ЦIияб заманалъул технологияз кьурал нус-нус лъикIлъабазда цадехъ руго гIемерал санагIат гьечIел жалги. Лъалеб жо буго гьал цо телефоналгун интернет, социалияб гьинал абурал жал раккаралдаса къоно чIвана чIагояб каламалдеги, гIадамазул рукIарал хIакъикъиял гьоркьорлъабаздеги.\nЦеве бусурманчи, магIарулав, Исламалъул нухги цIунун, умумузул гIадатги ккун иргадулаб рузман къоялъ сайигъат- саламгун цIикIкIарав, кIудияв гIагарав чи вихьизе, ялъуни эбел- инсухъе щвезе унев вукIун ватани, жакъа гьеб хисун буго ватцпалъул смайликалъ ва къватIул харбаздаса эркенлъарабго гьабулеб телефоналъул звонокалъ.\nДоб цебесеб асарги, инсанлъиги, чияс чиясул гьабулеб къиматги къаникье анин абизе бегьула. ЦIияб заман ва цере тIурал технологиязул санагIалъаби руго нус-нус, амма гьел санагIалъабазда цадахъго хIакъикъияб рекIел асар ва инсанасул цоцадехун бугеб адаб чIванин абизе бегьула. ГIемераб интернеталъул рищни-къулалда жаниб батула гIезегIан пайдаяб, жакъасеб хIакъикъат бихьизабураб жоги. Гьелъие цо мисал.\nЦо квачараб хасалил къоялъ телефонал къачIалеб мастерскаялде вачIун вуго хIалица вилълъунев херав чи. ТIуртIудулел квераца чвантинисаги бахъун бегьун буго телефон гьеб къачIалев гIолохъанчиясухъе.\n- Гьалъие щиб, кIудияв?\n- Гьеб хун бугин ккола, дир вас, валагье мун гьелда... ГIолохъанчи валагьула, свинабула ва тIад буссун бакула, кинабго жоялъул хал-шал гьабула, амма кинго бичIчIуларо щиб алъул бугебали. Ваккула "контакты" абун хъвараб бакIалде, номеразухъ валагьизе. Гьениб цохIо телефоналъул номер гурони батуларо.\n- Гьаб 8928 ... номер лъил, кIудияв? - ин гьикъула гIолохъанчияс нахъойги.\n- Дир васасул... АхIмад буго гьесул цIар, Россиялда вуго... - ян хIухьел хехлъун кIалъазе лъугьуна херав, гьесул беразулъ букIуна балъгояб хьул, щибдай бицинеб гьав чияс васасул хIакъалъулъ абун. ГIолохъанчияс трубка кьола тIад буссун ва абула:\n-ХIалтIулеб буго... гьалъул гIунгутIи гьечIо... - ян. Херав таманаб заманалъ хутIула гьалгъан асухъ валагьун, кодоб телефонгун, я кквезе, я лъезе бакI лъаларого.\n- Араб соналъ босана аб... жиндир номерги хъван букIана тIад ... - инги абун вуцIцIун чIола. Цинги жинца цо гIадамазда рагIизе кколареб жо абураблъиги бичIчIун, нечарав гIадинги лъугьун, къватIибе нух босула кIудияс. КъватIив гIазу балеб хасалил къоялъ таманав цо гъотIода гъоркь эхетун чIола гьев пикраххун. Сверухъ валагьула, гIадамазда бихьизе гурин нечон чвантиниб къазабураб телефон бахъула къватIиб, валагьула гьелъухъ ва кодоб свер-сведизабула. Босун аскIоб букIараб рищни-къулалъул ящикалъубе гьебги реххун, къватI чIван цевехун уна кIудияв. Щайха асие гьаб, лъицаниги ах1улареб?\nНилъеда гьаниб бихьулеб буго гьаб заманалъ инсанасул цоцадехун ругел гьоркьорлъаби ва рекIел асар цохIо загIип гьабун гуреб, тIубанго чIварал хIужабиги рукIин. Гьелдаса цояб буго тIадехун бачараб мисал. Чан батIиял гьел ратилел гьаб чин-хъулухъалъеги, боцIи-рикъзиялъе сужда гьабулеб гIаламалда гъорлъ.\nРакI-ракIалъ гьабулеб жо дагьаб буго, кинабго босун буго рияъалъ, ххвалие, гIадамазда цеве живго вихьизавизе бахъулеб хIаракаталъ. Гьадав лъагIелаца херав инсухъе кIалъаларев хъумур Россиялда кIудияб тахбакIги ккурав, гIемераб гIарац-боцIиги бугев чи ватизеги рес буго. Цо къоялъ херав къанщанин рагIабаго вачIина дунял хвасар гьабулев вукIаралъуса ватIа гьавурав гIадин тагIзияталда кIусизе.\nБарахщичIого кьела ас пиринчIулгун чакрил таргьаби ва кваназарила гIадамал. КIвар бугеб куцги гьабун пишацоязде абила: "Дица гIемер хIаракат бахъана Москваялде вачине, вачIинчIоха..." - ян. Ахир къаданиб гIаламалда живго вихьизавизе мармар ганчIидаса гьабураб заниги чIван бухъизабиларищха Москваялде. Гьеб букIина инсуе чIвараб гуро, васас чIаго вугев жиндиего чIвараб зани. "Гьанив щив вукъун вугев? Пуланасул эмен..." абураб суалалъе жаваблъун.\nТIаде балагьараб жагьилаб халкъалъ абила, цIакъ лъикI нуха регIанин васас эмен абун. ХутIараб лъидаха лъалеб? Лъала, лъагIелаца херав кидадай вас вачIинаян валагьун вукIараб нуцIида, рукъалда, телефонал къачIалев васасда, жанибе трубка реххараб ящикалда ва тIаде къулун букIараб махил гъотIода. Гьездаги кIочена заманалдаса гьеб кIочаралги лъугьа-бахъинал рихьун.


Афгъанистан буго унтун дир рекIелъ » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nАфгъанистан буго унтун дир рекIелъ\nБлогал / ЖамгIият / Лъугьа-бахъинал\nТIаде кIанцIарал тушбабаздаса ватIан цIунизе гуреб, жидеда тIад лъураб интернационалияб налъиги ракIбацIцIадго, унго-унгояб магIаруласул яхI-намусгун тIубазабуна нилъер гIолохъабаз. Гьединазул цоявлъун ккола Хунзахъ районалъул рикIкIадаб ТIадколо росулъа НурмухIамадов Сурхайги.\nДагьаб цебегIан дир лъай-хъвай ккана гьесул хъизан Узлипатгун ва яс ПатIиматгун. «Лебалав чи рагIулагури нужер рукъалъул бетIер»-ан дица махсаро гьабидал, лебаллъиги бахIарчилъиги гьанже лъиего хIажатги гьечIин, гьесул гьунаралги некIого тIалъиялдаги Афгъанистаналъул боркьараб корониве гьев витIараздаги кIочонги танин рекIекълъана гьел. Унголъунги чияр ракьалда дозул гIадатаб халкъ цIунун къеркьарал рагъухъаби-интернационалистазе пачалихъалъ гьабулеб я кIудияб кумек, я моралияб квербакъи дида бихьулеб гьечIо. Социалияб ритIухълъи гьечIолъи. ТIекълъи. КIочон тарав багьадурасул чорхол сахлъи гьечIолъиялъ ккечIо дун, мухбиралъулги гьесулги лъай-хъвай. Узлипатицаги бицана, ракIалдещвеяз Сурхай цIакъ къварилъахъдулин. БокьичIо ругънаде цIам щвазе, битIараб бицани. Хъизамалъул чагIазе дос рицарал ракIалдещвеяздасан, архивалдасан байбихьана макъала хъвазе. Гьелъиеян абуни, гьаб ВатIан цIунулезул ва Афгъаналъул рагъул гIахьалчагIазул байрамкъояз биччалеб газеталда Сурхай лъидасаго цIакъ мустахIикъав вукIин бицуна гьаб шапакъатазул сияхIалъ:\n-20 июнь I985 сон- «За отвагу» медаль\n-21 март 1986 сон- «БагIараб цIва» орден\n-СССРалъул Верховный Советалъул Президиумалъул грамота.\n-15 май 1988 сон- «Рагъухъан-интернационалистасе баркалагун Афгъанистаналъул халкъ» медаль.\n-28 январь 1988 сон- «СССРалъул яргъилал къуватаз-70 сон тIубаялде» медаль.\nСурхайил эмен армиялде гьев иналдего чанго соналъ цевехун вукIана. КIудияв вац АсхIабгIали I980 соналъ уна армиялде хъулухъ гьабизе. ГIорутIе гочун гьениб балеб минаялъул ургъел, тIолабго гьабулеб хIалтIи Сурхайиде ккола. Гьеб бан лъугIараб I983 соналъул октябралда гьевги уна Советияб Армиялде.\nМикьго классалъул лъай бугев НурмухIамадовасе бигьалъичIо ярагъ ва къуватаб техника лъазабизе. Рагъулаб хъулухъалде ахIилелде Сурхай гугариялде машгъуллъулев вукIуна, Харахьи участкаялда къецазда цо нухалда тIоцебесеб бакIцин ккун букIун буго. Гьединаб, магIарулаз абухъе, къамартIаб черх букIиналъ кIудияб кумек гьабун буго гьесие къохIехьезе. КIиго соналда дагьабищха гьеб хIехьезе, багьадурлъи бихьизабизе ккун батилеб?\n-Цо нухалъ душманаз гьабун батараб вахIшилъи гIумруялъго кIоченаро-ян бицунеб буго жиндирго ракIалдещвеязда Сурхайица. Ротнияс буюрухъ кьуна Кишлак (росу) сверун кквезе, гьениса душманал тIуризаризе. Бицана гьез гIадамазда зулму-хIал гьабулеб бугилан. Батизеги батана. ТIоцебесебго рукъалъул къадазда нахъасан кьвагьулеб букIана нижеде. Халатккун кIвечIо гьезда дандечIей гьабизе. Гьениб батана яргъил склад, гIадамазухъа бахъараб давла. Щугояв чIван ватана гьез, руччаби-лъимал ругоан лъукъ-лъукъун. Гьелде щвезегIан рекIелъ цо кIудияб ццимги букIинчIо душманаздехун. ГIолохъабаз бицунаан гьез квешлъиялъул, нагагьлъун нилъеразул чи жидехъе щвани, рахIму гьабунгутIиялъул. Амма жидеразего гьедин, фашистаз гIадин, гIакъуба кьолеб батилин божун вукIинчIо. Божизавуна Сурхай цогидал лъугьа-бахъиназги. КIиабилеб сон букIана интернационалияб налъи тIубазабулаго. Сурхай гъорлъ вугеб гьитIинабго къокъаялъе кьун букIуна буюрухъ Пакистаналдаса яргъил цIун бачIунеб караваналъе нух къазе. Сурхай тана, лъикIаланго цевехунги вачун, гъоркьчIел гьабизе.\n-Воре, кьижун ккезе гурин, Саша-ян буюрана командирас, кьурабазда гьоркьов гьев вахчун вугеб куцалъул мухIканго халги гьабун,-тIоцересел гранатаби караваналъул рачIалде риччай, нахъ руссун ине тезе бегьуларо гьел, рихха-хочи ккарабго речIаризабизе дурго «агеэс».\n-Ургъел ккоге, Игорь Васильевич, кинабго тIубазабила,-ян Сурхай, щаялиго ротаялъул командирасдехун инсул цIарги абун кIалъана. Ветровасда гьеб бичIчIана магIарулас жиндиргун къо-мех лъикI гьабулеб бугеб гIадин. ГIадатлъун батухъе, постазе яги гъоркьчIел гьабизе унезда тIокIцIарал абун толаан. Гьедин Сурхайидаги командирас кIиабизеги «Кинабго лъикI букIина, Саша»,-ян абун тана.\n-Бищунго рахIат хвараб жо батана гьедин халккун чIей. РакIалде кколаан, сордо рогьине заман щолеб бугилан, балагьидал, анцIгоги тIубан батулароан. Къаси сагIат анцIила кIиго тIубараб гIадаб мехалда бачIана караван. ЛъикIаланго чагIиги ругоан гьелда цадахъ. Буюрухъ кьовухъе тIоцебесеб граната щвезабуна гьелъул рачIалда, хадуб биччана лъеберабго граната. Ккана цо лахIзат анилан. Дун вугеб рахъалде кьвагьдезе журана душманал. Хех гьабун ярагъ бакIаризе лъугьана. Гьебги босун векерана нижерго къокъаялъухъе. Хадуб афгъанистаналъулазул батальоналде гъорлъе журана ниж. Цадахъ нахъ чIвана караваналъе кумекалъе рачIарал душманал. Ярагъ бакIаризе дагьалъ рукIнилъа эхеде ворхарав Сурхайил квегIаб гъеж душманасул гуллица борлъула гьеб сордоялъ. Лъукъун вукIин гьесда лъала гIицIго гьалмагъзабазухъе щун хадуб. Радал балагьилалде караваналъулаз рехун тун батула 48 автомат, 8 кIудияб калибралъул пулемет, 6 гранатомет. Гьеб букIана Сурхайица риччарал гранатазул хIасил. НурмухIамадовасул гьеб гьунар кIодо гьабуна I985соналъул январалда «ХIинкъи гьечIолъиялъе гIоло» медальги кьун. Гьебго соналъул маялда каранда гьебги бан, гIагараб росулъе тIадвуссуна Сурхай. Ва гьесда ракIалдецин ккун букIинчIо жиндие цойги рагъулаб шапакъат битIун бачIинилан.\nРагъ лъугIун санал ун хадурги ратула шапакъатазда бахIарзал. Гьелъухъего, лъагIалидасан валагьана, цойги шапакъаталъ- «БагIараб цIва» орденалъ нилъер Сурхайги. Иш ккун буго Кандагар провинциялда. Боркьараб рагъ букIана гьениб душманазулгун, гьезул кIикъогояв асир гьавуна, гьедигIаналго чIванги ратила. Сурхайидаса дагьавго довегIан кьвагьдолев вукIана рагъулав гьалмагъ Веселов. Циндаго кьвагьана гьениб аскIоб граната. Сурхай вортана гьалмагъасухъе. Гьалмагъасул кIиябго бох лъукъун батана. Гьевги мугъзада рекIинавун кIиясулго ярагъги баччун хIалицаго гIадин векерулев вукIана НурмухIамадов. КIинусго метр тараб мехалъ Сурхайил жиндирго бохги лъукъана. Гьес жеги нусго метралъ хъамуна гьалмагъ. Хвасар гьабуна гьесул гIумру. Гьеле гьеб багьадурлъи рикIкIун буго доб орденалъе мустахIикълъараб бахIарчилъун.\nГьеле гьединал бахIарчиял ишазул багьадурасул мисалалда куцазе хIажат ругоан жакъа дол «ХъахIилаб китилан», «Сасараб рукъилан» цIар тарал, чIвай-хъвеялде, жалго жидецаго къотI-къотIун сакъат гьариялде гьесизарулел хIаяз кIотинарурал гIолилал, лъимал.\nГьале гьав Сурхай гIадал рукIине кколин магIарул васалилан малъизе хIажат буго школалда-мугIалимаз. Рокъоб-умумуз. ТIалъиялъ кIодо гьаризе хIажат бугоан гьев кIочон тарав бахIарчи гIадал, анцI-анцI, нус-нус ватIаналъул васал. ВатIаналъе ритIухъал, гьелъие гIоло рухI кьезе хIадурал. Сурхайида, ва гьев гьоркьов ккун тIолалго районцоял-афганцазда араб байрамги баркулаго, щулияб сахлъиги баракатаб гIумруги гьезие гьарулаго, лъугIизе толеб буго дирго хъвай-хъвагIайги.\n» Шамилил заманалъул хIаракатчагIи – Лачинилав\n» Миллияб ретIел букъи-ракI жаниб лъураб иш\n» МухIамад ХIамзаев. Итнийилан бачIун, талатилан ун Толеб буго гьудул гьаб гьакица нух


