МагIарул музыкалияб маданияталда шагIиралъул саринал\nМагIарулазе йокьулей шагIир-забазул цояй йиго ТубхIат Зургьалова.\nГьелъул цIар ба-хъарабги гIола – магIарулазул гьурмазда гьими басандула. Къваридазе дунялги гIатIид гьабула гьелъ, гьезул рохелалда жиндирго сариназул маржаназул куназ талихIалъул тIугьдулги рекьула гьелъ. ТубхIатил лирикаялъулъ нилъеда батула цIакъго бацIцIадаб рокьул гIидра. Гьелъул ватIаналде бугеб гIищкъул ахIилъун ккола имам Шамилги, ХIажимурадги, АхIулгохIалъул бахIарчиял руччабиги, гIагараб Дагъистанги, магIаруллъиги, гьелда нур базабулел магIарулалги. ШагIиралъул шигIраби нилъгун руго.\nМагIарул адабияталда буго ТубхIатил шигIрабазул улкаги, жиндирго хаслъигун, рокьигун, рохелгун, рогьелгун.\nДие ракIалдещвезабизе бокьун буго гьеб улкаялдаса шигIраби магIарул кочIол гъасде роржунел рукIинги. Ва цIидасанги рагIула нилъеда йокьулей шагIиралъул хIайранаб гьаракь...\nМагIарул кочIолаб маданияталда хасаб бакI ккола ТубхIатил сариназ. Гьез цин рачуна гIищкъуялъул цIурал тIогьолал байдабазде, гьоболлъи бала рокьул куназ накъищал угьарал анищазухъ, заманалдасан гьел гьелчола ва цIакъго чIухIун бицуна магIарул росабазул къисаги, магIарулазул гIумруялъулги, ватIаналъулги, тарихалъулги хIакъалъулъ.\nТубхIат Зургьаловалъул кучI - дузе роржен кьуна МухIа-мадтIамир Синдикъовас, АхIмад Закариевас, Эльмира Аминовалъ, АхIсарат МухIамадовалъ, Аминат Махаевалъ, Апанди МухIамадовас, ХIажилав ХIажилаевас ва цогидалги магIарул кочIохъабаз.\n«Къоязул маржанал гарбидаги ран…»\nТубхIатил буго гIажаибго недегьаб поэзия. Гьелда кIола лъималазул ракIал реэдизеги. Киназухъаго гуро гьеб бажарулеб, амма шагIиралъулъ буго цо балъголъи, лъимал асир гьарун бажарулеб. Гьей гIемер щола нижехъе школалде, лъималазулгун ва цIалдохъабазулгун дандчIваязде. Йокьулей шагIир ячIараб къо нижее байрамалде сверула.\nДагьаб цебегIан букIана, шагьаралъул школазда гьоркьоб тIобитIулеб, Дагъистаналъул хъвадарухъабазул ва шагIирзабазул асарал кьочIое росарал къецал. Гьел, театралияб къагIидаялъ гIуцIарал къецазда гIахьаллъулелъул, нижер школалъул цIалдохъабаз бихьизабуна шагIиралъул «Дир гьайбатаб Алипба» тIехьалъул кьучIалда хъвараб спектакль ва мустахIикълъана лъабабилеб бакIалъе.\nГьединго кIудияб асар гьабуна дие «Маржанал» тIехьалдаса кучIдузги. Хасго «Эбелалъухъ чIвараб чIегIераб дир кIаз» ва вацасул хIакъалъулъ хъвараб «Яцалъул саринал» кучIдуз.\nМахIачхъалаялъул №11 гимназиялъул авар мацIалъул ва адабияталъул учитель\nЗаманаги, дунги, дир Дагъистанги…\nТубхIат йиго жакъа шагьаралъул цIалдохъабазе йокьулей магIарул шагIир. Кида ва кие ахIаниги, гьелъ инкар гьабуларо. Кидаго урхъун рукIуна гьей йихьизе. ЦIалдохъабазда жалгоги ратула гьелъул шигIрабазулъ. Гъоркьиса шагьаразул школазда гьоркьоб тIобитIараб шагIирзабазул ва хъвадарухъабазул кучIдуздаса гIуцIараб литературиябгун музыкалияб композиция бихьизабуна дир цIалдохъабаз, ва гьезие щвана тIоцебесеб бакI.\nДие кIудияб асар гьабуна шагIиралъул «ХIажимурад» кечIалдаса бахъараб видеоклипалъ. Гьелъ цоги нухалда нахъехун регана магIарул бахIарчияб тарихалъул тIанчал.\nМахIачхъалаялъул №8 лицеялъул Дагъистаналъул адабияталъул учитель\n- Салам, ТубхIат!\n- ЙорчIами, хирияй.\nТубхIат, дур гьаракь рагIидал, дуниялго роцIунеб куцха дие. Гьале жакъаги гьуинал пикрабалъ мунгун йиго дун. Нахъехун регулел руго дирго гIумруялъул тIохьол тIанчал. Гьенир руго дур шигIрабаз хъварал гьурмалги. Гьенисан гьимулел руго дие дур саринал. Гьез ракIалдещвезабулеб буго гIолиллъиялъул гIидраги, гьенир тIегьазе къуват гIечIел гIишкъул тIугьдулги.\nМиллаталъул ургъелазул угьиялъ рижизарурал гьал цоял сариназги гьурщулеб буго дур рекIел хIал. МагIарул руччабазул къисматги бе-кIкIана дуца цIалдолезул ракIазулъ, эбелалъухъ чIвараб дур чIегIераб кIазил махI абадиялъего бессун хутIана дир тIолабго чорхолъ.\nГIисинлъималазул кIалдиб гьоцIо хъвана дур «Дир гьайбатаб Алипбаялъ». ГIисинал гьудулзабазе дуца рагьана магIарулазул хIикмалъабазул цIураб дунял.\nМиллаталъул гъасде дуца данде гьарурал гьезул лъай-хъвай ккана магIарул тарихалъулгун, маданияталъулгун, гIадатал-гIамалалгун.\nДуца магIарулазе бицана миллаталъул чIухIилъунги бухIилъунги кколев ХIажимурадил къиса.\nАмма цо-цо мехалда ракIги къварилъула цо хасаб гугьаралъул кьер чIвараб дур берцинаб гьурмадасан, гIанабиги чурулаго, гьулчун бачIунеб магIил гIор бихьидал. Гьеб угьдулеб буго чIван лъолеб ритIухълъиялъухъ. Гьединго гьеб нажасалъ чанги лъукъана лъимадул гIадаб хIеренаб, недегьаб дур ракIги, чанги чIор речIчIана дур пикрабаздаги.\nАмма дуе къуват кьуна гIагараб халкъалъул дуде бугеб гIажаибго гвангъараб рокьиялъ. Гьелъго\nбатила мун цIунарайги гIумруялъул гьураздасаги гIазу-цIералдасаги.\nГьелъул кумекалдалъун цIидасанги тIирщула дулъ роолги ихдалилги тIугьдул.\nМун йиго рохалил бакъалъ цIурай шагIир. Гьеб бакъул чIорал киналго магIарулазе рикьизе хIадур йиго мун. Гьезул щибалъулги буго цо хасаб кунчIи. Гьеб кунчIи рекIелъ ккун, щола дур саринал магIарулазул гъасде. Гьез бицуна миллаталде бугеб рокьул цIураб дур рекIел хIалги.\nДур юбилеялъул заманги гIагарлъулел гьал къояз гьаризеги бокьун буго дур гIумруялъе даимаб рогьелги, къисматалъе абадияб ихги, пикрабазе гьарзалъиги.\nДругие материалы в этой категории: « МагIарул халкъияб кочIол роцен\tНамусалдаса нафс бергьаразе дарс »\n22:51, 08 апреля 2020, 7\n17:55, 08 апреля 2020, 166\n16:51, 08 апреля 2020, 200


Исана Дагъистаналда тIобитIизе кколеб букIараб «Кавказалъул хIаял» илан абураб спортивияб тадбир Пятигорскалда гьабизе буго. Республика хIадурлъун гьечIо гьел хIаязде.\nГьал къоязда Дагъистаналда щвана хIаязул оргкомитеталъул вакилзаби. Шималияб Кавказалъул федералияб бутIаялъул нухмалъулев хисулев Одес Байсултанов ккола комитеталъул директоралъун.\nМахIачхъалаялда гьев щвана «Труд» стадионалда ва хIаязда гIахьаллъулезе хIадурарал отелазда. Комитеталъул вакилазе рекIее гIун гьечIо я стадионги, я отелалги. Хасго гьезие бокьичIо хIинкъигьечIолъиялъул масала тIубангьечIолъи. Гьелдалъун, исана «Кавказалъул хIаял» Пятигорскаялда тIоритIизе ругилан абуна Байсултановас.\nРоссиялда тIобитIизесеб Олимпиадалъул культурияб программалъул бутIалъун кколаан «Кавказалъул хIаял». Дагъистаналда гьел хIаял гьаризе ругин лъазабуна гъоркьисала октябралда.\nИсана февралалда республикалъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповас абуна Спорталъул министерлъиялда, Дагъистан хIаязда бергьичIони, министерлъиялъул киналго хIалтIухъаби хъулухъаздаса нахъе рахъине ругилан.\nДагъистаналъул спорталъул министерлъиялъул нухмалъулев МухIамад МухIамадовас журналистазе баянал кьолаго абуна, комиссиялъе рекIее гIечIин цохIого цо хIинкъигьечIолъиялъул суал ва стадионгун отелал хIадуралго ругин.\nГьединго гьес абуна Дагъистаналъул спортсменал хIадурлъулел ругин хIаязде ва республикаялдаса командаялъе тIоцебесеб бакI щвезе кколин.\nПятигорскалда тIоритIизесел хIаязе Ставрополь мухъалъ бичан буго гIарцул 45 миллион. ТIаде жубазе ккола, Дагъистаналда гьел хIаял гьаризе бихьизабураб бюджет 100 миллионалде бахана.\n«Кавказалъул хIаял» тIоцебе гьабуна 2010 соналда Карачаево-Черкесиялъул Хабез росулъ. Кавказалъул батIи-батIиял миллатазда гьоркьор тIоритIирал спортивиял хIаязда гIахьаллъула спортсменал.\nЖибго тадбир ургъарав чилъун ккола олимпиадалъул чемпион Исраил Арсамаков. Гьес гьарурал «Кавказулъул хIаял» рекIее гIуна Россиялъул спорталъул министерлъиялъе.\nАмма министерлъииялъул хIакимаз спортивиял цо-цо тайпаби нахъе росана гьеб тадбиралдаса. Гьелдалъун министерлъи судалда кьуна Арсамаковас. Гьев живгони хIаязул оргокомитеталдаса нахъе рехана.\nЖиндаги гьикъичIого хIаязул программа хисизе министерлъиялъул ихтияр букIинчIин абулеб буго Арсамаковас. Гьесул рагIабазда рекъон, спорталъул цо-цо тайпаби министерлъиялъ нахъе рахъана тадбиралдаса гьез терроралъул пропаганда гьабулеб бугиланги абун.\nАрсамокавас бицаралда рекъон, ишан босун рехулеб резинадул торгIо министерлъиялдаса хIакимазда бихьун буго граната рехиялда релъараблъун, борхатаб мегIералда рекерун рахиги боевиказул ругьунлъилъун бихьун буго.\n«Кавказалъул хIаязда» гъорлъе уна, мисалалъе, волейбол, шахматал, столалда тIад хIалеб теннис – спортивиял гьел тайпаби кавказалъулазда гъорлъ раккарал гурилан абулеб буго Арсамаковас.\nСпорталъул министерлъигун Арсамаковасул диван халатбахъунеб буго. Диваналъул иргадулаб данделъи тIобитIине ккола августалъул байбихьуда.\nДиваналда тIаса баянал кьолаго Шималияб Кавказалъул федералияб бутIаялда вугев Россиялъул президентасул вакил Александр Хлопониница абуна «Кавказалъул хIаязда» гъорлъ Олимпиадаялда рукIунел спорталъул тайпаби ратаниги, жибго тадбир миллияб маданият цебетIеялъе гIоло гьабулеблъун бугин.\nСпортивияб гугариялъул федерациялъул вакил Абшин Абшиновас абуна «Эркенлъи» радиоялъе «Кавказалъул хIаязда» спорталъул гьанже ругел тайпаби рукIин жинда мекъ бихьуларин.\nАбшин Абшинов: «Гьел нилъер гIадатал гурищ ругел. Нилъер умумузда гьоркьор тIиритIун рукIарал спортивиял хIаял гурищ гьел. Имам Шамилие гугаризе бокьулеб букIун буго, спортивиял кIанцIеязда гьев гIахьаллъулев вукIун вуго.\n«Кавказалъул хIаял» хасго дида цохIо спортивияб тадбирлъун бихьуларо. Гьеб ккола нилъер тарих ва маданият ракIалде щвезабулеб тадбирлъун. Гьел хIаязда гъорлъ гьанже ругел спортивиял тайпаби рукIаниги щиб?\nДобго гугари, дзюдо, тхэквондо – гьездаги кавказулъул спортилан абизе бегьула. Гьел хIаязда нилъераз бергьенлъаби росулел. Гьел хIаязда гурищ гьанже гIолохъаби унел».\n«Кавказалъул хIаязда» гIахьаллъизе бегьула Россиялъул югалъулал регионалги ва гьединго кавказиязул диаспораби ругел регионалги ва улкабиги.


Баркула магIарулазда бергьенлъи! » Ассоциация учителей аварского языка\n14 фев 11:57Лъазабиял\nХ1алч1ахъаял маг1арул муг1алимзаби\nТахшагьаралда т1обит1ана Мах1ачхъалаялъул «Бищун лъик1ав рахьдал мац1алъул учитель» абураб конкурс. Гьениб г1ахьаллъи гьабуна бат1и-бат1иял миллатазул 18 муг1алимас. Конкурсалъул мурад бук1ана нилъер тахшагьаралда лъималазда рахьдал мац1ал малъулел ругел муг1алимзабазда гьоркьор бищунго махщел бугел, бищунго лъималазда мац1 лъик1 малъулел ва х1асилал кьолел муг1алимзаби ралагьи, гьезие баркала кьей ва к1вараб кумек гьаби.\nЛъабго къоялъ Мах1ачхъалаялъул 11-леб гимназиялда унел рук1ана къецал. Гьенир рихьизаруна рагьарал дарсал, мастер-классал, муг1алимзабаз бицана жидерго х1алт1ул х1акъалъулъ, т1орит1ана улбузулгун собраниял...\nКиналго къецазул х1асилалда лъабабго цебесеб бак1 ккуна тахшагьаралъул авар мац1алъул муг1алимзабаз. 1 бак1 – Ленинкенталда бугеб 2 школалъул авар мац1алъуул муг1алим Мух1амадова Пат1иматица. 2 бак1 – Мах1ачхъалаялъул 8 лицеялъул авар мац1алъул муг1алим Джамалова Эльмираца, 3 бак1 ккуна Мах1ачхъалаялъул 11 гимназиялъул авар мац1алъул муг1алим Хъазанбиева Шамайица. Щибго г1ажаиблъи гьабич1еб, амма кутакалда дун йоххараб х1ужа ккана, гьел лъабалго Хунзахъ районалъул ясал рук1инги. Нилъго нилъехъангойилан абун гьеч1ищха г1ат1ахинк1азги))).\nГьел муг1алимзабазда ва т1олалго конкурсантазда баркизе гьенире рач1ун рук1ана тахшагьаралъул бет1ерасул заместитель Запир Алхасов, лъайкьеялъул управлениялъул нухмалъулев Закир Каидов, шагьаралъул профсоюзалъул комитетатлъул председатель Александр Зайцев. Гьединго бергьенлъи босаразда баркана жюриялъул членаз, гьелгун цадахъ школалда х1алт1улез, гьудул-гьалмагъзабаз, г1ага-божараз.\nКонкурсалда г1ахьаллъанщиназе кьуна сертификатал, бергьаразе - къиматал сайгъатал ва г1арац жаниб лъурал конвертал. Т1оцебесеб бак1 ккурай, т1ад к1алъазе бак1 гьеч1ого бергьарай Пат1имат Мух1амадовалъе рес щвана республикаялъул «Бищун лъик1ав рахьдал мац1алъул учитель» конкурсалда г1ахьаллъи гьабизе ва Дагъистан т1убараб Россиялъулго конкурсалда бихьизабизелъун къеркьезе.\nКиназго к1удияб баркала кьуна 11 гимназиялъул директор Зугьра Ях1яевналъе ва т1олго коллективалъе, т1адег1анаб даражаялда конкурс т1обит1изе бахъараб жигаралъухъ. Тадбир къана гьеб гимназиялъул ц1алдохъабаз бихьизабураб концерталдалъун.\nАвар мац1алъул муг1алимзабазул цолъиялъул рахъалдасан рак1-рак1алъ баркула нилъер муг1алимзабазда бергьенлъи. Рохана нужедаса. Ч1ух1ана нужедаса. Рохел т1аса унгеги, рек1ел мурадал т1ураги. Т1адчаг1иги муг1алимзабазул т1алаб гьабизе кант1аги, бук1инесеб гьезда цебе партабазда нахъа к1усун бугелъул.\nДир рак1 Г1андих1орихъ хут1ана...Г. Ибрагьимова Хьаргаби №1школалъул авар мац1алъул муг1алим. Цолъиялъул хIалтIи / Блогал Ассалам г1алайкум, дир маг1арулал, муг1рул т1огьиб бугеб Г1андих1орихъан! Цолъиялъул хIалтIи / Тадбирал Зариятил мастер-класс Тадбиразул разработкаби Гъизилюрталда - авар мацIалъул ва адабияталъул семинар Цолъиялъул хIалтIи / Тадбирал Пачалихъалъул лъайкьеялъул стадартазда (ФГОС) рекъон авар мац1алъул дарсазда ц1иял педагогикиял технологиял х1алт1изари. ГIелмиял хIалтIаби / Докладал


Израилалъ какулеб буго Ираналъул ядерияб программаялда сверун къотIи-къай\nИраналъулгун халкъаздагьоркьосеб «анлъилабалъ» Тегераналъул ядерияб программаялда хурхун гьабураб къотIи-къай кколин «хIинкъи бугеб рахъалде» галийин, лъазабуна Израилалъ.\nИзраилалъул хIукуматалъул вакил Марк Регевица лъазабуна, Ираналъул цого-цо бегеб мурад кколин ядерияб ярагъ гьабийин. Гьесулго пикруялда, ахирисеб хIукмуялъ къаларо Ираналъе атомияб бомба гьабиялде нух. КъотIи-къялда рекъон, Ираналда хирияб ядерияб инфрастуруктура хутIи гуребги, гьениб къалеб гьечIо цогIаги ядерияб объект, ян жубалеб буго Регевица.\nИраналъул ТIадегIанав лидер Аятолла Хаменеил кумекчи ХIосен ШаригIатмадарица хъачIаб къагIидаялда какана хамиз къоялда гьарурал къотIи-къаял. Гьесул рагIабазда, гьез Ираналъул ядерияб программаялъе кIудияб зарал ккезабизе буго.\nХамиз къоялда Швейцариялъул Лозаннаялда гьарурал хIумуязда рекъон, Тегераналъ гIорхъаби чIезарулел руго жидерго ядерияб программаялъе. Гьелъухъ Ираналдаса тIаса рахъизе кколел руго цо-цо халкъаздагьоркьосел санкцияби.


