Дагьлъун бугищ Дагъистаналда чIвалел полициязул къадар?\n2014 соналъул ихдалил лъабго моцIида жанив Шималияб Кавказалда чIварал полициялъул хIалтIухъабазул къадар гIемерго дагьлъун буго. Гьединаб баян кьуна гьал къоязда инсанасул ихтиярал цIунулеб «Мемориал» гIуцIиялъ. Гьелъие гIиллалъунги инсанасул ихтиярал цIунулез рикIкIунеб буго Дагъистаналда ругел радикалияб пикруялъул гIолохъаби Сириялда ва ГIиракъалда ругел рагъулал тунка-гIусиязулъ гIахьаллъизе ин.\nАраб соналде дандеккун Шималияб Кавказалда чIварал полициялъул хIалтIухъабазул къадар дагьлъанин абулеб буго инсанасул ихтиярал цIунулез. «Мемориал» гIуцIиялъул хIалтIухъабаз гьарурал цIех-рехазда ихдалил лъабго моцIида жаниб Шималияб Кавказалъул ункъо республикабазда чIван вуго 12 полициялъул хIалтIухъан. Гьел ккола Дагъистан, Гъалгъаязул республика, Карачаевазулгун Черкесазул ва Гъабардагун Балкаразул республикаялда чIварал чагIи.\n2013 соналъул хасалил гIужалъ чIван рукIун руго 20 полициялъулал. ЛагIелалъ цебе, ихдал чIварал къуваталъул идарабазул хIалтIухъабийин абуни гьаб соналда дандеккун кIиго нухалъ цIикIкIун рукIун руго, 27 жаназаги, 38 ялдасаги цIикIкIун чи лъукъун вуго.\n«Мемориал» гIуцIиялъул пикруялда рекъон гьединаб къадаралъ пполициялъул камиялъе сабаблъун ккун рагIула Шималияб Кавказалдаса, радикалияб пикруялъул гIолохъанаб Сириялдегун ГIиракъалде лъутун ин. Жанисел ишазул министерлъиялъ экстремизмалда данде гьабулеб хIалтIулъ чIаголъи лъугьун букIиналъул мисалалги ругилан абулеб буго инсанасул ихтиярал цIунулез, амма аслияб гIилла тIадехун бицен гьабулел гIолилал ватIан тун къватIире ин бугин.\nГьеб баян ритIухъ гьабулеб буго политолог Руслан Гереевасги. Амма гьес рикIкIунеб буго ахIвал-хIал хисизеги бегьулилан.\nРуслан Гереев: «ГIиракъалъги Сириялъги хIакъикъаталдаги хIалтIи гьабуна Шималияб Кавказалдаса гIолохъаби жидерго кьеразулъе ахIизе. Гьез гьеб официалияб куцалъ лъазеги гьабуна жидерго сайталдаса. Амма цохIо гьаниса гурелги, гьединго татаразул ва занербайжаналъул республикабаздасаги ахIана гьез жидерго доре гIолохъаби. Гьединлъидал бичIчIулеб гьечIо щай хас гьабун Кавказалдаса гьенире ахIарал чагIазул бицунебали. Гьединго битIун гьечIо цохIо гьеб хIужаялда бан дагьлъанин Кавказалда чIвалел полициялъул къадарилан аби, жанисел ишазул министерлъиялъги цIияб куцалда байбихьана хIалтIизе, гьез тактика хисизабуна жидерго хIалтIулъ. Терактал дагьлъана Дагъистаналда. Амма кIочене бегьуларо гьадинаб хIужаги, Сириялда ва ГIиракъалда рагъулаб дандечIей хIалуцун хадуб гьел радикалияб пикруялъул гIолохъаби тIадруссине руго жиде жидер ватIаналде».\nДагъистаналда гьанжелъагIан чIварал ва чIвалел ругел полициялъул хIалтIухъабазул къадар лъиданиги лъаларин ва лъазе ресги гьечIин, щайгурелъул гьезул хIакъикъияб баян жанисел ишазул министерлъиялъ бахчулеб бугилан бицана полициялъул хIалтIухъабазул махщалил цолъиялъул нухмалъулев Шамилов МухIамадица. Мисаллъун гьес бачана пуланаб бакIалда хасаб операция тIобитIулелъул хварав полициялъул хIалтIухъан чIванилан абураб баян кьолин гьез къватIибе гьебго къоялъ, амма хвалилаб ругъунги щун чанго къоялдаса азарханаялда хварав чиясул хIакъалъулъ щибго сихI къватIибе бахъуларин.\nШамилов МухIамад: «ХIукуматалъул гьечIеб къуватги бихьизабун, полициялда хIалтIулел сахалдаса сахал гIолохъаби чIван хъун гьарулел руго. Жакъа тIутIал гIадин чIвалел руго гIолохъаби гьел цIунун бажарулеб гьечIо тIалъиялъухъа. Гьелдалъун гъоркьисалалде дандеккун гьел гIолохъаби чIвай дагьлъун яги гIемерлъун бугилан абураб баян буго щибго гуреб чIанда. Сириялде рагъизе анилан абурабги буго лахIчIегIераб гьереси. Гьенире инчIого Дагъистаналда буго цин гIадлу гьабизе ккун. Дора рагъулелги ратила нилъер гIолохъаби, амма гьел гьенире унилан абун гьанире чIвалел полициялъулал дагьлъичIо».\nШамилов МухIамадица гьединго бицана ахирал соназда Дагъистаналда хварал полициялъул хIалтIухъаби ракIалде щвеялъул тIехь хIадур гьабизе баянал ракIарулел рукIанин жидер идараялъ, амма гьезул хIакъикъияб баян щвечIин кодобе.\nХалат бахъараб КТО\nРитlухълъи балагьулев полицияв\nЦо сордо-къоялда жанив чlван вуго щуго полицияв\n«Такъсиразул цо процент гурони «рохьилазул» гьечIо»


«ЛЪАЛАРО»ЯЛЪ ЖАВАБЧИЛЪИЯЛДАСА ЭРКЕН ГЬАРУЛАРО. - 29 Апреля 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Апрель » 29 » «ЛЪАЛАРО»ЯЛЪ ЖАВАБЧИЛЪИЯЛДАСА ЭРКЕН ГЬАРУЛАРО.\n«ЛЪАЛАРО»ЯЛЪ ЖАВАБЧИЛЪИЯЛДАСА ЭРКЕН ГЬАРУЛАРО.\nГьал г1агарал къояз халгьабиялъулаб сапаргун Хунзахъ редакциялде вач1ун вук1ана россельхознадзоралъул хурдузул карантиналъул отделалъул инспектор Исакъов Багьавудин. Хурзабахъ рекьулел культурабазул хьоназул, г1олохъанал гъут1бузул качество бук1инаби г1иц1го кагътил гурого бет1ергьанлъи гьеч1еб г1уц1иялдаса т1алаб гьаби кепаб х1ужалъун бихьаниги, т1аде вач1арав гьоболасухъа нужееги баяналъе бук1инеян дица босана гьит1инабго сурав.\n-Багьавудин, нижер г1уц1иялъул ц1аралда гъорлъ «росдал» ан ц1ар бук1иналъищ мун нижехъе ккарав, щиб мурадалда т1обит1улеб бугеб халгьаби гьаб?\nБат1аго, редакциялъ-къват1ибе казият биччай, телевидениялъ-передачаби рахъун къват1ире кьей гурони бат1ияб, хасго росдал маг1ишаталъул х1алт1и гьабулареблхьи нижедаги лъала. Амма Дагъистаналда г1емерго загьирлъулеб буго СПКяздагун фермеразул маг1ишатазда гуреб, лъай кьеялъул г1уц1абазда, бат1и-бат1иял предприятиязда хадур рухьинарурал ракьазул къадар.\nДРялъул Х1укуматалъул постановлениялдалъун нилъер гьаниб батараб 9 карантиналъулаб х1ут1-хъумуралдагун заралияб ч1ах1алда данде рагъ гьабизе бихьизабун буго законалъ. Инсанасул сахлъиялъе ц1ик1к1араб зарал бугел, ах-хуралдаса щолебниги бач1ин хвезабулел гьел карантиналъулал объектал т1ирит1и гьукъи буго нижер х1алт1ул мурадги.\n-Рехселарищ, г1адамазда лъазелъун, гьезул цо-цоялниги? Мисалалъе босани, цере т1орит1арал халгьабиязда хунздерил ракьазда ратарал?\n-2012 соналъ т1обит1араб халгьабиялъул х1асилада, Хизроевасул ц1аралда бугеб СПКялъул (54 га), «Хьиндахъ», «Хунзахъ» муниципалиял г1уц1абазул ракьазда (7 ва 0,3 га) пихъ кьолел гъут1бузе зарал гьабулеб батана калифорниялъул щитовка х1ут1алъ (сураталда-гьеб ва гьелъ хвезабураб г1ечул бач1ин). Гьединго гьелго г1уц1абазул ракьазда т1ибит1ун батана «повилика полева» (сураталда) ч1ах1ги. Гьеб буго паразиталъулаб г1умруялъул хер. Нужеда г1емерго бихьун батила картошкадул ламщуялда, могьолал культурабазда гьоркьоб гьаб т1огьилаб, рек1-рек1ун хархадун бижун унеб хер. Гьелъ к1удияб г1езе, цебет1езе биччаларо нилъеца бекьараб щибго. Нужеда мадугьалихъ районазда Хьаргаби, Гъуниб «бакът1ерхьул плодожорка» к1алк1уч1алъ ахирал соназ балагь бач1инабун буго мокьрол бач1иналде. (Бит1араб бицани, гьаб сураталда бихьулеб г1адаб гурого микьир диеги щвеч1о гьаблъиялъ-авт.).\n-СПКязул иш щиб бук1аниги, г1адатал г1адамазда кин лъазе рес бугеб гьеб дуца т1адехун бицанщинаб? Т1адежоялъе, рач1ун нужер инспектораз г1ак1аги къот1изехъин буго дол гъаримазда…\n-«Лъаларо» ялъ жавабчилъиялдаса эркен гьаруларо я колхоз-совхозалъул председателал, я жалго лъик1ал лъугьун хурухъанлъи-ахихъанлъиялда х1алт1улел, гьелъул ниг1матал ричун пайда босулел. Х1ут1-хъумурги сорнякалги ц1акъго г1емерлъилалде, феромоназуал къорал (ловушкаби) гъун, ч1ах1ал кьолболъа рахъун лъуг1изарун, бигьаяб гьеч1ищ нилъеего, бач1инги щвеч1ого, щварабг1аги бач1ин унтарабги кванан рук1инч1ого?\nМисалалъе босани, дуда раг1ун батила амброзия хералъул. Аллергия, бронхазулаб астма бугезе бицун бажарулареб г1азаб буго гьелдасан. Г1емериселъ гьеб т1ибит1ула ламадуралъул, люцернадул хьоналда гьоркьобе ккун. Гьединлъидал, к1удияб къадаралда бекьизе хьон босулез ричарухъабазда ц1ехезе ккола карантийнияб сертификат. Ч1езе гъут1биги хьоналги лъик1 бук1ина лицензия бугел, гьеб ишалда лъик1алин ц1ар арал г1уц1абахъа росизе.\nКиг1ан лъик1 бук1араб гьаб ахираб 2-3 соналъ нилъерго гьаниб, Кизилюрталда г1езабураб помидор-охцер кванан?!\nГьанжег1агар нижер специалистазе баянлъана дозулги бач1ин томатазулаб ицалъ кваназе байбихьун бугилан. Щибаб зарал гьабулеб жоялде данде рагъ кьуч1дасанго гьабизе бигьаяб бук1уна, гьеб г1емерлъидалин абуни, зах1малъула. Добго колорадоялъул жукалъухъ балагье, гьабсаг1ат гьебгун кинабг1аги рагъалъ х1асил кьолеб гьеч1о.\n- Маг1арухъ ругезе картошка «к1иабилеб чедлъун» кколелъул, кинал малъа-хъваял гьарилел дуца, гьелъул бач1ин цо къадаралъг1аги дуца рехсараб х1ут1алдаса ц1униялъе.\n- Цо-цоязул ц1акъ жидецаго лъик1абин рик1к1унеб «г1адат» буго к1униялда, шишаялда хъвараб къадаралдаса ц1ик1к1ун загьру лъадалъ билъизабизе. Гьедин гьабиялъ лъик1аб х1асил кьоларо, ракьулъеги жибго ниг1маталда гъорлъеги заралиял веществаби ин гурого. Х1ут1ал хвезарулебан нилъедаго унти ккезаби г1антаб ишлъун рик1к1уна дица. Х1аракат бахъе санайил жуказде гьабулеб загьру хисизе. Цогояб х1алт1изабуни, долде ругьунлъун ккун, х1ут1азе заралго ккеч1ого хут1ула. Бокьуларо гьел хъурумсахъазе ц1улал рохъоги (10 кг. цо соткаялде х1исаб гьабун т1амхазде гьурщизе яги жеги баккилалде ракьалде бан тезе лъик1аб буго гьеб).\nБегьула ихдал г1ужалъ, картошка бекьун хадуб гьезие къор гъезеги: щибаб кьер ккун, жанибе картошкадул кескал яги хъал барал ц1орол банкаби (0,5 – 1 литраялъул) къазарун тела ракьулъ ва зама-заманалдасан балагьила ва хъурила къоринире ккун ратарал х1ут1ал.\n- Гьабулищ Россельхознадзоралъ х1алт1и къват1исел пачалихъаздаса бач1унеб химикатазул ц1ураб пихъ-мич1алда, кванил ниг1матазда сверун?\nРоссиялде баччизе эмбарго т1ад лъурал улкабазда ниг1матал республикаялде риччангут1иялда хадуб хал кколеб отделги буго нижер г1уц1иялда. Гьедин, дагьаб цебег1ан тоннаги хадубги Польшаялдаса г1ечул, 422 кг. Литваялдаса генул, 6- кг. Италиялдаса клубникадул т1ат1инабуна нижер специалистаз. Турциялдаса рач1унел ниг1матазулги к1удияб къадар бет1ергьанасухъанги бахъун полигоналда т1аг1инабуна. Нижер баракаталдалъун, х1алт1удалъун гьукъараб жеги к1удияб заралалъул дуца гьикъини: 2014 соналда 17 тонна Азербайджаналдаса бач1унеб хурмадул батун бук1ана карантийнияб ч1ах1 – повиликаялъул хьонгун жиб бугеб, нижеца гьеб бахъана ва улка-экспорералъухъе нахъбуссинабуна. К1вар гьеч1ебин кканиги, нижер х1алт1и буго инсанияталъего пайдаяблъун ва пашманал х1асилаздаса ц1униялъе профилактика гьабулеблъун.\n- Баркала, Багьавудин малъа-хъваязухъ ваг ара-ч1вариялъухъ\n- Дуеги баркала гьедин бич1ч1игун нижер х1алт1уде балагьаралъухъ.


