Ахирал къоязда Дагъистаналда информалатазул щуго бат1ияб сайталде гьужум гьабун буго хакераз. Цо-цо гIадамаз гьеб хурхинабулеб буго МахIачхъалаялъул мэр Саг1ид Амиров туснахъ гьавиялда. Амма хас гьабун гьеб хIужа тасдикъ гьарулел далилал щвечIо нижехъе.\nМасала, Хасавюрталдаса «Даглайн» -компаниялъул кумекалдалъун интернеталде лъугьунел чагIаз лъазабулеб буго СагIид Амиров ккураб къоялдаса нахъе «Кавказский Узел» , «Кавказпресс» гIадинал сайтал хIалтIулел гьечIин жидер дорайилан. Гьез рикIкIуеб буго Хасавюрталъул бетIр Сайгидпаша ГIумахановасул компания бугин гьеб, гьединлъидал гьес ургъунго рес кьолеб гьечIин гIадамазе Амировасул ишалда сверун батIи-батIияб информация щвезейилан. «Даглайналъул» вакилзаба лъазабуна жал Сайгидпаша ГIумахановасда рарал чагIи гурилан, гьелъул бетIергьанги батIив чи вугилан. Жидеца цониги сайтги къан бажаруларилан, гьеб гьабун бажарулила интернет «бичулел» компаниязухъ.\nГьезухъеги Россиялъул Жанисел Ишазул министерлъиялъул информационниял технологиязда сверун гьарурал такъсиразде данде къеркьолеб «К» ян цIар бугеб бутIаялъ баянал кьезе кколила кинаб бугониги сайт къайилан. ГIемерисеб мехалда гьел къаялъе гIилла кколила сайтал экстемисстиял рукIин.\nСоналдаса нахъе хIалтIулеб гьечIо «Новое Дело» газеталъул сайтги. Гьелъул хIалтIухъан РахIимат Адамовалъ «Эркенлъи» радиоялъе бицана жидер гьеб сайт зама-заманлдасан къалилан.\nРахIимат Адамова: «Дун свакан йиго гьеб сайталъул бицун. Щиб гьабунги нижер гьеб берцинго хIатIизе толаро. Къаси-къад чIечIогонищ ниже заралалъе хакерал хIалтIулел рукIунелали дида лъаларо. Гьале гьанжеги 3 июналдаса нахъе хIалтIулеб гьечIо гьеб. Гьаб сагIат специалистал руго гьеб къачIаялда ва цIуниялда тIад хIалтIилел. ЛъагIалица цебеги гьабго заманалъ хакеразул гьужумалъ хвезабун букIана гьеб. Гьелдаса нахъеги зама—заманалдасан хIалтIуларо.\nГьединго гьаб итни къоялъ хакеразул гьужумалъул къурбанлъун Дагъистаналъул «Черновик» газеталъул сайтги лъугьана. ТIубараб сордо-къоялъ хIалтIилеб букIинчIо гьеб. Газеталъул хIалтIухъабаз кьурал баяназда рекъон сайталде DDOS- абураб гьужум гьабун букIун буго. ГьабсагIталда жаниб сайт берцинго хIалтIилеб буго.\nКин Россиялъул тIадтараз Интернет мутIигIлъизабулеб


(Дагьалъги гIатIидго гьаб тема гъоркь бугеб гьаркьил файлалда).\n5 апрель ккола Рамзан Къадировасул Чачан республикаялъул бетIерасул хъулухъалда ахирисеб къо. Жиндир болжал рагIалде бахъунеб букIиналъул хIакъалъулъ жив ургъулевцин вукIинчIин, жинда гьеб журналистаз ракIалде щвезабунин, абуна гьес «Русская служба новостей» абураб радиоялъе интервью кьолеб мехалда.\nКколищ гьел ракI-ракIалдаса рагIаби? Гьел гьединал рукIин рихьизаризелъун батила, Къадировас жиндие кьолеб буго суал.\nРамзан Къадиров: «Бокьун бугищ Къадировасе халат бахъинабизе гьеб хIалтIи? Бокьун гьечIо. Нижер командаялда руго дидасаги махшел цIикIкIарал профессионалал. Дида гьикъулеб бугони, дие хъулухъалда хутIизе бокьун гьечIо. Щайгурелъул дица рикIкIуна, дица дирго налъи тIубазабунин. Дир болжал лъугьунеб бугин Медницацин (Къадировасул лъади - ред.) абун букIинчIо, журналистаз абунаха».\nГьанибе щвезегIан кколеб букIана гьеб бугин Къадировасул чIван къотIараб, нахъе кьурулареб хIукмуйин. Амма хадусеб каламалъ щаклъи бижинабулеб буго.\nРамзан Къадиров: «Кинабго жоялъе Аллагьасул хIукму бугоха. Дун гIицIго пехотинец ккола. Хадубги дуца хъулухъ гьабизе ккелин абулеб бугони, хъулухъ гьабизе бугоха».\nНижер радиоялъул чачан редакциялъул журналист Лема Чабаевас абулеб буго, чачаназул аби бугин, чалиялда тIил бахъунцин мунго кIочене тогеян, абураб ва ахирисеб заманалда Рамзан Къадировасул хьвада-чIвади дурусго кколин гьеб тIил чалиялда тенкезабийин, гьесул рахIат хун букIиналъул реакцияйин.\nЛема Чабаев: «БичIчIен бугел чачаназул ракIчIараб буго, гьел хIаял рукIиналда. ГIадамазда гъорлъ тIиритIарал харбазда божизе бегьулел ратани, ахирисеб моцIалъ-моцIгун бащдалъ Путиница Кремлалда кинниги къабул гьабулев рагIуларо Къадиров. Путинил бакIалда гьевгун дандчIвалел рагIула Кремлалъул администрациялдаса кIиабилел-лъабабилел даражаялъул хъулухъчагIи. Къадировасда гьеб бихьулеб батизе бегьула жиндиего хIинкъи бугеб сигнал хIисабалда.\nГьев хIинкъун ватизе вуго. Щайгурелъул Путинидаса довегIан гьев къазавуни, гьеб гьесие балагь букIуна. Чачаналъ гIемер руго гьесда бецIизабизе бокьарал гIадамал. Гьесда ва гьесул сверухълъияда тIад буго бидул ралъад.\nГьединаб къагIидаялда гьес гIамал гьабулеб бугин ккола дида, конституциялде данде кколеб гьечIониги, лъабабилеб болжалалъги хъулухъалда хутIиялъе гарантияби щвезаризе. Гьелъие буго гьес гьеб кинабго гьабулеб».\nЧабаевасул пикрабазде данде кколеб буго машгьурав журналист Милрад Фатулаевасул нижер программаялъе гьарурал комментариязул магIнаги.\nМилрад Фатулаев: «Къадировас гьединал лъазабиял гьарулел руго жиндирго хадусеб къисмат баянлъизабиялъул мурадалда.\nГьанже Россиялъул Федерация жибгоги экономикияб рахъалдаса накабазде кколеб мехалда республикаялъул экономикияб цебетIеялъул суалалъул кIвар тIадеги цIикIкIунеб букIинарищха. Гьеб рахъ ракIалде босун, гьесие бокьун батила, ругищали цетралъул планал республикаялда хиса-басиял гьариялъул, тезе вугищали гьев хадувги гьеб тахалда лъазе».\nЧабаевасул пикруялда, жакъа Чачан республикаялъул политикияб кIигьумерлъиялъ гIадатиял гIадамазул парахалъи хвезабун буго, гьел ккезарун руго щибаб букIнилъ Къадировасул цIар ахIулел рукIиналде.\nЛема Чабаев: «ХIаяз ракI гъезабулеб бугоха. Гьес "Инстаграмалда", телевидениялда абулеб буго, жиндир цIаралда хурхун киналгIаги ишал, киналгIаги митингал, киналгIаги гьариял гьаругеян. Путиние жив къваригIун вугони, гьес жив ахIизе вугин. Жив вукIанин ва хутIулевги вугин гьесул пехотинецлъунин.\nАмма гьале шамат къоялда тIобитIизе буго митинг. Гьебин абуни, тIобитIулеб буго Къадировасул сверухълъиялъул нухмалъиялда гъоркь. БакIалъулал администрациязул, бюджеталъул батIи-батиял идарабазул бутIрузе буюри кьун рагIула, митингалде бажарарбгIан гIемер халкъ бакIареян, абураб. Гьеле дуе кIигьумерлъиялъул хIаял».\nХадуб щвараб информациялда рекъон, гьеб митинг нахъе бахъун буго ва Къадировасул сверухълъиялъ абулеб рагIула гьединаб митинг хIадурулебцин букIинчIин, гьел кколин Чачан республикаялъул тушбабазул харбалин. Щиб гьединаб хьвада-чIвадиялда нахъ букIине бегьулеб?\nЛема Чабаев: «Ахирисел къоязда Къадировасул ботIролъ бугеб захIаматаб суалалъе жавабал рачIунел ругин ккола, дида. Кремлалъул цо-цо кабинетаздаса ругьелал рачIун рагIула: тIоцебесеб - Къадиров заманалъ республикаялъул бетIерасул ишал тIуразаризе тIамизе вугин; кIиабилеб - гьев Путиние бокьун рищиязде ине вугин; лъабабилеб - гьел рищиязда гьев бергьине вугин, абурал. У, Россиялда бергьуна заман тIаде щвелелдего».\nРеспубликаялъул конституциялда хиса-басиял гьарун рукIун руго, ритIахъел рищиял тIоритIиялда хурхарал. Гьанже информалатазда гьелда сверун пикраби загьир гьарулезул цояз абулеб буго, гьел рищиязда Къадировасда цадахъ жидерго кандидатураби лъуразда тIад киналго релъанхъулел рукIине ругин, гьебги кколин гьелго политикиял хIаязул элементин.\nЛема Чабаев: «Къадировасул, республикаялъул бетIер хIисабалда, хIакъаб къварагIел бихьула гIицIго гьесул сверухълъиялда. Гьелги, ай, гьес гIагар гьарурал гIадамал, гьевго гIадин чачаназул бидуца релъарал чагIи ккола. ХутIараб халкъалъе Къадиров хIакъикъаталдаги къваригIун гьечIо.\nУ, халкъ хIинкъун буго. Щайгурелъул республикаялда гьабулебщинаб жоялъул аслияб къагIидаялда кинаб гIаги хурхен букIунаро конституцияладаги къануназдаги.\nЦебесеб сон, гьелда цебесеб сон ракIалде щвезабуни, бачIуна цебе рухIарал анцI-анцI рукъзал, республикаялдаса нахъе къотIарал яги къватIире иналде ккезарурал гIемер гIадамал. Халкъалда депортациялъул къо ракIалде щвезабизе хIалбихьиялъе гIоло туснахъалъул ункъго сон кьурав чи, гьединалго гIеме-гIемерал хIужжаби.\nКъадировасул сверухълъиялъе унгоги къваригIуна гьесда сверун ярагъ букIине, гьев халкъалдаса цIунун вукIине. ХIакъикъаталдаги Къадировасе, цадахъго гьесул сверухълъиялъеги, жибго лъабабилеб болжалалъул гуреб къварагIел бугеб, гьесул гIарцил къадар гIунги тIокIабги буго. Гьесие гьеб тах къваригIун буго гьанже живго гIицIго физикияб рахъалдаса, гьадин абила, гьесул черх-лага, цIунун хутIиялъе. Гьесул сверухълъиялъего гьебго жо къваригIун буго».\nФатулаев тIуванго разилъулев гьечIо ахирисеб пикруялда. Жакъасеб Россиялъул тIалъи хутIулеб букIаго, Къадировасе хъулухъалдаса нахъе иналъул кинаб гIаги хIинкъи гьечIо. Щаяли, гьес бичIчIинабулеб буго гьадин.\nМилрад Фатулаев: «Дир пикруялда, гьесие щибниги квешаб жо букIинаро гьелдаса. Микьго соналъ Рамзан Къадировасги, гьелда цебе гьесул инсуцаги республикаялъул нухмалъи гьабиялъул хIасилалда чачаналъ абухъего, гьава-бакъ жакъа гьабулеб буго чанго фамилиялъ. Гьел киналго гIагарал руго Къадировазул хъизаналъе.\nЖивго Къадиров нахъе ине кканиги, гьесул бакIалде рачIине руго гьесулго сверухълъиялдаса чагIи. Баянаб жо, гьез гьесул рахъ кквезе буго, гьевги, гьесул бизнесги, гIарацги, буголъиги цIунизе буго».\n«Ресал рукIарабани, щив нужеца вищизе вукIарав Чачан республикаялъул нухмалъулесул хъулухъалде?» абураб суал лъун, нижер радиоялъул Чачан редакциялъ радиоялъухъ гIенеккулезул гьикъа-бакъи халат бахъунеб буго. Анкьалда жаниб гьаркьал кьуразул къадаралде балагьун, бихьулеб буго Владислав Сурковасе 20-25 процент щолеб букIин, Имран ХIасбулатовасе I0-I5 процент, Рамзан Къадировасе - 2-3 (!) процент ва Кремлалда хурхен гьечIев цогидав кандидатасе щолеб буго гьаркьазул 70-80 (!) процент.\nЧачаналъ жакъа ракIалде щвезарулел рукIинчIо депортациялъул къурбанал


