«ТIолабго Россия» - Сочиялда\nКIвар кьуна миллиял басмабазде ва газетазде\n«Дагъистан» басмаханаялъул нухмалъулев ГIумаргIусман ХIажиевасул\nАраб анкьалда Сочиялда тIобитIана Россиялъул журналистазул «ТIолабго Россия-2019» абураб цIаралда гъоркь XXIII форум. Гьениб гIахьаллъи гьабуна 1300-ялдасаги цIикIкIун журналистас. Улкаялъул батIи-батIиял шагьараздаса, районаздаса рачIарал рагIул устарзабаз, гIемерал пикраби, суалал, хIалтIул цIиял къагIидаби дандрана, журналистазул лъикIаб хIалбихьиялъул пайдаял мисалазул бицана. Гьелде тIадеги, форумалда бицана жакъа миллиял мацIазда къватIире риччалел газетазул, журналазул хадубккунисеб къисматалъулги.\nЖурналистазда форум баркана Россиялъул президент В. Путиницаги. Гьес битIун бачIараб баркиялда хъвалеб буго гьединал дандчIваяз хъвадарулел чагIазул махщел камиллъиялъе ва гIунгутIаби тIагIинариялъе кумек гьабулин.\nФорумалда гIахьаллъи гьабуна Дагъистаналдаса 30-гIан журналистасги. Щибаб санайил тIобитIулеб форум гьеб бугелъул, исанаселда бицана Россиялъул Журналистазул союзалъ 100 сон, Дагъистаналъул Журналистазул союзалъ 60 сон тIубаялъулги.\nФорумалда «Миллиял мацIал ва культура цIуниялъулъ миллиял газетазул ва журналазул кIвар» абураб суалалда тIасан «гургинаб стол» гIуцIана Дагъистаналъул вакилзабаз. Гьениб ракIунтараб хабар ккана жакъа рахьдал мацIазул бугеб ахIвал-хIалалда тIасан. Гьеб рахъалъ лъикIаб гуреб ахIвал-хIал буго гIицIго нилъер республикаялда гуребги, цогидал миллатазул гIумрудулъги. Гьединаб пикру загьир гьабуна гьенир гIахьаллъарал Адыгеялъул, Кабардино-Балкариялъул, Карачаево-Черкесиялъул, Туваялъул, Удмуртиялъул, Чачаназул, Чувашиялъул, Ханта-Мансиялъул, Якутиялъул ва цогидалги республикабазул журналистазги.\nДандчIваялда кIвар бугел лъугьа-бахъиналлъун ккана Дагъистаналъул машгьурав журналист ГIабдулхIамидов Аликберица авторазул макъалабазул къецалда тIоцебесеб бакI кквейги. Гьев нилъеда лъала «Скорпион» операция гIодобчIвай» абураб 1999 соналда Дагъистаналъул халкъалъ Россиялъул аскаралгун цадахъ республикаялде террористал кIанцIидал, гьезде данде гьабураб рагъул хIакъалъулъ хъвараб тIехьалъул ва цогидалги кIвар бугел асаразул автор хIисабалда. Доб хIалуцараб заманалда Аликберица инкар гьабуна рагъулъ гьабураб гIахьаллъиялъе гIоло кьолеб букIараб орденалдаса ва Республикаялъул культураялъул мустахIикъав хIалтIухъан» абураб цIаралдаса.\nФорумалъул гIахьалчагIи дандчIвана Россиялъул президентасул Администрациялъул жамгIиял проектазул управлениялъул нухмалъулев Сергей Новиковгунги. Гьениб хабар ккана газет-журналазул подписка гIодобе ккеялъул, гьебго заманалда гьел цIалулезухъе щвезаруралъухъ почалъ унеб гIарац цIикIкIиналъул, басмаялда рахъулел макъалабазда журналистаз хIукуматалъул нухмалъулезде гьечIеб гIайиб гIунтIизабиялдалъун ккезе бегьулел хIасилазул, районазул газетазул къисматалъул. Хасго кIвар бугеблъун букIана къватIисел пачалихъазул жакъасел хъвадарухъабаз нилъер ватIаналъул тарих хисизаби мурадалда гьарулел ругел гьужумазул хIакъалъулъ гара-чIариги. Гьениб бихьизабуна гьаб заман бугин дунялалъул информациялъул алатазда киназго гьереси хъвалеб, тарих бокьухъе хисизабизе хIаракат бахъулеб заман. Гьеб суалалда тIасан кIалъалаго, Пермь краялъул сенатор Алексей Пушковас абуна «Россиялъул цIияб гIел кватIичIого божизе бугила КIудияб ВатIанияб рагъда Россиялъ гуреб, Британиялъул кумекалдалъун Америкаялъ бергьенлъи босанилан абулеб гьересиялда».\nАмма кин бугониги, дир хIисабалда, арал соназ тIоритIулел рукIарал дандчIваязде дандеккун гьаб форумалда цо ракIунтараб чIаголъи дагь букIана. Щибха лъалеб, гьаб заманалъул тIалабал гьединал ратизеги бегьула.\nФорумалда цо къо букIана хасгьабун миллиял мацIазда рахъулел газетазе биччарабги. Гьениб Дагъистаналъул, Туваялъул, Чачаназул, Ханта-Мансиялъул ва цогидалги республикабазул журналистаз загьир гьабуна гьел басмабазул бугеб хIакъикъияб ахIвал-хIал ва цоцазе кумек гьабизе бугеб хIадурлъи.\nФорумалда Дагъистаналъул Журналистазул союзалъ хадубккун цадахъ рекъон хIалтIи гьабизе къотIи-къай гьабуна Абхазиялъул, Монголиялъул, Красноярскалъул Журналистазул союзазулгун. Гьелъ рес кьезе буго республикаялъул тарихги жакъасеб къоги гьезда лъикIго лъазабизе ва нилъехъе гьалбал цIикIкIун рачIине.\nПрочитано 85 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 07 октября 2019 11:20\nДругие материалы в этой категории: « Районго урхъараб байрам\tИмам Шамил – Кавказалъул бахIарчи »\n11:57, 30 марта 2020, 314


Будущее Казахстана – в казахском языке. 15-урок\nБудущее Казахстана – в казахском языке. 14-урок\nБудущее Казахстана – в казахском языке. 13-урок\nБудущее Казахстана – в казахском языке. 12-урок\nБудущее Казахстана – в казахском языке. 11-урок\nБудущее Казахстана – в казахском языке. 10-урок


ГIиракъалъул Дилая провинциялда гIиракълаъул армиялъ бахъараб «исламияб пачалихъ» багъа-башариялъул байрахъ, 30Июн2014\nЖидеда «Исламияб пачалихъ» абулеб къукъа Россиялда рикIкIуна террористазул багъа-башарилъун. Гьеб гIуцIана 2006 соналда «Аль-Къагlидаялъул» кумекалдалъун. ГIиракъалъул хIукуматалда данде къеркьолеб радикалияб исламалъул 11 къукъаялдаса гьабуна «Исламияб пачалихъ» багъа-башари. Жакъа къоялда «Исламияб пачалихъалде» гъорлъ унел гIемерисел рагъулел руго Сириялъул хIукуматалде данде.\nХалкъаздагьоркьосел жамгIиял чанги гIуцIиязул гIарзаби руго «Исламияб пачалихъалда» тIаса. «Исламияб пачалихъалъ» жидерго ишал цIакъ вахIщияб хIалалъ гьарулел ругилан хъвалеб букIана Сириялда бугеб ахIвал-хIалалда тIаса гьабураб докладалда «Human rights watch» гIуцIиялъ. 2014 соналъул байбихьуда «Аль-Къагlидаялъ» лъазаби гьабун букlана «Исламияб пачалихъгун» жидеца бухьенал хвезарунин ва гьез гьабурабщиналъул жаваб жидеца кьезе гьечIин. Экспертаз рикIкIуна «Исламияб пачалихъалъе» бокьун бугин Сириялда жидерго низам чIезабизе ва оппозициялъул цогидал къукъабигун гьезул хабар данде кколарин.\nСириялда конфликт ккарабго Россиялъул нухмалъиялъ лъазаби гьабуна жидеца рахъ кколеб бугин Сириялъул официалияб хIукуматалъул ва оппозициялъул рагъулал къукъабигун киналгIаги бухьенал кlваричIин. Добго «HRW» гIуцIиялъул докладалда рекъон, Россиялдаса Сириялъул армиялъе щолеб буго кумек. Дуниялалда ругел масъалабазул халгьабулеб Стокгольмалъул халкъазда гьоркьосеб университеталъул лъазабиязда рекъон, 2008-леб соналдаса байбихьун 2012-де щвезегIан рагъулаб бакIаб техникалъул 71% Сириялде щолеб букIун буго Россиялдаса.\nГьал къоязда гьабураб лъазабиялда «Исламияб пачалихъалъ» абулеб буго жидеца Чечанлъиги тIолабго Шималияб Кавказги эркен гьабилин Россиялдасайилан. Гьедин хъвалеб буго Al-Arabiya каналалъул сайталда. Видео бахъун буго рагъулаб техника жаниб бугеб ангаралда ва гIараб мацIалъ гьабураб хитIаб гIурус мацIалде буссинарал титрал кьолел руго гъоркь.\n«Гьаб хитIаб буго дуе, Владимир Путин! Гьал нижеда нахъе ругел аэропланал руго дуца Башар Асадие ритIарал. Аллагьасул кумекалдалъун нижеца гьал гьанже дуде данде хIалтIизарила, кIочонге гьеб», - илан абулеб буго роликалда «Исламияб пачалихъалъул» вакилаз. Ахиралда гьез тIаде жубалеб буго жидеца Шималияб Кавказалда халифат гIуцIилин.\nЧечанлъиялъул лидер Рамзан Къадировас жиндирго инстаграмалда хъвана Россиялъе хIинкъаби кьолел чIвазе ругин. Гьес хъвавухъе, «Исламияб пачалихъ» ккола террористазул гьадингосеб гIуцIилъун ва гьезул лъазабияздаса щивго хIинкъизе кколаро.\nГьеб буго Америкаялъ ва Цолъарал Миллатазул ГIуцIиялъ террористияблъун лъазабураб гIуцIи.\nИсламиял цIех-рехалъул Шималияб Кавказалъул Централъул директор Руслан Гереевасул пикруялда рекъон, жанубияб Россиялда рагъулал провокациял гьаризе Сириялдаса оппозициялъул къуват буго.\nРуслан Гереев: «Исламияб пачалихъалъул» лъазабиял гьадингосел жаллъун рикIкIине бегьуларо. Жакъа къоялда гьеб ккола цIакъ кIудияб гIуцIилъун ва гьеб гIуцIиялъул ресурсалги руго, гIарацги буго. ГIиракъалдаги Сириялдаги гьеб гуцIиялъ ккуна нарт бахъулел регионал. «Аль-Къгlидагун» бухьенал хвезаруниги гьебгун къацандизе кIолеб гIуцилъун рикIкIунаан «Исламияб пачалихъ». Шималияб Кавказалда рагъулал провокациял гьезда гьаризе кIвезе гьечIилан абураб жоялдаги божи дагьаб буго. Сириялда гIемерал кавказалъулал рагъулел руго оппозициялъул рахъалда. Гьелги гьанир ругел изну гьечIого яргъидгуцIаралги кумекалъе ахIун «Исламияб пачалихъалъ» гьаризе бегьула терроралъулал такъсирал. Россиялъул хасал хъулухъазул хIалтIуда бараб буго гьанже гIемерисеб. Ресурсал «Исламияб пачалихъалъул» руго ва гьезул ахIвал-хIал цIакъ лъикIаб буго финансазул рахъалъ. Гьезда кIола бокьараб къукъаялъе спонсорлъи гьабизе».\nЧанги информалатаз лъазабун букIана Сириялъул оппозициялъул рахъккун рагъулел ругин гIемерал кавказалъулал. Азарго кавказалъулав гъорлъе унев батальон гIуцIун бугин, хъван букIана NewsRu.com информалаталъ.\n"Исламияб пачалихъалъ" жиндирго сайтал рагьулел руго


ЛЪИК1АВ ИНСАНАСУЛ Х1АКЪАЛЪУЛЪ. - 6 Февраля 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2016 » Февраль » 6 » ЛЪИК1АВ ИНСАНАСУЛ Х1АКЪАЛЪУЛЪ.\nЛЪИК1АВ ИНСАНАСУЛ Х1АКЪАЛЪУЛЪ.\nДида Х1ажимурад дандч1варалдаса, гьесулгун дир лъик1аб гьоркьоблъи, гьудул-гьалмагълъи ккаралдаса ва цоцазда гьоболлъи лъазабуралдаса 18 сон ана. Гьеб г1ураб заман буго инсанасул, хасго гьудул-гьалмагъасул т1абиг1ат-г1амал, хасият лъаялъе. Дица дирго к1удияб талих1илан рик1к1уна, 1998 соналда исламияб диналъул 5-абилеб рукну-фарз т1убазе унезул Х1ажимурадица нухмалъи гьабулеб къокъаялда гьоркьове ккей. Гьев исламияб диналъе г1оло, гьелъул киналго къанунал т1уразариялъе ва гьелъие бусурманаб агьлу куцаялъе жиндир т1олабго г1умру сайгъат гьабурав Х1ажимурадица хирияб ракьалде щвезег1анги, гьенибги ва нахъруссут1аги г1емерал, пайдаял дарсал кьуна исламияб диналъул, хасго х1еж борхиялъул рукнабазул рахъалъ. Цох1ого нухмалъи гьаби гуребги гьес ц1ик1к1араб к1вар кьуна щивав х1ажичиясул мурадал т1ураялде, гьезул чорхол ах1вал-х1ал лъазабиялде, сахлъи ц1униялде.\nГьав дица жиндир х1акъалъулъ бицен гьабулев дир гьобол, лъик1ав муъминчи, гьудул-гьалмагъ ккола нилъер мадугьалихъ бугеб Болъихъ районалъул Кванхидалъ росулъа 1943 соналда гьавурав Гъазимух1амадов Х1ажимурад. Гьесул лъик1аб г1амал-хасияталъул, г1адатлъиялъул, г1адамазда гьоркьоб хьвада-ч1вадиялъул, гьездехун бугеб рух1далаб т1алаб-агъазалъул, киназдаго гьоркьоб г1амал рекъезабизе, цоцадехун гьуинлъиялда, гьудлу-гьалмагълъиялда, вацлъиялда рук1ине, малъа-хъваял, ваг1за-насих1атал гьариялъе бугеб гьунаралъул гьаниб рехсон х1ал к1веларо.\nХ1ажимурадилъ гьит1инаб къоялдасанго бижана г1уц1арухъанлъиялъе, хъулухъ-ишалда жавабчилъиялъе, нухмалъиялъе гьунар, махщел, бажари. Чанго нухалъ т1ат1алаго росдал жамаг1аталъ гьев вищана жидерго бегавуллъун. Рак1алда буго, ниж Х1ежалда рук1аго, Х1ажимурадихъе телефоналъ гьудул-гьалмагъзабаз, мун нижеца гьабнухалъги бегавуллъун вищанилан роххел бицараблъи (гьебги живгоги х1ежалда вук1аго). Гьеб киналъго нуг1лъи гьабула Х1ажимурад лъик1ав нухмалъулев, г1уц1арухъан, пачалихъалъул законалдасаги кьуруларев, исламияб диналъул къануназеги мут1иг1ав, рак1бац1ц1адав, т1екълъи-мекълъи биччаларев, жиндир кинабго жамаг1аталъ адаб-хъатир гьабулев чи вук1ин. Чанц1улго вищун вук1ана райисполкомалъул ва росдал советалъул депутатлъун. Руго гьесул гьел ва цогидал т1адехунисел идарабаз гьев к1одо гьавун кьурал баркалаялъул кагъталги, цогидалги шапакъатал.\nГьаб дирго т1адехун рехсараб Х1ажимурадие кьураб къиматалда цадахъго бокьун буго, г1адатияв инсанасул кинаб бугониги жиндир гьунаралдаса, бажариялдаса ч1ух1а-къули, рецц-бакъ бокьи, жиндир рахъалъ «рорхатал, гьаваялъулал» раг1аби аби рихарав, гьелдаса рик1к1ад ч1олев чи вук1ин. Кинабго гьес рик1к1уна Т1адег1анав Аллагьасул х1укму-хъвайлъун. Х1ажимурадицаги гьесул лъади Хадижатицаги г1езаруна исламияб диналда рекъон хьвадулел, жидедаго релълъарал лъималги. Киназго борхана х1еж. (Х1ажимурадицаги Хадижатицаги чанго нухалъ). Абизе бегьула Х1ажимурадил исламияб диналъул хъизан цогидазе мисалияб бугилан.\nГьанже дие аслияб к1вар кьезе бокьун буго Х1ажимурадил адабияталъул рахъалъ пагьму-гьунаралдеги. Куч1дул-назмаби хъвазе гьес байбихьун буго жеги школалъул г1умруялда вук1аго. Дида цебе буго гьес дие сайгъат гьабураб, 2013 соналда басмаялде бахъараб, гьесул «Г1умрудул нухда» абураб, 400-г1ан гьумер бугеб, 6-го бут1аялдаса г1уц1араб 259-г1анасел куч1дузул-назмабазул мажмуг1.\nМажмуг1алъул ц1аралъго бицунеб буго авторас гьенир данде росарал киналго назмаби г1умруялъул нухда данд ч1валел лъик1алги, квешалги рахъазул, инсанасул г1умру гьабиялда кколел ругел г1унгут1абазул, рит1ухълъи, рак1бац1ц1алъи, гьудул-гьалмагълъи ц1униялде ах1арал, хасго ц1ик1к1араб бак1 кколеб буго исламияб диналда г1адамал, г1олеб г1ел куцаялда хурхарал назмабаз. Дида рак1алде ккола «Г1умрудул нухда» мажмуг1алда рахъарал Х1ажимурадил куч1дуз г1емерал кант1изарилаанилан, инсан лъик1аб хасият-г1амалалда куцаялъе ц1ик1к1араб асарги гьабилаанилан. Мажмуг1алда хасаб бак1 кколеб буго нилъер районалъул росабазде, гьелъул г1адамазде, хундерил т1алъиялдеги гьелъул т1абиг1аталдеги шаг1ирасул бугеб лъик1аб къимат кьураб бербалагьиги рокьиги. Гьаниб гъоркьехун кьолеб бугеб «Хундерил ханлъи» абураб, авторас гьанжег1агар хъвараб назмуялъги нуг1лъи гьабулеб буго, нилъер районалъул тарихалъеги, гьелъулъ хадусеб г1елалъе лъик1ал лъалк1ал тарал бах1арзазул рахъалъ кьолеб бугеб т1адег1анаб къиматалъеги. Г1емерисел гьесул куч1дул сайгъат гьарурал руго лъик1ал, иман-иях1 чорхолъ бугел г1адамал реццун, г1ураб росу-ракь, Ват1ан бокьиялде, инсан исламияб диналъул т1алабазда рекъон куцаялде к1вар кьурал. Т1адег1анав Аллагьас гьесие кьун буго адабияталъул нухда лъик1аб пагьму, гьунар ва махщел. Гьесул куч1дуз г1адамал ах1улел руго рекъел ц1униялде, вацлъи, гьудул-гьалмагълъи щула гьабиялде.\nКъокъго абуни, инсан рит1ухъаб куцалда куцаялде. Гьединав вуго Шамилил заманалдаго машгьураб т1аг1амаб ва даруяб г1урул салул ц1ам гьабулел устарзабазул Кванхидалъ росулъа дир диналъул вац Гъазимух1амадов Х1ажимурад.\nАхиралдаги гьаризе бокьун буго Х1ажимурадие, гьесул хъизан-агьлуялъе щулияб сахлъиялъул сахаватал г1емерал сонал, рокъоб талих1-рохел, аваданаб бук1инесеб, адабияталъул нухда гьесие жеги т1адег1анал х1асилал, ц1алдолезе пайдаялъе ц1и-ц1иял назмаби хъвазе гьунар ва Бет1ергьанасул квербакъи. Амин.\nХъунзахъ Гьиматил вас Мух1амадрасул\nСураталда: квег1иса Х1ажимурад.\nМаг1арул халкъалъул ханзабазул ракь\nХунзахъ т1алъиялъул т1ок1лъи бук1араб,\nВат1ан бокьиялъул щулалъи гьезул,\nЩулиял рак1азул бах1арзал рижи.\nХ1ажимурад лъалев Шамилил наиб,\nШималияб Кавказ ц1унун вагъарав.\nГъалбац1азул бодуй цевехъанлъи гьес\nХъарчигъалъун реч1ч1ун гьабураб гьунар.\nГьесул бах1арчилъи, чабхъенал гьари\nЧанги данде ч1арал г1ужийги росун.\nРеч1ч1араб гуллица тушбаби гъури.\nТамашаяб гьунар гьесулъ бук1араб.\nК1удияб г1елмудул х1икматав г1алим,\nХ1амзат имам гурищ х1инкъи лъаларев.\nЧ1валин-телин абун х1инкъи кьуниги,\nТеч1еб гьес имамлъи хирияб къоялъ.\nАхъбердил Мух1амад, ях1 бугев лачен,\nЧачаналъ зиярат рагьараб гьесий.\nХунзахъ къот1ноб ц1арлъун вижараб росулъ\nК1одоги гьавурав Шамилил наиб.\nИнкъилаб бахъулелълъ тулпар – цевехъан,\nАтаев Муслимил бергьараб гьунар.\nКъвак1араб рак1алъул багьадур вук1ин,\nБихьараб халкъалда къват1ив вахъиндал.\nКъвариг1араб х1ажат т1убалеб ханлъи,\nХундерил болмац1алъ бицунеб раг1и.\nМаг1арул халкъалъул г1аммаб мац1лъидал,\nГ1адамазул мурад т1убан к1алъалеб.\nГ1араб г1елмуялъул кьуч1аб шаг1ирлъи,\nБакьайч1иса Ч1анк1ал ч1агояб шиг1ру.\nЦ1ализе хут1араб хундерил накъищ,\nХазиналъун бугеб ц1одораб калам.\nЦ1адаса Х1амзатил х1аракатчилъи,\nХ1акъаб г1елмуялъул г1акъиллъи щвараб.\nВах1шилъиги какун, рит1ухълъи беццун,\nКанлъигун лъаялде уммат ах1араб.\nРасулилги сипат инсулго г1адаб,\nГ1адамазул рек1ей асар гьабулеб.\nИрсалъе цебехун кьолеб хазина,\nХанлъиги г1елмуги г1амал рекъараб.\nБолъихъ район, Кванхидалъ росу.\nПросмотров: 343 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


