Страницы истории крепости Ичихан\nИЧИХЪАЛАЯЛЪУЛ ГЬИГЬАЛЪ БАТАРАБ БИЦЕН\nМухIамад Дибирасулаев РДялъул мустахIикъав учитель, ХIакъикъат 2004г. 4 март.\nДагъистаналъул исламиял гIалимзабазул биценалда рекъон, рагъухъабигун цадахъ Дагъистаналде рачIунел рукIун руго цIикIкIарал гIалималги. Гьезул исламияб масъалалъун букIун буго Дагъистаналъул росабалъ ислам тIибитIизаби. Гьел гIалимазда гьоркьов вукIун вуго Егапеталдаса Гьанжук Мисрижун. ТIоцеве гьев Гьанжук Мисрижун рещтIун вуго чIамалазул Гьигьалъ росулъ. Байбихьула гьес чIамалазда гьоркьоб ислам тIиби-тIизабизе. Гьеб щулалъарабгIан, цIикIкIун руго исламияб диналъул тушбабиги. Хасго чIамалазе хIинкъаби кьолел рукIун руго жеги исламияб дин босичIел къигьалаз, гьанжесел чачаназул цо къавмалъ. Зама-заманалдасан къигьалаз, гуржиязул азнавуразул кумекалдалъун, гьабулаан чабхъен чIамалазул росабалъе.\nРазвалины древней крепости Ичихан в селении Гигатли\nАслияб хIинкъи чIамалаз къабул гьабураб исламияб диналъе букIуна бакъбаккул рахъалдасан. Гьеб хIинкъи хасго цIикIкIуна хунздерил тIалъиялда, ТIануси тахги лъун чIарав Суракъат нуцалил ишаздалъун. Доб заманалда хунздерил тIалъиялда лъугьун букIуна кIудияб ва къуватаб пачалихъ, жинда жаниб насранияб динги щулалъараб. Хасго гьеб насранияб пачалихьалъул гуч цIикIкIуна Суракъатил жигаралдалъун. Гьеб заманалда Суракъатие магъало щолеб букIун буго, Дагъистаналдаса гуребги, черкесазул рахъалдаса байбихьун Шемахиялде щвезегIан.\nСуракъат ханас гьабун буго къуватаб дандечIей гIарабиязул рагъухъабазде, Дагъистаналда исламияб дин гьукъи мурадалда. Цо рагIудалъун абуни, Суракъатица жиндир гIумруялъул аслияб масъалалъун рикIкIунеб букIана ислам къабул гьабуралщинал росаби рухIи ва чIунтизари.\nХIакъикъаталдаги кинав вукIарав нуцал Суракъат? ГIарабияз гьесда жидерго цIар Суракъат лъуна. "Тарихи Дагъистани" абулеб тIехьалда МухIамад Рафица хъвалеб буго: "...Суракъат вукIана рокьукъав къирал, хъачIав рахIмугьечI",-абун.\nГиничукьа ХIайдарбегицаги хъвалеб буго: "...Хунздерил тIалъиялда вукIарав согIав насранияв хан Суракъатица гьабулеб букIана, сундухъго балагьичIого, жиндаго бажарарабщинаб Дагьистаналде ислам гьукъизе", -абун.\nЧIамалаз къабул гьабураб исламалъе бищун хIинкъи цIикIкIараб заманалда, Суракъат ханасда данде вахъуна чIамалазул цевехъан Бачухан. Бачуханица байбихьула Суракъатил боялде данде жиб-жиб росулъ щулалъаби гьаризе. Гьес гьарурал щулалъабазул цояб ккола\nИчихъала, гьелда Ичихъан абурабги цIар буго, чIамалазул мацIалда "ахIи балеб хъала" абураб магIна буго гьелъул. Ичихъала бан буго гьанже бугеб чIамалазул Гьигьалъ росдада тIад бугеб гохIда, хъалаялъул лъабабго рахъалъан буго борхатаб кьуру, хъалаялъул бакьулъ буго борхатаб си. Хъалаялда жаниб яшав гьабулеб букIун буго 150-200 рагъухъанас. Гьеб хъалаялда бакьулъ бугеб сиялдасан балагьараб мехалъ рихьула сверухъ ругел гIемерисел багвалазул ва чIамалазул росаби. Гьанже гьеб хъалаялъул хутIараб жо буго чIунтарал рукъзабазул къадалги, чIвадналги, борхатаб сиги.\nБакI букIадго абила, гьаб макъалаялул автор ккана талихIавлъун, гьайбатав инсан, жиндир профессионалияб лъай бугел Дагъистаналъул миллатазул тIоцеве вахъарав археолог Атаев Дибир Муслимовичгун лъай-хъвай ккеялъе. Араб гIасруялъул лъабкъоабилел соназ мунагьал чураяв Дибир Муслимович вачIун вукIана Гьигьалъ Ичихъалаялъухъе, гьелъул тарих лъазабизе. Гьесул пикруялда "Ичихъала" Шималияб Кавказалдаго гьарурал чIахIиял щулалъабаздаса цояблъун рикIине бегьулеблъун кколеб буго. Хъалаялъул сиялъул борхалъи Дибирица рикIкIунеб букIана микьго тIалаялъул борхалъи бугеблъун. Дибир Муслимовичасда ракIалда букIана пачалихъалъул даражаялда хъалаялъул цIех-рех гьабизе. Амма гьеб хъван батичIо - Дибир Муслимович гIолохъанго нилъедаса ватIалъана.\nИсламалъе хIинкъи букIинги хIисабалде босун, Гьигьалъго гIадин, щулалъаби гьарула Гьадири, Гьаквари ва ЦIумада росабалъги. Бачуханица жигар бахъула чIамалазул росабазул хурхен щула гьабизе, хасго кIвар кьола рагъухъаби куцазе. Гьесул жигаралдалъун щулалъула гьоркьорлъаби ва бухьенал багвалазул жамагIатазулгун, хасго тIиндадерил жамагIаталъулгун.\nИчихъалаялдаса бахъараб ТIиндибе щвезегIан жиб-жиб гохIда рала щулалъаби, нагагьлъун къватIисан хIинкъи бугони, цIаги бакун лъазабизе, цоцазда рихьизе ккейги хIисабалде босун.\nГигатли, Ичихан зима 2000 год\nСуракъат нуцалица байбихьула хIадурлъи, жиндие мутIигIлъулареб эркенаб чIамалазул ракьалда ругел росаби росизе. Нагагьлъун мутIигIлъичIони, РухIизе, ракьалдаса тIагIинаризе. Жидерго боги бачун байбихьула чабхъен гьабизе чIамалазул ракьалде.\nЧIамалазул цевехъан Бачуханица бала ахIи киналниги чIамалазул росабалъе, кумек гьарун. Къокъабго заманалда Бачуханил нухмалъиялда гъоркь данделъула кIудия бо.\nСуракъатилаз рештIен гьабула Ичихъалаядаса 700 галул манзилалъ рикIкIад бугеб майданалда, майданалъул гIатIилъи гIагарлъула 3 гектаралде. Суракъатица хъала сверун ккола лъабго къоялъ. Ункъабилеб къоялъ хъалаялдаса къватIире гIарабалгун цадахъ лъугьуна Бачуханил рагъухъаби. Тарихияб мухIканлъиялда данде ккечIониги, биценадда рекъон Суракъат нуцалги Бачуханги гьеб рагъулъ паналъула, xyтlарал нахъе лъутула.\nСуракъат нуцалил гIагарлъияъе гьеб къейги живго Суракъат чIвайги букIанила кIудияб ничаб жолъун. Гьединлъидал Суракъат нуцаласул гIагарлъиялъ тушазул боялъул кумекаддалъун гIуцIцIула цIикIкIараб аскар ва гьабула кIиабизеги чабхъен Ичихъалаялде тIаде. Гьаб нухалъ насранияз, киналниги чIамалазул рагъухъаби, жиде-жидерго рокъо-рокъореги ун, ах-хуралъул хIалтIуда рукIаго, нусгогIанасев гIараб рагъухъан гурого хъалаялда жанив гьечIеб гIужалъ тIадеги кIанцIун, хъала бахъула ва киналниги, цо рагъухъан хутIичIого бусурбаби гъурула. Тушбабаз хъала бухIула. Гьелда лъугIана чIамалазул ракьалда ислам цIунулаго, гьелдаго цадахъ жиндирго эркенлъи цIунулаго къеркьарав Бачуханил Ичихъалаялъул гIумруги.\nБачуханил хIакъалъулъ тIадеги баян щвеялъул мурадалда, дица цIехана жив Бачуханил наслу-тухумалъул чилъун рикIкIунев Гьигьалъа Къур-бангIалида. КъурбангIалил биценалда рекъон, Бачуханил цересел умумулги рукIун руго ханзабазул наслуялъул чагIи. Гьез тIоцебе босун буго исламияб динги.\nХIакъикъаталдаги ханасул гIадаб бечелъи букIарабищ Бачуханил абураб суалалъе жаваб гьабун, Къурбанг-али аль Гьигьалияс абуна: "Ашахури авалалда гьабсагIаталдаги руго гьесул бокьал рукIарал бакIал, жиб-жиб бокьобги къо-къо чIегIерхIайван ХIебтIизе рес бугел. Бачуханил ракьги цIакъго гIатIидаб букIун буго. ГьабсагIатги, гьел хурзал рекьичIониги, гьезул сипат-сурат хун гьечIо",-абун. КъурбангIалил биценадда рекъон, Бачухание магъало кьолеб букIун буго къигьалазул росабазги. Гьесулго биценалда, Бачухан вукIун вуго Исламги бокьулев лъайги бугев ва загIипазе, мискиназе, къваридазе кидаго кумекги гьабулев, сахаватав чIамгалазул цевехъан.\nБицен буго, анцIила микьабилеб къарнуялда Къигьалалъа тIадвуссун вачIунелъул, аваразул гучав нуцал, Шималияб Кавказалъго жив рикIунев ГIумахан рештIунаанила Гьигьалъ, аммажиндаго цадахъ букIараб бо гьес толаанила Гьигьалъа лъабго версталъ рикIкIада бугеб Игьикьи колода. Рагьухъаби щай росулъе рачинчIелан гьикъидал, ГIумаханица абун бугила, божизе бегьулел чагIазда гьоболлъухъ жив богун рештIунарилан, Бачуханил наслабазул росулъе аскар бачинги ничаблъун бихьулилан.\nТIадежоялъеги, ГIумаханил амруялдалъун, гьи-гьалъезул жамагIаталда тIаса рехулеб букIун буго хунздерил ханлъиялъе кьолеб магъало.


Асар хIебарили кахIевлан\nАпрельла 5-личиб ДГПУ-ла заллизиб сакIубдешри. Гьар мерличиб жагьилтала ва халатала кьукьни цаладикили, даргала декIар-декIарти лугъатунала ихтилатуни, разити дукелцIи иргъулри. Багьеслири, илди дебали мягIничебси шадлихъличи цалабикили биъни.\nПятница, 06 апреля 2018\tАвтор ПатIимат Кьурбанова\nМягIничебси хIянчи бузахъути\n1918 ибил дусла апрельла 8-личир Халкьла Комиссариатунала Советла Декрет хIясибли, Россияла декIар-декIарти мер-мусаличир дявила комиссариатуни акIахъубтири. Ишдус ил бархIи нушала улкализир дявила комиссариатунала хIянчизартала БархIилис хасдарибти шадлихъуни дурадуркIути сари.\nПятница, 06 апреля 2018\tАвтор ХIяжимурад Ражабов\nАпрельла 1 — халкьани-ургабси арцантала БархIи саби. Ил байрам дурабуркIуси бархIи ца ити декIарбарибси ахIен.\nПятница, 06 апреля 2018\tАвтор Замана\nДаг МяхIячкъалализив, «Дагъистан» РИА-лизив ДР-ла шайчибси миллатла гвардияла гIяскуртала федеральный кабизла Управлениела начальник Баачилов МяхIяммад ХIусейнович журналистуначил гьуниваиб. Илар жамигIятлис урехи хIебирахънила масъулти ахъдуциб.\nПятница, 23 марта 2018\tАвтор ПатIимат Мирзаева\nВыбортачи – байрамличиван\nИшдусла мартла 18-личир Россияла Президентла выборти детерхур.\nВегIла мезличи диги\nГIергъиси замана нешла мезлис хасдарибти шадлихъуни, гьунибаъниби детурхули сари школабазир ва Вузаназир. Чинар илди детурхули диалра школабала учительтас ва дурхIнас гьунибаэс дигахъу писательтачил, гIялимтачил, дургъбала бутIакьянчибачил. ГIергъити чумал бархIи наб, писатель сарлин, кьадарбиуб гьунираэс МяхIячкъалала ва Каспийск шагьарла школабала дурхIначил, Къаякентла районна Сагаси Вихърила школала бучIантачил, Губданила ва цархIилти шималара.\nПятница, 23 марта 2018\tАвтор Аминат ГIябдулманапова, Дагъиста халкьла поэт\nПятница, 16 марта 2018\tАвтор Нушала корр.\nЧучи хъарси хIянчи бирути\nРФ-ла финансунала Министерствола учреждениела цалабяхъла охрана акIахъубхIейчирад ва бузухIейчирад 95 дус диркули сари 2018 ибил дуслизир. Ил бузес бехIбихьибсири ОГПУ-ла гIяскуртази кабурхуси 6-ибил полк акIахъубхIели.\nПятница, 16 марта 2018\tАвтор М.МуртузагIялиев


