ТОХТУРЛЪУН ВИЖАРАВ. - 18 Июня 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nЧетверг, 26.04.2018, 00:54 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2016 » Июнь » 18 » ТОХТУРЛЪУН ВИЖАРАВ.\nКире аниги, чан тохтурас хал гьабуниги васасул рек1ее щиб бугебали ч1езабун диагноз лъезе к1веч1о, гьевги вачун эбел-эмен Москваялде ине х1адурулел рук1ана. Рек1ехъги г1енеккун тохтур Юсупов Г1алибегица абула васасул рек1ее щибго г1узру гьеч1ин, рак1 цодагьаб кваранидехун къан бижараб бугин асулан, гьединлъидал рек1ел кьабиги гъугъго раг1улеб бугилан. Хадуб хал гьабидал, гьедин батизеги батула. Гьелдаса нахъе росдал г1адамаз Г1алибегида ч1агояв рентген абун ц1ар лъола.\nГ1урусаз абула тохтурзаби лъабго тайпаялде рикьулин: «врач от бога», «врач так себе», «врач – не дай бог». Г1адамасдехун кутакаб гурх1ел-рах1му, х1еренлъи, рак1 гурх1и жиндилъ бугев, Т1адег1анасго тохтурлъун вижарав чи вугин Г1алибегилан абула гьесде г1адамаз.\nЮсупов Г1алибег гьавуна 1933 соналъул 7 ноябралда Сивухъ росулъ. Гьесул эмен г1араб г1елму лъик1 лъалев чи вук1иналъ, гьес гьит1инго Г1алибегида Къуръан ц1ализеги малъула, г1араб мац1ги лъазабула. Динияв чи вук1иналъ инсуца г1урус т1ахьал ц1ализе гьукъулеб бук1аниги, Г1алибегица гьит1инго рахчун ц1алулаан т1ахьал. Ц1али-лъаялде бугеб рокьиялъ, Харахьи росдал гьоркьохъеб школа лъуг1арав Г1алибег ц1ализе лъугьуна росдал маг1ишаталъул техникумалде. Гьеб ц1алиги рек1ее къабуллъич1ого, гьенисаги нахъе вилълъун, рак1алъ ах1араб махщалие – 1955 соналъ Дагъистаналъул медицинаялъул институталде тохтурлъун ц1ализе лъугьуна Юсупов. Ц1алун вахъаравго, Г1алибегил бугеб махщел-гьунарги бихьун, 1960 соналъ гьев вит1ула Гумбет районалде бет1ерав тохтурлъун х1алт1изе. Тохтурлъун Г1алибег х1алт1ула Болъихъ районалдаги. Хадув Г1алибег т1амула нилъер районалде – Харахьи участкаялъул больницаялде х1алт1изе.\n1972 соналдаса нахъе, бат1ияб бак1 хисич1ого Г1алибег х1алт1ана райбольницаялда терапевтлъун. Гьес нухмалъи гьабуна терапиялъул отделениялъе, хадуб – 3-4 соналъ цебе х1ухьбахъиялде инег1ан ветераназул отделениялъе.\nКиве кканиги, кив х1алт1аниги, х1акимчи ялъуни г1адатияв х1алт1ухъанилан киданиги унтаразда гьоркьоб бат1алъи гьабич1о Г1алибегица, жиндир заман гьеч1ин, х1алт1и г1емерлъун, рег1ун гьеч1илан багьанаби ратун аск1ове вач1арав чи гьес нахъе вит1улароан. Г1алибег цо ккураб специализациялъул тохтур гуро, гьесда бит1ун диагноз лъезе лъала г1емерал унтабазе. Гьединлъидал, Г1алибег лъалелщинал гьев х1алт1уда вугебг1ан мехалъ, цойгидал тохтурзабахъе ун хадубцин, унти мух1канго ч1езабизе Г1алибегихъе рач1унаан. Росулъ г1умру гьабуралги къват1ир ч1аралги росуцоязе Г1алибег ккола «скорый помощалъул» бак1алда вугев чи, щиб бак1 унтаниги хал гьабизеги, укол гьабизеги ах1ула гьев г1адамаз. Дида рак1алда буго цо к1албиччанкъоялъ росулъе араб мехалъ, инсул эбел чехь унтун лъугьиндал, гьелде ах1арав Г1алибегица чахьода кверги хъван гьелъул аппендицит бугила, операция гьабизе хех гьабун ячейила больницаялдеян рит1араб заман. Я бидул анализ, я УЗИ – рентген – щибго къвариг1инч1ого бит1ун лъун батана гьес диагноз.\nГ1адатиял г1адамазда кинав тохтур вук1арав Г1алибегилан ц1ехана дица.\nЦо г1аданалъ бицана 1980 соналъ гьаюлей йик1арай яс гьайизе к1веч1ого холей йик1анила жиндирилан, гьес хвасар гьаюнила гьей – гьедин ккараб мехалъ акушер-гинекологлъицин гьабун буго Г1алибегица\nЩвалде щвараб махщел-гьунаралъул тохтур вук1аниги, Г1алибегица киданиги ч1ух1и гьабич1о жиндирго лъаялдаса. Гьелъул г1аксалда, гьев вуго г1адатияв, намусав, нич-ях1 бергьарав инсан. Г1алибегил гьудул-гьалмагъ, цадахъ ц1аларав, сахлъи ц1униялъул министрлъун вук1арав Ибрагьимов Ибрагьим Мух1амадовичас гьесул лъайги бажариги лъалеб бук1иналъ, Г1алибег Южносухокумскиялде бет1ерав тохтурлъун т1амулев вук1ана. Нилъерго унтаралги тун кин гьениве уневилан абун, жиндирго росу-ракьалде, г1адамазде бугеб рокьиялъги, жиндирго намусалъги инкар гьабуна Г1алибегица гьеб т1адег1анаб хъулухъалдаса.\nГ1алибегил ват1ан Сивухъ росу буго риидал ц1акъ берцинаб т1абиг1ат бугеб, кьер-кьерал т1угьдузул ц1ураб, амма хасало кутакалда ц1орой ц1ик1к1араб, нахъалъаг1ан г1азу биунареб бак1. Хасало бараб г1азуца нухал рацун г1емерисеб мехалъ машина, автобус хьвадуларо росулъе. Рек1ине транспорт ялъуни нух гьеч1илан абун цониги къоялъ рокъов ч1еч1о Г1алибег. Накалдаса т1аде бахараб г1азулъан лъелго Макьасде шагьранухде щвезег1ан вач1ун хьвадана гьев больницаялде. Х1алт1уде бугеб рокьуца цониги къоялъ, унтараб мехалъцин, больничнийги босун гьеч1о гьес.\nЖиндирго рецц-бакъги киданиги т1алаб гьабич1о Г1алибегица, жинцаго г1адамазе гьабураб кумек, дару-сабабги лъиданиги рак1алде щвезабич1о гьес. Чангияз жал гьабгощинаб мехалъ х1алт1анилан, жинца гьабги гьабги гьабунилан, т1адчаг1азулгун ялъуни лъай-хъваял ругел г1адамазулгун гьоркьорлъаби гьарун жидеего ц1арал т1алаб гьарула. Жиндиего ц1ар-рецц т1алаб гьабун цо х1арпцин калима киданиги гьабич1о гьев г1адатияв инсанас. Киг1ан гьелъие мустах1икъав вук1аниги, г1иц1го 2004 соналъ гурони щвеч1о Г1алибегие ДРялъул мустах1икъав тохтур абураб ц1ар. Гьеб ц1аруеги документал я гьес ялъуни гьесда лъан кьеч1о. Пятиминуткаялда бет1ерав тохтурас ц1ар кьей баркидал г1ажаиблъун, тамашалъун хут1ана гьев. Гьелъги бихьула Г1алибег бац1ц1адго, сундуего г1оло гуреб, рак1-рак1алъ машгьурлъун х1алт1и гьабулев чи вук1ин. 1980 соналъ Г1алибегие кьуна сахлъи ц1униялъул отличник абураб ц1арги.\nГ1адамазул сахлъи ц1унизелъун, г1умру хвасар гьабизелъун гьев тохтурасул арал къоязул, саназул, рорч1арал сардазул, гьесда бихьараб зах1маталъул, гьес сах гьарурал унтаразул рохалил х1ал цо макъалаялда загьир гьабун бажаруларо. Амма Г1алибег вуго ч1ах1иял х1арпаз меседалъ жиндир ц1ар хъвазе мустах1икъав инсан ва тохтур. Кинабго гьабураб х1алт1и, багъарараб квер кирилъун батаги Г1алибегие, г1емерал соназ лъик1аб сахлъиялда хут1аги гьев. Г1айиб гурищха гьединал г1адамал херлъизеги, х1алт1удаса рокъов ч1езеги.


Пакистаналда халат рахъунел руго тΙадекΙанцΙиял\n11 маялда тΙолабго халкъ гΙахьаллъарал рищиязда цебе Пакистаналда халат рахъунел руго дупутатазул кандидатазде тΙадекΙанцΙиял.\nЭркенлъи радиоялъул пакистаналъул хъулухъалъул журналистазда улкаялъул хΙинкъигьечΙолъиялъул хъулухъалъул вакилас лъазабухъе, рузман къоялда Мираншах шагьаралда ункъго кандидатасул рищиязул штабалда аскΙоб гьабураб кьвагьиялъул хΙасилалда хун вуго бищун дагь босун лъабго чи.\nЦойги теракт гьабун буго Кветта шагьаралда Халкъияб партиялъул офиссалда аскΙоб. Зарал ккун буго щуго чиясе.\nХамис къоялъ Мултан шагьаралда рищияздацебесеб митингалдаса викъарав, Халкъияб партиялдаса кандидат ГΙали ХΙайдар Гиланил къисмат гьанжеги лъалеб гьечΙо. Гьев кколев вуго экс-премьер Юсуф Раза Гиланил вас.\nХалкъияб партиялъе ва гьелъул аслиял партнеразе чанго нухалъ хΙинкъиял кьун рукΙун руго талибаз. Ахирисеб моцΙалда Пакистаналда рищияздацересел тадбиразда хурхун гьарурал тΙадекΙанцΙиязул къурбанлъун вахъун вуго ΙΙ0-ялдаса цΙикΙкΙун чи.


Рамазан Жалалдинов: «Дун гьанже ГIабдулатIипов тун батIияв чигун данчIвазе гьечIо».\nЧачаналъ магIарулаз гIумру гьабун бугеб Кванхи росулъ гьечIел санагIалъабазулги, гIадамазе чIезарун гьечIел шартIазулги, тIалъиялъ тIаса «магъало» бахъун гурони росдал жамагIаталъе пачалихъалъ биччараб гIарац кьолеб гьечIолъиялъул ва цойгидал проблемабазул хIакъалъулъ Россиялъул президент Владимир Путинихъе видеохитIаб гьабурав Рамазан Жалалдиновасда хадур лъугьарал чагIаз гьесие жеги рахIат толеб гьечIо.\nЧачаназул бетIер Рамзан Къадировасул гIадамаздаса ва гьесие квербакъи гьабулел цо-цо Дагъистанияздасаги МахIачхъалаялда вахчун вуго гьев хитIабчи. Иргадал республикаялъул хIакимзабигун дандчIвалевги вуго гьев, амма гьел дандчIваязул жеги кинаб букIаниги хIасил кколеб гьечIо. ХIакимзабаз Рамазание ва гьесул хъизаналъе хIинкъигьечIолъиги чIчIезабулеб гьечIо. Гьал къоязда иргадулав республикаялъул тIалъиялъул вакилгун букIараб дандчIваялдаса хадуб мажгиталъуве араб бакIалдаса гьев викъизейилан лъугьун рукIун руго гьесулго ракьцоял цIумадисел.\nАмма гIадамал гьоркьоре лъугьун, гьез кумек гьабун ворчIун вуго гьев. Гьелдаса хадуб журналистазул къокъа цадахъ гьечIого жив тIокIав кивениги ине гьечIилан лъазабулеб буго гьес. Гьедин арбагI къоялъ Дагъистаналъул хIукуматалъул вице-премьер Рамазан Жафаровасулгун дандчIваялде унеб мехалдаги щаклъи бугеб чанго автомобиль букIанила жинда сверун женжедилебин абуна гьес «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда.\nТалихIалъ жив сон лъицаго кквечIого берцинго ворчIанилан. Жафаровасулгун букIараб дандчIваялъги жиндида гьес гIайибал чIвай гурони хIасил ккечIин бицана гьес. Гьединго гьев дандчIван вуго Дагъистаналъул миллияб политикаялъул министрхисулевгунги. Гьел данделъазабазул хIакъалъулъ, гьенир рорхарал суалазул ва гьезда хурхун жиндирго ругел пикрабазул гьадин бицана Рамазаница «Эркенлъи» радиоялъе.\nРамазан Жалалдинов: «Итни къоялъ дун дандчIван вукIана Дагъистаналъул миллияб политикаялъул министр хисулев Давудов МухIамадгун. Дие вукIине бакIалъулги, дир лъималазул цIалул суал тIубазеги кумек гьабейилан гьарун букIана дица гьесда. Я гьабилин кумек гьабиларин абичIо гьес».\n«ЭР»: Рамазан Жафаровас щибилан абураб дуда?\nРамазан Жалалдинов: «Жафаровас абуна дуца гьаричIониги кумек гьабизехъин бугила, республикаялъул бетIерас жинда тIадкъан бугила гьеб дир суал. Гьаб сагIат республикаялда чанги чагIи хутIун ругила минаби гьечIого, Дербенталда хасаб операция тIобитIулеб мехалда кьвагьиразун минаби гьечIого хутIараб чанго хъизан бугила, чачаналъа вачIарав мун гьечIониги кумек гьабизе гIурал чагIи ругила жидерилан лъазабуна гьес.\nКIвараб жигар бахъулеб бугин жидецайилан вукIана гьев. Дица кумек гьабизе тIамулел гьечIин, кумек гьарун вачIун вугин дун нужехъейилан абуна дица гьезда. Гьабулареб батани гьабуларин абейин гьеб, гьабулеб батани дагьаб хехго гьабейин кумекилан абуна дица. Дир исана школа лъугIулей йигей ясалъул цIали хвезе бокьун гьечIо, гьелъие экзаменал кьезе санагIалъи гьабизе къваригIун буго. Гьединго Жафаровас дида абуна дуца гьерсал рицун ругилан.\n«ЭР»: Кинал гьерсал?\nРамазан Жалалдинов: «Кванхиб букIаралъул хIакъалъулъ «Черновикалъул» журналист Саида Вагьабовалъги кIодо-кIодо гьабун хъван бугила, дуцаги гьерсал рицун ругин абуна гьес гьес дида. Дица гьесда абуна мун Кванхиве щвараб мехалда школалда киналго росдал гIадамал рачIун рукIанищилан. РукIинчIилан абуна гьес, жив къватIиве вахъун хадуб рикIкIадегIан бакIарун букIанила халкъилан. Щайин нуж гьел гIадамалгун дандчIвачIел, гьезие гIолеб гIолареб жо щиб бугебали щай цIехечIебилан абуна дица.\nПачалихъалъул гIарацги босун цIаруего гьениреги ун щайила нуж рукIунелилан цIехана Жафаровасда дица. Гьев дир бухIараб рукъ бугеб бакIалде виччан гьечIо чачаназул полициялъ. Гьев гьелъие мукIурлъулев вукIинчIо, дида лъала полициялъ гьел дир минаялде аскIоре къазецин риччачIолъи. Ахиралдаги гьес абуна дида жидер заман букIинчIила, гьединлъидал гьенире ине заман букIинчIин жидерилан».\nГьединго Рамазаница бицана вице-премьерас жиндие кумек гьабилин чIванкъотIун абичIилан. Школа лъугIулей йигей ясалъе цIализе санагIалъи гьабилин абун буго цохIо гьес. Жалалудиновас абулеб буго жиндир тIалъиялдехун кинаб букIаниги божилъи хутIун гьечIила, Рамазан ГIабдулатIиповас ахIани гурони тIокIав хIакимчиясулгун дандчIваялдеги ине гьечIин живилан.