Москва. Бирюлевоялда гlадлу биххиязул заманаялда, Октябрь 13, 2013.\nИсана соналъул лъабго моцIалда жаниб ксенофобиялъул ва миллияб рокьукълъиялъул кьучIалда анкьго чи чIван руго Россиялъул батIи-батIиял регионазда: Москвагун Петербург шагьараздаги, Москваялъул, Владимиралъул, Иркусткалъул, Сахалиналъул ва Пермалъул ракьазда, гьединго Карелиялда ва Татарстаналда.\nУльранационалистазул жигар март моцIалда лъалаго цIикIкIанин абулеб буго инсанасул ихтиярал цIунулез.\nАраб соналда ксенофобиялъул кьучIалда чIван вукIун вуго 20 ва 170ялдаса цIикIкIун чи лъукъун вукIун вуго. Аслияб къагIидаялда гьел тIадекIанцIиял Москвагун Петербургалда гьарунги рукIанин лъазабулеб буго «Соваялъ».\n«Националистал кидаго рукIана ва рукIине руго»,- гьедин рикIкIунеб буго «Соваялъул» хIалтIухъан Александр Верховскияс. Гьес 12 соналъ хал ккун буго националистазул багъа-башариязда цо гIелалъ цоги гIел хисулеб куцалъул. Жакъа гIолохъанал националистазул цIикIкIунисел гьединал гIуцIабазул лидералъун рикIкIунел я Беловасухъе яги Крыловасухъе ине гьечIин, политика пайда гьечIеб жолъун рикIкIунин гьезин абулеб буго Верховскияс.\nАмма террорги гьезул гIемерго лъугьунеб гьечIин рикIкIунеб буго гьес. Мигранатал рухулел ругин руханагIан гьел Россиялде рачIунелги ругин. Гьанже гьез тактика хисизабе байбихьун бугин абулеб буго Верховскияс. Цебе, масала, таджик чIван туснахъалъуре ккезе рес букIун батани, гьанже гьез гьарулел ругин рейдал, маршал ай гьедин бихьизабулеб бугин жидерго къуват ва гьелъухъ щивго жанивги тIамуларин.\nАмма тактика гIел хисани иргадулаб нухалда хисизе рес бугин абулеб буго Верховскияс. Балугълъиялде вахинчIеб ригьалда националистазул къукъаялде ккарав чи гьенив къанагIатги хутIуларин 20-22 сон бан хадув: гьезул гIемерисезе кудиял гIун хадуб гIемерго кIвар букIунарин «Россияги гIурус миллатги» хвасар гьабиялъул ва гьел хисун цоги балугълъиялде рахинчIел лъимал рачIунин бицана гьес.\n«Сноб» абулеб интернет-порталалъ кIалъа-ралъаял гьаруна радикалиял къукъабаздаса лъималгун. Гьез бицун буго жидер идараби гIуцIун ругеб куцалъулги, щиб гьез гьабулебалиги, жидеца гьабулелдехун жидер эбел-инсул бугеб бербалагьиялъулги.\nЦо-цо мехалда данде ккара-ккарал рухула\n«Армеец», 15 сон, Москва:\n«Щуго сон цебе гьудулзабаз дие бицана национализм абураб багъа-башари бугин. Валагьана интернеталда, цIалана гьениб батараб ва дие гьеб рек1ее гIуна. Кавказ миллаталъул чагIи хIехьезе кIоларелъул дида. Гьедин байбихьанаха. 40-50 чи вакIарун ниж рукIунаан нижерго авалалда свердулел, кколаан нухда рата-ратарал таджикал. Батаразухъа гIарац бахъулаан, цоял рухулаан цогиял кьищни-къул балел къалазде жанире рехулаан.\nАхираб заманаялда ниж ракIарула аскIоб бугеб дармил централда. Гьениб нижер 30-гIан чи вукIуна. Гьекъараб жо цIикIкIарас ахIула цинги: «Рилъа, хачал кквезе!»-ян. Цо-цо мехалда, гьадинго инаго, данде ккара-ккарал рухула.\nЛъикI ретIа-къарав гIурус мацIги берцинго бицунев чи ватани, ниж гьесда хъваларо. Кавказалъулалги киналго гурелъул квешал ругел. Гьебги кIочене бегьуларо. Амма цо квас-расул цIурав, «Дагъистан» хъвараб тIагъурги лъун яги «Кавказ-сила»-ян хъвараб гурдеги ретIун, гьелде тIадеги лезгинка кьурдулев чи вихьани, бадиса канлъи унаха.\nЦояс абун букIана дида: «Гьев чи дур бищунго квешав тушман вугин цебе чIезабе ва кьабе гьев тIокIав вахъинаредухъ»,-ян. Узухъда, гьезда цо-цо мехалда ракIги гурхIула, хадуб ракIалде ккола: «Гьа, тIагIинаре цереса»,-ян ва нахъеги мал бала.\nГурони бегьуларо. Гьелгун кIалъан жо кколаро. «Мун щив, гьале гьабсагIат ахIула дица имгIал АхIмад, гьес мун гьаб бакIалда чIвала»,-ян журала. Гьединазде данде зар гурони бегьуларо.\nНижер авалалда гьанже гьезул квал-квал гьечIо. «ЧIегIеразул» цонигияс бер борхуларо. Ахикь тира-сверулел лъималазде ахIула гьез: «Щай бадиве гьаккарав, гьабсагIат цаби гъенезарила»,-ян.\nДун гьитIинаб мехалда дие гьезул квал-квал букIинчIо, амма ахираб заманаялда гьезда гIурхъаби кIочон руго. Гьел кквезеги ккун нахъе ритIизе ккола.\nНижер школалдаги гIемерисел лъимал руго националисталги расисталги. Гьеб киналъулго гIайиб хIукуматалда бугин рикIкIуна дица. Мигрантал руго учузго хIалтIулеб къуват, гьел гьанире рачIунел-рачIунелги рукIуна. Гьанирги киналго хъулухъчагIи руго коррупционерал. Гьезги щибго гьабичIого щвараб жидедего гъоркье хъвалеб букIуна.\nУзухъда, нижеда кIвезе букIана мигрантазул бакIалда гьел хъулухъчагIи рухизе. Гьеб захIматаб иш гуро, амма хадусан гьес дуда канлъи бихьизе тезе гьечIо. Щивали лъаларев чванта-кIодо вухунинги абун дирго гIумру хвезабизеги бокьилищха?\nНижер бищун кIудиясе буго 19 сон. Щиб нижеда гьабизе кIолеб улкаялда ахIвал-хIал рукIалиде бачине ккани? Нижеда кIола рекерахъдизе ва мигрантал хIинкъизаризе.\nЭбел-инсуеги аслияб жо буго дун полициялъухъе щунгутIи. Гьелъ дун гьезукьа кидаго лъутула. Нижер гьаниб полиция кIвахIалаб буго, гьединлъидал гьезукьа лъути-кIудияб иш гуро. Гьезие кIвар гьечIо лъил гьумер дица буханиги».\nСлава, 17 сон, Егорьевск:\n«Кваранисел пикраби дир гьитIинаб кьоялдаса нахъе руго. Дун вукIана футболалъул фанатлъун. 15 сон дица абараб мехалда арматураялъ вухун хвезавун вукIана «Зениталъул» цо фанат. Гьелдаса нахъе дир пикру тIубанго хисанин абизе бегьула. Дица кIкIвана бетIер, байбихьана данде кколеб рок-бакъаналъухъ гIенеккизе ва свастикаби рахъизе. «Монархия цIунияле гIоло» абулеб багъа-башариялде лъугьун вукIана дун, гъоркьиса «ГIурусазул маршалда» дида ратана «Егорьевскаялдаса гIурусал» абулеб багъа-башариялдаса лъимал. Хадуб дун лъугьана гьезул къукъабалъе.\nАбизе ккола аслияб къагIидаялда миллияб багъа-башариязда футболалъул фанатал ругин. Гьениб гьезул къадар 90% проценталдецин бахуна. Гьанже гьеб кинабго модаялда буго, «чуркабазда» хадур лъугьине бегьула-адреналин щола.\nНижерал тIаде балагьун ратIа рахъизе лъала: кIкIварал бутIрулги, спорталъул тIажалги, хъахIал хьиталги, гьелги хасал маркабазул (Airmax, Fred Perry, Lonsdale, Stone Island…)\nГIурусал гурезда гьоркьор дир гьудулзаби гьечIо. «ЧIегIераздаса» рикIкIад чIезе къасд гьабула дица: гIадамазда щиб ракIалде ккелеб-националистин дидагоги абун кавказалъулазда аскIов вугинищ».\nЯна, 17 лет, Москва:\n«Русские пробежки» ай «ГIурусазул рекери» абулеб багъа-башари букIин дида лъана 2011 соналда, гьел ракIкIун бащдаб лъагIалидасан. ГIемерав чи векерулев вукIана Москваялдаса Санкт-Петербургалде. Дун хIикмалъизаюна гьелъ ва диеги бокьана гьелъул бутIалъун йикIине. Доб заманаялда дун йикIана гьекъолдулеб, хъалиян бухIулеб квешаб къукъаялда гьоркьой, гьениса нахъе ине ва цIиял гьудулзаби ратизе бокьун букIана дие.\nНижер авалалда щибаб анкьица тIоритIулел рукIана гьел «рекериял». Гьениве лъабго чи гурони вачIинчIониги гIахьаллъулей йикIана дунги. Хадуб нижер къукъаялъул лидерлъун тана дун.\nГьеб тадбиралда «ГIурусазул рекери» абула ниж Россиялда рукIиналъ ва гIурус халкъалда гьоркьор рукIиналъ. Нижее къваригIун буго гIурус культура цIигьабизе, гIолилал цолъизаризе. Дида кIудияб ургъел буго жакъа гIолилал я черх лъадариялъул ялъуни моралияб рахъалъ цебе тIолеб гьечIолъиялъ. Нижер къукъаялда бокьарал рукIине бегьула. Ниж политикаялда гъорлъ гьечIо. Бокьула гьенир рихьизе гIаракъи гьекъоларел, хъалиян бухIуларел сахал гIурус гIадамал. Нижер багъа-башариялда хъубаб мацIги бицунаро.\nУзухъда, нижгун рекеризе бегьула бокьараб миллаталъул гIадамал. Щивго нахъе гъоларо нижеца. Нижеда гьоркьор арменалги руго.\nНационализм абураб жо дида бичIчIула сахаб гIумру гьабиялъулъ ва культура цIуниялъулъ. Нижер багъа-башариялъе лъицаниги гIарацги кьоларо. Нагагь байрахъал росиязе яги цоги сундуе букIаниги гьеб хIажалъани, нухмалъулез жидерабго кьола. ГIадатиял гIахьалчагIахъа гIарац босуларо».\nЭбел-инсул хьуб буго жидер лъимадуе щибго квешаб жо ккеларин, хъанчги кодоб ккун какал ралел рукIуна\nПавел, 18 сон:\n«Официалияб куцалда дун гьечIо цониги миллияб багъа-башариялда. Гьелъиеги дир дирго гIиллаби руго. Дун гьенивги вукIун дидехун суалал ракIкIани, дир эбелги хIалхьиялда тезе гьечIо, гьей жуязайизе дие бокьун гьечIо.\nДица гьабулеб бугеб гIагараздаса бахчиялъул магIна бихьуларо дида. Кида-къадги гьезда гьеб лъала. Эбелалъ абула кивениги инчIого рокъов вукIайин. Гьезда кIвелищха дун кидаго рокъов кквезе. Гьезул хьул букIуна лъимадуе щибго квешаб жо ккеларин, хъанчги кодоб ккун какал ралел рукIуна.\nДун цIалулев школалда йиго ислам босарай яс. Дица гьикъана гьелда дуца дин щай хисарабин. Гьелъ абуна жиндие бусурманав вас вокьанин. Гьез кин гьабулеб: дун вокьулищ-босе ислам. ГIурусал гьез рачинегилъидал рачунарел. Ясалъул абуни гIумру хвезабула.\nДида цебе бугеб масъала буго лъикIаб лъай щвей. Армиялда хъулухъги гьабун дун цIализе вуго пачалихъалъе нухмалъи гьабизе малъулел цIалул идарабазда. Нижер багъа-башариязе цIаларал ва махщел бугел гIадамал къваригIун руго. Дие бокьун буго нижер официалияб регистрацияги бугеб националистияб партия букIине. Нухмалъиялдеги рорчIун гьенисан система хисизабизе ккола».\nИсана сон байбихьаралдаса расистазул ва ультранационалистазул пропагандаялъухъ Россиялъул диванханабаз къотIун буго 24 хIукму. Гьезда рекъон, батIи-батIияб болжалги бихьизабун, жанив тIамун вуго 25 чи. Гьедин лъазабулеб буго инсанасул ихтиярал цIунулеб «Сова» централъ.