Хъвай-хъвагIай гьечIел халкъазулги руго хазинаби\n3 июналда миллияб политикаялъул министерлъиялде ракIарун рукIана хъвай-хъвагIай гьечIел мацIазул вакилзаби.\nМасала, гьединал чагIазда гъорлъе уна гIахьвалал, бежтIал, балъхъал, чIамалал, гIандал ва цогидал. Амма гIаммаб куцалда гьел рикIкIуна магIарулаллъун. Киназдаго бицуна болмацIги. Гьединалго гIиси-гIисинал мацIал руго, масала, дарги миллаталда гъорлъги. Масала, кубачиял, цIадахIарисел ва цогидал. Гьел мацIазда гьечIо хъвай-хъвагIай – газетал, журналал, радио-телевидение.\nГьединлъидал гьел вакилзабазул кидагосеб дагIба букIана жал жалго жидедаго чIараб миллатлъун рикIкIеян абун. Зама-заманалдасан гьеб суалалдаса пайда босула политикиял къуватазги. Гьез дол гIисинал халкъазул вакилзабазул кIалдиб лъола миллат хIисабалда рикIкIани, нужее хIукуматалда лъикIал хъулухъал щолин, щайин абуни жеги-жеги буго Дагъистаналда гIадат хIукуматалда хъулухъал миллатазухъ балагьун кьолеб.\nХъвай-хъвагIай гьечIел мацIазул вакилзабаз, хас гьабун абуни, кIаралаз, жидер мацIал цIуниялъе шартIал гIуцIизе къваригIун бугилан «Дагестанская правда» газеталдасан республикаялъул нухмалъиялде хитIаб гьабуна.\nМиллияб политикаялъул министерлъиялда тIобитIулеб данделъиялда балъхъадерил вакил Муртуз ХIасанхIажиевас абуна магIарулаз жал кIиабилеб даражаялъул магIарулаллъун гурони рикIкIунарилан. Амма хIукуматалъул вакилзабаз гьелда дагIба балеб букIана.\nЭР-гун букIараб гара-чIвариялда Муртуз ХIасанхIажиевас абуна жив болъихъев кколин, гьеб бугин жибго жиндаго чIараб миллат.\nМуртуз ХIасанхIажиев: «МагIарулазда гьоркьор руго балъхъалги, баголалги, чIамалалги, гIандалги, цогидалги. Тарихалда кидаго гьедин букIана».\nЭР: «Цо-цоязул пикру бугоха гьел дуца рикIкIанщинал вакилзабазе, миллат абунги чIун, хIукуматалда хъулухъал къваригIун ругилан».\nМуртуз ХIасанхIажиев: «Кинал хъулухъал нижее щолел? Дида бичIчIулеб бакIалъа гIебеде, жидеего данде кколарел жал гьаб нилъер пачалихъалъ буссинабула экстремизмалде, пачалихъ биххизабиялда данде, гьединго абула гъозие хъулухъал къваригIун ругилан. ТIалъиялъул чагIазул пикру политикаялдехун сверун букIунеб буго. Жакъа нилъ ккезарун ругеб бакI бихьун, тIалъиялде квешаб гурони рагIиги гьечIо абизе. Абу-абураб жоялда данде пачалихъ биххизабизе къваригIун бугиланищ абизе кколеб? Гьеб буго халкъалда кIалъазе аргументал гьечIолъиялъул хIасил. Гьанив къватIиве вачIиндал вуго цо кIудияб хъулухъалда вугев чи абулев жинда лъаларила этносалдаги нациялдаги гьоркьоб бугеб батIалъи. Щай лъалареб? Дида гIезегIан лъикI лъала Америкаялъул нациялда жанир батIи-батIиял этносал рукIин».\nЦебехун бицен гьабураб «Дагестанская правда» газеталдасан республикаялъул нухмалъиялде гьабураб хитIабалда гъоркь букIана Халидова Рашидатил цIарги. Гьей ккола ДГПУялъул кафедраялъул нухмалъулей.\nХалидова Рашидат: «Гьел хъулухъалги политикаги дие къваригIун гьечIо. Дие къваригIун буго кIаралазул мацI бицунел чагIи рукIине, нижер лъималазда гьебги лъикI лъазе. Гьелъие гIоло щиб гьабизе кколеб? Эбел-инсуца рокъоб лъималазда бицине ккола жидерго мацI. Дие къваригIун буго кIаралазул маргьабиги абиялги гIурус мацIалда гурел, нижерго мацIалда цIунун хутIизе. Дида гьанжеги ракIалда буго гьитIинаб мехалда эбелалъ нижее бицунеб букIараб маргьу. Гьанже дица гьеб лъималазул лъимералда бицуна».\nДГУялъул социалияб факультеталъул декан Иляс МухIамадсултIанов ккола ГIахьвахъ мухъалъул ГIарчоса. Гьесулги буго болмацIалдаса батIияб мацI. Амма кIаралазул мацIалда тIадеги магIарулги, гIурусги, цогидал мацIал лъаялъул жиндие бугеб зарал щибдила, зарал бугила гьел лъаларев чиясеян абуна ЭР-ялъе Иляс МухIамадсултIановас.\nИляс МухIамадсултIанов: «ЮНЕСКОялъул хIисабалда рекъон, щибаб соналъ дунялалдаса тIагIунеб буго анлънусгогIанасеб мацI. Гьанже щуазаралда хадуб мацI хутIун буго. ТIагIананиги, гъоб мацIалъул хаслъиги цогидабги хадусел гIелазда лъазе хIалтIи гьабизе ккола.\nДоле Япониялдаса аспирант вуго МахIачхъалалде вачIунев – Хисанари. МагIарулайги ячун, магIарул мацIги лъазабун вуго гьев. ГIадада жо гьабулел чагIи гуро япониял.\nАмма мацI цIунизеянги абун жидеего хъулухъалги пачалихъалъул гIарацги тIалаб гьабизе лъугьине бегьуларо. МацI цIунизе ккола ракIунтун мацIалда хадув лъугьарав чияс».\nДагьаб заманаялъгIаги хъвай-хъвагIай гьечIел мацIал цIунун хутIиялъе шартIазда тIад ургъулаго, гьеб данделъиялда хIукму ккана рахьдал мацIазул мугIалимзабазе пачалихъиял грантал кьезе, фестивалал тIоритIизе, пачалихъияб хъулухъалде лъугьунелъул рахьдал мацIалъул экзамен кьезабизе, РГВК, ГТРКялдасан кьолел рахьдал мацIазул передачабазе заман цIикIкIинабизе.


ЧIухIун абулаан жий артистка йигилан\nТеатралъул меседилаб фонд\n(ГIайшат Къурбанова гьаюралдаса 100 сон тIубаялде)\n«Поэт» абураб поэмаялда МухIамад АхIмадовас хъвалеб буго: «РакIалдещвеял рекIел хъаравулзаби руго, кидаго рорчIуда рукIунел, рикIкIада хутIараб гIумруялъ рекIеда кIутIулелъул кIанцIун тIаде рахъунел», - абун. Гьедин, дир пикрабазулъги чIаголъулей йиго ГIайшат, цебетIамулеб буго дунгун цадахъ хIалтIараб гуребги, дол рикIкIадал лъеберабилел соназ гьей театралде ячIараб мехги.\n- Гьеб букIана, - ян ракIалдещвезабулеб буго ГIайшатица цересел соназда газеталда бахъараб макъалаялда, - 1939-абилеб соналъул 6 март. Дун тIоцее цее яхъана Хунзахъ росулъ. Ва гьале, гьалщинал соназдасан чIухIун абулеб буго, дун артистка йигинги. Театр буго дир рокьи, дир талихI, дир гIумру.\n«Жеги театр Хунзахъ бугеб заманалдаго, артисткаялъ хIалаан спектаклязда аслиял ролал. Гьанжеги ракIалда йиго ЦIадаса ХIамзатил «Айдемир ва Умайгьанаталда» ГIайшатица хIараб Умайгьанатил роль. Гьелъул Умайгьанат йикIана халатал, чIегIерал гъалазул, чергесаб логол, рагьараб гьумералъул гIун ячIуней цIалдохъан. Бесдал эбелалда цее, зазда чIараб хIинчI гIадин, йигей гьелъул пашманлъиялъги, Асмал кверзукь вугев инсул бербалагьиялъги гьелъул хIаялъухъ балагьаразул берал риччичIого хутIулароан», - абун хъвалеб буго МахIмуд ГIабдулхаликъовас.\nЖеги ратила гьелъ бергьенлъиялда хIарай, жиндирго ракьцояй Ругъжаса ГIанхил Маринил эбелалъул образ бихьарал. Гьей ГIаша-кIодо, ХIажи Заловасул «ХIасратай кочIохъаналда» Маринил гьитIинай яс ПатIиматги каранде къан, кIалги букъун хабалъ зонода юхьун йигей жиндирго Маринихъги ялагьун наибасда кIал гьикъулей йихьидал, балагьаразул хIалхьолеб букIараб куцилан ракIалдещвезабула цадахъ хIалтIараз жакъаги.\nГьединго гьез бицуна М. Къурбановасул «Малла Насрудин» спектаклялда ГIайшат йикIанила рекIедаса арай, гванзай къоролай Заза-Бикалъунги. Гьелъул ролалда ГIайшат цее яхъиндал балагьараз гьелъие хъатцин кьабулеб букIана. Гьелъул кьуркьудиялъги, кIичIардиялъги, гьоркьо-гьоркьоб бачIинчIониги гьабулеб релъиялъги, чIухIи ва гIамалкIодолъиялъги сценаялда хинлъи гьабулаан.\nЩибаб рагIиялъе кьолеб магIна, тIамураб гали, чорхол рагъа-рачари, битIулеб квер, босулеб гали - кинабго магIна-гIиналде бачун, азарго нухалъ хIалбихьун ва данде кколебщинаб тIаса бищунлъидалха гIуцIулеб сценаялъулаб образ. К. Треневасул «Любовь Яроваялда» Дунькал образ, азербайжаназул драматург С. Ахундовасул пьесаялда рекъон лъураб спектаклялда Хажар Ханумил, А. Пушкинил «Полтаваялда» Матрена Ивановнаялъул, Б. Лавреневасул «Америкаялъул гьаракьалда» Дорожил ва ахирги, Зайирбег ГIалихановасул «МугIрузул ГIали» спектаклялда эбелалъул образ гIуцIун хадуй, гьелъ Дагъистаналъул халкъазул искусство цебетIезабиги хIисабалде босун, Дагъистаналъул Верховный Советалъул президиумалъул указалдалъун ГIайшатие кьуна «Дагъистаналъул мустахIикъай артистка» абураб цIар. Гьединго, магIарул театралъ 20 сон тIубаялда бан щвана ХIурматалъулаб грамотаги.\n1943 соналъул март моцIалда театр гочана Буйнакск шагьаралде. Цо-цояз хIинкъун лъаларо яги рекIее гIечIогойищали тавакал тIамуларо Шурагьире рачIине. Театр рехун тезе къотIи гьечIел Зайнаб Набиева, ГIайшат Къурбанова, Басир Инусилов, ХIажи Асадулаев, Муса ГIабасов, МухIамад-дибир МухIамадов, МахIмуд ГIабдулхаликъов жидерго ретIел-хьит, квен-тIех жанир лъурал сумкабиги мугъзада рекъезарун, радал Хунзахъа Буйнакскиялде сапаралъ рахъана гIазул цIурал мугIруздасан ва сухъмахънухаздасан.\nЗахIматал рагъул сонал. Квач-цIорой ва ракъи-къеч. Амма, абуларищха, бокьун босараб гьир бакIаб букIунарин. Артистаз бицунаан рукъ гьечIел, гIолохъанал жидее кIудияб кумек гьабулаанин сундулго рахъалъ гъизараб чуризеги, чIалхараб букъизеги, хIатта квен-тIехалъецин Зайнабицаги ГIайшатицаги. Гьайгьай, дагь-дагьккун гьал ругьунлъана шагьаралъул гIумруялде. Шагьаралда жеги гIатIидаб рес щола творчествоялъеги. Театралде хIалтIизе рачIуна Ума НурмухIамадова, ПатIимат Хизроева, Написат ГIисакъова, ГIалисхIаб МухIамадов, Тажудин ГIабасов, Якъуб Сулейманов.\nГьебго соналъ художествияб рахъалъе бетIерлъи гьабизе вачIуна Москваялъул пачалихъалъулаб театралияб искусствоялъул институт лъугIарав режиссер А. Артемьев. Театралда творчествоялъул рахъалъ кинабго бараб букIуна режиссерасда. Гьединав лъай бугев, пикру гъваридав режиссергун хIалтIи рахIатаб нигIматлъун лъугьана ГIайшатиеги. Гьелъие рес щола Антон Чеховасул, В. Суходольскиясул, Ф. Кноррел ва цогидалги драматургазул пьесабазул ролазда тIад хIалтIизе.\nАртистал, хIадурарал ролалгун, рега-рахъун шагьаралдаго чIоларо. Гьел мугIрузул сухъмахъаздасан росулъа-росулъе лъелго хьвадулаго, щибаб къоялъ I5-20 километр нухлул нахъаги тун, хIамузда лъун декорациялгун унаан. Чан нухалъ цIад бан хадуб, гIор-лъар бахунаго, гьелъ хIамул хъамун, тIад букIараб къайи-цIа бортун тIагIараб, гьебги камун къаси гIадамазда цере рахъине ккарал. Цониги спектаклялда бихьизе гьечIо тIекълъи, хIалихьалъи, цIогь, чIвай-хъвей беццулеб. ЛъикIлъиялде гIадамал кантIизари - гьеле театралъул аслияб масъала. Гьединлъидалги батила Къурбанова ГIайшат йикIана ракI бацIцIадай, гьереси-рекIкI бокьуларей ва сихIирлъи рихарай гIадан. Аваданаб гIамалалъул гIаданги йикIана. Гьелъги батила, ахираб заманалда гьелъухъе кьолаан хIазе кепал гIамал-хасиятазул ролал. Расул ХIамзатовасул «МагIарулай» спектаклялда ГIашура, ЦIадаса ХIамзатил «Балагьалъул гъамасалда» Бахтика, Г. Хугаевасул «Эбел росасе кьолей йиго» спектаклялда Меседо.\n1960 соналда ГIайшат Къурбановалъе кьола «Дагъистан АССралъул халкъияй артистка» абураб цIар. Гьеб заманалда гьей унго-унголъунги лъугьуна халкъалда лъикI лъалей, гьезие йихьизе йокьулей артисткалъун. Амма гьелъул бакъва-кIасараб черхалъулъ букIана добго чIаголъи, добго кIвахI лъалареб, чIухIи ва пахрулъи гьечIеб хьвада-чIвади.\nI979 соналъул 30 сентябралда «Коммунизмалъул нур» газеталда Герейхан Зулумовас ГIайшат Къурбановалъулгун гьабурал гара-чIвариялда руго гьадинал рагIаби:\n- Дур бищун бокьулеб роль?\n- Островскиясул «ГIайиб гьечIого гIайибиял» абураб спектаклялда Галчихал роль. Дида ракIалда буго, гьеб спектакль нижеца хIана битIахъе КIудияб ВатIанияб рагъул заманалда, Буйнакскиялда. Залалда гIодор чIун рукIана лъукъарал солдатал. Дида рихьана гьезул бадиса бачIунел магIил гарал. Гьеле гьеб мехалда бичIчIана дида искусствоялъул къуват.\n- Кинал режиссералгун бищунго бокьулеб хIалтIизе?\n- ЦIакъ гъираялда ва кеп щун хIалтIула дун нижер бетIерав режиссер ХIайбула ГIабдулгъапуровгун. ЦIакъ гIемер лъуна гьес лъикIа-лъикIал спектаклял.\nГьелъул магIна кколаро ниж гьоцIоги нахги гIадин рукIанин абураб. Дунги тIалабчилъиялъе гIорхъи гьечIев вукIуна репетициязда. ГIайшатги жиндирабго ккун цо кьуричIого ругъеждерил кьварараб гIамалгун чIолаан. КIиязего ритIухълъи бокьиялъ ахир-къадги рекъолаан.\n«Артисткаялъул хIаялъулъ, жиндирго гIумруялда гIадин, кидаго цадахъ букIана рохелги пашманлъиги. ГIезегIан гIакъуба бихьун гIезаруна гьелъ васал Шарапудинги МухIамадги. Абизе бегьула гьел кIиялго артистазда гьоркьор гIун рачIанилан.\nНагагьаб балагьалъ ГIайшатидаса ятIалъана цо йикIарай яс, кIиго вацасул яц, гьитIинай ПатIимат. Камуна цIикIкIарав вац Тидурилав. Амма ГIайшат къуркьичIо, артисткаялъул сабру гIуна кинабго хIехьезеги, хIалтIулъ ракIчIун гали цебе тIамизеги», - ян хъвана МахIмуд ГIабдулхаликъовас.\nГIайшат Къурбановалъ къотIизе толаро творчествоялъул хIалтIи, цоялдаса хадуб цоял хIала захIматал ролал. МухIамад Сулимановасул «МугIрузул хъалаялда» Райгьанатил, Расул ХIамзатовасул асараздасан гIуцIараб композиция «МагIаруласул рагIиялда» ПатIиматил роль, ВахIидил «Лъутарав бахIарав» спектаклялда Хъаничал. Советияб театралияб искусствоялъе гьабураб хъулухъалъе гIоло Къурбанова ГIайшатие I970 соналъул 23 ноябралда кьуна «РСФСРалъул мустахIикъай артистка» абураб цIар.\nГIайшат Къурбанова хварал къояз дица «ХIакъикъаталда» хъван букIана гьадин: «Къана ГIайшатилги гIумрудул пардав», - илан. ГIумрудул къоязул пардав къаниги, даим рагьараблъун хутIизе буго гьей ракIалдещвеялъул кIиабилеб гIумрудул пардав.\nДругие материалы в этой категории: « МагIарул театралда – ЦIияб сон\tБежкьасал »\n09:38, 08 декабря 2021, 46


