Хъайитмаз ГIалиханов (бакьулъ) Харбиналда. 1905 с.\n1904 соналъул 31 январалда, Чемульпо абураб Кореялъул порталда «Варяг» крейсер гъанкъизабун рикIкIарал къоял араб заманалда, Россиялъул император НикIалай II вуссана кавказияздехун, рагъулъ гIахьаллъи гьабиялде гьел ахIун. Гьеб мехалъго гIуцIун буго Кавказиязул рекIаразул бригада гIуцIиялъул кагъат, гьеб бригадаялда гъорлъ Терекалъулгун Кубаналъул ва кIиабилеб Дагъистаналъул рекIаразул полкги. Дагъистаналъул кIиабилеб рекIаразул полкалъул къисмат, гьелъул гIахьалчагIи ва кьалул нухгун лъай-хъвай гьабизе рес кьолеб буго тарихчи ХIажимурад Доногъоца хIадур гьабун бахъараб «ГIурус-Япониялъул рагъда дагъистаниял» абураб тIехьалъ.\nТарихчияс хъвавухъе, полкалде росулел рукIун руго 21 соналдаса 40 соналъул ригьалде щвезегIан ругел, лъикIаб хьвада-чIвадиялъул ва чода гьунарал гьаризе лъалел бихьинал. ЩибгIаги текълъи яги намусаб иш гьабурав чи рекIаразул полкалде восулев вукIун гьечIо. Щибав магIаруласул букIине кколеб букIун буго жиндирго чуги ханжар-рачелги, туманкI кьолеб букIун буго хIукуматалъ.\nСунцайин, дагьаб цебегIан лъугIараб халатбахъараб Кавказалъул рагъдаса хадуб, магIарулал тIамулел рукIарал парччахIасе гIолон рагъизейин абуни, тарихчияс жаваб гьабун абулеб буго гьеб букIанин ватIаналде бугеб рокьиги, ватIаналъул цIар рагIизабизе бокьиги, цадахъго гIарац щвезе бокьиги. Гьеб гуребги хIисабалде босизе кколила магIарулазул сверухъ бугелде бугеб хасаб бербалагьиги. Цо-цо харабазул ракIалдещвеяздасан бихьула гьеб гьедин букIараблъи. Масала, Хунзахъ мухъалъул Уздалросо росулъа ХIусейнова ПатIинал 1978 соналъ хъварал ракIалдещвеязда рекъон, гьелъул вац ГIали вукIун вуго ГIалхулаб дивизиялда гъорлъ. Гьев гьениве вачанин гьесул ханжарги чуги букIиналъ ва чода гьунарал гьаризе лъалел рукIиналъ, гьеб заманаялъ бокьарав магIаруласул букIунеб жо букIинчIин чуги ханжаргийилан бицун буго гьелъ.\n1904 соналъул апрель моцIалъ Дагъистаналъул рекIаразул полк гIуцIун бахъун буго. Порт-петровскалдаса анлънусидаса цIикIкIарал рекIаразухъа гьа бай босула ва гьезул командирлъун тола ХIусейн Хан Нахичаевский. Кавказиязул рекIаразул бригадаялъул нухмалъулев Орбелианица гьабураб кIалъаялда киналго ахIула вацлъиялде ва нужеца ватIаналъулги нужерго ракьалъулги цIар рагIизаби бугин лъазабула.\nМай моцIалъул ахиралда полк битIула Дальний Востокалде. Маньчжуриялъулгун гIорхъода кьалул тIоцересел къояздасанго рекIаразул полкалъул гIахьалчагIаз хIикмалъизарулел рукIуна тушманги цадахъ рагъулелги. ХIинкъи лъаларел, бер къапичIогон тушманасда данде унел хIикматго ретIа-къарал рагъулаз рекIелъе хIинкъи ккезабулеб букIуна тушманасул ва рекIаразул хIакъалъулъ биценал рижизарула. Тарихчи Хъазанбиев ГIалибегица баян гьабухъе, рагъулазда гъорлъ бугеб офицеразул ва гIадатиял рагъулазул гьоркьолъаби магIарулаз рикIкIунел рукIун гьечIо, гьез киназдего мунилан ругьунаб къагIидаялъ абулеб букIун буго. Гьеб гуребги, тIад ретIараб ратIлица ва цогидалъ асар гьабулеб букIун буго тушманасе.\nХъазанбиев ГIалибег: «ГIадатияв офицерасухъ цо букIунеб букIун батани, рекIаразухъ кIи-кIи ругел хвалчабиги, тIад ретIарал буртабиги, гъаларал тIаргъалги – гьеб гIеларищ цин ругьунал гурел гIадамазул рекIелъе хIинкъи ккезабизе. МагIаруласул къадру –къимат холеб жо букIинилан рикIкIун, чIахIиял, ригь барал офицерал ва киналго хутIарал рагъухъаби дагъистаниял тун руго рекIаралилан абун. ГIадатияб гIумруялда гIурусазда гIалхулалилан кколел рукIарал гIадатал, чияр ракьалда рагъулаб ахIвал-хIалалда батIияб куцалда рихьун руго гьезда. Гьедин, гьитIиназул кIудияздехун батIалъи гьечIогон бугеб адабги, гьез малъараб гьабиги, цадахъго цуцазе квербакъи букIинги – гьеб киналъго хасаб асар гьабулеб букIун буго гьудуласеги тушманасеги».\nПолкалда рукIун руго аслияб куцала магIарулал, хадурго даргинал ва ва тумал. Рагъ лъугIидал, 1906 соналъ, полк тIадбуссун буго Порт-петровскалде ва гьениб хIурматалда дандчIвай гьабун буго гьезие.\nКинаб бугониги рагъ – гьеб хIикматаб, пашманаб, цадахъго гIадатиял гурел къисматал загьирлъулеб кьучI кколин хъвалеб буго тарихчи ХIажимурад Доногъоца. Гьединаб късматалъул цояблъун босизе бегьулила Хунзахъа Хъайитмаз ГIалихановасул къисматги. Гьеб рагъулъ Россиялъул империя къуниги, жибго улкаялда жанир гьелъ тIатинарун руго гIемерал бахIарзал ва гьезда гъорлъ дагъистаналъул рекIаралги. Инкъилаб бахъилалде цебесеб ригьалъул бахIарзал, цIияб кверщел къабул гьабичIел, ва гьелде данде рукIарал тарихалда кIочене тун руго, гьедин кIочене тун вукIана гьевго ГIалихановги. Амма гIагараб ракьалда щибго кIочон букIинчIо. ГIурус-Япониялъул рагъда батIи-батIиял шапакъатазе мустахIикълъун руго киналниги 83 рекIарал. Жакъа кавказиязул миллатазде гаргадудел ва гьездехун рокьукълъи бижизабулезда ракIалда букIине ккелила Россиялъул империялъе гIолон кин рагъулел рукIарал гьелго кавказиял абун рикIкIунеб буго ГIурус-Япониялъул рагъда дагъистаниязул гIахьаллъиялъул тIехь хъварав ХIажимурад Доногъоца.\nДагъистаниял ГIурус-Япониялъул рагъда


ХУНЗАХЪ МУЗЕЙ: ЦЕРЕТ1ЕЯЛГИ МАСЪАЛАБИГИ. - 22 Августа 2015 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2015 » Август » 22 » ХУНЗАХЪ МУЗЕЙ: ЦЕРЕТ1ЕЯЛГИ МАСЪАЛАБИГИ.\nХУНЗАХЪ МУЗЕЙ: ЦЕРЕТ1ЕЯЛГИ МАСЪАЛАБИГИ.\nЖакъа къоялде щвезег1ан халкъаз, миллатаЗ нахъа тараб нух, гьезул культура, тарих, г1адатал, г1амал-хасият, рук1а-рахъин ц1и-ц1иял г1елазда лъазабулеб бак1лъун ккола музей. Музей ккола аралдаги гьанжесебгун бач1унеселдаги гьоркьоб лъураб кьо. Халкъ халкълъун, миллат миллатлъун хут1иялъе музеязул к1вар бук1инч1ебани, гьел ч1ах1и-ч1ах1иял мегаполисаздаги г1исинал росабалъги гьарилароан.\nНилъер районалдаги руго Россиялъул регионаздаса гуребги, къват1исел улкабазул г1адамал рач1унел музеял: Хунзахъ тарихалъулгун г1агараб ракь лъазабиялъул музей, Ц1ада Х1амзатил рукъ-музей, Лъаг1илухъ Г1абасил Мах1амадил Авар адабияталъул рукъ. Бищун к1удияб, экспонатаздалъун бечедаб буго Хунзахъ бугеб музей. Араб-исанасеб соназ г1емерал х1алт1аби гьаруна гьенир. Жидерго церет1еязул, цереч1арал масъалабазул бицана музеялъул директор Г1алиев Шамилица.\nГ1алхул х1айваназдаса нек1сиял раг1азде щвезег1ан\nМузеялъул каву рагьун жанибе х1ет1е бегьулелъул, рач1унезда т1оцебе «дандч1вай» гьабула музеялъул х1алт1ухъабаз гуреб, к1удияб ччуг1ица гьал къояз гьеб кавудахъа т1аде босун раг1ула. Музеялъул рагъида куйдулгун «гьудуллъиялда» ругоан бац1гун хъабаболъон ва цойгидалги г1алхул х1айванал. Гьабсаг1ат музеялда, исана т1аде гьабураб ц1ияб залги малъун, буго 16 зал. Музеялъул хъвай-хъваг1аялда буго 6500-ялдасаги ц1ик1к1ун экспонат, исана т1адеги бач1ана 3000-г1ан экспонат. Т1аде гьаруна ханзабазул байрахъал лъураб, умумузул къайи-къоно, т1аг1ел-алат лъураб ва рух1ч1аголъабазул залал. Оцх1ут1аздаса, борхьаздаса байбихьун, х1анч1и, Каспий ралъдал ччуг1би, циялде г1унт1унгицин г1алхул х1айванал-Дагъистаналда рук1унел рух1ч1аголъабазул кинабниги 300-г1ан экспонат нилъер музеялъе щвана Мах1ачхъалаялдаса Дагъистаналъул пачалихъияб музеялъул ц1ияв директор Х1ажиев Тельманил кумекалдалъун.\nМах1ачхъалаялдаса Хунзахъе 3 рейс гьабун машинабаз раччана х1айванал. 30-40 соналъ цебе гьарун рук1арал чучелаби эхеде росулаго цо-цоязул бох, бет1ер т1ун, х1ул-х1улун г1емерисел къач1ан ва къач1алел руго. 14 витрина-10 Мах1ачхъалаялдаса, 4 Ц1адаса босана музеялда ц1иял экспонатал лъезе.\nГьоц1алъ ГЭС бараб бак1алда ратана г1емерал нек1сиял алатал. К1удияб объект балелде цебе археологаз картаялде хал гьабула гьениб цебе заманаялъ щиб бук1арабали. Гьеб бак1алда шагьар, росу, хабзал бук1ун батани археологаз раскопкаби гьарула, г1иц1го гьелдаса хадуб гьез ихтияр кьола гьеб ракьалда ц1ияб бак1 базе. Гьедин, ГЭС бараб бак1алда археологиялъул раскопкаби гьаридал, археологаз «Ортаколинское поселение» ян ц1ар лъураб бак1алда ратарал т1аг1алабазул Хунзахъ музеялде 3 машина ц1уна. Гьеб къайи-къоноялъухъ хал-шал гьабидал бич1ч1улеб буго гьел ц1адуе лагълъи гьабулеб, г1емерал аллагьзаби ругеб заманаялъ (языческий период) рук1арал ругеблъи. 52 могильникалъуб руччабазда цадахъ ратун руго баргъич-курхьен гуребги, ц1араг1ги; бихьиназда цадахъ ратана нус, гьеб рек1инабулеб жо. Поселениялда ратарал г1емерал кескал седон лъугьун руго ч1ах1иял раг1ал. Дун музеялде щвараб къоялъги раг1ил седезе хут1араб рахъалъул кескал данде ккезарулев, гьел цоцазда седолев ватана музеялъул директор. Цойгидал т1аг1алабазеги реставрациялъулал х1алт1аби Шамилица гьарулел ругоан. Раскопкабаздаса т1аг1алаби щвеялъул рохелалда цадахъго, гьел лъезе рукъ гьеч1олъиялъ рак1 бакъван буго музеялъул х1алт1ухъабазул.\nЗал гьеч1олъиялъ, цоцазда релълъинч1ел 90 г1уч1алт1ан бан буго музеялъул рагъидал къадазда. Г1уч1алт1аналъул гьединаб коллекция Хунзахъ гурони, Дагъистаналда кибго гьеч1илан бицана Г1алиев Шамилица. Музеялъул нек1сияб минадул рагъаби рагьарал ругелъул, хасало гьел къадаздаса нахъе рахъизе ккола.\nМузеялъул ресалдасан к1иго зал ток бачун, штукатурка гьабун, лажбарал рахун къач1ана. Гьал къоязда музеялъул директорас ричун росун руго умумузул бихьиназул ва руччабазул рет1ел-хьит, музеялде рач1арал г1адамазе гьебги т1ад рет1ун суратал рахъизе рук1ине.\n20-г1ан соналъ гьабич1еб х1алт1и гьабунила ахирисеб соналда жаниб жидецаян бицана Ш. Г1алиевас. Г1одоре риччан, бугелда г1ей гьабун ч1езеги к1велаанила, амма г1адамазда ц1иял экспонатал рихьизаризе бокьулеб бугила.\nГьабизесеб жеги цебе буго\nЦ1айи бугел х1алт1аби гьаруниги, музеялъул х1алт1ухъабазда цереч1арал масъалаби г1езег1ан руго. Бищун т1оцебе музеялъе х1ажат буго капиталияб ремонт. 22 сон гьаб минаялъубе музей бахъун бук1аниги, пачалихъалдаса ремонталъе цониги нухалъ г1арац щвеч1илан бицана Шамилица. Цо-цо залазд, ч1абар туриялъ г1емерал г1адамал цадахъго риччазе бегьуларин абуна гьес.\nЧара гьеч1ого х1ажат буго гьебгощинаб экспонат бугеб музеялъул гордазда решеткаби лъезеги. Решеткаби гьеч1олъиялъ, гъансиниб ц1унун буго умумузул ярагъ. Гьеб чанго соналъ цебе бикъун ун бук1ун, т1ад буссун щвана музеялъе.\nГ1емерал экспонатал руго жанир лъезе залал гьеч1олъиялъ цо-цо рокъоре руссинарун хут1ун.\nБокьун буго музеялда районалъул щибаб росдал бок1он гьабизе. Гьединго, 18-19 г1асруялъул маг1аруласул, ч1арбида жужай т1ун, къадал деялъ рохьун, жаниб гъансито, нар, умумузул т1аг1ел-г1уч1 лъун, михир бачунеб т1ох гьабун, рукъ гьабизеги.\nХ1ажат руго бат1и-бат1иял стендал гьаризеги. Цо гьоркьохъеб стенд гьабизецин къвариг1унеб буго 7-8 азарго гъурущ.\nРайоналъул тарих бокьулев, гьеб ц1унизелъун музеялъе цого-цо бажарараб кумек гьабулев чи вуго Хъайнтмаз Аварский (пачаясул армиялъул полковник Хъайнтмаз Г1алихановасул, гьесул ц1ар лъурав, ирсилав). Гьес музеялъе кьуна ханзабазул суратал. Ханзабазул к1алг1адул суратал ва цогидалги жал музеялъе кьелин вук1ана Хъайнтмаз. Бук1ине кколедухъ ц1уна-къазе рес гьеч1олъиялъ кьеч1ого тезе ккана.\nАхирал соназ музеялде рач1унел г1адамал г1езег1ан ц1ик1к1ана. Гьал къояз музеялде рач1ун рук1ана, Дербенталде Петр 1-сул рукъ-музей рагьулеб дандеруссиналде рач1арал гьалбадерил 40-г1ан чи. Гьезда гьоркьор г1емерисел рук1ана, къват1исел пачалихъаздасацин, музеялъул директорзаби (Петергофалъул музеялъул, наиб Х1ажимурадил бет1ер ц1унун бугеб Кунсткамералъул ва гь.ц.), ТАСС информбюроялъул директор ва цогидалги. Гьалбадерие нилъер музей кутакалда бокьана, амма ремонт гьабизе ккелин бихьизабуна.\nВач1анщинав г1емерисев чи жаниве лъугьунеб, районалъул гьумер кколин музей, гьеб къач1ач1ого бук1иналъ рак1 унтун буго гьелъул директорасул. Г1арани бугеб хъала музеялъухъе кьун (гьенибги ремонт гьабизе ккола) ялъуни бугебго музеялъул мина къач1ан иш роц1ц1инабизе бокьун буго Г1алиев Шамилие.\nПросмотров: 233 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 5.0/1


