Гьеб букIана 1970 соналъул 14 май. Гьелдаса хадуб жеги ункъо къоялъги чIечIин гьеб, зама-заманалдаса кIобокIуланин ракIалде щвезабула гьелъул нугIзаллъун рукIарал ракьцояз.\nБиххараб магIишат рукIалиде ккезабуна тIолабго улкаялдасаго кумекалъе республикаялде рачIарал гIадамаз.\nРакь багъарун хадур тIагIарал росабиги ккана. Гьезул цояб буго Буйнакск районалъул Ахакь росу. ТIабигIаталъул беричлъиялъул рахъалъ Аллагьас майилан кьураб гьениб гIумру гьабизе къадар букIинчIеб къагIида гьелъул гIадамазул.\nГьеб буго гендеридаги ЧIикIаб хIоралдаги гьоркьоб. Гьениб аскIосан бахъулеб буго магIарухъе Бузнаса нухги.\nГьабсагIаталда ахакьдерил чагIаз гIумру гьабулеб буго Хъумторхъала районалъул Учкенталда. Гьенире жал гочинариялъул хIакъалъулъ «ХIакъикъаталъе» гьадин бицана ПатIимат Абакаровалъ.\n-Педучилищеги лъугIун, росулъе хIалтIизе ячIун тIоцебесеб сон букIана дир.\n13 маялда ниж, яцалгун цадахъ, школалдаса рокъоре рачIараб мехалъ ракь багъарана лъикIаб хIалалда. ГьитIинаб мехалда дида бицунеб рагIун гурони, жеги бихьараб жо букIинчIо гьеб. Эбел-эменги рукIинчIо рокъор. Яцазда аскIоре рачIарал мадугьалзабазул лъималги рукIана нижер дора. Ракь багъаризе лъугьиндал, дица гьел киналго рокъоре ахIана. Дида лъачIо гьедин гьабизе бегьулареблъи (гьелъул гIаксалда, къватIире кIанцIизе кколел рукIун руго).\n…Заманалдасан лъугIана ракьбагъари. Щущахъ росуги бана. Рихха-хочун гIадамалги лъугьана. ЖабрагIил абурав чиясул мина кьватIун рагIулин, росулъ вугевщинав чи гьениве ана балагьизе. Нижги ана, гIисинал чагIи.\n…Гьеб къоялъ бакъанидехун дунял гIодобе биччанин ккараб гIадаб мехалда, киналго къавуде руссана, цинги къаси кьижизе рахана. «Подвиг пионера Лёни Голикова» абураб тIехь цIалулей йикIана дун гьеб мехалда. Сордо бащалъун букIана. Цо заманалда бахъанаха ракьулъан кутакаб гьаракьги, цIидасан байбихьана ракь кIобокIизе. ХантIан къватIире кIанцIана эбел-эменги нижги. Гьеб мехалда къватIиб балеб батана чвахунцIад. БецIаб сверухълъи, ахIи-хIур гIадамазул.\nКвачалел рукIун, инсуца зама-заманалдаса рокъове жаниве векерун ун, гьениб батараб парта-магIал, юргъан-турут бачIана къватIибе баччун. Ракьда тIад гьеб кинабгоги тIибитIун, ниж кьижун ккана. Май букIаниги, жеги дунял лъикIаланго хинлъун букIинчIо. Нижер росу буго цIулакьодул гъутIбузги бацараб, жанисан лъар чвахулеб, цIакъ гьогьомараб бакIалда.\nЗама-заманалда багъарулеб, чIолеб букIинчIо дунял.\nНахъисеб къоялъ нижеда абуна контораялде ракIарулел ругилан. Рилълъана. Амма гьенире щун заман иналдего ахIи бахъана росда тIаде балагьараб магIарда ругел минаби риххизехъин ругин, гьенир чIарал гIадамазе кумек хIажат бугилан. Гьедин гIадамал рекерана гьенире.\nГьеб параялдаго гьениб магIардасан бачIунеб букIун буго цIцIаназул рехьедги гьезда хадув -гIолохъанчиги. ЧIикIасезул кули гIадаб бакI букIана гьениб гIагарда. Ракь багъарараб мехалда ракьалъ кIкIун ун, кодоре щун гьечIо гьев васги цIцIаниги. ГIадамаз кигIан хIаракат бахъаниги, гьел кодоре щвечIо.\n…Гьедин бана кIиго-лъабго сордо. Гьелдаса хадур районалдаса росулъе росун рачIана чIахIи-чIахIиял чадрал. Хъиза-хъизамал ккун, гьенир жанир чIана гIадамал. ЧIолеб цIадги букIинчIо. Цин зоб гвангъун, цIваби раккун, цинги цIад бан – гьеб гIала-гъважа гьабуна дунялалъ.\nРосулъ вукIана Агъай абулев, Хъараниса чи, нижехъаго чIужуги ячарав. Как-диналде гьетIи бугев чи вукIана гьев. Гьес абуна киналгоги ракIарун, тавбу гьабизе кколин. Рахун цо борхалъиялдегун, гьабуна тавбуги.\nХадур лъугьана гьенире раккизе районалдаса хIакимзаби. Гьениса гочине кколин суал лъезе байбихьана гьез.\nГьеб хабар рекIее гIечIо росуцоязе. Нижер инсуцаги росулъ рагIи билълъарал цогидал чагIазги жаваб кьуна, хадур балагьун умумузул хабалги тун, жал кирениги унарин. ТIадежоялъе, Чачаналъа гочун росулъе тIад руссаралдасаги 13-14 сон гурони гьечIила жидер. Гьедин гьел лъугьиндал, хIакимзабаз лъазабуна тукенги школаги къалин, колхозги гьаниб букIунарин, гьадаб мегIерги тIаде ччукIун бачIун, нужер росуги биххулин. ТIадежоялъе, ракьги букIана чанго къоялъ кIобокIулебго кIобокIулеб.\nРосдада тIадехун бугеб магIарда бакI-бакIал тIун ун рагIулилан, гьеб бихьизе вачIинчIев чи хутIичIо Буйнакскиялдасагун МахIачхъалаялдаса. Расул ХIамзатовцин вачIун вукIана. Нижедаги бихьана гьеб – тIасан гали лъезе бажарулареб кIодолъиялъул кьватIалаби рукIана гьенир. Гьадаб ЧIикIаб хIор бугеб рахъ ккола гьеб. БитIараб-гьереси лъаларо, гьанже бицунеб буго добе нахъе ГЭСалъул лъим тIамиялъ багъарун бугин гьеб ракьилан. Гьедин букIарабани, цогидал росабазе ккелароанха къварилъи. ЦIобокь-Миякьоги биххана гурищ. 31 чиги хвана. Нижер росулъ минаби, Чачаналдаса гочун хадур, гьоркьор бакIалги тун рарал рукIана. ЦIобокь-Миякьо абуни магIарул къагIидаялда – цоясул азбар, цогидасул тIох кколеб куцалда рарал рукIана. Гъоркьан чвахулеб лъарги букIана. Гьединлъидал, ччукIун гьел минабигун, гъозие цIикIкIараб къварилъиги ккана.\nГьединго Буйнакскиялдаги, Хъумторхъалаялдаги, цогидалъубги багъарана ракь. Гьелдаса хадуб цIигьабураб район буго Хъумторхъала район.\n- Нужеда районалъул хIакимзабаз кире рахъине бокьилебали гьикъанищ яги гьеб бакI чIванкъотIун жидецагойищ бихьизабураб?\n-Нужго гIадин риххарал росаби ругин Экибулахъ, Капчугъай, Шамхалбулахъ, Эрпели росдал цо хъутангиян абуна нижеда. Гьелгун цолъизаризе цо росу базе бугилан.\nЦин нижеда бихьизабун букIана чIикIасезда аскIоб бугеб Къакъа абулеб бакI. Гьанжени росуги кIодолъун, гьез цIезабун буго гьеб. Алмалоги букIун буго бихьизабун.\nАмма щаяли, гьел бакIалги жалго тун, ниж гьанире, Учкенталде, кканаха. «Лъабго росу» абураб магIна буго гьелъул. Гьадал тIадехун рехсарал лъарагIазул гIисинал росабиги нижер Ахакьги данде кьабун лъугьана гьеб.\nБитIун тIогьолъ росарал ахалги тун, гочинаруна ниж гьениса салулги цIураб, жакъа къоялде щвезегIанги лъимги гьечIеб бакIалде. Доб мехалда баччун бачIунаан росулъе лъим. Хадуб каналалдасан бачана. Амма росуги кIодолъун, киназего гIолеб гьечIо.\n- Минаби разе хIукуматалъ кумек гьабун батила.\n-Кутакалда гьабуна: хIажатаб къайи-цIаги кьуна, Гуржиялдаса, Осетиялдаса гIолохъаби рукIана гьанир жамгIиял бакIал ралел.\n- Нужер Ахакье чанго соналъ цее щведал, гIурус пачаясул заманалдаго бараб кьодул щулалъиялъги некIсияб мажгиталъул хутIелазги хIайран гьаюн йикIана дун. Бузнаса нух бахъулеб бакIги гьениб гIагардаго бугин рагIана.\n-Бузнасан генал рачIунел рукIаралха Ахакье жидерго дора рижулел нигIматал, нижер тIощалихъ, цIулакьодухъ хисизе. Дида ракIалда бугеб заманалда микьирги цIибилги бачIунаан гьез гьагьаздаги лъун. Максим Горькиясул цIаралда бугеб колхоз букIана ахакьдерил, рахъ-рахъалда хъутабиги ругеб.\nНухда бугеб, ракI гъураб росу букIана нижер. Цояб рахъалда ишкартисел, дагьал тIадегIан – хъаранисел, генал. Кутакалда бечедал рохьалги руго гъора. Камураб пихъги букIунаро. ГъветI-хералъул бицун пайдаго гьечIо. Маялъул бащалъуда ландышал тIегьала. Гьезул авлахъ буго гьениб. Дагьаб мехалъ гьезда аскIор лъалхъани, макьу щола.\n- Нуж Учкенталде гочараб мехалдаса нахъе жанив щивго чи гьечIого, тIубанго рехун тунищ Ахакь букIараб?\n-БукIинчIо. Гендерил чанго хъизан букIана цебего гьенибе гочараб. ЦIакъ хур-ах хIалтIизабизе махщел бугел бихьинал руго гьезул. Гьеле гьел чIана гьенирго.\nЦинги дагь-дагьккун Учкенталдасаги байбихьана нижер гIадамал росулъе нахъруссине. Гьелъие гIиллабиги батIи-батIиял рукIана – ригь арал яги Учкенталда рукIине рес рекъечIел гIадамал рукIана гьел. ТIабигIатги тIубанго батIияб бугелъулха нижер. АнцIго-анцIила хадур соназ анцIгойищали гурони чиго хвечIо Ахакье нахъруссарал нижер гIадамазул. Учкенталде гочинарун хадур абуни, кIурун рана гьел, гьениб гьава-бакъги данде ккечIого.\nГьедин, умумузул росулъе тIад руссун арал ахакьдерил анцIго цIараки батила гъоба гьабсагIаталда. Цо заманалда кутакалда цIилъун бачIунеб букIана. ГьитIинабго школагицин букIана. Амма гьанже чIунтулеб буго. Лъарги къун бугин рагIана.\nШартIал гьечIони, щивха гьенив чIелев?\nРосу хIисабалда статус кьуни, гIезегIан жо гьабизе бажарилароанищха гьениб. Гьебги кьун гьечIо.\n- КIицIул гочинабураб росу кколеб бугоха нужер гьеб – цин кIикъоабилел соназда Чачаналде, хадуб Учкенталде…\n-ЛъабцIул гочинаруна. Имам Шамилил аскаралъе магъало кьезе разилъичIолъиялъ, гьес гочинарун рукIана нижер умумул Чачаналъе. ГIадамал нахъруссинаредухъ росуги бухIун букIун буго.\nДругие материалы в этой категории: « ХIакимчиясул гIадал калошал\tРокьукълъиялъ рекIелъ кверщел гьабичIо »\n11:36, 16 января 2022, 40


ГарцI — МухIума | Аварский сатирический интернет журнал\nГарцI — МухIума\tНайти:\nГьоцIалъ росулъ йикIун йиго цо Залихайилан гIадан, гьелъул росги вукIун вуго Рихьуниса вачIун чIарав МухIума абурав чи. Жиндирго росулъ гьесул тIокIцIар -гарцI МухIума абун букIун буго. Мискинабго магIишат букIун буго гьезул. Залихае иццде лъадада хадуб араб бакIалдацин ахиралда гурони лъел цIезе щолеб букIун гьечIо.\nГьедин цо къоялъ, рукIкIарб заманалда, лъел цIун ячIунаго гьелда нухда ватун вуго цо чи. Щиб кинан цIехедал, гьев ватун вуго ххамил базарган, ххамал тIад къараб гIорцIенги тIагIун чара хун. Залихаца гьесда абула жиндир росасда лъалин гьеб киб бугебали , жидехъе вилълъаян. Гьеб батанани бащдаб къайи кьезе къотIи базарганасги гьабула.\nГьобол кьижарав мехалъ Залихаца рос витIула гIорцIен балагьизе. Сордо рогьинегIан балагьун цо хъитIниб батула гьеб. МухIумаца цо гъотIокь бухьун тола гьеб. Радал гьоболасда гьадинаб бакIалда бугилан бицуна.\nГIорцIен батарав базарганас вохун, къотIи гьабун букIараб МухIумаеги кьола. Росулъ цIакъ хехго тIибитIула хабар , МухIумада балъголъи лъалеб бугин. Залихалги ххамил цIиял гордалги рукъун дагьаб къимат бахуна. Гьебго заманаялда ханасул рокъоса тIагIуна буртIин. Гьелъул цIех-рех гьабун чапарзаби ритIула МухIума ханасухъе ахIун. МухIума, гьел рачIун кIалтIе щолеб параялъ, вукIуна гортIа лъураб гIечалде квер бегьулев. Цо гIеч босулаго , лъабабго гирун бачIуна гьеб. — ГIайналмалъад, лъабабгоги бачIинеб буго-ян ,борчIула гьесухъа.\nКIалтIа чIун рукIарал чапарзаби сири бан лъугьуна, нилъ лъабалго рачIине рукIинги лъалеб бугин асда ян абун. Цинги жаниреги лъугьун гьез бицуна баргъич жидеца бикъун букIин, ва гьарула щиб гьабилеяли малъейилан. МухIумаца гьезда абула гьеб баргъич гIатIгун буцун, цо батIа гьабизе лъалеб гIадаб хъазие кваназе кьеян, ва жинда бицеян.\nХанасул кIалгIаялда гьесда бицуна цо рекъаб хъазие кьунилан буртIин, МухIумацаги ханасда абула буртIин бикъун, тIагIун гьечIин , гьеб пуланаб хъазил чохьониб бугилан.\nГьелдаса хадуб ханас гьав жиндирго гIакълучилъун тола, Залихаги кIалгIаялде яхъуна. Амма цеве вукIарав гIакълучиясул жахIда букIуна. Гьес абула ханасда жив боржуларин гьесул хIал бихьичIого. Хан разилъула, ахIула МухIумаги. ГIакълучи рагьдехун уна, гьесда гьениб бихьула гарцI. Кквезеян лъугьиндал гьеб кIанцIун уна, нахъеги кIанцIула, лъабабилеб нухалъ кквезе щола. Хъатикь гьебги ккун гьев жаниве лъугьуна , цинги гьикъула МухIумада жиндир хъатикь щиб бугебали лъаян.\nЦинги гьав гъарин жиндаго ракI унтун, гьанже щиб гьабилеялеги лъаларого, жиндирго бетIер къотIулеблъиги лъан , жиндаго ракI гурхIун кIалъпла;\n— Огь, гъарин, гарцI, цоцIул кIанцIана мун, амма борчIана, кIиабизе кIанцIана-борчIана, лъабабизе кибе мун борчIилеб-,абун. ГьакIкIан хутIарав гIакълучияс МухIумида цебе речIчIула гарцI -ЧанцIул кIанцIарабали цин лъалеб буго!-,ян абун.\nГьелдаса нахъе МухIумаги хIалхьиялда кIалгIадухъ вукIуна.