Къудукьа Мусалав (1652 – 1717) » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nХIажи МухIаммад бину Муса бину АхIмад аль-Къудутли аль-Авари аль-Дагъистани – гьадин хъван буго Къудукьа Мусалав абун нилъее машгьурлъарав, магIарул бергьарав гIалимчияс жиндирго цIар. ГьитIинго инсуда цеве росулъ гIелмуялъул аслабиги цIалун, Мусалав ана Ругъжаве, жиндирго вукIинесев вакьад Абубакарида цеве цIализе. Гьелдаса хадуб кьучIаб лъай щвана Мусаласе доб заманаялъ Дагъистаналдаго лъикIаллъун рикIкIарал Сугъралъ ГIали Ризал ва ГIободаса ШагIбан-Къадил мадрасабазда цIалиялъ. Гьесул цIалиялде бугеб гъираги, пагьмуялъул бегIерлъиги ва исламалде бугеб рокьиги жигарчилъиги бихьун, мугIалимзабазги цIикIкIун кIвар кьуна гьесул гIалимчи вахъинавиялде. Гьениб гьес аслияб къагIидаялъ цIалана Къуръаналъул гIелму, тафсир, хIадис гIелму, гIараб мацI, фикъгьи ва мантIикъ (логика). Гьеб цIали камил гьабиялъул ва тIадеги лъай тIалаб гьабиялъул мурадалда Мусалав ана Мисриялде, ХIижазалде, Йеменалде. Цо-цо мухIканлъичIел баяназда рекъон гьев щун вуго: Крым, Казань, Азербайджан, Иран, Хорасан, Гьоркьохъеб Азия, Турция гIадал исламиял хIукуматазде мугIалимзаби ралагьун. ГIагараб бакъбаккул хIукуматазда гьес гъваридго лъазабуна фикъгьи, хIисаб гIелму ва философия. Ахирги гьесда рагIула Йеменалда вугин СалихI абун бергьарав гIалим. Гьенивеги ун Мусалас СалихIида цебе анкьго соналъ гIелму цIалана. Цо-цо баяназда рекъон, доб мехалъ Турциялъул султIанас Мусалав Мисриялда мударислъун тана. Гьениб гIезегIан соналги ран руго гьес. 1697 абилеб соналъ жиндирго мугIалим СалихI хведал Мусалав Дагъистаналде тIад вуссуна. Гьелде щвезегIанги кIигониги нухалъ вачIун вукIун вуго гьев ватIаналде. Жакъаги нилъее нахъе хутIарал хъвай-хъвагIаяз ва кагътаз баян гьабулеб буго гьев кIиясулго цоцазде букIараб адабалъул ва рокьиялъул.\nЖиндирго мугIалим СалихIиде Мусалас гIараб мацIалда гьабураб назму магIарулалде буссинабун буго гьадин:\nДур рагIдукь жиб букIараб\nНижер берцинаб яшав\nБихьун бералъ борцинчIо,\nРагIун гIиналъ босичIо.\nЛъачIо букIараб лазат.\nМун даим рекIелъ вуго\nРекIараб чирахъ гIадин.\nНужедехун дир шавкъги\nЩвараб гIор гIадин буго.\nДун хьулазда вукIуна\nДуда аскIой щвелилан.\nАнищ дир цIикIкIанагIан\nРикIкIалъула дир мурад.\nМунги дунги ратIалъи —\nРахIманасул иш буго,\nЛъалеб анищ гьелъие\nГьабизе кIолеб кумек.\nСалам буго дир дуде,\nКъо-лъикI гьабулеб гуреб.\nКIудияб салам буго,\nТIаса ин жиндий гьечIеб.\nГьаб назму-кагъат букIине ккола Мусалас Йеменалдаса нахъвуссун вачIиндал хъвараб. Гьеб СалихIихъе щвезабунги буго Мусаласда цадахъ дова цIалулев вукIарав, гьесул гьудул Бакълъухъа Гъулил МухIаммадил Мухаммадица. Гьев МухIаммадги ГIободаса ШагIбан-Къадица живго Бакълъухъ дибирлъун вугеб мехалдасаго цIализавурав цIакъ лебалав мутагIил вукIана. ГIободаги цIалун Мусаласда цадахъ гIелму цIализе къватIиве арав гьесул гIумру къокъаб букIун буго. Цин росулъеги вачIун кIиабизеги Йеменалде арав МухIаммад хехаб унтиги чIван доваго хун вуго. Гьесул хIакъалъулъ цIакъ дагьал гурого баянал нахъе хутIун гьечIо.\nМусалас гьеб кагъат битIилелде СалихIица хъван букIун буго «Жабалул агIла» абураб тIехь. Гьединаб тIехь бугин рагIидал Мусалас кагъат битIун буго, Бакълъухъа МухIаммадида гьарун, цо жиндиеги хъвай гьеб абун. МухIаммадил квералъ хъвараб гьеб тIехь гIебедеги бачIун, жеги нахъе буго Гиничукьа ХIайдарбегил тIахьазда гьоркьоб. Гьел кагътал нахъе цIунун рукIиналъ ва тIахьал цоцазухъе ритIун рачIиналъул хIужабаз нилъее мухIканлъи гьабулеб буго дол гIасрабаз Дагъистаналъулги ва исламияб дунялалъулги лъикIал, щулиял гьоркьорлъаби рукIиналде.\nДагъистаналде тIад вуссун хадуб Мусалас байбихьана, унго-унгоги гIелму щула гьабун, камил гьабун дагIват гьабизе. Гьес цо заманаялда Къорода мадраса рагьун гьеб хIалтIизабуна, хадубги Къудукье вахъана ва, лъикIаб мадрасаги рагьун, гьенир мутагIилзаби цIализариялда тIад чIана. Къудукь мадраса гIицIго гIелму цIалиялда къокълъун течIо гьес, гьениб Дагъистаналдаго тIоцебесеб тIахьазул нусха (копия) бахъиялда кIвар кьуна. Живго Мусалавги кIвахI гьечIого тIахьал хъвалев чи вукIана. Кинабниги, дол соназ, Мусалас букIа, гьесул мадрасаялда ругез букIа, нусха бахъун тIибитIизабун бугоан лъабнусгогIан батIи-батIияб тIехь. Щибаб тIехьалъулги чанго нусха гьабун бугоан.\nЦохIо тIахьал хъваялда ва гIелму малъиялда тIадчIун вукIинчIо живго Мусалавги. Гьесухъе рачIарал масъалабазе кьурал фатвабазул гIемерал кагътал ратулел руго батIи-батIиял росабалъ. ГIемерисел суалал руго рузман баялда, гьелда хадуб къаде как баялда хурхарал. Бищунго кIудияб кIвар кьолеб буго Мусалас вакъпуялъул ракьазул гIорхъаби чIезариялде, мутагIилзабазе напакъа кьеялде, закаат бикьиялде, мирказул бетIергьанлъи чIезабиялде, ва цогидалги гIумру-яшавалда хурхарал суалазе. МагIарухъ ругел ракьазул бетIергьанлъи чIезабиялда тIасан масъала цебе лъуна Мусалас ХIижазалда ругелги гIалимзабазда. МугIрузул росабалъ гIадат хIисабалда рукIарал гьоркьорлъабазул, гIемерисел исламиял кьучIалда лъезе, гьабулеб хIукму шаригIаталда борцине, рукIине кколел шаргIиял тIалабал чIезаризе гIемерав хIалтIана Мусалав ва гьесул заманаялъул гIалимзаби. ГьедигIанги мухIкан гьабун, камил гьабун щулалъизабуна цересел гIалимзабаз нилъер гьаниб диналъул кьучIалда яшав гIуцIцIулеб къагIида. Доб мехалъ цIакъ захIматаб суал букIана росабазе хIарим, гIалах, мирк чIезаби. Гьеле гьеб масъалаялда тIад кIудияб хIалтIи гьабуна Мусалас, хIатта щибаб росдал дибирзабазухъе кагътал ритIунги.\nЖиндирго гIелмияб рахъалъул хIакъалъулъ абуни, Мусалав цIакъ гъваридго ва камилго ислам лъалев чи вукIана.\nБергьун кIудияб хIалтIи гьабуна Мусалас Дагъистаналда гIараб мацI тIибитIизабиялъе. 18 абилеб гIасруялда тIолго мадрасабазда бищун цIакъ кIвар кьун малъулеб тIехь букIана Мусалас бахъараб «ХIашияту гIалал Чарпарди», ай АхIмад аль Чарпардица (хвана 1345 с) Ибн аль-ХIажибал (хвана 1248 с.) «аш-Шафия» абураб тIохьое хъвараб баяналъе цIи гьабураб баян. Гьеб буго гIараб грамматикаялъул тIехь. Гьеб «ХIашият» Дагъистан тун къватIибги цIакъ къиматаб тIехьлъун лъугьун букIана. 1892 абилеб соналъ Турциялда кьабун къватIибе биччан буго гьеб, цеберагIиялъе Къудукьа Мусаласул хIакъалъулъ баяналги хъван. Мусалас бахъана мугIрузул ракьалда рекъараб рузнама, ай какил заманалъул календарь. Цоги гьесул тIахьал руго «ХIисаб аль-Къудутли», «ШархIу асмаиллагьул хIусна» абуралги.\nМусалас Дагъистаналъе нахъе тана жиндирго мутагIилзабаздаса мугIрул гIадал гIалимзаби: МохIоса Дамадан, Усишаялдаса ХIажи Давуд, Убраялдаса МухIаммад, Ругъелдаса ГIали-КIули, КIаратIаса МухIаммад, Харахьиса ТIайгиб, БацIадаса МалламухIаммад, Нукъушиса ХIажи Давуд, Къудукьа ХIажи ГIумарил МухIаммад, Къудукьа БацIилав МухIаммад, МачIадаса Багъучилав ва гIемерал цогидалги. Бергьарав гIалимчи вукIана Мусаласул вас Абубакарги. Бицен буго, гьес гьикъарабила инсуда нилъер кинасул гIелму цIикIкIун бугебилан. Мусалас васасда абун буго дуе дун гIадав чи диеги ватун вукIаравани, дир гIелму жеги цIикIкIун букIинаанилан.\nЦо-кIиго назму батани гурого, Мусаласул магIарул мацIалда хъварал тIахьал ратичIо, гьел рукIинчIогоги ратизе рес буго. Щай абуни, дол соназ магIаруллъиялда гIажам мацI гьедигIанго цебе тIун букIинчIо ва Мусаласул тIахьалги гIелмуги букIана лъикIаланго гIелму цIаларал мутагIилзабазе бихьизабураб. Гьелъги батизе буго, гьел данде гьарун къватIире рахъиялда тIад хIалтIи гьабичIого хутIун. Дамаскалда бугеб бищун кIудияб исламияб библиотекаялда Мусаласул хатIалъ хъвараб кIигониги тIехь буго цIунун.\nСириялъул ХIалеппо шагьаралда Мусалас кIигониги сон банилан абула мугIалимлъун хIалтIулаго. Гьенив 1717 соналъ къадаралде щун, шагьаралъул хабалалъ вукъунги вуго.\nЖиндирго херлъиялдеги цебе бугеб хвалдеги абурал рагIаби руго Мусаласул цIакъ пикру гьабизе тIамулел, тIабигIаталъул хиса-басиязда данде жиндирго гIумру ккун хъварал:\nМагIарда гIазу буго1,\nГIоралда накIкI чIун буго2.\nБодул кутак хун буго3,\nХанги парччахIав вуго4.\n1. БетIер хъахIлъулеб буго\n2. Бецлъулев вуго\n3. Черх загIиплъулеб буго\n4. Гьава бергьунеб буго


27 февралалда Дагъистаналъул ТIадегIанаб диванханаялъ, ЦIияблак мухъалъул Шушия росдал ракьал бакIалъул администрациялъ къануналде данде кколедухъ ижараялъ кьун ругин абураб Хъумторхъала мухъалъул диваналъул хIукму, мекъаб бугин чIезабуна. Гьеб цIидахъан халгьабиялде битIун буго. Диваналъ гьаб нухалда жидер рахъ ккуниги, гьедин бигьаго ракьал жидехъе нахъе щвеялда щаклъи буго ракьал нахъе тIалаб гьабун ракъунчIей лъазабун букIаразул.\n10 февралалда, жидерго росдал ракьал тIадруссинарейин тIалаб гьабун, цIидасан байбихьараб Шушия росдал гIадамазул ракъунчIеялъул акциялъул гIахьалчагIи дагьабги мехалъ гьеб халатбахъинабилищи гьабиларищин абун дандбалел руго. Жеги цо пикруялде бачIинчIин жамагIат, гIадамазул гьеб диваналдаги гьелъул хIукмуялдаги божилъиго гьечIин бицана «Эркенлъи» радиоялъел ракъунчIеялъул гIахьалчилъун вукIарав, тумазул жамагIатчи Будайчиев Камалудиница. ХIакимзабаз кьурал рагIабазухъги, диванчагIазухъги тIалъиялъ кьурал жавабазухъги жидеца гьанже гIин тIамизе гьечIин, гьаб нухалда гьеб ракь гIадамазеги бикьун гьелъул рукIине кколел документал кодоре щвезе гIан жидеца акция гьоркьоб къотIизе теларин рагIула ракъунчIаразул азул цоял. Цойгидаз абулеб бугила гьеб диваналда цIидахъан байбихьараб халгьаби лъугIизегIан, заманалъ гьеб акция гьоркьоб къотIизе тейилан.\nБудайчиев Камалудин: «Дагъистаналъул ТIадегIанаб диваналъ Хъумторхъала мухъалъул диваналъул хIукму мекъа бугин рикIкIана ва цIидахъан нижер гьеб иш цIияб халгьабиялде битIана. Амма гьеб хIукмуялъ роххизарурал чагIиго лъаларо дида. Щай гурелъул щибниги диваназда божилъи хутIун гьечIогоха халкъалъул. ТIубан киналго диваналги бергьун, ракьалъул документал жидехъе щвараб мехалда гурони жал гIодоре риччаларин руго гIадамал. Гьезго абулеб буго жидеца ракъунчIеялъул акцияги гьоркьоб къотIизе тезе гьечIин, гьеб нижер 9 гектаралъул суал рагIалде бахъичIогойилан.\nЖидедаго кIвечIониги, жал хисун акциялъулъ гIахьаллъизе цойгидал чагIи тIамизе ругин абулеб буго гьез. БетIералда дунгоги вукIана гьелъул гIахьалчилъун, амма сахлъиялъул рахъ лъикI гьечIолъиялъ дун гьоркьоса нахъе вилълъине ккана. ДунгогIадин утнаралги цIикIкIарал чагIиги гIемер руго гьезда гьоркьор. Чара къосиналъ, рескъотIиялъ тIобитIулеб жо буго гьеб ракъунчIей, амма гьаб сагIат гIадамазул сахлъиялъе зарал гьабун гурони, гьелъул хIасил кколеб гьечIо. Гьединлъидал щиб гьабунги юридикияб къагIидаялъ къеркьезе хIалбихьизе бугин цойги нухалъилан абулеб буго жамагIатчагIазни».\nГьеб ракъунчIей лъазабиялъе гIиллалъун ккун буго ЦIияблак мухъалдаса Хъумторхъала мухъалде гочинабураб Шушия росдае кколеб 9 гектар ракьул гьезул цеве вукIарав бегавулас ООО «Алмаз» абураб фирамаялъухъе 49 соналъ ижараялъ кьун букIин. Гьеб ракь къануналде данде кколаредухъ ижараялъ кьун бугин, гьеб гIадамазда гьоркьоб бикьизе кколин чIун руго Шушиялъулал. Гьеб 9 гектар гурони гьеб росдал тIокIаб чIобогояб ракьго рагIуларо, хутIараб бакIалда рукъзал ран ругин абулеб буго гьез. Гьеб ракьалдаса пайда босани гурони, магIишат гьабизе ресалги гьечIила жидер росулъ. Гьеб ичIабго гектар ракьул кколеб буго федералияб нухлул рагIалда, гьениб даран-базаралъе ва квана-гьекъезе бакIалги ран бизнес гьабизе къваригIун бугин жидейин лъазабулеб буго гьел гIадамаз.\nГьеб ракь ижараялъ босараб фирмаги киб бакIалда хъвай-хъвагIай гьабун бугебалицин лъалеб гьечIо, Дагъистаналда гьел фирмабазул хъвай-хъвагIай роцIцIинабулеб хасаб идараялдаги «Эркенлъи» радиоялъул гьеб суалалъе мухIканлъи кьун бажаринчIо. «Алмаз» фирамаялъул цIехон жидехъе чанго гIарза бачIун бугила, жеги гьезие кьучIаб жаваб кьун бажарулеб гьечIила, жидехъ ругел цо документазда рекъон гьеб фирма Лаваша мухъалда гIуцIун бугила, цойгидал баяназда рекъон Шамиль мухъалда гIуцIун бугин абуна гьеб идараялъул вакилзабаз. Гьединлъидал киналго документазул мухIканаб хал-шалги, цIех-рехги гьабун гурони гьабсагIат кинабгIаги баян кьун бажаруларин абуна гьез.\nАхирисел баяназда рекъон Шушия росулъ ракъунчIеялъул гIахьалчагIазул 7ял хутIун рагIула. БетIералда гьезул 15 чияс гIахьалъи гьабулеб букIана акциялъулъ. Гьезул гIемерисел сахлъиялъул рахъ нахъеккеялъ ракъунчIеялъулъа нахъе рилълъине ккун руго. Гьезул 4 чи азарханаялдецин ккун ругин абурал мухIканал гурел баяналги руго.


«Вирттаврал вахта» Къизилюртлив\nАвтор: Андриана Абдуллаева · 21.09.2021\nВай гьантрай Дагъусттаннай хьусса «Вирттаврал вахта» проектрал лагрулий Аьрасатнал Вирттал бивунни Къизилюрт шагьрулийн. Къизилюртлив бувкIун бия ОМОН-лул командирну ивкIсса 1999-ку шиналсса дяъвилул иширттал гьурттучи Загьид Загьидов ва Ингушетиянавасса полициялул майор Абубакар Костоев.\nВирттавращалсса хьунабакьаврий гьуртту хьунни жагьилтурал цачIушиннардал вакилтал, юнармейцы, Авгъан дяъвилул ветерантал, жяматийсса ишккаккулт. Шагьрулул администрациялул фойелуву тIиртIуну дия искусствалул школалий дуклакисса оьрчIал давурттал выставка. ОьрчIал давуртту дия Совет Союзрал ва Аьрасатнал Вирттавран хас дурсса. Бусравсса хъамал лахъа-хъунну хьунабавкьунни «Ххувшаврил волонтертал» ва «Магьирлугърал волонтертал» кьюкьравасса оьрчIал.\nМероприятие дайдирхьунни кIиягу Виричуная бусласисса фильмру ккаккан даврия. Волонтертурал бавчIунни цинявннайх буклетру.\nКъизилюрт шагьрулул хьунаманал цIания хъамалгу барча бувну, ихтилат бунни ванал хъиривчу Малик ПаттахIовлул.\n– Терроризмалул ва экстремизмалул масъала ца яла цIюрувкьумур бур. Зу бурувччуссар инсантал миннуясса нигьачIаврия, жандалия ка ларсун зу буручлай бивкIссару Дагъусттан ва Ингушетия террористурая. Кьини дуркссар Дагъусттаннайх 1999-ку шинал дяъвилул ишру байбивхьусса чIумал. Тани жува ххассал хьуссару жула халкьуннал цашиврийну, вирттаврал къучагъшиврийну, – увкунни М. ПаттахIовлул. Ванал буллунни Къизилюртуллал шагьрулул бакIчинаясса Барчаллагьрал чагъарду Загьид Загьидовлун ва Абубакар Костоевлун.\nАбубакар Костоевлулгу буллунни шагьрулул бакIчинан Вирттаврал ассоциациялул чулухасса Барчаллагьрал чагъар.\n«Ватандалул Вирттаврал вахта» проектрая, Дагъусттаннал цIанихсса тарихрая бусласисса ихтилат бунни ДР-лул Миллатирттал политикалул ва диндалул иширттал управлениялул хъунама МахIаммад Даитбековлул.\nМероприятиялий хъуннасса къулагъас дурну дия Авгъан дяъвилул темалух (1979-1989 ш.ш.). Загьид Загьидов та билаятрай къуллугъ буллай ивкIун ур. Авгъан дяъвилул ветерантурал цIания вирттал барча бунни шагьрулул Интернационалистурал союзрал председательнал хъиривчу Дада ХIакимовлул, Къизилюртуллал Хъунисриннал советрал председатель МахIаммад Аьбдуллаевлул, шагьрулул Жяматийсса палаталул член Азипат Шахрудиновал. Ихтилатчитурал кIицI лавгунни укунсса хьунабакьавурттал агьамшиву. Вирттаврал жавабру дуллунни шагьрулул школардал дуклаки оьрчIал, ДОСААФ-рал курсантътурал, жагьилсса призывниктурал суаллахьхьун. Шагьрулул Культуралул къатлул зузалтрал щаллу бунни патриот балайрду.\nХъирив цинявннал дирхьунни тIутIив «ЦучIав хъамакъаивтссар, цичIар хъама къариртссар» стелалуцI, аьпалул хьусса авгъанцынан Авгъан паркраву дацIан дурсса обелискрацI. Миннал аьпалун итабавкьунни кIяласса шарду. ДакIнийн бутан, «Вирттаврал вахта» Дагъусттаннай гьашину кIилчинни хъанахъисса. Ва проектрал лагрулий жула республикалийн личIи-личIисса регионная увкIун ур 14 Виричу.\nЯла хъунмур вузрал юбилей\nБала-хатIасса иш хьунни МахIачкъалаллал школалий\nСледующая публикация Хунзахскую ЦРБ обеспечат новой котельной, местную школу – блок-пристройкой\nПредыдущая публикация Вирттавращалсса хьунабакьаву


