МугIрул чIужугIаданалъе лъураб памятниклъун бихьула Дагъистаналъул халкъияй шагIир Залму Батировалъул адабияталда ккураб бакI. Гьеб памятникалъе сипатлъунги шагIиралъул гIумру буго.\nЗалмулгун щибаб дандчIвай, рекIей хIалхьи кьолеб, гIакъилаб дарслъун лъугьуна, гьелъ бицунебщинаб, цогидазеги мисаллъун букIине, къалмиде босизе анищан ккола. Ункъойилъе сонал рахарай гьелъул рекIехъе кучIдул цIализе бугеб пагьмуялдаги бахиллъула.\nИргадулаб нухалъ нижехъе редакциялде щварай Залмулгун букIараб накъиталъул цо бутIа цIалдолезеги рагьизе пикру ккана гьанжесала.\n- Залму, дур гьунаралъул нухлул байбихьуда букIунаанищ чIахIиял шагIирзабаз гIисиназе гьабулеб критика, малъа-хъвай? Гьеб кин къабул гьабулеб букIараб?\n- Гъоб заманалъ букIана цIакъ гъваридаб, лъикIаб, гIолохъанав хъвадарухъан кIудияв гIезе кумек гьабулеб критика. Дирго бицани, дица критика къабул гьабулаан диего кьолеб дарс хIисабалда, чIахIияз рихьизарурал гIунгутIаби ритIизаризе хIаракат бахъулаан.\nГьабсагIатги нахъе цIунун буго дица ГIумархIажи Шахтамановас гьарурал хъвай-хъвагIаял. Доб заманаялъго хъвараб, «КигIан рагъ рикIкIада букIананиги» абураб поэма ГIумархIажи Шахтамановасухъе кьун букIана дица цIализе. Гьеб поэма цIалулаго, тохал, лъикIал бакIал къалмица жаниреги рачун хъварал гьадинал рагIаби ругоан: «штамп», «ерунда, убери», «классика», «молодец, вот так продолжай», «повтор». Дун цIидасан тIадги хIалтIун, лъикIаб поэма лъугьана гъолъул. Амма, ГIумархIажица гъодинан критика гьабун букIинчIебани, дир гъоб поэма лъикI лъугьине рес букIинчIо.\nЭбел хвараб кечI буго Бесдал эбел цIехолеб\n- Гьанжесел гIолохъанал шагIирзабазе дуца малъа-хъвай гьабулищ?\n- Жакъасел хъвадарухъабазда «ерунда» абуни, гьез дун тушманлъун кквела. ЧIандайин абизе жоги гIемераб буго, такрарлъаби руго.\n- Жал шагIирзабиян чIарал чагIазул кучIдузулъ ратулел руго цогидал авторазул творчествоялдаса мухъал. Дур кканищ гьединаб хIужа?\n- Дир кIиго кечI жидерго тIехьалдацин лъун батана, цо-кIиго мухъги хисизабун. ЦIалдолезда лъала, цо гIолохъанай хъвадарухъан ячIана дихъе жиндиринги абун, дир кучIдулги росун. Жиндир ботIролъ рижарал ругин абун тIирун гьей чIедал, рихьизаризе кканаха, церего къватIире риччарал тIахьалги рагьун.\n- КучIдул хъвалел гIадамал руго гьанже, жидецаго хъвараб гурони классиказул, халкъиял шагIирзабазул асарал цIалуларел. Гъол эхе-эхеде кIанцIезе рахъуна жидее критика гьабуни. Гъол чагIазул щиб пайда букIинеб, нилъер адабияталъе?\nГъозул пайда щибха букIинеб. Гъол жидедаго тIад хIалтIулел, классиказул поэзия цIалун, гьелъул пикру гьабун гъварилъуде раккулел ругелани, мадарги букIинаан. Гьел поэзиялда жаниса тIагIун унел цIарал руго. Рифмаялда гIуцIанин абун кечI лъугьунаро.\nНамусалъул гьаркьихъ гIенеккичIони,\nГIолохъанлъиги щай, гIумруги сунде?\n- Цо-цо руччабазул гIищкъул асарал цIакъго гьалагал, зани бегарал руго гьанже. Гьезде щиб абулеб дуца?\n- Поэзия, художникас бахъараб сурат, сценаялда лъураб спектакль - гьеб букIине ккола чиясе тарбия кьолеб, гьелъ чи куцазе ккола лъикIаб рахъалдехун вачIунеб хIалалъ. Гурони, гьеб искусство, поэзия гуро, лъие гьеб гьединаб хIажатги бугеб!\n«Вокьулаян» хъвазе кколаро рокьул кечI хъвалаго, гьеб загьир гьабизе, асар гьабулел, цоги рагIаби ратула унго-унгоял шагIирзабазда. Дица цо данделъиялда абунги букIана магIарул кечIалъ тIаса горде бахъун букIанин, гьанже тIажуги бахъун бугин. Гьелъ ракI унтизабула.\n- Мун гIадин, кIудияб хIасилгун хъвадарулел чагIазе эркенаб заман гIезегIан къваригIунеб батила. Хъизан-рукъ тIубан, творчествоялда тIад хIалтIизе заман кин батулеб букIараб?\n- Институталда цIалулеб мехалъго хъвазе байбихьараб, лъугIичIеб чанго поэма ва цоги гIезегIанго жо букIана дир. Дарсал лъугIарабго кванан, хех гьабун библиотекаялде гIедегIулаан дун. БотIролъ барщун щвалде щвараб мехалъ гурони кечI яги поэма хъвазеян дун гIодой йикIинчIо кидаго. Къад рачIарал пикраби кIочон течIого рукIине къокъал хъвай-хъвагIаял гьарулаан, регIараб мехалъ гIодое йиччан хъвалаан.\nГIезегIан захIмат букIунаан творчествоги, хIукуматалъул хIалтIиги, хъизан-рукъги цадахъ бачине. Хъизанги дир кIудияб букIана, гъол кваназарун, регизарун хадуб сордо дир букIинарищха. Ункъабилеб классалдаса нахъе дица лъимал ругьун гьаруна жидерго ретIел бацIцIине, ратIлида иту чIвазе. Гьезда гьоркьоб бикьун букIунаан рукъалъул хIалтIи, гурони дир рес букIинчIо. Якьад-вакьадги рукIана, жидеегоги кумек гьабизе кколел, цIикIкIарал чагIи.\n- Рукъалъул хIалтIи гIемер бокьуларелъул васазе, инкар гьабулароанищ гьез?\n- Малъараб гьабичIого цониги лъимер течIо, кьварараб гIадлуялъул эбел йикIана дун гьезие. Инсулгун эбелалъул цокIалаб тарбия лъикIаб буго рокъоб. Нижер лъималазда киданиги бихьичIо росасулги дирги дагIба-рагIи. Данделъараб мехалъго СагIитилги дирги къотIи букIана къацандичIого чIезе.\nДур гIоразул бакънал рагIичIелани,\nДилъ гьал кочIол бакънал рижилароан.\n- Пикраби кида ва кир бищунго роцIарал рачIунел?\n- Дунго цохIо йигеб сихIкъотIи бокьула хъвадаризе. Цо-цо мехалъ рос ватула нахъа эхетун халгьабун. Дица гьесда гьарула тIаде валагьугеян, дир хIалтIи лъугьунарин. Хунзахъ, гIатIидаб сверухълъи цебе тIибитIараб кьурул рагIалда рукIиндал нижер рукъзал, гьениб цIияб къуватгун чIаголъула шигIриял пикраби, гьениса тIабигIаталъухъ балагьун рижулаан гIемерисел кучIдул. Машгьурав хъвадарухъан Леонид Соболев вачIун вукIана нижехъе дир эмен, Югославиялъул БахIарчи, МухIамад Батировасул хIакъалъулъ хъвазе. Россиялъул Хъвадарухъабазул союзалъул нухмалъулев вукIана гьев доб мехалда. Гьевгун рукIана Москваялдаса журналистал, МухIамад Сулиманов, ГIумархIажи Шахтаманов. Дос гьарана жив вегизе гьавугейила къаси, гьанив рагъида гIодов чIун тейилан. «Временами, местами я плакал», - ин абуна гьес радал. Гьединаб асар гьабулеб КьилимегIер, ГъунимегIер, ГIакаромегIер бихьулеб, Тобтил лъабго чваххи цебелъолеб, поэзиялъе бижарабго гIадаб, берцинаб бакIалда руго нижер инсул ригьзал.\n- Шагьаралда киб батулеб дуда пикраби цIилъулеб бакI?\n- Шагьаралда гьеб балагьизе регIичIо, гьелъий заманги букIинчIо. Цо-цо ралъдахъе унаан. Гьениб хъвараб буго дие бокьулеб цо кечI:\nРилълъа, гьудулзаби, хъахIил ралъдахъе\nГIолохъанлъиялъул лъалкIазда хадур.\nРелъиги гIемераб, гIодиги хехаб,\nГIанчIал арал къоял ракIалде щвезе.\nНилъ гIодорги рукIун, руцIцIухIунги чIун,\nГIенеккилин кочIохъ карачелазул,\nЦо-цо, мех-мехалда цоцахъ ралагьун,\nЦIалилин гьурмада рекIел пикраби.\nДоб мехалъ бичIчIичIеб, рагьизе кIвечIеб,\nКIвеладай нилъеда жакъа бичIчIизе.\nСоназул нур свараб беразул канлъи\nКунчIиладай гьанже доб мехалъ гIадин.\nНилъеца бицина хъизан-рукъалъул,\nХъулухъалъулъ ругел гIунгутIабазул,\nАмма пикрабазул тIинда хутIила\nЛъиего рагьичIеб, кибго бицинчIеб.\nДун дирго ханги йиго, дун дирго лагъги йиго,\nДир рекIел пачалихъги дидаго кодоб буго\n- Мун, ункъо нусалъул якьад кинай йигей гьезие?\n- Цо гIаданалъ, дихъ ракI гурхIараб гIадин, цIехана дида: «Вуй пакъир, ясги гьечIого, нусалгунгIаги кин йикIуней мун?» - илан. «Баба, бабаян элги рукIуна, уяб жойин ккун дунги йикIуна», - ян дица кьураб жаваб гъой гIаданалъги тIибитIизабун батана.\nНусазул гIунгутIи бихьидал, гIолохъанаб мехалъ дунго кинай йикIараяли ракIалде щвезаюла. ГIумруялъулго къотIи букIана диего бокьулареб чияй гьабиларин абун. Дица гъоб цIунана. Гьеб пикруялде дун ягьизаюна гIумруялъул хIалбихьиялъ, гIолохъанго цадахъ хIалтIизе ккарал гIакъилал гIадамаз. БадибчIван абичIого, мисалги бачун, кантIизарула дуца нижин абула нусаз. Дунгоги нус квешай йикIинчIо, диеги гьел Аллагьас лъикIал кьуна.\n"ХIакъикъат" газеталъул редакциялъ ракI-ракIалъго баркулеб буго Залмуда гьайбатаб юбилей. Гьарула сахлъи ва икъбал.\nДругие материалы в этой категории: « Дур тIахьал цIаличIеб хутIанадай рукъ?\tАзарго тIегь буго дир рекIел ахикь »


Ходорковскиясе Ландал жаваб\nПариж, 8Янв 2015\nМухIамад аварагасда тIасан карикатураби кьеян тIолалго журналистазде ва имформалатазде ахIи гьабуна гьал къоязда ЮКОС абураб компаниялъул вук1арав нухмалъулев Михаил Ходорковскияс. Гьедин гьес лъазабуна аварагасул карикатураби кьун рукIараб Франциялъул щибаб анкьилаб дапрат «Шарли Эбдоялде» арбаг1 къоялъ рагъулаб тIадек1анцIи гьабун хадуб.\nЖурналистал абурал чагIи жамгIияталда гьоркьор мустIахIикъал гIадамаллъун рикIкIунел ратани, метер цониги редакция букIине бегьуларо МухIамад аварагасул карикатура гьабичIеб абун хъвана 7 январалда, твиттералда бугеб жиндирго гьумералда «Юкос» компаниялъул вукIарав нухмалъулев Михаил Ходорковксияс. Гьединаб хъвай-хъвагIай гьес гьабуна 7 январалда Франциялъул «Шарли Эбдо» абураб редакциялде гьабураб тIадекIанцIиялдаса хадуб. Гьелъул хIасилалда 12 чи чIван, 10-яв лъукъана. Рехсараб редакциялъ тIоцебе 2006 соналъ риччан рукIун руго МухIамад (с.гI.в) аварагасде гьабураб чанго карикатура. Анлъго соналдаса 2012 соналъ «Бусурбабазда гIайиб гьечIолъи» абураб фильм къватIибе бачIун хадубги риччан руго гьез гьединалго карикатураби. Гьезие хIинкъаби кьураб чанго лъазаби бачIун букIун буго доб мехалъ.\nЖинцаго гьабураб хитIаб баян гьабулаго Ходорковскияс абулеб буго журналистасулилан абурав чиясул къуватги, солидарностьги гьеб кколин щив вукIаниги инжит-хIакъир гьавизе кIвей.\nХодорковскияс гьеб магIнаялъул хитIаб гьабиялъул аслияб мурад бугин бусурбабазул дагьабги ццин бахъинаби, гьел рагъуде гьусизелъун ургъунго гьабураб хитIабилан рикIкIунеб буго РФялъул академиялъул профессор, политологиялъул гIелмабазул доктор Камиль Ландаца. ЦохIо Ходорковскияс гуребги гьединал хитIабал цогидалги атеистазул къукъаялъ жеги-жеги тIиритIизаризе ругилан кколин жиндаян бицана гьес нижер программаялъе.\nКамиль Ланда: «Щайгурелъул Ходорковскиясдаги, гьесда релълъараздаги бадибе тузе чи гьезда аскIов вукIунарелъул, гьезул черх цIунарал чагIи рукIуна. Гьелдаса пайдаги босун гьарулел руго гьесги гьединал гIадалал лъазабиял. Гьесие ургъел гьечIелъул киналго бусурбаби цоцаца чIван хваниги. Дица ракIалде ккараб жо къватIибе кьвагьила, гьазул бокьараб кка абе пикругун вугев ви вуго гьев. Гьеб буго гьесул провокация.\nЕвропаялъул, наслабаз наслабазухъе кьураб щибниги миллияб бечелъи, рухIияб хазина абураб жо букIинчIо гьез къимат гьабизе гIадаб. Нилъер нахъе цIунун хутIана гьеб кинабго. Щай жакъа дир рухIияб хазинаги, аварагасул даражаги, дие къиматабщинабги гьез малакьги тIамун мерхьине кколеб?\nЦохIо Ходорковский гуревги, гьелда нахъа чанги бахьикъосараб къавм батилин кколеб буго дида. Атеистал, Аллагьасул диналда божуларел гIадамал гIемер ругелъул жеги. Я насранияз, я цогидаб диналъул вакилзабаз гьедин нилъер динги, аварагги хIакъир гьавураб хIужа дида цебе рагIун букIинчIо.\nХIаси-калам гьеб буго Ходорковскиясул провокациялъулаб хитIаб. Гьесулалда релълъарал хитIабалги хъвай-хъвагIаялги нилъеда жеги рагIизе руго, амма кин букIаниги нилъеца, бусурбабаз сабру гьабизе ккола».\nМухIамад (с.гI.в) аварагасда хурхараб чанго карикатура 2005 соналъул сентябралда биччан букIана Даниялъул журналаллъги. Доб мехалъ кIудияб ахIи-хIур багъарун букIана Европаялда. Даниялъул ва гьезда цадахъ дунялалъул цогидалги пачалихъаздаса бусурбабаз къватIире рахъун дандечIей лъазабуна. АкциячагIазул аза-азар чи гIахьаллъараб манифестация унеб букIана Франциялдаса бахъараб Афгъанистаналде щвезегIан. Гьелда гъорлъ гIахьаллъи гьабуна анцIгониги бусурбабазул пачалихъаз. Нигерия ва Ливия пачалихъазда рукIарал тунка-гIусиязул хIасилазда анц-анцI чи хун вукIана доб мехалъ. Амма Даниялъул журналистал гьелъ гIодоруссинаричIо ва 2008 соналъ гьез цIидасан къватIире риччана МухIамад (с.гI.в) аварагасде гьарурал карикатураби. Амма гьаб нухалда кIиго соналъ цебе гIадин дунялалъул бусрбабаз къватIире рахъун дандечIей загьир гьабичIо.\n2005 соналда карикатураби къватIибе риччараб журналалъул редактор хIалтIудаса нахъе рехун вукIун ватани, гьаб нухалда цIияб карикатура хIадур гьабурав авторасул цоясе Халкъиял информалатазул рахъалъ Подстамалъулаб премияцин кьун буго 2008 соналъ. 2012 соналъин абуни Германиялда бугеб диванханаялъ изну кьуна гьел карикатураби массовыял акциял унеб мехалда хIалтIизаризе.\nДагъистаналъул рухIияб идараялъ доб мехалъ квешго какана Даниялъул информ.алатаз бусурбабазул хирияв аварагасул сипат инжит гьабун карикатураби къватIире риччай. Гьеб киналдего данде гьабураб хIалтIул хIасиллъун ккана 2010 соналъ «Диналъул аслаби ва МухIамад (с.гI.в) аварагасул гIумруялъул хIакъалъулъ баянал» абураб тIехь басмаялде бахъи.\n7 январалда Франциялъул «Шарли Эбдо» абураб сатирияб даптаралъул редакциялда чIварал пишацоязул рахъккун, нахъисеб къоялъ дунялалъул цо-цо басмабаз цIидасан печаталде рахъана МухIамад (с.гI.в) аварагасде гьарурал карикатураби. Гьебго гьабизе ахIулел рукIана гьез цогидал информ.алаталги. Амма дунялалъул гIемерисел басмабаз инкар гьабун буго гьелдаса.\nК.Ланда: РагIул эркенлъи цIунулайин абун дие хирияб щай мерхьине кколеб?\nПарижалда чIварал ракIалде щвезариялъул митинг\nПарижалда яргъидгIуцIараз полицияв чIвараб куц\nCharlie Hebdoялда лъукъаразул эвакуация\nПарижалда чIван вуго 11 чи