КIибетIераб цIудул бидулал квачIал...\nЧачаназул депортациялъул бицунеб "Февраль" абулеб фильмалдаса сцена\n(Чачаназул ва ингушазул трагедиялъул хIакъалъулъ)\n23 февраль рагъулаб къуваталъул къо абун гьекъолдулев чи дица бусурманчилъунги, бихьинчилъунги, магIарулавлъунги, камилав, тIуварав чилъунги рикIкIунаро. У ле, гьеле гьеб къо хас гьабун кIодо гьабулев чи. Гьес дидаги чIвазе буго гIайиб гьал рагIабазухъ. Патриот гурин, улкаялде рокьи гьечIин, вагьабияв вугин абизеги рес буго. Абуни дие гьелъул ургъелги гьечIо. Щай дир гьединаб радикалияб пикру бижараб хас гьабун гьеб къоялда хурхун? Гьеб буго инсан тIаса лъугьине бегьулареб вахIшияб такъсир гьабураб къо. Инсанасул, миллатазул, хасал халкъазул къадруги гIодобегIан гьабураб, гьезда зулмуги гьабураб къо. Гьеб къо букIине ккола киналго сахал гIадамазе пашманлъиялъул ва рогьоялъул къолъун, байрамлъун гуреб. Гурони гьелде рачIарал такъсирал жеги такрарлъула ракьалда.\nДица гьаб къо байрамлъун рикIкIунаро 1944 абилеб соналъул 23 абилеб февралалда нилъер мадугьалзаби ингушазда ва чачаназда тIад пачалихъалъ гьабураб зулму сабаблъун. ХIисаб гьабурабго цебе тIамизе кIолеб сурат гьечIо гьениб вахIшилъиялъул рахъалъ. Нусазарго чи вугеб армияги реххун гъаримаб халкъалда тIад гьабураб зулму азарго сон свераниги гьел халкъазул ва наслабазул рекIелъа нахъе унаро. Рес рекъанщинабго гьелъие къисасалъул дандерижиги такрарлъулеб буго. Нилъеда бихьаралъул гьеб тарихалда. РакI гъанцIизабулеб сурат цебе бачIунеб буго дол къоязул къисматги, тарихги цебе тIамизабураб мехалда. Л.Бериял нухмалъиялда гъоркь Казахстаналде ва Киргизстаналда чачанал ва ингушал гочинариялъе Шималияб Кавказалде реххараб 100 азарго чи вугеб армиялъ цебе тIамизе кIолеб зулму гьабичIо гъаримал халкъазда тIад.\n"I80 эшелон битIана тIад 494 269 чи вугеб, вагоназда жанир цоцада тIаде чIван битIахъе хIайваназе букIунелдаса квешал шартIазда. Казахстаналде щвелелде нухда гьабун рагIула 56 лъимер, хун руго 1272 чи. Гочинарулаго дандечIей гьабун чIван вуго 780 чи, официалиял баяназда рекъон. Жанив тIамун вуго 2016 чи, бахъун буго 20 азаргоялдаса цIикIкIун туманкI, 479 пулемет. МугIруда вахчана ва кодоре щвечIо 6544 чи" - ян хъвалеб буго рагьарал баяназда. Баянал батIи-батIиял руго, цойги баяназда рекъон гочинарун рукIун рагIула 650 азаргогIан чи. ХIакъикъат Аллагьасда лъала. Амма тарих букIана гьединаб, пашманаб, магIуги, биги, пашманлъигун къварилъиги жубараб. Хваразда чIагоял бахилаб, рухI хвасарлъиялъе гIоло халкъ къеркьолеб.\nДоба мугьажирлъуда жеги къваридаб ва пашманаб букIана гьезул къисмат. ЦохIо 1945 абилеб соналъ 42 422 чи хвана Казахсатналда гьезул. ТIад рогьоялъул мугьруги чIван зулмуялъ кIвекIулел халкъал рукIана гьел дол гIасиял соназда. Нилъер мадугьалзаби чачаназул Россиялъул империялъулгун гьоркьорлъаби гIодосанго ритIичIо. Нус-нус сонаца гьоркьоб къотIичIеб питнаги, биял тIейги унеб буго гьезул империялда данде къеркьолаго.\nГьезул тарихалъул ва къисматалъул пикру гьабурабго цIакъ гIемер ракIалде бачIуна Л.Толстоясул "ХIажимурад" къисаялдаса мухъал: "Херал ракIарун рукIана годекIанир. ГIурусаздехун бугеб рокьукълъиялъул ва цциналъул гьез бицунеб букIинчIо. Чачаназул кIудияздаса гIисинлъималазде щвезегIан гIурусаздехун букIараб асар рокьукълъи ва ццин букIинчIо. Гьеб асар рокьукълъиялдаса къуватаб букIана, рокьукълъи букIинчIо гьеб. Гьеб букIана гьел гIурус гьаби гIадамаллъунцин хIангутIи. БукIана гьединаб ракIкъай ва сурун рихьи гьезул ахIмакъаб вахIшилъиялъ бижараб, хIажат букIана гьел вата-ватарав тIагIинаризе гIункIкIал гIадин, загьруял борхьал, бацIал ва цогидаб заралияб рухIчIаголъи гIадин, гьездаса жалго цIунизе..." - ян хъвалеб буго Толстояс. Гьеб вахIшилъиялъул хIасилалда бижараб рокьукълъи ва тушманлъи гIелаз гIелазухъе кьун букIунелъул. Ва гьеб чIобогояб бакIалда бижуларо.\nГьелъул хIасилалда унев вукIун ватиларо чачанав рагъде тIубан жиндираблъун лъугьинчIеб улка цIунизе. Щибха гьабураб улкаялъ данде? Гьабуна жеги кIудияб зулму, азарго сон свераниги миллаталъул пикрабалъа нахъе хъвагIазе рес гьечIеб. ЦохIо кьерцин хисилелде тIуна нахъойги биял. БитIун 50 соналдаса, I994 абилеб соналъ рахъана нахъойги кьвагьиял. Поэтас абухъе:\nЦингиги Россия кIудияб улка -\nАнцI-анцI азаргояз чIвана гIолилал, гIодоре тIуна биял, хвалил махI бахъана Кавказалда. Гьеб такрарлъана санаца. Гъаримаб чачан халкъ, цоял хвана, ана, цогидал апараглъуда, мугьажирлъуда дунялалда щущана. I944 абилеб соналъул февраль такрар гьабурал къоял жеги такрарлъана. Амма чан балагьал тIаде кканиги, киналгIаги зулмучIагIазда кIвечIо гьеб бахIарчияб миллатлъул рухIги, яхIги, къадруги чIвазе. Биччан те гьеб насалабаз насдабахъе кьун цIунизе ва цIиял гIелаздаса балагьалги къварилъиги рикIкIалъизе.\nКазакги идараги гьезда тIаса бахIсалги\n80 абилел соназул лъимал - "билараб гIел"\nСониселъухъ къисас - жакъа босулел


Экстремистазул сайтазул цоялда лъураб видеоялда ГIумаровас лъазабулеб буго, гьесул рагIабазда рекъон, «Россиялъ чIварал кавказалъулазул рукьбузда тIад Сочиялда» щиб гьабунги Олимпиадаялъул хIаял тIоритIизе тогейин.\nРоссиялъул бищунго парахалъи гьечIеб регион Шималияб Кавказалда аскIоб цун буго Сочи. Апрелалда Америкалъул Бостон шагьаралда марафон тIобитIулаго гьенир кьвагьиял гьариялда щаклъи бугел вацал Царнаевал этникиял чачанал ратиялъги дагьабги Сочиялда хIинкъигьечIолъиялъул тадбирал кьваризарун рукIана Россиялъ.\nАмма ахирисеб кIиго соналъ Централияб Россиялда терактал гьечIолъи улкаялъул хасал хъулухъазул хIалтIул жигарищ яги ГIумаровасул мораториялъул хIасилищали лъалеб гьечIин рикIкIунеб буго «Новая газетаялъул» эксперт Андрей Солдатовас.\nАндрей Солдатов: «Ахирисеб кIиго соналда жаниб нилъеда бичIчIулеб гьечIо Централияб Россиялъул территориялда терактал ГIумаровасул мораторий букIиналъищ гьарулел гьечIел яги улкаялъул хасал хъулухъазул жигараб хIалтIуцIайищ гьел гьаризе толел гьечIелали.\nГьанже ГIумаровас лъазабулеб буго мораторий нахъе бахъулеб бугин ва гьес ишан Олимпиадаялде босулеб бугин. Узухъда, гьеб лъазабиялъ хIинкъи цIикIкIинабулеб буго. Гьанже Росиялъул хасал хъулухъазул хIалтIи ва хIадурлъи кинаб бугебали бихьизабулеб хIужалъун хутIизе буго Олимпиадаялъул заманаялда гьез гьаризе ричIчIазе гьечIел терактал ва цIунизе бугеб хIинкъигьечIолъи. Амма гьел хъулухъазул цебе букIараб хIалбихьиялде балагьун абизе бегьула ГIумаровасул рахъ ккуразул ишал эффективиял рукIанин. Гьединлъидал дида ккола гьеб лъазабиялъул кIудияб хIинкъи бугин».\nЭР: ГIумаровас ракълилал объектазде гьужумал гьариялъе лъун букIараб мораторий нахъе бахъулеб букIиналъул лъазабидал гьелъул хIасилал гьанжего рихьизейищ рес бугеб яги Олимпиадаялде гIагарлъулеб заманалдайищ?\nАндрей Солдатов: «ЗахIмат буго гьесул логикагун стратегия биччизе ва гьеб суалалъе жаваб кьезе. РакIалде кколеб буго гьезул гьужумазул мурад террористияб багъа-башариялъул мурадазде кIванагIан кIудияб кIвар буссинаби бугин. БичIчIулеб буго Олимпиадаялъул заманаялда жибго Россиялдеги гьениб кколеб бугелдеги дунялалъулго кIвар максималияб куцалда буссине букIин. Гьенир рукIине руго тIолабго дунялалдаса телеканалалги, журналисталги, камерабиги. БитIун бицани, ГIумаровасул къукъабазулги гьесие мукIурлъуларел къукъабазулги стратегия нилъеда лъаларо».\nЭР: Жакъа изну гьечIого яргъидгIуцIаразул дандечIей чучлъулеб бугин ва чачаназул рохьахъ "векерахъдулев щуго щайтIан" гурони гьечIин чачаназул нухмалъулев Къадиров Рамзаница чанго соналъ тIатIалаго абулебги бугеб мехалда кин бичIчIизе кколеб ГIумаровас тIолабго Россиялъе кьолеб хIинкъи? БукIине рес бугищ гьесул жиндирго рагIаби ритIухъ гьаризе гIураб къуват?\nАндрей Солдатов: «ГIумаровас мораторий лъазабилалде цебе терактал гьарулел рукIана Москваялдаги. Гьеб заманаялда гьесул багъа-башариялда бажарулебги букIана гьединал гьужумал гьаризе. Домодедово аэропорталда букIараб теракталдаса хадуб гьел тIокIал гьаричIолъи россиялъул хасал хъулухъазул жигаралда гуреб ГIумаровасул мораториялда бараб бугин ккола дида.\nМасала, Сочиялда теракт гьабизе ккани гьел Москваялде гIадин рикIкIаде ине кколаро. Гьеб буго регионалда хIинкъигьечIолъи чIезабиялъул аслияб проблемалъун. Олимпиадаялъул объектазда гIагарлъухъ гьабураб бокьараб акциялъул магIнаги букIуна Олимпиадаялда гьабураб теракталъул гIадаб, хас гьабун Олимпиадаялда гьабичIониги бегьула гьеб гьединаб цIар щвезе ва кIвар буссинабизе ккани. Дида ккола Россиялъул хасал хъулухъазда цебе кутакалда захIматаб масъала бугин. Амма яргъидгIуцIараз гьединал жал гьаризе рукIин нилъеца цебего гIадахъ босизе кколеб букIана».\n«Бусурбабазул ракьазда исламалъул къануналги гIадахъ росичIого» тIоритIизе ругел цоги «щайтIабазул кьурдаби» абун ракIалде щвезарулел рукIана ГIумаровас Казаналда тIобитIизе бугеб 27-билеб Универсиадаги.\nТIолабго Кавказалда ругел яргъидгIуцIаразде абун ГIумаровас хитIаб гьабиялъ бихьизабулеб буго гьезул цоцалъ лъикIаб бухьен ва Сочиялда хурхун стратегияб план гьечIолъи\nАмма тIолабго Кавказалда ругел яргъидгIуцIаразде абун ГIумаровас хитIаб гьабиялъ бихьизабулеб бугин гьезул цоцалъ лъикIаб бухьен гьечIолъи ва Сочиялда хурхун стратегияб план гьечIолъи\nян рикIкIунеб буго Шималияб Кавказалда сверун эксперт Лиз Фуллерица. Амма, гьелъулго пикруялда рекъон, цоги рахъалъан, гьединаб план хIакъикъаталдаги батаниги, гьеб гьечIеблъун бихьизабиялъул цIикIкIун пайда букIине бугин ГIумаровасе.\nАндрей Солдатовасул пикруялда, кавказалъул изну гьечIого яргъидгIуцIаразул гьечIо регионалъул цо шагьаралда тIадцин контроль чIезабизе гIураб къуват.\nАндрей Солдатов: «Миллияб антитеррористияб комитеталъ ахирисеб анцIго соналда жаниб абулеб буго яргъидгIуцIаразул къадар 500 гIагарун чи вугин ва гьезул баяназулъ гьеб тарих хисулеб гьечIин абизе бегьула. Гьебго заманаялда, кIудияб теракт гьабизе ккани, гIемерав чи гьечIониги бегьулелъул.\nГьединлъидал низам цIунулезул тарихал кинал ругониги гьез бихьизабуларо дандечIараб рахъалъул хIакъикъияб къуват кинаб бугебали, халкъалъул гьездехун бугеб бербалагьи ва жидер хIалтIи гIуцIизе гьезул бугеб бажари.\nГьеб тарихалъ бихьизабулеб буго цо жо- яргъидгIуцIаразда цониги регионалда яги цониги шагьаралда кверщел кодобе босизе кIолареблъи. Амма гьаб заманаялда гьеб кверщел кодобе боси гьезул мурадги гьечIо. Гьез гьелдаса инкар гьабун букIана 2005 соналда Гъалгъайлъиялде яги Нальчикалде гьарурал гьужумазул жо ккечIеб мехалдаго».\nГIумаровас жиндего тIаде босун букIана 2010 соналда Москваялъул метроялда гьарурал кьвагьиязул жавабчилъиги, гьенив хун вукIана 40-ялдаса цIикIкIун чи, «Домодедово» аэропорталда 2011 соналда гьабураб кьвагьиялъул жавабчилъиги. Гьенив хун вукIана 37 чи.\nГIумаров валагьулев вуго Россиялъги Америкаялъги. Цолъарал Миллатазул ГIуцIиялъ гьев восун вуго халкъаздагьоркьосел террористазул сияхIалдеги.\nЦо-цо баяназда рекъон, гьев вахчун вуго Кавказалъул мугIрузда. Россиялъул тIалъиялъ гьев чанго нухалда чIваравлъунги лъазавун вукIана.\nГlумаровас Сочи гlужие босулеб буго\nБлогеразул даптар 4-10 февраль


