"Кулак" гьавурасул къисмат\nКулак гьарун дуниял т1аг1аниде цо-цоял гочинари доб лъебералда хадусел соназул заманаялъ ккана Алмахъалдаги. Гьел гочинариги ккана г1айиб бук1ун гуреб, г1иц1го бак1алъул власталъул представителазе рокьич1ел цо-цо г1иллабазе г1оло.\nГьедин къват1ибехун кулак гьабун бит1араб ккана Имамирзал хъизан. Гьел ккана Джамбул областалъул квачараб, салул авлахалъулаб Чу абулеб станциялде. Гьениб бит1араб гьезул хъизамалъул цо вас поездалдаго унтун хвана, гьенире щун хадуб хвана ясги...\nДунгон гара-ч1валулаго ункъойидаса т1асан сонал рорч1арав Багьавдин Имамирзаевас бицана:\n- 1936 соналъул сентябрь моц1алъул къоял рук1ана гьел, дир к1удияв вац Х1ажи лъабабилеб классалде ц1ализе унеб г1елалъул вас вук1ана, дун цоабилеб классалде ине хъван вук1ана. Рукъой йик1ана 115 сон г1умроялъул барай к1одоэбел Аймесеги...Нижер рук1ана лъабнусго г1анасел г1иялъажал...Кулак гьарун рит1изе лъазабун бач1ана, нухабе босизе к1олеб ханжу-ц1ан, рет1изе жал цадахъ росейилан. Абулеб бук1ана щолелъуре щведал чуги кьезе бугила нижее х1алт1изабизе, киб гьеб щолеб, щвеч1о, нижерго боц1и-мал кинабго бахъун ана власталъулаз... Нижер хъизан кулак гьабиялъу ккана гьадинаб цо г1илла. Дир инсол вац Адильхан вук1ана дагьаб ч1ух1и гъорлъ бугев чи. Цо къоялъ гьесул г1иял к1анц1ун рук1ун руго цоясул рецулъе.Гьеб сабаблъун ккараб къецалъул х1асилалда, к1иго вацасулгун рагъ ккун, Адильханил бет1ер бук1ана лъукъун, нахъасан кьабураб маххул лъенги щун.\nВацц лъукъарав чи теларилан Имамирзацаги гъоркьч1алидаги ч1ун, гьел вацазул цояв лъик1го унтизавун вухана. Ахиралдаги г1иял хьихьун цере г1адамал х1алт1изарулел ругилан г1арзал ккун, гьеб ккараб жо сабаблъун нижер хъизан кулак гьабун бит1ана. Нижгун цадахъ кулак гьавун вит1ана, рокъоб г1анк1ог1анасеб жо гьеч1ев Шихтемирги, власталъуласул цоясе гьев вит1изе бокьун.Гьесул "буголъи" бахъизе рач1аразда щибха батилеб, щибго жо рокъоб жаниб бук1инч1о.Нижгог1адинн цадахъ рит1арал рук1ана жеги Кехурсал эмен Г1абас, Г1исал Якъуб, гьев вук1ана лебалав, ц1одорав чи. Гьедилан Хасавюрталъул станциялдасан поездалъул вагоналда рек1инаруна ниж. Вагоналги киналха рук1арал, боц1и баччулел г1адинал, щибго хинлъи жаниб гьеч1ел. Гьанжени додинал поездалъул вагонал ратиларо... Цо-цо станциязда анкьги бахъулаан поезд багъаруларогон. Гьеб поездалда хвана дидаса к1удияв вац Х1ажи. Лъабго къоялъ лъазе теч1огон бук1ана вагоналъуб Х1ажил жаназа, щвараб бак1алъ букъизейилан абун. Амма гьев хвей т1атана, станциялде щварабго цо полуторка машина бач1ун, халг1атал т1асан рет1арал г1адамаз босун ана Хажил жаназа, гьесда рет1араб рет1елгун, гъоркъ бук1араб цого-цо бусенгун цадахъ, гьев квешаб унтиялъ хун вугиланги абун. Гьесда рет1араб рет1елалда бук1ана балъго букъараб дагьа-макъаб г1арацги...Гьедин щвана ниж Ташкенталде, гьеб бугоан ц1акъ лъик1аб шагьар, амма гьединаб бак1алъ тезе гурелъулха ниж рит1ун ругел... Ахиралдаги ниж щвараб бак1 бук1ана сверда сверун салулаб бак1, гьенир рахъулааан нилъеца щайт1ан-гьурийилан абулел сверулел гьурал, г1анк1ог1адинаб рух1ч1аголъи босун унаан гьединаб гьороца.Сверухъ бук1инч1о щибго г1урччинлъи, гьениб ц1ц1еялъ кваназе жо гьеч1олъиялъ, буч1араб чол рак кунаан... Гьенире щун лъабабилеб, ункъабилеб къоялъ хвана дир к1удияй яц Пат1иматги, гьелъул хоб т1оцебесеб бук1ана, гьенире ниж щведал. Эбел-эменги дунги лъабалго хут1ана нижер хъизаналъул. Г1исинал чаг1и Х1ажиги, Пат1иматги Алмахъалдаса къват1ире лъугьунаго рази-ракиго рук1ана, дуниял бихьизе бугеб гъираялъ, амма гьел хвана. Къват1ивехун ине щибниги бокьун бук1инч1ев дунилан абуни, хадуб бихьанщинаб г1акъуба, ракъи, зах1малъи нахъа тун ч1аго хут1ана. Г1иц1го нахъа заманаялъ хъизан гьабун хадуб, цадахъ рук1ун, гьей ч1аго йигог1ан заманаялъ гурони дида роххел бихьич1о... Дир Эмен Имамирза лебалав чи вук1ун ц1улал шпалалгун маххул нухал гьарулезул бригадирлъун ккана, гьелъ нижее цодагьаб гьениб бигьалъи ккана. Дагьаб заманаялдасанго рач1ана гьенире лемсалилан абулел чаг1азул эшелоналги. Абулаан гьел хъубал чаг1и ругилан, гьез жидерго хварал чаг1иги кваналилан. Гьедин цо кие ккун лъач1огон йиларай бат1ияб милаталъул цо ясалъул жаназа батана т1аде ц1анги щван кваназе х1адур гьабураб киниги бахчун...Гьениве щун г1емер заман инелде унтун бусада лъуна Кехурсал эмен Г1абас. Гьес гьарулеб бук1ана Алмахъалда жидерго рукъалъул сверухъ бугеб иццалъул лъим. Имамирзаца лъик1аб гъуйги балагьун, бац1ц1адаб лъин ц1ун бач1ана Г1абасие ва, гьеб Алмахъалдаса бач1арабилан ккезе, анкьидасан гьесие кьуна. Г1абасица гьеб цо к1алги ч1ван гьекъеч1о, гъуйил лъим бугиланги абун. Цинги дир инсуца Алмахъалде бит1ана кагъат г1агарлъиялде доб иццул лъим бит1ейиланги хъван. Цо лъик1 заман ун хадуб бач1ана гьеб бит1ун. Ц1орол шишинибе т1уни, гьеб шиша бекиялъул х1исабги гьабун, лъим бук1ана х1айваналъул бакъвазабураб понц1ероялъубеги т1ун посылкаялъуб лъун. Гьелщинал къояз понц1ероялъуб беччараб бук1аниги, жидерго иццул лъел тату лъана Г1абасида, воххиялъ ц1акъго къечарав чияс г1адин гьес гьеб лъим гьекъана. Росулъа бач1араб посылкаялъуб бук1ана цо ракьул г1ерекъги, дир эбелалъги Г1абасицаги гьеб кванана пахъухъ киниги, гьедиг1анги хирияб бук1уна рик1к1аде ккаразе нилълъерго ракь. Г1емер заман инелде унтиялдаса сахлъич1огун хвана Г1абас, хадусан нахъа хун вуго гьенивго Шихтемерги, гьелги гьенир рукъун руго...\nГьедилан цо сонги бащдабги гьениб бараб мехалъ дов Якъубица абуна дир инсуда, жив гьаниса балъго нахъе ине вугин, бокьани дур хъизан васгун жинца цадахъ рачинилан. Гьедилан Якъубица ниж поездалдеги рахинарун рачана. Ахиралдаги, г1емерал бак1ал нахъа тун щведал, гьес ниж рещт1инаруна Хасавюрталде щваниланги абун. Живго, власталъ рокъове тезе гьеч1еблъи бич1ч1улев гьев поездалъ вачаралъуве нахъе цоги бак1алъе ана. Гьесул хадуб ккараб дида лъаларо, рагъ байбихьидал Трудовой армиялде вит1ун, гьенив т1аг1ана...Хасавюрталде щварал ниж кире ине лъаларогон рук1ана. Гьединги эбелалда лъалей Гъозталаялдаса цо ч1ужуг1адан ятана гьений. Рихьич1огон г1емер мех барал гьел роххун габунир цоцазда къочун гара-ч1валана. Цинги гьелъ ниж щвезаруна Алмахъалдаса Коргъолол Саг1додинил Хасавюрталда бук1араб петералде... Гьес ниж кваназеги гьарун, кодобе щу-щу туменги кьун, полуторкаялдаги рек1инарун рит1ана Алмахъалде...\nГьенире щун пайдаяб мехалдего лъана ниж рач1ин, кват1ич1о нижехъе щвезе власталъулалги. Чанго нухалъ цадахъ дунгон ячана эбел ц1ех-рехх гьабун допросазде, щай нахъе рач1аралиланги абун. Гьезда кколеб бук1ана нижгун цадахъ вач1ун эменги рохьазда вахчун ватилилан. Гьедин нижеда хадуб балъго ххал гьабизе цо чиги т1амун вук1ана гьез. Дир эбелни жанийцин т1амилей йик1ун ятила власталъулаз хьихьизе кколев гьит1инав чи дун цадахъ вук1инч1евани. Гьедин рук1аго унтана дун, хадув щвезавуна Дилималде больницаялдеги. Моц1ица вегана гьенив. Сахлъун росулъ щварав дида эбел ятич1о, гьей дун больницаялде ккедал йит1ун йигоан дое нахъего йик1аралъуе, амма дида лъалеб бук1инч1о гьей х1ал-зулмуялда гьение йит1ун йик1ин. Хадуб цо заманаялъ бач1ана инсоца диде кагъат эбел моц1ал нухда ран, якъиялъ гажарог1адин г1иц1го рукьби хут1ун щванилан дое. Хадубги гьез хъвалеб бук1ана дун вачине хадув чиги вит1илила, жидеде аск1ове гьаниве вач1айилан. Дунги реххун тун, жиндего бокьун эбел гьение ун ятилилан рак1алда къан, гьеб квешги ккун вук1ана дун. Кагътиде маг1уги т1енк1олаго хъвана дица гьезде кагъат, дун гьениве вач1инарилан. Анц1ила лъабго сонгун бащдаб бана дица эбел-эмен аск1орги гьеч1огон... Цо дагьав турк1изег1ан г1агарав чи Гъирисханица хьихьана, амма цо-цо г1агараз щибго т1алаб гьабич1о, лъутун вач1арав кулакасул вас сабаблъун власталъулазда мекъса бералда жалго рихьилелилан х1инкъун...Ц1алиги хвеларищха дир. Хадуб к1удияв чи г1ураб мехалъ гьабуна дица школалда ц1али. Кутакалда ракъи бихьана, х1айваналъ г1адин хер кванана, чинаридул т1а, ц1ек1ва, миккил ц1улакьо кваналаан (гьелъ чахьал гьорозарун холаан чанго чи ) гьагъадаг1ан квералъул хъалалда гъванигицин бух1изабун ругъун лъугьизабулеб баг1асду кванана., хуриб батараб ц1орон турун ч1апуг1адин лъвараб картошка т1аса хъал бахъун бежун кванана... Хадусан дагьав турк1араб мехалъ дирго к1удияй эбелгун цадахъ вук1ана. Рагъул заман бук1ун подростокилан абун колхозалъул хурзабахъ х1алт1ана. Подростоказеги ч1ах1иязего г1адин бащадаб къол норма бук1ана х1алт1ол т1убазабизе бихьизабураб. Гьеб т1убани лъабго хинк1 кьолаан къаде кваназе, т1обач1они цо хинк1 ялъуни бащдаб хинк1 нахъе унаан, т1ок1аб ригьие квен щолароан. Дунги рух1 бахъун х1алт1улаан, норма т1обач1огон, доб бащдаб хинк1 нахъе инебилан абун. Къаде кваназе щвараб цо хинк1ги кванан, к1игояб хинк1 рокъобе босулаан цадахъ йик1арай к1удияй эбелалъе...Хадубги ригь г1уралъуве вахиндал холостой налогилан абун 16 тумен кьезе кколаан, армиялъе 25 кг гьан, нах кьейила рач1унаан. Гьеб кинабго щвезе бак1 бук1инч1о, амма гьеб кьеч1огонги кинго рорч1улароан. Къад колхозалъул хурзабахъ х1алт1ун, къаси-къаси моц1рол канлъухъе, кутнада рекьун бажаруларел лаблъи бугел бак1ал рухъизе ине кколаан...\n1949 соналъ дир инсол г1агарал чаг1и Сайбодин, Тажудин, Будайчи хадурги ун рач1ана дир эбел-эмен дораса нахъе...\nГ1умру гьабизе г1ащикъал дир яцги вацги хвана доб заманаялда, хвана диргон зах1малъи, къварилъигун роххел к1и бикьарай лъади, хвана жиндирго хъизан-лъимал нахъаги тун дир к1удияв вас Сулайманги, гьесул бак1алъг1аги хун вук1аравани дун, гьабщинаб зах1малъи къварилъи бихьизабич1огун...Аллагьасе гьадин бокьун бугелъулха.


ЦIияб цIалул сон басриял проблемабигун\n24 августалда МахIачхъалаялда тIобитIана Дагъистаналъул мугIалимзабазул кIудияб данделъи. Республикаялъул бетIерасдасаги Москваялдаса хъулухъчагIаздасаги байбихьун гьелда гIахьаллъана лъай кьеялдехун хурхен бугел гIезегIан гIадамал.\nГьезул цояй, Баху МухIидиновалъул рагIабазда рекъон (гIелмиял цIех-рехазул рахъалъ лъай кьеялъул министерлъиялда цебе гIуцIараб институталъул хIалтIухъан), мугIалимзабазул данделъиялда аслияб куцалда бицана республикаялда Цогояб Пачалихъияб Экзамен кьеялъул хIакъалъулъ.\nБаху МухIидинова: «Цогояб Пачалихъияб Экзаменалде лъикI хIадурун ратичIел чагIиянги абун, цо-цо ккун тIаде рахъинарулел рукIана цо-цо мухъазул бутIрулги лъай кьеялъул бутIаялъул нухмалъулелги. ГIемерисел рукIана Дагъистаналъул хинаб рахъалдаса – Дербент, Сулейман – СтIал, Хив мухъаздаса… ГIодор чIезе риччалел рукIинчIо. Цойги нухалъги гьадинго тIаде рахъинаризе ккананийила, нуж хъулухъаздаса нахъе рахъизе ругила. Гьедин эхетун чIезарун рукIана гьел, гIисинлъимал гIадин. Гьениб бицана исана республикаялда 36 лъималазул ах рагьаниланги, тIадеялъулги рагьизе ругила. Гьединго хасаб бетIергьанлъиялда ругел ахалги рагьизе кумек гьабизе бугила. ГIоларел бакIазда тIаде школал ралел ругиланги бицана. Биххун бачIине къачIараб I9 школа рагIула. Гьезул бакIалдаги разе ругила цIиял школал. Лъималазул ахазда дандеккун, школазул ахIвал-хIал лъикI бугин бицана».\nМахIачхъалаялда тIобитIараб гьеб данделъиялда гIахьаллъичIел лъай кьеялъул хIалтIухъабаз ЭР-ялъе бицана жидее гIезегIан къварилъи бугин тIахьазулги, классазулги, цогидалъулги.\nМасала, Гъизилюрт мухъалъул Шушановка росдал школалъул мугIалим Шамхалова Байрамгъизица кIвар буссинабуна гьадинал рахъазде.\nБайрамгъиз Шамхалова: «ГIурал тIахьал гьечIо нижер школалда. Гьединго руго кIудиял хъизанал, щибаб лъимералъе гьел тIахьалги ретIелги босизе рес гьечIел. Жанир чIезе гIурал бакIалги гьечIо цIалдохъабазе. БатIи-батIиял группаби рагьун руго нижер школалда. Гьезда рекъон лъимал кир чIезарилелали лъаларого рукIуна. ФГОС абураб дарс кьезеги, компьютерги цогидабги малъизе кканиги, гIурал алатал гьечIо. Масала, интерактивная доска. Компьютерал ругеб классалъубе нух щоларо дие, гьардон гурони. Нижее гъоб хIалтIи бокьулеб букIиналъ, щиб гьабунги, ресал ратулаха нижеца. Масала, рокъор нижерго рукIунелъул компьютерал. Гьезда хIалтIулаха гIемерисеб мехалда.\nГьединго как базеги санагIалъи гьечIо школалда. Бата-батаралъуб гьеб балел рукIуна лъимал. Цо-цо мехалъ дихъе рачIуна. ГьечIо актовый зал абулеб жоги, физкультураялъул дарсазе шартIалги. Чанго соналъ цере цIияб школа балин рукIана нижер росулъ, гьебги бицада хутIана.\nГимназия буго нижер школалда аскIоб. Гьенир руго дагьа-макъалго шартIал. Гимназия абун цIар букIиналъги чIезарун рукIуна гьенир санагIалъи. Нижеразул абуни торгIогицин гьечIо, нижецаго босун кьун гурони».\nБабаюрт мухъалда бугеб Уцмиюрт росдал директор Назирбегов Назирбегил кIудияб божилъи буго жидеца цIияб цIалул сон цIияб школалда тIамилин абун. Чачаналдаса гочинарун рачIарал Болъихъ мухъалъул ТIандо росдал лъималазе гьениб школа бан букIана 1957 соналдаго. Цин гьенир цIалулаан анкьго, хадур – микьго соналъ. 1971 соналдаса нахъе гьелъул «гьабуна» гьоркьохъеб школа. Амма хIарщул кирпичазулги муцIидулги бараб гьеб тIубанго тIатIала ккезехъин букIун, 2010 соналда кьучI лъуна цIияб школа. Амма чанго сон букIана гьеб хадубехъерхъизабулеб.\nГьедин цIалдохъабазул эбел-эменги мугIалимзабиги рази рукIинчIо къадалги мокърукь бакIалги пластикалъ рацараб цотIалаяб минаялда жанир цIалдолел рукIиналъ. Щайин абуни, багIарараб мехалда жаниб хIухьел цIазе кIолеб гьечIо лъималазда, бералги рукIана рухIулел.\nГьанже Рамазан ГIабдулатIипов бетIерлъуде вачIиндал бан лъугIизабулеб бугин жидер школаян абураб роххел буго директор Назирбег Назирбеговасул. Амма гьелда цадахъго гьес рехсана жеги тIад хIалтIизе кколел цо-цо гIунгутIабиги.\nНазирбег Назирбегов: «Школалда лъим гьечIо. Гъоркьисал гьениве вачIун вукIана Шималияб рахъалда Дагъистаналъул бетIерас тарав вакил. Гьесги рагIи кьун букIана артезиан бахъизе. Нижерго гьаниб, росулъ, бугеб артезианги гIолеб гьечIо. Гурони кIудияб школалда (710 цIалдохъан) лъим гьечIони, жо ккелищха? ТIахьазул рахъалъги бугоха гIунгутIи. Исана тIоцебесеб классалде бачунеб буго нусго цIалдохъан. Амма щибаб соналъ нижер школалде бачIуна гIицIго 20 комплект. Жеги 80 цIалдохъанасеги къваригIинарищ гьел? ЧIахIиял классаздаги гьебго жо буго. Нагагь гьезиеги гIураб къадаралда рачIинчIони, эбел-инсуца гурони, лъицаха гьел росилел? Рагъухъабаз абулаха ярагъ гьечIони, жал киндила рагъилел? Гьединго – тIахьал гьечIони, кин гъол цIалилел? Дица абула квен кьечIого танигицин, тIахьал гьечIого тезе бегьуларин».\nШушановкаялдаги Уцмиюрталдаги гIадал масъалаби республикаялъул ва Россиялъул цогидал школаздаги ругин бицун буго 24 августалда МахIачхъалаялда тIобитIараб мугIалимзабазул данделъиялдаги.\nЛъай кьеялъул канлъи щвечIел\nШколазда гIарац бакIари тIагIунеб гьечIо\nЦIияб цIалул сон: роххиялъе багьанаби дагьал руго...


