Мух1амад Шамхалов «Буран» - прочее, уроки\n- М.Шамхаловасул Г1умру ва творчество г1ат1ид гьабун малъи. Хъвадарухъанасул х1аракатчилъи бихьизаби\n-Ц1алул бажари цебет1ей.\n- Гьабураб квешлъи кида-къадги жиндаго реч1ч1улеблъи бихьизаби\nДарсил алатал: т1ахьал, компьютер, суратал.\n«Мух1амад Шамхалов «Буран»»\nДарсил тема: Мух1амад Шамхалов «Буран»\n2.Лингвистикияб анализ гьаби\n3. Ц1ияб тема\n1.Наби Г1исаев «Мун борхалъиялда т1аде вахуна»\n2.Мух1амад Шамхаловасул творчество, асарал, темаби, шапакъатал.\n3. М.Шамхаловасул васигат\n5. «Буран» асаралъул анализ гьаби\n1)Инсценировка «Буран» къисаялдаса\n5. Дарсил х1асил гьаби(Рефлексия)\n6. Рокъобе х1алт1и кьей\nГьал раг1аби щиб асаралдаса кколел?\n1.«Гьебмехалъ бах1арас х1укму къот1ана:\n-Рустам ч1аго ватун, ч1ух1ун вуго дун;\nВац вуго дие гьев гьанжеялдаса,\nГьесул Гюллер дица рик1к1уна яцлъун.»\nА) «Лъукъараб кеч1»\nБ) «Рит1уч1ил лълъурдул»\nВ) «Ч1агоял рукъуларо»\n2. Гьоц1о бак1аризе гуч т1аг1ун , холел руго наял. «Лъим, лъим!»-абун ах1делеб буго мегъ.Рак1алъ жиндирго бакъвараб щекъер рагьун буго, нужин абуни, руц1ц1ун ч1унищ ругел?\nБ) «Куркьбал ругеб хъачагъ»\nВ) «Хъабчилъ бах1арзал»\n3. Ражаб, мун вук1анин Москва беццулев,\nЦ1акъ лъик1аб бак1илан,- бук1унго гьеч1о!\nБицун чи божулеб сурат гьеч1илан,\nЦ1акъ пулев вук1анин,- гьабищ бук1араб?!\nА) «Ударник Х1асан»\nБ) «Х1абибат ва Х1ажияв»\nВ) «МОСКВАЯЛЪУЛ Г1УНГУТ1АБИ»\n4.Цоясул щекъер къана,\nЦоясул чехь бихъана.\nЖакъа гъазават бугин,\nГъурун рехана г1унк1к1ал.\nБ) «Катил х1еж»\nВ) «Чирмакъолол г1арз»\n5.Тохтурасул кумекги щвеч1ого, бичча-бихъан тараб унтиялъ холел рук1ана херал гурелги, г1олохъанал берцинал г1адамал.Гьезул г1емерисел сах гьаризе к1олаан. Амма пайда щиб, капурчияс квер хъвазе теларилан бусурбабаз г1урус тохтурасул кумек къабул гьабулеб бук1инч1о.\nА) «Маг1арулав ватани»\nБ) «Г1акъилал раг1аби»\nВ) «Маг1арухъ тараб рак1»\nГьес цо бакъан т1амуна,-\nКъебедасе кеп щвана,\nКъач1ан иргадал кутнал\nЦоялъул щекъер къана,\nЦоялъул чехь бихъана.\nГъурун рехана г1унк1к1ал\nЧинари гъвет1 г1адин, т1огьив ч1арав гьев,\nТ1ад сверун ц1умаца ц1унулев вуго.\nГьесул х1алт1ул гьаниб х1урмат гьабула,\nХ1алхьи гьеч1ев инсан вугин абула.\n4. Коч1ол роцен бихьизабе\nРосонак1к1, т1у-т1ун ун, т1аг1унеб буго;\nТ1огьол расалъаби рагьулел руго\nАссаламу г1алайкум, х1урматияб, къуват т1адег1анаб хвел! Къо-мех лъик1, дие заманалъ кьураб роц1арал, роччарал, г1аздалал, ц1адалал, бакъулал, нак1к1улал берцинал къоял. Дун х1адурав вуго мунгун дандч1вазе.\nГ1адамасул берцинаб г1умрудул ахалъуда ва г1орхъуда хвел бук1инч1ебани, г1адамасул г1умру бук1ине бук1ана рет1ун басралъараб, т1аса бахъулареб т1имугъ г1адаб, ч1амуч1аб, ч1алг1араб.\nДун г1урхъи гьеч1ого налъулав вуго дир г1агараб, дун т1аса хьвадараб ва дун кваназабураб ракьалъе.\nДун налъулав вуго ва рак1-рак1алъ баркала загьир гьабулеб буго дир муг1алимзабазе, мутаг1илзабазе, т1олгоял лъик1алщинал г1адамазе, ва, къокъго абуни, дун Г1АДАНЛЪУН вахъинавизе квербакъаразе.\nАллагьасда лъала дун кинав чи вук1аравали, ва дица дидаго т1адаб налъи кин т1убазабурабали.\nДун- Мух1амад Шамхалов\n"ХIакъикъат" газеталъул бетIерав редактор ГIали Камаловас жиндирго цо кIалъаялда абуна: «Расул ХIамзатовасги МухIамад Шамхаловасги рагIизабунин Дагъистан. Дагъистаналъул халкъалда гьел даимго кIочене гьечIин.\nХъизан-лъималгун, гьалбалгун, гьудулзабигун, хIалтIухъабигун МухIамадил букIана гIодов виччараб хIеренаб кIалъай. Жиндирго вукIа-вахъинги гIадамазулгун гьоркьоблъиги букIана хIикматго гIодовиччараб. Нилъее гьев вукIана гIумруялъул мисаллъун.\n-Гьеб асаралъул жанр жиб кколеб?\n-Асаралъул аслияв багьадур щив кколев?\n-Къисаялъул цоги г1ахьалчаг1и рик1к1е.\n-Сундул х1акъалъулъ бицен гьабулеб бугеб асаралъулъ?\n-Кинал раг1абаздалъун байбихьулеб ва лъуг1улеб бугеб къиса?\n-Кин нужеда гьеб КИЦИялъул маг1на бич1ч1улеб?\n-Асаралъул аслияб идея щиб кколеб?\n-Кульминация (бищун х1алуцараб бак1) бихьизабе къисаялда.\n-Асаралъул развязка кинаб бугеб?\n1.Инсценировка «Буран» къисаялдаса ахирияб кесек.\n-Сундеха ц1алел ругел нилъ асаралъ?\n(Гьабураб квешлъи кида-къадги жиндаго реч1ч1улеблъи бихьизабун буго.\nГьеб буго насих1атияб, философияб къиса.\nАсаралъ нилъ инсанасе лъик1лъи гьабиялде ах1улел руго.)\n4. Рокъобе х1алт1и кьей\nНомер свидетельства: 523268


Грециялъул философ Сократил руго судиясе, мугIалимасе ва тохтурасе БетIергьанас гьунар кьолин цогидаздаса тIокI гьарун абун. Гьединги батила, медицинаялъул хIалтIухъанас кибго цо хасаб, цогидаздаса дагьаб тIокIборчIараб бакI ккола. ГIиллаго гьечIого букIинищха гьел махщалилазе дагьалго гIатIидал ресалги нухалги кьун ругел, гьел лъидасаго мустахIикъал руго рецц-бакъалъегун цIаруе. Гьеб нилъеда иргадулаб нухалъги бихьана, исана сон байбихьаралдаса нахъе коронавирусалде данде лъазабураб рагъулаб фронталъул битIахъегоял гIахьалчагIи-медицинаялъул хIалтIухъабаз бихьизабураб къохIехьеялъулъ. Китаялда баккараб гьелъ тIираби щвезаричIеб бакI дунялалда хутIун батиларо. Нилъеда гьеб бихьана цохIо телевизор-интернеталдасан гуреб, щивасул рагьде-рокъобе бачIунги. ХутIун батиларо районалда рокъосел унтичIеб хъизан, кигIанго бокьичIониги, камичIо Аллагьасул къадаралде щваралги. Аллагьасул талихIалъ, республикаялъул цо-цо шагьарал-районазда гIадин, нижехъ гIемер чи хвечIо, бугониги, хвалил кьогIлъигун рухIалил бухIи цо-цо хъизамазда хъинтIана.\nАллагьасул хIукму гьечIеб щибго гьечIо, амма БетIергьанасги гIамал гьабейин абун бугелъулха… ГьабичIо гIамал, тIоцебе дица, хадуб цогидаз ва нилъеда бихьана лъугьа-тараб, сверухълъиялда ккараб. Жакъа бокьун гьечIо бадибчIвай гьабизе унтаразе, гьелъул гIаксалда, кIванагIан кIудияб рецц-бакъ гьабизе бокьун буго райбольницаялъул хIалтIухъабазе, бетIерав тохтурасдаса бахъараб гIадатияй санитаркаялде щвезегIан.\nКъаси-къад балагьичIого, хIалтIана тохтурзабигун медсестраби ва санитаркаби. Дун ячIиналде, больницаялъул хас гьарурал отделениязда вукIана гIаммаб куцалъ 45-50 чи. Аллагьасе рецц, кислородалъ хIебтIарал гьезда гъорлъ вукIинчIо ва тIубараб моцIалъ гьелде хIажатав унтаравги ккечIо, гьелъул гIаксалда, сахлъун нахъ риччалезул къадар къойидасан къойиде цIикIкIунеб букIана. Амма щиб хIал дун гьение ккелалде цо анцIго-анцIила щуго къоялъги букIарабали бицунеб букIана отделениялъул жанахIалъур щибаб палатаялъул нуцIил кIалтIа эхетарал кислородалъул баллоназ. Баркала АхIяд ХIасбулаевич, Ризван МухIамадович, АхIмад АхIмадович, МухIамад ГIисматулаевич ва Ильяс Юсупович, нужеда аскIор эхетарал медсестраби Узлипат, ПатIиматал (ХIайбулаева, Гъазиева, МухIамадова), Загьра, Мадинатал (Бадрудиновагун Зиявдинова), Сойбат, Басират, Париза, Оксана, лаборантка Саида, санитаркаби ПатIимат, Шагьрузат, ГIайшат, Аминат, коронавирусалъул бищун захIматаб тIоцебесеб кьаби нужеда тIаде ккарал жакъасел къоязул багьадурзаби, бахIарзал. Кида кIоченел нужеда ругьун гьечIел тIадкъарал цIоробераз би баккиледухъ хъасарал нужер мегIерал ва чIегIер гьарурал гьурмал, анлъгоги, микьгоги, анцIила кIигоги сагIаталъ хисизе, тIаса рахъизе рес гьечIел вабаалъул унтабаздаса цIуни мурадалда ретIарал санагIат гьечIел комбинезонал, кIиго-лъабго размералъ кIудиял рукIиналъ рехъерхъулел рукIарал резинадул калошал, «хвасар гьаре ниж», - илан чара бухIун жидеца абулел унтаразул берал, ракIал гъанцIулеб гьезул чорхол хIал, зигарди, угьди, чIей гьечIого, конвеералда гIадин, жанирегун къватIире раччулелго раччулел кислородалъул бакIал баллоназул дваргъи-хъуй.\nГIемераб жо хутIила абадиялъго нужер ракIазулъ: кинаб хIинкъигун тIоцебесеб къоялъ тIоцебесеб дежурство гьабизе хас гьарурал отделениябазде арал, унтаразул чорхол хIал бихьун, гьезда гурхIиялъ чанги гIолохъанай медсестраялъул букIараб рекIел хIал, гьебго рихха-хочиялъ лъавудаса ине дагьалъ хутIарал унтарал, 15-20 къоялъ хисизе чи гьечIого цохIо живго хIалтIарав МухIамад, 12-15 сагIаталъ гIодор чIезе щвечIого хIалтIарал АхIмадгун Ризван. Дагьабниги мадар ккарал рихьун, нужер букIараб рохел, унтул хIал бергьаразде тIаде къулун ургъалил пикрабалъ рорчIарал сардал, чIей гьечIого унтаразул гIадлуялда рукIарал санитаркаби. Кида гьеб кинабго кIочонеб?! БукIана щивасул рекIелъ бахчараб хIинкъиги, нижго унтиладай, хъизан-лъималазухъе тIаде руссинадай абураб. Узухъда, гIумру хирияб жо буго, амма нужеца цо секундалъги хIал лъазе течIо цадахъ хIалтIулездагун унтаразда ва нужерго смена лъугIидал, хадусеб сменаялъулалгунги хIалтIулаан, гьезие кумек гьабулаго.\nБихьулареб унти гIемер захIматаб букIиналда киналго разилъана, даруги бахун, катанги къан, нилъеда бихьун сахлъулеб ругъуналдаса. Гьедин ссудулел унтаразул ракIазе ракI батулеб рагIи абизеги, хвалил квачIикь ругезе ясин цIализеги, щивасухъе щвезеги, чанго нухалъ щуцIулги анкьцIулги цого унтарасухъе рекерун, хIажалъи ккани, сагIтаз гьединазда аскIор рахъун чIей - Аллагьас кIодо гьареги нуж, кири- даража цIикIкIинабеги, рахIат-макьу кIочон тун, гьабураб хъулухъалъухъ. Нужеда цо лахIзаталъниги кIочон течIо унтаразда цебе бугеб нужерго борч, дур пиша-хIукмуялда гьесул сахлъи ва гIумру бараб букIин, цебе чIезабулеб букIун батила сахлъун къватIире унезул гьурмаздагун беразулъ бугеб рохалилгун талихIалъул кунчIи.\nХасаб баркала нужее гIужда щвараб кумекалъ инсанасул гIумру хвасарлъулеблъи рекIелъан ине течIел «кислородалъул удаман» МухIамад ГIисаев, МухIамадзагьид, ХIайбулагь ва Супян, унтаразул ахирисеб божилъи нужеда лъурал фельдшерал Гъазиявдибир, - ва дежурниял тохтурзаби МухIамад МухIамадкеримов, МухIамад ХIабибов. Унтул байбихьуда нужеца лъураб диагнозалъул унтарав хадусел тадбиразде хIадур гьавиялъулъ кIвар кIудияб буго сахгьариялъе. Гьелъ бихьизабула нужер махщалилаб цIубай, гIаданлъиялъул хасиятал ресси. Коронавирусалда хурхун лъазабураб карантиналъул заманалда, райбольницаялъул хIалтIул низам дагьабго хисаниги, гьеб низам кидаго гьедин букIана. ХисичIо гьеб карантиналъул заманалдаги участкаялъулай терапевт Мадинат МухIамадовалъегун медсестра Альбина МухIамадовалъе, рентгенологал Гъазидибириегун ПатIиматие. КъотIи-чIей гьечIеб букIана гьезул хIалтIи-къойил къогоги лъебергоги чи къабул гьавулаан гьез гьуърузул рентген бахъизе рачIаразул, цIикIкIун унтарал ритIула больницаялде, дагьал мадар бугезе цогидалги тохтурзаби-специалисталг ахIун, гьарулаан малъа-хъваял, бичIчIизабула кин-щиб гьабизе кколебали.\n…Цебеккун абухъе, ккана дунги, коронавирусалъул къорикье. КIиго анкьалъ гуреб, моцIалъ халалъана дагьабго цIа-кан бахиялдаса байбихьараб дир унтулгун тохтурзаби МухIамад ЯхIяевас, Айкат МухIамадовалъ, реаниматологал АхIядгун Ильясица, медсестраби Узлипатица, лъабайго ПатIиматица, Загьраца, Мадинатица, Хадижатица, гьабулеб рагъ. Отделениялда чIезабун букIараб рацIцIалъиялъухъ баркала санитаркаби ПатIиматие, Шагьрузатие, ГIайшатие, Хадижатие.\nДругие материалы в этой категории: « ЦебетIеялде хьул буго\tГIаданлъиялъулги букIуна батIи-батIияб сипат »


Шпионажалъул гIайиб гIунтIизабун Псковалъул диваналъ туснахъалъул 15 сон жинде бихьизабурав Эстон Кохвер хисун вуго Россиялъе балъгояб информация кьунин абун Эстониялда туснахъалъул 16 сон бихьизабун вукIарав Алексей Дрессенихъ.\nГьелъул хIакъалъулъ Россиялъул Федералияб хасаб хъулухъалда базабун, лъабулеб буго ТАСС агентлъиялъ.\n«КАПО» абураб Эстониялъул хIинкъигьечIолъиялъул полициялъул хIалтIухъан Кохвер ккун вукIана 2014 соналъул сентябралда. Россиялъул Федералияб хасаб хъулухъалъ лъезабуна, гьес агентураялъул операция тIобитIулеб букIун буго Россиялъул территориялда.\nЭстониялъ лъазабулеб буго, Кохвер Россиялъул хасал хъулухъаз викъанин Эстониялъул террриториялдаса Лухамаа абураб гIорхъаби цIунулезул пункталда аскIовин ва тIалаб гьабулеб букIана гьев нахъ тIамичIого ватIаналде витIи.\n2012 соналъул июлалда Эстониялъул Харьюс мухъалъул диваналъ полициялъул хIалтIухъан Алексей Дрессенида гIайиб гIунтIизабуна пачалихъалъе хияналъи гьабиялъул ва къотIана туснахъалъул тамихI.


