"Махlмудил гlумруялда ва творчествоялда тlасан рагьараб дарс"- 8 класс. » Ассоциация учителей аварского языка\n21 апр 10:19Авар адабият / Мисалиял дарсал / Учителасе\nМахlмудил гlумруялда ва творчествоялда тlасан лъай гъварид гьабиялъул\n8 классалда класстун къватlисеб авар адабияталъул рагьараб дарс.\nДжамалова Эльмира Насрудиновна -\nавар мацlалъул ва литератураялъул\nтlадегlанаб категориялъул мугlалим\nДарсил тема: «Дунял - гlаламалъе гlищкъул рукъ барав»\n«Адабияталъул тарихалда тlад\nМеседил хатl хъвана хъахlабросулъес»\n1. Махlмудил гlумру ва творчество гъваридго рагьи. Гьесул асарал кин рижарал, гьезул кьучl щиб букlараб, щиб лъугьа – бахъиналда гьел рухьарал ругелали баян гьабиялдалъун асаразул магlна гъваридго бичlчlизаби.\n2. Цlалдохъабазул каламалъулаб культура борхизаби.\n3. Тlахьал цlализе гъира бижизаби, чlужугlаданалъул къимат гьабизе куцазе.\nДарсил алатал: компьютер, проектор, тlахьал, Махlмудил портрет, кучlдул хъварал тlанчал.\nСтолалда тlад бакараб хlетучирахъ, перо, щакъитlел.\nПандрил гьаракьалда гъоркь васасги ясалъги рикlкlуна.\nГIадамал рещтIуна Къайсил хабада\nКъоно ричIичIого салам гьабизе,\nГьалбалги рачIуна ХъахIабросулъе\nХъирул кьуртIа чIчIарав Махlмуд вихьизе.\nДида ХъахIабросдал нусго гьечIеб рукъ\nТахшагьаран ккола, мун жанив гIураб.\nЖини-сургу хъвачIеб бекьдерил мина\nБихьизе бокьула дур рокьи ккараб.\nАдабияталъул тарихалда тIад\nМеседил хатI хъвана хъахIабросулъес.\nХалкъалда цIар араб пасахIаталъул\nБайрахъ босун ана Муил вокьулес.\n- Кин нужеда ракlалде кколеб? Лъил хIакъалъулъ нилъеца бицине бугеб гьаб дарсида?\n- Хъахlабросулъа Махlмудил хlакъалъулъ.\n- Рагье тетрадал, хъвай дарсил тема: «Дунял гlаламалъе гlищкъул рукъ барав». (Слайд 2)\n- Дарсил эпиграф:\n«Адабияталъул тарихалда тIад\nМеседил хатI хъвана хъахIабросулъес»\nЦl. Хlамзат (Слайд 3)\n- Щай гьедин хъвараб Цl. Хlамзатица? Гьеб суалалъе жаваб кьела нужеца дарсил ахиралда. Дарсида нилъеда церечIарал масъалаби. (Слайд 4)\n- Нужее рокъобе тIадкъай букIана ХъахIабросулъа МахIмудил гlумруялъул ва творчествоялъул нух ракIалде щвезабизе, гьесул хlакъалъулъ тlахьал цlализе.\nКинаб заманалда вукIарав шагIир кколев ХъахIабросулъа МахIмуд?\n- 19 гIасруялъул кlиабилеб бащалъиялда.\n- Махlмудил лъимерлъиялъул лъица бицинеб?\n- Гьавуна 1873 с. Унсоколо районалъул ХъахIабросулъ мискинчи Анасил МухIамадил хъизаналда. Цlакъ захlматаб заман букlана. Жидецаго гlезабураб тlощел чанго моцlалъе гурони гlолароан. Анасил Мухlамад ракьцоялгун цадахъ, хlамаги цебе къотlун, чачаналъе хьвадулаан («гьирихъ хьвади»). Гьениса цlоросаролъул хъапги босун вачlунаан. Хьвадулаан Хунзахъ базаралде цlулал тlурччи бичизеги.(Слайд 5)\n- Цlалуде рокьи ва гьелъие гьунар бугев вихьидал эбелалъул вацас Махlмуд вачун вуго Бекъилъе гlалимзабазда цеве цlализе витlизе. Гьедин, эбелалъул вацасул хlаракаталдалъун, вукlинесев шагlирасе щун буго доб заманалда рекъараб лъай, лъун буго гъваридаб гlелмуялъе щулияб кьучl. Гьев вахъана лъикlав гlалимчилъун. Абизе бегьула, рокьи ккаралщиналги гlараб гlелму цlаларалщиналги жеги гьесул шагlирлъиялъул борхалъуде рахинчlилан.\n- Йихьарайго рекlее гlуна Махlмудие Бекьилъа Муи. Амма гьей кьуна Махlмудил гьудул, полковникасул вас Къебедмухlамадие. Росасда йигей гlаданалдехун рекlелъ бугеб асар гьес лъазе течlо. Муил цlар рехсечlого гьаруна гьелде кучlдул. Къебедмухlамад хун хадуб бижана шагlирасул гьей ячине пикру. Гьелъул рекlелъги батана бацlцlадаб асаралъе жаваб. Ритlана Махlмудица яс абизе чагlи. Кьоларила жидеца мискинчиясе яс! (Слайд6)\nУчителас бицуна Махlмудица Муи хъамиялъул тарихияб лъугьа – бахъиналъул хlакъалъулъ.\n- Кинал темаби рагьулел рукlарал шагlирас цебехун нужеда малъарал кучlдузулъ?\n- Рокьи ва рагъ.\n- Рагъул темаялда асарал кин рижарал?\n- Гьев гlахьаллъана Дунялалъулго тlоцебесеб рагъда. Гьесда лъана солдатазул гIумруялъул кьогIлъи. Полкалдаса Дагъистаналде вуссаралдаса МахIмудица МахIач Дахадаевасул тIадкъаял тIуразарулел рукIун руго.\n- Пачаясул армиялда бугеб гlадлу къватlиб чlвазабулеб бугищ гьес?\n- Пачаясул армиялда бугеб тIилилаб гIадлу гьес къватIиб чIвазабулеб буго, гьелда тIад велъанхъулев вуго, бихьизабуна армиялъул гIадлу жинда рихун бугеб куц. Поэтасул ракI бекизабун буго тIадегIанал чиназ солдатаздехун бихьизабулеб чIухIиялъги гIамал кIодолъиялъги.\n- Махlмудил бищунго тlадегlанал асарал кин рижарал?\n- МахIмуд уна гьужумазде, вагъула бахIарчияб куцалда ва замхIматго лъукъула. Гьеб заманалда гьес хъвала бищунго тIадегIанал асарал: «Мариям», «Эбел ва яс», «Почтовой кагътиде керенги чучун». МахIмудица къасд гьабула гIадамазул цоцаздехун бугеб рокьи бищунго гучаб, къуватаб бугилан абураб бербалагьи загьир гьабизе.\n- Шагlирасда фронталде ккедал щиб бичlчlулеб?\n- Фронталде ккедал шагIирасда бичIчIула жиндирго хиялаздаги халкъалъул рагъалдаги гьоркьоб бугеб кIудияб манзилги батIалъиги. Рагъ ва рокьи – гьеле гьединал суалазул кIиго рахъги босун, гьезул цояб тIаса бищиялде вачIуна Махlмуд.\n- Нужеда цере ругел кучlдуздасанги бичlчlула кинаб рахъ, кинаб тема гьес тlаса бищарабали?\n- Рокьул тема.\n- Гьел кучlдузул буго жидерго хаслъи. Хъвараб къагlида буго батlияб. Шагlирас хlалтlизарун руго диниял, гlелмиял, гlадатазулал терминал.(Слайд 7)\n- Рагъул заманалъ хъвараб «Эбел ва яс» абураб кечlалда тlасан сценка бихьизабила гьабсагlат ясаз. Ургъе, кинаб кlвар бугеб суал борхулеб бугеб шагlирас гьеб кочlолъ?\nСценка «Эбел ва яс»\nДир рекlел ургъалил гъугъалеб гьаракь\nЖаниб кереналъул кутакаб цlадул\nЦlилазда кваналеб квешаб хъуй буго.\nДир гьаналълъ бекьараб рокьул шавкъалъул\nКъараб рачел буго бичизе дуе;\nДир черхалъ хlехьараб хlасратаб гlищкъул\nКъвал чучун угьизин гьанже дудехун.\nЛъадае инаго къватlий кватlани,\nКъватlул хиралъиян лъола бугьтанал.\nБукlунаро гlищкъу гlорлъун инчlого.\nЛъие дун хlелилей хlалай лъугьаян?!\nСсиялде рилълъунеб рилълъахъ балагьун,\nХъубаб агьлуялда эдинин кколеб;\nЛогол гьайбатлъиян, гьурмал гвангъиян,\nГваргъун цlа рекlаял кlалъалин хадур.\nДурго килищ битlе, тlубалин мурад,\nДунял - гlалам цолъун цо жо кколаро,\nДудасаги кьерун, кьолбодаса къан,\nКъватlиб бицунареб цо унти буго;\nИнсудаса нечон, чиякьа хlинкъун,\nКъоял гlемер араб гlузру буго дир.\nДунилан чапулев чи вуго, эбел,\nЧорхол гьанги бакъван, берзул нурги къун;\nЦо дир хъергъу буго хъархъица хlулун,\nКъотlи гьабун буго гьесулгин дица.\nВагь… ай, Умагьани, эбго щиб рагlи –\nЩобде багlар бакъулъ къец гьабулев щив?\nЩибан, Жайран – ханум, хиял гьабураб –\nГьаваялда моцlрол цlар лъихъе щолеб?\nДурги рагъиялдае гъалбацl бахани,\nБожиго хвана дир халкъалдасаго;\nДур хъаладул тlохда хъарчигъа чlани, -\nХъублъани хlакъ гьечlо хlурулгlиналъе\nДур бегьичlищ чанго, чехьалъул эбел,\nЧанай яхъарай дун нахъ чlвалей йигей?\nЧиго вокьичlого йорчlанадай мун,\nЧlегlер чармил босун нус дихъе кьезе?\nХарилъ баккараб тlегь тlад кьер гlун хадуб,\nГlодобеги бортун батула дида;\nГlурдада бараб хер, мех щвейгун тани,\nЩибго хутlуларо, хаган бакъвала.\nХlажрул улкаялде ахlтlолеб гагу,\nГоче дурго къватlахъ, къабулав восе.\nСайхlун – Жайхlуналъулъ жендолеб ччугlа,\nДида гlайиб чlваге гlаксалда кканин.\n- Гьаб кечl сундул хlакъалъулъ бугеб? Кинаб кlвар бугеб суал гьениб борхулеб бугеб шагlирас?\n- Ясалъ эбелалде ургъел бикьулеб буго жиндирго рекlел ккараб гlищкъуялъул. Эбелан абуни, басриял гlадатаздаса тlезе хlадураб, хlеренаб рекlел гlадан йихьула. Магlарулазул гlадаталда рекъон, рекlелъ бахчараб пикру эбелалъе рагьизе рекъараб буго, цойгиязе гьурщичlого. Эбелалъ кьола нилъее битlараб гlакълу. Ясалъул рекlел хlалги бихьун, кигlан бокьичlониги, гьелъул талихlалъе гlоло умумузул басрияб гlадат биххизецин хlадурай йиго гьей.\n- Дагъистаналъул адабияталде кинав поэт хlисабалда вачIарав Махlмуд?\n- Гьев вачlана цIакъго гьунар тIокIав поэт-лирик гIадин.\n- Лирикиял асарал кинал кколел?\n- Лирикиял асарал рукIуна авторасул рекIел хIал, пикраби, къасдал рихьизарулел асарал.\n- МахIмудица жиндирго рекIел асаралъе эркенлъи кьолеб буго, гьеб лъидасаго ва сундасаго бахчулеб гьечIо, бацIцIадаб рекIел хIал нечезе ккараб жо гурин абулеб буго.\n- МахIмудил щибаб мухъилъ, щибаб кочIолъ буго чIужугIаданалъе кьолеб къимат, гьелъул гьабулеб адаб-хъатир, яхинаюлей йигеб кIудияб даража.Шагlирасе цlакъго бокьулаанила кучlдул рикlкlине. Гьеб нужеда бихьила васазул церерахъиналдасанги.\n- Ассаламгlалайкум, росдал жамагlат.\n-Вагlалайкум салам, хирияв гьобол. Кибехун сапар бухьараб Махlмуд?\n- Росдал боцlи бичизе Алмахъалде ун вукlана, кватlараб гlужги бугелъул Данухъго чlезе хlукму гьабуна. Нужер гьанив кечl ахlулев чиго гьечlищ?\n- Вуго, Мухlамад буго гьесда цlарги. Мун нижехъ чlанани бокьилаанха.\n- Дун дуца Мухlамадил дове щвезе гьаве.\nКlиялго Мухlамадил доре уна. Лъай - хъвай гьабула. Рукъ цlурал гlадамал данделъула. Цинги гlолохъабаз херав Гlазизида гьарана:\n- Дуда лъала нилъергоги чиярги къисаби, Гlазиз. Гьалбадерида гьединал рагlун ратунгутlизеги бегьула, бице гьезул цо – кlигояб.\n- Хабар тун нуж гlенеккилел ратани, дица лъабго къиса бицина, цояб бахlарчилъиялъул, цогидаб намусалъул, лъабабилеб цlодорлъиялъул, лъабабгоги ясазул гlумруялъул хlакъалъулъ.\n- Гlенеккила, бице дурго, - ян вохана Махlмуд.\n- Цин цо Патlиматил ккараб бицинин нужее. Гьей йикlун йиго азбаралъуй гlака бечlчулей. Хlалтlуе квал – квал гьабун буго аскlоб букlараб басиялъ. Гьелъ хух гlадин кодобеги босун, метрагун бащдаб борхалъиялда бугеб къадада тlасан добехун лъун буго хlайван. Гьеб бихьарав вац хlайранлъун вуго, чанго нухалъ баси кодобе босизе лъугьун вуго, бажарун гьечlо.\nЖалго хутlараб мехалъ Мухlамадица яцалда абун буго речlчlизе рачlайилан. Речlчlун руго. Патlиматица гьев кlиго нухалъ хъарщи гlадин гlодов лъун вуго, амма вацасул мугъ ракьалда цузе биччан гьечlо: «Кидаго гlодоб цучlеб дур мугъ дицаги гьабиларо», - абун буго. Къисабазе гlела. Гьанже цо кочlол мухъалгlаги рикlкlе, Махlмуд. Дуца кечl рикlкlунеб мехалъ гlенеккизе бокьулин нижее.\n- Валлагь, рикlкlинелха.\nДир рекlелъ рессарал мусудухъ балай,\nРосабалъ цlарги тун, цlоралде щолел.\nЦlуязгин бихьиназ бицеян абе\nБихьанщинаб къое къечlел ясазул.\nКъилбаралъул цlвайихъ цlабуцlуна черх,\nЦlодорай Халилат халкъалъ еццидал.\nХиялазул чода чабхъад унев дун\nЧан пикрабалъ толев таманаб мехалъ!\n- Руччаби руго хlикматал жал. Гьез бахъулареб хъалаги гьечlо, биххулареб кьуру – мегlерги гьечlо, гьезда нахъ буссинабизе кlолареб гlор - лъарги гьечlо. Гьез сундаго бергьенлъи босула.\n- Дун щвечlеб росу къанагlатги батиларо магlарухъ. Гьезул щибалъуй ятула кочlохъанги, кьурдухъанги, бахlарчияй чlужугlаданги. Руччаби мустахlикъал руго реццалъеги, цlаралъеги, сайгъат - саламалъеги, гьезул хlакъалъулъ кучlдул, къисаби хъвазеги, жидее гlоло бихьиназ рухl кьезеги.\n- Кинаб гlамал - хасияталъул чи вукlарав Махlмуд?\n- Поэт вукlун вуго унго - унгояв магlарул хасияталъул бихьинчи. Кьураб рагlуеги ритlухъав, мекълъи - тlекълъиялда разилъуларев, хlинкъи - къай гьечlев, рекlел сабру бугев, гlаданлъи цlикlкlарав.\n- Гьанже нилъ балагьила театралъул актерас Махlмудил роль махщалида хlалеб бугеб куцалъухъ. (Проекторалъ речlчlизабун бихьизабила)\n- ГьедигIан хIеренго, недегьго чIужугIаданалде кIалъарав, гьелъул берцинлъи, гьайбатлъи, гIадатлъи кочIолъ ахарав чи МахIамудил заманалда вукIинчIо, гьелда абизе бищун гьайбатал, беричал рагIаби ратулаан гьесда.\n- Дунялалда, ракьалда бищун гьайбатаб ва берцинаб къадруяб жо чIужугIадан йикlин загьир гьабулеб буго гьес жиндирго кучIдузулъ.\nУчителас бицуна Махlмуд чlваялъул хlакъикъат.\n- Хъвараб къисматалда разилъун рукIине кколин, гьебгун къеркьезе бегьуларин, бецIаб къавмалъ бицунеб заманалда, Махlмудица гIолохъанаб гIел сунде ахIулеб бугеб?\n- Гьес гIолохъанаб гIел ахIулеб букIана жидерго талихIлъеги, эркенлъиялъеги, жидерго анищал мурадал тIураялъеги гIоло къеркьезе.\nДарсил хlасил гьаби\n- Щиб бичlчlараб нужеда жакъасеб дарсидаса?\n- Щай Цl. Хlамзатица абурал гьаб эпиграфалда хъварал рагlаби.\n- Махlмуд холеб мехалъ, гьесда тlадеги къулун, цо магlарулас абурабила гьал рагlаби:\n«Меседил гlадалнах, гlарцул гвангвара\nГlадада хвелилан хиял букlинчlо».\n- Киназулго гуро рекlелъ рокьи букlунеб. Йокьизе бегьула эбел, йокьизе бегьула чlужугlадан, бокьизе бегьула нилъго жаниб гlураб ракь. Рокьи рекlелъ гьечlев чи, гьев квешав чи ккола. Цlара - цlаралъуве инчlого, щибав гlолиласда лъазе ккола битlараб нухдасан ине: лъикlаб босизе - квешаб тезе. Бихьинчи вукlине ккола кьураб рагlуе ритlухъав, тlекълъи - мекълъиялда тlад рекъоларев, щибасул букlине ккола жиндирго пикру.\nМахlмудил творчествоялда тlасан доклад хъвазе.\nЦо кечl рекlехъе лъазабизе.\n- Дарс лъугlизабила нилъеца Расул Хlамзатовасул рагlабаздалъун.\nЦере рахъун лъималаз рикlкlуна.\nБорхатаб тlохде вахун,\nГъугъана гьесул гьаракь.\nГlурул тlиндасан рокьи\nБачlана, гама гlадин,\nАзарцlул чlвараб рокьи,\nСибир къотlун буссана.\nРакьулъ жанисан гlищкъу,\nЖиб гьалейилан абун,\nПарпадана кьурда тlад.\nСкачать файл: elmira.doc [21,39 Kb] (cкачиваний: 80)\nПосмотреть онлайн файл: elmira.doc\n"Глагол - каламалъул бутIа"- 4 класс. Джамалова Эльмира "Лицей №8" Мах1ачхъала шагьар Авар мацI / Мисалиял дарсал / Учителасе "Глагол"- 4 класс Авар мацI / Мисалиял дарсал / Учителасе Семинар "Рахьдал мац1алъул дарсазда ФГОС " Тадбирал / Блогал Хадижат Бечедова дарсил тема "Къункъраби" 6 класс 2006 сон. Авар адабият / Мисалиял дарсал / Учителасе Авар адабияталъул рагьараб дарс "Россиялъул солдатал" Авар адабият / Аудио материал / Учителасе


