ГЬАЛ КИДАГО К1ОЧЕНЕ ГЬЕЧ1О.\nГитлерал фашизмалде данде гьабулеб рагъ т1олабго Советияб халкъалъе лъугьана ват1анияблъун. Нилъер районалда нагагьабги батиларо рагъде, ялъуни тылалда т1орит1улел х1алт1абалъе жигараб г1ахьаллъи гьабич1еб хъизан. Гьезул киназулго ц1арал рехсезе ккани газеталъул ункъабго гьумерги г1еларо. Гьединлъидал нижеца гъоркьехун рахъулел руго К1удияб Ват1анияб рагъда 3 – 4 хварал, яги г1ахьаллъи гьабурал хъизабазул ц1арал.\nБратья, не вернувшиеся с фронта\nК1удияб Ват1анияб рагъдаса т1адруссинч1о.\nДилималдаса Г1умаровазул 4 вац: Жигарав, Х1амзат, Х1ажияв, Насир.\nЦ1обокьа Беркихановазул 4 вац: Г1абдурах1ман, Г1абдулах1ит, Камил.\nХубаралдаса Арсланбековазул 3 вац: асадула, Султанг1али, Аса (ункъабилев вац Чупалав т1адвуссана инвалидлъун) каранда «Реццалъул орденгун»; Атаевазул 3 вац: Шарапдин, Низамудин, Мух1амадрасул; Г1адуевазул3 вац; Х1ажи, Мух1амад, Мансур.\nИчкаялдаса Байрамг1алиевазул 3 вац: Иманг1али, Г1адил, Аскерхан.\nБуртунаялдаса Магьдиевазул 3 вац: Идрис, Ах1мад, Мах1амад; Сагитовазул 3 вац: Сагитт, Мусса, Юсуп; Гереевазул 3 вац: Абубакар, Г1абдула, Ама.\nГъозталаялдаса Шираздиновазул 3 вац: Г1абдулманап, Г1абдулг1азим, Басир.\nАлмахъалдаса Г1абасовазул 3 вац: Забит, Зулумхан, Магьдихан; Насрудиновазул 3 вац: Шагьрудин, Хайрудин, Гьашим; Х1асановазул 3 вац; Гъанбулат, Г1умар, Улубий; Хаматовазул 3 вац: Самад, Г1абдулмалик, Халипав.\nГ1амирг1али Набиев ва гьесул вас Г1алисултан.\nГ1ассияв тушманасде данде бах1арчилъиялда рагъана:\nАлмахъалдаса 3 вац; Къадиевал (Г1абдулсаг1ит, Г1адилгерей, Забит), Салмановазул 3 вац; Мух1амадкамил, Саг1ит, Карим,\nШамсудиновазул: Джамалодин, Камалодин, Жайрудин.\nГуниялдаса 3 вац; Булачевал (Мух1амад, Г1абас, Г1алисултан), Г1исаевазул 3 вац; (Х1ажи, Мух1амад, Имамирза), Буртунаялдаса Г1адиевазул 3 вац (Мух1амад, Г1абдулат1ип, Зайнудин), Г1алиевазул 3 вац (Ибрагьим, Асх1аб, Зирал), Уладиевазул 3 вац (Сулайман, Расул, Башир), Иххаса Мух1амадовазул 4 вац (Абук, Х1асан, Г1абдубашир, Мух1амирза), Дилималдаса Мутуевазул 4 вац (Мустафа, Зарбудин, Г1айнудин, Абулав), Темирбулатовазул 3 вац (Мух1амадх1абиб, Мух1амадмансур, Халит), Улубиевазул 3 вац (Мух1амадг1али, Х1айбула, Деги), Миякьоса Угуевазул 3 вац (Камил, Хасбулат, Наби), Ц1обокьа Исламовазул 3 вац (Расул, Шарапудин, Тажудин).\nТушманасухъ асирлъиялдаса хвел т1аса бищун партизаназул отрядазда рагъана Дилималдаса Абакаров Ама (Х1анмух1ама), Буртунаялдаса Г1алиев Асх1аб, Ичкаялдаса Гъойтукъаев Х1ажи.\nг. "Чапар", от 08.09.2000c


Кумек:Википедиялде — Википедия\nАвар энциклопедия цебетІеялъе дуца щиб гьабилеб?\nАвар Википедия — буго эркенаб энциклопедия, жиб киназго редактинабизе бегьулеб. 2005 соналдаса нахъе, гьаниб мунго гІадал гІадамаца хъван буго 2822 макъала. Гьанже гьанир раккула аза-азар чи жиб-жиб моцІалъ.\nГьединлъидал, дуцаги регистрация гьабе, дурго интерес ккараб жоялъул хІакъалъулъ макъала хъвай, ругел макъалабазда хиса-басиял гьаре!\nЩиб нужеца гьабизе бегьулеб?\nХиса-басиял гьаризе хІинкъуге. Гьаб устарас нужее кумек гьабула Википедиялъе цІиял макъалаби гІуцІиялъулъ. Анлъго галиги тІамун, нуж щола хисабасиязул гьумералде. Щибаб хадусеб галиялъе изну букІунаро гьелда цебесеб тІубан гурого.\nДуе хъвазе бокьараб махъала гьаниб жаниб батизеги бегьула, гьединлъидал макъала хъвалалде цебе дуца гьеб балагье гьаб формаялда. Гьеб батичӀони, дуе хъвазе бокьун бугеб макъалаялъул цІар хъвай гьаб гъоркьехун бугеб мухъалда жаниб ва макъала хъвай.\nНужеца хъвай-хъвагІай гьабун батичІони\nНужеца регистрация гьабизе бегьула — щайгурелъул, гьелъ нужее бигьа гьабула цоги гІахьалчиясулгун бухьен гьабизе ва тІаса инарула цо чанго техникиял гIурхъи чIваял:\nва цинги гьаниве тІад вуссине.\nНуж хІадурун ратани, байбихье хІалтІи:\nУстарасул кумекгун хІалтІи байбихьизе\nТекст къачІаялъул аслуял\nТІадчІун насихІат гьабула цин хъван ругел макъалаби къачІаялдалъун хІалбихьи гьабеян, цинги байбихьизе бегьула дурго тІоцебесеб макъала гІуцІизе. Нижеца кІвар кьола, макъалаби нижер тІалабазда рекъарал рукІиналда, данде кколареб куцалда гІуцІарал ва босараб бакІ бихьизабичІел макъалаби гІемерисел нахъе рацІцІуна. Цо-цо аслуял лъазабиялъ, битІккеялъе ругел нужер ресал цІикІкІинарула.\nМакъалаби къачІаялъул аслуязул хІакъалъулъ цІикІкІун лъазе бокьани, балагье гьаб малъа-хъваялъухъ.\nХиса-баси гьабиялда сверухъ цІцІикІкІун лъазе\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=Кумек:Википедиялде&oldid=78308»\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабураб заман: 12:52, 31 март 2022.


СИЯЛДА БУГЕБ РОСУ - 28 Сентября 2018 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2018 » Сентябрь » 28 » СИЯЛДА БУГЕБ РОСУ\nБайбихьуда росу букIун буго гьанже Гъоркьсивухъ абулеб бакIалда. Советияб заманалда гьенир рукIана колхозалъул гIачиязул фермаги, гаражги, цоги-цоги рарал бакIалги. Гьеб росдал букIун буго насранияб дин. Банги буго росдаца 1400 сон. Цоцахъа давла бахъизе доб заманалда гьарулел рукIарал чабхъеназ гьоркьоса къотIичIого рахIатхвезабулеб букIун буго гIадамазул. Цо гьединаб рагъ ккараб мехалда, росу бухIун буго тIаде рачIарал чабхъадулаз. Гьеб мехалда гьел гIадамаз хIукму гьабун буго гьанже росу бугеб бакIалда, Щулалъул кьурда цебе цIияб росдае кьучI лъезе. ТIаде вачIунев тушманасдаса, чабхъадулаздаса цIунизе санагIатаб букIиналъ, тIаса бищун буго гьеб бакI. Гьеб росдае тIоцебе кьучI лъун буго кьурда цебе Иманил ГIумар абурав чияс. Гьебги букIун буго насранияб тарихалъул 1410 сон. Гьедин хIисаб гьабидал, цIияб бакIалда Сивухъ росу базе байбихьаралдаса ун руго 600-ялдасаги цIикIкIарал сонал. Гьебго заманалда ТIалул рагIалда цоги гьитIинабго росу букIун буго, Макьасдаян цIар бугеб. Сверухъ кьурухъитI, мегIер гьечIеб бакIалда ругел гIадамазеги захIмат букIун буго къватIисан рачIунел чабхъадулаздаса жалго цIунизеги гIумру гьабизеги. Гьеб росдал гIадамалги рачIун руго сахъадерихъе гьарун, жалги риччайин нужеда гъорлъе цIияб бакIалдеян. Гьедин макьасдиселги жидерго ракь-мулкгун рачIуна сахъадерида гъорлъе.\nРосдае Сивухъ абураб цIар бачIун буго, росдада гIагарлъухъ бугеб Лолихъ абураб мегIералъул бетIералда хъаравулзаби рукIунеб хъощда аскIоб бараб сиялдасан. Цере хъачагъаз хъамун унел рукIун руго гIиял рехъабиги боцIул рехьедги. Гьел цIунизеги, росдае хIинкъи бугони, лъазабизеги толел рукIун руго гьенир хъаравулзаби. Гьенисан, хъатиниб лъураб гIадин, бихьула сверухъ бугеб гIемераб бакI. Гьеб бакIалда цIаги бакун, лъазабулеб букIун буго росдае къватIисан хIинкъи букIиналъул хIакъалъулъ. Цебеги гьанжеги батIалъи гьечIо, сахъадерил руго кIудияб мегIер-гIалах, рохьал. Балагьараб мехалъ, гьаб росу бижун буго сверухъ ругел цогидал росабаздаса цебе.\nДиналъул рахъалъги сверухълъиялдаго цебетIураб, гIалимзаби гIемераб бакI букIиналъ, гIалимзабазул ватIанилан абулеб букIун буго Сивухъ росдаде. БукIун буго Сивухъ цоги- цоги бакIаздасаги цIализе лъималги рачIунеб кIудияб мадрасаги. Абула гьенив цо заманалда ЦIадаса ХIамзатги цIалулев вукIанилан. Сивухъа батIи-батIияб заманалда вахъун вуго 60 динияв гIалимчи. Цоги-цоги росабалъ цого заманалда 26 дибир вукIун вуго Сивухъа. Сивухъ росулъа гIараб гIелму лъикIго лъалел гIалимзаби рукIун руго гIарабиязул улкабаздаги. Дамаск шагьаралда Абу-Нур университеталда дарсал кьолев вукIана МухIамаднур Сивухъи абулев гIалимчи. 2000 соналда хвана гьев. Сивухъ вукIун вуго Гъоргъочол МухIамад абулев кIудияв шайих. Гьесул букIараб рукъалъул къадалги аскIобго кидаго къунареб цIорораб лъадал иццги гьабсагIатги руго гьенир. Гьев хун вуго 1764 соналда. Гьесул хобги буго хьиндаллъиялъул росабалъе гIемераб автотранспорт хьвадулеб шагьранухлул рагIалда, ЦIалкIитIа росдада цебе. АскIобго буго гьесул яцалъул хобги. Шайихас абулеб букIун буго гьеб бакIалда нахъзаманалда гIемерав чи тIаде вачIунеб зиярат букIине бугилан.\nОктябралъул революциялдаса хадуб, цогидал бакIазулго гIадин, сахъадерилги гIалимзаби, Сибиралде ритIунги чIванги, лъугIизарун руго. 1921 соналъул марталда БагIараб армиялъул аскаразда дандечIей гьабула сахъадерил жамагIаталъ. КIудияб къуваталде къеркьезе бажаричIого, росу цIунарал нахъе къала. Гьел къоязда Сивухъ росулъ чIван руго гIалимзаби, хараби, руччаби – кинавниги 62 чи. ГIи- боцIи хъвехъун, тIощел ва цогидабги хъамал гьабун, мажгиталда ва цоги бакIазда бата-батараб гьабун, кIудияб балагь гьабун буго росдае гьел аскарияз. Доб пасалъи бихьарав ГIалил ТIагьир абулевчияс гьелъул хIакъалъулъ гьабурабин абулеб кечI байбихьулеб буго гьадинал мухъаздасан: Къуръаби тIу-тIун ран, тIамчал рихъ-рихъун, Хъубабщиналъуре щущахь ран руго. ГьабсагIаталда росдал кIиялго хабзалалъ лъабкъоялда анцIгогIанасеб хIужраялъул сурат цIунун хутIун буго.\nЛъеберабилел соназда, киса-кибего гIадин, Сивухъги гIуцIана колхоз. Гьелъул тIоцевесев председательлъун вукIун вуго ГIамирмухIамадов Хочбар абулев чи. Бищунго захIматал КIудияб ВатIанияб рагъул соназда колхозалъе нухмалъи гьабуна ГIабдулаев МухIамадица. Рагъде бихьиналги ун, цоги бакIаздаго гIадин, ах-хуралъул хIалтIиги, гIи-боцIул тIалаб-агъазги тIаде ккана харабаздеги, руччабаздеги, лъималаздеги. Гьел хIалтIабаздаго цадахъ руччабаз гьарулаан буртинадул хьиталги хIалтIулаан буртаби гьарулеб артелалдаги. Цогияб къайи-цIаго гIадин, фронталъе кумекалъе сахъадерил жамагIаталъ лъеберазарго гъурущги битIана. Гьелъулъ сахъадерие баркала кьураб И. Сталинил кагъатги букIана бачIун. Гитлерилаб фашизмаялдаса ВатIан цIунизе Сивухъа 96 гIолохъанчи ана. Гьезул 51 чияс даималъего берал къанщана рагъул байданалда.\nВатIанияб рагъда цересел соназда рагьана росулъ ункъосонилаб школа. 1946 соналда гьеб сверизабуна анкьгосонилаб школалде. Школалъул тIоцевесев директорлъун вукIана МухIамадов Рашидудин. Гьелдаса хадуб, гьоркьохъеб школаги лъугIизабун, Дагъистаналъул, Москваялъул, Ленинградалъул ва цогидалги шагьаразул тIадегIанал цIалул бакIазда лъикIаб лъайги босун, рахъана учительзабиги тохтурзабиги, инженералги, росдал магIишаталъул махщелчагIиги. Гьел хIалтIана росулъги районалдаги гурелги, цоги-цоги бакIаздаги ва жидерго мустахIикъаб бакI ккуна ва кколебги буго халкъалъул гIумруялда. Философиял гIелмабазул доктор вукIана Сивухъа МухIамадов Дибир. БатIи-батIиял гIелмабазул кандидаталлъун рахъана МухIамадов Рашидудин, ТIагьиров Насрула, НурмухIамадов Шамил ва гь.ц. МухIамадов Дибир вукIана партиялъул обкомалъул секретарьлъунги, Дагъистаналъул культураялъул министерлъунги, гIумруялъул ахирал соназда Шамилил фондалъул председательлъунги. ТIагьиров МухIамад вукIана республикаялъул печаталъул жавабиял хIалтIабазда. Полковник НурмухIамадов ГIабдула вукIана республикаялъул рагъулаб комиссариаталда жавабияб хъулухъалда ва магIарул чанго районалда рагъулав комиссарлъун. Жеги кIикъойилъе сонал рахинелдего полковникасул чин щун букIана Ленинградалъул рагъулаб округалда вукIаго МухIамадов КъурбангIалие ( советияб заманалда гьеб даражаялде гьеб ригьалда къанагIатавги чи вахунароан). Хадуб ДГУялъул рагъулаб кафедраялда хIалтIулеб мехалъ, гIужилав снайпер хIисабалда МахIачхъалаялда кIудияб мажгит балеб заманалда гьесде божилъи гьабун буго къилба битIун бихьизабизе. Сивухъа Будунов МухIамад вукIана Владимиралъул тракторал гьарулеб заводалъул бетIерав инженерлъун. Полковникал ХIайдарбегов ХIайдарбегги ХIайдаров ХIажиги хIалтIулел руго Дагъистаналъул жанисел ишазул идараялда.\nГьанже кинабго хисараб, лъезе цIар лъалареб заман бачIараб мехалъ, тIаде гIолел гIелазул гIемерисел унел руго гIатIиракьалде. ГIадамазул къадаралъ районалда гьоркьохъеб ро- сулъун букIараб Сивухъ гьанже хутIун буго лъабкъого цIараки. МахIачхъалаялдаги, цоги шагьараздаги, ГIараниги, хъутаналдаги – гIаммаб куцалда сахъадерил буго ункънусго цIараки. ЧIунтулел руго умумуз кIудияб захIматги тIад инабун хIалтIизарурал хурзал, гIи-боцIиги дагьлъун, чIороголъулел руго мугIрул. Гьелъ хасго ракIунтизабула нижер – харабазул. Росулъ хIалтIизе бакIал гьечIолъиялъги, гIи-боцIи хьихьун, гьелъ кьолеб хайир гьечIолъиялъги унеб буго жидеего магIишат гьабизе санагIатаб бакIалде тIаде гIолеб гIел. Сивухъ росдал тарих гIезегIан бечедаб буго. Гьелъул бицун хасаб тIехь хъвазе цебего заман щун буго. Гьединал тIахьал магIарул цоги цоги росабазул гIемер руго. Дица гьанир рехсон толел руго кIвар бугел гIадал цо-цо хIужаби.


