ГIагараб ЧIарада, чIагоял чагIи жеги дагьлъун гьечIо Дагъистаналда (Расул ХIамзатов)\nБаракат бугев чиясул баракат ралъдалъ бугеб ччугIиеги щолин йикIунаан дир дахIабаба. Гьедин, Рулдаса Ибрагьимил МухIамадил баракаталдалъун щвана некIого бихьизе анищлъун букIараб гьесул умумузул росулъего гIадин, ЦIулдагун Багинуреги.\nЩаяли лъаларо, амма дун чара гьечIого щвезе кколин кIудияв имамасул секретарь МухIамадтIагьирил росулъеян абураб пикру букIунаан кидаго. БитIараб бицани, дида ккун букIинчIо гIалимчиясул наслуялъул чагIазги росуцоязги гьададигIанго цIакъ гьесул ирс цIунун батилилан – заман баялъ чIегIерлъиялде сверарал гьесул тIахьалги, къайи-сверигицин. Гьелъул хIакъалъулъ Ашаханица гIатIидго хъван буго. Жакъа къоялъги хIалтIулеб буго ЦIулда МухIамадтIагьир хьвадулев вукIараб мажгитги. Амма гьелъул некIсияб тарих бихьизе биччалеб гьечIо къадаздагун мокърукь кьабураб пластикалъ. Цо рахъалъ, гьеб къачIарал росдал гIадамазда гIайибги гьечIо. Бажарараб куцалда гьабун буго гьез гьеб. Гурони, квер хъвачIого тарабани, заманалдасан тIубанго биххун тIатIала ккезеги рес букIана. ГIурччинаб кьералъул пластикги сверун ккун, гьединабго куцалда «къачIан» букIана гIезегIан соназ цебе некIсияб Къорода росдал мажгиталда аскIоб бугеб рукъги.\nАмма къанагIаталлъун кколел гьединал объектазул сипат-сурат букIахъего хутIулеб куцалда гьел рукIалиде рачунеб хасаб къагIида букIуна. Гьелъие гIезегIан гIарацги къваригIуна. Дир хIисабалда, гьеб хIалтIи памятникал цIунулеб пачалихъалъул идараялъ гьабизе ккола.\nАскIо-аскIор гьанжесеб къагIидаялъул цо-цо минабиги ран, ракI судулеб куцалда ругоан гьенир некIсиял минабазул хутIелалги – кIамураби, тIад батIи-батIиял гIаламатал, суратал рикIарал ганчIазул къадал. ЦIулда гурелги, Багинурги, Гьидалъги, ЧIохъги (Мамаласул мина, мисалалъе) рихьана дида гьел янгъизго.\nТIасахун кумек щвезегIан чIечIого, щивас жидедасаго бажарараб жо гьабунигицин мадар букIина. Гьединал чагIазулцо-цояллъун рихьана МухIамадтIагьирил наслуялъул чи ГIабдуллагь-хIажиги росдал музеялъул директор Темирбудаги. Гьев кIиясго добе-гъобе ккезе биччалеб гьечIоан росдал тарих. ГIабдуллагь-хIажица гIумру гьабулеб буго МухIамадтIагьирил букIараб минаялъуб (тIасияб тIалаялда). Гъоркьияб тIала буго кIинусго соналъ цебего букIараб гIадаб къагIидаялда цIунун (магIида рарал тIимгъалги, хуриб-ахикь хIажалъулеб алат-квараги, жужа-хъухъарал къадалги, МухIамадтIагьирил тIахьалги, гьеб гIодов чIолев вукIараб бакIги, гьес кагъат къотIулеб букIараб алатги).\nТемирбудацаги музеялде бакIарун буго цогидал бакIазда жеги рихьичIел гIадинал экспонатал. Масала, шашликIал режулел рукIараб алат, хьопал хьухьун гьабураб пулав цIулеб жо, кутакалда интересал документал. Жиндир эбел-эмен данделъулеб мехалда гьабураб къотIи-къайин абунин ккола гьес гьеб. 1953 соналда хъвараб гьелда бихьизабун буго бахIаралъ цадахъ бачIунеб къайи-цIа. Хвани яги ратIалъани, бахIарасда тIадаб бугоан гьеб нахъе кьезе.\nЦIакъ ракIгъураб хабзалги бугоан ЦIулда. МухIамадтIагьирилги цойги лъикIа-лъикIал гIадамазулги рухIал нилъеда цадахъ хьвадулел ругин кколеб асар лъугьунеб букIана. МухIамадтIагьиридаса чанго галул манзилалъ вукъарав, МахIачхъалаялда нижер мадугьаллъун вукIарав ГIумарасхIабил хабатIе зияратги гьабун, ниж Рулдаре къватIире лъугьана.\nНухда чIвараб игIланалдасан Кьесер мухъалда ругел киналго росабазул сияхIалда гъорлъ гьелъул цIар балагьулел рукIана ниж. Киналго росабалъе ЦIуриса кигIан манзил бугебали хъван бугоан гьелда. Рулдаб батичIо гьениб. КIочонищ, яги чIунтараб росу бугиланищ тарабали. Амма росулъ нусидаса цIикIкIун избирателасул хъвай-хъвагIай бугиланги бицана гьениса Ибрагьимил МухIамадица. Росулъе тIаде рахиндал, рищиязул участок жаниб бугеб минаги бихьана.\nРулдаре уна ГIирисан эхеде, магIарде тIаде. Нухалги ракIалде ккаралгIан квешал гьечIоан. Гьел МухIамадил вац Шамсудиница жинцаго къачIанин бицана росулъ.\nРосдал кIал байбихьулеб бакIалда, нухлул ракьанда лъун бугоан «Япония» абун тIад хъвараб кIудияб гамачI. Цере рулдаселги гIириселги гIемер къацандизе кколел рукIун руго ракьал сабаблъун. Япония гIадаб, малъгIанасеб Рулдаб росу шагьар гIадаб жидер росугун къацандулеб бугилан ракIалде ккеялъ батилаха, гIирисез гьелда гьеб цIар лъураб. Рулдасезулги тIадкIалъай гьечIин ккола гьелда.\nМаркIачIул бер рукIкIиндал, росулъе жанире лъугьарал нижеда дандчIвазе вачIана гIурусасул сипат бугев, гьоркьохъеб ригьалдаса арав чи. Жинда тIад цо кIвар бугеб иш къараб гIадаб хасиятги букIана гьесул.\n«Познакомьтесь, это комендант нашего села», - ян махсара гьабуна Ибрагьимил МухIамадица. Хъваш-баш гьабидал, гьес бицана жив вугила Омскалдаса Олег Коваленко. Къогоялдаса цIикIкIун сонал ран ругоан гьес Дагъистаналда. Дагьаб мех батиларо гьев Рулдав чIаралдасаги. Хъизаналъул иш битIичIолъиялъ, жив рокъове тIадвуссинарин, бегьулеб батани, нужеда цадахъ теян гьарун бугоан гIурусас МухIамадил вац Шамсудинида. Гьедин гьев гIезегIан авадангоги, ракI разигоги нижее Рулдаб росдал магIишаталъул бицунев вукIана. Жакъа къоялъ шагьаралда рукIунел чагIи ричIчIуларила жинда, бихьуларищдила Рулдаб бугеб сихIкъотIиги, гIодобиччараб гIумруги. Жив гьанив гIицIго боцIи-панзалъулги росдае къваригIараб-катIалъулги тохал-халалда вукIунила. ГIурусалъ гьес бицунеб каламалъулъ «хабар» абураб рагIи, борчIидал, дуда магIарул рагIабигийищ лъалел абун гьикъана дица. «ГIандадерил цIикIкIун лъала, цеве дун Бабаюрт районалда гIандадерил Бутуш хъутаналъул школалда хIалтIулев вукIана. Хадув 1999 соналда «ХIамил гIин» магIарда рагъ байбихьидал, ополчениялде ккана», - ян жаваб кьуна Олегица. Гьесул хадусеб къисматалъул цIех-рех гьабизе ниж лъугьинчIо, сапаралъул мурадги гьеб букIинчIелъул.\nРулдаб гьабсагIаталда буго лъабго цIараки. Шагьараздаса гIадамалги рачIун, рии-риидал байбихьула росу чIаголъизе.\n«Рулдаб чIунтизе байбихьана 1985 соналда нахъе. 2000 абилеб соналдаса хадур гьанир гIадамал цIакъго дагьлъана. Гьезул гIемерисел гочана Шамхалалде, Гъизилюрталде, Гъизляралде.\nЦо талихIалъ, гьанже росуцоязда ракIалде ккун буго Рулдаб цIи гьабизе. Рес кканщинахъе рачIун, къачIалел руго умумузул минаби, яги санагIатаб бакIалда цIидасан ралел руго гьел. БетIергьанлъи гьабичIого рехун таралин ракIалде кканиги, щибаб мина-карталъул, ракьалъул хважаинги ватула гьанив – гьаб жидер вац-васасе, имгIаласе, инсуе лъидасаялиго ирсалъе щвараб бакI бугин абула», - ян бицана профессор Ибрагьимил МухIамадица росдал чIвадназухъги чIун. Гьединги абун, гьес ниж рачана вац Шамсудиница данде гьабураб жидерго хъизаналъул музей бихьизе. ТIасан гIурччинаб маххги ккун къачIан бугоан некIсияб гьеб мина. Лъималги гьечIей гьезул ункъгIалалъул букIараб бакI ккола гьеб.\nЦIулалги, маххулги, ганчIилги гьарурал гьел гIадатиял тIагIалабазда гъорлъ ругоан Сталинил, Ленинил, Дзержинскиясул суратал, унго-унгояб бацIил муляж, магIарул пандур, мандолина.\nГьенисан ниж къокъана росдада нахъа бугеб магIардехун. Гьаваялъул бацIцIалъиялъул кутакалъищ, яги борхалъиялъул магIнайищали, цо параялдасан бетIер сверун, тартадизецин лъугьана дун. Археологалгун цадахъ вачIиндал, нижер гьудул-гьалмагъ, цеве «ХIакъикъаталда» жавабияв секретарьлъун хIалтIулев вукIарав ДибиргIали Хазамовас хасаб алаталъ борцун бугоан гьеб борхалъи. Ибрагьимил МухIамадил рокъоб жаниб гьеб борхалъи 2 280 метра абун бихьизабун бугоан. МагIарда тIадегIан борцани, 3000 метра кколеб батила.\nГьединал пикрабазда ниж рачIунел рукIана биххараб росулъ нижее экскурсия гьабулев Ибрагьимил МухIамадида хадур: «Гьаниб цониги букIинчIо чIунтараб рукъ, гьитIинаб мехалда кколаан тIубараб дунял гьаниб бугилан; гьале ниж цIалараб байбихьул школалъул хутIарал чIваднал (хадур рулдасезул лъимал ГIириб интернаталда цIалун руго – авт.); гьале рехъалъа боцIи бачIиналъухъ балагьун, дир кIудияй эбел гъоркь гIодой чIолей йикIараб кIудияб гамачI; гьагъале нижеца рекьулел рукIарал, гьанже гIуру къарал хурзал. Ролъ гIемер бижулеб букIиналъ, имам Шамилил аскаразе ролъ гьаниса баччулеб букIун буго…».\nГьедин щун ратана Нукъуш росда тIаде балагьараб бакIалде - МухIамадил вац Шамсудиница хIамида лъун баччараб ганчIица бараб кIитIалаяб гьитIинаб рукъалда цере. Даруяб лъим чвахулеб бакI ккола гьеб. МагIарде рахиндал рулдасезул умумул кидаго гьениреги щолел рукIун руго. Гьанжеги мегIер-гIалахалде щварав чиясул рес буго гьениб хIухьбахъизе, чай гьекъезе (гьелъие хIажатаб алат-квараги токги буго чIезабун).\nМегIер сверун рачIунаго, ниж росдал годекIанире, мажгиталде цере щун ратана.\nМажгит цIи гьабуни, росдадеги лъалаго нур бачIинаан абураб хьул буго Ибрагьимил МухIамадил. Цебеги мажгит букIараб бакIалда бан буго гьеб гIезегIан берцинго - цокIалаб ганчIил къадалги, жаниб - бухIараб/цIорораб лъимги, гьанжесеб къагIидаялда ккураб плиткаги цогидабги. Гьелда тIад харж гьабун буго сверухъ росабалъагицин бечедал ракьцояз ва жалго рулдасез садакъадуй кьураб гIарац, къадал разе, жанисан хIалтIаби гьаризе рахъун руго росдал гIолохъаби.\nГьедин бицана рузман базе ГIириб росулъе ине нухда чIарав Абакарица.\n«Мунагьал чураяв АхIматIиловас босана нижер колхозалъул ракьалги гIи-боцIиги. Гьелъухъ кIиго млн-гун бащадаб кьун букIана гьес росдае. Щибдай гьелда малъилебилан рукIаго, ракIалде ккана гьеб гIарцухъ мажгит базе. Цебе мажгит букIараб кколаан гьаб. Амма цо заманалда росдал склад, хадуб клуб рагьун букIана гьениб.\nРосдал гIолохъабазги кутакалда яхI бахъана: рачIун эхедегун, лъарас лъараб гьабуна. Гьелда тIадеги росда тIаса бугеб рохьосан 2,5 километралъул манзилалда лъабго къоялда жаниб росулъе лъимги бачана. Нижер умумуз кидаго бицунеб жо букIунаан гьеб»,- илан бицана Абакарица.\nГьабсагIаталда гьев хIалтIулев вуго росабалъ ругел хъулухъчагIазул махщел камил гьабиялъе МахIачхъалаялда рагьараб институталъул ректорасул кумекчилъун.\nИбрагьимил МухIамадги Шамсудинги гIадин, Рулдаб цIи гьабизе ракIалде ккаразул цояв вуго Абакар Закариевги. ЦIи бараб жиндирго рокъоре гьеб къоялъул радал кофе гьекъезеги ахIун рукIана гьес ниж.\nАбакарица Рулдаб мина баралдаса анкьго-микьгониги сон буго.\n«Цеве дун гIемер вачIунаан гьаниве кIудияй яцалъухъе. Хадуб хъизаналъулги дирги пикру ккана гьаниб нижеегоги мина базе. Гъойги гьаний гIурай гIадан ккола. Цин ургъана кибдай гьеб балаян. Лъицаниги ричулел рукIинчIо жидерго бакIал, амма гьезда гьел цIи гьаризеги ракIалде кколеб букIинчIо. Росдал администрациялъул бетIерас гIакълу кьуна I960 соназда ясли-ах букIараб бакI лъикIилан. Районалъул администрациялде гIарацги кьун,дица босана гьеб бакI. Гьедин байбихьана гъоркь рукIарал къадалги тун, тIасан гьеб бакI къачIазе. Амма къадахъан валагьизе захIмат букIана. Гьеб мехалда Ибрагьимил МухIамадил вац Шамсудиницаги байбихьана жидерго инсул мина къачIазе, цинги росда гъоркьа ферма бана гьес. Гьедин нижедаса мисал босизе байбихьана цогидазги.\nГьале санайилго хIухьбахъизе росулъе вачIуна дун. Гьелъ гьабулеб асар бицун бичIчIизабизе кIоларо дида. Рохьдоде, гIияде араб мехалда лъимерлъуда дица хIетIе чIечIеб бакI гьечIелъул гьаниб.\nШагьаралда гIадаб багIариги хIалкъайги гьаниб букIунаро. Къаси-къаси кIи-кIи юргъан базе ккола тIад», - илан бицана Абакарица.\nАбакарихъеги Ибрагьимил МухIамадихъеги гьоболлъухъ Рулдаве вачIун вукIана ГIириса Рамазан АхIмадов. Республикаялда машгьурав уролог ккола гьев. Рулдаб цIи гьабулеб букIиналдаса кутакалда вохун вугоан Рамазанги:\n«Ахир-къадги нилъ руссунеб бакI ккола умумузул росу. Нужеца цIи гьабунагIан, лъималазги цIи гьабула гьеб, биххизе танагIан, лъималазги ургъел гьабуларо ян абула дица ракьцоязда. Дие цIакъ бокьана Абакар дове тIадвуссин, дир яцгIалалъул вас ккола гьев. Гьединго рекIее гIуна Ибрагьимил МухIамадицаги, Шамсудиницаги, гьезул вацгIал Шамилицаги, МКХялда вугев администрациялъул бетIерасги Рулдаб минаби цIи гьари. Хасго росу берцин гьабизехъин буго цIи бараб мажгиталъги».\nГьеле гьединал, рекIелъа берцинал гIадамазулгун къо-лъикIги гьабун, хадуб балагьун «Японияги» тун, цоялдаса цоял мугIрулги, чIагоял росабиги къотIун, нижеца нух босана Багинубехун, ШугIайб-афандил зияраталде.\nГьелъул хIакъалъулъ Ашаханица хъван бугелъул, тIадежубай гьабичIого толеб буго.\nАмма дунял цIураб хасияталъул чIарадисезги жалго гIадаб баркат-рахIматаб гьезул тIабигIаталъги нижер щивасул рекIелъ гьабуна цо гьайбатаб бусен…\nДругие материалы в этой категории: « Къарахъгун Кьесерухъ лъалхъараб заман\tИххица бащдаб росдада «михир бачана» »


