Нилъер магIарулал | Эксклюзив | Киназего гIаммаб Россия\nЦо-цо мехалъ журналистаз гьев релълъинавула афгъаназул бахIарчи АхIмадшагь-Масудида, шагIир МухIамад АхIмадовас гьев дандеккуна Робин Гудида, Россиялъул прессаялъ Дагъистаналъул политикаялда жанив бульдозералда релълъинавун вукIана. ХIакъикъаталда, гьес лъидаго релълъинелъун хIалтIи гьабуларо. Гьев гIицIго жиндаго релълъаравлъун вукIана ва хутIулевги вуго.\nЛъимерлъиялъул нухда дандчIваравги къисматалъ данде вачаравги гьес агъаз-сан гьабичIого рехун толаро. Росдае васлъунги вуго, улкаялъе чилъунги вуго. Гьеб кIиябго раччи гьесул кIигъуждузда, магIаруласул черхалда ханжар-рачел киниги, рекъонги буго.\nСайгидпаша ГIумаханов гьавуна 1962 соналъул 3 апрелалда. 1997 соналдаса 2016 соналде щвезегIан бетIерлъи гьабуна Хасавюрт шагьаралъе. 1997-2003 соназда вищун вукIана ДРялъул Халкъияб Собраниялъул депутатлъун. Чанго соналъ бетIерлъи гьабуна халкъалда гьоркьосеб Шамил имамасул цIаралда бугеб фондалъе. Гьев ккола МСГУялъул хIурматияв профессор, Россиялъул мустахIикъав тренер.\nМустахIикълъана Олимпиялъул комитеталъул, Гьудуллъиялъул, ХIурматалъул, Мининил ва Пожарскиясул орденазе, Г. К. Жуковасул цIаралда бугеб "Кавказалда хъулухъ гьабиялъе гIоло", "Кавказалда терроризмалде данде операциял тIоритIиялъе гIоло" ва гIемерал цогидалги медалазе, Петр ТIоцевесесул цIаралда бугеб хIурматалъул гIаламаталъе. 2000 соналда РФялъул президент В. Путиница гьесие сайгъаталъе кьуна тIад цIар хъвараб сагIат, ФСБялъул бетIер Н. Патрушевас — гьединабго сагIатги хасаб ярагъги.\n2008 соналда 29-абилеб Олимпиадаялде спортсменал хIадур гьариялъулъ лъураб бутIаялъе гIоло, РФялъул президент Д. Медведевас гьесие кьуна ХIурматалъул грамота, гьединго битIун бачIана баркалаялъул кагъат. Экономикиял гIелмабазул кандидат, юстициялъул полковник. Ахирал соназ С. ГIумахановасул бетIерлъиялда гъоркь терроризмалде данде гьабулеб хIалтIи ЮФОялдаго лъикIаблъун рикIкIана. Спорталъул, культураялъул, сахлъицIуниялъул, лъайкьеялъул ва коммуналияб бутIаялда республикаялда тIоцебесеб бакI ккола Хасавюрталъ. Жакъайин абуни, гьес нухмалъи гьабулеб Транспорталъул, энергетикаялъул ва бухьеналъул министерствоялъ кIудияб бакI ккола Дагъистаналъул экономика цебетIезабиялъулъ.\nСайгидпашалги лъимерлъи букIана лъилалдаго релълъинчIеб. КIудияб хъизан букIиналъ, балугълъиялде вахиналдего щвана гIумруялъул дарс. Цоги вацал-яцаздего гIадин, рукъалъул тIалаб-агъазалъул раччиги гьитIинго бегана Сайгидпашал кIигъуждузде. КIудияв инсуца малъана гIараб гIелму.\nТIолалго лъималазулго гIадин, балугълъиялъул завалалда вугев ГIумахановасул къасд букIана гугарухъанлъун вахъине. РухIдаллъулаан чIахIиязул гугаризе бугеб махщалихъ балагьун. Школалда жанисел турниразда чIел босизе бугеб хIасраталъ вухIулев вукIунаан гьев. Гьедин, цо чанго нухалъ бергьун хадуб букIунеб лахIзаталъ веэдана Сайгидпашаги. ГIемер кватIичIого хьвадизе байбихьана "Спартакалда" цебе бугеб олимпиялъулаб резервабазул клубалде.\n— Дие битIккана гIумруялъул нухда, халатккараб лага-черхалъул, живго нартав гIадинав тренер МухIамад ХIусеновасда цеве ккеялъ. Гьединго къисматалъ сайгъат гьабун батана гьесул къайицадахъавлъун лъугьинеги, — ян ракIалдещвезабула Сайгидпашаца.\nКибехун зоб гъугъаниги, Гъунибе цIад балин абухъе, цониги бакIалда ахIвал-хIал хIалуцани, гьеб тIоцебе хъинтIичIого хутIуларо хасавюрталъулазда. 1999 соналъул август моцIалъ тIубараб дунялалъго хадуб халккун букIана Чачаналъа рачIарал гъарачагIазда аскIоб хасавюрталъулаз щиб хIукму къотIулебали. Щайгурелъул, миллатал гIемераб бакI букIиналда бан, хъачагъаз тIасабищизе рес букIана гьеб шагьар. РукIана гьезул рахъалдасан харбал Хасавюрт исламалъул тахшагьарлъун лъазабизе бугиланцин. Амма къо ккаралъур цогояб халкъ киниги цолъулел шагьаралъулаз къокъаб заманалда хъалаялде буссинабуна Хасавюрт. ГIадада гуро, гьеб шагьар цIунун бугеб къагIида бихьун, хIикмалъарав генерал Виктор Казанцевас Хасавюрталъул администрациялъул бетIер Сайгидпаша ГIумахановасда абураб: "Цощинав мун профессионалияв рагъухъан гурищ?" — ан.\nТIоцеве Салатавиялде щварав чи битIахъе хIикмалъизавула тIабигIаталъул берцинлъиялъ: гьенир руго гьарзаял мучIдул, бечедал рохьал ва гIатIидал хурзал. Умумузда гьоркьоб бицен буго, гьанжеялдаса чанго анцIго соналъ цере гьенире гьоболлъухъ рачIун рукIарал гIарабияз, нахъе унаго, нужер гIадаб гьайбатаб мегъ-ракь батиладаян абунилан.\nАмма, нилъер умумуз НахъбакI абун цIар кьураб ракь-мухъалъул бищунго кIудияб бечелъилъун ккола гьениб гIумру гьабун бугеб магIарул халкъалъул кIудияб бутIа — нахъбакIалъулал. Гьеле гьединаб гьайбатаб буго магIарул тарихалъулъ гIемерал бахIарчиял хъвай-хъвагIаял тараб Буртунай росуги.\nБуртабазул жамагIаталда гьоркьоб мустахIикъаб бакI ккола ГIумахановазул тухумалъги. Дарбищицаги гьесул лъади Забидатицаги лъикIаб тарбия-лъай кьун гIумруялде бахъинабуна ичIго лъимер: ункъо васги щуго ясги.\nСайгидпашал гIумруялъул байбихьийин абуни букIана киназулго гIадаб, гIадатияб: анкьго сон байдал цIализе лъугьана Хасавюрт шагьаралъул анцIила лъабабилеб школалде. Школалда цIалулаго, гьесул ракI тIадецIалел дарсаллъун рукIана математика, биология ва физкультура.\nГьитIинго машгъуллъана Сайгидпаша эркенаб гугариялде. Доб заманалда киналго васазул гъира букIунаан Дагъистаналъул цIар рагIарал ГIали ГIалиев, Загъалав ГIабдулбегов, Суракъат Асиятилов, Юрий Шахмурадов гIадал багьадурзабазул нухдасан ине. Школалда цIалулаго, Сайгидпашае рес щвана тIолгосоюзалъул гIолилазул къецазда гIахьаллъизе, ва гьенив гIолохъанав гугарухъанасул тIадчIейги махщелги бихьарав Украинаялъул командаялъул тренерас Сайгидпаша ахIана Харьковалъул машинаби гьарулеб техникумалде цIализе ва жидерго командаялъул кьеразулъ гугаризе.\nЦIали лъугIун хадубги Сайгидпашаца рехун течIо спорталъулгун бухьен, живго къецазда цевевахъиналъул гIумруялдаса араб мехалда гьев хIалтIана тренерлъун ва, абизе ккола, гьес цIанин эркенаб гугариялде гъорлъе жиндирго вацасул васал, Дагъистаналъул эркенаб гугариялъул тарихалъулъ мустахIикъаб бакI ккурал багьадурзаби: жидеда гъорлъа Дунялалъул, Европаялъул ва Олимпиялъул чемпионал рахъарал Багьавудин, Шамил ва Мурад ГIумахановал, кIицIулго Олимпиялъул хIаязул чемпион, яцалъул вас Мавлет Батиров.\nМахщелтIокIал гугарухъаби хIадур гьариялъулъ росарал бергьенлъабазе гIоло Сайгидпаша ГIумаханов 1994 соналда мустахIикълъана РФялъул ва Европаялъул бищунго лъикIав тренер абураб тIадегIанаб цIаралъе.\nЗаманалдасан политикаялде гъорлъе лъугьиналъ, Сайгидпаша ГIумахановас тренерасул иш рехун тезе ккана, ва жакъа къоялдаги гIемерал гугарухъабаз гьев рикIкIуна жидерго насихIатчилъун. Сайгидпашаца унго-унгояб талихIлъун рикIкIунеб буго гIолохъабазул жиндехун бугеб мугъчIвай, гьез жиндирго гьабулеб адаб-хIурмат.\nБаянаб буго жакъа гIадатияб халкъалъул гIумру цIакъго захIмалъун букIин. РакIчIараб харж щолеб хIалтIи гьечIого хутIарал гIадамал шагьаралдаги, сверухъ ругел росабалъги ва тIолалго районаздаги дагьал гьечIо. Гьединал чагIазе бажарараб кумек гьаби, гьезул къварилъи-захIмалъи бигьалъизаби Сайгидпаша ГIумахановас рикIкIуна жиндирго гIумруялъул аслияб масъалалъун. Гьеб рахъалъ гьес бихьизабулеб сахаватлъиялъул хIакъалъулъ гIадамазда гьоркьор биценал тIиритIун руго. Гьале Сайгидпашал хIалтIул гьеб рахъ рагьулеб цо гьитIинаб мисал.\nШагьаралъул администрациялъул бетIерлъун вищун гIемер мех иналде, гьесухъе вачIуна лъабго херав чи ва цIакъго загIипаб гIурус мацIалда бичIчIизабула жидер росулъ балеб мажгиталъе щуго кубометр хъарщи-цIулалъул камун бугин ва бокьилаанин гьеб рахъалъ кумек гьабизе. Гьалбалги тепсиялда нахъа гIодор чIезарун, Сайгидпашаца телефоналъ ахIула жиндирго божарав, бакIал раялъул материалазул дармида вугев базарганасухъе, ва гьарула хераз абулеб тайпаялъул хъорщолги цIун машина администрациялъул минаялде аскIобе битIеян. Хераз, жидее кумек гьабизе рагIиги кьун, рекIкI гьабурав чанго чиясул цIар рехсана, амма Сайгидпашаца гьелде кIвар кьечIо. ГIемер заман иналде, хабар лъана хъорщол цIураб КамАЗ къотIноб чIун бугилан ва чаялдаса хадуб гIетI бучIичIел херазул рохел бихьизе лъикIанха нужер къваригIел тIубан бугин ва гьанже сапаралъ рахъине бегьулин Сайгидпашаца абидал.\nДаим гIурччинаб накIкIигъветI кинниги, цо тIабигIат-гIамалалъеги миллаталъеги хисичIев Сайгидпашадехун лъикIаб гуреб бербалагьи букIана доб мехалъ Дагъистаналъул бетIерлъуда рукIаразул.\nКьурде рахун руго\nЖакъа къо щвезегIан\nДоб заманалъ Дагъистаналда букIараб кверщелалъул гIуцIиялда хурхун, гьадин абуна Сайгидпашаца: "Кутакаб хехлъиялда унаго машинаялдаса бортараб таргьа гIадин буго. Гьеб батарал чагIи руго рохелалъ унтун, гьеб биларал руго ццидаца унтун", — илан.\nАби буго гьунар бугев чи сундулъго гьунар кодосевлъун хутIулин. Нилъер улкаялде тIаде кисанго тIадецуй гьабулеб мехалъ, гьудуллъи-божилъиялъул кIвар цIикIкIараблъун хутIулеб буго. Гьелъ рес кьолелъулха рукIа-рахъиналъул ва магIишаталъул бутIаялда улка-ракь цебетIезабиялъе.\nДипломатиялъул бутIаялдаги жиндиего хасиятаб хатI толеб буго Сайгидпаша ГIумахановас. Гьале цо чанго сон сверана Турциялъул Ялова ва Дагъистаналъул Хасавюрт шагьаразул гьудуллъи-вацлъи лъазабуралдаса. Гьелъ рес кьуна кIиябго шагьаралъул рухIиялгун экономикиял ишал церетIеялъе ва цоцаздехун гIагарлъи-божилъи лъазабиялъе. Гьелъул кIвар бихьарал нилъер машгьурал ракьцоял Шигьабудин Озденицаги МухIамад Эркеницаги гьев рикIкIунев вугоан жидергоги цевехъанлъун.\nИнсан вичIчIизе ккани, гьесул хIакъалъулъ халкъалъул пикру лъазабеян абун буго. Гьединлъидал, гьесул хIакъалъулъ батIи-батIиял гIадамазул пикру цIехон, нижеца цо дагьалго данде росана.\nБис гIадин бандитазда цеве эхетун чIедал.\nГьединго Хасавюрт шагьаралъул бетIер Сайгидпаша ГIумахановасе "ХIурматалъул орден" кьолаго, РФялъул президент В. Путиница абуна:\n"Хирияв Сайгидпаша Дарбищевич, мун кидаго ватана бищунго захIматал бакIазда ва дуца Дагъистаналъе сайгъат гьабуна гьелъул букIинесеб. Дагъистан социалиябгун экономикияб рахъалъ цебетIезабиялъе, Россиялъул экономикияб ва хIукуматалъулаб гуч, гьединго Кавказалда рекъелгун чIара-хьараб гIумру щула гьабиялъе, халкъазда гьоркьосел бухьенал церетIезариялъе гIоло дуе, Хасавюрт МОялъул бетIерасе, кьолеб буго Россиялъул бищун кIудияб шапакъат — "ХIурматалъул орден", — илан.\n"Дагьаб гьечIо Сайгидпаша ГIумахановас Хасавюрт тIегьазабиялъе гIоло гьабураб хIалтIи. Дида гьев цевего ва цIакъ лъикI лъала машгьурав тренер ва спортсмен хIисабалда. РухIалда барахщичIого жиндирго сурсаталги хвезарун, гIемераб хIалтIи гьабуна гьес гIемерал соназ жиндица бетIерлъи гьабулеб Хасавюрт шагьаралда спорт цебетIезабиялъе. Хасавюрталъул гугарухъабазул школа буго гьунар кIудияб ицц. Гьениса лъим гьекъарав чи багьадурлъун вахъуна", — ян рехсана церегIан соназда гьанже ДРялъул бетIерлъун вугев Рамазан ГIабдулатIиповас.\n"Дун, Расул ХIамзатовасда аскIов гIодовги чIун, турниралъухъ балагьун вукIана. Гьенир рукIана цебесеб СССРалъул батIи-батIиял шагьараздаса рачIарал тIадегIанал вакилзаби. Турнир гIуцIун бугеб тIадегIанаб даражаялъул хIисабги гьабун, дида ракIалде ккана, Сайгидпаша ГIумаханов гIадал бутIруз нухмалъи гьабулеб бугебани гIагараб Дагъистаналъул цIар, къадру-къимат зобалазде бахун букIинаанилан", — илан бицана ДАССРалъул Верховный Советалъул президиумалъул председателлъун вукIарав Шагьрудин ШАМХАЛОВАС.