Понедельник, 04 сентября 2017 03:00\nДепрессия – унтийищ яги модайищ?\nХХI гIасруялъул гIузраби\nЧетверг, 31 августа 2017 03:00\nМеждународный Гамзатовский литературный фестиваль «Дни Белых журавлей» пройдет в Дагестане\nXXXI Международный Гамзатовский литературный фестиваль «Дни Белых журавлей» пройдет в Дагестане 7-10 сентября под эгидой ЮНЕСКО, сообщили РИА «Дагестан» в пресс-службе Минкультуры РД.\nПонедельник, 28 августа 2017 03:00\nНилъ киналго цолъизе ккола\n23 августалда МахIачхъалаялда тIобитIана халкъазда гьоркьосеб гIолилазул динияб форум\nОпубликовано в Дин ва гIумру\nЧетверг, 24 августа 2017 03:00\nМамиашвили: бюро UWW утвердило\nпроведение ЧЕ-2018 по борьбе в Каспийске\nОпубликовано в Рубрики\nЖиндирго гIумруги кьун хвасар гьаруна цогидал\nАвгуст моцIалъул анцIабилеб къоялъ Аллагьасул къадаралде щвана Шамил районалъул КъахIиб росдал администрациялде гьоркьобе унеб Хородаса МуртазагIалиев МухIамадамин. Гьес жиндирго гIумру кьуна ралъдалъ гъанкъулел рукIарал 20 сон барай гIолилайги, 13 сон барав васги хвасар гьарулаго.\n19 сон барав вас хвей кутакалда захIмалъана гьесул эбел-инсуе. Амма гьез хIал лъазе биччачIо, Аллагьасул къадар лъидаго гьукъизе кIоларинги абун, къвакIун чIана. МухIамадамин, гьеб пашманаб лъугьа-бахъин ккелалде цебе, ай кIиго анкьалъ цеве автоавариялде ккун вукIана. Мадар лъугьиндал, хIухьбахъизе ралъдахъе ун вукIарав чи вукIана гьев гьеб къоялъ. Гьенив вукIаго рагIана кумекилан ахIдолел гIадамазул гьаркьал. Гьеб заманалда ралъдал рагIалда гIезегIан чи вукIаниги, МухIамадаминида гурони ракIалде ккечIо кумекалъе вортизе. Бугеб рухI-хIалги кьун, гъанкъулел рукIарал рагIалде тункана гьес, амма… живго, гIемер тату хвеялъ, гъанкъана.\nЧанго сагIаталдасан МухIамадаминил гIага-божарал, росуцоял ралъдал рагIалде ракIарана. Гьезда гьоркьов МухIамадаминил цинагIал Давудов Шамилги вукIана. Гьеб заманалда цояв гъанкъулев вугин, кумекилан ахIи бахъана. Шамил кумекалъе вортана. Шамилица бицана лага-черхалъ жиндаса къечIев гIадав гIолохъанчиясе батанила кумек хIажалъун.\n«Дун аскIове щведал тIадхурхун чIана гьев. Дица гьесда абуна нилъ кIиялго гъанкъулин гьадин ругони, мун виххугейин ва хвасар гьавизе квалквал гьабугейин. Гьевги дихъ гIенеккана ва нижеда кIвана ралъдал балагьаб квачIикьа рорчIизе. РагIалде щведал, дир телефоналъул номерги ана гьес босун. Сон кIалъан вачIана Буйнакскиялдаса, жив хер бецулев вугин, дуе баркала кьезе вачIине вугин абун», - ан бицана Шамилица.\nГьедин гьабула иманги ияхIги бугел гIадамаз. Амма жидее гIоло гIумру кьуниги, баркалагIанасеб рагIи абизе лъачIо МухIамадаминица хвасар гьаруразда.\nГьелдаса нахъе анкь гурони ун букIинчIо дун МухIамадаминил эбел-инсухъе щведал. Гьев бахIарчиясул эмен МухIамадхIабибица гьадин бицана: «Лъабго-ункъо сон буго нижер хъизан росулъа гочаралдаса. ГIумру гьабизе тIасабищана Темиргъое. Дир рукIана лъабго васги цо ясги. МухIамадамин вукIана кIиабилев вас. ГьитIинаб къоялдаса нахъего гьев вукIана цIакъ гIамал берцинав чи. ГIагараб росулъ 9 классги лъугIизабун, гIелму цIализе ана цин Урмаве, хадуб Унсоколо росулъе. 2016 соналда цIализе лъугьун вукIана исламияб университеталде. ЦIакъ рази рукIана гьесдаса мугIалимзабиги. Зигараялъ вачIарав гьесул мугIалимас бицана цониги нухалъ гьесие бадибчIвай гьабизе ккечIин. Университет лъугIидал ракIалда букIана педуниверситеталдеги лъугьун, гурхIел-рахIмуялъулаб фондалда хIалтIизе. Рокъобги я эбелалъ, я дица гьесда щибго абизе кколароан. Живго вахъун гьабулаан рукъалъул хIалтIиги, гьимун гурони лъиданиги кIалъазеги кIалъалароан. Дагьаб мехалъ вихьизе кьурав чи вукIун вугоха. Щиб гьабилеб, Аллагьасул къадар лъидаго кIоларо гьукъизе».\nГьев гъанкъараб къоялъ МЧСалдеги ахIун водолазалги рачIана. Амма гьев ватана ралъдалъ чвердолел рукIарал цогидазда. Жеги ракIунтун вуго эмен гьев ватарал гIолохъаби лъаларого, гьезие баркала кьезе бокьун.\nРосдал школалъул директор МухIамад ГьитIихIмаевасги лъикIаб къимат кьуна МухIамадаминие:\n«Гьев вукIана тIадкъараб хIалтIи заманалда тIубалев, гIадлу-низамалъул рахъалъ мисалияв вас, цIализеги квешав вукIинчIо. Гьесул багьадурлъи кIодо гьабизе ккела пачалихъалъ».\nМухIамадаминица жиндирго гIумруги кьун кIигояв хвасар гьариги, Шамилица цояв хвасар гьавиги – гьеб буго унго-унгояб бахIарчилъи. Гьединазин къоккедал цIунулеб гIагараб ВатIанги. Ва гьединазул гьунаралъе мустахIикъаб къиматги кьезе ккола.\n23:34, 05 июля 2020, 69\n23:04, 05 июля 2020, 71


Тарихалдаса цIар кIодоги гьабун\nДагъистаналда къватIибе бачIун буго 18 абилеб гIасруялъул бащалъиялда аваразул Нуцаллъиялъул ханлъун вукIарав ГIумаханил гIумруялъул бицунеб тIехь. Гьелъул автор ккола Аваразул Миллиябгун маданияб автономиялъул нухмалъулев, тарихчи Маркъо ШагIбанов. АрбагI къоялъ гьеб тIехьалъул презентация тIобитIана республикаялъул миллияб бибилиотекаялда.\nТарихалда КIудияв ГIумахан абун цIар щварав аваразул нуцаласул замана бищунго гIемерал ва гIажаибал лъугьа-бахъинал Кавказалда ккараб заманабазул цояблъун рикIкIине бегьула. ТIоцебесеб иргаялда гьеб букIана жеги Кавказалда гIурусал щулалъичIеб мех, букIинчIо гьезул жеги гьанир кIудиял аскаралгун сурсат. ГIурусазул абизе гIураб асар букIинчIо бакIалъул ханзабазда тIад.\nXVIII гIасруялъул кIиабилеб бащалъиялда нуцал КIудияв ГIумаханил (ГIума-нуцаласул) бетIерлъиялда гъоркь Аваристан лъугьана Кавказалдаго аслияб политикияб гIуцIилъун ва къуватлъун.\nКавказалда букIараб гIурусазул рагъулаб администрациялъ XIX гIасруялда гьадинаб къимат кьолеб буго Кавказалда ГIумаханасул билълъанхъараб рагIиялъе, гьесул политикиябгун цIайиялъе ва асаралъе: «Бергьун кутакал сурсаталги кверщаликье ракIарун, жиндирго бугеб макъамалдаса пайдаги босун, гьес жиндие магъало кьезе тIамуна Грузиялъул пача ГьиракIли КIиабилев, Дербенталъул, Кубаялъул, Бакуялъул, Ширваналъул, Шекиялъул ханзаби ва Ахалцихалъул паша, гьезул ракьазе жинца тIокIаб зарал гьабиларин абураб шартIалда. Гьел кверщелчагIаз бачIунеб магъало, гьанжесеб гIарцуде буссинабуни, бацIцIадаб гIарцул 85-азарго гъурущ кколаан. Гьелдаса хадуб щибго кIодо гьабичIого абизе бегьула ГIумар-хан Аварскиясул гIадаб шавкат, гуч Дагъистаналъул цониги ханасул яги цевехъанасул букIинчIилан. Жидерго Сурхай-ханасдаса Гъазигъумек чIухIулел ратании, мугIрузда кидаго бищунго къуватаблъун букIараб аваразул (магIарулазул) къавмалъул дагьабги цIикIкIараб ихтияр буго рекIелъ чIухIигун ГIумар-хан ракIалде щвезавизе, хIакъикъаталдаги тIолабго Закавказьеялде «балеб горо-цIер» вукIана гьев, гьесдаса хIинкъулаан сверухъ ругел кверщелчагIи»\nКIудияв ГIумахан гьавуна Аваристанлъул хан МухIамад нуцалил хъизамалда 1861 соналъ. Гьесул эмен Мухамад нуцалги имгIал МухIамадмирзаги гьесул вац Булачги вахIшияб рекIкIги агьун чIвана Кубаялъул гьанжесеб Азербайжаналъул хан Фаталиханас. Гьеб мехалъ тIолабго магIарулъиялъул нуцаласул жавабчилъи жиндаго тIаде босула гIумурялъул 13 сон гурони гьечIев ГIумаханица. 1801 соналъ Гуржиялъул хан Гьираклий кIиабилесда данде чабхъада вахъине хIадурулев вукIаго Ганжаялдаса Жаватхан абулев чияс йичун йосарай гъаравашалъ кванда гъорлъе загьруги кьун хвезавун вугин гьевилан хъвалеб буго гьесул х1акъалъулъ.\nАмма гьесул гIумруялъул хIакъалъулъ мухIканго дандегьабураб баян букIинчIо тарихалда жаниб. Гьелде кIварги кьун ГIумахан нуцаласул хIакъалъулъ камилаб гIемерал, хIужабиги гъорлъе ракIарараб тIехь хIадуризе тIаде босана гIолохъанав тарихчи аваразул миллиябгун маданияб автономиялъул нухмалъулев ШагIбанов Маркъоца. Цевеккун «Новое Дело» басмаялъул бетIерав редакторасул хъулухъалдаса гIодовги чIун рехсараб идараялъе нухмалъи гьабизе вачIаралдаса гьес бергьун кIудияб хIалтIи гьабуна магIарулазул тарихгун маданияталъул гIемерисезда лъалел рукIинчIел вакилзабул баян бакIариялъе гьелда гьоркьоб хасаб бакI ккола ГIумахан Нуцалил хIакъалъулъ данде гьабураб баян. Исана къватIибе бачIана гьесул хIакъалъулъ Маркъоца хъвараб тIехь. Араб арбагI къоялъ Республикаялъул ХIамзатил Расулил цIаралда бугеб миилияб библиотекаялда авторасда гьеб тIехь баркизе данделъун рукIана тарихчагIазул, гIалимзабазул ва маданияталъул вакилзабазул кIудияб къукъа.\nКиназго кIудияб къимат кьуна къокъабго заманалда жаниб Маркъоца гьабураб кIудияб хIалтIуе.\nМашгьурав тарихчи Айтберов Тимурица жиндирго кIалъаялъул кIвар буссинабуна кигIан бицине намуслъаниги жидер хундерил тарих лъазабун щвалде щун лъазабун букIинчIин лъицаниги. Гьелъул рахъалъ хасаб баркала кьезе бокьун бугин жиндие Маркъое. Хадубги гьадин бицана тарихчияс.\nТимур Айтберов, тарихчи\nТимур Айтберов: «Нилъер чагIазул биографиялда тIад хIалтIизе гьезул тарих лъазабизе гьукъун букIана гьалмагъзаби. Совет хIукуматалъул заманалда дова улкаялъул гIелмабазул академиялда чи вачIунаан гьаниве бибилиотекалдаян багьанги батун щибав гIелмияв хIалтIухъанасул хIалтIул баян тIад хъвараб кагътил хал гьабулеб букIун буго гьес цосинаб совет хIукуматалда, коммунисатазда дандечIараб цониги гIелмияб хIалтIи бугодайилан хал гьабизе. Гьедин нилъер магIарул тарихалда рахъарал кIудиял церехъабазул Шамилил ГъазимухIамадил ханзабазул хIакъалъулъ хъвазе гьукъун букIана. ХIалтIулелиланги абун обком партиялъул церехъабиги реццун, гьезул гьезего гьечIел гьунарал хIалтIаби кIодо гьарун хъварал гьерсазул цIураб баян букIана гIелмуйиланги абун».\nГIумаханил хIакъалъулъ тIехь хъвазехъин рагIулин Маркъоцайилан бицунеб рагIидал гьесухъа рагIалде бахъунарин гьеб хIалтIи гьабунилан мукIурлъана жиндирго кIалъаялда тарихчIужу ТахIнаева ПатIиматги. Щайгурелъул 19 абилеб гIасруялда цебесеб тарихалъул хIакъалъулъ ругел баянал цIакъго мукъсанал гурони гьечIолъиялъ ГIумаханил заманалъул тарихалъул хIакъалъулъ ругел баянал ракIарун хIалкIвеларин лъихъанигиян жий божараб пикру букIанин гьеб, амма жий мекъи ятанилан бицана гIалимчIужуялъ.\nТахIнаева ПатIимат, тарихчIужу\nТахIнаева ПатиIмат: «Маркъода цебечIараб масъала цIакъ захIматаб букIана. Ва гьесул гIелмияй редактор хIисабалда дица ракIрагьун абила гьеб масъала рагIалде бахъинабун буго. ТIехьалда руго цо цо бахIсалде нуцIа рагьулел бакIалги. Авторас тIаса бищун гIелмиябгун методикияб цех рехал гьарулел къагIида. Гьеб цIакъ захIматаб нух ккола тарихалда. Гьединлъидал дида кколеб буго гуржиялдаса пишацояз чанги дагIба базеги бегьула гьелда тIасан. Амма кин букIаниги Маркъоца рагIалде бахъинабураб хIалтIи цIакъ кIудияб хIасил буго. Гьеб тIехь гьес хъвана къокъаб заманалда жаниб. ТIадежоялъе исана гьес цадахъго цIунулеб букIана гIелмияб диссертацияги. Гьеб хIалтIиги цIакъ щвалде щвараб гIемлмияб хIалтIи букIин тасдикъ гьабула дица. Бищунго аслияб жо гьаб тIехьалъ рагьулеб буго кIудияб халкъалъул тарих, гьеб гьечIони халкъалъул щибниги мукагIалъи гьечIелъул».\nЦIияб тIехьалда тIад хIалтIулаго жинде бищунго захIмалъанин ГIумаханил заманалъул 80 абилел соназдаса 90 соназде щвезегIан гьоркьоб заманалда ругел баянал ралагьизе. Щайгурелъул тарихалда гьел соназул хIакъалъулъ хъвараб цIакъго дагьаб, мукъсанаб гуреб гьечIолъиялъ гIемераб бакIалде ваккизе кканин жив. Жибго хас гьабун ГIумаханил хIакъалъулъ тIехь хъваялъе жив чанги батIияб хIужаялъ гьесизавунин. Цадахъго автономиялъул президент Сайгид паша ГIумахановасги гьарулеб букIанин жинда ГIумаханил хIакъалъулъ цо гьитIинабго тIехь щайин хъваларебилиан. Амма гъорлъе ваккун хIисаб гьабидал жинда бичIчIанин гьитIинаб мажмугIаладлъун нуцаласул тарих рагьун бажарулареблъиян бицана Маркъоца.\nМаркъо ШагIбанов, тIехалъул автор\nМаркъо ШагIбанов: «ГIурус тIахьазда жаниб ГIумаханил заманаялъул бицунеб бакIалда гIемераб чороклъи хIалтIизабун, жидеего дандекколеб къагIидаялъ кьун буго гьез. Гьеб мехалъ дида бичIчIана гIелмияб къагIидаялъ ругел хIужабиги хIалтIизарун хъвачIони кIиабилеб масъала рагIалде бахъунареблъи. Гьединаб гIелмиябгун халкъияб магIнаялъул асар лъугьанаха гьеб ахиралда. Хъвалаго дица кIвар кьуна кинал хIужабазде мугъчIвай дица гьабулеб бугебали, щайгурелъул гьелда сверун бахIсал гьарулел гIадамалги камуларелъул»\nГIумаханил тIехьалъул презентациялда киналго хIайран гьаруна ГIумаханил яц Бахтика Гъарабагъалъул хан Ибрагьимханасе ригьнаде кьолелъул бижараб халкъияб кечI ахIарай авар театралъул артистка ХIажиева ПатIиматица. «Авар Тв» ялъул хIалтIухъабаз данделъаразда бхьизабизе хIадурун букIана ГIумаханил къеркьеялъул ва гIумурялъул хIакъалъулъ бицунеб видеофильмги. КIудияв Нуцаласул хIакъалъулъ гIатIидго цIализе бегьула цIияб тIехьалдаги, гьединго тарихалда лъалкI тарал магIарулал рубрикаялда гъоркь гьесул хIакъалъулъ хъван буго магIарулазул «Миллат» газеталдаги.\nТарихалдаса цIар кIодо гьабун


