Олимпиадаялъул ахикье унеб нух цlунарал полициял, Сочи, 07Янв2014\nРоссиялъул Гъорхъолъа рорчIарал ахIвал-хIалазда сверун министр Владимир Пучковасул рагIабазда рекъон, Олимпиадаялъул ва сверухълъиялда бугеб щибаб объект цIунизе кьезе буго ва гьеб босизе буго космосалдасан мониторинг гьабулеб системаялде.\nБронемашинабаздалъун хьезабураб армиялде ва ЧIегIераб ралъад цIунулеб ралъдал флоталъул аскариязде тIадеги жубалеб буго 30 азарго полициявгун аскарияв. Гьез гьеб регионалда хIинкъигьечIолъи цIунизе буго 7-билелдаса байбихьун 23 февралалде щвезегIан.\nСочиялде бичIчIазе гьечIо гьениб регистрация яги хасаб аккредитация гьечIеб автотранспорт.\nОлимпиадаялъул объектаздеги ричIчIазе гьечIо билетал ва документал кодор гьечIел гIадамал.\nГьелде тIадеги ХIинкъигьечIолъи цIуниялда сверун федералияб хъулухъалъ мониторинг гьабизе буго мобилиял телефоназе ва почалъул трафикалъе.\nПрезидент Владимир Путин ва Сбербанкалъул президент Г Сочиялда, 03Янв2014\nПрезидент Владимр Путиница жинцаго хал гьабуна Олимпиадаялъул объектазда хIинкъигьечIолъи цIуниялъул тадбирал гIуцIун ругеб куцалъул. Гьел тадбирал дагьалги кьвагьиризе гIиллалъун ккана араб моцIалъул ахиралда Волгоградалда рукIарал ва жидер хIасилалда 34 чи хварал терактал. ЦIех-рех чагIазул кIудияб щаклъи буго гьел Шималияб Кавказалдаса изну гьечIого яргъидгIуцIараз гьарун ратиялда.\nКанадаялъул цIех-рехалъул идарабазда мугъчIвайги гьабулаго The National Postалда лъазабулеб букIанин Шималияб Кавказалъул яргъидгIуцIаразул лидер хIисабалда лъалев Доку ГIумаровас Сочиялда терактал хIадурулел рукIиналъулин бицунеб букIана гьал къоязда «Дождь» телеканалалъ.\nГIумаровас риидалго рагIи кьун букIанин гьел «илбисалъул хIаял» хвезаризеян ракIалде щвезабулеб буго каналалъ. ГIумаровас гьедин лъазабун букIана жиндиего гIадатияб куцалда видеороликал YouTube сайталда лъун. Гьенибго гьес абулеб букIана Россиялъул территориялда терактал гьаризе лъазабун букIараб мораторий жинца нахъе бахъулеб бугинги.\nГьебго «Дождь» телеканалалъе кьураб интервьюялда Диналъул ва жамгIияталъул информациониябгун-аналитикияб централъул президент Алексей Гришиница абуна Россиялда ругел радикалалгун кIалъа-ралъаял гьаризе гьоркьохъанлъун букIине гIицIго СагIудиязул ГIарабиялда гурони кIвезе гьечIин.\nАлексей Гришин: «Рахъазда гьоркьоб кIалъазе ва гьезул рагIи цоцалъ рекъезабизе кIолеб улкалъун буго цохIого-цо СагIудиязул ГIарабия. Нуцал Бандар вачIун вукIана кIиго нухалда Москваялда. Гьелъул магIна ккола яргъидгIуцIаралгун къотIиял гьаризе хIал бихьулеб букIанин абураб жо. Гьединго ракIалде ккола гьеб СагIудиязул инициатива букIанинги. Цо-цо баяназда рекъон, гьез Россиялда гьарулеб букIун буго Шамалда хурхун жидерго позиция хисизабейин яги тамахлъизабейин, гьелъухъ жидеца Россиялда ругел ва жидеда асар гьабизе кIолел бусурбабазул идарабазда абилин экстремистияб ва террористияб хIаракатчилъиялде дандечIей гьабейин».\nАмма цо-цо экспертазул пикруялда СагIудиязул ГIаврабиялда бажарун гьечIин Россиялъулгун къотIи гьабизейин лъазабулеб буго рехсараб телеканалъ. Гьелъие нугIлъи гьабулеб бугин Волгоградалда гьарурал терактазги ва цо-цо экспертазул пикруялда гьезул кьалбал Шамалда ратизеги рес бугин абулеб буго Дождалъ.\nРоссиялъул президентас шамат къоялда лъазабуна Сочиялда Олимпиадаялъул хIаял унаго гьезда хурхен гьечIел данделъаби, митингал шагьаралъул изнуялда рекъон гьаризе бегьулин. Гьел гьаризе тIубанго гьукъарав чиги вукIана президент Путин. Гьесул гьанжесеб амру къуваталда букIине буго исана 7 январалдаса 21 марталде щвезегIан.\nСочиялда Олимпиадаялъул объектал ралеб анлъго соналъ жидее кинал квал-квалал рукIаниги, жидер алжан гIадинаб шагьар жужахIалде сверизабуниги гIадамал митингазде ва протесалъул акциязде къватIахъе рахъунел гьечIин гьел тIалъиялъул тIадецуялда гъоркь рукIунин рикIкIунеб буго Сочиялдаса журналист Светлана Кравцовалъ.\nСветлана Кравцова: «Дида лъаларо гьелъие гIилла щибали. Батизе бегьула Сочи Россиялдаго бищунго коррупционияблъун рикIкIунеб шагьар букIиналъги. Киналго жанубиял шагьарал гIадин гьелъулги цIар ун буго коррупция гьаниб тIегьараб букIиналъги. Гьелда баниги къватIахъе рахъунаро гIадамал. ТIалъиялъул руго гьезде тIадецуй гьабизе батIи-батIиял ресал. Цоязул бизнес букIуна, гьеб гьес бетIербахъи гьабизе рес бугеб цого-цо рес ккола, хасго гьеб гьитIинаб бизнес бугони. ТIалъиялда кIола бигьаго гьесул тукен батани, гьеб къазе яги цоги бизнес батани, гьелъие дандекколеб тIадецуй гьабизе.\nРуго бюджеталъул мухъилъ хIалтIулел мугIалимал ва тохтурзаби гIадинал чагIиги. Гьезие тIадецуй гьабизе тIадеги бигьаяб буго гьел тIадтаразда рарал рукIиналъ. Руго мисалал гьез журналистазда жал хIалтIудаса реххиялдаса хIинкъун митингазде рачIунел гьечIин абулелги. ГIадамазе тIадецуй гьабулеб буго тIалъиялъ. Гьеб тIадецуй гьабизе кIоларел чагIи цIакъго дагьал гурони гьечIо, гьеле рахъунел ругоха митингаздеги.\nдагьаб цебегIан ай 5 январалда Сочиялда тIобитIараб митингалде 800 чи вачIине вугин лъазабун букIана, амма хIакъикъаталдаги гьениве 200-гIан чи гурони вачIинчIо. Гьелде тIадеги гIадамаз абулеб буго гьеб митинг жибго тIалъиялъ гIуцIун букIанин Сочиялда демократия бугин ккезабизеян».\nГьединго рукIана «гIадатиял гурел жинсиял гьоркьорлъабазе» балугълъиялде рахинчIел лъималазда цебе пропаганда гьабизе гьукъараб къанун Россиялда къабул гьабиялъ Олимпиадаялъе байкот лъазабизе кколин рикIкIунелги. Амма гьебго заманаялда Путиница абун букIана «гIадатиял гурел жинсиял гьоркьорлъаби» гурел атлетазе Сочиялда киналгIаги квал-квалал рукIине гьечIин.\nCочи, ноябрь 2013\nСочиялъул гIадамазе Олимпиада кинабниги байрам кколарин рикIкIунеб буго гьениса цоги журналист Андрей Королевасги. РакI бакъван халккун букIанин гIадамаз анкьго соналъ гьезул тIабигIат хвезабулеб ва курортгун шагьар чIвалеб бугеб куцалъухъ. Гьелде тIадеги Сочиялъул гIадатиял гIадамал Олимпиадаялде рорчIизе гьечIин ва гьел гьелъухъ телевизоралдасан ралагьизе ругин абуна гьес Эркенлъи Радиоялъе. Россиялъул спортсменал къолел ругони гьезда ккезе буго жидеца гьабгощинаб жо хIехьанин анкьго соналъ нужин абуни гьениреги рачIун къолел ругин.\nКоролевасул ракI рекъолеб гьечIо Сочиялда низам цIунулез гьабулеб бугеб хIалтIудаги.\nАндрей Королев: «Жакъа низам цIунулезул хIалтIи бараб буго бакIалъул экологалгун яги оппозициягун къеркьеялда. Гьениб бакIалъул оппозиция бугин абизе бакIго гьечIониги ругелгунха. Гьезул хIалтIуда лъезе бегьула торроризмгун къеркьей хутIизегIан бокьараб цIар. Терроризм биччаларедухъ цересел хIалтIаби ай привинтивиял тадбирал тIоритIизе ккола гьенир гьебги хирургияб операция гьабулеб гIадин мухIканго. Гьениб хал гьабизе ккола киса-кирего ругел ралел бакIазул кьищни-къулалъул кIудиял гохIазул. Гьенибин абуни кьвагьулеб алатцин щиб, тIубараб армия бахчизе рес буго».\nКинабха бугеб Сочиялда оппозиция? Бицунеб буго журналист Кравченкоца.\nСветлана Кравченко: «Сочиялда руго "Блог Сочи" ва "Привет Сочи" абурал сайтал. Гьел руго блогосфераялъ гIуцIаралин абулел сайтал, амма гIадамазда гьоркьоб рикIкIуна гьел хасал хъулухъаз ургъунго гьарурал сайтал ругин. Гьел сайтазул хважаинзабилъун рикIкIунел Александр Маловги Михаил Максинги руго шагьаралъул нухмалъиялъ ва пуланал идарабаз хасаб тIадкъайги кьун тарал гIадамал. Гьезда тIадаб буго нухмалъиялъул политикаялда разиял гьечIел гIадамал тIатинаризе. Гьанже гьединго абулеб буго гьел сайтал къазе кколинги. Гьел гIадамазги абулеб буго жидеде тIадецуй гьабулеб бугин.\nДида ккола гьел сайтал рагьарал гIадамал ва гьезул бутIрулин абулел гIадамазул кинаб букIаниги цIалигицин гьечIин. Гьел сайтазул гьабун гьечIо информАлатал абун регистрация. Гьенир расги нечечIого рукIуна гIадамал хIакъир гьарурал жал хъван. Гьезда тIасан диванханаялде гIарза хъвазегицин ресги гьечIо гьезул информалатал хIисабалда регистрация гьечIелъул, гьел гьезего гьечIин тезе бегьула. Хасал хъулухъазги тIалъиялъги гьел сайтазул бутIрул абулев кIиявго чи хьихьун вуго жидерго политика билъанхъизабизе. Гьеб буго дир хасаб пикру. Сочиялъул гIемерал гIадамаздаги гьедин кколеб буго. Олимпиада байбихьараб мехалда гьел сайтал нагагь къаниги гьел къазе руго рагIул эркенлъиялъе тIадецуй гьабун гуреб, гьез гьабизе букIараб жо лъугIун ва тIалъиялъе гьеб гьедин къваригIун букIун».\nПублицист Иосиф Гальперинил пикруялда Олимпиадаялъул фоналда къватIир чIвалел руго гьанжесеб заманаялъул киналго гIунгутIаби.\nИосиф Гальперин: «Гьал къоязда нилъер регионаздасан унеб буго Олимпиадаялъул цIаялъул эстафета. Сочиялда букIине бугеб роххел киса-кибего тIибитIизаби ва халкъгун гIахьал гьаби букIанин абизе бегьула гьелъул мурад. Щибха ккараб хIакъикъаталдаги? 100-ялдасаги цIикIкIун нухалъ гIадамаз босун унаго гьеб факел сана, цо чиясда цIацин рекIун букIана гьелдасан. Гьедин нилъер жамгIиябгун политикияб системаялъул ай Путинил заманаялъул киналго гIунгутIаби къватIире кIанцIана Олимпиадаялъул фоналда. Гьелъул объектал разе биччараб гIарац бикъиялдасан байбихьун, рарал бакIазул щулалъиялде гьелде тIадеги Олимпиадаялъул факелазул даражаялде щвезегIан. Гьединлъидал Путиние жакъа кIудияб кIвар буго Олимпиада икъбалалда тIобитIиялъул».\nСочиялда Олимпиада гьабизе бугин хIукму Гватемалаялда гьабилалде чанго сон цебе гьениб балеб букIанин Путинил кIалгIа ва Геленджикалда аскIоб аэропорт гьабизе рекьул ракь хъащтIун балеб бихьун букIанин жиндаян бицана Гальпериница. Гьел бакIал раялъул хIалтIаби бакIалъул гIадамазда ва гьениб хIухьбахъулезда цебе ритIухъ гьабизе данде кколин Олимпиадайин абулеб буго гьес.\nСветлана Кравченко: «Дунги дир умумулги руго Сочиялда гьарурал ва гIурал. Дида лъала Сочи кинаб букIарабали гьеб Олимпиадаялъул тахшагьарлъун лъазабилалде цебе. Гьеб букIана санагIатаб, бацIцIадаб, тIогьол махIалъул цIураб курорт. Сочи букIана битIахъе алжан, гьанже абуни гьеб жужахIалде сверизабун буго. Чанго сон буго дун дирго гIагараб ЧIегIераб ралъдалъ чвердечIого. Чвердезе бегьиларедухъ чорок гьабун буго ралъад. Гьанже шагьаралда хIухьел цIазегин рес гьечIо чороклъиялъ. Киса-кибего буго бакIал ралаго хIалтIизабулеб автотранспортги, хIетIе чIара-чIаралъур руго ралел бакIалги, кьищни-къулги. Гьеб киналъухъго балагьун, гьаб шагьаралъул ва улкаялъул патриот хIисабалда, дир ракI унтулеб буго».\nГьедин бицана нахъеги Эркенлъи радиоялъе Сочиялдаса журналист Светлана Кравченкоца.\nЭР: ГIадамазе гьединаб къварилъи гьеб Олимпиадаялде хIадурлъиялъулъ батани гьелдаса хайир ккараб чи щивха?\nСветлана Кравченко:: «Дида ккола лъие букIаниги щибниги щун батаниги, гьеб коррупционеразе щун бугин. Коррупционерал абуни гьел руго чIахIиял бизнесчагIи яги тIалъиялда ругел гIадамал. Гьезда гурони бажаруларо жидеего жо тIезабун. ГIадатиял гIадамал абуни мискинлъанин, язихълъанинцин абизе бегьула. Цебе гIадатияб, гIураб ресалда бугеб ва хIукуматалъухъа щибго гьарулареб хъизам букIун батани, гьанже гьел руго язихъал гIадамал. Гьебги Олимпиада сабаблъун. Олимпиада жибго гуреб, гьелъие хIадурлъи гьабулел рукIарал хъантIарал гIадамал сабаблъун.\nСочиялъул гIадамазе рагIи кьун букIана тIубанго цIияб инфраструктура базе: канализацияги цIи гьабизе, электрокваралгун лъел рогIралги цIиял рачине. Абулеб букIана шагьаралъул халкъалъе хIажатабинаб гьабизе бугин. Амма дида кIола абизе, дица Сочиялда гIумру гьабулеб бугебщинаб заманаялда киданиги букIинчIин гьадинаб гъал-магъир. Гьаниб киса-кибего тIугьдузул мацI букIараб бакIалда тIибитIун буго канализациялъул мацI. ЦIиял рукъзал ва нухал рарал бакIаздацин буго гьеб махI. Бищунго керен туризабула канлъи кьунгутIиялъ. Чанго къояца, анкьацацин рукIуна ниж электроэнергия гьечIо. Тукаби ругел ва гьениб лъурал кванил-нигIматал холел гIадамазул бизнес холеб гIадин, гIадатиял гIадамаз рокъоре росаралги холелъул дол кванил нигIматал. Гьедингоги язихъал гIадамал рокъобе босараб квен-тIехалдасацин махIрумлъулел руго. Киназулго ракI бакъвазабулеб буго гьелъ».\nПолитик Иван Стариковасул пикруялда Россиялъул аслияб масъала буго миллияб идея гьечIолъи.\nИван Стариков: «Кинабго халкъ цолъизабулеб гIаммаб идея гьечIолъи буго нилъер аслияб проблема. Гьеб хурхараб буго Сочиялъул Олимпиадаялдаги. футболалъул дунялалъул чемпионаталдаги, цоги гIемерал батIиял ва жидеда тIад хIатт хун гIемераб гIарац харж гьабурал проектазда. РакI чIун абизе кIола гьеб гIарцул кIудияб бутIа бикъизе бугинги.\nЦоги рахъалъан советиял ва росссиялъул спорсменалги гьезул машгьурал бергьенлъабиги ракIалде щвезаруни, абизе кIола, узухъда, Россия мустахIикъаб бугин Олимпиада тIобитIизейин. Амма нилъер гьечIо миллияб идея. 2007 сон букIана нартихъ бищунго гIемер гIарацги щвараб улкаги экономикияб рахъалъ цебе туркIараб сон. Гьеб мехалдаса байбихьун араб анкьго соналда жаниб нилъеда бажаричIо миллияб пачалихъалъул букIиниселъул гIага-шагарогогIаги гIурхъаби рихьизаризе. Гьединлъидал, Сочиялъул Олимпиадаги букIине гьечIо цIикIкIунисеб халкъалъе Россия апатиялдаса борчIизе бугеб хьуллъун».\nКин бугониги Олимпиада лъугIилин, амма кинаб шагьаралда щал проблемабигун жал хутIизе ругелали ургъел бугев чи гьечIин рикIкIунеб буго Светлана Кварченкоца.\nСветлана Кравченко: «Абула шагьар къачIан бугин берцинлъун бугин. Гьале жакъа свери бахъун букIана дица шагьаралда. Лъалищ гьеб сунда релъон бугебали? Гьеб релъон буго хварав чиясда бахараб пудраялда ва гьесда сверун лъурал тIугьдузда. Гьедин тIаса-масаго буго кинабго. Биххизабун буго кинабго инфраструктура, гьечIо электорток, гьечIо лъим. Рес буго Олимпиадаялъул заманалдаги шагьаралда тIубанго гьечIониги цо-цо мухъазда токги свинабун гьелдалъун хIаял хьезаризе.\nОлимпиада лъугIун хадуб щиб букIине бугебалиги лъаларо. Гьелъие биччараб гIарац кинабго бухун буго. Гьанир хIалтIулел рукIарал ООО-ялгун ОАО-язги гьаниса ракь тезе буго. Биххараб шагьараги хутIизе буго. Гьанир хутIизе ругел гIадамаз гIумру кин гьабизе бугебали ургъел гьабулев чиги гьечIо».\nСочиялда Олимпиадаялде вачIине вуго цо миллионгун 500 азаргогIан гьобол, спортсменал рикIкIинчIого официалиял делегациялги малъун. Президент Путинил цIияб амруялда рекъон, киналго гьалбазул заманалъулаб регистрация гьабизе ккола лъабго къоялда жаниб. Петеразда чIолеб гьезул цо бутIаялъе кколаро гьел тадбирал. Гьезул регистрация гьенибго гьабула, амма хасал гIадамазул рукъзабахъ чIезе вугев гIемерав чиясе гьеб регистрация кин гьабизе бугебан ургъел ккун буго жакъаго Миграциониял хъулухъазул.