Джемикенталъул кьвагьиялъ гьоркьоб къотIизабуна "террористияб" сихIкъотIи\nЩай Дагъистаналда цIидасан терактал гьаризе байбихьарал?\nИтни къоялъ Дербент мухъалда полициялъул посталда такъсирчияс машинагун живго жинца кьвагьизави ккана 2013 соналдаса нахъе тIоцебесеб гьединаб такъсир. Щиб ккараб гьеб заманаялъулаб сихIкъотIи хвеялъе гIилла, щай террористаз цIидасан чIаголъи бихьизабулеб, кигIан къуват гьезул бугеб ва кин гьеб бухьараб бугеб Россиялъул аскарияз ГIагараб Машрикъалда гьабулеб рагъулаб операциялда абурал суалал кьуна экспертазе Абакаров Рамазаница.\nДагъистаналъул Дербент мухъалда ккараб такъсирияб лъугьа-бахъиналъул хIасилалда ахирал баяназда рекъон хун вуго кIиго чи ва лъукъун руго 13-гоял. Къуваталъул идарабазул баяназда рекъон, такъсир гьабун буго Россиялда гьукъараб ДАГIШ террористикияб идараялъул вакил, Дагъистаналдаса Амир ТIалибовас.\nАхираб лъабго соналда жаниб гьединаб такъсирияб лъугьа-бахъин жеги ккун букIинчIилан бицана лъугьа-бахъин ккараб бакIалде щварав Дагъистаналъул бетIер ГIадулатIипов Рамазаница. Гьесул пикруялда рекъон, такъсир буго изну гьечIого яргъид гIуцIаразул къокъабазда данде къуваталъул идарабаз гьабулеб цIоб тараб къеркьеялъул хIасил. «Гьеб такъсир чара гьечIого рагьизе буго. Аслияб жо буго, Дагъистаналъулги Россиялъулги халкъалда цебе букIараб бигъараб заманаялъул дандерижиял республикаялда тIокIал такрарлъизе гьечIо абураб пикру бичIчIизабизе», - ян абуна гьес.\nКиналха ругел хIакъикъаталда ракIалдаго гьечIого гьединаб вахIшияб ва тIасан ккараб такъсирияб иш гьабиялъе гIилла, щиб хисараб ахираб заманалда, щай такъсирчагIаз Дагъистаналда лъабго соналдасан цIидасан бетIер борхараб? Гьеб суал кьуна «Эркенлъи» радиоялъ исламовед, динияб эктремизмалъул специалист Ярлыкапов АхIмадида. Гьес абуна, гьаб гьанжесеб террористазул чIаголъиялда жинца гIажаиблъи гьабуларин, гьеб букIине бугеблъи лъалеб букIанин.\nЯрлыкапов АхIмад: «2013 соналдаса нахъе гьединал такъчирал рукIинчIо, щайгурелъул доб мехалъ байбихьана Дагъистаналдаса ва Шималияб Кавказалдаса такъсирчагIаз Шамалда рагъизе ине. Гьединлъидал, такъсириял лъугьа-бахъиназул къадар дагьлъана. Амма 2014 соналъул ахиралда ва 2015 соналъул байбихьуда ДАГIШалъул террористаз жидерго тактика хисизе байбихьана. Шималияб Кавказалдаса рагъухъаби ахIи гуреб, гьез байбихьана жибго Кавказалда ругел такъсирчагIазулгун бухьен щула гьабизе. Цере Имарат Кавказалда гъоркье унел рукIарал террористиял гIуцIаби жидер кверщалида гъоркье рачине байбихьана. Гьединлъидал, араб соналъул ахиралда Дербенталда букIараб такъсиралъ ва гьаб гьанже букIараб кьвагьиялъ бихьизабулеб буго, ДАГIШалда кIолеб бугин жидеего бокьараб къадаралъ кIвечIониги, Шималияб Кавказалда террористикиял бухьенал гIуцIизе. Гьеб гуребги, такъсириял ишал гIуцIизе гьезухъе гIарац щолеб буго».\nРакIалде щвезабилин, ДАГIШ ва Имарат Кавказ ккола Россиялда гьукъарал террористикиял гIуцIаби.\nАхIмад Ярлыкаповасул баяназда рекъон, такъсирчагIазухъе гIарац щолеб буго ГIагараб Машрикъалдаса ДАГIШалъул кумекалдалъун. Имарат Кавказалъеги гьанир ругел бизнесменазухъе флешкаби ритIизе байбихьизегIан гьенисан бачIунаанин гIарац.\nЩай гьабсагIат чIаголъарал такъсирчагIи, бугищ Шамалда Россиялъул аскаралъ гьабулеб операциялдаги гьелдаги гьоркьоб бухьен абун цIехана «Эркенлъи» радиоялъ Россиялъул ГIелмабазул Академиялъул регионалиял цIех-рехазул централъул специалист Кисриев Энверида. Гьесул пикруялда рекъон, Россиялъ гьениб рагъ гьабичIониги такъсирчагIаз Шималияб Кавказалде гьужумал гьаризе рукIана. Гьеб бихьулеб букIана Имарат Кавказалъул бакIалде Исламияб пачалихъ бачIине байбихьарабгоян абуна гьес.\nРоссиялъул Машрикъ лъазабиялъул институталъул хIалтIухъан Къурбанов Русланил пикруялда рекъон, гьаб ахирисеб кьвагьиялдалъун такъсирал лъугIунгутIизе рес буго, щайгурелъул, Имарат Кавказалда данде ккун, ДАГIШ буго кIудияб ва киса-кирего кьалбал риччараб идара. Гьелдаса цIикIкIун хIинкъи буго ва гьелда дандечIей цIикIкIун гьабизе ккола. Амма гьабсагIаталда гьезул къуват дагьаб буго жеги кIудиял такъсирал гьаризе.\nАхIвал-хIал лъикIлъана, парахалъиялъе багьана гьечIо


ХIурматиял магIарулал! Нижеца байбихьулеб буго коронавирусалде данде къеркьолаго, унтарал сах гьарулелъул гьабураб бахIарчияб хIалтIухъ Россиялъул президентасул ва Дагъистаналъул бетIерасул батIи-батIиял шапакъатал щварал тохтурзабазул хIакъалъулъ хъвазе. Гьединазул цояв ккола Дагъистан Республикаялъул мустахIикъав тохтур, МахIачхъалаялъул №1 лъималазул больницаялъул бетIерав тохтур, тIадегIанаб категориялъул тохтур Супиян Абакаров. Гьев мустахIикълъана Дагъистаналъул бетIерасул ХIурматалъул грамотаялъе.\nРеспубликаялъе захIматаб заманалда Супиянги вукIана гIагараб халкъгун. Балъгояв тушман кинигин, нахъасан речIчIун бачIараб унтиялъ рихха-хочизарурал гIадамазе дару-дарманлъун рукIана гьесул хIеренал рагIаби. Супиянида бичIчIулеб букIана жинцаго баччизе кколеб гьир цIакъго бакIаб букIинги. ХъахIаб халгIаталъул даимаб къисаялъе киданиги хилиплъичIев тохтурасда шапакъат баркизе дун щвана гьес нухмалъи гьабулеб больницаялде.\nДица цеве чIезавулев вукIана цIакъго къвакIараб ва кьварараб гIамал-хасияталъул согIав магIарулав. Амма кабинеталъубе нуцIа рагьарабго, дандего бачIана гьесул гьими. Гьелъулъгицин бихьулеб букIана гьесул жавабчилъи. Ватила гьев хIалтIуда согIавги кьвараравги, гурони хIалтIул хIасил букIунареблъидалха.\nЛъай-хъвайги гьабуна, шапакъатги баркана. ТIоцебесеб дица гьесие кьураб суал букIана коронавирусалъул хIакъалъулъ.\n- АхIичIого бачIараб гьеб «гьоболалъ» сорозабуна гIалам. Лъиданиги лъалеб букIинчIо кин гьелда дандчIвай гьабизе кколебали. Амма лъалеб ва бичIчIулеб букIана тушманасда тIад бергьенлъи босизе бигьаго букIине гьечIеблъи. Коронавирусалъ гьужум гьабулел тIоцересел къоязго, больницаялъ къабул гьаризе байбихьана гьеб унтуца яги гьелъул хIасилалда цогидал унтаби «рорчIизарурал» лъимал. Ургъизе заман букIинчIо. ХIалтIулел рукIана ункъо сменаялда цIакъго мукъсанал шартIазда. Гьедин букIана киса-кибего. Цинги дагь-дагьккун ратана шартIалги, хьезаруна тохтурзабазе хасаб парталалдалъунги дарабаздалъунги. РакI унтулеб букIана тохтурзабазул жидеде кIудияб божилъигун ва хьулгун, гIумруялде гIащикъаб рокьигун больницаялде рачIунел лъимал рихьидал. РикIкIада районаздаса гьел рачIунаан вертолетазда. ЗахIмат букIанищан гьикъани, гьелъул пикру гьабизе регIарав чиго вукIинчIо гьел моцIаз. Гьезда лъалаан ва бичIчIулаан зигардизе заман жидер гьечIеблъи. Ва хъахIаб халгIаталъе бараб гьаялда цере жал даим ритIухъаллъун хутIизе кколеблъи.\nМакьу тун, свак тун, къеркьана Супиянги гьесул тохтурзабиги вахIшияб унтиялде данде. Гьез хвасар гьабуна анцI-анцI лъимер. Гьединаб буго хъахIаб халгIат ретIарал жакъасеб къоялъул бахIарзазул къиса. Гьеб къисаялъе хилиплъичIел багьадурзабазул кумекалдалъун нахъе къазабун бажарана вахIшияб, аза- азар гIадамазул гIумру бецун лъураб, гIисинал-чIахIиязда гурхIел гьабизе лъалареб унти. Гьел къояз хъахIаб кьералъул букIана кIиго тIагIам. Цояб – гIумруялъул гьуинаб тIагIам. Гьелъие къуват кьолеб букIана хъахIал халгIатал ретIарал тохтурзабаз. Цояб – тохтурзабаз горбода жемун букIараб мусруялъул тIагIам. Гьеб тIагIам букIана цIакъго кьогIаб, гIадамаз тIолеб букIараб магIуялъ чурараб ва цIамхIалаб. ГIумруги хвелги цоцазул бадире ралагьарал гьел лахIзатаз Супиян Абакаровасда ва гьесул тохтурзабазда кIвана хъахIаб кьералъул тIоцебесеб тIагIамалъе къуват кьезе. Больницаялъул киналго хIалтIухъаби мустахIикъал руго бищунго берцинал ва тIадегIанал рагIабазе.\nТохтурлъун вахъине бокьун букIараб анищалъул асирлъуда\nЖеги школалда цIалулев вугев Супиян эменгун цадахъ щола МахIачхъалаялде, больницаялда вегун вугев унтарав гIагарав чиясде ваккизе. Гьенир рихьарал хъахIал халгIатал ретIарал тохтурзабаз пана гьабуна гIолиласул ракI. Ва гьеб бакIалдаго гьесул къасдалъ щулияб бакI ккуна тохтурлъун вахъине бугеб анищалъ. Гьесул ракIчIана юристасул махщалидасаги жиндие хъахIаб халгIаталъ асар гьабиялда.\n1972сон. ГIагараб ЧIарада районалда гьоркьохъеб школаги лъугIизабун, жиндирго анищалда хадув Супиян щола МахIачхъалаялде. Ва цIализе лъугьуна мединституталде. Гьебги лъугIизабун, гьев хIалтIана республикаялъул лъималазул больницаялда. 1979-1980 соназ хIалтIана Байконуралда рагъулав тохтурлъун. Гьесие киса-кибего къуватги кьолеб букIана, асарги гьабулеб букIана доб кидаялиго рекIелъ рещтIараб тохтурлъун вахъине букIараб анищалъ.\nГьединго Супиян хIалтIана республикаялъул гIемер рахъазулаб лъималазул больницаялда диагностикияб отделениялъул нухмалъулевлъун. Республикаялда тIоцебе гьес лъуна лъимералъе СПИДалъул диагноз.\nСупиян Абакаровас нухмалъи гьабуна МахIачхъалаялъул лъималазул больницаялъе. Гьеб букIана араб гIасруялъул 90-абилеб сон. 1991-1999 соназ хIалтIана республикаялъул гIемер рахъазулаб лъималазул больницаялъул бетIерав тохтурлъун. 1997-2007 соналги гьес сайгъат гьаруна лъималазул сахлъиялъе. Гьел соназ гьев хIалтIулев вукIана МахIачхъалаялда букIараб лъималазул рукъалъул нухмалъулевлъун, хадув республикаялъул сахлъи цIуниялъул министрасул заместительлъун.\n2007-2012 соназ гьес нухмалъи гьабуна республикаялъул клиникияб больницаялъе. (Нилъеца жакъаги гьелда Централияб больницайилан абула).\nГьенив хIалтIулеб мехалда ккараб цо лъугьа-бахъинги ракIалде щвезабуна Супияница.\n- Дол рукIана хIабургъарал 90-абилел сонал. Сардилъ рагIана кьвагьа-гIанхъиялъул гьаракь. Дида бичIчIана чIвай-хъвей ккараблъи ва хIалтIуде тIад вуссине хIадурлъана. Дун хIалтIуде щвейги гьенире лъукъарал рачун рачIинги цадахъ гIадин ккана. Доб сурат гьанжеги дида цебеса унаро – бох- гъеж камурал, цо-цо лъукъаразул гьел далдалахъего хутIун рукIана. Гьеб ракIалде щведал, гьанжеги рекIел кIутIи хIалуцуна дир.\nГьеле гьединабго асар гьабуна дие гьал моцIаз больницаялда бихьа-таралъги, - ян бицана Супияница.\nУнтарал лъималазухъе гьев щвечIеб район ва шагьар цониги батиларо Дагъистаналда. Гьединаб буго лъеберго соналъ медицинаялъул батIи-батIиял идарабазда бетIерав тохтурлъун хIалтIарав Супиян Абакаровасул хъахIаб халгIаталъул гвангъараб къиса.\nДругие материалы в этой категории: « Лъимер гьабунгутIиялде рачине бегьула\t50 соналъ росдае хъулухъалда »