2. Петра цIияб къотIи\nГІиса МасихІил лагъ ва чапар Симеон Пётрица гьаб кагъат хъвалеб буго нижее гІадинаб цІакъго къиматаб божи-иман жидее щваразухъе. Божи-иман лъедал, нилъер Аллагьасда ва нилъ хвасар гьарурав ГІиса МасихІида цере ритІухълъараллъун рикІкІана нужги.\nАллагь ва нилъер ТІадегІанав ГІиса тІубанго лъаралъухъ рекъелги цІобги цІикІкІаги нужее!\nАллагьасул къудраталъ нилъее кьуна хІалалаб-бацІцІадаб гІумруялъе хІажалъулебщинаб жо. Жиндир къуваталъулги лъикІлъиялъулги бутІа щвезелъун жинца нилъ ахІарав МасихІ нилъеда лъана.\nГьес нилъее сайигъат гьабуна жинца рагІи кьун букІараб кІудияб ва хирияб хазина, – гьелъул кумекалдалъун гьаб дуниялалда ругел гІадамал пасалъиялде ва хвалде рачунел къасдаздаса цІунун, нужее илагьиябщиналъул бутІа щвезе.\nГьединлъидал кутакаб хІаракат бахъе нужерго божи-иманалде лъикІаб гІамал жубазе, лъикІаб гІамалалдеги гІелму-лъай жубазе,\nгІелму-лъаялдеги нужедаго квелъ базе кІвей жубазе, нужедаго квелъ базе кІвеялдеги сабру жубазе, сабруялдеги муъминлъи жубазе,\nмуъминлъиялдеги вацлъи жубазе, вацлъиялдеги рокьи жубазе.\nГьеб кинабгойин нужелъ букІине кколеб! Нужелъ гьеб гьарзаго бугони, нужеда цІикІкІун лъала нилъер ТІадегІанав ГІиса МасихІ, щибго пайда гьечІеллъун ва сундуего ярагьунареллъунги лъугьинаро нуж.\nГьеб кинабго жиндилъ камурасда канлъи бихьуларо: гьесда кІочон тана жиндир цересел мунагьал чурун рукІин.\nГьединлъидалин, вацал, нужеца цІикІкІараб хІаракат бахъун тасдикъ гьабизе кколеб нуж Аллагьас ахІарал ва тІаса рищарал чагІи рукІин. Гьедин хьвадани – нужер хІетІе киданиги тариларо!\nНужее гьарзаго щвела нилъер ТІадегІанав ва нилъ хвасар гьарурав ГІиса МасихІил абадияб ПарччахІлъиялде жанире лъугьине ихтияр.\nГьединлъидал дица нужеда гьеб кидаго ракІалде щвезабила, – нужее загьирлъараб хІакъабщинаб нужеда гьанжего лъалеб бугониги ва щулаго ккун бугониги.\nДир чорхолъ рухІ бугебгІан заманаялда нахъаса къотІичІого гьеб нужеда ракІалде щвезаби дица дида тІадаб ишлъун рикІкІуна.\nДида лъала дир чорхолъ рухІ гІемераб мехалъ хутІизе гьечІеблъи. Гьеб дие загьир гьабуна нилъер ТІадегІанав ГІиса МасихІица.\nАмма дица дида кІварабщинаб гьабила, – дун ун хадубги, бокьараб мехалда нужеда гьеб ракІалде щвезе.\nНилъер ТІадегІанав ГІиса МасихІ жиндирго къудратгун тІадвуссине вукІиналъул хІакъалъулъ нужеда бицунаго, нижеца такрар гьаричІо лъицаялиго сихІирго ургъарал гьерсал.\nНиж руго жиндирго Эмен – Аллагьасдасан бачІараб гьесул кІодолъиги къудратги нижерго беразда бихьарал гІадамал. Гьеб мехалъ гьесда рагІана Къудратав БетІергьанасул гьаракь: «Гьав вуго Дие вокьулев Дир Вас. Гьасдаса вохун вуго Дун».\nЗобалаздасан бахъараб гьеб гьаракь нижедаго рагІана, мукъадасаб магІарда ниж гьесда цадахъ рукІараб мехалъ.\nГьелъ нилъер дагьабги цІикІкІун ракІчІезабулеб буго аварагзабазул рагІаби ритІухълъун рукІиналда. Нужеца гьел рагІаби гІадахъ росани, нуж ритІарал рукІина. Жеги бакъул кунчІи чІвалелде ва нужер рекІелъ Рогьалил ЦІва баккилелде, бецІлъуда рекІараб чирахълъун рукІина нужее гьел рагІаби.\nАмма сундасаго цебе ракІалда чІезабизе ккола ТІухьдузда хъвараб цониги калимаялъул магІна живго лъугьун инсанас гьабизе бегьулареблъи.\nИнсанасе бокьунилан Аллагьасул цониги калима рещтІинчІелъулха ракьалде. Аллагьасул калам инсанас халкъалъе бицунаго, Илагьияб РухІалъин гьев кІалъазе тІамулев.


МагIарулав ватани… » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nБлогал / МацI / Хасаб пикру\nРахьдал мацI гьечIони, букIине рес гьечIо жибго миллатги. МацI лъугIидал-лъугIула халкъ, тарих, маданият. Рахьдал мацI бокьулебги гьечIони, гьеб цIунизе хIаракат бахъулебги гьечIони-гьечIо миллаталъул букIинесеб.\nНилъер рахьдал мацIлъун ккола-магIарул мацI. Кинаб бербалагьиха бугеб нилъер гьелдехун? Тохлъукьего гьеб чорок гьабураб, хIабургъинабураб иш борчIулебдай цощина нилъер цо-цоязухъа? «Метер магIарул мацI хвезе батани, хваги дун жакъаго ургьиб ракI кьвагьун»-ян абун буго мунагьал чураяв ХIамзатил Расулица. Кьвагьулел гьечIо жанир ракIал, нечолел гьечIо «я все понимаю, но разговаривайт не умею»ян гIадамазулалда реллъен-хъвайго гьечIеб чидар мацI бицине. Балагье, шагьаралде цIализе ун лъагIел балелдего магIарул мацI «кIочарал» студентазухъ, гIенекке гIатIиракьалда гIумру гьабизе рахъиндал, лъугьинабураб, хIалеб гlypyc мацIалъ цоцазда кIалъалел мугIрузул гIадамазухъ... Цо-цо чIухIарал рагIабиги гьоркьор речIчIизарун, гlypyc мацIалъ кIалъай лъугьун буго, сверухъ ругелазухъа «бажарунареб», къадруяб ишлъун.\nГьедин гьабулезда киданиги лъазе гьечIо, академик Гъ.ГIабдурахIманов (доб мехалда дун цIалулей йикIараб ДГПУялъул экологиялъул факультеталъул декан) - гIумруялъго шагьаралда чIарав, федералияб, xlaттa, халкъазда гьоркьосебцин роцадул жамгIияв хIаракатчи, дида бацIцIадаб магIарул мацIалъ кIалъайдал, дир букIараб чIухIиялъул асар! «Нилъ магIарулаллъидал -ян абуна гьес-кIалъазинха нилъерго миллияб мацIалда». Унго-унгояв патриот, магIаруллъи ва гьелда барабщинаб хирияв инсан. Ма-гIа-ру-лав. Унго, гьеб рагIул берцинлъи. «МагIарулав ватани, магIаруласул чорхолъ…»-кечIцин ахIун бачIана чIухIиялъ.\nШагьаралъул къватIахъги цIакь рохизе ва чIухIизе бачIуна бацIцIадаб магIарул мацIалъ кIалъалел рагIидал. Гьелъул гIаксалда, пашманлъизе бачIуна, росулъ магIна лъаларел «цIиял гIурусазул» рагIабаздалъун цоцазда кIалъалел ва «магIарул мацIалъ хъвараб газета жидеда бичIчIуларилан» абулел гIолилал рагIидал. Гьедин гIолилаз абизе рес букIинчIо гьезул эбел-инсуца рокъоб магIарул адабияталдеги, маданияталдеги лъималазул рокьи бижизабулеб букIарабани, гьез цо-цониги цоцазда гьоркьоб дов гIалимав деканас дида гIадин, «Нилъ магIарулаллъидал» ян абулеб букIарабани.\nНилъерго миллат нилъецаго кколебги гьечIони, магIарул мацI нилъецаго кIодо гьабулебги гьечIони, чияцаги гьабуларо.\n1999 соналдаса нахъе 21 февраль ЮНЕСКОялъ лъазабун буго халкъазда гьоркьосеб рахьдал мацIалъул къолъун.. Щиб дицаги, дуцаги гьабизе бугеб, хIурматияв газета цIалулев, рахьдал мацI гIолеб гIелалда гьоркьоб машгьурлъизабиялъе ва бокьизабиялъе гIоло?! РакIчIун абизе кIола,цоцазде гIайибалги гIунтIизарун лъугIила. Амма цIакъ бегьулаан «гlypyc мацIалъул анкьалилан» цIарги тун школазда тIоритIулел гIицIго гьеб мацIалъ цоцазда кIалъалел гIадалгIаги тадбирал цоцазда гьоркьор рокъор, хIалтIул гIуцIабазда тIоритIизе, магIарул рагIул устарзаби ракIалде щвезаризе, эбелалъ кинидахъ кечI ахIараб мацIалда кучIдул рикIкIиналъул къецал, гIуж лъеялъе школлъималазда гьоркьор гуреб, чIахIиязда гьоркьор тIоритIизе, къанагIат хIалтIизарулел рагIаби, кици-биценал доб нилъеего хирияб интернеталдасан тIиритIизаризе, хIатта, цоцазде рагъизе-семизецин гIицIго нилъедаго бичIчIулеб гъура-чункадидалъун!Гьеб букIинаан миллатцоял цоцалъ гъункизарулеб галилъун.\nРакI-ракIалъго гьарула нуж гьабулеб ишалъулъ, бицунеб хабаралъулъ, тIамулеб гIумрудул галиялъулъ унго-унгоял магIарулаллъун хутIизе. Нуж божа, жакъа магIарул миллаталъе гьеб чара гьечIого хIажатаб буго.\n» Гьанжеги дун добго суалгун…\n» Мискин-пакъир Дагъистан…\n» МагIарухъцин толеб гьечIо магIарул мацI\nМац1 буго инсанияталъул бищунго к1удияб жо гьелъ бижизабураб(Язык,есть,самое великое изобретение,человечества)Йосиф Бродский,г1урусазул к1удияв шаг1ир!


Шамил-имам Калуга шагьаралдаса нахъе аралдаса исана тIубала 150 сон | Дагъистаниял | Киназего гIаммаб Россия\n© РИА Новости, С. Тарасова\n— Цо заман букIана имамас Калугаялда гIумру гьабулеб букIараблъи бакIалъулал гIадамазда нилъедасаги цIикIкIун лъалеб. 1985 соналда Калугаялде щвараб мехалда, жамгIияб транспорталдаги рекIун унаго, дица гIадамазда цIехолеб букIана Шамил-имамас гIумру гьабулеб букIараб минаялде кин ине кколевилан. ЦIех-рех гьабуразул 10-ясда гьоркьоса 8-яс бицана мухIканаб адрес. Гьелдалъун бихьулеб букIана Калуга шагьаралъул гIадамазда имамасул хIакъалъулъ лъалеб букIараблъи. Имамас гIумру гьабулеб букIараб минаялъуве лъугьиндал, дида дандчIвай гьабурай цо гIаданалъ абуна гьаниб Шамил-имамасул хIурматалда гIуцIараб бокIонги бугилан. Доб заманалда гьединаб бакI батилин лъидаха ракIалде кколебго букIараб. БитIараб бицани, дун хIикмалъун хутIана гьединаб бакI батидал, гьениб хъвараб баян битIараб букIинчIониги. Доб заманалда имам рикIкIунев вукIаралъулха Англиялъул жасуслъун, турказ витIарав чилъун. Кин батаниги, калугаялъулаз цIунун батана имамас жаниб гIумру гьабураб рукъ. 1997 соналда МахIачхъалаялда къабул гьабураб документалда рекъон, МахIачхъалаги Калугаги лъазаруна вацлъиялъулал шагьараллъун, ва дунги тана Калугаялда вугев МахIачхъалаялъул вакиллъун. Доб мехалда Калугаялда гIумру гьабун вукIана шагьаралъул ЖамгIияб палатаялъул член Шагьбазов СултIан. Гьесул кумекалдалъун бажарана Шамил-имамас чIей гьабун букIараб рокъоб музей рагьизеги.