Унсоколо полициялде рачун рукIана школлъималги\nУнсоколо мухъалъул Балахьуни росулъ постги лъун чIарал аскарияз цIех-рехалъ вачун ун вукIун вуго анкьго чи. Гьезда гьоркьов вукIун вуго школалде хьвадулев кIиго васги. МухIамадов Юсуп хутIизегIан, гьел киналго нахъе риччан руго.\nГьедин бицана Эркенлъи радиоялъе жиндирго цIар баян гьабизе бокьичIев Унсоколо мухъалдаса чияс.\nУнсоколо мухъалдаса чи: «Школлъималги рукIана гьезда гъорлъ. Кинавниги вукIана анкьго чи.Полициялъул нухмалъулесда аскIоре ун рукIана щиб кинали цIехезе. Гьес абунаха гьел рачун рукIанин цIех-рехалъул мурадалда.\nАскарияз Балахьуни постги лъун, цо бакI бан буго.\nСверун къанги буго гьеб. ГIурусалги руго гьенир, нилъералгоги руго. Гьенире жанире рачунел руго киналго чагIи. Росулъа къватIире ине маршруткаялда рекIине рачIарал гIадамалгицин рачунел руго гьенире. Цинги гьикъа-бакъиги гьабун нахъеги риччалел руго».\nРосулъ жанир аскарияз чIей гьабиялда бан, белехьдерица дагьалъ цебе данделъиги тIобитIун буго.\nУнсоколо мухъалдаса чи: «Гьеб данделъиялда нижеца хIукму гьабунаха аскарияз провокациял гьаризе лъугьани, гьелде кIвар кьечIого тезе».\nГьедин гьел аскарияздехун белехьдерил кинаб тIадкIалъайин бугеб абун гьикъидал, гьев чияс гьадин жаваб кьуна.\nУнсоколо мухъалдаса чи: «Къасилъи-къадлъи гьечIого росулъ хал гьабулебги бугони, сардилъ цо тIубараб мехалда рачIунги чIухьги балеб бугони, лъие гьеб бокьилеб? Рачун къотIноса лъимал унел ругони, лъие бокьилеб?\nРосдал администрацияги буго гьениб, жамагIатги буго. Гьезда дандги бан гьабулебани хIалтIи, киназго кумек гьабилаан аскариязе.\nГьезие гьел хъачагъал кквезе къваригIун батани, нижеца гьабилаан гьезие кумек. Гурони ункъо-щуго хъачагъасе гIоло… кквеха гьел, азарго, азаралда хадургIан солдаталги рагъухъабиги руго гурищ гьезул, лъица толарого ругел гьезие гьел кквезе?».\nБицен гьабулеб суалалда тIасан жалго аскариялгун кIалъани, гьел къеркьолел руго Унсоколо мухъалда рохьалъ рахчарал изну гьечIого яргъид гIуцаразул къокъабигун.


dagestan / derbent\nДербенталда бищунго хирияб ракьги, минабиги бугеб Гагаринилги III интернационалалъулги къватIазул бокIнилъ, жиндир заманалда 28 хъизаналъ жаниб гIумру гьабун букIараб, кIитIалаяб мина басрияб бакI бугин, гьеб биххизабизе кколин абураб хIукму къотIун буго Дербенталъул диваналъ.\nГьеб хIукму шагьаралъул нухмалъиялъ тIадецуйги гьабун къотIизабунин диванчиясдайилан лъазабулеб буго гьеб минаялъуса нахъе гочине инкар гьабураб ГIалиевазул хъизаналдаса Руминаца. Гьел гурониги цойги лъабго хъизан буго жал гьениса нахъе рахъинарилан чIарал. Цебеххун «Эркенлъи» радиоялъ бицун букIахъе гьеб кIитIалаяб минаялъул бакIалда анкьтIалаяб цIияб мина базе бугин лъазабулеб буго шагьаралъул нухмалъиялда.\nЖидер рукъалъул бакIалда анкьтIалаяб мина базе бегьуларила, гьеб некIсиял тарихиял бакIал ругеб шагьаралъул бутIа кколин абулеб буго гьеб цебехун рехсараб минаялъуса гочинарулел ругез. Гьениб кIиго тIалаялдаса борхатаб бакI базе гьукъун бугила Россиялъул культураялъул министерлъиялъги.\nГьединлъидал кIиго тIала бан бахъарабго гьенир тукабигун рестораналги рагьун тIаде бакI бачIого тезе бегьулила шагьаралъул нухмалъиялъ, гьеб мехалда жидее рукъги цо киб букIаниги шагьаралъул рагIалда кьелин абун рахIат хун руго гIадамал. Гьединлъидал гьез абулеб буго я жидер рукъзал букIине кколедухъ кьучIдасанго къачIайила, яги ракIчIун гьебги биххизабун гьелъул бакIалда бараб минаялъуб жидее рукъ кьезе бугин абун гарантия чIезабейилан.\nШагьаралъул администрациялъ балищ баларищали лъалареб цIияб минаялъуб рукъзал кьелинги абун, гьеб бан бахъинегIан рукъккун цойгидаб бакIалде рахъинарун руго гьеб минаялъуб гIумру гьабун букIараб 25 хъизан, нухмалъиялъ гьезие рукъкквезе I0 азарго гъурущги бихьизабун буго. Гьеб шагьаралъул тIалъиялъ бицунеб хIалалъ биххун инеб жидер рукъги гьечIила, гьелъул 80 сантиметр бугел риццатал къадалги ругила, гьеб бакIалда бугеб ракьалда бахиллъун багъаризабунила гьез жал гочинаризе ккеялъул ишилан бицана ГIалиева Руминаца.\nГьеб минаялъуса нахъе рахъинарейин гьел гIадамалин, гьез жидер басрияб минабахъа гIадамал гочинариялъул федералияб программаялда рекъон хIалтIи гьабиялъе квалквал гьабулеб бугин абун шагьаралъул администрациялъги кьун буго диваналде гIарза, къануналде данде кколаредухъ нахъе гочинарулел ругин жалин абун гьеб минаялъуб гIумру гьабун хутIаразги кьун буго гьебго диваналде гIарза. Гьал къоязда диваналъ хIукму къотIун буго гьел хъизанал гочине кколин цебехун бицен гьабураб минаялъусайилан.\nРумина ГIалиева: «Гьез (Дербенталъул нухмалъиялъ) диванги бичун босун буго, гьединлъидал нижер рахъ кквелищха гьеб диваналъ. Гьезие гIарац кьун гьечIин ва тIадецуй гьабулеб гьечIин кинха абилеб нижеца диванчиясда бихьизабуна гьеб администрациялъ нижер мина биххун гьениб базе бугеб минаялда хурхун рихьизарурал документазда ругелщинал гъалатIал.\nМисалалъе цо документалда цин хъван буго гьениб кIитIалаяб мина базе бугилан, цойгидалда гьел тIалаби анкьгоялде рахунел руго, лъабабилеб документалда бихьизабун буго гьениб ичIтIалаяб мина базе бугилан.\nГьелда релълъаралха гьезул цойгидал документалги. Гьениб ункъго тIалаялдаса тIаде бакI базе бегьуларин бихьизабун буго культураялъул министерлъиялъги, ЮНЕСКОялъги. Диваналде вачIун вукIарав культураялъул министерлъиялъул вакиласги абуна гьениб гIемертIалаяб мина базе бегьуларин, амма гьесухъ гIенеккулев чи ккечIо. Гьез тIадеги тун тана гьес абунщинаб жо».\nРумина ГIалиевалъ абулеб буго Дербенталъул нухмалъиялъе расги ургъел гьечIила гьеб жидер минаялъул бакIалда щутIалаяб яги анкьтIалаяб мина баниги бачIониги, гьебги бан жидее гьениб рукъкьезегIан гьезие лъикI бугила гьеб бакIалда , лъицаниги тIадкIалъай гьабулареб хIалалъ, лъабтIалаяб яги кIитIалаяб дармил центр, офисал яги ресторанал жанир бугеб бакI гьениб базе.\nГьединлъидал хехгьабун жал гьениса гочинаризе рукIиналъе бокьараб нух балагьулеб бугила гьез. Гьедин тIалъиялъ гьусун цере жидер рукIарал мадугьалзаби рачIун рукIанила гьеб мина биххизабизе бугин жидецайиланги абунилан бицана Руминаца.\nРумина ГIалиева: «Нижер рукIарал мадугьалзаби диваналда нижеде тIаделъун рукIана. Дур ботIроде гамачI бортилин хIинкъуларищила мунилан дида абуна, мун чIвалилан хIинкъуларищилан дир росасда абуна гьез. Бомбаги реххун кьвагьизе кколил гьеб минайилан цойгидал мадугьалзаби лъугьана.\nГьел тIалъиялда божун руго, дун гьезда божуларо. Гьез гьерсалги рицун шагьар бакьулъа шагьаралъул рагIалде кинал гIаги санагIалъаби гьечIел гьанжезаманалъул гьитIинал рукъзабахъе рахъинарула ниж. Амма гьел нижер рукIарал мадугьалзабазда гьеб эххебе унеб гьечIо. Гьезие хех гьабун гьаб биххизе къваригIун буго.\nГьел киналго кIиабилеб тIалаялда гIумру гьабун рукIан цере, лъабабилеб ноябралда гьел рачIана нижер минаялъуре жидеца тIох биххизабизе бугила, цIадал ран хадуб нижер рукъзабахъе лъим кIанцIилила гьеб мехалда нижер гьенисан нахъе рахъинчIого рес букIунарилан. Гьебгиха жеги диваналъ мина биххизе ихтияр кьун гьечIонигицин. Полицияги ахIун, гьез хIалихъе нахъе къотIана гьел чагIи».\nГьеб диваналъ III интернационалалъулги Гагаринилги къотIноб бугеб мина биххизабизе кколин абураб хIукму мекъи къотIун бугин абун гьелда тIасан республикаялъулаб тIадегIанаб диваналде гIарза хъван буго гьеб минаялъуб гIумру гьабун хутIараб лъабго хъизаналъ. Жидее шагьар бакьулъ букIине кколеб рукъ кьезе букIиналда ракIчIечIого жал нахъекъазе гьечIин лъазабулеб буго гьез.\nДербенталъул бутIрузул планал данде кколел гьечIо рукъзабазул бутрIузул планазде