ХIадур гьабуна Шамай Хъазанбиевалъ.\nУмумузул нухккун вачIарав\nКив хIалтIаниги, жиндирго сахаватал лъалкIал тана гьенир Шамилица\nТIоцебесеб октябралда МагIарул театралда тIобитIана Шамил МухIидиновасул адабияталъул сордо. Щивха кколев Шамил МухIидинов? Хунздерил тIалъиялде рахунелъул, тIоцебе батулеб БакьайчIи росулъа жамгIияв хIаракатчи, учитель, журналист, гIалим, шагIир. РагIул устарзабаздалъун бечедаб Хунзахъ районалъул шагIирзабазул кьерда мустахIикъаб бакI ккола гьесги. Кив хIалтIаниги, жиндирго сахаватал лъалкIал тана гьенир Шамилица. ГIагараб росдал школалда директорлъун хIалтIулаго, гьес школалъул азбаралъуб гьабуна БахIарзазул аллея. Рагъдаса руссинчIел росуцоял ракIалдещвеялъе гьенир чIана махил гъутIби. Гьанже ах берцинлъун, дагьабги кIодолъун буго. Гьенибе жанибе гали лъурабго, рагIула махил гъутIбузул шуршур. Гьез цIидасанги бицуна бахIарчиго хварал васазул къиса.\nХIалтIана Шамил МухIидинов районалъул газеталъул бетIерав редакторлъун. Рижана гьенир цIиял гьурмал. «Рузман къоялъул вагIза» букIана дин цIилъулел дол соназда щибаб рокъобе щвараб багIарбакъ гIадаб лъугьа-бахъинлъун. Газеталде хъвадаризе рес щвана лъималазеги.\nМахIачхъалаялда педагогикияб университеталда ва теологиялъул институталда хIалтIулелъул, хIадур гьаруна школазе гIараб мацIалъул тIахьалги.\nМагIарул «ХIакъикъат» газеталда жеги «чIаго буго» Шамил МухIидиновас гIисинал цIалдолезе рагьараб «БурутI» гьумерги.\nАдабияталъул сордоялъ магIарулалгун дандчIвана Шамил МухIидинов - шагIир. Тадбиралъул байбихьуда киназго сапар бухьана хунздерил тIалъиялде. ГьитIинабго видеороликалъ бицана шагIирасул гьитIинаб ватIаналъулги гьесул лъимерлъиялъулги хIакъалъулъ. Гьеб кинабго бихьизабиялдаго цадахъ, гьесул кучIдул цIалана Дагъистаналъул мустахIикъав артист ХирамухIамад ХирамухIамадовас:\nДие насиблъараб, дун лъимерлъараб,\nЛъай-гIакълу дий кьураб бекьечIдерил ракь.\nДие хиралъараб росдал жамагIат,\nТIезе виччаге дун дур черхалдаса…\nШагIирасда баркана ва гьесул хъвадарухъанлъиялъул хIакъалъулъ цIалдолезе бицана Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул правлениялъул председатель МухIамад АхIмадовас, шагIир Залму Батировалъ, ДНЦялъул ИЯЛИялъул директор МухIамад МухIамадовас, профессор Мансур ЗайнулгIабидовас, росуцояз, цIалдохъабаз, БакьайчIи росдал школалъул директор ПатIимат ХIадисовалъ, ГIарада гьоркьохъеб школалъул учитель ГIарапат Гьудовалъ ва цогидазги. ГIарада ва БакьайчIи школазул цIалдохъабаз цIалана шагIирасул кучIдул. Гьесул рагIабазда мавлид ахIана Дагъистаналъул мустахIикъав артист ХIамзалав ХIамзаловас. ГIенеккаразе лъикIаб асар гьабуна бекьечIдерил лъималазги, Гъизилюрт шагьаралдаса Сарат МухIамаевалъул цIалдохъабазги ва жийго учителалъги рикIкIарал Шамил МухIидиновасул кучIдуз. Гьесул поэзиялъе тIадегIанаб къимат кьуна тумазул шагIир Хизри Илясовас. Гьесго тумазул мацIалдеги руссинарун руго Шамилил кучIдул.\nЦIалана шагIирасги жиндирго кучIдул. Гьезулъ рагIулел рукIана гIагараб ракьалдеги лъикIал гIадамаздеги рокьиги, миллат дунялалда рагIизабурал гIадамаздаса чIухIиги, бидуца ва къалмица бечедаб тарих хъварал магIарулазул тIадегIанлъиги. РакIунтун бицунеб букIана шагIирас билараб намусалъулги, тIагIараб гIаданлъиялъулги, гIаданлъи гьечIолъиялъул савуялъ чIурхIун лъолеб бугеб гIумруялъулги хIакъалъулъ. ГIемераб жоялъул пикру гьабизе тIамуна шагIирас. Гьесул гьунаралъ гIенеккаразда цебелъуна аслияб суал: инсанасул гIумру берцинлъизе бищунго къваригIунеб намусалъул багьа учузлъиялъе гIилла щиб?\nТадбиралъул ахиралда «Хунзахъ» гIуцIиялъул председатель АхIмад ХIусеновас киналго ахIана театралъул жанахIалде мугь квине.\nГьеб букIана магIарул адабияталъулги маданияталъулги унго-унгояб сордо - гIагараб каламги, умумузул квенги, цоцаздаса рохарал гIадамалги.\nПрочитано 454 раз\tПоследнее изменение Пятница, 06 октября 2017 10:45\nДругие материалы в этой категории: « Ахирисеб хIукму\tГьев кидаго халкъгун вукIана »


Generic – The arms trade\nАраб соналъ Шималияб Кавказалда ришватчилъиялда хурхарал такъсиразул къадар цIикIкIун буго 25 проценталъ. ТамихIалде цIаразда гъорлъ руго депутатал, шагьаралъул бутIрул ва цIалул идарабазул ректорал. ЦохIо такъсирияб къокъаялъ бюджеталдаса бикъун буго цо миллиардалде гIунтIун гIарац. Ришватчилъийищ цIикIкIун бугеб, ялъуни гьелда данде гьабулеб къеркьейищ?\nХалкъазда гьоркьосеб инсанасул ихтиярал цIунулеб Transparency International абураб идараялъ хIасил гьабуна дунялалалда тIибитIараб ришватчилъиялда хурхараб цIех-рехалъул. ГIадамаз тIаса рищулел рукIана гIадамал ва идараби. Гьаб нухалда ришватчилъиялъул рейтингалда гьоркьобе ккана Шималияб Кавказги. МухIканго абуни, Чачаналда бугеб АхIмад Къадировасул фонд. Ихтиярал цIунулез рикIкIунеб буго, гьеб фондалъ къварилъи ккарал гIадамазе кумекалъе бихьизабураб гIарац хIалтIизабун бугин Чачаназул бетIер Рамзан Къадировасул кIалгIа базе, гьединго фондалдаса гIарац кьун бугин республикаялде ахIарал цIар арал артистазе ва спортсменазе. ЦохIо Чачаналда гуреб, тIолабго Шималияб Каказалдаги ришватчилъи тIегьалеб бугилан хIасил гьабун буго халкъазда гьоркьосеб идараялъ.\nГьел баянал тасдикъ гьарулел руго Россиялъул жанисел ишазул министерлъиялъул Шималияб Кавказалда бугеб вакиллъиялъ кьолел баяназги. Араб соналъ тIатинабун буго 157 цIакъго кIвар бугеб, кIудиял гIарцал рикъараб такъсир. Гьединалго баянал кьолел руго Шималияб Кавказалъул республикабазул прокуратураязги. Щибаб регионалда ришватчилъиялъул такъсирал цIикIкIун руго 2014 соналдаса нахъе 20-25 проценталъ. Гьединго гIемерлъун руго хасаб къагIидаялъ гIуцIарал къокъабаз гьарурал такъсирал.\nХасго гIемерлъун ругоан гьединал такъсирал Дагъистаналда. Республикаялда бугеб цIех-рехалъул идараялъул нухмалъулев Эдуард Кабурнеевасул баяназда рекъон, араб соналъ ришватчилъиялда хурхарал такъсиразул къадар бахана 400-гоялде. Гьездаса 250 уголовияб хIалтIи диваналде кьуна. 20I4 соналъ гьединалго уголовиял хIалтIаби рукIана 25 проценталъ дагь. ТамихIалде цIан вуго жидер хасаб статус бугев 50 хIакимчи: депутатал, муниципалитетазул бутIрул, къуваталъул идарабазул хIалтIухъаби.\nЩай ришватчилъиялда хурхарал такъсирал цIикIкIунел ругел? Гьеб унго-унголъунги такъсирал гIемерлъиялъул гIаламатищ, ялъуни къуваталъул идарабийищ лъикI хIалтIулел ругел абураб суал кьуна «Эркенлъи» радиоялъ «Ришватчилъиялде дандечIараб комиссия» абураб тIолгороссиялъул жамгIияб гIуцIиялъул Дагъистаналда йигей вакил Луиза Сулеймановалъе.\nЛуиза Сулейманова: «Прокуратураялъугун ЦIех-рехалъул идараялъ кьолел баяназда данде ккун, нижеца тIатинарулел такъсиразул къадар гIемер букIуна кидаго, щайгурелъул гIемерисел хIакимзабазда хурхун гьарурал ишал дол идарабаз къала, диваналде риччачIого. Риштватчилъиялда хурхарал такъсирал 20I5 соналъ хIакъикъаталдаги цIикIкIун руго, амма щаялиго 20I4 соналъ къуваталъул идараби жеги цIикIкIун хIалтIулел рукIана. РукIаниги, такъсирал гIемер рагьичIо араб соналъ гIадин. Гьелъ бихьизабулеб буго къуваталъул идарабазул хIалтIуда бараб жо дагьаб букIин, ришватчилъи жибго цIикIкIун букIин. Нижер хIалтIулъги гьебго жо бихьулеб буго. Амма тIатинариялъги жо кколаро, хадуб цIех-рех гьабунги иш рагIалде бахунаро. ГIемерисеб мехалъ диваналъ риччан тола такъсирчагIи. Диван жибго ккола бищунго гIемер ришватчилъи бугеб бакI. Гьениб ришват босунилан тамихIалде цIалев чи цоги батIияб, бигьаяб гIайибги гIунтIизабун, цо гьитIинабго гIакIаги къотIун, туснахъалъув тIамичIого тола».\nГьей йикIана «Ришватчилъиялде дандечIараб комиссия» абураб тIолгороссиялъул жамгIияб гIуцIиялъул Дагъистаналда йигей вакил Луиза Сулейманова.\nДагъистаналъул прокуратураялъул баяназда рекъон, диваналъ тамихI къотIун буго араб соналъ Южно-Сухокумск шагьаралъул бетIерасул хъулухъ тIубалев Валерий Хукиятовасе, Избербашалъул администрациялъул бетIер Зубайру Мустафаевасе, Гъизляралъул администрациялъул бетIер Валерий Аржанухиние.\nОктябрь моцIалъ МахIачхъалаялъул Советский мухъалъул диваналъ тамихIалде цIан руго шагьаралъул лицеялда хIалтIулел рукIарал ришватчагIи. 2009-20I3 соназ гьез кагътида цIалдохъабазул къадарги цIикIкIинабун, пачалихъалдаса босулеб букIун буго гьечIел лъимал кваназариялъухъ гIарац. Гьеб къокъаялъул нухмалъулевлъун вукIарав Мурад ГIумаров цIех-рехалдаса вахчун вуго, хIатта гьесул адвокатаз такъсирияб къокъаялъул хIакъикъияв нухмалъулевлъун рикIкIунев вуго Лъайкьеялъул министерлъиялъул хIалтIухъан Темирхан Халилов.\nРагIалде бахъун буго Халкъияб мажлисалъул депутат, Медицинаялъул академиялъул ректор ГIусманов ГIабдурахIманида тIад гьабураб уголовияб хIалтIи. ЦIех-рехчагIазул баяналда рекъон, гьесда гIунтIизабулеб рекIкI гьабиялъул ва гьересиял документал гьариялъул гIайиб. Гьел киналго тIадехун рехсарал, жидеда гIайиб гIунтIизабулезе диваналъ къотIун буго туснахъалда тIамиялда рухьинчIел гIайибал.


Латин мацӀ — Википедия\nЛати́н мацІ (рахьдал мацІалда — lingua Latina) ккола некІсиял румазул мацІлъун, жибги хІалтІизабулеб букІараб Румалъул империялда. Гъорлъе уна индоевропаялъул мацІазул хъизаналъул италиялъулал мацІазул латингун-фалис гІаркьелалде. Жакъа къоялде латин ккола цохІо бугеб хІалтІизабулеб (гаргадулеб гуреб) некІсиял италиялъула мацІаздасан цояб. Латин мацІалдасан лъугьарал ккола роман мацІал, хутІарал италиялъулал мацІал тІагІана.\nРумалъул Колоссеумалдаса латин хъвай-хъвагІай, Италия\nПачалъи / Республика / Империя\nВулгарияб латин цебетІуна Романиял мацІазде, VI–IX гІасрабазда; формалияб мацІ букІана гІелмуялъул болмацІлъун гьоркьохъел гІасрабазул Европаялда ва Киликиялда, гьединго католикияб килисаялул мукъадасаб мацІлъун.\nНекІо: Румалъул грамматикчагІазул/реторикчагІазул школа\nГьанже: Латиналъул понтификалияб академия\nТраян императорасул заманалда букІараб Румалъул империялъул бищун гІатІидал гІурхъабазул (c. 117 н. щ.) ва латиналда кІалъалез нухмалъи гьабулеб ракь-мухъалъул (бецІ-багІараб) харитІа. Латин гуреби цогидал мацІалги рукІана империялда.\nЛатин мацІалъул ирсилаллъун кколел гьанжесел романиял мацІазул диапазон Европаялда.\nLapis Niger (ЧІегІераб гамачІ) — латин хъвай-хъвагІи тІад бугел бищун цересел монументазул цояб\nГьединго латин мацІ хъвай-хъваги бугел индоевропиял мацІазул бищун цебесезул цояблъун.\nЖакъа къоялъ латин мацІ ккола Понтификасул тахалъул, Мальтаялъул орденалъул ва Ватиканалъул, гьединго Румгун-католикияб килисаялъул расмияб мацІлъун.\nЛатин мацІ лексикияб ва рамматикияб рахъалъ ккола бечедаб мацІалъун. Латиналъул рагІабазул гІемераб къадар буго Европалъул ва цогидал мацІазда гъорлъ (авар мацІалде гІунтІунги).\n↑ "Schools", Britannica (1911 ed.)\n↑ Кацман, Покровская 2006.\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=Латин_мацӀ&oldid=77427»\nПоследний раз редактировалась 15 январ 2022 в 17:40\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабураб заман: 17:40, 15 январ 2022.