Свана Мариналги талихIалъул чирахъ\nМухIамадгIалиева Марина. Гьаюна 1964 соналъул анкьабилеб августалда Хунзахъ районалъул ГьоцIалъ росулъ учительзабазул хъизаналда. Эмен вукIана химиялъул ва биологиялъул учитель, эбел - гIурус мацIалъул учитель. Маринал букIана кIудияб хъизам. Гьединаб хъизамалда гьаюрай Марина гIолей йикIана гIаданлъи цIикIкIарай, магIарул яхI-намус тIадегIанаб борхалъиялда лъурай гIолохъанчIужулъун. Школа лъугIидал, гьелъ тIасабищана бухгалтерасул махщел ва цIализе лъугьана Буйнакскиялъул финансалъулаб техникумалде. ХIалтIана Хьаргаби росулъ банкалда бухгалтерлъун. Гьениб Маринал лъай- хъвай ккана гIумруялъул вукIинесев гьудул ГIалилгун. Берцинаб хъизамалъулъул гъасда канаб цIа бакана Маринаца. Гьеб берцинлъиялда дагьабги гвангъараб нур базабуна гьезул лъималаз. 1988 соналъ гIуцIана «ВатIан» абураб лъималазул кьурдул ансамбль. Киса-киего ГIалил кумекчIужулъун йикIана Марина. Гьелъ росасул ракIчIезабулаан ансамблялъул цIарги гьунарги Дагъистан тун къватIибехун рагIизе букIиналда. Гьелъ кумек гьабулаан кьурдухъабазе костюмал рищизеги, гьей йикIана гьесул секретарьлъунги менеджерлъунги. Марина йикIана ГIалил гIумруялда цIакъго цIакъ гвангъараб цIвалъун, гьесул къисматалда талихIалъул накъишал угьарай хIурулгIинлъун. ГIалил машгьурлъиялъулъ буго Мариналги кIудияб бутIа. Гьел кидаго цадахъ унаан ансамбльгун. Бокьулаан гьелъие гьитIинал гьунарчагIазул тIалаб-агъазалда йикIине, эбелалъе гIадин хириял рукIана гьелъие ГIалил «лъимал». Абула, цIакъго гвангъараб цIва хехго сунилан. Свана Мариналги талихIалъул чирахъ. Гъанситохъ бакараб цIадул кунчIигицин букIина гьанже кьерукъаб. Гьеб цIадул щибаб хIенхIилъан гьимила ГIалиеги, лъималазеги, гьезулги лъималазеги хIикматай лъадулги, йокьулей эбелалъулги, недегьай дахIабабалги хIайранаб сипат. Камуна ГIалие жиндир цIар тIадегIанал цIвабзазда гьоркьоб хъварай чIужугIадан. Бакъвала ясазул рекIел тIегь. Гьеб бухIизе, чIурхIизе буго гьезул бухIараб ва цIакъго цIамхIалаб магIуялъ. Инагьдила гъасда цIа… ТIадегIанас сабру кьеги Маринал хъизамалъе ва гIагарлъиялъе. Свана Мариналги талихIалъул чирахъ. Гьелъухъ валагьидал, ГIалида ракIалдещвела гIумруялъул гьудулалъ хъван тараб талихIаб рокьул къиса…\n«ХIакъикъат» газеталъул коллектив\n11 январалда 82 сонил ригьалда къадаралде щвана Россиялъул жамгIиявгун политикияв хIаракатчи, пачалихъалъул тIадегIанал хъулухъазда хIалтIарав МухIамад Юсупов.\nМухIамадица нахъа тана цIакъ бечедаб ва гьебго заманалда халкъалъе пайдаяб нух. Киве кканиги, щиб хIалтIи тIадкъаниги, гьес кинабго гьабулаан ракIбацIцIадго, гIадамазул мурадал тIурай букIана гьесул борчлъун ва рекIел ахIилъун.\nСугъралъ росдал школа лъугIидал, гьев цIализе лъугьана Москваялъул пачалихъалъулаб экономикияб институталде. ХIалтIана ДАССРалъул Госпланалда экономистлъун, Совнархозалъул отделалъул начальникасул заместительлъун, 1963 соналда тIамуна Госпланалъул председателасул заместительлъун.\n1969 соналда МухIамад вищана КПССалъул Буйнакск шагьаралъул комитеталъул тIоцевесев секретарьлъун ва нахъисеб соналъго гьесда тIадкъана КПССалъул Дагъистаналъул обкомалъул промышленносталъул ва бакIал раялъул рахъалъ секретарасул хъулухъ.\n1978-1983 соназда вукIана ДАССРалъул Министрзабазул Советалъул председательлъун. 1983-1990 соназ МухIамадица тIубазабуна КПССалъул Дагъистаналъул обкомалъул тIоцевесев секретарасул хъулухъ. Хадуб гьев вачана Москваялде ва хIалтIана РСФСРалъул Госпланалъул председателасул заместительлъун. 1992-1994 соназда хIалтIана Россиялъул экономикаялъул министрасул заместительлъун, 2001 соналде щвезегIан вукIана Грециялда РФялъул дармилал гьоркьорлъабазул вакиллъун.\nМ. Юсупов вукIана хIалтIуе вижарав инсан. Гьесда лъалароан хIухьбахъи щибжоялигицин. МустахIикъаб хIухьбахъиялде индалгицин, МухIамад тIамуна «Сулахъалъул гидрокаскад» ОАОялъул генералияв директорасул гIакълучилъун.\nКъойида жаниб цо чиясул мурад тIубазе кIвани, гьеб къо гIадада араблъун рикIкIунарин абулаан гьес.\nРеспубликаялъул захIматчагIазул рекIелъ гьев кидаго вукIана ва хутIана ракIбацIцIадав нухмалъулевлъун. Аллагьас иманалда тIовитIун ватаги МухIамад, алжаналъул агьлулъунги гьавун ватаги.\nПрочитано 849 раз\tПоследнее изменение Пятница, 12 января 2018 10:59\nДругие материалы в этой категории: « Лъайкьеялъулъ хиса-басиял\tТалихIалъул лъалкIал »


ХицIиб майданалде гьабураб сапар\nГIумру-магIишаталде, буголъиялде балагьун кьола цо-цояз гIадамазе къимат, гьелдалъун борцуна чилъиялъул даража. Сверухъ ругел гIадамазул ургъелги кIварги гьабулев, гIага-божарал, росуцоял, миллатцоял рокьулев, гьединго умумузул, росдал, ВатIаналъул тарихги, гIадат-гIамалги, хасиятги, яхI-намусги лъалев ва гьелда рекъон хIалтIулев инсан жакъа къанагIат гурого гьечIо. Гьаб заманалда гьединал чагIи хIажатги руго нилъер халкъалъеги миллаталъеги. Гьединавлъун рикIкIине мустахIикъав вуго Шамил районалъул Гъогъолъ росулъ гIурав Гъуниб районалъул КIуядаса (Чарахъа) ГIабдайил МухIамадил АхIмадил вас МухIамадхIабибги.\nГьал къоязда, ай 20 июналдаса гьесул хIаракатчилъиялъул ва цевехъанлъиялъул хIасилалда «МагIарул чотIахъаби» гIуцIиялъ МахIачхъалаялдаса сапар бухьана сугъулдерил ХицIиб майданалде щвезегIан. Надир-шагь щущахъ виххизавиялъул хIурматалда тIобитIараб гьеб иргадулаб (гъоркьиса чотIахъаби МахIачхъалаялдаса ун рукIана Гъуниб магIарде щвезегIан) тадбиралъул мурад букIана гIун бачIунеб гIелалъулъ миллияб яхI-намусги гIадат-гIамалги куцай, гьеб билизе биччачIого, цIидасан тIадбуссинаби.\n22 июналда 50-гIанасев чотIахъан рещтIана ХицIиб майданалда. Умумузул къагIидаялда ретIа-къарал чотIахъаби Сугъралъ росдал жамагIаталъ къабул гьаруна бахIарзал кинигин. Гьеб къоялъ ХицIиб майданалда букIараб дандчIвай байрамалде сверанин абуни, мекъиги ккеларо.\nПрочитано 213 раз\tПоследнее изменение Четверг, 05 июля 2018 10:45\nДругие материалы в этой категории: « Минаби рала низамги цIунун\t18 чиясе кьуна машинаби »


Парламенталъул данделъиялда бицине буго цIалдохъабазул сахлъиялъулги учительзабазул гIарцулги хIакъалъулъ\nЦIияб цIалул соналде хIадурлъиялда бан, улкаялъул хIукуматалъ тIобитIараб данделъиялда РФялъул лъайкьеялъул ва гIелмуялъул министр Ольга Васильевалъ бицана лъайкьеялъул идарабазул хIалтIухъабазул харжазул хIакъалъулъ.\nМинистралъул баяназда рекъон, 2018 соналда 11,6 проценталъ цIикIкIана школалда цебесеб лъайкьеялъул идарабазул педагогазул харжал: 2017 соналда гьезул гьоркьохъеб харж букIана 29,3 азарго гъуруш, 2018 соналда гьезие щола 32,7 азарго гъуруш. ГIаммаб лъайкьеялъул идарабазул хIалтIухъабазул харж январалдаса июналде щвезегIан цIикIкIана ичIго проценталъ: гъоркьиса букIана 38,6 азарго гъуруш – исана щола 42,2 азарго гъуруш. Школалда тIадехунисеб лъайкьеялъул хIалтIухъанасул харж цIикIкIана 20,7 проценталъ (2017 с. – 32,9 азарго гъуруш ва 2018 с. – 39,7 азарго гъуруш). Лицеязул мастерасегун преподавателазе исана щолеб буго 41,2 азарго гъуруш (цIикIкIана 16,4 проценталъ).\nАмма хIукуматалъул хIисабал ритIухълъичIо ГIаммаб Россиялъул халкъияб фронталъ тIобитIараб цIех-рехалъул баяналгун. Гьелъул хIаракатчагIаз абулеб буго, РФялъул 65 регионалда тIубазабун гьечIин президентасул «маялъул» указ. Гьезул баяналги кьочIое росун, РФялъул Пачалихъияб Думаялъул председатель Вячеслав Володиница лъазабуна парламенталъул данделъиялда цебелъезе бугин учительзабазул харжазул хIакъалъулъ суал. Гьелъие гIиллалъун ккана РФялъул Пачалихъияб Думаялъул лъайкьеялъулги гIелмуялъулги комитеталъул председатель Олег Смолиница Думаялда гьабураб кIалъайги. Гьес бицана учительзабазул хIакъикъиял харжал дагьал рукIиналъулги цIалдохъабазул сахлъи загIиплъиялъулги хIакъалъулъ.\nЦIалдохъабазул сахлъиялъул хIакъалъулъ бицунаго, Олег Смолиница рехсана Россиялъул бетIерав психиатр Зураб Кекелидзеца кьурал баянал. Гьезда рекъон, сахлъи загIиплъун буго лъималазул ахикье хьвадулел цIалдохъабазул 60 проценталъулги школалъул цIалдохъабазул 70-80 проценталъулги. Парламентариясул пикруялда рекъон, «Лъайкьей» абураб миллияб проекталде тIаде жубазе ккола жеги лъабго федералияб проект: цIалдохъабазул сахлъицIуниялъулги, педагогасул къадру борхизабиялъулги, лъайкьеялъул рахъалда бюрократизация тIагIинабиялъулги хIакъалъулъ.\nВячеслав Володиница абуна, гьел масъалаби ругин улкаялъе цIикIкIараб кIвар бугел ва гьел парламенталда гьоркьор лъезе кколин. «Щайгурелъул заман щун буго масъалаби лъеялдаса гьел тIуразариялде гали тIамизе», - ян абуна гьес.\nКIиго МРОТалда бащад гьабизе ккола\nГIагараб заманалда жаниб Пачалихъияб Думаялъул депутатал Олег Смолиницаги Николай Коломейцевасги парламенталъул гъоркьияб палатаялда загьир гьабизе буго педагогиял хIалтIухъабазул ставкаялъухъ регионалда бугеб МРОТалъул кIиго бутIа букIине кколин абураб пикру.\n«Учитель» абураб профсоюзалъ 2018 соналъул маялдаго хIадурана ва РФялъул президентасда цебе бугеб инсанасул ихтиярал цIуниялъул советалде битIана педагогазул моцIрол харжал кьеялъул къагIида камилгьабиялъул хIакъалъулъ жидерго пикру. ГьабсагIаталда хIалтIулеб къагIидаялда рекъон, учителасе харж кьола гьес кьолел дарсалги гьелде тIадеги гьабулеб хIалтIул хIисабги гьабун. Гьелъул квешаб рахълъун депутатаз рикIкIунеб буго, цIикIкIараб харж щвеялъул мурадалда, учителас гIемераб хIалтIи жиндаго тIаде босиялъул хIасилалда, цIалдохъабазе щолеб лъай хашлъулеб букIин. КIигогIанасеб ставкаги букIун, хIалтIулев учителасе рес щоларо щвалде щвараб лъай кьезе, амма гьеб къагIидаялъ хIакимзабазе рес кьола моцIрол харжал цIикIкIинарун ругилан хIисабал кьезе. Гьебго гIиллалъун ккола махщел камилал учительзаби школалдаса нахъе иналъе.\nРехсараб профсоюзалъул сопредседатель Всеволод Луховицкияс гьадин бицунеб буго жидеца кьураб проекталъул хIакъалъулъ: «Нижеца гIемераб хIалтIи гьабуна, гьеб проект хIадурулаго. Россиялда аслияб масъалалъун хутIулеб буго учителасул харж дагьаб букIин. МРОТалдаса дагьаб харж учителасе кьезе гьукъун буго, гьелдаго цадахъ лъазабун буго гьеб регионалда бугеб гьоркьохъеб харжалда бащалъизабеян. Амма гьеб гьабула гъирабазабиялъул бутIаялдасаги тIаде кьолеб цогидаб гIарцул кумекалдалъунги. Гьеб бокьараб заманалда кьечIого тезе ихтиярги буго. Нижер пикруялда рекъон, учителасул аслияб хIалтIухъ кьезе ккола гьесие мустахIикъаб мухь: анкьида жаниб гьес кьолеб 18 дарсихъ. ГьабсагIаталда педагогал хIажаталлъун кколел руго, лъикIаб харж щвеялъул мурадалда, 1,5-2 ставкаялда хIалтIизеги ишцоясул бакIалда дарсал кьезеги. Гьелъ хашлъизабулеб буго лъайкьеялъул гIаммаб даражаги», - ян.\nПедсовет.орг сайталдаса босараб\nПрочитано 260 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 01 октября 2018 15:52\nДругие материалы в этой категории: « Учительзабазул августалъулаб совещание\tУчитель, дур цIаралда цебе… »


Методика » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Образование - Лъай кьей, мактаб » Методика\nДобавил(а): istina от 18-11-2016, 13:44\nШколалда адабият малъизе гIуцIараб программаялда мустахIикъаб бакI ккола МухIамад Шамхаловасул асараз. Масала, "Зурмихъабазул нохъода", "ЧIегIераб чу" (5 классалда), "Баркаман" абураб хабар 6 классалда, "Вац" абураб хабар 8 классалда, "Тамашаяв гьобол" 7 классалда, "Буран" абураб роман 11 классалда. МухIамадица цIалдохъабазе хъварал асаразе хасиятал рахъал гвангъун рихьула "Зурмихъабазул нохъода" ва "Вац" абурал харбазулъ. Гьесда гъваридго лъалаан школалъул гIумруялъул лъималазул психология. Микьабилеб классалда малъула "Вац" абураб хабар. Нилъеда цебечIола бакъуде керен кьураб, гохI-щобазда гьоркьоб бугеб магIарул росу. Бакъанил мех. Жеги тIасияб авалалда бакъ тIаса босун гьечIо. Гьеб тIасияб авалалде гочун уней гIолилалъул халатаб рагIад буго цебеса цебе бекерулеб. МагIарул ясазул сахалщинал рахъалги тIасарищун, гIуцIун буго Алипатил сипат: "Сверун тIогьол накъищаз берцин гьабураб хъахIаб квербацIцIалда гъоркьан раккарал гъалазда баизе бокьун бугин бакъул чIоразеян кколаан. ГIадатияб, амма тIадрекъараб кIаланчIадил ретIел ретIарай, гьей чIурканай, йорхатай яс жидеде гIагарлъарайго, лъугIун ана... гIолохъабазул къец, борхараб гаргар. Изнуго гьечIого, гьей ячIунеб рахъалде руссана гьезул берал". Ясалда абизе мустахIикъал рагIабиги ратичIого, гIолохъабаз сихIкъотIун бераз тIойитIула гьей. Гьезул берда цее гIуна Алипат. Гьезда лъала гьелъул тIабигIат-гIамал, намус-яхIалъул борхалъи, цIодорлъи. ЦохIо тIасан бихьулеб берцинлъи гурони гьезда лъаларебани, гьел нахъе къалароан гьей гаргазайизе, махсарадал рагIаби рехизе. КIудияб махщалида Шамхаловас дагь-дагьккун рагьулеб буго росуго цIун йикIарай ясалъул аваданаб гIумру, чIегIераб халатаб рагIадги тун, бакъ унеб гIадин, сунеб букIин, гIолохъабазги гьей бераз тIойитIи, гьелъул гьаракь-бакъан къотIиялъе гIилла. Эбелалъе бокьун буго жиндирго вацасул васасе Алипат кьезе. Цебего рагIи бицун, бертаде хIадурлъиялде ирга щун буго. Гьеб гIагарлъанагIан Алипатги гьалаглъулей йиго. Эбелалъул адабги цIунун, Алипатида кIолеб гьечIо жиндие вацгIал Къумач рослъун вукIине вокьиларилан тIирун эбелалъе инкар гьабизе. Гьелда лъала вацасе кьураб рагIудаса эбел кьуризайизе кIолареблъи. Гьелъ буго кечI-бакъаналдасаги гIумруялдасаги рокьи бичун. Гьелъ къасд гьабула жинда тIаде бачIараб балагьалъул хIакъалъулъ МухIамадихъе хъвазе. АнцIго нухалъ хъвазе лъугьуна, амма кIоларо: "Кинха вацасухъе хъвалебги. Вай, кIоларо... КIоларо... КIоларо", - янги абун, гIодоб къаламги речIчIун, гIодула гьей. Гьедин рагьула авторас жиндирго багьадуралъул рухIияб дунял. Алипатида лъала, вац вачIани, гьесда бицинчIого, бихьизе букIин жинда бугеб хIал. Живго Аллагьасде гIадаб хьул буго гьитIинай яцалъул кIудияв вацасде, жинда тIаде бегараб балагь тIаса босилилан. Гьелъул талихIалъ, МухIамад ишалъулаб хъулухъалъ Болъихъе вачIуна. МухIамадие кидаго цогидал вацал-яцаздаса цIикIкIун йокьула гьитIинай яц Алипат. Гьесул рекIелъ хIинкъигицин букIуна гьей цIакъ ракIрагьарай, хIалимай ва намусай ясалъул гIумру талихIкъараб букIинадаян абун. ВацгIал-яцгIалзабазда гьоркьоб ригьин гьабизе я шаргIалъ, я законалъ гьукъараб гьечIониги, МухIамад вукIана таваккалго гьелда дандечIарав чи. Автор: ФИО или фамилия и инициалы автора\nМагIарулайчадил кисекАктерасул сценаялъулаб гIумру къокъаб букIуна. ГIолохъанаб мехалъ гьунар-ма ...КьучI битIичIони, къед гьетIараб букIунаБецIлъиялдаса канлъуде тIамураб гали