Цере гIадинал квалквалал гьечIо гьанже\nЦебе мугIрузул районазде газетал ва журналал жиндир заманалда щунгутIиялъул масъала букIана. Ахирал соназда, абизе бегьула, гьеб рахъ роцIанин, подписчиказухъе газетал щола гьел къватIире риччарал къояздаго.\nМашинаялдаги лъун, росабалъе поч щвезабула МухIамадкамилов ГъазимухIамадицаги. Хасго, хасало гIазу бараб мехалъ, БежтIаса Кидиро, Мокъокъ ругел почалъул отделениязде хьвадулаго, Гьинухъ габурлъиялдаса вахине захIмалъи букIунаанилан бицуна гьес, гьединго захIматал нухал ругила ЛъаратIа районалъул ТIохьотIеги.\nЦересел соназда анкьида жаниб цо-кIиго нухалъ отделениязде поч щолеб букIун батани, жакъа анкьида жаниб лъабго нухалда щола подписчиказухъе газетал ва журналал, гьелъул хIасилалда гIадамалги разиго руго почалъул хIалтIухъабаздаса.\nПрочитано 882 раз\tПоследнее изменение Четверг, 21 июня 2018 09:53\nДругие материалы в этой категории: « Редакциялде кагъат\tГьалмагъасул хIакъалъулъ рагIи »


ЗАМАНА - Керила баркьуди\n01 марта, 2019. Пятница 09:45\nДурхъаси хIядислизиб Идбагли ** буриб: «Чили чякала пукьацадалра мижит баралра, илис ЧевяхIси Аллагьли (а.т.) Алжанализиб кIялгIя биру».\nГьалабра багьахъурли кьяйда, Дагъистайзир Европализиб бегIлара халаси ГIиса Идбагла (гI.с.) уличилси Динна Идарала Центр тIашбалтнила хIянчи детурхули сари. Ил Центрлизи кадурхути сари: МяхIяммад Идбагла (с.гI.в.) уличилси мижит, мадраса, школа, дурхIнала анхъ, библиотека, бамсри ихъуси парк ва цархIилтира.\nЛебил Дагъиста шими-шагьуртазибти жамигIят учибикили, чули бирусигъуна кумекбирули саби, дигалли някъла хIянчили, дигалли арцлашал.\nДахадаевла, Бабаюртла, БотIлихла, Шамилла, Къизилюртла, Къарабудагъкентла, Лавашала, Хасавюртла, ЧIярадала ва дахъал цархIилтира районтала, Избербаш, МяхIячкъала, Каспийск, Къизлар, Къизилюрт, Хасавюрт шагьуртала жамигIятли арцра дучили, дурабуркIуси билхъализибра кумекбариб.\nМяхIячкъалала мижитунала имамтани жибарни хIясибли шагьарла жамигIятли 7 бархIила духIнар 4 миллионничир имцIали арц дучили Центрлизи дедиб.\nКъизилюрт шагьарла ва Къизилюртла районна жамигIятли мижитла къубба барес чеасиб ва 6 миллион арцла дучиб. Къубба таманбарес биалли 13 миллион арцла гIягIнити сари.\nХалатицун ахIенну биштIати дурхIнира ил Центр тIашбалтнилизиб бутIакьяндеш дирули, чус велосипед, телефон ва цархIилти ваяхI асес дурчути арцла тIакьни хили башули саби. Ил Центр тIашбалтни гьарли-марси лебилра халкьла билхъа бетарули саби.\nХIера, илкьяйдали машгьурси спортсмен КьурамяхIяммад КьурамяхIяммадовли сунела «мерседес» савгъатбариб, Бабаюртла районна жамигIятли биалли «тайота» машинара бедили, арцра дедиб.\nИлала дурабадра гIебшни «Шиниша километрти» бикIуси уличил парк бетаахъес галгуби удалтули бехIбихьиб. Илаб, билхъаличи бакIибти галгуби удалтулира бузули саби.\nНушани гьалабра бурили кьяйда, МяхIячкъалализиб тIашбалтуси ГIиса Идбагла (гI.с.) уличилси динна Идарала Центрлис дигусини чули бирусигъуна кумекбирули саби. Гьалабванра Ростовла ва Ростовла областьла имамтала кьукьяли илар бутIакьяндеш дариб ва галгубира удатур.\nМяхIячкъалала ГIябдулрашид Саадуллаевла уличилси спортла школализи башути спортсментани биалли арц учидяхъес кьасбариб. Сай олимпиадала чемпион ГIябдулрашид Саадуллаевли биалли, Центрлис квартира пешкешбариб. Илкьяйдали чули бирусигъуна кумекбарахъес, илдани ХIяйдарбек ХIяйдарбековла спортла комплексра жибариб.\n02:30, 20 мая 2019, 400\n21:26, 19 мая 2019, 226


К1ИГОЯСУЛ БАК1АЛДА ВАГЪАНА.\nГ1умруялъул 25 сон т1убалеб, бищунго камилаб г1ужалда фашистаздаса Ват1ан эркен гьабизелъун къеркьолезул кьеразулъе ах1ана Казбек районалъул Калининаул росулъа Абакаров Ах1мад. Гьесул рагъулаб нух байбихьана к1иабилеб Белорусиялъул фронталъул 76 армиялъул г1арадачаг1азул гвардиялъулаб дивизиялъул 154 полкалда.\nНижер «Баг1арал лъак1ал ралагьулез» ц1ех-рах гьабулаго баянлъана Абакаров Ах1мад мустах1икълъун вук1ин «Баг1араб ц1ва» орденалъе: амма лъукъараб бак1алдаса сах гьавизелъун вит1иялъ гьесухъе гьеб щун гьеч1о. 1945 соналъул 10 февралалда хъвараб № 16 шапакъат, кьеялъул т1амачалда бихьизабун буго гьеб т1адег1анаб шапакъат кьеялъе ккараб г1илла.\n1945 соналъул 25 январалда къог1ал рагъал унел рук1ана Германиялъул Бризен шагьар эркен гьабиялъе. Г1арадаялъул расчеталда вук1арав гьев кколаан гьелда снарядал лъолев чилъун. Гьеб мехалда хисизе ккана наводчикги ва живго вагъизе лъугьана. Гьес гьениб т1аг1инабуна тушманасул к1иго пулемет ва 15 солдат. Гьелъул х1асилалда нилъер лъелал солдатазда к1вана г1емераб манзилалда церехун ине.\n1945 соналъул 3 февралалда г1арада ч1ун бук1ана Гросс-дай – Конопат росулъ. Гьеб мехалда нилъеразул горсвериялдаса рорч1изелъун гьужумал гьаризе къасд гьабулел рук1арал тушманасул рагъухъаби , чанго нухалда нахъч1вана, гьел рук1ана ц1акъго зах1матал саг1тал. Гьенибги нилъер рокьцояс к1иго рагъухъан хисана. Амма г1арадаялъул снарядал лъуг1араб мехалда маг1арулав нахъе къач1о, автоматалъгун нахъч1вана тушманасул гьужум. Байбихьудасанго т1оцевесев лъабго немцав ракьалде шапизавуна, хут1арал нахъе къана.\nГьел кьог1ал тунка – х1усиязулъ бихьизабураб багьадурлъиялъе г1оло Абакаров Ах1мадие шапакъат кьеялъе 1945 соналъул 8 февралалда хасаб т1амачалда гъулбас гьабуна кьвагьдохъабазул гвардиялъулаб 154 полкаялъул командир, подполковник Меерсоница.\nА. Абакаровас рагъазулъ цебеги бихьизабуна бах1арчилъи ва гьелъие г1оло гьев к1одо гьавуна «Багьадурлъиялъе г1оло», «Сталиниград ц1униялъе г1оло» ва цогидал медалаздалъун. Нахъе къайи гьеч1ев Дагъистанияс кивехун вагъизе кканиги тушманасда кьаби щвезабич1ого тун гьеч1о. Амма лъаларо г1агарлъиялда росу – ракь цоязда гьесул рагъул багьадураб нухалъул х1акъалда киг1анал баянал лъалелали. Гьел бечедал руго.\nЦ1ех - рехалъул заманалда т1аде раккизе нижеда к1варал яги нижехъе рит1ун рач1арал документазда бихьизабун буго 1916 соналда гьавурав, Казбек районалъул Юртаг1авухъ росулъа рагъде ах1арав Ах1мад Ах1мадович Абакаров кьалул майданалда къаншанин. Нижер «Баг1арал лъак1ал ралагьулезул» къукъаял х1укму гьабуна ц1идасан ц1ех – рех гьабун гьев хвараб ва вукъараб бак1 лъазабизе.\nА. Абакаровасул г1агарлъиялда, цадахъ рук1аразда, гьудул гьалмагъзабазда гьарула Ах1мадил х1акъалда лъалелшинал баянал нижехъе хъваян. Ниже лъазе бокьун буго кинал гьунаразе г1оло «Багьадурлъиялъе г1оло» медаль кьезе гьев вихьизавун вук1аравали. Нужер кумекалъ квербакъи гьабизе буго церехун рохсарал баянал нижехъе хехго щвеялъе. Гьединлъидал хъвай нижехъе гьаб адресалда:\nХасавюрт шагьар, Пролетаразул къва 1, 117 Педколедж.\nГ."Чапар" от 26.09.94 г. №52


Табасаран мухъалда росдал бегавулас чи чIван вуго\nЦIар рагIарав жамгIияв хIаракатчи Гъазихан Къурбановасул вас чи чIваялъул гIайибги гIунтIизабун туснахъ гьавун вуго.\nТабасаран мухъалъул Гурик росдал бегавул Къурбанов Ризваница чIван вуго гьебго росулъа чи. ЦIех-рехалъул идарабазул баяназда рекъон, бегавулас цебе-цебеги гьезда гьоркьоб букIараб тунка-гIусиялъе гIоло чIван ватизе рес буго гьев чи. Амма Къурбановасул гIагарлъиялъ лъазабулеб буго живго жинцаго цIунулаго чIван вугин бегавулас гьевин.\nТабасаран мухъалъул къуваталъул идарабаз Гурик росдал мажлисалъул депутат ГIалимурад Рамазанов чIваялда щаклъи букIун гьебго росдал бегавул Къурбанов Ризван ккун вуго. ЦIех-рех лъугIизегIан гьев моцIица туснахъ гьавизе хIукмуги къотIун буго диваналъ. Гьеб чIвай-хъвей ккун буго 13 январалда. Гьеб лъугьа-бахъиналда хурхун батIи-батIиял баянал кьолел руго бакIалъул гIадамазги. Официалиял, Дагъистаналъул цIех-рехалъул идараялъул баяназда рекъон арбагI къоялъул сардилъ цебеги букIараб дандеккунгутIиялъе гIоло Рамазановасдаги Къурбановасдаги гьоркьоб цIидасан тунка-гIуси ккун буго. Къурбановас лъабцIул нус кьабун буго Рамазановасда. Гьеб бакIалдаго хун вуго депутат.\nГурик росулъа ГIалиев МухIамадица «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда бицана 13 январалъул къад росдал годикIанир ругеб бакIалда Къурбанов Ризванидаги Рамазанов ГIалимурадидаги гьоркьоб кIалъай ккун бугилан. Росдал бюджеталда бугеб гIарцуда тIасан букIун буго гьезул дагIба.\nГIалиев МухIамад: «Гьеб дагIба ккун хадусала берцинго ратIалъун руго гьел, хадуб къаси сардилъ 11 тIубараб гIадаб мехалда Ризван квен-тIех буссулеб-къотIулеб нусги босун дов чIварав васасул рокъове вачIун вуго. КIалъазе къваригIун вугин абун къватIиве ахIун вуго гьес ГIалимурад. Къад дургун букIараб кIалъай лъугIичIин жеги жиндириланги абун гьесул рекIелъ нус кьабун буго бегавулас. Гьеб бакIалдаго гIодовречIчIун ГIалимурадги хун вуго гьесул автомобильги бачун полициялде жинцаго гьабураб такъсиралъул бицине Ризванги ун вуго».\n32 сон барав Гурикалъул бегавул Къурбанов Ризванги 31 сон барав депутат Рамазанов ГIалимурадги кIиялго кутакалда лъикIал васал рукIанин. Бажариги бугел, ресалдаги ругел гIолохъабиги рукIанила гьелилан бицана ГIалиев МухIамадица. Ризваница росдае нухмалъи кIигогIан соналъ гьабулеб букIун буго, чIварав ГIалимурадицаги рищиязда гьесул рахъги ккун букIун буго. Гьанибго абизе ккола гьев Къурбанов Ризван цIар рагIарав жамгIияв хIаракатчи, Табасараналъул коррупциялде данде чIараб жамгIияб гIуцIиялъул гIахьалчи Къурбанов Гъазиханил вас кколев вукIун вугилан.\nГьеб лъугьа-бахъиналъул хIакъикъат цIехезе чанцIул ахIаниги живго Къурбанов Гъазихан «Эркенлъи» радиоялъухъе кIалъазе щвечIо. Амма гьесул гIагарав чи ва жамагIатчи Къурбанов ХIажица «Экренлъи» радиоялъе Рамазанов ГIалимурад чIваялъул хIакъалъулъ гьадин бицана:\nКъурбанов ХIажи: «ЧIварасул Ризванидаса разигьечIолъи некIого букIана, бащадаб лъагIелгIан мехалъ гьесие питна бухъулев вукIана гьев ГIалимурад. Живго лъикIав васги вукIана гьев, Ризван ва Гъазихан вокьуларез нахъасан гаргадун вагъаризавулев вукIун ватилин гьевилан ккола дида. Гъазиханги мухъалъул нухмалъиялъеги лъиениги данде кколароан, гьезул жамгIияб гIуцIиялъ чанги къо бихьизабуна бакIалулаб бетIерлъиялда. Росулъги гьесулгун дандекколарел чагIи камулел рукIинчIо. Щиб гьев чIварасе Ризванидасан къваригIун букIарабалиги дида лъаларо, лъала гьезул дандеккунгутIаби рукIараллъи. Гьеб чIвай-хъвей ккараб сордоялъ ГIалимурадги цойги гьесул лъабго гьалмагъги гьекъолел рукIун руго. Гьеб бакIалда Ризванилги чIварасулги дандеккунгутIи букIин лъарав цояв гьудулас абун буго бегавул гьанивеги ахIун гьев кьабизе кколилан. Гьесухъе жалгойищ гьел кIалъарал, цойги чийищ кIалъазавуравали лъаларо дида, амма жиндие цо жо гьабизехъин букIан лъаниги Ризван ун вуго гьениве. Щиб кканигийилан абун босун букIун батила цадахъ гьеб квен-тIехх буссиялъе хIалтIизабулеб нусги. Чи чIвазе ракIалда букIун батани бокьани ярагъ, яги кIудияб нус хIадурула чияс. Чед къотIулеб нусги босун унаро, гьеб лъачIого ккараб балагьаб иш буго. Цояз абулеб буго Ризван чIвазе ахIун вукIанин гьел гIолохъабазилан, цойгидаз абулеб буго вухизе къваригIун букIанин гьевилан. Кин букIаниги рагъулеб бакIалда кодобе щвараб нус кьабун буго гьес, рекIелъги щун гьев васги хун вуго. Живго Ризванги лъикI кьабун вуго».\nДагъистаналъул цIех-рехалъул идараялъ гьеб лъугьа-бахъиналда хурхун Россиялъул къануналъул 105 бутIаялда рекъон такъсиргьабиялъул иш рагьун буго. Гьеб такъсир гьабиялъул гIайиб Къурбановасда тIад чIезабуни гьев къануналда рекъон 15 соналъ туснахъ гьавизе бегьула.\nГьединго Табасараналдаса гIадамаз «Эркенлъи» радиоялъе бицана гьеб мухъалъул Хурик росулъа чиясул чIобогояб автомобиль батун бугин росдада цебе рехун. Бидул лангалги ругин гьелда жанир, автомобилалъул бетIергьанги ватулев гьечIилан. Росдал гIадамаз сверухълъиялдаса гIебеде гьев валагьулев кIиго къо ун буго. ЦIех-рехалъулги жеги кинаб букIаниги хIасил ккечIин лъазабулеб буго гьез.\nТабасаран мухъалда росдал бегавулас депутат чIван вуго


