Мекълъабаздалъун балагьулеб ритlухълъи\nКватIичIого лъагIел тIубала Жамалудинов Гъазияв абулев чи туснахъ гьавуралдаса. Абулеб буго гIакъубаги кьун тIамулев вугин гьев Гъизилюрталъул полициялъул нухмалъулевлъун вукIарав Заирбеговасда данде баянал кьезейин. 5 марталда Дагъистаналъул ТIадегIанаб Диваналда букIана Жамалудиновасул адвокатазул гIарзаялъул халгьаби.\n5 марталда Дагъистаналъул ТIадегIанаб Диваналда хал гьабуна Жамалудинов Гъазиясул адвокатазул гIарзаялъул. Гьениб нахъчIвана цебеккун МахIачхъалаялъул Советский мухъалъул диваналъ гьабураб хIукму. Гьеб букIана Жамалудинов Гъазиясе медицинаялъул экспертиза гьабизе кколарин абураб хIукму.\nЖамалудинов Гъазияв туснахъ гьавуралдаса лъагIел тIубала чанго къоялдасан. Цеве гьев хIалтIулев вукIана кумурукханаялъул (таможняялъул) хъулухъалда. Туснахъалде ккун вуго цо бакIалед тIадекIанцIи гьабиялда ва гIадамазухъа гIарац бахъиялда щаклъи ккун.\n5 марталда ТIадегIанаб Диваналда тIобитIараб данделъиялда адвокатаз тIадчIей гьабулеб букIана исана январалъул ахиралда вачун Гъарабудагъкенталъул рохьовегун Жамалудиновасе гIакъуба кьеялъул хIужаялда.\nГьелъул хIакъалъулъ видео-конференциялдасан бицана живго Жамулудинов Гъазиясги.\nЖамалудинов Гъазияв: «БотIрода тIад целофаналъул пакетги ххун, гъанкъизе вахъуна дун. Гьеб жо гьабулеб буго тIубараб лъагIалица. Дида лъаларо дие гIакъуба кьолел гьел чагIи щалали, гьезул гьурмал рахчун рукIуна. Жидеего къваригIарал баянал кьезе тIамулев вуго дун. 23 январалда МахIачхъалаялъул изоляторалдаса къватIивеги вачун чанго сагIаталъ гIакъуба кьуна дие. Киве вачаравали дида лъаларо. Къанун цIунулезе хIажатал баянал кьезе тIамулев вукIана дун. Амма дица инкар гьабуна. Гьеб мехалда гьоркьоб заман бахъидал цIидасан рачIана дида хадур. Черхалде токги биччан гIакъуба кьезе лъугьиндал, гьезие къваригIарал документазда гъоркь гъулбас гьабичIого рес букIинчIо дир».\nГьелдаги нуж божулел ратичIони, туснахъалда бугеб жиндир ратIлихъ балагьизе бегьулинги тIаде жубана Жамалудиновас. Цониги ретIел гьечIила скотч тIад гьечIеб. Нужеда лъалила кигIан чураниги гьеб ратIлидаса батIа гьабизе кIунгутIиги.\nЦебеккун МахIадаев ХIасан абулев цIех-рехчияс инкар гьабун буго Жамалудиновасе медицинаялъул экспертиза гьабизе. Гьелда бан республикаялъул прокурорасухъе гIарза хъван букIана адвокат Калаев Султаница. Прокуратураялъ гьелъие жаваб бачIун буго Гъарабудагъкент мухъалъул цIех-рехалъул изоляторалъул нухмалъулесда цебе Жамалудиновас бицанин жинде ток биччаялъулги, вуха-кьабиялъулги, амма абунин жиндие экспертиза къваригIун гьечIилан.\nГьелдаса хадув МахIачхъалаялъул изоляторалде вачун вачIиндал, Жамалудиновасе цIидасан кьун буго добго гIакъуба. Гъарабудагъкенталдеги вачун вухун, черхалда гIужал лъураб мехалда кигIан гьараниги гьабулареб экспертиза лъицаниги тIалаб гьабичIониги гьабунин низам цIунулез цойги нухалда - Черкескалде вачараб мехалдайин бицана диваналда адвокат Заира Шариповалъ. Щайин абуни гьеб мехалда Жамалудиновасда киналгIаги гIужал рукIинчIогойила.\nЭкспертиза гьабунгутIиялда цадахъго, Жамалудинов Гъазиясул адвокатазул рахIатхвезабун буго жинца адвокатал Калаевасдасагун Шариповалдаса инкар гьабулеб бугилан Жамалудиновасул цIаралдаса цIех-рехчияс диваналде босун бачIараб, кинабгIаги мугьруги гъулбасги гъоркь гьечIеб гIарзаялъ. Гьединго буго цойги кагъат жинца диваналда гIахьаллъи гьабизе гьечIин хъварабги.\nЗаира Шарипова: «Дир цIаралдасан хъвараб гIарза диваналде босун бачIана Жамалудинов цIунизе тIаде босулеб бугилан дица цIех-рехчиясухъе ордер кьелалдего. Гьелъул магIна щиб?! Дида гьев чи жеги вихьилалдего, гьес дидаса инкар кин гьабулеб?»\nЖивго лъикIав лъугьун, жинца киданиги инкар гьабичIин жиндир адвокатаздаса, гIакъубаги кьун гьедин гьабизе тIамунин живилан абуна Жамалудиновасги. Хадуб адвокат Шариповалъ суал лъуна цониги адвокатги цадахъ гьечIого I4 январалда Жамалудиновасухъе ине хъулухъ щибин букIараб цIех-рехчиясул. ТIадежоялъе лъиданиги ракIалде ккун гьечIо Жамалудиновас адвокатаздаса инкар гьабун букIин бихьизабураб кагъат жалго адвокатазухъе битIизеги.\nЖидедаса гIемер цIех-рехчи щун ватулин Жамалудиновасухъейин абуна адвокат Шарипова Заираца. Масала, гъоркьисала маялда тIаде босун буго гьелъ гьев цIунизе, амма гьелдаса нахъе цониги нухалда йиччан гьечIо Жамалудиновасухъе. Гьеб мехалда адвокатазги гIагарлъиялъги хIукму гьабун буго ХIасан Айгумовасухъе хитIаб гьабизе. Гьев ккола туснахъазда тIамурал гIадамазул ихтияразда хадуб халкквезелъун Россиялъул жамгIияб палатаялъ гIуцIараб комиссиялъул вакил. Гьедин январалъул ахиралда Жамалудиновасухъе щварав Айгумовасги тасдикъ гьабулеб буго гьесул черхалда гIакъуба кьун лъугьарал гIужал хутIун рукIин.\nПалхIасил, абулеб буго гIакъубаги кьун Жамалудинов Гъазиясдасан тIалаб гьарулел ругин дагьалъ туснахъ гьавурав Гъизилюрталъул полициялъул нухмалъулевлъун вукIарав Заирбегов АсхIабгIалида данде баянал.\nЦIияб ТIадегIанаб диванхана гIуцIана Россиялда\nДиван гьечIел къисасал ва нахъойги жаназаби


Дагъистаналъул тIалъиялъ республикаялда цIияб рукIара-рахъиналъул минимум чIезабун буго. 2015 соналъул тIоцебесеб кварталалда букIаралда данде ккун гьеб 205 гъурущалъ цIикIкIинабун буго.\n2015 соналъул кIиабилеб кварталалда Дагъистаналъул тIалъиялъ рукIара-хъиналъул минимум чIезабун буго республикаяллъе Гьеб бащалъун буго 8871 гъурщида, 2015 соналъул тIоцебесеб кварталалда букIараб 8666 гъурщиде данде ккун, 205 гъурущалъ бахун буго гьеб.\nДагъистаналъул статистика гьабулеб идараялъул баяназда рекъон, 1 сентябрялда чIезабухъе, кванил нигIматазул ва цогидал хъулухъазухъ багьаби гьоркьохъеб куцалда 100 проценталъ рахун руго. 2014 соналда рукIарал багьабазул индекс 2015 соналде 25 проценталъ цIикIкIун буго.\nГьедин, аслиял кванил нигIматазу багьа: ролъ, чакар, пиринчI, гьан ва цогидаб, кIицIул хиралъун буго араб соналъул август моцIалда рукIарал багьабазде данде ккун. Гьедин, гьанал килограмм араб соналда 180-190 гъурущ букIун батани, гьабсагIаталда гьелъул килограма 300-350 гъурщиде бахун буго.\nРукIа-рахъиналъул минимум кколеб буго тIадал харжал, ай коммуналиял хъулухъазул багьаби ва магъалибигун цадахъ кванил нигIматазул багьаби тIаде жубан чIезабулеб къадар гIарцул, цо моцIие чиясе вукIа-вахъине гIолеб. Дагъистаналъул Экономикаялъул министерлъиялъ чIезабураб рукIара-хъиналъул минимум къайи-къоно ва нигIматал хиралъиялда данде ккун кигIаналъ ритIухъаб бугебали хIисаб гьабидал, гьеб тIубан баIияб кколин аулеб буго экономист Михаил Чернышовас.\nГьабсагIаталда тIолго улкаялдаго ругел хIакъикъиял багьаби хIисабалде росун гIуцIулеб бугонани, рукIа-рахъиналъул минимул 10 азарго гъурщидаса гъоркье букIине рес гьечIила.\nЦогидаб рахъалъ, гьеб минимум сундуе чIезабулебали бичIчIизе кколила, гьеб бугила жиндаса гIодобегIанисеб харж, пенсия ва цогидаб мухь букIине бегьулареб роцен, амма хал гьабидал, рагIдукь бугеб экономикаялъул бищун кIудияб процент бугезул цояб кколила Дагъистан, гьединлъидал, къанагIалъи кколарила республикаялда гьелдаса гъорьке ругел мухь кьолел гIуцабиги.\nБазарабазда кванил нигIматазул, тукабазда ратIлил, техникаялъул ва киналъулго багьаби рахиналъул кIиабилеб карачел инеб бугин гьабсагIаталдайилан абулеб буго МахIачхъалаялда бугеб бищун кIудияб техника бицулеб тукабазул цояб «Поиск» абулеб тукадул администратор Мурад ГIалибеговас.\nАвгуст моцIалда жаниб рукъалъул техникаялъул багьаби гьоркьохъеб ккцалда 15 проценталъ раханила, амма гIадамаз цебего гIадин босулеб бугила, ай дармил показателазул хиси гьечIила.\nКинаб бугеб пикру багьаби рахиналда банилан абуни, хамон ва цогидал улкабаздаса рачIарал хIанал кванаялъул гIадатиял гIадамазе ургъел кинго букIунарила, гьадинги дагъистаниязул гьоркьохъеб слоялъ гьебго гьан цо-кIиго нухалъ гурого кваналарила анкьида жаниб, амма гьабсагIаталда аслиял кванил нигIматазул багьаби ругила рахунин абулеб буго МахIачхъалаялдаса Салимат МухIамадовалъ. Гьей кколей йиго Дагъистаналъул Сельхозинституталъул хIалтIухъан.\nСалимат МухIамадова: « ТIаде бачIараб кIинусго гъурщица щиб хисилеб? 300 гъурщиде гьанал килаги, 60 гъурщиде чакаралъул килограммги бахун бугеб мехалде щиб гьелъ хисилеб. Гьеб кIудияб кумак гуро, щай гурелъул гьелъ рахчуларо рахун ругел багьаби. Цадахго хиралъун руго коммуналиял хъулухъазул багьабиги. ТIоцебесеб иргаялда хIажатал нигIматазул багьа буго бахун, гьадинги гIадамал щибаб къойил гьан кваналел рукIунаро, анкьида жаниб цо-кIиго нухалъ кваналеб батила гьан. Кинго ракIалде кколаро, гьеб тIаде бачIараб кIинусго гъурщица къваригIел тIубалилан».\nДолларалдаго цадахъ рахинарулел багьаби, гьеб гIодобе ккейгун гIодоре рачине гIедегIулел гьечIо ричарухъаби. Масала, доллар хираго букIаго босараб къайи учузго бичун жидее хайир кколарин багьанаби рачунел руго гьез. Дагъистаналъул монополиялде данде къеркьолеб идараялда баян гьабухъе, багьаби рахин хурхараб буго инфляциялда ва цадахъго долларалъул курс бахун букIиналда. КигIаналъ ритIухъаб бугеб хас гьабун кванил нигIматазул багьаби рахинали халгьаби тIобитIизе бугила.


Изну гьечIого яргъидгIуцIаразулгун хурхен букIиналда щаклъи бугел, гьезул кьерулъе лъугьине бегьулелин къуваталъул идарабазул системаялъ рик1к1унездасан гIуцIарал хасал сияхIал Дагъистаналда анцIгогIан соналъ церего гьарун руго.\nАхирал саназда гьел сияхIазде гIадамал цIакъго жигаралда росулел рукIанин полициялъулазилан абизе бегьула. Щибниги такъсир гьабун гьечIониги вагьабиязулин рикIкIунеб мажгиталде какде яги рузманалде рачIарал тIубарал автобусал цIун полициялъул бутIаялдеги рачун гьеб сияхIалде росана.\nМухIканго чан чи гьенив вугевали абураб официалияб баян щвечIо «Эркенлъи» радиоялъухъе, амма нижехъе щвараб официалияб гуреб информациялда рекъон жакъа къоялде дагьалдасан 12 азарго чи восун вуго гьениве.\nЦохIо ахираб укъго соналда жанив 7000 -гIан чи ккун вуго гьеб хасаб сияхIалде. Цере чанго моцIида жанир цоцIул полициялъул бутIаялде ахIун, яги телефоналъ кIалъан хутIулел рукIун ратани жал гьанже гьедин тIуралел гьечIин бицана «Эркенлъи» радиоялъе Гъизилюрт мухъалдаса МухIамадов ГIумарица.\nМухIамадов ГIумар: «Цере щуго-анлъго моцIида жанир цоцIул ине кколел рукIун ратани полициялде, яги щибниги ккани жидецаго ахIулаан гьез, гьанже анкьида жаниб кIицIул ине кколел руго ниж, яги гьенире рачIине рес гьечIони кIалъан кир ругел, щиб гьабулел ругелали мухIканаб хIисаб кьезе кколеб буго.\nЩай гьединаб низам чIезабун бугебин ц1ехараб мехалда гьелъиеги жаваб щвечIо нижее. Цо заманалда Дагъистаналда гIемер кьвагьа-гIанхъиял кколеб, гIадамал чIвалеб мехаллда щибаб лъугьа-бахъиналдаса хадур сордо-къоялъул батIалъи гьечIого тревогаги кьун рахъинарулел солдатал гIадин нижги рахъинарулаан полциялъулаз.\nМугIрузул мухъазда кинаб букIаниги хасаб тадбир унеб бугониги Гъизилюрталда ругел нижедеги щолаан гьелъул тIираби. Ахираб заманалда гIодойбиччай букIана.\nГьоркьо-гьоркьор бакIалъул полициялъулав кIалъан вачIунаан кив вугев, щиб гьабулев вугевилан абун. Цо-цо гьезул кагътазда гъулбасизе полициялъул бутIаялдеги ине кколаан. Гьанже гьез багъаризабулеб бугеб жо гьеб гIорхъолъа араб иш буго.\nНиж такъсирчагIийищ ругел. Гьанже хIухьел цIазего тезехъин гьечIо нижее. КъваригIел ккун росулъа къватIий аниги яги хIалтIизе батIияб бакIалде аниги гьеб полициялъул бутIаялде ниж рачIинчIони Сириялде арал чагIи кколел руго ха, гьезул пикруялда рекъон».\nГъизилюрт мухъалдаса гIолохъабаз гурони жеги гьедин хасаб хIисабалда полициялда ругездехун низам кьваризабунин жидедехунин цойгидал бакIалда г1умру гьабунругез абичIо жеги. МахIачхъалаялдаса жамгIияв хIаракатчи ХIажиев ХIасаница «Эркенлъи» радиоялъе баян гьабухъе хасал сияхIазде гьев 2013 соналда восун вуго.\nГьев живго гIадал диниял жамгIиял хIаракатчагIигун низам цIунулезул гIорхъолъа арал ишазде данде митинг гIуцIаразул цояв вукIун вуго. Гьеб митингалда полициялъ ккун хадув, ккун вуго гьевги хасал сияхIазде. Гьениве восун вукIунин абун гьанжелъагIан батIияб тIадецуй гьабичIин полициялъин.\nЖиндица гIумру гьабун бугеб мухъалъул бакIалъулав полициялъулав зама-заманалдасан кIалъалила мун кив вугевилан цIехезе, жинца жаваб кьечIеб мехалда эбелалъухъе ахIулила, тIокIаб кинабниги хадубчIей букIинчIин жиндайилан.\nМоскваялда вугев мехалдаги эбелалъухъе гьев полициялъулас ахIун батидал, жив гьесухъе тIад вуссун кIалъан жив Москваялда вугин абидал гьес тIокIаб щибго жо цIехечIин бицана гьес. Амма гьеб анкьида жаниб кIицIул полициялде хьвадизарулел ругони жал гьезул кверщаликь ругел, такъсирчагIазда релълъунел ругин абун разигьечIолъи буго ХIасанил.\nИнсанасул ихтиярал цIунулеб «Мемориал» гIуцIиялъул Дагъистаналда бугеб бутIаялде цIакъ гIемер рачIунел руго гьел хасал сияхIазде росиялдаса разигьечIезул гIарзал. Хас гьабун диваналда гьезул ихтиярал цIунун хIалтIулев адвокатгицин вугин жидерилан бицана «Мемориал»алъул Дагъистаналда бугеб бутIаялъул нухмалъулев Дациев Сиражудиница.\nГьев инсанасул ихтиярал цIунулес абулеб буго ахираб заманалдани низам цIунулез гьел жидерго хасал сияхIалде цере ккара-ккарал чагIи росулел ругилан.\nСиражудин Дациев: «Нижехъе гьоркьоса къотIичIого гIарзалъ рачIуна гьел хасал сияхIалде росиялдаса разигьечIел. Жеги анкьида жанир кIицIул полициялде ине тIамулел ругин абуразул гIарза бачIинчIо жеги. ГIемерисезул рахIатхвезабун букIуна нухда унеб бакIалда хал гьабизейилан абун полициялъулаз чIезабураб бакIалда дагьабниги мегеж бугев чи гьез хантIан хасал сияхIалде росулел рукIиналъ.\nНилъераздасаги цIакъ гьеб ишалъе хIаракат бахъулел чагIи руго Россиялдаса гьанире заманалъ хIалтIизе ритIун рачIарал хасал идарабазул хIалтIухъаби.\nГьез цеве ккара-карал гIадатиял гIадамалги росун лъолел руго гьеб сияхIазда. МухIканго чан чи гьенире росун ругелали дида лъаларо, амма дицаго хIисаб гьабураб мехалда республикаялда ругел гIолилазул 40 % ниги гьенире росун ругин кколеб буго дидаго. Гьедин гьанже гьезул кьерулъ цохIо салафиял гурониги суфиялги, Аллагьасдаго божуларел атеисталгицин кколел руго».\nЧанцIул ахIаниги Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул пресс-хъулухъалъухъан гьел полициялъул хасал сияхIазда росараздехун низам щай кьваризабурабин абураб баян щвечIо «Эркенлъи» радиоялъухъе.


