Хелекьуриса ГIабдуллагьил МухIамад (1918 – 1972) » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nХелекьуриса ГIабдуллагьил МухIамад (1918 – 1972)\nГьанжесеб Болъихъ мухъалда гъорлъе унел росабазул цояб ккола Хелекьури росуги. Гьеб росдал рахьдал мац1 буго маг1арул болмац1. Киналго маг1арул росабазул г1адаб тарихги, маг1арулазул г1адаб яшавги, къисматги буго хелекьурисезулги. XlX г1асруялда имам Шамилида цадахъ гъазаваталдаги, хадур ккарал рагъаздаги кирго бах1арчилъи ва гьунар бихьизабуна гьезул г1олохъабаз. Хелекьурир рахъана г1емерал ц1ар бугел г1алимзаби, кидаго гьениб бук1ана мажгит, малъулаан дин-ислам.\nНилъеца бицен гьабулев г1алимчи, вали ва шаг1ир Г1абдуллагьил Мух1амад гьавуна 1918 абилеб соналъ Хелекьурив. Гьит1инго г1елмуялде рокьи бугев, г1амал берцинав вас вук1ана гьев. Инсуца малъана гьесда т1оцебе г1араб-г1ажам хъвай-ц1али. Хадуб, вац Сайидх1усеница малъана. Г1емерисеб г1елму г1алимчи Шагьрудинида цебе ц1алана. <!--[if !supportFootnotes]-->\nБицен буго гьев ц1ализе Хуштаде, К1ванаде ва Г1орот1е ун вук1аниланги, лъида цеве гьенив ц1аларавали лъалеб гьеч1о. Г1елму ц1аланаг1ан гьев лъаралда г1амал гьабулев, гьелдаса расул къадаралъги къуркьуларев чилъун лъугьана. Т1адч1ч1ун г1ибадат гьабулев вук1унаан кидаго. Киг1анго х1уригат бергьун, дунялалда хиса-басиял кканиги гьес ц1али рехун теч1о- г1адамаздаса бат1а т1ун рокъов ч1ун яги колоде ун вук1унаан. Ц1ияб г1умруялде кинго рак1 бач1ев, колхозал гьарулелъул гьоркьове къач1ев Мух1амад живго-жиндаго ч1арав чилъун лъугьана. К1удияб Ват1анияб рагъдеги ах1ун вук1ана гьев, амма жеги рагъде инелде Болъихъ вук1аго г1узру ккун нахъч1ван вуго.\nГьес киданиги чияр хуриса бач1араб жо кванач1о. Гьесул квен бук1унаан ц1оросоролъил яги пурч1инадул хинк1. Заман банаг1ан г1адамазда гьоркьове вахъинги дагьлъана гьесул. Гьесул яс Сукайнатица бицана г1умруялда жанив эмен росдал годек1аниве щвеч1илан. Кинаб къвариг1ел бугониги бат1ияб нухдасан сверун унаанила, росу сверун ине кканиги. Лъималги рачун колот1е ун гьениб, г1адамазда раг1улареб х1алалъ, малъун буго гьезда г1елмудул аслаби. Нахъа, киналго гьаризе кколел парз-суннатазул т1ехьги хъван буго гьезие. Заман банаг1ан росдал г1адамазе гьев хиралъана ва гьесул вац1ц1алъиги валилъиги мух1канлъана. Гьес жиндирго сурат бахъизе тун гьеч1о, жиндиего кьезе бугеб пенсия босизе гьеч1ин абун буго, жив х1укуматалда х1алт1ич1илан ва жиндие гьелъул х1алаллъи бук1унарилан. Хъизаналда абун буго дуца босизе бегьулин мун х1алт1идалин колхозалда абун.\nГ1емерисеб заман гьесул мавлидал ах1улаго унаанила. Свалат салам лъеяв Аварагасухъ бугеб г1ишкъуялъ, гьесухъ урхъун хъварал мавлидал ц1акъ г1емер руго Г1абдуллагьил Мух1амадил. Дагьаб цебе басмаялда бач1араб мавлидазул гьит1инабго т1ехьалда руго Хелекьуриса Ах1мад бин Жамалудин абун автор вихьизавураб к1иго мавлид. Дица гьев чиясул ц1ех-рех гьабидал якъинлъана Г1абдуллагьил Мух1амадица жиндирго квералъ (г1ажам хат1алъ) хъвараб мавлидазул т1ехь сайгъат гьабун буго росулъаго чи Ах1мадие кидаго г1алахалда г1ияда вук1унелъул ц1ализе бук1ине. Гьеб т1ехь нахъе ц1унун хут1ун ц1идасан (г1ажам нухса гьабун) басмаялда бахъулел ч1аг1аз Жамалудинил Ах1мадил ц1аралда гъоркь биччан буго къват1ибе. Амма, гьел мавлидал хъварав чи Г1абдуллагьил Мух1амад вуго. Гьеб т1ехьалда гьеч1елги г1емерал асарал (мавлидал, назмаби, шиг1раби) хъван рук1ун руго Мух1амадица. Жеги росулъа г1адамазухъ г1езег1ан ругилан абула гьел мавлид-мажлисазда ц1алулел. Киналго данде гьаруни хасаб мажмуг1 бахъизе г1урал асарал рук1ун руго гьесул. Гьединго Ч1абакъориса Муртазаг1али абулев чиясги росун анилан абулеб буго г1емерал асарал, басмаялде рахъарал рахъич1ел лъалел гьеч1о. Инсуца к1вар кьеч1ого, цойиде рак1арич1ого теялъг1аги батилаха лъималазги гьесул рух1ияб ирс данде гьабун къват1ибе бахъизе ч1аголъи гьабун гьеч1о.\nДол дин гьукъарал соназда маг1арул рух1ияб адабият цебет1езабулел, назмабаздалъун даг1ват гьабулел г1алимзабазул цевесев кьерда вук1ун вуго Мух1амад гьесул асаразул хал-гьабидал. Гьел бат1и-бат1иял росабалъе ккун, цояз-цояхъе кьун т1ирит1унги рук1ун руго. Х1атта, цоги аваторазул асаразда гьоркьоре ккун бат1ияб ц1аралда гъаоркь басмаялда рахъун рук1инеги рес буго. Гьесул нилъехъе щварал асаразул халгьабидал бат1и-бат1иял темабазда хъварал, мавлидал гурелги назмабиги руго: «Абу Муслим шайихасде», «Гьудулзабазде», «Башириде», «Хвалда цебесеб», ва цогидалги камилал асарал.\nМаг1аруллъиялда ислам т1обит1изабурав, нилъеда диналъул аслаби малъиялъе кьуч1 т1амурав Абу Муслим шайихасул х1акъалъулъ авар рух1ияб яги дунялияб адабияталда г1емерал асарал хъван гьеч1о. Ислам бач1иналъул тарихалда бищун к1вар бугев чилъун вихьизавуниги нилъер адабияталда гьесул ц1ар г1емер дандч1валаро. Мисалалъе, Ч1ик1аса Саг1ид-афандияс «Дагъистаналде ислам бач1иналъул х1акъалъулъ къокъаб баян» абураб назмуялда хъвалеб буго гьесул х1акъалъулъ:\nХадув Дагъистаналъул бищун к1удав имамлъун,\nАбу Муслим шайихги <!--[if !supportFootnotes]--> живго тасдикъ гьавуна.\nДагъистаналъул х1укму, киналниги умурал,\nИсламалъул кверщелги гьесда кодоб бук1ана.\nГьес ват1анлъун ккурабги Хунзахъ шагьар бук1ана,\nХведалги гьенив вукъун зиярат машгьурлъана.\nХелекьуриса Г1абдуллагьил Мух1амадил Абу Муслим шайихасде гьабураб назму буго Аллагьасе шукруги, исламалда ратиялъухъ реццги, шайихасул наслу-насаб, бах1арчилъи ва Дагъистаналъе щвараб баракатги загьир гьабун хъвараб. Гьеб буго авал-ахир бугеб ц1убараб асар.\nГ1абдуллагьил Мух1амадил асарал ц1алидал бат1а бахъулеб хасаб хат1ги, т1адег1анаб стилги бихьулеб буго. Киг1ан х1укуматалъ дин гьабизе гьукъун бук1аниги, гьес жиндирго даг1ват гьоркьоб къот1изе тун гьеч1о.\nЦ1алдолезде гьари буго гьев валиясул х1акъалъулъ нужеда лъалел баянал ратании яги гьесул абун рехсолел асарал ратаниги редакциялда лъазабеян.\nАбу Муслим шайихасде\nМуг1рузда нур базе г1арабиялъан,\nБилълъун бакъ бач1ана къурайшиязул.\nШагьарал гвангъизе Маккаялдасан,\nБаккараб моц1 щвана Дагъистаналде.\nДинул исламалъул имамул аг1зам,\nАбу Муслим саййид, саламин дуде.\nСияразул рукну <!--[if !supportFootnotes]-->, рагъазул марказ, <!--[if !supportFootnotes]-->\nБарка дуе фарис <!--[if !supportFootnotes]--> Фирдавус алжан.\nИлагьияб рагъул илгьам бач1унищ,\nБараб, кьурул лачен, кьалуе ярагъ?\nРавх1анияб изну Х1абибас кьунищ,\nБорчараб черхалда чарамул хвалчен.\nЧанай бахъунелъул хъергъудал г1адаб,\nГ1адан сагьвиллъулеб мисал бук1анин.\nМушрикиназда т1ад баккараб ц1аялъ,\nБаракат г1амлъана г1ажамиязе.\nДур г1анбарул х1ухьел реч1ч1аралдаса,\nБач1анин саг1адат <!--[if !supportFootnotes]--> маг1арулазе.\nМугьажирзабазул баркатаб квералъ,\nКант1и кьунин абе Аварагасда.\nИсламияб рагъул суюфаздалъун <!--[if !supportFootnotes]-->,\nСах гьарунин абе асх1абзабазде.\nИмамлъи т1ад къарав Къапалъул мег1ер.\nБот1рода таж лъурав, талих1 кьурав хан.\nКьалул х1ухьалида Дагъистанги тун,\nДуца ват1ан лъураб – т1алъи батана.\nХвалчадул балаца х1акъгоги чурун,\nХунзахъ х1ужра бана х1ижазиясул.\nХ1ажру <!--[if !supportFootnotes]--> ч1ван рук1арал, ч1унтарал рак1ал,\nЧ1аголъизе дару дудасан щвана.\nДур хочол т1огьиса т1инк1арал биял,\nТ1огьоде сверана Дагъистаналда.\nМажгит-къулг1а бана, г1елму малъана,\nГ1алду-низам лъуна маг1арулазе.\nМух1аммад Х1абибас байрахъ кьела дуй,\nКьалда гьунаралъул, бергьенлъиялъул.\nБакъиг1алда ругел бах1арзаз дуе,\nМарх1аба имаман икрам гьабила.\nКупруялъул макьилъ кьижараб улка,\nБаркаталъ гвангъараб, гургинаб къамар <!--[if !supportFootnotes]-->.\nКъосиналъул т1иналъ т1ерхьараб карван,\nКвер ккун т1аде ц1арав, ц1ар арав имам.\nАгьлу, ват1ан, дунял диналъухъ бичун,\nДур аслияб х1алт1и - х1арбудул навг1ал. <!--[if !supportFootnotes]-->\nНак1к1укьа ц1ад г1адин г1одоре т1олел,\nГ1исян бергьаразул биял рук1ана.\nРаккуда руссине гьалбалги гурел,\nБихьуларищ г1азму <!--[if !supportFootnotes]--> г1арабиязул.\nСвакайдал рещт1ине ват1анги гьеч1ел,\nГьунарни г1еларищ г1олохъабазул.\nГ1арабияб ракьул бакьулъа рахъун,\nБоркьулаго рагъгун Гъумекий щварал.\nКирего щущарал шугьадаазде,\nШиг1ру ах1ич1ого ях1 дирги лъвинч1о.\nДиналъухъ рух1 кьезе бокьаралщинал,\nБоял киса щварал, шамалъул гьардин.\nШарг1алъул нухалда хвезе рекъолел,\nАкърабал <!--[if !supportFootnotes]--> куцазе, кин мун ургъарав.\nМаргъалул черхалда чармил рак1ал лъун,\nЧаг1и т1ирит1улев Бет1ергьан вуго.\nГьалщинал улкаби кверде росарал,\nВасал г1емерлъайги г1арабиязул.\nГ1али, Г1умарида г1амал куцундай,\nБицун х1ал к1оларел х1урубал <!--[if !supportFootnotes]--> лъурал.\nХ1амзатгун Г1абасил ирсдай босараб –\nНаслу цох1олъидал х1ижазиясул.\nХ1арбудал ц1а баккун ц1илъараб улка,\nГьаб улка-ракьалъул баркала дуе.\nДургин гъузатазул гъураб нуралъе,\nНиж авариязул азарго шукру.\nШарг1алъул г1уруца г1исянги чурун,\nНиж чаг1и гьарурал рак1 лъиял гьалбал.\nЛъадай би гьекъарал гьудулзабазда,\nГьаб дир ах1иялъул мах1го ч1валадай.\nХ1инкъарал к1анц1улел икълималдехун,\nРек1ел х1ал хисидал хиял гьабуна.\nХалг1ат –чалмаялъул, чу-ярагъалъул,\nЧиго данделъич1о дида бицунев.\nБах1арчилъиялъул х1акъ т1убай гуреб,\nТ1ок1аб сурат лъалев инсан ватич1о.\nАх1мадил халифа, халкъалъул султ1ан,\nКъот1и щула гьабе шафаг1аталъе.\nШугьадааз лъолеб иманалъул таж,\nТоге нижги къварид къияматалда.\nКъудрат т1ок1ав Аллагь, свалат салам лъе,\nСармадияв <!--[if !supportFootnotes]--> имам – Аварагасда,\nТадбир исламияб имамзабазда.\nХIижазалъул мугIрул ракIалдеги щун,\nРекIел хIал хисараб салам битIизин.\nТ1агьал хIужраялъул хIисабги гьабун,\nХIасратаб каранзул каву рагьизин.\nРасуласул хIалалъ угьараб хIухьел,\nРахIматлъун свераги бусурбабазе.\nГьесул кереналда ракарал цIаял,\nБаракатлъун лъеги умматалъего.\nАхIмадил рукъалъе къадар гьабураб,\nКъварилъи рагIани, мугIрул гьетIила.\nГьесул къарабаталъ <!--[if !supportFootnotes]--> къараб хIалалъул,\nХIакъикъат бичIчIани, бакъ-моцI гIодила.\nКъваридаб хIал чучун чвахизе гурищ\nЧорхол магIна лъалез магIу цIунулеб.\nМугIрул гьаргьадулеб балагь щваразе\nБигьаяб дарулъун лъун буго гIоди.\nГIайнул хIаят <!--[if !supportFootnotes]--> гIадаб ХIабибасул ракI,\nХIасраталъ бухIана асхIабзабазухъ.\nИсламалъул цIваби моцI сверун ками,\nКаранзул шавкъалъе <!--[if !supportFootnotes]--> къавуда буго.\nКъуръаналъул тIалаб тIобитIулаго,\nТIерхьарал цIвабзазул цIар буго рекIелъ.\nБадруялъул къоялъ къанщарал берал\nРорханищ, ГIубайдат <!--[if !supportFootnotes]-->, ГIиллиюналда?\nНабиясул хъолбохъ босараб дур рухI\nРахIаталде ккечIищ Пирдавусалда?\nСаламалъул рокъоб рекъараб гьумер,\nРигьаги дуй щвараб давлатул мамат <!--[if !supportFootnotes]-->.\nДунял кьун босулеб сагIадаталде <!--[if !supportFootnotes]-->\nМунгIан гIедегIарав гIадан лъаларо.\nДиналъухъ бичараб равхIанияб черх,\nХIамзат тIаде щведал щиб хIал букIараб?\nУхIудалъул ракьулъ бекьун буго нур,\nЯ ракь биунаро, я нур сунаро.\nМигьрасалъул <!--[if !supportFootnotes]--> инсухъ рещтIун буго цо\nБицун чIалгIунареб гIадаб къапила.\nГIаршалда цIар хъварав гьашимиясда,\nГьаб дир магIуялъул магIна лъаладай.\nМугIрузулъ Къап гIадав къурайшиясда,\nКъваридаб дир ахIул махIго чIваладай?\nХIабибасул имгIал гIодов вегидал,\nГIаршалъул хIободе хIал щун батила.\nШугьадаазул хан холев вугелъул,\nХехаб ахIуд щвана хIурулгIинзаби.\nГIарасат урхъараб байрахъ босзедай\nГIедегIун кьанщарал къиматал берал.\nКъиямат бахилаб ханлъи щвезедай\nШавкъалда вукIарав гьазаваталда.\nГъазизабаз лъолеб якъуталъул таж,\nКъанабакъ тани щиб туруларелъул.\nТушман гъури цIакъаб гьалбацIалъул тIинчI,\nТIаде ракь хъвани щиб - шагьид вугелъул.\nШаргIалъул бакъул нур къанабакьги лъун,\nКъого киндай ана Аварагасе?\nИсламалъул галан гохIда хутIидал,\nБиххичIодай сабру асхIабзабазул?\nАхIмадий кваранаб квергIан хирияв\nКида мун кIоченев, Бичасул гьалбацI?\nБадру-УхIудалъул, хIарбудул <!--[if !supportFootnotes]--> бетIер,\nХIакъни кин тIубараб тIад бараб яргъил?\nТIагьал хвалчен бекун керен унтидал,\nКин сабру гьабураб Сакъиятица <!--[if !supportFootnotes]-->?\nСабру бергьаралги гьаглъила, гьудул,\nГьадаб къуватаб квер каранда лъедал.\nКибритул ахIмаран <!--[if !supportFootnotes]--> ахIизе лълъвиндал,\nХIамзатил цIар уна цIвабзазде тIаде.\nЗам-зам хIатIиялъул <!--[if !supportFootnotes]--> бахIарчи хведал\nХIайдарил керен-ракI киндай букIана?\nДагьалъги гIумру кьун ракьалдаги тун,\nВокьилаан ХIамзат ХIабиб цIунизе.\nЦ1адул асар гьечIеб самандалаб <!--[if !supportFootnotes]--> хIинчI,\nСубхIаналлагь, дур хвел хиялго гьечIеб.\nГьашимияб къавмалъ къотIидай кьураб,\nКъанщиларин берал шагьидлъун гурел.\nГьезул бахIарзазул хIукмудай ккараб,\nРухI бичун гурони чи хвезе гьечIин.\nМухтарас бода тIад бетIерлъун тедал,\nБат1арикъазда <!--[if !supportFootnotes]--> гъорлъ пири биччарав.\nБичасухъ рухIги кьун боркьараб рагъулъ,\nРугънал гIемерлъунан гIадахъ гьабичIев.\nГIалил тIул бикьарав ЖахIварул ТIаюр <!--[if !supportFootnotes]-->,\nТIагьа разияб хвел барка, мугьажир.\nКверал къот1ун хадуб каранде къараб,\nКъадру тIокIаб байрахъ лъихъе кьун тараб?\nТушбабазул болъе балагьги тIамун,\nВатIалъаниги щиб шаргIалъул мег1ер.\nРалъад гIадаб гIаскар басраги гьабун,\nБосараб шагьадат ригьаги дуда.\nДур вижи - тIабигIат тIокIаблъун гьабун,\nТIагьал хIадис буго сукъатаз <!--[if !supportFootnotes]--> бицун.\nКъотIарал кверазухъ куркьбал кьурав мун,\nКьураб талихIалда хIал хьун ватила.\nМукътаталъул сали <!--[if !supportFootnotes]--> саламлъун лъолеб,\nСалам буго дуде, сагIидияв хан.\nХалкъ бижарав РрахIман, хIикматни гьечIищ\nХIайдарилги гьумер бидуца белъи.\nБалъго ккураб ч1елалъ, чан вуго имам,\nУммат цIунизелъун цIадаве лълъунев.\nДин-ислам бокьараз макьу течIодай,\nБакьулъа хъвалхьараб нодо бихьидал.\nХьвагIараб хвалчаца чаран къотIулев\nКъилбаялъул шигIар <!--[if !supportFootnotes]--> шагьидлъун хвана.\nЩибаб рагъул къоялъ къадру борхиялъ\nБахана ГIалил цIар моцIроде тIаде.\nТIалутил бода гъорлъ Давудил гIадин,\nДур шавкат <!--[if !supportFootnotes]--> рагIана гIаламалдаго.\nДиналъе бахъараб, духъ загьирлъараб\nЗулфукъар кьурав щив, рагъ боркьулев щив?\nБакъгин моцI разияв рагъазул кьут1бу -\nРизванул акбаргун барка ахират.\nАлжанул нуцIида цIар хъварав Саййид,\nЦIарни дур холаро халкъалда жаниб.\nХайбаралъул хъулбухъ байрахъ чIвалаго,\nЛъарал дур гьунарал ягьудиязда.\nДур бергьенлъиялъул бахъараб гьаракь,\nАнкьабго зобалде рагIун батила.\nГIабдувудил ГIамрул <!--[if !supportFootnotes]--> г1арабияб цIар,\nГIали, дур хвалчаца учуз гьабуна.\nУхIудалъул къоялъ РухIул аминас\nАхIараб рецц буго дица гьабулеб.\nЛиваул ХIамд <!--[if !supportFootnotes]--> кколев ХIайдар <!--[if !supportFootnotes]--> вугилан\nХIабибасги руго хIадисал рицун.\nИслам тIобитIарал гIатIидал кверал\nКаранда лъун тедал унтун буго рак1.\nАбт1алал <!--[if !supportFootnotes]--> накълулъи къадарни буго,\nКъаникь киндай лъуна диналъул буцур.\nБах1арзал ч1ван хвейи раг1араб гьаракь,\nРакъулъ щайдай лъуна шарг1алъул сангар.\nШарг1алъул байдаби гIатIид гьарурав\nГ1ечIо дунялалда мун гIадав фарис <!--[if !supportFootnotes]-->.\nИсламалъул мугIрул рорхат цIунарав,\nРагъул хIуби беги квеш букIинарищ.\nНужер гIадаб тухум дида рагIичIо,\nДунялгун кьаллъараб, кьалда ругьунаб.\nНуж гIадал ханзаби халкъалда лъачIо,\nЧIаголъи рихараб хвалде урхъарал.\nАвараг хун хадуб хирияб агьлу,\nБалагьазулъ тIерхьи тIахьаз бицуна.\nЦо-цоял нагьрудукь <!--[if !supportFootnotes]-->, цоял зулмудухъ\nЗобал хадур гIодун хун руго сибт1ал <!--[if !supportFootnotes]-->.\nТIагьал ирс босарал сайидзабазде\nСордо-къо лъалареб къварилъи щвана,\nАкътIабазул <!--[if !supportFootnotes]--> эбел ПатIиматица -\nТушбабаз чIвазе дуй васал гьарурал.\nСуннаталъул бакъалъ къалъарал гьурмал,\nКъо-лъикI гьабун индал беццлъана дунял.\nНухIил гама гIадаб ХIабибасул рукъ\nХIасадалъул къавмалъ къварид гьабуна.\nБичасде гIишкъуялъ мехтарал чурхдул\nЧияр квердаса хун кинха хIехьелеб.\nХвалчабазул балал бецIал жал руго,\nРеццалъе рекъарал лугби къотIулел.\nКъуръан-хIадисалъги саламун аби\nАна дур хавасал Халикъас ахIун.\nХалкъалъул ханзаби хвалилъе лъвиндал,\nЛъарал гIаламатал гIемерал руго.\nГIалил ХIасан, ХIусен, наслу-гIашират <!--[if !supportFootnotes]-->,\nНижги кIочон тоге КIудияб къоялъ.\nКъварилъи чучизе чиги тIагIиндал,\nЧучулареб агьлу нужин абула.\nАсар кин гьабураб рагъул алаталъ,\nРахIматлъун гьарурал агьлул байталъе.\nУммат хириясул хал гьабич1езе,\nГьелъул х1асил лъала ГIарасаталда.\nСвалатги саламги Аварагасде,\nЗоб-ракь биххизегIан, халкъ тIагIинегIан,\nРехсей къотIулареб къабилаялде.\nСордог1ан бец1аб рак1 ц1илъилародай\nАллагь, Дур цIар рехсон санаъ гьабуни,\nСордогIан бецIцIаб ракI цIилъилародай,\nСвалат-салам битIун тIалаб гьабуни,\nТIагьал баркат щвезе ресго гьечIодай.\nРеццалъул Маликги мулкалъул Ханги,\nХаликъ, цо Мун вуго, ниж лагъзал руго.\nМурсалинал ритIи, уммат тIобитIи,\nАлжан-жужахI бижи Дур хIикмат буго.\nХIабиб хасс гьавураб хиралъи бицун\nХерхарал рагIаби дир щукру буго,\nДуца гьесий кьурал даражабазул\nДарсал цIализе лъай дир талихI буго.\nРеццалъул пастIабахъ тIугьдул рижула,\nТIагьал сифаталде къасд гьабулаго.\nКъасаидал рохун хадур лъугьуна,\nХириясул гьайбат рехсолеб гIужалъ.\nЖавгьар-якъуталъул къаладат бани\nКъваридаб чорхол хIал хисилародай.\nМесед-гIарац чвахун чIитIир гьабуни\nЧара бухIараб ракI хIалхьилародай.\nДунгIадасул къалмил макъамни гуро\nБакъ-моцIалъул канлъи кагътиде боси,\nДир гIадаб шавкъалъул къуват гIеларо\nАгIянал щолареб щобде вахине.\nДунял квегъун кьурас квер бакъани дир\nКинабго мурад щвей — шаклъи гьечIеб жо.\nЩибниги хIажатлъун кумек гьарани\nКурмудул цIобалъул цIад базе лълъуна.\nБалагь-къварилъиялъ къотIарал куркьбал\nКараматалъ гъола, ургъел чучула,\nЧан пакъир вуссарав гьесул рагьдаса\nРакIгун хьул бечелъун, керен гIатIилъун.\nГIемер чи вихьана бахьи бугев лълъун,\nБер гьесда чIвалаго чIаголъиги щун.\nЧIухIи-пахруялъухъ хIилмуги босун\nХIерен хьвадулаан ХIабиб вихьарал.\nРагъда гьунар бугел багьадурзаби\nБалагьун хIинкъулеб гьайбат тIатана,\nТIогьоде на гIадин гIибадаталде\nГIалам тIобитIана, тIагIат малълъана.\nМоцIрол нухалъ рикIкIад капурчиясул\nКаранда цIа лъолеб шавкат букIуна,\nЩулил хъулби рачIо, хъаравул течIо,\nТушман сородулеб сират рагIана.\nРасуласул тIабгIал — тIурукъал лъуна,\nМагIна-сурат рекъон сипат гьабуна,\nКитаб-суннаталъул асарал руго,\nАсатIирал холеб, хилаф тIагIунеб.\nТ1агьал хулукъаца халикъаталъе\nХвалда хIинкъи гьечIеб якъин малъана.\nКъоязул гьурмада гьайбат ретIана,\nГьесул аятазги аманаталъги.\nАнкьго зоб гъоркь хутIун тIаде вахиндал.\nТIагьае кьолеб цIар — Микьабилеб зоб.\nЗам-замги, ХIатIиъги, ХIираъ мегIерги,\nХIажарул асвадги хIасрат гьечIодай?\nИбрагьимил макъам, Мина, ГIарафат\nГIишкъуялъул цIаялъ цIунго ратила.\nРавза-БакъигIалъул къагIида бихьун,\nГIарш-Курсалъул хIалги хIайранлъун буго,\nБакъ-моцIан, цIадилан цIар ахIаниги\nАхIмадил хулукъал — хирияб Къуръан.\nКъурайш-Гьашим рехсон наслу хъваниги,\nНур букIана гьесул аслияб ватIан.\nАятазул нуралъ Набиясул черх\nНуралдаги жаниб нурлъун лъугьана.\nГIирфаналъул агьлу паналъун хвана.\nХалкъалда рагIичIел магIнаби руго\nМугIрулгIан рорхатал, жанир рахчарал.\nРехсон хIал кIоларел хIикматал руго\nХIурмат къадру лъалел, жалго балъгоял.\nЖидер гьунаразда ракI чIун рукIарал\nКIудал къиралзаби къулана гIодор.\nМугIжизатгун хурхун, хвалченги батун\nРортун ана бутIрул батIарикъазул.\nКъуват бергьарабгIан балагьги цIикIкIун,\nЦIаралъул сси хвана ханзабазул бол.\nХалкъ гIемерлъанагIан гIадлуги биххун,\nГIажизлъана къуват къабаилазул.\nКъуръан-хIадисалъул хIисаб гьабуни,\nХIабиб илчи вукIин рекIехъе лъала.\nРахIматлъун гьарурал гьесул квердасан,\nКигIан лъим чвахараб цIехе дуцаго.\nЦ1ураб моцIгин керен кинан хъвалхьараб,\nБихьарасда гIадин дидаги лъала.\nДунял данде бачун, Бичасул цIобалъ\nЦ1ер гIадин кавнуго кодобе кьуна.\nКараматал цIикIкIун, цIобал гIемерлъун,\nГIалам хIайранлъулеб хIалалде швана.\nХIамдалъул байрахъал росулеб къоялъ\nМакъамул МахIмуд щвей-шаклъи гьечIеб жо.\nШафагIат гьабизе изну кьолесе\nКъураб Кавсаралъул кутак рагIанищ.\nРагIадго лъалареб, лъалкI лъугьунареб\nГьесул черхалда цIар Чирахъ букIана.\nБахIарзал кьерулел кьалул къояца\nКьералъ бицунаан Авараг вугин.\nАбтIалал соролел рагъул байдабахъ\nБодул сангарилан сипат букIана.\nСиярал раг1арал гIалимзабаца\nГIун гьечIин абила гьал дир сифатал\nДир ракIалда рекъон кIал хIалтIичIони,\nКкараб гуреб калам кинха бицинеб.\nКинниги ШафигIас шафакъат кьелин\nШавкъалъ тIовитIана манакъибазде.\nМакъсудалде щолеб, квершел батулеб\nКаву рагьун бихьун бухьана сапар.\nСабру тIагIаравги тIул бухIаравги\nМахIрум толарелъул лъураб хьул буго.\nХьулазул мали лъун балъго вахана\nМухтарасул рагьде мадугьалихъе.\nМадугьал вокьулев, гьобол хирияв\nГьесул асаразде иман лъун буго,\nЯ Раби, Дур свалат саламгун цадахъ\nРасуласда лъеги-уммат хирияв,\nЯ Раби, Мун гурхIа нижер хIалалда,\nХ1абиб рехсон хъвараб рисалаталъул,\n<!--[if !supportFootnotes]--> Шагьрудин нахъа Мух1амадил вакьад вахъана.\n<!--[if !supportFootnotes]--> Тарихчаг1азул баяназда рекъон Абу Муслим хун вуго 712/1312 соналъ. Гьев вук1ана Халватияб т1арикъаталъул устар. Гьеб т1арикъаталъул силсила цолъула Сугьравардияб т1арикъаталъул устарзабазул ц1аралгун. Дагъистаналда ислам т1ибит1иялда цадахъ бач1араб Халватияб т1арикъаталъул силсилаялда т1оцебе буго Абу Муслим шайихасул ц1ар.\n<!--[if !supportFootnotes]--> Рагъазул бакьулъбак1\n<!--[if !supportFootnotes]--> Рагъухъан\n<!--[if !supportFootnotes]--> Хвалчабаздалъун\n<!--[if !supportFootnotes]--> Т1ад квер лъун (къан)\n<!--[if !supportFootnotes]--> Моц1\n<!--[if !supportFootnotes]--> Рагъул тайпаби\n<!--[if !supportFootnotes]--> К1одолъи\n<!--[if !supportFootnotes]--> Аск1ор г1агарал\n<!--[if !supportFootnotes]--> Рагъал