Гьал къоязда Хунзахъ районалъул культураялъул рукъзабазул ва клубазул хIалтIухъабаз хитIаб гьабуна ДРялъул хIукуматалъул нухмалъулев ГIабдулпатахI ГIамирхановасухъе.\nГьеб хитIабалда гьез хъвалеб буго ункъо соналъ цере жал 0,75 ставкаялде рачанин, гьеб мехалда тIадкIалъай гьабичIого жалги чIанин абун. Хадубги 0, 5 ставкаялде рачанин, гьеб мехалдаги руцIцIун чIанин. Гьанже абуни районалъул нухмалъиялъе къваригIун бугила тIуранго библиотекабиги Ш. Шамхаловасул цIаралда бугеб Культураялъул минаги къазе.\n«Гьел идараби къаялда яги гьезул хIалтIи хисизабиялда бан районалъул гIадамазул пикру лъазабизе хIукму гьабуна районалъул депутатазул собраниялъ. Жалго депутатазда гьелъул хIакъалъулъ лъалеб жо гьечIо. Сессиялда гьоркьор лъурал суалазда гъорлъги гьеб букIинчIо.\nГьабщинаб заманалда жаниб нижеца хитIабал гьаруна районалъул прокуратураялдеги, Культураялъулгун ЗахIматалъул ва Финансазул министерствабаздеги, гIадлу-низам чIезабиялъул идарабаздеги. Амма хIасил ккечIо». Гьадин хъвалеб буго хитIабалда.\nХадубги гьез ГIамирхановасда гьарулеб буго гьадингоги мукъсанал харжазда божун хутIарал жидее тIуранго гьездаса махIрумлъунгутIиялъе квербакъи гьабеян.\n«БИБЛИОТЕКАБИ КЪАЯЛЪУЛ БИЦЕНГО БУКIИНЧIО»\nХунзахъ районалъул культураялъул управлениялъул нухмалъулей Жавгьарат Хъайтмазовалъ гьеб рикIкIана кьучI гьечIеб хабарлъун.\n- Районалъул нухмалъулес абулеб букIана культураялъул учреждениязул хIалтIи хисизабизе бугилан, амма гьел къаялъул суалго букIинчIо. Гьединлъидал киса босун бицунеб хабар гьебали дида бичIчIуларо. БукIана гIицIго лъималазул искусствоялъул школалда хурхун хIукуматалъул ви- це-премьер Анатолий Карибовасул цIаралдасан бачIараб кагъат. Гьениб хъвалеб бук1ана лъай кьеялъул системаялда гъорлъа нахъе бачунеб батани, гьеб школа къазе бегьуларилан. Яги культураялъул отделалда гъорлъе бачейила, ялъуни щиб гьабунги цIунейила.\nБиблиотекаби къаялъулги биценго букIинчIо, гьанжеги гьечIо.\nАмма чанцIулго тIоритIарал халгьабияздасан якъинлъана гьезул лъай беццилеб хIалалда гьечIеблъи. Районалда хIалтIулел библиотекарал ккола профессионалал. Амма росабазул библиотекабазда руго 40- 50 соналъ хIалтIулел ругел, хасаб лъайги гьечIел гIадамал. Районалъул библиотекабазул централияб системаялъул вакилзаби рукIуна гьезул хIалтIи рагIалде бахъинабулел.\nГьединлъидал районалъул бетIе расулги МахIачхъалаялъул Миллияб библиотекаялъул директорасулги къотIиялда рекъон, Хунзахъе рачIун рукIана шагьаралдаса методистал. Гьездасан гIезегIанго лъай щванин абизе бегьула нижер библиотекаразе. Хадубккунги камил гьабизе буго гьезул лъай.\nПалхIасил, гьезие пайдаялъе гурони, заралалъе ургъулев чи гьечIо. 78-80 сон барал руччабицин руго росабалъ библиотекабазда хIалтIулел. Гьезда данде чIун рукIаралани, гьел нахъе рехизеянги лъугьинаан гурищ ниж. Гуро. Гьезда абулеб буго гьеб хIалтIи кьезе бегьулел ясал ратани, бигьа гьарун гьелги ругьун гьарейин, нужги хIалхьиялда чIайилан. Амма гьезда гьеб бичIчIулеб гьечIо.\n- Жавгьарат, библиотекабаздаго гIадал гIунгутIаби жидерги ругин бицана росабазул клубазул хIалтIухъабазги. Масала, кIикъогоялдаса цIикIкIун соналъ культураялда хIалтIулей Харахьиса ПатIимат МухIамадовалъ бицана материалияб рахъ хъарцинаб букIунилан, гIумруялъ гьабун ругьунаб иш рехун тезе бокьулеб гьечIин, амма 5-6 азарго гъурщихъ хIалтIулел жидеца босизе кколеб бугила клубалъе хIажатаб гIисибикъинаб жо, хасало печь бакизе тIурччи-цIулалде гIунтIунгицин. Щай гьезие дагьал харжал ругел?\n- БитIараб бицани, исана дун Харахьи клубалде щвечIо, ЛъагIилухъе, Мущулие, ГIоротIе гурони. Гьел росабалъе ун рукIана ниж клубазулги библиотекабазулги хIалтIул хал гьабизе. БитIараб буго, цIороялъ гунгларал бакIазда хIалтIулел ругоан гIадамал. Амма гьез ракIбацIцIадго бицана квачан букIиналъ жал щибаб къойил унарила клубазде, гьединлъидал жидерго мукъсанаб харжалъулъ тIурччи-цIулги босуларила жидеца.\nГьаниб баян гьабизе ккола дагьалъ цебе ремонт гьабурал ГIоротIа, ЦIада, ГьоцIалъ, Уздалросулъ ругел клубал жанисан хинлъизарун ругин. Республикаялъул батIи-батIиял программабазда гъорлъеги рачун, гьединалго шартIал чIезаризе руго цогидал росабазул клубаздагун библиотекабаздаги.\n2013-2014 соназда, РФялъул 131-абилеб законалда рекъон, росабазул клубал, районалъул администрациялъул бетIергьанлъиялдасаги рахъун, росабазул администрациялъул къайимлъиялде кьуна.\nАмма росабазул бегавулзабазде рехун течIого, гьезул хIалтIуе кумекалъе букIине росабазул клубазулги библиотекабазулги суалалда хадуб хал кквеян абуна дида районалъул бетIерас.\nГьеб мурадалда исана дица гIуцIана Хунзахъ районалъул культура цебетIезабиялъул концепция. Гьелда рекъон, гIезегIан хиса-басиял гьаризе руго росабазул клубазулги, искусствоялъул школазулги, библиотекабазулги хIалтIулъ.\nБиблиотекабаздаго гIадин, клубаздаги хIалтIулел руччаби руго 65 сонилъе рахарал яги гьелдасаги тIаде араб ригьалъул. Гьезулги гьечIо жакъасеб къагIидаялъул хIалтIул алатал. Масала, компьютерал. Ругониги, гьезда хIалтIизеги лъаларо гIемерисезда.\nКин батаниги, клубазул хIалтIухъабаз хIаракат бахъулеб буго цере жал ругьунлъараб куцалда кьурди-кечI ургъун, гIиси-бикъинал рукIаниги, тадбирал тIоритIун, хIалтIи гIуцIизе. Амма киназго гуро гьебги гьабулеб.\nНижеда бичIчIула маданияб хаслъи цIунизе кколеблъи. Амма гьелдаго цадахъ бичIчIизе ккола нилъ 21 гIасруялда гIумру гьабун рукIинги, галаби церехун тIамизе кколеблъиги.\nЖидерго бугеб ресалда рекъон хIалтIи гьабулелги руго, килщида килищ кIутIичIого гьабуларел бакIалги руго. Районалъул телевидениялъул хIалтIухъабазги, администрациялъул вакилзабазги тIокIалъ чIечIого бицунеб жо буго, кида щваниги, цо-цо росабалъ клубалги библиотекабиги къан ратулилан. Гьаб ахIвал-хIал хисизабизе ккелин дица абураб жо гIадахъ босун, рагъа-рачаризе лъугьарал хIалтIухъабиги руго. Амма кIал сваказегIан кIалъаниги малъаниги, рагIичIеб ххвелги гьабун чIолелги руго.\nХаржазул бицани, дица гьезие рагIи кьун букIана гьеб суал районалъул бетIерасулгун дандбазе.\nАмма гьениб гьадинаб рахъалдеги кIвар кьезе ккола. Щаяли, росабазул бегавулзабаз гьел клубал юридикиял лицабилъун рихьизарун гьечIо документазда. Гьединлъидалин гьезие гIарацги дагьаб щолеб бугеб. Руго районал хIалтIухъабазе моцIрое 25 азарго гъурущ щолелги. Щайгурелъул гьезул клубал юрлицаби кколелъул. Гьанжеялдаса хадубниги гьанибги гьеб гIунгутIи битIизабизе рес бугищали хал гьабила нижеца.\nАмма росулъ, районалда гIумру гьабулел гIадамазул къадаралда барабги букIунаха гьеб.\nРасулилгун ХIамзатил адабги цIунун…\nГьанжеялдаса 20-гIан соналъ цебе ЦIада ва гьелда сверухъ ругел гIисинал росабалъ къанги рукIун, цIидасан рагьана библиотекаби. Гьел гьечIого нилъ тIураларин абураб пикру бичIчIизабизе бокьун буго ЦIада росдал библиотекаялъул заведующая Анисат ГIалибеговалъе:\n- Рагъул заманалдацин хIалтIулел рукIиндалха гьел. Дир хIисабалда, Расулилги ХIамзатилги хIурматалда нижер росулъгIаги гьанжеялдаса хадубги цIунун хутIизе батила библиотека.\nМашгьурал шагIирзабазул ватIаналдаса чагIи хIисабалда, нижее кутакалда рокьула тIахьал. Дицагоги цIакъ къимат гьабула гьезул. БатIи-батIиял хIаял ратаниги, цогидаб батаниги ургъун, дица лъимер тIоцебесеб классалдасаго ругьун гьабула библиотекаялде бачIине. Школалда бугеб библиотекаялда гьечIел тIахьал ралагьизе халатал сияхIалги тIанчида хъван нижехъе рачIуна лъимал. Риидалил заманалда шагьараздасаги рачIуна гьел. Хасго компьютер гьаниб батидал, цIакъго рохула.\nДун бащдаб къоялъ гурони хIалтIизе кколаро. Амма гIемерисеб мехалда тIубараб къоялъ хутIула гьений. Щайгурелъул библиотека школалда аскIоб букIиналъги батила, къойида жаниб 10-15 лъимералъниги нуцIа рагьула нижехъе. Жеги Поэзиялъул минаги буго аскIобго. Районалде рачIунел туристалги раккула гьенире.\nАслияб куцалда магIарул литератураги лъималазул тIахьалги цIехола гIемерисез. Амма гьел дагь руго.\nДругие материалы в этой категории: « ХIасан ГьитIинов: «Сурат букIине ккола кIалъалеб»\t«МацI кинаб бицаниги щиб, нилъер кьибил цо буго... »


Украина: экс-президентасул церелъеял\nПолитикияб кризисалдаса рорчIиялъул жиндирго план загьир гьабуна Украналъул тIоцевесев президент Леонид Кравчукица.\nАрбагI къоялда тIобитIараб ТIадегIанаб Радаялъул экстреннияб данделъиялда Кравчукица цебелъей гьабуна Конституция хисизабиялъул комиссия гIуцIиялъул ва оппозициялдаги нухмалъиялдаги гьоркьор диалогалда живго ва кIиабилев президент Леонид Кучма гаранталлъун рукIиналъул.\nЭкс-президентас гьединго ахIана «Амнистиялъул хIакъалъулъ» къануналъул проект кIиябго рахъалъ гьаркьал кьун къабул гьабиялде. Гьелъ рес кьезе бугин киналго ккурал оппозициялъулал ва оппозициялъулаз ккурал киналго административиял минаби эркен гьаризеян, рикIкIунеб буго гьес.\n«ТIолабго дунялалъ ва жибго Украиналъ рикIкIунеб буго пачалихъ гражданияб рагъалъул кIалтIа бугин. Улкаялъул кIиго рахъалдаса нухмалъи гьабулеб бугин абизе бегьула. Протесталъул акцияби руссун руго дандечIеялде.» - ян лъазабуна Кравчукица.\n«Коммерсант – Украиналъ» лъазабулеб буго ПАСЕялъул идараялъ Украина ва Россия какулеб ва Киевалда данде санкцияби лъазаризе бегьиялъул хIинкъиял кьолеб резолюция тасдикъ гьабун букIиналъул хIакъалъулъ.


ЦIадулгун лъел балагьал нахъчIваялъул бицана\n10 маялда республикаялъул нухмалъиялда букIараб данделъиялда бицана гIорхъолъа рорчIарал ахIвал-хIалалги цIа ккеялъул хIужабиги цереккунго нахъчIваялъул, гьединго нагагьлъун гьединал хIужаби ккани, гьезул заралалъул хIасил лъугIизабиялъе щиб гьабилебали.\nГьанжегIагар Красноярск краялда цIадуца гьабураб заралги ккана гьеб данделъи тIобитIиялъе гIиллалъун. Гьороца добе-анибе цIаги босун, 60 росдае зарал ккун буго гьениб, анкьго чиги хун вуго.\n2010 соналдаса нахъе нилъер гьанир мугIрузул районаздаги 11 бакIалда ккана кIудиял цIаял. Гьелдалъун гIадамазе 700 миллион гъурщил заралги ккун буго.\nАмма гьединал бакIазде цIа свинабизе унелъул мугIрул-щобал ругеб бакI букIиналъ, квал-квалги кколеб буго МЧСалъул кIуди-кIудияб техникаялъе. Гьедин ахирал соназда бакI-бакIалда гIуцIун буго цIа свинабулезул анцIго пост. Гьенир хIалтIула гIадатиял гIадамал.\nГьединго санайилго гIорал къватIире кIанцIиялда хIинкъи букIуна Бабаюрт, Гъизляр, Хасавюрт, Гъизилюрт районазда. Гьелда бан Сулахъ, Терек, Самур гIоразда цIуна-къаялъул хIалтIаби гьарулел рукIиналъулги бицана данделъиялда.\nДругие материалы в этой категории: « Дида ккола рагъда камурал васал Кирго рукъун гьечIин, къанабакь лъечIин\tРагъул хъулухъчагIазул хъизамазул тIалабалда »


Путиние суал кьезе рес щвечIониги…\nВторник, дек 29 2020\n17 декабралда тIобитIараб Россиялъул президент Владимир Путинил пресс-конференциялда г1ахьаллъизе ун рукIана Дагъистаналдаса журналисталги. Гьел ккола «ХIакъикъат» газеталъул бетIерав редакторасул ишал тIуралев ГIумахан ГIумахановги, «Дагъистан» РИАялъул директор МухIамад МухIамадовги, «Народы Дагестана» журналалъул бетIерай редактор ШугIайнат МухIамадоваги, «Дагестанская правда» газеталъул журналистка Динара Токъболатоваги, «Мирмол» сайталъул журналистка Диляра Давудоваги.\nПандемиялъул заман букIиналъ исана пресс-конференция тIобитIана видео-бухьеналдалъун.\nВладимир Путин цеве вахъана Ново-Огарёвоялда бугеб жиндирго резиденциялдаса. Федералиялги къватIисел пачалихъаздасаги журналистал ракIарун рукIана Москваялда бугеб Халкъазда гьоркьосеб дармил централде. Регионалиял журналистал рукIана цогидал шагьаразда. Масала, СКФОялда гьединаб шагьарлъун тIаса бищун букIана Ставрополь.\nВладимир Путиница санайилго гьединал пресс-конференциял кьола 2001 соналдаса нахъе.\nИсанасеб пресс-конференциялда цебе гIадамаз гьесухъе суалал ритIизе байбихьун букIана 6 декабралдаса нахъего, гьединго интернеталдасанги.\nГIумахан ГIУМАХАНОВ («ХIакъикъат»):\n- Пресс-конференциялъул заманалда дихъ кодор ккун рукIана «Ботлих» ва «Слава врачам» абун хъварал игIланал.\nЗалалъур рукIарал телевидениялъул Т1оцебесеб каналалъул журналистаз гьикъана гьезул магIна щибилан. Дица жаваб кьуна диего рахIат толареб кIиго суалалде президентасул кIвар буссинабизе ургъараб жо бугин. Масала, «Ботлих» абураб хъвай-хъвагIай. Владимир Путин Болъихъе чанцIулго щвана, гьединлъидал гьев нижее гьобол гIадав чи вугин бичIчIизабуна дица залалда вукIарав рехсараб каналалъул мухбир Павел Красновасда.\nБукIаниги, дидеги, нилъер гьаниса цогидал журналистаздеги суалал кьезе ирга щвечIо.\n«Слава врачам» абураб игIланалъул магIна кколаан «Журавли» комплексалъул бетIергьан, Шангъодаса МГУялъул профессор МухIамад МухIамадовас тохтурзабазе исана тIобитIараб акция, пачалихъалъ кумекги гьабун, улкаялда киса-кибго тIобитIизе бегьуларищан суал лъей. Ковидалда данде рагъ барал улкаялдасаго тохтурзабазул 523 чи чIового сахлъизавизеги, кIи- кIи анкьица хIухьбахъизеги тана гьес комплексалда. Гьеб киналдего тIадеги жиндирго гIарцул лъебералда хадуб миллион гъурущ харж гьабун буго МухIамадица. 45 соналъ тохтурлъун хIалтIарай жиндирго эбелалъ гьарун тIобитIараб акция бугин МухIамадица гьебилан «ХIакъикъаталдаги» хъван букIана гьелъул хIакъалъулъ.\nКIиабилеб суал букIана ополченцазда хурхараб. Гьез жидецаго гьарун букIана дида гьеб суал кьеян. Масала, ополченцазул статус чIезабуниги, хасаб сияхIалда гъорлъе гIицIго шапакъатал кьурал чагIи гурони ккун гьечIин руго гьел.\nШугIайнат МУХIАМАДОВА («Народы Дагестана»):\n- Дун цееги чанцIулго гIахьаллъана Москваялда тIоритIарал гьединал пресс-конференциязда. Президентасда жалго рихьиялъе гIоло ургъуларел жалги рук1унаро цо-цо журналистаз – кополал игIланал цере ккун яги ахIдон. Амма гьаб нухалда гьединаб хъуй букIинчIо, гIодобе биччараб ахIвал-хIалалда ана. Хасго СКФОялъул журналистал ракIарараб залалда рукIинчIо гьединал игIланал.\nСуалал кьезе цереккунго хIадурарал журналистал рукIунин абураб пикруги мекъаб буго. Президентасе суал кьезе щвей буго икъбалалда бараб жо. ТIадежоялъе, онлайн-режималдалъун гара-чIварулеб мехалда президентасда рагIизе къваригIараб суал кьолев хасав чи кив гIодов чIун вугевали бихьизеги захIмалъиларищ.\nДие бокьун букIана Каспий ралъдалъ холел ругел тюленазул суал борхизе (гьанжегIагар ракъдаде рехун батана лъабнусгогIанасеб тюлень, гьелъие гIиллаги лъалеб гьечIо – ред.).\nГьел рухIчIаголъаби хунгутIиялъе сабаб ургъеян гьаризе бокьун букIана президентасда. Масала, Каспий ралъдалъе чваххулел хутIелал рацIцIад гьаризе хасал алатал лъезе рукIиналъул бицен буго цебегоялдаса.\nГурони, тIадеялдаса тIаде зарал кколеб буго ралъдаеги. Гьал къоязда киса-кибго бицунеб буго гьадингоги дагьлъулел рукIиналъ Россиялъул БагIараб ТIехьалде росарал тюленазде сундасан бачIарабали лъачIого, балагь рещтIун бугилан.\nМухIамад МУХIАМАДОВ («Дагъистан» РИА):\n- Гьаб пресс-конференция ракIалда чIана Владимир Путиница Алексей Навальныясда сверухъ улкаялда бугеб ахIвал-хIалалдехун, бакътIерхьул улкабаздехун загьир гьабураб бербалагьи. Бицана нилъер улкаялъул жанисеб политикаялде сунде кIвар кьезе бугебалиги, асар гьабуна пачалихъалъул кумек хIисабалда лъималазе тIадеги щуазарго гъурущ кьезе президентас гьабураб хIукмуялъги.\nРес щварабани, дица президентасда гьарилаан магъалабаздаса предпринимателал дагьаб мехалъ эркен гьаризе бегьуларищин. Щайин абуни, пандемиялъул заманалда нилъер республикаялдаса гурелги, тIолабго Россиялдасаго предпринимателал руго хайирги щоларого, кутакаб захIмалъиялда.\nДинара ТОКЪБОЛАТОВА («Дагестанская правда»):\n- Дие кутакалда бокьун букIана президентасе гьекъолеб лъел рахъалъ Каспийскиялда лъугьун бугеб ахIвал-хIалалда тIасан суал кьезе.\nХалат рахъун рарал цIадаз хъублъизабуна КОРалдаса «Рыбье» хIорихъе чваххулеб лъим. Гьеб ккола Каспийск гуребги, Избербаш шагьарги гьекъолеб лъедалъун хьезабулеб аслияб хIор. Лъим бацIцIад гьабулеб къайи-цIа гьениб лъун букIана 1970-абилел соназдаго. Гьелдаса нахъе басралъарал гьел я къачIачIого яги хисичIого тун руго.\nГьединлъидал Каспийскиялда гIадамазе гьекъолеб лъим бихьизарурал сагIтал рикIкIун кьола. Гьанже абуни халкъалъухъе гьеб МЧСалъ баччун щолеб буго.\nПалхIасил, шагьаралда гьеб масъала тIубазе ккани, тIубан киналго рогIрал хисизе ккола, гьединго рагIалде бахъинабизе ккола МахIачхъалаялдаса Каспийскиялде ва Избербашалде бачунеб лъел мухъ. «Юг России» абураб федералияб программаялда рекъон, 2008 соналдаго байбихьараб гьеб хIалтIи, гьелъие биччараб гIарац 2013 соналда гьоркьобги къотIизабун, чIезе тун букIана. Гьеб заманалдехун анкьго километралъул манзилалда гьабун букIана гьениб хIалтIи.\nГьединлъидал гьеб программаялъе цIидасан гIарацги биччан, лъел иш рагIалде бахъинабиялъе квербакъеян гьаризе бокьун букIана президентасда.\nДиляра ДАВУДОВА («Мирмол»):\n- Нижеца хIаракат бахъулеб букIана залалда вугев ведущиясул нижедехунго кIвар буссинабизе. БукIаниги, рес рекъечIоха суал кьезе. Гьеб рахъалъ битI ккечIониги, СКФОялдаса рачIарал киналго журналистазда гъорлъ рукIиналъ, лъикIаб асарги гьабуна. Регионал батIи-батIиял ругониги, нилъ цо улкаялъул гIадамал рукIиналъул асар ккола гьеб.\nПутиние кьезе бокьун букIана гIолохъанал хъизамазе жанир чIезе рукъзал росиялъул суал. Кумек хIисабалда пачалихъалъ кьолеб гIарац дагьабги цIикIкIинабизе бегьуларищин гьаризе бокьун букIана гьесда.\nДихъе щварал баяназда рекъон, тIадеялъул гьеб мурадалъе гIоло бюджеталдаса ичIго млн гъурущ гурони биччан гьечIо. ГIолохъанал хъизамазул къадар абуни тIадеялдаса тIаде цIикIкIунеб буго. Масала, гьеб гIарац щвезе иргаялда чIараб хъизан Дагъистаналда цIакъго гIемерлъун.\nДругие материалы в этой категории: « 5 G тушманлъунги ккун\tГIадамазе гIорхъи чIвана »\n11:38, 16 января 2022, 28\n11:36, 16 января 2022, 29