ЦО Ч1АРАБ Г1АМАЛГУН, КЬУЧ1АБ РАГ1ИГУН. - 22 Августа 2015 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nПонедельник, 19.03.2018, 19:04 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2015 » Август » 22 » ЦО Ч1АРАБ Г1АМАЛГУН, КЬУЧ1АБ РАГ1ИГУН.\nЦО Ч1АРАБ Г1АМАЛГУН, КЬУЧ1АБ РАГ1ИГУН.\nДун налъулав вуго дур иях1алъе,\nДур къо х1ехьеялъе дур гурх1елалъе\nДур макьу лъаларел беразда цеве,\nДур paxlaт лъаларел кверазда цеве.\nЗах1матаб заманалда г1адамазда рак1алде щвей, гьезие х1ажатавлъун вук1ин, жиндир кумекалъухъ хьулгун, божилъигун анц1-анц1 ва нус-нус г1адамал рук1ин ва жиндир гьунаралъ, махщелалъ гьезул ургъел бигьалъизабизе ва къезабизе к1олевлъун вук1ин гьеб ккола к1удияб талих1. Бац1ц1адаб иццулъ лъедолеб бакъг1адин кенч1ола г1адамазда гьоркьов сахлъи ц1униялъе Бет1ергьанас сабабалъе кьурав тохтур. Гьединайлъун йихьула дида Ибрагим Ибрагьимовичас нухмалъи гьабулеб РМЦаялъул, поликлиникаялъул ва № 1 больницаялъул бет1ерай тохтур Мух1амадова Узлипат Г1усмановна. Гьеб ц1ар кинабалиго адабгун, хьулгун рехсола гьеб больницаялда гуребги шагьаралъул бат1и-бат1иял поликлиникабаздаги, больницабаздаги, маг1арул росабалъги, медицинаялъул кумек х1ажатазги ва жидее гьеб щваразги. Гьит1инго г1акълу щварай, г1елалде г1умру лъарай Узлипатие хирияб бук1ана жийго г1ураб г1умруялде т1оцересел галаби т1амураб Хунзахъ районалъул Г1обода росу. Гьелъул гьайбатаб т1абиг1аталъги, т1огьолал байдабазги рик1к1аде йоржине куркьбал гъуна Узлипатида. Гьелъие умумуздасан ирсалъе щвана маг1арул ч1ужуг1аданалъул къадру ц1униялъул, ях1-намусалъул ва г1аданлъиялъул дарсал. Гьеб нухалъ ячана гьей г1умруялъул т1огьиеги...\n1985 абилеб соналда гьоркьохъеб лъай босана г1агараб росдал школалда. Гьебго соналда ц1ализе лъугьана Дагъистаналъул мединституталде. Гьеб лъуг1идал 12 соналъ х1алт1ана Мах1ачхъала шагьаралъул № 8 поликлиникаялда. Г1олилалъул х1алт1удехун бугеб жавабчилъиги, бажариги бихьун 2004 аб. соналда гьелда божилъи гьабуна гьеб цебехун рехсараб больницаялъе ва поликникаялъе нухмалъи гьабизе. Гьенир сах гьарула т1адег1анал хъулухъазул чиновникалги, бихьиналги, руччабиги, г1адатиял г1адамалги. Ункъо т1алаялъул гьеб больница х1исабалде босун буго 80 унтарасе. Х1акъикъаталда гьеб къадар г1емерго ц1ик1к1уна.Унтаразул хъулухъалда вуго 102 сахлъи ц1униялъул х1алт1ухъан. Гьезул махщел камиллъизабиялъул ва унтарал сах гьариялъул бугеб ах1вал-х1алалъул х1акъалъулъ г1емер бицуна щибаб итни къоялъ Мух1амадовалъул жавабчилъиялда т1орит1улел данделъабазда. Бет1ерай тохтуралъ сахлъи ц1униялъул х1алт1ухъабазул пикру буссинабула унтаразудехун недегьаб, х1еренаб калам бук1ине ккеялде, унтарав, сахлъиялъе гьелъул бук1унеб к1варалде. Гъваридго бицуна бат1алъи гьеч1ого т1олалго больницаялъул х1алт1ухъаби рак1 г1ат1идаллъун гурх1ел рах1му бугеллъун рук1ине ккеялъул, Щибаб анкьалъ палатабазда т1орит1улел хал гьабияздаги Узлипатида батула щивав унтарасул рак1 т1аде ц1азабулеб, берцинаб раг1и. Киг1ан зах1матго унтарасулги сахлъизе вук1иналда ракч1езабизе к1везе кколилан абула гьелъ.\nТохтурасул бищун лъик1аб рахъ дуда сундулъ бихьулеб абураб суал кьедал дагьай лъалхъана ва рак1алде щвезабуна гьелъ жидерго РМЦялъул нухмалъулев Ибрагьим Ибрагьимович. Щивав сахлъи ц1униялъул х1алт1ухъанасул к1удияб талих1 буго гьев т1адег1анаб напсалъул, кьуч1аб хасияталъул чиясда цадахъ х1алт1изе щвейилан абуна гьелъ. Гьесие кьолеб лъик1аб къиматалдаса бер г1орц1улеб бук1инч|о гьелъул. Узлипатица гьев данде гьавулев вугоан г1акъиллъиялъулги, ях1- намусалъулги, ц1ураб гъамасалда, энциклопедиялда. Дун лъик1 х1алт1улей ятани гьеб буго Ибрагьимовичасул х1алт1ул х1асилан абуна Мух1амадовалъ. Доб суалалъе жавабги кьуна «Щибаб къоялъ цо щиб бугониги т1аде лъазабич1ев, жиндаго т1ад х1алт1уларев тохтур, гьев тохтур кколарилан Ибрагьимица г1емер такрар гьарулел раг1абаздалъун. Узлипатица абуна гьесда бадив балагьаравго лъалила тохтурас унтарасул гьабулеб т1алаб-агъаз, г1адамасул рек1елъ бугеб пикру. Эбел-инсуца малъаралдаса дагьаб жо жиндаги малъич1илан т1адеги жубана гьелъ.\nУзлипат Г1усмановнаялъул лъик1аб гуреб пикру бугоан цо-цо районазул, росабазул больницабазул х1алт1ухъабаздехун. Гьезул цо-цоял х1алт1улел руго х1алт1ухъ щолеб мухьалъе г1оло. Гьел унтаразул ургъалида рук1унел гьеч1о. Сахлъи ц1униялъул х1ажатал алаталги аппаратураги ругел больницабаздасанги т1аса рихьизарун нижехъе рит1ун рач1уна унтаралилан абуна гьелъ. Камуларо унтаразул диагноз мекъи бихьизабиялъул т1аса-масагоял хъвай-хъваг1аял гьариялъул х1ужабиги. Гьеб рекъон бук1унаро.\nЩивав тохтурас гьа бан бук1уна унтарав сах гьавизе. Гьеб т1убазабизеги ккола. Г1адамазе, хасго унтаразе гьабич1ого хут1араб лъик1лъиялдаса кидаго рек1екълъун йик1унилан абула Мух1амадовалъ. Нижер сахлъи ц1униялъул х1алт1ухъабазе бищун хириял руго «Дун сахлъана, нужее баркала» абурал раг1аби. - Гьез куркьбал гьола нижеда. Щибаб къоялъ рач1унел, сахлъун унел анц1-анц1, нус-нус г1адамаз ч1аголъизабун бук1уна больница.\nСах гьарун рокъоре т1ад руссун унездаса г1емер раг1изе бегьула тохтурзабазда рек1ел т1индаса росун абулел раг1аби.\nГьеб больницаялда бугеб лъик1аб ах1вал-х1алалъе нуг1лъи гьабула жалго унтаразул пикрабазги.\nНурулаев Исмаг1ил (Лъарат1а район).\n-Дун г1емер вегизе ккана гьаб больницаялда. Лъала бет1ерай тохтур Узлипат Г1усмановнаги. Гьей йиго г1акъилай, т1адег1анаб намус-ях1алъул унго-унгояй маг1арулай. Г1иц1го гьаб больницаялда гьелъ ч1езабун бугеб г1адлу-низамалъе г1оло бет1ер къулизе мустах1икъай йиго гьей. Гьаб зах1матаб заманалда унтарал гьадинаб кванидалъунги дарабаздалъунги хьезари бигьаяб иш гуро. Х1алт1и гьабулелъул цо-цо г1иси-бикъинал г1унгут1абиги камуларо. Унтаразул к1удияб талих1 буго гьел хехго рихьулей ва гьел лъуг1изариялъе жиндир заманалда тадбирал гьарулей бет1ерай тохтур йик1ин.\nЮсупов Мух1амад. (Шамил районалъул Гъогъолъ росу).\n-Дун лъабабилеб нухалъ вегулев вуго гьаб больницаялда. Цоги больницабазде данде ккун г1емерго лъик1 буго гьаниб. Сахлъи ц1униялъул х1алт1ухъабаз жидерго т1адал ишал т1уразарулел руго рак1бац1ц1адго.\nБольницаялда лъик1аб рац1а-ракъалъи, унтараздехун недегьаб, х1еренаб бербалагьиги буго. Дир пикруялда сахлъи ц1униялъул х1алт1ухъабазе дагьалги г1ат1идал, санаг1атал кабинетал рук1аралани лъик1 бук1инаан.\nГьаниб унтаразул гьабулеб т1алаб-агъазги х1урматги узухъда бухьараб буго бет1ерай тохтур Узлипат Г1усмановнаялда. Баркала буго гьелъие!\nГ1алибеков Х1аскъил. (Гъуниб районалъул К1уяда росу).\n-Дида лъалароан Мух1амадова Узлипат. Цо къоялъ сахлъи ц1униялъул х1алт1ухъабазул цо къукъагун больницаялъул коридоралде лъугьун яч1ана гьей. Гьенир рук1арал унтарал жиде-жидер палатабазде г1едег1ана. Дица гьеб тана унтараз Узлапатил гьабулеб адаб-х1урмат бугилан. Унтараздехун ва жиндирго иш цояздехун гьелъ гьабулеб каламалъулъ бихьулеб бук1ана т1адег1анаб культура, г1аданлъи, х1алимлъи, рац1а-ракъалъи.\nЩибаб къо, щибаб саг1ат Мух1амадовалъул бук1уна х1алуцараб, унтаразул т1алаб- агьазалъул ц1ураб, гьезие г1оло рах1ат хварал. Кин бугониги больницаялда камуларо рац1ц1а-ракъалъиялъул, г1адлу-низамалъул ва сахлъи ц1униялъул х1алт1ухъабазул унтараздехун т1аса-масагояб бербалагьи гьабиялъул ва цогидалги х1ужаби. Лъик1аб квешалда гьоркьоб г1урхъи ч1вазе лъалей, х1алт1ул х1албихьи бугей Узлипатида к1ола гьединал суалал ах1и-х1ур гьеч1ого, берцинго т1уразаризе...\n...Хъизан-рукъалъул бицунаго цо бат1ияб рохалил асар решт1ана Узлипатил гьурмалъ. Унго-унгоги гьеб буго гьелъул, мугъ ч1валеб х1убиги, г1умруялъул рохелги. Гьелъул бет1ергьанги ккола х1албихьи, бугев тохтур-уролог.\n- Нижер вуго лъабго вас. К1удияв - Мух1амадицаги эбел-инсул махщел тlaca бищана, хут1арав к1игояв ккола цояв экономист, цояв юристилан къокъ гьабуна гьелъ калам. Росасулги, лъималазулги талих1 буго жеги жидеда цебе тункун г1одоб х1ет1е лъеч1ей эбел йик1ин.\nЖинди-жиндир берцинлъи бук1уна щибаб жоялъул, жинди-жиндир гьайбатлъи бук1уна щибаб махщалил. Узлипатидаги дандч1вана зах1малъабиги, квал-квалалги, амма ругьунлъана гьезде данде таваккалгун ине гьел къезаризе.\nГьале лъуг1ана инсанасул сахлъиялъе г1оло эхетараб цоги х1алт1ул къо. Дагьистаналъул мустах1икъай тохтур, т1адег1анаб категориялъул врач Мух1амадовалъухъ метерги балагьун ч1ун ратила долго кумекалъул хьулалда ругел унтарал. Гьанже гьелда бич1ч1ула жиндирго х1алт1ул жавабчилъи. Жийго х1ажатай йик1иналъул к1одолъи ва инсанасул баркалаялъул къиматги. РМЦялъул нухмалъулев Ибрагьим Ибрагьимовасулгун бицен ккедал гьес абухъего хадубккунги гьедин х1алт1изе сахлъиги, талих1 рохелги кьеги Узлипат Мух1амадовалъе.\nГ1амирхан Г1исалов, Россиялъул Журналистазул союзалъул член, печаталъул х1алт1ул ветеран. Гъуниб росу.\nПросмотров: 222 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 5.0/1


Халкьуннал тарих ва культура ядаву мурадрай |\nНоябрь зурул 3-нний Дагъусттаннал 4 шагьрулий, тарихрал ва культуралул акциялул лагрулий, чирчунни этнография лахьхьаву мурадрайсса диктантру. Республикалий этнографиялул диктантру чичавривух гьуртту хьунни 800-нния ливчусса инсантал.\nВа акциялун хас дурсса диктант чичин Дарбант шагьрулийн, Нарын-Къалалийн, бувкIун бия ДР-лул Халкьуннал Мажлисрал депутатътал, муниципалитетирттал хъуними, личIи-личIисса идарарттал каялувчитал, машгьурсса спортсментал, жяматийсса ишккаккулт, журналистал.\nЭтнодиктантрал гьурттучитуран 30 журасса тестирдаву ккаккан дан багьлай бия цалла кIулшивуртту. Миннува 20 тест бия щала билаятрал гьурттучитуран аьмсса, ливчIми 10 суал бия Дагъусттаннал тарихран хас бувсса. Диктантрал хIасиллу кIул хьунтIиссар ноябрь зурул 12-нний.\nДиктант чирчуну махъ гьурттучитурал бувсуна ва агьамсса даврил хIакъиравусса цала пикрирду. ДР-лул кIулшивуртту дулаврил ва элмулул министрнал бигарду чIумуйну биттур буллалисса Шагьаьппас Шагьовлул кIицI лавгунни, ва ляличIинува жагьилтуран мюнпат бусса акция хъанахъишиву.\nДР-лул миллатирттал политикалул министр Татьяна Гамалейл бувсуна диктантравусса заданиярттая.\nДагъусттаннай ва акция сакин дурсса, Москавливсса Ккавкказуллал клубрал каялувчи Шамил ЖахIпаровлул кIицI лавгунни диктант чичин язи бувгьусса Дарбант шагьру республикалийгу, Кьилвалул Аьрасатнавугу хъуннасса агьамшиву дусса кIану хъанахъишиву.\nДарбант шагьрулул мэр Малик Багълиевлул бувсунни цува хъиривмур шиналгу укуннасса давривух гьуртту хьун хIадурну ушиву.\nШиккува бусан, этнография лахьхьаврин хас дурсса диктантру чирчуссар Дарбантлив, МахIачкъалалив, Къизлардай ва Буйнакскалий.\nДиктант чичавриву гьуртту хьун къабювхъуминнаща хьунтIиссар Щалагу Аьрасатнал акциялул сайтрайсса тестрал заданиярттайхчIин цалла кIулшивуртту ххал дан.\nПредыдущая запись«Буччайрив? Бур бялахълай…»Следующая записьЧIу бювхъусса балайчи ва гьунар бусса муаьллим