Освенцималъул концлагеразул каваби рагьарал командиразул цояв вукIана полковник Танкаев - Статьи - Сетевой центр «Хебда-онлайн»\nОсвенцималъул концлагеразул каваби рагьарал командиразул цояв вукIана полковник Танкаев\n25.01.2019 12:09 Пятница\nАвтор: Будун МухIамадов\nГIурада музеялъул директор\nИсточник: газета "ЕДИНСТВО"\nАсиразе талихIаблъун, солдатазе ракI гъанцIараблъун лъугьараб 1945 соналъул 27 январалъул къоялъ Освенцималъул концлагеразул каваби рагьарал полказул командиразул цояв вукIана полковник Танкаев.\n27 январь, 1945 сон. Польшаялъул гьитIинаб шагьар Освенцималда маххул зазил чали сверун къараб концлагералъул чIахIиял бараказда жанир хутIарал, ракъуца ва унтиялъ загIиплъарал асирал киналго цадахъ гъуризе хIадурлъулел рукIана фашистал. (Гьелде щвезегIанги , батIи-батIияб къагIидаялъ, ункъго миллион асиразул Освенцималда немцаз).\nГьеб къоялъ тIаде щвараб Советияб армиялъ хвасар гьаруна цIакъго гIагарда хвалдаса рорчIиналдаса хьул къотIарал микьазаргогIанасел асирал .\n«Освенцим концлагерь эркен гьабулаго нижее бищун захIматаб заманалда тIаде щвана полкалъул командир полковник Танкаев ва гьес буюрана: « Артиллериялъул дивизионалъ тушманасул тIаде рачIунел ругел танкабазда ва пехотаялда тIад цIа лъе! Цояб батальоналъ тушманасул кваранаб рахъалда кьаби щвезабе!»-ян. Тушман тIурана. Нахъисеб къоялъ Танкаевасул полкалъ эркен гьабуна Бзежинкаялъул лагералги..»\nЛъиениги вокьизелъун жив кидаго гьимичIев\nГьале 2019 соналъул 27 январалда тIубала 74 сон Советияб армиялъ, фашистаз гIуцIун букIараб Освенцималъул ва Бзежинка концлагерал эркен гьаруралдаса.\n1980 абилеб соналъул ихдал Польшаялъул Краков шагьаралда гIуцIун букIараб халкъалда гьоркьосеб монифестациялде гьоболлъухъ ахIун букIана СССРалдасанги делегация. Делегациялъе бетIерлъи гьабуна генерал-полковник М-д Танкаевас.\nГьенире рачIун рукIана Европаялдасаго хвалил лагеразда рукIарал узникалги.\nГьениб кIалъазе рагIи кьуна 100 абилеб дивизиялдасан вакил, гьеб хвалил лагерь 1945 соналъул 27 абилеб январалъ эркен гьабураб 400 абилеб полкалъул командирлъун вукIарав нилъер ракьцояв, МухIамад Танкаевасеги. КIалъана гьенир Освенциялъул жужахIалдаса хвасарлъаралги.\nГьеб къоялъ гьенир рукIарал узниказда жал хвасар гьарурал полкалъул командир МухIамад Танкаев вукIаравлъи лъараб мехалъ, чваххулаго магIугун гьев горсверулъе вачуна херал французаз, поляказ, гIурусаз, греказ, евреяз ва гьединго гьенире рачIун рукIарал батIи-батIиял миллатазул гIолилаз. РикIкIен гIемерал суалаздаса байбихьана гьеб дандчIвай..\nПашманал ракIалде щвезариялъул рохалилаб гьеб дандчIваялда, биялъ чурарал къватIазухъги балагьун, цо херав гIурусас рикIкIараб кочIол куплеталъ гIажаибаб асар гьабула Танкаевасе.\nГьале дол МухIамадида рагIарал кочIол мухъал:\n«РикIкIен гьечIев инсан чIварал бияца,\nГьаб гIатIилъиялъул ганчIал чурана,\nАмма аза-азар хвел бачIаниги\nЧIечIо тушманасда цере къуркьизе.»\nГьеб данделъиялда МухIамадица бицуна, жидедаго гьенир ратарал инсанасул черх сорозабулел лъалкIазул.\nХвалил лагерь эркен гьабурал тIоцересел минутазго Танкаевасда аскIове вачIуна херлъиялъ тату хварав, букIкI-букIкIараб гьумералъул хIалихъе хьвадулев цо гIурусав. ЦIех-рех гьабидал гьев ватула Дагъистаналдаса Григорий Васильевич Сарафанов, жеги 39 сон тIубачIев гIолохъанчи.\nГьеб гурищ цоги нугIлъи, гьеб лагералъул кьогIлъиялъе. Хадуйго Танкаевасда аскIое ячIуна цохIониги кIалдиб цаги гьечIей херлъиялъ къулараб мугъалъул, гIазухъахIаб ботIрол расалъул кIодо. Гьейги ятула захIмат гIакъубаялъ кIвекIаниги, жеги 19 сон гурони бачIей гIадан.\nЛъималазул блокалъуве щведал, гьений МухIамадида ятула 2 сон барай Смоленскиялдаса Галя Прохорова, 12 сон барав Витебскиялдаса Гриша Жуков, гьединго Югославиялдаса Иосиф Бриз Титол яцалъул вас Олег Миндач-гьевги Киевалдаса гIурусалъул васасул вас.\n1945 соналъул январь моцIалъ 3 абилеб Украинаялъул фронталъул, 100 абилеб дивизиялъул, 460 абилеб полкалъул командир Танкаевасухъе щола командованиялъул\nОсвенцималда ва Бзежинкалда хвалил лагеразда ругел асирал эркен гьаре-ян буюрухъ.\n«Нижехъе щварал баяназда рекъон -ян хъвалеб буго дивизиялъул командир Красавиница, Освенцималъул узникал цо бутIа бакътIерхьудехун ритIун, цогидал чIван ва газалъул камераздаги гъанкъун , лагерь бугеб бакI лъаларедухъ ракьалдаса лъугIизаризехъин руго. Дуда тIадаб буго 472 абилеб полкалъул командир Беспрозваннийгун цадахъ лъугьун , 27абилеб январалдаса кватIичIого Бзежинка ва Освенцим концлагералъул асирал эркен гьаризе. РакIалда чIезабе ножор таваккаллъиялда бараб букIин цо чанго азарго чиясул гIумру. Комдив Красавин.»\n- Цебе лъураб суал букIана цIакъ бигьаяб гуреб –ян хъвалеб буго МухIамадица.\n25абилеб январалъул рогьалилъ байбихьула лагерь эркен гьабиялъул операция. Немцаз гьабулеб данде рагъги бигьаяб букIинчIо. Кин бугониги полкалда кIола 27абилеб январалъул сагIат 12 тIубараб мехалъ фашистаздаса Освенцим тIубанго бацIцIад гьабизе.\n1975абилеб соналъул 13абилеб марталъ «Советская армия» газеталда бахъараб макъалаялда рагъулал гIелмабазул кандидат, полковник Дектяревас хъвалеб буго:\n« Освенцим эркен гьабулаго нижее бищун захIматаб заманалда тIаде щвана полкалъул командир полковник Танкаев ва гьес буюрана: « Артиллериялъул дивизионалъ тушманасул тIаде рачIунел ругел танкабазда ва пехотаялда т1ад цIа лъезе ва цо батальоналъ тушманасул кваранаб рагIалалда кьаби лъезе». Тушман тIурана. Нахъисеб къоялъ Танкаевасул полкалъ эркен гьабуна Бзежинкаялъул лагералги. ХIисаб гьабураб мехалъ, гьеб лагералъул гIатIилъи батун буго 50кв.км. ва гьединго Освенцималда эркен гьавун ватун вуго 17000-ялде гIагарун лагералъул асирал. Гьениб лагерь бикь-бикьун букIун буго 12 майданалде. Гьединго батун буго, 32 цIулал барак, жиб-жибалда жаниб 500 асир рекъезавулеб. Освенцим эркен гьабураб къоялъ лагералда батун буго хваразул, чIваразул, газалъ гъанкъараздаса бахъараб ратIлил цIураб 35 склад.\nГьездасан цохIо анлъго складалда жаниб рикIкIараб мехалъ батун буго хвезарураздаса тIаса бахъараб ратIлил 1 миллионгин 200 азарго комплект ва руччабазул ботIрол расалъул 7000 кг.\nХалкъалда гьоркьосел экспертаз чIезабухъе, цохIо Освенцималда фашистаз тIагIинарун руго 4 миллионалдаса дагьав гьечIев рагъул асир.\nГьеб «чIагоязул жужахI» эркен гьабулаго араб 54 сагIаталда жаниб 460абилеб полкалъе ками ккола 67- чIваразул ва 119 лъукъаразул. Немцазул 220 чи чIвала, 94 офицергун, солдат асир гьавула.\nСоветияб армиялъе гьениса щола рагъулаб давлаги: кванил ва къайи-цIаялъул цIураб 100 вагон, 50 автомобиль, 44 танкабазде данде кьвагьулеб гIарада, 11 миномет, цо чанго батIи-батIияб къайиялъул склад, 60000 тонна тIурччи, 17 паровоз.\nОсвенцималда бихьизабураб командирлъиялъул гьунаралъе гIоло Танкаевасе щвана « БагIараб байрахъ» орден ва гьесул полкалъе кьуна Александр Невскиясул орден. Хадусеб «БагIараб байрахъ» орден МухIамадие щвана Чехославакиялъул Опава шагьаралде гьабураб гьужумалъе гIоло. Гьелде щвелалдего 1943абилеб соналъул февралалъ Сталинград тушманасдаса цIунулаго, МухIамад тIамула 823абилеб полкалъул командирлъун ва гьениб бихьизабураб командирлъиялъул гьунаралъе гIоло гьев кIодо гьавуна «БагIараб байрахъ» орденги кьун.\nМухIамад гIахьаллъана Смоленск ва Москва цIунулел рагъазулъ, Курская дуга, Доналда, Днепралда, Корсун-Шевченкоялда, Львавалъулгун- Сандомиралъулал, Висло-Ордералъулал рагъулал операциязулъ.\nТернополь шагьаралде гьужум гьабулаго бихьизабураб гьунаралъе гIоло Танкаевасе кьуна «ВатIаналъул рагъул тIоцебесеб даражаялъул» орден.\nМухIамадил полк гьоркьобе унеб 100-леб дивизиялъ Воронежалдаса Прагаялде щвезегIан рекерунниги, чехьалда хурщунниги нахъа тана 1700 км рагъул нухалъул, эркен гьаруна 1500 шагьаралгун росу.\nТанкаевасул полкалъ немцаздаса рацIцIад гьаруна Краков, Прага, Верхная Силезия. МухIамадие рихараб букIана жив вецун лъицаяли бугониги кIалъай гьабизе. Гьесул рагъулги хъулухъазулги хIакъалъулъ лъазе кIола гIицIго гьесул хъулухъцоязул баяназда рекъон.\nГьале МухIамадил хIакъалъулъ Расулица хъварал рагIаби: « Лъиениги вокьизелъун Танкаев киданиги гьимичIо ва лъиениги гьес бетIер къуличIо. Гьес бетIер къулана гIицIго ВатIаналда цебе. Солдатгун гьев вукIана солдатлъун, генералгун-генераллъун.\nДунялалда дир руго рикIкIен гIемерал гьудулзаби, амма Танкаевасулгун дир гьудуллъи хас гьабун батIияб букIана. Гьев кколаан дие цIакъ хирияв гьудул».\nГьале живго Танкаевасул рагIабиги: «БетIерлъуде мунго ккараб мехалъ кIочене тоге киданиги, мунгоги гIадатияв чи вукIаравлъи» гьел рагIабазги бицунеб гьечIищха кигIан тIадегIанаб культураялъул инсан вукIаравлъи генерал-полковник М-д Танкаев.\nСолдатасдаса бахъараб генераласде щвезегIан тушманасдаса ВатIан цIунарал чIагоязеги нилъедаса аразеги абадияб рецц!