ЦIадаса ХIамзатил васги Расулил вацги\n21 маялда цIех-рехал гьариялъул рахъалъ Дагъистаналда бугеб федералияб централда (РАНалъул ДФИЦ) цебе ХIажи ХIамзатовасе памятникги лъуна, гьесул хIурматалда гIелмияб конференцияги тIобитIана. Гьенир данделъун рукIана гIалимчиясул гIага-божарал, районцоял, ишцоял ва гьесул ирсалъул къимат гьабулел ракьцоял.\nПамятник гьабун буго скульптор Шамил КанайхIажиевас. Гьеб ккола гIалимчиясе республикаялда лъураб тIоцебесеб памятник. ГIурусазул классик Лев Толстоясегун наиб ХIажимурадие МахIачхъалаялда лъураб памятникги гьевго скульпторас гьабуна.\nГIелму цебетIеялъе ХIажияс лъураб бутIаялъул бицунаго, гьадинал хIужабазде кIвар кьуна гьесулгун ишцояз - хъвай-хъвагIай гьечIел халкъазул мацIаздагун гIурус мацIалда словарал ва Дагъистаналъул халкъазул фольклор бихьизабулел томал риччазе квербакъи гьаби. Гьединго гуманитариял гIелмаби цIакъго церетIезаризе, гIелмиял хIалтIухъаби хIадуризе лъугьин.\nХIажи ХIамзатовас нухмалъи гьабулаан пагьму бугел гIолилазе квербакъулеб, ХIажи МахIачевасул цIаралда бугеб фондалъеги. ДФИЦалъул нухмалъулев Акай Муртазаевас абуна Дагъистаналъулгун Кавказалъул темаялда тIад хIалтIулагоги РАНалъул хIакъикъияв членлъун вахъине бегьулеблъиги бихьизабунила ХIажияс, - ИЛАНГ.\nГIелмияб конференциялда бицана гьесул гIумрудул нух цин медицинаялдаса, цинги математикаялдаса, хадуб литератураялдаса байбихьиялъул хIакъалъулъ. Гьединго цо-цо гIалимзабаз, жидерго докладалги гьоркьор къотIизарун, ракIалде щвезабулеб букIана ХIамзатил ХIажияс жидеего гьабураб асаралъул.\nМасала, искусствовед Гулизар Султановалъ бицухъе, 1965 соналда Ленинградалъул театралъулгун музыкаялъул ва кинематографиялъул институтги лъугIун, практикаялъ Дагъистаналъул радиоялда хIалтIулей гьелъие машгьурал гIадамазул хIакъалъулъ очеркал хIадуризе тIадкъан буго ХIажи ХIамзатовас.\n«Хадуй дун Ленинградалде тIад юссана. Росасеги ун, ясги гьаюн, росулъе ана. Гьений дун учительницалъун хIалтIулей йикIана. Гьеб мехалда ХIажи ХIамзатовас витIун вачIана цо журналист, МахIачхъалаялде ячIайин гьаризе. Гьедин гьес кумек гьабуна дир яс ясли-ахалде йосизеги, дунгоги телерадиокомпаниялде ячана. ХIажи ХIамзатов абуни дида, практикаялъ МахIачхъалаялде ячIинегIан, лъалев чицин вукIинчIо. Гьедин къимат гьабулаан гьес лъай бугел чагIазул, хасго гIолилазул.\nСеверияб Кавказалда кибниги гьечIеб искусствоялъул отделги рагьана ИЯЛИялда ХIажи ХIамзатовас. Грузиялъул ГIелмабазул академиялъул къагIидаялда гьенир лабораториялгун мастерскаял рагьизеги анищ букIана гьесул.\nДагъистаналъул театралияб, изобразительнияб, прикладнияб, музыкалияб ва цогидал искусствабазул ва гьезул тарихалъул хIакъалъулъ нижер отделалъ къватIире риччарал тIахьал лъугьана культурая лъул хIалтIухъабазе цIакъго пайда цIикIкIараллъун.\nДида киданиги рагIичIо сессиязда, конференциязда яги цоги бакIалда гьаракь борхизабун, хъачIго гьев кIалъалев. Щивав хIалтIухъанасдехун адабалда кIалъалаан», - илан бицана Г. Султановалъ\nГьанжего-гьанже вузги лъугIун, ДНЦялде хIалтIизе вачIарав МуртазагIали ХIажиевасе (тарихиял гIелмабазул доктор – авт.) асар гьабун бугоан «Хирияв Муртузие» абун, ГIелмияб централъул председатель ХIажи ХIамзатовас тIехь сайгъат гьабиялъ.\n«Москваялда аспирантураялда цIалулеб мехалда эмен хвана дир. Гьединлъидал ДНЦялде хIалтIизе лъугьаралдаса нахъе дидехун инсулаб бербалагьи гьабулаан ХIажияс.\nГIелмуялдехун бербалагьи загIиплъарал 1990-абилел соназда Дагъистаналъул ГIелмияб цен- тралъул ирс цIунун хутIиялъе ХIажи ХIамзатовас кIудияб хIалтIи гьабунин бицана филологиял гIелмабазул доктор МухIамад МухIамадовас. Амма доб мехалда республикаялъул тIалъиялдаги ишцояздаги гьоркьор рукIанила гьесул рахъ кколарел чагIи.\nГьеб конференциялда гIахьаллъарав информациялъулгун печаталъул министр ГIумаргIусман ХIажиевасда лъикIаблъун бихьулеб бугоан Дагъистаналъул литератураялъул кIвар бугел асарал миллиял газет-журналазда рахъизе.\n«ХIажи ХIамзатов хун анцIго сон аниги, гьесул бицунареб къо букIунаро нижер. Нижеца ракIалде щвезабула къокъаб, мухIканаб гьесул калам, махсаро-хочIги, рилълъинги, балагьиги. Гьединал чагIи холаро, гьел чIаго рукIуна ни лъер ракIазулъ… ТарихчагIаз гьев рикIкIунаан тарихчилъун, литера- туроведаз – литератураялда тIад чIарав гIалимчилъун, бакъбаккул рахъалъул улкабазул тарихгун мада- ният лъазабулел гIалимзабаз – жидеравголъун. Нижеца абуни ХIажи ХIамзатов рикIкIунаан мацIазда тIадчIарав гIалимчилъун. Гьесда лъалаан аслиял масъалаби гIисинал суалаздаса ратIа рахъизе. Цо нухалда нижеда цадахъ хIалтIулев вукIарав СагIид ГIалиханов вачIана гьесухъе толковияб словарь бахъизе кколин бицине. ХIажияс гьесие жаваб кьу- на щибаб жоялъул жинди-жиндир заман букIунин. Гьединлъидал гьеб словарь бахъизе жеги заман щун гьечIин. Гьес абуна цин рахъизе кколила миллиялгун гIурус, терминологиялъул ва цогидал словарал. Гьездаса хадуб гурони бахъизе бегьуларила толковияб словарь.\nГьединго ХIажи ХIамзатовасе рекIее гIолароан цо-цо гIалимзабаз Дагъистаналъул мацIал Европая лъул мацIазда данде кквезе лъугьин. Нилъерго гьанир ругел мацIал щай гьедин дандекквезе бегьуларелин гьикъулаан гьес.\nХIажи ХIамзатов вукIана кутакалда магIна бугев чи. ХIалтIул къваригIелалъ рачIарал чагIазда цIакъ гIадатго кIалъалаан. Гьезул рокъоб бугеб къварилъи-гIатIилъигицин гьикъулаан ХIажияс», - абун бицана филологиял гIелмабазул кандидат Саймат Юзбековалъ.\nЛенинградалъул университеталда иранистикаялъеги цIалун, аспирантураги лъугIизабун, ДНЦялде хIалтIизе ячIарай ПатIимат ГIалибеговалда гьес гьикъун буго Дагъистаналъулгун Ираналъул культуриял ва тарихиял бухьеназда тIасан жинцаго хъвараб тIехьалъул цо бутIаялда тIасан пикру.\n«Доб заманалда Ираналъул бицунелъул гIицIго рагъазул бицунаан (Надир-шагьасул, къажаразул, гIезегIан мехалъ Ираналда тIад кверщел букIарал сефевидазул хIакъалъулъ). Культураялъул цIар бахъулароан. Амма ХIажи ХIамзатовас гьениб мухIканго бихьизабун букIана Дагъистаналъул мацIазе, литератураялъе Ираналъ гьабураб асаралъул. Гьеб кутакалда гIадлъана дида. Гьесде щвезегIан лъицаниги бицун букIинчIо Ираналъ нилъехъе гьарурал чабхъеназ, рагъаз нилъер рухIияб рахъалъе ккараб пайдаялъул. Гьанжего-гьанже цIалун яхъарай гьайги щийин течIого, кIудияв гIалимчияс доб мехалда диргун гIакълу дандбаялъ кутакалда лъикIаб асар гьабун букIана дие.\nХадуб дос малъулаан дурго ботIролъе бачIараб пикру хъвайилан. Гьелъ дун дагьай гIажаиблъизаюнги йикIана. Щайгурелъул советияб заманалда гьедин эркенго хъвалеб гIадатги букIинчIого, цого коцонир кьабурал жал кинигин, тIубарал трафаретал гIадал жал хъвалаан», - абун бицана гIалимчIужу ПатIимат ГIалибеговалъ.\nГьебго къоялъ Поэзиялъул театралда букIана ХIажи ХIамзатов ракIалде щвезавиялъул сордоги. Гьениб археолог МуртазагIали ХIажиевас бицана ХIажи ХIамзатовасе гIумруялда жаниб кIвар бугеб мурад кIиго букIанила – ЦIадаса ХIамзатил вас ва Расулил вац абураб даража цIуни. Гьединлъидал гьеб кIиябго цIаралъе ритIухъавлъунги хутIанила гьев.\nНужеца жакъа жиндие инсул лъаларел рукIарал чанги рахъал рагьанин, гьаб залалда жаниб гьесул рухIги боржанхъулеб батилин абураб пикру загьир гьабуна гьениб ХIажиясул вас ХIамзатицаги.\nДругие материалы в этой категории: « ХIабщиса рагIул устар\t«Лётчикал холаро, гьел гьаваялде роржун уна» »


Дагъистаналдаги, тIолабго Шималияб Кавказалдаги тIоритIулел митингазул, протесталъул акциязул хаслъи бугин рикIкIунеб буго жамгIияв хIаракатчи Шамилов МахIамадицаги Гъизилюрталдаса блогер Бадрудин Ибрагьимовасги. КIиясулго пикруялда, гьел акциязул хасияталда буго тухумчилъиялъулги миллатчилъиялъулги лъалкI.\nБадрудин Ибрагьимовасул пикруялда, Шималияб Кавказалда, хасго Дагъистаналда митингал яги протесталъул цогидал акцияби рикьизе бегьула чанго тайпаялде.\nКIудияб пачалихъалъул хъулухъалда вугев жидер гIагарав чи яги росоцояв хъулухъалдаса махIрум гьавизе виччангутIиялъул мурадалда тIоритIулел митингал республикаялда рикIкIине бегьулин гIадатиялъунин, абулеб буго гьес.\nАкциязул кIиабилеб тайпаги чанги хурхараб букIунин пачалихъиял хъулухъаздаги локалиял интересаздаги, гьезул гIахьалчагIи рукIунин аслияб къагIидаялда цо миллаталъул чагIиян, рикIунеб буго блогерас.\nГIадамал данде ракIариялъул лъабабилеб багьана гIуралъ тIибитIараб бугин ахирисел, «КТОязулин» абизе бегьулел соназдайин. Гьединал акциязул гIахьалчагIи кколин аслияб къагIидаялда низам цIунулез «рохьилазде» хурхен бугин абун ккурал яги жал кире ккаралали лъачIого тIагIарал гIолохъабазул гIага-божарал яги росоцоялин, абулеб буго Ибрагьимовас.\nГьесулго пикруялда, гIемер халкъ гIахьаллъараб акциязул иргадулаб тайпа хурхараб букIуна чанги пуланаб росдае яги гIадамазул къокъаялъе сундухъ букIаниги рихьизарурал пуланал гIарцил компенсацияби яги харжал заманалда кьунгутIиялда.\nМитингазул тайпабазул бицунаго, Ибрагьимовас кIвар буссинабулеб буго, гьел киназулго цо гIаммаб хаслъи букIиналде - гьединал митингазда нахъ рукIунин цо чиясул яги пуланаб къокъаялъул интересалин ва тIолабго пачалихъалъул яги халкъалъул интересал загьир гьарулел акцияби Дагъистаналда тIоритIуларин абизе бегьулин, жубалеб буго блогерас ва кIвар буссинабулеб буго цо-цо митингал ракIариялъе гIараццин хIалтIизабулеб букIиналде.\nНизам цIунулезул профессионалияб цолъиялъул лидер МахIамад Шамиловас рикIкIунеб буго, Дагъистаналъул халкъазул гIаммал проблемаби рехсон, гIаммал тIалабал загьир гьарун гIадамал къватIире рахъунгутIиялъе аслияб багьана ккола, пачалихъиял хъулухъчагIазул миллатаздагьоркьосеб гьуинлъиялъул бакIалда гIагсалда рокьукълъи бижинабиялъул хьвада-чIвади букIиналда.\nШамиловасул пикруялда, митингазда хурхун Дагъистаналда загьирлъеб хIакъикъаталъ бихьизабулеб буго республикаялда гражданияб жамгIият гьечIолъи яги гьелъул тохлъи.\nДагъистаниязул митингазул хаслъиялда сверун\nХъутабазе росабазул статус кьеялде данде\nНасрутдиновас жив гIайибияв гьечIин лъазабулеб буго\nРагIи хвараб тIалъиги тIарамагъада гуккарал гIадамалги


Чачан Республикаялъул бетIер Къадыров Рамзаница жиндирго Инстаграммалда 12 ноябрялда хъван букIана: «Ислам-диналъул тушман Тархан Батирашвили, ай ГIумар Шишани – чIван вугин абун. Гьадинаб жаза гьабизехъин бугин Россиялъе ва чачан халкъалъе хIинкъаби кьолел ва бусурбабазул би гIодобе тIолел щиназе. Аллагьу Акбар», ян абун.\nХадуб Къадыровасул Инстаграммалдаса гьеб лъазаби нахъе босун букIана. Щибха ккараб? Баян гьабулеб буго чачаназул тарихчи ва политолог, Парижалъул Сорбонна университеталъул профессор Вачагаев Майрбегица.\nМайрбек Вачагаев: «Инстаграмалда бугеб жиндирго хасаб гьумералда Рамзан Къадыровас загьирабураб сураталде балагьун, абизе бегьула гьелда божизе кколарин, щай гурелъул гъов Шишани ичIго нухалъ чIван вукIиналъул.\nСон гьабураб лъазабиялда рекъон гьев гьале анцIиабилеб нухалъ чIвана. Гьай-гьай киналго гIадамалго гIадин гьевги ахир-къад гIумруялдаса ватIалъила. Амма гьаб рехсараб сураталъ кIудияб интерес баккинабулеб буго.\nГIумар Шишанида цIакъ релъарав чи вихьула гьелда. Гьев кколаан сагIудитазул къукъаялъул вакил. Аль Кусейра шагьаралда аскIоб багъарараб кьалда чIван вуго дов чи. ХIужа ккана гъоркьисала 8-9 маялда.\nГьале Инстаграммалда загьирабураб гьаб сурат гIарабазул ва исламиял киналго сайтазда загьирабун букIана. Хадуб 19 маялда Франциялъул ва Британиялъул газетабаздаги загьирабун букIана гьеб.\nРехсараб сурат бигьаго батизе бегьула Googl-сайталъул кумекалдалъун. ПалхIасил, Къадыровасул гор-свериялъ гьесие гьересияб информация кьуна. Сураталда вугев чи хIакъикъаталдаги чIван вуго, амма гьев ГIумар Шишани гурин такрар гьабулеб буго дица.\nТIадежоялъеги рузман къоялъ гьесул вакил Абу Мусаца лъазабуна жив хамиз къоялъул къаси ГIумар Шишанигун дандчIванин. Гьебги мекъаб хабар бугониги, рехсараб сураталда бан абизе ккараб буго, дов чIварав чи ГIумар Шишани гурин».\nЭР: - Гьениб ракIалде щвезабизе бегьула гьадинаб хIужа. Имарат Кавказалъул амир ГIумаров Доку чIван вугин абураб лъазабиги чанги нухалъ загьирабун букIана ахирисел соназда жаниб. Кин дуда кколеб цо нухалъ гьабураб гъалатI хадуб чанги нухалъ такрарлъизабиялъ тIадтаразул къадру хвезабулеб гьечIищ? Гьезда гьеб бичIуларищ?\nМайрбек Вачагаев: «Дуца кьолеб суал - гьеб буго гIакъилав чияс кьезе кколеб суал. Амма Рамзан Къадыровасда сон (ай хамиз къоялъ) баркарав анцI-анцI азарго чиясда кIвеларо хIакъикъат лъазе. Ай - дов ГIумар Шишани чIван вугищ-гьечIищали.\nБатизе бегьула Шишани хIакъикъаталдаги чIван хадусала гьесда гьеб лъала. Амма Къадыровасул Инстарграммалда гуребги - цIар араб Рейтер агентлъиялъул сайталдаги гьересияб хабар загьирабун бугоан "Moskow Time" газетаялъул баяналда мугъ чIвай гьабун.\nГьалеха, гьадинал агентлъаби гьересиял харбазда божулб мехалда щибха абилеб мисалалъе Сибиралда ялъуни Калуга икълималда гIумру гьабулел гIадамазда бан?\nГьадинал гьересиял харбал загьирарулезул цохIого цо мурад буго - жиндирго асар бихьизабизе, жиндирги гIахьаллъи бугин гьабураб ишалда абун. Россиялде данде чIарав гьев Шишани гьанже чIван вугин, абун.\nГьале аслияб мурад. Амма гьеб мурад тIубазабун гьечIо - араб соналда бахъараб сурат загьирабун букIиндал.\nГIумар аш-Шишанида ва "Исламияб пачалихъалда" Чачан республикаялъул бетIер Къадыров Рамзанил ццим бахъун буго гьел яргъид гIуцIарал экстремистаз Шималияб Кавказалдаги жигьад байбихьизе гIаммал гьабун букIиналъ.\nЛъалеб букIахъе Сириялда Исламияб Пачалихъалъул кьеразда гъорлъ Россиялде данде чIолел гIемерал чачан миллаталъул гIадамал руго.\nХасго гьеб сабаблъун жиндирго миллияб хIинкъи гьечIолъиялъул шартIал щулалъизаhизе хIаракат бахъулеб буго чачаназул тIадтараз.\nМисалалъе гъоркьисала 13 декабрялда интервью кьолаго ГIумар Шишаница абуна, кватIичIого жал Чачан республикаялде рачIине ругин.\nДол Сириялда рагъулел чачаназ чанги нухалъ хIинкъи кьолаан живго Къадыровасдеги. Гьав рехсарав ГIумар аш-Шишаница гуревги – Сейфуллагь Аш-Шишани абурав нусибетIерасги. Гьезда Къадыровас абулеб буго гьел ругин Ислам-диналъул тушбаби».


1. Фессалоникийцам 3:5\nГьеб параялъго вацаз гамида рекІине ралъдал рагІалде витІана Павел. Силаги Тимофейги гьенирго чІана. Павел тІовитІизе ун рукІарал гІадамал, Афиниялде гьевги щвезавун, хехго жинда тІаде щвайилан Силахъеги Тимофейихъеги гьесул ругьелги босун, тІадруссун рачІана. Силаги Тимофейги рачІинегІан Афиниялда чІун вукІарав Павелил цІакъ ракІ бакъвана гьеб шагьаралда гьересиаллагьзабазул гІемерал суратал рихьун. Воре, МасихІил Рохалил хабаралъ малъухъе хьваде. Дие рагІизе бокьилаан, дун гьенив вугониги гьечІониги, Рохалил хабаралда божиялъе гІоло цо хІал ккун чІун цадахъго къеркьолел ругин нужилан. Гьединлъидалин, ратІалъи хІехьезе кІвечІого, дица нужехъе Тимофей витІарав, нужер иман щулаго бугищали лъазе. Илбисалъ нужги къосинарун нижер кинабго хІаракат гІадада ккезе бегьилищ?!