Халкъалда гъорлъе кколев ватичIо\nГIадамазе кумекалъе гурищ МФЦял рагьун ругел?\nГIемер бицуна МФЦялъул хIалтIухъабаз гьабулеб хIалтIул хIакъалъулъ. Хасго районазда ругел хIалтIухъабазе кьола лъикIаб къимат. Гьеб лъикIги буго, щайгурелъул, нилъехъа нилъерго рокъор ругезулцин букIине кколедухъ тIалаб гьабун бажарулареб мехалда, тIубараб халкъалъул ургъел гьабизе ккей, гьеб бигьаяб иш гурелъулха.\n«Epistulam non erubescit» (эпистулам нон эрубесцит) абун буго латиназул цо аби, ай магIарул мацIалда абуни «Кагътица щибго хIехьола» абураб. Дун гуро, кагъат-къаламалъул ихтияр кодоб букIунилан, бокьа-бокьараб хъвалев чи, хъваларо дидаго жаваб кьезе кIолареб хIужаялъул хIакъалъулъги. Амма, дирго пикру загьир гьабичIого, рекIеда хIунсараб къватIибе рехичIого, чIезеги кIоларо.\nГьайгьай, лъикIаб хIалтIуе лъикIаб къимат кьезеги, квеш хIалтIарал какизеги кIвезе ккола нилъеда, гьурмахъ, хъулухъалъухъ балагьичIого. Гьебги, хъулухъчиясул хIалтIуде гъирабазабиялъул ва гьев кантIизавиялъул мурадалда, кинаб бугониги жахIда рекIелъе биччачIого. Жиндир адресалда критика гьабулесулги щибго ракIхвей букIине ккеларо бугеб жо абунилан ва тадбирал гьаризе ккела рехсараб гIунгутIи тIагIинабиялъе, хадубккун биччангутIиялъе гIоло.\nЦо заманалда, гендерил тоннельги къан, рикIкIадасан сверизаруна шагьаралде-нахъе унел-рачIунел гIадамал. Амма цо хасал гIадамазе гьелъул кIудияб къварилъи букIинчIо, квалквал гьечIого гьенисан унаан ва рачIунаан. Гьеб заманалда хъван букIана дица «ХIакъикъат» газеталде «ГIадамал цIалкIулеб цIалкIу» абураб асар. Гьединаб цIалкIуцин гуродай МФЦялъулазухъеги щварабилан ракIалде ккезе бачIана, гьез ургъел гьабулеб халкъалъул къапилаялде гъорлъе, щаялиго, дун кколев ватичIеб мехалда ва щаклъизе бачIунеб буго дун гIадинал жеги ратизе бегьулеблъиялда. «ХIакъикъат» газеталъул «РекIел ахIи» рубрикаялда, «Киналъулго хIалбихьана» абураб бетIергун, бахъун букIана (№37, 16.09.2016 с.) дир макъала. Гьениб хъваралъул хIакъалъулъ кинабго такрар гьабиларо, рехсела цо-кIиго мисал.\n«Поддержка начинающих фермеров на период 2015-2017 годы» абураб хIукуматалъул программа лъие хIалтIулеб жояли лъазе бокьун. Росдал магIишаталъул министерствоялдасан, лъикIаланго квалквалаздаса хадуб, дагьабго квербазе бакIги щун, документал хIадуреян гьаригун щвана районалъул МФЦялде. ЦIадаса ХIамзатица абухъе, «басиялъ гIощтIол гIоркь хъублъун батана», ай «мохмохалда нах бахунеб» программа батана гьеб: цо чанго къоялдасан ахIун бачIана банкалъул счеталда миллион «Р» букIине кколеб рагIулин. Миллион кодоб букIун хадуб гьезул кумекго щаяли бичIчIичIо, лъаларо! Гьадинаб ахIвал-хIалалда рекъараб букIинароандай хIукуматалъул пуланаб яги рехсараб министерствоялъул пуланаб номералъул, пуланаб заманалда бахъараб хIукмуялъул кьучIалда, пуланаб къадар гIарцул бетIергьанлъун мун ватичIони, дуе рехсараб кумек щоларин абун хъван кагъат битIун, къваригIел тIубаян вачIарасда лъазабизе, кIал букъулеб бакIги букIунарелъул! Гьеб мехалда гьезул кумекалде хIажатазда якъинго лъазе букIанагури тIалаб закониябищ яги, законалда тIасан галиги бегьун, ургъун бахъарабищали.\nИгьелдерил ракьалда шагьранухлул рагIаллъабазда рарал даран гьабулел ва квана-гьекъолел бакIазул цонигияб букIинчIо умумуздаса ирсалъе щвараб, жалго бетIергьанаб ракьалда бараб, нижер гурони. Гьел бакIал разе байбихьилелдего кьуна документал МФЦялде, «зеленка» гьабизе абун камурал-тарал документалгун чанго нухалда щвана гьениве. Ахиралдаги гьадигIанасеб гIарац кьезе кколин, гьелда бан бугин кинабгоян абидал, кьуна гьебги, босана квитанцияги. Гьале 3-4 сон унеб буго, документ щоларого. Лъабго соналъ цебе, гьеб документ дихъе щвани, бахъизе бер кьелин абулелги рукIана, дунгоги хIинкъун вукIана дун сабаблъун берги гьечIого хутIиладай цонигиявилан. Гьединги Вангада гуребги лъалеб букIун буго балъголъи. Газеталда хъван бачIиндалгIаги цодагьаб шура-хъули лъугьине бегьулин букIана пикру, амма… гIурусаз абухъе – «Как об стенку горох». Дагьабги гIажаиблъизе ккараб жо гьечIищ: цоял рачIуна рарал бакIазул документилан, тIад гIакIа къотIизе лъугьуна. Цин ракьул документ гьечIого рарал бакIазул документ кин букIинеб, гьаваялда рарал гьелги гьечIелъул? Гьанже ракIалде кколеб буго цощинаб, бетIергьабаздасаги балъго, цониги хIакимас документалги гьарун жиндиего босун бугодай гьеб мухъалъул ракь абун, гIурумухъалъул кIиябго рахъалда ругел ракьазе, цоги гIадамазеги инкар гьабун бугелъулха гьеб документ гьабизе. Гурого, рехсараб документ гьабунгутIизе щиб гIилла бугебалигIаги баян кьезе ккеларищ? ГIадамаз минабиги разе байбихьун руго гьенир.\nКинабгIаги жоялъул букIуна кIиго рахъ: авал-ахир, у-гуро, бихьана-бихьичIо, рагIана-рагIичIо, лъала-лъаларо, бажарула-бажаруларо ва гь. ц. «Tarcium non datur» абула латиналъ, ай лъабабилеб нух гьечIо. БачIинахъего «гьаб нижер иш гуро», «гьеб нижехъа бажаруларо, яги бажарула, цIараб болжалалда тIубазе буго» абун абизе бигьаяб букIинароандай, гьалщинал нерваби хвезаричIого. «Босанищ тIаде - тIубазабе, кьунищ рагIи – щулаго ккве» абун руго магIарулазул гIакъилал рагIаби.\nЦебе кинаб бугониги идараялде бачIараб кагъат, гIарза яги газеталда бахъараб критикияб макъала, иш тIадал гIадамаз, ун бакIалдегун, гъорлъе раккун, халгьабун, хIакъикъат мухIкан гьабун, иш роцIинабиялъе тадбирал гьарулаан ва законалъ чIезабураб болжалалда жавабги кьолаан. Гьелъ борхулаан живго нухмалъулесулги, гьес нухмалъи гьабулеб хъулухъалъулги къадру. Жакъа щибха камун бугеб? ГIадамазухъ гIенеккараб мехалда, бихьулеб буго гьезул цо-цоязул нухмалъулездаса тIубанго ракIбуссун букIин, абураб, хъвараб жоялъги щибго пайда кьолеб гьечIолъи. Чанго соналъ цебе районалда билълъанхъараб гIадат букIана зама-заманалда, щибаб отделалъул нухмалъулелгун росабалъе щун, жамагIаталгун дандчIван, гьезул гIузрабазухъ гIенеккун, бажарани бакIалдаго мурад тIубан, санагIат ккечIони, цадахъ хъван росун гьабулеб, хадубккун гьабураб хIалтIул хIакъалъулъ гIадамазе баянги кьолеб. ТIубанго мурад тIубачIониги, гьеб букIана жамагIатал разияб хIалтIи.\nРукIуна гIадамал цо-цо хIакимзабаз рикIкIунарел, гьезул «лъикIаб бералда» рихьуларел, кинавго чи цого вукIунарелъулха. ХIалтIиги хъулухъги заманалъул иш буго: жакъа – мун, метер – цогидав. Воре, магIарулал, хъулухъалъе, гIиси-бикъинаб дунялалъул боцIуе гIоло билизе тоге умумуз нилъее ирсалъе тараб иманги, намусги, гIаданлъиги.\nГьаб накъиталъеги ахир лъезе бокьун буго латиназул цоги абиялдалъун: «Dum spiro-spero» («ЧIаго вукIаго - хьул буго»). БичIчIулесда бичIчIила.\nПрочитано 501 раз\tПоследнее изменение Пятница, 06 апреля 2018 11:35


Гъамсукье тIадруссине бокьун буго, амма…\nГьал къоязда ДРялъул Ракьулгун мал-мулкалъул министерствоялда гьоркьоб лъун букIана Гъамсукь росдал суал. Гьелъул бицана рехсараб министерствоялъул нухмалъулесул тIоцевесев заместитель ХIабиб Жанаевасги ЧIохъ росдал администрациялъул бетIер Салим Салимовасги.\nСалимовасул рагIабазда рекъон, Гъамсукь цIи гьабизехъин буго. Амма гьабсагIаталда туристалги хьвадулеб чIунтараб росулъ гуреб, гьелда гъоркь, лъарал рагIалда минабиги ран.\nГьединго С. Салимовас баян гьабуна гьенире рахъунел гIадамазул букIине кколин ЧIохъ росулъ гьабураб хъвайхъвагIайги чIахъадерил росдал администрациялде кьураб гIарзаги. Гьезие ах-хуралъе хIалтIизаризе яги минаби разе ракьал кьелалде росдал генералияб планги тасдикъ гьабун бахъине ккола.\nСалимовас тIаде жубана цереккун кьурал гIарзабазда рекъон, цо-цо гIадамазе гьеб бакIалда анцI-анцI сотых ракьулги кьун букIанила, амма гьез гьениб капиталияб куцалда минаби ранила. Гьединго гьел ран рагIула гIибоцIи гочинабизе тараб нухдаги.\nРакьулгун мал-мулкалъул министерствоялъул вакилзабазда ракIалде ккана гьеб киналъулго халгьабизе Гъамсукье «Дагтехкадастр», Россельхознадзор, Минсельхозпрод гIуцIабаздаса хIалтIухъабиги данде гьарун, хасаб комиссия битIизе.\nГьедин хъвалеб буго министерствоялъул сайталда.\nГьелда бан нижер хIукму ккана жалго Гъамсукь росдал гIадамазухъги гIенеккизе. «Инстаграмалдаги добагьанибги хъвалареб жо гьечIо гьанже нижер рахъалъ. Масала, Гъамсукье рачIунел туристал сабаблъун гIарац гьабизе къваригIиналъ ругила ниж росулъе тIадруссине бокьун. Гуро, нижее щибниги хIажат гьечIо, ниж жалго тани бокьилаан.\nСоветияб заманалда умумул магIарухъа гIатIиракьалде гочаниги, гьанже нижее бокьун буго росу цIи гьабизе, гьенире тIадруссине. Гьединлъидал гьанжеялдаса 20 соналъ цере ниж зама-заманалдасан гьенире щолел рукIана. Чадралги чIван рукIунаан, чIезе бакI гьечIолъиялъ. Цинги 14 соналъ цебе байбихьана нижеца гьенир тIоцересел минаби разеги. ГьабсагIаталда 17 чиясул мина буго гьениб.\n2008 соналда нижеца гIуцIана Гъамсукь росу цIи гьабиялъе хасаб фондги.\nГьанже рахъун нижеда лъазабулеб буго гьел минаби риххизаризе кколин. Щайгурелъул изну гьечIого, нижецаго ккун ракьалгун ран ругила гьел. ТIубанго ццим гьалаглъана гьел минаби рарал бакIазда гIагарлъухъ хасаб гIаламатги чIван, росдал кIалалда жанире рачIине нижее гьукъизе байбихьидал. Ниж нижерго рокъоре рачIине ругин абидал, гьенир нух къан чIарал чагIи ахIдола нуж гьаниса гурин, гьал ракьалги нужер гурин абун. Гьедин батани, росулъе риччаралъухъ туристазухъа бакIарулеб гIарцухъ нухалниги щайха къачIаларел, лъим щай бачунареб?\nГьеб кинабго нижерго ресалда рекъон гьабула нижеца. Нижер гIолохъабаз чанго километралъул манзилалда цIарал лъел рогIрал туристал раччулел чуязгун машинабаз мерхьун, хвезарулел руго. Доле тIатIала ккезе хутIараб жо гьечIо басрияб Гъамсукь росдал. ЮНЕСКОялъул сияхIалде босараб кIиго си буго доба. Лъица гьелда хадуб хал кколеб бугеб?\nНижеца гIезегIан идарабазде кагътал хъвана гьелъул бицун. Амма киса-кирго тIаса рихьизарулел руго», - ян бицана Гъамсукь росдал гIадамаз.\nДругие материалы в этой категории: « ГIИДАЛЪУЛ КЪОЯЛДЕ САЙГЪАТ\tЦIунтIа районалъул цIияв нухмалъулев »


Автор: ХIажимурад ХIусайнов · 12.03.2022\n2016-ку шинал, декабрьданул 29-нний, Ккуллал райондалул жяматрал хIурматрай хьунабавкьуна ганиннин дунияллул чемпионтал хьусса ЦIийшиял шяравасса Рамазан Абачараев ва Къяннал шяравасса НурмахIаммад ХIажимахIаммадов. Абачараев Рамазан греко-римуллал лачIун уккавриву хьуну ия Аьрасатнал ва дунияллул чемпион. ХIажимахIаммадов НурмахIаммад хьуну ия кикбоксинграл спортрал Аьрасатнал Аьрали гужирдал шамийла чемпион, Дянивмур Федерал округрал чемпион, Европанал чемпион, Ка хIала даркьусса ияврил дунияллул чемпион. Вай жагьилтал хъинну хIурматрай хьунабавкьуна та чIумал жяматрал.\nАмма инсаннал оьрму ччимур чIумал ччимур чулийнмай бахханагу шай. БувкIунни жучIанма пашмансса хавар. Аьрасатнал билаят буруччаврил цIанийсса иширттаву Къяннал шяравсса НурмахIаммадлул цала жан кьурван дурну дур тIисса. Гьакссагу хIайп, укун ххаллилсса жагьил, зунттал арс ахиратрахьхьун гьан! Спортраву дакъагу, НурмахIаммадлул дяъвилул аривгу ккаккан дурну дур чувшиву, асланшиву. Ва асланшиву Аьрасатнал Президент Путиннунгу хъинну асар хьунни. Ванал дурсса чувшиврунгу кьимат бивщуну, НурмахIаммадлун дуллуни «Аьрасатнал Виричув» тIисса цIа.\nНагу, вания гихунмай ихтилат лахъи къабуллай, жула миллатрал хьхьичIун ласлай ура, 2016-ку шинал Ваччав хьусса, НурмахIаммадлущалсса хьунабакьаврицIунсса лахIзардал цаппара суратру.\nХъунмасса актрисал аьпалун\nСледующая публикация Отец Героя России Нурмагомеда Гаджимагомедова Энгельс Магомедович выступил в поддержку Владимира Путина\nПредыдущая публикация Чил маз ва жула маз


РакIалде кколеб буго школазда малъизе бугеб историялъул тIехьалда тIокIаб букIине гьечIин «татаразулгун-монголазул иго» абураб термин. Гьеб хисизе рес буго «ордаялъул ханазул къайимлъиялда россиялъул ракьал рукIиналъул система» абураб терминалъ. Гьеб тIалаб гьабулеб букIана Татарстаналъул тарихчагIаз. Россиялъул тарихалда «татаралгун-монголал» рихьизарула гIасрабаз улка лагълъуда ккун рукIарал чагIилъун. Татарстаналда абуни, «Меседил Орда рикIкIуна империялъун ва живго Чингисханги гьенив зулмучилъун гурев реформаторлъун вихьулев вуго». Гьедин рикIкIунеб буго Татарстаналъул гIелмабазул Академиялъул вице-президент Рафаэль ХIакимовас. Гьес нухмалъи гьабулеб буго республикаялъул тарихалъул Институталъеги.\nГIемерал территориял цолъизарун лъугьараб ва гIемерал халкъалгун гьудуллъиялъулал гурел тушманлъиялъулал гьоркьорлъабиги рукIараб Россиялда киназего данде кколеб ва цогиязул къадру гIодобегIан гьабулареб киназего гIаммаб тарихалъул тIехь гIуцIи бигьаяб масъала гурин рикIкIунеб буго Дагъистаналдаса тарихчи ХIажимурад Доногъоца.\nХIажимурад Доногъо: «Жакъа киназего гIаммаб тарихалъул тIехь хъвазе лъугьани киназего бокьухъе гьеб хъвазе кIвазе гьечIо. Гьеб кин хъвалебалигицин дида лъаларо, жакъа гьеб лъалев чиги ватиларо. Масала, Россиялъул империялъ Кавказ мукIур гьабиялъул хъвалеб бугони кин гьеб хъвалеб. Россиялъул рахъалдасан гьеб буго бахIарчилъиги, багьадурлъиги ва «нахъе ккарал халкъазе» цебетIей щвезабиги. Кавказалъул халкъазе гьеб букIана жал мукIур гьари ва зарукье роси. Гьединал мисалал Россиялъул тарихалда гIунги тIокIал руго. Хъвазе къваригIун буго ритIухъаб ва киналго халкъазе данде кколеб историялъул тIехь. 1812 соналъул рагъул бахIарчи Россиялда Кавказ мукIур гьабуравлъун лъалев Алексей Ермолов гьенив бахIарчилъун хутIулев вугониги Кавказалда гьев вуго росаби рухIулев ва руччабигун лъимал гъурарав гIащтIичи. Кавказалдаги бахIарчийищха гьев вукIине кколев? Кколаро».\nСоветияб заманаялда ва гьелдаса хадуб цIияб Россиялда школазда дарс кьезе рихьизарурал историялъул тIахьазда кьурал баяназда разиял рукIинчIо татаралги, чергесалги, чачаналги, дагъистаниялги цоги гIисинал миллаталги. Цебе гьеб пикру рагьун загьир гьабизе кIолеб букIинчIоги гьанже гьединаб рес щведал рагIулел руго гьел халкъазул тарихалда кIвар букIарал цо-цо хIужабазул я мекъса бицунеб букIанин, ялъуни бицунебцин букIинчIин абулел пикраби. Империя гIуцIулаго жидеца гьарурал гъалатIазе мукIурлъи бугин гьанже цогояб ва киназего данде кколеб историялъул тIехь гIуцIизе бищунго лъикIаб нухин рикIкIунеб буго ХIажимурад Доногъоца.\nХIажимурад Доногъо: «Тарихалда рукIарал улкаялъул цо-цо халкъазе данде кколарел хIужжаби хъвачIого тезейищха кколел? Кколаро. Гьеб трагедия букIун батани, мукIурлъизе ккола гьелъие. МукIурлъизе ккола гьеб цо рахъалъ колониалияб рагъ букIиналъе цогияб рахъалъ гьелде данде гьабулеб рагъ букIараблъиялъе. МукIурлъиялъулъ нечезе ккараб жоги гьечIо. Гьеб буго тарихияб хIужжа».\nЩалниги сундуениги мукIурлъиялъул щибго рагIулеб гьечIелъул, гьел хIужжабазул церегогIадин гьанжеги рехсечIого тезе рес бугин ва политика историялде гьоркьобе лъугьунеб бугин рикIкIунеб буго тарихчияс.\nХIажимурад Доногъо: «Политика буго киса-кибего. Кинаб бугониги халкъалъул историялъул бицунеб бугони гьенир рукIарал рагъулал ишазул бицинчIого рорчIуларо. Гьел халкъал мукIур гьариялъул, гьезие колониализация гьабиялъул планазулги бицине ккола. Гьединлъидал цIакъ тIад ургъун гьабизе кколеб хIалтIи буго гьеб».\nГьал къоязда Дагъистаналда ракIалде щвезарулел руго АхIулгохIда I70 сон цебе букIараб рагъда къурбанлъарал. Гьеб мехалда Дагъистан ва Шималияб Кавказ багъулеб букIана гIурус паччаясде данде ва гьеб кIиябго рахъалъул гьел хIужжабазул бихьигун бичIчIиги цогояб гьечIо.\nХIажимурад Доногъо: «АхIулгохI дагъистаниязе буго Бородино гIурусазе гIадинаб жо. Гьединлъидал кавказалъул рагъул бицунебщинаб бакIалда, тарихиял документазда АхIулгохIалъул бицунги буго, щайгурелъул гьениб букIана кIудияб ва вахIщияб рагъ, гьенир хвана кIиябго рахъалдасан цIакъ гIемерал гIадамал, гьеб рагъул тарихияб кIварги цIакъ кIудияб буго. Россиялъул историялда Кавказалъул бицунеб бакIалда чара гьечIого хъвазе ккола АхIулгохIалда, Гъунибалда ва СалтIа рукIарал лъугьа-бахъиназул.\nИсториялъул цогояб тIехь гIуцIулаго советияб заманалъулал гъатIал такрар гьариялдаса цIодорго чIезе кколин рикIкIунеб буго Ярлыкапов АхIмадица.\nГьев ккола Россиялъул гIелмияб Академиялъул этнологиялъул ва антропологияб цIех-рехалъул институталъул хIалтIухъан.\nЯрлыкапов АхIмад: «Дица рикIкIуна бищунго лъикIаб гьабулайинги абун гIадамаз бищунго гIантал ишал гьарулин. Гьанже историялъул цогояб тIехь гьабулайин абунги гьабулеб бугин ккола цо гIантаб иш, хасго гьеб хIадурулеб бугеб куц бихьун ва гьелда цере ругел масъалаби ракIалде росун. Гьеб буго советияб заманаялде тIадруссин. Доб мехалдаги рукIана историялъул цогоял тIахьал, амма гьанже гьарулел ругел гьездасаги кIудияб фарслъун ккезе руго. Гьелъие гIиллаги буго доб мехалда цогояб тIехь гьабизе гIураб идеологияги, гьелъие хIажатал технологиялги рукIин.\nДол тIахьазда рикIкIунеб букIана Меседил Орда Россиялъул кIудияб тушман букIанин. ХIакъикъаталда абуни, Россиялъул пачалихъ гIуцIиялъулъ кIудияб лъалкI тана гьелъ. Советиял тIахьазда гьелъул бицунеб букIинчIо. Дида ккола гьанже хIадурулеб бугеб цогияб тIахьидаги бицине гьечIин. Амма гьеб букIине буго кIудияб гIантлъилъун, щайгурелъул гьанже бокьараб магIданалдасан бокьараб информация щвезе рес букIун. Гьединаб Россиялъул тарихалда кIудияб лъалкI тарал халкъазул бицунеб гьечIеб тIехьалдехун гIадамазул бербалагьи кинаб букIине кколеб?»\nАмма цIигIуцIулеб бугеб историялъул цогояб тIехьалда банги Ярлыкаповасул хьулал кIудиял гьечIо.\nЯрлыкапов АхIмад: «Кавказалъул рагъул бицани, гьеб буго цIакъ цIодорго рагьизе кколеб тема. Амма битIараб бицине кколелъул. Цебе нилъ гьелдаса махIрум гьарун рукIана, ракIалде кколеб буго цIияб тIахьидаги кинабго битIараб бицине гьечIин».\nЖинда рекъон россиялъул гIаммаб лъайкьеялъул школазда малъизе бугеб историялъул тIехь хъвазе буго бицен гьабулеб историялъулгун-культурияб стандарталда хурхун проекталда тIасан. Гьелъул ахирисеб версия 1 ноябралда кьезе буго президент Владимир Путинихъе.\nХI.Доногъо: Тарихиял гъалатIазе мукIурлъизе ккола