(«Имам Шамиль» гьумералдасан гьаниб битӀана)\n3-ев Дагъистаналъул ва Чачанистаналъул имам\n1834 — 25 сентябр 1859\nКавказ Россиялда рекІинабуна\nислам, сунияб мазгьаб\nМадина, ГІусманиязул Хилапат\nМадиналда "Жаннат ал-БакъигІ" хобалазда\nГьавураб мехалъ букІараб цІар:\n4) ШугІайнат-Анна Улуханова\nвасал: Жамалудин, ГъазимухІаммад, СагІид, МухІаммадшапигІ ва МухІаммадкамил\nясал: Написат, ПатІимат, Нажават, Баху-Меседу, Сапият\nИмам Шамил нилъеда лъала Кавказалда, ва батIи-батIиял хасго бусурбабазул улкабазда цIар рагIарав, рагъул ва пачалихъалъул бажари бугев, гIакъилав бетIер ва сиясатчи вукIин.\nАмма киназдаго лъалеб гуро гьесул умумул шал ва киса рукIаралали, хъванги гьечIо.\nГьоцIдерица бицуна Гьидалъа биде вахъун жодохъе вачIанила Денгав абурав чи, гьев вукъунги гьенивго вуго, Денгал нохъойилан абулеб бакIги буго. Денгал вас МухIамад гьенив гьавурав, гIурав, ГьоцIалъа ккана ГIашилтIа (Унсоколо мухъалъул) росулъе.\nГьениб гьес гьабула хъизан. Лъадилъун йачула гьебго росулъа Бахту-меседу абурай лъикIаб тухумалъул яс. ГIашилтIаса гьел уна Генуре. Генуб гьавула гьезие вас ГIали. Гьев ГIали унтарав загIипав вас вукIун вуго, гьесда цIар хисула Шамил абун. Гьеб мехалъ гьев вас Шамил гIунила сахав, зурбаяв гIолохъанчи. Гьев вуго вукIинесев Дагъистаналъулги, Кавказалъулго, дунялалдаго, хасго бусурбан хIукумтазда ва Россиялда цIар рагIарав пачаликъалъул бетIер, дунялалда цIар рагIарав бодул бетӏер.\nГьев Гьидалъа умумузул вукIин баян гьабула гьесул эбелалъул гIагарав чи (вацгIал) ГIашилтIаса Шагьав Шамилица Гьидалъе хъвараб ва цойгидалги кагътаз. \n↑ Имам Шамиль ва гьид\nЛитература[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=Имам_Шамил&oldid=66789»\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабуна: 14:07, 29 Октябрь 2017.


1967 соналда Гумбет районалда гъорлъе рачIана гьарадирил росаби » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\n50 соналъ цебе щиб хъвалеб букIараб «Вождасул васиятал» газеталда\nТарихал ва хIужаби\nГумбеталда 1967 соналъ хIалтIулеб буго 6 гьоркьохъеб, 8 микьгосонил, 12 байбихьул школа. Гьениб цIалулеб буго 3336 лъимер. Гьезие лъай-тарбия кьолеб буго 230 учителас, гьездасан 32 чиясул тIадегIанаб, 84 чиясул хасаб гьоркьохъеб, хутIаразул гIаммаб гьоркьохъеб лъай буго.\nЦо районалъул культураялъул рукъ, лъималазул отделгун районалъул библиотека, 22 клуб, 13 библиотека, 15 киноустановка буго бакълъулазул росабалъ.\n45 койкаялъе бакI бугеб райбольница, кIиго участкаялъулаб больница, кIиго амбулатория, 18 фельдшерлъиялъулаб пункт буго, хIалтIулел руго 10 врач, 60 гьоркьохъеб хасаб лъаялъул специалистал.\nРайоналда 126 чиясул буго тIадегIанаб лъай, гьезда гьоркьой 13 чIужугIаданги йиго. 167 чияс лъай босулеб буго вузазда ва техникумазда, гьездасан 43 чIужугIаданалъ.\nРосдал магIишаталъул батIи-батIиял бутIабазда хIалтIулев вуго 60 специалист, гьезда гьоркьов - 14 агроном, 8 зоотехник, 17 ветеринарияв хIалтIухъан. Колхозазда буго 22 комбайн, 87 трактор, 70 автомашина.\nКолхозазул буго 6879 чIегIер-хIайван, 61 270 гIи-цIани. Пачалихъалъе колхозаз бичана 416 тонна гьанал, 1096 тонна рахьдал, 78,8 тонна квасул.\nБекьулеб ракьалъул 3274 гектар буго ва гьелъул 70 % хIалтIизабула механизмабаздалъун. Щибаб гектаралдаса бакIарана 20 центнер ролъул, 20-25 центнер цIоросаролъул.\nЦIияб лъим бахъана\nКIудияб къварилъи букIана Сагъри кьодаса Кунзахъе рахунеб хьонлъуда лъим гьечIого. Р. Дарбишовасул жигарчилъиялдалъун километргIанасеб манзиллалда лъим бачине цIиял рахъал рухъана, рогIрал ва боцIуе лъим гьекъезе русби лъуна. ГIадамазеги боцIуеги мугIрул цIорораб лъим чвахулеб буго гьенибе.\nБакьулъ, ТIаса ва Гъоркьа Гьарадирихъ росаби – Гумбет районалда гъорлъ\n1967 соналъул 6 июлалда Дагъистан АССРалъул ТIадегIанаб Советалъул президиумалъ бахъараб Указалдалъун, Хунзахъ районалдаса Гумбет районалда гъорлъе рачIун руго гьарадирил росаби. Росдал советалде гьоркьобе уна Бакьулъ, ТIаса ва Гъоркьа Гьарадирихъ росаби.\nГъоркь Инхо росулъ, ГIандигIорул рагIалда балеб буго КIудияб ВатIанияб рагъда хваразул хIурматалда памятник.\nРосабалъе - тIадегIанаб къуваталъул ток\nГумбеталде бачунеб буго тIадегIанаб къуваталъул ток. Жигаралда унел руго хIубал эхетизариялъул, кварал цIаялъул хIалтIаби. ХIисабалде босун буго хасел тIаде щвелелде росабалъе гьеб бачIиналъе мухIканаб хIадурлъи гьабизе.\nРагъда хваразе си\nИгьали росулъ бана КIудияб ВатIанияб рагъда хваразе памятник. Гьеб баялда хIаракаталда хIалтIана НасимухIамадов, МуртазагIалиев, СайгидахIмадов. Гьоркьохъеб школалъул цIалдохъабазги гьабуна кумек.\n«Гумбет» газеталъ 65 сон тIубаялде\n«Гумбет» газеталъ 65 сон тIубаялде «Гумбет» басмаялъул бетIерал редакторал\nМугIалим, журналист, бегавул\nЛъаратIаса МухIамад Шихмирзаев\nГумбет районалъул ЛъаратIа росулъ 1910 соналда гьавуна МухIамад Шихмирзаев. Гьес захIматалъулаб хIаракатчилъиялде байбихьана гIолеб гIелалъе тарбия-лъай кьеялдасан. ТIадегIанаб лъаялъул мугIалимзаби рукIинчIолъиялъ, араб гIасруялъул лъеберабилел соназ, школазда лъикI цIаларал гIолилал толаан лъайкьеялда хIалтIизе.\n1933 соналъ МухIамад витIана ЦIунди росдал школалде учительлъун, гьенив кIиго соналъги хIалтIун, ЧIиркъатIа школалъул директорлъун тIамуна ва 6 соналъ гьеб захIматаб ва жавабияб иш тIубазабуна. Хадуб, цо соналъ МелъелтIа школалда лъималазе лъайги кьун, 1942-1953 соназда мугIалимлъи гьабуна ЧIиркъатIа школалда. 1954 – 1956 соназда хIалтIана ЛъаратIа школалъул нухмалъулевлъун.\nБажари бугев гIуцIарухъан МухIамад Шихмирзаев 1955 соналъ партиялъул Гумбет райкомалъул бюроялъул хIукмуялдалъун, районалъул «Гумбеталъул колхозчи» газеталъул редакторлъун тIамуна. Редакторлъи гьабуна 1957 соналъул апрель моцIалде щвезегIан.\nХадув МухIамад вищана ЛъаратIа росдал Советалъул нухмалъулевлъун. 1976 соналде щвезегIан хIалтIана гьенив.\nЗапятаялъ чи чIвазе рес букIин лъалев редактор\nГъадариса АхIмаднаби Абубакаров\nГумбет районалъул «Вождасул васиятал» газеталъул редакторлъун 1969 – 1973 соназда хIалтIана Гъадари росулъа тIадегIанаб лъаялъул специалист АхIмаднаби Абубакаров. Редакциялъулги типографиялъулги хIалтIухъабазул тIалаб-агъаз бугев, газета магIнаяблъун, цIалдолезе бокьулеблъун лъугьинабизе хIаракат бахъулев, хIалтIуде гъира-шавкъ цIикIкIарав редактор вукIана АхIмаднаби.\nДоб заманалда редакциялда хIалтIулел рукIараз гьанжеги ракIалде щвезабула гьес точкабазул ва запятаязул гурони гъалатIал хIисабалде росуларел рукIараллъи (кколелъур лъечIого хутIун ратани яги кколарелъур лъун ратани).\nЮбилеялъулаб газета къватIибе биччазе бугин сурат битIеян АхIмаднабиде хабар ккезабидал, гьес бачIана баркалаялъулаб кагъат ва ракI-ракIалъ баркулеб буго газеталъул тIоцебесеб номер биччаралдаса 65 сон тIубаялъул юбилей редакциялъул хIалтIухъабаздаги тIолалго районцояздаги. Гьарулеб буго киназего рохел, талихIалъул цIураб халатаб гIумру, щулияб сахлъи.\nАвтор: ХIадурана Къурмагъиз ХIадисовалъ\nБаркула т1адег1анаб байрам!\nБаркала. Исана лъагIалица бакълъулазул басмаялда рахъизе руго, газеталъ 65 сон тIубаялда хурхун, тарихиял макъалаби.\nHamzatavari,Ц1акъ лъик1,араб рак1алда щвезабизе ккола!Зарал киданиги бук1унаро,мунпаг1ат гурони!


Рикlкlун ахlарал гьалбал\nРоссиялъул хIукуматалъ рикьулел руго Олимпиадаялъухъ балагьизе рачIунел гIадамазе бакIал. Дагъистаналъеги щун буго 800 бакI.\nГьедин 800 бакI Дагъистаналъеги щвана. Амма гьел кьезехъин руго хIакимзабазе – муниципалиял гIуцIабазул нухмалъулез, министрлъабазул, идарабазул нухмалъулез жиде-жидер хIалтIуда тIаса вищизе вуго чанго чи. Гьедин Сочиялде белтал гьез жидерго гIарцухъ росизе ккола.\nЦо-цо баяназда рекъон, Олимпиадаялъухъ балагьизе рес щвезе буго гьенир объектал рарал чагIазеги.\nГьез рарал объектазда тIасан рукIуна гIемерисеб мехалда бахIсал. БакIал раялъул рахъалъ хасаб лъай бугел чагIаз рарал объектал гурин гьел, гьабураб хIалтIухъ жидее гIарац щвечIел гастарбайтераз рарал жал ругин абула Олимпиадаялда рази гьечIел гIадамаз.\nГьедин, масала, Кабардагун Балкариялдаса жамгIияв хIаракатчи Ибрагьим Ягъановас ЭР-гун букIараб гара-чIвариялдаги кIудияб щаклъи загьир гьабуна Олимпиада тIобитIизе букIиналда. Гьедин объектал хIадур гьечIолъиялда бан гьеб байбихьичIого хутIани ялъуни цо кIудияб квалквал ккани, гIайиб рехизе чагIиги ругила. Мисалалъе росани, черкесал. Жибго Олимпиада лъугIун хадубги жидедехун бербалагьи Россиялда квешаб рахъалдехун хисилин абураб хIинкъи рагIула черкесазул миллияб багъа-бачариялъул вакилзабазул.\nГьелъул гIаксалда, Олимпиадаялдаса хадуб Шималияб Кавказалда гIодоцинин абун кколеб буго Москваялда чIарав Дагъистаналдаса политолог Энвер Кисриевасда. Гьединго Олимпиадаялъул заманалда Сочиялда яги гьелда гIагарлъухъ терактал гьаризе ругин абураб жоялдаги божулев гьечIо гьечIо. Амма гьел терактал нахъчIвазе багьанаялда, масала, Дагъистаналде Россиялъул батIи-батIиял регионазда аскарал жанире гъей битIараблъун бихьулеб гьечIо Кисриевасда.\nЭнвер Кисриев: «Гьеб киналъго копоххинарула Дагъистаналъул гIадамал, сундалъунниги гьезда бецIизе тIамула. Гьединлъидал дида ккола гьел аскарал Дагъистаналдаса нахъе рачун лъикIанилан. Щайгурелъул цгидазего гIадин дагъистаниязеги бокьула гIадлу-низам. Гьезда жидедагоги кIола террористал гIодоруссинаризе. Гьединго щибго кIвар кьечIого тезе ккола исламалда хурхарал жалги. Гьеб мехалда тезе бегьула ахIвал-хIал гIодобиччалеб бугилан».\nСочиялда Олимпиада тIобитIизе 55 млрд гъурущ хаж гьабунин лъазабуна Россиялъ официалияб куцалда. Амма гьебщинаб гIарац улкаялда гIумру гьабулев I40 млн чиясда тIад харж гьабурабаниго гIезегIан лъикI букIинаанин пикру загьир гьабулезул къадар дагьаб гьечIо, прессаялдасан, батIи-батIиял мажлисаздасан цере рахъунел гIадамазухъ гIенеккун. Мисалалъе, Кабардагун Балкариялдаса жамгIияв хIаракатчи Ягъанов Ибрагьимица рехсолел руго жидер дора тIурачIого хутIун ругел ракьулгун социалиял масъалаби.\nИбрагьим Ягъанов: «Жидерго хъизанал хьихьизе бетIербахъиялда хадур гьабщинаб мехалда Сочиялдеги ун гьенир хIалтIулел рукIарал Кабардагун Балкариялдаса мигрантал тIадруссун хадуб гьезда щиб гьабизе бугеб? Гьезул суалал руго тIурачIого хутIун. ХIалтIи гьечIого хутIизехъин руго гурищ гьел? ТIадежоялъе кватIичIого Россиялда кризис буго байбихьизехъин, гьелъги тIубанго ццим бахъинабизе буго халкъалъул».\nЧанго къоялдасан Дагъистаналде тIаде щвезе буго Олимпиялъул цIаги. Гьеб цоцахъе кьезе буго машгьурав Дагъистаналъул 67 спортсменас. ЦIа цоцахъе кьолеб тадбир МахIачхъалаялда «Анжи-Аренаялда» букIине буго.