Дагъистаналъул Пачалихъияб Педагогикияб университет. Махlачхъала\nДагъистаналъул Пачалихъияб Педагогикияб университеталъул хIалтIухъабазул цо къукъаялъ кагъат хъван буго Россиялъул президент Владимир Путинихъе. Кагътида гьез гьарулеб буго студентазе материалияб кумек хIисабалда биччан букIараб 20 миллион гъурущ бикъарал чагIи ралагьизе кумек гьабеян. Гьезул щаклъи буго универститеталъул ректорасул ишал тIуразарулев ГIабдулаев МухIамадица гьел чагIи ургъунго рахчулел рукIиналда. Университеталъул нухмалъиялъ гьелда тIасан жеги киналниги баянал кьолел гьечIо.\nПутинихъе рагьараб кагъат хъварал гIадамазда гьоркьор руго цохIо мугIалимзаби гурелги университеталъул чанго батIияб бутIаялъул хIалтIухъаби. Гьез гьениб бицен гьабулеб буго студентазул материалияб рахъ лъикIлъизабиялъул мурадалда биччан букIараб 23 миллион гъурущалъул. 2013 соналъул ноябралда университеталъул ректорасул ишал тIуразарулев ГIабдулаев МухIамадил хIукмуялда рекъон хIисабалде босун букIун буго студентазул яшав лъикIлъизабиялъул мурадалда гьезул щивасе 7000 гъурущ кьезе. Аслияб куцалда гьел рукIун руго мугIрузул мухъаздаса рачIарал ресукъал хъизамаздаса гIолилал. Гьеб букIун буго цохIо нухалъ кьолеб гIарац.\nНоябрь моцIалда университеталъул кассаялдаса гьеб 23 миллион гъуруш кьунги буго, амма студентазухъе кодобе щун буго гIицIго азарго гъурущ, гIаммаб куцалда кIиго миллион гъуруш, хутIараб 20 миллион гъурущ гIарац кибе арабали лъачIого тIагIун буго. Гьеб хIужаялда сверун ахIи-хIур бахъинабун букIун буго жалго студентазги, амма гьезул гьариялде гIинкъалъун хутIанин университеталъул нухмалъиян хъвалеб буго рагьараб кагътида гъоркь гъулбасарал чагIаз.\nГьезул бищунго кIудияб ццим буго ректорасул ишал тIуразарулев ГIабдулаев МухIамадиде. Гьес ургъунго рахчулел ругин гIарац бикъарал чагIиян абулеб буго гьез кагътида.\n«Эркенлъи» радиоялъе гьадин бицана гьеб кагътида гъоркь гъулбасарзул цояв Жамалудинов ХIамзатица. Гьев ккола ниверситеталъул цеве вукIарав проректор.\nЖамалудинов ХIамзат: «ЦIех-рехалъул комитеталъ халгьаби тIобитIулеб буго гьелда тIасан апрель моцIалдаса нахъе, гъоб гIарац щвезе кколел рукIарал студентал дипломги щун ана университеталдаса, лъица бикъун батаниги гъоб гIарац нахъе щвезабизе ккеларищ? Гьабулеб гьечIо».\nЭР: «Черновикалъул сайталда нужер кагътида гъоркь комментариязда цояс хъвалеб букIана гьеб гIарцул бащадаб студентазухъе нахъбуссине гьабунилан».\nЖамалудинов ХIамзат: «ГьабичIо, гьереси буго гьеб. Студентазухъе гьеб гIарац щвечIо. Лица бикъарабили лъалареб гIарац студентазухъе нахъбуссине кин гьабулеб? 2014 соналъ кьураб гIарацилан ккун батила гьедин абулев чиясда».\nЭР: «Ректор МухIамад ГIабдулаев сихIкъотIун чIун вугилан абулеб бугоха…»\nЖамалудинов ХIамзат: «Гьес гьабулеб бугеб жо дида лъаларо. Я гьаб гIарац бикъана, я бикъичIо, я чиясе тамихI гьабуна, я гьабичIо, цо щиб букIаниги абизе ккеларищ?\nЭР: «Гьеб кагътида гъоркь гъулбаси гьабурал гурелги жеги ругищ чагIи?».\nЖамалудинов ХIамзат: «Руго. Амма гьел киналго гъулбасизе хIинкъулел руго. ХIалтIудаса нахъе рахъизе бегьулелъул гъол. Гьаб кагътида гъоркь гъулбаси гьабунщинал чагIазда тIад хIалтIи гьабизе буго ректораталъ.\nГьаб кола Педуниверститет. МугIалимзаби хIадур гьарулеб бакIалдаса къватIиве унев чиясе гьединаб рекIкI гьабулеб бугони, гьес кинан гьабизе бугеб хIалтIи хадуб. Гьел киналго бечедаб хъизамалдаса гурел, гьел рукIана мискинаб хъизамалда гIурал лъимал. Гьезие гьеб анлъазарго гъурущ кIудияб гIарац букIана».\nГьабсагIат гьеб киналдаго сверухъ цIех-рех унеб буго. 11 апрелалда цIех-рехалъул комитеталъул Дагъистаналда бугеб бутIаялъ УК 160 ва 292 статьялда рекъон такъсир гьабиялъул иш рагьун буго гьеб киналдаго тIасан. Гьединлъидал цIех-рех лъугIизегIан информ алатазе гьелда тIасан мухIканал баянал кьеларилан рукIанин жалилан мукIурлъана университеталъул, финансазулгун-экономикияб халтIуда хадуб халкколеб бутIаялъул нухмалъулев Сабанчаев Надирги. Жиндир ректор ГIабдулаев МухIамадилгун бикьизе жо щибниги гьечIин, жинда квеш букIун бугин студентазе щвезе кколеб букIраб гIарац гьедин агъаз гьечIого бикъизе теялдаян. ГIабдулаевасул гьелда гьоркьоб бухьен батичIони щайинха гьев гIенеккун чIун вугев.\nУниверситеталъул пресс-хъулухъалъ «Эркенлъи» радиоялъе абуна нухмалъиялъул рахъалдаса кинал ругониги баянал кьезе инкар гьабулеб бугин, жаваб кьезе жал хIадур ругеб мехалъ жидеца лъазе гьабилилан ва тIокIаб баян гьезухъа щвечIо.\nГьеб тIоцебесеб нух гуро Дагъистаналъул педагогикияб университеталъул хIалтIухъаби ректорасул ишал тIуразарулев ГIабдулаев МухIамадида данде рахъарал. Гьедин лъагIалица цебеги букIана гьезул гIарз ГIабдулаевас кинабго хIалтIи биччан тун бугин ва жинде бокьа-бокьарал гIадамалги хъулухъалда лъун гIемерав чиясул ракIбакъвазабулеб бугин гьесилан.


Петр Порошенкоца загьир гьабуна парламенталде санайилаб хитIаб\nУкраиналъул президент Петр Порошенкоца лъазабуна, улкаялъул машрикъалъул рахъалда гIатIидал рагъул операцияби тIобитIиялъул кIудияб хIинкъи бугин жакъайин.\n4 июналда парламенталде гьабураб санайилаб хитIабалда гьес лъазабуна, Украиналъул рагъул къуватал хIадурал рукIине кколин «Россиялъулгун гIорхъиялъул кинабго халалъиялда букIине бегьулеб гьужум нахъ чIвазейин».\nГьесулго рагIабазда гьанже Украиналъул территориялда рагIула Россиялъул ичIазаргоялдасаги цIиккIун солдат.\nКиевалъ ва Магърибалъ Россиялде гIайиб гIунтIизабулеб буго сепаратистазе квербакъи гьабиялъул. Москваялъ гьеб нахъ чIвалеб буго.\nЦебесеб къоялда Украиналъул рагъулаздаги сепаратистаздаги гьоркьор тунка-гIусиял ккана. Украиналъул президентасул кумекчи Юрий Бирюковасул лъазабиялда рекъон, хун вуго бищун дагь босун щуго солдат. 39 чи лъукъунги вуго.\nТунка-гIусиял ккун руго Марьинка абураб шагьаралда аскIоб.\nСепаратистаз лъугьа-бахъаралъул гIайиб гIунтIизабулеб буго Украиналъул рагъулазда. ТIоцересез лъазабулеб буго хIукуматалъул къуватаз щвезабураб артиллериялъул кьабиялъул хIасилалда хванин 15 гIадатияв чийин.


Азербайжаналъе унго-унгояб зарал лъица гьабулеб?\nАзербайжан республикаялъул цо-цо хIаракатчагIаз дагIба балеб буго Дагъистаналда хIалтIулеб «Авар ТВ» абураб интернет каналалде. Гьеб интернет ресурсалъул кIудияб хIинкъи бугин жидер республикаялъеян рагьун лъазабулеб буго Азербайжаналъул хIаракатчагIаз. Кинаб хIинкъиялъул гьез бицунеб бугеб ва щибилан абураб гьеб хIужаялда тIасан «Авар ТВ-ялъги» гьединго тарихчагIазгияли бицунеб буго гъоркьехун.\nАзерабайжаналъул информалатаз гьабураб лъазабиялда данде официалияб куцалъ жидерго лъазаби гьабуна «Вацлъи» абураб жамгIияб гIуцIиялъги.\nКавказалъул халкъаз кидаго хIаракат бахъулаанин цоцада гьоркьоб рекъел ва вацлъиялъулал гьоркьорлъаби цIунизе гьелъие кIвараб хIаракат бахъулеб бугин жидер гIуцIиялъги, амма гьелъул бакIалда питна бекьизе хIаракат бахъулеб бугин цо-цо республикабазул политиказгиян хъвалеб буго гьеб баяналда.\nАваразул Миллиябгун маданияб автономияго гIадин «Вацлъи» жамгIияб гIуцIиялъги гьабулеб хIалтIи бугин наслабазул тарих цIунизе, магIарулазул миллаталъул тарих бечед гьабизе ва гьеб жакъасеб насалабазе рагьизе. Гьеб кIиябго гIуцIиялъул хIаракаталдалъун рагьараб интернет канал ккола «Авар ТВги».\nГьеб каналалъул хIаракатчилъиялъул хIинкъи бугин Азербайжаналъул республикаялъеян хъвалеб буго veteninfo.az абураб сайталда.\nТIубанго бетIер сверарал чагIиги гьенир хIалтIилел ратиларин гьединлъидал жинда бичIчIизе кIолеб гьечIин кинаб хIужаялде мугъчIвайги гьабун гьез гьединаб лъазаби гьабурабалиян бицана Эркенлъи радиоялъе «Авар ТВ»-ялъул хIалтIухъан Лабазанов МухIамадица.\nЖидер каналалъ гьабулеб хIалтIи аслияб куцалда бухьараб бугин магIарулазул маданиятги, тарихги, гIадаталги, мацIалги къокъ гьабун абуни рухIияб бечелъи цебетIезабизелъун гьабулеб халтIуда:\nЛабазанов МухIамад: «Гьезул дора ругел магIарулазул лъикIаб яшавги, шартIалги рукIаралани гьабилароан гьез гьединаб лъазаби. ТIокIаб щибиланха абилеб гьел чагIазда.\n«Авар ТВ»–ялъги, МагIарулазул миллиябгун маданияб автономиялъги киданиги гьабичIо Азербайжаналъе къварилъи. «Вацлъиялъулги» «Аваразул автономиялъулги аслияб масъала буго магIарулазул миллияб хаслъиги мацIги цIуни. Гьез рицунел харбал руго кьучI гьечIел баянал».\nГьаниб дагьабго баян кьезе ккола гьезул дора ругел магIарулазе лъикI букIарабани гьединал лъазабиял азербайжаналъул республикаялъ гьарилароанилан жиндирго кIалъаялда МухIамадица бицен гьабураб хIужаялъе.\nАваразул Миллиябгун маданияб автономиялъ цIакъ тIадчIун борхулеб суал ккола ЦIоралъул ракьалда гьединго Закатала мухъалдаги ругел магIарулазул суал.\nГьенир ругел магIарулазул гIумру-яшав борхизабиялде ва гьезул ихтиярал цIунизе ккеялъул хIакъалъулъ чанго нухалъ ахIи бахъинабуна Автономиялъ, гIемерал сапарал гьаруна гьез ЦIоралдегун Закатала мухъалде.\nАваразул миллиябгун маданияб автономиялда цадахъ рекъон хIалтIулеб интернет-ресурс кколелъул «Авар ТВ» -ялъги гьел масъалабазе кIвар кьолеб букIин рекIее гIолеб гьечIо Азербайжаналъе.\nГьеб мурадалда жидерго вакиллъи рагьизехъан рагIулин «Авар ТВ» ялъ Гуржиялдагун Азрбайжаналъул ракьалдаян хъвалеб буго гьез жидерго veteninfo.az абураб сайталдаги.\n«Авар ТВ» -ялъул вакил МухIамад Лабазановас тасдикъ гьабичIо гьеб баян.\n«Авар ТВ»-ялъул хIаракатчилъиялда гьоркьор радикалиял масъалаби ругилан гьез абиялъул гIилла сундалъун букIине бегьулебилан абураб суал нижеца кьуна тарихчи Айтберов Тимурие.\nТарихчиясул хIисабалда Азербайжаналда ругин пантюркизмалъул идеологиялъул гIадамал. Гьеб идеологиялъул мурад бугин киналго бусурбабазда жидерго мацIги кIоченабун турказул мацIги маданиятги босизабизе:\nАйтберов Тимур: «Пантюркизмалъул идеологиялъул чагIаз зарал гьабулеб буго Азербайжаналъул республикаялъе, гьез бокьараб гьабизе бегьула, амма нилъеца нилъерго къанунги хвезабиларо, нилъерго тарих, маданият кечI-бакъан рагIизабизе ккола цогидаздаги».\nШималияб Кавказалъул интернет ресурсаз вацлъиялъулал регионазда гьоркьор питна бекьулел хIалтIи гьабулеб бугилан абураб баян цинги гьабун букIун буго Азербайжаналъул ayna.az интернет сайталъ. Гьедин 2010 соналъул январалда гьеб сайталда бахъун букIана Кавказлъул тушбабазе кумек гьабулел интернет ресурсазул халатаб сиях.\nГьеб сияхIалда гьоркьор руго «Вацлъи» абураб жамгIияб гIуцIи гуребги, Дагъистаналъул Динияб идараялъ биччалеб «Ассалам» газеталъул сайтги, Islamdag.ru – Tvchirkey.ru ва цогидаги, 100 гIанасеб сайталъул цIар буго гьениб.


Умумузул ирсалъе ритIухъаллъун хутIила\nСугъулдерицаги кIодо гьабуна КIудияб ВатIанияб рагъ лъугIаралдаса 73 сон тIубай\n9 маялъул сагIат ичIго тIубараб заман. Жидерго умумузул - рагъул гIахьалчагIазул сураталги кодор ккун, росдал майданалде ракIарана жамагIаталъул вакилзаби. Гьениса ана рагъдаса руссинчIезе бараб памятникалда аскIоре. БахIарзалги ракIалдещвезарун, дугIа-алхIамги гьабун, сапар бухьана НакIкIазухъе.\nРагъ лъугIаралдаса 73 сон тIубаялъул хIурматалда гьенибги митинг тIобитIана ва кIалъазе рахъараз бицана рагъул кьогIлъиялъулги захIмалъиялъулги хIакъалъулъ, киналго ахIана рекъел, гьудуллъи, вацлъи щула гьабизе.\nМитингалдаса хадуб жамагIат данделъана росдал клубалда. Гьениб Сугъралъ росдал бегавул МухIамад ХIажигIумаровас бицана росулъ гьарулел ругел ишазул хIакъалъулъ ва цо-цоязе кьуна ХIурматалъулал грамотабигун Баркалаялъул кагътал.\nГьелдаса хадуб букIана НакIкIазухъ росдал хIакъалъулъ къватIибе бачIине хIадурго бугеб тIехьалъул цебелъей. Гьеб тIехь данде гьабун буго Индира Сагитовалъгун МухIамад Абакаровас. Гьелдаса хъадуб данделъиялъул гIахьалчагIазда цере рахъана кочIохъаби: ЧIарада районалдаса Муслимат МухIамадова, СалтIаса Раисат ХIажимухIамадова ва Хунзахъ районалъул БуцIра росулъа Салим Камилов.\nГьаниб баркалаялъул рагIабазе мустахIикъал руго кинабго тадбир щвалде щун нухда иналъе квербакъарал культураялъул хIалтIухъабиги квен-тIех гIуцIарал киналгоги. Абизе ккола, цIарал хъвачIониги, гьеб къоялъ тIолабго росдацаго унго-унгояб гIаданлъигун яхIалъул рахъалъ мисал бихьизабунин. ХIатта, Россиялъул тахшагьаралда ругезцин бажарарабщинаб гьабуна тадбир гIуцIадго иналъе. Гьедин, Москваялда вугев Муса Каримовас росулъе хасав чи витIун вачIана рехсараб тадбиралъул видео бахъизе гIоло. Гьес бахъараб материалги хIалтIизабун, росуцоязда ракIалда буго видеоролик къватIибе биччазеги.\nЖакъа нилъ разилъизе мустахIикъаб хIужа ккола гьединал тадбиразда гIолилаз жигараб гIахьаллъи гьабулеб букIин. Гьелъ бихьизабулеб буго кьалул майданалда нилъее гIоло рухI кьурал умумузе тIаде гIолеб гIел ритIухъаблъун хутIулеб букIин.\nРФялъул Журналистазул союзалъул член\nПрочитано 380 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 21 мая 2018 10:07\nДругие материалы в этой категории: « КечI бижиялъе гIилла\tЛъабнусгоязул цояв »


БукIана рохелги ихтилат-кепги\n12 июналда, тIолабго улкаялдаго гIадин,\nДагъистаналдаги кIодо гьабуна Россиялъул къо\nБайрам кIодо гьабуна МахIачхъалаялдаги. Масала, ГIурус театралда цебе тIобитIараб байрамалъулаб концерталда гIахьаллъана ДРялъул хIукуматалъул председателасул тIоцевесев заместитель Анатолий Карибов, тахшагьаралъул бетIер Салман Дадаев, МахIачхъалаялъулгун вацлъи рагIизабураб немцазул Ольденбург шагьаралъул делегация. Данделъаразда байрамги баркун, гьадин абуна тахшагьаралъул мэр Салман Дадаевас:\n«Нилъер гIадат буго цоцае кумек гьаби, мадугьалихъ гьудуллъиялда рукIин. Гьеб ккола нилъеца цIунизе ва гIолохъанаб гIелалъухъе кьезе кколеб миллияб бечелъиги. Жакъа нилъеда бичIчIулеб буго цадахъ лъугьун гьабулеб хIалтIи рагIалде бахъинабизе кIолеблъи. Дун божаравги вуго церелъурал масъалаби нилъеца тIуразе рукIиналда», - ян.\nБайрам берцин гьабуна «Волна» абураб халкъияб хоралъ ва «Лукоморье» лъималазул фольклорияб ансамблялъ. Шагьаралъулазе жидерго махщел-гьунар сайгъат гьабуна лъималазул «Дети гор», «Атлы-боюн», «Геба», «Горцы», «Таргу Яшлар» абулел хореографиял ансамбляз, гьез рихьизаруна Дагъистаналъул халкъазул кьурдаби. Халкъалда цее яхъана ДРялъул халкъияй артистка Зульфия Илясова ва «Ты супер!» телепроекталъул финалистка Элвира ЯхIяева.\nГьенирго тIоритIана «Горные вершины» абулеб хореографиял искусствабазул фестиваль, хадуб - «Россия - Родина моя» абулеб халкъияб творчествоялъул республикаялъул фестивалалъул гала-концерт.\nГьединалго байрамалъулал тадбирал тIоритIана Гьудуллъиялъул рокъор ва Т. Мурадовасул цIаралда бугеб Дагъгосфилармониялда цере.\nТIоритIана сакъатал лъималазда кверчIваялде ахIулел акциял, спортивиял къецал.\n«Россия – моя история» абураб тарихияб паркалдаги Расул ХIамзатовасул цIаралда бугеб миллияб библиотекаялдаги тIоритIана суратазул ва тIахьазул выставкаби.\nТахшагьаралъул аслияб майданалда «Я - россиянин» абураб акциялъул гIахьалчагIаз рикьана лентаби, шарал ва Россиялъул къоялъул бицунел буклетал.\nДругие материалы в этой категории: « Хасаб пикру\tЦIиял нигIматал - цIиял унтаби »