ХИЗРИ Т1АЛХ1АТОВ «Г1АДАМАЗЕ ХЪУЛУХЪ ГЬАБИЗЕ ВАЧ1УН ВУГО ДУН РОСДАЛ БЕТ1ЕРЛЪИЯЛДЕ» - 13 Апреля 2011 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nВоскресенье, 15.12.2019, 04:00 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2011 » Апрель » 13 » ХИЗРИ Т1АЛХ1АТОВ «Г1АДАМАЗЕ ХЪУЛУХЪ ГЬАБИЗЕ ВАЧ1УН ВУГО ДУН РОСДАЛ БЕТ1ЕРЛЪИЯЛДЕ»\nТ1алх1атов Хизри Гьит1инамух1амадович. Досье.\nХизрил г1умруялъул буго 52 сон. Гьеб буго бищун х1алт1ул рахъиги бугеб г1акълуги камилаб г1уж. Лъаялъул рахъалъ Хизри вуго экономист, лъуг1улеб буго управлениялъул ва администрациялъул факультет. Буго техникияб лъайги. Лъайго г1адин Хизрил буго г1емеррахъалъулаб х1алт1ул х1албихьиги г1урабго стажги. Зах1маталде Хизри гьит1инго ругьунлъана. 7-леб классалда ц1алулаго, гьес росдал магъил хъаравуллъиги гьабуна. Гьайгьай, бажарараб кумек рукъалъул х1алт1улъ эбел-инсуеги гьабулаан. Х1алт1ана Хизри телевидениялдаги. Бокьула ракьул х1алт1и Ижараялъе босараб ракьалда г1езабун буго ах. Буго бизнесалда х1албихьиги. Х1асил, Хизрил буго жинцаго жакъа гьабулеб бугеб х1алт1уде данде кколеб лъайги х1алт1ул х1албихьиги. Хизрие г1умруялъул дарсал щвана Советияб Армиялдаги ругьун гьавуна т1адкъараб иш заманалда ва мух1канго т1убазабизе. Гьабсаг1ат Х. Т1алх1атов х1алт1улев вуго Хунзахъ администрациялъул бет1ерлъун. Х1алт1улъ ругел бергьенлъабазе г1оло гьев 2009 соналъ мустах1икълъана Х1укуматалъул Грамотаялъе.\nМО «Сельсовет Хунзахский». Паспорт.\nРехсараб муниципалияб г1уц1иялде гьоркьобе уна Хунзахъ, Ч1ондокь, Байикь, Гъонохъ, Хьини, Заг1иб, Нак1к1икь, Гиничукь росаби. «Хунзахский сельсовет» г1уц1иялъул административияб центр буго Хунзахъ росулъ. Микьабго росулъ г1умру гьабун вуго 5521 чи. Гьеб ккола т1олабго районалъул г1адамазул 17, 5 процент. Жибго Хунзахъ хъвай-хъваг1ай гьабун бугеб 1130 ц1аракиялда г1умру гьавун вуго 3836 чи. Гьебги ккола Хунзахъ администрациялда хъвай-хъваг1ай гьабуразул 69,5 процент.Рехсарал росабазул г1адамазе хъулухъ гьабун буго 2 гьоркьохъеб, 1 ич1госонилаб, 7 байбихьул школаз, 9 детсадалъ, 7 медпункталъ, 9 культурияб идаралъ. Хунзахъ росдае медицинаялъулаб хъулухъ гьабулеб ФАПалда х1алт1улев вуго 6 врач ва 5 гьоркьохъеб медицинаялъул специалист. Заг1иб, Нак1к1икь, Гъонохъ, Ч1ондокь, Хунзахъ росаби уна кидаялиго гучаб, машгьураб бук1араб Хизроевасул ц1аралда бугеб колхозалде гъорлъе. Гиничукь, Байикь колхозал ц1унун руго. Колхозазул маг1ишат буго хъутабазда. Маг1арухъ ругел рекьаби, рецаби, муч1дул рехсарал росабазул г1адамазул ихтияралда руго. Амма гьедин бугониги бекьич1ого тараб ракь соналдаса соналде ц1ик1к1унеб буго. Администрациялъул бет1ерасул баяназда рекъон, 40 процент ракь бекьич1ого тун буго. Дагьлъулеб буго г1и-боц1иги. 1990 соналъ Хунзахъ росулъ бук1анила хьихьун 600 г1ака, 2010 соналъ, ай анц1го соналдасан гьезул къадар 3 нухалъ дагьлъанила. Ц1ик1к1унеб буго нилъер умумузул аслияб бечелъилъун бук1араб г1и. Маг1арулав кваназавуна чахъдаца, чахъдаца рет1ана нилъер умумузда рет1ел-хьит. Аслияб къаг1идаялъ гьаниб бекьулеб буго квание картошкаги, г1и-боц1уе к1алц1уе пурч1инаги. Цогидазе г1адин хунздерие къварилъи гьеч1о хур бекьи-бак1ариялъул. Администрация бет1ергьанаб комбайналъ лъилъула пурч1ина, гьелъго т1амула лалги. Картошка бекьи-бак1ариялъулги гьеч1о зах1малъаби: ихдал, хасалихъе гьеб х1алт1и мухьдахъ т1убазе росулъ г1ураб къадаралда буго техника. Гьайгьай, кинабго жог1адин техникаги ц1акъ хираго буго. Бахараб хайиралдаса т1ад гьарурал харжал ц1ик1к1унеб х1алалде ккезабун буго хур-бекьи, боц1и-панз хьихьи. Гьединаб буго жакъасеб власталъул политика. Гьеб политикаялъ власталъ нилъеда кваназабулеб буго цогидал улкабазда кваналареб химияги цогидал загьруял жалги журараб сахлъиялъе заралияб квен.\n- Хизри бегавуласул х1алт1ул къо чан саг1аталъ халат бахъунеб?\n- Дирги, дир заместителазулги ва г1адамазул мурадал т1уразе кколел цогидал администрациялъул х1алт1ухъабазулги, х1акъикъаталда босани, х1алт1ул къойил норма,г1урхъи гьеч1о. Сундулниги ургъелги, т1алаб-агъазги гьеч1ого, рах1ат-х1алхьиялда ниж г1одор къоязги хут1уларо. Цояв к1алъан вач1уна рокъобе лъим къот1анилан, цогидав вач1уна авалалда ток гьеч1илан. Дир г1одобкъо бугилан гьединал г1адамал нахъч1вазе рекъон бук1инищ? К1удияб росулъ гьединал нахът1амун тезе бегьуларел ишал дагьал рук1унаро. Хабар бач1уна маг1ардаса вехь т1ад вуссун гьеч1илан-ине ккола гьениве. Дагьал церег1ан къояз тракторист вач1ана экскаватор нухда хут1анилан, ине ккана гьелда хадув. Лъабабго соналъ отпуск росулъго т1амуна, т1урана г1адамазул х1ажатал, отпускалда вугилан х1алт1уде инч1ого ч1еч1о. Рах1ат-х1алхьи гьеч1еб х1алт1и буго бегавуллъи.\n- Гьабизе планалде босун бук1араб х1алт1и гьабун бажарулищ, ялъуни конторалде щведал, гьелдасаги цебе гьабизе кколелдейищ вуссине кколев?\n- Щибаб къоялъ анц1-анц1 чиясул къвариг1елалги х1ажаталги рук1уна росдал администрациялъул бет1ерас т1уразе кколел. Г1адамазул х1ажатал т1уралаго, планалде босун бук1араб х1алт1и гьабич1ого, нахъ бахъун тезе ккараб заман дагь бук1унаро. Гьединаб мехалъ цогидаб иш нахът1амун, г1адамазул х1ажат т1убач1ого рес бук1унаро. (К1удияб райцентр жаниб бугеб росдаеги нахъеги 7 росдаеги цевехъанлъи гьабизе вач1унаго, гьаризе рак1алда рук1арал планал г1умруялде рахъинарун бажарулел ругищ дудаян кьураб суалалъе росдал г1умруялъул жиб-жиб бут1аялда гьабураб х1алт1улги х1аракаталъулги бицана бегавулас. Дица Хизрица бицараб низамалда кьела гьесул ишал ва х1аракат).\n- Гьабураб х1алт1улги дандч1валел зах1маталъул бициналде, рехсезе ккола цо гьадинаб х1ужжа. Цебе, советияб заманаялъ, росдал Советалда цадахъ халкъалъул т1алабал, х1ажатал т1уралаан экономикияб рахъалъ гучаб, бокьараб жоялде квер г1унт1улеб колхозалъги, росдал лъик1алщинал г1адамаздасан г1уц1араб парторганизациялъги. Гьанже гьел г1уц1абазулги х1алт1и т1аде ккун буго жибго хут1араб администрациялде. Цебе г1адамаз жигараб г1ахьаллъи гьабулаан мухь кьеч1ого гьабулеб х1алт1улъ: росу, къват1ал, лъимал, нухал къач1аялъулъ, ризго т1орит1улел субботниказулъ. Жамаг1аталда гьоркьосеб х1алт1улъ г1ахьаллъи бук1ана цересел умумуз ирсалъе тараб лъик1аб г1адат, гьезул мисалалда тарбия кьун, куцалеб бук1ана хадусеб г1елги. Доб г1ел херлъун буго, ялъуни жакъа нилъгун гьеч1о. Гьанжесеб г1елалъулъ доб жигарчилъи гьеч1о, росдада гьоркьосеб, мухь гьеч1еб х1алт1и бокьулеб гьеч1о, кинабго гъурщида бухьине гьабулеб буго. Бокьараб, рак1алда бугебщинаб гьабизеги жамаг1аталъул киналго т1алабал т1уразеги ресалги сурсаталги рук1унел гьеч1о.Росулъ гьабулеб х1алт1иги г1адамазул т1алабалги киналго к1вар бугел рук1уна. Ток гьеч1есе ток, лъим къот1арасе лъим аслияб бук1уна, бегьуларо росабалъе нухал къот1ун тезе. Гьел ва цогидалги жамаг1аталъул т1алабал т1уразе, къварилъаби лъуг1изаризе ресалги нухалги ратизе т1адаб буго росдал бет1ерасда. Дун росдал администрациялъул бет1ерлъуде вач1ун вуго г1адамазе хъулухъ гьабизе, 8 росдал т1алабал т1уразе щулияб къасдгун. Гьелъухъ босулеб буго дица мухь-харжги. Цо къадаралданиги дидасаго г1адамал разиго хут1и буго дир х1алт1ул аслияб мурад.\n- Росдал бет1ерлъуде вач1унаго, гьаризе планалда рук1арал ишазул аслиязул цояблъун бук1ана росдал г1адамазул лъеде бугеб х1ажат т1убай, иццазде ва г1адамазул рукъзабахъе квалквал гьеч1ого лъим чвахизаби.\n- Дица росдае бет1ерлъи гьабураб лъабабго соналъ Гьент1а, Гъайлуни, М. Дибировасул, Х. Локаловалъул, М. Х1ажиевасул, «Баг1арав партизан» къват1ахъ 1164 метраялъул халалъуда ц1иял трубаби лъуна. Ц1иял трубаби лъуна Хизроевасул, Советская къват1ахъ, Щулалъут1а ва цогидалги къват1ахъ.\n- Дида лъала, Хизри, гьоркьоса къот1ич1ого г1адамазул рукъзабахъ ток бук1инабиялъе, дуца хасго исана г1азу г1емераб хасало, г1емер х1алт1и гьаби. Дур жигараб х1аракаталдалъун 2-3 къойил болжалалда хисана рух1арал трансформаторал. Гьелъухъ баркала кьурал ва дур х1алт1удаса разилъи загьир гьарурал кагътал рач1ана газеталъул редакциялде. Дур жигараб х1алт1ул х1акъалъулъ хъвана «Р. З.» газеталъул мухбир П. Гунашевалъ.\n- Рук1а-рахъиналъул ва культуриял х1ажатазеги росабазул г1адамаз г1ат1идго х1алт1изабулеб буго ток. Щивасул г1умруялъулъ чара гьеч1ого х1ажатаб жолъун лъугьун буго электроэнергия. Ток гьоркьоб къот1иялъ г1адамазул г1умруялъулъ рижизарулел руго г1емерал квалквалал, санаг1алъи гьеч1олъиял. Гьединлъидал, лъимго г1адин, щибаб къоялъулаб к1вар кьезе кколеб, берзукьа борч1изе тезе бегьулареб жолъун администрациялъе буго 8 росдал г1адамазе ток бук1инабиги. Араб 2010 соналъ администрациялъул харжаздасан хисана басралъарал х1убал, ц1ана кварал. Хисана къват1ул канлъиялъул 280 прожектор («Кобра»), 8 бак1алда лъуна къаси канлъи кколел, къад ссунел алатал. Жанибмагъилъ авалалда хисана КПП. Гьединго администрациялъул харжаздасан лъуна бат1и-бат1ияб къуваталъул 5 трансформатор. Чотот1а авалалде ц1иял х1убалги лъун ц1ана токалъул кварал. Къват1ул канлъиялъе 8 росулъ чирахъазухъ ва токалъухъ администрациялъ харж гьабула щибаб моц1алъ 40-45 азарго гъурущ. Росулъ токалъул х1алт1и гьабизе тун вуго администрациялъ харж кьолев электрик. Г1иц1го араб соналъ токалда хурхарал ишазе росдал админстрациялъ 1,5 миллионалде г1агараб г1арац харж гьабун буго.\n-Росдае унтараб, дару батизе зах1матаб суаллъун буго Хунзахъ росдал ракьалда 2 администрация бук1ин. Киг1ан г1ажаиблъи гьабизе ккараб жо бугониги, умумуз Хунзахъ росдае ирсалъе тараб, анкьумумулъанго Хунзахъ росдал г1адамал бет1ергьанаб ракьалда г1уц1ун буго Г1араниб администрация. Гьеб ракьалда ругел районалъул больницаялъ, к1иго гьоркьохъеб школалъ, военкоматалъ, нухазул управлениялъ ва Г1арани ругел цогидал идарабазги г1уц1абазги налогал рач1унел руго ракьазул бет1ергьабазе гуреб, Г1арани администрациялъе. Гьеб кинабго гьабулеб буго законалги хвезарун. Хъач1го закон хвезабиялъул цо х1ужжа рехсезин. Районалъул ц1ияб больница базе жидерго ракь кьун буго Хунзахъ администрациялъул х1укмуялдалъун, налогал абуни, рач1унел руго Г1арани администрациялде. Гьеб рит1ухълъи гьеч1олъиялъе ахир лъезе къасдгун вач1ун вук1ана дун администрациялъул бет1ерлъуде. Амма рит1ухълъи батизе бигьаяб иш батич1о. Нахъаса вич1ич1ого гьабураб х1алт1ул х1асилалда к1вана г1иц1го Г1арани ч1ел бугеб рагъулаб часталъул налогал Хунзахъ администрациялде рач1инаризе. Гьезул къадарги гьит1инаб гьеч1о: 6 млналде г1агарлъула. Хут1арал идарабазул ва дармил точкабазул г1арац хъач1го законги хвезабун, Г1арани администрациялде унеб буго. Кидаялиго хвезабураб закон, биччараб гъалат1 бит1изабизе бигьаго бук1унеб гьеч1о. Амма рит1ухълъи батич1ого ч1езе рак1алда гьеч1о. Хунз бет1ергьанаб ракьалда кверщел гьаби г1еч1ого, Г1араниб администрациялъе унеб буго законалда ниж бет1ергьанаб 2 миллион налогазул.\n- Хизри, дида рак1алда буго гъоркь вук1арав бегавулгун бук1араб гара-ч1вариялда минаби разе ракьал кьеялъулъ ругел зах1малъабазул бицун бук1ин. Гьанже кинаб ах1вал-х1ал бугеб?\n- Минаби разе ракь х1ажатазул къадар 500ялдаса ц1ик1к1араб бук1ана. Амма гьелъие бихьизабураб ракьул къадар 25 участок гурони бук1инч1о. Т1алаб гьабич1ого, рехун тун ругониги, ракьал рук1ана колхозалъул ихтияралда. Росдал администрациялда лъалеб бук1инч1о лъида хадуб киг1ан ракь бугебали, гьезул г1урхъи-рахъ. Рук1ана 10-15 соналъ цебего минаби разе ракь щварал, амма гьел рач1ого тарал. Дагь рук1инч1о щварал планалги ричун, ц1иял планал къвариг1аралги. Гьеб киналъулго низам гьабич1ого, минаби разе планал кьуни, дагьабги бигъунаан ракьул х1исаб-суал. Нижеца т1олабго ракьул инвентаризация гьабуна. Гьабуна картаги. Гьанже х1исабалде босич1еб ракьул кесекцин гьеч1о. Микьабго росдал ракьал (сельхозугодиял) администрациялда хадур щула гьарун руго. Жиндирго ихтияралде ракьал щвейдал, администрациялъ бат1а гьабуна минаби разе ракь. Гьеб бикьун буго кварталазде. Ракь бигьарабго гьеб бикьизе буго планазеги. Апрель-май моц1аздаса кват1ич1ого, минабазе планал кьун лъуг1изаризе руго.\n- Ракьул бицунаго, абич1ого г1оларо, росабазул бут1рузе зах1матаб суаллъун лъугьун буго г1и-боц1уе г1ухьби ралагьи, мегъ ц1уни. Хунзахъ администрациялда ругищ гьединал зах1малъаби?\n- Дица администрациялъе нухмалъи гьабулеб бугеб 3 соналъ г1и-боц1уе г1ухьби щвеч1ого хут1ич1о. Росдал администрациялъ мухь кьун, мегъ ц1унизе 4 хъаравулги тун вуго. Амма ункъасегоги мегъ ц1унизе расги бигьаго гьеч1о. Вехьасде цебеги гъеч1ого, ах1ун балагьизабун тараб боц1и-панзалъги чуязги рекьабиги рецабиги кваналел руго. Магъилъ батун, жанибе гъураб боц1уда хадурцин рач1унел гьеч1о гьелъул бет1ергьаби. Сеткаги хвезабун, хабзалалъе боц1и балагьизабулел г1адамалгицин рук1унел руго. Г1адлу киназего бокьула, амма жидецаго хвезабула. Г1адлу Алжаналъул к1улин абула, амма гьеб ц1унун хьвадизе бокьуларо. Магъил ва г1и-боц1ул г1адлу г1езег1ан бет1ер унтараб суаллъун лъугьун буго. Гьеб унтуе дару боц1ул бет1ергьабазухъ буго. Щибав чияс жиде-жидер боц1и-панзалъул т1алаб гьабуни, магъил г1адлу бук1уна, гурони бук1унаро. Гьединаб т1алаб гьабейин боц1улан гьари буго дир росуцоязде.\n- Хунзахъ берцинлъулеб, к1одолъулеб буго. Жанисан росу къач1азе ресалги сурсаталги ратулел ругищ?\n- Абич1ого г1оларо, ахираб к1иябго соналъ росдал администрация х1алт1улеб буго районалъул бюджеталдасан г1арац (дотация) гьеч1ого, нижерго сурсатаздасан. Росдал бюджеталъул аслияб бут1а унеб буго лъеде, электроэнергиялде, нухазде, рац1ц1а-ракъалъиялъул тадбиразе ва цогидал ишазеги. Гьедин бугониги, росаби къач1азеги ресал ратула. Гьарурал ишазул цо-цоял гьанир рехселин. Хунзахъ цо къот1нобе т1уна асфальт. К1иябго соналъ, чабах баччун къач1ана къват1ал. Г1урдада сверун гьабуна забор. «Баг1арав партизан» къот1ноб ва зияраталда аск1об гьабуна къед. Фонтаналъе гьабуна ремонт. К1иябго соналъ бац1ц1ад гьабуна х1ор. Ц1ияб хабзалалъ гьабуна зикру бачунебги ва хабалазул т1аг1ел-г1уч1 лъолебги к1иго рукъ. Хабалазул х1ажалъабазе босана 530 къоно. Жанибмагъилъ ва Чотот1а авалазул къват1ал къач1ана. Гьединаб х1алт1и дагьабги ц1ик1к1ун гьабизе бокьилаан, амма г1арац бук1унаро-бокьараб ва рак1алда бугебщинабги росабалъ гьабун бажарулеб гьеч1о.\n-Цох1о Хунзахъ росдал т1алаб-агъазалда вук1ун, хут1арал росаби к1очонцин толел гьеч1ищ дуда?\n- Анкьабго росдал вакил-депутат вуго Хунзахъ росдал Собраниялда. Гьез лъазарула росдал г1адамазул х1ажатал. Депутатаз росдал т1алабал, г1узраби дида лъазарула депутаталгурелги росдал г1адамалги рач1уна жамаг1атазулги жидергоги х1ажаталгун, къварилъи-г1ат1илъи бицине, дандбазе. Х1аракат бахъула моц1ие цо нухалъниги щибаб росулъе щвезе, росдал г1адамалгун, депутаталгун данд ч1вазе. Дица х1аракат бахъула росабазулги, росабалъ ругел г1адамазулги х1ажатал т1уразе. Администрациялде гъорлъе унел росабалъе, щибаб соналъ чабах баччун, нухал къач1ала. Байикь, Ч1ондокь росабалъе лъабабго соналъ баччана чабах Нак1к1икье нухал къач1азе, щибаб кварталалъ бит1ула бульдозер. Заг1иб росдае босана 15 тонна лъел т1олеб резервуар. Байикье лъим бач1ине босана 600 метр трубабазул. Хьиниб росдае босана трансформатор, нухазе гьабула ремонт. Хун толаро Гъонохъе нухалги. К1иябго рахъалъан Г1ободасанги Хунзахъанги чабах баччун къач1ана гьел.Гиничукь хабзалалъ х1алт1и гьабизе биччана 50000 гъурущ. Гьенибго къач1ана баня, гьабуна ц1ияб ицц, боц1и гьекъолеб бак1. Анкьабго росулъ канлъи бук1инабиялъе харжал гьарула росдал администрациялъ гьарула.\n-Араб соналъул ахиралда бук1араб Херазул Советалъул данделъиялда гьоркьоб лъун бук1ана Хунзахъ росулъ санитарияб ах1вал-х1алалъул суал. Долдаса хадуб кинал хиса-басиял ккарал?\n-2008 соналъ, администрациялъул бет1ерлъуде вач1индал дица ЖКХялъулгун къот1и хъван бук1ана контейнеразухъе бак1арараб мусор нахъе гьез баччизе. ЖКХялда къот1и-къаялда рук1арал т1адеросиял т1уран бажарич1о: мусор контейнеразда жанибго бух1ун гьел хвезаруна.Т1аде босизе ккана 70 мусор бак1арулеб контейнер. Гьел лъуна росдал 16 точкаялда. Администрациялъул харжаздасан босана контейнерал машинаялда лъолеб системаги. Система т1ад лъезе арендаялъе босун буго автомашинаги. Мусоралдаса росу бац1ц1ад гьабизе ва росдал цогидал х1ажатал т1уразеги босун буго экскаваторги. Херазул Советалъ лъик1аблъун бихьизабун бук1ана боц1уца пакетал щущазарич1ого рук1ин мурадалда контейнерал сверун къазе. Гьеб предложение т1убазабулеб буго: 5 точкаялда ругел контейнерал сверун къана, хут1аралги сверун къазе руго.Контейнерал сверун къазеги, заманалда мусор нахъе баччизеги зах1матаб жо гьеч1оан, батилаан гьелъие г1арацги. Квеш ккараб, зах1матаб жо буго г1адамазул рац1ц1а-ракъалъиялдалъун бугеб ургъел гьеч1еб балагьи. Мусоргун ва цогидабги рук1а-рахъиналъул отходалгун, гьездаго гьоркьоб кванил отходалгун пакетал контейнарезда хьолбохъе рехун толел руго, боц1уца гьел щущазарулел руго, гьезда сверухъ х1айваназул жидерго чороклъиги бак1арулеб буго. Къват1ахъ рац1ц1алъи гьабизе администрациялъ харж кьолей 2 уборщицаги йиго. Амма чан уборщица ккуниги росдал г1адамаз рац1ц1алъи ц1унич1они, росулъ рац1ц1а-ракъалъи лъик1аб рахъалдехун хисизе гьеч1о.Рук1а-рахъиналъул отходал рак1аризеги, гьел ракьулъ рукъизеги администрациялъ гьарулел ругел ч1ах1иял харжал г1адада ккеч1ого рук1ине, росуцоязда, хасго х1урматиял руччабазда, гьарулеб буго мусоралъул пакетал контейнералда жанире раян ва радал-бакъанида жидерго к1алт1у-къоно кагътидаса ва цогидабги кьишниялдаса бац1ц1ад гьабизе к1очонгеян. Гьеб зах1матаб, бак1аб гуреб х1алт1уца нилъер росу г1емер бац1ц1ад гьабилилан. Рак1алда буго росулъ санитарияб къо ч1езабизеги.\n-Хизри, росулъ физкультура ва спорт цебет1езабиялъе кинаб х1алт1и гьабулеб бугеб?\n-Лъабабго соналъ росдал администрациялде гьоркьоре унел росабазда гьоркьор т1орит1ана спортивиял къецал. Гьенир бергьаразе кьола г1арцулал призал. Районалъул спортивиял тадбиразулъ г1ахьаллъулел Хунзахъ ва Гъонохъ росабазул командабазеги кьола г1арцулал сайгъатал. Хунзахъ росдал авалазда гьоркьор т1орит1улел футболалъул, волейболалъул, лъедеялъул къецазда бергьаразеги кьола г1арцулал сайгъатал.Щибаб соналъ райцентралда т1орит1улел спортивиял тадбиразе спонсорлъи гьабун, биччала г1арац.Росдал администрациялъ къач1ана спортплощадка. Капиталияб ремонт х1ажалъулеб х1алалда буго х1ор. Гьенир лъезе кколел бетоналъул къанал росизе ва цогидал ишазе администрациялъул г1арцулал сурсатал рук1унаро. Хьул буго райадминистрациялъул кумекалда.Росдал администрациялъ ругел ресазда рекъараб кумек гьабулеб буго рагъул г1ахьалчаг1азе, афгъанистаналъулазе. 8 марталда росдал руччабазе г1уц1улел руго вечерал, кьолел руго сайигъатал.\nАхир. Гьал гара-ч1вариялъе чанго къоялъ ине ккана дун росдал бет1ерасухъе. Лъим къот1ун бугин, ток гьеч1илан ва цоги-цогидалги х1ажатазе рач1унезулги телефоналдасан к1алъалезулги къадар дагьаб, гьит1инаб бук1инч1о ва бегавул гара-ч1вариялде рег1изе толев вук1инч1о. Кинабго жиндирго бералда бихьун гьабизе бокьулеб хасият бугоанин бегавуласулилан пикру бижана дилъ. Дол къуватал гьураз бицатаб г1азул къояз бат1аго жигаралда х1алт1ана Хизри. К1иабилеб къоялъ рагьана росабалъе нухал, школазде, садиказде унел къват1ал г1аздаса рац1ц1ад гьаруна. Рагъулаб часталъул, больницаялъул нухмалъулезул гьари къабул гьабун г1аздадаса гьел идарабазул азбарал рац1ц1ад гьаруна.\nГара- ч1вари гьабуна Г1иса Г1исаевас.апрель 2011 год.\nПросмотров: 741 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 5.0/1