Щибха кколеб рокьи? - Статьи - Сетевое издание «По новому пути»\nЩибха кколеб рокьи?\n13.07.2018 18:01 Пятница\nРокьиялъул цIар бахъидал щивав чиясул ракI бохула, щайгурелъул, рокьи букIун Аллагьасул гурхIелалдасан цо гурхIел. Эбелалъе бокьула жиндирго лъимер, лъималазе рокьула эбел-эмен, хъулухъчиясе вокьула мутIигIав хIалтIухъан, хIалтIухъанасе вокьула ритIухъав хъулухъчи. ВитIун чIарав муъминчиясе вокьула Аллагь, Аллагьасе рокьула ритIухъал лагъзал. Росасе йокьула лъади, лъадуе вокьула рос. Гьединаб гIажаибаб асар лъун буго Аллагьас инсанасул рекIелъ. Рокьи абураб калима ТIадегIанав Аллагьас хирияб Къуръаналда ункъогоялдаса цIикIкIун бакIалда рехсонги буго.\nРокьи букIуна кIиго батIияб.\nХIарамабщинаб жоялде гIащикълъи ккола щайтIаналдасан бугеб иш. РитIухъаб рокьийин абуни буго Аллагьасдасан бачIараб амру. РитIухъаб, Аллагьасдасан бачIараб рокьи ккола Аллагьасе бокьулеб жо бокьи. Гьединаб рокьи бугони, гьеб рокьиги инсанасул киданиги тIаса унаро. Гьединаб рокьиялде ахIулел руго аварагас нилъ, чIужу ячиналъул яги яс росасе кьеялъул амру тIаде бачIараб мехалда.\nХирияс абулеб буго, нужеца ригьин гьабейин дин бугеб агьлуялъулгунилан. Щайгурелъул, диналъе гIоло ккараб рокьи тIаса унаро. Амма ясалъул берцинлъиялъе гIоло ккараб рокьи, гъолъул берцинлъи тIаса индал рокьиги тIаса уна.\nБечелъиялъе гIоло ккараб рокьи, цоги бечедай ятидал яги живго бечелъидал тIаса уна. Гьелъул хIасилалда ригьнал риххула, рукъзал чIунтула. Гьединлъидалин инсанасда бичIчIизе кколеб рокьи Аллагьасул хIикмат букIин. Гьеб хIикмат даимлъизе бокьарасдаги абизе ккола Аллагьасе мутIигIлъейин.\nРос-лъадуда гьоркьоб рокьи букIине ккани, гьез кквезе ккола Аллагьасул дин. Аллагьасул дин кквечIони, Аллагьас жиндирго хIикмат рекIелъа нахъе босула, цинги гьениб щайтIаналъ рукIунги гьабула. Мисалалъе, нилъеда жеги рагIарабищ жамагIат гьабун как балел, даимго цоцазе дарсал цIалулел, росас алжан-жужахIалъул бицунаго бадиса магIу тIолей чIужу, яги исламалъул рагIдукь хьвадулел бахIарал ратIалъанин абун? РагIичIо. Гьединал рос-лъади хвалица гурого ратIа гьаруларо. Амма чанха нилъеда рагIараб лъади росасе мутIигIлъичIого, росас жиндирго хIукъукъал тIурачIого, шаригIаталъул гIурхъалаби цIуничIого ригьин бихханин абун.\nГьединлъидал бусурбабаз, рос-лъадиялда гьоркьоб рокьи-хинлъи букIине ккани, гьезул цоцазул рекIелъе нух бахъизе ккола иманияб тарбия кьеялдалъун. Гьайгьай, жакъа нилъер гIолилал ясаз хIалбихьула росабазул рекIелъе нух бахъизе чехьги рекъезабун. Цинги чахьал цIураб мехалъ росабазда лъудбиги кIочона яги чехь цIезабулеб цогидаб бакIалде нух бахъула.\nРехселин дагьаб цебе гIарабиязул ракьалда ккараб лъугьа-бахъин. Пуланав чи вукIана бечедав, рес бугев хъулухъчи. Жиндирго хъулухъалъ гьев сапаразде гIемер кколаан. Гьев бечедав чиясул йикIана бечелъиялъул нигIматазулъ тIерхьарай гIолохъанай ясги. КигIан къваригIаниги бокьарабщинаб нигIмат бугониги заманалдасан гьей гьардезе лъугьана жиндие машина босейин.\n- Валлагь, дир яс, машина буго кинабниги квешлъиялъул рагьу, гьелъ ясал бихьиналгун журазарула, ясал машинаги хун нухда хутIизе бегьула. Дур вацасул буго машина, дуе бокьаралъуе гьес щвезаюла мун, дуе машина хIажат гьечIо, — ян жаваб кьола инсуца. Гьеб насихIат ясалъе гIечIо. Ясалъ байбихьана гIода-чIвадун инсуда гьардезе ва заманалдасан инсуца босула ясалъе машина. Машина гаражалъуб лъезе гуреблъидал босулеб, ясалъ байбихьана бокьаралъубе ине ва бокьараб мехалда ячIине, цадахъ цIалулел ясалгун шагьар сверизе. Пуланаб къоялъ ясалъ абула инсуда:\n- Эмен, дун Англиялде ингилис мацI лъазабизе ине кколей йиго, гьенир руго дида цадахъ цIалулел ясалги.\nГьабизе жо лъугIарав инсуца ясалда абула:\n- Мун инчIониги тIубазе бегьула гьеб, дица дуе Британиялде ине ихтияр кьоларо, ясал рокъор рекъараб буго, — ян.\nАмма яс тIаса йичIуларо, жинца киданиги яхI-намус рехуларин, рекъечIеб жо гьанжелъизегIанги дихъа ккечIин, хадубккунги кколарин кIалъала. Гьелъулги хIасил ккечIеб мехалда, ясалъ байбихьула инсуе хIилла гьабизе, ай гьелъ тола квен, лъимцин гьекъеларин чIола. Ясалда ракI гурхIарав инсуца абула, лъикI бугин, дица йиччалин мун Британиялде, амма цин цебеккун нилъеца Маккаялде гIумра гьабизе кколин. Гьеб жаваб рагIидал яс кутакалда разилъун лъугьуна. Амма инсуда ракIалда гIумра гьабизе букIинчIо, гьес сапар бухьана салул авлахъалде ва щвана гьел жиндаго лъалев вукIарав вехьасул къавуде. ТIаде щведал инсуца хъваш-башги гьабун вехьасда цIехола гIумру-яшавалъул. Вехьас абула, гьалейинха варанабиги хьихьун, гьезул рахь-нахги бичун бетIербахъиялда вугинхайилан. Цинги инсуца вехьасда цIехола чIужу йигищин. ГьечIин, лъицайин жиндие яс кьелейин пашманго жаваб гьабула вехьас. Ясалъул инсуца абула вехьасда гьай дир яс ячинарищин. Вехьас, гIемер вохиялъ, ячинин абула. Гьеб бакIалда инсуца магьариги лъола. Къо рагIалде бакIаридал, инсуца рокъове тIадвуссине хиял гьабула, амма гьес цебеккунго вехьасда абун букIуна яс дуда аскIой чIезе нечезе йигин, дуца гьей махсародеги ккун, машинаялъуса кодойги ккун рокъое ячеян. Гьениб ясалда щибго жоги лъалеб букIунаро ва ясалъги байбихьула къайиги бакIарун машинаялъуе яхине. Машина бакидал вачIун росас жиндирго бахIарай кодойги ккун ячун уна, эменги рокъове тIадвуссуна.\nАнкь индал инсуца телефоналдасан ахIула гьудуласухъе, дир ясалъулги вехьасулги щиб хIал бугебалиго лъаларищин, гьезул хабарго рагIанищин. Гьудулас жаваб кьола дур ясги дурцги кутакалда лъикI ругин, сон базаралда цадахъ рихьанин гьел, кутакалда цоцадаса разигоги ругоанин. Гьеб хабар рагIидал эмен вохула ва моцIал ун, лъагIел сверула.\nЦо къоялъ радал вахъиндал инсухъе телефоналдасан гьудулас ахIула дур ясалъе вас гьавунин. МоцIидасан эмен, хъизанги ячун, ясалъухъе уна. Ясалъухъе щведал, йохиялъул кутакалъ ясалъул бадиса магIу чвахула, цинги бахIараз лъикIаб гьоболлъиги гьабула. Хан гIадин инсул рокъой гIурай йигониги, вехьасул рокъоб талихI букIин бичIчIарай ясалъ, инсуе кIудияб баркала кьола, кигIан лъикIин дуца дун Британиялде йиччачIейилан абула.\nХIурматиял бусурбаби! ГIин тIаме гьаб гьитIинабго насихIаталъухъ. Хасго гIин тIаме рокьи ккарал васаз! Нужеца къад къо ясазул данделъабазда тIобитIула. Нужеца базаралъул, университетазул, школазул рагьаби кидаго сверун ккун рукIуна. Радал-бакъанида ясазе хъаравуллъи гьабула. Нужеца къаси сордо борчIула социалиял сетазда гIинда чIван телефоналгун.\nГIин тIаме рокьи ккарал ясал! НасихIат буго ясазеги. Нужер берал магIил цIун рукIуна васазухъ балагьун чIеялъ.\nНужерго анищазул асараз нуж гуккула. ГIолилаз бачIанщинаб сообщения уябин ккола. Дир гьитIичал! Нужее буго насихIат, нужеда гьеб кIочонге, гьеб кIочарасда сахаб къо бихьуларо. Нужер бераз магIил бакIалда би тIуниги дунял-ахираталъул талихI гьедин нужеда дандчIваларо. Щайгурелъул, нуж гьеб нужерго рокьиялъ рачуна ширкалде. Нужер СМСал сабаблъун тола какал, какал ралаго нужер рекIелъ букIуна гIантаб пикру. Нужер гIантаб рокьиялъ кIочона нуж рижарав ва нужер ракIалда бугеб бихьулев Аллагь. Чан гIолохъанай ясалъе рокьи сабаблъун жужахIалъуб гIазаб кьураб? Дагьал сагIтаз дунялалдаги гуккун, чан берцинал бераздаса хьвердгун би чвахараб? ЦIехе дуца гIолохъанай ясалда, чан нигIмат дуца биччан тараб, чан хIарамаб пиша дуца дурго нафсалда чIамизабурабилан? Чан ургъел-пашманлъи тIаде цIараб? Инсулгун вацасул къадру чан нухалда хвезабураб? Чан как дуца басра гьабураб? ЦIехана дуда гьедин, мунго цохIо бецIаб гвандиние лъугьинайидал…\nЦинги гьикъе дуцаго дудаго… Щай дир гьурмал нур свараб? Щай дир берцинал берзул тIелхал зазлъун бадир къалел ругел? Щай дир берцинаб къаркъала хIапароялъ кваналеб? Щай дир черхалдаса рокьукъаб махI бахъараб? Щай дир бетIералдаса рас хIулараб? Вай, дир сурукълъиго щиб? Гьанже гьабе дуего ракI разияб жаваб: дун гьаб хIалалде ккана, гIолиласдехун ккараб чIобогояб рокьиялъ. ГIантаб рокьиялъ дир берал бецц гьаруна, мекъаб рокьиялъ дида Аллагьасул калам рагIичIо…\nАхираб заманалда телефонал сабаблъун кколеб пасалъи цо чиясда къокълъун чIолеб масъала гуро. Пасалъи тIибитIараб мехалда, цо чи гьалаглъун хутIуларо. Ракь багъарараб мехалда тIолабго шагьар чIунтула. Рокъоб цIа ккедал, мина цадахъго бухIула. Зина тIибитIидал Халикъасул ццим киназдего щола.\nМасгIудил ГIабдуллагьица бицун буго: «Ракьалда тIад зинаги рибаги загьирлъидал, ай тIатун гьеб гьабизе лъугьараб мехалда Аллагьас гьеб шагьар гьалаг гьабизе изну кьола», — ян.\nНилъер берзул канлъилъун вугев хирияв МухIаммад аварагасги абулеб буго: «Пуланаб къавмалда гьоркьоб вахIшилъи загьирлъани, гьезда гьоркьоб тIагIун ва цогидал, ай цересел умматазулъ рукIинчIел унтаби загьирлъичIого хутIуларо», — ян.\nЖакъасеб чорокаб, телефоназул рокьиялъ кIоченарула умумузул гIадатал, туризарула улбузул ракIал, риххизарула минаби, бесдал гьарула гIисинал лъимал, сахал гIадамал унтизарула, унтарал хабалъ лъола, хваразул рухIал зигардула.\nХирияв аварагасул наси-хIат буго: «Ле, гIолохъаби, нужер рес бугев чияс ригьин гьабе, ригьнаца гьесул берги гIасилъиялдаса къанщизабула, мунагьалдаса гIавратги цIунула».


Дин, Январь 01, 2014\nХIежалде гIадамал рачунел турфирмабазда тIаса гIарзаби раккана гьал къоязда Дагъистаналда. «Зам-зам Трэвел» ва «Анжи-Тур» фирмабазухъа жидерго гIарац нахъе тIалаб гьабизехъин руго хIажичагIилъун рахъинчIел дагъистаниял.\nСасикьдерил кIиабилебги мадраса къана\nХасавюрт мухъалъул ЦIиябсасикь росдал руччабазул мадраса къана гьал къоязда. Низам цIунулел хIалтIухъабаз гьелъие гIиллалъун баян гьабулеб буго гIелмияб лъай кьеялъул программа билълъанхъизабизе хIажалъулеб пачалихъалъулаб лицензия букIинчIин гьелъулилан. Амма мадрасаялъул нухмалъулев гьелда рази гьечIо. Киналго хIажатал документал ругин, прокуратураялъ ургъунго багьанабиги ратун къанин жидер цIалул идара.\nДагъистаналде щвана МухIамад Аварагасул асарал\nГьатIан къоялъул къалъуда Абу-Дабиялдаса аэропланалъул хасаб рейсалъ МахIачхъалаялде рачIана МухIамад аварагасул, гьесул гIагарлъиялъул ва асхIабзабазул асарал.


Лъица квараб Калиматил гIарац?\nДагъистаналъул Арбитражалъул диваналъ хIукму гьабуна «Кредит-инвест» банкалъухъа 124 млн-гун 636 азарго гъурущ бахъизе. Гьеб буго МочIохъа Сиражудинова Калимат гIадин махсароде ккурал чагIазул гIарац.\nХунзахъ мухъалъул МочIохъ школалъул мугIалим Калимат Сиражудиновалъ ЭР-ялъе бицухъе, гьелъул хъизаналда вугев щуго чияс гIумру гьабулеб буго кIиго рукъоб жаниб. 35 соналде щвезегIан хъизанал гьарурал чагIазе пачалихъалъ кьолеб гIарцуде хьулги лъун, росасгун цадахъ гьелъ байбихьун букIун буго росулъго мина базе. Гьелъие гIоло гIадамазухъа налъукь гIарацги босун буго.\nРеспубликаялъул росдал магIишаталъул министерлъиялъ тIаде босула гьедин росабалъ гIумру гьабулел гIолохъанал хъизаназе гIарац биччазабиялъул суал. Гьедин 2012 соналда Калимат Сиражудиновалда гьеб идараялъул вакилзабаз абун буго нужее бащдаб миллион гъурущ биччан бугин, амма гьеб щвезе ккани, «Кредитинвестбанкалда» счет рагьейин. Рагьун буго гьелъ. Амма нахъисеб къоялъго гьеб гIарацги къабул гьабун, гьеб банк тIагIун буго. Гьедин кIиабилеб сон буго Калиматил гьеб гIарац кванарал чагIи цIехолел.\nГьелда бан гьадин бицунеб буго гьелъ ЭР-ялъе.\nКалимат Сиражудинова: «Счеталги рагьун «Кредитинвесталдагун» рукIана ралагьун чIун рукIана гIарцухъ. Февралалъин абуна, марталъин абуна… Цинги гьеб цIехезе рахъиндал, счеталдаса бахъун ун батани нижеда гьеб гIарац. Нижеца Москваялде хъвана, МахIачхъалаялде хъвана».\nЭР: «Нужеда гьеб банк лъица ракIалде щвезабураб?»\nКалимат Сиражудинова: «Росдал магIишаталъул министерлъиялдасан абуна. БачIун нахъисеб къоялъ бахъун бугоан гьеб гIарац».\nЭР: «Гьеб гьездасан гурищ гьеб мехалда тIалаб гьабизе кколеб?»\nКалимат Сиражудинова: «Гьедин гьабулеб букIана цин, гьанже ахиралда чIезабуна банкалъул гIайиб бугилан. Нижеда абуна банкалъул гIайиб букIин чIезабуни, Сбербанкалъ бецIулин гьебилан. Нижеца гIумру гьабулеб бугеб бакI бихьани, чи божулароха – щуго чи кIиго рокъов жанив. Бараб мина буго нижер, жанир хIалтIабиги гьаричIеб. Гьенире жанире рахъине рес гьечIо нижер. Гьеб гIарцуде хьулги лъун, налъукьгицин ккана ниж, гIадамазухъа гIарацги босун. Дагъистаналъул нухмалъулесухъе ине бокьилаан дие гьелъул бицине. Чачаналда вугев Рамзан Къадировасухъецин хъвана нижеца гьелъул рахъалъ».\nЭР: «КигIан гIарац гьеб?»\nКалимат Сиражудинова: «455 азарго гъурущ».\nЭР: «МочIохъ чан вугев гьедин махсароде ккун?»\nКалимат Сиражудинова: «Гьанир цохIо ниж руго, амма Хунзахъ мухъалда гIезегIан ратула».\n17 декабралда МочIохъе вачIун вукIана Дагъистаналъул нухмалъулесул вакил ГIалибег ГIалиев. Иргадулаб куцалда гьесде гIарз бахъана Калимат Сиражудиновалъ. Гьедин махсароде ккурал чагIи чанги рачIунел рихьанин гIарзалъ жинда гъоре, хIукуматалдеян, бицана гьесги.\nГьал къоязда Дагъистаналъул Арбитражалъул диваналда рагIалде бахъана анкьго моцIалъ халатбахъараб диваналъул процессги. Гьениб хIукму гьабуна «Кредит-инвест» банкалъухъа 124 млн-гун 636 азарго гъурущ бахъизе. Гьеб буго МочIохъа Сиражудинова Калимат гIадин махсароде ккурал чагIазул гIарац, 2013 соналде щвезегIан росаби социалияб рахъалъ церетIезариялъул программаялъе пачалихъалъ биччалеб букIараб гIарац. Гьеб гIарац гIадамазе бикьиялъул къотIи-къай Дагъистаналъул росдал магIишаталъул министерлъиялъ гьеб банкалъулгун гьарун рукIун руго.\nРосабалъ гIумру гьабулелниги, цогидалниги гIолохъанал хъизаназе жанир чIезе рукъзал разелъун Россиялъул хIукуматалъ кинабниги 3, 5 млрд гъурущ бичан буго исана. Гьелда тIадеги регионазул нухмалъулезги кьолеб буго 10 млрд. Амма 74 регионалда гьоркьоса гIицIго Дагъистангун Ингушетия буго гьеб гIарцудаса махIрумлъун. Щайин конкурсалъул тIалабал тIуразе кIвечIого.\nКалиматил гIарац лъица кванараб?\n«Экспресс» банкалъул клиентаз жидерго гIарац тIалаб гьабулеб буго