Сочиялда Олимпиялъул хIаязде хIадурлъи унеб мехалда гьенир рукIа-рахъин гьабулел гIемерал гIадамал захIматаб хIалалда хутIана. Цоязул рукъзал риххун, цогидазул минаби ругеб бакIалда тIабигIаталъе зарал щун буго. Олимпиада тIобитIун хадуб, цIакъ къиматал спортивиял бакIал чIорого хутIана. Амма гьелда балагьичIого шагьаралъул администрациялъул хиял буго цIиял объектал разе ва гьаб нухалъги гIадамаз зигардулел руго.\nШапи Манаров ккола «Лодочный кооператив» абулеб гIуцIиялъул бетIергьан. 1990 соналдаса байбихьун гьес жиндирго ишцоязулгун цадахъ кIудияб хIалтIи гьабуна, гIисинал гумил станция бан.\nАмма ракIалдаго гьечIого шагьаралъул нухмалъулез хIукму гьабуна гьес рарал объектал гьениса тIагIинаризе. Щиб гьелъие гIиллалъун ккун бугебали – Шапида лъалеб гьечIо.\nШапи Манаров: «Дир хIисабалда шагьаралъул администрациялъ къануналде данде кколареб къагIидаялда ралъдал рагIаллъи бацIадгьабулеб буго, гьенир ругел минаби риххун ва тIагIинарун.\nГьелъул мурад щиб? Гьел минабазул бакIалда щиб букIине бугеб? Дида гьеб лъаларо. Гьадинаб иш диде данде гуребги - гIемерал цогидал гIадамаздеги данде гьабулеб буго администрациялъ, диваналде гIарз битIун.\nДиваналъги хехаб къагIидаялда хIукму къотIулеб буго изну, гьечIого рарал минаби риххизаризе.\nЖидеца махIкамаялъул киналго инстанциязде хIитаб гьабуна. Гьанже цониги махIкамаялъ жиндир гIарз гIадахъ босулеб гьечIин, абулеб буго Манаров Шапица.\nРоссиялъул Конституциялда рекъон тIоцебесеб иргаялда гражданинасул ихтиярал цIунизе кколин пачалихъалъ. Аммаила гьаб нухалъ диваналъ администрациялъул ихтиярал цIунулел руго гIадамазул тIалаб-агъаз гьабичIого.\nГьанже тIокIаб чара гьечIого Шапица Страсбургалъул диваналде гIарз битIун, ритIухълъи тIалаб гьабулеб буго.\nГьадинал гIадамал дагьал гьечIин Сочиялда, ян абулеб буго Шапиц. ГIемерал соназ Сочиялда гIумру гьабулеб буго Къурбанов Олегицаги. Гьесдеги данде данде шагьаралъул администрациялъ ишал гьаризе байбихьана.\nОлег Къурбанов: «1994-95 соназда нижеца байбихьана гумузул ангарал разе. РукIана нижер киналго хIажатал документал. Ангарал разе изнуги, ракьул бутIаги кьун букIана нижее.\nНижеца Россиялъул ракьул саниметрцин бахъун букIинчIо, гIаксалда - нижеца гьеб ракьалде цIияб бащдабчIинкIиллъи жубана, чабхил 32 азарго кубометр бан, ралъдал рагIаллъи гIатIилъизабуна нижеца.\nДоб мехалъ нижер хIалтIуе лъикIаб къимат кьуна администрациялъ, гьанжейин, гьеб кинабго хIалтIи рукIалиде ккезабураб мехалда, гьеб ракь нижехъа бахъулеб буго цо-цояз, пачалихъалъ кьолел ихтиярал гIорхъолъа борчIараб хIалалда хIалтIизарун».\nЭР: - КIолищ дуда мухIкан гьабизе – хасго щиб гьабураб администрациялъ?\nОлег Къурбанов: «Дун вуго Россиялъул гражданин. ГIажаибаб ищ гурищ - жиндирго ватIаналда вукIаго, къватIисел улкабаздаса ритIухълъи тIалаб гьабулеб буго дица! Щай? щай гурелъул гьениб дида кIоларо жаваб батизе.\nАмма кIудияб баркала дир пачалихъалъе, гьелъ,Украиналдаго гIадин, нижеде данде танкалги, авиацияги хIалтIизарун гьечIолъиялъухъ. Ракълилаб къагIидаялда бульдозералги экскаваторалги рачун, нижеца рарал минаби риххизаруна».\nСочиялда риххарал минаби\nАмма гьеб гуребги, гьанже Къурбанов Олегги Манаров Шапиги диваналъ жавабчилъиялде цIазе руго.\nОлег Къурбанов: «Россиялъул къануназда рекъон 15 соналдаса нахъе ракь гIадамазул мал-мулклъун лугьине ккола. Гьале нижеца гьениб 15 сон бана, ниж къабулги гьаруна. Кинха гьезда кIолеб ниж къануналде данде кколареллъун лъазаризе?\nАмма кIвана. Нахъеги гъун, абулеб буго: "Вере, Сочиялдаса къватIирехун унге, нужеде данде такъсирчилъиялъул ищ рагьун бугин" абун».\nКъурбанов Олегица абулеб буго гьеб бугин унго-унгояб рейдерлъиялъул гьужум.\nОлег Къурбанов: «Хасго гьелъул бицен гьабулеб буго дица. У, хIакъикъаталдаги, дида ккола ниж гьениса нахъе гъеялъе цохIого цо гIилла батилин - гьеб ракьул бутIа цогидазда берцинаблъун бихьун, гьез гьеб нахъе босизе къасд гьабулеб батила.\nНижеца гьениб хIалтIи байбихьараб мехалда гьеб къваригIунеб букIинчIо лъиениги. Гьаниб ришниги чорокаб лълелги гурони, тIокIаб щибниги букIинчIо. Нижеца газги, токги бачана гьанибе, гьитIинаб электростанция бан. Гьанже гьеб ракь цогидазе хIажалъана. Гьеб буго рейдерлъиялъул гьужум. Гьеб территория казино хIаязул зоналъун лъазабун хадусала ракьул багьа кIиго нухалъ цIикIкIана».\nСочи Олимпиязул хIаяздаса нахъе


Ангела Меркель шамат къоялда щвезе йиго Киевалде\nГерманиялъул канцлер Ангела Меркель шамат къоялда щвезе йиго Киевалде. Гьелъ кIалъа-басаял тIоритIизе руго Украиналъул президент Петр Порошенколгун ва премьер-министр Арсений Яценюкильгун. Гьелъул хIакъалъулъ лъазабулеб буго хIукуматалъул пресс-секретарь Штеффан Зейбертица.\nИтни къоялда Порошенкоца телефоналдасахун консультацияби гьарун рукIана Меркелилгун. Гьес лъикIаб къимат кьуна немцазул хIукуматалъ халкъазда гьоркьосеб диалог гIуцIиялъе бахъулеб хIаракаталъе, хасго Германиялъул, Украиналъул, Франциялъул ва Россиялъул къватIисел ишазул министразул гара-чIвари гIуцIиялъе.\nКIиябго рахъ разилъун буго, Украиналъул кризис ва Донецкгун Луганск областазда рагъулаб конфликт рагIалде бахъинабиялъул мурадалъул хадусеб гали интерес бугел рахъазул тIадегIанаб даражаялъул кIалъа-басаял тIоритIи букIине кколеблъиялда.


Пачалихъияб думаялде унел депутатазул теледебатал лъугIана, праймериз абураб жоялъе хутIана анцIгогIан къо.\n22 абилеб маялда цебеккунго гьарулел рищияз гIуцIизе кколел рагIула партиязул сияхIал. Законалда рекъон праймеризалда бищунго цIикIкIун гьаркьал щварал чагIи рукIине ккола партиялъул цересел сияхIазда, къурал - нахъегIан.\nАмма 2011 абилеб соналъ рукIарал рищиязухъги гьебго праймеризалъухъги ралагьун гьеб практика тIубан хIалтIулеб гьечIо.\nАрал рищиязда думаялде унел чагIи ана доб заманалда республикаялъул бетIерлъун вукIарав МухIамадсалам МухIамадовасулгун Москваялъул къотIа-къаяда рекъон. Квал-квал гьабулел чагIи ва оппозиция доб заманалда букIинчIолъиялъ батила анцIгогIан чи ун вукIана думаялде, жакъа республикаялъул бетIерлъун вугев Рамазан ГIабдулатIиповасул бетIерлъиялда гъоркь.\nРамазан гьеб заманалда гIезегIан политикияб сурсатги биларав, Москваялда бугеб гIемер машгьураб гуреб ВУЗалъул ректорлъун вукIана. Тохлъукьего вачIана думаялде унеб сияхIалда тIоцебесеб номералда гъоркь.\nЦо экспертазул пикруялда рекъон гьев МухIамадгIалил хъизамалъ гIолохъанав МухIамадсаламие кумек ва кверчIваялъе витIун вуго дове. Цогидаб пикруялда рекъон, МухIамадсаламида гьев тIоцевесевлъун лъезавун вуго Москваялъ, ай президентасул администрациялъ хадусеб сценариялъе гIоло. Кин букIун батаниги ГIабдулатIипов думаялдаса сверун кьурун тIад вуссун вачIана Дагъистаналде бищунго кIудияб хъулухъалде.\nГIумруялъул завалалда вугев экономикиялъул доктор, гIолохъанав президентги хисун. Гьединаб буго арал рищиязул хIасил. Щиб ахIвал-хIалха бугеб жакъа?\nГIаммаб сурат цебе тIамизабуни 20II абилеб соналъ гIадин административияб ресурсги, тIасан чара гьечIого аслияб партия букIине кколин кьураб тIадкъайги гьечIеб къагIида.\nГьеб гьечIеблъи нилъеда бихьулеб буго гIадатлъун билълъараб ункъго парламенталъул партиязда тIаде гIезегIан кIудияб рес ва сурсат бугеб кIиго политикияб къуват загьирлъана республикаялда - "Народ против коррупции" ва "Родина" партиял.\nЦоялда хадуб буго цониги партиялъул гьечIеб гIадаб, гъоркьан тIаде бачIараб ва гIаммаб идеология - диналда сверухъ цолъараб къуват (кигIан гьез ДУМД гьечIин гьелда нахъа абуниги). Цогидаб, партия "Родина" буго протесталъул гьаркьал цолъизабулеб бакI.\nГьелъие сабаблъун буго тIоцебесеб - МухIамадрасул ГIумаровасул миллат даргияв вукIин, Дагъистаналда аваразда хадусеб миллат, кIиабилеб - МухIамадгIалил электорат, Амировасул рахъ ккуразул гьаркьал, жакъасеб тIалъиялдаса рази гьечIел щинал даргиялги, хутIаралги цолъизе руго гьелда сверухъ.\nГьеб дагьаб къуват гуро. Гьеб ахIвал-хIалалъ рищиял гьаризе руго хIалуцараллъунги, хIасил кинаб букIинебали прогноз кьезе захIматаллъунги.\nЩибха гьабулеб бугеб Думаялде унел кандидатаз? МухIканго власталъухъа кумек гьабилин рагIи щварал ругьунабго къагIидаялъ гIодоре риччан руго.\nГьединаб кумек щвелин рагIи кьечIел суратал рахъун, смсал ритIизарун, гьарун, цIалун, лъалел чагIи тIамун цо тIаса-масагоял, цIекIал, тIадагьал жал гьарулел руго. Масала, Россиялъул бахIарчи МухIамад ТIолбоевас дебатазда абулеб буго: "Дир буго цо принцип: Россиялъе - рецц, Америкаялъе - хвел!"\nОкеан бахун добехун бугеб, жиндир гьаракьги рагIулареб Америкаялда балев вуго ав жаниб республикаялда бугеб коррупциялъул ва цогидал гIунгутIабазул бицунеб гьечIо.\nРеспубликани тела, мадугьалихъ бугеб Чачан республикаялда жиндир динцояв, миллатцояв цо гъаримав инсан хIакъаб рагIухъ рокъоса къватIивеги ккун кумек гьарулев вуго дунялалдаса.\nНолъ Кенхи росулъ маскаби ххурал чагIиги рачIун гьесул рукъ бухIана. Щайха ав дунялалъул рагIалда бугеб Америкаялда данде вагъизе гIураб таваккал бугев Россиялъул бахIарчияс гьеб ишалда хурхун пикру загьир гьабулареб?\nРоссиялъул закон хвезабизе бегьуларин абурабниги гьелда хурхун цо хIухьел рагIичIеб нилъеда цониги кандидатасдаса?\nЩай гурелъул Барак Обамаца ал жаваб кьезе тIамуларогоха. Сундулха нилъее гьаб ахIвал-хIалалъ нилъее бицунеб бугеб? Гьалъ бицунеб буго кIиго рахъалъул.\nЦояб рахъалдаса ххвалие гьарулел хIаязул - думаялъул рищияз ва праймеризалъ. Цогидаб рахъалъ унеб буго хIалуцараб къеркьей республикаялъул парламенталда бакIал ралагьизе лъугьарал къокъабазда гьоркьоб.\nКинаб рецепт гьаб ахIвал-хIалалъе къачIан бугеб республикаялъул нухмалъиялъ абураб суалалъе жаваб риидалиде бачIине батила. Хабар лъикIаб рагIайги.


УМУМУЗУЛ ГIАДАТАЛ.. ГВАЙ БАЙ. - 21 Апреля 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nСуббота, 24.02.2018, 22:44 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2017 » Апрель » 21 » УМУМУЗУЛ ГIАДАТАЛ.. ГВАЙ БАЙ.\nУМУМУЗУЛ ГIАДАТАЛ.. ГВАЙ БАЙ.\nЖакъа нилъеца нагагь-надир гурого ахIуларо некIсиял кучIдул, нилъер кьурдабазулъ хутIун гьечIо умумузул къартI, тадбиразда цебе гурого къватIире рахъуларо гъансиниса кIодоэбелазул хъабалаби, сушиял кванан ругьунаб ургьир «рекъоларин» кваналаро анкьумумузул квенал-нигIматал. Амма лъица-щиб бицаниги, халкъиябин рикIкIине бегьулебщиналъ бачIинабула пагьму-шагIирзабазе, художниказе, хореографазе, кочIохъабазе. Гьелдаса пайдаябги, миллаталъул хаслъи цIунулебги, мокъокъида расенгIан нилъеда рекъарабги щибго гьезеги гьечIо.\nГьеле гьел умумузул гIадатал цIигьариялъул, гIолеб гIелалда гьоркьор тIиритIизариялъул мурадалда, магIнаяб, лъикIаб тадбир тIобитIана гьал къояз Хунзахъ библиотекаялда. ТIаде ахIарал гьалбадерил цебелъеялде гьез босун бугоан «Гвай бай» гIадат. Умумузул рукIа-рахъиналъул, рукъ-бакIалъул, ретIа-къаялъул рагIа-ракьанде щварал чIагоял суратал гIуцIун ругоан библиотекаялъулаз.\nМухIамадгIалил ва ПатIиматил хъизамалъе цIоросаролъил лъикIаб бачIин щун, росуцоязде кумекалъе ахIи баялдасан байбихьана тадбир. Цоял-бечедал тепсабигун, цойгидал-тIамур-жергъенгун, лъабабилел-чIагIдал рагIалгун жанире лъугьун рачIана мадугьалзаби, гIагарал-божарал. Байбихьана халатаб хасалил сордоги къокълъизабулеб, гьудуллъи-вацлъиги бижизабулеб гIаммаб хIалтIуде-цIоросаролъ чIучIиналде. Гьоркьо-гьоркьоб гьабсагIат рагIизего рагIуларел некIсиял кучIдузул гьаракь биччан, махсаро-хочIалда хIалтIулел ругоан «умумул». Балагьаразе интерес ккана, гвай балаго, гьез рихьизарурал «БицанкIо-кицаби чIвай»,«БакIиде рахъин» хIаязулги. ЦIакъго бегIерал, жаваб лъазе захIматал рукIана халкъиял бицанкIаби. Амма гьелдасаги цIакъ дие асар гьабуна бакIиде рахъунелъул ясал-васаз, дандиязул гъажалда, тамахаб бак1алда тIил кIутIун, цоцазде рикIкIунел рукIарал хочIалъулал кучIдуз:\n-Месед-гIарацалъул чIагIа тIолеб жо,\nЧанги васал руго мунилан холел\nЧайи жаниб тIолеб гIарцул стакан,\nБерцинав васасда кодоб босе чIа.\n-Балхъали гьавурав хъули вижарав\nХъубаб кIалцIи балеб кIал кIудияб рагI,\nГьенисаги ЧIикье чIваркьарал берал\nЧIикьасан Гьамущий щвата гIадаб кIал.\n-Дурги дирги гIадаб рокьиялдаса\nРакьа батIалъараб кьагIрил гьанго лъикI,\nКIиязулго гIадаб балаялдаса\nСуркIа рахьдал цIолеб хIораб гIала лъикI.\n-МагIарда гIи бугев гIаг гьечIеб шарбал\nГIиялъ квидул ругев хвах гьечIеб тIажу,\nНижер хIамичалда хIатIал релъарав\nХIама кIартилалда кIутIби релъарав.\n-ЧIунтараб гьабихъе гьабил рогIоро\nХадуй реханиги мун ячинаро,\nХабалазул къетIа богIорцу къвачIа\nДухъ валагьулевги вас вукIуневдай.\n-Нижер цагъуралда цаби релъарав\nЦоргъол хъарщиялда гьумер релъарав,\nДуцани ячина дунги ячIина\nГIанкIудал мокъида мокъокъ кин чIелеб.\n-Дица мун ячина чараб гормендо\nЧидахъ ялагьичIей яс мун ятани,\nЯчун рокъой тела, къоролалъул яс\nДун гурев вокьулев дур ватичIони.\n-Мунги чийин абун чучун йикIана\nБугIа гьоло балеб гьирил къандалъо\nЧи мунилан абун кIалъан йикIана\nИнсул кавудахъе канахIехь гIадав.\n-Бегараб хурибе хвараб гIанхвара\nХадуй ячIаниги мун ячинаро\nХабалазул къетIе богIоло къвачIа\nХерай эбел хьихьун рокъойго тела.\nЧухъил лъороб лъолеб буртинадул лъел,\nЧийин мунин абун кIалъан йикIана\nТIад чинкир бакъвараб бецаб цIулакьо.\nБукIаниги, аваданал, кIал пагьмуял гIадамал рукIун руго нилъер умумул! Библиотекабазул ясазул гьунаралъ «цIа рекIинабун», бакIиде рахъун лъалел мухъал рикIкIана тадбиралде ахIарал районалъул нухмалъиялъул цо-цо вакилзабазгицин. ГIуцIа-кIутIараб,пайдаяб тадбир лъугьана гьеб. Гьединал, нилъерго гIадатал цIигьарулел, рекIел хIал бохулел тадбирал гIемерлъаги миллаталда гьоркьор. Гурони, букIинеселъ нилъеде гIарада некIого битIизабун буго.