Гьал къоязда къватIибе бачIана Имам Шамилил вукIарав мирза ва къади, гIараб гIелмуялъул рахъалъ бергьарав устар, Къарахъа МухIамадтIагьирил тIехь – «Инсанас жиндирго гIамал-хасият кIварабгIан къадаралда лъикIлъизабиялъул хIакъалъулъ бицунеб пайдаял калимабазул тIехь».\n16 сентябралда МахIачхъалаялда миллияб библиотекаялда букIана гьелъул презентация.\nГIарабалдаса таржама гьабун, гьеб тIехь басмаялде хIадурана Тарихалъулгун археологиялъул ва этнографиялъул институталъул (ДНЦ) гIелмиял хIалтIухъаби ГIабдулмажидов Рамазаницаги, ШехмухIамадов МухIамадицаги, МаламахIамадов Жамалудиницаги (щуго соналъ цебе гьез гранталъе бихьизабун букIун буго Къарахъа МухIамадтIагьирил ирс лъазабиялда тIасан хIадур гьабизесеб хIалтIи).\nКъарал мухъалда гъорлъе унеб гьитIинабго ЦIулда росулъа МухIамадтIагьирица, Шамил имамас гIурусазда дандечIей байбихьаралдаса гьеб лъугIизегIан гьесда хьолбохъги вукIун, ракIарана имамасул рагъулал нухазда ккарал киналго лъугьа-бахъинал. ЦIакъго хIалуцарал рагъал унеб мехалда гьезда гIахьаллъизе виччан гьечIо имамас гьев, мун нахъе хутIизе кколин, МухIамадтIагьир, ва кинабго нилъер хIакъикъат наслабазе хъвазе кколин дуца, мун рагъулъе унгеян. Имамасул амруги тIубазабун, АхIулгохIда рагъ лъугIун хадубго байбихьун буго гьес кинабго къалмиде босизе ва имам кверде ун хадуб жиндирго ЦIулда росулъ чIун хъвана гьес «Шамилил цо-цо рагъазулъ дагъистаниязул хвалчадул паркъи» абураб машгьураб тIехь.\nГьединго батIи-батIиял соназда гьев хIалтIана ЧIарада мухъалъул ва магIарулазул цогидалги росабалъ къадилъун вукIун гьесда тIокIкIун лъалан гIараб мацI.\nШехмухIамадов МухIамадица бицана тIехьалда тIад хIалтIизе байбихьулаго жинда ккун букIанин гьедигIан захIмалъиларин жиндие гьеб, амма жинда ракIалда букIараб къагIидаялъ бигьаго батичIилан:\nМух1амад Шихмух1амадов: «ЦIакъ интересаб, хIикматаб мацIалда хъвараб тIехь букIиналъ, гьелъул таржама гьабулаго дандчIвана кIудияб захIмалъи. Хвелалде кIиго соналъ цебе хъвараб назму гIадаб жо ккола гьеб МухIамадтIагьирил».\nГьеб тIехь басмаялде хIадур гьабулеб букIин лъан хадуб жиндир цIакъ гъира базабунин гьелдеян бицана презентациялда Аваразул миллиябгун маданияб автономиялъул нухмалъулев ШагIбанов Маркъоца. Автономиялъул иргадулаб данделъиялда гьелъул бицен гьабун хадуб киназгоги рахъккунин гьелъул ва гьеб идараялъ гIарцул рахъалъ кумекги гьабун басмаялде бахъун буго цIияб тIехь.\nТIехьалъе цеберагIи хъван буго машгьурав тарихчи, бакъбаккул рахъ лъазабулев гIалимчи Амри ШихсагIидовас. Презентациялде вачIун вукIана гьевги. Кутакалда разиго къабул гьабуна гьес Къарахъа машгьурав гIалимчиясул хIакъалъулъ тIехь къватIибе бачIин. 1941 соналдаса нахъе лъицаниги щибниги цIияб жо хъван букIинчIин гьесул хIакъалъулъ. Гьанже гьелъие байбихьи лъунин ва гьеб хIалтIи гьоркьоб къотIизе тезе бегьуларин абуна ШихсагIидовас.\nГьес ракIалде щвезабуна Совет хIукуматалъул заманалда Шамилилги, цогидалги диниял церехъабазулги, жибго диналъулги бицине гьукъараб заманалда академик Крачковскиясул бетIерлъиялда Москваялдагун Петербургалда тарихчагIаз кIвар кьунин Къарахъа МухIамадтIагьирил хIакъалъулъ цIех-рех гьабиялде. Гьеб букIун буго 1938 сон.\nАмри Шихсаидов Доб заман букIана вахIшияб атеизмалъ квелъ биччараб заман. Гьеб букIана квараниса квегIиде гьабулеб хъвай-хъвагIай цебетIезе биччалареб, Дагъистаналъул гIалимзабазул бицине гьукъараб мех. Гьеле гьеб мехалъ академик Крачковскияс тIадкъан буго жиндирго цIалдохъанасда Дагъистаналъул авторал загьир гьариялда тIад хIалтIи байбихьеян. Гьес гьединго абун буго жиндие бокьун бугин Дагъистаналда бакъбаккул гIелму лъазабиялъул институт рагьизе ва тIоцебесеб масъала букIине бугин Гъазигъумекиса ГIабдурахIманилги, Къарахъа МухIамадтIагьирилги хIакъалъулъ тIехь хIадур гьабиян. Нужеца хIисаб гьабе, Дагъистаналда тарихиял тIахьал хIурулъ ругеб, гьезул цо-цоял цIадареги рехун рухIулел ругеб мехалъ Москваялдаги Ленинградалдаги рахъулел рукIана Дагъистаналъул гIалимзабазул тIахьал, -\nГьеб данделъиялда кIалъана гьединго тарихчагIи ХIажимурад Доногъо, МахIач Мусаев, ЦIулда росулъ бугеб Къарахъа МухIамадтIагьирил музеялъул нухмалъулев ГIабдулаев Абубакар. Гьев ккола МухIамадтIагьирил анлъабилеб наслуялъул ирсилав. Гьесги вацасул вас Темирбудацагун цадахъ нухмалъи гьабулеб буго жакъа Къарахъа машгьурав гIалимасул музеялъе.\nЖакъа гьеб музеялда рагIула жинцаго МухIамадтIагьирил квералъ хъварабги цогидалги, кинабниги нусиялда хадуб тIехь. ГIемерисел гьел живго МухIмадтIагьирица хъварал ругин бицана Темирбудаца. Гьел цойиде ракIарун гьечIолъиялъ захIмат бугила гьелгун хIалтIизе, гьанже гьел тартибалде ракIаризе ругила жидеца.\nМухIамадтIагьирил вукIун вуго кIиго васги гьединго ясги. Гьесул бищун кIудияв вас ХIабибулагь гIелмуялъул рахъалъ инсуде вахинчIониги, варагI (хIалаллъиялдагун хIарамалда гьоркьоб гIорхъи) цIуниялъул рахъалъ гьесдасаги цеветIурав вукIун вуго.


Гьал къояз МахIачхъалаялъул къватIазда бергьенлъиялъул къо кIодо гьабун рарал цогидал игIланазда гъорлъ букIараб Сталинил сурат бахъараб баннералда хурхун хIалуцарал бахIсал тIоритIулел рукIана социалиял гьиназда.\nСталинил бакIалда, гьес гIазаб кьун хварал къурбаназул суратал рахъарал игIланал чIвалаанин жинцайин хъвалеб букIана блоггер Вели Мехтиевас. 29 апрелалъ гьесго лъазабуна къотIноса гьеб баннер нахъе бахъун бугин.\nГьеб информация мухIкан гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе МахIачхъалаялъул администрациялъул пресс-хъулухъалъ. Сталин ва Жуков рахъарал баннер базе кколеб букIараб бакIалда, живго Сталин вугев бан батидал, гьеб хисизегIан бахъараб жо бугин баян гьабуна пресс-хъулухъалъул вакил ГIалимирзаева Зайнабица.\nЗайнаб ГIалимирзаева: « Республикаялъул ветераназул Советалъул гьариялда рекъон, тIалъиялъ тIадкъана шагьаралъул администрациялда гьединал баннерал чIвазе. Гьанже гьесул сурат щай чIвазе бегьуларебали бичIчIулеб гьечIо дида, Сталин ккола захIматал рагъул соназ улкаялъул нухмалъиялда вукIараб, бергьенлъиялде улка бачарав чи.\nГьеб баннер хисун базе буго гьениб, кибего нахъе бахъизеги гьечIо, байрамазул къоял лъугIун, цогидал рахъулеб мехалъ лъагIан, гьабсагIат гьеб баннер бахъун буго Жуковгун цадахъ Сталинил сурат бугеб хисун базе, гьединал ва цогидал банннерал шагьаралда бергьенлъиялъул къоялде жеги разеги руго».\nБергьенлъиялъул къоялде Сталинил сурат чIван букIине мустахIикъаб бугин гьенибин рикIкIунеб буго аслияб куцалъ ригь барал чагIаз, масала рагъул заманаялъул лъимерлъун кколей Мустафина Эльвираца рикIкIунеб буго Сталиница репрессиял гьарун ратаниги, гьев вукIинчIевани нилъ бергьунароанин ВатIанияб рагъулъ.\nМустафина Эльвира: « Тарихалда жиндир цIар чIахIаго хъварав чи вуго Иосиф Сталин, гьес репрессиял гьаруниги, Сталиница бергьанин рикIкIуна ВатIанияб рагъ. Бергьинеяли халкъ бергьана, амма гьеб бергьенлъи ккола гьес гьабураб хIалтIул хIасил. Халкъалда гъорлъ кIудияб патриотизм бижизабуна гьес. Сталинил цIаргун хвезе унаан гIолилал рагъул байдабазде, гьединлъидал Сталинил игIланал рукIине ккела».\nСталин вукIаравани, гьабсагIат бугеб ришватчилъиги, хIакимчагIазул бадиса канлъи босараб хьвадиги букIинароанин, гьев вукIанин кьварараб низамалда киналго чIезарулев чи, гьесул сурат бокьичIел чагIи жиндир пикруялда, кколин ВатIан бокьуларел чагIийин рикIкIунеб буго пенсионер Джалалов ХIамидицаги.\nСталинил цIар гIицIго ВатIанияб рагъалда гуребги хурхараб букIин кIочIон тезе бегьуларин баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе цогидав чияс. Кавказалъул халкъазе гIазаб букIанла гьесдаса, жакъа МахIачхъалаялъул къватIазда гьесул сурат чIвай кколила мадугьалихъ ругел республикаязул халкъазул къварилъиялъул адаб гьечIолъи.\nГIали: « Сталинил цIар бергьенлъиялдасаги гIемер хурхинабула репрессияздаги гIадамазул рекарал къисматаздаги. Гьедин гуребги, рагъул тIоцебесеб параялъ чан чи хварав, улкаялда жанирегIан рачIун тушманасул аскаралгун, гьелъул тарихчагIазда гIизагIан лъикI лъалеб батила.\nХвалде ритIулел рукIана чIахIиялги гIисиналги, гьеб рахъалъ Гитлеридаса батIияб жо щиб гьесул бугеб? Жакъа цохIо рагъулъ бергьенлъи щвей тун, хутIараб жо кIвар гьабичIого толеб буго, гьеб бихьизе ва лъазе къваригIун гьечIо гIадамазе, гьелъ гьев кколин улка бергьенлъиялде бачарав чийиланги абулеб буго.\nАмма, Сталиница гIизагIан гIадамал репрессиязде ритIун, чIвазе къотIун, къварид гьаруралги руго, хасго Шималияб Кавказалда. Чачанал, ингушал, черкесал, гьезиеги багьадурищ кколев Сталин? Гьел руго нилъер мадугьалзаби, дагъистаналъул халкъги ккезе бегьулаан гьезул бакIалде, гьединлъидал, гьесул сурат МахIачхъалаялда чIван букIин мекъаб буго».\nГIемерал батIи-батIиял лъугьа-бахъиназул баянал мухIканлъидал, тIолго дуналалдаги, Россиялдагицин гIемерисез Сталин зулмучилъун рикIкIунила тIаде жубана гьес.\nЖакъа Сталинил сураталъул бакIалда Дагъистаналдаса рагъе ун тIад руссинчIел ругин чанги анцI аза-азар, нахъруссаралги къанагIат чIаго ругин, гьезул суратал чIвай рекъон букIинаанин абураб пикру загьир гьабуна блоггер Айдимир Дагъановас, гьесул пикруялда, гьединал баннераз гIемерго кIудияб асар гьабизе букIана чIахIиязеги гIисиназеги.


Ххуйсса даврил дайдихьу\nЩала Аьрасатнаву баян бувсса «Шинал хушчи (волонтер)» цIанилусса акциялул лагрулий най дуссар щалагу билаятрал даражалийсса «Аьрасатнал шин» тIисса неххардил ва бярдал зумарду марцI дуллалисса акция.\nЖулла республикалийгу ТIабиаьтрал сурсатирттал министерствалул сакиншиндарай июньдалул 30-нний хъуннасса субботник дан хIадур хъанай буссар. Акциялул мурадгу неххардил, хьхьирил, бярдал зумардай марцIшиву дуручлансса, ми цIинцIал бакIурдацIа мюхчан дувансса бур. Вай давурттал биялдарай дуссар аьмну экологиялул тагьаргу.\nАкция ва кьини нантIиссар кIива кIанай: цавай волонтертал буккантIиссар Редукторный поселокрайсса хьхьирил зуманийн, цавайгу – Сулакьрал чулийсса Кардиологиялул центр бусса кIанттайсса хьхьирил зуманийн.\nСледующая публикация Ниттил маз язи бугьансса ихтияр нитти-буттахъахьри\nПредыдущая публикация Барча уллай буру