Почетные гости чемпионата ...\tДагестан ожидает почетных гостей на чемпионат мира по ...\t- 12 дек 2018\nВ Дагестане появится больше ...\tВ Дагестане планируют увеличить количество рабочих мест за ...\t- 12 дек 2018\nРождественские чтения прошли ...\t- 12 дек 2018\nСельскохозяйственная ярмарка ...\tМинистерство сельского хозяйства Республики Дагестан ...\t- 12 дек 2018\nГлава Дагестана поздравил ...\t«В этом году мы отмечаем 25-летие Конституции нашей ...\t- 12 дек 2018\nЛъабго проект бихьизабуна\n15-16 февралалда Сочиялда тIобитIана\nРоссиялъул инвестициязул форум\nГьелда гIахьаллъана ДРялъул хIукуматалъул председатель Артем Здуновги, ДРялъул хIукуматалъул тIоцевесев министрасул ишал тIуралев Рамазан ГIалиевги, ДРялъул экономикаялъулги территориалияб цебетIеялъулги министр ГIусман Хасбулатовги, ДРялъул предпринимательствоялъулги инвестициязулги агентствоялъул нухмалъулесул ишал тIуралев Башир МухIамадовги.\nФорумалда гIахьаллъана РФялъул премьер-министр Дмитрий Медведевги. Гьениб цебелъуна Дагъистаналдаса лъабго инвестициязулаб проект: «Каспийск» ТОСЭР гIуцIиялъулги, «Макьасда» курортги, «Каспий Плаза» абураб гостиницабазул комплекс баялъулги.\nГьел проектал лъун рукIана Россиялъул Кавказалъул ишазул министерствоялъул цолъизабураб стендалда. Гьезухъ балагьизе щвана Артём Здуновги. «Каспийск» ТОСЭР проект гIумруялде бахъинабиялдалъун кьучIдасанго хисизе буго шагьаралъул экономика. Гьениб букIине буго 3000 чиясе хIалтIизе бакI. Шагьаралде бачIине буго 17 млрд гъуруш инвестициязул.\nКаспиялъул рагIалда базе буго гостиницаялъулаб комлекс. Гьелда гьоркьобе уна 460 рукъалъул 16 тIала бугеб гостиницаги, ракьулъ жаниб гьабураб автостоянкаги, ательеги, тренажеразул залги, цо чанго бассейнги, ресторанги, клубги, фитнес-СПАги, конференц-залалги, футболалъулги, баскетболалъулги, кIудияб теннисалъулги спортивиял майданалги, катеразул стоянкаги.\n«Макьасда» абураб проекталда рекъон, Хунзахъ районалда базе буго курорт. Гьенир гIуцIизе руго гьалбадерие санагIатал шартIал.\nАртём Здуновас лъикIаб къимат кьуна форумалда церелъурал Дагъистаналъул фермеразги ва жалго бетIергьанал предприятиязги хIадур гьарурал кванил нигIматазеги.\nАртем Здунов гIахьаллъана батIи-батIиял данделъабазда. Гьенирго гьаруна республикаялъул цебетIеялъе кIвар бугел къотIиялги. Масала, ДРялъул предпринимательствоялъулги инвестициязулги агентствоялдаги, Татарстаналъул машинаби ралеб кластералдаги, «ИННОКАМ» абураб «Камскалъул инновациязулаб территориалиябгун производствоялъулаб кластер. Коммерциялъулаб гуреб партнерство» абураб ассоциациялдаги гьоркьоб.\nКъойил – цо миллиард гъуруш\nДагъистаналъул цIияб хIукумат гIуцIиялъул хIакъалъулъ бицана\nДРялъул бетIерасул ишал тIуралев Владимир Васильевасул нухмалъиялда гъоркь тIобитIараб данделъиялда гIахьаллъи гьабуна премьер-министр Артем Здуновасги. Гьениб бицана цIияб хIукумат гIуцIизе бугеб къагIидаялъул.\nАртем Здуновасул пикруялда, цо-цо министерстваби цолъизаризе руго. «Экономикаялдаги финансаздаги хадуб кьварараб низам букIине ккола – гьел кIиялго рахъазул жавабчилъи тIадкъазе ккола ДРялъул хIукуматалъул председателасда. Гьебмехалда гьел хъулухъазда тарал хIакимзаби берзукь рукIина. ЛъикIаб букIина, вице-премьерасулги министрасулги хъулухъ цого чияс тIубаниги – гьелъги цIикIкIинабила жавабчилъи. Республикаялъул бюджеталъул хайиралъулаб бутIа цIикIкIинабизе ккола. Дир пикруялда, вукIине ккола хIукуматалъул председателасул тIоцевесев заместитель – гьеб рахъалъ жавабчилъи тIалъула гьесда. Бюджеталъул хайиралъулаб бутIа цIикIкIани, гIемерисел социалиял масъалаби тIуразе бигьалъила», - ян бицана Артем Здуновас.\nВладимир Васильевас рехсарал пикрабазул рахъккуна. Гьес ракIалдещвезабуна, Татарстаналдаги Здуновас гьедин гьабулеб букIараблъи ва «гьабсагIаталда гьениб щибаб къоялъ бакIарула налогазул цо млрд гъурушинги» абуна гьес.\nТохтурзабазе харжал цIикIкIинаруна\nУнтаразе дарабиги хIалтIухъабазе мухьги\nзаманалда кьезе ккола\nДРялъул Халкъияб Собраниялъул председатель Хизри ШихсагIидовги, парламенталъул вице-спикер Елена Ельниковаги, сахлъицIуниялъулги социалияб политикаялъулги комитеталъул председатель Висампаша ХангIалиевги, депутатал Лейла Керимовги ва Зумруд Бучаеваги щвана МахIачхъалаялъул №6 поликлиникаялде. Гьезда цадахъ вукIана ДРялъул сахлъицIуниялъул министрасул тIоцевесев заместитель Ферзуллагь ХIабибулаевги. Гьез халгьабуна поликлиникаялъул, гара-чIварана унтаралгунги медицинаялъул хIалтIухъабигунги.\nГьабсагIаталда рехсараб поликлиникаялда вуго 57 тохтурги 73 медсестраги. Цо сменаялда гьезухъе вачIуна 300-гIанасев унтарав. ХIалтIизабулеб буго тохтурасухъе иргаялда цIар хъвалеб электронияб къагIидаги.\nЯнваралъул харжалъул аванс гурони кьечIо жеги тохтурзабазе. Ферзуллагь ХIабибулаевас абуна, 15 февралалда гьезие щвезе бугин цIикIкIинабураб харж: тохтурзабазе 40 азаргогIанасеб гъуруш ва медсестрабазеги санитаркабазеги – 20 азарго.\nПрочитано 383 раз\tПоследнее изменение Пятница, 16 февраля 2018 06:57\nДругие материалы в этой категории: Данделъаби »\n12 росдае лъим щвезе рес буго\nПочетные гости чемпионата мира посадят в Дагестане деревья декабря 12, 2018\nВ Дагестане появится больше рабочих мест декабря 12, 2018\nРождественские чтения прошли в Дагестане декабря 12, 2018\nБуйнакский район\tБунакск\tВладимир Васильев\tВладимир путин\tДагестан\tДень Конституции РФ\tМахачкала\tРоссия моя история\tгазовые сети


ЦIияб сон Дагъистаналъул тахшагьаралъе бачIана цересел соназда батIияб, хасаб. КъанагIат гурони нилъеда бихьизе щолареб гIазугун, анцIгониги градусалдаса тIаде араб квачгун ва гали бахъизе кIолареб хIалалъ рищни-къулалъ цIурал къватIалгун.\nТIабигIаталъ квач кьун букIинчIебани гордухъа бетIер баккизе кIолареб хIалалъ махIцинаан шагьар. Цебехун, кодор телефоналгун ругел гIунгутIаби рихьизарулел ресал гьечIеб мехалъ гьаб халлъичIого борчIилаан, жакъайин абуни МахIачхъалаялъул рищни-къулаз цIун буго кинабго интернет-пространство. Варламовас рихьизарурал суратал битIахъе тIогьол цIураб ах бугин абизе бегьула жакъасезда данде ккун.\nРищни-къулалъул чороклъи къватIибе чвалхулареб къватIги, суратал лъечIеб рукъги хутIун батиларин абизе бегьула. Щалха гьаб ахIвал-хIалалъулъ гIайибиял? Нилъеда лъалеб бакIалдаса шагьаралъул бетIер Муса Мусаев дагьав цевегIан республикаялъул бетIерас веццана бюджеталъул кризис буониги лъикI хIалтIулев вугин. Муса веццун анкь сверилелде цIуна шагьар рищни-къулалъ.\nСунулъха бугеб балъголъи? Щай сон вецццарав бетIерас къватIал рацIцIинчIого тарал? Нижехъе щварал баяназда рекъон араб соналъ МахIачхъалаялъул рищни-къул бацIцIад гьабулеб букIана "Капитал - инвест" абураб фиримаялъ. Гьезул къватIал рацIцIизе гIураб техника ва сурсат гьечIолъиялда бан гьезулгун мэриялъ къотIи хвезабун букIана. Гьезул бакIалда бачIана "ЭКО-М" абураб цойги фирма. Гьеб фирмаялъе лъагIалил байбихьудаса нахъе кьун буго мэриялъ рищни-къулалдаса шагьар бацIцIаралъухъ I64 милионгун 700 азарго гъурущ гIарцул. Гьеб гIемерищ дагьищали абизе дида кIоларо, цояз гIемерин абула, цогидаз дагьин абула, хIакъикъат чIезабизе бегьалъуларо. Нилъеда лъалеб жо буго гIураб гIарац кьун батаниги батичIониги гьеб фирмаялъул хIалтIи гIей гьечIеб букIин.\nГьез жидецаго гIайиб реххулеб рагIула шагьаралъул администрациялде гьез лъабго моцIалъ кьезе кколеб 45 миллион гIарцул кьун гьечIин. Гьелъул хIасилалда тунги рагIула къватIал ракIаричIого. Мэриялъул гIарац рагIуларо кьезе, республикаялъул бетIерас абухъе "хIалтIулел руго дефициталъул бюджеталда". ХIасил калам, лъугьун буго классическияб ахIвал-хIал - "тIад ругезда кIолеб гьечIо (гIарац кьезе), гъоркь ругезе бокьун гьечIо (чIорого хIалтIизе). Сунцаха шагьар гьаб ахIвал-хIалалде бачараб?\nХалкъалъ вищичIого тIасан тIамурав мэрги, тIасан амруял кьун гьабулеб нухмалъиги, жамгIияталда цебе жаваб гьечIеб тIалъиги, рагьарал аукционазда конкуренциялъул кьучIалда гьарулел торгалги гьечIолъиялъ тахшагьар хутIана налъиязул ва рищни-къулалъул гъоркьлъаликь.\nБокьараб цойги хъулухъалда бегьила чи тIамизеги, халкъалъул пикру гIадахъ босичIого тезеги, амма шагьаралъул бетIер вукIине ккола гIицIго вищулев ва жамгIияталъул божилъиялъ тIалъиялде вачарав чи. Гьеб къагIида гьечIебгIан мехалъ киданиги букIунаро шагьаралда я комуналиял, я рищни-къулалъул, я канлъигун хинлъиялъул суалазулъ гIадлу.\nГьеб нилъеда бихьулеб буго цебе тIураб дунялалъул рищиязул ва нухмалъиялъул хIасилазулъ. Жакъа Россиялда киналго проблемаби руго коррупциялъул вертикалалъ тIасан гъоркье жидерго интересал ругIиялъ рижарал. 200 милионалде МахIачхъалаялъул къватIал рацIцIун гурел шампуналъ чурилин жидецаян абулел фирмабиги камиларо. Пайда щиб, гьеле гьеб чехьатIаде регун тендерал кваназе рокьараб халкъалъ махIцинабуна тахшагьар.\nЖакъа гьеб чороклъи чуризе тIубанго Дагъистан тIаде бахъаниги, сапнаца къватIал чураниги нилъерго рахъалъ дунялалъул бижараб пикру хисизабизе чамалиго анцI-анцI сон къварегIуна. Нилъ машгьурал рукIана кьвагьа-гIанхъиязда, жаназабазда ва тIолел бияздалъун, пайда щиб, гьеб хисун туристалгун этнокультура, тарих ва этнография бачIине кколеб бакIалда рищни - къул ва чороклъи бачIана.\nНухмалъиялдаса ва тIалъи бищиялдаса халкъ махIрум гьабиялъул хIасил буго гьеб. Киданиги тахшагьаралда гIадлу лъугьунаро ва рищни-къул тIагIунаро рацIцIадал рищиялги, халкъалъ бищараб тIалъиги бачIинчIого. Хабар лъикIаб рагIайги.\nРищияз гурони рищни-къул бакIаризе рес гьечIо...\nМуниципалиял бутIрул рищизе руго хасал комиссияз\nАдвокат Расул Къадиевасул аргументал "рихьун" гьечIо диваналда