Аьрасатнал Кьини МахIачкъалалив\nАвтор: Бадрижамал Алиева · 17.06.2022\nАьрасатнал Кьини МахIачкъала шагьрулул майданнив хьунни чIярусса шадлугъру, вайннувасса цагу – Дагъусттаннал халкьуннал миллатирттал культурардал байран. Ва хьунни «Аьрасатнал, Ухссавнил Ккавкказуллал мюрщи миллатирттал аслийсса культура» тIисса проектрал лагрулий. Проект щаллу дуллалиссар Дагъусттан Республикалул Музыкантътурал союзрал АьФ-лул ва ДР-лул Культуралул министерстварттал ва Республикалул Халкьуннал творчествалул къатлул кабакьаврийну.\nФестивальданий гьуртту хьуна республикалул 10 райондалиясса, Хасавюрт шагьрулиясса творчествалул коллективру ва таксса балайчитал, мукунма Ухссавнил Ккавкказуллал Федерал округрал республикарттаясса фольклорданул коллективругу.\nБайрандалул программа гихуннай дачин дурна хореографиялул ва фольклорданул искусствалул форум-фестивальданул, ДР-лул Культуралул министерствалул ва Халкьуннал творчествалул къатлул сакин дурсса. Ва хьуна Аьрасатнал Халкьуннал культуралул ирсирал шинал ва «Халкьуннал» цIа тасттикь дуллалисса Республикалул смотрданул лагрулий.\nХъирив дайдирхьуна творчествалул коллективирттал «Аьрасатнал чIурду» тIисса цIанилусса фестиваль, Республикалул Культуралул министерствалул, Халкьуннал творчествалул къатлул ва МахIачкъала шагьрулул администрациялул ва Культуралул управлениялул сакин дурну. Фестивальданул гьурттучитурал дагъусттанлувтуран ва цIана республикалийсса чIяву хъамаллуран ккаккан бувна личIи-личIисса миллатирттал багьу-бизу, аьдатру, культура чIалачIи дуллалисса номерду, увкуна халкьуннал дянивсса дусшивриясса, Ватандалухасса балайрду.\nЦинявппагу гьурттучитал лайкь хьуна Культуралул министерствалул чулухасса дипломирттан.\nЦашиврул кьинилул агьамшиву\nТеатр ванал ччавугуя, къювугуя\nСледующая публикация Барча бавуртту\nПредыдущая публикация Самаралийсса жулва къавтIалт


ПАЙДАЯЛДА АНА. - 12 Марта 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Март » 12 » ПАЙДАЯЛДА АНА.\nРайоналъул лъай кьеялъул отделалъул методикияб централъул школалда цебесеб лъай кьеялъул инспектор Хатимат Г1амирхановалъул жигарчилъиялдалъун, районалъул церет1урал ясли-ахазда лъаг1алида жаниб чанго нухалда т1орит1ула рагьарал занятиял, методикиял данделъаби. Гьезул мурадлъун бук1уна ясли-ахазул тарбиячаг1азе методикияб кумек гьаби.\nГьаб нухалда гьединал занятиял т1орит1ана Гьит1инаб Гьоц1алъ ясли-ахалда.\nДанделъиялде рач1ун рук1ана районалъулго ясли-ахаздаса 40-ниги тарбияч1ужу. Занятиял т1орит1ана ч1ах1иязул ва гьоркьохъел группабазда.\nЧ1ах1иязул группаялда занятие ана физкультураялъул праздник х1исабалда. Гьеб бачана тарбияч1ужу: Гунашева Аминатица ва Мух1амадова Пат1иматица.\nГьоркьохъеб группаялда аппликациялъул занятие бачана Х1асанх1усенова Индира Мух1амадовнаялъ. К1иябго занятие ана балагьаразул рек1ее к1удияб асар гьабулеб х1алалда, пайдаяб куцалда. Гьез т1убазабуна занятиязул аслиял мурадалги.\nЗанятиял лъуг1ун хадуб гьалбадерица хал-шал гьабуна ясли-аахалъул т1олабго минаялъухъ, щибаб группаялда ругел г1олел-г1оларел рахъазухъ. Гьел разиго хут1ана ясли-ахалда гьабураб ремонталдаса, рац1ц1а-ракъалъиялдаса, г1уц1а-к1ут1иялдаса, лъимал церет1езариялъе гьабулеб х1алт1иялдаса.


Таджикистаналдаса ОМОНалъулав Сириялда ватана\nАпрелалъул ахиралда виларав Таджикистаналъул Жанисел ишазул министерлъиялъул ОМОНалъул полковник Гулмурод ХIалимов Сириялде ун вугин ва «Исламияб пачалихъ» гIуциялъе гьес гьа банин лъазабулеб буго информалатаз.\nГьесул видеохитIаб батизе бегьула интернеталда. «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялде жив гъорлъе кканин Таджикистаналъул хIукуматалъул политика сабаблъунилан абуна гьес видеоялда. Гьес абухъе, Таджикистаналда хIукуматалъ бусурбабазе гьукъулеб буго как базе ва диналда рекъараб ретIел ретIине.\nХIалимовас хитIаб гьабуна гIурус мацIалда ва абуна живгун Сириялде Таджикистаналдаса анцIго чи вачIанин. Информалатаз лъазабухъе, ХIалимовас рагъулал курсал лъугIизаруна Россиялдаги СШАялдаги. Жиндирго хIалтIи лъикI гьабиялъухъ гьесие кьун рукIанаан медалалгун орденал ва дипломал.


Полициялъул щаклъи мегежалъцин бижинабулеб рагIула\n8 июналда къад МахIачхъалаялда полициялъулаз ккун вукIана «Яблоко» абураб политикияб партиялъул дагъистаналда бугеб бутIаялъул нухмалъулев Бабаев Артур. Сундуе гIоло кколев вугев, щиб гIайиб гьесда бугебали щибниги бичIчIизеги гьабичIого ккурав гьев политикас чанго сагIат базе ккун буго полициялда.\nТалат къоялъул къалъуда МахIачхъала бакьулъ «Октябрь» кинотеатралда цевесан жиндирго къваригIелаз унев вукIарав «Яблоко» партиялъул Дагъистаналда бугеб бутIаялъул нухмалъулев Бабаев Артур ккуна полициялъулаз. Чанго сагIатги полициялда бан, гьесул гIага-божараз ахIи-хIур гьабизе, журналистал ракIаризе лъугьараб мехалда виччан вуго гьев.\nАртур Бабаевасул гьудул ва гIагарав чи Альберт Эседовас «Эркенлъи» радиоялъе бицухъе, низамцIунулез Бабаев ккун вачун унеб мехалда гьеб тадбир тIобитIиялъе щибниги гIилла баян гьабун гьечIо полициялъулаз. ХъачIго кIалъазеги кIалъан дуе гьебщинаб жо щибизейила жидеца малъарабги гьабун вачаралъуве вилълъине кколин мунилан лъазабун буго гьез.\nАльберт Эседов, жамгIияв хIаракатчи\nАльберт Эседов: «БитIун полициялъулаз кколев мехалда кIалъан вачIана гьев дихъе. Дидаги рагIун цIехана гьес низамцIунулезда жив щибизейила нужеца кколев вугейилан. Гьелде данде хъачIаб кIалъай гуреб тIокIаб кинабниги баян кьечIо гьез. Гьедин лъидениги кIалъазеги течIого, адвокатасухъе ахIизе ресги кьечIого полициялъул автомобилалъувги къазавун Советский мухъалъул полициялъул бутIаялде щвезавун вуго гьев. Гьениб документазул халги гьабун, щив кинали цIех-рех гьабизе лъугьун вуго. Гьес партиялъул нухмалъулесул документал рихьизаруниги, жинда гIайиб батани гьелъул бицейин гурони жив гьанив чIезавизе нужер ихтияр гьечIин абун хадуб хъачIгоги кIалъан, гьесул магжидаса разигьечIолъи загьир гьабизе лъугьун руго полициялъулал. Гьезул ихтияр щиб бахараб мегеж бугинги абун гIадамал полициялде рачине, мегеж тей гьанже къануналъ гьукъунищ бугеб? Гьеб буго гIадамазу ихтиярал хвезари, бокьани тела гIадамаз гьеб, бокьичIони течIого букIина. Лъиданиги ургъел ккезе кколеб жо гуро гьеб. Гьесда кинаб букIаниги гIайиб батани, букIине кколеб хIалалъ гьебги чIезабеха, тамихIги гьабе гьесие, гурони щибниги къанун хвезабичIев гьес мегеж теялда бараб жо щиб бугеб?».\nГьебго бахараб мегежалъе гIолойинги абун цеве-цевеги чанцIулго нухалъ ккун вукIана полициялъ Артур Бабаев. Щибаб нухалъ журналистаз ахIи-хIур бахъинабизе лъугьун хадуб виччанги вукIана гьев. Артур Бабаев ккола 2007 соналъ чIварав, инсанасул ихтиярал цIунулев, сиясатчи, тIоцебе Дагъистаналда рагьараб «Яблоко» партиялъул нухмалъулевлъун вукIарав Фарид Бабаевасул вацги. ЧIварав Фаридги чанги чиясе данде кколарев чи вукIиндал, гьесие гIоло Артуридаса рецIел босизе букIиналъе багьанаби ралагьулел ругин низамцIунулелилан рикIкIунеб буго Бабаевасул сверухълъиялдаса цо-цояз.


