букIин Путинида бараб жо гурилан рикIкIунеб буго «Молодая гвардия» багъа-башариялъул хIаракатчIужу Алинаца\nАлина: «Кинаб ахIвал-хIал бугониги, дун божула Путинида. Нилъер гьаниб кидагоги захIматаб хIал букIуна халкъалъул. Амма гьес бажарараб жо гьабизе хIаракат бахъулеб бугин ккола дида».\nОфшоралъулал счетал ругел чагIи Путинида хурхинари мекъаб бугин рикIкIунеб буго цо къадар гIадамаз. Масала туканчи ХIажимухIамадица рикIкIунеб буго журналистазда божизего бегьуларин.\nХIажимухIамад: «Путинида бугеб гIайиб щиб? Путинида сверухъ гIемер руго чорокал чагIи. Гьел гьесул божарал гьудулзаби рукIин лъида бихьараб. Гьеб буго журналистаз хъвараб жо. Гьез бокьараб хъвала. Гьеб цIех-рехалъул хIасилаз Путинидехун божилъи хас гьабун дир кинго хвечIо».\nПенсионерка Людмилалца бицана Путинида божулин жий, кин бугониги, амма кинабго хиралъулеб бугин, гIумру гьабизе захIмалъулеб бугин.\nЛюдмила: «Божула дун гьесда, гьесде гIемерал мацIал, абундачал гьарулел ратизе руго. Амма гьес кинабго халкъалъе букIине гьабулеб бугониги, кинабго хиралъулебги буго. Газихъ, токалъул гIарац цIикIкIинабун буго. Божула дун гьесда, хIалтIейин абе жиндирго».\nЦIех-рехалъулъ гIахьаллъарал гIадамаз улкаялда бугеб ахIвал-хIал ва рукIа-рахъиналъул шартIал захIмалъи улкаялъул тIалъиялда ва президентасда хурхинабичIо. Гьез гьеб кIиялъухъго батIа-батIаго босун хал гьабулеб буго.\nАмма ккана Россиялде данде мисаллъун Исландия бачарал чагIиги. Гьедин, Къарахъа ХIажимурадица загьир гьабуна пикру, Путиние битI кканин кверщел гьабизе щвараб халкъгун.\nХIажимурад: «Путиние цIакъ битIун ккун буго, кверщел тIад гьабулеб халкъ гьадинаб букIин. Гьединабго, офшоразда хурхараб ахIи бахъун букIана Исландиялда. Нахъияб къоялде халкъ данде бахъун, Исландиялъул премьер-министр хIалтIи тун ана. Россиялда гьединаб жо кидаго букIунаро. Гьаниб цIакъ лъикI хIалтIулеб буго агитациялъул машина. Яги гьединаб жо бахчула, яги гьев ритIухъ гьавизе лъугьуна».\nРоссиялъул хIакимчагIазда цадахъ рехсараб докладалда бицен гьабулеб буго чанго пачалихъазул бизнесменазул ва политиказул.\n«Премиязе» кьураб 800 миллионги, щущараб коммуналияб магIишатги\nБечелъиялъ хвасарлъи балагьиялде ккезаруна\nРоссиялъул Генералияб прокуратураялъ хал-шал гьабизе буго «Панамаялъул досьеялда» бицунелъул


Буйнакскалда бугеб салафиязул мажгиталда нахъеги гIадамал кколел руго низам цIунулез. Низам цIунулез гIадамал кквезе байбихьаралдаса мажгиталде рачIунел гIадамазул къадар цIакъ дагьлъанин, гьел хIинкъулел ругин мажгиталде ине, жал вагьабиязул сияхIалде росизе рес букIиналъин рикIкIунеб буго мажгиталъул имамас.\nИргадулаб нухалъ Буйнакск шагьаралда бугеб имам Шафийил цIаралда бугеб мажгиталдаса гIадамал ккун рачун ун ругин 18 маялъ къаси сагIат ичIго тIубараб мехалъин лъазабулеб буго «Кавказский узел» сайталъ. Имам ГъазимухIамадил къватIалда бугеб гьеб мажгиталдаса анцIго гIанасев чи ккун вачун анин шагьаралъул Жанисел ишазул бутIаялде тIад маскаби ххурал чагIаз, нахъа сардитIаги гьел риччанги рукIинчIин лъазабулеб буго гьеб сурсаталда.\nГьел кколин профилактикаялъулал тадбирал тIоритIизе ва кодор документал ругищали хал гьабиялъе, гьабсагIаталде ккурал киналго къватIире риччан ругин баян гьабулеб буго Буйнакск шагьаралъул Жанисел ишазул бутIаялда.\nГьеб тIоцебесеб нух гурин гьеб мажгиталда гIадамал кколел, ругьунаблъун лъугьун бугин, хасго рузман къоялъ гьел тадбирал тIоритIийин лъазабулеб буго мажгиталде хьвадулел гIадамаз.\n8 маялъ иргадулаб нухалъ ккун рачун ун рукIана 20 гIанасев чи. Риччан хадуб гьезие бокьичIила Жанисел ишазул бутIаялда ккаралъул щибго бицинейин лъазабулеб буго «Мемориал» абураб ихтиярал цIунулеб гIуцIиялъ.\nЖиндир цIар абизе бокьичIев гьедин ккун вачун ун вукIаразул цояс баян гьабулеб буго гьеб къоялъ 150 гIанасев чи вачIун вукIанин рузманалде, мажгиталъул кIалтIа лъун букIанила металлодетектор, гьелда жанисан ине кколел рукIанила киналго, хадубго жиндирго цIар ва цогидаб информация бицине тIамулел рукIанила видеокамераялда хъвалаго, 15 чи гьеб бицине инкар гьабун къватIирго чIанила рузман базе, амма низам цIунулез щибго квекIен гьабичIила рузман бан лъугIзегIан, гьелдаса хадуб киналго Жанисел ишазул бутIаялде рачанила.\nЦо-цоккун кабинеталде рачун гьелгун цIех-рех тIобитIун риччалел рукIанила гIадамал. Жинде ирга щведал, жинда цIеханила щайин жив гьеб мажгиталде унев, гьанжесаги анани, жив вагьабиязул сияхIазде восизе вугин лъазабунила. Вагьабиязул сияхIазде восанила жив гьебго мажгиталда нахъеги ккведал.\nГьеб сияхIалде росарал гIадамазе гIемер лазатбахъиял рукIунилан баян гьабуна гьес. Гьезул гIемерисел ургъунго гьарурал гIадал рукIунила. Нухда унаго щибаб бакIалда чIезарун халгьабиял тIоритIулила, гьелъ гIемер заманги бахъулила.\nТIолго Дагъистаналда вагьабиял абун сияхIалде росараздехун бугин гьеб бербалагьийин баян гьабуна цогидав чиясги гьеб сияхIалда вугев.\nМасала, Болъихъ мухъалде хехаб къваригIелалъ унаго, лъабго сагIаталдасаги цIикIкIун заманаялъ ккунила жив халгьабизе Временный росу бугеб бакIалда, гьенисан Шамилхъалаялъу Жанисел ишазул бутIаялдаги банила чанго сагIат.\nЛъагIелалъ цереги мажгиталде азаргоялдаса цIикIкIун чи вачIунев вукIун ватани, гьабсагIат гIицIго 200 чи вачIунев ватилин мажгиталдейин абулеб буго гьеб мажгиталъул имам МухIаммад Сайфулаевас.\nГIадамал жал гьединал сияхIалде росилин яги цогидал квекIенал ккелин хIинкъулел ругила. Мажгиталде рачIун гIадамал рохьоре унарила, гьенире ун ругониги, гьеб гIайиб кинго мажгиталда букIунарин бицана гьес «Эркенлъи» радиоялъе.\nМухIаммад Сайфуллаев: «ГIадамал ккун рачун унаго, гьез щибго жо бичIчIизабуларо, ругьунаблъун лъугьун буго жидер тадбирал гьарулел ругин абун рачун унел рукIин гIадамал. Азарго нухалъ гьикъула нижеца мажгиталда щайин гьел тадбирал тIоритIулел, амма щибго хIасил кколаро, мажгит кколеб буго гIайибияб цо чи рохьове унев вугони.\nЖакъа мажгиталде вачIунев чи цо кинабалиго видеоялъухъ балагьун, яги батIияв чияс гьесизавун рохьове ун вугонани кин мажгиталда гIайиб бугеб? Гьеб жо цIехола дица, амма кинго щоларо жаваб.\nГьел ккун рачун араздаги цIехолеб буго имамас рохьоре ине ахIулищ, мажгиталъул нухмалъиялъ ахIулищали. Мажгиталда кинабгIаги гIайиб гьечIо цо чияс мекъаб жо гьабун бугони».\nМухIаммад Сайфулаев гьединго ккола имамзабазул мажлисалъул вакилги. Араб анкьалъ салафиязул мажгиталъул имамзабазул мажлисалъул данделъиялда гьоркьоб лъураб аслияб суал букIана мажгиталдаса гIадамал ккун рачун иналда хурхараб. Гьеб мажлисалъ гьабизе кколеб букIана хIукму, амма кинабгIаги мухIканаб хIукмуялде рачIун гьечIилан бицана имамас.\nМажгиталдаса - РОВДялде


26 июлалда Дагъистаналъул бетIер Сергей Меликовас шапакъатал кьуна батIи-батIияб махщалилъ тIокIлъи бихьизабурал дагъистаниязе. Масала, гьезда гьоркьор руго росдал магIишаталъул, экономикаялъул, медицинаялъул, спорталъул, культураялъул хIалтIухъаби, гIалимзаби,…\nГIАЙНАЪ ХIАМЗАТОВАЛЪУЛ ТIОЦЕБЕСЕБ ШАПАКЪАТ\n«Россиялъул хъахIал къункъраби» абураб Халкъазда гьоркьосеб проекталъ данде росана «Парад литератур» абураб конкурсалъул хIасилал. Гьелъул мурад буго Россиялда гIумру гьабулел халкъазул миллиял мацIазулгун литературабазул рахъкквей.…\nРАЙОНАЛЪУЛ БЕТIЕРАСЕ - ИРГАДУЛАБ МЕДАЛЬ\nХасавюрт районалъул бетIерлъун хIалтIулелдаса Жамбулат Салавовасул буго 13 сон. Гъизилюрт шагьаралда бугеб «Промнеруд» гIуцIиялда автослесарьлъун хIалтIиялдаса байбихьана гьес захIматалъулаб нух. Россиялъул армиялда тIадаб налъи тIубан…\nДагьал церегIан къоязда «ХIакъикъат» газеталъ МухIамад Шамхаловасул цIаралда бугеб премиялъе гIоло тIобитIун букIараб къецалда бергьаразе шапакъатал кьуна. ТIоцебесеб бакIалъе мустахIикълъана ТубхIат Зургьалова («Дир Расул»), кIиабилеб…


Таджикистаналъул референдумалъ президентасул ресал дагьалъги гIатIилъизаруна\nТаджикистаналъул референдумалъул хIасилазда рекъон, халкъалъ тасдикъ гьарун руго Эмомали РахIмон президентасул хъулухъалда вукIиналъул болжалазул гIорхъаби нахъе рахъиялда хурхарал Конституциялда хиса-басиял.\nГьеб гуребги, дагьлъизабун буго президентасул хъулухъалде лъугьине рес кьолеб гIелалъул гIорхъабиги. Ай 35 соналдаса гьеб дагьлъизабун буго 30 соналде. Экспертазул пикруялда, гьелъ РахIмонил васасе нух рагьизе буго 2020 соналда президентасул хъулухъалде жиндирго кандидатура лъезе.\nТаджикистаналъул Централияб рищиязул комиссиялъул бетIер Бахтиер Худоерзодаца лъазабухъе, 22 маялда улкаялда тIобитIараб реферемдумалда лъун букIана 40 гIанаб хиса-басиялда хурхараб суал. Гьездаго гъорлъ улкаялда динияб яги миллатчилъиялъул хасияталъул партияби гIуцIизе гьукъиялда хурхарал.\nЭмомали РахIмон Таджикистаналъул президентасул хъулухъалда вуго I994 соналдаса. 2003 соналдаги республикаялда тIобитIун букIана референдум. Гьелъул хIасилалда президентлъиялъул болжал щуго сонидаса борхизабун букIана 7 сониде.