МахIачхъалаялъул мэр вищизе вуго депутатаз\nМахIачхъалаялъул депутатаз хисизабуна тахшагьаралъул мэр вищулеб къагIида. Гьанжеялдаса нахъе гьев вищизе рагIула депутатаз. ГьанжелъагIан гьев вищулев вукIана рищарухъабазул гьаркьаздалъун. Тахшагьаралъул бетIер халкъалъ вищулев вукIараблъи чангиязда лъалебцин букIинчIин, рикIкIунеб буго цо-цо гражданиял хIаракатчагIаз.\nЗаманаялъ мэрасул ишал тIуразе тIадкъарав МухIамад Сулеймановас абуна гьеб хIукмуялъул рахъккунин республикаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас. Гьедин гьабизе кканин республикаялда бугеб жамгIиябгун политикияб ахIвал-хIалги хIисабалде босун.\nГьаниб ракIалде щвезабизе бегьула дагьалъ цебе РФялъул президент Владимир Путиница гьабураб лъазаби – Шималияб Кавказ гIадал хIалуцин цIикIкIарал республикабазда бакIалъул нухмалъулел халкъалъ рищун гурел, тIасахун тIамулеб къагIида билълъанхъизабизе кколилан. Щайин абуни гьел рищияздаса пайда босизе бегьулин тахбакI къваригIарал къуватаз.\nШагьаралъул мэр вищулеб къанун хисизабуниги щибин жеги гьел рищиял кида рукIунелали лъалареб мехалдаян абулеб буго ЭР-лъе журналист МухIамад ГIабдурашидовас. Цин абулеб букIанила рищиял 2015 соналъул 15 сентябралда рукIунин, гьанже абулеб бугила исана 15 сентябралда рукIине бегьулилан. ПалхIасил, жеги мухIканаб жо гьечIила гьеб рахъалъ.\nМухIамад ГIабдурашидов: «Гьединлъидал, гьабсагIаталда чIванкъотIун лъалеб жо буго шагьаралъул депутатазе гIоло тIубараб рагъ байбихьизе рес букIин, батIи-батIиял къуватаз гьезде тIадецуй гьабизе букIин, кинав депутат лъилали гьезда хадуб халкквезе букIин».\nГьаниб тIаде жубазе бегьула МахIачхъалаялъул киналго депутатал цевесев мэр СагIид Амировасул рахъккурал рукIанилан. Амма гьанже заманаялъ мэрасул хъулухъ тIубазабулев Сулеймановас абураб гьабулин гъозин абулеб буго республикаялда. Гьединго цIикIкIанисел депутатал рукIанила Халкъияб Мажлисалдаги. Гьанже гьезулги пикру хисанила.\nРищиязда тIасан жиндирго пикру загьир гьабулеб буго коммунистазул вакил АдухIов ГIабурахIманица.\nАдухIов ГIабдурахIман: «Мэралги, президенталги – киналго рищизе ккола халкъалъ. ГIенеккизеги ккола халкъалъухъ. (Цебеккунго лъалеб хIасил хъвачIого доба)».\nКоммунистазул вакил хIисабалда, АдухIов ГIабдурахIман гIахьаллъула киналго рищиязда. Гьедин лъала гьесда МахIачхъалаялъул мэрасул рищиял халкъиял рукIараблъи. ЭР-ялъ гьикъа-бакъи гьабурав чанго чиясда гьеб лъалеб гьечIоан.\nАдухIов ГIабдурахIман: «Лъиданиги лъалареб жо гурелъулха гьеб – кин гьел тIоритIулел рукIаралани. Амма рищиял халкъалъ гьарулелин цIар букIанаха. Дов цеве вукIарав чи (Амиров) аслияв кандидат вукIун, гьесда данде чиги гьечIого, тIаса-масаго унаан гъол рищиял. Рищулел абун ххвелал гьарулаан. ХIакъикъаталад абуни рищиязде унаан халкъалъул щуго процент».\nГьанже рахъун МахIачхъалаялъул мэр вищиялъул къанун хисизабиялъе гIиллалъун ккана цеве вукIарав мэр СагIид Амиров туснахъалда вукIин.\nГьабсагIаталда МахIачхъалаялда бугеб ахIвал-хIалалъухъ балагьун, рищиял кида рукIине ругониги, мэрлъун Сулейманов вукIунеб гIадаб хасият буго.


СОЦИАЛИЯЛ ГЬИНАЗДА.. ХАРБАЗДА СВЕРУХЪ. - 22 Января 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2017 » Январь » 22 » СОЦИАЛИЯЛ ГЬИНАЗДА.. ХАРБАЗДА СВЕРУХЪ.\nСОЦИАЛИЯЛ ГЬИНАЗДА.. ХАРБАЗДА СВЕРУХЪ.\nЦIакъго Шималияб Кавказалъул ургъел бугев чилъун гIадамал руге-ругелъуб живго вихьизавиялдалъун машгьурлъарав журналист М. Шевченкоца жиндирго социалияб гьиналда лъеялдалъун гьал къоязда тIибитIун араб Дагъистаналъул БетIер Р.ХI. ГIабдулатIиповги хъулухъалдаса нахъе витIун, гьесул бакIалде РФ-ялъул Миллияб Гвардиялъул аскаразул бетIераб штабалъул начальник, полициялъул генерал-полковник С.М. Ченчик вачIине вугилан хабар, батIа-батIайиса къабул гьабуна гIадамаз: цоял миллияб цолъи-гъункиялъул аслуго кIочон тун рекерана рохун хабар тIибитIизабизе, цоял ургъалилъе ккана гьадигIанго квешищха Дагъистаналда иш бугебан, лъабабилез «Баккизе бакъ гурин, базе цIад гурин» санго гьабичIого тана. Лъиениги балъголъи гуро, жиндирго болжал лъугIидал республикаялъул вукIа, районалъул вукIа нухмалъулев унеблъи, ялъуни кIиабилеб, лъабабилеб болжалалъ добго ишалда хутIулевлъи, цояв индал цойгидав г1урусав Ченчик вук1а, Дагъистаналъул миллатазул цонигияв вук1а вач1унеблъи. Амма болжал лъугIилалдего раккулел харбаз жамгIияталда лъугьинабула бичIчIулареб рахIатхвей. Гъоркьехун кьолел руго тIадехун бицаралда тIасан «Фейсбук» социалияб гьиналда цо-цо гьалмагъзабаз лъурал пикраби.\nСайфудин Нажмудинов. Рагъулаб хъулухъалъул чи бетIерлъун тIамулев ватани, гьеб расги лъикIаб хIужа гуро, беге цо-цониги тарих.\nМухIамад БисавгIалиев. Гьедин ккани "Черновикалъ" гIачияз кьураб рахьдал къадаралъул ва поэзиялъул хъвазе ккезе буго)))\nСадрудин Шидибский. ГIабдулатIипов хвезегIан главалъун вукIине рекъарав инсан вуго, кигIан цо-цо яхI гьечIел магIарулаз каканиги. Гьев нахъе индал гьабизе буго гьесул къимат, ва бичIчIизе буго, бачидаги оцалдаги хъулухъалъул батIалъи. Аб щай ав ине кколев ва ине вугилан абун гуреб, батIиялъул бицун, интернеталда лъезе бегьулареб? Жакъаги даргияз Амировасул адаб-хIурмат гьабулеб буго, хIакъикъаталда диванги къотIун чIвадарухъанилан жанив лъуниги. Вай дир магIарулал, махIниги уммумузул гIамал щолебани нужее, яхIгун цадахъ, мацIалда рехсезе гуро! Гьелда рекъон цоцазул адаб цIунизеги. Дида цохIониги гIилла лъаларо ГIабдулатIипов нахъе ине ккараб ва гьесде бахараб яхIалъулги, уммумузул махIалъулги бихьинав хIакимчи магIарулазда гьоркьов жакъа гьечIо. Гьабзазе ракьа гIадин, жалго берцин рихьизе гъурщал кьей, гьеб жо я гIакълу кколаро, я яхI кколаро. Азарго нилъерги бикъун, нусго рихьдае мажгитазде букIа, мадрасазде букIа бикьи камиллъи гуро!!! Аллагьас цIунаги гьев Дагъистаналъе. Гьев дида телевизоралдасан гурони вихьарав чиги гуро, амма бугеб жо, бугилан абизе ккола!!! Ассалам гIалайкум!\nМухIамад ДибирмухIамадов. Амма, жеги гIемер бачIинин ккола, дов ГIабдулатIипов вукIараб мехалдаго мадар букIанин абулеб заманги. ЛъикIаб хъван батаги.\nХIамзат ДарбишхIажиев. Киналго хIакимзабазе щуйилаб къимат (отлично) АРГ-ясе кидаго кIийил къимат лъей битIараб гьечIо.\nГIалиасхIаб ГIумаханов. Аварас аварав къахlан ккве, амма хисанани -нилъеда гьеб хисизе гьабизе бажариларо.\nСалихI СалихIов. Унев виччанте, вачIунесе квал-квал гьабуге... Малаикзабазул бакI гьеб гурин...\nМухIамад НурмухIамадов. МухIамадгIалил ва ГIамировасул заманалда моцIу хахун ругьунал, гьанже моцIуги кIалдиса бахъун цIакъ къварид руго. "Эхо Москвы" радиоялъул МахIачхъалаялда бугеб филиалин хIалтIулеб радиостанциялдасан щибаб къойил рукIуна ГIабдулатIипов какун передачаби. I6 аб январалдаги саг1атгун хадуб заманаялъ какана ГIабдулатIиповасул программаби-проектал. Гьенив Рамазан какун далилал рицун цIакъ кеп гIоркьалда релъа-рохун рукIана Далаян лъаларо Далян лъаларо Дагъфилиалдаса цоявги ва гьеб радиостанцилъул хIалтIухъанги (ведущий).\nГIабдулла ГIабдуллаев. Ченчикица ч1ич1идизаридал лъала Г1абдулат1ипов ...\nЦо-цо тайпаби ругоха чlичlидизе гьаричloни гlакълуялда рачlунарел.\nЗаира ГIисаева. Мекъалде килищ битIун, кумек гьабе хIалт1изе, кинабго гIайиб речIун цохIо бетIер чIвачIого. Щивав инсан валагье жиндир рукъалъул рагьдухъ, гьеб лъухьизе жул босун, бетIер гурин вачIунев!)\nМухаммад Азаев. ВачIунев вугесдаса квешав гурони вукIинаро.


Гьал къоязда къуваталъул идарабаз лъазабуна Дербенталда «Сулейманджи» фондалъул мадрасалда чIухь балаго гьениб « Исламияб пачалихъ» ва «Имарат Кавказа» абурал экстремистиял гIуцIабазул кьерулъе гIадамал ахIулел дискал ратанилан. Гьеб «Сулейманджи» кколеб буго турказул радикалияб гIуцIи, гьединлъидал гьеб цIалул идараялдаги турказул мадрсайилан абулеб буго гIадамаз. Гьеб букIун буго СагIид Нурсида нахърилълъаразул мадраса. Гьел дискал ратунин мадрасаялдайилан абун гьелъул бетIер СагIадула СагIидов ккун вугин лъазабулеб букIана низам цIунулез. Гьел хасал тадбирал тIоритIиялда гъорлъе Дагъистаналъул къуваталъул идарабазул хIалтIухъаби къан гьечIо, гьеб кинабго Шималияб Кавказалъул Федералияб икълималъул цIех-рехалъул идараялъул хIалтIухъабаз гьабун буго.\nОфициалиял гурел баяназда рекъон гьеб мадрасалда цIалулел ва хIалтIулел вукIарав анцIгогIанчиги ккун вугин хасал хъулухъазул хIалтIухъабазилан абулеб букIана, амма гьел баяналги мекъи ругин, гьев мадрасалъул бетIерги ккуравго къоялъ къватIиве виччанилан бицана «Эркенлъи» радиоялъе Дербенталдаса заманалъ гьеб, цебехун бицен гьабураб, мадрасаялде хьвадулев вукIарав Нурсида нахъвилълъаразул цояв Паша Гереевас. Гьес бицана гьеб мадраса хIалтIизе лицензия гьечIолъиялда бан чанго моцIица хIалтIилебго букIинчIилан, гьенир киданиги экстремистияб рахъалде ине кколин абураб хабарги букIунароанилан.\nГереев Паша: «Цойгидал диниял цIалул идарабазде дандеккун динияб рахъалда цадахъ цоги батIиял гIелмабаздеги кIвар кьолаан гьеб мадрасалда. Гьел киданиги школазде данде рукIичIо. Мадрасайилан абилеб гIадаб бакIги гьечIо гьеб гIадатияб цотIалаяб мина буго.Бащадаб лъагIалидасаги цIикIкIун гьеб хIалтIилебги букIинчIо. Гьенив щивнииги вукIинчIолъиялъе дица гурониги, гьеб мадрасалда мадугьалихъ ругел гIадамазги нугIлъи гьабула. Лъидасаго лъикI гьезда бихьулеблъидал щиб гьениб букIарабали. Щибниги бахча-хьван гьабулеб жо букIинчIо гьениб. Гьелъул нухмалъулев СагIадулаги гьеб чIухь балеб къоялъ Дербенталдацин вукIинчIо, гьев МахIачхъалаялде гьеб мадраса хIалтIизе биччазе букIине лизензиялда хадув векерахъдилев вукIана.\nДербенталде щвараб мехалда гьев полициялде вачун ун вуго, гIемер заманго балелде полициялъул нухмалъулесги, шагьаралъул прокурорасги дудехун жидер щибниги дагIба гьечIинги абун виччан тун вуго гьев. Гьениб мадрасалда щибниги радикалияб, экстремистияб жо гьечIеблъи лъала низам цIунулездаги. Амма гьанже Россиялъулги Туркиялъулги гьоркьолъаби хведал, улкаялъул нухмалъиялда берцин рихьизе, турказул мадраса къанин жидецайин абун, «бухIилаго» ругел баянал кьолел рукIун ратила гьел».\nГьанже Россиялда кинабго туркиялда хурханщинаб жо какулеб бугелъул цо-цоязда ракIалде щвана МахIачхъалаялда букIараб Дагъистаналъулги-Турказулги колледж. Чанго соналъ цебе батIи-батIиял багьналги ратун къана гьеб колледж. Гьенир экстремистал хIадурулел рукIанилан абун букIан цо гIилла, амма гьел кьучI гьечIел гIайибалги гIунтIизарун гьеб колледж къай ахIмакъаб иш гьабунилан рикIкIунеб буго гьеб лъугIарай гIелмабазул кандидат БахIандова Индираца. «Экренлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда гьелъ бицана доб заманалда республикаялда рукIарал гьединал школаздаса-колледжаздаса бетIералъ тIокIаб бакI букIанила гьеб, гьениб гIадин мацIал лъазаризе ресал Дагъистаналда кибниги букIинчIилан.\nБахIандова Индира: «Дарсазда киданиги Исламалъул бицунароан нижее, щибниги диналда хурхараб малъа-хъвайги букIунароан. Нижер мугIалимзаби диниял чагIи рукIана, турказдасаги нилъер гьаниса мугIалимзаби рукIана диналда тIадчIарал, амма гьез киданиги жидерго динияб бербалагьиялъул биценцин гьабулароан. Ниж васалги ясалги цадахъ цIалулаан, хасаб партал букIана нижер цIалуде унелъул ретIунеб, амма гьебги диналде дандекколеб букIинчIо. Кутакалдан ясазул адаб гьабизе, берцинго хьвада-чIвадизе куцалаан гьенир нижер васал.\nГьитIинал джентельменал ругин алилан рукIунаан цойгидал махсаро-хочI гьабулел. Кутакалда лъикIаб лъайги кьолаан гьениб. Гьениб щвараб лъай, хасго мацIал лъазариялъул рахъ тIадегIанаб даражаялда букIараблъи бихьана дида дун Америкаялдеги, Англиялдеги цIализе араб мехалда, хадубккун университеталда гьел къватIисел мацIал лъазарулеб факультеталда цIалулеб мехалдаги нижер мугIалимзабаз бачIинахъего цIехана дида мун кинаб школалдайила цIалулей йикIарай, кинанила гьедин лъикI дуда ингилис, турк, гIараб мацIал лъалелилан. Цоцалъ кутакалдан гьуинлъи бугеб, цоцазул адаб бугеб колледж букIана нижер, ниж гьедин куцалаан.\nДир эмен хвараб соналъ дица гьеб колледж лъугIизабун щуго сон сон ун букIана. Гьелщинал санал аниги киналго дир цадахъ цIалулел рукIаралги мугIалимзабиги рачIун рукIана дида зигара базе. Гьел туркал мугIалимзабазул гIадат букIана зама-заманалдаса цIалдохъабазухъе гьоболлъухъе рачIунел. Нижелъуре рачIараб мехалдаги киданиги динияб суал борхулароан гьез. Киданиги туркиялъул рахъалъ пропагандаги гьабулароан».\nГьединго Индираца бицана жидер колледжалда цIалулел рукIарал васазул кIигояв экстремистияб нухде лъугьун ругин рагIун букIанила жидеда, гьебги «гIочIода чIван» тIаделъанила къуваталъул идараби гьеб колледжалде . Чанги школаздаса анила гьеб мекъаб нухде лъимал, жидер кIигояв ун ватани цойгидал школаздаса анцI-анцI анила, амма гьел школал къаялъул бицен гьабулеб рагIичIила жиндидайилан.\nМажгитал гIемерлъулел руго, лъималазул ахал гIолел гьечIо...\nМадраса мактабалде буссинабулеб буго