Ричӏчӏизе захӏматал рагӏабазе баян\nДуца цӀализехъин буго магӀарул мацӀалде буссинабураб Библиялъул тӀоцебесеб тӀехь «Байбихьи». Библиялъул буго кӀиго бутӀа – «НекӀсияб къотӀи» ва «ЦӀияб къотӀи» («Инжил»). Гьеб гӀуцӀун буго гӀемерал гӀасрабазул заманалда хъвараб 60-ялдаса цӀикӀкӀун тӀехьалдаса. Гьезда бицунеб буго дуниял бижаралдаса нилъер эраялъул тӀоцересел гӀасрабазде щвезегӀан ккарал лъугьа-бахъиназул.\n«НекӀсияб къотӀиялде» гьоркьобе уна «Таврат» (гьелда абула Мусал «Щуго ТӀехьиланги»), аварагзабазул тӀахьал, гӀакъиллъиялъул тӀахьал, тарихиял ва шигӀриял тӀахьал. «Тавраталда» буго Муса аварагасе ва гьесда нахърилълъаразе рещтӀараб Аллагьасул калам.\n«Байбихьи» ккола «Тавраталъул» тӀоцебесеб тӀехь. Гьеб хъван букӀана жугьутӀ мацӀалда, тӀоцебе гьелда лъураб хасаб цӀарги букӀун батиларо. БатӀи-батӀиял мацӀазде гьеб буссинабулаго, гӀемерисез гьелда цӀар лъезе пайда босула тӀоцебе гьеб грек мацӀалде буссинабизе хӀалтӀизарурал «лъугьин», «бижи» магӀнаялъул рагӀабаздаса. ЖугьутӀаз гьелда цӀар лъун буго «Бищунго цебе» абун.\nГьаб тӀехьалъул буго 50 бетӀер. МагӀнаялъухъ балагьун гьел рикьизе бегьула кӀиго аслияб бутӀаялде. ТӀоцересеб 11 бетӀералда бицунеб буго Аллагьас жиндирго РагӀудалъун дуниял: зобал, ракь, гъветӀ-хер, рухӀчӀаголъаби ва тӀоцересел гӀадамал – Адамги ХӀаваги-рижиялъул хӀакъалъулъ. Адамицаги ХӀавацаги, Аллагьасул амруялъухъги гӀенеккичӀого, кванана гьез яшав гьабулеб Эдемалъул ахикь бижараб, лъикӀлъиги квешлъиги батӀа бахъизе лъаялъул гъотӀодаса пихъ. Гьелдалъун гьез дуниял мунагьалъукье ккезабуна. Хадубги бицунеб буго Адамил лъималазул – Къабилилги Гьабилилги-гӀумруялъул, НухӀи мунагьазул цӀураб дунялалде тӀаде Аллагьас тӀупан тӀеялъул хӀакъалъулъ. Гьеб тӀупаналдалъун кинабго рухӀ бугебщинаб жо паналъана, Аллагьасул амруялдалъун НухӀица жиндирго гамиде рачун рукӀарал хутӀун. Бабилалъул сиялъул къисаялда бицунеб буго, гьезул чӀухӀи-пахрулъи сабаблъун, Аллагьас тӀоцересел гӀадамазе тамихӀ кин гьабурабали.\n«Байбихьи» тӀехьалъул кӀиабилеб бутӀаялда (12–50 бутӀрул) нужеца цӀалила жидер умматалъул эменлъун Ибрагьим авараг кколеб жугьутӀ халкъалъул умумузул хӀакъалъулъ. ГӀумруялъул ахиралде щвезегӀан Аллагьасе ритӀухъавлъун хутӀана Ибрагьим. Аллагьас хӀалбихьулеб мехалда, жив гьесие мутӀигӀав вукӀин бихьизабизе, жиндирго хирияв цохӀо вугев вас ИсхӀакъ къурбаналъе хъвезегицин разилъун вукӀана гьев. Гьелдаса хадув Аллагь гьедана: «Дица дуе баркат рещтӀинабила! Дица дуе наслаби кьела зодихъ цӀвабигӀан гӀемер, ралъдал рагӀалда салигӀан гӀемер. Ва дур наслабазда цере жалго рагьун ина тушбабазул каваби. Дуниялалъул киналго халкъазе баркатлъун лъугьина гьел, мун дихъ гӀенеккидал» (Байбихьи 22:17-18).\nИбрагьимил хӀакъалъулъ къисаялда бицунеб буго гӀараб халкъалъул эменлъун кколев гьесул цогидав васасул – ИсмагӀилил. Гьенибго бицунеб буго ИсхӀакъил ва гьесул чӀужу Ребекъал, жиндир наслуялдалъун жугьутӀ халкъалъул анцӀила кӀиго къавмалъе кьучӀ лъурав гьезул вас Якъубил. Гьез яшав гьабулеб букӀана КенагӀаналъул ракьалда. Гьел рихьизарун руго Аллагьас цӀакъго кӀудияб мурадалъе тӀаса рищарал, чӀахӀиял ишал гьаризе ритӀарал гӀадамаллъун. КенагӀаналъул ракьалда лъугьараб жугьутӀ халкъалъул эмен Якъуб рехсон вуго Исраил абураб цӀаралдалъунги. Ахирисел бутӀрузда гӀатӀидго бицунеб буго Якъубил гьитӀинав вас Юсупил къисматалъул. ГьитӀинго вацаз вичун, гьев Мисриялде ккана. ХӀехьезе ккарал гӀемерал захӀмалъабиги къезарун, Аллагьасул кумекалдалъун гьев вахуна тӀадегӀанаб даражаялде, лъугьуна Мисриялъул кверщелчилъун. Гьес ракъул соназда хвалдаса хвасар гьаруна жиндирго гӀагарал гӀадамал – исраилилал. Гьев аварагасул хӀакъалъулъ магӀарулазда лъала Юсупил ва Зулайхал къисаялдасанги.\n«Байбихьи» тӀехьалъул гьеб бутӀаялда гьединго бихьизабулеб буго жугьутӀ халкъалъул умумул цоцазе гӀагарал гурелги, жидеда баркат лъураллъунги рукӀун ругеблъи. Аллагьас рещтӀинабун букӀана гьезде гьеб баркат, гьедин ирсалъе щолеб букӀана наслуялдаса наслуялде.\nТӀехь магӀарул мацӀалде буссинабун буго некӀсияб жугьутӀ мацӀалда бугеб тексталдаса.\nБиблия таржама гьабиялъул институталъ 2008 соналда магӀарул мацӀалда басмаялде бахъана «Инжил» («ЦӀияб къотӀи»). 2005 соналда бахъана «НекӀсияб къотӀиялъул» цо бутӀа – «Сулайман аварагасул гӀакъилал рагӀаби».\n«Байбихьи» таржама гьабиялъул иш рагӀалде бахъана Библия таржама гьабиялъул институталъул хӀалтӀухъабазул ва Дагъистаналъул гӀалимзабазул гӀахьалаб хӀаракатчилъиялдалъун. Гьаниб баркала кьезе бокьун буго гьаб тӀехь магӀарул мацӀалде буссинабиялъе квербакъи гьабураб Россиялъул гӀелмабазул академиялъул Дагъистаналъул гӀелмияб централъул МацӀалъул, литератураялъул ва искусствоялъул институталъе.\nТӀехь басмаялде бахъаразул хьул буго гьаб таржамаялъ магӀарул халкъалъул рухӀияб ва маданияб гӀумруялда жаниб цо бегьулеб бакӀ кквелин.\nБытие Руфь Есфирь Притчи Иона От Матфея От Марка От Луки От Иоанна Деяния К Римлянам 1. Коринфянам 2. Коринфянам К Галатам К Ефесянам К Филиппийцам К Колоссянам 1. Фессалоникийцам 2. Фессалоникийцам 1. Тимофею 2. Тимофею К Титу К Филимону К Евреям Иакова 1. Петра 2. Петра 1. Иоанна 2. Иоанна 3. Иоанна Иуды Откровение 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50\nАллагьас дуниял бижана\n1 Бищунго цебе Аллагьас зобги ракьги бижана.2 Ракь букӀана куц гьечӀеб ва низам гьечӀеб. НекӀсияб ралъадалда тӀад букӀана бецӀлъи. Аллагьасул рухӀги букӀана лъиназда тӀад парпадулеб.\n3 Аллагьас абуна:\n– Бижа канлъи, – ян.\nВа канлъи бижана.4 Аллагьасда бихьана канлъиялъул лъикӀлъи. Гьес канлъиги бецӀлъиялдаса батӀа гьабуна.5 Канлъиялда цӀар «къойилан» лъуна, бецӀлъиялда цӀар «сордойилан» лъуна.\nСордо ана, къо бачӀана. Гьеб букӀана тӀоцебесеб къо.\n6 Аллагьас абуна:\n– Лъинал кӀийиде рикьизе гьезда гьоркьоб къвакӀараб пардав бижа, – ян.\nГьедин ккезеги ккана.7 Аллагьас пардав бижана. Гьес пардавалда гъоркьеги тӀадеги – лъинал кӀийиде рикьана.8 Гьеб пардавалда цӀарги «зобилан» лъуна.\nСордо ана, къо бачӀана. Гьеб букӀана кӀиабилеб къо.\n9 Аллагьас абуна:\n– Зобалда гъоркь бугеб кинабго лъим цо бакӀалде чвахе, ракъдаллъи къватӀибе бакка, – ян.\nГьедин ккезеги ккана.10 Ракъдаллъиялда цӀарги Аллагьас «ракьилан» лъуна, цоцазде данделъарал лъиназда цӀарги «ралъад» абун лъуна. Аллагьасда бихьана гьеб лъикӀ ккей.\n11 Аллагьас абуна:\n– Ракьалъ бижизабе гъветӀ-хер: жидер хьонал ругел хурдул ва жиделъ хьон бугеб пихъ кьолел гъутӀби. Ракьалда тӀад гьезул щибаб букӀа жинди-жиндир тайпаялъул.\nГьедин ккезеги ккана.12 Ракьалъ бижизабуна гъветӀ-хер: жидер хьонал ругел хурдул (щибаб жинди-жиндир тайпаялъул) ва жиделъ хьон бугеб пихъ кьолел гъутӀби (щибаб жинди-жиндир тайпаялъул). Аллагьасда бихьана гьеб лъикӀ ккей.\n13 Сордо ана, къо бачӀана. Гьеб букӀана лъабабилеб къо.\n14 Аллагьас абуна:\n– Зодил пардавалда рижа сордоги къоги батӀа гьабулел, батӀи-батӀиял байрамазул заман бихьизабулел, къоялги соналги рикӀкӀине бажарулел гвангъарал-кунчӀарал чирахъал.15 Ракьалъе канлъи кьезе кенчӀезе риччанте гьел гьеб зодил пардавалда.\nГьедин ккезеги ккана.16 Аллагьас кӀиго кӀудияб чирахъ бижана, гьезул цӀикӀкӀараб – къоязе ханлъи гьабизе, гьитӀинабаб – сардазе ханлъи гьабизе. Гьединго цӀвабиги рижана.17 Аллагьас гьел зодил пардавалда рекъезаруна: гьез ракь гвангъизабизе,18 къоязеги сардазеги ханлъи гьабизе ва канлъиги бецӀлъиги цоцаздаса тӀезабизе. Аллагьасда бихьана гьеб лъикӀ ккей.\n19 Сордо ана, къо бачӀана. Гьеб букӀана ункъабилеб къо.\n20 Аллагьас абуна:\n– Лъиназ рижизаре цӀакъго гӀемерал рухӀчӀаголъаби. Зодил пардавалдасан хӀанчӀиги роржанхъе.\n21 Гьедин Аллагьас рижана ралъдал аздагьаби, лъадалъ журкъун рукӀунел киналго рухӀчӀаголъаби (щибаб жинди-жиндир тайпаялъул) ва зодихъ роржанхъулел киналго хӀанчӀи (щибаб жинди-жиндир тайпаялъул).\nАллагьасда бихьана гьеб лъикӀ ккей.22 Ва гьезда баркат лъегиянги абун, гьес амру гьабуна:\n– Нужерго тӀинчӀ-къед цӀикӀкӀинабе, нужго гӀемерлъизе, ралъадазул лъинал кьабун цӀезаре. Риччанте ракьалда тӀад хӀанчӀиги гӀемерлъизе.\n23 Сордо ана, къо бачӀана. Гьеб букӀана щуабилеб къо.\n24 Аллагьас абуна:\n– Ракьалъ рижизаре рухӀчӀаголъаби (щибаб жинди-жиндир тайпаялъул) – хӀайваналги, ракьалдасан шурулел жалги ва гӀалхул жанаваралги.\nГьедин ккезеги ккана.25 Аллагьас рижана гӀалхул жанаварал (щибаб жинди-жиндир тайпаялъул), хӀайванал (щибаб жинди-жиндир тайпаялъул) ва ракьалдасан шурулел жал (щибаб жинди-жиндир тайпаялъул). Аллагьасда бихьана гьеб лъикӀ ккей.\n26 Аллагьас абуна:\n– Нижер сураталда ва нижер сипаталда рекъон инсан вижила нижеца – ралъдалъ ругел ччугӀбуздаги, зобалазда роржанхъулел хӀанчӀаздаги, хӀайваназдаги, тӀолабго ракьалда тӀад ва ракьалдасан шурулелщинал жалазда тӀадги ханлъи гьабизе.\n27 Гьедин Аллагьас инсан вижана жиндирго сураталда,\nЖиндирго сураталда вижана Гьес гьев.\nРижана бихьинчиги чӀужугӀаданги.\n28 Гьезда баркат лъезе Аллагьас гьадин абуна:\n– Нужеца лъимал цӀикӀкӀун гьаре нужго гӀемерлъизе. Нужеца ракь цӀезабе ва нужеего мукӀурлъизабе. Ралъадазулъ ругел ччугӀбуздаги, зобалазда роржанхъулел хӀанчӀаздаги ва ракьалдасан хьвадулелщинал жалаздаги тӀад ханлъи гьабе.\n29 Аллагьас абуна:\n– Гьале дица нужее нигӀматлъун кьуна ракьалда рижаралщинал жидер хьонал ругел хурдул ва жиделъ хьон бугеб пихъ кьолел гъутӀби.30 ГӀалхул жанаваразеги, хӀанчӀазеги, ракьалдасан шурулелщинал жалазеги – рухӀ бугебщиналъе кваназе дица киналго гӀурччинал хурдул кьолел руго.\nГьедин ккезеги ккана.31 Аллагь валагьана жинцаго бижанщиналъухъ – цӀакъ лъикӀ букӀана гьеб.\nСордо ана, къо бачӀана. Гьеб букӀана анлъабилеб къо.