Автор: ilchi · 04.02.2019\nДагъусттаннал Муфтиятрал сипталийну зун бивкIунни шагь- рурдал ва районнал просвещениялул отделлал хъуниминнан- сса курсру, проектру даврил гьанурду лахьхьин буллалисса.\nКурсирдай лахьхьин бувну бур социал проектру хIасул дул- лангу, гъалгъа баврил магьирши- вугу, Дагъусттаннал бакIчинал грантирдал фондращалгу, цайми грантирдащалгу зун. ва даврий каялувшивугу дуллай ур респуб- ликалул проектирдал школалул хъунама аьвдулмалик мансу- ров. ванал бувсмунийн бувну, хIакьинусса кьини властьрал\nграждан обществалийн вихша- ла дусса дур, жяматран, жагьил- туран агьамшиву дусса проек- тру бартдигьингу арцу итадакь- лай, кумагру буллай бусса бур. ва дакI дарцIуну ур просвеще- ниялул отделлал зузалтгу про- ектру бартдигьаврицIун кабакьу буллантIишиврий. Курсру къур- тал бувминнан дуллунни хасъсса сертификатру ва Дагъусттаннал муфтиятрал цIаниятусса дакIний личIансса бахшишру.\nХъамакъабитулул ва хIасратрал кьини\nСледующая публикация Очередной успех ансамбля «Молодость гор»\nПредыдущая публикация ЦIусса низамращал цIусса багьригу


Щибизе хисизарун шагьаразул цlарал?\nПрезидент Путин Волгоградалда, 2Фев2013\nВолгоград шагьаралда цIар Сталинград абун хисизе рес буго, гьеб шагьаралда гIумру гьабун ругез жидее гьедин бокьилин абун лъазабуни ва гьеб мурадалда халкъалда гьоркьоб референдум тIобитIани. Гьадинаб лъазаби гьабуна Россиялъул президент Путиница парангазул Довил шагьаралда КIудияб ВатIанияб рагъул гIахьалчагIазулгун букIараб дандчIваялда.\nУлкаялъул президентасул кIалдиса къватIибе араб гьеб рагIи гIумруялде бахъинабизе лъугьинеги бегьулин рикIкIунеб буго экспертаз. Амма пачалихъалъул тIадчагIаз абулеб бугила гьелъул магIна кколарин, «халкъалъул эменлъун» рикIкIунев вукIарав Сталинил цIар даимаблъун гьаби. Гьелъул магIна кколин Сталинградалда ккараб вахIшияб рагъ ватIаналда кIочене тезе бегьуларин абураб.\nВашингтон пост блогалда Адам Тейлор абулев чияс хъвалеб буго, цIар хисиялда бан тIобитIизе рес бугеб референдумалъул рахъ жинца кколин Путиница абиялъул магIна шагьаралда цIар хисизе кколин абураб гьечIониги, гьесул рагIаби цIар хисизе кколин абураб куцалда къабул гьабизе рес бугила улкаялъул тIалъиялда ругез ва гьеб иш гIумруялде бахъинабизе лъугьинеги бегьулила. ХIакъикъаталдаги, президент Путиница абуна шагьаралъул гIадамаз кинаб хIукму гьабуниги гьелъул рахъ кквезе жив хIадурав вугин, гьез абухъе гьабизеги кколин.\nАмма гьелдаго цадахъ бачIунеб буго цогидаб суалги. Масала, Санкт-Петербургалъул халкъалъул цIикIкIарасеб къадаралъ референдумги тIобитIун, жидее цебегIадин гьеб шагьаралда Ленинград абураб цIар лъезе бокьилин абуни, хисизе бугебдай гьелдаги цIар? Гьединаб пикруйин абуни загьир гьабуна коммунистазул цевехъан Зюганов Геннадийица. ХIакъикъаталдаги, гьанже рахъун хIажат бугищха гьел ва цо-цо цогидалги шагьаразда цIарал хисизе? Гьеб суал кьуна нижеца коммунистазул партиялъул Дагъистаналда бугеб фракциялъул вакил Лабазанов ГIабдулвахIидие.\nЛабазанов ГIабдулвахIид: «Волгоградалда хисун Сталинград абун цIар лъеялъулъ бугеб бищун кIудияб магIна ккола КIудияб ВатIанияб рагъда босараб бергьенлъиялъул гIаламатлъун гьеб букIин. Сталинград буго тIолабго дунялалдаго рагIараб ва лъалеб рагIи, Сталинил цIарги буго гьединабго куцалда машгьураблъун. Парижалда Сталинил цIаралда майдан бугеб мехалда, нилъеца щай гьесул цIар кIодо гьабизеги нахъбуссинабизеги бегьулареб. Ветераназ гьеб суал борхидал, Путиние гьеб рекIее гIун батичIого букIинеги бегьула, амма гьединаб магIнаялда референдум тIобитIани, якъинаб жо буго халкъалъул гIемерисеб къадаралъ гьелъул рахъ кквезе букIин».\nЛабазанов ГIабдулвахIидица бицухъе, гьанже халкъалда бичIчIун рагIула Россиялъ тIаса бищараб капитализмалъул нух гьересияб ва кьучI гьечIеб букIин ва гьединлъидал, халкъалъ рахъ кквезе бугила цогидал шагьараздаги цере, ай советияб заманалда лъун рукIарал цIарал тIадруссинариялъул.\nДинияв хIаракатчи ГIумаров МухIамадрасулил пикруялда, цогидал шагьаразул бицинчIого, цохIо гьеб Сталинград абураб цIар шагьаралъе тIадбуссинабизе цебего заман щун рагIула. Гьедин гьабизе ккеялъе гьадинаб гIиллаги рехсана гьес.\nГIумаров МухIамадрасул: «Волгоградалда хисун Сталинград абураб цIар лъей, гьеб ккола нилъеца тарихалъул гьабулеб къимат. Щайгурелъул, Сталинградалъулаб рагъалъ хисизабуна рагъул хIасилго. Тарихалъул тIехьалда киса-кибего хъван буго Сталинградалъулаб рагъ абун, амма картаялда гьединаб бакI батулебго гьечIо. Гьебги буго нилъго нилъецаго махсароде кквей».\nГIумаров МухIамадрасулица бицухъе, гьениб борхизе кколеб рагIула цохIо Сталинградалъул суал. Цогидал шагьаразда цIарал хиси, масала, Ленинград абун, гьениб лъазе кколила Ленинидасаги цIикIкIун Петер ТIоцевесес гьеб шагьаралъе цIикIкIун асар гьабун букIин.\nСталинград ВатIанияб рагъда бергьенлъи босиялъул гIаламатлъун букIин хIакъаб бугониги, цIидасан рахъун гьелда ва цогидалги шагьаразда цIар хисиялъулъ магIна бихьулеб гьечIо, журналист ХIасанов Темирханида.\nХIасанов Темирхан: «Сталинградалда ккараб рагъалъ КIудияб ВатIанияб рагъуе кIудияб асар гьабураблъи бичIчIула. Амма блокадаялда букIараб Ленинградги кIочене бегьиларогури. Гьедин цIарал хисиялде рачIани, гьелъ кIудияб зарал гьабизе буго улкаялъул экономикаялъе. Гьел цIарал хиси бигьаго тIубалеб суал гуро. Референдум тIобитIулагоги, цогидал документал хIадур гьарулагоги миллионал унеблъи хIакъаб буго. Гьединал цIилъаби гьариялда тIад инесел харжал, нухал-кьоял гьариялда тIадго харж гьаруни, халкъалъ хIукуматалъеги улкаялъул бетIерасеги баркала кьелаан».\nЖурналист ХIасанов Темирханица бицухъе, гьабсагIаталда Россиялъе хIажат рагIула экономика борхизабиялде кIвар кьезе, гIадамазул гIумру-яшав лъикIлъизабиялъе хIалтIи гьабизе. «ЦIарал руго бокьараб мехалда хисизеги, цIиял лъезеги бегьулел жал. Гьелде регIун ругищин абуни, дица абила регIун гьечIин».\nГьаниб нижеца хIалбихьана лъабго батIияб ригьалъул гIадамазул пикру загьир гьабизе, амма нижеца цIех-рех гьабуразул гIемерисез рахъ кколеб букIин бихьана Волгоградалъул бакIалда Сталинград абун хисизе ккеялъул ва цогидал шагьарал, Петербург батаниги, цогидал ратаниги жакъа рукIухъе теялъул.


Гьебго къваригIелалъ МФЦялде рачIуна 70-90 сон барал харабиги. Киназулго буго цо суал: «Газалъул ва токалъул счетчиказул бихьизабиязда рекъон щибаб моцIалъ нижеца гIарац кьола. Киса росунха токалъул ва газалъул идарабаз нижеда тIад налъаби хъвалел?» - абураб. «Гьелъул хIакъалъулъ цIехезе токалъул ва газалъул бетIерал управлениязде а», - янги абун, гIарац босулел ясаз ниж тIаса рихьизарула. Мисалалъе, дихъ букIуна щу-щу квитанция, гьел ккола счетчиказул бихьизабиязда рекъон, коммуналиял хъулухъазухъ дица гIарац кьун букIиналъул хIужаби. Амма кассиралъ дихъа тIалаб гьабула пуланаб къадаралда «налъи» бецIи. Киб гьеб букIарабилан цIехедал, абула жидер компьютералъ гьедин бихьизабулеб бугилан. ЛъикI буго, босе 350-400 гъурущ ва квитанциялда тIад хъвай налъи бецIанилан. Хъваларо, лъабабилеб моцIалъги бачIуна гьедигIанасебго налъи бугилан. Бокьилаан гьелъул мухIканлъи лъазе?» - ян.\nГьаб суалалъе гьадинаб жаваб кьуна «Газпром межрегионгаз Махачкала» ОООялъул хIалтIухъаналъ (гьелъ гьарана, цIар хъвагеян):\n- 2008 соналъул 21 июлалда къабул гьабураб «Правила поставки газа» абураб №549 документалъул 21-абилеб пункталда рекъон, газалдаса пайда босулев абонентасда тIадаб буго щибаб моцIрол 25-абилеб къоялде, счетчикалъул бихьизабиялда рекъон, гIарац кьезе. Гьеб кьунилан абун, квитанциялдалъун яги цоги къагIидаялда поставщикасда, ай нижеда лъазабизеги. Бихьизабураб заманалда абонентас поставщикасда счетчикалъул бихьизаби лъазабичIони, гьебги лъабго моцIидасан цIикIкIине бегьуларо, бухIараб газалъухъ гIарац, гьоркьохъеб хIисаб гьабун, моцIалъ хIалтIизабулеб газалъул объемалъул хIисабалда рикIкIуна. Гьелдаса нахъе абонентас счетчикалъул бихьизабиялда рекъон гIарац кьезе байбихьани, рехсараб №549 документалъул 31 пункталда рекъон, гьес, счетчикалъул халгьабизе ва гьелъул бихьизаби бахъизе «Газпром межрегионгаз Махачкала» ОООялде жидерго вакил витIеян хитIаб гьабизе ккола.\nРФялъул Жилищнияб кодексалъул № 155 статьяялъул 14-абилеб пункталда рекъон, бухIараб газалъухъ унеб гIарцул къадар тIаде къотIулеб гIакIа-пениялъул роценалда цIикIкIуна. Гьеле гьеб ккола газалъул идарабаз тIад «налъаби» (начисление) лъеялъе бугеб аслияб гIилла. Гьеб киналъулго хIисаб-суалги начислениеги тIубазабула компьютералъ.\nБухIараб газалъухъ счетчикалда бихьизабуралдаса цIикIкIараб къадаралда гIарац тIад хъван батани, абонентас щибха гьабизе кколеб? Гьес гIарза хъвазе ккола «Газпром межрегионгаз Махачкала» ОООялъул газалдалъун хьезариялъул отделалъул начальникасухъе, гьелда цадахъ къваригIуна счетчикалъул экраналъул суратги, ахирисеб нухалда бухIараб газалъухъ гIарац кьеялъул квитанцияги. Гьелда рекъон, контролерас хъвала счетчикалъул хал гьабиялъул хIакъалъулъ акт ва кколелдаса цIикIкIараб къадаралда газалъухъ гIарац босун батани, нижеца цIидасан гьелъул хIисаб (перерасчет) гьабула.\nСчетчикалъул бихьизаби нахъе бачин рикIкIуна газ бикъилъун, нижер контролеразухъ бугеб приборалъ гьеб такъсир бигьаго тIатинабула ва къотIула счетчикалъул хважаинасде гIакIаги.\nШамсудиновасул гIарзаялда бицунеб бугеб токалъул налъабазул хIакъалъулъ гьадин бичIчIизабуна «Дагъэнергосбыт» ОООялъул хIалтIухъан Тимур МухIамаевас.\n- Токалъухъ босулеб гIарцул къадаралъул рахъалъ щаклъи батани, абонентас гIарза хъвазе ккола "Дагъэнергосбыталъул" энергоснабжениялъул отделалъул начальникасухъе, гьелда цадахъ къваригIуна счетчикалъул экраналъул суратги, ахирисеб нухалда бухIараб токалъухъ гIарац кьеялъул квитанцияги. Гьел документазда рекъон, контролерас хал гьабула счетчикалъухъ ва, гьелъул бихьизабиялда рекъон, хъвала акт. Мекъи босараб гIарац тIад буссинабула яги хадусеб моцIалда бухIараб токалъухъ рикIкIине тола.\nБухIараб газалъухъги токалъухъги жиндир заманалда гIарац кьечIолъиялдалъун абономентасде тIаде гIарац бачIин ккола федералиял компанияз ургъараб жо, Дагъистаналъул компаниязул гьеб хисизабизе ихтияр гьечIо.\nГьабго суалалъе гьадинаб жаваб кьуна адвокат ШехмухIамад ГъазимухIмадовас:\n- «Коммуналиял хъулухъалдаса пайда босиялъул низамазул» 59-абилеб пункталда рекъон, бухIараб газалъухъ ва токалъухъ гIарац рикIкIуна кIиго батIияб къагIидаялда: счетчикалъул бихьизабиялда рекъонги гьадинго хIисаб гьабунги. КIиабилеб къагIида къанагIат хIалтIизабула: счетчик хун бугони, хIисабалъулаб болжалалда абонентас счетчикалъул бихьизаби кьун гьечIони ва счетчикалъул бихьизаби бахъизе контролер виччачIони.\nСчетчикалъул бихьизабиялдаса цIикIкIун гIарац босун батани, дуца гьабизе ккола:\n1. Хал гьабе, счетчик хIалтIиялъе бихьизабураб заман ун бугищали ва гьелда пломба бугищали.\n2. Кагътидаги хъван, счетчикалъул бихьизаби кье коммуналиял хъулухъазухъ гIарац бакIарулеб идараялде.\n3. Кагътидаги хъван, гьеб идараялъухъа тIалаб гьабе счетчикалъул халгьаби. Халгьабун хадуб, тIалаб гьабе дуда тIад хъвараб гIарцул (начисление) мухIканаб хIисаб (гьебги кагътида).\nСчетчикалъул бихьизабиялда рекъон, жиндир заманалда дуца гIарацги кьун батани, тIалабазда рекъон счетчикги хIалтIулеб бугони, коммуналиял хъулухъазухъ духъа цIикIкIун босараб гIарцул хIисаб (перерасчет) цIидасан гьабула, гьелъие инкар гьабуни, судалъул хIукмуялдалъун гьабизе тIамула.\n«ГIураб стаж гьечIони, чан сон бараб мехалда бихьинчи пенсиялде ине бегьулев?»\nГьаб суалалъе жаваб кьуна ДРялъул пенсиялъул фондалъул хIалтIухъан ГIалиева Хамисица:\n- «О государственном пенсионном обеспечении» абулеб федералияб законалъул 11-абилеб статьяялда рекъон, бихьинчиясул стаж гьечIони яги гьеб гIураб батичIони, херлъиялда бан, гьесие чIезабизе бегьула социалияб пенсия. Гьединаб ахIвал-хIалалда бихьинчи пенсиялде уна 65 сон, чIужугIадан – 60 сон байдал. Гьединаб пенсия чIезабиялъе хIажалъула Россиялъул ракьалда 15 соналъ гьез гIумру гьаби. ХIалтIуларезе гурони, хIалтIулел пенсионеразе социалияб пенсияги кьоларо.\n«Ахирал соназда гIемерлъун руго токалдалъун цIа ккеялъул хIужаби. Гьелъие гIилла рехсолаго, токалъул хIалтIухъабаз щиб абулеб бугеб?»\nГьаб суалалъе жаваб кьуна МахIачхъалаялъул токалъул подстанциялъул инженер МухIамад МухIамадовас:\n- 1963 соналда бачана магIарухъе ток. Доб заманалда къанагIатав чиясул гурони рукIинчIо токалъ хIалтIизарулел алаталги. Гьединлъидал рокъобе ток бачиналъе пайда босулаан тутиядул тIеренабго кваралдаса. Жакъа росулъ гIумру гьабун вугес пайда босула токалъул гIемерал алатаздаса. Амма гIемерисезул рукъзабахъе бачараб квар добго хутIун буго. Гьединлъидал гьезде хIалги ккола, ва цIа ккеялъул хIужабиги гIемерлъула.\nГьедин ккечIого букIине, гIемераб гIарац унеб бугониги, гьел кварал хисизе ккола. КIварабгIан хIаракат бахъила пахьул кварал рачине. Чирахъазде унеб пахьул кварил биццалъи букIине ккола 1,5 мм². Розеткаялде унеб кварил - 2,5 мм². Минаялде ток бачунеб кварил - 4-6 мм².\nРокъоб къуватал токалъул алатал (сварка, чарх, станок, хъухъадиро ва гь.ц.) хIалтIулеб мастерская бугони, къватIиса бачунеб кварил биццалъи 4-6 мм² гIоларо, къваригIуна жеги риццатал кварал.\nТутиядул кварал цIалел ругони, гьезул биццалъи жеги цIикIкIараб букIине ккола. Масала, розеткаялде бачIунеб кварил 4 мм². дагьаб гьечIеб къваригIуна.\nДругие материалы в этой категории: « Нужее баяналъе\tСуалал-жавабал »