Дибировас къезавичIев дандияв течIо\nАфрикаялдаса тIадвуссана чемпионасул цIаргун\nГъоркьиса декабралъул ахиралда WBF ва WBL версиязда рекъон дунялалъул чемпионасул хIурматиял цIаралги цIунун тIадвуссарав профессионалияв боксер Расул Дибировасда дандчIвай гьабуна МахIачхъалаялъул аэропорталда.\nПрофессионалияб карьераялда жиндирго ахирисеб дандчIвай рингалда Дибировас тIобитIана Африкаялда. Ганаялъул тахшагьаралда Дагъистаналдаса спортсмен рингалда дандчIвана боксер Джон Дудугун, ва лъабабилеб раундалда гьев нокауталде ккезавуна.\nКъеркьеялъул хIакъалъулъ гьадин бицана Расулица: «Чанго моцIалъ байбихьуда дун хIадурлъун вукIана цогидав боксергун къеркьезе, цIияв дандиясул цIарин абуни, хIакъикъаталда, дида лъана рингалде вахъунеб къоялъ. Дида бицухъе, дунгун рингалде вахъине кколев вукIарав Нигериялдаса Кабиру Товолави, унтун вукIиналда бан, дандчIваялде вахъинчIо. Гьеб букIана ракIалда гьечIеб жолъун ва дица пикру гьабуна рингалда къеркьей букIинарилан, амма къецал гIуцIаразда ватана гьев хисизе боксер. Гьайгьай, бокьаравгун къеркьезе дун хIадурго вукIана, амма аслияб масъала букIана психологияб рахъалъ къуркьунгутIи», - ян.\nТахшагьаралъул аэропорталда дунялалъул чемпионгун дандчIвана ЛъаратIа районалъул бетIер Ражаб Ражабов, Буйнакск шагьаралъул бетIер Ислам Нургьудаев, бакIаб цIайиялда профессионалазда гьоркьов дунялалъул чемпион, боксалъул рахъалъ Олимпиялъул хIаязул гIарцулав призер Султан Ибрагьимов, гIага-божарал ва гьудулзаби.\n«Расул вуго унго-унгояв бахIарчи. РакIалдаго гьечIого дандияв хисулел шартIазда, хIакъикъаталдаги, кIвар бугеблъун ккола психологияб рахъалъ къуркьунгутIи. Нилъеда бихьухъе, Расулихъа гьеб масъала тIубазабун бажарана, тIоцебесеб кIиго раундалда, дандиясул хIалбихьулаго, гьев гьесдехун ругьунлъана, лъабабилелдайин абуни Расулица Нигериялдаса боксер нокауталде ккезавуна. Дандияв тохлъукьего хисизе ккараб ахIвал-хIалалда, гьебги ккола дагъистаниясул кIудияб ва къимат тIокIаб хIалбихьи. Дица цо гIакълуги кьела чемпионасе – кидаго сабруявлъун вукIа, гьеб мехалъ дур лъугьина кIудияв профессионал», - ан абуна гьенив кIалъалаго Султан Ибрагьимовас.\nПрофессионалияб рингалда Расул Дибировасул букIана ичIго къеркьей. Исана ихдал боксерас цIунизе руго жиндирго чемпионасулал рачелал ва, гьенив бергьани, Расул ккола WBO версиялда рекъон дунялалъул бищун лъикIал боксеразул мухъилъе.\nПрочитано 745 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 21 января 2019 13:09\nДругие материалы в этой категории: « ЛъагIалил хIасилал\tЭркенаб гугари »


ХIадур гьабуна Нури Нуриевас\nВирусолог, профессор, РАНалъул член-корреспондент, Сеченовасул цIаралда бугеб институталъул директор ккола Александр Лукашев. Коронавирусалъул масъалабазул хIакъалъулъ гьесулгун букIараб гара-чIвариялда рорхулел руго гIезегIан кIвар бугел суалал. «ХIакъикъаталъул» цIалдолезе гьелъул кIвар букIинги хIисабалде босун, нижеца гьеб бахъулеб буго къокъги гьабун.\n- Александр Николаевич, коронавирусалъ унтуларел чагIи рукIунищ?\n- Халкъалъул лъабго бутIа гьабун цо бутIа гIадамазул букIуна коронавирусалда данде «клеточный» абулеб иммунитет бугеб. Гьеб гIадатияб антителазул иммунитет гуро. Гьел ккола лимфоцитал, ай коронавирусалъул клеткаби лъалел ва гьел чIвалел иммунияб системаялъул Т-клеткабазул клонал.\n- Цоял бигьаго, цогидал захIматго унтиялъе гIилла щибха?\n- Кинабго бараб букIуна инсанасул чорхолъе ккарал коронавирусазул къадаралда: азарго вирус ккун бугони, бигьаго унтула, миллион ккани - захIматго унтула.\n- Коронавирусалдаса сах гьавурав чи кIиабизе унтулищ?\n- КъанагIат унтула, амма захIматго унтуларо.\n- Коронавирус гIадаб хIинкъи бугеб унти бахинчIого букIиналъе сапнаца кверал чуриялъ кумек гьабулищ?\n- Бактериязда данде хIалтIи-забулеб хасаб сапун рикIкIинчIого, гIадатияб сапнацаги вирусал чIвала. Коронавирусалъул хъал букIуна липидазул, ай вирус ккола нахулъ бугеб цIакъ гьитIинаб зарра. Гьединлъидал вирус бокьараб сапнаца бихха-хочизабула.\n- Коронавирусалдаса цIуниялъе гIаракъи-чагъиралъ квербакъулин абураб жо битIараб бугищ?\n- КъвакIарал гьекъолел жалазул коронавирусалдаса цIуниялъе бицине гIураб пайда букIунаро. Антисептик хIисабалда хIалтIизабизе бегьула, ай кверазда ва гьурмада ругел вирусал чIваялъе, гьебгиха 60 проценталъул къвакIи бугеб.\nХъалиян бухIулел чагIазул хIакъалъулъ абуни, гьелъие батIи-батIиял цIех-рехаз батIи-батIияб къимат кьолеб буго. Цояз абулеб буго хъалиянчагIи коронавирусалъ дагь унтулин, амма гьезул цIа-кан бахин, гьуърал гьорой (пневмония) захIматаб букIунин.\n- Кинавго чиясе вакцина гьабизе бугин абураб хабар битIараб бугищ?\n- Вакцина киназего щвезе бугищин гьикъаниго битIун букIина. Вакцина кколелъулха цIакъ багьаяб препарат.\n- Нилъеца маскаби кида рахъи-зе ругел ва социалияб манзил цIуниялдаса кида инкар гьабизе бугеб?\n- Гьеб бараб букIина гIураб къадаралда вакцина чIезабиялда ва коллективияб иммунитет лъугьиналда. Амма коронавирус тIубанго тIагIунаро, гьединлъидал херал, унтарал чагIаз хадубги цIуни-къай гьабизе ккезе буго. БачIунеб соналъул ихдалиде ахIвал-хIал лъикIлъизе бегьула.\n- Дун коронавирусалъ унтун вуго, амма тохтурасухъе ине бокьун гьечIо. Вирусазда данде рихьизарурал дараби рокъорго гьаризе бегьуларищ?\n- Вирусазде данде хIалтIизарулел гIемерисел дараби загьруяллъун рикIкIуна, черхалъе гьез квешаб асар гьабизе бегьула. Гьединлъидал, дару тохтурас хъвазе ккола. Нилъго нилъецаго сах гьаризе лъугьине бегьуларо. Щайгурелъул, рукъалъул шартIазда COVID-19 къватIул унтабаздаса батIа бахъизе кIоларо.\n- Коронавирусалдаса цIуниялъе Россиялда вакцина гьабун буго. Амма дир ракI чIоларо гьелъ лъикIаб хIасил кьезе букIиналда. Сахлъиялъе вакцинаялъул кинабгIаги хIинкъи букIинадай?\n- Россиялда хъвай-хъвагIай гьабуна кIиго батIияб вакцинаялъул. «Спутник V» абураб вакцина хIадурана академик Гамалейил цIаралда бугеб эпидемиологиялъул ва микробиологиялъул НИЦРалъ. КIиабилеб - «ЭпиВакКорона» - «Вектор» абураб вирусологиялъул ва биотехнологиялъул гIелмияб централъ. Рахунел унтабазул тохтурзабаз тIоритIарал цIех-рехаз кIиябго вакцинаялъе лъикIаб къимат кьуна ва прививка гьабун хадуб коронавирусалъ унтулареблъи чIезабуна. Жеги унел руго гьезул клиникиял хIалбихьиял. Вакцинация гьабизе буго жидеего бокьун, ай гьелдаса инкар гьабизеги бегьула.\n- Дие бокьун буго вакцина гьабизе. Кин гьеб гьабилеб?\n- РФялъул Сахлъи цIуниялъул министерствоялъ лъазабухъе, тIоцебесеб иргаялда, вакцина гьабизе буго учительзабазе ва медиказе. Бокьарав чиясе рес буго вакцинаялъул клиникиял хIалбихьиязда гIахьаллъизеги. Гьелъул хIакъалъулъ цIех-рех ва хъвай-хъвагIай гьабизе бегьула mos.ru порталалъул гьумералда.\n- Кида нилъ коронавирусалдаса тIуранго эркенлъизе ругел?\n- ГIураб къадаралда иммунитет бугел гIадамал гIемерлъидал. Гьебги ккола халкъалъул 50-70 процент. Иммунитет бугел чагIазул къадар цIикIкIанагIан, дагьаб букIина вирусалде данде гьарулел тадбиразул кьвари ва хIалуцин.\n- Дур пикруялда, коронавирусалъул хIинкъи гьечIинги абун, тохтурзабаз маскаби рахъизе изну кьураб заман кидадай букIина?\n- Самоизоляциялде дандеккун, маска ккола коронавирусалдасаги цогидал унтабаздасаги цIуниялъе бищунго гIадатияб, хIинкъи гьечIеб ва цIикIкIун харж унареб сабаб. Дир пикруялда, бачIунеб соналъул январалдаса байбихьун, дагь-дагьккун маскабаздаса инкар гьабизе бегьила.\nДругие материалы в этой категории: « «РекIа, тохтур, кивего щвезавила»\tГIелмуги тохтурлъиги »


«Анжиялъул" анищ - премьер-лига\nМахIачхъалаялъул «Анжи» клуб махIрумлъана Россиялъул кубокалда тIоритIулел хIаязда гIахьаллъизе. АрбагI къоялъ гьеб дандчIвана Санкт Петербургалдаса «Зенит» командагун ва гьелъухъа къуна.\nПетербургалъул командаялдаса бергьине «Анжиялъе» бигьаго букIинчIин абулеб буго футболалъул экспертаз. Гьез рикIкIунеб буго МахIачхъалаялъул командаялда цебечIараб бищун аслияб масъала кколин премьер лигаялде нахъбуссине. Кинал ругел гьелъие Анжиялъул ресал?\n24 сентябралда Санкт-Петербургалъул «Зениталъулгун» «Анжиялъул» букIараб хIаялде рачIун рукIана 15 азарго гIанасев дагъистанияв. «Анжиялъул» квешал ресал рукIинчIин бергьине, дандиясул кавабахъе торгIо тIоцебе кьабизеги рес щун букIанин гьезие, амма кингоги битIккечIин бицунеб букIана гьеб хIаялъул хIакъалъулъ нахъиял къояз. Гьеб хIаялдаса хадуб «Анжи» махIрумлъана Россиялъул кубокалъе гIоло тIоритIулел хIаязда гIахьаллъизе.\nИсана маялдайин абуни «Анжи» махIрумлъун букIана Россиялъул Премьер лигаялда хIазеги. Гьелдаса хадув командаялда хисана бетIерав тренерги. Гьанже гьелъие нухмалъи гьабулеб буго Сергей Ташуевас. ЦIияв тренерасул нухмалъиялда гъоркь «Анжиялъ» хIаял квешго байбихьичIин, Россиялъул Кубокалдаса махIрумлъиги кIудияб ракIбакъвайлъун кколарин, гьелъ кинабго къуват бакIаризе кколин Премьер лигаялде нахъбуссинеян бицунеб буго «Эркенлъи» радиоялъе МахIачхъалаялдаса ХIапизов Юсупица.\nХIапизов Юсуп: «Россиялъул Кубокалъ гьезие кьезе жо букIинчIо, гьезие лъикI буго Росиялъул чемпионаталде ишанги босун гьеб масъала гIумруялде бахъинабизе. Гьелъие лъикIал ресалги руго гьезул, лъикIав тренерги вуго. Бащадалдасаги цIикIкIун командаялда ругел чагIи ккола цIиял футболистал, гIицIго хIажат буго гьезул хIай цолъизабизе»\nКиналаха ругел «Анжиялъул» Премьер лигаялде тIадруссине ресал? Ресал кигIан кIваниги чIахIиял ругин рикIкIунеб буго ГIамрхIамзаев Гьиматица. Гьев ккола «Анжи Спорт» абураб газеталъул нухмалъулев. Футболалъул ТIадегIанаб лигаялда бищун цебесеб кьерда бугеб «Зениталда» данде МахIачхъалаялъул командаялъ бихьизабунин лъикIаб хIай. Амма кин бугониги «Зенит» гьеб бугин тIубан батIияб команда гьелъухъа бергьине цIакъ захIмат бугин. Амма Гьиматицаги такрар гьабуна Анжиялда цебечIараб кIвар бугеб масъала кколин Премьер лигаялъул хIаязде тIадбуссине ва хIатта къокъаб заманалда гьеб мурад тIубазабизеги кIолеб хIалалдацин бугин МахIачхъалаялъул клубилан абулеб буго гьес.\nГIамирхIамзаев Гьимат: «Кинабго хIажатабщинаб сурсат буго «Анжиялъул» Премьер лигаялде нахъбуссине. Футболисталги руго, бажари бугев тренерги вуго. Сундулъха гIилла бугебилан гьикъани, Анжиялъул щибаб хIаялде дандияб команда жанисанго хIадурун букIуна цIакъ жидее дандекколареб, захIматаб командаялде гIадин. Гьелъ квал-квал гьабулеб буго нилъер клубалъе» .\nГьедин букIана ахирисел хIаяздеги. Премьер лигаялде борчIизе ккани, турниралъул сияхIалъул кIиабилеб бакIалде борчIизе ккола гьеб ва дида ккола «Анжиялда» кIвелин гьеб масъала рагIалде бахъинабизе. Ругел захIмалъабазухъ балагьичIого команда цебехун ине букIиналда божарал руго киналго. Жеги кинабго цебе буго ва гьеб заманалда Анжиялъул рес буго хIатта къокъаб заманалдацин Премьер лигаялде борчIизе. Футболалъул миллияб лигаялда ругел хIаял киналго ккола захIматал. Гьел захIмалъаби руго цогидал командабазулги. Нилъецайин абуни щиб кканиги рахъкквезе ккола гIагараб клубалъул, гьелда барабги гIемер букIунелъул».\n2011 соналда «Анжиялъул цIияб тарих» абураб ахIиялда гъоркь клубалъ байбихьун букIана цIияб куцалда хIазе. Гьеб букIана олигарх Сулейман Керимовас клуб босараб заман. Амма 2013 соналда циндаго хиса-басиял ккана команаялда гъорлъ. Керимовас цIакъ кIудияб багьаги кьун командаялде росун рукIарал легионерал цо-цоккун командаялдаса нахъе ана. Доб мехалъ чангияз абулеб букIана гьанже «Анжиялъул» иш лъугIанилан. Амма легионерал гьечIониги кквезе бугин командаялда жиндирго цIар машгьур гьабизе, нилъергоги ругин цIиял футболистал гIезаризе ресилан абулеб буго экспертаз. Гьелъул кьучIалда Анжиялда цебе рагьараб «Академия Анжи» абураб школалда ругьун гьарулел руго гIун рачIунел дагъистаналъул футболистал. Гьезде гIемер кIудияб хьул буго футбол бокьулел дагъистаниязул.