ЦIияб цIалул сон байбихьунилан учуз гьабураб къайиго гьечIин, хира гьабун гурониян гIарз буго Дагъистаналда улбузул.\nМисалалъе, МахIачхъалаялда гIумру гьабулей лъабго лъимадул эбел Залинаца ЭР-ялъе бицана кIиябго лъимер школалде хIадурулаго жинца 20 азарго гъурущ харж гьабизе кканилан.\nЗалина: «Цояв васасе партал босулаго дир ана 8 азарго гъурущ, цогидасе – 5 азарго. КIудиясе босизе ккана тIасан ретIелги, рачелги, хьиталги. Гьединго росана гIиси-бикъинал жалги – альбомалги, тетрадалги, ручкабиги – гьезухъ ана 1, 500 гъур. Лъималазул мугIалимазе тIугьдулги росана – 500 гъурщидаса гъоркье лъикIаб, беричаб квацIи букIинчIо. Щибаб тIогьохъ 130 гъурущ кьезе кколеб букIана. Гьедин 50 гъурщиде ругел тIугьдул рищана тIасан. Берцинан гьел ракIарун квацIи гьабуралъухъги ана 100 гъурущ. Хадурги гьаризе кколаха харжал – кинабалиго тIехь босизе кколила, сундухъалигойилан батIи-батIиял харжал гьаризе ккола. КигIан инебали жеги лъаларо».\nЗалинаца гьеб 20 азарго гъурущ кIиябго лъимералда тIад харж гьабун буго спортивияб формаги гъоркьан ретIелги малъичIого. Гьединго гьелъ тIадеялъул школалде хIадуризе ккола лъабабилеб лъимерги. Гьедин харжал 30 азаридасаги ине ругин абуна гьелъ.\nЛъималги рачун школалде арай гьелда бихьун буго рес гьечIолъиялъищали, цо-цо лъималазда улбуз гъоркьисалаго букIараб ретIел ретIун. Цо-цо лъималазда абуни гурдал хъахIал гурел, бецIал, яги батIиял кьеразул рукIанин бицана Залинаца.\nРеспубликаялъул школазда гIадатлъун лъугьун буго мугIалимзабазе сайгъатазе яги школазда ремонтал гьаризе цIалдохъабазухъа гIарац бакIарулеб. Гьедин МахIачхъалаялъул Кировский мухъалулъ прокуратураялъ тIатинабун буго 52 школалда ремонт гьабизеян лъималазухъа гIарац тIалаб гьабулеб букIин. Школалъул директорги жавабияв хIалтIухъанги тамихIалде цIалел ругин лъазабуна прокуратураялъ.\nХIинкъи цIикIкIарал махщелазда гъорлъ Дагъистаналда гьанже рехсолеб буго мугIалимасул хIалтIиги. Масала, исана сон байбихьаралдаса лъабабилеб хIужа ккун буго мугIалимзаби чIвалел. ТIоцебесеб сентябралъул сардилъ ЦIумада мухъалъул Хьвайни росулъ чIван ватана ГIали ГIабдуразакъов абулев мугIалим. Къаси рокъобе бачIинчIеб боцIи балагьизе вахъарав нахъвуссинчIев гьев валагьизе бахъараб гIагарлъиялда мугIалимасул жаназа росда рагIалда батун буго.\nНизам цIунулезда жеги чIванкъотIун лъалеб гьечIо гьев чIваялъе гIилла. Гьезул пикруялда рекъон, ГIабдуразакъов чIван ватула гьесул кIиявго вас низам цIунулеллъун хIалтIулел рукIиналъ. Ялъуни гьев боцIи балагьулаго изну гьечIого яргъид гIуцIарал гIадамал чIараб бакIалде тIаде ккун ватула.\nРеспубликаялда рукIана хIужаби цIакъго диналда хадур рилълъарал росабалъ лъимал школалде риччангутIиялъул яги жалго школал хIалтIизе тунгутIиялъул хIужаби. Масала, чанго соналъ цебе Агъвали росулъ букIана гьединаб хIал.\nИсана цIияб цIалул соналъул тIоцересел дарсал республикаялда Дагъистаналъул халкъияв шагIир ХIамзатил Расул гьавуралдаса 90 сон тIубаялда хурхун тIоритIана.\nГьединго гьаб цIалул соналда Дагъистаналъул школазда цIализе вуго ункънусазариде гIунтIун лъимер. Гьезул 37 азарго лъимер буго исана тIоцебе бачараб.


НИЛЪЕР БЕРГЬЕНЛЪАБИ, ЛЪИК1АЛ ИШАЛ. - 21 Ноября 2015 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2015 » Ноябрь » 21 » НИЛЪЕР БЕРГЬЕНЛЪАБИ, ЛЪИК1АЛ ИШАЛ.\nНИЛЪЕР БЕРГЬЕНЛЪАБИ, ЛЪИК1АЛ ИШАЛ.\nЕвропаялдаго ц1ар раг1араб\nЗиявудин Мух1амадовасул ц1арги ишалги раг1ич1ев чи Дагъистаналда къанаг1атги ватиларо. Гьал г1агарал къоязги бач1ана нилъехъе цоги рохалилаб хабар. Районцояв сахаватчи Зиявудин Мух1амадовас жиндеги т1аде босун буго Европаялдаго ц1ар раг1араб мажгит базе. Гьеб бук1ине буго Мах1ачхъала-Каспийск шагьаразда гьоркьоб. Гьеб баялъе Мах1ачхъала-Аэропорт автотрассалъул бихьизабун буго 20 га ракьул. Мажгиталъе кьуч1 лъун бук1ана Дагъистаналъулго халкъалъухъа бак1арараб г1арцуде. Х1исабалде босун буго цо мажгит гуребги, гьениб жеги исламалъул университет базе ва сверухълъиго г1урччин гьабизе. Районалъул жамаг1аталъулго рахъалъан рак1-рак1алъулаб баркала буго гьев сахаватчиясе гьеб Аллагьги г1адамалги разияб х1алт1ухъ. Кьеги гьесие талих1, таги ч1аго.\nМух1у Г1алиевасе-Невскиясул орден\n3 ноябралда ДРялъул т1оцевесев президент Мух1у Гьиматович Г1алиевасе, Россиялъул президент В. В. Путиница кьуна Александр Невскиясул орден. Гьунар т1ок1ав, махщел камилав г1уц1арухъан х1исабалдаги, принципиалияв, т1алабчилъи ц1ик1к1арав нухмалъулев х1исабалдаги, республика социалиябгун экономикияб рахъалъ цебет1езабуралъухъ ва г1умрудул 75 сонил юбилей баркун М. Г1алиевасе кьураб гьеб шапакъат ккола микьабилеблъун.\nБаркула Мух1у Гьиматовичасда улкаялъул т1адег1анаб шапакъат.\nБищунго лъик1аблъун рик1к1ана\n«2015 соналъул бищун лъик1аб муниципалияб сайт» абураб Т1олгороссиялъул конкурсалъул х1асилалда рекъон «Бищун лъик1аб муниципалияб сайт» абураб номинациялда бергьана нилъер районалъул администрациялъ ц1и гьабураб сайт-WWW.KHUNZAKH.RU. Конкурсалда г1ахьаллъи гьабуна т1олабго улкаялдаса интернет-портаз. Конкурсалъул финалалда нилъер сайт къеркьана Ставрополь краялъул, Чачан республикаялъул, Алтай краялъул ва Ульяновск областалъул сайталгун. Конкурс г1уц1ун бук1ана Россиялъул муниципалияб академиялъ, «Управа» ва «Вопросы местного самоуправления» журналаз.


Казбек мухъалъул вукIарав бетIер ГI.МахIачев полициялъ ккун вуго\n22 январалда Москваялъул жанисел ишазул идараялъ лъазабуна Казбек мухъалъул вукIарав бетIер ГIабдула МахIачев ккун вугилан. Гьес мухъалъул нухмалъуда вугев мехалдаго газ бачине ва бачун бугелъуб рогIралги, гьелъул системаги къачIазе пачалихъалъ биччараб 330 миллион гъурущ бикъиялда щаклъи букIун ккун вуго МахIачев.\nХIилла-рекIкI гьабун хIукуматалъул 330 миллион бикъиялда щаклъи букIун цIех-рехалде лъазавун вукIарав Дагъистаналъул спорталъул министрхисулев ГIабдула МахIачев Москваялда ккун вугин лъазабуна рузман къоялъ къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз.\nГьедин 2011 соналда , ГIабдула МахIачев жеги Казбек мухъалъул бетIерлъуда вугев мехалдаго гьениб бугеб газалъул магистралалъул 100 гIан километр мухъалъул бетIергьанлъиялде буссинабун букIун буго гьес. Хадуб аукционги лъазабун жидерго чиясе бичун буго гьеб цIакъго учузаб багьаялда.\nГьеб газалъул хIилла-рекIкI тIатун хадуб цIакъ кIудияб ахIи-хIурги бахъун букIана гьелда сверун, гьеб иш Россиялъул жанисел ишазул министерлъиялъ жидерго бербалагьиялде гъоркье босун букIана.\nГьеб хIилла-рекIкI тIатун хадуб Улкаялъул жанисел ишазул министрелъиялъул вакил Елена Алексеевалъ МахIачевас ва гьесул къокъаялъ кигIаналде гьеб магистраль бичун букIарабали мухIкан гьабулеб букIинчIо, амма унго-унгояб гьелъул багьа 330 миллионалде бахунин, гьез гьеб кепказдеги бичун жидедего буссинабун бугин лъазабун букIана.\nГьейго Алексеевалъ исана сентябралда лъазабун букIана гьеб хIилла-рекIкI гьабун пачалихъалъе 330 миллион гъурщил зарал гьабиялда щаклъи бугезул цоясе диван гьабунин, амма гьезул бетIерлъуда вукIарав МахIачев кквезе щолев гьечIин абун.\nГьев кквезе щвечIониги Дагъистаналъул прокуратураялъ гьесде хIилла-рекIкI гьабиялъул, пачалихъалъул гIарац бикъиялъул гIайиб гIунтIизабун букIана ва цIех-рехалде лъазавунги вукIана.\nЦебе-цебеги гьеб газалъул гIарац бикъи гурониги ГIабдула МахIачев цогьодулев вугин абун чанги ахIи бахъун букIана республикаялда. Цебехун «Эркенлъи» радиоялъ бицун букIахъе гъоркьисала низам цIунулез тIатинабун букIана Казбек мухъалъул администрациялъул вакилзабаз анкьгогун бащадаб млн гъурущ бикъиялъул хIужаги.\nГьеб букIун буго цIадаз хвезарурал лъел рогIрал къачIазе Калининаул, Ленинаул, ЦIияб Данухъ, ЦIияб ГIаркьухъ росабазе биччараб гIарац. Гьебги ГIабдула МахIачев нухмалъуда вугев мехалда бикъун букIанин лъазабулеб букIана гьел жанисел ишазул идарабаз.\nМахIачевасда данде рукIарал Казбек мухъалъул ришватчилъиялда данде къеркьолеб жамгIияб гIуцIиялъул вакилзабаз гьеб мехалъ лъазабун букIана жидер щаклъи бугила Казбек мухъалда хIакимзабаз пачалихъалъул гIарцул анкьго миллион гуребги дагьабги цIикIкIун гIарац бикъун букIиналда. Гьезул баяназда рекъон мухъалъул тIалъиялъ гьениб 50 миллионалдасаги цIикIкIун гъурущ бикъун буго.\nНизам цΙунулез тΙатинабун букIана Казбек мухъалъул хъулухъчагΙаз пачалихъалъул гΙарац бикъиялъул цойги хIужаги. Гьеб букΙун буго хΙалтΙи гьечΙого хутΙарал гΙадамал хьихьизе хΙукуматалъ заманаялъ биччараб гΙарац. Казбек мухъалъул хIалтIи гьечIезул сияхI гIуцIулеб централъул нухмалъиялъ бикъун букIун буго гьеб гIарац.\nГьеб заманалда централъул бетIерлъун МахIачев ГIабдулал дурц вукIун вуго. Гьел кIиялго цадахъ рекъон гьабун бугин гьеб такъсирилан абураб щаклъи бугин абурал баянал кьолел рукIана цIех-рехалъул идарабазги.\nГьедин кигIан сверун ахIи-хIур бахъаниги, гIайибал гIунтIизаруниги, данде митингал тIоритIаниги МахIачев ГIабдулада хъвалев чи вукIинчIин абизе бегьула.\nГьеб кинабго гьесул вац Дагъистаналъул хIукуматалъул вице-премьерлъун вукIарав МахIачев ХIажие гIоло тIасан-гъоркьан биччан толеб букIанин, гьес гIодобе биччазабулеб букIанин кинабгойилан абулеб букIана гьеб ахIвал-хIал лъалез.\nМахIачев ХIажи къадаралде щведал, ккунила МахIачев ГIабдулаги, ХIажи чIаго вукIаравани гьесда квер хъвалев чи вукIунароанилан рикIкIунеб буго гIемерисел дагъистанияз. Гьезулго пикру гIахьал гьабулеб буго журналист ва магIарулазул миллиябгун-маданияб автономиялъул нухмалъулев ШагIбанов Маркъоца.\nШагIбанов Маркъо: «МахIачев ХIажи чIаго вукIаравани гьев ГIабдула кквей щакаб жо букIинаан. Гьев хун хадуб гIаммаб къагIидаялъ МахIачевазул ссиги ресалги гIемерго загIиплъана.\nГьединлъидал ГIабдулада тIад цебего рагьун букIараб такъсиргьабиялъул ишги хIасилалде бачун, гьев дова Москваялдаго ккуна. ЦIех-рехчагIи гьесда хадур гIезегIан тирана, амма гьанже гурони ватичIо гьезда гьев».\nАнкьго соналъ Казбек мухъалъул бетIерлъудаги вукIун 2013 соналда лъикI хIалтIи гьабун бажаруларел мухъалъул нухмалъулезда гьоркьовги рехсон Дагъистаналъул бетIер ГIабдулатIипов Рамазаница хъулухъалдаса вахъун вукIана МахIачев ГIабдула.\nГьениса нахъе вахъаниги кватIичIого Дагъистаналъул спорталъул министрхисулевлъунги тIамуна.\nКазбек мухъалъул вукIарав бетIер ГI. МахIачев полициялъ ккун вуго\nНухмалъиялъулъ "кампанейщина" - цIоросаролъ ва дзюдо


Мадугьалихъ гьуин, бац1 г1адин, вук1а … » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\n«Мадугьалзаби»ян абулеб раг1идал, жакъа бищун цере рак1алде рач1уна кванан-гьекъон ц1ани маг1арде рахиндал, дур каваби гъурулел, г1арац кьун босараб бак1алда жидеца бокьараб гьабилилан дур минаялъул къадал жидеего х1ажатхаби гьарулел, ялъуни къайи-ц1а хвезабизе т1аса гъоркье лъим т1амулел чаг1и. Цойги, нахъасан гаргадулел, дуца нуц1а къиридал бадиреги гьимун, мугъ рехарабго, цо тамахаб бак1алда мал лъолел чаг1и. Х1акъикъаталдаги, ганч1ил г1асруялдаса бахъарабго бугин инсанасулъ «гьаб дир, гьаб чияр»ан бикьиги, жалго жидеего г1ун ч1ейгиян рик1к1унеб буго г1алимзабаз. Бихьин кутул-гьабзазгицин жидерго бак1алда г1уж лъолелъул, лъиеха бокьилеб цо киналалиго «понаехалияз», ялъуни жал рач1инег1ан рохада щиб къанун бук1арабалицин лъаларез гъоркь ратарал г1одорег1ан гьаризе.\nАбу Гьурайратидасан бач1араб х1адисалда Аварагас (жинда Аллагьасул свалат-салам лъеяв) абулеб буго: «Алжаналде ине гьеч1о жиндасан мадугьаласе киг1ан дагьабниги зарал бугев чи» ян.\nЦ1адаса Х1амзатица ах1ана мадугьалихъ гьуин рук1ине. Амма, щаяли, жакъа къоялда г1емерт1алаязулаб минаялда г1умру гьабун ругелали щай гурин, цо этажалда ругелцин цоцазда лъалел ратуларо. Дваргъан босун маххул нуц1аги къан, «дидаги хъвагеги, хъухьиги лъуг1угеги»ян жанире к1анц1ун ч1ола х1атта цо росулъацин жал ратулел мадугьалзаби шагьаралда.Росулъин абуни, цоцазул бихьараб тохаб къват1иб бицун, ялъуни долцоязул буголъиялъулъ х1усудалда рук1уна г1емерисел. Нилъер хирияв Аварагасул (сваляллагьу таг1ала г1алайгьим вассалам) мадугьалихъ йик1ун йиго, жинца Мух1амад к1алт1асан унелъул щибаб къойил гьесде гордухъан хъублъи балей цо ягьудияй. Цо къоялъ гьеб «гьайбатаб» иш такрарлъич1елъул, аварагасде ургъел рещт1ун буго, гьелъие щибдай ккарабилан ва жиндирго асх1абзаби (Аллагь разилъаял) рит1ун руго х1ал-х1укму ц1ехон. Унтун босной лъун гьей ятанин гьез бициндал,бищун лъик1ал дарабиги росун т1алаб-агъаз гьабеян т1адкъан буго нилъер Х1абибас гьалмагъзабазда. Дов вуго Дов. Инсанияталъего мисал, бищун Аллагьасе вокьулев лагъ. Нилъер иман гьесулалде г1арадаялъул манзилалдецин г1агарлъиларо. «Къед цурал» мадугьалзабаз гьабураб х1алихьалъиялде данде жеги к1удияб «гьунаргун», рагъи-семиялде данде ц1об гьеч1еб рагъгун руссунел ратула заг1ипал нилъ, т1адег1анаб диваналъухъе «Аллагьас рекъезабеги»ян гьел кьунги теч1ого. Нилъеца гьудуллъи ккола нилъеего данде кколел чаг1игун, тушбаби ралагьула нилъерго г1айибаздалъун, амма мадугьалзаби Аллагьас кьурал гурого росун бажаруларо. Ва амма ингилисаз гьелъиеги ургъун бугебха сабаб. Ц1арги гьелда «Забор борхалъанаг1ан мадугьалзаби лъик1лъула» ян буго. Къед цурал тушманзаби, вай гуро, мадугьалзаби цоцазде ккеч1ого рук1иналъе бищун лъик1аб буго жани-къват1иялъул «вай, дида т1ад налъидай асие кьезе бугебан» кколедухъ, гажал рихьизарун г1иц1го «рорч1ами» кьеялда гьоркьорлъаби лъуг1изе тей. Амма нахъаса къот1ич1ого г1адат1а ц1ул бич1улеб г1адаб ах1и-х1урги, ц1ех-рехго гьабич1ого, жидер бак1 бугилан ралел сисибок1налги, къишни-къулалъул ц1езабун батулеб к1алт1у-къоноги бугони, щивасул рух1ияб ихтияр буго «х1инцго унеб бугеб ч1амуч1аб шизофрениялъул» бет1ерлъуде лъугьун, ц1уралъухъ ц1ун кьезе ва киналъего г1орхъаби ч1вазе. Сабруялъеги раг1аллъидалха бук1унеб?!\nГьаниб, Аллагьасулги, Градостроительнияб ва Граждан кодексазулги квербакъи нужее, мадугьалзаби щварал талих1 къосарал! Абухъего, диргиха гьел ругел. К1иц1ул рак1 бихъарай эбелалда, г1аммаб к1алт1уялъул г1унгут1аби рихьизарунилан, хъач1го к1алъан ятана рохаде гьанжег1агар яч1арай цо гьайбат, жал ругила гьанир бажараралги г1олохъаналги чаг1и, нужеца г1асру гьаниб т1амунигийилан. Щибха долда гьабилеб, бугес бугеблъидал бикьулеб. Хъач1лъиги рак1хъублъиги жиделъ бугез-гьеб, гьей мадамалъ г1умру гьабун бугеб минаялъур цебе г1умру гьабун рук1арал бет1ергьабаз-панкъал, т1арамагъадисеб чед, гьуинлъи-гьудуллъи (гьаб жакъа къоялдаги жидер рокъоб щиб рохел бугониги к1очонаро гьезда басрияб рохадул мадугьалзаби ах1изе).\nДирго рахъалдасан абила, нагагьлъун Камилилалъ рукъзал ричулел ругин раг1ани,ч1ван ч1орого кьолел ругониги, росизе г1едег1угеян. Ургъич1ого дир ригьалъе даран гьабизе бегьулаан къого соналъ цебе: рохадул к1удиязда кор боркьизе рак1алде ккедал,«Ясал, ролъ буце-я, нужеего чадал режизе!» - ян ах1иги раг1улеб бук1араб, минаялъул к1улалги «т1аде-гъоркьеги ракке, г1акаги беч1ч1ун рахьги нужеего те» ян бокьарасда кодоре кьезеги бегьулеб бук1араб заманалда. Жакъа гьедин гьеч1о.\nХвалил рокъоб лъабго къоялъ мадугьаллъиялъ т1аса босейин къварилъи ккаралъуб рекъеч1еб тепси рекъезабиян малъулеб буго рух1анияз. Бит1араб буго. Амма лъаларо, гьумер бит1ун к1алъазе, ялъуни балеб-толелъ нужее г1унгут1и ккеладаян ц1ехезе ч1ух1иялъ биччаларез щиб къо борхулебали. Бук1араб лъик1аб авалха дир инсул! Ц1иял рукъзабахъе, «Хъах1аб» росулъе гочун, къайицадахъазул хут1арав чиго гьеч1о гьанже. Амма къварилъиги цадахъ къулч1улел, рохелги г1ахьал гьабулел рек1елъги дуг1адулъги ц1унун руго дир. Х1ал алжаналъуб батаги киналго лъик1ал мадугьалзабазул. Амин.\nРикӏкӏадасеб гӏагарлъиялдасаго ,мадугьалго лъикӏин абулаан,амма жакъа гьеб бихьулеб гьечӏо.