ГЭС балезе хIалтIухъ мухь тIалаб гьабулеб буго, 14Aпр2014\nБачIунеб итни къоялде харжал кьезе рагIи кьун буго ЧIалда ГЭС балезе гьезул нухмалъиялъ. Гьезие харж кьун гьечIо кIигониги моцIалъ. Гьеб тIалаб гьабун гIадамал къватIире рахъун рукIанин абурал баянал мекъал ругин лъазабулеб буго ГЭС балезул нухмалъиялъ.\nДагъистаналъул Хьаргаби мухъалъул ЧIалда росдада аскIоб лъеца хIалтIизабулеб ток кьолеб станция балеб бакIалда хIалтIулел гIадамазе щун гьечIо чанго моцIалъ хIалтIаралъухъ гIарац. Араб итни къоялъ гьезул щунусго гIанасев чи вахъун вукIана къватIиве жидерго рази гьечIолъи загьир гьабун. Станция базе тIаде босараб «Чиркейгэстрой» абураб гIуцIиялъ рагIи кьолеб буго апрелалъул къоло цоабилеб къоялде кинабго налъи бецIун лъугIизабизе. Амма хIалтIухъаби божулел гьечIо гьез кьураб рагIуда.\nЛъабго ункъо моцIалъги хIалтIаралъухъ харж кьечIел гIадамал рахъун рукIана итни къоялъ къватIире. ЧIалда лъеца хIалтIизабулеб ток кьолеб станция базе байбихьаралдаса исана бала анлъго сон. Амма исана гурони хIалтIухъ харж кватIизабиялъул хIужаби рукIинчIилан бицана «Эркенлъиялъе» гьенив хIалтIулев вугев Гъуниб Мухъалъул Гьонодаса ХIажиев ТIагьирица. 14 апрелалда хIалтIухъ харж кватIизабулеб букIиналда бан акция тIобитIизе къватIире рахъарал гIадамазда гъорлъ гьев вукIун гьечIо, амма цадахъ хIалтIулез бицун лъалеб буго гьесда гьелъул хIакъикъат.\n«Кавказ Узел» сайталъ кьураб баяналда абулеб бугоан кинавниги кIиазарго гIанасев чи вахъун вукIанин гьеб къоялъ къватIивеян, амма гьеб баян гьереси бугилан абулеб буго ЧIалдаса Сурхаев ГIусманица. Гьев ккола «Дагэнерго» абураб гIуцIиялда хIалтIулев чи. ЧIалда балеб бугеб ГЭСаллдеги бухьен буго гьев хIалтIулеб бакIалъул. ЧIалда гьеб ГЭС балеб мехалъ «Чиркейгэсстрой» абураб гIуцIиялъ рагIи кьун букIанин жидер росдал жамагIаталъе мажгит базеян бицана ГIусманица. Амма гьабсагIаталда хIалтIаби чIун хутIун ругин. Гьелъул хIакъикъат цIехон индал ГЭСалда хIалтIулел гIадамазецин кьезе гIарац гьечIилан абун буго гьесда «Чиркейгесстроялъул» нухмалъиялъ.\nСурхаев ГIусман: «Гьез кьун букIана рагIи ГЭС базе байбихьараб мехалъ, росулъ мажгит базе. ГIалиев НурмухIамадги, МухIидинов МухIидинги кIиялго рукIана гьенир добмехалъ. Мажгит бан лъугIун гьечIо, гьелъул гIилла цIехедал гьез абуна хIалтIухъабазецин лъабго моцIалъул харж кьун гьечIила жидеца, нужее кьезеги гIарац гьечIилан.\nГьеб гIарац тIалаб гьабун къватIире рахъунги рукIун руго ГЭСалда хIалтIулел гIадамал. Амма кIиазарго чи вукIинчIо гьезул гьенив, гьеб гьереси буго, гьевгощинав чи хIалтIулевцин гьечIо гьенив».\nКIиазарго чи вукIанин къватIиве вахъун вукIанин абураб баян ритIухъ гьабичIо Эркенлъиялъе тIадехун рехсарав Гьонодаса ХIажиев ТIагьирицаги. Бищун цIикIкIарав щунусго вукIун вугин акциячагIазул. КIиазарго гIанасев чи ГЭС базе байбихьарлдаса нахъеги киданиги хIадтIулев вукIинчIин гьенивилан бицана гьес. ТIагьириеги щун рагIуларо цо моцIалъул, марталда хIалтIаралъухъ гIарац. Гьелда цебесеб моцIалъ гьев гьенив хIалтIулев вукIун гьечIо. Амма гьес бицухъе декабралдаса нахъе гIарац щвечIелги чагIи рагIула жакъа гьенир.\nХIажиев ТIагьир: «ГIарцул тIубараб базар буго гьезул гьениб, дицани абуна гьезул гIарац лъугIун батулин жидедаго гьоркьоб бикьунилан. ХIалтIухъабазе гIарац кида гьез кьураб ахираб заманалда? Гьале щуябго сон буго дир исана хIалтIулев, амма гьаб кIиябго моцIалъ гурони гIарац кватIизабураб хIужа букIинчIо. Дида рагIана гьезул гIарац лъураб банкалъул счет къан бугин полициялъул хIалтIухъабаз. Доба Бурятиялда буго гьаз ГЭС балеб. Гьениб азархана базе биччараб гIарцул рагIула цо гIала-гъважа, мухIканлъи лъазе кIвечIо.\nЭР: «Нужер нухмалъулеллъун кIиябго гIуцIийищ кколеб, «Чиркейгеэстройги» Сулахъэнергоги?\nТIагьир: «Чиркейгэсстрой ккола подрядчик, «Сулакэнерго»–заказчик. «Сулакэнергоялъ» гIарац кьуна некIого, ЧиркейГэстроялъул буго гьеб базар. Итни къоялъ кьезе бугин гIарацилан бицунелдаса цо вахтадул анкь лъугIана, лъаларо. ГIалиев НурмухIамадица абун рагIулаха хIалтIи чIун хутIизе бегьуларин, жинца лъеберго миллион гъурущ хIадурилин кIиябго моцIалъ гьабураб хIалтIухъ гIарац кьезе. Лъаларо, гьеб жо бицунел гьелги руго, церетIамиялъе гьарун хIалтIухъабиги руго. Гьале дун рокъов чIун вуго, жакъа хIалтIизе кколев вукIарав чи»\nЧиркейгэстрой гIуцIиялъул нухмалъулев МухIидин МухIидиновас нахъчIвалеб буго ГЭСалда хIалтIулел гIадамал къватIире рахъун рукIанилан абураб баян. Амма хIалтIухъабазе харж кьун гьечIин абураб баян битIараб бугилан тIадрекъолев вуго гьев, бачIунеб итни къоялде гьеб суал жидеца тIубазе бугилан рагIи кьолеб буго гьес. Амма ГЭСалда хIалтIулел чагIи божулел гьечIо гьеб каламалда. 2I апрелалдеги кинабго кьезе бугеб харжалъул налъи бецIун бахъинабичIони дагьабги кутакаб дандечIеялъул тадбир гьабизе ракIалда буго хIалтIухъабазда


Гьеб форумалде вачIун кинавниги 200 гIанасев вакил. ЦохIо Россиялъул регионаздаса гIурус мацIалъул ва литератураялъул мугIалимзаби гурелги, къватIисел улкабазда, масала Германиялда бугеб Дрезденалъул университеталда гIурус мацI кьолел мугIалимзабазги гIахьаллъи гьабуна гьениб.\nХас гьабун Дагъистаналда гьеб тIобитIиялъе квербакъун рагIулин республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасилан бицунеб букIана форумалда.\nАслияб куцалда гьениб бицунеб букIана Россиялъул школазда гIурус мацI малъиялъул ругел квекIеназул. Масала Дагъистаналда ругел квекIеназул бицунаго МахIачхъалаялъул Тахо-Годил цIаралда бугеб, гIелмиябгун цIех-рехалъул институталъул нухмалъулев МухIамадов ХIамидулагьица абулеб букIана Москваялда ругел школазе хIадурараб тIехьалдасан кьолеб бугин Дагъистаналъул рикIкIадал, магIарухъ ругел школаздаги гIурус мацIалъул дарсал.\nГьебин абуни кколин захIматаб цIалул программа Гьебго такрар гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе Гумбет мухъалъул Бакьулъ Гьарадерихъ росулъ гIемерал соназ гIурус мацIалъул ва литератураялъул мугIалимлъун хIалтIарав МухIамадов ГIабидицаги. Мисалалъе цере ункъабилеб классалдаса байбихьун чIахIиял классазе хIалтIизарулел рукIарал программаби ругила гьанже байбихьул классазе риччарал гIурус мацIалъул тIахьазда кьун.\nЖакъа хIажат бугиш Дагъистаналда гIурус мацI цIунизе абун гьикъидал ГIабид МухIамадовас абуна гIурус мацIалъул хIакъикъаталдаги кIудияб кIвар бугин жакъа, амма гьелъул магIна кколарин рахьдал мацIги нахъе цун гьеб цIунизе кколилан абураб.\nГьелдаго цадахъ МухIамадов ГIабид рази гьечIо жакъа Дагъистаналъул школазда гIурус мацI малъулеб куцалдаса. Цоялдаса цоял захIматал программаби ругила хIадурулел. Гьединго гьев рази гьечIо гIурус мацIалъе ва гьединго литератураялъе риччарал тIахьазда Дагъистаналъул, гьелъул халкъазул, маданияталъул хIакъалъулъ хъвараб жо гьечIолъиялдаги. Россиялъул жаниблъиялда ругел росабазул хIакъалъулъ букIунила гьениб цIикIкIун хъван.\nГIурус мацIалдего гIадин рахьдал мацI цIуниялдеги кьолеб кIвар цIикIкIинабулеб бугишха Дагъистаналда? Гьеб суал цебегоялдаса нахъе гIемерисел рахьдал мацIалъул мугIалмизабазул рекIелъ къараб суал ккола.\nЦебеялде дандеккун гьабсагIат мадар бугин гьелъул рахъалъилан абулеб буго Гъизилюрт шагьаралда бугеб анкьабилеб школалдаса рахьдал мацIалъул мугIалим МухIумаева Саратица. Амма кин букIаниги гIурус мацIалдехун кьолеб кIвар жакъа цIикIкIараб бугила Дагъистаналда ва гьеб рекIеда унтичIогоги хутIулеб гьечIилан абулеб буго гьелъ.\nСарат МухIумаева: «Цояб лъанилан цогидалъе квал-квал букIунаро киданиги. ГIурус мацIалдехун кьолеб кIвар кидаго цIикIкIараб букIана, гьанжеги буго. Жакъа цIикIкIун кIвар рахьдал мацIалдехун буго кьезе къваригIун, гьабсагIат кьолеб бугелдасаги. Рахьдал мацIалдехун лъималазул ва гьезул эбел-инсул цебе букIараб бербалагьи хисизабизе захIмалъулеб буго.\nТIоцебесеб классалда цIалулеб лъимар бачIунеб буго жакъа мугIалимасда аскIобе гьеб (авар мацI) жидер рахьдал мацI кколарила, жидер гIандадерил нижерго мацI бугила, бегьуларищила жив гьелдаса эркен гьавизе. Гьарулел ратани жакъа гIурус мацIалъул, хIисабалъул ва физкульутураялъул дарсидасаги инкар гьареха гьедин батани. Гьеб жо лъималазул эбел-инсудаги, цогидал мугIалимзабаздаги бичIчIизабизеян лъугьун йикIана дун.\nЖибго гIурус мацIги нилъер лъималазда букIине кколеб даражаялда лъалеб гьечIо, гьеб къватIул мацIалъул даражаялда хутIун буго. Лъай гьечIого гуро гьеб, гьелъие бажариги гьунарги гьечIел лъимал нилъер гуро, гIилла батIияб буго. Умумул хIинкъулел руго рахьдал мацI лъикIго лъалеб бугони, хадур гIедал гьезул кIалъаяда жаниб гьелъул лугъат хутIизе бугин, гIурус мацI лъазе гьелъ квал-квал гьабизе бугилан абураб божи буго гьезул.\nГьеб буго гьезул мекъаб пикру. Рахьдал мацI тIокIкIун лъалеб букIунилан гIурус мацIалъе гьелъ гьабизе квал-квал гьечIо. Дида гIемерал улбул лъала, бачIинахъего лъималазда гIурус мацI лъазе гIололъун гьитIинго гьел хьихьизе гIурус миллаталъул гIадамал кколел. Гьединго чанго ясли-ах буго нижер шагьаралда рахьдал мацIалъ кIалъазе лъимал гьукъулеб.\nГьенибги гьукъулеб бугони, хадуб школалдги бицунеб гьечIони, эбел-инсуца рокъорги ругьун гьарулел гьечIони лъимал рахьдал мацIалда кIалъазе дагь-дагьккун лъугIун ина гури гьеб. Цоги нухалъ абила цебеялде дандекун мадар буго дун хIалтIулеб школалда рахьдал мацIалде кьолеб кIваралъул, амма гьабизе хIалтIи жеги гIемер буго, гьабулеб бугони…».\nМахIачхъалаялда тIобитIараб гIурус мацIалъул ва литетаратураялъулго гIадаб, рахьдал мацIалъул мугIалимзабазул форум тIобитIун букIана исана 25 апрелалда Дагъистаналъул миллияб библиотекаялдаги. Амма 30 октябралда МахIачхъалаялда тIобитIаралда дандеккун гьеб букIана щибниги хIукуматалъул гьоркьоб гIахьаллъиги гьечIого, гIицIго жамгIиял гIуцIабазул хIаракаталдалъун гIуцIараб тадбир.