Сали Сулайман, "Дагъистаналъул гъалбацI".\n«Къурав чиясда Сали Сулейманин абизе бегьуларо, - ян абуна Сулейманица ва тIаде жубана, - дир ракI чIун буго дидаса бергьарав бахIарчияс гьаб цIаралъе жеги кIудияб машгьурлъи кьезе букIиналда».\nГьелдаса нахъе Мамма Кочап Махтуллаев вахъана Сали Сулейманлъун. КватIичIого къватIибе биччазе буго гьесул гIумрудул тарихалъул хIакъалъулъ хъвараб тIехь ян абуна гьелъул автор, хъвадарухъан ва журналист МухIамад-Наби Халиловас.\nМамма Махтуллаев гьавуна ва гIуна эбелалъул гIагараб Гъоркьияб Гъазанищ росулъ. Гьесул эмен - Телекьа Махтулла гьениб гIумру бана жиндирго хъизамгун цадахъ.\n1897 соналда Темир-Хан-Шураялде – гьанжесеб Буйнахъск – бачIун букIана Санкт-Петербургалъул цирк. Церерахъин ахиралде щун хадуб байбихьана гугариялъул къец.\nБокьарав чиясул ихтияр букIана къецалдулъ гIахьаллъизе. Циркалъул гугарухъаназде данде веккерун ана 18 сон барав Мамма. Гьев бергьана циркалъул микьго багьадурасдаса, ичIабилевлъун вукIана Россиялда ва тIолого дунялалда цIар арав Иван Поддубный.\nГъозул дандчIваялъул щивго бергьинчIеб хIасил ккана. Иван Поддубный гIажаивлъана ва ахIана Мамма жиндаго цадахъ Россиялъул тахшагьар Санкт-Петербургалде. Доб къоялъ байбихьана Мамма Кочал Махтуллаевасул карьера.\n1904 соналда турказул цIар арав гугарухъан Сали Сулайманица Маммагун букIараб къецалда къун, жиндирго цIаралдаса инкар гьабуна.\n«Къурав чиясда Сали Сулейманин абизе бегьуларо, дир ракI чIун буго дидаса бергьарав бахIарчияс гьаб цIаралъе жеги кIудияб машгьурлъи кьезе букIиналда». ян абун. Гьедин Мамма мустахIикълъана дов Сали Сулейманил цIаралъе. Гьеб цIаралъе гьес жеги кIудияб машгьурлъи ва гвангъи кьуна.\nБатIи-батIиял соназда тIоритIарал гугариялъул къецазда дагъистанияв Сали Сулейман дандчIвана дунялалда цIар арал чемпионал полякав Станислав Збышко-Цыганевичгун, гьирияв Бола Конуковгун, иранияв Балалгун, гьиндияв Сайд Кахутигун, американияв Том Каннонгун, испанияв Альберто Гонсалесгун, алманияв Якоб Кохгун, парангав Рауль де Бушегун ва гIемерал цогидал чемпионазулгун ва лъиданиги кIвечIо гьесдаса бергьине.\nСали Сулайман Буйнахъскалда.\nГьесие хъат кьабулаан Англиялда, Италиялда, Австриялда, Испаниялда, Албаниялда, Ираналда, Туркиялда, Азербажаналда, Болгариялда, Бельгиялда, Даниялда, Япониялда, Польшаялда, Китаялда, Швециялда, Гьиндустаналда, Америкалда .\nСали Сулайманил каранда 47 меседил шапакъат гвангъулеб букIана. Ва гьев вахъана дунялалъул кIицул чемпионлъун. Спорталъул арена Сали Сулайманица тана гьесие 70 сон тIубараб мехалда. Амма жибго спорт гьес течIо.\nГьесул хIаракаталдалъун Дагъистаналда бижана гугариялъул чемпионазул тIубараб наслу. Аммаила, рекIелъ гIагалигун абулеб буго Дагъистаналъул хъвадарухъан МухIамад-Наби Халиловас , жакъа гьесул цIар кIочон тун буго гIолохъанаб гIелалда.\nХасго гьеб сабаблъун жинца байбихьанин Сали Сулайманил гIумрудул тарих лъазабизе, ян абуна МухIамад-Набица нижер программаялъе интервью кьолаго. Мун дандчIван вукIанищ Сали-Сулаймангун? Гьадинаб суалалдаса байбихьана нижер гара-чIвари.\nМухIамад-Наби Халилов: «Цо гуреб нухалъ - чанги нухалъ дун данчIвана гьевгун 1950- соназда Гъоркьияб Гъазанищ росдал мактабалъул цIалдохъанлъун дун вукIараб мехалда.\nДол соназда Сали Сулайман ризго вачIулаан жиндирго гIагараб росу Гъазанищуве. Гьесдаго цадахъ кидаго рачIулаан гьесул васал Камал ва ГIагарагим. Гъолги рукIана гугарухъабилъун. Спорталъул мастераллъун.\nРосдал клубалда инсуцаги васазги рихьизарулаан жидерго гьунарал, жидерго къуват, жидерго гургариялъул махшел. Камал ва ГIагарагим къацандулеб куцалъ ниж, росдал лъимал, гIажаиблъизарулаан.\nСали Сулайманица тренер ва хIисабалда гьезда малъулаан - гугариялъул батIи-батIиял къагIидаби рихьизарулаго. Доб мехалъ гьесие букIана 77 сон. Жинцаги жиндирго къуват бихьизабулеб букIана гьес гIадамазде. БакIал жал рорхизарулаго».\nЭР: - Амма гьеб буго гIицIго лъимерлъиялъул ракIалде швеял? Гурищ? Гiун ратун ругищ гьел мухIканаб тIехь хъваялъе?\nМухIамад-Наби Халилов: «Гьале гьадинал лъимерлъиялъул заманалъул ракIалде щвеяз дие асар гьабуна Сали Сулайманил хIакъалъулъ макъало гуребги – бокьилаан мухIканаб тIехь хъвазе.\nДида цебе захIматаб масъала букIин дида бичIулеб букIана. БукIаниги дица байбихьана тарихияб роман хъвазе. Амма цебе хIажатаб букIана гьев вихьарав ва гьесулгун лъай-хъвай букIарал гIадамазулгун дандчIвазе ва гъозул ракIалде щвеял ракIкIарун, гьел рукIалиде ккезаризе.\nДандчIвазеги дандчIвана гIемерал гIадамазулгун. Гъозул харбаз дун кутакалда хIайранлъизавуна. ГIицIго гьесул гучалъул ва гугариялъул махшелалъул гуребги - гьез бицулаан Сали Сулайманил гIаданлъиялъул, гьесул рахIму-цобалъул, гьесул инсанлъиялъулги.\nМасала аскIоса унеб мехалда, мискинал гIадамал рихьулаго, гьес гъозие садакъа кьолаан кидаго. НугIзазул харбазда мугъчIвай гьабун, дица дирго романалда гьединал хIужаби берцинго рихьизаризе къасд гьабуна. Сали Сулайман лъалел гIадамазул рагIабазда рекъон гьес Буйнахъскалда букIараб бесдал лъималазул рукъалъе рахIму-цIобалъул кумек гьабулаан. Гьале гьадинаб хасият букIана гьесул».\nЭР: - Документал щванищ духъе?\nМухIамад-Наби Халилов: «Документаздаса жеги интересиял харбал дида рагIана Сали Сулайман лъалел гIадамаздаса. Масала Гъазанищ росулъа Закарьяев МухIамад абурав чиясдаса.\nГьев щуго соналъ цеве гIумруялдаса ватIалъана. Гьесие 103 сон букIана. Гьале гьевгун дандчIван ва гьесул харбазухъ гIинтIамун, дида гIемерал интересиял жал лъана. Гьедин букIинчIебани - дида кIвелароан Сали Сулайманил хIакъалъулъ тIехь хъвазе.\nГьединго гIезегIанго хIужаби диде рицана дир гIагараб Гъоркьияб Гъазанищ росдал гIадамаз. Документазулийн абуни - архивазда дагьал документал гурони, тIокIал ратичIо.\nПуланаб соналъ гьавунин, пуланал соназ Бакуялда бугеб циркалда хIалтIулаанин. ГIемерал гIадамазда лъала гьев Поддубный Иванаил кумекалдалъун къоабилеб гIасрудул байбихьуда гьев Санкт-Петербургалде вачIун, доба бугеб Атлетикаялъул жамгIияталъул гIахьалчилъун вахъун вугевлъи.\nХасго гьеб жамгIияталъул гIахьалчи хIисабалда гьев гIахьаллъулаан дунялалъул батIи-батIиял къецазулъ. Флоренциялда гьев тIоцебесеб нухалъ вахъана дунялалъул чемпионлъун. КIиабилеб нухалъ гьеб цIаралъе гьев мустахIикълъана Франциялъул тахшагьар Парижалда.\nХасго доб Атлетикаялъул жамгIияталъул хIакъалъулъ гIемерал документал ратана дида. Сали Сулайманил гьалмагъзабазул хIакъалъулъ. Гьалеха, гьаб кинабго ккана дир романалъул аслулъун».\nМухIамад-Ниабица абулеб буго жиндир романалъул ахиралда жинца къокъаб бицен гьабулеб буго Дагъистаналъул цогидал цIар арал бахIарзазулги.\nМухIамад-Наби Халилов: «Гьеб тIехьалъулъ тарихияб роман гуребги, букIине буго цо чанго бутIаги. Масала нугIзазул биценал. Сали Сулаймангун лъай-хъвай букIарал гIемерал гIадамазул ракIалде щвеял. Цойги бутIа - Ал Гълычил, КIикIуниса ГIабдурахIманил, Къурбанов ГIабдурахIманил ва ГIали Казбекил гIумрудул къокъал тарихал.\nДов ГIали Казбек вукIун вуго кIудияб гьунар бугев гугарухъанлъун. Гьев цудунго гIумруялдаса ватIалъана ва гьесул хIакъалъулъ дагьаб гурони, тIокIаб щибниги лъалеб букIинчIо гIадамазда. Дида кIвана цо-цо хIужаби ва документал ратизе ва дица гьел киналго гIадахъ росун, хъвана гьесул хIакъалъулъ гьитIинаб къиса. Гьебги рехсараб тIехалда гъорлъ жубан буго».\nЭР: - Дуца рехсана цогидав багьадур Ал Гълычил цIар. БукIанищ гьесулгун лъай-хъвай Сали Сулаймангун?\nМухIамад-Наби Халилов: «ГIажаибаб жо - гьел рукIинчIо цого Атлетикияб жамгIияталъул гIахьалчагIилъун. Дида лъалеб бакIалдасан Ал Гълыч вукIана ялгъузав гугарухъанлъун. Гьов дунял тира-сверулев вукIана жиндирго насихIатчиясда цадахъ, киса кибго жиндирго гуч ва гугарухъанлъиялъул махшел бихьизабулаго.\nГьезул цоцоясулгун лъай-хъвай букIана лъимерлъиялъул мехалдаса. Гьеб дида мухIканго лъала. Амма гъозул нухал ратIалъана. Сали Сулайман вахъана Санкт-Петербургалъул Атлетикияб жамгIияталъул гIахьалчилъун, Ал Гълычие бокьичIо гьелде гъорлъе жувазе. Ва гьес добго ялъузав гугарухъан хIисабалда сапарал рухьулаан батIи-батIиял улкабазде.\nГьел рукIана лъикIал гьудулзабилъун, Гъазанищ росулъ рукIа, Санкт-Петербургалда рукIа - гьел дандчIвалаан ризго. Амма цояв цоясда данде къацандулел рукIинчIо киданиги».\nРоссиялда инкъилаб ва гражданияб рагъ багъарун хадуб, Ал Гълычица байбихьуда большевиказул рахъ кколаан. Цо къоялъ гьев дандчIвана Имам Нажмудингун. «Бицея, Ал Гълыч, лъица дуе гьедегIан мисал гьечIеб гуч кьураб?» - ян гьикъана Нажмудиница. «Аллагьас кьун буго», - ян жаваб кьуна Ал Гълыччица.\n«Гьедин батиани, щайха дуца Аллагьасе гуреб – большевиказе хъулухъ гьабулебилан» абурал Нажмудинил рагIабаз кIудияб асар гьабуна Ал Гълычие.\nГьесул бербалагьи хисана ва гьелдаса нахъе гьев Нажмудин имамасул гIагарав кумекчилъун, нукарлъун вахъана. Кин ккана Ал Гълычил гьудул Сали Сулайманил къисмат большевиказул инкъилабалдаса хадуб? Гьаб суалалда тIаса хъвадарухъан МухIамад-Наби Халиловас гьадинаб баян гьабулеб буго.\nМухIамад-Наби Халилов: «Мисалалъе босани дица дирго романалда Сали Сулайман политикаялдаса ватIа чIварав чилъун вихьизавулев вуго. Щай? Щай гурелъул живго Сали Сулайманица абулаан - жинца инкъилабазда ялъуни гражданияб рагъда гIахьаллъи гьебизе гьечIин.\nЖиндирго къуват бихьизабизе жиндие бокьарабани - жинца гьеб къуват ритIухъаб къагIидаялда гугарухъанлъиялъул халичаялда бихьизабилаанин.\nХасго гьадин абуна гьес. ХIакъикъаталдаги я инкъилабалдаги я гражданияб рагъда гьев гIахьаллъичIо. Ал Гълычил батIияб къисмат букIана.\nГьев политикаялде вуссарав чилъун вукIана. Ва гьеб политикаялда къосана гьев чанги нухалъ. Цин большевиказул рахъ ккун, цинги, ракI буссун, Нажмудин имамасул рахъ ккуна.\nСоветияб квершел тIад чIезабун хадусала, большевиказ гьесда тIаса лъугьичIо гьес Нажмудиние хъулухъ гьабулеб букIараблъи ва гьез гьев речIчIун чIвана. Пашманаб къисмат. ЦIакъ пашманаб къисмат. Гьадинав чи чIваялда бан зигарди гурони, тIокIаб щибха гьабилеб?»\nМухIамад-Наби Халиловас хъвараб тIехь къватибе биччалеб буго Сали Сулайманил наслудул чи, Азербажаналъул «Baku Fires» абулеб профессионалияб боксалъул идараялъул менеджер Ризван Генжиевасул кумекалдалъун, ян абулеб буго хъвадарухъанас.\nМухIамад-Наби Халилов: «Ризванил гIарцул кумекалдалъун гьеб тIехь къватIибе биччалеб буго гIурусалъ. ЛъарагI мацIалъги къватIибе бахъизе рагIи кьун буго Дагъистаналъул басмаханаялъ. Ризван вуго цIакъ намус бацIадав чи. Жиндирго умумузул ва ватIаналъул кIудияб хIурмат гьабулев.\nГьеб букIине буго кIудияб тIехь. Азарго экземпляр къватIибе биччазе захIматаб ищ буго гьаб нилъер заманалда. Амма гьелда балагьичIого, Ризваница хIаракат бахъана. ГIемерал суратал ратана дида гIага-божаразул рукъосел архивазда.\nЦойги жоялъ гIажаиблъизавуна дун. ГIемерал гIадамазда лъалеб букIинчIо Сали Сулайман щивали. КIочон тун вуго гьев халкъалда. Гьанжейин хьул буго гьев бахIарчиясул ва лъикIав инсанасул цIар, гьеб гьелъул чIухIи халкъалде тIад буссинабизе. ГIун бачIунеб гIелалъе гьадинал тIахьал хIажатал ругин дида ккола. Гьезда тIадаб буго жидерго бахIарзал лъазе».