Бухьенал » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Политика » Бухьенал\nДобавил(а): istina от 26-05-2017, 10:40\nДунялалъул улкабазда гIемер руго гIажаибаб гIумру нахъа тарал, цогидазги мисал босизе бегьулел, бажари бугел нухмалъулел. Гьезул цояв ккола дагьал церегIан къоязда кIиабилеб нухалдаги Ираналъул президентлъун вищарав ХIасан РоухIаниги.\nГьесие гьаракь кьуна 23 млн 549 азарго чияс. ГIумруялъул 68 сон тIубарав гьесул рахъккуна Ираналъул халкъалъул 58 проценталъ.\nИраналда президент ккола хIукмаби тIуразарулел органазул бетIер. Амма хIукуматалъул бищунго цIикIкIарал ихтиярал руго Ираналъул тIадегIанав нухмалъулесда кодор. Гьанже гьев ккола аятолла ГIали Хаменеи. Гьесул кверщаликь руго рагъулал къуваталги, судалги, пачалихъалъулаб телевидениеги, цогидал кIвар бугел идарабиги. Гьес рекъезабула къватIисел пачалихъазулгун гьабулеб политикаги.\nРищиязда улкаялъул тIолабго халкъалъул 70 проценталдасаги цIикIкIун гIадамаз гIахьаллъи гьабиялъ бицуна Ираналда политикияб гIумру хIалуцараб букIин. Рищиязда гьесул дандияв вукIана Ираналъул цеве вукIарав прокурор Эбрагьим Раиси. Цогидал, рищиязда гIахьаллъулел рукIарал кIигоязул щивасе щвана цо-цо миллионалде рахинчIел гьаркьал.\nХIасан РоухIани тIоцебесеб нухалъ Ираналъул президентлъун вищун вукIана 2013 соналда. Гьесул нухмалъиялда гъоркь пачалихъалда кIвана церехун кIвар бугел галаби лъезе. Дунялалъул улкабаз пикру буссинабулареб, санкциязда гъоркь бугеб ватIаналъе хIажат букIана цогидал пачалихъазул горсверуде лъугьине ва гьезулгун экономикиял, дармилал, технологиял ва гIелмиялгун маданиял бухьенал гIатIид гьаризе.\nДагъистаналъулги Ираналъулги гьоркьорлъаби байбихьана цересел гIасрабаздаго. Гьелъие нугIлъи гьабулеб буго нилъер республикаялъул ракьалда ратулел тарихиял хъвай-хъвагIаязги, археологиялъул, этнографиялъул алатазги асаразги, мацIазул хаслъиялъул хIужабазги.\nГьединлъидал Дагъистаналъул пачалихъияб университеталдаги Гиляналъул гIелмиял ва цIалул идарабаздаги гьоркьоб жакъа бугеб щулияб бухьен. КIиябго улкаялъул гIалимзабазул, вакилзабазул къокъаби хьвадула цоцахъе ва бикьула жидер бугеб хIалбихьи. Гьаб соналъул марталдагицин Кремлялда тIобитIана Россиялъул ва Ираналъул президентазул дандчIвай.\nЖакъа Дагъистаналдасан унеб буго халкъазда гьоркьосеб Москва - Баку - Тегеран маххул нух. МахIачхъалаялъул ралъдал порталъ къайи-цIа баччулеб буго Ираналъул ГIамир-Абад, Энзели, Нека, Нов Шахр портазде ва нахъе.\nГьабсагIат Россиялда ва Ираналда гьоркьоб гIумруялде бахъинабулеб буго "гIурччинаб коридор" абураб проект. Гьеб бухьараб буго нилъер пачалихъазда гьоркьоб росдал магIишаталъул сурсатазе таможнялъул бигьалъаби рукIинариялда.\nИраналъул президентас хIаракат бахъулеб буго, рагъул къали бухичIого, ракълилаб сиясатги гIумруялде бахъинабулаго, бакътIерхьул улкабазда цадахъго батIи-батIиял пачалихъазулгун гьоркьорлъаби лъикIлъизаризе. Амма гьелдаго цадахъ кIудияб кIваркьолеб буго Россиялъулгун, Европаялъул Экономикияб Советалъулгун гьоркьорлъаби щула гьаризеги. Гьединаб, кинабго рахъ хIисабалде босараб бербалагьиялъ квал-квал гьабулеб гьечIо Магърибалъулги, Россиялъулги, Китаялъулги мурадазе. Дагъистаналъулгун Ираналъул бухьенал щулалъулел рукIиналъе нугIлъи гьабулеб буго гъоркьиса октябрь моцIалда МахIачхъалаялда, "Поэзиялъул театралда" Дагъистан Республикаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповасулги Россиялда вугев Ираналъул вакил Магьди Санаилги букIараб дандчIваялъги. Гьеб дандчIваялдаги Р. ГIабдулатIиповас бихьизабуна Россиялъул ва Ираналъул гьоркьорлъаби хадурккунги церетIеялъе нилъер республикаялдасан унеб букIараб "Чилайдул нухалдаса" гьанжеги пайда босиялъул кинаб кIвар бугебали ва гьединго гьес ракIалдещвезабуна Дербент щулалъиялда Ираналъул шагь Хосров Ануширван КIиабилес бараб Нарин-хъалаги нилъер гьудуллъиялъе чIагояб нугI букIин. Гьелдаго цадахъ нилъер республикаялъ ахирал соназда хIаракат бахъулеб буго Дагъистаналде Ираналъул инвестициязе нухал рагьизе. Гьелда бан, батIи-батIияб заманалда цоцахъе ана магIишаталъул батIи-батIиял бутIабазул вакилзабиги махщелчагIиги. Гьенирги цо-цо, кIудиял гьечIониги, галаби лъолел руго ва лъикIал хIасилазде божилъиги буго, щайгурелъул дагъистанияздехун гьеб пачалихъалъул лъикIаб бербалагьи буго. Дагьал церегIан соназда нилъер ва Иран улкабазда гьоркьоб къотIи-къай букIана нилъер гьанир Ираналъул машинаби ракIаризе завод базе.\nГьарулел ишазе квербакъулеб буго Ираналда бугеб Россиялъул дармил вакиллъиялда нилъер республикаялъул хIукуматалъул вакил хIисабалда Эмин ГIалиев вукIиналъги. Автор: ФИО или фамилия и инициалы автора\nДунялалда лъугьа-бахъунебКъватIисел улкабаздаАнкьил хIасилалНекIсиял бухьенал цIигьарилаЯрыгинил турниралде - 40 гугарухъан


ЛНРалъ нахъе къотIулел руго ООНалъул хъулухъал\nЦолъарал миллатазул гIуцIиялъул генералияв секретарасул гуманитариял суалазул рахъалъан кумекчи Стивен О’ Брайеница лъазабуна, Луганск областалъул бутIаялда тIад контроль бугел сепаратистаз бакIалъулал гIадамазе кумек гьабулел Цолъарал миллатазул гIуцIиялъул хъулухъазул ва къватIисел улкабазул рахIмуялъул гIуцIабазул хIалтIухъабаздаса тIалаб гьабулеб бугин регионалдаса нахъе инин. Гьединаб хIукмуялда хурхун жиндир кIудияб ургъел ккун бугин.\nЦолъарал миллатазул гIуцIиялъул хъулухъаз ЛНР жинде абулеб гIуцIиялъул контролалда гъоркь бугеб территория тезе кколеб рагIула рузман къоялда. КъватIисел улкабазул коммерциялъулал гурел гIуцIабазул цояз – шамат къоялде. «Горхъаби лъаларел тохтурзаби» абураб гIуцIиялъ Луганскалда букIараб жиндирго бутIа къан буго.\nО’ Брайенил рагIабазад, регионалде гуманитариял гIуцIабазе нух къай кколеб буго халкъаздагьоркьосеб къанун хвезаби. Гьелдаса зарал ккезе бегьула шибаб моцIалда жидее квен-техх гьездаса щолев 150 азарго гIанав бакIалъулав чиясе.\nГьединал гIуцIабазе хIалтIул ресал къотIизариялъе гIоло регионалде щвезабичIого хутIун буго бищунго къваригIараб жоялъул I6 азарго тоннаялъул юк. Гьелъул бутIалъун кколин гьединго медикаменталгиян, лъазабун буго Цолъарал миллатазул гIуцIиялъул генсекасул кумекчияс.\nЦолъарал миллатазул гIуцIиялъул хIисабалда, Украиналда конфликт загьирлъулеб заманалда жаниб Донбассалда хун вуго бищун дагь босун 7962 чи. ГIадамазул миллионгун бащдаб къадаралъ жидерго бакIал тезе ккун буго.


Сарат ХIажиевалъул шигIруяб сордо » Ассоциация учителей аварского языка\n22 мар 22:45Цолъиялъул хIалтIи / Тадбирал\nСарат ХIажиевалъул шигIруяб сордо\n7 марталъ нижее, авар мацlалъул учительзабазе, рес щвана Хlажиева Сарат Мухlамадовна кlодо гьаюн, Руччабазул къоги баркун, Махlачхъалаялъул 28 школалда гьабулеб шиг1руяб сордоялда гlахьаллъизе. Гьей гlадатияй магlарулай, гьайбатай инсан, цlодорай, гlакълу камилай шагlир йихьарайго рекlелъ йосана магlарул ясазда. Лъаралдаса гlемер заман ун букlинчlониги, нижее гьей лъугьана бищунго къиматай гьудуллъун. Саратица жиндирго кучlдузулъ рехсолеб буго магlарул чlужугlаданалъ намус цlунизе ккеялъул, Ватlаналде, гlадамазде бугеб рокьиялъул ва гьанже заманалъул къваридаб къисматалъул.\nВечералда гlахьалъи гьабуна школалъул учительзабаз, лъималаз, тlаде ахlарал гьалбадерица. Жийго батlияб миллаталъул йикlаниги, школалъул директор Абдуллаева Гульнара Х1асанбековнаялъул нухмалъиялда гъоркь гlуцlун букlана гьеб тадбир. Нижеца ракl-ракlалъ баркала кьолеб букlана мацlал цlуниялда тlад хlалтlи гьабулей гьезул директоралъе.\nКиналго гlажаиблъун хутlана Сарат Хlажиевалъул кучlдул хъвазе гуребги, кечl ахlизе, кьурдизе бугеб махщелалъги, гьединго цадахъ хlалтlулез гьарурал кlалъаязги, цlалдохъабаз бихьизабураб церерахъиналъги, школалъул кколективалъ тlаде рачlараздехун гьабураб бербалагьиялъги. Нижер Махlачхъалаялъул ясазул къокъа «Хъахlал макказеги» рес щвана баркиялъул кlалъай гьабизе. Баркияздаса хадуб шагlиралъ нижее сайгъат гьаруна жиндирго къватlире рачlарал цlиял «Рекlел асарал» абурал тlахьалги.\nСарат Мухlамадовна йиго гlаданлъи бугей, сверухъ ругезде рохел бикьулей унго-унгояй магlарулай. Гьей гьаюна Унсоколо районалъул Гьаракlуниб росулъ. Гьелъул руго кlиго васги, цо ясги. Гьелги жидерго хъизамазда гlумру гьабулел руго. Гьелъие нижеца гьарула халатаб гlумру, хадур-хадурги кучlдул хъвазе къуватги, пагьмуги, гьунарги.\nМах1ачхъала 8 лицей.\nГIелмияб конференция Тадбирал РЦДОДИ школалда рагьараб дарсида гьоболлъухъ Тадбирал "Глагол. Рухьарал ва тlадчlарал глаголал". Исрапилова Загьрабика Раджабдибировна, ЦIумада район Къеди гьоркьохъеб школа Авар мацI / Мисалиял дарсал / Учителасе Семинар "Рахьдал мац1алъул дарсазда ФГОС " Тадбирал / Блогал Баху МухIидиновалъулги ХIайбула Вакиловасулги нухмалъиялда гъоркь х1алт1улеб творческияб группа Цолъиялъул хIалтIи / Суратал


Крым буссинабулеб буго Россиялъул Федерациялъул субъекталде\nРоссиялде гъорлъе федерациялъул субъект хIисабалда автономия лъугьиналъул хIукму гьабуна хамиз къоялда Крымалъул парламенталъ. Крымалъул ТIадегIанаб мажлисалъ гьединго хIукму гьабуна Россиялъул президент Владимир Путинихъе ва Федералияб Мажлисалде хитIаб гьабизе Крым Россиялде гъорлъе босиялъул гьаригун.\nКрымалъул парламенталъул бетIер Владимир Константиновас лъазабуна ТIадегIанаб мажлисалъул хIукму тасдикъ гьабизе кколин автономияб республикаялда тIобитIизесеб референдумалъин.\nКрымалъул автономияб республикаялъул тIоцевесев вице-премьер Рустам Темиргалиевас лъазабуна, Крымалъул статусалда сверун референдум бахъанин 16 марталдейин. Цебе гьеб тIобитIизе планалда букIана 25 маялда, хадуб – 30 марталда.\nТемиргалиевасулго рагIабазда, референдумалда лъолеб буго кIиго суал. ТIоцебесеб: «Дуца рахъ кколищ Крым Россиялъул Федерациялъул субект хIисабалда Россиягун цолъиялъул?», кIибалеб: «Нужеца рахъ кколищ Крымалъул республикаялъул I992 соналъул Конституция хIалтIизе биччаялъул ва Украиналъул бутIаялъун кколеб Крымалъул статусалъул?» .\nКрымалъул парламенталъул 100 депутатасда гъорлъан 78-яс гьаракь кьун буго референдум тобитIиялъе ва Крым Россиягун цолъиялъе.\nКрымалъул цIиял бутIруз гьединго лъазабулеб буго, жал хIадурал ругин регионалда россиялъул гъурущ хIалтIизабизеян. Интерфакс агентлъиялъул лъазабиялда рекъон, Симферополалда тIобитIараб пресс-конференциялда Темиргалиевас лъазабун буго, «нагагьлъун Россиялъул рахъалъ изну кьолеб бугони, жал хIадурал ругин Крым гъурщил зоналъун лъазабизеян».\nГьенибго лъазабун буго Украиналъул киналго пачалихъалъул идустриялъул объектазул национализация гьабизе бугин, гьел лъугьине ругин крымалъул бугоилъилъунин.\nГьанжеялдего Крымалъул татаразул лидер Рифат Чубаровас лъазабуна, референдумалъул хIасилал жидеца къабул гьаризе гьечIин. Украиналъул экономикаялъул министр Павло Шереметица букIинесеб референдум рикIкIана «конституциялде данде кколареблъун».\nУкраиналъул нухмалъиялъ къабул гьабулеб гьечIо Крымалъул нухмалъиялъул цIиял идараби. Крымалъул премьер-министрасул ва парламенталъул спикерасул арест гьабиялъул ордер кьун буго гьелъ.\nЕврцолъиялъул лидерал дандчIвалел руго Брюсселалда Украиналъул кризисалда сверун позиция цойиде бачиналъул мурадалда.\nАрбагI къоялда саммиталъул байбихьилалде цебе Украиналъул премьер-министр Арсений Яценюкица лъазабуна, гьанжесеб кризис Украиналда гуребги, тIолабго Европаялда хъвалеб бугин.\nАрсений Яценюк: «Гьеб гIицIго Украиналъулгун Россиялъул кризис гуро. Гьеб ккола тIолабго Европаялъул кризис. Нилъеца цадахъго галаби гьаризе ккола. Нилъеда лъан букIине ккола, гьелъул гIаммаб жавабчилъи букIин.»\nБританиялъул премьер-министр Дэвид Кэмероница лъазабуна, Евроцолъиялъ чIван къотIараб сигнал битIизе кколин Россиялъейин.\nДэвид Кэмерон: «ТIоцебе босани, нилъер ракI чIараб букIине ккола Россиялдаги Украиналдаги гьоркьоб диалог халат бахъунеб букIиналда. КIиабизе бугони, Евроцолъиялда бихьизабизе ккола, нилъеца захIматаб заманалда Украиналъул халкъалъе кумек гьабизе букIин. Лъабабизеги, цIакъ кIвар кIудияб жо, нилъеца чIван къотIараб сигнал битIизе ккола Россиялъул нухмалъиялде, лъугьа-бахъараб букIине бегьулеб жо гьечIеблъиялъул ва гьелдаса квешаб хIасил букIине бегьиялъул.»\nГьединаб фоналда Крымалдаса бачIунеб буго Украиналъул рагъул флоталъул гумузе Донузлав абураб базаялдаса къватIибе иналъе нух къаялъул хIакъалъулъ.\nУкраиналъе кумек гьабизе хIадур буго Дагъистан\nУмумузул ракьалдаги хIинкъигун