«Хъяхъа тIуннав зу буний мудангу тIутIив»\nАвтор: Зулейхат Тахакаева · 18.03.2021\nБайрандалия махъ сайки цинявппа хъаннил райондалул бакIчинал цанна пишкаш дурсса тIутIив дуллуна райондалул поликлиникалул хъунмур Марианна Рамазанован.\n«Вин дунияллийцирив тIутIив хIалалссар»,– тIий бия гай цинявппа, пандемиялул чIумал бувсса Марианнал захIматгу кIицI лаглай, ганихь барчаллагь тIий.\nХъаннил байрандалул хьхьичI гьантрай Лакрал райондалул администрациялий хьунни аьдатравун дагьсса шадлугъ. Райондалул бакIчи Юсуп МахIаммадовлул барча бунни идарарттай зузисса хъами.\nВанал кIицI лавгунни райондалул оьрмулуву хъаннил агьамсса кIану бугьлай бушиву ва миннул захIматрал кьимат лахъшиву, багьа бакъашиву.\n– Ва интнил цалчинсса байран, жула билаятрай кIицI лагай ляраличIисса сийлий. Цувгу хъанай дур арамтурал хъаннихасса хIурматрал лишанну. Гьамин, хъаннил заэвсса хъачIунттай буну тIий ужагъгу, оьрчIру хъуни бавугу, хъаннил биялалухь буну тIий кулпатрал дянивсса нахIу-хIалимшивугу, ахIвалгу.\nЗуцIун бавхIусса буну тIий жул, арамтурал, яла язими мурадру – ужагърал чанигу, дакI тIайлашивугу. На чIа тIий ура зун цIуллушиву, тIайлабацIу, давриву хьхьичIуннайшивуртту, алши ва талихI. Лекъащаннав зул дакIурдиву ччавугу, ужагъирттай чанигу, лагь къахьуннав оьрчIал хъяхъаву, хъяхъа тIуннав зул чIарав мудангу тIутIив! – увкунни райондалул бакIчинал.\nБарча бунни Юсуп МахIаммадовлул къуллугърал бурж биттур буллай ливтIусса райондалул низам дуруччай органнал зузалтрал ниттихъул ва щахъами: Субайбат Булатова, Рукьижат МахIаммадова, СалихIат Исмяилова, Султан-ПатIимат Оьмарова. Шадлугърайн бувкIсса цинявппа хъаннин пишкаш дурунни тIутIив ва бахшишру.\nХъаннихь байран барча дурунни райондалул бакIчинал хъиривчутурал: Абубакар Къюннуевлул, Макьсуд Макьсудовлул, Макьсуд Кьадиевлул, депутатътурал мажлисрал хъунама Шяпи Щурпаевлул.\nВара кьини Юсуп МахIаммадов ва Абубакар Къюннуев лавгунни барча бан Буттал кIанттул цIанийсса Хъунмасса дяъвилул ветерантурал щахъами: ПатIимат Абакарова, Шагьун Зубаирова ва Гьумаюн Буттаева.\nЮсуп МахIаммадовлул барчаллагь увкуна, дяъвилул шиннардил хIасратругу лайкьну дурхIуну, гай шиннардийгу, дяъвилия махъгу райондалул цIаний бувсса захIматрахлу, ласру дунияллия лавгун махъ гайнналмур хъаргу цайнна ларсун, оьрчIру лайкьну тарбия баврихлу. Дуллуна гьарцаннун тIутIив ва бахшишру.\nКъапу-КIаландалул ва «Кази-Кумух» мукъул хIакъиравусса ттулами пикрирду\nСледующая публикация Хъаннил байран Карашрал къутандалийгу\nПредыдущая публикация Язисса арснацIа хьусса Язимат


Дагъистаналъул радикалиял бусурбабазул сайталда лъазабулеб буго Царнаевазул жидергун кинабгIаги бухьен букIинчIин.\nДагъистаналъул радикалиял бусурбабазул сайталда лъазабулеб буго Бостоналда гьарурал кьвагьиязда щаклъи бугел вацал Царнаевазул Имарат Кавказгун ва Дагъистаналъул яргъидгIуцIаралгун кинабгIаги бухьен букIинчIин.\nГьез абулеб буго Америкагун жал рагъулел гьечIин. Кавказалъе оккупация гьабураб ва бусурбабазде данде вахIщиял такъсирал гьарураб Россиягун гурони жал рагъулел гьечIин, гьенибги гражданиял объектазде гьужумал гьаризе жидер нухмалъиялъ гьукъун бугин.\nГьединаб лъазаби гьабиялъе гIиллалъун ккун буго вацал Царнаевазул цояв 2012 соналда бащдаб лъагIалица Дагъистаналда вукIанин ва яргъидгIуцIаралгун гьесул бухьен букIун батилин информалатазда раккарал лъазабиял.


Воскресенье, 18.03.2018, 14:48Читайте, комментируйте, спрашивайте.\nЦ1алана дур «Ассаламалда» бахъараб «Х1акъикъаталдаса» дир макъалалъе жаваб. Макъала хъваялъул ва гьенир рехсарал суалазул мурад дудаги вабилг1акса бич1ч1ун бук1ин бихьулеб буго т1оцебесеб иргаялда. Аслияб мурад бук1ана дир: рехсарал гъалат1азул пикруги гьабун, г1адамаз (жамаг1атаз) бицунебги г1адахъе босун, нужор х1алт1и лъик1алде ккелародай, гьаб питнаялдаса халкъ бат1алъилародай абураб. Дица ва цоги-цоги нужода рази гьеч1ел диналъул вацаз бах1салде ах1иги питналъун бихьана нужода, нужода рази гьеч1елщиналги исламгун, ай Т1адег1нав Аллагьгунцин рази гьеч1еллъун рихьизарулел руго нужоца. Дуцаго кьолеб буго жаваб - кинаб х1асил гьединаб бах1салъул бук1ине кколебали: «Рес бугони питна гьабулев чи чIезавизе тIадаб буго, гьес гьабулеб питнаялда дандечIей гьабун, жанив тIамизе кколев вугони жанив тIамунги» (дуца хъвавухъе тун буго гьаб пикру). Гьаб бак1алда кинха абич1ого тела – Аллагьасе рецц, гьединал ихтиярал нужор гьеч1елъе, гурони туснахъал г1елароан эркенлъиялдаса мах1рум гьаруразе!\nДинияб жамаг1ат, дибирзаби, будунзаби ккола г1урус раг1удалъун абуни – общественность. Гьеб общественносталъул ихтияр гуребги, гьелда т1адаб буго пачалихъалъул ишазул ургъел гьабизе, х1аракатчаг1азул жигаралдалъун бокьарав чиновникасда данде, министрасда данде ч1езе х1ужаби ругони – гьел тамих1алде ц1аян т1алаб гьабизеги. Амма дуда бихьулеб буго гьеб дица к1удияб питна бекьилъун. Бокьилаан доб «Х1акъикъаталдаса» босараб цох1о пикруялда т1ад гьанжесалалъги ц1алдолел ургъизе - киб бугеб дица питнаялде ах1и: «Жакъа динияб идара лъугьине ккола президентасул т1оцересел кумекчаг1илъун, рекъел Дагъистаналда бук1инабиялъе гуребги, ришватчилъи т1аг1инабиялъе кулпатчилъиялде данде къеркьеялъе пикруцояллъун. Диналъ “нилъерав-чидарав” абураб г1орхъи ц1азе рес гьеч1елъул, г1орхъи бук1ине ккела вац вугониги, гьудул-гьалмагъ вугониги “хъубав-вац1ц1адав”, “рит1ухъав-т1екъав”. Росабалъан байбихьун, районаздаса байбихьун, Дагъистан бац1ц1ад гьабизе ккола квер хъубаздаса, ях1 т1аг1араздаса, намус бичараздаса. Нилъер кумек гьеч1ого президентасда гьеб кинабго гьабизе к1вей шакаб буго. Т1адежоялъеги, бищун церет1урал ц1огьал руго жакъа президентасухъе г1арзал хъвалел, демократия ц1унулеллъунги лъугьун. Щивав чиновникасе жамаг1аталъ кьезе ккола къимат, халкъалъ ч1вазе ккола килиш жодор би гьекъолезда ва бюджеталдаса рич1ич1ого г1арац бикъулезда». Дуца кьолеб буго жаваб: «Г1абдурашидица ах1улел руго жамагIатал, дибирзаби, идараялъул х1алтIухъаби, светияб хIукуматалъул милиция, прокуратура г1уцIабазде ва чиновниказде данде рахъине.. Гьеб жо питнаялде ахIи кколаребдай?». Питнаялде ах1илъун т1ад рехсараб дир калам кколеб батани, ц1огьодулел х1акимзабигун, намус т1аг1арал министрзабигун рекъон рук1аха, «Къиралгун рекъани, макъан рекъолин» абун туркабиги ах1ун.\nТ1олго дуца хъурараб халатбахъараб макъалалъе жаваб кьун дидаса бажариларо, гьелъие г1иллаги дир жаваб гьеч1олъи гуро. Х1ужабиян вугелъул мун, цо-цо х1ужаби рехсела.\nГьаб ккараб би т1еялъул ч1еч1ого такрар гьабулеб буго дуцаги, цогидал нужор «адвокатазги» нужоде кколеб г1айибго гьеч1ила гьелъул абун. Гьебго заманалда дида г1айиб ч1валеб буго дуца дир макъала байбихьулеб бугила «гьаб ахираб 10-15 соналъ ккарал тунка-г1усиял, питнаби ва би т1еялде щварал даг1ба-раг1иял ккеялъе динияб идараялда г1айибго гьеч1еб г1адин к1алъалел руго гьенир х1алт1улезул чангоял» - абурал раг1абаздалъун. Гьересийишха дица хъвалеб бугеб? Я диналъул вац, гьадаб питна 1990-абилел соназдаго нилъер беразда цебе байбихьич1ебиш диниял чаг1азда гьоркьоб (Багьавдинилазда ва нилъеразда гьоркьоб). Ккарал дандеккунгут1иял зулму гьеч1ого т1убазе к1веч1олъиги нужор к1иязулго г1айиб гуребиш? Т1адежоялъеги, бугьтанал лъеялъул г1айибал дидеги г1унт1изарун, дуцаго щай бах1салде рач1инч1ила дол абун гьереси хъвалеб? Нужоца гуриш дир беразда бихьун, дир г1ундузда раг1ун абулеб бук1араб: «Дозулгун (вагьабиялин абулелгунха) бах1салде ине бегьуларо. Дол руго шайт1абигун рекъарал чаг1и ва гьез т1олго бах1сазда жодоего кумекалъе илбис ах1ула ва жодорго нухалде нилъги ц1азе бегьула» - абун? Кинал бах1сазде дуца Багьавдин ах1арав ва гьев вач1инч1ев? Дица ах1ана 1993 соналъул риидал мунагьал чураяв Ах1мадкъади нилъеда цадахъ рук1арал г1алимзабигун авар радиоялде бах1салде. Гьенир данделъарабго Ах1мадкъадидехун абулел къабих1ал раг1абиги рихьун, авар радиоялъул редакторас инкар гьабуна гьединаб къаг1идаялда гьабулеб бах1с эфиралда кьезе! Цояз цоял къабих1 гьарич1ого, цоял цоязде ах1т1еч1ого, адабалдаги, иманалдаги рекъараб х1алалда бах1салде, маслиг1аталде нуж (Багьавдинилалги нужги к1иялго) рач1ун рук1арабани – гьаб к1удияб балагь ккеч1ого хут1изе бегьилаан бук1араб. Нужор к1иязулго т1ирун ч1еялъул ва пачалихъалъул бут1рузул зулмуялде бугеб гъираялъул багьа ккана нус-нус азар ч1варал, гьедиг1анго ч1езе бак1 гьеч1ого хут1арал, мугьажирлъиялде ккарал, лъукъаралгун г1ажизлъарал, бест1аллъарал, къороллъарал бусурбаби. (Аллагь гурх1агиха т1олгоязда!). Питна ккезе бокьараз щиб ургъунги г1илла ургъилаан питнаялъе, амма исламалда хурхараб г1илла нилъеца биччач1ебани, бусурбабазеги, диналъеги лъик1 бук1инаан. Вагьабиялин абулеб буго дуца, гьебго заманалда Саид Апандица гуриш М. Шевченколгун гара-ч1вариялда «Независимая газетелда» абураб гьелги бусурман чаг1и ругилан? Жакъа гьез гьабулебшинаб жо исламалда хурхараб жого гурилан нуж ч1еялъе г1оло дол бусурманчаг1и кколародай? Исламалъулги, шарг1алъулги бицун гуриш жакъаги кьвагьи таг1унарого бугеб Дагъистаналда?\nЦоги, Ах1мад, 3 сон цеве дун вач1ана духъе цо гьаригун: «Рихьизаре дир макъалабазда исламалда данде кколарел х1ужаби, гьел ратани дие бокьун буго гьел гъалат1ал такрар гьарич1огог1аги хут1изе» абун. (Гьелда цебе Лабазанов Ах1мадица абуна т1олго дир макъалаби ва гьезде ругел нужор баянал духъ ругилан). Киг1ан хъуршазда мун хъиршараниги, дуда гьел макъалабиги ратич1о, гьабин абун ч1ванкъот1араб нужор баянги щвеч1о, цох1о «дуда лъалареб жо хъвач1ого тани лъик1 бук1ина» абураб гуреб. «Г1алимчияс кьураб жаваб» - илан абулев мун лъугьулев вугоха г1алимчи. Хаду дица дуда гьикъана: «Сады праведных» абураб т1ехь вагьабиязулин рик1к1ине г1илла щиб, Аварагасул (с.г1.с.) х1адисалгийиш вагьабиязул рук1унел? Бегьулеб батани – бихьизабе дида щиб бак1алда бугеб гьениб вагьабиязул пикру» - абун. Гьеб суалалъеги дуца жаваб кьеч1о ва бихьизабич1о киб гьеб загьруяб пикру бугеб.\nЦоги, дуца гуриш дие жаваб кьураб: «Устарасул азбаралъуб бугеб х1амил дие дирго васасулалдаса къиматги къадруги ц1ик1к1араб буго!» - абун? Цониги дие жаваб хъвалес гьеб дица макъалалда ц1ар хъвач1ого рехсараб х1ужаялъе щай жаваб кьеч1еб, дир жагьиллъиялъулги, дир напсалъул заг1иплъиялъулги бицунел рук1инч1ого? Жеги такрар гьабила: Инсанасул къадру-къиматалдаса боц1ул къадру тадег1ан гьабулеб дин – дир дин гуро!\nТ1адег1анав Аллагьасулгун квар ц1араб бухьен бугебг1адин, кин нуж к1алъалел, дида бич1ч1уларо гьеб? Шамхалалда ккараб питнаялъул цох1о мун гурев, цогидалги руго нуг1зал. «Черновик» газеталъул баяназда хъванги буго гьеб, кин дибир хисарав доб рузман къоялъ, щал гьенир рук1арал ва сунда релъараб бук1араб гьеб «халкъалъе бокьун» дибир хиси. Хисизе ккун вук1ун ватаниги, зулмуялде кколаредухъ, маслиг1аталда щай гьеб суал т1убалареб? Нужоца абухъе, росу к1ийиде бикьун бук1ун батани, гьеб цолъиялъе г1оло гьабураб тадбирги бук1ун батани – гьанже лъабиде гуриш росу бикьараб: цоял цеве вук1арав дибирасда хаду ч1арал, цогидал – ц1ияв дибир къабул гьавурал, лъабабилел – кинавг1аги дибирги х1ажат гьеч1о, гьаб питнаги рик1к1ад тун лъик1 абун мажгиталдаса рат1алъарал. Цох1о Шамхал гуро нужоца дибир хисизе х1аракат бахъараб росу кколеб, чамги росулъа мун дурго нукарзабигун вачахъарал х1ужабиги руго, жамаг1аталъ: «Нижее питна х1ажат гьеч1о, вугев дибирасда ниж разиги руго, нужое нухги бит1аги!» абун. (Ц1арал ва росаби рехсолел гьеч1о, щайин абуни – нужор жигар ва тавахьал ц1ик1к1ине бегьулелъул жеги ц1идасан «динияб вертикаль» щулалъизабиялъе!).\nМатематикалъул, астрономиялъул ва цогидал г1елмабазул х1акъалъулъ щивав чияс ц1иял харбал я баянал ц1алула ва жинде хъат1улеб жо гурелъул, добег1ан лъола. Исламалъул суалал ккола щивав бусурман чияс пикру гьабизе кколел суалаллъун, гьезда гьоркьо – урологасгиха, гьев бусурманчи вугони. Урологиялъул ч1еч1ого такрар гьабулеб буго дуца, Ах1мад, дуе бяаналъе лъазабула: дун урологлъун гуро х1алт1улев вугев. Урологиялъул жагъаллъаби ругезда – гьарула суалалгун Г1азизовасухъе аян.\nИсламги г1елмулъидал, киндай бук1ина Фоминил историялъул рахъ ккураз (буго гьединабги къукъа) лъазабуни: «Нижер академиялъ малъараб гуреб, бат1ияб история малъулел рик1к1ине руго террористаллъун, гьересиг1елму т1ибит1изабулеллъун». Гьединго г1емераздаса цояб физикалъул кафедраялъ лъазабуни – «Цогидал физикал г1елмияллъун кколаро, гьел ккола шарлатанал ва гьересиял г1алимзаби!» - абун. Гьебго жо гуродай нужоцаги х1алеб: алжаналъул к1улги нижехъ буго, мунагьал рорцунел роценалги нижехъ руго, жужах1алдеги нижеца рег1изе руго. Гурони, кин бич1ч1улеб: дир макъала биччараб редакциялъул («Х1акъикъат») щивав х1алт1ухъанасде щолеблъи ва гьеб мунагьалъул къадар киса нужода лъараб? Дунял-г1аламалъ жужах1алъул чиян ц1ар лъуравги алжаналде ккаравила аби гуриш бугеб, щай гьал мунагьал цоязе къали ц1ун, цогиязе сах1ал ц1ун, ч1агоязеги хваразеги нужоца рикьулел? Гурх1ел ц1ик1к1арав Аллагьасда бан жого хут1улеб гьеч1огуриш – бит1арал-т1екъалги нужода лъалел ругони, рек1к1гун гьересиги нужода т1атулеб бугони, алжаналде рачунеб цох1о бугеб нухги цох1о нужода батун бугони – ислам лъугьунеб бугоха ургъич1ого, пикру гьабич1ого, ц1унц1раби г1адин, мухъ гьабун нужода хаду аралщинал алжаналъуре рортулеб жолъун. Гьеб заманалда кин бижич1ого хут1улеб суал: Щайдай Аллагьасул нилъехъе щварал каламазул т1оцебесеблъун бук1араб: «Ц1але! Нуж рижарав Бет1ергьанасе г1оло - ц1але!» - абун. Къуръаналъул маг1на бич1ч1инеги кколеб гьеч1оха, таржама гьабун кодоб кьуралдаги нужода (идаралда) гъалат1ал ратулел руго. Цогидал г1алимзабаз къимат кьеч1ебдай бугеб Нури Г1усмановасул Къуръаналъул таржама? Я гьел гъалат1азе г1олодай гьеб т1ехьалъе т1адег1анаб къимат Ираналдаса, Сириялдаса, Ливаналдаса исламалъул г1алимзабаз кьураб? Нужор пикруялда Нури Г1усманов капурлъараб х1акъаб буго, гьел г1алимзабиги капурлъиладай, капурлъулел гъалат1ал ругеб Къуръаналъе лъик1аб къимат кьурал?..\nДур пикруялъ, жакъасел школазда малъулеб жоги цох1о раг1ула: маймалакалдаса чи вижанин, анц1абго соналъ Дарвинил г1елму. Гьеб г1иллаялъ гьединаб школалъе кумек гьабиги г1антаб жо кколеб раг1ула. Щайдай жакъаги гьел школазде ц1ализе пикрукъал дагъистанияз лъимал рит1улел? Дуе баяналъе: т1олго дунялалъулго биологаз гьеб теория шакаб бук1ин бихьизабуна ва жакъа ц1алдохъанасул рес буго жиндирго пикру загьир гьабун дарсалъе жаваб кьезе ва гьеб пикруялъе кьуч1 ва тарихалдаса х1ужаби ч1езаризе. (Нилъее гьединаб рес бук1инч1о).\nХ1ужаби гурила, кьуч1 гьеч1ел, «цо к1одоца бицана-ян», бугьтанал лъолевлъун дун вихьизави гуреб, цониги дица борхараб суалалъе жаваб кьезе пикруцин нужор гьеч1елъул, бачинин цоги х1ужа. Гьебги, цох1о дида гуреб, радиоялъухъ г1ин т1амурал миллионазда раг1араб. «Эхо Москвы» радиоялда гьоболлъухъ вук1ана нилъер х1урматияв муфтий. Радиоялъухъ г1ин т1амуралъ гьесие телефоналдаса кьуна суал:\n- Шиитазулги суннитазулги бат1алъи щиб?\nСуалалъе жаваблъун ккана халатбахъараб муфтиясул калам, амма я суннитал щал, я шиитал щал абураб суалалъе гьеб каламалъ жаваб кьеч1о.\nГьевгун гара-ч1вариялда йик1арай Татьяна Пилипейкоца г1амал гьабуна жавабалдаса довег1ан къалев вук1арав, мух1канлъаби абич1ого, г1аммал раг1абаздалъун ворч1ине г1амал гьабулев вук1арав муфтиясе лъабабизеги гьебго суал кьезе. Муфтияс кьуна бит1араб жаваб:\n- Дида к1оларо гьеб суалалъе жаваб кьезе.\nТ1аджубай гьабуна муфтияс: «Хадубккун гьаб радиоялда вач1унаго х1адурлъила гьеб суалалъе жаваб кьезе» абун. 2002 соналъул июль моц1алдаса гьеб суалалъе жаваб жеги щвеч1о радиоялъухъ г1инт1амурал миллионазе. Дида бич1ухъе, гьаб суал кколаха «Введение в основы мировых религий» абураб предметалдаса. Г1елмиял гъварилъабазда кинаб ц1орой ва кинаб гьуридай бугеб?\nТ1олго г1унт1изарулел г1айибалги гьересияллъун ч1езарун, бит1араб нухдаса кьурич1ого хьвадулеллъунги ч1ун т1убаларо щалниги. Ратила г1илла гьеч1ого, къват1ул харбаздалъун нуж суризаризе жигар бахъулелги. Амма дир мурад гьеб гуро. Такрар гьабила дуе бокьич1еб пикру: Светияб пачалихъалда щивав чиясе аслияб законлъун ккола Конституция. Гьеб Конституция рик1к1унарев, закон рик1к1аде къазабулев чиги ккола экстремистлъун. «Гьабулеб иш конституциялда данде кколеб бук1ин буго Г1абдурашидил пикруялда аслияб жо. Дицагони исламалда данде кколеб букIин тIаса бищила, гьеб тIаса бищуларев чиги кинав бусурманчиха вукIуневали ургъе нужго?» - хъвалеб буго дуца. Рази вуго, Конституциялдаги г1унгут1аби руго, амма гьеб ккола щивав гражданинас жиндирго г1амал борцине кколеб роценлъун. Гьелде нилъ жакъа ах1улел руго нилъер президент Мух1у Г1алиевасги. Гьеб къаг1идаялъул агъаз гьабуларел г1адамал ц1ик1к1анаг1ан пачалихъалда г1адлу-низамги киданиги бук1ине рес гьеч1о. Гьеб г1адлу-низам биххизабиялде ах1улезул цоявлъун мунги кколев вугоха, добег1ан Конституция къазабизе ах1улев чиги мухъилав чи гурелъул, т1убарав муфтиясул заместительлъидал кколев! Шариг1аталдеги Дагъистан х1адур гьеч1ила (кинал г1аламаталдай ругел х1адур рук1иналъул?), Конституцияги рик1к1ад къазабизе кколила абулел ругоха я исламалдаги гьеч1ел, я светияб пачалихъалдаги гьеч1ел, жодоего нухал ралагьулел «проходимцал». Конституцияги законги рик1к1унарезда ц1арги «вагьабиял» лъун бук1ана нужоцаго. Ц1умадаса судияв Агъамирзаца абухъе, вагьабиязул мах1 дудаги ч1ван бук1ин дида лъалеб бук1инч1о.\nХъах1аб рат1лил хъвалеб буго дуца, гьебги тохтурасул халг1атин абураб пикру батила дур. Кутакалда гъваридаб, ралъад г1адаб бечедаб ва г1акъилаб, г1елму гьеч1ев чи хадув гъоларебг1ан маг1на к1удияб пикру буго хъах1аб халг1аталда т1ад хъублъи хехго т1атулеблъи. Дур мунагьгун г1айибго т1ад ккеч1еб ва кидаго бит1араб нухдаса унеб г1умруялъ, цогидазе мунагьал рикьулаго унел къояз гьеб халг1аталде т1ад т1анк1го ккеч1ин рак1ч1арав вуго мун. (Цогидазе мунагьал рикьиялъухъг1аги мунагь т1ад кколародай?). Кин бугониги, дунял-г1аламалъго гьеб халг1аталъул бац1ц1алъиялъе нуг1лъи гьабулеб бугониги, дурго шаклъи ккунг1аги - гьоркьо-цебе гьеб халг1ат чураниги бегьилаан…\nАхиралдаги абила – дида ккун бук1ана «Х1акъикъаталда» Мух1идиновасулгун бах1салда гьаб тема къанин абун. Бук1инч1о дир пикру гьаб калам халат бахъинабизе. Амма «Ассалам» газеталъги борхидал гьаб суал, чара гьеч1еблъун бихьана хирияб Рамадан моц1 лъуг1ун хадуниги гьеб газеталдеги жаваб кьезе. Дуца т1амуна дун «Аллагьасе рецц, лъуг1ана гьаб бах1с!» абун вук1арав, жеги гьал х1урупал рак1аризе.\nПросмотров: 967 | Рейтинг: 4.9/8 | - Оценить -ОтличноХорошоНеплохоПлохоУжасно