Социологаз Россиялъул 46 батIияб регионалда хIижаб чIван цIалул идарабазде хьвадиялда тIасан гIадамазда гъорлъ тIобитIараб цIех-рехалъул хIасилалда, цIех-рехалъулъ гIахьаллъаразул 74 проценталъ негативияб бербалагьи загьир гьабун буго гьелдехун.\n2013-14 соналъ цIалул идарабазде хIижаб чIван хьвадиялда хурхун чанго лъугьа-бахъин ккун букIана цIалул идарабазда, гьедин МахIачхъала шагьаралъул чанго школазда школалъул тIалъиялъ гьукъун букIана хIижаб чIван цIалуде хьвадизе.\nГьединабго ахIвал хIал букIана цогидал регионазул школаздаги, масала, Ставрополь икълималда 2013 соналдаса бахъун, диваналъул хIукмуялда рекъон, гьукъун буго хIижаб чIван цIалул идарабазде хьвадизе.\nГьединго, Россиялъул Лъай кьеялъул министерлъиялъ лъазабун букIана хIижаб чIван цIалул идарабазде хьвадиялда данде бугилан. Амма официалиял лъазариял гьелда бан ахираб заманаялъ къотIун ругониги, халкъ хIижабалда данде букIин кколин исламофобиялъул хIасиллъулинан рикIкIунеб буго «Левада-центр» абураб социалиял цIех-рехал тIортIулеб гIуцIиялъул вакил Карина Пипияца.\nГьелъул пикруялда, Кавказалъул регионазда рукIарал рагъулал тунка-гIусиязда хурхун халат бахъараб заманаялъ кавказияздехун негативияб бербалагьи букIун буго цIех-рехаз бихьизабулеб, гьелъулго хIасилалда баккун буго исламофобияги.\nАмма 2014 соналдаса бахъун, информалатаз Украинаялда бугеб кризисалде кIвар буссинабун букIиналъ, бусурбабазда хурхун бугеб жамгIияталъул лъикIаб гьечIеб бербалагьи улка тун къватIисев тушманасдехун буссун буго, амма халкъалъул хIинкъиял ва рокьукълъи кибего тIагун гьечIолъи бухьулеб бугила гьединл цIех-рехаздасан.\nДагъистаналдаса социолог Загьид ГIабдулагатовасул пикруялда цохIо Россиялда гуреги хIижаб чIваялда хурхун негативияб бербалагьи буго Европаялъул Франция ва Германия гIадал улкабазда. Социологасул пикруялда гьеб хурхараб буго ахираб заманаялъ цIакъ гIемер инфрм сурсатаз бицунеб «Исламияб пачлихъ» абураб гIуцIцIиялдасан хIинкъи букIиналда бан.\nСоциологас баян гьабухъе, Россиялдаги Европаялдаги исламалдехун рокьукълъи бижиялъул цIияб карачел букIине рес буго гьеб гIуцIи сабаблъун. Амма хIукуматалъ битIараб бербалагьи диналдехун букIинебилан тIамулел галаби гIаксияб хIасил кьолел кколел ругин баян гьабуна гьес «Эркенлъи» радиоялъе.\nЗагьид ГIабдулагатов: « Нилъеда киаздаго лъала, араб соналдаса бахъун школазда кьеззе байбихьана цIияб дарс «Дунялалъул динал» абураб Гьаб соналдаса бахъун гьеб дарс тIолго школабазда кьезе байбихьизе буго. Гьеб дарс тIаде жубаялъул мурадлъун бихьизабулеб букIана гIолеб гIелалъул дуняллалда ругел диназул бичIчIи ва лъикIаб бербалагьи букIин.\nАмма хIакъикъаталдаги, гьеб дарсалъ диназда гьоркьоб бугеб кьватIи дагьабги кIодолъизабизе рес буго. Масала, гIурусазе насранияб дин бугин бищун лъикIабилан бицина. Гьаниб Дагъистаналда Ислам дин бищун лъикIаб бугин бицина, гьединаб букIине буго хIакъиъкат.\nГьел дарсал кьолезул ва цогидалъул бицинчIониги, гьеб мисалалдаса бичIчIула гьелъ лъикIаб рахъалдехун ахIвал-хIал хисизе гьечIоли. ЖамгIияталъул пикру ва бербалагьи цо къоялда, цо моцIида жаниб хусулеб жо букIунаро, гьелъ социлогиял цIех-рехазул хIасилал кIиго-лъабго сналъ цере рукIаралда батIиял тIуран рукIине ресги гьечIо».\nГIабдулагатовас тIаде жубана, исламияб ратIлиде кIвар кьей, гьединго ахираб заманаялъ цо-цо республикаязул тIалъиялъул вакилзабаз гIемер руччаби рачи къануналда рекъезаби тIалаб гьаби кколила ахирал саназ тIибитIулеб бугеб клерикализациялъул, ай диниял идарабаз хIукуматалъул цо-цо шартIал жидедего тIаде роси тIалаб гьабиялъул хIасил.


«РОСДАЛ ЗАХ1МАТЧИ» - РОСАБАЛЪ МУГ1РУЗДА, ЩОБАЛАЗДА. Т1УГЬДУЛ КИНИГИ ЩУЩАН РУГО ГЬАНИР ГАНЧ1ИЛ РОСАБИ. - 22 Июля 2016 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nЧетверг, 26.04.2018, 00:56 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2016 » Июль » 22 » «РОСДАЛ ЗАХ1МАТЧИ» - РОСАБАЛЪ МУГ1РУЗДА, ЩОБАЛАЗДА. Т1УГЬДУЛ КИНИГИ ЩУЩАН РУГО ГЬАНИР ГАНЧ1ИЛ РОСАБИ.\n«РОСДАЛ ЗАХ1МАТЧИ» - РОСАБАЛЪ МУГ1РУЗДА, ЩОБАЛАЗДА. Т1УГЬДУЛ КИНИГИ ЩУЩАН РУГО ГЬАНИР ГАНЧ1ИЛ РОСАБИ.\nРосдал библиотекаялде щведал, ремонт гьабулей, гьелъул къват1исан къед бохьулей ятана заведующая Г1алиева Г1айшат. Г1емерал соназ библиотекаялдаги х1алт1арай, гьебги бокьулей ч1ужу йиго гьей. Дагьал рук1аниги камуларила газет-журналалги ц1ехолел, гьел ц1ализеги рач1унел г1адамалин бицана гьелъ.\nПодпискаялъе г1арац биччан гьеч1ониги, жиндирго чвантинисан г1арацги кьун хъван руго Г1айшатица 2-3 газет-журнал. Районалъул газета цо х1арп гьоркьоб теч1ого ц1алулин, гьелдасан жинда районалда лъугьунеб-толеб лъалин абуна Г1айшатица.\nХасало печь бакизе т1урччи-ц1улги кьеч1ого, 2-3 соналъ рокъоса гьебги босун бакун буго гьелъ библиотекаялда печь, гьеб къан тезе бокьич1олъиялъ. Жиндаго т1адаб х1алт1и гуребги, культуриял тадбирал, байрамалъулал къоял, дандеруссинал т1орит1улел руго библиотекаялда заведующаялъ. Гьит1инаб бук1аниги сценаги бугоан гьениб. Ц1ар раг1арал политикиял ва творческиял г1адамазул суратал ран берцин гьарун ругоан къадалги. К1удияв шаг1ир Расул Х1амзатовасул къед ц1елебг1анаб сурат бан бук1аниги, къадал гьет1и гьелъ бахчизабун гьеч1оан. Х1алт1ул бицунаго, Г1айшатица абуна: «Рак1 унтун х1алт1и гьабулев чиясда г1емераб къо бихьула»,- ян. Щиб дуе бокьилеб бук1арабин ц1ехедал, библиотекаялда лъик1аб ремонт гьабизеги, къват1исан бак1 къач1азеги бокьилаанин ургъел бикьана гьелъ. Гьеб ц1ияв бегавулас гьабизе бук1иналда к1удияб божилъиги бугоан гьелъул. Бихьулеб бук1ана дагьабго харж бук1аниги, бажарухъе, гьаб гьеч1ин – доб цояб камун бугин теч1ого, Г1айшатица х1алт1и нухда бачунеб бук1ин.\nГ1айшатилгун хабар-к1алалда рук1аго, библиотекаялде цоцазда хадур г1адин лъугьун рач1ана росдал ц1ик1к1араб г1ел – Г1алиева Пат1имат, Г1алиев Мух1амад ва хъвай-ц1алиялъул х1алт1иги бокьулев, жиндир куч1дул чанги райгазеталдаги рахъарав Мах1ач Зайнулг1абидов.\nЖидерго ургъалаби нижее рикьизе лъугьана хараби. Цебег1адин росулъ къанаг1ат гурони хурзал рекьулел гьеч1илан, рекьаниги рукъалда цебебак1 ялъуни сверун къараб гьит1инабго хур бекьулеб бугилан рак1 бакъван бугоан харабазул. Мегъги ч1унтун бугила росулъ. Хурзалги кин росулъ рекьилел, боц1иги цеве вехьги тун рехьед гьабун гьеч1олъиялъ, къват1ибе балагьизабун толеб бугила г1адамаз. Бук1инеги росулъ къват1ахъа г1ебеде бугоан боц1и.\nЦебе пихъидасан лъик1аб маг1ишат гьабулеб бук1ун буго росдал г1адамаз. 400-500 килограмм ахбазаналъул бак1арулеб бук1ун буго щибаб лъаг1алие. 100 килограмм бакъвараб куракалъул бук1унеб бук1ун буго. Гьеб бичизе Г1ая ва цогидалги базараздеги хьвадулел рук1ун руго г1адамал. Гьоц1алъ совхоз бугеб мехалъ, Т1агьада гьелъул щуабилеб бригада бук1ун буго. Исана бит1ун гъут1би т1егьараб мехалъ бараб г1азуца курак ц1акъ дагьаб гурони гьеч1илан рак1екълъун ругоан гьел. Росулъ лъик1аб х1алалда бахъулеб бук1ун буго картошкаги.\nХинаб, роц1ц1араб гьава-бакъ бук1унаанила росулъ цересел соназ, ГЭС баралдаса нахъе г1емерисеб мехалъ нак1к1ал лъун, ц1адал ц1ик1к1ун ран, гьава-бакъ хисанилан бицана Мах1ачица.\nРосдал бегавуласдаса разиял ругищилан ц1ехана нижеца г1умруго х1алт1и-зах1маталда арал г1адамазда.\nГ1умар бегавуллъун вищаралдаса г1емераб мех гьеч1ониги, гьес лъик1ал х1алт1аби гьаризе байбихьун ругилан бицана нижее харабаз. Цеве вук1арав бегавуласул кумекчилъун вугеб мехалъго, Г1умарица ресалги ратун къач1ан бук1ана росулъе рач1унеб нух. Киг1ан чабах баччаниги, нух лабаллъиялда бук1иналъ ц1адаз чабахги босун ун хвезарулел руго нухал. Нухазде асфальт т1елин жиндирго раг1и гьесие кумек нухазул участкаялдасанги щун г1умруялде бахъани бокьилаанин Г1умарилан абуна Мах1ач Т1агьадинскияс.\nГьал къояз росулъ бан лъуг1ун, рагьизе бук1араб лъабт1алаяб, ц1акъ берцинго къач1араб, г1емерал харжал т1ад хвараб, г1адамазул рохеллъун бук1араб ц1ияб мажгит токил кваридасан ккараб ц1аялъ т1убан, къадал хут1изег1ан бух1ун лъуг1иги кутакалда рек1еда бан бук1ана харабазда. Гьединаб берцинаб мажгит Дагъистаналъул цониги росулъ бук1инч1илан рук1ана гьел.\nКъо бихьун х1алт1улел рук1араб мехалъищин гьанже рах1аталда щун пенсиялгун ругеб мехалъищин лъик1аб бугебилан гьикъана нижеца накъиталъул ахиралда росдал ц1ик1к1араб г1елалда. Валлагь киг1ан зах1мат бихьаниги, х1алт1уда ругеб заманго лъик1аб бук1анин абуна харабаз.\nХерлъиялъ хабзалалъе г1агар гьарулин къокъаб, амма гъваридаб маг1наялъул жаваб кьуна Мах1ач Зайнулг1абидовас.\nНижер интерасал харбилазе сахлъи-рохелги, халатал соналги гьарун, нижеца гьезулгун къо-мех лъик1 гьабуна.\nБук1ина охцер помидорги, гьарзаго форельги\nСапаралъул заманалда ниж щвана «Хьикьухъ» магъилъ Уздалросдал администрациялъ балеб бугеб теплица бихьизеги. К1иго гектаралъул г1ат1илъуда к1удиял х1алт1аби унел руго гьениб теплица баялда сверухъ. Цо гектар кколеб буго жибго теплицаялъ, цоги гектаралда бук1ине буго рассада г1езабулеб парникги, котельнаяги складгун цогидал кумекалъулал бак1алги.\n«Хьикьухъ» ОООялъе нухмалъи гьабизе т1адкъан буго г1олохъанав вук1аниги, теплицабазул х1алт1ул х1албихьи бугев, иш т1ад къараб т1оцебесеб къоялдасаго к1удияб х1аракаталда гьелда гъорлъе жуварав Сайпулаев Ах1мадида. Ц1аланила агрономлъунги, бугила исламияб лъайги,- ян бицана Ах1мадица нижергун лъай-хъвай гьабулаго.\n- Их бигьунаго марталда байбихьана нижеца х1алт1абазде,- ян жувана Ах1мад жиндирго харбиде.- Гъоркье ракги бан бегана ракь, хадуб байбихьана х1убал эхетизе. Эхеса бичун босана т1ад кквезе пленка, рейка, х1асил – бурав, маг1алде г1унт1унги х1ажатабщинаб.\n4-5 г1олохъанчи вуго дие кумекалъе, гьале ц1ик1к1унисеб бак1 т1охикье буссана.\n47 метр халалъи, анц1гогун бащадаб г1еблъи ва щуго метр борхалъи бугеб анц1ила щуго блок бук1ине буго теплицаялъул. Сентябралда байбихьула аслияб х1алт1уде – рассада ч1еялде. Гьелде киналниги гьарулел х1алт1аби лъуг1ун рук1ине ккола . 10 кьер бук1ине буго теплицаялда жаниб, 10 х1алт1ухъан гьенив, кочегар, цогидал кумекалъулал х1алт1ухъабиги малъун, 15 г1аги чиясе бак1 бук1ине буго гьаниб. Г1урул раг1алдасан 4- метр буго гьанибе. Гьеб борхалъуде хасаб къолонибе кьабг1изе буго лъим. Гьениса цоги къолониб х1адурараб минералиял беэнлъабазул растворгун гьеб чвахула ч1араб рассада лъалъазе, г1ун хадуб охцер-помидоралъул щибаб кусталда гъоркьеги.\nНиж ругеб бак1 г1урул раг1аллъидал рак1алда буго гьаниб форель чуг1а г1езабизеги. Гьелъиеги нижер г1урал ресалги руго, гьабсаг1аталдаго гьабулеб х1адурлъиялъул х1алт1иги буго. Ах1мадица ниж рачана Аварг1орул чвахи г1одобцараб цо сверуда лъуг1араб т1абиг1ияб х1ор ч1ел бихьизеги. Гьесул бицада рекъон аслияб чуг1а бук1ине бугеб бак1 гьеб кколеб буго.\nАхиралдаги, гъоба кверт1ураб г1орул раг1алда бугеб колот1е гьанжесел г1олохъаби кире ян гьикъила цо-цояз. Бит1араб буго. Амма, щибго х1алт1иги гьеч1ого доре – гьанире сверулел ругел лъик1ищ ругел?\nЧ1араб мухь-харжги, телевизор, х1атта богорукъ, х1амамалде г1унт1унги жаниб шарт1ал ругеб рукъги, киназулгойищ бугеб? Х1алт1изе бокьич1ез бокьарал ратула багьанаби. Гьанибин абуни гьелъул г1аксалда.\nПредпринимателасе гьабулеб х1алт1улъ цебет1ейги, ниж къабул гьаруралъухъ баркалаги загьир гьабун рат1алъана гьевгун.\nНиж щвана Уздалросдал «Орленок» ясли-ахалдеги. Т1оцебе гьелда бер реч1ч1идал, ниж г1ажаиблъизаруна гьелъул берцинлъиги къач1а-к1ат1айги бихьун. К1иго соналъ цебе дун гьение щвараб мехалде данде ккун, бат1а гьабизе лъаларедухъ хисун бугоан ясли-ах. Дица цебе ч1езабуна цебесебги гьанжесебги мина. Бак1-бак1алдаса шиферги бекун, г1екколеб бук1араб т1охги, группабазул бец1ал рукъзалги гьанже сверун руго къалъарал к1алг1абазде, хисун руго гордал, нуц1би, росун руго лъималазе ц1иял кроватал, азбаралъуб гьарун руго лъималазе расанди-х1аял т1орит1изе квег1енлъаби. Ясли-ахалде щведал, нижеда дандч1вай гьабуна гьелъул заведующая Сиражудинова Загьица. Гьелъ нижер лъай-хъвай гьабуна ясли-ахалъулгун, рицана г1олел г1оларел рахъазулги.\n-Ясли-ахалде хьвадулеб 52 лъимералъе хъулухъ гьабулеб буго 18 х1алт1ухъанас. Гьел рикьун руго 3 группаялде (цояб гьанже т1аде рагьараб). Щибалда руго лъималазе регизе, расанк1аби х1азе, гьезул занятиял т1орит1изе г1ураб бак1.\nЗанятиял рачуна ФГОСалъул т1алабазда рекъон.\nХадубги Сиражудиновалъ жидерго рохел ва разилъи загьир гьабуна, жидее гьел киналго санаг1алъаби гьарурав администрациялъул бет1ер Г1исаев Г1умарие ва районалъул администрациялъул бет1ер Юсупов Саг1ид Камилевичасе. Гьезие баркала-кириялда гьел х1алт1ухъабиги тун, ниж къокъана Т1агьада Г1исаева Пат1иматица нухмалъи гьабулеб «Чебурашка» ясли-ахалде.\n«Орленокалде» данде ккун гьаниб г1емерго бат1ияб ах1вал-х1ал батана нижеда. Цебе г1езег1анго къач1араб, сундалъунго хьезабураб ясли-ах гьеб бук1араб батани, гьанже г1езаг1ан нахъеккей лъугьун буго. Х1ажат буго киса-кибго ремонт гьабизе, т1оцебесеб иргаялда ясли-ахалъул т1ох къач1азе, лъималазе бат1и-бат1иял х1аязе азбаралъуб расандабазул алатал лъезе, лъималазул расанк1аби росизе.\nПат1иматица абулеб буго росдал администрациялъул бет1ер Г1исаев Г1умарица жидееги раг1и кьун бугила асли-ахалда ремонт гьабизе ва цогидалги х1ажатал алатал росизе. Гьев жидер бет1ерлъун вач1ун дагьаб заман гурого бач1елъул, киналдего бер г1унт1ун батич1ониги, гьев бицараб раг1ул бет1ергьанлъун кколев ватилилан хьулги гьабулеб буго гьелъ.\nЯсли-ахалде хьвадулеб 50 лъимералъе хъулухъ-адабалда руго 24 х1алт1ухъан сезоналъулал х1алт1ухъабиги малъун. Гьез жигараб х1алт1и гьабулеб буго жидеда цере лъурал масъалаби т1уразариялъе.\nСахлъи ц1униялъул г1уц1абазда\nЦ1ияб гвангъараб араб хасалихъе х1алт1изе кьураб фельдшеразул минаялда унтаразе х1ажатаб кумек гьабизе х1адурго ратана Уздалросдал медицинаялъул х1алт1ухъаби. Т1аде рач1арал г1адамазе рак1 рагьарай, разияй г1адан йигоан пункталъул заведующая Мух1амадг1алиева Пат1имат. Жиндирго х1алт1и кутакалда бокьулин, цониги къоялъ тохтурлъун яхъиналдаса рак1ги бух1ич1ин бицана Пат1иматица. 30 соналъ тохтурлъун х1алт1аниги, я свакалъул, я ч1алг1еналъул асар бук1инч1о гьелъул гьурмада пункталъул х1алт1ухъабаз т1алаб гьабизе кколеб буго 500-са ц1ик1к1ун чиясул, гьезда гьоркьоса 117 диспансерниял унтаразул. Унтаразе т1оцебесеб кумек гьабизе х1ажатал дараби, медицинаялъул т1аг1алаби ругин бицана Пат1иматица. Къвариг1ани унтарал Гьоц1алъ участкаялъулаб больницаялдеги рачунел руго. Пункталъул рукъзал жанисанги гьенире рач1аразул рак1ал рохуледухъ берцинлъи гьабун къач1ан ругоан ясаз. Бокьиледухъ г1уц1ун бук1ана гьит1ичал къабул гьабулеб рукъги. Ц1ияб минаялъубе басрияб мебель босич1ила жидецаян бицана заведующаялъ. Гьединлъидал пункталъе стеллажал, ц1ияб мебель х1ажат буго. Гьедин бугониги, бараб ц1ияб минаялдаса кутакалда разиго руго медикал. Гьез к1удияб баркала кьолеб буго гьеб базе х1ажатаб кумек гьабурав районалъул бет1ер С. Юсуповасе. Щиб гьараниги бажарараб кумек гьабулин жидее росдал бегавул Г1исаев Г1умарицаян, гьесдасаги рази руго ясал. Цебеялде дандеккун гьадинал квег1енлъаби ругеб заманалда х1алт1и гьабич1ого тани х1акъ бук1инарищан абуна Пат1иматица.\nХ1алт1ул заман лъуг1араб мех бук1индал Т1агьада медпункталде ниж щун бажарич1о. Ц1ияб, цебе бук1инч1еб, медпункт балеб буго Хъах1ик1к1алахъги. Минаялъул къадал эхетун руго. Г1емераб заман инаро пункт бан бахъинеги.\nПросмотров: 193 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