Х1ИНКЪИ ГЬЕЧ1ОЛЪИЯЛЪУЛ НУХДА ХАЛКЪАЛЪЕ ХЪУЛУХЪАЛДА. - 9 Ноября 2019 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nВоскресенье, 15.12.2019, 02:47 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2019 » Ноябрь » 9 » Х1ИНКЪИ ГЬЕЧ1ОЛЪИЯЛЪУЛ НУХДА ХАЛКЪАЛЪЕ ХЪУЛУХЪАЛДА.\nХ1ИНКЪИ ГЬЕЧ1ОЛЪИЯЛЪУЛ НУХДА ХАЛКЪАЛЪЕ ХЪУЛУХЪАЛДА.\nТ1олабго улкаялдаго г1адин, Россиялъул Жанисел ишазул министерствалъул нилъер районалда бугеб полициялъул отделалъги 10 ноябралда к1одо гьабула полициялъул х1алт1ухъабазул къо.\nНилъер Ват1аналъул, нилъер г1адамазул парахалъи, гьезул х1инкъи гьеч1олъи ц1униялъулъ, терроризмалде ва экстремизмалде данде рагъ гьабиялъулъ, г1адамазул зах1мат ва ихтиярал ц1униялъулъ бергьун к1удияб бут1а лъола полициялъул х1алт1ухъабаз. Гьел мустах1икъал руго киг1анги к1удияб адабалъеги реццалъеги.\nТ1аде щолеб бугеб байрамги баркун, жакъа нижеца гара-ч1вари гьабуна нилъер районалъул полициялъул отделалъул начальник Сайбулаев Мух1амадх1ажияв Сайбулаевичасулгун.\n-Мух1амадх1ажияв Сайбулаевич, бокьилаан ц1алдолезе дуца рицани жакъа къоялда жаниб нилъер полициялъул отделалда цере ч1арал масъалабазул х1акъалъулъ.\n-Кидаго г1адин, нилъер отделалъул х1алт1ухъабазда цебе ч1араб масъалалъун ккола экстремизмалде ва терроризмалде данде къеркьей, гражданазул ихтиярал ва эркенлъи ц1уни, гьезул г1умруялъе ва сахлъи ц1униялъе квербакъи, жамг1ияб х1инкъи гьеч1олъи, г1адлу-низам бук1инаби.\nГьаб соналъул ич1го моц1алъул х1асилал данде росидал районалда такъсирчилъи дагьлъун буго араб соналъул гьабго заманалда данде ккун бук1араб 57 такъсиралъул бак1алда 46-ялде щвезег1ан. Гьезда гьоркьор руго бикъа-хъамиялъул, законалде данде кколареб ярагъ, наркотикал х1алт1изариялъул, х1адур гьариялъул, экономикияб бут1аялда хурхарал. Зах1матал ва ц1акъго зах1матал, уголовныяб къаг1идаялда т1уразе кколелги, следствие гьабич1ого г1олелги. Гьарурал такъсиразда гьоркьосан г1аммаб къаг1идаялда рагьун руго 97,5 проценталъ.\n-Кинаб ригьалъул г1адамаз ц1ик1к1ун такъсирал гьарулел?\n- Такъсирал гьарулезда гъорлъ руго г1емерисел кирниги ц1алулел ва х1алт1улел гьеч1ел г1адамал, аслияб къаг1идаялда г1олохъанаб г1ел. Гьаб соналда гьабун буго 27 такъсир. Гьездасан уголовнияб жавабчилъиялде ц1ан вуго 24 чи, гьезулги гьекъон-мехтун ратун – 5, цебеги такъсирал гьарун рук1арал – 11, цебеги учеталда лъун рук1арал – 2, руччаби -3, чангоял цадахъ лъугьун- 1, нухмалъулел – 1, хъулухъчаг1и – 5, кирниги х1алт1улел гьеч1ел -17.\n-Гьединал такъсиралги, жамг1иял г1адлу-низам хвезабуралги, ц1огьалги, гьекъолдухъабиги къват1ир ч1вазариялъе нужее г1езаг1ан х1алт1ухъаби х1ажалъулел ратила?\n-Узухъда, х1ажалъула. Гьабсаг1аталда нижер штаталда вуго 83 х1алт1ухъан. Гьел х1алт1улел руго отделалъул бат1и-бат1иял хъулухъазда. Нижер руго следователалги, дознавателалги, патрулалъулгин постазул хъулухъалги, участковиялги, г1овул г1ужде рахинч1езулгун х1алт1и гьабулел хъулухъалги ва гьел гурел, жеги г1емерал х1алт1ухъабиги.\nРоссиялъул Президентасул 2012 соналъул 7 маялда рахъарал указал г1умруялде рахъинариялъе, гьединго пачалихъиял хъулухъазул рахъи буголъи борхизабиялъе отделалда т1уразарула гьадианл пачалихъиял хъулухъалги: -гражданазул дактилоскопиялъулаб регистрация гьаби, -архивалъулал справкаби кьей, судимость уголовнияб хал гьабиялда гъоркь вугищали лъазаби, миграциялъул хъулухъал.\n-Дандч1валищ нилъер районалда законалда данде кколареб къаг1идаялда ярагъ ц1унулел г1адамал? Наркотикал х1алт1изариялда хурхун щиб абилеб? – Камуларо нилъер районалдаги цо-цониги гьединал такъсирал гьарулел. Гьедин, законалда данде кколареб къаг1идаялда х1алт1изабулеб батун г1адамазухъа бахъана – 4 чанахъанасул таманча, 40 патрон.\nНаркотикал х1ал1тизариялда хурхун гьабун буго 11 такъсир. Рагьизе к1вана анлъгояб. Г1адамазухъа бахъизе к1вана 1188, 19 грамм «Марихуанаялъул», 0,64 грамм «Трамалалъул», 52 хьоп наркотик гъорлъ бук1унеб габаниялъул.\n-Байрамалъул къоги бугелъул рехселарищ х1алт1улъ т1ок1лъи бихьизабулел г1олохъабазул ц1арал?\n-Х1алт1уларел, х1алт1улъ тасамах1лъи гьабулел г1олохъаби нижер гьеч1о. Жив-жив чи къеркьола жидеда т1ад къараб иш рак1 бац1ц1адго т1убазабиялъе г1оло. Амма гьезда гьоркьосанги церехъабазул кьеразулъ ц1арал рехсезе мустах1икъаллъун дица рик1к1уна Бакьагьеч1и, Х1ариколо, К1ахъ росабазул участковияв Камилов Рашид, Г1арани росдал участковияв Г1абдулкъадиров Мух1амад, гражданазулаб хъулухъалъул х1алт1ухъан Г1абдулпатах1ова Халун. ГАИялъул начальник Мух1амадов Бат1ал. Гьев х1алт1уде вач1аралдаса районалъул нухазда ц1ик1к1араб г1адлу-низам лъугьана, дирго заместитель Маликов Шамиль ва гьел гурел г1емерал цогидалги.\n-Бокьарав чиясул рес бугищ полициялъул кьеразулъе лъугьине?\n-Полициялде х1алт1изе вач1ине бокьарав чиясул бук1ине ккола, бищун цебе т1адег1анаб лъай, бихьинчияб рак1, физическияб къаг1идаялъ къвак1и. Амма лъай бугев, рек1елъан х1инкъарав чи полициялда т1уваларо. Полициялда х1алт1улев чи ине ккола жидерго г1умруялде рач1инч1ого бищунго х1инкъараб бак1алде хъулухъалъулаб иш т1убазе. Х1ажалъи ккани рагъизеги, реч1ч1изеги х1адурал рук1ине ккола гьел. Цо-цоязда бадир-к1алдир къан бук1уна полициялда ва рагъулал хъулухъазда х1алт1улезе щолел харжал, амма гьез пикру гьабуларо гьезул х1алт1ул роценалъул. Кинав чияс х1ехьолеб балеб г1азулъги, пуй ч1ваялъулъги нилъер г1адамазул парахалъи ц1униялъе г1оло рагьараб зодикь х1алт1и, кинав чиясда к1олеб гьабсаг1аталда мун г1умруялдаса ват1алъизе рес бук1аниги, кьвагьулеб, реч1ч1улеб бак1алде ине? Нилъер полициялъул отделалда руго гьединал х1алт1ухъаби.\nМисалалъе босани, 20 соналъ цебе Болъихъ районалда бандал к1анц1араб мехалда гьениб г1ахьаллъи гьабуна нилъер г1олохъабаз. Новолакалда бандазулгун бук1араб рагъулъ лъукъун рук1ана нилъер чангоял. Чан полициялъул х1алт1ухъан т1аде рехараб жоялъ кьвагьун г1умруялдаса ват1а гьавурав? Хъулухъалъулаб налъи т1убалаго, нилъеда гьоркьоса камуна, гьал ахирал соназул х1исаб гьабун, 6 х1алт1ухъан.\nНилъер г1олохъабаз жигараб г1ахьаллъи гьабуна Шамильский районалда бандазде данде гьабулеб кьвагьа-г1анхъиялъулъ. Гьениб нилъеразул жигарчилъиялдалъун ч1вана 3 бандит. Цо талих1алъ нилъерал ками ккеч1ого рорч1ана. Рехселин ккани, гьединал лъугьа-бахъинал г1емер руго. Аллагьас ц1унун хут1аги нилъ гьединал балагьаздаса. Отделалда х1алт1улев вуго 5 – «Бихьинчилъиялъул» ва 1- «Бах1арчилъиялъе г1оло» орденал щварал х1алт1ухъаби. Руго щвезе мустах1икъал, амма цо лъилалиго тасамах1лъиялъе г1оло щвеч1ого хут1аралги.\nНилъ ч1ух1ула полициялъулазул бах1арчилъиялдаса, къо х1ехьеялдаса, х1инкъи гьеч1олъиялдаса.\n-Г1адамазулгун гьоркьоблъи кинаб бугеб нужер?\n-Г1адамазул кумекг1ан х1ажатаб иш нижее гьезего гьеч1о.Такъсирал рагьулелъул гьезул кумек гьеч1они, нижее гьел рагьизе ц1акъ зах1малъула. Гьединлъидал, к1удияб гьари буго щив чи вугониги щаклъи бугев, гьаб-доб босун бичулев вугилан къват1азда сверулев, хех гьабун полициялда лъазабеян. Гьаб ахир заманалда росабалъ ц1ик1к1ун буго ц1огь. Гьари буго гьеб гьабураб бак1алде жанире унгеян, мерхьун лъалк1ал хвезаругеян. Бач1инахъего ах1е полиция. Дагьаб цебег1ан тукен бикъун батараб мехалда, гьелъул бет1ергьананалъ, полиция ах1илалде цебе, цин тукен чурун буго. Бегьуларо гьедин гьабизе. Цо гьит1инаб бук1аниги квер базе бак1алъ к1удияб кумек гьабула.\nМух1амадх1ажияв, баркала гара-ч1вариялъухъ. Гьарула нужее щулияб сахлъи, х1алт1улъ ч1ах1иял бергьенлъаби. Биччанте кидаго бук1ине парахалъи, г1адлу-низам. Хулиганал, ц1огьал лъуг1аги, х1инкъигун такъсирчилъиги т1аг1ун, т1егьан бач1аги нилъер Ват1ан.\nПросмотров: 61 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


Cемендералда рахьдал мацIазул фестиваль » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nКъоло щуабилеб апрелалда, МахIачхъалаялда бугеб 58-леб школалда (Семендералда) тIобитIана "КочIолгун анищазул куркьбазда" абураб фестиваль. Гьенире къабул гьаруна киналниги шагьаралъул школаздаса рахьдал мацIалъул мугIалимзаби. Дунги 40-леб школалъул магIарул мацIалъул мугIалим щвана гьение гьоболлъухъ.\nКутакалда кIудияб хIадурлъи гьабун бугоан гьеб школалда. Азбаралде жанире лъугьингун гьекъезе кьолеб букIана тIохол гьабураб гIандарка. Гьелъул гьуинаб тIагIамалъ рекIее цIакъ лъикIаб асар гьабуна нижее. Цинги азбаралда ругоан зурма-къали, палугьаби, кьурдухъаби.\nШколалде жанире лъугьиндал ругоан гьарзаго къачIарал столал: лъарагIазул, тумазул, магIарулазул… Гьениб камураб кванил нигIмат букIинчIо: тIохол, гIатIал, ролъул ханждал... Гьанал квен, гIурччинлъиялъул квен, бакъвараб гьан-бакьалде гIунтIунги, щиб бокьаниги букIана гьениб. Маргьабазулъ букIунеб остолалде нахъе ккаралин кколеб букIана гьениб.\nГьединго гьениб музеялда гIадин бугоан умумуз хIалтIизарулел рукIарал богорукъалъул тIагIел-гIучI, ретIел-хьит. Бихьизабуна ясазул гваяз тIанса-халича бессулеб куц, квас самулеб къагIида, цIоросаролъ чIунулеб къагIида. Берцинго ахIулеб кочIол гьаракьги къотIичIо цо лахIзаталъги. Цоцалъ цIакъ хIеренаб гьуинаб жура-гъурай букIана киналго миллатазул.\nНижер рахъалъан кIудияб баркала буго гьеб тадбир тIобитIараб МахIачхъалаялъул лъайкьеялъул управлениялъе, 58 школалъул мугIалимзабазе, директоралъе, заучазе гьединаб гьайбатаб тадбир гIуцIаралъухъ! Хасго гьений хIалтIулей магIарул мацIалъул мугIалим Муслиматие кIудияб баркала гьабураб гьоболлъиялъухъ. ХIалчIахъаги гьелъул! Ниж киналго магIарулал рази хутIана Муслиматидаса.\nГьенир кIалъазе рахъана ва гьадинаб даражаялда лъималазулги гьезул улбузулги рахьдал мацIазде рокьи бижизабуледухъ тадбир нухда бачаралъухъ баркала кьуна МахIачхъалаялъул лъайкьеялъул управлениялъул нухмалъулев ТIагьир Мухтаровичас ва цойгидалги хIакимзабаз. Бокьилаан гьединаб тадбир санайилго тIобитIани батIи-батIиял школазда.\nГьениб бихьулеб букIана дагъистаналъул миллатазул нилъерго мацIазде бугеб рокьиги цоцазде бугеб гьуинлъиги . Гьедин гьуинго таги нилъ кидаго. Таги цоцаздаса рохун ва цоцалъ гъункун. Сахлъи ва рохел киназего!\nАвтор: ГIабидат Пирбудагъова, 40-леб школалъул авар мацIалъул мугIалим


ХIажи Ссунгъуровлулмур «Дагъусттан» |\nМу сакин дурну дия Республикалул Халкьуннал творчествалул къатлул.\nВаччиял шяравасса ХIажи Ссунгъуров сурат дишаврихун агьну ур махъату, пенсиялийн увккун махъ. Муния шиннай дурагу 8 шин ларгун дунугу, ванал дирхьуну дур 200-нния лирчусса суратру. Миннувасса язими дия ва кьини ккаккиялун дирхьунугу. Художникнан хъунмурчIин ххирар инсантурал суратру дихьлан ва миннуву къачанни цIанихсса инсантуралми: Расул ХIамзатовлулсса, Апанни Къапиевлулсса, Фазу Аьлиевалсса ва м.ц.\nВыставка тIитIлай, хьхьичIмахъ лавхъуна ДР-лул культуралул министрнал хъиривчу, Республикалул Халкьуннал творчествалул къатлул директор Марита МухIадовал.\n— ХIажинал цалла дирхьусса суратирттай, инсаннал лажин дакъасса, усттарну ккаккан дувай дакIгу, — увкуна ванил.\nИхтилатру ялагу бувна ДР-лул Художниктурал союзрал выставкартту дай залданул директор Амирхан МахIаммадовлул, АьФ-лул МИД-рал кафедралул доцент Владимир Аватковлул, искусствоведениялул кандидат Татьяна Петенинал ва цайминнал.\nВыставкалийн бувкIун бия биялсса инсантал: художниктал, искусствоведтал, ХIажинал гъан-маччами, дустал, художникнал гьунарданул ясир бувми.\nПредыдущая записьАртём Здунов поздравил Главу Чечни и братский народ с 200-летием города ГрозныйСледующая записьМузыкантътурал юбилей