ШагIир гьавуралдаса 95 сон тIубаялде | Культура | Киназего гIаммаб Россия\nРасул ХIамзатовасул асаразулъ хасаб, бищунго гвангъараб бакI ккола, чIужугIадан кIодо гьаюн, гьелде бугеб хIикматаб рокьул цIа рекIун хъварал кучIдуз. Гьаб гьитIинабго макъалаялда бицун хIалкIвеларо кIудияв шагIирасул гIишкъудал гьелегьиналъул, амма бокьун буго, гьев гьавураб хаслихълъиялъул къоги тIаде щолеб бугелъул, цо-цо кучIдуз диего гьабулеб асаралъул хIакъалъулъ бицине. Къойил, хIалтIуде-нахъе унелъул, дун лъалхъула жиндирго цIар кьураб тахшагьаралъул къотIноб шагIирасе бараб памятникалда цее. Бокьула гьесулгун гара-чIвари гьабизе. Цо-цо нухалда «чIагояв» шагIирасде ургъел бикьулейги ятула…\nЗама-заманалдасан ракIалде щола Расулил магIарухъ тIоцебе бижараб кочIол къиса. Гьеб рекIехъе лъалаан дида цадахъ пединституталда цIалулел батIиял миллатазул ясаздаги. Ва киназго цадахъги ахIулаан гьеб кечI. Гьанжеги нижерго дандчIваял нижеца байбихьула гьеле гьеб кочIодалъун. АхIула гьеб дир гьудулзаби — агулай Людацаги табасаранай Гюлмирацаги. БитIун бицани, гьел рагIаби Расулил рукIин нижеда хадуб гурони лъачIо. Исана, 28 апрелалдаги, кIалъан ячIана Люда жинца гьеб кечI Мамедхъалаялда магIарул мацIалда ахIанила шагIирасул юбилеялде сайгъат гьабураб тадбиралда йилан. Гьеб гурищ кIудияв шагIирасул шигIрабазул къуват — гIадамал цолъизари. Долдаса нахъе ана 34 сон. Жакъаги гьеб кочIоца гIагар гьарун хутIун руго ниж. МухIамадтIамир Синдикъовас гьеб кечI ахIулелъул, цере рачIуна студентлъиялъул талихIал сонал.\n— ВукIун вуго цо мискин, цо цIцIеялъул бетIергьан,\nКечIги рокьиги. Рокьиги ЧIужугIаданги. ЧIужугIаданги шагIирги. ШагIирги гIишкъуги. ГIишкъуги шигIруги. Гьеб киналъего буго гIаммаб цIар — чIужугIаданалде бугеб рокьи. Гьеб рокьул къисаялъ каранлъ цIа бакичIев чиго, гьеб кочIол асирлъуде ккечIев инсанго ватиларо ракьалда. Гьеб асаралъ сири базабурав шагIирасул рекIел ахIилъун кколарищ гьал хадусел рагIабиги:\n— Мун нусго васае йокьун ятани,\nцохIо гьев дун вуго — ХIамзатил Расул.\nХIамзатил Расулил кучIдузулъ аслияб бакI ккун буго мугIрул чIужугIаданалъ. МагIарулай — гьеле гьесул асаразул къиралги, къадруги, талихIги, тамихIги, яхI-намусги, берцинлъиги.\nМагIарул ясазда гьеб цIакъ рекъола…, — ян ахIулеб буго шагIирасул ракIалъ.\nАмерикалъ — леди, турказулъ — ханум.


ГІиса МасихІил лагъ ва Якъубил вац Ягьудал рахъалдасан Аллагьас тІаса рищаразде, Эмен – Аллагьасе рокьулезде ва ГІиса МасихІица цІунун ругезде салам.\nРекъелги, рокьиги ва Аллагьасул цІобги цІикІкІаги нужее.\nДица хІаракат бахъана, дир хириял, нилъее насиблъараб хвасарлъиялъул хІакъалъулъ хъвазе. Гьаб кагъат хъвачІого рес букІинчІо, цохІо нухалъ Аллагьасул халкъалъе кьураб дин цІунун цІидасан къеркьейилан гьаризе кколеб бугелъул.\nАллагьас суд гьабизе жидее къадар бугел цо-цо мунапикъзаби рорчІун руго нилъеда гьоркьоре. Аллагьас цІоб лъеялъул Рохалил хабар гьез хисизабулеб буго, жидерго пасалъи ритІухъ гьабизе. Гьез инкар гьабулеб буго ГІиса МасихІидаса – цохІо вугев нилъер ТІадегІанав ПарччахІасдаса.\nНужеда гьеб кинабго лъалеб бугониги, дие бокьун буго нужеда ракІалде щвезабизе Мисриялда букІараб ГІизраилалъул халкъ Аллагьас цо нухалъ хвасар гьабунин. Цинги жинда божичІелщинал хвезарула гьес.\nЖидее цІан букІараб хІуччдаса церехун арал ва жалго руссараб бакІги рехун тарал малаикзаби гьес абадиял рахсаца рухьун гъора бецІлъуда чІезарун руго, гьезие суд гьабулеб кІудияб къо бачІинегІан.\nНужеца ракІалде щвезабе Содомги Гоморраги ва гьезда сверухъ рукІарал шагьаралги: гьезги хъахІбалъи гьабуна, гІадаталдаса бахъараб къагІидаялъ цогидаб хъублъиги гьабуна. Цогидазеги дарслъун букІине, гьезие тамихІлъун лъугьана абадияб цІа.\nДоздаго релълъун гьел мунапикъзабазги жалго хъублъизарулел руго, гьелъие изну Аллагьасдасан рещтІаниланги абун. Аллагьасул амруги рикІкІунеб гьечІо гьез, малаикзабиги какулел руго.\nТІадегІанав малаик МикагІилги илбисги Муса аварагасул жаназа сабаблъун дагІбадизе ккараб мехалъ, илбисалда гІайиб чІван квешаб рагІи абичІо гьес, «БетІергьанас чІезабилин мунилан» гурони.\nГьел гІадамазин абуни жидедаго бичІчІулареб-лъалареб жо какулеб буго. МацІ лъалареб хІайваналъул гІадаб гІакълуялдалъун жидедаго бичІчІулеб бугелъ ахирги хвалде рачина гьел.\nБалагьги гІазабги гьезие! Къабилил нухдасан унел руго гьел. Жидерго хъантІиялъ БилгІамил гъалатІалда нахърилълъунел руго. КъорахІил гІадинаб питнаялъ хвезарулел руго.\nАллагьасе тІагІатги гьабун цадахъ кваназе нуж гІодор чІараб бакІ, намус гьечІого ханчІон, хъублъизабула гьез. Гьел руго жидерго гурони агъаз гьечІел, гьороца хъамун ун, цІадае данделъуларел накІкІал гІадин, хасалихъе тІамах гъарал, тІад пихъги бижуларел, кьалбалги ракъварал гъутІби гІадинал ва кІицІулго хварал гІадинал гІадамал.\nГьел релълъуна гьалаглъараб ралъдада жидер инжитлъиялъул полоп тІад барал карачалабазда, абадияб бецІлъуде рехизе хІукму жидее хІадурун бугел, низам гьечІого хьвадулел цІвабзазда.\nАдамил анкьабилеб кьералдасан вахъарав Энохица цебеккунго гьезул хІакъалъулъин бицунеб букІараб: «Гьале, БетІергьан вачІунев вуго аза-азар малаикзабигун цадахъ\nкиназего суд гьабизе. ВачІунев вуго Аллагьасде гІасилъун гьез гьарурал киналго гІасиял ишазухъ ва дандечІун абурал киналго гІасиял рагІабазухъ гьезул щивав чиясе тамихІ гьабизе».\nЦогидал какун кидаго зигардулел рукІуна гьел, чорхол гьаваялъ малъухъе хьвадула, гІадамазда цере чІухІдарула ва, жидерго мурадалде щвезе, бадибе рецц гьабула.\nНужеца, дир хириял, ракІалде щвезабе хадубккун лъугьине бугелъул хІакъалъулъ нилъер ТІадегІанав ГІиса МасихІил чапарзабаз щиб бицунеб букІарабали.\nГьез нужеда абулеб букІинчІищ ахирзаманалда рахъине ругин намус гьечІел ва Аллагьасде гІасиял жидерго къасдазда хадур унел гІадамал?\nГьел руго жидеца рикьи ккезабулел, мунагьаб напсалъе мутІигІлъулел ва Илагьияб РухІ жиделъ гьечІел гІадамал.\nНуж, дир хириял, щулаго чІа, нилъер бацІцІадаб динги цІунун. Илагьияб РухІалдалъун гьари-дугІа гьабе.\nАллагьасе рокьулел рукІинги лъан, цІуне нужго. Нилъер ТІадегІанав ГІиса МасихІ рещтІиналъухъ ралагьун чІа, жиндирго цІобалдалъун гьес нужее абадияб гІумру кьела.\nВасвасалда ругездаги гурхІа нуж.\nЦоял жужахІалъул цІадудаса хвасар гьаризе ккела нужеца. Цогидазда гурхІизе ккела, амма мунагьаз хъублъизабураб гьезул ратІлида хъвазегицин Аллагьасукьа хІинкъа нуж!\nЖиндирго къудрат загьир гьабулеб заманалда къосиналдасаги хъублъиялдасаги цІунун, нуж рохизаризе кІолев\nва ТІадегІанав ГІиса МасихІидалъун нилъ хвасар гьарулев Цо вугев Аллагьасе рецц! Гьесул къуватги хІалкІолъиги кІудияб буго цебеги, гьанжеги ва абадул абадиялъги. Амин!


ХIасан ГьитIинов: «Сурат букIине ккола кIалъалеб»\n«Художник ХIасан», «ХIотодаса ХIасан» абун, киназдаго лъалев, киназго адаб-хIурмат гьабулев, росабалъа райцентралде рачIарал чагIазул гьари тIубазабулев чи вукIана ГьитIинов ХIасан ХIебда хIалтIулеб мехалдаго. Гьес хъварал лозунгаз, плакатаз, рахъарал суратаз анцI-анцI соназ берцин гьарун рукIунаан райцентралда тIоритIулел байрамалъулал тадбирал. Шамил районалъул ХIотода росулъа ХIасаница лъугIизабуна Дагъистаналъул художествияб училище. ГьабсагIаталда гIумру гьабун вуго МахIачхъалаялда. Жакъа художникас гьарулел хIалтIабазул ва дандчIвалел захIмалъабазул хIакъалъулъ бицун, гьесулгун нижер гьадинаб гара-чIвари ккана:\n- ХIасан, ахирал соназда дур гьунаралъул тема сунде буссараб бугеб? Кинал ругел хIалтIул хIасилал?\n- Цо чIараб темаялда тIад хIалтIуларо дун. Сураталги къанагIат рахъула гьанже. Аслияб куцалъ вуссун вуго художествияб къагIидаялъ мажгитал къачIаялде. Жанисанги къватIисанги берцинаб хатIалъ, накъишаз къачIала мажгитал, михIмарал, гьарула мажгитазда жанир ралел люстраби.\n- Махщалил нух киб ва сундасан байбихьараб?\n- ГIезегIанго соназ хIалтIана ХIебда букIараб, ДРялъул Культураялъул министерствоялъул тIалаб гьабулеб, художествияб мастерскаялъул нухмалъулевлъун. Дир нухмалъиялда гъоркь вукIана лъабго художник. Аслияб куцалда нижеца гьарулаан райцентр берцинго къачIаялъулал хIалтIаби, доб мехалъ гьелда «берзулаб агитацияйин» абулаан. Гьелдаса эркенаб заманалда рахъулаан суратал. Дол соназда дица портрет бахъичIев цониги министр хутIун ватиларо Дагъистаналда. Районалде вачIарав ДРялъул бетIер МухIамадгIали МухIамадовасе сайгъат гьабуна дица бахъараб гьесул портрет. Гъуниб районалъул бетIерлъун вукIарав ГIабдухIалим Мачаевасул заказалда рекъон, дица бахъана гьеб районалъул росабазул лъеберго сурат. Дун кидаго хIалтIана «Дица бахъараб сурат кIалъазе ккола» абураб масъалаги цебе лъун.\n- Кинал жанразда мун хIалтIулев?\n- Дица лъугIизабуна художествияб училищеялъул «мастер-ювелир» абулеб отделение. Къокъго абуни, художествиял махщелазул дица гьабулареб жо ккола цохIо гIарац-меседалъул хIалтIи. ЦIияб ГIурада школалда цебе буго дица гьабураб Суракъат Асиятиловасул бюст. ХIебда паркалда - ВатIаналъул рагъда хварал бахIарзазе гьабураб памятник-стелла ва гIагараб районалда Шамил имамасул цIар лъолеб мехалде гьабураб имамасул барельеф. Дун хIалтIула киналго жанразда, амма гьездасан аслиял ккола живопись, гъваридаб магIнаялъул кIудиял (монументалиял) ва дизайнерлъиялъулал хIалтIаби.\n- Мун гIахьаллъулищ выставкабазда?\n- Пейзажалги портреталги лъун, республикаялда тIоритIулел выставкабазда гIахьаллъулаан цеве. Цо нухалъ гIахьаллъана Ставрополалда тIобитIараб Россиялъул выставкаялда. Гьездаса дие цо кIудияб пайдаго щвечIо, цIарал-шапакъатазда хадувги дун лъугьинчIо. Цо гьединаб выставкаялда «Берцинай магIарулай» абулеб дир портреталъе экспертазги балагьаразги лъикIаб къимат кьуна, гьеб сурат каталогалда бищун цебеги лъун букIана.\n- ТIоцебе дуца кида сурат бахъараб, сундул хIакъалъулъ гьеб букIараб?\n- Школалда цIалулеб мехалъ дир гIагарав чи ГIалилас рахъулел суратал берцин рихьун, дир ракI цIана гьеб ишалде. Художниклъиялде тIамурал дир тIоцересел галабилъун рикIкIине бегьула 4-5 классазда цIалулев дица фотографиялъухъ балагьун къалмица рахъарал суратал. Хадур школалъе хIажатал суратал рахъулаан. Гьелъул дие цо баракатги ккана. ГIурус мацIалъе дун лъикIав вукIинчIо, камулароан кIийилалги. Дица бахъараб Ленинил портрет бихьидал, нижер гIурус мацIалъул мугIалим гIажаиблъун вуго. Гьелдаса хадуб гьес дие цониги кIийилги лъечIо.\n- Художниклъи гуреб, эркенаб заманалда гьабизе бокьулеб хIалтIи бугищ дуе?\n- Эркенаб заман дир киданиги букIинчIо ва букIунаро. Дир руго гIемерал заказал. Дие цIакъ бокьула суратал рахъизе, хасго пейзажал, портретал. Бокьула искусствоялда хурхараб кинабго хIалтIи, хасго бетIерги квералги рекъон гьаризе кколел ишал: къед бала, дун рикIкIуна лъикIав цIулал устарлъун. ГIолохъанаб мехалда чанаве хьвади- зе бокьулаан, тIабигIаталде гIемер унаан.\n- Чан мажгит дуца къачIараб? Дур гьел хIалтIабазе халкъалъ кинаб къимат кьолеб?\n- ТIоцебе дица къачIана гIагараб ХIотода росдал мажгит ва гьениб базе гьабуна берцинаб люстра. Гьединго дица къачIана МахIачхъалаялъул ГIахъущиясул къотIноб бугеб кIудияб мажгит. Дагъистаналда гIезегIанго мажгитал къватIисаги жанисаги къачIана дица, гьаруна гьенир разе люстраби. ГьабсагIаталда къачIан бахъунеб буго Редукторный поселокалъул горсвериялда бугеб кIудияб мажгит. Дир эскизазда рекъон, васаз къачIана мажгитал. Цоги художниказ гIадин, трафаретаздалъун яги суратал седон гуреб, дица мажгитал къачIала квералъ суратал ва накъишал рахъун. Гьелъги батила, халкъалъ дир хIалтIабазе кидаго лъикIаб къимат кьола.\n- Суратал рахъиги дагь гьабун, мажгитал къачIаялде лъугьиналъе щиб гIилла ккараб?\n- СССРалъул заманалда художниказухъа суратал библиотекабазе, клубазе, батIи-батIиял идарабазе, гьединго коллекциязда лъезе росулаан. КигIан лъикIал ругониги, жакъа художниказул суратал росулел гьечIо. Нижер суратазул къимат хвезабуна чIахIиял принтеразда рахъарал ва Китаялдаса рачIарал ширпотребалъул канчIал кьеразул суратаз. Квеш ккараб жо буго, жагьилал чагIи гIемерлъун рукIин, гьезда я искусство, я художникасул суратал ричIчIуларо. Гьелъие нугIлъи гьабулеб цо мисал бачина. ХIатталдаса ун бечедав чиясул буго цIакъ чIухIараб мина. Дица гьесда гьикъана: «Дур рукъзабахъ художникасул цониги сурат щай гьечIеб? Месед-гIарцулго гIадин, суратги ккола заман анагIан багьа цIикIкIунеб бечелъи», - ян. «ЛъикIаб сурат бахъун бажарулел художникал ратиларо нилъер», - абун къокъ гьабуна гьес хабар. Дица гьев вачана суратазул выставкаялде. «ЧIорого кьуниги, гьал суратал дица, дир минаялъул нуцIихъа жанире риччаларо», - ян абуна гьес.\n- Нужер хъизамалда вукIанищ, вугищ суратал рахъизе махщел бугев чи?\n- Нилъер умумузул суратазде регIараб хIал букIинчIелъулха. Мунагьал чураяв эмен вукIана кверзул махщел бугев, жиндир заманалда цIар рагIарав хьитазул устар. Педуниверситеталъул худграф лъугIарав вац Ибрагьимги ккола машгьурав скульптор. ЦIаларал гьечIониги дир кIиго васги ругьунлъана художникал-оформителазул ишалъе.\n- Суратал рахъиялдаги мажгитал-минаби къачIалда гьабулеб хIалтIудаги гьоркьоб батIалъи бугищ?\n- Чуялдаги хIамидаги гьоркьобгIан кIудияб батIалъи буго. Мажгитал къачIаялда хIалтIизарулел краскаби рукIуна зодил кьерал, ай ракIалъе къабулал, мина-рукъалъул интерьер къачIалаго, кьерал мебелалъул кьералда рекъезаризе, гьайгьай, хважаинасул гогьлъи, ай гьесул тIалабалги хIисабалде росизе ккола. Цоги, сурат бахъула мольберталда нахъаги эхетун. Мажгит, мина къачIай гьелдаса гIемерго захIматаб буго. ХIалтIи байбихьилалде ботIрода жаниб бахъ- ун букIине ккола къачIаялъул сурат, хIадуризе ккола проект, смета. Гьединго, чIалидаги эхетун, тIубараб къоялъ, бетIерги эхеде битIун, хIалтIизе ккола.\n- Художниклъи гуреб, цоги батIияб хIалтIи гьабизе бокьилаанин кколищ дуда?\n- Киве кканиги, дирго махщалил баракат-кумек камичIо дие. Гьелдалъун бигьалъи букIана цIалулагоги, армиялда хъулухъ гьабулагоги. Макьабиги дир суратал рахъулел рукIуна. Гьереси щай, сурат бахъизе бокьун, цо-цо мехалъ дир кверал рукарула.\n- Лъималаздаса рази вугищ?\n- Аллагьас дие кьуна дун разияв ункъо вас. Гьел руго гIодобе биччараб гIамал-хасияталъул, кверзул махщел бугел чагIи.\n- Цогидазда дандеккун, художникасда гIумруялъул гIолелги гIоларелги рахъал цIикIкIун рихьула. Жакъа нилъер гIумруялъе кинаб къимат дуца кьолеб?\n- Бечелъиялда хадур лъугьиналъ гIадамазул гIамал-хасият квешаб рахъалдехун хисун буго. ГIадамазе хIалтIизе бакIал гьечIолъи буго квеш ккараб жо. ГIолилалги лъугьунел руго хIалтIизе бокьулареллъун. Цебе гIадин гIагарлъиялда, гьудул-гьалмагълъиялда гьоркьоб гьуинлъи, гьудуллъи дагьлъун буго. Жидерго чунтби цIезарулаго, тIалъиги гIадатияб халкъалде регIун гьечIо. СССРалъул заманалда вакъарав чи вукIинчIо, ритIухълъиги гIарз гьабун ине бакIги букIана.\nДругие материалы в этой категории: « Каримула ГIАБДУЛАЕВ: «ДандчIвазе рачIайин ахIараб гIела!»\tБиблиотекабазулги клубазулги къисмат кинабдай ккела? »\n16:14, 20 октября 2021, 125\n15:36, 20 октября 2021, 119\n14:14, 20 октября 2021, 53\n14:14, 20 октября 2021, 94