Шамил имам ва гиназ Барятинский. Гъуниб, 1859 соналъул 25 август. Теодор Горшелдица бахъараб сурат.\nГьединаб официалияб гIелмияб пикруялде данде рагIи абизе гьукъарабги букIана. Ахираб заманалда гIалимзабазе жидерго пикраби эркенго загьир гьаризе рес щведал, баккана гьеб асир букIинчIин гьеб букIанин Пачаясулгун имам Шамиица гьабун къотIи-къайин абураб тIубанго батIияб версия.\n1859 cоналъул август моцIалда Гъуниб-хъалаялда ккараб хIужаялда тарихчагIазги, хъвадарухъазги чIван къотIун абулеб буго гьеб букIанин гIурусаз имам Шамил асир гьави, гьев мутIигIлъизави.\nАмма ахирисеб мехалъ цо-цо гIалимчагIаз щакаблъун бихьулеб буго гьеб тарихияб хIужаялъе кьураб къимат. Гьездаса цояв – тарихчи ва хъвадарухъан ХIажи-Мурат Доногъо. Гьесул рагIабазда рекъон гIурусаз доб къоялъ имам Шамил гукканин.\nХIажи-Мурат Доногъо: «Дир буго дирго хасаб пикру буго пуланаб асиралда хурхараб. Гьеб букIана гIурус пачаялъул администрациялъул иргадулаб гьереси. Хабар халат гьабичIого дица гьадин абила: дир хиял буго гьеб тарихияб хIужаялъул хIакъалъулъ мухIканаб макъала хъвазе.\nГъуниб 1895 соналъул август моцI. Къокъ гьабун абуни, кIалъа-басаял гьаризе вачIарав Имам Шамил гуккун вукIана гIурусаз. ГIурус пачалихъалъул гIамал кIодолъиялъ гьениб хIана аслияб роль.\nХIисаб гьабеха нужецаго: цо рахъалъан - дунялалда цIакъ кIудияб къуват бугеб ГIурус пачаясул империя, цогидаб рахъалъан - гIитIинаб имамат - ай, Дагъистаналъул ва Чачан ракьазул цо бутIа.\nКинабха маслигьат гьезда гьоркьоб букIине бегьулаан?!\nГиназ Барятинскиясги гьаруна цо-цо данде кколарел ишал, хадуб гьес имам Шамилил кIудияб хурматги гьабун букIаниги.\nИмам Шамил гIакъилав инсан вукIиндал, ккараб ахIвал-хIалалъе рекъолеб къиматги кьун, гьес гьабуна жиндирго хIукму.\nИргадулаб гьересиялъулийн абуни, гьеб букIинчIо ракIалда гьечIого ккараб хIужа, пачаясул администрациялъ кидаго гьабулаан гьединаб сихIирлъи.\nГIурус генералаздаги, фельдмаршалазгдаги кIвечIо гIалхьулаб халкъун маслигьат гьабун буго, ян абизе. Маслигьаталдехун галаби тIамулел рукIана Крымалъул рагъул заманалдаги.\nМисалалъе Кавказалда пачаясул сардарлъун доб заманалда вукIарав Муравьевас бахъулеб букIана гьединаб хIаракат.\nАмма официалияб Петербургалъ гьесие изну кьечIо Шамилгун маслигьат гьабизе. Хадув гьев эркен гьавун вукIана хъулухъалдаса. Гьесул бакIалде вачIана Барятинский. Крымалъул рагъдаса нахъе Кавказалда ругел гIурусазул къуватал цIикIкIана.\n1899 соналъул 25 августалда рагъ ахиралде щвана Дагъистаналдаги. Журналистикияб цIех-рех дица байбихьила, дагь-дагь ккун дица гьелде хIадурлъи гьабулеб буго.\nИншаллагь, гьаб гIагардисеб заманалда жамагIаталда цебе дица лъезе буго имам Шамилил пуланаб асиралда хурхараб дирго хIалтIи».\nГьеб хIужаялда хурхараб цо документалда тIад ургъулеб мехал, раккулел руго цо-цо суалал.\nГьале I859 соналъул къоло анлъабилеб июлалда канцлер Горчаковас генерал-адъютант Барятинскиясухъе хъвараб кагъат:\nКонстантинополялда вугев имам Шамилил вакилас нижехъеги вачIун, абуна, имамил хиял бугила нижгун гара-чIваризе...»\nХадуб канцлер Горчаковас Барятинскиясе буюри кьолеб буго гьелда хурхараб хIаракат бахъизе, ай имам Шамилгун кIалъа-басаял байбихьизе.\nТIолго дунялалда бугеб сиясатаб ахIвал-хIалалъул бицен гьабулаго, Горчаковас Кавказалда рекъел тIад чIезабиялдехун кIвар гьадин буссинабулеб буго:\n«...гьаб гIагардисеб заманалда букIине бегьулеб Европаялъулаб конференциялда чIахIиял пачалихъаз тIуразаризе ккола цIакъ кIудияб кIвар бугел халкъаздагьоркьосел гIемерал масъалаби.\nКавказалда дуца рекъел тIад чIезабулебани Европаялда Россиялъул къадру анцIго нухалъ цIцIикIкIинаан, бийги гIодобе тIечIого, гIемераб гIарацги хвезабичIого.\nЩибаб рахъалъан балагьани – гьеб ккола кIудияб кIвар бугеб иш. Тарихалъ дуе гьабсагIат рес кьолеб буго Россиялъе кIудияб хъулухъ гьабизе».\nПалхIасил, канцлерас сардарасда тIад къалеб буго, имам Шамилил киналго шартIал гьаб нухалъ дуца къабул гьаре ян абун.\nЛъалеб букIахъе, маслигьат гьаби мурадгун гIурус пачаясул командованиялъул вакилзабазгун имам Шамилица гьединал кIалъа-ралъаял тIоритIулел рукIана ГIурус Кавказалъул рагъул тIолго халалъиялда.\nРакIалде швезабизин тIоцересел:\nМаслигьат гьабизе рес щун букIана 1837 соналдаги. Генуб росулъ сверухлъиялда имам Шамил дандчIвана Генерал Клюки-фон Клюгенаугун.\nГьес Шамилида абуна, гIурус пача НикIолай ТIоцевесев Тифлисалде вачIун вугила ва гьевгун дандчIвазе дур ресги бугилан.\nОфициалияб кагътида Клюки фон Клюгенауца гьадин хъвана: «Пачаяс Шамилил кIудияб хIурмат гьабизе бугин, Дагъистаналъул киналго бусурбабазул амирлъун гьавун».\nГьелие гIоло Шамилида тIадаб бугин Тифлисалде ине. Шамилица жиндир иргаялда абуна, гьелда тIад ургъизе заман кье ян.\nГенерал разилъана, амма имамас квер бачунеб мехалъ гъорлъе жуварав наиб Ахбердил МухIаммадица Шамилил гIункIрукь ккун, ццимги бахъун, абуна «Капурасе имамас квер бачунеб гIадат гьечIо», ян.\nГьеб мехалъ Клюгенауца жиндирго гIанса эхеде борхизабуна, ва гьебго параялъ наиб Ахбердил МухIаммадицаги жиндирго ханжар лъалиниса къватIибе бахъана.\n«Гьав нагIана батаяв чи цевеса нахъе вача», ян ахIана имам Шамилица, рагъизе хIадурав кIиявго дандияв хIалица ватIа гьавун.\nГьелдаса нахъе имамас гIурусазе жаваб кьуна, Тифилисалде жив ине гьечIин, гурусазде божилъи гьечIолъиялъ.\nКIиабилеб хIужа: 1839 соналда АхIул гохIалдаса нахъе генерал Пуллоца имамасдехун вуссун маслигьат гьабиялде ахIи бан букIана. Амма гьелъие гIоло гьес тIалаб гьабуна Шамилил кIудияв вас Жамалудин аманат хIисабалда гIурусазе кье ян.\nШамиль разилъана, амма гьабураб къотIи-къай гIурусаз хвезабуна. ГIемерал сонал Жамалудиница рана Петербургалда. Гьесие тарбия кьуна живго НикIолай-пача ТIоцевесевас.\nРагъ халат бахъинабулаго, гIурус командованиялъ инкар гьабулеб букIана Жамалудин нахъе кьеялдаса. Ахир-къад имам Шамилил муридаз чабхъен гьабун, гъоркьлъалие росана таватиял Чавчавадзе.\nХадуб гIурус пача разилъана гьел руччабазухъ Жамалудин хисизе. Гьеб тарихияб хIужаялда хурхарал цIиял документал дагьалъ цере ратун руго Гуржистаналъул ГIелмабазул академиялда. Нижер программаялъе гьадинаб баян кьолеб буго академиялъул гIелмияв хъулухъчи Владимир Кекелияца:\nВладимир Кекелия: «Гьеб кагъат, нижеда батун буго барон Александр Николаил архивалда.Амма гьеб бугин имам Шамилица квералъ хъвараб кагъат, ян ракI чIун абизе гьабсагIат кьучI гьечIониги, имам Шамилица абун хъвазабураб кагъат букIиналда лъилниги шаклъиги гьечIо.\nГьениб Кабардинский полк абулеб аскаралъул бутIаялъул бетIерлъун вукIарав Николаиясухъе битIараб гьеб кагъдида Шамилица гьарулеб буго, гьаб кагъат дуе кьурав чиясе рес кье ясирлъуда вугев пуланав чиясгун дандчIвазе ян.\nГьале гьелъул къокъаб магIна. Ратун руго цойги кагътал. Мисалалъе ГIавухъалъун наиб Хазул щуго кагъат. Доба бицен гьабулеб буго асирлъуда ругел хвасар гьариялъул хIакъалъулъ.\nАнкьабилеб кагъат ккола - цIар тIад чIезабичIев цо чияс цогидав пуланав чиясухъеI854 соналда хъвараб. Байбихьуда дица рехсараб кагъат къватIибе бахъун бугоан I936 соналда гуржиязул гIарабист Церетелица. Жиндирго макъалаялда Церетелица рехсолеб буго имам Шамилил цойги кагъат, амма гьабсагIаталда дида батIичIо гьаб рехсараб кIиабилеб кагъат.\nЭР - Кин дуда бихьараб, доб мехалъ Петербургалда аманатлъун вукIарав имам Шамилил вас Жамалудин асирлъуре рукIарал руччаби Чавчавадзеязул руччабазухъ хисиялъул шартIгIаги дандбалеб гьечIищ гьеб кагътида?\nВладимир Кекелия: «Имам Шамилица жиндирго кагътида гьелъул бицен гьабулеб гьечIо, амма наиб Хазул кагътида асирлъуда ругел цо-цо гIадамазул ва гьел хвасар гьаризе нухал ратиялъул хIакъалъулъ хIакъикъаталдаги хъван буго.\nГьед кагътал жеги загьирарун гьечIо. Ва дида ккола, Чачавадзелги имам Шамилил вас Жамалудинилги къисматал дора баянлъизе бегьулин».\nШамил Имамасул рукъ. Гъуниб. 1872 соналда бахъараб сурат.\nКъарахъа МухIаммад ТIагьирица хъвараб тIехалда абун буго, жиндирго сиясатаб ва жамгIияб хIаракатчилъиялъул байбихьуда имам Шамилил аслияб хиял букIанила Дагъистаналда шаригIат тIад чIезаби, гIурусазде данде рагъ бачин гьесул аслияб мурадги гурин.\nАмма гIурус пачаясул генералаллъун ва офицераллъун рукIарал дагъистаналъул ханзабаздаги, шамхалзабаздаги гьеб шаригIатги, живго имам Шамилги данде кколареллъун рихьулел рукIана. Ниж гьездаса цIуне ян, гьарулеб букIана гьез.\nГьай-гьай имам Шамилица тIад чIезабун букIараб низам данде кколареблъун букIана жибго гIурус пачалихъалдеги. ГIемерал гIурус солдатал лъутун рачIун рукIана гьесухъе!\nЛагълъиялъ гъозие кьолеб гIакъубаялдаса чанги нухалъ лъикIаблъун гъозда бихьулаан имаматалда букIараб низам.\nГьадинаб маслигьат гьабизе рес шун букIана 1854 соналдаги. Доб заманалда Кавказалда сардарлъун вукIарав Николай Муравьевас пачаясе кьолеб букIана суал: щайдай бегьулареб Шамилил къадру хвезабичIого, цо-цо данде кколел шартIал тIад чIезарун рагъ ахиралде швезавизе, ян абун.\nАмма ракълилаб къотIи-къай гьабиялъул бакIалда пачаяс сардар Муравьев хъулухъалдаса эркен гьавун, гьев Петербургалде нахъе ахIана.\nАрхивазда цIунулел руго имам Шамилица гIурусазул командиразухъе ритIун рукIарал гIемерал кагътал. Гьез бихьизабулеб буго кIиябго рахъалъе пайдаяблъун букIине бегьулеб маслигьат бала-гъалагьиялда хурхараб имам Шамилил кIудияб гъира букIараблъи.\nАмма гIурусазе хIажатаб букIана Кавказги, имам Шамилги мутIигьлизаризе. Рекъелги, маслигьатги гъозие хIажалъана гIицIго 1859 соналда.\nШайих Жамалудинил вас ГIабдурахIманица гьадин ракIалде швезабулеб буго гьеб хIужа:\nГIурусазе бокьун бугин рекъел тIад чIезабизе, - ян абураб хабар шведал, имам Шамилица хъващтIан витIана гIаксаб рахъалде жиндирго вас Гъази-МухIаммад. Гьев тIад вуссараб мехалъ гIурусазул шартIазул хIакъалъулъ рагIидал, дирги руго цо-цо шартIал, - ян жаваб кьуна Имам Шамилица.\nАй, маслигьат тIад чIезабуралдаса нахъе жидееги, хъизам кулпаталъеги, асхIабазеги хIеж борхизе рес кьей, дагъистаниял аскарияб хъулухъалде ахIунгутIи ва Дагъистаналда шаригIаталъул диванал гIуцIе.\nГьечIони, ян лъазабуна имам Шамилица, рагъ гурони тIокIаб кинаб гIаги нилъер гIамаб хабарги букIине гьечIин.\n«Имам, гьел дурго шартIал гурелги, ХъахIав пачаяс мун къабул гьавизеги вуго Петербургалда», - ян абуна гIурусазул вакиллъун вукIарав пуланав Мирза Худатица.\nАбизе ккараб буго, гьаб нухалъ гIурусазул командованиялъ, ай сардар Барятинскияс, жиндирго рагIи тIубазабунин.\nИмам Шамил ана Петербургалде, добаса ана Макка-Мадинаялде. Европаялъе Россиялъ бихьизабуна Кавказалда маслигьат тIад чIезабун бугеблъи.\nАмма жибго Россиялда гьеб хIужаялда абулеб букIана имам Шамил кквей гьеб бугин.\nРоссиялда эркенго хьвадулев, эркенго гIумру гьабулев, Россиялъул пачаясул пенсия босулев, хадув Макка – Мадинаялде эркенго арав ва дова гIумруялдаса ватIалъарав чиясул гьединаб къисматалда бегьулищ абизе гьеб асир букIанин?\nГьаб суалалъе жаваб кьолаго, тарихчи Доногъо ХIажи-Мурадица абулеб буго тарих мекъсан бихьизаби гIадатияб иш кколин Россиялда некIогоялдасан. Гьес бачунеб буго гьадинаб мисал:\nХIажи-Мурад Доногъо «2009 соналда дирго хасаб жигаралдалъун МахIчахъалаялда бугеб Миллияб библиотекалда тIобитIана имам Шамил ракIалде швезабиялъул данделъи. Лъалеб букIахъе имам Шамил гIумруялдаса ватIалъана 1871 соналъул 4 февралалда ва вукъун вуго Мадина шагьаралда.\nГьеб тадбиралде дица ахIун рукIана мугIалимзабиги, гIалимзабиги, хъвадарухъабиги. Гьез гьаруна имам Шамилил гIумруялдаги, хIаракатчилъиялдаги, ГIурус-Кавказалъул рагъул хIужабаздаги хурхараб цо чанго доклад.\nДун вукIана гьеб жамгIияб тадбир бачунеб букIарав чилъун. Ва гьоркьо-гьоркьоб дица гьарулаан, дида ккоухъе, кIвар бугел баянал. Гьездаса цояблъун ккола имам Шамилил пуланаб васигаталда тIасан гьабураб баян.\nДица гьелъул мухIканаб биценги гьабуна. Дун вукIана гьеб гьересияб "васигат хъваялъе нугIлъун.\n1991 соналда Шамил Имамасул цIаралда бугеб Фондалъул бетIерлъун вукIарав мунагьал чураяв профессор МухIаммадов Дибирица доб мехалъ хIадурлъи гьабулеб букIана Имам ракIалде швезавиялъул тIоцебесеб жамгIияб тадбир тIобитIизе Авар Театралда.\nГьале хасго гьединлъидал дица абулебги буго, гьеб документ гурин, гьеб театралияб васигат бугин. Гьеб васигат сценаялдасан артистасги цIалана.\nГьелдаса нахъе нижер цо-цо хъвадарухъабазги, жамгIиял хIаракатчагIазги, тарихалда тIад хIалтIулезги гьеб театралияб сценариялъул кесек жидерго газетабаздаги, тIухьдуздаги, журналаздаги, къватIибеги рахъун, документ хIисабалда бихьизабуна.\nХIасилукалам, гIадамазде бичIчIизабулеб букIана, гьале имам Шамилица бачун букIараб рагъалъе гьес жинцаго кьураб къимат.\nАмма гьеб гьереси буго. ГьечIо гьадинаб васигат. БукIун батани архивазда, библиотекабазда ялъуни цогидал фондазда букIунарищха гьеб?»\nАна сонал. Имам Шамилие кьураб рагIи чанги нухалъ хвезабуна Россиялъул квершеллъиялъ.\nНахъе рахъун рукIана байбихьуда гIуцIун рукIарал шаригIаталъул махIкамаби, дагъистаниял хIалица тIамун рукIана пачаясе аскарияб хъулухъ гьабизе, жеги чанги нухалъ эркенлъиелъе гIоло дагъистанияз багъаризабун букIараб къеркьей бидулъ гъанкъизабун букIана.\nАмма, абулеб буго Доногъо ХIажимурадица, тарих мекъсан бихьизаби, гьереси бици гьебги бугила халкъалъул чIухIиялда тIад гьабулеб зулму.\nИмам Шамил жидеего бокьун асирлъуве ана, ян абураб хабар мекъаблъун букIиналъе далиллъун ккола хасго гьадинаб хIужа.\nАхIулгохI ракIалде швезабуни, Генуб росдал рагIаллъиялда букIараб си цIуни ва гьезда релъарал цогидал лъугьа-бахъинал ракIалде швезаруни, «МутIигIлъе нуж», - ян гIурусаз балеб букIараб ахIиялъе жаваблъун букIун буго кьвагьдейги, кьалги.\nИмам Шамил кидаго хIадурав вукIана жиндирго гIумру бичизе. Щайха 1859 соналъул 25 августалда Гъуниб имам Шамил ана гIурусазул кверде? Щай гурелъул Барятинскияс гьадинаб ахIи бачIо, ян хIасил гьабуна тарихчи Доногъоца.