Blizzard Entertainment, August 5th в 9:10am\nАудиодрама «Гробница Саргераса» (часть 1) в формате PDF.\nАудиодрама «Гробница Саргераса» (часть 1) на YouTube.\nАудиодрама «Гробница Саргераса» (часть 2) в формате PDF.\nАудиодрама «Гробница Саргераса» (часть 2) на YouTube.\nАудиодрама «Гробница Саргераса» (часть 3) в формате PDF.\nАудиодрама «Гробница Саргераса» (часть 3) на YouTube.\nАудиодрама «Гробница Саргераса» (полный текст) в формате PDF.\nАудиодрама «Гробница Саргераса» (часть 4) на YouTube.


Пенсиязул фонд, гьелда сверухъ къеркьей ва гIащтIичагIигун гIадамал » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nПенсиязул фонд, гьелда сверухъ къеркьей ва гIащтIичагIигун гIадамал\nРеспубликаялъул Пенсиязул фондалъул нухмалъулев хисана. Гьенив тана Дагъистаналъул туризмалъул министрлъун вукIарав Хунзахъ районалъул ТIагьада росулъа МухIамад ГIисаев. Машгьурав речIчIухъан, Олимпиялъул чемпион Сагид МуртазагIалиев улка тун къватIив ун хадув гьесул хъулухъ ккун букIана Азнаур ХIажимирзоев абурав чияс. Гьев хъулухъалда теялъе квербакъи Думаялъул депутат ЧIарадаса МухIамад ХIажиевас гьабунинги тIибитIун букIана хабар. Амма, нижехъе щварал баяназда рекъон, гьев МухIамад ХIажиевасул асаралда гъоркьа цевеккунго ун вукIун вуго.\nСагид МуртазагIалиевас Москваялъул Пенсиязул фондалъул нухмалъиялъулгун гIаммаб мацIги батун жиндир политикияв дандияв МухIамад ХIажиевас ккезавурав чи гьесдаса ватIа гьавуна. Азнаур ХIажимирзоев МухIамад ХIажиевасул асаралда гъоркьаги ун лъугьана живго жиндаго чIарав нухмалъулевлъун. Сагид МуртазагIалиевасулгунги Москваялъул нухмалъиялъулгунги гьезул лъугьана политикияб союз. Гьеб къагIида данде кколеб букIинчIо республикаялъул лъабго аслияб къуваталъе: Рамазан ГIабдулатIиповасе, МухIамад ХIажиевасе ва вацал Зиявудин ва МухIамад МухIамадовазе. ГIадатияб бакI гурелъул 50 миллиард гъурущ сверулеб бакI, гьеб жидер гъоркьлъалие босизе бокьиларищ азие? Пенсиязул фондалъул нухмалъуда Азнаур ХIажимирзоев вугеб заманалда Москваялъул коридоразда олигархазул къеркьей унеб букIана гьеб жидерго кверщаликье босиялда тIад. МухIамад ХIажиевас гьениве тункулев вукIана, цеве «Дагъавтодоралъул» нухмалъуда вукIарав, «Родина» партиялъул цевехъан, даргияв МухIамадрасул ГIумаров. Зиявудин МухIамадовас тункулев вукIана туризмаялъул министр МухIамад ГIисаев. КигIан къеркьаниги гьезул жо ккечIо гьеб масъала рагIалде бахъинабизе. Ахиралда, гьел цоцалъ тенкон свакарабго, суалалда гьоркьове Рамазан ГIабдулатIиповги жуван тана МухIамад ГIисаев. Гьеб политикияб къеркьеялъулъ ГIабдулатIиповас нахъойги бихьизабуна тIадегIанаб пилотаж ва живго гьеб къеркьеялда тIад вукIин. ГIабдулатIиповас байбихьуда ГIисаевасул кандидатураялъул рахъ кколеб букIана. Щайха тун вукIинчIев араб соналъ? Щайгурелъул, араб соналъ тун вукIаравани, гьев вукIинаан Зиявудин МухIамадовас тарав чи. ТIоцебесеб - ГIабдулатIиповас бихьизабуна жив гьоркьов жувачIого иш роцIцIунареблъи ва гьев хъулухъалда тарав чиги жиндир чи вукIин. КIиабилеб - жалго цоцалъ къеркьолел къокъабазе республикаялъул бетIерас лъуравин рикIкIунев чи санагIатав вуго, жал дандияздаса къунин рагIиялдаса. Лъабабилеб - Сагид МуртазагIалиевасул къокъаялъеги гьев рекъон ккела жидер политикияв дандиясул чиясдаса. Республикаялъе, хIалтIуе, заманаялъ халкъалъе кколеб пенсия щвеялъеги захIматаб масъала букIинарин ккола гьев вачIин. Щайгурелъул хъулухъалда тарав МухIамад ГIисаев вуго цевехун чанго болжалалъ Хунзахъ районалъеги нухмалъи гьабурав, вице-премьерлъун хIукуматалдаги хIалтIарав, министерлъиги гьабурав, ишги лъалев, лъайги бугев чи. ХIасилал заманаялъ рихьизарила.\nБуго республикаялда цойги гьалдолеб тема. АхIулгохIда бараб сиялда тIасан къацандун кIал-мацI бакъварал дагъистаниял гьаб анкьалъ лъугьана цойги цIияб хабаралъ гъоркьлъалие росараллъун. Гьаб нухалда халкъалъул ракI гурхIана МахIачхъалаялъул паркалда музей базеян къотIизехъин ругел гъутIбузда. БатIаго гIадамазул гьеб рахIатхвеялда гIайиб чIвазе ресги гьечIо. Щайгурелъул гьадингоги къоябго соналъ мэриялъул гIащтIичагIаз гIурччинлъигун гъутIбиги гъурун бакъалда бараб шагьаралъе цохIо гъветIги къиматаб хазина буго. Амма, пачалихъалъул чагIазул пикруялда рекъон, паркалда базе бугеб музеялъул территориялда къотIараб 60 гъветIалъул бакIалда чIезе рагIула 600 гъветI.\nБитIараб бугищ гьез бицунеб жо абураб суал хутIулеб буго рагьараблъун. Гьеб музей балеб бакIги рагIула Москваялъ рихьизарурал бакIазда тIаса бищун тасдикъ гьабураб бакI. Щибха нилъее рагьулеб бугеб гьеб парк цIунун къватIиб бахъараб халкъалъги лъугьун бугеб ахIвал-хIалалъги? Гьалъ нилъее рагьулеб буго нилъее Дагъистаналда гражданазулаб жамгIият хIакъикъаталдаги гIун бачIунеб букIин. Хадубго цун ихтиярал цIунулеб пачалихъги, законалдаса тарулареб халкъгун тIалъиги бачIани, релълъинаан нилъ унго-угояб жамгIияталда ва халкъалда. Хабарал лъикIал рагIаги.\nАвтор: Мухlамад Бисавгlалиев\n» МухIамад ХIамзаевас 50 сон тIубаялде... Кинаб заман бачIаниги къимат дагьлъулареб ирс\n» Шамил районалъул бетIер вищараб сессия тIобитIана\nЦ1акъ лъик1аб анализ буго!