Кинай йикIарай Дагъистаналъул чIужугIадан? » MAARULAL.RU :: Аварский Культурно-Просветительский Портал\n» Кинай йикIарай Дагъистаналъул чIужугIадан?\n2 апреля 2010 | Общество | добавил(а): s_xanaev | Просмотров: 12999\nГIайшат НурмухIамадова: Огь, руччаби, руччаби!\nКапшазул рехъен гIадин,\nХъахIаб ханжу цIикIкIиндал\nЦIекIлъун руго руччаби\nСалам-салат лъеяв Аварагас абун буго: «Квешай чIужугIаданалъул къосин азарго къосарав чиясул къосиналда релълъун буго. Муъминай, лъикIай чIужугIаданалъул лъикIлъиги лъабкъоялда анцIго аварагасул гIаламалда релълъун буго». Ай, квешай лъугьани, чIужугIадан гьединай, гIорхъодаса арай йикIунила, лъикIай лъугьани, цIакъго цее тIурайги йикIунила. ЛъикIал руччаби цIикIкIун ругони, нилъее кигIан лъикI букIинеб?\nЖеги абун буго Аварагас(гI.с.в.с): Росасда нодо букIкIун кIалъарай, гьесул адаб тарай чIужуялъе зобалазда ругел цIваби рикIкIун мунагь хъвала», - абун. Гьебги лъалаго чIужуялъ гьеб нодо букIкIинги адаб тейги гьабилищха? Гьеле гьеб лъангутIиялъ, лъай босизе регIунгутIиялъ, дунялалъ гуккиялъ буго руччабахъан гIемераб, шаргIалде кколареб жо лъугьунебги. Амма киданиги ва лъиданиги кIочене бегьуларо «лъалароян» абураб багьана Къиямасеб къоялъ къабул гьабулареблъи. Лъазе ккани, тIалаб гьабизе ккола. Аварагасул (гI.с.в.с) хIадис буго: «ГIелму тIалаб гьабе киниялдаса бахъараб лахIдуялде щвезегIан» - абун.\nЩиб жоха чIужугIаданалда лъазе кколеб? 1) Исламалъул фарзалги тIурани, росасеги мутIигIлъани, Алжан щолеблъи; 2) тIабигIат-гIамал унго-унгояй бусурманчIужIуялъул букIине ккей. Ругищха гьанже гьединал руччаби? КигIанго руго! Амма гьелъул ургъел гьечIелги кигIанго руго. Кинайха йикIарай Дагъистаналъул чIужугIадан? Мисалада хадур имам Шамилил заманалде ракканиги гIола. ГIурусазухъе кверде инарилан чан чIужугIадан кIанцIарай гIурулъе? АхIулгохIде рахарал солдатал имамасул яц ПатIиматида хадур рортана. Ургьиб лъимерги бугей гьей гохIил рагIалде екерана, гьурмаде кIазги цIан, кьурса гIодое гIурулъе кIанцIана. Шамил имамасул чIужу Жавгьарат холеб мехалъ гьелъул каранда цин «бабаян», цинги «дадаян» гIодулев вукIана 2 сон барав вас СагIид. Цо мужагьирасул чIужуялъ, бетIергьанчиясда жиндирго керен хахулеб лъимерги бихьизабун, абуна: «Гьалда щиб гьабилеб?» - илан. Росас абуна: «Жакъа гьабулеб къо гуро, ганчIида лъимерги лъун, ханжар кодобе босе» - ян. Рос-лъадиги шагьидлъун, ганчIида гIодулеб хутIана гьезул лъимер. Гьединал мисалал гIемерал руго. Амма нилъ гьезул букIине мустахIикъаб насул бугодай. ЛъикI нилъерго гIамалалъухъ балагьани, гьел шагьидзаби разияб гIамал бугебдай нилъер. Имам Шамилица 25 соналъ хвалченги хьвагIун цIунараб шаригIат бацIцIадго ккун бугебдай нилъеца. Ниж Шамил имамасул ВатIаналдаса ругин абизе нечолареб хIал бугебдай нилъер? Гьал суалазе жавабал щияй чIужугIаданалъ жиндаго жанир ралагье. Батуларо гьеб жаваб жиндица иман-исамалде кIварги кьоларей, эбел-инсуеги хъачIай, росасда тIад ханлъи гьабизеги бокьулей, цогидаздехун жахIдаялъ жиндир керенги цIурай, нухасан унелъул васищ, ясищан ятIа яхъизеги лъаларей, Аллагьасукьа хIинкъиги гIадамазукьа нечейги жиндир гьечIей чIужугIаданалъул. Иман-исламалдеги рачIун, гьелда тадчIей гьабулелилан ругел руччабаздейин, цо-цо жидее данде кколареб бакI шаргIалда батани, гьелда разилъи гьечIолъи загьир гьабула. Масала: «Бихьинчиги чIужугIаданги (кIигоял) данделъани, лабабилеб гьезда гьоркьоб шайтIан букIуна» абураб хIадис данде кколаро, жеги тIажцин релъулелйин ккола. Телефоналъ васалгун гаргадизе бегьулищин суал кьола, бегьуларин абидал, гIажаиблъи гьабула гьединаб кин букIунеб абун. Иш гьедин буго, амма ясазе гьелъул, пайда гурони, зарал гьечIо… исламалда жаниб щибаб жо буго жакъа дунялалдаги метер ахираладаги бусурбанчи битIараб нухда ккезе, цIаялдаса цIунизе бугеб. 30-40 соналъ цебе гьединаб жо малъизе чи вукIинчIо, амма гьабулев чиги вукIун ватиларо, щаян абуни, жеги чорхолъа тIагун букIинчIо нилъее хасиятаб яхI-намус. Гьеб тIагиналъ гурищ руччабаз бихьиназда тIад кверщел гьабизе байбихьараб? Гьелдаса хадуб гурищ руччаби гIаракъи-хъалиян бичизе, жеде-жедер росдал цIарги лъун, анаша бичизе лъугьарал? Кибе араб ботIродаса кIаз, лъица изну кьун раккарал бохдулги гъуждулги? ТIолго гIайиб руччабазда гьечIебха, гьезда малъуларел бихьиназдаги бугеб! Щибниги жо абуни, цо-цо ручабаз абула нижер жаваб нижерго росабаз кьелин. Кьеха! Чанги чIужугIадан йиго хвасарлъиялъул нух цIехолей, тавбу гьабулей, шаргIияб нухда чIезе цIакъ бахъулей. «Русса нуж диналде, дир диналъул яцал»! Имам Шамилил руччаби Калугаялде рачIараб мехалъ, гьезул чIахIиял чиновниказул руччаби рачIунаанила гьезухъе щвезе. Гьез цо нухалъ Шамилида абун буго гьел жидехъеги риччаян. Имамас жаваб кьун буго жидер диналда гьедин хъван гьечIин. Нахъеги гьез гьарула сураталгIаги рахъизе теян, гьев разилъуларого вукIуна. Нилъер чIухIилъун жив вугев, жиндир бахIарчиялъе дунял-гIалам мукIурав, накъшубандияб тIарикъаталъул шайих, имам Шамилица жиндирго руччабазул суратал рахъизецин бихьинчи виччачIеб мехалъ, нилъ кире щун ругел, Дагъистаналъул руччаби! Нилъ ругеб динги, имам Шамилица цIунараб динги цо буго – Ислам! Гьелъул къануналги цого руго: Къуръан ва хIадис. Гьел къанунал хвезарурав чиясе судги Къиямасеб къоялъ гьабула. Адвокатги дора гьечIо. Гьаниб бекьараб доба бакIарула. ШаргIалъул гIорхъабазда чIечIей чIужугIаданалъ бекьулебги лъаларо, бакIарулебги лъаларо! Гьеб лъазе ккани, тIалаб гьабизе ккола жинда тIадаб жо. РакI бухIун гIодани, беццаб бадисанги магIу бачIунин кици буго нилъер умумузул. Хвалица тохлъукьего хапан кквелалде, рачIа, руччаби, ракI бухIун гIодизин. РачIа кьезин отчет нилъерго гIумруялъул – лъикIлъаби гьарун ратани, шукру гьабун, квешлъаби гьарун ратани, тавбу гьабун, ритIизаризин араб гIумруялъул гIумруялъул гъалатIал! ХIабибасул умматалда цадахъ тIаде рахъие хIаракат бахъизин! ШаргIалда рекъараб гIамалги, гIадамазулъ берцинаб тIабигIатги кьеги Аллагьас нилъее, Дагъистаналъул руччаби! Амин!\nКазият «Ас –салам» №5. 15.03.2010.\nМухIамад Хlамзаевасул хlакъикъат\n#1 написал(а): Radg (24 апреля 2010 17:01)\nХ1акълъунго, нилъер иш, ч1ужу лъик1асул - лъик1, ч1ужу квещасул -квещ бук1улин, даруль фанаалда, нилъ ругебг1ан заманаялъ. Узухъда, киналго г1айибал руччабаздуги ран, жедецаго иш бит1изабизе, килшида килишги хъат1ич1ого, хъудулел бихьиназги, г1ураб квербакъин, гьабулеб буго, руччабазулъ пасикълъи баккиналъеги, эзул, нич-ях1, бух1араб хьвада-ч1вадиялъеги. Гьал нилъер шагьаразда ругел, къокъал юккабиги рет1ун, къват1ал тирулел г1исинясал лъил ругел? Нилъер гьеч1иш эл? Гьайгьай руго. Амма нилъер г1емерисезда кколин, дой ясги, жиндир яц, яги яс гьеч1ин, гъолъул къаг1идаялъ диралаги хьвадиларин абун. Эб буго мекъаб пикру. Х1арщулъе т1ил кьабидал, аск1оре ругезда, т1ири т1ирщинч1ого хут1ине, ресго гьеч1о. Аллагьас ц1унеги нилъер тухумал, гьединал т1ираби щварал руччабаздаса. Г1адлу биххарай ч1ужуг1аданалъул, г1адлу - квер биххиндал гурого лъугьунаро. Т1олабго Европаго, кверщаликье баччине к1варав Наполеонида, цо Жозефина, кверщаликье ч1езайизе к1веч1о.\nГьаб макъала хъвалаго мусаннифил, (автор) араб замана, г1ибадаталда т1аде , араблъун рик1еян абун Аллагьасда дуг1а гьабизе бегьулин - гьедиг1ан г1адамазе мунпаг1атал масъалаби, раг1а-ракьандего щун, г1ат1идго ва мух1канго, цере рахъун ругин гьанир, х1урматияй Г1айшат Нурмух1амадовалъ. Баркала!


Щайих чIваялъул щаклъи бугел диваналда цере чIезаризе бегьула\nШайих СагIид-афанди чIваялда хурхун рагьун букIараб такъсир гьабиялъул ишалъул цIех-рех жидеца лъугьизабунилан лъазабулеб буго цIех-рехалъул Россиялъул Комитеталъ.\nРакIалде щвезабила, СагIид-афанди чIвана 2012 соналъул августалъул ахиралда. Гьесул рокъоб жийго жинцагоги кьвагьизаюн теракт гьабуна ислам босарай гIурусай Аминат Сапрыкиналъ. Гьеб теракталда шайих гуревги анлъго чи хвана. ЦIех-рехчагIазул пикруялда рекъон, гьеб теракт гIуцIана изну гьечIого ярагъ гIуцIараб къукъаялде гъорлъе унез. Къукъаялъул цевехъанлъун низам цIунулез рикIкIунев вуго Генуб росулъа къади МухIамад Сулейманов. ЦIех-рехчагIазул лъазабиязда рекъон, «рохьилаз» кьвагьул алатал рахчун руго Сапрыкиналъул хIижабалда гъоркь ва СагIид-афандихъе гьей ячIун йиго вирд босизеиланги абун.\nТерроралде дандекъеркьолеб миллияб Комитеталъул лъазабиязда рекъон, 2012 соналъул декабралда низам цIунулел идарабазул хIалтIухъабаз ккуна такъсиралъулъ гIахьаллъи гьабиялда щаклъи бугел лъабгояв. Гьелги Шихмирза Лабазанов, МухIамадгIали Амирханов, МухIамад ХIажиев. Унсоколо ва Гумбет мухъазда тIоритIал хасал операциязда ккуна гьел.\nЦIех-рехчагIазул баяназда рекъон, гьел лъабгояз шайихасухъе босизесеб бомба хIадур гьабуна ва Сапрыкина щвезаюна Гъизилюрт мухъалъул Комсомольское росулъе. Гьеб росулъа таксиги ккун Сапрыкина ана ЧIикIаб росулъе.\nГьанибго ракIалде щвезабила, такъсиралъулъ гIахьаллъи гьабиялда щаклъи бугезул цо-цоязул минаби рухIана лъицалиго. Мисалалъе, Амирхановас гIумру гьабулеб букIараб мина бухIана ГIашилтIа росулъ. Гьесул гIагарлъи гьениса гочанилан лъазабулеб букIана полициялъ. Амирхановасул вац Адам чIвана Унсоколо мухъалда гъоркьисала тIобитIараб хасаб-операциялдаилан лъазабулеб букIана Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъ. Гьединго тIаде жубала, Генуб росулъа Лабазанов цеве полициялъул хIалтIухъанлъун вукIана.\nЛъабасдаго хурхун рагьана такъсир гьабиялъул иш Уголовияб Кодексалъул щуго статьялдалъун. Гьелги: чи чIвай, теракт, къануналда рекъечIого ярагъ тIибитIизаби, къануналда рекъечIого ярагъ гьаби ва чияр магIишаталъе ургъунго зарал ккезаби. Гьеб уголовияб дело Дагъистаналдаса Москваялде кьуна, цIакъ резонансияб бугиланги абун. ЦIех-рех бачунеб букIана цIех-рехалъул Комитеталъул бетIераб идараялъул хIалтIухъабаз.\nЦIех-рехчагIаз гьебго уголовияб ишалде гъорлъе рачана жеги вацал Шамил ва МахIулав Сидикъбековал. Гьел полициялъ ккуна гьез гIадамал рикъиялъулъ щаклъи бугиланги абун. Гьединго гьел Сулеймановасул къукъаялдаса чагIи ругилан лъазабуна оперативниказ.\nНизам цIунулезул информациялда рекъон, 2012 соналда вацал Сидикъбековаз Москваялда гъоркь бугеб Видное шагьаралдаса викъана бизнесмен Юрий Сурлевич. Вацазул хьул букIана нахъ вичаялъухъ бизнесменас 500 млн гъурущ кьезе бугин. Амма Сурлевичасе тIуризе кIун буго гьезухъа. Сурлевичас оперативниказда бицухъе, Сидикъбековаз гьесда хадуб хал кколеб букIун гьечIо ва гьес цоясухъа автоматги бахъун дозда кьвагьдон буго ва лъутун вуго. Полициялъ Сидикъбековал ккуна азарханаялда. Гьенире гьел рачIун руго лъукъизеги лъукъун.\nГьанибго тIаде жубала, цIех-рехчагIазе вацазул лъалкI батана цогидал такъсиразулъги ва гьезда хурхун гьарулел цIех-рехалъул тадбирал хехго лъугьизаруна ва Сидикъбековазда тIад Москваялда диван гьабулеб буго.\nШайих чIваялъулъ щаклъи бугел дол лъабгоязда хурхун гьабураб цIех-рехалъул документал прокутаруялде ритIине ккола гьал къоязда. Прокуратураялъ хал-шалги гьабун гьеб уголовияб иш яги диванханаялде битIизе ккола, яги цIидасанго цIех-рех гьабизеян ЦIех-рехалъул комитеталде нахъщвезабизе ккола.\nДагъистаналъул исламияб университеталъул вакил ГIадбулхIамид ХIажиевасул пикруялда рекъон, киназего вихьизе бокьун вуго шайих СагIид-Афанди чIвазе тIадкъарав чи.\nГIадбулхIамид ХIажиев: «Гьенире ккарал чагIи заказчикал ругилан ракIалде кколаро, битIараб бицани. СагIид-афанди гIадав масштабалъул чи чIвай тIаде босизе гьел чагIазда кIвезе батиларо. Гьеб чIваялъулъ гIаийб бугел чагIазе гьаб дуниялалда гьабизесебе тамихI, нагагь гьеб гьабуни, гьадингосеб жо буго доб дуниялалда гьезие гьабилелда дандеккун. Заказчик ватине бокьиларищха. Гьесул бадиве валагьизе бокьина, гьев чи щивали гьаб Дагъистаналъул рухIияв цевехъан чIвазе хIукму ккарав ва гьеб цогидазда тIадкъараб. ЛъачIониги, Аллагьасул тамихIалдаса кивха гьев ворчIилев».\nШайих чIваялъулъ щаклъи бугезда хурхун диван байбихьани, гьеб Дагъистаналда гьабизе гьечIин рикIкIунеб буго экспертаз. ЦIех-рехалъул комитеталъул Дагъистаналда бугеб идараялъул вакилас абуна «Эркенлъи» радияолъе диван яги Москваялда яги Ростовалда гьабизе батилин.\nШайих чIваялъул щаклъи бугел диваналда цере чIезаризе бегьула\nБожуларо ритIухъаб цIех-рехалда\nИргадулав имам чIван вуго Дагъистаналда\nСагIид-Афанди чIваялъул такъсир рагьанилан лъазабуна