КIалдиб речIчIараб гулла, чIамун, къватIибе тулел » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nГIабдулрашид СагIадулаев – Олимпиадаялъул меседил медаль щварав анцIила цоабилев магIарулав.\nАраб анкьалда лъугIана Бразилиялъул Рио-де-Жанейро шагьаралда тIоритIарал XXXI роолал Олимпиялъул хIаял. Гьел хIаязде кIвар буссун букIана дунялалъулго. 86 килограммалда Олимпиадаялда магIарулас бергьенлъи босун букIинчIо, 1996 соналда СШАялъул Атлантаялда бакълъулазул Ингишоса ХIажимурад МухIамадовасе чIел щваралдаса ( цIайиялъул макъамал хисун, 82-ялдаса 86-ялда бахъун буго гьеб категория). Гьале 2016 соналъул 20 августалда Рио-де-Жанейро шагьаралда 86 цIайиялда Олимпиялъул чемпионлъун вахъана «танк» абун жиндие цIар щварав ЧIарада мухъалъул Гьилиб росулъа ГIадбулрашид СагIадулаев.\nГIабдулрашид СагIадулаев жеги къей лъаларев, 20 соналъул ригьалда дунялалъул кIицIул чемпионлъун ва Олимпиадаялъул чемпионлъун вахъарав цого цо спортсмен кколевлъи эркенаб гугариялда хадуб хъаравуллъи кколел гIадамазда лъала. Цоги нухалъ ГIабдулрашид СагIадулаевасда, гьесул гIага-божаразда, тренеразда, киналго магIарулазда ва тIолабго улкаялдаги баркулаго, бокьун буго гьесул ва «мазгар» щварав жеги ункъо магIаруласул бергьенлъабазда сверухъ загьирлъарал цо-цо политикиял шура-хъуриязул бицен гьабизе.\nГIабдулрашид СагIадулаевасул гьунаралъул ва бергьенлъаразул хIакъалъулъ «Фейсбукалда» ва цогидал жамгIиял сурсатазда дица хъвазе лъугьиндал, гъалгъаязул (ингушазул) ва чачаназул цо-цо блогераз гьел цIиял харбазда гъоркь хъулухъ гьечIел жал хъвазе байбихьана. Гьезул цояс, жахIдаялъул кутакалъ, жиндирго блогалда «баркала кьолеб» бугоан, СагIадулаевасул ццин бахъине ва, гъалатIал гьарун, гьев къезавизе кIоларищан бихьизе, эркенаб гугариялъул рахъалъ дунялалъул чемпионалда Кубаялъул спортсмен Салас Рейнерисица нилъер «танкалда» гьурмалъ хъат кьабуралъухъ. Гьев кубаялъулав, анцIго баллги гьоркьоб лъун, квешго къезавуна гьенив СагIадулаевас. Нилъер спортсмен вагъизе лъугьун вукIаравани, къецаздаса нахъе гьавизе вукIана. Сабру хIажатаб бакI гIемер букIуна. СагIадулаевас ургуялда бихьизабуна Рейнерисида жиндир бакI.\nИнгушазул блогеразул хъвай-хъвагIай цIалидал, халлъана: магIарулазде ( дагъистаниязде) «сули» абун хъвадарулел ругоан гьел. МагIарулал хIачIого абулеб жо буго гьез гьеб «сули» абураб рагIи. МагIарулазул даражаялде жал рахунареблъи лъаялъ, илбисалъ течIого, гьарулел хIаял ккола гьел. Вайнахазул бичIчIи бугел вакилзабаз кидаго абула жидее цебетIей Дагъистаналдасан бачIараб бугилан. Масала, Чачанлъиялъул\nХъвадарухъабазул союзалъул нухмалъулев Канта Ибрагьимовас абуна, жидее бакъ даим Дагъистаналдасан баккулилан, цебетIейги гьанисан щванилан.\nГьанже Чачанлъиялъул бетIер Рамзан Къадировасул зурмихъе кьурдулев вугев ва политика хIалев гугурахъан Бувайсар Сайтиевги вуго Хасавюрталъул речIчIухъанлъиялъул школалъ гIезавурав чи. МахIач МуртазагIалиев абурав магIарулав гьесие къезе чIун вукIинчIевани, Пекиналъул Олимпиадаялдеги Сайтиев ворчIулароан. Бразилиялда тIобитIараб Олимпиадаялъул хIасилал гьарулаго, магIарулазде бугеб рокьукълъи бахчизе кIвечIо Бувайсар Сайтиевасда. ГIабдулрашид СагIадулаев, живгун цадахъ чIараб сурат бахъизе кIваригIун, векерахъдулев вукIанилан, гIахьучIал рицине лъугьана Россиялъул каналаздасан Сайтиев.\nГьединаб куцалда «чачаназул гугарухъаби» реццулев Бувайсар Сайтиев вукIаго, Олимпиада къалеб хадусеб къоялъ, исана 21 августалда, Россиялъе гIоло цеве вахъарав чачанав Анзор Болкутаев къуна. Цереккун къун рукIана греказулгун румазул гугариялъул спортсмен Ислам-бек Альбиевги ( ЦIоралъул магIарулав Расул Чунаевасдаса) боксер Адлан ГIабдурашидовги. Бразилиялда тIоритIарал Олимпиялъул хIаязул хIасилал гьарурабго, бихьула цониги чачанав гьел къецазда бергьинчIолъи.\nБатIияб пачалихъалъул, Турциялъул, цIаралда Россиялда данде гугарулев вукIаниги, ингушав Залимхан ( Калой) Картоевасул ( Турциялъул тIалабазда рекъон, гьезул гражданинлъун вахъине ккани, цIар хисизабун буго гьесда – Селим Яшар) рахъккун кIалъана Ингушетиялъул бетIер Юнус-бек Евкуров ( гьеб хIужа какулеб гьечIо, цогидазе жидерго миллатцоязул бугеб хиралъи бихьизе, хъвалеб буго гьаниб). Рио-де-Жанейро шагьаралда ГIабдулрашид СагIадулаевас финалалда цIидасанги къезавуна Залимхан Картоев ( 5-0).\nГьале, «Миллаталъул» гьаб номер басмаханаялде кьолеб 2016 соналъул 25 августалда гьев Залимхан Картоев тIаде къабул гьавуна Юнус-бек Евкуровас ва спортсменасе ва гьесул тренер Адам Барахоевасе ( Берекет) «Тойота Камри» машинабиги Ингушетиялъул тахшагьар Магасалда квартирабиги кьуна. Таджикистаналъе гIоло цеве вахъун, Пекиналъул Олимпиадаялда гIарцулав призерлъун вахъарав Болъихъ мухъалдаса АнсалтIаса Юсуп ГIабдулсаламовасе Дагъистаналда гьединаб дандчIвайги хIурматги гьабичIо. Ингушазул блогераз хъвалеб буго, тарихалда жаниб ункъо ингушасе щванин Олимпиялъул меседил медалалилан.\nРачIаха магIарулазул бачIинги ракIалде щвезабилин: 1. МустIапа Дагъистанли ( эркенаб гугари, Мельбурн -1956, Рим-1960; гьев ккола Гъуниб мухъалъул Гьонода росулъа Турциялде гочарал мугьажирзабазул ирсилав); 2. Загъалав ГIабдулабеков ( эркенаб гугари, Мюнхен, 1972 сон); 3. ХIажимурад МухIамадов ( эркенаб гугари, Атланта, 1996 сон); 4. Мурад ГIумаханов ( эркенаб гугари, Сидней, 2000 с.) ; 5. Сайгид МуртазагIалиев ( эркенаб гугари, Сидней, 2000 с.); 6. Мавлет Батиров ( эркенаб гугари, Афины-2004, Пекин-2008); 7. ХIайдарбег ХIайдарбегов ( бокс, Афины-2004); 8. Шарип Шарипов ( эркенаб гугари, Лондон-2012). 9. ТIагьир ХIайбулаев ( дзюдо, Лондон-2012); 10. Мансур ГIисаев (дзюдо, Лондон-2012) 11. ГIабдулрашид СагIадулаев ( эркенаб гугари, Рио-де-Жанейро-2016).\nГIарцул ва мазгарул медалал щварал магIарулалги гIемер руго. Исанасеб Олимпиадаялда цIохIо ЧIарада районалдаса лъабго спортсменас росана Олимпиадаялъул мазгарул медалал: Шарип Шарипов (ЧIарада мухъалъул Гьунухъ росулъа, Азербажаналъул тIаса бищараб команда), Ибрагьим СагIидов (ЧIарада мухъалъул Могъроб росулъа, Белоруссиялъул тIаса бищараб команда), МухIамад Ибрагьимов ( ЧIарада мухъалъул ГIириб росулъа, Узбекистаналъул тIаса бищараб команда).\nИсана Олимпиадаялда магIарулаз цо меседил ва ункъо мазгарул медалал росун руго (Азербажаналъул байрахъалда гъоркь гугарарав ЦIоралъул магIарулав Расул Чунаевги (классикияб гугари) гъорлъе вачун). Гьеб хIасил буго жидерго пачалихъал ругел чанги халкъазе насиблъичIеб бергьенлъи.\nИсана Россиялъул чемпионаталда ккараб гIала-хъважа ва Виктор Лебедевасда сверухъ багъарараб «алмазазул сихIру» гуребани, Олимпиадаялда бегьарал магIарулазул къадар жеги цIикIкIине рес букIана.\nМагIарул халкъалъул хасият-гIамал бихьизабулел асаразда хъван буго «кIалдиб речIчIараб гулла, чIамун, къватIибе тулел» гIадамал ругин магIарулалилан. Гьединаб тIадегIанаб яхIалъул ва рухIалъул миллаталъул мацIги, цIарги, цIаги цIунизе тавпикъ кьеги нилъее. Исана Бразилиялда магIарулаз гьединаб, нилъер халкъалъе мустахIикъаб, хасият бихьизабуна. Баркула цоги нухалъ! Хадур гIемерлъаги! Баракат лъеги!


Ираналъулгун кIалъа-басаязда захIмалъиял раккун руго\nИраналъул ядерияб программаялда хурхун Венаялда унел кIалъа-басаял захIмалъизарун руго Тегераналдаги Цолъарал миллатазул гIуцIиялдаги гьоркьоб баллистиял ракетаби гьариялда хурхун баккIараб рагIирекъонгутIиялъ.\nКIалъа-басаязул темабазда гъорлъ баллистиял ракетаби рехсон рукIинчIониги ва апрелалда гьабун букIараб къотIи-къаялде гьезул бицен гьабун букIинчIониги, ираналъулаз тIалаб гьабулеб буго баллистиял ракетаби гьариялда хурхун лъазарурал санкциябиги тIаса рахъи. Гьелъул хIакъалъулъ лъазабулеб буго Магърибалъул хъулухъчагIазул цояс.\nИраналъул кIудияв хъулухъчияс Венаялда журналистазда лъазабун буго, Тегераналъе бокьун бугин ООНалъул гIатIидаб эмбарго жиндасаго тIаса бахъизеян.\nИраналъ Гагараб Машрикъалда рагъулал хIадурлъиял Йеменалдаса байбихьун Ливаналде щвезегIан халат рахъинарулел рукIиналда бан, Цолъарал Штатазе ва Магърибалъул цогидал улкабазе бокьун буго Ираналъе гIадатияб яргъида хурхун чIезарурал гIорхъаби хутIизаризе.