Жиссин росу » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nШамалда бугеб магIарул Жиссин (جصين) росдал цIаралъул магIна лъазе кIвечIо.\nРосу буго гохIккелал ругеб мухъалда, кIудиял берцинал оазисаз цIураб бакIалда, ХIама шагьаралдаса 30 километралъ бакъбаккудехун, Саламия шагьаралда аскIоб (Димашкъалдаса 270 км).\nРосдал кьучI лъун букIун буго 1909 соналда. Архивалъул баяназда рекъон, 1907-б соналда Акнада росулъа чанго магIарулав – Мустапа, МухIамад, ГIабдулатIип, МахIмуд ва гь.ц. росу тун ун руго ГIусманиязул империялде, хIаж борхине мурадалда. Гьелде тIаде Шамалда Багьавудин ГIалиевас ракIарана цогидал баянал, гьезул наслялъул чагIигун дандчIван. МухIамад Абубакар Авари абурав чияс бицухъе, гьеб къокъаялъул цевехъанлъун вукIанила ГIалил Мустапа, 1841 с.гь. ва жив Шамалде щвейгун хварав. Гьесда цадахъ къватIире рахъун рукIана Мустапал чIужу – Марзият, бицунесул эмен – Абубакар, гьесул вацал МухIамад (1878 с.гь.), ГIабдурахIман ва СагIид (1880-1941 сс.), яц ПатIимат ва гьелъул яс, жиндир вукIинесев рос ГIабдулатIипгун (1878-1955 сс.), яц БатIина рос ГIалидибиргун ва вас МухIамадгун (1892-1973 сс.). Гьеб къокъа Истанбулалдаса гамида рекIун щола Бейруталде 1907-б соналда. Хадур гьел гочана ХIама шагьаралде, мажгиталъул рагIалда бараб санагIалъи гьечIеб, хъошгIадаб минаялъуре. Гьениб кIиго соналъ гIумру гьабун, вабагIалъул унти тIибитIун, гьел гочине ккана цогидаб бакIалде. ГIусманиязул хIакимзабазда гьарун, гьезие бихьизабуна Шамалда цо чанго бакI. Гьез тIаса бищана жидее данде кколеб гIадаб бакI ва гьениб 1909-б соналда кьучI лъуна цIияб росдае. Гьел Жисин росдал кьучI лъурал акнадисезул наслу – 348 чи руго гьабсагIат (рагъ байбихьелелде) Шамалда гIумру гьабулел.\n1935-б соналда парангазул хIакимзабаз (доб заманалъ Шам гьезда кодоб букIана) гьарурал цIех-рехазда рекъон Жиссиналда 30 цIараки букIана, гьелги киналго магIарулал. Шамалда 2004-б соналда тIобитIараб хъвай-хъвагIаялда («перепись») рекъон Жиссин росулъ гIумру гьабулел рукIана 49 хъизан, ялъуни 301 чи (149 бихьинчи ва 152 чIужугIадан).\nТIоцересел Жиссиналъе кьучI лъурал акнадисезде тIаде гочана чанго батIиял магIарул росабалъа чагIи – ТIиндиса, Сивухъа (баклъулазул), Анцухъа ва БахIикриса (Тум мухъалда бугеб, магIарулазул росу, гьанже гьел тумлъана). Мисалалъе, 1932-б соналда Гексун шагьаралдаса (Туркиялъ – Кагьраман-Мараш вилаят) Жисиналде гочана сивухъев МухIамаднур, Акнадаса чIужу ГьатIиматгун ва гьелъул вац Абубакаргун (гьев нахъвуссана). ТIинди росулъа 1918-б соналда Туркиялъе гочана ГIаличул Халил-хIажи. Гьев гочана Сивас вилаяталда бугеб Рашадие (СултIание) росулъе. Амма гьенив гьев хваравго, 1932-б соналда гьесул наслу гочун буго Шамалде ва Кунейтра шагьаралда Голан мугIрузда чIола. ИзрагIилалъул рагъ ккун хадуб, гьениса гочун гьел чIана ахиркъад Жиссин росулъ. Халил-хIажил 3 вас – ГIабдула, ГIаличу ва МухIамад ва гьезул хъизанал гIумру гьабизе хутIана Жиссиналда. Шамалда рагъ байбихьелелде Жиссиналда гIумру гьабулел рукIарал 40 хъизаналдаса гIемерисел рукIана магIарулал. Росдал бетIерлъун ккола ТIиндиса умумул гочарав АхIмад ГIалиасхIаб. 1950-л соназдаса хадур Жиссиналъул магIарулал гочине байбихьана ХIама, ХIомс ва Димашкъ шагьаразде. Цо бутIа гочана Америкалъул Цолъарал Штатаздецин. Гьенир 1980-90-л соназда Нью-Джерси штаталъул Патерсон шагьаралда гIумру гьабизе рахъана Жиссиналадса 5 хъизан (ХIасан, АхIмад, МухIамад, Камал ва ЙахIйа Авари). СагIудиязул ГIарабустаналда буго жеги 5 хъизан (ТIарекъ Нажмудин Авари, МахIмуд ГIали Тугъач, Нидал АхIмад ШагIабан, ХIажи АхIмад ШагIабан, ГIиссам МухIамаднур ШагIабан).\nСивухъа ШугIайбил тухум (5 хъизан) гочана Димашкъалде (Акрад авал). Цо чанго хъизан гочана Априкъалъул ва ГIагараб Азиялъул хIукуматазде – Либан (Мажид ГIумар Авари, ГIисам ХIасан Нувейр), Жазаир/Алжир (Иман МухIамаднур ШагIабан), Къувейт (ТIарекъ ХIасан Нувейр), Цолъарал ГIарабазул Амиратал (ГIабдулнасир ХIасан Нувейр), Либия (БадигIат Авари, Манал МухIамад-Рашад Авари). Жисиналъул цо бутIа магIарулазул гочана дагъистаниязул цогидаб росулъеги (ХIомс вилаяталъул Дейр-пул). Цо чанго хъизан гочана ГIурус ракьалдеги (Маскавалде) – ГIайман МухIамад Авари.\nЖиссиналъул магIарулазда гьоркьор Шамалда машгьурлъана: Нажмудин МухIамад Авари (1936 с.гь.). Димашкъалъул университеталъул юридикияб пакултет лъугIизабуна, вахъана хасаб хъулухъалъул полковникасул даражаялде. ВукIана цеве экстремистазде данде къеркьолеб рикьиялъул нухмалъулевлъун, рагъулав прокурорасул хисулевлъун.\nГьабсагIат адвокатлъун хIалтIулев вуго Димашкъалда. Парукъ МухIамад Авари (1940 с.гь.) – Димашкъалда бугеб тамахьодул карханаялъул бетIерасул хисулев. Бадрудин МухIамад Авари (1946 с.гь.) – Димашкъалъул аэропорталъул хIинкъигьечIолъиялъул хулухъалъул бетIерасул хисулев. Гьев вуго Шамалда ругел магIарулазул нухмалъулезул цояв. ГIабдулла МухIамад Авари (1950 с.гь.) Сириялъул Рагъулал Гьавадул ХIалазул полковник, рагъулаб авиабазалъул бетIер. ГIумру гьабулев вуго Димашкъалда.\nЖиссиналда гIадамал хурбекьиялда ва гIи-боцIи хьихьиялда тIад чIун руго. Цо-цо хъизанал кваналеб цIам бахъиялъул ишалдаги рукIана. Цо-цо лъим бахъизе рухъарал гвендаздаса бачIине байбихьун букIана цIамхIалаб лъим. Гьеб гьализабун бахъизе байбихьана цIам. ХХ-б гIасруялъул кIиабилеб бащалъиялда Жиссиналъул гIадамал хIукуматалъул хъулухъалда, армиялда, диванханаялда, полициялда хIалтIизе байбихьана.


Миллаталда кунчIараб жавгьар\nРахьдал мацIазул ва маданияталъул байрам\nАраб анкьалда ДГУялъул филологияб факультеталда тIобитIана Дагъистаналъул маданияталъе ва миллиял мацIазе сайгъат гьабураб байрам. Данделъабазул зал цIун букIана рахьдал мацIги миллияб маданиятги бокьулел гьеб факультеталъул студентазулги преподавателазулги. ГIагараб каламги, миллияб маданияталъул гъасда бакараб цIаги, цIадухъе ракIарарал миллияб партал ретIарал гIолилалги, кечI-бакъанги, кьурди-хъатги - гьеб киналъго цебечIезабулеб букIана гIадатаб росдал хIайранаб сипат. Гьале росдал годекIан, гьенир гIодор чIарал гIакъилал херал. Чан гIакъиллъиха бижараб мугIрул годекIабахъ! Дагьабго добегIан - ицц, лъел цIезе руккел гьабун гьенире унел гIолил ясал. АскIойго - гIумруялъул хIалбихьи бугей херай магIарулай. Гьелъ ясазе кьолел рукIана гIумруялъул дарсал. РакIалдещвезабуна, масала, къвалги(квар) бан, гIеретI баччулеб букIараб куц. Бицана цIураб лъел гIеретIгун сапаралъ гIагарлъиялъ нухарегIулеб гIадаталъул хIакъалъулъ. МагIарухъ гьанжеги цIунун хутIун буго гьеб берцинаб гIадат. Нагагь, гIеретIги чIобого бугони, данде сапаралъ унев чиги кколев вугони, тIадруссун уна, гьев чи цевеса инегIан. Гьале умумуз щар чIвалеб букIараб бархъалисезул дадги аскIобго лъимер тIад бущараб киниги. ЧIвалеб щарги, кIибикIулеб киниги, гIисинккун ахIулеб кинидахъ кечIги - гьеб киналъго чIаго гьабун букIана магIарул майдан. Лъана ясазда тIидул ва куракул карщал гьариялъул балъголъаби, мугь балеб куц, гьенибго хIалбихьана тIохол гьарурал къаязул. Бицана ясазе тIи балеб куцалъул хIакъалъулъги. Цого хIарччиниса квана ражигун ва бакъвараб бакьгун магIарул хинкIалги. Гьале гьалда абулебги батила богIол рокьийилан. Цадахъ квараб гьелда тIагIамги батIияб букIунеб буго. Киназго хIалбихьана магIарул хурдузул чаялъулги. Цо заманалдасан бахъана пандрил гьаракьги, зурма-къолол гьаркьихъе тIаде щвана бахIарай. БахIаралъе ккуна нухги, ахIана бахIарал кIодогьарурал кучIдулги. БахIаразул кIалдиб гьоцIоги хъвана. Гьалеха дой, гьумерги гормендоялъ бахчарай, умумузул парталги ретIарай нечарай бахIарай. БахIаразе гьарулел гьара-рахьиялги, малъа-хъваялги, цо-цо хьамиялги рагIана гьеб къоялъ гIолилазда. БукIинчIо байрамалда студентал ва преподавателал абураб гIорхъичIвай. Киналго цолъун лъугьараб гьудуллъиялъ асир гьарун рукIана байрам гIуцIаралги гьелда гIахьаллъулелги.\nЩибаб миллаталъул вакилзабаз рихьизаруна жидеего хасал гIадатал. Миллияб кванил махIазги гьелъул тIагIамалъги гIажаибаб нур базабун букIана гьудуллъиялде сверараб гьеб байрамалда. Гьеб къоялъ гIажаибго берцин рагIулеб букIана гIагараб калам.\nЩибаб миллаталъул майданалде гьоболлъухъ щвана цогидал миллатал. Рагьана цоцазе богогьанлъиялъул балъголъаби. ГьолочIвараб гIатIги гьелъул хинкIалги гьарулеб куцалъул цогидазе бицана магIарул майданалдаса гIахьалчагIаз. Ва ахиралда гьабуна киналго гIахьаллъараб миллияб кьурди.\nЧIахъаги нилъер рахьдал мацI!\nПрочитано 436 раз\tПоследнее изменение Пятница, 27 октября 2017 10:47\nДругие материалы в этой категории: « «Пехлеваналъ» Москва асир гьабуна\tСонал. Нухал. Анищал »


КIиабилеб апрелалда хIукуматалъул хIакимзабиги, министралги, цо-цо мухъазул ва шагьаралъул нухмалъиги бакIарун, чIагояб эфиралда халкъалъул суалазе жаваб кьолев вукIана республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIипов.\nАмма цебесеб нухалда гIадин гьаб нухалъ гIемерал журналистал ахIун рукIинчIо гьенире. Бицунеб буго нижер мухбир Юсупов Ашаханица\nГьаб нухалъ гара-чIвари гьабулеб букIана росдал магIишаталда тIасан. Эфир тIобитIана Ленинкенталда бугеб тепличный комплексалда. КIиго моцI ун рагIула гьеб хIалтIизе биччаралдаса. Гьеб заманалда жаниб гьеб комплексалъ гьабураб хIалтIул баян кьезе тIамуна гьес гьелъул нухмалъулев Шамил ГIисаев. КъватIир хIукуматазда ругездаса къураб къайи-цIа гьечIин жидер гьаниб, лъабкъоялда анцIго чиги вугин хIалтIилев, чамалиго азарго тонна овощазулги хIадур гьабунилан бицана гьес.\nТIоцере кьурал суалазда гьоркьоб букIана МахIачхъалаялда хурхараб суал: «ХIурматияв Рамазан ХIажимурадович, шагьаралъул гьумер хисиялъе хIалтIаби гьаризе байбихьун буго дуца, цIиял автобусалги рачIана, гIадамалги разиго руго. Амма гьагъал кьавуца кварал маршруткаби тIуранго кида яризаризе ругел?» - абун\n«Автобусал роси цIакъ лъикIаб, киналго разияб иш буго, амма гьелъул магIна кколарин тIуранго маршруткабиги лъугIизаризе ругилан абураб. ХIалтIун бажарулел маршруткаби гьанжеялдаса хадурги хьвадизе руго. Амма гьеб бачунел гIадамазул рагIа-ракьанде щун сахлъиялъул хал гьабизе бугилан, - ян абуна ГIабдулатIиповас.\nЯмало-Ненецкиялдаса чи вачIана студиялде кIалъан, жив кколин Табасаран районалдаса. Дуцайин гьалмагъ президент, крахоборалги, цIогьалги, хъачагъалги тун ругин районазе нухмалъи гьабизе. Кидайин жиндир гIагараб районалда сахав нухмалъулев вукIине вугев абун?\nВачIинахъего вихьулев вугин дагъистанияв вукIинилан махсаро гьабуна ГIабдулатIиповас. Гьесул бакIалда Ямало-Ненецкиялдаса жив кIалъалев вукIаравани, жиндица батIайиса кьелаланин суал. ГIагараб Дагъистаналъул ургъалида вукIанин дун, гьеб нилъеца цадахъ цебетIезабизе кколилан абун. Гьесда лъан букIине абулеб бугин, Табасаран районалда цIияв чи танин жиндица бетIерлъун, гьев лъай бугев чиги вугилан. Студиялда вукIарав журналистас кьуна суал Россиялъул хIукуматалъ биччан рагIулин Дагъистаналда гIиси-бикъинаб даран базар цебетIеялъе 350 миллион гъурущ, кинаб куцалда гьеб гIарац предпринимателазда гьоркьоб бикьизе бугебилан\nГьеб суалалъе жаваб кьезе даран-базаралъулгун инвестициязул ва предпринимательствоялъул министр Юсуп ГIумавов тIамуна ГIабдулатIиповас. Гьеб гIарац бикьизе бугин гIисинал бизнесазул рахъалъ гIуцIараб кинабалиго фондалъилан, халат бахъинабун жаваб кьолев вукIарав министрги чIезавун, «Юсуп Джанбекович, рокъор телевизоралда цере кIусун ругел гIадамазда дуца бицунеб жоялдаса щибниги бичIчIичIо, чIванкъотIун бице кинаб районалда щив предепринимателасе щвезе бугеб гьеб гIарац» илан бадибчIвай гьабуна Рамазан ГIабдулатIиповас. Намуслъарав гIадинги лъугьун жаваб кьезе байбихьун букIарав гьесдаса нахъойги, фамилия, фамилия абун тIалаб гьабуна бетIерас. 725 предпринимателасе щвезе бугилан абуна ахирги Юсуп ГIумавовас. «Аллагьасе рецц, 725 абураб жониги рагIизе кIвана», - ян абуна республикаялъул нухмалъулес.\nИнтернеталде битIун бачIараб суалалда цIехолеб букIана тIасияб соналъ рукIине ругин Халкъияб Собраниялде рищиял, Депутатасул креслоялъул багьаб щибин букIине бугеб абун. «КIигIаналде бугеб Юрий Андреевич (Левицкий -авт), депутатасул хъулухъалъул багьа, мун вугелъулин гьеб хъулухъ бичун босичIев чи»,-ян вице-спикерасе кьуна ГIабдулатIиповас велъулаго гьеб суал. Намуслъун гьимгьиделев вице-спикерги вукIана.\nКъокъ гьабун абуни цониги депутатасул бакIалъухъ гIарац босизе гьечIилан божизаруна ГIабдулатIиповас дагъистаниял. ГIелин, чIалгIанин гIарцухъ тIоритIулел рукIарал рищиял, гьеб замана тарихалде ине заман щванин.\nРамазан ГIабдулатIипов: «Дица официалияб куцалъ лъазе гьабулеб буго тIокIаб цониги депутатасул бакIалъухъ гIарац босизе гьечIилан. Дица кьураб тIадкъаялда рекъон Хизри ГIисаевичас хIалтIи гьабулеб буго гьанже ругел депутатазул хIалтIул даража борциналъе. Кинаб пайда гьес гьабураб депутатлъун вукIаго, кинаб къанун къабул гьабиялъулъ гьес жигараб гIахьаллъи гьабураб ва гьел гурел цогидал мисалазда рекъон борцине бего гьес гьабураб хIалтIи. ТIокIаб цебе букIараб системаялда рекъон вищизе гьечIо депутат. ЦIияб къагIидаялда рищарал халкалъул вакилзабаз кьучIдасанго лъикIаб рахъалдехун хисизе ккола депутатазул корпус. Киналниги жамгIиял идарабазе, жамгIиял гIуцIабазе, халкъалъулгун хIалтIи гьабулел чагIазе тIадкъай кьун буго ярагьунев, бажари бугев чиясда гьез цIар чIвазе депутатлъун вищилалде цеве. Амма бищунго аслияб жолъун гьениб букIине буго рищиял тIоритIулаго халкъалъ жиндирго гьаракь кьеялда».\nНижеца цIех-рех гьабуна гIадатиял гIадамазда гьоркьоб, чанго нухалъ тIобитIараб ГIабдулатIиповасул чIагояб эфиралдаса халкъалъе пайда бугиш, ялъуни гьечIищилан абураб суалгун?\n- Дица гьесие цониги суалги кьечIо. Лъаларо лъилниги гьес мурад тIубарабиш тIубачIищалиги. Дида рагIичIоха гьес цониги чиясе хъулухъ кьунин, яги цогидаб кумек гьабунилан. Амма кинабго халкъалъул мурад тIубанги цохIо чиясухъа бажарилищха, гIебеде регун нилъги ругони? Гьедин руго мисалалъе дун йигеб росулъ, чипсалги, роллтоналги кванан. Я бекьулеб хур гуро, я хъвалеб хер гуро. КIалдибе борта багIаргIечилан чIун руго. ВачIинеги вачIун ГIабдулатIиповас кисинибе гIарац рехизейищ гьезие бокьун бугеб?\n- Мисалалъе дун йигоха гIадатияй мугIалим. Нижер киназулго унтараб суал ккола харж дагьаб букIин. Гьеб цIикIкIинабизе бугилан хабар букIана, гьабичIо. Гьеб рахъалъ ГIабдулатIиповасе суал кьезе бокьарал чагIиги рукIана, лъаларо кьурабищали. Нижер гьеб суал жеги тIубазабичIоха гьес, чIагоял эфирал чан тIоритIаниги.\n- Пайда букIонеб батила. Щайгурелъул чанги рукIуна ГIабдулатIиповасухъе пуланаб суалалда тIасан ине бокьарав чи. Амма гьесухъе тIаде ине щвезе бигьаяб масъала гуроха. Гьединлъидал тIубанго къваригIел гьес тIубачIониги, жиндирго рекIеда къараб, гIемераб заманаялъ рахIат толеб букIинчIеб суал гьесда рагIизабизе кIвеялдалъунги бигьалъи щолеб батилин чиясеян ккола дида.\nКIиабилеб апрелалалда букIараб чIагояб эфир букIана ГIабдулатIиповас щуабилеб нухалда халкъалъулгун гьабураб гара-чIвари.