АУАЯ » Лъазабиял » Барки. МухIидинова Баху Шамиловна, Авар мацIалъул Цолъиялъул нухмалъулей\nХириял, авар мац1алъул муг1алимзаби, миллиталъе канлъи кьолел чирахъал!\nБаркула т1аде щвараб Ц1алул сон! Баракатгун рохелгун бач1араб батаги, лъик1ал т1адег1анал х1асилалгун араб батаги!\nЛъималазда мац1 лъазе\nГ1емерал ресал щваги,\nДарсил саг1тал ц1ик1к1аги,\nЦ1алул т1ахьал гьарзаго\nЩибаб школалъе щваги.\nГъоркье саг1тал кьунани,\nКьижун макьу щогеги\nРахьдал мац1 гьуинлъаги,\nЛъач1ел сурун рихьаги,\nРахьдал мац1алда хъваги,\nЖидер мандатги билун\nХаржил к1ал бихьич1ого.\nНилъер мухъилъ йихьаги,\nРахьдал мац1алъ к1алъаги,\nАвар мац1алда кьеги.\nХ1алт1уда рак1 унтарал\nГьайбатаб нилъер Цолъи.\nЧ1аги кидаго хьолбохъ!\nХ1урматиял, муг1алимзаби, хиса-сверулеб жо буго аб дунял, бач1ина нилъехъеги байрам, лъала г1адамазда рух1ияб бечелъиялъул къимат. Кват1ун ккогегиха. Эбел к1очон, Ват1ан к1очон, рахьдал мац1 к1очон гьабураб маг1ишаталъ жеги цониги чи талих1алде вачинч1о. Г1акълу кьеги щибав бусурманчиясе.\nЦойги нухалъ баркула гьайбатаб нилъер байрам!\nБаркигун Баху Мух1идинова\nДобавлено: 1-09-2018, 13:23\nВ Махачкале подвели итоги конкурса «Золотые правила нравственности»\n19 июля в махачкалинском Доме Дружбы состоялось торжественное мероприятие, посвященное награждению ...\nПремьера фильма Александра Проханова о Дагестане состоится 21 июля\nВ этом воскресенье, 21 июля, на телеканале «Россия 24» состоится премьера фильма о Дагестане из ...\nРазвитие WorldSkills в Дагестане обсудили в Правительстве региона\n11 июля в Правительстве РД прошло совещание, в рамках которого обсуждались вопросы развития в ...\nСегодня, 19 июля 2019 года, глава Сулейман-Стальского района Нариман Абдулмуталибов провел прием ...\nВ Дагестане после ЭКО растет число счастливых родителей\nВ 2019 году за 6 месяцев из Дагестана около 764 бесплодных пар прошли процедуру экстракорпорального ...\nГосдума РФ 18 июля во втором чтении приняла законопроект о предоставлении статуса ветерана боевых ...\nНа улице Мирзаева работы сделаны на 90%, а на остальных проводятся мероприятия по установке ...\nСпециалисты управления Россельхознадзора по Дагестану не пустили в РФ персики из Грузии, так как ...


ХӀоцоса Нажмудин — Википедия\n6-ев Дагъистаналъул ва Чачанистаналъул имам\nавгуст 1917 — 1920\nХІоцо, Авар округ, Дагъистаналъул вилаят\nХӀоцоса Нажмудин ялъуни Имам Нажмудин (гӀурус мацӀалда Нажмуд[д]ин Гоцинский ; 1859 - 1925), сиясатчи, гӀалимчи ва инсан. \nДагъистаналъул тарихалда ХӀоцоса Нажмудинил хӀакъалъулъ гӀадин жинда тӀасан гӀемерал гьерсал рицарав, чорокал бугьтанал лъурав чи тӀокӀав батӀияв ватизе рес гьечӀо. Дагъистаналъулги Чачаналъулги имам ХӀоцоса Нажмудин кидаго рикӀкӀунаан ва жеги рикӀкӀуневги вуго жиндирго ватӀаналда хӀукуматалъулги халкъалъулги кӀудияв тушманлъун.\nСовет тарих гӀелмуялда ХӀоцосев рикӀкӀунаан гьересияв имамлъун, хъачагъазул цевехъанлъун, хӀарамаб бечелъиялъул бетӀергьанлъун ва гь.ц.\nСовет хӀукуматалъе гӀоло гьабураб къеркьеялъул хӏакъалъулъ тӀасан хъварал гӀелмиял хӀалтӀабаздаги цӀализе хъварал асараздаги ХӀоцоса Нажмудинил хӀакъалъулъ хъвалаан кӀудияб рокьукълъигун, гӀадада гӀемераб халкъ гъуризабурав хӀарамзадал хӀакъалъулъ гӀадин. Дагъистаниязул чанго наслуялъул пикруялъулъ куцана Нажмудинасдехун рокьукълъи. Гьелдаса хадуб цӀакъ захӀмат букӀана ва гьанжеги буго гӀадамазда къабул гьабизабизе гьесул хӀакъалъулъ абураб ритӀухъаб рагӀиги гьезул пикруялъулъ лъугьараб гьесул чӀегӀераб сураталъухъ гьел батӀайиса ралагьизаризеги.\nЖакъа Дагъистаналда цӀакъ гӀемераб адабият, асарал, гӀелмиял хӀалтӀаби руго хъван Совет хӀукуматалъе гӀоло къеркьарал инкъилабчагӀазул хӀакъалъулъ. Гьезул хӀакъалъулъ рахъун руго кинопилмал, гьарун руго телевидениялда рахъарал параграмаби, гьезул цӀарал кьун руго шагьаразул къватӀазе, росабазе ва гь. ц.\n1917 соналъул 5 ноябралда чачаназул гьариялда рекъон, ХӀоцоса Нажмудин вачӀуна Гудермесалде, Чачанистаналда цӀакъго тӀибитӀун букӀараб хъачагълъиялдеги зинаялдеги данде вагӀза гьабизе. Гьеб вагӀзаялда гьес абулеб букӀана:\n«Жиндир мадугьаласул, гӀагарасул мал-мулкалде квер бегьарал бусурбаби рикӀкӀине ккола капурчагӀилъун. Гьел, жамагӀаталъул хъурумусахъалгун къеркьей ккола щивав муъминчиясул мукъадасаб налъилъун. ШаригӀаталъ бихьизабун буго бищун кьварараб тамихӀ гьединал чагӀаздехун, дица гьеб тамихӀ гьабизе буго кьварун, щибго рахӀму гьечӀого. Биччанте лъазе киназдаго, гӀурусасул ялъуни хъазахъасул магӀишаталде квешаб къасд лъурав щинав чӀвазе вуго, бусурабабазул жо бикъарав чиясул къотӀизе буго квер, чӀварал талавурчагӀи ва гъачагъал бусурбан къагӀидаялда рукъизе гьечӀо, гьел, балкан киниги, хабалазда аскӀор ракьулъ рукъун тезе руго. Дица цойги нухалъ такрар гьабулеб буго, гӀурусаздехун, нилъер гьудулзаби – хъазахъаздехун зина гьабуразе дица цӀоб тун тамихӏ гьабизе буго, щай гурелъул гьаб захӀматаб заманаялда нилъеца цӀунизе ккола мадугьалзабигун лъикӀаб гьоркьоблъи. Мадугьалзабигун бугеб нилъер ракълилаб гӀумру хвезабизе ва нилъер ракьалда гIадлу-низам гьечIолъи чӀезабизе бокьарал чагӀи ккола исламалъул тушбабилъун…».\nОктабиралъул инкъилабги Россиялда коммунистазул хӀакимият чӀезабиги ХӀоцоса Нажмудиница къабул гьабичӀо, хӀатта гьелдехун гьесул букӀана тушманлъиялъулаб бербалагьи.\n1919 соналъул марталда гӀуцӀана МугӀрузулаб Жумгьурияталъул цӀияб хӀукумат Пишемахо Коцевгун бетӀерлъуда. Гьениве гъорлъе, шаргӀалъул ишазул нухмалъулев хӀисабалда вачана ХӀоцоса Нажмудинги.\n1919 соналъул апрелалда МугӀрузулаб Жумгьурияталъул мажлисалъул хӀукмуялда рекъон ХӀоцоса Нажмудин шаргӀалъул ишазул идараялъул бетӀер хӀисабалда вачун вукӀана хӀукуматалъул вакилзабазул гъорлъе Деникинил аскаргун гарачӀвари гьабизе.\nМугӀрузулаб Жумгьурият биххун ва хӀукуматалъул бетӀерлъуде генерал МикагӀил Халилов вачӀун хадув Нажмудин данде чӏеялъул рахъалде уна. Гьес къабул гьабичӀо Халиловасул хӀукуматги гьелда хадуб бачӀараб коммунистазул низамги.\n1920-1921 соназда имам Нажмудин вукӀана Совет хӀукуматалде данде Дагъистаналъул халкъаз гьабулеб рагъулаб хӀаракаталъул гӀуцӀарухъанги нухмалъуливги. Гьеб хӀаракат БагӀар Аскаралъ къинабун хадуб ва Дагъистаналда Совет хӀукумат тӀубан щулалъаго, 1921 соналъул маялда ХӀоцоса Нажмудин лъазавун вукӀана Дагъистан халкъалъул тушманлъун ва гьев вахчарилев вукӀана Дагъистаналъулги Чачанистаналъулги ракьалда.\n1925 соналда имам Нажмудин ккуна ва Хьундасеб Кавказалъул караялъул ОГПУ-ялъул хӀукмуялда рекъон гьесие чӀвазе къотӀула.\nДагъистаналъул тарихияб адабияталда ахираб заманалде щвезегӀан букӀинчӀо ХӀоцоса Нажмудинил гӀумруялъеги хӀаракаталъеги битӀараб ва хӀакъикъияб къимат кьураб асар.\nГӀицӀго 2005 соналда бахъана басмаялда Нажмудинил хӀакъалъулъ лъикӀаб, рагӀа-ракьанде щун, гьесул бечедаб гӀумруги, гӀелмуги, хӀаракатги баян гьабураб тӀехь – «ХӀоцоса Нажмудин: ХХ гӀасруялъул тӀоцебесеб ункъил бутӀаялда Дагъистаналда жамгӀиябгун сиясияб къеркьей». Гьеб къиматаб хӀалтӀи хъварав чи ккола тарихиял гӀелмабазул доктор ХӀажи-Мурад Доногъо.\nЖивго имам Нажмудин чӀвана Ростов шагьаралда 1925 соналъул 15 октябралда.\nКигӀан коммунистазул заманалда Нажмудин халкъалда кӀочон тезавизе хӀаракат бахъаниги, гьев кӀудияв мужагьид, гьунар тӀокӀкӀав гӀалимчи, чилъи кӀудияв инсан, гӀагараб халкъалда кӀочон течӀо ва тезе гьечӀо. Щибниги щаклъи гьечӀо, гьесул цӀаралъги, гӀумруялъги, хӀаракаталъги гӀагараб заманалда жаниб жиндирго мустахӀикъаб бакӀ кквелеблъи Дагъистаналъулги Кавказалъулги тарихалда.\n↑ АхӀмад МуртазагӀалиев, ХӀоцоса Нажмудин: Политик, ГӀалим ва Инсан\nЦойги сайтал[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]\nНажмуддин Гоцинский и общественно-политическая борьба в Дагестане в первой четверти ХХ века (гӀурус мацӀалда)\nНАЖМУДДИН ГОЦИНСКИЙ (гIурус мацIалда)\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=ХӀоцоса_Нажмудин&oldid=75770»


Кваналарин чIун руго «афгъанцал»\nГьоболасде гIарз гьаби рекъон\nбукIинарилан сабур гьабун рукIана\n17 сентябралда МахIачхъалаялъул «Афгъаназул» паркалдеги рачIун, лъебергогIанасев афгъаназул рагъул гIахьалчияс лъазабуна жидер мурад тIубачIого жал гьаниса нахъе ине гьечIин ва кIалдиб мочIу лъеларин. Гьезин абуни тIалаб гьабулеб буго законалда рекъон анцI-анцI соназ цебего гьезие кьезе кколеб букIараб мина-рукъ яги гьелъул бакIалда - жилищнияб сертификат.\nГьеб ккола «афгъаназ» цебегоялдаса нахъе борхулеб бугеб, басралъараб, херлъараб, амма тIалъиялъ кинго тIубазабуларого бугеб захIматаб масъала. Масала, исана 15 февралалда, Афгъанистаналдаса советияб аскар нахъе бачаралдаса 30 сон тIубаялъул хIурматалда МахIачхъалаялда тIобитIараб митингалда, ДРялъул захIматалъул министрасул заместитель Зураб БахIамадовас абун букIана 400 «афгъанасе» субсидия кьунин, хутIаразе кватIичIого кьезе бугин.\nГьанже ракъунчIей лъазабураз абулеб буго жидее хIажат бугин республикаялъул бетIер Владимир Васильевгун дандчIвазе ва гьесда цебе мина-рукъалъул суалги лъезе. «Гьединго борхизе буго санаториябгун курорталъулаб сахгьариялъул центр баялъул масъалаги, - ян абуна Афгъанистаналда разведротаялда хъулухъ гьабурав ХIасани ХIасаниевас. - СМИялдасан цIалана, цере обкомалда, райкомазда хIалтIарал хIакимзабазул пенсиялде тIаде жубазе бихьизабун бугин 49 млн гъурущ. Гьезие кьезе батулеб гIарац, нижее кьезе щайха батулареб?! Гьелъул бицун В. Путиниде гIарз бахъилин рукIана. Нилъехъе гьоболлъухъ вачIарав чиясде гIарз бахъизе рекъон букIинарилан сабру гьабун тана».\n«Афгъанав» Селим Селимовас бицана 11 чигун цадахъ жив гIумру гьабун вугила 27 квадратияб метр гIатIилъи бугеб рокъов.\n«2008 соналдаса нахъе нижеца хитIаб гьабичIебги ниж щвечIебги бакI хутIичIо. «Добго хурив довго Мусайин» абухъе буго ахIвал-хIал. Малъкъосиналъ рахъана къватIире. ХIасил ккечIого нахъе инеги ракIалда гьечIо. Нижеца цереги тIоритIана батIи-батIиял акциял, амма республикаялъул хIукуматалъул вакилзабазул гьариялда рекъон ва рагIи кьеялда божун нахъе унаан. Амма гьаб нухалда гьедин букIине гьечIо. ХIисаб гьабе, жакъа республикаялда жилищнияб сертификат кьоларого къварилъиялда вуго гIага-шагарго 1500 «афгъанав», - ан бицана МухIамаднаби МухIамадшариповас.\nДРялъул ЗахIматалъул министерствоялъул баяназда рекъон, рукъ щвеялъе иргаялда вуго 800 «афгъанав», гьелъие къваригIуна миллиард гъурщидаса цIикIкIараб къадар гIарцул. ХIисабалъулаб палатаялъул нухмалъулесул рагIабазда рекъон, хIукуматалъухъа бажарулеб гьечIо республика цебетIезабиялъе биччараб гIарцудаса тIубанго пайда босун, ай гьеб хIалтIизабун. ТIоцебесеб сентябралде нахъе хутIунги буго 19,475 миллиард гъурущ. Гьеб нахъбуссун Москваялдего битIизе кколеб буго. Амма гьебго заманалда 800 ветеранасе мина-рукъалъул сертификат кьезе къваригIунеб цо миллиард гъурущ батулеб гьечIо.\nПрочитано 139 раз\tПоследнее изменение Вторник, 24 сентября 2019 09:41\nДругие материалы в этой категории: « Щибаб рагIул хIисаб гьабизе ккола\tБахIарчилъиялъул нухазухъе »\n12:57, 15 января 2021, 479\n12:56, 15 января 2021, 482