Хасалихълъиялъул байрам - прочее, мероприятия\n"Хасалихълъиялъул байрам" - 5 абилеб классалда дарс т1обит1изе план\nМурадал ва масъалаби:\nЛъаг1алил заманазулгун лъай-хъвай гьаби.\nПасих1го ва дурусго лъималаз рахьдал мацалда куч1дул рик1к1ин.\nМаг1арул мац1алда х1анч1азул,гъут1бузул ,пихъил,овощазул ва цогидалги ц1арал лъай.\nРахьдал мац1алъул дарсазде лъималазул рокьи ц1ик1к1инаби.\nЛъималазда гъорлъ гьудуллъи , цоцалъ рекъей щула гьаби.\nЛъималазул творчества цебет1ей.\nМуг1алимзабазул ва лъималазул цоцалъ гьоркьолъи лъик1лъизаби.\nКомпьютер,телевизор ялъуни проекторная доска,къот1-къот1арал х1анч1азул , т1анхазул суратал, 3 ч1еп,пихъ,овощал,костюмал, ,гъут1буздаса рортарал бат1и-бат1иял ,т1анхал,х1ухьдул,бакънал\nКласс къач1алеб куц:\nХаслихълъиялъул лъималаз рахъарал суратал ч1вала ширмаялда яги доскаялда,киса-кирего кьер-кьерал т1анхаз къач1ала(баг1арал,т1огьилал),ч1ах1аго берцинал кьераца хъвараб плакат бала: «Меседил хасалихълъи».\nБерцинаб муг1рузул бакъаналъухъе гьаракь биччала кеч1 рик1к1унеб,экраналда хасалихълъиялъул суратазул слайдал,лъималазул х1алт1абазул презентациял рук1ина рихьулел.\nЖеги г1урччин хут1арал\nХадур ралагьунги тун\nТ1анхал гъенолел руго.\nХ1анч1аз хьихьарал т1анч1аз\nТ1авап гьабулеб буго.\nАхикьа барщараб пихъ,\nРокъоб сок1к1унеб буго.\nКеч1 рик1к1ина ц1алдохъаналъ пандуралъул бакъаналъухъе.\n«Хасалихълъи» Расул Х1амзатов\nТ1еренлъулеб буго лъар,\nПашманлъулеб буго кеч1-\nБач1ун буго хаслихълъи.\nАхирал бакънал руго\nКъо лъик1илан х1анч1азул,\nРеч1алел руго т1угьдул-\nМуг1рул хадур ралагьун\nХут1ун руго г1ияда,\nГ1идра т1огьиллъун буго-\nБач1ун буго гьарзаяб,\nБач1ун буго гьайбатаб,\nБач1ун буго пашманаб_\nЦебехун хасел буго,\nХалатал сардал руго,\nАхирал ц1адал руго-\nХъабалоги рет1арай яс яч1ина жание кьурдул бакъаналъухъе.\nКодоб ккун ч1епги бук1ина жаниб пихъ ва овощал лъураб.\nРорч1ами,лъимал.Дун лъанищ нужеда?\n-Бит1ун буго.Дун гьоболлъухъе щвезе яч1ана нужехъе.Хасалихълъи бечедаб заман бугелъул, ч1обого яч1инч1о дунги.Дицаги г1емерал сайгъатал росун руго нужее.Бищунго лъик1 маг1арул мац1 лъалел лъималазе сайгъаталги ц1ик1к1ун щвелаха.\nМуг1алим. Сундалъун бечедаб бугеб,лъимал хасалихълъи?Гьеб бихьизе бокьани базаралде ва тукабазде раккизе бегьула нилъ.Хасго базаразда бихьула нилъеда хасалихълъиялъул гьарзалъиги бечелъиги.\nЛъималаз кеч1 ах1ила «Хаслихълъиялъул ярмарка» инсценировкаги гьабун.\n1.Гьале ниж киналго данделъун руго\nБокьараб босизе рач1а аск1оре.\n2.Т1аг1амги гьуинал ,кьерги берцинал,\nПихъги овощалги гьарзаго руго.\n3.Рач1а базаралде даран гьабизе,\nРакке тукабазде багьа ц1ехезе.\n4.Хасало кваназе компотал гьаре,\nНужерго подвалахъ нахърател гьабе.\nМуг1алим.Хасалихълъиялъ нужее сайгъаталъ рач1арал пихъилги овощазулги бицанк1аби кьела дица нужее ч1вазе. Щибаб бит1араб жавабалъухъ цо-цо пихъ ялъуни овощ кьела лъималазе.\nБицанк1аби ( автор С.Мух1умаева)\nР акьалда тIаде гьурщун гIурччинаб керчаб расгун\nРакьулъ жаний яхчарай тIогьилкьерай меседу,\nГIанкIие цIакъ хирияб,лъималазе пайдаяб,\nХалатккараб ,тIагIамаб витаминазул магIдан\nБ акъалда егарай,гурдал гIемерай,\nХисиго лъалареб гьудул гьеб буго ПИЛПИЛ\nБ ижулаго гIурччинаб,барщидал багIарлъулеб,\nБолгаразухъа бачIун нилъер пастIаниб чIараб,\nПайда жиндилъ гIемераб,кваназе цIакъ хIажатаб,\nЖиндир цIарулъ пилалъул цIар кIицIул такрарлъараб\nЗ агьаб тIагIамалъул ,гучаб махIалъул ,\nМагIарул хинкIазул тIолареб гьалмагъ\nБагIараб кьералъул пайдаяб нигIмат,\nБорщал ,салатазе цIакъ жиб рекъолеб,\nТIанхал руссун,цIурал чадал гьарулеб\nД ун белъуна,бежула,чурпадалъе буссула,\nЧчухIун,цIурачадазда жаниб лъезе бегьула\nЖ аниса тIогьилаб,тIаса гIурччинаб,\nБелъун квине цIакъаб,пайда гIемераб,\nПурщабазда жаниб лъик1 хъваг1ан лъолеб,\nХъачIаб хIарпалдасан цIар байбихьулеб.\nЛ ъарагI мохмохилан дида абула,\nКиназего квине дун цIакъ бокьула,\nБихьизе берцинаб,тIаса багIараб,\nТIагIамаб-дун нужер цIакъаб дандежо.\nКIалдиб жиб хъванани мацI бухI-бухIулеб,\nБ ухIиялъул цIакълъи кванилъ рекъолеб,\nХинал улкабалъан нилъехъе щвараб,\nБанкабазул гьудул,роолил гьобол?\nЖанисахун хъахIаб,тIасан гIурччинаб,\nРиидал гIадамаз гIемер кваналеб,\nТIад зазал гIисинаб,тIагIамги лъикIаб,\nПомидоралъул дун кIудияб гьудул\nДун баг1араб бук1уна,г1урччинабги бук1уна,\nТ 1огьилабги бук1уна-дун пихъазул ханлъидал,\nЛъималазе пайдаяб,киназего бокьулеб,\nГьуинабги,ц1ек1абги кваназе т1аг1амаб пихъ\nГ ьабги г1ечулго гьудул,барщигун тамахлъулеб,\nХъабахъалъул цо тайпа жинда релълъараб бугеб,\nМокърукь балеб чирахъги гьалъулго форма бугеб,\nК1одол гунзаригицин гьалда релълъараб бугеб.\nХинал улкабаздаса нилъехъе жиб бач1араб,\nК1алдир цабиго гьеч1ел к1одабазцин кваналеб\nТ1огьилаб хъал т1ад бугеб, т1аг1ам жиндир гьуинаб\nТ1аса хъал бахъич1ого кваназе бегьулареб.\nГъабуялда бижулеб, сортал жиндир г1емераб,\nАгъада,Молдаванка,Изабелла ц1ар бугеб,\nГьаб т1аг1амаб пихъил ц1ар лъаларев чи вугодай?\nБихьизе ц1акъ берцинаб гьаб к1аркьенбаг1арида\nК ваназе квер хъванани,расул кьибил т1ад бала ,\nКомпотал,варениял киназго ц1акъ гьарула\nКь х1арп гьалъул ц1аралъулъ бакьулъ ч1ух1адго хъвала.\nР акьулъ бусен гьабулеб ,\nГ1адат1е чилла бараб,\nЧерхалде маргъал бараб?\nКеч1 ах1ила лъималаз хасалихълъиялъул х1акъалъулъ.\n«Хасалихълъиялъул кеч1» буссинабуна С.Мух1умаевалъ\nСасун , сасун , сасана\nЦ1адаца кеч1 ах1ана\nРакьалде маг1у т1уна\nДица зонтик босана\nЦ1адакь сверизе ана\nТ1инк1е, т1инк1е кепалда\nБарахщуге мун дида!\n«Хасалихълъи» раг1аби Шахбановалъул бакъан З.Салаевалъул «Хасалихълъи»\nГьале гьал дир муг1рузде\nХ1анч1и къокъунел руго\nМуг1алим.Баг1арал ва т1огьилал гъенарал т1анхалги, т1угьдулги, цогидал хаслихълъиялъул сайгъаталги данде гьарун рач1ун руго лъималаз.Гьезул бокьараб жо ургъун гьабизе ккола нилъер къокъабаз: цо къокъа г1уц1ила лъималазул, цогияб рахьдал мац1алъул муг1алимзабазул .Гьезул х1алт1уе къимат кьезе т1амила нилъеца нилъер х1урматиял директорасул кумекчаг1и Пат1имат Абуковна ва Пат1имат Къурбановна гьединго лъималазда гьоркьосаги вищила к1иго чи жюриялде.\nКъец «Хасалихълъиялъул квац1и».\nМуг1алим.Гьанжесеб къецалъулъги г1ахьаллъи гьабизе буго лъималазулги ч1ах1иязулги къокъаялъ.Маг1арул кьурдул бакъаналъухъе 1 минуталда жаниб г1одоре рарал т1анхал рищизе т1амила к1иябго къокъадул цо-цо чи.Цоги к1игоял т1амила гьединго х1анч1азул суратал доскаялда магниталъ рек1инаризе. Цояз- хасалихъе хинал улкабазде роржун унел х1анч1азул,цогияз-нилъерго анир хут1улел х1анч1азул.\nГьанжесеб къец буго лъималаз рек1ехъе куч1дул рик1к1иналъул.\nХасалихълъиялъул х1акъалъулъ куч1дул рик1к1иналъул къец\n«Хасалихълъи» Мух1амад Гъазиев\n«Хасалихълъи» Мух1амад Гунащев.\n«Росулъ» Г1абдулмажид Хачалов.\n«Хасалихъе къасимех» М.Насрулаев\n«Хасалихълъи» Мух1амад Хириясулаев\n«Т1амах» Г1абасил Мух1амад.\nКъиматал лъезе т1амила жюри. Куч1дул рик1к1арал лъималазе грамотаби кьела.\nГьалеха,дир лъимал ва х1урматиял гьалбал, гьабгощинаб рохелги нилъее босун бач1ана хасалихълъи.Баракатаб батаги,ракълилаб батаги,рохалилаб батаги, я Аллагь нилъер Дагъистаналъул ракьалъе исанасеб хасалихълъи.\nКеч1 ах1ила лъималаз «Меседил хасалихълъи» .\nБач1ун буго муг1рузде,\nК1к1алазда ва щобазда.\nМун, берцинаб хаслихълъи,\nХалкъалъе рекъел босун,\nЩун батила , хаслихълъи.\nМуг1алим.Гьалдалъун нилъер данделъи раг1алде щвана. Киназего баркала.\nАвтор: АхIмадова Аксират МухIамадгIалиевна\nНомер свидетельства: 521858


Алексей Казак, РГВК "Дагъистан" телекомпаниялъул журналист\nГьал къоязда Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъ РГВК каналалда халгьаби байбихьун буго. Гьез лъазабулеб буго жидехъе баянал щун ругила каналалъул нухмалъиялъ къанун хвезабулеб бугин абун, гьеб бугила цIех-рех гьабиялъе гIиллайилан. Амма РГВКялъул хIалтIухъабазу л пикруялда рекъон низам цIунулезул ццин бахъун буго полициялъулаз къанун хвезабиялъул, гIадамазе гIакъуба кьеялъул хIакъалъулъ бицараб передача жидеца бихьизабиялъ, гьелдаса хадуб байбихьанила халгьабиялилан абулеб буго гьез.\nДагъистаналъул РГВК каналалъул нухмалъиялъ ришват кьеялда, гьеб босиялда ва гIарцуда хурхун цойги хIилла-рекIкI гьабиялда щаклъи буго республикялъул жанисел ишазул министерлъиялъул. Гьелда бан гьал къояз каналалда унеб буго гьеб министерлъиялъул халгьаби. Живго Дагъистаналъул жанисел ишазул министр ГIабдурашид МухIамадовас гъоркь гъулбасун буго гьеб халгьаби байбихьейилан. къотIараб хIукмуялда. Гьеб хIукмуялъ каналаллъул бокьараб бакIалда цохIо хал-шал гьабун течIого, чIухь базеги, лъикIилан ккарабщинаб жо гьениса цIех-рех гьабизе нахъе босизеги рес кьола низам цIунулезе. Жидер министерлъиялъул коррупциялде ва экономикиял такъсиразде данде къеркьолеб бутIаялде гьеб каналалъул нухмалъиялъ къанун хвезабулеб бугин абун баянал рачIанин хъвалеб буго гьеб хIукмуялда.\nАмма щиб гьел баяназда хъвалеб бугеб, кида ва кинаб такъсир гьабиялда щаклъи бугебали къватIибе кьолеб гьечIо гьез. Каналалъул нухмалъиялъги гьеб лъугьа-бахъиналда хурхун кинаб букIаниги баян кьолеб гьечIо. Дагъистаналъул печаталъул ва информациялъул министерлъиялъги лъазабулеб буго гьеб халгьабиялда гьоркьор жидер чагIи гьечIилан ва жидеда гьелъул щибго жо лъаларилан. Амма РГВКялъул хIалтIухъабаз абулеб буго къуваталъул идарабаз каналалде кIвар буссинабиялъе гIиллалъун кканила пачалихъияб Думаялъул миллиял суалазул комитеталъул эксперт Алексей Казакица бачунеб «Главная тема» абулеб ток-шоу. РГВКялда моцIица цебе хIалтIизе биччараб цIияб проект ккола гьеб. КIиго передача гурони гьелъул жеги къватIибеги ун букIинчIо.\n«Эркенлъи» радиоялъе Алексей Казакица бицухъе анкьица цебе букIараб ахирисеб передачаялда бицунеб букIун буго Дагъистаналъул жанисел ишазул система вахIшиго, къанунги, инсанасул ихтияралги хвезарун хIалтIулеб букIиналъул. Щибго гIайиб гьечIого цохIо тIадчагIазе данде ккечIого хIалтIудаса реххарал, низам цIунулезда гьоркьоб тIибитIараб коррупциялъул бицунел, къуваталъул идарабаз гIазаб кьуразул гIагарлъи гIахьаллъулеб букIун буго гьеб токшоуялда. Пачалихъияб каналалдасан жидеего критика гьаби хIехьезе кIвечIого, гьеб проект къазе ресал ратизе, каналалъул нухмалъиялде тIадецуй гьабизе багьана щвезелъун гьарулел ругила гьел хасал тадбиралилан абуна Казакица. Гьесул рагIабазда рекъон, гьеб передачаялда бицаралда хурхун, гьесда жиндаго щибго жо жеги абун гьечIо низам цIунулез.\nАлексей Казак: «Дун гьанив жеги цIияв чи вугелъул, дидехун дагIба базе жо гьезие жеги щун батиларо, гьаниб журналистазде гIадатлъун билълъахъе тIадецуй гьабулел къагIидабиги дидехун жеги хIалтIизаричIо. Гьедилъидал кьаби дида цадахъ хIалтIулезде щвезабулеб буго низам цIунулез. Гьезие къваригIун буго каналалъул нухмалъиялде тIадецуйги гьабун, гьеб дир передача къазе кколин, гьелъ гIемерал проблемаби рижизарулел ругин абураб пикру гьезул ботIролъ бижизабизе.\nТIоцебесеб перадачаялдаги гIезегIаз гIадамазе кIвар бугел суалал рорхун рукIана, хас гьабун коррупциялде кIварги кьун букIана. Гьелдаса хадубги разигьечIел гIемер ругин абун ругьалаби щун рукIан дихъе. Амма кIиабилеб программа гьелдасаги дагьабги кьварараб лъугьана, щай гурелъун гьениб цохIо проблемаялъул бицун хутIичIо. Гьениб халкъалда рагIизабун цIар-цIарккун рицана къанунги инсанасул ихтияралги хвезарулел къуваталъул идарабазул хIалтIухъабиги, бицана гьез жанир тIамурал гIадамазе гIазаб-гIакъуба кьолеб куцалъулги. Гьедин жидеда хурхара баянал телевидениялдасан къватIире чIвазари гьез гIинтIамичIого телищха, гьелъие гьабулеб жаваблъун буго гьеб халгьабиги».\nГьединго Казакица рикIкIунеб буго Дагъистаналда ругел захIмалъабазде тIалъиялъги пачалихъиял идарабазги букIине кколеб кIвар кьунгутIиялъ ва пачалихъиял информаталаз гьезул бицунгутIиялъ республикаялда ахIвал-хIал дагьабги цIакъ хIалуцунеб бугилан. ГIадамазе жидерго ругел проблемабазул бицине республикаялда рес гьечIолъиялъ, гьединаб рес кьолеб жиндир передача хIалтIизе биччан бахъиналдего гьелъул цIакъ цIикIкIараб рейтинг бугилан бицана гьес.\nАлексей Казак: «Цебе жидеего бокьараб жо абизеги, бугеб проблема загьир гьабизеги рес букIинчIеб батани, гьанже гьеб рес щвана Дагъистаниязе. Гьединлъидал рикIкIа-рикIкIадаса бахъарал гIадамал рачIун рукIана гьенире. Масала, магIарухъа кIиго гIанситIа хIалицаго вилълъун вачIарав херав чиясул проблемаялъул, гьесие щолеб гьечIеб кумекалъулги дица кин бицинчIого телеб. Яги туснахъалда полициялъулаз гIазабкьун хвезавурав васасул эбелалъе кин рагIи кьечIого телеб. Дун цIакъав вукIун гуро гьел чагIи дир передачаялде рачIарал. Гьел руго рес къотIиялъ къватIире рахъарал чагIи. Цойгидаб бакIалда гьезухъ гIинтIамун букIарабани гьел дир передачаялде рачIине кколароан.\n5 моцI гурони Дагъистаналда бачIев дида лъалеб гьезул проблемаби гIумруялъ гьанир ругел цойгидазда щай лъалареб? БицинчIого тунин, бахчизе лъугьунин абун проблема тIагIунаро. Гьелъул бицинеги ккола, гьелъие гIайибиясе гIадлуги гьабизе ккола. Гьедин бугелда бугеб абун дица критика гьабураб мехалдаго дида абун букIана кватичIого дур хIакъалъулъ цо хасал сайтазда чорокал макъалаби рачIине ругилан. РачIана, гьениб хъвачIеб хъублъиги хутIун гьечIо, киназдаго лъала гьел сайтазда тIалъиялъеги къуваталъул идарабазеги данде кколарелщинал чагIи какарал гурел батIиял баянал кьолареллъи. Дида абула мун бигьаго ворчIулев вугила, дун кIудияб талихI бугила мун гьаниса гурев, тIаде вачIарав чи вукIин».\nЖинде тIадецуй гьабулеб бугониги, хIалтIизе квалквалал гьарулел ругониги жив Дагъистаналдаса нахъе ине гьечIин абуна Алексей Казакица. Къуваталъул идарабазул хIаракаталдалъун гьеб передача къаниги жинцаго байбихьараб иш халат бахъинабизе ресал ралагьизе ругин лъазабуна гьес.