Лъай кьеялъул церехъаби » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Образование - Лъай кьей, мактаб » Лъай кьеялъул церехъаби\nЛъай кьеялъул церехъаби\nДобавил(а): istina от 16-06-2017, 10:53\nЦIалул соналъул ахиралда учителасул хIалтIуе къимат кьолаго, кIварбуссинабула гьесул цIалдохъабаз районалъул ва республикаялъул предметиял олимпиадабазда рихьизарурал хIасилазде. Ахираб 15-20 соналда жаниб тIоритIарал тарихалъул олимпиадабазда Шамил районалъул ГьентIа росдал школалъул учитель МухIамад Алхасовасул цIалдохъабаз районалдаги республикаялдаги цIакъ лъикIал хIасилал рихьизаруна. Исанаги районалда босана анцIго призалъулаб бакI (анлъго тIоцебесеб, кIиго кIиабилеб ва кIиго лъабабилеб). Республикаялда тIоцересел бакIал росана: МагIазов ИсмагIелица (11 класс), МуртазагIалиева Узлипатица, (10 класс), МухIамадов АхIмадхIажияс (9 класс) ва МухIамадов Мусалас (7 класс) (сураталда). Гьеб ккола учителасул щибабкъойилаб хIалтIул хIасил.\nШамил районалъул лъайкьеялъул управлениялъул нухмалъулез РФялъул президент В. Путинил премиялъе мустахIикъав учитель вихьизавизе суал цебелъедал, тIоцебе рехсана Алхасовул цIар. МухIамад вуго жиндирго хIалтIулъ цIилъи лъугьинабизе хIаракат бахъулев, жиндасагоги цIалдохъабаздасаги жавабчилъи тIалаб гьабулев, гIун бачIунеб гIелалъе лъикIаб лъайги тарбияги кьолев учитель. ПалхIасил, Алхасов вихьизавуна рехсараб премиялъе ва гьеб гьесие щвана. Гьединго Алхасов ккола "ДРялъул мустахIикъав учитель", "РФялъул мустахIикъав учитель", щвана гьесие ДРялъул Пачалихъияб Советалъул хIурматияб грамота, "ДАССРалъул халкъияб лъайкьеялъул отличник", 2006 соналда - президентасул грант, "Социалистияб къецалда бергьарав" абулеб гIаламат, "ЗахIматалъул ветеран" медаль, тIадегIанаб категориялъул учитель. Гьесие щварал шапакъатал гьанир рехсон хIалкIвеларо. МухIамад Алхасовасул эмен Алхас НурмухIамадов вукIана гIагараб росулъ лъайги культураги тIибитIизабиялъул хIаракатчи. ЛъикIаб лъалкI тана гьес росдал гIумруялъулъ. Амма гьев гIолохъанго къадаралде щвана. Гьесул вас МухIамад инсул нухдасан ана ва бащдаб гIасруялдасаги цIикIкIун заманалъ учительлъун хIалтIана, 25 соналъ гьабуна завучлъиги.\nМухIамадица абула жиндир цIалдохъанасда, улкаялъул бокьараб вузалде лъугьунелъул, тарихалъул экзамен ункъил къиматалда кьезе кIолин. Росдал гIадамаз абула, Алхасил МухIамад школалде щвараб заманалъухъ балагьун, рекъезабизе бегьулин сагIатилан. ХIакъикъаталдаги, щибаб къоялъ радал сагIат микьгоялде бащдаб хIалтIидал, гьев лъугьуна школалъул азбаралде. ВацIцIа-вакъадго ретIакъан, къамартIго вачIунев учителасухъ балагьун, гьесул хIеренаб ва гIакъилаб каламалъухъ гIенеккун, сундулъго гIадлу-тадбир букIин бихьун, гIемерисез абула, гIицIго цIалдохъабазе гуребги, росдал гIадамазеги тарбия кьолев, хьвада-чIвадиялъулъ мисалалъе вугев чи кколин Алхасил МухIамадилан.\nТарихалъул дарсал пайдаяб куцалда рачиналъе киналго ресалги чIезарун руго гьес школалда. Буго лъикIаб кабинет, учителасги цIалдохъабазги цадахъ лъугьун хIадур гьарурал хIажатал берзул алатал. Гьесул xIapaкаталдалъун школалда гIуцIун буго тарихиябгун этнографикияб музей. КватIичIого гьеб лъугьине буго муниципалияб музейлъунги.\nАлхасовасул дарсида букIуна, битIахъе абуни, цогидал учительзабиги бахиллъулеб гIадлу, гIодобиччай, гIинтIамун чIей. ЦIалдохъабаз кьуричIого тIуразарула учителасул тIадкъаял. Дарс бачиналъулги гьес буго жиндиего хасаб, ай "алхасовасулаб" къагIида. Дарсил байбихьуда, кидаго гIадин, цIалдохъаби хIалтIула историялъул терминал ва лъугьа-бахъинал ккарал соназул таблица лъазабиялда тIад. ЦIикIкIун кIвар кьола цIияб дарс бичIчIизабиялде. Бицуна интересаб лъугьа-бахъиналъул гIадин, гIадатго, гIумруялдаса мисалалги рачун. Амма лъималазда дарс гьикъиялъе хасаб заман батIа гьабуларо. ЦIалдохъанасул хIадурлъи щвалде щвараб бугищали лъазе, гьес суал кьола бокьараб мехалда. Гьелъги батила, тарихалъул дарсиде лъикIаб хIадурлъи гьечIого ине лъималазул рекIее къабуллъулареб. ЦIалдохъаби ругьунлъун руго лъугьа-бахъинал цоцазде дандекквезе, гьезул анализ ва ахиралда хIасил гьабизе. Ахираб заманалда МухIамадица цIикIкIараб кIвар кьолеб буго гIагараб ракьалъул тарих лъазабиялде. "Нилъер лъималазда, тIоцебесеб иргаялда, лъазе ккола умумузул тарих. ГIагараб ракьалъул тарих цIикIкIун лъанагIан, гьезул рекIелъ ватIаналде рокьи цIикIкIуна",- ян абула гьес. Цинги лъазабизе бегьулила НекIсияб Египеталъулги НекIсияб Грециялъулги тарих. ХIалбихьи бугев педагогас цIикIкIун кIвар кьола пагьму-гьунар бугел цIалдохъабазде, гьелгун гьев жеги цIикIкIун хIалтIула. " Нилъеда лъазе ккола бетIер хIалтIулел, пагьму бугел лъимал гьитIинго ратIарахъизе", - ян малъула гьес гIолохъанал учительзабазда. Гьезулъ бугеб гьунар цIунизе, камиллъизабизе, цIикIкIинабизе ва гIумруялъул нухда гьездаса жамагIаталъеги улкаялъеги пайдаял чагIи рахъинаризе бажаризе ккола. Алхасовас абула учителасул хIалтIулъ батанила жинда гIумруялъул талихI.\nЛъикIав педагог гуревги, МухIамад ккола росуцоял разияв жамагIатчиги. "Нижер Алхасил МухIамад" абун загьир гьабула росуцояз гьесдехун бугеб адаб-хIурмат. Гьес жигараб гIахьаллъи гьабула жамагIаталъул киналго тадбиразда. ГIезегIан руго гьес жиндирго харжаздалъун росдае гьарурал сайгъаталги. Масала, "МухIмада" абулеб лъаралда тIасан букIараб басрияб кьоги биххун, бана цIияб кьо. ГьентIасез гьелда "Алхасил МухIамадил кьо" абун цIар лъун буго. Жиндирго васазда (Алхас ва МухIамад) цадахъ кулабазде унеб лъаралда тIасан бана росулъе кIудияб кьо, басрияб росулъ бараб цIияб мажгиталда аскIоб эхетана 27 метр борхалъи бугеб чIухIараб минара. МухIамадил буго цоцалъ гъункараб, захIмат бокьулеб, гIадамал бахилаб, талихIаб хъизан. Хъизан Бажатги ккола байбихьул классазул учительница. Лъимал Алхас, МухIамад ва ГIайшат ккола тIадегIанаб лъаялъул, берцинаб гIамал-хасияталъул, росдаеги республикаялъеги пайдаял чагIи. Алхас Москваялда хIалтIулев вуго, МухIамад ккола МахIачхъала шагьаралъул Ленинский районалъул бетIер. Лъималазул лъимал кколила жакъа жиндир талихIги, рохелги, рекIее хIалхьигиян абуна гьес. - Учитель хIисабалда, сунца дур жакъа рахIат хвезабулеб, росдал гIумруялъулъ кинаб гIунгутIи бихьулеб? - ин гьикъана дица гьесда цо нухалъ.\n- Нилъеца тIубанго кIочене тун буго лъималазе жамгIияб тарбия кьеялъул хIалтIи. Цебе росулъ, къваригIел гьечIеб иш гьабулеб лъимер бихьани, кIудияв чияс гьелъие гьеб бакIалдаго гIадлу гьабулаан. Лъимада лъалаан жиб жамагIаталъул бербалагьиялда гъоркь букIин. Жакъа нилъее цIакъго бокьулеб буго нилъерго "рижи". ХIалбихье гьесде чияр чияс квер хъвазени кисагурин, семизе, эбел-инсул ахIи-хIур бахъуна. Дир пикруялда, жамгIияб тарбия кьей лъугьине ккола росдал лъималазе тарбия кьеялъул кьучIлъун, - ан абуна гьес.\nЯсазда гьес гьадин малъула: "Яс ккола йикIинесей эбел, гьеб борчалде цереккунго хIадуризеги ккола. ХIалимлъи, чIахIиязул адаб гьаби, яслъи ва яхI-намус буголъи цIунизе ккола". "Нилъ ккола имам Шамилил ва Гьидалъа Хочбарил ирсилал. БахIарчилъи, бихьинчилъи, къохIехьей ва тавакал букIуна магIаруласул бидулъ бессун",-ан малъула гьес васазда.\n- Кинаб къиматха кьелеб дуца жакъасеб гIумруялъе, дагъистаниязда щиб абизе дуе бокьилеб?-абулеб дир суалалъе МухIамадица кьуна гьадинаб жаваб: - Араб гIасруялъул къоабилел соназда Америкаялдаги букIана гIага-шагарго жакъа нилъер гьаниб бугеб гIадинаб ахIвал-хIал. Цо гIадатияв америкаялъулас, дица гьев рикIкIуна Америкаялъул кIудияв патриотлъун, улкацоязде хитIаб гьабун, цо суал кьун буго: "Америкаялъулал! Нилъ тIадегIанаб цIаралъе, къадру-къиматалъе мустахIикъаб миллат бугищ? - абун. Америкаялъулазда бичIчIун буго гьеб суалалъул кьогIаб магIна ва Америкаялъ бетIер тIаде борхун буго, куркьбал гIебеде ритIун руго, къаси-къад чIечIого хIалтIун, жакъа нилъеда бихьулеб борхалъиялде бахун буго. Рес букIунаро тIадегIанаб къадру-цIаралъул миллат мискинлъи, пакъирлъи, чороклъи хIехьон букIине. КIудияб хIурмат-асалъул миллат лъикI хIалтIула ва мустахIикъаб гIумруялда букIуна, гьелъул гражданаз цоцазул адаб гьабула. ТIадегIанаб къадру-цIаралъул миллат кидаго букIине бегьуларо чадил, квен-тIехалъул ургъалида. КIудияб къадру-цIаралъул миллаталъ хIехьоларо тIадчагIазул гIорхъи-рахъ гьечIеб цIогь ва чIвай-хъвей, хIехьоларо гIемерисеб халкъалъул язихълъи-пакъирлъи, дагьал чагIазул хIаталдаса араб бечелъи. Гьединлъидал дие бокьун буго дагъистаниязда гьикъизе: "Дагъистаниял! Нилъ тIадегIанаб къадру-цIаралъул халкъ бугищ?!"- абун.\nЩивасул гIумруялда лъалкI толев инсанСпорталъ унтарав чиРосдалго эменГIолохъанал учительзаби хIажат ругоКремлялдеги ахIун, каранда орден бана


Халкьуннал Мажлисрал чярхнийсса сессиялий |\nХалкьуннал Мажлисрал чярхнийсса сессиялий\nРеспубликалул каялувчинал депутатътуран ккаккан увунни ДР-лул ХIукуматрал председательнал къуллугърайнсса кандидат. Владимир Васильевлул бувсунни му хьхьичIунну зий ивкIшиву Татарсттан республикалул экономикалул министрнал къуллугърай.\nФевралданул 7-нний хьунни ДР-лул Халкьуннал Мажлисрал «Единая Россия», «Справедливая Россия» ва «Коммунистическая партия Российской Федерации» партиярттал фракциярдал батIаву. Муний гьуртту хьунни ДР-лул БакIчи Владимир Васильев, ДР-лул Халкьуннал Мажлисрал председатель Хизри Шихсяидов ва ДР-лул ХIукуматрал председательнал къуллугърай итансса кандидат Артем Здунов.\nПарламентрал председательнал ва фракциярдал каялувчитурал депутатътурахь бувсунни 18-мур сессиялул кьинилул масъала бушиву «Дагъусттан Республикалул ХIукуматрал Председательнал къуллугърай итаншиврулсса рязишиву дулаврил хIакъираву» тIисса.\nРеспубликалул каялувчинал депутатътуран ккаккан увунни ДР-лул ХIукуматрал председательнал къуллугърайнсса кандидат. Владимир Васильевлул бувсунни Артем Здунов АьФ-лул зузалтрал луртандалуву (кадровый резерв) цалчинма ивкIшиву губернаторнал къуллугърай битанминнавух. Мунияр ххишалагу, му хьхьичIунну зий ивкIшиву Татарсттан республикалул экономикалул министрнал къуллугърай.\nЯла Артем Здуновлул жавабру дуллунни депутатътурал суаллахьхьун.\nФракциярдал хъин чулий ккарккунни сессиялий хьхьичIун ларсъсса кандидатура ва кьинилул масъала.\nПредыдущая записьАьлимчунал ирсираваСледующая записьКъадансса кIанттай дуллалисса къатри


Араб соналда Дагъистаналда диваналъул хIукмуял тIуразариялда хадуб халкколеб идараялъ Россиялдаса цогидал улкабазде риччан гьечIо тIад налъи бугел 11 500 чи. Гьел киназдаго тIад бугеб гIаммаб налъидул къадар 3 млрд гъур цIикIкIараб буго.\nРехсараб идараялъул лъазабиязда рекъон, къватIире риччачIезда гъорлъ гIемер руго алиментазул налъулал - гIага-шагарго 3 азарго чи. Жибго республикаялдани жидеда тIадкъарал алиментазул тIалабал тIураларезул къадар Шималияб Кавказалда бищун цIикIкIараб бугин абуна идараялда.\nИдараялъул вакил МухIамад ГIумаровас бицаралда рекъон, жакъа къоялда алиментал кьоларезда хурхун анкьазаргоялдаса цIикIкIун цIех-рех рагьун буго. «Ралагьулелги руго гIемер чагIи. ГIабсагIаталда абуни, приставаз валагьулев вуго гIага-шагарго анлънусгояв. Алиментал кьоларезул магIишатги бахъула, такъсир гьабиялъул ишалги рагьулел руго, амма налъулал дагьлъулел ругин абизе кIоларо», - ян бицана ГIумаровас.\nДагъистаналдаса адвокат Елена Денисенкоца абуралда рекъон, алиментал лъица ва кида кьезе кколел мухIканго лъалеб гьечIо республикаялда. Мисалалъе, гIемерисез рикIкIуна рос-лъади ратIалъарал мехалда росас лъимал хьихьизе кьолеб гIарац бугин алиментал. Гьединго гIемерисезда ккола исламалда рекъон гьабураб ригьин биххун батани, Россиялъул къануназда рекъон алиментал кьезе кколарин.\nАдвокаталъ абухъе, ахирияб заманалда гьелда бихьулеб буго республикаялда гIемерисала ригьин шаригIаталда рекъон гьабулеб бугеблъи. «Официалиял къануназе батIалъи гьечIо, бугищ ригьин диналъулаб яги Хъизаналъул кодексалда рекъон гьабураб. Ригьин букIаниги гьечIониги батIалъи гьечIо. Гьединго къануналъе батIалъи гьечIо бугищ ригьин яги биххунищ гьеб бугеб. Росас лъабго рагIиги абун хъизан рехун тола ва къануназда рекъон ригьин биххуларо. Гьелдалъун гIемерисезда ракIалде ккола алиментал рахъине кIоларин. Лъимадул инсухъа гIарац тIалаб гьабизе бегьула кIиабилей яги лъабабилей чIужуялъги. Лъимер жиндир гьечIин гьес абулеб батани, гьев тIамула ДНКялъул экспертиза гьабизе», - ян абуна адвокаталъ.\nДенисенкол рагIабазда рекъон, гьеб кинабго гIадамазда лъалеб букIарабани алиментал кьоларел налъулазул официалияб къадар республикаялда жеги цIикIкIараблъун ккезе букIана.\nДиваналъул хIукмуял тIуразариялда хадуб халкколеб идараялъул вакил ГIумаровасул рагIабазда рекъон, гьез хIаракат бахъула информациялъулаб пропаганда гьабизе. Мисалалъе, гьез мажгитазул имамалцин кумекалъе ахIула. «Рузманазда имамаз вагIза цIалула инсуца жиндирго лъимал рехун тезе бегьуларин», - ян бицана ГIумаровас.\nБатIалъи гьечIо: бугебищ ригьин яги биххарабищ – лъимал инсуца хьихьизе кколаян, абуна МахIачхъалаялъул Котровасул цIаралдалъун бугеб мажгиталъул имам хисулев Къурбан Аскандаровас. Гьесул рагIабазда рекъон, мажгиталде алиментазул суалалгун рачIуна гIадамал ва гьезие консультациял гьаризе мажгиталда гIуцIана хасаб комиссия.\nГьеб комиссиялде гъорлъе уна шаригIаталъул фикъгьи лъалел лъабго чи. Гьезда гъорлъ вуго адвокат Зиявудин Увайсовги. Гьесул рагIабазда рекъон, Россиялъул къануназда рекъон, алименталъул тIалабал тIуралес харжалдаса мухIканаб процент кьола. ШаргIалдани абун буго инсуца лъималазе ретIел-хьит ва квен чIезабизе кколин, амма мухIкан гьабун гьечIо гьезул кинаб къадар букIине кколебали.\nДиваналъул хIукмуял тIуразариялда хадуб халкколеб идараялъул вакил ГIумаровас «Эркенлъиялъе» абуна, алиментал кьоларезда хъинтIун такъсир гьабиялъул ишал рагьизе кколел ругин цо-цо мехалда.\nМухIамад ГIумаров: «Алиментал кьолерезда хурхун такъсир гьабиялъул ишал рагьула ТамихIалъул кодексалда рекъон. Диваналъ туснахъ гьаруралги руго Дагъистаналда. Амма алиментазул налъулал гIемерлъулел руго республикаялда. Идараялъ батIи-батIиял нухал ралагьулел рукIана гьезул къадар дагьлъизабизе. Мисалалъе, рекламалъе лъурал хъарщазде ва экраназде лъазабиял лъолаан пуланав чиясул суратги лъун. Сураталда гъорлъ гьев чиясул цIарги хъвала, лъималазе гьес кьезе кколел алиментазул къадарги хъвала. Жидерго суратал рихьун ва нечон алиментал кьезе рачIуна чангиял. Цо-цоязни бицуна жидер хIалтIи гьечIин, гIарац босизе бакI гьечIин. Гьединазда нижеца абула хIалтIудалъун гIадамал хьезариялъул централде аян ва централъ сияхIалде восилин».\nКъватIисел улкабазде риччаларо анцIазарго гъурщидаса цIикIкIун налъи тIад бугел. «Психея» абураб жамгIияб гIуцIиялъул хIалтIухъан Элина Славинскаялъул рагIабазда рекъон, алиментазул налъулал республикаялдаса къватIире риччазе кколаро ва батIалъи гьечIо гьезда тIад кинаб налъи бугеб.\n«Дагъистан рикIкIунаан динияб республикалъун. Амма щайха гьединаб республикаялда гIемерлъулел ругел алиментазул налъулал? Санаидаса санаиде хIежалде унезул къадар цIикIкIунеб буго ва гьебгун цадахъ алиментал кьоларелги гIемерлъулел руго», - ян абуна эксперталъ.\n36 лъимералъул эмен


Тарихалъул тIехь хIажат буго\nДагъистаналъул мугIалимзабаз ахIи балеб буго республикаялъул тарих лъазабулеб цо гIаммаб тIехь къваригIун бугилан.\n27 мугIалимаз гъулбасги лъураб кагъат гьал къоязда Дагъистаналъул лъай кьеялъул министерлъиялде битIун буго. Гьелъул хал гьабизе ахIараб данделъиялда рукIана педагогикаялъул цIех-рехалъул институталъул, педуниверситеталъул вакилзаби ва школазул мугIалимзаби.\nДоб кагътида хъвалеб буго Дагъистаналъул гьаб ахираб заман бихьизабизе гIураб материал гьечIин цIалул тIахьазда, гъоркь ругел тIахьалги цIалдохъабазда бичIчIизе захIматаб хIалалда хъван ругин.\nДагъистаналъул тарихалъул хъвараб лъабго тIехь буго школлъималаз хIалтIизабулеб. Амма гьебги жибго тун къваригIун бугин цIияб заманалда данде кколедухъ ва тарихалъе битIун къимат кьолеухъ хъвараб цо гIаммаб тIехьилан рикIкIунеб буго мугIалимзабаз. Гьединаб тIехь лъай кьеялъул министерлъиялъ биччазехъин буго 2015 соналда.\nТарихиял гIелмабазул кандидат ГIамирхан МухIамаддадаевас рикIкIунеб буго тарихиял тIахьал цо-кIиго чияс гIодорги чIун хъвалел жал рукIунарин. Гьелъие цIикIкIун кумек хIажалъулин.\nГIамирхан МухIамаддадаев: «ИчIго-анцIго махщелчиги вакIарун, жив-живасухъе цо-цо параграфги кьун гьабизе ккола гьеб – масала, тарихалъул ва этнографиялъул институталъул, педуниверситеталда, пачалихъияб университеталда хIалтIулел, къадруял тарихчагIаз гьабизе ккола гъоб.\nГьанжелъагIан хъварал тIахьал руго цо, кIиго яги лъабго чияс хъварал тIахьал».\nЭР: «ГьанжелъагIан рахъарал тIахьазе кинаб къимат дуца кьелеб? МагIнаялъул рахъалъ киналлъун дуда гьел рихьулел?»\nГIамирхан МухIамаддадаев: «МагIнаялъул рахъалъ лъикI хъварал, жавабчилъиялда хъваралги руго цо-цо. Добго заманалъул, трафареталъул къагIидаялда хъваралги руго».\nГъуниб мухъалъул Гьонодаса тарихалъул мугIалим Тучалаев МухIамадицаги абулеб буго Россиялъулги Дагъистаналъулги тарихалъул хIакъалъулъ тIахьал хъван ругила бакIаб мацIалда, къваригIунелги къваригIунарелги баяназул цIезарурал. Унголъунги хIажатал темабазейин абуни гьениб мукъсанаб гурони бакI кьун гьечIила.\nМасала, 50 – гIан соналъ гIурус пачаясда данде къеркьей гьабурав Дагъистаналъулги Чачаназулги имам Шамилил хIакъалъулъ бицун бугила кIиго тIанчида.\nТучалаев МухIамад: «ЗахIматго хъванги буго. Учительзабазецин захIматаб жо лъималазе кин кьелеб, гъаринха? Кин кьелеб? Цо темаялда жаниб гьагъабгунияб росдал, шагьаразул цIарал щай хъвалел, гьагъалгуниял тарихал щай? Анкьида жаниб цо сагIат кьолеб буго Дагъистаналъул тарихалъе. ГьедигIан заманаялда жаниб щиб бицинеб?»\nГьедин гьеб цохIо сагIаталда жаниб лъималазда щибин бичIчIулеб, нахъисеб анкьидего кIочонин гъозда малъараб материалин рикIкIунеб буго Тучалаев МухIамадица. Гьединлъидал тарихалъул сагIтал цIикIкIинаризе ккола, ялъуни гьеб сагIаталда жаниб малъулеб материал букIине ккола бечедаб ва гъваридаб.