Гьанибги чIалгIун буго, нахъеги бокьун гьечIо\nАлманиялда ва Польшаялда лъутун чIезе бакIал балагьулел гIадамазул къадар цоги улкабазда гьединазул къадаралде дандеккун кIиго нухалдасаги цIикIкIун буго.\nШималияб Кавказалдаса Польшаялде лъутарав ва гьенив чIезе бакIал кьезегIан балагьун чIарав чачанас бицана Белостокалъул мархьиялде щвелалде жинца 72 сагIаталда жаниб лъелго нахъа танин Польшаялъулги Белорусиялъулги гIурхъиялъул 50 км манзилалин.\nЧачанав: «Гьаниб гьечIо щибго лъикIаб жо. Дида гьеб бичIчIана гьаниве щун лъабабилеб къоялде. Дида бихьана гьаниб гIадамаз гIумру гьабулеб бугеб куц».\nГьеб мархьиялда гIумру гьабун ругел гIадамаз бицана бакIалъул скинхедаз гьезие хIалхьи толеб гьечIолъиялъул, социалиял шартIал гьечIолъиялъул ва бакIалъул халкъгун интергация гьабизе кинабгIаги рес гьечIолъиялъул. Гьезул гIемерисез хIаракат бахъун букIун буго Алманиялде лъутизе, амма гьениса гьезие нахъего Польшаялде депортация гьабун буго.\nИсана январь моцIалдаса нахъе Россиялдаса гражданаз, аслияб къагIидаялда чачаназ, Польшагун Алманиялда лъутизе бакIал гьарун кьун буго 20 азарго гIарза. 2012 соналде данде ккун гьел гIарзабазул къадар кIиго нухалдасаги цIикIкIун буго. Цо-цоязул пикруялда, гьеб бараб буго Алманиялда лъутун рачIаразе цIакъ лъикIал шартIал чIезарун ругин абун тIиритIарал харбазда.\nГьанже улкабазда гьоркьор хутIарал гьел гIадамал хIинкъулел руго Россиялде тIадруссинеги, гьезул рес гьечIо Алманиялда чIезеги, гьезие гIурал шартIал гьечIо Польшаялда рукIинеги.\nПетр Быстрианин ккола Варшаваялда бугеб къватIисел гражданазул суалазда сверун пачалихъияб гуреб централъул координатор.\nПетр Быстрианин: «Нижеца хвезабулеб буго заманги гIарацги, гьел гIадамазул абуни гIумру холеб буго гьедин».\nЕвроцолъиялъул къануназда рекъон, лъутун гIадамал рачIараб тIоцебесеб улкаялъ кьола гьезул жаваб. Москваялдасан Белорусиялде рачIунел ва гьениса къватIисел пачалихъазда лъутун чIезе бакI балагьулел чачаназе гьединаб улкалъун ккола Польша.\n2004 соналда Европаялъул Цолъиялде лъугьараб Польшаялъ тIуразаризе ккола гьеб Цолъиялъул къанунал. 2008-2009 соназда Польшаялъ къабул гьавун ва лъутун чIезе бакIал кьун буго 3000 чачанасе. 2010 соналда гьеб къадар лъалаго дагьлъун буго ва рещтIун буго 600 чиясде.\nЛъутун чIезе бакIал ай азил кьечIел гIадамал гьеб хIукмуялда тIасан гIарза хъвазелъун гьеб улкаялдаго чIезеги бегьула.\nПетр Джесио ккола социалияб кумек гьабиялъул рахъалъ Польшаялъул пачалихъияб Агентсвоялъул хъулухъчи.\nПетр Джесио:«Нижеца гьел гIадамазе кумек гьабизе бажарараб гьабулеб буго. Гьанире рачIунезул къадар цIикIкIунеб букIиналде балагьун, нижер мархьиязул потенциал кIодо гьабизе ва гьезие шартIал чIезаризе хIаракат бахъулеб буго нижеца».\nАмма гьеб мархьиялда щугоялдаса цIикIкIун соналъ гIумру гьабулев чачанав Ильясов Шарапутдиница абулеб буго кагътида чIезарурал шартIалги хIакъикъатги цоцазде данде кколеб гьечIин.\nИльясов Шарапутдин: «Бицун кеп босулеб буго. Гьел руго гьадингосел харбал. ХIакъикъаталдаги гьаниб хаос буго. Цониги жамгIияб идараялъ нижее кумек гьабулеб гьечIо. Кинабго нижецаго гьабулеб буго».\nИльясовасул рагIабазда рекъон, Польшаялда шартIал квешал рукIиналъ цо-цояз хIаракат бахъулеб буго Европаялъул цоги улкабазде ине.\nИльясов Шарапутдин: «Цоги улкабазда хIалтIи щвезе рес буго. Рес буго цIализе ине. Амма гьаниб щибниги гьелда релъараб жо гьечIо».\nГьединлъидал гIадамаз хIаракат бахъулеб буго Алманиялде рорчIизе. Гьениб социалияб пособие бахунеб буго 470 евроялде ва рукIа-рахъиналъул шартIалги гIезегIанго лъикIал рагIула.\nАлманиялда лъутизе бакIал балагьулезда гьоркьор бищунго цIикIкIун руго Россиялдаса гIадамал, гьелги чачанал, хадуб Сириялдаса.\nБостоналда марафоналъул заманаялда кьвагьиял гьариялда щаклъи бугел Америкаялда гIурал этникиял чачанал ратиялъги Шималияб Кавказалда тIибитIун букIана Европаялъги кватIичIого гьезда цебе нуцIа къазе рес бугин абурал харбал.\nИсана Алманиялъ лъутун чIезе бакIал кьун буго 82 чачанасе, амма депортация гьабизе бихьизабун буго 702 чиясе.\nШаптукаев Имрамиеги кьечIо Алманиялъ лъутун чIаразул статус. ИчIго моцI гьеб улкаялдаги бан гьанже лъадигун цадахъ гьев тIадвуссун вуго Польшаялде.\nБелостокалда Эркенлъи Радиоялъул мухбиралгун дандчIварав Шаптукаевас бицун буго сахлъиялъул рахъ лъикIаб гьечIеб букIаниги ва гьениб жидее дару гьабизе кколеб букIаниги жидее депортация гьабунин.\nГьес бицухъе, гьесул лъадул буго диабет ва цо-цо мехалда комаялде кколей гьей 12 сагIаталъцин лъавуде ячIуней гьечIо.\nШаптукаев Имрам: «Бокьараб мехалда Польшаялдаса ине рес гьечIо. Аниги Алманиялъ мун нахъего Польшаялде витIула».\nЭркенлъи Радиоялъул мухбиралгун дандчIварал Белостокалъул мархьиялда ругезул гIарзал гIемерал руго.\nЧачаназе бокьулеб гьечIо гьел цыганалгун дандекколел рукIин ва бакIалъул гIадамаз гьезда цыганалин абулеб букIин. Цоги гIолилас бицун буго скинхедазул гьужумалдаса хадуб живго азарханаялде ккеялъул.\nАмма гьениб ахIвал-хIал лъикIаб гьечIониги Россиялде тIадруссине гьел разиял гьечIо.\nКавказалдаса Европаялде рачIунел гIадамазе нухал лъица къалел?\nЦарнаевасда тlад диван байбихьулеб буго\nКъварилъи ккаразул ургъелалгун


Пачалихъияб Думаялда байбихьана Андрей Макаревичиде данде кампания\nПачалихъияб Думаялъул депутатаз ахIи балеб буго композитор ва кочIохъан Андрей Макаревич киналго хIурматиял цIараздаса ва орденалдаса махIрум гьавиялде. Гьелъул хIакъалъулъ хъвалеб буго «Известия» газеталъ.\n«Единая Россиялдаса» гьединаб инициатива загьир гьабун буго Евгений Федоровас. Гьес Макаревичида гIайиб гIунтIизабуна хиянатчилъиялъул , Россиялде данде пропагандаялъул ва фашистазулгун гьоркьорлоъаби гIуцIиялъул.\nАраб анкьалда Макаревичил гастролал тIоритIана Донбассалда. Гьев цеве вахъун вукIана Киевалъул контролалда гъоркь бугеб Святогорскалда. Россиялъул цо-цо жамгIиял хIаракатчагIаз лъазабуна, Макаревичица Россилде данде галаби гьарулел ругин.


Полициялда къурбанал цIикIкIунел руго\nМахΙачхъалаялда полициялъулазде кьвагьдун руго щалали лъаларел. Хун вуго кΙигояв, цояв лъукъунги вуго. Гьеб ва цогидал криминалиял лъугьа-бахъиназде кΙвар буссинабуна арбагΙ къоялда информалатаз. Гъоркьанго дандечΙей гьабулел къокъабазул хΙаракатчи регионалда цΙидаса жигарлъун бугин рикΙкΙунеб буго гьезул цояз.\nАрабагI къоялъ Дагъистаналъул тахшагьар МухIачхъалаялда полициялъул хIалтIухъабазде кьвагьдон руго щалали лъазе кIвечIел чагIи. Гьелъул хIасилалда кIиго полициялъулав чIван цо лъукъун вуго. Гьединго чIван вуго цо изну гьечIого яргъид гIуцIаразул къукъаялдаса чиги. Цебесеб къоялъ Хасавюрт мухъалъул Эндирей росулъ рохалила данделъаби тIоритIулеб рукъалъул кIалтIа кьвагьун буго 8 кг тротилалъул къуват бугеб кьвагьул алат. Лъиениги зарал ккун гьечIо.\nАраб анкьидаго гIадин гьаб анкьидаги цоцада хадур гIадин чанго криминалияб лъугьа-бахъин ккана Дагъистаналда. Октябралъул ичIабилеб къоялъ МахIачхъалаялъул Шамилил цIар лъураб къотIноб полициялъул хIалтIухъабазде кьвагьдон руго щалали лъазе кIвечIел чагIи. Документазул хал гьабун жибго автомобилалъулги хал гьабизе къасд гьабидал гьеб бачунев вукIарав бахъун къватIибе таманчагун кьвагьдон вуго. КIиго полициялъулав гьеб бакIалдаго хун вуго цогидав полициялъулав лъукъун вуго. Полициялъулазде тIадекIанцIи гьабуразул вукIун вуго лъабго чи. Гьезул цоявги чIван вуго кьвагьа-гIанхъиялда гьоркьов.\nЦебесеб къоялъ Хасавюрт мухъалъул Эндирей росулъ рохалилал данделъаби тIоритIулеб рукъалъул кIалтIа ккана кьвагьи. Кьвагьул алаталъул къуват букIун буго 8 кг тротилалъул. Лъиениги зарал ккун гьечIо.\nКIиябго анкьида жанир Дагъистаналда полициялъул хIалтIухъабазде гьужум гьаби терроралъулаб режим цIакъго хIалуцун букIиналъул гIаламат кколарилан рикIкIунеб журналист, «Новое Дело» газеталъул вукIарав обозреватель ГIабдурашидов МухIамадица. Гьанже гьев вуго МахIачхъала шагьаралъул нухмалъиялъул информациялъулаб политикаялъул ва пресс-хъулухъалъул нухмалъулев. ГIабдурашидовас рикIкIунеб буго гьел такъсириял лъугьа-бахъинал ругин Сочиялда Олимпиадаялда цере ургъунго гьарулел тадбиралилан.\nГIабдурашидов МухIамад: «Криминалияб хIалуцин цIикIкIун бугилан абизе бегьулаан цо хас гьабун лъил бугониги цIаралда гьабураб такъсир букIарабани. Гьанибин абуни полициялъул хIалтIухъабаз хал гьабизелъун чIезабураб автомобилалъусан кьвагьдон руго гьезде. Криминалияб ахIвал-хIал роцIцIинабизелъун хIалтIи гьабулеб буго республикаялда, амма гьеб жеги швалде щвараб гьечIо. Бищунго кIудияб балагьлъун ва гIунгутIилъун дица рикIкIуна жакъа халкъалъухъ кодоб ярагъ букIин. Ярагъ кодоб бугони гьеб кида-къадги кьвагьичIого хутIуларо. Гьединго республикаялда политикияб рукIа-рахъиналъулъ ккараб хиса-басиялъги асар гьабун батула такъсирал цIикIкIиналъе, амма цIакъго хIалуцараб хIал бугилан дица абиларо».\n2013 соналда жаниб Россиялда гьабун буго 144 терроралъулаб такъсир гьезда гьоркьоса 120 ккун буго Дагъистаналда. Гьединаб баян кьуна гьал къоязда Терроралда дандечIараб миллияб комитеталъул ва хIинкъи гьечIолъи чIезабиялъул хъулухъалъул нухмалъулев Бортников Александрица.\nПолициялъул къурбанал цIикIкIунел руго


Ккуллал райондалиясса хаварду |\nКкуллал райондалия, Общество\nКкуллал райондалиясса хаварду\nМарт зурул ахирданий Ккуллал райондалул бакIчи Шамил Рамазанов хьунаавкьунни Ккуллал шяраваллил жяматращал. Хьунабакьаврий гьуртту хъанай бия райондалул администрациялул отделлал каялувчиталгу.\nРайондалул бакIчинал вичIи дирхьуна шяраваллил жяматрал гьаз буллалисса масъаларттах. Миннувух бия оьрчIан 14 шин хьуну махъ паспортру ласун багьлагьисса чIумал, 18 километралул манзилданий Гъумукун гьан багьлай бушиву, цал лавгун дузал къахъанай бикIайшиву. Гьаз буллай бия мукунма налогирттал идарарттал цачIанма буржру ккаккан буллалисса чагъарду гьан буллай бушиврул, ци буржру буссаривгу кIул буван къахъанахъишиврул ялувсса ихтилатру. Гьаз бувна жяматрал оьрму бигьа баврил ялув дуван аьркинсса давурттацIун бавхIусса масъаларттугу. Цинявппагу суаллахьхьун жавабру дуллуна райондалул бакIчинал.\nХьунабакьаврий ххал бивгьуна Дагъусттаннал БакIчинал рисалалуву кIицI бувсса агьамсса кIанттурдугу.\nМарт зурул 30-нний райондалул администрациялул къатраву жямат кьамул бувунни Дагъусттаннал Хъус ласай комитетрал председательнал буржру чIумуйну биттур буллалисса ХIажибеков Жяъпардул.\nВанащал хьунабакьин бувкIун бия: Ккуллал шяраваллил бакIчи Аьлиев Рамазан, ЦIущарниясса Маммаев Александр, Ваччатусса Сулайманов Рашид.\nАьлиев Рамазаннул кIицI бувна шяраваллил тиячулийсса пирмалийн нанисса ххуллийсса ламу нигьачIийну бушиву ва бакьин буван багьлай бушиву. Ванихава лавхьхьусса масъала гьаз бувуна Маммаев Александрдул. Хъурхъияту ЦIущуллал шяравун нанисса ххуллу ва ванийсса ламу мукунма авариялул тагьарданий бушиву. Гьаз бувна мукунма цаймигу жяматрал оьрму бигьа баврил чулинмайсса суаллу.\nМи цинявппагу республикалул министртурайн тапшур бантIишиву бувсуна ХIажибековлул.\nПредыдущая записьРайондалул бакIчинал цIусса хъиривма ивтунниСледующая записьХIарачат бунал хьхьичI дуниялгу тIитIайссар