Дагъистаналда мухъазул бутIрузе альтернатива гьечIо\nГьал къоязда Дагъистаналъул гIемерисел мухъазда унеб буго мухъазул бутIрул рищиялъул процесс. Шагьаразда киналго бутIрул рищун лъугIун руго. Щаялиго киса кирего бутIрул рищулел руго киналго тIад рекъон, альтернатива гьечIого. Щай рищиязда кандидатал цоцалъ къеркьоларел? Гьеб демократия гьечIолъиялъул гIаламатищ, ялъуни гьел рищулел бутIрузул цокIалалъ рахъищ кколеб бугеб гIадамаз?\nДагъистаналда тIадбан унеб буго мухъазул бутIрул рищиялъул процесс. Араб анкьалъ республикаялда рищана Дербент, ЦIияблак, ЛъаратIа ва Унсоколо мухъазул бутIрул.\nГьаб анкьалъ бутIрул рищизе руго ЦIумада ва Лак мухъазда. Цоги мухъаздаги конкурс лъазабун буго, ва кандидатаз конкурсалъулаб комиссиялде документал кьолел руго. Республикаялъул цIияб законалда рекъон, тIоцере рищизе ккола росабазул депутатал, хадув гьез росдал бегавул, цинги гIуцIизе ккола мухъазул депутатазул данделъи.\nГьелдаса хадуб гурони мухъазул бутIрул рищулеб конкурс лъазабуларо. Конкурсалъулаб комиссиялъ хал гьабула документазул ва гьез мустахIикъалин рикIкIарал чагIазда гьоркьоса чагIазул цояв вищула мухъалъулаб парламенталъ, депутатазул данделъиялъ.\nГьанжесел мухъазул рищиязул буго цо хаслъи. Киса-кирего – шагьаразда рукIа, мухъазда рукIа, депутатаз гьаркьал кьолел руго киналго рекъон цо чиясе. ГьечIо кинабгIаги къеркьей мухъазул ялъуни шагьаразул парламентазда. Мисалалъе, Дербент мухъалда 39 депутатасул киназго гьаркьал кьун руго рищиязда бергьарав Джелилов МухIамадие. ХутIарал районаздаги гьебго къагIидаялъ.\nЩай рищиязда кандидатал цоцалъ къеркьоларел? Цересел соназда кьвагьа-гIанхъиялда ва кIудияб конкуренциялда унел рукIарал мухъазул бутIрузул рищиял, гьанже щай гьедин унел абун суалал кьуна «Эркенлъи» радиоялъ экспертазе.\n«Новое дело» газеталъул бетIерав редактор Сагитов ХIажимурадил пикруялда рекъон, рищиял абураб жо гьечIо республикаялда гьабсагIат, цокIалалъ депутатаз гьаркьал кьей буго демократиялдаса рикIкIалъиялъул гIаламат.\nСагитов ХIажимурад: «БукIунаро гьедин. Цо эбел-инсуца гьавурав кIиго вацасулги пикраби батIи-батIиял рукIуна. Кин абизе кIолеб, тIолабго мухъалъулго цого пикру бугилан? Церехун рищиял гьедин унел рукIинчIо. ГьабсагIат гIадамазул ихтияр гьечIо гIадамал рищизе, гьел рищиял руго гьересиял. Рищиялцин абизе кIоларо дида гьезда, гьеб жо буго физкультура. Цадахъ лъугьун кверал рорхиялда тIокIаб щибха абилеб?»\nРищиязда Дагъистаналда гIезегIан конкуренция буго, амма гьеб бихьулеб гьечIо, гьеб унеб буго мухъазул ва шагьаразул администрацияздаса ва парламентаздаса къватIибехун.\nРищиязда бергьизе ккани тIоцебе республикаялъул тIалъиялъул кумек тIалаб гьабизе ккола, гьеле гьеб республикаялъул кумек лъие щвелеб, гьелда сверухъ буго къеркьей. ХъахIаб рукъалъ цо хасав чиясда цIар чIван хадуб къеркьеялъул магIна гьечIо. Гьедин бицана «Эркенлъи» радиоялъе журналист Мусаев Мусаца:\nМусаев Муса: «Мухъазул ва шагьаразул бутIруз хIаракат бахъулеб буго бакIалъулаб парламенталде жидерго чи ккезаризе. Гьелъие кинабго административияб ресурсги хIалтIизабулеб буго. Гьеб иш бажарун хадуб, конкуренция лъугIула.\nАмма гьеб конкуренция буго росабазда, гьениб цо-цо мехалда кIудияб къеркьей унеб буго. Гьеб даражаялдаса тIадехун къануналъ нух къан буго республикаялъул нухмалъиялда дандбачIого политика гьабизе.\nЦойги жо, рищиязул къануназда араб соналъ хиса-басиял гьарун хадуб гIемерисезда лъалел гьечIо жидер ихтиярал ва гьел мекъи кколел руго ва къеркьезе жеги ругьунлъун гьечIо.\nТIалъиялъ гьелдаса пайда босулеб буго. Халкъияб мажлисалде рищияздаги гьединабго хIал букIине буго, ХъахIаб рукъал рищиязул комитеталда тIад кверщел гьабулеб буго. Амма цо гIезегIан финансовияб ва политикияб къуват ракIалдаго гьечIого гьоркьоб жубани сюрпризалги рукIине рес буго».\nБачIунеб соналъ Дагъистаналда тIоритIизе руго республикаялъул Халкъияб мажлисалде ва гьединго Россиялъул Пачалихъияб думаялде рищиял. Исана рищиял тIоритIана республикаялъул гIемерисел мухъазда. ТIолго республикаялда мухъазул бутIрул рищиялъул процесс лъугIизе буго ноябрь моцIалъул ахиралда.


Рохелго гъорлъ гьечIеб халатаб гIумру\n93 сон барай кIодол гIарац бикъун буго\n2 сон унеб буго Хасавюрт мухъалъул Шагьада росулъа 93 сон барай ХIажиева Умужатил жийго юкъизе бакIарулеб букIараб гIарац бикъаралдаса. Гьеб бикъарал чагIи ратичIин абун, гьелъул гIаразаялда рекъон рагьун букIараб такъсир гьабиялъул ишги къан буго, юкъизе гIарац гьечIого гьейги хутIун йиго.\n«ТакъсирчагIи щалали лъалеб гьечIолъиялъ, такъсир гьабиялъул иш чIезе тана», - ян абун хъвараб кагъат бачIун буго низам цIунулез Хасавюрт мухъалъул Шагьада росулъа 93 сон барай ХIажиева Умужатица жиндир гIарац бикъарал чагIи ралагьеян хъвараб гIарзаялъе жаваб хIисабалда.\nШагьада росдал гIадамаз бицухъе, гьезие кутакалда рокьуъкаб асар гьабун буго 93 сон барай ХIажиева Умужатил гIарац бикъиялъ, амма гьелдасаги квешаб асар гьезие ккун буго гьеб бикъарал чагIи ралагьизе полициялъ тIалаб гьабичIолъиялъ. Росдал гIадамаз абулеб буго полициязе къваригIун букIарабани, гьеб такъсир гьабурал чагIи ратизе кIвезе букIанин. Гьезул пикруялда, нахъасан вахъине чи гьечIей гьей гIадан такъсир чагIаз къварид гьайиялде тIаде полициялъги къварид гьаюн йиго, жиндирго «унтигун» гьей жийго теялъ.\n2013 соналъул 22 сентябралъул сардилъ, кватIараб гIужалъ, Хасавюрт мухъалъул Шагьада росулъа ХIажиева Умужажил рокъоб гьабун буго цIогь. 93 сон барай ХIажиева Умужат кколей йиго рагъул ва захIматалъул ветеран, гьелъ гIемер санал ралел руго Шагьада росулъ жийго жиндаго чIун гIумру гьабулеб бугелдаса. Гьелъул рокъоса, гъамасги бекун, бикъун ун буго, гIемерал соназ жийго хвелелде данде бакIарун букIараб 300 азаргоялдасаги цIикIкIун гъурущ.\nЖийго Умужатица бицухъе, гьеб цIогь ккелалде цебе, гьелъул рокъое ячIун йиго гьебго росулъа Хадижат абурай гIадан. Гьелъ гьелда гьарун буго жиндие къарзалъе 20 азарго гъурущ кьеян ва жиндица гьеб хеккого нахъги буссинабилин. Умужатица рахараб гъамасги рагьун, Хадижатие кьун буго гьениса гьелъ гьарараб гIанасеб гIарац, жий росуцоялда божулинги абун. Гьелдаго хадуб Хадижатил яс ГIайшатги ячIун йиго Умужатихъе 200 гъурущ гьарун. Бусада гъоркь букIараб дагьаб гIарцуда гъорлъаги босун гьелъухъеги кьун буго Умужатица 200 гъурущ.\nГьелдаса хадубго Ужумат гIансаги кIутIун Хадижатихъе ун йиго: «Дуе къарзалъ кьураб 20 азарго гъурущалда тIаса щай дуца ясалъе 200 гъурущ кьечIеб?»-ян гьикъизе. Хадижатица гьеб суал щибго кIвар гьечIого тун буго. Хадуб Умужатида ракIалде ккун буго, гьел кIиялго эбелги ясги, жиндир гIарац цIунараб бакI лъайзабизелъун жиндихъе рачIун рукIанин. Гьеб сордоялъ ккаралъул гьадин ракIалде щвезабулеб буго Умужатица.\nХIажиева Умужат: «Гьеб такъсир ккаралдаса ана лъагIелги цо чанго моцIги. Амма лъицаниги кумек гьабичIо дие, гьабизе ракIалдаги гьечIо. Дун йиго нахъа чиги гьечIей, лъилго кумекги гьечIей язихъай гIадан. 42 сон баралдаса росги хун хутIана дун гьесул лъабго бесдал лъималги хьихьун, гьесул васги вачIинчIо, щиб ккараб ян дида цехезеги, дицаго хьихьун гIезавурав вугониги. Дица щиб гьабилеб, хвалие бакIарараб гIарацги бикъун танин, дун сунде ва лъица гьанже юкъилей?»\nГьеб такъсир ккараб сордоялъ Умужат кьижун йикIун гьечIо. Гьелда рагIун буго гьелъул рокъоре жанире лъугьун рачIунезул иш. НуцIа щула гьабизеян яхъун, нуцIил кIалтIе гьел щвелелде жанире лъугьун рачIарал руччабазул цоялъ, гьей габурги ккун, гьей егулеб бусада бетIерги цузабун, кIалдиб чIортоги къазабун, шуризецин течIогун ккун йиго.\nУмажатица бицухъе, гьезие гIемер захIмалъун гьечIо гьей гьедин гьайизе.\nХIажиева Умужат: «Дун жакъа 90 сон гIумруялъул барай загIипай, лъимергIан гурони гьечIей, гьеб гIакъубаги кьун, дирго беразда цебе дир гъансиниса гIарац бикъулеб мехалъ , щиб гьабизе дида кIолеб? Щай дие кумек гьабулареб? Дун кие иней? Дида гьеб лъица бикъарабалиги лъала, гьел щал рукIаралиги лъала, амма кумек гьечIо, дир бикъараб гIарацги кьун милицабазул кIал чIезабун батилаха гьез».\nГьел руччабаз жийго чIвазе гурилан хIинкъарай эбелалда радал гурони гIадамазде ахIи базе кIун гьечIин баян гьабуна Эркенлъи Радиоялъе Умужатил яс МухIамадова Зумрутица. Жиндирго росгун ва лъималгун гьелъ гIумру гьабулеб буго батIияб росулъ ва жинца эбелин абулей Умужатиде тIаде щвезе ячIине къанагIатго гурони рес рекъолеб гьечо гьелъул.\nГьеб ишалда тIасан жидеца батIи-батIиял идарабазде хъварал гIарзабазул къадар анцIила щугоялдаса цIикIкIун бугин баян гьабуна Зумрутица. Хасавюрт мухъалъул полициялде, прокуратураялде, Дагъистаналъул Жанисел ишазул министерлъиялде, Россиялъул бетIераб цIех-рехалъул Комитеталде щун гIарзаби хъванила жидеца, амма щибго хIасил ккечIила. Жидехъе рачIарал жавабазда гьоркьоб бугила «ТакъсирчагIи щалали лъалеб гьечIолъиялъ, такъсир гьабиялъул иш чIезе тана», - ян абун.\nНижеца хIалбихьана гьеб ишалъул цIех-рех гьабулев вукIарав чи валагьизе Хасавюрт мухъалъул жанисел ишазул бутIаялда. Гьеб иш цебего къан бугин, гьанже гьелда тIасан нужее лъицаниги комментариял кьезе гьечIин абун, гьениб инкар гьабуна гьев цIех-рехчиясул цIар бицинецин.\nХIажиева Умужатица бицен гьабулел эбелгун ясаллъи гьеб лъугьа-бахъиналдаса хадуб росу тун буго.\nГIемерал соназ, рагъул ва захIматалъул ветераналъ, жийго юкъизе бакIарараб гIарац, гьелда щокъроб малги цун, бекун гъамасгун бикъарал такъсирчагIазе тамихI лъица гьабилебали жидеда кире аниги ва лъида цIеханиги лъалеб гьечIин абулеб буго Умужатил яс Зумрут МухIамадовалъ.


МахIачхъалаялда, “Европа” залалда, тIобитIана лъималазе сайгъат гьабураб “ЛъикIлъиялъул гъамас” абураб тадбир. Гьелда гIахьаллъи гьабуна батIи-батIиял районаздаса, шагьараздаса бесдаллъималаз ва Сириялдаги ГIиракъалдаги эбел-эмен хутIарал лъималаз. Гьеб…\nАхираб заманалда цIакъго гIемерлъун руго батIи-батIиял унтаби. Гьел тIаде рачIиналъе сабаблъунги ккола нилъерго квешаб хьвада-чIвади ва рекъечIел гIамалал гьари. Гьединаздасан ккола наркотикал хIалтIизариги. Гьайгьай, нилъеда…\nВехьасул хIалтIудаса захIматабги гIакъуба бихьулебги хIалтIи гIемер батиларин ккола. Гьава-бакъалъул шартIазухъ, сордо-къоялъухъ балагьичIого, хIалтIулел гIухьби кидаго рукIана ва жакъаги руго реццалъе мустахIикъал гIадамал. Гьединазул цояв…\nМахIачхъалаялда бугеб «Россия – дир тарих» музеялъулаб комплексалда тIобитIана канлъукъал ва беццал лъималаз рахъарал суратазул, гьез гьарурал ясикIабазул выставка-ярмарка. Къиматалъ реэдичIел лъималазухъ балагьун…