«Вертолет» абураб рагIудехун цIайи дир киданиги букIинчIо. Бокьизеги бокьулароан дие гьеб киданиги. ГьитIинаб мехалда росулъ абулаан макьилъ вертолет бихьизе лъикIаб букIунарин. Гьеб лъица къотIараб пал букIарабали лъаларо. Бокьулароан макьилъги гьадингоги бихьизе. Гьелъул хъуйги, квешаб гьаракьгун боржунеб мехалда бахъизабулеб гьуриги, цо ракI гъанцIизабулеб сурат буго гьелъул. ЛъикIаб жоялда релълъун бихьулароан киданиги.\nАмма 20I3 абилеб соналъул тIоцебесеб июналдаса нахъе гьеб транспорталдехун Дагъистаналдаго бербалагьи хисанин абизе бегьула. Гьеб къоялъ МахIачхъалаялъул аслияб майданалда чараб вертолетги рещтIун вачун ана доб заманалда республикаялда бищунго кIудияб политикияб ва финансовияб сурсат ва къуват бугев политик, МахIачхъалаялъул мэр Саид Амиров. Гьеб къоялдаса нахъе вертолеталде дагьабго хинаб бербалагьи бижана дагъистаниязул. ХIатта, МахIачхъалаялъул аслияб майданалдаса гIалам къосун гьенив хутIарав Ильичги нахъе вахъун вертолеталъе памятник лъеянги бижана пикру цо-цо дагъистаниязул.\n«Амировни ана, хутIаразда хадуб кида гьеб бачIинеб?», «ГьечIищ рес вертолеталъул сапарал анкьида жанир цо нухалъниги гьаризе?» абурал махсароби реххулел рукIана гIадамаца. «Щибаб махсароялъулъ цо бутIа махсаро, хутIараб – битIарабин» абулелъул гIурусаца. Гьаб рази-ракилъи гIиллаго гьечIеб бакIалда бижараб гурелъул. ЧIвалел гIадамалги, бикъулеб бюджетги, хвезарурал ихтияралги, гьечIел гIадаталниги гIумруялъул шартIалги, ришватги, цIогьги, хIиллагун хIелхIелги, гьеб кинабго инжитаб, тIекъаб, инсан хIакъир гьавураб нухмалъиялъул хIасил гурищ? Гьеб бихьулеб бугелъул гIадамазда. Гьеб киналъго гурищ халкъалъул вертолеталде «рокьи» бижизабураб.\nЖакъа цоял улка тун къватIир, кIиабилел -маххул хьуриялда нахъа, лъабабилел – «мустахIикъаб» хIалхьиялде ритIарабго къабул гьабунагури гIадамаца роххуца холаго. Киреха арал гьел «бахIарзазул» 90 проценталъул рейтингалги, гьел цIунун къватIиб бахъизе къачIараб халкъги?\nГьел гьечIо жакъа. Сундул бицунеб бугеб гьеб руцIцIунчIеялъ ва вертолеталъухъ ккараб рокьиялъ? Гьелъ бицунеб буго федералияб централъ анцI-анцI сонаца республика кьун букIанин батIи-батIиял криминалиял къокъабазухъе гъоркьлъалие абун. «Нужеца гьеб «Чуркистаналда» нужеего бокьараб политикаги гьабе, бокьани чIвай, бокьани риче, бокьани хисе, амма кверщаликь чIезаре, Россиялъул гIурхъабаздаса къватIире риччаге, «Единая Россиялъе» гIурал гьаркьалги кье, батIияб масъала гьечIо» - ян.\nЩибха гьанже хисараб жо? Щай тохлъукьего чарал вертолетал раккарал Дагъистаналъул зобалазда? Дунялалъул базаралда нартил багьаги гIодоб речIараб, Крым сабаблъун киналго улкабиги данде чIараб, гьадингоги гьечIеб Россиялъул экономикаги хъегIизе байбихьараб мехалда империялъул гIорхъабазда гIемераб гIарацги, кIудияб политикияб сурсатги, гIорцIизаризе кIоларел амбициялги ругел къокъаби хIажалъичIо Кремлиялъе. ТIаде жоялъе В.Путинида цо чияс абуна гьел къокъабазда къоно чIвачIони Россия тIатIала ккезе бугин. Бищунго кIудияб хIинкъиги гьелъие Дагъистаналдаса бугин. Гьес гьелго рагIаби бетIерасул тахбакIиде вачIарабго парламенталъул трибуналдасаги абуна. Гъоркь рукIараз гьесул рагIаби къабул гьаруна культураялъул бицине вачIарав философасул рагIаби гIадин. Гьеб букIана, гIурусаца абухъе, гIемерисезул «роковая ошибка».\nГьезда лъачIо гьес абулел рагIаби гIемерал чарал вертолеталги ругеб, дунялалъул анлъго бутIа гьабун цо бутIа ракьги бугеб атомияб ярагъги бугеб къуватаб пачалихъалъул тахбакIидаса ва гьелъул къираласулгун дандги ран абурал рукIин. ТIоцебе бачIана чараб вертолет аслияв бахIарчиясда чангит базе. Гьев бигьаго кверде вачIарабго «маххул хIанчIазе» бокьана Дагъистаналъул зоб. Амма жаваб щолеб гьечIо цохIо суалалъе. Гьел «маххул хIанчIи» Дагъистаналде щай гьеб хIалалъ кватIарал? Щай гьез къого соналъ республика криминалалъухъе гъоркьлъалие кьураб, щай цIуничIел нус-нус гIайиб гьечIел дагъистаниязул гIумруял?\nГьел кватIун рукIинчIелани жакъа чIаго рукIианаан машгьурал журналистал, политикал, районазул ва шагьаразул бутIрул, парламенталъул депутатал, министрал, аза-азар политикиял ва криминалиял тунка-гIусиязул хIасилалда хварал гIадатиял дагъистаниял. Щай кватIараб чараб вертолет Дагъистаналде? Гьава гьечIогойищ, зоб гьечIогойищ, пилот гьечIогойищ, цIатари гьечIогойищ? Гуро, гьеб кинабго букIана, гьаниб гIолареб жо халлъулеб буго цохIо - республикаялъул нухмалъуда рукIарал чагIазул рекIелъ ияхIги, гIаданиб нахги, заманаялъ вертолет ахIизе ва республика хвасар гьабизе. Гьеб букIарабани вертолет гьечIониги тIубалаан, хутIараб цебе тIураб дуниялго гIадин. Жакъа дагъистаниял тIекълъи дандчIванщинахъе зодоре ралагьун руго, унго цо баккулебаниян угьунги биччан, пассажирал жеги гIемер хутIун ругелъул, кIудиялниги гьитIиналниги тахбакIазда.\n«НакIкIал руго роржулел,\nВертолет буго унеб,\nСапар кибдай бухьараб? – ан жидеего шурула цебегосеб кечIги жакъасеб гIумруялда рекъон ккеледухъ сверизабун.


Депутатазул гIумру дагьалъги бигьалъизабизехъин буго...\n«Известия» газетаялъул лъазабиялда рекъон, Россиялъул президент Владимир Путиница гъулбасун буго пачалихъиял хъулухъчагIазе, министразе, Пачалихъияб Думаялъул депутатазе, Федерациялъул Мажлисалъул гIахалчагIазе, президентасул администрациялъул ва хIукуматалъул аппараталъул, Конституциялъулабги ТIадегIанабги диваназулги, къокъго абуни, тIалъиялде хурхен бугел гIемер хъулухъчагIазе ва гьезул хъизаназе дараби чIорого яги багьаялъул 50 проценталъухъ чIезариялъул буюри. Гьеб лъазабиялъ кIудияб ажиотаж, ахIи-хIур, разигьечIолъи багъаризабуна информалатазда. Кинал рагIабаз гьединаб разигьечIолъи загьир гьабулеб бугеба дагъистанияз?\nЖалго депутал ва цогидал хIакимчагIаздаго цадахъ гьезул хъизан лъималазеги чIорого яги бащдаб багьаялде дару-сабаб ва медикиял тIагIелал щвезе кколеб буго 2015 соналъул 16 марталъ Россиялъул президентас бахъараб буюрухъалда рекъон (№I36). Дагьаб цебегIан, дару-сабаб гьадинго яги бащдаб багьаялде щвезе ихтияр букIана гIицIго батIи-батIиял рагъазул гIахьалчагIазул, сакъатлъи бугел гIадамазул цо-цо къакъабазул, Жанисел ишазул хIалтIухъабазул ва Совет Союзалъул БахIарчиясул цIар бугезул.\nЦIияб буюрухъалда рекъон анцI аза-азар хIакимчагIи ва гьезул хъизан лъималазе дараби росизе бюджеталдаса 10 млрд. гъурщидаса цIикIкIараб гIарац харж гьабизе кколин рикIкIунеб буго цо-цо экспертаз.\nДагьал церегIан къояз Дагъистаналъул тIалъиялъ хIакимчагIазул харжал 10 проценталъ дагь гьариялъул лъазабунин, гьеб буюрухъалдаса хадуб гьединал галабазул кинабгIаги пайда гьечIолъи бихьулин абураб пикру загьир гьабуна Дагъистаналъул ЖамгIияб палатаялъул вакил МахIмудов МахIмудица.\nКинаб пикру бугеб гIадатиял гIадамазул хIакимчагIазе ва гьезул хъизаналъе гьарулел льготабазда хурхунали цIехана «Эркенлъи» радиоялъ МахIачхъалаялъул къватIазда дандчIварал гIадамазда.\nХIукуматалъ рес бугезе гуреб, ресалда гьечIезе гьабизе ккелин квербакъи кризисалъул заманалда, депутатал ва хIакимчагIи рес гьечIел кколарин абураб пикру загьир гьабуна гьез.\nАминат Къадиева: « Гьеб буго мекъаб иш, щай гIумруялъ колхозазда ва хIукуматалъе хIалтIарал чагIазе гьечIел льготаби, гьадинги бечедал хIакимчагIазе гарулел. Гьадинги гIадатиял гIадамазухъа гIарац тIалаб гьабула гьез, яслиялда лъимер лъезе кканиги, школалдаги, институталдаги. Гьезул лъимал гьадинги тIасан рорчIун руго. Гьеб кутакалтIа гIакълу гьечIеб гали буго. Киналго хIакимзабаз жидеего ва жидер гIагаразе чIаголъи гьабула. Эзухъе щибго жо тIалаб гьабизе рачIаниги гIадхочI гьарун нахъе ритIула. Гьединал жал гьарулел рукIаго, гьадин хIукумат хутIи щакаб жо буго».\nГIумар « Къойидаса къойиде налогал рахинарулел руго, багьаби рахинарулел руго, гIаксалда гьабизе ккола гьеб, хIакимазе гуреб, цо харжида божун ругел гIадамазе гьабе кумек».\nПенсионер КIудалаев ГIали : « Мискинал, лайикъал чагIазе кье, чиновниказе кьезе ккеларо, гьел нилъер би цIулел чагIи руго. Щварал бикъулел хъамалчагIазе бегьиларо гьеб гьабизе».\nЧакар: « Депутатал руго бечелъиялъ цере туркIарал чагIи, гьелги нилъги батIи-батIиял чагIи руго, бесдалазе бегьила, сакъатал, ресукъал гIадамазе бегьила гьадинго дараби кьезе. Бечедал чагIазе кумек гьаби дида бичIчIуларо, щокъроб нах къарал бечедал чагIазе кумек гьаби кин бичIчIулеб?».\nМусаева ХIалимат: « Бищунго кризисалъул кьаби щварал чагIи депутаталищ кколел, гьезул кIалгIабахъ халгьабизе айилан абе, гIадатиял гIадамал цIакъ квешал, тIад тIадхъел гурого гьечIеб бакIалда гIумру гьабунцин руго, гьезухъа нахъе босизе ккола, тIаде кьезе гуреб».\nХIусейнова Сарият : « Депутатлъиялде рахунаро чванта биццатал гурел чагIи, ХIакимчагIазул рохьгIадин буго гIарац, гьезие чIобого кьечIогон, херал, цо пенсиялда божун ругел гIадамазе гьабизе ккела кверчIвай».\nЦо хIакимазе гуребги киналго гIадамазе гьабизе ккелин кумакилан рикIкIунеб буго Медакадемиялъул студент Арсеница. Гьесул гьалмагъ Мухтарил пикруялда батIиял пачалихъазда дару-сабаб гьабизе рес бугел гIадамазе льготаби гьари меъкъаб иш буго.\nМухтар Гъазиев: « Киналго хIакимзаби ракIбацIадго хIалтIулел ругони бегьила гьезие гьеб, амма хIакъикъат батIияб буго, гьезул гьелде хIажат ккунго гьечIо. ХIажат ккарал гIадатиял гIадамазе гIемер кIвар буго гьединаб кумак гьабиялъул. Бищун хIажаталгIаги дараби чIорого гьезие щай кьоларел».\nЖалго депутатазул Дагъистаналда кинаб пикру бугеб гьеб буюрухъалда хурхунали цIехезе «Эркенлъи» радиоялъ бухьен гьабуна чанго депутатгун, амма гьезухъа киналгIаги баянал щвечIо.\n«Росстат» гIуцIиялъул баяназда рекъон, тIолго Россиялда хIакимчагIазе щолеб харжил гьоркьохъеб къадар кколеб буго 40 азарго гъурущ, депутатазул харж бахунеб буго 300 азарго гъурщиде.\nРедакциялъул баян: Гьаб баян хIадур гьабун хадуб бачIараб информациялда рекъон, Россиялъул президентасул пресс-секретарь Дмитрий Песковас лъазабун буго, 16 марталда президентас гъулбасараб буюри мекъи загьир гьабун бугин.


2018 соналъул бищунго лъикIал спортсменал | Спорт | Киназего гIаммаб Россия\n2018 соналъул бищунго лъикIал спортсменал\nОлимпиялъул спорталъул тайпабазда росарал бергьенлъаби\n2018 соналда Россиялъул, Европаялъул ва дунялалъул чемпионатазда Олимпиялъул спорталъул тайпабазда бищунго лъикIал хIасилал рихьизарурал Дагъистаналъул спортсменазда цIарчIвана Спорталъул министерствоялъ. Бищунго лъикIал анцIгоязде гьоркьоре ана эркенаб гугариялъул рахъалъ микьго гугарухъан ва кIиго дзюдоист, ян хъвалеб буго "ХIакъикъат" газетаялда.\nГьеб сияхIалъул бетIералда вуго МахIачхъалаялъул ХI. ХIамидовасул цIаралда бугеб спортшколалда тренер Шамил ГIумаровас куцарав, церехун рехсарал киналго турниразда гъоркьиса бергьенлъаби росарав ГIабдулрашид Садулаев.\nГьединго бищунго лъикIал гугарухъабазул сияхIалда вуго Хасавюрталъул М. Батировасул цIаралда бугеб спортшколалъул вакил Завур Угуев. Шеме Шемеевасул ученикасе меседил медалал щвана улкаялъул ва дунялалъул чемпионатазда. Европаялъул чемпионаталда Угуевасе щвана гIарцул медаль. Гьесда хадув гьеб сияхIалда вуго Хасавюрталъул олимпиялъул резервалъул училищеялда тренер ХIамзат ГIабасовас тарбия кьурав АхIмад ХIажимухIамадов. Гьес тIоцересел бакIал ккуна Россиялъул, Европаялъул чемпионатазда ва мазгарул медаль босана дунялалъул чемпионаталда.\n2018 соналда Россиялъул ва дунялалъул чемпионатазда бергьенлъаби росана МахIачхъалаялъул ГI. Садулаевасул цIаралда бугеб спортшколалдаса гугарухъан МухIамадрасул ГъазимухIамадовасги. Европаялъул чемпионлъун ва дунялалъул чемпионаталъул гIарцулав призерлъун вахъана Гъазигъанда Рашидовасул, жиндирго инсул ученик Каспийскалъул «Энергия» спортшколалдаса ХIажимурад Рашидов.\nРоссиялъул чемпионаталда бергьана ва дунялалъул чемпионаталда лъабабилеб бакI ккуна Хасавюрталъул Ш. ГIумахановасул цIаралда бугеб спортшколалъул ва тренер Тежди ХIусейновасул ученик АхIмад Чакаевас.\nРоссиялъул чемпионаталда меседил ва дунялалъул чемпионаталда гIарцул медалал росана Ш. ГIумахановасул цIаралда бугеб СДЮСШОРалда тренер Юсуп ГIумаровас ругьун гьавулев гугарухъан Казим МухIамадкеримовас (гIинкъазул спорт).\nРоссиялъул чемпионлъун вахъана ва дунялалъул чемпионаталда мазгарул медаль босана Аскар Аскаровас — ГIумахановасул цIаралда бугеб СДЮСШОРалда тренер Мусхаб КIудиевас ругьун гьавулев гугарухъанас.\nУлкаялъул чемпионаталда меседил ва дунялалъул чемпионаталда гIарцул медаль босана, единоборствабазул спортшколалда тренер Асилдер МухIамадовас ругьун гьавулев дзюдоист (беццазул спорт), ГIабдула КъурамухIамадовас.\nГьебго спортшколалдаса тренер Борис СалихIовасул ученик — дзюдоист (беццазул спорт) Руслан Албагачиевасе мазгарул медаль щвана улкаялъул чемпионаталда.