Рокъосеб зулму - балъгояб зулму\nГьал къоязда социалиял сайтазда информация баккана Гъизляр мухъалъул Пригородный росулъа 15 сон барай яс кIиго моцIица рахсида ян рокъой тIамун йикIун йигилан.\nГьеб ишалда хурхун цIех-рех унеб буго. Къуваталъул идарабазул баяназда рекъон гьей ясалъул имгIалзабаз тIамун йикIун йиго гьей рокъой. Гьелда тIадеги юхулейги йикIун йиго гьез гьей яс.\nГIолохъабигун лъугьун, сверулей йикIун, рукъалде юссуней йикIинчIила гьей, гьединлъидал гьелъие тарбия кьезелъун ян йикIанила гьей рахсида, гьелъ цIакъго ццин бахъинабураб мехалда кьабулебги букIанила гьелдайилан бицун буго низам цIунулезда гьелъул имгIалзабаз.\nГьал къоязда тIурун йорчIун йиго гьей яс, жийго жинцаго чIвазе хIадур йигин жий, амма гьеб рокъое тIад юссунарин лъазабун буго гьелъ. Гьаб сагIат Гъизляралъул полициялъ гьей рахсида рарал кIиялго имгIалзабазда тIад такъсиргьабиялъул иш рагьиялъе баянал ракIарулел руго. Гьей ясалъе хIалае рахъун руго инсанасул ихтиярал цIунулелги, жамгIиял хIаракатчагIиги.\nГьез лъазабулеб буго нагагь цойги чи гьединаб ахIвал-хIалалде ккани гьесие кумек гьабизе хIадурарал чагIи рукIин лъазе кколила гьесдайилан. Гьей ясалъе кумек къваригIани жий кидаго хIадур йигила гьединал чагIазе кумек гьабизейилан лъазабулеб буго инсанасул ихтиярал цIунулей ва адвокат Елена Денисенкоца.\nГьес «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда абуна рокъоб россаз лъудби ва лъимал рухи, гьезда хIал гьаби Кавказалда бищунго кIудиял проблемабазул цояб бугилан. ЖамгIияталъукьа нечон, гьеб кинабго бахчун букIиналъ гьеб дагьлъуларила ва тIагIунарилан.\nЕлена Денисенко: «Рокъор рухулел ругел руччаби кумек гьарун рачIине хIинкъула. ГIемерисеб нухалда гьедин рокъоб гIазаб кьолеб бугел гIадамазул хIакъалъулъ социалиял сайтаздасан лъала нижеда.\nРухиялъулги гIазаб кьеялъулгицин бицинарин, гьей Гъизляралдаса яч чIагогIаги хутIун йиго, инсуца яги гIагарлъиялъ рекъечIеб хьвада-чIвади букIанин абун ясал чIваялъул хIакъалъулъцин лъазабуларо нилъераз къуваталъул идарабазде.\nДун къогогIан соналъ цин юристлъун хадуй адвокатлъун хIалтIилей йиго дида Дагъистаналда кIиго гурони лъаларо гьедин чIварал ясазул улбуз хъван полициялде гIарзагун гьеб такъсир гьабурал гIадамал жанир тIамураб.\nХъизан, тухум, росу сурулеб иш бугин абун гьеб рокъор рагъ-кьал бугеблъиги, россас гIазаб кьолеб букIинги къватIиб лъазе толаро нилъер руччабаз. ЦIакъго хIехьезе кIвечIого гьеб иш къватIибе бахъизе яги гьев чи тамихIалде цIазейилан лъугьарал руччабиги гIагарлъиялъ риччаларо гьеб гьабизе.\nМунлъагIанги рухулила, гьебги добги хIехьезе рукIунила руччабийилан абулеб рагIана цо нухалда гьедин рокъоб росас лъималазеги гьелъие жиндиегоги рахIат толеб букIинчIого кумек гьарун ячIарай ясалъул эбелалъ дида.\nЛъималазул улбуллъун рахъарал руччабигицин гьелъул бицине хIинкъулелъул лъималазул бицинегойищ ккелеб. Киназулго бищун кIудияб хIинкъи букIуна жамгIияталъ щибдай абила, гIагарлъиялъул щиб пикрудай букIина абун. Жидерго ургъел гьабулев чи ватуларо».\nЖиндиего гIоло гьабичIониги лъималазе гIологIаги гьеб рокъоб бугеб тIадецуялдеги, рагъ-кьалалдеги дандечIей гьабизе тIадаб бугила чIужугIаданалда. Гьединал ишазда хурхун гIемер ахIи-хIур бахъинабун, гьел лъудби ва лъимал рухулел бихьиназеги тамихI гьабулеблъи бихьизабуни гурони, гьеб руччабазеги лъималазеги гIазаб кьей лъугIизе гьечIин абулеб буго адвокаталъ.\nЕлена Денисенко: «Гьединал лъугьа-бахъиназда ва гьеб рекъечIеб иш гьабулел бихьиназда сверун ахIи-хIур бахъинабун, жамгIиятго багъаризабун гьеб ишалъул резонанс букIунеб хIал гьабизе ккола. Киназдаго бихьизабизе ккола цониги гьединав рокъоб хъизан-агьлуялъе гIазаб кьолев вукIарав бихьинчи тамихIалде цIан. ЦохIо светияб жамгIият гурониги диниял чагIиги рагъаризаризе ккола. Бокьараб диналдаги гьукъараб жо буго гурони лъудбиги лъималги рухи.\nНагагьлъун гьединав росасдаса жийги лъималги цIунейин абун къуваталъул идарабазде руччабаз хъварал гIарзазулги хIасил кколеб гьечIо гьелъул росасул гIагарлъи яги лъалел –хъвалел чагIи гьеб системаялда хIалтIулел ругони. Гьединлъидал къуваталъул идарабазда божун чIчIун жо кколаро, гьеб иш роцIцIинабиялъул хьул цохIо жамгIияталде буго.\nПсихолог ГIабдулова Маринаца абулеб буго кьабулев чиясда бугеб гIайибалъул бащадаб гIайиб гьеб хIехьолездаги бугилан. ГIемерисел руччабаз жидерго бихьиназдаса тIаса лъугьине нухал ралагьулила, хIатта щибниги гIайиб жиндаго гьечIониги гьеб рагъ-кьалалъе гIайибияйлъун жийго йигилан чIчIезабулила.\nГьелдаса пайда босун дагьабги цIакъ гьелъие гIазаб кьезе бихьинчиги лъугьунила. Маринаца абулеб буго цо, кIицIул кьабун хадуб гьелда лъугIулин гьеб рагъ-кьалилан абураб пикру мекъаб бугила. ТIоцебе кьабаралдаса бигьаяб букIунарила хадуб кьарабги, цо-кIицIул чIужуялде квер борхарав чияс гьеб кидаго борхулилан.\nМарина ГIабдулова : «Руччабазе бокьун букIуна хъизан цIунизе, лъимал гьаризе. Гьелъие гIоло хIехьола гьез руха-кьабиги. Нилъер руччабазда гьедин букIине кколин чIужугIаданалъ хъизаналъе гIоло кинабго хIехьезе кколин абураб пикру ботIролъ бугIун букIуна, амма дун гьелда разияй гьечIо. ЧIужугIаданалъеги гьелъул лъималазеги бихьинчиясдасан хIинкъи бугони, гьес гьелги рухулел ругони гьединаб хъизан букIинегIан букIинчIого лъикI.\nЛъималазулги психикаги хола, сахлъиги нахъе ккола гьединал хъизаназда. Нилъер руччаби цIакъго къурбаналлъун рукIуна, гьедин бегьуларо. Дица гьезда кидаго малъула нужеца нужгоги лъималги цIунизе кколин бищун цере, нуж тухумазулги гIагарлъиялъ абураб таралъулги ургъалида рукIине кколарин. Амма гIадатазул тIадецуй букIиналъ руччабазе захIмалъулеб буго гьединаб хъизаналдаса нахъе рилълъине».\nГьединго Маринал цIакъ рахIат хун бугоан Россиялъул къануналда хас гьабун хъизаналда рагъ-кьал гьабуралъухъ кьаварараб тамихI бихьизабун гьечIеблъи. Гьединго гьелъ абулеб буго росаз рухулел-кьабулел руччабазе кумек гьабулеб хасаб кризисалъулаб центрги цIакъ хIажат бугин республикаялдайилан.\nЧIужугIаданалъул ихтиярал руччабазда бихьухъе


Заманалда рекъон босе цебе гали.. - Районные новости - Новости - Сетевой центр «Хебда-онлайн»\nЗаманалда рекъон босе цебе гали..\n20.08.2019 11:03 Вторник\nЦIияб цIалул сон байбихьилалде щибаб санайил лъайкьеялъул идарабаз гьабула мухIканаб хIадурлъи. Гьеб хIадурлъиялъул хал гьаби тIадаблъун букIуна МВДялъул , МЧСалъул , Рособрнадзоралъул ва цогидал жавабиял идарабазда. Гьез рихьизарулел тIалабазде данде ккарал шартIал чIезаризе хIаракат бахъулеб буго районалдаги.\nГIемерисел школал ва лъайкьеялъул идараби руго къоабилеб гIасруялъго рарал минабазда жанир, лъабкъого соналдаса цIикIкIун жидеца барал. Гьединлъидал, жакъасеб къоялъул тIалабазда рекъон гьел чIезаризе гIезегIан захIматаб суал буго.\nНилъер районалда буго 67 лъайкьеялъул идара. Гьезда гьоркьоб: 20 ясли-ах, 43 гIаммаб лъаялъул ва 4 тIадеги лъайкьеялъул идара. Нижехъе щварал баяназда рекъон жакъасеб къоялде тIубан хIадурун буго 12 лъайкьеялъул идара. Цогидазда жеги унел руго ремонтазул хIалтIаби. Амма планалда рекъон киналго къачIан лъугIун рукIине ккола 30 августалде.\nКапиталияб ремонт унеб буго районалъул 8 школалда. Гьезие кумеклъун руго пачалихъалъул батIи-батIиял программаби.\nМисалалъе, «100 школа» абураб проект. Исана гьеб «150 школа»ялде бахинабун буго. Гьеб программаялда рекъон басриял чIунтарал школазул минаби къачIазе ресал кьолел руго хIукуматалъ. Амма аслияб шартI буго пачалихъалъ биччалеб гIарцул къадаралъул цо пуланаб бутIа тIаде босизе кколеб буго спонсораз ва районалъул бюджеталъ.\nНилъер районалъул школазда гьоркьор, конкурсалда гIахьаллъун, тIаса рищарал ккана: ГIурада, Ругъелда ва ТIелекь №1 гьоркьохъел школал. ТIохал хисун, котельняби къачIан, классазда ремонтал гьарун жигаралда унел руго гьенир хIалтIаби.\nЦойги, цIияблъун бугеб, «Точка роста» абураб федералияб программаялда рекъон щуго школалда рагьулел руго цIиял стандартазда рекъон хIадурарал кабинетал. Гьенире рачIине руго цIиял компьютерал, оборудование. 23 августалде кинабго хIадурлъи лъугIизе планалде босун буго.\nРуго школал гIицIго районалъул бюджеталдаса биччараб гIарцуде къачIалелги. ТIогьохъ, Гьолокь, ТIасаБакълъухъ гьоркьохъел , Къваниб аслияб ва Датуна байбихьул школазда хисулел руго тIохал. ХIебда школалъе биччан буго отопление цIигьабизе, футболалъул майдан сверун къазе ва медкабинет къачIазе гIарац. Киналго рехсарал школазда хIалтIи рагIалде щун бугин абураб баян кьуна районалъул бетIерасул заместитель МахIач МахIачевас.\nРайоналъул бетIер МухIамад ХIасановас ва жавабиял нухмалъулез кIудияб кIвар буссинабун буго лъайкьеялъул идарабазде ва гьенир унел ругел ремонтазде. Школазда унел ругел хIалтIабазухъ хал гьабиялъул мурадалда росабазулъе гьарулел руго сапарал. Лъайкьеялъул цIиял проекталгун программаби яшавалде рахъинари мухIканаб бербалагьиялда гъоркь чIезарун руго.


Дагъистаналъул хасал идарабазул баяназда рекъон гъоркьисала ва исана республикаялда педофилал рукIиналда щаклъи бугев 76 чиясда хурхун такъсиргьабиялъул иш рагьун буго. Гьезул 8 проценталда тIад гIайиб чIезабун буго, хутIаразда бан цIех-рех лъугIун гьечIин лъазабулеб буго республикаялъул цIех-рехалъул идараялъ.\nАхираб заманалда Дагъистаналда гIадамазда хIинкъи ккезабун бугин гьел педофилал гIемерлъиялъун ругин абурал харбазин абизе бегьула. Социалиял сайтазда ругел къокъабаздасан батIи-батIиял чагIаз гьезул лъималазда хадур щалали лъаларел чагIи лъугьун рукIараб куцалъул бицун батIи-батIиял баяналги кьолел рукIана.\nЦIакъго гIемерал гьединал лъугьа-бахъиназул бицун Буйнакскалдаса ва гьебго мухъалдаса гIадамаз кьолеб букIана информация. Цо гIаданалъ хъвалеб бугоан Буйнакск мухъалъул Хъарани росдада аскIов цо гьитIинай ясги йикъун гьелда хIал гьабиялда щаклъи бугев чи ккунилан абун. Гьес бицанила жидер цадахъ рекъон гьеб хъубаб пиша гьабулел 60 чиясдасан гIуцIараб къокъа бугилан.\nГьелъ Буйнакскалда полициялъул хIалтIухъабазгицин школазде рачIун лъималазул тIалаб гьабейилан лъазабулеб бугин рагIанила жиндидайилан абулеб буго Буйнакскалдаса ГIалиева Саидацаги. Гьелъул ясги щивали лъаларев чи хадув лъугьун вукIун, гьесдаса хIалихъе тIурун йорчIун йиго.\nГIалиева Саида: «Буйнакскалда ичIабилеб школалда аскIоб бугеб тукаде араб бакIалда цо чи хадув лъугьун вукIун вуго дир ясалда. ХъахIаб гордеги ретIарав кIудияв чи вукIанин гьевилан аби гурони, тIокIаб жо бицун бажарулеб гьечIо гьелъухъа гIемер хIинкъиялъ.\nКIудияб талихIккун буго дир яс гьесдаса тIурун тукаде жание йорчIи. Гьей жаний кIанцIун ячIараб мехалда тукада рукIарал чагIи къватIире раккигун гьев чи тIурун ун ватун вуго. Гьел автомобилаздаги рекIун руго гьанир жидерго чорокаб иш гьабулеб. Чанго чIегIераб приора буго гьезул. Дида цадахъ хIалтIулей чIужуялъул ясалда хадурги лъугьун рукIун руго гьел чагIи.\nГьейги рокъой тIурун йорчIун йиго. Гьелъул эбел инсуца къотIноб букIараб видеокамералъул записалъухъ балагьараб мехалда гьениб бихьулеб буго гьей ясалда хадур лъугьун рукIараб куц».\nГьединго цо чанго анкьица цебе МахIачхъалаялда нефтеперегонная къотIнор кIиго гьитIинаб лъимада хадур лъабго бихьинчи лъугьунев вукIун, аскIосан унел гIадамазда рихьун, гьел гьоркьоре лъугьун цояв ккун вугила гьев бихьиназул, кIигоял тIурун рорчIун ругин абунги букIана интернеталда киса-кибего хъван.\nГьеб киналдаго тIасан баян кьолаго Дагъистаналъул жанисел ишазул пресс-хъулухъалъул нухмалъулей Фатина ГIубайдатовалъ «Эркенлъи» радиооялъулгун букIараб гара-чIвариялда бицана гьел педофилазул къокъа бугила Дагъистаналдайилан абурал баянал хIакъикъиял гурилан.\nФатина ГIубайдатова: «Унголъунги гьал гIагарал къоязда цо педофил ккуна Шамхалалда. ХутIарал гьел харбал гьересиял руго. Щибаб гьединаб хабаралъулни, интернеталда бугеб хъвай-хъвагIаялъулни халгьабичIого толаро нижер хIалтIухъабаз. Гьел гьерсазул хал-шал гьабиялда заман хвезабизе ккола гьез, гьелъул бакIалда хIакъикъиял такъсирал рагьиялда тIад хIалтIизе бегьулел рукIарал чагIи.\n60 чиясдасан гIуцIараб къокъа бугила гьел педофилазулин абун харбал рукIана. Гьеб букIине рес бугеб жоцин гуро, щай гурелъул педофилал къокъабиккун киданиги рукIунаро. Гьезул батIияб психика букIуна.\nДида бичIчIула гIадамал хIинкъунги ратила, нилъер киназдаго бищунго захIмалъулеб, ракI унтулеб суал буго гьеб лъималазда хурхараб суал, амма гьедин хIакъикъиял гурел, гьанир дора рагIарал, яги жидедаго ракIалде ккарал кьучIгьечIел баянал тIиритIизаризе бегьуларо. Хасал чагIи руго ургъунго республикаялда бугеб ахIвал-хIал квешаб рахъалде буссинабизе, гьеб хIалуцинабизе гьел баянал тIиритIизарулел».\nГьел гьереси баянал ургъунго тIиритIизарулел чагIи ралагьиялда тIад хIалIтулел ругила гьаб сагIат полициялъул хIалтIухъабийиланги тIаде жубана Фатина ГIубайдатовалъ.\nЦойги къуваталъул идарабазул мухIканал гурел баяназда рекъон гьел педофилазда хурхун баянал тIиритIизариялъе гIиллалъун рехсон буго Дагъистаналъул лъайкьеялъул министерлъиялъ исана лъайкьеялъул идарабазда лъималазул умумухъа батIи-батIиял багьанаби ратун гIарац бакIариялъул иш гьоркьоб къотIизабулеб букIиналъ.\nГьедин цебе хъаравуласейин абун лъималазул эбел-инсухъа бакIарулеб букIараб гIарцул цIикIкIунисеб къадар школазулгун лъималазул ахазаул нухмалъулезул чвантинибе унеб букIун буго. Гьеб жидее щолеб букIараб жо гьоркьоб инехъин букIин лъараб мехалда, гьел лъайкьеялъул идараялъул нухмалъулез байбихьанин гьел педофилазда хурхун харбал тIиритIизаризе. Гьедин гIадамал хIинкъизарун, гьез хъаравуласдаса инкарали киб гурин гьабулев цойги хъаравулгицин кквезе гIарац бакIарулин абулеб буго гьез.\nГьанибго абизе ккола исана Дагъистаналда раккун руго педофилазде данде къеркьолел хасал гIолилазул къокъаби. Гьез интернеталда гIисинал лъималазде хъвадарулел, гьел дандчIваязде ва жинсияб гьоркьоблъи гьабизе ахIулел чагIи тIатинарулел руго. Гьереси аккаунтги гIуцIун гьитIинай ясалъул цIаралдасан гьезде хъвадарун, дандчIваязде ахIулел руго гьел. Гьезул суратал рахъун, видео бахъун гьел интернеталдасан тIиритIизарун суризарулел руго. Гьеб къокъа гIуцIарал чагIи ва гьезда гьоркьоре щал унелали лъалеб гьечIо.\nГIиял вехь педофил ватиялде щаклъи буго\nПенсионер-педофил ккун вуго Дагъистаналда