Драмалул кружокирттал конкурс\nАвтор: ХIажимурад ХIусайнов · 12.04.2021\nМарт зурул 26-нний Ккуллал райондалул Культуралул къатлуву хьунни Театрданул кьинилун хас дурсса шадлугъ. Шикку гьуртту хъанай бия Ккуллал райондалул шяраваллавусса магьирлугърал къатрачIасса кружокирттал гьурттучитал. Конкурсрал сиптачину ия Хъусращиял шяраваллил Халкьуннал театрданул режиссер Марсель Сулайманов.\nКонкурсравух гьуртту хъанай бия Вихьуллал,1-мур ЦIувкIуллал, ЧIяйннал, ЦIущаннил кружокирттал коллективру. Конкурс дайдишин хьхьичI Хъусращиял театрданул ккаккан дуруна халкьуннал пишардал аьдатру ядуллалисса дуссухун батIаву. Бия мукунма балайрду ва хъярчругу.\nЯла байбивхьуна кружокирттал дянивсса бяст-ччаллу. Вихьуллал ккаккан бувуна «Асиятлул оьрмулул кьадар» тIисса спектакль. Роллу дугьлай бия: Рукьижат ХIасан-ХIусайнова, Камилат Оьмариева, Гулизар Абачараева.\nХъирив ЧIяйннал ккаккан бувуна «Ххувшаврил кьини» тIисса спектакль. Муниву Аьйша тIисса хъамитайпа Хъундяъвилия зана къавхьусса кIия арсная буслай бия мюрщисса цила кIива душнихь.\n1-мур ЦIувкIуллал кружокрал ккаккан бувуна зунттавусса захIматкашнал бихьлахьисса захIматраясса къямадия. Мунин цIа дия «ЧIаххувранний» тIисса. Шикку цилла роль лайкьну дугьлай бия Бича Ванатиева ва цаймигу.\nЦIущаннил кружокрал ккаккан бувуна «Авчитал» тIисса спектакль. Шикку сивсуну роллу дугьлай бия школалул дуклаки оьрчIру.\nБяст-ччаллил ахирданий жюрилул дуруна укунсса жям: 1-мур кIану буллуна Вихьуллахьхьун, 2-мур – ЧIяйннахьхьун, 3-мур – 1-мур ЦIувкIуллахьхьун.\nШадлугърал ахирданий Ккуллал райондалул Культуралул управлениялул каялувчи Марина Ибрагьимовал цинявннахь барча дуруна Театрданул кьини. Ванил мукунма кIицI бувуна Хъусращиял шяраваллил Халкьуннал театр гьуртту хьушиву Дагъусттаннал автономиялун 100 шин хъанахъисса МахIачкъалаливсса шадлугърай ва миннан ххуйсса кьимат бивщушиву.\nЩархъаву оьрчIру чан хъанай бур\nНехълул мярарахун тIуркIу тIисса чIаракIлу\nСледующая публикация В ДИРО прошла выставка, посвященная ко Дню космонавтики\nПредыдущая публикация Геологтурал экспедициялул аргъ дирзун дикIайва


ВИЧалъ унтаразул къадар бахана 2606 чиясде » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Медицина - Сахлъи магIарулазе » ВИЧалъ унтаразул къадар бахана 2606 чиясде\nВИЧалъ унтаразул къадар бахана 2606 чиясде\nДобавил(а): istina от 20-05-2016, 10:47\nВИЧ-инфекциялъ гIадамал унтиялъул рахъалъ Дагъистаналда бугеб ахIвал-хIалалъул бицун нижеца гара-чIвари гьабуна "Республикаялъул СПИД-централъул" бетIерав тохтур ГIабдула ГIабдулаевасулгун. - ГIабду ла, ВИЧ-унти тIибитIиялъул рахъалъ Дагъистаналда щиб хIал бугеб?\n- Расги лъикIаб хIал гьечIо. Щибаб соналъ республикаялда тIатинабула 180-200 чи ВИЧалъ унтиялъул хIужа. 2016 соналъул 17 маялде ругел баяназда рекъон, Дагъистаналда гьеб унти бугел чагIазул къадар бащалъула 2606 чиясда. Гьеб буго официалияб статистика. ХIакъикъат лъазе ккани, гьеб тарих щуйиде кьабизе ккола. Дица нухмалъи гьабулеб централда буго гьаб заманалъул диагностикияб база ва лабораториялъул алатазул кумекалдалъун рес буго ВИЧ/СПИДалъул киналго цIех-рехал гьаризе, республика бахун къватIире ине хIажалъи гьечIо. Республикаялда ВИЧ/СПИД тIатаралдаса нахъе хун вуго 725 чи. - ВИЧалъул инфекция чорхолъе ккаразда гьоркьор бихьиналищ цIикIкIун ругел, руччабийищ?\n- Республикаялда ВИЧ/СПИД тIатинабураб къоялдаса нахъе гьарурал цIех-рехаз бихьизабуна гьеб унти ккаразул гIаммаб къадаралъул 70 процент бихьинал рукIин. 2000 соналдаса нахъе гьарурал цIех-рехаздасан баянлъана ВИЧалъ унтарал руччабазул къадарги цIикIкIунеб букIин. Жакъа Дагъистаналда гIумру гьабун йиго 790 ВИЧ унти бугей гIадан. Гьезул гIемерисел руго россабаздасан гьеб унти щварал. - Аслияб куцалда кин гьеб унти бахунеб? - ТIоцебе ВИЧ тIибитIун букIана наркоманазда гьоркьоб (80 процент). Республикаялда, аслияб куцалда, гьеб тIибитIиялъе гIайибиялги ккола наркоманал. 2000 соналдаса нахъе байбихьана «тIадагьаб» хьвада-чIвадиялъул гIадамазда гьоркьоб ВИЧалъ унтаразул къадар цIикIкIине. Гьезда гьоркьобги цIикIкIарасеб бакI ккола «тIадагьаб» хьвада-чIвадиялъул наркоманаз.\n- ВИЧ бугезе сахал лъимал гьарулищ? - Гьарула. Росги лъадиги ВИЧалъ унтарал ругониги, сах-саламатаб лъимер гьабизе рес буго. Лъимаде йигей гIадан гьелъие гIоло руччабазул консультациялъул ва хасаб централъул халгьабиялда гъоркь йикIине ккола. Гьениб чIужугIаданалъул сахлъиялъул тIубараб цIех-рех гьабула, лъимаде вирус бахинчIого букIиналъе, химиопрофилактика тIобитIула. Бихьизабураб заманалда гьелъие гьабула вирусалда дандечIолеб терапия, лъимер гьабулеб мехалдаги кьола хасаб дару. Гьабулаго лъимералде ВИЧ бахиналда бугеб хIинкъи къинабиялъе хIалтIизарула хасал дараби. Ахирал соназда цIикIкIунеб буго ВИЧ-унти бугел руччабаз лъимал гьари. Амма, кигIан бокьичIониги абизе кколеб буго, исламалда дандекколарилан абун гьеб унти бугел цо-цо руччабаз инкар гьабулеб буго химиопрофилактикаялдасаги хасаб терапиялдасаги. Нижеца кагъат хъвана Дагъистаналъул муфтияталде, дандчIвана муфтиясул заместитель АхIмад-хIажи Кахаевгун ва сах-саламатаб лъимер гьабизе бусурбанчIужуялда тIадаблъун гьабун бугин бичIчIизабуна гьез нижеда. Киналго унтаби Аллагьас кьурал ккола, гьел сах гьарулел дараби ругони, хIалтIизаричIого теялъул хIакъ букIунин бичIчIизабуна. - Дагъистаналда гIемерал ругищ ВИЧ-унти бугел лъимал?\n- ВИЧ бугел улбуз гьабуна 275 лъимер, гьезда гьоркьоб буго ВИЧалъ унтараб 27 лъимерги. Гьел киназдаго хадуб 18 моцIалъ нижеца халккола ва зама-заманалдасан гьезул сахлъиялъул хал-шал гьабула. Ахиралда анализазул халгьабула ва ВИЧалъ лъимер унтун бугищ-гьечIищали чIезабула. ТалихIалъ, гIемерисел сахлъун ратула ва гьединал сияхIалдаса рахъула. - ВИЧ/СПИД тIибитIиялъул рахъалъ Дагъистаналъул щиб регионалда бугеб бищун хIалуцараб хIал? - Агул район хутIун, республикаялда цониги гьечIо ВИЧ/СПИД тIибитIичIеб бакI. Муниципалиял гIуцIаби росани, бищунго цIикIкIун чагIи унтун руго Дербенталда, хадубго буго ДагъОгни, Хасавюрт, Буйнакск, Дербент район. ЦIикIкIараб къадаралда унтаразул хъвай-хъвагIай гьабун буго Избербашалда, МахIачхъалаялда ва Гъизилюрталда. - ВИЧалъ унтиялда щаклъи бугони, кире рачIине кколел гIадамал?\n- Республикаялда хIалтIулеб буго ВИЧ-инфекциялъул цIех-рех гьабулеб 11 лаборатория. Бидул цIех-рех гьабиялъе гIоло дагъистаниял шагьаразде рачIине кколаро. Би босула бакIалъулал медучреждениязда, хадуб гьеб щвезабула регионалияб лабораториялде. Щаклъи ккани, би бачIуна МахIачхъалаялъул СПИД-централъул арбитражияб лабораториялде, мухIканаб диагноз лъезе.\n- Сунца квалквал гьабулеб бугеб нужер хIалтIуе?\n- Бищунго кIудияб квалквал буго центр бетIергьанаб мина гьечIолъиялъул. (Жакъа центр буго РЦИБалъул минаялъуб). Федералияб централъ нижее биччалеб гIарцул къадар цIакъго мукъсанаб буго. Гьеб гIоларо халкъалъул ункъо проценталъе гурони хъулухъ гьабизе. РФялъул Сахлъи цIуниялъул министерствоялъул тIалабазда рекъон, ВИЧ-инфекциялъул цIех-рех гьабизе ккола халкъалъул 20 проценталъул. Федералияб централъ ВИЧ-унти бугел сах гьаризе биччалеб гIарацги буго цIакъго дагьаб. Автор: Нури Нуриев\nГазета №: 20, от 20. 05. 2016 Месяц выхода номера газеты. Например января Год выхода номера газеты. Например 2012г.\nXX гIасруялъул къавудаВакцинация"Хехаб кумекалъул" машина гьечIеб амбулаторияТохтурзабаз малъараб гьабизе ккола умумузЦIамуца бахъулеб унти


А.Бортников: «Исана улкаялда террактал дагьлъун руго»\nГьал къоязда Россиялъул хIинкъигьечIолъи букIинабулеб идараялъул бетIер Александр Бортниковас лъазабуна гъоркьисалалде дандеккун, исана улкаялда террактал кIицIулниги дагьлъун ругилан. Экспертазул пикруялда рекъон гьел дагьлъиялъе гIиллалъун лъугьун буго ахираб заманалда россиялдаса гIемер экстремистал Шамалде ва ГIиракъалде рагъде ун рукIин.\nАлександр Бортниковас лъазабухъе 2014 соналъ Россиялда ккун буго 69 терракт. Гьезул 45 Дагъистаналда гьабун буго. Террактазул хIасилалда хун вуго къуваталъул идарабазул 41 хIалтIухъан, гьезул 125-яв лъукъунги вуго.\nГъоркьисалалде данде исана Россиялда ккарал террактазул къадар кIицIул дагьлъун ругин лъазабуна гьес, гьедин букIаниги пачалихъалда ахIвал-хIал хIалуцунго бугин абуна Александр Бортниковас. Гьеб лъазаби гьабун гурони Бортниковас террактазул къадар дагьлъиялъе гIиллаби рехсечIо.\nДагъистаналъул «Черновик» газеталъул бетIерав редактор Агъаев Маирбекица рикIкIунеб буго гьел дагьлъиялъе гIиллалъун къуватазул идарабаз жидерго хIалтIи лъикI гIуцIцIи гурила ккарабилан.\nГьес абулеб буго ахираб заманалда Шималияб Кавказалдаса бищунго бажарарал гIадал экстремистал Шамалде ва ГIиракъалде рагъизе ун ругила, аслияб къагIидаялъ гьеб бугила террактал дагьлъиялъе гIиллайиланги.\nАгъаев Маирбек: «ХIисаб гьабуни гьел террактазул къадар гъоркьисалалде дандеккун исана дагьлъун руго. Амма гьеб кинабго заманалъ бугеб жо буго.\nГьел дагьлъиялъе гIиллалъунги къуваталъул идарабаз гьабураб хIалтIи гуро. Гьез гьеб экстремизмалъул цIал гьелегьинабун гурони тIокIаб щибниги гьабулеб гьечIо.\nЧIван лъугIулел чагIи рукIаралани некIого лъугIилаан рукIарал гьел изнугьечIого яргъидгIуцIарал. Цо чIварасул бакIалда цоги кIигояв ваккулев вугелъул гьезул.\nГьеб киналъулго хIисабги гьабичIого жидецаго кутакаб хIалтIи гьабулеб гIадин хIисабалги кьун, жидеца гьеб терроризм дагьлъизабураб гIадин ккезабизе бокьула гьел къуваталъул идарабазе.\nГьаб исана соналъ цIакъго гIемер шималияб кавказалдаса экстремистал гочун руго ГIиракъалде ва Шамалде.\nГьезда гьоркьор руго гьел террактал гьаризе ургъулел рукIаралги, гьел гьаризе хIадур рукIаралги. Гьединлъидал исана террактал дагьлъун руго Россиялда. Амма гьел цIидахъан гьанир рагъариларин абун ракIчIей гьечIо лъилниги.\nГьел Шамалде ва ГIиракъалде рагъде арал тIад руссун хадуб гьаниб цIидакъан кьвагьа-гIанхъиги, терракталда цIидасан байбихьиларин абураб ракIчIейги лъилниги гьечIо».\nГьединго экспертас тIаде жубана терроризм баккиялъе ругел кьучIчIал гIиллабазул халги гьабичIого, гьабуниги гьелги хIисабалде росичIого, гIадамазе пайда бугеб хIалалъ гуреб, жидедаго лъикIин ккараб къагIидаялъ къуваталъул идараби хIалтIиялъги, Россиялда ва хасго Кавказалда ахIвал-хIал къоанагIан хIалуцине бугилан.\nГьебго данделъиялда Александр Бортниковас лъазабуна изнугьечIого яргъидгIуцIаразул кьералъе унел гIадамазул къадар дагьлъизабиялде кIвар кьезе къваригIун бугила бищун цебе.\nЭкстремизм тIибитIиялъе ругел гIиллабазул кIвар бугеблъун кколила гIадамазда гьоркьоб букIине кколеб бичIчIикьеялъул хIалтIи гьабунгутIи. ЦохIо къуваталъулал къагIидабазде кьун течIого, кIвар буссинабизе кколила жамагIаталги гьоркьор ккун гIолилал битIараб нухде ккезариялдеги.\nБортниковасул гьел рагIабазул рахъкколеб буго Гъизилюрт мухъалъул Кироваул росулъа гIадамазги. Гьез гьал гIагарал къоязда росдал жамагIаталъул данделъи бакIарун букIун буго росулъ экстремистазде дандечIей гьабизе ккеялъул суалалги рорхун.\nГьеб росулъа жамгIияв хIаракатчи АмирхIамзаев АмирхIамзаца «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда абуна жидер жамагIат свакан бугила росулъ тIоритIулел хасал операцияздасаги, терроризмалде дандечIараб низамалдасаги. Жидее щалнигун рагъизеги къваригIун гьечIила.\nЖидее бокьараб дин гьабизе рес бугила киназулго, амма гьел экстремистиял бербалагьи бугел чагIи жидеца росулъ тезе гьечIила. Гьезие жигьад къваригIун батани, гьеб бокьараб бакIалда гьабизе ине риччан тейила, гьезие гIоло росдадаго балагь рещтIинаби жидее данде кколарила.\nАмирхIамзаев АмирхIамза: «Нижеца гьеб жамагIаталъул данделъиялда хIукму къотIана Россиялъул ва Дагъистаналъул тIалъиялде нижее ракълилаб гIумруги къваригIун бугин, ниж экстремизмалде дандеги ругин абураб хитIаб гьабизе. Нижер росулъ руго суфиялги салафиялги.\nБуго кIиго кIудияб мажгит, 18 авал мажгит. Гьаб заманалда кигIан бокьаниги кин бокьаниги дин гьабизе ресги кьун буго, гьелдаса пайдаги босун рукIаха, гьаб рохьги, гьеб балагь-базарги къваригIун гьечIо нижее.\nГъоркьисалалдаса нахъего росулъ чIвай-хъвей гIемерлъараб мехалда нижеца гIолохъабиги дандегьарун росулъ гIадлу-низамалда хадуб халкколел къокъаби гIуцIцIун рукIана.\nГьенирги суфиялги салафиялги цадахъ рукIуна. Гьанжеги дагьалги гIадамалги гьоркьоре рачине руго гьел къокъабазде. Щай гурелъул ниж свакан руго гьаб кьвагьа-гIанхъиялдасаги, чIвай-хъвеяздасаги.\nНижерго росулъа рохьоре аралги руго чанги, гьезул гIагарлъиялдаги лъазабун буго гьел чагIи росулъе риччан рукIин лъанани, нужедаги росу тезабизе бугилан.\nГьединго цIех-рехалъул идарабаз экстремистазулгун хурхен букIин чIезабурал чагIазеги жамагIаталъ гIадлу гьабизе бугиланги лъазабуна гьеб гьеб данделъиялда».\nЦебехун бицен гьабураб данделъиялда гьевго Бортниковас цойги нухалъ кIвар буссинабун буго исламалъул диниял церехъаби Россиялдаго хIадур гьаризе ккеялъе.\nГьес лъазабун буго къватIисел улкабазда динияб лъай щвараз бугила аслияб къагIидаялъ экстремистияб бербалагьи тIибитIизабулебилан. Гьединлъидал батIиял пачалихъазде инчIого Россиялдаго букIине кколеб лъикIаб исламияб лъай щолеб хIал гьабизе кколилан.\nГъизляралда гIайибиял ратун туснахъ гьарун руго