Шималияб Кавказ, Январь 01, 2016 page 1\nКурортаз Шималияб Кавказалъул хаслъи хIисабалде босулеб гьечIо\nШималияб Кавказалда курортал рагьулаго бакIалъул гIадамазул пикруги, гIамал-хасиятги, рукIа-рахъинги хIисабалде босулищин нужецаян гьикъана Дагъистаналдаса жамгIияв хIаракатчи Абакар Абакаровас гьел курортазул идараялъул вакилзабазда. Гьеб букIана Гъарачаялдагун Черкесиялда «Архыз» абураб форум тIобитIулеб мех.\nШималияб Кавказалъул проблемаби: къватIисан бербалагьи\nКризисалъулаб къукъаялъул докладалда рехсон руго Шималияб Кавказалда ругел аслиял масъалаби.\nКъватIиса рукIине бегьулел хIинкъабазул бицунаго, хIакимазда кIочолел руго регионазда жанир ругел масъалаби.\nЩай Россиялъул пропаганда къолеб бугеб «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъул пропагандаялдаса? ГIолилал Сириялда инчIого рукIиналъе кинал механизмал ургъарал экспертаз? Низам цIунулезул хIалтIи кинаб бугеб гьеб масъалаялда тIаса?\nУнгогийищ Дагъистан экстремистияб дандечIеялъул централде буссун бугеб?\nИнформалатазул лъазабиязда рекъон, 19-20 апрелалда хасаб операциялда чIварав «Имарат Кавказ» абураб экстремистияб къокъаялъул лидер Гебеков ГIалиасхIабил бакIалда тун вуго Генуб кьалбал ругев Сулейманов МахIамад. Цо-цо экпертаз рикIкIунеб буго, гьеб гIуцIиялда жаниб ахирисеб заманалда загьирлъулеб тенденциялъ ресал рагьулел ругин «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъул асар регионалде цикIкIиналъейин.\nКъадировасул армия, гIадамазда тIад лъураб магъало, инсанасул ихтиярал хвезари – «Открытая Россия» гIуцIиялъ бахъараб документалияб фильмалда бицунеб буго Чечнялда бугеб хIалалъул.\nWhatsApp квешаб батани, кинаб бугеб Instagram?\nСоциалиял интернет-сурсатаздаса жамгIияталъе кIудияб зарал бугин рикIкIунеб буго Чачан республикаялъул бетIер Рамзан Къадировас. Ахирисел къоязда гьабураб иргадулаб лъазабиялда гьес жамгIият ахIулеб буго социалиял интернет-сурсатаздаса ва Америкаялъул мессенджераздаса инкар гьабиялде.\nЦо сон цебеккун гIуцIана Шималияб Кавказалъул ишазул министерлъи\nЛъагIел данде щун буго Шималияб Кавказалъул ишазул министерлъи гIуцIаралдаса. Цогидаб икълималъул гьечIеб, гьеб тайпаялъул министерлъи гIуцIун букIиналъ бихьизабулила Шималияб Кавказалъул бугеб кIваралъулин рикIкIунеб буго экспертас. Социалиябгун экономикияб ахIвал-хIал лъикIлъизабизеян гIуцIараб гьеб идараялъул кинабгIаги рехсезе бегьулеб хIасил гьечIила гьеб сфераялда.\nКинаб хIинкъи бугеб Шималияб Кавказалъе "Исламияб пачалихъ" гIуцIиялдаса?\nРоссиялъул Федералияб хасаб хъулухъалъул директор хисулев Сергей Смирновасул раг1абазда, жакъаялде «Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъ жиндирго контролалде гъоркье росарал террриториязда гIумру гьабун буго микьго миллион гIанав чияс. ХIакъикъаталдагиян, жубалеб буго гьес, абизе бегьулин 2013 соналдаса «Исламияб пачалихъ» гIуцIи бугин лъицаниги къабул гьабичIеб шаргIияб къануназдалъун хIалтIулеб гьересияб пачалихъин.\nСтаврополь регионалда гIумру гьабун ругел дагъистанияз тIалаб гьабулеб буго къуваталъул идарабаз ункъго моцIица цеве ккурав Сулейбанов МухIамад эркен гьавеян. Хасал идарабазул щаклъи буго 2013 соналъ, цеве Нефтекумск мухъалъул колхозалъул бетIерлъун вукIарав Шандиев Гадильбек чIваялда. Сулейбановасда щибго гIайиб гьечIин, низам цIунулезе лъиде букIаниги гIайиб реххизе къваригIиналъ жанив тIамун вугин гьевилан лъазабулеб буго гьесул рахъккураз.\nАбакаров: Исламалъе гIоло чIвалевани, Немцов гурел, цогидал чIвалаан\nРоссиялъул оппозиционияв политик Борис Немцовасул гьалмагъ Илья Яшиница абуна оппозиционияв политик радикалиял бусурбабаз чIванин абураб гьадингосеб чIанда бугин ва Кремлалъул политикияб тIадкъаялда рекъон гьабулеб иш бугин. ЦIех-рехчагIазул гьеб официалияб версия тIадтаразе кутакалда дандеккола ва гьединго «бичIчIине ккола гьелъ Путинида кинаб букIаниги щаклъидул рагIадцин рехизе толеб гьечIолъи»,-ян хъвалеб буго Яшиница Facebookалда. Немцов чIван вукIана 27 февралалъул къаси кватIараб гIужалда Кремлалдаса рикIкIад гьечIеб бакIалда.


МагIарул мацIалда хъвай-хъвагIай бакки » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nМагIарулазда гьоркьоб исламияб дин тIибитIизегIан (XIII гIасру), жиндаго чIараб ханлъилъун букIананиги, нилъер миллаталъул хасаб хъвай-хъвагIай букIинчIеб гIадин буго.\nГIарабазул тарихчагIазул (Ибан аль Асир, Аль –МасгIуди, Табари) баяназда рекъон Vll гIасруялдаго Дагъистаналъул мугIрузда батIи-батIиял ханлъиял рукIун руго, хIатта меседил тах бугев ханги.\nДолго тарихчагIазул ва ракь лъазабулел гIалимзабазул хъвай-хъвагIаязда рекъон меседил тах бугев ханасул чIел гьанжесеб Аравиялъул бакъулъ бакI кколеб буго. БукIине бегьулеб жо буго доб ханлъиялда гIараб хъвай-хъвагIай хIалтIизабилеб букIин сверухъ ругел ракьазулгун гьоркьорлъаби щула гьаризелъунги. МагIарулазда мадугьалихъ ругел лезги, табасаран, лак ва ц. миллатазул халкъаз Vll абилеб гIасруялдаго ислам босун букIана ва Халифаталда гъорлъе унаан. Дозги гIараб хъвай-хъвагIай хIалтIизабулеб букIун батила гьелго мурадазда.\nНилъеда магIарухъ гIемер данчIвала батIи-батIиял гIанчIал тIад гIараб хатIги бугеб куфаялъул къагIидаялъ хъвараб. Гьениб букIанаро я накъишал я хъвараб къо-моцI. Руго гьел къанал Аваристаналъул бакьулъ – Хунзахъги. Дица цIалана гьел ахираб нухалъ магIаруллъи сверизе индал. Лъалеб жо буго куфаялъулаб хъвай-хъвагIай Xlll-абилеб гIасруялдаса нахъе хIалтIизего гьабулеб букIинчIеблъи. Гьединлъидал, дол тIад гIараб хатI бугел ганчIал ва къанал жеги цебесеб заманалда рукIарал кколел руго. Кинниги гьел хIужабаз нилъее рес кьолеб гьечIо гьеб хатIалда дол соназда магIарул рагIаби хъван рукIанин абизе, щай гурелъул доб хатI тIолго гIараб мацIалда букIун. Цоги рахъалъ босани Кавказалъул бакътерхьул рахъалда магIарулазул мадугьалихъ даимго рукIана грузиялъул халкъ – жидеца насранияб динги босараб ва гьелъул хъвай-хъвагIайги хIалтIизабулеб. Гьел грузиялъул гиназаз зама-заманалдаса хIалал рихьулел рукIана лекIал, ай магIарулал жидерго сиясатиалда гъоркье рачине ва гьаниб насранияб дин тIибитIизабизе, гьелъие гIоло жидерго дагIватчагиги ритIулаан ЛекIиялде. Цо-цо чагIаз гуржиязул хIарпалги хIалтIизарун магIарул мацIалда хъвазе хIалбихьиял гьарун рукIун ратизеги рес буго, амма гьелъие цониги хIужа жеги батичIо. МагIарулазул ракьаздани дандчIвала гуржи мацIалда хъвай-хъвагIайги тIад ругел хъанчал. Дагьаб цебе батана гьединаб цо хъанч. Академик Чикобаваца цIалараб гьеб хатIалда дос абухъе магIарул ва гуржи мацIалда буго хъван. МагIарул мацIалда хъвараб бакIалда хъанч бекун букIун кIиго рагIи цIализе кIвана «цIоб», ва «лъеги». Гьаниб «лъ» хIарп хисун буго «гь» хIарпалдалъун – гьебги анцухъезул диалекталда бугеб хIалалъ. Академик Чикобаваца абухъе гьеб памятник кколеб буго XlV абилеб гIасруялъул. Гьесул пикру буго хъваялъул хаслъаби хIисабалде росун гьабураб, амма дидани ккола гьесул хIужаби гIей гьечIел ругилан. Доб памятник (хъанч) батараб бакI бихьизабун гьечIо. магIаруллъиялда гьел хъанчал раки букIине рес гьечIеб жо гуро, щай абуни гуржиялги лекIалги кидаго политикияб ва экономикияб бухьеназда рукIиндал. МагIарухъ XlX-абилеб гIасруялъул ахиралде щвезегIанги тIубарал росаби рукIиндал тархъан тарал лагъзадеридаса лъугьарал, гьелъ дозул умумуз гьел хъанчал гьарун рукIине рес буго, ай гуржиялъа рачIун гурел гьанир магIарухъго. Гьединги нилъер гIураб хIужа гьечIо гIараб хатIалдаса цебе магIарулаз гуржи хIарпазда тIад магIарул хъвай-хъвагIай гIуцIун букIанин абизе.\nНилъехъе щун буго, нахъе цIунун хутIараб магIаруллъиялъул бергьараб памятник, - гIараб мацIалда ГIандиса ГIали Мирзаца хъвараб авар нуцал Ибрагьимил вас ГIандуникIил жиндирго ирсилав Булач-нуцалие гьабураб насихIат-васият. Васият букIин лъалеб букIана жеги XlX-абилеб гIасруялдаго, амма жибго гьеб батана I94I абилеб соналъ Хунзахъ. Гьеб хIакъикъаталдаги ГIали Мирзаца хъвараб букIин чIезабизе кIвана I945 абилеб соналъ СалтIа росулъ гьал мухъазул авторасда гьес (ГIали Мирзаца) I467 абилеб соналъ хъвараб «ШархIул МухIаррар» абураб тIехь батидал. Гьеб кIиябго хатIги данде ккун чIезабизе кIвана цо чияс хъвараб букIин. Гьедин нилъехъе щвана XV-абилеб гIасруялъул хъвавул памятник жинда жаниб анцIила анлъго магIарул рагIиги бугеб.\nФонетикияб рахъалъ гьел магIарул рагIаби магIарулазе хасиятал гьаркьаздалъун рихьизарун гьечIо, ай алифалда тIаде журарал хIарпалги лъун. Масала «кI» хIарп бихьизабун буго гIараб «каф» хIарпалдалъун (ГIандуникI- андроник). «ч» хIарп бихьизабун буго персазул «ч» хIарпалдалъун (Хучада, Булач), яги гIараб «джим» хIарпалдалъун (ГIалигъилиджилал). «г» хIарп хъван буго гIараб «каф» хIарпалдалъун (джункут). «лъ» хIарпалъул бакIалда хъван буго гIараб «лам», (бакълулал, бакълал) яги «цI» хIарпалъул бакIалда хъван буго гIараб «зал» (гьозал). «ц» хIарпалъул бакIалда хъван буго гIараб «сен» (нуцал- нусал).\nХасаб кIвар буссинабулеб буго кIиго цIарубакI цолъизабун лъугьараб рагIиялъ: миясугьатIан (Мия гьатIан)\nЗаманалъул рахъалъ кIиабилеб хъвавул памятниклъун рикIкIине ккола XVl-абилеб гIасруялда Харахьиса ГIумарил вас ТIайгибил квералъ гIараб тIахьазул тIанчазул рагIалъабазда хъварал рагIаби ва калимаби.\nДагъистаналъул гIараб гIелму тIибитIизабулезда гьоркьов ТIайгиб машгьурав вуго гIараб мацIалъул магIаналъул (логика) ва цогидал гIелмабазе гIемерал баянал кьурав гIалим хIисабалда. Нахъе цIунун буго I580 абилеб соналъул аваладла гьес хъвараб «Аль-ВафигIи шархIул аш- шафигIия»- абураб тIехь жив ТIануси вугев мехалъ. Гьеб машгьураб тIехьалъул рагIалъабазда гьес таржама гьабун гIадин кьурал рагIабазул ва калимабазул хIисаб гьабуни нилъеда бичIчIула кигIан къадаралъ гIажам алиф камиллъун букIун бугебали. ТIайгиб гьавуна I563 абилеб соналъ хвана I668 соналъ. ТIайгибил хъвай-хъвагIаязда нилъеда батулеб буго гьес киса- кибего «ч» хIарп хъваялъе персазул «ч» хIарп, ГIандиса ГIали Мирзаца абуни гьеб хIарп цин гIараб «дж» яги персазул «ч» гIадин хис-хисун хъвалеб буго. ТIадеги «кь» хIарп нилъеда ТIайгибица хъван батулеб буго гIараб «къ» хIарпалдалъун тIад ташдидги лъун, ГIали Мирзал абуни гьедин гьечIо.\nXVll-абилеб гIасруялъул тIоцебесеб бащалъиялда (I639 ) машгьурав гIалимчи ГIободаса ИсмагIилил вас ШагIбан ГIарабустаналдаса тIадвуссун вачIуна ва магIарулъиялда тIоцебесеб мадраса рагьула жиндирго росулъ. Гьеб мехалде гIажам хатIалда хъвай-хъвагIай къанагIатаб жо букIинчIо. ШагIбан-къадил гIажамалда хъварал кагътазул нусхаби гурого нилъехъе щун гьечIо, гьелъ мухIканалъи чIезабизе кIвечIо ва гьаб суалалда гьоркьобе бачинчIо. ШагIбан –къадил мутагIилзабазул бищунго гIемераб хъвавул ирс нахъе тана ГIаймакиса МугIавиятил Абубакарица ва Кудалиса КIудияв ХIасаница. Гьел руго шигIриял назмаби, насихIатал. Гьел гIалимзабазул хъвараб гIажам алифалъул Харахьиса ТIайгибица хъваралдаса кIудияб батIалъиго гьечIо. Гьаниб абуни нилъеда «г» хIарп хъваялъулъ гIараб «каф» хIарпалда тIад лъабго тIанкI батулеб буго. Гьеб къагIида хадур ругел гIалимзабаз – катибаз хIалтIизабун гьечIо.\nАмма, гIажам хатIалъул гьаркьилал ва гьаркьикъал хIарпал аскIор хъваялъул камилаб хIалтIи гьабуна Дибир-къадица.\nДибир-къади гьавуна I742 соналъ Хунзахъ росулъ, ва къадаралде щвана I8I7-абилеб соналъ. Гьев тIоцеве цIалана Дагъистаналда, хадув ана Персиялде, Турциялде, Шамалде. Гьесда рагIа-ракьанде щун лъалаан парс, гIараб, турк, лак ва гуржи мацIал. Дибир-къадица нахъе тана гIезегIан бечедаб рухIияб ирс. Гьес бахъана парс-турк-гIараб мацIазул къамус (словарь). Хъвана парс мацI малъиялъе тIехь «Тибян-ул лисан ли-тагIлим-ис-сибъян», азербайжан, гуржи ва парс мацIазул кIалъазе малъулел тIахьал дандего магIарул мацIалда таржамаги бугел. Дибир-къадица магIарул мацIалде буссинабуна дунялалдаго машгьураб Калила ва Димна къиса. Гьединго Дибир-къадица хъвана магIарул, гIараб ва парс мацIазда гIезегIанго назмабиги. Гьелдаго цадахъ Дибир-къади гIемерал соназ Аваристаналъул хан кIудияв ГIумаханил мирзалъун хIалтIана. Гьес гIажам алиф камил гьабуна гьаркьилал хIарпазе хIаракаби лъун цIалулеб хIалалда.\nДибир-къадица камил гьабураб гIажам алифалдаса магIарулаз, кIудияб хис-басго гьабичIого, пайда босана хIуригатги бахъун замана хисизегIан. Имаматалъул заманаялъ абуни имам Шамилил амруялдалъун «лъ» хIарп хъвалеб цого къагIида тIаде жубана. Дибир-къадица гьеб хIарп цо къагIидаялда хъван гьечIоан. Гьеб хъвай – хъвагIаялда тIад хIалтIизе хасаб комиссия бихьизабун букIана имамас. Гьел руго Шамилил мугIалим ХIариколоса Лаченилав, КIулзебалдаса ГIали ва цогидалги. Авар миллаталъул хъвай-хъвагIай баккиялъул бицунеб бугелъул мацIазда хIалтIулев ва кавказ лъазабулев вукIарав гIурусав П.К. Усларица ва гьесул кумекчи ЧIикIаса Айдемирица XlX-абилеб гIасруялъул кIиабилеб бащалъиялда (I863 с.) гIуцIун букIараб алфавиталъул рехсей гьабичIого гIеларо. Кинниги доб Усларил алфавиталъ магIарул хъвай-хъвагIаялда щибго бакI кквечIо, щай гурелъул гIажам хатI машгьурлъун ва киса-кибего тIибитIун букIун.\nГIажам мацIалда XX-абилеб гIасруялъул авалалда цIакъ гIемерал тIахьал рахъана Темир–Хан Шура (Буйнакск) М-М Мавраевасул басмаханаялда. Киналгоязде гIунтIун дол тIахьал рукIана диналъул хIакъалъулъ хъварал. Гьебго гIажамалда Констонтинополалда (Стамбул) I902 абилеб соналъ басмаялде бахъун букIана МухIаммад аварагасул (с.гI.в.с.) гIумруялъул хIакъалъулъ бицунеб гьитIинабго тIехь. Гьеб хъван букIана Миякьоса ГIадул вас ГIумарица.\nГьединлъидал нилъеда кIола Дибир-къадица бахъараб гIажам алиф магIарулазул миллияб хъвай-хъвагIай букIин чIезабизе.\nХIуригаталъул авалиял соназда хIалбихьиял гьарулел рукIана доб гIажам камил гьабизеян жибго алифалда жаниса гьаркьилал хIарпазе хасаб гIаламатал гьарун. Кин бугониги добго гIажам алиф I928 абилеб соналде щвезегIан школаздаги малъана, гьеб мацIалда тIахьалги рахъана. I928 абилеб соналъ абуни Дагъистаналъул тIолго миллатазул хъвай-хъвагIай хIукуматалъ латин алфавиталъул кьучIалде бачIана. Гьебги магIарул мацIалда данде ккечIо, щай гурелъул гьеб букIана батIи-батIиял алфавитаздаса жубан гьабураб. Школазда латин ва гIурус алфавитал малъулеб жо данде ккечIо, лъималазе захIмалъулеб букIун. I938 абилеб соналъ тIолго миллатазул хъвай-хъвагIай бачана кириллицаялде. (гьанже бугеб хъвай-хъвагIай). Гьеб букIана киналго гIурус миллатазги хIалтIизабулеб алфавит.\nАвтор: М.С. Саидов