Хьул къотIизе биччаларо\nРегионалда бищунго кIудияблъун ва бищун лъикIаблъун рикIкIуна лъималазул\nсахлъи рукIалиде ккезабиялъул «Надежда» центр\nГьеб бана лъабго соналда жаниб ва гьелъие харж гьабуна 218 миллион гъуруш. Гьелъул лъикIаб рахъ ккола ралъдада аскIоб букIинги. Гьенир чIезарун ругел ресазул, церечIарал суалазул ва масъалабазул бицун, нижеца гара-чIвари гьабуна централъул директор МухIамад Ибрагьимовасулгун.\nГьелъул лъикIаб рахъ ккола ралъдада аскIоб букIинги. Гьенир чIезарун ругел ресазул, церечIарал суалазул ва масъалабазул бицун, нижеца гара-чIвари гьабуна централъул директор МухIамад Ибрагьимовасулгун.\n- МухIамад, бокьилаан дуца нухмалъи гьабулеб идараялъул хIалтIул хIакъалъулъ къокъго бицани.\n- 200 лъимадуе бакI бугеб централде къабул гьарула нервабазул системаялъе жагъаллъи ккарал, опорниябгун двигательнияб аппарат унтарал, Даунил синдром ва кIалъаялъе къварилъи бугел 18 сон тIубачIел лъимал ва гIолилал. Централъул хIалтIул аслияб мурадги ккола гьезие кумек гьаби. Гьеб мурадалда хIалтIулеб буго диагностикияб, социалиябгун медицинаялъулаб рахъ рукIалиде ккезабиялъул, психологиябгун педагогияб кумекалъул ва стационарияб отделениял.\nСахлъи рукIалиде ккезабиялъе гьарулел хъулухъалги гьезие хIажалъулел алаталги къойидаса къойиде цIикIкIунел руго. ТIоцебесеб иргаялда, гьеб ккола медицинаялъулаб бутIа. Гьезда гьоркьобе уна массажалъул цо чанго батIияб тайпа. Руго щивав унтарасул жагъаллъи\nхIисабалде босараб программа жаниб цIунараб, мугъзагьод цIалеб цIияб тайпаялъул кIиго алат, ДЦПялъ унтарал лъималазе цIакъ пайдаяб «Баланс-мастер» тренажер, эхетиялъул ва хьвада-чIвадиялъул гIунгутIаби ругел лъималазе тренировкабазе къваригIунеб вертикализатор. Дагьаб цебе босана жидерго чIаголъиялдалъун рилълъанхъизе бажаруларел лъималазе пайдаяб Гроссил кIиго тренажер. Централда буго спелеокамера (цIамул рукъ). Жигаралда хIалтIизарула цIамул грелкаби.\nХадусеб ккола логопедиябгун дефектологияб бутIа. Нижеца пайда босула логоритмика абулеб методикаялдаса. Фланелеграфе абулел занятиязда загIипал лъимал ругьун гьарула рагъа-рачаризаризе, гаргадизе. Психологиябгун педагогикияб бутIаялда педагогаз пайда босула салул терапия, арт-терапия, сказкотерапия, трудотерапия, пластилинография ва цогидалги къагIидабаздаса. ПалхIасил, лъималазул сахлъи рукIалиде ккезабиялъе хIажатабщинаб централда буго.\n- Нужеца пайда босулищ цогидал бакIазда хIалтIизаруларел, ай къанагIаталин рикIкIунел батIиял-тIокIал къагIидабаздаса?\n- Босула. ГIакълу мукъсанал лъималазе (аутисты) (нижер централъ гуроги гьединал лъимал къабул гьаруларо) кумек гьабиялъе хIалтIизарула хасал программаби: Концепция DIR - унти чIезабиялъе ва хадуб гьабулеб хIалтIи гIуцIиялъе, PECS система -кIалъазе лъаларел лъималазе ва гь.ц.\n- Лъималазеги гьезие хъулухъ гьабун ругел улбузеги централда кинал шартIал гIуцIун ругел?\n- Буго хIаязул рукъ ва майдан, библиотека, нусго чи цадахъго кваналеб столовая, актовияб зал. Къокъго абуни, жалго лъималги гьезул улбулги гьел шартIаздаса рази рукIуна. Ва бищунго аслияб жо, централда кинабго гьабула чIобого.\n- Сахлъи рукIалиде ккезабиялъе централде восиялъе лъие инкар гьабизе бегьулеб?\n- ЗахIматал психиатрикиял ва рекIел унтаби ругел чагIазе, наркоманазе ва гьединго рак, эпилепсия ва бахунеб унти бугел чагIи гьанире росуларо.\n- Централде киса лъимал рачIунел ва кинал документал къваригIунел?\n- Лъимал рачIуна республикаялъул шагьараздасаги росабалъаги. Гьезда цадахъ рукIине ккола: социалияб хъулухъ гьабиялъе къваригIунеб хасаб индивидуалияб программа, паспорт яги гьавиялъул хIакъалъулъ свидетельство ва гьелъул копия, сахлъи рукIалиде ккезабиялъе дандеккунгутIи гьечIилан абун, медицинаялъул идараялдаса справка, амбулаторияб картаялъул выписка, инвалидлъиялъул справка, прививкаби гьариялъул карта, анализал ва флюорография.\n- Лъималазе ракIгъеялъулал тадбирал тIоритIиялъе кинал ресал ругел?\n- ТIоритIула экскурсиял, уна театразде ва выставкабазде. Централда гIуцIун буго музыкалиябгун драмаялъулаб ва ясикIабазул театрал. Азбаралда руго, резиналъул маталги гIодор тIамурал, хIаязул майдан ва инвалидал-колясочниказе хасал аттракционал. Гьелъие хIалтIизабула лъедезе ва салудаса ине бажарулеб инвалидазул коляска.\nРугьун гьарула рокъор тIуразаризе кколел хIалтIабазе: квен гьабизе, ретIел къачIазе, рукъ бакIаризе.\n- Спонсоразул кумекго щолищ централъе?\n- Щола, центр цебетIезабиялъе ва гьелъие алатал росизе 2017 соналда спонсораз гьабуна 300 азаргоялдаса цIикIкIун гъуршиде кумек.\n- Цо лъагIалида жаниб чан лъимералъе кумек гьабун бажарулеб?\n- 2017 соналда нижеца къабул гьабуна 1641 лъимер, ай цебесеб соналде данде- ккун 258-ялъ цIикIкIун лъимер.\nПрочитано 222 раз\tПоследнее изменение Вторник, 26 июня 2018 09:34\nДругие материалы в этой категории: « Заманалда сахгьабичIони...\tДиагностикияб центр: квалквалал ва масъалаби »


25 октябралде ругел баяназда рекъон, ахираб кIиго анкьида жаниб СКФОялда коронавирусалъ унтун вуго тIадеги 17 азарго чи (6,3 процент). Унтул хъвай-хъвагIай гьабуразул гIаммаб къадар ккола 284 азарго чи.\nБищун гIемер унтизе байбихьун руго Cтаврополь краялда, Дагъистаналда, Кабардино-Балкариялда.\nГьедин бицана 26 октябралда тIобитIараб СКФОялъул субъектазул бутIрузул данделъиялда.\nГьеб округалда Россиялъул президентас тарав официалияв вакил Юрий Чайкаца бицана вакцинациялъул ишги квеш гьечIин округалда, амма ракIалда букIарабгIан лъикIги гьечIилан. СКФОялда буго вакцинаялъул нахърателги. ГIадамазе гьабун буго гьелъул 72 процент. Гьединлъидал Госуслугабазул сайталдасан гIарзаги хъван, иргаялда чIарал гIадамазе гьабизе кколин гьеб хехаб къагIидаялдаян абуна Чайкаца.\nГьелдаса хадуб ДРялъул бетIер Сергей Меликовасги тIобитIана коронавирусалда дандечIезелъун гIуцIараб оперативияб штабалъул данделъи.\nГьес тIадкъай кьуна, хIажалъи ккани, больницабазда тIадеги койкаби лъезе, коронавирусалде кIвар кьезе кколеб букIунилан, захIматал цогидал унтаби, батIи-батIиял патологиял ругел чагIазе букIине кколедухъ медицинаялъул кумек гьабизе, гьединго вакцина гьабиялъул гIаламатлъун кколеб QR-код бихьизабун гурони чи цо-цо бакIазде виччангутIизе.\nГьел бакIал ккола дармилал централ, 400 кв. метралдаса кIодолъиялъул (кванил нигIматазул гурел) тукаби, гIемерал чагIи жанир кваналел бакIал, кинотеатрал, спортзалал, фитнес-залал, руччабазул салонал.\nСергей Меликовас абуна QR-код бихьизабизе гIадамал кин тIамилелали бицун, бизнесменазда, батIи-батIиял гIуцIабазул нухмалъулезда гьоркьоб бичIчIикьеялъул хIалтIиги гьабизе ккелилан. Гьереси-кодал рихьизарулел ругищали халкквезе ахIана гьес МВДялъул идарабиги.\nГьедин QR-код бихьизабулеб къагIида цогидал улкабазда араб риидалго билълъанхъизабун буго.\nГьеб данделъиялда бицана вакцина гьабичIел ва хроническиязде сверарал унтаби ругел 60 сонилъа арал чагIи моцIица рокъор тезе рукIиналъулги. Амма гьеб ахIвал-хIалалдаса пайдаги босун, хIалтIухъаби хъулухъаздаса нахъе ритIизе лъугьине бегьулин цо-цо нухмалъулел, гьелдеги кIвар кьезе ккелин абуна Меликовас.\nОперштабалъул баяназда рекъон, 25 октябралдехун республикаялда вакцина гьабун буго щунусазаргоялде гIагарун чияс. Амма дару гьабизе кколел гIадамазул 27 процент ккола гьеб.\nРоспотребнадзоралъул ДРялда бугеб управлениялъул нухмалъулев Николай Павловас рехсана хехаб куцалда коронавирус тIибитIулел районалги: Бабаюрт, Дахадаев, Гъизляр, МухIарамкент, Шамил, Сулейман-СтIал, Хив районал ва Дербент, Хасавюрт, Избербаш, Дагогни шагьарал.\nДРялъул сахлъи цIуниялъул министрасул ишал тIуразарулей Татьяна Беляевалъ бицана гьабсагIаталда республикаялда 2, 8 азарго койка бихьизабун бугила унтаразе, хIажалъи ккани, тIаде жеги 116 койкаги хIадурилила. Гьедин больницабазда вуго ковидалъ/пневмониялъ унтарав 2346 чи (гьезда гьоркьоб буго 48 лъимерги, 60-йилъа сонал арав 658 чиги, лъимаде йигей 40 чIужугIаданги).\nРеанимациялда вуго 153 чи. Кислород кьолеб буго 717 чиясе.\nБеляевалъ бицана гIодоркъоязе кьолеб хадусеб анкьалъ вакцинация гьабулел пунктал хIалтIулел рукIине ругиланги.\n«7 ноябралдаса хадуб цIикIкIина унтаразул къадар»\nКъойилго унтаразулгун бухьеналда рукIунел тохтурзабазул цо-цояз гьадин бицана вакцинаялъулги ковидалъулги хIакъалъулъ «ХIакъикъат» газеталъе.\nГIабдурахIман Хайрулаев, Дагъистаналъул катастрофабазул медицинаялъул централъул кIудияв тохтур:\nМиллион чияс гIумру гьабулеб МахIачхъалаялда ковидгун пневмониялъ унтаразул къадар гьабсагIаталдагицин гьедигIан кIудияб бугин абиларо дица - сордо-къоялда жаниб загьирлъула 85-95 чи. Амма анкьабилеб ноябралдаса хадуб унтаразул къадар цIикIкIинин ккола дида.\nКIиго анкьалъ цебе къанагIат гурони рукIинчIо тIаде унтарал чагIи (масала, сордо-къоялда жанив - 50-60 чи).\nБокьанагIан унтаралги регизарулел руго больницабазда (Редукторныялда бугеб больницаялда, республикаялъул Ветераназул госпиталда, централияб больницаялда). Цо талихIалъ, гьединал унтаразе гьабсагIаталда эркенал койкабиги руго гьенир. ГIицIго щуго процентгIанасеб къадар букIуна унтаразул, рокъор чIун дару-сабаб гьабизе бокьарал. Гьел нижеца больницабазде рачинчIого, участкабазул тохтурзабазул халкквеялда гъоркь рукIине рокъор тола.\nНижеца больницабазде рачунел унтаразда гъорлъ руго цIакъ захIматалги. Гьел рукIуна рикIкIада росабалъа рачIарал, вакцинаги гьабичIого, иш ахиралде ккезегIан рокъор сах гьаризе чIолел чагIи. Масала, чанго къоялъ цеве дида лъикI лъалев чияс гьарана жиндир вац больницаялда вегизавеян. ГьабсагIаталда захIматаб хIалалда больницаялда вуго гьев. Гьезул рокъосезул цонигияс гьабун гьечIо вакцинаги.\nГьебго хIалалда больницаялда вуго Хьаргабиса дир гьалмагъасул вацги. Гьесги гьабун гьечIо вакцина. ПалхIасил, киналго захIматго унтарал чагIи вакцина гьабичIел ратулел руго.\nДагьал ругониги, лъималги унтулел руго. Сордо-къоялда жаниб – лъабго-ункъо лъимер.\nЦо-цо мехалда унтаразда гьоркьор дандчIвала цереккун унтун рукIарал чагIиги. Иммунитет дагьабниги загIипал чагIи цIидасан унтизеги рес буго. Амма иммунитет лъикIаб бугони, гьеб унтуда дандечIола.\nВакцинация гьабурал чагIиги унтулел ругилан бицунеб рагIула. Гьеб жо гьереси ккола. Гьединазул гIицIго 0,01 процент гурони унтизе рес гьечIо. Унтаниги, бигьаго унтула.\n- Дуца абуна анкьабилеб ноябралдаса хадуб унтаразул къадар цIикIкIине бугилан. Сунда бан?\n- Сунда банха букIинеб, эркенго сапарал гьаризе изну кьун бугелъул гIадамазе. ГIодоркъоял рукIинги хIисабалде босун, хIухьбахъизе ине къачIалел руго гьел. Гьале нижер хIалтIудаги руго гьединал чагIи.\nАхирисеб дежурство бугила жидер гьаб, гьелдаса хадур жал хъизаналгун цадахъ Турциялде ине ругила. Валлагь, нужеца добаса бищунго инжитаб штамм босун бачIинчIонихаян дицаги абуна.\nХIуризадай Абуева, Буйнакск шагьаралъул поликлиникаялъул тохтур:\n- Хас гьабун «Спутник-Лайталъул» цо компонент гьабизе къваригIун, нижер больницаялде гIемер рачIана Буйнакскиялдаса гурелги, цогидал шагьараздасагун сверухъ ругел росабалъаги гIадамал. Гьел кколаан ковидалъ цоцIул унтарал ва гьелдаса хадур лъугьарал антителаби цIикIкIинаризе бокьарал чагIи. Гьединго жидеца гIумру гьабулел бакIазда вакцина тIаде щвеялъухъ балагьун чIезе бокьичIел чагIиги руго гьел.\nГьаб нижер больницаялдаго гIадин, Буйнакскиялда вакцина гьабулел бакIал руго лъималазул поликлиникаялдаги диагностикаялъул централдаги.\nГьанже вакцина гьабизе рачIунезда гъорлъ гIемер руго рекIел, бидурихьазул унтаби ругел гIадамалги. Телевизоралдасан Малышевалъул, Мясниковасул ва цогидал передачабазухъ балагьун, Москваялдаса байбихьун улкаялда лъугьа-бахъунелъухъ гIенеккун хадуб, бижулеб буго гьезулъ вакцина гьабизе ккелин абураб пикру.\nВакцинаялда хадур рачIарал гIадамазул ригьалъул бицани, гIолохъаналги руго гьезда гъорлъ, гьоркьохъебгун чIахIияб ригьалъул чагIиги руго.\nЩаяли гIемерисез «Спутник» тIаса бищулеб буго, гьелъие лъикIго реклама гьаби батила гIилла. Ревакцинациялъеги бихьизабун бугелъулха гьеб.\nЖив ковидалъ унтилин хIинкъарав цо пациент вукIана дир. Дица гьесда абуна цин дур ургьисалабазул гIузру сах гьабичIого, вакцина гьабиларин абун. Гьединлъидал гьев медотводги хъван чIезавун вукIана. Хадуб дагьаб мадар лъугьиндал, вакцинаги гьабуна. Ковидалъ унтаралдаса чанго моцI инегIан чIезе кколел ругони, яги сах гьаризе бажаруларел, захIматал унтаби ругел чагIазе кьола медотводал. Гьелги кьола заманаялъе. ГIумруялъего гьединаб медотвод къанагIат гурони кьоларо. Масала, дир цо пациент вуго кIващул унти сах гьабизе кIоларев. РукIуна бронхит, пневмония багъарун, ургьисалал цIунун ва цогидаб унти хIалуцарал чагIи. Гьезие кьелебищ медотводали, ургъизе руго ниж.\nПрочитано 315 раз\tПоследнее изменение Пятница, 29 октября 2021 13:21\nДругие материалы в этой категории: « Дагъистаналдаги QR-код\tГIодоре риччан чIолеб хIал гьечIо »


Дагъистан, Январь 01, 2014\nЩив чи кколев Павел Печенкин (видео)\nВолгоградалда теракт гьабиялда бан жиндир цIар рехсолев вугев Павел Печенкин бащдаб лъагIалидасаниги цIикIкIун заманаялъ Дагъистаналъул Буйнакск шагьаралда вукIанин, гьединго гьев рокъове тIадвуссинавизе къваригIун исана Дагъистаналде Печенкинил эбел-эменги рачIун рукIана.\nПрокурорасул гIагарлъи митингалде бахъана\nМахъачхъалаялъул Совет мухъалъул прокурор МухIамад Оруджевасул гIагарлъиги, гьесул рахъ кколел чагIиги митингалде рахъана гьал къоязда. Къануналда рекъечIего ярагъ тIибитIизабулеб букIанилан Оруджевас илан рикIкIунеб буго цIех-рех чагIаз. Митингалде рахъаразни абулеб буго прокурор хIалтIудаса вахъиялъе гIоло рагьанилан гьесда хурхун такъсир гьабиялъул иш.\nР. ГIабдулатIипов: «Ахиралда хутIарав лъабгояв нахъе ине вуго»\n27 декабралда Мах1ачхъалаялде данделъун рук1ана муниципалиял г1уц1абазул киналго нухмалъулел. Гьениб республикаялъул нухмалъулес гьабуна Дагъистан ункъиде бикьиялда бараб лъазабиги.\nБаркула «баркуларо» тIаде щолеб ЦIияб Сон\nЦересел соназдаго гIадин исанаги диниял црехъабаз хитIаб гьабулеб буго ЦIияб Сон кIодо гьабизе бегьуларилан. Мисалалъе Азербайжан республикаялда «Исламияб партиялъул» вакилзабаз лъазабулеб буго цIияб соналъул тIоцебесеб къо дандекколеб бугин бусурбабазул хирияв авараг гьавураб къоялде гьединлъидал тIубанго бегьуларин бусурбабаз цIияб соналда дандчIвай гьабизе. Дагъистаниязул гьелда тIасан бугеб пикруялъул цIех-рех гьабуна нижеца.\nДагъистаналда унеб соналъул жамгIиялгун политикиял хIасилал гьаруна\nТалат къоялъ МахIачхъалаялда «Черновик» газеталъул редакциялда тIобитIана «2013 соналъул жамгIиялгун политикиял хIасилал» абураб данделъи. Политиказ, хIакимзабаз, политологаз ва журналистаз гьоркьор лъуна тIаса унеб соналъул хIасилал.\n15 соналъ халат бахъараб диван\n25 декабралда Дагъистаналъул ТIадегIанаб диваналда хал гьабуна БежтIаса жамгIияв хIаракатчи МухIамад Къебедовасул гIарзаялъул.\nСамуралъ нугIлъи гьабулеб буго\nМухIарамкент мухъалъул гIадамаз гьезул ракьалда, Самур гIортIа лъим кьабулеб станция баялде дандекъеркьей лъугIизе толеб гьечIо. 24 декабрялда гьеб мухъалъул гIадамаз лъимкьабулеб станция баялъул хIалтIаби чIезарун руго.\nМоскваялда митингалде рахъунел руго кавказиялги, татаралги, мигранталги\n26 январалда Москваялда тIобитIизе буго исламалдаги, кавказияздаги, миллатчилъиялдаги дандечIараб митинг.\n«ИнчIони щиб, эбел, дун армиялде…»\nЦIияб соналъул тIоцебесеб январалдаса байбихьун Россиялда хIалтIизе буго армиялде инчIел гIолохъабазе хIалтIизе рес кьолареб къанун.