Ахираб соналда жаниб президент Владимир Путиница гьарурал лъикIал ишал рехсезе бажаричIо россиялъулазул 50 проценталда. Гьелда бан цIех-рех тIобитIана «Общественное мнение» абураб фондалъ. Гьелъулъ гIахьаллъана батIи-батIиял шагьараздаса 1500 чи.\nГIадамазул 51 проценталъе захIмалъун буго кинаб букIаниги жаваб кьезе. Путинил бищунго рокьарал ишазда гьоркьоб тIоцебесеб бакIалда буго Сириялда рагъулаб операция тIобитIи (8 процент). КIиабилеб бакIалда – Крым Россиягун цолъизаби (7 процент). Лъабабилеб – чIагояб эфиралдасан Путиниде хитIаб гьабун хадуб масъалаби тIурай (5 процент).\nГIадамазул 42 проценталда кIвечIо жидее Путинил рокьичIел ишал яги гьес гьарурал хIукмаби рехсезе. Амма 5 проценталъ жаваб кьуна жидее бокьуларин цогидал улкабазе гьес кумек гьаби. 4 проценталъ кIвар буссинабуна гIадамазул гIумру гIодобегIанаб даражаялда букIиналде. КIиго проценталъе рекIее гIолеб гьечIо багьаби рахин. Гьединго 35 проценталъ жаваб кьуна жидее кинабго бокьулин Путинилъ.\nДагъистаналдаги дагьал гьечIо Путинил рахъккурал чагIи. Масала, батIи-батIиял митингалгицин гьесул сурат бахъарал футболкабиги ретIун гьарула цо-цо жамгIиял хIаракатчагIаз.\nВладимир Путинида кIванин накалда ккун букIараб улка тIаде бахъинабизеян бицана ЭР-гун букIараб гара-чIвариялда Шамил мухъалъул администрациялъул жавабияв хIалтIухъан Ибрагьим МухIамадовас.\nИбрагьим МухIамадов: «КIиабилеб иргаялда, Путиница бихьизабуна Россиялъул къуватги букIин, бажариги букIин, гьарулелщинал ишал рагIалде рахъинарулел рукIинги. БакътIерхьул рахъалъ абунщинаб жоги гьабун Путин чIун вукIаравани, жакъа Россиялъул букIинаан Ельцинил заманалда гIадаб къисмат. Гьелъин гъоб Крым жиб букIараб бакIалде бачараб. Сириялдаги бихьизабуна Россиялда бокьараб хIалтIи тIадкъани, гьелъухъа гьеб бажарулеб букIин. Гьединго Путиница кколеб буго пенсионеразе, лъимал гIемерал хъизаназе, ресукъазе кьураб рагIи. Гьединлъидал моцIи-моцIие гьезие биччалеб гIарцудаса инкар гьабизе ракIалда гьечIо гьесда.\nХалкъалъулгун ракIрагьараб хабарги букIунеб буго гьесул. Санайилго гьарулел руго чIагоял эфирал. Гьенир рорхарал суалал нахърахъичIого тIуразарулел руго.\nКинабго жоги лъикI букIинищха? ХIукуматалъул иш лъикI гьечIин абизе бегьула. Амма гьеб Путинил г1айиб гуро».\nИбрагьим МухIамадовас хадубго ракIалде щвезабуна Путин вачIаралдаса Россиялда росдал магIишат цебетIезабизе кIвеялъулги.\nПутин тIалъиялде вачIун байбихьуда, масала, улкаялда ругел масъалаби тIураялъе гьес рагIи кьолеб мехалда президентасда кутакалда божилъи букIун буго Дагъистаналдаса жамгIияв хIаракатчи Казихан Къурбановасул. Ришватчилъиги лъугIизаблин, эркенаб прессаги букIинабилин, чорокал диванчагIаздаги ракь тезабилин ва халкъалъе цогидал жалги гьарилин Путиница рагIи кьун хадуб, гьалейинха, ахир-къадги щванин Россиялъе унго-унгояв цевехъанилан ккун букIун буго Казихан Къурбановасда. Амма сангицин гьабичIого конституцияги тезе лъугьараб, гIорхъичIваял митингазеги гьаризе байбихьараб, цебесан гIадамазул ихтияралги хвезаризе байбихьараб мехалда Путиниде букIараб божилъи тIагIун буго Къурбановасулъа.\nКазихан Къурбанов: «ГIезегIан жо гьабилин рагIи кьола, амма гьеб рагIи кколаро. РагIи кквейни щиб букIинеб, жинца гьединаб рагIи кьун букIараблъицин кIочон тола гьесда. Гьединго мисалалъе росилин КIудияб ВатIанияб рагъул гIахьалчагIи. 20I0 соналде щивав ветеранасе рукъ кьезе рагIи кьун букIана. Кирха гьел ругел? Щай ветераназда бичIчIизабулареб, гьадинги гьадинги кканилан. Гьединго буго цогидабщинабги, щай гъоб кьураб рагIи тIубачIебани бицунаро».\n«Общественное мнение» абураб фондалъ тIобитIараб доб цбехун рехсараб гьикъа-бакъи гьабуразул 4 проценталъ абуна Россиялда квешал хиса-басиял Путин сабаблъун лъугьунел ругин. ЛъикIал хиса-басиял ккеялъейин абуни гьесда бараб жо гьечIила. 20I3 соналда гьединан жаваб кьун букIана гIадамазул 9 проценталъ. 26 проценталъул ракIчIун буго квешалги лъикIалги хиса-басиял президент сабаблъун кколилан.\nГьединго гьикъа-бакъаразул гIемерисез абуна улкаялда лъикIал хиса-басиял ккей гьелъул бетIерасда бараб бугилан. Квешал хиса-басиял ккеялъе гьесда бараб жо букIунарилан. 2013 соналда гьедин жаваб кьун букIана гIадамазул 23 проценталъ. Исанайин абуни – 38 проценталъ.\nРоссиялда лъугьа-бахъунелда хурхун халкъалъул жавабчилъи гьитIинаб даражаялъул буго\n«Ночные волки» Берлиналде щвана


ЦIуне лъимал… » MAARULAL.RU :: Аварский Культурно-Просветительский Портал\n27 марта 2011 | Общество | добавил(а): s_xanaev | Просмотров: 14040\nЛъимал – щияй эбелалъул мурад, щивав инсул чIухIи. ТIолго хъизамалъулги – бечелъи, роххел! Лъимал – рищунго гIажизал махлукъал, гьелда ращадгоги рищунго гIазизал жал. Гьезие къваригIуна хасаб хъулухъ, милат, балагьи ва кIудияб рокьи, кIал рагьаралдаса берцинаб тарбия. Эбел-инсуда бараб буго лъимадул букIинисеб гIумру: гьесул лъикIав чи вахъиги, гьесул квешав чи вахъиги. Эбел-инсуца малъараб ва гьез гьабулеб лъимаца гьабула. Абиги буго «рокъоб бихьараб къватIив бахъула»-ян. Лъимазе тарбия кьеялъул ишалда инсул кIудияб гIахьаллъи гьечIониги, амма абизе ккола, васаб лъимадул чи вахъиялда инсул гIумрудул нухдал кIудияб бакI буго. Ясаб лъимадул чIужу яхъиялда эбелалъ кколеб бакIго гьедин. Эмен сахав чи вукIун васасул квешав чи вахъи щакаб букIуна, эбелалъул хIалалай гIадан йикIун ясалъул мекъаб нухдал чIужу яхъиго гIадин. Гьединлъидал гурищха халкъалъ абулеб «эбелалъухъ балагьун яс ячейилан, инсухъ балагьун яс кьейилан».\nХъизан гIуцIулел чагIазда цере исламалъ лъола гIемерал тIадкъаял. Амма гьеб гIемерисел гIолохъабазда рахIатаб жо гIадин бихьула. Нужецаго пирку гьабе, кинай эбел яхъилей квенги гьабизе лъаларей, ретIелги чуризе лъаларей, халатал малъазда лакалги рахъун, бихъбихъараб ретIелги ретIун чIухIараб, гIанчIаб гIумру тIамулей гIолохъанчIужудул? Гьединго, кафе-баразда къоял тIамулев, кинабниги хIалтIи гьабизе лъаларев, гьабги абизе бегьулеб, цогIаги пишаялъул бетIергьанлъун лъугьинчIев гIолохъанчиясул кинав эмен вукIинев? Гьединал гIолохъаби гьаб 21-леб гIасруялда хасго гIемерал руго. Жеги дица абулеб гьечIо мехтизарулел жал гьекъолел, наркотикал хIалтIулел, гIумруялъул магIна «хIайваналъулаб рокьиялда» бихьулел мусудузулгун гIолохъабазул!\nРосасе ун, яги чIужу ячун хъизан гьабулел гIолохъанал чагIазул тIоцебесеб иргаялда букIине ккола жидерго тарбия-лъай, магIишат гьабизе бетIербахъи. Цо-цо гIолохъабаца бертин къабул гьабула цIияб, рахIатаб, эркенаб, кепаб ва сексуялияб гIумруялъул байбихьилъун, гIицIго гьелъул цо рахъги босун. Амма кигIанаб кIудияб жавабчилъи букIине кколеб гIолохъабазул гIуцIулеб хъизамалда цебе! ТIоебесеб иргаялда рукIинисел эбелгун эмен хIадур рукIине ккола хъизамалъул вукIинисев вакил къабур гьавизе. ТIубараб жидер тарбия букIунгутIиялъ, Аллагьасдаса русcарал рукIиналъ, гIицIго «хIайваналъулаб хIасраталъ» данде гьарурал рукIиналъ дунялалда миллионал лъимазул талихI къезе гьабула. Аза-азар лъималазе эбел-инсул хинлъи, рокьи бихьизе щоларо, эбе-инсуца хехго гьел пачалихъалъухъе хьихьизе рехиялъ. Цо-цоязеги гьаризецин щоларо, абортал гьариялъ. Жалго эбел-эмен лъугьуна чохьол лъимадул чIвадарухъабилъун.\nЛъимазде бугеб гIадамазул балагьи тарихалда кидаго батIи-батIияб букIун буго. Ислам ракьалда тIибитIиялда цебе хIатта жалго гIарабазул букIун буго гьабураб лъимер яс ятидал ракьулъ чIаго букъулеб гIадат, ясалъ хъизамалъул цIар борхуларила. Амма гьеб хисизе гьабуна исламалъ. Оригиналияб исламалъ ясалъеги васасеги хъизамалъулъ цого даражаялъулаб бащалъи кьуна.\nАмма гьанжеги, исламалдаса руссарал чагIи гIемерал ва бусурбанлъи гьечIел пачалихъазда жеги хIакъир гьабула лъимер. ВОЗ-алъ лъазабухъе, щибаб соналъ дунялалда сексуалияб хасияталъул хIал гьабула 150 млн цIикIкIун ясалда ва 70 млн цIикIкIун васасда, аборталъ абуни бакъулаб дунял бихьизе толаро 40 млн цIикIкIун лъимадуй. Россия абуни буго цебесеб кьералда, ВОЗ-алъ лъазабухъе, щибаб соналъ Россиялда сексуялияб хасияталъул хIал гьаби ккола 60 азаралда гIагарун лъимергун. ООН-алъ лъазабухъе, абортазул рахъалъ тIоцебесеб кьералда бугеб Россиялда аборт гьарулел дагьлъулел руго. Гьеб организациялъ лъазабухъе, 2001 соналъ Россиялда гьабуна 1 млн 800 азаралдаса цIикIкIун (гьабураб лъимер 1 млн 320 азар), 2004 соналъ 1 млн 500 азаралдаса цIикIкIун аборт. Гьединго, «Детский дом» журналалъ (макъалаялъул авторал: Г.В.Семья, Г.О. Зайцев) лъазабухъе, Россиялда 593 357 бесдал лъимер буго.\nЛъимал – халкъалъул букIинисеб, дунялалда гIумруялъул цебетIей, планеталда инсанияталъул цIуни. Мисалияб хъизан гIуцIун мисалиял лъимал гIезарулал чагIазеги буго аза-азар кири. Гьединал чагIазул бетIер гIадамазда цебе борхараб букIуна, алжанги гьезие гIагарлъула.\nАвтор: Сеймур Ханаев.\nИсточник: Газета "Вацлъиялъул Калам", № 5, стр.8\n#1 написал(а): Radg (28 марта 2011 16:30)\nХ1акълъунго лъималазе тарбия кьеялде т1аде, к1удияб к1вар гьабизе ккола нилъеца, хасго гьаб, бигьаяб гуреб, бигъа- биччан бугеб заманаялъ.\nБаркала Сеймур! Лъик1аб насих1атияб макъала буго.


Пачалихъалъул цогояб экзамен унеб заманалда Дагъистаналда 1200 гIунгутIи тIатинабунин жидецаян абураб баян кьуна гьал къоязда республикаялъул прокуратураялъ. Амма гьеб баян мекъаб бугин абулеб буго «Рособрнадзор» абураб идараялъ. Дагъистаналъул лъай кьеялъул министерлъиялъги абулеб буго прокуртураялъ кьураб баян битIараб гьечIилан.\nЦогояб Пачалихъалъул экзамен унеб заманалда жаниб тIатинарурал гIунгутIаби ругин хIакъикъаталдаги, амма прокуратураялъ бицунелгIан гIемерал гьечIин гьелилан абуна «Эркенлъи» радиоялъе, Дагъистаналъул лъай кьеялъул министр хисулев Ширали ГIалиевас.\nРеспубликалъул прокуратуялъ кумек гьабулеб бугин цогояб экзамен унеб куцалда хадуб хал кквезе.\n1200 гIунгути батанилан гьез тIибитIизабураб информация баян гьабулаго Ширали ГIалиевас абуна ЕГЭ кьолеб бугин 20 азарго гIанасев гIолохъанчияс ва гьезда гьоркьоса азарго гIанасев чияс пуланаб масъалаги тIубачIого кьун ругин хIалтIаби.\nЭкзаменалъул тIадкъаял хъвараб тIамчида, гьеб масъала хъвараб бакIалда дандбитIун хIучч цIазе кколаанин ЕГЭ кьолев цIалдохъанас, амма гьеб цIачIого хутIун бугин 1000 гIан чиясухъа.\nПрокуратураялъ гьеб рикIкIун бугин гIунгутIи хIисабалда, амма хIакъикъаталдайин абуни экзаменалъул къанун хвезабураб хIужа гьеб кколарилан абулеб буго Ширали ГIалиевас, гьеб кколин цIалдохъанасулги гьесул мугIалимасулги гъалатI.\nГьединлъидал кинабго хIакъикъат рагIа-ракьанде щун лъаларел прокуратураялъул хIалтIухъабиги гIедегIун ругин 1200 гIунгутIи батун бугин баян кьезе.\nШирали ГIалиев: «ЕГЭялъул заманалда мобилиял телефоналги цогидал шпаргалкаби ратиялъул нижеца кьураб баян гурони букIонаро прокуратураялъул хIалтIухъабазухъ.\nКинал рукIаниги гIунгутIаби тIатинарун ратаниги гьеб гьезул гьунар гуро, цониги акт гьечIо прокуратурялъул хIалтIухъабазда гIунгутIи батанилан цIезабураб ялъуни гьез цIалдохъан къватIиве витIараб. Гьелда хадур хал кколел хасал чагIи руго нижеца тарал.\nГьезда гьоркьор гьезул хIалтIухъабиги руго, нижеца ракI-ракIалъ баркалаги кьола гьелъухъ гьезие, амма битIаралда битIарабилан абизе ккола, гьезда мухIканго лъалеб баян гурони гьез къватIибе кьезе бегьуларо».\nГIаммаб куцалда кинабниги нусидаса цIикIкIараб хIужа тIатинабун бугин экзаменалда хадуб халкколеб хасаб комиссиялъул къукъаялъилан абуна гьес хадубги:\n«ГIунгутIаби ратана МахIачхъала шагьаралда, Сулейман-СтIал мухъалда, Бунакск шагьаралда ва мухъалда, Гъуниб мухъалда, хIасил-калам гьел тIатинарураб бакI гIемерго гIатIидаб буго, кигIанго гьеб гьукъун бугилан абуниги мобилиял телефонал ялъуни цогидалги алатал кумекалъе хIалтIизаричIого толел гьечIо гIолилаз.\nАмма гьезие тамихI гIемерго къвакIараб букIине буго, киналго гьел экзамен кьолеб рокъосан нахъе къотIун руго ва тIасияб соналъ гурони кIиабизе экзамен кьезе гьезул рес букIине гьечIилан» абуна Ширали ГIалиевас\nАрал соназда гIемераб ахIи-хIур бахъун букIан Дагъистаналда «ЕГЭ туризм» абураб жо сабаблъун. РикIкIадал Росиялъул шагьаразда гIумру гьарун ругел дагъистаниялцин рачIунел рукIана магIарухъ ругел школазде ЕГЭ кьезе, щайгурелъул гьениб гьеб кьезе бигьа букIун. Гьеб тIубан лъугIизабулеб бугин жидецаян абулеб буго Ширали ГIалиевас.\nГъоркьиса 75 чи вачIун вукIанин Дагъистаналде ЕГЭ кьолеб гIужалъ, исанаги 45 чи вачIун вугилан баянал ругин, амма аслияб куцалда гьел ругин рагъулаб хъулухъ тIубазабулел хъизамазул лъимал, гьединлъидал хас гьабун пачалихъалъулаб цогояб экзамен кьезе рачIун ругин гьелилан абизе жеги хекко бугилан абулеб буго министр хисулес.\nПрокуратураялъул хIалтIухъаби гIедегIун руго гIунгутIабазул бицине