Дагъистаналъе цIияб къанун\nРоссиялъул губернаторазул рищиязул цIияб къанун къабул гьабун буго хас гьабун Шималияб Кавказалъул республикабазул бутIрул рищиялда бан. Гьелда рекъон, республикабазул бутIрузе рес кьолеб буго рищиязул къагIида жидецаго тIаса бищизе. Гьедин бугониги гьезул цо-цоял хIIдурал руго гIаммал рищиязде.\n2 апрелалда Россиялъул президент Владимир Путиница гъулбас лъун буго регионалиял рищиязул цIияб къануналда гъоркь. Гьелъ Россиялъул субъектазе ихтияр кьолеб буго жидерго бутIрул рищизе гIаммал рищияздаги парламентаздаги.\nЦо-цо политологазул хIисабалда гьединал хиса-басиял гьарун руго хасго Шималияб Кавказалъул республикабазда бан. БатIи-батIиял гIиллабаздалъун гьенир гIаммал рищиял тIоритIизе захIматго бугин абулеб буго гьез. Россиялъул цогидал субъектаздайин губернаторал рищизе руго халкъалъ.\nРоссиялъул регионазда иргадулал рищиял рукIине руго исана 8 сентябралда.\nПремьер-министр Дмитрий Медведевас лъазабухъе гIемерал регионазда гIаммал рищиял тIоритIизе ругин, аммаила гьединаб рес хIалтIизабизе бокьуларел тIадтараз халкъалде бичIчIизабизе кколин щайдай гьез гьелдаса инкар гьабулеб бугебали.\nДмитрий Медведевас гьединго абуна гьадинаб хIукму гьаби – бигьаяб иш гьечIониги щвалде щвараб къагIидаялда халкъ божизабизе гьезда кIвани, цIияб къануналъ гьединаб рес гъозие кьолеб бугин. ТIоцебесеб иргаялда гьеб хурхараб буго Шималияб Кавказалда.\nГражданиял инициативазул комитеталъул бетIер Алексей Кудриница абулеб буго Шималияб Кавказалъул республикабазда гIаммал рищияз дагIба багъаризабизе бегьулилан. Щайгурелъул гьенир миллиял ва диниял проблемаби цIикIунел ругелъул.\nЦого мехалъ Кудриница абулеб буго ахирисел соназда Россиялда гIадатияб ишлъун кколеб бугин регионазда тIад кьварараб тIалъи гьаби.\nЭркенлъи радиоялъе гьелда бан гьадинаб баян гьабулеб буго Алексей Макаркиница. Гьев ккола политикиял технологиязул Централъул эксперт:\nАлексей Макаркин: «Дида ккола гьеб бугин кIирахъалъулаб къанун. Амма якъинго бихьулеб буго гьелъул аслияб мурад - Шималияб Кавказалъул республикабазул бутIрузул гIаммал рищиял нахъе рахъи.\nГьединал гIемермиллатазулал республикабазда гIаммал рищиял тIоритIани дагIба букIине бегьула. Масала Дагъистаналда гIаммал рищияздалъун магIарулазда ва даргиязда гьоркьоб дагIба багъаризе бегьулин абулеб буго цо-цояз.\nДир пикруялда гьеб буго кIодо гьабураб хIинкъи, гьадинаб дагьа-макъаб хIинкъи бугониги. Хасго гьеб сабаблъун цIияб къанун хехго къабул гьабунги буго хасго Дагъистан республикаялда бан».\nРеспубликабазул бутIрузе ихтияр кьун буго рищиязул къагIида бищизе. Амма, мисалалъе, гIаммал рищиял киданиги рукIинчIеб Дагъистаналъул бетIерасул ихтиярал тIуразарулев ГIабдулатIипов Рамазаница гьалкъояз абуна жив демократиялъул рахъ ккун бугониги жеги цудунго бугин гьединал гIаммал рищиял тIоритIизе. Гьединлъидалийн гьездаса жинца инкар гьабизе бугин.\nЖиндир иргаялда Гъалгъастаналъул бетIер Юнус-Бек Евкуровас абуна жив хIадурав вугин гIаммал рищиязде ине, аммаила тIаде жубана гьес республикаялъул бетIер парламенталъ вищиги жинца нахъ чIвалеб гьечIин.\nГьеб республикаялда ахирисел гIаммал рищиял тIоритIана 2002 соналда.\nИнтернет-годекIаналдаса харбал. 10-16 Март\nРищиязул диллема: кирехун гьетIилел цIадираби?\nЩиб нилъее лъугьараб?


13 къватIги къачIазе буго\nМахIачхъалаялъул къватIал къачIалаго, тIокIлъизабуна 33 млн гъуруш\n«ХIинкъигьечIел ва лъикIал нухал» абураб федералияб проекталда рекъон, тахшагьаралда къачIана къватIал. Гьеб хIалтIи гьабулаго, тIокIлъана 33 млн гъуруш. Гьелъухъ жеги къачIазе буго МахIачхъалаялъул 13 къватIилан бицана ДРялъул хIукуматалъул председателасул заместителасул ишал тIуралев Рамазан Жапаровас. КъватIал къачIан рахъинаризе ккола 20 октябралде.\nДРялъул бетIерасе хIисаб кьолаго, Жапаровас бицана, рехсараб федералияб проекталде бачIун букIанин 765 млн гъуруш (гьеб проект гIумруялде бахъинабиялъе кьезе буго кинабниги 1,5 млрд гъуршидаса цIикIкIун гIарац). «Гьеб гIарцухъ исана къачIазе ракIалда букIана нухазул 126 километр (шагьаралъул 99 къватIги шагьаралде рачIунеб микьго шагьраги). Гьеб хIалтIи лъугIизабизе ккола тIоцебесеб ноябралде щвезегIан. ГьабсагIаталда къачIан бахъинабизе ккола гIицIго 10 къватI, хIалтIул 66 процент гьабун бахъун буго гьенибги.\n«Нижехъа бажарулаан хIалтIи цебего лъугIизабизе, амма ракIалда гьечIелги масъалаби тIуразе ккана. Масала, Автомобилистазул къотIнор лъезе ккана 500 метралъул манзилалда цIиял рогIрал. Юсуповасул къотIноб, гIадамазул гьариялда рекъон, хисана басрияб лъел рогIоро (380 метр халалъуда бугеб). Риххизе ккана цо-цо бакIалда изну гьечIого ран ратарал бакIал, гьарурал гIисинал ахал. Гьез квалквал гьабулеб букIана хIалтIизе», - ян бицана Жапаровас. 20 октябралде къачIан рахъине руго шагьаралде рачIунел шагьранухалгиян тIаде жубана гьес.\nПрочитано 408 раз\tПоследнее изменение Вторник, 09 октября 2018 10:20\nДругие материалы в этой категории: « Хьул бижана\tБикъарас бецIила »


Инфоурок › Родной язык ›Конспекты›Конспект открытого урока Тема: «Определениелъун т1аджубараб предложение.»\nТема: «Определениелъун т1аджубараб предложение.»\nХасавюрт 2020 г.\nДарсил тема: Определениелъун т1аджубараб предложение.\n1.Жубараб предложение такрар гьаби.\n2.Определениелъун т1аджубараб предложение баянго малъи.\n3.Авар мац1алде рокьи куцай.\nДарсил алатал: т1ехь, хъарщи, презентация.\nЖубараб предложение такрар гьаби.\nЦ1ияб дарсалъул баян кьей.\nГьариялъул кагъаталда т1ад х1алт1и.\nДарсиде х1адурлъи. (муг1алимас рик1кина)\nЖакъа ц1алдохъаби лъалищ нужеда?\nБугеб нилъер гьаб дарс бищунго лъик1аб.\nТ1оцебе нилъеца жиндир мац1алда,\nБабаян ах1араб кьеян абураб.\nГьеб мац1алъ к1алъана\nГьесулго вас Расул\nТолбоев Мух1амад-ц1ар арав летчик,\nТанкав Мух1амад- рагъул полковник.\nДов Шамил Имамаги гьесул мюридги\nЩиб мац1алъ к1алъарал, лъалищ нужеда?\nГьеб мац1алда гурищ Хъах1абросулъа\nМах1мудица сарин хъвараб Муиде.\nАссаламу Г1алайкум хириял ц1алдохъаби.\nЛъик1 щварал авар мац1алъул дарсиде.\nХирияб авар мац1! Дир кинабго бечелъи, кинабго хазина, дир дарман, дир гьаракь. Дуца квер ккун вит1ана дун гьит1инаб росулъа к1удияб дунялалде. (Р. Х1. «Дир Дагъистан».)\nЖакъа дарсил тема буго:\n«Определениелъун т1аджубараб предложение».\nЩибаб ишалъул инсанасул бук1уна мурад хасаб мурад. Нилъер жакъасеб дарсилги руго мурадал.\nЖубараб предложение такрар гьаби\nОпределениелъун т1аджубараб предложениялъе баян кьезе.\nАвар мац1алъул дарсазда жакъа къоялъул к1удияб мурад буго т1олабго Дагъистаналда ругел гьит1инал маг1арулазул Авар мац1алде рокьи куцай.\nДарс байбихьила жубараб предложение такрар гьабиялдасан. Суалазе жавабал кье.\nЛъала нужеда журарал сок1к1арал ва журарал нахърилъарал предложениял цолъизаризе х1алт1изарула союзал ва союз раг1аби. Гьале гьезул таблица.\nКин рак1алда ч1ун ругищали балагьила гьанже нилъ. Цере ругел карточкабазул баг1араб борхе сок1к1. союз бач1ани. Нахъбилълъиналъул союз раг1и бач1ани г1урччинаб борхе.\nЦинги, жеги, абуни, щай гурого, гьелдалъун, ва, -ги,г1адин, ялъуни, щай гурелъул.\nГьал суратаздасан союзал ва союз раг1абиги гъорлъе ккезарун предложениял г1уц1е.\nНилъеда лъалаха хириял ц1алдохъаби жубараб предложение г1уц1ун бук1уна к1иго бут1аялдасан. Гьелги ккола:\nНижеца авар мац1алъул дарсиде рач1ине х1укму гьабуна, нижее авар мац1 бищунго бокьулелъул. (ЩАЙ?)\nЖидер г1уц1иялде балагьун, нахърилъиналъул раг1аби гьеч1ого журарал нахърилъарал предложениязулъ рук1уна бат1и-бат1иял т1аджурарал:\nБит1араб дополнениелъун т1аджубараб\nХъвалсараб дополнениелъун т1аджубараб.\nЦ1ияб дарсиде рач1ина.\nОпределениелъун т1аджубараб предложениялъ бет1ераб предложениялъулъ бугеб кинаб бугониги цо раг1уе определение кьола ва кинаб (-в,-й,-л)? абурал суалазе жаваблъунги бач1уна.\n1.Инсуца цебего кьуч1 лъураб мина Г1ашибаца рехун теч1о\nГьаб предложениеги буго, лъимал, бет1ерабги т1аджубаралдасанги г1уц1араб. Бет1ераб бук1ина мина Г1ашибаца рехун теч1о ва т1аджуб Инсуца цебего кьуч1 лъураб. Бет1ералдасан т1аджубаралде суал лъела кинаб? Мина абураб бет1ераб предложениялъулъ бугеб раг1уца баян кьолеб буго т1аджубараб предложениялъе.\n2.Дица дуе бицина цо маргьа, жеги дуда раг1ич1еб. (Маргьа кинаб?)\n3. Дица жеги дуда раг1ич1еб цо маргьа бицина дуе.\nОпределениелъун т1аджубараб предложениялъулъ сказуемоелъун бат1и-бат1иял формабазда причастие ккун бук1уна. Гьеб сказуемое кидаго жинсгун формаялъулъ рекъон ккун бук1уна жинца сипат-сурат гьабулеб бет1ераб предложениялъулъ бугб раг1игун.\nГьанже дица босун буго маг1арул мац1алде бач1арал ц1ияб раг1и. Предметалъул суратги буго. Гьебги гъорлъе ккезабун нужеца г1уц1изе буго опр. т1адж., предложение.\nГьале дицаги г1уц1ана.\nИнсуца нижее ц1ияб босараб ц1оролкор х1алт1улеб буго. (Ц1оролкор кинаб?) кин абулеб гьелда г1урус мац1алда? (Холодилник).\nОпределениелъун т1аджубараб предложениеги причастияб сверелги цоцалъа бат1а бахъизе к1очене бегьуларо. Определениелъун т1аджубараб предложение рик1к1уна. Сказуемоелъун ккараб раг1уде буссараб подлежащее, ялъуни, гьеб гьеч1они, бит1араб дополнениег1аги бугони, причастияб свереллъун ккола, гьенир причастиялде руссарал раг1абазулъ гьелъие подлежащее , ялъуни бит1араб дополнение гьеч1они.\nМисал: Жеги маг1арухъе щвеч1ев цо маг1арулавги ватана дида интернеталда. (Кинав маг1арулав?)\nЦойги жакъасеб дарсида чара гьеч1ого лъазе кколеб жо буго, т1аджубараб предложение жиндие баян кьолеб раг1уда цебе бугони, запятая лъун бат1а гьабиларо. Т1аджубараб предложение жиндие баян кьолеб раг1уда хадуб бугони запятая лъун бат1а гьабила.\nГьанже нилъеца гьабила ригьа-ричиялъул минута. (рек1ее асар гьабулеб бакъаналъухъги г1енеккун).\nНужехъе кьурал гургинал карточкабазда нахъа руго лъабго-ункъго х1арп. Гьезул к1и-к1и х1арпги гъолъе ккезабун раг1аби г1уц1е ва тетрадазда хъвай. Кьолеб буго нужее гьеб х1алт1и т1убазе к1иго минута.\n_________ заман ана. Ц1але ц1одор дур кинал раг1аби лъугьарал? Х1алч1ахъад лъик1 буго.\nК1иго- лъабго ц1алдохъанасда ц1ализабила.\nЦ1алдохъаби нилъехъе бач1ун буго гьадинаб гьариялъул кагъат. Гьав вуго инстаграммаялда бугеб авар мац1 гьумералъул нухмалъулев-«блогер». Гьадинаб кагъат буго г1енекке.\nАссаламу Г1алайкум хириял маг1арулал. Дун вуго «Авар мац1»-инстаграммаялда бугеб гьумералъул бет1ер. Дие ц1акъ бокьула авар мац1 ва маг1арулал.\nУмумузул рат1лил хъвалеб буго дица. Ц1ияб темаги буго «Сагула»-ялдасан. Жакъа гьумералъул бет1ерлъун вахъине к1ваниги, маг1арул мац1алда бит1унхъваялъул рахъ жеги заг1ипго буго. Гьаб хъвай-хъваг1ай къват1ибе бахъилалде лъалхъул ишараби лъезе кумек гьабе гьит1инал маг1арулал.\nНужги рук1а дир гьудулзаби авар мац1 бокьулел ва гьеб бицине лъалеллъун. К1очонге дир гьумералде зама-заманалдасан раккизе.\nЦ1уне рахьдал мац1!\nГьаб буго, гьудул маг1арулав, доб сагула, нилъер умумуз квачалда рет1унеб бук1араб.\nХ1асил гьабила. Къиматал лъела.\nРокъоб х1алт1и. &56 Х1алт1и 206.\nКицаби абиязда т1асан гара-ч1вари гьабила.\nКиназего баркала дарсида г1ахьаллъи гьабуралъухъ.\nУрок по теме "Собственно русские слова как база и основной источник развития лексики русского литературного языка", 8 класс