ГIаймакиса Абубакар-хIажияв-гIелмудал къулгIа\nЧетверг, нояб 11 2021\nГьавуралдаса 310 сон аниги, халкъалъул рекIелъги миллияб гIелмуялъул тарихалда жанивги абадиялъ хутIун вуго жиндир заманалъул киналго гIалимзабаз тIадегIанаб къимат кьурав гIакъил, гIалимчи, динияв хIаракатчи, шагIир, дипломат ГIаймакиса Абубакар-хIажияв (1711-1791). Гьев вукIана XVIII гIасруялда Дагъистаналъул машгьурал гIалимзабазул ва шагIирзабазул цояв, цIарги динияб хIаракатги мугIрузул улкаялдаги сверухъ ругел бусурман ракьаздаги тIибитIарав. Жиндир халатаб, бечедаб гIумру гьес къурбан гьабун букIана дин, гIелму ва лъай цIуниялъе, гьеб халкъалда гьоркьоб тIибитIизабиялъе, мадрасаги рагьун, гIолохъанаб гIел цIализабиялъе.\nАбубакар-хIажияв гьавуна ГIаймаки росулъ. Гьесул вукIана кIиго вацги – ГIабдуллагьги МухIамадаминги. Гьезие щун букIана доб заманалда рекъараб динияб ва дунявияб лъайги. ГIемераб заманалъ гьел хIалтIана мударисаллъун. «МажмагIал-авбаш» абураб АбубакархIажиясул тIохьода хъван буго: «Абубакар-хIажиясул кIудияв вац ГIабдуллагь вукIана гIелмудул ралъдалъе вукъулев, лъаялъул гьунар битIун бичIчIулев ва гIелмудул пихъ бакIарулев чи. ГьитIинав вац МухIамадамин – гIалим, мухIканал гIелмаби (математика, механика ва цогидалги) лъалев чи», – йилан.\nАбубакар-хIажиясул умумул ккола БуцIра росулъа. Гьесул эмен МугIавия гочана БуцIраса ГIаймакиве. Гьев вукIун вуго лъикIаб гIелму бугев чи ва ГIаймакиб мадрасаялда гьес малъулаанила гIараб адабият. Росасе мукIурай, гьесда хадуй йилълъарай Абубакар-хIажиясул эбел Саратицаги хIаракат гьабулеб букIана жиндир лъималазе исламалъул кьучIалда тарбия-лъай кьезе.\nГиничукьа ХIайдарбегил Мансурица хъвавухъе, АбубакархIажиясул тухумалъ жиндир байбихьи босулеб буго гIарабазул машгьураб къурайш тухумалдаса, битIахъего Маккаялдаса, хадур гьесул умумуз гьижра гьабун буго Сириялде, ХIалабала шагьаралде ва гьелдаса хадуб Дагъистаналде. Дагъистаналда Абубакар-хIажиясул тухумалъул кIудияв цин рещтIун вуго БуцIра росулъ, хадув – ГIаймакив. ГъалбацIил вас, Сулейманил вас, ГIабдул-дибирил вас, БуцIраса МугIавиял вас Абубакар-хIажи. НурмухIамадил МухIамадил баяназда рекъон, гьеб насаб живго Абубакар-хIажияс кьун буго «ШархI ХIазамийа» абураб тIохьол мужалаталда.\nГьитIинго лъай-цIалиялде гъираги пагьмуги загьирлъарав АбубакархIажиясе гIагараб росулъ щвана бусурман лъаялъул тIоцересел дарсал. Инсул нухмалъиялда гъоркь гьес цIалана ва рагIалде бахъинабуна хирияб Къуръан, лъазабуна гIараб грамматика ва гIараб гIелмудул цогидал рахъал.\nЦудунго бихьана АбубакархIажиясул инсуда жиндир васасул гьунарги лъай босизе бугеб гьесул хIасратаб гъираги. Гьединлъидал гьес гьев, хадубккун лъай камил гьабизе мурадалда, витIула ГьаракIуниве, къади ва машгьурав мударис КIаратIаса КIудияв Дибирида цеве цIализе. ГIараб гIелмудул батIи-батIиял асарал лъазарун хадуб, ХIайдарбегил Мансурица хъвавухъе, Абубакар-хIажияс ячуна ГьаракIуниса ГьитIинасул яс ГIайишат ва тIад вуссуна жиндирго ГIаймаки росулъе.\n1731 соналда АбубакархIажиясе гьавула МухIамадилан (ГьаракIуниса СагIидил эмен) цIар лъурав вас. МухIамадие тарбияги лъайги кьуна гьесул инсуца. ГьитIинго бихьизабуна гьес гъираги бажариги гIараб гIелму лъазабизе, цIалун лъугIизабуна машгьурав гIалимчи, философ, шагIир, шайих ГIабдурахIман Жамил (1414- 1492) «Жами» абураб тIехь. Заманалдасан гьев лъугьана лъикIав гIалимчилъун. Амма МухIамадил гIумру батана цIакъ къокъаб, гьев хвана цудунго, 1764 соналда, СагIид гьавун цодагьаб мехалдасан. Абубакар-хIажиясул хутIула гIараб гIелмуялде гъира букIарав гьитIинав вас ГIабдурахIманги цо пуланав гIаймакисасе росасе арай яс Аминатги.\nXVIII гIасруялъул бащалъиялде ГIаймаки росу лъугьун букIана гьев машгьурав гIалимчияс гIумруги гIелмуги гьабулеб букIараб, МагIарухъго машгьаруб бакIлъун. Абубакар-хIажиясул заманалъул гIадамаз гьев рикIкIунев вукIана ракI лъикIав, сабру бугев, мухIканав ва тIабигIат рекъарав чилъун. Гьесулъ букIун буго вагIза-насихIат гьабизе кIудияб пагьму. Гьедин, цоцо мехалда жиндихъ гIинтIамурал чагIи гIодизецин гьарулел рукIун руго гьес. Бицен буго, гьев вукIанин сундуего кодоб устарлъи бугев чи, хIатта лъикIав къадахъанги яргъил устаргицин.\nАбубакар-хIажияс чанго нухалъ сапар бухьун буго Бакъбаккул улкабазде, хIаж борхиялъул ва лъай камил гьабиялъул мурадалда. Гьел сапаразда вукIаго, гьев щун вуго доб заманалъ ГIусманиязул империялъул вилаяталлъун рукIарал ГIиракъалдеги, Сириялдеги, цоги батIи-батIиял бакIаздеги. Гьенив гьев дандчIвала бакIалъул гIалимзабигун, лъайхъвай гьабун буго гьел бакIазул культурагун, гIелмиял централгун, гьенир рукIарал библиотекабигун.\nБаянаб буго Абубакар-хIажиясул гIумруялдаса цо гьадинаб хIужа (М.- С. Саидовас бицараб). Цо нухалда иргадулаб хIежалдаса Гуржистаналъул ракьалдасан ватIаналде тIад вуссунев вукIарав Абубакар-хIажияв ГьерекIли-ханас, жиндихъего ахIун, чанго къоялъ гьесие кIудияб гьоболлъи гьабун буго. Гьединаб хинаб, хIурматияб дандчIваялдаса нечарав ва тамашалъи гьабурав магIарулас гьикъун буго, гьалъул магIна щибилан. ГьерекIли-ханас гьесда абун буго, магIарулаз ЦIоралде гьарулел чабхъеназул кIудияб заралги балагьги бугин гуржиязе ва гьикъун буго Абубакар-хIажиясда, гьесул диналъ къабул гьабуладай гьединаб ишилан. Гьабуларин абун буго гIалимчияс, гьеб цIакъ какараб жо бугин ислам диналъ. Гьеб мехалъ ГьерекIли-ханас гьарун буго Абубакар-хIажиясда Дагъистаналда, магIарулазда гьоркьоб вагIза-насихIат гьабеян, гьез чабхъенал тезе, гьездаса инкар гьабизе гIоло. Гуржиязул ханасул гьариги къабул гьабун, рокъове щваравго, Абубакар-хIажияс хвезегIан чабхъеназде данде чIун, гьел какун, гьезул мунагьалъул хIакъалъулъ бицун, вагIзаби гьарун, цеве вахъунев вукIун вуго МагIарухъ.\n1766-1767 соназда АбубакархIажияв жиндирго ГIаймаки росулъа гочана мадугьалихъ бугеб ГьаракIуни росулъе. Гьеб иш ккана гьесул вас, гьунар бугев гIалимчи, 25 сон барав МухIамад хун хадуб гIемер заманго иналдего. Биценалда рекъон, 1763 соналда ГIаймакив гьавурав МухIамадил вас, вукIинесев кIудияв гIалимчи СагIидги каранде къан, ун вуго гьев ГьаракIуниве. ГIагараб росуги тун, цогидаб бакIалде АбубакархIажияв гочиналъе НурмухIамадил МухIамадица бачунеб буго гьадинаб гIилла: «Цо нухалъ росулъ цо пуланаб берталъ Абубакар-хIажиясул вас ГIабдурахIманил кIалъай ккун буго мехтарал бихьиналгун ва гьеб сверула гъалмагъиралде. Гьаниб абизе ккола, гьел бихьинал рукIанин Абубакар-хIажиясул гIагарал чагIи. Гьелдаса хадуб гIагарлъиялъулги гьесул хъизамалъулги гьоркьоблъи хола. Гьеб жеги хIалуцине бокьичIого, гьезда гьоркьоб дагIба ккечIого букIине гIоло, АбубакархIажияс хIукму гьабун буго хъизамгун цадахъ гIагараб росу тезе ва жиндир лъадул ГьаракIуниве росулъе гочине».\nГьерекIдерица цIакъ лъикI, ракI-ракIалъ къабул гьавула АбубакархIажияв, загьир гьабула гьесдехун жидерго хIурматги квербакъиги. Гьеб заманалда Абубакар-хIажиясул букIана 53 сон. ГIалимчиясе гьеб ккола жеги гIолохъанлъиялъул гъира-рухI тIаса инчIеб, завалияб гIумру. Балагьараб мехалда, чорхолъ витIарав, рухIалда бугев чиги вукIун вуго гьев, гуревани кIиго росдада гьоркьоб бугеб халатаб нухда кIудияв васги ваччун инароан. Къадаралде щвезе жеги гьесие букIана 26 сон, гьединлъидал гьесухъа бажарана цIидасан жиндиргоги СагIидилги гIумру гIуцIизе, рес бугеб магIишат гьабизе, мадрасаги рагьун, цIар рагIараб гIелмияб марказлъун гьеб лъугьинабизе. Гьесие кумекалъе къо бахъанагIан гIун вачIунев вукIана хадубккун кIудияв инсул бакI кквезе вугев СагIидги.\nГъазигъумекиса ГIабдурахIманица жиндирго «РакIалдещвеязул тIехьалда» хъвалеб буго: «АбубакархIажияв ккола машгьурал дагъистаниял – правоведазул, Дагъистаналда бусурман маданият пропаганда гьабуразул цояв, шагIир, мадраса гIуцIарав ва гьенир грамматикаялъул, хIадис лъаялъул, пикъгьиялъул дарсал кьолев вукIарав мударрис», – илан.\nАбубакар-хIажиясул букIун буго бечедаб, къиматаб библиотека. Гьениб букIун буго квералъ хъвараб 70 хIалтIи, гьезда гьоркьор бусурман правоялъул, гIараб мацIалъул грамматикаялъул, иллагьияталъул, мантIикъалъул ва цогидалги гIелмабазул асарал. Гьединго гьениб букIун буго живго Абубакар-хIажияс цогидал хIалтIаздаса хъвараб 18 тIехьги. Масала, Пахрудин ар-Разил (1150-1210) «Анвар ат-Танзил», Абу ИсхIакъ аш-Ширазил (1003-1083) «ШархI ат-ТанбихI» ва ц.\nГIараб мацIалда гьабураб гIалимчиясул адабияб ирс тематикаялъул рахъалъ буго батIи-батIияб. Гьев ккола тарихияб, пикъгьияб, этикиябгун ахлакъияб ва шигIрияб тематикаялда тIасан хъварал асаразул авторлъун. Гьезда гьоркьоса, хъвараб заманалъухъ балагьун, бищун некIсияблъун кколеб буго, 1753 соналда ГIахъуш росулъ гьес хъвараб «Васаил ал-лабиб гIала падаил ал-хIабиб» абураб хIалтIи.\nАбубакар-хIажиясул гьунар букIана гIараб ва магIарул мацIазда шигIру сокIкIине. Гьев ккола нилъер хъвавулаб адабияталъе кьучI лъурал авторазул цояв. ГIажам алипалдаса пайдаги босун, гьес хъвана ва нахъе тана гIезегIан насихIатал асарал. МагIарул мацIалда гьес сокIкIараб 13 шигIрияб вагIза тIоцебе бахъана 1912 соналда Темир-Хан-Шураб, Мавраевасул басмаханаялда кIутIараб «ВагIзабазул тIехьалда» (данде гьабурав ЧIохъа ГIабдула-хIажияв). МагIнаялъул рахъалъ гьел ккола исламияб диналъул нух кквезе халкъ ахIарал асарал. Абубакар-хIажиясул ахIи къабул гьабуразда гьоркьор рукIана, гьесдаса лъабкъоялда анцIгогIан соналъ хадуб шаргIалъул нухдасан ине халкъ ахIарал ва гьеб нухда цебехъанлъи гьабурал кIудиял имамзабиги – ГъазимухIамад, ХIамзатбег, Шамил.\nАбубакар-хIажиясул васасул вас ГьаракIуниса СагIидица, вагIзабазда жаниб бицунебщинаб жо КъуръанхIадисалда данде кколеб букIинги бихьизабун, кIудияв инсул вагIзабазе гIараб мацIалда хъван руго гIатIидал баянал. Балагьараб мехалда, квералъ хъван, цIаларал чагIаз, мутагIилзабаз тIиритIизарулел рукIун руго гьел магIарул жамагIаталда жанир.\nВагIзабаздаса бихьулеб буго авторас гьел хъвазе байбихьун рукIин XVIII гIасруялъул тIоцебесеб бащалъиялда, ай гьев хIежалдаса вуссараб, гIакълу, пикру цIубараб, дин чIаго гьабизе ккеялда щаклъи гьечIого ракIчIараб мехалъ. ВагIзаби цIалараб мехалда, бичIчIулеб буго гьеб заманалда, киналалиго гIиллабазе гIоло, магIарухъ дин, рухIияб дунял цIакъго загIиплъун, чучун букIараблъи. БачIунеб буго суал, щай XVIII гIасруялда, Дагъистаналъе къватIисан хIинкъи, зулмухIал гьечIеб заманалда, гьедигIан цIакъ гIамал-хасият, ахлакъияб рахъ хисун букIараб халкъалъул? Гьелъие гIиллалъун букIун батизе ккола магIарул жамагIаталъул жанисеб ахIвал-хIал. Амма ракIчIун абизе кIола, АбубакархIажиясул заманалъул гIалимзабазул рухIияб ирс лъазабизе рес щварабго, гьезул заманалда квералъ хъварал тIахьазул тIанчазул рагIаллъабазда гьарурал яги жидецаго жалго бетIергьанлъун тарал хъвай-хъвагIаял данде ракIарун, гьезул хIасил гьабураб мехалда, гьелъие жавабги батизе бегьилин.\nАбубакар-хIажияс тIоцебесеб вагIза хъваралдаса нахъе унеб буго гIезегIанго сонал. Чанги заман хисана, ана гьелдаса нахъе, батIиял лъугьана гIадамалги, амма вагIзабазда жаниб бицараб жо, гьенир рорхулел ругел суалал хисичIо, жакъаги кIвар буго гьезул халкъалъе. Хасго гьаб заманалда, гIадамасул напс пасалъулеб бугеб куц бихьараб мехалда, цебечIолеб буго гьанжеги нилъер гIумруялда жанир дандчIвалел гIунгутIабазул, такъсиразул сурат ва гьелъ намус-яхI бугевщинав чи тIамулев вуго пикру гьабизе, гьелда тIад ургъизе. Жакъа гьев кIудияв гIалимчиясул вагIзабазде тIаде къулизе, гьел цIализе, пикру гьабизе рес щвеялъ, нугIлъи гьабулеб буго гьесул баракат нилъехъе тIад буссунеб букIиналъе.\nДагъистаналъул гIелмуялъе, адабияталъе Абубакар-хIажиясул вагIзабазул кIвар буго тарихиял документал хIисабалдаги. Гьел ккола магIарул хъвайхъвагIай камиллъиялъул нухде бахараб мехалда хъварал, динияб адабияталъул тIадегIанаб даражаялъул асарал. Гьез магIарулазул рухIияб дунялалъе, адабияталъе, халкъалъул гIакълу ва рукIарахъин цебетIезабиялъе гьабураб гучаб асар жеги лъазабун гьечIо гIелмуялъ, амма гьеб асар букIана ва гьанжеги буго гIемерго кIудияб. ВагIзаби гурони, тIокIаб щибниги батIияб жо АбубакархIажияс хъван букIинчIебаницин, гьев мустахIикъав вукIинаан магIарул хъвавулаб адабият гIуцIиялъулъ гIахьаллъи гьабурав, гьениб кIудияб бутIа лъурав гIалимчи-хъвадарухъан хIисабалда абадиялъ гIагараб халкъалъул тарихалда жанив хутIизе.\nЦIех-рехаз бихьизабулеб буго, Абубакар-хIажиясул гIемерал асарал рукIин гIараб ва магIарул мацIазда хъварал, жеги гIалимзабиги адабият бокьулелги жидеде тIаде ккечIел. Гьездаго гьоркьоб буго 1757 соналда, ГIахъуш росдал мажгиталъул имамлъун ва мударислъун вугеб мехалъ гьес хъвараб «Аварагасул тIадегIанлъи» абураб тIехьги. Гьенир руго Египеталъул гIалимчи ва хъвадарухъан Жамалудин Суютиясул (1445-1505) тIехьалъе кьурал баянал.\nМагIарул церехъабаз, гIалимзабаз халкъ диналде, шаргIалде бачине гьабулеб букIараб хIаракатчилъи халат бахъана кIудиял имамзабазул заманалде, ГъазимухIамад-имамасул хIаракатчилъи байбихьараб мехалде щвезегIан. Гьеб мехалдаги тIадецуй гьечIого, бичIчIи гIун, халкъ диналде буссун букIинчIо, жамагIаталда жаниб гIамал-хасияталъулъ чороклъи, риччарихъантей букIана. ТIадехун рехсохъе, годекIабахъ букIараб тIасан рорчIи, гъалмагъир жеги тIагIун букIинчIо. ШаргIги билълъанхъизабун, имамзабазул хIаракаталъ рес кьуна Дагъистаналъул гIемерисел бакIазда бусурман дин хIалтIизабизе ва щула гьабизе.\nГьаниб абизе бегьула АбубакархIажиясги гьесул заманалъул диниял хIаракатчагIазги кьучI лъунин XIX гIасруялъул тIоцебесеб бащалъиялда ккарал кIудиял, лъебергогIанасеб соналъ халат рахъарал тарихиял лъугьа-бахъиназе. Дин цIунизе, шаргI билълъанхъизабизе ккеялъул хIакъалъулъ гьезул ахIи рагIана гъваридаб динияб лъай щварал, машгьурав гIалимчиясулги гьесул васасул вас СагIидилги мадрасаялда цIаларал, таваккалал, исламияб дин цIуни ватIан цIуниялда бухьинабизе лъарал ва бажарарал рукIинесел имамзабаздаги гьезда хадуб билълъараб гучаб гIолохъанаб гIелалдаги.\nАбубакар-хIажиясул кIудияб гьунарлъун рикIкIине бегьула, магIарул мацIалъул тIабигIаталда, гьелъул тIалабазда рекъон, гьелда жанибе гIараб гIелмияб терминология бачин ва гьеб хIалтIизаби. Гьелдалъун бечелъана магIарулазул калам гуребги, миллияб маданиятги, адабиятги, гIелмиял ва цогидал асарал хъваялъул хIалбихьиги.\nГIалимчиясул асаразул квералъ хъваралги цо чанго кагъатги цIунун руго Тарихалъул, археологиялъул, этнографиялъул институталъул, Дагъистаналъул пачалихъияб университеталъул квералъ хъварал асаразул фондалда, гьединго хасал библиотекабазда. Ахираб заманалда Дагъистаналъул гIалимзабаз байбихьун буго Абубакар-хIажиясул бечедаб ирс лъазабизе, гьелъие гIелмияб къимат кьезе. Хъвалел руго диссертацияби, рахъулел руго тIахьалги макъалабиги, гьеб ирсалъе сайигъат гьарурал.\nАбубакар-хIажияв хвана 1791 соналда, 80 соналъул ригьалде вахарав чи. Гьев вукъун вуго гьерекIдерил хабалалъ жиндирго васасул вас СагIидида аскIов. Гьесул зонода хъван буго: «Къурайши насабалъул шайих, гIарип, ХIажи Абубакар гьавуна ГIаймакив, гьижра гьабун, гIумру гьабулев вукIана ГьаракIунив, хвана 1205 с. (1791 с.)», - илан.\nПрочитано 32 раз\tПоследнее изменение Четверг, 11 ноября 2021 13:28\nДругие материалы в этой категории: « ХIамзат имамги къадизабиги\tМуфтиясул хIаракат- нилъее баракат »\n11:38, 16 января 2022, 34\n11:36, 16 января 2022, 38