Кавказалъул рагъул заманалда бищунго кIудияб тунка-гIуси ккараб, доб къоялдаса нахъе гIадамаз зиярат гьабулеб букIараб АхIулгохIалде нух къан бугоян лъазабулеб буго Гумбет мухъалъул ЧIиркъатIа росулъа мугIалим Ибрагьимов Ибрагьимица. Гьес бицана жив гьениве ун вукIанин, амма нухда кавабиги лъун нух къан батанин.\nЖибго АхIулгохI кколеб буго ГIашилтIа росдал ракь, гьенибе унеб нухда кавабиги росдал дибирасул хIукмуялдалъун лъун руго. Ибрагьимица бицухъе, гIемерал гIадамазул рахIат хун буго гьеб хIужаялъ.\nИбрагьимов Ибрагьим: «Коммунистазул заманалда, гIадамал гьезие хIелхIедулеб мехалдаги, дун вукIана АхIулгохIалъул тарих балагьулев, гьелъул хIакъикъат лъазабулев. 1989 соналъ букIана АхIулгохIда ккараб рагъул 150 сон тIубай, амма Дагъистаналда цониги газеталъ я радиоялъ гьелъул хIакъалъулъ хъвачIо.\nДица дирго гIарцудалъун гьаруна маххул игIланал, тIад хъванагIараб, гIурус ва авар мацIалъги гьаб бакIалда кIудияб рагъ кканин ва гьеб цIунизе кколин ва сардилъ ун АхIулгохIде унеб нухда чIвана.\nХадусеб къоялъ цо ГIашилтIаса чияс гьел рахъун реххана. Замана букIана гьединаб. Дир рокъоса бихьулаан Унсоколо райкомалдаса рачIун гIадамаз АхIулгохIалъул мажгиталъул къайи бухIулеб кIкIуй. Доб мехалъги гIадамал балъго унаан зияраталде. Амма гьабсагIат гьал дибирзабазда гурони кIвечIо АхIулгохIде нух къазе.\nГьал дибирзаби руго гьекъолдухъаби гIадал чагIи. Доздаги лъаларо гьекъезе байбихьарабго гIорхъи чIезабизе. Гьазги цо жо гьукъизе байбихьани чIезе лъаларо.\nГьел хIукуматалъ риччан тун руго, гьезда жал чIезе кколеб бакI лъалеб гьечIо. Абулеб буго гьенибила муризабазул биял тIураб бакI бугин, гьеб бакI мерхьизе бегьуларин.\nГъов ГIашилтIа вугев дибирасул инсул тукен буго гъоба гъоркь, къватIисаги босун къайи лъабго багьаги тIаде лъун бичулеб, гьениб тIечIебищ би, даран-базаралда ругеб мехалда лъалеб гьечIищ гьезда гьениб муридзабаз би тIураблъи. Дида ракIалде ккола яхI-намус бугевщинав чияс гьезда абизе кколин гьеб бегьулароян».\nАмма ГIашилтIа росдал дибир ХIусеница Эркенлъи радиоялъе бицана гьединаб хIукму гIешдерил росдаца гьабун гьечIин, Дагъистаналъул гIалимзабазул советалъ гьабун бугин, некIсияб тарихияб памятник чорок гьабичIого цIуниялъул мурадалда.\nХIусен: «АхIулгохIда зияраталъе рачIарал гIадамазе нижеца риидал заманаялъ босизе гьуинаб лъим букIана, как базе мажгитги буго. Доре тIаде рахунеб нухги нижеца къан буго, щайгурелъул рачIунел гIадамазул гIадлу гьабизе ккола.\nТуристал рачIуна, студентал рачIуна, гьезда лъаларо АхIулгохIалъул къимат гьабизе, гьеб бакI адаб тун пасат гьабулеб букIана. Гьеб хIукмуги гьабун буго Дагъистаналъул хIакимзабаз, зиярат гьабизе бокьарал гIадамаз гъора гъоркь рукIун гьабуниги бегьила».\nГьединабго пикру загьир гьабуна Динияб идараялъул пресс-хъулухъалъул нухмалъулев ГIумаров МухIамадрасулица.\nГIумаров МухIамадрасул: «Нижеца чIван къотIун хIукму гьабичIо, гьеб гьабизе дандеги кколаро къануналда рекъон. ГIицIго нижеца малъана нилъер умумуца, гъазизабаз ва муридзабаз биял тIураб бакI мерхьизе бегьуларин, гьеб цIунизе кколин.\nГъоба гъоркь щай бегьулареб зиярат гьабизе, гьев чиясдаса анцIгогIан цIикIкIарал вализаби гъоркь зияратги гьабун нахъе ана. Кинниги жив дова тIаде вахъичIого чIеларин лъугьарав чи чIезавизеги кIоларо.\nДоб замнаялъ вукIарав муридасул гIамалалъун нусго бутIаялъул цо бутIаги гIамал гьечIев чияс вачIинеги вачIун гьеб бакI мерхьизе бегьуларин абуна нижеца».\nЮрист НурмухIамадов Мурадил пикруялда рекъон, къануналда рекъон гьенире гIадамал ине гьукъизе ихтияр гьечIин, гьеб АхIулгохI тарихияб памятник бугилан абурал кагътал ратани.\nГьеб цIунулеб къагIидаги чагIиги рукIин кколин, гIешдерил росдаца цIунизе кколарин гьеб.


Ракълил ва рокьул гьаркьихъе\nДун чIараб хIор гуро, дун хIавуз гуро, ХIалкIояб гьалагаб мугIрул гIор йиго, МугIрул реганиги, щобал таниги, Щибаб гьелъул гIамал гIодоб рехичIей. Ф. ГIАЛИЕВА Дагъистаналъул халкъияй…\n«Адабияталдеги маданияталдеги рокьигун йижун ятана»\nТIаса лъугьа, шигIраби, нуж гIодизе тIамунин, ТIурачIел анищазда гьоркьоре нуж реханин, Макьу тарал сардаца, сабру хварал къояца Къварилъи, кIихIи бикьун, нужер гъуждузда лъунин. Исана 65…\nГIаздалаб декабралда баккараб тIогьол хинлъиялъухъе /Фазу ГIалиева гьаюралдаса 90 сон тIубаялде/\nВатIан, мун бокьизе тIоцебе дида Лъицадай малъараб гьаб дунялалда? Лъица абадиялъ унареб хIалалъ ХIасратаб дир рекIелъ бикIараб дур цIар? Хоралда ахIулеб Фазу ГIалиевалъул гьаб кечIалдасан…\nКиданиги хилиплъичIо гIагараб ракьалъе\n20 апрелалда Расул ХIамзатовасул цIаралда бугеб Миллияб библиотекаялда тIобитIана «Фазу ГIалиевалъул творчествоялъул хаслъи» абураб дандеруссин. Гьеб гIуцIун букIана шагIиралъул 90 сон тIубаялъул хIурматалда. Дандеруссиналда гIахьаллъана…\nФазул адабияталъул баракат\nМашгьурай шагIир Фазу ГIалиева гьаюралдаса 90 сон тIубаялъул хIурматалда тIоритIулел данделъабазде хьвадун ругьунай дун гьаб нухалда ккана Шамхал поселокалъул № 45 школалде. Нижеда, ай гьалбадерида…\nРуччабаз ургъелгун рохел бикьулеб гъансито\n«Дагъистаналъул чIужугIадан» журналалъул редакциялда жеги хутIун буго советияб заман ракIалде щвезабулеб ракIа-рахари. Къадалгун чIабар басралъун кьерукълъаниги, цо батIиябго хинлъи ракIалъе кьолеб ахIвал-хIалги букIуна гьениб. Бищунго…\nФазу ГIалиевалъул Соналде\n«ЧIагояб классикаялъ» цIидасанги ахIулел руго ХIурматиял газеталъул гьудулзаби! Гьале кIиабилеб нухалдаги нуж ахIулел руго «ЧIагояб классикаялъ». Гьаб нухалда тадбир сайгъат гьабулеб буго Дагъистаналъул халкъияй поэт,…\nДун гьаюна мугIрузда\nГьадинаб цIаралда гъоркь Фазу ГIалиева ракIалде щвезаюлеб тадбир тIобитIана араб анкьалда Расул ХIамзатовасул цIаралда бу- геб миллияб библиотекаялда. Тадбир нухда бачана библиотекаялъул хIалтIухъаби, гIагараб ракь…\nЗалмул сариназул чвахелоялъукь\nКечI дихъе бачIана эмен къанщидал, Къвал цIун ургъелазул гьиралги раччун. Дида аскIоб чIана, эбел холелъул, Чвахун унеб магIил гIор тIобитIизе. КечI дихъе бачIана кинида лъураб…