Дукьан дурунни 65 шинавун бувхминнансса самоизоляциялул низам\nЯнварьданул 8-нний хьусса коронавирусрайн къаршисса Оператив штабрал батIаврий Дагъусттаннал БакIчи Сергей Меликовлул баян бунни 65 шин хьуминнансса самоизоляциялул низам дукьан дуллалишиву.\n«Цуксса хIайпнугу, жучIара цалсса хьун дурар цаймигу ссуссукьушивуртту дукьан дувансса тагьар. Республикалий чан хьуну бур ковидрал къашавай хъанахъими. Масалдаран, ца зурул хьхьичI жучIава ия гьантлий къашавай хьусса 150-160 инсан, цIанасса чIумал ур 75-80. Къашайшалт чан хъанай бунугу, му тагьар ттигу цалий дарцIуну дакъар. Мунийн бувну жул хIукму хьунни дукьан дуван цалсса ца ссуссукьушиву – 65 шин хьусса инсантурахьхьун давурттайн буккансса ихтияр дулаву. ЛирчIми ссуссукьушивуртту жу дукьан къадуллай буру», – кунни Сергей Меликовлул.\nЦIанихсса хирургнан хасну\nСледующая публикация В Дагестане, как и во многих регионах России, акцию с фонариками в поддержку Навального не поддержали\nПредыдущая публикация Ялув ацIантIий ур


Лъимал гьарулеб МахIачхъалаялъул кIиабилеб азарханаялда лъимер хвеялда тIаса такъсир гьабиялъул иш рагьана низам цIунулез. СахлъицIуниялъул министерлъиялдани абулеб буго тохтуразул гIаийбалдалъун хвечIилан лъимер.\nКIиабилеб азарханаялъул ай роддомалъул тохтуразул гъалатI сабаблъун жиндир лъимер хванин ва чIужу квешаб хIалалде кканилан лъазабулеб букIана Къурбан ИсхIакъовас. Гьесул рагIабазда рекъон, чIужу Наида Коселева гьес лъимал гьарулеб азарханаялде щвезаилелда цебе, тохтураз хал-шал гьабун букIун буго гьелъулги лъимерадулги ва тохтураз лъикIаб къимат кьун буго гьезул хIалалъе.\nЧIужуялъ хвараб лъимер гьабун буго. КIиабилеб азарханадул тохтураз жидерго хIалтIи кколеб къагIидаялъ гьабичIилан абулеб буго ИсхIакъовас. ЦIех-рехалъул идаралдеги ун, гьес гIарза хъван букIана.\nАзарханаялда ккараб гьеб лъугьа-бахъиналъул цIех-рех гьабиялъе гIоло сахлъицIуниялъул министерлъиялъ хасаб комиссия гIуцIана. Гьеб комиссиялъул данделъи тIобитIана гьал къоязда ва гьениб гIахьаллъи гьабуна министр Танка Ибрагьимовас. Данделъиялда рачIана хвараб лъимералъул эбелалъул гIагарлъиялдаса чагIиги.\nКоселовалъул эбел Меседоца данделъиялда бицана ясалъе дараби жинца росулел рукIанин. Министр Ибрагьимовас кIиабилеб азарханаялъул бетIерай тохтур Зарема Меджидовалъда гьикъана, щай къваригIунел дараби азарханаялда гьечIелали. Жаваб гьесие щвечIо.\nАзарханаялда ришватал росиялъул суалги борхана комиссиялъул данделъиялда. ИсхIакъовас абуна жинца тохтуразе щуазарго гъурущ кьунилан чIужуялъе кесаревасул операция гьабиялъухъ. Гьединго гьес абуна жиндир гьудулас 15 азарго кьун букIанин. «Киназдаго Дагъистаналда лъала кесеровасул операциялъухъ 10-20 азарго гъурущ кьезе кколебали», - ян абуна ИсхIакъовас.\nАмма министрас гIадахъе росичIо гьел рагIаби. «Ришватаздалъун гьеб азарханялда хIалтIулел ругин жеги цониги чияс дие хIакъал, божизе бегьулел хIужжаби рачинчIо», - ян абуна Ибрагьимовас. Гьес бицана, жинца хасал гIадамал ритIун рукIанин гьеб азарханаялъул бетIерай тохтуралъе ришват кьезе, амма гьеб ишалъул жо ккечIин.\nЛъимер хвеялъул суалалда хъвараб мехалда, ИсхIакъовас абуна бетIерай тохтур хисулей Ирина Рамазановалъ жинда абунилан тохтуразул гIунгутIаби сабаблъун кканилан гьеб льугьа-бахъин.\nКомиссиялъ экспертиза бихьизабуна данделъиялда. Гьелда рекъон, тохтураз УЗИ гьабун гьечIо Коселова азарханаялде ячIарайго. УЗИялъ бихьизабизе букIана, кинаб хIалалда лъимер букIарабали. Кесаревасул операция гьабизе тIоцере гIиллаби рукIинчIилан хъван буго экспертизаялда. Амма лъимер гьабизе заман щвейдал, гьеб операция гьабизе кватIана, гьелдалъун лъимер вакуумалъул технологияги хIалтIизабун къватIибе бахъана.\nТIадежоялъе, экспертазул рагIабазда рекъон, кесаревасул операция гьабизе бегьулеб букIинчIо, щайгурелъул Коселовалъул сахлъиялъул квешаб хIал букIана. Тохтуразул гIунгутIаби рукIанаилан хъван буго экспертизаялъул хIасилазда. УЗИ гьабун гьечIо, лъимералъе хал-шал гьабун гьечIо, документал мекъ цIезарун ратана - гьел гIунгутIаби рехсон руго документалда. «Амма Коселовалъ лъимер гьабиялъе тохтураз кIвараб жо гьабуна ва гьез тIаса бищараб операция битIараб букIана», - илан хъван буго экспертизаялда.\nАмма гьеб экспертизаялъулъ гIунгутIаби ругилан абулеб буго ИсхIакъовас. Гьесул рагIабазда рекъон, жеги цониги экспертас жаваб кьечIо, щай лъимер хварабали ва кида хварабали. Комиссиялда гъорлъ рукIарал экспертаз абулеб буго лъимер хванилан къватIибе бачIунеб мехалда, жибго азарханаялъул документазда хъван буго лъимер хванилан жаниб букIаго.\n«Гьеб кинабго лъазе букIана УЗИ гьабун букIарабани. Амма гьеб къоялда тохтур-узилог хIалтIуда вукIинчIо. ТIадежоялъе, тохтураз абулеб буго лъимер кIудияб букIанин ва гьеб къватIибе бачIинабизе захIмалъулеб букIанилан. Ростовалдаса тохтуразда рихьизаруна документал ва гьез абуна лъимералда хадуб халккун гьечIин тохтураз», - илан абуна Коселовалъул эбелалъ.\nЛъимал гьарулеб кIиабилеб азарханаялъул гIайиб батичIин, абуна «Эркенлъиялъе» сахлъицIуниялъул министерлъиялъул пресс-секретарь Зарема Агмадовалъ. Гьелъул рагIабазда рекъон, гьеб азарханаялда ришватал росиялъул яги тохтурал мекъ хIалтIиялъул хIужжаби ратичIо.\nЗарема Агмадова: «Гьединаб ахIвал-хIал гьениб гьечIо, гьеб азарханаялъул хIалтIуе лъикIаб къимат кьола министерлъиялда. Хасаб комиссиялъ бихьизабуна тохтураз жидерго хIалтIи букIине кколеб къагIидаялъ гьабураблъи. Гьеб лъугьа-бахъинги цо гурони букIинчIо. КIвараб жо гьабун буго тохтураз. ГьитIинал гурони гIунгутIаби хIалтIудалъ ратун гьечIо комиссиялъе».\nЛъимер хвеялъул хIужжа цо гурони букIинчIин гьеб азарханаялдаилан абулеб буго министерлъиялъул вакилаз. Азарханаялда сверун цереги чанги гъалмагъирал ккун рукIана. Мисалалъе, гьений тохтуразул кумекги щвечIого хвана МахIачхъалаялдаса Елена Ибрагьимова, лъимерги хвасар гьабизе кIун гьечIо. ГIайибиял тамихIалде ахIана, амма ахIвал-хIал хисичIин абизе бегьула. Щайгурелъул лъимал гьарулеб гьебго азарханаялда Сакинат Расуловалъул лъимер хвана хадуб. Улбуз гIайиб гIунтIизабулеб буго тохтурзабазде, амма тохтурзаби чIун руго гьеб хварабго гьабун букIанилан.\nНаида Коселовани гьабсагIаталда Ростовалда бугеб клиникаялда йиго. Азарханаялдаса рокъое ячIараб мехалда гьей унтигун егана ва хадуб азарханаялде ккана. КIиабилеб азарханаялдани лъимер гьабун хадуб гьелъул ахIвал-хIалалъе хал-шалцин гьабун гьечIо.\nЦех-рехалъул комитеталъул Дагъистаналда бугеб идараялда «Эркенлъиялъе» бицана такъсир гьабиялъул ишалъул цIех-рех жеги лъугьун гьечIин. ЦIех-рех щвалде щвезегIан азрханаялъул лъабго тохтур хIалтIудаса вахъун вуго, цо-цоязе административиял гIакIаби рихьизарун руго.\nТохтурхабаз ришватал росиялда министр божичIо


Орден кIваричIо – ватIан бугони гIела\nМагIарул театралда бихьизабуна Москваялъул Таганкаялда бугеб театралъул спектакль\nАраб анкьалда Дагъистаналде рачIун рукIана рехсараб театралъул актерал Любовь Чирковаги Валерий Черняевги. Гьез гIуцIараб «Босе шинель, рилълъа рокъоре» абураб спектакль бихьизабуна МахIачхъалаялда, МагIарул театралда. Дербенталда Лезги театралда бихьизабуна «Дун, Владимир Высоцкий…» абураб спектакль.\n25-ялдаса цIикIкIун соналъ театралияб сценаялда цадахъ хIалтIулел руго Валерий Черняевги Любовь Чирковаги. Гьезул спектаклял гIуцIун руго ахIулел ва рикIкIунел кучIдуздаса, машгьурал гIадамазул ракIалдещвеяздаса, кагътаздаса. Гьединабго буго РСФСРалъул халкъияв артист Валерий Золотухиница сценарий хъвараб «Босе шинель, рилълъа рокъоре» абураб спектакльги. Гьеб хIадурун букIана КIудияб Бергьенлъиялъул 70-сонилаб байрамалде. Гьелда актераз ахIана ва рикIкIана Булат Окуджавалги, Владимир Высоцкиясулги, Давид Тухмановасулги рагъул темаялъул кучIдул. Спектакль байбихьана Расул ХIамзатовасул «Къункъраби» кечI ахIиялдаса.\nВалерий Черняевас рекIехъе цIалараб къисаялъул бутIаялъухъ сихIтун гIенеккун букIана зал. Гьелда бицунеб букIана, рагъул кутакаб коралдасаги борчIун, Белоруссиялъул рохьосан унеб советияб солдатазул къокъаялъул хIакъалъулъ: «Хинаб бакъуцаги рохьил расалъиялда тIибитIараб сихIкъотIиялъги ракIалдещвеязулъ тIерхьинарун рукIана солдатал. Циндаго гьел лъалхъизаруна берда цебечIараб сураталъ: тIогьол майданалда харилъ егун йиго гIолохъанчIужу. Гьелъул гьайбатаб сипат художникас бахъараб сураталда релълъун бихьулеб буго. ТIогьилаб бакъул кьер бикъараб биццатаб гъал квегIаб рахъалде рехун буго. Беразда тIаде щолеб кар хьвагIезабулеб буго хIеренаб гьорол хIухьелалъ. Гьелде тIадеги къулун, дир баба кьижун йиго, дир баба кьижун йигоян цокIалго такрар гьабулеб буго гьитIинай ясалъ. ГIицIго кIутIбузда гьоркьосан чвахараб бидул мухъалъги, рекIеда тIад лъураб квералда гъоркь бихьулеб багIарлъиялъги бицунеб букIана гIолохъанчIужу тушманасул гуллил къурбанлъун ккарайлъи.\nЦиндаго, солдатазда гьоркьоса чIужугIаданалде аскIовегIанги къалаго, солдат Михасица абуна: «Дир… дир лъадиги, дир ясги…», - ян ва гьитIинай яс каранде къана. Гьеб параялъго сихIкъотIи къатIинабуна бихьинчиясул гIасияб гIодиялъ…».\nАктеразул гьунаралъ тIолабго зал гьабуна дол рагъул соназул кьварарал лъугьа-бахъиназулги талихIалъул лахIзатазулги гIахьалчилъун.\nПрочитано 376 раз\tПоследнее изменение Пятница, 20 октября 2017 10:51\nДругие материалы в этой категории: « Дун – мугIрул яс, бусурманчIужу, россиялъулай\t«Пехлеваналъ» Москва асир гьабуна »