Пуланаб къоялъ пуланаб районалде рачIуна жалго жидецаго поэталин рикIкIунел чагIи кучIдул цIализе. У ле, жалго жидецаго… ГьечIелъул кинабгIаги орган пуланав чи поэт вугин, ялъуни гьечIин чIезабулеб. ЦохIо дуцаго мунго поэтлъун рикIкIани гIолеб буго.\nЦIакъго хIаракат бахъани, гьоркьохъаби тIамуни «халкъияв поэт» абураб цIарцин щола. Исана битIахъе цIад бана гьел цIаразул. Руго «халкъиял поэтал» 90 процент халкъалда щалали рагIичIелги, руго цониги жидецаго хъвараб кечI тубан ракIалдаса цIализе кIоларелги. ХIисаб гьабеха, кинал «халкъиял поэтал» гьел рукIунищали. Гьеб батIияб тема буго.\nХIасил калам, гьел жалго жидецаго поэтлъун тIамурал чагIи рачIуна райцентралде. Дова вугев районалъул бетIер абурав чиясда гьитIинаб мехалда тIехьалда вихьарав Сулейман Стальскийгун ЦIадаса ХIамзат гуронани гьел поэтал абурал чагIи рукIинцин лъалароан. Гьесда лъала жакъа республикаялъул нухмалъуда вугев ГIабдулатIипов гьеб «мазгьабалъул», хъвай-цIали цебе ккурав чи вукIин. Гьел гIадамалги магIарухъе кучIдул цIализе гIадада рачIун гьечIолъи. Гьес гьалбал рачуна цебесеб къоялъго кьварун залалде рачIаян лъазабурал, 6 азарго гъурущ моцIие щолел хIалтIухъабазда тIаде.\nЦеве вахъуна поэт Къуручанов жинда цере тIамулел ругел жалазул бицараб кечI цIализе. Президиумалда вугев АхIмадов МухIамадида мухIканго лъала Къуручановас цIалулел жалазулъ цо «хъалиян цIазецин цIа гьечIеблъи». Амма АхIмадовас гьеб бахчула. Районалъул бетIерги вукIуна бетIер гьанкIезабулев, унгоха хъван бугеб лъикI гьеб кечIин, живгоги поэзия бичIчIулев чиян ккезе. Залалда ругел рукIуна тату хун, «дица цIеда хьаг тун букIана, гьаб гIазабалдаса кида рорчIилел?» - ин цояй, «хIамие чури кьезе кколаан, кидалъагIан гьанил рукIинел?» -ин цогидай. Ватсапалдаса гьудуласда бихьа-рагIаралъул бицуней лъабабилей.\nХIасил калам залалда букIуна ункъго батIияб къавм данделъун. ТIоцевесев – жинца хъвараб жо бащдаб жиндаго бичIчIулев, бащдаб бичIчIуларев «поэт», залалъе поэма цIалулев, кIиабилев – мухIканго гьес хъвараб жо чIанда букIинги лъалев, лъаниги лъалареб ххвелги гьабун, гIадамалги гуккун Къуручановасе рагIи кьолев АхIмадов, лъабабилел – «кидадай гьаб гIазаб тIаса босила» - ян зазида тIад чIарал гIадин гьенкьолел гIенеккарал. Ункъабилев – гьезул цонигияз гьабулеб жоги лъаларев, мухIканго гьеб амру тIасан букIинги лъан хIал рекъезабулев районалъул бетIер. Гьел чагIиги данделъун гьабулеб буго Дагъистаналда «Адабияталъул сон».\nСон рагIалде щолеб буго. Бугищха исана адабияталъулин лъазабураб соналъ кьураб, халкъалъ къабул гьабураб цониги кечI, къиса, хабар, пьеса? Гьеб суалалъе жаваб якъинаб буго. Нагагь хIакъикъияв МахIмудги Расулги загьирлъун гьединаб асар хъваниги, чан ватилев цIалдолев жакъа хъварабги бичIчIулев, гьелъул магIна босизеги лъалев? Гьел кIиялго – хъвалевги ватичIони, цIалулевги гьечIони щиб гьабизеха къварегIараб жо нилъее «адабияталъул сон»? Гьаб буго цIакъ кIудияб ва захIматаб суал. Лъалеб буго нилъ унеб нух дагьаб санагIат гьечIеб букIин, лъалеб гьечIо кире ине колел нилъали. Нужеда лъалищ? Щиб гьабизе кколеб адабияталда? ХIажатго бугищ гьебю нилъее жакъа? Хабар лъикIаб рагIайги.\nАдабияталъул соналъ гIагар гьарулел ругищ халкъги хъвадарухъабиги?


Нилъер къуват » Ассоциация учителей аварского языка\n13 апр 11:49Цолъиялъул хIалтIи\nЖакъасеб къоялда нилъедаса чIухIараб миллат батиларо. Диалектал гIемер ругониги, магIарулалилан абураб цIаралъ данде гьарурал нилъ, цоцалъ рекъон руго хIалтIулел. Гьеб хIалтIуе сабаблъун щиб ккараб? Нилъер АССОЦИАЦИЯ!!! Щивав мугIалимасе рес щвана жиндирго гьунар бихьизабизе пишацоязда, хIалтIул мисал кьезе. Классалдаса мелги доскаги гIуниги бихьанищ нилъ карантиналъ рехараб бакI. ЦIиял технологиял гьечIониги рахьдал мацI кьезе бегьулин ва гьелъул хIасилалги гIолин рукIаразе ккана кIудияб захIмат. Компьютергун гьудуллъи ккун, Ассоциациялъул гьурмаздаса пайда босун рукIаразе жакъа бигьаги батиларищха. Баркала гьаб сайталде кумекалъул материал рехулел мугIалимзабазе, гьаб гIуцIарай нилъер цеехъаналъеги!\nУнти-балагьалдаса цIунаги, рохун таги дир магIарулал\nРиидалил ракlалдещвеял Тадбирал "МагIарулал ругел лъикIал гIадамал..." Цолъиялъул хIалтIи / Тадбирал Сарат МухIумаева «ЦIиял къагIидабаз байбихьул классазда авар мацIалъул дарсал кьей» Макъалаби Шамеседо Нурмагомедова - Авар мац1алъул дарс: Р. ХIамзатов "Авар мацI" Авар мацI / Мисалиял дарсал / Учителасе


Ахирал соназда инсанасул сахлъиялде кьолеб кIвар киса-кибего гIадин нилъер республикаялдаги цIикIкIанин абизе бегьула. Рана цIиял поликлиникаби, кардиологияб центр, Каспийскиялда берзул больница ва цогидалги районаздагун росабалъ сахлъи цIуниялъул идараби.\nГIадамазул унти рукIалиде ккезабиялъул мурадалда Дагъистаналда гуребги, тIолго Северияб Кавказалдаго сахлъи цIунулеб идаралъун рикIкIине бегьула МахIачхъалаялда бугеб хIарщул больница, ай жакъа цIияб цIар бугеб «Республиканская больница восстановительного лечения».\n1964 соналда чуязул бокь букIараб бакIалда тохтур Къагьир Гъамбулатовас кьучI лъуна гьеб больницаялъе, аскIобго бугеб хIорихъан даруяб хIарщ, бухIараб даруяб лъим хIалтIизабун хондроз, полиартрит унтаби сах гьарулаан. Чуязул бокь букIараб бакI сверизабуна гIадамал регулел палатабазде, рана ваннаби, хIарщ бахунел кабинаби, ток лъолел, массаж гьабулел бакIал, рана администрациялъе минаби. Амма рехсарал бакIал рукIана санагIалъи гьечIел, къваридал рукъзабахъ.\nХIарщул больницаялда бугеб хIалги хIисабалде босун, гьениб унтарал регулел, кваналел, дараби гьарулел бакIал цIидасан санагIатаб къагIидаялда къачIазе 1984 соналда Пятигорскиялъул курортологиялъул институталда больницаялъе цIияб проект бахъана. Хадусел соназда тIоцебесеб иргаялда бана санагIатаб, унтарал кваналеб ва квен хIадур гьабулеб мина, жакъа цадахъго нусиялда къого чи гIодов чIезе рес бугеб столовая буго гьениб. АнцIгоялдаса цIикIкIун соналъ цебе бана администрациялъе ва дараби гьарулеб санагIатаб мина.\nУнкътIалаяб ва кIиго-лъабго унтарав вегизе бегьулел рукъзазул гьабураб проект кагътидаго хутIун буго.\nБольницаялъе бихьизабураб ракьалда хасал чагIаз жалго бетIергьанал минаби раялда сверухъ букIана кIудияб ахIи-хIур, амма гьелъул кинабгIаги хIасил ккечIо. Сверухъ минаби раялъул хIасилалда къотIана бухIараб лъим ва бащдаб лъагIелгIанасеб заманалъ, кIигогIан километралъул манзилалдаса бухIараб лъим бачинегIан, больница букIана ваннаби гьаризе санагIалъи гьечIого.\nКъогогIан соналъ хIарщул больницаялъе нухмалъи гьабуна медицинаялъул гIелмабазул кандидат Казбек районалъул Буртунай росулъа Мусаев Ниязбегица. Хиса-басиязул соназда, кинабго гIаммаб буголъи хасал гIадамазул бетIергьанлъиялде сверулеб мехалда, хIарщул больницаги гьединго хасав чиясул бетIергьанлъуде кьезехъин букIана. ТалихIалъ, Ниязбегил хъизан, депутат, мунагьал чураяй ХIамзатова ХIаписатил жигаралдалъун биччачIо больницаялда хъамалчагIаз кверщел гьабизе ва гьеб цIунун хутIана киназего гIаммаблъун.\nБольницаялъул терапиялъул, неврологиялъул, гинекологиялъул отделениязда цадахъго лъабнусгогIан чиясе хъулухъ гьабула. Больницаялде гIансаги гIунтIун вачIун вукIарав, лъабкъоялда анцIидаса цIикIкIун сонал рарав кIудияв чи, сахлъун хадув, больницаялъе гIансаги сайгъат гьабун, нахъе иналъул нугIлъун ккана гьаб макъалаялъул авторги.\nГIадамал унго-унгоги сах гьарулеб больницаялдеги республикаялъул нухмалъиялъ кIвар кьуни бегьилаан ва нус-нус унтаралги гьелдаса рази хутIилаан.\nДругие материалы в этой категории: « Берзул канлъиялъул камилай тохтур\tЦIа ккеялде рачуна »


