1. Росу бижи ва гьеб г1ун бач1ин\nУмумузул биценазда рекъон Моч1охъ росдал ц1ар бач1ун буго « Моч1ч1ухъ» абураб раг1иялдасан.Гьеб раг1ул т1убараб маг1на кьун буго Гумбет районалъул Гьарадерихъ росулъа филологиял г1елмабазул кандидат Мах1амадов Мах1амадица.\nГьениб т1оцебе росу ккун буго Г1ахьалч1иса вач1арав К1удияв Г1умардибирас, гьесда цадахъ гьенире рач1ун руго ункъго васги, гьел ккола:\n1. Г1алигъалбац1. 2. Мух1ума. 3. Мах1муд. 4. Сайбулагь ва ч1ужу Шамай. Гьеб хъизаиалъ т1оцебе кьуч1 лъун буго гьанже Моч1охъ росдае. Гьезул решт1ен гьениб лъугьараб мехалъ Г1ахьалч1иса гочун руго гьезул г1агарлъиялъул цойгидал хъизамалги, дагь-дагьккун к1одолъизе лъугьун буго росу. К1удияв Г1умардибирас гьеб росдае бегавуллъи гьабун буго к1икъого соналъ. Гьев живго г1араб г1елму кодосев чи вук1иналъ, гьес росулъ, росдал г1адамазул кумекалдалъун бан буго, гьабсаг1атги ч1аго гьабураб мажгит.\nГьаниб бицен гьабич1ого г1оларо Г1умардибир Моч1охъе гочиналъе г1иллаялъул. Гьеб бук1ун буго гьезул тухумалъ т1ад квер лъураб ракь, гьединго Моч1охъ г1адаб гьава-бакъ рекъараб бак1 батизеги зах1мат буго, гьаниб жаниб т1абиг1аталда бук1унеб кинабго буго: боц1уе кваназе г1алахги, бекьизе гьарзаяб ракьги, гьекъезе т1аг1ам лъик1ал иццалги, ц1акъго х1ажат ккани, цебе балалъги ва нахъа балалъги рохьалги.Аби буго Моч1охъ батараб: гьавураб къоялдаса жиндир г1умроялда жанив, жив хвезег1ан сундениги х1ажалъун Моч1охъа чи къват1иве ине ккеч1евилан. Цебе гьелда абулеб бук1ун буго гьит1инаб «Щали»-ян.\nЩали чачаназул росдал ц1ар. Гьеб абиялъе г1иллаги бук1ун буго гьениб гьарзаяб бач1ин кьолеб ракь бук1иналъ. Моч1охъе сверухъ ругел росабалъа г1адамал г1емер рач1унел рук1ун руго т1ощел ва кванил цойгидал ниг1матал росизе. Х1исаб гьабураб мехалъ Моч1охъ росу бугеб бак1 гьениб г1умро гьабулезе чорхое щулияб сахлъиги ва г1умроялъул халатал сонал раялъеги кьураб т1абиг1аталъул гьайбатаб бак1 бугилан, гьенире г1емер рач1унел рук1ун руго бат1и-бат1иял махщалил г1адамал, гьез жигар бахъулеб бук1ун буго гьенибго г1умро гьабун ч1езе. Гьелъие цойги г1иллаги бук1ун буго, мач1хъал гьалбал хириял, гьединго т1аде рач1арал лъик1 къабул гьарулел г1адамал рук1ин. Мач1хъадерил ролъул чадил т1аг1амги лъараб, бог1ол ч1аг1дал къвак1иги бихьараб мехалъ, гьалбадерица гьениб заман бахъулеб бук1ун буго. Абула Моч1охъ росулъ 12 бат1ияб бак1алдасан рач1арал г1адамаз г1умро гьабулеб бугилан. Къват1иса рач1ун ч1арал ругониги, гьез вацлъиялда т1обит1улеб буго талих1аб г1умро.\n2. Г1елму ва дин-ислам бакки\nМоч1охъ росу к1одолъун, г1уц1ун хадубги колхозал гьарилалде цебе, Г1ахьалч1иса рач1аразе гурони, ихтияр кьолеб бук1ун гьеч1о маг1арде боц1и бит1изе. Гьедин заман анаг1ан Моч1охъ байбихьун буго г1араб г1елмуялъул машгьурал г1адамал рахъине. Гьале г1алимчи К1удияв Х1асан, лъабго соналъ халваталда жанив ч1ун вуго г1елму щулалъиялъе. Абулеб бук1ун буго гьесулъ кашпулъи бугиланги. Г1алимзабазе г1елмуялъе кьуч1 лъезе Моч1охъе вач1ун вуго Шайих Ах1мадил Бадай. Гьесие бараб шайихасул рукъов вукъун вуго гьев, гьесде зиярат гьабула Мач1хъадерица ва къват1иса рач1арал зияратчаг1аца. К1удияв г1алим вук1ана Сайгидулбат1ал. Гьесул ц1ар т1оцересел г1алимзабазда гьоркьоб буго Дагъистаналъул музеялда. Музеялда гуребги, «Дагъистаналъул ц1ар раг1арал сонал» абураб т1ехьалдаги т1оцересел г1алимзабиян хъван руго Г1ободаса Х1айдарил Мах1амадилги Сайгидулбат1алилги ц1арал. Хадувго г1ун вач1ана Моч1охъа Къадил Мух1ума, гьев г1емерал соназ х1алт1ана Ц1адаса Х1амзатгун цадахъ Хунзахъ шарг1ияб судалъул секретарьлъун. Хадувго г1алимчи вахъана живго жиндаго ч1ч1ун г1араб г1елму лъазабурав, жинда Къуръаналъул, жузазул маг1на лъалев вук1арав Исбагьиев Гъайирбег. Гьединго рук1ана г1алимзаби Сиражудин-Х1ажи, Х1асанил Ах1мад, Мах1амадов Х1асанх1осен (к1удияв).\nМоч1охъе дин щула гьабизе вач1арав ва Моч1охъ дибирлъи гьабулев вук1арав Хьиндахъа Бугъадибирасул хоб буго шайих вукъараб хабалалъ г1алимзабазда гьоркьоб. Т1оцебе г1араб г1елму ва Къуръан ц1ализе малъизе мадраса рагьун буго росдал мажгиталда жаниб, гьенир ц1ализарулел рук1ун руго киналго росдал лъимал, гьелъ рес кьун буго т1аде г1олеб г1ел г1елмуялда гъорлъе лъугьине ва дин-ислам щула гьабизе. Гьезда гъорлъаги рахъун руго шарг1ияб г1елмуялда г1адамал куцаялъе г1алимзаби. Гьаниб г1елмуялъул бицунаго бихьизабизе ккола цебе г1елму кодосел г1алимзаби киг1ан диналъеги шарг1алъеги рит1ухъалги рац1адалги рук1аралали. Гьеб бук1ине кrола XIX Гъумекив вук1ун вуго ц1акъ бечедав хан. Гьес гьенире ах1ун руго доб мехалъ Дагъистаналда рук1аралщинал г1алимзаби мавлидалде, г1емераб боц1иги хъвехъун. Гьениве ах1ун вук1ун вуго К1удияв Г1умардибирги. Мавлид лъуг1ун хадуб киналго мавлидалде ах1аразда гьикъун буго ханас, гьаб бечелъи, гьаб ракь, гьаб боц1и-панз дие х1алалаб бугищилан. Гьениб ханасе к1удияб рец-бакъги гьабун, гьеб кинабго х1алалаб бук1ин загьир гьабун буго мавлидалде ах1араз. Амма Г1умардибир вуц1ун ч1ун вуго к1алъач1ого. Мавлидалде ах1арал нухда рег1ун хадуб, гьенивги ч1езабун ханас Г1умардибирасда гьикъун буго: дие рец-бакъ гьабич1ого мун щай вуц1ц1ун ч1аравилан.Г1умардибирас гьесда абун буго: «Гьаб боц1и, ракь, бечелъи дурр х1арамаб бугилан». Гьеб мехалъ ханас Г1умардибирасда абун буго, мун гурого мавлидалда рук1аразул цониги чи вахъинч1илан гьедин абулев. Амма гьаб кинабго х1арамаб бук1ин дидаги лъалилан. Нуха рег1улаго ханас Г1умардибирасе чуги меседил хулжал кьун руго. Гьедин Гъумекиса вач1унаго щун вуго г1ехьелдерил иццухъе. Гьениб, чодаса гъоркьеги рещт1ун, г1одов ч1ун вуго т1аде чи вач1инег1ан. Вач1ун вуго цо вас. Гьев вас аск1овеги ах1ун вит1ун вуго росдал дибир ах1изе. Вач1ун вуго дибир гьесда аск1ове иццухъе, бицун буго ккаралъул ва дибирасухъе кьун руго месед жаниб бугеб хулжалги чуги. Г1умардибирас дибирасда абун буго: «Дуца гьаб месед бикье росулъ ругел мискинзабазе, бесдалазе, гьалде ккаразе, дица гьаб рокъобе босани, гьалда т1аса ч1ужуялъ месед босич1ого толаро, гьеб буго дие х1акъ»-ян. К1удияв Г1умардибирасул г1елмуялъулги вац1ц1алъиялъулги хъвараб т1ехь «Магъази» бук1ун буго Кьохъа Султ1анах1мад Х1ажиясухъ. Гьев мунагьал чураяв ва баракат нилъее щваяв хвана, гьеб т1ехьалде хал гьабизеги щвеч1о.\nТ1оцебе росу ккуразул Г1ахьалч1иб г1агарлъи г1емераб буго, амма заман г1емер ун бугелъул батила, гьенире къварилъи ккараб мехалъ унел дагьлъун руго, амма Моч1охъе роххалиеги, пашманлъиялъеги рач1инч1ого ч1оларо Т1аса Г1ахьалч1иса Моч1охъ школалъул директорлъун вук1арав Мух1амадов Абакар ва гьесул г1агарлъиялъул кьалбал Моч1охъ жеги щулаго руго.\nЦебе бет1ергьанал ракьазда г1адамаз кулал гьарун бет1ербахъи гьабулаан. Гьедин кулал гьарураб «Бугъади»-ян абулеб бак1алда бук1ана анц1ила ич1гог1анасеб кули.гьелъ бицунеб буго нек1о г1адамаз г1умро гьабулеб бук1араблъи жидее г1умро гьабизе бигьаяб, жалго бет1ергьанаб ракьалда.\n3. Ват1анияб рагъул соназда\nВат1анияб рагъул соназдаги мач1хъал нахъе к1анц1ун ч1еч1о. ват1аналде къо ккедал рагъда г1ахьаллъана 52 г1олохъанчи. Ккана цо-цо рокъоса к1и-к1и, лъаб-лъабал аралги.гьале цо хъизамалдаса Ват1ан ц1унизе, херай эбел Залмуги рокъой тун, анна гьелъул вассал: Х1усейн, Асх1абг1али ва Аскарг1али. Гьединго Булулк1одол-Г1изатула, Мух1амад, гьединал г1емер рук1ана.Ах1мадил лъабго вас: Х1усенх1ажияв, Мух1ума, Халилбег. Ккана гьезул цонигиял нахъ руссинч1елги. Цо рокъоса цо чи армиялде инч1еб рукъ росулъ бук1инч1о. Гьит1инабго Моч1охъ росулъе 52язда гьоркьоса т1ад руссинч1о 23-гоял. Абизе бегьула г1олохъаби армиялде аралдаса росдал к1удияб ч1аголъиго лъугьинч1илан. Нижер росулъ хварав чиясе хоб бухъизеги гьев вукъизеги хут1ун рук1ана зах1маталъул армиялдаса нахъ руссун рач1арал К1удияв Х1асах1осейн ва Г1исал Мажид, гьединго Саг1идов Мут1алиб. Росдал руччабаз ц1ик1к1араб г1ахьаллъи гьабуна зах1маталъул армиялда. Гьез кьахъадерил сверабазда, нилъер районалъул Макьасда, рагъ т1аде щвани, армиялда ругел жанире лъугьине рухъана окопал, рагъда ругел г1олохъабазе рит1улаан кванил ниг1матал, хьухьарал щватаби, кверт1ахелал ва гь.ц. колхозалъул хур-хералъул х1алт1и кинабго руччабазул гъуждузде бегун бук1ана.\nГраждан рагъул заманалдаги цо нухалъ биххун ва бух1ун бук1ун буго нижер росу. Цо чанго моц1ги бан, росулъе нахъ руссун руго г1адамал ва ц1идасан разе ккун руго рукъзал ва гьабизе ккун буго ц1идасан маг1ишат.\n4. Гочариялъул г1азабал\nГьале бит1ун рагъул гьаракь г1инда гъоркь бугеб заманалда Грозныялде, Хасавюрталде бомбаби рехулеб, нижер гордабазул ц1ералъул зваргъи бахъунеб, ракьул чохьонисан дунял багъаризабулеб г1адаб гьаракь бугеб 1944 соналъул март моц1алъ бач1ана росдаде цойги къварилъи-нижер росу гочинабизе х1укмо гьабун буго Чачаналде. Чачаналде ниж гочинаризе сверухъ ругел росабалъа рач1ана гочунезул къайи т1ад лъезе оцазул гьакал ва гьел рачун ниж Темирхан Шураре ( гьанже Буйнакскиялде) щвезаризе гьаказул бет1ергьаби. Цо чанго къоги нуха бан, ниж щвана Шураре. Ва гьениб бицана жеги росдал г1адамазда бихьич1еб, поезд абулеб жо бач1ине бугилан.\nГьелда г1ажаиблъи гьабун рук1ана, жеги гьеб бихьич1ел, нижго г1адин, гьеб бач1инег1ан сардал-лъоял рарал цойгидал муг1рузул районаздаса гочинарурал маг1арулалги. Заман бахъилалдего бач1ана гьеб поезд ва гач, т1урччи, гьец1о, ц1ул, ай къайи баччулел вагоназда жаниреги рахинарун вагоназда т1аде къана нуц1би ва гьелги рахан, вагоналъул к1иябго гьит1инаб гордухъеги балагьун, г1одулел руччабигун ва г1исинал дунго г1адал лъималгун поездалъ жеги нижеда раг1ич1еб гьаракьгун, вагонал цоцалъ тенкезаруна ва багъарана. Гьедин ниж щвана Хасавюрталде. Гьенисаги гьагъалго гьаказда Х1ашки-махки абулеб чачаназул росулъе рачана. Гьениб бана 12 сон. Гьава-бакъ данде ккеч1ого, гьенир рукъана г1исинал-ч1ах1иял-132 чи. Гьел хведал хъварал руго гьал коч1ол мухъалги:\nЧачаналда рарал дагьалго соназ\nЧорхолъ унти ккеч1ев чиго хут1ич1о\nХ1ашки-махкиялде ниж щвараб мехалъ\nХ1ал хисун лъугьана росдал хараби.\nХерлъизе заман щун г1одор ккелалде\nХвалил кьоял лъуна бакъул унтиялъ\nГ1исинал-ч1ах1иял унтабаз к1век1ун\nНусидаса т1аде рукъана ракьулъ.\nЧачаназул росуги жанир ч1олел минабиги ц1уну, гьелги ц1и гьарун, гьава-бакъалдеги, маг1ишат гьабизеги ругьунлъун рук1арал ниже 1957 соналъ нахъеги х1укмо гьабуна Ват1аналде, ай г1агараб росулъе т1ад руссун гочинаризе. Гьедин гочунаго, нижер росдал г1емерал г1адамал росулъе т1адги руссинч1о.\nРосулъе т1ад руссараб мехалъ, росулъ хут1ун гьеч1оан риххарал къадал тун бат1ияб щибго. Ниж чачаналде гочун хадуб нижер ракь 6-7 колхозалъе бикьун кьун бук1ун буго.\nГ1иц1го г1еч1ендерил колхозалъ ц1унун бугоан Саг1идов Мут1алибил мина жидерго склад х1исабалда ва гьеб колхозалъул председательлъун вук1арав мунагьал чураяв Алданов Халилбегица складалда бук1араб т1ощел ва цойгидабги кумек х1исабалда ниже тана.\nХ1исаб гьабеха росулъе я машинадул нух гуреб,я гьец1о-ц1ул баччизе машина гуреб, биххараб, ч1унтараб бак1алда ц1идасан росу базе ккани, кинаб зах1малъидай росдал г1адамазда бук1арабали.\n1936 абилеб соналъ маг1арухъ колхозал гьарулеб мехалъ, Моч1охъги данд бана боц1иги, ракьги, гьединго ракь х1алт1изарулел алаталги.\nГ1аммаб маг1ишат цебе т1езабизе киналго гъункун, цолъун х1алт1ана мач1хъал. Мач1хъадерил т1оцересел учительзаби: Садикъов Г1абдулбасир, Х1ажиев Мах1амад, Чупалаев Нурмах1амад ва Мажидов Мух1ума. Гьез кьуч1 лъураб болъодухъа эхеде рахунаго, Моч1охъ рагьана 7 класс, хадуб 8 класс ва гьанже гьоркьохъеб школа. Гьеб лъуг1ун аразул рахъана лъик1аб лъаялъул учительзаби, росдал маг1ишаталъул специалистал, тохтурзаби ва цойгидалги махщелчаг1и.\n5. Моч1охъ х1ор-т1абиг1аталъул берцинлъи\n1963 абилеб соналъ, 205 га ракьулги ччук1ун, лъаралда цебе гьебги ч1ун, лъугьана Моч1охъ х1ор. Гьелъул халалъи бащалъула 1600 метраялда, г1еблъи 700 метр. Х1ор лъугьун нахъисеб соналъ гьенибе Г1анди х1орихъа биччан бук1ана форель чуг1а. Форель кутакалда рекъон ккана гьаниб, ункъго- щуго соналдасан гьеб ц1акъго г1емерлъана ва цо-цо форелаъул ц1айи 4-5 килограммалдегицин бахунаан. 1975 абилеб соналъ ккун бук1ана форель жиндир ц1айи 8кг 300 граммги бугеб, гьелъул халалъиялда бук1ана 92 см, бищун г1ебаб бак1алдаса къали сверун борцараб мехалъ-51 см. Сонал анаг1ан, гьоркьо-гьоркьоб г1адамаз балъго ккуниги ( гьеб колхозалъ хъарвулги тун ц1унун бук1ана) кутакалда г1емерлъулеб бук1ана. Амма араб г1асруялъул 80 абилел соназул байбихьуда чуг1а лъеда т1адеги бан т1убанго хвезе лъугьана.\nГьелъие г1илла заманалдасан лъана. Х1оралда т1адехун рахъалда бук1ана колхозалъул ферма ва гьеб соналъ г1иял рехъен чурараб креолиналъул лъамалъи х1оринибе биччан буго, гьелъул х1асилада форельги т1убанго т1аг1ана. Гьелдаса хадуб 4-5 сон индал х1ориниб жаниб лъелъ херги баккун х1ор т1убанго хьуц1алде сверулеб бук1ана. Доб мехалъ колхозалъул председательлъун вук1арав мунагьал чураяв Мах1амадов Исламица Тарумовский районалъул Юрковка чуг1ил колхозалдасаги босун гьенибе биччана чуг1а: сазань, карп, толстолобик, хъах1аб амур, карась. Биччан лъабабилеб соналдего гьел чуг1буца лъелъ бижун бук1араб хер кванан х1ор бац1ад гьабуна. Биххана х1укумат, биххана колхоз, х1орил т1алаб гьабулев чиго вахъинч1о. 1992 соналдаса хадуб байбихьана жигаралда х1ориниса чуг1а кквезе. Анц1-анц1 километраялъул манзилалда сеткабиги лъун. Гьабич1о г1адамаз гьелдаги г1ей, байбихьана чуг1а кьвагьизе, амма бищунго аслияб тушман «Электроудочка» х1алт1изе байбихьана Моч1охъ х1орихъ 2000 абилеб соналдаса хадуб х1ухьбахъи гьабизеян рач1арал вах1шиял г1адамазул хъубал кверазул квербакъиялдалъун. Гьабсаг1аталда х1оралъул буго балагьидал рак1 унтулеб х1ал, киса-кибего сверухъ хъублъи, чуг1а дагьлъун бук1иналъул х1асилалда х1ор хьуц1алде сверулеб буго. Гьеч1о х1оралъул ургъел бугев инсан ва идара. Абула мач1хъадерил х1ор бугилан цо-цо чиновниказул чванта гьенц1езабулеб хазинаян. Ахирал 7-8 соналда жаниб гьаниб бат1и-бат1иял х1алт1аби гьаризеян миллионал г1арцул биччан бугилан. Кепкил багьаяб х1алт1и киданиги гьабич1о ва гьабизе батиларо. Бищунго пайдаяб х1алт1и бук1инаан гьанибе 15-20 азарго форелалъул г1исинаб чуг1а биччани. Щвеч1о гьелъие спонсорги. 2010 соналъ маялда Моч1охъ росдал т1абиг1ат ва рух1ч1аголъаби лъазабизе Москваялъул Северцевасул инстуталъул ва Мах1ачхъалаялъул биоресурсалъул институталъул экспедициягун цадахъ вач1арав германиялъул г1алимчи Питер Фрицшеца х1орил х1акъикъат бициндал гьарич1ониги жинцаго раг1и кьун бук1ана форель биччаялъе кумек х1исабалда 100 000 гъурущ кьезе гьебго соналъул августалъ вач1араб мехалъ. Гьелдаса хадуб Дагъистаналда лъазабуна х1алуцараб ах1вал-х1ал, Питер Фрицшееги изну кьеч1о жидерго х1укуматалъ Дагъистаналде ине. Бицен буго «Матласстрой»-ялда гьоркьобе бачун бугин х1орилан, лъаларо гьебги г1умроялде кинаб г1асруялда бахъинебали ва гьеб заманалде х1ориниб чуг1аги хут1иларо чвердезе бегьулеб х1алги бук1инаро лъелъ баккараб хералъ. Бук1ана раг1и кьун Мочохъ х1орилги ва дирги гьудул росдал маг1ишаталъул министрлъун вук1арав Г1амиров Сатмар Ах1мадовичас х1оринибе чуг1а биччаялъе квербакъи гьабилилан, амма гьеб раг1иги г1умроялде бахъинч1о. Гьабсаг1аталдаги росдал маг1ишаталъул министерствоялъул сайталда буго программа г1адамаз х1ухьбахъи гьарулел х1орахъе чуг1а бичаялъул ва гьелда сверухъ гьабулеб х1алт1и дагьаб буго. Гьадиг1ан т1абиг1ат берцинаб, маян Аллагьас кьураб, х1ухьбахъи гьабизе Дагъистаналдаса гурониги Россиялдасаги, къват1исел х1укуматаздасаги г1адамал рач1унеб берцинаб х1ориниб чуг1а, ай форель бичаялъе х1алт1аби гьарунгут1и мекъи буго.\nАхиралда жиндир мунагьал чураяв Моч1охъ школалда 45 соналъ х1алт1арав Меджидов Х1асанх1осенил гьаб х1ор лъугьиндал хъварал коч1ол мухъал рехсезе бокьун буго.\nДунго жанив г1ураб, г1умрудул гьулак\nГ1ажаибго берцин бихьула Моч1охъ\nИццул лъим гьуинаб, гьава бац1ц1адаб\nСверухълъи бахилаб росу буго дир\nТ1абиг1атги ургъун, Аллагьас кьураб\nФорелал лъедолеб х1ор буго Моч1охъ\nСапаралъ рахъарал х1анч1азул т1елаз\nХ1алхьи гьабич1ого толаро гьаниб\nНижер умумузул аби батана\nГьанир г1ехьелдерил кулал рук1анин\nАнкьго ц1аракиялъ г1умро гьабулеб\nРосдалго к1удиял рук1анин гьанир\nЧадий ролъ гьуинаб, гьанги кьарияб\nБечелъи ц1ик1к1араб ракь буго Моч1охъ\nДир рек1ел анищал жанир т1егьараб\nТ1огьол квац1и г1адаб, росу буго дир\nАраб г1асруялъул 60-абилел соназул бакьулъ Г1анди х1орихъа бачун форель Моч1охъ х1орихъе бичалеб лах1зат.\nМоч1охъ росу ва Моч1охъ х1ор.\nБаг1арараб къоялъ лъел лазат.\nАвтор: Халилбегов М-ХI.