Президент России затронул тему предстоящих выборов\tВ своем послании ...\t- 21 апр 2021\nБолъихъ районалъул Гъагъалъ росулъа А. СагIитбеговас цIехолеб буго: «Дун ккола, гьоркьоб заман биччачIого, 42 соналъ школалда учительлъун хIалтIарав чи, РФялъул мустахIикъав учитель. Дир пенсиялде тIаде, гьеб стажалда ва цIаралда рекъон, бачIунеб гIарац букIунищ?»\nГьаб суалалъе жаваб кьуна ДРялъул педагогазул ва гIелмиял хIалтIухъабазул профсоюзалъул комитеталъул юрист Мансур МухIамадсагIидовас:\n- Гьоркьоб заман биччачIого 20 яги 25 соналъ хIалтIарав учителасе пенсия цIикIкIинабизе ккола. Гьеб стажалда гьоркьобе уна декретнияб отпускги армиялда ва сакъатав чиясда хадуб хъулухъ гьабураб заманги. Амма пенсия, цIикIкIинабуларо. Пенсионерасе кьола пенсиялъулаб лъабго балл. 2020 соналда цо баллалъул багьа бахинабуна 93 гъурщиде, лъабго баллалъул хIисаб гьабун, 279 гъурущ!\nКигIан бокьичIониги абила, «РФялъул мустахIикъав учитель» абураб цIаралъухъ пенсиялде тIаде бачIунеб гIарац букIунаро. Амма 35 сонил стаж бугел руччабазулги 40 сонил стаж бугел бихьиназулги рес букIуна, «РФялъул мустахIикъав учитель» абураб цIаралдаса пайдаги босун, «ЗахIматалъул ветеран» абураб цIар тIалаб гьабизе. Гьеб цIар бугел чагIазе рукIуна саламатал бигьалъаби.\n«БоцIуда бруцеллез ва цогидал рахунел унтаби ругищали лъазе, ихдал гуреб, хаслихъе бахъизе кколин бийилан абулеб рагIана. Щайгурелъулила, ихдал боцIи букIунила хIалакъго. Гьеб суалалда бан, экспертазул пикру лъазе бокьилаан».\nГьаб суалалъе жаваб кьуна Шамил районалъул ветеринарияб управлениялъул эпизотолог МухIамад ГIумаровас:\n- Рахунел унтаби ругищали лъазе боцIудаса би бахъизе бегьула бокьараб заманалда. Ихдал би бахъиялъе бугеб гIилла ккола гьеб гIужалъ боцIи хIалакъго букIин, гьединлъидал, би бахъулаго бетIергьанчиясе бигьаяб букIуна хIайван ккун чIезабизе. Нижер районалда, хасаб планалда рекъон, боцIудаса би бахъула январь-февраль-март моцIазда, ай боцIи магIер-гIалахалде иналде.\nГьал суалазе жавабал кьуна адвокат ШехмухIамад ГъазимухIамадовас:\nГъизляр шагьаралда гIумру гьабун йигей МухIамадова Муслиматица цIехолеб буго: «Токалъул налъи гьечIин абураб справка бихьичIого, коммуналияб гIарац кьолеб гьечIо. Гьеб кколарищ закон хвезаби?»\n- РФялъул Пачалихъияб Думаялъ тIоцебесеб цIалиялда къабул гьабураб законалъул проекталда рекъон, тIокIалъ ракIаризе кколаро коммуналияб бигьалъи щвеялъул мурадалда налъи гьечIин абурал справкаби. Налъилъун рикIкIине буго коммунальщиказ гьеб судалда хIужабаздалъун чIезабуни. Судалъул хIукму гьечIищ, мун киназдаго цеве вацIцIадав чи ккола.\nГьеб законалъул проекталъул рахъ ккуна Пачалихъияб Думаялъул 403 депутатас. Законопроекталъул кIиабилеб ва лъабабилеб цIали букIине буго марталда, жибго закон хIалтIизе буго 2020 соналъул апрелалдаса байбихьун.\n«ЛъикIаб пенсия бачIине ккани, стажалъе чан сон гIезе кколеб бихьиназе ва руччабазе?»\n- Законалда рекъон, 2020 соналда херлъиялда бан кьолеб страховияб пенсия чIезабиялъе къваригIуна 11 сонил захIматалъулаб стаж. Пенсиялъул цIияб реформа къабул гьабиялда бан, 2021 соналда гьелъие къваригIине буго 12 сонил стаж, 2022 соналда – 13, 2023 соналда – 14 ва 2024 соналда – 15 сонил стаж. ЗахIматал хIалтIабазда ругел чагIазе гьеб рахъалъ саламатаб бигьалъиги букIуна.\nПенсия чIезабулаго хIисабалде босула гIаммаб стаж, амма захIматалъул стаж цIикIкIараб бугин абун, пенсия цIикIкIинабуларо.\n«Дир буго щуго лъимер ва нижер хъизамалъул буго ункъогун бащдаб сотих ракьул бутIа. Минаялда цебеги буго кколелдаса лъабго сотихалъ цIикIкIараб гIатIилъиялъул ракъ. Дир ихтияр бугищ гьел участкаби чIорого росизе?»\n- 2017 соналъул 19 декабралда бахъараб «ДРялъул ракьул хIакъалъулъ» абулеб законалъул №9 статьяялъул кIиабилеб бутIаялда хъван буго, лъабго ва цIикIкIун лъимер бугел гражданазул ихтияр бугин чIобого ракьул участкаби росизеян абун. Амма чIезабизе ккола мина-рукъалъул шартIал лъикIлъизариялде ккараб хIал букIин, хадуб хъвай-хъвагIай гьабизе ккола гьединал хъизамазе гIуцIараб муниципалияб иргаялда.\nРФялъул щибаб субъекталъ чIезабула гIемерал лъимал ругеб хъизамалъе чIобого кьолеб ракьул бутIаялъул гIатIилъи. Гьеб бараб букIуна гьединаб хъизамалъ гIумру гьабун бугеб муниципалитеталъул ресалда. Гьелдаго бараб букIуна ракьул бутIаялъул бакIалда кьолеб гIарцул компенсациялъул роценги.\n• Ракь кьеян абун хъвараб гIарза;\n• Хъизамалъул щивав чиясул документал (паспортал, лъимал гьариялъул хIакъалъулъ свидетельстваби);\n• Лъимал гIемераб хъизамалъе ракьул бутIа чIобого босизе ихтияр бугин абурал документал (социалияб рахъалъ цIуниялъул идараялдаса босараб лъимал гIемераб хъизамалъул статусалъул хIакъалъулъ справка, квартира щвеялъе иргаялда рукIиналъул хIакъалъулъ справка);\n• Ракьул бутIа бугеб бакIалъул схема.\n13:57, 21 апреля 2021, 3\n13:55, 21 апреля 2021, 9\n13:41, 21 апреля 2021, 6\n13:10, 21 апреля 2021, 12\n13:01, 21 апреля 2021, 12\n12:57, 21 апреля 2021, 16\n12:48, 21 апреля 2021, 34\n12:44, 21 апреля 2021, 16\n12:38, 21 апреля 2021, 26\n12:33, 21 апреля 2021, 48\n12:32, 21 апреля 2021, 19


Ларкьунни «Щунудагъ» телевидение\nКкуллал райондалий зий дуссия хъинну ххуйра-ххуйсса информация инсантурачIан диян дуллалисса «Щунудагъ» телевидение. Вана, уттигъанну ва телевидение ларкьуну шикку зузисса 3 зузалан булунсса харжи бакъашиврийн бувну.\nХьхьичIара телевидение зий дикIайссия райондалул аьмсса бюджетрава арцу дуллай. Яла, махъ, ва кIура лаган дурна цийнура цурда зузисса, шяраваллал администрациярттал дуллалисса арцуйну дузал хъанахъисса телевидениялийн. Утти, Ккуллал райондалийсса шяраваллал бакIчитурал арцу къадуллалаврийн бувну, телевидение ларкьунни. Ваниннин хьхьичIва мунил директорну ивкIсса Усттаров Сергейл бувсуна, дурагу 2 азарда къуруш дулун багьлай бушиву ца шяраваллил администрациялул зурул лагрулий. Ци чиви, миннайгу аьй дувансса кIантту бакъахьунссар, мукуннасса тагьарданий миннаяту цаятурагу арцу кьуркьуну ва кьукьлай буну тIий.\nШиккува кIицI буван ччива – нава зузисса «Илчи» кказитрал лагругу чан дунни 8 лажиндарал, щалагу Аьрасатнаву загьир хьусса экономикалул тагьарданийн бувнур тIий. КъакIулли, къабувчIлай бур ттун ва ци ва ча нанисса политикарив, экономикарив.\nМахIачкъалалив паччахIлугърал байрандалул хьунийн хIадур хъанай бур\nДагъусттаннал ХIукуматрай ххал бивгьунни эпизоотикалул масъалартту\nСледующая публикация Гьану бивзунни нагь-нис дувай заводрал\nПредыдущая публикация Балугъравун къабивсса оьрчIал ихтиярду дуручлай