МухIаммад Мухтар Бабатов халкъалда гъорлъ машгьурав вукIана Кяхулаялдаса МухIаммад Мухтар шайих абун, гьес гIумру гьабураб бакI МахIачхъалаялдаса рикIкIад гьечIеб Кяхулай росу букIиналъ.\nБатIи-батIиял баяназда рекъон гьесул муридзабазул къадарги лъабазаридаса анцIазар чиясде бахунеб буго.\nШайихас жиндирго вагIзаби ва тIолго насихIатчилъи гьабулеб букIун буго аслияб куцалда лъарагI мацIалда. ЛъарагIазул жамгIияталда гъорлъ гьесул кIудияб цIайиги букIанин абулеб буго МахIачхъалаялъул Венгеразул рагъухъабазул къватIалда бугеб мажгиталъул имам хисулев МухIамад МухIамадовас.\nКяхулаялдаса МухIаммад Мухтар рикIкIад вукIанин Дагъистаналъул РухIияб идараялдаса, щай гурелъул гьесие къабулал рукIинчIин шаргIалде данде кколарел жал ва динги цогидабги жубазабийин баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе имам хисулев МухIамад МухIамадовас.\nМухIамад МухIамадов: «Гьес гIелмияб хIалтIи гьабулаан, динияб лъай кьей, вагIза-насихIатал гьариялда тIадчIолаан, цадахъго гьев вукIана цIакъго машгьурав маслигIатчи хIисабалда. Рагъ-кьал ккарал, ричIчIунутIиял ккарал чагIи рачIунаан гьесухъе маслигIаталда хадур, Цо киб бугониги ккараб жо букIун маслигIаталъе ахIаравгоги вачIунаан гьев, киданиги инкар гьабулароан. ГIемерал мажгитазул имамал ккола гьесул цIалдохъаби. Цо кинаб букIанги хIукмуялда бан гьеб мекъи гьабун бугин абунани лъицаниги, гьес бичIчIизабулаан, гьеб хIукму гьабиялъе гIиллаби ва гьеб щай гьедин гьабурабали. Гьев халкъгун цадахъ вугев чи вукIана, халкъги гьесул пикрудахъ гIенеккулаан. Цадахъго, гьанже цо-цо цо рухIиял церехъабазулъ бугеб, жалго гIадамаздаса ратIа гьари, гьесулъ букIинчIо. РукIинчIо гьев цIунелел чагIи ва цогидаб».\nЖамгIияв хIаракатчи Абакар Абакаровасул пикруялда МухIаммад Мухтар шайихасул аслияб хIаракатчилъи букIун буго бусурбабазул уммат бикьизе тунгутIиялъе гьабулеб хIалтIулъ. Накъшубандияб тIаикъаталъул Дагъистаналда рукIарал лъабго гIалимчи ЧIикIаса СагIид афандида, ХIурикIалдаса Сиражудидаса хадув цо хутIарав вукIанила гьев\nАбакар Абакаров: «Дида гьесул хIакъалъулъ цебегоялдаса гIемер бицунеб рагIун, гьесухъе ана дун, ва гьев лъикI лъалаан. Гьев вукIана гIемер рахъал ругев чи. Киналго Дагъистаналъул рухIиял мадрасабаз къабул гьавулаан гьев ва гьесул кIудияб цIайиги букIана. ГIемераб хIалIтIи гьабулеб букIана гьес халкъалда гъорлъ цолъи цIуниялъе ва жиндирго мутагIилзабаздаги гьебго малъулеб букIана. Гъваридаб лъай бугев чи вукIана гьев».\nМухIаммад Мухтар гьавун вуго 1954 соналъ, Гъарабудахкент мухъалъул Параул росулъ. Совет хIукумат биххизегIан гьев вукIун вуго Тарки росдал имамлъун. 1989 соналдаса бахъун гьес бетIерлъи гьабун буго Шималияб Кавказалъул бусурбабазул рухIияб идараялъе, хIукумат биххигун, гьеб хадубккун щибаб республикаялъул идарабазде биххизегIан. Совет хIукумат биххун хадусеб заманалда гьев вукIун вуго хIежалде ине гIадамазе рес щвеялъул рахъ ккун гIемер хIалтIи гьабурав чилъун.\nМухIаммад Мухтар шайих унтун вукIун вуго ахираб заманалда , 11 ноябралъул сардилъ гьев къадаралде щун вуго. 12 ноябралда шайих вукъун вуго Кяхулай росулъ.


Больница къачIазе 100 миллион\n23 марталда букIараб Оперативияб штабалъул данделъиялда Сергей Меликовас тIадкъай кьуна республикаялъул тIомолгун венерологиял унтабазул диспансер къачIазе. 1972 соналдаго бараб больницаялда гьелдаса нахъе цониги нухалъ гьабун…\nГIансиялъ росабалъе нух къана\n24 марталда Анцухъ мухъалде гIансиги тIун, 29 росулъе нух къотIана. Хехаб заманалда жаниб нух бацIцIад гьабизе бугин лъазабуна республикаялъул Транспорталъул министерствоялъ. 21 марталда Рутул районалъул…\nСпортсменасда гIайиб батичIо\n23 марталда ДРялъул Верховный судалъ ритIухъ гьавуна 2018 соналда Росгвардиялъул хIалтIухъан Мурад Рамазанов чIваялда гIайиб гIунтIизабулев вукIарав ШагIбан Мачиев. Гьев ккола рагъулаб самбоялъул рахъалъ чемпион.…\nРии-их битIаги, хур цIун бачIаги\nИх тIаде щвей кIодо гьабулеб байрам букIана араб рузман къоялъ МахIачхъалаялда. ГIемермиллатазулаб Дагъистаналъул кьерал, магIарухъ гIурал нигIматазул махI, гIасрабаз цIунарал бакънал, умумузул ретIакъаялъулъ фольклоралъул гьунарчагIи…\nДГУМялъул студентал Баркалаялъул кагътаздалъун кIодо гьаруна улкаялъул президентас. Гьал къоязда ДРялъул ГIолилазул рахъалъ министерствоялъул коллегиялда жамгIияб гIумруялда жаниб бихьизабураб хIаракаталъул ва цогидабги жигараб хIалтIуе гIоло…\nРакь багъариялъул бицунеб выставка\nМахIачхъалаялъул тарихалъул музеялда тIобитIулеб буго 1970 соналъул 14 маялда Дагъистаналда ккараб ракь багъариялъул бицунеб выставка. Гьенир лъун руго доб мехалда риххарал минабазул, къватIир хутIарал гIадамазул,…\nЖагъаллъараб кьоялъ къо хIехьечIо\n15 марталда Шамил районалда бугеб кьодул цо сакги биххун, нухги къотIун хутIана лъабго росу: Гьоор, Гьоор-Хьиндахъ ва КъахIиб. Биххун унаго гъоркье бортана гьелда тIасан унеб…\n2020 соналда Дагъистаналда ккуна ччугIил 22 азарго тонна\n17 марталда ДРялъул хIукуматалда тIобитIараб данделъиялда гьоркьоб лъун букIана ччугIил магIишат цебетIезабиялда хурхараб суал. ЧчугIа гIезабулел магIишатазе субсидияздалъун санайилго пачалихъалъ кумек гьабулин бицана хIукуматалъул председатель…\nПартиялъул цевехъан вищана\nНилъер республикаялда «Партия Роста» абураб партиялъул нухмалъулевлъун вищана Гъизилюрт районалъул бетIерлъун вукIарав МухIамад ШагIбановасул вац ГIалиасхIаб (гьевги заманаялъ гьебго хъулухъалда вуго). Россиялда гьеб партиялъул цевехъан…


ДурхIнани бамсриихъу - Статьи - Сетевое издание «Кала-корейш медиа»\n05.07.2018 08:41 Четверг\nДахадаевла районна администрациялизиб дурхIнани дуцIрумла манзиллизиб бамсриихънила масъала хIербариб. Ил масъайчила июльла хIябличиб дураберкIибси заседаниеличир сунесра районна бекI Жаруллагь ГIямаровли бекIдеш дируси, муниципалитетла структурабала подразделениебала руководительтани бутIакьяндеш дариб.\nБалбуцличир дурхIнани дуцIрумлизиб арадеш ункъбирахънила мурадличил бамсриихъни гIяхIил бетерхахъес хIяжатли биъниличила гъай детаур.\nДурхIнала арадеш ункъбирахънила балбуцла башрличила бурули гъайрухъун районна дурхIнала творчествола юртла директор Светлана Мирзаева.\n«Гьаларти дусмазибван иш дуслизибра лагерьтази ва цархIилти бамсриихъути меранази районна багьудила учреждениебала 1500 дурхIя дуцIрумла манзиллизиб бархьес пикрибарилра.\nДуцIрумлизиб дурхIни имцIаливан спортла хIязанази ихъур. Илдала лугIи 600-личибра имцIали бирар.\n«Солнечный берег», «Надежда», «Волна», «Костёр», «Планета», «Орлёнок» ибти лагерьтази 800 дурхIя бурхьути саби. ИшбархIи бамсриихъутала лугIи 263 саби», — буриб Мирзаевани.\nГIур муниципалитетла руководительли школала гIямруличи ахIебаибтани бамсриихъниличила ва илдала арадеш мяхIкамбирнила мурадличил дурадуркIути баркьудлумала сияхI цалабяхъниличила хабарасиб.\n«БегI гьалабси яргализиб гьарил лагерь хасбарибси саби духIнала арадеш мяхIкамбирнилис. Арадеш мяхIкамбирнила далдуцуни тухтуртала кумекличилцун ахIен дурадуркIути, ил баркьудилизи битIикIути саби социальный педагог ва психолог. Илдани дурхIнала излумала дурарадли, сегъунти челукьути лерал белгидиру ва хIяжатси кумек гIеббиахъу. Чула лерилра бетуцуни пайдаладирули илдани дурхIни саби-сабил пикрибикIахъес, гьалабяхI башахъес ва илдала бухъя-зегъа ункъдиахъес кумекбиру», — или буриб Жаруллагь ГIямаровли.\nБалбуцла ахирличибра муниципалитетла бекIли ахъбуцибси масъалала шайчибси хIянчи ункъбарахъес хъарбариб. ГIур ишкьяйда буриб: «ДуцIрумла замана бамсриихънили дурхIни саби-сабил бузахъес бурсибиру, гьабкьябигъунти декIарбарахъес, дурхIнала бархбасуни чIумадиахъес кумекбиру. Гьарил дурхIялис имканти алкIан ункъли бамсриахъес ва каникультала замана сунела зилантачил бархбас чIумабиахъес».


ЗАМАНА - ЧеалкIуси наслулис пайдаласи\n22 октября, 2020. Четверг 09:33\nИшдуслизиб хIяйнайс дурабуркIуси саби дубурлантас лебгIеб мягIничебсили бетаурси Дагъиста культурала ва мезанала БархIи. Илгъуна балбуц дураберкIес пикрибарибсири ДР-ла миллатла политикала Министерстволи. Гьар дуслизиб илгъуна байрам дурабуркIни нешла мез мяхIкамдирнила ва гьаладяхI дикнила масъала арзес кумекли бетарар, республикала дахъал миллатунала культура, тарих ва гIядатуни руркънилис гьаликIли бирар.\nРеспубликализир илдигъунти кьадричерти далдуцуни дурадуркIниличирли жагьилтала пикри битIикIу чула миллатла мезани руркъниличи, хала бегIтала гIядатуни гIерисниличи ва Дагъиста миллатунала мезаначил фильмаби, мультфильмаби хIядурдирниличи. Дунъяла улкнала ва урусла классикунала литературала произведениеби нешла мезличи шурдалтес имканти алкIан.\nХаласи иштяхIличил «Шандан секьяйда чIумабиуба» бикIуси Н.Островскийла жуз бучIусири Советунала хIукуматла манзиллизиб школабала бучIантани ва жагьилтани. Ил гIямрула дарслизи халбирули, илавси игит Корчагинничи мешубикес къайгъилизибтири ил бучIутира. Жуз дарган мезличи шурбатурли чебаибхIели, ну ручIули калунси ДугIахъарла урга даражала школализибти дурхIнас ил белчIес ургабикили, гьанбиркур. ЦацабехIтани бурусири: «Урус мезличил белчIунхIели дахъал баянти хIергъули дуилра, гьанна нешла мезличил белчIунхIели ил жузли дахъал пайдалати гIякьлуми гIуррара гIердуриб…».\nГIядатли бетаурли саби ил байрамла БархIиличи хIядурбикIули Дагъистайзир декIар-декIарти далдуцуни дурадуркIнира. ЛукIули сари диктантуни, дурадуркIули сари музыкала-литературала вечерти, Дагъиста писательтала ва поэтунала жузала выставкаби гьаладирхьули сари. Дагъиста писательтала ва поэтунала произведениеби ункъли дучIнила конкурсуни дурадуркIнилира школьникунала нешла мезличи ва Дагъиста литератураличи диги имцIадирахъули сари.\nРеспубликала районтазир ва шагьуртазир ил бархIи дурадуркIути далдуцуначи гьаладирхьули сари пагьмучебти устнани дарибти декIар-декIарти мургьи-арцла, урца ва цархIилти ваяхI. Дигеси саби, илар гьарил миллатла палтар ва берклуми чедаэс вирнира.\nБелчIудила заведениебазирра «Нешла мез», «Дагъиста литература», «Дагъиста халкьанала культура ва гIядатуни» ибти темабала черкад гьаргти дурсри, конкурсуни, суратунала выставкаби ва цархIилти далдуцуни дурадуркIули сари. Илкьяйдали нешла мезличи ва вегIла миллатла гIядатуначира культураличира бегIлара биштIати дурхIналара дархли диги имцIадирахъули сари. ВиштIахIейчибадли багьурсигъуна пайдаласи селра лебси ахIен кьалли дурхIнас.\nИмцIа-имцIали илдигъунти шадлихъуни дурадуркIниличирли нушала чеалкIуси наслулизи вегIла миллатла гIяхIтигъунти дурхъати гIядатуни гIерасахъес, давлачебси культураличил илди тянишбарес ва нешла мезличи диги имцIадиахъес имканти алкIули сари. Илгъуна баркьуди жамигIятла бетуцунани, творческая интеллигенцияли, педагогунани ва политикунани гIеббурцалри, гьатIира гIяхIсири.\n16:31, 01 мая 2021, 443\n20:05, 04 мая 2021, 407


«Исламияб пачалихъ» гIуцIиялъе Шималияб Кавказалдаса киналго «рохьилаз» гьа банин лъазаби баккана гьал къоязда YouTube сайталда. Гьеб информациялда рекъон, «Имарат Кавказ» абураб радикалияб гIуцIиялде гъорлъе унел цо хутIичIого киналго радикалиял къукъабаз байгIат гьабуна Абу-Бакр аль Багдадие.\n«Исламияб пачалихъалъе» Шималияб Кавказалдаса «рохьилаз» гьа баялъул хIужжаби цIикIкIунел рукIана ахирисеб заманалда. Жал Абу-Бакрил рагъухъаби ругин тIоцебе лъазабуна Дагъистаналдаса «рохьилаз», хадуб Чачан республикаялдаса радикалаз, гьезда хадуб жидерго лъазабиялгун гIедегIана цогидал республикабаздаса изну гьечIого яргъид гIуцIарал къукъабазде гъорлъе унел.\n«Имарат Кавказ» гIуцIиялъул вукIарав цевехъан ГIалиасхаб Кебековас ва гьанже вугев цевехъан МухIамад Сулеймановас какулел рукIана «Исламияб пачалихъалъе» гьа барал «рохьилал». ЦIияб информациялда тIаса Сулеймановасул кинал пикраби ругелали жеги лъалеб гьечIо - «Имарат Кавказалъул» сайтазда ва блогазда щибго хъван гьечIо гьелда хъинтIун.\nЩай киналго «рохьилаз» гьа бараб «Исламияб пачалихъалъе»? Щайгурелъул «Имарат Кавказалъул» заман ана, гьеб гIуцIи радикалазда бихьулеб гьечIо жигьадалъул тIалабал тIуралелилан рикIкIунел гIуцIиязул тIоцересел кьеразда, гьениб жакъа къоялда «Исламияб пачалихъ» бугин абуна «Эркенлъиялъе» политикиял гIелмабазул доктор Михаил Рощиница.\nСириялда унеб рагъулаб конфликталда гIахьаллъулел ругел Шималияб Кавказалдаса гIемерисел жигьадистал гьанже Россиялде нахъруссине ругин абулеб буго экспертас. «Кавказ жигьадалъулаб рагъалда гIахьаллъулеб регионлъун дуниялалда батIаго рикIкIунеб букIинчIо. Террористазда лъалаан гьединаб регион бугеблъи, радикалиял къукъаби гьенир ругеблъи, амма ахIвал-хIал официалияб хIукуматалъул контролалда гъорлъ бугеблъиги лъалаан гьезда. Гьезда Кавказ бихьулеб букIинчIо рагъулал конфликтал байбихьиялъе кIвар кьезе кколеб регионлъун. Баккараб лъазабиялдаса гьанже бичIулеб буго, гьезул пикру хисараблъи», - илан абуна Рощиница.\n«Эхо Москвы» радиоялъе политолог Денис Соколовас абухъе, радикалиял гIуцIиязул системаялда хиса-басиял гьарулел руго «рохьилаз». «Кин букIаниги терроралде дандечIеялъулъ низам цIунулезул хIасилал руго, изну гьечIого яргъид гIуцIарал къукъабазул чанги цевехъан чIвана къуваталъулаз ахирисеб заманалда. Гьелдалъун «Исламияб пачалихъалъе» гьа бай «рохьилазда» бихьун батила жидерго ишал ва идеяби церетIеялъе цIияб нухлъун», - илан абуна Соколовас.\nШималияб Кавказалдаса киналго «рохьилаз» гьа банин абураб жоялда жиндие божизе захIмалъулеб бугин абуна МГИМОялъул Кавказалъул централъул вакил АхIмад Ярлыкаповас. «Жеги лъалеб гьечIо «Имарат Кавказалъул» цевехъанасул пикру. Гьединго божизе захIмалъулеб буго Карачаево-Черкесиягун Кабардино-Балкариялдаса киналго «рохьилаз» гьа банин. Дагъистаналда ва Чачан республикаялда «Исламияб пачалихъалъул» идеяби церетIолел руго, амма цогидал регионазда хIал батIияб букIана. БичIчIулеб буго «Имарат Кавказалъул» позициял тохлъараллъи, гьеб гIуцIиялъул пропагандаялъул хIалтIи «Исламияб пачалихъалъул» агитациялда дандеккун гьадингосеб жо бугеблъи, амма тIуранго киналго «рохьилаз» гьа банин Абу-Бакрие абураб информациялда гьабсагIат божизе захIмат буго», - ян загьир гьабуна жиндирго пикру экспертас.\n«Исламияб пачалихъалъе» гьа балел «рохьилал» гIемерлъизе ругеблъи экспертаз цебего абулеб букIанин бицана «Эркенлъиялъе» Халкъазда гьоркьосеб кризисалъулаб къукъаялъул консультант Варвара Пахоменкоца.\nВарвара Пахоменко: «КигIан кIкIвар кьезе кколеб суаллъун гьеб бугабали къимат кьезе захIмат буго. Интернеталда руго гьел лъазабиял, амма гьа баялъул цо-цо лъазабиял цереги рукIана ва гьез ахIвал-хIал батIаго хисичIо. Гьединго мухIканго лъалеб гьечIо киналго «рохьилазищ» гьа бараб яги гьезул цо-цо къукъабазищ. Шималияб Кавказалдаса «рохьилазул» цоцалгун коммуникация ай бухьен лъикIаб гьечIеблъи лъала ва гьа баялъул суал кин гьез тIубарабали абизе захIмалъулеб буго. Амма киназго байгIат гьабун батани - гьеб батIаго гIажаиблъизе кколеб жолъун дида бихьуларо. АхIвал-хIал гьелде сверизе бугеблъи цебего абулеб букIана экспертаз. Гьеб гьедин батани, гьанже абизе бегьула регионалияб терроризм Россиялда гьечIин, халкъазда гьоркьосеб экстремизмалъул рагъ улкаялда бачIанин. «Имарат Кавказалъул» методал ахирисел соназда хисана - лъимал ва руччаби ругел бакIазда кьвагьиял гьари гьез тана, гьединго терактазда руччаби гIахьаллъизариялдасаги гьез инкар гьабуна. «Исламияб пачалихъ» буго вахIшиял методазул гIуцIи, радикалиял методазул гIуцIи гIадин лъалаан гьеб».\nЭксперталъ гьединго тIаде жубана, Россиялда ругел «рохьилаз» гIарац цебе регионазда бакIарулеб букIун батани, гьанже гьезул финансазул суал, къватIиса гIарац биччан, тIубазе бугин «Исламияб пачалихъалъ».