Эркенаб журналистикаялдалъун гражданияб жамгIияталде\n13 маялда МахIачхъалаялда тIобитIана «Дагъистаналда гражданияб жамгIият гIуцIиялъе халкъиял информалатазул бугеб кIваралъул» абураб темаялда тIасан гургинаб стол. Гьелъул гIуцIарeхъабилъун рукIана республикаялъул ЖамгIияб Палатаялъул вакилзаби.\n«Дагъистаналда гражданияб жамгIият цебетIезабиялъе халкъиял информлатаз кколеб бакI» абураб темаялда тIасан гургинаб стол тIобитIана араб талат къоялъ Республикаялъул жамгIияб Палатаялъул вакилзабаз, гьелъул аслияв гIуцIарухъанлъун вукIана ЖамгIияб палатаялъул вакил Хадулаев Шамиль. МахIачхъалаялъул «Дом дружбы» абураб минаялъул лъабабилеб тIалаялде ракIарун рукIана республикаялъул чанго информалатазул вакилзаби. Жидеца гьенире ахIарал журналистал гIемер рукIанин, амма рачIинчIин гьелилан баян гьабун Шамилица дагьаб хадуб.\nЖакъа кинал информлатазде нужеца божилъи гьабулеб абураб суалалда тIасан цIех-рех тIобитIун буго ЖамгIияб палатаялъул вакилзабаз араб соналъул ноябрь моцIалда. Федералиялиш, лъиданиги рачIел, хIукуматалъул яги цонигиялда божилъи гьабуларо абурал бутIабазде бикьун букIун буго суал. Гьикъа-бакъи гьабуразул 537 чияс жаваб кьун буго цонигиялда гьабуларилан, 419 чиясул божилъи гIолеб гьечIо федералиялгун хIукуматалъул идарабазда гьикъа-бакъи гьабуразда гьоркьор бищунго дагьаз 319 чияс жаваб кьун лъиданиги рачIел информалатаздаги божуларилан. Гьединаб баян кьуна ЖамгIияб Палатаялъул нухмалъулев хисулев ГIазизханов Алюсетица.\nГражданияб жамгIият цебетIезабиялъулъ журналистаз лъолеб бутIа цIакъго кIудияб бугин, гьел гьечIого жибго жамгIият цебечIезабун бажаруларилан абуна гьениб жамгIияв хIаракатчи Шамилов МухIамадица. Амма жакъа къалмил агьлуялъул кIудияб къуват букIаниги гьез хъвалеб жоялда данде жаваб гьабулеб гьечIин тIалъиялъ, хIакъикъат рагьизеян лъугьарал журналисталги дунялалдаса ратIа гьарунин. Гургинаб столалда тIасан жиндирго бугеб пикру гьадин загьир гьабуна Шамиловас Эркенлъи радиоялъе.\nШамилов МухIамад: «Жакъа жураналистал ракIарун руго гьаз гьанире республикаялда жамгIият гIуцIиялъе щиб мунпагIат бугеб абураб суалгун, амма гьеб суалалда тIасан гIемераб жо бицинчIо гьез гьаниб. Лъабго сагIаталъ гьаниб хабар бицана, амм нух бахъанищ гьелъилан гьикъани бахъичIо дир хIисабалда. МунпагIат бугеб хабар букIана амма лъица щиб гьабизе кколеб, лъие гьеб къваригIун бугеб абураб суалалъул кIвар гьечIого буго халкъалъе. ХIукумат доб рагIалда, нилъ гьаб кIалалда руго. ЖамагIат гIуцIиялъе щиб къваригIунебали гьез нижедаги цIехезе ккола, нижеца бицунелъухъ долги гIенеккизе ккола. Амма гьеб жо жакъа гьаниб лъугьичIо, лъугьинеб батила ИншаАллагь, байбихьи лъун буго…».\nЖакъа бищун мекъса ккараб жо бугин гьаб данделъиялда цониги я прокуратураялдаса я жанисел ишазул идараялдаса, я цIех-рехалъул комиттеталъул вакил гьечIолъиян абуна гьениб «Черновик» газеталдаса МухIамад МухIамадовас. Къануналда рекъон прокуратураялъгун жанисел ишазул идараялъ хIисабалде босизе кколин информалатазда хъвараб жоялъул. Гьес мисалалъе бачана советияб заманалда бокьараб газеталдаса гьитIинабго баян гIолеб букIанин пуланав чиясда яги идараялда тIад такъсир гьабиялъул иш рагьизе, амма жакъа кигIан гIемераб гьелъул хIакъалъулъ газетазда хъвалеб бугониги къанун цIунулез гьелъухъ берцин тIамулеб гьечIин.\nГьединго МухIамадовас кIвар буссинабуна гIемерал гIадамазул гIарз бугин республикаялда къватIире риччалел газетаз битIараб бицунеб гьечIилан. Гьедин хIалтIулеб информациялъул алат букIине бегьулин тоталитарияб режим бугеб хIукуматалда, амма эркенаб пикруялъе нух кьураб пачалихъалда цоцада жаниб конкуренция гьабулеб информ. алатал рукIинчIого рес гьечIин ва гьез къватIибе кьолеб баянги цоцада релълъараб букIине рес гьечIилан абуна журналистас.\nМахIамад МахIамадов, журналист\nМухIамад МухIамадов: «Дагъистаналъул журналистикаялъул даража гIодобе ккун букIиналъул чанги мисал буго жакъа загьирлъун. ГIемерав чи вуго жакъа газетаги цIалулеб гьелда хъвалеб жоялда хадуб халги кколел, амма гьезда бичIчIулеб гьечIо гьениб хъвараб жо. Гьеб буго цIакъ кIудияб гIунгутIи. ТIаде балагьараб мехалда гIезегIан цIодорал чагIиги руго, багIараб дипломалда унвиерситет лъугIанилан реццардулелги рукIуна, амма газеталда рорхарал гIадатиял хIужаби дандекквезе, гьелъул хIисаб гьабизе бажари гIолеб гьечIо, гIунгутIи сундулъ бугебали бичIчIизе кIолеб гьечIо, балагьараб мехалъ цIализе гурони, цIаларалъул пайда босизе жеги ругьунлъун гьечIо нилъ».\nДагьаб цебегIан гIуцIараб, «Кавказ Сегодня» абураб блогеразул клубалъул вакил Сулейманов МухIамад рази гьечIоан гIемерисел республикаялъул газетаз хъвалеб жоялда. Мисалалъе гьесул дагIба букIана «Черновик» газеталде ва гьелъул хважаин ХIажимурад Камаловасдеги. Гьес газеталда хъвараб чанги макъала сабаблъун рохьазе анин гIемерав гIолохъанчиян мисал бачана гьениб Сулеймановас. Мун мекъи вугилан абун гьесда бичIчIизабизе лъугьарав МухIамад МухIамадовасдаги гьездаги гьоркьоб гIезегIан боркьараб бахIсги ккана.


Ихтиярал цIунулезул ихтиярал хвезарулел руго\nИнсанасул ихтиярал цIунулеб «Мемориал» централде хасал хъулухъаз жидее рахIат толеб гьечIилан гIарзагун рачIана гьал къоязда «Правозащита» гIуцIиялъул нухмалъулел Гульнара Рустамоваги ГIайша Селимхановаги.\nРустамовалъ бицаралда рекъон, ахирисел кIиго моцIида жаниб гьелъ гIумру гьабулеб минаялда хадуб халкколеб буго хасал хъулухъазул хIалтIухъабаз. Минаялда аскIобе кватIараб къаси мех щвезегIан чIун букIуна цо-кIиго автомобиль. Гьел автомобилазул гордал тонировка гьарурал руго амма салоналда жанир чагIи рукIин бичIуна, щайгурелъул мех-мехалдаса автомобилалъул нуцIа рагьула-къала. «Радал цудунго рачIуна автомобилал минаялде гIагарда», - илан абуна Рустамовалъ.\nГьелъ бицаралда рекъон, июналъул байбихьуда гьелъул рокъоб чIухь бана полициялъул хIалтIухъабаз. Гьез абун буго I маялда МахIачхъалаялда ккараб кьвагьиялда хурхун рагьараб цIех-рехалъул тадбирал тIуралаго гьабулеб бугин чIухь-бай. РакIалде щвезабила, I маялда Ирчи Хъазахъил къватIалда ккана кьвагьи. Хвана кIиго балуглъичIев. Кьвагьул алат жаниб бахчараб пакет рагьизе лъугьун руго гьел. Гьеб кьвагьул алаталдаги жиндаги гьоркьоб кинаб бухьен батарабилан Рустамовалъ гьикъиндал, полициялъулаз жаваб кьун гьечIо гьелъие.\n«Минаялда жаниб къануналъ гьукъараб жого батичIо низам цIунулезе, амма нахъе унаго чIухь бараз абуна, дудаго бичIулеб батулин щай жал рачIараллъи», - ян бицана Рустамовалъ.\n15 сентябралда МахIачхъалаялъул Ленин мухъалъул жанисел ишазул идараялъул хIалтIухъабаз чIухь бана Селимхановалъ гIумру гьабулеб рукъалда. Гьелда полициялъулаз абун буго МахIачхъалаялда авугсталъул ахиралда ккараб цо такъсиралда хурхун рагьараб цIех-рехалъул тадбирал тIуралаго гьабулеб бугин чIухь-бай. «Жидеца ярагъ цIехезе бугин абуна низам цIунулез, амма гьез хал-шал гьабуна диниял тIахьазул», - илан абуна Селимхановалъ.\nСелимхановалъул рокъобги къануналъ гьукъараб жо батичIо низам цIунулезе. Амма гьейги гьелъул росги жанисел ишазул идараялде цадахъ рачана полициялъулаз. Гьикъа-бакъи гьабизе бугин, абуна гьез. Амма гьикъа-бакъи гьез гьабун гьечIо, протоколалде босулареб профилактикияб хабар бицине бокьун бугин абун буго. Полициялъул хIалтIухъабазе интерес ккун буго инсанасул ихтиярал цIунулезул хIалтIудалги, гIумруялъулги.\nМисалалъе, гьез гьикъулеб букIун буго «Правозащита» гIуцIиялде рачIарал гIарзабазда тIад кинаб хIалтIи гьабулеб, кин росасулгун Селимхановалъул лъай-хъвай ккараб, Исламалъул кинаб гIаркьелалде гъорлъ гьел унел, щай лъимал гьезул гьечIел. Инсанасул ихтиярал цIуниялъул рахъалъан лъикIал хIасилал ругищали полициялъулас гьикъинадал, Селимхановалъ жаваб кьуна, хIасилал рукIинчIелани РОВДеялде жий ячунароанин.\n16 сентябралда Рустамавалъухъе вачIун вуго гьелда лъаларев гIолохъанчи. Амирица Малик Камбулатовасе кумек гьабеян лъазабулеб бугин гьелдаилан абун буго гьев гIолохъанчияс. Рустамовалъ абуралда рекъон, гьелда бичIана Амир цIар бугев чияс гьарулеб бугин кумек. «Камбулатовасул гIагарлъигун бухьен буго гIуцIиялъул», - ян жаваб кьунилан жинцаилан абуна Рустамовалъ. Хадув дов гIолохъанчи нахъе ун вуго.\nЩуго минуталдасан довго гIолохъанчи тIадвуссун вуго ва цIидасанго абун буго добго жо. Рустамовалъ абуна, жинда кканилан гьев чи провокатор вукIин, щайгурелъул «амир» рагIи гьес «боевиказул цевехъан» рагIаби гIадин хIалтIизабулеб букIана. Рустамовалъул минаялдаса гьев нахъе ун вуго ва тонировка гордазда бугел автомобилалда жаниве кIанцIун вуго.\nРакIалде щвезабила, Малик Камбулатов низам цIунулез ккуна 14 сентябралда. Изну гьечIого яргъид гIуцIаразул кумекчилъун гьев вукIанин рикIкIунеб буго полициялъулаз. Живго Камбулатовас абулеб буго, жинда гIунтIизабулеб гIайиб гьересияб бугин.\nДагъистаналда бугеб «Мемориал» офисалъул нухмалъулей Елена Денисенкоца абуна «Эркенлъиялъе» республикаялда ругел низам цIунулезул тIаса ккараб хIалтIудал лъазабизе бугин Москваялда.\nЕлена Денисенко: «Автомобиль жиб-жиб къоялда минаялда гIагарда чIун букIунин бицана Рустамовалъ. БукIине тейилан абулеб буго гьелъ, щайгурелъул гьездаса хIинкъизе гьелъул бакI гьечIо. Амма гьелъги Селимхановалъги хъварал гIарзаби нижеца ритIине руго Москваялда ругел низам цIунулезухъе. Россиялъул прокуратураялдаги ритIина гьел. Щиб гьезухъа къваригIун бугебали лъаларо. Амма Зарема Багьавудинова низам цIунулез ккураб къоялда хадуб, Рустамовалда хадуб хаккквезе байбихьана низам цIунулез».\nАхиралда ракIалде щвезабила, «Правозащита» гIуцIиялъул Буйнакскалда бугеб офисалъул нухмлъулей Зарема Багьавутдинова цIех-рехалъулаб заманаялъул туснахъалда ай ИВСалда йиго. Гьелъ изну гьечIого яргъид гIуцIаразул къокъабазде гIадамал цIалел рукIанин, рикIкIунеб буго низам цIунулез. Амма инсанасул ихтиярал цIунулезни рикIкIунеб буго гьеб гIайиб гьересиябни щиб, ургъунго «Правозащита» гIуцIиялъул Буйнаксалда бугеб офис къаялъе гIоло рагьун бугин такъсир гьабиялъул иш.\nЗарема Багьавудинова ккола салафияй, гьелъ цIунулел рукIана салафиязул ихтиярал. Гьелъул рокъоб чанги нухалъ чIухь бан букIана низам цIунулез. Багьавудиновалъ ахирисеб чIухь-баялда хадуб абун букIана «Эркенлъиялъе», жинда низам цIунулез абунин жиндие лъикIаб букIинаанин юцIцIухIун чIани, яги гьелдасаги лъикI букIинаанин тIубан Дагъистанго толебаниян.\nИнсанасул ихтиярал цIунулезул ихтиярал хвезарулел руго