КечI букIана маяклъун\nСайпулагьил юбилеялъулаб данделъи тIобитIана гьесул росуцояз, гIагарлъиялъ\nМахIачхъалаялда, «Экзотика» залалда тIобитIана Шамил районалъул Ругъелда росулъа ГьитIинамухIамадов Сайпулагьил 70 сон тIубаялъул тадбир.\n«ХIакъикъаталъул» цIалдолезда Сайпулагь щивали лъаниги, бокьун буго гьесул хIакъалъулъ дагьабго калам гьабизе. Гьевин абуни ккола тохтурги мугIалимги. Гьелдего тIаде, Сайпулагь машгьурлъана шагIир, журналист хIисабалдаги. Гьеб рахъ гьесие цIакъго хириябги буго. «Дун гьавураб къоялъ» абураб жиндирго кочIолъги гьес хъвалеб буго:\nЦо-цо къварилъабаз къвал баниги щиб,\nКъисматалъ недегьго веэдана дун.\nДандеккунгутIияз кеп кьечIониги,\nКечI букIана даим дие маяклъун.\n2014 соналда къватIибе биччана Сайпулагьил «Къелестан» абураб тIехь. Гьавураб бакI, ватIан гьесие цIакъ хириябги буго:\n- Дур ватIан щиб? Дагъистан.\n- ГIураб бакI щиб? Къелестан.\nДагъистан - цIвабзазул зоб\nКъелестан – гьениб цо цIва.\nКъисмат дудаса тIураб,\nБатIияб гьалъул гьечIо.\nГьаб цо дур гъотIол гIаркьел,\nГьаб цо дур гIурул рикьи.\n2019 соналда къватIибе биччана кIиабилебги тIехь ва гьелдаги цIар тана «Къелдерил сверуда» абун. Гьебги ккана хасаб сабаблъун гьеб тадбир тIобитIиялъе. Гьеб тадбир гIуцIана гьесул ракьцояз, гIагарлъиялъ ва гьудул-гьалмагълъиялъ. Гьесул буго лъикIаб тарбия щвараб 5 лъимер ва 13 лъимадул лъимерги.\nБищунго гьев чIухIулеб жо ккола ракIбацIцIадал, живго гIадал гIемерал гьудулзаби. «Экзотика» залалдаги гьезул вакил камураб цониги росу букIинчIин абизеги бегьула. РукIана Гъуниб, ЧIарада, Болъихъ районаздасаги гьалмагъзаби. Кавказалъул хъвадарухъабазул клубалъул филиалалъул директор Насрулаев МухIамадица гьесул каранда бана «Золотая медаль Есенина за верность традиции культуры и литературы» абураб шапакъат. Шамил районалъул бетIерасул рахъалдасан кьуна грамота ва гIарцулаб сайгъат. Гьев кIодо гьавизелъун гIуцIараб тадбирин абуни лъугьана унго-унгояб къелдерил «цIадахъ руссенлъун», магIарул годекIанлъун.\nГьеб тадбиралда щивав гьоболасе, гьесул гьудулзабазе сайгъат гьарурал кучIдул цIалана гьесул лъималазул лъималазги.\nСайпула киданиги хилиплъичIо жиндирго кочIол мухъазеги:\nРогьояб, тIекъаб рихи,\nКъадруяб ишин гьаниб.\nРугъелда росдал, ай гьев цIалараб, гьес лъугIизабураб школалъул музеялда хасаб бакIги букIине буго гьесул гьунар бихьизабулеб.\nРугъелда школалъул директор\nПрочитано 619 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 18 марта 2019 14:03\nДругие материалы в этой категории: « Администрациялъул ишал\tУстарлъи »\n16:21, 19 января 2022, 24\n16:08, 19 января 2022, 21\n15:54, 19 января 2022, 26\n15:42, 19 января 2022, 38\n12:37, 19 января 2022, 49\n12:21, 19 января 2022, 57\n11:57, 19 января 2022, 73\n11:49, 19 января 2022, 205\n11:47, 19 января 2022, 80\n11:44, 19 января 2022, 56\n10:31, 19 января 2022, 125\n09:46, 19 января 2022, 62\n20:03, 18 января 2022, 145


АхIмад Изилов, Дагъистаналъул Халкъияб мажлисалъул депутат.\nТалат къоялъул радал анцIила цо тIубаралдаса бакъанища щуго тIубазегIан Дагестанские огни шагьаралъул администрация сверун ккун букIанин хасал идарабазул хIалтIухъабаз, гьезго шагьаралъул бетIерасул хIалтIулеб рокъоса документал рахъун анин абурал баянал тIиритIизаруна цо-цо республикаялъул информалатаз.\n«Новое Дело» газеталъ хъвалеб буго шагьаралъул администрациялда хIалтIулев чиясдасан жидехъе щварал баяназда рекъон хасал идарабазул хIалтIухъабаца рахъун анила ДагъОгниялъул бетIерлъиялъ бюджеталъул гIарац хIалтIизабураб куц бихьизабулел документал. Гьез хасго кIвар кьолеб букIанила 2011-2015 соназда шагьаралъул нухмалъиялъ, ва Дагъогниялъул депутатазул мажлисалъ бюджет бикьа-къотIиялда хурхун гьарурал хIукмабазде.\nГьебго газеталъул баяналда рекъон хасал идарабазул вакилзабаз рахъун ун руго архивалдаса, бухгалтериялдаса ва ракьул суалал тIуралеб администрациялъул бутIаялдаса документалги. Гьел церехун рехсарал идарабаз щай гьел тадбирал тIоритIулел ругелали мухIканлъи кьун гьечIо администрациялъул хIалтIухъабазе.\nЦохIо абун буго шагьаралъул нухмалъиялъ къануналде данде кколаредухъ бюджеталъул гIарац хвезабун букIиналда бан такъсиргьабиялъул иш рагьун букIиналъ, гьелъул цIех-рехалъе хIажатал документал рахъулел ругилан.\nДагьав цевегIан шагьаралъул бетIерлъун тарав Алахверди Халиловасул кумекчIужуялъ «Эркенлъи» радиоялда лъазабуна Дагъогниялъул бетIер нужее баян кьезе гьаб сагIат регIун гьечIилан. Гьелъул рагIабазда рекъон гьел I сентябралда администрациялда тIоритIарал хасал тадбиразул хIасилалда гьеб къоялъ чанго сагIаталъ хIалтIи чIун букIун буго, гьанже жидер хIалтIи букIарабго хIалалъ унеб бугила, хасал идарабаз кинаб букIаниги гьукъа-къайги гьабичIила жидеейилан абуна гьелъ.\nГьединго гьей кумекчIужуялъ абуна официалияб къагIидаялъ гьеб щай гьел документал рахъаралали жиндида абун бажаруларила, амма жинда лъавухъе цеве шагьаралъул мэрлъун вукIарав ХIалим ХIалимовасул къануналде данде кколареб хIалалъ гьабураб хIалтIуе гIоло тIоритIанин гьел тадбиралилан.\n«Дагестанские огни» газеталъул бетIерав редактор ва жамгIияв хIаракатчи ХанмухIамадов МухIамадицаги абуна, жиндир баяназда рекъон, ХIалим ХIалимовас шагьаралъул ракьалда хурхун гIемер хIилла-рекIкI гьабун букIанила,гьелда хурхун цIех-рех гьабулеб бугила хасал идарабазилан.\nХанмухIамадов МухIамад: «ХIалим ХIалимовасда тIасан цIакъ гIемер гIарзал рукIараллъи лъала дида. ГIадамаз гьоркьоса къотIичIого хасал идарабаздеги, республикаялъул нухмалъиялдеги хъвалел рукIана гьес шагьаралъул бюджет бикъулеб бугин, гьениб гIадамазе гIумру гьабизе шартIал чIезарулел гьечIин абун. Щибаб гIарзалъул хIисаб гьабичIониги цо-цоялда хурхунгIаги халгьабиял тIоритIизе чагIи ритIун рачIунаан шагьаралъул администрациялде республикаялъул бетIерлъиялъ. Гьединалго гIарзазе гIоло рагьун букIана гьев ХIалимовасда тIад такъсиргьабиялъул ишги.\nГьеб ишалъе гIоло рачIун рукIун ратилин гьаб нухалдаги хасал идарабазул вакилзабийилан ккола дида. Шагьаралъу цIияв бетIер Алахверди Халиловги ХIалимовасул чи вукIиналъ ва цебеги тIад такъсиргьабиялъул иш тIад гьабурав чи вукIиналъ гьесул хIалтIул хал-шал гьабизеги рачIун рукIун ратизе бегьула.\nГьединго цойги баяназда рекъон цеве шагьаралъул нухмалъулес гIемераб Дагъогниялъул ракь жиндидего ва жиндирго гIагарлъиялде буссинабун букIун буго. Гьелъул ахIи бахъун бугила гьанжейилан абулеб букIана, нижер гьитIинаб шагьаралъе гьеб ракьул суал цIакъ кIвар цIикIкIараблъун бугелъул».\nУнкъго моцIица Дагъогниялъул бетIерлъун вукIун дагьаб цебегIан гьеб хъулухъалдаса нахъе арав Дагъистаналъул Халкъияб мажлисалъул депутат АхIмад Изиловас «Эркенлъи» радиоялъе бицана ХIалим ХIалимовасул заманалъ шагьаралда гьарулел рукIарал ракьуда хурхарал хIилла-рекIкIазул.\nАхIмад Изилов: «ЦохIо ХIалим ХIалимовасда тIад гIезегIан ракьал хъван ратана. Гьесул гIагарлъиялдаса, сверухълъиялъул чагIазда тIадги руг чанги –чанги ракьал. ХIатта шагьаралъул ахазулгицин хасал чагIи бетIергьабилъун рахъанин абурал документал рукIана. Дагъогни буго гьитIинаб шагьар, ракьги гIемер гьечIо шагьаралъул.\nТIубараб шагьарги гIадамал бетIергьанал минабаздасан гIуцIун бугин абизе бегьула, гьениб ричун росизе гIемер тIалаял минабахъ рукъзалги щоларо, ракьги босун гьениб мина бани гурони мунго бетIергьанаб бакI щоларо. Гьединлъидал шагьаралда ракь цIакъго гIадамазе хIажат букIиналъги, дагьаб букIиналъги хирагоги букIуна.\nГьеб ракь кьезе бихьизабурал чагIазеги гьеб чанги саназ щун гьечIо, гьелдасаги цIакъ гIемер разигьечIолъи буго халкъалъул. ГIадамаздаги лъалеблъидал шагьаралъул тIалъиялъги гьеб ракьул суалал тIуралел цойги идарабазги гьеб бикьа-къотIулеб букIараб куц. Дагъогниялъул диваналъ цохIо лъагIалида жаниб чанго нус-нус ракьул кесекалъе бетIергьанлъи чIезабулеб хIукму къотIун буго, цониги идараялъ гьел хIукмабазда тIасан гIарзаги хъван букIун гьечIо».\nГьанибго абизе ккола исана 27 марталги хасал идарабаз ДагъОгниялъул администрациялдаса документал рахъун рукIанилан. Гьеб мехалда абулеб букIана Дагъогниялъул нухмалъиялъ шагьаралъул хIажалъабазейилан абун босараб бакI унго-унгояб гьелъул багьаялдаса хираго босанин абун гьереси документал гьарун ратиялъ тIоритIанин гьенин хасал тадбиралилан. Гьеб ишалъул хIасил жеги лъалеб гьечIо.\nДагъогниялъул администрациялдаса хасал идарабаз документал рахъун руго