Афгъанистаналдаса советиял аскарал нахъе рачаралдаса 31 сон тIубаялъул хIурматалда тадбир тIобитIана Гъизилюрт шагьаралъул администрациялдаги.\nГъизилюрталъул Херазул советалъул нухмалъулев МухIамад ГIабдулаевас ракIалде щвезаруна шагьаралъул №7 школалда жиндаго цере цIалулел рукIарал ва хадур Афгъанистаналда хъулухъ гьабулаго чIварал ХIасрат ХIасратовги Александр Шапошниковги.\nГъизилюрталдаса кинавниги 11 гIолохъанчи чIван вуго Афгъанистаналда. Гьезул цIарал хъван руго Гъизилюрталъул «Афгъаналъулазул ахикь» бугеб мармаралъул хъорщода. Жакъа шагьаралда чIаго вуго Афгъанистаналъул рагъул 77 ветеран.\nГъизилюрт районалъул Комсомольское росдал школалъул цIалдохъабаз бицана 1983 соналъул 16 маялда Афгъанистаналда чIварав НухIудин ХIажиевасул хIакъалъулъ.\nЖиндирго рагъулав гьалмагъ-ги хвасар гьавун, минаялда тIа-деги ккун, хун вуго гьев. Жакъа НухIудинил цIар кьун буго гьев цIа-лараб росдал школалъе, гьенибго рагьун буго гьесул цIаралда музейги.\nАбадиялъго жидерго цIарал мармар гьецIоялда хъварал Гъизилюрталдаса гIолохъаби ккола МухIамадхIабиб Темиев, ГIабдулвагьаб Юсупов, ГIибайдула Гьиматов, ГIумар ХIасанов, Назирдин Салимханов, Россиялъул БахIарчи НухIудин ХIажиев, Алхан Капаров, ХIасрат ХIасратов, Александр Шапошников, АхIмадула Гунашев ва ГIусман МухIамадов.\nГьединал данделъабазда кидаго гIахьаллъи гьабула ХIасратов ХIасратил эбел-инсуцаги. ХIасрат гьавуна 1965 соналда МахIачхъалаялда. Афгъанистаналде гьев ккана Саратовалъул юридикияб институталда цIалулев вукIаго армиялде ахIун хадув, 1984 соналда. ЧIвана 1986 соналъул январалда.\nГьенибго Гъизилюрт шагьара-лъул мэр Малик ПатахIовас «Болъихъ районалда рагъ ккаралдаса 20 сон тIубаялъул» медаль кьуна шагьаралъул собраниялъул депутат ХIажи Биярслановасе. Гьеб щвана 1999 соналъ хъачагъал нахъчIвазелъун гIуцIараб милициялъул къокъаялда гъорлъ вукIарав полициялъул полковник Абакар ГIабдулкъадировасеги.\nБаркалаялъул кагъат кьуна гьеб тадбир бачарай №2 школалъул директор, шагьаралъул ЖамгIияб Палатаялъул вакил Азипат Шагьрудиновалъеги.\nШагьаралъул Маданияталъул рукъалъул церехъабаз ва школлъималаз концерталъулаб программаги хIадурун батана ветераназе.\nДругие материалы в этой категории: « Россиялда – анкьабилеб бакI\tОполченцазул сияхI: официалияб ва... »\n13:37, 03 апреля 2020, 46


Чернобыль: рахьдалгун гьацIул ракьищ? - page 1\nЧернобыль: рахьдалгун гьацIул ракьищ?\nЦере Чернобылалда гIумру гьабун рукIарал гIадамазул цо къокъаялда ракIалде ккана гьанже гьенирего тIадруссине. "Эркенлъи" радиоялъул мухбирасда (Амоs Chapple) дандчIвана гьезул цояв - радиациялъулъ бетараб ракьалда гьавугьинан яшав гьабулев чи.\n5 Амма буго батIияб Чернобыльги. Гьаб ккола Чернобылалде тIадвуссарав 160 чиясда гьоркьоса цоясул - Василий Сокиренкол мина.\n6 Цеве полициялда хIалтIулев вукIарав чи - Чернобылалде тIоцеве вачIана 1990 соналда. Гьениб гьесие щолаан гьелде щвезег1ан жив вук1араб бакIалда щолелдаса кIиго нухалъ цIикIкIун гIарац. Микьго соналдасан гьев нахъвуссана жиндирго Сума шагьаралде. Амма гьес гьениб гIемер мех бачIо.\n7 "Дун вукIана щибниги гьабичIого, гIицIго гьекъолдун ва телевизоралъухъ балагьун, дирго минаялъул щуабилеб тIалаялда гIумру гьабулев. Цинги дица хIукму гьабуна Чернобылалде тIадвуссине", - илан бицунеб буго Василийица.\n8 ТIалъиялда лъай-хъвай букIиналъ гьесие изну кьуна шагьаралде тIадвуссине, амма гьев жанив чIараб мина гьесул гуро.


Баху-Меседу Расуловалъул шигIрияб нухлул 50 сон тIубаялде\nМагIарул шагIиралъе - Шекспирил премия\nГIагарал мугIрузда юхьун ятана,\nБихьанщиналда тIад гьезул шал чIвана.\nКIудияб гьаб дунял гьитIинлъун ккана,\nГьитIинаб доб росдал дуниял цIуна.\n(«Макьилъ йоржунаан дун»)\nГьитIинабго кочIол гьаб ахирисеб куплеталъ бицунеб буго халкъияй шагIиралъул шигIрабазул тIадегIанлъиялъулги борхалъиялъулги хIакъалъулъ. Гьей даим ритIухъайлъун хутIун йиго рекIел ахIилъун лъугьарал ва хутIарал жиндирго шигIрабазул аслияб темаялъе - гьитIинаб ватIаналде бугеб кIудияб рокьуе. Гьеб рокьуца ячана шагIир жиндирго шигIрабазул тIогьазухъе…\n«Россиялъул меседил перо» абураб халкъазда гьоркьосеб литературияб къецалъул хIасилалда рекъон, Северияб Кавказалъул шагIирзабазул «ШигIриял цIвабзазул кунчIи» («Созвездие родственных душ») абураб тIехь мустахIикълъана В. Шекспирил литературияб премиялъе. Гьеб тIехь данде гьабун буго Северияб Кавказалъул ункъо шагIирасул кучIдуздаса, гьездаго гъорлъ йиго Баху-Меседу Расуловаги. ТIехьалда буго Валерий Латыниница гIурус мацIалде буссинабураб гьелъул 31 кечI, гьездаго гъорлъ, Москваялъул композитор Леонид Шумскияс бакъанги хъван, Россиялъул эстрадаялъул кочIохъан Галина Улётовалъ ахIулеб «Гьорол сайгъат» («Ветер») абурабги кечI:\nГьороца бачIараб сардил сайигъат –\nМакьу щунгутIигун къеркьолей йиго.\nБасриял каваби къир-къиризарун,\nКъватIие гьороца ахIулей йиго.\nКъватIий яккичIони, рокъой биччаян,\nКъараб нуцIихъги чIун, гIодулеб буго.\n«ГIинкълъун» чIарай дида ццидахараб гьелъ\nГьалмагълъун хIалае ахIун щвана цIад.\nГьуригун тIадрекъон, гIодана гьебги,\nМагIил гарал руго горда кIетIолел,\nТIохда кьурдул наку буго бачунеб,\nГонгалги чIаголъун руго гаргалел.\nГьороца бачIараб сардил сайгъатгун\nГъаримго столалде гIагарлъана дун.\nБацIцIадаб тIанчиде гъенана хIарпал,\nХIенехIцин хутIичIо чIамучIаб унтул.\n2015 соналда тIобитIараб исламияб темаялда хъварал кучIдузул къецалда бергьаразулъ бугеб «ТIупандай тIелеб» кечIги буго «ШигIриял цIвабзазул кунчIи» тIохьода.\nИлбисалъ гуккарай ХIава сабаблъун,\nХIалкIолес ракьалде витIана Адам.\nКъайисил къосараб наслу сабаблъун,\nКъадирас тIупан тIун, гъанкъана гIалам.\nГIелин ккун батила халкъ бижарасда\nХадур рачIунезе чIагояб мисал.\nЧIелин диналдаян хьул лъун батила,\nНухIил гамида тIад хвасарлъунщинал.\nХвана дол. Сверана сонал, гIасраби,\nГIасилъи цIилъана цIиял гIелазулъ.\nЦIаял гъуна рагъул, гъурана халкъал,\nГъарачагIи чиналъ кIодо гьаруна…\nГIарасаталъул къо тIаде щвезегIан\nТIадегIанас гIалам гьадиндай телеб?\nГьадабщинаб мисал гIадахъ босичIин,\nГIурулъ тIерхьинелъун тIупандай тIелеб?!\nРуго гьенир «Зоб-ракьалъул рокьи» («Любовь земли и неба»), «РекIел тахшагьар» («Прописка души»), «Бекьулареб ракь» («Земля под асфальтом»), «ТалихIалъул кIулал» («Ключи от счастья»), «ХIедул хIарпаз басуна» («Древний смысл»), «Кьвагьи» («Взрыв»), «Макка», «ИхIсан» ва цогидалги кучIдул.\nБаху-Меседу Расуловалъул тIоцересел кучIдул ГIахьвахъ районалъул «Заман» газеталда рахъизе байбихьаралдаса 50 сон сверула исана. Гьеб 50 соналда жаниб шагIир, хъвадарухъан ва публицист Расуловалъ къватIибе биччан буго 43 тIехь - 16 магIарул мацIалда, 5 гIурус мацIалда, 6 кIаралазул мацIалда, анцIго батIияб мацIалъул тIасарищарал асаразул тIехь, лъабго гIелмияб тIехь (гьездаго гъорлъ лъабго мацIалъул словарь), гIурус ва дунялалъул цогидал мацIазде буссинабураб анцIго тIехь, Баху-Меседул хъвадарухъанлъиялъул хIакъалъулъ гIурус, магIарул хъвадарухъабазги цIалдолезги хъварабщинаб данде босараб кIиго тIехь («Эхо» - гIурусалъ ва «ШигIрияб пагьмуялъе пероцоязул къимат» - магIарул мацIалда). Рехсараб 43 тIехьалъул сияхIалда гьечIо, шагIиралда жиндаго лъачIого, цогидаз къватIире риччарал гIаммал тIахьал: Ригаялда къватIибе биччараб «Планета поэтов» («ШагIирзабазул дунял»), Ростовалда къватIибе биччараб «Рокьул асар» («Любовное настроение»), Москваялда къватIибе биччараб «ШигIриял цIвабзазул кунчIи» («Созвездие родственных душ»). Баху-Меседуе гьел тIахьал гьез жидецаго ритIун рачIана.\nШигIрияб нухлул байбихьуда «Дир гIагараб росулъ рогьалил заман», - КIаратIа росдал хIакъалъулъ хъвалей йикIарай школалъул цIалдохъаналъ нахъа тана халатаб творчествоялъулаб нух. Гьелъул магIарул мацI бечелъана, ДГУялъул филфакалъул РДОялъул отделениялда цIалулелъулги, «БагIараб байрахъ» («ХIакъикъат») газеталда ва магIарул радиоялда хIалтIулелъулги.\n2004 соналъул июлалда бахъараб «ХIакъикъаталда» Баху-Меседул цIиял кучIдузе цеберагIиялда М. ПатахIовас гьадин хъван буго:\n- Баху-Меседу Расуловалъул цIар дида тIоцебе лъана къоло щуго соналъ цебе. РакIалда буго доб мехалъ «БагIараб байрахъ» газеталда рахъун рукIарал гьелъул «НакIкI», «МугIрул лъар» кучIдул. Хадуб нижер лъай-хъвай ккана Дагъистаналъул гIолохъанал хъвадарухъабазул мажлисалда. Гьенир гьелъ цIаларал «Дунни анцIила микьилъ», «ТIабигIаталъулгун гаргар», «МугIрул лъар» ва цогидалги кучIдузе магIарулазул машгьурал хъвадарухъабаз лъикIаб къимат кьун букIана.\nХадуб анцIгогIан соналъ ниж цадахъ хIалтIана магIарул республикаялъулаб газеталда. Къойидаса къойиде, соналдаса соналде шагIир, хъвадарухъан, журналист ва таржамачIужу хIисабалда рагIизе, машгьурлъизе лъугьана Расуловалъул цIар магIарулазда гьоркьоб. Гьеб ункъабго махщел, щибго цоялъ цоялъе мукъсанлъи ккезе течIого, цадахъ бачунеб буго Баху-Меседуца. Бокьарав махщелчиясе захIматаб жо буго жив цо чиясдаса ватIа вахъулеб, батIаго жиндир гьаракь рагIулеб къагIида батизе. Гьелъие бищунго цебе гьунар хIажалъулеблъиги лъиениги балъголъи гуро. Гьеле гьеб гьунар букIиналъ кIвана Баху-Меседуда жиндир рагIиги, рагIул магIнаги, жиндиего хасиятаб лъалкIги букIин адабият бокьулезда бихьизабизе.\nЛъугьинаро дун Б.-М. Расуловалъул асаразе къимат кьезе, гьелъул цIиял кучIдузе хъвараб гьаб гьитIинабго цеберагIиялда. Рехсон тела Баху-Меседул кучIдул цIалидал, Расул ХIамзатовас хъварал гьал жугьаби:\nБаху Расулова, йихьун дида мун,\nДагьа-макъай гурей, жеги лъаларо.\nЖакъа дун вуссана сапаралдаса,\nГьабсагIат цIалана «Гьудуллъиялда»\nЦогидазда гьоркьор дур асаралги.\nЛъица гъоб абураб магIарул кочIол\nКуркьбал хIулун ругин, гьел мекъи руго.\nДие рохел буго. ЦIалана, лъана\nЦIияй шагIир гIуна Дагъистаналда.\n- Баху-Меседу Расуловалъул магIна бугел кучIдул кидаго рукIана. РукIана гьел тIоцере хъвалеб заманалдаго. РукIана гьел гьей Литинстуталда цIалулеб мехалдаги. Дица хIикмалъи гьабулеб жо буго гьелъул поэзиялъул мацI циндаго роцIунги, цIикIкIунги, цIакъго берцинлъунги бачIиналда. Жидерго росдал, кьибил цо бугониги, батIияблъун ккараб мацIниги, мацIалъул сверелниги бугел чагIазе, болмацIалда хъвадарулелъул, квекIен ккечIого букIунаро. Баху-Меседул мацIилан абуни, я малъ кIутIичIого, я галадичIого чIалде бачIун буго. Хасалихълъиялъул кечIалда «Макьихунеб бакъул кIухIалаб гьими» абураб сипат гьабиялъги бицуна кинаб макъамалде Баху-Меседул поэзия бахун бугебали, - йилан хъвана Дагъистаналъул халкъияв шагIир ГIабасил МухIамадица 2001 соналъул июналда «ХIакъикъат» газеталда бахъараб макъалаялда.\nРоссиялъул Хъвадарухъабазул союзалъул правлениялъул председатель Валерий Ганичевасги тIадегIанаб къимат кьуна магIарул шагIиралъул гьунаралъе:\n- «Канатоходкаялъул» автор ккола тIадегIанаб шигIрияб махщалил шагIир. Гьелъул гьунаралъулъ цIунун буго гIурусазулгун дагъистаниязул классикаялъул рорхалъабазе ритIухълъи.\nГьебго данделъиялда гIурусазул шагIир В. Г. Бояриновас Б.-М.Расуловалъе кьуна «Канатоходка» тIехьалъул тIадегIанаб шигIрияб махшалие гIоло А. С. Грибоедовасул цIаралда бугеб ТIолгороссиялъул литературияб премия ва «Россиялъул адабияталъулъ лъураб бутIаялъе гIоло» медаль.\n2012 соналда Ригаялда къватIибе биччараб 40 батIияб улкаялдаса шагIирзабазул кучIдуздаса данде гьабураб, гьедигIанасел улкабазде жиб щолеб «ШагIирзабазул дунял» («Планета поэтов») тIехьалда лъикIаланго бакI кьун буго Баху-Меседул кучIдузе. Гьеб тIехьалда руго тIолабго дунялалъул ургъел-пикру гьабун хъварал жугьаби.\n2015 соналда «Россия – исламалъул дунял» («Россия – исламский мир») абураб халкъазда гьоркьосеб гIуцIиялъ лъазабураб исламияб темаялда хъварал кучIдузул къецалда тIоцебесеб бакI ккуна Б.-М. Расуловалъул кучIдуз. 2016 соналда Казаналда гьелъие кьуна гьеб къецалда бергьиналъул дипломги «Россия – исламалъул дунял» абураб халкъазда гьоркьосеб литературияб премияги.\n«Россия – исламалъул дунял» къокъа гIуцIун букIана 2006 соналда Евгений Примаковас ва Татарстаналъул президент Минтимер Шаймиевас. Байбихьуда гьелда гъорлъе унел рукIун ратани цIикIкIарасеб халкъ бусурбаби ругел Россиялъул тIолалго республикабиги СНГялъул улкабиги, 2010 соналде гьелде гъорлъе рачIана дунялалъул тIолалгогIан исламиял улкаби.\n«Алеф» басмаханаялда кватIичIого къватIибе бачIине буго гIурус мацIалде руссинарурал тIолалго тIахьаздаса тIасарищарал кучIдулги, гьезул щибалда цадахъ магIарул мацIалъул кучIдулги ругеб бицатаб тIехь. ХIадур гьабулеб буго Живодар Душковас болгар мацIалде руссинарурал кучIдузул гьитIинабго тIехьги.\nРоссиялъул Хъвадарухъабазул ва Журналистазул союзазул член, Россиялъул литературияб фондалъул член, ТIолгороссиялъул ва Халкъазда гьоркьосел литертатуриял премиябазул лауреат, ДРялъул культураялъул мустахIикъай хIалтIухъан Баху-Меседу Расулова мустахIикълъана «Россиялъул адабияталъулъ лъураб бутIаялъе гIоло» медалалъе (2011 с.), имам Шамилил цIаралда бугеб медалалъе, Азербайжан Республикаялъул Хъвадарухъабазул союзалъул хIурматалъулаб дипломалъе (2010 с.), Волоколамскалда тIобитIараб ТIолгороссиялъул шигIрияб фестивалалда гIахьаллъарай гьей мустахIикълъана «ТIадегIанаб шигIрияб махщалие гIоло» дипломалъе, ДРялъул Пачалихъалъул Советалъул ХIурматалъул грамотаялъе, Кавказалъул халкъазул халкъазда гьоркьосеб конгрессалъул хIурматалъул грамотаялъе.\n2014 соналъул 3 марталда ДРялъул бетIерасул №52 хIукмуялдалъун Баху- Меседо Расуловалъе кьуна ДРялъул халкъияй шагIир абураб тIадегIанаб цIар.\nДагъистаналъул тIахьазул басмаханаялда буго бахъизе хIадур гьабураб Баху-Меседул кIиго тIехь. Гьел тIахьаздаса цо-цо цIиял кучIдулги рахъила гьанир.\nГIанчIал кунчIарал къоял,\nХвалил махI чIварал сардал.\nГIолиллъи – тIогьолаб их,\nХерлъи – гIунараб хасел.\nГIаздакь кьижарал гIорал,\nМакьилъ гьимулел хварал.\nХасалил херлъи хисун,\nИх цIидасан белъула,\nЦIер биигун, тIабигIат\nГIаздалаб макьуги тун,\nГIор гIедерго чвахула,\nХварал тIаде рахъуна.\nТIогьол их даимлъула,\nГIамал бихьун, гIумруги\nРитIухълъиги Дос кьола.\nБорхатаб мугIрул тIогьиб\nТIогьилаб кьуру буго.\nТIадегIанасде гIин бан,\nГIаздалаб тIогьги буго.\nГIубил кьурул кьватIелаз\n«Кьвари», - йилан хъван буго.\nРацIцIадал иццал руго.\nРоцIараб зоб борлъулеб\nТIогьиб цо тIавус буго.\nГIуцIараб алжан буго.\nГIицIал кьурабалъ рещтIун,\nКьер берцинаб хIинчI буго.\nХIалкIолес бижун буго.\nДоб Алжан рехун тарал.\nРекIей гIечIел, тохлъарал.\nРакI мугIрузухъ гIодулей\nДунги гьезул кьеразулъ,\nКьалбаз гьаний ккурай дий\nГIодунго щай мугIрузухъ.\nДинияб дуниял гIун йикIина дун\nДунявиябщинаб тарабин рехун,\nБаху риханщинал рукIа, нуж, рохун.\nАхират босила, халваталъуй чIун,\nЧIаго йигониги, йикIина дун «хун».\nДинияб дуниял, дур парахалъи!\nХалват хириязул рекIей эркенлъи!\nХаликъасе сужда, васасе хъулухъ,\nШукру Аллагьасе, къоял кьуралъухъ.\nКъуръан-хIадисалъул хIурупазул нур,\nХIалкIолесде рокьул тIораз цIураб хур.\nХоларез, хачадун, гьабе дуниял,\nДие гIела дунял гIицIго динияб.\nЭбел йокьичIев чи ракьалда вугищ?!\nЭбелгIан росдал мацI бокьула дие.\nЭбелалъул рахьгун, расандабигун\nБахул бидулъ рекIелъ бессараб рокьи!\nЭмен хиралъичIев инсан вукIунищ?!\nЭмен- магIарул мацI дие хирияб.\nМагIарул мацIалда цIалана тIахьал\nТIоцере школалда дун – Расуловалъ.\nЭбел йокьунилан, кьогIлъулищ эмен?!\nЭмен хиралъанин, рихунищ эбел?!\nРосу бокьарасе бокьула кьибил,\nКьолбол тарих цойин магIарулазул!\nЗагьруяб борохь - жахIда\nБечелъи-чин кIудиял чияр квердаса хвана,\nБичас берцинлъи кьураз\nкьогIаб гIазаб чIамуна.\nЧIегIераб борохь –\nжахIда жемана гьунаралда.\nГьундул чIахIияз загьру\nЧан гIасру свераниги,\nгъапуллъун зулму чIечIо.\nЮсуп ГIалайгьиясда гIемераб къо бихьана,\nГIоштIоца бетIер къотIун,\nЧIохъа Башир къанщана.\nБахIарчи ханзабазул хиянаталъ вухIана.\nхIиллаги ургъун, чIвана.\nЧIвай пагьму бугьтанаца,\nГьоцIиб мацIазул цIадухъ\nкье гьезухъе чагъана.\nКьвагьдолеб буго ракь\nКьвагьдеяз мехтараб ракь\nЖибго кьвагьдолеб буго.\nГьелъул ургьиса къватIиб\nХIари беролеб буго.\nГьалдолеб гьелъул гIораз\nЧIаго чи хутIиладай?!\nБичасул цо кьвагьиялъ\nКьин чIела дунялалда.\nДагьалда гIей гьабичIеб\nГIалам ракьулъ тIерхьина.\nБакараб кан гуреб, канаб моцI гуреб,\nКинаб нуралъ къаси гьаб рукъ гвангъараб.\nГъасда цIадул гуреб цIорой хIинкъулеб\nХIикматаб хинлъи щиб ханлъи гьабулеб.\nХасел бакьулъгийищ, бекьун, тIегь гIолеб,\nТIогьолаб хурго щиб дир къараб гордукь.\nТIегьараб тIогьол махI кин тIибитIулеб,\nТIабигIат кьижараб кьиндалил гIужалъ.\nКвен кваналалдего, кинан гIорцIулел,\nКиналго нигIматаз рукъ кинан цIолеб.\nЛъимго гьекъечIого, къеч кин буссунеб,\nГьекъезе замзамул ицц кин беролеб.\nКъаси бецIаб сардилъ рукъ гвангъилариш,\nКъуръаналъул аят рагIун цIалидал.\nЦIорой хIинкъилариш, хIикматаб ТIохьол\nТIадегIанаб нуралъ ракI асирлъидал.\nГIаздал гъатги тIогьол байданлъиларищ,\nТIегьараб иманалъ асар гьабидал.\nГьуинал махIалги тIиритIиларищ,\nГьардарасул асар кодоб босидал.\nКвенго кваначIого, ракI гIорцIиларищ,\nРекIел тIинда иман тIегьараб мехалъ.\nТIолалго нигIматаз дир рукъ цIеларищ,\nЦIалулел сурабаз сорозайидал.\nЛъимго гьекъечIого, къеч буссинарищ,\nКъуръан цIалулелъул магIу чвахидал.\nЦIорораб замзамул ицц баккиларищ,\nЗикру бачунелъул, черх цIунцIрахидал…\nБакараб кан гуро, канаб моцI гуро,\nРухIияб нур буго дир рокъоб гвангъун.\nГъасда цIадул гуро, цIорой хIинкъулеб\nХIикматаб гьаб хинлъи – Бичасде рокьи.\nСабаб бате, БетIергьан\nГьаб гIалам бижарав гIазизав Аллагь,\nГIазаб кьезе тоге гьаб лъимералъе.\nМунагь-хатIа гьечIеб лъимер гIодидал,\nГIодоре гирула дир магIил гарал.\nГургинаб гьесул черх бас-басунелъул,\nРекIеда хIунсула тIолалго рукIкIби,\nРукIкIалаби рана дир ияхIалда,\nХIалкIолев, хIур чIана дир сабруялда.\nГIажизаб лъимадул гIоди рагIулищ?\nРукIкIби къазарулеб щибаб лахIзаталъ,\nГьелъ гьарулел гьаркьал Дуде щоларищ?\nАвал-ахир гьечIев гьардарав Аллагь,\nГьардухъан къойилго дун дуда цее.\nГьаранщинаб кьуна, алхIамдулиллагь,\nКье гьасие сахлъи, бате цо сабаб.\nДир берзул канлъиги лъимадуе кье,\nБеццлъаниги, сужда ракIалъ гьабила.\nДунялги бихьана гIумруги лъана,\nГIемер хъвадарана, цIалана. ГIела.\nДир бохдузул сахлъи босун гьасий кье,\nСужда Дуй гьабила, гIодой чIовухъе.\nДиесел сапарал, сухъмахъалги кье,\nСабурго йикIина дун дирго гъасда.\nГIузрабигун сабаб цохIо Дудаса.\nСабру кье, БетIергьан, бетIерги сахлъун,\nНух битIун раче ниж Китаялдаса.\nПрочитано 393 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 28 мая 2018 10:03\nДругие материалы в этой категории: « Руччабазул байрам\tКин йигей, магIарулай? »