РАЙОНЦОЯЛ РЕСПУБЛИКА ТУН КЪВАТ1ИРЕХУН. - 12 Апреля 2020 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nВоскресенье, 07.03.2021, 03:56 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2020 » Апрель » 12 » РАЙОНЦОЯЛ РЕСПУБЛИКА ТУН КЪВАТ1ИРЕХУН.\nЖамг1ияталда киназухъго бащадал ихтияразе г1оло\n- Хатима, лъик1 щварай ват1аналде! Кин бугеб рик1к1адасан балагьун Дагъистаналъул иш, дуца товухъе батанищ гьаб, хисун бугищ?\n- Рак1алде кколаро, дида Дагъистаналъухъ дое-гьаниехун ц1ач1ого (объективияб къаг1идаялъ) балагьун бажаринилан. Щайгурелъул гьалщинал соназ дун г1умру гьабун йиго к1иго рокъой: Москваялда дир буго хъизам, рукъ, бизнес, Дагъистаналдайин абуни- рак1ги гендернияб централъул х1алт1иги. Амма сонал анаг1ан ц1ик1к1унеб буго миллиябщиналде ц1айи, хасго рек1ее асар гьабула лъимерлъиялъул кеч1-бакъаналъ: Манарша Дибировалъул, цевесев Т1агьир Къурачевасул творчествалъ…\nДагъистанин абуни, расги хисун гьеч1о. Дунялалда кризисалги, чемпионаталги, данде ч1аразулги маршалги, гьанибин абуни, даран-базарги бертабиги – жамг1ияб г1умруялъул т1ей гьеч1еб бут1а.\n- Москваялда дур буго дурго бизнес, гьабулеб жамг1ияб х1алт1и. Зах1мат бук1унищ Дагъистаналдаса рач1ун тахшагьаралда нилъерго иш рагьизе, «х1ат1азда ч1езе»? Хасго ч1ужуг1аданалъе.\n-Тарихч1ужу х1исабалда, дида бич1ч1ула г1исинал миллатазул жидедаго рак1ч1унгут1и бук1унеблъи. Россияназул европаялъулаздехун нахъе къараб, намусаб асар бук1унеб г1адин, дагъистаниязулги республика тун къват1ибехун жидедаго рак1ч1унгут1и борч1ула. Дун йиго к1одоэбелаз тарбия кьун г1урай гуманитарий, телевизор дида лъалароан, дир дуниял г1иц1го т1ахьаздасан г1уц1араб бук1ана. Гьелъ кумек гьабуна дие бечедаб мац1гун, ц1алун лъарабгун тахшагьаралъулаздаса нахъе ккеч1ейлъун йик1ине. Дое щварайго дун х1алт1ана университеталда преподавательлъун. Т1оцебесеб семестралдаго, студентазда гьоркьоб гьабураб ц1ех-рехалъулаб х1асилалда, рик1к1ана лъик1ай муг1алимзабазда гьоркьой. Я Пачалихъияб Думаялда, я Журналистазул Союзалда х1алт1улаго, дида бихьич1о дидехунго, дагъистанияй йик1унилан, бат1ияб бербалагьи. Кинаб миллаталъул мун вук1аниги бат1алъи щиб, дуда т1адкъараб ишги т1убалеб бугони, лъайги бугони?\nЖамг1ияталда нилъер киназулго руго бащадал ихтияралги щивасда т1адал борчалги.\n- Дагъистаниязда мун лъала гендернияб политикаялъул кьуч1 лъурай г1адан х1исабалда. Бат1алъи щиб феминизмалдаги гендернияб ращалъиялдаги гьоркьоб?\n-Феминизмалъул кьоч1окь г1иц1го руччабазул ихтиярал ц1уни батани, гендернияб ращалъиялъ ах1ула жинсалъухъ балагьич1ого ращалъи ц1унизе.\nРоссиялдайин абуни «феминизм», «гендернияб политика» раг1аби лъугьана сема-къемиялъул раг1абилъун. Гьелъулъ г1айиб батизе бегьула Европаялъул радикалиял феминисткабазулги: жидерго ихтияразе къеркьолаго, гьезул руччаби ун руго ц1акъго рик1к1аде – т1аде балагьун бихьинмах1аб сипатцин лъугьун буго гьезул цо-цоязул. Гендернияб ращалъи кколаро бихьинал-ц1уял цоцазда релълъинари. Гьелъул маг1на ккола нилъ бат1и-бат1иял рук1аниги, ихтияраз бащадал ругилан абураб.\nКавказалдаги рук1ун нилъеца х1исабалде босизе ккола нилъерго менталитет. Нилъер руччабазда гьит1инаб къоялдаса нахъе малъула инсул, вацасул г1орхъулъа ун адаб гьабизе, бихьинчиясда малъула ч1ужуг1аданалъул жавабчилъи кодосевлъун вук1ине. Дица рик1к1уна гьеб бит1арабги бук1ин, лъик1аб хъизамалдаса ч1ужуг1аданалда жийго ц1унарайлъун йихьула. Хъизамалъулаб гъанситуялда зулму-х1ал, цоял г1одорег1ан гьари гьеч1они, гьенире гьоркьоре лъугьине лъилниги ихтиярги гьеч1о. Инсан лъугьиналъул кьуч1 лъолеб буго щуго сон базег1ан ригьалда. Киназдаго лъала, гьеб заманалда ц1ик1к1униселъ эбелалъ кьола лъимадуе тарбия-лъай. Х1исаб гьабеха, щиб тарбия кьезе бугеб къо халалъухъ социалиял гьиназда телефоналда жаний йигей эбелалъ?! Социалияб г1умруялда жигарчилъи бихьизабулей, жамг1ияталда х1аракатчилъиги конституционияб ихтиярги кодосей ч1ужуг1аданалда ц1ик1к1ун бич1ч1изе гьеч1ищ бук1инеселъул жиндаго т1аде кколеб жавабчилъи?\nГендернияб ращалъиялъул бицине ккола руччабаз гуреб, жалго бихьиназги! Бук1инеселъул ургъел гьабун.\n- Хатима Г1алиевна, г1умруялда дурго программа максимум т1убараблъун рик1к1унищ дуца?\n-Дуца дие кьолеб буго бихьинчиясе рекъараб суал! Бихьинчияс гурищ доб «вас г1езавизе, рукъ базе, гъвет1 ч1езе» кколеб бук1араб? Дир к1иявго вас ккола халкъазда гьоркьосел бак1ал раялъул компаниязда топ-менеджераллъун, гьезда лъала къват1исел пачалихъазул мац1ал, руго к1и-к1и т1адег1анаб лъаялъул дипломал. Гьез гьанжего гьанже 30 сон г1умрудул бан бук1аниги…\nТ1адехун бачараб кициялъухъего кколеб бугоха, дица к1иго рукъ, к1иго ах г1езабураблъун. Абиларо дир лъимал идеалал ругилан: Дагъистаналда умумуз малълъун – лъималаз гьабун бук1унеб батани, дираз 13 сон баралдаса нахъе дун щибаб жо далилал рачун ч1езабизе т1амулаан. Жиде-жидер пикру ц1унизелъун ниж г1емер гаргадула, даг1бадула… Батила гьелда гъорлъ цо лъик1лъиги. Дида лъалароан гьезул университетал ругеб, гьел х1алт1улел бак1ал. Цого цо Москваялде щведал, 1515 абилеб гимназиялде лъугьинаруна дица гьел ва риччан тана жалго жидедаго ч1араб г1умруялде. Гьелда т1адеги, сог1ал маг1аруллъидалха (елъулаго) гьел дие тарбия кьезе, т1алаб гьабизеянги журала цо-цо.\nГ1умрудул къого сон бугеб мех дица ц1алун бук1ана Л. Н. Толстоясул раг1аби, инсанасул г1умрудул бищун лъик1аб ригь херлъи бугилан. Доб мехалъ дун разилъун йик1инч1о гьесул пикругун, гьанжейин абуни, гъорлъе ккун бич1ч1ана: 45-50 сон бан хадуб инсанасул г1умрудулал масъалаби-зах1малъаби лъуг1ула, жиндиего ва хъизан-агьлуялъе къвариг1араб аслияб сок1к1ун бахъуна ва гьесул эркенлъула заман жамг1ияталъе пайдаявлъун вук1ине, жиндаго хадуб цо сундалъун бук1аниги гьайбатаб лъалк1 тезе. Пикру гьабизе г1акълуги квешаб-лъик1аб лъазе рак1ги кьун бугеб мехалъ, наслу тей гуребги бук1ине ккола инсанасдасан пайда. Дие кутакалда бит1ккана г1емерго лъик1ал г1адамалгун г1умруялда дандч1вазе щвей: гьезул цояс, кутакав диналъул х1уби гьеч1ониги, жиндирго сурсатазда бан лъуг1изабулеб буго масжид, цойгияз лъабго росулъе бахъана лъим, лъабабилез жидерго кафеялдасан 12 соналъ т1ат1алаго кваназабулеб буго 15 ресукъаб хъизам. Буго дунялалда лъик1лъи, руго лъик1ал г1адамал.\n- Дуца г1емерго бицунеб раг1ана авармиллаталде, хундериде дурго рокьиялъул. Щибжо кколеб дуе миллат?\n-Т1оцебе абуни, дида рич1ч1уларо жидерго миллаталдаса ч1ух1улин абулел чаг1и. Кин ч1ух1изе бегьулеб дур щибниги иш-хъулухъ гьеч1еб жоялдаса?! Дуе бит1ккун бугоха маг1арулавлъун ялъуни цойги миллаталъулавлъун вижун вати, дур миллат дудаса ч1ух1улевлъун мунго лъугьине ккола. Дуца гьикъулеб бук1ана, бугищ дир т1убач1ого хут1араб анищилан. Доба Англиялъул Итоналда бугеб г1адаб, лъайги бажариги бугел лъималазе кверч1ваялъе, ц1алулаб идара рагьизе анищ буго дир.\nДун йиго хундерил к1удияй патриот. Хунзахъ район Дагъистаналъул т1олабго тарихалда (бук1а гьеб Сарир пачалихъ, яги гучаб СССР) бук1ана политикияб бут1аялда аслиял г1ахьалчаг1азул цояблъун. Дир ц1ик1к1арав вац вук1ана КПССалъул райкомалъул заворготделлъун. Гьес бицуна ЦКялдаса бач1араб кагъат к1иабилеб къоялдего т1убазабулаанин жидецаян. Цойгидал районаздасан нилъеразухъе к1алъалел рук1ун руго щиб-кинали гьикъизе. Хунз къалмил чаг1и ругин, гьез нек1ого гьабун батулинги абун. Амма гьал ахирал соназда нилъ цодагьал нахъе ккун руго, лъай бугел, интеллигентиял васалги ясалги г1емерго рук1аниги. Аваразул муг1руллъиялъул централде сверизабизе ккола Хунзахъ нахъойги. Лъебелазе, ц1унт1иязе, балъхъадерие, к1аралазе Хунзахъе рач1ине бигьаги г1агардеги гьеч1ищ, Мах1ачхъалаялде инег1ан?\nДица санайил республикаялъул тахшагьаралда т1орит1ула халкъазда гьоркьосеб роцадул конференциял. 2017 соналъ гьеб дирго ват1аналда т1обит1изеян лъугьиндал жо ккеч1о, 30 чиясе жанир ч1езе бак1 районалда гьеч1олъиялда бан. Цебе ч1езабе, т1адмаг1арул росулъ халкъазда гьоркьосеб конференция т1обит1иялъ кинаб ц1ар-рецц нилъер районалъе щвезе бук1арабали?! Жакъа х1ажат буго хундерил цебе бук1араб г1адаб, цебехъаналъул ц1ар нахъбуссинабизе.\nДагъистаналда буго зах1мат бокьулеб, таваккалаб халкъ! Статистикаялъул баяназда рекъон, 10% дагъистаниязул кколел руго хъулухъчаг1и, цойги 10% дотациял щолел, 27 проценталъулал г1адамал, ай бизнесменал.\nРоссиялдаго гьеб ккола к1удияб бихьизаби! (Х1исаб гьабе, Москваялда 4,5, Санкт-Петербургалда -1,7) процент гурого гьеч1о бизнесалда).\nРаг1ана, Дагъистаналъул Х1укуматалда ц1ар раг1арал федералиял ва халкъазда гьоркьосел ниг1матазулал, бак1ал раялъулал ва мебелалъулал дармихъаби («Пятерочка», «Магнит», «Оби», «Икеа» ва гь. ц.) ах1изе рак1алда бугин гьаниреян. Дие бокьиларо гьеб бит1араб батизе. Щайгурелъул гьелъ ч1вазе буго г1иси-бикъинаб даран-базар. Гьеб ккола 27% Дагъистаналъул халкъалъул. Гьезул хъизамалги малъани бащдаб Дагъистан!\nДица чанц1улго абун бук1ана рукъал къот1араб сумка кодоб ккун къайиялда хадуй хьвадарай ч1ужуг1адан памятникалъе мустах1икъай йигилан. Жиндирго дипломалги ц1аралги нахъе цун тун гьединал руччабаз хвасар гьабуна Россия ракъиялдаса, «челнокаллъунги» рахъун. Дол чанк1к1арал 90-абилел Дагъистаналда жеги лъуг1ун гьеч1ин рик1к1уна дица, бащдаб республика г1иси-бикъинаб дармихъанлъиялдаги бук1ун, к1уди-к1удиял дармил центразул х1алт1и роц1инабизе лъугьин (цойги х1алт1улал бак1азе ресги гьеч1ого) нилъее баракатаб иш гуро.\n-Кинаб суал дуего кьелеб бук1араб цойги?\n-Т1оцебесеб иргаялда т1аса лъугьаян гьарила газета ц1алулезда, ц1акъ пашманаб хабар лъугьиндал. К1иабизе, бихьинал ц1унунги гьабила калам. Социумалъги хъизамалда жанибги бихьинчиясдехун г1емерго т1алабчилъи бихьизабулеб буго. Гьелъул х1асилалда гьезул г1умру къокълъиялдеги рачунел руго.\nНилъ аза-азар соназ чанахъанлъиги гъасда ц1аги гьеч1ого т1уран руго. Х1ажат гьеч1о росасдаса мамонт бачун вач1ине т1алаб гьабизе ва руччаби гъанситухъ ц1а ц1унун рук1ине. Гьеб г1адат хисизе заман щвана. «Кье, кье!» - ян бихьинчиясдаса кинабго т1алаб гьабулел рук1инч1ого, бегьуларищ ч1ужуг1адан гьесул хьолбохъ ч1езе, ккаралъуб кумекалъулаб квер кьезе, гьудулалъ, пикруцоялъ г1адин? Цо лах1зат – гьесиеги бигьалъила, нилъерго г1умруги дуниялги гвангъила...\n- Ахиралдаги щиб гьарилеб районцоязде?\nГьарила бич1ч1и. Ват1ан – гьеб дур хъач1аб, цойгидазда релълъинч1еб мац1 бук1иналъул ва гьеб ц1унизе ккеялъул, марк1ач1ул г1ужалъулги корохъ чедалъулги мах1ги, т1егьалеб ахги, инсуца ирсалъе тарал найил т1улбиги, анкьумумузулъан бач1ун дуца дурго лъималазул лъималазе кьолеб г1арцул курхьинги-гьеб кинабго хисулареб, къиматаб хазина бук1иналъул бич1ч1и. Абадиябги г1агарабги гьеб кинабго бук1ин хасго бич1ч1ула ват1аналдаса рик1к1ад… Цойги районцоязе гьарула рак1буссинч1ого церехун рилълъине къуватги сахлъиги.


КIулал кIочарал | Ислам в Дагестане\n6 Июнь 2017 708\nХириял бусурбаби, гIемерисеб нилъ кантIи бихьараб жоялдаса букIунелъул, дие бокьун буго диего цIакъ асар гьабураб ва нилъер гIумруялъул мисаллъунги бугеб лъабго гIолохъанчиясул ккараб къиса бицине.\nЛъабго гIолохъанчи вукIанила улка бахун къватIире хIалтIизе рахъун. Гьениб гьезул чIолеб бакI букIанила 75 тIала бугеб гостиницаялда. Ахирисеб тIалаялда гурони чIобогояб рукъги батичIого, гьез 75 тIалаялда ккунила рукъ.\nГостиницаялъул хIалтIухъанас гьезда абуна: «Нижер гьаниб нужер улкаялда гIадаб низам гьечIо. Нижер гостиницаялда лифтазул нуцIби къала къаси анцIго тIубарабго ва радал щуго тIубазегIан рагьуларо, ай рогьинегIан гьел хIалтIуларо. Гьединлъидал, нуж кватIичIого рачIа рокъоре, гьел къан хадуб тIокIалъ рагьизе рес букIунаро. ЛъикI бугин гьел гIолохъабазги абунила.\nТIоцебесеб къоялъ гIолохъаби къватIире рахъана жидерго ишалъ ва анцIго тIубалалде нахъги руссана. КIиабилеб къоялъги гьел гьединго нахъруссунел рукIана, амма нухда машинаби гIемерлъун, щуго минуталъ кватIун щвана. Гьез гостиницаялъул хIалтIухъабазда гьарана лифт хIалтIизе биччайин. ПалхIасил гьел мурадалде щвечIо ва лъелго рахине ккана 75 тIалаялде.\nГьезул цояс абуна рачIайин чIалгIинчIого букIине щивас 25 тIала бахинегIан къиса бицинейилан. Гьедин гьабуни нилъеда захIмалъи лъазе гьечIин. Цогидалги гьесда тIад рекъана ва тIоцевесес абуна: «Дица нужее бицина нужер чахьал унтизарулел, нуж релъанхъизарулел къисаби ва харбал», - абун. Цогидаз абуна: «ЛъикI буго. Гьеб буго нижее къваригIараб жоги, бице», - ян. Цинги цIакъ кепалда, лъазего лъачIого гьез нахъа тана 25 тIала.\nГьанже ирга щвана кIиабилесде. Гьес абуна: «Дица нужее рицина пайда бугел, пикру гьабизе тIамулел къисаби ва харбал», - ян. Гьез абуна: «ЛъикI буго, бице», - ян ва гьединал къисаби-харбал рицунаго гьез нахъа тана жеги 25 тIала. Лъабабилесде ирга щведал, гьес абуна: «Дидани пашманал гурони къисаби лъаларо», - абун. Цогидаз абуна: «Рице. Гьезухъги гIенеккун свакан рукIаго нилъ щвела рокъоре ва макьуги бергьун кьижизе рахина», - ян. Гьанже гьас байбихьана бицине ва гьедин рукIаго дагь-дагьккун гьал щвана ахирисеб тIалаялде. Рукъалъул нуцIида аскIоре щолеб мехалъ гьал рукIана цIакъ свакан, кеп гьечIого. Гьеб мехалъ, «Гьанже дица бицина ахирисеб ва бищунго пашманаб къиса», - янги абун, гьес бицана:\n«Нилъеда рукъалъул кIулал кIочана гостиницаялъул хIалтIухъанасда аскIоб, тIоцебесеб тIалаялда», - ян. Цинги гьеб хабар лъайдал кутакаб свакаялъ ва пашманлъиялъ гьел кIотун ккана.\nХIакъикъаталдаги балагьани гьал гIолохъабазе ккараб лъугьа-бахъин релълъун буго нилъер гIумруялда. Гьез толел тIалаял релълъун руго нилъер гIумруялъул соназда.\nНилъер гIадат буго гIумруялъул байбихьуда 25 сон ихтилат-кепалда тIобитIулеб. Гьел сонал ккола тIагIат-гIибадат гьабизе ва ахираталда батулеб жоялъе хIалтIизаризе гIумруялъул бищунго лъикIаб заман. Кинниги, нилъеда ккола хадуб гьабизеги рес бугин. БетIергьанас хIадисул къудсиялда абулеб буго: «Я, Адамил лъимер, мун дурго гIолохъанлъиялда божуге. Чан гIолохъанчи вугев жинда тIаде тохлъукьего хвел бачIунев».\nЦинги 25 сонидаса 50 сон базегIан, нилъее бокьаниги, тIоцебесеб 25 соналъ букIараб гIадинаб рес букIунаро ахираталъе гIамал гьабизе. Щайгурелъул, нилъеца гьабула хъизан ва гьезул ургъел, магIишат гьабулаго уна гьеб 25 сонги. 50 сон тIубаралдаса гьев вукIуна лъимал рукъалде русинариялъул ургъалида. Гьесулъ раккула унтаби ва больницалде хьвадулаго, дараби росун гьел хIалтIизарулаго уна гьеб 25 сонги. Ахиралда, хвел тIаде щведал, гьесда ракIалде щола бищунго къваригIарал – Алжаналъул кIулал кIочон ругеблъи. Гьев чIового, пашманлъун, ракIбухIун щола БетIергьанасда цеве. Гьабураб-таралда пашманлъун, жиндие букIине бугеб гIазабги бихьун, гьес абула: «Гьанже дун дунялалде тIадвуссине гьавулевани лъикIаб гIамал гьабулездаса вукIинаан», - абун. Гьеб мехалда гьесие жаваб гьабула БетIергьанас Хирияб Къуръаналда абухъе:\nبَلَى قَدْ جَاءتْكَ آيَاتِي فَكَذَّبْتَ بِهَا وَاسْتَكْبَرْتَ وَكُنتَ مِنَ الْكَافِرِينَ) ( سورة «الزمر) 95 آية\nМагIна: «Киса (дуе нахъвуссин гьечIо), духъе Дир расул вачIана, хIакъаб каламги бачIана. Дуца гьеб гьереси гьабуна, Дида иман лъезеги чIухIана. Мун вукIана хIакъаб диналда жидеца инкар ккурал гIадамаздасан», - абун.\nНилъер рукъ чанабилеб тIалаялда бугебали лъаларелъул, рачIа бусурбаби, байбихьудасаго мухIкан гьабун, нилъедаго ратулел гIамалал гьарун, нилъее ахираталда къваригIарал кIулалги росун хьвадизе.