ГIумар-хIажи Зиявудин Дагъистани — Википедия\nГIумар-хIажи Зиявудин Дагъистани\nгӀар. عمر حجي ضياء الدين الداغستاني\nДагъистан област,Нахъбакӏ мухъ ,Миякьоб росу, Россиялъул империя\n18 ноябр 1921(1921-11-18)\nИстамбул, ГІусманиязул империя\nСулеймания мажгиталъул азбар, Истамбул\nАл-ХIажи ГIабдуллагь ад-Дагъистани ал-Авари\nГIумар-хIажи Зиявудин Дагъистани (1849 Дагъистан - 1921 Истамбул) - гІалимчи, вагІзачи, хъвадарухъан ва накъшубандияв шайих.\n1.2 ГІелмуялде нух\n2 Турциялде гочин ва гьесие щварал батIи-батIиял хъулухъал\n3 Мисриялде гочин\nГIумар-хIажи гьавуна 1849 соналда Дагъистаналда Миякьоб росулъ. Гьесул эмен ГIаду (Ал-ХIажи-ГIабдуллагь-ад-Дагъистани-ал-Авари) вукIана кIудияв, Дагъистаналда, МагIарухъ машгьурав гIалимчи. Эбелалда цIар букIана ПатIимат. Гьезул хъизамалда букIана микьго лъимер, ГIумар вукIана гьезда гьоркьоса анкьабилевлъун.\nГIараб гIелмуялъул хIакъалъулъ тIоцересел баянал ГIумарие щвана Дагъистаналда, жиндирго инсудаса. Гьелдаса хадуб гьев цIалана росдал мадрасаялда акъадия абураб гIелмияб даражаялде щвезегIан, хадуб Аваристаналъул батIи-батIиял росабалъ гIалимзабазда цеве. Масала, ГIумар-хIажие дарасал кьурал мугIалимзабазда гьоркьов вукIана ЧIикIаса ХIанзахIажияв абурав машгьурав гIалимчиги.\nМашгьурлъи[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]\nГьев ккола жинца бечедаб гIелмиябгун адабияб ирс нахъе тарав гIажаибав инсанлъун. ГIумар-хIажи машгьурав вуго Турциялда, Мисриялда ва цогидалги бусурман улка-ракьазда. Гьев гIалимчиясул гIумруялъги гIелмияб хIаракаталъги цIакъ ритIухъ гьарула академик Ю.И. Крачковскиясул гьал рагIаби:\n«Жал къисматалъ ватIан тун къватIире рехарал дагъистаниял рукIунаан тIолабго бусурман дунялалъул вакилзабазе киналго мукурал авторитеталлъун».\nАмма жиндирго инсул ватIаналда, Дагъистаналда ГIумар-хIажил цIарги гIелмуги нахъа заманалдаги цIакъ дагьал гIадамазда гурони лъалароан. Октябралъул инкъилаб ккелелде цебе ГIумар-хIажил диниял хIалтIабиги шигIриял асаралги рахъулаан Турциялдаго гIадин Дагъистаналдаги, ва гьел гIатIидго тIиритIун рукIана халкъалда гьоркьор. Гьесул «КIудияб мавлид», «МугIжизат анбия», «МигIраж ан-наби», «Къасидадт ал-ажир», «Къисас анбия» гIадал диниял асарал лъаларев чи магIарулазда гьоркьов къанагIатги вукIинчIо ва гьанжеги гьечIо.\nСовет хIукуматалъул заманалда ГIумар-хIажил гIумруги бечедаб ирсги букIана «тIад ракь хъван тун» ва кинабго гьабуна гьев жиндирго халкъалда кIочон тезавизе. Квералъ хъварал мавлидазул тексталги гIумруялъул хIакъалъулъ цо чанго мукъсанаб хIужжаги гурони гьесул хIакъалъулъ тIокIаб щибниги лъалеб жо букIинчIо магIарулазда.\nАмма XX гІасруялъул ахиралда ккарал хиса-басияз рес кьуна ГIумар-хIажил асарал басмаялда рахъизе гуребги, гьесул адабияб ирсалъул гIелмияб цIех-рех гьабизе байбихьизеги, гьесул цIар кIодо гьабизеги.\nГьедин араб гIасруялъул 90-абилел соназда Сиражудин ХIайбуллаевас дагьабго пардав борхана ГIумар-хIажил ирсалда тIад. «Дир рекIел гьудулзаби» (1995) абураб монографиялда гьелъул авторас тIоцебе кьуна ГIумархIажил гIумруялъеги адабияб хIаракаталъеги гIелмияб къимат. Хадубго гьесго хIадур гьабуна ва басмаялда бахъана гIалимчиясул хIакъалъулъ хъвараб цеберагIигун ГIумархIажил мавлидазул тIехьги (1996). Гьелдаса хадуб магIарул ва гIурус мацIазда басмаялда рахъарал газетаздаги, журналаздаги, батIи-батIиял мажмугIаздаги, тIахьаздаги, гIелмиял хIалтIабаздаги бакI ккуна ГIумархIажил гIемержанралъулаб ирсалъе сайигъат гьарурал материалаз. Гьедин, гIалимчиясул гIумруялъеги адабияб хIаракаталъеги гIелмияб къимат кьун буго А. МуртазагIалиевасул «Турциялъул дагъистан диаспораялъул адабият» (2006), С. ХIайбуллаевасул «XVII-XIX гIасрабазул магIарул адабияталъул тарих» (2007) абурал гIелмиял хIалтIабазда.\nКъватIисел пачалихьазда ГIумар-хIажил адабияб ирсалъул киданиги гьабичIо гIелмияб анализги кьечIо гьелъие критикияб къиматги, хасго Турциялда, гьев магIаруласул кIиабилеб ватIанлъун букIараб улкаялда. Гьенир, бусурман дунялалъулго машгьурав хIаракатчи хIисабалда, ГIумар-хIажил хIакъалъулъ баянал дандчIвала гIицIго исламиял энциклопедияздаги, баянтIахьаздаги, динияб жанралъул адабияталдаги. Масала, ГIумар-хIажил динияб хIаракаталъул батIи-батIиял рахъал загьир гьарун хIалтIаби хъварал турказул авторазда гьоркьор рехсезе бегьула Вассап ХIусейн, Жемил Солакогълу, Ирпан Гундуз, Сулейман Зеки Багълан, Жунейт Бинатли ва ц. ГIалимчиясул гIумруялъулги адабияб гьунаралъулги хIакьалъулъ цо-цо интересал баянал дандчIвала диаспораялъул хъвадарухьабазул асаразулъги.\nТурциялде гочин ва гьесие щварал батIи-батIиял хъулухъал[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]\nXIX гІасруялъул 60-абилел соназул ахиралда ГIумар-хIажи гочана Турциялде ва гьенив, Шамил имамасул вас ГъазимухIамадил нухмалъиялда гъоркь Дагъистаналъул мугьажирзабазул полкалъул кьеразда гъорлъ гIахьаллъи гьабула ГІурус-турк рагъулъ (1877–1878).\nРагъдаса хадув гьев вачIана Истамбулалде ва гьенив лъугьуна накъшбанди тIарикъаталъул халиди абураб жамагIаталъул кIудияв шайих Гюмюшханаялдаса АхIмад Зиявудин-апандил муридлъун. Гьев муршидас кьураб буго магIаруласе Зиявудин абураб цIарги.\nИстамбулалда ПатІма СултІан мажгиталда аскIоб букIараб мадрасаялда ГIумар-хIажица цIалана тапсирги, хIадисги, усул-пуругІги ва мантІикъ гIелмуги. Гьелъул хIасилалда гьев вахана тасавуп (супизм) гIелмуялъул тIадегIанаб даражаялде. Гьеб даражаялде вахарав гьесие шайих АхIмад Зиявудиница ижазаги кьуна.\n1879-1880 соназда ГIумархIажи Зиявудиница Эдирне шагьаралда 14 полкалъул муптиясул хъулухъ гьабула. 1880 соналда, гIусманиязул падишагьасул амруялда рекъон, гьев аскаралъул хъулухъалдаса нахъе вачуна ва Истамбулалъул мударрислъун тIамула.\n1896 соналда ГIумар-хIажи витIула Малкъара шагьаралде къадилъун. Гьеб хъулухъалда вукIаго, 1904 соналда гьесул гIелму камиллъула къудус мавлавияти абураб даражаялде щвезегIан. Малкъараялда къадиясул хъулухъалда вугеб мехалъ, гьелъухъ кколеб харж босулеб букIун гьечIо ГIумар-хIажица. «ШаргIалда рекъон гIадлу гьабулев чияс пачалихъалъухъа гIарац босуларо», – янги абун, жиндие кколеб ужра гьес кьолеб букIун буго мутагIилзабазе. Гьебго шагьаралда гьес ячана ахирисей чIужуги, Назипат абурай гIадан, ва гьезие микьго лъимерги гьабуна. Гьелдаса цее ячун йикIарай лъабго чIужуялдаса гьесул лъимал рукIинчIо.\n1906 соналда ГIумар-хIажи тIамуна Текирдагъ абураб шагьаралъул къадилъун ва гьениб гьес бана кIиго сон. Гьелдаса хадув гьев вачIана Истамбулалде.\nМисриялде гочин[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]\nГIусманиязул цIияб конституция лъазабураб мехалъ (1908), ГIумар-хIажица хъвана «ХIадис-и АрбагІин пи ХIукъукъис-СалатІин» абураб падишагьасул хIукъукъ (право) цIунараб тIехь. Гьеб сабаблъун, цIияб гIолохъантурказул хIукуматалъ, тамихI хIисабалда, гьев витIана Мадинаялде. Гьениб гьес бана анкьго моцI.\nМадинаялда ГІумар-хIажил лъай-хъвай ккола гьеб мехалъ гьениве вачIарав Мисриялъул (Египеталъул) бетIер Хидив ГIабас ХІилми-пашалгун. ХІилми-пашаца гIалимчи ахIула Мисриялде. ГIумар-хIажица гьеб ахIи къабул гьабула ва «Мунтазагь» абураб кIалгIаялда хъизангун цадахъ рештIуна. Гьениб гьес гьабула имамлъиги мударислъиги. Мисриялда гIага-шагарго ГIумар-хIажица бана анцIго сон.\n1914 соналда ГIумар-хIажи жиндирго хъизангун цадахъ тIадвуссана Истамбулалде. Гьеб мехалъ хола накъшубанди тIарикъаталъул шайих, халидия жамагIаталъул цевехъан ИсмагIил Нажати-апанди. Гьесул бакIалда Гумушханаялдасесул муридзабазда гьоркьоса тола бищунго лъикI тасавуп гIелму лъалев, гьунар тIокIав ГIумар-хIажи Зиявудин. Истамбулалда ГIумар-хIажица байбихьула муридзабазе шаригIаталъулги тасавупалъулги дарсал кьезе. Гьеб ишалда вукIаго, гьев тIамула «Мадраса-т-ул мутахIасис» абураб мадраясалъул мударрислъунги. Гьениб гьес байбихьула кьезе хIадис ва мазгьаб гIелмабазул дарсал.\nГIумар-хIажи вукIана кIудияв гIалимчи. Гьесда лъалаан магІарул, гІараб, лъарагІ, парс, турк, гІурус мацІалги. ГIолохъанаб заманалдаго, Дагъистаналда цIалулеб мехалъ, гьес анлъго моцIида жаниб рекIехъе лъазабуна хирияб [[Къуръан. Гьелдаго цадахъ ГIумар-хIажица, цогияздаса тIокIаб даражаялда, рекIехъе лъазабуна хIадис гIелмуги. Хасияталъулги тIабигIаталъулги рахъалъ ГIумар-хIажи вукIана тархъанаб, лъиданиги бачIеб пикруялъул, бахIарчияб гIамал-хасияталъул инсан. Жиндирго пикру, ахIвал-хIал загьир гьабизе, хIакъаб жо бицине гьев хIинкъулароан, хIатта живго падишагьасдасагицин.\nГІусманиязул империя биххун унел соназда, турказул ахирав султIан МехIмед VI (ВахIидуддин) вачIуна ГIумар-хIажихъе мадрасалде ва гьесда гьарула империялъул шайхул-исламасул хъулухъ тIаде босеян. Гьелъие шайихас кьола гьадинаб жаваб:\n«Тушманасул малакь бугеб ракьалда патва бахъиялъул магIна букIунаро!»\nБицен буго, ГIумар-хIажил гьеб жаваб машгьурлъанила ислам диналъул тарихалда жанибилан.\nГIумар-хIажи Зиявудин хвана 1921 соналъул 18 ноябралда рузман сордоялъ. Гьев вукъана Истамбулалда Сулеймания мажгиталъул азбаралда, султIан Сулейманил агьлуялъул хабалазда.\nАсарал[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]\nТIадехун абухъего, ГIумар-хIажица нахъе тана гIараб ва турк мацІазда хъвараб бечедаб гIелмуги рахьдал мацIалда хъварал пасихIал, магIна гъваридал, ислам диналде халкъалъул ракI буссинабулел мавлидалги туркабиги. Гьеб къиматаб ирсалъул сурат цебечIезабизе кумек гьабула гIалимчиясул гIелмиялгун адабиял хIалтIабазул гьаб сияхIалъ:\n1. Мавлид (магIарул мацI).\n2. МигIраджи анбия (мавлид, магIарул мацI).\n3. МугIжизат анбия (мавлид, магIарул мацI).\n4. Къасида ал-Ажир (мавлид, магIарул мацI).\n5. Къисас-анбия («Аварагзабазул къисаби», магIарул мацI).\n6. Патава-йи ГIумария пит-Тараикъил-гIалия (патвабазул тIехь, гIараб, турк мацIал).\n7. Сунанул Акъвалин-Набавия минал-АхIадисил-Бухари.\nСагIид ГьаракIунив – кIудияв гIалим,\nИсламдибир гIалим – гIарадерил бакъ,\nГIумар-хIажи камил – миякьдерил моцI,\nСиражудин хIажи – инхвадерил цIва…\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=ГIумар-хIажи_Зиявудин_Дагъистани&oldid=66557»\nГьарурал в 1849 соналъ\nХварал 18 ноябр\nХварал в 1921 соналъ\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабуна: 15:18, 21 Август 2017.


Щал арал Рио-де-Жанейроялде | Спорт | Киназего гIаммаб Россия\nЩал арал Рио-де-Жанейроялде\nДагъистаналдаса дзюдоист ТIагьир ХIайбулаевасги гIахьаллъи гьабизе буго августалда тIоритIизе ругел Олимпиялъул хIаязда. Бразилиялде гьев ине вуго цересел Олимпиялъул хIаязул чемпион хIисабалда.\nГьединго Олимпиадаялде ине вуго МухIарамкент районалда гьавурав, Черкессиялда гIурав Ренат СагIидов. БитIккечIо Олимпиялъул чемпион Мансур ГIисаевасе - гьениве ине кандидатлъун вукIарав Мансурие квалквал гьабуна чанго травма ккун букIиналъ. Олимпиадаялде ине хьулалда вукIана Дербенталдаса дзюдоист Камал ХанмухIамадовги. Амма гьесул бакIалдаги Михаил Пуляев тIасавищана.\nОлимпиялъул путевка щвана\nБатиров ункъо соналъ ургуялде вахъун вукIинчIо\nИсанаялдаса нахъе Бахрейналъе гIоло гугарулев Дагъистаналдаса гугарухъан Адам Батиров ункъо соналъ ургуялде вахъун вукIинчIо. Рио-де-Жанейроялде ине магIаруласе щвараб путевка ккола цIияб улкаялъе босараб. Адам ккола Азиялъул чемпион.