Сагъри кьодухъ гьабураб Гьима гIурухъ батулеб » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nИгьали росулъе ва гьеб росдал тарихалъулъе сапар\n2017 соналъул 31 октябралда, гьаб анкьалъул талат къоялъ, щвана магIарулазул Игьали ва гьарадирил лъабабго росулъе. «Миллат» басма цIалулел магIарулазда лъала ниж халкъалда гъорлъ ругьунал, гIадамазухъе сапарал рухьулел, гьезул масъалаби, гIузраби, суалал рорхулел, гьел тIураялъе квербакъи гьабулел журналистал кколеллъи. «Миллаталъул» редколлегиялъ хIаракат бахъула жамгIиялги, маданиялги, тарихиялги, цогидал кIвар бугелщиналги суалал бегIерго газеталъул гьурмаздасан гьоркьор лъезе. Гьаб макъалаялда бицен гьабизе буго Игьали росулъ бугеб ахIвал-хIалалъул.\nИсламалъе ва Кавказалъе гIоло рухIал кьуна\nИгьали росдал администрациялда гъорлъе уна жибго Игьали, Кунзахъ, Лъанлъари ва ЦIаналъ росаби. ГIаммго гьел росабалъ гIумру гьабун буго ункъазаргогIан чияс. Гьеб ккола магIарулазул кIудиял жамагIатазул цояб ва Бакълъул мухъалда бищун кIудияб росу. Тарихалдаги кIудияб лъалкI тана игьилдерица. ГIарабазул сапарчагIазул ва тарихчагIазул хIалтIабазулъги ратула игьилдерил хIакъалъулъ мухъал. Масала, Ибн Рустаца хъвалеб буго VIII гIасруялдаго букIараб кIвар бугеб Аргъвани – Игьали – ТIануси нухалъул хIакъалъулъ.\nШамил имамас 220 сон тIубалеб лъагIел кколелъул, Кавказалъул КIудияб рагъул заманалда ва Имамат гIуцIиялъулъ игьилдерица гьабураб гIахьаллъиялъулги рехсей гьабизе бокьун буго гьаб макъалаялда. Игьалиса КIудияв СагIид вукIана кавказиязул къеркьеялъул церехъабазул цояв. Имамлъун вищизе мустахIикъав вугилан, гьесул рахъккурал гIалимзабиги рукIун руго. Чачанлъиялда боял ракIарулаго, шагьидлъун вуго гьев. АнцI-анцI игьалисев шагьидлъана 1832 соналъул 17 октябралда Гендерил къварилъухъ ккараб рагъулъ, ГъазимухIаммад имамасда цадахъ. Гьединго исламалъе ва Кавказалъе гIоло рухIал кьуна игьилдерица 1839 соналда АхIулгохIдаги цоги гIемерал гъазаваталъул кьалазулъги. 1842 соналъул июналда Игьали росулъги ккана кIудияб рагъ. ЦохIо жиндицаго гIемерал тушбаби чIварав Игьалиса рагъухъанасул къиса хадуб Булач ХIажиевас тIехьалдаги бахъун букIана.\nИмамат цIунун рагъ ккана машгьураб Сагъри кьодухъги. ГIор данде къараб бакI буго гьеб. Игьалисес абурал рагIаби руго: «Сагъри кьодухъ гьабураб Гьима гIурухъ батулеб», – абураб, авар кицилъун лъугьараб каламги. Гьанже Сагъри кьода аскIоб буго чабах гъурулеб завод ва Хунзахъе бачараб газил рогIоро. Бакълъулазул гIарзал рукIуна, Хунзахъ, Болъихъ, ЦIумада мухъазде жидер районалдасан кIиго газил рогIоро лъуниги, жидее гьеб нигIмат хIалтIизабизе щвечIилан. Иццул кIалтIаги рукIун, къечон холезул мисал буго гьаб мухъалъул жамагIатазул.\nРоссиялъулгун Япониялъул рагъда гIахьаллъун вуго анкьго игьалисев. Гьеб росдал вакилзаби рагъана ТIоцебесеб дунялалъул кьалда ва граждан рагъул тунка-гIусиязда.\nКIудияб ВатIанияб рагъда гIахьаллъана 169 игьалисев, гьезул 51 чи гурони тIадвуссинчIо. Мичуринил цIар бугеб колхозги букIана советияб заманалда гьеб росдал. Рана школал, участкаялъул больница ва цоги идарабазул минаби. ГIемерлъизаруна ахаз ккурал гектарал. КъанагIатал ва пайдаял пихъал рижула игьилдерил жаниблъиялда. Амма гьеб пихъ кьезе завод яги цех гьечIо районалда. Цо заманалда ЧIиркъатIа хIалтIулеб букIана консервабазул завод. Гьанже гьеб чIун буго, инвестициял абурал жал гьечIолъиялъ.\n1972 соналда Игьалиб адабияталъул байрам букIана. ГIачIила байданалда гьабураб гьеб тадбиралда гIахьаллъана Расул ХIамзатов, Ян Френкель, ГIумар-хIажи Шахтаманов, Даку Асадулаев ва цоги машгьурал гIадамал.\nИгьали буго гьединго шагIирзабазул, композиторазул ва кочIохъабазул рахъалъ кIудияб тарих бугеб росу. ЦIадаса ХIамзатица абулеб букIун буго ГIарашил ГIумар гIадав кочIохъан магIарулазул вахъинчIилан. Игьалиса (ЦIаналъа) ккола аваразул машгьурав кочIохъан Сайгидсалим Жамалудиновги.\nИгьалиса Чупалав, чураги дур мунагьал…\n«Гумбет» басмаялъ бакълъулазул ракьалда 2017 сон рагIизабун буго гIалим, шагIир, гIакъил, философ Игьалиса Чупаласул лъагIеллъун. Исана гьес тIубала 140 сон. Россиялъул ГIелмабазул академиялъул Дагъистаналъул гIелмияб централъул МацIалъул, адабияталъул ва искусствоялъул институталъ, «Гумбет» басмаялъул редакциялъ ва шагIирасул ирсилаз къватIибе биччазе хIадурулеб буго Игьалиса Чупаласул асаразул тIехь. Сиражудин ХIайбулаевас, МухIамад ХIамзаевас ва цоги машгьурал адабияталъул ва маданияталъул хIаракатчагIаз тIадегIанаб къимат кьуна Чупаласул асаразе. Бищун кIудияб хIурмат гьел назмабазул гьабуна халкъалъ, гIадамазда рекIехъе лъала ва, гIажам-тIахьаздасан цоцазде хъван, цIунана захIматал соназда гьесул асарал.\n…ГьабсагIат Игьали росдал ругел суалазда гъорлъ руго гьекъолеб лъим гIунгутIи, пихъ кьезе бакI гьечIолъи, школалъул мина басралъун букIин ва цоги масъалаби. Ахал лъалъаялъеги гьеб суал тIаде кколел идарабаз кидаго гуро квербакъи гьабулеб.\nГьарадирил росабазул тарихалъул ва жакъасеб къоялъул хIакъалъулъ цIализе бегьула «Миллаталъул» хадусеб номералда.\nИгьали – МахIачхъала


Кин Россиялда руччаби цIунулел\n1961 соналъул 25 ноябрялда Доминиканияб Республикаялда доб мехалда гьелъул бетIерлъун вукIарав Рафаэль Трухильол буюриялдалъун вахIшияб къагIидаялда чIвана лъабго чIужу-гIадан. Гьел кколаан политикал яцал Мирабал. Цолъараб Миллаталъул Генералияб Ассамблеялъ гьеб къо – ай 25 ноябрь – лъазабуна руччаби зулмуялдаса цIунулеб къолъун ва киналго хIукуматаздеги, халкъаздагьоркьосел ва хIукуматалъул гурел гIуцIабаздеги буссун ахIи бана гьеб проблемаялъе кIвар кьеялда.\nКин руччабазул ихтиярал ва жалго руччаби цIунулел ругел жакъасеб Россиялда?\nРуччаби зулмуялдаса цIунулеб халкъаздагьоркьосеб къоялда цебе ракI буссинабулеб цо чанго вахIшияб такъсир гьабун буго Россиялда. Москваялда чIван йиго 27 сон барай Дагъистанияй.\nГьелъул квералги бохалги къотIун руго. Гьеб такъсиралъул хIакъалъулъ мухIканаб информация загьирабун буго интернеталда. Амма я Дагъистаналъул тIадтараз, я Москваялда бугеб Дагъистаналъул вакиллъиялъ цониги протест загьирабун гьечIо гьеб такъсир гьабиялда бан.\nРуччабазе, хасго Кавказалдаса Россиялде рачIаразе зулму гьабулеб буго такъсирчагIаз гурелги – хIатта пачалихъиял хъулухъазда ругез ва гIадлу низам цIунулез. Гьале ахирисеб мисал.\nХанты-Мансиялъул икълималда бакIалъулав депутат Россиялъул Коммунист партиялъул вакил Виктор Валеевас гьениб пих бичулей йикIарай Зарема Коцуева абурай чачанай юххана.\nЗаремаца полициялде гIарз битIана. Гьелда гьелъ гьадин бицунеб буго. Ханты-Мансиялъул автономияб икълималъул депутат, гIумрудул 61 сон барав Виктор Валеев дармил централда бугеб Коцуевалъул чатиралде аскIовеги вачIун гьелде абуна, дуцаила сон квешал помидорал ричанин.\nДол помидоралги рехун, Валеевас Заремал расал ккуна ва миллатчилъиялъул хъубал рагIаби ахIун, байбихьана гьей юххизе.\nХадуб жидерго пуланав чиясухъе телефоналъ ахIун, гьес буюри кьуна кIиго таманчаги босун гьаниве веккереян абун.\nХIужа ккараб бакIалде кватIичIого вачIана доб дармил централъул чатиралъул бетIергьан. Валеевас гьесде абуна гьеб чатир жинца гьесухъа бахъизе бугин гьей Коцуевалъ гьал помидорал кваначIони.\nГьединаб гара-чIвари унаго жийго Зарема Коцуевалъ балъгояб къагIидаялда видео хъвай-хъвагIай гьабулеб букIана.Хадуб гьеб видео гьелъ журналистазе кьуна. Гьелдалъун бихьулеб буго Ханты-Мансиялъул депутат Валеевасул гIамал-кIодолъи ва хьвада-чIвади.\n«Апельсиназулги цо кило, гIечулги цо кило цогидаб пихги дие баче, Ленинил монумент бугеб бакI лъалищ нужеда – добе бачун те пих», ян абулеб букIана гьес.\nБакIалъулал мухбирзабаз абулеб буго гьеб бугин депутат Валеевасул гьаракьилан. Жив вугин цIар арав чилъун ва щивасда тIадаб бугин жив лъазе, гьай чачанай магIарухъе тIад юссинайизе кколин абураб буюри кьолеб букIана Валеевас.\nКоцуева Заремал рос СагIидица мухбирзабазде лъазабуна, хадув гьев Валеевасул кабинеталде вачIанин жиндирго гIагарав чи. Валеевас гьесда валагьун ахIанин: «Мун вагъизеищ вачIарав? Гьаха – гьале дун. Кьабе кIванани», - ян абун.\nСагIид Коцуевас мухбирзабазде лъазабуна халатаб заманалда жанив бакIалъулав полициялъулав кодове щолев вукIинчIин. Полициялде гIарз гьабураб мехалда цIех-рех гьабулес жинде ракIалде щвезабунин Виктор Валеевасул статусги гьесул жамгIияб ва политикияб гучги.\nГьеб хIужаялъ Чачанлъиялда дагьа-макъаб дандерижа багъаризабуна. Республикаялъул омбудсмен Нурди НухIажиевас Россиялъул Коммунист партиялъул бетIер Геннадий Зюгановасухъе гIарз битIун тIалаб гьабуна гьев коммунист партиялдаса нахе рехи.\nЦо-цо блогераз ва журналистаз гьединаб тIалаб махсарода релъараблъун рикIкIана.


ГIадамазе гIорхъи чIвана\nРеспубликаялъул Роспотребнадзоралъ лъазабуна хварав чи вукъулеб мехалъ гIемерал гIадамал хабаде хьвадугеян.\nГIорхъичIваял лъазариялъе аслияб гIилла ккола республикаялда ковидалъ унтулел гIадамазул къадар цIикIкIунеб букIин. Гьединлъидал ДРялъул аслияв санитарияв тохтур Николай Павловасда лъикIаблъун бихьулеб буго ахIвал-хIал гIодоцинегIан хабалазде гIадамал хьвадичIого чIей.\nГьел гьукъа-къаял хъатIизе гьечIо чи вукъулеб бакIалда чара гьечIого гIахьаллъизе кколел гIадамазда ва хварасул цересел гIага-божаразда.\nХас гьабун мажгитазде ва хабалазде гьарулел зияратал щай гьукъулелин гIайиб-гъвел гьабулел чагIиги камуларелъул, мисалалъе, жамгIияб транспорталда щай рекIине бегьулелин абулеб буго гIадамаз.\nГьелда бан «МахIачхъалаялъул гIолилал» жамгIияб багъа-багъачариялъул нухмалъулев, жамгIияв хIаракатчи Къородаса Шамил ХIасанхIусеновас гьадин бицана:\n- Тохтурзабазги, Роспотребнадзоралъги абураб гIадахъ босичIого чIей гIакълу гуро. Г ь е д и н л ъ и д а л нижецаги (гIолилазул жамгIиял гIуцIабаз) киса-кибго абула цIодорлъи гьабейин, гIемер гIадамал ракIарараб бакIалде инчIого чIани, лъикIаб бугилан.\nАмма цо-цо гIолилаз, гьединго чIахIиял чагIазги абулеб рагIула дида гьеб унтудаса жив хIинкъуларилан. Гьединаздаги абизе бокьун буго, дурго ургъел батичIони, дудаго аскIор ругел гIага-божаралниги щвайин гьединаб мехалъ ракIалде.\n- Мисалалъе, гьеб унтиялъ каву рагьичIеб цониги росу, хъизан батиларо. Гьебги бихьун, гьанже кIиабилеб карачел байбихьидал, цIодорлъи гьабулел чагIи цIикIкIунел руго. Гьеб гуребги, унтул тIоцебесеб карачел тIибитIулеб заманалда гIадамазда гьелъул хIакъалъулъ лъалеб ва бичIчIулеб жо дагьаб букIиналъги хIалуцинабун букIана иш. Гьанже республикаялъул тIалъиялъги, Динияб идараялъги, гьединго информациялъулал алатазги кьолеб баян г1емерлъидал иш лъалаго лъикIаб рахъалде хисана. Гьелъ лъикIаб хIасил кьунищин гьикъани, узухъда, кьуна. Дида сверухъ гьедин бугоха, ракIалде ккола цогидал бакIаздаги гьедин батилин.\nХабалаздего гIадин, мажгитазде хьвадиги дагь гьабейин лъазабун букIана Роспотребнадзоралъ. Гьеб пикруялъул рахъги ккун, гIадамазде хитIаб гьабуна республикаялъул Динияб идараялъги.\nДругие материалы в этой категории: « Путиние суал кьезе рес щвечIониги…\tГъизилюрталъул ясал «ХIакъикъаталда» гьоболлъухъ »


Сириялдаса лъутаразул къадар цΙикΙкΙун буго миллионалдаса\nЦолъарал миллатазул гΙуцΙиялъул хΙисабалда рекъон, конфликт байбихьаралдаса Сириялдаса нахъе арал гΙадамазул къадар цо миллионалдаса тΙаде ун буго. Гьелъул бащдаб бутΙа ккола лъимал. Гьеб гуребги чанго миллион чи гочиналде ккезавуна рагъалъ.\nЦолъарал миллатазул гΙуцΙиялъул жидерго бакΙал тун лъутΙизе ккаразул ишазда сверун идараялъул бетΙер Антонио Гутьеррешица гьабураб лъазабиялда абулеб буго, улка хуштΙулеб бугин унго-унгояб катастрофаялдеян ва гьеб балагь нахъе чΙвазе кколин.\nГьес гьединго лъазабуна, халкъазда гьоркьосеб гуманитарияб кумекалъул ресал гΙедигΙан кΙудиял гьечΙин ва лъутизе ккарал къабул гьарурал улкабазул гьечΙин ресал гьел гΙадамазе бищунго къваригΙараб чΙезабизеян.\nСириялдаса аслияб къагΙидаялда лъутун руго Ливаналде, Ордоналде, Турциялде, ГΙиракъалде ва Мисралде. Цолъарал миллатазул гΙуцΙиялъул информациялда рекъон, сириялъул конфликт унебгΙан заманалда жаниб хун вуго 70-ялдасаги цΙикΙкΙун чи.