Бакъи (яс - рагъухъан)\nХъвараб къо: 2012-01-20 Автор: Ибрагим Ибрагимов Балагьана: 750\nАхIулгохIда рагъал лъугIун хадусел соназ гьунар тIокIав рагъулав гIуцIарухъан, вукIинесев рагъулав министр Д. А. Милютиница хъвалеб буго: «Кавказалда халатрахъарал рагъазул хIасилалда бихьиназул кьерал лъедерлъизе гьаруна. Росал чIван къороллъарал, вацал чIван бесдаллъарал бахIарчиял руччабаз жидерго чIварал бихьиназдаса рахъарал, гулбуз рорлъ–рорлъарал, биялъ релъарал гужгатал ретIунел рукIана. Щибниги хIинкъи-къай гьечIого гьел гуллиде ва хучдузде данде унаан, аслияб куцалда щияй магIарулалъул ярагъги квенчIел цIурал гьарчал рукIана ...», – ян.\nГьеб кьварараб ва согIаб заманалда гIолей йикIана кигIан хIасралъаниги вас гьавичIев КъурахIмайил тIоцеесей яс Бакъи (КъурахIмайил тIокIцIар букIана КъунахIа). Инсуца хIукму гьабуна Бакъие васазе гIадаб тарбия кьезе.\nКиналго ясазул гIадин кIилкIал разе Бакъил гIундул рорлъичIо, гьелда васазул гурони ретIел ретIинчIо, гьей кидаго васазда гьорлъ йикIунаан, гьарулел хIаял-расандабиги васазул рукIунаан. ГIолохъанлъул гIужда Бакъи ругьунлъана лъедон гlop бахине, чода гьунарал гьаризе, гIужда туманкI–таманча реIчIизе ... Къоло щуго соналъ росдал бегавуллъи гьабурав КъунахIаца хирияй ясалъе кьолокь басандулеб тIогьилаб юргъачу, ханжар, хвалчен (гьеб жакъаги нахъе цIунун росдал музеялда буго), биун тIурабгIанги гьелда рекъараб гужгат, хурайсен тIагъур босун букIанила. ЧIухIараб ретIел ретIарай, щват бугеб лагаялъул ва берцинаб гьумералъул Бакъи сверухъ росабалъго машгьурлъун йикIана. Араб гIасруялъул 70-абилел соназ МелъелтIаса ригь арав чи Михъал чIахIияв ГIумарица бицунаан ЧIиркъатIаса Бакъи ячIиндал МелъелтIа унго-унгоял къецал тIоритIулаанилан. ГьитIинаб къоялдаса нахъего къаркъала куцарай Бакъица киналгIаги къецазда чIел босулеб букIун буго. Цо нухалда Шурае чода уней Бакъи цо рекIарасда хадуй гъун йиго. Шагьаралде щведал гъов нухлулас бицун буго цо ЧIиркъатIаса гIолохъанчи хадув гъун, жив гьесда цадахъ вачIанин. Бакъи чIужугIадан йикIиналде щаклъунцин гьечIо гьев.\nЧIиркъатIаса ригь арал гIадамаз бицунаан АхIулгохI бахъун хадуса, тухумазда, гIагарлъиялда, эбел-лъималазда гьоркьоб магIишат сабаблъун дагIба-рагIи гIемерлъанин. Масала, ДихIимал ГIада абулей гIаданалъул кинабго гIагарлъи АхIулгохIда тIагIун, гьезул ах-хур алде буссун букIун буго. Гьей хвараб мехалъ гьелъул буголъи васазе щун буго, ва гьелдаса нахъе гIемерал соназ вацазда гьоркьоб дагIба лъугIун гьечIо. Гьеб заманалда ЧIиркъатIа дибирлъун ЛъаратIаса Жамалдин вукIун вуго. Рузманалда вагIза гьабулебгцинахъе гьес ракIбекун ахIулаанила: «Ле, чIеркъ! Нужехъа бажарунин абун АхIулгохIда бетIергьби тIагIарал хурзал ккоге! ГIадан хIакъир гьавуге! ГIадан хIакъир гьавурасда хIакъираб къо чIелин буго хIадис».\nГьанир ракIалде щола Игьалиса Беццав Чупаласул гъваридаб магIнаялъул рагIаби:\n... Квешлъиялъул хур бекьун бечелъизе лъугьунге,\nГьелдасан ургъел гуреб, ахир дуе щоларин.\nЩиб рохел бачIаниги чIухIи ракIалде ккоге,\nДуда лъачIого балъго балагьги бачIунебин.\nКъунахIал ЧIиркъатIа тушман вукIинчIо, тушманлъи ккана гьесул боцIи сабаблъун, гьебги жиндирго кIудияв вац ГIабдулатIипилгун. Вацазда гьоркьоб тушманлъи бижизабула гьезул лъудбуз, ГIабдулатIипил чIужу ХIурия Аргъваниса, КъунахIал чIужу Халумеседо ЧIиркъатIаса йикIана. Вацазда жидерго лъудбузда гьоркьоб гьуинлъи бижизабизе кIвечIо. КIиябго хъизаналда гьоркьоб замана анагIан цIа гьелегьунеб ва гучлъулеб букIана ва вацаздеги гьеб рокьукъаб унти бахунеб букIана. КъунахIаги ГIабдулатIипги дагбаялда ругеб мехалъ гьелъ сунде рачунелали бичIчIарав гьоркьохъев вац Солиманица жиндирго рокъореги ахIун гьезде абунила: «ХIурияца мунги Халумеседоца гьавги цIадаре рехулел руго. Нуж росдада суричIого вацал гIадин рукIа!» – ян.\nКIиявго вацасул жидее гIунги тIокIабги бечелъиги букIана, гьелъие хIужалъун цоги биценги рехсон тезин. МелъелтIаса ГIабдусалам абулев бечедав чи, чIекъдерил магIарде гIиги щвезабун, гьениб сордоги бан, вачIун радалго росдал годекIанив вукIун вуго. ТIаде щварав КъунахIаца хъваш–баш гьабун хIажат цIехедал, жиндирго гIемераб гIиядаса пахрулъарав мелъелтIисес абун буго дургун бечелъи багъизабизе вачIанин. Гьоболасул рагIи рекIеда хIунчаниги, сордо базе рокъове щай вачIинчIеван гьикъун буго КъунахIаца. Сордо дица магIарда банин гьоболасги абун буго. Жеги дида бихьичIеб магIарда дуца сордойищха базе ккарабин КъунахIаца асго гIадаб чIухIараб жаваб кьун буго. Гьелъул магIнаги букIанила дир магIарде битIизе гIи гуребги, гьелда цадахъ ритIизе ва ккани сордо базеги чагIи ругин абураб. Гьеб рагIиялъе ГIабдусаламица мун бергьана КъунахIайин жаваб кьунила.\nКъунахIаца цIар арал цIулал устарзаби Харахьиса МухIамадги ГIоротIаса ГъазимухIамадги ккун росулъго чIухIараб кIитIалаяб мина банила. Минаялъуре рахъун гIемер заман иналде ГIабдулатIипица КъунахIаде абунила нилъ дурцазе гьундул разе ЧIикIаса ПарзулавгIан бечедал чагIиги гурелъул, кIиабилеб тIалаялда жиндир цо вугев васада рукъ кквезе тейин, гъоркьияб тIалаялда дур ясал Бакъиги Чакарги гьинелин абун. Гъоркьгоги авгун лъикI гьечIев гьитIинав вац ГIабдулатIипица гьумер битIун жинде гьедин абидал, вас гьечIев жиндие квешезе абулеб жойин кканила КъунахIада гьеб. Дур васазухъ кьолел ясал гьечIин жиндирин къокъаб ва тункараб жаваб асги кьунила.\nЦо къоялъ, гъоркьа тIаде вачIунев ГIабдулатIипги тIаса гъоркье вачIунев КъунахIаги, къотIнор дандчIван руго. КъунахIаца щибго кIалъачIого: «УхI!» – анги абун гужгат рекъезабун буго. Дун сан гьавичIогогIаги гуревищ мун ухIдулевинги абун, ГIабдулатIипица КъунахIада ханжар чIван буто ва гьелъ КъунахIал бохалъул ракьанда бугеб кIудияб бидурихь къотIун буго. ТIаде ккарав КъунахIал рахьдал вац Аваласул ГIалистаница тIаде цIалун вахъиналде гьесул pyxl босун буго. Рукъалъул къадал гьаргьадулеб гIоди, мокърукь бакI бахъулеб гIадаб магIирукъ, росдал руччабаз гьарулел ракI бекарал магIаби... Гьеб букIана 1919 соналъул ихдалил ахир.\nГIемерал къварилъаби рихьараб росулъ лъиде щиб абилебали лъалареб, тушманлъи лъилгун кквелеб, рецIел лъидаса босилебали лъалареб питна гьеб къоялъ гурони бихьичIо. ЧIван росдада цеве лъуна гIорхъи тун жамагIаталъ адаб гьабулев, 25 соналъ бегавуллъиги гьабун жидер мурадал цIунарав чи, Бакъи «васлъидал», гьелъ магIирокъоб бер биччичIо. Гьелъ росдал агьлуялъе ва гIагарлъиялъе сабру кьолеб букIана вацас чIварав вацасда хадур гIодизе кколарин. МагIирокъоса гIадамалги ун, жидерго эбел-яцал хутIараб мехалъ ургъел бикьизе ва рецIел босизе вац гьечIей Бакъица гирулаго магIугун инсул жаназаялдехун абула: «Огь, пакъир дада, гъарин дада! Нижеда лъалеб гIайиб кидаго ккечIев дада! Гьаб къо кIочани ва рецIел босичIого тани, хIулагиха дир къунщби». Гьелъ къунщбуздаса тIун чанго рас инсул жаназаялде тIаде реххула. Инсул жаназаялда цебе Бакъица рецIел босизе гьа бана ва гьеб тIубай гIицIго заманаялъул иш букIана. ГIадамазда йихьулеб бакIалда яхI гьабуниги, жийго йигеб бакIалда Бакъи гIемер гIодулаан. КъунахIахъ гIодуларев чи росулъ вукIинчIо. Гьале гьитIинав вацас кIудияв чIвай хIехьезе ккарай гьезул яц МахIмутIил Узул магIу:\nХъахIилал зобалго къиркъидичIодай,\nДуе хIиллаялъе гьев ургъулелъул?\nДуда ханжарги чIван борохь унелъул?\nРокъор ратанщиназ хъулухъги гьабун,\nБеццав ГIалиласул тIахьалги цIалун,\nГIелму босизеян нижеца тедал,\nБосун букIун буго ХIуриял таврат.\nНолъ дица гIадинан рогьаги сордо,\nКваранабаб квералъ квегIабги къотIун.\nЖакъа дие гIадин рукIкIаги дунял,\nГьитIинавав вацас кIудиявги чIван.\nXlyp гIайиб букIинчIо КъурахIмайида\nБоцIи къварагIунин чIван рехун тарав.\nКъурахIмайил хъулби хъахIилаллъидал,\nХиял лъун рагIула гьел тушбабазул.\nАбун бачIунаан гьел хъахIбабаца\nЖалго рахъинилан гьесул хъулбухъе.\nВаллагьи щолареб гьезие боцIи,\nЩолеб гIадат гьечIеб гьеб тушбабазе.\nГьацIулъе цIам балел мацIихъабаца\nМацIал гьарун гурищ вацал чIва-чIварал.\nЦIанда борохь балел гьал хъахIбабаца\nГьусун тIаде гъуна гьагав цо гIабдал.\nЯкъубил васаца Юсуп гIадинан\nБасра гьавуна мун инсул цо васас,\nТIокIав жидедаса мун лъугьунилан\nЖахIда цIикIкIана дулъ тIулил вацасул.\nЗоб гъугъан гъегъ баги эргъвендериде,\nГъогъол гIанси тIеги мацIихъабазде,\nВай мацI гьабуразде, цIогь гьабуразде,\nСардилъ тIаде рахъун цIаял гъуразде.\nАнцIго буго, ясал, исхъали чухъа,\nЦо-цоккун рикьила эргъвендерие.\nНусго буго, ясал, махIсаби-калуш\nКъватIир рахъунелъул хьит щоларезе.\nМахх къотIулеб чаран, чи холеб загьру,\nЧиякьа къунали вачIунароан.\nКъуръанги хIадисги хIайран батила\nКвешав рахIманияс басраги гьабун.\nДуда кьабуниги, кьабичIого лъикI,\nГьитIинав вацасда гурхIун ватила.\nДуда тунканиги, тункичIого лъикI,\nАдабалъ тун вуго, инсул васлъидал.\nДирни гIайиб буго жамагIаталде\nТазият лъечIелъул ав КъурахIмайихъ.\nГурхIизе бачIуна дир чIекъдерида\nЖалго жидедего зигара балел.\nЛъицадай хьихьила нилъер жамагIат\nУмумуз жидерго лъимал гIадинан?\nКъоло щуго соналъ росу хьихьарав,\nУнго кIоченадай мун гIадамазда?\nРелъедаги канал хъулбузда жаниб\nХъахIилаб накIкI буго дир КъурахIмайил.\nДур чуял хьихьулел цере бахчаби\nЧIунтаги, я Аллагь, гьав дир вацасул!\nЗодой мали чIвалел чIухIарал вацал,\nЦоцаца гьелги чIван къваридго йиго.\nЧIухIдае хьихьарал азнавурзаби,\nГьелги гIадада хун гIадаллъун йиго.\nЯккизе къасд буго дир къватIиехун\nКвер кьолеб бакIалда щал ругояли.\nЩвезе бокьун буго бидуласухъе\nБидул цIурал кверал рацIцIун ругищан.\nМагIирокъоса рахъун МахIмутIил Узуги элъул яц ПатIиматги ГIабдулатIип вихьизе гьесул доре анила. Гьесул чIужу ХIуриягун гьел барщун кIалъаларел рукIун, ГIабдулатIип къватIиве ахIанила. Вац чIварав ГIабдулатIип гIадамаздаса нечон жанив чIун вукIанила. ГIодилаго яцал рачIиндал, бицине жо тIагIарав ГIабдулатIипица гIодобе къулараб бетIер эхеде борхулеб букIинчIила. Узуца гIодилаго магIил рагIаби абула:\nЩалараб гIелмудул цIадал лъин лълъваяв,\nКин кIвараб вацасде ханжар бахъизе?\nГIабдулатIип, ккараб вахIшияб гъалатIалъул бакIаб гьир баччизе кIоларого гIадин, къулухъего рокъове тIерхьун анила ва гIемер къоял иналде росулъа тIагIанила. Бицунаан гьев Болъихъ гьоболасул дова вугилан.\nИнсул садакъа гьабуралдаса нахъе Бакъи рокъое юссуней йикIинчIо. РахIат кIочана гьелъул юргъачуялда, хIалхьи лъугIана ратIлида рекъарал багIарал чакмаби ретIарал Бакъил хIатIазул. ГIемерал васазда анищазулъ ва чанги гIолиласда макьилъ цее тIамулей йикIарай Бакъи, кьогIаб къисматалъ къисас босизе ахIулей йикIана. Вокьулев инсуца «дур васазухъ кьолей яс гьечIин дирин» абурал рагIабаз гьей тушманасе ишалъулаб жаваб кьезе тIамулей йикIана. БачIараб балагьалъ къуркьизайичIониги, Бакъи хисун йикIана. Берцинаб гьелъул гьурмадаса гьими лъугIана, къисас босизе бугеб таваккалалъ гьумер дагьаб согIаблъун, бахIарчилъиялъул дангъва рещтIараблъун лъугьинабун букIана. Къварилъи чиясул хIалбихьизе бачIунин абула. Бакъида кIвана каранда бухъардулеб ццинги, ццидаца ургьиб гьелегьинабураб гьалагаб цIаги балъго цIунизе.\nВац чIварав ГIабдулатIип. Болъихъ кIиго моцIалъ чIезеги гьавун, виччан вачIарал къоял рукIана гьел. Дие нух битIагиян гьарейин эбелалдаги абулаго, ретIун буртинагун Бакъи кавудахъа къватIие ана. Кидаго ракIчIарал галаби росулаго уней Бакъил рилълъиналъулъ цо кинабалиго бицине лъалареб хиса-баси бихьарай эбел Халумеседол ургьиб цIа рекIанила ва черх сорозе лъугьанила. Цо щибалиго балагьулел гIадин хурайсен тIогърода гъоркьан жендулел гьелъул беразда гъутIбузда гьоркьосан ахикье тIерхьунев бидул тушман имгIал вихьанила. Нахъасан речIчIизе Бакъие къабуллъичIо. Ахикьа тушман тIадвуссинегIан соролеб черхалъе сабру гьарана. КватIичIого, тIадал гулги къвалакь ккун, ГIабдулатIип гъутIбукьан ваккана. Гьев аскIове щолаго Бакъица буртинаялда гъоркьа туманкI къватIибе бахъана. Гъуждул сородулел рукIун, ишан босизе гьелъухъа бажарулеб букIинчIо. Гьав имгIал гуревги, эмен чIварав тушманги вукIин лъаларогойищ нуж сородулелан абун Бакъица хIанчIараб жиндирго гьажалдаса би бецIцIулеб букIана.\nКьвагьараб тункIил гъугъаб гьаракь росулъго тIибитIана. Ццидаца хIаладаса ятIа гьаюрай Бакъи дагьай алхана. Лъукъарав ГIабдулатIип аскIоб букIараб Баширил рагьдухъе кIанцIизе хиялалда къадахъа тIаде харулев вукIана. «Доб къойищ, имгIал, жакъа къойищ?» – ан абулаго Бакъица нахъеги кьвагьана, хвалилаб гулла щварав бидул тушман къедаса гъоркье вортун гьалда цеве тIивитIун лъуна. БукIараб бакIалде буртинаялде жанибе туманкIги ккезабун Бакъи Макъачиласул ХIажимурадил минаялъуе лъугьуна. Гьезул щивниги чи рокъов ватуларо. РецIел босизе щун мурад тIубарай гьай къечалъ ургьий юхIулей йикIана. Рагьда батула гьойдуе тIураб чурул цIураб раса. Бакъица лъикI хIохь бан чури гьекъола. Гьеб букIана 1919 соналъул роол ахир. РецIел босун хадусеб къоялъго Бакъи Болъихъе диванханаялде уна.\nБаян: 1934 соналде щвезегIан Дагьистаналда Совет хIукуматалъул суд букIинчIо. ХIалтIулаан шаргIияб суд – диванхана.\nБолъихъаги гьей Шурае диваналде йитIула, гьениб букIана Дагъистаналъул тахшагьар 1922 соналде щвезегIан. Тахшагьаралъул диваналда рецIел боси битIараблъун рикIкIуна, Бакъие жийго цIунизе хвалченги таманчаги кьола ва цIодорго хьваде, лъиданиги божугейинги абун рокъое йитIула.\nГьеб заман жеги Дагъистаналда хIурият щулалъичIеб заман букIана. Бакъица бид йиххун росу тезе ккола, щуго моцIгIан заманалъ Хъараний инсул гьобол Жалилил ХIажил бакIалда йикIуна. Хадуб, лъагIелгIан заманаялъ, ЦIобокьа гьобол ХIажияв Дадал гъоя йикIуна. Гьелдаса хадуй росулъе тIадюссиндал гIадамаз Бакъил кутакалда къимат гьабулаан, кина-кинавниги бихьинчияс борхулареб къо борхарай яс хIисабалда. ЧIиркъатIаса цIар рагIарав речIухъан ИсмагIелица Бакъил лъай–хъвай гьабунила машгьурав революционер Унсоколоса МахIачилгун. «Ярагъги борчине, чуги рекIинейин мун инсуца васлъун тун йикIарай», – ян абулаанила Бакъиде гIадамаз.\nГIемер ЧIиркъатIе щолев вукIарав ХъахIаб росулъа МахIмудица чIекъдерил ясазде чанги кучIдул гьарун рукIун руго. Бертин яги гвай бугебщиналъуб, гIадамазул гьари къабул гьабун, Пашал МухIамадица гIемер ахIулеб букIун буго Бакъиде гьабураб кечI. Гьеб кечI ракIалда бугоан умумузул тарих ва адабият жинда лъикI лъалев ва жиндицагоги цо–цо саринал хъвалев ГIалил Солиманида. Гьес ракIалдасан бицун хъвараб МахIмудица Бакъиде гьабураб кечI буго гьаб:\nБиялъул фатхIаян хIухьелги угьун,\nХIакъикъат битIилин зодил бакъуде.\nКъапалъул касраян керенги чучун,\nЧорхол сирру кьелин сардил моцIрохъе.\nДур цlap ахIизеги хIал кIоларого,\nХIарпул авалазда ахIаби рана.\nХIисаб гьабулаго ракI цIоролелъул,\nЦIаралъул ахиран хапелев вуго.\nБaxlpy Къулдумалъул тIинуялдаса\nТIаде жавгьар цIалеб цIорол машина.\nЦIорол минабазде мокърукь биччараб,\nБагьа тIадегIанаб гIурччинаб минар.\nГIезегIан квелъ бачIеб кепаб гугьунтай\nКаторгалъун лъвана вижараб росу.\nКереналда расен меседил мокъокъ,\nБакъги гьурилъана мун лъаралдаса.\nКъун тIагIаги гIорал, тIерхьаги иццал,\nТIинда баккараб тIегь тIун нахъе босзе.\nТIири хутIугеги ралъдал тIиналда,\nДир тIул-ракI бекараб жавгьар бихьизе.\nДир рукьбазда жаниб рокьул кор буго\nКидаго боркьараб, бикьиго гьечIеб.\nГьинал ракI бихьани, хьагилан ккола,\nГучалда гьалдеялъ гьогьомулареб.\nКинабго хIутI-хъумур хIатIида ккола,\nБакъи къокъунелъул къулгIадул кIалтIе.\nМокърукье накъищал, къеда махмарал,\nКеп нахъ буссунаро свердунин абун.\nКиналго къиралал къачIан боялгун,\nКьалде рахъун руго, бергьарасеян.\nГьоркьосанги ваккун, кьурун михъалгун\nКьерда дунги вуго, данде вахъине.\nГьаваялда лочнол милъир хъваниги,\nБахъараб хвалчадуй чиго щоларо.\nРукъ щай къачIан бугеб байтуллагь гIадин,\nБертаде къачIазе къасд лъунцин гурищ?\nКъайи щай гIуцIараб гIарцул тахида\nХункар–короласул тепси гIадинан?\nБерзул нур босулеб каравотазде\nКинав къираласул къачIан вугев вас?\nГIарцул накъиш бугел навсарашазде\nБасандизе щунгъар щун бугищ дуе?\nЗабру меседилаб ингилис месед\nСардал рогьараб куц кин цIехолареб?\nКъараб катан хъахIай хIавраазул хан,\nХалилат ятани, тоге туризе!\nХIалимаб дур гьурмахъ, гьуинаб рагIухъ\nГIекколеб тIулалъул тIваркъи букIуна.\nТIеренал килщазухъ, кагьру гъуждузухъ\nЖаниб ракI гьалдолеб гьаракь букIуна.\nКочIолъ ратулел цо–цо ричIчIуларел рагIабазе баян:\nФатхIа – «а» гьаракь лъугьинаби.\nКасра – «и» гьаракь лъугьинаби\n(тIоцересел мухъазда поэтас «Бакъи» бачIинабун буго).\nМинар – лажбар.\nEaxlpy къулдум – гIараб мацIалда Красное мореялде цIар.\nБайтуллагъ – Аллагьасул рукъ.\nТепси – кванил цIураб стол.\nНавсарашал – хIулидул къандалъаби.\nХIавраазул – хIурулгIинзабазул.\nХалилат – гьудул.\nКагьро – янтарь.\nИмгIал чIварай такъсирчIужу хIисабалда Бакъи МелъелтIа надзоралда йикIуна. Гьений йигей гьелъ МахIмудиде кагъат хъвала. ТIадехун рехсараб гIадинаб кечI жинде гьабурай бокьарай ясалъги хъвалеб букIун батила жинде кечI гьабурасде кагъат. КьогIаб къисматалъ кIвекIулей, къоринибе ккараб микки гIадин йигей Бакъи, эркенлъуде нух балагьулей йикIуна. Кагътида Бакъица МахIмудида бицунеб букIана жинде тIаде гьадинаб къоги ккун бугин, хъизан гьечIев чи мунги вугелъул, магьариги лъун жийги ячун цо рахъалде тIагIине МелъелтIе вачIайин. МахIмудица жиндирго росуцояв ГIусманил МухIамадида кагъатги бихьизабун, гьарула жиндир иш рукIалиде ккезабизе кумекалъе МелъелтIе вилъайин. Гьелда разилъун, ГIусманил МухIамад МелъелтIе уна. Унаго гьес Лъанлъариса гьоболасе кьезе цIибилги босула. МахIмуд абуни, Сагърив цо гьудулги данде чIван, гьевгун гьекъолдула, гIадалъе цIа бахарав чиясда кидаялиго Магьдил МухIамадилгун букIараб илбис ракIалде щола. Жив къасдеялде МелъелтIе щолин, мун цеве-цеве айин ГIусманил МухIамадидеги абун, МахIмуд Игьаливе Магьдил МухIамадихъе уна ва гьениб гIажал батула. Иш тIаде босарав ГIусманил МухIамад живго ккана МелъелтIе. Гьекъел огьо-гьоялда лъугIулин абула магIарулаз. Хвалил ругъун щварав МахIмуд туртитIа лъун инсул росулъе восула, гьесул тIогърол сукIиниб лъун Бакъил кагъатги букIуна.\nБакъил ахирисеб божилъи ва анищ гьелда къокълъула. ЛъикIго умумузул тарих лъалев ЧIиркъатIаса Саратил МухIамадица бицунаан лъукъарав МахIмудица килщица хIуралда хъван букIун бугин Магьдиласда гIайиб гьечIин, рецIел босулайин рукIунгейин. Цоги чиги чIван 10 сон туснахъалдаги бан Магьдил МухIамад хведал гьесул руччабаз:\n«ЦIулакьо чIвалеб гlep гIарцул гьабурав. ГIеч бетIизе гарас меседил чIварав», – ян игьелдерие хасиятал пасихIал рагIабиги абулаго гьев ахирисеб сапаралъ нухда регIула.\n(Лит. Дагъистан, №2. 1990 с. 57–59 гьум.).\nЦо сордоялъ жиндирго рокъой юкъарилей йикIун йиго Бакъи, кидаго гIадин аскIоб туманкIги лъун. Тохлъукьего тункIил кьвагьи бахъуна ва Бакъида хьолбохъ къеда гуллица лъалкI тола. Бакъица хехго чирахъ бегизабун канлъи свинабула ва гьелда рагIула ахикьан тIурулев чияс гъурулеб цIоросаролъил хIубазул гьаракь. ГIадамаз бицунаан гьеб хIалтIи гьабурав чи вукIанин Бакъи чIвазе ХIурияца балъго рокъов хьихьарав ГIочIлоса ХIосен. Гьелдаса хадуб гьес Бакъи юхIизе КъунахIал минаялда цIа гъун букIанинги абулаан. Гьеб нухалда Бакъи я цIеца юхIун гьечIо, я гуллица йосун гьечIо.\nБакъил яц Чакарица бицунаан эбелгун цадахъ кьижулелъул Бакъил къаданиса туманкI ва жиндир къвалакьа таманча камулароанин.\nЦо чи хвараб магIирокъоб ГIабдулатIипил яс Чакарица жиндирго инсухъ магIо гьабунила:\n«ХъахIбаца чIван хварав хIасратав эмен», – абун.\nГьелъие жаваб кьезе Узуги кватIичIила:\nНуцIа къиркъидичIей, къоно гьанкIечIей,\nКъвал цIун хIетги босун бокьое инчIей,\nКъунахIа-ханасул Бакъи меседо –\nРагIи рекъеладай Бакъиде абун?\nКъехIабаца ккураб гьаракьги босун\nБахъанин цIохIама гьанжи гьагIизе.\nРос вокьуларого кьур-кьулей йигей,\nКьан халат яхъанин магIу гьабизе...\nХадуб щиб Узуца абилеб букIарабали нилъеда лъаларо, Чакар гьелда тIад речIчIула, цоцазул рас бетIулеб, гьурмал хачалеб рагъалъ магIирукъ биххизабула. Бакъил тушбаби гьелда нахъаса ричIулел рукIинчIо, амма щибаб нухалда Бакъида гьезул къорикьа йорчIизе бажарулаан. Къуваталдалъун Бакъидаса бергьинчIо тушман, бергьана макруялдалъун. Гьеб ккана гьадин.\nИдирис жиндирго ах лъалъалев вукIана, гьебго заманалда гьесдаса лъикIаланго добегIан бугеб жиндирго ахикь хIалтIулей Бакъиги йикIана. Бакъица чIварав ГIабдулатIипил гIагарай гIаданалъ, Идирисида нахъасан лъим Бакъил ахикье бегула. Лъалъадулаго лъим къиндал, лъеда хадув арав Идирисида жиндихъ букIараб лъим Бакъил ахикье бегун батула. Хурул рагIалда йигей Бакъида жиндир ахикье лъим бачIун букIинцин лъалароан. ГIабдулатIипил гIагарав вукIиналъ, гъоркьгоги Бакъилгун тушманлъиялда вугев Идирисида дида нахъасан лъим щай бегарабинги абун Бакъил горболъ бел кьабун буго. Тушманасде бугеб ццидаца унти кIочарай Бакъица, хъантIан кидаго рачлихъа камулареб хонжроде квер бегьула, амма гьеб лъалиниса бахъун бачIунаро. Ахирисеб нухалъ чархида ккун хадуб бацIцIинчIого, биччилаго лъалиниб къазабураб гьеб, кьавуялъ лъалдехун рекIинабун букIун буго. Хонжрода квал-квалей Бакъиги йихьун, гьелъ ханжар бахъани жиндир къоял лъугIулеблъи лъалев Идирисица хех гьабун Бакъида кIицIул тIатIала ханжар къазабула. Хун йигин тун, бида ецIцIулаго, туртида лъун рокъое йосулей Бакъица Идирисил рукъалда аскIоре щвараб мехалъ ахIула: «ГIай хъахIба Идия! Гьадин хвелин ракIалда букIинчIоха. БетIергьанасул хIукму адин букIун буго!» – ян. КIалдиса бидул полопги пунхъулаго, хварайин тарай Бакъил ахирисеб хIохьелалъ хъир-хъириялда тушманасде гьабулеб калам рагIидал, риххун хутIарал гIадамал гIодоб турутги лъун, гьабизеги абизеги жо лъаларого палгъан хутIанила.\nБергьарав ругъназул устар вукIанила ЧIиркъатIаса Чукил ХIажихIма. Гьес лъабго сордо–къоялъ аскIоса вахъинчIого къачIала Бакъил ругънал. Амма лъабабго къоялъ тушманасул ругъназ кутакалда гIазаб чIамизабурай бахIарчияй магIарулай ункъабилеб къоялъ абадиялъго къанщула. Гьеб букIана 1924 соналъул рии. Тарихалъулъ гIелазе мисаллъун хутIана кьогIаб къисматалъ бахIарчияб гIамал куцарай, тIокIай жинда релълъарай Дагьистаналда йикIинчIин абизе бегьулей бахIарчияй магIарулалъул бицен.\nИдирис Болъихъ жанив тIамун вукIуна. Гьесда цадахъ туснахъалъув вукIуна Гъадариса Уллубийги. Бакъил эбел Халумеседоца мухьдахъ чиги ккун Идирисие туснахъалде загьру ккезабула. Идирис туснахъалда хола, цадахъ вукIарав Уллубиеги бутIа щун, гьев 18 къоялъ гIазабги чIамун хола. Болъихъ туснахъалда хварав Идирисил жаназа ЧIиркъатIе гьакида босулаго нухда гIемер заман баялъги, роол заман букIиналъги гьелда махI бахъун букIанила. Хобалъубе унеб жаназаялда хадуб Халумеседоца ахIанила: «Гьаже яхъа тIаде, махIцарай хъахIба Иди!» – ян.\nАргъваниса машгьурав журналист ГIабдулатIип Шамхалов I924 соналъ Москваялда\nцIалулев чи каникулаз росулъе щола. Бакъил хабар рагIарав гьес, гьеб бицуна осетиназул\nхъвадарухъан Дзахо Гатуевасе ва гьевги жиндаго цадахъ Аргъваниве вачуна. Гатуевас\nАргъваниб щуго къо бала букIинесеб хабаралъе яги тIехьалъе къваригIине бегьулел хъвай-\nхъвагIаял гьарулаго. Бакъил лъугьа-бахъиналъул цо-цо хIужаби мухIкан гьаризе\nШамхаловас Аргъваниве ахIула ЧIиркъатIаса Зирарил КъурахIма. Гьев вукIана магIарул\nлитератураги лъалев, кучIдул хъвазе гIураб гьунарги бугев чи. Рехселин КъурахIмайил\nсариназдасан цо-цо бутIаби.\n...ТIолго манакъибалъ магIил аят лъун,\nМугIрул бисалъухъе хъвалин рисалат.\nСамаул гьорода гьарун тIад бухьун,\nБерзул канлъиялде битIизин салам ...\nШамхалов ГIабдулатIипие гьес сайгъат гьарурал мухъал:\n...ХъахIилаб зодихъан хIинчIлъунги воржун,\nЩунни вукIана дун гьудуласухъе.\nГьорол каралъ босун салам бачIиндал,\nСордо биххун щвана Шамхаловасухъ.\nЩибал къварилъаби, кинабго ургъел\nКъокъидасан рицун кодоре кьуна.\nЗодир цIвабзазулцин харбал рицана. ЧIалгIун дуниялгун чIегIер барав дий ЧIаго алжан щвана Шамхаловасухъ ...\nГьев махщел камилав рагIул устар хIалтIулев вукIана росдал советалъул секретарьлъун ва 1933 соналъ хвана. Гьев росдаего хирияв инсан ракIалдаго гьечIого хведал, ЧIиркъатIа вукIарав Ингишоса Гудил ХIажихIмайица абурал рагIаби:\nХъахIаб кагъаталде килщал хIадурав\nСекретарь камидал кинан рукIинел?\nКъечедал лъим гIадав хIукуматалъе\nМугIалим къанщидал къварилъана ракI.\nМашкIид, къулгIаялъул щибдай букIина,\nГанчIил къанабакье мун лъвараб мехалъ?\nТушман вихьаниги яхIалда чIчIарай\nХерай эбелалъул ана ракI бахъун.\nГьазул тухумалъул тамада гIадав\nТана ХIасандибир хадув валагьун,\nМугIалимзабаца мадрас къан буго,\nКъурахIма гьечIого рагьиларилан.\nАргъваниса ГIабдулатIипицаги ЧIиркъатIаса КъурахIмайицаги бицараб хабаралъул ва щуго къоялъ Аргъванир гьарурал хъвай-хъвагIаязул кьучIалда хъвараб буго Дзахо Гатуевасул «Гага-аул» абураб Бакъилги чIекъдерилги тарихияб къиса. Гьале гьениса цо-цо кескал: «Гагааул росдал ракьалде нилъер эраялдаса цебесеб VII гIасруялъ авлахъалдаса гочун рачIарал гIадамал чIана нохъазда. Рана гургинал рукъзал. (Гатуевас жиндирго къисаялда бицунеб тайпаялъул рукъзазул хутIелал ратула чккъдерил Урку, ХIаритани, Гьизани, ТIалулъ, Чандири, Эдерха кулабазда). ЦIулал щурмаз, хьухьун гьарурал гьагьаз, чундузул тIомазул гьарурал гордазул кварчIабаз баччана хурзал гьаризе ракь. Росдаца хIалтIи гьабулаан ургъун. ГIакълу, малъа-хъвай бугеб бакIалда рагъ-кьал букIунаро, киналго ращадаб бакIалда бахиллъи, ццин букIунаро...\n... ХIанчIазул цIураб хьиндалазул жаниблъи гьалдолеб хьагалда релълъана ццидалги рокьукълъиялъулги цIун. Чияца эмен чIварай бахIарчияй Бакъица, кигIан захIматаб къо тIаде бачIаниги, гIадамазда бихьулелъуб магIарулазе хасиятаб сабруялъ тIалъи босулаан ...\n... Пири пирхи хисун букIана щибаб къоялъ гIадин цоцада лъолел цIаяз, гъугъади – тункIихарил махIалъ, рогьо – мискинлъиялъ, намус – хIелхIелалъ, рекIел гIатIилъи – зулмуялъ, бахIарчилъи – хIинкъиялъ, загIиплъи – такъсираз, гIакълу – ццидаца ... ... Эмен чIвараблъи лъарай Бакъица бухIулеб мацI бахъана чвахулел магIил гараз цIорозарурал ракъварал кIутIбузда. РакIалде щвана рукъ гIадамал рачIиналде бакIаризе кколеблъи. Гулгуналъуса хьвагIезабун лъим щвана гIемер мехалъ жул–цIилицI бахъичIеб азбаралда. Рукъалде бачIараб къварилъи бичIчIулареб басиялъ хIеренаб гьумер лъуризе гьабуна ясалъул недегьал кверазда...\n... «Кьеларо, валлагь, имгIал, дуе гьекъезе лъим! Дуца кьурабищ гьеб холеб мехалъ дир инсуе?» – ян дуда абизе кIвеялда ва «Дуца битIараб гьабуна, дир яс. Дун дуда тIаса лъугьарав вуго», – ян вахIшияб ритIухълъи бугеб жаваб дуеги щвеялда лъида божизе кIвелеб?! ... ».\nРагIул устар Гатуевасул къисаялдаса цо–цо бакIал рехсана нагагь «Гага–аул» цIализе кIвахIалав чи ккани, Бакъил лъугьа-бахъинги хабарги данде кквезе бигьалъиялъе. Аргъваниса ГIабдулатIипил къисмат 30-абилел соназул цогидаб интеллигенциялъулалдаса батIияб букIинчIо. ГьечIел гIайибалги гIунтIизарун гьев 9 моцIалъ МахIачхъалаялъул следственный изоляторалъувги кIвекIун, 1933 соналъул 5 январалда Беломорско-Балтийский канал бухъулеб бакIалде витIула ва тIокIаб гьесул лъалкI тIагIуна. Кидаго гIадин ритIухълъи кватIун бергьуна ва 1962 соналъул 16 марталда гьев ритIухъ гьавула, амма ГIабдулатIипие элъул щиб пайдаха букIинеб?! Гьеб замана цIакъ мухIкан цебечIезабула ГIабдула Дагановасул гьал мухъаз:\nГьоркьоб жо толарел имансизаца\nГьусула цоцаде гьайилан халкъал.\nГьоркьобе балъгого ракьаги реххун,\nИшан ккураб гулла алхине течIел\nЧIварабщинаб гIумру гьаниб гIадада.\nГьединаб букIана бахIарчилъиялъулги мацIихъанлъиялъулги, вахIшилъиялъулги хIалихьалъиялъулги, ритIухълъиялъулги хIеренлъиялъулги цIураб ЧIиркъатIа росдал тарихалъул цо гьумер.\nЖиндирго пикру хъварав (ай): Магомедтагир