ГIакъилав вазир ГIалисканди – КIудияв ГIумаханил буцур » Региональная Национально-Культурная Автономия Аварцев Дагестана\nГлавная » Личности » ГIакъилав вазир ГIалисканди – КIудияв ГIумаханил буцур\nXVIII гIасруялъул кIиабилеб бащалъиялда нуцал КIудияв ГIумаханил (ГIума-нуцаласул) бетIерлъиялда гъоркь Аваристан лъугьана Кавказалдаго аслияб политикияб гIуцIилъун, къуватлъун.\nКавказалда букIараб гIурусазул рагъулаб администрациялъ XIX гIасруялда гьадинаб къимат кьолеб буго Кавказалда ГIумаханасул билълъанхъараб рагIиялъе, гьесул политикиябгун цIайиялъе ва асаралъе: «Бергьун кутакал сурсаталги кверщаликье ракIарун, жиндирго бугеб гьеб макъамалдаса пайдаги босун, гьес жиндие магъало кьезе тIамуна Грузиялъул пача ГьиракIли КIиабилев, Дербенталъул, Кубаялъул, Бакуялъул, Ширваналъул, Шекиялъул ханзаби ва Ахалцихалъул паша, гьезул ракьазе жинца тIокIаб зарал гьабиларин абураб шартIалда. Гьел кверщелчагIаз бачIунеб магъало, гьанжесеб гIарцуде буссинабуни, бацIцIадаб гIарцул 85-азарго гъурущ кколаан. Гьелдаса хадуб щибго кIодо гьабичIого абизе бегьула ГIумар-хан Аварскиясул гIадаб шавкат, гуч Дагъистаналъул цониги ханасул яги цевехъанасул букIинчIилан. Жидерго Сурхай-ханасдаса Гъазигъумек чIухIулел ратани, мугIрузда кидаго бищунго къуватаблъун букIараб Аваразул (магIарулазул) къавмалъул дагьабги цIикIкIараб ихтияр буго рекIелъ чIухIигун ГIумар-хан ракIалде щвезавизе, хIакъикъаталдаги тIолабго Закавказьеялде «балеб горо-цIер» вукIана гьев, гьесдаса хIинкъулаан сверухъ ругел кверщелчагIи».\nАвариялъул кIиабилев чи\nГIумаханица абулеб букIун буго магIарул пачалихъ цебетIезабизе жинда сверухъ ругел гIадамаз кIудияб квербакъи гьабунилан. Нуцаласе нухмалъи гьабизе хIалае ратаразда гьоркьоб хасаб бакI ккола тIоцевесев вазир ГьоцIалъа ГIалиханил ГIалискандица (Кавказалъул кIиабилев имам ХIамзатил инсуца). Гиничукьа ХIайдарбегица гьадин хъвалеб буго: «ГIуммаханил вазирлъун вукIана ГьоцIалъа ГIалискандар – МухIамадил ГIалиханил вас. Гьев ГIалискандарасда гIадамаз абулаан КIудияв ГIалискандийилан. Гьанже халкъалда гьоркьор тIиритIун руго ГIумаханица абунин рехсолел гьадинал рагIаби: «Цересел ханзабазул цонигиясул рукIинчIо дир гIадав гIакъилав вазирги дирасулгIан лъай цIикIкIарав даптарчиги». ГIелму-лъаялъул рахъалъ гьедин цIар арал гIадамал рукIун руго гьел».\nБихьулеб буго гIицIго рагъулал бергьенлъабаздалъун гуревги машгьурлъун вукIин ГIалисканди. Гиничукьа ХIайдарбегица хадубги гьадинал сипатал гьарулел руго ГIалискадие: «Киналго рахъал жиндир камилав чи; берцинав, сахаватав, гIакъилав ва бахIарчияв вазир, ГIуммаханас мугъ чIвалеб щулияб хIуби, буцур, ясбералдасаги багьаяб жавгьаралдасаги гьесие жив хирияв чи».\n«Тарихияб байданалда» тIоцеве ГIалисканди загьирлъулев вуго 1785 соналда. Машгьурав кавказовед Л. Лавровас хъвалеб буго ГIалисканди «вукIанин аваразул (магIарулазул) бег ва ханлъиялда рагIи билълъарав чи. 1785 соналда ГIумма-ханасул вакиллъун гьес сапар бухьана гуржиязул пача ГьиракIли КIиабилесухъе». Документазул цIех-рех гьабидал, жеги мухIканлъулеб ва баянлъулеб буго 1785 соналъул лъугьа-бахъиназулъ ГIалискандица жавабияб хIаракатчилъи бихьизабун букIин. Жеги гIолохъанчи вукIаниги, ГIумаханас божилъи гьабурал гIадамазул цоявлъунги лъугьун, гьесул цIаралдасан живго ГьиракIли КIиабилесулгун гара-чIвариял тIоритIула ГIалискандица.\n1783 соналда ГьиракIли КIиабилес Россиялъул империялъулгун Георгиялъулаб къотIи хъвана. 1784 соналда гьес инкар гьабуна аваразул нуцаласе санайил кьолеб букIараб магъало битIизе ва ЧIаралъул ракьалде чабхъен гьабуна гьенир ругел магIарулазул росаби риххизаризе ва ЧIаралъул Республика мутIигI гьабизе мурадгун.\nГьел лъугьа-бахъиназдаса хадуб ГIумаханас цIидасан Грузиялда рагъ лъазабизе ккана. Закавказьеялъул хIакъикъияв кверщелчи щивали бихьизабизе ва ЦIоралъул магIарулал цIунизе къасдалда Грузиялде чабхъен гьабуна гьес.\n1785 соналда аскаргун Грузиялде вачIарав ГIумаханас хехаб куцалда гьужум гьабуна гIарцул ва меседил магIданал рахъулеб Гумушхан хъалаялде (гьанжесел Грузиялъул ва Армениялъул гIорхъода бугеб Алаверди шагьар). Гъоркь тункIихер лъун, шагьаралъул къадалги кьвагьизарун, гьеб хъала кверде босаралдаса гуржиязул пачалихъалъул экономикияб кьучI тIатIала ккана. 80-азарго гъурущ щолаан ГьиракIли КIиабилесе санайил гьел магIданаздаса, гьесул пачалихъалъе лъагIалие щолеб хайиралъул лъабилъа кIиго бутIа кколаан гьеб.\nГуржиязул жеги кIиго хъалаги бахъана ГIумаханас, амма ракълилал росабазда квер хъвачIо, риххизаричIо. КIанцIизе бакI тIагIун хутIана ГьиракIли КIиабилев, магIарулазе жаваб гьабизе бо бакIаризецин бажаричIо гьесда. Гьеб захIматаб ахIвал-хIалалда ГьиракIлийица ГIумаханасухъе кагъат хъвана. Гьеб рисалаталда гуржиязул пачаяс хъвалеб букIана ГIумаханил инсулгун 33 соналъ гьудуллъиги рекъелги цIунанин жинца, Грузиялде гьабураб чабхъен чIезе тейилан. МагIарулазул цевехъанас ГьиракIлиясе жаваб кьуна, гьудуллъи бокьун батани, «гIамал хисейилан», Грузиялда ккарал лъугьа-бахъиназе гIилла нужер цереккунисел пишаби ругилан. Гьелдаго цадахъ ГIумаханица хъвалеб букIана гьеб суалалъул хIакъалъулъ кинабго жо кIалалъ гьесда бицине бугин «Мирза- Магметица ва Алискантица», ай Дибир-къадицаги ГIалискандицаги. Гьел Типлисалде рачIана I785 соналъул декабралъул ахиралда. ГьиракIли КIиабилесда гьез лъазабуна, ракълил къотIи хъвазе къваригIун батани, магIарулазул нуцаласе «санайил анцIазарго гъурущ кьезе тIаде босейин ва Аваразул ханасул бодулъ къватIире рахъарал Дагъистаналдаса рагъул церехъабазе цадахъго анцIазарго гъурущ кьейилан. ГьиракIлица жаваб гьабун буго Дагъистаналдаса бодул церехъабазе анцIазарго гъурущ ва живго ГIумар-ханасе санайил ункъазарго гъурущ кьезе кIолилан». Гьединаб куцалда тIадкъараб иш ГIалискандица бергьенлъиялда тIубазабуна ва Кавказалда магIарулазул кверщелчилъи жеги щулалъана.\nАваристаналъул рагIияталлъун кколел, гьелъие мутIигIал ракьаздаса магъало бакIариялъул иш хадубккунги ГIалискандица нухда бачана. Щибаб риидал магIарулазул пачалихъалъул вакилзаби ГIалискандил бетIерлъиялда гъоркь тирулаан ГIумаханасе магъало кьолел ханзабазул ва феодалазул ракьазда. Гьедин бакIарараб месед-гIарац, буголъи ГIалискандица кьолаан кIиабилев вазир ва хазиначи Хъазанби-дадахъе. Гьеб хазинаялъул мулк харж гьабулаан пачалихъияб кIваралъул хIажалъабазе, болнухазе, къулгIабазе, мадрасабазе, бесдалазе, харабазе, хъулухъ-тIалаб гьабизе чи гьечIого хутIаразе.\nКIудияв ГIумаханида цадахъ рагъазулъ гIахьаллъиги Аваристаналъул дипломатиял масъалаби тIурайги гуребги, жеги гIемерал суалазда квербазе кколаан ГIалискандица. ГIумаханас витIун, жиндирго бетIерлъиялда гъоркь рагъалги гьаруна гьес, Хунзахъ тахшагьаралъе данде кколарел Закавказьеялъул ханзаби хисиялъул тадбиралги гIумруялде рахъинаруна. 1795 соналда Персиялъул шагь Агъа-МухIамад-хан Закавказьеялде вачIана. Шекиялъул МухIамадхIасан-хан шагьасухъе бетIер къулизе щвана, жив дуе мукIурлъанин абун. Ширван бахъизе бо кьуна гьесухъе шагьас. Ширваналъул МустIапа-хан, тахшагьар Шемахаги рехун тун, Фитдагъалъул мугIрузде лъутана. Шекиялъул МухIамадхIасанханас ханлъи щвеялъе гIоло чIвазехъин вукIарав гьесул гьитIинав вац Салим ЧIаралъул магIарулазехъе вачIана «Аваразул ГIумма-ханасдаса кумекги гьарун». А. Бакихановас хъвалеб буго Салим микьго моцIалъ ЧIарлъул Республикаялда вахчун вукIанилан, цинги гьезул ва «ГIали Искендер Гуззатлил бетIерлъиялда гъоркь рачIарал цогидал аваразул кумекалдалъун Шеки ханлъи бахъанилан».\nГьоцIалъа ГIалискандица нухмалъи гьабулеб магIарулазул аскаралъ гьеб I795 соналда Шеки ханлъи бахъана ва гьелъул тахида мутIигIав Салим тана. МухIамадхIасанил бетIерлъиялда гъоркь букIараб шагьасул боги гъурана Аваристаналъул аскаралъ. Къурав МухIамадхIасан-хан Ираналъул шагь Агъа-МухIамад-ханасухъе тIурана. Жиндир кIудияб бо камиялъ ццин бахъарав шагьас, бералги рахъун, Тибризалде витIана МухIамадхIасан-хан. Гьединабго рагъулаб тадбир гьабизе ккана ГIалискандица КIудияв ГIумаханил вац Гебекида цадахъ 1797 соналдаги. Анкьазарго рагъухъан вугеб къокъагун хехаб ва циндагояб тIадекIанцIи гьабуна гьез Кахетиялде.\nГъарабагъалъул Ибрагьим-ханасулгун КIудияв ГIумаханасул гьудуллъиялъулал (союзниял) гьоркьорлъаби лъугьинаризелъунги гъеж гурун хIалтIана ГIалисканди. Гьесул хIаракаталдалъун ГIумаханил яц Бахтикалги Ибрагьим-ханасулги ригьин-цIа гьабуна. Гиничукьа ХIайдарбегица хъвалеб буго: «Гьеб ригьнаде ине бокьун букIинчIо Бахтикае. Ибрагьим-ханасе жий кьунин абун, хадубккун Бахтикаца гIайиб гьабулеб букIана ГIумаханасдеги гьесул вазир ГьоцIалъа ГIалискандидеги».\n1800 соналъул анкьабилеб ноябралда Иори гIурухъ ккараб талихIкъараб рагъулъги КIудияв ГIумаханасда аскIов вукIана ГIалисканди. ГIурус тарихчагIаз хъвавухъе, «Жидерго кверщелчи ГIумаханасул ва гьесул цIар рагIарав вазир ГIалискандил изну гьечIого, бусурбабазул аскарал гьужумулъ ана. ГIурусазул боял хехго нахъекъалел рукIана». Амма кватIичIого рагъул сипар-сурат хисана, гьениб магIарулазе битIккечIо, генерал Лазаревасул боялъ аварал къезаруна ва ГIумаханица аскар нахъе бачана. Ганжаялъул хан Жавадие гIадлу гьабизе чабхъаде хIадурлъулев вукIаго, гьев ханас йичун йосарай Белоканалдаса гьоболасул гъаравашалъ загьру кьун, 1801 соналда ГIумахан къадаралде щвана. Халкъияб кочIолъ загьир гьабун буго ГIумахан камиялъул пашманлъиги гьесул сверухълъиялда ГIалискандил букIараб даража-макъамги:\nГIумаханил чадир чода лъун бугин,\nЧу кьолозе вахъа, ва, ГIалибулат!\nГIалискандил дугъал къеда ран ругин,\nКъватIир кин рахъинел АхIматIханилал!\nГьакил двари буго доб Дерменталда,\nДагъистаналъул хан хванилан абун,\nТопил рохел буго тушманзабазул,\nЦо гIайибни ккана ГIумаханасда,\nТIолабго капурлъи квинчIого хведал!\nГIумахан хун хадув Аваристаналъул ханлъун лъугьана гьесул вац Гебек. Жиндирго кверщелчилъи щулалъизабизелъун гьес кIиабизе лъадилъун ячана КIилъилай. Гьесие росасе ана КIилъилай, амма кватIичIого гьелъ Гебек рекIкIаб куцалда чIвана. Цинги КIилъилалъ Хунзахъе ахIана Мехтулиялъул хан СултIанахIмад, гьесие росасеги ун, гьев гьавуна Авариялъул ханлъун.\nНахъегIанаб къагIидаялда 1802 соналда Гебек чIвай рекIее захIмалъана ГIалискандие. Гьел лъикIал гьудулзаби кколаан, чанги цадахъ чабхъад рахъарал. Бихьиназул рахъалъ аваразул нуцалзабазул ирс Гебекие щолин рикIкIунаан ГIалискандица. Россиялъул офицер А. И. Ахвердовасул хIисабкьеялда хъвалеб буго 1802 соналда ГIалисканди цоги къадруял магIарулазда цадахъ СултIанахIмад-ханасда дандечIаразулъ вукIанилан. КIудияв ГIумаханил тIоцевесев вазирасе ва гьесул гьалмагъзабазе бокьун букIана чIварав Гебекил гьитIинав вас Сурхай (цо-цояз хъвалеб буго гьеб соналда гьесул анкьго сон букIанилан, цогидаз – 12) нуцаллъун лъазавизе, гьев Хунзахъа рикIкIад вахчизавун вукIана. Гъовго Ахвердовас баян кьолеб буго гьев Сурхай нуцаллъун рагIизавизе хIукму гьабунила ГIоротIа, Харахьи, Гьамущи, Мущули росабазул жамагIатаз. Гьел баянал тасдикъ ва мухIкан гьарулел руго цогидал документазги. П. Г. Бутковас хъвалеб буго ГIалисканди кколаанин ГIумаханасул «тIоцевесев чиновникI ва тIоцересел церехъабазул цояв» ва авариялда тIад кверщелчилъи СултIанахIмадихъе ккедал, гьесда дандечIанин машгьурав вазир. ВукIинесев ХIамзат имамасул инсуе бокьун букIана хадув жиндир васасул амруялдалъун чIвазе къотIарав Гебекил вас Сурхай нуцаллъун гьавизе.\nИраналда цадахъ – Россиялда данде\nГьелдаго цадахъ 1802-1803 соназда бакъбаккул Кавказалда жигараб политика билълъанхъизабуна ГIалискандица. МагIарулазул цо-цо жамагIатазул гIурусазулгун дармилал гьоркьорлъаби рукIинаризе хIалбихьана гьес. Амма гIурусаз жавабалъе ГIалискандидаса тIалаб гьабуна вас яги вац аманаталъе кьей. ГIурус пачаясул бодул церехъабазулгун рекъел ккезабизелъун бахъараб гьесул хIаракат хIурудахъ ана, чIухIарал инаралзаби гьесул шартIазда разилъичIо. Гьединлъидал Кавказалда Россиялъ тIобитIизе байбихьараб рагъулаб политикаялда дандечIаразул кьеразулъе ана ГIалисканди. Грузиялъул пачаясул вас Александрил рахъкколеб букIана гIурусал нахъе кьабизе хIажат бугин рикIкIунел кавказияз. Гьезда гьоркьов вукIана ГьоцIалъа ГIалискандиги. ГьиракIли КIиабилесул цогидав вас Георгий АнцIила КIиабилес пачалъиялдаса махIрум гьавурав Александр Ираналъул шагьасул кумекалдалъун Типлисалъул тах тIалаб гьабизе лъугьана. XIX гIасруялъул байбихьуда Александрица чанцIулго хIалбихьана Дагъистаналда ва Чачанлъиялда гIурусазда данде багъа-бачари бижизабизе, амма гьесухъ щивниги гIенеккичIо.\nXIX гIасруялъул авалалда (лъеберабилел соназде щвезегIан) Россиялъул империялъ Кавказалда рагъал гьаруна Закавказьеялда кверщел букIинабизелъун Турциялда ва Ираналда данде. 1800 соналда генерал Лазаревасда цадахъ КIудияв ГIумаханасда данде вагъарав генерал Гуляковасул бо 1803 соналда ЧIарлъул Республикаялде тIадекIанцIана. Гьел соназда Россиялъул империялъ Кавказалда сардарлъун тун вукIана гиназ Цицианов. ЦIоралъул аварал мутIигI гьареян амругун Алазан бахун битIана гьес Гуляковасул бо: лъелазул лъабго батальон, кIинусго хъазахъ, жеги щуазарго гуржиязулги къажаразулги рагъухъанги. 1803 соналъул марталда ЧIарлъиялде вачIарав Гуляковас бергьенлъаби росана, хасалил гIаздаца Северияб Аваристаналъулгун бухьен кколел нухал рацун рукIун, хIалае миллатцоял рачIун бажаричIолъиялъ. ИчIабилеб марталда Гуляковас Билкан бахъана ва бухIана.\nГьебго 1803 соналъул хасалихъе цIидасанги рачIана ЧIарлъиялде гIурус боял. ЦIоралъул магIарулазе кумекалъе миллатцоязул аскарги бачун, тIаде гIунтIана ГьоцIалъа ГIалисканди. ГIурус документазда хъвалеб буго 1803 соналда ГIалискандицаги гьесул рахъкколезги генерал Гуляковасде гьужум гьабунилан. Октябралда ккана гьезда гьоркьоб тIоцебесеб рагъ. КIиабилеб ноябралда гIурус сардар Цициановас Хунзахъе СултIанахIмад-ханасухъе хъвалеб буго гьеб чабхъен сабаблъун мун Россиялъ дуе кьолеб мухьалдаса махIрум гьавизе вугилан. Хадубги гьеб харж щвезе ва гIурус пачаясул рахIму букIине къваригIун батани, Гуляковасул бо гъурарал магIарулазе тамихI гьабеян ва гьеб чабхъадул цевехъан ГIалисканди жидехъе кьеян хъвалеб буго Цициановас.\nСардарасул гьел рисалатаз гьесие хIажатаб хIасил кьечIо. 1804 соналъул 15-абилеб январалда кIудияб богун ЧIар росулъе лъугьана Гуляков. Гьеб рагъулъ магIарулаз Гуляков чIвана ва гьесул аскар щущазабуна.\n1804-1813 соназда Россиялда ва Ираналда гьоркьоб букIараб рагъда ГIалискандица жигаралда Тегераналъул рахъккуна. Персиялда цадахъ лъугьунгIаги гIурусазул тIадекIанцIиял нахъчIазе бокьун букIана гьесие. Гьеб мурадалда Дагъистаналъул жамагIатал рагъде ахIулел рукIана машгьурав цевехъанас.\nГьоцIалъа ГIалискандил хIакъалъулъ халкъалда гьоркьор гIемерал биценал тIиритIун буго. Ираналъул шагьасул кIалгIаялда вукIаго, тIаде биччараб гъалбацI гьес чIваялъул ва гь.ц. Гьелдаса хадуб шагьас ГIалискандие сайгъат гьабуна гьеб гъалбацIалъул цIокоги, кьуна Хъатай абурай ясги. Хадуй гьес гьей лъадилъун ячана.\nХъизанги, машгьурав васги, хвелги\nГIалискандил умумузул хIакъалъулъ чанго батIияб бицен буго. Масала, абула ГьоцIалъа МухIамадил вас ГIалиханил ГIалисканди вукIанин КIудияв ГIумаханил вазирлъун. Гьезулги умумузул цояв вукIун вуго Гъазигъумекиса МухIамадханил вас. Ханлъиялдаса ватIа гьавурав гьес 1683 соналъ ГьоцIалъ чIей гьабун буго. Амма гьелъул хIакъикъат чIезабун гьечIо.\nЖалго гьоцIдерица бицухъейин абуни, Гьолокь чIей гьабун буго Сугъралъа Сатрал МухIамадил васал Чупаницагун Гунашица. БагIарараб бакIги букIун, Чупан ГьоцIалъе вахъун вуго, Гунаш Гьоноде ун вуго. Гьев Чупанил наслуялъул чилъун рикIкIуна ГIалискандиги. Руго гьединго тарихчи Тимур Айтберовас ритIараллъун рикIкIунел баяналги. Гьезда рекъон, ГIалисканди вукIун вуго нуцаллъун вахъине къеркьолаго 1729/30 соналда КIахъ росдада аскIов чIварав, Турурав абулеб тухумалдаса МухIамадил вас.\nГIалискандил инсул рукIун руго гьакьадерил магъилъа бахъарал Могьохъ росдаде щвезегIан ракьал. ГIалиханил вукIун вуго ункъо вас: ГIалисканди, Турурав, Хъазанап, ИмангIали. Бищун кIудияв – ГIалисканди – гьавун вуго гIага-шагарго 1767 соналда. Гьесул йикIун йиго ункъо чIужуги – ГьоцIалъа ПатIиматги Жанаги, Ираналдаса Хъатайги, Дагъистаналъул кIиабилев имам ХIамзатил эбел ПатIиматги. Гьей ПатIимат кколаан XVII гIасруялда Нуцаллъиялдаса батIа тIураб тухумалдаса Хъарагишил МухIамадил яс. Хъатайица гьавурав лъабго вас вукIана ГIалискандил – Мурадбег, Амирчупан ва МухIамад.\nГIалискандил хIакъалъулъ гIезегIан биценал руго ГьоцIалъ. Гьев вукIана чIурканаб лага-черхалъул, къамартIав чи. Кьвагьдезе, кIанцIизе, гамачI рехизе, чода гьунарал гьаризе гьесулъе вахарав чи вукIинчIин абула. МагIарул гуребги, персазулгун гIараб ва дарги мацIалги лъалел рукIун руго. Кив вукIаниги – хурив-ахикь, рокъов, яги годекIанив батIалъи гьечIого – кIудияв яги гьитIинав чи аскIове щведал. гьев кидаго тIаде вахъунаанила. Щай дуца гьедин гьабулебин гьикъидал, гьес жаваб кьун бугила гьедин гьабичIони, жив вачIиндалги рахъунарин гъол тIаде. Лъималгун цадахъ ГIалискандица ахикь хIалтIабиги гьарулел рукIун руго. Цо нухалда нуцалзаби рачIиндал, гьединго лъималгун цадахъ ахикь ватун вуго гьезда гьев. Гьелда доз гьабураб гIажаиблъи бихьидал, ГIалискандица бичIчIизабун буго захIматалде ругьун гьаричIони, буголъиялъул къимат гьабизе лъаларин лъималазда. Гьесул лъималазул бищун машгьуравлъун ккана Дагъистаналъул кIиабилев имам ХIамзат. Гьев гьавуна 1789 соналда. Лъабго сон барав ХIамзатги вачун ПатIимат кIалбиччанкъоялъ Хунзахъе инсул хабаде яхине ун йикIуна. КIахъе щваралго, чIолорхъжоги тIун чу тIурула, ПатIиматги гъоркье рехун. Гьеб мехалда гьелъухъа бажарула ХIамзат биццатаб гIазуца бацараб гохIде рехизе. Гьедин гьев чIаго хутIула. Амма ПатIимат хола. Гьей Хунзахъ жиндирго инсуда аскIой юкъула. Жиндир васгIаги чIаго хутIаралъухъ Аллагьасе реццги гьабун, ГIалискандица гьеб авлахъ мажгиталъе вакъфуялъе бахъула (хадуб гьениб гьоцIдерил школа бала).\nГIагараб росулъ цIалун хадув ХIамзат ГьаракIуниса СагIидида цеве цIалула. 1798 – 1802 соназда гьенир (ГьаракIунир) цIалана Дагъистаналъул лъабавго имам – ГъазимухIамадги, ХIамзатги, Шамильги. Гьениб гьезул гьудулъиги ккола. Гьелдаса хадув 12 сон барав ХIамзат цIализе ЧIохъе, МухIамад абулев гIалимчиясухъе витIула. Гьенив гьев цIалула 12 соналъ, эмен захIматго унун вугилан хабар щвезегIан. Гьедин рокъове тIадвуссарав ХIамзатида эмен хун ватула. ГIалисканди хола 1814 соналда.\nОпубликовал(а): nkaa, 4-07-2013, 11:23. Просмотров: 3032