Исана сон байбихьаралдаса 600 гIарза бачIун буго Россиялда инсанасул ихтиярал цIунулей вакил Элла Панфиловалъухъе Шималияб Кавказалдаса.\nГьел ккола гIадатиял гIадамаз низам цIунулездасан рахъарал гIарзал, гьединго рукIа-рахъиналъул, хIалтIуда жидер ихтиярал хвезариялда бан гIадамазул бугеб разилъи гьечIолъи.\nГьедин бицана гьелъ Шималияб Кавказалда Россиялъул президентас тарав вакил Сергей Меликовас Шималияб Кавказалда ругел омбудсменазулгун данделъи тIобитIулеб мехалда. Гьений гIахьаллъана Дагъистаналдаса омбудсмен Уммупазил ГIумароваги. Гьелъ абуна ахираб заманалда республикаялда дагьлъанин теракталги низам цIунулездехун гьарулел кьвагьа-гIанхъиялги. Ругин гьединго гьел къанун цIунулез жидецаго гIадатиял гIадамазул ихтиярал хвезариялъул хIужабиги. Амма ахIвал-хIал гьедин бугогIан мехалъ хвезе бугин низам цIунулезул хIалтIул къиматги.\nТеракталги низам цIунулездехун гьарулел кьвагьа-гIанхъиялги дагьлъун ругин республикаялдаян омбудсменалъ абураб пикру тасдикъ гьабуна ЭР-ялъе инсанасул ихтиярал гIуцIиялъул рахъалъ гIуцIараб «Мемориал» къокъаялъул вакил Сиражудин МухIамадовас. Гьелъие цо гIилла бугин хъулухъ гьабизе республикаялде ритIун рачIунел Россиялдаса низам цIунулезул хIалтIул хIасилин бицана ЭР-ялъе Гъизилюрталдаса диванчи Шагьрудинил МухIамадица.\nШагьрудинил Мух1амад: «Гьанив Гъизилюрталда вуго 412 хIалтIухъан (полициялъул). Гьезул хIалтIул хIасил 29 нухалъ дагь буго посталда эхетун вугев дов Россиялъул регионалдаса вачIарав микьго чиясулалдаса. Гьединлъидал нилъер къанун цIунулезул хIалтIуца гIодобиччараб ахIвал-хIал гуро гьеб. Гьез гьабулеб жо буго гIицIго КТО тIобитIулелъул гIадамал гьеб бакIалъа нахъе гъей.\nКIиабилеб гIилла буго Дагъистаналдаса гIемер чи вагъизе Сириялде, ГIиракъалде ин. Гьедин гьоркьоса чиги камуна гьезул, бутIрулги чIвана. Амма гьел тIубан тIагIинин дида кколаро. Гъол тIаде-тIаде гIезе руго. Гъозул пикруги хисичIо. Гьеб хисизабулеб идеология республикаялдаги гьчеIо. ТIаде вачIа-вачIарав нухмалъулесе рецц-бакъги гьабун руго. «Пир во время чумы» абураб литературияб асаралда гIадин буго. Проблемабиги рукIахъе тун, щиб-щибниги жоялъул чура-ххулиялда руго хIакимзаби. Кинабали къватIалда лъилали цIар лъунила. Росу гIанасеб бакI буго Гъизилюрт шагьар. Гьеб гIуцIаралдаса 40 сон тIубай гьабулеб буго. Рахъулел нухал гуро, бачунеб газ гуро…».\nШагьрудинил МухIамадица абулеб буго террористал дагьлуълел ургилан гIодориччан чIезе рес гьечIила. Щайин абуни кватIичIого тIадруссун рачIине ругила дол Сириялде арал гIадамал (рагъдаса лъутулезда гъорлъ). Гьединго террористал цIикIкIиналъе квербакъулеб тIоцебесеб гIиллаги коррупция бугила.\nШагьрудинил МухIамад: «ГIадлу хвечIого кинан букIинеб рагъул гIахьалчагIи, сакъатал ва цогидал гIадамал жанир чIезе рукъзалги цогидабги кьечIого толел ругеб мехалда? Иргаялда чIезарун гъолгун, ракьалги минабиги хIакимзабаз рикьулел руго жидерго гIагарлъиялъе. СанагIалъи ккарабго кьелин дуе ракь яги рукъилан гьерсал гъов ветеранасеги рицунел руго.\nСанагIалъи ккезегIанги чIун ахир-къадги холев вуго гъов чи, хIукуматалъул пайдаги бихьичIого. Цо рагъул ветеран вукIана дида бицунев жив нечон вугила жиндирго лъималаздаса. Жиндихъан гьезие щибниги гьечIила щвараб жо. Баркала бугила Путиние гьаб цо пенсиягIаги цIикIкIинабуралъухъ».\nШагьрудинил МухIамадицаго гIадаб пикру загьир гьабуна ЭР-ялъе инсанасул ихтиярал цIунулев жеги чанго чияс.\nЩай жамгIият къеркьолареб терроралде данде?


ТIаде щолеб буго Бергьенлъиялъул Къо – 9 май! » MAARULAL.RU :: Аварский Культурно-Просветительский Портал\n» ТIаде щолеб буго Бергьенлъиялъул Къо – 9 май!\n24 апреля 2010 | Общество, История | добавил(а): s_xanaev | Просмотров: 18191\n9 май! Бергьенлъиялъул Къо – миллионазул гIумруялъухъ босараб бергьенлъиялъул къо. Роххелги магIуги жубараб байрамалъул къо. Гьеб къоялъухъ щвезе 4 сон бана нилъер умумуца окопахъ, сангарахъ, цIоройги - захIмалъиги, ракъиги – къечги кIочон, жакъасел нилъее гIоло, жакъасел нилъее эркенаб гIумру кьеялъе гIоло, жакъасел нилъее гIумру рахIат гьабиялъе гIоло. Миллионаз гIумру кьуна миллионазул гIумру хвасар гьабулаго. 26 миллионалдаса цIикIкIун совет солдат бахIарчиго хвана гьеб цIадулаб рагъда. Тушманасе рахIму гьабичIо совет солдатас, къаси кьижичIо гьев, рахIатаб, тамахаб бусен кIочона гьесда, гьес гIумру кьуна гIицIго нилъер бергьенлъиялъухъ.\nКигIанал тIагIарал совет солдатазул лахIту-хобцин гьечIого! кинабго цIохIого цо бергьенлъиялъе гIоло, сундуйго разилъана, щибабго хIехьана совет солдатас, щибабго гьабуна гьес цохIого - цо бергьенлъиялъул къо щвеялъухъ. КигIанаб зулму къулчIараб гьес асирлъиялда, концлагеразда. Жакъа аза-азар «Вацлъиялъул хабал» руго халкъалъе зияраталъул бакIаллъун, тIолго дунялалъеги рагъул гIасилъиялъул «памятникаллъун». Амма гьел гIасилъабазда тIасаги вахъун босана гьес бергьенлъи, жибго дунял мукIураб бергьенлъи…\nКIудияб ВатIаналъул Рагъ багъарана 1941 соналъул 22 июналда, Германиялъул фашистазул СССР-алда тIад рортиялдалъун. Ункъго соналъ халалъараб КIудияб ВатIаналъул Рагъда рищунго чIахIиял рагъал ккола:\n1. Смоленскалъул рагъ\n2. Киев цIуни\n3. Одесса цIуни\n4. Москваялъул рагъ\n5. Севастополь цIуни\n6. Сталинградалъул рагъ\n7. Ленинградалъул блокадаялдаса бахъи\n8. Белоруссиялъул операция\n9. Будапешталъул операция\n10. Висло-Одерскалъул операция\n11. Восточно-Прусскалъул операция\n12. Берлин боси.\nГьал рагъазулъ рищунго гIасияллъун рикIкIуна:\n1. Москваялъул рагъ 1941 – 1942 сон.\nГьеб рагъда батIа бахъулеб буго 2 этап: цIуниялъулаб (30 сентябрь — 5 декабрь 1941 с) ва гьужумалъулаб (5 декабрь 1941 с. — 20 апрель 1942 с.). Рагъул байбихьуда немцазул рахъалъ «Центр» абураб армиялъулаб цолъиялда рукIана 1 800 000 чи, 1700 танк, 14 000 цIикIкIун миномет ва цогидал алатал, 1390 самолет. Совет войскаялъул абуни, Западалъулаб лъабго фронталда вукIана 1250 000 чи, 990 танк, 7600 алат ва миномет, 677 самолет.\nТIоцебесеб этапалда Западалъулаб совет армиялъ нахъе чIвана немцазул «Центр» абураб армиялъулаб цолъиялъул гьужум. ЦIуниялъулаб операциялда тушман вукIана таманав загIиплъизавун. Январалда – апрелалда Западалъул, Калининскалъул, Брянскалъул ва Северо-Западалъул фронтаз тушман кIудияб заралги кьун 100 – 250 км-алъ нахъе рехана. Рагъул заманалда тушаманасе щвараб зарал рикIкIуна: 11 танкалъулаб, 4 маторизованныяб, 23 пехоталъулаб дивизия ва 333 азарго чи.\n2. Сталинградалъул рагъ 1942 – 1943 сон.\nРагъда батIа бахъулеб буго 2 этап: цIуниялъулаб (17 июль — 18 ноябрь 1942 с.) ва гьужумалъулаб (19 ноябрь 1942 — 2 февраль 1943 с.).\nЦIуниялъулаб рагъда Сталинградалъул сверухълъуда ва жиб шагьаралда Сталинградалъул ва Доналъул фронталда кIвана дандеясул 6-леб армиялъул ва 4-леб танкалъулаб дивициялъул гьужум чIезабизе. 6-леб армиялъул гъорлъ букIана 13 двизия, гьезда гъорлъ 270 гIагарун чи, 3 азарго алат ва миномет, 500 гIагарун танк. Гьаваялдаса гъозие кумек гьабулеб букIана 4-леб гьаваялъул флоталъул авиациялъ. Сталинградалъул фронталъул абуни, 160 азарго чи, 2,2 азарго алат, 400 гIагарун танк ва 454 самолет рикIкIунеб букIана.\n19-20 ноябралда Сталинградалъул, Юго-Западалъулаб ва Доналъул фронтал рахъана гьужумалъулаб операциялде ва Сталинградалъул сверухълъуда сверун тIамуна тушманасул 22 дивизия, гъорлъ 330 азарго чигун. 31 январь – 2 февралалда абуни, 6 –леб армиялъул хутIелгун цадахъ гьелъул бетIерлъун вукIарав генерал-фельдмаршал Ф. Паулюс совет армиялъ пленлъуде восана.\n3. Курскалъул рагъ 1943 сон.\nГьаб рагъдаги батIа бахъулеб буго 2 этап: цIуниялъулаб (5 – 23 июль) ва гьужумалъулаб (12 июль – 23 августь). Фашистаз рагъде хIадур гьабун букIана 50 дивизия, гьелда гъорлъго 16 танкалъулаб ва механизированныяб дивизия, ва «Центр» абураб армиялъулаб цолъиялъул цо-цо бутIаби ва «Юг» абураб абураб армиялъулаб группа. Кинабго цадахъ рикIкIунеб букIана 70 % гIагарун танкалъулаб, 30 % гIагарун маторизиванныяб ва 20% цIикIкIун лъелаб аскаралъулаб дивизия, гьединго 65% рагъул самолетал.\nРакъдалаб аскаралъе кумек кьолеб букIана 4-леб ва 6-леб гьаваялъулал флотаз. Дандеясулъ рикIкIунев вукIана 900 азаралдаса цIикIкIун чи, 10 азаралда гIагарун алат ва миномет, 2700 танк ва 2050 гIагарун самолет.\nРагъул байбихьуда СССР-лъул рахъалъ Централияб ва Воронежалъул фронталъул гъорлъ рикIкIунев вукIана 1336 азар чи, 19 азаралдаса цIикIкIун алат ва минамет, 3444 танк ва 2172 самолет.\nДандеясул гьужум багъаризе кколаан радал 3 – 5 тIубалалде. Амма гьеб багъарилалде цебе совет армиялъ гьабуна артиллериялъулаб контрподготовка ва тушманасе кьуна кIудияб зарал. Цебеккун гьабураб хIадурлъиялъ тушман жаниве къазе течIого чIезавизе кIвана. Германиялъул армия 10 – 12 км гурони цебехун бачIун букIинчIо. Дандеясул бищунго кIудияб къуват Воронежалъул фронталъул рахъалда букIана. Гьаниб тушманасул цевехун вачIин рикIкIунеб буго 35 км. 12 июль ккола тарихалда бищунго кIудияб танказулаб рагъалъул къолъун. Гьеб къоялъ кIиябго рахъалдаса рагъде рахъун рукIана 1200 танк. Тушманасул гъоб къоялъ тIагIана 400 танк, ва гьединго 10 азаргогIанасев чи. 12 июлалда байбихьана рагъул цIияб этап ва лъугIана Орлалъулгун Белгородалъул, 5 августалда – 23 августалдаги, Харьковалъул эркен гьабиялдалъун.\nКурскалъул рагъда чIунтизабуна тушманасул 30 дивизия (гьезулъго 7 танкалъулаб дивизия). Рагъда тушманасул хвана 500 азар чи,1,5 азар танк, 3,7 азар самолет, 3 азар алат.\n4. Белоруссиялъул операция (23 июнь – 29 августь 1944 с.).\nГьеб операциялъе кодалъулаб цIар лъун букIана «Багратион» абун. Гьеб ккола фашистазул «Центр» абураб армиялъулаб цолъи биххиялъе гIоло ва Белоруссиялъул эркен гьабиялъе гIоло советалъул высший командованиялъ гьабураб чIахIиял контнаступателиял операциязул цояблъун. Гъоб заманалъ дандеясул рикIкIунеб букIана, кинабго цадахъ, 63 дивизия ва 3 бригада гъорлъ 1,2 млн чигун, 9,5 азар алат, 900 танк ва 1350 самолет.\nГьезие данде чIун рукIана советалъул ункъго фронталъул аскар. Гьеб унъкго фронт цолъизабулеб букIана 20 тIолгобоялъулаб ва 2 танкалъулаб армиялъ. Кинабго цадахъ, букIана 166 дивизия, 112 танкалъулаб ва механизированныяб корпус, 7 мухIкан гьарурал районал ва 21 бригада. Кинабго цадахъ СССР-лъул бо гIунтIулеб букIана 2,4 млн чиясде, букIана 86 азар алат, 5,2 азар танк, ва рагъде хIадурал самолетал.\nРагъул хасияталъухъ балагьун гьеб бикьулеб буго 2 этапалде. ТIоцебесеб этапалда гьабуна цо чанго операция ва лъугIана тушманасул минскалъулаб цолъи сверун тIами. КIиабилеб этапалда абуни, ана сверун тIамурав дандеясул чIунтун вазавиялъулаб операция.\nБелоруссиялъулаб операциялъул заманалда дандеясул тIагIун букIана 17 дивизия, 3 бригада, 50 дивизиялъулги башдаб состав тIагIун букIана. Кинабго цадахъ тушманасул гьеб операциялда тIагIарав чи рикIкIуна 500 азар. Гьеб операциялъул заманалда цо дагьаб бугониги эркен гьабун букIана Латвиягун Литваги. 20 июлалда БагIараб армия лъугьана Польшаялъул территориялде ва 17 августалда щвана Пруссиялъул гIорхъоде.\nГьеб операциялда гIахьаллъи гьабиялъухъ 400 азаралдаса цIикIкIун солдатасул ва офицерасул каранда бан букIана орденал ва медалал…\n5. Берлиналъул операция 1945 сон.\nГьеб ккола рагъул лъугIиялъулаб гьужумалъулаб операция. Байбихьана гьеб советалъул армиялъ 1945 соналъул 16 апрелалда, лъугIана 8 маялда. Операциялъул цебе лъураб къасд букIана Берлин цIунулеб немцазулаб армия биххи, Берлин боси ва Ольбаялде рахъи. Гьенир дандчIвазе кколаан союзалъулазулгун. Берлин цIунулеб букIана «Висла» ва «Центр» абурал армиялъулал цолъабаз. Кинабго цадахъ дандеясул вукIана 1 млн чи, 10 400 алат, 1500 танк, 3300 самолет. Резервалъул частазда гъорлъ букIана 8 дивизия, гьединго Берлиналъул горнизон гъорлъ 200 азар чигун.\nГьеб операциялда гIахьаллъи гьабуна лъабго фронталъ: 2-леб Белорусиялъулабалъ, 1-себ Белорусиялъулабалъ, 1-себ Украиналъулабалъ. Кинавго цадахъ гьужумалъулаб войскоялда гъорлъ рикIкIунев вукIана 2,5 млн солдат ва офицер, 41 600 алат ва миномет, 6250 танк, 7500 самолет, гьединго цо бутIа Балтиялъулаб ва Днепралъулаб флотилиялъул.\nХасияталъул рахъалъ Берлиналъул операция бикьулеб буго лъабго этапалде. 1-себ этап – тушманасул цIуни биххи (16-19 апрель). 2-леб этап – сверун тIамун дандеясул армия чIунтун бай (19-25 апрель). 3-леб этап – сверун тIамурал цолъаби тIагIинари ва Берлин боси (26 апрель – 8 май). Цере лъурал чIахIиял къасдал тIуран рукIана 16 – 17 къоялда жанир.\nГьеб операциялда гIахьаллъи гьабиялъухъ 1082 азар рагъухъанасе щвана «Берлин босиялъухъ» («За взятие Берлина») абураб медаль. 600 цIикIкIун гIахьалчи лъугьана Совет Союзалуъл герояллъун, 13 чиясеги кьуна кIиабилеб медаль «Меседил ЦIва» («Золотая Звезда»).\n1945 соналъул 9 май рикIкIана КIудияб ВатIаналъул Рагъул лъугIараб ва бергьенлъи босараб къолъун…\n1945 соналъул 22-леб июлалда багъарараб КIудияб ВатIаналъул Рагъ халалъана 1418 къоялъ ва сордоялъ, гьеб рагъда бищунго цIикIкIун инсанасулаб зарал щвараб Совет Союзалъул хвана 26 млн 546 азар чи – солдат ва офицер, гIадатиял ракълил чагIи, ракъун хварал ва гь.ц. Гьединаб къоялдалъул босана Бергьенлъи – хвана цоязул вац, цоязул вас, цоязул рос, вокьарав, абурав. Абизе бегьула, щибабго хъизаналда, наслуялда хъвана гьеб рагъул гIасилъи, захIмалъи, - щибавго чиясе бащадаб ккана гьеб рагъ. Амма гьел хварал чагIаца жидер гIумруялдалъун кьуна гIумру цогидазе, бачIунеб гIелалъе, жакъасел нилъее. Гьел солдатазул, офицеразул, гIадатиял чагIазул, цIуязул бихьиназул, рагъда гIахьаллъи гьабуралшиназул гIумруялдалъун, багьадурлъиялдалъун щвана нилъее, нилъ гIадинал миллиардазе гIумру, эркенго тиризе ихтияр, рахIатго кьижизе санагIалъи, жибго эркенлъи, жибго гIумру. Россия Федерациялъул президент Дмитрий Медведевас абухъе, гьел хваразул гIумруялдалъун щвана рагъда хадусел гIелазе рижизеги санагIалъи, ихтияр.\nКIудияб ВатIаналъул Рагъул ветеранал кидаго рукIана рищунго хIурматиял чагIилъун, нилъер ракIалда кидаго хутIизеги руго рищунго хIурматиял чагIилъун. СССР биххун хадуса цIиял лъугьарал пачалихъазда гьездехун бербалагьи хисаниги, гьезие лъурал памятникал рихханиги, хисизе гьечIо киданиги бичIчIи бугел чагIазул гьездехун бугеб хIурмат-адаб, хисизе гьечIо киданиги гIадатияв чиясул гьезде балагьи. Щай гурелъул, гьел руго тIолгохалкъалъулал хиси гьечIел герояллъун, ва хутIизе руго кидаго герояллъун.\nХириял ветеранал, хIурматиял рагъул гIахьалчагIи, тIубалеб буго 65 сон рагъ лъугIаралдаса, киналго гьечIониги нуж жакъа нижеда аскIор руго, амма бокьилаан Бергьенлъи босиялъул 100 сон тIубайги нужгун цадахъ дандчIвазе. Аллагьас сахлъи кьеги нужее, хириял! Баркула нужеда тIаде щолеб бугеб 9 Май.