МагIлиб — Википедия\n42°29′ с. ш. 46°55′ в. д.HGЯOL\nМуниципалияб мухъ Хьаргаби\nКоординатал 42°29′ с. ш. 46°55′ в. д.HGЯOL\nРасмияб мацІ магIарул мацІ\nХалкъалъул къадар 2923 чи (2010)\nЭтнохороним магІлисев, магІлисей, магІлисел\nПочалъул индекс 368254\nМагIлиб (гІур. Маали), ккола Дагъистан пачалихъалъул Хьаргаби мухъалъул росу.\nМухъалъул марказ Хьаргаби росдадаса 12 км жанубгун-бакътІерхьул рахъалдехун ккола.\n2010 соналъ гьабураб халкъазул хъвай-хъвагІаялда рекъон, росулъ гІумру гьабулев вукІана 2923 чияс. Цоккураб миллаталъул магІарул росу.\nДагъистаналъул ва советиял гIалимзабаз чIезабун буго Дагъистаналда ва гьездаго гьоркьоб гьанже магIарулаз гIумру гьабулебругел магIарухъги гьанжеялдаса 20 азарго соналъ цебе гIадамаз гIумру гьабулеб букIин. Гьесдалъун ракI чIараб буго магIладерил ракьалдаги чанго батIи-батIиял гIадамаз, батIи-батIиял гIасрабазда гIадамаз гIумру гьабулеб букIинги. Гьеб бихьулеб буго гьанже магIладерица гIумру гьабулеб ракIалда рукIин гьезда ва гьезул умумузда лъаларого рукIарал цIакъгозахIматал бакIазда гьарун рукIарал цогидал хIалтIаби. Гьаниб абизе ккола магIладерил ракьалдаги гьечIо имсанас квер багъари гьабичIеб бакI. Аслияб къагIидаялда хурзал гьари. Гьеб буго халатаб история.\nГьанжесел магIлал рачIинегIан магIладерил ракьалда гIумру гьабулеб букIун буго гуржияз. Гьел кинха гьанире ккарал? Гьеб ккола гIагашагарго IX-XIV гIасрабазда. Гьеб заманалда Гуржистаналда гьоркьоса къотIичIого рагъал кколел рукIун руго жодедаго жанил-князьзабазда гьоркьоб. Гьелъ рахIат хвезабурал гIемерал рекьарухъаби рехун тун гуржистанги лъилго квешаликь гьечIел чIорогоял ракьазде магIарухъе гочун руго. МагIишат гIуцIизе захIмат букIаниги ракъниги букIинчIо гьезие гьаниб. КIиабилебги гIила:XIIаб гIасруялъл 90аб.соназда гуржиялъул царица Тамараца жигар бахъулеб букIна магIарухъ ругел гIадамазда гьоркьоб христианазул дин тIибитIизабизе ва гьеб гIилаялъе гIоло гьелъ магIарул ракьалде хIалалъ гочинарулелги рукIун руго мискинал гуржиял-рекьарухъаби, такъсирчагIи ва кашишалги.Гьелъие ракI чIараб нугIлъун ккола гьел саназда бараб гьанжеги нахъе хутIун бугеб Советский р-оналъул Датунаялда гуржияз бараб килиса. Гьеле гьеб заманалда МагIрилги рукIун руго гуржиял. Нахъе хутIарал биценазда божани гьез МагIлиб гIумру гьабун буго XIVаб гIасруялъул ахиралде швезегIан гьез бан букIараб 100-150 цIараки бугеб гIадаб росуги букIараб, амма гьанже чIунталиде сверараб гьал ахирал соназде швезегIан МагIлиб букIана. Гьелда цIарги магIладерица “Росолъ” абун гьениб гьаб сагIатги гIемер батула гьезул шагIил цIа-рагI гъурун хутIарал рекарал цIакъго рицатал рекелал, накъишал рахъарал ганчIал, ганчIил алатал ва цогидалги. Росдал гIадамаз минаби разе гамачI нахъе баччун, гьанже гьеб росу букIараб бакIалъул хутIараб букIцин гьечIилан абизе бегьула. Гьел МагIлиса нахъе инее гIилаги рикIкIуна магIишаталъе захIматаб бакI букIун хасго гIемерал соназ бакъ бан ракь холеб букIин, лъалъазе лъим гьечIолъи ва аслияб гIила Гуржистаналда рагъ-кьал дагьлъи. Гьенибго магIишат гьабизе бигьаяб букIун унаго гьез киналго минаби рухIун руго. Гьез гьанир гьарун рукIун руго чIахIиял хурзал, магълъал ва ахалги. Хасгогьез тIад чIун гIезабулеб букIун буго цIибил ва гьеб магIладерил ракьалда лъикIго бижулебги букIунги буго.\nГуржи миллаталъул гIадамал нахъе аралдаса гьеб ракьалъул бетIергьабилъун рахъун руго Кудел( гьанже Гъуниб районалъул Кудали росу ).\nГьел гьанире рачIунел руго соналъ гьеб заманалда цIакъ гьарзаго букIараб чан гьабизе. Гуржияз гIезабураб ахалги хурзалги чIунтун руго гьедин ун буго XIV-XVаб гIасраби гьедин чIобого магIладерил бакI. Дагъистаналъул мацIал абураб тIехьалда хъван буго XVIII-аб. гIасруялъул ахиралда куделдерил жамагIаталдаса нахъе тIун батIа рахъун чIана Мурада, Дарада, Хъвартикуниб ва Тунзы росаби абун. Гьениб МагIлиб бакI рехсон гьечIо. Гьелъ нугIлъи гьабула гьеб заманалде МагIлиб букIин жибго-жиндаго чIараб кIудияб росу. Гьел росаби XVIII-аб гIасруялда Кудалисан ккарал ратании МагIлал кудалисан рачIун МагIлир чIун рукIине ккола XVI-аб гIасруялдаго. Гьелъие нугIлъи гьабула гIемерал биценазги ва ганчIида рикIкIун хъварал цо-цо гIемерал тарихъазги.\nГьелдалъун абизе бегьула МагIлиб росо бижизе кьучI лъунилан XVI аб гIасруялъул кIиабилеб бащалъиялда. Дир пикруялда рекъон гьеб ккола I585 соналъул май.\nНахъе хутIараб биценазда божани (гьел гIемерисел ритIаралги ратулелха) гьанже ХIажимухIамал МухIамадил ва ЯхIияхIажиясул минаби ругел бакIазда гьеле гьеб заманалда 5-10 чияс ран руго жодоего гIисиналго 1-2 рукъги цо-цо боцIуе бокьалги ругел минабиги.\nГьеб буго магIладерил ракь кибехунго бихьулеб, лъим-цIадаз зарал гьабизе рес гьечIеб, лъеде гIагарда, гъоркь кьуруги бугеб борхалъибугеб бакI. Гьеб заманалда магIладерил ракьалда кутакал рохьал заз-хъарахъ бижун букIун буго. Гьез тIоцере минаби рарал бакIаздай сит абуни кьуру бухIиналъ гъветI-хер букIун гьечIо.\nГьеле гьез хIалтIизаризе байбихьун буго гуржиязго гьарун тарал хур-ахал ва тIадеги жодоцагоги гьарун руго хурзал. Щибаб соналъ 5-10 цIараки Кудалисан рачIун МагIлир чIун руго. 50 гIагарун соназ магIлив хварав чи (гьодги бекун) чолаги къан вукъизе Кудалире рачунел рукIун руго. Щай гьел гьенире рачунел рукIарали 2 батIияб пикру буго: цо-цояз абула хвараз хадуб гьарулеб садакъа жодоего кьине гIоло, цо-цоязин абула жамагIат цо букIине ай кIудияб жамагIат букIине гIололъунилан. Гьеб кисеб битIараб бугешале лъазе захIмат буго, амма ракI чIараб буго хIалалъ Кудаливе восизавулев вукIин куделдерил жамагIаталъеги ракI чIараб буго.\nАхирги магIладерица инкар гьабун буго хварав Кудаливе ваччизе.\nТеларилан Кудел риччаларилан магIлалги рагъцин ккун буго. Ахирги магIладерие бокьухъе тун буго.\nБоцIуе базе бугеб рагIи-хер магIладерица цIунулеб букIун буготIахазда ва гьорохъ. Гьелдалъун гIемерал цIаял кколел рукIун руго. ХIукму гьабун буго “хъилаб” абулеб бакIалда цIунизе гьеб рагIи-хер. Гьеб букIун буго малиги чIван рахине кколеб бакIалда. Гьелдасан бачIарабилан абула росдада цIарги-МагIлиб абун. Гьеб цIар росдада рекIинеан Куделдерица магIладерида “ Кулал” абун абулеб букIун буго. Бекьулеб букIун буго ролъ, бугIа, гьохъ, луч ва гонег. Гьелъие нугIлъун руго гьаб сагIатги росдал къотIнахъ ругел лал тIамулел, гьоцIабаз рачунел рукIарал чIахIиял ганчIил махрабаз. ЦIоросаролъ ва багIаргьоло бекьизе ругьунлъаралдасан тIубанго культураби рекьи тIубанго рехун тун буго. Хьихьулеб букIун буго гIи, боцIи. ЦIакъго захIмат баччун гIезарун руго ахал. Бищунго кIвар кьун гIезабулеб букIун буго цIибил, хадубин абуни пурчIун бугел пихъал. ЛъикIго бижулеб букIун буго цIоросаролъ. Гьелдалъун магIладерида гьитIинаб чачан-инанги абулеб букIун буго. Бищунго магIладириеги магIлалги рокьулел чагIи рукIун руго хьергеб. Щаялего П. Каримовас чIунтараб росу хьергедерие кумекалъе СалтIа сверухълиялдаса гIадамал рачIанилан абураб бакIалда магIладерил цIар рехсон гьечIо. (Шамилил штабалда “ Церехун” газета I7 январь I989 с) гьеле гьенир унго-унго хьергебдерие хIалае ратарал ккола магIлал. Гьикъе хьергебдерил хутIаразда. Цоги мисал: хъахIазул аскар хьагабиреги кIанцIун бахъараб гIемераб бечелъи гьез цIунун букIун буго солдерил кьода жаниб. Гьезухъа гьеб бахъун буго магIладерица ва МагIлибеги баччун щибго течIого хьергебдерие нахъ бусинабун буго, I9I9аб сон 22 сентябрь. ГIадат букIун буго БецIкъварилъухъе нух къачIазе росаби рахъинарулеб. Хьергеб рачIине нух къачIазе рачIине ругеб цебехун къоялъ МагIлиб гIакIа ахIулеб букIун буго “ нухтIе хьергеб рачIине рагIула гьезие гьоболлъи гьабизе къачIай. Гьел пихъ кваназе ахазукье раче”-ян. Гьедин абулебги букIун буго. Хьергеб МагIлиреги, магIлал хьаргабиреги гьоболлъухъ хьвадулел рукIун руго. Гьабулеб букIун буго квана-гьекъей хасго тIоритIулел руIкун руго спорталъулал къецал, гамачI рехи вагугар. Гьанже гьудуллъи киналго росабазул щулияб буго.\nШамил имам ккун хадуб, Жифрисалде аманатхIисабалда къадру къимат бугел магIарулазул чанго чи вачун вуго. Гьезда гьоркьов МагIлиса генху абурав чиги вукIун вуго. (Историялда хъван буго Инхо Хавала абурав чи абун). Гьеб тIехь МагIладерил росу бакьулъан буго чабхил кIкIал. Гьеб кIкIал букIун гьечIо. Гьенир букIун буго ахал ва хурзал. КIкIал бакьулъ букIана кIудияб цIулакьодул гъветI. Гьелда абулаан хIайидал икил гъветIабун. ГьедигIан кIудияб цIулакьодул гъветI кибниги бижун батиларин абуни гьереси ккеларо. Росого берцин гьабун букIараб гьеб бухIизе цIулал чIоло 1930 абулел соназ къотIун буго. Дарада рагIала букIараб кутакаб рохь къотIаралдасан дагь-дагь ккун ихал рачIун руго гьез бачун чабахги бачIун буго. Шамилил болъ гIезегIанго магIлал рукIун руго ахIул гохIда ккараб рагъулъ бахIарчиго вагъарав ХIажидада абулев чиясул гурони цар нахъе хутIун гьечIо ревалюция ккезегIан росулъ букIана 6 мажгит ва цо мадрасаги. Гьел къан рукIана 1930 аб соназ. БатIи-батIиял соназ хIеж борхизе Меккаялде ун вуго МагIлиса 35 гIанасев чи. Цояв нахъ вусун вачIунаго унтиги чIван хун вуго ва Стамбулалда гIагарлъухъ вукъун вуго. 1905 соналъ букIараб гIурусазулги япониялъулги рагъулъ гIахьаллъи гьабун буго лъабго чияс: Сайпулагьил ХIасаница, Гъамбулатил Хажил МухIамаца ва КъурахIмал Мусаца. Гьел гъая гьечIого нахъ русун руго. ТIоцебесеб дунялалъул рагъулъ( МагIарулаз гьелда австриялъул рагъилан абулаан) магIладерил I4 чияс гIахьаллъи гьабун буго. Гьел рукIун руго Тунзиса МуртазагIали абулев царасул армиялъул афицер-камандирлъун вукIарав. Гьезул цо-цоял нахъ русун гбечIо. Рагъулъ бихьизабураб гьунаразе гIоло гьел рагъазулъ МагIлиса ХIажиясул ГIумар абулев МагIлисесе махул орден кьун буго. Рагъулъ ХIахI МухIамадил лъикIав гьалмагъ вукIун вуго МагIлиса Муртазал вас МухIамад. Ревалюциязул соназ цониги магIлисес гIолохъанаб советияб власталде данде бахъулеб букIараб цониги армиялда яги къукъаялда гьоркьоб гIахьаллъи гьабун буго. Гьединго цониги магIлиса чияс советияб власталде данде рагъизе гIадамалги ахIун гьезул къукъаги гIунцIун гьечIо.\nМагIлиса: Гьимат, СагIадулагьил ГIумарва ва МухIамадов МухIамад (ГьитIинав МахIама) багIараб партизаналлъунги лъугьун ревалюциялъул тушманзабазде данде рагъулел рукIана. (Саветияб власталъул соназда тIоцебесев бегавуллъун Узунин МухIамад тIамун вукIун вуго).\nМагIлиб школа рагьун буго I926 соналда. Гьелъул тIоцебесев зав. шлалъул ЧIохъа ГIошал МухIама вукIун вуго .МагIлиб колхоз гIуцIана I936 соналъ. МагIлиса тIоцеве партиялде лъугьарав чи ккола ХIасанов МухIамад(инукI). Гьев партиялде лъугьун вуго Махачкалаялда 1920 соналъ. МагIлиб тIоцебе партиелъул ячейка рагьун буго I925 соналъ МагIлиб тIоцебе комсомолазул ячейка рагьана 1926 соналъ. Гьезул тIоцебесев секретарь ГIамачов АбдурахIман вукIун вуго. Партиелъул ячейкаялъул тIоцебесев секретарьлъун Ругъжаса ГIисаев ГIабдула абулев чи вукIун вуго.\nСаветияб хIукуматалъул соназда 2 чIужу гIадан йикIана росдал советалъул председательлъун: ГIалибегова ПатIимат ва ГъазимухIамадова Марьян. Партиялъул мухъилъе лъугьарай тIоцебесей чIужугIадан ккола Юсупова ГIашура. ТIоцебе тIадегIанаб лъай босарав МагIлисев ккола МухIамадхIажиев МухIамад (ветврач). ТIоцебе тIадегIанаб лъай шварай МагIлисей ккола ХIасанова ПатIимат (учительница).\nВатIанияб рагъул соназда (1941-1945) гьеб рагъулъ гIахьаллъи гьабун буго 97 чияс гьезул 53 нахъ вусун гьечIо, нахъ русаразулги 54 хун гьабсагIат нахъе чIаго руго 9: Мусаев ХIосен, Дибиров Ш, ХIажиев М, ЦыхIилов ГI, ГIумаров А, СагIидов А, ГIалиев М, Асадулаев Бадрудин.\nМагIлиса ГIабдулмаликица рехстаг бахъизе гьарулел рагъазулъ гIахьаллъи гьабун буго.Берлин бахъулаго рагъазулъ гIахьаллъи гьабун буго СагIидов ГIабдулмаликица. Рагъ байбихьаралдаса лъугIизегIан рагъулъги вукIун I945 соналъ 3 маялда Берлиналда чIван вуго эбел-инсул цо вукIарав вас МагIлиса МухIатIалил МухIама. Гьеб рагъулъ гIахьаллъарал магIладерил гIезегIаназе щун руго медалал. Кавказалде немцал рачIиндал гьезда данде рагъулел рагъухъабазе, окопал ва хандакъал рахъиялъулъ гIахьаллъи гьабун магIладерил нус-нус бихьиназ, руччабаз ва гIолилазги. Кавказ цIуниялъе гIоло медалал кьун руго 26 магIлисезе (за оборону Кавказа).\nВатIанияб рагъул соназда мисалияб хIалтIуе гIоло медалал кьун руго 75 чиясе.\nЗа доблестный труд в Великой отечественной войне сов. союза (41-45).\nКалхозалда мисалияб къагIидаялда хIалтIиялдалъун I967 соналда “захIматалъул багIараб байрахъ орден” кьуна Шейхов ГIумарие.\nМагIлий йиго лъабго бахIарчияй эбел: Исубил ГIалил ПатIимат, ГIабдулаева Хажа ва ГIабдулсамадил ГIалил Анисат\n↑ 11. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений. Итоги Всероссийской переписи населения 2010. Том 1. Численность и размещение населения. Росстат (2012). Архивировано из первоисточника 1 юн 2012. Проверено 16 април 2012.\nМагІлиб росдал сайт\nWAP-сайт села Маали\nМухъалъул марказ: Хьаргаби\nва бицатаб хатІалдалъун рихьизарун руго росдал боязул марказал\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=МагIлиб&oldid=73502»\nХьаргаби мухъалъул росаби ва росдал боял\nХьаргаби мухъалъул росаби\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабураб заман: 09:02, 19 новембер 2020.