КIудиясул баракат камун нилъ хутIугеги\nПятница, фев 16 2018\n75 сон тIубана накъшубандиябгун шазалияб тIарикъатазул устар ГIабдулжалил-апанди гьавуралдаса\nГIабдулжалил-апанди гьавуна 1943 соналда, Буйнакск районалъул ТIаса Хъараниб росулъ, ГIумаханил хъизамалда. ГьитIинго загьирлъана гьесул гIадатияб гуреб гьунар ва бегIерлъи. Школалда цIалулеб мехалдаго, класс гьоркьоб тун цеве вачиналъги хадуб медицинаялъул училище, цинги медицинаялъул институт тIокIлъиялда лъугIизабиялъги бицуна гьесул пагьму-гьунаралъул хIакъалъулъ.\nАбула, вали вугеб икълималдасаго балагь-къварилъи нахъе босулин, Аллагьасда цебе гьесул бугеб макъам-даражаялъе гIоло. Вализабазул хIакъикъияб макъам гьел гIадиназда гурого лъаларо.\nДоб захIматаб, коммунист партиялъул гуч бугеб ва гьеб диналде данде багъулеб мехалъго гьес, балъго цIалун, тIубазабуна шаригIаталъул гIелму. Гьесул гIелмудал устар вукIана машгьурав гIалим Кудалиса Рамазанил МухIамад. Гьевги вукIана МухIамадгIарип-апандиясул ва СагIадухIажиясул МухIамад-апандиясул божарав чи.\nБатIияб росулъ тохтурлъун хIалтIулев ГIабулжалилил рацIцIалъигун тIокIлъи лъана Бакълъухъа КIудиясда ва, аскIове гIагар гьавун, жинцаго рухIияб тарбия кьун, устарлъиялде хIадурана.\nГьев лъалез абула ГIабдулжалил-апанди, битIахъе Аварагасул (гIалайгьи свалату ва ссалам) заманалдаса восун, гьале, гьадинав вукIине кколин муъминчиян нилъер заманалде виччарав гIадав чи вугилан.\nИнституталда цIалулеб мехалъго, Инхоса ГIабдулхIамид-апандиясухъа тIоцебе вирд босун, тIарикъаталде лъугьана гьев. ГIабдулхIамид-апандиясдаги бичIчIана гьесул щив вахъине вугевали ва, студент вугониги, цIакъ цеве гьавуна. ГIабдулхIамид-апандиясе цIакъ вокьулев мурид вукIанин гьевин бицана Дагъистаналъул муфти, шайих АхIмад-апандиясги.\nБаянаб жо буго устарлъи кьелелде, чара гьечIого муридасул хIалбихьулеблъи. Гьеб хIалбихьи дол ункъоабилел соназго гьабуна гьесие Инхоса КIудияс. Буйнакскалда тохтурлъун хIалтIулев, жиндирго рукъ ва хъизамалъул хIалтIи бугев гьесда Инхоса КIудияс абула росулъе вахъаян. ТIолабго гIагарлъи дандечIола, хасго чIужу. Росулъ цонигиязе хIалтIи букIинчIо. ХIатта гIалимзабаз ва цересел чагIаз абула КIудияс абураб дуда мекъи бичIчIун батизе бегьулин, гьесда цоги нухалда цIехеян. Амма ГIабдулжалилица, хъизан биххиялде кканиги, цоги нухалъ КIудиясда гьикъу-ларо ва, кинабго тун, росулъе вахъуна. СагIид-апандияс, гьеб мисалги рехсон, чанги бакIалда абуна устарасухъ гIенеккизе кколин ГIабдулжалил гIадин.\nГIелму цIалулагоги гьелдаса хадуб цадахъ хIалтIулагоги къогогIан соналъ аскIов вугониги, шаригIаталдаса бахъараб яги тIарикъаталъул къануназде дандекколареб щибго бихьичIо дида гьесулъ. ГIамал-хасиятин абуни, битIахъе Аварагасул (гIалайгьи свалату ва ссалам) асхIабзабазул заманалдаса босараб гIадаб буго.\nЖивго цIакъ хIалимав чи вукIаниги, исламалъул гIорхъи хвезабулеб хIужа бихьани, жиндие щвезе рес бугеб бадибчIваялъухъ балагьичIого, кколе-лъуб кколеб абулаан гьес.\nЭрпели росулъ хIалтIулеб мехалда, больницаялъул богогьан Сапиятица бицана, хъизанги цадахъ гьечIого, чияр росулъ больницаялъул бетIерав тохтурлъун вукIаго, гьес больницаялъул кванил цо лукъмацин кIалдиб лъечIилан.\nДинияв чи вукIиналъе гIоло ГIабдужалилие гьарулел квалквалал камулароан дол соназда. Гьедин, иргадулаб нухалъ гьев хIалтIудаса вахъизеян гьабураб данделъиялда Эрпели росдал парткомалъул секретарас абуна: «Гьаб дунялалда инсанасул сураталда малаик вукIунев ватани, гьев чи ГIабдужалил вуго», - ян. Гьев мубаракасул макъамалъул хIакъалъулъ бицуна 13 соналъ жиндие гьабураб ижаза бахчун теялъ. Гьеб хIатта рокъоб хъизамалдацин лъазе течIо гьес.\nАлхIамдулиллагь, ГIабдужалил-апанди лъугьана киназего Аллагьасул пайиз-баракат чвахулеб гIорлъун. Цогидалъул бицинчIониги, кIудияв къутIбу СагIадухIажиясул МухIамад-апандиясул тарбия щвей гIеларищ гьесие даражалъун.\nУстарлъи гьабулеб ичIабго соналъ гьес киназдаго ва тIоцебе аза-азар муридасда бихьизабуна гIемерал гIасрабаз хисичIел, ясбер гIадал бацIцIадаб накъшубандияб ва шазалияб тIарикъатал цересел акътIабазул нухдасан расул къадаралъги кьури гьесул гьечIеблъи.\nУстарлъи гьабулеб ичIго соналда жаниб цо нухалъ хIежалде ва сахлъи сабаблъун тохтурзабазухъе вахъарав гурев гьев, кигIан хIеж-гIумраялде зияратазде вилълъаян гьудулзабаз гьараниги, рокъоса къватIиве вахъинчIо, жинда Бакълъухъа КIудияс, Аллагь рукъалъул бокIнилъ валагьеян абун букIанинги абун. Гьеб гIеларищ гьесул тIадегIанаб макъам борцунеб роцен? Дагъистаналдаса гуребги, къватIиса рачIарал муридзабиги къабул гьарула гьес. Масала, Чергесиялдаса мурид Рамазаница бицана: «Аллагьасул гIорхъи гьечIеб рахIматалдалъун дида дандчIвана хIакъикъияв вали, устар ГIабдулжалил-апанди. БитIахъе рухIдаллъула Дагъистаналда ругел муридзабазда, гьев устаргун цо ракьалда ругел ва бокьараб мехалъ гьев вихьизе щолел нужеда. Ниж рикIкIад рукIиналъ, лъагIалида жаниб цо нухалъ щола гьесухъе ва гьеб баракат лъагIалица цIунизе хIаракатги бахъула. Амма, кигIан рикIкIад рукIаниги, устарасул тIалаб кидаго нахъа букIин лъала нижеда.\nЗияраталъ ине къватIире рахъарабго, Кисловодскалде гIагарлъулагоцин чIвала устарасул пайиз ва Буйнакскалде щвезегIан гьеб тIадеялдаса тIаде цIикIкIунебги букIуна. Гьединго тIадруссун рокъоре рачIунаго, Кабардаялде щвезегIанги букIуна гIажаибаб, бицине лъалареб хIалхьи ва рахIатгун пайз. Иман загIипал рукIиналъ, вализабазул караматалги къваригIуна нилъее. КигIан загIипав вугониги, дида гьесул чанго караматги бихьана. Масала, 2017 соналъул февраль моцIалъ, рукъ цIорон букIун, дица, вегулаго, токалъул печь къазабун букIана. Цо заманалдасан макьилъ устарас дун ворчIизавуна ва абуна: «Рамазан, вахъа, розеткаялдаса вилка бахъе», - ян. Виххун ворчIана, щибжо вилкаяли бичIчIуларого вукIана. Балагьана ва заманалдасан макъар бухIулеб махI чIвана, цIа рекIун, токалъул розеткаги, гьелда къазабураб вилкаги биунеб батана. ТалихIалъ, зарал ккелалде, цIа свинабизе кIвана. Нижер рукъ цIулал буго. Бицине ккелищха кинаб балагьалдаса устарас нижер хъизан хвасар гьабурабали.\n2014 соналда дунги МухIамад ва ГIалиасхIаб абурал муридзабиги КIудиясухъе зияратги гьабун нахъруссунел рукIана. Нухде рахъана къасимехалъ. Кабардаялда ва Осетиялда гьоркьоб сигналалъул гьаркьица дун ворчIана. Сигнал гьабулаго, битIахъе, нижеда данде боржун бачIунеб бугоха бензин баччулеб кIудияб машина, амма ниж киналго, хасго водительги, кьижун ккун рукIун руго. Машинаги унеб бугоан 120 км. хехлъиялда. Дир ботIролъе, гьале доб ахирилан абураб пикру бачIана. Амма цинтIаго заман лъалхъанин ккана ва, хIинцго биччалеб киноялда гIадин, кинабго хIинцго багъаризе лъугьана. Шоферас бигьа гьабун руль сверизабуна, ва машина, бензовозалда цун, цвичIого цоги рахъалдеги сверун, чIана. Цинги, хIинцго букIараб кино хехго биччараб гIадин, кинабго цIидасан букIахъе багъаризе лъугьана. Ккараб бихьанищин нижеца цоцазда абуна, кьижун вукIарав шофер МухIамадица щиб гьаниб ккарабилан гьикъана. Гьеб хехлъиялда унеб букIараб машина чIезабидал, туркIизецин туркIичIо. Гьеб цо дида бихьун букIарабани, гIадамал божиларин, бицине кIвелароан, гьале гьев лъабго нугI жакъаги чIаго вуго. Балагьараб мехалъ, нижер машина, шоферги кьижун ккун, данде бачIунеб нухде ун букIун буго. Гьедин тIоцебе Аллагьасул ва хадуб КIудиясул кумекалдалъун ункъо чиясул рухI хвасарлъана гьеб бакIалдаги», - ян.\nГьединал мисалал гIемер рехсезе бегьула, КIудиясе бокьуларелъул, гьалда гIей гьабун толеб буго. Дагьалги караматал лъазе гъира ккарав «Сиражу сагIадаталъул» кIиабилеб томалде раккизе бегьила. ГIицIго абила, ГIабдужалил-апандиясул бищунго кIудияб карамат истикъамат, ай кьуричIого гьидаяталъул нухда чIей бугилан.\nАллагьас халатаб гIумруги сахлъиги кьеги КIудиясе, гьесул баракат нилъееги камизабугеги! Амин!\n«Нур-ул Ислам» газеталъул бетIерав редактор\nПрочитано 942 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 19 февраля 2018 09:44\nДругие материалы в этой категории: « Накъит\tБарка Шагьру Рамазан »