Даниялов ГIабдурахIмание лъураб мазгарул сси. МахIачхъала. 21Авг2013\nДепортациялдаса дагъистаниял рорчIизарурав чилъун лъала рагъул заманаялда Дагъистаналъул халкъиял комиссаразул шураялъе ай Совнаркомалъе бетIерлъи гьабулев вукIарав Даниялов ГIабдурахIман. Гьесул вас кинорежиссер Даниялов Юсупица Эркенлъи Радиоялъе чанго сон цебе бицун букIана дол къоязда гьесул инсуца гьабураб ва жакъаги дагъистанияз баркала къолаго ракIалде щвезабулеб хIалтIиялъул. Даниялов Юсупица рицарал гьесул инсул ракIалдещвеял нижеца цереги кьун рукIана эфиралде ва гьанжеги хIукму ккана гьел дагьалги цIикIкIун гIадамазда рагIизе рукIинелъун цоги нухалдаги эфиралде кьезе.\n«Дагъистаналда 1944 соналда обком партиялъул тIоцевесев секретарлъун вукIарав ГIалиев ГIазизица абун буго дир инсуда: «ГIабдурахIман, хъизанги магIарухъе битIе, гьениб гьеб бахчизе бигьалъизе буго, амма дуе гьединаб рес щвезе гьечIо»,-ян.\nДоб заманаялда щибаб республикаялъул бетIерасда хадув чIезавун вукIана гьев цIунизейин абун кIиго чи. Гьезул хIалтIиги гьел цIуниялда гуреб, гьез гьабулеб бугеб жоялъул тIадегIан лъазаби букIана...\nГьесдасан лъугьун бугеб ахIвал-хIалалъул лъарав инсуца магIарухъе ниж ритIизейин щиб гурин, гьелъул гIаксалда-гьес нижги эбелги рекIинаруна тIаса рагьараб автомашинаялда ва буюрана шагьаралъул къватIахъан гьеб машина бачейин. Амма дун кутакалда воххун вукIана гьедин къватIахъан тиризе щвеялдаса, гьенив квачан хадусан унтаниги.\nИнсуца гьединаб буюри кьеялъе гIиллалъун букIун буго Данияловасул хъизам кибениги битIун гьечIолъи ва гьев живгоги шагьаралда вукIин гIадамазда бихьизабизе бокьи.\nГьев живго ун вуго ГIалиевасухъе. Гьес инсухъе кьун руго полковникас лъаларо, подполковникас лъаларо, хIадурарал документал. Гьев чиясе чачанал гочинаруралъухъ кьун букIана Ленинил одрен.\n182 чи чIвазе «хIукму къотIун» букIун буго\nЦо бутIа Москваялде ритIарал гьел документазда рекъон, 182 чи чIвазе «хIукму къотIун» букIун буго. Гьеб сияхIалдаги, узухъда, дир инсул цIар-Даниялов ГIабдурахIманил цIар- тIоцебе хъван букIинарищха.\nГIалиев ГIазизица эмен вачун вуго жиндирго кабинеталда нахъа букIараб хIухьбахъи гьабулеб рокъове ва абун буго:\n-Гьале, гьал кагътал цIале, дун цо кваназе щун вачIинин.\nГьенив гIодовги чIун гьел цIалулев вукIун вуго эмен. Гьеле гьеб заманаялда гьениве жаниве кIанцIун вачIун вуго дов дица бицен гьабурав полковник. Гьес тIалаб гьабулеб букIун буго гьел кагътал хехгьабун гьесухъе нахъе кьезе.\nИнсуца абун буго:\n-Цо бугони, дуца дида гьедин гьаракь борхизабуге. Дун вуго фронталъул рагъулаб Шураялъул гIахьалчи ва гьеб хъулухъалда ругезул букIине кколеб цIар дуралдаса кIудияб букIуна. ГIодовчIа, дица гьал цIалун рахъинегIан.\nПолковник гьесда аскIов гIодовчIун вуго. Гьес байбихьун буго ургъунго килщал столалда кIетIезарун къали кьабизе, хIатIал кIанцIезарун квал-квал гьабизе, инсул ццим бахъинабизе.\nИнсуда бичIчIун буго жиндир ццим бахъинабизе къваригIараб гьесул мурад ва гьелъул гIаксалда тIадеги гIодове виччан цIалулел рукIун руго гьес гьел кагътал.\nГьездасан гьесда бичIчIун буго, ургъунго квешабщинабги данде бакIарун лъабго миллат-магIарулал, даргиял ва тумал- гочинаризе хIалтIи гьабулеб букIин.\nГьел документал жанир рукIараб жилдал инсуца къараб мехалда полковникас гьикъун буго:\n-Кин ккараб, лъикIаб документ гьечIищ?\n-Цоги одрен базе гурдида каратI бахъичIого чIеларин лъугьун вугин ккола мун?\n-Гурде гуреб гьеб каратI мунго ворлъун бахъизе ккезе гурин,-ян абун буго инсуца.\nКагъталги столалда тIад лъун гьев къватIиве лъугьун вуго.\nГьениса эмен ун вуго Гугучияхъе ва гьесда гьарун буго жив цIунизе тарал чагIи цо сунбе букIаниги руссинарейин. Гьез Москваялде нуха регIулел рукIун руго Каспийскалда рагъулаб заводалде щвезе рачIун рукIарал хасал хъулухъчагIи. Эмен гьезда цадахъ вахун вуго аэропланалде жаниве ва гьениса къватIиве вахъун гьечIо. Гьедин гьевги жаниб боржун буго аэропланги.\nАстраханалда гьел рещтIараб мехалда аэропланалда рекIун вуго гIадатияб ретIел ретIарав чанго чи. Гьел цIакъ кIвар кьун инсухъги ралагьун руго.\nГьеб мехалда жинда бичIчIанин гьениса къватIиве вахъани тIокIав гьениве жаниве лъугьине жинда кIвезе гьечIолъи ва гьелдалъун жиндир гIумру лъугIине бугеблъиян ракIалде щвезабулеб букIана инсуца гьеб къоялъ ккараб.\nБерия: "Валлагь, бетIерни бихьула дур!"\nМосквалде гьел щвараб мехалда аэропланалдаса гьел рещтIунеб болъоялде аскIобе бачIун буго «эмка» абулеб букIараб машина. Гьелда жаниса къватIиве вахъарав чияс абун буго инсуда:\n-Гьалмагъ Даниялов, гьарулеб буго гьаб машинаялда рекIайин, ниж духъ балагьун чIун руго,-ян.\nЭмен рекIун вуго нахъехун кIиго чиясда гьоркьов. Аэропорт тун букIун гьечIо гьез цевехун рекIарас нахъехунги вуссун: «Мун киве щвезавилев?»-ян гьикъараб мехалда.\n-Миллиял суалазда сверун министрелъиялде!-ян абун буго инсуца,-Микоянихъе.\nГьениве щварабго инсуца Микоянида абун буго:\n-Анастас Иванович, щиб, гьанже Сталинил биографияйищ цIидасан хъвазе бугеб?! Нужеца Сталиница гъалатI бичIчIаниланищ рикIкIунеб бугеб?-ян\nГьеб параялъ телефоналъул трубкаги борхулаго Микояница абун буго:\n-ГIодове виччай, гIодове виччай!! Лаврентий Павлович, гьанив вуго цо тирияв дагъистанияв Сталинил биографиялъул бицунев.\nГьелде щвелалде эмен чанго нухалда дандчIван вукIун вуго Микоянгун ва гьезул букIун буго гIадатияб лъикIаб гьоркьоблъи. Гьединлъидал гьев гIажаиблъун гьечIо гьединаб харбида.\nБерияца бицунелъухъ гIинги тIамун Микояница инсуда абун буго:\n-Жаниве а (Берияхъе).\nБериял кабинеталъул кIалтIа инсуда дандчIван руго гIадатияб гуреб НКВДялъул аскариязул ретIел ретIарал гIадамал. Гьез гьев гъункIукьаги ккун Берияхъе вачун вуго.\n«Берихъе жаниве вачарабго дица байбихьана ахIдезе,-ян ракIалде щвезабулаан инсуца,-щибго кIочон ахIдолев вукIана дун. Дица ракIалде щвезабулеб букIана Дагъистаналъе автономиялъул Сталиница лъазабун букIинги ва чIечIого такрар гьабулеб букIана: «Сталиница гъалатI биччаниланищан нужеца рикIкIунеб!?»-ян.\nБерияца гьесда абун буго:\n-Дуда лъалагури Чачанлъиялдаги цоги бакIаздаги букIараб ахIвал-хIал.\nИнсуца бицунаан Чечено-Ингушетиялъул обком партиялъул тIоцевесев секретарасда нужер рохьабахъ гъачагъаз такъсирал гьарулел ругин абураб мехалда гьес: «Гьел дора рорхатал мугIрузда руго, гьезул жаваб динца кьоларо»,-ян абун букIанин ва гьел рагIабаздалъун гьес жиндир халкъ гочинабизе изну къураб гIадинаб жо гьабунин. Инсул пикруялда гьеб букIана кутакалда кIудияб гъалатI.\nИнсуца гьединго бицунаан Дагъистаналдаги рукIунаанин жидецаго жидедего кьвагьун рагъизе ккеларедухъ жалго лъукъиялъул хIужаби, дизертираз бицунаанин жидеде тIаде гъачагъал кIанцIанин ва гь.ц.\nБерияца абун буго инсуда махсаро хIалеб куцалда:\n-Дур дора гIемерал руго миллатал, цоябгIаги кье.\n-ГьечIо. Ниж цо халкъ буго. Ниж киналго дагъистаниял руго. Гьел руго цо квералъул киналго килщал. Кинаб къотIаниги дида цого хIалалда унтизе буго. Бегьуларо нижехъ ратIа-ратIа росун балагьизе.\nБерияца гьикъун буго:\n-Гьел киназухъго бетIер къотIун жаваб кьезе кIолищ дуда?\n-КIола. БетIер къотIун жаваб кьола дица гьел киназулго.\n-Валлагь, бетIерни бихьула дур,-ян гьимун вуго Берия.-ЛъикI буго, а дурго.\nГьедин Берияца пайда босун буго Дагъистан Азербажаналъухъе кьунгутIизе щвараб ресалдаса.\nГьеб мехалда эмен Сталингун дандчIван гьечIо. Дица гьесда гьикъун букIана Сталинихъ вукIанищ мун вукIинчIищ абун? Дос абун букIана делегациязда цадахъ, съездазда гьанив дова цогиязда цадахъ Сталиница къабул гьавун вукIанин, амма живго цохIо вукIинчIин.\nГьеб хIужа партиялъулги цоги архиваздаги батула, гьелъул бигьаго лъазеги кIола. Гьеле гьелдалъун лъугIана дагъистаниял гочинаризе бахъулеб букIараб хIаракат.\nГьелдаса хадуб Дагъистаналдаса рагъде ахIана 20 азарго гIолилав. РачIинахъего гьел рехана ростовалде гъоркье. Гьеле гьезда тIад басандана цинги немцазул артиллерия гумпара лъугIизегIан. Цинги советияб армиялъ Ростов нахъе бахъана. Дагьаб кватIун къуват бакIаризе кIвараб мехалда гьез гьеб цидасан кверде босун букIана. Гьедин цо-кIиго къоялда жаниб Ростов чанго нухалда добе нахъе бахъун букIана».\nЖакъаги къунареб депортациялъул дандерижи\nДагъистаналъул халкъазе чачаназе гIадинаб депортация гьабичIониги, гочинаричIо хIалхьиялдаги гьезул цо бутIа течIин ва гьелдаса нахъе жакъа къоялде щвезегIанги гьезие хIалхьи бугин абизе кIоларо ЦIияблакалда иргадулаб нухалда ракъи лъазабун бугел руччаби ракIалде щвезаруни. Гьел жиб гIуцIун букIаралдасаго чанго моцI гурони букIинчIеб ГIавухъ мухъалдаса чачаназе депортацияги гьабун хутIараб ракьалде гочинарун рукIана ЦIияблак абулеб мухъги гIуцIун.\nДепортациялдаса тIадруссарал чачанал дол соназ ричIчIалел рукIинчIо цере жидеца гIумру гьабулел рукIарал бакIазде, амма гьез цин гьавугьин цинги гьаракь борхизабун тIалаб гьабулеб букIана жал жидеца гIумру гьабулеб букIарал ракьазде тIадруссине тейин ва ГIавухъ мухъ букIухъе цIигьабейин.\nГьезул мурад тIубан, Дагъистаналъул хIукуматалъ 25-ялдасаги цIикIкIун соналъ цебе къабул гьабун букIана тумалги МахIачхъалаялде аскIорегIан Хъумторхъала мухъалде гочинарун гьел ракьал чачанахъе кьезе кколин абураб хIукму. Амма гьеб хIукму жакъаги рагIалде бахъинабун гьечIо. Гьелъиеги руго цIияб бакIалда рарал рукъзада жаниб гIумру гьабизе бажарулел шартIал гьечIолъиялдаса байбихьун гочинаруразе кьезе тIалаб гьабулеб компенсациязде щун гIемерал батIи-батIиял гIиллабиги.\nЖидеего бокьичIого гьенире гочинарурал тумал данде гIуцIинабураб магIишатги реххун тун гьанжеги цоги бакIалде гочине кколел руго.\nДепортация гьабурал чачаназ гIумру гьабулеб букIана гьанже Казбек мухъалъул Ленинаул ва Калининаул росаби ругеб бакIалдаги. Алмахъаздаго цадахъ гьенире гочинарун рукIана Иха абулеб росулъа гIадамалги. ЙикIана гьезда гьоркьой доб мехалда кIиго сон гурони букIинчIей ХIасанова Мухлисатги. Гьелъ кIудиязул биценаздасан ракIалде щвезабулеб буго доб заман.\nХIасанова Мухлисат: «Гъоб заманаялда рагъда эменги тIагIун дунги дир элебги рукIана хутIун. Дие кIиго сон гурони букIинчIо. Нижер чагIаз бицунаан ихаселги цIабкьалги аскIор рукIиндал нижер Иха росдал «кансара» ЦIобокь росдал сельсоветалде кколеб букIун буго. Гьенибе бачIун буго цIабкьадерил 50 нижер 15 хъизан гочинабизе кколин кагъат. КIудиял чагIаз бицунеб рагIараб буго дида гьеб, дидаго лъалеб жо щиб букIинеб?\nЦинги цIабкьаз нижер росуги биххизабун ниж ритIун руго доре. ХIамидаги гьакидаги щиб жоха лъелеб букIараб? Буге-бугелъуб бугебги тун гочанаха. Нижер чагIазда гьениб цIакъ кIудияб гIакъуба-къварилъи бихьун буго. Ракьунги хун руго. МичIчI кваналеб букIун буго. Ракъуца гьорон хун вуго гIемерисев чи Ленинаулалде гочинарураб мехалда.\nНижер хъизамалдани эбелалъул инсуца ракъи бихьизе течIин абулаан эбелалъ.\n1957 соналъ рачIине байбихьана гьенире цо-цо чачаназ. Гьел рачIаралдаса бараб какги щоларин ккураб кIалги къабуллъуларин абун нижер гIемерисел чагIаз дораса нахъе гочине байбихьана.\nГьенибги хутIана цо бутIа, гьанже базаразда ричарулел руго жидерго магIишат-яшав гьабулел.\nДун рукъалде юссараб мехалда дир якьадалъ нижее бихьизабураб рукъ букIун буго чачаназул букIараб. Эбелалъги ункъгIалалъги кьураб кIиго кIудияб матIу букIана дир къадазда бан. ЯчIана гьение гьеб рукъалъул бетIергьан йикIарай чачанай. Гьелъ абуна:\n-Гьаб матIу дир буго.\n-Дур гьеб букIине ккани мун Ихае гьеб босизе ячIунищ йикIарай?- ян гьикъана дица гьелда ва абуна дие гьел кисаяли.\nЦинги абизе жо тIагIарай дой юццун чIана.\nАмма кин бугониги дуца гIумру гьабулеб рокъореги рачIун гьаб рукъ жидер бугин цо чагIаз абизе лъиеха бокьилеб? Кинха гьадинаб бакIалда чи вукIинев?\nГьелдаса хадуб ниж гьениса нахъе гочана. Хубар росдада аскIор кьолел рукIана доб мехалда нижее ракьал».\nДагъистан жакъаги депортациялъул рагIдукь