Чанги гьунар буго гIолилаз цIунун\nДагъистаниял Машукалда тIобитIулеб гIолилазул форумалда. 2011 соналда ГIизудинов ХIамзатица бахъараб сурат.\nГьал къоязда Пятигорск Шагьаралъул Машук магIарда тIобитIизе буго кIудияб тадбир. Шималияб Кавказалдаса гIолилазул форум. Санайилго гIадин гьеб тадбиралда гIахьалъи гьабизе буго Дагъистаналдаса гIолилал васазги ясазги. Гьезул тIоцебесеб къукъа сапаралъ бахъине буго талат къоялъ.\nКавказалъул гIолохъабаз гьенире хIадурун руго батIи-батIиял проектал, рукIине руго пайдаял дандеруссинал, ахIизе руго кучIдул.\nИсана Машукалда тIобитIулеб форумалда Дагъистаналдаса гIахьаллъизе вуго 250 чи.\nГьел ккола тIоцебесеб къукъаялда гъорлъе унел чагIиян бицана «Эркенлъи» радиоялъе ГIолилазул комитеталъул вакилзабаз.\nФорум тIобитIиялъул тадбирал байбихьизе руго августалъул анцIила ункъабилеб къоялъ. Гьеб халат бахъине буго анкьица.\nКинабниги форумалда бергьарал проектазе грантазул фондалдаса харж гьабизе рагIула 100 миллион гъурущ.\nДагъистаналдаса форумалда гIахьаллъизе ругел гIолилал васазгун ясаз гьенир конкураслде хIадурун руго чанго батIиял проектал.\nГьел ккола сахаб гIумру гьабиялъул мисал, волонтеразул хIаракатчилъиялъул хIакъалъулъ, информациялъулал сурсатал гьединго культуриял тадбиралги гъорлъе рачарал проектал.\nГьел киналго хIадурун ругин бицана Эркенлъи радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда форумалда гIахьалъизе вугев Лабазанов МухIамадица.\nТIоцебесеб къукъаялда цадахъ Пятигорскиялде гьес сапар бухьине буго талат къоялъ.\nГъоркьиса бакIаралде дандеккун исанасеб форумалда рукIине ругин хиса-басиялин бицана информалтазе кьураб баяналда Шималияб Кавказалда вугев Президентасул вакил Хлопонин Александрица.\nМисалалъе араб соналда конкурсалда бергьарал проектазе кьолеб гIарац премия хIисабалда кьолеб букIун батани гьаб соналъ хIалтIизабизе рагIула грантазулаб система.\nГьедин пуланаб проеталда бергьенлъи босарав гIолилас хадуб рагIа-ракьанде щвараб баян кьезе кколеб рагIула гьеб гIарац кинаб мурадалда жинца харж гьабизе бугебали.\nЩайгурелъул араб соналда гIолилазул форумалда бергьенлъи босарал цо-цо гIолилал интернеталдасан реццардун руго конкурсалда бергьун щвараб гIарцуде жидеца автомобиль босанилан абун.\nИсана гьединал токIрорчIарал лъазабиял риччазе гьечIилан лъазабулеб буго президентасул вакилас.\nФорумалда щвараб гIарац харж гьабизе кколин пуланаб пачалихъалъеги жамгIияталъеги пайдаяб проект гIумруялде бахъинабизе.\nХлопонинил гьеб пикруялда тIадрекъолев вуго Лабазанов МухIамадги:\nЛабазанов МухIамад: «ГIадамазул магъалабаздаса гIуцIараб хIукуматалъул гIарац гьедин агъаз гьечIого харж гьаби битIараб букIинишха. Гьединлъидал дицаги рахъккола Хлопониница абулеб рагIул.\nИсана гьаз билълъанхъизабулеб къагIида дида цIакъ битIараблъун бихьула щайин абуни, киналго гьенир рихьизарулел проектал хурхарал руго нусго кIинусго чиясда ва гьел гIумруялде рахъинариялъ кIудияб пайда кьезе буго гIолилал жамгIияб гIумруялде гьоркьоре цIазеги квешаб хвада-чIвадиялде гьел гьукъизеги».\nСанайил Пятигорскиялда тIобитIулеб гIолилазул форум соналдаса соналде камиллъун, гIуцIиялъул ва гIахьалчагIазул хIаракатчиялъиялъул рахъалъ кIудияб даражаялде бахине бугилан рикIкIунеб буго Хлопониница.\nГьесул рагIабазда рекъон кида-къадги Машукалда тIобитIулеб тадбир сверизе буго Шималияб Кавказалъул ГIолилазул цогояб централде.\nАмма гьелдаго цадахъ кочIон тезе бегьуларин жакъа гIолилазда гьоркьоб гьабулеб хIалтIи тIубанго рагIа ракьанде щун гьечIолъигиян абулеб буго гьес.\nЖакъа кигIан гIемерал инвестициялъулал проектал гIумурялад рахъинарунигb, нус нус азар чиясе хIалтIизе бакI кьуниги бищунго кIудияб нахъекквейлъун хутIулеб бугин гIолилазул субкультура щвалде щвараб гьечIолъи.\nГIадатияб мацIалда абуни гьелъул магIна бугин жамгIияталда гьоркьов чисул къимат загьир гьабиян абулеб буго Кавказалда вугев президентасул вакилас.\nЦересел соназда Машукалда тIоритIарал форумазул кумекалдалъун жакъа Дагъистаналда хIалтIулел руго чанго жамгIиял гIуцIабиги, миллияб маданият цебетIезабиялъул кьучIалда хIалтIулел идарабиги.\nМисалалъе гьезда гъорлъ рехсезе бегьула интернеталъул кумекалдалъун хIалтIулеб магIарулазул «Авар Тв» абураб проект, «Вацлъи «абураб жамгIияб гIуцIи, Дагъистаналъул блогеразул школа ва гьел гурел цогидалги гIолохъанаб гьунаралъ загьир гьарурал пикрабазул хаслъаби.


МахIачхъала: лъабго мухъалдаса лъабго бутIаялде\nМахIачхъала бикьана лъабго мухъалде. Гьедин гьелъул щибаб букIине буго жибго жиндаго чIараб мухълъун. Гьеб суал гьоркьоб лъун букIана 26 марталда Халкъияб Мажлисалъ.\nМахIачхъалаялъул Ленинский, Кировский, Советский - лъабго мухъ жибго жиндаго чIараб мухълъун гьабиялъ жибго шагьаралъул мэриялъул къуват дагьлъулеб буго. Гьединго абулеб буго гьелдалъун дагьлъизе ругин МахIачхъалаялъул мэрасул хъулухъ гIужие босарал чагIи. Щайин абуни шагьаралда жанир гьарулел гIарцул ишал гьел мухъазул нухмалъулезухъ рукIине руго. Мэрасда тIад рукIине руго документациялъул ишал. Республикаялъул мисалалда босани, мэр вукIине вуго республикаялъул бетIер гIадинав чи, МахIачхъалаялъул лъабабго мухъалъул нухмалъулесул ихтиярал рукIине руго республикаялъул муниципалиял мухъазул, масала, Хунзахъ, Гъарабудагъкент, Новолак мухъазул гIадал. Гьезул рукIине руго жалго жидедаго чIарал депутата5зул гIуцIиялги цогидабги.\nПалхIасил, МахIачхъалаялъул лъабабго мухъ жибго жиндаго чIараб мухълъун гьабиялъул суал гьоркьоб лъун букIана 26 марталда Халкъияб Мажлисалъ.\nАмма гьабсагIаталда Россиялда лъугьун бугеб финансазул экономикияб ахIвал-хIалалъухъ балагьун, гьединаб хIукму гьаби мекъи бугин кколеб буго МахIачхъалаялда гIумру гьабулев «Дагъистан» журналалъул бетIерав редактор МухIамад БисавгIалиевасда.\nМухIамад БисавгIалиев: «Щайгурелъул бюджеталъул оптимизация абун ругел харжалги тIаса къотIун, хутIарал харжазда тIасаги 10 процентги бахъун хIукумат бугеб мехалда тIадеги гIемерал хъулухъчагIи росун, нухмалъиялъул аппарат хьихьизе гIезегIан харжал гьаризе руго. Гьеб бихьулеб жо буго. Гьеб рахъалъ, жиндир заманалда данде кколареб хIукму буго. Гьелда цадахъго нилъеда бихьулеб буго МахIачхъала - «Чечень» чIинкIиллъиялдаса бахъараб, Красноармейск, Шамхал, Шамхал-термен, Альбурикент, Ленинкент – гьел росабигун цадахъ бахун буго млн чиясде гIагарараб халкъ бугеб шагьаралде. ЦохIо мэриялъул нухмалъиялда гьеб данде бачине кIолеб гьечIо. Гьанир жанир руго ракьалъул масъалаби, рукIа-рахъиналъулгун коммуналияб магIишаталъул масъалаби, рищни-къулалдаса шагьар бацIцIад гьабиялъул масъала. Гьеб къагIида лъикIаб буго нухмалъиялъул иш мухIкан гьабиялъе. Жидерго хасаб бюджетги, жидерго хасал идарабиги, жидецаго къанунал рахъулеб хасаб гIуцIиги бугони, гъоздаса гьикъизеги бигьалъула, гьабулеб иш-пишаги цIикIкIуна. Амма гIарац харж гьабиялъул рахъалъ заралияб буго».\nМахIачхъалаялъул мэрасул рищиял рукIине руго сентябралда. Гьенире аслиял кандидатлъун шагьаралъул гIадамазда рихьун руго гьабсагIаталда мэрасул ишал тIуразарулев вугев Сулейманов МухIамадги Пенсиязул фондалъул нухмалъулев вугев Сагид МуртазагIалиевги. ГIадамазда цебе Рамазан ГIабдулатIиповас чанцIулго бичIчIана жинца гьел рищиязда Сулеймановасул рахъкквезе бугилан.\nМухIамад БисавгIалиев: «Цойги пикру буго тIибитIараб. Дида гьеб я тасдикъ гьабизе, яги гьереси гьабизе кIоларо. МахIахъалаялъул мэрасул тахбакIиде хиял лъурал политикиялги финансазулги рахъалъ къуват бугел чагIи гIемер рукIиналда бан, гьеб тахбакIиде кIвар, интерес дагьлъизабизе ургъараб хIукму бугин гьебанги рикIкIуна. Гьел муниципалитетазде шагьар бикьараб мехалда, мэр кколев вуго политикиябги финансазулги рахъалъан сурсат дагьав чилъун. БукIинищ гьеб гьедин, букIинаребищали абизе кIоларо, амма пикру гьединаб буго халкъалда гьоркьоб».\nМахIачхъалаялъул шагьаралъул администрациялъул хIалтIухъан Зайнаб ГIалимирзаевалъ ЭР-лъе бицунеб буго гьеб лъабго мухъалдалъун къокълъизе гьечIин иш. Гьел жеги рукIине бегьулин. Щайгурелъул кватIичIого МахIачхъалагун цолъизаризе рес бугила Каспийскгун Гъарабудагъкент мухъалъул росабиги.\nЗайнаб ГIалимирзаева: «Гьединан абулеб букIанаха гъоркьисалаги МуртазагIали Рабаданов вугеб заманалдаги. КIиго-лъабго соналда жаниб хал гьабизе бугила МахIачхъалагун Каспийск шагьаразул, цинги Гъарабудагъкент мухъалъулгун англомерация гьабиялъул суалалъул. Дида бичIчIараб бакIалдасан, гъозда ракIалда буго МахIачхъалаялда жаниб лъабго мухъ гьабун течIого, жеги щугоялдеги бахинабизе гьезул къадар. Гьединго бицен буго Хъумторхъала мухъги цолъизабулин МахIачхъалагун. Гьанжеялдего кIодолъун, цоцада цун гIорхъабигун буго гьеб мухъги шагьарги. Россиялъулги Дагъистаналъулги программаги гьечIищха мухъалги шагьаралги чIахIа гьаризелъун ургъараб. Гьелъие гIоло гъоркьбакI хIадурулел чагIи ккола гьел».\nЦо-цо экспертазул рагIабазда рекъон, республикаялъул буго гьел цIи гIуцIарал муниципалитетазде жидерго чагIиги тIамун республикаялъул бетIерас жиндирго къуват щула гьабулеб букIин. Гьелдалъун гьесие кумек букIине бугила экономиябги политикиябги рахъалъ.\nМахIачхъала бикьулеб буго лъабго бутIаялде\nМахIачхъала: жамгIияб транспорталъул "гIузраби" хутIулел руго\nРакьул бутIаялда хадуб халатаб иргаялда\nУрбанизация: шагьаралъул гьумер хисулеб буго