Ахириялги гуро аваразул яхIалъул » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\n«Миллаталъул» агьлуялде хитIаб\nАссаламу гIалайкум, магIарулал, «Миллат» газета цIалулелщинал! ТIоцебесеб иргаялда, кIудияб баркала загьир гьабула нужее – нилъер миллияб суалалъ рахIат хвезабулел, халкъалъул мацIалъулги, цIаралъулги, къисматалъулги, тарихалъулги, адабияталъулги, маданияталъулги ургъел бугел унго-унгоял миллатцоязе, саламатал аваразе! Нилъер халкъалъул яхIлъун лъугьараб «Миллат» басмаялъул кагътилаб къагIида бахъи чIезе толеб буго, редколлегиялъул хIукмуялдалъун. Гьелъие ккарал гIиллабазул бицен гьабун буго газеталъул гIуцIарухъан МухIамад БисавгIалиевасул макъалаялдаги. Цадахъ хIалтIарал соназ нилъеда кIвана таманал суалал рорхизе, гIемерал кIвар бугел ишал, проектал гIумруялде рахъинаризе. Жакъа «Миллат» къаниги, нилъер бахIарчияб ва гIакъилаб халкъ буго ва, Аллагьасул хъваялдалъун, букIинеги буго.\nЦоги нухалъ кIудияб баркала загьир гьабулеб буго нижер мухъал цIализе, гьезул магIна босизе, нилъер халкъалда хъинтIулелщинал масъалабазда гъорлъе лъугьине нужеца, «Миллаталъул» гьудулзабаз, бахъараб хIаракаталъухъ. Аллагьас нужер гьеб бацIцIадаб нигатги сахаб гIамалги къабул гьареги. «Миллат» хъвазе харж гьабураб щибаб капекги садакъалъун батаги, цIадирабазул лъикIаб рахъалдеги ккезабеги.\nБигьаяб иш букIунаро эркенал пикрабазул гIадамазе цо годекIанисан, цо трибунаялдасан кIалъазе, цоцазда ричIчIизе, цадахъ хIалтIизе. Кин букIаниги, микьго соналъ «Миллат» газеталъул редколлегиялда гъорлъ хIалтIана магIарулазул жавабиял, иш лъалел, машгьурал хIаракатчагIи. «Миллат» басма гIуцIи бигьаяб жо букIинчIо. Гьелдасаги захIматаб иш кколаан 8 соналъ гьеб газета къватIибе биччай. Газета бахъиялъул аслияб бакIлъи тIаде ккана гьеб гIуцIарав чиясда – магIарулазда лъикI лъалев журналист, хъвадарухъан, Дагъистаналъул маданияталъул мустахIикъав хIаракатчи МухIамад БисавгIалиевасда.\nБаркала буго гьал соназда «Миллаталъулгун» гIаммал проектазда, ишазда гIахьаллъаралщиназеги. Нилъер бахIарчияб тарихалъул бицунел макъалабигун, гара-чIвариялгун «Миллаталъул» гьурмаздасан нилъер халкъалда кIалъана тарихчагIи ШагIбан ХIапизов, Тимур Айтберов, МахIач Мусаев, «Адабияталъул сагIат» абураб телеочерказул проекталда гIахьаллъана Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул, РАНалъул ДНЦялъул МацIазул, адабияталъул ва искусствоялъул институталъул гIалимзаби ва цоги хIаракатчагIи. Редакциялде гIемер рачIунаан авар мацIалъул мугIалимзаби, цIалдохъаби, халкъалъул агъаз бугелщинал гIадамал.\n2011 соналда рагьаралдаса щибаб номер «Миллаталъул» букIана унго-унгояб къеркьей – авар миллат рихаралщинал къуватазда данде, квешлъиялда данде, тIекълъиялда данде. Жакъа газеталъ, жиндир роржен гьоркьоб къотIизабун, магIарул кьурда рещтIен гьабуниги, авар миллаталъул яхI хутIизе буго, гьеб щула гьабулел, халкъ цебе бачунел гIадамалги камизе гьечIо, иншаАллагь.\n«Миллат» басмаялъул номеразул цIех-рех гьабун, диссертациял хъвалел къоялги рукIина. Гьаб басма ана тарихалде мустахIикъаб куцалда, гIагараб халкъалъе унго-унгояб хъулухъги гьабун.\n«Миллаталда» сверухъ рижун рачIана нилъер халкъалъе кIвар бугел гIуцIаби – МагIарул мугIалимзабазул ассоциация ва Авар басмабазул цолъи. Нилъер миллатцояз гIумру гьабулел районазда ва шагьаразда 15-гIун газета бачIуна авар мацIалда. Гьезулгун ва республикаялъул басмабазулгун хIалтIи гьабулеб идара ккола Авар басмабазул цолъи. Аллагьас хъван батани, гьеб цолъиялъул ва мугIалимзабазул идараялъул хIаракат жеги цебетIезабизе буго.\nАвар мацIалда хъварал регIерал макъалаби, лъугьарал харбал, кучIдул ва цоги мухъал ритIизе бегьула нижехъе «Аварпресса.ру» ( http://avarpressa.ru/) сайталде. Пайда босизе бегьула гьал мухъазул авторасул электроннияб адресалдасанги: araderih@mail.ru. Аллагьас хъван батани, лъикI лъугьарал нужер пикраби ва рекIел асарал гьеб сайталда рахъизе руго.\n«Миллаталъ» гIумруялде рахъинаруна « МагIарулазул росаби», «Тарихалда лъалкI тарал магIарулал», «Балъгояб даптар», «Аваразул пашманлъи – авар мацI лъачIел лъимал» ва цоги гIемерал, нилъер халкъалъе бергьун кIвар бугел проектал, ишал. Гьезул цо-цоязухъ нуж ралагьизе бегьула «Ютуб» видеохостингалда гьаб адресалда: https://www.youtube.com/channel/UCYry9AanrFtw7JR4qV0_m_A/videos?view=0&sort=dd&shelf_id=1\n«Миллаталъул» хIакъалъулъ бицана редколлегиялъул гIахьалчагIаз нилъер улкаялдаги улка бахун къватIирги рукIарал форумазда, фестивалазда, конференциязда, данделъабазда. «Миллат» букIана хIакъаб рагIиялъул, магIарул къвакIиялъул ва гъварилъиялъул басма. Пикру бугел гIадамаз, тIад-тIад руссун, цIалула газеталъул подшивкаби. Нижер редколлегиялда хIалтIана гьунар кIудияв хъвадарухъан, публицист, драматург ГъазимухIамад ГъалбацIов ва цоги нилъедаса арал магIарулазул маданияталъул хIаракатчагIи. Аллагьас гьезул мунагьал чураги. МагIарул халкъалъеги лъикIабщинаб хъван батаги Аллагьас.\n«Миллаталъе» нух битIаги тарихалда гъорлъе. Гьабурабщинаб хIаракат лъикIалъеги хъван батаги. Баркала киназего. Аллагьасул цIобалъ цIунаги нилъер халкъ. Амин.


Шималияб Кавказалда 2015 соналъ халат бахъанин инсанасул ихтиярал хвезари гьединго регионалда бугеб ахIвал-хIал лъазабулел инсанасул ихтиярал цIунулезде тIадецуй цIикIкIанин хъвалеб буго жиндирго санайилаб докладалда Amnesty International абураб инсанасул ихтиярал цIунулеб халкъаздагьокьосеб гIуцIиялъ. 2015 соналда жаниб Шималияб Кавказалдаса инсанасул ихтияразда хурхун бугеб ахIвал-хIалалъул лъазариял дагьлъун ругин, гьелдаса бихьулин журналистазде ва инсанасул ихтиярал цIунулезде тIадецуй гьабулеб букIинин лъазабулеб буго гьеб докладалда.\nAmnesty International абураб халкъаздагьоркьосеб инсанасул ихтиярал цIунулеб гIуцIиялъ 24 февралалъ къватIибе биччана санайилаб, тIолго дунялалда инсанасул ихтияразда хурхун лъагIалида жаниб букIараб ахIвал-хIалалъул бицунеб доклад.\nАслияб кIвар докладалда буссинабулеб буго жакъа дунялалда инсанасул ихтиярал гурелги, гьел цIуниялъул система ва механизмал хIинкъи бугеб хIалалда рукIиналде. 2015 соналда жаниб гражданиял, экономикиял ва цогидал сфераязда гIадамазул ихтиярал хвезариялъул хIужаби тIатинарун руго гIуцIиялъ тIолго дунялалда ва тIолго дунялалда ихтиярал цIунизе гIуцIарал системаби хвезари ва гьезул хIалтIи цебе унгутIиялъе квербакъулеб бугин улкаязул тIалъиялъин лъазабулеб буго докладалда.\nЖакъасеб хIакъикъат кIвар кьечIого толеб бугони, дунялалда хIалуцине бугин гуманитарияб кризис, жидерго бакIал тун лъутIизе ккаразул къадарги дагьалъги цIикIкIине бугин. Балагьалде ккарал гIадамазда цере жидерго гIорхъаби къачIого, гьел цIунизеги, гьезие кумек гьабизе кколин халкъаздагьоркьосеб жамгIияталъин абулеб буго докладалда.\nШималияб Кавказалда тIолго 2015 соналъ гьоркьоса къотIичIин инсанасул ихтиярал хвезариялъул хIужаби, регионалда бугеб хIал бицунел, лъидаго рачIел журналистазде ва инсанасул ихтиярал цIунулезде гьабулеб тIадецуйги цIикIкIун бугин лъазабулеб буго докладалда. Ихтиярал цIунулезде ва журналистазде тIадецуй гьабулеб бугила гьединго тIалъиялъул рахъалъгийилан лъазабулеб буго докладалда.\nГьединаб хIужаялъе мисаллъун ихтиярал цIунулез бачунеб буго 2015 соналъул лъабабилеб июлалъ Чачаналъ бугеб мобилияб инсанасул ихтиярал цIунеб къокъаялъул офисалде гьабураб тIадекIанцIи.Гьеб лъица гьабурабали лъагIалил ахиралдаги чIезабичIин лъазабулеб буго докладалда.\nЦересел соназде данде ккун, рагъулал тунка-гIусиязул къадар дагьлъанин Шималияб Кавказалда, амма изну гьечIого яргъид гIуцIаралгун къеркьеялъулъ рагъулаз церего гIадин хасал операцияби хIалтIизарулел ругин лъазабулеб буго Amnesty International гIуцIиялъ хIадур гьабураб докладалда.\nГьебго заманаялъ, низам цIунулез гIадамал къанунияб гуреб хIалалда кколел рукIиналда ва рикъун, гIазабал кьолел рукIиналдаги щаклъи бугила.\nТерроралъулаблъун рикIкIунеб ДАГIШ гIуцIиялде Россиялда бищун кIудияб къадар гIадамаузл ун бугила Шималияб Кавказалдаса. Официалиял баяназда рекъон, 2015 соналъул ноябрь моцIалда гьеб гIуцIиялда гъорлъ рукIун руго 2700 Россиялдаса рачIарал чагIи.\nИнсанасул ихтияразда хурхун докладалда рехсечIогон хутIараб, амма гьединго кIвар бугеб ахIвал-хIаллъун кколин Дагъистаналда 2016 оналъул байбихьудаса бахъун салафиязул мажгитал къазе лъугьингийилан рикIкIунеб буго Гайдарил цIаралда бугеб институталъул вакил, инсанасул ихтиярал цIунулей Ирина Стародубровскаялъ.\nМасала, Шималияб кавказалда ругел мажгитаздаса как балеб бакIалдаса ккун, кIал биччазе ракIарараб бакIалдаса ккун рачун унел ругила салафиял, профилактикаялъул мурадалда. Щай гурелъул хIукуматалъул ва цIуна-къаялъул идарабазда гьединал гIадамазулъ рихьулел ругила потенциалиял вербовка гьабулел гIадамал яги ДАГIШалъул рахъ кккурал чагIи.\nГьеб кинабго бихьулила гIолеб гIелалда ва жамгIияталда жаниб бугеб ритIухълъи гьечIолъиялъул асар хIалуцунила тIадеги. Эксперталъул пикруялда рекъон, гьеб ритIухъаб бербалагьи гьечIо ДАГIШалда гъорлъе гIолилал иналъул проблема тIагIинабиялъе.\nКинаб букIине кколеб гьелъул пропагандаялде данде къеркьей гьеб кинабго хIисабалде босунин абуни, гьеб букIине ккелин хIукуматалдаги диниял чвахияздаги ругел ричIчIунгутIиял тIагIинари ва жалго исламияб жамгIияталда жанир, гьелго джигьадистазда ва хутIаразда гьоркьор ругел ричIчIунгутIияздаса пайда босун тIобитIулеб политикайин баян гьабуна Ирина Стародубровскаялъ «Эркенлъи» радиоялъе\nИрина Страдубровская: «Конфликталда гIахьаллъулел киналго рахъаз тIадеялдаса тIаде цикIкIинабулеб буго цояб рахъалъ хIал гьабиялъ цогидаб рахъалдасанги жаваблъун хIал гьаби ккей. ГIицIго Кавказалда тIибитIараб феномен кколаро гьеб. Гьелъул мисалал гIемер руго дунялалъулго тарихалда жанирги.\nКавказалда буго халатбахъараб конфликт, гьеб хIал гьабиялъ хIал гьаби бижизабулеб феноменги гьениб цIакъго загьирлъун буго. Жакъа киналго рахъал чIезеги чIун хадусеб бербалагьиялда тIад ургъизе заман щвараб ригь буго. Руго мисалал, гьединал конфликтал ракълидалун тIурарал, масала, гьебго Шималияб Ирландиялъул. Шималияб Кавказалъул халкъал свакан руго хIал гьабиялдаса.\nГьезие бокьун буго ракълилаб гIумру ва жамгIияталда жаниб бугеб хIалуцин тIагIин. ГьабсагIат буго жеги заман, буго рес ахIвал-хIал рукIалиде бачIинабизе».\nДагьаб цебегIан, Human Rights Watch абураб халкъаздагьоркьосеб инсанасул ихтиярал цIунулеб гIуцIиялъ гьединго къватIибе биччана инсанасул ихтияразда хурхараб санайилаб доклад. Гьеб гIуцIиялъ гьедино бихьизабулеб буго Шималияб Кавказалда инсансул ихтиярал цIуниялъу хIал лъикIаб гьечIеблъун хутIулеб букIин.


2013 сон, 15 феврал. Дагъистаналъул "афгъаниял" жидерго митингалда\n25 соналъ цебе Афгъанистаналда нахъе рачана Совет Союзалъул рагъул контингент. Доб мехалда абулеб букIана, гьенире ритIарал рагъулал интернационалияб борч кьезе анин. Пачалихъалъ рагIи кьун букIана, гьенисан нахъе руссарал солдатал кIочене тезе гьечIин.\n15 февралалда МахIачхъалаялда "афгъаналъулазулин" цIар лъураб ахикь данделъун рукIана гьениса руссарал херал солдатал. Официалиял баяназда рекъон, Дагъистаналдаса ункъазарго чи витIун вукIана гьениве хъулухъ гьабизе. Гьезда гьоркьоса 141 солдат камуна гьенив. Бихьиназда цадахъго 30 чIужугIаданги йикIана гьений - тохтурзабилъунги цогидаб махщалил чагIилъунги. Афгъаналъулаз санайилго гIадин исанаги ракIалде щвезаруна рагъул соналги, бицана пачалихъалъ жидее чIезаруларел шартIазулги.\nДагъистаналъул "афгъаниял" жидерго митингалда\nБицуна Россиялъул цогидал регионазда бакIалъул нухмалъиялъ афгъаналъулаздехун батIаго квешаб бербалагьи гьабуларилан, амма Дагъистаналъул афгъаналъулал кутакалда рази гьечIо гьездаса. Гьединлъидал ругел масъалабазул улкаялъул президент Путинида бицине лъелго ине кканиги Москваялде ине хIадур ругин жалилан хъвалеб буго фейсбукалда ПатIимат Геличовалъ. Росасда цадахъ гьейги ягъана Афгъанистаналда.\nДагъистаналъул афгъаналъулазе чара гьечIого гIолареб жо буго, тIоцебесеб иргаялда, жанир чIезе рукъзалги, кIиабилеб иргаялда - сахлъи щула гьабиги. Гьедин бицана ЭР-ялъе сакъатлъарал афгъаналъулазул суал тIубалеб гIуцIиялъул нухмалъулев МахIмудов МахIмудица.\nМахIмудов МахIмуд: "60 рукъги бугеб мина бан буго нижее. Амма кида ва лъие гьеб щолебали лъалареб хIалалда буго иш. Гьелъие гIоло комиссия гIуцIулеб буго. Гъоркь вукIарав республикаялъул нухмалъулес абун букIана февраль-марталда кьезе ругин гьенир рукъзал. Гьанже тIалъиялда хиса-басиял ккун хадур щиб букIинебали лъаларо. Мина барал чагIазни абулеб буго 40 млн гъурущги кьун гьечIин жегиян. Шагьаралда ругел афгъаналъулазе кьезе ругин гьел рукъзалилан абураб хIукму букIанаха доб мехалда, захIматалъул ва социалияб цебетIеялъул министрлъун дов цояв вукIаго".\nДагъистаналъул захIматалъул ва социалияб цебетIеялъул министерлъиялъул баяназда рекъон, рукъзал кьезе руго 2005 соналде щвезегIан иргаялда чIун рукIарал афгъаналъулазе. Гьезул къадар гьабсагIаталда 600-са цIикIкIун чи ккола. Гьеб иргаялда гьел чIун рукIана 1988 соналдаса нахъе. Гьелдаса нахъе рикьун руго гIицIго кIиго-лъабго соналда жанир кьезе рихьизарурал гIанасел рукъзал. Гьединлъидал жидеде ирга щвелалде жидер гIемерисел гьалмагъзаби хвелилан абураб рахIатхвей буго МахIмудил.\nМахIмуд МахIмудов: "Ирга щвелалде хвезе руго дол. Кида лъугIизе ругел гъол кьун, гьанжелъагIан кIиго-лъабго соналъул ирга гурони цебехун ун батичIони?"\nФедералияб бюджеталдасан афгъаналъулазе рукъзал росизе сертификаталъе кьола 400-са цIикIкIун гъурущ. Гьелда тIадеги гьедигIанасебго гIарац кьезе хIукму гьабун букIана цеве республикаялъул нухмалъулевлъун вукIарав МухIамадсалам МухIамадовас.\nАфгъанистаналда 141 дагъистанияв чIван ватани, рокъоре щун араб 25 соналда жанив жидер 500 - ниги чи хванин бицана ЭР-ялъе МахIмудица. Дора щварал ругъназул хIасил кколила гьеб. Афгъаналъулал чIорого сах гьарулеб бакI гIицIго Москваялда гIагарлъухъ бугеб "Русь" санаторий буго. Санайилго Дагъистаналъе гьелъ 180 бакI кьола. Амма хъизангун цадахъ унел ругони, 60-70 чиясе гурони бакI хутIулеб гьечIо гьенибги.