Гьеб гІуцІиялъул пикруялда, бищунго кІудияб квал-квал адвокатазе гьабулеб буго жибго нухмалъиялъ, низам цІунулел идарабаз. Адвокатал хІинкъизари, гьел кире ккаралали лъачІого тІагІинари ва рухигун чІвай къанагІатаб хІужжа кколарин Щималияб Кавказалдайин хъвалеб буго гьелъул автораз.\nНахъе къан чІечІого, гІагсалда жиндирго хІалтІи цІияб гъирагун гьабизе лъугьана Хасавюрталдаса адвокат МахІамадова Сапият лъабго соналъ цебе полициялъул хІалтІухъабаз вахІшиго юхун хадуй. 20І0 соналда гьелъ гІамал гьабулеб букІана полициялъул бутІаялде жание, жиндирго клиенталъухъе щвезе. Амма полициялъулаз гьей гъуждулги кьурун рехун йиго къватІие. Гьелъул рагІабазда, жиндирго документал ва телефон нахъе босизе жинца гІамал гьабулеб мехалда полициялъулаз тІадеги цІикІкІун зулму гьабун буго.\nМахІмадова Сапият, адвокат\nМахІмадова Сапият: «Гьез цІидаса дун ккІуна кІиябго рахъалдаса ва речІана гІодой. Дир сахлъиялъе зарал ккана. Къокъаб заманалда дун лъавудасаги унцин йикІана. Полициялъулазул цІарал гьикъидал ва гІарз гьабизе бугин абураб мехалда, гьезул командирас буюр кьуна дун полициялъул бутІаялде ехъерхъеян абун.»\nГІолохъанай юрист рехун йиго жиндирго клиент жаний йикІараб камераялде. Гьениб гьелъ бахъун буго чанго сагІат.\nАдвокат МахІамадова Сапиятиде кІвар буссинабулеб бугеб гІицІго гьей чІужугІадан йикІиналъ гуребги, гьелъ адвокатасул хІалтІи цІакъ хІалуцараб регионалда гьабулеб букІиналда банги. Гьединал лъугьа-бахъинал Дагъистаналда ва тІолабго Шималияб Кавказалдаги къанагІатаб жо кколаро.\nМахІмадова Сапият: «Ихтиярал цІуниялъул ва къанунал тІуразариялъул процессалда цогидал юристазда ва низам цІунулезда гъорлъ ращадал ихтиярал ругел адвокатал руссун руго хІакъикъаталдаги гьужумал гьариялъул, тІадецуй гьабиялъул, хІакъир гьариялъул гІужазде. 20І0-ІІ соназда вахІшиго рухун вукІана щуго адвокат. Гьезда гъорлъан ункъгояй йикІана чІужугІадан. Киналго руччаби жидерго профессияоналияб борч тІубазабулеб мехалда низам цІунулел идарабазул хІалтІухъабаз рухана ва хІакъир гьаруна. Гьезда хурхун цогІаги ишалъул цІех-рех гьабичІо, цогІаги иш диваналде щвезабичІо. Дир ишалда хурхун абуни, дуни юхиялъул цІех-рех гьабиялъул бакІалда, хасавюрталъул жанисел ишазул бутІаялъ дидего данде рагьана такъсирияб иш, дица полициялъул ункъго хІалтІухъан вухиялъул. Дир комплекция бихьарал гІадамални гьелда тІад релъахъилацин рукІна.»\nЦо-цо экспертазул пикруялда, гьединаб нахъе цере-балагьичІеб хьвада-чІваядиялде низам цІунулел ругьунлъун руго чачаназул экстремистазде данде къеркьолеб мехалда къануназде кІвар кьечІого тезе бегьулел шартІал рукІиналъ.\nЦебесеб моцІалъул ахиралда Amnesty International абураб инсанасул ихтиярал цІунулеб гІуцІиялъ биччараб жиндирго ахирисеб докладалда загьир гьабулеб буго регионалда адвокатазде данде гьабулеб рагъалда хурхун ургъел. Гьелда абулеб буго адвокатал хІинкъизариялъул практика тІибитІараб иш кколин, амма Сапият МахІамадовалъул гІадал лъугьа-бахъиналги жакъа гІемерлъулел ругин.\nAmnesty International гІуцІиялъул докладалъул авторазул цояв Денис Кривошеевас рикІкІунеб буго, адвокатаз гьабулеб хІалтІи нухмалъиялъеги данде кколеб гьечІин.\nДенис Кривошеев: «ЦІакъ захІматго букІуна Шималияб Кавказалъул республикабазда нухмалъиялде дандечІезе. Юристаз гьеб гьабизе кколеб буго жидерго профессионалияб налъи тІубазабулеб мехалда. БукІине кколеб къагІидаялда гьезда щибниги гьабизе бажарулеб гьечІо, хасго гьез яргъид гІуцІарал къокъабазда гІахьаллъиялъул гІайибал жидеде гІунтІизабурал диваналда цІунулеб мехалда. Гьезде данде чІун буго цІакъ къуватаб система. Гьеб системаялъе цІакъ бокьуларо жинде данде чІолел чагІи».\nAmnesty International гІуцІиялъ Шималияб Кавказалъул ва цоги регионазул низам цІунулезде гІайиб гІунтІизабулеб буго гьединго ризго аресталде гъоркье росарал мукІурлъизариялъул мурадалда гІазаб кьеялъул къагІидаби хІалтІизариялъул. ГІадамал рикъи, гьел кире ккаралали лъачІого тагІинари ва гьел чІвай къанагІатал хІужжаби кколарин, хъвалеб буго докладалъул автораз. Полициялъул рахъалъан гьединаб хьвада-чІвадиялъе къимат кьолел юристал, нухмалъиялда диваналъул системаялъул гаранталлъун гурел, гьелъие квал-квал гьабулеб, гьелде дандечІварал чагІи хІисабалда рихьулел ругин, риккІунеб гьез.\nМахІмадова Сапият: «ТІоцебе адвокатал рухиялъул хІужжаби республикаялда къабул гьарулел рукІана сенсация хІисабалда. Амма дагьалъ хадуб гІадамазда гьел рихьизе байбихьана гІадатиял лъугьа-бахъинал хІисабалда. Погонал хурал такъсирчагІи тамихІ гьабичІого тей, гьеб буго, актерасе хъатІал кьабигІадин гІадатияб иш жакъа. Сон ниж чурукал рагІаби абун хІакъир гьарулел рукІун ратани, жакъа ниж чІвалел руго. Гьелегури чІвана гІолохъанав адвокат ГІумар СагІидмахІамадов. Гьес рачунел рукІана инсанасул ихтиярал хвезариялъул, гІазаб кьеялда, гІадамал рикъиялда хурхарал ишал. Узухъда, хасал хъулухъаз рухи-чІваялъул къагидаби хІалтІизари гуребги, рилъанхъазарулел руго гьанже инсанасул ихтиярал цІунулезул, журналистазул адвокатазул репутация, къимат-къадру хвезабиялъул къагІидабиги. Жал щалали лъаларел гІадамаз тІиритІизарулел руго чІвазе ракІалда ругел адвокатазул сияхІал ругел тІанчал.»\nГьединал мисалал хІисабалда докладалда бачунеб буго 20ІІ соналъул декабралда Гъабардагун Балкариялда ккараб лъугьа-бахъин. Гьенив полициялъул машина тункун захІматго лъукъун вуго адвокат. Амма гьеб авариялъул цІех-рех гьабизабизе бажарун гьечІо, адвокатасе чанго нухалъ хІинкъиял кьеялъул хІужжаби лъалел рукІаниги.\nГъоркьиса Дагъистаналда полициялъ чІвана адвокат ГІумар СагІидмахІамадов. Нухмалъиялъ лъазабуна гьев вукІанин яргъид гІуцІарал къокъабазул гІахьалчийин. Амма СагІидмахІамадовасул коллегабаз абулеб буго гьев мекъи чІванин ва гьеб кинниги къануналде данде кколеб къагІида кколарин. Гьединал пикраби загьир гьариялъе ва хІакъикъат батизе хІалбихьиялъе гІоло юристазул цояздеги тІадецуй гьабулеб бугин, лъазабулеб буго Amnesty International гІуцІиялъул хІалтІухъабаз.\nКривошеевас абулеб буго Шималияб Кавказалда адвокатазде данде гьабулеб зулму чІезабизе ккани, гьезул ихтиярал хвезарулел къватиял структурабазул хъулухъчагІазе тамихΙ гьабизе кколин.\nДенис Кривошеев: «Россиялъул нухмалъиялъ чІезабизе ккола регионалда инсанасул ихтиярал хвезариялъул практика. Гьелда бихьизе ккола юристазе жидерго профессионалияб борч тІубазабизе ресал гьечІолъи. Юристал дандечІун руго бакІалъулаб системаялде. Нухмалъиялда тІадаб буго гьезие ва гьезул гІага-божаразе хІинкъигьечІолъиялъул шартІал чІезаризе. Адвокатазул ихтиярал хвезариялъул цере загьирлъарал киналго хІужжабазда бан гьабизе ккола ракІбацІадаб эффективияб цІех-рех.».\nСапият МахІамадовалдаги бажарун гьечІо полициялъулаз жийго юхиналда хадуб ритІухълъи батизе. Гьелъ гІарза кьун букІана инстанциязде. Амма гьелъ кумек гьабун гьечІо.\nМахІмадова Сапият: «Гьанже дида ракІалда буго полициялъул хІалтІухъабазда бан рагьун букІараб такъсирияб ишалъул цІех-рех чІезабиялъул хІукмуялда хурхун гІарза хъвазе.\nГьеб кинабго цІакъго халалъана. ЦІех-рехалъул комитеталъ документазул копияби щвезе квал квал гьабулеб букІана. Цингиги, битІараб бицани, дирго хІалтІиги гІемерлъун буго, заман гІолеб гьечІо. Амма гьанже дица киналго документал ракІарана, дица гІарза кьезе буго гьеб цІех-рех чІезабиялъул хІукму хисизабиялъул. Дир хьулцин гьечІо гьез гьеб гьабизе букІиналде. Гьединаб ритІухъаб галиял хьулал рукІарабани, гьел полициялъулал жидерго хІалтІуда хутІулароан ва гьел жидерго хьвада-чІвадиялъе гІоло жавабчилъиялде цІазе рукІана церего.\nГьанжейин абуни, дида ракІалда буго россиялъул ситемаялда киналго инстанциязде щун, европаялъул инсанасул ихтиярал цІунулеб диваналде гІарза кьезе. Гьеб диваналдени дир гІарза буго. Амма гьанже дица гьенибе букІаралдеги тІаде информацияги жубан кьун хъвазе буго гьеб гІарза. Гьединаб къагІидаялда дица тІалаб гьабизе буго ритІухълъи чІезабизе."\nТекълъигун бадиса бадибе\n«Горец» мукIурлъана Арсен ХIажибегов чIваялъе»


Russia -- Russian President Vladimir Putin looks at Russian map during a live-broadcasted test-launch of the Russia's Angara-A5 new heavy-class rocket from the Plesetsk cosmodrome in the Arkhangelsk region, December 23, 2014\n31 марталда президент Владимир Путинил указалда рекъон Россиялда рагьана миллатазда гьоркьосел ишазул рахъалъ федералияб агенство.\nГьелъул нухмалъулев жеги щив вукIиневали лъазабун гьечIо, гьев тезе вуго Россиялъул хIукмуталъул нухмалъиялъ. Гьединаб идара Россиялда хIажат букIинчIилан абулеб буго «Эркенлъи» радиоялъе комментарий кьурал цо-цояз. Цогидаз абулеб буго гьеб цIакъ хIажат бугилан.\nГьединаб агенство рагьизе хIажат букIиналъул пикругун Владимир Путинихъе хитIаб гьабун букIун буго марталъул авалалда коммунист партиялъул депутатаз.\nМиллатазда гьоркьосел ишазул рахъалъ министерлъи букIана Россиялда цебеги, амма 2001 соналда президент Путинил хIукмуялдалъун гьеб къан букIана. Гьеб идараялъ тIуралел рукIарал хъулухъал рикьун рукIана батIи-батIиял идарабазда гьоркьор. 2014 соналда лъагIан миллияб политикаялъул ва миллатазда гьоркьосел ишазул рахъалъ масъалаби тIуралел рукIана регионалияб цебетIеялъул рахъалъ министерлъиялъ.\nГьаб нухалъги миллиял суалазул рахъалъ министерлъи рагьизе букIиналъул букIанин байбихьуда хабарилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе, Дагъистаналъул миллияб политикаялъул рахъалъ министр хисулев, Зикрула Ильясовас. Хадуб хIукму гьабун бугин агенство рагьизе. Агенство букIаниги гьебги гIемерал гъваридал масъалаби тIуралеб, гIемер миллатал ругел Россиялъул пачалихъалъе хIажатаб идара кколилан абулеб буго гьес.\nЗикрула Ильясов: «Министерлъи букIаниги, агенство букIаниги гIуцIи цо бугелъул гьелъул. ГIемер миллатал ругеб Россиялда миллиял суалазда хадуб халги ккун, захIматаб хIал бугеб бакIалда кумек гьабизеги гьелъул хIажалъи кIудияб буго. Регионалияб цебетIеялъул министерлъиялдаса батIаги гьабун, гьелде дагьал гъваридго гъорлъе ракки цIакъ лъикIаб пикру буго».\nКавказалдехун миллатчилъи хIалтIизабурал мисалалги, миллатазда гьоркьоб хIалуцараб ахIвал-хIал букIине бокьарал гIадамалги Россиялда гIемерал ругелъул гьеб рахъ дагьаб рукIалиде бачIиналъе цIирагьараб агенствоялъул кинал ресал рихьулел ругел дуда абураб суал кьуна нижеца Зикрула Ильясовасе.\nЗикрула Ильясов: «Аслияб хьул гьединаб бугоха гьеб агенствоялде. Киназего гIаммаб пачалихълъун кколеб Россиялда Дагъистаналдаса, Чачаналдаса ялъуни Осетиялдаса вачIарав чи къватIиса гьобол гIадин къабул гьавизе бегьилишха Москваялдаги цоги шагьараздаги. Гьеб рахъалъ гIемер масъалаби руго цIирагьараб агенствоялда цере чIарал. Нилъ цо халкъ, цо къисмат гIадин рукIине ккола кIудияб пачалихъалда. Нилъ цоцалъ гуро рагъизе кколел, нилъ рагъизе ккола хIажат гьечIебщинаб жо нилъеде къватIиса пунхъулел чагIазда данде. Цоцада гьоркьоб гьуинлъиги, рекъелги цIунизе ккола».\nАмма МагIарулазул Миллиябгун Маданияб Автономиялъул нухмалъулев хисулев, ШагIбанов Маркъода щибниги магIна бихьулеб гьечIо гьединаб идара Россиялда рагьиялъул.\nМаркъо ШагIбанов: «Гьеб масъалаялда тIад хIалтIулел цоги идарабиги ругелъул, цоги цIияб пачалихъияб идара рагьиялъул пайда бихьулеб гьечIо дида. ТIадежоялъе кинал ихтиярал гьелъул ругел, щиб хIалтIи гьез гьабизе бугебалиги тIубан бичIчIулеб гьечIо. Гьеб кколеб буго гIурусаз абухъе дублирование гIадаб жо. Цогидал идарабаз гьабулеб хIалтIи такрар гьаби гIадаб жо кколеб буго».\nПачалихъияб Думаялда ЛДПР партиялъул нухмалъулев Владимир Жириновскияс лъазабуна гьеб агенствоялъул нухмалъулевлъун цониги миллаталъул вакил вукIине бегьуларин. Гьенив вукIине кколин цохIо гIурусав. Щайгурелъул пуланаб миллаталдаса щив вукIаниги тани гьенив бетIерлъун, жиндирго миллаталъул ихтиярал цIуниялде цIикIкIун кIвар кьезе бегьулин гьесилан пикру буго ЛДПР партиялъул цевехъанасул. Гьелда тIасан гьадинаб пикру бицана «Эркенлъи»радиоялъе, политолог Максим Шевченкоца.\nМаксим Шевченко: «Дица рикIкIуна миллиял ишазул рахъалъ агенствоялъе нухмалъи гьабизе тIадкъазе кколин гьелъие гIураб лъайги, бажариги, махщелги бугев чиясда, кинабго бараб буго чиясул гьунаралда, щиб миллаталъул чи гьев вугев абураб суал 15-абилеб кьерде босани бегьула. Кадровыял рищиял гьарулаго, миллияб хаслъиги цIехон гьабизе кколин гьеб хIалтIиян абураб пикруялда рекъоларо дун. Цо-цо республикабазда, мисалалъе Кавказалда, миллияб квторивание абураб жоялъул кIвар батизеги бегьула, амма федерадияб даражаялъул хъулухъалде чи тIамулаго тIоцебесеб иргаялде босизе ккола гьесул махщалил даражаги, бокьараб суал тIубазе гьесул бугеб бажариги».\nЖибго агенство рагьи цIакъ лъикIаб пикру бугилан абулеб буго Шевченкоца. Щайгурелъул зама-заманалдасан Кавказалъул темаги балъаргъун, жидедаго сверухъ ахIи-хIур бахъинабизе къваригIарал Жириновский гIадал спекулянтал гIодор руссинаризегIаги.\nЦоязе къанун, Жириновскиясе - бокьа-бокьараб...\nМиллияб политика: проблема буго идара гьечIо\nМиллатазул гьоркьорлъабазда гъоркь лъураб "мИна" кьвагьиялъул хIинкъи цIикIкIунеб буго