ПРОФЕССОР АРБУЛИЕВАСУЛ 80 СОН. - 2 Апреля 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nГлавная » 2017 » Апрель » 2 » ПРОФЕССОР АРБУЛИЕВАСУЛ 80 СОН.\nПРОФЕССОР АРБУЛИЕВАСУЛ 80 СОН.\nГьаб соналъул 13 марталда гьавуралдаса 80 сон т1убана РФ-ялъул ва ДР-ялъул мустах1икъав тохтур,медицинаялъул г1елмабазул доктор, профессор, Дагъистаналъул Сахлъи ц1униялъул министерствоялъул бет1ерав уролог, РФ-ялъул пачалихъияб ва Лопаткинил ц1аралда бугеб премиязул лауреат, «Урология» г1елмияб журналалъул редколлегиялъул правлениялъул член Арбулиев Мух1амад Х1ажиевич гьавуралдаса.\nАрбулиев Мух1амад Х1ажиевич гьавуна 1937 соналъул 13 марталда, Х1ариколо росулъ колхозникасул хъизаналда. Гьесул эмен Нурмух1амадх1ажияв вук1ана г1умруялъго колхозалда х1алт1арав чи. Гьесул лъик1аб махщел бук1ана къадахъанлъи гьабизеги. Эбел Рапиг1атги йик1ана колхозч1ужу. Мух1амад г1уна г1адатияб зах1мат бокьулеб хъизамалда. Гьит1инго Арбулиев Мух1амад ругьунлъана росулъ рук1унел зах1матал х1алт1аби гьаризе. Гьес эбел-инсуе рукъалъул маг1ишаталъе кумек гьабулаан. Мух1амад ц1алана росулъ 7 сонил школалда, хадуб лъуг1изабуна Гьоц1алъ росдал гьоркьохъеб школа. Ц1ализеги лъик1ав вук1ана Мух1амад. Гьоркьохъеб школа лъуг1ун хадуб Арбулиев Мух1амадица лъуг1изабуна Буйнакскиялъул финансазул техникум ва гьев х1алт1изе вит1ула Ведено райбольницаялъул бухгалтерлъун. Райбольницаялда х1алт1улаго гьесие кутакалда рек1ее г1ола тохтурасул махщел. Цойги гьев медицинаялде ц1аялъе г1илла ккана, Дагъистаналъул халкъияв поэт Ц1адаса Х1азатица жиндирго коч1олъ рехсарав, Мух1амадил к1удияв инсул вац «Машина Х1осенилан» т1ок1ц1арги лъурав, лъай-г1акълу камилав, махщел бугев, Дагъистаналдаго ц1ар раг1арав, живго ругьунлъарав унтаразе дараби гьарулев чи вук1иналъги. 1958 соналъ лъидасаго кумек щвеч1ониги, жиндирго лъаялъ ва ц1ализе бук1араб гъираялъ Арбулиев М. Х1. ц1ализе лъугьана Дагъистаналъул медицинаялъул институталде. 1-себ курсалдаса нахъего Мух1амад вук1ана ц1алул отличник, гьесие щолаан Ленинил ц1аралъул стипендияги. Ц1алиги, х1алт1иги цадахъ гьабулаан Мух1амадица, къаси-къаси дежурство гьабулаан больницаялда медбратлъун. Арбулиев Мух1амадица институталда общественнияб х1алт1иги гьабулаан. Институт лъуг1изег1ан хисич1ого гьес т1уразарулаан курсалъул профкомитеталъул председателасул ишалги. 1963 соналъ Арбулиев Мух1амадица бищун лъик1ал къиматаздалъун лъуг1изабуна медицинаялъул институт ва гьесие кьуна Баг1араб диплом, х1алт1изе вит1ула Хунзахъ райбольницаялде. Гьенив Арбулиев 2 соналъ х1алт1ана лъималазул тохтурлъун. Гьеб къокъабго заманалда Мух1амадил ц1ар, лъик1ав тохтур х1исабалда машгьурлъана районалъул г1адамазда ва коллективалда гьоркьоб ва гьев мустах1икълъана халкъалъул ва райбольницаялъул администрациялъул г1емерал баркалабазе, х1урматияб грамотаялъе. Гьесул къимат гьабулаан, доб заманаялда Хунзахъ районалъул сахлъи ц1униялъул цолъиялъул бет1ерав тохтурлъун х1алт1улев вук1арав, жиндир мунагьал чураяв, т1адег1анаб категориялъул хирург, ДАССРалъул мустах1икъав тохтур, Ленинил орденалъул кавалер, Хунзахъ росулъа Дибирчуев Саху Мух1амадовичас. Арбулиев Мух1амадица г1емерал зах1матго унтарал лъимал хвасар гьаруна ва цебе т1езе гьабуна больницаялъул педиатразулаб хъулухъ. Лъалаго дагьлъана районалда холел лъималазул къадарги. Гьесул анищ бук1ана хадусеб г1умру медицинаялъул г1елму цебет1еялда бухьинабизе ва лъай дагьабги борхизабизе. 1965соналъ Арбулиев ц1ализе лъугьана Москваялъул лъималазул хирургиялъул институталъул аспирантураялде. Гьенив, машгьурав академик-уролог Лопаткинил нухмалъиялда гъоркь Мух1амад ц1алула 3 соналъ. 1968 соналъ гьес ц1алун лъуг1изабуна аспирантура ва т1адег1анаб даражаялда ц1унана кандидатасул диссертация: «Лъималазул варикоцеле унтиялде данде дару гьабиялъул къаг1идаби»- абураб темаялда т1асан. 1969 соналъ медицинаялъул г1елмабазул кандидат Арбулиев Мух1амад Х1ажиевич х1алт1изе лъугьана ДМИ-ялъул лъималазул хирургиялъул кафедраялде, лъималазул тохтур-урологлъун. Мух1амадица хъвараб гьеб г1елмияб х1алт1и босун бук1ана СССРалъул к1удияб медицинаялъул энциклопедиялъул цо бут1аялде гьоркьобе, щай гурелъул гьеб х1алт1и кколеб бук1ана къимат бугеб ва врачазе кумек щолеб г1елмияб суаллъун. 1978 соналъ гьес ц1унана 2-абилеб Москваялъул медицинаялъул институталда докторасул диссертация: «Бакьазда лъугьарал карт1азе дару гьабиялъул къаг1идаби» -абураб г1елмияб х1алт1уда т1асан т1адег1анаб аттестационнияб комиссиялъ гьеб х1алт1уе т1адег1анаб къимат кьуна ва Арбулиев Мух1амад мустах1икълъана «Медицинаялъул г1елмабазул доктор» абураб г1елмияб ц1аралъе. 1982 соналъ лъик1аб лъайги, г1елмуялъе пайда бугев чи вук1инги х1исабалде босун, Арбулиев вищула ДМИ-ялъул урологиялъул курсазул заведующийлъун ва гьелдаса хадуб кват1ич1ого урологиялъул кафедра г1уц1ун хадуб т1амула гьеб кафедраялъул т1оцевесев заведующийлъун ва профессорлъун. Мух1амадица чанго соналъ т1убазабуна ДМИ-ялъул педиатрическияб факультеталъул деканасул ишги. Профессор Арбулиев Мух1амад Х1ажиевичасе «Лазеротерапия в комплексном лечении урологических больных» абураб г1елмияб х1алт1уе г1оло щвана ДР-ялъул х1укуматалъул премия. Гьев ккола 8 монографиялъул ва 186 г1елмиял макъалабазул автор. Цо чанго нухалъ г1ахьаллъана Россиялъул ва СНГ-ялъул бат1и-бат1иял шагьаразда т1орит1арал урологазул съездазда. Профессор Арбулиев ккола РФ-ялъул ва ДР-ялъул мустах1икъав тохтур, СССРалъул сахлъи ц1униялъул отличникги. Гьесие кьун руго г1емерал бат1и-бат1иял идарабаздасан Х1урматиял грамотабиги. Гьесие бокьуларо жиндирго т1адег1анал ва х1урматиял ц1араздаса ч1ух1даризе, г1амал-к1одолъизе ва гьанжесел «Академиказда» Мух1амадица абула ц1иял рахъарал бусурбабиян. Байбихьуда урологиялъул кафедра бук1ана санаг1ат гьеч1еб, къваридабго, РКБ-ялда жаниб бугеб хирургиялъул кафедраялде гьоркьобе унеб рокъоб. Профессор Арбулиевасул х1аракаталдалъун гьабсаг1ат кафедра г1ат1идаб ва гьанжесел т1алабазда рекъон бараб урологиялъул централъул корпусалда жаниб буго. Араб г1асруялъул 60-70 соназ гьеб кафедраялда гьарулел рук1арал ратани г1адатиял, зах1матал гурел операцияби, гьанжеян абуни кафедраялда руго жакъасел къаг1идабазде данде кколел операцияби гьаризе церет1урал ресал. Кафедраялда буго литотрипсиялъул (операция гьабич1ого ургьисалабазда лъугьарал ч1имхал хъуризе гьарулеб) отделение.\nНус-нус операцияби гьарула кафедраялда. Гьениб г1емерго х1алт1изарулел руго лазералъул кумекалдалъун гьабулеб дару-сабаб. Кафедраялда буго бидул ва к1варщул лабораториялъул хал гьабиялъул оборудование. Гьенир гьарула пластическиял операциябиги. Гьениб буго би бац1ц1ад гьабулеб (гемодиализ) ва ургьисалабазул х1алт1ул г1унгут1аби ругел унтаразе гьанжесеб аппаратура бугеб отделение. Гьенире дару гьабизе рач1уна Дагъистаналдаса гурелги, Северияб Кавказалдасаги, Россиялъул шагьараздасаги г1адамал. Гьев ккола урологиялъул кафедраялъул заведующий гуревги, ДР-ялъул Сахлъи ц1униялъул министерствоялъул бет1ерав урологги.\nУрологиялъул х1алт1улъ щварал ч1ах1иял бергьенлъабазе г1оло гьесие 2003 соналъ щвана Россиялъул урологиялъул обществоялъул бищун т1адег1анаб орден, ва академик Лопатинил ц1аралда бугеб Россиялъул урологиялъул обществоялъул премияги, гьес х1адурана г1емерал махщел бугел врачал-урологал. Гьесул нухмалъиялда гъоркь ц1унана анц1гоялдасаги ц1ик1к1ун кандидатасул диссертация. Профессор Арбулиевасул х1урмат гьабула аск1ор х1алт1улез, унтараз, росуцояз. Гьев вуго бокьарав чиясе ватулев, г1адатияв ва ч1ух1и гьеч1ев инсан. Г1емераб х1алт1и бук1аниги гьев х1адур вук1уна бокьарав унтарасе кумек гьабизе. Мух1амад вуго г1адатияв, г1адамазда гъорлъ восарав, г1адамазе лъик1лъи гьабизе бокьулеб г1амал-хасияталъул чи. Ригь арав чи вук1аниги Мух1амадица х1алт1и рехун тун гьеч1о, гьабсаг1ат гьев ккола кафедраялъул профессор. Гьесул лъалк1алда хадув ана гьесул вас Арбулиев Камил Мух1амадовичги. Баг1араб дипломалда гьес лъуг1изабуна медицинаялъул академия, хадуб Москваялъул урологиялъул институталда докторантура 2010 соналъ вахъана г1елмабазул докторлъун ва гъоркьисала сентябрь моц1алда медакадемиялъул г1елмияб советалъ (гьанже медуниверситет) гьев вищана медуниверситеталъул урологиялъул кафедраялъул заведующийлъунги профессорлъунги.\nКамил вуго кутакалда г1аданлъи бугев, шагьаралда г1униги кутакалда исламалде ц1айи бугев, жиндир лъайги, г1акълуги, гьунарги г1адамасе лъик1лъиялъе, гьезие хъулухъалъе Аллагьас вижарав г1адав чи.\nМух1амадил васасул вас Ах1мадги ц1алулев вуго гьебго медуниверситеталъул 4 абилеб курсалда. Ах1мадги вуго гургинав отличник ц1алиялъул. Ц1ализе лъугьаралдаса нахъе гьесие щвеч1о 5 къимат гуреб жо. Исана гьев ц1алуда цадахъ дежурантлъун х1алт1изе лъугьана Республикаялъул ветераназул госпиталалде. Мух1амадил яцалъул вас Арбулиев Мух1амадилги бицинч1ого г1езехъин гьеч1о. Гьевги вахъана Республикаялда ц1ар раг1арав тохтур-невропатологлъун, г1емерал соназ х1алт1ана Хасавюрталда, гьанже жиндирго ишги рагьун х1алт1улев вуго Кизилюрталда, гьесухъе халгьабизе рач1уна г1емерал унтарал Кизилюрталдаса гурелги, Хасавюрталдаса ва сверухъ ругел районаздасаги г1адамал, гьес борхатго ккун буго Арбулиевазул тухумалъул ц1ар жиндирго х1алт1удалъун ва г1аданлъиялдалъун.\nГьавуралдаса 80 сон т1убаялда бан профессор Арбулиевасе гьарула лъик1аб сахлъиги, роххелги, халатаб г1умруги.\nМедицинаялъул ц1вабзазда гьоркьоб\nЩулияб бак1 ккола дур гьунаралъги.\nСахлъи ц1униялъул ц1арал росарал\nГ1алимзабазда гъорлъ мун ц1акъ рекъола!\nЧ1ух1и-къули гьеч1ев, свак жинда лъач1ев\nСабруяб каламалъ кодой восарав,\nЖавабияб х1алт1улъ мух1канлъи бугев\nДун, дица, дие-ян далай бачинч1ев.\nГарбал риццатазе г1одой къулич1ев\nГ1амал к1удиязе лагълъи гьабич1ев,\nХ1ариколо росу, сверухъ т1абиг1ат\nЖеги машгьурлъаги мун жанив г1ураб.\nУнтаразул гьудул, сунареб чирахъ\nСахлъи кьун воххаги гьаб дунялалда.\nГ1агарлъи боххарав, тухум ч1ух1арав\nЧ1аго хут1аги мун г1емерал соназ.\nКверал меседилав, махщел камилав\nКидалго ватаги х1ал ккараб къоялъ!\nТ1алх1ат Ахъбердиев Россиялъул жжурналистазул Союзалъул член.\n«СССРалъул Сахлъи ц1униялъул отличник»-«ДР-ялъул мустах1икъав тохтур», «ДР-ялъул г1олилазул мустах1икъав насих1атчи», зах1маталъул ветеран.\nПросмотров: 176 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


МагIарулав – генералияв консул\nАраб анкьалда «ХIакъикъат» газеталде гьоболлъухъ вач1ун вукIана СагIудиязул ГIарабиялъул Къираллъиялъул Жидда шагьаралда бугеб Рфялъул консульствоялъул генералияв консул Багьавудин ГIалиев.\nИсана тIоцебесеб октябралда РФялъул президент В. В. Путинил указалдалъун, гьесие кьуна чрезвычайнияв ва тIубараб ихтияразул посоласул ранг. Ведомствалъулаб гьеб чин ккола генерал-лейтенантасул чиналда бащадаб.\nБагьавудин ГIалиев ккола ЦIумада районалъул Акнада росулъа.\nМоскваялда, халкъазда гьоркьосел ишазул институтги лъугIизабун, хIалтIулев вуго дипломатияб хIалтIуда. Гьесулгун гьабураб гара-чIвари бахъулеб буго жакъасеб номералда.\n- КигIан заманалъ мун дипломатияб хIалтIуда х1алт1улев вугев, СагIудиязул ГIарабиязул Къираллъиялде иналде цоги улкабазда хIалтIаравищ?\n- РФялъул генералияв консуллъун Жиддаялде дун тIамуна 2016 соналда. Цевеккун батIи-батIиял дипломатиял хъулухъазда дун хIалтIана Сириялда, Ливиялда, СагIудиязул ГIарабиязул Къираллъиялда. Дипломатияб хIалтIуда дун хIалтIулев вуго къогоялдаса цIик1кIун соналъ. СагIудиязул ГIарабиялда цевеги дун вукIана исламияб рахъалъ цадахъ рекъон хIалтIиялъул гIуцIиялда (ОИС – организация исламского сотрудничества) Рфялъул кидагосев вакиласул заместительлъун.\n- Араб гIасруялъул 90-абилел соназде щвезегIан Совет Союзалъул ва хадуб РФялъул СагIудиязул ГIарабиялъул Къираллъиялъулгун бухьенал рукIинчIо. Цебеккунги киданиги рукIинчIелищ гьезул бухьенал? РукIарал ратани, щай гьоркьор к1отIун рукIарал? Кинаб бугеб гьезул тарих?\n- ГIусманиязул империялда гьоркьобе унеб букIараб Жидда шагьаралда 1891 соналда тIоцебе рагьана Россиялъул генералияб консульство. Доб мехалдаги Россиялъул империялдаса бусурбаби унаан хIежалде, рукIана цогидалги бухьенал. Консульствоялъ тIалаб гьабулаан гьенире рачIарал Россиялъул империялдаса гражданазул гуребги, гьезулгун лъикIаб гьоркьоблъиялда ругел Бухараялъул, Хорезмалъул, Самаркъандалъул ва цогидалги Гьоркьохъеб Азиялъул халкъазул гIадамазулги.\nТIоцебесеб дунялалъул рагъги байбихьараб, гIусманиязде данде бедуиназ къеркьейги байбихьараб заманалда, Россиялъул империялъул генералияб консульствоялъул хIалтIи гьоркьоб къотIана.\nСоветияб гIуцIиялъул заманалда, 1926 соналда Жиддаялда цIидасан рагьана СССРалъул генералияб консульство.\nСовет Союзалда репрессиял байбихьарал лъебарабилел соназда гьелъул къурбаналлъун ккана дипломатияб хъулухъазда ругелги. Жиддаялда вукIарав Совет Союзалъул генералияв консул, миллаталъул рахъалъ башкирав, ХIакимов ВатIаналдеги ахIун, кьучI гьечIел гIайибалги гIунтIизарун репрессиязул кIичIикье ккана. Гьев вукIана ВатIаналъул тIадаб иш ракIбац1цIадго тIубазабулев, гIарабазда гьоркьоб къадру-къимат бугев дипломат. ХIакимов репрессиялде гъоркье ккун вукIин лъайдал, СССРалда диниял чагIи жанир тIамизе, гьезда хадур чIезе байбихьидал, СагIудиязул ГIарабиязул Къираллъиялъ Совет Союзалъулгун бухьенал къотIизе тана.\n1991 соналда цIигьаруна кIиябго пачалихъалда гьоркьор бухьенал. СагIудиязул тахшагьар Эр-Риядалда рагьана Россиялъул посольство, Жиддаялда - генералияб консульство. Москваялда хIалтIизе лъугьана гьезул посольствоги.\n- Генералияб консульствоялъул хIалтIул бицани бокьилаан.\n- Нижер аслияб иш ккола Россиялъул гражданазул ихтиярал цIуни, гьезул хъулухъал, къваригIелал, хIажалъаби тIурай. Гьел гIемер рукIуна. Рехселин цо-цоял. Мисалалъе, рукIуна хIужаби хIежалде, гIумраялде рачIарал гIадамазул паспортал риларал, гьезие нижеца кьезе ккола цIиял паспортал. ХIежалде яги цоги къваригIелалъ гьенире ячIарай чIужугIаданалъ лъимер гьабуни, гьеб лъимер документ гьечIого СагIудиялъа къватIибе бачине биччаларо. Нижеца гьеб лъимадуеги паспорт кьезе ккола. Нижеца визаби рагьула РФялде ине бокьарал сагIудиязул гIадамазе ва гьенисан ине бокьарал цогидал пачалихъалъул гражданазе. Халгьабула Россиялъул гражданство къабул гьабизе бокьарал къватIисел пачалихъалъул гражданазул гIарзазухъ. Нилъер гражданаз гьениб ригьин-цIа гьабулеб бугони, ЗАГСалъул ишги нижеда тIаде ккола. СагIудиязул ГIарабиязул Къираллъиялда вукIаго хIажичи ялъуни цогидаб къваригIелалъ вачIарав чи къадаралде щвани, гьенивго вукъула. Гьениб хIажатаб кумекги нижеца гьабула. ГIемерисеб мехалъ гьединал хIужаби ккедал, гIарабаз гIицIго Аллагьасе гIоло киридахъ, хвел-гIелалъул иш жидедаго тIаде босула. Дида лъалеб цо хIужа ккана Кабардино-Балкариялдаса хIежалде вачIун къадаралде щварав чи ВатIаналде восун араб. Генералияб консульствоялъ цо къадаралда квербакъи гьабула Россиялъулгун СагIудиязул ГIарабиязул дармилгун экономикиял, культураялъулгун спортивиял, цогидалги гьоркьорлъаби рукIинариялъе, гьел церетIезариялъе.\n- ХIежалъул заманалда аза-азар чи Россиялъул бусурбабазул рачIараб заманалда нужее хIалтIи цIик1кIунеб батила.\n- РФялъулгун СагIудиязул ГIарабазул Къираллъиялъулгун дипломатиял бухьенал байбихьараб 1991 соналдаса нахъе гIуцIараб къагIидаялда байбихьана нилъер улкаялдаса хIежалде ине. ТIоцебесеб соналда Россиялдаса хIежалде ана 400 чи. Хадусел соназдаса байбихьун сагIудияз Россиялъул хIажизабазе кьолел квотаби цIик1кIинаруна. Гьанже гьез чIезабураб квота буго азарго чиясда гьоркьоб цо бакI. ГIага-шагарго Россиялда вуго къого миллион бусурманчи, ай къоазаралда щунусго чи хIежалде ине рес буго. ХIежалде ине бокьарал Россиялъул бусурбаби гIемер рукIиналъ, Россиялъул х1еж-миссиялъул гьариги къабул гьабун, нилъер хIажизабазе тIадеги кьола лъабазарго-щуазарго чиясе бакI. Гьел бакIал кьола, гьайгьай, цогидал пачалихъазул тIалабал хIисабалдеги росун.\nГьанибго абила, РФялъул регионазда гьоркьоб Дагъистан буго хIежалде рачIунезул къадар цIикIк1араб субъект.\nЦересел соназде дандекун хIежалде рачIунел нилъер гIадамазул гIадлу-низамги, табирги лъикIлъун буго. Гьеб буго хIежалде гIадамал рачунеб «Марва-тур» фирмаялъул ва Россиялъул хIеж-миссиялъул цадахъаб хIалтIул хIасил. Цо рахъалъ гьелъие квербакъи гьабуна ракьалдасан инчIого, самолетазда рекIун гIадамал хIежалде раччиялъги. Цебе батIи-батIиял машинабазда, хIатта КАМАЗазда рекIун ракьалдасан чанго пачалихъалдасан унаго гIемер ккана авариял, цогидалги квалквалал.\nГьебго заманалда камулел гьечIо хIужаби Россиялъул хIажизабазул паспортал, документал рилиялъул, гьукъараб заманалда бегьулареб бакIалда даран-базар гьабиялъул ва цогидалги гIадлу-низам хвезабиялъул хIужаби. Гьединал чагIи полициялъ ккола ва ниж хIажаталлъун ккола гьоркьоре лъугьине. Визаялъул заманги хIежалъул гIужги лъугIараб мехалдаги цо-цоял ункъо-щуго моцIалъ гьенир даран-базаралда чIолел руго. Гьединазул хIакъалъулъ нижеда лъала гIицIго гьел полициялде ккараб мехалъ. Ккола цо-цо гIорхъолъа рорчIарал гIадлу-низам хвезабиялъул хIужабиги. Мисалалъе, цо хIажичи, мажгиталда жанисан, ай кколареб бакIалдаса унгейин полициялъулас абидал, гьевгун вагъун жанив тIамун вуго. Гьезул законалда рекъон микьго сон туснахъ букIана гьесие. Судазде хьвадун ниж гIемер рекерахъдизе ккана гьев эркен гьавиялъе гIоло. ЛъикIаб нигатгун, паризияб хIеж борхизе хирияб ракьалде рачIунел чагIи рукIине ккела гIадлиял, унго-унгоял бусурбабилъун.\n- Дагъистаналдаса ругищ гьенирго чIарал гIадамал?\n- Гьединал гIадамал дида дандчIвач1о. Руго цо-цо руччаби гIарабазе ригьнаде ун, гьенирго чIарал. КигIан гьел ругелали нижехъ баянал гьечIо, гьел лъала нагагьлъун ЗАГС гьабизе рачIани ялъуни полициялде ккараб мехалда.\n- Россиялъул къватIисел ишазул министерствоялъул системаялда хIалтIулел дагъистаниял ругищ?\n- МИДалъул аппараталда, дипломатиялъул хъулухъазда, къватIисел пачалихъазда ругел посольствабазда ва консульствабазда хIалтIулев вуго Дагъистаналъул миллатазул лъабкъогоялдаса цIик1кIун чи. Гьезда гьоркьор руго магIарулалги. Гьел руго тIадегIанал дипломатиял хъулухъаздаги. Мисалалъе, гьабсагIаталда Жиддаялда, исламияб рахъалъ цадахъ рекъон хIалтIиялъул гIуцIиялда (ОИС), Рфялъул кидагосев вакиллъун вуго Рамазан ГIабдулатIипов. Гьев ккола Дагъистаналдаса тIоцевесев РФялъул чрезвычайнияв посоллъун хIалтIарав чи. Гьеб хъулухъалда ва гьеб рангалда Р. ГIабдулатIипов вукIана Тажикистаналда. Эритрея пачалихъалда гьеб рангалъул посоллъун вуго ГIазим ЯрахIмадовги.\nДругие материалы в этой категории: « Эбелалъ дир кинидахъ кучIдул ахIичIелани…\tМугъчIвай гьабула халкъалда »\n17:25, 04 апреля 2020, 36\n16:51, 04 апреля 2020, 58\n16:22, 04 апреля 2020, 38\n16:15, 04 апреля 2020, 60