Владистав Сурковасул цIар Россиялъул цоги регионаздасаги Чачанлъиялда цIиккун хурхараб буго кIиго гIиллаялда бан. Цо бугони, Сурковасул эмен вуго чачанав. КIиабизе бугони, Сурковас лъикIал гьоркьорлъаби чIезарун рукIана цин Къадиров АхIмад-хIажигун ва 2004 соналъул 9 маялда гьев чIван чанго соналдасан республикаялъул нухмалъиялда тарав гьесул вас Рамзангун. Рамзаница гIадамазда цебе гьесда «вацин» абула.\nСурковасги чачаналъ живго чачанавлъун рикIкIуна хутIараб бакIалда гIурусавлъун рикIкIуна.\nСурковги президент Владимир Путинги рукIана Къадировасул рахъ ккурал чагIиги. Россиялъул информалатазде гIемерал соназ Сурковасул букIараб асаралде балагьун абизе бегьула прессаялда Къадировасул лъикIаб имидж бихьизабиялъулъги гьесул хIаракат бугин. Чачаналъ букIараб кIиго рагъдаса хадуб республикаялъул ругънал сах гьарурав чилъун Къадиров вихьизавулеб миф гIуцIарав чиги гьев вугин абизе бегьула.\nМасала, лъабго сон цебе Шатоялда цо калам гьабулаго Сурковас гьадин абун букIана: «Жакъа нилъер буго политикияб рахъалъ тIубараб ва сахаб регион. Гьелъул кIудияб кIвар букIана Чачанлъиялда конституциялъулаб низам чIезабиялъулъ»-ян.\nРоссиялъул гьанжесеб политикияб системаялъул архитекторлъун кколев Сурковас жиндирго лъалкI тIубараб Шималияб Кавказалда танин абизе бегьула. Гьев вукIана «нухмалъи гьабулеб» яги «суверенияб демократия» гIуцIаразул цояв ва гьел рагIабаздалъун ритIухъ гьабулеб букIана регионалда нухмалъиялъул тухумчилъиги, ритIухъ гьаризе бегьуларел цоги къануналде данде кколарел ишалги.\nАрбагI къоялда Сурков вице-премьерасул хъулухъалдаса нахъе унев вукIин лъазабураб мехалда Рамзаница абуна Сурковас АхIмда-ХIажил ва республикаялъул рахъ ккун букIанин чачан халкъалъе бищунго захIматал къоязин.\nАмма Сурков Путинил командаялда хутIизе вугин Къадировасул лъазаби жиндие бокьараб хIакъикъаталдаги бугеблъун бихьизе бокьилъун бичIизе бегьула.\n2. Kavkaz.ge абулеб сайталда гьал къоязда лъун буго МахIачхъалаялда Апрелалъул ахиралда тIобитIун букIараб цо данделъиялъул хIасил.\nГьеб данделъиялда гьоркьоб лъун букIана Рамазан ГIабдулатIипов Дагъистаналъул нухмалъулесул ишал тIуразарулевлъун тараб хIалалда абухъе байбихьараб гIадамазул хьулазда бан лъабго моцIалъ гьабураб цIех-рехалъул суал.\nГьелъул хIасилалда тIатун буго ГIабдулатIиповасда гIадамазул кIудияб хьул букIинги, коррупциягун терроризм тIагIинабизе ккеялъул проблемаби рукIинги. Гьебги чIахIияб гIелалъул гIадамазда коррупциялъул проблема кIудияблъун бихьулеб буго, гIолилазда абуни-терроризмалъул проблема.\nГьанибго абизе ккола 2010 соналда «Черновик» газетаялъ гьабураб гьединабго цIех-рехалда коррупция тIагIинабизе кколин 90 % ва терроризим тIагIинабизе кколин 10 % гурони рикIкIунеб букIинчIин. Ахирал соназда изну гьечIого яргъидгIуцIаразул хIаракат цIикIкIиналда бараб батизе рес буго гьанже гьел тарихал хисиялъул гIилла.\nГьабго заманалда гIемерал дагъистаниязда берцин бихьулеб буго мадугьалихъ бугеб Чачанлъиялда лъикIаб рахъалдехун ккарал хиса-басиял. РукIана Къадировасул политика лъикIаблъун бихьулелги пикраби.\nАмма дагъистаниязул цIикIкIунисез рикIкIунеб буго авторитарияв нухмалъулев вукIинчIоги республикаялда гражданияб жамгIит букIине кколин. Къадиров берцин вихьиги гьеб, цIикIкIунисеб нухалда, инсан хIисабалда гьев берцин вихьи гуреб, гьесул хIалтIул хIасилал лъикIаллъун рихьиялда бараб бугин ккола.\n3.Итни къоялда Къадиров Рамзан дандчIван вукIана школазул директоралгун.\nГьениб аслияб кIвар буссинабулеб букIана республикаялъул лъайкьеялъул системаялда ругел проблемабазде. Цо бугони, республикаялъул школазул щибаб лъабабилев директор хIалтIудаса нахъе вахъун вуго ай 456 директорасул 139 яв. Гьебги лъайкьеялъул министр Анзор Музаевас гьел хисизе лъайгун махщел бугел чагIи гьечIин абулеб бугониги. Гьел нахъеги рахъун руго кIиго моцIалъ гьабулеб букIараб аттестация кьезе кIвечIого.\nКiиабизе бугони, Къадировас рикIкIунеб буго лъайкьеялъул системаялъул аслияб кIвар патриотал гIезариялдехун буссираб букIине кколин.\nЦо-цо директораз рикIкIунеб буго жидее гьабураб аттестация цебеккун хIасил лъалеб букIанин ва экзаменазда цере гьанже рахъун гьединал хиса-басиял гьари битIараб гьечIин. Араб соналда чачаназул школазда кьурал экзаменазул хIасилал цересел соназде дандеккун квешал рукIана ва тIолабго Россиялдаго бищунго квешал рукIана.


МацI хIажат буго миллат цIунизе » MAARULAL.RU :: Аварский Культурно-Просветительский Портал\n27 октября 2010 | Аварский Язык | добавил(а): isma78 | Просмотров: 22595\n1987 соналдаса нахъе х1алт1улев вуго ДГПУялъул Дагъистаналъул филологиялъул факультеталда. 2003 соналда вищана ДГПУялъул Дагъистаналъул филологиялъул факультеталъул Дагъистаналъул мац1азул ц1ирагьараб кафедраялъул заведующийлъун. МухIамадица бицунеб буго рахьдал мацI цIуниялдалъун миллат цIуниялъе бугеб кIваралъул.\nДагъистаналъул педагогикияб университеталда Дагъистаналъул филологияб факультет рагьаралдаса чанго къокъа студентазул къватIиб биччана. Гьаб факультет г1иц1аб бак1алда бижун бач1араб жо гуро. Гьелда цебе, чанго соналъ рахьдал мац1азул ва литератураялъул учительзаби х1адурулел рук1ана филологияб факультеталде гъорлъе унеб rlypyc ва рахьдал мац1азул отделениялъ.\nХасаб факультет рагьидал нижее рее щвана студентазда жеги гьваридго рахьдал мац1 ва литература, гьезда хурхарал предметал малъизе. Цебе студентазе ц1алулеб бук1араб батани гьанжесеб авар мац1ги гьеб школалда малъиялъул методикаги, факультет рагьиялдалъун т1аде рач1ана ц1иял курсал: «Рахьдал мац1алъул каламалъул культура», «Рахьдал мац1азул диалектология, «Рахьдал мац1алъул практикияб курс», «Г1урус ва рахьдал мац1ал дандекквеялъул грамматика», «Дагъистаналъул мац1ал».\nКъокъго абуни, нижее рее щвана студентазда гьваридго рахьдал мац1ги литератураги малъизе.\nБит1араб бицани, дун рек1екълъула щай къвариг1ун бугеб рахьдал мац1илан суал кьурабго. Мац1 ккола рух1анияб бечелъи. Дунялги г1аламги буго цо х1алалда ч1олареб жо. Цин ссиялде бачIуна рух1ияб бечелъи, цинги гьебги жибго тун маг1ишаталда хадур лъугьине байбихьула г1адамаз. Гьаб буго г1емерисев чи маг1ишаталда хадув лъугьараб заман. Маг1ишаталда хадур лъугьинч1огоги щиб гьабилеб, ракъун, къечон кин рук1инел? Амма бищун х1ажатаб жо буго гьадинаб заманалда рух1ияб бечелъи ц1уни. Хаc гьабун абуни, Дагьистаналда кидаго бук1араб: к1удияздехун адаб, мискин-пакъирасул т1алаб гьаби, маслих1ат, гьоболасе хъатир, цоцазе кумек, гьелдаго цадахъ нилъерго мац1алде, адабияталде ва культураялде, хасго Ват1аналде рокьи. Гьеб киналъго инсанасе я г1арац, я боц1и кьоларо, амма г1аданлъун хут1изавула, иман, ях1 бечелъизабула.\nДагьистаналда кидаго бечедав чиясулалдаса, ц1ик1к1ун адаб гьабулаан ях1-намус бугев чиясул.\nЧанги дунялалда т1адго ц1ар раг1арал мац1азда т1ад х1алт1арал г1алимзабаз ч1езабун буго г1адамасул г1амал-хасият ва дунялалдехун берба-лагьи бухьараб бугин гьес бицунеб рахьдал мац1алда.\nМаг1арул мац1 бац1ц1адго бицунел чаг1и къо бахъанаг1ан дагьлъулел руго. Г1урусги маг1арулги жубараб, цо г1ажаибаб мац1 буго г1емерисез бицунеб. Лъик1 бук1инаан щивав чи мац1 бац1ц1адго бициналда т1ад х1ал-т1ани.\nГьелъие г1оло газетазда рахъизе ккола г1адамазе ц1ализе рак1 балел макъалаби, хъвадарухъабаз т1ахьал хъвазе ккола г1адамазе ц1ализе рокьулел, театралъ х1аракат бахъизе ккола сценаялда «хьандей, гьардей» гуребги, жакъасеб къоялъул к1вар бугел темабазда т1ад х1алт1изе.\nАвартеатралъ, дир х1исабалда, бищун к1вар кьолеб жо буго щиб гьабунги г1адан велъа-вохизе т1ами.\nГьединго школазда авар мац1алъул дарсалги рачине ккола математикаялъул, къват1исел улкабазул мац1азул факультетал лъуг1арал учительзабаз гурел, хасаб мац1алъул дипломал кодор ругел учительзабаз.\nЦо-цо школазул директоразеги заман щун буго, эбел инсуе рахьдал мац1 лъималазда малъизе бокьун гьеч1илан багьанаби рачинч1ого, бук1ине кколеб къаг1идаялъ рахьдал мац1алъул дарсал школазда рачиналъул х1алт1и г1умруялде бахъинабизе.\nЛъида лъалареб цогидал предметазул даражаялда рахьдал мац1алги школалда малъизе кколилан пачалихъалъулги министерствоялъулги х1укму бук1ин?\nАвар литературияб мац1 малъула киналниги маг1арулазда, жидерго сверелал, диалектал яги хъвай-хъваг1ай гьеч1ел г1андадерилниги, цезазул-ниги группаялъул мац1азда гьел к1алъалел рук1аниги.\nГьезда гьоркьор ратулел руго «г1акъилал чаг1и», жидее, жидерго мац1ги бук1аго, авар мац1 х1ажат гьеч1илан абулел. Цо-цоязе бокьун буго мац1 бат1иябщинаб росулъ бат1и-бат1ияб миллат бугилан ч1езабизе.\nДир х1исабалда, гьеб буго г1акълу гьеч1еб хабар. Цо бугони, жибго жиндаго ч1араб мил¬лат бук1ине ккани, дагьабго бат1ияб мац1 бугеб г1оларо. К1иабизе бугони, гьеб буго миллат багьанаде ккун, к1удиял хъулухъал къвариг1арал чаг1аз багъаризабураб хабар. Лъабабизе бугони, киназдаго бич1ч1изе заман щун буго авар литературияб мац1алда 6ац1ц1адго к1а-лъалеб цониги росу гьеч1еблъи. Щибаб росдал буго литературияб мац1алдаса бат1ияб сверел, диалект ялъуни хъвай-хъваг1ай гьеч1еб мац1. Нилъее умумуз киналниги маг1арул миллаталъул чаг1и цоцазда рич1ч1изе ирсалъе тун буго «болмац1алдасан» байбихьи лъураб авар литературияб мац1. Гьеб я цо росдал, я цо районалъул, яги цо наречиялъул мац1 гуро — гьеб буго киназего г1аммаб мац1. Гьединлъидал, гьеб лъазабизеги ккола рахьдал мац1 х1исабалда.\nКъокъаб х1асил, нилъее авар литературияб мац1 х1ажат буго маг1арул миллат цгунизе. Мац1 гьеч1они — миллат гьеч1о. Миллат нилъедалъун лъуг1ани, хабалъ умумулги кьурун руссина, хадур рук1инесел нилъер наслабазги наг1ана кьела, гьединлъидал нилъеда тIадаб буго нилъер умумузул мацI, гIадат, рукIа-рахъин цIунизе.\nГьанжесеб тIадегIанал цIалулзаведениябазде лъугьиналъул цIияб къагIида хIисабалде босани, дида ккола г1агараб заманалда рахьдал мац1азул цогояб пачалихъияб экзамен (ЕГЭ) бук1инарин.\nРишватчилъиги лъай гьеч1ел студенталги цогояб пачалихъияб экзаменалъ гьукъилин министерствоялда рак1алда батани, гьел руго хьул к1удиял чаг1и. Ришватчилъиги цогидал г1унгут1абиги т1аг1ине ккани, гьелде данде рагь гьабун rloларо, кьуч1дасанго хисизабизе ккола рокъобги къват1ибги кьолеб тарбия.\nПедагогикияб университеталъул рахьдал мац1азул кафедра рагьаралдаса дагьаб заман гурони гьеч1ониги, к1удияб х1алт1и гьабулеб буго студентазул лъай борхизабизе. Киналниги предметазул ц1иял программаби х1адур гьарун басмаялде рахъана.\nБаемаялде рахъана гьединго рахьдал мац1алда хурхараб 12 монография, 6 ц1алулгун методикияб пособие, таманалго г1елмиял макъалаби. Руго кафедраялда доцентал, профессорал, жидеца школалъе ц1алул т1ахьал хъвалелги.\nКафедраялда рагьун буго докторантура ва аспирантура. Кинавниги гьабсаг1ат нижер кафедраялда диссертациязда т1ад х1алт1улев вуго 56 чи.\nГьезиеги студентазеги лъай кьезе т1адкъан буго 29 преподавателасда. Гьезда гьоркьоса гкмерисел ккола доцентал ва профессорал. Масала, авар ма-ц1алъул дарсал кьола цо профессорас ва анлъго доцентас, ай цониги гъеч1о г1елмабазул кандидат абураб даража гьеч1ев чи. Авар мац1 малъула гьединго факультеталъул декан, филологиял г1елмабазул доктор, профессор Дибиров Ибрагьим Ашрапудиновичасги.\nКопоего абуни, нижехъе т1адч1ун ц1ализе рак1алдагун вач1арав студентасул рес буго, нижер т1оцебесеб т1алаялдаса гъоркье-т1аде вахинч1ого, г1елмабазул доктор ва профессор вахъине.\nСтудентазе къимат кьеялъул рахъ босани, росабалъа рач1арал студентазул лъайги ц1ик1к1араб буго, каламги цебет1ураб буго. Амма грамматика заг1ипго гурони лъалеб гьеч1о. ЛъикI бук1инаан учительзабаз школалдасанго ц1икIкIун кIвар кьуни нилъерго гIагараб рахьдал мацIалде.\nАвтор: Исмаил Таймасханов\n#1 написал(а): AbuMuhammadkhan (9 октября 2014 22:14)\nБищун цебе алип хисизе ккола, эбги г1ажам бук1ине ккола\nhttp://maarulaw.livejournal.com/133024.html гьаниб буго алип щибаб гьаркьие х1арп бихьизабураб\nБищун цебе лъазе ккола болмац1, цинги жиндирго росдал мац1, цинги нилъ рук1ина унго-унгоял маг1арулал. К1алъазеги ккола бац1ц1адаб маг1арул мац1алда г1урус раг1аби журач1ого.