Кванил нигIматазул багьаби кигIан цIикIкIун ругелин хал гьабулеб букIана прокуратураялъ гьал къоязда тIолабго Россиялда. Улкаялъул цо-цо регионазда кванил нигIматазухъ багьа 500-600% бахун батанин, лъазабуна прокуратураялъ. Дагъистаналдаги багьаби цIикIкIун руго чанго нухалъ ва багьаби жеги тIаде рачIинин, лъазабулеб буго экспертаз.\nДагъистаналъул прокуратураялъ информалатаздасан лъазабухъе, багьаби рахиналъе гIиллаби руго, амма гIадамазда кколеб батани цо-цо нигIматазухъ багьа цIакъго хирияб бугин, прокуратураялде гIарза битIизе ккола гьез. Прокуратураялъ гьал къоязда МахIачхъалаялда ругел кIудиял тукеназда ва базаразда кинал багьаби ругелян халгьабуна.\n18 тукеназул хважаинзабазе административияб гIакIа къотIун буго низам цIунулез. Гьел тукабазда багьаби гIемерго цIикIкIаралъун ратанин, лъазабуна прокуратураялъ. «Тукеназ кванил нигIматазул багьа, къануналда рекъон, бахинабизе бегьула 30%. Мисалалъе, тукеналъ кинаб-букIаниги нигIмат босана 100 гъурущги кьун, гьеб нигIмат тукеналъ бичизе бегьула 30% тIаде рехун, тIокIаб багьа тIаде бачине гьезул ихтияр гьечIо», - ян бичIчIизабуна низам цIунулез.\nАмма тукеназул хважаинзабазул буго жидерго хIакъикъат. Мисалалъе, «Пятерочка» супермаркеталъул вакилзабаз абуна журналистазе, багьаби рахинариялъулъ жидер гIайиб гьечIин - рынокалъул экономикаялда рекъон цIикIкIинарулел ругин багьаби. Москваялдаса оптовиказухъа росулин кванил нигIматал ва гьезги къойидаса къойиде багьаби цIикIкIинарулел ругин, бицана тукеналда.\nМахIачхъалаялъул 2-леб базаралдаги прокуратураялъе багьаби тIаде рахараллъун ратун руго. Ричарухъабазги абулеб буго жидеца оптовиказухъа босараб нигIматазул багьабазде тIаде бищун босани I0% рехулин. Ичарухъан Исбатил рагIабазда рекъон, гьелъ картошка босула оптовиказухъа килодухъ 28-30 гъурущги кьун ва бичула 35 гъурщидалъун. «Бащдаб лъагIелалъ цебе багьа букIана 15-20 гъурущ. Гьанже цIикIкIана ва цIикIкIинеги буго. Нижеца босулел чагIазги багьаби цIикIкIизарун ругелъул», - илан абуна Исбатица.\nСтатистикаялъул федералияб хъулухъалъул Дагъистаналда бугеб идараялъул сайталда лъун бугеб информациялда рекъон, араб соналъул ахиралда хиралъана гречка, ханал, чакар, чай, томаталъул консервал, нах, хIан ва гь.ц. нигIматалги. ХиралъичIеб жо хутIичIин абизе бегьула. Риидал рукIарал багьабазде дандеккун, декабралъул ахиралда ругел багьаби I5% рахун ругин абизе бегьула, статискиялъул хъулухъалъул информациялъул халгьабун хадуб.\nАмма гьаб моцIалъул ахиралда ругел багьабазул халгьабуни, добго статистикаялъул хъулухъалъул лъазабиязда рекъон, 2-3% тIаде рачIун руго багьаби. Мисалалъе, декабралъул ахиралда 10 хоно жаниб бугеб лоток босизе бегьулеб букIана 63 гъурущги кьун, гьанжени гьелъул багьа буго 65 гъурущ. ХIайваналъул гьан декабралда босизе бегьулеб букIана 244 гъурущги кьун, жакъа къоялда босизе бегьула тIаде I2 гъурущги рехун. 45 гъурщидалъун босизе бегьулеб букIана чакаралъул кило, гьанже гьеб босизе бегьула 52 гъурущги кьун. Статистикаялъул хъулухъалъул баяназда рекъон, декабралъул ахиралдаса байбихьун январалъул ахир щвезегIан, багьаби хиралъун руго гIага-шагарго 5-I0 гъурщидалъун. Гьел багьабиги официалиял баяназда рекъон.\nМахIачхъалаялдаса Джамиля Амировалъ «Эркенлъиялъе» абухъе, бичIчIулеб гьечIо щай багьаби къойидаса къойиде хиралъулел ругел. Учузал багьаби рукIунинги абун гIадамал базаралде уна, амма гьениб учузаб жого батичIин, бицана гьелъ.\nДжамиля Амирова: «БитIун абуни, нилъер базаралда абизе бегьуларо учузаб бугин. Мисалалъе, цо-кIиго анкьалъ кваназе нигIматал росизе уней мехалъ, дица цадахъ босула 2-3 азарго гъурущ. Дир гьитIинал лъимал руго ва гьезие гIеч-пихъ ва овощал росула дица. Риидал гьеб гIарцул бащалъи гIолеб букIана. Цо-кIиго моцIидасан тIубараб харж ине батила цохIо кванихъ. Жеги бичIчIулеб гьечIо, щай Дагъистаналдаса пихъ гьадигIан хираго бугебали. Гьаниб бижараб жо учузаб букIине кколин, бичIчIулаха дида. КъватIиса рачIунел нигIматал росула гьелдалъун. Нилъеразде дандеккун, гьел учузалги руго ва базаралда гIемерги руго».\nКванил нигIматазул багьаби хиралъизе ругищ жеги? Экономист Михаил Чернышевас журналистазе абухъе, Россиялъул экономика долларалда бараб бугин абизе бегьула ва доллар хиралъанагIан нигIматазул багьабиги цIикIкIилаан.\nКинаб бугеб Россиялда санкциязул багьа?


АстрономияБиологияВоспитательная работаГеографияДиректору, завучуДоп. образованиеДошкольное образованиеДругоеИЗО, МХКИностранные языкиИнформатикаИсторияКазахский язык и лит.Классному руководителюЛогопедияМатематикаМузыкаНачальные классыОБЖОбществознаниеРусский язык и литератураСоциальному педагогуТехнологияУкраинский языкФизикаФизкультураХимияШкольному психологуЯзыки народов РФ Инфоурок / Другое / Конспекты / Урок родного (аварского) языка в 5 классе "Простые и сложные предложения"\nАвар мац1алъул дарс 5 классалда. Дарсил тема: «Г1адаталги жураралги предложениял» Учитель аварского языка МКОУ «Раздольевская СОШ» Абдулхаликов Магомед Валимагомедович Дарсил мурад: Журараб предложениялъул х1алкъалъул г1аммаб баян кьезе Г1адатабги жубарабги предложениялъул г1уциялъулъ бугеб бат1алъи ц1алдохъабазда бич1изабизе К1алзул ва хъвавул калам цебет1езабизе Дарсил къвариг1унеб алат: презентация Дарсил ин: Орг. Момент Эпиграф дарсил: Ассаламу г1алайкум, аваразул миллат-мац1, Адаб коч1ое лъураб, ахир рокьуе гьеч1еб; Армяназул пашманлъи – Арарат мег1ер буго. Аваразул пашманлъи – авар мац1 лъач1ел лъимал. Расул Х1амзатов Лъимал нужеда маг1арул мац1 лъалищ? Щибха кколеб гьаб раг1ул маг1на? «Мат1улмат1ат1и» Кинал маг1арул мац1алъул раг1аби ругел гьанир (мат1у, т1ат1и) Рокъобе кьураб дарс гьикъи Кинал предложениялъул членал нужеда лъалел? Кинал бет1ерал членал нужеда лъалел? Кинал бет1ерал гурел членал нужеда лъалел? Гьал суалазул кумекалдалъун предложениял г1уце, гьал предложениялъул членазде риххе. Лъица киса щиб босараб? Лъица лъида щиб бицараб? Кида щив лъида вихьарав? Лъица кида лъихъе щиб хъвараб? Киб лъица щиб гьабураб? Кида щив киве арав? Киб лъица кьо бараб? Кида лъил чан дарс бугеб? Гьал предложениязулъ грамматикияб аслу(основа) бате Квачараб хасел т1аде щвана. Х1анч1и хинал улкабазде роржун ана. Х1усеница дарс лъазабуна. Хъвай грамматикияб аслу (основа) бате, лъалхъул ишараби лъе. Нижеца кидаго херал чаг1азул х1урмат гьабула. Кавказалда лъарал ва г1орал г1емерал руго. Циги, бац1ги, церги, г1анк1ги Дагъистаналъул муг1рузда дандч1вала. Ц1ияб тема. Ц1але ва грамматикияб аслу(основа) бате Исламица эбелалъе кумек гьабула. Ихдал ц1адалги рана, хурги лъик1 бижана. Асмаца жакъа кеч1 ах1ана. Зурма-къолол гьаракьги къот1ана, росуги г1одобе биччана. 2) Предложение: г1адатаб ( Цо грамматикияб аслу(основа) бугеб); жубараб (чанго грамматикияб аслу(основа) бугеб). 3) Гьал предложениязул г1уц1иялъулъ бат1алъи щиб бугеб? 1. Т1амах г1одобе бана, гъут1би г1иц1го хут1ана. 2. Гьури багъарана, ва гъвет1ги щапун ана. 3. Кванана ц1ураб гьанги, гьекъана ц1орораб лъимги. 4. Пионераз школалъул ахикь т1угьдул ч1ана, амма гьел лъик1 рижич1о. 4) Доскаялда х1алт1и. 5) Т1ехьалдасан х1алт1и № 205 Физминутка Кин бугеб иш? Мун кин т1аде вахъулев? Мун кин пархулев? Дуца лъим кин хъвалеб? Мун кин г1одов ч1олев? Ц1ияб тема щула гьаби Т1ехьалдасан х1алт1и №206 Гьал бут1аби данде гьарун, жубараб предложение г1уц1е: Г1азу бана. Нуц1а рагьана. Эбелалъ ц1а бакана. Их т1аде щвана. Рукъ хинлъана. Хинал улкабаздасан х1анч1и роржун рач1ана. Лъимал хоккей х1азе ана. Цо чи жаниве лъугьун вач1ана. Предложениялъул членал рати Мах1мудил пасих1лъи, гьесул х1асралъи, Бидулъ къаламги ччун,гьарурал куч1дул Гьел нилъер маг1арул мац1алъ кинигин Киданиги дида рич1ч1изе гьеч1о. - Гьаб коч1ол автор щив? - Гьаб кола Расул Х1амзатовасул «Авар мац1» абураб кеч1 Исана ц1ар раг1арав аваразул поэт Мух1амадие г1уна 140 сон Х1алт1и. Сураталъухъ балагьун сочинение г1ец1е. Дарсил х1асил 1. Жакъа дарсида щиб нужеда лъараб? Кинаб предложениялда абулеб жубараб?( К1иго грамматикияб аслу(основа) бугеб предложениялда) Г1адатаб? (Цо грамматикияб аслу(основа) бугеб предложениялда) Рокъобе х1алт1и П. 28 , х1алт1и № 207. Автор Абдулхаликов Магомед Валимагомедович\nДБ-052673 Получить свидетельство о публикации\n25.04.2016 Просмотров: 85 Комментариев: 0 Презентация для НПК "Флаги. Происхождение и назначение"\n25.04.2016 Просмотров: 133 Комментариев: 0 "Әсемдікке ұмтылайық" ашық сабақ\n25.04.2016 Просмотров: 107 Комментариев: 0 "Мамандық-өмір таңдауы" тәрбие сағаты\n25.04.2016 Просмотров: 133 Комментариев: 0 Методическая разработка урока п/о по теме " Автоматизированное управление трех электродвигателей с заданной последовательностью"\n25.04.2016 Просмотров: 57 Комментариев: 0 Методическая разработка урока п/о по теме "ПОДКЛЮЧЕНИЕ ЭЛЕКТРОДВИГАТЕЛЯ ПРИ ПОМОЩИ МАГНИТНОГО ПУСКАТЕЛЯ"\n25.04.2016 Просмотров: 234 Комментариев: 0 "Салауатты өмір салты" ашық сабақ\n25.04.2016 Просмотров: 83 Комментариев: 0 1052980105280310527601052757105273710527331052726