Нухал ва гIадамал\nНухазда - низам цIуни\n2018-2030 соназда нухазда хIинкъи гьечIолъи чIезабиялъул хIакъалъулъ ицунеб данделъи тIобитIана МахIачхъалаялда\nГьелда гIахьаллъи гьабуна РФялъул МВДялъул ГУОБДДялъул начальник Михаил Черниковас, «ХIинкъи гьечIого нухдасан хьвади» абураб эксперталъулаб централъул президент Наталья Агреца, ДРялъул МВДялъул УГИБДДялъул цIияв тарав начальник Александр Шалагиница, ДРялъул хIукуматалъул председателасул заместитель Рамазан Жапаровас, СахлъицIуниялъул, Лъайкьеялъул ва гIелмуялъул, Транспорталъул министерствабазул вакилзабаз.\nРехсараб программаялъул мурадги ккола нухазда кколел балагьал лъугьа-бахъинал дагь гьари. Масала, исана Дагъистаналъул нухазда ккана 1424 ДТП, ва гьезул хIасилалда хвана 311, лъукъана 2108 чи.\nНилъер улкаялъул нухазул халалъи ккола кIиго миллион километр. Улкаялдаго ДТПязул хIасилалда 100000 чиясда гьоркьоса 13 чи холев вуго. Европаялдайин абуни 100000 чиясда гьоркьоса 4 чи холев вуго. Гьединлъидал, нухазда холезул къадар 3,5 нухалъ дагь гьабиялъул мурадалда, хIадурун буго миллияб проектги.\n«Нужер республикаялда руго чIахIиязул адаб-хIурмат гьабулел, цоцазда гурхIел цIикIкIарал гIадамал. Гьаниреги рачIун, нужеда хьвада-чIвадизе малъулел чагIиги ниж гуро. Нижер мурад буго нухазда хIинкъи гьечIолъиялъул тIалабазде нуж ва цогидалги ругьун гьари, цоцазе нух кьеялъулъги, авариялде ккаразе тохтур тIаде щвезегIан битIараб кумек гьабизе ругьун гьариги», - ян бицана Наталья Агреца.\nДРялъул МВДялъул УГИБДДялъул начальник Александр Шалагин хIалтIулев вукIана Астрахань областалда УГИБДДялъул начальникасул заместительлъун. Гьес бицана исана республикаялда нухазда ккарал низам хвезабиялъул хIужабазул хIакъалъулъ.\n«Исана республикаялда, 11 моцIида жаниб, нухазда низам хвезабиялъул 88300 хIужа ккун буго. Гьезда гьоркьоса 3600 низам хвезаби мехтелалдалъун ккун буго. Низам хвезабурал тIасалъугьаян халкъалда цере гьаризе тIамулеб гIадатги рекIее гIуна дие», - ян бицана Александр Шалагиница.\n2024 соналде щвезегIан Дагъистаналда 552 километралъул манзилалда нухал къачIазе ругин бицана ДРялъул транспорталъул ва нухлул магIишаталъул министрасул заместитель Сиражудин Айгумовас.\n«Гьеб проект гIумруялде бахъинабилъе федералиябги республикаялъулабги бюджеталдаса биччалеб буго 10 миллиард гъуруш. 2020 соналде республикаялда лъезе буго 520 светофор», - ян абуна С. Айгумовас.\nДРялъул сахлъицIуниялъул министрасул тIоцевесев заместитель Фейзулагь ХIабибулаевас бицана чанго соналъ цебе шагьранухазда аскIоса гIебеде гIуцIун рукIарал «медицинаялъул хъулухъазул» хIакъалъулъ. «Республикаялда букIана гьединаб ичIго «хъулухъ». Амма, батIи-батIиял багьанабиги ратун, гьел бакIалъулал больницабазде гочинаризе ккана. Федералиял нухазда ккарал ДТПязда лъукъаразе хехаб кумек гьабулаан гьез. Гьанжейин абуни шагьараздаса хехаб кумек бачIинегIан чIезе кколел руго къварилъиялде ккарал», - ан кIалъана Ф. ХIабибулаев.\nРоссиялъул МВДялъул ГУОБДДялъул начальник Михаил Черниковас лъазабуна, нухазда гIадамазул гIумру хвасар гьабиялъул мурадалда, «медицинаялъул хъулухъал» рукIаралго бакIазде тIадруссинаризе хIаракат бахъизе бугин.\nПрочитано 197 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 17 декабря 2018 11:10\nДругие материалы в этой категории: « 12 росдае лъим щвезе рес буго\tДанделъи »


dagestan - school\nСанайил улбузухъа школалъул хIажалъалабазе бакIарулеб гIарац 7 азарго гъурщиде баханин исанайин абулеб буго улбуз. Къануналда рекъон, улбулгун школалъул тIалъиялъ къотIи-къай хъван, гьезул гIаммаб разилъиялда гурого школалъул хIажалъалабазе гIарац бакIаризе изну гьечIо, амма гьеб хIисабаде киналго цIалул идарабаз босулеб гьечIо.\nШколалдаса рокъобе классалъул нухмалъулелъ гъоркь гъулбас гьабураб кагъат бачIанила ясалъ босун, гьелда рекъон 3000 гъурущ кьезе кколила школалъул хIажалъалабазе, гьеб бугила цIалул сон лъугIидал школалда ремонт гьабизе ва цогидал хIажалъалабазе бакIарулеб гIарацин абулеб буго ГIайшатица.\nГьелъул яс цIалулей йиго МахIачхъалаялъул 40 школалда. Цо нухалъ гуреб, чанго нухалъ бакIарулила школалъ гIарац батIи-батIиял гIиллабаздалъун, кьечIони лъимадехун батIияб бербалагьи букIинин кьолила гьеб улбуз.\nШкола цIунулел хIукуматалъул гурел цIуна-къаялъул гIуцIабазул хIалтIухъабазе, ремонталъе, горда разе жал росизе, учительзабазе сайигъатазе - гьел кколел руго аслиял хIужаби школалъ улбузухъа гIарац бакIариялъе.\nМахIачхъалаялъул 37 школалъул цIалдохъабазул эбелалъ бицана гIемерисеб мехалъ гIарац бакIари тIаде босулин щибаб классалда букIунеб школалъул кверчIваялъул советалъ. Гьеб гIуцIун букIунила цIалдохъабазул цо-цо улбуздасан. Гьелъие бокьичIо жиндирго цIар абизе. Рес бугезги гьечIезги кьезе кколила гьеб гIарац.\nКъануналда рекъон, гъоркь гъулбас гьабураб къотIи хъвалеб бугониги, чанги улбуз гьеб хъвалила жидер лъимал школалда къабихI гьариялъухъа хIинкъун, гурого чара букIунарила.\nЩибаб соналъ бакIарулеб ругьунаб гIарцуде тIаде школа лъугIун унел цIалдохъабаз жеги тIадеги бакIарулин бицана «Эркенлъи» радиоялъе МухIамадова Хадижатица. Гьелъул ясалъ исана лъугIулеб буго школа.\nМухIмадова ХIадижат: « Учительницаялъе, школалъе, гIисинал цIалдохъабазе сайигъатазе бакIарана гIарац. ГIаммаб куцалъ 7-8 азарго гъурущ ана дир».\nГьеб гIарац кколеб буго цIалул соналъул авалалда школа цIунлел чагIазе бакIарараб гIарац малъичIого. Щибаб школалда ругел хIукуматалъул гурел цIуна-къаялъул гIуцIабазул хIалтIухъабаз щив лъидасан цIунулеб бугебали бичIчIуларин, гьезул гIемерисел гьеб хIалтIуде данде кколелги рукIунарир абулеб буго улбуз. Гьединго бичIчIулеб гьечIо кинаб кьочIода гьел росулел школа цIунизеяли.\nАраб соналъ МахIачхъалаялъул Советский мухъалъул кинабниги 20 школалъе Дагъистаналъул Прокуратураялъ гьабун букIана лъазаби, школалда гIарац бакIари лъугIизабизе.\nАмма жакъа къоялъги щибго хисараб жо гьечIин, гIицIго гьанже гIарац кьолаго цадахъ гьеб нижеего бокьун кьураб бугин абураб кагъат гъулбас гьабун кьей гуронийи абулеб буго Джалалова Эльмираца. Гьелъул вас унев вуго МахIачхъалаялъул 8 школалде.\nДжалалова Эльмира: « Дир вас исана 5 классалде вахъана. 4 класс лъугIидал гьабураб улбузул данделъиялда гьоркьоб лъун букIана суал кинав классалъул нухмалулесда цеве кинав цIалдохъан кколевали. ТIоцебесеб классалде вас кьолаго 1000 гъурущ кьун букIана нижее бокьарав мугIалимасда цеве гьев ккезе вукIине.\nАмма гьеб гIарац нижеца нижеего бокьун кьураб буго. Исана цойги тIаде кьезе ккана тIахьал росизе гIарац, щайгурелъуд цIияб программаялда данде кколел тIахьал гьечIогон школалъул, гьелъ гьел росизе кколел руго улбуз. Исанна дица цо течIогон тIехь бичун босана».\nШколаз гIарац бакIариялъул хIужаби лъазаризе МахIачхъалаялда гIадамал къабул гьарулеб жамгIияб идараялъул телефон кьун буго информ-сурсатазда, араб соналда жаниб гьенире гIицIго 34 гIарз гьабун чи кIалъан вуго.\nГьел киналго хIужабазда хурхун тIоритIанила халгьабиял. Гьеб идараялъул вакилзабаз лъазабулеб буго, Лъай кьеялъул къануналъул 32 статьяялда рекъон, батIи-батIиял хIажалъалабазе кколеб къотIи-къай хъвачIого ва школалъул бухгалтериялда гьеб гIарац бихьизабичIого бакIарулеб бугони школалъул хIалтIухъаби тамихIалде цIалилан.


5 класс -диктант » Ассоциация учителей аварского языка\n31 мар 22:52Дистанционнияб цIали / 5 класс / ДО дурго лъай борцин 5 класс\n5 класс -диктант\nСкачать файл: 5-kl.-rod-testy.doc [27 Kb] (cкачиваний: 114)\nПосмотреть онлайн файл: 5-kl.-rod-testy.doc\nДиктант - 10 класс. Пат1имат Г1умарова ДО дурго лъай борцин 10 класс Диктант - 7 класс. Пат1имат Г1умарова ДО дурго лъай борцин 7 класс Диктант - 8 класс. Пат1имат Г1умарова ДО дурго лъай борцин 8 класс Диктант - 9 класс. Пат1имат Г1умарова ДО дурго лъай борцин 9 класс Диктант- 5 класс ДО дурго лъай борцин 5 класс


Сергей Меликовлул кьимат бивщунни ЦIуссалакрал райондалий дуллалисса давурттан\nДагъусттан Республикалул БакIчинал бигарду щаллу буллалисса Сергей Меликовлул ЦIуссалакрал райондалийн увкIун унува ххал бунни цIуну буллалисса ва зузисса социал объектру. Ванащал бия Дагъусттан Республикалул ХIукуматрал ва БакIчинал администрациялул каялувчи Владимир Иванов, ЦIуссалакрал райондалул бакIчи МахIаммад-ХIажи Айдиев, Халкьуннал Мажлисрал депутат Амирхан Амирханов, проектрал жяматийсса координатор Рукьият АхIмадова.\nШиккува бусан, гьашину «Комфортная городская среда» программалийн бувну, ЦIуссалакрал райондалий, ЦIуссалакрал (9500 кв. м) ва ЦIуссаккуллал (6000 кв.м) шяраваллаву буллай буссар паркру. Ми бансса арцу итадаркьуну дур федерал ва республикалул бюджетирттава, мукунна райондалул ва шяраваллал бюджетирттава. Вай шяраваллаву бантIиссар инсантал сайрданий буккайсса, бигьалагайсса, оьрчIру бялахъан байсса къулайсса шартIру дусса паркру. ЧIал къавхьуну паркирдаву бугьантIиссар мурхьру, щюллишиврул къатIри ва тIутIив. Ми давурттаву хъуннасса гьурттушинна дантIий бур шяраваллал жяматиртталгу.\nМу бакъассагу, парк чIюлу баврил давурттавух хIала буххантIий бур спонсортал ва меценатътал. Ца паркраву вайннал кумаграйну тIитIин дакIний бур фонтан. Сергей Меликовлул цIухху-бусу бунни оьрчIансса спортрал площадкартту дузал бансса кьай-кьуй ча ласлай буссарив. Ванахь бувсунни ми цаппара, масалдаран, спортрал тренажерду, республикалул кьатIату дучIан дайшиву, жагьилтурал спортрал площадкалун аьркинмур ва беседкартту тIурча, ласайшиву жула республикалул производительтураща.- — -Паркирдан итадаркьусса аьрщив диялсса дур. ЧIивисса бакъар ми дузрайн буккан баврин бивхьусса харжгу. Ххуйну хьунссия шикку инсантурал арцу лякъинсса шартIру дузал дарчангу, масалдаран, тIитIирчан кафе, дулларчан шикку ярмаркарду.\nШикку бюхъантIиссар агьалинаща чIири-хъунсса байранну, мероприятиярду, миллатрал кьинирду дуллан. Мунийну лякъин хьунтIиссар парк чIун-чIумуй цIубуккан буллансса ва бакьин буллансса арцу. Жула Президентгу мудан ур дянивмур ва чIиримур бизнес лядуккаврин кабакьу бара тIий. Дагъусттаннал инсантуран ччатI лякъин укунсса бизнес чара бакъа аьркинну дур,- увкунни Сергей Меликовлул.\nВанал кIицI лавгунни ттиния тихунмай вай масъалартту, райондалул хъунама архитекторнащалгу маслихIат ккавккун, жяматрал пикрирдугу хIисавравун лавсун щаллу буллан аьркиншиву ва лавайсса кьимат бивщунни уттинин дурсса даврин.\nЦIуссаккуллал шяравун АхIмад-Хан Султаннул гьайкал тIитIлатIисса мажлисрайн увкIсса чIумал Сергей Меликовлул ххал бунни Виричунал цIанийсса школагу. ЦIуминалийсса ЦIуссаккуллал школалул гьану бивзун бур 2012 шинал. Школалийсса цинявппагу кабинетру дузалну бур цIанасса чIумуха лавхьхьусса техникалул ва аьркинсса кьай-кьуйлул, спортзаллу дузалну бур спортрал кьайлул, хIаятраву бур оьрчIансса воркаут — площадка. ХIакьинусса кьини школалул кIивагу корпусраву дуклай ур 1500 оьрчI.\nВ Новокулинской школе диктант писали на лакском и аварском\nСледующая публикация МарцIшиву — дакIурдиву ва кIичIирттаву\nПредыдущая публикация ЦIусса БакIчинал цалчинсса аьрххи Виричунал мажлисрайнсса хьунни


Ахираб заманалда мех-мехалда борхулеб буго гIалимзабацаги, жамгIияталъул вакилзабацаги Дагъистаналда мацIазул реформа гьабизе кколин абураб суал.\n«Дагъистан гIемерал хIикматал кучIдулги, бакъналги, мацIалги, халкъалги ругеб бакI букIиналъулъ буго гьалъул берцинлъи. Нилъ руго батI-батIиял тIугьдуздаса данде гьабураб квацIи. Нилъер гIаммаб лъарахъе чваххулеб буго анцI-анцI батIиял миллатазул иццал». Гьал ва гьалда релълъарал жал харбидалъун, кочIодалъун, сураталдалъун, бакъназдалъун хутIараб дуниялалъе рагьана нилъер гьунар тIокIал хъвадарухъабаца, шагIирзабаца, композитораз ва художниказ.\nРасул ХIамзатовасул шигIру-кечI буссинабуна дунялалъул нус-нус мацIазде, ЧIохъа Мусаясул Халилбегица Европаялъеги, Америкаялъеги хутIараб дунялалъеги рагьана Кавказалъул, Дагъистаналъул панорама, магIарул росу, рукIа-рахъин, ретIа-къай, милллаталъул къисмат. Гьес «Ахирисел багьадурзабазул улка» абураб тIехьалда бицана нилъер халкъалъулги мацIазулги, хутIанщинаб рикIкIинчIого. Гьел мацIал гIемерлъиялъулъ бугин нилъер берцинлъи абураб пикруялдани тIад рекъелаан, бугодай гьелъулъ санагIатлъи, баракат ва пайда халкъалъе? Рес кьолеб бугищ Дагъистаналъе лъеберго мацI бугеб мехалда гIаммаб пикруги, миллияб хасиятгун хаслъиги, хутIараб дунялалда нилъ ратIа рахъизе лъалеб хатIги цIунизе?\nГьечIо, Дагъистаналда щибаб соналъ нус-нус хъизамаца реххун толеб буго рахьдал мацI, азаргояз батичIони. Дица хIисаб гьабун, руго гIемерал машгьурал хъизамал магIарулазул, лъабабилеб кьер мацI лъаларел. КIудияв инсуда лъалеб букIарал, васасдаги, гьесул лъимадаги гьезул лъималаздаги кIочон тарал. Гьеб буго нилъер халкъалъул трагедия ва талихI къосин. Гьелъие сабаблъун гIемерисеб мехалда кколеб буго гьадаб макъалаялъул байбихьуда бицен гьабураб «миллатал гIемерлъиялъул берцинлъи, тIогьол квацIи, иццал цолъараб лъар» ва цогидаб чIанда, ай киналго мацIал цIунизеян лъугьин.\nДагъистаналда аскIов вугев мадугьал лезгиясда, яги лъарагIасда дур мацI бичIчIулареб мехалда хIажатаблъун лъугьунеб буго гIурус мацI лъай ва рахьдал мацI лъачIониги гIей. Авар мацI хIалтIулеб бакI батулеб гьечIо. Республикаялъул даражаялда гьеб хIалтIизеги бегьулеб гьечIо, гьаниб лъеберго батIияб халкъ букIун. Кинабха бугеб нух Дагъистан жиндир гIамал, хасият, хаслъи цIунараб ва мацIал риличIеб республикалъун гьабизе? Дагъистналда лъеберго мацIалъул бакIалда лъабго мацI гьаби: мугIрузулаб Дагъистаналъе – авар, Югалъе – лезги, лъарагIлъиялъе – лъарагI.\nХутIарал мацIал рилилин хIинкъун ратании гьеб буго гIададисеб иш. Дица ва дир анкьумумуца рокъоб бицунеб тIомуразул диалект билун гьечIогури дир рокъоб, дица хундерица бицунеб болмацI лъазабунин ва гьеб мацIалда хъвадаранин. Гьелъ тIадеги кумек гьабуна дие дирго диалект цIунизе. Гьебго мисал букIина мацIал цолъизариялъулги.\nДица гьаб макъала хъвалаго щуабилеб классалда цIалулев дир вас цойги мехалда унелдаса цевего вагъарун вуго дарсиде. Дица гьикъулеб буго щай цевего уневин. Гьес абулеб буго «дир жакъа аварский буго…» - ян. Дида жаваб бичIчIичIо, гьеб букIун буго нулевой уроклъун гьабун, ай инчIониги бегьулин абураб гIадаб жо. МацIазул реформа Дагъистаналъ гьабичIони рахьдал мацI цо кьералъе хутIизе буго «нулевой уроклъун», хадусез тIубанго билизе буго. Гьеб «ноль» чIобогояб жо букIинги лъала нилъеда, хIалтIулареб жо холеблъиги балъголъи гурелъул. Гьелда тIад ургъани лъикIан киназего.