Исана Дагъистаналда хъвай-хъвагIай гьабулеб буго терроралда хурхараб 234 хIужаялъулги, экстремизмалда хурхараб 30 хIужаялъулги.\nГъоркьисалалда дандеккун кIицIул-лъабцIулниги гIемер руго гьел. Гьелъие гIилла бугин хъачагъалги гьезие кумек гьабулелги ралагьиялъул иш низам цIунулез лъикI гIуцIун букIин. Гьедин бицана 8 августалда Дагъистаналъул прокуратураялъ тIобитIараб кIудияб данделъиялда.\nГьениб бицана коррупциялда хурхараб лъабазаралда хадуб гъалмагъирги тIатанила республикаялда исана. Гьелъие гIоло жавабчилъиялдеги цIанила пачалихъиялги муниципалиялги хъулухъчагIазул 700-ниги чи.\nБукIине кколедухъ хIукуматалъ коррупциялда данде рагъ балеб гьечIолъи бихьидал, республикаялда жамгIиял хIаракатчагIаз жидецаго байбихьана гьеб рахъалъ хIалтIи гьабизе.\nМасала, Казбек мухъалда коррупциялда данде къеркьеялъул мурадалда батIи-батIиял тадбирал тIоритIана Нургьамудин Идрисовасги, Гъайирби Гъайирбиевасги, цогидазги.\nНургьамудин Идрисов: «Нижер мухъалъул полициялъ гьабураб цIех-рех буго. Цояб букIана 2 млн-гун 700 азарго гъурщиде росарал КамАЗал хIакимзабазе учузго ричун ратиялда хурхараб.\nГьедин Дубки росулъ хIалтIулев вукIарав цоясе диваналъ хIукмугицин къотIана. Цогидаб букIана лъим бачине рогIрал росизе биччараб 7 млн гъурущ Казбек мухъалъул администрациялъул нухмалъулев хисулес бикъун батиялда хурхараб цIех-рех. КватIичIого диваналде щвезе буго гьеб. Субсидиязе биччараб гIарац бикъиялда хурхараб ишги буго».\nНургьамудин Идрисовас бицухъе, аслияб куцалда бикъулеб буго ресукъал хъизаназе канлъухъги, лъехъги, газихъги кьезе кумек хIисабалда хIукуматалъ биччараб гIарац.\nНургьамудин Идрисов: «Гьеб такъсиралъухъ гьабулеб тамихI кIудияб буго. Гьанже хIисаб гьабиеха дуцаго, гьадав Казбек мухъалъул администрациялъул нухмалъулев хисулесе жо бикъизе ихтияр лъица кьолеб?\nГьев вуго гьеб системаялда гъорлъ вугев чи. Цогидаздагицин жинцаго малъизеги, гIумруялде бахъинабизеги, хадуб халкквей чIезабизеги ккола гьес. Гьереси-документалги гьарун гьев чи цIогьодизе лъица виччалев? Мухъалъул бетIерас виччала.\nДица кидаго абула мухъалда бищун кIудияв цIогьор гьеб мухъалъул нухмалъулев вукIунилан. Цадахъ хIалтIулезе гIадлу гьабичIони, гьелгун цадахъ рекъон, гьарун гьереси-документалгун бикъула гъоз магIишат. РачIарал ревизоралги ритIула гъоз гIарацги кьун нахъе. Гьеле гъоб коррупция. Гьеб унти буго».\n8 августалда букIараб прокуратураялъул данделъиялда бицана коррупциялъул гIайибги гIунтIизабун туснхъалда лъурал Гъарабудагъкент ва Гъаякент мухъазул нухмалъулел.\nКватIичIого диваналъ халгьабизе рагIула цеве Дагъистаналъул миллияб политикаялъул ва къватIисел ишазул вукIарав министрасулги, Тарумовка мухъалъулги, Росимуществоялъулги нухмалъулезулги ишазда бан гьабураб цIех-рех.\nКватIичIого диваналде щвезе рагIула Южно-Сухокумск шагьаралъулги, Хайдакъ, Бабаюрт мухъазул нухмалъулездаги хурхун гьабураб цIех-рех.


Исана риидал Бразилиялъул Рио-де-Жанейро шагьаралда тIоритIизе ругел Олимпиялъул хIаяздаса тIолабго Россиялъул тIасабищараб команда махIрумлъизе рес бугин лъазабуна 18 маялда Халкъазда гьоркьосеб Олимпиялъул комитеталъул нухмалъулев Томас Бахица.\nГьедин ккезе рес бугин Россиялъул спортсменаз допинг хIалтIизабулеб букIин тIатани.\nГьелъие гIоло гIуцIун буго хасаб комиссия. Дагъистаналъул спорталъул церехъабаз абулеб буго гьединаб хIукму гьабуни цIакъ мекъаб жо букIине бугин гьебилан.\nТомас Бахица гьединаб лъазаби гьабиялъе гIилла ккана 2014 соналда Сочиялда тIоритIарал Олимпиялъул хIаязда Россиялдаса ункъо спортсменас стероид абураб допинг хIалтIизабулеб букIараблъи тIатинаби. Гьанже тIолалго Россиялъул спорстменазул халгьабизе допингалда дандечIараб халкъазда гьоркьосеб агентствоялъ гIуцIулеб буго хасаб комиссия.\nГьелъул хIасилалда Россиялъул спортсменазул цIикIкIарасеб къадаралъ допинг хIалтIизабулеблъи тIатани тIубараб команда махIрумлъизе бугин Рио-де-Жанейроялда тIоритIизе ругел Олимпиялъул хIаяздасаян лъазабуна халкъазда гьоркьосеб олимпиадаялъул комитеталъул бетIерас.\nГьелда хурхун «Эркенлъи» радиоялъе комментарий кьуна эркенаб гугариялъул рахъалъ Дагъистаналъул тIасабищараб командаялъул бетIерав тренер Сажид Сажидовас. Сажид ккола цевеккун эркенаб гугариялъул рахъалъ Европаялъул ва дунялалъул чIел босарав спортсмен. 2004 соналда Грециялъул тахшагьар Афинаялда тIоритIарал Олимпиялъул хIаязда гьесие щун букIана мазгарул медаль. Халкъазда гьоркьосеб Олимпиадаялъул комитеталъ нагагь гьединаб хIукму гьабуни гьеб мекъаб хIукму букIине бугин абуна гьес.\nСажид Сажидов: «ЦохIо Россиялда гуребги цогидал пачалихъаздаги допинг хIалтIизабиялъул хIужаби ругеблъи дида лъала, амма хас гьабун нилъер пачалихъалда данде щай гьединаб тадбир ургъун бугебали бичIчIуларо. Батила гьенибги цо хIукму, ИншаАллагь кинабго ритIухъаб мухъде бачIинеб батила».\nДопинг сабаблъун Дагъистаналдаса спортсмен халкъазда гьоркьосел къецаздаса махIрум гьавиялъул хIужа букIанищ цебеян гьикъидал, жинда лъалеб цониги гьединаб хIужа ккун букIинчIин абуна Сажид Сажидовас. Щайгурелъул гьелда хадуб кутакаб халкквейги букIунин, жалго спортменазги хIаракатги бахъулин гьелдаса цIуна-къан рукIине.\nАмма кигIан цIунизе хIаракат бахъаниги бокьараб мехалъ тIатунеб бугелъул допинг хIалтIизаби. Мисалалъе, исана январалда мельдоний абураб допинг батун, Рио-де-Жанейроялъул Олимпиялъул хIаяздаса махIрумлъизе йикIиналъул хабар баккун букIана теннисистка Мария Шараповалда хурхунги. Гьелда бан гьадинаб пикру загьир гьабуна Сажид Сажидовас\nСажид Сажидов: «Мельдониялъул ккана гьадинаб жо. Жакъа къоялъги чIезабун гьечIо кигIан заманалъ гьелъул асар хутIулеб чиясул къаркъалаялдаяли. Мисалалъе, руго гъоркьиса декабралда гьеб хIалтIизабуралги, араб соналъ гьеб гьукъун букIинчIелъул. Чиясул къаркъалаялъул гIуцIи, гьеб хIалтIулеб низам батIи-батIияб букIине бегьулелъул. Цоясул анкьида жаниб ине бегьула гьеб чорхолъа, цогидасул бащдаб лъагIалиде гурони унаро. Нижер командаялда ругел спортсменаз гъоркьисалаго хIалтIизе гьабулароан гьеб.\nАмма гIадамасде кинабниги къуват бачIинабулеб асар гьеб мельдониялъул гьечIо. Чиясул къаркъалаялде тIадецуй ккечIого букIине, цо чIара-хьараб хIал гьелъул букIунеб асар гьабун гурони, батIияб къуват гьелъ инсанасе кьоларо».\nКинаб букIаниги допингалдаса рацIцIадго ругел спортменал Олимпиялъул хIаяздаса махIрум гьариялде жал дандечIарал ругилан лъазабуна Халкъазда гьоркьосеб Олимпиадаялъул комитеталъ гьабураб лъазабиялда хурхун Россиялъул спорталъул министерлъиялъ. Допинг хIалтIизабиялда хурхун хасаб комиссиялъ тIобитIулеб халгьабиялъе кумек гьабизеги хIадурал ругин жалилан абулеб буго гьез. Амма чанго лъагIелалъ тIадчIун Олимпиадаялъул хIаязде ритIухъаб куцалда хIадурлъулел рукIарал спортсменазе гьенибе нух къазе лъугьиналда жал разиял гьечIин.\nХалкъазда гьоркьосеб Олимпиялъул комитеталъ Россиялъул хIукуматалда хурхун гьабулеб провокация бугин гьеб кинабгоян абуна жиндирго пикру загьир гьабулаго Дагъистаналъул спорталъул министр хисулев ХIайдарбег ХIайдарбеговас.\nХIайдарбег ХIайдарбегов: «Допингалда хадуб халкквеялъул тадбир гьеб киназего гIаммаб тадбир ккола ва циндаго рахъун гуро гьелъул бицунеб. КIиго соналъ цебеккун лъазабула щиб спортсменас хIалтIизабизе бегьулеб ва щиб бегьуларебали. Гьединлъидал дида кколеб гьеб цо лъил бугониги политикияб заказ гIадаб жо бугин, ургъунго Россиялъул хIукуматалда данде гьабулеб. Лъабго-ункъо спортсмен сабаблъун тIубараб улкаялъул тIасабищараб командаялда хурхун хIукму къотIулеб жо букIунебищ?\nГугарухъанасул щиб гIайиб бугеб боксерас допинг халтIизабунилан, гьединго векерухъанас гьукъараб жо хIалтIизабунилан цадахъго боксерасеги тамихI гьаби битIунищ бугеб? Щивасул жиндирго нух буго спорталда ва гьелда рекъон хIадурлъула гьев къецазде. Гьел киналго журазаризе бегьуларо».\nДопинг сабаблъун Россиялда ахIи-хIур бахъун букIана араб соналъул ноябрь моцIалдаги. Гьеб байбихьана Германиялъул ARD абураб каналалъ бихьизабураб фильмалдаса хадуб. Гьеб видеоялда бихьизабун буго Россиялъул тIасабищараб командаялъул екерухъан Юлия Степанова ва гьелъул рос, Россиялъул допингалда дандечIараб агентствоялъул вукIарав вакил Виталий Степановасги бицараб хабар.\nГьениб гьез ракIрагьун бицун рагIула, спорталда гьукъарал жал хIалтIизари Россиялда гIадатияб иш бугилан. Гьанже гьеб кинабго сабаблъун тIадагьаб атлетикаялъул рахъалъ Россиялъул тIасабищараб команда киналниги халкъазда гьоркьосел къецаздаса, гьединго исана Рио-де-Жанейро шагьаралда тIоритIизе ругел Олимпиадаялъул хIаяздасаги махIрум гьаризе бегьулин хъвалеб букIана информалатаз.\nРоссиялъул тIадагьаб атлетика ва допинг-скандал\nРоссиялъул жеги 4 спортсмен меседил шапакъаталдаса махIрум гьаризе рес буго\n"Чикаго Трибюн": Россиялъул спортсменал Рио-де-Жанейроялде риччаге


В.Васильев хьунаавкьунни цIуллу-сагъшиву дуруччаврил министрнащал\nАвгустрал 19-нний Дагъусттаннал БакIчи Владимир Васильев хьунаавкьунни республикалул цIуллу-сагъшиву дуруччаврил министр Жамалуттин ХIажиибрагьимовлущал.\nМинистрнал бувсунни республикалийсса эпидемиологиялул тагьардания, койкардал фонд ишла дуллалаврия, медициналул идарартту техникалул дузал баврия, медициналул зузалт биялну бу-бакъашиврия.\nХьунабакьаврий ххал бивгьунни мукунма цIуллушиву дуруччаврил информатизациялул масъалагу. Министрнал тIимунийну, пландалий бусса бур медициналул цинярда сакиншиннардугу, ФАП-ругу электроникалул гьанулийн буцин.\nВанин кIулссар ххазинарттал кьимат\nСледующая публикация КIулшивуртту ласлан тачIавгу къачIалссар\nПредыдущая публикация ЦIусса дузалшинну