Дагьал церегIан къоязда «Дагъистаналъул правда» газеталда тIобитIараб данделъиялда борхараб аслияб суал букIана «Камиялги дагь гьарун, энергиялъулаб гуч нахъе цIуни» абураб. Гьелъул бицине данделъиялда гIахьаллъи гьабизе…\nНилъер гьаниб гIадатлъун лъугьун буго, жидерго хIалтIи гьабулаго пачалихъалъул идарабазул рахъалдасан квалквал гурони кумек щвей щакаб жо бугин абураб пикру. Амма руго цогидал мисалалги. Масала,…\nКоронавирусалъ рещтIинабураб кIудияб балагьалъулгIан гIемер бицунеб суал гьечIо гьал ахирал моцIазда. Гьелъул «рагIадалда» гъоркье ккечIеб бутIаго хутIун батиларо нилъер гIумру-магIишаталъул. Нилъер экономикаялъе гьелъ гьабураб асаралъул…\nМахIачхъалаялда бугеб бизнесчагIазул ассоциациялда гьоркьове уна анлънусгоялдасаги цIикIкIун чи. Гьезул цояв ккола Шамил районалъул Ракьуб росулъа ГIали ХIасановги. Гьес лъугIизабуна ДГУялъул советияб дармилаб факультет, хIалтIана…\nМагIданазул ва тIабигIиял сурсатазул рахъалъ Россия дунялалда тIад бищун бечедаб пачалихъ бугин абула. Гьезда гьоркьоб кIвар бугеб бакI ккола нартицагун тIабигIияб газалъ. 2019 соналда Россиялда…\nЧIарада районалъул Гьочоб росулъа ТIалхIатов МухIамадхан гIемерал соназ хIалтIана ДРялъул Ралел бакIазул ва ЖКХялъул министерствоялъул батIи-батIиял хъулухъазда, вукIана министрасул заместительлъунги. 2013 соналдаса нахъе хIалтIулев вуго…\nВ понедельник, 17 февраля, заместитель Председателя Правительства Республики Дагестан Абдулмуслим Абдулмуслимов принял участие в парламентских слушаниях комитета Государственной Думы по аграрным вопросам о мерах…\nМухIамад Сулейманов гьавуна МахIачхъалаялда. ЦIалана Каспийскиялъул школа-интернаталда, лъугIизабуна кIигониги университет: ДГУялъул экономикияб факультетги Москваялъул пачалихъияб рагьараб университетги. ГьабсагIаталда гьев ккола ДГУялъул рехсараб факультеталъул финансазулгун…\nХIалтIизабунги бажаричIого, 8,3 миллиард гъурущ пачалихъалъул казнаялде нахъбуссинабуна нилъер республикаялъ араб соналда. Демографиялда ва лъай кьеялда хурхарал миллиял проектазе биччан букIараб гьеб гIарцул 43 процент…


16 сентябралда тIобитIараб Халкъияб Мажлисалъул сессиялда къабул гьабуна муниципалиял гIуцIабазул нухмалъулел халкъалъ гурел, депутатаз рищиялда хурхун бахъараб къанун.\nГьелда данде чIун гьаракь кьуна анлъго чияс. Журналистазда гъорлъ йикIарай коммунистазул партиялдаса гIадан йикIана малъарулей гьел дандечIарал чагIи коммунистал ругин хъвайила нужеца. Жинда якъинго лъалила гьел коммунистал рукIин. Амма щал гьел ратаниги, цеве вахъун щивниги кIалъачIо. Щайин абуни спикер Хизри ШихсагIидовас цебеккунго лъазабуна гьаб бугин кIиабилеб цIали, гьединлъидал проекталда тIасан нужеца пикраби цебесеб данделъиялдаги рицун рукIанин, гьанжесалъги такрарлъугейилан.\nГьебго суал Дагъистаналъул парламенталъ 10 сентябралдаги гьоркьоб лъун букIана. Гьедин анкь гьоркьоб индал хъата-масан тIобитIана кIиабилебги сессия. Парламенталъул сессиялин абуни тIоритIула моцI гьоркьоб ккун.\nДоб мехалда гьеб къануналъул проекталда дандечIун кIалъан рукIана парламенталда ругел коммунистал - МухIамад МухIамадовги МахIмуд МахIмудовги.\nГьелдасаги квешаб къанун нилъеца Дагъистаналъул бетIер депутатаз вищиялда хурхун къабул гьабунин, гьединлъидал нилъ дагь-дагьккун эхерехун гирулел ва демократиялдаса рикIкIалъулел ругин абун букIана гьез. Жидерго мухъалъе нухмалъулев вищизе кIвеларин цо пуланав чиясдайин абураб пикру щайила нилъер букIине кколеб?\nКоммунистазул пикруялда рекъон, референдум гьабизе кколаан, нужеца кинаб къагIида тIаса бищилеб абун суалги лъун.\n16 сентябралда сессиялда вукIинчIо Дагъистаналъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIипов. Амма 10 сентябралда тIобитIулеб сессиялда гьес бичIчIизабун букIана жиндие кьураб ихтияралдаса пайда босизе халкъалда кIвечIолъи.\nРамазан ГIабдулатIипов: «Гьединго сунде ккезарурал нилъеца нилъерго жамагIатал? Гьел жамагIатаз гурищ нилъер киналго суалал рукIалиде рачунел рукIарал? Нилъеца кесказде рикь-рикьана гьел. Рищиязда бергьинелъун вацас вац чIваялде ккезабуна иш. Гьединлъидал жакъа нилъеда цебе чIараб масъала буго улкаялъул батаниги, республикаялъул яги жамагIаталлъул даражаялда батаниги, нилъерго жамгIият данде бакIаризе къваригIин. ЖамагIатги, жамгIиятги, республикаги гIадлу гьечIеб бугони, халкъалъул ихтияразул бицунги жо кколаро».\nУчкент росулъ гIумру гьабулей ГIалимирзаева ПатIиматица рикIкIунеб буго депутатазухъе ихтияр кьей мекъаб бугин.\nГIалимирзаева ПатIимат: «Гъол (депутатал) ричун росизе рес буго. Нужецаго хIисаб гьабеха, тIолалго гIадамазе лъикIаб бицинейищ бигьа бугеб, яги 10-15 депутатсе бицинейищ? 50 процент гьезул ричун росани, лъугIана гъоба иш. Дида гьикъулеб букIарабани, лъагIалидасан дица цIахIан рахъилаан хIалтIун баажаруларел чагIи. Чо чанго чи резервалдаги телаан, бакI хисизе. Гьеб гьанжелъагIанги гьединго гурищ букIараб, депутатаз рищулеб къагIида. Цо гьоркьоблъиялда халкъалъги рищун, цIидасан гьезухъе тIадбуссун бугоха ихтияр. Халкъалда цIехолеб жоги гьечIо».\nГьедин депутатаз нухмалъулев вищулеб къагIида жидер доба гьанжеялде щвезегIанги букIанин бицана ЭР-ялъе ЛъаратIа мухъалдаса чияс.\nПарламенталъул депутатазул пикруялда рекъон, гьеб къабул гьабураб къануналъ рес кьезе буго цере рата-ратарал чагIи тIалъиялде ккунгутIизе. Амма жакъа къоялда депутаталлъун гIадамал рищулеб къагIидаялъухъ балагьун, гьединал чагIи тIалъиялде гьединисанги кколин рикIкIунеб буго ГьоцIалъа ХIасанова ГIайшатица.\nХIасанова ГIайшат: «Гьедин гьабуниги жидеего бокьарал чагIи ккезарула нухмалъиялде, додин гьабуниги уна гьел гьенире. Халкъалдаса балъаго-гIатIго жидеего къваригIарав чи ккезавулев вихьуларищ дове, я хIалтIизе бажариялъухъ, я лъаялъухъ балагьичIого. Масала, депутаталинги абун нижер гьанир тун руго цере ккара-ккарал чагIи, кепкил багьа я росдае, я лъиениги гьечIел. Цинги гьединал чагIаздасан дове тIадехун вищуелв чиги гьезда релъарав вукIинарищха. Цебе букIунаан авалалдасан, мугIалимзабазда гьоркьосан, хIалтIухъабазда гьоркьосан, партиялда ругезда гьоркьосан рищулел чагIи. Гьанже эб гьечIоха, хIама кьололелги кьили бахъулелгищинал чагIи рукIунаха жал депутатал ригиланги абун».\nЖидеца гьабураб хIукму битIараб бугилан халкъалда бичIчIизабизе росабалъегун шагьаразде хьвадизе байбихьун буго Халкъияб Мажлисалъул депутатаз.\nБакIалъулал нухмалъулел рищизе руго дупутатаз


Х1АСИЛАЛ КВЕШАЛ ГЬЕЧ1О. - 19 Мая 2011 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nСуббота, 18.01.2020, 17:14 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2011 » Май » 19 » Х1АСИЛАЛ КВЕШАЛ ГЬЕЧ1О.\nХ1АСИЛАЛ КВЕШАЛ ГЬЕЧ1О.\nРайоналъул Собраниялъул сессиялда 2010 соналъ райадминистрациялъ гьабураб х1алт1ул х1акъалъулъ «Хунзахъ район» муниципалияб г1уц1иялъул администрациялъул бет1ер Х1. Дарбишевасул х1исаб кьеялдасан:\n2010 соналъ 2009 соналде дандеккун\nАслиял тарихал ва х1ужжаби\n- Районалъул т1олабго доход 11 проценталъ ц1ик1к1ана.\n- Районалъул жиндирго доходал 76 проценталъги ц1ик1к1ун, 74 млн. 537 азарго гъурщиде рахана.\n- Муниципалияб бюджеталъул доход 447 млн. 764 азарго гъурщиде бахана. Араб соналде дандеккун, гьеб 3 проценталъ ц1ик1к1ана.\n- Муниципалияб бюджеталда гъорлъ районалъул бут1а 2 нухалъ ц1ик1к1ана ва 189 проценталде бахана.\n- Аслияб капиталалде рач1унел инвестициязул къадар 144 млн. 200 азарго гъурщиде бахана. Цо чиясе х1исаб гьабун, гьеб ккола 4,7 азарго гъурущ.\n2010 соналъ рач1унел налогал 6 проценталъ ц1ик1к1ана, гьезда гьоркьоб районалъул бюджеталде рач1унел налогал 4 проценталъ ц1ик1к1ана.\nТ1адехун рехсарал районалъул цебет1ей рагьулел аслиял х1ужжабиги рехсон, администрациялъул бет1ер Х1. Дарбишевас къимат кьуна социалиябгун экономикияб рахъалъ районалъул цебет1еялъул ах1вал-х1алалъе. Байбихьана экономикаялъул бищун к1вар бугеб бут1а росдал маг1ишаталдасан.\nБергьенлъаби руго, амма гьезда г1ей гьабун ч1езе бегьуларо.\n2010 соналъ районалда г1езабураб росдал маг1ишаталъул продукциялъул къадар 21 проценталъги ц1ик1к1ун, 910,5 млн. гъурщиде бахана 2010 соналъул ахиралде районалъул киналго маг1ишатазда бук1ана ч1ег1ербоц1и-27574 бет1ер (2009 соналде дандеккун803 бет1ералъ ц1ик1к1ун). Г1и-ц1ани-285.188 бет1ер (2009 с дандеккун 21.363 бет1ералъ ц1ик1к1ун). 2009 соналде дандеккун СПКяз бекьараб ракьул къадар 1900 гаялъ ц1ик1к1ун буго. Могьолал культураби г1езаруна 32,5 ц1ик1к1ун. Гьан ва рахь-2 проценталъ ц1ик1к1ана. Киналго сельхозпроизводителазе щвана-40 млн. гъурущ кумек.\nРайоналъул КФХязе ва ЛПХязе «Россельхозбанкалдасан щвана 42 млн. гъурущ кредитал. Араб маг1ишатияб соналъул х1алт1ул х1асилалда Д. Г1алиевичасул ц1аралда бугеб СПКялъе 1 бак1 Энгельсил ц1аралда буго СПКялъе 2-леб бак1ал щвана. 3-леб бак1 г1ахьал гьабуна Хизроевасул ва Баг1арав партизан СПКязе.\nЦере ч1арал масъалаби ва гьабизе кколеб х1алт1и\nРайоналъул бет1ерас т1адч1ей гьабуна г1оларел рахъаздаги. Цо г1акдадаса беч1ч1улеб рахьдал къадар г1одобег1анаб бук1ун, Хизроевасул ц1аралда бугеб ва «Баг1арав партизан» СПКял тайпадулаб боц1и г1езабулел маг1ишатаздаса гьоркьоса нахъе рахъана ва гьединал маг1ишатазе кьолеб дотациялдаса мах1румлъана. Рекьич1ого тарал ракьал жеги г1емерал рук1инги бихьизабуна Х1. Дарбишевас. Районалъул бет1ерас г1и-боц1удаса рахъулел ниг1матал ва бекьулеб ракьул къадар ц1ик1к1инабизе ккелин бихьизабуна.\nПромышленниял предприятиял зах1матаб х1алалда руго\nГьоц1алъ художественниял т1аг1алабазул комбинат, консервазул цех, Харахьи консерваби гьарулеб завод зах1матаб экономикиябгун финансазулаб ах1вал-х1алалда руго. Гьеб лъик1лъизабиялда хурхараб х1алт1уда т1ад ургъулел руго.\nГ1емераб х1алт1и гьабуна ралел бак1азда, исана гьеб дагьабги ц1ик1к1уна\nЦСПСДялъ хъулухъ гьабулеб буго 2624 чи вугеб 915 хъизамалъе. Социалияб патронажалда Бак1ал раялда араб соналъ гьабураб ва гьаб соналъ гьабизе бугеб х1алт1ул «Росдал зах1матчи» газеталъ раг1а-ракьанде щун хъвана 2011 соналъул 21 апрелалъул № 31-32 газеталда.Гьаниб рехсела Г1урк1ач1иб ва Моч1охъ росабалъ детсадазе минаби 2011-2013 ран лъуг1изаризе ва Расулил Ват1аналда «Хъах1ал къункъраби» рак1алде щвеялъул комплекс баялде 2012 с т1адруссине планалде босун бугилан.\nЛъай кьеялъул ва учительзабазул харжазул х1акъалъулъ\n«Районалда х1алт1улеб буго 54 школа, 40 ДОУ, 4 т1адеги лъай кьолеб г1уц1и. Гьезда гьоркьосан хъутаналда буго13 школа ва 4 ДОУ. Киназдего г1унт1ун лъай кьеялъул г1уц1абазул жидерго минаби руго, киназдего г1унт1ун гьел х1алт1улел руго цо сменаялда».\n60 проценталдаса ц1ик1к1араб къадар лъималазе тарбия кьолеб буго детсадазда. Республикаялда данде ккун гьеб г1емер ц1ик1к1ун ккола.\n«Щибав 13 ц1алдохъанасе цо компьютер ккола районалда». Дагъистаналдайин абуни, 27 ц1алдохъанасе ккола цо компьютер. Амма школазда заг1ипго пайда босулеб буго Интернеталдасан.\n«К1вар бугеб суаллъун буго гьунар бугел лъимал т1атинари. Гьеб х1алт1и гьабулеб буго ИМЦеялда цебе бугеб хасаб централъ».\n14 ц1алдохъанас гьоркьохъел школаби лъуг1изаруна меседил ва г1арцул медалаздалъун.\n«Цо дагьабго ц1ик1к1ун бугониги, учителасул гьоркьохъеб харж жеги г1одобег1анаб буго. Гьелъул къадар г1иц1го 7766 гъурщиде бахуна». Гьединаб харж бук1иналъ лъай кьеялде махщел бугел специалистал рач1иналъе квалквалги гьабулеб бугила. Г1емерал школазул минабазе х1ажат буго капиталияб ремонт. Райадминистрациялъ гьелъие рес батизе буго.\nСахлъи ц1уни миллияб районалда медицинаялъулаб хъулухъалъул даража борхиялъе.\nХалкъалъе медицинаялъулаб хъулухъ гьабулеб буго ЦРБеялъ, 2 участкаялъулаб больницаялъ 2 врачазулаб амбулаториялъ, 49 ФАПалъ ва ФПалъ. Хъутабазда ругел районалъул г1адамазе хъулухъ гьабулеб ЦРБялъ, 11 ФАПалъ ва 1 врачазулаб амбулаториялъ.\n10.000 чи х1исаб гьабун, районалда буго 52,1 койка. 2013 соналде гьезул къадар 56 бахине буго. Лъаг1алие 350,8 къоялъ т1олалго койкаби унтараз ккун рук1ана (2009 соналъ 344 къоялъ).\n2010 соналъ цо койкаялъул багьа 1148 гъ бахун буго. 2009 соналде дандеккун, 10000 чиясул х1исаб гьабун 13,2 чияс хвел дагьлъун буго. Гьебго заманаялъ 1 проценталъ ц1ик1к1ун буго гьарурал лъималазул къадарги. Гьел тарихаз рохизарулел руго.\n2010 соналъ, цебесеб соналде данде ккун, 9,8 проценталъ ц1ик1к1ун руго профилактикиял хал гьабизе. 2010 соналъ Баг1араб росулъ бана ц1ияб ФП. Ц1ияб минаялъуб х1алт1изе лъугьана Т1агьада ФП. 6 ФАПалда ремонталъулал х1алт1аби т1орит1ана. Сахлъи ц1униялда ругел церет1еязде гъорлъе районалъул бет1ерас рехсана медицинаялъул учреждениязул хасго ЦРБялъул материалияб база щулалъи. Х1алт1изе кьуна 2 ц1ияб корпус, 2011 соналъ бан лъуг1изабун, х1алт1изе кьезе буго 3-леб корпус. Г1емер лъик1лъун буго медоборудованиялдалъун, холодильниказдалъун медицинаялъул учреждениял хьезари. Киналго ФАПазе ва ФПазе гьаб соналъ ремонт гьабизе г1арац бихьизабун буго. Сахлъи ц1униялда ругел г1унгут1абазде гъорлъе Х1. Дарбишевас рехсана 6 ФП мухьдахъ ккурал ва 41 ФП типалъул гуреб минаялъуб бук1ин ва гь. ц.\nГ1адамазул талих1аб, гьарзаяб г1умруги гьезул сахлъиги районалъул бищун к1удияб бечелъи ккола.\nУСЕНалъ социалияб кумек гьабулеб буго 6030 чиясе. Гьезда гьоркьор руго рагъул г1ахьалчаг1и, рагъда росал хваразул лъудби, зах1маталъул ветеранал, инвалидал, лъимерлъиялдасаго инвалидал учительзаби ваг ь. ц.руго 352 хъизан.\nХ1алт1улев чиясул гьоркьохъеб моц1рол харж 6408 гъурщиде бахана, росдал маг1ишаталда 1784 гъ, ялъуни араб соналде дандеккун 28 проценталъ ц1ик1к1ана. Г1арцулал доходал 20 проценталъ ц1ик1к1ана ва гьезул гьоркьохъеб къадар 3784 гъ бахана.\nАраб соналде дандеккун, г1исинккун бича-хисиялъул дармил оборот 25 проценталъ ц1ик1к1ана.\nГьел церет1еязда цадахъ руго г1оларел рахъалги. Х1алт1и гьеч1езул къадар 7,2 проценталде МОТалъул методологиялда рекъон, 35 проценталде бахуна. Жеги г1емер руго г1одобег1анаб гурого г1арцулал доходал гьеч1езул къадарги.\nЭркенаб заманалъул ва культурияб х1ухьбахъиялъул х1акъалъулъ\nРайоналъул г1адамазе культурияб ва пайдаяб х1ухьбахъи г1уц1улеб буго районалъул халкъияб творчествоялъул рукъалъ, централияб библиотекаялъги гьелъул росабалъ бугеб 27 филиалалъги. Киналгоязде г1агарун, росабалъ руго клубалъулал учреждениял. Щибав азарго чи х1исаб гьабун, районалда буго 7014 экземпляр т1ехь.\n2010 соналде районалда буго 3 ДЮСШ, 22 спортзал, 12 стадион, 25 спортплощадка. Райцентралда буго физкультуриябгун сах гьариялъул комплекс.\nЦо чанго росулъ ва хъутабазда ралел руго спортзалал. Районалда физкультура ва спорт цебет1еялде хадубккунги к1вар кьезе буго.\nПросмотров: 571 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 5.0/1