Воевал за Родину\nВАТ1АНАЛЪЕ Г1ОЛО ВАГЪАНА.\nЩибаб рагьараб сордоялъ, рок1к1араб къоялъ нилъ рик1к1ада гьарулел руго доб, К1удияб Ват1анияб рагъалъул советияб халкъалъ дуниялго х1айран гьабураб Бергьенлъи босараб 1945 соналдаса, амма гьебго заманалда г1агар гьарулел руго гьеб бергьенлъиялъ 50 сон свериялъул гьайбатаб юбилеялде. Гьеб бащдаб г1асруялда загьирлъулел руго ват1ан ц1униялъе рух1алда барахщинч1ого къеркьаразул ц1иял ц1арал, ай гьоркьоб къот1ун гьеч1о рагъул дандерижи.\nГьаб макъалаялда бицен гьабулев Н. Будайхановги гьединазул цояв ккола Наби Алмахъ росулъа Баг1араб армиялде ах1ана дунялалъулго к1иабилеб рагъ байбихьизе жеги цо лъаг1ел бук1аго, ай 1940 соналъул 17 июлалдаго. Гьеб къоялъ гьезда цадахъ рук1ана Дилималдаса Ах1матх1анов Х1айбула, Г1умарх1ажиев Г1имадудин, Гъозталаялдаса Абакаров Х1ажих1ма, Хубаралдаса Мут1алибов Щуг1йп, Гертмаялдаса Дибиров Мухтар ва цогидалги.\nХинаб югаялдаса ах1арал г1олохъаби бит1ахъе Севералде инее ккана. Гьел рехана цин Петрозаводскиялде, хадур Мурманскиялде, гьенисаги ралъдал ч1инк1иллъиялда бугеб Тирибирка абулеб гьит1инабго поселокалде ккана. Гьенир т1оцебесеб къоялъго кьвагьдезе ричанава Набица пайда босана рукъов вук1аго чанахъе хьвадулаго щвараб х1албихьиялдаса ва т1олалго гулби г1ужда щвезаруна. Гьенив Наби т1амула снайперазул отделениялъул командирлъун. Г1адатияв солдат гуревги, гьев вук1ана командирги ва жавабчилъи ц1ик1к1ана.\n14 армиялъул кьвагьдохъабазул 325 полкаялъул снайперасда Гитлерил г1амалчаг1аз нилъер г1орхъаби рахиналъул хабар гьениб раг1ана ва гьезул полкалъул кьвагьдохъаби десантх1исабалда финазул чвахиялде рехан. Гьенив халат вагъизе ккана. Рагъал унел рук1ана г1адамазул ва техникаялъул рахъалъ чанго нухалда къуват ц1ик1к1арав тушманасулгун. Амма 1943 соналъул риидалил г1уж щвезег1ан фашистал церехун риччач1о. Хадув кьвагьдохъабазул 1800 полкгун цолъизавуна ва нахъеги Петрозаводскиялде ккана. Гьенив вагъана Финазулгун бук1араб рагъда.\nЦоги лъаг1елалдасан, 1944 соналда гьезул полкалда т1адкъана Польша-эркен гьабиялъе унел рагъазулъе г1ахьаллъизе. Амма гьал т1аде щвелалде К. Жуковасул фронталъул рагъухъабаз гьениса тушман нахъе хъамун ватула. Гьедин бук1аниги рагъулаго уна Данциг шагьаралде щвезег1ан. Гьенир ккана г1умруялъ к1очонарел рагъал. Снайперазул сахаб ротаялъул 7 чи хут1ана, ункъгоял хут1ана Набил отделениялъулги.\nТушманасдаса шагьар эркен гьабизе кколеб бук1ана цо-цо рукъ ккун. Гьеб зах1мат гьабуна бак1 лъалареб бук1иналъги. Цо рукъалъул гъоркьияб этаж нилъер рагъухъабаз бахъарабго гьел т1асиял этажалде рак1арана. Гордухъан хал гьабизе ваккарав роталъул командирасда гула щвана ва гьев г1одов ккана. Гьебсаг1ат Набица жанивехун вачана ва нилъерго солдатазухъе кьуна. Дагьалго саг1тал гьоркьор иналде Н. Будайхановасулги квег1аб гъеж зах1мат лъукъана.\nГьениб данд ч1вай гьабуна рагъ лъуг1унеб соналда. Ругъун бак1алдаго сах гьабизе к1олареб лъан гьев вит1ана Польшаялъул шагьаралъул цо больницаялде. Суаллъун бук1ана ругъун сахлъизабизе к1оларин, гъеж къот1изе кколин, амма гьелъие гьев разилъич1о ва дару гьабизе ккана чанго моц1алъ. Бергьенлъиялъул къоялда – 9 маялда дандч1вай гьабуна гьениб к1удияб Бергьенлъиялъулъги нилъер ракьцоясул т1инк1араб биялъул гьит1инабго бугониги бут1а бук1ана. Гьелдаса хадув гьев Россиялде т1адвуссана ва 1945 соналъул хасалихъе рукъове вит1изег1ан Ярославль областалъул Рыбынск шагьаралда хут1ана.\nРагъулалдаса г1емерго бигьаяб бук1инч1о гьесул зах1маталъул нухги. Рукъове т1адвуссараб октябралдасанго гьев х1алт1изе лъугьана милициялъул райотделалде. Милициялъул х1алт1иги бечедаб буго рак1алда гьеч1ел лъугьа-бахъиназдалъун Х1алуцараб бук1ана гьеб Н. Будайхановасеги.\nЦо къоялъ дежурствоялда вук1рав гьесде Ленинаулалдасан к1алъан вуго жанисел ишазул отделениялъул начальник Г1-гъ. Г1абдулгъапуров. Начальникас т1алаб гьабуна к1иясухъего чуялги рачун хех т1аде щваян. Гьениве щваравго абуна алмахъалдаса бикъараб к1иго чу чачаналъехун ун бугин. К1иясго сапар бухьана ва Магъжарире щолаго чуязул лъак1де ккана. Чуязул лъак1аз ричана нилъергун г1орхъода бугеб цо гьит1инабго утаралде ва гьенире щвелелде цо расалъиялда чуялги ратана.\nГ1емер зах1мат бихьана жалго цогьал ралагьулагоги. Ахирги гьел ккуна, к1иявго чуязда рек1инеги гьарун Дилималде рачана. Гьезда т1ад гьабураб делоялъул халкъияб судалъ хал гьабуна ва к1иясего 8-8 сон туснахъалъул кьуна. Мустах1икъаб х1ухьбахъиялде инег1ан х1алт1ана гьенив. Пенсия босун рукъов ч1аралдасаги общественнияб г1умруялдаса ват1алъич1о ва кумекчилъун, маслиг1атчилъун вук1ана кивго.\nМух1амадов Салих1. г. «Коммунист». 24.01.1994с.


ТIадагьлъи, сахлъи ва берцинлъи\nГIорцIарабги рахIатабги гIумруялъ кидаго гуро лъикIалде рачунел\nИнтернеталдаса пайда босизе рес щваралдаса нахъе гIемерисезул гIадатлъун лъугьун буго тохтурасул малъа-хъваязул бакIалда интернет-сурсатал хIалтIизари. ХIалакълъизе бокьани къаси анлъго тIубаралдаса нахъе кваназе бегьуларин, пихъ цIикIкIун квине кколин, пиринчIул лъим гьекъейин Интернеталдасан бокьа-бокьарав чияс гьарулел малъа-хъваязухъги гIенеккун, цо-цояз жидерго сахлъиялъе зарал гьабула. Цо-цояз, хIалакълъизе бокьарал гIадамалги махсараде ккун, Интернеталъул кумекалдалъун лъикIаб бетIербахъи гьабулеб буго. ХIалакълъизе гьекъолел хасал дараби ричулел сайталги гIемер ратула гьенир. Цо-цо дандчIвала кваналеб мехалда лъим цIикIкIун гьекъеян малъулел диетологалгицин.\nКьаралъиялъ инсанасул сахлъиялъе зарал гьабизеги бегьула. Медицинаялъ кинал ресалха рихьизарун ругел кьаралъиялде данде? ГIалимзабаз гьеб рахъалъ гIемерал цIех-рехал гьаруна. Тохтурзабаз малъулеб диетаги соналдаса соналде хисулеб буго. Интернеталдаса босараб рецепталда рекъон хIалакълъаниги, гьединал къагIидабаз сахлъиялъе зарал ккезеги бегьула. Кьаралъиялдаса цIунулаго гIадамаз сахлъиялъе зарал кколел гIемерал гъалатIал гьарулел ругин абулеб буго гIалимзабазги. Кинал гъалатIаздасаха нилъ цIунизе кколел?\nОвощал гIемер кванай –\nЦо-цо диетологазул гIадатлъун букIана хIалакълъизе бокьараз кваналеб кванил калориял рикIкIунеб. Дагьаб къадаралда гурони килокалориял кьоларел нигIматаллъун овощал рикIкIуна, гьединлъидал овощал кванан диета гьабула цо-цояз. Амма гьеб къагIида хIалтIизаби гIалимзабаз мекъаблъун бихьизабула. Махщел бугел ва жидерго иш лъалел диетологаз жидехъе кумек гьарун рачIарал гIадамаз кунеб кваница кьолеб энергия рикIкIунаро. Щайгурелъул щивав чиясул квен бихIинабиялъул хехлъи (метаболизм) батIи-батIияб букIуна. ХIалакълъизе кумек гьабула цо кинал рукIаниги хасал нигIматаз гуреб, гьеб къваригIел гьечIеб кьаралъи лъугьиналъе гIилла тIатинабизе кIвани. Кьаралъиялъе 50 батIияб гIилла букIине бегьула.\nЦо-цояз хIалакълъизеян кваналеб гIурччинлъиялъулъ (хъапустIан, сельдерей ва цогидалги овощазулъ) аслияб къагIидаялда букIуна клетчатка. Амма гьеб инсанасул кванирукъалъе захIмалъула бихIинабизе. Овощал гIемер кваналел ругони, кванирукъалъур ва бакьазухъ рукIунел пайдаял бактериязухъаги гьезде дандечIун бажаруларо. Гьелъул хIасилалда чехь гьорола, къвакIула, унтула, гьурал лъугьуна, риххел щола. Гьеб хIал тIадеги хIалуцуна, бихIинабизе захIматаб нигIмат - хъапустIан кваналеб бугони.\nВитаминал ва микроэлементал гъорлъ ругел овощал хIажат руго квен бихIиналъул рахъ рукIалиде ккезабизе. Амма цIакъго цIикIкIун гIурччинлъи ва овощал кванаялъ сахлъиялъе зарал гьабизе бегьула. Гастрит ва кванирукъалъул цогидал унтаби ругел гIадамаз овощал гIисинги гьарун яги ххенон гурони кваназе бегьуларо. ГIатIгоял овощал кваналеб бакIалда лъикI букIина гьел режун яги релъун кваналел ругони.\nЦо-цояз абула, хIалакълъизе ккани, гIемераб лъим гьекъезе кколин. ГIемераб лъим гьекъолеб бугони, гьелъ кванирукъги цIезабун квандаса ракIбуссинабулинги рикIкIуна. Лъеца кванирукъалда тIадецуй гьабиялъ гIадалнахги «махсараде кколин» ва лъеца гIорцIидал кваназеги бокьуларин. Амма нилъ гIорцIун рукIин гIадалнахуда лъазабулеб гIаламатлъун ккола кванирукъалде бугеб тIадецуй гуреб, бидулъ чакрил къадар цIикIкIин. Кванирукъалъул сок дагьаб гурони лъугьунарел гIадамазе радал мачIикьаго яги кванда цадахъ лъим гьекъезеги лъикIаб гьечIо. Сахлъиялъул гьединаб гIунгутIи бугезе, кванан хадуб 10-15 минуталдасан гурони лъим гьекъезе лъикIаб гьечIо, гьебги цохIо стакан.\nХехго гIорцIизе ва кьаралъичIого хутIизе бокьараз батIи-батIияб ролъул тIахьдиялъул карщал квине бегьула. Гьелъулъ пайдаял жал цIакъго дагьал рукIуна, амма квен бихIинабулел лугбузухъан унаго тIахьдиялъулъ лъим чIола ва гьеб нигIмат жеги буччун бачIуна, ва гIорцIарал кинигин ккезарула. Гьелъ ракъиги гIодоцинабула ва кунеб жоялъул къадарги дагьлъизабула. ТIахьдиялъ гIорцIизарула, ва гьелъул 100 граммгун цадахъ 300-400 грамм лъел ккола ургьибе. ТIахьдиялъул квен кваналелъул аслияб шартIлъун ккола гьекъолеб лъел къадар цIикIкIин (сордо-къоялда жаниб 1,5-2 литр).\nКъасимехалъ кваназе бегьулищ?\nКъаси сагIат анлъго тIубаралдаса нахъе кваназе бегьуларин, гурони кьаралъулин абураб жоялда божун кваначIого чIола гIемерисел хIалакълъизе бокьарал. Амма гьеб къагIидаги хIалтIизабун, тIубараб къоялъ бокьанщинабги кванан хIалакълъизе рес гьечIо. Гьеб рахъалъ цIех-рех гьабурал гIалимзабазул пикруялда рекъон, къаси анлъго тIубаралдаса хадуб кваназе бегьула. Амма углеводал гъорлъ ругеб квен гуреб, дагьабго тIадагьаб квен квине лъикIаб буго. Къаси квине бегьула тIерен гьабун къотIун бежараб гьанал яги ччугIил кесек ва углеводал гъорлъ дагьаб цогидабги квен. Амма къасимехалъ пиринчI, картошка, макаронал яги торт кванани гьелъ бидулъ инсулиналъул къадар борхизабизе буго. Инсулин абуни ккола кьаралъиялъе рагьараб каву. Гьединго гьелъ кьаралъи бихIинабулеб гормон лъугьинеги биччаларо. Гьединлъидал къасимехалъ углеводал кваназе лъикIаб гьечIо. ХIалакълъизе бокьани, лъикIаб букIина углеводал гъорлъ ругеб квен дагь гьабуни. Сордо-къоялда жаниб 40-60 грамм углеводазул кванарабги гIола. Гьебги ккола 3-4 помидор.\nПихъицаги кьара гьарула\nЦо-цояз абула, хIалакълъизе диета гьабулаго, бокьанагIан пихъ кваназе бегьулин, гьелъул пайда гуреб зарал букIунарин. Амма гьеб мекъаб пикру буго. Кинабго пихъилъ букIуна чакар, гьебги цIикIкIараб къадаралда. Гьеб ккола фруктоза. ЦIолболъ ва бананазулъ букIуна конфетазулъгогIанасеб чакар. Гьединлъидал бокьараб пихъицаги кьаралъизе бегьула.\nЦебе чакрил унти бугезе гIадатияб чакрил бакIалда пихъ кьолаан. Амма дагьаб цебегIан гIалимзабаз гьарурал цIех-рехазул хIасилалда лъазе кIвана фруктозаялъул зарал глюкозаялдасаги цIикIкIараб букIин. Гьелъ тIул кьаралъизабулеб буго.\nГьеб гуребги, фруктозаялъ ракъиялъул гормон лъугьинабула. ГIемерисеб мехалда пихъ кванан хадуб ракъун ратула нилъ. Ахираб заманалда базаралда бичулеб къватIисел пачалихъаздаса бачIунеб пихъилъги витаминал ва пайдаял минералал цIакъго дагьго гурони ратуларин чIезабулеб буго гIалимзабаз. ЦIикIкIкIунисел витаминал ва пайдаял жал щвезе бегьула белок гъорлъ бугел нигIматазулъа – ай ччугIидаса, гьанадаса.\nЦо-цояз, диета гьабулебин абун, къойида жаниб цохIо нухалдаги кванан къокъабго заманалда хIалакълъизе хIаракат бахъула. Амма хIалакълъун хадуб бокьа-бокьараб жоги кванан цIидасанго кьаралъула. ХIалакълъизелъун диетаялда чIун рукIаразда лъикI лъалеб батила, хIажат гьечIеб кьаралъи нахъе инабиялдасаги захIматаб букIин хIалакълъун хадуб тIаде килограммал рахине риччачIого чIей. Статистикаялъул баяназда рекъон, хIалакълъизе гIоло диета гьабуразда гьоркьор щуго процент гурони хIалакълъуларо, ва гьезда гьоркьосаги щуго процент гIадамазул гурони гьеб хIасил цIунун хутIуларо. Гьединлъидал хIалакълъизе ракIалде ккун батани, тохтурасул малъа-хъваязухъ гIенеккун, кидаго дандекколеб диета тIасабищизе ккола. ХIамамалъ хIалакъ гьаруларо\nЦо-цояз рикIкIуна хIамамалда черхги багIаризабун, гIетIгун цадахъ кьаралъиги биун бачIунин абун. Амма гIетI – гьеб кьаралъи гуро, лъим буго. Кьаралъи гIетI гIадин тIомолъа къватIибе бачIунаро. КъваригIел гьечIеб кьаралъи биинабизе кIола гIицIго ччорбазулъа, гьебги ччорбал гIемер хIалтIизарун. Гьелъие гIоло тренировкаби гьаризе ккола. ХIухьел цIазе захIмалъулеб хIалалда ччорбал хIалтIизарулел ругони кьаралъи биунаро. ХIалакълъизе ккани щибаб къойил 40-60 минуталъ къватIир бацIцIадаб гьаваялда рилълъанхъизе лъикIаб буго.\nГIемерисез абула хIалакълъулелъул тIоцебе гьумер ва керен хIалакълъулин. Гьеб бараб буго гьел лугбазда би лъикI хьвадулеб букIиналда. Чехьалдаса ва цогидал лугбаздаса кьаралъи тIагIинабизе бокьани, гьел лугбазда би лъикI хьвадизабизе ккола. Би лъикI хьвадизабула массажалъ яги хIамамалъ.\nАхираб заманалда чакаралъул бакIалда гьеб хисулеб нигIмат хIалтIизабизе байбихьун буго. Амма гIалимзабаз гьарурал цIех-рехазда рекъон, гьеб нигIматалъ кванде гъира базабулеб буго. Гьединлъидал, черх махсараде кквеялъ щибго лъикIлъи гьабуларо, цин щай кьаралъулел ругелали гIилла батизе ккола.\nПрочитано 638 раз\tПоследнее изменение Пятница, 06 октября 2017 10:41\nДругие материалы в этой категории: « Сахал цаби – берцинаб гьими\tБерал «цIодораллъун» хутIизе »