Рарал соназул тарих гургинлъулеб къо буго гьаб анкьалда ТубхIатил. Чан сон гьелъ барабали бицинаро, щайгурелъул дунгоцин божуларого йиго кIарчамай, чIурканай, чIороло гIадай ТубхIат гьел соназул борхалъиялде яхун ятилин. Амма хIакъаб жо - жиндирго гьунаралъул тIокIлъи, хаслъи гьелъ, лъагIалил щибаб хIокI нахъе толаго, миллатцоязе рагьараблъи. Цогидазда релълъинчIей, гьазухъего, дозухъего хъвадаризе лъугьинчIей, жиндир хатI билизе течIей - гьединайлъун лъала дида ТубхIат Зургьалова.\nГорда лъураб тIогьоде\nТIинкIун ана дир магIу,-\nГIодана дилъ дир рокьи.\nСонги дун елъанхъана\nДунгIан талихIай гьечIин,\nНолъги макьу букIана\nЙорчIизе бокьулареб... - гьал рагIабаз рагьана дие тIоцебе ТубхIатил цIар. Гьелъул ва дир гьалмагъ, цIакъ хехго нижедаса ятIалъарай ТIидиса Варашилазул Хадижатица ахIулаан гьеб кечI. Гьелъие хасаб бакъанги хъван букIана Хадижатил росулъа гIолохъанчи Ахбердило Ахбердиловас.\nРагIун гурони, рихьун шагIирзаби лъай - гьеб къанагIатаб иш букIана доб заманалда. РагIи дандбан мухъ хъвалевщинав чи шагIир вугин цевеги вахъунароан, шигIраби рагIун машгьурлъаразул кIудияб къиматги букIунаан. Гьединлъидал къиматалда къабул гьаюлаан гьидерицаги бецIдерил яс.\nХадур ниж щвана чIегIербарай ТубхIатихъе. Гьелъ цIаларал кучIдуз гIодизаюна эбелалъул ками хехго лъан рекIел тIегь бечIарай дунги. Дицаго хъваралдайин ккана доб мехалъ гьелъ цIаларал кучIдулги.\n- ЯчIа, ПатIимат, дихъе цоги нухалъ, цадахъ гIодила нилъерго улбузулги бицун, - ан абуна, къо-лъикI гьабулаго, гьелъ.\nАваданлъиялъ, рокьуца гурелги, магIуялъги гIагар гьарулелъулха ракIал.\n...Эбел гьечIел ясал, сордо рещтIиндал,\nДунги гъорлъе яче, чара холелъул.\nХъизан гьечIел яцал, цохIо хутIидал,\nДунги ракIалде щва, магIу тIолелъул...\nУлбул камуралщиназе гIахьалаб рекIел хIал. Бесдаллъиялъ хIал ккараб ракI магIие чучулаан, ТубхIатил кучIдулги цIалун.\n...Эбел, духъ бараб чIегIер\nБахъизе тIамуна дун:\nГьеб къабул гьабуларин...\n...Бахъана чIегIераб кIаз,\nБахчана магIил партал.\nАмма къоял анагIан\nЦIикIкIун камуна эбел...\n(«Бахъана чIегIераб кIаз»)\n...Танкан дир ботIроде рещтIараб хасел,\nХалатал сардазул магIил нугIищ мун?\nГIолохъанаб расулъ тIирщараб херлъи,\nДолъул хвел бихьидал, баккарабищ мун?\nЧохьол эбелалъул молоде къулун\nМагIу гьабулей дир рагIабийищ мун?\nЦинги, гьеб бихьиназ хъамун унелъул,\n«Унге», - йин ахIдолеб дир гьаракьищ мун?\n(«Дир гIолохъанаб херлъи»)\nДагъистаналъего загьирал гьунаразул гъамас гIадаб бакI буго БацIада росуян хъван букIана дица церегIанго соназ художник Наби Анкаевасул бицунеб макъалаялда. Гьеб гъансиний ТубхIатги халлъичIого кьураб къимат гъоб букIинищха.\nДицаго ретIарал тIугьдуз берцинлъун,\nБецIдерил магъилъан уней йиго дун.\nГIагараб ракьалде рокьиялъ йорхун,\nХурул кочIол мухълъун лъугьун йиго дун.\nДирго захIматалъул тIоцебесеб гIетI\nГьеб гъветIалъул рагIдукь дица бацIцIана.\nДора цере ругел рохьазул къиса\nСсанда дий эбелалъ бицун букIана.\n…ЦIад балелъул, магъилъ лъалкI тана дица,\nГьеб гьитIинаб, гIицIаб хIатIил букIана.\nЖакъа, кIодолъидал, гьеб батуларо,\nРосдал гIумруялъулъ дун гьечIей гIадин.\nТIолайго ТубхIат гьелъул хасиятгун гIамал жиндирго шигIрабалъ йиго: росдахъ чIалгIен буссунарей, чIегIераб кIазикь яхчун, магIуялъ гIанаби чурарай, кьураб талихI бахчизе лъаларей, пашманлъи рагьун бикьулей, божилъи биличIей, таваккалалъ течIей. Жиндир ракIрагьиялъ рекIелъги йосана гьей гIадамазда. МагIарулазул гIаммал тадбиразе хасаб чIаголъи кьола гьелъул кIалъаяз, гъираялда гIенеккула махсараялъул лъугьа-бахъиназулъ гьелъ лъолеб гIакъиллъиялъухъ, гIумруялъул мисалазухъ.\nНуж щалали лъазе,\nЛъазе гьабе, бабал,\nХвезе тоге, бабал,\nБищун лъикIаб мацI..\n(«Дир гьайбатаб алипба»)\nЛъимер гIадин дунгогицин йохана, ТубхIатил «Дир гьайбатаб алипба» тIехь тIоцебе бихьидал. ГьитIичазе гIуцIараб гьелда жаниб лъунщиналъул жакъа бугеб кIудияб кIвар! «МагIарул мацIалъул дарс цIале, бабу», - ян къвалалъ жийгогIанасеб тIехьги къан ячIунаан, жеги кIиго лъагIел бачIей нижер Алипай. ТIехьалда руго гьелъие рокьулел, рокьуларел героял, гьелдаса къецбан гьитIичаз рокъор рицуна хIайваназул, хIанчIазул, гъветI-хералъул цIарал, анкьил къоял, лъагIалил мехал. Ясли-ахалде щведал, гIурусабги лъан, гьанже кIичIизабун абула: пил-слон, гъалбацI- лев, хъартай-Баба-Яга абун.\nГIурус мультиказада рагIулел гурелги, жидерго рахьдал мацIалда щибаб жоялда цIар букIин гьитIичазда лъалареб, лъазабизе хIаракат бахъулареб заман буго гьаб. Гьеб заманалда баккараб кутакалда хIажатаб тIехьги буго «Дир гьайбатаб алипба».\nЛъаларо цогидазул иш, ТубхIатил гьеб захIмат кIудияб ишлъун бихьана дидаго.\nГьеб тIехьалъ лъимадул гъира балеб бугеб куц цIидасанги тIаде руссине, «зинкIкIулел, барщулел, гогьдарулел, кьурдулел..» лъималазул дунял рагьизе. Жиндилъго лъимерлъи цIунарай ТIубхIатида кIун буго гьитIичазул ракIазулъе кьо лъезе.\n«Баргъич», «Эбелалъухъ чIвараб чIегIераб дир кIаз», «Дир жергъен», «Маржанал», «Дир гьайбатаб алипба»- магIарулазул шагIир ТубхIат Зургьаловалъул гьал тIахьал руго жакъа нилъеда цере. Рохелги пашманлъиги, чIухIигун чIалгIенги, ватIан бокьиги - тIолабго рекIел хIал къватIибе загьир гьабулаго, шагIиралъ къалмица расарал, цо-цо тIаде магIу щущан хъварал тIахьал руго гьел.\nЭбелалде, ватIаналде, аваразул бахIарзазде гьарурал ТубхIатил кучIдул, цIиял куркьбалги гъун, ритIула гьунар бугел кочIохъабаз нилъер халкъалъухъе.\nСардал рогьун, къоял рукIкIун, къулула гьей жинде аман гьарун рачIаразул мухъал къачIазе. ТубхIат лъалезда гьезулъ гьелъул хатIги халлъула.\nМагIарулал рохараб сухIматалдаги яги пашманлъаралъурги ТубхIат нилъеда ятула. Елъулаго, гIодулей, магIу бацIцIунаго, гьимулей, лъидаго релълъинчIей, гьечIого гIоларей чIурканай ТубхIат.\nЛъицаго хисуларо гьей нилъее магIарул шигIрияб дунялалда. РекIел къасдазда рекъон гIамал гьабизе, гьунар рагьизе баракатаб гIумру гьарила нилъеца гьелъие.\nДругие материалы в этой категории: « Сариназулъ ахIарай ГIабасиласул Савдат\tТалихI къун, къороллъарай, къо бухIун, бесдаллъарай »\n17:05, 05 июня 2020, 26\n17:03, 05 июня 2020, 22\n17:02, 05 июня 2020, 19\n17:02, 05 июня 2020, 166\n16:53, 05 июня 2020, 18\n16:45, 05 июня 2020, 20\n16:42, 05 июня 2020, 16\n16:38, 05 июня 2020, 18\n15:59, 05 июня 2020, 25\n15:42, 05 июня 2020, 19\n14:32, 05 июня 2020, 29\n12:16, 05 июня 2020, 17


«БукIинеселъул учитель» абураб федералияб проекталда рекъон, Дагъистаналда рагьун буго Педагогиял хIалтIухъабазул профессионалияб махщел камил гьабиялъул центр (ЦНППМПР). Гьелъие нухмалъи гьабулеб буго ЧIарада районалъул ЦIуриб росулъа экономикиял гIелмабазул доктор, ДГТУялъулги ДУНХалъулги кафедрабазул профессор ГIабидов МухIамадица. Гьесулгун ккараб гара-чIвари бахъулеб буго гъоркьехун.\n- МухIамад, щиб кьочIое босулеб курсазде учитель ахIулеб мехалда?\n- Нижеца гIуцIулел интенсивиял курсазде 2021 соналда вачIине ккола щибаб муниципалитеталдаса щибаб дарсил вакилзабазул 10 процент. Муниципалитеталъ тIаса рищула нижехъе ритIулел учительзаби. Районазулгун ша- гьаразул лъай кьеялъул управлениязул нухмалъулезулгун букIараб дандчIваялда нижеца бичIчIизабун букIана курсазде щал ритIизе кколебали.\n-Проекталда цIар буго «БукIинеселъул учитель» абураб. Гьелъул магIна мухIкан гьабуни бокьилаан…\n- Проекталда рекъон цIализаризе руго школалъе букIинеселдаги хIажалъизе ругел ва жидерго махщел камил гьабизе гъира бугел учительзаби. ЦIиял технологиялги, методикабиги, лъай кьеялъул алаталги лъазаризе гъира загьир гьабулел педагогазул махщел цIубазаби – гьеб ккола централъул масъала. Масала, нижехъе ячIарай цо учительницаялъ абуна, жинца 62 сонги банила, кIиго лъагIалидасан пенсиялдеги инила, гьанже яхъун, жиндие гьаб цIалиго щайилан абун. Гьединал учительзабазе дица мисаллъун рехсола педагог Константин Ушинскиясул рагIаби: «Учитель учительлъун вукIуна живго цIалдолевгIан заманалъ. ЦIали гьоркьоб къотIизе тарабго, гьесулъ учитель хола», - ян.\n-Кин гIуцIун бугеб цIалул программа?\n- Учительзабазда хъвазабула диагностикияб хIалтIи. Компьютералдасан тестазе жавабал кьола гьез. Сундулъ риччалел ругел гъалатIал яги кинаб рахъалъ нахъе ккун вугев учитель – гьел суалазе жаваб бати буго тести- рованиялъул мурад. Тохтурасги цин унтуе гIилла чIезабула, хадуб гьабула дару. Гьединабго къагIида буго гьанибги.\nТестал руго батIи-батIиял темабаздаса гIуцIарал. Гьел тIуразарун хадуб хIадурула щивав учителасе хасаб программа. Лъай камилав, махщел тIокIав педагогасеги загIипаб лъайгун мукъсанаб хIалбихьи бугесеги цогояб программа букIине гьечIо. Тестазул хIасилал ритIизе руго щивасул электронияб почалде. БатIияв чиясда гьел лъазеги гьечIо. КIиго къоялъ рукIине руго дарсал ДИРОялда бугеб централда. Гьелдаса хадуб – рикIкIадасан цIали. Хасаб платформаялда рагьизе руго щивасул кабинетал ва гьенире ритIизе руго тIадкъаялги, лекциялги, семинаразул материалалги. Сентябралда тIоритIизе руго семинарал, мастер-классал, тренингал.\nОктябрь-ноябралда букIине буго хIасилияб диагностика. Гьеб мехалдаги лъай хашаб бугеблъи загьирлъани, гьединав учителасе удостоверение кьезе гьечIо ва гьев цIидасан цIализавизе вуго къокъал курсазда.\n-ЛъагIалицаги цIализавун, тесталъул суалазе жавабал кьун бажаричIев учителасда щиб гьабизе бугеб?\n- Росабалъ, хасго дагьал комплектазул школазда, цо учителасда тIадаблъун гьабула чанго батIияб дарс кьезе – махщелчагIи гьечIолъиялъ. Учитель гьечIого цIалдохъаби тезе бегьуларелъул, гьединаб нух батулеб буго лъай кьеялъул управлениялъги школалъул администрациялъги. Дица гьеб битIараблъун рикIкIунаро: лъавукъав учитель дарс кьезе тезегIан, гьеб кьечIого лъикI буго. Гьелде тIадеги, махщелчи хIажат вугониги, школа рикIкIуна хIажатал учительзабаздалъун хьезабураблъун.\nХIасилияб хIалтIиялъухъ бищун гIодобегIанасеб балл щварал учительзаби цIидасан цIализаризе руго – гьел хIалтIудаса махIрум гьари гуро мурад.\n-Гъоркьиса улкаялда тIоритIана ВПРал. Абулеб букIана, гьезул хIасил къватIибе бахъизе гьечIин абун. Амма дагьалъ цебе баянлъана гьелъул хIасил ва гьениб Дагъистан буго рачIчIалтIа (нилъедаса хадуб буго гIицIго Ингушетия). Гьединабго жо ккелародай гьал курсазулги?\n-Живго учителасда гурони, тесталъул хIасил лъазе гьечIо. Нижеца ахIи бахъинабизе буго гIицIго муниципалитеталъ квотаялде рекъон кколеб къадаралда учительзаби ритIичIого тани. Масала, гIурус мацIалъул учительзабазул – 10%, математикаялъул – 10% ва гь.ц. Кинабниги 16 дарсил учительзаби рачIине ккола нижехъе.\n-Гьезда гьоркьоре унищ рахьдал мацIалъулгун адабияталъул учительзаби?\n- Унаро. Исана буго хIалбихьиялъул сон – кинабго битIа-бишун ккани, интенсивиял курсал гIуцIизе руго рахьдал мацIалъул учительзабазеги.\n- Курсазде хьвадарав ва удостоверение кодоб бугев учителасул харжалде тIаде г1арац жубазе бугищ?\nКурсал лъугIарав учителасе рес щвела квалификациялъулаб категория гьабизе. Масала, кIиабилелъул бакIалда – тIоцебесеб ва тIоцебеселъул бакIалда – тIадегIанаб. Гьелъухъ гьесул харжалде тIаде гIарацги бачIина.\nКIиабизе, учителасе рес щвела курсазда вукIиналъул хIакъалъулъ документ портфолиоялда гьоркьоб лъезеги.\n- Лъица дарсал кьезе ругел интенсивиял курсазде рачIарал учительзабазе?\n- Федералияб министерствоялъ рагьун буго академия. Гьенире ритIизе руго курсазда хIалтIизе ругел махщелчагIи.\nДарсал кьезе нижеца тIадкъана «Бищун лъикIав лъагIалил учитель» абураб къецалда чIел босарал педагогазда, ЕГЭялъул предметиял комиссиязул предсе- дательзабазда, гьунар бугеб учи- тельзабазда.\n- Кин чIезабулеб, масала, щуго филологасда гьоркьоса кIигояв курсазде вачIине кколеблъи?\n- Гьеб суал тIубазе ккола муниципалитеталъ – школалъул директорас, администрациялъ. Нижеца абуна, тIоцебесеб иргаялда, витIизе кколин махщел камил гьабизе бокьилаанин абун жинцаго абулев учитель. Амма районалъул хIакъалъулъ лъикIаб пикру бижизабиялъул мурадалда, гьабсагIаталда нижехъе ритIун рачIунел руго лъикIаздаса лъикIал учительзаби.\nДругие материалы в этой категории: « Декларация къабул гьабуна


Пихъ бичизе гьечIеб санагIалъи\nБитIун гьалараб заманалда магIарухъа эхебе баччараб пихъ МахIачхъалаялъул базаразда бичизе санагIалъи кколеб гьечIин ахIи буго пихъил бетIергьабаз.\nМасала, тахшагьаралъул кIиабилеб базаралде рачIуна гьел аслияб куцалда. Амма нужеца шагьранух цIезабулеб бугин транспортги лъунилан, полициялъ нахъе хъамулел руго гьел.\nГьедин бицана ЭР-ялъе Унсоколо мухъалдаса пихъги босун вачIарав АхIмад ХIамзатовас.\nАхIмад ХIамзатов: «Жакъа гьеб пихъги нагIматалги гIезарураб гIолебищ? РогьинегIан полициялъ хъамулел рукIана гIадамал дора базаралдаса. 15 сордо-къоги кьун жанир тIамилин хIинкъизарулел рукIана. Базаралда жанире ине нух щоларого руго ричарухъаби. Жакъа нилъер улкаялда бугеб сураталъухъ балагьараб мехалда бихьулеб буго къватIиса продукциязе санкциял лъун рукIин. Гьедин букIаниги цIунулел гьечIо вичарулев чиясул ихтиярал.\nРачахъулел руго, гьезда тIад протоколал хъвалел руго. Исана цодагьабниги пихъ бижун бугелъул, гьелдаса пайда-хайир щвезе толеб гьечIо. Кивго мерхьунев вугоха пакъир-чи. Базаралда нахъа бугеб Батырайил къватI къанани, ричарухъабазе санагIалъиги гьабун, шагьаралъул транспорталъе къварилъи бугеб бакI гуро доб.\nЩибниги магъалоги кьечIого, цо-цо бакIалъухъ 300 гъурущ полициялъеги бакIарун чIарал чагIиги рукIунел руго дора. Коррупция лъугIизабулеб батани, коррупция лъугIизабизе бугоха, хIалтIухъабазул къимат гьабулеб батани, гьеб гьабизе бугоха. ЦIогьал хьихьулел ратани, цIогьалги хьихьун парахалъун рукIине ругоха».\nАхIмадица хадубго тIаде жубана шагьаралъул кIиабилеб базар гIицIго кванил нигIматал ричулеб бакI букIанила советияб заманалда. Гьанжеги гьединго щайила тезе бегьулареб, партал-хьит бичулел чагIиги нахъе ритIун.\nРекьарухъабазулгун фермеразул ассоциациялдеги ахIи балеб буго магIарухъа рачIарал пихъил бетIергьабаз, жал МахIачхъалаялда къварид гьарулел ругилан. Амма гьеб ассоциациялъул нухмалъулев ГIабдурахIман ГIабурикIовас ЭР-ялъе бицана дагьа-макъабго гIайиб гьеб къайидул бетIергьабаздаги бугила.\nГIабдурахIман ГIабурикIов: «Кибго бугеб проблема ккола гьеб – гьан бичулезулги, пихъ бичулезулги. Цере гьел базарал «Дагпотребсоюзалъухъ» рукIана. Гьанже гьезул цо рахъ бичун, цогидаб рахъ экс-мэрас жиндирго чагIазе бикьа-къотIун, гьеб хIисабалда бугоха.\nГьангже гьел гьениса хъамурал чагIи щалали лъалароха – фермералищ гьел, гурелищали. Базаралъул вакилзабаз абула гъора къватIир рукIун ратилила гъол, изну гьечIеб бакIалда лъун букIун батилила транспортги. Ричаризе жиндир заманалда жидехъе рачIун рукIун ратиларила изну босизе.\nБазар-хIакъ кьезе бокьун букIун батиларинги абула. Нижеда абулеб букIана базаралъул нухмалъиялъ кидаго ричаризе рачIунел чагIи ратани, жидеца хасал бакIал кьелила.\nАмма гьел фермерал ричаризе МахIачхъалаялде моцIида яги анкьида жанир цо-цо нухалда рачIунел руго. Гьедин гьел рачIинегIан гьел бакIал гъоз чIорого телищха? Гъозухъ гIарац щолелъул гьезие.\nЦо бакIги босун, иргаги гьабун, кооперацияги гIуцIун хIалтIи гьабулеб гIадат нилъер гIадамазул гьечIоха. Жив-жив ворчIани, гIола. Гурони, ахIдола жал гъоре ричаризе риччалел гьечIилан.\nНилъеразул гIадат буго дагьа-макъаб жо хIукуматалдаса щванани, цере ратаралги мерхьунаго унеб. Фермералги цогидалги цолъани, щибниги гьабизе кIоларо базаралъул вакилзабаздаги, росдал магIишаталъул министерлъиялдаги, хIукуматалдаги. Цолъуларого руго ал. Гьеб буго гIунгутIи».\nГъоркьисала горо-цIералъ хвезабун, пихъ букIинчIо Дагъистаналда. Исана буго. Амма бакIарун гьеб кьезе заводал хутIун гьечIо. Гьединлъидал гIурччинго бакIарухъего хъата-масан Россиялъул регионазде баччулеб буго дагъистанияз пихъ.