Добго къоялъ, 28 маялда, тIобитIизехъин буго УЕФАялъул чемпионазул Лигаялъул финалияб матч. Гьелъухъ миллион-миллион чияс телевидениялдалъун хал-щал гьабизе буго. Амма Абхазиялъул тахшагьаралда букIине буго жиндирго турнир.\nСомалиленд, Сампи, Райетия ва Чагос чIинкIиллъиялъул командаби рачIун руго гьенир. Гьал рехсарал спортивиял къукъаби ккола Цолъарал Миллатазул ГIуцIиялъ къабул гьаричIел улкабазул спертсменаздаса гIуцIарал. Гьеб турниралъе квербакъи гьабулеб буго Conifa абулеб футболалъул ассоциациялъ.\nГьелде гъорлъе унел руго къабул гьаричIел улкаби, ва дагIбадул территорияби. Масала Магърибалъул Армения, Шималияб Кипр, Пенджаб ва цогидал. Гьелдалъун гьел улкабазул церехъабазе бокьилаан дунялалде жидерго кIодолъи ва кIвар бихьизабизе.\nСухумиялда бараб цIияб стадионалда рохалилаб тадбир рагьана Абхазиялъул премьер-министр Артур Миквабияца. «Гьеб буго кIиабилеб халкъаздагьоркьосеб спортивияб къец. ТIоцебесеб букIана - домино хIаялъул», - ян абуна гьес.\nГьеб турнир букIана 2011 соналъул октябрь моцIалда. ГIуцIарухъабаз лъикIалан кIодо гьабун букIана доб турнир. Гьанже абхазазул хьул буго Conifa ассоцияциялъ рехсараб футболалъул турнир жеги рохалилаб къагIидаялда тIобитIиялда.\nГъоркьисала букIараб Conifaялъул турниралда бергьана Шималияб Италиялда ругел сепаратистазул команда. Ассоцияциялъул бетIер, Швециялда бугеб саамал абулеб миллияб къукъаялъул вакил Андерс Блиндица абулеб буго гьеб бугин ракълилаб проект.\nАмма жибго Сухумиялда тIад балагьани, рекъел абулеб рагIи захIматго буго билълъанхъизабизе рагъда биххараб шагьаралда бан. 25 соналда жаниб гьенир халат халат рахъулаан рагъулал ишал. Гьенир гьанжеги хутIулел руго Россиялъул аскариял. Абхазия жибго жиндаго чIараб улкалъун кIиго-лъабго гьитIинаб пачалихъалъ ва Россиялъ гурони, тIокIал улкаби къабул гьабичIо.\nЦIияб стадион бан буго советияб заманалда букIараб «Динамо» стадионалда. ЛъабазаргогIан бакI буго гьениб. Миквабияца абуна, гьеб стадион баялъе лъабго бащадгун миллион доллар хвезабун буго.\nТурнир байбихьизегIан стадионалда чанго къоялъ анцI-анцI кьурдухъанас репетиция гьабулеб букIана. Гьез рохалилаб церемониялда хвалчабигун кодор рассандизе руго. Гьезул цояв – Ражден Гергаваца абулеб буго, жив цIакъ чIухIарав вугин жиндирго ватIаналъе гьадинаб хъулухъ гьабизе жиндие рес щун букIиналдаса.\nСпортивияв комментатор Алтгур Гунгбаца абулеб буго – аслияб масъалалъун кколин чемпионат кIудияб чIухIигун тIобитIизе. Жидее бокьун бугин унго-унгояб байрам.\nГунгбал анищ – Абхазия – ФИФАялде гъорлъе лъугьин. Жиндир ватIаналъул лъидаго бачIеблъи чIахIияб Россиялъ къабул гьабунин, гьединлъидал, хьул лъезе бегьулин ахир-къад гьадин букIиналда.\nАбхазиялъул буго жиндирго байрахъ, жиндирго герб, нимн, экономика, мацI, маданият ва тарих, - ян абуна Гунгбаца ва мисалалъе бачана 111 улкаялъ къабул гьабураб Косово.\nГьеб улка 2008 соналда лъугьана ФИФА-ялде. Абхазиялъул футболалъул командаялъул тренер Джума Кварацхелияца абулеб буго, жидерго лъималаздаги гьеб бихьилин.\nАбхазиялъул Футболалъул Федерациялъ гIарз битIанин гьеб кIиябго гIуцIиялде, аммаила, гьеб гьари нахъ чIван бугин, щай гурелъул ФИФАялъги, УЕФАялъги Абхазия рикIкIула Гуржистаналъул Футболалъул ассоциациялъул бутIалъун.


10-15%-алъ кванил нигIматазул багьаби хиралъизе руго цIияб соналдасаилан, лъазабулеб буго экспертаз. Гьез абухъе, экономикалъул цониги бутIа хутIизе гьечIо багьаби цикIкIинаричIеблъун.\nКванил нигIматазул багьа батIаго цIикIкIун гьечIин Дагъистаналдаилан, рикIкIунеб буго регионалияб индустриялъул, инвестициябазул ва дармил министерлъиялъ ай Минпромторгинвесталъ. Гьеб идараялъ жиб-жиб къоялда кванил нигIматазул багьабазул мониторинг гьабулаан.\n«Багьаби хиралъун руго, амма цодагьго. Дагъистаналъул жиб-жиб мухъалъул базаразда кинаб ахIвал-хIал бугебали нижеда лъала ва гьелдалъун абизе кIола багьаби цIакъ тIадерахараллъун кколарин», - ян хъван буго Минпромторгинвесталъул пресс-релизалда.\nГьединго пресс-релизалда хъван буго министерлъиялда даран-чагIигун хасаб данделъи тIобитIанин ва киналго разилъанин багьаби кIванагIан тIаде рахизаричIого чIезе.\nАмма гIадатиял гIадамазул гIарзаби руго багьаби хиралъулел ругин. Мисалалъе, «Кавказский узел» информалаталъ гьикъа-бакъи гьабун буго Шималияб Кавказалъул регионазда. Гьелда рекъон, гIадамаз абулеб буго багьаби хиралъанин 20-25%-илан. Дагъистаналдаса гIадамаз, мисалалъе, бицун буго хиралъун ругин рахьдал нигIматал, ханал, рис, ханжу ва гь.ц.\nМахIачхъалаялдаса Мадина ГIисаевалъ абуна «Эркенлъиялъе» хиралъичIел нигIматал хутIичIилан.\nМадина ХIасанова: «Киналго нигIматазул багьаби хиралъана. Нижеца кидаго 24 гъурущги кьун босулеб букIана чадил буханка, гьанже тIаде цо гъурущ кьезе кколеб буго. ЦIакъ тIаде бачIана чакаралъул багьа».\n«Кавказский узел» информалаталъ гьабураб гьикъа-бакъиялъул хIасилал хIакъал рукIин бихьизабулеб буго статистикадул хасаб хъулухъалъги. Идараялъул лъазабиязда рекъон, мисалалъе, ноябралъул ахиралда рукIарал кванил нигIматазул багьаби декабралъул 15-лелда хиралъун руго 2-3 гъурщидалъун. Октябралъул багьабазда дандеккун – 5-6 гъурщидалъун.\nДагь-дагьккун тIаде рачIунел руго бензиналъул багьабиги. Гьелдалъун абизе бегьула, кванил нигIматазул багьаби жеги цIикIкIилин. ТIадежоялъе, статистикаялъул хъулухъалъул хIасилазда рекъон, гIемертIалаял минабазда ругел рукъзабазул багьабиги 25-30% хиралъун руго.\nЖиб-жиб къоялда багьаби дагь-дагьккун хиралъулел ругин абуна «Эркенлъиялъе» экономист Андрей Меламедовас.\nАндрей Меламедов: «Кризис байбихьаралдаса хадуб багьаби 20-30% тIаде рахана. БачIунеб соналъул байбихьудаги 10-15% хиралъизе руго багьаби. Кинабго бараб буго долларалда. Щиб абуниги, долларалъул багьа хиралъанагIан кванил нигIматазул багьабиги тIаде рачIинаан. НигIматазул багьаби гурелги хиралъизе руго. Автомобилазул багьа, ратIлил багьа, дарабазул багьа ва гь.ц.\nИмпорталъул секторалъ ккураб экономика буго Россиялда. Хас гьабун Дагъистаналъул бицани, гьанибги гьединабго хIал буго. Пихъ-овощазул рахъалъан республикаялда жибго кваназабизеги Россиялъул цогидал регионал кваназирезеги кIолин абулеб букIана риидал Дагъистаналъул хIакимаз. Раккеха базаралда, цIехей, батизе бугищали гьаниб гIезабураб помидор. Риидалцин гьанире пихъ-овощал цогидал регионаздаса щолел рукIана. Дагъистаналда рижулел пихъ-овощал республикаялъе гIола сезон бугеб мехалда, цогидаб заманалда республикаялда къватIиса бачIуна кинабго.\nМинпромторгинвесталъул хIасилазда божизе дида кIоларо, гьел хIасилал гьез киса росунелги бичIчIулеб гьечIо. Статистикаялъул хъулухъалъул баянални хIакъаллъун рихьула. Дицаги халгьабулеб букIана багьабазул ва жиб-жиб къоялда дагь-дагьккун багьаби тIаде рачIунел руго».\nЭкспертасул рагIабазда рекъон, гIагараб заманалда республикаялда цIакъго хиралъизе буго гьаналъул багьаги. Гьес гьединго абуна, Дагъистаналъе рес щвезе бугин экономикадул хIал цодагьго лъикIлъизабизе.\nАндрей Меламедов: «Гьаналъул багьа цIикIкIина Дагъистаналда. ГIи-боцIидул рахъалъан республика тIоцебесеб бакIалда буго Россиялда ва гьаналаб экспорт гьабулеб регионлъунги ккола. Амма гьаналъул багьа бараб буго гIи-боцIие босулеб кормалдаги, хералдаги ва гь.ц.\nГIагараб заманалда Дагъистаналъеги, Россиялъул югалъул рахъалда ругел регионазеги федералияб бюджеталдаса гIемер гIарац биччазе буго. Импорталъулал нигIматал хисиялъул программа тIубаялъе гIоло биччалеб буго гьеб гIарацги. Федералияб централда ракIалда буго гьеб гIарцудалъан регионаз росдал магIишат цебетIезабилин. Гьелдалъун Дагъистаналъул рес буго росдал-магIишаталъул нигIматазул рынокалда жиндиего бакI кквезе».\nЭкономист Меламедовасул пикруялда рекъон, республикалъул хIукуматалъе кIвезе гьечIо багьаби хиралъиялдаса цIунизе. Монополияб къотIи-къайги багьаби цIикIкIинариялъулъ батизе гьечIо, щайгурелъул кванил нигIматазул рынокалда Дагъистаналда монополисталилан абизе бегьулел фирмаби гьечIо.\nМеламедовас абухъе, республикаялъул нухмалъиялъ кIвар кьезе ккола росдал магIишат цебетIезабиялъе. Гьес рикIкIунеб буго, гьеб сфераялда ришватчилъиялъул кIудияб процент буго ва федералияб бюджеталдаса рачIине ругел цIиял дотацияз батIаго жо хисизе гьечIо коррупциялда дандечIараб хIалтIи гьабичIони. Амма Дагъистаналъул хIукуматалъ гьединал хIалтIаби цереги гьарулел рукIанин ва гьез кьураб пайда жеги бихьичIин, тIаде жубана ахиралда экспертас.\nКванил нугIматазул багьаби тIаде унел руго


Дагъистаналъул халкъияв учитель, Россиялъул мустахIикъав учитель Бартихан ГIумаров 19 соналъ хIалтIулев вуго Буйнакскиялъул профессионалиябгун педагогияб колледжалда директорлъун. Миллиял мацIазде бугеб бербалагьиялъул хIакъалъулъ бицана гьес нижее.\n- Кинал хиса-басиял гьарун ругел колледжалда ахираб заманалда?\n- Педагогияб училище рагьун букIана мугIрузул районазе учительзаби хIадуриялъул мурадалда. Гьанир хIадурулаан байбихьул школалъе педагогал. Улкаялда чIахIиял хиса-басиял ккун хадуб гьанир хIадурулел руго батIи-батIиял махщелчагIи. Гьаб заманалда пайда бугеблъун рикIкIуна школалда цебесеб лъай кьей, щайгурелъул школалда цебесеб лъай щвечIеб лъимер школалде босизецин бегьуларо. Лъималазул ахикь гьабизе ккола гIаммаб лъай кьеялъул тIоцебесеб хIадурлъи, ай советияб заманалда подклассалда малъулеб букIараб жо, дагьабго къагIидаги хисизабун, гьанже малъула лъималазул ахалда.\nГьедин гьабиялъе ккана гьадинаб гIиллаги. Байбихьул школалда лъай (математикаялъул, тIабигIат лъаялъул ва гь.ц. дарсал) кьезе ккола рахьдал мацIалда – гьеб къагIида хIакъикъаталда хисизабун гьечIо жакъаги. Амма школаз, гьеб къагIидаги хIисабалде босичIого, дарсал кьезе байбихьана гIурус мацIалда, гьелъие букIине кколеб хIадурлъи гьечIониги. Гьедин дарсал кьезе байбихьараб заманалда лъималазул ахикье Дагъистаналда хьвадулаан тIоцебесеб классалде рачIунел лъималазул гIицIго 28 процент. Рокъобги къватIибги бицунеб рахьдал, мацIги букIаго, школалде рачIарал мугIрузул росабазул лъималазе цIакъ захIмалъулаан дарсида бицараб жо бичIчIизе. Гьебмехалда муниципалитетал хIажаталлъун ккана лъималазул ахал рагьизе ва къваригIана гьенир хIалтIизе бажари бугел махщелчагIиги.\nГьедин нижер колледжалда байбихьана тарбиячагIи хIадуризе. Гъоркьиса цIализе восана 65 студент, исана – 50.\nКолледжалда хIадурула байбихьул классазул учительзаби гурелги, коррекционнияб школалъе хIажатал, физкультураялъул педагогалги. ХIадурулел руго информатикаялъул, графикиял дизайнерал.\n- ЦIиял профилал рагьараб мехалда букIине ккола гьелъие хIажатаб материалиябгун педагогияб сурсатги. Кин батараб гьелъие рес?\nПрофессионалиябгун педагогияб колледж абураб цIар букIун гIоларелъул, рагьизе ккана цIиял махщелалги. Амма букIинчIо гьелъие кинабгIаги хIадурлъи, материалияб кьучI. Гьеб гьабизе ккана нижерго, ай колледжалъул, бюджетиял гурел сурсатазухъ. 19 соналъ вуго дун директорлъун хIалтIулев. КIочонго тана минабазул капиталияб ремонт гьабураб заманги. Цониги идараялъ, чияс кумек гьабуларо. Министерствоялъги харжал кьезе гIурабцин кьоларо гIарац. Масала, бищунго студентазе хIажатаб жо буго практика – гьебги тIубала бюджетияб гуреб сурсаталдаса пайдаги босун.\n- Кинаб хIал бугеб педколледжалда рахьдал мацIалъул дарсал кьеялъул рахъалъ?\n- Дун вуго миллиял мацIал цIунизе кколин абулев чи. МагIарул мацI лъалеб гьечIони, дагь-дагьккун тIагIуна нилъер гIадатги, гIамалги, тарихги, маданиятги. Жакъа нилъеца, лъикIал магIарул гIадаталги кIоченарун, щай росизе кколел гIараб гIадатал? ГIараб мацIги маданиятги квешаб бугин абулев чи гуро дун. Амма дозулги киналго гIадатал гурелъул лъикIал ругел?! Масала, умумузул гIадаталда рекъон, кIиго бихьинчи вагъулев вугони, чIужугIаданалъ гьезда гьоркьобе кIаз рехани, рагъ гьоркьоб къотIулаан. Гьединаб кIудияб къимат букIана руччабазул кIазалъулцин: гьелда тIад хIетIе чIезе бегьиларин абун, рагъ лъугIизе толаан. Гьанже рехеха кIаз: кIазги мерхьуна, руччабиги мерхьуна. Щиб бугеб: гIарабазул гIадат босулинги абун, кафе-рестораналда диваналдаги регун, хъалиян цIалел рукIине бегьилищ магIарул ясал?\nШколалда рахьдал мацI малъиялъул суал бигъана Татарстан сабаблъун. Гьениб гIурус мацIалда бащадго малъулеб букIана татар мацIги. Гьез зани бегизабиялъул хIасилалда байбихьана гьелъие кьолел рукIарал дарсал дагьлъизаризе. Жал церетIураллъун рикIкIунел школазул директорзабаз кьолелцин гьечIо рахьдал мацIалъул дарсазе сагIтал. Пачалихъалъул рахъалдасаги чучлъана гьелде кIваркьей. Советияб заманалда, лъай кьеялъул министрлъун Бадави ХIажиев вугеб заманалда, гьукъун букIана меседил медаль кьезе рахьдал мацIалъул къимат аттестаталда гьечIев цIалдохъанасе. Школалда рахьдал мацIалъул дарсал кьолев учителасул харжалда тIаде кьолаан 15 процент. Гьеб кинабго хвезабуна. Цадахъго хвана гьелде букIараб интересги.\nКолледжалда малъула магIарулги, лъарагIги ва тумазул мацIал. Гьел кьолин абун, цо заманалда диде рагъунги рукIана. Гьанже бачIунеб буго приказ, рахьдал мацIалъул дарсал кьезе кколин абун. ХисизаричIо рахьдал мацIалъул дарсазе кьурал сагIталги. Гьел дарсал кьолел преподавателал ккола педколледжазе цIалул тIахьазулги методикиял пособиязулги автораллъун.\n- МагIарулазда гьоркьорги камуларо рахьдал мацI школалда малъизе кколарин, рокъоб бицунеб гIелин гьебан абулел хъизамал…\n- Гьел руго ахIмакъал пикраби. Гьедин абулел гIадамаз рокъобги бицунаро рахьдал мацI. Бицунеб букIарабани, жакъасеб гIелалда кIоченароан умумузул гIадатал. Бихьинаб лъимер рокъобе жанибе бачIани, херай кIодоцин тIаде яхъунаан. Гьанже кIудияв чи жаниве вачIаниги, кIусараб бакIалдаса щуруларо гIолохъанал ясал.\nНижехъеги рачIуна цо-цо улбул, жиндир лъимер рахьдал мацIалъул дарсаздаса эркен гьабеян абун хъвараб гIарзаги босун. Амма цониги чи эркен гьавичIо. Студентазул улбузда бичIчIизабизе ккола мацIалъул кIвар. Накъитаздаса хадуб гьезда бичIчIула колледжалда кьолел киналго дарсазул пайда букIунеблъи.\n- ТIехь, газета, миллияб басмахана, театр – гьел ккола мацI цIунулел алаталлъун. Кинаб бухьен бугеб колледжалъулгун миллиял театразул, газетазулгун журналазул редакциязулгун?\n- ЛъагIалида жанир кIицIулниги нижехъе гьоболлъухъ рачIуна миллиял театразул актерал, кьола спектаклял, рихьизарула концертал. Студентазе цIакъ рокьула гьезухъ балагьизе.\nНижеца кидаго гьабула «ХIакъикъаталъул» подписка. Студентазухъа гьеб бажаруларо гьабун, амма колледжалъул киналниги преподавателал-магIарулаз гьеб хъвала ва дарсазда хIалтIизарула гьелдаса макъалаби.\n- Студентазул общежитие букIараб бакIалда гьабун буго цIалул корпус…\n- ЦIияб статусги гьелда рекъонкколел профилалги рагьараб мехалда гIемерлъана студентазул къадар. Буйнакскиялда мина кьвагьараб мехалда биххун араб общежитиялъул мина рехун тун букIана, директорлъун дун вачIараб мехалда. Преподавателазгун студентаз цIидасан бана гьеб ва гьенир гIуцIана цIалул кабинетал. Доб заманалда гьанив цIалулаан 300-400 студент, гьанже вуго азаргоялдаса цIикIкIун очно ва 350-400 заочно цIалулев чи. Гьединлъидал гIолеб букIинчIо цIалул корпус.\nСтудентазе общежитие буго МахIачхъалаялъул шоссе абураб къотIноб. 400 чиясе бакI буго гьениб, амма гьабсагIаталда гьенив вуго 150-ялдаса цIикIкIун студент. Гьезул цIикIкIараселги ккола магIарул районаздаса рачIарал ясал. Ясазе лъикIги буго гьениб. Гьениб гIумру гьабулел ясазул ккечIо квешаб хьвада-чIвадиялъул цониги хIужа. Шагьаралда рукъги ккун ругелаздаса гIадлу-низамги букIуна гьезул. Сордо-къоялъ гьенир рукIуна тарбиячагIи. Бакъанидаса хадуб жаниве-къватIиве чиги виччаларо. МоцIида жаниб 150 гъурущ босула гьезухъа. Гьеб кьезе бажаруларелги руго ясал. ЛъикIал шартIалги гIуцIун руго гьенир.\n- Абулеб буго тарбия кьеялде кIвар цIикIкIинабеян абун. Студентазулгун накъитал гьарулищ психологаз?\n- 1990-абилел соназда хвезабуна школалда тарбия кьеялъул хIалтIи. Нилъеца цин хвезабула, хадуб цIигьабизеян лъугьуна. 50 соналъ педагоглъун хIалтIана дун, гьелда гьоркьосаги 38 соналъ – нухмалъулеб хъулухъалда. Дица киданиги гьоркьоб къотIизе течIо тарбия кьеялъул хIалтIи. ГIемер хIалтIи гьабула психологазги преподавателазги. Адаб гьабизе куцазе ккола нилъеца гIолеб гIел.\n- Нилъер газета цIалулезде кинаб хитIаб гьабилеб дуца?\n- Нилъеца цIакъго гIодобе ккезе тун буго лъай кьеялъул иш. Цо-цо умумузда ракIалде кколеб буго, жидеца гIарацги кьун, диплом босани, цадахъго лъайги босулеб бугин абун. БичIчIизе ккела, лъай босун бажарулареблъи. ИчIго классги лъугIизабун, рачIуна гьанире цIализе лъимал. Гьезул аттестаталда рукIуна ункъилал-щуйилал къиматал. Гьабула гьезулгун гара-чIвари – лъабилалъулцин лъай батуларо. Унтун буго нилъер лъай кьей – гьеб сах гьабизе ккола. Гьеб сах гьабиги бараб буго нилъер цIалдохъабазул эбел-инсуда. Гьез тIалаб гьабизе ккола жидер лъималазе камилаб лъай кьеян абун. КъватIисел улкабазда гьадинабго хIал чIезабун букIарабани лъай кьеялда, гьел церего къватIире рахъине рукIана. Нилъерал, щиб гьабулеб бугониги, сихIтун чIолел руго.\nПуланаб школалъул директоралъ абун бугила, лъай школалъ гуреб, репетитораз кьезе кколин абун. Махщел тIокIав учитель вугони, репетиторго хIажалъуларо! Нилъ школалда цIалулеб заманалда репетиторалищ рукIарал? Школа лъугIарал цIалдохъаби доб заманалдаги унаан улкаялъул къадруял вузазда цIализе. МГУялъул ректор Михаил Садовничиясцин абулеб буго, киредила арал доб мехалъ рукIарал абитуриенталин абун! МГУялдацин гIодобе ккун батани лъаялъул даража, цогидаз щиб гьабилеб?\nЖакъа школалде, лъай кьеялъул идараялде рачIуна гIемер кагътал. Гьезие жавабал кьолел рукIун, дарсал кьезе заман гIоларого буго учителасулги школалъул нухмалъиялъулги. Гьединаб хIал лъугIизабизе заман щун буго.\nДругие материалы в этой категории: « Лъица гьабулеб бугеб квалквал?\tШкола – рухIияб гьулак »\n21:04, 16 мая 2022, 245