Дагъистаналъул муфтияталъе рекIее гIечIо журналистасул рагIаби\nДагъистаналъул бусурбабазул идараялъул рахъкколел цо-цо дагъистанияз гъегъ балеб ва республикаялдаса нахъе аян ахIи балеб буго Дагъистаналъул телевидениялда хIалтIулев Москваялдаса журналист Алексей Казакиде. Гьелъие гIиллалъун ккана жамгIияталъ садакъадуй бачIараб гIарац гIемер батилин бусурбабазул идараялъухъ, гьединлъидал гьеб гIарац Дагъистаналда школалги азарханабиги разе биччаян журналистас муфтияталде гьабураб хитIаб.\nДагъистаналда мажгитал гали бахъа-бахъаралъур ралел ругин, гьединанго школалги азарханабиги щайин Дагъистаналъул бусурбабазул идараялъ раларелин абураб суалалдаса баккана бицен гьабулеб ахIи-хIур. Гьеб букIана гьал къоязда РГВК-телеканалалдасан Москваялдаса журналист Алексей Казакица ахIун батIи-батIиял эксперталгун гьабулеб букIараб передача. Гьенир рукIана сахлъи цIуниялъул министр хисулевги, жамгIиял хIаракатчагIиги, журналисталги. Динияб идараялдаса чи гьенив вукIинчIо.\nГьадин абуна журналист Алексей Казакица Дагъистаналъул муфтияталдехун вуссун.\nАлексей Казак: «Нилъер диниял вакилзабазул, жамгIияталъул батила гIезегIан лъикIаб бюджет. ГIадатиял гIадамазги садакъа гьабулеб яги васият хъвалеб батила жидер гIарац мажгиталде кьеян. Гьединлъидал дие бокьилаан гьабсагIаталда Дагъистаналъул муфтиялдехун вуссун хитIаб гьабизе – гьеб садакъадуй кьолеб гIарцул цо бутIа гIадатиял гIадамазул хIажалъаби тIураялъе биччай. Щиб лъалеб, кIвезеги бегьулелъул гьедин гьабизе?\nШколлъималгун дандчIван тIоритIулел данделъаби лъикIал жал руго. Амма гьезие школалги ралелани нужеца, тIубанго лъикIаб букIинаан. Гьединго руго гурищ бищун гIадатиябгицин азархана гьечIел бакIалги. Гьел разе хIажатаб гIарац нужехъ букIин дида ракIчIун лъала. Бегьулеб батани, кье гьеб гьелъие. Кумек гьабе гьеб хIажаталъе».\nГьедин передача бихьизабун нахъисеб къоялъ разилъи гьечIолъи бахъана интернеталдасан хъвадарулел дагъистаниязда гьоркьоб. Масала, гIолилазул министерлъиялдаса вакил МикагIил МикагIиловас хъвана Алексей Казакиде дуе некIого заман щванин Дагъистаналдаса нахъе ине, гьаниб дур «визаялъул» болжал ахиралде щванин. Мунго гIадин динияб рокьукълъи бижизабизе хIалбихьарал чагIи гIезегIан рихьанин дагъистаниязда.\nДагъистаналъул бусурбабазул идараялъул вакил ва www.islamdag.ru сайталъул нухмалъулев ГIабдулхIамид ХIажиевас ЭР-ялъе бицана гьобол хIисабалда Дагъистаналда вугев журналист Казакида гьаниса нух босеян абураб позиция гьечIин жидер идараялъул, амма гьев гьоболасдаги лъазе ккелинха жиндирго рукIел.\nГIабдулхIамид ХIажиев: «Живго гьоболасдаги лъазе ккола вукIине кколеб гIорхъи-рахъ, вукIине кколеб къагIида. Гьев гьаниве ахIарал чагIазги малъизе ккола гьесда гьеб кинабго. Гьесул, Казакил, жиндирго пикру гурелъулха гьеб, лъица бугониги гьесул кIалдиб лъураб пикру буго гьеб. Кавказалда (гьединго Дагъистаналдаги) адаб тун кIалъай данде кколеб жо гуро. Нужеда бихьун батила гъос гъоб пикру щиб сарказмгун, гIад-хочIигун абурабали. Берцинго абун букIарабаниха. Унголъунги бегьулеб жо буго гьес абулебги.\nМасала, бусурбабазул идараялъ абулеб буго хIукуматалад республикаялда бугеб Херазул кIиябго рукъ жидер къайимлъиялде кьейилан. Амма хIукумат разилъулеб гьечIо. Нижехъа гьеб иш бажарани, гIадамазда бихьилин, цинги жидедего гIайиб щвелин абураб хIинкъи батилаха гьезул. Гьел херазе киналго шартIал чIезризе тIаде босулеб букIана бусурбабазул идараялъ. Гьединго бесдал лъималазул рукъ кьеянги абулеб букIана. КьечIо.\nГьабсагIатги бокьараб школа, ясли-ах базе хIадур руго ниж. Амма абулеб, гьарулеб къагIида букIине кколаха гIадамазда релълъараб. Нужер кигIан бокьаниги гIарацги бугин гьелъиеян жал рицине, гьев чи щив гьев? Фейсбукалда гьаб ахIи-хIур бахъун хадуб, кIиго-лъабго нухалъ пикру хисана Казакил. ХIакимзабазда ццим бахъун, бусурбабазул идараялда гьарулеб букIараб жо кколила жиндир гъоб. Гьелде вачIана гьев ахиралда».\nГьеб хIужаялда бан республикаялда чIванкъотIараб кIиго пикру бугин абизе бегьула. Цоял Казакида тIадрекъолел руго, щайин абуни школалгун азарханаби райги, мажгитал ррайго гIадин Аллагь разияб жо кколелъулилан.\nЦогидаз рикIкIунеб буго гьел объектал разе федералияб централдаса биччараб гIарац гъанкъулел хIакимзабиги тун, бусурбабазул идараялъ щайила гьеб хIалтIи тIаде босизе кколеб?\nГьеб темаялдаса тIасан блогалда цIале гьаниб: http://www.radioerkenli.com/content/dagestan-bisavaliev-magomed-blog/27556033.html\nДагъистаналъул муфтияталъе ракIалъе гIечIо журналистасул рагIаби\nМекъса ккун рагьараб хIакъикъат\nМВДялъул цинтIаго интерес баккана РГВК "Дагъистан" телекомпаниялде... Щай?\nЩай министрас Казакил программа эфиралде кьезе гьукъараб?


Нальчикалдаса художник Фатимаца "гъурулел" руго гIорхъаби.\nГьал къоязда Каспийскалъул тIоцебесеб галереялда унеб буго Шималияб Кавказалдаса гIолохъанал художниказул хIалтIабазул экспозиция. Гьеб гьанжезаманалъул искуссвоялъул выставкаялда ругел хIалтIаби цогиязда релълъинчIел, цере рихьизаризе нечон яги хIинкъун рукIаралгIадал ругилан бицана художниказ. Выставка гIуцIаразул пикруялад рекъон гьеб проекталъ художниказе эркенлъи кьун буго, жидеего бокьахъин рекIел хIал къватIибе кьезе ва гьеб бихьизабизе рес щун буго гьеб экспозициялда.\nКаспийскалъул тIоцебесеб галереялда цо батIияб чIаголъи бугин гьал къояздайилан абизе бегьула. Гьелъие гIиллалъун лъугьун буго гьал къоязда гьениб тIобитIулеб бугеб Шималияб Кавказалъул республикабаздаса художниказул гьанжесеб искусствоялъул хIалтIабазул экспозиция. Галереялъул бетIер Дагирова Джамилял рагIабазда рекъон ахираб чанго соналда жаниб гьеб цебехун рехсараб тадбиралде гIадин гIемер чи галереялде вачIун вукIун гьечIо. Гьеб рагьараб къоялдаса нахъе радалалдса къасиялде щвезегIан экспозициялъухъ балагьизе рачIараз цIун бугин галереяйилан абуна гьелъ.\nГьедин цойгидазде дандеккун гьеб хIалалъ гIадамал балагьизе рачIине ккани гьеб проекталъул батIалъи щибин цIехараб мехалда Джамиляца абуна, гьеб бугила киналгIаги гIорхъалаби гьечIеб проект, гIолилазе жидеца бокьараб хIалалъ, щибниги бегьила-бегьиларойилан абичIого рес кьун букIанила жидерго гьунар бихьизабизе. Гьединлъидал экспозициялъул гIаммаб магIнаги лъугьанила инсан сундухъниги балагьичIого жиндиего бокьухъин вукIине кколин, жиндирго анищаздасаги хьулаздасаги гьев нечезе бегьуларилан, абуна проект гIуцIараз.\nГьеб экпозициялда рихьизарун руго суратал, фото-суратал, исталяциял, перфоменсал, хIатта жалго художниказгицин гIахьаллъи гьабулеб буго цо-цо перфоменсазулъ. Масала Нальчикалдаса ячIарай художник Фатимаца бадиб чIортоги бухьун, накабаздаги чIун суратазда сверун рукIунел гIемерал рамкаби гъургъурулел руго. Гьеб проекталдалъун художникалъе бихьизабизе бокьун рагIула инсанас жиндиего ургъарал киналгIаги рамкабазде гьелъул бугеб дандечIчIей.\nОсетиялдаса художник Дзалиса Хамхоевалъ гьабураб монумент\nГьел рамкабазда жанив живгоги тIамун, цойгидазул пикруялъухъ балагьун, гьелъукьа хIинкъун гIадада унила гIемерисел гIадамазул гIумру, унго-унголъун эркенав чиясул ракIги, рухIги, пикруги эркенаб букIине кколилан абулеб буго Нальчикалдаса гIолохъанай художникалъ.ГIемерисеб мехалда динияб бербалагьиялда яги киназего ругьунаб рукIа-рахъиналъул къагIидаби хвезарияда хIинкъун, яги гьел гIорхъалаби рахине бокьичIого художниказе унго-унголъун рекIей бокьухъе хIалтIизе щоларила. Гьелъ чанги кутакаб искусство гьоркьоб унеб бугила, гьединлъидал гьел гIолилазул рекIелъ бугеб цIа свинабичIого дагьабги гьелегьинабизе ракIалде кканила жидеда, гьедин гIуцIанила гьаб цере рукIаразда релълъинчIеб экспозицияйилан лъазабуна Дагирова Джамиляца гьеб тадбир рагьулаго.\nГьединго гIемерисел гIадамал гIажаиблъизарулел ругоан экспозициялда бихьизабун бугеб гIобилаб кьералъул хъанчалъ. Гьелда тIад чIахIахIарпаз хъван буго гьаб бакIалда нужер реклама букIине бегьулаанилан. Гьеб проекталъул автор Дагъистаналдаса художник Муса Гайворонскияс «Эркенлъи» радиоялъе бицана гьеб хъанчил мисалалдалъун жиндие бихьизабизе бокьун букIанила гIадамасул хъантIиялъул гIорхъи гьечIолъи.\nЦо-цо мехалда нилъер гIадамазухъ балагьараб мехалда гьеб хъанчIаздагун хабалалъ реклама чIванги гIарац гьабизе хIадур ругин кколила жинда гьел. Гьезие киб бакIалда щиб гьабуниги батIалъи букIунарила, жидерго чвантинире кепкал рортулел ругониян абулеб буго Мусаца. Гьеб кинабго къватIиб чIвазабизе, гьеб суризабизе ургъанила жиндица гьаб проектилан.\nМуса Гайворонский ва гьес экспозициялде хIадурараб проект\nМуса Гайворонский: «Гьаб проекталде хIадурулаго гIемерисел художниказ хIалбихьун буго жеги киданиги цебеххун гьез гьарун рукIинчIел гIадал хIалтIаби гьаризе, гьезул чангиял хIалтIабаздасан ратIа рахъизецин лъалеб гьечIо. ГIемерисеб мехалда художникасул цого хатI, къагIида букIуна гьев лъачIогоги хутIуларо. Гьанирин абуни гьел тIубан батIияб хIалалъ рагьана.\nДунго гьаб проекталде хIадурулеб мехалда дида бичIчIана чиясе эркенлъиялъул бугеб кIвар. Масала, кинаб букIаниги экспозиция хIадурулеб мехалда гьелъул гIахьалчагIаз гьелъи данде кколел, хасал тIалабазда рекъарал хIалтIаби гьаризе ккола. Гьаб нухалдайин абуни ниж бокьахъин хIалтIизе тун рукIана, гьелъ батIияб хIалалъ гьабула пикруги, хIалтIула квералги. Гьадинал проектаз рес кьола художниказе искусствоялъул батIи-батIияб нухдасан ине, творчество кIалагъоркье буссун хисизабизе, хIатта чанги анищал тIуразаризегицин».\nГьединго Мусаца бицана цебехун рехсараб гIадаб экспозицияз гьелъул гIахьалчагIазе гурониги, гьелъухъ балагьизе рачIаразеги рес кьолила пикру батIайиса гьабизе, чанги гIадатияб жоялъухъ цойгидал рахъаз балагьизе тIамулила гьел. Экспозиция халат бахъине буго 30 ноябралдалъагIан. Гьелде щвезегIан бокьарав чи чIобого гьелъухъ балагьизе Каспийскалда бугеб тIоцебесеб галереялде ине бегьула.


Сириялъул къеркьохъаби яргъидалъун хьезариялдаса эмбарго жеги бахъун гьечIо\nБрюсселалда тIобитIараб саммиталда Европалъул Цолъиялъул улкабазул лидерал жеги рачIун гьечIо Сириялда президент Башар Асадил низамалде данде къеркьолел яргъидалъун хьезариялъе лъун букIараб европалъул эмбарго нахъе бахъиялъул суалъулъ цо пикруялде.\nТIасияб анкьалда Дублиналда тIобитIизе буго Евроцолъиялъул улкабазул къватIисел ишазул министразул данделъи. Гьелъул гIахьалчагIи цIидасан тIадруссине руго гьеб суалалде. Эмбаргоялъул болжал лъугIуна маялъул ахиралда.\nФранциялъул президент Франсуа Олландица лъазабун букIана, Сириялъул режималъе къваригIун гьечIин конфликт рагIалде бахъинабизе. Гьесул рагIабазда рекъон, Франция хIадураб буго эмбарго Европаялъ нахъе бахъичIониги сириялъул хIукуматалъе дандечIей гьабулел яргъидалъун хьезаризе. Британиялъги рахъ кколеб буго эмбарго нахъе бахъиялъул. Амма Алмания ва Европаялъул цоги улкаби гьеб инициативаялде дандечIун руго.


«Мун йиго дир эбел»\nМагIарул театралда цIияб спектакль\n1980-абилел соназул ахиралда бихьун букIана дида «Мун йиго дир эбел» абураб спектакль. Дол соназда гьеб лъун букIана ДРялъул халкъияв артист СалихI Имангъоловас. Гьанже гьеб цIигьабуна РФялъул мустахIикъав артист МухIамад НурмухIамадовасул хIаракаталдалъун.\nКъокъго бицани, аслияб масъала букIана ритIухълъи цIуни. Цо хъизамалда гIолей кIиго яс: цояй – рукъалъул тIалабалда, цогидай – ихтилат-кепалда. Рукъалъул тIалаб гьабулей Зарипатида (ДРялъул халкъияй артистка Наира ХIабибулаева) ракIгъеялда гIумру тIамулей Диляраца (ДРялъул мустахIикъай артистка Амантула Къебедова) абула, мун киданиги росасеги инарин, къватIулъан гьабураб дир лъимер дуца хьихьеян абун. Щай Зарипат гьелъул рагIабазда божарай? Лъаларо. Амма яцалъул рогьо бахчизе хIаракат бахъана гьелъ ва, чияр росулъеги гочун, жиндирго вас гIадин хьихьана Мирзахан (арт. МухIамад Дудуев). Эбелалъулаб хIеренлъиялъги хIасратаб рокьуцаги веэдун гIола Мирзахан. Амма гьесие кидаго камун вукIуна эмен. ГIелцоялгун васандулагоги, дагIба-къец ккараб мехалдаги гьесда кидаго рогьо бала къватIулъажоян абун. Гьеб сабаблъун чанцIулго вагъизеги ккана гьев.\nОгь, нилъ чIухIулеб куц, нилъер лъимадуе бергьенлъи щвараб мехалда! Мирзаханил азбаралдаги «байрам» рещтIинчIого букIинищха! Маян абун, гьесие бергьана лоторея. Гьебмехалда ракIалдещола гьев чохьол эбелалдаги дунялалдаса кеп босулаго гIумру унев инсудаги. 16 соналъ васасул хабарго цIехечIей Диляра ячIуна, хирияв васасухъ урхъиялъул бицине, гьев жиндаго аскIове вачине хьулалда. Лъимаде йикIаго, Диляра рехунтарав Керимил (ДРялъул мустахIикъав артист ГIабдухаликъ ГIабдухаликъов) рекIелъцин кунчIана киданиги жиндие загьирлъичIеб инсулаб рокьул цIадул хIенехI. Гьев расги нечоларо Зарипатил азбаралде вачIинеги гьелъул мулкалдаса пайда босиялда тIад ургъизеги. Бихха-хочула Мирзаханил гIакълуги: кIиго баба, кIиго дада… шагьаралда минагун машина. «Гьанже лъицаниги абиларо дида къватIулъажоян абун» - гьеле гьесул рохалие аслияб гIилла. Амма Зарипатицаги росдал маххул къебед Абакар-дацицаги (МухIамад НурмухIамадов) кьураб тарбия гIадада ккечIо. Кумекалъе ятана Мирзаханил гьудул Гулзараги (арт. Аминат Булачева).\nЭбеллъун йикIине мустахIикъай гIадан тIатинайизе гьес хIалтIизабулеб къагIидаялдасаги бихьула тарбиящвеялъул хIасил. «Кьабе дида гьаб цIал!» - ан тIалаб гьабула гьес цин чохьол эбелалда, хадуб инсуда, хадубги эменлъи гьабизе разилъарав эбелалъул рос Имамудинида (ДРялъул культураялъул мустахIикъав хIалтIухъан НурмухIамад НурмухIамадов) ва живго хьихьарай эбел Зарипатида. Кинай эбел унго-унгояйлъун рикIкIарай Мирзаханица ва кьабанищ гьесда цIал? Дица гьелъие жаваб кьеларо. Амма рехсела спектакль ракIалда ч1еялъе цоги гIилла. Тарбиякьеялъул бицунеб асаралда чарагьечIого букIине ккола школалъул яги учителасул сипат. Гьаб спектаклялдаги буго гьеб. Амма дица гьеб дол соназдаго рикIкIана г1аксияб сипатлъун.\nЙохъ, учительница гьединайлъун йикIине бегьуларо! Мирзаханил классалъул нухмалъулей Самеда йокьичIо дие. Артистка Разият Дибировалъухъа бажарана гьелъул хъачIлъи, согIлъи, бесдаласда яги янгъизасда гурхIунгутIи загьир гьабизе. Спектаклялъухъ балагьараб мехалда бичIчIулеб буго гьелъул хъизам гьечIолъи, лъимер гьечIого херлъизехъин йигеблъи. Зарипатил эбелалъулаб талихIалда ракIчIегIерлъун, лъикIаб тарбияги кьун, росуго чIухIарав вас гIезавун гьелъухъа бажариялъ мекъи ккезаюн йиго гьей «учительницаян» абизецин бачIунарей спектаклялъул багьадур. Учителасул махщалие цIалулей йикIарай дие дол соназда гьеб сипат лъугьана унго-унгояб дарслъунги, рокьукъаб хасияталъул мисаллъунги.\nДунялалда тIад чан чи ватаниги, гьедигIанасеб буго цоцада гьоркьоб бат1алъиги. Рокьуда аскIоб ццим, ритIухълъиялда хьолбохъ – гьереси, ракълил лъалкIда хадуб чIараб питнагун кьал – гьеб буго гIумру, лъикIлъиялъулги квешлъиялъулги кидагосеб къец. МагIарул маданияталъул кIалгIаялъухъ гьоболлъи барасе рес буго, хIакъикъиял лъугьа-бахъиназулги гIадамазул гьоркьорлъабазулги мисалаздаса пайдаги босун, жиндирго ракIалъ къабул гьабулеб нух тIасабищизе. Театралъ, ай сценаялда ролал хIалел актераз, гIицIго бихьизабизе буго лъикIлъиялъулги квешлъиялъулги нухаз нилъ рачине ругеб борхалъи яги гъваридаб кIкIалал тIину.\nДругие материалы в этой категории: « «Нуж хIалтIизе ккола, дир кочIол мухъал…»\tМагIарул театралда – ЦIияб сон »