Щай дагъистанияз Страсбургалъул диваналде гIарзал ритIуларел?\nСтрасбургалда бугеб Инсанасул ихтиярал цIунулеб халкъаздагьоркьосеб диваналъ хIукму гьабун буго ахирисеб 10 соналда жанир араб бакI лъачIого камурал чачаназул гIагаразе гIоло кIиго бащадгун миллион доллар компенсация хIисабалда Россиялъул хIукуматалъухъа бахъизе.\nГьеб темаялда тIаса нижер программаялъе баян гьабуна Хельсинкиялъул комитеталъул вакил ГIисаев АхIмадица.\nЖиндирго хитIабалда Страсбургалъул диваналъ абулеб буго Россиялъул тIалъиялда квечIин жиб ритIухъ гьабизе ва гьанже Диваналъ Россиялъул хIукуматалде гIунтIизабуна 2006 соналдаса байбихьун 2009 сон щвезегIан 36 чачанав викъиялъул гIайиб.\nГьелъухъ Россиялъухъа гIаммаб къадаралда кIиго бащадгун миллион доллар бахъизе буго. Гьеб гIарац кьезе ккола камурал гIадамазул гIагаразе.\nГьеб буго иргадулаб хIукму Чачанлъиялда букIараб зулмуялда хурхараб.\nАммаила, абулеб буго инсанасул ихтиярал цIунулезги, экспертазги, ахирисел соназ зулму цIикIунеб Дагъистаналдаса цониги гIарз битIун гьечIин Страсбургалъул диваналде, гьенир чIвадариги, гIадамал рикъиги гIемерлъулеб букIаниги.\nАслияб гIиллалъун гьел рехсолеб буго къурбаназул гIагаразул хIинкъи. Мисалалъе гьадин абулеб буго Хельсинкиялъул комитеталъул вакил ГIисаев АхIмадица. Жиндир заманалда гьесги Страсбургалъул диваналде гIарз битIун букIана ва иш бергьана.\nАхIмад ГIисаев: «ТIоцебесеб иргаялда абизе ккараб буго Дагъистаналда гIаммаб хIинкъиялъул атмосфера бугин. Дида бихьухъе.\nГьеб гуребги, дида ккола мадугьаллихъ бугеб Чачан республикаялдаго гIадин гьенир жеги щулаго гIуцIун гьечIо инсанасул ихтиярал цIунулел къукъаби.\nДица гьеб абулеб буго рекIелъ кIудиябю гIагалигун. Гьале, дир хIисабалда аслияб кIиго гIилла».\nЭР: - Кинха бегьулеб хIинкъиялъукьа рорчIизе? Ва рорчIун Инс анасул ихтиярал цIунулеб Халкъаздагьоркьосеб Диваналде гIарз битIизе?\nАхIмад ГIисаев: «Кин хIинкъиялъукьа ворчIизе бегьулебали? Гьединаб суалалъе жаваб хIисабалда дие бокьилаан дирго мисал бачине. Дие цIакъ хIажатаб букIана Европаялъул диваналде гIарз битIизе пачалихъалъ диде чIобогоял ва кьучI гьечIел гIайибал гIунтIизарун рукIиналъухъ.\nРоссиялъул хIукуматалъухъа гIарац бахъизегIан жеги кIудияб кIвар дица кьолеб букIана Лъидаго бачIеб Халкъаздагьоркьосеб диваналъ щибаб жоялде данде кколеб цIарги рехсон ритIухъаб хIукму гьабиялде.\nЩив ккола къурбанлъун ва щив хIакъикъаталда - такъсирчилъун абураб суалалъе якъинаб жаваб кьун. Ахир-къад гьадин ккана. Гьелдаса нахъе лъилниги шаклъи хутIичIо жибго пачалихъалъ такъсир гьабун букIиналда».