МагIарухъцин толеб гьечIо магIарул мацI » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nРахьдал мацI рихарал лъималазул ахал\nМагIарулазул шагIир, анцI-анцI соназ гIагараб росдал школалда лъималазда авар мацI ва адабият малъулев вугев мугIалим Гъагъагъа Рамазан ГIалиевас рикIкIунеб буго ясли-ахазда лъималазе миллиял мацIазда тарбия кьолел насихIатчагIи хIадурулеб отделение рагьизе кколилан.\nГIалиевас ДГУялъул филологияб факультет лъугIизабуна 1978 соналда. Исана 33 сон тIубала гьелдаса. Гьезул курсалда цIаларал гIолилазул гIемерисез учительлъи тIаса бищун буго. ДГУялъул филологияб факультеталъул гIурусгун дагъистаниязул мацIазул отделениеги (РДО) лъугIизабун, росабалъе цIияб гIелалъе тарбия кьезе ун руго гьел. АнцI-анцI сонал гьоркьор аниги, Дагъистаналъул батIи-батIиял халкъазул вакилзабилъун кколел ДГУялъул цересел студентазда кIочон тун гьечIо гIолохъанаб гIужалдаго бижараб гьудуллъи ва гьалмагълъи. Гьединал дандчIваял санайилго тIоритIизе хIукму ккун буго курсцоязул. Гьел соназда жаниб 6-7 гIелцоясдаса ратIалъунги руго Рамазан ГIалиевги гьесда цадахъ цIаларалги.\n«Тушбабазе кеп щоледухъ рукIине бегьуларо»\nШколазда цIалдохъаби лъикI цIалулел гьечIолъиялъ рахIат хвезабун бугоан Рамазан ГIалиевасул. Эбел-инсуцаги тIалаб гьабулеб гьечIила лъималазул цIала-къалиялъул. Лъабкъойилъаги соналги рорчIанила, гьанже, учительлъиги тун, гIумрудул бокьулеб ишлъун лъугьараб найихъанлъиялде вуссинила тIубанго. Гьедин гьабуни, творчествоялда тIад хIалтIизе заманги эркенлъулеб буго Рамазание. ЦIалдолез лъикIаб къимат кьураб шигIрияб кIиго тIехьалъул автор ккола ГIалиев. Гьезул цоялъе цеберагIи хъван буго аваразул машгьурав шагIир, ДРялъул Хъвадарухъабазул Союзалъул авар секциялъул нухмалъулев МухIамад ПатахIовасги. Философияб магIнаялъул мухъал гIезегIан руго гьел тIахьазда. ТIадчагIазе хIел-хIеди шигIруйилан ккун, илбисалъ квелъ барал «поэтазда» гьоркьовги гьечIо ГIалиев. ГIадатияв магIарулав ва гьунар бугеб шагIир Рамазан ГIалиев вуго нилъер бахIарчияб халкъалъул хасият чорхолъ бессарав чи. Гъагъалъ росдал школалда 33 соналъ магIарул мацIалъул ва адабияталъул дарсал кьурав Рамазание бокьулеб ишалъулъ кIудияб хIалбихьи щун буго. Амма цIалдохъабазул гьечIеб гъираялъ гьесулги хIалтIудаса ракIбуссинабулеб буго. МагIарул миллат бикьизабизе лъугьунездаги хIакъаб рагIи абулеб буго ГIалиевас, гIандал магIарулал ругила, гьелда тIаде тIокIал политикиял хIаял хIажалъуларила. Цоцазулъги дагIбадун, цоги халкъал тIадрелъулеб, нилъер тушбабазе кеп щолеб хIалалда рукIине рекъоларила аваразда. МагIарулазда гьоркьоб гъункиги вацлъиги гьечIони, нилъер миллат цебетIоларилан абураб, тIад кIалъазе рагIи гьечIеб пикру буго Рамазанил.\n«Дун аварав вуго»\nДагъистаналъул филологиялъул факультет (ФДФ) къайги мекъаб пишалъун рикIкIунеб буго Рамазан ГIалиевас. Гьеб суалгун ДГУялъул ректор МуртазагIали Рабадановасухъеги ун вукIана гьев. Гьединго ГIалиевас кIвар кьолеб масъала ккола магIарул росабалъ лъималазул ахазда авар мацI бицин. ГьабсагIат ясли-ахазда лъималги гьел идарабазул хIалтIухъабиги цоцазда кIалъалел руго гIурус мацIалда. Гьединлъидал школазда камилго авар мацI лъазабизе цIалдохъабазе захIмалъулеб буго. ДГУялда ФДФги цIигьабун, гьелда жаниб школалде рахинчIел лъималазе насихIатчагIи хIадурулеб отделение рагьизе кколин абураб пикру буго Рамазанил. Гьел махщалилаз Дагъистаналъул миллиял мацIазда кьезе кколила ясли-ахазда тарбия. «МагIарухъ ясли-ахазда гIурус мацI бицунеб букIин нилъер миллат хIакъир гьаби ккола. Цо заманалда шагьаразул цо-цо яслияздацин магIарул мацI хIалтIизабулеб букIана. Гьанже магIарухъцин толеб гьечIо магIарул мацI. ХIукуматалъ ихтияр кьун буго миллиял мацIазда яслиязда тарбия кьезе. Амма, жидер специалистал гьечIиланги абун, бакIалъулал тIадчагIаз гIурус программа билълъанхъизабулеб буго. Гьел гIурус гурони лъаларел гьитIичазул тарбиячагIи риччалел руго ДГПУялда. Гьеб суал тIубаялъе ва, ФДФги цIигьабун, рехсараб отделение рагьиялъе хIалтIи гьабеян ДРялъул лъай кьеялъул министрасухъе ва президентасухъе магIарулаз хитIаб хъвазе ккола. Школаздаги гIурус программа къабул гьабизе бегьуларо. Переписалдаги дица дун аварав вугилан хъвана, батIайиса хъварал гIандалги дида лъаларо», - ян бицана Рамазан ГIалиевас.\nмаг1арухъ лъималазул ахал сундуе къвариг1ун ругел? лъимал рокъор хьихьизе к1оларогойищ ругел? дун шагьаралда вук1аниги, дица дирго вас лъималазул ахалде вит1ич1о, 5 сон т1убазег1ан цо г1урус раг1ицин лъалеб бук1инч1о дир васасда.\nЛъималазул ахаз умумузе рес кьола хIалтIи гьабизе ва гIелцоялгун цадахъ лъимал церетIезаризе, амма гьезул насихIатчагIи рукIине ккола лъикIал махщалилал ва магIарул халкъ хириял гIадамал.


Дилималда «вертолеталъул майданалдаса» гIарзал\nДилималда мухъалъул нухмалъулесде данде митинг, 26 Июн2013\nЖидер мухъалда гIагараб заманалда кинал рукIаниги хиса-басиял ккезе рукIиналда хьул къотIун букIанин жидер, амма Дагъистаналъул бетIерлъун заманаялъ тарав ГIабдулатIипов Рамазаница телевидениялдаса мухъалъул бетIерасе лъазабиял гьарураб мехалда лъикIаб букIиниселда хьул бижанин жидерин рикIкIунеб буго Казбек мухъалда митингалде ракIарун рукIарал гIадамаз. Мухъалъул бетIер хиси тIалабго дагьал цересел къоязда тIобитIараб митингалда хурхун мухъалъул администрациялъул комментариял гьечIого жегиги.\nКазбек мухъалъул нухмалъулев МахIачев ГIабдулал хъулухъалъул болжал лъугIула 2015 соналда. Амма гьеб мехалде щвезегIан чIезе бокьун гьечIин жидееян лъазабуна гьал къоязда Дилим росдал майданалде ракIарун митинг тIобитIарал салатавиялъулаз. МахIачхъалаялъул мэр СагIид Амиров туснахъалде вачине шагьар бакьулъ вертолет рещтIаралдаса нахъе республикаялда кIудияб къиматалда рехсолеб буго гьеб транспорталъул цIар. Гьединго салатавиялъулазги МахIачевасде данде митинг тIобитIараб Дилималъул майданалда цIар вертолеталъул майданин лъун бугоан.\nГуни, Ичкlа, Хубар, ЦIияб ЦIобокь, Гертма, Гуни росабалъа митингалде рачIарал гIадамаз цере лъурал тIалабал гьадинал рукIана. Муниципалияб гIуцIиялъулги, администрациялъулги, бакIалъул парламенталъулги нухмалъулел болжал щвелалдего хъулухъаздаса гIодор чIезари, 2010-2013 соназда гьеб мухъалда харж гьабураб пачалихъияб гIарцул ревизия гьабизе президентас хасаб къокъа битIизе ккей, къануналда данде кколареб куцалда ричарал ракьалги объекталги Казбек мухъалъул буголъиялде тIадруссинари, язихълъун, иш лъугIулеб бугеб Дубки росдал суал тIубай ва цогидаб.\nГьел суалал тIуразе тIадал хIакимзаби гъорлъ ругеб партиялдаса инкар гьабун, жамгIияв хIаракатчи Гъайирбиев Гъайирбица нахъе кьуна «Единая Россиялъул» билетги. Гьеб митинг гIуцIаразул цояв ккола Гъайирбиги Идрисов Нургьамудинги.\nМасала, ЭР-гун букIараб гара-чIвариялда Идрисов Нургьамудиница бицана митингалде хIадурлъи гьабулелъул жал дандчIванин батIи-батIиял росабазул гIадамалгун. Гьаниб ракIалде щвезабизе ккола Казбек мухъалъул нухмалъулев ГIабдула МахIачев хъулухъалдаса нахъе ине рес бугилан дагьалъ цебеккун республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповас абурал рагIаби. Гьединлъидал гьеб лъазабиялда тIадрахъун хъата-масан «МахIачев нахъе витIиялда бан гьабулеб митинг» абун цIар кьезе рекъон бихьулеб букIун гьечIо Идрисовасда, кигIан нухмалъулесда данде вукIаниги. Амма гIадамал чIун руго гьедин хъвачIони, жидеца гьенибе гали бахъуларилан.\nКазбек мухъалъул нухмалъулесда дандечIей баян гьабуна Идрисов Нургьамудиница.\nИдрисов Нургьамудин: «Дида бихьулеб гьечIо гьаб ахираб анлъго соналда жаниб Казбек мухъ цебетIеялъе гьес гьабулеб хIалтIи. Доле дора ЦIунтIа, Хьаргаби ралел руго спорталъул кIалгIабиги, школалги, цогидабги. Нижер гьанибин абуни бугебги магIишат кIалагъоркье чIвалеб буго. Муниципалияб гIуцIиялъул бетIер ГIабдула МахIачевасдаги администрациялъул бетIер Сира Саиповасдаги абун букIана дица районалдагицин рукIунарел круизникал (сапарчагIи) ругин нужилан. Гьанжени рачIуна гьел хIалтIуде, ГIабдулатIиповас бадирчIваял гьаридалха киналго районазул нухмалъулезе. Дица гьезда абуна босейинха мисалалъе росдал магIишат. 19 батIияб рахъ бугин гьелда жаниб. Гьезул цонигияб цебетIезабизе щибин нужеца гьабураб? Сон-жакъа Хубаралдеги Ичкаялдеги ун руго дол. Гьениб гьезие кьун руго гьал дица лъолелго гIадал суалал. Ичкаялда гIолохъабазулгун дагIбагицин ккун буго гьезул».\nГьединго салатавиялъулазул дагIба буго бакIалъул депутатазда. Гьенив вугев 2I депутатасул микьгояс гIумру гьабуларо Казбек мухъалда. Кидаялиго гьезул умумул рукIун рагIула гьениса. Эхеде квералги рорхун, сессиялдаса ин бугин гьезул ишин бицана Нургьамудиница.\nИдрисов Нургьамудин: «Гьеб цо. КIиабизе, Гъозтала, Ичка, ГIаркьухъ росабалъа депутатал гьезего гьечIо депутаталлъун».\nЭР-ялъ чанго моцIалъ цебеги бицун букIана гьелго дандеккунгутIабазул. Доб мехалда гIадамаз дагIба балеб букIана бакIалъул бюджеталъе 50 млн гъурщил гьабураб къадаралда. Гьанже гьеб кибе арабали ревизия гьабулеб буго мухъазда гьоркьосеб Хасавюрталъул цIех-рехалъул комитеталъ.\nИдрисов Нургьамудин: «2008-2009-20I0 соназда кьурал субсидиязул буго гьениб кIудияб дандеккунгутIи. Ревизиялъе документал кьолел рукIинчIого, ОМОНги бачIун хасаб операция гIадаб жоги гьабун, рахъун руго гьезухъа документалги. Дица митингалда гIадамазда гьикъана нужеца нужерго лъудбуздагун лъималазда гьикъейин пачалихъалъ гьезиейин биччараб гьеб гIарац араб бакI. Гьединго администрациялъ ихдал кIиго КамАЗги босана анлъго млн гъурщиде. Цояб КамАЗ администрациялъул бетIерас бичун батана Хасавюрталда УБЭПалда хIалтIулев вугев жиндирго васасе».\nБатIи-батIиял гIиллабазда бан гьел суалазе жавабал кьезе разилъичIо администрациялъул вакилзаби. Масала, гьезул цояс абуна ревизиялъ кьелин гьелъие жаваб.\nКазбек мухъалъул администрациялъ официалияб куцалда прессаялдасан жаваб кьун букIана исана марталда тIобитIараб митингалдаса хадуб. Хас гьабун бакIалъул депутатаз хъван букIана рсепубликаялъул нухмалъулесухъе митингчагIи гьереси гьабураб хитIаб. Гьел ругин гIицIго хIалтIи къваригIун эхе-эхеде кIанцIолел чагIи ругин абураб къагIидаялда хъван букIана гьеб.\nГьанже 26 июналда гьабураб митингалъе жеги жаваб кьечIо гьез.\nМарталда букIараб митингалъ щибниги хисизабиялда божилъи букIинчIониги, гьанже бугин гьебин бицана салатавиялъул гIадамаз.\nЩайин абуни исана 4 июналда РГВКялдасан Рамазан ГIабдулатIиповас абунила пайда гьечIел нухмалъулезул сияхIалда вугин Казбек мухъалъул нухмалъулев.\nСугъулдерида сверухъ хIаял