Манаршал шигIрияб улка » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Горянка - МагIарулай » Манаршал шигIрияб улка\nМанаршал шигIрияб улка\nДобавил(а): istina от 18-12-2015, 10:25\nВатIанги хирияй халкъги бокьулей\nКьуру бекIкIун бараб росу рагIалда, Роолаб гIужалда лъарахъ йиго дун.\nЛъелъе, хIункъби гIадин, хIатIалги риччан,\nБиччараб ганчIида гIодойги йикIун.\nМагIарулал ракIарараб данделъиялда Россиялъул халкъияй артистка Сидрат Мажидовалъ цо гьадинаб гьара-рахьи гьабуна:\n- Я, Аллагь, магIарулаз хIатIал чIанщиналъур тIугьдул рижаги! Дие цIакъ бокьана Сидратил гьара-рахьи. Киналго магIарулаз хIатIал чIаралъур рижулел ратичIониги, ракIчIола Манаршаца хIетIе чIаралъур гьел рижулел ратиялда. ТIугьдузго батила шагIиралъул чорхолъ кIудияб рокьи бекьараб: гIагараб росдаде, росдал гIадамазде, гIумруялде, хъизамалде…\nБигьаяб букIинчIо Манаршае шигIрияб улкаялде нух. Амма гьелъул кучIдуз жидецаго бахъана цIалдолезухъе нух, гьезда кIвана щивасул рекIелъе лъугьине, гьелгун гаргадизе, жидерго балъголъи гьурщизе.\nМанарша ГIисаева ккола ЧIарада районалъул Гьочоб росулъа. Хъизан букIана кIудияб - щуго васги лъабго ясги. Цо батIияб недегьлъиялъул нур бугеб рокьигун бицуна Манаршаца лъимерлъиялъул:\n- Цоцаца хьихьарал гIадин, гIуна ниж. Дун ккола яцазда гьоркьой бищунго кIудияй. Цересаго унаро эбел-инсул гIумруялъул дарсал. Гьезул аслияблъун букIана: гIадамазе рокьи бикьейилан абураб.\nДун ракьалда талихIай,\nРукъ буцIцIараб батиялъ.\nЦIа гъасда ккурай бабал,\nЦIубараб гIакълу батун.\nГIумрудул лъалкIал тараб, Нухда инсул захIматалъ. Заманалъул бакIлъаби,\nЛъазе течIо нижеда.\nГIумруялда бищун кIудияб талихIлъун щиб рикIкIунебилан гьикъидал, Манаршаца жаваб кьуна:\n- Дида жеги ратичIо ва рагIичIо дун йокьуларилан абулел гIадамал абун. Гьеб кколарищ унго-унгояб талихI, хасго шагIиралъе.\nМанаршал гьаракь рагIана халкъалда, кIудияб адабгун ва рокьигун къабул гьаюна цIалдолез. Гьелъие нугIлъи гьабула исана МахIачхъалаялда Расул ХIамзатовасул цIаралда бугеб миллияб библиотекаялда шагIиралъул творчествоялдасан тIобитIараб тадбиралъ.\nГьенире данделъун рукIана шагIирзабиги, хъвадарухъабиги, гIалимзабиги, Манаршал гьудул-гьалмагъзабиги, росуцоялги. КIалъазе рахъараз лъикIаб къимат кьуна шагIиралъул махщалие. "ГIагараб Дагъистан" жамгIияб гIуцIиялъул хIукмуялдалъун, Манарша ГIисаевалъе кьуна "Дагъистаналъул халкъияй бахIарчIужу" ("Народный герой Дагестана") цIарги Меседил цIваги. Гьединго араб соналда шагIиралъе щвана цоги шапакъат - Россиялъул Хъвадарухъабазул союзалъул хIукмуялдалъун, гьелъие кьуна Лермонтовасул медаль.\nЖакъа авар адабияталда драматургия гьечIин абуни, мекъи ккеларо. Амма магIарул драматургиялдаги хасаб лъалкI тана Манаршаца. Гьелъ хъвана "жакъасеб къоялъул къваридаб къисалъун кколеб" "Тарбиялъул гъалатIал" абурал пьеса. Гьениб бицунеб буго наркотиказ бикъараб гIолилазул талихIалъул.\nДагьаб цебегIан Манарша пьесаялда рекъон, Авар театралда бихьизабуна "Тарбиялъул дарсал" спектакль. ЦIалдолезухъе щвана шагIир, хъвадарухъан ва драматург Манарша ГIисаевалъул ункъо тIехь.\nЦо-кIиго рагIи абизе бокьун буго "МагIил дандерижи" тIехьалъул хIакъалъулъ. Гьеб тIехьалъ дун унго-унголъун гIумруялда тIад ургъизе тIамуна. Бихьулищха - нилъеца чияе гьабураб квешлъиги, лъикIлъиго гIадин, нилъехъего тIадбуссун бачIунеб буго.\nТIехьалъул аслияй герой данделъана жинцаго жиндиего хIадур гьабураб умумуз абухъе, "магIу ххун хинкI кваназабураб херлъигун". ГIолохъанлъуда жинцаго дандиялъе гьабураб квешлъи магIугун тIадбуссуна гьелъухъе. ТIехьалъул аслияб магIна - гьабуге гIадамазе квешлъи, гьеб ахирги духъего рещтIуна. ГьитIинаб ВатIаналде бугеб кIудияб рокьул бицунеб буго шагIиралъ "Росдал гьаракь" тIехьалда. Гьениб цо бутIа буго росу машгьур гьабурал росуцоязе сайгъат гьабураб. Хъвана шагIиралъ Гьочоб росдал гIадатиял гIадамазул хIакъалъулъги. Манаршаца кIудияб адабалда рехсана, шигIрияб дунялалде ячIунаго, шагIир ГIайшат Малачиевалъ гьабураб кумекалъул. РекIелъ кIудияб чIухIигун бицана Манаршаца гьудулзаби-шагIирзаби Сабигат МухIамадовалъул, Залму МухIамадовалъул, ГIайшат Малачиевалъул:\nГIайишат, дир недегьай,\nСабигат, дир хIалимай,\nХIалкъараб ракI тIегьалеб\nТIегьлъун дие Залмуги.\nХIурматгун рехсана Манаршаца шагIир Залму Батировалъул цIарги:\n- Гьей ккола дир насихIатчIужуги мугIалимги. Дида гьелъ рицана шигIрияб улкаялъул балъголъабиги, малъана лъикIаб-квешабги, - ян абуна гьелъ. Гьелъул шигIрияб дунялалъул аслияб ахIи: "Дие нуж рокьула, гIадамал", - абураб буго. Гьел рокьул куркьбаздаги рекIун, Манаршаца тIавап гьабуна шигIрияб тIадегIанлъиялде, борхалъиялде. Гьебго борхалъудасан гьелъ гIадамазе сайгъат гьабулеб буго къисматалъул бищунго къваридал къояздагицин гьелъул гьурмадаса бачахъизе кIвечIеб хIикматаб гьими. Гьеб гьимиялъулъ буго шагIиралъул гIумруялъул магIна. Исана Манарша ГIисаевалъ тIубана 50 сон. Бокьун буго лъикIай шагIир, хIикматай чIужугIадан Манарша ГIисаевалда баркизе гIадамазе гьабураб лъикIлъиялъул гвангъи жиделъ бессарал талихIал сонал. Жеги гIемерал соназ шагIиралъул кочIол гъасда хинлъи батаги цIалдолезда.\nШагIиралъул шигIрияб улкаялде нуцIа къирулаго, батараб недегьаб, рокьул цIураб гьаб кечIалъ дие гIажаибаб асар гьабуна: Дир хъиргъудул сверуда,\nБусен чIвараб хIинчIин мун.\nХIалалаб цIунун хьваде,\nЦIар берцинай Аминат.\nКъварилъи гIемер лъайдал, Манзил къокълъун ягъула, ГIазабилан течIого,\nТIаса лъугьа, бабал яс.\nКинха паналъиларей нусалъулги якьадалъулги цоцаздехун бугеб гьоркьоблъиялда.\nЭбелалъ ясалда кинигин, меседилан, дарманилан абулеб буго гьелъ цо вугев васасул хIурулгIиналда.\nКиназего гIадин, жакъа Манаршаеги рахIат толеб гьечIо миллаталда гьоркьор лъугьунел ругел рикьалабаз:\nКиб араб нилъер гъунки,\nКиб тараб нилъер чIухIи, ХIелхIеди рекъолареб\nГьединаб ахIи балеб буго шагIиралъ миллаталде. Гьединаб суалгун гьей кIалъалей йиго гIагараб халкъалда. КIудияб хьул буго шагIиралъул гIолилазда умумузул гIумруялъул дарсалги насихIаталги кIоченарин, гьелъул бищунго урхъараб анищлъун ккола:\nЦIвабзазде цIар арал васал рахъине,\nВасазул яхIалъе ясал хIелизе,\nХIакъираб, инжитаб нухккун унезда,\nУлбуца ирсилаб намус малъизе.\nГьитIинал гъалатIал гIочIой чIвачIого,\nГIумру битIулеб кьучI щулияб лъезе. Нилъер херлъи кколел хазина - лъимал -\nЛъил рукъ батаниги, бугIун гьез цIезе.\nМугIрул чIужугIаданалъул вацасде букIунеб мугIрулгIан борхатаб, тIадегIанаб рокьи борцунеб роценго бугебдай дунялалда: Бицун рагIабазулъ гьинищ дир асар,\nАслу борхун арал гьал бахIарзазул!\nГьезде бугеб рокьи къалмикье инищ,\nГьаб дунял дий цIурал, тIулалъул вацал.\nМанаршал шигIрияб улкаялде сапар бухьарал цIалдолезда гьениб батила рокьиги, рохелги, лъикIлъиги, ватIанги, росуги, росдал гIадамалги.\nМанаршал шигIруялъулъ бессараб росдал сипаталъ хIайран гьаюлей йиго дун, гьей пикрабалъ, анищалъ росугун, росдал гIадамалгун йиго. Гьелъул гIумруялда, талихIалда бараб нурлъун кколел руго гьел.\nНуралъул кьералгIан берцинал росуцояздаса чIухIарай шагIиралъ ахIулеб буго:\nКъабул гьае, ВатIан, дур загIипай яс,\nЗияраталъ йиччай хваразде тIаде.\nТIелхазда тIирщарал дир магIил гараз\nЧуризе риччанте ганчIилал гьурмал.\nТавбугин юссанин, дир гIагараб ракь,\nРокьи дуде бугей, къабул гьае дун.\nМалъкъосун къуларай къарал ясалъе\nКъвакIун тамихI кьоге, гIагарал мугIрул.\nКиехун йигониги, росдал яслъун хутIарай шагIиралъ хIеренго хъвалеб буго риидал росулъ букIунеб рогьелалъул:\n- Риидал дир росу батIияб буго,\nБерцинаб букIуна гьаниб рогьелцин.\nГьанир заманалъухъ балагьуларо,\nЗаманалда рекъон жалго хIалтIула.\nЗодил бецIлъи уна гирун мугIрулъан,\nМакьил кварал тIураб тIамула хъахIлъи.\nТIогьол бадиб чIараб магIу гьекъезе Бакъуца ракьалде ритIула чIорал.\nТIокIабги берцинго кинха хъвалеб!\nГъаргъар щолеб гIадаб асар гьабуна Манаршал Къарал гIоралде гьабураб кечI цIалидалги:\nКьурабазда гьоркьоб аздагьо гIадин,\nМун чIухIун кIалъаге лъалел иццазда\nЛъазе букIинчIо мун магIарулазда,\nМагIулъун гьел дуе цолъичIелани.\nЩай хъачIго кIалъалеб бугеб лъаралгун,\nГьез къвал бачIебани, мун щиб букIараб?\nЖалго гьитIиназул гьунар кIудияб,\nГьунар дуеги кьун, лъугIула лъарал.\nЛъугIел гьечIел, чвахи къатIуларел Манарша ГIисаевалъул шигIрабазе гьарула тIадегIанаб роржен.\nКъабихIаб жо буго кIигьумерчилъи, Гьединал кантIулеб кумек кье,\nКарагьатаб буго чидай хIелхIеди, ХIакъикъат лъаларел рикIкIад гьареги.\nГазета №: 49, от 18. 12. 2015 г.\n5 декабрь - шагIир гьаюраб къоМашидат Гъайирбеговалъул кочIол гъасдаТалихI биларал руччабазул къисматКьучI битIичIони, къед гьетIараб букIунаГIагараб ракьалъул дарсал


Гьал къоязда Дагъистаналда тIатинабуна «спайс» абураб синтетикияб наркотик бичулел такъсирчагIазул къокъа. Гьел рукIун руго спорсменал, самбоялъул рахъалъ батIи-батIиял къецазда бергьарал.\nНаркотиказда дандечIараб федералияб идараялъ гьабураб операциялъул хIасилалда тIатинабуна 10 килограмм наркотиказул. Дагъистаналда гьединал такъсириял къокъаби цереккунги тIатинарун рукIана.\nМахIачхъалаялда тIатинабуна кIудияб къадаралъ гьукъарал синтетикиял наркотикал ричулезул такъсирияб къокъа. Гьединаб баян кьуна федералияб наркотиказда дандечIараб идараялъ. ТакъсирчагIазул къокъа гIуцIун букIана Москваялда гIумру гьабулел дагъистанияздаса. Гьезул киназдего гIагарун рукIун руго батIи-батIиял къецазда бергьенлъаби росарал спортсменал-самбистал.\nРугьун гьарулел рукIун руго машгьураб самбоялъул клубалда. Операция гьабуна Дагъистаналдаги Москваялдаги цо заманалда. ТакъсирчагIазда кIвечIо рахчизе ва киналго гьеб къокъаялъул гIахьалчагIи ккуна.\nГьезда гъорлъ вуго цо Узбекисаналъул гражданинги абун лъазабулеб буго наркотиказда дандечIараб идараялъ. Операциялъул хIасилалда нахъе бахъана 2 килограмм жиндаса наркотикал гьарулеб химикияб реагент. Специалистазул баяназда рекъон, гьелдаса гьабизе бегьула 10 килограмм «спайс». Рехсараб къадар наркотиказул бичани такъсирчагIазе щвезе кколаан 30 млн гъуруш гIарац.\nНаркоконтролалъул баяназда рекъон, ккуразул цониги чи кивниги хIалтIулев вукIинчIо, амма гьезул букIун буго гIезегIан бечелъи: цоясул букIун буго кIиго люкс классалъул машина ва кIитIалаяб рукъ МахIачхъалаялда. ГьабсагIаталда ккуразда тIад уголовияб хIалтIи гьабун буго. Къануналда рекъон гьезие кIудияб тамихI къотIизе ккола, хIатта гIумруялъго туснахъалъур тIамизеги рес буго.\nНаркотикал ричулеб къагIида букIун буго мухIканаб, бичулев чи кквезе захIматаб. Гьеб гьукъараб хер бичулев ва босулев цоцада вихьулев вукIун гьечIо ва телефоналъ кIалъалев вукIун гьечIо. Гьеб бичулеб къагIидаялъул хIакъалъулъ мухIканго «Эркенлъи» радиоялъе бицана Наркотиказда дандечIараб идараялъул цеве вукIарав хIалтIухъан АхIмад АхIмадовас. Гьесул группаялъ тIатинабун букIун буго араб соналъ цоги гьединаб наркотикал ричулезул такъсирияб группа.\nАхIмад АхIмадов: «Наркотикал ричулев чияс интернеталде, кинабалиго социалияб гьиналде, машгьурал мессендежеразде рехула лъазаби. Босулев чияс гьенибе хъвала жиндие къваригIараб наркотик, гьелъул къадар, ва багьа рехсола. КъотIи ккун хадуб бичулес бицуна гIарац реххизе кколеб бакI. ГIемерисеб мехалъ гьеб букIуна электроннияб киса Qiwi ялъуни цоги батIияб.\nБанкалъулаб карта бицунаро, щайгурелъул гьелда рекъон чи тIатинавизе бигьаго букIуна. Такъсирияб къокъаялъул вукIуна хасав гьеб информация тIибитIизабулев, щвараб гIарцул жаваб кьолев чи. ГIарац щун хадуб цоги чи уна наркотик босулев чи вугеб бакIулде ва гьениб лъидаго бихьуларедухъ бахчула гьеб. ГIемерисеб мехалъ гIемерэтажазул рукъзабазда цебе цо сунда бугониги жемун бахчула. Цо-цо мехалъ тIад щибалиго лъун тола, рищни-къул бугилан кколедухъ.\nГьеб гьабулевги хасав чи вукIуна такъсирияб къокъаялъул. Жалго наркотикалги батIи-батIиял руго. Мисалалъе, бищунго машгьураб буго гIолилазда гьоркьоб «лирика» абун лъалеб. Гьелъул цо капсулаялъул багьа букIуна гIага-шагарго 200 гъуруш. Босула гьез гьеб 90 гъуршиде. Цо капсула буго цо доза».\nМахIачхъалаялда «спайс бичулел такъсирчагIазул къокъа тIоцебесеб нухалъ гуро тIатIинабураб. Гьал къоязда диваналде кьун буго цоги гьединаб къокъаялъул уголовияб хIалтIи. Араб соналъул январалда ккун рукIана Юсуп ГIабдулатIипов абурав чияс нухмалъи гьабулеб гьединабго къокъаялъул гIахьалчагIи.\nНаркотиказда дандечIараб идараялъ кьолел баяназда рекъон, гьеб къокъаялъул электронниял кисабазде рехун батана 16 млн гъуруш гIарац. 2014 соналъул октябралдаса 2015 соналъул январалде щвезегIан бакIарараб гIарац буго гьеб. Гьенисан жидеего хIалтIизабизе бахъараб гIарац рикIкIичIого. ТакъсирчагIазул щивасе 20 соналде щвезегIан тусанахъалъул тамихI къотIизе рес буго диваналъ.