Дир Ихтиярал-Дир Эркенлъи, Январь 01, 2016\nХъачIал къанунал улкаялъул хъаравуллъиялда...\n19 маялда Пачалихъияб Думаялъ тIубанго къабул гьабуна «Данде кколарел гIуцIиязул хIакъалъулъин» жиндие цIар щвараб къанун, хадусеб къоялъго гьеб тасдикъ гьабуна Федералияб Мажлисалъги. Къанун президентас гъулбасана, гьеб байбихьана хIалтIизе. Документалда рекъон, «данде кколарел» гIуцIабазул сияхIалде росизе руго «Россиялъул конституциялъулаб гIуцIиялъе, улка цIуниялъул ва пачалихъалъул хIинкъигьечIолъиялъул рахъалда хIинкъи жидедаса букIине бегьулел къватIисел улкабазул ва халкъаздагьоркьосел гIуцIаби». РукIинчIищ Россиялъул къануназда гьанжелъезегIан гьединал хIинкъияздаса улка цIуниялъул механизмал?\nА. Ярлыкапов: "РитIухълъиялъул атмосфера - ИГИЛалдаса "иммунитет"\nРоссиялъул федералияб хасаб хъулухъалъул вакильзабаз лъазабулеб буго, «Исламияб Пачалихъ» абураб радикалиял исламистазул гIуцIиялъул ахIиялда гIенеккун, ГIагараб Машрикъалде унел гIолохъабазул къадар дагьлъулеб гьечIин. Щай нилъер пачалихъалда ва динияб системаялда бажарулареб эффективияб къагIидаялда данде чIезе «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъул пропагандаялде? «Дир ихтиярал – дир эркенлъи» абураб хасаб программаялда гьеб ва цогидал суалазде жавабал кьолел руго МГИМОялъул Кавказалъул проблемабазул ва регионалияб хIинкъигьечIолъиялъул централъул гIалимчи ва этнограф АхIмад Ярлыкаповас.\nДунялалда хIинкъиял цIикIкIунел руго\nВахIшияб зулмуялъул ва дискриминациялъул къурбаналлъун лъугьарал гIадамазул миллионазе 2014 сон букIанин вахIшияблъун. Амма гьелде халкъаздагьоркьосеб реакция яхI гьечIеб ва эффективияб гуреб букIанин, хъвалеб буго жиндирго санайилаб докладалда Amnesty International абураб инсанасул ихтиярал цIунулеб халкъаздагьокьосеб гIуцIиялъ. Документалда бихьизабун буго инсанасул ихтиярал цIуниялъул рахъалдаса 160 улкаялда бугеб ахIвал-хIал. Хасаб кIвар буссинабун буго Россиялдеги Совет Союз биххун рижарал цогидал пачалихъаздеги.\nПропагандаялъул "пардавалда" нахъ бугеб баянлъулеб буго. Щиб цинги?\nРоссиялъул пачалихъалъул тIалъи ва политикияб курс хисиялъул шартIал цIикIкIунел руго Россиялда, президент Владимир Путинил рейтинг цIакъ борхараб букIаниги. Гьедин рикIкIунезда гъорлъ живго рехсолев вуго машгьурав блогер ва тарихалъул гIельмабазул кандидат Даниил Коцюбинскияс. Миллияв лидерлъун рикIкIунев Путинил рейтинг кколин гьес ва гьесул сверухълъиялъ гIуцIараб авторитарияб режималъул хIасилин ва гьединаб кардиналияб хиса-баси улкаялда гьанжелъезегIан лъугьинчIого хутIун бугин гIицIго пропагандаялъ халкъалъулъ щула гьарурал хIинкъияз ва оппозициялъул лидеразул тохлъиялъин, абулеб буго Эркенлъи радиоялъул суалазе жавабал кьурав Коцюбинскияс.\nЦо-цо политологазул рагIабазда, 90 соназда Дагъистаналда пачалихъияб политикаялдаги жамгIиял гIуцIабазул хIаракатчилъиялдаги гьоркьоб чIван къотIараб баянаб хIучч цIазе захIматго букIана. Щай доб заманалъ раккарал миллияб жамгIиял гIуцIаби цинтIаго гIадин тIагIарал ва кинаб хасият бугеб жакъасел миллиял жамгIиял гIуцIиязул республикаялда?


Москваялда ккун рукΙана активистал\nМоскваялда «За права человека» абураб инсанасул ихтиярал цΙунулеб гΙуцΙиялъул офисалда цеве ккун вукΙана гьеб гΙуцΙиялъул рахъ ккун пикет гΙуцΙизе хΙалбихьарав щуго активист. Хадур гьел риччан руго. Гьеб гΙуцΙиялъул вакильзабаз хΙалбихьун буго жидерго буголъи нахъе бсизе офисалде жанире ине. Амма хасаб хъаравуллъиялъул хΙалтΙухъабазе гьел гьенире риччан гьечΙо.\nШамат къоялъул сардикь шагьаралъул нухмалъиялъ тΙобитΙун буго «За права человека» ижараялъе босараб минаялдаса нахъе къотΙиялъул операция. Гьелъ гьеб ккун букΙун буго 15 соналъ. ХΙал гьабун офис бахъиялъе багьаналъун рехсолеб буго ижараялъул болжал лъугΙун букΙин.\nЖанисел ишазул министерлъиялъ лъазабуна, гьеб операция хасаб хъуравуллъиялъул гΙуцΙиялъ гьабунин. Амма нугΙзабаз абулеб буго гьеб операциялда полициялъул хасаб къокъа гΙахьаллъанин. Зарал ккун буго «За права человека» гΙуцΙиялъул нухмалъулев Лев Пономаревасе ва «Яблоко» партиялъул лидер Сергей Митрохиние.


МахIачхъалаялъе гьабураб сайгъат\n«Машинаби-пылесосаз» рацIцIад гьаризе руго тахшагьаралъул къватIал\nГьал къоязда Дагъистаналде рачIарал къватIал рацIцIад гьарулел машинабазухъ балагьана ДРялъул хIукуматалъул председатель Артем Здунов. «Нилъее къваригIун буго моцIазги къотIноб бегун хутIулеб кьишниялдаса МахIачхъала эркен гьабизе. ХIасил лъикIаб ккани, жеги техника бачIинабила», - ян абуна гьес.\nМахIачхъалаялъул мэрасул ишал тIуралев Абусупян ХIасановас абуна гьабсагIаталда бачIун бугин лъабго машина. «Гьеб буго республикаялъул хIукуматалъ тахшагьаралъе гьабураб сайгъат. ГIагараб заманалда жаниб бачIине буго жеги анлъго машина. Цо машинаялъ хисула 30 хIалтIухъан», - ин абуна гьес.\nИсана лъабабилеб апрелалдаса нахъе «ЦIияб шагьар» абураб компаниялъулгун къотIи биххана мэриялъ. Гьебго къоялъ биххана рехсараб компаниялъухъа ижараялъе техника босиялъул хIакъалъулъ гьабун букIараб къотIиги. Кинабго техника кьуна «Горзеленхоз» МУПалъухъе. Гьелъул директор Ражаб Ражабовас лъазабуна тахшагьаралда рацIцIалъи чIезабизе бугин жидер хIалтIухъабаз.\nПрочитано 272 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 23 апреля 2018 10:27\nДругие материалы в этой категории: « ЦIум боржуна борхалъуде\tЛъимал - нухазда »


Спектаклялдаса разиго хутIана\nМагIарул театралъ бихьизабуна «Цо ясалъул ункъо бахIарав» абураб комедия\nАраб гIасруялъул 70-абилел соназго магIарулазухъ гьоболлъухъ рещтIараб татаразул драматург ТIупан Миннулинил гьеб комедия цIидасанги такрарлъана МагIарул театралъул сценаялда. Спектакль цIигьабун къачIан, сценаялда лъуна Дагъистаналъул халкъияй артистка Наира ХIабибулаевалъ. Спектаклялъул тIоцебесеб цебебоси букIана 18 сентябралда. ГIадамаз гъираялда къабул гьабуна спектакль ва, гьезул гьариялда рекъон, гьеб цоги нухалда бихьизабуна.\nГьале сценаялда магIарулазе вокьулев, жив цеве вачIиндал, киналго рохулев, Дагъистаналъул мустахIикъав артист ГIабдулхаликъ ГIабдулхаликъов, Дагъистаналъул\nмустахIикъай артистка Машидат ГIумарасхIабова. Гьей ккола спектаклялъул аслияй багьадур. МагIарулазда Машидат лъала хIеренаб, рекIелъе бортулеб гьаркьил кочIохъан хIисабалда. Гьеб сордоялъ магIарулазда лъана цIияй Машидат - гьелъ роль хIалеб букIана, кечI ахIулебго гIадин, хIеренго. Гьединго спектаклялда гIахьаллъана Дагъистаналъул мустахIикъав артист НурмухIамад НурмухIамадов. Гьев вихьарабго, релъи рекIунеб букIана гIадамазда - артистас рагIигицин абизе кколеб букIинчIо. Гьединго спектаклялда ролал хIана Мадина МухIамадрасуловалъ, Ибрагьим МуртазагIалиевас, Салим Камиловас ва Мурад ХIажиевас.\nАбизе бегьула жакъа МагIарул театр бугин магIарулал данделъизе цого-цо бугеб бакIилан. Театралъ кIудияб хIалтIи гьабулеб буго рахьдал мацI цIунизеги. Гьеб бихьулеб буго гIолохъанал артистазул церерахъиназдасанги.\nСпектаклялъул къокъаб хIасил: машгьураб журналалъул жилдазда Деляфрузил сурат бихьидал, гьелъухъ рокьи ккола лъабго росуцоясулги цо росу батIиясулги. Гьелъухъ гуребха, гьелъул буголъиялде хьул лъурал бихьиназул. Гьел киназго, цояс хутIизегIан, гьабулеб букIана гьей йокьулеб ххвел. Гьеб кинабго бичIчIарай Деляфрузица хIукму гьабула гьел махсараде кквезе ва киналго цадахъ цого заманалъ ахIула гъотIокье. Цого заманалда гьенир дандчIварав ункъасдаго бичIчIула жидерго «рокьул» къваридаб ахир. Деляфрузицайин абуни тIасавищула жийги йокьулев жиндиеги вокьулев гIолилав.\nПрочитано 343 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 22 октября 2018 15:25\nДругие материалы в этой категории: « ХIамзатил Расул гьавуралдаса – 95 сон\tРасул ХIамзатовасул баракат нижер росдаеги щвана »


Т1адег1анав Аллагь ,ц1уне Дагъистан, Арал къарнабазул къадру босарал Маг1арулал руго Дагъистаналда , Рагъал гьаруна гьез, шагьал соролел Шамилил хвалченги Расулил хечги , Гьеч1о к1очон тезе дуниялалда. Хваги дун жакъаго жаниб ракI кьвагьун. Г1абдулат1иповас абуна миллиял мац1ал ц1униялъе ва гьезие квербакъиялъе жамг1ияб комитетги г1уц1изе ккелилан. Цойгиги к1удияв шаг1ир Расул Х1амзатовас г1емерал куч1дул сайгъат гьаруна Г1абасиласе, хъвана гьесул т1ахьазе цебераг1иял. Дица дуй толеб буго Дица дуй кьолеб буго Хъвазе щвеч1еб коч1ол т1ехь Т1анчалъе инч1еб анищ. Муг1рул росабазул бесдалал улбул Дунги нужер кьерда жакъаялдаса. Авар гIурухъа — Волга гIурухъе\nМетер магIарул мацI хвезе батани, Хваги дун жакъаго жаниб ракI кьвагьун. Дица жакъа ц1алараб кеч1ги гье хъвараб ккола. Дун магIарулазе, гьедин батани.\nСправка о расширенном поиске. Моллагасан Халаев стал чемпионом ми Гьасда бихьана маг1арул мац1алъул бугеб бечелъи, гъварилъи. Аллагьа на аварском Член союза писателей России Айшат Ибрагимова. Гьес 13 ноябралда т1убана сон. Перед загрузкой вы можете просмотреть любую песню, для этого наведите курсор и нажмите на кнопку — Слушать или Скачать — для загрузки mp3 песни высокого качества.\nХъвадарухъанас хъвараб гьеб кеч1 Мух1амад Ибрагьимовасул бакъаналда ах1ула нилъер маг1арул коч1охъанас Мух1амад —Тамир Синдикъовас. Гучаб гьурияли гьоркьоб къот1улин, Лъутулел сардазе кин нух къот1илеб?\nАбавил г1умруялъул бук1ана 82 сон. Наша Кнопка размер 31X88 Разместите на своем сайте нашу кнопку, а в ответ мы разместим Вашу кнопку или ссылку!\nСтихотворение посвященное Абдурахиму Османовичу на аварском языке. Къо лъикIилан дица согIаб ракьалда.\nНапример, для того, чтобы найти документы со словами исследование и разработка в пределах 2 слов, используйте следующий запрос: Чияр мацI бицунеб жидерго гъасда?\nРагIуларо цо сас сверухълъиялда. Газета «Миллат» Написал a: Marc21 Скачать marcзапись Скачать rusmarc-запись Показать LDR cam a i Булбул Бертаде къач1алев аах1и ккунищ Дир кавут1а рещт1ун бакънал т1амулел?\nТрогательный стих об Отце На аварском языке. Гьез бицунеб буго ах, хур, хералъул, Исана букIинеб магIишаталъул. Гьай х1урмат бугев чи, х1урмат бугеб хвел, Хвелазулъ бищунго гьайбатаб хвел. Гьев жакъаги г1агараб халкъалъе кеч1 ах1улев вуго. Мух1амад Ах1мадов кколалъимал хъвадарухъан мтг1ражалда, шаг1ир, хъвадарухъабазул союзалъуо председатель.\nЖакъа лъималазги х1адур гьарун руго нилъее Эбелалъул х1акъалъулъ сочинениял. Я йокьулей гьечIо, я чIужу гьечIо.\nНе нашли то что искали? ГIицIго борхалъуда цIумал ахIдола. Залму Батирова Нуж къварилъуге Стихотворение на Аварском языке.\nКуч1дул хъвазе байбихьана гьит1инаб къоялдаса нахъе. Лъаларо, МухIамад, цогиязул иш. Киг1ан г1емер КГБ-ялъ хадуб хъаравуллъи ккуниги, жасусал рит1ун т1ад тезаризе лъугьаниги Аллагьасул х1икматалъ гьесие зарал гьабизе к1веч1о.\nКъокъго абуни, дин биччараб мехалда загьирлъун рач1ана Дагъистаналда Х1уригат бахъилелде бук1араб г1елму нахъе ц1унарал г1алимзаби. Гьез Идара бит1араб нухдаса къуркьуларел г1алимзабазул кверзукье ккезабуна.