РахIат хвеялъ инсан унтизавула\nДунялалдаго тIибитIараб коронавирусалъул гьитIинабго микробалда бечедавги мискинавги, хIакимчиги гIадатияв инсанги цо мухъилъе цIазе кIвана. Гьелъ киназдаго бичIчIизабуна унтуеги хвалиеги чиналъул ва бечелъиялъул кIвар гьечIолъи. Залимасдаги къуватасдаги бихьизабуна гьаб дунял кидаго цо хIалалда букIунареблъи. Росуги рехун тун, лъикIал шартIазухъ урхъун шагьаразде гочарал гIадамал росабалъ ругезул гIумруялда гIащикълъараб заман бачIана. Жалго жидедаго чIеялъул низамги цIунун шагьаралъул гIемертIалаял минабахъ гIумру гьабун ругел цо-цоял тIабигIаталъухъ, мугIрузухъ, магIарухълъиялъухъ урхъун ругин зигардулел руго.\nГIадамазул ракIхвеялъул цоги гIиллалъун лъугьана пандемиялъул заманалда мажгитал къай, хирияб Рамазан моцIалъ мажгиталда таравихIал разе щвечIолъи. Амма гьаб хирияб гIужалъги Аллагьасде руссун, нилъер халкъалда «цIа лъураб» унтудаса цIуниялъе дугIа ва садакъа-хайрат гьабизе бегьулеб заманалдаги гIемерисел дагIба-къецалдаго руго. КIал ккунин абун ракъизе чIолел руго, амма ракIалгун кIалал къваригIел гьечIел корохъ-харбазул цIезарулел руго.\nКIалищ кквелеб, корохъа харбалищ гьурщилел?\nРамазан моцIалъ гIадамазул бердаса бахчараб бакIалда кваналев цо херав чи вихьун вуго гIолилазда.\n-КIудада, дуца кIал кколарищ? -ан гьикъула гьез.\n-Дица кIал ккола, дир лъимал. Дун гIицIго кванала ва лъим гьекъола.\nГIолилаз, релъулаго, абула, дуца бицунелъул магIна щибилан?\nКIудадаца жаваб кьола:\n-Дица мацI гьабуларо, лъихъгIаги гIамал кIодого валагьуларо. Дун лъидаго тIад велъуларо, квешаб рагIи абуларо. Дица лъиего зарал гьабуларо. Дица Аллагь гIемер рехсола. ЛъилгIаги буголъиялъухъ жахIдагун валагьуларо. Дир кванирукъ унтараб буго, гьединлъидал дихъа бажаруларо вакъун чIезе.\nХадуб гьес гIолилазда цIехола:\n-Нужецагийищ кIал кколеб, дир лъимал, -абун.\nГIолилаз бутIрул дализарула. Гьезул цояс нечадго жаваб кьола:\n-Гуро, кIудияв, нижеца кIалго ккун букIун гьечIо. Ниж гIицIго кваначIого чIун руго.\nМухIамад аварагасул (с.т.гI.в.) хIадисалда буго: «Щив чи вугониги жинца квешаб, чорокаб хабарги, квешаб гIамалги течIев, Аллагьасе гьев чиясул тIагIамгун гьекъолеб жо тей къваригIун гьечIо», -ян. (Бухари).\nГьаниб суалги баккулеб буго: нилъ ракъизе чIунищ ругел яги парзалда рекъон Рамазан моцIалъул кIалалги ккунищ ругелин абураб. Интернеталдеги раккани, гIадамаз цоцазухъе рехулеб уябищ яги гьересийищали лъалареб информациялъухъги хал гьабуни, бихьизе буго гIемерисез квандаса гуреб, мунагьаздаса ва гъибаталдаса инкар гьабун гьечIеблъи.\nАхираб заманалда больницабазда унтарал регизе бакI гьечIин, Сахлъи цIуниялъул министерство нечезе ккелин ахIи балел цоял руго, нужедаго гIайиб бугин ахIдолел цогидалги руго. Коронавирус букIиналда божуларел гIадамазул къадарин абуни къойидаса къойиде дагьлъулебги буго. Байбихьудаго вирус гьечIин, гьеб гьереси бугин ахIи балел рукIарал блогеразул гьаракьги дагь-дагьккун къотIана. Жидеда унтарал рихьизареян хъвадарулел рукIарал, гьанже жаназаби рихьизареян ахIдолел руго. Гьебгицин гIечIого, гьел унтарал сундалъун хваралали щибин лъалеб, гьезул гьуърул рихьизареян хъвадарулелги камулел гьечIо. ЦIалдолел цIикIкIаги, хабар гIемерлъагиян рукIунел блогеразги подписчикал «гIорцIизегIан» къватIул харбал гьурщулел руго. ГьанжелъизегIан больницабазда коронавирус унтигун регаразе ва гьеб уяб бугин телевидениялдасан бицаразе пуланал гIадамаз гIарац кьун рагIулин бугьтанал лъолел рукIана. БугьтанчагIиян абуни гьанже унти хIалуциндал гIунун хутIун руго. Унти тIибитIанагIан гIадамазул рекIелъ хIинкъиги цIикIкIунеб буго. Гьеб киналъго халкъалда гьоркьоб рихха-хочиги лъугьинабулеб буго.\nПсихолог АлиасхIаб Мурзаевас рикIкIунеб буго гIадамазе вирусалъул пандемиялъ гуреб, «хIинкъиялъул пандемиялъ» гьабизе бугин цIикIкIараб заралин абун.\n«КIвар бугеб жолъун ккола гIодоре риччан чIей, щайгурелъул, гьелда бараблъун букIине буго батIи- батIиял унтабазде данде нилъер черх къеркьей. Кинха гIодоре риччай букIинабилеб? ТIоцебесеб иргаялда ва бищунго кIвар бугеб шартIлъун ккола – уябищ яги гьересиябищали батIабахъичIого гIадамаз цоцахъе битIулеб информация гьоркьоб къотIизаби. ЦIакъго ракI хIинкъараб ва рахIат хвараб заманалда инсанасул ритIухълъи балагьулеб пикру хIалтIуларо. Гьединлъидал гIемерисел гIадамал жидехъего битIун бачIанщинаб информациялда божула. Гьединал роликал яги аудиозаписал нужехъе рачIани, гьел цогидазухъе ритIичIого теялъги гIадамазда гьоркьоб парахалъи цIунула.\nХIинкъарав чиясул чорхол къуват, ай имуннияб система хехго загIиплъула. Гьединав чиясде къватIул унти (ОРЗ) хехго бахуна, цIа-кан цIикIкIун батани - вихха-хочула. Хадуб гьес больницаялда вегизе хIаракат бахъула ва медицинаялъул хIалтIухъабазде цIикIкIараб хIалги ккезабула. Гьелъул хIасилалдайин абуни, унго-унгоги кумек хIажатав чи сах гьавизе тохтурзабазеги квалквал ккола.\nЦоги хIинкъи буго - рихха-хочарал гIадамаз аптекабаздаса, хIажалъани рукIинеян росун, дарабазул нахърател гьаби. Гьелдалъун дараби дагьлъула ва гьезул багьа бахуна. Цоясе гIумру хвасарлъиялъе хIажатал дараби, цогидас гIадада гIодорги лъун, заман лъугIарабго нахъе рехула.\nНилъеда рагIанщинал харбазда нилъго божарал гIечIого, цогидалги божизаризе хIаракат бахъулеб бугони, рихха-хочи ва ракI хвей гуреб пайда букIинаро. ГIадамал гIемераб бакIалде рахъинчIого чIани, гьоркьоса къотIичIого кверал чурулел ругони ва иммунитет щула гьабиялда тIад хIалтIани, гьаб унтиги хехго тIагIина», -абун малъулеб буго психологас.\nРамазан – тавбуялъул моцI\nДунялалдаго ккараб гIузруялъ гIадамал рокъоре руссинаруна, щивав чи тIамуна жиндирго гIумруялда тIад ургъизе. Кин нухда тIамун лъикI гьаб бигьаб гуреб заман? Гьелъул хIакъалъулъ гьадин бицана гIалимчи МухIамадрасул СагIадуевас:\n«Нилъеца Аллагьасда гьарила, гIаламалдего тIаде бачIараб гьаб унти-балагь тIаса босеян. Рамазан моцI исана мискинав чи бечедасухъ бугеб ресалде хIажатаблъун ккана. ГIемерав мискинчи вуго дару босизе рес гьечIев. Квен- тIехалъе къватIиреги рахъун ризкъи тIалаб гьабизе бугеб ресалдаса махIрумлъана гIемерисел. ЦIакъго рекъараб букIина, хасго исанасеб соналда, садакъа гIемер гьабизе. Нилъее Аллагьас рес кьун буго хIажатав чиясухъе, рокъоса къватIирецин рахъинчIого бокьухъе садакъа щвезабизе. Мискинчиясул, рес къотIарасул ахIвал-хIал цIехон телефоназ ахIизе рес буго. Гьел нилъер гIагарлъиялда жанирги нилъер мадугьаллъиялдаги ратула. Садакъаялъ босула нилъеда тIаса балагь, унтаби.\nУнго-унгояб куцалда нилъее рес буго рокъоб Аллагь разияб хIалалда тIагIат гьабизе. Мажгиталде ине щвечIилан абун таравихIал рачIого гьоркьор риччазе рекъон букIинаро. Гьел аварагасги (с.т.гI.в.) рокъор ралел рукIана. Рокъор таравихIал раниги, гьадинаб гIузруги букIунилан, гIибадаталъе исана щибго мукъсанлъи гьечIо. Хасго гьаб заманалда рекъараб букIина телефоналъ цоцадехун бухьенал гьариги. Телефонги кодоб ккун цоцахъе рехулел гIемер батIи-батIиял роликал риччан рукIинчIого, нужерго гIага- божаразул, гьудул-гьалмагълъиялъул ахIвал-хIал цIехе. Унтарал ратани, гьезул ракI батулеб хабар бицун, гьезул ургъел чучизабе. КъватIире рахъине рес гьечIониги, цоцазулгун бухьен цIунизе гIезегIан ресал руго», -ян.\nДругие материалы в этой категории: « Дида тIаса лъугьа