ХIамзатил Расул гьавуралдаса – 95 сон\nРасулилгун рукIарал дандчIваял\nГьей йигоан Николаев шагьаралъул горисполкомалъул секретарь\nДида ракIалде кколааан шигIручагIаца хъван, цIалун, бацIцIун, цIидасан хъван, хIадур гьабулеб батилин жидерго калам халкъалъухъе кьелелдеян. Лъаларо, гьедин гьабулелги рукIунел ратила, амма Расулил гьединаб къагIида гьечIолъи, гьесие Аллагьасго кьураб пагьму, гьунар, махщел шигIру-назмуялъе букIиналда дир ракIчIана Расулилгун букIараб тIоцебесеб дандчIваялдаса хадуб.\nГьел рукIана дол рикIкIадал 60-абилел соназ Казбек района-лъул росдал магIишаталъул начальник МухIамадов ГIабдулгIазизил бетIерлъиялда гъоркь, управлениялъул бетIерав зоотехник Мадаев МухIамадрасул, «ЦIияб гIумру» колхозалъул председатель Сурхаев Къебедилав, Чкаловасул цIаралда бугеб колхозалъул председатель дунги ун рукIана Хунзахъе. Нижер сапара-лъул мурадги букIана нижерго районалъул магIишатазда гIиял тайпа лъикI гьабизе гIоло «Дагъистаналъул мугIрузулаб» тайпаялъул хух боси. Гьел соназ гьединаб тайпадулаб гIи гIезабулеб идемстанция букIана Хунзахъ. ХIалтIул къоялъул ахиралдехун Хунзахъе щварал ниж, гостиницая-лъул тIалаб-агъазалда рукIаго, тIаде вачIана гьел соназда Хунзахъ районалъул прокурорлъун вукIарав ХIажиев Загьид. Хъваш-баш гьабун бахъарабго, хъулухъ-къваригIел цIехечIого, Загьидица нижеда абуна: «Метер хунздерица дида щиб абизе бугеб, нуж гостиницаялда сордо бан рукIанин абуни», - ян. Хех машинаялде нижги рахинарун, жинда хадуб бацIеян нижее амруги гьабун, ГIабдулгIазизги жиндирго машинаялде жаниве вахинавун, Загьидица машина цебехун бачана. Нижееги чара щиб, лъабго къо базегIан, гьоболасул амруялъухъ гIенеккизе кколелъул. Загьидил рокъоре щун, квана-гьекъолел рукIаго, Загьидица абуна: «Нуж парахатго рукIа, дун цо гьалбадерида дандчIвай гьабизе ине кколев вуго. ГIахьвахъ районалде ун букIараб обкомалъул делегация нахъбуссунеб буго тIоцевесев секретарь ГIумахановасул бетIерлъиялда гъоркь, гьелгун цадахъ Расул ХIамзатовги вуго», – ян.\nГьел соназда ГIахьвахъ районалъул цо росу бухIун букIана. Гьезде бачIараб къварилъи загьир гьабизе ун букIараб къагIидаха обкомалъул делегация.\nГIемер заманго иналде, вачIана Загьид цадахъ Расулгун. Цогидал руссинчIила, Расулица абунила, Хунзахъеги щун, инсул рукъалъе саламги кьечIого, жив ине бегьуларилан бицана Загьидица нижее. Загьидица нижер щивасул цIаралги хIалтIулеб бакIги рехсон, лъай-хъвай гьабуна Расулилгун. Лъай-хъвай гьабун хадуб, нижер киназулго цIаралдасан, Расулил пагьму-гьунаралъе рецц-бакъ гьабулаго, сахлъиги гIумруги гьарулаго, ГIабдулгIазизица лълъарги борхун, Расулил сахлъиялдасан дагьа-дагьаб жо гьекъана.\nХадусеб иргаялда Загьидица абуна Расулидехун, гьалбадерил хIурмат гьабун, цо-кIиго рагIи абун лъикI гурищилан.\nТIаде вахъунаго, щибиндилаха гьазул хIакъалъулъ абилебанги рехсолаго, Расулица байбихьана:\nЦIар арал васал,\nЦIар-цIар ккун абилищ\nКъулчIе вац, Расул, – абун.\nНиж риххун, Расулихъ ралагьун хутIана 10-15 минут гурони инчIел, цо нухалда Загьидица абун гурони нижер цIарал рагIичIев Расулица, щивасул цIарал рехсон, гьел рагIаби абураб мехалда.\nГьеб бакIалда дида ракIалде ккана гьале доб Расулие Аллагьас кьураб пагьмуги, гьунарги, махщелги абун.\nКIиабилеб дандчIвай Расулилгун букIана Дилималда. Гьел рукIанин ккола дида 80-абилел сонал. Нижер районалда унеб букIана Расулил хъвадарухъанлъиялъул сордо. Гьениб диеги рес щвана районалъул росдал магIишаталъул хIалтIухъабазул цIаралдасан Расулида баркиялъулал рагIаби абизе.\nРасулил гьунаралъе, дихъаго бажарараб даражаялда къиматги кьолаго, бицана доб Хунзахъ букIараб дандчIваялъул хIакъалъулъги, рикIкIана Расулица нижер щивасул адресалда абурал рагIабиги. Гьимун, рази-ракиго Расулги вукIана. Гьелде тIадеги, Анапаялда санаториялда вукIаго, цо гIурус миллаталъул гIаданалъ Расулиеги гьесул гьуна-\nралъеги кьураб къиматалъул хIакъалъулъ бицана дица гьениб.\nАнапаялда армиялда хъулухъ гьабулев вукIарав васасухъе щвезе вилълъана дун цо къоялъ. Часта-лъул кIалтIа рукIарал гъутIбукь лъурал хьонбакIабазул цоялда гIодой чIун йигоан цо гIадан. Цевесан унаго, гьелъие саламги кьун, гьей гIодой чIараб хьонбакIида гIодовги чIечIого, цо гьоркьоб тун, лъабабилеб хьонбакIида гIодовчIун заманго иналде, яхъун ячIун, дой гIадан дида аскIой чIана, ва нижеда гьоркьоб ккана гьадинаб хабар:\n– Мун киса вачIарав кколев?\n– РикIкIада мугIрул улкаялдаса, дица бицаниги, дуда гьеб лъаларо.\n– Бице, дун щибго лъаларей ва бичIчIуларей гIадан гуро.\n– Дагъистан лъалищ дуда?\n– Узухъда, лъала! Кин дида Дагъис-тан лъалареб, гьениблъидал дир рокьи бугеб.\n– Балъголъи батичIони, щив гьев кколев?\n– Гьев вуго Расул ХIамзатов.\nЗалалъго релъи-хъуялда хъат чIвана. Гьездаса лъикI Расулги велъанхъана. Хадуй гьей гIаданалъ жиндирго удостоверение бихьизабуна. Гьей йигоан Николаев шагьаралъул горисполкомалъул секретарь.\nГьел киналго лъугьа-бахъиназул хIакъалъулъги бицун, нахъеги Расулие рецц-бакъги гьабун, дирго кIалъай дица лъугIизабуна: «Расул лъикIав вуго, лъидасаго тIокIавги вуго, амма Расулил «Дингир-Дангарчоялдаса», дие ЦIадаса ХIамзатил «ГIумруялъул дарсал» рокьулаха», - ян.\nГIодов чIараб трибунаялдаса тIадеги вахъун, жиндирго каранзулъ зарги кьабун, Расулица абуна:\n– МухIамад, дунги ХIамзатил тIанчIазул чи ккола, - ян.\nЗалго кодобе босараб релъи-хъуй, хъат кьаби гьабуна гIодор чIаразги. Гьанивги гIажаиблъизавуна дунги гIахьаллъаралги Расулил хехаб, бегIераб, гIужилаб жавабалъ.\nПрочитано 415 раз\tПоследнее изменение Пятница, 31 августа 2018 14:24\nДругие материалы в этой категории: « ШигIрабазул дунял\tПремьера »