ДРялъул росдал магIишаталъул министерствоялъ Кочубеялда данделъи тIобитIана | Экспертасул пикраби | Киназего гIаммаб Россия\nДРялъул росдал магIишаталъул министерствоялъ Кочубеялда данделъи тIобитIана\nИсанаги гарцIазул зарал ккезехъин буго Дагъистаналъул росдал магIишаталъе. Арал соназда дандеккун, исана гьезул къадар цIикIкIине бугилан абулеб буго тIабигIаталда хадуб халкколез. Гьединлъидал, нилъер республикаялъул Калмыкиялъулгун ва Ставрополалъулгун гIорхъабазда гьезул тIинчI баккарабго, Росдал магIишаталъул ва квана-гьекъолел жалазул министерствоялъул хIалтIухъабаз жигар бахъулеб буго гьелде данде гьаризе кколел тадбирал тIуразаризе.\nГьелда бан, 20 маялда росдал магIишаталъул ва квана-гьекъолел жалазул министр ГIабдулмуслим ГIабдулмуслимовас хехаб данделъи ахIана Кочубей поселокалда. ГIодобкъо букIиналъухъ балагьичIого, гьенир гIахьаллъарал магIишатазул нухмалъулезул, фермеразул, киналниги специалистазул баяналъухъги гIинтIамун, хIукму ккана щибаб районалда гIуцIизе гьеб ишалда хурхун хIалтIи гьабулел штабал.\nЦогидал районаздаса цIикIкIараб хIинкъи буго Нугъай районалъул магIишатазда. Гьединлъидал гьеб районалъул администрациялъул заместитель Х. Саитовас тIадчIей гьабуна жамгIияб ва хасаб магIишатазда жакъа къоялде щвезегIан гьарулел ругел хIалуцарал хIалтIабазда. Гьеб районалъул 40 азаргоялде бахараб гектаралда гарцIица тIинчI биччан буго, амма 600 гаялда гурони гьелде данде дару гьабун гьечIо. КватIичIого гьелъ боржине байбихьула ва тIощел хвезабула.\nГьединго гIуцIараб къагIидаялда хIалтIи гьабулеб бугилан баянал кьуна ГIахъуша, Кули, Рутул районазул вакилзабазги фермеразги.\nДанделъиялда пикру буссинабуна тIаде бачIунеб гьеб гарцIил балагьалде данде гьабулеб хIалтIи, Дагъистан Республикаялъул «Ракьул кодексалъул» 19-абилеб статьяялда рекъон, тIоцебесеб иргаялда ракь хIалтIизабулезул, ракьалъул бертIергьабазул жавабчилъиялде кколеблъиялде. Росдал магIишаталъул ва квана-гьекъолел жалазул министерствоялъ гьеб ишалъе гьабизе ккола гьелда рекъараб нухмалъи.\nГьаниб рехсечIого гIоларо гьел гьарулел тадбиразулъ районазул нухмалъулезул жавабчилъиялъул хIакъалъулъги. КигIан кIвар цIикIкIараб, хIалуцараб заман бугониги, хъутабазда жидерго магIишатазде гIицIго ГIахъуша районалъул бетIер гурони щун ватичIо. Хъутабазда жакъа лъолеб буго могьолал культурабазул бачIиналъе, хасалоялде рагIи-хер гIураб къадаралда хадур гьабиялъе кьучI. Амма гьел суалаздехун районазул бутIрузул бербалагьи гIей гьечIеб букIин бихьулеб буго.\nГI. ГIабдулмуслимовас хехаб къагIидаялда загьру речIчIулел ГАРД машинабазул къадар цIикIкIинабизе ресал ратана ва хIажалъани гьеб мурадалда самолетал хIалтIизариялъе амру гьабуна. Химиялъул загьру речIчIун, къачIазе кколеб ракьалъул къадар нилъер республикаялда буго 200 азарго гектаралде гIагарун. Гьеб хIалтIуда хадуб чIезабун буго щулияб хъаравуллъиги. Гьединлъидал гIодориччан чIезе заман гьечIилан лъазабуна министрас.


Анлъабилеб сентябралдаса байбихьун республикаялда унел руго «ХъахIал къункърабазул къоял» абураб Р. ХIамзатовасул цIаралда халкъазда гьоркьосеб литературияб фестиваль.\nИсана гьеб тадбир тIобитIулеб буго 35-абилеб нухалъ. КIудияв шагIир гьавуралдаса исана тIубала 98 сон. Фестивалалъул тIоцебесеб къоялъ гьалбал щвана ДРялъул Хъвадарухъабазул союзалде, 51 соналъ Расулица нуцIа рагьараб ва къараб, гьесул кабинеталъуб бугеб музеялде.\nНахъисеб къоялъ, 7 сентябралда, «Дагъистан» РГВК каналалда тIобитIараб «гургинаб столалдаги» гIахьаллъана гьалбал.\nЩвана гьел «Россия - дир тарих» музеялде, дандчIвана ДГУялъул студенталгун ва мугIалимзабигун.\nШагIир гьавураб къоялъ, 8 сентябралда, киналго рахана Таргъу магIарда бугеб Расулил хабаде, сагIат ичIгоялда ГIурус театралда цебе бугеб гьесул памятникалда цере тIугьдулги лъун, киналго къокъана Ленинил комсомолалъул цIаралда бугеб ахикье.\nРеспубликаялъул хIукуматалъул рахъалдасан кIалъай гьабуна вицепремьер Муслим Телякавовас. 2023 соналда Расул ХIамзатов гьавуралдаса 100 сон тIубай кIодо гьабизе буго тIубараб улкаялдаго. Гьелъул хIакъалъулъ бицана Муслим Телякавовас дагьаб гIатIидго. Президент Владимир Путиница хас гьабун гьелда хурхун бахъараб указалда гъоркь гъулги басун буго. Гьеб указалда рекъон, 2023 сон лъазабун буго ХIамзатовасул лъагIеллъун. Улкаялъул киналго регионазда тIоритIизе руго Расулил хIурматалда дандеруссинал. Ниж тIадчIун хIадурлъулел ругин гьеб тадбиралдеян бицана М. Телякавовас.\nХадув кIалъазе вахъана Россиялъул Хъвадарухъабазул союзалъул нухмалъулев Николай Иванов. Нилъер республикаялъул Хъвадарухъабазул союзалъул правлениялъул нухмалъулев МухIамад АхIмадовасулги букIана лъикIаб кIалъай. ХъахIал къункърабазул сипат цебе чIезабулеб ретIа-къайгун школлъималаз бихьизабуна берцинаб кьурди.\nРасулил къоялде МахIачхъалаялде рачIун рукIана Башкириялдаса, Сириялдаса, СагIудиязул ГIарабиялдаса гьалбал. Данделъи биххун хадуб "литературияб МахIачхъалаялда" свери бахъизеги ана гьел киналго.\nГьединго микьабилеб сентябралда Россиялъул Хъвадарухъабазул союзалъул нухмалъулев Николай Ивановгун дандчIвана республикаялъул бетIер Сергей Меликовги.\nДандчIваялда гIахьаллъи гьабуна МухIамад АхIмадовасги, ДРялъул культураялъул министр Зарема Бутаевалъги.\nРасул ХIамзатовасул гьунаралъул тIадегIанлъиялъеги, мегIергIан борхатаб гьесул поэзиялъеги кIудияб къиматги кьун, Сергей Меликовасги бицана 2023 соналда кIодо гьабизе бугин шагIирас 100 сон баялъул юбилей.\nГьес абуна хIисабалде росичIого тарал цо-цо жалги хутIун ругин гьеб тадбиралда хурхун ва гьездеги кIвар кьезе бугин. Мисалалъе, Москваялда Расул ХIамзатовасул юбилеялъул хIурматалда «Дагъистаналъул анкь» абураб тадбир тIобитIани лъикIаб букIинаанин. Гьединго кIудияв шагIирасул юбилеялда хурхун тадбирал гьаризе бегьулин къватIисел пачалихъаздаги.\nГIурус театралда, Расулил памятникалда цебе лъай-хъвай ккана дир Калугаялдаса гIолохъанай шагIир Фериде Ибрагьимовалъулгун. Гьелъул умумул ккола Сулейман-СтIал районалдаса. 40 соналъ цере гочун руго гьел гIурус ракьалде. Фериде гьаюна ва гIуна Калуга шагьаралда. Анлъго сон баралдаса нахъе хъвалел руго гьелъ кучIдул. ЦIакъ бокьулеб буго гьелъие поэзияги Расул ХIамзатовасул творчествоги. КIудияв шагIирасул хIурматалда тIобитIулеб тадбиралде щвезелъун ячIанин жий ватIаналдеян бицана Феридеца.\nКалугаялда гьелъ гIуцIун буго литература бокьулел гIолилазул къокъа. Гьединго интернеталда «Ютуб-каналалдаги» рагьун буго гьединабго канал. Расулил кучIдул жинца гьенисан цIалулин абуна гьелъ.\nГьей ккола Москва шагьаралъул Хъвадарухъаби-таржамачагIазул союзалъулги, Профессионалиял литераторазул союзалъулги вакил. Миллияб ретIелги ретIун ячIун йикIана гьей Расулил памятникалда цере тIугьдул лъезе.\nКIудияв шагIирасул хIурматалда тIоритIулел тадбирал халат рахъине руго 10 сентябралде щвезегIан. Хъвадарухъабазул кIудияб къокъа щвезе буго Дербенталде, Гъунибе ва гьединго шагIирасул ватIан Хунзахъегун ЦIада росулъе.\nГьелъул хIакъалъулъ нижеца гIатIидго хъвазе буго газеталъул хадусеб номералда.\nПрочитано 32 раз\tПоследнее изменение Пятница, 10 сентября 2021 13:12\nДругие материалы в этой категории: « Гъизилюрталъул «долгостроял» ран лъугIизеги рес буго\t«Къункърабазулгун» къо-лъикI гьабуна »


Щивасул гIумруялда лъалкI толев инсан » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Образование - Лъай кьей, мактаб » Щивасул гIумруялда лъалкI толев инсан\nЩивасул гIумруялда лъалкI толев инсан\nДобавил(а): istina от 7-10-2016, 11:42\nШколалде инчIев чи къанагIат гурони вукIунаро. ГIумруялъго рекIее асар гьабулев учительги щивасул ватула\nГьединайлъун ккола 56 соналъ лъималазе лъайгун тарбия кьурай Лаваша районалъул Кутиша росулъа байбихьул школалъул учительница ГIалиева Марям.\n1953 соналда Буйнакскиялъул педучилищеги лъугIизабун ячIана ГIалиева Марям росдал школалда хIалтIизе. "Нижер росуцоязда гьоркьоб профессионалияб лъай щварай тIоцеесей махщелчIужу йикIана дун. Шагьаралда цIализе унин рагIараб мехалда росуцоял релъанхъулаан дида, батIи-батIиял махсараби гьарулаан", - ин ракIалде щвезабула гьанже Марямица.\nМахасараби гьарулел кутишдерил гIадамалги тун, гIолохъанчIужуялъ жигар бахъана ва лъикIаб лъайгун, камилаб махщелгун росулъе тIадюссана. Малъулаан лъималазда хIарпал, слогал цоцада рекIинарун, текст цIализе. Куцалаан гIадамазда гъорлъ рукIине, кире щваниги, унго-унгояв инсанлъун хутIизе. Цадахъго цIалдолаан Марям жийгоги: махщел камил гьабиялъул гIорхъи букIунарин абулаан гьелъ кидаго. Школалда гьелъул цIалдохъаби церехъабазул кьерда рукIунаан. Бажари-гьунар бугей учитель хIисабалда гьелъухъе кьуна чIахIиял классазда рахьдал мацIалъулгун адабияталъул дарсалги. Кьезе кколаан музыкаялъул дарсги. Гьелдаго тIадкъана школалъул библиотекарасул хIалтIиги. 2013 соналда хIурматияй учительницаялъ хIалтIи тана. 56 соналъ росуцоязе дарсал кьуна гьелъ. Гьелъул хIалтIуе мустахIикъаб къимат кьуна районалъул ва республикаялъул лъай кьеялъул нухмалъиялъ. "МустахIикъаб захIматалъе гIоло" медаль кенчIана гьелъул каранда. Кьуна "ЗахIматалъул ветеран" медальги, "РФялъул гIаммаб лъай кьеялъул мустахIикъай хIалтIухъан" хIурматияб цIарги. ЧанцIулго гьей йищана росдал собраниялъул депутатлъунги.\nДагьалъ цебе ГIалиева Марямил 80 сонил байрам кIодо гьабуна. Гьелда байрам баркизе ракIарана анкьабго лъимер (росги хун, гIезаруна гьел Марямица), гьезулги лъимал ва рикIкIун хIалгIоларел цIалдохъаби. Лъималазеги кьуна гьелъ тIадегIанаб лъай. Гьезул щивав жакъа республикаялъул цебетIеялъул мурадалда батIи-батIиял хъулухъазда хIалтIулел руго. Киназдаго батулеб букIана гьелда абизе хIеренаб рагIи, баркалаялъул калам. РукIана ракIалдещвеялги, кополал лъугьа-бахъиназул харбалги. Амма киназго гьелъие гьарулеб букIана сахлъигун талихI ва рохелгун аваданлъи.\nНужеца тIаса бищана бигьаяб гуреб, амма къадруяб махщел – нилъер гIолеб гIелалъе лъаялде нух бихьизаби, ритIухълъи, лъикIлъиялде ва берцинлъиялде рокьи гьезулъ куцай. КиналгIаги методикабаз ва дарсил алатаз хисуларо учителасул хIеренаб калам ва рекIел хинлъи. ЦIалдохъанасе гъваридаб лъай кьеялда цадахъго гIумруялъул битIараб нух тIаса бищизе, ритIухълъигун берцинлъи цIунизе, цеветIурав инсан вахъиналъе кумек гьабула унго-унгояв учителас.\nНилъер лъималазул ва пачалихъалъул букIинеселъул жавабиял руго нилъ киналго. Ахирал соназда лъай кьей цебетIезабиялде кIвар кьолеб буго республикаялда: рагьула цIиял школал ва ясли-ахал, камиллъизабула педагогазул махщел, лъай кьеялда хIалтIизарула гьанжезаманалъул технологиял, цIалул идарабазда гIуцIула санагIатал шартIал, школазе кьола автобусал. РФялъул президент В. В. Путинил тIадкъай тIубазабулаго, пачалихъиял ва бакIалъул нухмалъиялъ учительзабазул харжал цIикIкIинариялъе жигар бахъулеб буго. Учителасул къадру цIикIкIинабизе, гьесул гIумруялъе ва хIалтIуе мустахIикъал шартIал гIуцIизе хадубккунги хIаракат бахъизе буго.\nГьарула нужее Дагъистан ва Россия церетIезариялъе гьабулеб хIалтIулъ бергьенлъаби!\nРамазан ГIАБДУЛАТIИПОВ, ДРялъул бетIер\n«ЛъагIалил учитель - 2016»Азарго галул нух байбихьула цо галудасанХазинат - школалъул хазинаБокьун босани, бакIаб гьирги тIутIлъулебБокьун босани, бакIаб гьирги тIутIлъулеб


Кундуз шагьаралъул госпиталалда 19 чи чIван вуго\n«ГIурхъаби гьечIел тохтурзаби» абулеб халкъаздагьоркьосеб гIуцIиялъ чIван къотIун какана Афгъанистаналъул Кундуз шагьаралда бугеб азарханаялде гьабураб гьужум. Гьелъул хIасилалда ичIгогIан чи чIван вуго. 37-гояв лъукъана.\nГьездаса 19-гояв захIматаб хIалалда вуго. Рехсараб гIуцIиялъ загьирабураб лъазабиялда абун буго америкалъул ва афгъанистаналъул аскариязе гьеб медикияб идараялъул мухIканал координатаби кьун рукIанин, аммаила гьелда балагьичIого гьелдаса нахъе цо сагIаталда жаниб гьужум халат бахъулаанин.\nАфгъанистаналда ругел Цолъарал Штатазул аскариязул командованиялъул вакил полковник Брайан Трибусица шамат къоялъ дурус гьабуна, госпиталь бугеб бакIалда Америкалъул авиациялъ гьужумал гьарун ругин абун.\nАфгъанистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул информациялда рекъон госпиталалда тIалибазул къукъа букIанин ва гьел киналго, чIван ругин. ГIага-шагарго 15 тIалиб.