26 февралалда тIобитIана Дагъистаналъул Халкъияб мажлисалъул иргадулаб сессия. Гьениб спикер ШихсагIидовас какана араб анкьалда «Справеливая Россия» партиялъул дагъистаналда бугеб бутIаялъул цевехъан ХIажимурад ГIумаров вухарал чагIиги, "Патриоты России" партиялъул вакилас абуни гьениб ахIи балеб букIана лезги миллаталъул хIакимзаби цIунизе ккеялде. ХIисаб кьолеб палатаялъул нухмалъулес бицана республикаялъул хIакимзабаз бикъулеб гIарцулги.\nСессиялда Халкъияб Мажлисалъул спикер Хизри ШихсагIидовас кIвар буссинабуна гъоркьанкьида МахIачхъалаялда «СР» партиялъул цевехъан ХIажимурад ГIумаров вухиялде. Гьелда цебесеб къоялъ гьес абун букIана живго ГIумаровас цIех-рехалъул идарабазде гIарза кьун гьечIин, гьединлъидал парламенталъги гьезде хитIаб гьабун бажаруларин. Амма сессиялъул къоялъ спикерасул пикру хисана.\nХизри ШихсагIидов: «Щибниги кколеб гьечIилан ххвелалги гьарун нилъ чIанани, иш дагьабги кIудияб бакIалде ине рес буго. Гьев ХIажимурад ГIумаровасего гIадаб жо политикаялда гъорлъ вугев нилъер щивасеги гьабизе бегьула. Гьединлъидал гьеб хIужаялде кIвар кьуни бокьилаан дие».\nЩибаб сессиялъул байбихьуда гIадатлъун лъугьун буго парламенталда ругел фракциязул вакилзабаз республикаялда ругел гIунгутIабазда тIасан политинформация гIадаб жо гьабулеб.\nАмма коммунистазул вакил Мурзадин Авезовас бицунеб жоялдасан Совет союзалъул заманги Хрущевгун Брежневги ракIалде щолел рукIана. ГIицIго цохIо пикру кквезе щвана – Франциялда гьезул Революция кIодо гьабулеб гIадин, Россиялдагун Дагъистаналдаги Октябралъул революция ккаралдаса 100 сон тIубаялъул юбилейги кIодо гьабизе хIажат букIин.\n«Россиялъул патриотал» абураб партиялъул вакил Руслан Шахпазовасул кIалъай букIана лезги миллаталъул хъулухъчагIи цIунараб. Жибго гьеб партиялда гъорлъги гIемерисел лезги миллаталъул чагIи руго. Шахпазовас абуна цин байбихьанила МухIарамкент мухъалъул нухмалъулесдаса. Гьурмазда маскаби ххурал чагIаз чIухь банила гьесул кабинеталда. Гьанже гьебго жо гьабулеб бугила Дербенталъул экс-мэр Имам Яралиевасда хурхунги. Жибго исана сонго байбихьанила Дербенталдасан – Яралиевасда хурхун гьенир гьарурал провокацияздасан. Масала, 15 январалда Яралиевасул доба чIухьги бан, 1 февралалда гьесда сверухъ цIех-рех байбихьана. Хадув Дербенталде экс-министр Азади РахIимов витIун вачIинги бадибчIвана «патриот» Шахпазовас. Хъулухъалда гIадамал гIолохъанаб ригьалъул тезе ругин абулила республикаялъул нухмалъулес, амма гIолохъанав вугилан Азади РахIимовасда киндила абилеб.\nРеспубликаялъул нухмалъиялъ букIине кколеб къимат кьолеб гьечIин Яралиевасда сверухъ низам цIунулез гьабулеб хIалтIуеян абураб разилъи гьечIолъи бугоан депутат Руслан Шахпазовасул. Яралиевасин абуни жиндирго гIарцухъ босанила Дербенталъе хIажатаб къайи-цIа. Амма гьелда бан парламенталда лъицаниги рагIи абичIо.\nДагъистаналъул прокуратураялъ цебе лъуна миллатазда гьоркьосел бухьеназул рахъалъ къанун къабул гьабизе ккеялъул суал. Амма цояз абуна Россиялда гьединаб къанун гьечIила, гьединлъидал Дагъистаналда къабул гьабизе кколарила гьеб. Щайгурелъул дора ругел къануназда релълъарал рукIине кколила гьанир къабул гьарулелги. Цогидаз гьикъана гьеб къануналъулъ бугеб хIажалъи щибин? Къанун букIиналъищин Дагъистаналда гIасрабаз миллиял бухьенал лъикIал ругел? Цинги прокуратураялъул вакил Заур Тархановас жаваб кьуна къанунал къабул гьарулин гIадлу-низам букIинелъун. Нагагьлъун гьеб гIадлу хвезабизе цонигиязда ракIалде ккани, сундалъун гьезие тамихI гьабилебали лъазе ккеларищин. Лъабабилезул щаклъи баккана гьеб миллиял бухьеназда хурхун къанун бахъани, цебесеб гIасруялъул 90 абилеб соналда рукIарал гIадал миллиял багъа-башариял раккизе бегьулин цIидасан Дагъистаналда. Нилъецайин абуни гьанжего гьанже инкар гьабун букIанин гьездаса.\nХIисаб кьолеб палатаялъул нухмалъулев Билал ЖахIбаровас бицана ахир заманалда жидеца цIакъ гIемерал хал гьабиял тIоритIанин, амма гьезда рекъон букIине кколеб цIех-рех гьабулеб рагIуларо низам цIунулез. Гьедин батIи-батIиял идарабазда бюджет гIарац пасат гьабун батун буго 9 млн-ги хадубги гъурщил къадаралда. Хъулухъалдаса вахъун вуго 11 чи. Гьеб ккола пачалихъиял хIажалъабазе босулеб къайиялъул багьа документазда цIикIкIинабун бихьизабиги, конкурс лъазабичIого гьеб къайи босиги.\nБилал ЖахIбаров: «Лъай кьеялъул идарабазе биччараб бюджеталъул гIарцул 200 млн гъурущ бикъун буго. Информациялъулгун басмаялъул министерлъиялъул идарабаз бикъун буго 15 млн гъурущ. 12 млн гъурщил зарал гьабун буго рукIа-рахъиналъул магIишаталъул идарабаз. МахIачхъалаялъул диагностикаялъул централъ тIокI гьарун руго 3 млн гъурщил багьаял дараби. 10 млн гъурщил къадаралда гIадамазе гьелъул тохтурзабаз гьабураб хъулухъалъухъ щвараб гIарацин абуни кассаялде кьун батичIо».\nХалкъияб Мажлисалдаса прокуратураялъ тIалаб гьабуна МухIамад Шабанов депутатлъиялдаса махIрум гьавизеги. Щайгурелъул депутатго гIадин гьев ккола Гъизилюрт мухъалъул нухмалъулевги. Гьанже гьесул бакIалде щив вачIуневин абураб суалги буго. Щайин абуни Дагъистаналда «Правое дело» абураб партиялда гъорлъ гIицIго Шабанов гурони гьечIилан махсара гьабула депутатазги цогидазги.\n9 млн гъурщил пасалъи гьабун буго Дагъистаналъул бюджеталъе


М. Пашаев: " Дербенталъул мэр вищиялъул суалалда ГIабдулатIиповасул тIадецуй буго"\nМаир Пашаев, Дербенталъул мэрасул хъулухъалде кандидат\n30 октябралда тIоритIизе кколел Дербенталъул мэрасул рищиязда кандидатлъун вугев экономист ва журналист Маир Пашаевас Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповасда тIасан прокуратураялде гIарза хъван буго. Гьеб хъвялъе гIиллалъун ккун буго, Пашаевасул пикруялда рекъон, ГIабдулатIиповас жиндирго хъулухъалдаса ва ресаздаса пайдаги босун Дербенталъул нухмалъуде Малик Баглиев тIамиялъе хIалтIаби гьарулел рукIин. Баглиев ккола Дагъистаналъул захIматалъул ва социалияб цебетIеялъул министр.\nДербенталъул мэрлъуде кандидатазул халгьабулеб комиссиялъул хIалтIул ахирисеб къоялъ 21 октябралда гьенире документал кьуна Малик Баглиевас. Гьел кандидатасул сихIалда вуго кинавниги I8 чи, гьаб сагIат Дербенталъул бетIерлъун вугев Азади РахIимов гьезда гьоркьов гьечIо.\nОктябралъул байбихьуда Дагомыс шагьаралда «Вся Россия» абураб журналистазул форумалда Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас лъазабун букIана гIагараб заманалда Дербенталъул мэрлъун Малик Баглиев тезе вугилан. Гьеб дандеруссиналда республикаялъул бетIерас Баглиевасда цIар чIвай гурони, официалияб къагIидаялъ гьеб суалалда тIасан кинаб букIаниги лъазаби гьабичIо гьес.\nБукIинчIониги, гьеб лъазабиялдаса хадуб гьелдаса разигьечIезул гIемераб багъа-бачари лъугьана. Бищунго цIакъ гьеб лъазабиялдаса разигьечIолъи загьир гьабулев вукIарав Пашаевасул рахъккун кIалъалел экспертазги лъазабулеб букIана ГIабдулатIиповасул гьеб лъазаби дербенталъул шагьаралъул депутатазде тIадецуй гьаби бугин ва гьеб иш къанун ва шагьаралъул устав хвезабилъун рикIкIине бегьулилан.\nДагъистаналъул бетIерас Дербенталъул мэрасул хъулухъалда сверун гьабулеб сиясаталдаса разигьечIел гIеезегIан рукIаниги, рагьун гьесде дандечIей цохIо Пашаевас гурони гьабулеб гьечIо. Мэрлъиялде кандидатура лъурав I9 чиясул цохIонигияс Пашаевас ГIабдулатIиповасда тIасан хъвараб гIарзалъул рахъккун гьечIо я жидецаго кибениги гьединаб гIарза хъван гьечIо.\n«Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда Маир Пашаевас бицана жиндица гIарза цохIо ГIабдулатIиповасдасан гурониги живго Малик Баглиевасда тIасанги хъван бугилан.\nМаир Пашаев: «Дун гьаб сагIат диваналде гIарза хъвазе баянал ракIарулев вуго. Дица Рамазан ГIабдулатIиповасдасан гIарза прокуратураялдеги Россиялъул прездентасдеги хъван буго. Диваналдеги кьезе вуго дица гьев. Гьесдаго цадахъ Баглиевги кьезе вуго, щай гурелъул гьесги Дербенталъул мэрасул хъулухъалде кандидатал рищулеб конкурсалъул чанги тIалабал хвезаруна. Гьадин босани гьеб тIасан гIарза хъвазе чагIи чанги руго.\nГьездаго гьоркьов Хизри ШихсагIидовгиха. 22 октябралда гьев Малик Баглиевги вачун Дербенталдеги вачIун шагьаралъул депутатазулгун хIалтIул рахъалъ дандчIвай гьабулеб бугин абулеб букIана. РакIалдаго гьечIого гьабулеб данчIвай кинаб букIунеб ? Лъиданиги лъазеги гьебичIого цIогьохъегогIадин депутаталги ракIарун официалияб тадбир бугин гьебилан харбалги рицун, гьезде тIадецуй гьабизе вачIун вукIана гьениве Хизри ШихсагIидов».\nЖанубияб Дагъистаналда хурхарал суалазда тIад хIалтIулев журналист МухIамад ХанмухIамадовас абулеб буго Маир Пашаев тIалъиялъ гьабулеб къанунхвезабиялда данде вахъин битIараб хIалтIи бугила, амма гьесул дандечIеялъул хIасил ккеялда жиндир щибго божилъи гьечIин абураб пикру загьир гьабулеб буго журналистас.\nМухIамад ХанмухIамадов: «Нилъер киналго депутатаз гьезда гьабейин абураб жо гьабула. ЦохIо дербенталда бугеб жо гуро, тIолабго республикаялда букIуна гьедин. Гьединлъидал кигIан цIакъ тIалъиялъ къанун хвезабулеб букIаниги, тIадецуй гьабулеб букIаниги гьелде данде жо къанагIатав чияс абула. Нагагьа данде рахъарал ругони гьезул рахъкколев чиги вукIунаро, гьединлъидал гьезул киналго хIаракаталги хIурудахъ уна. КигIан цIакъ гьаб сагIат Маир Пашаев яги цойгидал дербенталъул мэрлъиялде ругел кандидатал гIарзаххине лъугьаниги, ахIи-хIурал гьаризе лъугьаниги, тIалъиялъ цIар чIварав чи гурони гьенивеги вачIунаро. Гьаб сагIат гьединав чи Баглиев вугелъул гьевги вукIина шагьаралъул нухмалъуда».\nГьединго журналистас абулеб буго Дербенталда гIумру гьабун ругел щибаб миллаталъул гIадамазе жидерго чагIи къваригIун рукIунилан нухмалъуда, амма гьанже гIемерисез абулеб бугила щив вукIаниги кIваричIин бажари бугев хIалтIи гьабун бажарулев чи вугонийилан. 21 гIасруялда шагьаралда гIадамазе рукIине бегьуларел шартIазда гIумру гьабун ругила гьаб сагIат Дербенталъул 70 процент, 2000 сон тIубаялде шагьаралда къачIараб чанго къватIалъ гIадамазул гIумру лъикIлъизабичIила, аслияллъун ругел лъел нухазул суал цебего гIадин тIубан гьечIин бицана журналистас. Дербенталда жеги-жеги анкьида жаниб цо-кIиго къоялъ кIиго сагIаталъ гурони лъим бачIунарел бакIал цIакъго гIемер ругин баян гьабуна гьес.\nМэрлъиялде кандидатас Дагъистаналъул бетIер диваналде кьолев вуго


АьФ-лул ПаччахIлугърал Думалул депутат Юрий Левицкийл халкь кьамул бунни манзилданул низамрай «Единая Россия» партиялул Председательнал инсантал кьамул байсса къатлуву.\nХхунзахъиял райондалийсса Батлаичуллал шяраватусса АхIмад Гъазиевлул тавакъю бия шяравалу щинал дузал даврил хIакъиравусса. Республикалул парусрал спортрал тренер МахIаммад Оьмаров лаивзунни Дагъусттаннай му журалул спорт машгьур баврил, лябукку баврил хIакъираву.\nДепутатнал ми кIивагу масъалалул хIакъираву чагъарду чивчунни ДР-лул ХIукуматрайн.\nВа ялагу цаймигу лабизавуртту дия МахIачкъалалив кучарду, хIаятру дакьин даврил хIакъиравусса. ЦIусса Тарки, Ленинкант шяраваллал кучардаву асфальт бишаврил ва кучардаву чирахъру лахъаврил, щин дуцаврил, канализация дакьин даврил хIакъираву депутатнайн лабивзунни Жабраил Алыпкачев, Абубакар ХIусманов, МахIаммад МахIаммадрасулов. Ми масъаларттал хIакъираву депутат лаивзунни МахIачкъалаллал администрациялийн.\nХIабиб НурмахIаммадов зана хьунни, UFС-рал чемпионнал мухIлугу ларсун\nПредыдущая публикация Лалавсунни агьалинал мурадру


Эколог: Тарки-Тау шагьаралъул гьуърул ккола\nМахIачхъала Тарки-Тау мегIералъул борхалъиялдаса.\nМахIачхъалаялда гIагар бугеб Тарки-Тау мегIералъе кIвар кьун цIунулеб тIабигияб бакIалъул статус кьун буго.\nГьедин, «Тарки-Тау мегIер» абураб тIабигIияб комплекс регионалияб кIваралъул тIабигIияб памятниклъун лъазабунин баян гьабулеб буго ТIабигIиял сурсатазулгун экологиялъул министерлъиялъул пресс-хъулухъалъ.\nТакрарлъи гьечIеб, хIикматаб тIабигIаталъул бокIон цIуниялъе гьабулеб букIараб захIматаб хIалтIи рагIалде бахъанин баян гьабуна гьеб лъазаби министр Набиюла Къарачаевас.\nМинистрас лъазабун буго гьеб бакIалда хасаб цIуна-къаялъул режим чIезабизе бугин, киналгIаги къанун хвезабиялъул шартIал гьенир тIатинарунани, гьел хIасилал гьечIогон хутIизеги гьечIилан.\nТарки-Тау мегIер цIунизе кватIун кканин, щайгурелъул гIадамазул кверагъариялъ гьелъие гIизагIан зарал гьабун букIиналъин абулеб буго эколог АхIмад Мунгиевас. АнцIго соналъе цебе, геологияб экспедициялда гъорлъ эколог Тарки-Тауялда халгьабиял тIоритIулаго, гьеб бакIалда Советияб заманалда чIарал накIкIил гъутIби лъугIулел ратун руго гьенисан экологосда.\nЦо гIилла гьелъие бугила гIадамаз бухIизеги бакIал разеги цIул къотIулеб букIин, цогидаб гIилла бугила гьеб бакIалдаго асфальталъул завод букIин. Гьеб гуребги, Тарки-Тауялда промышленияб хасияталъул бакIал ругин тIаде жубана экологас. Нилъеда кIочене бегьуларила Тарки-Тау МахIачхъала шагьаралъул гьуърул рукIин.\nАхIмад Мунгиев: «МахIачхъалаялъул гьуърул руго Тарки-Тау мегIер. Гьеб цIакъ квешаб хIалалдаги буго гьабсагIаталда. Гьанже гурого ракIалде щвечIо гьеб цIуна-къазе. Советияб заманалда гьеб цIунулеб букIана, гьениб чIун бижараб буго накIкIил гъутIбузул рохьги.\nМахIачхъалаялда бокьу-бокьухъе, бокьа-бокьаралъул ран минабигун тIагIун лъгIулеб буго гIурччинлъи Тарки-Тау шагьаралъул гьуърул рукIин гуребги, гьенисан гъутIби тIагIиналъ гьеб бакI ччукIун бащдаб шагьар тIагIине хIинкъи букIуна.\nРакIалда батила Кяхулай росу ччукIун ун тIагIараб куц. Гьединлъидал, гьеб мугIрул лабаллъуда бакIал ччекIон бачIине хIинъки букIиналъги цIунизе ккола гьеб».\nЭкологас тIаде жубана, гьабсагIаталда Тарки-Тау магIарда, шагьаралъул цогидал гIурччинлъи цIунун хутIарал бакIаздаго гIадин унеб бугила къанунияб гуреб хIалалда минаби рай. Гьеб иш, мегIер хасаб кIваралъул тIабигIияб памятниклъун лъазабиялъ чIезабилин абураб жоялда щаклъи бугила.