ХIайваназул ихтиярал цIунулез тIобитIана тадбир\nГьал къоязда МахIачхъалаялда волонтераз тIобитIана къватIахъ рукIунел гьаби кутул цIуниялде ахIулеб автопробег ва митинг. Гьеб тадбир гIуцIаразул рагIабазда рекъон Дагъистаналда гьел хIайваназдехун цIакъго вахIшияб бербалагьи буго. ЧIван гурони гьезул тIалаб гьабулеб, къватIахъа гьел ккун нахъе рачун, гьел хьихьизе сагIалъаби гьарулел гьечIо шагьаразул нухмалъиялъги. Гьеб киналъулго бицана «Эркенлъи» радиоялъе МахIачхъалаялда гьел къватIул кутузулги гьабзазулги тIалаб гьабулеб «ЗооЛайф» жамгIияб гIуцIиялъул нухмалъулей Ольга Рябкиналъ.\nЦебе киданиги тIобитIичIеб гIадаб акция гьабуна гьал къоязда МахIачхъалаялда хIайваназул ихтиярал цIунулез. 70 гIан гIолилал ракIарун рукIана Бергьенлъиялъ 50 сон баялъул цIаралда бугеб шагьаралъул ахикь.\nГьел киназго жамагIатги республикаялъулги шагьаралъулги нухмалъиги ахIулеб букIана къватIул кутул гьабзазул масъалабазде кIвар кьезе. Шагьаралъул коммуналиял хъулухъалъул хIалтIухъабаз гьел къватIахъ гIемерлъараб мехалда чIван гурони, гьезул тIокIаб кинаб букIаниги тIалаб гьабуларин, гьединаб вахIшияб бербалагьиялде дандечIун ругин жидеца гьелъие протест лъазабулеб бугин бицана «Эркенлъи» радиоялъе гьеб акция гIуцIаразул цояй волонтер Ольга Рябкиналъ. Гьелъ бицана гьединго къватIул хIайваназул масъалабазде кIвар буссинабизелъун жидеца автопробеггицин гьабунилан. Дагъистаналда жеги гьединаб тадбир киданиги тIобитIун букIинчIин абизе бегьула.\nОльга Рябкина: «Гьел автопробегалги митингалги тIоритIулел руго дагьабниги нилъер пачалихъалъул гьеб проблемаялде кIвар буссинабизе. Гьел хIайванал чIавачIого кквезеги ккун хасал гьезул тIалаб гьабулеб бакIазде кьолеб хIал букIине къваригIун буго нижее. Нилъер гьаниб гIадаб вахIшияб бербалагьи гьел къватIул хIайваназдехун бугеб бакIго батиларо. Гьезул ургъел бугеб цохIониги идара гьечIо. Шагьаралъул нухмалъиялъги гьеб суалалде кIварго кьоларо. Шагьаралда гIадлу букIинабизейила, рацIцIалъи чIезабизейилаги абун зама-заманалдасан гьел кутузде гьабзазде чан гьабизе рахъуна коммуналиял хъулухъазул хIалтIухъаби. Гьеб буго гIорхъолъа араб вахIшилъи. Нижеца абулеб буго гьел къватIул хIайванал ккун гьел цIакъго гIемерлъичIого рукIине тIанчIи гьабулеб хIалги гьабун тейин, яги хасал бакIал гьарейин гьединал хIайваназул тIалаб гьабулеб. Гьеб тIалабалъул рахъкколезул гъулбасалги ракIарун руго нижеца. Гьел масъалабазулги захIмалъазабулги бицун Дагъистаналъул хIукуматалдеги президентасдеги хитIабги хIадурулеб буго».\nГьединго Ольгаца бицана «ЗооЛайф» абулеб чанго гIолилав данделъараб гIуцIи бугила жидер гьел хIайваназул ихтиярал цIунулеб. Гьезул бажариялдалъун МахIачхъалаялда кIиго лъагIелгIан мехал цебе рагьанила тIоцебесеб гьел къватIул хIайванал хьихьулеб бакI, ай приют. Гьелда хурхун жидерго ругел захIмалъабазулги бицана гьелъ.\nОльга Рябкина: «Гьаб сагIат приюталда буго 60гIан кетоги 9 гьойги. Гьелги гIемерисеб мехалда нижерго гIарцуде хьихьун рукIуна. Гьаб сагIат тIокIал хIайванал гьенире рачине рес гьечIо, гьенир ругезегицин шартIал чIезаризе захIмалъулеб буго, гьезие бакI гIолеб гьечIо, гьел сахгьаризе ва кваназе жо босизе гIарац гIолеб гьечIо нижер. Гьелде тIадеги гьеб бакI нижеца цо чагIазул азбаралъуб гьабун буго. Гьеб бакIалъухъги моцIи-моцIие I0 азарго гъурущ кьезе ккола. БитIараб бицани гьаб сагIат цIакъ захIматго буго нижее гьеб иш нухтIа билълъинабизе. Гьеб иш жибго тезе ккелаан гIадамаз кумек гьабулеб букIинчIебани. Нижеца социалиял сайтаздасан гьел хIайваназе хIажаталъе гIарац бакIарулел акциял тIоритIула. КIицIулниги къватIиреги рахъун рахIму-цIобалъул концертги экспозицияги тIобитIун букIана гьезие гIарац бакIариялъе гIоло. Амма гьаб сагIат нижер рахъкколездаса кколарезул къадар цIикIкIун буго. Нуж регIун ругила, гIадада холел гIадамалги тун, нуж гьел кутузде гьабзаздейищила регIун ругелин лъугьуна нижеде цо-цоял. Цойгидал лъугьуна нуж цIогьалги гьересичагIи ругин абун. Кин букIаниги квешаздаса лъикIал, нижер рахъккурал чанги гIадамал ратулел руго».\nГьел къватIул гьабзазулгун кутузул суалалда хурхун баян кьолаго МахIачхъалаялъул администрациялъул пресс-хъулухъалъул хIалтIухъан ГIалимирзаева Зайнабица лъазабуна цIакъго рескъотIун бугони гурони коммуналиял хъулухъазул хIалтIухъабаз гьел хIайванал чIваларилан. Гьединго гьелъ лъазабуна шагьаралъул администрациялъ гьаб сагIат гьединал хIайваназул тIалаб гьабизе хасаб бакI базе санагIалъи гьабулеб бугилан.\nГIалимирзаева Зайнаб: «Гьаб сагIат гьел къватIул хIайваназул суалалде администрациялъул коммуналиял хъулухъалъ кутакалда кIвар буссинабулеб буго. ГIемерисеб нухалда гьезул хIалтIухъабаз кквезеги ккун шагьартун къватIире риччала гьел. Гъоркьиса соналда жаниб 9I7 кето-гьой ккун буго гьез. Риччаралъуса тIадруссинчIого рукIинищха гьел, гьединлъидал гьел гIемерлъулелги ругел шагьаралда. ЦохIониги гьединал хIайванал рукIине гьезул тIалаб гьабулеб бакI гьечIолъиялъул буго проблема. Гьединлъидал гьаб сагIат администрациялъул бакIал раялъул ва архитектураялъул бутIаялъул хIалтIухъабаз гьеб бакI базе сагIаналъи балагьулеб буго. ЧIвазеги гьел хIайванал цIакъго ресскъотIиялъ гурони чIваларо. Масала, гIадамазда тIадречIчIулел, ккун бажаруларел хIайванал чIвала, хутIарал ккун къватIирехун риччала».\nГьединго Зайнабица лъазабуна аслияб къагIидаялъ гьел къватIул кутузул гьабзазул иш Дагъистаналъул ветеринарияб комитеталъ тIаде босизе кколилан. Гьез хIалтIи гьабунгутIиялъ ва гIадамазул гIарзал администрациялде гIемерлъиялъ жидер хIалтIухъаби рукIунила гьел хIайваназде руссунилан.


ЗАМАНА - ТяхIяр-кьяйда дузахъулил...\nДагъистанна Роспотребнадзорла ва регионна пачалихъла автоинспекцияла хIянчизартани жамигIятла транспортличир дяхIликалаби дихнила тяхIяр-кьяйда дузахъулил ахтарди дураберкIиб.\nАхтардила дазурбазиб, илдани, коронавирусла чейхъуси изала тIинтIхIебиахъес багьандан, Роспотребнадзорли гьаладихьибти лерилра тяхIурти дузахъес чараагарси биънила чебкад пассажиртачил ихтилат дураберкIиб.\nСпециалистунала гъай хIясибли, имцIаливан зягIипти-ургаб къаршибиркули саби жамигIятла транспортличил пайдалабикIути.\n«Сепайда, гIергъиси замана умудеш гIеббурцнила законодательствола тIалабуни пассажиртани таманхIедирнила анцIбукьуни зумадиубли сари. Илди тIалабуни – дяхIликалаби дихни ва цаличибад ца тяйдили буъни – тамандирес лебтачилра хъарси саби. Илкьяйдалицун имканбикIур вегIла ва алавтала арадеш мяхIкамбарес, гьатIира кьяркьти ва къадагъалати тяхIурти далхIедуцили», — цIакьбарили буриб Управлениела чейхъути излумачи хIеруди бузахъуси отделла специалист Зейни Ахадовли.


Маян кьечIелъул, кьурун бахъулеб буго пачалихъалъ...\nПачалихъалъул буголъиялда рукIарал газулъул рогIрал хасал чагIазе ричун рукIиналда щаклъи ккун жанив тIамун вуго Дагъистаналда цо хъулухъчи. Цогидав цIех-рехалъул идарабаздаса вахчун вуго. Гьединго, «Газпромалъул» Дагъистаналда бугеб филиалалъул нухмалъулев хIалтIудаса ун вугилан хъвалеб буго цо-цо информалатаз. Бугищ гьел хIужабазда гьоркьоб бухьен, кинан ва лъихъе ругел Дагъистаналда газулъул рогIрал ва щай гьезда хурхун тIатIала уголовиял хIалтIаби рагьулел республикаялъул хIакимзабазда тIад абурал суалазе жаваб балагьулеб буго нижер мухбир Абакаров Рамазаница.\nДагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул лъазабиялда рекъон, республикаялда тIатинабун буго къанунги хвезабун газалъул рогIразул приватизация гьабиялъул хIужжа. Гьеб такъсир гьабиялда щаклъи ккун жанив тIамун вуго цо кIудияв республикаялъул хIакимчи, цогидав – Дагъистаналъул спорталъул министер хисулев цIех-рехалъул идарабаздаса вахчун вуго. Гьеб ишалъул хIасилалда пачалихъалъе гьабун буго 330 млн гъуршил зарал абун бицунеб буго жанисел ишазул министерлъиялъ. Гьезул цIар цIех-рехалъул интересазе гIоло балъго гьарулел руго.\nГьеб такъсиралъулъ гIахьаллъи гьабун буго гьединго республикаялда бугеб Росреестр идараялъул хIалтIухъабаз. Рехсараб къокъаялъ 20II соналъ мекъал документалги хIадурун республикаялъул буголъиялда ругел 100 км халалъиялъул газалъул рогIрал кьун руго Казбек район муниципалияб гIуцIиялъул буголъиялде. Хадур гьелго рогIрал районалъул администрациялъ ричун руго цоги хасав чиясе.\nЛъалеб букIахъе, гьелдаго релълъараб гIайиб гIунтIизабун буго цеве вукIарав Дагъистаналъул хIукуматалъул вице-премьер МухIамадхIусен Насрудиновасда. ЦIех-рехалъул идараялъул баяназда рекъон, гьес жинца нухмалъи гьабулеб республикаялъулаб «Дагестанрегионгаз» абураб идараялъул балансалда ругел рогIрал кьун руго жиндирго хасаб «Даггаз» абураб идараялде. «Новое дело» газеталъул экономикияб гьумералъул редактор Меламедов Андрейил пикруялда рекъон, пачалихъалъе бокьун буго гьел рогIрал тIадруссун росизе, амма хасал чагIаз гьел кьоларелъул уголовияб хIалтIиги гьабун рахъулел руго гьезухъан.\nМеламедов Андрей: «Газалъул рогIрал рукIана республикаялъул буголъиялда. Жиндир заманалда МухIамадхIусен Насрудиновасда кIвана гьел жинда тIад хъвазе. Гьесда абулеб букIана нахъе пачалихъалъухъе, ай, пачалихъияб идара «Газпромалъухъе» кьейин гьел, амма Насрудиновас багьа тIубанго цIикIкIун рехсолеб букIана. Газалъул рогIрал кодор ругел чагIазе гIемер гIарац щолеб буго, Газмпромалъ кьезе кколеб буго гьез абурабгIан багьа, щайгурелъул цогидал рогIрал гьечIо. Гьединлъидал, Газпромалъе къваригIун букIана гьел жидеего росизе. Республикаялда руго жеги гIезегIан газалъул рогIрал Газмпромалъе росизе бокьарал, гьел дагь-дагьккун кьолелги руго гьезухъе. Дида ккола, гьел рогIрал кьолаго тIатунел ругин къанунги хвезабун гьезул приватизация гьабиялъул хIужаби. Гьезие лъикI букIинаан абураб багьаялда газалъул рогIрал ричани, щайгурелъул пачалихъалъе бигьаго буго гьезухъа гьел рогIрал рахъизе, кIудияб багьаги кьун росиялдаса. РогIразул арендаялъухъ гIемераб гIараз кьезе кколеб буго».\nРехсараб уголовоияб хIалтIи рагьун бугилан жанисел ишазул министерлъиялъ лъазабун хадуб цо-цо информалатаз лъазабуна хъулухъалдаса нахъе ун вугин «Газпром межрегионгаз Пятигорск» компаниялъул Дагъистаналда бугеб филиалалъул нухмалъулев ГIадильсултIан Ганакаев. «Черновик» газеталъул баяназда рекъон, гьесул бакIалда тIамун вуго цевеккун «Дагестангазсервис» абураб идараялъул директорлъун хIалтIулев вукIарав Ильяс МухIамадов. Гьев рагIула цеве вукIарав Дагъистаналъул парламенталъул спикер МухIамадсултIан МухIамадовасул гIагарав чи.\nГанакаев хъулухъалдаса ун вугилан абурал баянал ритIарал ругин, амма гьев иналъе гIилла газалъул рогIразда бараб гьечIилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе экономист Пашаев Маирица. Гьесул пикруялда рекъон, республикаялъул бугеб кIудияб газалъул налъи букIине бегьула Газпромалъул филиалалъул нухмалъулев хъулухъалдаса иналъе гIилла.\nПашаев Маир: «Дида лъалеб бакIалдаса гIебеде, Ганакаев ун вуго хъулухъалдаса. Гьев иналъе гIиллаги газалъул рогIрал гьечIо, гьев нахъе ана гьеб уголовияб хIалтIи къватIибе бачIиналдего. Дир пикруялда, гьев нахъе иналъе гIиллалъун ккана дагъистанияз газалъухъ кьезе кколеб гIарац цIикIкIунеб букIиналъ. Газ жибго бикъулеб бугоан. Бикъиялъе гIиллаги букIинарищха гьел газалъул рогIрал хасал чагIазухъ рукIин. Газпромалъухъ рукIаралани гьез жидерго газ бикъунгутIизе гьезда хадуб хъаравуллъи чIезабилаан».\nМоцIалъ цебе республикаялъул прессаялда тIибитIун букIана ГIадильхан Ганакаевасда тIад уголовияб хIалтIи гьабун бугилан информация. Газ бикъиялъул хIасилалда пачалихъалъе II млрд зарал чIезабун бугилан лъазабулеб букIана «Черновик» ва «Махачкалинские известия» газетаз, жанисел ишазул министерлъиялдаса щвараб информация бугилан.\nНасрутдиновасда тIад диван халат бахъунеб буго\nНалъулазе тамихI гьабизехъин буго «Газпромалъ»\nДагъистаналда аресталде гъоркье восун вуго пачалихъияв хъулухъчи