Санкт-Петербургалда тIобитIараб халкъазда гьоркьосеб экономикияб форумалда гIахьаллъана Дагъистаналъул вакилзабиги\nФорумалъул тIоцебесеб къоялъ тIобитIана «Россиялъул экономика цебетIеялъе гъирабазабулел шартIал ралагьиялъул нухда» абураб сессия. Гьениб бицана улкаялъул экономикаялъул, инвестораз лъолеб бугеб бутIаялъул. Борхана къватIисел улкабаз лъазарун рукIарал санкциязеги, нартил багьа хисардиялъеги, цебетIолеб рынокалъул хисардулеб хасияталъеги Россиялъул экономикаялъухъа жаваб кьун бажаранищин абураб суалги.\nСессиялда кIалъалаго, РФялъул хIукуматалъул председателасул тIоцевесев заместитель, финансазул министр Антон Силуановас абуна, власталде божилъи цIикIкIиналъул мурадалда, кIваркьезе кколин предпринимателазул ихтияралги гьезул мулкги цIуниялде. «Щай бизнесалъ экономикаялде гIарац биччалареб? Масала, предпринимателаз абулеб буго жидее чIара-хьарал шартIал чIезарейин. ХIакъаб жо, гьеб мехалда хайирги щвела ва инвестициялги рукIина», - ян бицана Силуановас.\nРФялъул президентасул кIалъай\nФорумалъул кIиабилеб къоялъ данделъи рагьана Владимир Путиница. Гьес бицана промышленниябгун технологияб цебетIеялъулги, хIинкъигьечIолъи чIезабиялъулги, миллаталъул хаслъи цIуниялъулги, халкъалъе санагIатал шартIал гIуцIиялъулги хIакъалъулъ.\nВладимир Путинил пикруялда рекъон, лъикIаб букIинаан, бищун лъикIал практикабазулги проектазулги баяназул хасаб банк гIуцIани ва халкъазда гьоркьосел гIуцIабазги гьелда гIахьаллъи гьабуни. Регионазул бутIруздеги федералиял округазда ругел президентасул вакилзабаздеги хитIабги гьабун, президентас абуна, нухмалъиялъулал командаби гIуцIеян ва регионазда гьоркьосел къецал тIоритIейилан. Данделъиялда кIалъана Китаялъул халкъияб республикаялъул председатель Си Цзиньпин, Болгариялъул президент Румен Радев, Армениялъул премьер-министр Никол Пашинян, Словакиялъул премьер-министр Петер Пеллегрини ва ООНалъул генералияв секретарь Антониу Гутерреш.\nДагъистаналъе рецц-бакъ гьабуна\nСбербанкалъул нухмалъиялда гъоркь, Петербургалъул халкъазда гьоркьосеб форумалда щибаб нухалда гIуцIула ишалъулаб данделъиги. Исана гьеб тадбир тIобитIана «Россия 2024: кин рекъонккезабилеб парахалъиги реформабиги» абураб темаялда.\nСтратегияб цебетIеялъул мурадалда хIадурараб 12 миллияб проект гIумруялде бахъинабизе ккола 2024 соналде. Гьелда бан гьабулеб хIалтIиялъул хIакъалъулъ бицана данделъиялда. Данделъи нухда бачана «Сбербанк» ПАОялъул правлениялъул председатель Герман Грефица. Дагъистан гьениб рехсана цебетIеялъул реформаби гIумруялде рахъинарулеб регион хIисабалда.\nКIалъазе вахъана ДРялъул бетIер Владимир Васильевги. «Дун божула нижехъа кинабго бажаризе букIиналда. Элита хIисабалда куркьбалги тIиритIун нилъ ругони, цIакъго учузлъула халкъалда цере. Гьелъул пикру гьабизе ккола политиказ гуребги. Нилъеца гурони, батIияв чияс нилъер рокъоб хиса-басиги гьабуларо. ГIадлу гьабиялъул бицани, халкъалъ рахъккуна ришватчилъиялде данде къеркьеялъул. Нижеца байбихьана. Масала, 700 заправкаялдаса, цо сменаялда жаниб, 300-500 литр къватIибе кьолин ва цо-кIиго хIалтIухъан гурони гьечIин бихьизабулеб букIана. ГьабсагIаталда гьенир хIалтIулел гIадамазул къадар гIемерлъана – анкьнусгоялдениги бахана. 2,9 нухалъ цIикIкIана налогалги. Щибха нижеца гьабураб? АхIана нижехъего заправкабазул бетIергьаби ва абуна: «Нужер лъимал школалде раччулел руго микьазарго гъуруш моцIрое щолел ва 10 соналдасаги гIемер хIалтIизарурал автобусазул шоферзабаз. Нужецайин абуни кьолел гьечIо налогал». Гьезда бичIчIана нижер пикру.\nЦоги мисал. ГIадлу гьабизе байбихьизе ккола щивас жиндасаго. Гьаниб бицунеб букIана бечедазулги мискиназулги хIакъалъулъ. Гьайгьай, гьанир мискинзаби гьечIо, амма хIакъикъаталда гьел гIемер руго. ГIадлу гьабизе байбихьараб мехалда, нижеца квер хъвачIого тана ралъдал порт. Амма гъоркьиса гьениса нарт баччиялъул бутIа цIикIкIана кIицIулго, исанаги цIикIкIине буго.\nТIоцебесеб нухалда гьаниб бицана халкъалъе щиб гьабун бажарулебали. Сон губернаторазда бихьизабуна гьезул жавабчилъи сундулъ бугебали, чIезаруна масъалаби тIураялъул цо-цо нухал. ГьабсагIаталда нилъеца бицунеб буго законодательство хисизабизе ккеялъул хIакъалъулъ. Гьебин абуни хъван букIана цIогьазеги ришватчагIазеги, гьанже хъвазе ккола ракIбацIцIадаб бизнесалъе рекъонкколедухъ», - ан.\nРФялъул экономикияб цебетIеялъул министр Максим Орешкиница тIадегIанаб къимат кьуна Дагъистаналъул нухмалъулесе. Цогидал регионазул бутIруздаги абуна гьесдаса мисал босеян.\nДагъистаналдаги «Россети Северный Кавказ» компаниялдаги гьоркьоб къотIи гьабуна регионалъул токалъул мухъазул комплекс цебетIезабиялъул хIакъалъулъ. КъотIиялда гъоркь гъолбасана ДРялъул бетIер Владимир Васильевасги рехсараб компаниялъул генералияв директор Виталий Ивановасги. Гьеб ишалда гIахьаллъи гьабурав СКФОялда вугев президентасул вакил Александр Матовниковас абуна, гьезда рекъон, СКФОялда токалъул мухъал къачIаялъе Россеталъ биччазе бугин 50 млрд гъуруш. ХIалтIи гьабизе буго 2024 соналде щвезегIан.\nДагъистаналъулги Карелиялъулги социалиялгун экономикиялги, гIелмиялгун техникиялги, культуриялги бухьенал камил гьариялъул мурадалда хасаб къотIиялда гъоркь гъолбасана ДРялъул бетIер В. Васильевасги Карелиялъул нухмалъулев Артур Парфенчиковасги.\nЯдернияб медицинаялъул центр – Дагъистаналда\nГьеб гIуцIиялъул хIакъалъулъ бицана В. Васильевасулги «Фармстандарт» ОАОялъул нухмалъулев Виктор Харитонинилги дандчIваялда.\nЦентр букIине буго республикаялъул клиникияб больницаялъул азбаралда. ГьабсагIаталда гьениб балеб буго кIитIалаяб мина. Гьенир лъезе руго гьанжезаманалъул технологиял аппараталги диагностикиял алаталги. Аслияб мурад буго Дагъистаналда онкологиял унтаби ругел гIадамазе медицинаялъул кумек республикаялдаго гьаби, ай гьел Дагъистан тун къватIире ине ккечIого рукIин.\nРоссиялъул почалъул генералияв директор Николай Подгузовасги Владимир Васильевасги гьабураб къотIиялда рекъон, кватIичIого гIуцIизе буго хасаб хIалтIул къокъа. Гьелда гъорлъ рукIине руго Россиялъул почалъулги Дагъистаналъул пачалихъиял идарабазул вакилзабиги. КъотIиялъул аслияб мурад буго республикаялъул гIадамазе гьарулел почалъул хъулухъал камил гьари.\nПрочитано 95 раз\tПоследнее изменение Вторник, 18 июня 2019 11:18\nДругие материалы в этой категории: « Депутатал депутатазухъ гьоболлъухъ\tСессия »


Бортниковас бицана Россиялда ккурал эмиссаразулги\nИсана сон байбихьаралдаса гьанжелъагIан Шималияб Кавказалда чIван вуго изну гьечIого яргъид гIуцIаразул 65 чиги, 13 гьезул цевехъанги.\nГьединго чIвана «Имарат Кавказ» абулеб гIуцIиялъул нухмалъулев Доку ГIумаровги. ТIатинабуна Волгоградалдагун Пятигорскалда терактал лъица гьаруралалиги.\nГьедин лъазабуна 8 апрелалда Москваялда букIараб хасаб данделъиялда Александр Бортниковас. Гьев ккола Россиялъул Терроралда данде къеркьолеб миллияб комитеталъулги хIинкъи гьечIолъи чIезабулеб федералияб комитеталъулги нухмалъулев.\nДоку ГIумаров чIванилан хасал хъулухъаз чанго нухалда лъазабуна. Гьев вукIана гIемерал соназ Россиялда ралагьулел гIадамазул цоявлъун. «Кавказалъул Имараталъул» нухмалъулесде щвезегIан нух ГIумаровас байбихьана Чачаналъ 1994 соналда байбихьараб рагъулъ гIахьаллъиялдалъун.\nГьес тIаде босана Россиялда гьарурал чанго батIиял терактазул жавабчилъиги.\nИсана марталъул ахиралда интернеталда баккараб баяналда рекъон, Доку ГIумаровасул бакIалда «Кавказалъул Имараталъул» цевехъанлъун тIамун вуго Дагъистаналъул ТIелекь росулъа Кебеков ГIалиасхIаб (ГIали Абу-МухIаммад).\nАмма гьанжелъагIан гьесул хIакъалъулъ лъалеб жо цIакъ дагьаб бугин абулеб буго батIи-батIиял экспертаз. Цо-цо баяназда рекъон, ахираб заманалда Кебеков гIумру гьабун Генув вукIун вуго, гьесул гIумрудул 45 сон буго.\nГьев вукIун вуго къадилъунги, шаригIаталъул диванчилъунги. Изну гьечIого яргъид гIуцIаразда гьоркьоб Шималияб Кавказалда хасаб бакI кколин Кебеков ГIалиасхIабицаян абураб пикруги буго.\nНизам цIунулез гьесда хадуб чан гьабулелдаса гIезегIан сонал руго. Амма щибаб нухалда гьезул берда цевеса тIагIине бажарун буго Кебековасухъа.\n8 апрелалда Москваялда букIараб хасаб данделъиялда Терроралда дандечIараб миллияб комитеталъул нухмалъулес абуна гъоркьисала декабралъул ахиралда Волгоградалдагун Пятигорскалда гьарурал терактазул цIех-рехалги рагIалде рахъанилан.\nГьел гьариялда щаклъи бугез баянал кьолел ругила низам цIунулезе. Амма Бортниковас рехсечIо гьезул цIарал.\nГьаниб ракIалде щвезабизе бегьула Волгоградалда троллейбус кьвагьизабиялъулъ Дагъистаналдаса Аскер Самедовасулгун МухIамад ГIисаевасул гIахьаллъи бугин абураб щаклъи букIана низам цIунулезул.\nГьел кIияго федералияб цIех-рехалдаги рукIун гьечIо. Амма рукIун руго изну гьечIого яргъид гIуцIаразе кумек гьабулел чагIазул сияхIалда.\nБортниковас бицана Россиялда ккурал халкъазда гьоркьосел эмиссаразулги. Гьел рагIула Россиялда гьукъарал «Исламская партия Туркестана» ва «ХIизбут-Тахрир Аль-Ислами» гIуцIиязул вакилзаби.\nХIизбут-тахрир Аль Исламия абураб гIуцIиялъул вакилзаби ккуна гъоркьисала МахIачхъалаялдагун Гъизляралдаги. Дагъистаналъул жанисел ишазул министр ГIабдурашид МухIамадовас дагьалъ цебе Халкъияб Мажлисалда кIалъалаго абуна Гъизляралдаса диваналъ хIукму къотIанин ХIизбут-тахриралъулазе.\nГIабдурашид МухIамадов: «Казаналдаго гIадин исламистазул марш тIобитIизе къваригIун букIана гьезие. Нижеца гьеб нахъчIвана. Гьедин диванчагIаз гьезул чангоясе къотIараб хIукмуги буго. Гъизляралдаго гIадин МахIачхъалаялдаги ккуна полициялъ ХIизбут-тахриралъулал.\nНижеца гьезухъа бахъана зулмуялдалъун пачалихъияб гIуцIи хисизабиялдеги, Россиялъул политикаялда дандечIеялдеги ахIулеб литератураги, ярагъги, гьукъарал цогидал жалги. Гьезда гьоркьов вукIана халкъазда гьоркьосев цо эмиссарги. Гьев ккола Гъиргъизиялъул гражданин».\nАмма жалго гьеб партиялъул вакилзабаз абула жидеца щалниги экстремизмалдеги ахIуларин, доб Гъизляралда букIараб хIужаги исламистазул марш гурин, гьеб букIанин автомобилазда чIегIерал байрахъалги чIван исламияб къагIидаялда гьабулеб берталъе жал унел рукIараб мех.