Гьебго мурадалда, социалиял масъалабазда тIасан цIалдолез редакциялде гIемер ритIун рачIунел суалазе жавабал цIехон ва 2020 соналда мискиналгун сакъатал чагIазе рихьизарун ругел бигьалъабазул хIакъалъулъ бицун, нижер мухбир Нури Нуриевас гара-чIвари гьабуна ДРялъул социалияб страхованиялъул регионалияб фондалъул управляющиясул заместитель Шарапудин ДаришмухIамадовасулгун.\n- Шарапудин, байбихьуда бокьилаан нужерго хIалтIул хIакъалъулъ бицани.\n- Нижер аслияб хIалтIи буго гIадамазе социалияб рахъалъ кумек гьаби. Гьелда гьоркьобе уна социалияб страхованиялъул бигьалъаби гьари ва пособиял кьей. МухIканго абуни, нижеца гьарула гьадинал хъулухъал: больничнияб тIанчида рекъон щолеб гIарац кьей; бигьалъаби щолел чагIи санаторияздегун курортазде ритIи; унтудаса хадуб сахлъи рукIалиде ккезабиялъе хIажалъулел техникиял алатал ва сакъатал чагIазе протезал чIезари; лъимаде ругезе, гьеб гьабуразе ва лъагIелгун бащдаб тIубазегIан гьелда хадуб хъулухъ гьабиялъул пособиял кьей; эбелалъулаб сертификатазухъ гIарац кьей; хIалтIулел чагIазе тIоцебесеб (байбихьул) медицинаялъулабгун санитарияб кумек гьабиялъухъ тIаде гIарац кьей; хIалтIулел чагIазул диспансеризация тIобитIиялъухъ тIаде гIарац кьей; цебе букIаралдаса тIаде заралиял ва гIумруялъе хIинкъи бугел бакIазда хIалтIулел чагIазул медицинаялъул цIех-рех гьабуралъухъ гIарац кьей.\nПалхIасил, нижеца 2019 соналда къабул гьавуна 25 азарго чи. Кумек гьарун гIарзаби кьурал чагIазул 80 проценталъе кьуна техникиял алатал. ГIага-шагарго 14 азарго чиясе кьуна хIажалъулел техникиял алатал ва протезал (кресло-коляскаби, подгузникал, протезал, ортопедиялъул хьитал ва гь.ц.).\n- ЦIалдолезул гIарзал руго хIукуматалъ кьолел пособиял банкалъул «Мир» абулеб карточкаялде рехизе тIамулел ругилан. Чара гьечIеблъун кколищ гьеб тIалаб?\n- Пособиялъе бихьизабураб гуребги, хIукуматалъ кьолеб гIарац (масала, ЕДВ) чара гьечIого гьеб карточкаялде рехизе ккола. Масала, жакъа больничниялъухъ абун кьолеб гIарац рехула хIалтIикьолесул счеталде, гьениса гьеб ункъо-щуго моцIидасан гурони унтун вукIарасухъе щоларо. Исана тIоцебесеб июлалдаса нахъе нижеца гьеб гIарац анцIго къоялъул болжалалда рехизе буго гьесул «Мир» карточкаялде ялъуни почалде. Гьебго къагIида букIине буго киналго пособиял ва цогидаб гIарцулаб кумек гьабиялъулги.\n- Техникиял алатал ва протезал жидецаго росарал чагIазе хIукуматалъ гIарац бецIулищ?\n- 2011 соналъул 31 январалда РФялъул Минздравсоцразвитиялъул № 57н амруялда рекъон, сакъатазе гьеб гIарац тIад буссинабула. ГIарац тIад буссинабеян гIарза хъварав чияс, гьелда цадахъ фондалде кьезе ккола: кассалъулаб чек, алаталъул-протезалъул чек, гьелда тIад букIине ккола номер ва къо-моцI, идараялъул яги вичарухъанасул ИНН, алаталъул тIубараб цIар ва къадар, цоялъул багьа, гIаммаб багьа, вичарухъанасул гъулбас, идараялъул мугьру, сакъатав чиясул паспорт, ИПР (ИПРА), СНИЛС, банкалъул реквизитал яги почалъул адрес.\nДокументазул халги гьабун, 30 къойил болжалалда жаниб нижеца хIукму гьабула ва жеги 30 къойил болжалалда квитанциязда бихьизабураб гIарац рехула сакъатасул счеталде.\n- КъотIи-къаялда рекъон хIалтIулей гIаданалъе, по материнству абун, пособие лъица кьолеб?\n- ЗахIматалъулаб къотIи-къаялда рекъон, хIалтIи кьолесухъе эбелалъ хъвараб гIарзаялда рекъон, лъимаде йикIиналъухъ, лъимер гьабиялъухъ ва лъимада хадуб хъулухъ гьабиялъухъ рихьизарурал пособиял кьола нижер фондалъ.\n- ХIалтIулаго чорхое ккараб жагъаллъиялъухъ пособие кин кьолеб?\n- Халкъияб магIишаталъул отраслялъул хIисаб гьабун, страховияб взносалъул тарифалъул роцен бараб букIуна сахлъиялъе гьабураб заралалда ва гIумруялъе гьелъул бугеб хIинкъиялда, ай пособие кьола харжалъул 0,2-ялдаса 8,5 проценталде щвезегIан.\n- Социалиял пособиязул къадар кигIан букIунеб?\n- 2020 соналда тIоцебесеб лъимер гьабидал, эбелалъулаб капитал хIисабалда кьола 466617 гъурущ. КIиабилеб лъимер гьабидал – 150 азарго гъурущ. КIиябго дандекъан, гьеб бахуна 616617 гъурщиде. ЛъагIелгун бащдаб тIубазегIан тIоцебесеб лъимада хадуб хъулухъ гьабиялъухъ пособие кьола цо роценалда, кIиабилеб лъимада хадуб хъулухъ гьабиялъухъ – цоги роценалда. Жакъа гьеб ккола хIалтIи кьолесул кассаялдаса щолеб харжалъул 40 процент.\nСоциалиял пособиял кьеялъул кинабгIаги квалкал гьечIо. Фондалда чIезабун буго гьелъие гIураб къадаралда гIарац. Жакъа социалиял пособиязул гIарац кватIизабиялъул гIайибияв ккола хIалтIи кьолев.\n- ХIажат бугев щивав чиясе кресло-коляска кьезе рес бугищ?\n- 2019 соналъул ахиралда кресло-коляска кьеян гьарун, нижехъе гIарза кьуна 300-350 чияс. ГIемерисезе гьел щвана. Аслияб квалквал ккола лъагIалил ахиралда (ноябрь ва декабрь моцIазда) кресло-коляскаби ричун росиялъул тендерги, контракталда рекъон гьел чIезариги хадуб гъоларого букIин.\n- Фондалъул сайталда лъун ругел номеразде чанцIул ахIаниги, телефон борхуларо…\n- Гьелъие гIилла ккола фондалъул гIемерканалазулаб телефоналде цого заманалда гIемерав чияс ахIи. Гьелдалъун цо-цоязде ирга щоларого букIуна. Сабруялда ахIани, нижер оператораз телефон борхула ва бокьараб суалалъе жаваб кьола. КватIичIого фондалъул букIине буго гIемерал чагIазул суалазе цадахъго жаваб кьезе рес бугеб телефоналъулаб бухьен.\n- Масала, кресло-коляска цIидасан кигIан заманалдасан кьолеб?\n- Рокъоб хIалтIизабулеб кресло-коляска кьола анкьго соналдасан, къватIиб пайда босулеб – ункъо соналдасан. Гьеб бекани яги хвани, нижеца гIуцIула медицинаялъулабгун техникияб экспертиза ва, хваралъухъ хисун, цIияб кьола.\n- Специалистазухъе ине иргаги щоларого, киназего гIодор чIезе бакIалги гьечIого, гIемерал сакъаталги хералги ракIарун рукIуна нужер жанахIалда. Электроннияб ирга гIуцIунги, цебеккунго иргаялъул номерал кьунги, бегьуларищ ирга къокълъизабизе?\n- Исана нижехъа бажарана гьеб рахъалъ букIараб гIадамазул гIарз лъугIизабизе. Кинниги, цадахъго гIемер чи вачIиндал, ичIго-анцIго чи вугеб ирга камуларо ва гьебги лъугIула сагIаталда жаниб.\n- Рокъоса вахъине кIоларев сакъатав чиясе тIагIелал-алатал росизе вачIунев чиясухъ кинал документал рукIине кколел?\n- Сакъатасул божилъиялъулаб кагъатгун (доверенность) вачIунесул паспортги бугони гIола.\n- Кинал хиса-басиял гьаризе ругел 2020 соналда фондалъул хIалтIулъ?\n- Исана байбихьизе буго роддомазе ва руччабазул консультациязе гIарац кьолел электронниял сертификатал (родовые) хIалтIизаризе. Гьединго гIатIидго хIалтIизаризе руго электронниял больничниял тIанчал. Гьелдалъун бигьалъизе буго больницабазул ва поликлиникабазул хIалтIи.\n- Фондалъул хIалтIуе сунца квалквал гьабулеб бугеб?\n- ЦIикIкIун заман унеб буго сакъатазе хIажалъулел алатал росиялъул рахъалъ аукцион лъазабиялъе, хадуб гьел росиялда тIадги. Гьединлъидал цо-цо мехалда нижер рес букIунаро жиндие жакъа кресло-коляска кьейилан гIарза хъван вачIарав чиясул мурад гьебго къоялъ тIубазе.\n- Санаториялдегун курорталде ине путевкаби цIакъ захIматго гурони щоларо…\n- Гьеб ккола республикаялъул бюджет мискинаб букIиналъул хIасил. Гьедин бугониги, нижехъа бажарана 2019 соналда гIарза кьурав 4000 чиясда гьоркьоса 2500 чиясе санаториялде путевка кьун.\n- ХIажатал алатал ва пособиял кьейилан гьарун, фондалде кин хитIаб гьабизе бегьулеб?\n- «Госуслуги» сайталдасан, МФЦялдасан яги фондалде рачIун.\nДругие материалы в этой категории: « Пенсионеразухъе рачIунел «талихIалъул кагътал»\n14:49, 25 октября 2020, 18


СагIадат ГIабдулаева: «БитIараб бицани сунца дун гьелде гьесизаюраяли дида лъаларо гьабсагIат. ГьитIинаб мехалъго дун йикIана речIчIа-регIарай, тирияй яслъун, амма боксалде хьвадизе доб мехалъ ракIалда букIинчIо. ГьитIинго дун хьвадулаан кьурдул ансамблялде, бокьулаан кечI-бакъан. Амма цо-цо гIиллабазда бан цо заманаялъ дица гьеб кинабго рехун тана. Дида жаниб бугеб кIудияб жан цо сунде бугониги буссинабизе бокьун букIана дие, кинаб бугониги рагъулаб тайпаби ругеб спорталда хIалбихьизе бокьун букIана, хас гьабун бокс дица тIасабищун букIинчIо. Амма Аллагьас гьадин хъван букIун буго, дун ккана боксалъул школалде. Гьенибги гIемер заман баларин дицаян кколеб букIана ракIалде, гьединлъидал эбел-инсудаги дица гьелъул цIар бахъун букIинчIо. Амма дир бугеб гьунаралъул хал гьабун хадуб дир тIоцевесев тренерас абуна дур гьелъие гьунар бугин, дуца бокс рехун тезе бегьуларилан. Эбел-инсуе тIоцебе, узухъада. рекIее гIечIо гьеб, хасго мунагьал чураяв эмен дандечIун вукIана, цохIо йигей ясалъ жиндирго гIумру боксалда хурхинабизе гьесие бокьун букIинчIо. Амма дир тренерас рокъовеги вачIун бичIчIизабуна гьесда дир гьелъие кIудия гьунар бугилан. Хадуб жиндирго разилъи кьуниги инсуда кколеб букIана дида гьеб дагь-дагьккун чIалгIинилан, амма чIалгIинчIо дида бокс, гьелъул гIаксалда дагь-дагьккун дун гьелда тIуянго гъорлъ йосана».\nИюлалъул ахиралда Избербаш шагьаралда тIобитIараб боксалъул рахъалъ тIолгороссиялъул турниладаСагIадатие щвана меседил медаль. ГьанжелъагIан жий цее яхъуней йикIанин тIадагьаб цIайиялда, исана тIоцеебе хIалбихьана дагьаб бакIаб цIайиалда, гьединлъидал захIматги букIанин цIияб цIайиялде ругьунлъизе. Гьеб ккола СагIадатица боксалда босараб лъабабилеб бергьенлъи.\nГIагараб заманлада бокс рехун тезе гьелда ракIалда гьечIо. СагIадатил мурад буго тIасияб соналда тIоритIизе ругел Олимпиялъул хIаяздаги гIахьаллъи ва дагь-дагьккун профессионалияб спорталдеги нух бахъизе.\nСагIадат ГIабдулаева: «У, бокьун буго хIакъикъатадаги дирго бугеб гьунар Олимпиаялда бихьизабизе, гьелде тIадчIун хIадурлъулейги йиго гьабсагIат. Аллагьас хъван батани дун гьение йорчIани, Олимпиада лъугIун хадуб цо лъагIалица хIухьбахъи гьабила дица. Гьелдаса хадуб дида ракIалда буго Бичас биччани профессионалияб боксалдеги нух бахъизе. ГьабсагIат гьелъул бицине бокьун гьечIо дие гIатIидго, амма дие гьениб нух хIадуризе рагIи кьурал чагIи руго».\nНижеца гьелда гьикъана боксалда дуе бищунго рекIее гIолеб рахъ кинабилан\nСагIадат ГIабудулаева: «Дица рикIкIуна бокс бугин интеллектуалияб спортивияб тайпалъунилан. Дие гьениб рекIее гIолеб рахъ буго дандиясде дуца кьаби щвезабулаго,цадахъго мунго гьесдаса цIунизе нухал ратизе дуца пикру хIалтIизаби. Гьеб кинабго гьабизе ккола цIакъ хехго, киналалиго секундазда жаниб. Гьеле гьединаб бокс бокьула дие».\nСагIадат ГIабдулаева: «Боксалъул махщалие дун ругьун гьайизегIан рукIана дир гьединал ахIвал-хIалал, амма боксалъе ругьун гьайизе байбихьаралдаса гьединал ахIвал-хIалазде дун ккечIо. Лъаларо дица сверухъ лъугьунеб бугеб жоялде гьедигIан пикру гьабичIого теялъ ккун батила гьедин. Яги дун цIакъго дирго ишалда гъорлъе йосун йикIиналъ дида халлъичIого ратизе бегьула гьединал бакIал. Амма дун гьединаб ахIвал хIалалде ккани дица узухъада хIалтIизабизе буго диего щвараб махщел, амма цIакъго хIажалъи ккани гурони чиясде квер борхулей гIадай магIан гьечIей гIаданги дун гуро».\nДагъистаналда руччабазул спорт цебетIеялъе чанги ресал ругилан абулеб буго СагIадатица, амма аслияб куцалда эркенаб гугариялъулги, бокс гIадал тайпабазде гIолохъаби руссун рукIиналъ руччаби нахъа хутIун ругин. Мисалалъе тIадагьаб атлетикаялда, теннисалда, гимнастикаялда ва цогидалги спортивиял тайпабазда дагъистаниязул ясал церетIеялъе ресал ругилан абулеб буго.\nБатIи-батIиял турниразда инеги щибаб церерахъиналда гIахьаллъиялъеги дуе гIарцудалъун кумек лъицайин гьабулебин гьикъидал гьелъ кIудияб хIурматалда ракIалде щвезавуна Хунзахъ мухъалъул бетIер Юсупов СагIид, гьесул гIадаб кумек жинде лъилниги щвечIин, гьес рагIи кьун бугин хадубккунги кумек гьабизе.\nСпортсменка хIисабалда гурей гIадатияб яшавалда мун кинай гIаданин йигейилан абурабги суал кьуна нижеца гьелъие.\nСагIадат ГIабдулаева: «Дицагоги гIемер пикру гьабула гьелъул, спортги рехун тараб гIадатияб гIумруялде юссун хадуй кинаб пишаялдедай дун юссинайилан. Дие бокьила йогаялъул упражнениял хIалтIизаризе, чIагояб гIумруялда йикIине. Кинан букIаниги спорт рехун тезе дида ракIалде гьечIо, ялъуни кинаб букIаниги спортивияб школалъе нухмалъи гьабизе инаан дун. Боксалдаса эркенаб заманалъ абуни дие бокьула гIагарлъигун цадахъ гьеб заман тIамизе, кинаб бугоги тIагIамаб квен хIадуризе, мугIрузде эхеде тира-сверизе ине. Амма цIакъго дагьаб заман гурони гьелъие щоларо. ЛъагIалида жаниб кIиго моцI гурони хIухьабизе дие щоларо, хутIарабщинаб заман уна хIадурлъулел, батIи-батIиял къецазда церерахъунел».