ДАГIШ, Январь 08, 2019\nТалат къо 8 Январь 2019\nЧи "векизе" кинаб гIилла къваригIунеб?\nАминат ГIалиева: «Бадиб къалам къазабун гIараб кьураб гIечIого, карцералъувги тIамулев вуго дир вац».\nТерроризмалъулгун хурхен букIиналда щаклъи ккун 2014 соналъул хасалихълъиялдаса нахъе Ставрополалда жанив тIамун вугев Дагъистаналдаса ГIалиев МухIамадил хъизаналъ гьев Дагъистаналде вачине рес кьейилан тIалаб гьабулеб буго. Туснахъалда бадиб къалам къазабун, цойгидаб гIакъуба кьун гьесул сахлъи цIакъго нахъе ккун бугила, цояб бералдасаги канлъиги унеб бугила республикаялдеги вачун гьев сах гьавизе рес кьейин жидеейилан тIалаб гьабун Россиялъул президентасухъе кагъат хъван буго ГIалиеваз.\nЛъагIалидасаги цIикIкIун заман балеб буго Ставрополалда цIалулев вукIарав Дагъистанияв ГIалиев МухIамад туснахъалда тIамуралдаса. Терроризмалъулгун хурхен букIиналда щаклъи букIун гъоркьисала ноябралда ккун вукIана гьев. Гьесдеги гьевго гIадал ставрополалда гIумру гьабун ругел цойги щуго кавказалъуласдеги гьез хасаб къокъаги г1уц1ун ДАГIШалде гIолохъаби ритIулел рукIанин абураб гIайиб гIунтIизабуна диваналъ. Исана декабралъул байбихьуда гьезие туснахъалъул щугоялдаса бахъараб анкьгоялде щвезегIан санал кьезе хIукму къотIана . ГIалиев МухIамад щуго соналъ туснахъ гьавуразда гьоркьов вуго.\nЦебехун «Эркенлъи» радиоялъ бицун букIахъе 2014 соналда Москваялда хасал идарабазул хIалтIухъабазги ккун Ставрополалде вачана гьев ГIалиев. Гьениб заманалъ гIадамал жанир тIамулеб туснахъалда вукIараб бакIалда гьесие гIемераб гIазаб кьун буго, терроризмалъулгун хурхен букIанин, гIадамал ДАИШалде гъорлъе цIалел рукIанин абураб гIайибалъе мукIурлъизе тIамулев вукIун вуго гьев. ГIалиев гьелда разилъун гьечIо, гьес гьанжеги лъазабулеб буго жив киданиги гьеб экстремистияб багъа-бачариялъулгун хурхен бугев чи вукIинчIила, тохтурлъун вахъине хIадурулев вукIараб, гIадатияв студент вугила живилан абулеб букIун буго гьес.\nАмма гьабичIеб такъсир тIаде босизелъун гIазаб кьеялъ реанимациялде ккун вукIана 22 сон барав МухIамад. Гьесул гIагарлъиялъ бицухъе ГIалиевасул бадиб къазабураб щакъидул къаламалъ гIадалнахалъецин зарал гьабун буго. Гьесул бекичIеб, бухичIеб хъахIиллъичIеб лага хутIун букIинчIин, цониги зарал ккечIеб лага букIинчIин гьесул ургъимесалъул, жиндицаго хIухьелцин цIцIан бажарулеб хIалалда вукIинчIин гьевилан абулеб букIана ГIалиевазул хъизаналъ. Хасаб аппараталъул кумекалдалъун цIцIалеб букIун буго гьес хIухьел.\nГьеб бадиб къазабураб щакъидул къаламалъ гIадалнахуе гьабураб кIудияб заралалъ, тохтурзабаз абулеб букIанин гьев чIаго хутIаниги, кутакалда сакъатав чи вукIине вугилан. Анлъго сагIаталъ халат бахъараб операция гьабуна гьеб къалам нахъе бахъизе, гьелда тIадеги цойги нухалъ гвангвараги хъухъан ботIрода жанире раккун руго тохтурзаби. Гьеб кIиабилеб операциялдаса хадуб лъазабуна гьез гIадалнахуе цIакъго кIудияб зарал гьабун бугила, гьеб бокьараб мехалда гьорозе яги гьениб рецIцI ккезе бегьулила ва гьелъ къадаралде щвезе бегьулин МухIамад. Гьедин захIматаб хIалалда вукIарав гьесие букIине кколеб медицинаялъул кумек щвечIила, унтун холев вугев МухIамад азарханаялдасаги викъун Ставрополалда аскIоб бугеб цойгидаб шагьаралъул туснахъалдеги вачун гьенив лъикI вухунги вукIун вуго. Щиб гьабунги гьев жинца гьабичIеб такъсир гьабунин мукIурлъизавизе къваригIун букIанин низам цIунулезейилан лъазабулеб букIана гьесул гIагарлъиялъ. Хадубги гьез лъай-гIакълуялда гьечIев МухIамад хIалицаго гъулбасизе тIамун вуго жив гIайибияв вугин абун хъвараб кагътида гъоркь.\nЧанцIул ГIалиеваз жидер васасе гIазаб кьолеб бугин гьениб, гьесул бадиб къалам къазабун бугин абун тIалъиялъухъеги къуваталъул идарабазул нухмалъиялъухъе хъваниги гьелъулги хIасил ккун гьечIо. Журналистаз гьеб ишалда сверун ахIи бахъинабизе лъугьараб мехалда ставрополалъул къуваталъул идарабаз лъазабуна гьес жинцаго къазабун бугин жиндирго бадиб къаламилан. Диванги гьезда божун буго. Тохтурзабазги экспертазги чияс жинцаго жиндаго бадиб жо къазабун бажаруларин, унтуца рес кьоларин гьесиейилан абурал баяназулги документазулги хIисабго гьабун гьечIо гьебго диваналъ.\nГьабгощинаб мехалда гIазаб кьураб гIечIого диванги лъугIун гьев туснахъалда тIамизе хIукму къотIун хадубги гьев живго толев гьечIин ставрополалъул низам цIунулез. БукIине кколеб медицинаялъулаб кумек я жидецаго гьабулеб гьечIила, я гьабизе жидее толеб гьечIила. Гьединлъидал гьев Дагъистаналъул туснахъалде вачине тейилан тIалаб гьабун Россиялъул президентасухъе кагъат хъван бугила жидецайилан бицана «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда МухIамадил яц ГIалиева Аминатица.\nГIалиева Аминат: «Нижеда лъана гьев гьанжеги гIезегIан заманалъ карцералъув тIамун вукIараблъи. Сундухъ гьенив тIамурабалиги лъаларо. Гьесул гIадаб сахлъи бугев чиясе кутакалда захIматаб жо буго гьеб. Гьанжеги гIазабги кьун щиб гьесдаса къваригIун бугеб гьел ставрополалъул низам цIунулезеяли дида лъаларо. Я гьев вихьизе щоларо нижее, нижеца битIараб жоги бащадабги щолеб гьечIо гьесухъе. Доб къалам къазабун букIараб бералъул тIубан канлъи босун ун буго, кIиабилеб берги канлъукълъулеб бугеб бугин абулеб буго гьес. Гьелда тIадеги гьоркьоса къотIуларел ботIрол унтиги берзул цIуниги букIунеб буго гьесул. Гьеб буго хIехьезе кIолареб унти.\nГьесие букIине кколеб даруцин гьабизе течIелъул гьез. Азарханаялдасаги хъамун туснахъалъув къазавуна. Гьесда гIайиб гьечIеблъи чIезабизеги нижеда я кIун я кIвечIого букIина, нижее гьев туснахъалъув вукIаниги чIаго хутIизе къваригIун буго. ХутIунниги бугеб гьесул сахлъиги цIунизе хIажат буго. Нижее гьев Дагъистаналде вачине къваригIун буго гьаниб гьесул тIалаб гьабизегIаги щвелин абураб хьулалъ. Гьев Дагъистаналъул туснахъалде витIейилан нижеца абураб мехалда гьеб суал Москваялъ гурони тIубаларин абуна Ставрополалъул тусхъазул нухмалъиялъ. Гьединлъидал гьанже нижеца Росиялъулго УФСИНалъул бетIерасухъеги президент Владимир Путинихъеги кагъат хъван буго гьебго тIалабгун».\nАминатица бицухъе гьез хъвараб цохIониги кагъаталъе жаваб щун гьечIо жеги. Къануналда рекъон моцIида жаниб кьезе кколеб буго гьез жаваб.\n«Чи ругьунлъулареб» хIинкъиялдаса лъутарал\nСултIан-АхIмадил мажгит, Стамбул, 2015\nДагъистаналъул Унсоколо мухъалъул Генуб росулъа 49 хъизаналъ гIумру гьабулеб буго Туркиялда. Гьел гьенире гочун руго ахираб кIиго-лъабго соналда жаниб, гьез абухъе, росулъ хасал операциял тIоритIулаго гьезие букIараб тIадецуялдаса лъутун.\nДагъистаналъул Генуб росулъа ахирал соназда жаниб гочун арал ва Туркиялда гIумру гьабулел ругел жал ДАГIШалда ай ИГИЛалалда ругин бицунеб бугин Россиялъул федералиял телеканалаз, иш гьедин гьечIолъи бихьизабизе бокьун бугин жидее абун Эркенлъи Радиогун бухьен ккуна Туркиялда гIумру гьабун ругел гьеб росдал гIадамаз.\nАхирисеб чанго соналъ Туркиялъул Стамбулалда гIумру гьабулеб буго Генуса МухIамадов Шамиль абулев гIолилас. Гьесие буго 27 сон. Шамилица кIвар буссинабулеб буго жал ИГИЛалда ай ДАГIШалда ругин абулеб жо бугьдан букIиналде ва гьезие гьеб захIмалъун букIиналде. Цо жидее гуребги жидергун бухьен бугевщинав чиясеги, жидер гIага-божаразеги гьелъул квал-квал бугин абулеб буго гьес.\nШамиль: «Нижеда цIакъ унтун буго ниж ИГИЛалда ругин абураб хабар къватIибе кьей. Масала, гьенир гуреб цоги бакIалда ругин абун букIарабани, гьебцин бигьалъилеб букIана. ИГИЛ буго жакъа Россиялъ террористияблъун рикIкIараб къукъа. Ниж бихьинал Дагъистаналде жакъа тIадруссинчIониги нижер руччаби, лъимал, ниж рихьизе гьанире рачIунел нижер эбел-эмен, яц-вацал гьел руссунелъул ватIаналде тIаде. Гьел, сундухъго балагьичIого, гьеб каналалъ бицараб жоги гIадахъ босун лъолел руго цIех-рехалъул сияхIазда. ХIатта дир гIагарлъиялде, яц-вацазде аскIоре рачIун рукIун руго дир хъизан кий йигейин цIехон. Жидеда лъалеб бакIалдасан, дир хъизанха, ИГИЛалда йигила. СубхIанАллагь, жакъа дун Туркиялдаги вукIун дир хъизан ИГИЛалда щиб гьабулей йикIине кколей? Гьей йигеб бакIал чIезабичIони, жидеца гьей цIех-рехалъул сияхIалда лъезе кколила».\n«Россия HD» телеканалалъ бихьизабун букIана гендерил хIакъалъулъ ва гьениб жакъа бугеб ахIвал-хIалалъул хIакъалъулъин абун «Халифаталде нух» абулеб репортаж. Гьелда ДАГIШиалда вугев жиндир васасде видео-хитIаб гьабизе къваригIун букIанин ва гьелда гьеб бажаричIин абун йихьизаюна СалихIова ГIайишат абун цо гIадан. Амма Генуса Шамилица бицана гьений йихьизаюрай гIадан СалихIова гурин, гьей йигин школалда рацIцIа-ракъалъи чIезабулей, лъималцин гьечIей Пайзулаева абулей гIаданин.\nМухIамадов Шамиль (квегIиса)\nШамиль: «СалихIова ГIайшатин абурай гIаданалъул цIаралда Генуб гьоркьохъеб школалда рацIа-ракъалъи чIезабулей Пайзулаева абулей гIадан йихьизаюна. Абулебги буго ИГИЛалда вугев жиндирго васасде гьениса тIадвуссайин абун кагъат хъван бугин гьелъин.\nГьале гьеб репортажалдаса цо кесек:\nЖурналист: Школалъул мугIалимазда цадахъ гьелъ тIубараб сордоялъ хIадурулеб букIана, нижер эфиралда цIализе, васасде гьабизесеб хитIаб.\nЧIужугIадан: Дир хирияв Шамиль, дие бокьун буго мун цIидахъан дирго каранде къазе...27 сон цебе...ракI-ракIалъ...\nЖурналист: ХитIаб лъугьинчIо. Цин чIечIого магIуги бацIцIунаго хитIаб хъвараб кагъат шуршузабулей хутIана гьей.\nШамиль: Нижеца ахIана росулъе батIи-батIиял чагIазде. Гьаб жо щиб, гьаб щиб гIадамал тIад релъулеб спектакль абун? Лъана, школалъул мугIалимзабазул цониги чияс тIадеги босичIого СалихIовалъул роль хIазе Пайзулаева мукIур гьаюн йикIин. Гьелъул абуни лъимерцин гьечIо. Гьей нижеда лъала.\nХIакъикъияй СалихIова ГIайшатил вас Шамилги гьанив Стамбулалда нижеда цадахъ вуго, гьанирго руго гьесул лъадиги лъималги. Гьелъул бицинчIониги, гьеб кинабго буго гьеб хIукматалъул гьереси, учузаб пропаганда».\nГьеб фильмалда гьединго абулеб бугин жидер росулъа лъималгун руччабигун 211 чи ун вугин ДАГIШалдейин, гьебги гьереси бугин бицана нахъеги Шамилица. Гьесул рагIабазда рекъон, ДАГIШалда гьечIо Генуса цониги чи.\nШамиль: «Цониги генусев ИГИЛалда вукIараваницин бичIчIине бегьилаан гьез бицунеб. Цо вугони, киналго ругин абила. Амма гьенив цониги генусев вугин чIезабун гьечIо. Нижецаги, официалияб куцалда, нижерго рахъалдасан абулеб буго ИГИЛалда нижер цониги чи гьечIо».\nРосулъа арал гьел чагIазул 49 хъизаналъги гIумру гьабулеб бугин Туркиялъул Стамбул, Ялово ва Бурса шагьараздайин бицана гьес.\nГьебго репортажалда бицунеб буго Интерполалъ Генуса 50 чи валагьулев вугин. Гьебги гьереси бугин рикIкIунеб буго нижергун гара-чIвари букIарав Шамилица. Гьесул баяназда рекъон, Интерполалъул цIех-рехалда вуго гьеб росулъа 20 чи. Гьел киналгоги Туркиялда руго. Живго Шамильги рагIула гьеб сияхIалда.\nШамиль: «20 чи вуго геназул, официалияб куцалда, сураталгун баяналгун Интерполалъ валагьулев. Гьел киналго руго гьанир. Гьезда гьоркьов дунги вуго МухIамадов Шамиль абун. Нижер росдал цеве вукIарав имам, кIудияв чи МухIамадсагIид ХIажияв, гьевги вуго гьебго сияхIалда. Гьевги вуго гьанив. Щибизе ниж Интерполалда лъезе кколел? Щиб нижеца гьабураб такъсир? Такъсир букIун батани, щайха ниж улкаялдаса къватIирего риччарал?»\nЭР: Генуса 49 хъизан нахъе иналъе гIилла щиб букIараб? Нужее гьениб гьабулеб тIадецуй кинаб букIараб?\nШамиль: «Гьелъие гIиллалъун ккана 2013 соналъул 11 апрелалда нижер росулъе гIемераб рагъулаб техникаги бачIун росу сверун кквей. Росулъ рукIун руго дол яргъидгIуцIарал абулел чагIи. Гьез кьвагьун, гьезде кьвагьун кьвагьа-гъанхъи ккана росулъ. Росулъа киналго гIадамал аскIоб бугеб Временный росулъе ун рукIана. Нахъисеб къоялъ нижер гIолилал ракIарараб бакIалде вачIана нижер бегавул, гьев ун вукIана дол росулъ чIварал щал ругелали лъазабизе рагъулаз ахIун, гьес абуна, гьал гIурусаз бицунеб жоялъухъ балагьун, гьазда щибниги лъикIаб жо ракIалда гьечIин. Гьез абунила сон Генуб спецоперация тIобитIулеб мехалда жидеде гьодида нахъасан школлъималаздаса байбихьун 40 соналде рахинегIан гIолилаз кьвагьулеб букIанин. Гьединлъидал нужее лъикIаб букIине бугин гьанисанго рахъ-рахъалде анийин.\nГьелдаса хадуб дица кIиго моцIги хадубги бана МахIачхъалаялда. Дида цадахъ вукIана жеги микьго генусев. Лъил гIагарлъи киб бугониги гьенире лъутана ниж. Гьелдаса хадуб баккана Генуса лъутун аравщинав чи Дагъистаналда оперативияб цIех-рехалде лъазавун вугин абураб хабар. Лъутун рукIинчIониги рачун ине рукIана гьез ниж, нужеца жидеде кьвагьулеб букIанинги абун. БукIинчIолъи чIезабеха кин гьеб чIезабулеб батаниги».\nЭР: Шамиль, хас гьабун дуца яги дуда цадахъ вукIарав микьго чияс кьвагьулеб букIанин щай доз абизе кколеб ва щай цогиял росичIого нуж росизе кколел гьез жидерго сияхIазде?\nШамиль: «БитIараб суал буго. Дица абулеб гьечIо доз хас гьабун дун яги дида цадахъ вукIарав микьго чи цехолев вукIанин. Доз абулеб букIана росдал гIолохъабийин. Школлъималаздаса байбихьун 40-йилъе рахинегIан гIолохъабийин. Гьеле рагIи. Дунги гIолохъабазде гьоркьове кколев чилъидал, гьединлъидал гIолохъабазул щивас жиде-жидее гIамал гьабуна. Гьел гьениса нахъе инегIанин, ахIвал-хIал рукIалиде ккезегIанин абун ун рукIана ниж гьениса нахъе.\nЧанги гIагарав вачунев вуго рокъореги рачIун, берда бихьулаго цебе ярагъги рехун, гьеб дур бугинги абун. Полициялъул бутIаялдеги вачун абулеб буго 300 азарго, 280 азарго, 200 азарго гъурущ кьуни къватIиве виччалин, кьечIони жанив лъолин. Гьебищха закон? Гьебищ хIукумат? Гьенир ругел низам цIунулез гьеб жо буго бизнесалде сверизабун».\nЭР: Гьениса арал чагIазул тIадвуссарав чиго вугищ?\nШамиль: «Вуго. Гьевго школалъул директорас доб репортажалдаги бицунеб буго, гьесул вас тIадвуссана. Гьединго лъабго-ункъгониги чи тIадвуссана. Гьезул иш лъикIккун буго. Лъалев фсб-шник вукIунниги, гьанир-дора лъалел хъвалел рукIунниги, гIарац кьунниги рекъе-решезабуна гьез иш».\nЭР: ИГИЛалде унел цогиял дандчIванищ дуда?\nШамиль: «ИГИЛалде щив ина вугев щив гьечIевали гьезда тIад хъван букIунарелъул, чанги чи дандчIван ватила, чанги чигун кIалъан ватила. Нилъерал гIемерал руго гьанир. Амма гьав чи ИГИЛалде унев вукIин лъан щивнигун дандчIвачIо».\nЭР: Туркиялда вугев чи хIисабалда, гьез дуда гьикъизе рес букIана кирехунин ине кколел, щибин гьабизе кколебин...\nШамиль: «Жакъа гьелъул тартиб гьаниб гьикъизе кколеб куц гьечIо. Гьезул жидерго вакилзаби руго киса-кирего, официалиял гурелха. Гьел дандчIвалел гIадамал аэропорталдего рачIуна. Дунгун дандчIвана чанги Дагъистаналдаса рачIарал жидерго васал-ясал нахъе рачине ралагьулел рукIарал эбел-эмен. Гьединал гIемер рихьана, гьезие кумек гьабизеги бокьун букIана. Дун ана лъалел-хъвалезухъе гьезул лъимал рихьа-рагIарав чи вугищан цIехолдизе гьезда цадахъ».\nЭР: Щванищха гьел улбул мурадалде? Бажаранищ гьезда жидерго лъимал нахъе рачине?\nШамиль: «Мурадалде щванин дида рагIана цо эмен. Гьесул яс йикIана гьаний Туркиялда туснахъалъуй жаний тIамун. Гьанир ругел магIарулаз кумекги гьабун, адвокатги ккун, бажарана гьей къватIие яхъизе. Гьей ана Дагъистаналде инсуца ячун. Амма цоги улбул мурадалде щвечIо, дида лъалеб бакIалдасан».\nХIехьон бажарулеб бакIалдаса иш унеб, унеб букIана...\nИсана риидал Туркиялде гочун вуго Генуса АхIмад. Гьесул буго щуго лъимерги анлъго лъимадул лъимерги. ГIумрудул 46 сон гурони гьечIев АхIмадица бицана жив берцинго вилълъине кIоларев инвалид вугин ва ахирисеб 20 соналда жаниб рукъ тун къватIиве жив 20 нухалда гурони вахъун ватиларин. Къогониги сон цебе АхIмад ун вукIана армиялда вугев вацгIалас цо гIал-магъирги гьабун гьесда хадув Россиялъул шагьаралде. Гьес чIей гьабураб переталда цIаги ккун, ункъабилеб тIалаялдаса гъоркье кIанцIизе ккун вуго гьев. Гьелдаса хадув веквекарав гьев хIалихъе данде-гъанде вакIарун вуго ва сакъатавлъун хутIун вуго. Гьедин унтарав чиясцин росу-ракь щай тезе ккараб?\nАхIмад: «Дир рукъ букIана Генуса шагьаралехун унеб тоннелалда 300 метралъул рикIкIалъуда. Дида гьедун абизе кIола, Генуб хасал операциял тIоритIулаго дир мина-карталъуре гьел чагIи 200 нухалдаги рачIун ратилин. Щибаб нухалдаги тункун, хIунсун, кьабун, ниж инжит, къабихI гьарулел рагIаби реххун...ХIехьон бажарулеб бакIалдаса иш унеб, унеб букIана.\nДица абулаан гьезда дун унтарав чи вугин, диего бокьаниги рохьахъ векерахъдизеги, гьенир рекерахъдулезе кумек гьабизеги бажарулев чиги дун гурин. Дун вугин диего кумек хIажатав чийин.\nНуж гьенир киналго ругин инвалидал, вагьабистал ругин, нуж киназго гьеб жо бицунин, нуж улкаялъул тушбаби ругин толароан. ХIехьон бажарулеб бакIалдаса иш ана.\nГьелдаго гьоркьоб, дир цо дурц Сулейманов ГIумар, гьевги вукIана гьелго яргъидгIуцIаразда гьоркьов. 2007 соналда депутат ГъазимухIамад чIварав мехалда, 20 нухалданиги вачун ун ватула гьев рокъоса. Рокъор хъирщарун, щибаб нухалда тенкон-кьабун...гIолохъанав чиясулги ццим хехаб букIунелъул...дагь-дагьккун яргъидгIуцIаразде гъорлъе инчIого рес ккечIоха досул.\nГьев я киве-вукIаниги лъутизе кколаан яги рохьове ине кколаан. Гьесие тIокIаб рес букIинчIо. Гъоркьиса августалда спецоперациялда чIвана гьев. ЧIвалеб къоялъ 28 тIубан букIана гьесие. Гьесул нахъе хутIана лъабго лъимер, бищун кIудияй ясалъе ункъго сон...\nБалагьараб мехалда, гьел лъималаздасанги кIудияб хIинкъи букIан буго гьадигIан кIудияб пачалихъалъе. Гьев чIван хадуб, гьесул лъади дир ясалъе байбихьана суалал кьезе. Суалал кьогейин абулев чи гурев дун. Амма щибаб нухалда полициялдеги ячун дунялалда батарабщинаб хъублъи гьелде рикIкIине, гьей хIакъир гьайизе щибизе кколей? Гьелдасан щолеб бахIарчилъи щиб бугеб? Щай жийго толарей лъималазул эбел?\nАхирги гьей гьениса нахъе ячине ккана дица. ГIадан ругьунлъулареб даимаб хIинкъи букIана гьениб. Дун кинаб букIаниги цIех-рехалдаги гьечIо, Интерполалъги валагьулев гьечIо. Гьанже лъезе ватила гьенив... Гьеб бугелъул гьеб хIукуматалъул гIадат...\nЦIакъго бокьанигицин цIунцIра гIанасеб жоялъе зарал гьабун бажарулев чи гуроха дун. Дун вуго унтарав чи».\nАхIмадица Туркиялде ункъго лъимерги бачун цояв Дагъистаналда тун вуго. Гьев вугин гьеб хIукуматалъе данде кколевин абулеб буго гьес.\nАхIмад: «12, 13 сон барав кIиго вас вуго дир гьанив. Росгун цо ясги, рос чIварай цоги ясги гьезул лъаблъа лъимерги буго гьаниб дида цадахъ. Цояй ясалъул росги вуго гьанивго. Гьесдаги абулеб букIана ИГИЛалда вугин. ГьечIо. Гьанив Туркиялда вуго гьев. Гьев Каиралда цIалулеб мехалдаго квешезего цIех-рехалде лъазавун вукIана. КигIан гьесул эмен векерахъданиги, иш гьедин гьечIолъи чIезабизе кIун букIинчIо гьесдаги. Дир кIудияв вас Дагъистаналда вуго хъизангун. Гьев вуго цо гъал-махъиралда гъорлъ вукIунев, ихтилат-кеп бокьулев, гьекъолеб-кваналеб тIабигIат-гIамалалъул чи. Гьединаб хIукуматалъе данде кколеб гIадинаб тайпаялъул чи вуго гьев. Гьединаздасан гIуцIараб буго гьеб пачалихъ. Гьев гьенив вукIунго лъикI гьанив вукIуналдаса».\nЛъималазул акикь ругел гендерил лъимал, Туркия, 2015\nАхIмадица бицухъе, Туркиялда ругелщинал генал цо хъизан гIадинал чагIи руго. Гьез цоцазе кумекги гьабулеб буго. Жиндица ва жиндир лъималаз гIумру гьабулеб рукъалъухъ гIараццин росуцояз кьолеб бугин ва моцIрое гьеб 30 азаргогIан гъурщиде бахунин бицана гьес. Дур хъизамалъецин кьезе гIураб гIарац цогиязе кисайин нижеца гьикъидал АхIмадица бицана гIиси-бикъинаб бизнес рагьун, ралел бакIазда хIалтIун, щварас щвараб хIалтIи гьабун балагьулеб бугин жидер гIолохъабаз гьеб гIарацин. Кавказалдаса ва хасго Дагъистаналдаса рачIарал гIадамаздехун турказул лъикIаб бербалагьиги бугин ва жидее бакIалъул гIадамаз сундуего квал-квалги гьабуларин бицана гьес.\nЦере Туркиялде гочарал мугьажиразул наслабазул чагIигун нужер бухьен бугищин, гьез кумек гьабулищин гьикъана нижеца АхIмадида.\nАхIмад: «Гьезул гIемералгун кIалъана дун. Гьелъулги буго цо гьадинаб интересаб момент. Жиндир заманаялда, официалияб тIалъиялъул гIадамаз, дагъистаниял рукIа, цогиял рукIа, гьаниреги рачIун, гьазда бичIчIизабун буго гьанже Туркиялде рачIина ругел гIолохъаби гьаб дунялалъул рокъоб бищунго квешал гIадамал ругин. Гьел ругин террористал, экстремистал, вагьабистал, гьез шайихзаби, устIарзаби, дибирзаби чIвалин. Гьединлъидал гьанир ругезул кинаб бербалагьиха букIинеб? Гьезда жидедаго жанибги буго гьединабго хабар.\nДица кIалъай ккараб бакIалда гьезул цо чангояздаги абуна нужер умумул щал чагIи рукIун ратаниги, гьединалго чагIи ругин нижгийин. Заманалъул гурого нижеда гьоркьоб батIалъи гьечIин ва нужедаса нижее щибниги хIажатги гьечIин».\nГIумруялда жаниб тIаса бахчараб тIох бугеб рукъ щварав чи гурин жив, гьеб базе ресги щвечIин, цIад банщинахъе гIекколеб жиндирго рокъове тIадвуссине бокьилаанин жиндие кигIан лъикIаб бугониги чияр бакIалда вукIинегIан, амма гьениб бугеб даимаб хIинкъи хIехьезе ва гьелда ругьунлъизе кIвечIин жиндайин бицана ахирги АхIмадица.\nАхIмад: «Доба рокъоб, 20 соналда жаниб, тIад щегI ккураб рукъ бан бажарун букIинчIо дида. БатIаго гьелдаса рекIекълъун бицунеб жо гуро. 20-ябго соналъ цIад бараб мехалда гIекколеб рокъоб гIумру гьабулеб букIана дица. Гьедин букIаниги, гьенивго вукIине бокьилаан дие жакъаги. Амма дие бокьиларо лъугIел гьечIеб гьеб хIинкъи. Хисилеб батила заман, рекъелеб батила хIал, рекъочIони, кинаб ракьалда веганиги щиб? Дидаго кколеб буго, тIад руссине дир лъималазул рес рекъаниги, дир ахирисеб чIей гьаниб Туркиялда батилин».\nГьаб программаялъул авалалда нижеца бицен гьабун букIана Россиялъул федералияб каналалъ Генуб росдал хIакъалъулъ бахъараб «Халифаталде нух» абулеб репортажалъул. Амма сундего ирга щун абухъего «хIалтIарал» гьел журналистаз цIар бахъичIо гьеб росулъ гIумру гьабулев щибав чиясе, нацистаз концлагеразда гIадин, хасаб номер кьун букIиналъул ва гьездаса гьел рахъиялъул биценго гьечIолъиялъул.


Наслаби рачIана гIасраби хъвалхьун.. - Районные новости - Новости - Сетевой центр «Хебда-онлайн»\nНаслаби рачIана гIасраби хъвалхьун..\n10.07.2019 15:43 Среда\nМагIарулазул интеллигенциялъул, мугIалимзабазул ва жамгIиял хIаракатчагIаздасан гIуцIараб къокъа щвана нилъер районалде 29-30 июналъ.\nБатIи-батIиял районазда ва шагьараздаса вакилзаби цолъиялъе гIила букIана басрияб Гьидалъе щвезе гъира. Гьезда гьоркьор рукIана цересел гIасрабаз Гьидалъа Гъуниб, ЧIарада ва ЦIумада мухъазул ракьазде гочарал гьидерил наслабазул чагIи.\nГьалбал къабул гьарулеб тадбиралда гIахьаллъана районалъул бетIер М. ХIасанов, гьесул заместитель М. МахIачев, райОНОялъул нухмалъулев Ибрагьим ХIажиев ва цогидалги гьидерил росабазул хъулухъчагIи, районалъул культураялъул ва искусствоялъул гьунарчагIи. Гьайбатаб тIабигIаталъул ракьалда МачIада, Расул ХIамзатовасул цIаралда бугеб лагералда гьабуна гьалбадерида дандчIвай. Гьениб, «гьидерил жамагIаталъул хIакъикъиял вакилзабилъун рикIкIуна»-абурал хасал кагъталги кьуна гьидерил наслуялъул чагIазе «Гьидалъ» обществоялъул цIаралдаса. Лъайкьеялъул отделалъул нухмалъулев, Гьидалъ обществоялъул председатель Ибрагьим Хажиевас хIурматиял гьалбазе жиндирго рахъалдасан сайгъат гьаруна Гьидерил тарихалъул тIахьал.\nОфициалияб тадбиралдаса хадуб гьалбадерил къокъа щвана ХIарада абурабнекIсияб росу букIараб бакIалде. Цебеккун Къарахъе тIубараб росуго гочараб бакIалъул чIунтелазда лъикIаб тадбирги гIуцIун, хинаб дандчIвай гьабуна ГьентIа росдал гIадамаз.