Кенхи росулъа Рамазан Жалалдиновасул хъизам 13 маялъул рогьалида Дагъистаналъул гIорхъотIе рехун руго, хIал гьабун Чачан республикаялдаса нахъе ритIун. Жалалдиновасул суалалда бан Дагъистаналъул ва Чачан республикаялъул бутIрузда гьоркьоб гара-чIвари букIун буго.\nДагъистаналъул рахъалъ гьенибе ахIвал-хIал мухIкан гьабизе битIулеб буго делегация. ГIадатиял дагъистанияз абулеб буго жакъа хIажат бугин хъахIалда - хъахIабин, чIегIералда - чIегIерабин абизе.\nЧачан республикаялдаса къватIире ритIарал Жалалдиновасул хъизамалъ ва лъималаз 13 маялъул бакъанида «Черновик» газетаялъул минаялда бицана кин ва щибун гьел гьениса нахъе ритIаралали. ГьабсагIаталда жеги мухIканго лъалеб гьечIо гьезул букIинесеб. Дагъистанияз загьир гьабулеб буго гъира Жалалдиновасе кумак гьабизе ва гьел хадур лъугьиназдаса цIунизе.\n14 маялда Дагъистаналъул тIалъиялъ лъазабуна Жалалдиновазул хъизамалда сверухъ ккаралда бан Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповасул Чачан республикаялъул бетIер Рамзан Къадировгун телефоналдасан гара-чIвари букIанин. Чачан республикаялде, гьениб бугеб ахIвал хIалгун лъай-хъвай гьабизе битIулеб бугила делегация.\nГьебго заманалда Къадировас жиндирго Instagramалдаса лъазабуна, Жалалдиновас мина жинцаго бухIун, нахъе рачун ун ругин хъизам-лъимал ва гьесул мурад Европаялде гьеб ахIиги бахъинабун лъути бугилан. Дагъистаниязул Жалалдиновасда сверухъ кколелда бан батIи-батIиял руго пикраби. Амма аслияб къадаралъ социалиял гьиназда загьир гьабулеб буго пикру, гьеб делегациялъ Къадировасдулалда данде кколареб пикру загьир гьабиларин.\nЗулму-захIматалда гъоркье ккарав, къварилъиялда вугев чи щив вугониги, батIалъи гьечIого, гьесие кумак гьабизе ккелин, жив хIадур вугин жиндил рокъор Жалалдиновасул хъизам къабул гьабизейин баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе АхIмаднаби Ибрагьимовас. Чачаналъа тIурун рачIарал жалго чачаназеги кумак гьануила 90 соназ дагъистанияз.\nАхIмаднаби Ибрагьимов: «БатIалъи гьечIо, магIарулал рукIа, даргиял рукIа, чачанал рукIа, гьел Жалалдиновазул хъизам. Гьезие кумак гьабизе ккола. Чачаназул рагъул заманаялъ нижеца къабул гьабун букIана чачаназул кIиго хъизам. Жакъа дун хIадур вуго гьеб хъизам къабул гьабизеги, щай гурелъул гьеб буго бусурбанчиясда тIадаб жо. Гьезие мина базе гIарцги бакIаризе ракIалда буго. Ракълилаб куцалда гьеб иш тIубалин Рамазан ХIажимурадовичасилан хьул буго».\nБлогер Расул Къадиевасул пикруялда Жалалдиновазул къисматалдаса пайда босизе рес буго рокьукълъи бижизабулез. Калмыкиялда ккараб инциденталдаса хадуб гьеб республикаялъул гIорхъода чанги тунка-гIусиял кканила, гьаб нухалда иш дагьабги квешаб бакIалде бачIине рес бугила.\nРасул Къадиев: «РичIчIуларел гIиллабазда жалго чачаназул минаби рухIулел заманалда дунги вуцIцIун чIун вукIана, амма гьаб нухалда ккараб жо руцIцIун чIезе бегьулеб гьечIо. Щайин абуни, гьабсагIат гьеб конфликт лъугIизабичIони, Калмыкиялда гIадин танани, гьеб интернеталда бугелдаса буссине рес буго миллатазда гьоркьосеб конфликталде. Хасго, гьабсагIаталда, рищиязда цебе, цо-цояз чачаназда данде игIлан борхизе рес буго, хасго рищиязда оппонентлъун довго Бувайсар Сайтиев вукIиналъги. Дагъистаналъул тIалъиялъин абуни, гьеб лъугIизабизе гьабулеб жо щибго гьечIо, гьабилиланги кколаро».\nЖалалдиновас чанго нухалда рагьун информсурсатаздасан лъазабунин, жив чIвазе валагьулев вукIиналъул. Жалалдиновасул ккараб бугин мисал, аскIоб бугеб республикаялъул бетIер веццун, Дагъистаналъул какулезейин баян гьабуна ГIалимирзаева Зайнабица.\nЗайнаб ГIалимирзаева: «Гьес абулеб буго жиндие хIинкъаби кьолел ругин, хъизамги щвезабун буго Хасавюрталде. Дида кколаха Дагъистаналда киданиги гьединаб иш букIине рес гьечIин, щай гурелъул Дагъистаналъул бетIерас жинда тIаса щиб бугониги хъварасе гьединаб гIазаб захIмат кидаго кьеларин ккола дида ракIалде. Руго нилъел гьанир Чачан республикаялда лъикI бугин, гьениб гIадлу бугин бицунел, амма дие бокьиларо жакъа Жалалдиновасул хъизамалъе гьабулеб бугеб гIадинаб гIадлу. Жакъа дие рес буго бокьараб абизе».\nТIалъиялъ гьеб лъугьа-бахъиналда бан гьабураб жавабалъ бичIчIизабулеб бугин делегациялъ Къадировас загьир гьабуралдаса батIияб пикру загьир гьабизе рес гьечIолъийин абулеб буго Хасавюрталдаса Расулицаги. Къадировасул квешаб берзукье ккеялдаса хIинкъун ратиларин Дагъистаналъул полтикалин хьул бугин баян гьабуна гьес.\nТарихчи ХIажимурад Доногъоца «Эркенлъи» радиоялъе баян гьабуна тIогьиса бахъун тIалъиялъ щиб бугониги гьабизе кколин, амма жакъа къоялда гIицIго блогерал ва социалиял гьиназда хъвадарулез борхулеб бугила гьеб тема, ахIи бан. Гьебго заманалда Пачалихъияб Думаялде ине къачIадулелги, Халкъияб мажлисалде ине къачIалелги щаялиго руцIцIун чIун ругила. Амма гIаксалда иш букIарабани, Чачаназул тIалъиялъ гьединаб иш жаваб гьабичIогон телароанила. Гьебго заманалда цониги федералияб каналалъ гьеб ихтиярал хвезариялъул цIарцин бахъулебги гьечIила.\nЖалалдиновасул хъизамалъе кумак гьабизе хасаб коммитет гIуцIцIулеб бугин баян гьабулеб буго «Новое дело» газеталъе жамгIияв хIаракатчи Сулейман Уладиевас. Дагъистаналъул тIалъиялъ гьеб лъугьа-бахъиналъе кьварараб къимат кьезе ккелин, хъахIалда-хъахIабин, чIегIералда – чIегIерабин абизе заман щун бугин лъазабулеб буго жамгIияв хIаракатчияс.\n«Эркенлъи» радиоялъухъе щварал баяназда рекъон, Жалалдиновасул хъизамалъе гIумру гьабизе бакI ва гьезул цIуна-къай чIезабизе тIаде босулеб буго МагIарулазул миллиябгун маданияб Автономиялъ.


Дагъистаналъул экономика: ришватчилъи, «балъгояб» бизнес, тухумчилъи\nДагъистаналъул экономикаялда тIаса кIудияб интервью бахъун буго Газета.ру агентствоялъ. Гара-чIвари гьабун буго экономикаялъул эксперт, «Новое дело» газеталъул журналист Андрей Меламедовгун.\nРишватчилъи, «балъгояб» бизнес, тухумчилъи – республикаялда бугеб экономикаялъе къимат кьуна Меламедовас интервьюялда.\nКланазул тIалабалги гьудуллъиялъул бухьеналги журарал жолъун ккола Дагъистаналъул экономика илан, рикIкIунеб буго Меламедовас.\nМисаллъун гьес бачунеб буго Сулейман Керимовасул гIарцудалъун бараб цIер гьабулеб завод. «Дагагрокомплексалъул» хважаин ИсхIакъ Умалатовас Хасавюрталда консервазул завод цIигьабун буго.\nГьеб заводалъе чара гьечIого къваригIун букIун буго цIорол тара. Умалатовасда ракIалде ккун буго Дагогни шагьаралда бугеб цIер къотIулеб заводги цIигьабизе, амма гьелъие гIарац гIун гьечIо гьесул.\nКеримовасул гьудул ЖабрагIил Шихалиевасухъе ун вуго Умалатов. Менеджер Александр Асмоловасул кумекалдалъун Шихалиевасда ракIалда ккун буго цIияб завод базе Дагъистаналда ва гьеб заводалъ бичалеб цIер Каспиялъул регионазе бичизе.\nГьеб пикругун бизнесменал ун руго доб мехалда президентлъун вукIарав МухIу ГIалиевасухъе. Гьес рагIи кьуна завод базе ракьал кьезе ва Асмолов вачун вуго Инвестициязул агентствоялъул нухмалъулевлъун хIалтIизе. Шихалиев Керимовасул чи вукIаравлъиги лъалеб букIун буго ГIалиевасда.\nАмма цодагьаб мех индал ГIалиевас нух къан буго завод баялъе ва «Немецкая деревня» проекталъе кумек гьабизе жуван вуго. Гьеб букIана вацал ГIисаевазул проект.\nИнвестициязул агентствоги къан, гьелъул бакIалда министерлъиги гьабун буго ГIалиевас, амма Асмоловасе гьениб нухмалъини щиб, хъулухъ кьун гьечIо. Асмолов Дагъистаналдаса нахъе ун вуго.\nАхир къад «Немецкая деревняги» бачIо, щайгурелъул ГIалиевасе кIвечIо ракьазул суал тIубазе.\nМухIамадсалам МухIамадов президентлъун вахъараб мехалда цIидасан баккана цIер къотIулеб заводалъул хабар. МухIамадовас кумек гьабун ракьазул суал тIубазе ва Тюбе поселокалда гIагарда бана гьеб завод.\n2013 соналъул августалда хIалтIизе байбихьизе кколаан гьеб завод, амма чанги квекIенал раккунел рукIана. Газалъул ва токалъул суалал туIразе захIмалъулеб букIун буго. Ахир къад гьел суалал тIуразеги гIемер гIарац ун буго.\nАхир-къад цIорол тара заводалъ бичазе ккола гьаб соналъул январалъул ахиралда.\nАмма заводалъе МухIу ГIалиевас нух кьун букIарабани, 2014 соналъуд байбихьуде гьеб проекталъ жинда тIад хвезабураб гIарацги тIадбуссинабизе букIана ва республикаялъул бюджеталъе магъалодул лъикIаб къадарги щвезе букIана.\nГьанжени заводалъе захIмалъизе буго. Цогидал регионазда некIого ран руго цIер гьабулел заводал ва гьезие клиенталги щун руго.\nЗаводалъе кумек гьабулеб гьечIо республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасги илан бицана гара-чIвариялда экономист Андрей Меламедовас.\n«ГIабдулатIиповасе рекIее гIолел гьечIо Дагъистаналда ругел Керимовасул проектал. Гьес кумек гьабулеб буго вацал МухIамадовазе. Гьелги миллиардерал руго. Амма ГIабдулатIиповасе гIолеб буго гьел магIарул рукIинги», - илан абуна Меламедовас.\nГьединго гьес бицана Керимов лезгияв вукIиналъги цогидаб политикияб къокъаялде гъорлъе унев вукIиналъги, бизнесмение нух къалеб бугин Дагъистаналда. Мисалалъе, аэропорталъе приватизация гьабизе вичалев гьечIо Керимов.\nПолитолог Энвер Кисриевас абуна «Эркенлъи» радияолъе республикаялъул экономика лъикIлъизе бугин, федералияб централъе къваригIараб мехалдаилан.\nЭнвер Кисриев: «Аслиял масъалабилъун ккола – элитабазда гьоркьор ругел хурхенал ва элитабаздаги хIукумуталдаги гьоркьор ругел хурхенал. Экономикаялъул ахIвал-хIал гьел гьоркьолъабазда бан буго.\nГьелдалъун гIадлу ва низам гьечIо республикаялъул экономикаялда. Тухумчилъи, ришватчилъи – гьел масъалабазги квал-квал гьабулеб буго республика цебетIеялъе.\nДагъистаналъул щивав нухмалъулес чанги нухалъ абулеб букIана коррупцяилдаса ва кланаздаса бацIине кколин республика, амма рагIабазда хадур ишал жеги цонигиясул рукIинчIо.\nНормалияб экономика къваригIун батани, къанунал хIалтIизе ккола. Балагьараб мехалда ракIалде кколеб буго Дагъистаналда къанунал хIалтIизе ричалел гьечIин федералияб централъ.\nЦентралдаса хIакимазул лъалкIал ратулел руго экономикиял цо-цо такъсиразулъ. Къанунал цIуниялъе къваригIуна Центр. Централъ кIвар кьолеб буго чанги батIиял суалазе, амма гьеб суалалъе гьечIо».\nГазета.ру агентствоялъе экономист Меламедовас кьураб интервьюялда рехсон руго инвестициязул масъалабиги.\nГьесул рагIабазда рекъон, республикялда инвесторал жалго рачIине ккола, пачалихъалъ гарантиял кьечIого. Амма гьелъие квъаригIуна регионалда хIинкъи гьечIолъи чIезабизе.