Кудали, Гунибский район - Односельчане.ru - города и села Дагестана\nКоделдерил тарихалъул эхь кидадай къват1ибе биччаде бугеб?\nКудали это центр исламского Дагестана а остальные это его копии очень хорошие\nСсылка на новый сайт Кудали www.kudali.ucoz.ru присоединяйтесь.\nШибго ц1ияб хабаргощи гьеч1еб?\nАссалам Алейкум Кудалисел! Нужехъа, Т1агьир абулев чи х1ажат вук1ана дие, фамилия рак1алде гьеч1о, г1ага - шагарго 60 го, санил г1умрудал чи вугин гъов. Х1алт1и - пишаги, эсул, тохтир ватизе бегьула, Махачкалаялда, ( в средине 70-тых), Медицинский институталде ц1алулев вук1ана гъов...Эв, лъалев чи ватан...


Генал: нацIцI хвезелъун чухъа бухIулеб буго - 11 Мая 2013 - مدونة - Гимры\nГлавная » 2013 » Май » 11 » Генал: нацIцI хвезелъун чухъа бухIулеб буго\nЖидер росу тезе ккарал гьезул аслияб къадар ун буго гIагаразухъе Буйнахъскаялде, МахIачхъалаялде, Шамилхъалаялде ва цоги бакIазде. АзаргогIанасев чи хутIун вуго Генуб росдада аскIоб цIи балеб бугеб Временное абулеб бакIалда. Гьедин бицана гендерица.\nГенуб росулъ КТО ай контртеррористияб операциялъул низам лъазабуралда росулъ хутIун вугин чанго чи, аслияб къагIидаялда жидерго тукабазда ва цогидаб мал-мулкалда хадуб тохаллъи чIезабизе ва тIолабго халкъ росулъа нахъе гочун бугин бицана росдал бегавул МухIамадов ГIалиасхIабица. Гьесулго рагIабазда рекъон, гьезда тун гьечIо рукъзал рахазе ва гьелдаса нахъе щибаб рокъоре лъугьун чIухь балеб буго росулъе ритIун рачIарал къуватал идарабазул хIалтIухъабаз.\nЧIухь балаго гьез гIадатиял гIадамазда гьоркьоса нугIзал цадахъ рачунищан гьикъидал ГIалиасхIабица абуна гулла-хер яги цоги гьелда релъараб жо батараб мехалда рачIун гьел нугIзада хадурин.\nМухIамадов ГIалиасхIаб: «Нижеда абун букIана росу толаго нуцIиби рахагейин гьенире жанире лъугьунаго гьел рекизе ккеларедухъин.\nЭркенлъи Радио: «Гьелда цIар гьединаб батила, хIакъикъаталда иш кин кколеб бугеб?»\nМухIамадов ГIалиасхIаб: « ХIакъикъаталда букIинарищха бекарабги, бегарабги, биххарабги. Гьениб букIине бегьулареб гулла-хер яги граната жо батани цинги ахIула нугIзал гьенире.\nЭркенлъи Радио: «Батилалде цебе гурищ нугIазал цадахъ рукIине кколел?»\nМухIамадов ГIалиасхIаб: «Кколаха, амма гьез хадусан ахIулел руго».\nГIалиасхIабица бицана талат къоялда росдал мажгиталда жаниб ярагъ батараб мехалда жив ун вукIанин ахIун гьелда квер хъвалелде гьенивейин.\nМухIамадов ГIалиасхIаб: «Мажгиталда ярагъ бугоан полалда гъоркь бахчун. Сон-жакъа бахчаралда релъарабги гьеб букIинчIо. Гьеб бугоанин ккана 4-5 сон цебе бахчараб жо. Гьениб бугоан цо автоматги, цо таманчаги. Аслияб къагIидаялда гьанир ругоан рациял, киналиго сигнализациял ва литература. Мажгиталда ярагъин абулеб жо букIине бегьулеб жо гуроха, гьеб буго гьениб гIажаиблъи гьабизе ккраб жо».\nРосдал бегавуласул рагIабазда рекъон, Временное абулеб бакIалда ругезул 300-гIан чиясе рукIинейин абун рачIун руго чадирал. Гьел жеги лъун рахъунги гьечIо ва гьезда жанив чIезейин абун гьениве лъугьарав чиги гьечIо. Кванил, тIоцебе хIажалъи кколеб къайи-цIаялъул рахъалъан яги медикияб кумекалъул рахъалъан гьезул проблема гьечIо.\nХамиз къоялъул радал росдал гIадамазда бихьун буго гIемераб къадаралда рагъулаб техника росу рагIалде унеб. Хадуб гьенисан кьвагьиги рагIулеб букIанин бицана гьес. Цинги цинтIаго жидеда аскIоб рагъ багъарарабгIадаб гьаракь бахъанин. Кьвагьулеб букIанин киса-кибего рагъдагIадинин. Хадуб росдал гIадамазда лъазабун буго росу тезе кколин, цогиял лъугьун руго гьоркьоре сабруялда чIезе кколин ва кирениги ине кколарин. Кин букIаниги щвара-щваралда рекIун росу тезе байбихьун буго гIадамаз.\nКьвагьи лъалхъидал лъала росурагIалда букIараб кьвагьдеялда росулъа лъабго чи чIван вукIин. Низам цIунулезул рагIабазда рекъон, гьел унел рукIун руго яргъидгIуцIаразул «гендерил» абулеб къукъаялде гъорлъе.\nРосулъа нахъе гочинарун хадуб школалъул мугIалим Абакарова Меседо\nун йикIун йиго гьение цо нухалда рокъор хутIарал документал росизе. Жиндие мина-карталъуе лъугьине 10 минута кьун букIанин бицана гьелъ.\nМеседол рагIабазда рекъон, росулъ ругел аскарияз росу махIцинабун буго. Жинда рихьанин гIадамазул кIалтIа-кIалтIа хъун рехарал хIайваналин бицана гьелъ.\nАбакарова Меседо: «Дица аскIор ругезда бицинчIо щиб доба кколеб бугебали гьазулги ракIал ракъвазариларин абун. МахIцун бугоан росу. ХIайванал ругоан хъун ран. МацI лъалареб хIайваналдагIагищ гурхIиларел рукIарал. Хъун ран тун руго. Анкьица лъим-хер кьечIого ругел хIайваналги кинха рукIинарел. Гьанже рагIана дида цо-кIиго херав чи виччан вугин росулъе рухьаралъуса хIайванал гIалхуде риччазейин. Дица абуна гьенир рукIарал аскаразда диде абун букIанин нуж гIадамал гурел роботал ругин. Гьедин абуниги дун циччана гьез росулъе. Москваялда жакъа операция гьабизе кколев васасул документал росизе ун йикIана дун гьение. Гьал чагIазухъги балагьун гьаб жо хIехьонищ рукIине кколебин абураб пикру бачIуна дир цо-цо мехалда. Гьаб жо щиб жо?!»\nМеседоца гьединго бицана советияб заманалдацин жидер мажгиталда как ахIи къотIун букIинчIин, гьанже анкь бугин гьениб как ахIичIогойин. Гьединго гIадамазул рукъзабахъа гIарац ва цоги буголъи билиялъул ва бикъиялъул хIужабиги ругин бицана гьелъ.\nАбакарова Меседо: «250 гъурущ босун буго нижее гIагарав пенсионерасул рокъоса. ГIумруялъ тIатIала лъураб жо букIана гьесул гьеб. Гьединал хIужабиги гIемерал гурин бицунеб буго гIадамаз. Компьютерал, телевизорал ва гьелда релъараб цоги къайиги гьезие цIакъ бокьулин абулеб буго. Бицунеб буго цин гIурусаз хъирщулеб бугин хадуб дагъистаниял риччалел ругин гьенире жанирейин. Ниж гIадамазул бакIалда рикIкIунеб гьечIолъи бихьулеб буго. Нижер мажгиталъул как ахIичIого буго анкь. Имам Шамилица как бараб, МухIамад Ярагъияс, ГIабдурахIман Сугъурияс ва цоги бергьарал гIалимзабаца какал рараб мажгит буго нижер. Гьанже цо-кIиго гIурусав вачIунилан как ахIунгутIи щиб букIине кколеб?».\nМеседоца гьикъун буго аскаразда нужеда росулъ кидаллъизегIан рукIине ракIалда бугебин? Гьезул командирас гьелда абун буго жидеда лъалеб жо гьечIин, росулъе жанире лъугьаний абураб мехалда лъугьунин жал, къватIире рачIаян абураб мехалда нахъеги унин.\nГенуб росдал бегавул МухIамадов ГIалиасхIабица бицана росулъ гьеб операция лъугIун ва гIадамал рукъзабахъе тIадруссаян абураб мехалда жал гьенире ине гьечIин пачалихъияб комиссияги бачIун гьениб жидее гьабураб заралги чIезабун гьеб бецIизе рагIиги кьураб мехалда ругониян.\nАвтор: Исхlакъова Ума; босараб бакl: Радио Эркенлъи\nПросмотров: 245 | Добавил: gimrinec | Рейтинг: 0.0/0