Нухалги къачIазе руго, гIадлуги букIине буго\nРеспубликаялъул хIукуматалдаВладимир Васильев гIенеккана улкаялъул президентасде хитIаб гьабурал дагъистаниязухъ\n27 июналда ДРялъул бетIерасул ишал тIуралев Владимир Васильевас къабул гьаруна дагъистаниял.\nГъизилюрт шагьаралда диализалъул центр рагьеян гьарулеб букIана Гъизилюрт районалдаса Шагьрурамазан ХIасановас.\nГьелда бан ДРялъул СахлъицIуниялъул министерствоялъ кьураб баяналда рекъон, Гъизилюрт шагьаралдаги Гъизилюрт районалдаги вуго ургьисалаби унтарав 34 чи. Гьединлъидал рехсараб шагьаралда рагьизе бегьула 10 чиясе бакI бугеб диализалъул центр. Гьел унтаразе медицинаялъул кумек гьабсагIаталда гьабулеб буго цогидал шагьаразда.\nШагьрурамазаница бицана унтаразе хIажатал дараби щоларинги. Гьесухъги гIенеккун, Васильевас гьикъана ДРялъул хIукуматалъул председателасул тIоцевесев заместитель Анатолий Карибовасда диализалъул центр баялъул хIакъалъулъ. Карибовас жаваб кьуна исана сентябралда гьеб центр рагьизе бугин.\nДербент районалдаса Умрайгьан Айдиевалъ гьарулеб букIана васасул ясалъе сакъатлъиялъул группа чIезабизе кумек гьабеян. Гьелъухъги гIенеккун, Васильевас, кумек гьабеянги абун, гъолбасана «Главное бюро медико-социальной экспертизы по РД» ФКУялъул нухмалъулесухъе Айдиеваз хъвараб кагътида.\nХасавюрт районалъул Къуруш росдал жамагIаталъе лъим бачиналъул масъала борхана Эмирхан Эмировас. Гьеб масъала тIубаялъул хIакъалъулъ бицана ДРялъул вице-премьер Идрис ХIасановас. «ИчIго соналъ бан бахъунарого буго Хасавюрт ва Бабаюрт районазул 20 росулъе лъим бачунеб мухъ. 2018 соналъул ахиралде гьеб бан бахъине буго ва Къурушалдеги лъим щвезе буго», - ян бицана гьес.\nГьайбатулагь МанатIиловас гьикъана СтIал-Сулейман районалъул Эминхюр росулъ школа кида бан бахъине бугебилан. «БукIана 1966 соналда бараб школалъул мина. Гьеб биххана, лъималазе хIинкъи бугинги абун. Гьелъул бакIалда цIияб школа бан бахъинабуни, бокьилаан. Бокьилаан росулъ бугеб чIобогояб минаялда жаниб лъималазул ахги рагьани», - ян абуна гьес.\nШкола бан бахъинабизе бугин рагIи кьуна ДРялъул вице-премьерасги лъайкьеялъул ва гIелмуялъул министр Уммупазил ГIумаровалъги. Жакъа къоялде гьеб школалъул 85 процент хIадурго бугинги абуна гьелъ.\nМахIачхъалаялдаса Аминат Идрисовалъ бицана, Шамилил къватIалъул 89 «А» адресалда бугеб минаялъул азбаралда лъималазе расандизеги чIахIиязе хIухьбахъизеги бакIго хутIун гьечIилан. ХIасан Идрисовас рагIи кьуна гьеб масъала тIубазеги.\nГIабдулхIалим Иманшапиевас гIарз бахъа-на МахIачхъала шагьаралъул администрациялъул хIалтIухъабаз инкар гьабулеб бугин, изну гьечIого бараб мина биххизабиялъул хIакъалъулъ гьабураб судалъул хIукму тIубазе.\nКазбек районалдаса МухIамад ГIабдулаевас гьарана Дилим-Инчха-Миякьоб шагьранух къачIаян абун.\nПрочитано 185 раз\tПоследнее изменение Четверг, 05 июля 2018 11:00\nДругие материалы в этой категории: « Сессия\tСтратегияб сессия »


«РОСДАЛ ЗАХ1МАТЧИЯЛЪУЛГИ» РЕДАКТОРАЛЪУЛГИ НАКЪИТ. - 30 Декабря 2015 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nВоскресенье, 18.03.2018, 05:18 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2015 » Декабрь » 30 » «РОСДАЛ ЗАХ1МАТЧИЯЛЪУЛГИ» РЕДАКТОРАЛЪУЛГИ НАКЪИТ.\n«РОСДАЛ ЗАХ1МАТЧИЯЛЪУЛГИ» РЕДАКТОРАЛЪУЛГИ НАКЪИТ.\n- Вай пакъир, унго т1убанищ дур 90 сон, бач1анищ замана, цебе хараби г1адин, гьагьинибги лъун мунги кьурса гъоркье рехулеб?\n- Къадруяб, лъиениги бетIер къуличIеб, гIасругIан заманалъ халкъалъе гьабураб хъулухъ. Районалъул тарихги цебетIейги, гIадамалги гIадамалго гурелги-кинабго жаниб хIебтIараб 100 азарго тIамач, 10 азарго номер, 1925 соналдаса жакъа къоялде щвезегIан квешаб-лъикIаб кинабго хъвараб 200 кг архивалъул. ГIемерал мун гIадал рачIана-ана. Дун жеги буго. ТIехIун гьечIо къалам, кIочон гьечIо мацI, билун гьечIо пасихIлъи.\n- Лъацаха дур къимат гьабулеб, лъие мун х1ажатаб, дир рек1ел гьудул?\n-- Мун жеги столалда гъоркь ясандулеб мех… РукIинчIо я инстаграмал, я гIебеде битIараб килищ лъунилан къадру борцунел сайтал, я гIорхъи-зани гьечIого бацIцIадаб-чорокаб жаниб бачараб интернет. Доб букIана дир заман. Гьоркьохъеб ригьалъул, цIа гIадав гIолохъанчи букIана дун. Дир гьурмазда хъвараб гьоркьоб лъолаан райкомалда, казияталъ какарасеян абуни, гьабулаан букIине кколеб тамихI. Дун лъугьунаан урхъараб гьоболлъун щибаб рокъобе, дир дабар гьабулаан гьитIиназ-чIахIияз. Кидаго ккелароан дун гьадин тархъилин, цIакъ дагьав чиясе гурого хIажат гьечIеб бакIалде ккелин. Борхалъуде рахине цIакъ захIмат букIунеб буго, дир яс, тIаса гъоркье бигьаго гиризарулел рукIун руго. Дуцаниги биччаге дида хъанч чIвазе.\n- Зах1матаб гьариги, гьеч1еб кумекги… Кин духъ ялагьилей, щиб гьабундай лъик1?\n- КIочонге, дун цIалулев цогIаги чи чIаго вукIаго, рагIул къимат хвезе гьечIеблъи. ЦIуне дун цIалулел, цIуне бокьулел! Дун гъираялда кодобе босизеян, лъала, нужеца кьер-кьерал берцинал гурдал ретIун, цIвакизабун хераб дие гьабурабщинаб тимарги. Баркала буго. Амма дирго халатаб гIумрудул нух ракIалде щведалин абуни….\n- Бице щиб бихьараб, щиб нахъа тараб? Дур гьурмал къалъарал харбал рук1анищ?\n- Улкаялда инкъилабги бергьун «Правда» абураб казият къватIибе ине байбихьидал, Авар, ГIанди ва Гъуниб округазе биччалаан дун. ГIараб хIарпаз гьитIинабго тIанчида хъварал цIиял харбал, битIахъего абуни, цоцахъа рахъи гьабун тIиритIулаан магIаруллъиялда.\nЛъавукълъи тIагIинабиялда бутIа лъурабги дун, колхозал гIуцIизе ккеялде ахIи барабги дун, гIухьбигун дояркаби зобалаздеги рахинарун, тасамахIал хIалтIухъаби къватIир чIвазарурабги дун. Эбелаб ВатIаналъе гIоло рухI бичизе хIадурал гIолохъабазул рекIеда тIад лъун гьужумалъ бортарабги дун, кьогIаб хабар босун похоронкалъун улбузухъе рещтIарабги дун, гIакъил ХIамзатил кучIдузе куркьбал гъурабги дун, дунялалъулго инсан Расулил тIоцебесеб кечIалда бищун цебе бер кIутIарабги дун.\n-Ч1ая, г1акъил Х1амзатица гурищха «Дун», Дица», «Диейилан» ц1ек1ал раг1аби рехсон веццардугеян амру гьабураб? Бегьиларо, Абуначаг1и, гьедин.\n-Кинабго лъикI гуро дирги букIараб. Рагъул соназцин алхинчIого къватIибе араб, гьелъ биххараб улкаялъул магIишат бахъинабулел соназцин шапакъатал щвараб дида гIемер гIакъуба бихьана СССР бихун хадуб, тIалъиялда тIибитIараб гIадлу гьечIолъиялъул ричIчIиялъ щущазабуна берцинго нухда ине букIараб дир хIалтIи. Сакъатлъиялде ккезабуна дун дол тохал 90-абилел соназ. ГIодоцинабуна жигар, квегъана дун къватIибе инеян рухI кьун хIалтIулелщинал. Амма дун гьединги къуркьичIо.\n-Мунго къуркьич1ониги, къуркьанищ дур рек1ел х1ал, бот1рол пикру, кинабго инсанасе г1олоян ах1иялъе рит1ухълъи? Борч1анищ тохаб, рек1к1аб?\n-Веццизе кколаресе цIакъго хъат чIван, гIунгутIаби къватIир чIвазаризе мустахIикъасул гьел тамахго рахчун рорчIун ратила дирги гIунгутIаби, дунги малаик гурелъул. Амма дун букIинчIо гьерсилги, хIалихьалъиялъулги, инжитлъиялъулги чапарлъун. Ки-да-ни-ги.\n-Мустах1икъаб нухги нахъа тун бач1ун буго мун жакъасеб г1елалъухъеги. Кин араб дур гьайбатаб юбилей «Росабазул зах1матчи», гьал «Муг1рузул колхозчи»?\n-ГIодорчIеязда дун беццун рорхичIо чогърол лълъурдул, ахIичIо дун гьечIого гIумруго гьечIила ракI бохизабурал саринал, кIодо гьаричIо дир кумекчагIи-казияталъул ветеранал, жигарал мухбирал. РакI батизабизелъун ва дун цIилъизабизелъунгIаги щвечIо гьеб ахIи-хIур хисун цойги мунпагIат, шапакъат, цIар, сайгъат. Амма 90 соналъ къуркьичIеб дун гьаб нухалдаги расги рекIекълъичIо. Унтана. Амма бекичIо.\nДица тана тарихалда лъалкI. Дица ва дун гIуцIулаго хIалтIаралщиназ тезе буго гьаб районалъул гIумруялда лъалкI. Дун хутIизе буго таварихалъул кинабго хъвараб мажмугIлъун. Дун аваданаб асарлъун чвахизе буго цIалдолесул рекIелъе, дун сипат бихьичIев кIудидадал гIумрудул баянлъун хутIизе буго щибаб хадуб гIолеб гIелалъе. Квералъги ракIазги хъвараб бацIцIунаро. ЧIа я, мун щай гIодулей? Киб бихьараб жо гьеб, къалам кодосев чи загIиплъулев?! Мун дида гурхIунищ? Воре, воре! Чанги гIакъуба-захIмат, ритIухълъи гьечIолъи бихьараб нилъеда гьаб гIасругIан болжалалда жаниб. БатIи-батIиял гIадамал, гIелал, политикиял хиса-басиял, хIакимзаби… Дуе щиб?! Гьаб кIочон тарабгIаги бихьугегиян Аллагьасде гьарделел рукIине ккола нилъ.\nГьаниб х1алицаго г1адин, маг1уги бац1ц1унаго, «Аминги» абун редакторалъ диктофон свинабула. Гьаб нухалдаги инсан къуна. Казият бергьана. Гьеб думалъго бергьунеблъун бук1ине бижараб бук1ун. Ч1ахъаги г1умруялъул хъвадарухъан! Ч1ахъаги казият!


Миллияб библиотекаялъул лъабабилеб тIалаялда тIобитIана тележурналист ва гIолохъанай гIалимчIужу, гIелмабазул кандидат Хатимат МухIамадовалъул тIехьалъул презентация.\nБитIараб бицани Хатиматица дие гьеб тIехь сайгъат гьабурабго дица тIад хъван бугеб цIаралдаса хIинкъун дандечIвараб рагьун букIинчIо. "Гьаниб щибниги дир хIакъалъулъ квешаб жо хъван батуларо" - ян Хатиматие махсароги гьабун тун букIана.\nХасго тату хвезабуна тIехьалда лъун бугеб чIамучIаб гIелмияб цIаралъ. КъосинчIого ахиралде швезегIан гьаб цIализе кIварав чи Хатиматил бакIалда телевидениялдецин восизе бегьула. Гьале гьеб "Структурно-семантическая и антропоцентрическая организация паремий аварского языка". Гьаб жо цIалун хадув жаниве ваккизе чан чияс таваккал тIамилеб? Жакъа, арбагI къоялъул сагIат лъабгоялда презентациялде ахIарабго инчIого чIезе рекъон букIинчIо. Амма вачIинахъего Хатиматида гьарана рагIи кьоге дида гьеб чIамучIаб гIелмуги мунги данде гьарун абизе жо лъаларин. Гьереси бицине бокьун гьечIо, лъаларин абизе рекъон гьечIин.\nПрезентация байбихьарабго мацIазул институталъул директор МухIамад МухIамадовас гIелмияб хIалтIи аваразул кицабигун абиязда тIаса хъван бугин абидал цIакъ бокьана дие. Гьеб дие гIагараб, щивав аваразул маданияб хазинаялъулги, кIалзул гьунаралъулги, фольклоралъулги адаб гьабулев чиясе къиматаб, пайдаяб ва кIвар бугеб тема буго. МухIамадица пасихIго ва магIнаялда бичIчIизабуна данделъаразда Хатиматица гьабураб гIелмияб хIалтIулги, гьелъул творческияб хIаркаталъулги миллаталъе гьелъул бугеб пайдаялъулги.\nХасго хIалтIи рекIее гIуна гIелмияб хIалтIи машгьурал эменгун вас Заирбег ва СагIид ГIалихановаз данде гьабураб "авар кицаби ва абиял" абураб тIехьалдаса пайдаги босун хъвараб батиялъ. Презентациялде ячIарай шагIир Залму Батировалъ гIемер магIнаялда бицана гьел кицаби данде гьариялъул тарихалъул ва жиндирго вакьад Заирбег ГIалихановасул. Гьелъул кIалъаялъги гIезегIан жо рагьана магIарулазул адабияб тарихалъул.\nГIемерал гIалималги гIакъилалги чагIи кIалъана, еццулей йикIана Хатимат. Еццулей йикIана гьунар бугей йигин, цIодорай йигин, берцинай йигин, лъалес лъалел хинал рагIаби рицунел рукIана. Щивав кIалъан хадуб залалда ругез "дуца абулеб битIараб буго" абураб магIнаялда хъатги чIвалеб букIана. Диеги рагIи кьуна, дицаги еццана Хатимат лъикIаб ва пайдаяб хIалтIи гьабулеб бугин, цIодорайги йигин, берцинайги йигин, махщалида передачаги бачулин.\nАмма гьеб презентациялда рукIарал кIалъаязда мех-мехалда цере рахъараздаса борчIулеб букIана цо рахIат хвараб пикру, кидалъагIан чIаго хутIилеб авар мацI, росаби чIунтулел руго, гIадамал гIодоре гочунел руго, гIалимзабазул тIахьалъги, рахьдал мацI кьолел чагIахъги, гьеб мацIалдаса кваналел гIадамазеги гурони гьеб хIажат гьечIеб гIадаб.\nГьеле гьеб пикру гьереси гьабизе бокьана дие. Аваразул кицаби ва абиял буго гIасрабазул хазина, гIелаз гIелазухъе кьун нилъехъе щвараб. Гьеб хъвалел, бахъулел, цIалулел ва гьелда тIаса гIелмияб цIех-рех гьабулеб миллат ккола хвеялда хIинкъараб гуреб, гьелъул гIаксалда цебе тIолеб, гьеб мацI хIажатаб миллат.\nХатиматил пишацояв мунагьал чураяв ГъазимухIамад ГъалбацIовасе рокьулаан такрар гьаризе гьадинал рагIаби: "Дица дунял бикьула бичун босизе кIолелдеги кIоларелдеги. Масала, дунялалда бищунго къиматаб сагIат босизе кIола нилъеда, заман бичун босизе кIоларо, дару босизе кIола, сахлъи - кIоларо, хIикматаб берцинлъиялъул чIужугIадан йосизе кIола, рокьи - кIоларо, бечелъи босизе кIола, рахIатгун хIалхьи - кIоларо. РачIа нилъеца лълъар бохизе бичун босизе кIолареб щиналъул рахъалъ, гьеб гьарзалъайги нилъее"- ян. Хатиматица тIад гIелмияб цIех-рех гьабулел кицаби ва абиял руго авар халкъалъул бичун босизе кIолареб, жиндие багьа гьечIеб хазина.\nГIага-шагарго гьединаб пикру загьир гьабулеб букIана щивав кIалъазе вахъарас данделъиялда. Щивас бицунеб букIана гьеб жиндирго къагIидаялъ, жиндирго мацIалда. Масала, АсхIабгIали ХIасановас гьеб загьир гьабуна тIармида кечI ахIиялдалъун, ТIелекьа шагIир КъурбанмухIамадица къвал цIурал тIугьудуца ва сайигъат-саламалъ.\nМахIмудапандица тIад тIугьдул рахъараб сураталдалъун. Щивалиго тохтир-художникас бахъун босун бачIана жийго Хатиматил сурат. ХIасил калам баркиял рукIана кодоб хъатикь жо бугелги гьечIелги. Амма кIиязулъго букIана хинлъи ва адаб.\nЖеги цIороберал лъурал гIалимзабиги, гIадатиял гIадамалги, Хатиматил рукъалъул чагIиги рукIана цере рахъун. Ахиралда жийго Хатиматица бацIцIадаб гIурус мацIалда баркала загьир гьабуна гьеб гIурусгун магIарул мацIалда тIобитIараб презентациялъул гIахьалчагIазе. Данделъиялде рачIаразе къокъго бицана гIелмияб хIалтIиялъул аслияб мурадалъул ва цере лъурал масъалабазул. БитIун абулеб бугин бутIрулги гьанкIезарун вархиялда хъат чIвана залалда рукIараз. Данделъи лъакIаб даражаялда гIуцIун бугоан. Хабар лъикIаб рагIайги.