Къарахъе сапар: росаби, гIадамал, кучIдул » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nСапар ва бахIсал\nАраб анкьил ахиралдехун дун сапаралъ магIарухъе ине ккана. Гьочоре щвезе сапар бухьана.\nБачIинахъего абила, дица сапар бухьун букIинчIо хас гьабун гьочосезул рахъалъ макъала хъвазеян. Амма гьаб хъвай-хъвагIай бижана дида сапаралда бихьаралъ ва рагIаралъ. Гьанир нужеда ратизе гьечIо тарихал ва хIужаби, церетIурал дояркабигун гIухьби ва гьочосезул колхозалъ пачалихъалъе кьураб гьанал яги рахьдал къадаралъул хIакъалъулъ хIисабал. Гьеб кинабго хъвазе мустахIикъаб гьечIого гуро, гьелъул гIемер хъвана цогидаца ва жеги хъвазеги буго. Дица гьанир кьолел руго дида сапаралда дандчIварал гIадамал, суратал, тIабигIат, дир рекIее асар гьабураб кучIдул, бицараб хабар ва лъугьа-бахъиназул. Гьеб годекIаниб нужее рекIелгъей батани, цIализе бегьула гъоркьехун кьураб хъвай-хъвагIай.\n"ЛъикIаб заман багIа СССРалъул заман..."\nНекIсияб, кIудияб, гIемер аваразул халкъиял асаралъги, машгьурал шагIирзабацаги кочIолъ ахIараб къаралазул росу буго Гьочоб. Дир сапарцоял нухлулал рукIана Гьочоса Давудов МухIамад, Муртуз МахIама, жалго гьочосеца абухъе (форд МухIамад абула шагьаралда) ва Арсен абун цо гIолохъанчиги вукIана. Сапар букIана сардилъ. Сапаралда нухда дандчIвалел бакIаз гьочосезда совет хIукумат ракIалде щвезабулеб букIана. БукIараб лъикIаб заманила СССРалъул заман абулеб букIана Давудовас сардил бецIлъи хъвалхьун, 400 чол къуват бугеб Япониялъул Джип машинаги хъамулаго. Гьебго пикруялъул рахъ кколеб бугоан американазул хъалияналдаса кIкIуйги реххун, хинаб ва санагIатаб импортный ретIел тIад ретIарал кIиявго гьочосесги.\nГьакидаги рекIун гьокочиясулгун дагIба беццараб букIунарин таманаб заманалъ вуцIцIун чIана дун. Ахирги абуна гьеб СССР чIаго букIарабани, нилъ метер радал, хьагинир хинкIал гIадин, жаниса цIураб ПАЗ автобусалда ращдал рахъун чIун унел рукIинаанин магIарухъе. Нухда жакъа бихьани, ракI хисардизабулеб квен кваназе потребсоюзалъул ашбазалда иргаялда чIезе кколаан чурпаялда хадур. Гьелдасаги квешаб, гьеб ахIвал-хIалалда нилъеда жеги хутIараб дунялги нилъго гIадин ва нилъедасаги квешго бугин бичIчIизабилаан телевизоралдаса. Нуж урхъун ратила нужер гIолохъанлъиялъухъ, амма гьаб жакъасеб гIумруялдаса доб лъикIаб букIанин абураб жоялда тIад рекъезе кIоларин дагIбадана дун гьочоселгун.\nДагIбадулел нижги хадур гьарун Лаваша тукадаса цо щуго ящик цIураб квана-гьекъолеб жо босана Давудовас, дарам гьабулаго СССР кIочана гьесда. Рахъун чIовухъего рухIилаго росарал гьанал гьурщабазда кьабиги лъун, "багIараб лъикIаб заманха даб СССРалъул заман" абулел къаралазухъги гIенеккун, цебехун сапар бухьана.\nХIамзат МахIамаги билизе рес бугеб кечIги\nСардилъ щвана Гьочоре. Ниж рачIиналъухъ, оцги хъун, валагьун чIун ватана Гьочоса ХIамзат МахIама, гьедин абулеб бугоан гьочосез гьесда. МухIамад дида лъалаан Гьочоса шагIир ХIабиб Давудовасул дова вихьун. Гьев вуго гьанже дагьлъараб, некIсияб къаралазул тIармил ва кочIол махщелчи. МухIамадица лъикIаб гьоболлъи гьабуна, шагьаралдаса рачIарал гьалбадерихъе, поэтас абухъе, "гъоркьанги тIасанги чагIи рачIана", сордо кватIизегIан кучIдул ахIана, арабгун букIараб ракIалде щвана. Иргадулаб кечI ахIизе тIамур бегьарабго ХIамзат МухIамадица абуна гьаб кечI нужеца телефоназде бахъизе батани, ахIизе гьечIин.\nДица гьел рагIабазул байбихьуда сан гьабичIо. Цо заманалдаса биччана гьаракь ва берцинго бачунеб тIармида гъоркь къанщун бералгун рагIи-рагIи ккун ахIизе байбихьана МухIамадица. АхIулеб букIана лъикIго, рагIабиги рукIана киданиги дида церехун рагIичIел, бакъанги букIана пашманаб. Гьел рагIаби лъил, МухIамад, абун гьикъана дица ахIун бахъарабго. Гьел рагIаби ругила жидер росулъа къого соналъ Сибиралда вукIарав цо чиясул. Лъеберабилел соназда ЦIоралда цо чиги чIван, чIвазе къотIун букIун буго гьесие диваналъ. Хадуб гьочосез кагътал хъван, хадур лъугьун, чIвазе гьабураб къотIиги нахъе бахъун, 25 сон кьун буго. Къого сонги туснахъалъуб бан росулъе вачIун вуго, гьес ахIулеб букIун буго гьеб кечI. Гьес абун букIанила жинда духъе гьаб кIиго кечI кьолеб бугин дуцаго ахIизе, чияхъе кьезе бегьиларин. Гьединлъидал хварасул аманат хвезабизе бегьуларила, жинца ахIулила гьеб кечI, чияхъе кьоларилан чIана ХIамзат МахIама. РукIуна гьединаб хасияталъул чагIи.\nГIолохъанаб заманалда Къамилухъ цо тIармида кечI ахIулев шагIир вукIун вуго АхIмадибир абурав, гьесул кучIдул басмаялда рахъизе ва гьев машгьур гьавизеян ун вуго ДГУялъул студентал - дир эменги ЧIикIаса Казиев ХIамзатги Къамилухъе. ШагIирас абун буго щиб кьолеб бугебин нужеца дир кочIохъ абун. Нижер гIарац гьечIо дуе кьезе, нижеца гьел басмаялда рахъизе кьела, хIукуматалъ дуе гIарацги кьела, мун Дагъистаналда машгьурав чиги лъугьинаян абун буго инсуца. "Дир кочIохъ гIухьбуца куй кьолаан, нужер хIукуматги, тIахьалги дида лъалел жал гуро, дица чIобого кечI кьоларо", - ян нахъе ритIун руго шагIирас. Кутакалда махщалида кучIдул тIармида ахIулев чи вукIун вуго. Жеги цо кечI кIицIул ахIарав чи гурин живилан абун пударулев вукIун вуго. Гьеле гьеб гьунар ва асарал къаникье ун рилана, кIицIул ахIулареб ва гIадамазухъе кьолареб мекъаб гIамал дов шагIирасул букIиналъ.\nГьевги ракIалде щвана ХIамзат МахIамаца "Дуца ахIе, чияхъе кьоге абу багIа дав чияс" абураб мехалда. МухIамадицани хварасул аманат тIубазабулеб батила, щибдай ракIалда букIараб дов хварав мунагьал чураясда гьеб халкъалдаса бахчулаго абураб балъголъи нилъеда лъаларо. Гьеб досда цадахъ къаникье ана…\nКватIизегIан кечI-бакъаналдаги рукIун гьалбал кьижизе ана. Дун, макьу бачIунарого, сардилъ гордухъа къватIиве ваккана. Гвангъун щвараб моцIрол канлъуца къалъ-къалъизабун букIана некIсияб Гьочоб росдал авал ва сверухъ. Цере рукIана мугIрул аза-азар сонаца гьеб некIсияб росдал гIадамазухъ, гIумруялъухъ, ишазухъ ралагьарал нугIзал. Чан гIакъилаб калам, чан пасихIаб кечI, чан лебалав инсан гьезда вихьун ватилев? Машгьураб "Къарал гIор" абураб кочIолъ Шахтамановас ахIараб Нухакь мегIералъул гIазулаб тIогь цIер гIадин кенчIолеб бугоан моцIрол канлъухъе. Сверухъ сихIкъотIи, цоял моцIроца гвангъарал, цоял рагIадалъ рахчарал некIсияб росдал къватIал, чIваднал, чIалаби турарал ва бакI-бакIазда тIаса ракь арал тIохал ва балъгояб сихIкъотIи ва сардил хъаравуллъуда сверухъ тIабигIат. Рихьарал гIадамазул, суратазул, кучIдузул ва араб къоялъул пикрабазда гъапуллъана дун Давудов МухIамадил рокъов, хинаб бусада.\nГорочханасул къиса, цIар квешаб гохI ва бисал тIад сверулел тIогьал\nРадал дун вахъарабго къаралал кIудияб столалда нахъа данделъун ратана нахъеги. Бежулел, белъулел махIал рахъана, нахъа рокъосан бачIунеб жоги камулеб букIинчIо. Дагьабго гIодорчIейги гьабун шагьаралъул гьочосезе бокьана тIабигIаталде, жидер лъимерлъиялъул лъалкIал ругеб бакIалде щвезе, аралъул хIасил гьабизе, букIунелъул хIисаб гьабизе. Гвангъун щвараб бакъул хасалихълъиялъул къо букIана. Ниж машинаялда ана Нухакь мугIрул рахъалдехун ругел лъарахъе, риидалил кулабазухъе. Цо нижеда дунялги дунялалда нижги рихьулеб бакIалда лъалхъун тIабигIаталъухъ ралагьана. ХIамзат МахIамаца ва Давудовас дие щавкъалда бицунеб букIана сверухъ ругел бакIазул, кулабазул ва мугIрузул цIарал, чундул руссунел сагабазул ва цияз гъурараб къарал гIурул рагIалда бугеб гIечул ахалъул.\n- Гьадаб щобда нахъа рукIуна бисазул рехъаби, рихьизе щола. Гьаб цояб, цIар квешаб гохIда нахъаги рукIуна, - ян бицунеб букIана Давудовас.\n- Щай гьеб цIар квешаб букIунеб? Щиб цIар бугеб гьелда, - ян гьикъана дица.\n- Дора тIаса гъоркье ралагьарабго, гьадаб мугIрул ва жаниблъиялъул дагьаб санагIат гьечIеб сурат лъугьуна. Гьелъ гьелда лъун "... гохI" квешаб цIар. Гьеб хисун, "ЦIар квешаб гохI" абула гIадамаца, - янги абун нахъойги тIабигIаталъул бицине жувана. - Гьаб сагIаталда бищунго санагIатаб заман буго чанахъанлъиялъе, бисалги сумалги жеги журан гьечIо. (Сум абула ЛъаратIа ва ЧIарада районалъул гIадамаца бисалъул дандиялда. Жибго бис бихьинаб гурони букIунаро, болмацIалда сумалда щиб абулебали лъаларо. Гьединаб рагIиго бати щакаб жо буго). Бисалги сумалги журалеб мехалда чIвараб жоялъул гьаналдаса лъикIаб гуреб махI букIуна, - ян дида тIабигIат-гIелму ва бисал кинал жал рукIунелали бичIчIизабулеб букIуна гьочосез.\nГьеб берцинаб щобда къадекванай, тункIица гIужда кьвагьдей гIадаб хIухьбахъиги гьабун, ниж руссине рахъарабго, Муртуз МахIама ахIдана дандчIван бугеб магIарде килищги битIун, бисал рихьулел гьечIищан. Ругизеги анцIгогIан жо бисазул бугоан рохьил тIарадаса магIарде унеб цо щоб къотIун, цоцада хадур унел. ГIемераб хабар бицана къаралаца жидер тарихалъул. Ниж ралагьун рукIаго, щинкIана.\n- Гьадаб щобда нахъа букIун буго ислам бачIинелде цебе нижер букIараб некIсияб росу. Гьенив вукIун вуго Горочхан абурав чи ва гьесул рагъухъаби. Киса-кибего ислам босараб мехалдаги Горочхан къуркьизавизе кIолеб букIун гьечIо гъазизабазда. Ахирги хIилла гьабун босун буго росу... - ян абуна ХIамзат МахIамаца.\n- Кин босараб?\n- Доб росу бугеб бакIалда цебе махIу бекараб чан биччан буго гьаб щобда нахъа жалгоги рахчун. Чан бихьарал Горочханасулаз жидер гьундузул кавабиги рагьун рекерун руго гьеб чIвазе, гьеб заманалда гъазизабазул аскар борчIун буго жанибе. Данде чIаралги гъура-чункун, хутIаразда исламги босизабун буго. Гьеб чIунтун хадур рачIун рагIула Гьочоб росу бугеб бакIалде, - ян къокъго арал гIасрабаздеги рачана ниж МухIамадица.\nНекIсияб росдал къватIал, къадал, арал гIасрабазул гьаракь\nКъадеялдаса щвана росу бакьулъ бугеб годекIанире ва некIсияб мажгиталде. БекIкIун ганчIил гьарурал берцинал къадал, кIармал, къеда гIарабалъ хъвай-хъвагIаял. Мажгиталда аскIоб къебелъи, цебехун бахъун чIараб гамачI дабагъ гьабизе умумуз хIалтIизабулеб букIараб, къваридал къватIал, тIад махх гьечIел чIунтарал, реххун тарал тIохал, къватIал ва чIваднал. Гьениса цIорой бачIунеб бугин кколеб букIана валагьарабго, гьадаб некIсияб рокъоса къватIире араб гIасруялъул гIадамал раккун рачIине ругеб гIадаб асар букIана. Дир гIаданир рагъулел рукIана гьел киналго суратаз рижарал къаралазул пашманал кучIдул, гъар-гъар базабулеб асаралъул макънал, шагIир ХIабиб Давудовасул асарал. Цо къваридаб къватI ккун ниж гъоркье рещтIарабго, цо тIохдаги эхетун МухIамадица абуна:\n- Гьадаб рокъов вукIана бертин гьабурабго ХIабиб, - абун цо чIвадан бугеб бакI бихьизабулаго. Гьеб рукъ букIун буго къотIнобе рагъиги гьабун, кIиабилеб тIалаялда. Гъоркьехун ругоан тIох борлъарал реххун тарал минаби ва чIваднал. РакIалде бачIана гьелда хурхун поэтасул магIу:\nГагу, рикIкIуге дий хутIарал къоял,\nХвана дун цевего, гьечIо дун чIаго.\nБиххараб дир мина, гьеб буго дир хоб,\nЧIунтараб инсул рукъ, гьеб буго зани...\nГьеб буго Гьочоб росдал некIсияб, реххун тараб авал. Росдал рагIалда, машиналъул нух бугел бакIазда ран руго цIиял, чIахIиял ва берцинал минабиги, амма гIадамал гочунел руго. Цо заманалда къаралазул бищунго кIудияб букIараб росулъ нусго цIаракицин батиларо гьабсагIат. Риххарал минабахъ ва берцинго цIунун хутIарал гамачI беккIун гьарурал къадахъ валагьун дунги тун цо гьитIинаб нуцIаги рагьун жаниве лъугьун ана Давудов. Гьесда хадув жанив вахъана дунги. Бугоан гьитIинаб рукъги, горда аскIоб лъураб тахги, цо гьайбатай, дир кIодоэбелалда релълъарай гьитIинай, хIалакъай кIодоги. МухIамадицагун цоцада къвалал рана, дун хIайран гьавун вукIана гьеб гьитIинаб, дида лъимерлъуда бихьараб къайи-свериялъ, къеда даларал гъудруз ва тIарсаз.\n- Гьаб нухалда дица мун гьаний тезе гьечIо, исана МахIачхъалаялде йилълъине ккола мун. Дуе рукъги хIадурун буго дица, - ян кIалъалев вукIана Давудов.\n- КъватIий яхъизе бокьун букIинчIо, гьанже яхъизе ккезехъин йиго. Дунго хутIана гьаний, дун гъоя хвани, дуца дун гъоя юкъуге, дун тIаса хабалалъ лъе, - ян абулеб букIана кIодоца. ГIумруялъул 92 сон бугоан, роцIцIараб гIакълу, гIакъилаб калам, цIороберал лъечIого цIалулеб бугоан динияб тIехь. Дун хIайран гьавун вукIана кIодоца, гIемераб жо сверана гIаданиб. Гъова щварабго Ринатги, цойги васги витIизе вуго мун ячизе, щибаб соналъ абула дуца ячIинин, ахиралде ккарабго чIола гьаний теян, гьанже тезе гьечIоян кIалъалев вукIана Давудов.\nРинатал ритIуге, мунго вачIа, Ринатаз бицунеб мацI бичIчIуларин жиндаянги абуна. КIодое къо-лъикIги гьабун къватIире лъугьарабго МухIамадица абуна жиндир инсул яцгIал йигила, лъимал-чагIиги гьечIин, исана жинца гьей гъоркье ячинчIого тезе гьечIин. ТIад руссун некIсияб росдал къватI ккун ниж унаго, Муртуз МахIама ахIдана цо горда цеве чIун цо лъидеялиго. Хадув нижеде вуссана, гьаний жаний Марал йигин. Марал... Марал... киб дида гьаб цIар рагIун букIараб, цо рагIараб цIар бугин хиялалъ вукIана дун. РакIалде щвана, Шахтамановасул Шагьасухъе кагъат абураб кочIолъ рехсолей йикIана гьей гIадан - "Гьочоса Маралил пашманал бакънал...".\nКъаси ниж Давудовасул гъора рукIаго, телефоналъ кIалъалев вукIана МухIамад Сочинский абурав гIолохъанчи, гьес хIикматго, битIахъе гIодулаго ахIула гьеб Шахтамановасул кечI. Дица гьарун, ракIалдаса цIалунги букIана. ШагIирас кочIохъанасухъе хъвараб кагъат, жидер гIолохъанлъи ракIалде щвезабураб, гIухьбузул цIадухъ кочIохъабигун тIамураб цо сордо ракIалде щвезабулеб буго гьениб:\nДоб сордоялдаги дида гьоркьоб\nАнцIила микьго сон сверана, Шагьав,\nГьадаб сордоялда росулъ гьаюрай\nЯс ятила къаси ригьанаде кьолей...\nКинаб асар, Къарахъ хIакъикъаталдаги Аваристаналъул рухIияб центразул цояб бугин абизе бегьула. АхIизеги, хъвазеги, гIенеккизеги, кочIол къимат гьабизеги лъалеб бакIалда бижулеб, хутIулеб ва наслабаца цоцахъе кьолеб жо буго хIакъикъияб шигIру-кечI ва гьунар. Гьадаб Муртуз МахIама кIетIараб рокъоса къватIие лъугьун ячIана лъабкъойилъе яхараб гIумруялъул, гьурмада нур бугей, рекIелъ йосулей чIужугIадан. Гьикъа-бакъиги гьабун, нижее нух битIиги гьарун тIадюссана.\nБакъанидегIан некIсияб росулъги сверун руссана ниж рокъоре. Ниж руссинегIан къарал гIурухъа ккураб форель ччугIаги, белъунеб, бежулеб, тIолеб, лъолебгун валагьун чIун ХIамзат МахIамаги ватана. Мех инелде цо пашманаб хабарги бачIана, Гъизляралда автоавариялда хун цо чи вачIун вугоан росулъе. Хваразул гIагарлъиялда зигараги бан, хабалалъеги рахун, гьеб сордоги Къарахъ бан руссана МахIачхъалаялде.\nЛъикIаб асар гьабуна дие гьеб асаралъ. Къаралаз, жалго шагьаралде гочаниги, росулъ цIиял минабиги ралел ругоан, умумузул ракьалъулгун, магIаруллъиялъулгун бухьенги тIезе толеб гьечIоан. Гьеб цIунарабгIан мехалъ миллат миллатлъунги халкъ халкълъунги хутIизе буго.\nКочIоца цолъизабураб халкъ\nДица гIемер пикру гьабулаан кин чIарадисезда кIолеб бугеб 10 азарго чи гурони гьечIеб районалда кинабго рахъалъ церетIураллъун рукIине. Гьел камураб бакI гьечIо республикаялъул гIумруялъулъ, диналдаса байбихьарал рекетлъиялде щун гьез квер базе бакI течIо. Культураялъулгун спорталъул байбрахъ гьез чияхъе биччалебго гьечIо. Дида бичIчIана цохIо жо - гьеб кинабго икъбал буго гьезул цолъиялъулъ.\nЩай гьезулъ бугеб гьеб цолъи хутIаразулъ гьечIеб? Щайгурелъул, дунялалъул рагIалда ругелги чIарадисесда лъимерлъиялдаса бихьулеб буго данделъи лъугIарабго чIарадисез рахъун чIун ахIулеб жидерго гимн "Къарал гIор", гьенир мухъал руго:\n"А даим цебехун, цолъе гIоралгун,\nЦолъи гIадаб къуват гьечIо ракьалда...".\nГьеле гьеб "цолъи" ва цоцаца кквей абураб жо къаралазул бидулъ бессун ва гIаданиб тIун буго. Гьеб къуваталъ росулел руго бергьенлъабиги. Гьединаб гIаммаб кечIги, пикруги, цоцаца кквейги тIубанго авар миллаталъул букIарабани нилъеца цебехун тарихалда гIадин Кавказалдаго гьава-бакъ рекъезабилаан. Гьелда тIад хIалтIизе ккола. Гьеб пикруялъул рахъ кколев магIарулас бокьилаан гьаб хIукуматалъ хьихьулареб "Миллат" газеталъе подпискаги гьабуни, гьалъул гьурмазда рагIиги абуни, миллат цолъулеб ва цебетIолеб ишалъе гъежги гурани.\nАллагьас гIакълуги, кантIиги кьеги щивав магIаруласе, хабаралги лъикIал рагIаги.\n» Грузиялъул гражданаз – 10 лари, цогидаз – 20 лари\n» Дуниял сапар буго\n» Асахъа Къамилухъе щвезегIан…