Дарсал кьеялъе аслиял алатал - доска, мел ва указка\nШамил районалъул Гьолокь росу буго лъабго районалде унеб шагьранухда аскIоб. Росу буго гIезегIан кIудияб, ва, гьениве щведал, пикру букIана росдал школаги батилин гьаб заманалъул алатаздалъун хьезабураб ва гьелда рекъон цIалдохъабазе лъайги кьолеб. Амма хIакъикъат батана батIияб.\nМашгьурав профессор МухIамад Макъсудовасул цIаралда бугеб школалъул тарихалъул, гьениб бугеб ахIвал-хIалалъул, цIияб цIалул соналде гьабун бугеб хIадурлъиялъул, гIолел-гIоларел рахъазул бицун нижеца гара-чIвари гьабуна школалъул директор ГъазимухIамадов ГIалиханилгун.\n- Росабазул школазул директорзабазул гIарз букIуна лъимал дагьлъун ва учительзаби гIоларого ругин. Гьеб рахъалъ нужер школалда иш кин бугеб?\n- Жакъа школалда вуго 152 цIалдохъан ва 33 учитель. Лъабгониги специалист вуго ингилис мацIалъул. Учительзаби гIемерлъун, гьезие гIураб нагрузка кьезе рес гьечIолъи буго квеш ккараб жо. Байбихьул классазул учительзабазул гурони, тIубараб нагрузка бугев учитель къанагIатги гьечIо.\n- Районалъул цогидал школазда дандеккун цIалдохъабазе лъикIаб лъай кьеялъе школалда кинал ресал ругел?\n- 1960 соналда бараб мина буго гьаб. Гьелдаса нахъе (59 сон) школалъе гьабун букIинчIо капиталияб ремонт. ТIох басралъун букIиналъ, цIад балеб мехалда, классазда лъим чваххулел бакIазда гъоркь тIарсал лъезе кколаан. Къадал жагъаллъун, чердак турун, гордал басралъун, школалда жанире лъугьинего хIинкъараб хIал букIана. Хасало, классазда букIараб квачаялъ, цIалдохъабиги учительзабиги пальтобиги ретIун рукIунаан. Гьеб ахIвал-хIал бихьидал, районалъул бетIер ХIасанов МухIамадица абуна: «Нуж кингIаги гьанир хIалтIулел рукIарал?» - ан. Гъоркьиса гьес, «100 школа» абураб программаялде гьоркьобеги бачун, школалъе ремонт гьабиялъе хIукуматалъул грант щвезабуна. Гьеб гуребги, ремонт гьабизе гIарцулаб кумек гьабуна ресалда ругел росуцоязги. Жакъа нижер гIадин чIухIун къачIараб школа дида шагьараздацин бихьичIо. Кинабго буго берккеялда хIинкъараб хIалалда.\n- Материалиябгун техникияб рахъалъ школа кин хьезабун бугеб?\n- Гьеб рахъалъ иш квеш буго. ГIемерисел алатал руго 30-40 соналъ цере росарал. Ахирал соназ школалъе батIияб-цIияб жо щибго щвечIин абизе бегьула. Цоги предметазулни киб гурин, физика, химия гIадал кIвар бугел предметазулги гьечIо кабинетал гIуцIиялъе чара гьечIого хIажатал алатал. ГIелмияб хIалбихьиги (эксперимент) гьабичIони, хIажатал берзул алаталги гьечIого, кинаб хIасил букIинеб гьел предметал кьеялъул?! Жакъа школалда хутIун руго басралъарал, нусго нухалъ къачIарал, лъайкьеялъе цIакъ мукъсанаб гурони пайда гьечIел алатал. Къокъго абуни, школалда дарсал кьеялъе ругел аслиял алатал ккола доска, мел ва указка. ГьечIо цониги интерактивияб доска.\n- Дагъистаналдаго лъала гьакьадерил волейболисталги лъетIахъабиги…. ЦIалдохъабиги росдал гIолилалги спорталде машгъуллъизариялъе кинал ресал гIуцIун ругел?\n- Нижер росдал волейболистазул цIарал Россиялдаго лъала. Дагъистаналъул волейболалъул командаялда гъорлъ кидаго хIала ункъо-щугониги гьолокьисев. Россиялъул росабазул командабазул волейболалъул къецазда росдал командаялъ тIоцебесеб бакI босана. Нижеда бищунго захIмалъараб ва унтараб жо ккола я росулъ яги школалда спортзал гьечIолъи. Гьелъул хIакъалъулъ хъвачIеб бакI течIо, амма щибго хIасил кколарого буго.\n- Лъималазе захIматалъулаб тарбия кьеялъе ва гьезие кинаб бугониги махщел щвеялъе кинал ресал ругел школалда?\n- Мастерская хвана, алатал рекана-тIагIана. Кверзул махщалиде лъимал ругьун гьариялъе кинабгIаги рес гьечIо, гьединлъидал захIматалъулаб тарбия кьей цIалул тIехьалдаса теория малъиялдалъун тIубазабула. Ахикь ва бахчаялда цIалдохъаби хIалтIизе ругьун гьариялъулги пайда камилищха.\n- Лъималазул цIала-къалиялъул рахъ босани…\n- ХIасилал квешал гьечIин абила дица. Гьелъие нугIлъи гьабулеб цо мисалги бачина. Араб цIалул соналъул хIасил гьабулаго, школалъул цIалдохъабаз ЕГЭ, районалдаго бищунго лъикI (гьоркьохъеб хIисабалда 75-80 балл) кьуна. Школа лъугIун арал киналго лъимал лъугьана цIалул заведениязде. ОГЭялъулги ккана гьединалго хIасилал. Гьел хIасилаздаса ниж рази руго.\nНижеца хIаракат бахъула районалда тIоритIулел олимпиадабазда ва конкурсазда гIахьаллъизеги. Амма араб цIалул соналъул хIасилаздаса ниж рази гьечIо. Гьелъие бугеб аслияб гIилла ккола, харж мукъсанаб букIиналъ, гъеж гурун хIалтIизе учителасул гъира балеб гьечIолъи. (ТIубараб ставкаялда (18 сагIат) учителасе моцIрое щолеб буго ичIазарго, уборщицаялъе 12 азарго гъуруш). Гьеб кколарищ учитель хIакъир гьави? ТIадежоялъе къотIизабуна гъира базабиялъеян кьолеб букIараб гIарацги. Оклад цIикIкIинабуна лъикI хIалтIулесеги, квеш хIалтIулесеги цого хIисабалда. Харж кьеялъул гьеб къагIида мекъи бугин рикIкIуна дица.\n- Щибха букIине бугеб школалда исана батIияб-цIияб жо?\n- «Точка роста» абураб проекталда рекъон, школалда цIияб къагIидаялда гIуцIизе ккола захIматалъул ва ОБЖялъул дарсал кьеялъул хIалтIи. Гьезие хасал кабинетал къваригIунин абун, тIоцебесеб сменаялда хIалтIулел рукIарал цо-цо классал кIиабилеб сменаялде рачине ккана. Гьеб мурадалда кIиго класс-рукъ эркен гьабуна, амма гьезда жаниб лъезе гьечIо гьел предметазе къваригIунеб цониги алат.\n- Щибха бугеб школалъул коллективалда цебечIараб аслияб масъала?\n- Коллективалъул аслияб масъала ккола цIалдохъабазе лъай ва тарбия кьеялъул даража борхизаби, ЕГЭялде ва ОГЭялде лъикI хIадурлъи ва, гьеб мурадалда, ТIолгороссиялъул хIалбихьиялъулал экзаменазул хIасилал лъикIлъизари.\n- ЦIалдохъаби ватIан бокьиялде ругьун гьариялъул хIалтIи школазда рехун тун бугин абизе бегьула. Гьеб хIалтIи нужеца кин гIуцIун бугеб?\n- БитIараб буго, ахирал соназ гьеб хIалтIи тIаса-масаго тун буго. Цебе рагъул гIахьалчагIи ахIулаан школалде, НВПялъул дарсазги гьелъие квербакъулаан. Ветеранал хвана, НВПги тарихалде ана…. Школалда буго рагъул гIахьалчагIазул хIакъалъулъ бицунеб стенд. ХIасил-калам, нижер школалдаги гьеб хIалтIи кколеб даражаялда гIуцIун гьечIо.\nГьелдаго цадахъ материалиябгун техникияб база мукъсанаб букIиналъ буго школалъул хIалтIи нахъе ккезабун. ЛъикIаб лъай кьеялъе школалда чарагьечIого къваригIуна кабинеталъулаб система. ЦIигьабун къачIараб школаги бугелъул, цIакъ бокьилаан Лъайкьеялъул министерствоялъ ва районалъул тIалъиялъ гьеб рахъалъ нижее кумек гьабуни.\n- Кин гIуцIун бугеб авар мацI малъиялъул хIалтIи? Авар мацIалъул дарсазда учительзабаз пайдаго босулищ «ХIакъикъаталда» рахъарал методикиял ва тарбия кьеялъул темабазул макъалабаздаса?\n- Школалда руго авар мацIалъул дарсал рачунел специалистал: хIалбихьи бугей учительница МухIамадова Жавгьарат ва гIолохъанай учительница ГIумарова Хажа. Буго авар мацIалъул кабинет, тIоритIула батIи-батIиял конкурсал, авар мацIалъул анкьал, машгьурал шагIирзабазул къоял. Гьолокьа вукIана Расул ХIамзатовасул гьудул, машгьурав кочIохъан МухIамад ГIумаров. Гьев ракIалдещвезавиялъул мурадалда тIоритIула дандеруссинал.\nУчительзабаз хъвала «ХIакъикъат», гьеб нижее бокьула ва гъираялда цIалула. Гьенир рахъулел макъалабаздаса учительзабаз жидеего пайда босулин дица абиларо. Амма кIвар кьечIогоги толаро.\nПрочитано 148 раз\tПоследнее изменение Среда, 18 сентября 2019 10:39\nДругие материалы в этой категории: « Министралъул пикраби\tАвар мацIалъ рекIей кьунщинаб хинлъи »


ТIаса лъугьа, эбел » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nЦебе-некIо заманаялъ улбул холелго рукIинчIила… Гьез жиндирго лъималазда аскIоб абадиялъго гIумру тIамулеб букIарабила: киса-кирго нилъ цIунулеб къолденлъун цере чIун, сардида кьижилалде цебе убачал гьарун, тIаса хъущтIараб юргъан тIаде цIан агъаз гьабун, рикIкIадаб сапаралде арал нилъ руссинегIан, зазда кIусарал гIадин нухда берал лъунги рукIун… Жиндир лъимералде бачIараб рекIелбакъвайгун къварилъиялдаса кIудияб пашманлъиги щибниги букIинчIебила чIужугIадан-эбелалъе….\nЩай? Щай? Щай гьаб хабаралъул байбихьи уяблъун гьечIеб?! Щай лъимералъе гIоло рухI кьезеги, гьелъул битIа-бишараб къисматалъе гIоло къурбаналлъун жалго цере рехизеги хIадурал улбузул гIумру даимаб гьечIеб… Аллагь тун батIиясукъа хIинкъи гьечIеб дир рекIелъе, гьал ахирал соназ,моцIаз, къояз рещтIун буго гIицIго цо иллагьияб хIинкъи-эбел аскIоса ками. Гьеб ссудула рекIелъ щибаб больницаялда дир гIазизай егизаюраб болжалалъ, сахгьариялъул курсалъул щибаб къо рикIкIун цIикIкIунеб, гIасилъулеб унтиялдалъун, жанисеб чIобоголъиялдалъун, хинлъи гьечIеб рукъалдалъун, тIагIам гьечIеб квеналдалъун.\nЩаяли, киналго улбузда ракIалде ккола, лъималаздехун жидерго бугеб асар гьезда бичIчIуларилан, лъаларилан. «ЧIая-цо, дуего лъимер щведал, бичIчIилин дуда, дие дур букIунеб ургъел». БичIчIула, лъала, хирияй. «Алжан дур хIатIазда гъоркь букIиналъул» хириял тIахьаздасан цIалула, амма цо-цо кIочон тун батIула.\nРакI бухIула, амма данде кIалъан уна. Малъараб гьабуларо, амма щибаб нухалъ мекъи ккола. Нахъосалдаги диего бокьухъе гьабула, амма «Унго, эбел йикIун йигей йитIарай» - ан пикру, чIухIиялъ, ракI кIодолъиялъ къватIибе загьир гьабуларо. Гьале жакъа халкъалда цее дун гьелъие мукIурлъулей йиго, эбел. Щибаб лъимералъулъ букIунин ккола цо хIалихьатаб хасият – «хъатиниб бежун хайгин кьуниги налъулаллъун хутIулей» эбелалъ гьабурабщиналъе букIине кколеб баркала кьунгутIи, сундулъго гьелъ кверчIвай тIадаб ишлъун бихьи.\nГьаниб ракIалде щвана, доб йокьулелъул амру тIубан, бахъун эбелалъул ракI босун унев гIолиласулги, гьев гIодов ккедал «унтарабищ, дир василан?» агьиялда гIодараб гъаримаб эбелалъул ракIалъулги хIакъалъулъ бицен. РакIалде щвана доб лъимадулаб баркала гьечIолъиялъе нугIлъи гьабулеб гьаб хабарги:\n«… Дир эбелалъул букIана гIицIго цо бер. Гьелъ дида гьей рихарайги йикIана, дун нумуслъулаан дир эбелалъул суригIеялдаса. Школалъул столоваялда хIалтIулаан гьей нижее чадие жо балагьизеян. Цо нухалъ байбихьул классаздаго вугев дир цIалул хIал-хIукму цIехон яккун йикIана эбел. Унго, ракьулъе тIерхьинчIоха дун гIемер нечеялъ! Кин кIвараб гьалда дун суризавизе классалде ячIине, кин?! Гьей йихьичIеб ххвелги гьабун, дун лъутун ана гьениса. Нахъисеб къоялъ гьалмагъас: «Дур эбел цохIо бер гурого гьечIей гIажиз йикIун йиго!» ян рогьо байдал, ццимги бахъун векерана дун эбелалъухъе: «Дида гIадамалги релъизарун гьаний йикIуналдаса хунго лъикIан дуй!». Эбел йицIцIун чIана. ГIицIго бадиб магIу ххуланин ракIалде ккана дидаго. Амма дие гьелъул сан букIинчIо. Дун гIемер цIалдон, хIалтIун цеветIурав чи лъугьана ва ана Сингапуралде гIумру гьабизе. ЧIужу ячана. Босана мина-рукъ. Гьаруна лъимал. Кинабго лъикI букIана…\nЦо къоялъ ячIун эбелалъ кинабго «хвезабизегIан». Дир лъималазда гьей йихьарай – лъалей чIужу йикIинчIо. ЯчIун рагьдухъ гъадаробер чIедал, дир гьитIичал хIинкъана, гIодана. Щиб хъулухъ гьалъул гьание ячIине?!. «Ракь те!» ян ахIдана дун гьеб къоялъ эбелалде. Гьей, гIодое йиччараб гьаракьалъ: «ТIаса лъугьа, дун мекъаб адресалде ккун йиго» ян жавабги кьун нахъе ана.\nАна сонал. Дун цIалараб школалдасан дихъе бачIана кагъат, гьеб лъугIаразул дандчIваялде дун ахIараб. ЦIакъ бокьун букIана дунго лъугьун вугев кутакав чи учучу гьабизе, вижараб – гIураб ватIаналде щвезе. ГIелбащадалгун сухIмат-кеп лъугIараб мехалъ, копоего гIадин дун ана дир лъимерлъи жаниб арал басриял рукъзабахъе. Мадугьалзабаз бицана эбел хванилан. Дир рекIел цониги чIва тIуркIичIо. Цояз бегьун бачIана долъ дихъе хъвараб кагъат: «Дир бищун вокьулев вас, дир рекIел кIутIи, черхалъул дарман, дур пикру гьабичIеб сагIат гьечIо дир. Бегьулеблъун батани, мун тIаса лъугьа, дур лъимал хIинкъизаризе Сингапуралде дун ячIиналдаса. ЦIакъ йохана школа лъугIаразул дандчIваялде мун вачIунилан лъараб хабаралдаса, амма рикIкIадасангIаги мун вихьизе босноса яхъине кIвеялда щаклъи буго… Дун кутакалда намусай йиго дуда цее, дир гIажизлъиялдаса нечон дур тIолабго гIумру индал. Мун тIаса лъугьа. Лъалищ, дир лъимер, мун, гьитIинав чиясул васандилаго сакъатлъи ккун бер нахъе босизе ккун букIана. Цо берги гьечIого мун кIудияв гIелин абураб пикруялъ дун юхIулей йикIана жанисан. Гьединлъидал, дица дирго бер кьуна дуе. ГьабсагIат дун чIухIула дудаса, гьеб бералдалъун дуда бихьулеб дунялалдаса. Кидагосеб рокьигун, дур эбел».\nБаркала гьечIел, адаб тарал лъимал. Лъималазул сахлъиялдаса тIокIаб кIвар бугеб жидее щибго гьечIел, гьезул магIу бищун унтулел, гьезул рокьи бищун къиматаблъун кколел улбул. Жакъа дица бетIер къулула лъимералда ракI унтарайщинай эбелалда цебе. Дирго эбел багьанаде ккун хъвараб гьаб макъалаялдалъунги баркала кьолеб буго нужер щиялъе: рорчIарал сардазухъ, лъимал сабаблъун бадиса арабщинаб магIуялъухъ, сундасаго нужго махIрум гьариялъухъ. Эбел йиго сундулъго: тамахаб чадилъ, къирщ-къирщи бахъунедухъ къачIан лъураб дур ратIлилъ, тIамхазул шуршуралъулъ, ралъдал чил-чилиялъулъ. Гьей – унтараб мехалъ хIеренго дур надалда чIван бачIараб гьогьомараб кверги, дур бадиса унеб магIил бацIцIалъиги, зодосан мун рещтIараб тIоцебесеб дур рукъги, захIмалъи ккедал киназго ахIулеб хвасарлъиялъулаб рагIиги. ТIаса лъугьа, эбел, ккараб гъалатI-хатIаялдаса, рекIеда бараб каламалдаса. «Унго-унголъунги рокьулел гIадамазе кколин нилъедасан ракIхвеян» абун буго цо хъвадарухъанас. Бокьиларо, чIаго ругелгIан къояз, дир сундасаго цебе ккураб, дол тохал – хъачIал рагIаби гьоркьорго гьечIеб, тIокIкIараб иццул лъедегIан дуде хIажалъи бугеб ясалъулаб рокьи цо-цо адаб тей борчIун ккараб, дур ракI бакъвазабураб асаралде сверизе. ТIаса лъугьа, эбел, киналдасаго. РакI чIун абизе кIола, щияй ясалъ эбелалда абизесел рагIаби, рокьуе мукIурлъи, тIасалъугьаян гьари загьир гьабуна жакъа дица дирго хъвай-хъвагIаязда.\nЧIахъаги щияй эбел!