2 августалда хIилла-рекIкI гьабун гIемер гIарац бикъиялъул щаклъи букIун, къуваталъул идарабаз ккун вуго Буйнакск мухъалъул бетIер Даниял ШихсагIидов. Официалиял гурел баяназда рекъон, хасал идарабазул гьединго щаклъи буго гьес террористазе кумек гьабулеб букIиналдаги. Экспертаз гьеб лъугьа-бахъин сентябралъ Дагъистаналда рукIине ругел муниципалиял рищиязда базабулеб буго. Гьезул пикруялда рекъон республикаялъул бетIерас гьел рищиязда жиндирго чагIазде дандечIей гьабун бажарулел чагIи тIагIинарулел руго.\nГьатIан къоялъ Буйнакск мухъалъул администарциялъул бетIер Даниял ШихсагIидов ккуна къуваталъул идарабаз. Гьезул щаклъи буго гьев хIакимчияс, республикаялъул пачалихъиял бакIал раялъул системаялъул, чанго хIалтIухъангун рекъон, бюджеталдаса 46 миллион гъурущ бикъун букIиналда. Документазда рекъон Буйнакск мухъалъул Халимбекаул росулъ 50 чиясе бакI бугеб лъималазул ах базе биччараб гIарац букIун буго гьеб. Гьединаб официалияб баян кьуна, ШихсагIидовасда хурхун, лъабабилеб августалда Россиялъул цIех-рехалъул комитеталъ.\nДагъистаналъул къуваталъул идарабазул цохIонигиялъ гьеб лъугьа-бахъин ккараб тIубараб къоялъ кинабгIаги информация кьолеб букIинчIо. Жидеда лъалеб жо гьечIила гьелъул щибнигийилан чIун рукIана гьел. Амма федералияб хIинкъигьечIолъиялъ хIалтIизе биччараблъун рикIкIунеб, экстремистал ва цо-цо хIакимзаби къватIирчIвазарурал баянал кьолеб, Кавказперсс сайталда, гьев хIакимчиясда хурхун хасал тадбирал байбихьарабго мухIканго гьеб киналъулго хъван бугоан. Гьенирго кьурал баяназда рекъон Даниял ШихсагIидовасул Буйнакскалда бугеб минаялъуб чIухь бан хадуб батун буго гIемераб изну гьечIого цIунараб ярагъ, наркотикал, цIикIкIараб къадаралда валюта. Гьенибго хъвалеб букIана гьесул терроризмалъулгун хурхен бугила, гьес экстремистиял къокъабазе гIарцудалъун кумек гьабулеб букIанилан. Официалиял баназда гьелъул бицун хъвараб жо гьечIо щибниги.\nГьединго Даниялил эмен, Дагъистаналъул Халкъияб мажлисалъул бетIер, Хизри ШихсагIидовасул МахIачхъалаялда бугеб минаялъубги бан буго чIухь, амма гьелъул щиб хIасил ккарабали жеги лъалеб гьечIо.\nГIемерисел экспертаз Даниял ШихсагIидов кквей базабулеб буго Андрей Виноградовасул ва Сайгид МуртазгIалиевасул ишалда. Терроризмалъулгун хурхен букIиналда, чанго чи чIваялда, такъсирчагIазул къокъа гIуцIиялда щаклъи букIун 27 июлалъ ккуна Гъизляр мухъалъул бетIер Андрей Виноградов ва халкъазда гьоркьосеб цIех-рехалде лъазавизехъин вугр Дагъистаналъул пенсиязул фондалъул нухмалъулев Сайгид МуртазгIалиев. Гьезулгун лъикIал гьоркьолъаби рукIун руго ШихсагIидовазул.\nДагъистаналъул тахшагьаралъул мэрасул хъулухъалде вачIине вукIарав аслияв кандидат Сайгид МуртазгIалиевги «Единая Россиялъул» Дагъистаналда бугеб бутIаялъул кIудияв Хизри ШихсагIидовги цадахъ рекъон, сентябралда рищиязда бергьенлъи босизе ракIалда букIанин абураб пикру загьир гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе «Черновик» газеталъул бетIерав редактор Маирбег Агъаевас.\nМаирбег Агъаев: «КватIичIого рукIине ругел рищиязда бергьине бищун ресги, бажариги бугел чагIи лъугIизаризелъун гьабулеб бугин сагIат республикаялда лъугьа-бахъунебилан абизе кIола дида. Лъица щиб бицаниги, гIарац бикъиги, коррупцияги Даниял ШихсагIидов кквеялъе аслияб гIилла гуро. МуртазгIалиевгун Виноградовасда сверунги хасал тадбирал байбихьиялъеги гIилла батIияб букIана. Хизри ШихсагIидов вуго Дагъистаналда рагIи билълъараб, ресги, гIарацги бугеб къокъаялъул бетIер. Гьесул васасда сверун къуваталъул идарабаз гьелщинал жал хIазе байбихьараб мехалда, Хизрил кIалъазе бакI хутIичIо.\nГьанже гьевги къуватал сиясатчагIаздаса гьоркьоса нахъе реххун хадуб, Рамазан ГIабдулатIиповасе бокьараб гьабизе, гьесие къваригIарал чагIи рищиязда бергьинаризе квалквал гьабизе гьечIо лъицаго. Республикаялда кIиабилев чилъун рикIкIунев Хизри ШихсагIидов кинаб букIаниги рагIи билълъинабун бажарулеб хIалалда течIо гьаб сагIат. Гьединго гьесул васги официалияб къагIидаялъ цохIо гIарац бихъиялъул, хIилла-рекIкI гьабиялъул ишги тIад хъван тезе гьечIо. Байбихьараб жо рагIалде бахъинабун, гьез гIагараб заманалда терроризмалъулгун хурхен букIанила, такъсирчагIазе гIарац кьолеб букIанин абун официалияб къагIидаялъги лъазабизе буго».\nГьединго Маирбегица абуна Дагъистаналда къуваталъул идарабаз жеги чанги чи кквезе вугила гIагараб заманалда. Кутакал хIакимзаби гьеб сияхIалде гьоркьоре ккечIониги, ШихсагIидовасул ва МуртазгIалиев..\nМуртазгIалиевасул сверухълъиялъул хъулухъ-ишалда вугев чанги чи ккезе бегьулила гьел кьеразулъейилан.\nЖурналист Эдуард Уразаевас ахираб заманалда Дагъистаналда хIакимзаби кквей рищиязда базаби мекъи бугин рикIкIунеб буго. Гьесул пикруялда рекъон Рамазан ГIабдулатIиповасул магIна гьечIеб сиясат чIалгIун, Кремлялъ байбихьун буго республикаялда гIадлу гьабизе.\nЭдуард Уразаев: «Цо-цо экспертазги журналистазги кватичIого Дагъистаналда рукIине ругел рищиязде цIакъ кIудияб кIвар буссинабулеб буго. Гьезие гIоло байбихьанила ШихсагIидовсдаги МуртазгIалиевадагун, Виноградовасдаги сверун хасал тадбиралин абулеб буго гьез. Дун тIубан гьезда разияв гьечIо, дир пикруялда рекъон Москваялъул божилъи хун буго ГIабдулатIиповасда. Гьес хъулухъалде вачIун хадуб цIакъ кутакал кIалъаял гьарун, рагIаби кьун, гIадамал роххизарун божизарун рукIана, амма гьесул гьабулебги бицунебги данде ккечIо. Дагъистан жинца коррупциялдасаги тухумчилъиялдасаги бацIцIад гьабизе бугинги лъазабун гьес церего рукIарал коррупционералги тухумчилъи билълъанхъизабулеб халкъги кьун хъулухъалгун хIалтIуда тана. Кремлялъул сабру лъугIун батила, ГIабдулатIипов гьезие дандекколев гьечIолъи цебего бихьулеб букIана.\nГьез гьев рикIкIуневцин гьечIо, гьелъие чанги мисалалги руго. Дагьаб цебегIан чачаналъ авариги ккун Дагъистаналдаса 11 чи хвараб мехалда, Владимир Путиница хварал чагIи нишлъер рукIаниги зигара Рамзан Къадировасда гурони бачIо. нилъер бетIерасухъе теллеграммагицин бачIинчIо. Гьединал хIужаби гIезегIан руго. Гьединлъидал гьел рищязде кIвар кьечIого гьел хIакимзаби ккун хадуб, кватIичIого республикаялда рукIине ругел чIахIиял сиясатиял хиса – басиязде кьезе ккола кIвар».\nГъизляралда рукIарал ахирал лъугьа-бахъиназдаса хадубги чанго къоялдаса гурони ГIабдулатIиповас тIадкIалъай гьабичIо, ШихсагIидов ккураб мехалдаги щибго абичIо республикаялъул бетIерас. Итни къоялъ гьесул пресс-хъулухъалъ лъазабуна гьев Сочиялда хIухьбахъиялда вугила, гьениса вуссун хадуб гьеб ишалъулъ ритIухълъи чIезабиялде кIвар кьезе бугила гьесилан.\nЭкспертал: «Дагъистаналъул жеги чанги цевехъан вачун ине вуго тирелоялъ»\n"Черновик" газетаялъул редакциялда - Виноградовасул рахъкколезул пресс-конференция\nФСБ-ялъ Гъизляр мухъалъул бетIер ккун вуго


Крокус сити Холлалда т1обит1изе буго «Мавлид ан-Наби» | Дагъистаниял | Киназего гIаммаб Россия\nКрокус сити Холлалда т1обит1изе буго «Мавлид ан-Наби»\nРоссиялъул Федерациялъул бусурбабазул Духовный Управлениялъ ва Москваялъул бусурбабазул Духовный Управлениялъ Крокус сити Холлалда т1обит1изе буго к1удияб «Мавлид ан-Наби».\n29 январалъ щибаб соналъго г1адин гьеб к1удияб залалда т1обит1изе буго хирияв Мух1аммад Авараг к1одо гьавулеб мавлид. Мух1аммад авараг (стг1) — ккола бусурбабазул бищунго лъик1ав, VI г1асруялда г1умро гьабула вук1арав, ва жинца к1удияб наслу бусурбабазе тарав авараг.\nГьеб къоялъ бихьизабизе буго «Билараб васигат» абураб берцинго г1уц1араб театр. Залалда г1одорк1ине рес буго 6000 чиясул. Щибаб соналъ гьенир рак1арула г1емерал гьалбал ва бусурбаби. Театралда сапар бухьине буго истроиялъул нухалде Ибн-Фадланил, Салават Юлаевалъул, Мухлиса Бибиевалъул ва Муса Бигиевасул.\nАслияб роль х1азе буго театралда Марат Башаровас, Шамиль Хаматовас и Бибигуль Актан Суюншалиница. Гьенир х1азе руго миллиял театразул актерал-Татарстаналъул, Башкортостаналъул, Дагъистаналъул ва Ингушетиялъул.\nМавлид байбихьизе буго къасе анлъгоялда.


ЛЪИК1ЛЪИЯЛЪЕГИ БУК1УНАРО Г1ОРХЪИ. - 25 Июля 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2017 » Июль » 25 » ЛЪИК1ЛЪИЯЛЪЕГИ БУК1УНАРО Г1ОРХЪИ.\nЛЪИК1ЛЪИЯЛЪЕГИ БУК1УНАРО Г1ОРХЪИ\nЩивав чиясул бук1унеб батила рек1елъ рукъ ккураб, рах1ат толареб анищлъун хут1аниги, х1асил ккеялда щаклъи бугеб цо хасаб пикру. Бук1ине те гьеб живго гьев чиясулги гьесул цересел г1адамазулги къисматазде асар гьабулеб, яги росу-жамаг1аталъе лъик1аб, ялъуни х1алт1и-ишалъе х1ажатаб, жеги, халкъалъего пайдаяб. Диргоги дир цересел г1адамазулги ургьел-агъаз гьеч1огоги дун вук1унев ватиларо, росу-жамаг1аталъул г1узрабиги диеги г1ахьалал ратила, х1алт1и-ишалъул суалалги дирги т1алабазулъе лъугьинч1ого хут1илищха. Амма гьаб пикру дихъе бач1ана араб къарнуялъул ункъоялда анц1абилел соназдаго, къойилго г1адин цояздаса цоял вах1шиял ч1вай-хъвеял, террактал Дагъистаналда гьарулеб заманалда. Цогиялъул бицинего ккелищ, рузманалде унев муфтий мажгиталъул к1алт1а кьвагьизавураб мехалъ.\nГьебги гьелда релълъаралги нилъер республикаялда доб мехалда кколел рук1арал рак1ал гъанц1изарулел лъугьа-бахъинал рук1ана унго-унголъун г1адамасул (г1аданилан гьесда абизеги бегъиларо) вах1шилъиялъул г1орхъи гьеч1олъиялъул х1асил. Гьеле гьеб квешлъиялъе гьеч1еб г1орхъи, лъик1лъиялъе, г1аданлъиялъе, иманалъе, ях1-намусалъе щай бугеб абун х1исаб гьабизе бач1уна мех-мехалда. Дол соназдаг1анго ратич1ониги, жакъаги руго ч1вай-хъвеялги, цогиял вах1шилъабиги, бикъа-хъамиги, хъамалчилъиги, х1илла-рек1к1алдалъун, цогиязе кколеб зарал-зияналъухъ балагьич1ого рес рекъараз бечелъи бак1ариги. Жиндир напсалъул гурони, цогиязул къварилъи-зах1малъиялъул ургъел гьабулел дагьлъулел руго. Лъик1лъиялъул, г1аданлъиялъул, иман-ях1алъул мисал босизесеб бак1 ц1акъго дагь буго. Киназго цогиял ах1улел руго лъик1лъиялде, амма г1емерисезда жидехъго балагьизе к1очон толеб буго.\nЩай г1орхъолъа унги чи квешлъизе бегьулев?! Лъик1лъизе щай гьев бегьуларев гьединго?!\nГьеб буго кьезе бигьаяб, жаваб батизе зах1матаб суал.\nКин бук1аниги, щивав чиясулъ буго лъик1абги квешабги. Лъилъ киг1анасеб гьеб бугебали бат1ияб суал буго. Цох1о аварагзаби гурони Аллагьас кинабго рахъалъ щвалде щвараб, ч1вазе багьана гьеч1еб г1амал- хасияталъул г1адамал рижич1ин абула. Гьединлъидал, цогиябщинаб махлукъаталда жаниб киг1ан лъик1авги чиясул г1амалалъулъ дагьа- макъабниги хат1а камулеб батиларо. Гьединго киг1ан квешавин абулесулъги бук1унеб батила гьит1инабго бук1аниги лъик1лъи. Рук1унел ратила гьесул рек1елъ гьеб лъик1лъи макьидаса борч1арал лах1заталги. Гьелъие мисалалги камун гьеч1о тарихалда.\nГьеле гьеб лъик1лъи г1емер бугезулъ дагьабги ц1ик1к1инабун, цогиялги кант1изариялъеги, дагь бугезулъ гьеб ц1ик1к1инабиялъеги нухал ургъи, ралагьи, рати буго Аллагьасул рахъалъан кириги бугеб, г1аммаб къаг1идаялъ халкъалъеги пайдаяб иш.\nДунялалда, г1емер бат1и-бат1иял ц1аралги лъун раг1изарурал, ч1езарурал, диниялги, пачалихъиялги, халкъазда гьоркьоселги къоял чанги руго. Гьезул хаслъабазулги маг1на-мурадалъулги бицине х1ажат бук1инаро. Аммаха гьеч1о ц1алеб гьаваг1анги гьекъолеб лъимг1анги нилъее киназего х1ажатаб, т1олгохалкъалъе бергьун пайдаяб цо къо - Рек1ел къо, Лъик1лъиялъул къо, Г1аданлъиялъул къо!\nЦ1ар гьелда бокьараб тезе бегьила - гьеб гуро аслияб. Аслияб буго нилъеца - г1адамаз рак1азулъ бугебщинаб лъик1лъи къват1ибе бахъулеб гьеб рагьулеб, гьеб бихьизабулеб, цогиязеги гьеб гьурщулеблъун гьединаб Къо бук1ин.\nГьединаб Къо, я динияб, яги пачалихъияб, ялъуни цогияблъун бук1ине ккеларо. Гьеб бук1ине бегьила кинабго жанибе бачараб, чияс жиндир рек1елъ бугеб лъик1лъи бихьизабулеб Къолъун. Бат1алъи гьеч1о, xlaким, х1алт1ухъан, бечедав, мискинав, гьит1инав, к1удияв - щивчи гьев вугониги, гьес рагьизе рекъараб бук1ина жиндир г1амал-хасияталъул сахабщинаб. Ресалда ругел г1адамазухъе гьардезе ресукъал чаг1и рач1унеб къолъунги гьеб бук1ине ккеларо. Х1акъаб жо, х1ажатасе жинда рекъараб кумек бажарарас гьабизе ккела. Амма киг1анго мискинав вугониги, бокьарав чиясда к1ола цогиязе гьит1инаб бук1аниги лъик1гьи гьабизе. Нухда дандч1варав чиясда берцинаб раг1и абунг1аги бажаруларев чи вук1унев ватиларо.\nГьеб Къо бук1ине ккела гьединго рек1ел сук1и бугел г1адамал цоцазда т1асалъугьунеблъунги, цоцалъ барщел ккурал рекъолеллъунги, рекъолел гьеч1они, цогияз ресрекъезарулеллъунги.\nГьединго гьеб Къоялъ бегьиларо кинабг1аги ч1вай-хъвей, кьвагьи-г1анхъи бук1ине. Гьединазе т1олгохалкъалъ наг1ана кьолеблъунги бук1ина гьеб Къо.\nКин-щиб гьединаб Къоялъ гьабилебали г1емер бицине бегьила. Хал гьабич1ого абуни, лъик1лъиялъе, г1аданлъиялъе, маслиг1аталъе лъица щиб гьабилебали щивасда лъалеб батила.\nАбизе бегьула цох1о къоялъ гьабураб г1олищ лъик1лъиян. Цогиял къоялги, моц1алги, соналги гьелда хадур рач1унел ругелъул, г1адан кант1изавиялъе бук1инеселде кьо лъолеблъунги лъугьинаан гьеб Къо.\nСуал бач1ина, лъицаха гьединаб Къо ч1езабилеб абураб. Х1акъаб жо, гьелъие кьуч1 республикаялъул бет1ерас лъуни гурони х1асил ккелро. Диниялги, жамг1иялги, цогидалги г1уц1абазги, Дагъистаналъул т1олабго халкъалъги гьесул рахъги ккуни, гьеб бук1ина ц1акъго лъик1аб х1алт1и.\nКъони гьединаб ч1езабизе бегьилин, гьелъул х1асил ккеладайин, дамасул пикру-г1акълу хисизабизе зах1матаб жо бугин, г1антаб суал м борхулеб гьеч1ищ гьав чиясин абулелги камиларо. Амма ургъун х1исаб гьабуни, лъугьунареб жо гьеб гуро.\nЛъик1ал къасдал т1ураялъе Аллагьас квербакъулин гурищ абулеб.