ЗахIматрал пишардал чемпионат |\n«Жагьилсса пишакартал» тIисса Союзрал баян буллай бур «Будущее – за мастерами» тIисса журналистурал дянивсса конкурс. Ва конкурсрай хьхьичIунсса кIанттурду бувгьусса шама автор тIайла уккантIиссар август зурул 7-13-нний Кьилвалул Сахалиннай хьунтIисса захIматрал пишарду машгьур буллалисса чемпионатрайн.\nЦалчинсса кIанттурду бувгьусса журналистал барча бантIиссар ва миннан дакIний личIансса бахшишру дантIиссар «ЗахIматрал пишардал» чемпионатрал даврин кьимат бишлашисса шадлугърай.\nЗахIматрал пишардал чемпионатрай гьуртту хьунтIиссар 400-нния ливчусса 14-22 шиннавун бияннинсса оьрчIру ва душру.\nWorldskills Russia конкурсрайн тIайла дурксса материаллу дикIан аьркинссар захIматрал пишардал чемпионатрал дурсса даврия ва шикку гьуртту хьусса жагьилсса пишакартурал хьхьичIуннайшивурттая агьалинахь бусласисса. Конкурсрал агьаммур мурад хъанахъиссар захIматрал пишарду машгьур баву ва ми хьхьичIунсса предприятиярттай тIалавну бушиву агьалинан бувчIин баву.\nЖурналистурал даврин кьимат бишлашисса жюрилуву бур «Жагьилсса пишакартурал (Ворлдскиллс Россия)» Союзрал директор Роберт Уразов, Союзрал коммуникациярттал директорнал хъиривчу Ирина Хворостян, «Аргументы и факты» еженедельникрал Центрданул каялувчи Екатерина Бычкова, «Российская газета» кказитрал редакторнал хъиривчу Алексей Савин, «Россия – 24» каналданул нани дуву ва журналист Станислав Натанзон, «Иннополис Медиа» АНО-лул хъунама директор Александр Писарев.\nКонкурсрай гьуртту хьун бюхъайссар федерал ва региондал СМИ-рдал, информациярттал агентствардал журналистътураща ва блогертураща.\nГьуртту хъанахъиминнал аьркинссар тIайла буккан онлайн-аьрза. Кьамул дантIиссар захIматрал пишардая бусласисса макьалартту, радио ва телесюжетру, иллюстрациярду ва фотоматериаллу.\nМатериаллу дикIан аьркинссар 2018 шинал январь зурул 1-нния июль зурул 10-ннийн бияннинсса кказит-журналлай рирщусса ва телевидениярттай итадаркьусса.\nБалжину конкурсрая кIул бан бюхъантIиссар https://worldSkills/ru сайтрай.\nПредыдущая записьТарихрал ва культуралул гьайкаллуСледующая записьЗияратрая зияратрайнсса аьрххи


«ПОЛИТИКАЯЛЪУЛЪГИ БУК1ИНЕ ККОЛА ЯХ1-НАМУС» - 7 Августа 2020 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nВоскресенье, 07.03.2021, 03:27 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2020 » Август » 7 » «ПОЛИТИКАЯЛЪУЛЪГИ БУК1ИНЕ ККОЛА ЯХ1-НАМУС»\nИнтервью Мух1у Г1алиевасул\n-Дица гӀумру гьабуна ва дун хӀалтӀана Хрущевасул цӀияб гьогьеналъулги, Брежневасул чӀунхутӀиялъулги, Горбачевасул цӀигьабунгӀуцӀиялъулги, Ельцинил бихха-бичарабги, Путинилгун Медведевасул кӀирекъарабги заманабазда. Гьанже къагӀида хӀисабалда рехсолел, нилъ ругьунлъарал гьел рагӀабазда жаниб буго нилъер тарих, халкъалъул, жиде-жидер рохелгун ва къварилъабигун, бергьенлъабигун ва квекӀеналгун, битӀккеялгул ва квалквалалгун щивав чиясул гӀумру, нилъер жакъасеб гӀумруялъе кьучӀ лъурал, гьеб гӀуцӀарал гӀадамазул гӀасру.\n-Гьанже гӀадатлъун лъугьун буго араб къарнуялъул, чӀунхутӀиялъулин абулел 60-70 сонал каки. Дицайин абуни рикӀкӀуна хӀакъикъаталдаги гьел соназда Дагъистаналда чӀунхутӀи букӀинчӀилан. Гьел соназда гӀемераб хӀалтӀи гьабуна: гӀуцӀана предприятиял, гьаруна нухал, рана школал, больницаби, электростанциял. Кинаб чӀунхутӀиха гьеб кколеб? ЧӀунхутӀиги цебетӀейги цого жолъун рикӀкӀине бегьуларо. БитӀараб буго, рукӀана гӀемерал захӀмалъаби ва гӀунгутӀаби экономикаялдаги, политикияб гӀумруялдаги, цоги цоги бутӀабаздаги. Амма гьеб кинабго чӀегӀерабги хъахӀабги кьералъ белъараблъун бихьизе кколаро.\n-Гьединаб гӀумруялда чӀахӀиял хиса-басиял, тарихалда кӀвар цӀикӀкӀарал лъугьа-бахъинал кколеб заманалда, кидаго хал кквезе бегьула гӀадамазул хьвада-чӀвадиялда хадуб. Г1адамаз батӀа-батӀайиса рихьизарула жалго. Цо- цояз бихьизабула жидерго унго-унгояб тӀадегӀанлъи, тӀокӀлъи. Цогиязулъин абуни батула, цебеккун нилъеда бихьичӀеб, халлъичӀеб гӀодобегӀанлъи, загӀиплъи. Дида гӀемер бихьана гьебги гьебцоябги - цо-цоязул рухӀияб тӀадегӀанлъиги, цогиязул напсияб инжитлъиги. Гьебги цӀакъго дица жал гӀага гьаруразулгицин.\nНилъер тарих - гьеб буго нилъер тарих. Гьелдехун жавабчилъи гьечӀого рукӀине бегьуларо. Щибаб ишалъул, лъугьа-бахъиналъул кьучӀги, хӀакъикъатги, ахӀвал-хӀалги лъачӀого бегьуларо прокурораллъун яги судияллъун рукӀине, пачалихъиялги политикиялги хӀаракатчагӀазда гӀайибал чӀвазе, гьел какизе. Гьелдаго цадахъ бегьуларо тарихалда лъугьа-бахъарабщинаб цӀунулел адвокаталлъун рукӀинеги. Дида ракӀалде ккола щибаб жоялъе къимат кьелелде - гьелде гъорлъе раккун гъваридго цӀех-рех гьабизе кколин: кинал рукӀарал гӀиллаби, сунца тӀамурал гӀадамал цере рахъине, щиб ккараб, щиб ккезе букӀараб. Хадубккун лъугьинесеб кинабго нилъеда цебеккунго лъазе ресги букӀунаро.\nБитӀахъе абуни, тарихалъеги хасгьабун диеги, дир хӀисабалда, бищунго ракӀалдаго букӀинчӀеб, божизе захӀматаб жолъун ккана Советияб Союз биххи. Гьанжесел гӀолилазда бичӀчӀизе рес гьечӀо кигӀан кӀудияб талихӀкъосараб лъугьа-бахъинлъун дир гӀелалъул гӀадамазе гьеб букӀарабали. Нижеца тӀолабго гӀумруялъ гӀуцӀана гьеб улка. РакӀбацӀцӀадго хӀалтӀана гьеб къуватаб, цебетӀураб букӀинабизелъун. Руго гӀадамал гьеб Союз биххи лъугьинчӀого pec гьечӀеб хӀакъикъат букӀанин абулелги. Амма кинабгӀаги лъугьинчӀого хутӀизе рес гьечӀолъи гьениб букӀинчӀо. Дица гьедин абуна ва хъвана кидаго. Гьеб букӀана пачалихъалъулги партиялъулги нухмалъулезул гъалатӀазулги бажари гьечӀолъиялъулги хӀасилалда ккараб цӀакъго талихӀ къосараб лъугьа-бахъин. Союз цӀуниялъул суал гьоркьоб лъураб референдумалда СССРалъул гӀемерисел гӀадамаз цогояб пачалихъ цӀунизе хӀажат букӀиналъул рахъ ккун букӀиндалха.\nКинабго байбихьана Горбачевасул цӀигьабун гӀуцӀиялдасан. Байбихьуда улкаялъул гӀемерисеб халкъалъ гьелъул рахъ ккуна. Халкъалъе цебего хӀажат рукӀана хиса-басиял. Дицаги кколеб букӀана цӀигьабун гӀуцӀиялъул рахъ. Хьулги букӀана жамгӀият цӀилъизабиялъе, ругьунал, щиб кканигийилан цебеккунго ургъарал къагӀидабаздаса рорчӀиялъе гьелъ квербакъилилан. Щакдарабиги рахӀатхвейги рижана жибго цӀигьабун гӀуцӀиялъул иналъухъ балагьидал. Рихьулел рукӀинчӀо гьабин абун цӀар лъезесел киналгӀаги хиса- басиял. Гьелъул хӀакъалъулъ дица абуна КПССалъул XXVIII съездалдаги, цоги цоги бакӀазда гьарурал дирго кӀалъаяздаги. Машгьурав гӀалимчи Александр Зиновьевас абухъе, цӀигьабун гӀуцӀи сверана балагьалде.\nУлкаялда хиса-басиял гьаризе бегьулаан. РукӀана гӀемерал лъикӀал рахъалги. БукӀана гӀадлу-низам, социалияб ритӀухълъи, цадахъ рекъон хӀалтӀизе таваккал, гӀаданлъиялъул налъи тӀубазе жавабчилъи, рухӀияб цебетӀей. Жакъа гьезул гӀемерисел рилана.\nГьеб бичӀчӀизе кколаро Советияб пачалихъ биххаралдаса хадуб кинабгӀаги лъикӀаб жого ккечӀин абураб магӀнаялда. Балагьараб мехалъ, хасго 90 абилел соназул авалалда нилъер неолибералаз кьурал рагӀабазулги, гьезул хӀасилазулги хӀисаб гьабидал, халкъалда батаралдаса халкъалъул билараб гӀемерго цӀикӀкӀун ккана. Ахирал соназда, хасго Украиналда ккарал лъугьа- бахъиназдаса хадуб улкаялъул нухмалъулез, Россиялъул Федерациялъул Президент Владимир Путаница гӀемераб хӀалтӀи гьабулеб буго дол неолибералазул реформабазул магӀна гьечӀел хӀасилал лъугӀизариялъе ва социалиябгун экономикияб рахъалъ улка цебетӀезабиялъе.\nСоветияб заманалда букӀараб лъикӀалъеги квешалъеги къимат кьолаго, дида ракӀалде рачӀуна, доб заманалъул хӀакъалъулъ Расул ХӀамзатовасул рагӀаби: «Дора гӀунгутӀабиго гӀемер лъикӀал рукӀана гьанир ругел тӀокӀлъабаздаса».\n- МухӀу Гьиматович, мун ккола Хунзахъ районалъул ТӀануси росулъа. Гьеб район буго гӀемер берцинал хаслъабиги лъикӀал хасияталги, гӀадаталги гӀасрабаз жанир куцараб магӀаруллъиялъул ракӀин абулеб бакӀ. Нилъер гӀемерал цӀар рагӀарал гӀадамалги рахъана гьенисан. Щиб дуца абулеб дурго гьитӀинаб ВатӀаналъул хӀакъалъулъ?\n- ХӀакъикъаталдаги дун вуго тарих бечедаб некӀсияб росулъа. Жиндир заманалда нижер росулъ букӀун буго некӀсияб Дагъистаналъул Сарир пачалихалъул бетӀер Суракъат нуцалханасул чӀейги. Нижер росдал гӀадамаз киналго заманабазда унго-унгояб гӀахьаллъи гьабуна Дагъистаналда ккарал кӀварцӀикӀкӀарал лъугьа-бахъиназда ва жалго рихьизаруна кидаго лъик1аб рахъалъ. Нижер колхозалдацин, цогиязда релълъинчӀеб «Машгьурал гӀадамал» абураб цӀар букӀана.\nСонал анагӀан цӀикӀкӀун ракӀалъ ахӀана гӀагараб ТӀануси росулъе, эбел-инсухъе. Гьениб буго дир аслу, гьениб буго дир гъансито, гьениб щвана дие гӀумруялъул тӀоцересел дарсал, эбел-инсул малъа-хъваял, гьенив цӀалана дун школалда. Дида киданиги йихьичӀо гӀодой чӀун хӀухьбахъулей эбел. Гьей кидаго щиб букӀаниги гьабулей, хӀалтӀулей йикӀунаан. Хъизан кӀудияб букӀиндалха нижер. РакӀалдаса унаро, щибаб нухалъ рокъовеги щун дун тӀадвуссунаго, гьей чӀолаан, лъадал цӀураб парччиги босун, тӀохил рагӀал бацӀцӀадаб магӀарул лъадаца дие нух битӀизелъун. Дир инсуда цӀакъ лъик1 лъалаан бечедаб магӀарул мацӀги, халкъиял кӀалзул асаралги. Гьев кӀалъа-ралъалаан магӀарул кицабаздалъунги абияздалъунги. Эмен лъикӀ лъалев вукӀарав Расул ХӀамзатовцин хӀикмалъун вукӀунаан гьесул рахьдал мацӀалъул бечелъиялда.\nРосулъ школа лъугӀун хадуб инсуца дун витӀана цӀализе Избербашалде магӀарул лъималазул школа-интернаталде. ЦӀалуде гъира букӀиналъ лъуна кьучӀ дир хадусеб къисматалъе. Дица лъугӀизабуна нилъерго университеталъул тарихалъулгун филологиялъул факультет. Хадуб цӀалана аспирантураялдаги. Гьелъиеги инсул баракат щун батилилан ккола, дир диссертация букӀана Дагъистаналъул халкъиял кӀалзул асаразда тӀасан. Гьеб бук1ана гӀагараб ракьалде, гьелъул гӀадат-гӀамалалде, хаслъабазде, маданияталде ва философиялде рокьи загьир гьабилъун. Дун щвана киналниги мугӀрузул районазде. Дир букӀана кӀудияб чемодан цӀураб гьениса бакӀарараб халкъияб творчество. БатӀи-батӀиял нухмалъиялъул хъулухъазда хӀалтӀулаго ракӀалде кколаан кида-къадги гӀелмуялде, дирго темаялде тӀадвуссинилан дицаго ракӀарарал материалазда тӀад хӀалтӀилилан. Амма гьелъие кинго рес рекъечӀо, заман гӀечӀо, къисмат букӀун батилароха. Хадуб дица гьеб чемодан кьуна нилъер машгьурав литературовед Сиражудин ХӀайбулаевасухъе.\n- Мун вукӀана Верховный Совет хисун гӀуцӀараб цӀияб, захӀматаб заманалъул цӀияб парламенталъул - Халкъияб Собраниялъул нухмалъулевлъун анцӀгоялдасаги цӀикӀкӀарал соназ. Гьел соназда кӀвар цӀикӀкӀарал масъалаби кинал рукӀарал? Кинал законал рахъиялда тӀад гьабураб хӀалтӀи гьел соназул аслияблъун дуца рикӀкӀунеб?\n- ХӀакъикъаталдаги дун вукӀана Дагъистаналъул Верховный Советалъул ахирисевги Халкъияб Собраниялъул тӀоцевесевги председатель.\nГӀаммаб куцалда босани, анцӀила щугогӀан соналъ вукӀана дун нилъер республикаялъул законал рахъиялъул власталъул нухмалъулевлъун. Амма дол соназдаги гьанжеги нилъер улкаялда аслияб къуватлъун букӀана ва хутӀулебги буго исполнительнияб власть. Лъица щиб бицаниги, я законал рахъиялъул, яги судалъул властал Россиялда жеги рукӀине кколеб куцалъ жалго жидедаго чӀараллъун лъугьун гьечӀо. СССР биххун хадуб халкъалда жаниб рагӀи дандеккунгутӀаби дагьал рукӀинчӀо. Цо-цо политикиял къуватазе къваригӀун букӀана Халкъияб Собрание кидаго исполнительнияб властьгун дагӀба-рагӀиялда букӀине. Цогияз абулеб букӀана парламент сундаго гьоркьобеги лъугьинчӀого, киналгӀаги масъалабиги тӀуразаричӀо, ххвел-кӀечги гьабун чӀезе кколилан. Дица рикӀкӀуна гьезул цонигияб лъугьинчӀилан. Нилъер парламенталъ гьабулеб букӀана гӀезегӀан мухӀканго жинда тӀадаб хӀалтӀи ва гьеб гӀезегӀанго лъикӀ бихьулеб букӀана Федералияб даражаялдацин. КӀодо гьабилъун букӀинаро, нилъер гӀемерал законал рахъиялъул хӀаракатчилъи доб заманалда революциялъун букӀанин абуниги. Цогиял регионазда данде ккун Дагъистаналъул парламент гӀемерал рахъаз цебетӀураблъун букӀана. Цо соналъ дун Россиялъул бищунго лъик1ав спикерлъунцин рагӀизавун вукӀана.\nПарламенталъул хӀалтӀулъ халкъалда рихьулел, кӀвар цӀик1к1арал интересал лъугьа-бахъинал гӀемерал рукӀана. Бачинин мисал: Нижее бокьун букӀана, законалдаги Конституциялдаги мугъчӀвайги гьабун, Россиялдаго депутатазги тӀолабго халкъалъго гӀадин законалда цебе цого къагӀидаялъ жаваб кьолеб хӀукму къабул гьабизе. Лъиениги балъгояб жо гуро, гӀемерал къасдалги ишалги рацӀцӀадал гурел гӀадамаз унго-унгоял гьеб неприкосновенность абураб жоялъе гӀоло власталде рачӀине xlaракат бахъулеб букӀин. Депутатасул гӀаммаб законалда гьоркье ккунгут1и (иммунитет) гьезие хӀажат букӀуна жидер машинабазул, мал-мулкалъул, рукъ-бакӀалъул гьеб иш тӀадал идарабаз хал гьабичӀого тезелъун. Депутатал халкъалъул лагъзал гурелищ кколел? ХӀакъикъаталдаги щай гьезул хал гьабизе бегьулареб? Унго-унголъунги, бищунго цебе гьезул хал гьабизе ккола. Гьедин лъун букӀана нижецаги суал. Амма нижер хӀаракаталъул байбихьуда хӀасил ккечӀо, дандечӀеялъул хӀалтӀи букӀана гӀезегӀан кӀудияб. 1999 соналда Дагъистаналде хъачагъал кӀанцӀун хадуб гьеб х1укму гӀумруялде бахъинабизе кӀвана. Гьебго заманалда нижеца хӀалбихьана цоги кӀвар бугеб хӀукмуги къабул гьабизе - жидерго хасал мурадазда зах1матал такъсирал гьарун судалде ккарал гӀадамал депутатлъиялде риччангут1изе. ГӀезегӀан квал-квалалги дандчӀван, гӀакъубаги бихьун, кӀвана нижеда хӀукмуги гӀумруялде бахъинабизе.\nГьеле гьеб кӀиябго мисалалъги бицуна доб заманалда власталда кинаб ахӀвал-хӀал букӀарабали ва кигӀан захӀмат букӀараб пачалихъалъул низам щулалъизаби мурадалда дирго пикру цебе бачине.\nАмма бакӀалъулал законал Федералиял законазда рекъон ккезаризе ккеялъул хӀакъалъулъ Москваялда хӀукму гьабун хадуб, нилъер прокуратураялъги хӀукму гьабуна гьел законал нахъчӀвазе. Ахирги гьедин гьабизеги ккана.\nЩуго соналъ ниж къеркьана гӀисинал халкъазул хӀакъалъулъ закон къабул гьабизелъун. Байбихьуда гьеб закон букӀана Севералъул кьолболал гӀисинал халкъазул масъалаби хӀисабалде росун гӀуцӀараб. Гьелъ нилъер гӀезегӀанго халкъал къварид гьарулел рукӀана. Доб мехалда дун РФялъул Федерациялъул Советалъул член вукӀиндал, чанги нухалъ кӀалъазе вахъана гьеб законалъул бицун. Цогиязги дир рахъ ккуна ва закон хиса-басиял гьаризе чанго нухалъ Пачалихъалъул Думаялде тӀадбуссинабуна. Дагьистаналъул предложениялги хӀисабалде росизелъун. Щуго соналдасан къабул гьабуна гьеб закон Дагьистаналда нижеца бихьизабураб куцалъ.\nДица рехсолел руго доб заманалъул цо-цо мисалал.