АВАРАЗУЛ КАЛАМ ГЬЕЛЪУЛ КАМИЛЛЪИ…. - 6 Мая 2017 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nВоскресенье, 18.03.2018, 05:09 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2017 » Май » 6 » АВАРАЗУЛ КАЛАМ ГЬЕЛЪУЛ КАМИЛЛЪИ….\nАВАРАЗУЛ КАЛАМ ГЬЕЛЪУЛ КАМИЛЛЪИ….\nМиллат-маг1арулай, мац1 дир маг1арул,\nДир маг1арулазе ч1ух1илъун кьураб.\nШамилил, Х1амзатил, гьесул Расулил,\nГьез ирсалъе тараб дир маг1арул мац1.\nНилъер мац1 чидаца буго бицунеб,\nНилъер мац1 чидае буго берцинлъун,\nНилъее нилъер мац1 гьеч1о къвариг1ун,\nНилъее мац1алъул щай гьеч1еб къимат?\nАвар мац1алъул муг1алимзабазул цолъиялъул к1иабилеб республикаялъул форум т1обит1ана 22 апрелалда Мах1ачхъалаялда.\nГьениб цебераг1иялъулаб к1алъай гьабуна республикаялъул лъай кьеялъул министр Ш. Шаховасе. Цере лъурал суалазул цояб бук1ана авар мац1алъул саг1тал дагьлъизе гьаризе ругилан абураб. Гьелъие министрас гьадинаб жаваб кьуна: «Ахирисеб щуго соналъ дагьлъизе гьарич1ила гьел саг1тал, гьаризе рак1алдаги гьеч1ила, гьеб бугила гьадингосеб хабар»-ан. Цойги суал бук1ана, рахьдал мац1ал к1очон толел ругила, лъалеб гьеч1ила шагьаразда ругел лъималазда рахьдал мац1алъ к1алъазе. Гьеб кинабго бараб бугила абуна гьес, х1акимзабаздаги, муг1алимзабаздаги, эбел-инсудаги. Кьолел рук1ана гьадинал суалалги. Журнал ц1еялъул суал бук1ана бач1ун, щиб мац1алъ гьеб ц1езе кколебила абун. Гьеб бук1ана г1емерал учительзабазул, гьединго диргоги унтараб суал, щай гурелъул авар мац1алда руго цо-цо темаби г1урус мац1алде руссинаризе бажаруларел. Масала босани «Берзул глаголал», «Г1инзул глаголал» ва гь. ц. Ялъуни г1урус мац1алъ хъвараб х1адурараб программа кьезе ккела нижехъе. Ш. Шаховас гьеб суалалъе кьуна гьадинаб жаваб. Жиндир т1оцевесев заместителасул бук1анила гьединаб пикру бач1ун, гьебги хисизе гьабулеб бугила, авар мац1алда ц1езе бугила журнал.\nБаху Шамиловнаялъ ах1ун рук1ун руго киналго маг1арул районазулги шагьаразулги бут1рул, амма цонигияв вач1ун ватич1о. Гьелдалъун бихьулеб бугила нилъедехун бугеб бербалагьи. Цебет1ей нилъер бук1унарила, гьадаб нилъер гьабулеб х1алт1и барал чаг1азулгун хабар гьабич1ого, гьеб бук1ана форумалъул аслияб суал. «Бокьун бук1ана гьезда гьикъизе: Щай нужее рокьуларел рахьдал мац1ал? Щай мугъ рехунч1ун ругел гьал авар мац1алъул муг1алимзабаздехун? Щай нужей бокьулеб математикаги, г1урус мац1ги, физикаги, бат1иял улкабазул мац1алги. Гьел лъазаризе квербакъила, амма рахьдал мац1ал рокьиларо». Гьеб суалалъе жаваб бук1ана жакъа нилъее бищун къвариг1араб жо тадбиралъул рак1 унтараб жо: «Жакъа нилъ данде гьарун руго нилъерго миллаталдеги мац1алдеги бугеб рокьиялъ. Дагъистан буго кьер-кьерал т1угьдуздасан г1уц1араб, т1огьол квац1и г1адаб муг1рузул улка. Жиб-жиб т1егь-жиб-жиб миллат, нилъедаги гьединаб батараб, нилъецаги гьадинго, цо т1егь-цо миллат гьоркьоса камизе биччач1ого наслабазухъе кьезе кколеб. Гьаб улка нилъеца ц1униялда нилъер умумузул щаклъиго бук1ун батиларо, гуребани анц1-анц1 соназ рагъилароан дол нилъер гьаб ракь ц1унун. Умумул рагъана ракьги, мац1ги, ц1арги ц1унун. Бегьиладай нилъеца гьанже гьеб г1одобе рехизе? К1веладай нилъеда умумузда цебе жаваб кьезе?\nКоч1одалъун хъвараб докладгун цее яхъана Россиялъул рахьдал мац1алъул бищунго лъик1ав муг1алим, лъай кьеялъул отличник, нилъер ракьцояй Сарат Мух1амадовна.\nБокьула маг1арул пасих1аб мац1,\nДирго хирияб т1алъи,\nХундерил гьайбатаб ракь.\nБокьула инсул росу,\nРосдал иццал ссанаби.\nТ1огьолъан жиб баккараб\nСверухъ бугеб т1абиг1ат.\nБокьун буго дир рокьи\nГьеб рокьул кан кунч1изе.\nДир халкъалъул ях1-намус,\nХиси гьеч1еб г1адатлъи,\nГ1орхъи гьеч1еб г1аданлъи.\nДир халкъалъул гьайбатлъи\nГьезул гьунар, лебаллъи.\nЖиндилъан ях1 бец1ц1улеб\nГьеб мац1алъул гьуинлъи.\nГьаб рокьул квац1и босун,\nДун классалде яч1уна,\nХириял т1анч1азе т1угьдуллъун гьеб бикьула\nНиж дарсазда рахуна\nМаг1арул гьава ц1ц1ула,\nЦ1орораб лъим гьекъола.\nТ1угьдузул мах1 сунт1ула.\nСарат Мух1амадовна х1алт1илей йиго Кизилюрт шагьаралъул 7 школалда, авар мац1алъул муг1алимлъун. Саратица бицана лъималазда цадахъ гьабураб «Президентасухъе кагъат» акциялъул. Гьелъ цо чанго кагъат ц1алана лъималаз хъвараб, цого к1алдисан г1адин, рук1ана лъимал к1алъалел, рахьдал мац1алъул рахъккун. Жидедаго мац1 бич1ч1уларел ва гьеб бицине лъаларел лъималгицин к1алъана гьелъул рахъккун. Гьезул рак1азулъ рахьдал мац1алде рокьи бук1ин бихьана дида. Гьанже къвариг1ун буго гьединаб рокьи гьезул улбузул рек1елъеги бач1ине. Нагагь гьеб бач1инабизе к1веч1ониги, лъимал руго нилъер бук1инесеб, гьезул рек1елъги чорхолъги бессизабизе ккола нилъеца нилъерго мац1алдеги, миллаталдеги, Ват1аналдеги рокьи. Гьеб нилъеда бараб буго, биччанте гьезул цо-цояз диктантал 2-3 къиматазда хъвазе, амма аслияб жо буго гьезул рек1елъ рахьдал мац1алде рокьи куцай. Цодагьабниги кверч1вай бугони, х1алт1иги бигьалъула, гьаб гьайбатаб, т1абиг1ат ч1аголъулеб, кьиндал кьижун рук1арал жанаваралгицин рорч1улеб г1ужалъ, к1удияб къуват бугин багъарулеб, киналго макьидаса рорч1изаризе, маг1арул мац1 хвасар гьабизе нияталда, кумек гьабизе к1веч1ониги, квал-квалниги гьабуге гьеб къуваталъе!\nАх1уд рахъун рач1арал,\nМиллаталде къо ккедал\nЦо къуват кьун рахъарал.\nГ1мерлъаги нуж г1адал.\nМац1азул институталъул доктор Мух1амад Ибрагьимовичас абуна мац1ал ц1унизе ккеялъул рахъалъан: «Чачаназги, татаразги, лезгиязги къимат гьабулеб бугила жидерго мац1азул. Маг1арулазги къвариг1ун бугила рахьдал мац1алъул къимат гьабизе». Масала лезгиязул районазул бут1руз лезгин мац1алъул муг1алимзабазе кьолеб бугила жидерго рахъалъан моц1и-моц1ие харжалде т1аде к1иаза-азар гъурущ. Гьединаб х1урмат гьабулеб бугила рахьдал мац1алъул муг1алимзабазул.\nБокьун буго к1удияб баркала кьезе Баху Шамиловналъе форум гьабуралъухъ. Рахьдал мац1 ц1униялъе г1оло гьабулеб бугеб квербакъиялъухъ.\nГьабсаг1аталда дунялалда буго 600 азарго бат1ияб мац1. Гьезда гьоркьоса цо мац1 ракьалдаса т1аг1унеб буго щибаб анкьалъ. Гьаб г1асруялъул бащалъиялде дунялалда т1ад анлънусго гурони мац1 хут1изе гьеч1илан хъван бук1ана газетазда. Жакъа бугеб ах1вал-х1алалъухъ балагьун 20 соналдасан рахьдал мац1алда к1алъалев цониги чи вук1инехъин гьеч1о. щибха гьабилеб? Кин к1велеб нилъерго рахьдал мац1 ц1унизе. Нилъер улбуздаги лъалеб гьеч1о лъималазда рахьдал мац1 малъизе кколеблъи.\nБицунищ щивас рокъоб нилъерго бац1адаб рахьдал мац1? Ч1ух1улищ нилъерго мац1алдаса нилъер лъимал? Гьаниб бицун лъуг1иларо нилъер мац1 ц1униялъул суал. Ахиралдаги. Дир х1исабалда школазда авар мац1алде к1удияб к1вар кьезе мех щун буго. Ассоциациялъул форумалда 9абилеб ва 11 классазул ц1алдохъабазе экзаменал лъеялъул суалалда дунги разияй йиго. Гьеб буго чара гьеч1ого малъизе кколеб дарс. Нилъер руго чанги пагьмуял, бажари бугел муг1алимзаби. Методикиял ва ц1алул т1ахьал гьеч1ониги, к1вараб х1алалъ х1алт1ула гьел. Х1урматиял улбул! Дагъистаналда бугеб Ассамблеялъ киналго умумул ах1улел руго миллатал г1емераб республикаялда эбелалъул рахьгун цадахъ щолеб нилъер мац1 лъазабиялде к1вар буссинабизе. Биччанте нилъер лъималазе ва наслабазе бищунго хирияб ва къиматаблъун гьеб лъугьине.\nДагъистан ч1ух1араб к1удияб миллат,\nК1удиял ишаца раг1изабураб.\nРач1а, маг1арулал, цолъизин т1олго,\nНилъер мац1 ц1унун къват1ир рахъине.\nРач1а, маг1арулал, цог1адин гъункун,\nМац1алъул даража борхизабизе!\nШаг1банова Фируза, Бакьагьеч1и гьоркьохъеб школалъул рахьдал мац1алъул муг1алим, рахьдал мац1алъул цолъиялъул председатель.\nПросмотров: 184 | Добавил: NiGMaT | Рейтинг: 0.0/0