Human Rights Watch: Сириялда хIалтIизарулел руго кассеталъул абулел бомбаби\nСириялда кластериял кьвагьулел алатал хIалтIизариялъул гIайиб гьабулеб буго Human Rights Watch абулеб инсанасул ихтиярал цIунулеб идараялъ президент Башар Асадил аскаразда ва Россиялдаса гьесул рахъ кколезда. Нью-Йоркалда аслияб офис бугеб гьеб идараялъ гьатIан къоялда къватIибе загьир гьабураб хIалтIул хIасилалда абулеб буго, Россиялъ Асадил рахъ ккун, Сириялда террористазде данде рагъулаб операция байбихьараб, 30 сентябралдаса нахъе кассеталъул абулел бомбаби рехиялъул 20 хIужа тIатун бугин.\nHuman Rights Watchалъ кIвар буссинабулеб буго ичIго мухъалда гьабурарал гьужумазул жидеца мухIканаб цIех-рех гьабун букIиналде. Гьел гьужумазул хIасилалда хун вуго 35 гIадатияв чи, гьезулги 17 лъимер ва 5 чIужугIадан рукIун руго. Лъукъун вуго анцI-анцI чи.\nHuman Rights Watchалъ цебеги лъазабулеб букIана Россиялда гьарурал кассеталъул абулел бомбаби Сириялда хIалтIизарулел рукIиналъ бижизабураб жидерго рахIат-хвеялъул.\n2010 соналъул августалдаса нахъе халкъаздагьоркьосеб конвенциялъ гьукъун буго кассетазулаб абулеб ярагъ хIалтIизабизе. Россиялъ, Китаялъ, Америкаялъ ва цоги цо-цо улкабаз гьеб къотIи къабул гьабун гьечIо.\nМоскваялъ гIемер нахъчIвана Асадиде данде бахъулеб опозициялда кьаби щвезабулеб бугин ва гIадатиял гIадамал холел гьужумал жидеца гьарулел ругин гIайибал.