Женеваялъул автосалон, 2013 сон\nДагъистаналдаса пенсионерас ургъун буго дагьаб цIатариги бухIун, ругездаса къуваталда хIалтIулеб автомобилалъул мотор. Дунялалда жеги гьединаб мотор лъицаниги ургъун букIинчIин, гьедин букIаниги Россиялда жеги жиндир къимат кьолеб гьечIин абун бицана «Эркенлъи» радиоялъе гьеб мотор ургъарав ГIибадулаев ХIажица.\n28 соналъ цIех-рехазул идарабаздаги хIалтIун рокъов вугев, дагъистаналдаса жанисел ишазул пенсионер ГIибадулаев ХIажица ургъараб автомобилалъул моторалъ дунялалда техникияб инкъилаб гьабизе бегьулин рикIкIунеб буго специалистаз. Хасаб техникияб лъайги гьечIев гIадатияв чияс бахъараб гьеб моторалъ гIадамазул гIарац гурониги пачалихъалъул нартил нахърателалцин цIунизер ругин абулеб буго гьез.\nГIумруялъ жанисел ишазул идарабазда хIалтIилев вукIарав ХIажи I0 соналъ цеве пенсиялдеги ун тIаделъун вуго гьеб цIияб мотор ургъиялде. Гьелъие киналгIаги ресалги рукIинчIила жиндир, сахаб хIалтIизе бакIцин бкIинчIого живго гIумру гьабун вугев рокъоб жаниб кинабго тIагIел-гIучIги махх-кIачги бакIарун хIалтIизе лъугьанин живилан бицана ГIубайдулаев ХIажица «Эркенлъи» радиоялъе.\nХIажил рагIабазда рекъон гьес ургъараб мотор гьанже ругездаса къуватабги буго, тIадежоялъе гьелъ цIатариги саламатго дагь бухIулеб буго.\nХIажи ГIубайдулаев: «Автомобилалъубе нилъеца тIураб бензиналъул I00 литралъул 10 литр гурони автомобиль билълъиналъе хIалтIизабуларо. ХутIараб кинабго цIатари гьаваялде бахъун уна. Дица ургъараб моторалъуб бугеб гьаваялъул тIадецуйги цIикIкIинабун, гьеб 70% лъикIги хIалтIула, цIатариги чанго нухалъ дагь гурони бухIуларо. Дир мотор бихьараб мехалда гIадамал цин божуларого рукIуна, гьениб бугеб гьаваялъул тIадецуй бихьун риххун хутIун рукIуна. ГIадатияб моторалъ гьединаб тIадецуй хIехьоларо, гьеб кесказде биххун уна. Гьединал моторал гьаризеги кутакаб гIарац хвезабизе кколеб гьечIо, дица гьел басриял автомобилалъул моторалъул бутIабаздасан данде гьабуна. Нилъер гIадамазе унго-унгояб жо буго дир мотор. нНужецаго данде кквеха гIадатияб моторалъ 100 литр бензиналъул 12 литр гурони автомобиль билълъиналъе хIалтIизабуларо, диралъин абуни гьеб 100 литралъул 66 литр цIатаридул хIалтIизабула автомобиль билълъиналъе. Гьаваялде унеб бензиналъул къадар чанго нухалъ дагьлъизабулеб буго гьелъ».\nХIажица жиндирго басриябго жигули автомобилалда жаниб лъун буго гьеб цIияб мотор. Гьелъул къуват унго-унголъунги бихьула россиялъул автомобилаздаса чанго нухалъ къуваталги лъикIалгийин рикIкIунел къватIиса пачалихъазул автомобилазде данде биччараб мехалда. Гьедин дунялалдаго бищун лъикIал автомобилал гьарулелин рикIкIунеб Германиялъул автомобильги, ХIажил жинцаго ургъараб мотор лъураб басрияб жигулиги цоцалъ риччараб мехалда, гьесул автомобилалъ «БМВ» нахъа тун буго.\nХIажица абулеб буго гьес ургъараб мотор тIубан рагIалде бахъинабизе ккани цо чанго жеги цо чанго бутIаялда тIад хIалтIи лъугIизабизе кколила. Гьелдаса хадуб бокьараб бакIалде цебе босизеги, бокьараб автомобилал гьарулеб компанияздаияихьизабизеги бегьулилан. Амма гьесул рахIат хвезабун буго Дагъистаналдаги, хIатта Россиялдаги гьес ургъараб цIияб моторалъул ургъел гьабулев чи ккечIолъиялъ. Гьес абулеб буго букIине кколеб къиматали щиб гуринила, жиндир моторалъухъ гIинцин тIамичIилан. Гьедин чара хварав чияс гьес 4 соналъ цебе кагъат хъван букIун буго Дагъистаналъул «Новое Дело» газеталде, амма гьелдаса хадубги гьединаб жоялде гъира бугев цо чанго чи аскIове вачIун гурони я тIалъиялъул рахъалдасан щибго кумек щун гьечIо гьесие. Гьелдаса хадуб Дагъистаналъул президентлъун МухIамадсалам МухIамадов вугев мехалда гьесухъеги, гьесул бакIалде вачIарав Рамазан ГIабдулатIиповасухъеги гьеб моторги бахъун, гьеб хIалтIулеб куцалъулги хъван, гьелъ гIадамазе гьабизе бугеб кумекалъулги хъван, гьелдаго цадахъ мотор тIубан лъугIизабизе кумекги гьарун хъвараб кагътиеги щибго жаваб щун гьечIо. Гьедин букIаниги жиндица хIажатаб жо гьабун букIиналда ракI чIун бугин, гьединлъидал Россиялъул президент Владимир Путинихъеги хъванила жиндица гьелъул хIакъалъулъин бицана «Эркенлъи» радиоялъе ХIажица, амма жеги гьелъиеги жаваб щвечIилан.\nГьединго «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда ХIажица бицана жив гьаб сагIаталда Москваялда вугила, гьенир ругел гIолохъабаз ахIанила жив гьеб моторалъул мухIканго бицине. Гьезда ракIалда бугила батIи-батIиял выставкабаздеги босун жиндир гьеб моторалъул хIакъалъулъ автомобилал гьарулел батIиял пачалихъазул компаниязда лъазабизейилан. Жиндиени бищунго цIакъ Россиялъул автомобилал гьарулел заводаз гьелъухъ гIинтIамизе бокьун букIанила, амма чанцIулго гьезухъе проектал ритIаниги гьез гIин тIамичIила, гьединлъидал цойгидазгIаги гьелъие букIине кколеб къимат кьелин хьун бугин жиндирилан абуна ахиралдаги Дагъистаналдаса жеги дунялалда лъицаниги ургъичIеб автомобилалъул мотор гьабурав ГIибадулаев ХIажица.


ЦIадулъе нарт тIолелги гьеб свинабулелги » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nДунялалъул сиясат ва Дагъистан\nАраб анкьалда дуниялалъго гьоркьоб лъун бицараб хIужа ккана СШАялъул бетIер Дональд Трампица Иерусалим ГIизраилалъул тахшагьарлъун лъазаби. Нилъер динцоял бусурбаби, Палестинаялъул гIадамал, хIангутIилъун ва ООНалъ гьеб шагьар гIаммаблъун бихьизабураб хIукму хвезабилъун рикIкIана гьеб иш гIемерисез. Рагъ-кьал цIигьаби, ссун унеб цIадулъе нарт тIей кколин гьеб лъугьа-бахъинилан абулеб буго цIех-рехчагIаз.\n2017 соналъул 14 декабралда, «Миллат» газеталъул иргадулаб номер хIадурулел ниж рукIаго, Россиялъул бетIер Владимир Путиница санайил тIобитIулеб, гIадамазулгун чIагояб эфиралъул гара-чIвари гьабуна. Чанго сагIаталъ халат бахъараб гьеб тадбиралда президентлъиялде кандидатура лъурай Ксения Собчакица Путинида гьикъана, Россиялда тIалъи хисизе кколарищилан. Пачалихъ щущазарулел майданалги анцI-анцI саакашвилиялги россиялъулаз къабул гьаруларилан жаваб кьуна Путиница.\nШамалъул рагъалъе ахир лъунин лъазабуна Россиялъул нухмалъулез. Шамалъул ракьалдаса (Сириялдаса) тIадбуссана гьеб улкаялъул бетIер Башар Асадил гьариялдалъун гьенибе бачун букIараб аскаралъул лъабилъа кIиго бутIа. Цоги рагъухъабазда цадахъ Россиялде тIадруссана Шамалда рекъел гьабизе ун рукIарал дагъистаниялги. Гьез хъулухъ гьабуна полициялда. МахIачхъалаялъул аэропорталда гьезда дандчIвай гьабуна Дагъистаналъул бетIерасул ишал тIуразарулев Владимир Васильевас. Гьединго гьесул гIахьаллъиялдалъун 11 декабралда МахIачхъалаялъул Гьудуллъиялъул ахалъе Фазу ГIалиевалъул цIар кьуна ва гьелъие мемориал рагьана.\nДунялалъул гIемерал пачалихъаз разигьечIолъи загьир гьабуна СШАялъул президент Дональд Трампица 6 декабралда ГIизраилалъул тахшагьар Иерусалим кколилан лъазабиялдаса. Гьеб политикаялъ дунял парахалъияде ва ракълиде бачунарин, гьелъул гIаксалда, питна-кьалалде, биял тIеялде бачунин абулеб буго Россиялъул экспертазги.\nНекIсиял греказул биценазда буго Троя шагьар бахъиялъул рагъ багъариялъе гIиллалъун гIеч кканилан. Гьединаб кьалул гIеч буго гIемерал соназ Иерусалим шагьар. Хъанчилазги бахъун букIана гьеб. СалахIудин Аюбица эркен гьабуна. Хадуб ГIусманиязул империялда жаниб, ракълилаб гIумруялда букIана. ГIизраил абураб улка гIуцIаралдаса гьенир тунка-гIусиял гьоркьор къотIулел гьечIо.\nШамалъул гьури ва Дамаскалъул чаран\n2017 соналъул 11 декабралда Россиялъул президент Владимир Путин воржана Шамалде. Россиялъул Хмеймим абураб авиабазаялда рагъухъабазулгун дандчIвай гьабуна гьес. Сириялда терроризм къезабунин ва граждан рагъалъе ахир лъезе кIванин абуна президентас. Гьелдаса хадув гьев воржана Мисриялде ва Турциялде, гьел улкабазул нухмалъулезулгунги гара-чIвариял гьаруна. СШАялъ цо рахъ ккведал, гIарабазул ва тIолалго бусурбабазул пачалихъал Америкаялъул сиясаталда рекъолел гьечIо ва гьеб ахIвал-хIалалда Россиялъулгун гьоркьорлъаби щула гьарулел руго. СССРалъул заманалда букIинчIеб асар бугин жакъасеб Россиялъул ГIагараб Бакъбаккудаян хъвалеб буго Европаялъул ва Америкаялъул прессаялъ.\n1999 соналъул дарсал…\n2017 соналъул 12 декабралда Дагъистаналде тIадбуссана Россиялъул Югалъулаб рагъулаб округалъул 58-абилеб армиялъул 136-абилеб лъелаб бригадаялъул кьалулаб полициялъул батальон. Гьел полициялъулазда дандчIвай гьабуна Дагъистаналъул бетIерасул ишал тIуразарулев Владимир Васильевас ва гьел рагъухъабазул гIага-божараз.\n«Гьаниб, Дагъистаналъул ракьалда, цIакъго ричIчIула нужеца Сириялда гьабураб хIалтIул хIасилал, - ян абуна Владимир Васильевас, - Гьаниб 1999 соналда халкъазда гьоркьосеб терорризмалъ Дагъистаналъул къвакIиялъул хIалбихьана, гIемермиллатазул республикаялъул халкъ террористазда данде бахъана. Нилъеда цадахъ жакъа гьанир руго терроралъул хIасилалда гIага-божарал камурал гIадамал. ГIагараб Бакъбаккуда Россиялъ билълъанхъизабулеб политика ритIухъаб буго. Гьединлъидал, нилъер улкаялъул гьудулзаби, союзникал гIемерлъулелги руго. Баркала загьир гьабула Сирия ракълилаб гIумруялде бачиналда гъорлъ бутIа лъурал нуж киназего».\nГьеб дандчIваялда гIахьаллъи гьабуна Дагъистаналъул муфти, шайих АхIмад-хIажи ГIабдулаевасги.\n«Сирия нилъее ккола вацлъиялъулаб бусурбабазул улка. Гьенир гIумру гьабун руго цересел гIасрабаздаго Россиялдаса гьенире гочарал гIадамазул ирсилал. Жакъа Сириялда рагъ лъугIиялъ, хьул буго ахиркъадги гьеб улкаялда нилъ киналго ралагьун чIун рукIарал рекъелги парахалъиги рещтIинилан. Чанго соналъ Шамалъе рекъел гьарулеб букIана дагъистанияз дугIабазулъ ТIадегIанав Аллагьасда», - ян абуна АхIмад-хIажи ГIабдулаевас аэропорталда гьабураб кIалъаялда.\nШамалда хъулухъ гьабурал дагъистаниязул батIи-батIиял ракIалдещвеял руго гьеб улкаялда гьабураб хIалтIул хIакъалъулъ. ЛъикIал харжалги кьолел рукIун руго гьезие. Амма халкъазда гьоркьосел рагъухъабазул къокъабазе жидее кьолелдаса чанцIулго цIикIкIун щолаанин гIарациланги бицуна гьез. Щибаб операция Россиялъул офицерзабазул нухмалъиялда гъоркь тIобитIанила, Сириялъул ГIарабазул Республикаялъул армиялда рагъ къотIизабизе кIвезе букIинчIила, Россиялъул авиациялъ ва флоталъ босанила бергьенлъийилан абулеб буго гьез.\nДеерфул ва цоги магIарул мугьажирзабазул ирсилазул росаби руго Шамалда. Гьениб багъарараб граждан рагъул хIасилалда къварилъи ккун букIана гьеб росдаеги. Гьелъул хIакъалъулъ «Миллаталъ» чанцIулго хъванги букIана.\nЦоги генерал ва цIияв вакил\nАраб анкьалда Гъизилюрт мухъалъул ЦIобокьа ГIабдулхIаким ХIажиев генерал-майорлъун вахъана ва Дагъистаналъул бетIерасул ишал тIуразарулев Владимир Васильевас, Дагъистаналъул централияб округалъул бетIер Шамил Зайналов хисун, гьеб хъулухъалда ГIабидин Хъарчигъаев тана. Цоги кIудияб хиса-баси букIинчIо. Нухазда кколел авариял камунги хутIичIо. ХIурматиял дагъистаниял, сабру – алжаналъул кIул, сабру – цебе, ццин – нахъе! ХIаракат бахъе цогидазул хIакъ нужедаго тIаде кколареб гIумру гьабизе. Сапаралги, нухалги, къоялги ритIаги!