ГIорхъабазул суал: росабазул ва мухъазул нухмалъулезда бараб жо гIемер буго » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nДагъистаналъул ХIукуматалъул вакилзаби щвана ЦIумада, Болъихъ ва Бакълъулазул ракьазде\n2019 соналъул 13 марталда ЦIумада, Болъихъ ва Бакълъулазул мухъазде ячIана Дагъистан Республикаялъул ХIукуматалъул бетIерасул заместитель Екатерина Толстикова. Гьелда цадахъ вачIана республикаялъул ракьул ва буголъиялъул гьоркьорлъабазул рахъалъ министр АгъарахIим КъагьирхIажиев. Гьоркьор лъуна Чачан Республикаялъулгун гIорхъаби мухIкан гьариялъул суалал.\nМухIканлъи – шартI\nДагъистаналъул ХIукуматалъул хIалтIухъаби цин щвана ЦIумада ва Болъихъ мухъазде, дандчIвана гьел ракьалъул нухмалъулелгун ва дандбана Чачан Республикаялъулгун гIорхъи мухIкан гьабиялъул масъала.\n«Гумбет район» муниципалияб районалъул администрациялда тIобитIараб данделъиялда гIахьаллъана муниципалитеталъул бетIерасул заместитель МухIамад Хъарагишиев, Дагъистаналъул Халкъияб Собраниялъул депутатал НурмухIамад ГIалиев, ГIабдурахIман Камилов, Бакълъулазул районалъул депутатазул Собраниялъул председатель МухтарахIмад АхIмадов, буголъиялъул гьоркьорлъабазул суалазул рахъалъ аслияв махщалилав Умалат МухIамаднабиев, «Сельсовет “Мехельтинский”» росдал бетIер МухIамад ГIабдунасиров, ЦIиликь росдал бегавул ГIалихан ДавудхIажиев ва цогидалги.\nРайоналъул администрациялъул бетIерасул заместитель МухIамад Хъарагишиевас, муниципалитеталъул бетIер ХIажимурад МухIамадовасул цIаралдасан саламалъулал рагIаби абуна Бакълъулазул районалде рачIарал гьалбадериде.\nРосабазул ва мухъазул хIукмабиги кьочIое росун…\nДагъистаналъул хIукуматалъул бетIерасул заместитель Екатерина Толстиковалъ данделъаразда бичIчIизабуна субъектазда ва муниципалитетазда гьоркьор гIорхъаби мухIкан гьари Россиялъул президентасул бихьизабиялда рекъон ва федералиял законазул пунктал тIуразелъун тIобитIулеб хIалтIи бугин.\n«Дагъистан Республикаялъул административиял гIорхъаби мухIкан гьаризе ниж ана 9 районалде, щибаб муниципалитеталда дандбана гьабизе бугеб хIалтIи, дандчIвана жамгIиял гIуцIабазул вакилзабигун ва хIаракатчагIигун. Ниж хIалтIулел руго Россиялъул президентасул тIадкъай ва Россиялъул Федерациялъул ХIукуматалъул лъабго хIукму тIубаялда тIад. Гьениб бихьизабулеб буго административиял гIорхъаби, объектал ва цогидабги кадастровияб хIисабалде росизе кколеблъи. Росреестралъ официлиял баянал хIадурун руго гьеб суалалда хурхун. МухIканаб гIорхъи чIезабизелъун цин цере данде гьаризе руго киналго материалал, рорхизе руго архивалъулал документал, ахIизе руго гIорхъабазул суалал гьоркьор лъезе данделъаби, хасал роржунел аппаратазул кумекалдалъун рахъизе руго картографиялъул суратал. ГIенеккизе руго бакIалъул гIадамазухъ. Пайда босизе буго нормативиялгун правовиял актаздаса. гьединго тарихиял баяназдаса.\nРоссиялъул Федерациялъул субъектазда гьоркьор гIорхъабазул хIакъалъулъ къотIи-къаязда гъулбасал гьарилалде Дагъистаналъул Халкъияб Собраниялъ, районазул депутатазул ва росабазул собраниязул хIукмабиги кьучIое росун, къабул гьабизе ккола хIукму. ХIисабалде босун буго 2019 соналъул ахиралде гIорхъаби мухIкан гьариялъул хIалтIул 75 % лъугIизабизе. Ниж хIалтIулел руго Чачан Республикагун, Ставрополь крайгун, Калмыкиягун», – ян абуна Екатерина Толстиковалъ.\nГIорхъаби мухIкан гьариялъул районалъул хIалтIулаб группаялда гъорлъе батIи-батIияб махщелалъул гIадамал рачун рукIин баян гьабуна Дагъистаналъул ХIукуматалъул вице-премьералъ.\nДанде кколарел бакIал ва халкъалъул хъаравуллъи\nДанделъиялда гIахьаллъаразда цеве кIалъазе вахъарав Бакълъулазул районалъул буголъиялъул гьоркьорлъабазул суалазул рахъалъ аслияв специалист Умалат МухIамаднабиевас бицана батIи-батIиял тарихиял заманабазда хIадур гьарурал документазда батIи-батIиял баянал рукIиналъул. Вице-премьералъ тIадчIей гьабуна кигIан кIваниги цIикIкIун документал ва материалал ракIаризе ккеялда ва гьабсагIат хIалтIулеб законалда данде кколедухъ ритIухъго гьеб суал тIубаялде хIадурлъизе ккеялда.\nБакълъулазул районалъул администрациялъул бетIерасул заместитель МухIамад Хъарагишиевас бицана хIалтIулаб къокъаялъул хIаракатчилъиялъул, гIорхъода ругел росабазул жамагIаталгун дандчIваялъул, мадугьаллъигун цадахъ рекъон хIалтIиялъул кIваралъул хIакъалъулъ. Чачан Республикаялъул Ножай-Юрт районалъулгун гIорхъаби руго Бакълъулазул районалъул ЦIиликь ва МелъелтIа росабазул.\nГIорхъабазул суалал рорхарал дандеруссиназда гьединго кIалъазе рахъана Халкъияб Собраниялъул депутатал, росабазул жамагIатазул вакилзаби ва цогидалги. Гьеб хIалтIуда гьоркьоб жигараб гIахьаллъи гьабулеб буго чияда рачIел экспертаз, тарихчагIаз ва блогераз. Заманаялъ бихьизабила нилъер гIорхъабазул масъала кин тIубалебали. МагIарул халкъалъе ва тIолалго дагъистаниязе балъго гьеб хIалтIи гьабизе бегьуларо. Гьелда хадуб кидагосеб хъаравуллъи буго Дагъистаналъул гIемермиллатазулаб халкъалъул.