Дагъистаналда тахбакIалги, депутатазул мандаталги, хIатта гIиси-бикъинал хъулухъалгицин цебего гIадин гьанжеги хIакимзабаз ирсалъе кьолел рукIиналдаса разилъи гьечIолъи бихьизабула республикаялъул гIадамаз.\nГьеб буго чанго анцI-анцI соналъ гьединан бачIунеб бугеб тухумчилъиялъул къагIида. Гьеб ахIвал-хIал хисизабизе вачIун витIун, вугин жив Россиялдасан Дагъисталдеян лъазабун букIана Рамазан ГIабдулатIиповас.\nЩиб гьелъие гIилла? Цо-цояз гIунгутIаби ралагьула республикаялъул бетIерасул командаялъулъ – гIумруялъ пачалихъ бикъун ругьунал чагIи хутIун ругила гьенир жегиги. Цогидаз абулеб буго Рамазан ГIабдулатIиповас хъулухъаздаса ракь тезабурал хIакимзабаз бецIулеб бугин гьанже гьесие, квалквалал гьарун гьесул политика цебехун ине толеб гьечIила.\nДагъистаналдаса журналист ва жамгIияв хIаракатчи ГIалисултан ГъазимухIамадовас рикIкIунеб буго республикаялда тухумчилъиги цогидаб гIал-гъважаги лъугIизабизе кIолин бищун дагьаб кIиго анкьида жаниб, амма Кремлялъул къасд букIине кколинха гьелъие.\nГIалисултан ГъазимухIамадов: «Дир пикруялда, дозие къваригIун гьечIо гьаниб гIадлу букIине. Рамазан ГIабдулатIиповас байбихьуда рагIи кьун букIана гьанир кIуди-кIудиял хиса-басиял гьаризе. Амма гьабсагIаталда гьелъул цо берда бихьулеб хIасил гьечIо. Гьелъул магIна ккола Дагъистан кутаклада чороклъун, вахIшилъун букIин, республикаялде вачIиналде цеве гьесда гьаниб бугеб унго-унгояб ахIвал-хIал лъалеб букIинчIолъи. Гьесда гьеб федералияб централъ бицунги гьечIо. Амма гьелъул магIна кколаро ГIабдулатIипов вачIин Дагъистаналъе квеш кканин аби. Щайгурелъул Рамазан Дагъистаналде вачIун араб лъабго соналда жаниб лъугIана гIадамал чIвай. Гьелги чIвалел рукIана тахбакIал щвезелъун. Гьединго гIарацги кьун чIвалел гьечIо ГIабдулатIиповасул оппонентал.\nТIокIаб жо гьечIонигиха, Рамазан ГIабдулатIиповас дагъистаниял ахIулел руго ришватчилъи лъугIизабизе. Гьединаб жо нилъер гьаниб кида букIараб?\nЦойги бер речIчIун бихьулеб жо буго рацIцIа-ракъалъи бачIин».\nТарихчи ва жамгIияв хIаракатчи Маркъо ШагIбановас рикIкIунеб буго Дагъистаналдаса (Шималияб Кавказалдаса) цIикIкIун тухумчилъи Россиялда бугила.\nМаркъо ШагIбанов: «Киназего ахIдезе бокьула Дагъистаналда, гьединго Шималияб Кавказалда гIорхъолъа ун тухумчилъи бугила хIакимзабазда гьоркьоб. Москваялда бугеб ахIвал-хIалалъухъ балагьани, дол нилъедаса бергьун руго гьеб рахъалъ – гъолго Сердюковалги, эменгун васазухъ ругел банкалги – нилъеда гьединаб тухумчилъи бихьунцин букIинчIо. Гьединлъидал гIицIго нилъеде гьеб гIайиб гIунтIизаби битIараб гьечIо. Гьеб цо.\nКIиабизе. Гьеб тухумчилъи тIагIинабизе бегьула кадрал хIадурулеб къагIида кьучIдасанго хисизабуни. Гьедин Рамазан ГIабдулатIиповас лъикIаб хIалтIи байбихьун букIана хъулухъазде росулел гIадамазда гьоркьор къецал тIоритIизе. Амма дагь-дагьккун хIакимзабаз хвезабуна гьеб хIалтIи, квалквалаги гьарун. ГIадамазул тIубан ракIбуссинабуна. Гьединлъидал, тIоцебесеб иргаялда, хъулухъазде тIамизе ккола лъикIаб лъайги бугел, амбициялги ругел, хадур хасал чагIиги гьечIел гIолохъаби. Амма гьелъие гIоло цо революция гIадаб жо гьабизе кколаха. Гьеб рахъалъ нилъеца мисал босизе бегьула Гуржистаналда гьабуралдаса. Узухъда, цо-цо нилъее данде кколарел жалги руго гъора. Масала, нилъ – Дагъистан – жибго жиндаго чIараб хIукмуат гурелъулха. Амма, цогидаб рахъалъ босани, Дагъистанги Гуржистанги релълъарал руго гIамал-хасияталъулги, маданияталъулги, халкъалъул къадаралъулги рахъалъ. Гуржистаналда бищунго беццулеб ахIвал-хIал лъугьарал идарабазда гьоркьоб полиция рехсола гьабсагIаталда. Амма I5 соналъ цебегицин гьениб ришватчилъи нилъер гьанибалдасаги гIорхъолъа ун букIана».\nЭР-гун букIараб гара-чIвариялда цо-цо дагъистанияз абуна тIалъиялда бугеб ришватчилъиги тухумчилъиги лъугIизабизе ккани, тIоцебесеб иргаялда, жалго гIадамазул бичIчIи хисизе кколила.


Хвараздасацин бахъулеб буго магъало » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\n«Налог гьоркьоб гьечIеб цоги хабаралъ кьоларо дие кеп, кин бицаниги…»\nИсанасеб 24 октябрь Дагъистаналда рагIизабун букIана Магъало кьолеб цогояб къолъун. «Рокьи гьоркьоб гьечIеб кьалул хабаралъ кьоларо дие кеп, кин бицаниги», – абун хъван букIана ХъахIабросулъа МахIмудица. Магъало, налог гьоркьоб гьечIеб хабаралъ Дагъистаналъул гьанжесеб нухмалъиялъеги щибго тату ва кеп кьолеб гьечIо. Щибаб данделъиялда ва щибаб шагьаралда, щибаб росулъ ахIи буго: «Магъало кье! Магъало кье! Магъало кье!».\nXIX гIасруялда Россиялъул империялъ эркенлъи кьуна рекьарухъабазе, амма эркенлъиялда цадахъ ракьал кьеялъул суалалъ гIемерал тунка-гIусиял ккана. Цояб бохги эхеде босун, жиндирго малъ гIанасеб хурив эхетарав векьарухъанасул сипат, карикатура букIунаан тарихалъул тIахьазда. Гьединго язихъго ва пакъирго тезехъин вуго гIадатияв дагъистаниявги. Дагьа-макъабниги рухI хвасарлъиялъе, бетIербахъиялъе тукен яги кваналеб бакI рагьарав чиясда тIаде гъолеб буго налогазул ва анцI-анцI ревизоразул гIор.\nИсана Дагъистаналда тана цIияв магъало бакIарулеб идараялъул бетIерги – Россиялъул Федералияб налогазулаб хъулухъалъул Дагъистаналда бугеб Управлениялъул нухмалъулев Газинур Апсалямов.\nМагъало бакIариялъул сиясат кьваризабизе, цIия-цIиял налогал халкъалда тIад лъезе ва цере рукIарал цIикIкIинаризе жигар бахъулеб буго Дагъистаналъул тIалъиялъ. Гьединаб цо согIаб хиса-баси Дагъистаналъул Халкъияб Собраниялъ нахъцин чIвана.\nЖалго налогал ракIарулел идарабазда жанибги гьечIо букIине кколеб гIадлу-тадбир. Районазда гьоркьосел налогазул инспекциязда лъугьун буго гIала-гъважа. Масала, ГIахьвахъ мухъалъул гIадамазда тIад хъван руго ЦIумада ругел ракьал. Гьедин «план тIубаялъе» мекъи хъварал, кагътида «ругел», амма хIакъикъаталда гьечIел, «зодор ругел» ракьал тIалаб гьаризе гIадамал рахъани, биял тIурал питнаби ккезеги бегьула.\nМасала, ЦIумада мухъалъул КIучIали ракьул бутIа бугилан кагътал рачIуна батIияб районалде. Гьединал сияхIал анцI-анцI руго. Цо-цо хIужаби руго, хварал гIадамаздаса налогал рахъизе лъугьиналъулги. Гьел гIадамал ахираталъул рокъоре иналъул баянал налогазул идарабазухъе щоларогойищ, яги гьел гIуцIаби батIияб дуниялалдайищ ругел? Ялъуни, ургъунго, статистика «берцинлъиялъе» гьабулеб жойищ гьеб?\nЖибго налогазул идараялда жаниб гьечIеб гIадлу-низам гIадатияб халкъалдаса кин гьез тIалаб гьабизе бугеб?\nЦIакъго къвакIани, къвакIан бекулилан аби буго аваразул. Ингилисазул империялъ Индиялда тIад лъун букIун буго бергьун кIудияб цIамул налог. Гьелда данде бахъана Индиялъул халкъ бетIералда Махатма Гандигун ва гьеб ракълилаб къеркьеялъул хIасилалда чияда рачIолъи ва эркенлъи щвана гьезие.\nРоссиялда император Петр ТIоцевесес налогал лъуна гIемераб жоялда – цIамудаса магжиде щвезегIан. Мегеж бугевщинав чияс налог кьолеб букIана пачалихъалъе. ЦIамуда лъураб налогалъ накалде ккезабуна халкъ. Гьединаб политикаялъул хIасилалда улкаялда халкъалъул яргъилал рагъа-рачариял, восстаниял, къеркьеял загьирлъана. 1707 – 1708 соназда гьелегьана Булавинил бетIерлъиялда гъоркь питна ва цогидалги восстаниял, тунка-гIусиял.\nТарихалъул дарсал росизе тавпикъ кьеги киназего. Аралда таманча речIчIани, бачIунеселъ гIарадаги речIчIулелъул. БитIараб буго, законал, къанунал хIалтIизе ккела; гьелги, халкъалда гьикъун, къабул гьаризе ккела, цIакъго регIерал суалазе ритIухъал референдумалги тIоритIизе ккела. Кьоларев чияс налогги кьезе ккела. Амма, ругел налогал жеги цIикIкIинарун, цIия-цIиял тIаде ургъун, халкъ хIулизе лъугьани, гьелъ лъикIалде рачунаро.


Байбихьлахьиссар Аьпалул вахта\nАвтор: Андриана Абдуллаева · 24.04.2021\nГьарица шинах, Ххувшаврил байран гъан хъанахъисса чIумал, щалагу билаятрай кунма, жула республикалийгу байбишай Аьпалул вахта. Аьдатравун багьсса куццуй, Вахталул дайдихьу дай ТОКС-рал кьюкьравуминнал.\nАпрель зурул 22-нний, ссят 9.00 хьусса чIумал, ТОКС-рал слетрай гьуртту хъанахъими бавтIссар Лениннул цIанийсса комсомолданул паркраву. Шикку гьуртту хьунтIиссар кадетътал, мукунма «РДШ», «ЮНАРМИЯ», «Волонтеры Победы», «Волонтеры – медики» тIисса оьрчIал ва жагьилтурал жяматийсса организациярдал вакилтал, ДР-лул Жагьилтурал министерствалул жяматийсса волонтертал.\nМитинграл лагрулий Аьраличунал гьайкалдануцI ва Вирттаврал аллеялий дирхьуссар тIутIив. Аьпалухьхьун лавгминнал савлугъран шамийла битантIиссар гьаваллавун.\nСсят 12.00 митинграл гьурттучитал, ТОКСовцы хьхьичIну, лавгунни Лениннул комсомолданул цIанийсса паркрава, М. ХIажиевлул кIичIиравух, Аьралитурал хIатталлив бияннин. Шикку вайннал тIутIив дирхьунни Буттал кIанттул цIанийсса Хунмасса дяъвилий ливтIусса саллатIнал гьаттардий, мукунна ТОКС-рал командиртал Николай Подорожныйл ва Оьмар Муртазялиевлул гьаттардий. Вайннал аьпалун баян бувунни мунутIрайсса пахъ багьаву.\n«Аьрасат – ттул тарихри» музейраву хьунни ТОКС-рал кьюкьрал цала дурмуния бусласисса конференция.\nТОКС-рал суккушинна хьхьичIуннай дан хъунмасса захIмат бивхьусса каялувчитуран ва активистуран ва кьинилуцIун дархIуну дуккан дурсса «50 лет ТОКСу» юбилейрал медаллугу, ДР-лул КIулшивуртту дулаврил министерствалул чулухасса ХIурматрал грамотарттугу дулунтIиссар. Апрель зурул 23-нний Къумукьнал театрданул залданува телевидениялий ккаккан дуллантIиссар ларгсса шинал токсовцынал дурсса давурттава яла ккалли дан бучIими.\nШадлугърал мероприятие дайдишин хьхьичI хьунтIиссар телевизионный трансляциялул репетиция. Репетициялий гьуртту къахъанахъисса оьрчIру гьантIиссар экскурсиялий МахIачкъалаллал 106-мур бригадалул аьрали частьравун. Митинграйн ва телевизионный трансляциялийн оьвчинтIиссар афганцынайн ва 1999-ку шиналсса дяъвилул иширттал гьурттучитурайн, министерстварттал ва ведомстварттал вакилтурайн.\nМушакъатсса оьрчIал цIаний\nИзбирательная комиссия РД на площадке ДГТУ представила модельный участок для голосования\nСледующая публикация Аьрасатнал Президентнал цIаниятусса бахшиш\nПредыдущая публикация Представители республиканских СМИ приняли участие во Всероссийской акции