ГIажаибаб гIумруялъул гIажаибаб дарс\nРокьиги, талихIги, хинлъиги, гурхIел-рахIмуги\nКIиго конфеталъул тIадегIанаб багьа\nИнтернаталдаса цIалараб автор лъалареб гьаб хабаралъ дие гьабун тараб асар, кантIизаюн тараб куц! Цин къокъго ракIалдещвезабулеб буго гьелъул хIасил:\nМаршруткаялда рекIун ругел гьитIинав васги гьесул эбелги. Эбелалъул гьеб къоялъ ццин бахъун букIуна. КигIан вас хIеренго кIалъаниги, гьей хичулей йикIуна гьесде. Амма эбелалъул хIал бичIчIарав васас хIаракат бахъулеб букIуна гьей гьимизайизе, кIалъазайизе. Гьелъул гIаксалда, дагьайги хIелесун ахIдола эбел васасде, жиндие мун вихьизецин къваригIун гьечIилан, тIагIа цевесайилан. Вас гIодове виччана ва пикрабазулъе жувана. Щибдай ботIролъе бачIунеб букIараб гьев гьитIинав инсанасда, дунялалда бищунго гIагарай гIаданалъ тIагIайилан ахIидал…\nМаршруткаялда рекIун вукIарав цо гIолилас васасе кьола кIиго конфета. Васас гьел квинчIо. Гьес хIалбихьана эбел рекъезайизе. Бигьагьабун васас (гьесда АхIмадилан телин цIарги) эбелалъухъе, цин цо, цинги цогиябги конфета бегьана, амма эбелалъ инкар гьабуна. АхIмадица цоги нухалда хIалбихьана – гьес конфетал эбелалъул накалда лъуна. Эбелалъул кверги щула гьабун ккун букIана. Гьесие бокьун букIана гьей гьимизе, жинцаго кьурал конфетал росизе. ГIемераб мехалда сихIкъотIун чIун йикIарай эбел заманалдаса йигьа-йичун ячIана – гьелъ АхIмадида къвал бана. Гьесул берал кунчIун рачIарал куц. Вохиялъул кутакалъ, АхIмадица, тIаса хъалги бахъун, эбелалъул кIалдир жинцаго лъуна конфетал. Цоцазда къвалалги ран, гIодор чIун рукIана эбелги васги…\nХабаралъул щибаб рагIи магIлъун къалеб букIана дир рекIел тIинда, гьелъ борлъ-борлъун балеб букIана тIолабго ургьимес.\nУнго-унголъунги АхIмадица чIахIиязеги гIисиназеги кьун тараб дарс. Эбел ахIдараб мехалда, гьесул рес букIана барщун чIезе, жиндие мунги йокьуларилан гьелде ахIдезе, эхе-эхеде кIанцIезе. Аслияб къагIидаялда гьедин гурищха гIисинлъималаз гьабулеб, улбул ахIдараб мехалда.\nАмма дир беразда цебечIун букIана тIубанго батIияб сипат-сурат - берцинлъиялъ угьараб, лъикIлъиялъ бессараб, талихIалъул расеназ хьухьараб, гIажаибаб гIумруялда бекIкIараб гIажаибго гьайбатаб накъиш. Гьеле гьединаб букIана ва буго гьитIинав АхIмадил гIумруялъул дарс.\nГьитIинав Сайгидил кьурдул «балъголъи»\nГьеб хабар цIалидал, дида ракIалдещвана цо гьадинаб лъугьа-бахъинги.\nГьитIинав Сайгидил букIана кIиго сон. Гьесул «кутакаб» махщелги букIана кьурдизе. Зама-заманалдасан бабаца къали бухун, инсуца пищтIул наку бачун, вацал-яцаз хъат кьабун, «концерт» кьолаан Сайгидица. Дида гIемер ракIалдещола гьеб лъугьа-бахъин гьанжеги, кIудияв гIурав Сайгид вихьидал.\nЦо къоялъ мехтун вачIарав Сайгидил дада, рокъор ругезе питна бухъизе жувана. Инсул ахIухъе макьидаса вигьарав гьитIич, щибго ахIвал-хIал бичIчIилалдего, кIанцIун тIадеги вахъун, кьурдизе лъугьана. Гьев кьурдулеб мехалда, киналго рохизе кколел рукIиндалха. БичIчIичIо гьеб къоялъ лъиданиги Сайгидил кьурдул аслияб магIна. АхIи-хIуралда ругел эбел-инсуе ургъелго ккечIо васас питна секьинелъун гьабулеб бугеб кьурдул. Сайгидица кьурди гьоркьоса къотIизе течIо, гьев кьурдана, гIодилагоги, инсуца живго кодове вачинегIан. КватIун кантIарай эбелги, гьевги каранде къан, гIодизе жуяна.\nГьебги букIана гьитIинав Сайгидица кIудиязе кьураб жиндирго дарс. Гьелдаса хадур ццин бахъанщинахъе гьесул эбел-инсуца цоцазда абулаан Сайгидил кьурдуца бахъулеб унти бугин гьебилан, дагьаб бугонигицин, дагIбаялде иш кколеб мехалда.\nЦIалдохъабаз дие кьураб дарс\nЦо дирго ккараб лъугьа-бахъиналъулги бицинин. Пуланаб къоялъ школалде дарсал кьезе арай дун цIакъгойищ ахIдарай лъималаздеяли, гьез рокъобе рекIехъе лъазабизе кьун букIараб кечI лъазабун батичIеб мехалда. Дидагоги бичIчIулеб букIана мекъи йигеблъи, букIаниги ахIдонго ахIдон толей йикIана. Гьез бицунелъухъги гIенеккизе бокьун букIинчIо. Цо кIудияб гIайиб лъималазда гьечIониги, гьезда тIад босараб «бергьенлъиялдаса» ракI регьунги йикIана дун. АхIдеялъе аслияб гIилла батIияб букIана.\nАмма гьебсагIаталдаго магIарул мацI хIалил мадаралъ гурони лъаларев васас абуна жинца цо хабар ургъун бугила, хIасил бицине бегьиларебищилан. Гьелде дандеги, вахъахайилан абун, согIаб жаваб гьабуна дица. Цинги бицун танаха жидер йигей лъикIай учительницайила, гьелъул хIеренлъийила абун. Зодилкьерал чIахIиял гьелъул берал кидаго гьимулел рукIунила, жидее бищунго йокьизеги гьей йокьулила. Дунги ургъулей йикIана, щийдай гьейилан. Хабаралъул ахиралда гьев дида аскIове вачIана ва хъатикь ккун букIараб кагътил гьабураб тIегь хIинкъадго бегьун бачIана дихъе. Дун гьалгъан хутIана. ЦIолбол гарал гIадал гургинал гьесул беразда магIу бетана. Дун цIоро-гъорона. Ниж кIиязул ахIвал-хIал бичIчIарал цIалдохъабаз хъатчIвана, ва дица гьесул бадисан гирун рачIунел магIил гарал ракьалде рортизе риччачIого, дирго квераз кколел рукIана. Гьеб букIараб бухIараб магIу. Ракьалде бортун букIарабани, цIаккезегицин рес букIараб. Гьеб лахIзаталъ дие бокьун букIинчIо дирго магIу лъималазда бихьизе, дур-дурун кIетIолеб бугеб рекIел хIал гьезда бичIчIизе. Амма дир ракI хIеккана. Гьес бищунго цIакъайилан, тIокIайилан абидал гуребха. Лъималазул гIайиб бацIцIине цеберагIилъун рачIарал рухIарал магIил гаразул цIики бихьидал.\nЦинги - рекъел, релъи, рохел. Ва нижеца къотIи гьабуна, цоцазда ццин бахъанщинахъе, гьеб нахъбуссинабизе, киназго цадахъ хъатчIвазе. Гьеле гьединаб лъикIлъиялъул цIураб дарс кьуна гьеб къоялъ дие цIалдохъабаз. Гьеб букIана дир чанго дарсил багьаяб цо дарс. Дицаго диего гьаги бана, цIалдохъабазда тIад босараб магIна гьечIел «бергьенлъабаздаса» йохунгутIизе. Ва цIалдохъабазе дицаго ургъарал «ЛъикIлъиялъул ва ТалихIалъул дарсазде» тIаде жубана цоги цIияб пунктги. Гьелда цIарги тана «ЦIалдохъабазул дарсал», - илан.\nЧанги лъикIалде кантIизарула\nНилъеразгоги чияразги. Амма киналъулго гуроха нилъеда магIна бичIчIулеб.\nБарщаригицин берцинаб букIуна лъималазул. Гьезда лъала хехго рекъезеги, бажарула цоцазда тIасалъугьинеги, барщарал рекъезе, гьез рицунел гьуинал гьерсалги.\nГьезухъа къарзалъгIаги щай босулареб чIахIияз рекIел бацIцIалъиги хIалимлъиги. Лъималазул буго жидерго бацIцIадаб дуниял, нилъ, чIахIиял, гьелда квалквадизегIан. Нилъ жанире лъугьаралго, гьеб дунялалъул бакI-бакIазда хIапара базе лъугьуна. Аллагьас цIунагиха цинги, нагагь гьеб хIапароялъ лъимадул рекIелъ нух бахъани.\nЯхI-намусалъул цIадирабазда лъуни…\nЦо гьадинаб мисалги бачине бокьун буго.\nМаршруткаялда рекIун ячIуней йикIана. ХIалтIул ахиралда, бакъанил гIужалда, рахъун чIун рукIинеги, рахуна гIадамал. Киналго рокъоре гIедегIун рукIуна хIалтIудаса хадур. КIиго бакIаб сумкаги кодоб ккун, ригь арай гIаданги лъугьун ячIана жание. Гьей жание лъугьиналда цадахъ, цо гIолохъанай эбелалъ лъазабуна шоферасда жинца лъимадухъги гIарац кьезе бугила абун. Амма хералъул берал эбелалда аскIов гIодов чIун вугев васасда рукIана. Цогидазул санагIалъи букIинчIо цIун бугеб маршруткаялда тIаде рахъине. Вас чанго нухалда гьесана тIаде вахъине. Амма эбелалъ тунка-гIусун гIодов чIезавулев вукIана. Цинги васас киназдаго рагIизабун абуна жиндир бабал хIетIе унтун бугила, гьелъие гIоло жив тIаде вахъине санагIалъи гьабейила. Вас нахъехун вуссана ва гьенив гIодов чуIн вукIарав гIолохъанчиясда абуна, кодовги ккун, жив нахъе вачейилан абун. Васасул санагIалъи букIинчIо, живго къватIиве вачIине.\nТIаде вахъана гIолохъанчи. Амма херай гIодой чIечIо. БакIал сумкабиги кодор кковухъе, гьей рикIкIаде ялагьун хутIун йикIана. Гъов гIолохъанчи гIодов чIун вукIараб скамейкаялдеги вахун, вас къватIиве кIанцIана ва хералъе гIодой чIезе бакI гьабуна. Херай гьимана, васасул кIаркьада убач гьабуна ва, угьун хIухьелги биччан, гIодой кIусана.\nНечарай эбел, васги вачун, заман щвелалдего, къватIие яхъун ана. Шоферас эбелалъ кьолеб букIараб гIарацги босичIо. Гьес гIодовевиччан абуна:\n- Гьединав вас куцарай духъа дица гIарац босуларо, - ян.\nЭбел дагьайги нечана…\nГьенибги дие щвана кIигогIаги дарс: цояб - гьитIинав васас кьураб, цогидаб – шоферас кьураб.\nКиналъулха къуват бугеб: квешлъиялде данде гьабураб квешлъиялъулищ, ахIдеялде данде гьабураб ахIдеялъулищ, яги, гьелъул гIаксалда, квешлъиялде данде гьабураб лъикIлъиялъулищ, ахIдеялде данде гьабураб гьимиялъулищ!?\nЯхI-намусалъул цIадирабазда лъуни, кинабдай бакIаб бугеб!?\nБокьун буго цIар лъаларев авторас жиндирго хабаралъул ахиралда лъурал гIумруялъул дарсал цоги нухалда, хIурматиял цIалдолел, нужееги такрар гьаризе:\nЭбел-инсуда къвалал рарал лахIзатаз нилъер ракIазулъ рещтIуна сабру.\nНилъее рокьулездаги нилъ рокьулездаги къвалал райдал, нилъехъе жибго бачIуна талихI.\nЛъималазда къвалал райдал, нилъер черхалда ханлъи гьабула лъикIлъиялъ.\nГьудулзабазда къвалал рани, нилъехъе бачIуна рекIел бацIцIалъи.\nГIумруялда къвалал рани, нилъехъе бачIуна гIакъиллъи.\nРикье цогидазе нужерго талихIалъул кескал. БикьанагIан, гIемерлъула талихI.\nЩайдай дунял гьадигIанго берцинаб бугеб? Сундулъ бугеб гьелъул аслияб берцинлъи? Нилъеца цоцазе кьолел гIумруялъул дарсазулъцин гуребдай?\nМакъалаялъул ахиралдаги абизе бокьун буго нилъер хвасарлъи согIлъиялде, хъачIлъиялде данде гьабураб лъикIлъиялъулъ ва хIеренлъиялъулъ бугилан.\nПрочитано 169 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 30 сентября 2019 10:34\nДругие материалы в этой категории: « БахIарчилъиялъул нухазухъе\tРощнолъ тIерхьун улкаги тун… »\n16:38, 03 июля 2020, 3\n16:32, 03 июля 2020, 5\n16:19, 03 июля 2020, 6\n16:08, 03 июля 2020, 17\n15:58, 03 июля 2020, 7\n15:49, 03 июля 2020, 9\n15:45, 03 июля 2020, 8\n14:25, 03 июля 2020, 25\n14:18, 03 июля 2020, 19\n12:40, 03 июля 2020, 45\n12:34, 03 июля 2020, 52\n12:31, 03 июля 2020, 47\n12:27, 03 июля 2020, 40


КIиттуршлий мяйцIаллий кIива аьпалул мурхь |\nКIиттуршлий мяйцIаллий кIива аьпалул мурхь\nЛаргсса ххуллункьини, биялсса агьалигу бавтIун, ГьунчIукьатIрал шяраву хьунни Буттал КIанттул цIанийсса дяъвилий гьуртту хьуминнан цIа кусса «Аьпалул аллея» тIитIлатIисса мажлис.\nМу бусравсса ва тарихраву чивчуну личIансса акциялул сиптачину хьунни «ГьунчIукьатIи цIу буккан баву» тIисса жяматийсса регионал организация, ванил правлениялул председатель ХIажибутта ХIусайнов бакIчину.\nМурхьру бугьансса ва миннул лагма чапар дансса арцу шяравучутурал рартIун дур цала хушрай. Вания тихуннайгу ратIлантIий бур миннуха къуллугъ буллансса харжлугъран.\nГьунчIукьатIрал шярава Ватан дуруччин Хъун дяъвилийн лавгун ивкIун ур 282 инсан. БачIисса ливчIун бур дяъвилул майданнай. Зана хьуминнаватусса махъа-махъсса ветеран Жамалуттин Ибрагьимов ларгсса шинал батIул хьунни жуятува.\nМуналгу, аьрай бивкIсса цинявнналвагу бунагьирттал аьпа баннав.\nДяъвилий гьуртту хьусса гьарцагу гьунчIукьатIиричунан цIа кусса мурхьру бугьан шагьрурдая бувкIун бия миннал аьпалул хьхьичI ник ришлашисса наслу, шяравучутал ва цайми-цаймигу бусравсса хъамал.\nМу акциялул мажлис тIитIаврин хас дурсса митинг хьуна ГьунчIукьатIрал шяравун нанисса ххуллуцIсса къурув.\nАкциялий чялишну гьуртту хьунни Лакрал райондалул бакIчи Юсуп МахIаммадов, цала кумагчитуращал ва райондалул идарарттал каялувчитуращал архIал. Мунал лавхъунни му кьинилуцIун ва райондалул багьу-бизулуцIун бавхIусса аьщуй-ххуттай авцIусса гьарза-гьартасса махъгу. Цала ихтилатраву Юсуплул кIицI лавгунни ГьунчIукьатIрал шярава чIявусса бувкшиву гьарца аралуву хьхьичIун ливчусса, райондалул ва щала Дагъусттаннал цIа бюхттул дурсса ва дуллалисса агьлу. Барчаллагь увкунни буттал кIану буручлай бивкIминнал аьпа абад баврил ххуллийсса ххаллилсса даврихлу, му бакIрайнгу лавсун, чулийн дуккан дурминнахь.\nМитинграй мукунма махъру лавхъуна ДР-лул жяматийсса ва политикийсса оьрмулуву цIа машгьурсса чув, бизнесмен Марат Илиясовлул, «Илчи» кказитрал хъунама редактор Руслан Башаевлул.\nМува мажлисрай «Бусравсса гьунчIукьатIиричу» тIисса цIа чирчусса ХIурматрал чагъарду буллунни Юсуп МахIаммадовлун, Сиражуттин Илиясовлун, Руслан Башаевлун ва Даниял Магьдиевлун.\nинжитну бунугу ветерантурал хIурматран бувкIуна мурхьру бугьлагьисса кIанттайн\nХъирив ГьунчIукьатIрал школалул дуклаки оьрчIал ккаккан дуруна му кьинилуцIун даркьусса назмурдал ва къавтIавурттал программа. Муния махъ, цинявппагу цачIун хьуну, паччахIххуллия байбивхьуну, шяравун бияннинсса ххуллул тия ва шия бувгьуна 282 мурхь.\nПредыдущая записьУчись лакскому языку у лучших преподавателей в ДГИ!Следующая записьАкция по посадке фруктовых деревьев прошла в селении Хосрех.