Бищунго багьа хирияб турнир\nЛас-Вегасалда жиндирго тIоцебесеб титул – чемпионасулаб рачел ХIабиб НурмухIамадовас цIунизе бугеб аслияб къеркьей букIине буго UFC 229 турниралда 7 октябралда.\nUFC 229 турниралде белтазул багьа букIине буго промоушеналъул тарихалда бищунго хирияб. Залалъул ахирисел бакIазда гIодор чIезе белтал ричизе руго 250-600 долларалде (16 азарго – 39 азарго гъуруш). Залалъул гьоркьохъел бакIазда – 600-1500 доллар (39 азарго – 98 азарго гъуруш). Октагоналда аскIор ругел, бищунго лъикI къеркьей бихьулел бакIазде белтал росулез кьезе ккола 1500-2500 доллар (98 азарго – 163 азарго гъуруш). Цо чиясе микьгоялдаса цIикIкIун белтал кьезе гьечIо.\nАзиялъулал хIаязул мазгарул призер\nКIиго дандчIваялда бергьана Китаялъул ва Индиялъул гугарухъабаздаса\nИндонезиялъул тахшагьар Жакатаялда рукIарал 18-абилел Азиялъулал хIаязда Дагъистаналдаса гугарухъанасе щвана мазгарул медаль.\n97 килограмм цIайиялъул категориялда гугарулев МухIамад Ибрагьимовасул гьел хIаязда букIана ункъо дандчIвай. ТIоцебеселда дагъистанияв 10:0 хIисабгун бергьана Китаялдаса гугарухъан Янг Чао Киангидаса, кIиабилеб дандчIваялда – 8:0 хIисабгун Индиялдаса Маусам Хатридаса.\nЛъабабилеб дандчIваялда Ибрагьимовасе битIккечIо, байбихьуда кIиго баллги босун Ираналдаса ГIалиризе Каримгун гугарулев вукIарав дагъистаниясул мугъ Ираналъул гугарухъанас ургуялда цузабуна. Хадув МухIамад 6:0 хIисабгун бергьана Япониялдаса Такеш Ямагучидаса ва дагъистаниясе щвана мазгарул медаль.\nГьел ХIаязда МухIамад Ибрагьимов гугарулев вукIана Узбекистаналъул командаялъул вакил хIисабалда. Гьебго улкаялъе гIоло 2016 соналъул Олимпиялъул хIаяздаги Дагъистаналъул гугариялъул школалдаса Ибрагьимовасе щун букIана мазгарул медаль. Улкаялъул тIасарищарал батIи-батIиял командабазе гIоло Азиялъулал хIаязда гIахьаллъи гьабуна Дагъистаналдаса жеги ункъо гугарухъанас, амма призеразул кьеразулъе гьел ккечIо.\nПрочитано 219 раз\tПоследнее изменение Пятница, 31 августа 2018 14:35\nДругие материалы в этой категории: « Эркенаб гугари\tЭркенаб гугари »


Шагьранухазул къурбанал щибаб лъагIалида гIемерлъулел руго\n16 июлалда сардилъ кIиго кIудияб автоавариялъул хIасилалда анлъго чи хвана Дагъистаналда. Хъумторхъала мухъалъул Алмало росдада аскIоб лъабго автомобиль цоцалъ речIчIун ункъо чи къадаралде щвана. Хваразда гьоркьоб буго кIиго лъимерги. Гьебго заманалда Леваши мухъалда Мерседес маркаялъул автомобиль речIчIана кIудияб юк баччулеб автомобилалда хвана кIиго чи.\nХъумторхъала мухъалда ккараб автоавариялъул хIасилалда хваразда гьоркьор руго кIиго гьитIинаб лъимерги. Кинавниги хун вуго ункъо чи. Лъукъарал лъабгоязда гьоркьор руго санаде рахинчIел гIолохъаби. Лъугьа-бахъин ккун буго Алмало росдада аскIоб.\nМикьабилеб ва ичIабилеб маркаялъул ВАЗ автомобилаз къасд гьабун буго церехун рорчIизе ва гьелъул хIасилалда цоцалъ речIчIун буго, гьездаго гьоркьобе ккун буго жиндирго нухалъ ине букIараб анцIабилеб маркаялъул ВАЗ автомобильги.\nГьебго сордоялъ 16 июлалъул сардилъ Лаваша мухъалда ккараб автоавариялъул хIасилалда хваг кIиго чи. Мерседес автомобиль речIчIана данде бачIунеб букIараб кIудияб юк баччулеб автомобилалда.\nДандречIчIиялъул хIасилалда «Мерседес» автомобиль цIаги рекIун бухIана ва иномаркаялда рукIарал кIиго чи къадаралде щвана.\nЖакъа Дагъистаналъул нухазда рикIкIен гIемерал автоавария ккеялъе гIемерал гIиллаби ругин ва гьел киналго цоцада рухьарал ругин рикIкIунеб буго жамгIияв хIаракатчи ГIисалмухIамад Набиевас.\nГьезда гьоркьор гьес рехсана нухазул бугеб нахъеккейги, автомобилал хIаталдаса ун гIемерлъиги, жеги щвалде щун атомобиль бачине лъаларел гIолилазухъе автомобиль ихтияр кьолеб документал кьеялда хадуб низам гьечIолъиги.\nГIисалмухIамад Набиев: «Гьениб аслияздасан цояб гIилла буго буго нилъер гIадамазул гIамал-хасият. Автомобилаздехун гьезул хIасрат цIикIкIунеб буго, цинги жалго нухалгиха.\nЭР: - Кинал ругел нухал?\nГIисалмухIамад Набиев: «Къваридал руго нухал, соналдаса соналде автомобилал цIикIкIунел руго нухалин абуни гIатIид гьарулел гьечIо, лъабго-ункъо нухалъ цIикIкIунел руго автмобилалда гьел нухазда дандеккун.\nГьединлъидал гьенир автоавариял ккечIого рес гьечIо цIакъго хIисабалде ани гурони, амма хIисабалда автомобиль бачине лъалел гIадамалги нилъер гьечIо, киназего къваригIун буго шагьранухазда эркенлъи, цIодорлъи гьабулел дагьлъун руго.\nКидаго кьола шиб соналъ Дагъистаналъул нухазда щунусго чи чIван, азаралда нусго, азаралда кIинусго чи лъукъун вугилан, амма дун божуларо гьеб статистикаялда. Нухазда холезул къадар щиб соналъ гIемерго цIикIкIунеб буго».\nГьаб соналъул ункъабилеб июналда ЦIунтIа мухъалда кIкIалахъе бортана шагьаралде гIадамал рачун унеб автомобиль, гьелда жанив вукIана 16 чи анлъго чи хутIизегIан хутIарал гьезул къадаралде щвана. Гьезда гьоркьоб букIана хахулеб лъимерги.\nКиго къоялдаса Ахты мухъалда щуго чи рекIараб автомобиль бортана гIурухъе. Гьезул кIигоял хвана, лъабго чи захIматго лъукъана.\nДагьал церегIан къояз ЧIарада мухъалъул Гьочоб росдада аскIоб гьединабго куцалда гIурухъе бортана Газель автомобиль. Гьелъул хIасилалда лъабго чи хвана ва 11 чи азарханаялде ккана.\n2014 сон байбихьаралдаса нахъе Дагъистаналъул нухазда ккун буго 243 автоавария 315 чи хун вуго. Амма экспертазул пикруялда рекъон, статистикаялъ кьурал баянал хIакъикъияб баяналдаса тIуран рикIкIад руго ва щибаб соналъ Дагъистаналъул нухазда кколел аварияги ва гьенир холезул къадарги гIемерго цIикIкIараб буго.


Хвелги «учузлъун» буго » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nРакIалда буго, ункъойилъаги жиндир сонал арай, мунагьал чурад кIодоэбел Аллагьасул къадаралде щведал, моцIги хадубгигIан мехалъ нижер рокъоб лъун букIана магIирукъ. ТIинчIай чIужуялъ дица таманаб заманалдасан радио биччанилан умумул дидего рагъун рукIараб куц, гьаб жакъа гIадин, ракIалда буго. Амма гьагал I990-абилеб соназдаса хадуб дица абила, кинабго гIакса сверанилан ва битIахъего абуни, - хвелги учузлъанилан. ГIолохъанчIужу жидер классцояй къадаралде щун анкь данде сверилалде встречаби гьари, къед цурав мадугьаласул рокъоса жаназа къватIибе иналде мадугьалзабаз ихтилат – кеп гIуцIи, жиндиргун гIелбащадав росуцоясда ракь тIупун бахъиналде гьесул хIалтIи-хъулухъ жиндиего тIалаб гьабизе ин, бухIараб хвалил магIирокъобги кверкьавудаги хочIал рицин … - гьел гурелги гIемерал цойгидал тIомбиццалъиялъул гIаламатал рачине кIола дида жакъа бусурбабазул «чилъиялъул» мисаллъун. Йохъ, дун кколаро лъагIалабаз чIегIер баялъул, гьабулеб магIишат рехун тунги магIирукъ лъеялъул рахъ кколей чIужу. Лъабго къо индал зигара гьабизецин какараб буго исламияб диналда. Амма гIажаибго берцин бихьула хвалил кьогIлъи ракIалде щун тIинкIулеб магIу, «жакъа гьав мунагьал чурад анин гьадигIан берцинаб бакъул дуниял тун, метерисеб ирга жиндидеги бугилан» гьеб пашманаб заманалда кантIулев инсан. Хуриб чIвараб гIанхвараялда хадубгIанги хварасда хадуб ракIхунгутIи буго ахирзаманалъул гIаламатазул цояб.\nАбу Гьурайратидасан бачIараб хIадисалда Аварагас (сваляллагьу тIагIала гIалайгьим вассалам) абулеб буго: «Нужеца гьоркьо-гьоркьобгIаги хвалил пикру гьабичIого тоге» ян. Дунги цее гьаюн, жакъа киналго бахиллъун руго дунявияб гIумруялда, абадиялъго гьанир рукIинехъин руго, гIицIго гьалбаллъун гьаб дунялалда кколел гъаримзаби. Дол тIадехун дица рачарал мисалаздасан бижана дир, хIакълъунго жакъа къоялда, гIаданлъи, яхI-намус, къо-асали щай гурин, хвелцин учузлъун букIиналъул хIакъалъулъ пикраби. Лъаларо, кинаб ахир дир букIинебали … ккезе бегьула дов нилъер машгьурав шагIир МухIамад ПатахIовасул кочIолъ гIадин:\nБуго гIадатияб шагьаралъул гвенд,\nМагIарухъ хоб гIадин, киридахъ гуреб\nКиналали чагIаз гIарцухъ бухъараб» - илан.\nМагIарухъги тIубанго иманги, чилъиги хвалил адабги тIагIун, гIалахалда хвараб чанил бакIалде инсан ккараб заманалде.\nБачIине бегьула заман доб Аварагасул хIадисалда гIадин, «лъикIал гIадамал цо-цо ккунги хун нахъе гIадамазул хутIелал, пурчIинадул ва чамасдакалъул хутIелалгIанги жидер пайда гьечIел» хутIараб. Къо бахъанагIан вахIшилъулел, гIасилъулел руго хвалил хабарал, гьел кьогIлъиялда цадахъго бицатаб хъал къалеб буго инсанасул ракIалдаги. Учузлъулеб буго хвел. Дида лъаларо кинаб ахир дир букIинебали, цебе чIезабизе кIоларо къадаралде дунго щвараб къо, хабалъ лъолеб лахIзат… Амма бокьиларо, Камилил яс ФатIимат къадаралде щвараб бакIалда къватIул харбал рицине данделъарал руччабиги кверкьавуда абундачал рицунел бихьиналги цере чIезаризецин…\nКантIе, тIуркIе, динцоял!


Реццани - рохун, какани - барщун\nГьочоса МухIамад НурмухIамадов (Сочинский)\nГьанже магIарухъе инсул рокъове щвараб мехалъги, гьадингоги гIемер ракIалде щола дида инсул гьеб мина балеб мехалда гьенив хIалтIулев вукIарав кIиго устар.\nЦояв - ХIамзатил ГIали, ГIурухъ-СотIа росулъа цIар рагIарав къадал устар, сверухъ росабалъги районаздаги лъалев. Цогидав - гъалай биччан гIертIал, цIа-рагI къачIалев нижер Гьочоб росулъ вукIарав ТIелекьа МухIамад.\nСверухъ росабалъгицин тIокIалъ къачIазе цIа-рагI хутIун букIинчIеб къагIидаха, МухIамадги цо рагъи букIинесеб бакIалда гьитIинабго къед балев вукIана.\nГIалицайин абуни ганчIил кIамураби гьарулел рукIана.\nМухIамад ГIалидаса къогогIаги соналъ гьитIинавги вукIана. ГIали - гIемераб гIумруги гIадамалги рихьарав, чанги батIияб бакIаздеги щварав чи вукIун ватилин ккола дида гьанже, гIодове виччан гьес рицунел рукIарал лъугьа-бахъинал ракIалде щведал.\nТIелекьа МухIамадица тIармида кечIги ахIулаан. Дица, гьитIинав чияс, дидаги малъе тIамур бачинейилан гьарараб мехалъ, гьес абуна жиндаги лъицаниги малъун букIинчIилан.\nГIалица гьел-дол, бергьарал, цIар рагIарал, къадал устарзабазул бицунеб мехалъ, МухIамадица гьел гIад-хочI гьарун, гьезул гIамалазул харбал рицунел рукIана. Гьелдаса гьезул кIудияб дагIбаги кколеб букIана.\nЖиндаса цIакъав устар вукIине рес гьечIеб гIадаб букIунаан МухIамадил харбил бицен.\nГIалица цо-кIиго гамачIги кIармазда рекъезабун, чIалудаса гъоркьеги рещтIун, хъалиянги цIалаго МухIамадида абулеб букIана: "Гьеб гамачI батIайиса лъунани", " гьеб бакIалда рацIцIи къотIани рекъараб букIинаанха", - ян. Гьасул малъи гIемерлъараб мехалда, гIодоб речIчIун квартIа-хъалахъгун, рикIкIадеги ун барщун чIолаан МухIамад.\nЦинги ГIалица гьесда: - Ле, гьудулав чи, МухIамад, дица дуда гъалай биччазеги, кечI ахIизеги малъулеб гьечIогури, дидаго лъалеб жо малъулеб буго, - янги абулаго, гьесулгун рекъел гьабулаан. МухIамадил цониги рекъон ккараб гамачI бугони, гьебги беццулаан ГIалица. Веццараб мехалда МухIамадица хъващтIан, хIарщулгун хIурул цIурал квераз тIамурги босун, вохуца холаго кечIги ахIулаан.\nЦойги МухIамад разиго вукIунаан, жиндир къед ГIалил кIармазде данде ккун, хехго бан лъугIулеб букIиналдаса.\nГIалица гьесда абулаан: "МухIамад, лъицаниги цIехоларо, кигIан заманалъ къед барабан, къадахъанасул цIар цIехола ".\nГIалица гьарурал кIамураби мисал хисичIого къамартIун руго жакъаги, амма МухIамадица ганчIаздасаги хIарщ гIемер гьабун бараб къед, тIад тIох чIвалелдего биххунги ун, цоги устарас базе ккана. МухIамадица чанго батIияб куцалъ лъезе хIал бихьарал, ахирги къелъ рекъечIого чIарбиде рехарал ганчIазул гъонодаса босун ГIалица гьел дагьалго рекIкIа-рессун кIармазда лъолаан, добаго букIараб гIадин дурусги кколаан.\nМунагьал чурадал ГIурухъ-СотIаса къадахъан ГIалиги, ТIелекьа Къебед МухIамадги ракIалде щвезе гIиллалъун ккана фейсбукалда магIарулал данделъулел годекIабахъ батараб дагIба-къец. ХIалбихьигун гьунар бугез гьениб гьабулеб буго пайдаяб малъа-хъвай, реццани - рохун, какани - барщун руго, жидер гьунар рагьизе байбихьарал поэталги.\nДругие материалы в этой категории: « «Сариназул сиялъ» гьабураб асар\tМагIарул Лиза »\n09:01, 07 апреля 2020, 5\n08:56, 07 апреля 2020, 4\n08:54, 07 апреля 2020, 6\n08:49, 07 апреля 2020, 4


1. Коринфянам 5:3\nДир гъира буго нуж рихьизе. Бокьун буго цо илагьияб хазина нужее бикьизе – нуж къвакІун чІезе, Цогидал халкъазухъе араб мехалъ гІадин, гьениб нужер гъотІодасаги пихъ бетІизе гІоло, нужехъе вачІине чанго нухалъ дица къасд гьабураблъиги нужеда лъачІого хутІизе бокьун гьечІо, вацал, дие. Амма гьанжелъизегІан дие квалквал ккана. Дирго рахъалъ абуни, черх гьаниб бугониги, рухІ гьениб нужеда аскІоб бугелъул, гьенив вугев гІадин вукІуна дун. Нужер данделъиялда нилъер ТІадегІанав ГІисал къудратгун цадахъ дирго рухІги гІахьаллъизабун, нилъер ТІадегІанав ГІисал цІаралдалъун дица хІукму къотІана Дун гьенив гьечІониги, дир ракІ нуж киназдаго цадахъ буго. Дун вохун вуго нужер гІадлу-тадбиралдасаги МасихІиде бугеб щулияб божи-иманалдасаги.