БатIи-батIиял эксперталгун гьеб суалалда тIасан цIех-рех гьабуна «Эркенлъиялъ». Рейтингалъул хIасилаз бихьизабулеб буго къватIиса хIукуматалъул инвесторазда Шималиб Кавказалда батIи-батIиял проектал гIумруялде рахъинариялъе гIарац биччазе гьезда ракIалда гьечIеблъи. Гьлъие аслияб гIиллайин абуни добго буго - Кавказалда хIалуцараблъун хутIулеб буго криминалияб ахIвал-хIал.\nКъватIиса пачалихъалдаса инвестициязул рачIунареб щуго регион рехсолеб буго гьениб. Гьел ккола Чачанал Гъалгъаязул республика, Гъабардагун Балкаразул ва Черкесазул республика гьединго Шималияб Осетия. Гьел республикабазда гьоркьоб Дагъистан рехсолеб гьечIо, амма социалиябгун экономикияб цебетIеялъул рахъалъ рачIчIалтIа буго Дагъистан, 89 регионазда гьоркьоб гьеб буго 63 бакIалда. Кавказалъул цогидал республикаби цо дагьал церегIан руго гьелдаса.\nДагъистналда ги Каказалъул цогидал регионазул гIумруялъулъ росдал магIишаталъул бутIаялъ лъикIаланго бакI кколеб букIинги экономикияб рахъалъ цебетIеялъе рахъалъ гьелъ кIудияб асар гьабулеб гьечIилан абулеб буго экспертаз. Ахираб заманалда гIемер бицунеб букIана дагъистаналда росдал магIишат цебетIезабиялде кIудияб кIвар кьезе бугин, гьелъие хIукуматалъул рахъалдаса гIемераб гIарац биччазе бугин, хIадур гьаризе ругин батIи-батIиял проектал ва гьел гурел цогидалги кIалъаял гьаруна республикаялъул цеве вукIарав нухмалъулев МухIамадов МухIамад Саламицаги. Гьелдаго тIадчIей гьабуна жиндирго кIалъаязда заманаялъ Дагъистаналъул нухмалъулевлъун тIамурав ГIабдулатIиповасги.\nРосдал магIишат цебетIезаби гьеб цIакъго захIматаб масъала кколин жакъасеб дагъистаналъеян бицана «Эркенлъи» радиоялъе социлог ГIабдулагъатов Загьидица. Республикаялда бащадалдасаги цIикIкIун ракьал чIорого хутIун руго жакъа,гьел хIалтIизаризе гIадамазул гъираги гьечIин батIи-батIиял гIиллабазда бан. ТIоцебесеб иргаялда халкъалъухъе щвезе толеб гьечIин ракь хIалтIизабизе биччараб гIарац, гьединго бакIалъулаб нухмалъиялъул идарабазги квал-квал гьабулеб бугин гьелъиеян абулеб буго гьес:\nГIабдулагъатов Загьид: «Гьеб цIакъ захIматаб суал ккола. Масала, дида лъала цIолбохъанлъиялъул магIишатазда бугеб ахIвал-хIал. Кьерцисала бараб гIаздадаса хадур цIорон иш лъугIарал гьел магIишатал кинан рукIалиде рачIинарилелали лъаларого руго. Гьезда кверчIвазе гIарац биччанигицин хIасил ккелебищали лъаларо. ТIадежоялъе лъаларо гьеб гIарац цIолбохъабазе щвелебищалиги. Гьединлъидал дир хIисабалда, пачалихъалъ щибаб хурул бетIергьанасда тIадкъазе ккола жиде-жидер хурул тIалаб гьабизе. Гурони экономика цебетIезе гьечIо. Дагъистаниял бетIербахъи гьабизелъун унел руго Волгоград, Астрахань ва цогидал мухъазде. Гьенире унел руго гьел республикаялда ракьалги чIунтизе тун».\nСоциалиябгун экономикияб рахъалъ Дагъистана нахъеккеялъе ГIабудлагъатов Загьидица рехсана цогидал гIиллабиги, хIалтIи гьечIолъиги, рищватчилъиги, магъало бакIариялъул рахъалъ суалги, динияб рахъги ва гьел гурелги.\nХIукуматалъул хъулухъчагIазул харж лъикIаб гьечIолъиялъул хIасил кколин Дагъсстан гьедин экономикаялъул рахъалъ хъарцинго хутIиялъе бищун кIудияб гIиллаян загьир гьабуна жиндирго пикру хIукуматалъул тIолалго хъулухъчагIазул махщалил цолъиялъул нухмалъулев МухIамадов ГIабдуллаца. Харжалъул суал рукIалиде бачIинабурабани магъало бакIариялъул ишги мухътIе бачIинаанилан рикIкIунеб буго профсоюзалъул нухмалъулес:\nМухIамадов ГIабдуллагь: «Дагъистаналда хIалтIулел хъулухъчагIазул гьоркьохъеб бищунго гIодобегIанаб харж буго жакъа 9 азарго гIанаб гъурущ . Экономикаялъул рахъалъ цебетIеялъул тIоцересел хIасилал гьарулаго тIоцебе хIисабалде босула мугIалимасул тохтурасе моцIрое щолеб харж кигIан бугебали. ХIисаб гьабеха дова Москваялда вугев мухъилав тохтурасул харж буго 67 азарго гъурущ, Дагъистаналда вугесе абуни щолеб буго 8-9 азарго гъуруш, бетIрав тохтурасе щолеб буго 14 азарго, амма гIаммаб куцалъ киназго абулаха ичIазарго щолин жидеейилан.\nГьединабго ахIвал-хIал буго мугIалимасе щолеб харжалъулги. ХIасил-калам хъулухъчагIазул махщалил цолъиялъул вакилълъиялъ киназулго пикру буго хIууматалъул хIалтIухъабазул харжал ращад гьаризе ккола, россиялда ругел хъулухъачагIазе щолеб гьоркьоб харжалда, гьеб буго бищун унтараб суал»\nЭкономикаялъул рахъалъ ахирисел бакIазда рукIаниги, бакIал такъсиразул ва криминалияб ахIвал-хIалалъул рахъалъ цогидал регионазда гьоркьоб тIоцебесеб бакIалда буго гьабсагIаталъ Дагъистан.