КIУДИЯБ АДАБ- Х1УРМАТАЛДА. - 9 Октября 2015 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2015 » Октябрь » 9 » КIУДИЯБ АДАБ- Х1УРМАТАЛДА.\nКIУДИЯБ АДАБ- Х1УРМАТАЛДА.\n1 октябрь-ригь аразул къо\nРигь арал г1адамал\nЭбел-инсул адаб даим рехуге,\nГ1емер заман гьеч1ин гьелгун рук1ине.\nКоллективалдаса гьоркьоса арал,\nХерлъун ругин абун к1очене тоге,\nТ1убанго нуц1а къан рехун теч1ого,\nЦо-цониги ракке гьезухъе щвезе.\nРигь арал г1адамал къварид гьаруге,\nЧ1аго ругеб мехалъ рохизаре гьел.\nЦо чанго сон ина ва къоял ина\nГ1иц1го рак1алдещвей хут1ула гьезул.\nОктябрь моц1алъул байбихьуда нилъеца к1одо гьабула ригь арал г1адамазул къо. Гьеб къо кколаро, нуж ригь арал г1адамал ругилан гьезда рак1алде щвезабулеб къолъун. Ккола цойги нухалъ гьел рак1алде щвезарун к1одо гьарилъун, гьезул адаб-хъатир, х1урмат гьабилъун.\nГьал къоязда, ригь аразул къоялъул х1урматалда г1адамазе социалияб хъулухъ гьабиялъул ва телевидениялъул х1алт1ухъабигун цадахъ ниж ун рук1ана Социалистияб Зах1маталъул Бах1арчи, Ленинил орденалъул кавалер, гьабсаг1аталда мустах1икъаб х1алхьиялда вугев нилъер ракьцояв Махулов Мух1амад Махуловичасухъе.\nЖиндиего хасиятаб махсаро-хоч1алда азбаралъув ахикь ватарав Мух1амадидаги нижедаги гьоркьоб ккана г1езег1ан пайдаяб гара-ч1вари. Мух1амадица нижее бицана цебе араб г1умруялъул, нахъа тараб зах1матаб нухалъул, гьаруна насих1атал. Рук1ана г1емерал рак1алдещвеял, Мух1амадица жиндир-адаб-х1урмат гьабун ригь аразул къо баркизе рач1аралъухъ рак1-рак1алъулаб баркалаги загьир гьабулаго, нижеда бич1ч1изабуна инсан бищун цеве чилъун вук1ине кколеблъи, кибго рак1 бац1ц1алъи, жавабчилъи бук1ине ккей, х1илла-рек1к1 бук1ине бегьунгут1и, маг1арул ях1-намусги, г1аданлъиги, адабги борхатго кквезе ккей.\nБиччанте, Мух1амад, дуцаго абухъе, мун махулав вугелъул, махх г1адин къвак1ун ч1ун вук1ине жеги г1емерал соназ лъик1аб сахлъиялда, дурго хъизаналда ва лъималазда гьоркьов дуего бокьухъин.


ЗАМАНА - МяхIкамдешла далдуцуни дурадуркIеная\n14 декабря, 2020. Понедельник 13:29\nСергокъалала районнизиб коронавирусла чейхъуси изала тIинтIбирниличи къаршити тяхIяр-кьяйда далдуцнила шайчибси цагьатIи балбуц дураберкIиб. Районна администрацияла туризмала ва жагьилтала къуллукъунала шайчивси гьавкьяси специалист Мурад Мусаевли депутатунас ва шимала мер-мусала бургас дяхIликалаби ва COVID-19-личи къаршили дурадуркIути мяхIкамдешла далдуцуначила иргъахъути белкIаначилти кагъурти дутIиб.\nДепутатуни адамтачи бегIлара гъамли бирути саби. Илдани ахIи, гIур чили дурабуркIу халкь-ургаб иргъахънила, баянбирнила хIянчи. ХIиллакарси изайчи къаршити баянтачила илдани адамтази гIурра гьанбуршу. Къиянни ахIенгу халкь-ургар дяхIликалаби дихес, някъби ицес, мяхIкамдешла далдуцуни дурадуркIес, бахъал адамти цахIнабиркуси мерличивад тяйдили уэс.\nСергокъалала районна багьахънибала центр\nОтзыв о творчестве Айши Курбановой\n08:24, 20 января 2021, 713\n17:46, 17 января 2021, 673


Экстремалал. Зобалазда къвалги балаго » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nЖурналистазул хIалтIул хаслъи буго гIемерал интересал,гIажаибаб хъулухъ-пишаялъул, шавкъазул гIадамалгун дандчIвай. Гьединавлъун вихьана дида гьал гIагарал къоязда «Фейсбук»социалияб гьиналда диргун гара-чIвари ккарав Шамил мухъалъул Сомодаса Абумуслим МухIамадовги. Республикаялда ругел 7-8 парапланалда роржунезда гьоркьов магIарухъ цого цо вугев чик кола гьев лебалав магIарулавги. Нухазул бутIаялда хIалтIулев Абумуслимица Саратовалда цIалун лъугIизабун буго росдал магIишаталъул академия. Амма щвараб махщалида рекъон гьев хIалтIун гьечIо.Хъурщизе вижарасда кинго воржине кIоларин гIакълуялда данде чIун, гIолохъанчиясул эркенаб заманалъ машгъулаб ишалъ бихьизабулеб буго, рокьи бугони, Аллагьасул кумекалдалъун зобалазда «къвал базеги»кIолеблъи.\n-Абумуслим, кида ва кин байбихьараб дуца гьеб къанагIатаб, ва гьелдаго цадахъ хIинкъи цIикIкIараб ишалде?\nНусго чиясда гьоркьоса кIигоясулгIаги букIуна хIинчI гIадин воржине къунареб анищ.ГьитIинаб къоялдаса нахъе дирги букIана гьеб. Макьилъцин бихьулаан кидаго дунго воржунев, гIурччинхарилъ вегарав чи, зодихъ валагьун сагьвиллъун, кьижунги кколаан. Заман аниги, дир анищ ссунеб букIинчIо. Интернеталдасан балагьана парапланалда роржунезул школа, ана Пятигорскалде ва цIалана гьенив. Чанго нухалъ вортана, века-виххана, амма ракI буссинчIо. Рокъове щваравго добго интернеталдасан хъван бачIинабуна параплан ва гьале лъабго соналъ дун, цIи-цIиял борхалъаби ралагьун, ракьалда тIад воржуневго воржунев хутIун вуго (велъулаго).\n-Кинабха букIараб тIоцебесеб роржен? Кин къабул гьабураб дур бокьулеб иш рокъосез?\nВаллагь,тIолалго хъизам-гIагарлъиялъул чагIи данде чIарал къуркьизаризего кIвечIо жакъа къоялделъагIанги. ТIоцебесеб роржен…Къокъаб лахIзат букIаниги, ракIалдаса унареб лазат!Пятигорскалда воржана дун тIоцеве. ГьабсагIат гIадин ракIалда буго хIатIазда гъоркьа босун унеб ракь,рациялдасан инструкторасул малъа-хъваял, цодагьабго хIинкъи ва рекIелъ букIараб, бицун бажарунареб эркенлъиялъул ва аваданлъиялъул асар. Инсан воржине вижарав гьечIелъул,тIолабго чорхол клеткаби къеркьелел рукIуна гьеб лъалареб асаралде данде чIун,амма цIияб лъазе бугеб къасдалъ кидаго тIалъи босула. Роржунаго рихха-хочизе бегьуларо,гьеб гъалатIалъе парапланеристазул саперазегIанги ихтияр гьечIо. Бищунго тIадегIанал, къадруял асарал рухьарал руго ракьалдаса ратIалъун, гьаваялде рахъиналда.\n-Абумуслим, хIикмат гурищ, кин тIеренал куназ данде гьабураб чIартил кесекалда ракIчIун, гьаваялде рахъине нужеда кIолеб. Кинаб борхалъи мукIур гьаби дур мурад?\nБорхалъиялда бараб жого букIунаро нижер. Парашютгун кIанцIулев воржуна борхалъудасан гIодоблъиялде, парапланерист абуни-битIараб гIодоблъиялдасан-борхалъуде, гьаваялъул чвахиялъул направление ккун, рекIее бокьаралъуве. Щибниги цIияб жо нижер рорженазулъ букIунаро, ралагье цIудул, бокьараб хIанчIил рорженалъухъ. КIудияб битIккей буго нижее ракьалда рукIунел кидаго жаниб гьури барал бакIазда(гIалимзабаз гьелда «динамические восходящие потоки»ян абула)роржине щвей. СагIтаз гьаваялда парпадизе, хIатта, гьаваялъул чваххи кквезе кIвани, доре накIкIулъецин сапар бухьине кIола гьединал бакIазда. Риидалил заманалъ ракьулъан бачIунеб хинлъидул чвахиялъги гьабула кумек тIадросун чIезе. ГIемериселъ кибехун гьаваялъул буссин бугебали лъазе нижее кумек букIуна зодор цокIалго тIавап гьабулел цIумазда хадуб хал ккведал. Аэродинамикаялъул хиси гьечIеб низам ккола- байбихьи ва рещтIен дурусго гьорода данде гьаби. Хурдузухъ, лъималъухъ, кIкIуй-цIаялъухъ балагьун лъазе кIола гьебги. Кинабго «кIицIул кIигогIан»бигьаяб гIелму.\n-Дуда кколарищ, ракьалдасан хьвадизе бижараб рухIчIаголъи зодобе бахъин Аллагьасулъ дагIба бараб гIадаб дандечIей бугилан?\nДиргун лъай-хъваялда, гьудуллъиялда ругел парапланеристал киналго руго гIажаибал, чилъи, яхI-намус чорхолъ бессарал, тIотIоецин жидедасан зарал гьечIел гIадамал.Дунгоги вуго Дагъистаналде исламияб дин босун вачIарав Абумуслим шайихасул цIарги лъурав, ТIадегIанав Аллагьасе мутIигIав, Гьесукьа хIинкъарав чи.Щибаб нухалъ ракьалдаса ватIалъулаго, дица Аллагьасе тасбихI гьабула, гьесул цIобалъухъе кьола дирго гIумруги. Гьаваялда гьороца дунго теркIезавидал, иман жеги щулалъула, цо батIаяб,цIумаздаги малаикзабаздаги гьоркьов пархолев вугев гIадаб асар лъугьуна дирго напсалъеги.\n-Васас босулеб гьечIищ ирсалъе дуе хирияб гьеб пиша?\nДица гIиссинккун гьесдаги малъулеб буго парапланазда роржиялъул иш. Вачуна цадахъ Шималияб Кавказалда дунго гIахьаллъулелщинал рорженазде, рихьизарула аэродинамикаялъул гIумруялда мисалал.\nЩибаб рорженазулъ гьеб гIажаибаб, бахилаб гIищкъу кодосесе тамахаб рещтIенги гьарун, дица Абумуслимилгун къо-мех лъикI гьабуна.Гьесин абуни, жиндирго иргаялда, рагIи кьуна дуниял хинлъарабго Хунзахъеги вачIун, ЦIолбокь кIкIалалда тIасан воржун, ханзабазул ракьалда тIад зобалдаги «къвал базе». Гьадинал гIажаибалги руго нилъер миллаталда гъорлъ гIадамал.


РитIухълъи цIунулев цIум вукIана гьев\nГаджимагомедов Гаджимагомед Курамагомедович\nГЬАЛМАГЪАСУЛ ХIАКЪАЛЪУЛЪ РАГIИ\nМУХIАМАД МУРТИЛОВ - ДРялъул Жанисел ишазул министерствоялъул экспертизаялъулгун криминшшяб управлениялъул начальникасул заместителъ, полковник:\n- ХIажимухIамад ХIажимухIамадовги дунги цоцазда лъалаан 1968 соналдаса нахъего. Ниж цого заманаялда цIалулел рукIана ДГУялда, дов химиялъул, дун физикаялъул факультетазда. ЦIали лъугIун хадуб, рагьулаб кафедра лъугIарал лейтенантал, ниж армиялде ахIана. Хъулухъ гьабизе дов Закарпатьеялъул, дун Прикарпатьеялъул рагъулал округазде ккана. Гьенире ритIилелдеги кIиго моцIалъ Тернополь шагьаралда цадахъ рукIана, щибаб соналъ рагьулал ругьунлъабаздаги цадахъ гIахьаллъизе кколаан.\nРагъулаб хъулухъалдаса хадув ХIажимухIамад милициялде хIалтIизе лъугьана, дунин абуни жеги щуго соналда ремзаводалда хIалтIана. Гьевги дунги кIиго соналъ шагьаралъул управлениялдаги, лъагIелги бащадаб гIанасеб заманаялъ гьанирги цадахъ хIалтIана.\nХIажимухIамадил къисматалъ унго-унгояб хIалалда ракI бекизабуна гьев лъалел, цадахъ хIалтIарал гIадамазул. Гьабиларебги кинха, гьесулъ бессун букIиндал унго-унгояб хIаракатчилъиги, гIаданлъиги, гIадан вичIчIиги.\nГъос абулаан жиидир хIалтIуе къимат, министрас гуреб, гIадатиял гIадамаз кьезе кколилан. Гьезул хIалхьи цIунизе кIвеялдаса кIудияб шапакъат милициялъул хIалтIухъабазе букIунарилан.\nЖавабчилъиялъул бицани, гьес тIоцебе жиндасаго, хадуб цадахъ хIалтIулесдаса тIалаб гьабулаан.\nГьесул букIана гIажаибаб гIуцIарухъанасул махщел. Гьев управлениялде хIалтIизе вачIун моцIал иналде хисана идараялъул гьумер, гьабуна ремонт. ТIоцебесеб къоялъго гьев щвана щибаб кабинеталъуве, дандчIвана щивав хIалтIухъангун.\nКьучIдасанго хисана хIалтIиги, борхана жавабчилъиги. МВДялъул академиялда гьес цIунараб дипломалъул хIалтIиги букIана гIуцIарухъанлъиялда хурхараб.\nМВДялъул отдел букIараб нижер идараги гьес нухмалъи гьабулеб дагьабго заманаялда жаниб сверана управлениялде. ХIажимухIамадица данде гьаруна цере гьанир хIалтIулел рукIарал ветеранал, гIенеккана гьезухъ, хIажатазе гьабуна кумек.\nЦадахъ хIалтIулезда лъалаан бокьараб ишалъе гьесда мугъчIвай гьабизе бегьулеблъи. Лъие къварилъи кканиги, тIоцеве гьев щолаан кумекалъеги.\nХIажимухIамад кидаго хIалае ватулаан къваригIелалъ щвараздаги. Гьесул хасият букIинчIо гIисибикъинаб жоялде кIвар кьолебги кIвар кьезе мустахIикъаб кIочон толебги.\nРакIчIун абизе кIола ХIажимухIамад вукIанин Жанисел ишазул министерствоялъул кьерал берцин гьарулездасан цоявилан. Жакъа божизе захIмат буго гьев нижгун гьечIилан абураб пикруялда. Лъаларо лъие гьесул гIажал .хIажат букIарабалиги. Гьесул аниш букIана Ленинкенталъул хасаб гьоркьохъеб милициялъул школа тIадегIанаблъун гьабизе. ХIадурлъулев вукIана гIелмабазул кандидатасул диссертация цIунизеги.\nГIемерал тIурачIел анищалгун тIуна сахав магIаруласул, унго-унгояв бихьинчиясул гIумру.


Автор: Андриана Абдуллаева · 20.09.2021\nДагъусттаннал халкьуннал Цашиврул кьинилун хасну республикалул шагьрурдай ва районнай хьунни шадлугърал мероприятияртту. Ххаллилсса мероприятие дунни байрандалуцIун дархIуну Хъювхъиял Культуралул ва дялахърулул центрданий.\nБавтIми барча буллалисса ихтилат бунни центрданул каялувчи Рукьижат Оьмаевал. Дуклаки оьрчIал дурккунни Дагъусттаннахасса, дусшиврухасса назмурду, увкунни балайрду.\nДагъусттаннал тарихрая, халкьуннал сянатирттая, миллатирттал аьдатирттая, багьу-бизулия бусласисса ихтилат бунни Рабият ХIажиевал.\nХъювхъиял шяравусса Культуралул центр бур ца яла чялишну зузиминнувасса. Царагу ккалли дан бучIисса кьини лях гьан къаритай шикку.\nРукьижат Оьмаеван циннагу вай гьантрай оьрмулул 60 шин бартларгунни. Вайннува 40-нния лирчусса шинну ванил ва даврий зий гьан дурну дур. 1979-ку шинал оьрмулул 18 шинаву Хъювхъиял шяраваллил Культуралул къатлул художествалул каялувчину бувкIун, шиккува зий бунува, бувккуну бур Дагъусттаннал Культурно-просветительское училище. 1993-ку шиная шихунмай зий бур ва идаралул каялувчину.\nРукьижат цилла даву ххирасса ва зун гъира бусса пишакар бур.\nШяраву ванил дачин дурсса давурттая рязину бур жямат ва Культуралул управлениялул каялувчитал.\nБарча тIий буру Рукьижатлухь Дагъусттаннал халкьуннал Цашиврул байрангу, оьрмулул юбилейгу. Зунсса гъирагу, гьавасгу тачIав къалещаннав виву!\nВихьуллал хъузала къурув увккунни\nШколалун цIусса «Газель» буллунни\nСледующая публикация «Пути преодоления COVID-19 и его последствий» будут обсуждены на Международном научно-практическом конференции в Махачкале\nПредыдущая публикация Выборы в Республике завершились, нарушений не зафиксировано