Россиялъул бищун лъикI хIалтIулел субъектаул бутIрузул рейтингалда Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIипов март моцIалда анлъго позициялъ гъоркье вачIун вуго. ГIабдулатIиповасул рейтинг гIодобе ккей экспертаз хурхинабулеб буго «Забота» лъималазул рукъалда сверухъ ахIи бахъиналда ва Дагъистаналда терроралъул жигар багъариялда.\nРехсараб рейтингалда Дагъистаналъул бетIерасул цIар араб моцIалда 21 бакIалда букIун батани, март моцIалъул хIасилазда гьеб 27 бакIалде ккун буго.\nМарт моцI, цебесеб моцIалда данде ккунги хIалуцараб моцI букIанин республикаялъе, киналго рахъаз: социалияб, экстремистияб ва политикиябин рикIкIунеб буго Гайдарил цIаралда бугеб экономикаялъул ва политикаялъул институталъул вакил Константин Казениница.\nРейтинг гIуцIулаго эксперталлъун рукIунел политологаз, политехнологаз ва журналистаз хIисабалде росулила цин пуланаб регионалда жанисеб ахIвал хIал, федералияб прессаялъ бихьизабулеб хIалалда кин бугебали. Экспертасул пикруялда, аслияб гIилла ГIабдулатIиповасул рейтинг гIодобе ккеялъе кколеб буго март моцIалда жаниб терроралъулаб жигар борхи республикаялда.\nКонстантин Казенин: «ГIабдулатIиповасул рейтинг бортиялъе ругел гIиллаби киназдаго рихьулел руго. ТIоцебесеб иргаялда гьеб ккола март моцIалда жаниб терроралъулаб жигар нахъеги багъари Дагъистаналда, гьел кьвагьиялин абун таниги. Гьеб гуребги, цогидаб регионазда гьоркьосеб ахIи бахъинабуна Калмыкиялда ккараб инциденталъи. Гьеб кIиябго лъугьа-бахъиналъ асар гьабунин ккола дида гьеб рейтингалде».\nРегионазул бутIрузул рейтингал цо экономикиялгун политикиял коммуникациязул Агентлъиялъ гурелги, чанго батIиял гIуцIабаз тIоритIулин, амма гьеб цонигиялдаги божизе бачIунарин, щай гурелъул гьел тIоритIулел методаби рагьарал гьечIолъиялъин рикIкIунеб буго политолог, Дагъистаналъул гIелмияб централъул тарихалъулгун археологиялъул ва этнографиялъул институталъул гIелмияв хIалтIухъан Ханжан Къурбановас. Щибаб рейтингалъул жидерго резон гьечIогон букIунарин рейтингал гIуцIулагойин рикIкIунеб буго гьес.\nХанжан Къурбанов: «Цо рахъалъ босанани, гьелдасан бихьула, республикаялда ахIвал-хIал хIалуцин, амма дун тIуван божуларо гьел рейтингазда. АПЭК ккола гьединал рейтингал гIуцIулел идарабазул цоял. Амма гьел идарабазул жидерго резон букIуниин тола дица, щай гурелъул гьеб цIех-рехал балъго тIоритIулел, тIубан гьел тIоритIулел къагIидаби мухIканго лъалел гьечIолъиялъ. Щибаб аналитикиял идарабазул жиде-жидер рукIуна резонал кинаб бугониги рейтинг бахъулаго».\nПолитологас гьединго кIвар кьуна, республикаялда гIицIго ГIабдулатIиповасул гуреб, гьесул сверухълъиялъе къимат кьезе кколеб жо бугин гьеб рейтинг. Блогер ва публицист Расул Къадиевасги рикIкIунеб буго гьеб цо республикаялъул бетIерасул гуреб, гьесул системаялъе къимат кьолеб жо кколин. Цебегоялдаса лъалеб жо бугила сверухълъиялъ пачахIасул даража яги борхизе яги бортизе гьабулеблъи. «Забота» лъималазул рукъалда сверухъ ккараб скандалалъ бихьизабунила, ГIабдулатIиповасул система хIалтIулеб куц.\nКъадиевасул пикруялда, аслияб гьеб рейтинг бортиялъе гIилла кколеб буго лъималазул рукъалда сверухъ бахъараб ахIи.\nРасул Къадиев: «Дида ккола гьеб рейтинг мухIканго «Забота» лъималазул рукъалда сверухъ бахъараб ахIиялда бан бортун бугин Дагъистаналъул бетIерасул. Гьелдаса цебе гьеб борхатаб букIун, анлъго позициялъ гIодобе ккеялъ гьединго бижизабулеб буго суал, ГIабдулатIиповасул рейтингищ гьеб, яги гьесул системаялъул рейтингищ.\nГьеб хIалалда хIисаб гьабун абунани, гьеб ккола ГIабдулатIиповасул системаялъул рейтинг гIодобе ккей. «Забота» лъималазул рукъалъул нухмалъулелъул рахъ республикаялъул бетIерас кквеялъ гьесул рейтинг бортана. Гьес гьей ритIухъ гьайиялъ гIадамазул рази гьечIолъи цIикIкана».\n«Забота» лъималазул рукъалда хурхун бахъараб ахIиялъ гIодобе ккезабун буго ГIабдулатIиповасул рейтинг. Амма цо-цо экспертаз баян гьабухъе, гьеб ахIи Пачалихъияб Думаялъул депутат Ризван Къурбановас ГIабдулатIиповасда данде тIобитIулеб рищиязда цебесеб кампаниялъул хIасил кколеб буго.\nЦересел моцIазда Рамазан ГIабдулатIипов тIоцересел 20 субъектазул бутIрузда гъорлъ вукIана, ахираб кIиго моцIида жаниб гьев цин 21 бакIалде, хадубго 27 бакIалде вачIун вуго. Рейтингалъул тIоцересел кьерда руго Москваялъул мэр Сергей Собянин ва Чачан республиаялъул бетIер Рамзан Къадиров.


6 марталда МахIачхъаялда бакIал раялъул ва шагьаралда ахритектурияб гIадлу букIинабиялъул суалазда тIасан данделъи тIобитIана тахшагьаралъул мэриялъ. Гьеб тадбиралда аслияб къагIидаялъ бицунеб букIана риххун инел ругел басриял минабахъа гIадамал гочинаризе ккеялъул ва гьезие цIиял рукъзал ралаго дандчIвалел захIмалъабазул. Гьединго шагьаралда ралел бакIазул архитектуриял гIунгутIабазулги бицана гьениб.\nМахIачхъаялда бакIал раялъул ва шагьаралда ахритектурияб гIадлу букIинабиялъул суалазда тIасан гьабураб данделъиялда аслияб къагIидаялъ бицунеб букIана басриял рукъзабахъа гIадамал гочинариялъул программаялъул. Гьеб программа Россиялъул президент Владимир Путиницагицин тадсикъ гьабураб, чара гьечIого тIубазе кколеб иш бугилан абулеб букIана данделъиялде ракIарараз. МахIачхъалаялда гьеб рахъалъан кинаб ахIвал-хIал бугебали бицана тахшагьаралъул бетIерав архитектор ГьитIинов МухIамадрасулица. Гьес бицана риххун инел ругел минабахъа гIадамал 20I7 соналдалде щвелалде гочинарун рахъун рукIине кколилан.\nГьезие гIемертIалаялъул рукъзал разе лъабго бакIги балагьун бугила МахIачхъалаялдайилан бицана гьес. Гьеб проект гIумруялде бахъинабиялъе гIадамаз квалквалал гьарулел рукIиналъ хатат бахъунеб бугин гьеб ишилан бицана ГьитIиновас. Гьесул рагIабазда рекъон бищунго цIакъ гIадамазул разигьечIолъи рагIула шагьар бакьулъа гьел дагьаб рикIкIад бугеб бакIалде рахъинарулел рукIин. Гьел гIадамазе цIияб микрорайон базе кколеб букIун буго тахшагьаралъул I МахIачхъалайин абулеб мухъалда «Эльтав» заводалда аскIоб.\nГьенире рахъине гIадамаз инкар гьабидал Темирязевасул къотIнор ругел гIемертIалаял минабазул азбаралъуб балагьанила гьел гочинарулел ругезе мина базе бакI, амма гьеб нухалдаги гьел минабахъ гIумру гьабун ругел гIадамаз гьеб ишалъе квалквал гьабулеб бугин бицана архитекторас. Гьединал хIужжабазе гIоло басриял рукъзабахъа гIадамал гочинариялъул программаги нахъе кколеб бугилан. Гьанже гьеб мина базехъин бугеб бакI полициялъул хIалтIухъабаз цIунун рагIула, гьедин гурони гIадамаз гьениб хIалтIаби гьаризе толеб букIун гьечIо.\nМухIамадрасул ГьитIинов: «Шагьаралда гьединал минаби разе санагIалъи бугел цойгидал бакIал рукIалани гьел минабазда гьоркьоб балароан нижеца гьаб цIияб минаги. ГIадамазда гьеб бичIчIулеб гьечIо, нужер рукъзабазе щибниги къварилъи кколарин букIине кколел манзилалги гьоркьор тун базе бугин гьебилан абуниги, гьелъул план бихьизабуниги гIинтIамулев чи ккечIо гьенив. Гьединлъидал къасиги къадги гьеб минаялъе кьучI лъолел ругел хIалтIухъабиги гьезул техникаги цIунун низамцIулел чIезаризе ккана гьенир.\nШагьаралда килищ тункизецин чIобогояб ракь хутIун гьечIин абураб жо эххебе биччалеб гьечIо халкъалъ, гьезда ккун буго гьанир авлахъал ругин. Гьел басриял рукъзабахъа гочинарулел ругел гIадамалги тIирун чIола жидее шагьар бакьулъ байила минайилан. Гьеб базе бакI нижеда лъаларин нужецагогIаги бихьизабейин абураб мехалда гьезул цо гIадан яхъун ячIиней йиго доба алсияб майдан бакьулъ байилан гьеб. ГьедигIанги жидерго гурони пикру гьабулеб гьечIо гьез.\nГьединго ха гочинарулезе мина жидер азбаралъуб базе телари чIарал чагIиги, жидер гаражалги хвезарун щайила гьениб мина базе кколебилан руго гьелги. Гьезда бичIчIулеб гьечIо гьеб гIадамал басриял минабахъа гочинариялъул программаялъул бугеб кIвар, гьеб республикаялъул, хIатта Россиялъул тIалъиялъгицин хадуб халкколеб проект букIин».\nДанделъиялда гIахьаллъарав Дагъистаналъул бетIерав архитектор Камалов Увайсица лъазабуна бищун цебе чара гьечIого МахIачхъалаялъе хIажатаб жо бугила шагьаралъуле герелалияб план. Гьеб бахъун хадуб гурони киб бакIалда щиб бугеб, киб щиб базе бегьулеб, ран рахъарал бакIал рукIалиде кин рачинелали лъаларилан.\nКамалов Увайс: «Шагьаралъул гьеб генералияб план бахъиялъулъ гIахьаллъи гьабизе тIадаб буго щивав чиясда. Гьелда тIасан бахIсалги гьаризе руго нижеца. Гьеб цо къоялъе гьабулеб жо гурелъул цIакъ кIвар кьезе къваригIун буго гьелде. Хасагьабун гьел планал рахъулел чагIиги ахIун руго нижеца Россиялъул батIиял шагьараздаса. Гьез хIалтIи байбихьулеб буго.\nШагьар цIакъ кIодолъун буго жеги кIодолъизеги цебе тIезеги ккола гьеб. Гьаниб архитектурияб гIадлу гьабизе ккани гьел басриял минабахъа гIадамалги гочинарун рахъинаризе ккола. Гьел шагьар бакьулъ ругел хъошал гIадал басриял бакIалги риххизарун, гьезул бакIалда гIадамазе хIухьбахъизе санагIалъаби ругел бакIал гьаризе ккола. ГIадамазда гьоркьобги гьелда хурхун цIикIкIун бичIчIикьеялъул хIалтIи гьабизе ккола. Гьел басриял минаби риххизарулеб мехалда нилъер гьанир ругел тариххиял бакIазе зарал ккезе тезе бегьуларо. Гьел нахъе цIуниялъе хIалтIи гьабизе тIадаб буго нилъеда».\nДанделъиялда кIалъазе вахъарав МахIачхъалаялъул администрациялъул юрпдикияб бутIаялъул нухмалъулев ИсмагIилов Айдемирица абуна гьаб сагIат жидеда цере чIарал масъалабазул аслияблъун бугила цересел саназ тахшагьаралъул мэриялъ ричун рукIарал жамгIияб траспорт чIолел бакIал тIад руссинари. Гьел бакIазда тукабиги, кваналел бакIалги, хIатта рукъзалигцин ран ругин гIадамазилан бицана гьес. Гьединго ИсмагIиловас абуна гьереси документалги гьарун ккурал шагьаралъул ракьазул гектаргун бащадаб жидеца гIадамахъа нахъе босун бугиланги, жеги гьеб рахъалъ гьабизе гIемераб хIалтIи бугин лъазабуна гьес.