К1ИКЪОГО СОНАЛЪУЛ АНИЩ РАГ1АЛДЕ БАХЪУНЕБ БУГО. - 21 Апреля 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2017 » Апрель » 21 » К1ИКЪОГО СОНАЛЪУЛ АНИЩ РАГ1АЛДЕ БАХЪУНЕБ БУГО.\nК1ИКЪОГО СОНАЛЪУЛ АНИЩ РАГ1АЛДЕ БАХЪУНЕБ БУГО.\nАбизе бегьула районалда нижер росу гурого г1исинал лъималазе ясли-ах гьеч1еб росу бук1инч1илан. Гьажеялдаса к1икъого соналъ цебего нижеца районалъул нухмалъиялде ккара-ккарав руководителасда гьарулеб бук1ана нижер лъималазе ясли-ах рагьиялъе квербакъи гьабейилан. Цо-цояз нижехъ г1ин т1амулеб бук1инч1о рищиял т1аде щолел къояз гурого, цо-цояз гьабилилан нижер хьул лъезабулеб бук1ана. Ва гьеле гьедин гьеб хьул халалъана т1убараб к1икъого соналъ.\nРайоналъе нухмалъи гьабизе Саг1ид Юсупов вач1ингун нижеца гьесдаги гьарана кумек. Саг1ид Камильевичас абуна гьеб рагьиялъе жинца к1вараб жигар бахъизе бугилан, амма гьаб къоялде рагьилин нужее раг1и кьеларин, щай гурого нагагь гьеб къоялде рагьун бажарич1они жиндир раг1и холин, халкъалда цебе кьураб раг1и жиндие хвезе бокьуларилан. Гьелдаса нахъе ана лъаг1елгун бащадаб. Гьаб соналъул март моц1алъул байбихьуда иргадулаб сапаралъ нижер жамаг1атгун дандч1вай гьабизе вач1араб къоялъ районалъул нухмалъулес раг1и кьуна 10 маялде ясли-ах нижер росулъ х1алт1изе лъугьине бугилан. Гьес гьеб раг1и кьуралдаса хадуб г1исинал лъималазул бук1араб рохел ва рек1ел асар гьаниб загьир гьабун бажаруларо. Лъимал тезе бак1ги гьеч1ого чанги улбуца гьел г1азукьги ц1адакьги, х1алт1уде рачунаан. Хасго к1удияб къварилъи бук1ана школалда х1алт1улел улбузе. Дарсал лъуг1изег1ан гьезул лъимал школалда цадахъ рук1унаан.\nВа гьале, 4 апрелалда байбихьана ясли-ах рагьизе бугеб минаялъуб ремонт гьабизе. Гьеб ремонт гьабиялъе биччан буго 600-700 азарго гъурущ. Гьанжеялдего гьениб гьабун лъуг1ана минаялда жанибго х1ажатхана, гьабун раг1алде бахъунеб буго х1ухьлаца рукъзал хинлъизарулеб система, лъолеб буго газалъул котел. Гьаб макъала хъвалеб, 13 апрелалда ц1улал гордалги хисун рагъиялда лъолел руго пластикалъул гордал. Гьел гурелги г1емерал ремонталъулал бат1и-бат1иял х1алт1аби унел руго. Гьелдаго цадахъ школалда хисана т1орччоца ракулел пучдул, гьезул бак1алда лъуна жинда 500 кв. м. щвезег1ан рукъзал хинлъизабизе к1олеб газалъул котел.\nБокьун буго росдал жамаг1аталъул рахъалдасан Саг1ид Камильевичасе, гьел х1алт1аби гьарулел ругел Х1амзатов Х1усение, гьезул прораб Гъазиев Бадрудиние (Борис), котел лъезе жигараб х1алт1и гьабурав Эмелов Мах1амадие рак1-рак1алъул баркала кьезе.\nДица районалъул бет1ер вищулел рищиязда цересел къоязда хъван бук1ана «Г1олохъанаб жанги жигараб х1алт1иги къвариг1ун бугин»-абун. Х1акъикъаталдаги, нилъеда бихьулеб буго г1олохъанаб жаналъги жигараб цо нижер росулъ гуребги киса-кибго районалда х1алт1иялъги кьолеб бугеб ва кьураб х1асил.\nАхиралда гьаризе бокьун буго г1олахъанаб жанги лъуг1угегийилан, жигарал х1алт1абиги г1емерлъагийилан. Амин.\nЯсли-ахалда ц1иял гордал лъолел\nЯсли-ах рагьизе квербакъи гьабуразе гьара-рахьи гьабулеб буго гьит1ичаз.\nХалилбегов М-Х1Моч1охъ росу\nПросмотров: 103 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


ГьитIинаб росулъа кIудияб дунялалде\nРакIалда буго UFCялъулъулгун къотIи гьабизе\nДагьал церегIан къоязда тIадагьаб цIайиялда цеве вахъунев Дагъистаналдаса речIчIухъан Юсуп СагIадулаев цеве вахъана Азиялъул One Championship компаниялъ тIобитIараб иргадулаб турниралда. 32 сон барав дагъистаниясда данде къеркьана 41 сон барав Япониялдаса речIчIухъан Масакадзу Иманари. Къеркьей халатбахъана регламенталда бихьизабураб лъабабго раундалда ва лъабалдаго Юсупица дандиясда тIад тIокIлъиги бихьизабуна. Гьеб букIана СагIадулаевасул жубараб речIчIухъанлъиялъул рахъалъ 17-абилеб бергьенлъи. Гьелдаса хадуб «ХIакъикъат» газеталъул редакциялде вачIарав Юсупилгун нижер мухбирас гьабуна гьадинаб гара-чIвариги.\n- Ассалам гIалайкум, Юсуп. ТIоцебесеб иргаялда, рагIизе бокьилаан Масакадзулгун букIараб къеркьеялъул, One Championship компания тIасабищиялъе ккараб гIиллаялъул хIакъалъулъ?\n- ВагIалайкум салам. Масакадзу вуго къуватав речIчIухъан. Эхетун къеркьезего гIадин, гугаризеги лъалев спортсмен ккола гьев. Азиялъул батIи-батIиял промоушеназда чемпионлъунги вукIана Масакадзу. Дирин абуни, накуялъе операция гьабиялда бан, рингалде вахъинчIого букIана лъагIелгин кIиго моцI. Гьединлъидал къеркьезе вахъунелъул цебелъураб масъалаги букIана, нахъе-цеве балагьичIого, дандияв вухи гуребги, цIодорго вагъиги. План нусабго проценталъ тIубазеги гьабуна. One Championship» компания тIасабищиялъе ккараб гIилла баян гьабилалде, нилъ тIадруссине ккола дун гьаб спорталде вачIараб заманалде. ММАялъул нухде дун ккана, цIалулеб бакIалдаса витIун, Америкаялъул Цолъарал Штатазда практикаялда вугеб заманалда. Гьениб тIоцебе байбихьана джиу-джитсуялде хьвадизе ва рехсараб пачалихъалъул даражаялда тIобитIараб чанго чемпионаталда бергьана. Гьелдаса хадуб менеджерас дие тIасабищана Япониялъул DREAM компания. Гьениб чанго бергьенлъиги босун, 2013 соналдаса нахъе цеве вахъунев вуго One Championship гIуцIиялъ тIоритIулел турниразда. Абизе ккола, Азиялъул промоушеназда спортсменазе чIезарун руго лъикIал шартIал ва гьединго къеркьеязухъ гонораралги кьола Россиялда кьолелдаса цIикIкIун.\n- Гьебго турниралда цеве вахъана Марат Гъапуровги, амма къуна. Дур пикруялда, кинал гъалатIал риччарал нилъерас гьеб къеркьеялда?\n- Марат вуго къуватав речIчIухъан. Гьесул цIайиялда цеве вахъунев дунялалда бищунго къуватав щуго спортсменасда гьоркьов рехсезе бегьула Маратги. Дир хIисабалда, Маратица дандияв рикIкIинчIо, гьесул загIипал ва къуватал рахъал хIисабалде росичIо. Гьеле гьелъ гъоркье рехана Марат, Шинья Аокигун къеркьолаго. Дун дандиясдаса тIокIавги тириявги вугин абураб пикру букIине бегьуларо речIчIухъанасул ботIролъ.\n- Жубараб речIчIухъанлъиялъул рахъалъ турнирал тIоритIулеб кIиго-лъабго гIуцIи буго дунялалдаго машгьураб ва гьел киназдаго лъала. Гьелгун данде кквезе бегьулищ азиялъулал?\n- РакIчIун абизе кIола, Азиялъул промоушенал гьездаса нахъе ккарал гьечIо. Къуватал спортсменалги, лъикIаб гIарацги, къеркьеязда сверухъ гьабулеб рекламаги - кинабго буго тIадегIанаб даражаялда. Гьенир цере рахъунел спортсменазда кIвезе буго бокьаралгун къеркьезе, хIатта UFCялъул чемпионалгунцин. Амма бичIчIуларо, щай гьел цого бакIалда чIун хутIун ругелали.\n- РечIчIухъанлъиялъул рахъалъ цеве вахъин гуребги, тренерлъиги гьабула дуца. Гьелъул квекIен, квалквал букIунищ цогидаб ишалъе?\n- Цоялъ цогидалъе кумек гьабула. Тренерлъи бигьаяб иш гуро ва бокьа-бокьарасухъа гьабунги бажаруларо. Жинда цеве ругьун гьавулев спортсменасулго гIадин, дандиясул къуватал ва загIипал рахъал лъазе ккола гьесда, рингалда лъугьа-бахъунелъе къимат кьун къеркьей унеб заманалда хиса-басиял гьаризе бажаризе ккола. ГIемераб жо букIуна тренерасда бараб. Гьеб ра-хъалъ хIалбихьи букIиналъ дие бигьаго букIуна рингалдаги.\n- Спарринг-дандиял щал кколел?\n- Турниразде хIадурлъулаго, дие кидаго кумек гьабула Мавлид ХIайбулаевас, Мурад Мачаевас, Расул Мирзаевас, ГIали Багьавудиновас, Артур МухIамадовас, Халид Асилдаровас. Гьезул сияхI халатаб буго, дица рехсана аслияб къагIидаялда кидаго цадахъ рукIунел спорстменал.\n- Расул Мирзаевасул ахIвал-хIал щиб бугеб? Гьесда цеве вахъинего ракIалда бугищ?\n- Нужедаги лъалеб батила, цо-цо лъугьа-бахъиназда, ахIи-хIуразда гьоркьов вукIана гьев ахираб заманалда ва гьелъул хIасилалда сакъатлъиги ккана. Гьеб сахгьабулаго ана гIезегIан заман. Гьанжейин абуни гьев тренировкабазде хьвадула ва гIагараб заманалда жаниб рингалде вахъине ракIалдаги буго. Щиб промоушеналда гьев къеркьезе вугевали жеги лъаларо.\n- Тренерлъи гьабизе кидаха байбихьараб?\n- 2005 соналдаса нахъе хIалтIулев вуго дун тренерлъун. Байбихьи гьабуна СШАялдаго. Хадуб МахIачхъалаялда рагьана TOP TEAM клуб ва гIемераб заманалда гьеб букIана джиу-джитсуялъул рахъалъ республикаялда бищунго къуватал клубазул цояблъун. Хадуб Камил ХIажиевас ахIана Fight Nights промоутеразул компаниялъул спортивияб школалда тренерлъи гьабизе (гьанже гьелда цIар буго Eagles MMA). Гьединго хIалтIулев вуго Москваялда бугеб «ГъалбацIил ракI» абураб эрмениязул клубалдаги.\n- Хадубккун щиб гьабизе ракIалда бугеб?\n- One Championship компаниялъулгун букIараб къотIи-къай лъугIана, амма гьезие бокьун буго хадубккунги дун гьенивго чIезе, диргун контракт хъвазе. Дирин абуни хьул буго UFCялъулгун гьоркьоблъи гьабизе ва дунялалъул бищунго къуватаб гьеб гIуцIиялъул турниразда цеве вахъине. Гьединго ракIалда буго Дагъистаналда ММАялъул школа рагьизе ва дунялалда гьелъул цIар рагIизабизе.\n«Цин цIали, хадуб спорт»\nРеспубликаялъул Спорталъул, ГIолилазул ишазул ва ЗахIматалъулгун социалияб цебетIеялъул министерствабазул цадахъаб «Ресал мукъсанал, амма гьунар тIокIал» абураб проекталда рекъон, муниципалияб лъабго гIуцIиялда (МахIачхъала шагьар, Хасавюрт ва Казбек районал) тIоритIизе хIисабалде росун рукIана машгьурал ва сакъатлъи ккун бугониги спорталда тIадегIанал хIасилал рихьизарурал спортсменазул гIолохъанаб гIелалъулгун данделъаби. Проекталъул аслияб мурад буго цIар бугел спортсменазул мисалалдалъун гIолохъанаб гIелалда гьоркьоб миллияб гIадат-гIамал, лъикIаб тарбия билълъанхъизаби, гьеб цIалиялдехун, спорталдехун буссинаби, кигIан къваридал шартIазде ккаразулги берцинаб нухдаса цере ине ресал рукIин бихьизаби.\nТIоцебесеб февралалда Казбек районалъул Дилим росулъ гIуцIараб гьединаб данделъиялде ахIун рукIана жубараб речIчIухъанлъиялъул рахъалъ цеве вахъунев дунялалдаго машгьурав нилъер спортсмен ХIабиб НурмухIамадов ва рахъун чIезе кIоларел инвалидазда гьоркьоб столалда хIалеб теннисалъул рахъалъ Россиялъул кубок босарав, гьебго районалдаса Арсен Базаев. Данделъиялда гIахьаллъана районалъул нухмалъи, рехсарал министерствабазул хIалтIухъаби, росабазул вакилзаби, спортсменал, гьалбал. Гьалбадерида гьоркьор рукIана республикаялъул ва федералиял каналазул журналисталги. Гьеб тадбиралда чан чияс гIахьаллъи гьабурабали абизе кIоларо, амма Дилималда бугеб Россиялъул халкъазул маданияталъул централъул гIатIидаб залалда гIодор чIезе киб гурин, рахъун чIезецин бакI букIинчIо.\nКIалъазе вахъарав районалъул бетIер ХIажимурад Мусаевас баркала кьуна киналго гIахьалчагIазе, хасго ХIабибие ва Арсение, гьарана гьезие хадубккунги чIахIиял бергьенлъаби, киназулго ракIчIезабуна гьеб социалияб проекталъул ва жакъасеб данделъиялъул пайдаял хIасилал рукIиналда.\nТадбиралъул хадусеб бутIа гIуцIун букIана гIахьалчагIаз ХIабибие ва Арсение кьолел суалаздасан. ХIакъаб жо, аслияб куцалда суалал рукIана ХIабибие кьолел. Киналго суалазул гьаниб бицине рес букIинаро, рехсела аслиял.\nКинаб бакI кколеб спортсменасул гIумруялъулъ цIалиялъ абураб суалалъе ХIабибил букIана гьадинаб жаваб: «Цин цIали, хадуб спорт. Лъай гьечIев спортсменасул лъиениги ва сундуениги пайда букIунаро. Лъай, спорт ва гьездасаги кIвар бугеблъун, аслияблъун буго мун гIаданлъун вукIин».\nШколалда кьолел предметазда гьоркьоса дуе бищунго пайдаяблъун кинаб ккарабилан гьикъидал, гьес рехсана кIиго предмет – тарих ва география. «Тарих лъачIони, жакъасеб лъазеги бичIчIизеги захIмалъула. Чара гьечIого лъазе ккола географияги. БатIи-батIиял пачалихъазде щун хадуб бичIчIула гьелъул къимат ва кIвар, хIатта, как базелъун, Къилбаялъул рахъалдехун вуссинецин гьеб лъачIого гIоларо», - ян абуна гьес.\nЭбел-инсудехун букIине кколеб бербалагьиялъул хIакъалъулъ бицунаго, гьес абуна, гьелда мун рази ватичIониги, эбел-инсуца малъараб гьаби, гьезухъ гIинтIами бугин дур талихIалъул ва бергьенлъабазул кIулилан.\nСпортивияб гIумруялъулъ бищунго асар гьабураб, ракIалда чIараб лъугьа-бахъин щиб букIарабин абураб суалалъе ХIабибица кьуна гьадинаб жаваб: «Америкаялда, Нью-Джерси штаталда цеве вахъиндал, залалда гIодов чIун вукIарав кIудияб ригьалъул цо чиясда лъан буго дун Дагъистаналдаса магIарулав вукIин. Хадуб, гьитIинаб къоялдаса нахъего апараглъиялда Америкаялда вугев гьев херав магIарулав вачIана аскIове, дунгун магIарул мацIалда кIалъана ва къанккун чIезабун букIана дир квер. Гьеб лахIзаталда жаниб дида бичIчIана, кигIан лъикIал шартIазда кив вугониги, ВатIаналдаса хирияб инсанасе щибго гьечIеблъи», - ян.\nКьуна суалал Арсениеги. Гьесул жавабалги рукIана гьединабго пикруялъул – цIали киданиги гьоркьоб къотIизе тезе бегьуларо, тIасабищизе ккола дандекколеб махщел ва, дандчIвалел квекIеназухъ, захIмалъабазухъ балагьичIого, ине ккола цевехун, дурго мурадалде, вукIине ккола гIаданлъун.\nЦинги ирга щвана сайгъатазде, дагьаб букIинчIо гьезул къадарги. Кьолел суалазги рикьулел сайгъатазги заман кин арабали лъазе течIо.\nПрочитано 660 раз\tПоследнее изменение Пятница, 09 февраля 2018 11:26\nДругие материалы в этой категории: « Байрахъ - Олимпиадаялъул, спортсменал - Россиялъул\tЭркенаб гугари »\n11:13, 27 марта 2020, 92