ПЕНСИЯЛ. КОМПЕНСАЦИЯ Х1ИСАБАЛДА ЩВАНА. - 1 Октября 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Октябрь » 1 » ПЕНСИЯЛ. КОМПЕНСАЦИЯ Х1ИСАБАЛДА ЩВАНА.\nПЕНСИЯЛ. КОМПЕНСАЦИЯ Х1ИСАБАЛДА ЩВАНА.\nРоссиялъул гражданал – пенсионеразе 5 азарго гъурущалъул роцада цинц1ул кьолеб компенсация щвезе бугилан абураб хабаралъе баян кьолеб буго районалъул пенсионнияб фондалъул управлениялъул нухмалъулей Ах1мадова Пат1иматица.\n- Щай компенсация г1иц1го 2017 соналъул январь моц1алъ щвезе бугеб?\n- Гьабсаг1аталда улкаялъул экономика ц1акъго х1алуцараб ах1вал-х1алалда, сундулъго ц1уна-къай гьабизе кколеб х1алалъ буго. Х1исабалде босулеб буго федералияб бюджеталдаса гьелъие ресал ратизе. РФялъул х1укуматалъ гьелъие х1аракат бахъулебги буго. Баяназда рекъон гьелъие х1ажалъулеб буго 200 миллиардалдасаги гъурущ.\n- Щай компенсация цинц1ул кьолеблъун гьабураб?\nЭкономикаялда лъугьараб лъик1аб гьеч1еб ах1вал-х1алалда бан улкаялда 2016 соналъ хисизабун буго санайил пенсиязул индексация гьабулеб бук1араб къаг1ида.\nИсана т1оцебесеб февралалдаса х1алт1уларел пенсионеразул индексация гьабуна 4 проценталъ ва т1оцебесеб апрелалдаса 4 проценталъ индексация гьабуна пачалихъияб хьезериялда рекъон кьолел пенсиязул. Гьелда хурхун х1укму гьабун буго 2017 соналъ ц1ияб индексация гьабилалде 2015 соналъул инфляциялда ва 2016 соналъул т1оцебесеб февралалда гьабураб индексациялда гьоркьоб ккараб ками 2016 соналъул хут1арал моц1аз циндаго кьун лъуг1изабизе. Циндаго кьолеб гьеб г1арцул къадар – 5000 гъурущ г1ага-шагарго бащалъулеб буго к1иабизе гьабураб индексациялъул х1асилалда пенсионерасе гьоркьохъеб х1исабалда щвезе бегьулеб бук1араб г1арцуда. Цадахъго щолеб бук1иналда бан циндаго компенсация кьей пенсионерасе пайдаябги буго.\nЦадахъго кьолеб г1арац щвезе буго страхалъулаб ва пачалихъияб хьезариялъул пенсия щолев 43 миллионалде г1агарун чиясе, гьев х1алт1улев ватаниги ватич1ониги.\n- 2016 соналъул февралалда индексация гьабуна г1иц1го х1алт1уларел пенсионеразул пенсиязул. Кьезе бугищ циндаго щолеб компенсация х1алт1уда ругел пенсионеразе?\nЦ1акъго багьаби рорхиялъул х1асилалда бет1ербахъиялъул зах1малъабаз гъорлъе рачана киназего г1агарун пенсионерал. Гьел шарт1азда рекъон РФялъул х1укуматалъ х1укму гьабун буго циндаго кьолеб компенсация х1алт1уда ругелги гъорлъе рачун, пенсионеразул киналго категориязе кьезе.\n- Кинаб къаг1идаялъ г1умруялде бахъинабизе бугеб циндаго щолеб компенсация кьеялда хурхун гьабураб х1укму?\nИхтияразул рахъалъ босани, циндаго кьолеб компенсация гьеб ккола улкаялъул гражданазе социалияб кумек х1исабалда РФялъ гьабураб т1аде боси. Гьединлъидал, жиндир разилъи бугони рекъон кколеб федералияб законги къабул гьабун, циндаго щолеб компенсация кьеялъул х1укму г1умруялде бахъинаби РФялъул Конституциялъул нормабазда рекъон законал рахъулеб органалде т1аде ккола. Бицен гьабулеб законалда рихьизарун рук1ине ккола компенсация щолел г1адамазул, кьезе бугеб г1арцул къадар ва гьеб г1умруялде бахъинабиялъе х1ажалъулел киналго шарт1ал. Гьединаб федералияб закон Пачалихъияб Думаялде босизе х1адур гьабизе т1адкъан буго Рфялъул Х1укуматалда.\n- 2017 соналъ кинаб къаг1идаялъ гьабизе бугеб пенсиязул индексация?\nУлкаялъул экономикияб ах1вал-х1алалъухъ балагьун санайил пенсиязул индексация гьабиялъул къаг1ида г1иц1го 2016 соналъ гурого хисизабич1о. 2017 соналъ х1исабалде босун буго страхалъулал пенсиязул араб соналъул инфляциялда рекъон ва пачалихъияб хьезариялъул пенсиязул ПМП ц1ик1к1иналда рекъон индексация гьаби т1убанго базовияб федералияб пенсиязул законодательствалда рекъон ккезабизе. Страхалъулал пенсиял ц1ик1к1ине руго араб соналъ потребителазул багьаби рорхиялъул индексациялда рекъон. Социалиял пенсиялги гъорлъе рачун пачалихъияб хьезариялъул пенсиязул индексация гьабизе буго т1оцебесеб апрелалдасан араб соналъ пенсионерасе г1умру гьабизе х1ажалъулеб бищунго г1одобег1анасеб къадаралъул индексги х1исабалде босун.\n- 2017 соналъ пенсия бахъиялъул ва индексация гьабиялъул базаялде гъорлъе кколищ гьеб компенсация?\n- Х1укму гьабун буго 2016 соналъул индексация цинц1ул кьолеб компенсациялъун гьабизе. Гьеб ккола г1иц1го социалияб кумек х1исабалда кьолеб г1арац ва пенсияздалъун хьезариялде гъорлъе унаро. Х1исабалде босун буго Федералияб закон къабул гьабун хадуса РФялъул пенсионнияб фондалъ гьеб компенсация 2017 соналъул январалъул пенсиялда цадахъ кьезе.


Дагъистан – федералияб проекталъулъ\nДРялъул хIукуматалъул председателасул ишал тIуралев Нюсрет ГIумаров гьал къоязда дандчIвана «Федеральный центр компетенций в сфере производительности труда» АНОялъул эксперталгун. Гьениб бицана «Производительность труда» абураб федералияб проекталъул бутIалъун кколеб «Адресная поддержка повышения производительности труда на предприятиях» абураб миллияб проекталъулъ Дагъистан гIахьаллъиялъул хIакъалъулъ.\n«Производительность труда» абураб проекталда гьоркьобе уна федералияб кIиго проект. «Гьел гIумруялде рахъинариялъулъ Дагъистанги гIахьаллъизе кколаан 2022 соналдаса нахъе. Амма республикаялъул хIукуматалъул хIаракаталдалъун, нилъее рес щвана 2020 соналдаго проекталда гъорлъе лъугьине. Гьелда бан гьабулеб хIалтIуе федералияб бюджеталдаса 2022 соналде кьолеб буго ункъо миллионгун щунусазарго гъурущ», - ан бицана Нюсрет ГIумаровас. Проекталда рекъонкко- леб хIалтIи гIуцIизе буго Гъизляралъул «Концерн КЭМЗ» ОАОялдаги Каспийскиялда бугеб «Авиамеханический завод» ОАОялдаги.\nФедералияб централъул №5 макрорегионалъул управлениялъул нухмалъулев Виталий Лапишица бицана гьеб макрорегионалда гьоркьоре унел субъектазда гьабулеб хIалтIул хIакъалъулъ. «ГьабсагIаталда миллияб проекталда гIахьаллъула Россиялъул 70 субъект, ай лъабазаргоялдаса цIикIкIун предприятие. Дагъистаналъул щуго предприятиеги хIадур гьабулеб буго проекталда гIахьаллъиялъе», - ян абуна гьес.\nДругие материалы в этой категории: « Дагъистан-85-абилеб бакIалда\tМаскабазул рейдал »\n23:17, 16 января 2022, 42\n23:10, 16 января 2022, 53\n23:00, 16 января 2022, 49\n22:49, 16 января 2022, 51\n22:45, 16 января 2022, 53\n22:40, 16 января 2022, 51\n22:28, 16 января 2022, 78\n20:50, 16 января 2022, 56\n15:48, 16 января 2022, 150\n15:40, 16 января 2022, 90\n11:38, 16 января 2022, 359


БетIер бекизеги нилъерго чи лъикI (нахъраталидаса) » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nСтамбулалдаса байбихьун киса-кирего цадахъ рукIана ИчичIалиса умумузул лъимал, гIолохъанал рос-лъади Озден ва ГIайшат, гьезул лъабго ва щуго сон барал ясалги. Стамбулалъул универститеталъул экономикияб факультетги лъугIизабун Озден жиндирго махщалида рекъон хIалтIун ва гIумру гьабун гьенивго чIун вуго. ГIайшатил буго гьоркьохъеб лъай, гьей лъималги хьихьун рокъой йикIуна,-ян бицана Озденица. Гьалдаги лъала магIарул мацI,-ян абуна гьес, дуда цIакъ лъикI лъалеб бугин магIарул мацIан дица абидал.\nСтамбулалдаго дица кIвар буссинабуна руччабазул ретIа-къаялде. Школалде- нахъе унел лъимал гурони гьеб, шагьаралъул лъикIаблъун рикIкIунеб авалалда берчIвачIо ботIрол рас къватIиб лъурай ва логол сипат лъалеб ретIел ретIарай чIужугIаданалда. Гьединго ретIа-къан йикIана ГIайшатги.\nОзденил хъизамалъулгун жеги гIагардегIан лъай-хъвай ккана Ялова шагьаралда гIагарлъухъ гIумру гьабун йигей гьесул эбел Сабиляхъе щведал.\nНилъер гьаниб хъутан яги колохъин абилаан Сабилял хъизаналъ гIумру гьабулеб бакIалде. Гьел ругоан Ялова шагьаралдаса батIа-тIун, гIагардухъ цохIониги рукъ гьечIеб авлахъ гIадаб бакIалда, лъикIал шартIал санагIалъи бугеб кIудияб кIитIалаяб минаялъур. Буго жидерго гIи-боцIи, сверухъ гьанжего гьанже хIалтIизабизе байбихьараб саламатаб ракь. ХIассил яшав бугоан цIакъ берцинаб, жидерго квераз гIуцIараб.\n-Цо лъагIел буго минаги бан гьаниб гIумру гьабизе рахъаралдаса,-ян бицана Сабиляца. Гьениб сверухъ берцинлъи гьабизе, къачIа-кIатIазе заман гIолеб гьечIо васазул., Нусалги лъималаздаса, рукъ-бакIалдаса регIулел гьечIо. Диргоги цебе гIадаб къуват гьечIо хIалтIи гьабизе.\nСабилял руго анлъго лъимал. Щуявго васасе рачун руго жидерго гIагарлъиялъул ясал. Яс кьун йиго Буртунаялдаса умумузул васасе. ЗахIмат буго ракIалъе цохIо йигей яс рикIкIада йикIун. КигIан лъикIал нусал ругониги яс гьез хисилищха,-ян абуна гьелъ Муш шагьаралда йигей ясалъул бицунаго.\n-Дагъистаналдаса гочун рачIаралдаса нахъе нижер умумул гIумру гьабун рукIана Муш вилаяталъул Чалбур росулъ. Гьениб нижер гуребги жеги чанго росу букIана магIарулазул. Гьанжеялдаса 35 соналъ цебе гьел росабалъ букIана гIемераб зарал гIадамазе ккараб ракьбагъари. Росулъа ниж гочана Муш шагьаралде. ЛъикIаб магIишат букIана нижер гьениб. Амма васазе бокьичIо гьенир чIезе. Лицей лъугIарабго цо-цоккун гьел ана Стамбулалъул университеталда цIализе. Гьеб лъугIун хадуб цоял Стамбулалдаго чIана, цогидаз Яловаялда яшав гьабизе байбихьана. Рос МухIамадмирза Аллагьасул къадаралде щваралдаса хадуй дунги гьание, кIиявго васасда аскIое яхъана. Дурцасе бокьулеб гьечIо гьаб рахъалде вачIине. ЦIакъ нилъерго гIадатал ккурав, гIараб гIелму цIаларав чи вуго гьев. Къуръаналъ бихьизабураб нухалдаса кьуризе толаро ункъалго жиндирго лъималги чIужуги.\nСабилял эбел йикIун йиго туркай.- Дир эмен МухIамад Махсун вукIана цIакъ гIакъилав, цIаларав чи. Лъаларо щай гьес туркай ячараяли. Дида гьаюрай эбел лъаларо. ГьитIинго дун йикIаго хун йиго гьей. Дун хьихьана хадуй инсуца ячарай гIаданалъ. Нижерго росулъа (ИчичIалиса ) йикIана гьейги. Рокъоб магIарул гурони мацI бицунароан нижеца. Гьанже, кигIан дица абуниги, лъималаз жидерго лъималазда рахьдал мацI лъазабулеб гьечIо. Амма ясалъул лъималазда лъала гIисинго ругониги.\nГьединги гIолохъанаб гIелалъ магIарул мацI цIунун батилин пикруцин букIинчIо дир. ЦIакъго чвахун бицинчIониги Сабилял васаздаги нусаздаги лъалеб бугоан умумузул мацI. Гьеб хутIун батила турказулгун ригьин жубачIолъиялъги. Сабилягун цадахъ гIумру гьабулев кIудияв вас Камалил чIужуялда гьикъана дица нужер гIун рачIунел ясал ругин гьел ясазе бокьани турказе кьечIого тIубаладаян. – Валлагь кьолароха,-ян абуна Сямраца кьварун,-гьезие бокьараб жо лъица цIехезе бугеб? БетIер беканиги гьебги нилъерго чияс бекизе те, чияца бекизегIан». Гьелъул пикруялъул рахъ кколеб бугоан гIисинал нусазги.\nБигьаго букIана дие гьез бицунелъухъ гIенеккизе, гьез кьолел суалазда данде жавабал кьезеялдаса. МагIарул мацIго бичIчIуларел гьезул гIисинал лъималгицин кIваркьун гIенеккун рукIана Дагъистаналъул бицунеб мехалъ. Ниж чIухIулу гьениса умумузул лъималлъун ратиялдаса. Амма пайда щиб кигIан урхъаниги гьеб бихьизе ниже щолеб гьечIо,-ян абуна пашманго Сабиляца.\nГьезул суаалал рукIана аслияб къагIидаялъ руччабазул гIумруялда хурхарал. БитIараб бугищ Дагъистаналда руччаби бихьиналгун цадахъ гIодорчIун гьекьолдулин, ботIрол расги къватIиб лъун диналъ гьукъараб ретIа-къаялда рукIунин абураб жо?\nГьелъул умумуз цIакъго хIурматалда, къадруялда бицунеб букIараб Дагъистан тIубанго хисун бугин кин жаваб кьелеб херай магIарулалъе? ЗахIмат букIана гьезда бичIчIизабизе нилъер гIумруялъул гIуцIи, гьел чIухIулеб умумузул ракь кьураби хутIун кинабго хисун бугин абизе. Иман бугес намусги цIунун буго ва гьединал цIикIкIун ругин жаваб кьуна дица. Гьезие интерес букIана щибаб рагIиялъул.\nБитIахъего, бахиллъана дун гьеб хъизаналда доб заманаялъго чияр ракьалде гочарал умумузул наслуялъ «Дагъистан», «МагIарулал»абурал рагIабазул гьабулеб бугеб хIурматги къиматги бихьун. КIалъазе лъаралдаса нахъе гьез лъималазда бицунеб буго Дагъистаналъул, малъулеб буго анкьго сон барабго как базе.\nБатIияб ахIвал-хIал батана Яловаялда гIагарлъухъ бугеб Гюней росулъ. (Гьеб магIарул росдал гIезегIанго бицана цебеккунги газеталда). цIакъ тIабигIат берцинаб, магIишат гьабизе бигьаяб ракь бугоан гьеб. – Гьале сверухъ балагье, чIунтулел руго рукъзал, хIалтIизарулел гьечIо ахал-хурзал, -ян бицана гьенир годекIанир гIодорчIун ратарал харабаз. -Лъималазе бокьулеб гьечIо росулъ чIезе, гьале дунго цохIо вуго хутIун гьанив,-ян бицана х1урматияб ригьалде вахарав Сугъралъа МухIамад Расихица. (Гьев вуго Гюней росдал жамагIатчи, гIакълучи). -Цо-цо дунго уна лъималазухъе щвезе Стамбулалде, риидал гьелги рачIуна. КIудияб, гъункараб росу букIана гьаб цебе. Гьанже 230 хъизан хутIун буго, гьелги гIемериселго херал чи. ГIолилал цIализе, хIалтIизе къватIире арал росулъе тIадруссунаро. Ригьинги гIемерисебго турказулгун буго. Россиялда хиса-басиял ккелелде Дагъистаналде щун вукIана; лъикIал гIадатиял гIадамал ратана нилъер магIарулал, амма яшав мискинаб, захIматаб буго хасго магIарухъ ругезул. Дун гIумруялъго хIалтIана ралъдада, рагъул гамида лъикIаб пенсия бачIуна, гьеб харж гьабунцин бахъунаро бащдабги. Лъималги диде ккараб хIалалда гьечIо.\nХIабщиса НасухI абулев чияс 90 соналъ цебе чIараб чинаридул гъотIокь гIодор чIарал нижеда аскIоре цо-цо ккун рачIунел рукIана батIи-батIияб гIелалъул гIадамал. Гьезул щивасе рагIизе бокьун букIана Дагъистаналъул хIакъалъулъ.\nКин вугев ХIамзатил Расул, -ян гьикъана Хунзахъа умумузул 70 сон барав чияс. Расул камураблъи бицараб мехалъ гьес абуна. –Валлагь рагIичIо. Бихьулищха Стамбулалде щваниги нижехъе щвезе, Дагъистаналъул бицине магIарулал нагагьги рачIунел гьечIо.\n-Нужее бигьаго буго гьанире рачIине,-ян абуна КIикIуниса 75 сон барав МухIамадица-амма нижер рахъалдаса захIмат буго. КIиабилеб паспорт кьезе ккола гьанир ругел магIарулазе. Гьелъул тIалаб гьабулев чи гьанивги гьечIо Дагъистаналдаги гь ечIо. Ниж гьанир херлъун холел руго, ВатIан бихьизе бугеб урхъи бусине щвечIого.\n-БахIарчияб, бечедаб таварихалъул ракь буго гьаб Гюней,-ян абун жиндирго рекIел захIмат загьир гьабуна Сугъралъа МухIамадица. Росдал цебебесеб хадур гIолезда лъазе гьечIо. Гьелъул хъвай-хъвагIайги лъицаниги гьабулеб гьечIо.\nГюнеялде унаго нижгун вукIана («ХIакъикъат»газеталда гIезегIанго бицана гьесул) нилъер гIалимчи АхIмад МуртазагIалиевасул гьудул, хъвадарухъан, тарихчи, шагIир ЖахIбар Барласги.\nЖахIбарил рахъалъ гIемер жо бицине бегьила, бегьила къокъго гьесие къимат кьезеги-гьединал Дагъистаналда щуго-яги лъабго ругони гIела миллияб тарихги, культураги, мацIги цIунизе. ХIикмалъана дун гьесухъ гIенеккун. БацIцIадаб, чваххун бачIунеб магIарул мацIалъ гьес ракIунтун, кIудияб рокьигун хIурматгун бицана Дагъистаналъул, Турциялда ругел магIарулазул гIумруялъул, масъалабазул. Гьелъул нижеца хадуб цо дагьабги гIатIидго бицина.\nЖахIбарил эбел 82 сон барай Зулайхатица умумул Турциялъул ракьалде гочиналъул бицунаго абуна:- ГIурус бачIараб мехалъ тIурун руго гьел гьениса. Гьез зулму-хIал гьабун нилъер гIадаталги динги пасат гьабулеб букIун буго.\nЖахIбарил яц-вацалги ругоан аскIорго гIумру гьабун.\n-Гьале дир гьитIинаб Дагъистан,- ин абуна ЖахIбарица жиндирго рукъалъул чердакалде рахунаго. ТIуцалго гIисинал рукъзабахъ щибаб тIехь, тIамач, тIагIел-гIучI буго Дагъистаналъул бицунеб. Жив чIаго вукIаго умумузул ракьалъулгун бухьен щула гьабиялъе хIаракат бахъизе бугин абуна гьес.\n-ХIатIида заз къарабгIанги Дагъистаналъе унтиги захIматги бугони гьеб нижер ракIазда хIунсула, -ян абуна гьес. Амма бухьен гьечIо, бокьухъе гьенире рачIине ресги гьечIо гьанир ругел магIарулазул.\nЯловаялдаса Стамбулалде тIадруссунагоги гамида цадахъ ккана Сугъралъа МухIамад Расих. Гьес бицана дида гьенир чIаго ратичIел инсул гIагарал чагIазулги. Херав магIарулас салам битIана киналго сугъулдериде, магIарулазде. Гьединго щивас гьарулеб букIана жидер ракI Дагъистаналда бугин бицеян ва Турциялде щвейгун умумузул ракьалдаса харбалгун жидехъе рачIаян. Гьеб букIана цIикIкIараб гIелалъул гьари.\nХутIаралщинал, Барласица ракIунтун рицунел масъалабазул гъварилъуде раккичIого, гьединаб буго росабалъ гIумру гьабулел турциялъул магIарулазул гIумру.\nАпрель. 2004 сон. ПатIимат ГЬИТIИНОВА.