ГIалибег ГIалиев тIалаб гьавулев вуго халкъалъ\nПачалихъияб Думаялдеги Халкъияб Собраниялдеги къачIарал кандидатазул гIемер бицунеб буго ахираб заманалда. Бицунеб буго мандат щвезе ккани партиязул сияхIалде ккезариялъул.\nБицунеб буго лъай-хъваяз цоял Москваялдаса, цогидал ХъахIаб рокъоса мухIканго думаялде унезул ва республикаялъул парламенталде унезул кьерде ккезариялъул. Бицунеб буго кандидатазул бугеб ресалъул, сурсаталъул, къуваталъул, лъай-хъваялъул ва гIемерал цойги шартIазул. Сундулха бицунеб гьечIеб? Бицунеб гьечIо гьеле гьеб балъгояб гьаркьидалъун халкъалъ вищулев кандидатасул щив, кинав чи халкъалъе гьенив вихьизе вокьун вугевали. Халкъалъул пикруялъул хал гьабулев чиго вихьулев гьечIо.\nАмма гьаб заманалъул азарго гIунгутIи бугониги руго нус-нус тIокIлъабиги. Масала, инсанасул пикру абураб жо кигIан власталъ информациялъул алатазда тIад монополия гьабуниги къватIибе бачIинчIогоги чIолеб гьечIо, гьукъизеги кIолеб гьечIо. Социалиял гьиназда загьир гьабун, интернеталдаса щивав чиясул кодобе щолеб буго информация. Гьединаб рагъа-рачари лъугьана рищиязде унел кандидатазда хурхун гьал къоязда. Чанго ресурсалъ кьуна информация Пачалихъияб Думаялде халкъалъул рахъалдаса кандидатлъун бищунго мустахIикъав чи вугин республикаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповасул ихтиярал кодосев вакил ГIалибег ГIалиев абун. Социалиял сетазда гьеб макъалаялда гъоркь хъвадарулезул 99 проценталъ рахъ кколеб буго Пачалихъияб Думаялде ГIалибег ГIалиев вихьизавизе мустахIикъав вугин.\nРуго цо-цо ГIалибег вихьун лъалел гIадамал Дума гIемер бугин Халкъияб Собраниялъул депутатлъун рекъон вукIинин абулелги. Щай гьезул гьединаб пикру бугеб лъалищ нужеда? Щай гурелъул ахираб къого соналъ кьуризабураб нилъер психологиялъ ва гIакълуялъ къабул гьавулев гьечIо гIадатияв чи думаялъул депутатлъун бегьилин абураб пикру. ГIалибег вуго жеги живго бетIергьанаб рукъги, рекIине машинагицин гьечIев чи. Гьеб гьесие хIажатцин гьечIо, гьеб балагьулевги вихьичIо дида гьев. Гьев лъалезда кколеб буго бегьилищха гьединав чи Думаялдеян. Бегьилищха?\nБюджетги бикъичIев, гIадамалги чIвачIев, цониги терактги гьабичIев, республикаялъул тахбакIазда гIагарлъиги бугIичIев, вачIун киб ток гьечIеб, щай лъим бачIунареб, щиб гIиллаялъ унтарал лъималгун херал къварид гьарулел абурал суалал рорхулев чи бегьилищха гьениве? Гьениве ине ккола цо-цоязул пикруялда гIадамалги мерхьун, жаназабаздаса тIаса унев залим. Гьесул джипазул рехьедалъухъги ралагьун абула: "сильный чи вуго, гьадав бегьулин".\nГьединаб буго цо-цо чагIазул психология. Аллагьасе рецц, буго бижун бачIунеб батIияб пикруги, зулмучагIи гурел халкъалъул тIалаб гьабулел хIажат ругин абураб. Гьанже рачIа хIисаб гьабизе щиб гIиллаялъ гIадамаца къабул гьавурав ва жидер депутатлъун вихьулев вугев лъебелазул колохъа вачIарав ГIаликолоса ГIалибег?\nСССР биххаралдаса нахъе тIоцеве халкъалда вихьана жидеца хъвараб гIарза, битIараб ругьел, гьабураб звонокалда рекъон жидер гIузраби лъазаризе республикаялъул бетIерасухъа кверщелги босун вачIунев чи. Гьеб цебехун букIараб жо гуро. ГIадамаца власталъухъе гIарз гьабиги кагътал хъвайги тун букIана хIасил кколарого. ГIалибег ваккаралдаса нахъойги байбихьун руго. Пайда щиб, ГIалибег цохIо вуго лъабго миллион чи вугеб республикаялда, киса-кибего гьесул кверги, гIинги щолеб гьечIо. Гьев халкъалъухъе вачIана гIадатияб, гIадамаз ретIулеб ратIлилъ, гьев кIалъана киналгIаги чиновниказул шаблонал гьечIого гIадамазул мацIалда, гьес чиновникал ахIана гIаданлъиялде тIоцебесеб иргаялда. Гьес телевидениеги бачун халкъалда цере гьел тIамула рагIи кьезе пуланаб болжалалде гьаб иш рагIалде бахинабилин.\nГIадамазул пикруялъ ва рахъкквеялъ тIамула гьел чагIи гIунгутIаби ритIизаризеги, намусалда рекъон хIалтIизеги. Гьеб къагIидаялъ бижараб буго ГIалибегил машгьурлъи. Гьесда релълъарал гьечIелъул хутIарал хIакимазаби. Гьез кIварабгIан хIаракат бахъула жалго халкъалдаса батIаго рихьизаризе. Гьеб тIокIлъиялъе гIоло росула багьаял машинаби, ретIуна къиматаб ретIел, бицуна микрофоналдаса гIадан хадув гъолареб чIамучIаб мацI: "руководствуясь кинабилаго закономила, как сказал наш национальный лидер ..." абун лъун бачунел рукIуна бюджеталда. Уна къеркьей тендеразда ва тахбакIазда сверухъ. Гьениб букIуна хIилла-макру, интригаби, мацIал гьари, цоцаде гьуси, мекъаб информация ва цогидаб хъублъи. Гьеб нилъеда бихьана унтарал лъималазул рукъ "Заботаялда" сверухъ. Гьезул гIузру ва жаниб бугеб чороклъи ГIалибегицалъидал тIоцебе къватIиб чIвараб.\nАхир макрабаца гIайибиявлъунги гьевго гьавуна. Дихъе щварал баяназда рекъон республикаялъул бетIерасдаса бугеб хIакъикъат бахчун букIун буго. Жакъа кинабгоги баянлъун гьес амру кьун рагIула "Заботаялъул" директор хъулухъалдаса нахъе йитIизе. ГIалибег ритIухъ гьавураб хIужалъун рикIкIине бегьула араб анкьалъ ГIабдулатIиповасул указалдалъун гьесие кьураб гIаламат "За любовь к родной земле" абураб. Гьесул гIагараб ракьалде рокьи бугин гIаламат кьураб гIадин, гIадамазул тIалабалда рекъон гьесие депутатасул мандатги кьуни камиллъилаан кинабго. Щивав чиясул ихтияр буго гьев вокьизеги рихинеги, амма халкъалъул тIалаб гьединаб буго ва гьеб хIисабалде босани битIун букIинин ккола. Хабар лъикIаб рагIайги.\nГьаб форум къан буго\nДагьалги комментариял лъезе\nРищни бакIаричел хIакимзаби телевидениялдаса рихьизаризе руго\nКIусур (ГьочотIисел) хвалде хIадурлъулеб къагIида\nКIусур росдал "балагьал" энергетиказда "рихьичIого" хутIун руго\nГъоркь ругезда кIолеб гьечIо, тIад ругезе бокьун гьечIо\n"Забота" интернат ва гьелда сверухъ макручагIи


Россиялъул халкъазул конгресс - МахIачхъалаялда\nCongress of peoples of Russia in Dagestan's Makhachkala\n20 соналдаса цIикIкIараб заман буго Россиялда миллияб идея гьечIелдаса. Гьединго гьабсагIаталда Россия цебехун бачиналъе квербакъи лъица гьабизе кколеб абураб суалги цебе лъезе къваригIун буго. Гьел ва цогидал суалал гьоркьор лъуна МахIачхъалаялда тIобитIараб Россиялъул халкъазул конгрессалъул данделъиялда.\nРоссиялъул халкъазул Ассамблеялъул Шураялъул нухмалъулей ккола Светлана Смирнова. Гьелъ абуна нужги жалги ругин цо тарихалъул чагIи, цо халкъ.\nДагъистаниял унголъунги чIухIизе кколин 200 соналъ цебе гьез Россиягун цадахъ гIумру гьабулеб, ракълилаб нух тIаса бищиялдаса.\nКонгрессалъул данделъиялда гIемер бицана улкаялда гIумру гьабулел халкъазда гьоркьор миллиял бухьенал щула гьаризе ккеялъул.\nРеспубликаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповас абуна совет хIукумат биххун хадуб цере СССРалда гъорлъ рукIарал халкъал цоцадаса рикIкIалъанин. Гьединго гьесул пикруялда рекъон, жакъа Россия цебехун бачине лъица квербакъизе кколеб абураб суалалъе жаваб кьезе къваригIун буго. ХIукумат биххун хадуб цебе рехун бачIанин рухIияб рахъги хъарцинлъараб, культураги гьечIеб олигархазул къокъа.\nГьединлъидал 20 сон бугин Россиялда миллияб идея гьечIелдаса.\nАмма гьелдаго цадахъ ГIабдулатIиповас лъикIаб къимат кьуна культураги лъай кьейги цебетIеялъе квербакъулел олигархал Сулейман Керимовасеги, Зиявудин МухIамадовасеги, ГIумар МуртазагIалиевасеги, цогидазеги.\nГIабдулатIиповасул пикруялда рекъон, Россиялъул Пачалихъияб Думаялъ букIине кколедухъ кIвар кьолеб гьечIо миллиял бухьенал щула гьариялда бан къанунал рахъиялде.\nРоссиялда буго улкаялда гIумру гьабулел халкъазул Ассамблея. Ахираб 15 соналда жаниб гьелъие нухмалъи гьабуна Рамазан ГIабдулатIиповас.\nГьеб ракIалде щвезабуна конгрессалда кIалъалаго Дукуваха ГIабдурахIмановас. Гьев ккола Чачан Республикаялъул парламенталъул нухмалъулев. Гьес абуна кинаб бутIайин лъолеб Кавказалъ Россиялъул къисматалъулъ.\nМасала, Россиялъул тIоцевесев генералиссимус кколаанин Кабардагун Балкариялдаса, 20 гIасруялъул бищун лъикIав шагIир – Дагъистаналдаса ХIамзатил Расул, Россия бикь-бикьунгутIиялъе хIалтIи гьабулаго къурбанлъун кканин жидер президент АхIмадхIажи Къадиров.\nГьединго Россиялъул жакъасеб тарихалда РФялъул БахIарчилъун тIоцеве гъалгъалазул генерал Астанов вахъанин. Гьединлъидал гьелъул хIакъалъулъ щайин Россиялъул прессаялдасан бицунареб.\nДагъистаналъул нухмалъулесда лъикIаблъун бихьана Россиялда гуребги, цере совет хIукуматалда гъорлъ рукIарал республикабаздаги гIурус мацI машгьур гьабизе.\nРамазан ГIабдулатIипов: «Гьелдаго цадахъ къанун бахъизе ккола улкаялда гIумру гьабулел гIиссинал миллатазул мацIазда литература басмаялда бахъизеги».\nГьесда лъикIаблъун бихьулеб буго балугълъуде рахинчIел лъимал экстремизмалъул гIуцIабазда гъорлъе инаредухъ хIалтIи гьабизе.\nРоссиялда гIемер ккола кавказияздаги гIурусаздаги гьоркьоб дагIба-рагIи.\nРамазан ГIабдулатIипов: «Амма конфликт лъугIун хадуб гIадамазда гьоркьоб жахIда-хIусудги ракIхвейги хутIунгутIиялъе иш лъицаниги гьабуларо».\nБицен гьабулеб конгресс тIобитIана Дагъистан Россиялда цадахъ бугелдаса 200 сон тIубаялда хурхун.\nГьелда бан МахIачхъалаялда киса-кирго ран руго имам Шамильги вахъарал игIланал. Гьезда хъван буго Россиягун ракълида рукIине васият гьабулин жинца нужее абун.\nГьелдаса рази гьечIо гIадамазул цо къадар. Цин бугони, васият гьединаб букIарабани, Шамиль имам щайин Россиягун 25 соналъ вагъарав, гьединго гьесул хъизан-лъималги гIагарлъиги щайин гIумру гьабизе Россиялда чIечIел, гьеб тун къватIире инчIого? КIиабизе бугони, тарихчагIаз дагIба балеб буго жибго васияталдаги.\nГьезул рагIабазда рекъон, имамас гьабун букIинчIо гьединаб васият.


МахIачхъала: кьвагьиял ва хасаб операция\nКIиго кьвагьи ккана МахIачхъалаялда бугеб «Золотая империя» рестораналда гIагарда. Гьел кьвагьиял гьарурал чагIи Семендералда тIобитIараб хасаб операциялда чIванилан лъазабулеб буго низам цIунулез.\nЯнваралъул 17-билеб къоялъ къаси мехалда рестораналдехун гранатометалдасан кьвагьдон буго лъаларез. Рестораналъул тIохда щун руго гранатал ва гьенире кьвагьун руго гьел. Гьеб лъугьа-бахъин ккаралдаса 10-15 минут ун хадуб рестораналда гIагарда чIезабун букIараб «Приора» автомобиль кьвагьана.\nЦIех-рехалъул комитеталъул Дагъистаналда бугеб идараялъул лъазабиязда рекъон, гьел кьвагьиязда лъукъана 16 чи – полициялъулалги, гIадатиял гIадамалги.\nРеспубликаялъул жанисел ишазул министерлъиялда бицана лъабго полициялъулав лъукъанилан, амма МахIачхъалаялъул кIиабилеб азарханаялда абулеб буго полициялъул 8 хIалтIухъан лъукъанилан.\nГьел лъугьа-бахъиназда хурхун уголовияб кодексалъул щуго стятьялдалъун такъсир гьабиялъул иш рагьана, гьелги: низам цIунулел идарабазул хIалтIухъаби чIвазе къасд гьаби, гIадамал чIвазе къасд гьаби, къануналда рекъечIого ярагъ тIибитIизаби, къануналда рекъечIого кьвагьул алат гьаби ва чияр магIищаталъе ургъунго зарал ккезаби.\nИнтернеталда Дагъистаналдаса чанги блогерас хъвана рестораналъул хIалтIухъаби квешго лъукъанилан ва цояй официантка хванилан.\nРестораналъул директор Заира ГIабдулмутIалимовалъ бицана «Эркенлъиялъе» хIалтIухъабазе щибго ккараб жо гьечIилан.\nЗаира ГIабдулмутIалимова: «ГIадамал ихтилат-кепалда хIухь бахъулел рукIана. Рестораналда лъабго-ункъго банкет унеб букIана. Рестораналъул хъаравулзабиги хIалтIуда рукIана.\nЛъиданиги ракIалда букIинчIо гьадинаб жо ккелин…\nРесторан бугеб къватI сверухъ ккун буго низам цIунулез. Гьанире экспертал-криминалистал хIалтIулел руго. Рестораналъул хIалтIухъабиги гьанир руго. Гьезда гьоркьосан щивниги лъукъичIо».\nГьеб сордоялъ рестораналда жив гьавурав къо кIодо гьабулев вукIун вуго Джелал Хадулаев цIар бугев махIачхъалаялъулав. Гьес «Эркенлъиялъе» бицаралда рекъон, гIадамазе кумек тIоцебе лъицаго гьабулеб букIун гьечIо.\nДжелал Хадулаев: «ГIагарлгун дун гьавурав къо баркулел рукIана ниж рестораналда. Къаси сагIат анкьго тIубараб мехалда рачIана ниж рестораналда. 30-40 минут индал рестораналъул гордазда бугеб цIер сородизе байбихьана, рагIана кьвагьдеял.\nДун къватIиве векерана. Рестораналъул адмнистраторас абуна щибго ккараб жо гьечIилан, аскIоб бугеб къватIалда хIинкъи гьечIеб кьвагьи кканилан.\nГьебго заманалда диди рихьана автоматалги кодор ккун рекерун рачIунел рестораналъул хъаравулзаби. Дун жаниве ана ва ниж нахъе инехъин хIадурлъулел рукIана, амма къватIире ниж ричачIо. 15-20 минут индал кьвагьи ккана рестораналда аскIоб.\nЦIер гъурун гIодоб бана, гордазда аскIор гIодор чIун рукIарал цо-цо чагIазда речIана цIералъул кескал. Рестораналъул хIалтIухъаби залалда жанире рукIинчIо. гIадамаз жидецаго балагьана рестораналъул нахъисеб нуцIа ва гьенисан рачIана къватIире».\nКIиабилеб кьвагьи ккараб бакIалда вукIун вуго Айдамир Даганов цIар бугев махIачхъалялъулав. Гьес бицана «Эркенлъиялъе» рестораналда аскIоре чIун рукIарал автомобилазе зарал кканилан.\nАйдамир Даганов: «Дун гьениве вачIарав мехалда, полициялъ ресторан бугеб къват къалеб букIана. Лъукъарал гIадамал автомобилазда жаниреги чIезарун хъамун азарханаялде рачунел рукIана.\nБихьулеб букIана рестораналъе кIудияб зарал ккун бугеблъи – фасадалда бугеб цIер тIубанго гъурун бан бугоан.\nРестораналде рачIаразул цо-цо автомобилазеги зарал ккана. Гьезда аскIор чIезабун букIун буго доб кьвагьараб «Приора». Жибго рестораналда гIагарда чанги машина бухIулеб букIана».\nЛъабго моцIалъ цебе рестораналда бомба рехун букIун буго, амма гьеб кьвагьичIо. Гьедин бицана Life-News агентствоялъе рестораналъул хважаин Сайпула ГIабдулмутIалимовас. Гьевгун кIалъазе «Эркенлъи» радиялъул мухбирасе щвечIо.\nЦойги биххараб мина\nГьебго сордоялъ МахIачхъалаялда гIагарда бугеб Семендер поселокалда байбихьана хасаб операция.\nНизам цIунулез сверухъ ккуна изну гьечIого яргъид гIуцIаразде гъорлъе унезул къокъа.\nМинаялдаса жанисан къватIире ричан руго цо чIужугIаданги лъабго лъимерги.\nЖанир ругел изну гьечIого яргъид гIуцIараз абун буго жал кодоре рачIинарин. Радал 18 январалда гьездаги къуватулъулаздаги гьоркьор кьвагьдей ккун буго.\nТерорралде дандечIараб комитеталъул лъазабиязда рекъон, хасаб операциялда чIвана изну гьечIого яргъид гIуцIаразде гъорлъе унезул анкьгояв.\nЧIварал «махIачхъалаялъулаб» абулеб къокъаялде гъорлъе унеллъун рукIун руго. Низам цIунулел идарабазул лъазабиязда рекъон, чIваразда гъорлъ вуго гьеб къокъаялъул цевехъан МахIмуд ГIалиев.\nЧIваразда гъорлъ гьединго йиго цо чIужугIаданги. Гьелъул цIарги – Заира ГIалиева. Къуваталъулаз рикIкIунеб буго, гьей теракт гьабизе хIадур гьаюлей йикIанилан.\nВолгоградалда теракт гьабурай Наида Асияловалъул лъикIай гьудуллъунги йикIун рагIула гьей. Рохьилазда гъорлъе унев гьелъул рос 2008 соналда чIван вуго.\nКъаси 17 январалда хасаб операция тIобитIана Сергъохъала мухъалдаги. Дагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул лъазабиязда рекъон, гьениб къуваталъулаз чIван вуго рохьилазда гъорлъе унев цо чи, лъабго цогидасе рорчIизе кIун буго.