ТеррористурацIун авкьуну ивкIшиврий тахсир ккаклай бур |\nТеррористурацIун авкьуну ивкIшиврий тахсир ккаклай бур\nИюнь зурул 14-нний, террористуран арцуйнусса кумаг буллай ивкIшиврийн щак тIий, увгьуну ивкIсса «Черновик» кказитрал журналист Аьвдулмуъмин ХIажиев кIива зуруйссадуснакь увну итан хIукму бунни МахIачкъалаллал Советский райондалул судрал судья ТIалхIат ХIажиевлул.\nАьвдулмуъмин ХIажиевлул хIакъираву АьФ-лул УК-рал 205.2 ва 205.4 статьярдайн бувну уголов дело сукку дурну дур. Ванащал архIал бувгьуну бур Дагъусттаннаясса Абубакар Ризванов ва Къабардин-Балкьарнавасса Кемал Тамбиев (ва Москавлив увгьуну ур).\nАьвдулмуъмин ХIажиевлун танмихI буллалисса судрал процессрайн журналистал къабивтунни, хьхьичIмур судрал батIаву, «Черновик» кказитрал закондалуцIун къабавкьуну, суратру ва видеоматериаллугу рирщуну аьлтту дурну диркIун тIий.\nЦахьхьунма махъ буллувкун, ХIажиевлул бувсунни цайва тахсир бакъашиву, цал экстремистуращал ва террористуращал дахIаву душиву тасттикь буллалисса хIучча бакъашиву, къия дурсса Кемал Тамбиевлул бувсмур бакъасса.\n— На ттула пикрирду кьюлтI къабувну соцсетирдаву бищара.\nНа кIулсса цаягу инсан вих къахьунтIиссар, на террористуран кумаг буллай ивкIссар тIий, — увкунни А. ХIажиевлул ва тавакъю бунни цува дуснакьрава итаакьияра куну.\nАьвдулмуъминнул адвокатътурал дуллунни судрайн чIахху-чIарахнал ваная ххуйсса тIутIисса 26 характеристика ва терроризмалийн къаршисса пикрирду бусса ванал макьалартту.\nСудрал хIукму бувну махъ хьусса пресс-конференциялий А. ХIажиевлул адвокатътурал бувсунни ванан бувсса танмихIрай цивппа къарязишиву. Хъирив кьини ПрезидентначIасса Инсаннал ихтиярду дуруччаврил советрал хъунама Михаил Федотовлул баян бунни журналистнал хIакъиравусса уголов дело тIайлану ххал дигьаврил ялув ацIантIишиву.\nПредыдущая записьРеспубликалул цIусса прокурор ивтунниСледующая записьХалкьуннал театр


1. Коринфянам Глава 4\n1. Коринфянам цIияб къотIи\nМасихІие хъулухъалъе чІарал чагІилъун рикІкІине ккола нужеца ниж. Нижее амру гьабун бугелъулха Аллагьасул балъголъи гІадамазе загьирлъизабеян.\nХъулухъалъе чІарав чи цохІо жиндирго бетІергьанасе ритІухъав вукІине ккола.\nДирго хІакъалъулъ абуни, дие махІги ургъел гьечІо нужеца яги гІадамазул кинаб букІаниги судалъ дие хІукму къотІиялъул. Дицагоги къотІуларо диего хІукму.\nДида гІайиб гьечІеблъи лъала дида. Амма гьелдалъун гуро дун ритІухълъулев. ТІадегІанасин дие хІукму къотІизе бугеб.\nТІадегІанав вачІинегІан лъицаниги лъиениги хІукму къотІуге. Гьес канлъуде босила бецІлъукь бугебщинаб, рекІелъ ругел къасдалгицин тІатинарила. Гьеле гьебмехалда Аллагьасдасан щивав чиясе щвела жиндирго кири.\nНужее лъикІлъиялъе дица гьеб кинабго бихьизабуна, вацал, нужеда, Аполлосилги диргоги мисалги бачун, «хъвараб гурони лъугьунарилан» абурал рагІабазул магІна нужедаги бичІчІизе ва, лъикІалги тІокІалги ругилан, цоцазда цере чІухІдарунгутІизе.\nХІакъикъаталдаги сундалъун нуж цогидаздаса тІокІал ругел? Аллагьасдасан щвараб гуреб жо щиб нужелъ бугеб? Нужее гьеб нигІматлъун кьунги бугеб мехалъ, цебего нужехъ гьеб букІараб гІадин, гІамал кІодолъун щай нуж лъугьунел?\nГьайгьай, гьанже нуж гІорцІун руго! Гьанже нуж бечелъун руго! Ниж гьечІониги, гьанже парччахІзабилъун лъугьун руго нуж. Дие бокьилаан унго-унголъунги нуж парччахІзабилъун лъугьунелани, нужеда цадахъ нижецаги парччахІлъи гьабизе.\nАмма дида ракІалде ккола Аллагьас ниж – чапарзаби, халкъалда цере чІвазе къотІарал чагІи гІадин, бищун ахиралда чІезарун ругилан. ТІолабго махлукъаталъе – малаикзабазеги гІадамазеги ниж лъугьана байрамалда халкъалъе кепалъе рагъулезда релълъарал чагІилъун.\nМасихІие гІоло ниж гІабдалзабилъун рикІкІунел руго, МасихІиде цолъарал нуж гІакъилзаби руго. Ниж загІипал руго, нуж къуватал руго. Нужер хІурмат гьабула, ниж хІакъир гьарула.\nЖакъа къоялде щвезегІанги ракъунги къечонги руго ниж. Нижер ретІелги хохораб буго, ниж рухулел-кьабулелги руго, мина-руссенги нижер гьечІо.\nЗахІмат бихьун гурони хинкІ-чедги щолеб гьечІо нижее. Ниж хІакъир гьарула – нижеца баркат лъегиян абула, нижее гІазаб кьола – нижеца хІехьола.\nНижедасан мацІ гьабула – нижеца лъикІаб бицуна. Ниж гьаб дуниялалъе хІур-кІучлъун хутІун руго, гьаб гІаламалъеги чІахІ-къуллъун хутІун руго.\nНуж инжит гьаризе гуро, вацал, дица гьаб кинабго хъвалеб бугеб. Дирго хириял лъималазе гІадин, гІакълу кьолеб буго дица нужее.\nМасихІил дарсал малъулев азарго мугІалим нужер вугониги, эмен нужер цо гурони гьечІелъул. Дун нужее эменлъун лъугьана, Рохалил хабаралдалъун дица нуж МасихІиде цолъизаруна.\nГьединлъидалин дида релълъун хьвадейилан гьарулеб бугеб дица нужеда.\nМасихІил нухдасан дун хьвадулев вугеб куц нужеда ракІалде щвезабизе гьале нужехъе витІулев вуго ТІадегІанасе ритІухъав ва дие хирияв васлъун лъугьарав Тимофей. Гьеб нухдасан хьвадейилан дица малъула киса-кибго киналго иман лъуразул агьлуялда.\nНужеда гьоркьор руго нич гьечІел гІадамалги. Гьезда ракІалде кколеб батила дун тІокІав гьениве вачІинарилан.\nАмма, ТІадегІанасе бокьани, кватІичІого нужехъе вачІина дун. Гьел нич гьечІезул хабар-гаргар букІин гуреб, къуват-гучги бугищали лъала дида гьебмехалда.\nАллагьасул ПарччахІлъи хабар-гаргаралъулъ гуро бугеб, къуват-гучалъулъин.\nЩиб нужее бокьилеб? Дун цІалги босун вачІинейищ, яги нужеде бугеб рокьиялъул цІураб хІеренаб рагІигун вачІинейищ?


ШаргIиял масалаби токIкIинарулев МачIадаса ХIадис (1689-1770/71) » Региональная Национально-Культурная Автономия Аварцев Дагестана\nГлавная » Личности » ШаргIиял масалаби токIкIинарулев МачIадаса ХIадис (1689-1770/71)\nХIакъикъаталдаги, ХIадисица исламияб гIелмуялъулъ тараб лъалкI цIехон, гьесул заманаялъ рукIаралги хадур рахъаралги Дагъистаналъул гIалимзабазда гьоркьоб гьесул къадру-къиматги бихьун, жакъа къоялъги гIаммаб халкъалъ ХIадисил гьабулеб адаб – хIурматалъулги хIисаб гьабун букIинчIебани ШугIайб – апандияс гьесие гьадинаб къимат кьей щакаб жо буго.\nМухIаммадил вас ХIадис гьавун вуго 1689 соналъ МачIада росулъ. ХIассайлал абулеб тухумалда. Гьев гьитIинго гIелму тIалабалъе лъугьун вуго. ГIелмуялъул тIоцересел галаби ХIадисица лъун руго доб заманаялъ магIаруллъиялдаго машгьурлъарав МачIада МугIаз абулев гIалимасде цеве. Хадубккун гIелму камил гьабизе цIалун вуго Дагъистаналъул батIи-батIиял росабалъ. Цо заманаялъ цIалун вуго жиндир заманаялъ Дагъистаналъул гуребги тIолго бакъбаккул бусурбабазул улкабазда жиндир гIелму-лъаялъе гIалимзаби мукIурав Къудукьа Мусаласухъ Ругъжаб росулъ. Гьевгун цадахъ гьениб цIалулел рукIун руго ЧIохъа МахIад абулев мащгьурав гIалим ва живго Мусаласул вас Дибирги. Гьелъие нуглъи гьабула живго ХIадисица гьабун батараб хъвай-хъвагIаялъги. Мусаласухъ гьес цалун буго «хIарф» гIелмуги. Джамалуддин Гъумукъиясул (къ.с.) вас ва Шамил имамасул дурц Гъазигъумекиса ГIабдуррахIманица жиндирго «РакIалде щвеял» (Тазкират) абураб техьалда Дагъистаналда рахъарал гIалимзабазул бицен гьабулеб бакIалда абулеб буго: «Гьал хадур рехсезе ругел гIалимзаби ккола Дагъистаналъул диниял церехъаби ва чIахIиял фукъагьаал (ай гъваридго исламияб шаригIаталъул тIолалго рахъазулъ бичIчIи щварал чагIи), гьезул руго жинде мугъ чIвай гьабулел гIелмиял хIалтаби. Гьединаздасан ккола: Къудукьа Мусал вас МухIаммад, Убриса МухIаммад, ГIаймакиса Абубакар, МачIадаса ХIадис»- абун.\nMach1ХIадисил гъваридаб лъай букун буго мантикъ (логика), усул (основа мусульманского права), хасго фикъгьи гIелмабазулъ.\n«Жинда Aллагь разилъаяв ХIадис гIараб гIелмуялъулъги мантикъ гIелмуялъулъ лебалав цойгидал гIулумазулъги цеве карав вукIана, гьел малъизеги гIалимзабаздехъун бахIсалъеги цойгидал нахъ таравлъунги вукIана, шаргIиял масалаби токIкIинариялъулъ сардал рорчIулевлъунги вукIана, ричIчIуларел бакIал ричиялъе машгьуравги вукIана»-ян хъвалеб буго жегиги гьесул хакъалъулъ ШугIайб-апандияс. Хасго лебалав вукIун ХIадис ибн ХIажар Гьайтамиясул «ТухIфат ал-мухIтаж» абураб тIехь тIалибзабазе бичIчIизабизе – ян абулеб буго жиндирго «Нузгьат ал-азгьан» абураб тIехьалда Назир Дургъелияс. Гьаб цебе рехсараб гIелмияб техь хъвана гьоркьохъел гIасрабаз вукIарав АхIмад ибн ХIажар ал-Гьайтами абулев бергьун кIудияв гIалимчияс. Гьесул гьеб тIехь рикIкIуна шафигIияб мазгьабалда рекъон шаргIиял масалабазе баян кьолел бишунго аслияб ва кьучI бугел хIалтIабаздасан цояблъун ва гьеб хасго Дагъистаналъул гIалимзабацаги хIукму къотIулеб мехалъ аслияб къагIидаялда мугъчIвай гьелде гьабулааан. Жибго гьеб тIехь цIакъго гIемерал масалаби гъорлъе рачараб, гъваридаб магIнаялъул ва цIакъго тIадегIанаб гIелмияб даражаялда хъвараб хIалтIи буго. ГIадатав мутагIеласдани кисан, тIадегIанаб гIелмияб даражаялде шварав гIалимчиясдаги ричIчIизе кIоларел масалаби гIезегIан руго гьеб тIехьалда жанир.\nХIадисица нахъе тарал гIезеганго гIелмиял хIалтаби ругилан нугIлъи гьабулеб буго Дургъелиса Назирицаги. Жакъа къоялде нилъер рукIарал гIалимзабазул тIахьазул хал гьабураб мехалъ къанагIатги батуларо ХIадисиде мугъчIвайги гьабун хъвачIеб.\nШаклъи гьечIо ХIадисил букIин бечедаб библиотека, кинниги гьелъул нилъехъ дагьаб макъаб гурони бутIа нилъехъе щвечIо ва гьеб МачIада росулъ нахъе хутIун буго, амма гьелда тIад жегиги гIалимзабаца хIалтIи гьабун гьечIо.\nНахъе цIунун руго 18-абилеб гIасруялъ вукIарав КIаратIаса Титалав абулев гIалимчияс гIалимзабазе кьурал суалал. Гьенир ругоан хъизан-лъималазда ирс бикьиялда, назру-вакъпу гьабиялда хурхарал, ракьал хIалтIизариялда тIасан, сверухъ ругел бусурбабазул гурел ракьазде (гуржимухъ, тушал ва гь.ц.) гъазават-чабхъенал гьариялда тIаса, палхIасил доб заманаялъ хIалкъалда жаниб гIемер кколел ва кIвар бугел масалаби. РикIкIуна гьел суалал рорхун жаваб тIоцебе Дагъистаналда бищун машгьурал гIалимзабазул цоял ГIурадаса Ибрагьим-хIажияс ва Усишалиса Давудицаги кьун рукIун ругилан. Гьезул щивас жиндир бичIичIиялда рекъон кьун руго жавабал. Амма дагьаб цебе нижехъе кодоре щвана гьелго суалазе ХIадисица кьурал жавабалги. ХIисаб гьабидал гьел суалал тIоцере гьесухъе рачIарал рукIун руго ва гьесги камилаб хIалалъ рорхун руго гьел суалазда тIаса ишкал (бичIчIунгутIи).\nГIагарал соназ гIалимзабазада батана араб гIасрeялъул 40-абилел соназ репрессиябазде гъоркье ккун хварав машгьурав тарихчи ва гIалим Каяев ГIалил Дагъистаналъул гIалимзабазул таржамаби данде гьабураб мажмугI. Гьенирги руго кьолел руго ГIалица МачIадаса ХIадисил гIумруялъул ва гIелмияб хIаракаталъул хIакъалъулъ къиматал баянал. Гьесги нугIлъи гьабулеб буго ХIадисил гIемерал гIелмиял хIалтIаби рукIиналъе. «Хасго гIемер рукIана гьесул (ай ХIадисил) шаргIиял «фатваби» ва гьезул гIемерисел халкъалъ къабул гьарун рукIана»-ян хвалеб буго ГIалица. Гьединал фатвабазул дихъе щваралдаса ккола ХIадисил гьаб хитIаб: «Ле бусурбаби, дир диналъул вацал ножода лъан букIа! Нилъер хIурмат тIадегIанал шайхзаби Къудукьа Мусалав, ГIубриса МухIаммад, Кудалиса Салманилав (ибн Салман) ва гьел гурел цойгидал цересел чIахIиял гIалимзаби (жидеда Аллагь гурхIаял) тIад рекъон абулеб букIана: «Жакъа къоялъ исламалда жанир ругел къосун карал (мекъал) рикьалаби (пиркъатал) капурлъиялде рачине бегьуларо гьединаллъун гьел ратаниги ва гьаб имам ШафигIиясул кьучIаб рагIиги буго»-ян жеги тIаде жубалеб буго Каяевас. (Хал гьабеха гьаб хIукмуялъул жакъа къоялъги нилъее кIвар свин гьечIолъиялъул ва жакъасеб гIелалъе нахъ жинда нахъ рилъине жиндир мустахIикълъиги).\nЦого цо шаргIиял гIелмабазда тIад хIалтIи гуребги ХIадисица кIвар кьолеб букIун буго гIаммаб бусурбабазул ва гьелдаго цадахъ гIагараб ракьалъул халкъазулги тарих лъазабиялда тIад. Мисалалъе нахъе цIунун буго гьесул квералъ хъвараб Дагъистаналда Ислам тIибитIизабизе Аварагасул (гI.с. ва.с) имгIалзаби Аллагь разилъаял ГIаббасил ва ХIамзатил наслуялъул чагIазул бетIерлъиялда гъоркь ГIарабустаналдаса рахъун рачIарал гъазизибазул боязул хIакъалъулъ машгьураб тарихияб макъала. Ва гьелдаго ХIадисица батIи-батIиял росун данде гьабун ругоан Дагъистаналъул ракьалде исламалъул ахIи щвезабиялъул ва гьениб шагьидлъарал чагIазе бугеб хиралъиги ва тIадегIанаб даражаги баян гьарулел живго Аварагасдасан (Аллагьас салат салам лъеяв) рицарал хIадисал.\nГIелмияб гуребги жамгIияб хIаракатчилъи загьирлъана МачIадаса ХIадисил. Ираназул шагь Надирил хъамалачагIазда данде гьабулеб дандекъеркьеялъулъ Ибрагьим хIажи гIадал гIалимзабигун цадахъ гьес кIудияб жигара бахъана хъалкъ тущманасда данде цолъиялде ахIизе. Дагъистаналъул миллаталги данделъун къажаразул боязда кьаби льолел къояца ХIадис цо чанго жиндирго мутагIелги вачун ун вуго «Лъамилал» абулеб къелдерил мугIрузда бугеб хирияб бакIалде. Гьениб цо чанго къоялъ гIемераб гIибадат гьабун Аллагьасда тушманасда тIад кверщел бати гьарун рукIун руго гьел. Бергьенлъи щванин тушманги инжилъанин абураб хабар лъачIого тIадги руссун гьечIо. Жакъаги буго Лъамилазда ХIадисил гIириян абулеб тIад тарихги хвараб гамачI.\nМачIадаса ХIадис тасаввуф гIелмуялъул бутIа щварав чи вукIиналъеги далилал руго. Амма щиб тIарикъаталда гьев вукIаравали ва гIадамал тIоритIизе изну бугев вукIиналъе жеги кодоре щварал хIужаби гьечIо.\nЖивго ХIадис кутакалда дуниял гьаби реххун тарав ахираталъул гурого ургъелги гьечIев цIакъго Аллагьасукьаги хIинкъун хьвадулев чи вукIун вуго. «Цо сордо къоялъе гIураб гурони кваназе жо гьес данде гьабичIила, ретIелги берцинлъи-сурукълъи хал гьабичого ретIулаанила, Аллагьасе гIоло гьабулеб жоялъулъ гьев гIадамазул гIайбалдаса хIинкъулароанила»-ян хъвалеб буго жеги гьесул хIакъалъулъ Багинияс.\nХIадисидасан загьирлъарал караматал гIемер бакIазда рехсон руго, халкъалъ цIунунги руго. Гьезул цояблъун ккола гьадинаб биценги: «ЦIакъго гIелму-тIагIаталдеги вуссун дунялияб магIишат-яшавалъулги ретIунеб ретIелалъулги агъазго гьабичIого загьидасул гIумру тIамулев росасда ццим бахъун гьев сасикь гьавичIого ийгей ХIадисил хъизаналъ гьесда цо къоялъ абун буго: «Дур магIишат-ящав хъарчигъаялъул гIадаб буго ва ретIа-къайги ва сипат-суратги гьединабго буго»-ян. Гьеб бакIалда жиндихъ балагьун чIчIарай хъизамалъе ХIадисил сипат цIумалдеги сверун боржун ун рокъоса бихьулеб цо гохIда тIад чIчIун буго. Хъаган хъутIарай хъизан дагьалъ лъавудаса ун йиго ва гьелдаса хъадуб росасул къадруги бичIчIун гьесул кутакалда адаб-хIурмат гьабизе лъугьун ийго».\nБицен буго хабалъе бегьулеб ХIадисил жаназаялъ абун бугила: «Гьаб буго дир дунялалъул ахирисеб ахираталъул тIоцебесеб къо» – абун. Жиндирго гIелмияв устар ахираб сапаралъ нухда регIизе щварав Ибрагьим-хIажиги вукIун вуго гьенив. «Гьединал чIагIи гьедин рукIуна, жаназа хабалъе бегье»-ян абун буго гьес хIайранлъун хутIараб жамагIаталда.\nХIадисил МухIаммад абулев васги вукIун вуго. Гьевги инсул даражаялде щвечIониги лъикIго гIелму цIаларав чи вукIун вуго.\nДоб заманаялъ Гьидалъ тIад сверулеб букIун буго тIагIун (чума) унти. Гьелъие къурбанлъун руго гIемерал чIаги, хун руго гIемерал Ибрагьим хIажи, Гьентаса Байбун, МачIадаса Багъужалав гIадал бергьарал гIалимзаби. Гьездаго гъорлъа ХIадисги тIагIуналъ чIван вуго. БатIи-батIиял баяназда рекъон гьеб кколеб буго 1184 гь./1770 сон. Гьел гIалимзаби хведал гьарурал марсияталъул рагIабаздасан ккола гьал мухъалги:\nХIадис-шайихасул вас МухIаммадица квералъ хъвараб ХIадисил васияталъулаб кагътил гьитIинабго бутIа нахъе цIунун батана: «Жинда Аллагь гурхIаяв МухIаммадил вас ХIадисица васият гьабулеб буго: Дица дир бугеб щинаб тIехь дир наслуялъул гьелдаса пайда пайда босулезе гьединал рахъичIони гьел васият гьарула инсул рахъалъан гIагарлъиялъул пайда босарасе гьединал ратичIони МачIада росдал жамагIаталъул гIелму цIцIаларасе, росулъги рахъичIони, гьидерил боялда жанире кьела амма бо бахъун къватIибехъун кьеларо. Кьуниги гъоркьлъалие (залогалъе) жоги лъун мухIканаб къотIи-къай гьечIого кьеларо.\nГьединго дир гIириялда накъищалги гьаруге цого цо гьадинан хъвай: «Гьаб гIорол бетIергьан ккола жинда Аллагь гурхIаяв МухIаммадил вас ХIадисил».\nГьесул васийат жамагIаталъ тIубана, гьев вукъун вуго росдал басриял хабалалъ. Зиярататги гьенибго буго. «МачIадаса ХIадис вукIана дуниял рехун таразе мисаллъун, Аллагьасул лагъзадерий вагIзалъун, ахират тIалаб гьабулезе устарлъун, жиндир рагIудалъун гуреб гIамалалдалъун халкъалъе насихIат гьабулевлъун, гьаб дунялалдеги вачIана пакъиравлъ нахъеги ана пакъиравлъун»–ян хвалеб буго ахиралдаги ШугIайб апандияс.\nГьадинал гIалимзабазулги вализабазулги адаб-хIурмат цIунараллъун, васият тIубараллъун нилъ рукIуна гьез малъухъе нилъ хьвадани, нилъее ТIадеганав Аллагьас тавфикъ кьеги гьединаллъун рукIине. Амин!!!\nОпубликовал(а): nkaa, 4-07-2013, 11:15. Просмотров: 2753