Дагъистан ва гьелъул аслияб закон - Статьи - Сетевое издание «По новому пути»\nДагъистан ва гьелъул аслияб закон\n25.07.2019 17:15 Четверг\n26 июль — Дагъистаналъул Конституция къабул гьабураб къо. Конституциялъ щула гьабуна республикаялъул статус, Россиялъул Федерациялъул субъект хIисабалда. Законалда цебе киназулго ращадал ихтиярал, пикрабазе ва рагIуе эркенлъи, лъай, медицинаялъулаб хъулухъ, социалияб кумек щвей — гьеб киналъего квербакъулеб буго республикялъул Конституциялъ. Конституция къабул гьабуралдаса нахъе республикаялда гIуна цIияб гIел, хисана ахIвал-хIал, амма Конституция хутIун буго жамгIияб гIумруялъул аслияб законлъун. Жакъа Дагъистаналде тIадбуссунеб буго гIадлу-низам, республикаялъ тIасабищулеб буго цебетIеялъул цIияб нух. Жеги гIемераб ва жавабчилъи цIикIкIараб хIалтIи гьабизе буго. Гьеб киналъго ресги кьезе буго Дагъистаналда нахъеги гIумру тIегьаялъе ва дагъистаниял талихIаллъун рукIиналъе. Гьарула нужее щулияб сахлъи, гIагараб Дагъистаналда ва тIолабго Россиялда гIумру цебетIезабиялъе щивас гьабулеб хIалтIулъ чIахIиял бергьенлъаби гьарула.\n26 июль — Дагъистаналъул Конституция къабул гьабураб къо\nНилъер республикаялъул тIоцебесеб Конституция къабул гьабуна Темир-Хан-Шураб 1921 соналъул 5 декабралда Советазул учредителазул тIоцебесеб съездалда. Конституциялда кIварбуссинабун букIана Дагъистаналъе автономиялъул ихтиярал щвей ва гьединго республикаялъе нухмалъи дагьабги камил гьаби мурадалда пачалихъиял гIуцIабазул тIабигIат мухIкан гьабиялде. Гьеб аслияб куцалда букIана РСФСРалъул аслияб законалда бухьараб. Конституциялъ рагьана Советияб хIукуматалъул заманалда республикаялъул пачалихъалъулаб ва жамгIияб гIуцIи.\nАнкьго соналдасан, 1927 соналъул 5 апрелалда, Советазул ТIолгодагъистаналъул анлъабилеб съездалда къабул гьабураб республикаялъул кIиабилеб Конституциялъул тIоцебесеб статьяялда бихьизабун букIана Дагъистан кколин федерализмалъул кьучIалда рекъон РСФСРалъул ва СССРалъул гIуцIабазде гъорлъе унеб миллияб советияб республикаян. Гьелдаса анцIго сон ун хадуб, 1937 соналъул 12 июналда Советазул учредителазул ТIолгодагъистаналъул ичIабилеб съездалда къабул гьабуна Дагъистаналъул цIияб Конституция. Гьеб къабул гьабиялъе гIиллалъунги ккана республикаялъул миллатазул социалияб, политикиябгун культурияб ва экономикияб цебетIеялъулъ ккарал хиса-басиял. Гьелги аслияб куцалда рухьарал рукIана республикаялда миллиябгун пачалихъалъулаб ва административияб гIуцIарухъанлъи цебе иналда. Гьеб Конституциялъул кьучIлъунги букIана СССРалъул 1936 соналда ва РСФСРалъул 1937 соналда къабул гьарурал Конституциял. Хадусеб Конституция къабул гьабуна 1978 соналъул 30 маялда ДАССРалъул Верховнияб Советалъул иргадулаб гуреб микьабилеб сессиялда.\nГьеб аслияб законалъул лъикIаб рахъ букIана республикаялъе РСФСРалъул ва СССРалъул гIорхъаби тун къватIирехун кколел ишал жибго жиндаго чIун тIуразаризе рес щвей. Гьелдаго цадахъ Конституциялъул цIияб рахълъун букIана 1921 соналъул аслияб законалда букIараб Дагъистаналъул Конституция РСФСРалъул тIадегIанал гIуцIабаз тасдикъ гьабичIого, республикаялдаго къабул гьабулеб къагIида тIадбуссинаби. 1994 соналъул 26 июлалда республикаялъул Конституциялъулаб Собраниялъ цIигьабуна Дагъистаналъул щуабилеб аслияб зако. Гьеб букIана цIигьабунгIуцIиялъул заман. Гьеб Конституциялъул аслияб масъалалъун букIана Россиялда киса-кибего миллияб политика чучлъун, халкъазда гьоркьор рикьалаби кколеб заманалда, Дагъистаналъул миллатазул гъунки, цолъи цIуни. Щайгурелъул гьеб мехалда республикаялда раккулел рукIана жидее автономия хIажат бугилан кIалъалел гIадамалги миллиял багъа-бачариялги. Гьелдаса хадуб, ай ичIго соналдасан, 2003 соналъул 10 июналда, Конституциялъулаб Собраниялъ къабул гьабуна Дагъистаналъул цIияб Конституция.\nГьелда гьабуна 10 тIадежубай. Гьезда рекъон, республикаялъул Пачалихъалъулаб Советги хисун, чIезабуна президентасул хъулухъ. Гьелдаса нахъе гIемерал сонал инчIониги, бихьизабулеб буго аслияб законалъул кьучIалда нилъер гIумруялда жанир лъикIаб рахъалдехун хиса-басиял гIемер кколел рукIин. Конституциялъул мурад кколаро гIумруялда жанир гIицIго жакъа ругел жамгIиялгун политикиял ва социалиялгун экономикиял шартIал щула гьари. Гьелъул, аслияб куцалда, магIна ккола цебетIеялъул кинаб борхалъиялде рахине нилъер анищ бугебали жинда жаниб загьир гьаби ва гьелде халкъал рачине кколел нухал рихьизари.\nЖакъасеб Дагъистаналъул Конституция гIуцIун буго 11 бетIералдаса ва гьелда жаниб буго 105 статья. ЦIияб Конституция къабул гьаби дагъистаниязул гIумруялда жаниб ккана кIудияб лъугьабахъинлъун. Гьелъ тасдикъ гьабуна нилъер миллатал гIемераб халкъалъ гьудуллъиялда, гьуинлъиялда Россиялъул киналниги халкъалгун цадахъ гIумру гьабизе бугеб гъира ва къасд. Дагъистан Республикаялъул аслияб закон ккола республика хадубккунги цебетIеялъе ва халкъазда гьоркьоб гъунки букIинабиялъе щулияб кьучIлъун. Дагъистаналъул Конституциялъ гIатIидал ресал кьуна инсанасул ихтиярал цIунизеги, республикаялда социалияб ритIухълъи букIинабизеги.


Баринов: 93% россияназул батIиял миллатаздехун гьечIо рокьукълъи | Эксклюзив | Киназего гIаммаб Россия\nФАДНалъул коллегиялъул заседаниялда Игорь Бариновас цере рахъана 20I6 соналъ гьарурал цIех — рехазул хIасилал.\nГьелда рекъон гьаб ахираб заманалда миллатазда гьоркьоб букIараб жахIда, рокьукълъи дагьанин абулеб буго.\n«Жакъа 93% Россиялда ругел халкъаз абулеб буго жидедехун рокьукълъи гьечIин миллаталде балагьун. ГIицIго 5% гIумро гьаниб гьабулез абулеб буго жидедхен рокьукълъи лъазабулин, жал батIияб мухъалъул рукIиналда бан. Гьединго 4% россияназ абунила жидеда динияб дандеккунгутIи сабалъун рокьукълъи лъазабунин. Гьаб ахираб заманалда гьел руго бищун лъикIал хIасилал», — ян абуна Бариновас.\nЛеокадия Дробижевалъ, жийги кколей директор Центра социологии межэтнических отношений Института социологии РАН, абуна гьеб ФАДНалъ Россиялда тIобитIараб цIех — рех битIараб ва гIемерал чагIазда цIехараб бугин.\n«Гьел битIун гьарурал цIех рехаз нилъее кумек гьабизе буго цIиял хIукмаби къотIулеб мехалъ»- ян тIаде жубана Дробижевалъ.\nГьелъ гьединго абуна 75% нилъер россияназда бичIчIулеб бугила жал цойги миллатаздаса батIиял гьечIолъи ва гъункун рукIине кколеллъи. Гьединаб гIаммаб пикруялде халкъ бачIанила гьанжего гьанже советияб заманалдаса хадуб.\nНиж рохарал ругила заман анагIан, гьел хIасилал лъикIлъиялъ ва рорхулел рукIиналъ.


- Ниж хIалтIула архивазда, музеязда, хIукуматалъул ва жалго бетIергьанал чагIазул библиотекабазда, ралагьула некIсиял хъвай-хъвагIаял тIад ругел ганчIал (эпиграфика), гьединго хабалазул заназда хъварал баяназдасанги лъала къиматал хIужаби.\n- Чанго нухалъ щвана дун Москваялъулги Типлисалъулги пачалихъиял архивазде. Типлисалда гьединаб архив букIиналъе гIиллаги буго гьениб Кавказалъул сардарасул канцелярия букIин. ГIумаханил заманалдаса байбихьун, имам Шамилил ва къокъаб шаригIаталъул заманги гьоркьобе бачун, цIакъ гIемераб ва цIакъго къиматал документал руго гьенир. Дагъистаналда туснахъ гьаруразул, Сибиралде ритIаразул цIарал, гъанкъарал-чIваразул къисматалъул хIакъалъулъ бицунел документал. Шамилица ва гьесул наибзабаз цоцахъе хъварал кагътал, тIарикъаталъул церехъабазда хадуб полициялъул букIараб халкквей ва гьел туснахъ гьариялъул хIакъалъулъ рицунел кагътал, Сибиралде ритIаразул къадар, гьезул росабазул ва гьел ритIарал бакIазул цIарал. Масала, накъшубандияб тIарикъаталъул шайих Алмалоса МахIмуд-апандида хадуб букIун буго балъгояб халкквей, 1914 соналда гьев ккун вуго ва Россиялъул жанисеб губерниялде витIун вуго.\n- Нилъер тарихалъул, цере лъалел рукIинчIел, гIемерал баянал ва хIужаби тIатана гьенир. Масала, 1863 соналда Занки-апандил ва МуртазагIали-хIажил цебехъанлъиялда пачаясул тIалъиялде данде Закаталаялъул халкъ бахъиналъе гIилла букIун буго гьениб пачаясул тIалъи хIалица ГIисал дин тIибитIизабизе лъугьин. Гьелъул хIакъалъулъги лъалеб жо цIакъ мукъсанаб букIана.\n- Цо анкьалъ гьенивги хIалтIун, тIатинарун бажарана, цере лъалел рукIинчIел гIемерал тарихиял баянал ва хIужаби. Шамил-имамасул рагъда хурхарал, хасго асирлъуде ун хадуб ккарал лъугьа-бахъиназул хIакъалъулъ бицунел документал. Масала, Франциялде данде вагъулев вукIарав Алжиралъул цевехъан ГIабдулкъадирицаги имам Шамилицаги цоцазухъе хъварал кагътал.\n- Профессор Амри ШихсагIидовгун цадахъ хIалтIизе щвей дица рикIкIуна гIумруялъул кIудияб сайгъатлъун. Гьесул даражаялъул лъаялъул гIалимчи-востоковед Северияб Кавказалдаго гьечIо. Гьевгун цадахъ нижеца гелана Гъуниб, ГIахъуша, Шамил ва Хунзахъ районал. ХIисаб гьабураб мехалъ, нилъер умумуз бекьулеб ва бакIарулеб букIун буго гIелму. ГIемераб гIелмуги нахъе тун ун руго мунагьал чураял дунялалдаса. ГIараб тIехь ва квералъ хъвараб Къуръан камураб росу цониги гьечIо магIарулазул. Гьеб кIудияб рухIияб хазина ккола. Росдал бокьарав гIалимчиясул библиотека рикIкIине бегьула тIубараб архивлъун. Гьенир ратула тарихиял ва маданияталъул хIужаби, чIухIбуз цоцазухъе хъварал кагътал, гьарурал-хваразул хIакъалъулъ баянал. Масала, МачIадаса Багъужа-дибирасул буго камилаб хIалалъ цIунараб 300 сонилаб архив. Гьеб архивалда ратана, цере лъалел рукIинчIел, гIандалалгун цадахъ Надир-шагьасде данде рагъизе арал гьидерил рагъухъабазул хIакъалъулъ бицунел хъвай-хъвагIаял. «Рокъор чIечIого, ракьги динги цIунизе шигIиязул боязде данде къватIире рахъе», - ян хъвараб хитIаб буго гьел кагътазда гьоркьоб.\n- Заназда хъвараб цIали нижее хираго чIола, щайгурелъул гьезул гъоркьияб рахъалда рукIуна нижеца ралагьулел къиматал баянал. Гьел ратизе ккани, зонол ракьулъе араб гъоркьияб рахъ 0,5-1 метралъ бухъизе ккола.\n- Къалмица хъвараб гIоштIоца къотIуларин гурищ абулеб. ХIисабкьей хIисабалда, пуланаб гIелмияб цIех-рех лъугIидал, хъвала макъалаби, тIахьал. Ахирал соназда гьарурал хIалтIабазул хIасилалда лъазе кIвана XVI-XVII гIасрабазда Бакъбаккул Дагъистаналда, Ираналдаса бачIун, халватияб тIарикъат тIибитIун букIараблъи. Гьелъул церехъабаз кIудияб хIалтIи гьабун буго халкъалда гьоркьоб исламияб бичIчIи-лъай кьеялъе, гьелдалъун гIемерлъун руго мажгитал, мадрасаби, вакъпу-садакъа.\n- Нижер гIелмияб хIалтIуе квербакъулеб буго гьаб институталъул нухмалъиялде ккарал гIолохъанал, бажари бугел, гьабулеб хIалтIул кIвар бичIчIулел гIалимзабаз. Гьезие ракI-ракIалъулаб баркала буго.\nПрочитано 109 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 29 октября 2018 10:57\nДругие материалы в этой категории: « Редакциялде кагъат\tКомсомол гIуцIаралдаса тIубана 100 сон »