ПАШМАНЛЪИЯЛЪУЛ АСАРГУН. - 25 Июня 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Июнь » 25 » ПАШМАНЛЪИЯЛЪУЛ АСАРГУН.\nАзаргоялдаса ц1ик1к1араб сонил тарихалда жаниб нилъер улкаялда г1емер рук1ана пашманал лъугьа-бахъинал. Гьезда гьоркьоса бищун пашманаб къолъун ккола, нилъер халкъалда абадиялъ лъилъуларел ругънал лъураб К1удияб Ват1анияб рагъ байбихьараб 1941 соналъул 22 июнь. Исана 75 сон т1убала гьеб вах1шилъиялъул рахъалъ ц1ар араб, жиндир къурбаналлъун 27 миллион нилъер ракьцояв вахъарав рагъ байбихьаралдаса. Исана 22 июналда т1олабго Россиялъул бат1и-бат1иял шагьаразда т1обит1ана К1удияб Ват1анияб рагъ байбихьиялъул пашманал лах1затал рак1алде щвезариялъул тадбирал. Гьеб къоялъ радакь саг1ат ункъоялда, бит1ун фашистазулаб Германия нилъер Ват1аналде т1аде к1анц1араб г1ужалда данде ккезабун, байбихьана гьединаб тадбир нилъер районалдаги.\nГьеб т1обит1ана Ц1ада «Хъах1ал къункъраби» мемориалияб комплексалда. Тадбиралда г1ахьаллъана районалъул т1алъи, бат1и-бат1иял г1уц1абазул нухмалъулелгун х1алт1ухъаби, жамг1иял церехъаби ва цогидалги. Тадбир байбихьилалде киназго т1угьдул лъуна мемориалияб комплексалда хъах1ал къункърабазе бараб памятникалда цебе.\nТадбир рагьана Юрий Левитанил машгьураб гьаракьалъ рагъ байбихьанин абураб лъазабиялъухъ ва киназулго рек1елъе бортулеб Расул Х1амзатовасул «Хъах1ал къункъраби» коч1охъ г1енеккиялдалъун.\nЖиндирго к1алъаялда Саг1ид Юсуповас бицана жакъасеб къоялъул киг1ан к1удияб к1вар нилъер улкаялъегун халкъалъе бугебали – «Жакъа х1акъикъаталдаги кутакаб пашманаб къо буго нилъер тарихалда. 75 соналъ цебе фашистазулаб Германия божут1а рек1к1ги гьабун, к1анц1ана нилъер улкаялде т1аде. Гьезда рак1алда бук1ана нилъер улкаялъул халкъ жидерго лагъзаллъун гьаризе, гьелъул кинабго бечелъи талавур гьабизе. Амма нилъер бах1арчиял умумуз бихьизабуна г1ажаибаб къвак1и ва г1агараб Ват1аналъухъ рух1 кьезе х1адурал рук1ин. Гьездасан 27 миллион багьадурас кьезеги кьуна Ват1аналъе г1оло рух1. Нилъеда киданиги к1очон тезе бегьуларо жакъа нилъер бук1инеселъе г1оло жидерго бищун хириял рух1ал кьурал гьел бах1арзал. Г1ун бач1унеб г1елалъги гьездасан босизе ккола сундулъго мисал. Нилъеца кидаго к1удияб гъирагун ва т1адег1анаб даражаялда т1орит1ула гьадинал тадбирал, гьез квербакъула г1ун бач1унеб г1елалъулъ Ват1аналде рокьи куцазеги. Нижеца кидаго бут1рул къуларал руго кьалул майданалда щапарал бах1арзазе»,- ян абуна районалъул нухмалъулес.\nДанделъаразе саламги кьун,жиндирго к1алъай гьабуна «Трезвая Россия» федералияб проекталъул нухмалъулев ва Россиялъул Федерациялъул жамг1ияб палатаялъул член Байсултан Х1амзаевас: «Дун кутакалда вохарав ва ч1ух1арав вуго жакъа гьадинаб тадбиралда г1ахьаллъи гьабизе щвеялдаса. Гьадинал тадбирал т1орит1улел руго Россиялъул г1емерал шагьараздаги. Лъуг1и гьеч1еб даг1ба бук1уна К1удияб Ват1анияб рагъда лъица бергьенлъи босарабин абураб суалалда т1асан. Дица абила рагъда бергьенлъи босанин бах1арчияб советияб халкъалъилан. Гьединго г1емераб бицуна нилъер рук1арал союзниказул х1акъалъулъги. Дир киг1ан дагьабниги щаклъи гьеч1о, гьел союзникал рук1инч1еланиги СССРалъ гьеб рагъда бергьенлъи босизе бук1иналда. Нилъеда кутакалда лъик1 лъала фашистазда т1ад босараб бергьенлъиялъулъ аслияб бут1а нилъер улкаялъул бук1ин ва лъихъениги биччаларо нилъер бах1арчияб тарих хисизабизе»,- ян абуна Байсултан Х1амзаевас.\nДанделъараздехун хит1аб гьабуна районалда хут1арал рагъул ветераназул цого-цо къват1ив-рокъове вахъун ч1аголъиялда вугев Мух1амадрасул Гьиматовас: «Дида жакъа г1адин рак1алда буго рагъ байбихьараб заман. Росдал школалда анкьго классги лъуг1ун, вохуца холев вук1ана дун, рак1алда бук1ана ц1али раг1алде бахъинабизеги. Амма тохлъукьего байбихьараб рагъуца киналго планал хвезаруна. Районалдаса г1емерал г1олохъаби ана рагъде, рагъ байбихьун к1иго соналдасан, вацасул бак1алде 17 сон барав г1олилав дунги ана фронталде. Нижеда киданиги к1оченаро дол зах1матал сонал. Мигьлъулел руго нижер кьерал, г1иц1го щуго ветеран хут1ун вуго районалда. Г1ун бач1унеб г1елалъе гьарула талих1аб бук1инесебги рагъ-кьал гьеч1еб ракълилаб г1умруги биччан те нужеда рагъул х1акъалъулъ г1иц1го телевизоралдасан ва т1ахьаздасан гурони лъангут1изе. Гьединго к1удияб баркала буго гьаб тадбир г1уц1аразеги »,- ян абуна ветеранас.\nНилъер районалда бугеб погранотрядалъул вакил подполковник Владимир Петроченкоцаги гьабуна маг1на бугеб к1алъай. Гьес бицана рагъул т1оцебесеб кьаби жидедаго т1аде къабул гьабураллъун рук1анин СССРалъул 12 азарго г1орхъаби ц1унулелилан. Гьединго подполковникас абуна, жал жакъа къоялъги х1адурал ругин къо ккедал Ват1ан ц1унизе рахъинеянги.\nРайоналъул нухмалъулев администрациялъулги ва депутатазул корпусалъул ц1аралдасанги баркала кьуна тадбир г1уц1аразе ва гьелда г1ахьаллъи гьабуразе. Хадуб киназго цадахъ ах1ана «Вставай страна огромная» кеч1ги улкаялъул гимнги. Ахиралда рак1алде щвеялъе рахъана сураталги.\nПросмотров: 143 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


Дагъистаналда гIуцIулеб буго Патриотазул къуватазул цолъи - гIурусалъ абуни, "союз патриотических сил".\nГьелда нахъа руго "Справедливая Россия" партиялъул вакилзаби. Гьедин лъазабуна 12 февралалда гьеб партиялъул нухмалъулев ХIажимурад ГIумаровас. Гьадинги гIемерлъун гьечIищин Дагъистаналда союзалги, рагъа-рачариялги, цогидал руккалабигиян ЭР-ялъ кьураб суалалъе ХIажимурад ГIумаровас жаваб кьуна ругин гьел гIемерлъун , амма букIине кколедухъ хIалтIи гьабулел цолъаби гьечIого ругин.\n"Справедливая Россиялдаса" гьеб цIияб гIуцIиялъул бугеб батIалъи гьенире бокьарал чагIи рачIине бегьи бугин бицана ХI. ГIумаровас. Гьелги рукIине кколила аслияб куцалда Дагъистаналда бугеб ахIвал-хIалалда ракIунтаралги, гьелдаса рорчIизе нухал ралагьулелги гIадамал.\nГьеб данделъиялде ракIарал жамгIиял хIаракатчагIаз аслияб куцалда гьоркьоб лъун букIана ахираб заманалда Дагъистаналъе нухмалъи гьабизе Москваялдаса Дагъистаналде витIарав Рамазан ГIабдулатIиповас гьарулел ругел хиса-басиязулги. Гьел рази гьечIоан гьездаса.\nЗалалъуса гьаракь: "Цо чанго нухалда диванчагIазухъе ккарал, туснахъазда рукIарал гIадамазе кьун руго хъулухъал".\nГьедин батани, нужер хIисабалда гьенир рукIине мустахIикъал гIадамал щалинха журналистаз гьикъидал, гьелъиеги чIванкъотIун жаваб кьечIо гьез. Амма абулеб бугоан, спикерлъун тарав Хизри ШихсагIидовги, социалияб цебетIеялъул министрлъун тарай Такибат МахIмудоваги гурони батIиял чагIийищила гьенир тезе ратичIел Рамазан ГIабдулатIиповасда. Гьедин "Справедливая Россиялъул" вакил Руслан Расуловас абуна МухIу ГIалиев гьеб хъулухъалда вугеб мехалда гьесул васа тIубалаанила гьеб суал. мухIмадсалам МухIамадов вачIиндал, гьесул инсуца тIубалаанила, гьанже - Рамазанил дурцас гьабулеб рагIулила гьеб хIалтIи.\nАмма республикялда руго гьеб пикруялда тIадрекъоларел гIадамалги. Масала, живго Рамазан ГIабдулатIиповас абун букIана дагьалъ цебе тIобитIараб Халкъияб Мажлисалъул данделъиялда цIиял министрал лъиениги рокьи -рокьунгутIиялъухъ гуребги ралагьизе кколила, республикаялда бугеб политикаги хIисабалде босизе кколила.\nЛъаялдагун бажариялда бан гIадамалги хъулухъазда тун, Дагъистан хьуцIилъа бахъизе хIалтIи гьабулеб батани, жинца Р. ГIабдулатIиповасул рахъ кколин лъазабуна ХIажимурад ГIумаровас.\nХIажимурад ГIумаров: "КъватIир рукIаниги рагIулелъул Дагъистаналъул къадру-къимат гIодобе ккун букIин. Гьединлъидал къваригIун буго гьеб борхизабизе. Жакъа Дагъистаналъул къадру цо чияс борхизабуларо, кигIан цIакъав, къуватав дов ватаниги. Нусго чиясухъаги бажаруларо.\nДагьабниги иман-яхI бугев чияс хIаракат бахъизе ккола гьаб хIалихьалъиги чороклъиги тIагIинабизе. Гьелъие гIоло гьабун букIана нижеца Москваялда доб съездги, гIуцIулеб буго патритазул къуватазул цолъиги. Гьединго гIадамаздаги бичIчIизе кколаха жидецаго гьабураб гурони жидееги жидер лъималазеги батулареблъи...\nЛъазе ккола рищиязда гIахьаллъизе кколеллъиги. Валлагь жинда бараб жо щибниги гьечIилан рокъор чIанани, унголъунги гьесда бараб жо гьениб щибниги батуларо. Жакъа гIемерисезул руго жидее рокьулел футболалъул, хоккеялъул командаби, речIчIухъаби. Гьезул рахъккун къватIи-къватIиреги уна. Гьединго Дагъистаналъе гIологи рахъаха, гьелъул рахъги кквей. Метерисеб къоялъ батулеб жо буго гьеб. Гьаб гIумру буго къокъаб жо.\nДагъистаналъе гIоло лъикIаб хIалтIи гьабулев чиясе квербакъи гьабизе ккола щив гьев ватаниги - министр, мухъалъул нухмалъулев, президент гьев ватаниги. ХIалихьатабги чорокабги жо гьабулев чиясдаги бадибе абизе ккола. На-никIкI гIадин гIемерлъун, чорокалщинал жал гьарулел ругел миллаталъул чагIи жо абичIогоги тун, гьезул кIалдире балагьун чIани, ракъуца хвелаха...".\nБицен гьабулеб данделъиялда гьоркьор лъун рукIана цойгидал суалалги. ХIажимурад ГIумаровас рагIи кьуна гьезул хIакъалъулъ кватIичIого Рамазан ГIабдулатIиповасда бицине.