ЗАМАНА - «ХIянчи гьамадбирахъу»\nДагъистанна арадеш бихIнила Министерствола сайтличир регионна БекI Сергей Меликовла хъарбаркь хӀясибли, 100000 ПЦР-тест асниличила баянти гьаладирхьули сари. Илди тестанала кумекличил 10-15 минутла бухӀнаб коронавирусла чейхъуси изала лебал багьес вирар. Арадеш бихIнила Министерстволичи тестанала цаибил партия сабухили саби.\nХайдакьла ЦРБ-ла бекI тухтур МяхӀяммад ГӀялишихов викӀуливан, илдигъунти гIягIниахълумала кумекличил изайзи бикибти адамти итмаданал белгибарес вирар.\n«Коронавирусла чейхъуси изала лебал ахтардибирути ПЦР тестани нушани поликлиникализир гьар бархӀи дирулра, амма, гIяхIцад масъулти лерни багьандан, касибти анализуни республикала диагностический центрлизи дархьес имканбикIули саби бархIи ургалицун. Илдачирад жавабти дакӀайчи гьатIира 3-4 бархӀи диркур. Ил заманала ухӀнав, иза лишанти итмаданал дагьархIедухъни багьандан, тест барибси адам бахъал цархIилтачил къаршивикес бажардивиркули сай. Илдигъунти хъярхъти, экспресс-тестанала кумекличил ил шайчибси хӀянчи дебали гьамадбирар. Дугьаизурсила изала лебал хъярхъли белгибарили, тухтурлис зягIипсилис хасси лечение белкIес ва, аравиайчи, хъулив калахъес имканбикIур», — баянбариб бекI тухтурли.


Гаргадулеб тIехь кибха гьабулеб? » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\n- Нужер гьанибищ, лъимал, гаргадулеб тIехь гьабулеб? - илан гьикъана мугIалимас нуцIихъан жанивеги ваккун.\nЛъимал гIажаиблъи гьабун цоцахъ ралагьана.\n- Кинаб гаргадулеб тIехь? - Гаргадулебгийищ тIехь букIунеб? – илан гьикъана гьитIинав Салманица аскIой йикIарай Жавгьаратида.\n- ВахI! Нужеда гаргадулеб тIехьгойищха бихьичIеб? - илан, сихIираб гьимиги гьабун валагьана ТIагьир Дибирович цIалдохъабазухъ. Дагьабги гIажаиблъи гьабун ва кIвар кьун ралагьана лъимал мугIалимасухъ.\nБищунго цебе байбихьул классалда лъималазда малъизе ккола цIализе. БитIараб бицани чIамучIлъунги букIуна. Цояв цIалулев, цойгидал дос цIалулеб бакIалда тIасан килищ бачунел. ЦIияб жо ургъизе кантIулел мугIалимзабиги гIемер рукIунаро.\n- Нужее бищун бокьулеб маргьу кинабха лъимал? ЧIилбикIил маргьу лъалищ нужеда? Гьале дихъ буго ЧIилбикIил маргьудал диск. РачIаха гIенеккизе.\nЛъела мугIалимас дискги ва киналго гIенеккула. ГIемераб мехалъ гуроха. Цо I0-I5 минуталъ. ЧIилбикIил маргьуги дица мисалалъе босараб буго. Лъималазул саназда программаялда ва хIадурараб дискалда бараб букIинарищха лъил ва щиб асаралдасан гаргадулеб тIехь гьабилебали.\n- РачIаха, лъимал, гьанже нилъецаго хъвазе гьадинаб диск, нилъерго гьаркьаздалъун. Дица микрофонги босила ва щивас цIалила кIиго-лъабго мухъ. Ва лъугьина нилъер нилъерго гьаркьаздалъун хъвараб унго-унгояб гаргадулеб тIехь. ГьитIинал вацал-яцал нужер ратании, гьезиеги цIакъго бокьила гьелъухъ гIенеккизе.\nМикрофоналда жанибе цIализе ккани, цин нилъеда лъикI цIализе лъазе ккеларищ? РачIаха цин чвахун цIализе лъазабизе.\nГьитIинал цIалдохъаби рукIинарила компьютеразда нахъа, рала гIиндалъелал ва щивасда цебе лъела маргьу хъвараб тIамач. ГIенеккила ва дикторасда хадув гъеледухъ щивав цIалдохъанас такрар гьабила. БичIчIичIеб бакI кканани, чIезеги гьабун, тIад руссина. ЦIалун бахъарас жиндаго аскIов гIодов чIарасе цIалила ва гьес къимат кьела. Хадур бакIал хисила.\n- Киналго хIадур ругищ? Гьале дица микрофонги босана. ЦIале щивас жиндирго мухъал. Классалда вугев къого цIалдохъанас маргьу цIалидал нилъер лъугьуна унго-унгояб гаргадулеб тIехь. Гьеб нилъеца эбел-инсуеги вац-яцалъеги гIенеккизелъидал гьабулеб бугеб.\nКиназго цIакъ хIаракат бахъула. Лъиданиги рагIулареб тIеренаб гьаракьалъул цIалдохъабицин лъугьуна жидерго рагIаби асар букIунедухъ рахъизе, кьварун ва рагIун предложениял цIализе. Гьеб дискалъухъ эбелгилъидал гIенеккизе йигей.\nУнтун ругониги рокъор чIезаризе кIоларого рукIуна лъимал, жидер гьаракьалги гьечIого гьеб диск бахъилин хIинкъун Гьединал лъугьа-бахъиналги школалда тун, лъидаха кIвелеб рокъор регун чIезе.\n- Гьа, кибха гьаниб гаргадулеб тIехь гьабулеб?\nпедагогикиял гIелмабазул кандидат\n» ТалихI гIодобе бортун батулареб…


"Балъгояб" экономика - "рохьилазул" къваталда байрам\nШималияб Кавказалда ругел изну гьечIого яргъид гIуцIаразе гIарац бичалеб буго къватIисел пачалихъазул хасал хъулухъазилан абуна гьал къоязда ИТАР-ТАСС агентствоялда тIобитIараб пресс-конференциялда Дагъистаналъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповас.\n«Исламалъул тIалабал цIунулел ругин жал илан абулел чагIи гIемерлъун руго. Россиялде данде къеркьолел хасал хъулухъаздаса гIарац щолел гIемер чагIиги руго гьезда гъорлъ. Россиягун къацандулел улкабазе Чечнялъулги Дагъистаналъулги интерес батиларо. Гьел улкаби Россиялде дандекъеркьолел руго. Изну гьечIого яргъид гIуцIаразде данде къеркьолеб мехалда бичIизе ккола, улка цIуниялъе гIоло къеркьолел рукIин», - ян абуна ГIабдулатIиповас.\nДагъистаналъул президентасул пикруялда рекъон, хIакимазда гъорлъги ратулел руго боевиказе кумек гьарулел чагIи. «Балъгояб экономикаялда данде къеркьолаго батана гьадинаб хIужжа: балъгояб экономикаялъул къадар цIикIкIанагIан, боевиказе щолеб кумекги цIикIкIунеб буго. ХIакимаз гьезие кумек гьабулеб буго. Республикаялъул экономика цебетIолеб гьечIо гIемерисала экономика балъгояб букIун», - ян абуна ГIабдулатиповас.\nИзну гьечIого яргъид гIуцIаразда гъорлъ ругел чагIиги батIи-батIиял ругилан рикIкIунеб буго ГIабдулатIиповас. «ГIакъубаби къуваталъулаз кьун лъутарал чагIиги руго гьезда гъорлъ, руго къанунал хIалтIулел гьечIолъиги бихьун рохьилазде гъорлъе аралги. Гьез рохьазда къисас балагьулеб буго. Амма гьел чагIи боевиказда гъорлъ гIемер ругилан абизе бегьуларо. Изну гьечIого яргъид гIуцIаразда гъорлъ руго гIемер фанатикалги. Гьезда жо бичIизабизе кIоларо. Рохьилазда гъорлъ руго рэкетиралги. Диналъул тIалабал тIуралел ругиланги абун гьез бизнес гьабулеб буго», - ян абуна ГIабдулатIиповас.\nГьесул рагIабазда рекъон, Дагъистаналхул хIукумат къеркьолеб буго боевиказда данде ярагъ ва къуват хIалтIизабун гуребги. 40 чи рохьилазул кьердаса ракълилаб гIумруялде вуссинавуна республикаялда ахирисеб заманаялда ян бицана ГIабдулатIиповас.\nДагъистаналъул нухмалъулес гуребги бицунеб букIана гьаб анкьалда Шималияб Кавказалда ругел боевиказе финансирование щвеялъул. Россиялъул жанисел ишазул министерлъиялъул Шималияб Кавказалъул федералияб бутIаялда бугеб бетIераб идараялъул нухмалъулев Сергей Ченчикица «Россиялъул газеталъе» бицана боевиказе гIарац чанги батIиял бакIаздаса щолилан. «Миллиял, радикалияб диналъул, экстремизмиял бербалагьаби гIадатиял чагIазулги рохьилазулги данде колел руго. Гьелдалъун боевиказе гIарац кьолел чагIи гIемер руго Шималияб Кавказалда. Гьединал чагIазаул сияхгIи буго низам цIунулезухъ кодоб. Оперативияб гьеб сияхIалда аза-азар цIар буго. Буго цогидаб интересаб нух – боевикасул гIагарав чи пачалихъияб хъулухъалде хIалтIизе тIамулев вуго. Гьелдалъун рохьилазухъе кодобе щолеб буго бюджет гуребги, политикияб ресурсги», - ян бицана Ченчикица.\nГьесул рагIабазда рекъон, Дагъистаналда пачалихъиял хъулухъазда руго хIалтIулел нус-нус чи ва гьезул гIагарал чагIи рохьазда руго. Мисаллъун Ченчикица бачунеб буго Унсоколо мухъ. Гьес абуралда рекъон, энергетикияб пачалихъалъул кIиго компаниялъул нухмалъулеллъун хIалтIулел руго 20 марталда хасаб операциялда чIварав Ибрагьим ХIажидадаевасул гIагарал. Гьединго Унсоколо мухъалда муниципалиял идарабазда хIалтIулел руго рохьилазул гIагарал чагIи ва гьезда гьоркьосан цонигияс хIаракат бахъулеб гьечIо рохьазда ругел вац яги вас ракълилаб гIумруялде тIадруссинариялъе илан абуна Ченчикица.\nГьесул рагIабазда рекъон, Генуб тоннель бахъулаго хIакимаз бикъараб гIарцул кIудияб бутIа щун буго изну гьечIого яргъид гIуцIцIаразухъеги. Ченчикица бицана гьединго флешкабазулги. Бизнес Дагъистаналдаса нахъе унеб буго флешкаби сабаблъун илан абуна гьес.\nЖамгIияв хIаракатчи Максим Шевченкоца абуралда рекъон, гьесда бичIулеб гьечIо щай Дагъисатанлъул хIукуматалдаса нахъе гъолел гьечIел боевкалгун бухьенал ругел чагIи.\nМаксим Шевченко: «Буго информация, гьеб буго Дагъистаналдаги, цо-цо политикиял авторитетазул бухьенал ругин изну гьечIого яргъи гIуцIаралгун. Дида бичIулеб гьечIо, гьединал чагIи щай хIукумуталдаса ратIа гьаруларел. Добго МВДялъул хIалтIухъабазулги руго гьединал бухьенал. Гьединал такъсириял бухьенал рукIинегIан хутIизе буго Дагъистаналда бичIулареб ахIвал-хIалги. Гьединго, балъгояб экономикаялъул бицунаго абулеб гьечIо пуланал хIакимазул кин баккарабали лъалареб бизнес букIин».\nГьединго Шевченкоца тIаде жубана, жив-жив хIакимазда хурхун цIех-рех гьабизе ккараб хIалалде щун бугилан Дагъистан.\nБалъгояб экономика - "рохьилазул" къваталда байрам


Аллагьасул амруялдалъун ГІиса МасихІил чапарлъун лъугьарав Павелил ва нилъер диналъул вац Тимофейил рахъалдасан\nсалам буго Колосси шагьаралда ругел нижер божарал ва рацІцІадал вацазде – МасихІиде цолъаразул агьлуялде. Нилъер Эмен – Аллагьасул баркатги саламги лъеги нужеда.\nДугІадулъ нуж рехсолаго, нижеца кидаго рецц гьабула нилъер ТІадегІанав ГІиса МасихІил Инсуе – Аллагьасе.\nНижеда рагІана МасихІ ГІисаде нужер божи-иман цІикІкІунеб бугилан ва киналго иман лъуралги нужее рокьулел ругилан.\nЗобалазда нужее цІунун бугелде лъураб хьулалъ бижизабураб буго гьеб божи-иманги рокьиги. Гьеб хьул нужелъ бижана хІакъикъияб Рохалил хабар нужеда рагІараб мехалъго.\nТІолабго дуниялалдаго тІибитІун бугеб гІадин нужехъеги щвана гьеб Рохалил хабар, нужер гьенибги гьеб тІегьан буго, тІад пихъ бижун буго Аллагьасул цІобалъул хІакъикъат лъаралдаса нахъе.\nГьеб нужеда малъана нилъер ишалъе хІалтІулев вугев ва нижее вокьулев Эпафрасица. Нужее мунпагІаталъе гьес МасихІие ритІухъго хъулухъ гьабулеб буго.\nИлагьияб РухІалъ нужер рекІелъе лъугьинабураб рокьул хІакъалъулъги бицана гьес нижеда.\nГьединлъидал нужер хІакъалъулъ гьеб рагІараб къоялдаса нахъего, нужги рехсон, Аллагьасде гьари-дугІа гьоркьоса къотІизе толеб гьечІо нижеца. Нижеца Аллагьасда гьарулеб буго гьесул щибаб амру сундулъ бугебали тІубанго лъазелъун нужер бичІчІи-лъай цІикІкІагиян ва рухІанияб гІелму камиллъагиян.\nТІадегІанав ГІисадаса мисал босун, гьесие бокьулебщинабги гьабизе нужер ишазул гъотІода лъикІабщинабги барщизе ва Аллагьги цІикІкІун лъазе рес рекъагиян гьарулеб буго.\nАллагьасул къудраталдалъун рекІее къвакІи кьеги нужее. Гьебмехалъ нужеда кІвела киналъего сабру гьабизе ва хІехьезе. Гьелдаса разилъун\nнужеца Инсуе – Аллагьасе рецц гьабила. Жиндирго Нуралъ гвангъизарурал ва рацІцІалъарал гІадамазе ирсалъе щолелъул бутІа кьезе мустахІикъаллъун рикІкІана нужги Аллагьас.\nАллагьас нуж бецІлъиялъул лагълъиялдаса тархъан гьаруна ва жиндиего вокьулев Васасул ПарччахІлъиялде рачана.\nГьев Васасдалъун нилъер мунагьалги чурунин Аллагьас нилъ тархъан гьарурал.\nГьев вуго вихьуларев Аллагьасул бихьизе бажарулеб сурат. Аллагьас бижарабщиналдаса тІадегІанавлъун тІоцеве гьавурав вуго гьев.\nГьев сабаблъун бижана кинабго зобалазда бугебги ва ракьалда бугебги, бихьулебги бихьуларебги, ай тахида ругел, кверщел бугел, хІакимзабилъун ругел, ханзабилъун ругел рухІалги. Гьесдалъун ва гьесие гІоло бижана Аллагьас кинабго.\nСундасаго цеве вукІана гьев, гьесдалъун цІунун буго киналъулго низамги.\nИман лъуразул агьлу черхлъун рикІкІани, гьелда тІад бетІерлъун вуго МасихІ. Сундулго авал вуго гьев. Аллагьас жиндирго Вас хваралъуса тІоцеве вахъинавуна, сундулъго гьес тІоцебесеб бакІ кквезе бокьун.\nАллагьасе бокьана жиндилъго бугебщинаб жиндирго Васасулъги букІине.\nАллагьасе бокьана гьесдалъун киналго жиндего цолъизаризе. Хъанчида ван гьев хвей сабаблъун зоб-ракьалда бугебщиналда гьоркьоб рекъел лъугьана.\nНуж Аллагьасдаса рикІкІад ругеб ва нужер квешал къасдалги ишалги сабаблъун гьесул тушманзабилъун ругеб заманги букІана.\nМасихІ инсан вукІиндал ва инсан гІадин хведал, гьанже Аллагьас нуж жиндего цолъизаруна ва нужергун рекъел гьабуна: рацІцІад гьарун, мунагьал чурун ва гІайиб-хатІаялда тІасалъугьун нуж жиндаго цере чІезаризе.\nГьедин букІина нужеда рагІараб Рохалил хабаралда хадубккунги нуж кьуричІого божани, къвакІун чІани ва нужер хьулги къинчІони. Жиндие хъулухъалъе дун – Павел – вукІараб гьеб Рохалил хабар дуниялалда бижанщиналда лъазабуна.\nНужее пайда букІине гІоло дица гІазаб-гІакъуба баччулеб букІиналдаса вохун вуго дун. Иман лъуразул агьлу – гьеб ккола МасихІил черх. Гьеб черхалъе гІоло гІазаб-гІакъуба баччун буго дир черхалъ, гьесул черхалъ баччизе ккараб гІазаб-гІакъубаялъул хутІараб цо бутІа дидаго тІаде босун бугелъул.\nИман лъуразул агьлуялъе дица хъулухъ гьабулеб буго, Аллагьас бихьизабухъе, гьелдалъун нужее Аллагьасул рагІи тІубанго загьирлъизе бокьун.\nКидагоги киназдасагоги бахчун букІараб РагІи буго гьеб. Гьанже гьеб РагІи Аллагьасда цере рацІцІалъарал гІадамазе загьирлъана.\nАллагьасе бокьана цогидал халкъазда гьоркьоса рацІцІалъарал гІадамазе гьеб балъголъиялъул машгьурлъиги кІодолъиги загьир гьабизе. Гьеб балъголъи ккола – нужелъ МасихІ чІаго вукІин. Гьединлъидал нужеца хьул гьабе нужго машгьурлъизе рукІиналде.\nНижеца МасихІил хІакъалъулъ хабар халкъалда гьоркьоб тІибитІизабулеб буго, цІакъ цІодорго-гІакъилго гьел кантІизарулел руго, гьезие насихІат гьабулеб буго, киналго камилаллъун ва МасихІгун цолъараллъун Аллагьасда цере чІезе.\nГьелъие гІоло хІалтІулев вуго дун, ва дилъ багъулеб буго гьесдасан щвараб гучаб къуват.