Ахбердило – гIалим\nИзтегляне 86.97 Kb.\nАлдух I ил Зайнаб (89 сон).\nШейхмух I амадов Х I ажи (Мач I ада школалъул тарихалъул муг I алим).\nМуртазаг I али\nАхбердило Ахбердилов, ТIидиб школалъул тарихалъул мугIалим, Шамил район. На снимке: мой дед Ахбердило – алим.\nАхбердило – гIалим.\nСоветияб историографиялъ кидаго бицунеб букIана, Октябралъул революция бергьинегIан, Дагъистаналъул мугIрузул районазда къанагIатги цIализе яги хъвазе лъалел чагIи рукIинчIилан. Гьеб баян кьолаан тIадегIанал цIалул заведениязул студентал–рукIинесел мугIалимзабазе, гьедин малъулаан гьезги жидерго цIалдохъабазда. Гьел рагIабазулъ, дир пикруялда, тIубараб ритIухълъи гьечIо цо гьадинаб гIиллаялдалъун. КинабгIаги щаклъи гьечIого, Советияб власталъ унго-унгоги щивасе щвезабуна, гIарац кьечого, лъай босизе рес, гьелъул баракат нилъеца жакъаги, гьаб капитализм гIуцIизе мурад цебе лъураб Россиялда гьанжелъизегIан хIалтIизабулебги буго. Гьелъул къимат гьабизе ва гIун бачIунеб гIелалда бицине, доб мехалъ цIалулел рукIарал, гьелдаса пайда босарал нилъеда тIадабги гьечIищха. Амма лъицаниги ракIчIезабизе бегьуларо, 1917 сон щвезегIан, гьаб магIаруллъиялда, тIубанго лъай-гIелму гьечIеб бецIлъиялда, гIалхул хIайваназда релълъун гIумру гьабулел рукIанин гIадамалилан абун. ХIакъикъаталдаги, гьезда лъалеб букIинчIо нилъее цIакъ хирияблъун лъугьараб гIурус мацI, Россиялъул ва Европаялъул халкъазул культураялъул бергьенлъаби. Амма цивилизациялдаса рикIкIад гIумру гьабулел магIарулазул цо-цоязда бергьун лъикI лъалеб букIун буго гIараб мацIги, тIарикъатги, исламияб гIелмуги. Гьеб рахъалъ гьел борхатаб даражаялде рахунги руго. Гьидерил тIалъи ккола устарзаби, гIалимзаби ва шайихзаби рахъараб, нилъер магIаруллъиялъего баракат кьураб ракь. Гьениса гIалимзабазул цояв вукIун вуго устарлъи кьезе мустахIикъав вугин абун гIемерисез рикIкIунев ТIидиса Ахбердилоги (1856-1961 сонал). Дун гьавилалде анкьго соналъ цеве, хирияб кIал биччалеб къоялъ Аллагьасул къадаралде щварав кIудадал хIакъалъулъ бицине дидаса мустахIикъал рукIина гьев лъикI лъалел рукIарал, соназде рахъарал ва гIумруялъул кIудияб хIалбихьи бугел росуцоял.\nАлдухIил Зайнаб (89 сон). Ахбердилас гIумру гьабулеб букIана росдал басрияб авалалда. Ниж рукIана лъикIал мадугьалзабилъун, рукъзалги доб заманалда гъункун, цоцазда тIад цоял ралаан. Гьесул кIитIалаяб минаялъул рагъида рукIана наязул тIулби, гьоцIо гьес хисулаан квен-тIехалъухъ. Цо гьацIул лълъарахъ доб мехалъ кьолаан кIиго гIачиязул нахул лълъар. Дун гьитIинаб мехалъ гIемер хIинкъизаюлаан хупаз (шайтIабаз), Ахбердилас абуни, цIалун ясин-дугIагун, гIодой юссинаюлаан. Хадуб дир унтарав васги сах гьавулаан гьебго къагIидаялъ. Гьев вукIана мажгиталда дибирлъун ва хадуб устарлъи щварав Ибрагьимхалил-апандил мугIалимлъунги. ТIидиса гурелги, цоги росабалъаги рачIунел рукIана Ахбердиласухъе гIелму лъазабизе бокьарал мутагIилзаби. Бищун ризго гьесухъе щолаан МачIадаса ШейхмухIамад, гьел кIиялго рукIана тIарикъаталъул нухда гьалмагъзабилъун. Цо нухалъ нижер ккана гьадинаб хабар. Ахбердилас лъимал кинан ругел абун цIех-рех гьабидал, дица абуна гьесда: «Цо-цо мехалъ дида ккола лъимал гьечIого лъикIан, нахъа заманалда напс капурлъизе бугилан абулелъулха»,-ян. Гьелде гьес жаваб гьабуна гьадинан: «Дир яс, гьедин ккоге дуда, гьабзазул горбода Къуръаналги ран, малакь-хIатIикь дин мерхьунеб заман бачIинаян хъван буго тIахьазда. Кин бугониги, цо Аллагьасда лъала, оцол габур гIадин биццалъулеб, квасул кун гIадин тIеренлъулеб жо буго дин. Щиб лъалеб, нахъа заманалда гьеб къиматалда букIинеги бегьула»,-ян. Гьес цоги абулеб букIана: «Вакъфуялъул ракьалда минаби разе бегьуларо»,-ян. Дида бицунеб рагIана, ахикье цIогьал кIанцIараб мехалъ, Ахбердилас гьезул кIуш кквезабулеб букIанин. Хадуб гьел цIогьал, тату хвараб мехалъ, гьесухъе рачIунел рукIанин тIаса лъугьаян гьаризе ва гIалимчияс, дугIаги гьабун, гьел сах гьарулаанилан. Лъаларо, уябищ гьеб хабар букIараб яги ургъун бахъарабищ.\nГьитIихIмадил МухIамад (82 сон). Ахбердило вукIана цIакъ цIаларав, гIараб гIелму лъалев чи. Гьес ТIидиб дибирлъи гьабуна рагъ байбихьилалде, хадуб росулъ мажгит къана. Гьесда балъголъабиги лъалел рукIана. Рагъде унев васасда хадуй гIодулей эбелалда Ахбердилас абун буго мун гIодой йиччай, гьев МахIачхъалаялдецин щвезе гьечIилан, гьедин ккун, нахъ вуссун вачIунги вуго гьев гIолохъанчи. Гьес гIемерал лъималазе саваб хъван, гьел берккеялдаса цIуниялъе хIаракат бахъулаан. ЦохIо гьеб мурадалъе хIалтIизабулеб тIехьги букIана гьесул, гьелдаса хъван, пайда босулаан хадуб цогидал цIаларал чагIазги. Дида лъалеб мехалъ, наял хьихьун гурони, гьесул гIи-боцIи букIинчIо. Оц балеб къоялъ, гIаксалда ретIун тIимугъгун, тIаде лъимги тIун, дугIа-алхIамги цIалун, тIоцересел рахъал ралел рукIана Ахбердиласги цоги цIикIкIарал чагIазги. Къаси кванан хадуб, квен биине ва хIатIал ритIа-рищизаризе, гIунтIун гIансагун, жиндиего кири щвезе нухда батараб гамачIги нахъе рехулаго, гьев чара гьечIого вилълъун унаан кIиго километраялъ, ХIадол гьабихъе щвезегIан. ЩибгIаги гIадамазе зарар гьесдаса кколароан. Доб букIана кутакалда ракъараб заман, ХIону магIарда бекьулеб букIана колхозалъул картошка. ЛъикI хIалтIун, сайгъаталъе гьениса бищун щвараб картошкаги белъун, Ахбердиласухъе гIагарай чIужу щвараб мехалъ, гьес гьеб къабул гьабун гьечIо: «Йохъ, рокъобе босизе бегьиларо. Лъоба хуриб кваназе бегьула гIорцIизегIан, амма рокъобе босизе хIарамаб буго»,-ян. Доб конфетал гьечIеб мехалъ, гьес тIаде рачIарал лъимал рохизаризе, цIулал гъуд (гьелда цIар букIана гIащукъ) цIун гьезие гьоцIо кьолаан.\nГIалидибиров МухIамад (77 сон). Ахбердило ризго вачIунев вукIана нижехъе къулгьу гьабизе. Гьесул букIана доб заманаялъ, цогидазда данде ккун, гIезегIан кIудияб мина, ресалда вугев чи вукIана гьев. КIиго сон барав дир вац захIматго унтун вукIун вуго. ГIадамаз эбелалда Ахбердиласухъе вачеян абун буго. Кодов ккун васгун, гьес абун буго гьелда: «Вай дир яс, кватIун йиго мун, унти байбихьарабго вачине кколаан дихъе»,-ян. Ахбердилас Куръаналъул аятал цIалигун, гьитIинав вац, гьесул магжида квералги рахъун, лъикIаб хIалалдаги лъугьун, мех балелде сахлъун вуго. ДагIба-къец ккараб бакIалда гьес гIадамазда гьоркьоб гIемер гьабулаан маслихIат, жамагIаталъго гьесул кутакалда къимат гьабулеб букIана. Гьес, гIадамазе гьоцIо бикьун, ризго гьабулаан садакъаги. ДугIа цIалун гуребги, унтаразе хIажатаб чIахI-херги кьун, гьеб хIалтIизабулеб куцги малъулаан гьес. Абизе бегьула, гьев халкъалъулго тохтур вукIанилан. Оц балеб къоялъ, 100 сон барав Ахбердилас, жамагIаталда цевеги вахъун, лъикIаб, магIнаяб вагIза гьаби ракIалда буго дида. Гьев хвараб кIал биччалеб къоялъ МачIадаса ШейхмухIамадица, гьесул хIакъалъулъ кIудияб кIалъайги гьабун, ахиралда абуна: «Дир гIелму гьав мунагьал чураяв Ахбердиласул гIелмуялдалъун лъугьараб буго»,-ян.\nШейхмухIамадов ХIажи (МачIада школалъул тарихалъул мугIалим). Хунзахъ районалъул ХIариколо росулъ вукIун вуго бицен бугев, имам Шамилил мугIалимлъунги вукIарав, Лачинилав абун цIар бугев гIалимчи. Гьесул вас, цIар арав кIудияв гIалимчи МухIамадихъ (1937 соналъ гьев туснахъги гьавун чIван вуго) Хунзахъ цIалун руго ЦIадаса ХIамзат, ТIидиса Ахбердило, Гьандихъа ГьитIиномухIамад – дибир (АхIмад-Апанди) ва дир кIудада ШейхмухIамад-ГIараб. Хадуб ЛъаратIе унаго ЦIадаса ХIамзат вачIун вуго МачIаде, цо сордо гьенибги бан буго, гьеб рохалилаб хабар лъарав Ахбердилоги тIаде щун, данделъун рукIун руго гьенир. Лачинасул МухIамадихъ гьел ункъалго гьудулзаби цIалун руго лъабго-ункъго соналъ. Ахбердиласул хIакъалъулъ кIудадаца дида гIемер бицунаан. Дун доб мехалъ вукIана гьитIинав чи, дида гьеб хабар гIемерисеб ракIалдаги чIечIо. КIал къабул гьабизе, Ахбердиласухъе унев дир кIудадада (гьанже кьо бугеб бакIалда) дандчIван вуго пашманаб хабар босун, чуялдаги рекIун, гьев ТIидиве вачине вачIунев цо гIолохъанчи. Ункъго къо гьенибги бан, щвана кIудада росулъе, Ахбердиласул хабада кIудияб вагIзаги гьабун букIун рагIула гьес. Доб заманалда Ахбердилоги ШейхмухIамадги Гьидалъго цIар арал гIалимзаби рукIараллъи гIемер бицуна цIикIкIарал чагIаца.\nМуртазагIали Башир (58 сон). ГьитIинаб мехалъ, ракь кванан, цIакъ унтулеб букIана дир чехь. ЦIакъго тату хвараб мехалъ дица гьарулаан эбелалда дун Ахбердиласухъе вачеян. Дида гьев цеве чIола загIипав, гIемер сонал рарав, бусаде ккарав чи. Вачун гьесда цеве гIодов чIезавураб мехалъ, гурдеги эхеде цIан, вай дир мискиниланги абун, чехьалда кверги бахъун, дугIа цIалулаан. ГьебсагIатго, гьес дугIа цIалулаго, дир унти къотIулеб букIана, чанги сордоялъ кьижизе кIвечIого вукIарав дун, гьесда цеве кьижун кколаан. Гьенисан эбелалъ кьижарав дун, мугъалда ваччун, унев вукIун вуго рокъове. Чанго нухалъ гьединан, 4-5 сон барав дун вачана эбелалъ Ахбердиласухъе. Щибаб нухалъ, гьес дугIаги цIалун, вугеб бакIалдаго дир хIехьезе кIолареб унти къотIизабулаан. Гьесухъе ризго дунги вачун ине намуслъарай эбелалда гьес абулаан: «Дир цо саваб буго гьав васасе. Дуца гьав, чохьол унтуца гIакъуба кьезе течIого, хехго дихъе ваче»,-ян.\nАхбердиласул хIакъалъулъ гьидерил росабазул харабаца гIемер бицуна гьесул гIелмуялъул даражаялъул борхалъи ва Аллагьас кьураб тIабигIияб махщел хIакъикъаталдаги устарлъиялъе мустахIикъаб кколаанилан абула. Нахъа заманалда гьадин букIине бугилан абун гьес бицараб тамашаяб хIалалъ загьирлъана жакъаян рукIуна гьел. Гьев гIалимчиясул рокъоб букIун буго гIезегIан кIудияб библиотека, гьелъул нахъе хутIараб цо бутIа нижер хъизаналъе баракатлъун ккола жакъаги. Ахбердилас гьаб дунялалда бан буго 105 сон, нусгониги лъагIел кьун буго гьес гIараб гIелму лъазабизе ва цойгидазда гьеб малъизе. Гьесул букIун буго гьитIинабго хъизан: кIиго вас ва цо яс. Доб цIакъ мукъсанаб медицина бугеб, батIи-батIиял унтабаздалъун холел гIадамазул, бищунго лъималазул, къадар цIикIкIараб заманаялда, Ахбердило-гIалим гIадинал чагIи рукIун руго халкъиял тохтурзабилъун (народные исцелители). Жидерго бугеб махщелалда рекъон, гьез, цIалун дугIагун, хъван савабгун, унтаразе бигьалъаби гьарун, гьел хвасар гьарулел рукIун руго. КинабгIаги рекIее асар кьолеб хIикмалъи бихьарабго, соназде рахъарал тIидисез абула гьелде Аллагьасул хIалкIолъиян. Гьединаб букIун буго Ахбердиласул гIелмуги гьелдалъун унтарал сах гьаризе махщелги. Дунялалъул магIишаталъе гуребги, нилъеца кIвар кьезе ккола рухIияб рахъалъеги, къимат гьабизе ккола кинабгIаги гIелму тIалаб гьабулел ракьцоязулги. Унго-унгоги жидерго ВатIан бокьулез хIаракат бахъула гIагараб росдал тарих ва гьеб бечед гьабурал мустахIикъал чагIазул хIакъалъулъ, мухIканго цIех-рех гьабун, лъазабизе. Гьединаб мурад цебе лъолеллъун рахъаги нилъ киналго. Дунги, хIурматиял районцоял, цIакъ рази вукIина дир кIудадал гIумруялъул бицаразе ва тIадеги кинабгIаги ритIухъаб баян кьуразе.\nАхбердило Ахбердилов, ТIидиб школалъул тарихалъул мугIалим, Шамил район.\nНа снимке: мой дед Ахбердило – алим.


Россиялъул рахъ ккурал Крымалъул тIадтараз лъазабуна жал хIадурал ругин крымтатаразул вакилзабазе вице-премьер, министразулги цогидал хъулухъалги кьезе. Гьеб гуребги, лъазабуна Крымалъул премьер-министр Аксеновас, гьеб автономияб республикаялда кIиго официалияб мацI букIине бугин – гIурус ва крымтатаразул мацIал.\nЦебего абухъе Крым татаразул миллияб мажлисалъ лъазабун букIана жал тIубанго данде чIолел ругин 16 марталда букIине бугеб референдумалде Крымалъул статусалъул суалгун гьоркьоб.\nКрымалъул премьер-министр Сергей Аксеновас лъазабуна, гьеб автономияб республикаялъул хIукуматалъул хиял бугин депортациялдаса ватIаналде тIад руссарал крымтатаразе хIалае кьолеб гIарцул къадар кIиго нухалъ цIикIкIинабизе жидерго рукIа-рахъиналъул шартIал лъикIлъизари мурадалда.\nНагагьлъун референдумалъул хIасилалда Крым Россиялде гъорлъе ани, гьеб бащдабчIинкIиллъиялъул тIабигIияб бечелъи билълъанхъизабулел щинал Украиналъул пачалихъиял идараби Крымалъул ТIадегIанаб шураялъул мал-мулклъун лъазабизе буго, ян тIаде жубана Сергей Аксеновас.\nГьеб гуребги – Крым гъурщил зонаялде гъорлъе ине бугин абуна гьес.\nКрымалъул статусалъул суалгун гьоркьоб 16 марталда тIобитIизесеб референдум официалияб Киевалъ къануналде данде кколареблъун рикIкIунеб буго, щай гурелъул Украиналъул Конституциялда рекъон гьадинаб масъала тIолго Украиналъул даражаялда тIубазабизе кколелъул.\nАмма гьелда балагьичIого Крымалъул тIадтараз Россиялъул квербакъиялдалъун гьаб суал гьоркьоб лъун буго. Кремлалъ лъазабуна Крымалда гIумру гьабулел гIурус миллаталъул гIадамал Россиялъ кIванагIан цIунизе ругин.\nГьелда разиял гьечIо Крымалъул татарал. Гьез абулеб буго жал жидерго умумузул ракьалде депортациялдаса тIад руссун хадусала бакIалъулал гIурус миллатчагIаз жидее зулму гьабулеб букIанин, гьединлъидал жидее бокьилаанин Украиналда рукIине.\nТуркиялда бугеб Крымалъул татаразул диаспоралъ жиндир иргаялда гьеб улкаялъул тIадтараздехун буссун гьАрулеб буго тарихияб ватIаналда гIумру гьабулел жидерго ракьцоял цIунеян абун Россиялъ Крымалда ругел гIурусал цIунулаго гIадин.\nТуркиялъул премьер-министр Ражаб ТIайгьип Эрдогъаница Эскишегьир абулеб шагьаралда букIараб митингалда цеве вахъун хъващтIан рагIи кьуна жидерго политикиял ихтиярал тIалаб гьабулел татаразе квербакъи гьабизе.\n«Нижеца крымтатарал сан гьаричIого тезе гьечIо. Дица телефонияб гара-чIвари гьабуна Россиялъул президент Владимир Путингун ва абуна гьесде, Россиялда тIадаб бугин крымалда ругел гIурусал гурелги – крымалъул татаралги цIунизе».\nТурказул Hurriyet абулеб газетаялъ лъазабулеб буго гьеб улкаялда житгараб къагIидаялда дандбалеб бугин Крымалъул статусалъул суал. РакIалде щвезабулеб буго 1783 соналда ГIурус чIужупача Екатерина КIиабилелъ гъулбасараб къотIи-къай.\nГьелда рекъон ГIусманияб къайсарлъи Россиялъул империялъе Крымалъул бащдабчIинкIиллъи кьун букIана, аммаила Туркиялъул ихтияр бугин Крымалда тIад жиндирго тIалъи цIигьабизе нагагьлъун крымтатараз жидерго лъидаго бачIеблъи лъазабуни ялъуни Крым лъабабилеб рахъалде гъорлъе ани, ян пикру гьабулеб буго Туркиялъул политикиял экспертаз.\nКрымалъул ханлъи 1441 соналдаса байбихьун 1478 соналде швезегIан ГIусманияб къайсарлъиялъул рахъ кколаан. 1774 соналда Екатерина КIиабилелъ гъулбасараб къотIи-къаялда рекъон Крымалъул ханлъи лъидаго бачIеблъун лъазабун букIана. Амма гьелдаса нахъе гьенире щвана Турказул аскариял, рагъарана цо чанго кьал.\nГьезул хIасилалда Крымалъул ахирисев хан Шагьин Герайица тахалдаса инкар гьабуна ва Крым, Кубань ва Тамань лъугIана Россиялъул ракьлъун. Гьелда цIияб цIарги кьун букIана – таврида ян абураб, ва Турказул султIан гьелда разилъанин ракIалде швезабулеб буго турказул экспертаз.\nЖиндирго территориялда сепаратизмалъул бербалагьи гьукъулеб Кремлалъ гьалкъояз ракIалде щвезабулеб буго «Инсанасул ихтияразул Декларация» абураб халкъаздагьоркьосеб документ.\nХасго щибаб миллаталъул ихтияр бугин суверенитет тIалаб гьабизе, ян абулеб мухъ. Ва гьеб тIалаб гьез базабулеб буго Крымалда ругел гIурус миллаталъул гIадамазул ахIвал-хIалалда. Гьелдалъун баккулеб буго суал – бугищ гьадинабго ихтияр крымтатаразулги гьез гьабсагIат гьединаб тIалаб гьабулеб гьечIониги.\nГьадинаб суал кьуна нижер радиоялъул мухбирас Оксфорд Университеталъул гIелмияв хIалтIухъан Адам Робертсие.\nАдам Робертс: «Ращадал ихтияразул ва жидерго къисмат бачиналъул принцип Цолъарал Миллатазул ГIуцIиялъул Низамалъул тIоцебесеб бутIаялда лъазабун буго 1945 соналда. Гьелдаса нахъе гьанжелъагIан халат бахъунеб буго бахIс – кин гьеб принцип тIубазабизе кколебилан абураб.\nРес бугищ кагътида гуребги – гIумрудул шартIаздаги гьеб принцип тIубазабизе,- гьале аслияб суал. Рехсараб принцип цебеккунго ургъун мухIканаб гуреб къагIидаялъ лъазабун бугоан. Щибаб халкъалъул ихтияр бугин жиндирго пачалихъ гIуцIизе абураб магIна буго гьелъул.\nАмма гьениб дурус гьабун гьечIо – хасго кинал халкъалъул гьадинаб ихтияр бугебали, ва ругищали гьадинаб ихтияралдаса махIрум гьарурал халкъал?\nУзухъда гьеб принципалъ цо рахъалъан кIудияб роль хIана батIи-батIиял халкъал колонизациялъукьа рорчIизариялдаги Германия цолъизабиялдаги, цогидаб рахъалъан гьеб суал нахъеги баккана гIемерал конфликтазда.\nКосовоялдаги, Шри-Ланкаялдаги, Гуржистаналдаги,Туркиялдаги. Крымалъулийн абуни – тIоцебесеб иргаялда гьикъизе ккола - гьеб ракь Украиналъул буталъун хутIизе ккола ян абураб пикру битIараб бугониги, бугищ крымтатаразул ихтияр жидерго лъидаго бачIеблъи тIалаб гьабизе?\nПалхIасил – рехсараб низамалда гIумрудул щибаб лъугьа-бахъиналъе, щибаб ахIвал-хIалалъе жавабал ратуларо. Гьединлъидал гьединал жавабал ратизе ккола кIалъа-басаязда, щибаб рахъалъул интересал цIунун».