«2013 соналда дица кредит босун букIана, 2014 соналда гьеб тIубан бецIана, гьелъул квитанцияги дихъ буго. Гьедин бугониги, кредит бецIизе абун, дир пенсиялда тIаса гIарац кколеб буго. Гьелъул хIакъалъулъ судалде гIарза хъван букIана, амма гьел дихъ гIенеккичIо. Дица щиб гьабизе кколеб?»\nГьаб суалалъе жаваб кьуна МахIачхъалаялъул Сбербанкалъул кредитазул отделалъул начальник ХIусен ХIусеновас:\n- Кредит тIубанго бецIанин абураб хIужа-квитанция кодоб бугей дур пенсиялда тIаса гIарац кквей рикIкIуна закон хвезабилъун. Гьединлъидал дуе чарагьечIого къваригIуна хIалбихьи бугев адвокат. Гьес цIех-рехги гьабун, документалги ракIарун, судалде гIарза хъвазе ккола. Судалъ хIукму къотIула, законги хвезабун, дур пенсиялда тIаса ккураб тIолабго гIарац тIадбуссинабизе банк тIамизе.\n«Дицаги дун гIадинал цогидазги газеталъул редакциялде ритIула кучIдул. Нижер мурад букIуна гьел газеталъул гьурмазда рахъи ва цIалдолез къимат кьей. РукIунел ратиларо гьел щвалде щваралги, щайгурелъул дунги дунго гIадиналги профессионалиял шагIирзаби гурелъул. ЗагIипал ругинги абун, гьел нахъе рехичIого, бегьуларищ, «нижер хIисабалда гьал загIипал ругин» абун цеберагIиги хъван, газеталда рахъизе. Гьедин гьабулеб бугони, нижерги ракIбалаан газета цIализеги гьелъие подписка гьабизеги. «ХIакъикъат» магIарулазул газета кколин абун тIоцебесеб гьумералъул тIарадаса гIебедеги хъванги бугеб мехалда, бокьилаан, цо-цо ниж гIадинал магIарулазеги ихтияр кьуни газеталдаса цере рахъине. Яги цере рукIаразул ялъуни гьанже халкъияллъун рахъаразул шагIирзабазе гурони букIунарищ газеталда бакI?»\nГьеб суалалъе жаваб кьуна «ХIакъикъаталъул» бетIерав редактор ГIумахан ГIумахановас:\n- БитIараб суал борхулеб буго цIалдолес.\n«ХIакъикъат» ккола магIарул халкъалъул газета, гьединлъидал щивав магIаруласул ихтияр буго гьелъул хIалтIулъ жигараб гIахьаллъи гьабизе. Нилъер газета литературияб альманах кколаро ва гьанибе бачIунеб щибаб кечIги тIадегIанаб асар (шедевр) букIунаро. Гьединлъидал хадубккун нижеца тIад кверги бахъун, къачIа-кIатIан цIалдолезул асарал газеталда кьезе руго.\n«Жинцаго гIарза кьечIого бетIер жагъалав чи психбольницаялда лъезе бегьулищ?»\nГьаб суалалъе жаваб кьуна ДРялъул мустахIикъав тохтур, психологияб централъул тохтур МустIапа ГIалиевас:\n- Бегьуларо. Законалда рекъон, жинцаго гIарза хъвачIого, бетIер жагъалав чи психбольницаялда лъезе ихтияр букIунаро. БатIияб жо, гIорхъолъа ворчIун, гьес гъалмагъир яги сверухъ ругезеги жиндирго чорхоеги зарал гьабулеб букIин. Гьединаб ахIвал-хIал бугони, медицинаялъул хехаб кумекалъул машинаялда гьев больницаялде вачуна ва, 48 сагIтил болжалалда документалги хIадурун, судалде кьола. Судалъул хIукмуялда яги жинцаго хъвараб гIарзаялда рекъон, унтарав психиатрическияб больницаялда лъола.\n«ЗахIматалъул ветераназе кьолеб гIарцул къадар бищунго дагь щай Дагъистаналда бугеб? Ставрополь ва Краснодар краязда ветераназе щола 1500 гъурущ. Дагъистаналда ругел гьеб къадар гIарцул кьезе мустахIикъал гьечIищ?»\nГьаб суалалъе жаваб кьуна ДРялъул финансазул министерствоялъул ветераназул ишазул отделалъул хIалтIухъан ГIалиева Мадинаца:\n- Россиялъул киналго регионазул ветераназе федералияб хIукуматалъ чIезабун буго 526 гъурущ пособиялъул. Бюджеталъул ресалда рекъон, щибаб регионалъул ихтияр буго гьелде тIаде гIарцул бокьараб къадар жубазе. Ставрополь ва Краснодар краял ккола бечедал регионал, гьединлъидал гьез ветераназе кьола 1500 гъурущ.\nАбулеб буго исана тIоцебесеб февралалдаса нахъе ветераназе кьолеб гIарцул къадар цIикIкIине бугин. Амма жеги гьелъул хIакъалъулъ нижехъе щвараб хIукму гьечIо.\nМахIачхъала шагьаралдаса ХIажимурадица цIехолеб буго: «Дун лъадигун ватIалъана, хIалтIулевги гьечIо. Дицаго хьихьулеб буго анлъго ва анкьго сон бараб кIиго лъимер. Пачалихъалъул рахъалдаса дир лъималазе кинаб кумек-бигьалъи букIунеб? МоцIрое щвезе кколеб лъималазул пособие, ай 150 гъурущги, гьезие бачIунаро. Пособие щвезе ккани, кинал документал дица хIадуризе кколел ва, гьелги росун, дун киве ине кколев?»\nГьаб суалалъе жаваб кьуна ДРялъул ЗахIматалъул ва социалияб рахъалъ цIуниялъул министерствоялъул хъизамалъул пособиязул отделалъул хIалтIухъан ХIажимухIамадова ПатIиматица:\n- Ихтияразулалгун нормативиял актазда гьечIо жинцаго лъимал хьихьулев эмен (одинокий папа) абулеб бичIчIи. Амма, законалда рекъон, гьесул ихтияразулаб статус бащалъула жинцаго лъимер хьихьулей эбелалда.\nГьединаб статус щвеялъе чара гьечIеблъун ккола:\n1. ЧIужугIадан эбелалъул ихтияраздаса махIрун гьаюн йикIин.\n2. Эбел хвей.\n3. Эбелалъул гIакълу-пикру жагъаллъи.\n4. Лъимер инсул къайимлъиялда букIиналъул официалияб хIужа.\nРатIалъиялъул хIужа ва гIемераб заманалъ эбел лъимада аскIой гьечIин абулеб баян эмен жинцаго лъимал хьихьулевлъун рикIкIиналъе гIоларо.\nАнлъго ва анкьго сон бараб щибаб лъимералъе хIукуматалъ щибаб моцIалъ кьолеб 206 гъурущ гуреб, цоги батIияб кумек букIунаро. Гьеб пособие щвеялъе хIажалъула хадусел документал: инсул паспорт, захIматалъулаб книжка ва СНИЛС, хъизаналъулъ чагIазул хIакъалъулъ справка, лъимал гьариялъул хIакъалъулъ, свидетельстваби ва ригьин биххиялъул хIакъалъулъ свидетельство. Гьел документалги росун мун ине ккола дур хъвай-хъвагIай бугеб бакIалъул социалияб рахъалъ цIуниялъул управлениялъул хъизамалъул пособиязул отделалде.\n«Москваялъ цере лъолел руго киназего гIаммал стандартал. Масала, ясли-ахал рихьичIел, гьеб щибалицин лъаларел мугIрузул росабалъ гIумру гьабун ругел лъималги, шагьаразда ясли-ахазде хьвадулелги ращад гьари битIун бугищ?»\nГьаб суалалъе жаваб кьуна ДРялъул педагогазул ва гIелмиял хIалтIухъабазул профсоюзалъул рескомалъул юрист Мансур МухIамадсагIидовас:\n- 2012 соналъул 29 декабралда къабул гьабураб №273-ФЗ «Об образовании в РФ» абураб федералияб законалда рекъон, Москваялъ цере лъолел ругел стандартал ккола Россиялъул киналго регионазе гIаммал, ай кьуричIого тIуразаризе кколел.\nГьединлъидал ДРялъул хIукуматалъул ихтияр букIунаро гьел хисизаризе.\nДругие материалы в этой категории: « Нужее баяналъе\tНужее баяналъе »


Джон Керри Брюсселалда Энергетиякаялда сверун Евроцолъи-Америка саммиталда, Апрель 2, 2014\nАмерикаялъул Пачалихъияв секретарь Джон Керрица какулеб буго Украиналъе бичулеб газил багьа цIикIкIинабизе Россиялъ гьабураб хIукму. Гьес рикIкIунеб буго цIатари политикияб ярагъ хIисабалда хIалтIизабизе кколарин.\nБрюсселалда Энергетиякаялда сверун Евроцолъи-Америка саммит рагьулаго Джон Керрица абуна кинаб букIаниги улкаялъ энергия политикиял мурадазе гIоло хIалтIизабизе бегьуларин.\nДжон Керри: «ХIакъикъаталдаги гьелъул магIана буго гьадинаб-цониги улкаялъ цIатари хIалтIизабизе бегьуларо цоги улка рес къотIиялде ккезабизелъун. Гьеб ярагълъун хIалтIизабизе кколаро. Гьедин бугони, нилъ киназего лъикI букIине буго, гьебги нилъер экономикаязе цIакъ кIвар кIудияб, нилъер хIинкъигьечIолъи цIуниялъулъ кьочIолаб кIвар бугеб ва нилъер халкъал церетIезе хIажатаб энергия заманаялда щвезелъун».\nКеррица абуна Цолъарал Штатал хIадурал ругин энергиялъул рахъалъ Украиналъе кумек гьабизе, ва тIадеги жубана цониги улка букIине кколарин «цIатариялъул цого-цо магIданалда» барабинги.\nУкраиналда бугеб ахIвал-хIал гIадахъ босун Керрица абуна гьелъие газил альтернативияб магIдан балагьиялъул хIалтIи унеб бугин.\nДжон Керри: «Ниж цадахъ хIалтIулел руго Польшаялдаса яги Венгриялдаса Украиналъе газ бачиналъул суалалда тIад, гьеб Словакиялдасан рогIралги лъун. Украинаялъ хIаракат бахъулеб буго валютаялда сверун халкъаздагьоркьосеб Фондалда цере дагьал церегIан гьарурал тIадеросиял тIуразаризе ай энергиялъул рахъалъ субсидияздаса инкар гьабизе ва жидерго базар конкуренция хIехьолеблъун гьабизе».\nКеррица гьединго кIвар буссинабулеб букIана «Жанубияб корридоралъул» букIине кколин Европа газидалъун хьезабиялъул рахъалъ аслияб кIварин.\nДжон Керри: «Жакъа нилъеда цебе бугеб масъала-яги гьелъул бутIа- ккола «Жанубияб корридорин» абулеб газ бачунеб схемаялъе ай Азербажаналдасан Туркиялде ва гьенисан Европаялде газ бачине бугеб ресалъе кIвар кьей. Руго цони нухалги, масала, лъамалъизабураб тIабигIияб газалъул терминалал Европаялда рай ва гIадамазухъе гьеб щвезабулел рогIрал лъей».\nАзербажан ва Туркия цолъизабун лъолеб газ бачунеб рогIридасан Европаялде кьабизе буго газил 60 млрд.кубометр.\nГьединго хьул буго гьеб проекталде гъорлъе Гьоркьохъеб Азиялъул улкаби Казахстангун Туркменистанги жураялъул.\nГьеб кIиябго улкаялъ Баку-Тбилис-Джейхан абулеб нартил рогIринисан кьабун гIемерго гьечIониги нарт бичана Европаялъул базаразда.\nКеррица гьединго абуна лъама гьабураб газил рогIрал ралел ругин Атлантикаялъул кIиябго рахъалдайин ва Америкаялъул анкьго компаниялъе кьун бугин лъамалъизабураб газие экспорт гьабизе лицензияйин.\nГьесул рагIабазда рекъон, экспорт байбихьизе ккола 2015 соналда. Гьесул пикруялда Европа цIатариялдалъун ккезабиялъул суал рагIалде бахъинабизе «транс-атлантикияб рекъонхIалтIи цIикIкIинабизе ккола».\nКеррица гьеб калам гьабиялъе гIиллалъун ккун букIана Украиналъе бичулеб газил багьа цIикIкIинабулеб бугин Россиялъ лъазаби. Гьелъие гIиллалъунги Россиялъ бачунеб букIана «Газпромалда» цебе Украиналъул налъи букIин ва гьеб къобахъанагIан цIикIкIунебги бугин. Россиялъ Крымалъе аннексия гьабун хадуб хвезарун рукIана Украинагун жидер ЧIегIер-ралъдал флоталда хурхун гьарун рукIарал киналго къотIиялги. Цоги къотIиял малъичIого цо гьезул гъурхъабалъги Укриналъе газ 100 долларалъ учуз бичулеб букIана Россиялъ.\nГьебго заманаялда Доналда бугеб Ростовалда Associated Press агентлъиялъе интервью кьуна Укриналъул рехарав президент Виктор Януковичица.\nГьес абуна Крым Украиналдаса батIа тIезабиялъул гIайиб бугин Украиналъул гьанжесеб нухмалъиялъул ва гьеб Россиялъ кквей-гьеб «трагедия» бугин ва тIадеги жубана жинца тезе букIинчIин гьеб батIи тIезабизейин.


Къанунал депутатазул "матIу" хIисабалда\nНижеца халат бахъинабулеб буго кIудияб къокъаялъ «блогеразде данде» бахъараблъун рикIкIараб къануалъул тема. Итни къоялда гьелда гъоркь гъулбас лъуна Россиялъул президент Владимир Путиница. Загьирлъулеб буго гIуралъ жигараб дандерижи.\n«Настоящее время» газеталъул бетIерав редактор, политолог ва жигарав блогер Милрад Фатулаевасул пикруялда, блогосфераялда низам чIезабизе заман щун буго цебего. Аммайин абулеб буго гьес, къануналъ дурусго гьеб мурадалде щвезе кинниги рес кьоларин. Гьесулго рагIабазда, гьеб къанун бахъун буго гьитIинаб къокъаялъул мурадал тIуразариялъе, «тункизеги» буго гьеб аслияб къагIидаялда блогазда эркенго пикраби загьир гьарулезул гьитIинабго къокъаялда.\nМилрад Фатулаев: «Дидани щибни квешаб бихьулеб гьечIо блогерал гьеб къануналде гъоркье тIуранго рачунел ругони. Амма лъала гури нилъеда сундуе гьеб къанун къабул гьабурабали. Дир пикруялда, къабул гьабуна коньюнктура, улкаялда бугеб политикияб ахIвал-хIал ракIалде босун. Гьеб къвариIгун букIана гIицIго гьитIинабго, жидер цIарал интернеталда ризго рехсолел гIадамазул къокъаялъе. Лъиде данде гьеб гьеб хIалтIизабизе бугебалиги нужедаги бичIчIунеб батила. ГIицIго I5-20 персонаялда данде. Гьелъ буго ракI хвезабулеб. Щайгурелъул къануназул букIине кколелъул системаялъул хасият. Гьел рукIине ккола щвалде щварал, Гьезда гъоркь букIине ккола гIельмияб кьучI. Гьел рукIине ккола объективиял.»\nМашгьурай журналист ва блогер Светлана Анохиналъул ццин бахъун буго къанунал рахъулезда. Гьелъ абулеб буго ахирисел соназда Пачалихъияб Думаялъ къабул гьабураб гьибин абизе пайда бугеб къанун жинди ракIалдацин гьечIин. Депутатал ругин жалго жидеего къанунал рахъулелин.\nСветлана Анохина, журналист ва блогер\nСветлана Анохина: «ГIумруялда жаниб дида рихьичIел инициативаби хутIун ратиларо. Амма нилъер нухмалъиялъул инициативаби жакъа руго гIантал. Дида ккола гьел къануназул мурад бугин щуб букIаниги гьукъизе, къазе, гIорхъи чIезабизе, биччангутIизе, щиб букIаниги бахъизе. Гьездаса батIиялни диданиги церего рихьичIо. Гьукуъулеб руго чархарал тIажаби яги блогерал журналистазда ращалъизарулел руго. МагIнагIаги щиб бугеб гьелъул?!»\nЭР. Светлана, дуда лъала, къанун буго къанун. Гьеб тIубазабичIого мун тIуяларо, дуе бокьаниги бокьичIониги. Дур буго гIуралъ машгьураб блог. Дур блог рагьулезул къадар азаргоялдасанги цIикIкIун чи вуго гури. Щиб дуца гьабизе бугеб, дудаса регистрацияги, цогидал шартIал турIазариги тIалаб гьабизе байбихьараб мехалда?\nСветлана Анохина: «Гьедин ккани дица, цо босани, хъубал жал рикIкIина (елъанхъулей йиго), гьебги гурищ гьукъулеб бугеб гьеб къануналъ. Гьелеха гьаб бакIалдаго дун кIиго статьяялде гъоркье ккезехъан йиго. …ТIагIа гьел цереса! Дун гьедингоги йиго журналист. КIиго нухалъищ дица регистрация гьабизе кколеб.»\nЭР. Къанун буго къанун. Гьеб тIабазабизе ккезе буго.\nСветлана Анохина: «Инкар гьабизе буго. Дица цIияб гьумер яги блог рагьизе буго диего. Дие бокьун гьечIо гIантIал къануназе мукIурлъизе. Дир битIахъеб къагIидаялда гьелде данде чIезе рес гьечIони, дие хутIулеб жо ккола, "жиндирго багьа лъалев советияб чияс гIадин", сихIраби хIалтIизари. Цоги къагIида дида бихьулеб гьечIо.»\n«Интерфакс» агентлъиялъул мухбир ва машгьурав блогер Тимур Джафаровасги гIантаблъун рикIкIунеб буго цIияб къанун. Гьесул пикруялда гьеб къануналъ жибго журналистикаялъул къимат хвезабулеб буго.\nТимур Джафаров: «Дир берблагьиялдаса, профессионалияв журналистасул бербалагьиялдаса, блогал информалатазда ращлъизари яги блогерал журналистазда ращад гьари ккола гIантаб жо, абсурд. Гьеб ккола местIерасул хIаракатчилъи профессионалияв тохтурасул - хирургазул, анестезеологазул, терапевтазул - хIалтIуда дандбай гIадаб жо.\nЖурналистика буго лъазеги тIуразаризеги кколел жиндирго къанунал, къагIидабиги ругеб профессия. Гьеб кколаро къватIисан вачIарав чияс, «гьале дица битIараб бицунеб бугин, дица хIакъикъат бихьизабулеб бугин, дун журналист вугин абураб жо.\nТимур Джафаров, журналист ва блогер\nБлогерал руго цогидал чагIи. ГIадамаз гьениб загьир гьабулеб буго жиндирго хасаб пикру. Гьесул пикру къабул гьабизе бегьула, къабул гьабичIого букIине бегьула. Гьезул рес буго жидеего бокьа-бокьухъе гьел пикраби загьир гьаризе.\nЖурналистазулин абуни, гьединаб ихтияр гьечIо. Буго цIулахъанасул профессия, буго лъин бачунесул профессия, буго пилотасул профессия, буго журналистазул про-фе-сси-я.\nГIагалигун абила, Россиялда гьанже гIемерисел сферабазда гIадам гьечIо жидерго бакIазда. Журналистикаялъулни, бицинецин ракI балеб гьечIо. Дида ккола 10 чиясда гъорлъан 9 жиндирго бакIалде гьечIин. Гьединаз рикIкIунеб буго, гIолин битIараб бицани, яги гьез битIаралъун рукIинеб жо бицани. ГIоларо! Унго-унгояв журналистас балагьизе ккола хIужжа, гьеб хIужжаялъе далилал ратизе ккола, цойги нухалъ хал гьелъул гьабизе ккола, гьелда хадуб гурони къватIибе гьел хIужжаби кьезе бегьуларо. Журналистас хIалтIизабизе ккола добго тохтурзабазул "Зарал ккезабуге!" абураб принцип. Блогеразул гьединал гIорхъаби гьечIо. Гьел журналистал кколаро."\nЭР. Кин дуда кколеб, щай гьединал, дуцаго абухъего, гIантал къанунал къабул гьарулел нилъер депутатаз?\nТимур Джафаров: «Дир пикруялда, къанунал рахъулезул аслияб бутIаги жидерго бакIалда гьечIо. Гьезда берцинго жидецаго гьоркьоб лъолеб суалцин берцинго лъалеб гьечIо. Гьезда берцинго бихьулеб гьечIо таксиялъул шоферасдаги лайнералъул пилотасдаги гьоркьоб батIалъи. Гьединал депутатазул темаялда хурхунги буго гьадинаб логика: блогераз хъвалеб батани, гьел журналистал ругин, абураб.\n«Суверенияб» демократиялъе «суверенияб» Интернет\nИнформалатазда бащалъулел блогерал