Почтаялъ гьабулеб хъулухъ хиралъизе бегьула\nMail Box, Russia\nРоссиялъул пачалихъалъул хIукмуялда рекъон 2015 соналъ пресса цIалдолезухъе щвезабуралъухъ почтаялъе гIарац кьезе гьечIо. Гьелда хурхун газет-журналазул подпискаялъул багьа чанго нухалъ цIикIкIине бугин лъазабулеб буго экспертаз.\nДагъистаналъул журналистаз ва редакторзабаз почта къваригIунареб, пайда гьечIеб идаралъун рикIкIунеб буго, гьезул пикруялда рекъон почтаги биххизабун гьелъул бакIалда лъикI хIалтIулеб, тIад дагьаб харжги гьабизе кколеб цIияб идара гIуцIизе кколеб буго.\nПресса цIалдолезухъе щвезабулелъул гьарурал харжал рецIиялъе щибаб санайил пачалихъияб бюджеталдасан 3 миллиард гъурущ биччалаан Россиялъул почалъе, амма тIасияб соналъул бюджеталда гьеб гIарац бихьизабун гьечIо.\nРоссиялъул почалъул нухмалъиялъ лъазабулеб буго жидее гьеб гIарац камизабуни, почалъ жидерго хIалтIухъ босулеб гIарац кIицIул бахинабизе кколилан.\nГьеб бахани Россиялъул чIахIиял шагьаразда подпискаялъул багьаги кIицIул цIикIкIине бугин, регионазда гьеб 5 нухалъ хиралъизе бегьулила ва Шималияб рахъалда гьелъул багьа 8 нухалъ бахине рес бугилан.\nГьеб почалъе биччалеб букIараб гIарац гьоркьоб къотIизе тогейиланги гьарун Россиялъул «Комерстантъ», «Комсомольская правда», гIадинал цIикIкIараб тиражги бугел чIахIиял газетаз кагъат хъван букIана Россиялъул президент Владимир Путинихъе, амма гьелъул я щибго хIасил ккун гьечIо, я гьелде данде кинабгIаги жаваб кьун гьечIо тIалъиялъ.\nДагъистаналъул бищунго кIудияб тираж бугеб «Новое Дело» газеталъул редакто Сагитов ХIажимурадил пикруялда рекъон почалъ жиндирго хIалтIи цIакъ хашго гьабулеб букIаниги, гьелъухъ гIарац гьез цIакъ гIемер босулеб буго.\nБукIаралдасаги цIикIкIун гIарац кьейин жидеейилан гьеб почалъул идара лъугьани, гьезулгун киналгIаги къотIи-къаялги риххизарун, жалго газет-журналазул нухмалъулез гьел доре-гьанире щвезабулеб компания гIуцIцIизе кколин рикIкIунеб буго гьес.\nСагитов ХIажимурад: «ТIокIабги кибе гьез гьеб багьа бахинабизехъин бугеб? Гьел газет-журналал риччалел чагIаза магъалабиги кьезе ккола, кагъатги босизе ккола, хIалтIухъабазе харжал кьезе ккола, типографиялде кьезе ккола гIарац, почалъин абуни гьел доре гьанире щвезаби гуреб тIокIаб кинабгIаги хIалтIиги гьабуларо, гьез транспорталда гьарулел харжалги нижер харжаздаса гIемерго гIодорегIан руго, амма подпискаялъухъ щвараб гIарцул 50 процент босула почалъ.\nНич гьечIого босула гьебги, гьелда тIадеги гьезие багьа бахинабизе къваригIун батани яризарун тезе ккола гьел. КидаллъагIанха гьез талавур гьарулел рукIинел? БукIаралъуб почтаги тун газет-журналал риччалел чагIи цолъизеги цолъун гьел доре-гьанире раччулеб хасаб идара гIуцIизе ккола. ЦохIо газеталъе гьеб гIуцIизе захIмалъула, гьединлъидал цадахъ рекъон тIаделъизе ккола гьеб масъалаялде».\nГьединго ХIажимурадил пикруялда рекъон гьеб гIарац биччангутIиги, подписаялъул багьа бахинабиги ургъунго пачалихъалъ билълъинабулеб политика буго.\nСагидов ХIажимурад: «Пачалихъалъ ургъунго гьабулеб батизеги бегьуле гьеб иш. Щай гурелъул рикIкIада ругел росабалъ интернетги лъикI хIалтIуларо, телевизоралъги пачалихъияб политикаялда рекъанаб гуреб батIияб информация кьоларин абизе бегьула.\nГьединлъидал цохIого-цо пачалихъиял гурел газетаз рес кьолин альтернативияб информация щвеялъейилан абизе бегьула. Гьеб данде кколарого батизеги бегьула жакъасеб тIалъиялъе.\nГьедин пачалихъиял гурел газетазде данде гьабураб иш батизе бегьула гьеб, щай гурелъул гьезукьа киналго рахъаз къолел руго пачалихъиял газетал. Дир пикруялда рекъон гьеб пачалихъалъе данде кколареб батиIияб пикруялде дандечIей бугин рикIкIине бегьула.\nНижеени гIемер кIудияб зарал ккеларо гьеб почалъ багьаби рахинарунин абун, щай гурелъул нижер газеталъул цIакъ дагьаб къадар бичула почалдасан, амма бокьараб цивилизация бугеб пачалихъалда гьелъул гIадамазухъе бигьаго пресса щвеялъе ресал чIезарун рукIине ккола».\nПачалихъиял газеталгун- журналазеги кIудияб зарал гьабизеб бугин гьеб почалъ жиндирго хIалтIухъ цIикIкIун гIарац босиялъин бицана «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда Дагъистаналъул дарги мацIалда бахъулеб «Замана» газеталъул бетIерав редактор Юсупов Арсеница. Почалъул хIалтIудаса рази гьечIин живилан лъазабулеб буго гьес.\nЮсупов Арсен: «Гьеб почалъул тIубан нич-яхI тIагун буго. Гьадингоги ничгьечIого подпискаялъухъ щолеб гIарцул 80 процент босула гьез. Сундухъ гьезие гьеб кьезе кколеб? Босулеб гIарцуда рекъараб щибниги хIалтIи гьабуларо гьез.\nЦ!алдолездаги прессаялдаги гьоркьоблъи гьабунин абун гьебщинаб гIарац щай гьез босизе кколеб? Хасго нижехъа, гьадингоги сум-сараялда ран ругел миллиял мацIазда рахъулел газетал.\nПочалъул хъулухъ хадуб гьеб тIубан дагьлъула, пачалихъалъ биччалеб гIарацги дагьлъулеб буго. Подпискаялъухъниги щвараб жоги почалъ бахъулеб бугони, нижеца щиб гьабизе кколеб? Жибго тун почгун гьелъул монополия биххизабулеб, цойги идара гIуцIизе, почалъе конкуренция букIинабизе ккола».\nЖакъа къоялда экспертазул пикруялда рекъон Россиялъул регионазда гьоркьоб Дагъистан рикIкIуна бищунго журналистика цебетIуразул цояблъун.\nКавказалъул республикабазда гьоркьоб гьеб рахъалъ тIоцебесеб бакI ккола Дагъистаналъ. Дагъистаналъул хъвай-хъвагIай гьабулеб идараялъул баяназда рекъон 2013 соналъ респубилкаялда къватIибе биччалеб букIун буго кинабниги 60-гIан газет ва журнал.


Имам Шамилиеги памятник базе ккола\nЦIияб соналда цересел къоязда «Республикаялда цере гьарурал хъулухъазе гIоло» абураб орден кьуна Дагъистаналъул ва Россиялъул мустахIикъав художник, Дагъистаналъул пачалихъияб премиялъул кIицIул лауреат, профессор, скульптор ГIалихIажи Сайгидовасе. ГIалихIажиясул хIалтIаби рихьизе бегьула Россиялъул художествияб фондалдаги, Дагъистаналъул музеяздаги, республикаялъул шагьаразул къватIаздаги, хIухьбахъиялъул парказдагун сквераздаги. Гьезда гьоркьорги рехсезе бегьула М. Танкаевасе, ГI. Данияловасе, ЦI. ХIамзатие, И. Хъазахъие, гIурус учительницаялъе, ЦIада росулъ къункърабазе рарал памятникал, республикаялъул миллияб библиотекаялда лъурал Дагъистаналъул адабияталъул классиказе барельефал. Скульпторасул хIалтIаби лъун руго Эрмениялда, Азербайжаналда, Гуржиялъ. КIудияб художествоялъулабгун философияб магIна гъорлъ лъун буго ГIалихIажияс жиндирго гIагараб СалтIа росулъ ХIХ гIасруялъул Кавказалъул рагъул, граждан рагъул ва КIудияб ВатIанияб рагъул бахIарзазе бараб памятникалъулъги, гьениб аскIобго бугеб цIар рагIарав гIурусазул хирург Пироговасе бараб обелискалъулъги.\nГIалихIажи цIалана республикаялъул МухIидин Жамалил цIаралда бугеб художествияб училищеялда, Дагъистаналдаса лъабго чияс гурони лъугIичIеб И. Репинил цIаралда бугеб живописалъул, скульптураялъул, архитектураялъул институталъул скульпторал хIадур гьарулеб факультеталда.\n- Щвараб лъаялда гIей гьабун чIарав художник цеве унаро, - ян абула Сайгидовас. - Щибаб лахIзаталъ, хIатта макьилъги скульптор ургъизе ккола цо кинаб букIаниги цIияб сюжеталда тIад, рекIелъ, пикрабалъ букIине ккола цIияб сюжет, эскиз. Художник ккола философ.\nСкульпторасда республикаялъул тIадегIанаб шапакъат баркизе гьесул мастерскаялде щварав дун гIажаиблъизе гьавуна гьенир ратарал эскизаз, гипсалда хIадур гьарурал макетаз. Дун художество гъваридго лъалев специалист гьечIониги, гьесул хIалтIабазухъ балагьараб мехалда гIажаиблъизе бачIана. Дида ричIчIичIел цо-цо макетал гьес ричIчIизаридал, дида ккана гьел художникас рухI лъурал чIагоял жалин.\n- ГIалихIажи, дида гьаниб бихьулеб буго кIиго чIужугIаданалъул скульптураги. Дагъистаналъул эбелалъе памятник дуца хIадур гьабулеб бугин абулеб букIана. Гьаб кIиябго скульптурайищха гьеб?\n- Республикаялъул Культураялъул министерствоялъ конкурс лъазабун букIана Дагъистаналъул эбелалъе памятникалъе эскизалъе. Гьениб дир проект бергьун букIана. Гьелъул рахъккуна республикаялъул бетIерлъун вукIарав Р. ГIабдулатIиповасги. Гьеб букIана ботIрода кIазги чIварай, магIарул къагIидаялъ ретIа-къарай, яхъун чIун цояб кверги эхеде битIун, цояб квералъ лъимадул квер ккураб макет. Гипсалдаса мазгаралде рачIине байбихьараб мехалда, ГIабдулатIипов хIалтIудаса ана. Цевеса аравщинав какун ругьунал цо къапила лъугьана лъебелалъул, ай ГIабдулатIиповасул эбелалъул сипаталда гьабураб скульптура бугин гьебилан гьерсал, гIахьучIал тIиритIизаризе. ХIасил-калам, гьеб къабуллъичIо цIибачIараб командаялъеги, кутакалда лъикIаб бугилан цебеккун гьеб беццаразеги. ЦIидасанги лъазабуна конкурс. Гьенибги бергьана дир хIалтIи – гьале дуда цебе буго аскIоб лъимерги ккун гIодой чIарай Дагъистаналъул эбелалъе памятник. Гьеб букIине буго ункъо метр борхалъиялъул. Гьеб проект къабул гьабуна комиссиялъги, дандбан буго республикаялъул нухмалъиялдаги. Гьезги гьеб лъикIаблъун рикIкIана.\n- Киб лъезе бугеб памятник?\n- Памятник лъеялъе чIванкъотIун тIасабищараб бакI гьечIо. Буго кIиго пикру: «Ленинград» гостиницаялда аскIоб ялъуни Кировасул цIаралда бугеб къватIалъул сквералда. Россиялъул ва къватIисел улкабазул цониги шагьар гьечIо эбелалъе, чIужугIаданалъе памятник лъечIеб. Нилъер гьаниб гьеб цебего эхетизе кколаан.\n- Дур цо-цо скульптураби ричIчIизе захIмалъула. Мисалалъе, Р. ХIамзатовасул къотIноб лъун букIараб «Мать и дитя» скульптура какулелги дагьал рукIинчIо. Гьанже гьеб нахъе бахъун буго. Кибе гьеб араб?\n- Искусство бичIчIулел чагIи нилъер гIемер руго. Квеш ккараб жо буго гьеб бичIчIуларезул гьаркьал цIикIкIунел рукIин. Цо-цо мехалда дида ккола дун ЕвропаялдагIаги вукIараваниян. «Мать и дитя» скульптураялъе гьеб бичIчIулел чагIаз лъикIаб къимат кьуна. БичIчIуларезул кумекалдалъун шагьаралъул цеве вукIарав мэрас нахъе бахъизабуна. Гьеб босун ана Дагъистаналъул югалъулаб рахъалде ва гьениб цо райцентралда лъунги буго. Искусство «цIакъго бичIчIулез» бицине байбихьана ГIурустеатралда цебе лъун бугеб «Прерванная музыка» абураб скульптураялъулги. Искусство бичIчIулел дагъистаниязги Москваялдаса рачIарал художниказги гьелъие тIадегIанаб къимат кьедал, руцIцIунги чIана. Памятникал, скульптураби рукIине ккола философияб магIна гъорлъ бугел, балагьарал ургъизе, пикру гьабизе, хасго гIолилал анищал гьаризе тIамулел, рухIияб рахъалъ инсан бечед гьавулел. Искусствоялъул къимат гьабуларо нилъер гьаниб. Цебе гIадин Культураялъул министерствоялъги гьелде кIварго кьоларо. ХIакъикъаталдайин абуни, букIине ккола иш лъалел чагIаздаса гIуцIараб художествияб совет. Гьебги цогидабги гьечIолъиялъ нилъ рачунел руго рухIияб хъарцинлъиялде. БитIахъе ракI унтула гьадингоял дилетантаз искусство чIвалеб бихьидал.\n- Имам Шамил гьавуралдаса 200 сон тIубаялде памятникалъе лъазабураб дур проект бергьун букIана. Гьаниб мастерскаялда гьелъул гьитIинаб копияги бихьулеб буго. Щай гьеб лъечIеб?\n- 1997 соналда имам Шамил гьавуралдаса 200 сон тIубаялде лъезе кколаан памятник. 1996 соналдаго дица гипсалдалъун хIадурун букIана кIиго метр борхалъи бугеб скульптура. Чода рекIарав имамасул памятникалъул борхалъи букIине кколаан анлъго метр. Гьеб лъезе тIасабищун букIана троллейбусалъул горсвери бугеб бакIги. Пачалихъияб советалъул председательлъун вукIарав МухIамадгIалигун цадахъ дихъе рачIун рукIана республикаялъул кинабго нухмалъиги. Гьел разигоги хутIана памятникалдаса. М.-ГI. МухIамадовасул кагъатгун дун ана Москваялде, Роскультураялде. Гьезулгун дандги бан, щвана литейнияб заводалде. КъотIи-къай гьабуна авансалъе цебеккун гIарац гьенибе битIизе ва цинги памятник гьабизе байбихьизе. Гьелдаса хадуб байбихьана бада-гъудур. Диналъ гьукъараб бугин инсанасул сурат гьабизеян лъугьана диниял цо-цо церехъаби. Гьезул асарищ цIикIкIараб ялъуни политикайищ гьоркьоб чIварабали, хIалтIи чIун хутIана. Парангазул колонизаторазде данде вагъулев вукIарав бусурманчи ГIабдулкъадирие къоло лъабго метралъул борхалъи бугеб памятник гьабун буго Алжиралда. Турциялда, Египеталда, Азербайжаналда, Гьоркьохъеб Азиялъул улкабазда ран руго памятникал, нилъ ругеб къагIидаха бищун цIакъал.\nДида бичIчIухъе, гьениб политика хIалтIизабуна. Пачаясул Россиялда данде имам Шамил вагъана эркенлъиялъе ва чияда рачIолъиялъе гIоло. Гьев вукIана рухIияв цевехъан гуревги, жинца Европаялдацин букIинчIеб халкъияб, демократияб пачалихъ гIуцIарав политик, полководец, гIалимчи, реформатор. Имам Шамилие цо бакIалда гуреб чанго бакIалда лъезе ккола памятник. Жеги гьеб лъун гьечIолъиги ккола дагъистаниязе ничаб жо. Шамилил скульптураялъухъ валагьизе дир мастерскаялде вачIун вукIана Расул ХIамзатовги. Гьес бицана Совет Союзалдаса рачIарал машгьурал хъвадарухъабиги рачун жив Гъуниве щванила ва гьезда тIабигIатги, рагъ ккарал бакIалги рихьизарун хадуб гьез гьикъанила Шамилие бараб памятник киб бугебилан. Гьезда абизе жиндидаги рагIи батичIила.\nПрочитано 305 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 25 февраля 2019 10:09\nДругие материалы в этой категории: « АхIмадил бакъназул асирлъуда\tМагIарул Отелло »