Россиялъул президент Владимир Путинил хIукмуялдалъун Турциялда данде лъазарурал экономикиял санкциязул хIасилалда Россиялъе ккезе бугеб зарал кIудияб гьечIин абулеб буго экспертаз. Гьезул рагIабазда рекъон бищунго кIудияб зарал гьелъ гьабизе буго жибго Турциялъул экономикаялъе. Турциялда хIадур гьабураб гIемераб къайи-цIа бачIуна Дагъистаналдеги. Амма ричарухъабазул, гьединго гIадатиял гIадамазул пикруялда рекъон гьеб дагьабги лъикI буго. Гьел санкцияз рес кьезе бугин нилъерго гьанир хIадур гьарурал нигIматал гIезаризеян абулеб буго гьез.\nГьел санкциязул хIасилалда къотIизарун руго Россиялде Турциялдаса бачIунеб букIараб къайи-цIагун, кванил нигIматазул цо-цо тайпаги, Россиялдаса Турициялде гьарулел рукIарал рорженалги, гьединго Россиялда ругел хIалтIи кьолел идарабазе гьукъун буго 2016 соналдаса байбихьун Турциялдаса чи кинаб бугониги хIалтIуда лъезеги.\nСанкциял лъазариялдалъун Россиялъе ккезе бугеб зарал кIудияб букIине гьечIилан рикIкIунеб буго экономист Михаил Чернышовас, бищунго кIудияб зарал жидеего Турциялъе букIине бугилан абуна гьес.\nМихаил Чернышов: «Дир пикруялда рекъон бищунго зарал щвезеб бугеб рахъ туризм ккола. Кванил нигIматазул импорт абуни, тIоцебесе иргаялда кидаго Турциялдасан нилъехъе рачIунел рукIарал помидорал, цитрусалъулаб пихъ, гьезул цо дагьаб гIунгутIи букIине бегьула, амма гьелги хисун цогидал ралагьизе ресги буго. Россиялъул экономикаялъе зарал гьелдасан букIинаро, амма Турциялъул экономикаялъе гьединаб гIемераб къадаралда къайи-цIа къватIибе инчIогун хутIиялда бан кIудиял проблемаби рукIине бегьула».\nГьел санкциязда гьоркьоб хас гьабун рехсезе бегьула Россиялде Турциялдаса рачIунел кванил нигIматал ва гьеб гуреб цогидабги къайи-цIа. Мисалалъе, Дагъистаналъул ретIел-хьит бичулел базаразда бащадалдаса цIикIкIун бугин абизе бегьула Турциялда хIадур гьабураб къайи-цIа. Амма цIар Турциялъул чIваниги гьезул 90-саги цIикIкIун процент гьанибго Россиялъул шагьаразда хIадур гьабулилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе ретIел-хьит бичулезул цояв Шамилица, гьединлъидал бицинегIанасеб батIалъи гьениб ккезе гьечIилан.\nГьединго цохIо ретIел-хьит гуребги Дагъистаналдаса Турциялде рачIунел кванил нигIматазда гьоркьор руго батIи-батIияб маркаялъул чаял, сапнал, пихъ-мичI ва гьеб гуреб цогидабги нигIмат. Гьединал нигIматал ричулел базаралда хIалтIулей Гульнараца абуна «Эркенлъи» радиоялъе, гьел санкциял лъазарунилан абун щибниги зарал ккезе гьечIила Россиялъе, хасго Дагъистаналъе дагьабги пайда бугила гьелъул, щайгурелъул инсанасул черхалъе зарал бугеб гурони нигIмат гьез къватибе биччаларила.\nГульнара: «Кун бажарулеб нигIмат гьезул букIонароха, кинабниги стандарталда дандекколареб, пайдаги гьечIеб жо букIона гьез къватIибе биччалеб. Мисалалъе росилин гьениса рачIунел печенаби, берцинлъиялъе тIаде щиб букIаниги жалги гьарун риччала гьел къватIире, амма тIагIам гьезда букIонароха. Гьединго босилин гьезул DURU абураб кверал чурулеб сапун. ГIадамаз гьеб босула гьелдаса бугеб берцинаб махI бихьун, амма гьеб бугоха бацIцIадаб химия, чурун хадуб кверзул хъалги бакъвазабула гьелъ. Нилъерго гьанир хIадур гьарулел сапнал гIемер лъикIал руго гьездаса. Жибго гIадамазул бер гуккулеб буго гьел нигIматал жанир лъурал берцинал гъутухъаз, гьелъ махасароде ккун босулеб буго халкъалъ гьеб. Гьединго чайги бацIцIадаб химия буго Турциялда хIадур гьабураб».\nХIасил-калам Турциялда бачIунеб щинаб кванил нигIматалда горкьоб цониги сахаб нигIмат гьечIилан абулеб буго йичарухъан Гульнараца. Амма санкциял лъазарунилан абун гьелъ гьукъилин гьанибе бачIунеб къайи-цIайилан абураб жоялда жий божуларилан абуна гьелъ Щайгурелъул цIан битIун Турицялда бачIинчIониги цогидал пачалихъазул къотIи-къайги гьабун, батIи-батIиял нухал ратизе ругин бизнесчагIазилан рикIкIунеб буго гьелъ.\n«Эркенлъи» радиоялъ цIех рех гьабурал гIадатиял гIадамазги загьир гьабулеб буго гьебго пикру. Нилъерго гIунги тIокIал ресал ругила кванил нигIматал гIезаризе, расги тIагIам гьечIеб гьезул нигIмат добаго теян абулеб буго гьез.\nАмма киналго дагъистанияз гуро Турциялда хурхун Россиялъ лъазарурал экономикиял санкциязул рахъкколеб бугеб. Мисалалъе журналист ва бакъбаккул улка лъазабулев Тимиркъаев Ильясица рикIкIунеб буго Путин гIедегIун вугин санкциял лъазаризеян.\nТимиркъаев Ильяс: «Дица гьел санкциязул рахъ кколаро, щайин абуни, дун цIалараб ДГУялъул бакъбаккул рахъ лъазабиялъул факультеталдаса щибаб соналъ чанго студент витIула Турциялде практикаялде. Гьанже кIиябго пачалихъалъул дандеккунгутIи сабаблъун гьел хутIизе руго практикаги гьечIого. Гьеб цо кIиабизе бугони, чанги даранчи лъала дида Дагъистаналда жидерго даран-базаралъул иш битIахъего Турциялда бухьинабурал, гьезулги дармил иш чIезе бего. Гьелдалъун цогIаги дагъистаниясе зарал кколеб бугони дун дандечIарав вуго гьел санкциязда».\nТурциялде данде экономикиял санкциял лъазариялдалъун рес бугила Россиялда ругел цо-цо кванил нигIматазул багьаби эхеде рахинеян лъазабуна улкаялъул хIукуматалъ. ЦIакъго кIудияб къадаралда рахинчIониги гьел цIикIкIине ругилан абулеб буго гьеб баяналда.\nТурказул къайидул цинтIаго батараб "хIинкъи"\nКире нилъ рачунел ругел гьакица?


БУГЕБ ЖИГАРАЛДА Х1АЛТ1АНА. - 9 Октября 2015 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2015 » Октябрь » 9 » БУГЕБ ЖИГАРАЛДА Х1АЛТ1АНА.\nБУГЕБ ЖИГАРАЛДА Х1АЛТ1АНА.\nУчителасул къоялъул х1урматалда, х1албихьиги бугев, лъималги рокьулев, лъималазеги вокьулев учителасул х1акъалъулъ хъвазеян Хунзахъ №1 гьоркьохъеб школалде дун щведал, гьенир х1алт1улел учительзабаз дида Х1асанов Рах1мат Х1асановна мустах1икъай йигин реццалъул раг1абазеян абуна. Дун дандч1вана Рах1мутгун, гьелдаги дидаги гьокьоб ккана гьадинаб гара-ч1вари.\n-Рах1мат, бокьилаан лъазе щай дуца учителасул махщел т1аса бищарабали?\n-Т1оцебе босани, дирго эбелалъул махщел берцин бихьулаан дида. Дун г1емер щолаан эбелалъул классалде ва щибаб гьелъул лъималаздехун гьабулеб калам, гьезул гьоркьоблъи берцин бихьулаан дида.\nХадусеб иргаялда, учителасул махщалиде, хасго математикаялде, дир рокьи базабуна дирго йик1арай математикаялъул учительница Мух1амадова Савдат Мух1амадовнаялъ ва гьелъ кьолел рук1арал гъваридал, гъорлъе раккун ургъарал, бицунелде рокьи бижизабулел дарсал берцин рихьиялъ.\n-Кидал т1оцее х1алт1изе яч1арай, г1езег1ан сонал ун ратила гьелдаса нахъе?\n-1980 соналъ Дагъистаналъул педагогикияб институталъул математикаялъул факультетги лъуг1изабун яч1ана дун диего г1агараб Хунзахъ гьоркьохъеб школалде х1алт1изе. Гьелдаса нахъе ана 35 сон. Х1алт1ана, т1оцебе физикаялъул, хадуб математикаялъул учительницалъун.\n-Зах1мат бук1инч1ищ х1алт1изе?\n-Зах1малъабаздаса х1инкъулеб хасият бук1инч1о дир т1оцебе х1алт1изе яч1араб мехалда. Гьанжего гьанже х1алт1изе яч1арай г1аданалъухъа классалъе нухмалъи гьабизе зах1малъилилан дихъе кьун бук1инч1о класс бачине. Дун ана доб мехалъ школалъул директорлъун х1алт1улев вук1арав Ниг1матулаев Х1амзатихъе, диеги класс бачине изну кьеян. Гьес дихъе кьуна нухмалъи гьабизе чи т1амич1ого хут1араб, зах1матал лъимал ругелилан рик1к1унеб цо класс. Узухъда, т1оцебе зах1малъаби г1емерал рук1ана. Дагь-дагьккун к1вана гьел къезаризе. Классалъул лъимал лъугьана дие дирго лъималг1анги хирияллъун, к1вана хехгого гьезулгун гьоркьоблъи батизеги. Амма ккун бук1ана кутакалда дир рак1 бух1араб, хадубккун дица т1ок1аб такрар гьабич1еб ишги. Дир классалда вук1ана кутакалда ч1езе к1оларев, дарс кьезе квалквал гьабулев ц1алдохъан. Классалъул нухмалъулей х1исабалда, дица г1арз бахъун бук1ана гьесул инсуде. Гьев гьес биццатаб рачлица вухун вуго. Бицунеб бук1ана медосмотр гьабулелъул гьесул мугъзада ратун рук1арал рачлил мухъазул. Гьев вас т1ок1ав дарсида вагъарич1о. Амма дица гьелдаса нахъе киданиги лъималаздасан г1арз эбел-инсуде бахъич1о. Х1алк1ун дицаго гьезулгун гара-ч1вари гьабун, гьел бит1араб нухде ц1азе х1аракат бахъана. Гьеб классалда рук1арал заг1ипал лъималги дица церехун рачана. Рук1ана г1иц1го щуйилал къиматазда ц1алулелги. Гьединайлъун кколаан т1оцебесеб выпускалдасан Х1ажиева . К1иабилеб выпускалдасан Х1усенов Шамил, Г1алиев Мух1амад, Муталибова Шамай. Рук1ана хадусел выпусказдаги г1емерал лъик1ал ц1алдохъаби.\n-Цереселги гьанжеселги ц1алдохъабазда гьоркьоб бат1алъи бугищ?\n-Цере рук1арал лъимал гьанже ругезда данде ккун ц1алуда г1емерго гъира бугел рук1ана, цо к1алъазе гьарулароан учительзаби. Гьел г1емерго рук1а-рахъине лъалелги рук1ана. Гьанжесел лъимал к1ух1алал руго. Эбел-инсуца гьезие кинабго жидецаго гьабун жалго-жидедаго ч1ун х1алт1изе, ургъел гьабизе толеб гьеч1о. Умумул лъималазул лъаялда хадубалдаса, гьезул къиматазда хадур лъугьун руго.\n-Дуца кинаб къимат кьолеб ЕГЭялъе?\n-Рак1 бац1ц1адаб къаг1идаялъ гьабулеб бугони, ЕГЭ кьей ц1акъ лъик1 буго. Цебе ЕГЭ эбел-инсуде рехун тараб мехалда лъималазул ц1алуде кинаб бук1аниги гъира бук1инч1о. Гьезда лъалеб бук1ана эбел-инсул кумекалдалъун ЕГЭ кьеч1ого хут1улареблъи. Гьанже, ЕГЭ кьварараб къаг1идаялда гьабизе лъугьиндал, ц1алдохъабазул ц1алуде гъира балеб буго, гьез к1вараб жигар бахъулеб буго малъулеб лъазабизе.\nЕГЭ кьеялъ рес щолеб буго г1арац г1емерал гьеч1ониги, лъай бугел т1адег1анал ц1алул заведениязде рорч1изе. Гьебги дица лъик1аб рахълъун рик1к1уна.\n-Лъик1аб школа кинаб гьеб кколеб?\n-Лъик1аб школа-гьеб ккола лъик1ал кадраби ругеб школа. Лъималазе лъай кьолел лъик1ал учительзаби ругони, ц1алдохъабиги гьединалго церет1урал, лъай бугел лъугьуна. Лъик1ав учителас, гьаб гьабе, доб гьабеян т1ад вугев х1акимас малъич1ониги, лъималазе лъик1аб лъайги тарбияги щвеялъе кинабго жинцаго гьабула. Ургъел гьеч1ес, т1алаб гьабич1огоги тола. Мисалалъе босани, нижер школалда директорас учительзабазе эркенлъи кьола. Нижецаги кинабго, гьев гаргадизавич1ого, нижедаго к1овухъе гьабула.\n-Школа лъималазейищ, лъимал школалъейищ?\n-Школа рагьараб буго ц1алдохъанасе г1оло. Школа къеркьола ц1алдохъан кинабго рахъалъ цевет1уравлъун куцазе. Рокъосан щвараб тарбияги бихьич1ого хут1уларо. Учитель къеркьезе ккола кинаб ах1вал-х1алалде кканиги, ц1алдохъан бит1араб нухде вачине, г1елмуялда гуребги, рук1а-рахъиналдаги, хьвада-ч1вадиялдаги мустах1икъаб бак1 батизе гьев ругьун гьавизе. Мисалалъе босани, дир классалда йик1ана т1оцебе цадахъ ц1алулел ц1алдохъабаз рик1к1унарей, гьелгун гъорлъ жуяларей ц1алдохъан. Дица гьелъие г1илла лъазабуна ва жигар бахъана ясалъулгун гара-ч1вариял гьарун, мисалал рачун гьелда т1ад х1алт1изе. Гьабураб к1вах1 гьеч1еб х1алт1ул х1асилалда, яс рук1алиде ячине к1вана ва коллективалдаса ят1а т1ун йик1ине бук1араб г1илла лъуг1изабуна. Ясалъулги классалъулги гьоркьорлъаби лъик1лъун рач1ана.\n-Рах1мат, дуца г1адатияб къаг1идаялда кьолел дарсазейищ яги гьанжесел технологиялги х1алт1изарун кьолел дарсазейищ къимат кьолеб?\n-Ц1иял информациялъулгин коммуникативиял технологиялги х1алт1изарун кьолел дарсал ц1ик1к1ун лъай щолел ва рак1алда ч1олел руго. Экраналдасан кинабго бихьизабиялъ рес кьолеб буго ц1алдохъабазда к1оченч1ого бихьараб ва гьенисан бицараб мух1канго цебеч1езабизе.\n-Ц1алдохъабазе бокьула г1иц1го ц1алуде гуребги, класс тун къват1ибехун гьабулеб х1алт1иялдеги к1вар кьезе…\n-Бит1араб буго. Лъималазул рак1 батизабиялъе дица гьабич1еб х1алт1и теч1о. Дун ун йик1ана ц1алдохъабиги рачун Курскиялде ва цоги-цогидалги бак1азде. Ц1алдохъабазул ц1алуде гъира базабиялъе т1орит1улаан «Жея, ясал»!, «Жея, васал»! абурал конкурсал, математикаялъул вечерал ва гьел гурел г1емерал цогидалги тадбирал.\n-Учителасул х1алт1и т1аса бищиялдаса рек1екълъанищ?\n-Учителасул буго баркала гьеч1еб х1алт1и. Гьесул х1алт1и бич1ч1улелги рук1уна, бич1ч1уларелги рук1уна. Амма дун йохула дида цере ц1алулел рук1арал лъимал диде раккизе рач1араб мехалда. Дие къварилъи ккараб мехалда рач1ана, дун унтараб мехалда рач1ана. Кидагоги дун ц1ехеч1ого толаро. Шапакъаталги рецц-бакъги гьадингоял жал руго, лъималазул ва лъималаздехун рокьи бук1ин буго аслияб. Гьеб рахъалъ дун пашманлъич1ин ккола.\n-Рах1мат Х1асановна, баркала гара-ч1вариялъухъ. Жеги чанго соналъ сахлъиялда хут1аги, мун, г1ун бач1унеб г1елалъе тарбиягун-лъай кьеялда гьабулеб х1урматияб ишалда нахъа.\nГара-ч1вари гьабуна Н. Г1алиевалъ.\nПросмотров: 165 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