Dagestan / Counter\nМахIачхъалаялъул Буйнакский къотIноб бугеб «Дагъистан» журналалъул редакциялда хадуб лъагIалие 84 азарго гъурущ токалъул бухIун бугин гьабураб акт лъун батана цо хIикматав чияс.\nКин бухIулеб къойида жаниб 6-7 сагIаталъ чанго компьютер гурони гьечIеб бакIалда гьедигIан гIарац абураб суалалъе жаваб кьун бажаричIо хIалтIухъабазда. Басрияб счетчикалдаса ахираб I0 соналда жаниб контролераца рикIкIунеб букIун буго ункъго тарих, цIияв контролер абурав хъурмица щугоябги рикIкIун, кьабун лъугьун буго 84 азарго гъурущ. Ахирисеб, 1-10 щвезегIан хисулеб тарих кьабизе кколеб рагIуларо. Гьеб вала-рахасалъул рачIчI балагьулаго гьоркьорхъабаздаса сверун сигналал щвана бихьизабураб гIарцул бащдаб кьуни цIияб счетчик лъелин абун. Гьелъие «къосун» рукIун руго тарихалги.\nЛъалеб букIахъе жакъа республикаялда цебе рагIула I4 миллиард токалъул ва I8 миллиард газалъул налъи. Лъиениги балъголъи гуро советияб пачалихъ биххаралдаса нахъе Россиялда, хасго Дагъистаналда гьеб цо закон абураб жо цIуни, магъалаби кьей, пачалихъалъул тIалабазда рекъон хIалтIи цояз хIинкъилъун, кIиабилеца лъавукълъилъун, лъабабилез иш бажарунгутIилъун рикIкIуна. Гьеб буго гIаммаб къагIидаялъ босун жамгIияталъул ва власталъул пикру. Хасго власталда ругезул – депутатазул, министразул, районазул ва шагьаразул бутIрузул.\nГьедин батичIони щайха гьезул гIемерисеца маххул кавабаздаса жаниве контролер виччаларев? Щай жалго гьел контролерал абурал хъурмал цониги кьвараразул ва кьураразул кIалтIе къаларел? Гьерсалги рицун гьечIел налъаби гIадамазда тIад хъван хьвадичIого. Кин лъугьарал налъаби Дагъистаналда цере анцI-анцI миллиардазул, 90 проценталдаса цIикIкIун халкъалъ токалъул ва газалъул гIарац кьолеб мехалда? Гьел налъаби руго тIоцебесеб иргаялда киналго рес рекъон пачалихъ гуккизе бокьаралщинал чагIаца кьечIого тарал налъаби.\nАмма гьезул, гIарац кьоларел гIадамазул къадар 5 процентцин батуларо. Лъил налъиха гьеб? Гьеб буго тIоцебесеб иргаялда гIадамазухъа босараб гIарацги жидеего тун гьереси-отчетал кьолел токалъул ва газалъул структурабаз гьабураб налъи. КIиабилеб иргаялда киналго пачалихъалъул жавабиял хIалтIухъаби – министрал, депутатал, шагьаразул ва районазул бутIрул, гьезул тухум – гIагарлъи, чукъа-рахьан, гьез рарал тукабигун ашбазал, рестораналгун минаби, гостинацабигун заправкаби.\nЛъабабилеб проблема буго токалда ва газалда хадуб хъаравуллъи гьабулел структураби ва хъулухъчагIазул къадар цIикIкIин. Гьезул щивасе шагьар бакьулъ гьундулги кIалтIа джипалги рокьи. Цебе цохIо «Дагъэнерго» абураб гIуцIи букIараб бакIалда гьабуна ункъго батIияб организация ва хасаб энергетикаялъул агентство. Кинаб хIажалъи букIун гIуцIарал жал гьел? Гьел киназго ва гьездаса гIарац бакIаризе тараца кьечIони цIикIкIинарищ гьеб налъи тIадеги? Руго Дагъистаналда жакъа кколеб налъи, магъало, пачалихъалъе гIарац кьей рогьолъун рикIкIунел рухIиял инвалидал. Гьел руго тIарадаса ахада щвезегIан хъулухъазда, дагьал гурони дандчIвалел гьечIо рацIцIадал чагIи.\nРитIун хIалтIи ва рацIцIалъи хIинкъиялъул гIаламатлъун толеб буго гьез. Кинабха бугеб нух жамгIияталъул ва власталъул гIумруялде хьвада-чIвадиялде пикру хисизабиялъе? ТIоцебесеб иргаялда щивас жиндасаго байбихьун гIумру гьабизе ккола, законалъул рамкабаздаса къватIиве вахъичIого. КIиабизе кIалалъ, квералъ, хъвай-хъвагIаялъ, вагIзаялъ нилъеца гIалам ахIизе ккола рацIцIалъиялде, намусалъул ва Исламалъул нухдаса хьвадизе.\nЛъикIал мисалал рихьизаризе ва гьел хутIаразе сабаблъун тIамизе. Гьеб мурадалда гIуцIун буго пачалихъалъ бюджеталдаса гIарацги биччан «Дагъистан» абураб публицистикияб журналги. ХутIарал кин телел, гьеб гьркьоб ккун, гьечIеб налъи журналалда далун, гьениса кепкал жидее рищизе рачIун руго гьардухъаби. Гьеб буго унатарав тохтирасда вагъиялъул мисал гIадин. ЖамгIияталъул гIузраби сахгьариялъул процессал цIакъго захIматал руго.\nЛъилъизабизе, тарбия кьезе ккани байбихьи гьабизе ккола лъималазул ахикьа, школалдаса, вузалдаса, мажгиталдаса, щибаб хъизамалдаса. Гьеб ишалъулъ гIалам хIарамалдаса цIунулеб вакциналъун букIине ккола дин, гIелму, тарбия. Пачалихъ гьаниб къолеб буго, гIемерисеб мехалда жибго пачалихъги унтун буго. МагIарулаца гьадинаб хIалалда абула, гьан махIцараб мехалда тIаде цIам бала, цIам махIцараб мехалъ щиб дай гьабила абун. Хабар лъикIаб рагIайги.


Буйнакскиялъул аслияб мажгиталде хьвадулел гIадамазул цо къокъаялъ байбихьанин шагьаралъул тукабазде, баразде, рестораназде хьвадун гIаракъи-чагъир бичизе бегьуларин вагIзаби гьаризеян бицана ЭР-ялъе гьеб мажгиталъул имам ГIабдукаримица.\nАмма гьелъул магIна кколарила жидеца гьезда цере чIванкъотIарал тIалабал лъолел рукIин. ГIицIго бичIчIизабулила гьеб жо диналда данде кколареб жо букIин.\nГIабдукарим: «Щибаб бакIалде уна, бичIчIизабула гьеб жоялъул халкъалъе зарал гурого гьечIолъи. Аллагьасда цебеги кутакалда нахъегIанаб жо бугин гьеб. Бегьулеб батани, бичугейин, цебеса нахъе босейин. Гьедин малъа-хъвай гьабун гурони, нижеда кIоларо цониги чиясда хIал гьабун, гьеб гьукъа-къазе. Бицун бичIчIизабула нижеца. ХIинкъизаризеянги ниж лъугьунаро. Малъараб гьабулеб гьечIони, гьеб гьев чиясул яхIалда бараб букIинаха. ШаргIалъ хIалал гьабураб жо хIалалаб букIуна, хIарам гьабураб – хIарамаб букIуна. Гьедин батани, болъонил гьан кванагеян абиги цогидабги санги гьабичIого, дие бокьараб куцалда вукIинилан абун чIаха. Бокьараб гьабе, амма хIарамаб букIин бичIчIизабизе нижеда тIадаб буго».\nДиниял чагIи дунялалъул гIумруялда гъорлъе лъугьунел ругин абураб пикру бижулеб буго гьелдалъун цо-цо чагIазулъ.\nГьелда бан ЭР-ялъ гара-чIвари гьабуна Гъуниб мухъалъул администрациялъул хIалтIухъан Муртуз МухIамадовасулгун.\nМуртуз МухIамадов: «Нилъеего бокьараб мехалда цо-цояз абулаха светияб хIукумат бугила, эл энире гьоркьоре щайила лъугьунел. Цо-цо мехалда клубазда хIалтIулел чагIиги рукIуна дида диниял чагIаз жидеда абулила кьурдугейин, кечI ахIугейин… Дица гьикъула гьезда нужеда цониги имамас абулищин хIалалаб гуреб харж босизе бегьулилан. АбичIила. Гьедин батани, нужеца хIалтIиги теха, мунагьазукьа хIинкъулел чагIиги гьенире риччай. Гьелдалъун ишги лъугIилин. Гьединго тукабазда батаниги, киб батаниги цо пикруялде рачIине ккеларищха росабалъ ругел жамагIаталги цогидалги. ХIакъикъаталда дида чанги абулеб рагIана имамазабазул аслияб ярагъ бугила кIалдиб бугеб берцинаб мацI. Берцинго вагIза-насихIатги гьабун, гьалъул пайдаги букIунаро, гьалъул заралги гьаб буго ян бицине ккола».\nГьедин гьабуниго пайда цIикIкIун букIинин абураб пикру буго Муртуз МухIамадовасул. Гурони тукабазе ун, рейдал гьарун, гIаракъи къватIибе бан жо кколарила. ТIадеги диниял чагIазда данде чIезаризе бегьулила гIадамал.\nМуртуз МухIамадов: «Гъоб босарал чагIазе тату бахъи гьабун... Гьелдасаги, вагIзаги гьабун, иш къануналъ тIубазе тезе ккола. Гурони гIемер питна ккола. ГIемерал мухъаздаги ккана гьединаб питна. Кин бугониги, хIукумуталъги биччалеб бугелъул гъоб, магъало бакIаризеги къваригIун. Диниял вакилзабазда цебе абичIониги, гьезда нахъасангIаги абулеб бугелъул, гьезда дандечIезарулел ругелъул цо-цо чагIаз гIадамал. Масала, хъулухъазда ругел чагIаз, алкоголалдаса яшав гьабун ругел чагIаз.\nГIемерал чагIи руго аслияб хайир хъалияналдасаги гьекъолеб жоялдасаги букIунин абулел. Гьеб гьечIони, тукадул мунпагIат щибин абулелги рагIанаха дида чанги чагIи. Амма тIубанго гьелдаса инкар гьабуралги ругоха тукаби. Масала, Гъуниб мухъалъул ХIотIочIиб гьечIо гьеб кибниги бичулеб. Амма росулъа босизе щвечIониги, цогидал росабалъе унги гьеб босичIого толарел гIадамалги руго».\nСоветияб заманалда модаялда букIанин гьекъолдиян бицуна чIахIияб гIелалъул гIадамаз. Гьекъолеб жоялъул махI-кIачги гьабун рачIунеб гIадатгицин букIанила къватIире, гьелдалъун гьез бичIчIизабунила жидер гьеб босизе рес бугеблъи. Гьанже дин гьабизе заман кьедал, Дагъистаналда къанагIатги рихьуларо мехта-тирхарал чагIи, берталъ, яги цо кIудиял тадбиразда гурони рукIунаро берда рихьун гьекъолел чагIиги.\nГьекъолеб жо бича-хисизе хIарамаб букIиналъул лъазабиял диниял чагIаз Буйнакскиялда гуребги, цогидал шагьараздагун росабалъги гьарула церегоялдаса нахъе. ТIубарал дармилал комплексал кьвагьизарурал хIужабигицин руго. Абула гьеб бугин гьезул бетIергьабаз гIаракъи-чагъир бичизе инкар гьабунгутIиялъ лъицаялиго кьвагьизарурал жал.\nБуйнакскиялъул централияб мажгиталъул лъазабиялдаса хадуб гьеб шагьаралда ккараб хиса-баси лъаларин жиндаян бицана ЭР-ялъе гьениса журналист МухIамад МухIамадовас. ГIицIго хабзалалда аскIоб букIараб бильярд хIалеб бакI къанила. Гьебги ремонт гьабизе къан батилила.\nГьекъолеб жо бича-хисиялда бан кIиго соналъ цебе бахъараб къанун буго Дагъистаналда. Гьелда рекъон, гьеб бичизе гьукъун буго къаси сагIат микьгоялдаса радал анцIго тIубазегIан. Гьединго байрамкъоязги кIалккул моцIалъги.\n«ВагIзаги гьабун, гIаракъичагIазул иш къануналъ тIубазе тезе ккола»


Кваницаги гьабула зарал\nДРялда бугеб Роспотребнадзоралъул управлениялъул сайталдаса\nДРялъул Роспотребнадзоралъ лъазабулеб буго ахираб заманалда нилъеца, хасго лъималаз кваналел нигIматазулъ цIикIкIунеб бугин транс-жиры (химикияб къагIидаялдалъун хисизабураб нах, беэнлъи) ва гьелъ сахлъиялъе заралги гьабулин.\nЛъималазе хIадурулеб кванилъ транс-жир хIалтIизабизе гьукъун буго РФялда, кванил нигIматал гьарулел фабрикабаздаги гьеб гIемер хIалтIизабуларо. Амма, гали бахъанщинал бакIазда дандчIвалел, хехаб къагIидаялъул квен хIадурулел бакIазда гьелъул кIварго гьабуларо, гьениса босулеб кванилъ (фастфуд) цIикIкIун букIуна заралияб беэнлъи.\nТранс-жирал лъугьуна хурдузул нах чанго нухалда гьализабун, чанго нухалда цого нахулъ кванил нигIматал режулел ругони. КъватIазда яги хехго квен гьабулел кафе-рестораназда картошка-фри, пирожкаби ва цогидабги бежулелъул, гIемерисеб мехалда нах хисуларо, гьебин абуни, кIиабилеб ва лъабабилеб нухалда гьализабуралдаса сахлъиялъе заралияблъун лъугьуна.\nКлиникиял цIех-рехаз бихьизабуна транс-жирал хIалтIизариялъ рекIел унтаби лъугьиналъе хIинкъи цIикIкIунеб букIин. Гьелъ бидурихьал жанисан загIип гьарула, бидулъ холестерин цIикIкIинабула. Гьеб беэнлъи гIемер хIалтIизабулезул чехь гьорола. Цо-цояз абулеб буго рак унтицин лъугьине бегьулин кванилъ транс-жирал гIемер хIалтIизариялъ.\nТранс-жирал дандчIвала маргариналъулъ, хурдузул лъамияб нах къвакIизабун лъугьараб нигIматалъулъ, фритюралъуб, микроволновкабазда жаниб бежизеян хIадур гьабун бичулеб т1епулеб цIоросаролъулъ (попкорн), фастфудазда (хехго квен гьабулел бакIазда режарал нигIматал, масала, гIанкIу, ччугIа, гамбургерал, картошка-фри ва гь.ц.), чадил нигIматазулъ (кексал, пирожниял, пончикал) рахьдал бакIалда хIалтIизарулел нигIматазулъ, картошкадул ва цIоросаролъул чипсазулъ, хIадур гьарурал цIорорал нигIматазулъ (пицца, гьанал пирогал) ва гь.ц.\nНагагь этикеткаялда «частично гидрогенизированные масла» абун хъван батани, гьел ккола транс-жирал. 2018 соналдаса байбихьун РФялда гьукъараб буго 2 проценталдаса цIикIкIун транс-жирал гъорлъ бугеб маргарин, кондитерлъиялъул, кулинариял нигIматал къватIире риччазе ва ричизе.\nДругие материалы в этой категории: « Ахирзаманалъул гIузру\tХалкъияб тохтурлъи »