Новолак мухъалдаса гочинарулел ругел тумазе минаби рала «Дирекция Новострой» абураб идараялъ. Жакъа къоялде гьелъ бан буго 3000 мина. Гьенире бащадал рахъун, бащадал рахъинчIого руго гIадамал. Щайин абуни гIадамазул гIемер гIарзал руго гьезда хурхун.\nМасала, дагьалъ цебе Новолак мухъалъул Чапаево росулъа гIадамаз республикаялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповасул цIаралда хъвараб кагътида рехсон букIана гьеб гIунгутIи. Рарал минабиги жагъалал, тIаса-масаго рарал рукIин гурони, киналгIаги шартIал гьечIел, масала, минаялда цадахъ боцIи жанибе гъезе гьорал-бокьал, транспорт лъезе гаражал ва цогидал квегIенлъаби гьечIин абураб гIарз буго гьел гIадамазул. Жидерго магIишатги рехун тун, цогидаб бакIалде гочинарулел жидее цIияб бакIалда захIмалъизе бугила яшав гьабизе. БоцIи-панз хьихьун гурони батIияб куцалда гIарац гьабизе ресги гьечIила.\nПалхIасил, гьедин гIуцIулеб буго республикаялъул хIукуматалъул хасаб комиссияги. ЭР-лъе гьеб тасдикъ гьабуна Дагъистаналъул экономикияб ва территориял церетIезариялъул министерлъиялъги. Гьеб комиссиялда гъорлъе рачун руго батIи-батIияб.\nРази гьечIел тумазул цояв ккола Ахар росулъа Жабир Амиров. 15 сон бугин жиндир гьеб «Дирекция Новострой» абураб идарабигун диваналдаса гIебеде дагIбадулевин бицана гьес ЭР-лъе. БукIинесеб минаялъе кьучI гьес жиндирго гIарцухъ кьучI лъун буго. Цинги хIукуматалъ щибгIаги гIарацги тIадбуссинабун гьечIо гьесие.\nЖабир Амиров: «Хадуб гьеб бакIал ралеб цо гIуцIиялъухъе кьуна базе. Амма хIукуматалъ гьезие гIарацги кьечIого, бащдаб бачIого тун минагун, гьел чагIи нахъе ана. Бегьулеб букIарабани, чIвалаан дица гьел чагIи. Гьел сабаблъун нижер хъизаналда бихьичIеб къо хутIичIо. Мина бан бахъинегIан ниж рукIана чияр рукъзабахъ, гIарацги кьун. Гьеб кинабго заралги данде гьабун, 2 млн 600 азарго гъурущ тIалаб гьабулеб буго дица «Новострой» абураб гIуцIиялдаса. Амма диваналда бергьине толев гьечIо. Дуца чияр рукъ ккун вукIараб мехалда гьезие кьураб гIарцул квитанциял кьейин чIолел руго. Киса дица гьезие гьел рахъилел? Нилъер гьаниб иш кин букIунебали лъаларогойищ гьезда. Цоцаца ккола гьел хIакимзаби. Цо дун гуро гьедин махсароде кколев вугев гьез. Цогидалги руго. Ракъун чIун, жидерго разилъунгутIи лъазабулелги руго. КIуди-кIудияб хIилла гьабулеб буго гьел чагIаз. Масала, дие букIине кколеб мина бан кьунин, дица гьелда гъоркь гъулбасги гьабунин абураб документ буго. Дуца цебечIезабулеб бугищ кинаб цIогь гьез гьабулеб бугебали? 1999 соналдаго бан кьун рагIула гьеб минаги. Гьелъухъ 2 млн-гун 900 азарго гъурущги щун буго гьезие».\nГьедин кIиго соналда жаниб 11 рукъ хисанин жинца, цинги ахиралда щуго сон банин жидер хъизаналъ щутIалаяб минаялда гъоркь ракьулъе бухъун гьабураб рокъор гIумру гьабулебин бицана Жабир Амировас. Школалда лъимал релъулел рукIун ургила жиндир лъималаза тIад нуж ракьулъ гIумру гьабулел чагIи ругилан. 1956 соналда Венгриялда рукIарал рагъулал тункка-гIусиязул гIахьалчи вуго Жабирил эмен. Гьесиеги битI ккун гьечIо шагьаралда хIукуматалъ кьолеб рукъалъул рахъалъ.\nПалхIасил, Жабир Амиров диваналде гIарзаби хъвадаризе лъугьиналъ цодагьа-макъабго хIасилги кьун буго. Масала, «Новострой» гIуцIиялъ Жабир Амировасе гордал росизеги чIабаралда хъарщи кьабизеги гIарац кьезе байбихьун буго.\nЭР-лъ бухьен гьабуна Жабир Амировас дагIба балеб «Новострой» абулеб гIуцIараб пресс-секретарь ХIуризада Камаловалъулгун. Гьесул суалалда бан жидеда щибго абизе кIоларин, гьеб мехалда тIубан батIиял чагIи рукIанин гьеб гIуцIиялъул нухмалъиялда. Амировасул гIадал гIарзал гIемерлъун, 2011 соналда хасаб комиссия гIуцIанин гьанже бугеб нухмалъиялъ.\nТумал Новолак мухъалдаса нахъе гочинаризе кколин хIукму гьабуна 1992 соналда тIобитIараб Дагъистаналъул ТIадегIанаб Шураялъ. Гьеб гIуцIизе ккеялъе гIилла буго чачаназ гьеб ракь жидер бугилан дагIба балеб букIин. Амма Дагъистаналъул цо-цо тарихчагIазги бала гьединабго дагIба – 1944 соналда Дагъистаналда ругелщинал чачаназ гIумру гьабизеян гIуцIараб ГIавухъ мухъ букIанин гьеб, гIуцIун лъабго моцIидасан чачаналги Гьоркьохъеб Азиялде гочинарунин.


Ялун нанисса ник террордания дуруччаву мурадрай\nАнтитеррор / ЦIуссалакрал райондалия\nЦIуссалакрал райондалийсса ЦIуссачIурттащиял шяраву хьунни «Наше поколение против террора» тIисса цIанилусса «ккуркки стол».\nЭкстремизмалия ва терроризмалия агьали мюхчан баву мурадрайсса мероприятиялул сиптачину хьунни ЦIуссалакрал райондалул Культуралул, жагьилтурал политикалул, спортрал ва туризмалул управление. ЦIуссачIурттащиял Культуралул къатлул директор ХIалимат Гъаирбековал «ккуркки столданул»даврил гьурттучитуращал ххал диргьунни 2019-2020 шиннардийнин терроризмалул идеологиялийн къаршину Аьрасатнал Федерациялий сакин дурсса даврил план.\nБатIаврий гьуртту хьунни ЦIуссачIурттащиял шяраваллил бакIчи Рамазан Набиев, шяраваллил мизитрал имам А. СултIанов, Культуралул управлениялул хъунаманал хъиривчу Заур МахIаммадов, ЦIуссачIурттащиял «Радуга» оьрчIал багърал хъунмур С. ХIажиева, школалул директор ПатIимат Абумуслимова ва цаймигу шяраваллил идарарттал зузалт.\nБатIаврий мукунма ххал бивгьунни кIулшивуртту дулаврил идарарттай ялун нанисса ник террордания ва экстремизмалия буруччаву мурадрай дуллантIисса мероприятиярдал план. Мукунма хIисавравун лавсунни билаятрай эпедимиялуцIун дархIусса тагьар хIасул шаврийн бувну, хъунмурчIин мероприятиярду онлайн-режимрай дуллалаву.\nПалцIа тIунтIиссар мурхьру\nФонд «Кази-Кумух» провел благотворительную акцию в Новолакском районе\nСледующая публикация Ирбагьинахъал МахIаммади: «Ттул Хъун дяъви»\nПредыдущая публикация «ХIадур бува оьрчIру школалийн» тIисса чирилунсса даву


"Пантюркистазе бокьун букIинчIо Дагъистаналда миллиял мацIал церетIезе"\n1927 cоналда Дагъистаналда бахъараб букварь\nСовет хIукумат гIуцIун хадуб араб гIасруялъул 1920-30 соназда миллиял мацIал церетIеялъул рахъалъ Дагъистаналда рукIарал квал-квалазул бицана 29 апрелалда республикаялъул ГIелмияб Централда.\nСовет хIукмат бергьун хадуб Дагъистаналда миллиял мацIазде кIвар кьезе цIияб хIукуматалъул нухмалъиялъ байбихьарабго, республикаялъул нухмалъуда рукIарал цо-цояз абулеб букIун буго тIолабго республикаялда цо гIаммаб мацI букIине кколин. Гьединаб мацIлъунги гьез тIаса бищун буго турказул мацI.\nПантюркистазе бокьун букIинчIо миллиял мацIал церетIезе Дагъистаналда\nАмма революционер СагIид Габиев ва гьесул пикруцоял дандечIун руго гьединаб сиясаталда - республикаялда ругел киналго миллатазул нилъеца адаб гьабизе кколин ва гьезие рес кьезе кколин жидерго мацIалда хъвай-хъвагIайги букIине, литературиялгун цIалул тIахьалги рахъизе. Амма кин бугониги пантюркисталги бергьун, гьезул мурадалда рекъон гьабизе байбихьун буго Совет хIукумат Дагъистаналда миллиял мацIал церетIеялъе гьабулеб хIалтIи. Амма чанго соналдаса гьеб гъалатI букIин бичIчIун буго гьезда.\nГьеб киналъулго хIакъалъулъ гIатIидго бицунеб букIана тарихиял гIелмабазул доктор, этнографиялъулгун, тарихалъул рахъалъ гIелмияв хIалтIухъан Каймаразов Ганица.\nСовет хIукуматалъул мурад букIанин киналго миллатазул мацIазе цебетIейги щун гIадамал гьеб мацIалда хъвадаризеги, цIалдезеги ругьунлъи. Гьелъул кьучIалда магIарухъ рагьизе байбихьанин школалги, хIадур гьарунин цIалул ва литератураялъул рахъалъ тIахьалгиян бицана гьес. Амма гьелдаго цадахъ Совет хIукуматалъ кIвар кьолеб букIанин мугIрузул республикаялда гIумру гьабун ругел гIадамаз жидерго мацIги хвезе биччачIого, цадахъго гIурус мацIги камилаб куцалда лъазабиялде.\nКаймаразов Гани: «Большевиказул партиялъул программаялда хъван букIана тIолго халкъазул мацI цебетIеялъе рес кьезе кколилан. Гьелдаго цадахъ Дагъистаналда ругел миллиял мацIазеги. Гьел миллатазул маданиятги, литератураги, хъвай-хъвагIайги цебетIеялъе кIудияб хIалтIиги гьабулеб букIана гьез. Амма гьелдаго цадахъ гьезул мурад букIана Дагъистаналъул халкъаз гIурус мацI лъазабиги. ГIемер миллатазулаб Россиялда гIурус мацIалъул букIине бугеб кIвар бичIчIулеб букIана гьезда.\nДагъистаналъул халкъалъ цогидал миллатазулгун гьоркьорлъаби щула гьарилъе, гьел цоцада кIалъаялъе гIурус мацIалъ квербакъизе букIаралъул. Гьедин гIурус мацI Советияб пачалихъалда лъугьана киналго мацIал цолъизарулеб къуватлъун».\nГIемер миллатал ругеб Дагъистаналда Совет хIукуматалъе бокьун букIанин кIудияб гIарацги харж гьабичIого, лъайги, миллиял мацIазда хъвай-хъвагIайги цебетIезеян бицана «Эркенлъи» радиоялъе, Дагъистаналъул ГIелмияб Централда тарихалъулгун, этнографиялъул ва археологиялъул бутIаялъул нухмалъулев МахIач Мусаевас. Амма гьелда бан гIемерал суалал рижун рачIанин, гьелда гьоркьоб аслияблъун букIанин кинаб мацI тIаса бищилеб абураб суал. Щайгурелъул мадугьалихъ ругел республикабазда букIаралъул киназего гIаммаб мацI.\nПантюркистазе бокьун букIанин турказул мацIалда кIалъазе киналго дагъистаниял, БалатIа гьезул мурад бергьаниги гьел мекъи рукIин бичIчIанин Совет хIукуматалда. 1930 абилел соназда киналго мацIазда тIахьалги риччазе, хъвай-хъвагIайги цебетIезе байбихьанин Дагъистаналда.\nАмма Совет хIукуматалъ хIаракат бахъулеб букIанин Дагъистаналда гIарабалъул литератураги, хъвай-хъвагIайги тIагIинабизе. Атеистазул пропаганда билълъанхъизабулеб цIияб хIукуматалъе гIарабалъ хъварал Къуръаналги, цогидалги гIелмиял тIахьал цIунун хутIизе бокьун букIинчIелъул.\nСовет хIукумат бачIинегIан миллиял мацIазда кинабниги хъвай-хъвагIай букIинчIилан чIезабизеги лъугьун рукIанин гьел, амма гьебги гьезул гъалатI букIанилан абуна МахIач Мусаевас.\nМахIач Мусаев: «Гьез абулеб букIана Дагъистаналда миллиял мацIазул цебетIей лъугьанила Совет хIукуматалъул заманалдаян. БитIараб буго, гьедин букIана. Амма инкъилаб ккелалде цебе Дагъистаналда миллиял мацIазда бахъулеб литература букIинчIинги абулеб букIана гьез. БукIана. 17-18 гIасруялда хъварал кучIдулги, хъвай-хъвагIайги, тарихалъул тIахьалги рукIана Дагъистаналда риччалел.\nМухIамадмирза Мавраевасул басмаханаялда магIарул мацIалда бахъараб 124 тIехь букIана инкъилаб ккелалде, цогидал мацIаздаги рукIана гьел. Гьедин тIахьал риччалеб мехалъ литератураги букIинчIого букIинищ? Нилъедаги лъала гьеб, болмацI букIараблъи добмехалъ.\nГьединаб гъалатI букIана Совет хIукуматалъул гIалимзабазул, политикияб тIадкъай гIадаб жо букIана гьезул гьеб. Гьезие абизе бокьун букIана нахъеккун букIараб магIарул миллияб мацIги, литература жидеца цIигьабунин, жидер квербакъиялдалъун цебетIунин гьеб. ЦебетIуна дагIба гьечIо, школалги рана, тIахьалги риччана, батIи-батIиял мугIалимзабиги хIадурана, лингвистикаялъул мацIги цебетIуна магIарухъ. Амма гьелде щвезегIан болмацIалда хъвалебги, цIалулебги букIана гIадамаз».\nГьеб куцалда миллиял мацIал церетIезе хIаракат бахъанин Совет хIукуматалъ, амма гьеб гIадада ккана гурищин, мисалалъе жидер лезги мухъалда рахьдал мацIалда кIалъалев чи хутIун гьечIин киналго гIурусалъ кIалъалин. Щиб гьабизейин нилъеца цIунизе кколеб миллияб мацI, гIурус мацIалъул киса-кибего кIвар бугеб мехалъилан суал кьуна Каймаразов Гание, данделъиялда вукIарав цояс. ГIурус мацI кигIан машгьурлъаниги, жиндирго мацI гьечIони цониги халкъалъул цебетIей букIунарин, мун мекъи вугилан жаваб кьуна гьесие гIалимчияс.