«Шамилие къимат кьуна 160 соналъ цебего»\n(Дагъистаналда динияб гуреб цIалул идараялъе тIоцебе кьуна имам Шамилил цIар)\n19 ноябралда Гуманитариябгун-гIемеррахъазулаб колледжалде гIезегIан батIи-батIиял гIадамал ракIарун рукIана гьелъие имам Шамилил цIар кьеялда бан.\nТIоцебе гьеб пикру ракIалде ккун буго колледжалъул учредитель Тавлу Казакбиевасда. МухIамадгIали МухIамадов ДРялъул бетIерлъун вугеб заманалда Пачалихъияб Советалда гъорлъги вукIарав, машгьурав чилъун рикIкIунаан гьев.\nЦинги чанго соналъ Турциялда вукIана. Доба Расул ХIамзатовасул памятникги бана. ГIезегIан магIарулалги нилъер тарихги бокьулев, дагъистаниял миллатаздеги рикьуларев, роцIцIараб гIакълуялъул чи вугоан гьев. Тавлуян цIар букIиналдасанго бихьулеб гьечIебищ гьебилан махсараги гьабуна гьес.\n«Дица имам Шамиль гIицIго магIарулав гIадин гуро къабул гьавулев. ТIолгодагъистаналъулго БахIарчи вуго гьев. ГьабсагIаталда гьечIо миллияб идея абураб жо. Цере рукIунаан Ленин, коммунизм абун батIи-батIиял цIарал. Гьединлъидал гьанже жинда сверухъ унголъунги дагъистаниял цолъулеб цIар Шамилил бугин рикIкIуна дица», - ян абуна Тавлу Казакбиевас «ХIакъикъаталъулгун» букIараб гара-чIвариялда.\nГьев асир вукIанин абураб пикруялдасаги рикIкIалъизе къваригIун бугоан гьесие. Асирлъуде ккарал чагIазе гьадалгуниял шартIал чIезаризе рес букIинчIила гIурусазул ханас.\nГьеб пикру гьоркьоб лъураб халкъазда гьоркьосеб конференция тIобитIизе ракIалда буго Казакбиевасда тIасияб соналъ. Гьединго Шамилил хIакъалъулъ батIи-батIиял мацIазда хъварал кучIдул ахIулеб фестивальги гьабизе бокьун буго гьесие.\n«Имам асир гьавиялъул бицине байбихьана Александр КIиабилевги, Барятинскийги, полковник Лазаревги хун хадур раккарал тарихчагIаз. Гьев лъабавго чияс кибниги абичIо жидеца Шамиль асир гьавунилан», - бицана 19 ноябралда имамасул цIар кьезе колледжалде ракIарарал гьалбадерида Шамилил фондалъул нухмалъулев ГIалиасхIаб Хархачаевас.\nГьес ракIалде щвезаруна гьанже цо-цо хасал чагIаз Шамилиде ралел рогьралги: «Дунялалда бищунго церетIурал гIадамаз Шамилие къимат кьуна 160 соналъ цебего. Гьанже рахъун гьеб гьабизе лъилниги ихтияр гьечIо».\nХархачаевас тIаде жубана жив бищунго разияб жо кканин советияб заманалда Светогорск абун букIараб посёлокалда цIар Шамилхъалаян лъейги, Калугаялда имамасул музей рагьиги, гьанже гьаб колледжалъе Шамилил цIар кьейгиян.\nГьалбадерида гьоркьой йикIана Халкъияб Собраниялъул Комитеталъул председателасул заместитель Анна Безруковаги.\nЖиндие кутакалда асар гьабулин гьесул гIумруялъин бицана гьелъ: «Шамилица щивниги тIамулароан хIалица жинда цадахъ вукIине. Жидеего рекIее бокьунлъиялда чIолаан гьел киналго имамасда аскIор. Гьединго гьесул лъудбиги. Щайгурелъул тIадбалагьун гIадатиявин кканиги, кутакалда къуватаб хасият бихьулаан гьезда гьесулъ.\nДида ккола гьаб колледжалъги имамасул къагIидаялда куцан риччалин гIолилал гьаниса къватIире.\nБокьилаан гьез Шамилил гIумрудул нухги Дагъистаналъул тарихги соцсетаздасан гуреб, хIакъикъиял тIахьаздасан цIалун лъазабизе».\nЮрист хIисабалда жив гIажаиблъулин киндай Шамилица, цо хасаб академикияб лъайги гьечIого, додинал, унголъунги пайдаял, ритIарал законалги рилълъанхъизабулеб пачалихъ гIуцIун букIарабин кIалъана МахIачхъалаялъул депутатазул собраниялъул председатель Абулмуслим МуртазагIалиев.\nХасавюрталдаса чачанав, Шамилил фондалъул нухмалъулесул заместитель ГIумар Жавтаевас бицана жиндир тухумалдаса 11 чи хванин муридзабилъун Шамилида цадахъ рагъулаго.\nГьезул цояв хун вуго 19 сон байдал. Гъазаваталде унелъул эбелалъ гьесие хъахIаб буртина букъун буго. Дуца гьеб ургъунгойищин букъараб, бидул тIанкIал лъазе рукIинеян махсара гьабула гьес эбелалъе. Цинги гьебго сордоялъ чIван, доб буртинадулъги жемун вачIун вуго гьев рокъове.\n«Гьеле гьедин, унголъунги жидер ишалда ракIги чIун, цевехъанасда божилъи гьабун рагъарал умумузул адаб хвезе тезе бегьулеб жойищ? 25 соналъ вагъулаго имамасда бихьараб гIазаб цо къоялъгицин бихьичIел чагIи руго гьанже кIалъазе рахъун», - ян абуна ГIумар Жавтаевас.\nТадбиралъе хасаб берцинлъи кьуна Авартеатралда цебе гIуцIараб «ЧIарадисезул хоралъги».\nЦинги, гьеб конференция лъугIун хадуса, киналго рахъана колледжалъул азбаралъуре. Гьенив «балагьун чIун» ватана «имам Шамильги» - гьитIинабго театралъул гIадаб церерахъиналда гьесул роль хIалеб бугоан Даку Асадулаевасул фондалъул нухмалъулев АсхIабгIали ХIасановас.\nАхIун рачIун рукIун ратаниги, жидеего бокьун рачIун ратаниги, азбар цIурал (батIи-батIиял миллатазул) чагIи данде гьарун рукIана гьеб тадбиралъ.\nДругие материалы в этой категории: « Нилъер мадугьалзаби: Чачан республика\t«ТIабигIаталъ рецIел босулеб буго нилъедаса» »\n19:38, 05 июня 2020, 88\n17:05, 05 июня 2020, 100


ЦIорол рагъдаса квешаб дандечIей\nМихаил Горбачевас абулеб буго кватIичIого цо жо букIине рес бугин. Генри Киссинджерица абулеб буго – жинда лъалин киндай гьелъукьа рорчIизе бегьулеб. Владимир Путиницайин къасд гьабулеб буго гьаб пуланаб жо баккизабизе, ян абулеб буго Магърибалъул политиказ ва журналистаз.\nЦIияб цIорол рагъул гьури бахъунеб буго. Ахирисеб 8 моцалда жаниб Россиялъулгун Магърибалъул рагIирекъонгутIи бищун тIадегIанаб даражаялде бахана, ян лъазабулеб буго Европаялъул прессалъ.\nДагIба багъаризабун буго батIи-батIиял хIужабазда бан. Гьавадул гьурхъи бахиналда, рагъулаб цIех-рех гьабулел аэропланазда хадуб хал кквей гьабиялда, ралъдалъ рагъул хIай гьабулел гумида ва гьезда релъарал цогидал хIужабазда сверухъ.\nАмма гьадинаб конфликталъул хIинкъи щолеб бугониги, гьелда абизе кколаро гьеб цIияб цIорол рагъ бугин. Щай, щай гурелъул цIияб цIорол рагъ багъаризелъун Россия супер пачалихъ гурин.\nПолитолог Владимир Фроловас "The Moscow Times" газетаялда бахъараб жиндирго макъалаялда абулеб буго Россия гьоркьохъеб даражаялъул пачалихъ бугин ва гьелъие щварал ва хутIарал ресал гIун гьечIин жиндирго халкъаздагьоркьосеб коалиция гIуцIизелъун.\nЦохIого цо хутIараб къуват – атомияб ярагъ. Хасго гьелдаса чIухIараб бугин Кремль. Аммалила гьебги пайда гьечIеб ищ бугин.\nСоветияб заман ракIалде щвезабуни, доб мехалъ Совет Союз букIана хIакъикъаталда алтернативияб система гIуцIараб гучаб пачалихъ. Щибха кколеб жакъасеб Россия? Ксенофобиялъул ва демократиялде данде чIолеб тIалъи бугеб улка, Россиялъул империялъул чIухIи хIалтIизабизе къасд гьабулеб.\nПалхIасил, Кремлалда кIоларин Магърибалде данде альтернативияб нух бихьизабизе. Совет Союзалда хIалтIизабулеб букIараб пропагандаялде данде ккун Путинил Россиялъ гIамал гьабулеб буго батIи-батIиял маргьаби рицун, политикиял ишал тIоритIизе. Гьеб чIобогояб ищ бугин.\nСовет Союзалъул букIана чIван къотIараб мурад, анищ – социализм базе тIолго дунялалда. Жакъасеб Россиялда тIадтаразул мурад – халкъ божизаби гуро, Магърибалъ бицунеб хIакъикъат мекъса бихьизаби.\nГьеб цIорол рагъ гурин, гьелдаса квещаб жо гьеб буго, ян абулеб буго журналистаз ва политологаз.\nЩай, щай гурелъул доб советияб заманалда букIараб цIорол рагъул заманалда Кремлалъе пайдаяблъун букIана халкъаздагьоркьосеб система цIунизе, гьеб хисизабичIого тезе. Хасго Сталин хун хадуб.\nАхирисеб 25 соналда жаниб Россиялъе бокьилаан доб жиндирго камураб асар тIад буссинабизе. Ва гьеб мурадалда гьелъ кIванагIан кIудияб хIаракат бахъулеб буго дунялалда тIадчезабураб низам биххизабизе. Магърибалъул политолоказул цимм бахъинабун буго Россиялъ Украиналда бан хIалтIизабулеб къуватаб политикаялъ.\nГьез абулеб буго Россиялъул хьвада-чIвадиялъ цолгидал улкабазул суверенитет инжит гьабулеб бугин. Доб цIорол рагъда кинабго ишалъул хIасил цебеккунго бихьизе рес букIанин, жакъайин абуни захIмат буго букIинесеб бихьизе.\nRFE/RL-лъул мухбир Брайан Витморица хъвараб блог.


Инфоурок › Другое ›Презентации›Открытый урок по родной литературе "Любовная лирика Р.Гамзатова"(11 класс)\nДарсил тема: Расул ХIамзатовасул рокьул лирика\n«Дун дандечIвазе ккола чIужугIадангун къаси»,\n«Дихъе рокьи бачIана».\nДарсил мурад: Бищун тIадеганаб рухIияб давла – унго-\nунгояб рокьи букIIин цалдохъабазда\nбичIчIи. Расулил кучIдузулъан чвахулеб\nбугеб бацIцIадаб гIишкъуялъул багьа\nтIадегIанаб ва кIудияб букIиналъе хIасил\nбачине цIалдохъаби кIантизари.\nДарсил алат: компьютер, интерактивияб доска,\nсуратал, Расулил творчествоялъул\nхIакъалъулъ стенгазета, плакат ,журналал\n«Гьудуллъи» ва «ХIакъикъат», Расулил\nДарсил план: 1 орг.момент.\nАссаламу гIалайкум, хириял цIалдохъаби! Жакъасеб нилъер дарс сайгъат гьабулеб буго Дагъистаналъул халкъияв шагIир, Социалистияб Захматалъул БахIарчи, Ленинилаб ва Пачалихъалъулаб премиялъул лауреат, Дагъистаналъул хъвадарухъабазул союзалъул председатель (вукIарав), нилъер ХIамзатил Расул ракIалде щвезавиялде, гьесул кучIдузул гъансито рагьизе ва гьелда жаниса щивас жиндиего цо-кIиго кочIол мухъ букIа, Расулил махсарабазул хинлъи букIа босани, нилъер дарсил мурад тIубараблъун рикIкIине бегьила.\nРасулица жиндирго «Памятник» абураб кочIолъ абулеб буго:\n-Дицаги гьабуна памятник дийго.\nГьеб борхатаб гьечIо- дир кочIол зани.\nАмма букIаниги, гьаб тIалъиялде\nДун хехго тIагIине вачIарав гьечIо.\nДун дирго векалъул хикмат вукIина,\nХIалихьалъиялде данде вагъулев.\nХIайранал кучIдузул картаялда тIад\nТIадмагIаруласги тела чIинкIиллъи.\nРасул унго-унгоги хIикматав инсан ва гIажаибав поэт вукIана.Нилъер щивасул рекIелъ хутIана гьесул кучIдузул чIинкIиллъи. РакIалде щвезавилин гьев…\n(компьютералдасан Расулил суратазул слайд-шоу, «Къункъраби» кочIол бакъан, чIагояв Расулил видео).\nРакIалде щвезаризе бокьун буго Расул ХIамзатовасул гIумрудул цо-цо баянал.Гьев гьавураб къоги, сонги, бакIги, хъизанги нилъеда киназдаго лъала. Лъица гьеб жеги бицинеб? (цIалдохъанасул жаваб).\nДие бокьун буго гьадинал цоги баянал рехсезе: кучIдул гьаризе Расул ХIамзатовас байбихьана 9 сон баралдаса. Гьесул тIоцебесеб кечI басмаялда бахъана 13 сон бараб мехалъ. ТIоцебесеб тIехь къватIибе биччана 20 сон бараб мехалъ. Гьелда цIар щиб букIараб?\nРасулил къого сон 20 сон букIана гьев СССРалъул хъвадарухъабазул членлъун восараб мехалда. Гьелдаса хадур къватIир риччана тIахьал: «Дир ракI мугIрузда буго», «Гьудулзаби цIуне!», «Къункъраби», «Рорхатал цIваби», «Ахираб багьа», «ГIахьалаб чед», «Кини ва гъансито», «ГIумруялъул гьоко», «ЦIваялда цIва кIалъалеб буго», «МагIарул къиса», «Дир Дагъистан», «Сонетал» ва гIемерал цогидалги.\nГьал тIахьазул цIараздасаго нилъеда бихьулеб буго Расул ХIамзатовасул творчествоялъул тематика бечедаб букIин. Амма руго гьелъулъ аслияллъун кколел 5 тема:\nВатIан , гьелъул гIадамал, гьелъул мацI, тарих.\nВатIангун даимаб гаргаралда вуго Расул, ВатIаналдехун вуссун абулеб буго гьес:\n-Бице, эбел ВатIан, бице, Дагъистан, Мун разияб гьечIищ дур васасдаса? Мустахикъав гьечIищ дун дур цIаралъе, ……………………………………………………………………………………………..Дур къварилъиялъе, дур рохелалъе?\n( цо кечI цалдохъанасги бицина)\nЭбелалъе гьарурал кучIдул Расулил гIезегIанго руго. Расулил эбел? (компьютералдаса суратал, гIумрудул цо-цо баянал). Дие бищун бокьула Расулил эбелалъе гьабураб гьаб кечI: Дир мацI букIинароан,\nДир цIар букIинароан.\nДида нух къосинаан.\nДида рокьи ракьалда\n3.Рагъ ва рекъел. ЦIадаса ХIамзатил хъизаналдаги хъвана рагъул бухIиялъул цIа : рагъда хвана гьесул кIиго вас, Расулил кIудиял вацал МухIамад ва Ахильчи. (рагъул хIакъалъулъ хъварал асарал ракIалде щвезарила).\nЦIалдохъан: Дида ккола рагъда камурал васал\nКирго рукъун гьечIин, къаникь лъун гьечIин,\nМугIрул тун рикIкIада, хъахIил зобазда\nХъахIал къункърабазде руссун ратилин.\n«Гьудулзаби цIуне!» кочIол кесек рекIехъе цо цIалдохъанас бицина.\n5.Рокьул тема-гьеб жакъасеб дарсил тема.\n--ЦIияб дарс бициналде гьикъизе бокьун буго рокъобе кьун букIараб дарс. Щиб кьун букIана?\n2.ПасихIго кечI «КечIали щайгурин,щибаб жугьаги…» цIалиялъул конкурс.( цо-цо куплет).\n-Къимат лъела цин цIалдохъабаз,цинги мугIалималъ.\nЩиб абизе бокьун буго авторасе гьаб кочIодалъун?\nКинаб унтараб суал борхулеб буго гьес?\nАвар мацI цIунизе ахун, цоги кинаб кечI Расулица хъвараб?\nАвар мацI гъанкъизабулеб «сусур» щиб?\nАдабияб мацI бацIцIадго цIунизелъун щиб гьабизе кколеб? Нужер пикру?\nКинаб темаялде гьоркьобе уна гьаб кечI?\n(хIасил бачина пасихIго цIалиялъул конкурсалъул ва суалазе жаваб кьеялъул).\n-Даимаб буго рокьул тема. Гьеб тема нилъер гIемерисел шагIирзабазе гIаммаблъун ккола. Рокьул хIакъалъулъ хъвалел рукIарал кинал шагIирзаби нужода лъалел?\nЦо нухалъ Расулица гьадин абун буго: МагIарулас ханжар къватIибе бахъула кIиго жоялъе гIоло: ВатIаналъе гIоло ва берцинай чIужугIаданалъе гIоло. ШагIирасулги ихтияр бугила къалам кодобе босизе аслияб кIиго нухалъ : гIагараб ракьалъе хъулухъ гьабизеги ва чIужугIадан еццизеги.\nРасул ХIамзатовасул кучIдузулъ рокьул бицунеб буго гIадатияб гуреб къагIидаялда гIатIидго, бищунго тIеренал, хIеренал, гьайбатал кьераздалъун. Рокьуе гIоло цIадавеги унев,бокьараб балагьалде данде ине бахIарчилъиги кьолеб рокьи буго гьесул кучIдузулъ.\nЧIужугIаданалдехун вуссун гьадин абулеб буго шагIирас:\nМун азаргоясе йокьун ятани, Гьезда гьоркьов вуго ХIамзатил Расул. Мун нусгоясе йокьун ятани, Гьезда гьоркьов вуго ХIамзатил Расул. Цинги анцIгоясе йокьун ятани , Гьезда гьоркьов вугоХIамзатил Расул. Ахир мун цоясе йокьун ятани, ЦохIо гьев дун вуго – ХIамзатил Расул. Мун цонигиясе йокьун гьечIони, Ракьулъ вукъун вуго ХIамзатил Расул.\nПикру гьабе,кин къокъго, амма къуваталда Расулида бихьизабизе кIун буго рокьул тIадегIанлъи ва бацIцIалъи.\nЖакъа нилъеца цIализе буго Расулил кIиго кечI: «Дун дандечIвазе ккола чIужугIадангун къаси», ва «Дихъе рокьи бачIана».. ГЬенир дандечIвазе бегьулел рагIабигун словарияб халтIи тIобитIи:\nХъитIнив- гъваридаб бакI,\nМагьари-шаргIалда рекъон ,хъизан гIуцIизе тIобитIулеб тадбир,\nНугI – свидетель,\nХъалим- магьари лъолелъул, бахIаралъе кьолеб сайгъат, гIарац- месед.\nКечI пасихIго цIали.\nКучIдузда хадур кьун ругел суалаздалъун кIиябго кочIол анализ тIобитIила.\nРасулил гIемерисел рокьул кучIдул гьарурал руго гIумрудул гьудул- ПатIиматие.( суратал)\n-Мун дир ЦИКги йиго, ЦКаги йиго,\nТIаде бокьанани, ООНги йиго,\nЦо дур хIухьелалъухъ хIукумат кьолев\nХIамзатов кIочене кин дуда кIвараб?\nРасул нилъеда киданиги кIочене гьечо. Кидаго чIаго вуго гьев , чIаго руго гьесул кучIдул. Гьесул машгьурлъи цебе чIезабизе нужее рикIкIизе бокьун гьадинал баянал:\n-Расулил кучIдузе бакънал хъвана Дагъистаналъул ва СССРалъул гIемерал композитораз. Гьевгун цадахъ халтIана нилъер улкаялъул машгьурал композиторал: Кабалевский, Экимян, Блантер, Френкель, Колмановский, Бюль-бюль –оглы,Айдоницкий, Паулс, Антонов, Пахмутова, Хасанов, Агабабов, Кажлаев, Дагиров, Къасумов, ЦIурмилов ва цогидалги.\nГьесул кучIдул ахIана артистал Анна Герман, Галина Вишневская, Муслим Магомаев, Марк Бернес, Иосиф Кобзон, Валерий Леонтьев, Сергей Захаров, София Ротару, Рашид Бейбутов, Вахтанг Кикабидзе, Муи ХIасанова , Мухамад ГIумаров, АхIмад Закариев ва гIемерал цойгидалги.\nЖакъасеб дарс лъугIизабизе бокьун буго АхIмад Закариевас ахIулеб кечI «Дун дандечIвазе ккола йокьулей ясгун къаси».\nРокъобе тIадкъай: Р.ХIамзатов «Дун дандечIвазе ккола\nНомер материала: ДВ-346956