КIвар бугеб суал\nРак унтиги сах гьабула\nАхираб 10 соналда жаниб республикаялда рак унти цIикIкIун буго 35 проценталъ\n2017 соналда ругел баяназда рекъон, Дагъистаналда ракалъ унтун вуго 4899 чи (2346 бихьинчи ва 2553 чIужугIадан). 2018 соналда, каранда рак унти бугин абун, хъвай-хъвагIай гьабун буго 578 чIужугIаданалъул, ай 100 азаргоялда гьоркьоса 150-ялъул (тIолабго Россиялдаго - 408-ялъул). Нилъер республикаялда соналдаса соналде цIикIкIунеб буго ракалъ унтаразул къадар, тIадежоялъе, гьеб «гIолохъанлъулебги» буго. Рак унти букIин лъайдал, унтарасе дунял бачIинахъего кIийиде бикьула - «унтилалде» ва «унтун хадуселде». «Унтилалде» букIаралда хутIула ругьунаб гIумру, бокьулеб хIалтIи, гьудул-гьалмагълъи ва гIагарлъи. «Унтун хадуселда» - цохIо мунго.\nКигIанго захIмат букIаниги, сахлъиялда хьул букIине кколин рикIкIунеб буго ДГМУялъул онкологияб кафедраялъул доцент, республикаялъул онкологияб централъул хирург-онколог-мамолог ГIумардибир МухIамадовас.\nРак унти ккеялъе рукIунел гIиллабазул, гьеб сахгьабиялъе республикаялда ругел ресазул, гьелдаса цIуна-къай гьабизе кколеб къагIидаялъул хIакъалъулъ бицун, гьесулгун гьадинаб гара-чIвари гьабуна нижеца.\n- ГIумардибир, рак унти сундалъун ккезе бегьулеб?\n- Рак унти ккола пуланаб логол клеткаби цIакъго гIемерлъи, ай гьезул къадар хIатталдаса ун цIикIкIин. Гьелъие бугеб гIилла жеги лъалебги гьечIо. Унти ккеялъе квербакъула клеткабазул геназул ва гормоназул гIунгутIабаз, квешаб экологиялъ, заралиял вирусаз, гIумру гьабулеб куцалъ, хъалиян цIаялъ, мехтизарулел жал гьекъеялъ, лъимер рехиялъ… Гьез квешаб асар гьабула геназул аппараталъе. Рак унти ккола цо клеткаялъул магIна хвеялдаса.\n- Рак унти «гIолохъанлъулеб» бугин абулелъул, гьелъие бугеб гIилла щиб?\n- Жакъа гIолилаз бигьаго гIумру тIамулеб букIин ккола гьелъие бугеб аслияб гIилла. Гьез бакIаб хIалтIи гьабуларо: я магь баччуларо, я хурир хIалтIуларо, хъахIаб чедги кун, сериалазухъги, балагьун, тахида регун унеб буго хIалчIахъадазул гIумру. Гьез къанагIатги кунаро хъачIаб, къвакIараб квен, кванилъ гIемер хIалтIизабула кьаралъи. КватIун гурони ясал росасе унаро, кватIун гурони гьез лъимер гьабуларо. Гьел гIунгутIабазул «кумекалдалъун» ккола гIолилазул чорхолъ рак унти. Ясазул гормоназул магIна хола, каранзул клеткабазулъ гьел цIикIкIуна, гьелдалъун гьезул каранда рак унтиги ккола.\n- Берккеялда хIинкъараб сахлъи БетIергьанас кьурав чиясдаги тIатунагури рак унти…\n- Рак унти ккеялъе цо гIилла букIунебани, бигьаго букIинаан гьелда данде къеркьезе. Рак унти букIине бегьула эбел-инсудаса ирсалъе щварабги, вирусал-бактериязул «гIайибалдалъун» ккарабги, гIураб къадаралда пихъ ва овощал щвечIолъиялъ ва кколеб къагIидаялда черх кIвекIуларого букIиналъ ккарабги.\n- Кинаб гIилла рикIкIунеб рак унти ккеялъе бищунго кIвар кьезе кколеблъун?\n- Гьуъразда рак унти ккеялъе аслияб гIиллалъун рикIкIуна хъалиян бухIи, гьеб гуребги, гьелъ рак ккезабула кIветIалда ва мукъулукъалда.\nДагъистаналда тIоцебесеб бакIалда буго руччабазул курмузда рак унти ккеялъул хIужа, кIиабилеб бакIалда - гьуъразда, лъабабилеб бакIалда - тIомода, ункъабилеб бакIалда - чохьода ва бицатаб бакьалда, щуабилеб бакIалда - предстательнияб цIекIгьанада…\nКьучIдасанго хисун буго жакъа гIадамаз гIумру гьабулеб къагIида. Тамахаб гурони квен кунеб гьечIо, рагъари дагьлъун буго. Гьеле рак унти ккеялъе квербакъулел цоги гIиллаби. ГIемер заманалъ гIодорчIей ва саяхълъиялда гIумру тIами ккола предстательнияб цIекIгьанада рак унти ккеялъе бугеб аслияб гIилла.\n- Дагъистаниязул гIемерал гIарзал рукIуна республикаялда медицинаялъул хъулухъ гIодобегIанаб даражаялда бугинги абун. Масала, гIурал дараби рукIунарин, халатал иргаби рукIунин, хъулухъ гьабиялъул даража тохаб бугин. Республикаялъул онкологияб централда гьеб рахъалъ кинаб хIал бугеб?\n- Араб гIасруялъул 70-абилел соназда бараб онкоцентралъул минаялда унтаразе чIезабун буго 200 койка, ай гьеб къадар тIолабго Россиялда бугелдаса лъабго нухалда дагь буго. Гьеле халатал иргаби рукIиналъе бугеб цо гIилла. Дагъистаналда гIадин лъабго миллион халкъ бугеб Россиялъул регионалъул онкоцентралда унтаразе чIезабун букIуна 600-700 койка. Республикаялъул сахлъицIуниялъул министрасул кумекалдалъун онкоцентралда бана цIияб поликлиника ва 60 койкаялъул стационар. Планалде босун буго гьениб радиологияб центр ва больницаялъул цоги корпус базе. Росана гIемерал унти чIезабулел алатал. ХIалтIизе байбихьана позитронно-эмиссионияб томограф.\nАмма камуларо цIакъго багьаял цо-цо дараби гIоларо рукIиналъул квалквалги. Тохтурзаби гIоларого рукIиналъул масъалаги жакъа тIубазабулеб буго.\n- Онкологияб хъулухъ къваригIарабщиналдалъун хьезабиялда бюджеталъул гIемераб гIарац хвезабулеб бугониги, республикаялда ракалъ унтулезул ва холезул къадар цIикIкIиналъе гIилла щиб?\n- ТIолабго дунялалдаго гIадин, Дагъистаналдаги ракалъ унтаразул къадар цIикIкIунеб буго. 2018 соналда республикаялда гьелъ унтаразул къадар бахун буго 151 азарго чиясде, гьоркьохъеб хIисабалда щибаб соналъ республикаялда щивав 100 азарго чиясда гьоркьоса 80-100 чи унтулев вуго. Гьедин букIаниги, унтулезул ва холезул къадар нилъер гьаниб Россиялъул регионаздаса саламатго дагь буго. Гьел хIужабаз бицунеб буго республикаялъул онкологияб хъулухъалде харж гьабулеб гIарац лъикIал хIасилал кьолеб къагIидаялда хIалтIизабулеб букIиналъул.\n- Онкологаз абулеб буго цудунго тIатинабуни, рак унти сахгьабизе кIолин, амма цудунго тIатинаби захIматаб масъала кколилан. Сунда бараб бугеб гьеб захIмалъи: унти чIезабиялъул гIунгутIабаздайищ яги гIадамазул жидерго сахлъиялде гьечIеб тIадчIеялдайищ?\n- Рак унти киналгIаги гIаламатаздалъун загьирлъуларо, гIаламатал тIатиндал, унтиялъ жиндирабго босула. Гьелъулъ буго аслияб масъала-захIмалъи. Унти цудунго тIатинабиялъул мурадалда, щивав чи вукIине ккола тохтурасул халкквеялда гъоркь. Кинаб ригьалдаса байбихьун чи онкологасухъе ине кколевин абураб суалалъе чIванкъотIараб жаваб кьезе захIмалъула. Амма 35-40 сон барав чи лъагIалида жаниб кIиго нухалъниги гьесухъе ине ккола. Унти цудунго тIатинабиялъул мурадалда, чара гьечIеблъун ккола зама-заманалдасан республикаялъул тIолабго халкъалъул цIех-рех гьаби. Гьединаб цIех-рех Россиялда халкъалъул ункъо проценталъул гурони гьабуларо.\n- Унти сахгьабиялъе гьаб заманалъул кинал къагIидаби хIалтIизарулел?\n- Сахгьари бараб букIуна унтиялъул даражаялда, унтарасул ригьалда ва гьесул чорхолъ ругел цогидал унтабазда. Аслияб къагIидаялда унти сахгьабула хирургиялъул кумекалдалъун. ХIасилазухъ балагьун, операциялдаса хадуб гьабула химия-терапия, гормоно-терапия ва лучевая терапия. Жакъа къоялъул къагIидабазул кумекалдалъун хирургас жигар бахъула унтараб лага цIунизе. Масала, церетIурал улкабазул хирургазухъа бажарула 95 проценталдасаги цIикIкIун руччабазул, нахъе къотIичIого, керен цIунун. Нилъер гьанибин абуни, гьелъул бицинего нечараб хIал буго, хирургазухъа бажаруларо, цIакъго дагьал руччабазул гурони, керен цIунун. Къокъго абуни, нилъер республикаялда гьеб рахъалъ хирургияб хъулухъ хашго буго. Гьединлъидал захIматго ракалъ унтарал чагIи операциял гьаризе Россиялъул шагьаразул машгьурал медицинаялъул центразде ине ккола.\n- Ракалъ унтарал чагIазе щиб гIакълу дуца кьелеб?\n- ТIоцебесеб иргаялда, гьез тохтурасухъе хитIаб гьабизе ккола ва сахгьаризе ккола гьелъие шартIал ругеб хасаб больницаялда. Аслияб жо ккола унтарасул сахлъиялда божи ва тохтурасул хIалбихьи. Ракалдаса ворчIуларин абун, гIумруялде квер хьвагIун чIезе бегьуларо, къеркьезе ккола. Аллагьасул хIикмат камуларо, тохтурас хвезе витIарав чи сахлъарал лъугьа-бахъиналги чанги ккола.\nПрочитано 138 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 04 февраля 2019 13:52\nДругие материалы в этой категории: « Тохтурасукьа нечоге\t8 февраль – ГIелмуялъул къо »


Амировасул диваналда баянал кьуна аслияв нугIас\nСаид Амиров Ростовалъул диваналда.\nСаид Амировасда ва Юсуп Джапаровасда тIад гьабулеб диваналъул иргадулал данделъиял тIоритIана 28 ва 29 апрелалда Ростов-на-Донуялда бугеб Шималияб Кавказалъул рагъулаб диванханялда. Гьел процессазда баянал кьуна цIех-рехалъул аслияв нугIас – Хасавюрталъул прокурорасул кумечилъун вукIарав МухIамад ГIабдулхIалимовас.\nРакIалде щвезабила, цIех-рехалъул материалазда рекъон, Амировас къасд гьабуна Джапаровасул кумекалдалъун Пенсиязул фондалъул Дагъистаналда бугеб идараялъул нухмалъулев Сагид МуртазагIалиев чIвазе.\n«Стрела-2» абураб зенитно-ракетнияб комплексги хIалтIизабун МуртазагIалиев жаниб вугев самолет кьвагьизабизе ракIалда букIанин Амировасдаилан рикIкIунеб буго цIех-рех чагIаз. Гьезул баяназда рекъон, Колхозникас (гьеб буго ГIабдулхIалимовасул тIокIцIар) чIвазе кколев вукIун вуго МуртазагIалиев.\nАраб анкьалда МуртазагIалиевасухъа босун букIана сурав. Диваналъул данделъиялда гьев вачIинчIо, амма баянал кьуна видеобухьенги гьабун. Гьес бицана жинда рагIанин Амировас жив чIвазе къасд гьабураблъи.\n«Нижер интересал дандечIварал батIи-батIиял политикиял ахIвал-хIалал рукIана. Дихъе чанги хабар щолеб букIана, гьелдалъун дица хъизанцин цогидаб улкаялде гочинабуна. Хадуб дида рагIана дир самолет кьвагьизабизе бокьун бугин. Гьеб Амировасул мурад бугин рагIана», - илан бицана диваналда МуртазагIалиевас.\nАмировасе жив щай чIвазе вокьун вукIаравали рехсараб чанги мисал бачана гьес. Гьелги, пенсиязул фондалъ МахIачхъалаялъул идарабазе гьарулел халгьабиял, Каспийскалъул мэрасул рищщиязда сверухъ хIаял ва гь.ц.\n28 апрелалда тIобитIараб данделъиялда сурав тIоцебе кьуна Кохозникасул шофер Мурад ГIалиевас. Гьес бицана жинца чанги нухалда ГIабдулхIалимов щвезавунин МахIачхъалаялъул мэриялде. Гьениве Колхозник Амировгун дандчIвазе унев вукIанилан, абуна нугIас.\nГьесул рагIабазда рекъон, гьес ГIабдулхIалимовасул чанги буюрухъ тIубалеб букIун буго ва кидаго цадахъ вачулев вукIун вуго. «Чанги нухалда бихьана гьес яарагъ босулеб. Хадуб гьес гьеб сайгъат гьабулеб букIана лъалел-хъвалезе. Гьесухъ кIиго пулемет букIана, винтовкаби ва тапанчаби рукIана», - илан абуна диваналда ГIалиевас.\nМуртузагIалиев чIвазе Амировас Колхозникасда тIадкъараблъи ГIалиевасда лъан буго диктофоналъул кумекалдалъун. Гьес бичIчIизабуна жив хIинкъун вукIанин ГIабдулхIалимовасе жив рекIее гIолеб гьечIилан ва гьелдалъун гьесда хадуб халкколеб букIанин диктофоналдалъун.\nАппарат ГIалиевас бахчун буго Каспийскалда бугеб Колхозникасул «М-клуб» кафеялда. Диктофоналъул аудиофайлаздасан ГIалиевасда лъан буго Чечнялдаса цо рагъуласухъа Колхозникас зенитно-ракетнияб комплекс «Стрела-2» босизе кколеблъи.\nАмировасул адвокатаз абуна ГIалиевас цIех-рехалда кьурал баяналги диваналда кьурал баяналги дандекколел гьечIин. Мисалалъе, цIех-рехалда гьес абуна буго ахирисеб мехалда Колхозник Амировасухъа вачIанин цо настроение гьечIого, диваналдани гьес бицана Колхозник кеп-хочалда тIадвуссанин.\nГIалиевасда хадуб баянал кьуна Колхозникас. Амма гьес бицарабги, ГIалиевас бицарабги цо-цо бакIалда дандеккечIо. Мисалалъе, Колхозникица абуна жив цо нухалъ гурони щвечIин Амировасухъе (шоферасни лъабго нухалъ щванилан абуна). Джапаровгун щвараб мехалда Амировас гьесда абун буго жиндирго гIарцухъ «Стрела-2» босеян.\nАмировасул адвокат Владимир Постанюкица гьикъана Колхозникасда щай гьес жиндирго гIарцухъ «Стрела-2» босарабали. Колхозникас абуна, жинда бичIчIулеб букIанин ярагъ босулеб мехалда жинца къанунал хвезарулел рукIараллъи, амма гIилла жиндирго гIарцухъ гьеб босиялъе букIанин – Амировас гьесие Каспийск шагьаралъул администрациялъул нухмалъулесул хъулухъ кьелин абун буго.\nКолхозникас кьолел баяназда адвокатазе чанги дандеккунгутIиял ратана. Гьесда кIвечIо Амировасул кабинет кинаб букIарабали бицине, гьединго гьесда ракIалда букIинчIо щиб ретIел мэрасда тIад букIараб ва гь.ц.\nГIабдулхIалимовас диваналда бицана, жинда хадуб лъанилан, сундуе гIоло «Стрела-2» къваригIун букIарабали Амироваса ва пикру кканилан ярагъ гьесухъе кьечIого тезе. Гьединго гьес МуртузагIалиевасул чиясда бицун буго Амировасе дов чIвазе бокьун вугин.\nГьесда диваналда гьикъана, щай гьев полициялъ ккуравали. Колхозникас абухъе, къуваталъул идарабазул 50 хIалтIухъан вачIана гьев кквезе, щайгурелъул гьес 1999 соналда рагъулаб гьересияб билетги хIалтIизабун 20 азарго гъурущ босана пачалихъалъухъа…\nГьединго ГIабдулхIалимовас бицана, 2013 соналъул марталда низам цIунулез гьесие гIакъубаби кьезе байбихьана. Вуххун-кьабун, ток хIалтIизабун гьев мукIурлъизавулев вукIун вуго чамалиго такъсир жинца гьабунилан абизе. Гьеб кинабго Дагъистаналда букIанин, абуна ГIабдулхIалимовас.\nМоскваялде гьев вачараб мехалда гьевгун, гьес бицухъе, нормалияб къагIидаялъ кIалъалел рукIун руго. Гьеб мехалда гьес бицун буго Амировасулги «Стрелаялъулги» хIакъалъулъ. Амировасни диваналда абуна жинда ГIабдулхIалимов тIоцеве вихьулев вугин ва гьес бицарабщинаб жо гьересияб бугин.\n29 апрелалда диваналъул данделъиялда цIех-рехалда хъинтIарал документазул хал гьабулеб букIана. Амировасул кабинеталда чIухьбаялъул протоколал, «Стрела-2» блиндажалдаса нахъе босулеб мехалда бахъараб видео, мэрасул хъвай-хъвагIаял ругел тетрадал – гь.ц. документал рихьизаруна диваналда.\nКолхозникасул баянал ургъараллъун рикIкIунел ругин жинцаилан абуна «Эркенлъиялъе» радиоялъе Амировасул адвокат Владимир Постанюкица.\nВладимир Постанюк: «Къануназулгун ихтияразул рахъалъан ГIабдулхIалимовасул баяназе къимат кьезе цIакъ захIмат буго. Гьес бицунеб гIемерисеб жо дандекколеб гьечIо хIужжабигун. Гьесда кIвечIо суалазе чIванкъотIарал жавабал кьезе.\nТIадежоялъе, гьес бицунебги, гьесул шоферас бицунебги дандеккечIо. Хадуб гьес бицана жиндие кьолел рукIарал гIакъубабазул хIакъалъулъ. Гьересияб рагъулаб билет гьабурав чиясе токалъ чанги моцIалъ гIакъубабийищ кьолел? Гьесул чанги хIакимгун гьоркьолъабиги рукIун руго, гIарацги букIун буго. ГIабдулхIалимовасул баянал гьединго дандекколел гьечIо цIех-рехалда гьес кьурал баяналгунги. Гьелъ бихьизабулеб буго гьел баянал ургъарал рукIин».\nАхиралда тIаде жубала, гьал къоязда Сагид МуртазагIалиевас диваналда жинца кьурал баяназда тIаса лъазаби гьабуна. Гьес абуна жив хIинкъулев чи гурин ва жинда гурони лъаларин кин Амировасул чагIаз хIаракат бахъулеб букIарабали жинца диваналда баянал кьунгутIиялъеилан.\nИргадулаб данделъи тIобитIизе буго 13 маялда.