Абундачал | Аварский сатирический интернет журнал\nКИДАГО ВЕЛЪУЛЕВГИ ГIАБДАЛ, ЦО-ЦО ГIАГИ ВЕЛЪУЛАРЕВГИ АХIМАКЪ\nБае, БетIергьан, бае!!!\nЦо вехьасул букIана гIемераб гIи. Гьезие базе херги лъугIун букIана. ТIаде балеб гIазуги букIана.\nВехь цIакъ рихарав вукIана мадугьалалда. Гьев, тIаде балеб гIазухъ балагьун, рахIат хун вихьараб мехалда, гьай «бадрижан» яхъуна къватIие.\nВехьасул тIубанго рахIат хъвезабизеян, дое-гьание гьесул минаялда цеесанги хьвадулаго гьалъ ахIулеб букIана: «ТIохда гьоло гуро, гьоцIиб лал гуро, бае, БетIергьан, бае!!!»\n-МухIумае ккараб рагIарабищ?\n-РагIичIо. Щиб ккараб?\n-Валлагь гьесул приора бигбегалда речIчIун бугин бицанаха.\n-ВахI! ГIайибал кинал ?\n-Бигбегалда гIайиб букIанин абуна…\nГодекIан къотIун иццухъа ячIуней цо хералда хадурги ралагьун гьенирго гIодорчIун харбида рукIарал цояс цойгидасдехун:\n— Гьай Гъатунги исана цIакъго талхун,херлъун йихьула. ГIертIил бакIлъиялъ къулизаюн,нодо гIодоб цвезе дагьаб хутIун буго пакъиралъул.\nГьав цояс: -ГьедингIаги тункун лъикIин гьелъул нодо ракьалда,бахIараб гIумруялъги кеп кьабулей йикIун как-диналдего регIичIин амахвад.\nЦойгидас: — Дирни ракI бухIула кинги гъодинал херлъиялъ яхI хварал къуларал руччабазада.\nГьав цояс:- ТалихI бугони, гIемер къулиялъ могIроца рахъги бахъун, рахънисан хьвадизе ккела гьей тIасиялъ…)))\nАбундачал рачIана цо пуланас\nЧохьодаса арав дибир\nМавлидазул моцIалъ тIатIала цо чанго мавлидги кванан, вилъине кIвеялдаса арав росдал дибир, туртидаги лъун восизе ккун вуго рокъове. ТIокIалъ мавлидалде унарилан, зигардилев дибирги ваччун къотIносан унел гIолохъабазда данде ккун йиго цо херай гIадан. — Мавлидалде ахIизе дибир къваригIун вукIанин, гьесда берго чIвачIищан абун. -Дибирни гьанив туртида вугин амма мавлидалде вилъин цIакъ щакаб бугилан гьазги жаваб кьун буго.\nГьазул харбихъги гIенеккун дибирасги абун буго\n— ГIолохъаби, турут кIодода хадуб сверизабеян )))\nАбундач бачIана Алиса Алдашевалъ\nЦеве туснахъалде ккун вукIаравищ мунилан цIехолеб буго диванбегас цIогьорасда. Киданиги ккун вукIинчIилан къварилъанхъдизе лъугьун вуго цIогьор. ГIодуге, бихьинчи,гьаб нухалъ ккезе вугилан ракI-макI гьабун буго диванбегас гьесие.\nЦо чиясе чвазе къотIун буго. Диванбегас абун буго гьесда,дуе бокьараб лъабго жо абейилан,гьеб тIубазе бугин мун чIвалелде цебейилан. Гьесги абун буго, цо коньякалъул шишаги кьейин гьекъезе,гIорцIизегIан кваназе жоги бачIинабейин,чIван хадув Путинида аскIовги вукъейилан. Путин жеги хвечIогурийилан абураб мехалъ,гьес абун буго, живги кивениги гIедегIун гьечIилан.\nСудалъ гIайиб тIад чIезабурасе, гIумроялъго жанив тIамзе тIамихI къотIун буго. Суд гьабизегIан жаниб бараб лъабго моцIги гьелдаго гъорлъе рикIкIине хIукму гьабун буго.\nГIанкI кколеб къагIида\nГIанкI кквезе ккани, щиб гьабизе кколебилан цIехараб мехалъ абун буго, гъотIода нахъги вахчун ламадуралъул гьаракь бахъинабизе кколилан.\nШагьаралда гъадицаги гIурус бицуна\nКIиго магIарулав вукIун вуго шагьар тирулев. Цояв тIоцебесеб нухалъ щолев вукIун вуго гьениве. Тира-сверулаго паркалде щварал гьазда гьениб рагIун буго хIанчIил берцинаб «чIи-чIи». Гьадаб хIинчIго щибдаян гьикъун буго тIоцебесеб нухалъ щолес. Гъеду бугилан жаваб кьун буго шагьар бихьарас, жиндаго кинабго жо лъалеблъи бихьизабулеб гIадин. Нилъер доба гъадил додинаб гьаракь букIунарилан абун буго авцояс. Шагьаралда гъудул гIурус мацIалда чIичIидулилан гьесги абун буго.\nЦо вас вукIун вуго эбелалъе зигардилев, дун хвезехъин вугин, инехъин вугин эбелилан абун. Расги букIунарин, дир вас, гьедин дагьа-макъаб жоялъул бицинчIого вукIайилан, эбелалъги ракI-макI гьабулеб букIун буго гьесие. Нахъойги гьебго зигарди васасул баккараб мехалъ, дуего бокьараб гьабейилан абун буго эбелалъ.\nГIандисев ккун вуго цо хьиндалазул росулъе. Гьоболги вукIинчIого, гьев къаси нахъалъагIан хутIун вуго годекIанив. Цо чи вачIун вуго аскIове. Гьес саламги кьун абун буго, дица вачинин мун рокъове, амма дир рокъой хъизанги гьечIин, квенги гьечIин, хинлъиги гьечIин, канлъиги гьечIин, цохIо бусен гурони, дуе кьезе дир щибго жо гьечIин, вилълъа цадахъилан. Рес щибха гIандисесе гьесда цадахъ инчIого, тIокIав гьев рокъове ахIулев чиги гьечIони. Радал рахъараб мехалъ гьезда рагIун буго росулъ цо чи хун вугилан. Жив гъове ине ккеларищхаян абун буго рукъалъул бетIергьанчияс. Дунги вилълъинин дуда цадахъилан, абун буго гIандисесги, гъобасагIаги дагьаб квине жо щвелародаян хьулгун. МагIирокъоре ал щвараб мехалъ, батун буго битIун магIихъаналъ хварасде магIу гьабулеб, гьанже инин мун бецIаб рокъове, къваридаб, квачараб лахIтуялъувейилан. ГIенеккунги чIун гIандисес гьоболасда абун буго, дур гъовегIаги гурищин цосина аз гьагъав чи восизехъин вугевилан.\nЦо гьоболас рукъалъул бетIергьанчиясда гьикъун буго, нужер росулъ цIогьал ругищилан. ЦIогьални гьечIин, амма гIадамаз цо-цо жидецаго бикъун батулилан гьесги жаваб кьун буго.\nПочтальон рази гьечIо\nЦо чи вукIун вуго чIинкIиллъиялда бугеб маяк цIунарав. Гьесухъе росодаги рекIун вачIун вуго почтальон. Почтальонас разилъи гьечIого абун буго, гьадинаб бакIалдаги вукIун, кагътал хъвачIого чIезе кIоларищила дуда, дагьалъ хутIанила расаги бегун гъанкъизейилан. Гьедин гурого мун чIечIони, дица цо газетги хъвазе бугилан маякалъул чиясги абун буго.\nКIиго цоцазе данде кколарев хъвадарухъан дандчIван вуго гьезул цоясул цIияб тIехьалъул бицунеб бакIалда. ЛъицагIаги дуе аб хъварабилан, гьев жойидего гьавичIого, цIехон буго тIехь хъварасда ав цояс. ЛъицагIаги дуе эб цIаларабилан, асги данде суал кьун буго.\nЧIужуялъ росасда гьикъун буго, гъоб нилъер «Нусго сон гIадамас базе кин рес бугебилан» абулеб тIехь бихьичIищилан. Дур эбелалъ цIализехъинги батун, дица эб бухIанилан абун буго росасги.\nЖиндирго рокъой йигей гIаданалда рагIун буго «Нуж гIенеккун руго ахириял харбазухъилан» радиоялдасан абулеб. «ВахI, кингIаги гьай чIужуялда лъараб дун гIенеккун йикIинилан» гIажаиблъи гьабун буго алъги.\nРос-лъадиялда цIехон буго, нуж ратIалъиялъе гIилла щибилан. Дица асие гьабурабщинаб квен, ас дидаго кваназабулеб букIанилан абун буго лъадиялъ.\nГьекъолдухъанлъи бугила, жакъа гьекъезе бегьулеб жо метералде толареб хасият.\nТохтурас журналалда хъван батанила, дару гьекъараб мехалъ хварасул хIал хисанилан.\nЩиб сабаблъунин мун туснахъ гьавуравилан, цоясда цIехараб мехалъ, гьес жаваб кьун буго, якьадалъул магIарзухъа би бачIараб мехалъ, дица гьелъул щекъер дугъдазабун бухьун букIанилан абун.\nЧIванкъотIун гьаб тукен бикъизе кин дуда ракIалде ккарабилан, следователас цIехараб мехалъ, цIогьорас абун буго, гьаб бугин дир минаялде бищун гIагараб тукен, гьаб заманги квешаб бугелъул, рукъги рехун тун, рикIкIаде ине бокьичIинха диеян.\nХIежалде аралъуб гIакъуба-къварилъи хIехьезе ккарав цоясда цIехон бугила, кинаб бакIин хIеж батарабилан. Бусурманчи унеб бакI букIун гьечIилан, гьесги жаваб кьун бугила.\nАбундачал рачIана МухIамад ГI. МухIамадовас\nКаспийск-Болъихъ кукурузникалда роржунаго пассажирас пилотасдехун: — Ле шупер ! Аргъвание щолаго гIодобегIан баче цо санагIатаб бакIалда дун гъоркье вахъине вуго.\nПилот: — Гьаа ! Гьедин тIокIалъ гуккиларо нужеца дун. Цебеселъ цо Хунзиясги абуна ГIалагIарталде щолаго гIодобегIан бачеян…Цояв гъоркье кIанцIана,щугояв жаниве кIанцIана белталги гьечIого.\nГIурус мацIалъул дарсида учителас цIалдохъабаздехун: — Лъимал, гьаб гIурус мацI захIматаб мацI буго лъазабизе, гьединлъидал нужеца цIакъ тIадчIчIей гьабизе ккола дарсазда. Мисал. Настия — гьеб буго цо лъикIай ясалъул цIар, ненастия — гьеб буго руччен…\nЦо росдал дибирасда гьикъун буго:\n— Дуда гьал руччаби щай гьадигIан цIакъ рихарал ругел ? — абун.\n— Рихун гьечIо, щай дида гьел тIагIадал рихине кколел..? — абун гьасги жаваб кьун буго.\nХIорил рагIалда бегараб, лъукъараб гъалбацIалдехун зигара бан къоркъоца абурабила — Унгоха нилъее, чундузе гьал гIадамил лъималаздасан бугеб къварилъи бихьулищ — ан. Гъалбацалъги абурабила — Мунги чан батани ругъун сахлъичIого хвайги дун, бегаралъуса бахъинчIого — ян.