Лъимги, гьуриги, хисардулеб гьава-бакъги\nИзбирком РД озвучил результаты выборной кампании после ...\tПо сообщению Избиркома ...\t- 20 сен 2021\nВласти Дагестана начинают подготовку к празднованию юбилея ...\tВ воскресенье,19 ...\t- 20 сен 2021\nВали Арсаналиев: «Выборы были организованы на достаточно ...\tКомментируя итоги ...\t- 20 сен 2021\nРисалат Магомедова: «Система независимого общественного ...\tВ Дагестане завершились ...\t- 20 сен 2021\nРуководитель ЦУР РД Султан Абдуралимов рассказал о наиболее ...\tРуководитель Центра ...\t- 20 сен 2021\nПонедельник, сен 21 2020\nДагьал церегIан къоязда «Дагъистаналъул правда» газеталда тIобитIараб данделъиялда борхараб аслияб суал букIана «Камиялги дагь гьарун, энергиялъулаб гуч нахъе цIуни» абураб. Гьелъул бицине данделъиялда гIахьаллъи гьабизе кколаан пачалихъиял идарабазул вакилзабаз ва экспертаз. Амма гIемерисел данделъиялде рачIинчIолъиялда бан, жаваб щвечIого хутIана цо-цо суалал. Кин батаниги, нижер цо-цо суалазе жавабал кьуна гIемерал соназ энергетикалъулаб гIуцIиялда хIалтIарав, гьабсагIат экономикаялъул батIи-батIиял бутIабазда экспертлъун вугев жамагIатчи, Гъуниб районалъул КIуяда росулъа ХIажи ХIажиевас.\n- ХIажи, дуца гIемер абула энергетика экономикаялъул кьучI бугин абун...\n- Инсан вижаралдаса нахъе жакъа къоялде швезегIан, гьесул гIумру-магIишаталъе ругел шартIазул аслияллъун ккола лъим, гьава ва цIа. Гьедин босани, гIага-шагарго ахираб 100 соналда жаниб нилъеца рехсараб магIнаялда цIа рикIкIуна энергия (энергетика) хIисабалда. Дагъистаналда тIоцебесеб ГЭС (Хьаргаби) бана араб гIасруялъул 30-абилел соназда. Гьелдаса нахъе раразул къадарги бахуна 17-ялде. Гьеб суалалъулъ руго гIемерал захIматал масъалабиги (тIабигIат хвей, ччугIил сурсатал тIагIин ва гь. ц), амма энергетикаялъ рухI речIчIизабунин нилъер экономикаялдайин абуни, мекъиги ккеларо. РехсечIого гIоларо цоги рахъги. ГЭСал гIезегIан ругониги, кинабго биххулеб, бичулеб, босулеб, бокьухъе приватизация гьабулеб доб заманалда, нилъ махIрум гьаруна гьезда тIад букIараб бетIергьанлъиялдаса. Нилъехъа нахъе росана киналго акциял. Ельцинил указалда ре-къон, Дагъистаналда тезе кколаан гьезул 20-25 процент, гьебги течIо. КIиабилеб хIужа, ни-лъер ГЭСаз кьолеб кинабго ток уна тIолабго Россиялъул оптовияб рынокалде, хадуб гьениса нахъбуссинеги гьабун, бичIчIулареб багьаялде бичула нилъеего.\n- Россиялъул цогидал регионазда щиб хIалха бугеб?\n- Кибго буго гьединабго хIал. ГЭСаз кьолеб ток уна улкаялъул оптовияб рынокалде, амма ГЭСазул акциязул 20-30 процент буго регионазухъ. Гьел гьечIеб регион буго цохIо Дагъистан.\n- Дуца абуна ГЭСаз кьолеб ток гьелдаса пайда босулезухъе щвезегIан камулин абун. Рехсана гьеб хIалтIизабиялъулъ бугеб цоги хаслъиги…\n- ЦеретIурал пачалихъазда гьединаб камиялъ ккола 3-12 процент. Россиялъул цо-цо регионазда (Москва ва гь. ц.) 8-16, Дагъистаналда 30-40 процент. Энергиялъул 20-30 ва цIикIкIун процент производствоялъул гурел бутIабазде (социалиял объектал, ЖКХ ва гь. ц.) ине байбихьараб базаралъулаб экономикаялъул бокьараб пачалихъ рикIкIуна банкротлъун. Нилъер гьаниб гьеб бахун буго 48 проценталде. Мисалалъе, нилъер АПКялда хIалтIизабула гIаммаб энергиялъул цо процент, Европаялда 7-12 процент. Гьединлъидал дол руго нилъедаса гIемерго бечедалги, экономикаги буго цебетIураб, нигIматалги руго тIадегIанаб даражаялъул ва учузаб багьаялъул.\n- Щиб дуца абилеб ГЭСазда сверухъ лъугьине рес бугеб лъабго масъалаялда бан: ракь багъариялда бугеб хIинкъи, лъим дагьлъи, хIорахъ хIари-хIарщ цIикIкIин?\n- Нилъер регион ракь багъария-лъул рахъалъ хIинкъи бугеб букIинги хIисабалде босун, гьелда рекъон киналго шартIалги цIунун ран рукIана ГЭСал. Амма гьелъул\nбуго гьадинаб рахъги. Кьерциса Ираналда ккана 7 баллалъул ракь багъари, гъоркьиса Азербайжаналда гьеб букIана 4,7 баллалъул, исана нилъ нугIзаллъун ккана 4-ялдаса тIаде араб багъа-бачариялъе. Сейсмикияб гIелмуялъул гIалимзабазда бичIчIула гьеб хIал дагь-дагьккун хIалуцине букIин. Гьезул баяназда рекъон, 2030-2035 соназда нилъер гьанибеги щвезе рес буго 8-9 баллалъул ракь багъари. Гьелъ гьунизаризе бегьула ГЭСазул хIоразда сверухъ ругел кьураби, мугIрулгун щобал. Гьеб буго кIудияб масъала. КIиабилеб, ахираб заманалда риунел руго кидаго риунел рукIинчIел цIорол мугIрул, гIорахъ дагьлъулеб буго лъим. Гьединаб хIал хадубккунги хутIани, 15-20 соналдаса иш ккезе бегьула чIахIиял ГЭСал хIалтIизе ресал рукIунгутIиялде. Лъабабизе, заманалдасан киналго ГЭСазул хIорахъ бакIарула хIаригун хIарщ. Амма гьедин тей битIараб гьечIо, гьел рацIцIад гьаризе ккола. Жиндир заманалда къабул гьабун букIана Волга гIоралда тIад ран ругел ГЭСазул хIорал рацIцIад гьариялъул рахъалъ программа. Гьеб хIалтIи рагIалде бахъинабуна. Китаялъулги руго гьединаб хIалтIи гьабиялъе санагIатал технологиял. Гьездасаги босизе бегьула мисал.\n- Щиб дуца абулеб гьорол, ба-къул къуват, энергия хIисабалда, хIалтIизабиялда?\n- Гьуриги камулареб, бакъул къоялги гIемераб югалъулаб республикаялда, бакIалъулал тIалабал тIуразелъун хIалтIизабизе бегьула гьорол ва бакъул къуват. Дагьаб бугониги лъим чвахулареб, гьитIинаб бугониги гIор-лъар аскIосан унареб росу батиги щакаб жо буго. Гьединлъидал дида пайдаяблъун бихьула тIадехун рехсарал мурадазда (мархьи-кули, цо чанго мина-къайи ва гь. ц. хинлъиялъ ва токалъ хьезари) гьединал гIорал-лъаразда цIакъго гьитIинал ГЭСал райги. Гьелъие руго хасал технологиял, цIикIкIарал харжал тIад унеб хIалтIиги гьеб гуро. Гьелде тIадеги, гьез хвезабуларо тIабигIат, учуз гьабула токалъул багьа. Водородалъулаб энергия (ралъдал лъедаса бахъараб водородалъ кьолеб къуват) хIалтIизабиги бегьулареб жо гуро, амма гьелде нилъ жеги щун гьечIо.\n- МагIарухъ мадарал шартIал чIезариялъе, гьениб гIумру гьабун ругел гIадамазе хIалтIи букIинабиялъе гIуцIун рукIана «Горы», «Юг России» абурал ва цогидалги программаби. Щиб хIасил гьезул ккараб?\n- Программаби гIезегIан рукIана, амма гьезул цонигиялдаса рагIа-ракьанде щун пайда босичIо. Рехсела цоги хIужа. Къабул гьабуна «Социально-экономическое развитие горных территорий на 2020-2024 гг» абураб хIукуматалъул постановление. МугIрузул ракь цебетIеялъе гьениб бихьизабун буго 1 млрд 188 млн гъурущ (500 миллион -республикаялъул бюджеталдаса, 688 миллион – бюджеталъул гуреб, ай щвелищ-щвеларищали лъалареб).\nГьанже бикьеха 500 млн гъурущ 5 соналде, кколеб буго 100 млн гъурущ. Гьебги бикье 28 муниципалияб гIуцIиялда гьоркьоб (1 участокги рикIкIун), кколеб буго 3 миллионалдаса дагьаб цIикIкIун – щиб гьабизе кIолеб гьеб гIарцухъ тIубараб районалда?\n- Дур пикруялда, щибха гьабизе кколеб?\n- Дида битIараблъун бихьуларо гочинабун гIи-боцIи нилъер гьаниб хьихьи, тезе ккола гьеб къагIида. Дагьлъун буго мугIрузда гIазу, цо-цо мугIрузда кIиго моцIалъ гурого гьеб гIодобго чIоларо. ГIодоблъиялда бугеб ракьги эркен гьабун, магIарухъ кулаби-бокьалги ран, шартIалги чIезарун, гIи-боцIи хьихьизе ккола гьениб. Гьенирго къачIазе ккола гьезул нигIматалги. КIиабизе, мугIрузул районазда рагьизе ккола тIадегIанал ва гьоркьохъел цIалул учреждениязул филиалал. Лъабабизе, магIарухъ хIалтIулел, гьенибго хъвай-хъвагIай бугел бизнесчагIи 10 лъагIалил болжалалъ эркен гьаризе ккола киналго налогаздаса. Ункъабизе, тIолабго мугIрузулаб Дагъистаналда чIезабизе ккола «Свободная экономическая зона» абураб низам ва 50 проценталъ цIикIкIинаризе ккола районазул бюджетал. Гьеб кинабго буго чара гьечIого гIумруялде рахъинаризе хIажатал тадбиразул цо бутIа.\nДругие материалы в этой категории: « Лизингалги микрозаймалги\tДагъистан – хIалтIи гьечIезул рахъалъ лъабабилеб бакIалда »\n23:26, 20 сентября 2021, 115\nИзбирком РД озвучил результаты выборной кампании после обработки 100% бюллетеней\n17:46, 20 сентября 2021, 91\nВласти Дагестана начинают подготовку к празднованию юбилея поэта Расула Гамзатова\n16:12, 20 сентября 2021, 87\nВали Арсаналиев: «Выборы были организованы на достаточно высоком уровне»\n15:52, 20 сентября 2021, 108\nРисалат Магомедова: «Система независимого общественного наблюдения показала высокое доверие к выборам»\n15:30, 20 сентября 2021, 190\nРуководитель ЦУР РД Султан Абдуралимов рассказал о наиболее интересных обращениях дагестанцев\n15:25, 20 сентября 2021, 120\nЦентр наблюдения: «Нынешние выборы отличились прозрачностью»\n15:08, 20 сентября 2021, 142\nМеждународная научно-практическая конференция "Пути преодоления COVID-19 и его последствий"\n13:05, 20 сентября 2021, 110\n«Единая Россия» одержала чистую и честную победу в конкурентной кампании\n12:42, 20 сентября 2021, 138\nВ Дагестане проведут совещание по теме капремонта\n12:33, 20 сентября 2021, 116\nПрезидент Российской Федерации Владимир Владимирович Путин представил в Народное Собрание кандидатуры для избрания на должность Главы Республики Дагестан\n11:14, 20 сентября 2021, 90\nСергей Меликов поздравил Рашида Темрезова с переизбранием на пост Главы Карачаево-Черкесии\n11:03, 20 сентября 2021, 78\nСергей Меликов поздравил Сергея Меняйло со вступлением в должность главы РСО-Алания\n10:57, 20 сентября 2021, 40\nНайден потерявшийся на Эльбрусе американский альпинист


Дагъистан – 85-абилеб бакIалда\nГьал къоязда ДРялъул бетIер Сергей Меликовас тIобитIараб данделъиялда гIахьаллъана пачалихъиял ва муниципалиял гIуцIабазул нухмалъулел. Гьениб бицана регионалъе кIвар бугел масъалабазул хIакъалъулъ.\nГьаниб кьолеб буго данделъиялда бицарал масъалабазул хIакъалъулъ къокъаб баян.\nДРялъул сахлъи цIуниялъул министралъул ишал тIуралей Татьяна Беляевалъул баяназда рекъон, COVID-19 унтиялдаса цIуниялъул мурадалда республикаялда хIадурун буго лъабазаргогIанасев унтарасе бакI. ГьабсагIаталда гьеб унтуца кIвекIулев вуго кIиазаралда лъабнусгоялдаса цIикIкIун дагъистанияв. Гьезда гьоркьосаги кIинусгогIанасев чи вегизавун вуго реанимациялдагун интенсивияб терапиялъул палатаялда.\nВакцина гьабиялъул рахъалъ улкаялъул субъектазда гьоркьоб Дагъистан буго 85-абилеб бакIалда.\n13 октябралдаса 21 ноябралде щвезегIан Регионалъе нухмалъи гьабиялъул централъ (ЦУР) гIуцIараб цIех-рехалда рекъон, республикаялъул нухлул магIишаталдаги, ралел бакIазулги, лъим бачиналъулги ва ЖКХ цIигьабиялъулги рахъазда ругел масъалаби ккола гIемерал соназ тIуразаричIого хутIарал. Гьединлъидал рес гьечIо гьел гIагараб заманалда тIуразариялъе. ТIадежоялъе, гьелъие хIажалъула иш хIалтIулъ жавабчилъиги гIадлу-низамги. Гьелин абуни, кьучIдасанго хисизаризе кколеб хIалалда ругин бицана данделъиялда.\nДагъистаналда вугев ЦУРалъул нухмалъулев МухIамадсултан ГIабдуралимовас абуна, араб анкьалда жидехъе хитIаб гьабунила щуазаралда щунусго дагъистанияс. Гьезул гIемерисел руго МахIачхъала, Дербент, Каспийск, Хасавюрт ва Избербаш шагьараздаса. ХитIабазда гьоркьосаги аслияллъун ккола минаби хинлъизариялъулъ ругел гIунгутIабазул хIакъалъулъ. Масала, ДРялъул Госжилинспекциялъул баяназда рекъон, республикаялда бугеб 50 гIемертIалаяб минаялда гьечIо хинлъи. Минабазухъе щолеб гьечIо бухIараб ва цIорораб лъим, ток, заманалда кьолеб гьечIо социалияб выплатаялъул гIарац, гIолел гьечIо лъималазул ахал, къачIазе ккола нухал, цIикIкIинабун буго жамгIияб транспорталда рекIаралъухъ босулеб гIарац.\nЦУРалъул нухмалъулес рехсана гьадинаб мисалги. Цо чанго сон унеб буго Бабаюрт росдал №2 школалъе лицензия кьечIого. Гьединлъидал школалъул ихтияр гIоларо аттестатал кьезе. Гьелда бан, эбел-инсуца лъимал ритIула цогидаб школалде. Лъай кьеялъул ва гIелмуялъул министрасул ишал тIуралев ЯхIя Бучаевас абуна, рехсараб школалъул мина жеги бан бахъинчIезул сияхIалда бугилан ва гьеб рекъонкколарила проекталъул документазул тIалабаздаян абун. 2022 соналъул февралалде гьеб масъала тIубазабеян тIадкъана ДРялъул хIукуматалъул председатель ГIабдулпатахI ГIамирхановасда.\nКаспийскиялда гIумру гьабулел дагъистанияз ахIи балеб буго шагьаралъул къватIазда бетIергьанчи гьечIел ццидалал гьаби гIемерлъиялда бан.\nЗагородный поселокалда ракьал кьун рукIана ФСИНалъул хIалтIухъабазе. Гьенир рана минаби, школа ва мажгит. Дагьалъ цебе федералияб хъулухъалъ лъазабуна, гьел бакIал изну гьечIого рарал кколин ва риххизаризе ругин абун. Гьеб суал тIубазабеян тIадкъана вице-премьерасул ишал тIуралев Рамазан Жапаровасда. Гьесги бицана гье- лъул мурадалда хасаб хIалтIул къокъа гIуцIун бугин абун.\nДанделъиялда бицана Цогояб пачалихъияб сияхIалда мал- мулкалъул баяназул хъвай-хъвагIай гьабиялъул хIакъалъулъги.\nДругие материалы в этой категории: « Бакъул электростанциялъул кутак Дагъистан – федералияб проекталъулъ »