План конспект «:Малъе, эбел, рахьдал мац1!» - прочее, уроки\nПлан конспект «:Малъе, эбел, рахьдал мац1!»\nТема :Малъе, эбел, рахьдал мац1!\nбитIараб литературияб мацIалда кIалъазе лъимал ругьун гьари;\nавар мацIалъе хасиятал хасал гьаркьал битIун рахъизе, рагIабазулъ гьел абизе бажари; рагIабазул батIи-батIиял грамматикиял формабаздаса пайда босизе лъай, гIадатал предложениязда жанир гьел рекъезаризе бажари; рахьдал мац1алде, эбел-инсуде, Ват1аналде рокьи, адаб-х1урмат бижизаби.\n«План конспект «:Малъе, эбел, рахьдал мац1!»»\n«:Малъе, эбел, рахьдал мац1!»\nАвар мацIалъул ва литератураялъул мугIалим\nДарсила латал: компьютер,слайдал, карточкаби.\nМаг1арул г1агараб бакъаналда гъоркь ц1алила кеч1 «Г1агараб мац1»\nСлайд 1 (бакъан)\nКинида эбелалъ дида малъараб\nЛъим г1адин г1едераб, дица бицунеб\nБерцинлъигун цадахъ цодагьаб хъач1аб,\nЧ1ух1ун к1алъала дун маг1арул мац1алъ.\nУргъелги, пикруги, рек1ел анищги\nЩурщудула дида маг1арул мац1алъ\nРохелги хиялги, цадахъ пашманлъи\nБаянлъуладие маг1арул мац1алъ.\nШамилица бодуй буюрухъ кьураб,\nМах1мудица рокьул асарал хъвараб,\nХ1амзатил насих1ат, Расулилугьи\nЦ1алила авар мац1 г1адамаздаян.\nРокьулез цоцазе урхъун бицунеб\nБерталъ г1олохъабаз рохун ах1улеб,\nХ1айранал шаг1ираз берцин сок1к1унеб,\nСунаребнурбугодир маг1арул мац1.\n3.Кеч1 “Асаламу г1алайкум»\nАдаб кьоч1ое лъураб,\nАваданаб авар халкъ;\nАвгуст т1амулел т1охал.\nАрарат мег1ер буго.\nАвар мац1 лъач1ел лъимал.\n4.Сценка «Малъе, эбел, рахьдал мац1!»\nВас г1одулев вуго:\n-- Диеги бокьун буго нужеда г1адин маг1арул мац1 лъазе.\nДида лъалел гьеч1о киналго х1арпал, дида гьел къосунел руго, г1—ялъул бак1алда гъ хъвала, х1—ялъул бак1алда хъ хъвала. Рокъоб эбелалъги малъулеб гьеч1о, дуегьеб мац1 къвариг1ун гьеч1ин абула. Гьабе дие кумек!\n--Вай, мун щай г1одулев? Нижеца дуе кумек гьабила, учительницаялъ дуда хъвазеги ц1ализеги малъила. Гьанив г1одовги ч1ун нижехъ г1енекке!\nЖиб-жиб х1арпалъул бат1и-бат1ияб хасиятбуго:\nГъ х1арп гъварараб буго\nГъаргъар щола, гъанц1ула,\nГъаран, рагъи, гъалмагъир\nГьал раг1абазулъ гъ х1арп\nХъ х1арп хъач1аб жо буго,\nХъал, хъалахъ, хъизан, хъутан,\nХь х1арп ц1акъ хьирхьидула,\nхьагхьитал, борохь, рихьал,\nхьами, хьон, махьа, хьонал,\nборхьал г1адин хьирхьиде\nхь х1арп абулаго нуж.\nКъ х1арп –Саратицабицина. Слайд 2\nГьединал берцинал, лъик1ал х1арпал дица гьанже лъазарич1ого теларо. Дица эбелалъеги бицина гьезул.\n5. Нужер ругищ ,лъимал, эбелгун цадахъ ургъарал куч1дул, харбал, маргьаби?\n6.Кеч1 «Малъе, эбел, рахьдал мац1».\nДир умумуз бицараб\nУрхъула духъ авар мац1,\nМалъе, эбел, рахьдал мац1.\nХ1икматав Имам Шамил\nМах1муд, Ц1адаса Х1амзат-\nЦ1ар арал назмучаг1и,\nНилъер мац1алъ ц1ализе\nДида тарихги лъазе,\nКьолбол васлъун вук1ине,\nМалъе, эбел, рахьдал мац1!\n7. Учителасул ц1али (бакъан) Слайд 3\nМалъе лъималазда гьезул рахьдал мац1,\nБице гьеб мац1алда гьезие маргьа\nАх1е гьезий куч1дул, муг1рузул бицун\nГ1агараб Дагъистан гьезий бокьизе.\nГьедин гьабич1они, гьеч1о Дагъистан,\nГьеч1о гьелъул къуват, гьелъул къиматлъи\nГьедин гурищ къоло щуябго соналъ\nЩулаго ц1унараб Шамилица гьеб.\nГьедин гурищ нилъер Расулица гьеб\nТ1олго дунялалда раг1изабураб\nЦ1уне Дагъистанин, бокьа гьебилан,\nБац1ц1адаб маг1арул мац1алъ ах1араб.\n8. Физминутка-лъималазул кьурди. Слайд 4\n9. Х1ай –КВН:\n1.Гъалат1 биччач1ого кеч1алъул мухъал ц1але:\nДир мац1 бук1инароан\nДир ц1ар бук1инароан\nДида нух къосинаан\nДида рокьи гьадиг1ан\nЭбелалъ дир кинидахъ\nХ1анч1аз рачунел бакънал\nЧвахулеб ц1адал гьаркьал\nЦ1адукь чедалъул т1аг1ам\nТ1анхазул кьерал, мах1ал\nГьадин лъазе рук1инч1о\n10. Капитаназул конкурс.\n1. Авар мац1алъул алфавиталда чан х1арп бугеб?\n2. Щал колел геминатал?\n4. Кинабкаламалъул бут1аялъ предмет бихьизабулеб?\n5. Предметалъул г1аламат кинабкаламалъул бут1аялъ бихьизабулеб?\n11. Гьал раг1абазе суалалкье, маг1на бице: слайд 6\n1-2 раг1игун предложениял г1уц1е.\n1.Гъамас босе, Сакинат\n2.Бет1ер буго, т1агъур гьеч1о\nТ1агъур буго, бет1ер гьеч1о.\n13. «Г1аксаб мац1» слайд 7\nЕидрава ц1ам алукьоб.\nАдидрава ц1ам алалъ.\nДие авар мац1 бокьула.\nДида авар мац1 лъала.\n14. Цо раг1удасан ц1иял раг1аби лъугьинаре:\nСалимат 2) Хазина\n15. Музыкалияб конкурс.\n16. « Авар мац1»--Р.Х1.\n17. Рокъобе х1алт1и кьей.\nАвтор: Абдулжалилова Умайганат Алиевна\nНомер свидетельства: 519956


Джохар Царнаев диваналъ чIвазе къотIизеги бегьула\nГьал къоязда Америкаялъул Масачусес штаталъул гьа баразул диваналъ Джохар Царнаев гIайибияв вугин 2013 соналъ Бостоналда кьвагьи бахъинабиялъейилан абураб хIукму къотIана.\nЦолъарал штатазул къануналда рекъон гьеб такъсиралъухъ чи я чIвазе ккола я гIумруялъ туснахъ гьавизе ккола. Нижер мухбир МахIмудова ПатIиматица Дагъистаналдаса батIи-батIиял гIадамазда цIехана, Царнаевасе къотIараб хIукмуялда ва гIаммаб къагIидалъ гьеб ишалда хурхун, гьезул пикру.\n8 апрелалда гьабаразул диваналъ Царнаев Джохарида, гьесде гIунтIизабулеб бугеб 30 гIайиб тIадчIезабуна. Цолъарал Штатазул къануналда рекъон гьел гIайибазда гьоркьоса 17 ялъухъ тамихI буго гьев такъсирчи чIвай. Гьеб хIукму ахирисеблъун кколаро, жеги диваналъул кIигониги данделъи букIине ккола гьеб ишалда хурхун. Гьенир цере рахъине нугIзалги хутIун руго. Гьединаб баян кьолеб буго Америкаялъул ва Россиялъул батIи-батIиял информхъулухъаз.\nГьезулго баяналда рекъон Царнаевасул адвокатаз диваналда гьаризе буго гьев гIумруялъ туснахъ гьавун тейилан, амма прокурорас гьев чIвазе къотIейин тIалаб гьабизехъин рагIула.\n20I3 соналъул 15 апрелалада Бостоналда марафоналъул заманалда кIиго кьвагьи бахъана.Гьелъул хIасилалда лъабго чи хвана ва 250яв лъукъана. Гьеб такъсир гьабиялда щаклъи бугин Кавказалдаса вацал Царнаеваздайилан лъазабуна Америкаялъул хасал идарабаз. Чанго къоялдасан гьел кколаго полициялъулгун букIараб кьвагьа-гIанхъиялдаса хадуб гьезул кIудияв вас Тамерлан чIвала.\nЦолъарал Штатазул социологаз Бостоналъул гIадамазда гьоркьоб гьабура цIех-рехалъ бихьизабун буго гьезие диваналъ Джохар Царнаев чIвазе хIукму къотIизе бокьун гьечIолъи. Гьеб ишалда ва диваналъ Царнаевасда хурхун къотIараб хIукмуялъул хIакъалъулъ пикру цIехана «Эркенлъи» радиоялъ Дагъистаналдаса гIадамазда.\n4 соналъ Америкаялда цIаларай, гьанже Дагъистаналда тIадегIанал цIалул идарабазда ингилис мацI малъулей Юсупова Саидаца рикIкIунеб буго Царнаевасе цIакъго кьварараб тамихI гьабизехъин бугин. Гьелъул пикруялда рекъон Цолъарал Штатаз гьесул ихтиярал хвезарун руго, ва гьеб ишалда хурхун букIине кколедухъ ритIухъаб цIех-рех гьабун гьечIо.\nСаида Юсупова: «Дун Америкаялда йигеб гIан мехалъ дидехун квешаб бербалагьи букIанин гьезулилан абизе кIоларо дида. Амма дида лъала гьезие Кавказалъулал ва хасго чачанал рокьулареблъи. Цойги Кавказалъул халкъал лъачIониги чачанал гьезда цIакъ лъикI лъалаан. Дида кколеб буго Царнаеваз гьеб такъсир гьабун батиларилан, кIудияв вацасулгицин букIун батизе бегьула такъсирияб иш-пишаялъулгун хурхен, амма гьитIинав сунданиги гъорлъ вукIинчIин кколеб буго дида. Гьеб ишалъул лъикIабун цIех-рех гьабичIо, дир пикруялда рекъон, дандеккунгутIабиги гьенир чанги руго. Америкаялда бищун кутакаб къуват буго гьелъул халкъ. Нилъер гьаниб гIадин гIарац бугев яги тIалъи гуро, халкъ буго бищун тIадегIанаб. Гьеб халкъалъ гьединал террактал гьарурал чагIи ралагьичIони ва гьезие тамихI гьабичIони тIалъиялда ракьтезабула. Жидер хIинкъигьечIолъи цIунун бажаруларел армияги къуваталъул идарабиги къваригIун гьечIин лъазабула. Гьединлъидал гьез хехабун гьеб такъсир тIаде реххизе чи валагьана. Кинабго рахъалъ данде кколел рукIана вацал чачанал Царнаевал. Гьезул къурбаналлъун кканин гьелилан рикIкIунеб буго дица. Гьединлъидал чара гьечIого гьеб ишалъул цIидасана хал гьабизе ккола, ва гьеб диваналъул хIукмуялда тIасанги гIарз хъвазе ккола».\nЦарнаевазул ишалда хадуб цIакъ мухIканго халккун вугев жамгIияв хIаракатчи Хадулаев Шамилица рикIкIунеб буго гьеб терракт гьабизе Америкаялъул хасал идарабазул хIалтIухъабаз жидецаго тIамун ругин вацал Царнаевалин.\nХадулаев Шамил: «Гьеб терракт гьабиялда хурхун щаклъи бижулеб буго, дида кколеб буго гьеб гьабизе чи хасал идарабаз хIадурун вукIанилан. Нилъеда абулеб бугеб хIалалъ гьеб иш букIун батиялда дун божуларо, дандеккунгутIаби гьенир гIемер руго. Масала, гьедин гIемерав чи вакIарараб бакIалда бахъараб гIезегIан кIудияб кьвагьиялъул хIасилалда лъабго чи гурони чIван гьечIо, 200 ялдаса цIикIкIун чи лъукъунги вуго. Гьедин дагьал чагIи хун гьевщинав чи лъукъун киданиги хутIуларо. Дунги ярагъги кьвагьулел жалги лъалевги гьелъие цIаларавги чи вуго. Гьеб буго хасал идарабазул хIалтIи. ГIадатиял Царнаевал гIадал гIолилаз гьаруларо гьединал кьвагьулел алатал. Гьединал щаклъи бижизабулел жал гIемер руго гьеб ишалъулъ, гIемерал суалал рижизарулел руго гьелъ. Америкаялъеги гьеб лъидениги реххизе къваригIун букIун батиларищха, гьез Царнаевалги хIалтIизарун руго. Гьеб ишалъулъ кинаб букIаниги гIахьаллъи Царнаевасул букIун батизеги бегьула, амма тIубан гьеб терракт гьес гьабунин чIезаби мекъи буго. Гьединаб кьварараб низамги гьесизе гьабизе кколаро».\nДагъистаналдаса журналист Наталья Шкандыбал пикруялда рекъон цIех-рехалъ Царнаев гIайибияв вукIин чIезабун бугони диваналъ гьесие къотIизехъин бугеб тамихI битIараб бугилан.\nНаталья Шкандыба: «ЦIех-рех гьабулелъул ва диваналъ хIукму къотIулелъул Царнаевасул ихтиярал хвезаруралищила дида лъаларо, амма киналго террористал гIумруялъ туснахъ гьаризе кколин абураб пикру буго дир. 15 яги 20 соналдасан къватIий рачIинеги рес кьезе бегьуларо гьезие. ЦохIо гьаниб кIвар буссинабизе ккола Царнаевасда гIайиб кин тIадчIезабун бугебали, ругищ гьесул гIайиб бихьизабулел чIванкъотIарал далилал. Гьаб сагIат гьеб киналъего къимат кьун дихъа бажаруларо, амма диваналъ гьев гIайибияв вугин рикIкIани гьев гIумруялъго туснахъ гьавизе ккола. Дида лъала Масачусес штаталъул къануналда рекъон такъсиргьабиялъулъ чи чIвазе къотIизе бегьуларо. Гьединлъидал Америкаялъ гьеб иш цойги штаталдеги битIун гьениб Царнаев чIвазе къотIизе хIукму къотIиларин абураб хьул буго дир».\nДжохар Царнаевасул ишалъул халгьаби жеги кIиго моцIица халат бахъине буго. Киналго халгьабиял лъугIун хадуб гьабаразул диваналъги Мосачусес Шталалъул диваналъиги къотIизе буго гьесие ахирисеб хIукму.\nЦарнаевасул цIиял суратал къватIире къурав фотограф заманаялъ хIалтIудаса нахъе гьавун вуго\nЦарнаевасул сураталъухъ какулеб буго Rolling Stone\nЦарнаевасул адвокатаз гьарулеб буго гьев чIвазе хIукму къотIугейин\nЦарнаев тIоцебесеб нухалда эхетана диваналда цеве


Гъизляралда щуго чи чIваялда тIаса Дагъистаналъул ТIадегIанаб диванханаялда унеб иргадулаб данделъи гъалмагъиралдалъун байбихьана: чIваразул гIагарлъиялъе рекIее гIечIо диваналде гIайиб гIунтIизабулезул гIагарал чагIи рачIин. Гьел нахъе къотIеян ахIи-хIур бахъинабуна руччабаз. Амма диванчияс гьел гIодоре ричаразаруна.\nРакIалде щвезабила, вацал МухIамад, ГIусман, Юсуп, Гъаздибир ХIамзатовал ва гьезул яцалъул вас МухIамад ГIумаров чIвана гъоркьисала 18 марталда Гъизляралда ккараб кьабгIей-рагъалда. Хваразул гIагарлъиялъ рикIунеб буго Гъизляр мухъалъул нухмалъулев Андрей Виноградовасул хъаравулзабаз чIванилан ХIамзатовал. Хъаравулзабигун ХIамзатовазул рагъ ккун буго автомобилал чIезарулел бакI сабаблъун.\n22 ноябралда араб данделъиялъул баийбухьуда диванчи Закир Исрафиловас гьикъана приставазда рачIаралищали диваналде нугIзал. Приставазул нухмалъулес жаваб кьуна лъабго нугI вачIинчIин, ва гьел ругел бакI лъазабизе кIолеб гьечIин гьезда диваналде рачIаян абизеян. ХIамзатовазул адвокат Сапият МухIамадовалъ абуна диванханаялъул процессалда гIахьаллъизе кколев вукIарав Гъизляралдаса лъабго чи шагьар бахунеб бакIалда ккун ругин полициялъ ва диваналде риччан гьечIилан. «Гьел нугIзал кир ругел гьанже лъалеб гьечIо. Киналго нугIазе низам цIунулез хIинкъалаби кьолел руго Гъизляралда. Гьеб кинабго гьабулеб чилъун ккола Андрей Виноградов. Гьесул гьеб ишалъе къимат кьезе ккола прокуратураялъ», - илан абуна МухIамадовалъ.\nДиванчи Исрафиловас гьелъие жаваб кьуна живго Винградовги ахIилин диваналде сурав босизеян. Гьеб мехалда ХIамзатовазул гIагарлъиялъул цояс диваналъул залалдасан ахIана «ТIоцеве гьев вачеян диваналде», - ян. Гьеб жо ахIарав чи Исрафиловас нахъе къотIана диванханаялдаса.\nГьеб къоялда диваналда сурав босана лъабго нугIасухъа. Шарапудин ГIабдурашидовас бицана жив Гъизляралда таксистлъун хIалтIулев вугилан. Гьесул рагIабазда рекъон, лъугьа-бахъин ккараб къоялда гьес жиндирго автомобилъ чIезабун буго ХIамзатовазул автостоянкаялда. «Гьениб жиндирго автомобиль чIезабуна цо чияс. Гьеб гьениса нахъе бачеян абулеб букIана гьесда Гъаздибир ХIамзатовас, амма дов чи гIеннекичIо Гъазидибирил гьариялда. Гьелдалъун гьезда гьоркьоб дагIба-рагIи ккана», - ян бицана нугIас.\nГьесул рагIабазда рекъон, гьесда ракIалде гьечIо щив вукIаравали дов чи. ГIабдурашидовас абуна, Гъазидибирги автомобилалъул хважаинги рагъизе анин ва лъица щив вухаравали жинда лъаларилан, щайгурелъул кинабго жо жинда рикIадаса бихьулеб букIанилан.\nЦIех-рехалда ГIабдурашидовас абураб жо цIалана адвокат МухIамадовалъ. ГIабдурашидовас абун букIун буго Гъазидибир вухарав чилъун кколин Заирхан МухIамадгIалиев (гIайиб гIунтIизабулезда гъорлъ вуго гьев). Ахир къад, нугIас абуна цIех-рехалда бицараб битIараб бугилан.\nКIиабилей нугI Зайнаб ГIумаровалъ бицана жий хIалтIулей йигин ХIамзатовазул базар-централда арендаялъе босараб тукадаилан. Лъугьа-бахъин ккараб къоялда гьей хIалтIуда радалго ячIун йиго ва гьелда Гъазидибир вихьун вуго хъублъараб ретIелги ретIун ва гьесул гIумерги бидуца багIарлъизабун буго. ГIумаровалъ абуралда рекъон, гьелда лъалеб букIун гьечIо доб мехалда щиб ккарабали.\n«Гъазидибир вухулевлъун вихьичIо. Гьев базар-централъул кавуялда жаниве вачIаравго, гьесда хадур рортун рачIана цо чагIи. Щал гьел рукIаралали лъаларо. Гьез тунка-тункун Гъазидибир нижер тукада жаниве ккезавуна ва жалгоги жанире лъугьана», - ян бицана ГIумаровалъ.\nТукеналде жанире рачIараз абун буго ГIумаровалъдаги тукада рукIарал цогидаздаги нахъегIан къайилан. Гьелдалъун гьез Гъазидибиргун бицунеб хабар жинда рагIичIилан абуна нугIалъ. Гьелъул рагIабазда рекъон, дол чагIаз туманкI бахъун буго Гъазидибирахъа ва нахъе ун руго гьенисан.\nДиваналде вачIарав лъабабилев нугI Карамудин Карамудиновас бицана лъугьа-бахъин ккараб мехалда жив хIалтIулев вукIанилан Гъизляр мухъалъул нухмалъулев хисулевлъун. ГIайиб гIунтIизабулел лъалищилан гьикъана гьесда диванчияс. Гьел жиндир лъикIал гьудулзаби ругилан жаваб кьуна Карамудиновас. Гьес бицаралда рекъон, лъугьа-бахъин ккараб къоялда гьевги Виноградовги хIадурлъун рукIун руго хIухь бахъиналъе Железноводск шагьаралде ине.\n«Гъазидибирлгун хъаравуласул дагIба-рагIи кканилан рагIана радал. Щиб сабаблъун, сундуе гIоло гьеб ккарабали лъаларо. МухIамад ХIамзатов вачIинегIан чIун рукIана. Гьес телефоналдаса ахIана ккаралда тIаса кIалъазе бокьун бугилан. Цодагьаб мех индал рагIана къватIибе цо хъуй. Ваккана къватIиве ва рихьана хъаравулзаби рачIун рукIин. Гьез бицана жал ХIамзатовгун кIалъазе ун рукIанин ва гьез жал руханилан. Юсуп Шариповасул гьумер бидул цIун букIана», - ян абуна Карамудиновас.\nГьеб мехалда диваналда хъуй байбихьана. Карамудиновас гьереси бицунеб бугилан ахIдана чIваразул гIагаралъиялдаса руччаби.\nДиванчи Исрафиловас абуна, жинца чанги нухалъ лъазабун букIанин диван бачиналъе квал-квал гьабугеян, амма жиндир гьариялда гIинтIамулеб гьечIилан. Гьелдалъун Исрафиловас абуна, гьанже диваналъул данделъиял къараллъун рукIине ругилан. Приставаз диванханаялдаса къватIире лъугьинаруна киналго.\nДиванханаялда хIалтIулес хадуб бицана «Эркенлъи» радиоялъул мухбирасе киналго нахъе араб мехалда гIайиб гIунтIизабулезда гьоркьосан цояв гьиманилан. «Гьимизе ккараб щибго жо бихьуларо», - ян абун буго гьесда адвокат МухIамадовалъ. «ЧIа мун, дица дуе гьабила», - ян абун буго гьелда гIайиб гIунтIизабулев Садикъ МухIамадовас.\nДиванчи Исрафиловас хадуб гIайиб гIунтIизабулезда лъазабун буго, жеги гьединал рагIаби абуни, гьел гьечIого бачине бугилан диван.\nХадуб нугI Карамудиновасухъа сурав босун буго. Гьес бицаралда рекъон, гьесда лъалеб гьечIо щиб сабаблъун ккарабали кинабго жо ва лъица чIварал вацал ХIамзатовал.\nИргадулаб данделъи тIобитIизе буго 3 декабралда.\nАдвокат Сапият МухIамадовалъ абуна «Эркенлъи» радиоялъе диваналде рачIунел лъабгоял полициялде рачун ругилан.\nСапият МухIамадова: «Киналго нугIзал ракIарун рукIн руго Гъизляр мухъалъул нухмалъулев Виноградовас буюрухъги кьун. РакIарун руго гьел ГАИялъул нухмалъулес. Гьесул цIар Муса буго. Гьес нугIазда лъазабун буго диваналдеги ун гIайиб гIунтIизабулезда тIаса сурав гьез кьунани, гьезиеги гьабизе бугин ХIамзатовазе гьабурабщинаб. 22 ноябралда диваналде ине рахъарал лъабго чи ккун вуго полициялъ шагьар бахунеб бакIалда. Гьел рачун руго Гъизляралъул полициялъул идараялде».\nЖидехъе киналгIаги нугIзал рачичIилан абуна Гъизляралъул полициялъул идараялда дежурнияс.\nНугIзазе хIинкъалаби кьолел ругилан МухIамадовалъ бицаралда тIаса баянал росизе щвечIо Гъизляр мухъалъул нухмалъулев Виноградовасухъа. Гьесул секретарас абулеб букIана гьев данделъиялда вугин яги хIалтIуда гьечIилан.