Шайих Къарадагъи, Дагъистаналда 16Сен2012\nДинияб гуреб къагIидаялда гIумру гьабулеб пачалихъалда шайих МухIидин Аль-Къарадагъица хIадурараб декларациячара гьечIого хIисабалде босун жо кколарин абурал пикраби раккана интернеталда.\nРоссиялъул Исламияб Комитеталъул нухмалъулев ХIайдар Жамалица рикIкIунеб буго Аль-Къарадагъица хIасил гьабун лъугьараб декларация хIисабалде боси тIадаб жо кколарилан. Бокьани гурони хIисабалде босуларила гьеб гIадамаз. Щайин абуни лъида хадур рилълъинелали щивас хIукму жиде-жидеца гьабулила. Исламалда гьединал жал рукIунарила. ГIицIго шигIиязул бугила рухIияв цевехъанасда хадур унеб гIадат. Амма гьезулгицин дандеккунгутIаби рукIунила гьеб суалалъулъ.\nДунялалъулго исламиял гIалимзабазул щураялъул генералияв нухмалъулев, шайих МухIидин Аль-Къарадагъица Дагъистаналде сапар гьабун букIана исана марталъул ахиралда. Гьев гIахьаллъана МахIачхъалаялда тIобитIараб «Россиялъул бусурбаби: ихтиярал ва тIалабал» абураб исламияб конференциялда.\nГьелдаса хадуб Къарадагъица хIадурараб декларация гIарабалдаса гIурусалде буссинабун буго Дагъистаналъул бусурбабазул идараялъ моцIидаса цIикIкIараб заманаялъ. Гьенир жавабал кьун руго Дагъистаналда гIемер данчIвалел суалазе. Масала, диналъул багьанаги батун жалго жидецаго кьвагьизарулел гIадамазда хурхун шайихас хъвалеб рагIула ракълилал гIадамал хIинкъизари, гьел тIагIинари, диван гьечIого гьарулел чIвай-хъвеял, жамгIиял минаби кьвагьизари – гьеб рикIкIунин такъсирлъун, Аллагьас гьелъухъ кIудияб тамихIги гьабулин.\nЭР-гун букIараб ракI рагьараб гара-чIвариялда жиндирго цIар бицине разилъичIев гIолилас абуна Аль-Къарадагъица хъвараб декларациялда хадур рилълъинин кколарин жинда гIадамал.\nГIолилав: «Къарадагъица декларациялда щибин хъваниги, дида ккола жалго жидеца кьвагьизарулел яги бечедал чагIазда тIад магъалаби лъолел гIадамазул цо-цояз гьеб пиша тей щакаб бугин. Щайин абуни гьез гьеб рикIкIуна исламалъе гIоло гьабулеб къеркьейлъун, идеологиялъун».\nДагъистаналда гIадатлъун лъугьун буго рохьилал абулел чагIаз бечедазда тIад магъало лъун, гьезухъе флешкаби ритIи. Зама-заманалдасан интернеталде рехулел видеохитIабаздасан рохьилаз баян гьабула жидеца гьеб гIарац дин тIибитIизабиялъе харж гьабулилан.\nКъарадагъил декларациялда хъвалеб буго шаригIаталъ гьукъулин гIадамазул мал-мулкалда тIад кверщел гьабизе.\nИсламиял гурел байрамазда хурхараб дагIба-къецги камуларо Дагъистаналда. Масала, ЦIияб сон кIодо гьабизе кколищ-кколарищ абураб дагIба. Къарадагъица абулеб буго щибаб диналъул ругин жиде-жидер байрамал. Пуланаб байрам кIодо гьабизе бегьулин динияб куцалда гьеб кIодо гьабиялъулъ гIахьаллъичIониян. Гьединго батIияб диналъул чагIазда цадахъ гьезул роххел гIахьал гьабизеги бегьулин.\nДагъистаналдаса гIалимчи Шагьрурамазан ГъазимухIамадовас рикIкIунеб буго МухIидин Аль-Къарадагъи кколин дунялалда машгьурав гIалимчи. Гьес абураб рагIулги кIудияб къуват бугилан. МахIачхъалаялда исламияб конференциялдаса хадуб Къарадагъица тIобитIараб хасаб данделъиялдаги гIахьаллъун вуго Шагьрурамазан.\nШагьрурамазан ГъазимухIамадов: «Дов чи (МухIидин Аль-Къарадагъи) кIудияб хъулухъалда вугев чи ккола. Дунялалъулго гIалимазул щураялъул генералияв секретарь ккола гьев. 50-70 азарго гIалимчи вуго гьезул гьенив. Гьас гьадин абуна, дос додин абунаян бицаралда дандеккун, Аль-Къарадагъи гIадав чияс абуралда божизе бачIинарищха гIадамазе. Амма нусго процент тIубараб жо букIунарелъул умматалъул, гьединго гьесда тIадрекъоларелги камилищха. Кин букIаниги, гIелму лъалев чи вугелъул гьев, гьес абуралъ асар гьабичIого букIунаро халкъалъе. Досул доба бугеб цохIо гIунгутIи ккола суалалги жавабалги цIакъго къокъго кьун рукIин. Щибалъе хIужа бачун букIарабани гьес гьадин бугин Къуръаналда, гьадин бугин хIадисалда, гьадинан абулеб бугин имамзабазилан. Къокъго бицун буго, къокъго».\nШайих Къарадагъил декларациялъ Россиялъул бусурбабазе асар гьабизе гьечIилан интернеталда раккарал пикрабазул бицунаго мисалалъе бачине бегьула Ирина Бабич абурай гIаданалъул пикруги. Гьей ккола Россиялъул ГIелмабазул Академиялъул этнологиялъулгун антропологиялъул институталъул хIалтIухъан. Гьелъ абулеб буго Къарадагъи Дагъистаналдеги вачIун, конференция гьабиялъулъ бихьулеб бугин республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасул хIаракатги. Амма Россиялъул киналго субъектаздаса бусурбаби гурин МахIачхъалаялде гьеб конференциялде арал. Гьединлъидал суал бачIунеб бугила – гьел гьенире ахIизейищ ахIичIел, ялъуни гьез гьелъул рахъищ кквечIебин абураб.


Зуль-ХIиджа ва къурбан - Статьи - Сетевое издание «По новому пути»\nЗуль-ХIиджа ва къурбан\n09.08.2019 16:20 Пятница\nЗуль-ХIиджа моцIалъул тIоцебесеб ичIго къо ккола исламалъул календаралда жаниб бищунго хирияллъун.\nАварагасул (с.гI.в) хIадисалда буго: «Гьел къоязул цо къоялъ ккураб кIал лъагIалил кIалалда бащалъула, цо сордоялъ гьабураб гIибадат-гIамал Лайлатул къадриялъ гьабураб гIамалалда бащалъула».\nЗуль-ХIиджаялул ичIаби-леб къоялда абула ГIарафа къойилан. Гьеб къоялъ суннатаб буго кIал кквезе. Аварагас (с.гI.в) бихьизабун буго ГIарафа къоялъ кIал кквезе суннатаб бугин. ХIадисалда рекъон гьеб къоялъ ккураб кIал сабаблъун, соналъул мунагьал чуризе рес буго.\nГIайшатица жинда Аллагь разилъаялъ абун буго Масрукида: «Ва Масрук, дуда рагIичIищ, Авараг (с.гI.в) кIалъалев гIарафа къоялъул кIал, аза-азар цоги къоязде данде ккун?».\nГьединго гьеб лъоялъ хирияб буго азарго «Къульгьу» цIцIализе, щибаб «Бисмиллягьи…» ялдасан байбихьун. ХIадисалда абулеб буго: щив чи вугониги, гьеб къоялъ азарго «Къульгьу» цIцIаларав, гьесул мунагьал чурулила.\nЗуль-ХIиджалъул ичIаби-леб къоялдаса байбихьун I3-леб къоялъул бакъанил какда хадубалде щвезегIан бусурбабазе суннатаб буго такбир бачине.\nАллагьу акбар, Аллагьу акбар, Аллагьу акбар! Лаилагьа илляллагьу валлагьу акбар!\nАллагьу акбар ва лиллагьиль хIамд – лъабго нухалъ.\nАллагьу акбар, Аллагьу акбар, Аллагьу акбар.\nАллагьу акбар кабира вальхIамдулиллагьи касира ва субхIаналлагьи букратан ва асила.\nЛаилагьа илляллагьу валлагьу акбар! Аллагьу акбар ва лиллагьиль хIамд!\nГьеб бачуна мажгитазда, рукъзабахъ, къватIазда — киса-кибего. Бихьиназе беццараб буго борхараб гьаркьидалъун бачине, руччабазе -жидеего бачине.\nГьединго такбир бачине лъикIаб буго киналго каказда хадуб азкарал гьарилалде цебе ахиресеб ташрикалъул къоялъул, ай I3-леб Зуль-ХIиджаялъул къо, бакъанил какалда хадуб мех щвезегIан.\nГIидалъул сордо чIаго гьабизе суннатаб буго. Гьеб ккола Аллагьас дугIа нахъе чIвалареб сордо! Аварагас (с.гI.в) абуна: «Щив вугониги, жинца кIал биччаялъулги, Къурбан хъвеялъулги кIиябго сордо чIаго гьабурав чиясул цогидазул ракIал холеб къоялъ, гьесул ракI холаро». ТIолго сордо чIаго гьабун бажаричIес, сардил ахирисеб лъабабилеб бутIа, гьебги бажаричIони, гьелъулги бащдаб заман, гьебги бажаричIони боголилги, рогьалилги какал жамагIатгун райзе мажгиталде ани лъикIаб букIина.\nСордо бащалъаралдаса байбихьун гIидалъул какил заман щвезегIан гьабизе суннатаблъун бихьизабун буго:\n1. Радал тIаде вахъине.\n2. Цаби чуризе, сивакалъ рацIцIине.\n3. Черх чуризе.\n4. ЛъикIаб ретIел ретIине.\n5. Берцинал махIал гьаризе.\n6. ГIидалъул как базегIан кваначIого чIезе.\n7. ГIидалъул как базе мажгиталде инагун гьаракь борхун такбир бачине.\nРадал бацIцIадаб, бугонани цIияб ретIелги ретIун, берцинал махIалги гьарун ина мажгиталде гIидалъул как байзе. Какил заман байбихьула бакъ баккун I5-20 минут араб заманалдаса къалъул гIуж щвезагIан. Мажгиталде ине рес гьечIонани гIидалъул как байзе бегьула рокъоб хъизангун. Как бан хадуб къурбан хъвеялъул замана тIаде щола.\nГIидалъул как бала кIал биччаялъул как гIадин. Гье-лъул балеб къагIида лъаларез базе бегьула кIиго ракагIаталъул суннатаб гIидалъул какин абун ниятги гьабун.\nАмма гьединаб къо сонал-да жаниб цо нухалъ гурони бачIунарелъул, хIаракат бахъизе ккола гьеб как базе, гьоркьоб хутIани бецIунги-цин базе.\nГьеб ккола сапаралда ругел гIадамазеги.\nГIидалъул как балаго тIоцебе абила: «Аллагьу акбар!» ва цадахъго ракIалдасан гьабила нийят: «Дица ният гьабула кIиго ракагIаталъул суннатаб къурбаналъул гIидалъул как базе ТIадегIанав Аллагьасе Аллагьу акбар!»\nХадуб лъалез цIалила «Ваджагьту». Гьелда хадуб тIоцебесеб ракагIаталда 7 нухалъ абила «Аллагьу Акбар» как бухьунелъул гIадин квералги рорхун, гьеб щибалда гьоркьоб ахирисеб анкьабилелда хутIизегIан цIалила:\nСубхIаналлагьи валм-хIамдулиллагьи ва ла илагьа илаллагьу ва ллагьу акбар.\nАнкьабилеб «Аллагьу акбаралда» хадуб цIалила сура «Аль-ФатихIа (АльхIам)».\nКIиабилеб ракагIаталда «Аллагьу акбар» абила 5 нухалъ, тIаде вахъиналъул Аллагьу акбар рикIкIинчIогун. (Добго тартибалда, Аллагьу акбаразда добго тасбихIги абила).\nКъурбан къоялъ хъолеб хIайваналда къурбанилан абула.\nГьелъул гьан рес гьечIел гIадамазе бикьула. Къурбан къоялъ лъикIаб буго гIагарлъиялде тIаде ине, мадугьалихъе щвезе, гьалбал ахIизе, цоцазда баркизе, рохел загьир гьабизе.\nКъурбан хъвезе ккола Зуль-ХIиджаялъул лъабго къоялда жаниб:\n11-леб, 12-леб, 13-леб къоял. Гьел къоязда жаниб хъураб хIайван рикIкIуна къурбанлъун.\nЦогидал къояз Къурбан хъвезе гьукъараб буго.\nГьеб лъабабго къоязда гьоркьобги, бищунго хирияб буго Къурбан хъвезе\nЗуль-ХIиджалъул 10-леб къо, гIидалъул как бан хадуб.\nГьеб хъвезе бегьуларо как бан лъугьиналде.\nГьел къояз Къурбан хъвезе цIакъго кIвар кьезе кола.\nГьеб буго Аварагас (с.гI.в) цIакъго тIад чIезе бихьизабураб суннат (сунат уль-муаккада).\nАварагасул (с.гI.в) хIади-салда буго: «Щив чи вугонаниги, жив Къурбаналъе хъвезе хIайваналда хадув рокъоса къватIиве вахъарав, щибаб хIатIил лъалкI рикIкIун гьесие хъвала 10 лъикIаб гIамал ва бацIцIуна 10 квешаб гIамал, гьесул бича-хисиялъул кIалъай хъвала тасбихIлъун (Аллагь рехсей), хIайваналъухъ кьураб щибаб диргьам хъвала 700 лъикIаб гIамаллъун. Гьес гьеб ракьалда бегизабураб мехалда, ракьалдаса анкьабилеб зодобе щвезегIан ругел тIолалго махлукъаталъ байбихьула гьесул мунагьал чурайгиян гьардезе, щибаб бидул къатIраялъул рикIкIеналда рекъон Аллагьас рижине гьарула малаикзаби Къиямасеб къо щвезегIан гьесул мунагьал чурайгиян гьардолел рукIунел».\nГьединго хIадисалда абун буго: «Дир умматалъул бищун лъикIаз Къурбан хъола, квешаз — хъоларо».\nИмам ШафигIица абуна: «Дица лъикIаблъун рикIкIунаро рес бугев чияс Къурбан хъвечIого тезе».\nИбн ГIаббасица абулеб буго: Къурбан хъвечIого тезегIан, хIелеко хъвезецин лъикIаб бугилан, гьеб Къурбаналда бащалъичIониги. Гьелъул магIна ккола: Къурбан къо кIодо гьабун, гьелъул хIурмат гьабун суннатаб бугин щиб бугониги хъвезе.\nКъурбан хъола нийатги гьабун балугълъиялде вахарав бусурманчиясдасан.\nКъурбанлъун хъвезе рихьизарун руго: гъварани, гIака (оц, гамущ ), кьегIер ва цIцIе (цогиял хIайванал данде кколаро). Гьезул бищунго беццараб рикIкIеналда рекъон бихьизабун буго. Гъварани, гIака (оц, гамущ) хъвезе бегьула анкьго чиясдасан, кьегIер яги цIцIе цо чиясдасан. Амма лъикIаб букIина щибав чиясдасан цо-цо кьегIер яги цIцIе хъвезе, анкьго чиясдаса цо гIака хъоялдаса.\nКъурбаналъул хIайван букIине ккола саназда рекъон кIудияб: кьегIер-лъагIел, кIиабилеб лъагIелалда жаниб бугеб, цIцIе, гIака (оц, гамущ) – кIиго лъагIел, лъабабилеб лъагIелалда жанир ругел, гъварани-щуго сон, анлъабилеб соналда жаниб бугеб.\nХъолеб хIайван букIине кола сахаб, унтичIеб, гIузру гьечIеб.\nБегьула цо чанго ца камун бугониги, лъабгоялъул цо бутIа гIин къотIун бугониги, амма бегьуларо тIолго гIин яги киналго цаби камун ругонани. РачI, берал ва цогидал санал, хъолеб Къурбаналъул рукIине ккола сахал. Гьеб букIине ккола кьарияб, унтичIеб. ХIалакъаб хIайван хъвезе бегьуларо!\nХъвезе бугеб хIайваналда гурхIел гьабизе ккола. Хъвезе бугеб бакIалде гьеб берцинго бачина ва гьединго бегизе гьабила. Авараг (с.гI.в) абуна:\n«Нужеца хъвезе бугеб хIайван берцинго, мухIканго хъвезе хIаракат бахъе».\nХъвезе бугеб хIайван батIа бачине ккола, цогидал хIайваназда бихьулареб бакIалде, хасго эбелалдаса тIинчI батIа гьабизе ккола.\nЦо чияс хIайван гIиндулги ккун бехъерхъун ина бихьараб мехалда Аварагас (с.гI.в) абуна: «Гьелъул гIиндул риччан, цебесан габурги ккун баче» – ян.\nНус букIине ккола рекIараб, хIайваналъе гIазаб букIинаредухъ.\nГьединго бегьуларо хъвезе бугеб хIайваналда цебе нус лъухьизе.\nАварагас (с.гI.в) цо чияс бегизабураб хIайваналъул горбода хIетIеги чIун нус лъухьулеб бихьараб мехалда абун буго: «Щай дуца нус цудунго рекIине гьабичIеб?\nДуе гьелда цо гуреб, цо чанго хвел бихьизейищ бокьун бугеб» – илан.\nЦо чияс Аварагасда (с.гI.в) абун буго: «Йа, Авараг (с.гI.в), дица хIайван хъолеб мехалда, дир гьелда ракI гурхIула».\nАварагас (с.гI.в) гьесда абула: «Мун хIайваналда гурхIани, Аллагь дудаги гурхIина».\nГьединго хIайван хъолеб мехалда, нилъеца Аллагьасе щукру гьабизе ккола\nГьес гьеб нилъее мукIур гьабиялда. ХIайван хъвезе ккола хехаб къагIидаялда.\nХъолеб мехалда къотIизе ккола кIиябго кIудияб бидурихь.\nСуннатаб буго хъвезе бугеб хIайваналъе гьекъезе лъим кьезе, квегIаб хьибилалда бегизе гьабизе ва къилбаялдеги буссине гьабун, кваранаб нахъисеб хIетIеги тун, хутIараб лъабго бухьине.\nГьеб шуршудун лъугьин-чIого гьелъул тIом ччукIине байбихьизе бегьуларо.\nСуннат буго жиндасаго хъолеб Къурбан чияс жинцаго хъвезе.\nЖинцаго хъолеб гьечIона-ни, лъикIаб букIина гьев хъолеб мехалда аскIов вукIине.\nКъурбан хъолеб бугонани чIужугIаданалдаса яги балугълъиялде рахинчIел лъималаздаса, гьелги аскIор рукIине суннат буго.\n(Балугълъиялде рахин-чIел лъимаздаса къурбан хъвезе бегьула амма суннатаб гьечIо).\nХIайван хъвелалде цIалила:\n«Аллагьу акбар, Аллагьу акбар, Аллагьу акбар ва лиллагьиль хIамд.\nБисмиллагьи ррахIмани ррахIим. Инна салати ва нусуки ва махIя я ва мамати лиллагьи раббиль гIаламин ла шарика лагьу ва бизалика умирту ва ана миналь-муслимин»\nГьелда хадуб цIалила салават: «Аллагьумма салли гIала саййидина МухIаммадин ва гIала али саййидина МухIаммадин ва саллим» «Кама саллайта» цIалани гьелдасаги лъикI букIина.\nГьелда хадуб: «Аллагьу акбар, Аллагьу акбар, Аллагьу акбар. Аллагьумма гьаза минка ва илайка фатакъаббаль минни».\nМагIна: «Йа дир Аллагь! Гьаб Къурбаналъе хIайван Дуца дие кьуна. Дица гьеб хъолеб буго Дуе гIоло! Дуца къабул гьабе!» Гьеб буго суннаталда рекъон, амма къокъаб дугIа гьабуни гьебги бегьила: «Бисмиллагьи, Аллагьу акбар».\nЛъабабго мазгьабалъул имамзабазда рекъон (Абу ХIанифа, Малик, АхIмад) лъан, кIочон тун гуреб, «Бисмиллагь» бахъичIого хъураб хIайваналъул гьан кваназе хIарамаб буго. Гьединлъидал нилъер имам ШафигIил мазгьабалда нахъ ругезги «БисмиЛлагь» бахъичIого хIайван хъвезе лъикIаб гьечIо.\nКIочон тун «Бисмиллагь» бахъичIеб хIайван кваназе бегьулин бихьизабун буго.\nАбу ХIанифал мазгьабалда рекъон хъвезе бугеб Къурбаналъул хIайван суннат буго чанго къо цебе хIадур гьабизе. Гьеб ккола инсанасул Аллагьас тIад лъураб къурбан хъвеялде цебеккунго хIадуравлъун вукIин. Бегьула хъвезе бугеб хIайваналъул горбода берцинаб чIоло (бант) бухьине, гьеб къурбаналъе хIадурараб хIайван букIине лъазе. Къурбаналъе хъвезе бугеб хIайван лъикIаб гьечIо бечIчIизе, квас къунцIизе, тIад рекIине. Имам ШафигIил мазгьабалда рекъон абуни тIад рекIине бегьула ва бечIчIизе бегьула гьелъул рахьдаца гъвариялъе квалквал гьабулеб бугони. Гьединго квас къунцIизеги бегьула хIайваналъе гьелдасан пайда бугонани. Масала, ихдал ва риида хIайваналда тIад гIемераб квас бугонани ва гIидалъул къо щвезе гIемераб заман бугонани, щай гурелъул квас къунцIун хадуб хIайван кьаралъула, гьелъул гьан гьуинлъула. КъунцIараб квас суннатаб буго садакъаялъе кьезе.\nАмма квас къунцIун хIай-ваналъе пайда гьечIонани гьеб къунцIуларо.\nАллагьас киназулго хъураб къурбанги, гьабураб лъикIаб гIамалги къабул гьабеги! Амин!