Състав: 95% памук, 5% еластан Произход: Турция Фина памучна материя с еластан Цвят праскова Печат с рисунка ...\n(92р.) Размер: 92р. 10.50 BGN Блузи с дълъг ръкав In Stock б-21312\n(98р.) Размер: 98р. 10.50 BGN Блузи с дълъг ръкав In Stock б-21312\n(104р.) Размер: 104р. 10.50 BGN Блузи с дълъг ръкав In Stock б-21312\n(110р.) Размер: 110р. 10.50 BGN Блузи с дълъг ръкав In Stock б-21312\n(116р.) Размер: 116р. 10.50 BGN Блузи с дълъг ръкав In Stock б-21312


"ХъахIаб чалмаялъулъ, чергесаб ратIлилъ, Чарамул хвалчада квегIаб кверги лъун, Гучав имамасул къадруяб сурат, Къояца букIана нижер къеда бан..." абурал мухъал рагIичIев чи магIарулазда гьоркьов къанагIат гурони ватиларо.\nШамилил сурат букIана ва буго щивасда гIагарун магIаруласул рокъоб. Гьеб буго гIадатияб къеда, тIаса кьер араб, бакъуца тIогьилъизабураб кагътида бахъараб, гьеб буго сверун гIарац - месед бекьараб къиматаб рамкаялъуб, гьеб буго батIи-батIияб социалияб хIокIида ругел гIадамазул къеда. Цояб рокъоб гьеб букIуна тIарикъаталъул устарзабигун, цогидалъуб - И. Сталингун хIатта В.Путингун цадахъцин.\nШамилица жеги чIаго ракьалда вукIаго асир гьабун букIана магърибалъул рахъ - Европа, Парижалъул сценаялда спектакль лъун букIана Шамил вихьизабулеб жеги имам чIаго вукIаго. Шамилица асир гьабун букIана машрикъ - гIусманиял ва кинабго гIарабазул дунял - Алжиралъул ГIабдукъадиридаса рахъарал Макка ХIарамалъул шарифзабазде щун. КъанагIат ватила дуниялалда гьединаб машгьурлъи щвараб тарихияб цIар.\nШамилил цIаралда сверухъ гIасрабаца къотIулел гьечIо бахIсал ва дагIбаял. ХIатта ватIанияб рагъул заманалдаги кIиябго рахъалъ - немцацазгун советияб пачалихъалъ хIалбихьана гьесул цIаралда гъоркь бусурбаби цолъизаризе. КигIан гIалимзабаца кагъат хвезабуниги хIакъаб, нилъеда лъалеб жо буго имамасе ва гьесул къеркьеялъе хIатта жакъагицин хIикъикъияб къимат кьун гьечIолъи. Гьесул цIар политикацаги, питнадулацаги, провокаторазгун гьереси-тарихчагIацаги жидеего санагIатаб хIалалъ хIалтIизабулеб букIин. Гьелда сверухъ гIемераб чахI-къул букIин ва хIакъикъат халкъалдаса бахчун букIин.\nГьаб сагIаталда унеб буго хIалтIи "Дагъистан" абураб кинокомпаниялъ имамасул хIакъалъулъ кинофильм бахъиялда тIад. Сценарий хъвалеб рагIула Светалана Кармалита абурай гIаданалъ. Гьеле гьей Кармалитада цеве тIамулев, политикиял тIалабазда данде кколев имам вихьизавизе рагIула улкаялъул киноэкраназдаса. Дихъе щварал баяназда рекъон, сценариялъул аслияб пикру рагIула Гъунив магIарда Шамил асирлъуде ана ва гьес наслабазе Россиягун ракълида рукIаян абун васият гьабунин абураб пикру.\nГьедин батани щайха имамасул вас ГъазимухIамад Россиягун данде вагъарав? Щайха Шамилил васасул вас СагIидбег 1919 абилеб соналъ Кавказ хвасар гьабизеян хъахIазул рахъалда вагъизе вачIарав? Гьеб ургъун бахъараб художественияб фильм я тарихияб хIужа гуро, я искусство гуро. Гьеб буго гьерсида буцун гьабураб пародия. Гьеб пропагандаялъул мурадалда кино бахъулел бахIарзазда лъазе лъикIан, жакъа цере тIурал технологиязул гIасруяда, нусго источникги, азарго батIияб информацияги гIадамазул кисиниб бугеб мехалда гьабизе кIолеб жо гуреблъи гьеб фальсификация.\nЦо гурони каналги хIалтIулареб, клубалда парторгас агитхIалтIиги гьабулеб мехалда бегьилаан бугIизе гьеб гьереси гIаламалъухъе. Жакъа гьелъ гIаксияб, тIадеги ИГИЛалъул рахъ ккураз пайда босулеб иш лъугьине буго. Бищунго инсан тIаса лъугьиналде ва ракълиде вачунеб жо буго гъалатIазе мукIурлъи, тавбу гьаби ва хIилла-рекIкI гьечIел ракI рагьарал гьоркьорлъаби гIуцIи. Россиялъе Кавказалда парахалъиги гIаммаб пачалихъги бокьун батани гьелъ рагьун абизе ккола ХIХ гIасруялда Кавказалда гьабураб вахIшилъиги гъалатI букIанин, гьаризе ккола гIайиб гьечIого гъурараб авар ва чачан халкъалда тIаса лъугьаян ва байбихьизе ккола цIиял гьоркьорлъаби.\nТарихияб гьереси ва фальсификация букIине буго дандечIеялъул ва биялтIеялъул цIадабе балеб сум-гIучIлъун. Гьелъ цIидаса гьелегьизабизе буго цIа. Дагъистаналъул бахIарчи имам Шамилги вихьизавизе ккола имамлъун, жакъасел сценаристаз гIадин Иванлъун гурев.\nГьес Россиягун ракълида рукIаян гьабураб васияталъул букIине буго кIиго рахъ. ТIоцебесеб - гьесда лъалеб букIинчIин Россия гьедигIан гучабги кIудиябги улка букIин. Гьелъ Шамилил гьавизе вуго жагьилчи. КIиабилеб - гьесда лъалеб букIанин Россия кIудияб букIинги, лъалаго вагъанин, ахиралда нус-нус азаргояз магIарулалги цIадаре ритIун асирлъуде анин. Гьанив Шамил лъугьунев вуго хиянатчилъун.\nНаслабазе гьев хIажат гьечIо я жигьиллъун, я хиянатчилъун. Щай гурелъул гьеб кIиябго буго жакъасел палугьабаца жидер конъюктуриял интересазе гIоло имамасда тIад лъураб бугьтан. ГIакълу гьезул гIуни гьеб рокъобе нуцIа къалан ва телаан Шамил тарихалда вукIараб хIалалъ. Гьеб буго битIараб бицине гьукъараб, гьереси бицине рекъечIеб, рогьояб тема. Гьелъул нусцIул хъвана магIарулаца:\n...Огь дида рихьана, рорхатал мугIрул,\nНуж багIарлъулел куц гьелдаса нечон... - ин абуна ХIамзатовас.\n"Дицани гьеб Гъуниб гъогъол гохI гIадин,\nГъваридаб кIкIалахъе цун реххилаан.\nЩай гурелъул гьениб шаргIалъул хвалчен,\nШамилил кодоса капурас индал" - ин хъвана Гьарадерихъа ГIабдулпатахI абурав шагIирас Шамил асирлъараб ГъунимегIералъул рахъалъ.\nЖакъасел "тарихчагIаца" Шамил вихьизавизе вуго эркенлъиялъе гIоло вагъулев гурев, жив Россиялда гъорлъе виччаян вагъулев ва гьелде рачIаян васиятал гьарулев гIадин. ХIажат бугищ нилъее гьереситарихги, гьелда рекъон кIанцIолел актералги нилъер тарих ва бахIарчилъи суризабун. Дие, магIарулав хIисабалда гьечIо... Нужее лъаларо...Щивасул букIинарищха жиндир пикру.\n"ГIомо борлъулел чагIи" ва гIадада чIвалеб заман...


Хадусеб кIиго суалалъе жаваб кьуна ДРялъул Лъай кьеялъул ва гIелмиял хIалтIухъабазул профсоюзалъул юрист Мансур МухIамадсагIидовас.\nЦIумада районалъул Гъоркьгьаквари росулъа 79 сон барав пенсионер, 49 соналъ авар мацIалъул дарсал кьолев захIматалъул ветеран Насрудинов Шагьрураманарица цIехолеб буго: «Коммуналиял хъулухъазухъ абун, учительзабазе моцIрое кьола 1100 гъурущ ва ветеран хIисабалда, -щунусиялда хадуб гъурущ. Дир хъизаналъ хIалтIи таралдаса буго ункъо сон, гьелго гIарцал гьелъиеги щола. БукIунадай гьединал чагIазе токалъул ва газалъул 50 проценталъул бигьалъи. Дие щолареб батани, хIалтIуларей хъизаналъегIаги букIународай гьединаб скидка?»\n- 2013 соналъул 26 октябралда къабул гьабураб Россиялъул хIукуматалъул № 963 хIукмуялда рекъон, коммуналиял бигьалъаби хIисабалда, росдал учительзабазе моцIрое 1200 гъурущ кьезе бихьизабун буго. Амма, мискинаб регион бугин абун, нилъер учительзабазе 1133 гъурущ гурони кьоларо.\nКоммуналиял хъулухъазухъ абун, компенсация кьола росдал школалда хIалтIун анцIго соналда дагь гьечIеб педагогикияб стаж бугел пенсиялде арал учительзабазе. Гьеб педстажалде гьоркьобе унаро лъимада хадуб хъулухъ гьабизеян босараб отпуск яги учителасе бокьун гьоркьоб къотIизабураб стаж. Росулъ хIалтIарав, амма жакъа шагьаралда гIумру гьабун вугев учителасеги гьел бигьалъаби рукIунаро.\nЛъаратIа районалъул Мазада росдал школалъул учитель ГIалиев Маирбекица цIехолеб буго:\n«Нижер участкаялда гIарац кьезе кколеб жо, цохIо ток гуреб, щибго гьечIо. Цебе росдал учителасе цо тонна тIурччи чIобого кьолаан, гьелъул багьа букIана анкьазарго гъурущ. Хадуб гьелъул багьа 12 азаргоялде бахана. ТIурччи рехун хираго чIолеб бугин абун, гьелъул бакIалда моцIрое 1500 гъурущ кьолаан.\nЩибаб моцIалъ дица токалъухъ кьола 500-800-1700 гъурущ. Дие бокьун буго токалъухъ кьолеб гIарцул бащдаб кьуни гIолин абураб баян щвезе. Социалияб рахъалъ цIуниялъул хIакимзабаз абулеб буго коммуналиял хъулухъазухъ моцIрое жидеца кьолила азарго гъурущ. Нужеца газеталда хъвараб жо гьез гIадахъ босулеб гьечIо. Бокьила гьаб дир суалалъе мухIканаб жаваб щвани».\n- ХIурматияв Маирбек, кигIан бокьичIониги нахъеги такрар гьабизе кколеб буго, коммуналиял бигьалъаби хIисабалда, Дагъистаналда росдал учительзабазе моцIрое кьезе бихьизабун буго 1133 гъурущ. Дуе бокьараб къагIидаялда, токалъухъ кколеб гIарцул бащдаб кьуни гIолин абураб баян щвезе кинго рес гьечIо. Нужер районалъул социалияб рахъалъ цIуниялъул хIакимзабаз абулеб жо, ай коммуналиял хъулухъазухъ моцIрое кьолеб азарго гъурущ ккола жакъа къоялъул кьогIаб хIакъикъат.\nШамил районалъул Зиуриб росулъа ГьитIихIмаев ГьитIихIмаца цIехолеб буго:\n«1991 соналде щвелалде кассаялда лъун букIараб гIарцул компенсация 2020 соналда кигIанасеб роценалде щолеб, киса босизе бегьулеб?»\nГьаб суалалъе жаваб кьуна МахIачхъалаялъул Сбербанкалъул кассовиял операциязул отделалъул начальник ХIусен ХIусеновас:\n- 2020 соналда сбербанказ кьола 1991 соналъул 20 июналде щвелелде кассаялда лъун букIараб гIарцул компенсация. 1991 соналъул 20 июналдаса хадуб кассаялда лъураб гIарцул компенсация букIунаро.\n2020 соналда гьединаб компенсациял щвезе рес букIуна кассаялда гIарац лъун букIарал РФялъул гражданазул, гьединго гьезул ирсилазул ва хвел-хобалъул ишал тIуразарурал ирсилазул. Гьел компенсациял кьола федералияб бюджеталъул сурсатаздасан. 2010 соналда компенсация босарал чагIазе, 2020 соналда гьеб щоларо, ай №1092 хIукмуялда рекъон, кIиабилеб нухалъ компенсация букIунаро.\n1945 соналде щвелалде гьарурал вкладчиказе щола 1991 соналъул 20 июналда кассаялда хутIараб гIарцул лъабго нухалъ цIикIкIараб роцен (трехкратно).\n1945-1991 соназда гьарурал вкладчиказе-кIиго нухалъ цIикIкIараб роцен. Компенсациялъул роцен- къадар бараб букIуна кассаялда гIарац цIунараб заманалда.\nКомпенсация щвеялъе бихьизабуни гIола паспорт ва сберкнижка. Гьезул кьучIалда хъвала гIарза. Хал гьабизе нижеца гIарза битIула Воронежалда бугеб бетIераб банкалде. Гьеб тадбиралда заман уна, гьениса щвараб баяналда рекъон, конпенсациялъул гIарац босизе бегьула республикаялъул бокьараб Сбербанкалдаса.\nХадусел суалазе жаваб кьуна адвокат ШехмухIамадГъазимухIамадовас.\n«Рохун рукIана 2020 соналъул апрель моцIалда социалияб пенсия цIикIкIине бугин рагIун. ГьабичIо. Исана социалияб пенсиялъул индексация гьабизе бугищ?»\n- 2020 соналъул 13 марталда къабул гьабураб РФялъул хIукуматалъул № 270 хIукмуялда рекъон, 2020 соналъул тIоцебесеб апрелалдасан байбихьун социалияб пенсиялъул индексациялъул роцен 1,061 бахинабуна. Гьединаб къагIидаялда 2020 соналъул тIоцебесеб апрелалдаса нахъе цIикIкIинабуна социалияб пенсиялъул къадар.\nРФялъул ЗахIматалъул министерствоялъул хIисабазда рекъон, пенсионерасе гIумру гьабиялъе хIажалъулеб бищунго гIодобегIанасеб гIарцул къадар цIикIкIана 6,1 проценталъ, 2020 соналъул тIоцебесеб апрелалдаса нахъе социалиял пенсиялги гьел процентаз цIикIкIана.\n«Лъил ихтир бугеб цого заманалда кIиго пенсия босизе?»\n- №166 Федералияб законалъул лъабабилеб статьяялда рекъон, цого заманалда кIиго пенсия босизе ихтияр букIуна:\nРагъда лъукъиялдалъун инвалидлъи чIезабурал гражданазе кьола инвалидлъиялъулги херлъиялъул страховияб пенсия.\nКIудияб ВатIаналъул рагъул гIахьалчагIазе-инвалидлъиялъул ва херлъиялъул страховияб пенсия.\n№166-леб Федералияб законалда рекъон, хьихьулев чи (кормилец) хвеялда бан кьолеб пенсия гуребги, рагъул хъулухъ тIубалаго хварал солдатал-призывниказул улбузе кьола инвалидлъиялъул яги херлъиялъул страховияб пенсияги.\nРагъул хъулухъ тIубалаго лъукъиялдалъун хварал рагъул хъулухъчагIазул цIияб ригьнаде лъугьинчIел къоролзабазе кьола хьихьулев чи хвеялда бан кьолебги, херлъиялъул кьолеб страховияб пенсия.\nРадиациялъулал ва техногениял балагьазул заралаздалъун хIалтIун бажаруларел хъизамазул чагIазе. Гьезие цого заманалда кьола хьихьулев чи хвеялда бан кьолеб пенсияги херлъиялъул страховияб яги социалиб пенсияги.\nХварал космонавтазул хъизамазул чагIазе кьола хьихьулев чи хвеялда бан кьолеб пенсия гуребги, гьезул ихтияр бугеб бокьараб цоги пенсияги босизе.\n«Жителю блокадного Ленинграда» абулеб гIаламат щварал чагIазе рес буго инвалидлъиялъул ва херлъиялъул пенсиял щвезе.\nХунзахъ районалъул Мушули росулъа 72 сонилъ йигей ХIадисова Хадижатица гьарулеб буго: «25 соналъ тарбиячIужулъун дун хIалтIана лъималазул ясли-ахалда, хадуй, «за выслугу лет» абураб пенсияги босун, гIодой чIана. Дир харж букIана 80-120 гъурущ. Дие щола выслугаялъул 9500 гъурущ пенсия. Пенсиялде ине заман щведал дица гьарана херлъиялъул пенсия бахъеян. Пенсиялде гьеб сверизабуни, дие щолеб гIарац дагьлъулин абун, гьеб бахъичIо. Пенсияги «за выслугу летги» дие букIине бегьуларищ?\nДир буго рукъалде буссараб ункъого лъимер. Гъоркьиса гьединал улбузе пенсиялде тIаде гIарац бачIана. «За выслугу лет» бугезе биччаларин абун, гьебги дие щвечIо. Гьарула гьаб дир суалалъе битIараб жаваб кьеян».\n- 17 декабралда къабул гьабураб ва 2012 соналъул лъабабилеб декабралда цIигьабураб N1173-ФЗ "О трудовых пенсиях в Российской Федерации" абулеб Федералияб законалъул 4-абилеб статьяялда рекъон, ХIадисова Хадижатил гIадаб хIалтIуда рукIарал чагIазе цого заманалда кIиго пенсия кьоларо, амма гьезул ихтияр буго, цIикIкIараб къадаралда гIарац щолеб къагIидаялда, захIматалъул ва «за выслугу лет» пенсияздаса бокьараб тIаса бищизе.\n№ 400 федералияб законалда рекъон, 2013 соналдаса байбихьун, санаде рахъарал лъимал ругел пенсионеразул пенсиялде тIаде гIарац жубазе бихьизабун буго. Гьеб кьола бечедал регионазул пенсионеразе. Амма, нилъер Дагъистан гIадаб, кидадай Москваялдаса гIарац бачIинаян бугеб мискинаб регионалъул пенсионеразе гьеб щоларо.