Лъим хазе лъай - гIолилазе тIокIлъи - Районные новости - Новости - Сетевой центр «Хебда-онлайн»\nЛъим хазе лъай - гIолилазе тIокIлъи\n20.08.2019 11:09 Вторник\nЛъималазул сахлъи цIунигун хIухьбахъиялъул «Радость» лагералда 10 августалда тIобитIана лъим хаялъул турнир МухIамад МухIамадаминовасул призалъе. ЛъебергогIанисев чи гIахьаллъарал къецал гIуцIун рукIана физкультурникасул къоялде.\nИсана кIиабилеб соналъ тIобитIараб турниралъул цIех-рех гьабидал М. МухIамадаминовасул вас МухIамадица бицана нижеда къецазул аслияб мурад- гIун бачIунеб гIелалъулъ спорталде ва сахлъи цIуниялдехун рокьи куцай бугин. – Бокьун букIана инсул цIаралда турнир гIуцIизе. ТIоцебе гьединаб пикру ккейдал дица гьеб дандбана «Шамил районалъул гIолилал» абураб жамгIияб гIуцIиялъул цевехъан Суракъат Вагьабиловасда. Хасго нилъер лъималазе цIияблъун кколеб спорталде кIвар буссинабиялдалъун ва лагералда санагIалъиги киналго шартIалги рукIиналдалъун, лъим хаялъул къецал гIуцIизе цадахъаб пикруялде рачIана,-ян бицана МухIамадица.\nТурниралъул хIурматияв гьоболлъун вукIана 2004 соналъул Олимпиадаялъул гIацулав призер МухIамад Ибрагьимов. Гьединго официалияб бутIаялда гIахьаллъи гьабуна райадминистрациялъул вакилзабаз ва жамгIиял церехъабаз.\nКIиго категориялде рикьун рукIарал гIахьалчагIаз лъикIал хIасилал рихьизаруна. ГIисиназул категориялда тIоцебесеб бакI щвана Гьолокь росулъа Халидша Халидшаевасе. ЧIахIиязда гьоркьоб бергьенлъи босана МухIамад Халидшаевас.\nКиналго бергьенлъи босаразе медалалгун кубокал ва гIарцулал шапакъатал кьуна турниралъул ахиралда.


И. Бердиев: "Шималияб Кавказалда диназда гьоркьоб жахIда гьечIо".\nШималияб Кавказалда ГIиса аварагасул диналда рухI речIчIулеб буго дагь-дагьккун. Регионалда цIикIкIунеб буго гьатIаназул ва диналде руссарал христианазул къадар. Гьедин бицунеб буго «Кавполит» сайталда кьураб макъалаялда.\nХристианазул дин Шималияб Кавказалде бачIун буго исламалдасаги цебе. Аланиялъ гьеб дин къабул гьабун буго гьеб Киевалъул Русалда тIибитIилелде бащдаб гIасруялъ цебе. Цебесеб соналда Шималияб Осетиялда кIодо гьабуна дин босун II00 сон тIубай.\nРегионалда гIадатияб динлъун ислам рикIкIунеб букIаниги, христианазул диналъул некIсияб къагIидаялъул лъалкIал руго Дагъистаналда, Гъалгъазул республикаялда, Гъарачайгун Чергессиялда ва цогидал бакIазда. ХутIун руго гьатIанал, монастырал яги гьезул хутIелал. Гьезул цоял жакъа кколел руго пачалихъалъ цIунарал туристал щолел бакIал.\nЖурналист Светлана Болотовалъ хъвалеб буго, гьезул цояз христианазе цIидаса хъулухъ гьабизе рес бугин. Гьелъ бицунхъе, ислам гIадин хехал темпазда батичIониги, ГIиса аварагасул дин бигьа-гьабун рухIалде бачIунеб буго регионалда. Гьелъие багьаналъун авторалда бихьулеб буго ГIурусазул православияб гьатIаналъ, хасго регионалда ругел митропополитаз ва жибго динияб структураялъ гIурусазда, хасго хъазахъазда гьоркьоб гьабулеб кIудияб хIалтIи.\nСтаврополалъул ва Невинномысскалъул митрополит Кириллица лъазабун буго гIурусал православияб диналде нахъе руссинари кколин цIакъ кIвар кIудияб масъалайин. ГIурус православияб гьатIаналъ кIвар буссинабун, регионалда реставрация гьабун буго чанго гьатIаналъул ва монастыралъул.\nБолотовалъ абулеб буго, православие чIаголъизабиялъе кIудияб квербакъи гьабулеб бугин, регионалъул субъектазул бутIрузги, бакIалъулал цо-цо гIуцIабазгиян. Гьеб суалалда хурхун гьатIаналъул ва республикабазул талъиязул вакильзабазеги гIаммаб мацI батиялъул мисал хIисабалда гьелъ бицунеб буго Гъалгъазул республикаялда Орджоникидзевская абураб хъазахъазул росулъ монахаз гIумру гьабулеб бакI рагьиялъул хIакъалъулъ.\nГьенибго Джейрах мухъалъул Тхаба-Ерды росулъ хIалтIизе байбихьулеб рагIула гьатIан. Гьелдаго аскIоб балеб рагIула монахазе чIезе бакI. Адыгеялда араб соналъул хаслихълъиялда рагьана руччабазул монастырь.\nДагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповас лъазабуна, Дербенталда археологазе батараб гьатIаналъул реконструкция гьабун гьеб хIалтIизе биччазе бугин. Гьес гьединго рагIи кьуна гIурусаз гIумру гьабун рукIарал бакIазда гьел нахъе руссиналъе шартIал гIуцIун, хIалтIул бакIазул къадар цIикIкIинабизе.\nШималияб Кавказалъул муфтий ИсмагIил-хIажи Бердиевас нижер программаялъе комментариял гьарулаго абулеб буго, Шималияб Кавказалда исламалдаги православиялдаги гьоркьоб проблемаби гьечIин, гьединлъидал динал щулалъулел рукIиналъ рахъазда гьоркьоб ракIчIегIерлъи загьирлъуларин.\nБердиев ИсмагIил-хIажи, Шималияб Кавказалъул муфтий\nИсмагIил-хIажи Бердиев: «Совет Союз биххун хадуб, кисса-кибего, киналго росабалъ гIагаразда мажгитал рукIинчел бакIазда мажгитал, гьатIанал рукIинчIел бакIазда гьатIанал разе байбихьана. Гьеб процесс халат бахъунебги буго. Гьелда нахъ лъиданиги квешлъиги бихьулеб гьечIо. Гъарачайгун Чергессиялда, мисалалъе, гьедин буго иш. Гьединго цогидал республикабаздаги.\nБитIараб бицани, цо-цоял руго гьедин букIине бокьичIел. Гьединаз гIамал гьабулеб буго ахIвал-хIал хIалуцинабизе. Нижер гьаниб Гъарачайгун Чергессиялда букIана хIужжа балеб гьатIан бухIиялъул. Гьелъие цадахъ лъугьун реконструкция гьабуна. Шималияб Кавказалда гьатIанал разе бусурбабазги гьабула кумек, гIагсалда православияз мажгитал разеги кумек гьабула. Гьелде балагьун дида абизе кIола, гьаниб гьелъул проблема гьечIин. Бугин гIицIго рагIирекъей. Гьедин букIиналъе квербакъиги гьабулеб буго, кинаб букIаниги цогидал бакIазда гьечIел гIадатал рукIиналъги. Нилъер гIадатал, традицияби руго кIиябго конфессия ракълилаб къагIидаялда гьанир рукIиналъе кьучIода."\nБердиевасул рагIабазда, Краснодар регионалда проблемаби рукIана араб соналда. Аммайин абулеб буго гьес, гьеб кколин тIалъиялда миллатчагIазул рахъ кколел гIадамал рукIиналъул гIаламатин. Гьеб кколарин кIиябго диналъул гIадатияб гIадамазда гьоркьоб рокьукълъи бугин абурабин. Гьеб кколин гьединаб рокьукълъи бижинабизе бокьарал политикал ругин абурабин.


Экономика "чIаголъизабиялъул" багьа - 200 миллиард\nЦогидал регионазда дандеккун дагъистан социалиябгун-экономикияб рахъалъ цебетIураблъун букIине ккани республикаялъе 200 миллирад гъурущ гIарац инвестициязул хIажалъулилан абуна гьал къоязда Москваялда букIараб пресс-конференциялда Дагъистаналъул нухмалъулев ГIабдулатIипов Рамазаница.\nКинал ресал ругел гьеб гIарац Дагъистаналъе щвезе ва щиб хисизабизе кколеб республикаялъул гIумруялда жаниб инвестициязе пайдаяб регион гьеб букIиналъе гIоло абураб суалалда тIасан батIи-батIиял эксперталгун гара-чIвари гьабуна нижеца.\nГьабсагIат бугелдаса лъикIаб рахъалдехун дагъистаналъул социалиябгун экономикияб ахIвал-хIал хисизе ккани нижее хIажалъулин 200 миллиард гъуруш инвестициязулилан абуна гьал къоязда Москваялда букIараб данделъиялда Дагъистаналъул нухмалъулес. Шималияб Кавказалъул федералияб округалъул нухмалъулел данделъун рукIана улкаялъул тахшагьаралда «Итар ТАСС» агентлъиялъ тIобитIараб пресс-конференциялде. Гьединаб къадар гIарцул гьечIони экономикаялъул рахъалъ гьоркьохъеб куцалъ Россиялда церетIурал регионазда ниж ращалъуларин. Бюджеталдалъун хьезариялъул рахъалъ улкаялъул киналго регионазда гьоркьоб ахирисеб бакIалда бугин Дагъистанилан бицана гьениб Дагъистаналъул нухмалъулес.\nУлкаялъул бюджеталдаса гьедигIан гIемераб гIарац Дагъистаналъе циндаго биччалареблъи гIизагIан лъикI бичIчIулин ГIабдулатIиповасда. Гьениб бицен гьабулеб бугеб жо цогидаб кколин рикIкIунеб буго Андрей Меламедовас. Гьев ккола «Новое дело» газеталъул эконмикиял суалазул рахъалъ эксперт. ГIабудалтIиповас бицунеб бугеб гIарцул суалалда тIасан гьадинаб пикру буго гьесул.\nМеламедов Андрей: «Гьениб бицунеб буго Дагъистан цебетIеялъул рахъалъ корпорация хIадур гьабиялъул. Гьеб корпорациялда рекъон Дагъистаналъе 50 миллиард кьезе буго бюджеталдаса 10 миллиард инвестораз ва чанго миллиард «АгроЛизинг» абураб гIуцIиялъ. Гьелъул хIакъалъулъ бицунеб букIана ГIабдулатIипвас кIиго къоялъ цебе росадал магIишат цебетIеялъул программаялъул бицунеб данделъиялда. ЦIодорав политик хIисабалад бичIчIулеб буго жинца 50 миллиардалъул бицен гьабуни жинде 20 гурони кьолареблъи, гьединлъидал 200 миллиард гъурущалда гьоркьоса гьелъул бащадабгIаги щвезе хьулад бицунеб хабар батула гьесул гьеб».\n200 миллиард гъурущ гьаризе кканин цин инвестициял Дагъистаналда хIалтIизаризе инвесторал разилъулеб ахIвал-хIал букIине кколин Дагъистаналдаян рикIкIунеб буго жамгIияв хIаракатчи ГIисалмухIамад Набиевас. Къого соналъ бикъулебги хъамулебги ришватал рикьулелги чагIаз нахъеккезабураб Дагъистаналде инвестициял кьолев чи щивин вукIуневан гьикъулеб буго жамгIияв хIаракатчияс.\nНабиев ГIисалмухIамад: «ГIадамалги гъобго хIалтIуда ругони хIукуматалъул хIалтIул къагIидаги хисун гьечIони кинаб инвестициязде хьул лъезе бегьулеб. Инвестициял щвезе ккани кьучIдасанго хисизабизе ккола. Гьеб цо. КIиабизе босани социалиял масъалаби церетIеялъул программаби руго масала школа, ясли-ахал цогидалги халкъалъе хIажатал идараби разе риччалеб Гьелъие биччалеб гIарац бугони гьеб батIияб суал буго, гурого инвестициял лъица гьанире кьолел?».\nМоскваялда букIараб данделъиялда ГIабдулатIиповас гьединго абуна хIажат бугин регионал цIеретIеялъул рахъалъ регионалияб политика хисизабизе. Гурого гьабсагIат бугеб къагIидаялъ кигIан хIаракат бахъаниги ахиралде жив рачIчIалда хутIулев вугин.\nНабиев ГIисалмухIамад: «ХIалтIи гьабулеб буго гьес, дагIба гьечIо хIалтIулев вуго, къеркьолев вуго щибниги хисизабизе гIоло. Амма кигIан гьес хIаракат бахъаниги щиб цогидаз гьесие кумек гьабулеб гьечIелъул. Къого соналда жаниб нахъеккараб экономика бахъинабизеги гьедигIанго заман къваригIунелъул. Амма кигIан заман къваригIунебали лъидаха кIолеб абизе. Гьеб буго захIматаб масъала».