Дагъистаналда тохлъукьего хасалил гIаламатал загьирлъана. МахIачхъалаялъе хасиятал гьурал, рагьлихараб квач, къватI-къватIазда хъудулел гIадамал дагьлъана.\nАхираб къого соналда жанир сверухъ рукIарал гьудулзабиги тIагIинарун бакI- бакIазда хутIарал гъаримал гъутIбуца реххулел руго жеги роол кьер тIаса инчIел ращдал гIурччинал тIанхал. Бокьула дие хасалихълъи. Бокьула хасалихълъиялъулъ цо хасаб хIайранлъиги, берцинлъиги, сихIкъотIиги инсан пикрабазде вачунеб, кинабго жоялъул авал - ахир букIиналда пикру гьабизе тIамулеб гIаламатги букIун.\nХасалихълъи тIаде щварабго уна МахIачхъалаялда букIунеб хIалуцараб, бакIаб, рагьлиххараб гьава, гIетI базабулеб багIари, тIутI ва кIкIара нахъе. Гьеб хисун бачIуна дагьабго квач, роцIцIараб гьава, шагьаралъул ахикь ва ралъдал рагIалда дагьлъула гIадамал. РачIуна гвангъарал, магIарухъ гIадинаб моцIрол канлъи бугел сардал, бецIхъахIилаб зоб ва ва кенчIолел цIваби.\nБищунго кIудияб лазат, хIалхьи ва рахIат букIуна гьел сардазда лъикIаб аудиотIехь, радио, некIсияб магIарул бакъан, гIасрабазул лъугьа-бахъинал ва гIадамал цере рачунеб гьаракь, шигIру, кечI-назмуялъухъ гIенеккизе, ялъуни лъикIав гьудулгун гара-чIварулаго тиризе. Цо-цо мехалда гьеб кинабго гьечIого цохIо мунго ралъдал рагIал чIван, ялъуни хаслихълъиялъул, яги хасалил ахикь тирулаго гIемерал пикраби, арал, хварал, жакъасел гIадамал рачIуна духъе гьоболлъухъ. Гьелгун накъиталда тирулев ватула.\nГIажаибаб асар рекIее гьабула ралъдал рагIалда бугеб ганчIидаги кIусун хасалил сардилъ лъеда тIасан бачIунеб моцIрол канлъиялъ гьабураб нухлухъ валагьизе. Жибго ралъад лъагIалида жаниб цониги къоялъ цебесеб къоялда релълъараб букIунарин абула. ЛъагIалил щибаб къоялъ гьелъул букIунеб рагIула хассаб гIаламат.\nЦо къоялъ хъудулеб, кьабгIолеб, добегIансаго жинца рагIал тIезабизе бугеб гIадинги бачIун, ганчIалъги кьабгIон, рагIалде дагьабго гурони лъим бачIунаро. Цогидаб къоялъ рорхатал, кIудиял карачалаби рачIуна рагIалде гьаругьинан хъуй гьечIого ва гIамал кIодого, «гьале ниж» абурал гIадин рагIалда бугеб салуде гIемераб лъимги реххун сихI тун нахъе уна.\nЛъабабилеб къо букIуна ралъад «тIегьалеб», сверухъ кинабго хъахIлъун, гьеб лъим жаниб сверулеб, хисулеб къо бугин абула. РукIуна къоял ралъад чIараб, тIаде балагьун хIалица гурони гьеб багъарулеблъи халлъулареб, лъел гьумер букIуна цIер гIадин кенчIолеб. Гьелъул валагьун ракIалде рачIуна А.Пушкинил «Мазгарул рекIарав» поэмаялдаса Петербургалде ва Нева гIоралде хъварал мухъал:\n«…Дур хъахIал сардазул моцI гьечIеб цIваки\nГъорлъан ур бихьулеб бахьинаб канлъи…»\nНусго гьаракь, азарго кьер, рикIкIен тун гIемерал гIаламатал тIабигIаталъул. Ихдаде борчIун, риидал тIегьан, хаслихъе бечIан, хасало тIубанго гъенон ва тIагIун. Чан хIикмат бугеб ТIадегIанав Аллагьас инсан кантIизе нилъее кьун, пайда щиб, бихьулеб дагь буго, бичIчIулеб ва хадур гъолеб жо гьезего гьечIин абизе бегьула.\nМахIачхъалаялда жакъа тохлъукьего квачана, хасалихълъиялъул гIаламатал загьирлъана, хадубго цун хасел букIинги бичIчIизабуна. Гьеб хасел цебехунги бачIун букIана, хадусел соназдаги бачIинчIого чIелеб батиларо, щайха дица жакъа алъул бицунеб бугеб? Щай гурелъул жакъа технологиязул, интернеталъул, гаджетазул ва социалиял гьиназул гъоркьлъалида бугеб гIаламалда бихьулеб гьечIо тIабигIат, гIадан, гIумру ва Аллагьасул хIалкIолъаби.\nРуго гIадамал санаца мониторалъул экраназда бихьун гурони хасалихълъи бихьичIел, ахикь тиризе рахъичIел, ралъдал карачелахъ ралагьичIел, хIанчIазул бакънахъ гIенеккичIел, жидер мадугьал, эбел-эмен, яцал вацалгун чIагояб гьаркьидалъун кIалъачIел.\nТелефоналъул смайликалдалъун гьимулел, сообщения битIун байрам баркулел, вотсапалдаса гьава-бакъалъул ва гIумруялъул цоцаде бицунел. Гьеб халкъалда абулеб буго Дагъистаналде хасалихълъи бачIун бугин, зоб кьерххун бугин, ракь цIорон бугин, цо-цо гьел щайтIан ящиказдаса ва телефоназдасаги тIун тIабигIаталъул ва дунялъул хал гьабеян.\nДие цIакъ бокьула хасалихълъи, гьелда хадубго цун хасел бачIунеб букIиналъ. Гьеб квачалулъулъ, халатал сардазулъ ва дие гIагарал, аскIосел гIадамазулгун накъиталъулъ бугеб хинлъи дие цониги рииялъ бачIинчIо гIумруялда. Кин доб букIараб поэтасул?\n…Дидени гьеб гIазу некIого бана,\nРакIалда хутIана хирияб гIадра.\nАмма дун кидаго квачан цIорочIо,\nДур ракIалъул хинлъи хутIана дунгун.\nРахчуге, хирияй, гьел хъахIал расал,\nЗаман щвечIищ цо дунялалъул берцинлъиялъул хал гьабизе, зобгун ракьалъухъ ралагьизе, цоазухъеги раккун накъиталда гIодор чIезе?


БакьагьечIиса ЧIанкIа хвана. Хвана ХIежалде арав сапаралда, нухда унтун. Гьесда цадахъ кIудияб сапаралда вукIарав магIарулас бачIун буго гьев хвеялъул рисалат ва хIужа гIадин ЧIанкIал сагIатги, халгIатги. Щай гьалъул бицунеб бугеб гьаниб? Гьал алатаз ва ЧIанкIал хвелалъ тIубанго магIарулазда гьоркьой машгьурлъана цеехун тIалъиялда гурони лъаларей йикIарай шагIир чIужугIадан БакьагьечIиса Хажа. Лъалеб букIахъе бихьиназеги пишалъун рикIкIунареб, гIемер ссиялда букIинчIеб шагIирлъи Хажаца гьабиги къабул гьабилищха доб согIаб заманалда? Амма Хажа лъалаан бекьечIдерида ва тIалъиялда кIал бегIерай, мацI пасихIай, рагIи реххизе лъалей, чи хвараб бакIалда лъикIай магIихъан хIисабалда. Вацасул сагIатгун халгIат хун вугин бачIиндалги гьаруна Хажаца гIасру свераниги нилъее нахъе хутIарал пасихIал рагIаби - магIу:\nБачIун буго халгIат хваял яцахъе\nХерай эбелалъе мусрудуй баян\nБуссун буго сагIат сапаралдаса\nСабру хварав вацас каранда баян.\nХажал жеги магIаби, махсародул кучIдул ва биценал руго. Гьеб батIияб тема буго. ЧIанкIа чIаго магIарухъ вукIаго гIадамазда гьоркьов машгьурлъун вукIана ХъахIабросулъа МахIмуд. Гьезул лъай-хъвайги букIана цIакъ цоцазул адабги гьабулеб букIун буго. ГIумархIажи Шахтамановас жиндирго машгьураб "МугIалимги мутагIилги" абураб тIехьалда хъвалеб буго ЧIанкIада МахIмуд цо дандеруссиналда жиндир кечI ахIулев ватанин. Гьел лъил рагIаби абун гьикъидал ЧIанкIал ругин жаваб кьола ва гьеб лахIзаталда бичIчIула МахIмудида суал кьолев чи ЧIанкIа вукIин. Цоцазул квералги росун цIакъ адабалда кIалъа-ралъала. Лъалеб букIахъе Шахтамановасул тIехь буго художествияб асар. Гьеб хIужаялда хъвараб батизеги рес буго, авторасул фантазие букIинеги рес буго.\nМахIмудида кIудияб асар гьабуна ЧIанкIаца. ЦIадаса ХIамзатица абухъе гьесул вачIинги ЧIанкIал нухдаса ккана. Амма жаниб хIебтIун бажарулареб гьалдолеб рокьуцаги, рагьун гьелъул бицине ва кочIолъ ахIизе нахъе къангутIиялъги, ЧIанкIадаса дагьаб батIияб, лълъар борхулеб, "тIохазда тIамур хъвалеб" гIамалалъги МахIмудие рес щвана гьунар квелъ бахъун биччан тезе. Халкъалъухъе жиндир рокьул жугьаби цIалунги ахIунги щвезеги гьаризе. МахIмудица кечI хъвай пишалъун гьабичIо. Амма кечIги рокьиги лъугьана гьесул гIумруялъун ва гьелъул магIналъун.\nМугIалимас лъураб нухдаса вачIаниги МахIмуд гьеб нухда ана хадув чи гIунтIулареб борхалъиялде. Щивха кколев МахIмуд? ЦохIо ЧIанкIал мазгьабалъул гьунар тIокIав шагIирищ, ялъуни жиндир нухги хатIги бугев шагIирищ? Щивав чиясул букIине рес буго гьелда хурхун жиндирго пикру. Амма дидаго МахIмуд вихьула ЧIанкIал нухда вачIаниги хадуб жинцаго хIикматаб, цогидазда релълъинчIеб шигIрабазул дунял рагьарав шагIир. Гьесул мацIги, пикруги, фантазияги щвезе нахъе бакI хутIичIо. Гьесул заманалъул шагIирзабазда дунял жидер азбар-къоноялдаса ва росабаздаса къватIибе бихьулеб букIун батичIони МахIмудил пикраби унел рукIана цIакъго рикIкIаде, жибго дунял бижиялъул аслуялде гIунтIун:\nАдам вахъун хадуб халкъалда лъараб,\nХиял цIи гьабуна, цIадавги къулун.\nНухIил гаминибе гважулги гьвелги,\nГьабичIого хиял хутIичIо нахъе...\nЖибго кечI хъвалеб къагIидаялъулъги батана МахIмудида жиндирго нух. ЧIанкIаца сипатал цIикIкун гьарулел рукIун ратани шигIруялъулъ МахIмудилъ рекIел хIал загьир гьаби цIикIкIана. Бакъ-моцI, сордо-къо, тIабигIат, гъветI-рохь, хIутI-хъумуралде бикьизе байбихьана рекIел хIал.\nРокьи басандулеб росуги танин,\nСаламилан абе бецIал сардазда.\nБалагьи тIегьалел мугIрулгун тIунин\nТIерхьугеян абе багIарбакъалда\nТIокIаб берцингоги камилгоги, хIайрангоги абулеб, ахIулеб, гIаламалъул ракIазда квалулеб гьаракь нилъер мугIрузда цебехун букIинчIо, хадубги гьечIин абуни тIири мекъи букIинаро. Авар адабияталда бищунго тIадегIанал тIогьал - ХIамзат ва гьесул вас Расул мукIура рукIана МахIмудиде бахараб гьунар гьечIин абураб пикруялда. ТIоцевесес абуна гьев вугин кигIан кIудияб къимат кьуниги гьелъие мустахIикъав махщалилавин. КIиабилев мукIурлъана "ХъахIабросулъа МахIмуд, мун тIохда тIамур хъвалев, дун ахада чIун вуго чIчIваби рекъоларого" - ян. ШагIирал рекерулел чуял гуро цереги хадурги бакIал кьезе, гьел къо заман бакI, рекIел хIал бихьун къабул гьарула нилъеца. Амма МахIмуд аваразул шигIру-кечIалъул тарихалда бищунго гвангъараб цIва букIин лъиениги балъголъи батиларо. Гьале нилъер лъабабилев классик авар адабияталда.


Алмахъ - махщел бугел устарзабазул росо. М.Мациев\nВторник, 14 Июль 2020\n< Главная < История < Литература < Люди < Публицистика < Видео < Спорт < Новости <\nДобавил(а) Administrator on 16 Ноябрь 2014.\nАлмахъ - махщел бугел\nБицине бокьун буго Дилим росдада цебе лъаралда т1асан бараб к1амури кьоялъул х1акъикъат. Дагъистаналда гьединаб борхатаб кьо г1оразда т1асан гурони бан гьеч1о. Гьелъ х1ехьола т1асан унеб 20 тонналъул бак1лъи бугеб техника.\nКьо балеб 1956 соналъ гьенир х1алт1улел рук1ана т1олго районалъул росабалъа ва къват1исаги специалистал ва строителал. Гьеб кьо баялъе бет1ерлъи гьабизе гьарун бук1ана Алмахъалда бугеб Ахдачалда т1асан кьо баялъулги х1албихьи бугев ц1ар арав устар Нартбиев Бадродинида. Гьесда цадахъ рук1ана махщел бугел устарзаби Устарбегил ва Х1ажиясул бет1ерлъиялда Ал-махъалдаса, Дилималдаса, Ихаса, Мелъелт1иса х1алт1ухъаби. Дилим росолъ бугеб нухазул участкалъул начальник Байсунгуров Х1ажил нухмалъиялда гъоркь гьабуна кинабго х1алт1и. Гьенив мастерлъун х1алт1улев вук1ана Лъарат1аса Г1имран абулев чи. Кьо базе гамач1 баччулеб бук1ана маг1ардаса ракьулъан бахъун. Гьенив дунгоги х1алт1улев вук1ана. Ц1ик1к1арал х1алт1ухъаби рук1ана Алмахъалдаса. К1амури кьо базе х1албихьи бугев чи гьенив вук1инч1о Алмахъалдаса Устарбег гурони - мунагьал чурун ратайги гьесул. Рази-ракияв, к1вах1 гьеч1ев махщелчи вук1ана, ярагъги гьабулев, хунжрулги гьарулев. Киналго алмахъал руго гьунар-бажари бугел, иман-ислам ц1унарал диналдехун рокьи бугел бах1арчиял васал. Нухазул участкаялда механизатораллъун х1алт1улел рук1ана г1емерисел алмахъал. Гьезда гъорлъ булдузералда х1алт1улев вук1ана мунагьал чураяв Г1абдукъадир. Гьевго г1адин бульдозералда х1алт1улев вук1ана Дилималдаса Мурадисов Камиль. Г1абдукъадирил вац Гъазимух1ама х1алт1улев вук1ана механиклъун. Щиб часть техникаялъул къвараг1аниги складалда ч1езабулаан, мунагьал чурун ратайги гьесул. Гьесул вас Шапи вук1ана центральный больницаялъул махщел бугев врачлъун. Гьевги Аллагьасул къадаралде ккана. Гьединал чаг1и руго алмахъал: лъик1ав чиясе нахг1адал, квешав чиясе зазг1адал.\nБокьун буго Дилималда бугеб гьеб берцинаб ва щулияб, т1адмаг1аруллъиялъеги ц1акъ х1ажатаб, 6 районалде нух рагьараб гьеб кьо баялъулъ х1алт1аразул ц1арал рехсезе: Мациевал Якъуб, Аминат ва Маржанат, Мух1амадовал Халит ва Солтанат, Г1умаров М-Мансур, Юсупов Г1умар, Эмеевал Шангере ва Мух1амад, Г1алиевал Мух1амадзагьид, Х1а-лимат ва Аба, Мух1амадов Эзе, Г1абдурашидов Г1абдухаликъ, Дадаевал М-расул ва Муи, Султанбегов Загьир, Жамикаев Мансур, Муртазг1алиев Мух1амад, Х1усенов Сайгидах1мад, Гунаев Ах1мад, Дадаев Г1али, Г1абдулг1азизов Г1абдусалам, Назаев Г1абдулбасир, мастерал Г1имранов Г1имран, Г1умаров Х1ажи ва г1емерал цогидалги.\nДунги гьелгун х1алт1ула вук1арав\nАлмак Алмакцы wp cumulus\nПогода в Алмаке\nГенералы, полковники и судьи\nЗа неделю 311\nЗа месяц 2952


«Справедливороссал» ракъун чIун руго\n29 октябралда Дагъистаналъул «справедливороссаз» хIукму гьабуна ракъун чIезе. Гьел рази гьечIо гьабсагIаталда республикаялда бугеб нухмалъиялъ билълъанхъизабулеб политикаялдаса. Ракъун чIаразул 10 чи вуго.\nГьадин бицунеб буго ЭР-ялъе ракъун чIаразул цояв, жамгIияв хIаракатчи Маматхан Байсултановас. Байбихьуда гьезие бокьун букIана МахIачхъалаялда кIудияб митинг гьабизе (гьединаб хIукму ккун букIана гьез исана 27 сентябралда тIобитIараб съездалда). Амма тIадчагIаз гьелъие изну кьун гьечIо.\nМаматхан Байсултанов: «Дербенталда ахIвал-хIал лъикIаб гьечIилан абуна нижеда юстициялъул министерлъиялъ».\nЭР: «Нужер чан чи вакъун чIун вугев?»\nМаматхан Байсултанов: «Нижер гьанив анцIго чи вуго. Метерги вачIине вуго ункъо-щугояв. 15 гIан чи вакIарулев вугоха».\nМаматхан Байсултановас бицана жинда ракIалда букIанила ракъун чIун жиндир рокъор, Хасавюрталда, рукIине. Амма гьелъие изну кьечIила.\n2006 соналда Маматхан Байсултановасул васасул рокъоб низам цIунулез хасаб операция гьабун букIана. Хадуб баянлъана гьел мекъи ккун рукIин.\nГьедин низам цIунулез чIвана лъимаде йикIарай гьезул нус. Террористасул гIайибги гIунтIизабун туснахъ гьавун вукIана вас ХIасанги. Хадув гьев ритIухъ гьавуна.\nМаматхан Байсултанов: «БатIи-батIиял чагIи тIаде тIамун, гьаранаха дурго рокъоб гьабугейин гьединаб жо».\nЭР: «КидалъагIан нужеда ракIалда бугеб ракъун чIезе?»\nМаматхан Байсултанов: «АнцIго-анцIила хадур къояз».\nЦебехун бицухъе, исана 27 сентябралда МахIачхъалаялда съезд тIобитIулаго «справедливороссаз» рикIкIунеб букIана Дагъистаналда гьоко нахъехун гирулеб бугин, церего гIадин ричулел хъулухъалги ругин, халкъалъухъ гIенеккулев чиги гьечIилан.\nГьелъ цинги гIадамал къватIире рахъине кколин жидерго жо тIалаб гьабизе, ритIухълъи тIалаб гьабизе.\nРакъун чIаразухъе республикаялъул тIалъиялдаса жеги щивниги вачIун гьечIо.