Эстониялъ НАТОялъул къуватал ахIулел руго жиндихъего\nЭстониялъул улка цIуниялъул министрас лъикIаб къимат кьуна Балтиялъул ва машрикъалъул Европаялъул цоги улкабазда НАТОялъул рагъул къуватазул ресал дагьалъги гIатIилъизаризе ругин гьабураб лъазабиялъе. Гьелъ рес кьезе бугин Россиялъул рахъалъан ругел хIинкъиял дагьлъизаризейин, рикIкIунеб буго рагъулав хъулухъчияс.\nДагьалъ цебе Эстониялъул улка цIуниялъул идараялъул бетIер Свен Миксер дандчIвана Цолъарал Штатазул коллега Эштон Картергун. КIиявго министраз гьоркьоб лъун буго Эстониялда ва гьелъул мадугьалил улкабазда даимаб кьучIалда рагъулазул контингент чIезабиялда хурхарал суалал.\nМиксерил рагIабазда, Эстониялъги Балтиялъул цогидал улкабазги НАТОялда гьарун букIун буго, Россиялдаса ругел хIинкъиял ракIалде росун, регионалда 5000 рагъулав къваригIунеб къай-матахI ва ярагъгун гьенир швезарейин.\nЭР. – Эстониялъ гьанжегийищ гьарулеб бугеб тIадеги рагъулал гьенир чIезари?\nСвен Миксер, Эстониялъул улка цIуниялъул министр\nСвен Миксер: «Гьарулеб буго, у. Цолъарал Штатазул улка цIуниялъул министр Эштон Картерил Машрикъалъул Европаялъул улкабазда рагъул къуватал щулалъизариялда хурхараб цебелъей дида бихьула цIакъ кIвар кIудияблъун. Нижехъги Балтиялъул цогидал улабаздаги руго Америкаялъул зама-заманалдаса хисулел къуватал, гьезухъги нижеца кIудияб баркала кьола гьезие».\nЦебесеб соналда Россиялъ Крымалъул аннексия гьабун хадуб, бищунго кIудияб ургъел гьелъ ккезабуна Машрикъалъул Европаялъул НАТОялде гъорлъе росарал ахирисел улкабазул, хасго Балтиялъул улкабазул.\nГьединабго кIудияб ургъел ккезабулеб мисал гьезда гьединго бихьулеб буго Украиналъул машрикъалъул рахъалдаги. ОБСЕялъул хIисабалда рекъон, Донбассалда Украиналъул рагъулаздаги Россиялъ рахъ кколел сепратистаздаги гьоркьоб унеб конфликталда хун вуго 6400-ялдасаги цIикIкIун чи.\nМиксерил рагIабазда, Эстониялъе НАТОялъул къуватал улкаялда рукIин гьеб ккола гIицIго символикияб гуребги, политикияб кIвар бугеб, потенциалиял хIинкъиздаса жал цIунизе рес кьолеб, хIакъикъат. Даимаб кьучIалда къуватаб рагъулаб контингент регионалда кьварагIел гьес баянлъизабулеб буго гьадин.\nСвен Миксер: «Дицца рикIкIуна - ва нижер буго гьелъие чIван къотIараб багьана – Путинида кколеб бугин, гьесул нилъедасаги бергьарал ресал ругин, яги гьесда нижер регион НАТОялъул берцинго цIуничIеб регион хIисабалда бихьулеб бугин. Гьесул пикру гIолеб батила НАТО рагъулаб альянс хIисабалда коллективияб гIуцIи букIин ва хIукмуял къабул гьабиялъул рахъалдаса гьелъие заман къваригIунеб букIин. Нижер гIорхъабазда аскIоб рагъул къуватал чIезарун ругев Путиние гIадин хехаб къагIидаялда хIукму гьабизе рес букIунаро нижер. Централъухъ киналго ресал ругеб жакъасеб Россиялъул политикияб системаялъ Путиние рес кьолеб буго хехаб къагIидаялда буюриял кьезе».\nМиксерица абулеб буго, жидеца, ай НАТОялъ Москваялъул гьединал ресазде данде чIезаризе кколин жидерго ресалин. Гьениб тезе бегьуларин стратегияб рахъалдаса зарал бугел, хIинкъи цIикIкIинабулел шартIалин.\n1949 соналда къабул гьабураб къотIи-къаялда рекъон, НАТОялде гъорлъе унеб бокьараб улкаялде гьабураб тIадекIанцIи, альянсалъ къабул гьабизе ккола киназдего тIадекIанцIи гьабураб хIужа хIисабалда.\nПевил цIех-реххалъул централъ дагьалъ цебе гьабураб хасаб гьикъа-бакъиялъ бихьизабун буго, немцазул, французазул, италиялъулазул аслияб къадаралъ ракълилал къагIидабазул рахъ кколел рукIин. Амма гьезги рикIкIунеб буго, НАТОялъул улкаялде тIадекIанцIи гьабулеб бугони, киналго партнераз гьелъул рахъ кквезе кколин. Щибаб улкаялъ гьабизе кколин бажарарабщинаб гьужум нахъчIвазе ва коллективияб хIинкъигьечIолъи цIунизеян. Миксерица абулеб буго, нижеда лъалин нижер партнерал нижее кумек гьабизе хIадурал рукIин, нижее гьединаб кумек къваригIун бугониян.\nСвен Миксер: «Дир пикруялда, нилъеца гIамал гьабизе ккола, жидер ругин бергьарал ресалин абураб гьезул пикруялъул нейтрализациялъе къагIидаби ралагьизе. Нилъеца минималде рачине ккола, Путинил ресал ракIалде росун, ругел стратегиял хIинкъиял».


Вторник, 03 марта 2020 14:00\nНижедаги лъана доб рагъул кьогIлъи\nТIубараб росу Чачаналде гочинабулеб заманалда ункъо сон барав вас вукIана дун. Дидаса кIиго соналъ кIудияв Булатханил букIана анлъго сон. Лъабабилев вас Байдуко гьеб заманалде хун вукIана. Гьеб букIана 1944 сон. Мугъзда чIван дунги, кверги ккун Булатханги вачун эбел къватIие яхъана, кинабго магIишатги гъоркьго тун. МагIишатги нижер квешаб букIинчIо, эмен хIалтIулев вукIиндалха харж щолеб хIалтIуда. Гьев вукIана росдал байбихьул школалъул заведующий. Росулъ гIурус мацI лъалев чи гьев гурони вукIун гьечIо. Гьесие гъоб заманалда премиялъе бачIараб патефон гьабсагIатги нижехъ буго.\nПонедельник, 02 марта 2020 11:01\n«МагIарул большевикалъул» тIоцевесев редактор\nНусго соналдаса цIикIкIараб тарих бугеб нилъер миллияб газеталъе араб гIасруялъул къоабилел-лъеберабилел соназда редакторлъи гьабуна гьунар бугел хъвадарухъабаз, гIалимзабаз. Гьезда гьоркьоб хасаб бакI ккола жив гьавуралдаса исана 115 сон тIубалев Лаваша районалъул Урма росулъа Ражаб ДинмухIамаевас, 120 сон тIубалев Гумбет районалъул Аргъваниса ГIабдулатIип Шамхаловас, 145 сон тIубалев ЧIарада районалъул Гьочоса МухIамадкъади Дибировас.\nЖакъасеб номералда нижеца бицунеб буго Р. ДинмухIамаевасул хIакъалъулъ. Хадусел номеразда ГI. Шамхаловасул ва М.-Къ. Дибировасул хIакъалъулъги хъвазе буго.\nОпубликовано в Инсан\nПонедельник, 02 марта 2020 10:59\nШираев – рейтингалъул тIогьив\nБащдаб лъагIел хутIун буго Токиоялда Олимпиялъул хIаял тIоритIизе. Эркенаб гугариялъул рахъалъ Россиялъул тIаса бищараб командаялъул мухъилъ гьенире ине ругел спортсменазул цIарал тренераз жеги рехсечIо.\nПонедельник, 02 марта 2020 10:58\n«Анжигун» бажаричIо, цIиялъул хIалбихьила\nАхираб заманалда профессионалияб лигаялда МахIачхъалаялъул лъабго команда хIалеб букIаниги, гьезул цонигиялъ рихьизарулел гьечIо лъикIал хIасилал. Гьел командабиги руго турниралъул таблицаялъул рачIалда.\nПонедельник, 02 марта 2020 10:56\nГIумар НурмухIамадов цеве вахъине бегьула 18 апрелалда СШАялъул Бруклиналда тIобитIизе бугеб UFC-249 турниралда\nХIабиб НурмухIамадовасул вацгIал ГIумар НурмухIамадов цеве вахъине бегьула 18 апрелалда СШАялъул Бруклиналда тIобитIизе бугеб UFC-249 турниралда. Гьедин лъазабуна Америкаялъул информациялъулал алатаз.\nПонедельник, 02 марта 2020 10:46\nБахIарчиясул призалъе гIоло\nРоссиялъул БахIарчи Загьид Загьидовасул призалъе гIоло Гъуниб районалда тIобитIана шахматал хIаялъул рахъалъ къоабилеб (юбилеялъулаб) Дагъистаналъул чемпионат.\n16:13, 03 апреля 2020, 63


Араб бакI лъачIого тIагIарав Гулиев Камиль лъабго къоялдасан Карабудахкент мухъалъул жанисел ишазул бутIаялда ватун вуго. Гьесде гIайиб гIунтIизабулеб буго изну гьечIого цIунараб ярагъ батиялда бан. 9 декабрялъ, диваналъул хIукмуялда рекъон, гьев туснахъ гьавун вуго.\nТIагIарав Гулиев Камиль Карабудахкент мухъалъул жанисел ишазул бутIаялда вугилан лъазабун буго гьесул гIага-божаразда 8 декабрялъ, гьев тIагIун лъабго къо байдал, МахIачхъалаялъул Советский мухъалъул жанисел ишазул бутIаялда. Гьедин баян гьабулеб буго журналист ва жамгIияв хIаракатчи Юсупов Идрисица.\nЖурналистасул рагIабазда рекъон, Гулиевасде изну гьечIого цIунараб ярагъ батиялъул гIайиб гIунтIизабулеб буго, 222 статьяялда рекъон.\nГьедин, 9 декабрялъ, Карабудахкенталъул мухъалъул диваналъ Гулиев Камиль туснахъ гьавизе хIукму къотIун буго цо моцIил болжалалъ. ЦIех-рехалъ Гулиев туснахъ гьавизе ккей чара гьечIеблъун букIин бихьизабун буго, гьезул баяназда рекъон, гIайиб гIунтIизабулес гранатаби ва цогидал кьвагьулел алатал сумкаялъул лъун росулел рукIун руго.\nЖивго Гулиевги хIал гьабун мукIур гьавун вугин гьеб гIайиб тIаде босейин лъазабулеб буго гьесул ихтиярал цIунулез.\nАмма диваналъул хIукмуялда рази гьечIо Гулиевасул адвокат Асадула АхIмадов. Гьесул пикруялда, къануналда рекъараб гьечIо туснахъ гьавун Гулиев жанив тIами, щайгурелъул, гьеб гIицIго чара гьечIеб мехалъ тIобитIулеб тадбир букIиналъ.\nГулиев рокъов туснахъ гьави тIалаб гьабулеб букIанин ихтиярал цIунулезги, щай гурелъул гьев вугевлъун эбел-инсул ва хъизамалъул агъаз гьабизе гIицIго цо вугев чийилан баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе журналист Юсупов Идрисицаги. Гьесул рагIабазда рекъон, диваналда гIураб къадар кагътазул букIун буго Гулиев такъсирчи гуревлъи бихьизабулел, амма гьел хIисабалде росун гьечIо.\nЮсупов Идрис: «ХIукуматалъ вихьизавурав адвокатгун бухьен гьабун бажарулеб букIинчIо, гIицIго 9 къоялъ щвана гьейгун бухьен гьабизе. Камилил гIага-божараз ккун вукIана цойги адвокат, АхIмадов.\nДиваналде гIицIго гьев гурого я ихтиярал цIунулел, я гIага-божарал риччачIо. Гьеб буго къанун хвезаби, щайгурелъул, гьезие изну кьезе кколаан диваналда гIин тIамизе. Эбел-инсуеги чIужуялъеги вокьун вукIана гьев сах-саламат вихьизе, амма риччачIо.\nГьединго, эбел-инсул гIажизлъи букIиналъул кагътал ва мадугьалзабазул, лъалел-хъвалезул гIарзаби рукIана Камиль кинав чи вугевали вихьизарулел, аама гьел хIисабалде росичIо диваналъ. Нижеца гьарулеб букIана Камиль рокъов туснахъ гьавун тейиан, амма гьев туснахъ гьавизе вихьизавуна диваналъ».\nГулиевгун кIалъазе щварав адвокат Асадула АхIмадовас баян гьабуна, гьесие зулму гьабун бугилан. Адвокатасул рагIабазда рекъон, Камилие хIал-зулму гьабун, гьев мукIур гьавун вуго хIинкъизавун гIайиб тIаде босизе.\nГьесул гьумер хъахIилъун гьорон букIун буго. Щиб-кинин цIехедал, росулъ гIолилалгун ккараб кIалъаялъул хIасилалда щвараб бугин гьебилан абун буго гьес. ГьабсагIат Гулиев Дербент шагьаралъул туснахъалда вугилан баян гьабуна адвокатас.\nГьединго, гьел рази гьечIо диваналъул хIукмуялдаса. АхIмадовасул рагIабазда рекъон, гIагараб заманаялъ гьез гIарза кьезе буго Дагъистаналъул ТIадегIанаб диваналде. Гьединго, Гулиевасде гIайиб гIунтIизабизе рес бугила изну гьечIого яргъид гIуцIаразда гъорлъ вукIиналда бан,\nХIасил калам, Гулиевасул ихтиярал цIунулезда ракIалда буго 10 декабрялъ гIарза хъвазе гьев туснахъ гьавун вукIиналда бан.\nГулиевасул гIага-божараз гьесда гIайиб гIунтIизабулеб букIин хурхинабулеб буго гьес социалиял гьиназда рахIмуялъул кумек гьабизе гIарац бакIарулеб букIиналда. Гьедин, Камилица рукъ гьечIого хутIарал, квен тIагIун, ретел гьечIого ругезе бажарараб рахIмуялъул кумек гьабулеб букIанин лъазабулеб буго гьесул хъизан ГIайшаца.\nГьединго, Гулиевас гIарац бакIарулеб букIун буго гьесул пикруялда гIайиб гьечIого туснахъ гьаруразе юридикияб кумек гьабиялъе.