Гумбет мухъалда ччукIараб нух рагьизе анкь хIажалъулеб буго\nДагъистаналъул мугIрузда гIаздал гIансиял чIукIун ине рес букIиналъул хIакъалъулъ лъазаби гьабуна ГIорхъолъа рорчIарал ахIвал-хIалазул министерлъиялъ 13 марталда. 14 марталде кьуру ччукIун нухал къан руго Гумбет мухъалда.\nДагъистаналъул мугIрузда гIаздал гIансиял чIукIун ине рес букIиналъул хIакъалъулъ лъазаби гьабуна ГIорхъолъа рорчIарал ахIвал-хIалазул министерлъиялъ. Гьединаб ахIвал-хIал хутIизе буин чанго къоялъин лъазабулеб буго идараялъ ва гIадамал ахIулел руго сапарал рухьиналдаса инкар гьабиялде ва цIодорго рукIиналде.\nЦIунтIа мухъ гьадинги бищун квешал нухал ругел мухъазул цояб батилин абулеб буго гьеб мухъалдаса жамгIияв хIаракатчи МухIаммад Цезица. Гьел нухал къачIаялъул бицен бугила, амма къачIан рахъунел гьечIила гьел.\nЦIорол гIансиял ччукIиялъул ва нухал ччукIиялъул хIинкъи кидагоги букIанила мухъалда, амма Советияб заманалда мухъалъулгун гьаваялъулаб бухьен букIанин баян гьабуна «Эркенлъи» радиоялъе МухIаммадица. ГьабсагIаталда нухал ччукIиязул рукIунел санагIатбахъиял магIарухъ гьечIев чиясда бичIчIуларила.\nМухIаммад Цези: «Гьел нухазул дица цебеги абулеб букIана, гьединал нухал тезе бегьуларин. ЦебегIан живго Хучбаровги вачIун вукIана гьениве. Амма цо Автодоралъги кинабго гьабун бажаруларо. Гьанже бугеб сезон буго бищун гIемер гIадамал хьвадулел, магIаухъе жо баччулеб, хьвада-чIвади гIемераб. Шагьаралда гIадин бокьараб мехалда рачIун бажаруларо къваригIелалъ. Цебе заманалда къайиги цогидабги тукабазде ва гIадамазе хIажатаб вертолетаз бухьен гьабун чIезабулаан, Совет хIукумат биххигун, цIараки хиралъанилан абун гьеб къотIизе тана. Жибго гIадамазе лъикI букIинаан вертолеталъулаб бухьен цIигьабунани, амма гьелъул бицинегIан цин ракьалдасан нухал гьарунани лъикI букIинаан. Амма магIарулазул иш гъоркьанги лъикI гьечIеб, тIасанги лъикI гьечIеб буго».\nЦIунтIадерил нухал гIазу-цIад бачIониги рукIунин хIинкъи бугеб хIалалдаян абула гьеб мухъалъул чагIаз. 2015 ва 2014 соназда автоавариялъул хIасилалда гIемерав чи хвана гьел нухазда. Гьединабго хIалалда руго лъебел мухъалде ругел шагьранухалги.\nГьединго, 14 марталъ Гумбет мухъалъул МелъелтIа ва ЛъаратIа росдада гьоркьоб бугеб, республикаялъул кIваралъулаб шагьранухалде ччукIун буго кьуру. Гьелъул хIасилалда лъиего зарал ккун гьечIин лъазабулеб буго Дагъистаналъул ГIорхъолъа рорчIарал ахIвал-хIалазул министерлъиялъул пресс-хъулухъалъ.\nМухъалъул Нухлул инспекциялъул хIалтIухъабаз сверун бугеб цогидаб нухдасан транспорт хьвадулеб хIал гьабун бугила.\nГумбет мухъалъул нухал гьариялъул нухмалъиялъул бетIер ГIалимчилав ГIалимчилаевас «Эркенлъи» радиогун букIараб гара-чIвариялда баян гьабуна ччукIун бачIараб жо нахъе бацIад гьабизе бищун дагьалдаса анкъ хIажалъулин. ЧчукIун бачIараб жоялъ бацун бугила 80 метр нухлул.\nГIалимчилав ГIалимчилаев: «БацIад гьабун киб лъугIулеб, анкьидасан лъугIилаха. 80 метр халалъи, 10 метр борхалъи бугеб жо буго ччукIун бачIун. Гьеб бацIад гьабизе нижерго техникаги гьанисаго гIадамалги журан руго. МагIарухъ рукIунарищха кьураби ччукIи, гьебги гьедин кканаха».\nСверун, цогидаб нухдаса хьвадизе ккеялъул квекIен гьечIин гIадамазейин тIаде жубана гьес.


Малик Гъамбулатовасул яц Гульнара ва цойги гьесул гIагарал чагIи МахIачхъалаялда митингалда, 12 Сен2013\n12 сентябралда Дагъистаналъул прокуратураялда цебе митингалде рахъарал рухулаго нахъе хъамуна полициялъ. Гьезул 50 чи ккунги вукIана. ГIадамал гьенире ракIариялъе гIилла букIана, ярагъ ц1униялъул г1айиб г1унт1изабун ккурав Гъамбулатов Маликил къисмат лъазаби.\n11 сентябралъул бакъанида 32 сон барав Гъарабудахкент мухъалъул Агъачалул росулъа Гъанбулатов Маликил автомобилалъул халгьабулаго полициялъул хIалтIухъабазда гьесухъ туманкI ва гулби ратун руго. Гьеб хIужжаялда хурхун Гъабулатовги къуваталъул идарабаз гьев ккунги вуго.\nМаликил эбел Гъанбулатова Жавриятица «Эркенлъи» радиоялъе бицана жиндир васасухъе ярагъ полициялулаз ургъунго реххун бугилиан. Гьезие щиб багьана батунги жанив тIамизе къваригIун вукIанин гьевилан.\nГъанбулатова Жаврият: «Полициялъул хIалтIухъабаз гьесухъе рехун буго таманча ва къахIан ккун вачун ун вуго Малик. Цо талихIалъ аскIосан автомобилалда рекIун уней йикIарай гьесул яцалда вихьун вуго гьев полициялъулаз вачун унев. Гьедин гуревани нижеда гьев кив вугевалицин лъалароан. Васасул хабар цIехон къватIире рахъарал нижеда лъана гьев МахIачхъалаялъул Ленинский мухъалъул полициялда вукIин. Дида ракIчIун лъала дир вас щибниги гьединаб ишалъулгун хурхен бугев чи гуреблъи гьединлъидал. Гьединлъидал адвокатги ккун прокуратураялде кагъатги хъван щвана жакъа ниж гьанире. Дун дунго йиччачIого нижеда цадахъ росдал гIадамалги рилълъана, щай гурелъул гьел божуларо Маликихъ ярагъ букIанин абураб жоялда, гьезда лъала гьев кинав чи вугевали»\nЖавриятил пикруялда рекъон гьелъул вас кквеялъе аслияб гIиллалъун буго гьелъул гьитIинав вас полициялъулаз рохьилав вугин рикIкIунеб букIин.\nЖаврият Гъанбулатова : «Дида лъала Малик гьадинго ккурав чи гуреблъи. Гьелъие аслияб гIиллалъун буго дир гьитIинав вас Гъанбулатов АрслангIали полициялъулаз салафияв вугин, рохьилазул кьерулъе ун вугин гьевилан рикIкIунеб букIин. ЛъагIалица дида гьев кив вугевалицин лъаларо, вуцIцIухIунги вукIун тIагIана гьев рокъоса. Гьесулги щибниги радикалияб рахъ дида бихьун букIинчIо, Маликил хасго. Гьев жиндирго хIалтIудаса сундениги регIулев чи гуро. Гьев школалда шоферлъунги, къаси-къаси хъаравуллъунги хIалтIилев вуго, гьелда гьоркьосан лъагIалицаго овощал рижизарулеб хасаб хур буго гьесул, гьелде вуссун вукIунаан Малик. Нижер рокъоб лъабцIул чIухь бана, живго Маликил доба кIицIул бана гьеб, амма цониги нухалъ щибниги батун букIинчIо. Кодоб ярагъ букIунев чиясул рокъоб щайха щибго батичIеб, гьел рачIине ругинги лъазабун гурелъул, ракIалдаго гьечIого рачIунаан. Бусадаса вахъинавун Маликгун бана къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз гьесул рокъоб чIухь»\nХадубги Маликил эбелалъ бицана прокуратураялдаса жийги жинда цадахъ вукIарав чанго чиги вачIинегIан къватIир чIчIун рукIарал росдал гIадамаздаги полициялдаги гьоркьоб кьал кканилан.\nЖаврият Гъанбулатова: «Гьез ургъунго ккезабуна гьеб тунка-гIуси. Ниж къуваталъул идарабаз гьарулел гIорхъолъа арал ишаздаса свакан ругин хъвараб кагъатги кодоб ккун вукIарав цо вас гьез полициялул машинаялде жаниве вачун ана. Гьелде данде чIарал гIадамал рухизе лъугьана полициялъулал. 50 ялдаса цIикIкIун чи ун ватила гьез жидерго автобусаздеги автомобилаздеги жанире рахинарун. Гьезда гьоркьор школлъималцин руго. Гьел рачун унелъул нижеца полициялъул цо автомобиль хьвагIезабулеб букIана, гьел риччачIого рукIине, гьелдаса хадур полициялъулаз руччабиги рухизе лъугьана. Цо ракI унтарав чи вукIун гьев квеш лъугьана гьенив, цойгидав гIакълуялдаса ана, цо гIадан гъежги бекун азарханаялда ячун йиго»\nДагъистаналъул жанисел ишазул министрелъиялъул вакилас «Эркенлъи» радиоялъе кьурал баяназда рекъон митингалда гIадлу хвезабиялда щаклъи бугев 50 гIан чи ккун вуго полициялъ.\nРуслан Ибрагьимкъадиев: «Гьел киналго гьабсагIат полициялда руго. КинавгIаги 50 гIан чи ккуна гьезул. Гьезда гьоркьор лъимал ругин абиги гьереси буго, гьечIо гьенир лъималги. Гьаб сагIат къуваталъул идарабаз видео ялъухъги балагьун, цойгидал цIех-рехалъул тадбиралги тIоритIун лъазабизе руго гьезда гьоркьоса лъица тIоцебе гъалмагъир байбихьарабали. Гьел тIатун хадуб цойгидал къватIире риччазе руго, гIайибиязе тамихIги гьабиларищха. Гьедин гурони тIокIаб хIалалъ тун бажарулеб хIал букIинчIо гьел гIадамазул, полициялъе жидедаго тIадаб хIалтIи гьабизе квалквал гьабулеб букIанин гьезилан абизе бегьула»\nГьединго Руслан Имрагьимкъадиевас «Эркенлъи» радиоялъе бицана Малик Гъамбулатов вацасе гIоло ккун вугин аби гьеб гьереси бугилан.\nРуслан Ибрагьимкъадиев: «Кин вацасе гIоло гьев кколев автомобилалъул халгьабулаго гьениб ярагъ батун буго гурии гьесул. Гьелъие кинабниги изнуги кьурал документалги гьечIо гьесухъ. Гьеб иш къанун хвезаби ккола. Гьесул вацасул абуни гьевги нижер баяназда рекъон МахIачхъалаялъул изнугьечIого яргъид гIуцIаразул къокъаялъул бетIер вуго»\nМалик Гъамбулатовасул гIагарлъиялъ лъазабулеб буго полициялъ ккурал жидер киналго чагIи къватIире риччазегIан жал прокуратураялъул кIалтIаса кирениги ине гьечIилан. Гьел гIадамал къануналде данде кколареб хIалалъ ккун ругин абун гIазги хъван буго гьез Дагъистаналъул прокуратураялде ва цIех-рехалъул идараялде.\nРикъаразул улбузул ахIи рагIичIо ГIабдулатIиповасда\nМагIугун лъолел суалазеги жавабал щвечIо\nЛъица ва щай рикъулел Дагъистаналда гIадамал? (видео)