Къад зирхун роцIараб зоб къасиялде кьерхана.\nХIинкъаби кьолеб гIадин кьурдизе лъугьана пири. ГIинкълъуледухъ кьвагьдана гъугъайги. ЦIодорго галабиги росулаго, сверухълъиялде хIинкъарал бералги рехулаго, кIиго чухъилав азбаралъул сангаралда аскIоре рачIана. Гьаниб букIана Асадулагьил кIитIалаяб мина. Цойги нухалъ сверухъ инсан вихьулищалиги валагьун, цеве вукIарас телефоналъ ахIана:\n- Ле, Асадулагь, чара гьечIого дуда дандбазе жо буго. Рагъиде щай вахъунарев?\nЦо лахIзаталдасан жавабалъул бакIалда минаялъул гъоркьияб тIалаялдаса нуцIил къири бахъана. Гьеб параялъго, гъугъаялда данде ккезабун, цояс автоматалъ, хадув вачIунес танчица кьвагьана. Асадулагь нуцIикIалтIе шапун ана. Гьал рагъидеги ралагьун лъалхъана. Асадулагь гIодов ккаралъуса вагъаричIо. Цевехун вугес нахъеги бераз сверухълъи хъирщана. ЧIагояв инсан вихьичIо. Нахъеги зодихъ гъугъаялъул кьвагьи бахъана. КIиясго ярагъ азбаралъубе хьуризабуна. Цинги гьал, къунш-къуншиялда бецIаб къотIнорехун тIерхьун ана.\nЧIварав Асадулагьил азбаралде нахъисеб къоялъ радалго ракIарун рукIана гьеб рахIму-цIоб гьечIеб ругьел щварал райцентралъул гIадамал. Гьел нахъе къазарулел, азбар тун къватIире гочинариялъул хIаракаталда ругоан полициялъулалги.\n- Абураб жого босуларел кинал гIадамал нуж, - абун мех-мехалъ данделъаразде борхатаб гьаркьидалъун ахIдолев рагIулаан районалъул полициялъул бетIер, майор ТIагьиров. – Я гъарималха, нужеда абураб жоги гьабун, цIех-рех гьабулезе квалквалги гьабичIого, нуж азбаралъуса къватIире ая!\n- Гьая, гьая нужерго ишалде руссине заман щвана, - ян, гьоялда хадуб рехулеб гамачI гIадин, майорас данделъарал нуха регIулел рукIана. Чангоял гулла щвараб къедаса гьел рахъулел, гъурараб цIорол рагъи рукIалиде ккезабулел рукIана. ТIагьировас прокурорасе киналъулго баян кьезе хIаракат бахъулеб бугоан амма гьесдаса дагьаб гурони къаси ккаралъул хIасил лъалеб букIинчIо.\nАзбар тезегIан майорас прокурор нуха регIана. КIиясего гьаб лъугьа-бахъин букIана рекIелъ къараб ханжаргIан бегIераб. Гьадинаб иш районалда цебехун киданиги ккун букIинчIо.\nПрокурорасул гIалагъважа жаниб багъулеб ботIрода босизе кIолеб букIинчIо лъица Асадулагьиде квер борхарабали. ГIадамазда гьоркьоб гьесул цIар букIана «гIакъилав диванчийин» абураб.\nПрокурор нухарегIарав майор нахъвуссана. Гьесда вихьана данде вачIунев Лабазан. АскIове щваравго Лабазаница мутIигIаб лимхIараб гьимигун хъат гIебеде битIана.\n- Гьалмагъ майор, лъабго гулла къадалъа бикIизе кIванаха, - ян гулби ругеб хъат ТIагьировасда цебе ккуна. Дида ккола гьел батIи-батIияб яргъил гулби ругилан.\n- Воре, къимат кьезе гIедегIуге, - илан майорас Лабазанил «давла» кодобе босана ва кIваркьун гьезухъ валагьана. Лабазан иргадулаб буюрухъалъухъ валагьун хутIана.\n- Лабазан, гьанив хъаравуллъуда цо полициялъулавги те. Гьал тохтурзабазул машинаялъ больницаялде экспертизаялъе жаназа битIизе кумекги гьабун, сагIаталдасан дир кабинеталде данделъизе нилъерго хIалтIухъабазда лъазеги гьабе. Дун нужехъ валагьун чIела.\nТIаде бегараб масъалаялъул бакIлъиялъ майор кIотинавун вукIана. Киданиги рагIичIеб гьаб балагьалъ виххизавун, рукIалиде вачIунарого вугоан гьев. ТIагьировасда кколеб букIана гьеб гьоркьоб лъезе данделъаби гьарунагIан лъикI букIинин, бахIсазул гучалъулъ лъугьа-бахъиналъул бегIерлъи-бухIи сун инин ва жиндир рекIееги бигьалъи ккелин.\nЦо-цоккун тIаде лъугьун рачIана полициялъулал. Гьезие вагIза гьабулелъулги гьасда цебе чIолаан борхатаб, тIубачIого рес гьечIеб хIакимасул амруяб калам. Гьелъ гьавги лъугьунаан, заралги столалда тIад тенкезарун, жиндир кверщаликь ругезда гьезул загIипаб хIалтIуде кIвар буссинабизе. СагIаталдаса цIикIкIараб заманалда гьез дандбалеб букIана кин рагьилеб гьаб такъсиралъул кIул гьечIеб нуцIа.\nНадалдаса бачIараб гIетIги бацIцIунаго, къватIире лъугьунел рукIана полициялъул хIалтIухъаби.\n- Лабазан, мун дагьалъ лъалхъея…\nЦинги киналго къватIире ун хадуб ТIагьировас, аскIовеги вачIун, хIеренго гьесул гъажалда квер лъуна. Зазихарал цIахIилал бералги гьасда речIчIизарун, полициялъул бетIерас гIодоцараб каламалъ абуна: - Дир дуе цо хасаб тIадкъай буго. БичIчIулищ?\nРокъоб бакIаб сихIкъотIи лъугьана.\n- Гьаб такъсиралъул пикру гьабе, ургъун вихье, киналъулъго мухIканлъи лъазабе. Гьанже а.\nХIажалъи дагьасда талихIалъ къвал бала\nЦудунаб радал мех. Сордоги рокъоб бан, кIиявго вац ГIимранги Халидги гIиял къавуде унел ругоан. Школалъул каникулазул заманги букIун, дагьабниги жидерго мискинаб рукъалъе кумек букIинеян жамагIаталъул гIияде хьвадулел рукIана. Чернобылалдаса вуссун заман бахъилалдего хварав инсул пенсиялде тIаде гIияда хадур ун щвараб гIарацги гьазие кумекалъе чIолаан. Цин цебе кIанцIун, цин хадуб бекерун, гьаздаса рикIкIалъичIого унеб букIана бацIгъанкъ Аргъутги. ХIакъикъаталда гьазда абизе бегьулаан лъабго ракIбикьарав гьудулилан. КIиго километралъниги эхедераялъ мегIералъул кIал гIадин бугеб, кьурул сирталъ цIунараб нохъода букIана гьазул гIиялкъай. ГIиязул рехъен гьитIинабго авлахъалдехун гIедегIана. КIиябго гьой сандирахъалда хIапдолаго гIияда хадуб ана. ГIухьбузул тIилалги росун, гIумруялъул хIалбихьи щварал гIухьбуца кинниги, къиматалда гьелги гIунтIун вацал гьаругьинан хадур рилълъана. Радалго чIамучIлъи тIаса босизейин Халидица чвантиниса бахъана телефон ва бакъаназухъ хIалуцун, хIасрат бергьун шавкъалда цIалулеб кочIол мухъазухъ гIенеккана кIиявго.\n- АхIулеб кечI гьечIищ дур гьелда хъван? Валагьун вихьея. Гьадинги кьерхараб дуниял кьочIолъе баккизегIан буччизабичIого те абун, махсарадего гIадин рехана ГIамирица. Халид сихIирго гьесухъ валагьун хутIана. Цинги буртIинкилщица гиризабуна телефоналъул гьитIинабго чарх. РоцIараб борхатаб гьаркьидалъун харибакIалда йигей ецарухъаналъ кинигин ахIулеб кочIоде тIаде ккана. Халид гъоркьанго кIудияв вацасухъ валагьана.\n- Гьаб бегьулищ дуе? - ян гьимана гьитIинав.\n- Гьебги бегьила.\n- Гьалдаса лъикIаб дир гьаниб хъван гьечIо, дир кIудияв вехь, - ан велъанхъулаго, телефонги къан, Халидица швантIих бахъун бачIана.\nГьедин махсара-хочIалда майданги нахъа тун, гьал щвана мугIрул лабаллъиялде. Хуриб хьвалеб хьон кинигин рихха-ричун ана гIиял рехъен. КIиявго гIодов чIана ва, хъатиниб лъураб гIадин, гьазда цебе чIана гIор бахун добехун бугеб кIудияб росу. ГIадамазул рагъа-рачари, гьезул данде ракIари цоги къояздаса цIикIкIараб бугоан жакъа.\n- Щиб букIаниги ккун батизе буго доба, - йилан ГIамирица рахъун рачIана жиндирго таргьиниса дурнаби. Гьелги беразда чIван, тIадеги жубана:\n- Валлагь цо хIапу-чапур бугилан ккола.\n- Воре, воре, дихъеги валагьизе кьея.\n- Дун гурхIиледухъ гьареха, - ан гапилго гьасухъ валагьана ГIамир.\n- ГIемер гурхIел-цIоб цIикIкIарав чи вугелъулищ, - ан къун чIечIо Халидги. Вацасухъа гьелги росун, Халид гъираялда кIудияб росулъехун валагьана. Гьасда якъинго бихьулеб букIана руччабазулги бихьиназулги рахIатхвараб хьвада-чIвади.\n- Ле ГIамир, гъоба рагъул гIаламат бихьулеб буго дида.\n- Щиб, гьел ратIа гьаризе ине къасдцин гурищ дур бугеб?\n- ГIиязул тIалаб дуца тIаде босани, – йилан вацасда тункизабизехъин букIана гьас. Гьеб бичIчIарав кIудияс циндаго чIезавуна гьев.\nКIудияв вац хаслихъе армиялде ине хIадурлъулев вукIана. Эбел унтарай гIадан йикIун, щибаб соналъ нахъбахъун тана гьав армиялде вачин. Лъадиги доваса нахъвуссинчIого ячинарин чIун вукIана гьев. Эбелалъги гIагарлъиялъги гIемер гьарулеб букIана гьасда ригьинги гьабун, гьелдаса дагьабниги пайда нусалъул рукъалъеги букIинин абун. Амма ГIамир гьелда разилъичIо. Армиялдаса хадуб росдал магIишаталъул академиялде цIализе лъугьинги бигьалъила. Гьуинал пикрабаз керен цIурав ГIамирица гъваридго угьун биччана. Мех-мехалъ гьасул каранлъ бухъардулаан, эмен нахъе вукIаравани, гьадин ятимго жал хутIилароанин абураб пикру. Рес бугезул гIумру бихьидал гьитIинабго букIаниги жахIдаялъул цIадуца бухIизабулаан ракI. ГIамир вукIана рокъов киналъулго тIалаб-агъаз гьабулев, гьавудулев гIолохъанго гIакълу-лъай босарав вас. Гьасда гьикъичIого я эбелалъ, яги вацас щибниги гьабулароан. Гьасул рагIухъ гIенеккизе, малъаралъе мутIигIлъизе хIадурав вукIана Халид. Махсара-хочI гIемер гьабуниги, кIудиясул амруяб каламалдаса кьурулароан гьав. Гьединавлъун гьитIинав вас гIолев вукIиналдаса йохун, хIатта чIухIунцин йикIунаан Жарият.\nПрочитано 556 раз\tПоследнее изменение Пятница, 08 сентября 2017 10:41\nДругие материалы в этой категории: « ЦIадаса ХIамзат гьавуралдаса – 140 сон\tШагIирасухъ гьоболлъухъ »\n11:57, 30 марта 2020, 301


Миллатчилъиялъул цIияб карачел\nМосква, Бирюлево Западное. Полициялъул рейд. 2013 соналъул 14 октябрь.\nМоскваялъул Магърибалъул рахъалдехун кколеб Бирюлево мухъалда карал лъугьа-бахъиназда бан тахшагьаралъул мэр Сергей Собяниница итни къоялъ лъазабухъе полициялъе кьун руго киналго къваригIунел тIадкъаял Егор Щербаков чIварав чи хех гьабун валагьиялда барал.\nМоскваялъул Магърибалъул рахъалдехун кколеб Бирюлево мухъалда карал лъугьа-бахъиназда бан тахшагьаралъул мэр Сергей Собяниница итни къоялъ лъазабухъе\nполициялъе кьун руго киналго къваригIунел тIадкъаял Егор Щербаков чIварав чи хех гьабун валагьиялда барал.\nЛъугьа-бахъаралъул хIакъалъулъ лъазабун буго президентасда. Москваялда низам чIезабизелъун тIадеги къуваталги кьун руго президентасул рахъалдасанги.\nНизам цIуниялда тIад гьединго хIалтIулел руго миграциялда тIасан хъулухъалъул чагIиги, цогидал цIех-рехалъул хъулухъалги.\nЕгор Щербаков чIвараб Москваялъул Бирюлёво мухъалда аскIоб бугеб нигIматазул базаялда байбихьун буго хал-шал.\nХал-шал гьабун лъугIун хадусан база къазеги бегьула. Россиялъул санитарияв тохтур Геннадий Онищенкоца база къазе ккеялъул хIакъалъулъ лъазабун буго итни къоялъ информациялъул алатаз кьолеб бугохъин.Хал-шалал гьаризе руго гьеб базаялда гуребги цогидалги Москваялъул базараздаги\nМоскваялъуд Бирюлёво мухъалда ккараб лъугьа-бахъин хех гьабун кодобе босун буго ва гьелдасан жидеего цIар щвезелъун пайда босизе байбихьун буго миллатчагIаз.\nИнформация тIибитIизабулел алатаз кьолеб бугохъин гьатIан къоялъ Москваялъул Бирюлёво мухъалда гIумру гьабулезул къватIире рахъиналде гьоркьореги гIемерисел миллатчагIи рачIун рукIун руго.\nГьез итни къоялъ Москваялъул Бирюлёво мухъалъул гIумру гьабулезулгун тIобитIулеб буго гургинаб столги.\nТалат къоялъ къурбан хъвеялъул байрамалда бан Москваялда миллатчагIаз гъалмагъиразде халкъ ахIиялдасаги цIодорлъиял гьаризе ахIулел руго Москваялъул тIадтараз. Гьеб къоялъ хIинкъи гьечIолъи чIезабиялда банги ункъазарго гIанасев чи чIезавизе вуго низам цIунизе: полициялъул хIалтIухъаби, аскариял, ва кумекалъулъе рахъаралги.\nМажгитал ругел Москваялъул мухъазда «Проспект мира» ва «Новокузнецкая» метроялъул станциязда аскIосан унел нухал автомобилал хьвадизе къан рукIине руго.\nХамиз къоялъго ккараб чIвай хъваялда бан Москваялъул Бирюлёво мухъалда гIумру гьабулезул данделъи тIобитIана гIицIго гьатIан къоялъ. КъватIире рахъине рукIанищ гьединаб чIвай хъваялда бан гIицIго Кавказалда чиясул цIар чIвай хъваялда гьоркьоб букIинчIеб ани?- абун суал лъолеб букIана нижергун гарачIвари гьабурал, Москваялъул тIадегIанал цIалул идарабазул цо-цо студентаз.\nГьез жидедаго рагIарал мисалал рачунел ругоан. Тропарево-Никулино паркалда рехун батун буго, лъазе кIолареб къагIидаялде ккезабураб Анастасия Ниловалъул, кIиго анкьалъ цебего тIагIараб къаркъала.\nГьей тIагIун йикIиналъул хIакъалъулъ эбелалъ лъазабун букIун буго полициялде кIиго анкьалъ цебего. Амма полициялъ гьей ялагьизе инкар гьабидал жибго жидедаго чIун хIалтIулеб агенствоялде инее ккун йиго эбел.\n«Гьаб лъазаби «Эхо Москвы» радиоялъул сайталда цIалана дица»-ян абуна нижеда МГМСУ-ялъул 2 курсалъул студент Ибрагьимица.\nГьединго цоги лъугьа-бахъин: гьатIанкъоялъ футболалъул фанатал Москваялъул Бутово мохъалда гьекъезе кваназе данделъун рукIун руго. Гьениб ккараб дагIбаялъул хIасилалалда чIван вуго цо гIахьалчи.\nГьединал мисалал цоял цояз руцIинарун рицунел рукIана студентаз, ва кIвар буссинабулеб букIана Кавказалъул цIар бахъараб ишалда сверухъ кидаго кутакаб ахIи- хIур бахъинабулеблъиялде.\nЦо-цо москваялъул гIумру гьабулезулгун нижер ккараб грачIвариялда гьез бачIинахъего гьоркьоб къотIизабуна миллатазде рокьукълъи загьир гьабиялъул кьучIалда бахъинабураб ахIи хIур гьеб букIиналде.\n«ЧIалгIун буго. Кавказалъул букIа, цоги миллаталъул букIа халкъалъ Москваялда гьарулел чIухIиялги, бокьа-бокьарабги, чIвай хъвеялги. КидалъагIан хIехье колел нижеца?\nНижеца абулеб гьечIо миллатазде данде чIеял гьареян. Нижеца тIалаб гьабулеб буго, лъица гьабизе кколеб батаниги низам чIезабеян». - Гьедин ниже абуна 45 сон барав тохтур Василий Ютица.\nМоскваялъул Бирюлево мухъалда гьатIанкъоялъул къаси карал гъалмагъиразул хIасилалда 400 го гIанасев чи ккун вукIун вуго.\nГьездасан кIиго чи, лъалеб бугохъин гъалмагъирал байбихьараллъун рикIкIунел, тун руго жанир тIамун. ХутIарал къватIире риччан руго гарачIвариялдаса хадур.\nЖанисел ишазул министерлъиялъул Москваялъул бутIаялъул нухмалъулев Анатолий Якуниница итни къоялъ лъазабухъе полициялда гIага-шагарго лъалев вуго Егор Щербаков чIван ватизе бегьулев чи.\nГьев кивго валагьулев хIисабалда лъазабизелъун гьесул хIакъалъулъ информация бакIарулеб бугин лъазабун буго Якуниница.\nДагъистан республикаялъул ЖамгIияб Палатаялъул мушаварачи ва Москваялда бугеб Дагъистаналъул культурияб централъул нухмалъулев хисулев ГIабдулхабиров МухIамадица рехсараб суалалда тIаса баян гьабулаго какулеб буго жиндирго цо-цо ракьцоял ва Россиялъул миллияб политика.\nМ.ГIабдулхабиров: «Миллатчилъиялъул унтиялъ унтун буго Россия»


РагIалда сангар бараб Сурхайил Щулияб гохI… » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nГIахьалчIиса МуртазагIали-хIажиясул асаразул аслияб тема – Кавказалъул рагъ\nЩибаб моцIалда къватIибе бачIунеб «Миллат» басмаялъул «Адабияталъул сагIат» передачаялда 2017 соналъул июлалда гьоркьоб лъуна гIалимчи ва шагIир ГIахьалчIиса МуртазагIали-хIажиясул гIелмиябгун назмияб хазина.\n«Адабияталъул сагIат: ГIахьалчIиса МуртазагIали-хIажи» абураб гьеб гургинаб столалда «Миллаталъул» редакциялда гIахьаллъана Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул авар адабияталъул секциялъул нухмалъулев, «Гьудуллъи» журналалъул редактор МухIамад ПатахIов, МагIарул басмабазул цолъиялъул нухмалъулев, РАНалъул ДНЦялъул ИЯЛИялъул соискатель, литературовед МухIамадрасул ГIумаров ва ГIахьалчIиса МуртазагIали-хIажиясул наслуялъул чи, тIадегIанаб категориялъул тохтур ГъазимухIамад ГъазимухIамадов.\nДанделъиялъул гIахьалчагIаз бицана ГIахьалчIиса МуртазагIали-хIажиясул асаразул аслияб тема КIудияб Кавказалъул рагъ букIанилан, живго шагIир гьеб рагъулъ гъазаваталда вагъулевги вукIанин. Кьалда бихьизабураб бахIарчилъиялъухъ Шамил имамас шапакъатги кьун букIун буго гьесие.\n«Имамзабазде» абураб машгьураб тарихияб поэмаялда 1839 соналъул риидал АхIулгохIда рагъда букIараб гьадинаб сипат-сурат, жакъа бугеб гIадин, цебечIезабулеб буго ГIахьалчIиса МуртазагIали-хIажияс.\n…Лъабабизе вахъарав имам Шамил вукIана,\nЖигьадалъе къвал бана, къварилъаби раччана,\nДиналде халкъ ахIизе, рухI бичун, кIвекIарана.\nДиналъул тушбабазул боял риххизаруна,\nГьезул хъалаби рахъун, нахъегIан чIезаруна.\nСордо борчIун, къо рукIкIун, къварилъи тIаде босун,\nРасуласул шаригIат тIибитIизе гьабуна.\nГIурус пачаясулгун ссунареб кьалги ахIун,\nБугъа гIадин, къеркьолев къоло щуго сон бана.\nКваркьи-милъир гьечIони, цIудуца чан чIваларо,\nЦIудуе куркьби гIадин, агIваналги рукIана.\nХIабибасул бол бетIер багьадур Халид гIадин,\nХалкъалда цIар рагIарав ХIажимурад вукIана.\nАлжаналъул тахида таги мун, ХIажимурад,\nМун камидал гурони, капурлъи тIаде къачIо.\n… Имам Шамилил шамлу шагьрабазда бикьарав,\nШаригIаталъул дугъал дияназулъ рорхарав,\nМугьажиразул бетIер, боязулги цевехъан\nАхъбердил МухIамадги вукIаравинха цо вас.\nНакъира пун, къали чIван, къойилго тIаде гъолел\nТIавагъитазул бидулъ хвалчаби лъадарарал\nХириясул ГIалибег, дов Колоса Сурхайги\nКинал ратанайилан гьикъе АхIулгIохIалда.\nРагIалда сангар бараб Сурхайил Щулияб гохI,\nСурхай, мун чIваралдаса чIегIер бараб бахъичIо.\nХунзахъа ГIалибегил бахIарчилъи бихьидал,\nБихьинасги цIуясги гIажаиблъи гьабуна.\nГIарадаялъ тIураб гъеж тIомода бан хутIидал,\nХвалчаца цояб квералъ, хIатIикье ккун, къотIана.\nКIиябго гъеж гъуригIан гъазаваталъ чучичIев,\nЧорхолъа рухI босзегIан хIал хисизе биччачIев\nЩулалъул гохIил шагьид, Рихьуниса багьадур\nБалал МухIамад анищ цо хвалченгун виччазе.\nГIашилтIаса Малачи, чармил ракI гъураб гъалбацI,\nЧан капурчиясулдай дуца бетIер къотIараб?\nГьеб асаралда рехсон руго исламалъул ва Кавказалъул тарихалъулъе жидер цIарал арал, эркенлъиялъе ва диналъе гIоло рухIал ричарал бахIарзазул цIарал. Гьеб хIужаялъ жеги борхизабула рехсараб назмуялъул даража, литературияб гуребги, тарихиябгун документалияб асарлъун, заманаялъул нугIлъун гьабула гьеб къасидат.\nИмам Шамилил шавкат кутакалда билълъана,\nЩун бачIунеб гIор гIадин, гIажаибго бачIана.\nЦо лъагIалида жаниб анцIго хъала бахъана,\nБетIергьанас патхIу кьун, путухIатал лъугьана.\nРорхатал мугIрул гIадал, гIалимзаби рукIана,\nГIелму тагIаллумалъул таж ботIрода букIана.\nИмаматалъул къуват бергьарал соназул хIакъалъулъ гьал тIадехун рехсарал мухъал хъван руго ГIахьалчIиса МуртазагIали-хIажияс. Киналго мукIураб хIакъикъат ккола Имаматалъул заманалда Кавказалда кутакалда гIелму цебетIун букIин. Шамил имамас кIудияб кIвар кьолаан цIиял гIелазда гIелму лъазабиялде. Академик ХIамзатил ХIажияс хасаб мажмугI хъвана Имаматалда адабият цIилъиялъул (ренессанс) хIакъалъулъ. Гьеб заманалда нилъер халкъалда жанир загьирлъарал гIалимзабазул ва шагIирзабазул кьерда мустахIикъаб бакI ккола ГIахьалчIиса МуртазагIали-хIажияс.\n1826 соналда гьавурав МуртазагIали-хIажи къадаралде щвана 1925 соналда. Гьесда бихьана кIиго гIасру ва чанго батIияб гIуцIи, амма бищунго гьесие рекъолеб низам, гьайгьай, Имаматалъул букIана.\nЛъабцIул лъелго хIежги борхун буго МуртазагIали-хIажияс. Гьесда лъалаан Шамил имамги, цоги машгьурал пачалихъиялгун гIелмиял хIаракатчагIиги. Гьесул гьудуллъи-гьалмагълъи букIана Инхоса ГIали-хIажиясулгун, Игьалиса Чупаласулгун, БакьайчIиса ЧIанкIалгун ва цогидалги гIалимзабазулгун ва шагIирзабазулгун. Агьлуялъ агьлу балагьула. «Ябуялъ – ябу, юргъаялъ – юргъа», – гьединаб аби буго магIарулазул.\n«Адабияталъул сагIат: ГIахьалчIиса МуртазагIали-хIажи» абураб данделъиялда гьев гIалимасул ва шагIирасул рухIияб дунялалде дагьабго гордо къирана «Миллаталъ». Тавпикъ кьеги нилъее халкъалъул рухIияб хазина лъазе, цIунизе, гьеб байрахълъун кквезе. ГIахьалчIиса МуртазагIали-хIажиясул ва цоги гIалимзабазул баракатги шапагIатги камугеги нилъее. Амин.\nАллагь разилъаги нужедаса лъикӏаб хӏалтӏи гьабулеб буго.\nАмин. Исламалъеги халкъалъеги хъулухъ гьабурал чIахIиял гIалимзаби ва шагIирзаби кIочене бегьуларо.