Волейбол » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Спорт » Волейбол\nДобавил(а): istina от 26-05-2017, 10:15\n21 маялда ДРялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас гIахьаллъи гьабуна республикаялъулаб волейболалъул фестиваль рагьиялъул тадбиралда. МахIачхъалаялда Маркаровасул цIаралда бугеб спортивияб школалъул базаялда тIобитIулеб гьеб турниралда гIахьаллъи гьабулеб буго 112 командаялъ - азаргоялдаса цIикIкIун чияс. Гьезда гьоркьор руго цIалдохъабиги, министерствабазул ва ведомствабазул хIалтIухъабиги, вузазул ва ссузазул студенталги, Дагъистаналъул волейболалъул ветераналги. Къецал тIоритIулел руго олимпиялъулаб къагIидаялда, гIахьалчагIазул щибаб категориялда гьоркьор батIа-батIаго. Бергьараблъун рикIкIуна партиялда 25 очко щвараб команда. Гьеб спортивияб тадбиралда, гIахьаллъараздехун хитIаб гьабун, гьадин абуна Рамазан ГIабдулатIиповас: "Дагъистаниязе цIакъ бокьула спорт ва хасго гьабсагIат цебетIолеб бугеб волейбол. Дагъистаналъул тIасабищараб волейболалъул командаялъе Россиялъул чемпионаталда дагьабго заманалда жаниб щвана тIадегIанал хIасилал ва гьеб ккана улкаялъул бищунго лъикIаб 24 командаялда гъорлъе. Гьединго бихьизабизе ккола Россиялъул вузазул командабазда гьоркьор тIоритIарал къецазда тIоцебесеб бакI щвараб Дагъистаналъул пачалихъияб университеталъул командаялъул бергьенлъиги. Нилъер студентазул команда гьанже букIине буго студентазул дунялалъул чемпионаталда Россиялъул вакилзабилъун. Щибаб соналда Дагъистаналъул ветераназул волейболалъул командаялъ тIадегIанал хIасилал рихьизарула улкаялъул чемпионаталда ва кубокалъе гIоло къецазда. Дагъистаналъул волейболалъул буго кIудияб букIинесеб". Тадбир тIобитIулаго цо-цоязе кьуна пачалихъиял шапакъаталги. Физкультура ва спорт цебетIезабиялъе гьабураб кIудияб хIалтIухъ ва тIадегIанал спортивиял хIасилазухъ "ДРялда физкультураялъул ва спорталъул бутIаялда рихьизарурал тIадегIанал хIасилазе гIоло" медалал кьуна республикаялъул лъималазулгун гIолилазул спортивияб школалъул директор Александр Маркаровасе, волейболалъул рахъалъ ветераназда гьоркьоб Дагъистаналъул тIасабищараб командаялъул капитан Гъазияв АсхIабовасе, Гъизилюрт шагьаралъул волейболалъул федерациялъул президент Темирхан Темирхановасе.\nДРялъул бетIерасул цIар тIад хъварал сагIтал кьуна ДГУялъул ректор МуртазагIали Рабадановасе, ДГУялъул волейболалъул командаялъул тренер МухIамад Гъайирбеговасе ва командаялъул киналго гIахьалчагIазе - студентазда гьоркьор тIолгороссиялъул къецазул чемпионазе. Гьезие ихтияр щвана Европаялъул студентазул чемпионаталда гIахьаллъизеги.\nХадуб ДРялъул бетIерасул ва турниралъул хIурматиял гьалбазул командабазда гьоркьоб тIобитIана волейболалъул рахъалъ гьудуллъиялъулаб матчги. ХIасил бащадаб ккана.\nВолейболТIоцебесеб бакI - Казбекалъул командаялъеКъурамухIамадовасул призазе гIолоЦIияб гIел куцазелъун…ЦIияб спортзал


Автомобилал чурулеб лъеца бетIербахъи гьабун\nГъизляралда гIумру гьабун ругел гIадамазул гIарз буго жал лъимги гьечIого хутIун ругилан. МоцIидасаги цIикIкIун заман бан буго гьезул рукъзабахъе лъим къотIаралдаса. ГIилла - лъим бачунел мухъал хун рукIин. Шагьаралъул нухмалъиялъ гьезда абун буго нужецаго гIарацги бакIарун хисейин лъим бачунел рогIрал.\nРукъзабахъ гьекъезецин лъимги гьечIого хутIун руго Гъизляралъул Котовская абулеб къотIнор ругел гIадамал. Гьеб къотIноб бугеб минаялъур гIумру гьабун руго гIаммаб куцалда лъеберго гIанасев чи.\nГьале моцIгун бащадабниги мех банин жидер рукъзабахъе лъим къотIаралдасаян бицана гьезул цояй ГIалиева Анжелаца «Эркенлъи» радиоялъе. Гьанже жидеего хIажат тIубазе гьез лъим баччулеб буго гьезул рукъалда аскIоб бугеб автомобилал чурулеб бакIалдаса. Амма гьеб лъим бацIцIадаб букIиналда щаклъи бугин жидерилан абуна Анжелаца, жал хIинкъун ругин гьелдалъун жидерго лъимал унтизе гуриланги.\nГIалиева Анжела: «Шагьаралъул "Горводоканал" гIуцIиялъул нухмалъулесухъе гIарз бахъидал, лъел суал тIубазе бюджеталда бихьизабураб гIарац гьечIилан абула. Гьале сон-церекъад вачIун вукIана гьев, нужецаго гIарацги бакIарун лъейин лъел рогIороян вуго вахъунев. Гьединаб жойищ букIунеб?\nКигIан бакIаризе кколебалиги лъаларо. Цин ункъазарго гъурущин абула, цинги микьазаргойин абула. Шагьаралъул администрациялъул бетIерасухъе инеянги рукIана ниж. ХIалтIулеб бакIалде риччалел гьечIо ниж, гьединлъидал гьесул рокъоре инилан рукIана.\nДагьалъ церегIан къояз кутакаб ахIи-хIурги гьабун, Гъизляралъул юбилей кIодо гьабуна. Гьелда тIад миллион гъурщал хвезаричIого, нижее лъим бачине щайдай гьеб гIарац биччазе бегьулеб букIинчIеб? Цойги жони бигьаяб жо, лъим гьечIого кин тIуралел гIадамал. АллагьасхIаги, яхI хун руго ниж, гьабилеб жоги лъаларого».\nГьединаб ахIвал-хIалалда гьоркьоб цоги бетIерунти щванин жидеде тIадеян абуна гьелъ хадубги. Лъим бачунел рогIрал хисизеянги абун, ракьги нахъе бухъун рукъалда цебе риидалалдаса нахъе лъугьун руго чанго гвендал. Гьел гвендазда жанире рортун жидерго гIисинал лъимал ккезе бегьулилан абураб пикруялъги бугила рахIат хвезабун.\nТIадехун ГIалиева Анжелаца бицухъе шагьаралъул нухмалъиялъ гьездехун щибниги миллат гьабулеб гьечIо. Бухьен гьабизеян лъугьаниги гьезухъа щибниги баян щвечIо «Эркенлъи» радиоялъухъеги.\nЖидеда ракIалда бугин цоги нухалъги шагьаралъул нухмалъулесухъе инеян абуна гьелъ хадубги, гьебмехалъги гIинтIамичIони рази гьечIолъи загьир гьабураб акция лъазабунги, кинал рукIаниги тадбирал тIоритIичIого теларила жидеца.\nГьединабго гIунгIутIи букIана исана июль моцIалъ Хъумторхъала мухъалъул Алмало росулъги. Щибаб рии тIаде бачIингун букIунила жидер гьениб гьединаб ахIвал-хIалилан бицун букIана «Эркенлъи» радиоялъе гьений гIумру гьабун йигей Жаватханова ТIагьиратица бицухъе каки чуризецин лъим рокъоб гьечIого хутIараб мех букIунила жидер.\nАлмало росдал нухмалъулесде гьелъул гIарз гьабида гьесги миллат гьабулеб гьечIила гьелъул. Амма гьелдаго цадахъ цо хасал чагIазе жидерго пастIаниб бекьараб нигIмат лъалъазецин щолеб букIанила гьеб лъим.\nГьекъолеб лъим сабаблъун дагьаб цебегIан азарханаялде ккун рукIана Дагъистаналъул Доргъели росулъа гьединго дагогни шагьаралдасаги гIадамал. ГIаммаб куцалда гьелъие гIиллалъун бихьизабун букIана гьекъолеб лъим бацIцIадаб гьечIолъи. Гьедин Дагогни шагьаралда 60 гIанасев чи гьединаб лъим сабаблъун гепатиталъ унтунги рукIана.


Мухъазул бутIрул къанунги хвезабун рищун руго\nРоссиялъул Конституциялъулаб диваналъ гьал къоязда хал гьабуна регионазда муниципалиял гIуцIабазул бутIрул рищиялда хурхун Пачалихъияб думаялъ хъвараб гIарзаялъул. Парламенталъул 90 депутатас рикIкIунеб бугоан цо-цо субъектаз, гьезда гъорлъ Дагъистаналъги, жидер ихтияраздаса цIикIкIун пайда босун бугилан. Диваналъ гьеб гIарзаялъул цо-цо бакIал ритIарал ругилан рикIкIана ва мухъазул бутIрул рищиялъул процесс щакаб бугилан чIезабуна.\nИсана Дагъистаналда гIемерисел мухъазда рищана бутIрул. Цо-цо мухъазда жеги гьел тасдикъ гьарун лъугIун гьечIо. Рищулел рукIана бутIрул цIияб къагIидаялъ.\nАраб соналъ Дагъистаналъул парламенталъ Россиялъул къануналъ кьурал ихтияраздаса пайдаги босун хисизабун букIана муниципалияб тIалъи гIуцIулеб къагIида. Гьединалго рищиязул хиса-басиял гьарун рукIана чанго цоги регионаздаги.\nАмма исана октябрь моцIалъ Россиялъул Пачалихъияб думаялъул 90 депутатас Конституциялъулаб диваналде гIарза хъвана, цо-цо регионаз, гьезда гъорлъ Дагъистаналъги жидерго ихтиярал цIикIкIинарун ругин ва бакIалъулаб нухмалъиялъул федералияб къанун хвезабун бугин. Гьал къоязда диваналъ гьелъул хал гьабуна ва хIакъикъаталда цо-цо мухъазул депутатал мекъи рищун ругилан чIезабуна.\nРакIалде щвезабилин, кинал хиса-басиял гьарун ругелали рищиязул къануназда Дагъистаналда. ЦIияб къануналда рекъон мухъазул ва росабазул бутIрул рищулел руго тIолгохалкъалъ гурел, гьел муниципалитетазул депутатазул данделъиялъ.\nЖибго мухъазул депутатазул данделъи гIуцIулеб буго росабазул депутазул вакилзабаздаса ва бегавулзабаздаса. ТIадехун рехсарал Пачалихъияб думаялъул депутатаз аслияб кIвар буссинабулеб букIана бегавулзаби мухъазул парламенталда жанире ине бегьуларо абураб жоялда. Конституциялъулаб диван гьелда разилъана.\nГьанжесеб къануналда рекъон, халкъалъ росабазул бутIрузухъе мухъазул бутIрул рищизе ихтияр кьезе рес гьечIилан хъвалеб буго диваналъул жидерго баяналда. Гьединлъидал, мухъазул парламенталда жанире унел росабазул бутIрузул бакIалда цIиял чагIи рищизе ккола.\nИсана цIиял депутатазул данделъаби гIуцIун руго Дагъистаналъул 30 муниципалияб мухъалда (шагьаралгун цадахъ). Конституциялъулаб диваналъул тIалабалда хадур рилълъани, гьел киналго бакIалъулал парламентазде гъорлъе унел бегавулзаби хисун росабазул депутатал рищизе ккола. Гьеб мехалъ къанун холаро.\nАмма гIемерисел мухъазул бутIрул рищун руго ва гьел рищулаго гIахьаллъи гьабун буго бегавулзабазги. Адвокат Расул Къадиевасул пикруялда рекъон, гьеб къагIидаялъ рищарал мухъазул бутIрул легитимияллъун рикIкIине бегьуларо.\nБегавулзабазул бакIалда бакIалъулал парламентазда хIакъикъиял депутатал ккун хадур гьелго мухъазул бутIрул рищунгутIизеги рес буго гьез. Къадиевас рикIкIунеб буго, диваналъул хIукмуялъ рес кьезе бугин мухъазда бугеб оппозициялъе политикияб къеркьей цIигьабизе.\nБегавулзаби мухъазул бутIрул рищиялъулъ гIахьаллъиялъ демократиялъул принципал хвезарулел руго, гьеб къагIида унгоги Конституциялда данде кколеб гьечIоян рикIкIунеб буго юрист Акаев Русланица.\nАкаев Руслан: «Киналго церетIурал пачалихъазда, гьезда гъорлъ Россиялдаги аслияб демократическияб принцип буго тIалъи лъабиде бикьи, ай, парламент, хIукумат ва диван. Гьеле гьеб принцип хвезабулеб буго гьанже Дагъистаналда бугеб бакIалъулаб тIалъи гIуцIулеб къагIидаялъги. ТIалъи лъикI хIалтIиялъе аслияб шартI гьеб буго, гьеб лъабабго гIаркьел цоцалъ рекъон хIалтIизе ккола. Жакъа бугеб къагIидаялъ гIадамазул конституциялъулал ихтиярал хвезарулел руго. Гьелъ нилъ лъикIалде рачине гьечIо.\nЩай гьедин гьабун бугебали цIехани, дида ракIалде ккола тIалъиялъулаб вертикаль щула гьабиялъе гIоло, мухъазул депутатазул данделъи бетIерасул кверщаликье бачиналъе гIоло гьабун бугилан гьеб. Къанунал къабул гьарулеб идара, ай парламент букIине ккола аслияб идара, гьелъ кверщел гьабизе ккола кинабго мухъалда тIад, гьеб идараялъ къабул гьабула бюджет ва бищунго кIвар бугел суалазда хурхун хIукму къотIизе ккола.\nДагъистаналъул Халкъияб собраниялъул къанул рахъулеб комитеталда рехсараб суалалда тIаса баян кьезе инкар гьабуна.


Исана августалъул ахиралда харбал раккана МахIачхъалаялъул ипподромалъул бакIалда гIемертIалаялъул рукъзалги, тукабиги, хъещтIерабигун кинотеатрги базе бугилан. Гьелде дандечIун руго ипподромалъул хIалтIухъаби ва гIадатиял, чуял рокьулел гIадамал.\nГьез, гьал къоязда, ипподром бугеб хIалалъ тейилан тIалаб гьабун петиция хъван буго ва интернеталдасан гьелда гъоркь гъулбасал ракIарулел руго. Ипподромалъул бакIалда разе ругел бакIазул проект жеги тадсикъ гьабун гьечIин, амма гьеб иш рагIалде бахъиналъе гIемер жо хутIунги гьечIин лъазабулеб буго шагьаралъул администрациялъ.\nГьезго абулеб буго аслияб къагIидаялъ гьенир бакIал раялъул хIалтIи инвестораз гьабизе бугилан, мухIканго гьелъул инвестор щивалиги лъалеб гьечIо. Цо-цо баяназда рекъон гьев кколев вуго бизнесчи Ризван ГIисаев. МухIу ГIалиев президент вугев мехалда «Немецкая деревня», «Лазуный берегилан» абурал ралъдал рагIалда разе ругел бакIазул проекталги гьесул рукIана, амма гьеб цонигияб рагIалде бахъинчIо.\nГьелъие пачалихъалда гIарацги биччазабун, щибго хIалтIиги гьабичIого гьес МухIу ГIалиев гъоркье рехханин абулеб букIана экспертаз, гьелдаса хадуб гьезул гьоркьоблъиги хванилан. Гьеб мехалдаса нахъе Краснодар икълималда, Адыгеялда, Ингушетиялда батIи-батIиял бакIал ранин гьев Исаевасул компаниялъин абулеб букIана, амма Дагъистаналда гьесул цониги проект букIинчIо.\nГьанже гьеб ипподромалъул бакIалда цIияб шагьаралъул микрорайон базе ракIалда рагIула гьесда. Гьелъул проекталъул цебе-цебесеб презентация гьабулеб мехалда гьеб проект бахъарал ОАО «Гипрогор» компаниялъул вакилзабаз лъазабуна 52 гектаралда гьениб кIиго школаги, ункъго лъималазул ахги, I8 тIалаял дармил центарлги, отельги базе бугилан. Гьеб проектги гIумруялде бахъинабун ипподромалда ругел чуязда щиб гьабизе кколебали лъалеб гьечIо жеги.\nМахIачхъалаялъул мэриялъул архитектор МухIаамадрасул ГьитIиновас лъазабулеб буго гьебщинаб бакIги ккун чуял хьихьиялъ хайир кьолеб гьечIила, гьединлъидал гьеб ипподром шагьар тун къватIибе рикIкIадегIан бахъизе бугилан. Амма шагьаралъул администрациялъ цIияб ипподром баялда божулел гьечIо гьелъул хIалтIухъабиги.\nГьеб ипподром биххизабизе бегьуларин, гьелъул гIадамазе бугеб пайдаялъул бицун жидеца чанцIулго шагьаралъул ва республикаялъул нухмалъиялъухъе хъваниги хIаси ккечIеб мехалда, хъванила жидеца гьеб ипподром цIунейилан тIалаб гьабун петицияйилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе гьеб хъваразуй цояй Уллубиева Муминатица.\nМуминат Уллубиева: «Нилъер гьаниб пачалихъалъи киданиги чуязда хурхараб ишалъе кумек гьабулароан, я гIарцудалъун, яги цойгидаб ишалдалъун. Кумекали киб гурин гьез гьабулеб гьанже гьеб ипподромги биххизабизехъин буго. ЦIияб соналде щвезегIан гьениб кинабго жо биххизабун, бацIцIад гьабизе бугин лъазабулеб буго. Гьединлъидал нижеца гьаб петицияги хъвараб, 10 азарго чиясгIаги гьелда гъоркь гъулбасани гьелъул хIасил ккелин хьул буго дир.\nГьаб сагIат МахIачхъалаялда цого-цо бугеб муниципалияб чотIахъабазул школа буго гьеб ипподроммалда аскIоб, гьеб къани республикаялдаго тIокIаб гьединаб бакI гьечIо. Жалго гIадамал бетIергьанал чуял хьихьарал бакIал руго нилъер гьанир, амма гьенир лъималазда чодахъанлъи малъаралъухъ гIарац кьезе ккола, гьеб кьезе гIемерисезул ресги букIунаро.\nДида бичIчIуларо нилъер гьаниб рагъизеги, цоцазул гьурмал рухизеги малъулеб гурони батIияб спорт щай букIине бегьуларебали. Спортзалалде ун гьенир цоцалъ речIчIиялдаса сахлъиялъе чанги пайда букIуна чотIахъанлъиялъул. Гьанже гьеб ипподромги биххизабуни «Джигит» школаги къазе ккола, щай гурелъул гьезул чуязул бокьал гурони, гьел тира-сверизе бакI гьечIо школалда. Гьединлъидал ипподроммалде риччалаан гьел тира-сверизе. Гьелъул бакIалда минабиги цойгидабги бани чуязе сверизе бакI букIунаро, бокьор тIамун гьел хьихьизеги бегьуларо».\nГьединго Муминатица бицана гьеб «Джигит» абулеб чотIахъабазул школалде чанги унтарал лъималги рачIунаанилан. Иппотерапия абулеб чуязда рекIинарун лъималазе дару гьабулеб террапия гьабизе хасаб лицензия къваригIунаанила, гьеб гьечIониги жидеца гьадинго чIобого гьел чуязда рекIинаарулаанила лъимал. ТIубан сахлъичIониги чанги унтарал лъималазе лъикIаланго мадар лъугьанилан абулеб буго гьелъ. Гьанже гьеб школа къани гьел унтарал лъималазе ине бакIги гьечIилан.