Кутакалда рагIул къимат гьабулеб, кагътида хъвараб ва басмаялда бахъараб хъвай-хъвагIай хасаб къануналда бащад гьабизе тIамулеб жо букIана советияб пачалихъалда цадахъ нахъе араб цензура. ГIемерисез гьеб какула, амма руго жакъа къватIибе биччалеб гIодобегIанаб даражаялъул литератураги, пайдаго гьечIеб, я жамгIияталъ, я тIалъиялъ кIвар буссинабулареб хъвай-хъвагIайги бихьун гьеб хIажат бугин абулел чагIиги.\nЦензура бугеб мехалда бокьараб газет-журналазда бахъараб критикаялде реакцияги букIана, гьелда гъоркье ккарал жаваб кьезеги тIамулаан.\nРосдал годекIаниб цониги бичIчIулареб суалалда тIаса бахIс ккарабго абулаан: "Дииица газееталда цIалана..." - ян. Газеталда цIалун батани кинаб дагIбаха гьениб букIинеб? Басмаялъул рагIи ахирисеб даражаялъул хIакъикъат гIадин къабул гьабулаан. Газеталда яги журналалда цо чи живго вахъани, ялъуни гьес хъвараб жо бахъани гьеб букIана цIакъ кIудияб даража, хасаб рангалде вахарав чи.\nДида ракIалда дун щуабилеб классалда цIалулеб мехалда росулъ "ЗахIматалъул байрахъ" абураб райгазета цIалулаго батана 9 абилеб маялде рагъул темаялда хъвараб цо макъала. Гьелъул ахиралда валагьарабго хъван бугоан "И.ГIалиев. Салда росу." Гьев вукIана дол соназда ЧIорода гьоркьохъеб школалъул директорлъун хIалтIулев дир инсул макъала. Роххелалъе ва инсудаса чIухIиялъе гIурхъи букIинчIо. Гьеб газетаги босун лъималазда бихьизабизе векерана. Гьалъ сундул бицунеб бугеб? Гьалъ бицунеб буго басмаялъул рагIул халкъалда гьоркьоб букIараб асаралъулги, кIваралъулги, къиматалъулги. Республикаялъул газет-журналазул гьурмазда паркъулел ва телеэкраназ рихьизарулел гIадамал рукIана цогидаб планетаялдаса гIадал, хасал, тIокIал ва тIадегIанал гIадамал.\nСССР биххун хадуб цензура нахъе бахъана. Байбихьана лъалес лъалеб хъвазеги бахъизеги. Пачалихъалъ жидер къайимлъиялдасаги махIрум гьарун, гонораралги кьечIого къотIнор тарал гъаримал хъвадарухъаби лъугьана цензура нахъе бахъиялдаса пайдаги босун кодоб хъатикь жо бугел гIадамал реццун хъвадаризе. ХIабургъарал 90 абилезда танчилгун, тункIил кумекалдалъун тахбакIал ккурал гIадамахъеги ун цIалана гьезие хъварал очеркал, кучIдул поэмаби. "Гьаб жо цо берцинаб жилдал ругеб тIехьалда биччазе бегьилаанха цо дагьаб шагьи-пара бугони..." - ян валагьулаан хIакимасул бадив пакъир хъвадарухъан.\nТIехьалдаги вахъани живго Сталин яги имам Шамил гIадав чи лъугьунин кьолаан дагьа-макъал кепкал. Гьел соназда ракккана гIемерал гIодобегIанаб даражаялъул тIахьалги, гьересигероялги. "Щибаб жо гIемерлъанагIан гIадат буго багьа холеб" абухъе къимат хвана гьел тIахьазулгун альбомазулги. Жидер приемниялда цо хъвадарухъанасда релъарав чи вихьарабго гьев щай тIаде вичаравин битIахъе сири базабизе лъугьана хIакимзабаца охранаялда ва пакъир секретаршаялда. Гьезда цебе бачIана цIияб масъала, кин ватIа вахъилев шефасухъе унел чагIазда гъорлъа хъвадарухъан? Гьеб гIемер захIматаб жо букIун гьечIо. РатIлихъ балагьун...\nГьеле гьеб ретIел букIуна гьезул гIемерисезул совет хIукуматалъул заманалда босараб, галстукал рукIуна бакI-бакIалдаса хIуларал, пиджак букIуна дагьабго кьер ккураб, коммунизмаялъул бакъуца тIогьиллъизабураб. Гьезде вачIарав чияс нуцIа къирарабго малъал релъулей Наташаца абула "Магомед Магомедович в отъезде..." - ян. Цинги ялагьун чIола гьардезе вачIарав нахъе инегIан. Дов лъугьуна цо гIурус магIарул лъалареб жо бицун нунудизе. "Что-нибудь еще?.." - ян Наташа чанкIкIун ялагьарабго бичIчIула нух босизе кколеблъи. Щайха аб хIалалъ рецц бокьулел хIакимзабаца хъвадарухъабаз гьабулеб хъулухъалдаса инкар гьабураб? Гьелъие сабаблъун ккана гьал цо гаджетал абурал къулгьуял. Телефонал, айпадал, айфонал абурал жал.\nЛъагIелалъ кIалтIа нунудун цо хъвадарухъанас кьер ккурал жилдал ругеб тIехьалда бахъулеб букIараб жо жакъа соцсетазда сураталги лъун вецца-ветIун аза-азар чиясул чвантинибе битIизе кIолеб буго. ТIалъиялъул хIокIил ракьанде щвезе бокьарав чи лъугьуна "сегодня я с моим братом ..." абун суратал рахъизе. Гьеб мехалда асие тIуртIудилев хъвадарухъанги, асул чIандаги щай?


Еврокомиссиялъул бетIерас тIобитIизе буго экстреннияб данделъи\nЕврокомиссиялъул бетIер Жан-Клод Юнкерица 25 октябралда экстреннияб данделъи ахIулеб буго чанго улкаялъул лидерги ахIун. Австриялъул, Болгариялъул, Хорватиялъул, Германиялъул, Грециялъул, Венгриялъул, Румыниялъул ва Словениялъул лидерал гIахьаллъараб данделъиялда гьоркьоб лъезе буго аза-азар мигрантазда хурхун Македониялдаги Сербиялдаги бугеб проблемаялъул суалал.\nЖидерго бакIаздаса лъутизе ккаразе гIолеб рагIуларо квен-тIехх, медикияб кумек ва цогидаб. Гьединаб хIал загьирлъун буго Венгриялъ Сербиягун ва Хорватиягун жиндирго гIорхъаби къан хадуб. Словениялъги Хорватиялъги жидерго территориялдаса унел мигрантазул къадар дагьлъизабунги буго.\nReuters агентлъиялъул лъазабиялда рекъон, араб сордо 3 500 чияс бахъун буго чадираздаги тентаздаги гъорлъ Сербиялъулги Хорватиялъулги гIорхъода аскIоб. ГIадамаз гIарз гьабулеб буго квачаялдаги ракъиялдаги хурхун. Гьезие бажарараб кумек гьабулеб буго гIицIго волонтераз.


"Култур-мултур" культураялде буссине ккани "Маданияталъул сон" гIоларо\nИсанасеб 2014 сон Дагъистаналда лъазабун букIана маданияталъул сонлъун. Гьелда хурхун батIи-батIиял тадбирал тIоритIизе хIисабалде босун букIана культураялъул министерлъиялъ. Кинаблъунха букIараб гьеб сон хIакъикъаталдаги маданияталъул бутIаялда жаниб? Гьеб суалалда тIасан маданияталъул церехъабигун ва гьелъие къимат кьун бажарулел гIадамазулгун гара-чIвари гьабуна нижер мухбир Юсупов Ашаханица.\nГьал къоязда Максим Горькиясул цIаралда бугеб гIурусазул Драмаялъулаб театралда хIурматияб куцалда нуха-регIана исана Дагъистаналда маданияталъул сонлъун лъазабун букIараб лъагIел. ХIукуматалъул ва тIалъиялъул церехъабиги, маданияталъул министерлъиялъул нухмалъулелги, творчествоялъул интеллигенция, шагIирзаби кьурдухъаби кочIохъаби , чанго батIияб махщалил вакилзаби данде ракIарун рукIана гьеб тадбиралде.\nКинабха букIараб маданияталъул сонлъун лъазабураб лъагIел Дагъистаналда? Гьеб суалалда тIасан «Эркенлъи» радиоялъ гара чIвари гьабуна литературияв критик, «Дагъистан» журналалъул бетIерав редактор БисавгIалиев МухIамадилгун ва Дагъистаналъулги Россиялъулги мустIахIикъав артист, Авар театралъул машгьурав артист Казиев ХIусенилгун.\nМаданияталъул сон бугилан абуна гьелдалъун исана пайда щун батилин культураялъул министерлъиялъеги цо хасал чагIазегиян абулеб буго БисавгIалиев МухIамадица. Жибго маданияталъе гьелдалъун щвараб кумек, я цебетIей букIинчIилан абуна гьес, щайгурелъул цохIо соналда жаниб цебетIезабун гьабулеб жо букIунарин маданияталъул хIалтIи.\nМухIамад БисавгIалиев: «Маданияталъул сонилан абураб жо букIине бегьуларо. Гьелъул магIна щиб кколеб? Росдал магIишаталдаса ялъуни экономикаялдасаги бахъун маданияталъе гIарац кьезе кколиланиш? Ялъуни цогидал рахъалги жалго тун, цохIо культураялде кIвар кьезе кколиланиш? Маданияталъул, ялъуни ахихъанлъиялъул гьединго лъай кьеялъул сон лъазаби абураб пикруго буго мекъаб».\nЭР: «Дуца абулеб буго цохIо соналда жаниб цебетIеабулеб жо букIунарин маданиятилан. Жакъа кинал ресал рихьулел ругел дуда гьеб цебетIеялъе Дагъистаналда?»\nМухIамад БисавгIалиев: «Ресал кигIан бокьаниги руго. Амма жакъасеб Дагъистаналъул хIукуматалъе хасиятаб жо гьеб гуро. Дида лъалеб мехалдаса нахъего кидаго культураялъул министерлъиги, гьунар бугел кьурдухъабиги, кочIохъабиги, батIа рукIана. ГIемерисеб мехалда культураялъул министерлъиялъе нухмалъи гьабулел рукIана кинаб бугониги махщел яги гьунар жидер гьечIел чагIи. Гьунарги бугел, гьеб иш жидерго гIумруялъул магIналъунги гьабурал гIадамал кидаго гьелдаса тIун рукIуна. Гьеб цохIо Дагъистаналъе гуребги, тIубараб Россиялъеги хасиятаб жо ккола».\nЦо сон маданияталъул сонлъун лъазабунилан гьелъ хIасил кьоларилан абураб МухIамадил пикруялъул рахъкколеб буго Авар театралъул артист ХIусен Казиевасги. Амма исана сон Дагъистаналда Маданияталъул сонлъун лъазабиялъул магIна букIанищин абураб суалалъе гьес гьадинаб жаваб кьуна.\nХIусен Казиев: «Буго, щай гьечIеб. Щибаб сон маданияталъул сонлъун лъазабуниги гьелдаса вохрав вуго дун. Жакъа культураялъул хъарцинлъи буго кинабго рахъалда жаниб. Культура цебетIезабизе кколилан ахIи балев республикаялъул нухмалъулевги вуго».\nЭР: «Жакъа кинал ресал ругел маданият цебетIеялъе Дагъистаналда?».\nХIусен Казиев: «Ресал руго. Цебе щибаб росулъ рукIана маданияталъул рукъзал жакъа гьел гьечIо бащадалниги. Гьел цIигьаризе рес буго. Жакъа гIолохъанал артистазда гъорлъ руго гIемерал гьунар бугел гIадамал. Гьезда кверчIвазе рес буго тIалъиялъул. Жакъа щибго гьунар гьечIел, бертабалъ кучIдул ахIулел рукIунел кочIохъабазе кьолел цIаралги цогидабги кумек нижер театралда ругел гIолохъабазеги кьезе бегьилаан гьез».\nЭР: «ЦIиял цIарал загьир гьаризе, гьезие кумек гьабизелъун гьабураб хIалтIул цониги мисал халлъаниш дуда Культураялъул министерлъиялъул хIалтIуда жаниб?».\nХIусен Казиев: «Дун вукIинчIо ГIурс театралда букIараб данделъиялда. Нижер театралдаса цонигни чиясе шапакъат ялъуни цIар кьуниланги рагIичIо. Цогидазе кьунги батила гьез гьею Нилъер щиабаб мухъалда ругелъул гIемерал соназ маданияталъул бутIаялда хIалтIарал гIадамал».\nМаданияталъул бутIаялда жаниб Дагъистаналда жакъа унтараб суаллъун ккола фонограммаялда гъоркь кучIдул ахIулел кочIохъабазул хIакъалъулъ суалги. ЧIагояб гьаракьалда ахIулеб кочIол дандеруссин жакъа Дагъистаналда къанагIатаб ишлъун ккун буго. Халкъалъ гъираялда къабул гьабураб гьединаб кIочIол сордо тIобитIана исана апрелалда, Авар театралда, дагъистаналъул мустIахIикъай кочIохъан Хадижат Жамалудиновалъ. Гьединго интернеталда гIадамаз цоцахъе рехулел видеороликаздаги рихьизе бегьула чIагояб гьаракьалда гъоркь, аргъаналда яги тIамурги хъван кечI ахIулел гIолохъабиги.