(«БетIераб гьумер» гьумералдасан гьаниб битӀана)\nГьабсагІаталде щвезегІан Википедиялда хъван буго 2292 макъала авар мацІалда.\nРузман къо 15 Ражаб 1440 гь.\nГьаб къоялъ — 22 Март\nАвар Википедиялда жакъа къоялда жаниб буго 2292 макъала, гьединлъидал дуе хъвазе бокьараб махъала гьаниб жанибги батизе бегьула. Цин макъала хъвалалде цебе дуца гьеб хъирще гьаб формаялда. Гьеб батичIони, дуе хъвазе бокьун бугеб макъалаялъул цІар хъвай гьаб гъоркьехун бугеб мухъалда жаниб ва хІадуре макъала.\nБосараб бакӀ — «http://av.wikipedia.org/w/index.php?title=БетӀераб_гьумер&oldid=68111»


1. Петра Глава 4\n1. Петра цIияб къотIи\nЖиндир черхалъ гІазаб-гІакъуба хІехьезе ккараб мехалда МасихІил рукІарал гІадинал пикрабаз нужерго ракІал къвакІизаре, – черхалъ гІазаб-гІакъуба баччизе ккарас мунагьазде мугъ рехулелъулха,\nхутІараб гІумру, чорхол гьаваялъе бокьухъе гуреб, Аллагьасул амруялги тІуразарун, тІамизелъун.\nМажусиязе бокьулеб куцалда, пасалъиялдаги чорхол гьаваялдаги хадур ун, гьекъолдулаго, гьакълил рокъоса къватІире рахъинчІого кеп-гІоркьалда ва гьересиаллагьзабазе инжитаб-къабихІаб гІибадат гьабулаго тІамураб гІеларищ нужеца цебехун букІараб гІумру?\nЖидерго гьел гІасиял ишазулъ нуж гІахьаллъунгутІиялда гІажаиблъи гьабун гьез нуж какулел руго.\nАмма чІагоязеги хваразеги суд гьабизе къачІан вугесда цебе жаваб кьезе ккелебха гьез.\nКинабгоги рижиялъе гІадин, жидееги суд гьабун букІарал хвараздаги Рохалил хабар лъазабуна, хварал чагІигицин, Аллагь гІадин, хвел гьечІеллъун лъугьине.\nГьаб дуниял ахирлъулеб буго. Аллагьасе гьари-дугІа гьабизе бажарулеб хІалалда цІодорго чІа, ригьун рукІа.\nРакІ-ракІалъго цоцазе рокьа. Гьеб буго аслияб жо – рокьиялъ гІемерал мунагьал рахчула.\nНодо букІкІинчІого гьабе цоцазе гьоболлъи.\nАллагьас нужер щивав чиясе кьураб баркатаб гьунар цоцазе пайдаялъе хІалтІизабе, батІи-батІиял хъулухъазде тІамурал лъикІал чагІаз гІадин.\nКІалалда гьунар бугес вагІза-насихІат гьабе, хъулухъалъе гьунар бугес, Аллагьас жиндие кьураб къуват-жаналда рекъон, хъулухъ гьабе, – нужеца гьабулебщиналъухъ гІадамаз, абадул абадиялъ жиндир реццги къудратги тІаса ине гьечІев ГІиса МасихІил цІарги рехсон, Аллагьасе рецц гьабизе. Амин!\nЗахІматаб-къваридаб къо тІаде бачІунилан гІажаиблъи гьабуге, дир хириял, нужеца, хІикматаб иш лъугьанилан ракІалдеги ккоге.\nМасихІие букІараб гІадаб гІазаб-гІакъуба нужееги насиблъиялдаса рохун рукІа нуж, гьесул къудрат загьирлъараб къоялъ рохуца холел рукІине.\nГьардарал гурищ нуж, МасихІиде иман лъей сабаблъун инжит-хІакъир гьарулел ругел, Аллагьасдасан рещтІараб къудраталъул рухІ нужелъе лъугьун бугелъулха!\nБидуласе, цІогьорасе, яги цогидав такъсирчиясе, ялъуни мацІихъанасе букІунеб тамихІалъул гІазаб-гІакъуба хІехьезе ккогеги нужер цонигияс.\nАмма гьеб кинабго христианав вукІин сабаблъун кколеб бугони, намуслъизе ккеларо. МасихІил агьлуялъул вугилан Аллагьасе рецц гьабе.\nИман лъуразул агьлуялдасан байбихьун, киназего Аллагьас суд гьабулеб заман тІаде щун буго. Гьес нилъедасан байбихьи гьабулеб бугони, Аллагьасул Рохалил хабаралда божичІезул ахир кинабдай букІина?\nТІехьалда буго: «Муъминчиясегицин хвасарлъизе захІмалъулеб мехалда, иман гьечІев мунагьчиясул щибдай ккела?» – ян.\nГьединлъидал Аллагьасул къадаралдалъун гІазаб-гІакъубаялда ругез лъикІлъи гьабичІого тоге, нилъ Рижарасул ва РагІи холаресул амруялда разилъун чІа.


2015 сон байбихьаралдаса щунусидаса цIикIкIун бесдалал хъизамазде рачун руго Дагъистаналда. Амма араб соналде данде ккун, гьеб къадар дагьаб кколеб буго. ГьабсагIаталда республикаялда лъимер бачине иргаялда чIарал 600 чи вуго, амма дагъистаниязе цIакъго гIисинал лъимал гурого хъизамалде рачине бокьулел гьечIо.\nЦебегIан букIараб данделъиялда, Шималияб Кавказалъул федералияб округалда хъизамалъул ва лъималазул проблемабазул рахъалъ Россиялъул президентасул ишал кодосесул гIакълучIужу Валерия Гнедьковалъ лъазабун букIана, ахирал соназ Шималияб Кавказалъул республикаязда лъалеб куцалда дагьлъанин бесдалазул ва эбел-инсуца рехун тарал лъималазул къадар.\n2014 соналда хъизамазде рачарал лъималазул къадар тIоцебе цIикIкун буго лъагIалида жаниб тIатинарурал бесдалазул къадаралдаса.\n2015 соналда гьеб хIал цIунун хутIун буго, амма хъизамазде къабул гьарурал лъималазул къадар цебесеб соналда данде ккун дагьлъун буго. Гьедин, 2014 соналда Дагъистаналда хъизамазде рачун руго 599 лъимер. 2015 соналда хъизамазде рачарал лъималазул къадар 450 цIикIкIун бугин лъазабулеб буго Дагъистаналъул Лъай кьеялъул министерлъиялда.\nГьебго заманалда Дагъистаналда, эбел-инсул тIалаб-агъаз гьечIогон хутIулел руго 5631 бесдал лъимер. Гьезул 96 процент кколел руго тIалаб агъаз гьабизе хъизамазде рачарай, ай тIад опека гьабурал. Щуго процент, 192 лъимер руго Лъималазул рукъзабахъ.\nХъизамалде хьихьизе рачарал, ай тIад опека гьабулел лъималазухъ хIукуматалъ кьолеб буго цадахъго 100 азарго гъурущ ва моцIие 7 000 гъурущ цо лъимаде. Хъизамалде васлъун яги яслъун бачараб лъимаде кьолеб буго 497 азарго гъурущ ва моцIие 14 000 гъурущ.\nГьединаб кIудияб къадар опекаялда горкь ругел лъималазул Дагъистаналда букIиналъе бугеб гIиллабазул цояб кколин эбел-инсуца инкар гьабунин абураб документалги гьарун гьел лъимал кIудиял эбел-инсуда, яги цогидаб гIагарлъиялда тIад хъван гIарац босийин баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе, жиндир цIар рехсезе бокьичIей, Лъималазул рукъалъул хIалтIухъаналъ.\nХъизамалде лъимал рачиналъе квербакъи гьабулеб буго тIобитIулеб бугеб информациялъулаб кампаниялъги, гьедин СМИязул кумакалда тIобитIараб хIалтIул хIасилалда кIиго соналда жаниб лъималазул рокъор ругел бесдалазул къадар лъалеб куцалда даьлъун буго; 2013 соналда 266 лъимер букIун батани, 2015 соналда 117 лъимер хутIун буго лъималазул рукъзабахъ.\nДагъистаналда Лъималазул рокъоса лъимер бачине кканани хIажалъулин гIарац, яги гIемерал кагътал гьаризе хIажалъулин абун гIиллаби рачунел руго цо-цо дагъистанияз. Амма хIакъикъаталдаги, дагъистаниязе чIахIиял лъимал рачине рокьуларин, киназего хIажат рукIунин карандаса тIечIеб гIужалда ругел лъималин бицана «Эркенлъи» радиоялъе «Бесдалал гьечIеб Дагъистан» абураб жамгIияб гуцIиялъул нухмалъулей Раисат ГIусмановалъ. Лъимер бачине иргаялда чIун анлънусидаса цIиIкIун чи вугила жакъа къоялде республикаялда.\nРаисат ГIусманова: «Гьаб соналда, тIоцебесеб декабрялда ругел баяназда рекъон, цониги лъимер гьечIо гьитIичазул рокъоб. Гьенир рукIарал киналго рачун ана, гьел хутIуларо. ГьасагIаталда «Забота» лъималазул рокъор руго 27 лъимер, гьединго руго 14 лъимер Дербенталъул лъималазул рокъор, гьел руго 18 соналъул ригьалде рахинчIел лъимал, рачине бокьарал чагIазе.\nЛъимал хъизамалде рачиналъул щибго квекIен гьечIо, рачинел бокьаралги гIемер руго. ГьабсагIаталда сияхIалда анлънусидаса цIикIкIун чи вуго лъимер бачине чIарал. Амма гьезие киназего хIажат руго битIун лъимал гьарулеб рокъосаго, сахал лъимал рачине. Амма кисаха гьанже гьечIеб мехалъ сахал лъимал рахъилел.\nРукIуна сакъатлъи бугел лъимал рачунелги, гьедин цебегIан цо хъизамалде лъабго сакъатаб лъимер бачана. Нилъер гIадамазул гIакълу-лъаялъул буго гIунгутIи, гьезие сахал, гьанже гьарурал лъимал гурого рачине бокьулеб гьечIо».\nЖакъа къоялде эбел-инсул тIалаб гьечIогон хутIарал сакъатал 47 лъимер бугила Дагъистаналда, гьел киналго хъизамалде рачине рес бугила бокьарал чагIи ругонани, амма къанагIат гурого рачунарин хъизамалде сакъатаб лъимерилан тIаже жубана «Бесдалал гьечIеб Дагъистан» абураб жамгIияб гIуцIиялъул нухмалъулелъ.


30 июналда Россиялъул президент Владимир Путиница гъулбасана жидерго сайтазда яги социалиял сурсатазда Интернеталда ругел экстремистияллъун рикIкIунел материалазул репост гьабиялъе, ай бахъиялъе гIоло туснахъалъул болжал бихьизабизе бегьулеб къанун. Гьеб галиялъул критиказ абулеб буго, гьеб кколин Кремлалъ Интернеталда хурхун Китаялъул къагIида бищун бугин абурабин. Интернеталъул цIех-рехалъул институталъул стратегиял проектазул директор Ирина Левовалъулгун нижер радиоялъул журналист Том Балмфортица гьабураб интервью.\nЭР. – Президент Путиница гъулбасана нухмалъиялъ экстремистиялин рикIкIунел материал жидерго сайтазда ва интернета-сурсатазда цогидал бакIаздаса лъеялъе гIоло яги интернеталъул терминология хIалтIизабун репост яги ретвит гьабиялъе гIоло щугогIан соналъ жанире гъезе рес кьолеб къанун. Кинаб бугеб дур гьелда хурхун пикру?\nИрина Левова: «Жибго босун, инициатива битIарабни букIине бегьула. Амма бицен диваналъул хIукмабазда хурхинабулеб батани, лъицаха ва кин мухIканлъизабизе бугеб щиб кколебали экстремизмалде хурхун бугеб материал ва кинаб процедура яги къагIидаби хIалтIизаризе ругел репост яги ретвит гьабураб контенталъул экстремистияб даража баянлъизабизе? Цингиги бичIчIулеб гьечIо, кин гьез ралагьизе ругелали экстремистияблъун рикIкIунеб материалазул ретвит, репост яги гиперлинк габурал гIадамал.»\nЭР. - Къануналъул магIнаялда гуребги, гьеб хIалтIулеб къагIидаялдагийищ проблема бихьулеб бугеб дуда?\nИрина Левова: «Инициативани батIараб батила. Амма кидаго гIадин, гьеб щвалде щвезабун гьечIо. Интернеталъул технологиязул аспектал нилъер хIурматиял депутатазда рихьулел руго тIаса-масаго. Амма гьел гьезда рихьулелдаса гIемер нухаз захIматал руго. Декларация гьаби гьеб цо жо ккола, гьеб гIумруялде бахъинабийин абуни, гьеб цогидаб жо ккола.»\nЭР. - Пуланаб ретвиталъе гIоло туснахъалде ккей гьеб цIакъго хъачIаб тамихI кколарищ? Дур пикруялда, гьеб кколарищ рагIул эркенлъиялде щвезабулеб кьаби бугин?\nИрина Левова: «Дидани абизе кIоларо гьеб рагIул эркенлъиялде щвезабулкб къаби бугин. РагIул эркенлъиялде кьаби щвезабула мухIканаб жо гьукъун яги гьелъие цензура чIезабун. Бицен гьабулеб буго Россиялда хIакъикъаталдаги гьукъараб контенталъул. Гьай-гьай гьелъул репостги гьукъараб буго. Амма гьаниб нилъ дандчIвалел руго гьел нормаби тIуразариялъул захIмалъабазда, ай, нилъеда гьел ургъун ругел къагIидаялда гIумруялде рахъинаризе бажаруларо. Гьединлъидал рагIул эркенлъиялда кинабгIаги кьаби щвезабизе гьечIо. Дуда бичIунищ, цогидал пачалихъазде данде ккун, Россиялъул Федерациялда кинабго жо дагьалъ батIияб буго. Ай, хъвазе бегьула дуе бокьа-бокьараб, амма хIакъикъаталдаги гьеб кинабго къогогIанаб проценталъ гурони хIалтизе батиларо, гьелдеги балагьила цинги. 20 проценталъ хIалтIаницин лъикI букIинаан.»\nЭР. - Цо-цо экпертаз рикIкIунеб буго Кремлалъ гIамал гьабулеб бугин Интернет жиндирго кверзукье босизе. Мун разилъулищ гьединаб пикруялда?\nИрина Левова: «Узухъда гьеб ккола логикаялде данде кколеб мухъ, жакъасеб политикаялъул курс хIисабалде босани. Кинабго жо гьабулел буго гьеб курсалъул логикаялда рекъон. Дида ккола гьеб кинабго гьабулеб бугин жидерго "нухлолаб картаялда" рекъонин. Америкаялде яги Европаялде дандеккун, Россия унеб буго дагьалъ батIияб нухдаса. Ай, ниж руссунел руго Китаялъул яги Шималияб Кореялъул рахъалдехун. Гьеб лъикIищ яги квешиш абун суал лъун гIорхзъаби лъачIого спекуляцияби гьаризе бегьула, амма хIужжабаз нилъеда бихьизабулеб буго гIицIго гьединаб тенденция.»\nЭР. - Кинал галабаз гьеб бихьизабулеб бугеб?\nИрина Левова: «Мисалалъе, кинабго жо букIине кколеб буго Россиялъул Федерациялъул серверазда. Гьеле Пачалихъияб Думаялъ рузман къоялда къабул гьабуна «Хасаб информациялъул къануналъул» проект. Гьелда рекъон, киназдаго тIадаб букIине буго персоналияб информация Россиялъул Федарациялда ругел серверазда цIунизе. Гьелде тIадеги Роскомнадзоралда регистрация гьабизе кколеб буго лъабазаргоялдаса цIикIкIун интернет-гьумералде раккулел жидер ругел блогеразги.»\nЭР. - Кин дуда кколеб Интернеталде гьабулеб тIадецуй хехлъулеб ва цIикIкIунеб бугищ?\nИрина Левова: «У, буго.»\nЭР. - Кида гьеб байбихьараб?\nИрина Левова: «Гьеб байбихьана 2012 соналъул риидал "чIегIерал сияхIазул" къанун къабул гьабун хадуб. Хадусеб соналда къабул гьабуна авторазул къанунал хвезарурал сайтазул хIалтIи чIезабиялъул 187 федералияб къанун. Хадур гьел тIадеги гIемерлъана. Хадуб гьеб "чIегIераб сияхIазул" къануналде журана цIиял категорияби. Гьанждеялде "Информациялъул хIакъалъулъ къануналъул" цо статьялъул бакIалда баккана ункъго. Гьезда бихьизабиун буго щиб къазе бегьулебали.»


Майрал 11-нний ДР-лул БакIчи Сергей Меликовлул каялувшиврий хьунни ляличIисса тагьарду духлаган даврил ва цIу лачIаврия мюхчан баврил ДР-лул Бак1чинач1асса Комиссиялул батIаву.\nСергей Меликовлул бусунни гъинтнил чIумал цIу лачIавриясса мюхчаншиврул аралуву нигьачIаву хъун шаврия ва тапшур бунни хIадурну бикIан мукунсса иширттаясса нигьачIавурттайн: «Билаятрал цайми регионнай хъанахъисса, хаснува Красноярскаллал улклуй, иширттал чIалачIи буллай бур ми масъалартту хъинну захIматсса бушиву».\nСергей Меликовлул бувсунни цаймигу захIматсса масъаларттал хIакъираву: ДР-лий дур чIярусса нехру, ми дурккукун, хъуннасса нигьачIаву диллай дур шяраваллайн ва лухччайн.\n2022-ку шинал нехру дуккаврил чIумуйн муниципал сакиншиннарду хIадур шаврил хIакъираву махъ лавхъунни ДР-лул МЧС-рал управлениялул хъунаманал хъиривчу Муслим Девришбековлул. Мунал тIимунийну, нехру дуккаврийну нигьачIаву диян бюхъайссар Бабаюртуллал, Къизлардал, Хасавюртуллал ва Къизилюртуллал районнайн. Мунал бувсунни мукунма нехру дуккаврийн къаршину дуллалисса давурттаяту.\nХхал бигьлагьисса масъалалул хIакъираву ихтилат бунни мукунма ДР-лул тIабиаьтрал луртаннал ва экологиялул министр Ибрагьим Ибрагьимовлул.\nКъизилюртуллал райондалий ми иширттан хасну дуллалисса давурттал хIакъираву бувсунни муниципалитетрал бакIчи Рустам Татархановлул.\nДР-лий цIу лачIаврийн къаршисса хушрайсса къаралданул хIакъираву (добровольная пожарная охрана) ихтилат бунни ДР-лул МЧС-рал управлениялул хъунаманал хъиривчу Сабир МахIмудовлул. Мунал бувсунни зунттал районнай циксса хьуссарив цIу лачIавуртту, циксса ччувччуссарив инсантурал къатри, хьуссарив зараллу. Мунал бувсунни архсса шяраваллаву дузал бувну бушиву цIу лачIаврийн къаршисса 10 пост.\nДР-лул МЧС-рал Кризисрал тагьардал управлениялул центрданул хъунама Сулайман Рамазановлул бувсунни му идаралул дуллалисса давурттая.\nЦалчинсса социал аптека\nПоэтические праздники в школах\nДагъусттаннайн бувкIунни Аьрасатнал хьхьичIунсса хIакинтал\nСледующая публикация Вечер памяти Мазагиба Шарипова состоялся в Махачкале\nПредыдущая публикация ЛирчIми тIутIивгу ялун лирчунни