Гъваридаб кIкIалахъе кIиго иццул лъим » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nЧан нухалъ гьоркьоб лъезеян лъугьаниги, дамдамаяб Думаялъ нахъчIвалеб буго цIикIкIун доход щолезухъа цIикIкIун магъалоги кквезе кквеялъул суал. ХIакъикъаталдаги, «Законалда цере гIицIго цо суалалъулъ-I3 % подоходнияб налог кквеялъулъ ращадал ругин мискиналги бечедалги»ян халкъалда гьоркьоб тIибитIараб абундач тIадчIун улъизабулеб буго 360азарго гъурущ моцIрол харж жидее бугел депутатаз .Батила гьелъулъги цо «балъголъи». ЦеретIурал Дания(щвараб жоялдаса 57-75 процент), Германия, Великобритания(45%) гIадал хIукуматазда гьелъул гIаксалда-цIикIкIун щварас цIикIкIун кьолебги буго ватIаналъул нахъраталие. Франциялдайин абуни тIубанго ханлъи гьабулеб буго ритIухълъиялъ- харж дагьазда цониги магъало тIалъулебго гьечIо.\nГьа, доба дида нилъер гьаниб гIадин бечедаздаги мискиназдаги гьоркьоб гъваридаб кIкIалгиха бихьулареб. Цоял щварал кепкал кваниеги рукIа-рахъиналъеги кин гIезарилелали ургъалилъ,цойгидал-миллионал жеги цIикIкIун гIарац тIаде щолелъуб кир лъелелали лъаларого-гьеле дир улка!Цоял хасалил моцIаз хинлъиялъухъ дагьаб шагьи-пара инеян кIарсу гIадаб цо рокъоре хъизамго руссун, цойгидал-гIазу бацIцIад гьабизе ккечIого букIинеян азбаралъубцин хинаб чIабарги гьабун! Гьабги дир Рас-с-е-я!(Есенинихъего).Лъабабилел анькумумулъанго батараб къватIирго киналго шартIалгун минаялъур, цойгидал-хIажат тIубалеб суркIацин меседалъулги гьабун! Цоял (ЖамгIияб цIех-рехалъул фондалъул баяназда рекъон)-50азаргогIаги моцIие хъизамалъего щолебани жалго талихIаллъун рикIкIинаанин абулел, цойгидал-63 миллион гъурущ моцIроеги щун(«Роснефталъул бетIер И.Сечин)талихIалъул анкьзобалазда! Мусруги жемун хабалалъе хъурщиялде сахлъулареб унтуца чара къосиналъ ккаралги, чанго батIияб гIумру,лазат,къадру, багьаялъухъ балагьичIого, бичун босизе кIолелги! Цого чарухъалги ретIун дуниял сверизе бажарулелги, хьитазда хIур хъвачIого букIине кIудиял кIалгIабахъа къватIире рахъунарелги! КIиго батIияб дунялалдаса гIадамал,цо улкаялда жанир.Бегьулеб буIинчIищха доб налогазул суалалъулъгIаги гIадатал гIадамазул ракIал гIодоре риччаялъегIаги бечедазухъа цIикIкIун босизе? ЦIакъ бегьулаан. Амма, «КъачIеб харибакIалда хер бижуларин»ва «маялъ чи бечелъуларин абухъе»къанун ургъулезул, жидеегоги жидедаго релълъаразеги цIодорлъи гьабизе, гIакълу гIун буго.Дозда дов Березовскиясул агъаз гьабичIого рехун тараб,къищниялъул цIураб хоб бихьанадай?\n» Кире щваниги, щолеб жоялъул бицунел!


Аслиял дарсал – чIорого\nРФялъул Конституциялъул 43-абилеб статьяялда рекъон, щивав чиясул буго ихтияр чIобого лъай щвезе\nАмма гьеб ихтияр, цо-цо экспертазул пикруялда рекъон, хутIун буго гIицIго кагътида. ЦIалдохъабазул умумуз ричун росизе кколел руго лъималазе хIажатал цIалул тIахьалги, цогидал алаталги, школалъул администрациялъ тIасабищараб ва киназего тIадаблъун гьабураб парталги, спортивияб формаги ва гь.ц. Гьеб рехсаралде тIадеги, эбел-инсуца гIарцухъ ккола репетиторалги, къачIала классалги, босула гьениб хIажалъулеб къайиги.\nАхираб заманалда социалиял гьиназдасан тIиритIизарулел руго Россиялда чIобогояб лъайкьеялъе ахир лъунилан бицунел харбал. Сунца рижизарурал гьел? Кинабха бугеб хIакъикъат?\nРФялъул Пачалихъияб Думаялъги РФялъул Федерациялъул Советалъги, лъабабилеб нухалдаги цIалун, къабул гьабуна «Проект федерального закона «О внесении изменений в отдельные законодательные акты Российской Федерации в связи с совершенствованием правового положения государственных (муниципальных) учреждений» абураб документ. Гьелъул аслияб мурад буго, пачалихъияллъун кколел лъайкьеялъулги медицинаялъулги идарабазде унеб бюджеталъул гIарац тIокIлъизаби. Цо-цо депутатазул пикруялда рекъон, гьезда тIад харж гьабулеб гIарцул кинабгIаги хайир щолеб гьечIо пачалихъалъе. Масала, цебелъураб законалъе баян кьолаго, Пачалихъияб Думаялъул председателасул заместитель Надежда Герасимовалъ гьадин абуна: «Жакъа жиндир хIакъалъулъ бицине бугеб законалъул проекталъул аслияб мурад буго бюджетиял идарабазул реформа гьаби, ай гьез гьарулел пачалихъиялги муниципалиялги хъулухъал камил гьариялда цадахъго гьел хьезариялде унеб бюджеталъул гIарац тIокIлъизабиялъулги. Проекталъ рихьизарурал тадбираздалъун хисизабизе ккола 328 азарго бюджетияб идара, гьезда гъорлъ буго 25 азарго федералиябги 303 регионалиябгун муниципалиябги идара», - ян. Законопроекталъул автораз абулеб буго щибаб бюджетияб идараялъ хIаракат гьабизе кколин жибго жинцаго хьезабизе, ай пачалихъиял субсидиязукьа эркенлъизе. Гьелъул мурадалда, школалъул администрациялъ ратизе ккола «счеталде гIарац бачIинабулел нухал». Гьеб бачIине буго гIарцухъ пуланал хъулухъал тIуразаруни, масала, пачалихъияб стандарталда бихьизабураб дарсазул заманалде тIадеги мухьдахъ дарсалги кьун.\nГьеб законалъул проект къабул гьабун хадуб байбихьана бицине 2019 соналдаса нахъе школалъул лъайкьеялъухъ гIарац кьезе кколин цIалдохъабазул эбел-инсуцаян абун. Масала, пачалихъалъ хьезабизе буго цо чанго дарс кьей – гIурус мацIалъул, математикаялъул, ингилис мацIалъул ва физкультурая-лъул. ХутIарал дарсазухъ кьезе ккезе буго гIарац. ГIарцухъ малъизе руго факультативалги, пуланаб предметалъул гъваридаб лъайги, батIи-батIиял кружокалги. Кинаб дарсихъ чан гъуруш босилебали хIукму гьабизе ккола школалъул администрациялъ.\nЦо лъимер цIализабуралъухъ эбел-инсуца кьезе ккезе буго лъагIалида жаниб, цо моцIалъухъ 6-7 азарго гъурушги хIисабалде босун, 54-70 азарго гъуруш. 11 соналъул лъайкьей хIисабалде босани – 630 азарго гъуруш. Байбихьул школа хутIизе бегьула чIобого лъай кьолеб бакIлъун. Хисизе гьечIо гьенир кьолел дарсалги гьезул къадарги.\nГьединаб закон къабул гьабун хадуб, кинаб божилъи хутIилеб улкаялъул Конституциялъ щивав гражданинасул ихтиярал цIунулин абураб пикруялда? Гьединал суалаздалъун лъугIула социалиял гьиназдасан тIиритIизарулел гIемерисел харбалги.\nУлкаялъул хIукуматалъ чIезабуна школалъ гIарцухъ гьарулел хъулухъазул къагIида. Абизе ккола: цIалдохъабазул эбел-инсул чвантинире гьел раккулел гьечIо. Пачалихъияб стандарталда чIезабураб лъаялъул къадар цIалдохъабазе щвезе буго чIобого – гьелъухъ гIарац кьезе буго пачалихъалъ. ГIурус мацI, адабият (литературияб цIали), математика, физика, химия, биология, история, обществознание (экономикагун ва правогун цадахъ), искусство (музыка, ИЗО, МХК), технология (труд), физическая культура, география, природоведение (окружающий мир), къватIисел улкабазул мацI, рахьдал (гIурус гуреб) мацI ва адабият, информатика ва ИКТ, ОБЖ, цереккунго гIадин, малъизе руго чIорого. Амма стандарталъ бихьизабураб къадаралда. Гьелдаса тIаде арал сагIтазухъ (дарсазухъ) гIарац босизе буго цIалдохъабазул эбел-инсухъа. Гьединаб ихтияр кьолеб буго школалъе. ЦIалдохъабазул хитIабалда рекъон, школалъ гIуцIизе бегьула хасал курсал, факультативал, пуланаб дарсил гъваридаб лъай кьолел дарсал, амма гьелъухъги гIарац кьезе ккола эбел-инсуца. Кинал дарсал цIалдохъабаз тIасарищулел, бажарулищ школалъул администрациялъухъа гьел дарсал малъизе рес кьун ва чан гъуруш гьелъухъ кьезе бугеб цIалдохъабазул эбел-инсуца – гьел суалазе жавабал ратула школалъул администрациялъги умумузул советалъги. Щибаб хIукмуялда бан, хIадурула хасаб къотIи ва гьелда гъоркь гъолбасула администрациялъги умумузул советалъги. КъотIи гьабула, пуланаб хъулухъ жиндие хIажат бугилан разилъарав щивав цIалдохъанасул вакиласулгун (заказчикасулгун). Гьеб къотIиялдаги мухIканго хъвала щивасда тIалъулел тIадкъаял.\nЦIияб законалда рекъон, гьабураб къотIи хвезабизе ихтияр букIине гьечIо гьелда гъоркь гъолбасаразул. Масала, стандарталдаса тIадеги гIурус мацIалъул дарс кьеянги гьарун, гьелда рекъезабураб къотIиялда бихьизабураб дарсазухъ багьа бахинабизе ихтияр гьечIо школалъул администрациялъул. Гьеб бахинабизе рес кьола гIицIго инфляция цIикIкIиналъ.\nХIасил-калам, эбел-инсуда лъазе ккола, РФялъул Конституциялда рекъон, гьезул лъималазе чIобого кьола пачалихъияб стандарталда рекъонкколеб къадаралъул лъай. Улкаялъул аслияб закон хисизабун бажаруларо цо чанго депутатасул пикруги кьочIое босун – гьелъие рукIине ккола кьучIал далилалги РФялъул хIукуматалъул вакилзабазул цIикIкIарасезул разилъиги. Конституциялъул 43-абилеб статьяялда рекъон, ичIго класс лъугIизегIан лъималазе чарагьечIого лъай кьезе ккола, гьебги – чIобого. Эбел-инсуцаги социалияб рахъалъ лъимал цIуниялъул идарабазул хIалтIухъабазги цадахъ лъугьун чIезаризе ккола лъималазе лъай кьезе хIажатал киналго шартIал. Школалде лъимал ритIичIого тарал эбел-инсуе тамихIцин гьабизе буго законалда рекъон. Кинаб къагIида тIасабищилеб – гьеб буго эбел-инсул ихтияр. Лъимал цIализаризе бегьула рокъорго тун (рикIкIадасан цIали), репетиторалги гIахьал гьарун, жалго эбел-инсуца малъун – гьебмехалда лъималазе хIажатал цIалул алатал чIезарула ва цIалдохъанас бихьизабураб заманалда хъвала контролиял хIалтIаби, диктантал ва тIуразарула цогидал тIадкъаял.\nГIарцухъ цIали гIуцIиялъул хIакъалъулъ харбал рижиялъе кьучIлъун ккана школазе кьолеб букIараб гIарцул къагIида хисизаби. ГьанжелъезегIан, школалъ гьабураб харжги хIисабалде босун, кьолаан гьелъие гIарац, ай бецIулаан араб харж. Гьанже гьеб кьола субсидия хIисабалда. Гьедин щвараб гIарац школалъул администрациялъ ре-къезабула хIажатал бакIазде харж гьабизе. ГIоларел рахъазе гIарацги школалъ жинцаго балагьизе ккола. Гьединлъидал школалъе ихтияр кьун буго гIарцухъ пуланал хъулухъал гьаризе. Гьединал хъулухъаллъун рикIкIуна ОГЭялде ва ЕГЭялде гIарцухъ лъимал хIадур гьариги, стандарталде тIаде дарсал кьейги, байбихьул школалде лъимал хIадуриги ва гь.ц. Гьел хъулухъазухъ щвараб гIарац рехизе ккола школалъул счеталде ва щибаб гъуршил хIисабги кьезе ккола, кибе гьеб хIалтIизабурабали кьучIал документаздалъун баянги гьабун.\nПрочитано 209 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 17 декабря 2018 10:57\nДругие материалы в этой категории: « ФГОСал\tЕГЭялъул хIасилал »


Лъани, зарал гьечIо\n1829 соналъул январалда Дагъистаналъул ханзаби Сурхайие ва Абу-СултIан-Нуцалие чIезабуна гIарцулаб харж.\n1830 соналъул январалда имам Гъази-МухIамадица гIандисезда шаригIат босизабуна.\n1938 соналъул 30 январалда гьавуна 1987-1997 соназда Дагъистаналъул хIукуматалъул вукIарав председатель, политикияв хIаракатчи ГIабдуразакъ Мирзабегов.\n1944 соналъул январалда, Сталинград цIунулаго, бахIарчиго рагъана ва нус-нус фашистал гъурана дагъистаниял - Совет Союзалъул БахIарзал, летчик Амет-Хан Султаницаги пулеметчи Ханпаша Нурадиловасги.\n1951 соналъул январалда Швейцариялда хвана Тарковский шамхалазул ахирисев вакил – НухIбег Тарковский.\n1951 соналъул 19 январалда Гъуниб районалъул Сугъралъ росулъ гьавуна Россиялъул БахIарчи, Дагъистаналъул жамгIияв хIаракатчи, космонавт МухIамад ТIолбоев.\n2003 соналъул 22 январалда Москваялда Дагъистаналъул Пачалихъияб Советалъул председатель МухIамадгIали МухIамадовасе кьуна Халкъазда гьоркьосеб Академиялъул «ХIурматияв академик» абураб цIар ва диплом.\n2007 соналъул 22 январалда Дагъистаналъул хIукуматалъ, мухIкан гьабун, къабул гьабуна «ЦIияб Лак» районалдаса цIигIуцIулеб районалде гочине кколев 10662 чиясдасан гIуцIараб сияхI (2 982 хъизан).\nДругие материалы в этой категории: « Глава РД поздравил работников и ветеранов морского флота\tРКБ Дагестана признана лучшим учреждением здравоохранения РФ »