Рималъул папаца гьабуна жиндирго тΙоцебесеб хитΙаб\nРималъул папа Францискица гьатΙан къоялда тΙобитΙана жиндирго тΙоцебесеб Пасхаялъул динияб тадбир. Гьес гьединго гьабуна «Шагьараде ва дунялалде» абураб хитΙабги. Гьелъухъ гΙенеккизе Ватиканалъул аслияб майданалда вакΙарун вукΙана кΙинусазаргоялдаса цΙикΙкΙун чи.\nПапаца ахΙана тΙолабго дунялалда рекъел чΙезабиялде, конфликтал политикиял къагΙидабазда рагΙалде рахъинариялде. Хасаб къагΙидаялда гьес кΙвар буссинабуна израилалъулгун палестиналъул конфликталде, Сириялда ва Кореялъул бащдабчΙинкΙиллъиялда ругел ахΙвал-хΙалазде.\nФранцискица гьединго дунял ахΙана тΙабигΙат цΙуниялде. Гьес квешаб къимат кьуна къануналде данде кколареб къагΙидаялда тΙабигΙиял сурсатаздаса пайда босиялъе ва наркотиказул дармица багъаризабулеб зулмуялъе


Исана лъагIел ахиралде щвелалде Дагъистаналда хъулухъалдаса вахъизехъин вуго 120 хIакимчи. Экономикаялъул ва территориял церетIезариялъул рахъалъ гIуцIараб министерлъиялъул баяназда рекъон, республикаялъул бетIерасул тIадкъай буго лъабго соналда жанив хъулухъалдаса кинавниги ункъазарго хIакимчи эркен гьавизе кколин абураб. Гьелдалъун тIокI гьабизе бегьула 45 млн гъурущ.\nГьел хIукуматалъул хъулухъчагIи дагьлъизабизе кколин абураб бицен Дагъистаналда букIана 2006 соналда МухIу ГIалиев президентлъун вугеб заманалдаго. Гьединго Россиялда гьеб рахъалъ хIалтIи гьабизе байбихьана гьанжеялдаса щуго соналъ цебе. Масала, 2010-2011 соназда тIадкъаялдалъун Россиялда федералиял хъулухъчагIазул къадар дагьлъизабун букIана 20 проценталъ.\nАмма Дагъистаналда гьеб рахъалъ иш гIаксалда бугин хъвалеб букIана журналист Эдуард Уразаевас «Чан хъулухъчи хIажат вугев Дагъистаналъе?» ян, 2013 соналда бахъараб жиндирго макъалаялда. Масала, 2000 соналдаса байбихьун 2011 соналде щвезегIан Россиялда гIумру гьабулел гIадамазул къадар дагьлъанила 3 млн чиясдалъун. ХъулухъчагIазул къадарин абуни цIикIкIанила 37 проценталъ. Гьебго заманалда жаниб Дагъистаналда гIумру гьабулел гIадамазул къадар цIикIкIанила 53 проценталъ, хIакимзабазул къадар – 41 проценталъ.\nГьединго гьеб макъалаялда рехсон букIана пачалихъиялги муниципалиялги идарабазда хIалтIулел чагIазул къадарги гIадатиял гIадамазул къадарги. Гьедин Россиялда гIумру гьабулев азарго чиясда тIаде кколев вуго улкаялъул II хъулухъчи. Дагъистаналда - 7, Кабардагун Балкариялда – I0, Чачаналда – 9 хъулухъчи.\nГьедин Россиялда цебегоялдаса нахъе борхулеб суал бугин, хъулухъчагIазул къадар дагь гьабиялдалъун бюджеталъул гIарац тIокI гьабизе кколилан, амма гьеб бицадаго хутIулеб бугин абуна ЭР-ялъе МахIачхъалаялдаса экономист ТIайгиб Мусаевас.\nТIайгиб Мусаев: «Дагъистаналда цо-цо идараби руго цоцазул хIалтIи такрар гьабулел. Гьенир хIалтIулел хIакимзаби нахъе ритIизе ратани, цин гьадал идарабазул инвентаризация гьабизе ккола, гьез цоцазул хIалтIи такрар гьабулеб бугони, хIажалъи гьечIел хъулухъал къазе бегьула.\nРоссиялда гьединаб программаялъул бицунеб буго ахираб анцIго соналъ. Бицунеб буго пачалихъияб гIарац тIокI гьабизе кколилан. Амма цебехун билълъунеб жо гьечIо. ГIаксалда, хIакимзаби гIемерлъулел руго.\nКин букIаниги, экономия гьабичIого рорчIуларо. Щайин абуни, Дагъистаналъе биччалеб гIарцудаса 2 млн гъурущ тIаса къотIулеб бугелъул.\nМинистерлъабазда гуребги, мухъазул администрацияздаги гьабизе ккола гIадлу. Гьенирги гIемер руго гьел хIакимзаби.\nГIемер руго республикаялда чIахIиял министерлъаби, жидер хIалтIул хIасил бихьуларел. Масала, экономикаялъул. Гьез гьабулеб анализ яги цогидаб цIех-рех бихьулеб гьечIо».\nРеспубликаялда цо-цоязул щаклъи бижулеб буго гьеб хIалтIи рагIалде бахъине букIиналда. Амма федералияб централъ кьураб тIадкъай батани, гьеб гьабичIого тезе рес букIунарин рикIкIунеб буго Разият НурмухIамадовалъ. Гьей ккола жамгIияй хIаракатчIужу ва МахIачхъалаялъул мэрасул хъулухъалде кандидатура лъун букIарай дагъистанияй.\nРазият НурмухIамадова: «Узухъда, гьениб цо гьадинаб жо букIинеги рес буго. Масала, пачалихъиял хъулухъчагIи нахъе ритIизе кколел ругилан, тIалъиялда ругез хъулухъаздаса эркен гьаризе бегьула жидеего данде кколарел чагIи. Яги къан цо кинаб букIаниги идарагун, дагьалъ чIун рагьизе бегьула цогидаб идара, батIияб цIарги лъун.\nГьединго пачалихъиял хъулухъчагIи нахъе ритIулел гьечIолъи бихьулеб бугони жамгIиятги буцIцIухIун чIезе бегьуларо. Зама-заманалдасан тIалъиялда ракIалде щвезабизе ккола нужеца абун букIинчIищин пачалихъалъул гIарац тIокI гьабизелъун хъулухъчагIи нахъе ритIизе кколилан. Щибин долъул кколеб бугебилан суалал кьезе ккола зама-заманалдасан».\nПачалихъиял хъулухъчагIазул къадар дагьлъизабизе рагIула\nХъулухъчагIазе харжал дагьлъизаризе рес буго\nПолициялъул къадар дагьлъила Россиялда\nГIахьвахъ хIалтIудаса рехун вуго 144 школалъул хIалтIухъан


Дагъистаналда президент тIолгохалкъалъул рищиялищ тIоритIунищ вищизе вугев, ялъуни парламенталъищ абураб суалалда тIаса бахIсал гьоркьор къотIулел гьечIо. Гьеб суал гьоркьоб лъун букIана рузман къоялъ «Черновик» газеталъул офисалда букIараб данделъиялдаги.\nГьениб гIахьаллъи гьабуна Дагъистаналъул парламенталъул фракциязул вакилзабаз ва батIи-батIиял жамгIиял хIаракатчагIаз, журналистаз ва экспертаз.\nГьединго рукIана Президентасул жанисел ишазул идараялъул вакилзабиги. Гьезул цояз рикIкIунеб букIана республикаялъул нухмалъулев тIолгохалкъалъ вищизе кколин, цогидаз бицунеб букIана парламенталъухъе кьезе кколин гьеб ихтияр.\nТIоцебесеб иргаялда данделъи бачунев МухIамадов МухIамадица рагIи кьуна «Цолъараб Россия» партиялъул вакил Мамаев АбутIалибие. Гьес бицана жидер партиялъ гьеб суалги гьоркьоб лъун, батIи-батIиял жамгIиял гIуцIабазул вакилзабазухъги гIенеккун хIукму гьабунин республикаялъул нухмалъулев парламенталъ вищулеб къанун хIадур гьабизе.\nМамаев АбутIалиб: «ТIоцебесеб иргаялда тIолгохалкъалъул рищиял тIоритIизе ккола сентябралда. Гьелде щвезегIан заманаялъ нухмалъулев тезе бегьуларо, хIалуцараб ахIвал-хIал бугеб регионалда нухмалъулев щула гьавизе ккола. КIиабилеб, рищиял тIоритIизе ккани пачалихъалъ биччазе ккола I40 млн. гъуруш гIарц федералияб бюджеталдаса ва 20 млн. республикаялъул бюджеталдаса. Гьеб гIарац нилъеца цIунизе бегьула рищиял тIоритIичIого тани. Школаязе, азарханаязе ва цоги бакIалда хIалтIизабизе бегьула гIарац. Лъабабилеб гIиллаги буго – нилъер республикаялда киданиги жеги тIоритIичIо тIолгохалкъалъул рищиял. Инкъилаб щвезегIан, гьелдаса хадуб Совет пачалихъалъул заманалда, ялъуни гьелдаса хадуб киданиги букIинчIо гьединаб хIалбихьи нилъер. Пачалихъияб советалъул нухмалъулев вищулев вукIана Конституционнияб собраниялъ, Компартиялъул нухмалъулелги парламенталъ тасдикъ гьарулел рукIана. ТIолгохалкъалъул рищиял нилъер киданиги рукIинчIо».\nГьединго Мамаев АбутIалибица бицана нилъер республикаялда мухъазул нухмалъулел ругин цоял халкъалъ рищарал, цогидал бакIалъулаб парламенталъ рищарал. Цониги халкъалъ вищарав нухмалъулев парламенталъ вищарасдаса лъикIав вугилан абизе кIоларин. Гьеб гуребги, халкъалъ вищарав заман щвелалдего нахъе витIизе кIоларо, гьев жиндир болжал лъугIизегIан жиндие бокьарабги гьабун вукIуна, парламенталъ тасдикъ гьавурав нахъеги добго парламенталъ хъулухъалдаса гIодов чIезавизе кIола.\nЦохIо «Цолъараб Россия» партиялъул вакилзабаз гурони парламенталъ рищиял тIоритIиялъул рахъ кколеб гьечIо. «РитIухъаб Россия» партиялъул Дагъистаналда бугеб регионалияб бутIаялъул нухмалъулев ГIумаров ХIажимурадица дагьалъ цебе миллияб библиотекаялда тIобитIараб данделъиялда бицана жинца ва жиндир партиялъ тIолгохалкъалъул рищиязул рахъ кколин. Амма гьебго партиялъул Дагъистаналъул парламенталда бугеб фракциялъул нухмалъулев Давдиев Камилица бицана жинца парламенталъ рищиял тIоритIиялъул рахъ кколин.\nДавдиев Камил: «Жакъа къоялъ лъикI букIина Халкъияб Мажлисалъ рищиял тIоритIани, республикаялда бугеб захIматаб ахIвал-хIалги хIисабалде босун. Дун хIинкъуларо миллатазда гьоркьоб рагIи дандеккунгутIи букIинилан, дун хIинкъула миллиял элитаял цоцалъ тункиялда. Рищиял лъугIун хадусеб къоялъ къурав кандидатас байбихьизе буго жив рази гьечIин рищиязул хIасилаздаса абун халкъ бакIаризе, митингал тIоритIизе. Гьеб гуребги, руго цоги лъабабилел къуватал гьаниб ахIвал-хIалги жеги хIалуцине гьабун гьелдаса жидее пайда босизе къваригIарал».\n«Россиялъул патриотал» партиялъул вакил Канберов Мадерил пикруялда рекъон, Дагъистаналда рищиял тIоритIизе хIинкъизе бегьуларо, щайгурелъул гьанже тIоритIичIони нилъ ругьунлъизе гьечIо хадурккунги гьел тIоритIизе. ГьабсагIаталда вугев заманаялъ республикаялъе нухмалъи гьабулев ГIабдулатIипов Рамазан рейтингалъул рахъалъ цебесеб кьерда вуго, гIага-шагарго гьев бергьинеги вуго тIолгохалкъалъул рищиял тIоритIани. Гьединабго пикру загьир гьабуна «Яблоко» партиялъул регионалияб бутIаялъул нухмалъулев Эседов Альбертица.\nТIолгохалкъалъул рищиял тIоритIизе кколилан гъираялда бичIчIизабулеб букIана жамгIиял хIаракатчагIаз. Гьезда гъорлъ бищунго чIаголъи бихьизабураллъун ккана адвокат Къадиев Расул, Табасараналъул ришватчилъиялда данде чIараб комиссиялъул нухмалъулев ХIажиев Микдат, жамгIиял хIаракатчагIи Ражабова Нелли, МухIамадрахIимов Руслан ва ХIасанхIусенов Муслим.\nКъадиев Расулил пикруялда рекъон, Халкъияб мажлисалъул депутатазе бокьун гьечIо президент вищизе жидер бугеб ихтияр халкъалъухъе кьезе.\nКъадиев Расул: «Политическияб элита, хIакимзаби хIисабалда, депутатазе бокьун буго Дагъистаналъул президентасул къисмат халкъалда гуреб, жидедаго бараб букIине. Амма юридическияб мацIалъ кIалъани, дида жеги бичIчIичIо, кинаб ихтияр бугеб Халкъияб мажлисазул депутатазул, президент вищизе Конституциялъ дие кьураб ихтияралдаса дунги махIрум гьавун жидеего гьеб ихтияр босизе».\nХадур кIалъазе рахъаразги бичIчIизабулеб букIана тIолгохалкъалъул рищиял тIоритIи киназего лъикIаб букIинилан. Президентасул жанисеб политикаялъул идараялъул вакил Дыдымов Арсланил пикруялда рекъон, гьабсагIаталда рищиял тIоритIи лъикI букIина. Щайгурелъул кида-къадги ругьунлъизе ккола рищиял тIоритIун. Мисалалъе гьес бачана гьитIинаб лъимер жибго хьвадун ругьунлъарабги, кумек гьабурабги батIи-батIияб букIунин. Бортун, гIодоб речIчIаниги, гьединаб лъимералъул цебетIей лъикIаб букIунилан бичIчIизабуна гьес.\nЖамгIияв хIаракатчи МухIамадрахIимов Русаланил пикруялда рекъон гьабсагIаталда бугеб кIудияб рейтинг кутакалда гIодобе ккезе буго Рамазан ГIабдулатIиповасул, гьев тIолгохалкъалъул рищиязде инчIони.\nАхиралда данделъи бачунев МухIамадов МухIамадица бицана тIолгохалкъалъул рищиял тIоритIизе Кремлиялъ риччалел гьечIони гьедин бугин абизе кколин, батичIони тIолгохалкъалъул референдум тIобитIизе кколин кинаб къагIидаялъ рищиял тIоритIун лъикI абураб суалги кьун.\nГIабдулатlиповасул хIалтIуе къимат кьезе байбихьана\nГIабдулатIипов рейтингалда цебесеб кьерда вуго\n"ГIабдулатIиповасе квалквал гьабичIого тани, кумекгицин къваригIинароан"