Радикалияб исламалде данде "Бусурбабазул доктринагун"\nРоссиялъул бусурбабазул шураялъ гьал къоязда къабул гьабуна «ТIолалго бусурбабазул социалияб доктрина» абураб документ. Щиб гьеб документалъ кьезе бугеб, кинаб бугеб гьелда тIасан экспертазул пикру?\nГьеб доктрина тIоцебесеб иргаялда дандечIараб бугин радикалияб кьералде гъорлъе унел гIолохъанал бусурбабаздаян абулеб буго гьеб хIадур гьабурал чагIаз. Гьеб гуребги гьелъ жанире рачунел руго инсанасул гIумруялъул киналго рахъал, спорталдаса байбихьун жигьадалъулгун, пачалихъалъул институталде щвезегIан. Социалияб доктрина хIадур гьабиялда тIад хIалтIун руго россиялъул исламиял церехъаби, Россиялъул рухIияб идараялъул вакилзаби ва Россиялъул президентасда цебе гIуцIараб Халкъияб магIишаталъул академиялдаса гIалимзаби.\n«Исалмияб Пачалихъ» абураб терроралъулаб гIуцIиялда дандечIей лъазабулеб буго киналго исламиял гIалимзабаз. Гьединлъидал гьеб терроралъулаб къукъаялде унел гIолохъаби кантIизе гьеб доктринаялъ кумек гьабилилан абураб хьул буго гьезул. Кьезе бугишха гьелъ хIасил? Политолог Руслан Гереевас рикIкIунеб буго кьезе гьечIилан, щайгурелъул Россиялъул пачалихъалда киназго мугъчIвай гьабулеб жо кколин къанун, Россиялъул конституция. Гьебин абуни кколин гIицIго кагъат, къануналъулаб къуват гьелъул букIине гьечIин.\nРуслан Гереев: «Дида ккола жакъа радикалияб исламалъ Россиялда ва хасго Шималияб Кавказалд цIакъго тIадецуй гьабулеб заманалда гьел кагътаз кьезе жо гьечIилан. Кагътал цIиял къануналги рахъулел рукIине гуреб, нилъее къваригIун буго цин ругел къануназда мугъчIвайги гьабун хIалтIизе ва гIолохъабазда гьоркьоб насихIаталъулаб хабар бицун гьел кантIизаризе. Мисалалъе, гIолохъабазе рес кьезе ккола жалго рихьизаризе, гьезие хIалтIул бакIал чIезаризе ккола, жидерго букIинесеб гIуцIизе рес кьезе ккола гьезие. Жакъа рагьулел руго цIиял идараби, амма гьенир хъулухъалда руго церего рихун рукIарал чагIи, цого гьурмал. БукIа гьеб къанун цIунулеб идара, ялъуни ЖамгIияб Палата, кирехунго руго цого чагIи. ГIолохъабазда гьеб бихьулеб буго ва гьез цогидаб нух тIаса бищулеб буго. Гьединлъидал кагътаз ва документаз хIикматаб хиса-баси гьабилилан абун пикру гьаби гьеб буго гIантаб пикру».\nАмма кин букIаниги жинде бокьиларин гьеб документ хIадур гьабурал чагIазда тIасан кIалъай гьабизе. Гьел ругин бугеб ахIвал-хIалги бичIчIун, гIолохъанаб гIел мекъаб нухдасан унеб букIинги бихьун гьеб хисизабизе лъугьарал чагIиянги тIаде жубана хадубги Руслан Гереевас.\nРоссиялъул цогидал экспертацаги рагьун рагьун рахъкколеб гьечIо гьеб документалъул. Нилъер пачалихъалда гIемер ругин бусурбабазул гIуцIиял, амма гьел киналго рихх-риххун ругин, гьединлъидал гьеб доктринаялъул мукагIалъи букIине ккани бусурбабазул цIикIкIараб бутIаялъ гьелъул рахъкквезе кколин абулеб буго Пачалихъияб Думаялда диниял ишазул рахъалъ комитеталъул нухмалъулев Ярослав Ниловас. Гьединаб доктрина 2001 соналъги къабул гьабун букIанин, амм гьелъулги жо ккечIилан абулеб буго ислам лъазабулев Роман Силантьевасги. Дагъистаналъул рухIияб идараялъухъа комментарий нижее щвечIо.\nРадикаялияб исламалде данде "Бусурбабазул доктринагун"


Баху Мухидинова: "Барка, магIарулал, бачIунеб сонги…" (статья на аварском языке)\nМысли... Рассуждения... Страхи... И, все таки, без родных языков нам никак.\nЧанкIкIарай жо йиго гьай Зульфия…\nГьаб араб соналда дуда ракIалда чIараб лъугьа-бахъин щибила букIарабилан – гIажаибаб суалги кьун, тIаде битIизабун камерагун чIана… нечон хвезе дунги гьаюн. РакIалда чIелеб гIадаб лъикIаб жого букIарабищали лъаларин, тIубараб соналъ Сириялдаги Украинаялдаги унеб рагъул гъугъаялъ щибго рагIизего течIин… цо гIажаибал жалги рицун, аб тIаже щолеб бугеб «сновыйгодги» миллаталда баркун (нолъ нужеда йихьун ятиларищха РГВКялдасан), дун пикрабаз кодое йосана.\nГьааа, доб исана нилъее цIияб тIаде щвараб байрам, Дагъистаналъул миллатазул мацIазул ва маданияталъул къо – 2I октябрь ракIалда чIанин абизеги кIоченчIо. Бакьайч1иса Ч1анк1а гьавуралдаса 150 сон т1убайгиха…\nЩибха аб соналъул ккараб? БукIана гIезегIан лъикIабги. Бищун лъикIаб жо буго рагъ-кьал, зулму халкъалда гьечIолъи. Гьадин тани, АлхIамдулилЛагь. КигIан цIакъ нилъ зигарданиги (дандекквеялълъидал кинабго бичIчIулеб), лъикI хьихьун руго Аллагьас. Щивасул гъоркь рекIине машинаги буго, тIад ретIине шубабиги руго, гIарац-меседги буго, гали бахъа-бахъаралъур рукIаниги, цониги кафе-рестораналда маркIачIудехун гIодор чIезе бакIги батуларо, айфон камурав чиги цIакъго тату хваразда гъорлъ гурони ратиларо… Амма, зодобе рагIулеб зигардиги бугоха аб гIумроялда рекъоларого, дагьабги лъикIаб къваригIун. ЛъикIаб гIумру къваригIин квешаб жо батиларо… Амма, кидаааго букIкIине гьумерги гьабун, какделел, гIайибиял ралагьулел рукIинги лъикIаб жо гуро. Цо рахъалъ босани, хехго гьумерги букIкIуркIкIун, сурукъал чагIи лъугьуна. КIиабилелъ босани: бугелда щукру гьабизе лъачIони, я щваралда баракат лъоларила, я тIаде жо щоларилан абулеб рагIун букIана дахIабабаца.\nБитIараб буго, ритIухълъиги гьечIо, гьереси-рецц гуреб жоги рагIуларо, тIасан кIалъаазе жоги чанги батула… балагьани. Нилъеда хисизабун бажарулареб жоялъул ургъел гьабичIого тани, нилъеего лъикIаб бугоха.\nЯ цIакъ лъикIаб гуреб, я цIакъ квешаб гуреб, гьоркьохъеб сон букIанин абизе бегьула. ЦIияб бачIунеб баракатгун рахIматгун бачIунеб батаги.\nЛъикIаб сон букIана. Гьаб «Миллат» казияталъул чагIазул дидехун бугеб лъикIаб бербалагьиялдаса пайдаги босун, исана дун магIарулазда гIемер малълъарун ятана… ТIаса лъугьун теха.\nХасго учительзаби течIо дица хIалхьиялда. Бичас биччани, тIадеялъулги тезе ракIалда гьечIо))). Авар мацIалъул учительзаби цолъизаруна, гIемерав учитель цоцазда лъана, цадахъ рекъон хIалтIизе журана, цере ч1чIарал масъалаби дандрана, ругел гIунгутIаби лъана, квал-квал лъил бугебали бичIчIана, кумек лъил бугебали тIатана… ЦIияб соналъ, басрияб соналъ гьабунщиналъул хIасилал загьирлъизе руго, учительзабазул Цолъиялъул сайт рагьиялдаса байбихьун. Гьелъиеги, гьеб гурел цойгидабги пайдаяб хIалтIуе, нилъер гIун бачIунеб гIелалда авар мацI лъаялъул мурадалда къватIире риччалел тIахьал рукIаниги, учительзабазе кумекалъе методика букIаниги, авар мацIалда мультфильмал рукIаниги, кумекчагIи нилъерго миллаталда гъорлъ ратизе бугеб хьулалъ, киса вачIаравали лъаларев, щиб миллаталъулали лъаларев «дедмарозасухъе» кагъат хъвачIого танаха. Нилъее ав щай? Нилъерго гьечIогойищ ругел таргьа гIарцул цIурал магIарулал, миллаталъе хIажаталъе хучдул гIадин аскIор ратулел.\nГIелмуги ине бугоха чвахун. Кибе чвахулеб бугебали Аллагьасда лъала. Дида бичIчIанихъе битIун чвахулеб гьечIо. БитIун чвахизхе ккани, гIелмудал нухда ругел гьарчал нахъе гиризе кколел рагIула. Эл гиризе ккани гIарац къваригIунеб рагIула. Киб эб гIарац бугеб, бугизего бугищ гIелмудае биччараб жогояли лъалев чиги жеги дандчIвачIо. Корохъ бицунеб рагIана, аб хIукуматалъе гIелмуги, цIалиги, цIаларал чагIиги къваригIун рагIуларилан. Лъалароха битIарабищ – гьересийищ.\nГьаб, дирго инсул, Шамил МухIидиновасул кечI цIаларабго, битIараб батиялда щаклъизецин ячIинчIо.\nЦIали-къалиялъул цIалиги лъугIун,\nКъали хутIун буго, хайирго гьечIеб,\nЛъай-май босулеца, лъайги жибго тун,\nМайгун цадахъ бичун босула диплом.\nХхвел-кIеч гьабулеца, ххвелцин жибго тун,\nКIечалда къокълъизе гьабула хIалтIи,\nИман-яхI бугезцин, иманги реххун,\nЯхI гьабун хIехьола гьаб хIалихьалъи.\nДунял-гIаламалъул, дунялги биххун,\nГIалам данделъила гIарасаталда,\nГIамал-хасиятал цереги рахъун,\nХасият жибго тун, цIала гIамалал.\nОгь, нилъ дуниялалъ гуккун толел куц,\nЧIилди-гъилдиялде руссине гьарун,\nЯ гьаб чIилдиялъул, я гъилдиялъул,\nГъаримал нилъее щолареб пайда.\nНилъ кинго толаро напсалъ хIалтIизе,\nХIалимав БетIергьан гурхIичIонани,\nБетIер гьечIел хIатIал рукIун руго нилъ.\nЧан чиха жиб-жиб къойил радал жиндирго рекIел тIиналде ваккулев? Гьаб сверу-хъверун лъугьунеб бугелъулги, гIумруялъулги, жиндирго рагъа-рачариялъулги чан чиясха пикру гьабулеб? ГIемер чияс гьабуларо. ЦIияб соналде гали бегьилалде, чара гьечIо нилъерго миллаталъул пикру гьабичIого.\nХIисаб гьабеха нужецаго… щиб алъул гьанже кколеб бугебали. Нус-нусцин гуро, аза-азар соназ наслабаз наслабахъе кьун нилъехъе щун буго магIарулалин абураб борхатаб цIарги, кици-биценги, яхI-намусги, гIамал-хасиятги, гьеб киналъулго кьучIчI – мацIги. Наслабаз наслабазухъе кьун буго цIодорлъиги, гIакъиллъиги, нилъерго ВатIаналде бугеб рокьиги, кидаго цойгидазеги кумекалъе ратулеб гIамалги, гьалбал хиралъиги, бахIарчилъиги ракI гIатIилъиги, гIадамал рокьиги. Аза-азар соназда жаниб магIарулазда дандчIван гьечIо гьебгущинаб лъикIаб гIамал нилъелъ чIвазе кIолеб ва нилъеда мацIги, нилъго щалалиги кIоченабизе кIолеб къуват. ГьанжелъагIан. Пикру гьабураб мехалъ, дида кколеб буго, магIарулазда щибжоялицин лъалареб букIараб гIарац бугин киналъего гIайибиябин. Лъиданиги ва сунданиги къуркьизаризе кIвечIел магIарулал гIарцуца гъоркье рехана. ГIиси-бикъинаб гIарцуцаха. Дол сехIазда гIадин эб гьабизе лъалебгIаги букIарабани батIияб жо букIана. Гьеле гьеб гIарцуда берцин рихьиялъе гIоло буго гьабсагIат мацI кIочон теялъе гьабулеб бугебщинаб хIалтIи. Хасго хIакимзабаз. Дозие бищунго гIемер къваригIунелъул гIарац. ГIурусазда берцин рихьани, гIарцудаги берцин рихьизехъин руго. ГIарцуда берцин рихьани, умумулали щай гурин, жиндирго цIар кIочон тезеги хIадурал руго магIарулал. МагIарулалилан абизецин нечезехъин йиго. Гьеб гIарац кIинусго соналъ цебе щун букIарабани нилъехъе, нилъеда щиб миллаталъул гIадамал нилъали некIого кIочон тун букIинаан.\nНилъеца ва нилъеда цебесеб гIелалъ байбихьана ва нилъеца нилъер лъималгун цадахъ къоно чIвазе буго магIарул мацIалдаги, миллаталдаги. РукIина жеги чанго наслуялъул чагIи жал «аварецал» ругилан абулел, бацIцIадаб гIурус мацIалъ. Амма, мацI лъалел чагIи, санал рахъанагIан, дол рагъул гIахьалчагIи гIадин, лъугIун ина. 50 соналдасан, жидер районалда лъабго чиясда лъалеб рагIулин магIарул мацI, жидералда щуго чиясда лъалеб рагIулин, жидер районалдани цо вукIарав магIарул мацI лъалев чи гъоркьисала хванин бицинаха нилъер наслабаз. Щай гъоб, мунагьал чурад, мацIги миллатги хвараб? ГIарац гурони бечелъилъун рикIкIунареб дунялалда, тIалаб гьабулев чиги вахъинчIого, къваригIинчIого хвана.\nХваниги щибха элда гьабилеб, гьайбатго гIурус мацI лъала гури нилъеда бицинеян рукIинаха гIемерисел. Доб мацIалда цадахъ хванщинаб жоялъул хIисаб чан чиясха гьабилеб? МацI хвейгун, долда цадахъ хвана магIарулазул кинабго лъикIаб щинаб. Хвана магIарулазул намус. Хвана яхI. Хвана магIарулазул гIамал, хвана хасият. БахIарчилъиялдаса хIелхIелчилъи бергьунеб батана гIарцуда цебе, учузго къулана бетIер. Билана гIасрабаз цоцахъе кьураб адабият, дунялалъго кIодо гьарурал шагIирзабазул ва хъвадарухъабазул асарал ана хIурудахъ. КIочон тана тарихги. ЛъачIо кисан рачIарал чагIияли. Кисан рачIаралали лъаларел чагIазда лъачIо кире унел ругелалиги. Рилана дунялалда.\nГьеб кинабго билунилан хунилан, бакI чIобого букIунарелъулха, гьеб цIезабуна европраялъул культураялъги, гIамал-хасияталъги, къваригIел гьечIебщиналъги. Жакъа гIадин гурони чIахIияб гIелалъ пикруги гьабулеб гьечIони ва гьабго нухдасан нилъ цере рачIинел ругони, гьеле нилъер лъималазул, лъималазул лъималазул, гьезулги лъималазул букIине бугеб къисмат. Нилъергоги кинабгоги кIочарал, цойгидазеги къваригIинчIел, рагIа-ракьанде рехун хутIана миллат. Аллагьас цIунаги нилъги нилъер наслабиги гьеб къисматалдаса. Гьедин букIинчIого букIине бокьани, цо кIудияб нилъеца гьабизе кколеб жого гьечIо. Нилъ кIалъазе кколел руго нилъерго лъималазда нилъедаго лъалеб магIарул мацIалъ. Нилъеца рокъоб малъичIеб малъизе авар мацIалъул учителасе кумекги гьабизе кколеб буго. Нужей талихI кьегийин, цIияб соналъ цогIаги магIарул чиясда магIарул мацI лъазе квербакъе. Гьелдаса кIвар бугеб жо нилъер миллаталъе щибниги гьечIо. ГIарацги къваригIунеб жо буго, амма миллат бичун босараб чедалъ гIорцIуларо.\nДун йикIана миллаталда ЦIияб сон баркизейин нигаталда хъвадарилей. Алъул щиб ккарабали нужедаго бихьулеб бугоха. Ваааай, кIочонеб бугоха миллаталда маааацIилан абураб пикру гурони, гьаб соналъ дида ракIалда чIараб жого батичIо.\nЯ, Аллагь, ЦIияб соналъ киназулго мурадал тIураги, харбал лъикIал рагIаги, нагагьал балагьаздаса цIунаги. Рохун таги магIарулал!. P.S. ЧIанда бицуней йиго гьай Бахуйилан ракIалде ккарав чи, вакке нужерго росулъ бугеб ясли-ахалде ошколалде ва гIенекке кинаб мацIалда лъимал кIалъалел ругел ва щиб мацIалда ЦIияб соналда хурхун гьарулел тадбирал рачунел ругелали. ГIенекке районалъул хIакимзабазул кIалъаязухъ, гьединго рохалилал байрамал рачунел мацIалъухъ. Шагьаразулали бицунебго гьечIин. ТалихI буго мажгитазда вагIза-насихIатгIаги магIарул мацIалъ гьабулеб букIин.