Олимпиада рагьизегIан чанго протесталъул акция тIобитIана Москваялда. Сураталда - гьезул цояб.\nОлимпиада рагьиялде гьабураб, жеги дуниялалда букIинчIеб гIадаб кIудияб,бижаралдаса нахъе жакъасеб къоялде щвезегIан россиялъул тарих жанибе бачараб, Россиялъул рагIа-ракьан лъалареб гIатIилъиги, гьелъул батIи-батIиял халкъазул гIемерлъиги цебе лъураб шоуялъ рекIее асар гьабун бугоан гIемерисеб халкъалъе.\nАмма цого пикруялъул кинабго халкъ бижун гьечIелъул ругоан гьадинаб бербалагьи загьир гьабуралги.\nМисалалъе Олимпиада рагьиялъул сценариялъе кьурал къиматазда гьоркьоб интернеталда батана нижеда Дмитрий Менделеев абун жиндаго цIар тарав Москваялъул гIумру гьабулесул хъвай-хъвагIай.\n«Щиб гьениб букIараб? Россиялъул къимат борхизабийищ кколеб нилъер бечIедаб тарих цебе лъей.\nГьебги дуниялалда гIемерисезда лъазе цин лъалареб. Лъие къваригIун къватIибе бахъараб басриябщинаб.\nЖакъасеб къоялъ цебе кквезе жо гьечIез бахъула къватIибе цебе букIараб.\n«Балагье ниж рукIарал цIакъал!» янги абун»\nГьеб бербалагьиялда тIад рекъолей гьечIо Дагъистаналдаса 29 сон барай Фатима.\nФатимаца рикIкIунеб буго россиялъул тарихги бугин бечедаб, жакъасеб къоялъги чанги цебетIей бугин россиялда кIвар буссинабизе бегьулеб.\nОлимпиада тIобитIизеги Россия мустахIикъаб букIун тIаса бищараб ккола гьелъул бербалагьиялда рекъон.\nФатима: «КIудияб божилъи гьабуна Россиялъе олимпиадаялъул тахшагьарлъун тIасаги бищун. Дир пикруялда рекъон Россия гьелъие мустахIикъабги буго.\nГIемерал ресал руго Россиялъул олимпиада тIобитIизе. Гьеб халкъалда бихьизеги бихьана Сочиялда».\nФатимаца гьединго ракIалде щвезабуна нижергун гарачIвариялда олимпиада тIобитIиялъул тарихалдасан цо кIвар бугеб хIужжаги.\nФатима: «Олимпиадаялъул тарих цIализе дие кидагоги бокьулаан.Школалда цIалулеб заманалдаса нахъего лъала дида Грециялда олимпиада тIобитIизе байбихьарал доб заманалдаго сверухъ улкабаздаги цин киналго рагъал чIезе толел рукIун руго гьеб лъугIизегIан.\nГьедигIанги Олимпиадаялъул хIурмат буго умумузул заманалдаса нахъего».\nАмма гьанжесеб дуниялалда гьеб хIужа халкъаз хIисабалде босулеб гьечIо ва хIинкъи гьечIолъи цIуни аслияб шартIлъун хутIулеб буго олимпиада тIобитIиялда гьоркьоб.\nРоссия мустахIикъаб букIинчIин олимпиада тIобитIизе ян рагIизабизе ва акциял тIоритIизе хIаракат бахъулелги камулел гьечIо.\nМисалалъе: Сочиялда олимпиада рагьизе сагIат хутIараб заманаялъ Москваялда данде чIеялъул акциял тIоритIизе хIалбихьиял гьарулел рукIун руго.\nМоскваялъул жанисел ишазул бутIаялъул лъазабиялда рекъон метроялъул «Комсомольская» станциялда аскIоб бакIалда ккун йиго Екатерина Рыжова.\n«Политикиял репрессиял ругеб улкаялда Олимпиада тIобитIизе кколаро»-_абураб хъвай хъвагIайги кодоб ккун чIезе хIалбихьи гьабурай.\nГьелдаго цадахъ ккун вукIун вуго «Грани .ru» ялъул корреспондент Андрей Новичковги.\nЦоги акция хIадурун букIун буго Москва бакьулъ «Националь» петералда цебе тIобитIизе. Манежалъул майданалда лъураб Олимпиадаялъул сагIаталде аскIобе нух бахъизе хIалбихьи гьабун буго.\nПолициялъулаз лъабго гор гьабун чIун сагIат сверун ккун аскIове чи виччан гьечIо.\nГьеб бакIалда акция гьабизе букIун буго «Распилиадаялъе бойкот» -абураб ахIиялда кьоркь.\nПолициялъул автомобилалде жанире ккун рачун рукIун руго 13 гIанасев чи.\nГьезда гьоркьоре ккун рукIун руго гьадинго тирасверулелги,цо депутатасул кумекчIужу Алла Фролова, амма гьей хехго йиччан йиго, ккун рукIун руго гIурус мацIги лъаларел швециялъул кIиго гIумру гьабулелги.\nРоссиялъул халкъалъе олимпиада цохIо спорталъул къецаллъун хутIизехъин гьечIо.\nОлимпиада тIобитIулеб Сочиялде рачIун руго чанго улкаялъул бутIрулги.\nОлимпиада тIобитIиялдаго цадахъ чанго тIадегIанаб дандчIвайги букIине буго.\nОлимпиада тIобитIиялда бан цо-цо демократиял улкабазул букIунеб буго энтузиазм гьечIеб бербалагьи.\nГIемер гIарацги тIад холеб гIадамазе рахIатги хвараб ишалдехун гIадаб. Амма олимпиада тIобитIизе рес кьолеб бугони гьелдаса цониги улкаялъ инкарги гьабулеб гьечIо.\n1980 соналда риидалил олимпиада, жакъасеб къоялъги тIолго дуниялалъулго халкъазул ракIазулъ хутIулеб гIадин тIобитIараб Россиялъе лъеберго сон ун хадусан хасалил Олимпиада тIобитIизеги рес щун буго.\nГьанже улкаялъул цIарги цин батIияб буго ва халкъги батIияб бербалагьиялъул гIун бачIун буго.\nБукIаниги кIиябго Олимпиадаялда гьоркьоб релъенхъвай гIемерав чиясда бихьулеб буго.\nЩибха букIинчIеб 80-абилел соналъул олимпиадаялда. Терроризмалъул хIинкъи букIинчIин абулеб буго экспертаз.\nАмма хIинкъи гьечIолъиялъул рахъалъе 1980 абилеб соналъул олимпиадаялдаги кIвар кьун букIанин ва киназдаго цIар рагIараб «Альфа» къокъаги Олимпиадаялъул заманалъ гIуцIараб букIанин бицунеб буго экспертаз.\nБокьанищ нужее Олимпиада рагьараб куц?\nКинаблъун ха хутIизе бокьилеб рекIелъ 22 хасалил Олимпиада?- гьединал суалал кьуна нижеца москваялъул къватIазда.\nЦIех-рехалда гIахьаллъарал рукIана къого -лъеберго сон барал гIадал гIолилал. ГIемерисел жавабалго кьечIого унел рукIана аскIосан.\nЦо-цояз абуна жал балагьун цин рукIинчIин. Цо-цояз гьадинал кьуна жавабал:\nАндрей: «Дие къали чIваялъул гIанги ургъел букIинчIо Олимпиада рагьиялъул.\nНилъер улкаялъулги гьечIо дие ургъел. Халкъалъе харжал кье абе бищун цебе».\nСергей:«Диеги ургъел гьечIо олимпиадаялъул. Дида ккола нилъер улкаялъул чанги батIиял проблемаби ругин Олимпиада тIобитIи ва гьелда тIад гIарац хвезаби гуреб»\nГригорий: «Дие бокьана олимпиадаялъул байбихьи.Дун дунгоги спортсменги вуго. Амма дие футбол бокьула».\nФатима: «Байбихьиги берцинаб букIана. Олимпиада къай дагьабги берцинаб букIине бегьула. Жибго олимпиада рекIелъ хутIизе бокьун буго бищун гIемерал шапакъатал нилъер улкаялъе щвараб ОлимпиадагIадин».


КIочонарел лахIзатал гIемер рукIана\nДРялъул бетIерасул ишал тIуралев Сергей Меликовас Адыгеялда вугев Дагъистаналъул кидагосев вакил Чупан Асилдаровасе кьуна «БахIарчияб захIматалъухъ» абураб медаль. Дагъистаналъе гуребги, Адыгеялъеги ва тIолабго Кубаналъего гьеб…\nЧIел босана ункъо дагъистанияс\nРФялъул ГIелмуялъул ва тIадегIанаб лъай кьеялъул министерствоялъул гIахьаллъигун улкаялъул студентазда гьоркьор тIоритIулел къецазда гьоркьоб бищунго къадруяблъун рикIкIуна «Я – профессионал» абураб ТIолгороссиялъул олимпиада. Исана гьеб…\nКъабул гьавизе вуго 300 азаргоялдасаги цIикIкIун чи\nМахӀачхъалаялъул аэропорталда рагьана халкъазда гьоркьосеб терминал. Гьелъул кумекалдальун аэропорталъ лъагӀалида жанив къабулгьавизе вуго 300 азарго чи. Гьеб ккола цебеялда данде ккун лъабго нухалъ цӀикӀкӀун. Терминал…\nПагьмуял лъималазе – цIияб центр\nДРялъул бетӀерасул ишал тӀуралев Сергей Меликов щвана «Солнечный берег» абураб сахлъи цӀуниялъул лагералде. Гьес хал гьабуна лъималазул сахлъи щула гьабиялъе лагералда гӀуцӀун ругел шартӀазулги ва…\nГъуниб - цIияб санаторий\nАраб анкьалда, ДРялъул бетIерасул ишал тIуралев Сергей Меликовасул тIадкъаялда рекъон, Гъуниб районалде сапар гьабуна ДРялъул хIукуматалъул председателасул заместитель Мурад Казиевас. Сергей Меликов 22 июлалда щун…\nРакьал рехун тоге!\nРФялъул мелиоративияб комплекс цебетIезабиялъул ва росдал магIишаталъе хIажатал ракьал хIалтIизариялъе пайдаял къагIидаби ратиялъул мурадалда къабул гьабураб пачалихъияб программаялда гIахьаллъулеб буго Дагъистанги. Гьелда бан гьаризе тIадал…\nШагьранухде нахъойги кьуру биххана\n3 августалда Гъуниб районалда «Гъуниб-Гъумеки» абулеб шагьранухде кьуруги ччукIун, 70 метра- лъул манзилалда нух бацана. Машинадуй нухги гьечIого хутIун букIана ЧIохъ, Сугъралъ росаби. Гьел ккола…\n10000 гъурщица ургъел тIаса босараб куц\n1 сентябралде лъимал школалде хIадуризе биччараб 10000 гъурущ кьезе байбихьана улкаялда. Гьеб гIарац щвезе буго школалде унеб лъимер рикIкIун щибаб хъизамалъе. Байбихьуда бицен букIана гьеб…\nЦIунтIа районалъул цIияв нухмалъулев\n27 июлалда ЦIунтIа мухъалъул нухмалъулесул ишал тIуразарулевлъун тIамуна АхIмад ХIамзатов. Гьес рагIи кьуна республикаялъул бетIерасул божилъи ритIухъ гьабизе ва ЦIунтIа район цебетIезабиялде кIвар кьезе. ГьанжелъагIан…\n09:34, 21 октября 2021, 5\n09:18, 21 октября 2021, 7\n08:33, 21 октября 2021, 15\n16:14, 20 октября 2021, 142