Нек1сияб Алмахъ. С.Салихов.\nНек1сияб Алмахъалъул тарих –\nАлкадарица хъвала буго Гебахъалаялдасан (Гельбахъги Гебахъалаги бат1и-бат1иял бак1ал - Салаюрт рит1алида т1ад бугеб рохьил халатбахъараб мег1ер) т1аде к1анц1ун щуабилеб рагъ бук1анила Алмахъалъул защитниказулгун - Тимуриде данде алмахъазул ункъо цебесеб рагъалъул хъвараб бак1 бугебищали дида лъаларо.\n1) Гьеб данде ккола мунагьал чураяв Алмахъалдаса учитель, г1емер жо лъалев вук1арав Джантемиров Зул-Карамица (Алмахъалъул х1акъалъулъ хъвай-хъваг1и нахъе тарав, учительлъун 30-50 соназ х1алт1арав Жантемирил Исмаг1илил вас) бицарабгун. Гьес бицун бук1ана дие Дилим росдаде (Салаюрт майданалъул т1огьиб бугеб) ц1ар кин бач1арабали лъалищила. «Тылым» абураб раг1и тюрк мац1алъ харбузил моч1о кколила. Тимурил рик1к1ен гьеч1ел боял т1аде к1анц1ун, Тимурие харбуз къот1ун, харбузил моч1о гьес кванан лъвинелде босараб бак1 кколила гьеб, хадусан Тылым абураб ц1ар щванилан гьеб бак1алъе. Хадусан нахъа г1уц1араб росдае ц1ар Дилим гьелдасан бач1араб бугилан.\n2) Дида цебего раг1ун бук1ана цо к1удияв чияс бицун, Алмахъалъул рагъухъаби рук1анила верхолазалг1адин кьурабалъе, кьурул г1усазде харун бажарулел, ч1орбут1алъ рик1к1ад ч1ор реч1ч1ун бажарулел рагъухъаби. Борхалъабазде рахун рик1к1аде ч1ор реч1ч1ун аск1обе тущманасул рагъухъабазул бо биччалареб бук1анилан. Гьеб Алкадарица хъвалеб жо дос бицаралъе данде ккола. Ункъго цебесел рагъазулъ гьазул х1ал лъалев Тимурица боял рачун руго рохьица бахчараб мег1ер Гебахъалаялдасан, зах1матаб нухал гьеч1еб бак1алъан, алмахъазул ч1орбут1аздаса жалго ц1унизе…\n3) Цоги нижер г1адамаз бицанихъе 1395 соналъ Тимур Алмахъалде к1анц1идал, гьесда гьеб босеги к1веч1огун, гьев г1андисезул мухъалъе ун вуго. Гьезул бак1алги росун, нахъе вач1инаго г1емер заманаялъ сверун ккун хадуб, гьезул щула гьабураб бак1алъе (Алмахъалда Гъоркьа росу абулеб бак1) бачараб лъинги лъан ракъизарун къечезарун г1адамалгун, гьезда ч1аго телилан абун каву рагьизабун буго. (Гьеб бук1ун буго к1удияб маххул каву, Каймесе абураб ц1ар бук1ун буго кавуялде, перевод лъаларо). Щияб рукъалда цере рук1ун руго бидул х1орал Тимурица гъурарал алмахъазул. (Калининаулалъул школалъул музеялда буго доб заманаялъ Гъоркьа росулъе бачун бук1араб щаг1ил трубопроводалъул цо секция, экскаваторалъ бухъулаго гъварилъуда нахъа батараб).\n4) Цоги Азербайджаналъул г1алимчи Бакихановас хъвалеб буго Лъараг1лъиги босун, Чачаналъан ун, гьениб бук1араб Алмахъалде к1анц1анилан Тимур. Цо-цоязда рак1алде ккезе буго гьеб Алмахъ чачаназул бак1 бук1анилан. Тарихалда хъвалеб буго Чачанлъиялъе Тимурица зарал гьабич1илан. Алмахъ дозул бук1арабани додин г1асиял рагъал ккелароан алмахъазул Тимурилгун.\n5) «Чёрный археологалги» руго нижер, г1емер цересел заманаялъул г1адамал рукъарал бак1ал рагьун гьениса чанги бат1и-бат1иял алатал росун пасалъиги гьабуна. Цояс абуна «миноискателалъ» балагьани кибго маххул г1арцол алатал г1емер ругилан ракьулъ, копьябазул ва ч1орбут1азул наконечникал ратулила. Ц1ант1а маг1арда т1ад (Тимур гьенисан ана маг1арухъе, Г1анди мухъалъе) т1еренаб ракьул гъаталда гъоркь ратула г1емер ч1оразул ва копьябазул наконечникал.\nГ1аркьохъа краевед Маматов Маликил лъазабиязда рекъон цебесеб заманаялъул ц1ар раг1араб бича-хисиялъул нух (Великий «Шёлковый путь») унеб бук1ун буго Дагъистаналъул Индиралде щун, гьенисан к1и бикьун, цояб Алмахъалдасан муг1руздасан Ч1ег1ер ралъдал раг1алде щун, гьенисан Европаялъул пачалихъазул мухъалъе.\nМаликил х1акъалъулъги цо-к1иго раг1и абич1огон борч1уларо гьаниб. Дол лъеберабилел соназ кулакаллъун гьарун Малик эбел-эменгун цадахъ Северный Казахстаналде рук1ана высилкаялъ рит1ун. Гьенирго рук1ун руго Дагъистаналдаса г1арабг1елмуялъул г1алимзабиги гьебго высилкаялъ рит1ун. Тарихгун г1емер жо лъалел гьел г1алимзабаз бицараб к1очене теч1огон, гьединго хадусанги тарихалъул х1ужаби рак1арун руго гьес, Г1аркьохъ учитель-лъун х1алт1улаго. Гьедин г1емер биценал, тарих лъалел г1адамал рихьун, г1елмиял т1ахьал ц1алун хъвараб буго Маликица Алмахъалъулги Гумбет районалъул росабазул х1акъалъулъ т1ехь.\nАлмахъ шагьаралъул ва сверухъ ругел росаби-отаразул (Алмахъалъул спутникал) рагъухъабаз хъачагъаздаса ц1унун нухар рег1улел рук1ун руго рик1к1адаса рач1унел бича-хисиялъул караванал. Гьединаб бича-хисиялдалъун ва караванчаг1и сордо бан ч1олел рук1иналъ, гьел караванал нухар рег1иялдалъун бечедаб маг1ишаталъул бак1 бук1ун буго цебесеб Алмахъ. Г1емер чаг1и рач1унел рук1ун руго Алмахъалде гьенире гочун ч1езе бокьарал, амма алмахъаз г1иц1го бат1и-бит1ияб махщел, гьунар бугев, алмахъазе пайдалияв х1ажатав гурони чи т1аде восуларев вук1ун вуго. Караванал унел нухал, х1ухь бахъизе ч1олел бак1ал лъалел ч1аг1и г1емер рук1ун, Алмахъ мухъалъан г1емер чаг1и унел рук1ун руго Европаялъул мухъалъе (Жакъасел Албания, Косово, Болгария, Венгрия ва цогидалги). Гьединаб бечедаб, къуватаб бак1 бук1ун буго нек1сияб Алмахъ 1395 соналъ Тимур т1аде к1анц1изег1ан. Китай – Идиялде щун к1удияб дунялалъул бак1 кодобе босарал Тимурил бояздаги г1емер рагъал гьарун, чанго моц1алъ Алмахъ сверун ккун хадуб гурони гьезда гьеб босизе к1ун гьеч1о. Гьелъул х1акъалъулъ къокъго хъван буго Азербайджаналдаса тарихалъул г1алимчи Бакихановас, Алкадарица ва цогидал г1алимзабаз.\nАлмахъалде к1анц1арал боязул к1одолъиялъул бицун щвараб буго цо гьадинаб биценги. Ц1ант1а маг1арде т1аде щварал гьезул к1удияб цебелъун бугеб бак1алда ахир бихьулеб бук1инч1илан. Алмахъ шагьар к1удияб, бечедаб, къуватаб бак1 бук1инч1ебани гьедин г1емерал рагъухъабигун Тимурил аскарал щибизе гьенире рач1ине кколел рук1арал, талавурчилъиялъе, бечедаб давлаялъе г1оло къват1ире рахъарал. Гьединго Алмахъ абун ц1ар щвелелде гьеб шагьаралде ц1ар Балхъ (Балхъ-хъала) бук1а-нилан ч1езабун бугогьевго Г1аркьохъа г1алимчи Маматов Маликицажиндихъе цереселмаг1арулг1алимзабазул биценал раг1арав. Официалияб тарихалдаги Балхъ Дагъистаналда бук1араб шагьарлъун бихьизабун буго, амма гьеб кибехун бук1арабали ч1езабун гьеч1о. Гьединго мух1кан ч1езабун гьеч1о доб ц1ар раг1араб «Великий шёлковый путь» Дагъистан мухъалъан щал жакъасел росабалъан бук1арабалиги…\nАлмахъалъул къо к1одо гьабун, дагьаб цебег1ан бук1араб байрамалда к1алъазе вахъарав тарихалъул г1алимчи Юсуп Дадаевас абуна, нилъеда лъалареб г1емераб жо бугила нилъер х1акъалъулъ къват1ибехун г1арабазул, персазул, армениязул источниказда. Нилъер рук1инесел г1алимзабазда лъазе кколила г1урус мац1, ингилис мац1 гурелги, г1араб ва фарси мац1ал, нилъер къват1ибехун бугеб бечедаб тарих лъазабизе ккани. Алмахъалде Дунял кодобе босарав абураб ц1ар жинде кьурав Тимур т1аде к1анц1араб заманаялда гьенир ккарал г1асиял рагъазул ва гьеб биххун пасат гьабиялъул х1исаб гьабизе к1ола Тимурил рук1арал хъвадарухъаби Шамица ва Йездица хъван тараб ц1алидал. Гьез Кавказалде к1анц1ун ккарал бищунго г1асиял рагъа-зулъ рехсолеб буго Алмахъалда ккараб рагъ ва хадусан гьеб Алмахъ биххун пасат гьаби. Гьеб материал жинхъе щун нижехъе кьуна Гертмаялдаса Баймирза Г1алимирзаевас (Юрист, преподаватель Института финансов и права. Махачкала): В походе Тимура на Кавказ (1395-1396 гг.) фиксируется как летописцами самого "завоевателя Вселенной" (придворные писари Шами и Йезди), так и местной исторической Хроникой: лояльное отношение соседствует с жестоким набегом его войск на "предгорие горы Аухар" и разрушением поселения Алмак ("Алхан-Эвла".


Чlаго вугищ Ленин?\nМахIачхъалаялъул тIоцебесеб школалъул байбихьул классазул цlалдохъаби, 21Дек2014\n«Дир кIудаэмен вукъарухъан вукIана, Ленинги гьесул гьудул вукIана»,- гьединаб букIана МахIачхъалаялъул школлъималаз Эркенлъи Радиоялъул суалалъе кьурал жавабазул цояб. «Ленин щивали лъалищ нужеда»,-ян гьикъулеб букIана нижер мухбир Юсупов Ашаханица тахшагьаралъул тIоцебесеб школалъул байбихьул классазул цlалдохъабазе\n21 январалда 90 сон тIубала Совет хIукумат гIуцIизе байбихьи лъурав, дунялалъулго пролетариаталъул вождь Владимир Ильич Ленин хваралдаса. Гьелда бан «Эркенлъи» радиоялъул пикру ккана Ленин щив кколев вукIаравали гьанжесеб гIелалда лъалеб бугищали гьикъа-бакъи тIобитIизе. Нижер мухбир Юсупов Ашаханица гьеб суал кьуна МахIачхъалаялъул тIоцебесеб школалда цIалулел ругел байбихьул классалъул цIалдохъабазе\nСовет хIукуматалъул заманаялъ дунялалъулго пролетариаталъул цевехъан Владимир Ильич Ленинил цIар щибав инсанасул рекIелъ хутIизе кIудияб пропаганда хIалтIизабун букIана. Ясли-ахазда гьитIичIаз рекIехъе лъазабулеб кечI букIана «Ленин чIаго вуго щулаго вуго, щварал бергьенлъаби баркулев вуго», абун.\nШколалда хIурматалъул хъоршода хъван рукIана рагIаби: «ЦIализе ва нахъойги цIализе гьедин васият гьабун букIана нижее кIудияв Лениница», абун. ХIукуматалъул щибаб идараялъе жанире рачIунеб нуцIида тIасан, багIараб ххамида, советияб гIарцуда- киса кибего лъун букIана доб мехалъ Ильичил сипат. Щибаб шагьаралъул къватIалда гьесул цIар лъун букIараблъи, щибаб шагьаралъул аслияб майданалда гьесие эхетараб монумент букIинги лъаларев чи вукIун ватиларо доб мехалъ.\n21 январалда 90сон тIубала ленин хваралдаса. Гьелда бан «Эркенлъи» радиоялъ хIалбихьана гIисинаб гIелалъул лъималазда гьоркьоб цIех-рех тIобитIизе. Лъалиш гьезда Ленин щив кколев абураб суал кьуна нижеца гьезие:\n- Дида цо дагьаб жо лъалеб букIана гьесул, амма кIочон тана.\n-Дир кIудияв инсул гьудул вукIана гьев, дир кIудияв эмен вукIун вуго ратIлил устар, гьев лъикIав гьудул вукIун вуго Ленинил. КIудияв инсуца бицун букIана гьев СССР алъул президент вукIанилан\n-Лениница цо хан чIван вукIана, Кинав хан? Дида лъаларо. Лъица дуда гьедин бицараб? Эбелалъ бицун букIана гьедин цо нухалъ. ТIокIаб щиб дуда лъалеб Ленинил хIакъалъулъ? ТIокIаб щибниги лъаларо\n-Дун Ленинил цIар лъураб къотIнов вуго гIумру гьабун, дунги, дунги, дунги вуго гьенив гIумру гьабун (чанго лъималаз цадахъ)\nГьадинал жавабал кьуна «Эркенлъи» радиоялъе МахIачхъалаялъул тIоцебесеб школалъул 2-б классалъул цIалдохъабазе.\nГьезда гьоркьор ругел цо-цоязул пикруялда рекъон Ленинил бакIалда гьезда цевечIолев вугоан Сталин, гьале мисалалъе цояс Ленин щивилан гьикъидал кьураб суалалъе жаваб:\n- Гьа, Лениниш, Сталинха, фашистал нилъер гьанире рачIарабго нилъ цIунун вагъулев вукIарав чи ккола гьев.\nЦIех-рех гьабурал лъималазда гьорьоб гIицIго цо чияс кьуна Ленинил хIакъалъулъ хIакъикъаталда релълъараб жаваб:\n«Ленин вукIана дунялалъулго пролетариаталъул цевехъан, гьес хисизабуна хIукумат, гьесие бокьун киналго ращад рукIине ва ращад хIалтIизе. Цояв бечедавлъун, цояв мискинавлъун вукIине бокьун букIинчIо гьесие».\nГьединал жавабал кьуна МахIачхъалаялъул тIоцебесеб школалъул кIиабилеб ва ункъабилеб классалда цIалулел лъималаз.\nЦIех-рех гьабурал цо-цояз рагьун абуна лъаларин щив гьевали лъан жинде гьесул хIажалъиги гьечIилан. Гьанже ругел байбихьул классазул тIахьазда жаниб Ленинил хIакъалъулъ кинабниги баян кьун гьечIин, гьединлъидал нижецаги гьесул хIакъалъулъ дарсида шибниги бицунарилан абуна «Эркенлъиялъе» цо мугIалималъги.