Хасавюрталъул масъала – федералияб нухмалъиялъул берзукь\nДагъистаналде ячIана Роспотребнадзоралъул бетIер, Россиялъул бетIерай санитарияй тохтур Анна Попова\nДагъистаналъул бетIер Владимир Васильевасги Анна Поповалъги тIобитIана данделъи. Гьелда бицана Хасавюрталда бакьазул инфекция ккеялъулги гьелде дандечIеялъул мурадалда гIуцIарал тадбиразулги хIакъалъулъ.\nГьабсагIаталда Хасавюрталда бугеб хIалалъул хIакъалъулъги бицун, В. Васильевас баркала кьуна ДРялъул премьер-министр Артем Здуновасеги гьесул нухмалъиялда гъоркь хIалтIулеб букIараб оперативияб штабалъеги – инфекция жеги тIибитIунгутIиялъул мурадалда гьарурал тадбиразухъ. Гьелдаса хадуб ДРялъул бетIерас бицана, росабалъе лъикIаб гьекъолеб лъим бачиналъул мурадалда, республикаялъул бюджеталдаса цо миллиардгун 700 млн гъуруш биччан бугилан абун. «Хьул буго, гьебго мурадалда федералияб бюджеталъги нижее кумек гьабиялдеги», - ян абуна гьес.\nАнна Поповалъ лъикIаб къимат кьуна «инфекциялде дандечIарал тадбирал заманалда ва махщалида гIуцIиялъе». «Жеги тIибитIизе рес букIараб инфекциялъе заманалда нух къазе бажарун буго. Аслияб масъала буго инфекция загьирлъарал тIоцересел къояздаго гьеб тIибитIунгутIиялъе гIоло къеркьей. Гьеб масъала тIубазабун буго махщалида. КъатIинабун буго гIадамазухъе бачIунеб букIараб заралияб лъим ва гьелъул бакIалда халкъ хьезабун буго лъикIаб даражаялъул лъедалъун. Гьабун буго медицинаялъул кумек», - ан бицана Роспотребнадзоралъул бетIералъ.\nГьелъул пикруялда рекъон, хIаракат гьабизе ккола лъим бацIцIад гьабулел къагIидаби хIалтIизаризе, хасго республикаялда туризм цебетIезабизе ракIалда батани. «БацIцIадаб лъим» абураб федералияб проект Дагъистаналдаги гIумруялде бахъинабизе бегьилин абураб пикруги загьир гьабуна гьелъ.\nДРялъул хIукуматалъул председатель Артём Здуновги Роспотребнадзоралъул бетIер Анна Поповаги щвана Хасавюрталъулги МахIачхъалаялъулги лъел обектазде.\nХасавюрталда гьез халгьабуна «Сулахъ» абураб насосазул станциялъул: гьенисан бачIуна гьанже шагьаралдеги Юбилейный поселокалдеги гьекъолеб лъим.\nГьалбал щвана МахIачхъалаялъул Кировский, Советский районаздеги Ленинкент поселокалдеги лъим кьабулеб станциялде. Гьеб станциялде лъим бачIуна «Миякьоб-МахIачхъала» лъел мухъалдаса.\nКIиябго объекталъул хIалтIухъабазулгун гара-чIвариял гьаруна Здуновасги Поповалъги, халгьабуна лабораториял анализазулги.\n31 марталда тIобитIана Хасавюрт шагьаралда бакьазул инфекция тIагIинабиялъул мурадалда гIуцIараб оперативияб штабалъул данделъи. Гьеб нухда бачана ДРялъул хIукуматалъул председатель Артем Здуновас.\nГIадамал унтиялъе гIиллалъун ккана гьекъолеб лъим чороклъи. Гьединлъидал, Артем Здуновасул пикруялда рекъон, гIадамаз хIаракат гьабизе ккола рацIцIалъи чIезабизеги, вакцинаби гьаризеги, шагьаралде бачIунеб лъим бацIцIад гьабизеги.\nДанделъиялда бугеб хIалалъул хIакъалъулъ бицана ДРялъул сахлъицIуниялъул министр Жамалудин ХIажиибрагьимовас. Гьес абуна: «Хасавюрталъулазе бацIцIадаб лъим щвезабулеб буго. Гьелде тIадеги, гIуцIун буго халкъалъе бичIчIикьеялъулаб хIалтIиги. ГIураб къадаралда чIезарун руго вакцинабиги», - ян.\nГIадамазе зарал ккунгутIиялъул мурадалда гьабулеб хIалтIул хIакъалъулъ данделъиялда бицана Роспотребнадзоралъул Дагъистаналда бугеб управлениялъул нухмалъулей Элеонора ГIумариевалъги.\nАртём Здуновас лъазабуна, гьоркьоса къотIичIого, халгьабизе кколин лъел бацIцIалъиялъул, хасго ихдал, гIазу бииндал, гIоразулъ лъим гьарзалъараб заманалда лъим жеги чороклъизе бегьулелъул. ГьабсагIаталда А тайпаялъул гепатиталъ унтунгутIиялъул мурадалда прививка гьабун буго 700-ялдаса цIикIкIун чиясе, дизентериялдаса – 133 чиясе ва тифалдаса – 80 чиясе. Лъималазул ахазда лъун буго 40 кулер (бацIцIадаб лъел къали) ва школазда – 90.\nПрочитано 88 раз\tПоследнее изменение Вторник, 09 апреля 2019 10:37\nДругие материалы в этой категории: « Рагьараб гара-чIвари\tМетер магIарул мацI хвезе батани... »


ЭР-ялъе гьеб баян цин гьереси гьабизе байбихьана Казбек мухъалъул администрациялъул хIалтIухъабаз, букIинчIин гьединаб жойилан. Амма радиоялдасан жиндир цIар бицине разилъичIев цогидав хъулухъчияс абуна «Кавказпрессалдаги» божун, гIиси-бикъинаб жо щайин нужеца, журналистаз, кIодо гьабулеб. Хъвагейин гьелъул хIакъалъулъ. Гьенисаго лъабабилев чияс абуна букIанин, гьел маскачагIиги рачIун рукIанин, амма щибниги ахIи-хIурги гьечIого, берцинго жидеего къваригIараб жоги босун анин гьел, жалги киналго хIалтIуда рукIанин гьеб мехалда.\nГьелго рагIаби ЭР-ялъе тасдикъ гьарулел руго Казбек мухъалдаса жамгIияв хIаракатчи Нургьамудин Идрисовасги.\nНургьамудин Идрисов: «Радал сагIат ичIгоялда рачIун дорегун, сверун ккун администрациялъул минагун, къад сагIат 12 тIубазегIан дора жанир хIалтIанаха гъол. КъватIирехунги администрациялда жанирги лъурал видеокамераби ун руго гьез. Цинги телестудиялде ун, диск босун ун рагIула».\nКазбек мухъалъул нухмалъулев ХIажимурад Мусаевасда хурхараб жо батиларин гьеб, гьесда цевехун вукIарав ГIабдула МахIачевасда гурониян абураб пикру загьир гьабулеб буго ЭР-ялъе гьеб мухъалдаса жамгIияв хIаракатчи Гъайирбиев Гъайирбица. Гьединлъидал маскаби ххурал чагIиги ургъунго Мусаев МахIачхъалаялде араб къоялъ рачIун ругила гьев санагIат гьечIеб бакIалде ккеларедухъ.\nГъайирби Гъайирбиев: «Дида ккола гьел ругин цеве ГIабдула МахIачев нухмалъуда вугеб мехалдаго байбихьараб цIех-рехалъул ишазда рарал тадбирал».\nГьеб ккола МахIачевасул заманалда бакIалъул бюджеталъе 50 млн гъурщил къадаралда гьабураб зарал, администрациялъ анлъго млн гъурщиде босараб кIиго КамАЗалъул цояб администрациялъул бетIерас Хасавюрталда УБЭПалда хIалтIулев вугев жиндирго васасе бичун батиги,\nЖивго Казбек мухъалъул нухмалъулев ХIажимурад Мусаев кодове щвечIо, гьесул телефон свинабун батиялъ. ГIабдула МахIачев цогидаб хъулухъалде вачунев вугилан, Казбек мухъалъул нухмалъулевлъун цеве жанисел ишазул идараялда хIалтIулев вукIарав Мусаев тIамуна гъоркьисала риидал. МахIачев ГIабдулал хъулухъалъул болжал абуни лъугIулаан исана соналда.\nМахIачев ГIабдулада данде гIемер митингал тIоритун рукIана гьанир церехун кIалъарал Нургьамудин Идрисовасги, Гъайирбиев Гъайирбицаги, цогидазги.\nХIажимурад Мусаев таралдаса республикаялда рагIун гIадамаз гьабулеб дандечIей рагIичIо гьениб.


«Тухумцоял»… » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nСаламатал гIадинал чагIи рукIуна гьал гIадамал… хIакимлъи щвезегIан.\nГьабулеб бицунеб жоялдаги нур букIуна, битIараб-тIекъабги бичIчIулеб гIадин букIуна, гьереси-рекIкIги нилъедаго гIадин рихун букIуна, рищватчагIиги чIвазегIанги рокьуларо… Бадиреги ралагьун, ракI рагьараб хабарги бицун бажарула.\nНужер иш лъаларо, дида жеги дандчIвачIо жиндирго ракIалда бугеб жо гIадамазда бицине кагъатги цебе ккун вахъунев гIадатияв чи. РакIалда бугеб жо бицине кагъат щибизеха? Кагъат къваригIуна ракIалдаго гьечIел жал рицун гIадамал гуккизе цере рахъунел хIакимзабазе. Гьебги жинцаго хъварабгIаги букIунебани… Цо лъицаялиго хъван къачIа-кIатIан бачIуна, бетIергьанчихвад.\nДов хIакимчиги цодагьаб цебегIан гIадатияв саламатав вукIарав чилъидал… Щайдай дол хисулел? ХIакимлъун тун чан къоялдаса, сагIаталдаса, минуталдасандай дов хиса-сверун лъугьунев?\nРуго хисуларелги. Цереги рукIана. Цере гIемер рукIана. Гьанже къанагIат гурони гьечIо. Амма, руго. ГIемерисел хисулаха, гьаюрай эбелалдацин лъалареб хIалалъ. Гьел хисуларел хIакимзаби наслабаз-наслабахъе кьун, халкъалъ мисалалъе рачунел хутIула ва гьез жидехъго букIараб ресаздаса пайдаги босун халкъалъе гьабураб лъикIлъи лъидаго кIочон толаро. Амма эзул гIумру бигьаяб букIунаро. РахIатабги букIунаро. СанагIатабги букIунаро.\nГьанже ругел гIемерисел хIакимзаби руго «гIор щун букIаго цIул бахъулел», «хадув хварав хадув вукъилилан» ругел чагIи.\nГьезда гIайиб гьечIогоги батизе бегьула. ХIакимлъуде ккезегIан, гIезегIан гIадамалги ричIчIулел, гьезул проблемабиги лъалел, ракI унтун гьезие кумек гьабизейиланги къеркьолел, саламатал гIадал чагIи рукIуна гьел. Ва, гьале гури дов нилъее къваригIун вукIарав цевехъанилан лъола цо хIакимлъуда. Нилъго гIадав гIадатав чи вугила, хьулазул лъорги цIун, гIадамалги рукIуна асул кIалдире ралагьун…\nВачIунаха… ЦIияв шоферас бачунеб цIияб машинаялда, цIияб костюмалда гъоркьан цIиял хьиталги кенчIезарун, каранчвантиниса цIиял цIоробералги рахъун, чанго тIамачги цебе ккун, ракIалдаго гьечIел, живгоги жеги хадур гъечIел, амма гIассиго «гIакъилал» рагIаби цIалула, цIияв замас хъварал. Гьа, гьанже ана ав нилъедасайилан, рукIаралго хьулалги хIорлъун, гIадамалги руссуна рокъоре.\nЩай аб гьадигIан берцинго бачIине букIараб жо додин ккараб? Щайгурогоха, гьав бетIерчIахъад ккана санагIалъабазул цIураб гохIде. Гьанже дол цойгидазеги сагIалъаби гьарейилан ав лъугьани, жинго гьадигIан санагIатаб бакIалдаса махIрумлъиялда хIинкъиги буго. Гьединлъидал гьас хIукму гьабула (гьале доб аслияб, яхIалъ къо хIехьолареб бакI), кIварабщинаб жо гьабизе гьаб тамахаб бакIалда гIемераб мехалъ хутIизе.\n«ХIур тамахалъуб бегула хIама» - йилан кици буго магIарулазул. Ал нилъер хIакимзабиги ругоха «хIур тамахалъуб регун», кагътидаса чияр гьерсалги нилъее цIалун.\nВахI, азул «тухум» цого бугодайилан, санагIат гьечIеб суал бачIана гьанже…\nГьеб макъала ц1алигун рак1алда щвана ,Расулил аб кеч1.\nЧИ ХЪУЛУХЪАЛДАСА НАХЪЕ ВАХЪАНА\nЧи хъулухъалдаса нахъе вахъана, –\nЧодаса рекIарав гъоркье вортана.\nГъалбацIил лъугьана мимилеб кету,\nБацIида чIана къо къунцIараб чахъдал.\nЧиго гьечIев гIадин хутIана живго.\nКив вугев мадугьал, гьечIо «ВорчIами»,\nГьудулзабаз ахIи, «занят, некогда».\nЧи хъулухъалдаса нахъе вахъана,\nЧесть кколел лъугьана критикаллъун.\nКIалтIа машин гьечIо, шофер тIагIана,\nТIокIаб дача гьечIо, паекал гьечIо;\nГьечIо аппаратги трибунаги,\nТелефонал, цIумур, рахараб тукен.\nВилълъана некIсияв тохтирасухъе,\nДаптаралдаса дир хъвагIан буго цIар.\nМихъал хутIана цо цере рукIарал;\nГьелгицин далана, гьас бетIер ккуна...\nОгь, кватIараб гIакълу, пайда гьечIеб яхI.\nКинаб гьаб дуниял! Гьалмагълъи чадилъ,\nЧилъи хъулухъалъулъ, огь гьанал вацлъи...\nМун хIаким ватани хIурмат барилан,\nМун хIаким гьечIонн хIурмат йохъилан,